COMVIISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN 
C0M(94) 383 def. 
Brussel, 07.09.1994 
MEDEDELING VAN DE COMMISSIE AAN DE RAAD EN HET EUROPEES PARLEMENT 
DE ILLEGALE HANDEL EN NUCLEAIRE MATERIALEN 
EN RADIOACTIEVE STOFFEN 
INLEIDING 
Het uiteenvallen van de Sovjet-Unie heeft op nucleair gebied geleid tot een zeker verval van de 
gecentraliseerde structuren voor controle en beheer van nucleaire materialen en radioactieve 
stoffen. De zeer strikte controles en fysieke beveiligingsmaatregelen die deel uitmaakten van het 
veiligheidssysteem dat kenmerkend was voor het destijds heersende regime en waaraan de gehele 
nucleaire sector in de voormalige Sovjet-Unie was onderworpen, zijn thans aanzienlijk verslapt. 
Het sterk gecentraliseerde systeem was gebaseerd op criteria die totaal verschillen van die welke 
in de Westerse landen gelden (bij voorbeeld geen boekhouding van nucleaire materialen), waarbij 
zo goed als geen onderscheid werd gemaakt tussen civiele en militaire activiteiten. 
Deze gevaarlijke situatie wordt nog gecompliceerd door het feit dat verschillende staten in de 
regio, met name Rusland en Oekraïne, vaak met massale assistentie van het Westen, een groot 
opgezet programma tot ontwapening van hun nucleaire arsenaal zijn begonnen, met als indirect 
gevolg een verhoging van het risico dat bepaalde splijtstoffen van een zone onder controle 
overgaan naar minder goed gecontroleerde zones waar kwaadwilligheid niet kan worden 
uitgesloten. 
Deze combinatie van factoren draagt bij tot het ontstaan van een illegale handel in gevaarlijke 
radioactieve stoffen die op bedrieglijke wijze zijn verworven en clandestien worden doorverkocht. 
In bepaalde republieken waaronder Rusland zijn zeer machtige criminele organisaties opgedoken 
waardoor het gevaar van verduistering nog wordt verhoogd. Dergelijke organisaties kunnen 
namelijk van de situatie profiteren en exportcircuits opzetten. Bovendien is bij gevallen waarin 
deze smokkel eerder van organisaties dan van alleenstaande figuren uitgaat, uit de ervaring 
gebleken dat deze netwerken vertakkingen in de gehele wereld hebben. De mogelijke 
eindgebruikers van de gestolen materialen zijn immers naar alle waarschijnlijkheid derde landen 
of clandestiene exploitanten die buiten het grondgebied van de Unie zijn gevestigd. 
Dit verschijnsel, dat een destabiliserende factor voor de veiligheid van de staten en personen in 
Europa kan vormen, maakt een globale reactie van de Unie noodzakelijk. Het is duidelijk dat het 
voor de landen van de voormalige Sovjet-Unie, de landen van Midden- en Oost-Europa en de 
Europese Unie van gemeenschappelijk belang is een oplossing te vinden. 
De gezamenlijke activiteit die moet worden ontplooid maakt het meteen mogelijk concrete vorm 
te geven aan bepaalde termen van de toenadering tussen de Europse Unie en Oost-Europa via het 
partnerschap met het Gemenebest van onafhankelijke staten, met name Rusland en Oekraïne, 
alsook via de integratiebevorderende Europese overeenkomsten met de landen van Midden- en 
Oost-Europa. De stabiliteit in Europa kan niet worden gewaarborgd zonder deze gezamenlijke 
aanpak en deze concrete samenwerking. 
Deze mededeling heeft tot doel de aandacht op de ernst van dit probleem te vestigen en enkele 
mogelijkheden aan te geven om te trachten deze illegale handel op efficiënte en gecoördineerde 
wijze te bestrijden met gebruikmaking van de verschillende instrumenten waarover de Europese 
Unie beschikt. 
1. DE ILLEGALE HANDEL EN RADIOACTIEVE STOFFEN 
EN NUCLEAIRE MATERIALEN 
1.1. OVERZICHT VAN DE SITUATIE 
Om voor de hand liggende geografische redenen dreigt het grondgebied van de Europese Unie 
steeds meer het middelpunt van deze gevaarlijke handel te worden. Verschillende pogingen tot 
dergelijke transacties zijn tijdig tegengehouden door de bevoegde autoriteiten van de Lid-Staten, 
meestal in Duitsland. Ook in Zwitserland en Oostenrijk zijn enkele gevallen gesignaleerd. 
De materialen zijn uit een militair oogpunt doorgaans onbelangrijk, hoewel er altijd een 
besmettingsgevaar is. Onlangs zijn echter enkele gevallen van onrechtmatig bezit van plutonium, 
een zeer gevaarlijk materiaal dat voor militaire doeleinden kan worden gebruikt, aan het licht 
gekomen waardoor de publieke opinie zich op spectaculaire wijze bewust is geworden van de 
omvang en het gevaar van de situatie. 
De gevaren van deze handel zijn namelijk aanzienlijk. Niet alleen voor degenen die deze 
materialen hanteren zijn er stralingsrisico's, welke variëren naar gelang van het materiaal, maar in 
bepaalde gevallen ook voor de bevolking. 
Als het om smokkelhandel in de meest gevaarlijke materialen gaat, zoals plutonium of sterk 
verrijkt uranium, is er tevens een risico van nucleaire proliferatie. Dergelijke nucleaire materialen 
kunnen namelijk alleen landen of organisaties interesseren die trachten de verschillende op 
nationaal en internationaal niveau ingestelde controleniveaus te omzeilen. 
In een nota die onlangs onder verantwoordelijkheid van de Duitse delegatie bij de Raad werd 
verspreid (nr. 7861/94 van 16 juni 1994) wordt gewezen op de sterke stijging van de 
geregistreerde gevallen van illegale handel in nucleaire materialen of radioactieve stoffen. Volgens 
het document bedroeg het aantal gevallen in 1991 41, in 1992 158 en in 1993 241. 
Nog verontrustender zijn twee in mei en juli 1994 gesignaleerde gevallen die betrekking hebben 
op materialen die voor militaire doeleinden kunnen worden aangewend, namelijk plutonium 
waarop in Duitsland beslag is gelegd en verrijkt uranium in Sint Petersburg. In augustus hebben 
de Duitse autoriteiten een aantal belangrijke inbeslagnemingen verricht die in de media veel opzien 
hebben gebaard en ongetwijfeld de noodzaak van een snel en efficiënt antwoord op dit probleem 
aanzienlijk hebben verhoogd. 
