Voorstel voor een BESCHIKKING VAN DE RAAD tot vaststelling van een specifiek programma 2002-2006 (Euratom) voor onderzoek en opleiding op het gebied van kernenergie

TOELICHTING

De Europese Raad heeft op zijn bijeenkomst van 23 en 24 maart 2001 de Raad en het Europees Parlement verzocht om vóór juni 2002 het door de Commissie voorgestelde kaderprogramma voor onderzoek 2002-2006 vast te stellen. Tijdens de bijeenkomsten te Lissabon, Feira en Nice had de Europese Raad reeds zijn steun uitgesproken voor het plan voor een Europese onderzoekruimte.

Daarbij heeft de Raad er met name op aangedrongen dat, in het kader van een reeks duidelijk omschreven prioriteiten, ten volle gebruik zou worden gemaakt van de nieuwe instrumenten die dit kaderprogramma de mogelijkheden moeten geven om de Europese onderzoekruimte tot stand te brengen, overeenkomstig de doelstelling van het programma.

Op 21 februari 2001 [1] heeft de Commissie het voorstel voor het kaderprogramma ingediend, waarna een begin kon worden gemaakt met de bespreking en behandeling van het voorstel in de Raad en het Europees Parlement. Tijdens een informele bijeenkomst op 2 en 3 maart te Uppsala, vond een eerste gedachtewisseling over het voorstel plaats tussen de ministers van Onderzoek, en in de Raad werd de behandeling van het voorstel in gang gezet.

[1] COM (2001) 94

Het Europees Parlement heeft reeds drie keer over het voorstel kunnen debatteren - bij de laatste gelegenheid naar aanleiding van de antwoorden die de Commissie op een uitvoerige vragenlijst had gegeven.

Door op dit moment de voorstellen voor de specifieke programma's - waardoor het kaderprogramma moet worden uitgevoerd - te presenteren, wil de Commissie het in de instellingen geïnitieerde debat stimuleren en in zo groot mogelijke openheid laten verlopen.

Met datzelfde doel presenteert de Commissie gelijktijdig een mededeling over de mogelijke uitvoeringsvoorwaarden voor artikel 169 van het Verdrag; voorgesteld wordt namelijk om de Gemeenschap op basis van dit artikel deel te laten nemen aan programma's die door verscheidene lidstaten gezamenlijk worden uitgevoerd, tegen de algemene achtergrond van het netwerken van de nationale onderzoekprogramma's.

De Commissie zal binnenkort overigens voorstellen indienen inzake de voor het kaderprogramma geldende "Regels voor deelneming en verspreiding".

Van de elementen in de huidige voorstellen aan de hand waarvan men zich een beter beeld kan vormen van de voorgestelde opzet, inhoud en uitvoeringsvoorwaarden van het nieuwe kaderprogramma, moeten met name worden genoemd:

- de indeling in specifieke programma's;

- de nieuwe instrumenten en hun werking;

- de beoogde wetenschappelijke en technologische inhoud ;

- de activiteiten die meer in het bijzonder in het kader van EURATOM zijn gepland.

De opzet

Voor de uitvoering van het kaderprogramma wordt een indeling in vijf specifieke programma's voorgesteld:

- Voor het EG-kaderprogramma:

- Een specifiek programma " Integratie en versterking van de Europese onderzoekruimte " voor de twee groepen van activiteiten "Integratie van het onderzoek" en "Versterking van de grondslagen van de Europese onderzoekruimte " uit het voorstel voor het kaderprogramma;

- Een specifiek programma "Structureren van de Europese onderzoekruimte ";

- Een specifiek programma voor de activiteiten van het GCO.

- Voor het EURATOM-kaderprogramma:

- Een specifiek programma voor alle werkzaamheden onder contract op de gebieden kernsplijting en kernfusie;

- Een specifiek programma voor de activiteiten van het GCO.

Deze structuur is rechtstreeks afgeleid van die van het kaderprogramma en vormt een getrouwe afspiegeling van het daaraan ten grondslag liggende beleidsplan. Doordat is gekozen voor een eenvoudige en leesbare vorm, is een samenhangende uitvoering mogelijk van de verschillende categorieën van geplande activiteiten, waarin recht wordt gedaan aan de centrale doelstelling - de totstandbrenging van een Europese onderzoekruimte - alsmede de specifieke aspecten daarvan.

Kenmerkend voor de nieuwe structuur is dat er een onderscheid wordt gemaakt tussen enerzijds de onderzoekactiviteiten en onderzoekcoördinatieactiviteiten, en anderzijds de activiteiten die gericht zijn op het structureren op Europees niveau van verscheidene hoofdaspecten van de onderzoekactiviteit.

In beide gevallen kan een samenhangende uitvoering met name worden gewaarborgd door de instelling van één programmacomité, dat naar gelang van de betrokken gebieden in verschillende samenstellingen functioneert.

Vanwege het specifieke karakter van de GCO-activiteiten is zowel voor het EG-kader als voor het EURATOM-kader een apart specifiek programma gerechtvaardigd.

Op basis en aan de hand van de gegevens in bijlage II van het voorstel voor het kaderprogramma, is de relatie met de verschillende activiteiten waarin het Verdrag voorziet zowel qua inhoud als in budgettair opzicht gewaarborgd.

De nieuwe instrumenten

De bijdrage van het nieuwe kaderprogramma aan de totstandbrenging van de Europese onderzoekruimte is in de eerste plaats gebaseerd op de steunverleningsmiddelen die voor de uitvoering ervan zijn voorzien, in het bijzonder de drie nieuwe instrumenteen, namelijk de topnetwerken, de geïntegreerde projecten en de deelname van de Gemeenschap aan gezamenlijk uitgevoerde programma's.

De invoering van deze nieuwe instrumenten, waarop de Raad en het Europees Parlement in hun resoluties over de Europese onderzoekruimte positief hebben gereageerd, beantwoordt aan de noodzaak van een verdere ontwikkeling van de steunverleningsmiddelen van de Gemeenschap op het gebied van onderzoek, zoals die in diverse rapporten over het communautair onderzoekbeleid, met name het recente vijfjaarlijkse evaluatieverslag van het kaderprogramma, is benadrukt.

Sinds de indiening van het voorstel voor het kaderprogramma is verder nagedacht over deze steunverleningsinstrumenten. Over het functioneren ervan hebben talrijke contacten en diepgaande besprekingen plaatsgevonden tussen de diensten van de Commissie, de nationale instanties, de gebruikers van de programma's en andere betrokkenen en verantwoordelijke personen in onderzoekorganisaties, universiteiten en het bedrijfsleven.

In dit verband moeten met name de twee seminars worden genoemd, die op 19 en 20 april 2001 over dit thema werden gehouden [2].

[2] De desbetreffende werkdocumenten kunnen worden geraadpleegd op de website: http://europa.eu.int/comm/research/

Op basis van de resultaten van deze uitvoerige gedachtewisseling zijn de basisprincipes en de algemene voorwaarden voor de werking van de nieuwe instrumenten geformuleerd. Ze zijn opgenomen in bijlage III van de voorstellen voor de specifieke programma's en betreffen met name:

- de doelstellingen die in het bijzonder met elk van de instrumenten afzonderlijk worden nagestreefd;

- de aard van de betrokken activiteiten;

- de algemene voorwaarden inzake oprichting, functioneren en ontwikkeling van partnerschappen;

- de algemene voorwaarden inzake ondersteuning door de Gemeenschap.

Op basis van deze uitgangspunten en voorwaarden moeten de nieuwe instrumenten een doelmatige bijdrage kunnen leveren aan de beoogde doelstelling, namelijk een diepgaande integratie van de onderzoekactiviteiten in Europa, met inachtneming van de voorwaarden van zelfstandig functioneren en flexibiliteit die kenmerkend zijn voor de steunverleningsmiddelen waarin het nieuwe kaderprogramma voorziet.

Deze steunverleningsmiddelen worden gebruikt in combinatie met maatregelen waardoor het totale in Europa aanwezige onderzoek- en innovatiepotentieel ten volle kan worden benut, onder andere door deelname van het MKB aan de betrokken activiteiten aan te moedigen.

Deze opmerkingen gelden vooral voor de topnetwerken en de geïntegreerde projecten. De deelname van de Gemeenschap aan gezamenlijk uitgevoerde nationale programma's, uit hoofde van artikel 169 van het Verdrag, draagt een ander karakter en moet daarom afzonderlijk worden behandeld. Het doel van de mededeling die de Commissie daarover gelijktijdig met de onderhavige voorstellen indient, is de noodzakelijke politieke discussie over deze wijze van uitvoering van het kaderprogramma op gang te brengen.

De wetenschappelijke en technologische inhoud

Naast de op structurering en integratie van de inspanningen gerichte opzet, is de concentratie van de middelen op een beperkt aantal duidelijk omschreven prioriteiten een ander hoofdkenmerk van het nieuwe kaderprogramma, zoals reeds werd benadrukt door de Europese Raad van Stockholm.

Dit komt tot uiting in de voorstellen voor de specifieke programma's, waarin de in het voorstel voor het kaderprogramma gegeven aanwijzingen met betrekking tot de doelstellingen, de bestreken gebieden en de specifieke thema's die binnen elk van die gebieden aan de orde komen, worden ingevuld, uitgewerkt en gepreciseerd.

De precieze onderzoekonderwerpen waarvoor activiteiten worden ondernomen, zullen bij de opstelling van de werkprogramma's en de activiteitenprogramma's van de topnetwerken en de geïntegreerde projecten worden vastgesteld.

Voor de doelstellingen, de inhoud en de uitvoeringsregelingen van de activiteiten die uit hoofde van de specifieke programma's moeten worden uitgevoerd, is vooraf een beoordeling verricht. In dat verband is er in het bijzonder naar gestreefd om, waar dat mogelijk en nuttig is, controleerbare en meetbare doelstellingen te definiëren, volgens de lijnen die in het voorstel voor het kaderprogramma zijn aangegeven.

Naast de activiteiten met betrekking tot de grote prioritaire onderzoekthema's, omvat het specifieke programma "Integratie en versterking van de Europese onderzoekruimte" diverse categorieën van nieuwe of in nieuwe vorm uit te voeren activiteiten.

Het betreft :

- Activiteiten onder de noemer "Anticiperen op de wetenschappelijke en technologische behoeften van de Unie", om tegemoet te komen aan de behoeften van het communautair beleid en aan nieuwe onvoorziene behoeften.

Deze worden uitgevoerd op basis van een meerjaren-programmeringsprocedure van de activiteiten op grond van een jaarlijkse evaluatie- en selectieronde van de gekozen onderzoekthema's.

- Ondersteunende activiteiten voor het netwerken van nationale onderzoekprogramma's en voor de coördinatie van de werkzaamheden en het beleid op het gebied van onderzoek. Hiervoor zullen lichte en flexibele mechanismen worden gebruikt.

De internationale samenwerking vormt een belangrijke dimensie van het kaderprogramma. Op dit gebied worden activiteiten in verschillende vormen ondernomen: in het specifieke programma "Integratie en versterking van de Europese onderzoekruimte" gebeurt dat enerzijds door de openstelling van de topnetwerken en de geïntegreerde projecten voor onderzoekers en entiteiten uit derde landen, en anderzijds door bepaalde specifieke activiteiten; in het programma "Structureren van de Europese onderzoekruimte" door middel van steun voor de internationale mobiliteit van Europese onderzoekers en onderzoekers uit derde landen.

In het kader van de activiteiten ter versterking van de grondslagen van de Europese onderzoekruimte worden ondersteunende activiteiten ondernomen voor de samenwerking met organisaties voor Europese wetenschappelijke en technologische samenwerking en tussen deze organisaties onderling. Deze organisaties zullen overigens volledige toegang krijgen tot alle activiteiten van de programma's.

