Nr. C 307/28 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen 19. 11. 84 
13. Met het oog op verdere onderhandelingen tussen Joegoslavië en de Gemeenschap en de 
besluiten die door de raad voor samenwerking zullen worden genomen pleit de Afdeling 
voor: 
— een bij voorkeur communautaire in plaats van een bilaterale aanpak van vervoerskwesties 
waarbij Joegoslavië en de Lid-Staten van de Gemeenschap betrokken zijn; 
— sociale clausules waarin de rechten van de in de Gemeenschap een beroep uitoefenende 
Joegoslavische werknemers op het gebied van de sociale zekerheid in verregaande mate 
worden gewaarborgd; ten behoeve van Joegoslavische werknemers die naar hun land willen 
terugkeren, kan aan bijzondere maatregelen worden gedacht; 
— gezamenlijke maatregelen van Joegoslavië en de Gemeenschap op milieugebied; 
— een nauwere technische en financiële samenwerking op alle andere voor beide partners 
belangrijke terreinen; 
— bijzondere bepalingen waardoor de sociaal-economische kringen worden betrokken bij de 
tenuitvoerlegging van de Samenwerkingsovereenkomst; 
— inaanmerkingneming van de economische en sociale karakteristieken van de grensgebie­
den; met name dienen monetaire en bestuurlijke maatregelen te worden vermeden die een 
averechts effect op de economische relaties en vooral op de handel tussen deze gebieden 
kunnen hebben. 
Gedaan te Brussel, 27 september 1984. 
De Voorzitter 
van het Economisch en Sociaal Comité 
Francois CEYRAC 
Advies inzake arbeidsgeneeskunde 
(84/C 307/11) 
A. JURIDISCHE GRONDSLAG VAN HET ADVIES 
Het Economisch en Sociaal Comité heeft overeenkomstig artikel 20, vierde alinea, van het 
Reglement van Orde op 26 en 27 oktober 1983 besloten een advies op te stellen inzake 
arbeidsgeneeskunde. 
Procedure 
De Afdeling voor sociale vraagstukken, die met de voorbereiding van de desbetreffende 
werkzaamheden was belast, heeft haar op het rapport van de heer Mourgues gebaseerde advies 
op 13 september 1984 goedgekeurd. 
B. ADVIES VAN HET ECONOMISCH EN SOCIAAL COMITÉ 
Het Economisch en Sociaal Comité heeft tijdens zijn 219e zitting van 26 en 27 september 1984 
(vergadering van 27 september 1984) het volgende advies uitgebracht, dat met 75 stemmen 
vóór en 8 stemmen tegen, bij 2 onthoudingen is goedgekeurd. 
1. Inleiding 
1.1. In dit initiatiefadvies over arbeidsgeneeskunde 
komt het permanente streven van het Comité tot uiting 
om voor een betere bescherming van de gezondheid en de 
veiligheid van werknemers op de werkplek te ijveren. Het Comité heeft onlangs nog dit streven benadrukt in 
zijn advies inzake het tweede actieprogramma van de 
Europese Gemeenschap inzake veiligheid en gezondheid 
op het werk (*). 
0)PB nr. C 176 van 4. 7. 1983. 
19. 11. 84 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen Nr. C 307/29 
1.2. Arbeidsongevallen en door het werk veroorzaak­
te ziekten vormen door het veelvuldig voorkomen en de 
ernst hiervan een ware plaag. Door de technische voor­
uitgang en de uitbreiding van de kennis konden bepaalde 
risico's stellig worden beperkt of zelfs uitgeschakeld, 
maar het verschijnen van nieuwe produkten of procédés 
heeft soms ook nieuwe risico's of nieuwe ziekten tot 
gevolg. 
Welke vooruitgang de techniek ook maakt, in het belang 
van de werknemers, en trouwens van de gehele bevolking, 
moet steeds aan de werk- en produktieomstandigheden 
worden gewerkt. Preventie van risico en hinder in de 
onderneming draagt namelijk ook bij tot een betere 
bescherming van het milieu in het algemeen. 
1.3. Arbeidsongevallen en door het werk veroorzaak­
te ziekten vormen een belasting voor de gehele samenle­
ving. Werknemers worden hierdoor in hun fysieke en 
psychische gezondheid en in hun inkomen getroffen. 