Voorlopig is de illegale aanwezigheid van plutonium en uranium alleen in Duitsland en in Italië 
gesignaleerd. In Duitsland en in België zijn tevens andere minder ernstige gevallen gesignaleerd 
met radioactieve stoffen zoals het in ziekenhuizen gebruikte cesium 137. 
Het merendeel van de tot dusver gesignaleerde gevallen heeft betrekking op radioactieve stoffen 
en niet op nucleaire materialen. Uit de ervaring blijkt evenwel dat personen die zich aan deze 
verboden handel schuldig maken soms niet weten wat de ware eigenschappen zijn van hetgeen zij 
vervoeren. In andere gevallen trachten de handelaren gewoonweg betrekkelijk onschadelijke stoffen 
te laten doorgaan voor zeer gezochte materialen, 
potentiële gevaar van de gestolen materialen. ., de prijs is immers recht evenredig aan het 
Er dient een belangrijk onderscheid te worden gemaakt tussen de juridische kaders 
waaraan de materialen zijn onderworpen. Voor de duidelijkheid kan dit sterk 
worden vereenvoudigd tot een onderscheid tussen: 
- nucleaire materialen welke materialen zijn die uit hoofde van het Euratom-
Verdrag, het Internationale Agentschap voor Atoomenergie (IAEA) en het 
kernstopverdrag of non-proliferatieverdrag (NPV) aan splijtstofbewaking 
(veiligheidscontrole of "safeguards") zijn onderworpen en waarvoor een naar gelang 
van het materiaal groter of minder groot risico bestaat dat het direct of indirect voor 
militaire doeleinden wordt gebruikt. 
Deze materialen (bij voorbeeld plutonium of sterk verrijkt uranium) zijn de 
gevaarlijkste en houden behalve het besmettingsgevaar een risico van nucleaire 
proliferatie in; en 
- radioactieve stoffen die niet aan splijtstofbewaking (veiligheidscontrole) zijn 
onderworpen en waarbij het besmettingsgevaar samenhangt met de door de stof 
uitgezonden straling, zonder dat deze stof evenwel als zodanig als splijtstof kan 
worden gebruikt. Dat is bij voorbeeld het geval met bepaalde stoffen die algemeen 
voor medische doeleinden worden gebruikt. 
De term "veiligheidscontrole" of "safeguards", in de zin van het Euratom-Verdrag, 
heeft betrekking op een reeks maatregelen die ervoor moeten zorgen dat de 
nucleaire materialen niet voor andere doeleinden, met andere woorden militaire 
doeleinden, worden aangewend dan waarvoor de gebruikers verklaard hebben ze te 
bestemmen en dat op communautair niveau wordt voldaan aan de verplichtingen ter 
zake waaraan de Lid-Staten uit hoofde van hun internationale verbintenissen zijn 
onderworpen. Veiligheidscontrole of splijtstofbewaking is dus duidelijk iets anders 
dan nucleaire veiligheid (veiligheid van het ontwerp en het bedrijf van nucleaire 
installaties), stralingsbescherming (bescherming tegen de schadelijke effecten van 
straling), milieubescherming, enz. 
1.2. BETROKKENHEID VAN DE DIENSTEN VAN DE COMMISSIE 
De Commissie werd sinds maart 1992 op initiatief van de Lid-Staat in kwestie al herhaaldelijk 
betrokken bij de behandeling van verschillende pogingen tot illegale transacties. 
De diensten van de Commissie, in dit geval het in Luxemburg gevestigde Directoraat 
Veiligheidscontrole van Euratom (DG XVII-E) en het Gemeenschappelijk Centrum voor 
Onderzoek (Transuraneninstituut te Karlsruhe) zijn sinds maart 1992 nauw betrokken bij de 
behandeling van dit probleem. 
Op het gebied van de veiligheidscontrole (splijtstofbewaking of "safeguards") is in 
hoofdstuk VII van het Euratom-Verdrag bepaald dat de Commissie zich ervan moet 
vergewissen of op het grondgebied van de Lid-Staten de ertsen, grondstoffen en 
bijzondere splijtstoffen niet voor andere doeleinden worden aangewend dan 
waarvoor de gebruikers verklaard hebben ze te bestemmen. 
Daartoe heeft de Commissie binnen het Directoraat-generaal Energie een te 
Luxemburg gevestigde operationele dienst opgericht, namelijk het Directoraat 
Veiligheidscontrole van Euratom (DVE). 
Dit directoraat beschikt over een groep gespecialiseerde nucleaire inspecteurs die ter 
plaatse moeten controleren of de voor civiele doeleinden bestemde nucleaire 
materialen, welke in het bezit zijn van de ongeveer 800 installaties in de Europese 
Unie, niet voor andere doeleinden worden gebruikt. 
De verschillende eenheden van het DVE zijn belast met: 
- het controleren van de boekhouding van de materialen die in het bezit van de 
installaties zijn, vooral voor uranium, plutonium en thorium; 
- onderhandelingen met de Lid-Staten en met het Internationale Agentschap voor 
Atoomenergie (IAEA) in Wenen; 
- het beheer van de verplichtingen welke de Commissie zijn opgelegd uit hoofde 
van de bilaterale overeenkomsten tussen het IAEA en de twee Lid-Staten van de 
Europese Unie die over kernwapens beschikken, en van' de overeenkomst tussen 
Euratom, de Lid-Staten die niet over kernwapens beschikken (Non-Nuclear Weapon 
States - NNWS) en het IAEA; 
het uitwerken van controlestrategieën, het ontwikkelen van 
inform aticahulpmiddelen alsook de ontwikkeling en de installatie van 
bewakingsinstrumenten. 
Voor een breder en gedetailleerd overzicht van de activiteiten van het Directoraat 
Veiligheidscontrole wordt verwezen naar het recente verslag over het functioneren 
van de veiligheidscontrole van Euratom 1991/1992, document COM(94)282 van 
6 juli 1994. 
Voorts dient erop te worden gewezen dat de Commissie krachtens het Euratom-Verdrag verplicht 
is op communautair niveau basisnormen vast te stellen voor de bescherming van de bevolking en 
de werknemers tegen de aan ioniserende straling verbonden gevaren. 
Gezien het enorme gevaar dat ontstaat wanneer radioactieve stoffen of nucleaire materialen op 
illegale wijze worden gehanteerd of in het milieu terecht komen dienen de Lid-Staten volgens de 
Richtlijnen 80/836/Euratom en 84/467/Euratom van de Raad maatregelen voor de bescherming van 
de gezondheid te treffen ten einde ervoor te zorgen dat de maximumwaarden van de radioactieve 
limietdoses en inwendige blootstelling niet worden overschreden. 