Bij de beschrijving van de inhoud van het programma "Structureren van de Europese onderzoekruimte" worden de uitvoeringsvoorwaarden en de mogelijke thema's van de op structurering gerichte activiteiten gepreciseerd, onder andere op het gebied van innovatie, de activiteiten met betrekking tot economische en technologische informatie die moeten worden geïntensiveerd, de verschillende vormen van steun ten behoeve van de mobiliteit, de "geïntegreerde initiatieven" op het gebied van infrastructuren en de thema's en modaliteiten van de activiteiten met betrekking tot de verhoudingen tussen wetenschap en samenleving.

Bij de uitvoering van de specifieke programma's wordt ten volle rekening gehouden met de regionale dimensie van het Europese onderzoek, en met de rol van regio's in het innovatieproces.

EURATOM-activiteiten

Door hun aard en vanwege hun specifieke rechtsgrondslag hebben de activiteiten op EURATOM-gebied een speciaal karakter. Op nucleair gebied speelt de problematiek van de Europese onderzoekruimte bovendien in een specifieke vorm.

Op het gebied van kernsplijting lijkt de Europese onderzoekruimte gemakkelijker te realiseren dan op de overige gebieden van wetenschap en technologie, vanwege de beperkte omvang van de betrokken wetenschappelijke en industriële gemeenschap en de traditionele samenwerkingsverbanden die in deze kringen bestaan.

Op kernfusiegebied is de Europese onderzoekruimte al grotendeels realiteit dankzij een geïntegreerd Europees programma met betrekking tot kernfusie door magnetische opsluiting.

In het voorstel voor een specifiek programma voor de werkzaamheden onder contract op het gebied van nucleair onderzoek worden de in het corresponderende deel van het voorstel voor het EURATOM-kaderprogramma genoemde elementen verder ontwikkeld en nader verduidelijkt.

Op het gebied van kernsplijting is in het voorstel voor het kaderprogramma een thematisch gebied aangewezen: de behandeling en opslag van afval. De activiteiten op dit gebied kunnen worden uitgevoerd met behulp van twee van de nieuwe instrumenten die op de prioritaire thematische gebieden van het programma "Integratie en versterking van de Europese onderzoekruimte" van het EG-kaderprogramma worden gebruikt, namelijk de topnetwerken en de geïntegreerde projecten.

De rest van de activiteiten op het gebied van kernsplijting heeft betrekking op andere aspecten van de nucleaire veiligheid: stralingsbescherming, onderzoek naar innoverende concepten, en de opleiding op het gebied van kernenergie. Deze activiteiten kunnen worden uitgevoerd in de vorm van projecten van beperkte omvang en het netwerken van de nationale activiteiten, met de mogelijkheid om zo nodig gebruik te maken van de nieuwe instrumenten.

Op het gebied van de thermonucleaire fusie worden in het voorstel voor het specifieke programma de in het voorstel voor het EURATOM-kaderprogramma geformuleerde richtsnoeren verder uitgewerkt en gepreciseerd, op basis van de resultaten van de bijeenkomst van ministers die op 19 januari 2001 werd gehouden en waarvoor met name een door de diensten van de Commissie opgesteld werkdocument het uitgangspunt vormde [3].

[3] SEC (2001)385

In het voorstel worden de voorgestelde prioriteiten voor de in de periode 2002-2006 te ondernemen activiteiten nader gepreciseerd, overeenkomstig de "reactorgeöriënteerde" communautaire werkzaamheden op dit gebied, waarvan handhaving wenselijk werd geacht: deelname aan Next Step en gebruik van de JET-installaties.

Voor de concretisering van deze oriëntatie moeten keuzes worden gemaakt. Om het effect van de communautaire inspanningen op dit gebied te versterken, wordt voorgesteld - geheel in de geest van de Europese onderzoekruimte - om de middelen te concentreren op de multilaterale activiteiten waarbij de actoren van het Europese onderzoek bij elkaar worden gebracht in gemeenschappelijke projecten, zoals dat bijvoorbeeld al gebeurt met JET en binnenkort met ITER, als tot de bouw van die nieuwe machine besloten wordt.

De algehele coördinatie op Europees niveau, die zijn nut overtuigend heeft bewezen, wordt daarbij gehandhaafd, waarbij de lidstaten echter een groter deel op zich zullen nemen van de minder "reactorgeoriënteerde" en minder met Next Step verband houdende activiteiten.

De periode 2002-2006 moet een overgangsperiode vormen naar een programma dat in het teken staat van de verbintenissen in verband met Next Step. Van de 700 miljoen euro die voor het gehele kernfusieonderzoek wordt voorgesteld, is 200 miljoen bestemd voor de deelname aan de bouw van ITER, waarmee in de tweede helft van de uitvoeringsperiode van het kaderprogramma - dus in 2005-2006 - kan worden begonnen en waarvoor een speciaal besluit moet worden genomen.

De communautaire activiteiten op het gebied van kernfusieonderzoek in de periode 2002-2006 zijn dus voor het merendeel bedoeld om de overgang mogelijk te maken tussen de huidige activiteiten in het kader van de associaties en wat in de toekomst een fysisch en technologisch begeleidingsprogramma voor kernfusie moet worden, wanneer het ITER-project na 2006 op "kruissnelheid" ligt en als besloten wordt verder te gaan en met de bouw te beginnen.

Een doelmatige uitvoering

Het kaderprogramma 2002-2006, dat is opgezet om de totstandbrenging van de Europese onderzoekruimte te vergemakkelijken, heeft drie fundamentele uitgangspunten: concentratie op een beperkt aantal prioriteiten; een structurerend effect door de sterke relatie met de nationale inspanningen; vereenvoudiging en verlichting van de uitvoeringsvoorwaarden.

De noodzaak van een dergelijke verbetering van de uitvoeringsvoorwaarden van het kaderprogramma en de specifieke programma's is meerdere malen benadrukt, onder andere door de Raad en het Europees Parlement, door het panel dat de vijfjaarlijkse evaluatie van het kaderprogramma verricht en door de Rekenkamer.

De verbetering van de uitvoeringsvoorwaarden zal in hoofdzaak worden gerealiseerd door de invoering van nieuwe manieren van ondersteuning en nieuwe instrumenten die gericht zijn op de verwezenlijking van de twee doelstellingen: concentratie en versterking van de banden tussen de inspanningen op de verschillende niveaus.

In die optiek zijn de topnetwerken en de geïntegreerde projecten op meer gedecentraliseerde wijze opgezet, zodat de deelnemers autonomer kunnen functioneren en de uitvoering met de nodige flexibiliteit kunnen benaderen. Verder is de opzet van de partnerschappen gericht op verdere ontwikkeling, wat inhoudt dat er gedurende de gehele uitvoeringsperiode nieuwe deelnemers bij kunnen komen en dat de aanvankelijke deelnemers zich kunnen terugtrekken.

De basisprincipes van de nieuwe instrumenten worden beschreven in de bijlagen III van de verschillende voorstellen voor de specifieke programma's. De bijbehorende uitvoeringsregels worden omschreven in de "Regels voor deelneming en verspreiding".

Andere aspecten van het beheer van de programma-activiteiten zullen overigens worden "geëxternaliseerd", met name wat betreft bepaalde aspecten van het beheer van de onderzoekactiviteiten voor het MKB en de activiteiten ter ondersteuning van de mobiliteit.

Een noodzakelijke discussie

De indiening van een voorstel voor een nieuw onderzoek-kaderprogramma van de Unie door de Commissie geeft altijd weer aanleiding tot een brede en intensieve discussie.

Deze discussie, die al volop aan de gang is, moet niet worden verengd - zoals vaak gebeurt - tot een gedachtewisseling over de prioriteiten en de relevante gebieden, aangezien:

- het kaderprogramma 2002-2006 in wezen wordt gekenmerkt door de invoering van nieuwe vormen van steunverlening die aanzienlijke effecten kunnen hebben op de structuur van het Europese onderzoek, dat onder optimale omstandigheden moet kunnen worden verricht;

de uitvoering van het kaderprogramma een grotere betrokkenheid vergt van de verantwoordelijke instanties op het gebied van onderzoek in Europa, op een hoog besluitvormingsniveau, in nationale onderzoekorganisaties, universiteiten en de industrie, naast meer initiatief en een grotere verantwoordelijkheid van de deelnemers.

2001/0125 (CNS)

Voorstel voor een BESCHIKKING VAN DE RAAD tot vaststelling van een specifiek programma 2002-2006 (Euratom) voor onderzoek en opleiding op het gebied van kernenergie

DE RAAD VAN DE EUROPESE UNIE,

Gelet op het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap voor Atoomenergie, en met name op artikel 7, lid 1,

Gezien het voorstel van de Commissie [4],

[4] PB

Gezien het advies van het Europees Parlement [5],

[5] PB

Gezien het advies van het Economisch en Sociaal Comité [6],

[6] PB

Overwegende hetgeen volgt:

(1) Bij Besluit nr. .../../Euratom [7] heeft de Raad het meerjarenkaderprogramma 2002-2006 van de Europese Gemeenschap voor Atoomenergie voor activiteiten op het gebied van onderzoek en opleiding ter bevordering van de totstandbrenging van de Europese onderzoekruimte (hierna "het kaderprogramma" genoemd) vastgesteld, dat moet worden uitgevoerd door overeenkomstig artikel 7 van het Euratom-verdrag opgestelde onderzoek- en onderwijsprogramma's, waarin de nadere bepalingen voor de uitvoering ervan, de looptijd en de noodzakelijk geachte middelen worden vastgesteld.

[7] PB

(2) De regels inzake de deelneming van ondernemingen, onderzoekscentra en universiteiten voor de uitvoering van het kaderprogramma, die bij Besluit nr. .../../ Euratom [8] zijn vastgesteld door de Raad (hierna "regels voor deelneming" genoemd), zijn op dit programma van toepassing.

[8] PB

(3) In de administratieve uitgaven van de Commissie voor de uitvoering van dit programma is rekening gehouden met het grote aantal personeelsleden dat in laboratoria in de lidstaten en in het ITER-project is gedetacheerd.

(4) Bij de uitvoering van dit programma moet de nadruk worden gelegd op de bevordering van de mobiliteit van onderzoekers, en innovatie, in de Gemeenschap en op internationale samenwerkingsactiviteiten met derde landen en internationale organisaties. Bijzondere aandacht moet worden gegeven aan kandidaat-lidstaten.

(5) De onderzoekactiviteiten uit hoofde van dit programma moeten worden uitgevoerd met inachtneming van de fundamentele ethische beginselen, met name die welke zijn genoemd in het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie.

(6) Overeenkomstig de mededeling van de Commissie "Vrouwen en wetenschap" [9] en de resoluties van de Raad [10] en het Europees Parlement [11] over dit thema, wordt een actieplan uitgevoerd dat gericht is op de versterking en de bevordering van de plaats en de rol van vrouwen in wetenschap en onderzoek.

[9] COM(1999)76.

[10] Resolutie van 20 mei 1999, PB C 201 van 16.7.1999.

[11] Resolutie van 3 februari 2000, EP 284.656.

(7) Dit programma moet worden uitgevoerd op flexibele, doelmatige en transparante wijze, rekening houdend met de relevante belangen, met name van de wetenschappelijke, industriële, gebruikers- en beleidsgemeenschappen. De onderzoekactiviteiten uit hoofde van dit programma moeten zo nodig worden aangepast aan de behoeften van het Gemeenschapsbeleid en aan wetenschappelijke en technologische ontwikkelingen.

(8) De Commissie dient er te zijner tijd voor te zorgen dat een onafhankelijke beoordeling plaatsvindt van de uitgevoerde activiteiten op de onder dit programma vallende gebieden.

(9) Het Comité voor wetenschappelijk en technisch onderzoek is geraadpleegd.

