Advies over de ontwerp-mededeling aan de lid-staten tot vaststelling van richtsnoeren voor een initiatief in het kader van het speciaal steunprogramma voor vrede en verzoening in Noord-Ierland en de aangrenzende graafschappen van Ierland (95/C 236/08)

De Europese Commissie heeft op 21 februari 1995 besloten, het Economisch en Sociaal Comité te raadplegen over de ontwerp-mededeling aan de lid-staten tot vaststelling van richtsnoeren voor een initiatief in het kader van het speciaal steunprogramma voor vrede en verzoening in Noord-Ierland en de aangrenzende graafschappen van Ierland.

De Afdeling voor regionale ontwikkeling, ruimtelijke ordening en urbanisme maakte op 20 en 21 april 1995 een studiereis naar Noord-Ierland. Rapporteur was de heer Frerichs.

Het Economisch en Sociaal Comité heeft tijdens zijn 325e Zitting (vergadering van 27 april 1995) in eerste instantie het volgende advies uitgebracht, dat met algemene stemmen is goedgekeurd.

1. Belangrijkste aanbevelingen van het Economisch en Sociaal Comité

1.1. Het Economisch en Sociaal Comité is het in grote lijnen eens met het door de Commissie ingediende communautair initiatief ten behoeve van Noord-Ierland en de aangrenzende graafschappen van Ierland, waarvoor in eerste instantie 300 miljoen ecu is uitgetrokken.

1.2. Het is van mening dat het initiatief een belangrijke rol kan spelen bij het leggen van een economische en maatschappelijke basis voor de consolidering van het vredesproces, dat het kan bijdragen aan de verzoening tussen en onderlinge verdraagzaamheid van de betrokken bevolkingsgroepen en dat het ook op de Europese Unie als geheel een positieve uitwerking zal hebben.

1.3. Het is belangrijk dat het operationele programma ter uitvoering van het initiatief een evenwichtig karakter krijgt. Het programma moet meer om het lijf hebben dan op de korte termijn effectieve, "blikvangende" maatregelen : het dient ook te voorzien in activiteiten waarmee de huidige situatie op langere termijn structureel wordt verbeterd. Een te sterke verbrokkeling van maatregelen moet daarbij worden voorkomen.

1.4. Het Comité acht het voorts van essentieel belang dat adequate prioriteiten worden gesteld. Enerzijds moet voor de bevolking nieuwe werkgelegenheid worden gecreëerd door het aanzwengelen van produktieve investeringen en industriële ontwikkeling. Anderzijds moet bijzonder veel waarde worden gehecht aan het bevorderen van maatschappelijke integratie. Hieraan bestaat in Noord-Ierland en de aangrenzende graafschappen zeer veel behoefte, terwijl er momenteel bij lange na niet voldoende aandacht aan wordt besteed.

1.5. Met het oog op deze maatschappelijke integratie onderstreept het Comité dat voorrang moet worden verleend aan maatregelen gericht op de herintegratie van langdurig werklozen in het arbeidsproces. Daarbij moet met name worden voorzien in werkgelegenheidsmaatregelen in de sociale sector, alsmede in om- en bijscholingsprogramma's op lokaal niveau. Ook moeten maatregelen worden genomen t.b.v. jongeren, die vaak meer dan de helft van de bevolking uitmaken. Om ervoor te zorgen dat zij de toekomst met meer vertrouwen tegemoet zien, moet hun uitgangssituatie worden verbeterd. Hieraan moet al in het kleuteronderwijs - en ook in de opvoeding - aandacht worden besteed.

1.6. Ervaringen uit het verleden laten zien hoe belangrijk en waardevol de rol van plaatselijke economische en maatschappelijke groeperingen (met name vakbonden) bij het te boven komen van een door politieke en godsdienstige spanningen gekenmerkte situatie kan zijn. Het Comité is daarom van mening dat al deze groeperingen zowel bij het uitwerken als bij de praktische uitvoering van de concrete aspecten van het initiatief uitgebreid moeten worden geraadpleegd en - in het kader van een partnerschapsverband - worden betrokken. Bij de tenuitvoerlegging van het communautair initiatief is een volstrekt onpartijdige benadering van de betrokken bevolkingsgroepen absoluut noodzakelijk.

1.7. In drieërlei opzicht moet bij de toewijzing van financiële middelen flexibel te werk worden gegaan : ten aanzien van de prioritaire terreinen; bij de keuze van het voor de betrokken maatregelen meest geschikte implementatieniveau; en i.v.m. grensoverschrijdende maatregelen, waarbij sprake dient te zijn van "flexibele geometrie". Van belang is met name dat bij het opstellen van het operationele programma een te gedetailleerde middelentoewijzing wordt vermeden; bedragen moeten veeleer een indicatief karakter hebben.

1.8. Aangezien de problemen van steden fundamenteel verschillen van die van plattelandsgebieden, moeten de beoogde maatregelen voor stads- en plattelandsvernieuwing als afzonderlijke actieprogramma's worden behandeld.