*#* 
Ter illustratie van de wijze waarop de diensten van de Commissie bij deze zaken zijn betrokken 
kan een typisch geval worden vermeld dat van maart 1992 dateert en meteen het begin van deze 
samenwerking betekende. Naar aanleiding van deze zaak heeft de Beierse politie vier personen 
gearresteerd die trachtten 1,2 kg zwak verrijkt uranium te verkopen op een parkeerterrein bij 
Augsburg. 
De bevoegde autoriteiten hebben onmiddellijk de Commissie gevraagd hen bij te staan bij de 
identificatie van de materialen en de bepaling van de herkomst daarvan. 
Een inspecteur uit Luxemburg heeft zich ter plaatse begeven met de nodige instrumenten en het 
uranium werd tenslotte overgebracht naar Karlsruhe waar zeer nauwkeurige analyses werden 
verricht. Het GCO is er in geslaagd de herkomst van de materialen te bepalen en het getuigenis 
van de ambtenaren was van kapitale betekenis bij de beschuldiging van de gearresteerde personen. 
Deze samenwerking is tot aller tevredenheid zo vlot verlopen dat de Duitse autoriteiten hebben 
voorgesteld deze te formaliseren. Daartoe vond een briefwisseling plaats tussen de Permanente 
Vertegenwoordiging van Duitsland en het Directoraat-generaal Energie waarin de wijze van 
communicatie, coördinatie en analyse nader werd omschreven alsook de organisatie van de 
contacten tussen de verschillende betrokken autoriteiten en instellingen. 
1.3. ROL VAN HET GEMEENSCHAPPELIJK CENTRUM VOOR ONDERZOEK 
Het Transuraneninstituut te Karlsruhe beschikt over de nodige middelen voor het in ontvangst 
nemen en behandelen van alle monsters die radioactieve stoffen of nucleaire materialen bevatten. 
Het beschikt bovendien over instrumenten waarmee de radioactieve eigenschappen en de 
isotoopsamenstelling van splijtbare elementen kunnen worden geanalyseerd. 
Deze analyses maken onder meer een bepaling mogelijk van de massa van de splijtbare elementen, 
van de aard van het proces dat deze elementen hebben ondergaan en van het tijdstip waarop dat 
heeft plaatsgevonden. 
Aan de hand van de door deze analyses verstrekte informatie, zoals de zuiverheidsgraad, en door 
vergelijking van deze informatie met die waarover de databank van het instituut beschikt, is het 
GCO in staat te bepalen wat de herkomst van deze materialen is, voor welke reactor deze 
materialen werden geprepareerd en in welke installatie deze materialen werden behandeld. 
In alle gevallen waarin monsters naar Karlsruhe werden gezonden, is men erin geslaagd een 
volledige beschrijving van de materialen te geven, met inbegrip van de mogelijke toepassingen van 
de materialen, en telkens heeft het GCO zeer nauwkeurige informatie verstrekt aan het Directoraat 
Veiligheidscontrole van de Commissie en aan de betrokken nationale autoriteiten. 
Deze informatie vormt vanzelfsprekend een zeer belangrijk hulpmiddel bij het gerechtelijk en 
politie-onderzoek en in het algemeen bij de georganiseerde bestrijding van deze illegale handel. 
14. NOODZAAK VAN EEN GECOÖRDINEERDE EN COHERENTE REACTIE 
Het is dus duidelijk dat de voorwaarden voor een potentieel zeer gevaarlijke smokkelhandel op 
het grondgebied van de Europese Unie zijn vervuld. 
De huidige situatie wijst er duidelijk op dat het niveau van de veiligheidscontrole in bepaalde 
nieuwe onafhankelijke staten met betrekking tot de hoeveelheden gevaarlijke produkten die zich 
op hun grondgebied bevinden, zeer ontoereikend is. Er bestaat bijgevolg een aanzienlijk gevaar 
voor besmetting, vooral door plutonium, cesium en andere radioactieve stoffen. 
Het effect van deze informatie op de publieke opinie kan aanzienlijk zijn gezien het technische 
karakter van het onderwerp en de moeilijkheid van een correcte en rationele beoordeling van het 
besmettingsgevaar. 
Door het openstellen van de binnengrenzen is hetgeen om geografische redenen een specifiek 
gevaar voor een beperkt aantal Lid-Staten vormde, thans een risico voor het gehele grondgebied 
van de Europese Unie geworden. 
De groep atoomvraagstukken van de Raad heeft zeer spoedig grote belangstelling getoond voor 
dit probleem. De kwestie werd herhaaldelijk ter sprake gebracht en in juni 1993 hebben de 
diensten van de Commissie een voorbereidend rapport ingediend. Dit voorbereidende rapport 
bevatte een beschrijving van de procedures ad hoc welke tussen de diensten van de Commissie 
en de autoriteiten van bepaalde Lid-Staten zijn ingesteld om te trachten dit probleem te bestrijden. 
Sinds de indiening van dit rapport heeft de groep atoomvraagstukken zich herhaaldelijk 
uitgesproken voor een gezamenlijke aanpak van dit probleem. Het reeds vermelde document van 
de Duitse delegatie komt tot dezelfde conclusie. 
De groep non-proliferatie heeft zich op 1 september jl. eveneens over dit probleem gebogen. 
Het is thans de vraag welke strategie de Europese Unie en de Lid-Staten moeten volgen om een 
escalatie van dit bijzonder verontrustende probleem te voorkomen. 
De ernst en het specifieke karakter van het aan deze handel verbonden risico rechtvaardigt dat 
alles in het werk wordt gesteld om het preventieve effect van elke maatregel die op nationaal en 
op Unie-niveau wordt genomen zo groot mogelijk te maken. 
De Commissie is van mening dat tegenmaatregelen op Unie-niveau meer in overeenstemming met 
de omvang van het probleem en dus doeltreffender zouden zijn. 
De Europese Unie beschikt reeds over een reeks instrumenten waarvan bij de bestrijding van deze 
illegale handel een nuttig gebruik kan worden gemaakt. Deze geïntegreerde aanpak moet op drie 
"pijlers" steunen, namelijk de Gemeenschap, het gemeenschappelijk buitenlands en 
veiligheidsbeleid en de samenwerking op het gebied van justitie en binnenlandse zaken; een 
dergelijke aanpak werd reeds voorgesteld in bij voorbeeld de mededelingen betreffende immigratie 
en asielbeleid en het actieplan van de Europese Unie voor drugsbestrijding (1995-1999). 