HEEFT DE VOLGENDE BESCHIKKING VASTGESTELD:

Artikel 1

1. Overeenkomstig het kaderprogramma wordt hierbij een specifiek programma voor onderzoek en opleiding op het gebied van kernenergie (hierna "specifiek programma" genoemd) vastgesteld voor de periode van [.....] tot 31 december 2006.

2. De doelstellingen en wetenschappelijke en technologische prioriteiten voor het specifiek programma zijn opgenomen in bijlage I.

Artikel 2

Overeenkomstig bijlage II van het kaderprogramma beloopt het bedrag dat voor de uitvoering van het specifiek programma noodzakelijk wordt geacht 900 miljoen EUR, inclusief een maximum van 16,5% voor de administratieve uitgaven van de Commissie. Een indicatieve verdeling van dit bedrag is opgenomen in bijlage II.

Artikel 3

1. De nadere bepalingen voor de financiële deelneming van de Gemeenschap aan het specifieke programma zijn die bedoeld in artikel 2, lid 2, van het kaderprogramma.

2. Het specifiek programma wordt uitgevoerd met de instrumenten die zijn gedefinieerd in bijlage III bij deze beschikking.

3. De regels voor deelneming zijn van toepassing op het specifiek programma.

Artikel 4

1. De Commissie stelt een werkprogramma op voor de uitvoering van het specifiek programma, waarin de in bijlage I genoemde doelstellingen en wetenschappelijke en technologische prioriteiten alsmede het tijdschema voor de uitvoering nader zijn omschreven.

2. In het werkprogramma wordt rekening gehouden met de onderzoekactiviteiten die door de lidstaten, geassocieerde landen en Europese en internationale organisaties worden uitgevoerd. Indien nodig wordt het werkprogramma bijgewerkt.

Artikel 5

1. De Commissie is belast met de uitvoering van dit specifiek programma.

2. Voor de uitvoering van het specifiek programma wordt de Commissie bijgestaan door een raadgevend comité. De samenstelling van het comité kan variëren, afhankelijk van de onderwerpen die op de agenda van het comité staan. Wat de aspecten in verband met kernsplijting betreft, zijn de samenstelling en de interne regels en procedures van dit comité, die welke zijn vastgelegd in Besluit 84/338/Euratom, EGKS, EEG [12] van de Raad inzake raadgevende comités voor beheer en coördinatie. Wat de aspecten in verband met kernfusie betreft, zijn het die welke zijn vastgesteld bij het besluit van de Raad van 16 december 1980 inzake het raadgevend comité voor het fusieprogramma.

[12] PB L 177 van 4.7.1984, blz.25.

Artikel 6

1. De Commissie brengt op gezette tijden verslag uit over het verloop van de uitvoering van het specifiek programma, overeenkomstig artikel 4 van het kaderprogramma.

2. De Commissie zorgt ervoor dat de in artikel 5 van het kaderprogramma bedoelde onafhankelijke beoordeling plaatsvindt met betrekking tot de activiteiten die worden uitgevoerd op de onder het specifiek programma vallende gebieden.

Artikel 7

Deze beschikking is gericht tot de lidstaten.

Gedaan te Brussel,

Voor de Raad

De Voorzitter

BIJLAGE I

Wetenschappelijke en technologische doelstellingen en grote lijnen van de activiteiten

1. Inleiding

Kernenergie, waarmee 35% van de elektriciteit in de Europese Unie wordt geproduceerd, is een van de elementen in de discussie over het tegengaan van de klimaatverandering en de beperking van de afhankelijkheid van de EU op energiegebied. Er zijn echter grote uitdagingen. Beheerste kernfusie is een van de langetermijnopties voor de energievoorziening, met name voor de gecentraliseerde opwekking vanhet basis verbruiksniveau van electriciteit. De prioriteit gaat naar het aantonen van de wetenschappelijke en technologische haalbaarheid van fusie-energie en het bepalen van de duurzaamheid ervan. Op korte termijn moeten er oplossingen voor nucleair afval worden gevonden die aanvaardbaar zijn voor de samenleving. Met name moeten er technische oplossingen worden uitgewerkt voor het beheer van langlevend afval. Ook moeten er innovatieve concepten voor een veiliger gebruik van kernsplijting worden onderzocht als mogelijke bijdrage om de komende decennia te voorzien in de Europese vraag naar energie.

Op Europees niveau wordt op dit gebied al uitgebreid samengewerkt, ook wat de uitwisseling van wetenschappers en gemeenschappelijke onderzoekprogramma's betreft. Wat nucleair afval en andere activiteiten betreft, zal deze samenwerking op programma- en projectniveau worden geïntensiveerd en verdiept om tot een beter gebruik van de beschikbare middelen (zowel personele middelen als experimentele faciliteiten) te komen en een gemeenschappelijk Europees standpunt ten aanzien van belangrijke problemen en benaderingen te bevorderen, in overeenstemming met de behoeften van de Europese onderzoekruimte. Er zullen relaties met nationale programma's tot stand worden gebracht en netwerkactiviteiten met derde landen, met name de VS, Canada en Japan, zullen worden bevorderd. Wat kernfusie betreft zullen de Gemeenschap en de lidstaten hun werkzaamheden in het kader van een geïntegreerd activiteitenprogramma voortzetten.

Er zal worden gezorgd voor coördinatie met het GCO-programma voor "nucleaire veiligheid en veiligheidscontrole".

2. Prioritaire thematische onderzoekgebieden

2.1 Onderzoek naar fusie-energie

Doelstellingen

Fusie-energie kan in de tweede helft van de eeuw een bijdrage leveren tot de emissieloze productie van basislastelektriciteit op grote schaal. De vorderingen van het onderzoek naar fusie-energie rechtvaardigen de voortzetting van een krachtige inspanning om de langetermijndoelstelling, een fusiecentrale, te realiseren. Dankzij theoretisch werk en experimentele studies aan de bestaande machines over de gehele wereld, met name JET, zijn de wetenschappelijke en technische voorwaarden geschapen voor de bouw van een project van de volgende generatie na JET, met als doel de wetenschappelijke en technologische haalbaarheid van fusie-energie aan te tonen. De wereldwijde samenwerking bij het onderzoek naar fusie-energie heeft geleid tot het gedetailleerde engineering-ontwerp van zo'n Next Step-machine, ITER, waarmee in inductief bedrijf langdurige verbranding moet worden bereikt met een vermogensversterkingsfactor Q >10 en waarmee de opwekking van 400 MW fusievermogen gedurende ongeveer 400 seconden moet worden gedemonstreerd, zodat brandende plasma's kunnen worden bestudeerd onder omstandigheden die relevant zijn voor de productie van energie.

De succesvolle voltooiing van de activiteiten in verband met het engineering-ontwerp van ITER maakt het mogelijk om in overeenstemming met het reactorbeleid van de communautaire activiteiten in verband met het onderzoek naar fusie-energie een besluit te nemen over de bouw van de Next Step. Wanneer de internationale onderhandelingen over de juridische en institutionele voorwaarden voor de oprichting van een juridische entiteit ITER en onderhandelingen over de gezamenlijke uitvoering (bouw, bedrijf, exploitatie en ontmanteling) tot een positief resultaat leiden, zou in de periode 2003-2004 kunnen worden getracht een specifiek besluit te bereiken, zodat in de periode 2005-2006 met de bouw zou kunnen worden begonnen. De periode 2003-2006 moet daarom worden gezien als een overgangsperiode waarin de Europese activiteiten moeten worden gerationaliseerd omdat het programma in de eerste plaats wordt gericht op de Next Step. In het begrotingsvoorstel voor onderzoek op het gebied van fusie-energie in de periode 2003-2006 is bepaald dat van een totale toewijzing van 700 miljoen euro een bedrag van 200 miljoen euro bestemd is om ITER te realiseren.

Om de Next Step te realiseren zullen, als en wanneer daartoe besloten wordt, aanzienlijke personele en financiële middelen vereist zijn. Als het besluit wordt genomen het project uit te voeren, zal het nodig zijn de huidige fusieactiviteiten van de Europese partners van Euratom aan te passen en organisatorische veranderingen door te voeren, met name om de Europese bijdrage aan ITER gezamenlijk in goede banen te leiden. Het bedrag van 500 miljoen euro wordt voorgesteld om het mogelijk te maken een zinvol O&O-programma voort te zetten, dat de overgang omvat tussen de activiteiten die thans plaatsvinden in het kader van de associaties [13] en JET en hetgeen het "begeleidende programma" moet worden op het gebied van fusiefysica en -technologie, zodra de bouw van de Next Step/ITER-machine na 2006 goed en wel op gang is.

[13] Opgezet in het kader van associatiecontracten tussen de Gemeenschap en entiteiten in de lidstaten.

Prioriteiten

i) Programma van de associaties op het gebied van fysica en technologie

Het programma van de associaties zal de volgende onderdelen bevatten:

- O&O op het gebied van fusiefysica en plasmaengineering, met nadruk op studie en evaluatie van systemen met magnetische opsluiting, met name voortzetting van de bouw van de stellarator Wendelstein 7-X en het bedrijf van de bestaande installaties in de Euratom-associaties;

- Gestructureerde O&O-activiteiten op het gebied van fusietechnologie, met name onderzoek aan fusiematerialen en deelname aan de O&O-activiteiten in verband met de ontmanteling van JET die na afloop van de exploitatie ervan is gepland;

- Onderzoek van sociaal-economische aspecten, met nadruk op de evaluatie van de economische kosten en maatschappelijke aanvaardbaarheid van fusie-energie naast de verdere studies van veiligheids- en milieuaspecten; coördinatie van de civiele onderzoekactiviteiten van de lidstaten in verband met traagheidsopsluiting en mogelijke alternatieve concepten in het kader van een activiteit om op de hoogte te blijven van de ontwikkelingen; verspreiding van resultaten en voorlichting van het publiek; mobiliteit en opleiding.

In de bijdrage aan het programma van de associaties zal prioriteit worden gegeven aan multilaterale acties om activiteiten in gemeenschappelijke projecten te bundelen, zoals de activiteiten die rechtstreeks betrekking hebben op de exploitatie van JET, op de Next Step/ITER en/of de opleiding van personeel. Afhankelijk van het besluit dat wordt genomen over de realisatie van ITER en het tijdschema daarvoor zal de huidige steun van de Gemeenschap aan de activiteiten van de associaties worden bijgesteld en zal worden overwogen om de exploitatie van een aantal faciliteiten te beëindigen. Er zal worden gezorgd voor de nodige middelen om een krachtige Europese coördinatie van de fusieactiviteiten, waarvan in de loop van de jaren het nut is bewezen, te handhaven.

De omvang van het begeleidende programma in Europa op het gebied van fusiefysica en -technologie, dat nodig is om de associaties en de Europese industrie ten volle te laten profiteren van ITER, zal afhankelijk zijn van (a) de omvang van het Europese aandeel in ITER en (b) de plaats waar ITER wordt gevestigd. Hieraan kunnen investeringen verbonden zijn om in Europa experimenten met fusiemachines van wereldklasse te behouden nadat ITER in bedrijf is genomen en er zou een adequaat programma voor technologische ontwikkeling moeten worden opgezet.

ii) Exploitatie van de JET faciliteiten

De JET faciliteiten zullen verder worden geëxploiteerd in het kader van de EFDA "European Fusion Development Agreement) om de exploitatie van de prestatieverbeteringen waaraan thans wordt gewerkt, te voltooien. Het gebruik van de JET-faciliteiten zal op een gegeven ogenblik moeten worden beëindigd om de betrokken middelen vrij te maken voor de Next Step/ITER.

iii) Next Step/ITER

Het voorstel voor het Euratom Kaderprogramma (2002-2006) voorziet in voortzetting van de Next Step-activiteiten om in de tweede helft van de periode te kunnen deelnemen aan de bouw ervan. Aangezien de besluiten over ITER niet alleen afhankelijk zijn van de Instellingen van de EU, maar ook van de internationale partners van de EU, moet het voorgestelde programma van activiteiten open zijn wat betreft de eventuele locatie en het kader van de Next Step/ITER en de exacte inhoud van het begeleidende eigen programma.

