Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de Mededeling van de Commissie aan de Raad en het Europees Parlement — Ontwerpprogramma van indicatieve aard inzake kernenergie overeenkomstig artikel 40 van het Euratom-Verdrag ter advies ingediend bij het Europees Economisch en Sociaal Comité

COM(2006) 844 final

(2007/C 256/11)

De Commissie heeft op 10 januari 2007 besloten het Europees Economisch en Sociaal Comité overeenkomstig artikel 40 van het Euratom-Verdrag te raadplegen over het bovengenoemde voorstel.

De gespecialiseerde afdeling Vervoer, energie, infrastructuur, informatiemaatschappij, die met de voorbereidende werkzaamheden was belast, heeft haar advies op 19 juni 2007 goedgekeurd. Rapporteur was mevrouw Sirkeinen.

Het Comité heeft tijdens zijn op 11 en 12 juli 2007 gehouden 437e zitting (vergadering van 12 juli onderstaand advies uitgebracht, dat met 81 stemmen voor en 28 stemmen tegen, bij 15 onthoudingen, is goedgekeurd.

1. Samenvatting

In zijn advies van 2004 over „De mogelijkheden en risico's van kernenergie voor de opwekking van elektriciteit” stelt het Comité voor dat „… een voorlichtingsinspanning wordt geleverd over de werkelijke uitdagingen van de nucleaire industrie — continuïteit van de energievoorziening, geen CO 2 -uitstoot, concurrerende prijzen, veiligheid en beheer van gebruikte brandstoffen — om de organisaties van het maatschappelijk middenveld de mogelijkheid te geven de argumenten die tijdens het debat hierover naar voren worden gebracht, kritisch tegen het licht te houden”. Met dit nieuwe „programma van indicatieve aard inzake kernenergie” (PINC) wordt die voorlichting gegeven. Het Comité kan zich over het algemeen vinden in de in onderhavige mededeling opgenomen analyse en beschrijving daarvan. De belangrijkste vraagstukken i.v.m. kernenergie zijn erin verwerkt en, naar de mening van het Comité, correct beschreven. Het Comité wenst evenwel te wijzen op een aantal bijkomende aspecten van kernenergie die in de discussie moeten worden meegewogen.

Met een aandeel van 31 % in de elektriciteitsproductie en 15 % in de totale energiemix van de EU (cijfers voor 2004) neemt kernenergie een cruciale positie in op de energiemarkt. Ook voldoet kernenergie zonder meer aan de doelstellingen van het energiebeleid van de EU: de productiekosten van kernenergie zijn tegenwoordig duidelijk concurrerend, de productie van kernenergie is nauwelijks afhankelijk van landen buiten de EU en de brandstofbronnen zijn gediversifieerd en betrouwbaar, zodat ook aan de vereisten van een continue voorziening wordt voldaan. Kernenergie is momenteel de grootste CO2-vrije energiebron in Europa.

Gezien het besluit van de Europese Raad betreffende de broeikasgasemissiedoelstellingen voor 2020 en daarna, is duidelijk dat elektriciteitsopwekking waarbij CO2 vrijkomt, moet worden vervangen door aanvullende vormen van steenkoolarme elektriciteitsopwekking (op basis van hernieuwbare energiebronnen, kernenergie of — zo mogelijk — schone steenkool) om het aandeel van steenkoolarme elektriciteit te vergroten. In de praktijk betekent dit dat de klimaat- en energiebeleidsdoelstellingen onmogelijk kunnen worden gehaald als het huidige aandeel aan kernenergie niet wordt gehandhaafd totdat er nieuwe energie-oplossingen voorhanden zijn.

Het grootste knelpunt is dat er een oplossing moet worden gevonden voor het probleem van de verwijdering van het radioactieve afval, met name van eindafval in de vorm van verbruikte splijtstof. Hiervoor bestaat al technologie, maar het schort nog aan de nodige politieke besluiten. Het Comité is het ook eens met de andere punten die volgens de Commissie in EU-verband aandacht moeten krijgen, nl. veiligheid van kernenergie en stralingsbescherming; beide staan op een zeer hoog niveau in Europa, waarbij bovendien de middelen worden gegarandeerd voor langetermijnontmanteling van kernreactoren.

In het ontwerp-PINC wordt met geen woord gerept van bepaalde bijkomende aspecten van kernenergie: de dreiging van terrorisme en het — in sommige kerncentrales spelende — probleem van de bevoorrading met voldoende koelwater.

De vraag hoe aantrekkelijk de sector nog is als werkgever en onderzoeksterrein kan voor lidstaten die ook in de toekomst op kernenergie willen blijven inzetten een punt van zorg worden. Het Comité deelt het standpunt van de Commissie dat knowhow op het gebied van stralingsbescherming en kerntechnologie voor de EU van fundamenteel belang is en dat onderwijs, opleiding en onderzoek op deze gebieden daarom alle aandacht verdienen.

Ten slotte hamert het Comité er nogmaals op dat alle lidstaten het recht hebben om hun eigen energie-mix te kiezen, m.i.v. kernenergie zoals in het ontwerp-PINC is aangegeven.

2. Inleiding

In artikel 40 van het Euratom-Verdrag is vastgelegd dat de Commissie op gezette tijden programma's van indicatieve aard dient te publiceren, die met name betrekking hebben op doelstellingen voor de produktie van kernenergie en op de voor hun verwezenlijking benodigde investeringen van welke aard dan ook, en dat de Commissie, alvorens deze programma's te publiceren, daarover het advies van het Economisch en Sociaal Comité moet inwinnen. Sinds 1958 zijn vier van dergelijke programma's en één actualisering gepubliceerd, voor het laatst in 1997.