Deze instrumenten kunnen in drie grote hoofdstukken worden ingedeeld: 
A. verbetering van de bedrijfsomstandigheden voor de plaatselijke nucleaire sectoren; 
B. samenwerking met de betrokken staten; 
C. samenwerking tussen de Lid-Staten van de Europese Unie. 
* 
* * 
2. INSTRUMENTEN VOOR EEN EUROPESE REPLIEK 
A. VERBETERING VAN DE OMSTANDIGHEDEN VOOR 
DE NUCLEAIRE SECTOR IN DE BETROKKEN LANDEN 
Het is duidelijk dat op middellange termijn het probleem alleen zal kunnen worden opgelost door 
een verbetering van de economische en politieke omstandigheden in de betrokken landen. Op korte 
termijn moeten evenwel op de controleomstandigheden in de nucleaire industrie gerichte 
maatregelen positieve resultaten opleveren 
Het is namelijk absoluut noodzakelijk dat in de industrie van de splijtstofcyclus opnieuw een 
afdoend controleniveau tot stand komt en dat opnieuw een strikt systeem van 
materiaalboekhouding wordt ingevoerd, zodat de autoriteiten van de staten waar de materialen 
vandaan komen in staat zijn bij de bestrijding van deze illegale handel ten volle samen te werken 
met de autoriteiten van andere landen, met name de doorvoer!anden. 
In tegenstelling met de in punt C vermelde maatregelen, bij voorbeeld de politiesamenwerking, 
vallen de hier beschreven samenwerkingsvormen meer onder preventie. 
Er moet op worden gewezen dat de situatie van de veiligheidscontrole in de landen van Midden-
en Oost-Europa, gezien de zeer verschillende context, in dit opzicht veel beter is dan die in 
Rusland en de nieuwe onafhankelijke republieken, waaronder de Baltische staten. 
De Commissie draagt met gespecialiseerde technische bijstand bij tot de totstandkoming van 
controlesystemen. Voor de Commissie wordt aan deze samenwerking uitvoering gegeven door het 
Directoraat Veiligheidscontrole van Euratom en in het kader van de programma's voor technische 
bijstand (TACIS), met steun van het Gemeenschappelijk Centrum voor Onderzoek. 
1 SAMENWERKING OP HET GEBIED VAN DE VEILIGHEIDSCONTROLE 
Het Directoraat Veiligheidscontrole van Euratom en de Russische Federatie hebben een 
samenwerkingsprogramma tot herstel van een betrouwbaar veiligheidscontrolesysteem opgezet. 
Aan het programma waarmee in 1992 een begin werd gemaakt, werd in 1993 een formeel karakter 
gegeven. 
Dit programma heeft tot doel bij te dragen aan het ontwerpen, invoeren en toepassen van een 
modern controle- en boekhoudsysteem voor nucleaire materialen. Het programma is reeds 
operationeel en begint concrete resultaten op te leveren. 
Deze samenwerking is in de eerste plaats op de Russische Federatie gericht en vormt een 
aanvulling op het optreden van het IAEA op hetzelfde gebied, voor zover met name het 
Agentschap van Wenen niet wenst op te treden in staten die over kernwapens beschikken, tenzij 
deze staat daar uitdrukkelijk om verzoekt. 
Deze samenwerking bevindt zich thans in een eerste fase die op de opleiding van inspecteurs en 
de uitwerking van operationele concepten inzake veiligheidscontrole is gericht. 
Er werden verschillende seminaries georganiseerd en Russische deskundigen werden uitgenodigd 
om tijdelijk in Luxemburg te werken ten einde zich vertrouwd te maken met de controlemethoden. 
Een en ander heeft tot doel deze deskundigen bij te staan bij het ontwikkelen van een afdoend 
controlesysteem, terwijl hun tevens directe logistieke steun wordt verleend (documentatie, 
computers, enz.). Dank zij de medewerking van de autoriteiten van de betrokken Lid-Staten 
hebben Russische deskundigen tevens Euratom-inspecteurs vergezeld op inspectiebezoeken. 
Het bedrag van 1,5 miljoen ecu, dat de totale kosten van deze eerste samenwerkingsfase voor 1993 
en 1994 vormt, valt onder begrotingspost B 4 2001. 
Voor 1995 wordt, afhankelijk van de financiële mogelijkheden, een tweede fase gepland waarin 
concrete projecten moeten worden opgezet in verband met de invoering van het boekhoudsysteem 
op nationaal niveau en voor elke installatie en van het nucleaire controlesysteem. Deze projecten 
zijn reeds in studie en hebben betrekking op de drie fundamentele gebieden, namelijk: 
- het verzamelen, verwerken en beoordelen van de informatie; 
- de procedures en uitvoering van de inspecties; 
- de materiaalboekhouding in elke installatie. 
De betreffende begrotingslijn is in dit stadium voorzien van een "p.m." voor 1995. 
2. SAMENWERKING IN HET KADER VAN DE TECHNISCHE BIJSTAND 
De Commissie heeft in het TACIS-programma een project opgenomen ter ondersteuning van de 
totstandbrenging van meer betrouwbare systemen voor veiligheidscontrole, waarbij het 
Gemeenschappelijk Centrum voor Onderzoek technische steun verleent. 
Bij de samenwerking zijn voorlopig de drie republieken betrokken met de belangrijkste activiteiten 
op nucleair gebied, namelijk Rusland, Oekraïne en Kazachstan. In deze laatste twee republieken 
wordt nauw samengewerkt met de Zweedse autoriteiten bij projecten die voornamelijk betrekking 
hebben op de opleiding van plaatselijke autoriteiten en exploitanten. 
Meer in het bijzonder met betrekking tot Rusland hebben de door het GCO naar voren gebrachte 
projecten en ideeën tot doel aan het communautaire optreden een samenhangend karakter te geven. 
De door het GCO geleide samenwerking heeft voornamelijk betrekking op de opleiding van de 
toekomstige inspecteurs en van de Russische exploitanten. Bij de invoering van een 
splijtstofbewakingssysteem zullen namelijk honderden personen moeten worden ingezet door de 
autoriteiten en de exploitanten. Het welslagen van het eerste deel van de samenwerking zal dus 
tevens afhankelijk zijn van de totstandbrenging van een opleidingsinfrastructuur in Rusland. 