De deelname van de EU aan ITER zou moeten bestaan uit bijdragen aan de bouw van apparatuur en installaties, die zich op het terrein van de ITER-vestiging bevinden en noodzakelijk zijn voor de exploitatie, en bijdragen in de kosten in verband met het personeel en management van en de ondersteuning die wordt geboden aan het project tijdens de bouw. De omvang en aard van deze deelname zullen worden bepaald door het resultaat van de onderhandelingen met de internationale partners van de EU en de plaats waar ITER wordt gevestigd. Wanneer ITER in Europa wordt gevestigd, zal de bijdrage van de EU ook een bijdrage bevatten in de kosten die Europa als gastpartij draagt.

2.2 Behandeling en opberging van radioactief afval

Doelstellingen

Het feit dat er geen algemene overeenstemming bestaat over de wijze waarop het beheer en de opberging van afval moeten worden aangepakt, vormt een van de belangrijkste belemmeringen voor de instandhouding en het toekomstige gebruik van kernenergie. Dit geldt met name voor de opberging van langlevende afvalcomponenten in geologische formaties, waaraan niet te ontkomen valt, ongeacht de behandelingsmethode die voor verbruikte splijtstof en hoogactief afval wordt gekozen. Onderzoek als zodanig volstaat niet om maatschappelijke aanvaarding te bewerkstellingen; er is echter wel onderzoek nodig om de opbergtechnologieën te ontwikkelen en te testen, geschikte locaties te onderzoeken, meer fundamenteel wetenschappelijk inzicht te verkrijgen in de veiligheid en methodes om de veiligheid te beoordelen en om besluitvormingsprocessen te ontwikkelen die door de betrokkenen als eerlijk en rechtvaardig worden ervaren.

Er is ook onderzoek nodig om het potentieel van nieuwe reactortypes en/of splijtstofcycli te onderzoeken, teneinde splijtbaar materiaal beter te gebruiken en minder afval te produceren, waarbij aan redelijke kostenramingen moet worden voldaan, en om inzicht te krijgen in de mogelijkheden om op industriële schaal veilig en tegen redelijke kosten partitionering en transmutatie uit te voeren, waarmee in theorie de risico's van het afval kunnen worden beperkt.

Onderzoekprioriteiten

i) Onderzoek van geologische opberging

De doelstellingen zijn een gedegen technische basis te creëren om de veiligheid van de opberging van hoogactief afval in geologische formaties aan te tonen en de ontwikkeling te bevorderen van een gemeenschappelijk Europees standpunt ten aanzien van de belangrijkste kwesties in verband met de opberging van afval.

- Verbetering van fundamentele kennis, ontwikkelen en testen van technologieën: het onderzoek wordt geconcentreerd op belangrijke fysische, chemische en biologische processen; interactie tussen de verschillende natuurlijke en kunstmatige barrières, de stabiliteit op lange termijn daarvan en middelen om opbergtechnologieën toe te passen in ondergrondse onderzoeklaboratoria.

- Nieuwe en betere instrumenten: het onderzoek zal worden gericht op prestatiemodellen, veiligheidsanalyse en methodes om de veiligheid op lange termijn aan te tonen, waaronder sensitiviteits- en onzekerheidsanalyses, evaluatie van alternatieve maatstaven voor de prestaties en processen die betrekking hebben op de bezorgdheid van het publiek over de opberging van afval.

ii) Partitionering en transmutatie; nieuwe reactorconcepten

De doelstellingen zijn praktische mogelijkheden vast te stellen om de hoeveelheden en/of risico's van het op te bergen afval te verkleinen door middel van partitionering en transmutatie en het potentieel te onderzoeken van nieuwe reactorconcepten.

- Partitionering en transmutatie: het onderzoek zal worden geconcentreerd op fundamentele evaluatie van het totale concept; demonstratie op proefschaal van de meest belovende partitioneringstechnologieën; verdere ontwikkeling van transmutatietechnologieën; en evaluatie van de industriële haalbaar ervan.

- Nieuwe reactorconcepten: het onderzoek zal in de eerste plaats worden geconcentreerd op de hogetemperatuurreactor (HTR), met name het energieconversiesysteem voor de directe cyclus, materiaaleigenschappen in een omgeving met helium op een hoge temperatuur, innovatieve splijtstofbekledingen, toepassingen van proceswarmte en veiligheids- en vergunningsaspecten.

3. Andere activiteiten op het gebied van de nucleaire veiligheid

Doelstellingen

De doelstellingen zijn beleidsmaatregelen van de EU op het gebied van gezondheid, veiligheid en milieu te ondersteunen en het Europese onderzoek in verband met kernsplijting en andere toepassingen van ioniserende straling beter te integreren.

Onderzoekprioriteiten

i) Stralingsbescherming

De doelstellingen zijn de Europese normen inzake stralingsbescherming en de wijze waarop deze worden toegepast, te onderbouwen, flexibel en snel in te spelen op nieuwe behoeften en de Europese capaciteiten uit te breiden door een betere integratie van de onderzoekactiviteiten. Het onderzoek zal worden geconcentreerd op:

- Kwantificatie van risico's van lage en langdurige doses die kenmerkend zijn voor de doses die in het milieu en op de werkplek worden aangetroffen, door epidemiologische studies van dienovereenkomstig blootgestelde populaties, aangevuld met cellulair en moleculair biologisch onderzoek. Samenwerking met Rusland en andere GOS-landen zal essentieel zijn om toegang te krijgen tot gegevens over blootgestelde populaties die hiervoor van belang zijn.

- Betere integratie van het Europese onderzoek, met name op het gebied van gezondheid en milieubescherming, radio-ecologie, management van noodsituaties en milieubeheer, medische toepassingen van straling en blootstelling aan natuurlijke stralingsbronnen.

ii) Innovatieve manieren om kernenergie te produceren

Het doel is mogelijke innovatieve concepten voor kernenergie te onderzoeken. Het onderzoek zal worden geconcentreerd op:

- Verdere ontwikkeling van innovatieve concepten voor kernenergie waarvan is vastgesteld dat zij op langere termijn voordelen opleveren wat betreft veiligheid, afvalbeheer, kosten en duurzaamheid.

iii) Onderwijs en opleiding

Het doel is onderwijs en opleiding in de kernwetenschappen in Europa beter te integreren om het teruglopen van de aantallen studenten en onderwijsinstellingen tegen te gaan en zodoende de nodige kennis en kunde te leveren om kernenergie en andere toepassingen van straling in de industrie en geneeskunde veilig te blijven gebruiken. De steun zal worden geconcentreerd op:

- Ontwikkeling van een meer gemeenschappelijke benadering van het onderwijs in de kernwetenschappen en -technologie in Europa en de uitvoering daarvan, met inbegrip van een betere integratie van nationale middelen en capaciteiten.

Dit zal worden aangevuld met steun voor individuele beurzen, speciale opleidingscursussen, opleidingsnetwerken en beurzen voor jonge onderzoekers uit de voormalige Sovjet Unie.

BIJLAGE II

INDICATIEVE UITSPLITSING VAN HET BEDRAG

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

BIJLAGE III - MIDDELEN VOOR DE UITVOERING VAN HET PROGRAMMA

Overeenkomstig het besluit van de Raad betreffende het meerjarenkader programma 2002-2006 van de Europese Gemeenschap voor Atoomenergie voor activiteiten op het gebied van onderzoek en opleiding ter bevordering van de totstandbrenging van de Europese Onderzoekruimte (2002/.../Euratom), en het besluit van de Raad betreffende de regels inzake de deelneming van ondernemingen, onderzoekscentra en universiteiten aan de uitvoering van het kaderprogramma (2002/.../Euratom) maakt de Commissie bij de uitvoering van het specifieke programma gebruik van verschillende instrumenten.

Overeenkomstig de in voornoemde besluiten vastgestelde evaluatiecriteria zal zij de voorstellen beoordelen op relevantie voor de doelstellingen van het programma, wetenschappelijk en technologisch topniveau, communautaire toegevoegde waarde en beheerscapaciteit van de deelnemers.

A. Nieuwe instrumenten

A.1 Topnetwerken

Over het algemeen zullen deze netwerken bestaan uit een kerngroep van deelnemers waarbij anderen zich kunnen aansluiten. Met het oog op de totstandbrenging van een virtueel topcentrum zullen de deelnemers een belangrijk gedeelte van en eventueel zelfs al hun onderzoekactiviteiten op het betrokken gebied bundelen. Deze activiteiten zullen vaak multidisciplinair van opzet zijn en zullen worden afgestemd op langetermijndoelstellingen en dus niet op het behalen van nauwkeurig vooraf vastgestelde resultaten in de vorm van producten, procédés of diensten.

Behalve in deze geïntegreerde onderzoekactiviteiten zal het gemeenschappelijk activiteitenprogramma van het netwerk ook voorzien in integratieactiviteiten alsook in activiteiten met het oog op de verbreiding van het behaalde topniveau buiten het netwerk.

Met het oog op de verwezenlijking van zijn doelstellingen zal het netwerk de volgende activiteiten ondernemen

- De door de deelnemers geïntegreerde onderzoekactiviteiten.

- Integratieactiviteiten, met name:

- aanpassing van de onderzoekactiviteiten van de deelnemers om de complementariteit daarvan te versterken;

- ontwikkeling en gebruik van elektronische informatie- en communicatiemiddelen en ontwikkeling van virtuele en interactieve werkwijzen;

- uitwisseling van personeel op korte, middellange en lange termijn, beschikbaarstelling van posten voor of opleiding van onderzoekers van andere deelnemers aan het netwerk;

- ontwikkeling en gebruik van gemeenschappelijke onderzoekinfrastructuur en aanpassing van de bestaande uitrusting met het oog op het gezamenlijke gebruik daarvan;

- gemeenschappelijk beheer en valorisatie van de verworven kennis, alsook innovatiegerichte acties.

- Activiteiten voor verbreiding van het bereikte topniveau die afhankelijk van het geval betrekking zullen hebben op:

- opleiding van onderzoekers;

- verspreiding van informatie over de door het netwerk behaalde resultaten alsook van de verworven kennis;

- ondersteuning van technologische innovatie, waarbij prioriteit wordt gegeven aan de inschakeling van nieuwe technologieën;

- analyses met betrekking tot de met de onderzoekwerkzaamheden van het netwerk samenhangende vraagstukken op het raakvlak van wetenschap en samenleving.

Bij de uitvoering van een aantal van zijn activiteiten (zoals de opleiding van onderzoekers) zal het netwerk daaraan de nodige bekendheid geven door uitnodigingen tot het indienen van voorstellen te publiceren.

De omvang van een netwerk kan variëren naar gelang van het werkgebied en de onderzoekthema's. In principe is een zestal deelnemers het minimum. De financiële bijdrage van de Gemeenschap aan een topnetwerk kan gemiddeld meerdere miljoenen euro per jaar bedragen.

De voorstellen voor een netwerk moeten de volgende elementen omvatten:

- de hoofdlijnen van het gemeenschappelijke activiteitenprogramma en de inhoud daarvan in het eerste jaar, zowel wat de onderzoekactiviteiten als de integratieactiviteiten en de activiteiten ter verbreiding van het bereikte topniveau betreft;

- de rol van de deelnemers, met een opgave van de activiteiten en middelen die zij integreren;

- het functioneren van het netwerk (coördinatie en beheer van de activiteiten);

- een plan voor de verspreiding van de verworven kennis en een overzicht van de vooruitzichten voor de benutting van de behaalde resultaten.