Tot de onderdelen van het maatregelenpakket behoren verder een voorstel om als klimaatveranderingsdoelstelling een vermindering van de uitstoot van broeikasgassen door ontwikkelde landen in 2020 met 30 % (ten opzichte van 1990) na te streven of met tenminste 20 % voor de EU alleen; een pakket maatregelen voor de interne gas- en elektriciteitsmarkt; de interconnectie van gas- en elektriciteitsnetwerken; voorstellen voor duurzame elektriciteitsopwekking uit fossiele brandstoffen; een routekaart voor hernieuwbare energie, m.i.v. een bindend streefcijfer van 20 % in 2020 voor het aandeel van duurzame energie in de totale energiemix van de EU en de doelstelling om in 2020 20 % van het EU-energieverbruik op een kostenefficiënte manier te besparen; en een Europees strategisch plan voor energietechnologie. De Europese Raad heeft op 9 maart 2007 zijn goedkeuring gehecht aan de doelstellingen en belangrijkste beleidsonderdelen van dit maatregelenpakket.

Het Comité heeft over elk PINC een advies uitgebracht, zoals vereist door het Verdrag. Daarnaast heeft het zich in tal van andere adviezen uitgesproken over kernenergie, zoals nog niet zo lang geleden (in 2004) in een initiatiefadvies over de rol van kernenergie; in de conclusies daarvan stelt het dat „kernenergie (…) een van de onderdelen van een gediversifieerd, evenwichtig, economisch en duurzaam energiebeleid van de EU zou moeten vormen. Gezien de problemen die hiermee samenhangen zou het geen goed idee zijn alles in te zetten op kernenergie, maar het Comité is van oordeel dat gedeeltelijke of volledige stopzetting van kernenergie de mogelijkheden die de Unie heeft om haar klimaatverplichtingen na te komen, op het spel zet”.

3. Onderhavige mededeling van de Commissie

In onderhavige mededeling laat de Commissie de investeringen in kernenergie van de afgelopen tien jaar de revue passeren, en bespreekt zij de economische aspecten van elektriciteitsopwekking uit kernenergie, de invloed daarvan op de energiemix en de voorwaarden voor een maatschappelijk draagvlak. Hieronder wordt uitvoeriger op de inhoudelijke punten ingegaan.

De lidstaten bepalen zelf of zij al dan niet voor hun stroomvoorziening gebruik willen maken van kernenergie. Finland en Frankrijk hebben onlangs besloten meer kernenergie te gaan gebruiken. In Nederland, Polen, Zweden, Tsjechië, Litouwen, Estland, Letland, Slowakije, het Verenigd Koninkrijk, Bulgarije en Roemenië is het debat over het kernenergiebeleid heropend. Duitsland, Spanje en België houden het, ondanks het feit dat de discussies nog gaande zijn, op hun phase-out beleid (ofwel een beleid dat gericht is op het geleidelijk buiten bedrijf stellen van kerncentrales). Twaalf van de 27 EU-lidstaten produceren geen kernenergie.

Met 152 over de 27 EU-lidstaten verspreide kernreactoren is kernenergie tegenwoordig goed voor 30 % van Europa's elektriciteit. Als het binnen sommige EU-lidstaten geplande phase-out beleid wordt voortgezet, zal het nucleaire aandeel in de elektriciteitsproductie echter aanzienlijk gaan teruglopen. Om aan de verwachte vraag te voldoen en Europa minder afhankelijk te maken van invoer, zou kunnen worden overwogen om tot nieuwe investeringen te besluiten of om de levensduur van bepaalde centrales te verlengen.

Meer elektriciteit uit kerncentrales is volgens de Commissie een optie als het erom gaat de CO2-uitstoot te verminderen. Ook kan die nucleaire optie een belangrijke rol spelen bij de bestrijding van de klimaatverandering. Kernenergie is grotendeels vrij van CO2 en onderdeel van het koolstofreductiescenario van de Commissie, waarin o.m. wordt gestreefd naar een vermindering van de CO2-uitstoot. Dit kan worden gezien als een belangrijk argument in de discussie over het toekomstig stelsel voor de handel in emissierechten.

In de EU-27 (1) zijn er alles samen 152 kernreactoren in werking in 15 lidstaten. De gemiddelde leeftijd van de kerncentrales is bijna 25 jaar (2) . In Frankrijk, dat het grootste aantal kernreactoren (59) heeft, goed voor bijna 80 % van de elektriciteitproductie, en Litouwen, dat slechts één kerncentrale heeft, die echter goed is voor 70 % van 's lands elektriciteitsproductie, is de gemiddelde leeftijd 20 jaar. De 23 kerncentrales van het VK hebben een gemiddelde leeftijd van bijna 30 jaar, terwijl de gemiddelde leeftijd van de 17 operationele kerncentrales van Duitsland 25 jaar bedraagt.

Kerncentrales zijn grotendeels ongevoelig voor schommelingen in de grondstoffenprijzen, omdat een kleine hoeveelheid uranium (dat grotendeels uit stabiele regio's in de wereld komt) al genoeg is om een reactor decennialang draaiende te houden. Bij een gelijkblijvend jaarverbruik volstaan de huidige — vrij betrouwbare, winbare, bekende en voor concurrerende prijzen beschikbare — uraanbronnen om ten minste 85 jaar lang aan de vraag van de nucleaire industrie te voldoen. In de meeste industrielanden zijn nieuwe kerncentrales dan ook een zuinige manier om base-load elektriciteit op te wekken.

De nucleaire industrie heeft aanzienlijke investeringen gedaan sinds 1997. De Commissie ziet in dat het belangrijk is om in technologisch opzicht een leidinggevende positie te behouden op het gebied van kernenergie en steunt de ontwikkeling van een zeer geavanceerd kader voor kernenergie met o.m. meer regelgeving voor non-proliferatie, afvalbeheer en ontmanteling. Sinds het sluiten van het Euratom-Verdrag behoorden kernveiligheid en stralingsbescherming tot de voornaamste aandachtspunten van de Europese Gemeenschap. In het licht van de — voorbije en komende — uitbreidingen is het belang daarvan alleen maar groter geworden.