1.9. Het Comité acht het - met name na de betrokken projectverantwoordelijken gehoord te hebben - van groot belang dat de Commissie er bij de tenuitvoerlegging van dit initiatief nauwgezet op toeziet dat de maatregelen een echt additioneel karakter dragen (naleving van het "Matching Funds"-beginsel door beide regeringen), en er aldus voor wordt gezorgd dat t.b.v. het betrokken gebied daadwerkelijk meer financiële middelen worden ingezet.

1.10. Het Comité is onder de indruk van de prestaties en de inzet van diverse NGO's (zowel vrijwilligersorganisaties als bij wet ingestelde en particuliere organisaties), die allen bereid zijn hun medewerking te verlenen aan de tenuitvoerlegging van het communautair initiatief. Het hoopt dat de in dit initiatief vastgelegde maatregelen deze organisaties de gelegenheid zullen bieden voorstellen in te dienen, samenwerkingsverbanden op te richten en zich te groeperen (eventueel op initiatief van de lokale autoriteiten die dan ook voor de cooerdinatie zouden kunnen zorgen), om in het kader van een algemene subsidieregeling de nodige geldelijke middelen bijeen te brengen.

Het Comité heeft daarom, tijdens zijn 326e Zitting (vergadering van 31 mei 1995) met eenparigheid van stemmen het volgende aanvullende advies uitgebracht, dat door de Afdeling voor regionale ontwikkeling, ruimtelijke ordening en urbanisme op 19 mei 1995 was goedgekeurd.

2. Inleiding

2.1. Het na een lange voorgeschiedenis en 25 jaar van gewelddadige conflicten in Noord-Ierland op gang gekomen vredesproces biedt fundamentele, nieuwe mogelijkheden om de betrokken bevolkingsgroepen met elkaar te verzoenen, de maatschappelijke gevolgen van het conflict te boven te komen en verbetering te brengen in de economische en sociale situatie in het gebied en de aangrenzende graafschappen van Ierland (Donegal, Leitrim, Sligo, Cavan, Monaghan en Louth, hierna "grensgebieden").

2.2. Een belangrijk element in dit verband vormt de gemeenschappelijke kaderovereenkomst, die de Britse premier John Major en de Ierse premier John Bruton op 22 februari 1995 gezamenlijk wereldkundig hebben gemaakt. Deze overeenkomst zou een impuls kunnen geven aan de discussie over een permanente, democratische regeling voor Noord-Ierland waarin het zelfbeschikkingsrecht van de betrokkenen wordt gewaarborgd en minderheden worden beschermd. Tevens zou ze als basis kunnen dienen voor geweldloze, democratische onderhandelingen tussen de betrokken partijen waarin alle bevolkingsgroepen gelijke kansen worden geboden. Met het oog op de consolidering van het vredesproces is het bovendien van grote betekenis dat - zoals de Europese Unie destijds met instemming vernam - de paramilitaire organisaties in het najaar van 1994 uitdrukkelijk hebben aangekondigd van verder geweld te zullen afzien.

2.3. De huidige omstandigheden bieden een historische kans om in Noord-Ierland langs democratische weg te komen tot een permanente, vreedzame oplossing, te bereiken dat bevolkingsgroepen die - voornamelijk om redenen van godsdienst en traditie - gedurende tientallen jaren tegenover elkaar hebben gestaan, met elkaar worden verzoend, en bij te dragen tot de bestrijding van onverdraagzaamheid, vooroordelen en economische en maatschappelijke problemen.

2.4. Het jarenlange, geladen conflict heeft diepe maatschappelijke en economische sporen achtergelaten. Daarbij valt bijvoorbeeld te denken aan de houding van de bevolking tegenover de toekomst, alsmede aan het stads- en landschapsbeeld, de sociale ontwikkeling en het gebrekkige functioneren van bepaalde maatschappelijke instellingen. Thans komt het erop aan deze sporen zo spoedig mogelijk uit te wissen, de bevolking nieuwe hoop te bieden door nieuwe mogelijkheden en vooruitzichten te creëren en de uitgangssituatie van de komende generatie te verbeteren.

3. Noord-Ierland en de grensgebieden : economische en maatschappelijke indicatoren

3.1. In 1991 telde Noord-Ierland 1,6 miljoen inwoners en lag de bevolkingsdichtheid duidelijk onder het EG-gemiddelde. Met 16,5 >REFERENTIE NAAR EEN FILM>

heeft het gebied het hoogste geboortecijfer van alle regio's in de EU; het EG-gemiddelde bedraagt 11,9 >REFERENTIE NAAR EEN FILM>

. Doordat de bevolking er sterker toeneemt dan het arbeidsaanbod heeft Noord-Ierland in het algemeen te maken gehad met netto-emigratie (in de jaren tachtig gemiddeld 0,4 % van de bevolking); in het merendeel van de gevallen ging het daarbij om goed opgeleide jongeren.