Binnen de grenzen van de oorspronkelijke bijdrage van de Gemeenschap kunnen indien nodig binnen het partnerschap deelnemers worden vervangen of kan het met nieuwe deelnemers worden uitgebreid. In de meeste gevallen zal dit gebeuren via een uitnodiging tot het indienen van voorstellen.

Het activiteitenprogramma moet jaarlijks worden bijgewerkt met het oog op een heroriëntering van bepaalde activiteiten of het lanceren van oorspronkelijk niet geplande acties waarbij eventueel nieuwe deelnemers zijn betrokken. De Commissie zal eventueel uitnodigingen tot het indienen van voorstellen publiceren die extra bijdragen moeten opleveren ter dekking van bijvoorbeeld de uitbreiding van de binnen het bestaande netwerk geïntegreerde activiteiten of de toetreding van nieuwe deelnemers.

De financiële bijdrage van de Gemeenschap is een vast bedrag dat wordt verleend voor de uitvoering van bepaalde werkzaamheden en dat aanvankelijk wordt berekend op basis van de voor de uitvoering van het gemeenschappelijke activiteitenprogramma bestemde middelen en jaarlijks wordt uitgekeerd. Deze bijdrage komt bovenop de inbreng van de deelnemers; zij moet dus een voldoende stimulans zijn voor een geïntegreerde aanpak, maar mag niet leiden tot financiële afhankelijkheid, die het voortbestaan van het netwerk in gevaar zou kunnen brengen.

A.2 Geïntegreerde projecten

Met dit instrument wordt beoogd het Europese concurrentievermogen te versterken of belangrijke maatschappelijke problemen te helpen oplossen door het creëren van een kritische massa aan in Europa beschikbare middelen en vaardigheden op het gebied van onderzoek en technologische ontwikkeling.

Binnen deze opzet is het dan ook de bedoeling dat met elk geïntegreerd project aantoonbare wetenschappelijke en technologische resultaten worden geboekt die kunnen worden toegepast voor de ontwikkeling van producten, procédés of diensten. De in het kader van een geïntegreerd project ondernomen activiteiten zullen per definitie doelgericht zijn, ook wanneer het risico-onderzoek betreft.

Over het algemeen zullen de deelnemers aan projecten zich groeperen rond een uit de belangrijkste deelnemers bestaande kerngroep. Het geheel van de in het kader van een geïntegreerd project ondernomen activiteiten zal worden omschreven binnen het algemene kader van een "uitvoeringsplan", dat voorziet in activiteiten op de volgende gebieden:

- onderzoek, technologische ontwikkeling en/of demonstratie;

- beheer, verspreiding en overdracht van kennis ter bevordering van innovatie;

- analyse en evaluatie van de betrokken technologieën, alsook van de factoren die bepalend zijn voor het succes van de exploitatie daarvan.

Met het oog op de verwezenlijking van deze doelstellingen kan het eveneens voorzien in activiteiten met betrekking tot:

- opleiding van onderzoekers, studenten, ingenieurs en kaderleden in het bedrijfsleven;

- ondersteuning van de invoering van nieuwe technologieën;

- informatie en communicatie en een maatschappelijke discussie over de kwesties op het raakvlak van wetenschap en samenleving die worden opgeroepen door de in het kader van het project ondernomen onderzoeksactiviteiten.

De omvang van een geïntegreerd project kan variëren naar gelang van de thema's en onderwerpen en afhankelijk van de kritische massa die nodig is om onder de beste omstandigheden de verwachte resultaten te behalen.

Met het geheel van de in het kader van een geïntegreerd project uitgevoerde activiteiten kan een bedrag van meerdere miljoenen en in sommige gevallen zelfs tientallen miljoenen euro gemoeid zijn.

In de meeste gevallen zal een geïntegreerd project de vorm aannemen van een reeks specifieke acties met betrekking tot bepaalde aspecten van het voor het realiseren van de beoogde doelstellingen vereiste onderzoek, die qua omvang en opzet zullen variëren naar gelang van de uit te voeren taken, en uiterst nauwkeurig zullen worden gecoördineerd. Bij een geïntegreerd project kan het echter soms ook gaan om één grootschalig initiatief.

Voorstellen voor geïntegreerde projecten dienen de volgende elementen te omvatten:

- de wetenschappelijke en technologische doelstellingen van het project;

- de hoofdlijnen van en het tijdschema voor het uitvoeringsplan, met het accent op de onderlinge ordening van de verschillende projectonderdelen;

- de verschillende stadia van de uitvoering en de in elk stadium verwachte resultaten;

- de rol van de deelnemers binnen het samenwerkingsverband en de specifieke competenties van elke deelnemer;

- de organisatie en het beheer van het project;

- een plan voor de verspreiding van de verworven kennis en de benutting van de resultaten;

- een algemene indicatieve begroting en het budget voor de verschillende activiteiten, alsook een financieringsplan waarin de verschillende bijdragen en de herkomst daarvan duidelijk worden aangegeven.

Binnen de grenzen van de oorspronkelijke bijdrage van de Gemeenschap kunnen indien nodig binnen het partnerschap deelnemers worden vervangen of kan het met nieuwe deelnemers worden uitgebreid. In de meeste gevallen zal dit gebeuren via een uitnodiging tot het indienen van voorstellen.

Het uitvoeringsplan zal jaarlijks worden bijgewerkt. Deze bijwerking kan een herschikking van bepaalde activiteiten en de lancering van nieuwe activiteiten inhouden. In dit laatste geval zal de Commissie, wanneer een aanvullende bijdrage van de Gemeenschap noodzakelijk is, deze activiteiten en de deelnemers die deze moeten uitvoeren selecteren via een uitnodiging tot het indienen van voorstellen.

De bijdrage van de Gemeenschap is onderdeel van een financieringsplan dat ook in andere financieringsbronnen kan voorzien, met name de instrumenten van de EIB of het EIF. Zij bedraagt maximaal 50% van het totale budget voor het project, waarbinnen de middelen naar activiteiten zijn uitgesplitst. De bijdrage zal jaarlijks worden uitgekeerd op basis van het voorgestelde uitvoeringsplan.

B Andere instrumenten

Voor de uitvoering van het programma kan de Commissie kiezen voor:

- specifieke gerichte projecten voor onderzoek of demonstratieactiviteiten;

- geïntegreerde infrastructuurinitiatieven in het kader waarvan activiteiten worden gecombineerd die essentieel zijn voor de versterking en de ontwikkeling van onderzoekinfrastructuur voor de levering van diensten op Europese schaal;

- acties op het gebied van mobiliteit en opleiding;

- coördinerende acties en acties voor specifieke steun voor de realisering van de vastgestelde programmadoelstellingen;

- begeleidende acties als aanvullende maatregelen bij de realisering van de programmadoelstellingen of ter voorbereiding van de toekomstige activiteiten in het kader van het communautaire beleid inzake onderzoek en technologische ontwikkeling.

C - Specifieke uitvoeringsmodaliteiten voor het onderzoek inzake beheerste kernfusie

Voor de uitvoering van activiteiten op het onderzoekgebied beheerste kernfusie gelden de volgende regels.

I. Procedures

Projecten in het kader van werkzaamheden voor gezamenlijke rekening op het gebied van onderzoek en technologische ontwikkeling zullen worden uitgevoerd volgens de procedures die zijn vastgesteld in:

- de met lidstaten en geassocieerde staten of organisaties in die staten gesloten associatiecontracten,

- de overeenkomst "European Fusion Development Agreement" (EFDA),

- elke andere multilaterale overeenkomst die gesloten wordt tussen de Gemeenschap en de geassocieerde organisaties (zoals de overeenkomst over mobiliteitsbevordering) of juridische entiteiten welke na advies van het bevoegde raadgevend comité kunnen worden opgericht,

- andere contracten van beperkte duur, met name met instellingen in de lidstaten of geassocieerde staten waarmee geen associatiecontract is gesloten,

- internationale overeenkomsten die betrekking hebben op projecten welke worden uitgevoerd in het kader van een samenwerkingsverband met derde landen, zoals ITER, en door juridische entiteiten die in het kader van die overeenkomsten kunnen worden opgericht.

II. Financiële bijdrage

De jaarlijkse financiële bijdrage ten laste van het kaderprogramma in de lopende uitgaven van de associaties en voor contracten van beperkte duur zal gedurende de looptijd van het kaderprogramma geleidelijk sterk worden teruggebracht.

De voorwaarden voor deelname van de Gemeenschap aan de werkzaamheden in verband met de gezamenlijke uitvoering van projecten in het kader van internationale samenwerkingsverbanden, zoals ITER, worden vastgesteld in de desbetreffende internationale samenwerkingsovereenkomsten en door de juridische entiteiten die in het kader van die overeenkomsten kunnen worden opgericht. Voor het beheer van de deelname door de Gemeenschap kunnen door Euratom en de geassocieerde organisaties passende juridische entiteiten of entiteiten in enige andere passende vorm worden opgericht

FINANCIEEL MEMORANDUM

Beleidsgebied(en): Onderzoek

Activiteit(en): Acties op het gebied van onderzoek en opleiding uit hoofde van het Euratom-Verdrag

Benaming van de actie

Voorstel voor een beschikking van de Raad tot vaststelling van een specifiek programma voor onderzoek en opleiding op het gebied van kernenergie

1. BEGROTINGSPLAATS(EN) + OMSCHRIJVING(EN)

Onderafdeling B6 6 Indirecte acties: deze begrotingsplaatsen zullen nader worden omschreven bij het begin van de begrotingsprocedure 2003, met inachtneming van de ABB-nomenclatuur welke thans wordt opgesteld.

2. ALGEMENE CIJFERS

2.1. Totale toewijzing voor de actie (deel B): 900 miljoen euro aan VK

2.2. Duur:

2002-2006

2.3. Meerjarenraming van de uitgaven:

a) Tijdschema vastleggingskredieten/betalingskredieten (financiering uit de begroting) (cf. punt 6.1.1)

in miljoen euro (tot op 3 decimalen nauwkeurig)

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

b) Technische en administratieve bijstand en ondersteuningsuitgaven (cf. punt 6.1.2)

Deze begrotingscategorie is hier niet van toepassing.

c) Financiële gevolgen in verband met de personele middelen en andere huishoudelijke uitgaven (cf. punten 7.2 en 7.3)

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

2.4. Verenigbaarheid met de financiële programmering en de financiële vooruitzichten

|X| Voorstel verenigbaar met de bestaande financiële programmering

| | Dit voorstel vereist een herprogrammering van de betrokken rubriek van de financiële vooruitzichten.

| | Inclusief, in voorkomend geval, een beroep op de bepalingen van het interinstitutioneel akkoord.

2.5 Financiële gevolgen voor de ontvangsten

| | Geen enkele financiële implicatie (betreft technische aspecten in verband met de tenuitvoerlegging van een maatregel)

|X| Financiële gevolgen - Het effect op de ontvangsten is als volgt:

Bepaalde geassocieerde landen zullen een bijdrage leveren aan de financiering van het specifiek programma.

De associatieovereenkomsten zijn gekoppeld aan een kaderprogramma. Over de vernieuwing ervan zal opnieuw worden onderhandeld na de goedkeuring van het nieuwe kaderprogramma en het is daarom onmogelijk om nu al een opgave te doen van de betrokken ontvangsten.

In overeenstemming met de associatieovereenkomsten voor het huidige kaderprogramma en tegen de achtergrond van de vernieuwing daarvan, zullen inkomsten die aan het eind van het huidige kaderprogramma (31/12/2002) niet zullen zijn gebruikt, worden overgeboekt naar het nieuwe kaderprogramma.

Overeenkomstig artikel 27 van het Financieel Reglement zullen bepaalde inkomstenvormen worden geweigerd.

3. BEGROTINGSKENMERKEN

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

4. RECHTSGRONDSLAG

Artikel 7 van het Euratom-Verdrag.