Voor de EU is de taak weggelegd om de meest geavanceerde randvoorwaarden voor kernenergie, zoals die zijn gecreëerd in de lidstaten die voor kernenergie hebben gekozen, verder uit te bouwen, met inachtneming van de strengste normen voor veiligheid, betrouwbaarheid en non-proliferatie zoals voorgeschreven door het Euratom-Verdrag. De aandacht dient o.m. uit te gaan naar de verwerking van kernafval en ontmanteling.

De discussie over het toekomstig beleid dient volgens de Commissie vooral te gaan over de volgende punten:

4. Algemene opmerkingen

Het Comité juicht het door de Commissie voorgestelde nieuwe ontwerp-PINC toe. Het energieklimaat is sterk veranderd in de tien jaar die zijn verstreken sinds de laatste publicatie. Vooral de laatste jaren zijn de drie hoofdonderdelen van het energiebeleid (continuïteit van de voorziening, concurrentievermogen en redelijke prijzen, en het milieu, waaronder met name de klimaatverandering) door een aantal nieuwe, verontrustende ontwikkelingen volop in de belangstelling komen te staan. De EU heeft op de overduidelijke problemen en uitdagingen gereageerd met voorstellen voor een Europees energiebeleid. Een analyse en voorstellen voor kernenergie zijn in deze samenhang geboden. In het programma worden de voor- en nadelen van kernenergie tegenover andere energiebronnen afgezet en wordt de nodige informatie aan de hand gedaan voor de discussie over en de uitstippeling van een Europees energiebeleid.

In zijn advies van 2004 over „De mogelijkheden en risico's van kernenergie voor de opwekking van elektriciteit” stelt het Comité voor dat „… een voorlichtingsinspanning wordt geleverd over de werkelijke uitdagingen van de nucleaire industrie — continuïteit van de energievoorziening, geen CO 2 -uitstoot, concurrerende prijzen, veiligheid en beheer van gebruikte brandstoffen — om de organisaties van het maatschappelijk middenveld de mogelijkheid te geven de argumenten die tijdens het debat hierover naar voren worden gebracht, kritisch tegen het licht te houden”. Met het nieuwe „programma van indicatieve aard inzake kernenergie” (PINC) wordt die voorlichting gegeven. Het Comité kan zich over het algemeen vinden in de in onderhavige mededeling opgenomen analyse en beschrijving daarvan. De belangrijkste vraagstukken i.v.m. kernenergie zijn erin verwerkt en, naar de mening van het Comité, correct beschreven. Tot slot wijst het Comité op een aantal bijkomende aspecten van kernenergie die in de discussie moet worden meegewogen.

Met een aandeel van 31 % in de elektriciteitsproductie en 15 % in het totale primaire-energieverbruik van de EU (cijfers voor 2004) neemt kernenergie een belangrijke positie in op de energiemarkt. Kernenergie voldoet ook zonder meer volledig aan de doelstellingen van het energiebeleid van de EU: de productiekosten van kernenergie zijn tegenwoordig duidelijk concurrerend, vooral als kernenergie wordt gebruikt voor de productie van base-load elektriciteit; de productie van kernenergie is nauwelijks afhankelijk van landen buiten de EU en de brandstofbronnen zijn gediversifieerd en betrouwbaar, zodat ook aan de vereisten van een continue voorziening wordt voldaan. Kernenergie is momenteel de grootste vrijwel CO2-vrije energiebron in Europa (zie ook par. 4.8).

Een hogere energie-efficiëntie, met inbegrip van de gecombineerde opwekking van warmte en elektriciteit, en de daaruit voortvloeiende ombuiging van de vraag staan bovenaan de agenda voor het energiebeleid. Dit neemt niet weg dat er nog veel zal moeten worden geïnvesteerd in elektriciteitsopwekking in de EU: oude centrales zullen moeten worden vervangen en er moet kunnen worden ingespeeld op een eventuele stijging van de vraag, omdat elektriciteit als gevolg van markt- en technologische ontwikkelingen wel eens een groter aandeel in de totale vraag naar energie voor zijn rekening zou kunnen gaan nemen.

Het is niet uitgesloten dat de vraag naar elektriciteit (als onderdeel van de totale vraag naar energie) als gevolg van nieuwe energietechnologie (waterstoftechnologie, warmtepompen, elektrische auto's e.d.) op middellange en lange termijn sterker zal stijgen dan in de huidige scenario's wordt geraamd. Kernenergie zou dan wel eens een grotere rol in de Europese energiemix kunnen gaan spelen dan thans het geval is.

Het Comité neemt kennis van de huidige plannen tot verlenging van de instandhouding van kerncentrales tot na de commerciële gebruiksduur van 30 à 40 jaar. Het probleem van de verouderende Europese centrales is in de door de Commissie voorbereide documenten niet uitgediept. Hierover is meer informatie nodig. Gezien de volgende uitspraak van de Commissie: „Bepaalde financiële en milieurisico's berusten in sommige lidstaten nog steeds bij de overheid, zoals de verantwoordelijkheid voor de faciliteiten voor de langetermijnopslag en het beheer van het radioactieve afval”, moeten in dit verband nog regelingen worden getroffen.

Volgens de Commissie volstaan de uraanbronnen bij ongewijzigd verbruik voor 85 jaar. De informatie hierover varieert naar gelang van de bron van 85 tot 500 jaar. De beschikbaarheid van brandstoffen is van belang voor de continuïteit van de energievoorziening: daarom zou de Commissie meer gedetailleerde informatie moeten geven over de beschikbaarheid van brandstoffen voor kerncentrales.