Ondernemingen moeten opdraaien voor de kosten van 
onderbreking van de produktie, reparaties, absenties en 
vervanging van zieke of gewonde werknemers en hun 
bijdrage tot de schadeloosstelling van de slachtoffers 
leveren. De samenleving neemt via de uitkeringsstelsels de 
kosten van deze ongevallen en ziekten voor haar reke­
ning. Arbeidsongevallen en door het werk veroorzaakte 
ziekten komen neer op een verspilling van menselijk 
potentieel en materiële goederen, die dient te worden 
bestreden. 
1.4. Het Comité heeft in het verleden talrijke malen 
zijn steun gegeven aan op het niveau van de Gemeenschap 
ontplooide initiatieven om het inzicht in de risico's te 
verbeteren, de bescherming van werknemers tegen 
bepaalde schadelijke factoren te versterken en preventieve 
activiteiten en maatregelen uit te bouwen. Voorts stelt het 
vast dat ook andere internationale instanties als de Raad 
van Europa (waarvan het Comité van Ministers op 18 
februari 1972 resolutie (72) 5 over de harmonisering van 
de maatregelen ter bescherming van de gezondheid van 
werknemers op de werkplek heeft vastgesteld), de Inter­
nationale Arbeidsorganisatie (IAO), alsook de Europese 
Gemeenschap (met de aanbeveling van de Commissie van 
20 juli 1962 met betrekking tot de bedrij f sgeneeskunde in 
de ondernemingen - PB nr. 80 van 31. 8. 1962, blz. 
2181/62) prioritaire aandacht aan arbeidsgeneeskunde 
besteden. 
1.5. Het Comité is voorts van mening dat de arbeids­
geneeskunde een belangrijke bijdrage heeft geleverd tot 
een betere bescherming van de gezondheid en van de 
veiligheid op het werk in ondernemingen waar dergelijke 
diensten tot stand zijn gebracht. Deze essentiële taak van 
de arbeidsgeneeskunde is trouwens in meer of mindere 
mate verwoord in de wetgevingen van de meeste landen 
van de Europese Gemeenschap. 2. Noodzaak van communautair optreden op het gebied 
van arbeidsgeneeskunde 
Gezien het belang van de bijdrage van de arbeidsgenees­
kunde tot een betere bescherming van de gezondheid en 
de veiligheid op de werkplek, is het in het algemeen belang 
beslist noodzakelijk dat de bedrijfsgeneeskundige dien­
sten alle werknemers bestrijken, ongeacht de aard (d.w.z. 
particulier of openbaar) en de omvang van de onderne­
ming en de bedrijfstak, dus ook in de landbouw. Om deze 
reden is het Comité voorstander van een richtlijn van de 
Gemeenschap over arbeidsgeneeskunde. Hierdoor zou de 
arbeidsgeneeskunde in alle Lid-Staten voor dezelfde 
groepen worden ingevoerd en bovendien aansluiten bij 
het beleid dat tot dusverre door de Gemeenschap op dit 
gebied is gevoerd. De Gemeenschap zou hiertoe een 
aantal beginselen moeten vastleggen ten aanzien van de 
rol en de organisatie van de arbeidsgeneeskunde en 
daarbij moeten nagaan welke taak in dezen voor de 
overheid is weggelegd. 
3. Definitie van „arbeidsgeneeskunde" 
Het Comité heeft gekozen voor de volgende definitie van 
het begrip „arbeidsgeneeskunde": 
„De arbeidsgeneeskunde behandelt effecten van het werk 
op de gezondheid en gevolgen van ziekte voor de 
arbeidsgeschiktheid. Haar taak is de schade te voorko­
men die voor de gezondheid van de werknemers kan 
voortvloeien uit de arbeidsomstandigheden, inclusief de 
preventie van ongevallen, en ervoor te zorgen dat de 
individuele werknemers belast worden met taken waar­
voor zij fysiologisch en psychologisch berekend zijn." 
(Deze definitie is afkomstig van het Raadgevend Comité 
voor medische opleiding bij de Commissie van de EG). 