3.2. In 1991 bedroeg het inkomen per hoofd van de bevolking in Noord-Ierland slechts 72 % van het EG-gemiddelde. Daarbij moet wel worden aangetekend dat de economische groei in het gebied in de periode 1989-1992 0,9 % bedroeg en daarmee hoger lag dan het groeicijfer van het Verenigd Koninkrijk in zijn geheel (teruggang van het BBP met 1,1 % in hetzelfde tijdvak).

3.3. Van het Noordierse BBP komt 21 % voor rekening van de industrie (tegenover 30 % in de meeste EU-lid-staten). De produktiviteit in het gebied ligt lager dan die van andere lid-staten, hetgeen samenhangt met de aard van de lokale verwerkende industrie : deze bestaat voor een kwart uit traditionele bedrijfstakken als textiel, leerprodukten, kleding en schoenen. De dienstensector draagt 66,7 % aan het BBP bij; dit cijfer ligt hoger dan het EG-gemiddelde (62,5 %). Het aandeel van onderzoek en technologische ontwikkeling in het Noordierse BBP ligt met 0,44 % onder dat van het Verenigd Koninkrijk in zijn geheel (1,09 %) en ook nog onder dat van Ierland (0,55 %).

3.4. De landbouwsector in Noord-Ierland, die aan 7 % van de bevolking werk biedt, is ongeveer goed voor 4 % van het BBP. Aangezien circa 70 % van het bouwland als minder vruchtbaar moet worden beschouwd, drijft de landbouwsector voor ongeveer 90 % op veeteelt (tegenover graanbouw). Gemiddeld zijn de boerenbedrijven in Noord-Ierland kleiner dan die in het Verenigd Koninkrijk; in veel gevallen betreft het bedrijfjes die mensen naast hun eigenlijke werk runnen. De visserij en de visverwerkende industrie bieden ongeveer aan 2 500 mensen werk. De positie van de landbouw in Noord-Ierland en de grensgebieden kan alleen worden verbeterd door de melk- en vleesproduktie op te voeren. Met het oog op de ontwikkeling van het platteland en een concrete en realistische aanpassing van de landbouwstructuur zou daarom moeten worden bekeken of aan het betrokken gebied niet een hoger melkquotum kan worden toegewezen en of de beperkingen op de veestapel niet kunnen worden versoepeld.

3.5. Met een beroepsbevolking van 634 000 personen (1991) kent Noord-Ierland een relatief geringe arbeidsparticipatie. In dat jaar was bijna 70 % van de beroepsbevolking werkzaam in de dienstensector, terwijl industrie en openbare nutsbedrijven aan circa 29 % van de beroepsbevolking werk boden (het EU-gemiddelde bedraagt 32 %). Voor zijn werkgelegenheid is Noord-Ierland zeer sterk afhankelijk van de publieke sector : hierin was in 1992 33 % van de beroepsbevolking werkzaam.

3.6. Het Noordierse werkloosheidscijfer, dat in 1993 met 15 % bijna 50 % boven het EU-gemiddelde lag (Eurostat-gegevens), behoort tot de hoogste in de Gemeenschap. Opvallend daarbij is vooral het hoge percentage langdurig - d.w.z. meer dan één jaar - werklozen (meer dan 50 % van het totaal; 30 % van hen zit al meer dan drie jaar zonder werk, terwijl 19 % zelfs al langer dan vijf jaar werkloos is), alsook de hoge jeugdwerkloosheid.

3.7. Bij deze cijfers moet wel voor ogen worden gehouden dat het om gemiddelden gaat en dat het werkloosheidsprobleem in een aantal gebieden nog veel sterker speelt. In sommige streken ligt het werkloosheidscijfer onder mannen boven de 30 %. In het algemeen is de werkloosheid onder de katholieken in Noord-Ierland iets groter dan die onder de protestanten. Ten dele wordt nu al de derde generatie door het werkloosheidsprobleem getroffen.

3.8. Hoewel de examenresultaten van sommige leerlingen en studenten in het middelbaar en hoger onderwijs in Noord-Ierland tot de beste van het Verenigd Koninkrijk behoren, vertoont het onderwijssysteem een aantal gebreken. Dit blijkt bijvoorbeeld uit het feit dat 59 % van de geregistreerde werklozen en 37 % van de beroepsbevolking geen officieel diploma bezit. Een zeer ernstig probleem vormt het grote aantal jongeren dat de school voortijdig - d.w.z. zonder diploma - verlaat. Het is dus zaak dat specifieke maatregelen worden genomen om deze leerlingen op te vangen, te begeleiden en weer in de schoolbanken terug te krijgen.

3.9. Voor deze jongeren is het van fundamenteel belang dat op korte termijn verbetering wordt gebracht in de manier waarop zij op de arbeidsmarkt worden voorbereid. Het Comité heeft kennisgenomen van de voorstellen om de onderwijs- en opleidingsmogelijkheden in een aantal van de meest kansarme gebieden te verbeteren. Uit economische en maatschappelijke overwegingen en gelet op hun potentiële bijdrage tot verzoening en vermindering van de maatschappelijke uitsluiting, moet nadrukkelijk steun worden verleend aan maatregelen die aan de behoeften van de jongeren in deze gebieden tegemoet komen en nieuwe onderwijs- en opleidingsmogelijkheden creëren.