In de Gemeenschap worden de Euratom-inspecteurs voornamelijk opgeleid in het GCO. Daar zijn 
ook exploitanten opgeleid en de opleiding wordt nog steeds verstrekt voor derde landen op verzoek 
van het IAEA. Dit tweede deel moet grotendeels onder de verantwoordelijkheid van het GCO 
vallen, met dien verstande dat zal moeten worden gezorgd voor complementariteit met de reeds 
beschreven activiteit van het DVE. 
Het bezoek te Ispra van de twee hoofdfunctionarissen van het Ministerie van Atoomenergie 
(MINATOM) en van de nationale inspectiedienst (GAN) heeft zeer bemoedigende reacties 
opgeleverd en het mogelijk gemaakt ambitieuze projecten uit te werken die berekend zijn voor de 
taken welke de Russische autoriteiten te wachten staan. 
Deze contacten zijn van bijzondere betekenis omdat hierbij de autoriteiten zijn betrokken die 
rechtstreeks verantwoordelijk zijn voor de installaties waar materiaal kan zijn gestolen. 
De oprichting van een opleidingscentrum te Obninsk, ten zuiden van Moskou, onder 
verantwoordelijkheid van MINATOM maar tevens bestemd voor de GAN-inspecteurs, is in studie. 
Het zou er gebruik kunnen maken van geschikte bestaande infrastructuren. Dit centrum zou de 
totstandkoming en exploitatie mogelijk moeten maken van een echt controle- en boekhoudsysteem 
voor nucleair materiaal, zowel op nationaal niveau als op het niveau van elke installatie. 
Zo lang geen dergelijk betrouwbaar systeem bestaat kan niet worden gehoopt dat de bronnen van 
de smokkelhandel zullen opdrogen; bovendien kunnen bij de tenuitvoerlegging daarvan talrijke 
militaire deskundigen worden ingeschakeld voor civiele activiteiten die aan hun bekwaamheden 
beantwoorden. 
Het GCO zou aan het project zijn technische steun verlenen en zorgen voor de opleiding van de 
opleiders met medewerking van de industriëlen uit de Unie voor de praktische aspecten. Deze 
hebben reeds zeer gunstig gereageerd op een dergelijke samenwerking. 
Reeds bij hun eerste bezoek aan Ispra hebben de Russische autoriteiten de kwestie ter sprake 
gebracht van de instrumenten, apparatuur en referentiematerialen die voor de controles benodigd 
zijn. In het officiële verslag van het bezoek heeft de Russische partij verzocht om samenwerking 
met het GCO voor de ontwikkeling van in Rusland beschikbare instrumenten. Gezien de urgentie 
kan dit eventueel vergezeld gaan van de levering van apparatuur, zowel voor het toekomstige 
10 
opleidingscentrum als in het kader van rechtstreekse bijstand aan de autoriteiten. Het GCO is van 
plan op dit verzoek in te gaan en zal daartoe nauw samenwerken met de industriëlen uit de Unie 
die al zeer gunstig hebben gereageerd. De wijze van financiering van het gehele project wordt 
momenteel in detail onderzocht. 
Deze samenwerking kan eventueel worden aangevuld met de opstelling van een proefinstallatie 
omdat een opleiding die louter theoretisch blijft niet het gewenste effect zou sorteren. Het logische 
complement van het opleidingscentrum zou dan ook het bestaan van ten minste één installatie 
moeten zijn die ten volle voldoet aan de internationaal erkende regels inzake controle in de ruime 
zin van het woord. 
Het basisidee is een installatie van de splijtstofcyclus te kiezen en deze op het gewenste niveau 
te brengen, zoals dat wordt gedaan voor de reactoren in het kader van het TACIS-programma. Het 
is dus een taak die bij en met een Russische exploitant moet worden uitgevoerd en waarmee 
voornamelijk de industriële exploitanten uit de Europese Unie moeten worden belast. Gezien de 
omvang ervan kan samenwerking met andere partners, met name de Verenigde Staten, nuttig zijn. 
Recente gebeurtenissen hebben de noodzaak en de urgentie van deze bijstand en de intensivering 
ervan aangetoond. 
Het GCO interesseert zich tevens voor Oekraïne en Kazachstan. Er is al een eerste 
opleidingscursus voor vijf toekomstige inspecteurs uit elk van deze republieken georganiseerd. 
Deze samenwerking moet nog verder worden uitgebreid. Het is ook hier evenwel duidelijk dat de 
reële behoeften van deze beide republieken zeer aanzienlijk zijn en de thans in dit kader 
beschikbare financiële mogelijkheden te boven gaan. Momenteel worden andere vormen van 
financiering onderzocht. 
3. INTERNATIONAAL CENTRUM VOOR WETENSCHAP EN TECHNOLOGIE 
Het Internationaal Centrum voor Wetenschap en Technologie te Moskou (CIST) is opgericht bij 
een internationale overeenkomst waarbij de Unie partij is. Beoogd wordt de proliferatie te 
voorkomen van technologieën en know-how met betrekking tot zware vernietigingswapens 
(nucleaire, chemische en biologische wapens en raketinstallaties). Het is de bedoeling op deze 
gebieden gespecialiseerde wetenschappers af te wenden van werkzaamheden die tot een dergelijke 
proliferatie bijdragen door hun de mogelijkheid te bieden hun bekwaamheden te richten op 
vreedzame activiteiten, met name wetenschappelijke onderzoekprojecten met een civiel karakter. 
Het centrum is sinds maart 1994 volledig operationeel. Aan de raad van beheer van het CIST is 
een honderdtal projecten voorgelegd waarvan reeds 55 projecten met een totale waarde van meer 
dan 30 miljoen USD zijn goedgekeurd. Bepaalde projecten zijn reeds in de uitvoeringsfase. Een 
daarvan heeft tot doel een splijtstofbewakingssysteem in te stellen voor nucleaire materialen die 
zich in complexe installaties bevinden. Voor de toekomst zijn nog andere projecten gepland die 
betrekking hebben op de controle op nucleaire materialen. 
11 
Het is dus duidelijk dat het CIST, ondanks een enigszins andere doelstelling, op middellange 
termijn een belangrijke bijdrage kan leveren aan het algemene streven naar bestrijding van de 
handel in nucleaire materialen. 
B. SAMENWERKING MET DE BETROKKEN LANDEN 
Voor het slagen van de strijd tegen de smokkelhandel is het uiteraard van essentieel belang dat 
de betrokken landen, dwz. de landen waar de gesmokkelde materialen worden gestolen, hun zeer 
actieve medewerking verlenen. 
