I. INLEIDING

Deze mededeling geeft een overzicht van de belangrijkste ontwikkelingen sinds december 2020 met betrekking tot de situatie van visumwederkerigheid met de VS. Zij bouwt voort op de politieke toezegging in de meest recente mededeling, waarin de Commissie zich ertoe heeft verbonden het Europees Parlement en de Raad op de hoogte te houden door uiterlijk in december 2021 verslag uit te brengen over verdere ontwikkelingen op dit gebied.

Wederkerigheid van visumvrijstelling is een beginsel van het gemeenschappelijk visumbeleid van de EU en een doel dat de Unie in haar betrekkingen met derde landen proactief dient na te streven om bij te dragen tot de verbetering van de geloofwaardigheid en de samenhang van de externe betrekkingen van de Unie. Dit beginsel houdt in dat de EU, wanneer zij beslist de visumplicht voor onderdanen van een derde land op te heffen, er rekening mee houdt of dat derde land op zijn beurt visumvrijstelling verleent aan de onderdanen van alle lidstaten.

De Commissie heeft in 2014 kennisgevingen inzake niet-wederkerigheidssituaties ontvangen van vijf lidstaten: Bulgarije, Kroatië, Cyprus, Polen en Roemenië. Deze kennisgevingen hadden betrekking op Canada, de VS, Australië, Brunei en Japan.

Op 12 april 2016 heeft de Commissie een mededeling gepresenteerd over de stand van zaken en mogelijke verdere stappen ten aanzien van de situatie van niet-wederkerigheid met een aantal derde landen op het gebied van visa . In die mededeling werd opgemerkt dat met de actieve steun van de Commissie een oplossing was gevonden voor verreweg de meeste gemelde gevallen van niet-wederkerigheid met derde landen . Ten tijde van de aanneming van deze mededeling doet zich een situatie van niet-wederkerigheid voor met betrekking tot de VS, aangezien burgers van Bulgarije, Cyprus en Roemenië nog steeds in het bezit moeten zijn van een visum wanneer zij naar de VS reizen.

In de mededeling van april 2016 werd beoordeeld welke gevolgen en effecten de opschorting van de ontheffing van de visumplicht zou hebben voor EU-burgers en -bedrijven en voor onderdanen van de betrokken derde landen, en werd het Europees Parlement en de Raad verzocht zich te beraden op de meest geschikte verdere stappen. Vervolgens heeft de Commissie zeven vervolgmededelingen gepresenteerd (in juli en december 2016, mei en december 2017, december 2018 , en maart en december 2020), met daarin een overzicht van haar inspanningen en de relevante ontwikkelingen, plus een beoordeling van de gevolgen van een mogelijke opschorting. In de meest recente mededeling werd ook het standpunt van de Commissie vastgesteld naar aanleiding van de resolutie van het Europees Parlement van 22 oktober 2020 over de verplichtingen van de Commissie inzake wederkerigheid op het gebied van visa, waarin de Commissie werd verzocht een gedelegeerde handeling vast te stellen overeenkomstig artikel 7 van Verordening (EU) 2018/1806 en verslag uit te brengen over de geboekte vooruitgang. Het Europees Parlement heeft de Commissie niettemin op 4 maart 2021 voor het Hof van Justitie van de EU gedaagd door op grond van artikel 265 VWEU een procedure in te stellen wegens nalaten; deze procedure loopt nog.

II. RECENTE ONTWIKKELINGEN

1.Overzicht van contacten en de follow-up daarvan

Sinds de laatste mededeling kwam de kwestie van visumwederkerigheid aan de orde in alle relevante vergaderingen en videoconferenties tussen de Unie en de VS. Het punt stond met name op de agenda van de regelmatige ministeriële bijeenkomsten tussen de EU en de VS op het gebied van Justitie en Binnenlandse Zaken, die op 21 en 22 juni 2021 en 16 december 2021 hebben plaatsgevonden. Het werd ook besproken op de EU/VS-bijeenkomsten van hoge ambtenaren van Justitie en Binnenlandse Zaken op 14 en 15 april 2021 en 20 september 2021, en op de tripartiete bijeenkomsten (tussen de Commissie, de VS en de betrokken lidstaten) van 9 en 10 juni 2021 en 8 december 2021.