3.10. De problemen beginnen vaak al in het kleuter- of lager onderwijs. Omdat klassen te groot zijn, kunnen zwakke leerlingen onvoldoende worden begeleid. Vooral in het kleuteronderwijs zou moeten worden geprobeerd leerlingen vroeg op het juiste spoor te zetten. Daarbij moet ook aandacht worden besteed aan de begeleiding van ouders, die ervoor moeten zorgen dat hun kinderen hun huiswerk in adequate omstandigheden kunnen maken.

3.11. De door bedrijven gevraagde en door werklozen eventueel aangeboden kwalificaties sluiten niet goed op elkaar aan. Het "Job Training Programme" en het "Youth Training Programme", die nu door een nieuw "Jobskills Programme" worden vervangen, bevatten specifieke maatregelen gericht op het opleiden van werklozen c.q. op het opfrissen van hun kennis. Het Comité vindt dat de doelmatigheid van deze programma's moet worden vergroot, bijv. door meer opleidingsplaatsen te creëren en binnen het programma meer en meer actuele keuzemogelijkheden aan te bieden.

3.12. Het vestigingsklimaat van Noord-Ierland wordt hoofdzakelijk bepaald door zijn geografische positie (het gebied grenst aan Ierland, maar heeft ten opzichte van de overige lid-staten een perifere ligging en is afhankelijk van boot- en vliegtuigverbindingen) en door zijn relatief geringe grondstofvoorraden.

3.13. Hoewel in Noord-Ierland weinig wordt geïnvesteerd in de aanleg en het onderhoud van wegen (de bruto-investeringen liggen met 0,2 % ver onder het EG-gemiddelde van 0,74 %), verkeert het wegennet - d.w.z. de kwaliteit van het wegdek - in het gebied in een relatief acceptabele toestand. Niettemin is sprake van een aantal specifieke problemen, die het gevolg zijn van het gewelddadige conflict dat het gebied de afgelopen decennia heeft geteisterd. Zo verkeert een aantal van de vlakbij en over de Noordiers-Ierse grens heen lopende wegen in erbarmelijke staat, omdat ze de afgelopen 25 jaar uit veiligheidsoverwegingen volledig waren afgesloten.

3.14. Bij het herstel van de door het conflict zwaar getroffen gebieden spelen echter juist deze wegen een belangrijke rol als verbindingsader, en is het dus zaak de kwaliteit van het wegdek t.z.t. te verbeteren. Bovendien is het dringend nodig de bestaande verbinding Belfast-Dublin uit te bouwen tot een vierbaansweg, zodat het thans voortdurend in omvang toenemende noord-zuidverkeer niet meer bemoeilijkt, maar in de toekomst juist verder wordt aangemoedigd. Bovendien is het van belang dat de kwaliteit van de oost-westverbinding wordt verbeterd, zodat de industriële activiteit langs deze as kan worden uitgebreid.

3.15. Voor zijn energievoorziening is Noord-Ierland afhankelijk van aardolie (70 %) en steenkool, aangezien het gebied nog niet is aangesloten op aardgasleidingen, en zijn energiemarkt niet is verbonden met de hoofdnetten van het Verenigd Koninkrijk en het Europese continent. Ook na aanleg van een aardgasleiding zullen bestaande financiële bepalingen een daling van de stroomprijs nog jarenlang uitsluiten. De energieprijzen in Noord-Ierland behoren dan ook tot de hoogste van de Europese Unie, hetgeen voor het gebied een niet te onderschatten concurrentienadeel met zich brengt.

De grensgebieden

3.16. Voor de aangrenzende graafschappen van Ierland (dat in 1991 in totaal 3,5 miljoen inwoners telde) bestaan geen afzonderlijke economische gegevens; alle beschikbare cijfers hebben betrekking op het land in zijn geheel. Bij de hieronder genoemde - Ierland in zijn geheel betreffende - gegevens moet voor ogen worden gehouden dat een derde van de bevolking van het land, alsmede een belangrijk deel van de economische bedrijvigheid zijn geconcentreerd in en om de hoofdstad Dublin. De aan Noord-Ierland grenzende gebieden zijn daarentegen dun bevolkt.

3.17. In 1991 bedroeg het inkomen per hoofd van de bevolking in Ierland 70 % van het EG-gemiddelde. Omdat de bevolking sneller groeide dan het aantal arbeidsplaatsen, was ook in Ierland sprake van netto-emigratie (0,9 % aan het einde van de tachtiger jaren). De werkloosheid in het land behoort met 18 % (eind 1993) tot de hoogste in de EU; hierbij valt op te merken dat ook het percentage langdurig werklozen (44 %) en werkloze jongeren (± 25 %) aanzienlijk is.