Voorstel voor een besluit van de Raad betreffende het meerjarenkaderprogramma 2002-2006 van de Europese Gemeenschap voor Atoomenergie (EURATOM) voor activiteiten op het gebied van onderzoek en opleiding ter bevordering van de totstandbrenging van de Europese onderzoekruimte.

5. BESCHRIJVING EN MOTIVERING

5.1. Doel van het communautaire optreden

5.1.1 Doelstellingen

Zoals nog eens op het hoogste politieke niveau is erkend door de Europese Raad in Lissabon, Feira, Nice en onlangs nog eens in Stockholm, vormt onderzoek een centraal onderdeel van de kenniseconomie en kennismaatschappij die zich wereldwijd aan het ontwikkelen is. De doelstelling welke in Lissabon voor de EU werd vastgesteld was om in het komende decennium "de meest concurrerende en dynamische kenniseconomie van de wereld te worden die in staat is tot duurzame economische groei met meer en betere banen en een hechtere sociale samenhang". Meer dan ooit blijkt onderzoek een van de voornaamste stuwende krachten te zijn achter de economische en sociale vooruitgang, alsmede een beslissende factor voor het concurrentievermogen van het bedrijfsleven, de werkgelegenheid en de kwaliteit van het leven. Daarenboven zijn wetenschap en technologie essentiële elementen bij het maken van beleid, zowel op Europees als op nationaal vlak.

Europa heeft evenwel met betrekking tot onderzoek nog altijd een aantal structurele zwakheden. Deze kunnen in vier punten worden samengevat:

I. Er wordt onvoldoende en te gefragmenteerd geïnvesteerd in onderzoek en technologische ontwikkeling en meer algemeen in kennis (OTO, onderwijs en software), met als gevolg dat wij achterblijven bij onze concurrenten. In 1999 werd er in de EU 76 miljard euro minder in onderzoek en ontwikkeling geïnvesteerd dan in de Verenigde Staten. De EU loopt nu achterop bij haar concurrenten wat betreft de aan onderzoek bestede middelen in verhouding tot het BNP (in 1999 bedroeg dit cijfer 1,9% voor de EU, vergeleken met 2,6% voor de Verenigde Staten en 2,9% voor Japan) [15]. In 1999 investeerden de Verenigde Staten ongeveer 9% in kennis, meer dan de EU (7,6%) en Japan (6,9%) en de kloof wordt alleen maar groter.

[15] Cijfers voor 1998.

II. Er zijn te weinig mensen die zich met onderzoek bezighouden. Onderzoekers vertegenwoordigen 5,3 promille van de actieve bevolking in de EU (1998), 7,4 promille in de Verenigde Staten (1993) en 8,9 promille in Japan (1998), waar er in de industrie tweemaal zoveel onderzoekers werkzaam zijn. Directe overheidsuitgaven voor hoger onderwijs vormen 0,9% van het BNP in de EU, 1,4% in de Verenigde Staten en 0,5% in Japan (1997).

III. Beperkte mogelijkheden om doorbraken op wetenschappelijk gebied om te zetten in vernieuwende en concurrerende producten en diensten, ondanks een wetenschappelijke productie van hoge kwaliteit. Het aantal octrooien per miljoen inwoners verleend door de Europese, Amerikaanse en Japanse octrooibureaus bedraagt 32 in de EU, 49 in de VS en 88 in Japan. In 1998 vertoonde de handelsbalans voor high-tech-producten een tekort van 28 miljard euro voor de EU (een trend die trouwens het gehele decennium te zien is geweest), vergeleken met een tekort van 8 miljard euro voor de VS en een overschot van 39 miljard euro voor Japan. Investeringen in durfkapitaal in de geavanceerde sectoren komen overeen met 80% in de VS en, hoewel deze toenemen, slechts 26 % in the EU and 23% in Japan.

IV. Een te grote fragmentatie van het onderzoeksbeleid in Europa. De EU heeft nog geen volwassen onderzoeksbeleid. In alle 15 lidstaten bestaat er naast het communautaire kaderprogramma een nationaal beleid welke niet echt op elkaar zijn afgestemd om een efficiënte organisatie en exploitatie te verwezenlijken. Dit gebrek aan coördinatie is ook van invloed op de totstandkoming en een efficiënte exploitatie van de infrastructuur op onderzoeksgebied.

Om verandering te brengen in deze situatie heeft de Commissie een voorstel ingediend voor de oprichting van een "Europese Onderzoekruimte", waarachter de Raad en het Parlement zich geschaard hebben. De verwezenlijking hiervan zal noodzakelijkerwijs het product zijn van een gezamenlijke inspanning door de EU, de lidstaten en de belanghebbenden op onderzoeksgebied. Met de kaderprogramma's van de EU voor onderzoek (2002-2006) en de specifieke programma's zal hieraan met name een bijdrage worden geleverd doordat deze een omvangrijk hefboomeffect kunnen hebben voor de integratie en, de coördinatie van en het geven van een structuur aan het onderzoek in de EU en de versteviging van de grondslagen van de Europese onderzoekruimte.

Om structurele wijzigingen op het gebied van wetenschap en technologie in de EU door te kunnen voeren waardoor de bovengenoemde zwakke punten kunnen worden aangepakt zijn er hulpmiddelen nodig die passen bij de doelstelling. De Commissie heeft voorgesteld om het kaderprogramma met in totaal 17,5 miljard euro te financieren, hetgeen overeenkomt met het niveau van het vorige programma plus inflatie en groei (dit vertegenwoordigt nog altijd maar 5 tot 6% van de overheidsuitgaven op het gebied van OTO). De Commissie is van oordeel dat een dergelijke bedrag een belangrijke invloed zou kunnen hebben op het onderzoeksysteem als zodanig, en een belangrijk effect zou hebben op de prioritaire gebieden van het kaderprogramma die een bepaalde groei in de EU teweeg zullen brengen. In het algemeen zal het met dit financieringsniveau mogelijk zijn om de inspanningen op het gebied van OTO van de Gemeenschap uitgedrukt in een percentage van het BNP gedurende de periode 2003-2006 op het huidige niveau te handhaven.

Het plan is om de kaderprogramma's ten uitvoer te leggen met behulp van vijf specifieke programma's, waarvan er drie vallen onder het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap en twee onder het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap voor Atoomenergie. Van ieder specifiek programma wordt de identiteit vastgesteld volgens de aard van de gebruikte instrumenten, die beantwoorden aan de doelstellingen en de organisatie van het kaderprogramma:

- Een programma betreffende "Integratie en versterking van de Europese Onderzoekruimte" dat de werkzaamheden onder contract omvat welke zijn voorgesteld onder de titel "Integratie van het onderzoek" en de titel "Versterking van de grondslagen van de Europese Onderzoekruimte", zodat onderzoeks- en coördinatieactiviteiten dus worden samengebracht.

- Een programma betreffende "Structureren van de Europese Onderzoekruimte", dat horizontale, ondersteunende en structurerende activiteiten omvat.

- Twee programma's betreffende het "Gemeenschappelijk Centrum voor Onderzoek" welke de eigen werkzaamheden omvatten die door het GCO op nucleair, respectievelijk non-nucleair gebied worden uitgevoerd.

- Een programma "Kernenergie" dat de werkzaamheden onder contract omvat die op het gebied van de kernenergie zijn uitgevoerd.

De doelstellingen van het specifieke programma inzake kernenergie worden hieronder per actieterrein uiteengezet, waarbij steeds een motivering wordt gegeven alsmede de Europese toegevoegde waarde die daarbij wordt gegenereerd.

1. Behandeling en opberging van radioactief afval

Het doel is opbergtechnologieën te ontwikkelen en te testen, geschikte locaties te onderzoeken, meer fundamenteel wetenschappelijk inzicht te verkrijgen in de veiligheid en methodes om de veiligheid te beoordelen en om besluitvormingsprocessen te ontwikkelen die door de betrokkenen als eerlijk en rechtvaardig worden ervaren.

Motivering en Europese toegevoegde waarde

- Het ontbreken van een algemeen aanvaarde benadering van het beheer en de opberging van hoogactief afval vormt een belangrijke belemmering voor de buitengebruikstelling van oude installaties en voor de voortzetting van het gebruik van kernenergie.

- Een algemeen aanvaarde benadering zal positieve gevolgen hebben voor de kosten, de veiligheid en de continuïteit van de energievoorziening.

- Het reeds bestaande radioactieve afval moet worden beheerd.

2. Onderzoek naar fusie-energie

Fusie-energie kan een bijdrage leveren tot de emissieloze productie van basislastelektriciteit op grote schaal. De vorderingen van het onderzoek naar fusie-energie rechtvaardigen de voortzetting van een krachtige inspanning om de langetermijndoelstelling, een fusiecentrale, te realiseren.

Motivering en Europese toegevoegde waarde

- De noodzaak om meer inzicht te krijgen in fusieplasma's onder omstandigheden die relevant zijn voor een toekomstige reactor.

- De exploitatie van de faciliteiten, met name JET, die met preferentiële steun zijn gebouwd, zou op nationale schaal niet goed mogelijk zijn. Zolang ITER niet in bedrijf is, is JET het krachtigste instrument ter wereld om vooruitgang te boeken met het onderzoek van fusieplasma's.

- Wanneer de EU zich als één partner presenteert, staat zij sterker bij de deelname aan een internationaal project zoals ITER dan de afzonderlijke lidstaten.

- Er is meer fundamenteel onderzoek nodig en er moeten jonge wetenschappers worden opgeleid op het gebied van de kernfusie.

- Er moet voor worden gezorgd dat de resultaten in de lidstaten worden verspreid.

3. Andere activiteiten op het gebied van de nucleaire veiligheid

De doelstellingen zijn beleidsmaatregelen van de EU op het gebied van gezondheid, veiligheid en milieu te ondersteunen en het Europese onderzoek in verband met kernsplijting en andere toepassingen van ioniserende straling beter te integreren.

Motivering en Europese toegevoegde waarde

- Een betere kennis van de risico's van lage doses zal het mogelijk maken op kosteneffectievere wijze middelen toe te wijzen voor stralingsbescherming.

- Een betere integratie is van cruciaal belang om capaciteiten te behouden in de algemene context van een volwassen en/of een neergaande lijn vertonende nucleaire industrie.

- Het is nodig dat aan belangrijke concurrenten het hoofd wordt geboden.

- Het aantal studenten en instellingen die onderwijs op het gebied van de kernenergie aanbieden, loopt terug.

5.1.2 Genomen maatregelen die onder de evaluatie ex ante vallen

Bij de voorbereiding van de voorstellen voor het specifiek programma werd door de diensten van de Commissie een evaluatie ex ante uitgevoerd. De resultaten daarvan geven met name het volgende weer:

- de aanbevelingen van de vijfjaarlijkse evaluatie van de kaderprogramma's en specifieke programma's welke door onafhankelijke deskundigen in het loop van het jaar 2000 werd uitgevoerd;

- de herziening door de Commissie van het vijfde kaderprogramma (1998-2002) halverwege die in document COM(2000)612 van 4 oktober 2000 werd gepresenteerd en met betrekking waartoe meer bijzonderheden zijn te vinden in Commissiedocument SEC(2000)1780 van 23 oktober 2000;

- een met de hoofdrolspelers gehouden uitvoerig overleg met betrekking tot de twee mededelingen over de Europese onderzoeksruimte in de loop van het jaar 200 [16] en het voorstel voor het kaderprogramma aan het begin van 2001;

[16] COM (2000) 6 van18 januari 2000. COM (2000) 612 van 4 oktober 2000.

- een reeks interne en externe studies van de Commissie op het gebied van economie, politiek en prognose en de gevolgen van de activiteiten op het gebied van OTO.