4. Taak van de arbeidsgeneeskunde 
4.1. Volgens het Comité hebben de bedrijfsgenees­
kundige diensten als eerste taak te helpen bij het voorko­
men van arbeidsongevallen en door het werk veroorzaak­
te ziekten, alsook de preventie van alle beroepsrisico's. 
De eigenlijke geneeskundige taak dient te worden beperkt 
tot het verlenen van eerste hulp bij ongevallen of onwel 
zijn op de werkplaats. 
De preventieve taak van de bedrijfsgeneeskundige dien­
sten betekent dat deze invloed uitoefenen op de arbeids­
omstandigheden en -organisatie, zodat deze optimaal op 
de werknemer worden afgestemd en diens gezondheid en 
veiligheid op de werkplek niet in gevaar brengen. De 
Nr. C 307/30 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen 19.11. 84 
bedrijfsgeneeskundige diensten dienen te letten op alle 
aspecten van de arbeids- en produktieomstandigheden 
om te verhinderen dat de werknemers fysieke of psychi­
sche schade hiervan ondervinden. dat bedrijfsartsen die een deeltijdfunctie uitoefenen, 
daarnaast niet ook therapeutisch werkzaam mogen zijn 
buiten het bedrijf. 
Willen de bedrijfsgeneeskundige diensten hun preventieve 
activiteiten doeltreffend kunnen uitvoeren, dan dienen zij 
niet slechts invloed op de arbeidsomstandigheden uit te 
oefenen, maar ook te worden geraadpleegd wanneer 
wordt overwogen nieuwe technologieën in te voeren, 
nieuwe installaties aan te schaffen of de arbeidsorganisa­
tie te moderniseren. Deze raadpleging dient plaats te 
vinden voordat deze veranderingen een feit zijn, op een 
ogenblik waarop het nog mogelijk is met ervaringen en 
inzichten van de bedrijfsgeneeskundige diensten rekening 
te houden. Arbeidsgeneeskundigen kunnen overigens 
alleen preventief optreden indien zij regelmatig op de 
werkplek aanwezig zijn. 
4.2. Hiertoe dient de arbeidsgeneeskunde te beschik­
ken over' het nodige personeel en de nodige technische 
voorzieningen om: 5. Organisatie van de arbeidsgeneeskunde 
5.1. Het Comité dringt erop aan dat de bedrijfsgenees­
kundige diensten alle werknemers bestrijken in alle 
bedrijfstakken en alle ondernemingen, ongeacht de 
omvang hiervan. In de organisatie van de bedrijfsgenees­
kundige diensten moet evenwel rekening worden gehou­
den met de omvang van de ondernemingen, hetgeen in 
sommige nationale wetgevingen ook gebeurt. Alle onder­
nemingen moeten beschikken over een eigen bedrijfsge­
neeskundige dienst. Ondernemingen die niet over een 
eigen dienst beschikken moeten zijn aangesloten bij 
gemeenschappelijke bedrijfsgeneeskundige diensten, die 
dus verscheidene ondernemingen bestrijken, dan wel over 
een andere, gelijkwaardige bedrijfsgeneeskundige struc­
tuur beschikken waarmee een doeltreffende controle van 
alle werknemers kan worden gegarandeerd. 
— met het werk samenhangende risico's en hinderfacto-
ren te kunnen opsporen; 
— gegevens te verzamelen en epidemiologisch onderzoek 
te verrichten; 
— invloed te kunnen uitoefenen op de arbeidsomstan­
digheden zodra de eerste voortekenen of symptomen 
van ziekten of tekenen van gevaar aan het licht 
treden; 
— met andere arbeidsgeneeskundige diensten en andere 
instanties die op het terrein van risico- en ongevallen­
preventie werkzaam zijn, informatie en ervaringen uit 
te wisselen. 