3.18. In de Ierse verwerkende industrie is een groot aantal buitenlandse bedrijven actief. Zij nemen 45 % van de arbeidsplaatsen in deze sector voor hun rekening, en tekenen daarmee maar liefst voor 68 % van de netto industriële produktie. De landbouw draagt 9 % aan het BBP bij en biedt werk aan 13 % van de beroepsbevolking. Ierland wordt van oudsher gekenmerkt door lage investeringscijfers, die per werknemer meer dan 20 % onder het EU-gemiddelde liggen.

4. Het communautair initiatief op hoofdlijnen

4.1. Tegen deze economische en politieke achtergrond heeft de Commissie het gewenst geacht dat de Europese Unie een krachtige bijdrage levert aan de consolidatie van het op gang gekomen vredes- en verzoeningsproces. Daartoe heeft zij het "speciaal steunprogramma voor vrede en verzoening in Noord-Ierland en de aangrenzende graafschappen van Ierland" voorgesteld, dat is gebaseerd op de adviezen van een speciaal hiertoe ingestelde Task Force, en door de Europese Raad van december 1994 met instemming werd begroet.

4.2. In plaats van de normale Structuurfondsen voor Noord-Ierland en Ierland te verhogen, werd ervoor gekozen in het kader van het steunprogramma een nieuw communautair initiatief te lanceren, dat zijn beslag zal krijgen binnen het regionaal beleid van de Europese Gemeenschap. In het algemeen komt een dergelijke benadering de politieke signaalwerking van communautaire steun ten goede. Bovendien is de gevolgde aanpak bedoeld om de bevolking van Noord-Ierland en de grensgebieden een krachtig hart onder de riem te steken, nieuwe hoop en vertrouwen te wekken en de onderlinge verdraagzaamheid te bevorderen.

4.3. De bedoeling is dat het initiatief dit jaar van start gaat en vervolgens tot en met 1999 loopt. Voor de eerste drie jaar bedraagt de communautaire bijdrage in de financiering van het initiatief 300 miljoen ecu. Aanvullende middelen voor de laatste twee jaar worden ter beschikking gesteld aan de hand van een evaluatie en een tussentijds verslag van de Commissie.

4.4. Bij wijze van richtpercentages stelt de Commissie voor maximaal 80 % van het toegewezen budget op Noord-Ierland te richten, en ten minste 20 % van de beschikbare middelen uit te trekken voor activiteiten in de grensgebieden. Bovendien zou minimaal 15 % van het totaalbedrag aan grensoverschrijdende activiteiten moeten worden besteed. De in het kader van het initiatief te nemen maatregelen worden door de Gemeenschap en de betrokken lid-staten gezamenlijk gefinancierd; de Gemeenschap kan daarbij maximaal 75 % van de kosten zelf voor haar rekening nemen.

4.5. Het communautair initiatief (dat deel uitmaakt van het speciale steunprogramma) omvat sociale en economische maatregelen op de volgende vijf essentiële terreinen :

(i)

werkgelegenheid

- steun aan sectoren met groeipotentieel, zoals het toerisme;

- omscholing van overtollig geworden arbeidskrachten (bijv. de beveiligings- en bouwsector);

- herintegratie van langdurig werklozen en jongeren, alsmede een grotere arbeidsparticipatie van vrouwen;

(ii)

stads- en plattelandsvernieuwing

- verbetering van het sociale en fysieke leefmilieu in de zwaarst getroffen stedelijke en plattelandsgebieden;

(iii)

grensoverschrijdende ontwikkeling

- gebruik maken van door de nieuwe situatie geboden kansen voor grensoverschrijdende activiteiten op maatschappelijk en economisch gebied;

(iv)

maatschappelijke integratie

- maatregelen t.b.v. bevolkingsgroepen die het bijzonder moeilijk hebben, zoals slachtoffers van geweld en voormalige gevangenen;

- maatregelen ter bevordering van de integratie van kinderen en jongeren, met inbegrip van maatregelen voor kinderen die nog niet leerplichtig zijn;

- activiteiten waarbij verschillende bevolkingsgroepen zijn betrokken;

(v)

produktieve investeringen en industriële ontwikkeling

- intensivering van bestaande steunmaatregelen ten einde het concurrentievermogen te versterken, met name met het oog op de ontwikkeling van het MKB;

- stimulerende maatregelen t.b.v. op de toekomst gerichte OTO;

- het bevorderen van produktieve investeringen d.m.v. zachte leningen.

4.6. De flexibele inzet van middelen is vooral van belang voor de maatregelen gericht op maatschappelijke integratie (punt iv). Een dergelijke flexibele aanpak - die zijn nut al bij andere communautaire programma's heeft bewezen - moet worden bereikt d.m.v. globale subsidies aan rechtstreeks betrokkenen (bureaus voor jeugdzorg, NGO's, vrouwengroepen, plaatselijke overheden). Uit de circa 2 500 NGO's zou een aantal geschikte organisaties moeten worden gekozen, waarbij prioriteit moet worden gegeven aan die organisaties die ter plaatse zijn en met verschillende bevolkingsgroepen werken. Ook originele en experimentele voorstellen zouden door de Commissie moeten worden ondersteund, mits deze expliciet bedoeld zijn om het vredes- en verzoeningsproces te bevorderen.