Contacten op hoog niveau Het politieke overleg is nog geïntensiveerd na het aantreden van de nieuwe regering van de VS. Commissaris voor Binnenlandse Zaken Ylva Johansson benadrukte op 23 februari 2021 tijdens haar eerste videoconferentie met Alejandro Mayorkas, die pas was benoemd tot secretaris van het ministerie van Binnenlandse Veiligheid, hoe belangrijk het is volledige wederkerigheid inzake visumvrijstelling tot stand te brengen en nauw samen te werken om dit doel te bereiken.

Na die bijeenkomst organiseerde commissaris Johansson in februari en maart 2021 een reeks bijeenkomsten met de bevoegde ministers van Buitenlandse Zaken en/of Binnenlandse Zaken ministers van de vier betrokken lidstaten om te bespreken hoe verdere vooruitgang kon worden geboekt bij het verwezenlijken van volledige visumwederkerigheid met de VS.Op die bijeenkomsten herhaalden de ministers hun algemene voornemen om gezamenlijk, in een constructieve en positieve geest, in nauw overleg met de Commissie en de VS, samen te werken om zo spoedig mogelijk volledige visumwederkerigheid tot stand te brengen.

Het belang van visumvrijstelling werd op het hoogste politieke niveau benadrukt tijdens de eerste top tussen de EU en de VS onder de nieuwe Amerikaanse regering, die plaatsvond op 15 juni 2021 en waaraan werd deelgenomen door de nieuwe Amerikaanse president Joe Biden, de voorzitter van de Europese Raad Charles Michel en de voorzitter van de Europese Commissie Ursula von der Leyen. In de gezamenlijke verklaring over de top betoonden de VS en de EU zich ingenomen met de vooruitgang die beide partijen hebben geboekt op weg naar een uitbreiding van het aantal EU-lidstaten dat voldoet aan de vereisten voor visumvrij reizen naar de VS, en spraken zij het voornemen uit hun dialoog over visumvrijstelling voort te zetten.

Tripartiete overeenkomst (juni 2021) Op 9 en 10 juni 2021 vond een tripartiete videoconferentie over visumwederkerigheid plaats. Hieraan werd deelgenomen door vertegenwoordigers van de VS, de Commissie en de betrokken lidstaten (Bulgarije, Cyprus, Kroatië en Roemenië). De deelnemers bespraken de vooruitgang met betrekking tot de beveiligingsvereisten van het visumvrijstellingsprogramma van de VS waaraan nog niet is voldaan en de visumweigeringspercentages. Tijdens deze vergadering onderstreepten alle partijen dat zij zich actief zullen blijven inzetten om wederkerigheid van visumvrijstelling tot stand te brengen.

Wat de beveiligingsvereisten betreft, vond tijdens de tripartiete bijeenkomst een nieuwe gespreksronde plaats over de op maat gemaakte werkplannen die de autoriteiten van de VS elk van de vier betrokken lidstaten hebben aangereikt. Alle lidstaten bleken op een reeks van werkterreinen vooruitgang te hebben geboekt. Een aantal meer holistische kwesties moet echter nog verder worden aangepakt. De autoriteiten van de VS brachten opnieuw naar voren dat elk van de betrokken lidstaten de integriteit van zijn nationale systeem voor de afgifte van paspoorten in meer of mindere mate diende te verbeteren. Bijzondere aandachtspunten waren onder meer: het bestaan van versnelde burgerschapsregelingen voor investeerders, gevallen van fraude bij de paspoortbureaus, diverse problemen inzake biometrisch beheer en gevallen van corruptie in de overheidssector.

In het kader van de tripartiete bijeenkomst hebben de diensten van de Commissie een presentatie gegeven over het Schengenevaluatiemechanisme, om de EU-regels en -controlemechanismen op dat gebied onder de aandacht te brengen van de autoriteiten van de VS. Bij deze gelegenheid is ook uitgelegd waarom lidstaten het Schengenacquis al dan niet volledig toepassen en waarom de Schengenevaluaties los van de discussie over visumwederkerigheid moeten worden gezien.