Bedrijfsgeneeskundige diensten moeten voor het opspo­
ren van risico- en hinderfactoren beschikken over de 
mogelijkheid om medisch onderzoek te verrichten als 
aanvulling op de preventieve activiteit van de arbeidsge­
neeskunde. Dit onderzoek is dus niet de enige functie van 
de arbeidsgeneeskunde. Deze dient het werk en de 
arbeidsplaats ook op de mens af te stemmen. Met behulp 
van dit medische onderzoek dient te worden nagegaan 
voor welk soort werk de werknemers fysiek en psychisch 
geschikt zijn. Daarom moet ervoor worden gezorgd dat 
de bedrijfsgeneeskundige diensten autonoom functione-
Het medisch beroepsgeheim mag niet verhinderen dat 
voor epidemiologisch onderzoek informatie over het 
optreden van door het werk veroorzaakte ziekten en 
arbeidsongevallen wordt meegedeeld. Wel dient de 
anonimiteit van de betrokken personen hierbij te worden 
gegarandeerd. 
4.3. De uitoefening van de op preventie gerichte 
functie van arbeidsgeneeskundige hoeft niet te betekenen Volgens het Comité vereist de preventieve taak van 
bedrijfsgeneeskundige diensten een regelmatige aanwe­
zigheid hiervan op het werk. De presentietijd moet zijn 
afgestemd op omvang en frequentie van de risico's en in 
elk geval lang genoeg zijn om een gedegen inzicht in en een 
concrete invloed op de arbeidsomstandigheden mogelijk 
te maken. De in verscheidene nationale wetgevingen 
voorgeschreven presentietijd moet zo lang zijn dat de 
bedrijfsgeneeskundige diensten hun opdracht doeltref­
fend kunnen vervullen. 
Evenzo is de bedrij fsgeneeskunde dikwijls nog met onvol­
doende personeel, geld en apparatuur toegerust, zodat de 
bij de wet vastgelegde doelstellingen niet kunnen worden 
verwezenlijkt. 
5.2. Gezien de talrijke preventieve activiteiten die met 
betrekking tot de verschillende onderdelen van de 
arbeidsomstandigheden moeten worden verricht, moeten 
de bedrijfsgeneeskundige diensten multidisciplinair zijn 
samengesteld en dus specialisten van uiteenlopende vak­
gebieden (artsen, ergonomen, veiligheidsspecialisten, 
chemici, toxicologen, enz.) omvatten. Deze personen 
moeten in het werken in multidisciplinair teamverband 
zijn geschoold. 
5.3. De bedrijfsgeneeskundige diensten kunnen 
slechts doeltreffend optreden indien zij nauw samenwer­
ken met de andere deskundige instanties op het gebied van 
gezondheid en veiligheid op het werk (b.v. de veiligheids­
dienst, de arbeidsinspectie), tot wier taakgebied de 
preventie van arbeidsongevallen en door het werk ver­
oorzaakte ziekten ook behoort. 
5.4. De bedrijfsgeneeskundige diensten dienen ook 
samen te werken met hen die het meest rechtstreeks met 
de arbeids- en produktieomstandigheden te maken heb-
19. 11. 84 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen Nr. C 307/31 
ben, d.w.z. de werknemers, tot wier bescherming de 
arbeidsgeneeskunde moet bijdragen, en de werkgevers. 
De werkgevers, die immers rechtstreeks verantwoordelijk 
voor de arbeids- en produktieomstandigheden zijn, kun­
nen tot de uitbouw van de preventieactiviteiten bijdragen. 
Door uit te gaan van de persoonlijke inzichten en 
ervaringen van werknemers die dagelijks met de arbeids­
omstandigheden te maken hebben, kan het preventief 
optreden van de bedrijfsgeneeskundige diensten alleen 
maar doeltreffender worden. 
Raadpleging en voorlichting van werknemers en hun 
vertegenwoordigers over de organisatie en het functione­
ren van bedrijfsgeneeskundige diensten moeten via de 
traditionele vertegenwoordigingsorganen van de werkne­
mers in de onderneming lopen. 
De Comités voor veiligheid en hygiëne spelen in dit 
verband een belangrijke rol, omdat zij op grond van hun 
bevoegdheden ten aanzien van arbeidsomstandigheden 
de aangewezen instanties zijn om de preventieve activi­
teiten van de bedrijfsgeneeskundige diensten op een 
betere bescherming van de werknemers te richten. 