5. Algemene opmerkingen

5.1. Het communautair initiatief moet volgens het Comité bijdragen tot een zichtbare, snelle verbetering van de economische situatie van de bevolking in Noord-Ierland en de grensgebieden. Ter voorkoming van mogelijke conflicten tussen de betrokken bevolkingsgroepen is het volgens het Comité van essentieel belang dat bij de uitvoering van het initiatief volstrekt onpartijdig te werk wordt gegaan. Om de leden van alle bevolkingsgroepen in economisch en sociaal opzicht dezelfde kansen te bieden, moet een non-discriminatoire behandeling van alle betrokkenen voortdurend gewaarborgd zijn.

5.2. Het Comité is van mening dat het initiatief moet worden geïntegreerd in andere op Noord-Ierland gerichte maatregelen en programma's. Vooral moet worden nagegaan in hoeverre het verenigbaar is met en een aanvulling vormt op bestaande EU-steunprogramma's (op het terrein van regionaal beleid vooral het "enig programmeringsdocument Noord-Ierland" en het communautair bestek voor Ierland, alsmede reeds bestaande communautaire initiatieven). Ook moet ervoor worden gezorgd dat het initiatief en de activiteiten van andere organisaties (zoals het Internationaal Fonds voor Ierland) op effectieve wijze op elkaar worden afgestemd.

5.3. Het Comité vindt het een goede zaak dat het steunprogramma ten behoeve van Noord-Ierland en de grensgebieden in de vorm van een communautair initiatief is gegoten. Het hoopt dat dit de nagestreefde signaalwerking ten goede komt, zodat de betrokken bevolkingsgroepen nieuwe hoop krijgen en zij zien dat de EU-lid-staten solidair met hen zijn en het vredesproces actief willen ondersteunen.

5.4. Gelet op de specifieke problemen die in het kader van het vredes- en verzoeningsproces moeten worden aangepakt, gaat het Comité in grote lijnen akkoord met de door de Commissie voorgestelde vijf prioritaire terreinen waartoe te ondersteunen maatregelen moeten behoren. Wèl is het zich ervan bewust dat bij de praktische uitvoering van die maatregelen prioriteiten moeten worden gesteld.

5.5. Een maximaal te benutten kenmerk van het communautair initiatief is dat organisaties en individuen ter plekke aan het opstellen en uitvoeren van op bepaalde gebieden gerichte programma's kunnen meewerken. Uiteraard vergt het nemen van maatregelen op de prioritaire terreinen werkgelegenheid en produktieve investeringen ten dele een strategisch overzicht op regionaal niveau. Activiteiten op de overige terreinen kunnen daarentegen vaak goed aan het lokale niveau worden overgelaten. Maatregelen m.b.t. stads- en plattelandsvernieuwing, grensoverschrijdende ontwikkeling en maatschappelijke integratie zouden door de centrale overheid dan ook zoveel mogelijk aan lokale autoriteiten of andere cooerdinerende instanties moeten worden gedelegeerd. Deze zouden d.m.v. adequate samenwerkingsverbanden dan lokale maatregelen moeten voorbereiden, en die vervolgens ter goedkeuring moeten voorleggen aan de instantie die de globale subsidies in beheer heeft.

5.6. Het Comité heeft zich ook gebogen over de vraag hoe de behoeften aan innovatieve maatregelen, activiteiten in partnerschapsverband, het delegeren van taken en het afleggen van verantwoording met elkaar in overeenstemming kunnen worden gebracht. Het verzoekt de Commissie de nationale overheden voor te stellen om een systeem op te zetten waarbij met een aantal globale subsidies wordt gewerkt en subsidieaanvragen moeten worden gebaseerd op maatregelen die op lokaal niveau worden uitgestippeld en worden goedgekeurd door de instantie die voor de globale subsidies verantwoordelijk is. De daarbij te hanteren criteria moeten aansluiten bij de globale richtsnoeren voor het communautair initiatief.

5.7. Het Comité is onder de indruk geraakt van de kwaliteit en de verscheidenheid van de activiteiten die m.b.v. de voor het initiatief uitgetrokken middelen kunnen worden ontplooid, alsmede van de vitaliteit van de diverse instellingen (zowel vrijwilligersorganisaties als instanties in de openbare en particuliere sector), die elk op hun eigen wijze een bijdrage aan het vredesproces kunnen leveren. Het is hierbij van fundamenteel belang dat maatregelen zodanig worden vormgegeven dat zij de getroffen bevolkingsgroepen in Noord-Ierland en de grensgebieden maximaal ten goede komen. Een groot aantal van de meer dan 2 500 in het gebied actieve NGO's (waaronder jeugd- en vrouwengroepen, welzijns- en gemeenschapsinstellingen, bedrijven en instanties voor sociale dienstverlening) wil bij het uitvoeren van de maatregelen worden betrokken. Het Comité hoopt dat de steunmaatregelen daarom óók van allerlei aard zijn, op billijke wijze over de verschillende bevolkingsgroepen worden verdeeld en niet teveel worden versnipperd. Bij het beheren van de globale subsidies en bij de - door lokale overheden uit te voeren - cooerdinatie van samenwerkingsverbanden moet rekening worden gehouden met de belangen van de betrokkenen zelf.