De Commissie is dan ook van mening dat een oplossing voor dit probleem niet mogelijk is zonder 
een positieve dialoog met de betrokken landen, vooral Rusland. Gezien het zeer hoge 
bekwaamheidsniveau van de wetenschappers, technici en autoriteiten uit de nucleaire sector in 
Rusland is het van groot wederzijds belang dat de samenwerking tussen Rusland en de Unie wordt 
versterkt; deze samenwerking kan immers zowel voor de industrie als voor de verantwoordelijke 
autoriteiten alleen maar gunstig zijn. 
Een dergelijke samenwerking kan plaatsvinden op zowel bilateraal niveau, in het kader van met 
deze landen gesloten of nog te sluiten associatie- of partaerschapsovereenkomsten, als multilateraal 
niveau en naar aanleiding van de door de Europese Unie gezamenlijk nagestreefde verlenging van 
het non-proliferatieverdrag. 
In dit verband kan tevens worden nagegaan in welke mate gebruik kan worden gemaakt van de 
Conferentie over veiligheid en samenwerking in Europa (CVSE). 
Bovendien kunnen contacten worden gelegd en kan eventueel worden samengewerkt met andere 
landen die zich met het probleem bezighouden. 
1. SAMENWERKING IN HET KADER VAN BESTAANDE OVEREENKOMSTEN 
De Europese Unie kan, behalve de reeds beschreven technische bijstand, gebruik maken van 
dialogen en samenwerkingsverbanden in het kader van: 
- de partnerschaps- en samenwerkingsovereenkomsten met Rusland en bepaalde republieken van 
het GOS; 
- de Europese overeenkomsten die met de zes landen van Midden- en Oost-Europa zijn gesloten. 
Deze overeenkomsten voorzien zowel in een politieke dialoog als in concrete mogelijkheden voor 
administratieve samenwerking, met name op basis van de bestaande protocollen betreffende 
administratieve bijstand op douanegebied die een actieve samenwerking tussen de betrokken 
autoriteiten mogelijk maken voor het bestrijden van de illegale handel. 
12 
De bestrijding van de nucleaire proliferatie is een belangrijk oogmerk van de Europese Unie en 
dienaangaande wordt reeds een diepgaande dialoog gevoerd met name met de landen van Midden-
en Oost-Europa. Het zou nuttig zijn deze dialoog aan te vullen met discussies die betrekking 
hebben op specifieke aspecten. 
De partnerschaps- en samenwerkingsovereenkomsten zullen een aanvullend instrument voor de 
huidige technische bijstand vormen, zowel op politiek niveau als door de mogelijkheden tot 
technische samenwerking die worden geboden. 
In verband met de toekomstige overeenkomsten met de Baltische republieken en Slovenië alsook 
de partnerschaps- en samenwerkingsovereenkomsten die nog met andere republieken van het GOS 
moeten worden gesloten, zouden voor de toekomst twee wegen moeten worden verkend: 
- enerzijds het invoegen van specifieke clausules die zijn gebaseerd op bepalingen welke in de 
huidige overeenkomsten betrekking hebben op drugs en het witwassen; 
- anderzijds, met artikel 84 van de samenwerkings- en partnerschapsovereenkomst met Rusland 
als model, het opnemen van algemene bepalingen betreffende de preventie van illegale 
activiteiten, waaronder de illegale handel in nucleaire materialen en radioactieve stoffen kan 
vallen. 
Tot februari 1994 heeft de Commissie met Rusland onderhandelingen gevoerd over een 
overeenkomst inzake de handel in nucleaire materialen. Deze onderhandelingen hebben niet tot 
een resultaat geleid omdat voor de hangende kwesties uiteindelijk een oplossing werd gevonden 
in het kader van de partnerschapsovereenkomst. Dit is evenwel slechts een voorlopige oplossing 
daar in de overeenkomst is bepaald dat met betrekking tot de handel in nucleaire materialen, zoals 
oorspronkelijk gepland, een afzonderlijke overeenkomst moet worden gesloten. De 
ontwerp-overeenkomst op nucleair gebied bevatte interessante bepalingen inzake 
veiligheidscontrole, fysieke beveiliging en administratieve samenwerking, die in de nog te sluiten 
aanvullende overeenkomst kunnen worden overgenomen. 
Bij de besprekingen over de tijdelijke overeenkomst welke met Rusland moet worden gesloten in 
afwachting van de inwerkingtreding van de partnerschapsovereenkomst, heeft Rusland voorgesteld 
bepalingen inzake de samenwerking op het gebied van de preventie van illegale activiteiten op te 
nemen. Daar deze samenwerking hoofdzakelijk onder de bevoegdheid van de Lid-Staten valt is 
het Russische voorstel in dit stadium niet aangenomen. Het gedeeltelijk opnemen van bepaalde 
specifieke gebieden kan eventueel een mogelijkheid vormen. 
De Commissie heeft onlangs de Raad verzocht om machtiging tot het voeren van 
onderhandelingen over bilaterale overeenkomsten inzake nucleaire samenwerking met Kazachstan, 
Kirgizië, Tadzjikistan, Oekraïne en Oezbekistan; in deze overeenkomsten zouden eveneens 
dergelijke bepalingen moeten worden opgenomen Voorts heeft de Commissie in haar voorstellen 
voor een nieuwe strategie van de Unie tegenover Oekraïne met nadruk gewezen op de prioriteit 
die wordt verleend aan de verbetering van de kwaliteit van de nucleaire activiteiten. 
Met betrekking tot de fysieke beveiliging moet worden opgemerkt dat op het gebied van het 
internationale vervoer van materialen krachtens de conventie inzake de fysieke beveiliging de 
ondertekenaars daarvan verplicht zijn maatregelen tot fysieke beveiliging te treffen waaraan 
13 
sancties zijn gekoppeld. Niet alleen Euratom, voor de GCO-activiteiten, en de Lid-Staten, maar 
ook Rusland, Bulgarije, Hongarije, de Tsjechische en de Slovaakse republiek en Roemenië hebben 
deze conventie ondertekend. Bovendien zijn in het kader van het Agentschap van Wenen 
gedragslijnen vastgelegd die weliswaar niet bindend zijn. 
Bovendien zou, ten einde de bescherming van de bevolking tegen ioniserende straling te 
garanderen, van de verschillende met stralingsbescherming belaste autoriteiten moeten worden 
verkregen dat zij resoluut optreden en, zo nodig, moet worden gezorgd voor middelen om nauwer 
met hen samen te werken. 