De resultaten van de uitgevoerde evaluatie ex ante zijn met name terug te vinden in de keuzes welke gemaakt zijn met betrekking tot de structuur van de programma's, de doelstellingen en de prioriteiten en de instrumenten welke bij de tenuitvoerlegging zijn gebruikt.

Bij het vaststellen van de doelstellingen en prioriteiten werd consequent het criterium van de Europese meerwaarde toegepast.

Dit omvat de volgende aspecten welke worden toegepast op de geselecteerde prioritaire thema's en activiteiten, waarvan de motivering en de Europese meerwaarde meer in bijzonderheden worden omschreven onder punt 5.1 en de verwachte resultaten onder punt 5.2:

- het onderzoek en de kosten ervan zijn te omvangrijk om door één enkel land te worden gedragen, en er dient een kritische massa te worden gevormd van financiële en menselijke hulpbronnen;

- samenwerking is om economische redenen (schaalvoordelen) en op grond van de gunstige effecten voor privé onderzoeksactiviteiten en het concurrentievermogen van de industrie van belang;

- het standpunt van de Unie ten aanzien van strategische OTO-gebieden dient te worden gehandhaafd of verder te worden ontwikkeld;

- de in de verschillende landen aanwezige deskundigheid die vaak complementair is, dient te worden samengevoegd, meer in het bijzonder wanneer er sprake is van interdisciplinaire problemen en er dienen vergelijkende studies op Europese schaal te worden uitgevoerd;

- er bestaat een bepaalde samenhang met de prioritaire belangen van de EU alsmede met de wetgeving en beleid van de Gemeenschap;

- onderzoek is noodzakelijkerwijs grensoverschrijdend van aard als gevolg van de omvang van de problemen waarvoor een oplossing moet worden gevonden, dan wel om wetenschappelijke redenen.

Wat de instrumenten voor de tenuitvoerlegging betreft zullen er twee belangrijke nieuwe instrumenten in de context van het Euratom-programma worden toegepast. Vanwege hun aard kunnen deze alleen op communautair niveau ten uitvoer worden gelegd. Deze zijn ontwikkeld om een bijdrage te leveren aan de totstandkoming van:

- de benodigde kritische massa en de integratie van het onderzoek;

- nauwere banden tussen de programma's en de activiteiten van de lidstaten en de coördinatie van nationale programma's;

- samenwerking op voor de EU strategische gebieden en oplossingen voor een aantal belangrijke uitdagingen waartegenover de EU zich geplaatst ziet;

- de hoge kwaliteit en de aantrekkelijkheid van wetenschap en technologie in Europa;

- verspreiding en benutting van de resultaten op het gebied van wetenschap en technologie in de gehele EU.

Bij deze instrumenten gaat het om:

a) Topnetwerken

Het doel van dit instrument is om de hoge kwaliteit van wetenschap en technologie in Europa nog verder te versterken. Het is de bedoeling dat met ieder netwerk de kennis op een bepaald gebied wordt bevorderd doordat er een kritische massa aan deskundigheid bijeen wordt gebracht. Gericht op doelstellingen op lange termijn mikken de betrokken activiteiten die vaak multidisciplinair zijn niet op nauwkeurig omschreven van tevoren bepaalde resultaten voor de producten, procédés of diensten, doch op een geleidelijke en duurzame integratie van de onderzoekscapaciteit die zowel op nationaal als op regionaal niveau in Europa aanwezig is. In dit verband zullen de leden van het netwerk met de bedoeling om een virtueel topcentrum te creëren, een gezamenlijk activiteitenprogramma ten uitvoer leggen waarin hun activiteiten op het betrokken gebied in hun totaliteit of voor een groot deel, worden geïntegreerd.

b) Geïntegreerde projecten

Dit instrument is bedoeld om het Europees concurrentievermogen te vergroten of belangrijke maatschappelijke problemen te helpen oplossen door een kritische massa van hulpbronnen en onderzoek en van de in Europa aanwezige deskundigheid op gebied van technologische ontwikkeling bijeen te brengen. Dienovereenkomstig zal elk geïntegreerd project erop gericht zijn om wat de producten, procédés en diensten betreft een aantal nauwkeurig omschreven resultaten te behalen. Bij activiteiten die worden uitgevoerd in de context van een geïntegreerd project zal het gaan om gericht onderzoek, zelfs indien daaraan een bepaald risico verbonden is. Alle activiteiten die in de context van een geïntegreerd project worden uitgevoerd zullen passen in het algemeen kader van een "uitvoeringsplan".

5.1.3 Naar aanleiding van de evaluatie ex post genomen maatregelen

Bij het uitwerken van de voorstellen voor de specifieke programma's is rekening gehouden met de aanbevelingen van de vijfjaarlijkse evaluatie van de kaderprogramma's en de specifieke programma's welke in 2000 is uitgevoerd, en wel in het bijzonder met die betreffende:

- de noodzaak om een eind te maken aan de achterstand van Europa op het gebied van OTO in vergelijking met haar concurrenten;

- de noodzaak om ervoor te zorgen dat het nationaal en het communautair beleid op het gebied van OTO complementair is en een bepaalde samenhang vertoont en de essentiële rol die de Commissie bij de verwezenlijking daarvan speelt;

- de nuttige gevolgen van het kaderprogramma waardoor er "een leemte in Europa wordt opgevuld doordat onderzoekers aan universiteiten en bij de industrie in staat worden gesteld om toegepaste werkzaamheden gezamenlijk uit te voeren";

- de noodzaak om de managementprocedures van het programma voor de jaren 1998-2002 te verlichten en de noodzaak om "de structuren en procedures voor het beheer van het kaderprogramma opnieuw te bezien";

- de onderzoeksactiviteiten in de EU te plaatsen in de bredere context van een echt Europees onderzoeksbeleid;

- meer geconcentreerde programma's;

- verder te gaan met het onderzoek dat nodig is om de doelstellingen van het communautair beleid te verwezenlijken;

- de gewenste stap naar een aangepaste en meer flexibele reeks instrumenten met inachtneming van alle mogelijkheden die door het Verdrag geboden worden.

Daarenboven heeft de herziening van het vijfde kaderprogramma halverwege met name geresulteerd in aanpassingen aan de jaarlijkse werkprogramma's voor de specifieke programma's, met speciale aandacht voor een grotere concentratie van de inspanningen en de lancering van proefprojecten voor de maatregelen die met het oog op het volgende kaderprogramma worden overwogen (netwerken, clusters, industriële platforms, grootschaliger projecten, enz.).

5.2. Voorgenomen acties en wijze van financiering uit de begroting

De beoogde acties voor het specifiek programma "kernenergie" zijn hieronder per actiegebied nader uiteengezet. Zodoende kan worden aangegeven welke resultaten er worden verwacht, welke bijdragen kunnen worden geleverd tot de algemene doelstellingen van het kaderprogramma of de Gemeenschap of welke potentiële prestatieparameters hiervoor kunnen worden gehanteerd. Deze gegevens zijn slechts bedoeld als leidraad en niet als definitief vastgestelde doelstellingen.

Verderop is in een tabel aangegeven welke instrumenten voor welke actiegebieden kunnen worden gebruikt.

1. Behandeling en opberging van radioactief afval

i) Onderzoek van geologische opberging

(Verbetering van fundamentele kennis, ontwikkelen en testen van technologieën, nieuwe en betere instrumenten)

ii) Partitionering en transmutatie; nieuwe reactorconcepten

(Partitionering en transmutatie; nieuwe reactorconcepten)

Verwachte resultaten, bijdragen aan algemene doelstellingen of mogelijke prestatieparameters

- Gedegen technische basis om de veiligheid van de opberging van hoogactief afval in geologische formaties aan te tonen

- Evaluatie van de industriële haalbaarheid van partitionering en transmutatie

- Ontwikkeling van nieuwe reactorconcepten of splijtstofcycli met potentieel voor commerciële exploitatie

2. Onderzoek naar fusie-energie

i) Programma van de associaties op het gebied van fysica en technologie

(O&O op het gebied van fusiefysica en plasmaengineering, gestructureerde O&O-activiteiten op het gebied van fusietechnologie, onderzoek van sociaal-economische aspecten)

ii) Exploitatie van de JET-faciliteiten

iii) Next step/ITER

Verwachte resultaten, bijdragen aan algemene doelstellingen of mogelijke prestatieparameters

- Opzetten van een kader voor de bouw en het bedrijf van ITER

- Begin van de bouw van de Next Step/ITER

- Volledige exploitatie van de JET-faciliteiten

- Oplevering van de stellarator W-7-X

- Een uitgebreidere evaluatie van aan de tokamak verwante fusieconfiguraties

- Meer inzicht in de sociaal-economische aspecten van fusie als energiebron

- Verdere ontwikkeling van de fysische en technologische (met name materialen) basis voor fusie-energie

3. Andere activiteiten op het gebied van de nucleaire veiligheid

i) Stralingsbescherming

ii) Innovatieve manieren om kernenergie te produceren

iii) Onderwijs en opleiding

Verwachte resultaten, bijdragen aan algemene doelstellingen of mogelijke prestatieparameters

- Betere kwantificering van de risico's van lage stralingsdoses

- Ontwikkeling van innovatieve manieren om kernenergie te produceren en beoordeling van het potentieel daarvan

- Ontwikkeling van een Europees samenwerkingsprogramma voor onderwijs en opleiding op het gebied van de kernenergie

- Betere communautaire normen voor een betere bescherming van de gezondheid en het milieu

De wijze van steunverlening en financiële deelname onder het kaderprogramma is, afhankelijk van de doelstellingen, als volgt:

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

(1) Tijdens het specifieke programma kunnen ook begeleidende maatregelen worden uitgevoerd.

(2) Onderzoek naar fusie-energie Projecten die worden opgezet in het kader van onderzoekactiviteiten voor gezamenlijke rekening en technologische ontwikkelingsactiviteiten worden uitgevoerd op basis van procedures die zijn beschreven in:

- associatiecontracten met lidstaten en geassocieerde staten of organisaties in die staten,

- de Europese overeenkomst voor de ontwikkeling van fusie (EFDA - European Fusion Development Agreement),

- eventuele multilaterale overeenkomsten tussen de Gemeenschap en de geassocieerde organisaties (bijvoorbeeld de overeenkomst inzake de bevordering van mobiliteit) of de juridische entiteiten die kunnen worden opgericht na raadpleging van het betrokken raadgevende comité,

- andere contracten met een beperkte looptijd, met name met organisaties in de lidstaten of geassocieerde staten waar geen associatie gevestigd is,

- internationale overeenkomsten die projecten betreffen die worden uitgevoerd in het kader van samenwerking met derde landen, zoals ITER en door juridische entiteiten die in het kader van die overeenkomsten worden opgericht.

De vorming van consortia voor geïntegreerde projecten met een gemeenschappelijke doelstelling zal worden aangemoedigd.

De financiële steun van de Gemeenschap is bedoeld voor onderzoekscentra, universiteiten, bedrijven en nationale of internationale instellingen in de lidstaten en de geassocieerde Europese staten die onderzoekactiviteiten financieren. De laatstgenoemde kunnen ook optreden als tussenpersoon voor de financiële bijdrage van de Gemeenschap. Wanneer dat nodig is om de doelstellingen van het programma te verwezenlijken, kunnen internationale organisaties en instellingen in de lidstaten van het GOS bij wijze van uitzondering financiële steun van de Gemeenschap ontvangen. Die steun moet van essentieel belang zijn om de doelstellingen van het programma te verwezenlijken.

5.3. Tenuitvoerlegging

De Commissie zal zorg dragen voor de tenuitvoerlegging van de acties. In sommige naar behoren met redenen omklede gevallen kan zij de hulp inroepen van externe instanties.

6. FINANCIËLE GEVOLGEN

6.1. Totale financiële gevolgen voor deel B (voor de gehele programmeringsperiode)

Voor de goede orde delen wij mede dat de indicatieve toewijzing voor het kaderprogramma van de Europese Gemeenschap 16.275 miljoen euro bedraagt. Het totale bedrag voor de kaderprogramma's 2002-2006 beloopt 17.500 miljoen euro.