5.8. De voor de eerste drie jaar van het communautair initiatief uitgetrokken financiële middelen (300 miljoen ecu) acht het Comité als eerste bijdrage toereikend; blijkt het initiatief in economisch en maatschappelijk opzicht echter succesvol, dan zou moeten worden overwogen meer geld ter beschikking te stellen. Het Comité stelt verheugd vast dat voor de verdeling van de middelen over Ierland en de grensgebieden richtpercentages worden gegeven en dat voor grensoverschrijdende maatregelen ten minste 15 % van het beschikbare budget wordt uitgetrokken.

5.9. Om het initiatief op efficiënte wijze ten uitvoer te leggen, is het volgens het Comité onontbeerlijk dat bij de toewijzing van middelen flexibel te werk wordt gegaan. Het is daarom van mening dat de voorgestelde verdeelsleutel van 80 % voor Noord-Ierland en 20 % voor de grensgebieden bij de uiteindelijke toewijzing van middelen soepel - d.w.z. afhankelijk van geschikte projecten - moet kunnen worden gehanteerd. Met name moet het probleemloos mogelijk zijn voor grensoverschrijdende maatregelen méér dan het vastgestelde minimum van 15 % van de beschikbare gelden in te zetten.

5.10. Verder zou de regeling op grond waarvan de Gemeenschap maximaal 75 % van de kosten van de in het kader van het initiatief te nemen maatregelen voor haar rekening kan nemen niet voor iedere maatregel afzonderlijk, maar eerder in globale zin moeten worden toegepast, en dus veeleer betrekking moeten hebben op het maatregelenpakket in zijn geheel. Met de hier bepleite flexibiliteit wil overigens niet gezegd zijn dat de gebruikelijke financiële controle op een rechtmatig gebruik van Gemeenschapsmiddelen achterwege zou kunnen blijven.

5.11. Het Comité gaat akkoord met de voorgenomen steun ter bevordering van produktieve investeringen in industrie en dienstensector. Het verstrekken van zachte leningen beschouwt het daarbij als een bijzonder effectief instrument. Het is verder vooral ingenomen met het feit dat het voor de werkgelegenheid belangrijke MKB in dit verband prioriteit krijgt. Het vindt het echter tevens een goede zaak dat ook investeringen van andere bedrijven die voor werkgelegenheid zorgen, voor steun in aanmerking komen. Het Comité wijst erop dat het thans met name van belang is de tijdsduur tussen investeringsbeslissingen en de uiteindelijke investeringen zelf te verkorten.

5.12. Vooral ten aanzien van dit - vijfde - prioritaire terrein is het Comité op grond van zijn ter plekke opgedane indrukken van oordeel dat grensoverschrijdende maatregelen niet moeten worden beperkt tot de zes onmiddellijk aan de Noordierse grens gelegen graafschappen van Ierland. De ervaring leert namelijk dat bedrijven bij hun investeringen met zo'n willekeurige, administratief vastgelegde geografische begrenzing geen rekening houden. Een flexibelere interpretatie van het begrip "grensoverschrijdend" is dan ook wenselijk.

5.13. Om de werkgelegenheid ook op lange termijn veilig te stellen, moet voorts meer in onderzoek en ontwikkeling worden geïnvesteerd, en moet de uitwisseling van studenten in het hoger onderwijs in Noord-Ierland, Ierland en het Verenigd Koninkrijk actiever worden gestimuleerd. Het is van groot belang dat de reeds op gang gekomen uitwisseling van scholieren uit Noord-Ierland en Ierland verder wordt uitgebouwd. Om het wederzijdse vertrouwen te vergroten, is het voorts zaak dat middelen ter beschikking worden gesteld voor het stimuleren van de uitwisseling van Noordierse en Ierse sportverenigingen en culturele organisaties.

Bijzondere opmerkingen

5.14. Het Comité acht het van belang dat de Commissie er bij de uitvoering van het communautair initiatief op toeziet dat daadwerkelijk voor aanvullende financiering wordt gezorgd, en dat de door de beide regeringen toegezegde "matching funds" ook inderdaad ter beschikking worden gesteld.

5.15. Om ervoor te zorgen dat de voor het initiatief uitgetrokken Gemeenschapsgelden efficiënt worden ingezet en gelijkmatig over de verschillende gebieden en bevolkingsgroepen worden verdeeld, dringt het Comité erop aan dat de Commissie de uitvoering van geplande maatregelen voortdurend begeleidt en in de gaten houdt. Gelet op de nog betrekkelijk instabiele toestand in NoordIerland zou de Commissie niet pas na drie jaar met een evaluatie moeten komen, maar reeds na afloop van het eerste en het tweede jaar (tussentijds) verslag over het programma moeten uitbrengen.