Het bedrijfsgeneeskundig personeel moet op zodanige 
wijze worden aangesteld dat hun autonomie wordt 
gegarandeerd. De benoeming kan dus geen zaak zijn van 
de werkgever alleen. De wijze van benoeming, salariëring 
en ontslag van het bedrijfsgeneeskundig personeel dient 
zodanig te zijn geregeld dat wordt gezorgd voor zijn 
onafhankelijkheid en autonomie bij de uitoefening van 
zijn opdracht, overeenkomstig de deontologische begin­
selen die voor medische en wetenschappelijke beroepen 
gelden. 
5.5. De bedrijfsgeneeskundige diensten zouden direct 
of indirect door de ondernemingen moeten worden 
bekostigd. 
De preventieve activiteiten van de arbeidsgeneeskunde 
hebben in een aantal ondernemingen al zeer positieve 
resultaten opgeleverd. 
6. Rol van de overheid 
6.1. De werkgevers zijn in de eerste plaats verant­
woordelijk voor de arbeidsomstandigheden en dus voor 
de organisatie van de bedrijfsgeneeskundige diensten 
welke kunnen bijdragen tot het voorkomen van risico's, 
bedrijfsongevallen en door het werk veroorzaakte ziek­
ten. De overheid dient er evenwel op toe te zien dat de 
Gedaan te Brussel, 27 september 1984. wettelijke en bestuursrechtelijke bepalingen met betrek­
king tot arbeidsgeneeskunde worden uitgevoerd. 
6.2. De overheid moet ook zorgen voor coördinatie 
tussen de bedrijfsgeneeskundige diensten en de openbare 
gezondheidsdiensten en tot de vergaring en verspreiding 
van epidemiologische inzichten en onderzoeksresultaten 
bijdragen. 
Op de overheid rust ook een taak met betrekking tot de 
follow-up van werknemers die van bedrijf veranderen of 
die het arbeidsproces verlaten na aan hinder op de 
werkplek te zijn blootgesteld. Een dergelijke follow-up is 
niet alleen noodzakelijk in belang van de werknemers 
zelf, maar ook om inzicht te verwerven in de lange-ter-
mijneffecten van expositie aan bepaalde schadelijke stof­
fen ten einde doeltreffender en gerichter preventief te 
kunnen optreden. 
De overheid moet voor de organisatie van scholing van 
bedrijfsgeneeskundige specialisten zorg dragen. Deze 
scholing moet zijn afgestemd op het werken in een 
multidisciplinair teamverband in het bedrijf ten einde de 
arbeidsomstandigheden te verbeteren. Arbeidsgenees­
kunde moet worden erkend als een specifiek vakgebied en 
hiervoor moet een speciale opleiding worden gegeven als 
vervolg op de medische basisopleiding. Deze scholing 
moet aansluiten bij de veranderingen in produktietech-
nieken en arbeidsorganisatie; regelmatige nascholing is 
dus geboden. 
De overheid moet tevens bijdragen tot de bevordering van 
onderzoek op het gebied van arbeidsgeneeskunde en 
arbeidsomstandigheden. 
7. Conclusies 
Het Comité is voorstander van een richtlijn van de 
Gemeenschap over arbeidsgeneeskunde, waarbij van de 
in dit advies geformuleerde beginselen dient te worden 
uitgegaan. 
Voorts acht het Comité het noodzakelijk dat de statistie­
ken over arbeidsongevallen en door het werk veroorzaak­
te ziekten in de Gemeenschap worden geharmoniseerd 
om de uitwisseling van gegevens te bevorderen. 
Het acht het tevens gewenst dat de Gemeenschap het hare 
doet om de scholingsprogramma's en de diploma's voor 
bedrijfsartsen beter op elkaar af te stemmen. 
De Voorzitter 
van bet Economisch en Sociaal Comité 
Fran^ois CEYRAC 
Nr. C 307/32 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen 19. 11. 84 
BIJLAGE 
bij het advies van het Economisch en Sociaal Comité 
Verworpen wijzigingsvoorstellen 
Onderstaande wijzigingsvoorstellen, die in overeenstemming met het Reglement van Orde werden 
ingediend, zijn tijdens de beraadslagingen door het Comité verworpen: 
Titelpagina 
De titel van het advies veranderen van „Arbeidsgeneeskunde" in „Bedrijfsgeneeskundige dienst". 