Bij het vergelijken van de milieueffecten van verschillende energiebronnen is het belangrijk om de milieueffecten van het gehele proces te evalueren, gaande van de grondstoffenvoorziening en de productie tot het vervoer, de energieopwekking, de recycling en het afvalbeheer. De Wereldenergieraad (WEC) heeft een verslag (3) uitgebracht waarin een aantal levenscyclusstudies zijn gebundeld en geanalyseerd. In dit verslag wordt aangetoond dat de CO2-uitstoot per kW elektriciteit uit kernenergie gering is en op eenzelfde niveau ligt als bij windkracht, biomassa en waterkracht, nl. op een niveau van 1 tot 5 % van de uitstoot van steenkoolcentrales.

Van cruciaal belang is dus dat er rekening wordt gehouden met de waardevolle bijdrage die kernenergie levert aan het uitbannen van broeikasgassen. Uitgaande van de huidige energiemix wordt momenteel in de EU, dankzij het gebruik van kernenergie, 600 à 700 miljoen ton aan CO2-emissies voorkomen. Voor de hele wereld ligt dit op zo'n 2 miljard ton, hetgeen momenteel overeenkomt met de totale CO2-emissies van Frankrijk, Duitsland en het Verenigd Koninkrijk samen. Als het in sommige lidstaten geplande phase-out beleid wordt gehandhaafd, zullen veel van de huidige kerncentrales in Europa moeten worden vervangen door andere emissievrije energiebronnen. Daar komt nog bij dat alle kernenergie op de middellange termijn zal moeten worden vervangen door andere emissievrije energiebronnen als de huidige kerncentrales aan het einde van hun levenscyclus niet door nieuwe worden vervangen.

Gezien het besluit van de Europese Raad betreffende de broeikasgasdoelstellingen voor 2020 en daarna, is duidelijk dat elektriciteitsopwekking waarbij CO2 vrijkomt, moet worden vervangen door aanvullende vormen van steenkoolarme elektriciteitsopwekking (op basis van hernieuwbare energiebronnen, kernenergie of — zo mogelijk — schone steenkool) om het aandeel steenkoolarme elektriciteit te vergroten. In de praktijk betekent dit dat de klimaat- en energiebeleidsdoelstellingen onmogelijk kunnen worden gehaald zonder dat de kosten uit de hand lopen, als het huidige aandeel aan kernenergie niet wordt gehandhaafd totdat er nieuwe energie-oplossingen voorhanden zijn. Daar staat tegenover dat de combinatie van méér kernenergie en hernieuwbare energie uiteraard zou betekenen dat de klimaatverandering op kosteneffectievere wijze kan worden bestreden.

Het Comité stemt in met de doelstelling om de externe kosten door te berekenen in de prijs van alle energiebronnen en andere marktactiviteiten. Volgens het onderzoek van de Commissie naar externe kosten (ExternE (4) ) zijn de externe kosten voor kernenergie ongeveer 0,4 cents/kWH. De dienovereenkomstige externe kosten van steenkoolenergie zijn naar schatting meer dan tien keer zo hoog, in het geval van biomassa: een paar keer hoger, in het geval van windenergie: lager, en in het geval van waterkracht: net zo hoog als voor kernenergie.

Volgens de Commissie is de hamvraag of er voor kernenergie beleid nodig is. Technologie voor schone energie moet altijd een gelijke behandeling krijgen. Er zouden mechanismen moeten worden gevonden om het onderzoek op het gebied van de nieuwe generatie reactoren en de daarmee samenhangende splijtstofcyclus te stimuleren. Aan subsidie kan alleen worden gedacht in het geval van volledig nieuwe ontwikkelingen (proefprojecten). De gangbare kernenergie hoeft niet te worden gesubsidieerd, eenvoudigweg om dat daar geen subsidie voor nodig is.

De Commissie ziet in dat de publieke opinie en de perceptie van kernenergie een cruciale rol spelen voor de toekomst van het kernenergiebeleid. Het Comité is het hiermee eens, maar wijst erop dat het maatschappelijk draagvlak voor kernenergie sterk verschilt van lidstaat tot lidstaat. De algemene toegang tot informatie moet worden verbeterd en de besluitvormingsprocedures moeten transparanter worden gemaakt, omdat enquêtes hebben uitgewezen dat het EU-publiek niet goed geïnformeerd is over kernvraagstukken. De Commissie zou hier een nuttige bijdrage kunnen leveren. Daarnaast zijn er, zoals het Comité al meerdere malen naar voren heeft gebracht, concrete maatregelen nodig om aan de zorgen van het publiek tegemoet te komen.

Het grootste knelpunt is dat er een oplossing moet worden gevonden voor het probleem van de verwijdering van het radioactieve afval, met name van eindafval in de vorm van verbruikte splijtstof. Hiervoor bestaat al technologie, maar het schort nog aan de nodige politieke besluiten. Qua milieu- en gezondheidseffecten en het maatschappelijk draagvlak voor kernenergie is dit een van de grootste problemen. In het ontwerp-PINC staat dat nog geen enkel land de voorgestelde definitieve oplossing ten uitvoer heeft gelegd, maar dat er vooruitgang valt te bespeuren in Finland, waar een opbergingsplaats is gekozen, en in Zweden en Frankrijk, waar men al een belangrijke stap verder is gekomen bij de selectie van de locatie.

Het Comité is het ook eens met de andere punten die volgens de Commissie aandacht op EU-niveau vereisen, nl. veiligheid van kernenergie en stralingsbescherming, die beide in Europa op een zeer hoog niveau staan, alsook de garantie van de financiering voor langetermijnontmanteling van kernreactoren.

In het ontwerp-PINC wordt met geen woord gerept van de nieuwe dreiging van het terrorisme. Terrorisme vormt een groot gevaar, niet alleen voor kernreactoren maar ook voor tal van andere fabrieken en openbare gebouwen overal ter wereld. Nieuwe kernreactoren moeten dusdanig worden ontworpen dat er buiten de reactor geen radioactieve straling kan vrijkomen als een groot passagiersvliegtuig neerstort op de installatie. De systemen voor de technische veiligheid en de veiligheid van het personeel dienen eveneens, zowel qua opzet als qua uitvoering, gericht te zijn op het voorkomen van een terroristische aanval van binnenuit. De Commissie dient, in samenwerking met de bevoegde instanties en exploitanten, concrete initiatieven te nemen om ervoor te zorgen dat in alle kerncentrales adequate terrorismepreventiemaatregelen worden toegepast.