Er dient tevens op te worden gewezen dat krachtens Richtlijn 89/618/Euratom van de Raad 
betreffende de informatie van de bevolking informatie vooraf (artikel 5) en informatie in 
noodsituaties (artikel 6) moet worden verstrekt. De Commissie zou met de bevoegde autoriteiten 
van de Lid-Staten de mogelijkheid kunnen onderzoeken om in deze richtlijn het geval van illegale 
handel in radioactieve materialen op te nemen (artikel 2, lid 2). 
Voorts zou de mogelijkheid moeten worden onderzocht om steun te verlenen aan het opzetten van 
mediacampagnes in Rusland om het grote publiek voor te lichten over de risico's die aan het bezit 
van gevaarlijke materialen zijn verbonden. Een dergelijke bewustwording kan bovendien een 
indirect effect hebben op het succes van de bestrijding van deze praktijken. 
*** 
2. GEMEENSCHAPPELIJK BUITENLANDS EN VEILIGHEIDSBELEID 
Het gemeenschappelijke optreden dat is gebaseerd op de beleidslijnen welke de Europese Raad 
van Korfoe heeft aangegeven en door de Raad Algemene zaken van juli zijn bevestigd, heeft tot 
doel het internationale non-proliferatiesysteem te versterken door bevordering van het universele 
karakter van het non-proliferatieverdrag (NPV) en in het bijzonder door de onbeperkte en 
onvoorwaardelijke verlenging ervan. 
Toetreding van een staat tot het NPV houdt in dat deze staat aanvaardt dat een overeenkomst met 
het IAEA wordt gesloten waarin is bepaald dat alle nucleaire activiteiten op het grondgebied van 
deze staat aan veiligheidscontrole of splijtstofbewaking zijn onderworpen ("full scope safeguards 
regime"). Daaronder valt de invoering van een nationaal splijtstofbewakingssysteem dat tot doel 
heeft toezicht uit te oefenen op de toepassing van deze overeenkomst. 
Het door de Raad goedgekeurde gemeenschappelijke optreden voorziet uitdrukkelijk in de 
mogelijkheid dat de Europese Unie bijstand verleent aan Staten die tot het NPV wensen toe te 
treden en worden geconfronteerd met de verplichting controleprocedures in te voeren. Dit 
gemeenschappelijke optreden vormt bijgevolg een middel waarmee onder meer wordt bijgedragen 
aan de bestrijding van de smokkelhandel in nucleaire materialen. 
De Unie kan in dit verband onderzoeken of nieuwe maatregelen dienen te worden voorgesteld om 
dit probleem op interne dan wel externe basis aan te pakken. 
*** 
14 
3. SAMENWERKING MET BEPAALDE DERDE LANDEN 
Over de risico's van de illegale handel in nucleaire materialen hebben nog andere landen dan die 
van de Europese Unie hun verontrusting te kennen gegeven. Zij hebben derhalve maatregelen 
getroffen die ertoe strekken hetzij bijstand aan de bevoegde autoriteiten van de betrokken 
republieken van het GOS te verlenen, hetzij de strijd tegen elke vorm van criminaliteit te 
intensiveren. 
De bijstand aan de autoriteiten wordt verleend hetzij via het IAEA, waarmee tevens bepaalde Lid-
Staten samenwerken, hetzij in het kader van bilaterale samenwerking. 
In het laatste verband kan Zweden worden vermeld dat, in nauw overleg met het GCO, 
bijstandsprojecten in Oekraïne en Kazachstan heeft ondernomen, of ook de Verenigde Staten die 
hun krachten wensen te bundelen met die van de Unie en de Lid-Staten. Naar aanleiding van een 
eerste technische vergadering die eind juli te Washington is gehouden op verzoek van het 
departement van energie, komt een Amerikaanse delegatie, terug uit Moskou, eind september naar 
Ispra. 
De Verenigde Staten hebben onlangs zeer duidelijk te kennen gegeven dat zij de strijd tegen deze 
vorm van criminaliteit wensen op te voeren. Bij de opening van het bureau van het Federal Bureau 
of Investigation (FBI) te Moskou heeft Louis Freeh, directeur van het FBI, de strijd tegen de 
smokkelhandel in nucleaire materialen genoemd als een prioritair gebied van de samenwerking met 
de Russische autoriteiten. 
Op douanegebied zouden de vruchtbare contacten tussen het Directoraat-generaal Douane-unie en 
de Amerikaanse douanediensten, met name de komende ondertekening van een overeenkomst 
inzake douanesamenwerking tussen de Unie en de Verenigde Staten, een geleidelijke coördinatie 
mogelijk moeten maken van de respectieve maatregelen van deze diensten op dit gebied. Een en 
ander zou onder meer betrekking moeten hebben op de technische bijstand en de specifieke 
opleiding waaraan de douanediensten van de betrokken landen behoefte hebben. 
In het algemeen en afgezien van de reeds vermelde specifieke samenwerkingen zou het probleem 
van de illegale handel in nucleaire materialen moeten voorkomen op de agenda van de 
betrekkingen met derde landen; het kader voor deze betrekkingen zou binnenkort door de Raad 
"Justitie en Binnenlandse Zaken" moeten worden vastgesteld op basis van de lopende 
werkzaamheden. 
In dit verband vormt het feit dat de voorzitter van de Raad dit probleem op de agenda heeft 
geplaatst van de conferentie over drugs en georganiseerde misdaad, welke op verzoek van de 
Europese Raad van Korfoe op 8 september 1994 te Berlijn is gehouden, ongetwijfeld een eerste 
belangrijke stap in de goede richting. Aan deze conferentie werd op ministerniveau deelgenomen 
door de Lid-Staten, de Commissie, de gegadigde landen voor de toetreding en de landen van 
Midden- en Oost-Europa die een associatie-overeenkomst hebben ondertekend. Dit probleem zal 
tevens worden voorgelegd aan andere vergaderingen van de Raad alsook aan de informele 
vergadering van Usedom. 
15 
Een dergelijke samenwerking zou binnen afzienbare tijd concrete resultaten moeten opleveren, 
zoals de vaststelling van contactpunten in derde landen die het meest direct te maken hebben met 
de herkomst, de doorvoer of de bestemming van de produkten, en de uitbreiding van de opdracht 
van de verbindingsofficieren die door de politiediensten van de Lid-Staten naar deze landen zijn 
gedetacheerd. 