5.16. Het Comité vindt het een goede zaak dat het initiatief op bijzonder achtergebleven gebieden is gericht. Dit brengt met zich mee dat er veel moet worden gedelegeerd en globale subsidies een belangrijke rol spelen. Het betekent echter niet dat de Commissie concessies doet aan haar legitieme streven, ervoor te zorgen dat nationale overheden voor de uitvoering en effectiviteit van lokale maatregelen de volledige verantwoording dragen.

5.17. Het Comité is van mening dat uit de talrijke voor steun in aanmerking komende NGO's vooral overkoepelende organisaties en NGO's met grensoverschrijdende activiteiten zouden moeten worden gekozen. Een dergelijke aanpak komt de verzoening tussen de betrokken bevolkingsgroepen namelijk het meest ten goede, en levert - in het kader van de Europese integratie - een bijdrage aan het bevorderen van goede betrekkingen tussen buurvolkeren.

5.18. Het Comité acht het echter van belang dat voor het uitvoeren van sociale en economische maatregelen in het kader van de nieuwe door het vredesproces ontstane mogelijkheid niet alleen steun wordt verleend aan op maatschappelijk gebied actieve NGO's en andere instanties, maar ook globale subsidies worden verstrekt aan sociaal-economische organisaties als kamers van koophandel en ambachten, vakbonden, werkgeversorganisaties alsmede aan belangrijke welzijnsinstellingen, consumentenorganisaties en sportverenigingen e.d.

5.19. Om ervoor te zorgen dat Gemeenschapsgelden conform de doelstellingen van het communautair initiatief worden ingezet, is het Comité van mening dat de organisaties, overheden en sociaal-economische groeperingen waaraan daadwerkelijk globale subsidies worden toegekend, zonodig technisch moeten worden ondersteund.

5.20. Het Comité vindt dat in de door beide lid-staten in te dienen operationele programma's onder meer een indicatieve verdeling moet worden opgenomen van i) de totaal beschikbare middelen over de vijf prioritaire terreinen en ii) de op nationaal niveau voor de verschillende gebieden beschikbare gelden. Uiteraard kunnen daarbij per gebied andere prioriteiten worden gesteld. Met het publiceren van dergelijke indicatieve verdeelsleutels zou voor een deel tegemoet worden gekomen aan het sterke verlangen naar meer transparantie en zichtbaarheid, kenmerken die voor het welslagen van het initiatief van essentieel belang worden geacht.

6. Toekomstperspectieven

6.1. Het Comité is het in grote lijnen eens met het door de Commissie ingediende communautair initiatief ten behoeve van vrede en verzoening in Noord-Ierland en de aangrenzende graafschappen van Ierland. De met het initiatief nagestreefde doelstellingen - het bevorderen van vrede en welvaart en het creëren van een economisch draagvlak - zijn in de ogen van het Comité essentieel voor het bereiken van permanente vrede op democratische grondslag. Daarmee zijn niet alleen de beide direct betrokken lid-staten gebaat, maar wordt ook een positieve impuls gegeven aan het samenleven van de bevolking in de Europese Unie als geheel.

6.2. Per hoofd van de bevolking ontvangt Noord-Ierland duidelijk minder geld uit de Structuurfondsen dan Ierland. Het Comité dringt er dan ook bij de Commissie op aan, na te gaan of de Structuurfondsmiddelen t.b.v. Noord-Ierland zouden kunnen worden verhoogd.

6.3. Voorts zou de Commissie duidelijker moeten aangeven in hoeverre zij van plan is de uitvoering van in het kader van het communautair initiatief te nemen maatregelen via globale subsidies te laten delegeren aan plaatselijke overheden en NGO's (vrijwilligersorganisaties en andere sociale instellingen en verenigingen; zie par. 5.18).

6.4. Het Comité dringt er bij de Commissie op aan, plaatselijke sociaal-economische groeperingen zoveel mogelijk bij de selectie van in dit verband op te zetten projecten te betrekken. Voordat activiteiten definitief ten uitvoer worden gelegd, wil het Comité op de hoogte worden gebracht van de manier waarop de middelen over projecten, maatregelen en begunstigden van globale subsidies worden verdeeld. Ook wil het worden geïnformeerd in het kader van de jaarlijks uit te voeren tussentijdse evaluatie (zie par. 5.15).

6.5. Het Economisch en Sociaal Comité is van mening dat het communautair initiatief ten gunste van Noord-Ierland en de grensgebieden een belangrijke rol kan spelen bij het leggen van een economische en maatschappelijke basis voor de consolidering van het vredesproces en het bereiken van verzoening en verdraagzaamheid tussen de bevolkingsgroepen, en bovendien ook op de Europese Unie als geheel een positief effect zal uitoefenen.

Brussel, 31 mei 1995.

De voorzitter

van het Economisch en Sociaal Comité

Carlos FERRER