In de warme en droge zomers van de afgelopen jaren is er ook aandacht gekomen voor het vraagstuk van de bevoorrading van kerncentrales met voldoende koelwater uit rivieren. Tot dusverre gaat het hier uitsluitend om een erg lokaal probleem dat zich nog maar heel weinig heeft voorgedaan en dat nooit lang heeft geduurd, maar dat in de loop der tijd onder bepaalde omstandigheden groter zou kunnen worden. Hiermee moet rekening worden gehouden bij het ontwerp en de keuze van de locatie voor kerncentrales.

Een bijkomend punt van zorg is de vraag hoe aantrekkelijk kernenergie nog is als werkgever en onderzoeksterrein na de ongeveer twintig jaar dat de Europese activiteiten op dit gebied vrijwel zijn stopgezet. Het hieruit voortvloeiende gebrek aan belangstelling bij studenten en deskundigen is fnuikend voor de algemene ontwikkeling van kernenergie en kan zelfs een veiligheidsrisico worden. Het Comité deelt het standpunt van de Commissie dat knowhow op het gebied van stralingsbescherming en kerntechnologie voor de EU van fundamenteel belang is en dat onderwijs, opleiding en onderzoek op deze gebieden daarom alle aandacht verdienen. Hetzelfde geldt voor het behoud en de overdracht van de kennis van de wetenschappers en ingenieurs die het huidige kernreactorenbestand hebben opgebouwd, terwijl er in veel landen jarenlang geen jonge deskundigen zijn bijgekomen.

De Commissie herinnert eraan dat alle lidstaten zelf moeten beslissen of ze al dan niet kernenergie willen gebruiken. Het Comité schaart zich achter het standpunt dat elke lidstaat het recht heeft zijn eigen energie-mix — met of zonder kernenergie — samen te stellen. Dit recht dient niet alleen door de EU zelf, maar ook door alle EU-lidstaten te worden gerespecteerd. Dit neemt niet weg dat de besluiten van een lidstaat in meer dan één opzicht gevolgen hebben voor de situatie in de andere lidstaten. Deze onderlinge afhankelijkheid zal alleen maar toenemen naarmate de interne markten verder worden opengesteld.

5. Opmerkingen over de voorgestelde maatregelen

Het Comité is het eens met de Commissie dat gemeenschappelijke referentieniveaus voor kernveiligheid en een adequate toepassing daarvan gebaseerd dienen te worden op de grote deskundigheid van de nationale kernveiligheidsautoriteiten van de lidstaten, in samenwerking met WENRA (5) . Een andere aanpak zou in sommige lidstaten afbreuk kunnen doen aan de uitstekende prestaties op het gebied van de veiligheid.

Het Comité acht het de hoogste tijd voor de lidstaten om nationale plannen voor het beheer van splijtstof en de verwerking van radioactieve afvalstoffen in te voeren. De nationale plannen kunnen een zuiver nationale aanpak, een multinationale aanpak of een tweesporenaanpak behelzen. Iets anders zou onverantwoord zijn en betekenen dat de lasten van de huidige generatie worden afgewenteld op de volgende generaties.

Om de exploitatiekosten tijdens de gehele levensduur van de installatie te kunnen dekken en voor een level playing field te zorgen, is het van essentieel belang dat de exploitanten via de ontmantelingsfondsen, zowel in als buiten de EU, adequate middelen vrijmaken. Het Comité acht een volledige harmonisering van het beheer van die fondsen evenwel niet nodig zolang aan de beginselen van een volledige en gewaarborgde dekking en transparantie wordt voldaan.

Een geharmoniseerde aansprakelijkheidsregeling met een systeem om bij schade als gevolg van een nucleair ongeval de beschikbaarheid van middelen te waarborgen (zonder een beroep te doen op overheidsmiddelen), is volgens het Comité ook van essentieel belang voor een breder maatschappelijk draagvlak voor kernenergie. Het huidige systeem (wettelijke aansprakelijkheid beperkt tot 700 mio $) schiet in dit verband tekort. Het verzekeringsprobleem dat bestaat in de combinatie van een uitermate klein risico op een ongeluk en mogelijk zeer ernstige en dure schade, dient in alle openheid en op een constructieve en pragmatische manier te worden besproken. Een mogelijk model in dit verband is het „pool”-systeem.

Het Comité is ingenomen met het voorstel om een nieuwe impuls te geven aan de internationale samenwerking, met name door nauwere samenwerking met de IAEA en het NEA en door bilaterale overeenkomsten. Bijstand aan buurlanden dient alle aandacht te krijgen.

- De lidstaten dienen erop te worden gewezen dat er mogelijkerwijs meer onderwijs en opleiding op het brede gebied van kernenergie en -technologie nodig is, met inbegrip van specifiek op kernveiligheid gerichte cursussen en scholing. Onderwijs zorgt niet alleen voor nieuw personeel voor de sector, maar verhoogt ook het bewustzijn van de samenleving op het gebied van kernenergie, hetgeen van cruciaal belang is voor de vorming van de publieke opinie.

- Er zou bekeken moeten worden of de structuren voor investeringen in kernenergie in een open energiemarkt, gezien de omvang en lange looptijd van bouwprojecten, eventueel ook op andere punten problemen opleveren, en zo ja, welke op de markt gebaseerde oplossingen daarvoor kunnen worden gevonden.

De Europese kernenergie-industrie is uitgegroeid tot een internationale koploper. De sector biedt niet alleen hoogwaardige banen, maar draagt met zijn hoge veiligheidsnormen ook bij tot de wereldwijde kernveiligheid. Om deze leidende positie te kunnen behouden en met het oog op de verwachte toename van investeringen in kernenergie, zou het goed zijn als de kernenergie-industrie, met inbegrip van de toeleveringsbedrijven, deel zou uitmaken van de door de Commissie gehanteerde nieuwe sectorgebonden aanpak van het industriebeleid.