6.1.1 Financiering: VK in miljoen euro (tot op drie decimalen nauwkeurig)

Opsplitsing per doelstelling

// Totaal

1) Afvalverwerking en opslag // 150

2) Onderzoek op het gebied van de fusie-energie // 700

3) Andere activiteiten op het gebied van de nucleaire veiligheid // 50

TOTAAL // 900

Een jaarlijks schema voor elk van deze doelstellingen is op dit niveau niet zinvol. Het zou alleen kunnen worden vastgelegd in een strikte verhouding met een schema voor het gehele specifieke programma, dat op zijn beurt weer in overeenstemming is met het schema van het kaderprogramma.

De jaarlijkse interne opsplitsing zal op een later tijdstip bij de vaststelling van de werkprogramma's plaatsvinden.

6.1.2 Technische en administratieve bijstand, ondersteuningsuitgaven en IT-uitgaven (vastleggingskredieten)

Deze begrotingscategorie is hier niet van toepassing.

6.2. Berekening van de kosten per gewogen maatregel in deel B (voor de gehele programmeringsperiode)

Ook hier kan een opsplitsing per doelstelling en per soort maatregel in dit stadium niet worden gegeven, aangezien het bij de resultaten van de indirecte onderzoeksacties gaat om onderzoeksprojecten die een gevolg zijn van uitnodigingen tot het indienen van voorstellen na evaluatie, zodat het moeilijk is om deze acties van tevoren te kwantificeren.

7. GEVOLGEN VOOR HET PERSONEELSBESTAND EN DE ADMINISTRATIEVE UITGAVEN

Het plafond voor de administratieve uitgaven voor dit programma bedraagt 16,5% van de 900 miljoen euro die voor deze actie in haar geheel is uitgetrokken.

Deze bijzondere situatie wordt veroorzaakt door het feit dat dit programma 224 onderzoeksposten telt welke voor de gehele periode 85% van het gevraagde plafond voor hun rekening nemen.

Dit groot aantal posten is een gevolg van de wijze waarop het programma wordt uitgevoerd, waarbij 50% van deze posten hetzij naar laboratoria in de lidstaten in het kader van associatie-overeenkomsten, hetzij naar het ITER-project worden overgebracht.

Bovendien werd er tijdens de duur van het vijfde kaderprogramma successievelijk personeel heringedeeld om het aantal personeelsleden voor het programma te verminderen en personeelsleden en begroting gedurende de periode 1999-2002 beter met elkaar in overeenstemming te brengen.

De andere uitgaven van de programma's zijn aan de lage kant hetgeen met name veroorzaakt wordt door het geringe aantal contracten dat wordt beheerd. Op te merken valt dat ongeveer eenderde van deze andere uitgaven ook betrekking heeft op het ITER-project.

7.1. Gevolgen voor de personele middelen

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

Er is een speciale lijst van het aantal ambten voor de indirecte onderzoeksacties welke in totaal 954 A-posten, 273 B-posten en 427 C-posten omvatten, ofwel een totaal van 1654 posten (EG en EURATOM, met inbegrip van SAB 3/2001).

Aan deze lijst moeten 166 operationele begrotingsposten worden toegevoegd die geen financiële gevolgen hebben voor de begroting van deze programma's, onder het hoofd "deelname aan de formulering en de tenuitvoerlegging van het onderzoekbeleid".

7.2 Algemene financiële gevolgen in verband met de personele middelen

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

De bedragen stemmen overeen met de totale uitgaven tijdens de duur van het programma.

7.3 Andere huishoudelijke uitgaven die uit de actie voortvloeien

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

De bedragen stemmen overeen met de totale uitgaven voor de actie gedurende de vier jaren waarin dit specifieke programma ten uitvoer wordt gelegd, dat wil zeggen een totale jaarlijkse uitgave van 37.000 miljoen EUR.

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

8. TOEZICHT EN EVALUATIE

8.1 Follow-upsysteem

De specifieke programma's zijn ontworpen om de Europese Onderzoekruimte te helpen creëren en ze zullen worden uitgevoerd parallel aan en in nauwe samenwerking met andere communautaire en nationale activiteiten waarmee dezelfde doelstellingen worden nagestreefd. De aard van het onderzoek en de verschillende soorten acties op uiteenlopende niveaus maken het moeilijk om oorzaak en gevolgen te bepalen, terwijl toezicht op en evaluatie van de resultaten en de gevolgen complex van aard zijn.

Gebaseerd op de ervaringen met de eerdere programma's en de methodologische studies die thans worden uitgevoerd wordt of is reeds de laatste hand gelegd aan een hele reeks instrumenten waarmee de doelstellingen kunnen worden ontwikkeld en toezicht kan worden uitgeoefend op en een evaluatie kan worden gemaakt van de resultaten en de gevolgen van het kaderprogramma, en de programma's die daartoe ten uitvoer worden gelegd, alsmede de activiteiten welke worden ondernomen om de Europese onderzoekruimte te creëren. De Commissie zal de ontwikkeling van deze instrumenten evalueren voordat de programma's worden uitgevoerd.

Op deze manier zal er geleidelijk aan een gestructureerd systeem voor het verzamelen van informatie en statistieken worden ingevoerd.

Binnen deze context zullen algemene indicatoren die specifiek aan het kaderprogramma zijn aangepast worden ontwikkeld, om het mogelijk te maken om met name de bijdragen van de programma's met betrekking tot de onder punt 5.1 genoemde uitdagingen waarvoor de EU zich geplaatst ziet, te evalueren (investeringen in OTO en in kennis, in het algemeen en op de gebieden welke prioritair zijn voor de EU, menselijke hulpbronnen op het gebied van OTO, exploitatie van resultaten op het gebied van OTO, samenhang van het nationale en het communautaire onderzoekbeleid en met betrekking tot onderzoekinfrastructuur).

Bovendien zullen er meer specifieke indicatoren worden vastgesteld voor de verschillende doelstellingen van de programma's; deze hebben met name betrekking op productie, beheer en het vormen van netwerken, exploitatie en invloed van de kennis die is voortgekomen uit de activiteiten welke in het kader van de programma's worden uitgevoerd. De eerste gedachten in dit verband zijn reeds te vinden onder punt 5.2 onder het hoofdje verwachte resultaten, bijdragen aan algemene doelstellingen of potentiële prestatieparameters.

8.2 Procedure en periodiciteit van de voorgeschreven evaluatie

- Jaarlijks toezicht: De Commissie zal door een beroep te doen op passende deskundigheid waar dit nodig is, continu toezicht houden op de tenuitvoerlegging van het kaderprogramma en de specifieke programma's in het licht van de doelstellingen die men voor ogen heeft. Zij zal met name beoordelen of de doelstellingen, prioriteiten, instrumenten, financiële hulpbronnen en het beheer ondanks de veranderende situatie blijven voldoen.

Doelstelling is het systematisch verzamelen, de samenhang en de kwaliteit van de basisinformatie op te voeren en te verbeteren, zodat een efficiënte analyse en controle alsmede een essentiële bijdrage aan de vijfjaarlijkse evaluatie mogelijk worden. Teneinde de onderzoekmanagers in de Gemeenschap meer bewust te maken van de thema's welke verband houden met het toezicht op de tenuitvoerlegging en de resultaten en de gevolgen van de programma's, heeft men ook het voornemen om een gezamenlijk zelfbeoordelingsformaat op te stellen. Bovendien zullen er maatregelen worden genomen om voor een grotere samenhang te zorgen tussen het toezicht op het kaderprogramma, de specifieke programma's en de vooruitgang welke met de totstandkoming van de Europese onderzoekruimte geboekt wordt.

Jaarverslag: De vorderingen welke geboekt worden met de tenuitvoerlegging van het kaderprogramma en de specifieke programma's zullen in het jaarverslag worden bekendgemaakt en krachtens artikel 173 van het Verdrag aan het Europees Parlement en de Raad worden voorgelegd. Hierin zullen met name de resultaten van het jaarlijkse toezicht worden vermeld, een omschrijving van de activiteiten die op het gebied van onderzoek en technologische ontwikkeling zijn uitgevoerd, de vorderingen met de verwezenlijking van de Europese onderzoekruimte en de verspreiding van de resultaten tijdens het voorgaande jaar, en het werkprogramma voor het lopende jaar.

- Vijfjaarlijkse evaluatie: Voordat haar voorstel voor het volgende kaderprogramma en de specifieke programma's worden ingediend zal de Commissie door onafhankelijke hooggekwalificeerde deskundigen een evaluatie laten uitvoeren van de tenuitvoerlegging van de communautaire activiteiten in de vijf voorgaande jaren, de verwezenlijking van de doelstellingen en de effecten van de activiteiten in het licht van de doelstellingen die op de betrokken periodes van toepassing zijn. De Commissie zal de conclusies van deze evaluatie samen met haar opmerkingen meedelen aan het Europees Parlement, de Raad, het Sociaal en Economisch Comité en het Comité van de Regio's.

9. FRAUDEBESTRIJDINGSMAATREGELEN

Bij het indienen van de verslagen die tot consolidering van de inkomsten in de boekhouding van de deelnemers kunnen leiden, stelt de financiële coördinator onder opgave van het tijdschema en de geconsolideerde rekeningen van de deelnemers, alle financiële documentatie ter beschikking zodat de Commissie haar financiële controles kan uitvoeren.

Zo nodig zal de Commissie dergelijke financiële controles uitvoeren, met name indien zij redenen heeft om eraan te twijfelen of het karakter van de rekeningen wel realistisch is gezien de met de werkzaamheden geboekte vooruitgang die in de activiteitsverslagen is beschreven.

De financiële controles van de Commissie zullen hetzij door haar eigen personeel, hetzij door accountants die overeenkomstig de wetgeving van het land waartoe de gecontroleerde deelnemer behoort zijn erkend, worden uitgevoerd. Daarbij wordt het risico op belangenverstrengeling waarop de Commissie door de deelnemer die aan controle wordt onderworpen, attent zou kunnen worden gemaakt, zoveel mogelijk vermeden.

Daarenboven zal de Commissie ervoor zorgen dat bij uitvoeren van de onderzoekactiviteiten de financiële belangen van de Europese Gemeenschappen door daadwerkelijke controles en, indien er onregelmatigheden worden ontdekt, door maatregelen alsmede door sancties die een afschrikkend effect hebben en met de begane overtreding in overeenstemming zijn, worden beschermd.

Om dit te kunnen verwezenlijken, zullen er regels met betrekking tot controles, maatregelen en sancties onder verwijzing naar de Verordeningen nrs. 2988/95, 2185/96, 1073/99 en 1074/99 worden opgenomen in alle wettelijke instrumenten die gebruikt worden bij de tenuitvoerlegging van de programma's, met inbegrip van de specifieke contracten en de modelcontracten.

Met name zal in de contracten aan de volgende punten aandacht moeten worden besteed:

- de invoering van specifieke contractuele clausules om de financiële belangen van de Europese Gemeenschap te beschermen bij het uitvoeren van de diverse controles met betrekking tot de gunningen;

- de deelname aan administratieve controles op het gebied van de fraudebestrijding, overeenkomstig de Verordeningen nrs. 2185/96, 1073/99 en 1074/99;

- de toepassing van administratieve sancties voor alle door opzet of slordigheid veroorzaakte onregelmatigheden bij de tenuitvoerlegging van de contracten, overeenkomstig Kaderverordening nr. 2988/95, met inbegrip van een systeem van zwarte lijsten;

- de verwijzing dat bij onregelmatigheden en fraude eventuele maatregelen tot invordering kunnen worden genomen krachtens artikel 164 van het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap voor Atoomenergie.