De betrokken lidstaten hebben naar aanleiding van de vergadering toegezegd de in de werkplannen voorgestelde maatregelen te zullen blijven uitvoeren. De VS zegden toe de respectieve werkplannen te zullen verfijnen, voor zover nodig, in het licht van de reeds genomen maatregelen.

De contacten op hoog niveau werden op 27 augustus 2021 en 2 september 2021 voortgezet met een bezoek van commissaris Johansson aan Washington D.C., waar een reeks vergaderingen werd gehouden, met name met Alejandro Mayorkas, minister van Binnenlandse Veiligheid, en Uzra Zey, onderstaatssecretaris voor Civiele veiligheid, democratie en mensenrechten bij het ministerie van Buitenlandse Zaken. Tijdens de vergaderingen werd opnieuw gewezen op de noodzaak volledige visumwederkerigheid tot stand te brengen en werd de vooruitgang geëvalueerd.

Ministeriële bijeenkomst tussen de EU en de VS op het gebied van Justitie en Binnenlandse Zaken (juni 2021) Tijdens de ministeriële bijeenkomst tussen de EU en de VS op het gebied van Justitie en Binnenlandse Zaken op 21 en 22 juni 2021 in Lissabon heeft zowel het Portugese voorzitterschap van de Raad van de Europese Unie als de Commissie er nogmaals op gewezen dat het van belang is het visumvrijstellingsprogramma van de VS uit te breiden tot alle EU-lidstaten. Onder verwijzing naar de geboekte vooruitgang werd benadrukt dat visumvrijstelling voor de lidstaten die deze nog niet genieten, voor beide partijen een politieke prioriteit blijft. In de gezamenlijke verklaring die na de ministeriële bijeenkomst is bekendgemaakt, betoonden de Verenigde Staten en de Europese Unie zich ingenomen met de vooruitgang die is geboekt door de vier EU-lidstaten die nog niet zijn opgenomen in het visumvrijstellingsprogramma. Ook herhaalden zij bereid te zijn de lopende inspanningen in het kader van het tripartiete proces en de bilaterale besprekingen voort te zetten. Daarnaast hebben vicevoorzitter Schinas en commissaris Johansson de kwestie ook aan de orde gesteld in bilaterale ontmoetingen met Alejandro Mayorkas, minister van Binnenlandse Veiligheid, die plaatsvonden in de marge van de ministeriële bijeenkomst.

Tripartiete bijeenkomst (december 2021) Via een videoconferentie vond op 8 december nog een tripartiete bijeenkomst met vertegenwoordigers van de VS, de Commissie en de betrokken lidstaten plaats. Na de toetreding tot het visumvrijstellingsprogramma werd Kroatië verzocht de geleerde lessen te delen, waarbij met name het nut werd onderstreept van de als routekaart voor vooruitgang door de Amerikaanse autoriteiten aangeboden werkplannen op maat. Wat betreft de beveiligingsvereisten van het visumvrijstellingsprogramma van de VS waaraan nog niet is voldaan, konden de overige drie lidstaten alle aantonen dat er met betrekking tot hun respectieve werkplannen op een reeks werkterreinen verdere vooruitgang was geboekt. Enkele meer holistische kwesties waren echter nog niet opgelost. Om rekening te kunnen houden met de geboekte vooruitgang, hebben de autoriteiten van de VS de drie lidstaten verzocht geactualiseerde antwoorden op de vragenlijst van de VS te verstrekken. Dit zal de VS in staat stellen de werkplannen opnieuw te evalueren en te bepalen op welke specifieke gebieden nog vooruitgang nodig is om te voldoen aan de vereisten van het visumvrijstellingsprogramma van de VS. Wat de visumweigeringspercentages betreft, worden de cijfers nog steeds negatief beïnvloed door de reisbeperkingen en het lage aantal afgiftes.