(1) Bijlage 2 — Informatie per land over de huidige activiteiten op het gebied van de splijtstofcyclus.

(2) Bijlage 1: zie fig. 6 en 7 die een overzicht geven van de kerncentrales per leeftijd en per land.

(3) „Comparison of Energy Systems Using Life Cycle Assessment”, WEC, juli 2004.

(4) Externe kosten -resultaten van het onderzoek naar sociale en milieuschade als gevolg van elektriciteit en vervoer, Commissie, 2003.

(5) Nucleaire veiligheidsautoriteiten voor West-Europa.

BIJLAGE

bij het advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité

De volgende wijzigingsvoorstellen zijn tijdens de behandeling van het advies verworpen, hoewel er tenminste een kwart van de stemmen vóór werd uitgebracht:

Paragraaf 1.1

Tekst als volgt wijzigen:

„In zijn advies van 2004 over „De mogelijkheden en risico's van kernenergie voor de opwekking van elektriciteit” stelt het Comité voor dat „… een voorlichtingsinspanning wordt geleverd over de werkelijke uitdagingen van de nucleaire industrie — continuïteit van de energievoorziening, geen CO2-uitstoot, concurrerende prijzen, veiligheid en beheer van gebruikte brandstoffen — om de organisaties van het maatschappelijk middenveld de mogelijkheid te geven de argumenten die tijdens het debat hierover naar voren worden gebracht, kritisch tegen het licht te houden”. Met dit nieuwe „programma van indicatieve aard inzake kernenergie” (PINC) wordt die voorlichting tot op zekere hoogte gegeven. Het Comité kan zich over het algemeen voor een deel vinden in de in onderhavige mededeling opgenomen analyse en beschrijving daarvan, maar stelt tegelijk vast dat belangrijke onderwerpen niet aan bod komen (zie o.a. par. 1.6). De belangrijkste vraagstukken i.v.m. kernenergie zijn erin verwerkt en, naar de mening van het Comité, correct beschreven. Het Comité vestigt de aandacht op een aantal aspecten van kernenergie die mede in aanmerking moeten worden genomen.”

Motivering

Dat dit wijzigingsvoorstel nodig is, blijkt uit de andere wijzigingsvoorstellen, alsook uit par. 1.6 van het ontwerpadvies, waar opgemerkt wordt dat belangrijke aspecten (terrorisme, koelwater) niet genoeg aandacht krijgen.

Stemuitslag:

Voor: 49

Tegen: 52

Onthoudingen: 11

Paragraaf 1.2

Tekst als volgt wijzigen:

„Met een aandeel van 30 % 31 % in de elektriciteitsproductie en 15 % in de totale energiemix van de EU (cijfers voor 2004) neemt kernenergie een cruciale positie in op de energiemarkt. Ook voldoet kernenergie zonder meer aan de doelstellingen van het energiebeleid van de EU: de productiekosten van kernenergie zijn tegenwoordig duidelijk concurrerend, de productie van kernenergie is nauwelijks afhankelijk van landen buiten de EU en de brandstofbronnen zijn gediversifieerd en betrouwbaar, zodat ook aan de vereisten van een continue voorziening wordt voldaan. Kernenergie is momenteel een van de grootste CO2-vrije energiebronnen in Europa. De overige milieueffecten zijn beperkt en worden in de hand gehouden ”.

Motivering

In de tekst van de Commissie is geen sprake van „de grootste”, maar „van een van de grootste” CO2-vrije energiebronnen. We moeten correct citeren.

Voor de overige milieu-effecten: zie andere wijzigingsvoorstellen.

Stemuitslag: (N.B.: Het laatste deel van het wijzigingsvoorstel, nl. het schrappen van de laatste zin, is goedgekeurd door de voltallige vergadering.)

Voor: 57

Tegen: 60

Onthoudingen: 3

Paragraaf 1.3

Tekst als volgt wijzigen:

„Gezien het besluit van de Europese Raad betreffende de broeikasgasemissiedoelstellingen voor 2020 en daarna, is duidelijk dat elektriciteitsopwekking waarbij CO2 vrijkomt, moet worden vervangen door aanvullende vormen van steenkoolarme elektriciteitsopwekking (op basis van hernieuwbare energiebronnen, kernenergie of — zo mogelijk — schone steenkool) om het aandeel van steenkoolarme elektriciteit te vergroten. Het Comité neemt kennis van de volgende uitspraak van de Commissie: „Momenteel bevinden zich in de Unie ongeveer 110 nucleaire faciliteiten in een of andere fase van ontmanteling. Naar verwachting zal ten minste een derde van de 152 kerncentrales die momenteel in de verruimde Europese Unie worden geëxploiteerd tegen 2025 moeten worden ontmanteld (als tenminste een eventuele verlenging van de levensduur van kernreactoren buiten beschouwing wordt gelaten)”. Aangezien bij de Commissie verder slechts de bouw van één nieuwe reactor is aangemeld, zal het aandeel van kernenergie in de stroomproductie zeer waarschijnlijk sterk gaan dalen. Toch blijkt uit een studie van de kanselarij van de Duitse bondskanselier dat voor Duitsland de klimaatdoelstellingen kunnen worden gehaald, mits verdere inspanningen worden geleverd voor stroombesparing en energie-efficiëntie en het gebruik van hernieuwbare energie. In de praktijk betekent dit dat de klimaat- en energiebeleidsdoelstellingen onmogelijk kunnen worden gehaald als het huidige aandeel aan kernenergie niet wordt gehandhaafd totdat er nieuwe energie-oplossingen voorhanden zijn. ”

Motivering

Blijkt uit het document van de Commissie en de vermelde studie.