Bijgevolg dient het begrip „arbeidsgeneeskunde" in het gehele advies te worden vervangen door 
„bedrijfsgeneeskundige dienst", met de volgende uitzonderingen: 
Bladzijde 7, paragraaf 4.3 
De zin: „De uitoefening van de op preventie gerichte functie van arbeidsgeneeskundige" kan worden 
gehandhaafd. 
Bladzijde 12, paragraaf 7, eerste alinea 
Alleen het woord „arbeidsgeneeskunde" in deze alinea moet door „bedrijfsgeneeskundige dienst" worden 
vervangen. Verder kan blz. 12 worden gehandhaafd. 
Motivering 
In feite gaat het hele advies over de bedrijfsgeneeskundige dienst en niet over het medische specialisme 
„arbeidsgeneeskunde". 
Uitslag van de stemming 
Vóór: 6; tegen: meerderheid; onthoudingen: 8. 
Bladzijde 4, paragraaf 2 
In de vijfde t/m zevende regel „alle werknemers . . . bedrijfstak" vervangen door: „werknemers bestrijken 
die met taken zijn belast die een risico inhouden". 
Motivering 
Met de beperkte middelen die ter beschikking staan is het niet verstandig dat bij voorbeeld zuiver 
administratieve diensten een deel van de capaciteit van de bedrijfsgeneeskundige dienst in beslag nemen ten 
koste van personen die echt met risico's in aanraking komen. 
Uitslag van de stemming 
Vóór: 4; tegen: meerderheid; onthoudingen: 7. 
Bladzijde 4, paragraaf 2 
Vanaf de zevende regel „Om deze reden . . . voor de overheid is weggelegd" schrappen. 
Motivering 
Er bestaat geen behoefte aan een richtlijn. Overigens zal de IAO naar verwachting in 1985 een conventie 
inzake de bedrijfsgeneeskundige dienst vaststellen. 
Uitslag van de stemming 
Vóór: 6; tegen: meerderheid; onthoudingen: 9. 
19. 11. 84 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen Nr. C 307/33 
Bladzijde 7, paragraaf 4.2 
In de vierde en vijfde regel de zin „Deze dient het werk en de arbeidsplaats ook op de mens af te stemmen." 
schrappen. 
Motivering 
De bedrijfsgeneeskundige dienst kan niet het recht hebben om de organisatie vsth het werk te bepalen. 
Uitslag van de stemming 
Vóór: 5; tegen: meerderheid; onthoudingen: 7. 
Bladzijde 7, paragraaf 4.2 
De laatste zin van de eerste alinea „Daarom moet. . . functioneren." schrappen. 
Motivering 
De bedrijfsgeneeskundige dienst maakt deel uit van het bedrijf en kan dus niet autonoom zijn. 
Uitslag van de stemming 
Vóór: 5; tegen: meerderheid; onthoudingen: 7. 
Bladzijde 8, paragraaf 5.1 
De eerste zin „De Afdeling ... de omvang hiervan." schrappen. 
Motivering 
De middelen moeten worden aangewend waar hieraan het meeste behoefte bestaat. 
Uitslag van de stemming 
Vóór: 4; tegen: meerderheid; onthoudingen: 7. 
Advies inzake een voorstel voor een twintigste richtlijn van de Raad betreffende de 
harmonisatie van de wetgevingen der Lid-Staten inzake omzetbelasting - Gemeenschappelijk 
stelsel van belasting over de toegevoegde waarde: afwijkingen in verband met de bijzondere 
steun aan bepaalde landbouwers ter compensatie van de afbraak van de monetaire 
compenserende bedragen voor bepaalde landbouwprodukten 
(84/C 307/12) 
A. JURIDISCHE GRONDSLAG VAN HET ADVIES 
De Raad heeft op 25 juli 1984 besloten, overeenkomstig de bepalingen van artikel 100 van het 
Verdrag tot oprichting van de Europese Economische Gemeenschap, het Economisch en 
Sociaal Comité om advies te vragen inzake bovengenoemd voorstel. 
Procedure 
Het Economisch en Sociaal Comité heeft besloten, de heer De Bievre aan te wijzen als algemeen 
rapporteur welke belast is met de voorbereiding van de werkzaamheden dienaangaande.