Stemuitslag:

Voor: 49

Tegen: 65

Onthoudingen: 6

Paragraaf 1.7

Als volgt te wijzigen:

„ Een bijkomend punt van zorg is d D e vraag hoe aantrekkelijk de sector nog is als werkgever en onderzoeksterrein na de ongeveer twintig jaar dat de activiteiten in Europa vrijwel zijn stopgezet kan voor lidstaten die ook in de toekomst op kernenergie willen blijven inzetten een punt van zorg worden . Het Comité deelt het standpunt van de Commissie dat knowhow op het gebied van stralingsbescherming en kerntechnologie voor de EU van fundamenteel belang is en dat onderwijs, opleiding en onderzoek op deze gebieden daarom alle aandacht verdienen. Hiervoor zijn in de eerste plaats de exploitanten van de centrales verantwoordelijk. ”

Motivering

Van stopzetting kan geen sprake zijn en de verantwoordelijkheid voor opleiding enz. ligt in de eerste plaats bij het bedrijfsleven, niet bij de staat of de gemeenschap van staten.

Stemuitslag: (alleen over het tweede deel van het wijzigingsvoorstel is gestemd, het eerste deel is goedgekeurd).

Voor: 45

Tegen: 71

Onthoudingen: 2

Paragraaf 3.6.1

Nieuwe par. 3.6.1 invoegen:

„Omtrent de beschikbaarheid van de uraanbronnen stelt het Comité vast dat er verschillen zijn tussen de Mededeling van de Commissie en de samenvatting van het meest recente Red Data Book van de IAEO. In die laatstgenoemde samenvatting staat (letterlijk): „Volgens de huidige prognoses is de capaciteit natuurlijk uranium — inclusief alle bestaande, geregistreerde, geplande en potentiële ontginningsplaatsen op grond van de geïdentificeerde voorraden … toereikend om in de wereldwijde en volgens de nu beschikbare gegevens verwachte behoefte aan uranium in 2010 te voorzien, voorzover de uitbreidingen van delfplaatsen en instelling van nieuwe locaties volgens plan verlopen en de winning overal in vol bedrijf plaatsvindt. … Daar secondaire bronnen met name na 2015 aan belang zouden kunnen gaan inboeten, is het zaak om in de behoefte van reactoren steeds meer te voorzien door bestaande locaties uit te breiden en nieuwe locaties aan te boren of door alternatieve brandstoffen voor kerncycli te gebruiken — beide zijn kostbare en langdurige ondernemingen. Om de tijdige exploitatie van de vereiste geïdentificeerde voorraden te stimuleren, is er op korte termijn behoefte aan een aanhoudend grote vraag naar uranium. Gezien de lange aanlooptijden voor het opsporen en exploiteren van nieuwe bronnen (gewoonlijk minstens 10 jaar) kunnen er knelpunten ontstaan in de uraniumvoorziening; hierdoor en vanwege de slinkende voorraden secundaire bronnen zou de prijs van uranium gestaag kunnen blijven stijgen”. Het Comité wil dat de Commissie hierover uitsluitsel geeft.”

Motivering

Klaarblijkelijke verschillen moeten we onder ogen zien en niet verdoezelen.

Stemuitslag:

Voor: 49

Tegen: 65

Onthoudingen: 5

Paragraaf 4.1

Tekst als volgt wijzigen:

„Het Comité juicht neemt kennis van het door de Commissie voorgestelde nieuwe ontwerp-PINC toe. Het energieklimaat is sterk veranderd in de tien jaar die zijn verstreken sinds de laatste publicatie. Vooral de laatste jaren zijn de drie hoofdonderdelen van het energiebeleid (continuïteit van de voorziening, concurrentievermogen en redelijke prijzen, en het milieu, waaronder met name de klimaatverandering) door een aantal nieuwe, verontrustende ontwikkelingen volop in de belangstelling komen te staan. De EU heeft op de overduidelijke problemen en uitdagingen gereageerd met voorstellen voor een Europees energiebeleid. Een analyse en voorstellen voor kernenergie zijn in deze samenhang geboden. In het programma worden de voor- en nadelen van kernenergie tegenover andere energiebronnen afgezet en wordt ten dele de nodige informatie aan de hand gedaan voor de discussie over en de uitstippeling van een Europees energiebeleid”.

Motivering

De rapporteur schrijft zelf dat niet alle aspecten behandeld worden (bijv. het gevaar van terrorisme wordt niet genoemd).

Stemuitslag:

Voor: 50

Tegen: 69

Onthoudingen: 2

Paragraaf 4.5

Tekst als volgt wijzigen:

„Deze nieuwe investeringen zouden idealiter moeten overeenkomen met de doelstellingen van een continue energievoorziening, concurrentievermogen en bestrijding van de klimaatverandering. Vanwege de eigenschappen en mogelijkheden van andere vormen van elektriciteitsopwekking valt te verwachten dat neemt het Comité kennis van het in sommige lidstaten lopende debat over de vraag of de levensduur van de bestaande kerncentrales zal moet worden verlengd en dat of er nieuwe investeringen zullen moeten worden gedaan. Het Comité is het op dit punt eens met de Commissie ”.

Motivering

Onduidelijk is waar de Commissie zou hebben beweerd dat „verwacht moet worden” dat de levensduur zal worden verlengd. Dit is zuivere speculatie.

Zie hiervoor ook par. 1.5 (die tijdens de vergadering van de studiegroep is gewijzigd), waarin bezorgdheid tot uiting wordt gebracht over de mogelijkheid dat de gebruiksduur van kerncentrales wordt verlengd.

Stemuitslag:

Voor: 50

Tegen: 67

Onthoudingen: 6

Paragraaf 4.6

Aan het eind tekst toevoegen:

„Volgens de Commissie volstaan de uraanbronnen bij ongewijzigd verbruik voor 85 jaar. De informatie hierover varieert naar gelang van de bron van 85 tot 500 jaar. De beschikbaarheid van brandstoffen is van belang voor de continuïteit van de energievoorziening: daarom zou de Commissie meer gedetailleerde informatie moeten geven over de beschikbaarheid van brandstoffen voor uit kernenergie opgewekte elektriciteit. Tevens wordt nogmaals opgemerkt dat er aanzienlijke verschillen bestaan in de inschattingen van de beschikbare hoeveelheid uranium. ”

Motivering:

Spreekt voor zich.

Stemuitslag:

Voor: 55

Tegen: 68

Onthoudingen: geen

Paragraaf 4.8

Tekst als volgt wijzigen:

„Van cruciaal belang is dus dat er rekening wordt gehouden met de waardevolle bijdrage die kernenergie levert aan het uitbannen van broeikasgassen. Uitgaande van de huidige energiemix wordt momenteel in de EU, dankzij het gebruik van kernenergie, 600 à 700 miljoen ton aan CO2-emissies voorkomen. Voor de hele wereld ligt dit op zo'n 2 miljard ton, hetgeen momenteel overeenkomt met de totale CO2-emissies van Frankrijk, Duitsland en het Verenigd Koninkrijk samen. Als het in sommige lidstaten geplande phase-out beleid wordt gehandhaafd, zullen veel van de huidige kerncentrales in Europa moeten worden vervangen door andere emissievrije energiebronnen en door energie-efficiency- en energiebesparende maatregelen. Daar komt nog bij dat alle kernenergie op de middellange termijn zal moeten worden vervangen door andere emissievrije energiebronnen, energie-efficiency- en energiebesparende maatregelen als de huidige kerncentrales aan het einde van hun levenscyclus niet door nieuwe worden vervangen”.

Motivering

Er staat veel meer op het spel dan de vervanging van de ene stroomproducent door een andere. Het Comité heeft hier herhaaldelijk op gewezen.

Aanvullende opmerking van de indiener van deze wijzigingsvoorstellen: ik heb de rapporteur verzocht om de cijfers over de CO2-besparingen te staven, nadat in het werkdocument — met bronvermelding — sprake was van 300 mio t. Helaas is dit niet gebeurd!

Stemuitslag:

Voor: 61

Tegen: 61

Onthoudingen: 2

Paragraaf 4.9

Aan het einde van deze paragraaf een zin toevoegen:

„Gezien het besluit van de Europese Raad betreffende de broeikasgasdoelstellingen voor 2020 en daarna, is duidelijk dat elektriciteitsopwekking waarbij CO2 vrijkomt, moet worden vervangen door aanvullende vormen van steenkoolarme elektriciteitsopwekking (op basis van hernieuwbare energiebronnen, kernenergie of — zo mogelijk — schone steenkool) om het aandeel steenkoolarme elektriciteit te vergroten. In de praktijk betekent dit dat de klimaat- en energiebeleidsdoelstellingen onmogelijk kunnen worden gehaald zonder dat de kosten uit de hand lopen, als het huidige aandeel aan kernenergie niet wordt gehandhaafd totdat er nieuwe energie-oplossingen voorhanden zijn. Daar staat tegenover dat de combinatie van méér kernenergie en hernieuwbare energie uiteraard zou betekenen dat de klimaatverandering op kosteneffectievere wijze kan worden bestreden. Aan de andere kant blijkt uit onderzoek (van de kanselarij van de Duitse bondskanselier) dat de klimaatdoelstellingen haalbaar zijn, mits verdere inspanningen worden geleverd voor stroombesparing, energie-efficiëntie en de inzet van hernieuwbare energie.”

Motivering

Spreekt voor zich.

Stemuitslag:

Voor: 58

Tegen: 65

Onthoudingen: 1

Paragraaf 4.11.1

Nieuwe par. 4.11.1. invoegen:

„De Commissie deelt het volgende mee: „De wettelijke aansprakelijkheid bij ongevallen met kernenergie werd in de „EU-15”-lidstaten gereguleerd door het Verdrag van Parijs van 1960 dat een geharmoniseerd internationaal systeem tot stand bracht voor de aansprakelijkheid bij nucleaire ongevallen, waarbij de aansprakelijkheid voor de exploitanten bij nucleaire ongevallen momenteel wordt beperkt tot ongeveer 700 miljoen $”. Het EESC beschouwt dit als indirecte subsidiëring van atoomenergie; het bepleit een verplichting voor de exploitanten om alle potentiële schade te vergoeden via een toereikende verzekering.”

Motivering

In de vergaderingen van de studiegroep merkte de rapporteur op dat er „een oplossing moet en kan worden gevonden”. Dit blijkt niet uit de tekst. Dat wil het wijzigingsvoorstel aan de kaak stellen.

Opmerking: auto's worden in Duitsland verzekerd voor een W.A.-bedrag van 100 mio EUR. Atoomcentrales (denk aan de potentiële schade) voor dat belachelijke bedrag van 700 mio $.

Stemuitslag:

Voor: 41

Tegen: 44

Onthoudingen: 3

Paragraaf 4.14

Als volgt te wijzigen:

„Het grootste knelpunt is dat er een oplossing moet worden gevonden voor het probleem van de verwijdering van het radioactieve afval, met name van eindafval in de vorm van verbruikte splijtstof. Hiervoor bestaat al technologie, maar het schort nog aan de nodige politieke besluiten. Qua milieu- en gezondheidseffecten en het maatschappelijk draagvlak voor kernenergie is dit een van de grootste problemen. In het ontwerp-PINC staat dat nog geen enkel land de voorgestelde definitieve oplossing ten uitvoer heeft gelegd, maar dat er vooruitgang valt te bespeuren in Finland, waar een opbergingsplaats is gekozen, en in Zweden en Frankrijk, waar men al een belangrijke stap verder is gekomen bij de selectie van de locatie”.

Motivering

Voor dit probleem is er nog helemaal geen technologische oplossing.

Stemuitslag:

Voor: 55

Tegen: 69

Onthoudingen: 4