C. SAMENWERKING TUSSEN DE LID-STATEN 
De afschaffing van de controles aan de grenzen tussen de Lid-Staten rechtvaardigt het versterken 
van de samenwerking tussen de Lid-Staten om aan dit probleem het hoofd te bieden. Zoals bij 
andere gevaren die momenteel de Europese Unie in haar geheel boven het hoofd hangen, zou ook 
bij dit probleem samenwerking op verschillende niveaus tot stand moeten komen: 
- ( 1 ) ontwikkeling van de samenwerking welke het Directoraat Veiligheidscontrole van Euratom 
reeds op een informele en ad hoe-basis tot stand heeft gebracht; 
- (2) ontwikkeling van de douanesamenwerking tussen de douanediensten van de Lid-Staten 
onderling alsook tussen die douanediensten en de diensten van de Commissie; 
- (3) in het kader van de samenwerkingsstructuren die op het gebied van justitie en binnenlandse 
zaken tot stand zijn gebracht; 
- (4) informatie-uitwisseling over industriële samenwerkingen. 
Gezien de complexiteit van het probleem en de diversiteit van actoren en instnimenten zal een 
zeer sterke coördinatie van doorslaggevende betekenis zijn voor het slagen van elke poging om 
aan deze smokkel een einde te maken. 
In dit verband zou de door de voorzitter van de Raad overwogen oprichting van een groep ad hoc 
binnen de Raad ongetwijfeld nuttig zijn, vooral omdat een dergelijke groep kan voortbouwen op 
het belangrijke werk dat reeds door de bestaande instanties is verricht. 
1. SAMENWERKING IN HET KADER VAN DE VEILIGHEIDSCONTROLE VAN 
EURATOM 
De nauwe samenwerking tussen de diensten van de Commissie en de nationale en plaatselijke 
autoriteiten die bij dit probleem zijn betrokken verloopt voortreffelijk en is zeer succesvol. 
Er komt evenwel geleidelijk een nieuwe situatie tot ontwikkeling ten gevolge van enerzijds het 
toenemende aantal en de toenemende ernst van de smokkelgevallen en anderzijds het zeer reële 
gevaar dat deze activiteiten zich tot het gehele grondgebied van de Europese Unie uitbreiden. 
16 
De Commissie is bijgevolg van mening dat de informele samenwerking die reeds op een ad 
hoe-basis bestaat tot de geïnteresseerde Lid-Staten moet worden uitgebreid. 
Volgens de Commissie kan namelijk alleen een gecoördineerde en in bepaalde gevallen 
gestructureerde actie met algehele medewerking van de territoriale en gerechtelijke autoriteiten de 
Europese Unie in staat stellen aan deze illegale handel een einde te maken. 
Er zou moeten worden onderzocht of en op welk specifiek gebied het nuttig kan zijn gebruik te 
maken van artikel 135 van het Euratom-Verdrag (raadplegingen en instelling van comités door de 
Commissie). 
Deze samenwerking kan betrekking hebben op de hieronder genoemde gebieden, steeds met het 
doel een controle op de materialen te waarborgen en voor een zo breed mogelijke coördinatie te 
zorgen, zonder in dit stadium al iets te zeggen over de instanties die met het onderzoek zullen 
worden belast of over de instrumenten die ter beschikking zouden moeten staan: 
- preventie van het illegale invoeren en vervoeren van materialen op het grondgebied van de 
Europese Unie; 
- inbeslagneming, vervoer, opslag van illegale materialen en toegang daartoe; 
- coördinatie van de maatregelen; 
- vaststelling van contacten in de Lid-Staten; 
- vaststelling van contacten in derde landen. 
2. DOUANESAMENWERKING 
De douanediensten van de Lid-Staten zijn als eerste verdedigingslinie van de buitengrenzen van 
de Unie bestemd om een beslissende rol te spelen in de strijd tegen deze smokkel. Er zijn twee 
hoofdlijnen in het optreden van de douane: 
(1) Versterking van de controles aan de buitengrenzen 
De homogeniteit en de doeltreffendheid van de directe controles aan de buitengrenzen dienen te 
worden verhoogd. Voor een betere doelgerichtheid van de douanecontroles tracht het Directoraat-
generaal Douane-unie door middel van specifieke maatregelen de risico-analysetechniek te 
ontwikkelen. 
Bovendien voorziet het MATTHAEUS-programma voor 1995 in opleiding, seminars en 
uitwisselingen van douaneambtenaren uit de Lid-Staten met deskundigheid op het gebied van de 
strijd tegen de smokkelhandel in nucleaire materialen. 
(2) Bestrijding van de illegale handel 
17 
Met betrekking tot de materialen die onder het EGA-verdrag vallen is de samenwerking tussen de 
Lid-Staten onderling en met de Commissie gebaseerd op de bepalingen betreffende wederzijdse 
bijstand tussen de administratieve autoriteiten op douanegebied (Verordening (EEG) nr. 1468/81 
van de Raad van 19 mei 1981). 
Voor de bestrijding van de illegale handel is het van fundamenteel belang dat gebruik wordt 
gemaakt van het computernetwerk van het door de Commissie beheerde douane-informatiesysteem 
(DIS). Het DIS maakt real time communicatie mogelijk tussen de 240 terminals die bij de 
grensposten van de Unie zijn geïnstalleerd en vormt een aanvulling op het computernetwerk 
SCENT (Secure Customs Enforcement Network) dat zorgt voor de uitwisseling van vertrouwelijke 
informatie tussen de bevoegde autoriteiten over verdachte of geconstateerde gevallen van illegale 
handel. 
Voorts wordt de samenwerking met de douaneautoriteiten van de door deze illegale handel 
getroffen derde landen georganiseerd op basis van de bepalingen in de samenwerkings-, associatie-
en partnerschapsovereenkomsten voor wat de wederzijdse administratieve bijstand betreft, en in 
het kader van PHARE en TACIS voor wat de technische bijstand betreft, zoals bij voorbeeld de 
opleidingsprogramma's en de opsporingsapparatuur. 
3. JUSTITIE EN BINNENLANDSE ZAKEN 
Zoals de Europese Raad van Brussel het heeft benadrukt wordt er "aangezien al deze kwesties [die 
onder de samenwerking op het gebied van Justitie en Binnenlandse zaken vallen] voortaan 
behandeld worden in het nieuwe institutionele kader, met een grotere rol voorde Commissie en 
het Secretariaat [van de Raad], een grotere samenhang tussen de verschillende - communautaire 
of intergouvernementele - niveaus van optreden gewaarborgd en daardoor ook de a/gemene 
doeltreffendheid van het optreden van de Unie verbeterd". 
Met inachtneming van het institutionele evenwicht zoals bepaald in titel VI van het Verdrag 
betreffende de Europese Unie, acht de Commissie het dan ook absoluut noodzakelijk de aandacht 
van de Raad op een aantal overwegingen te vestigen, zonder evenwel voor tal van de vermelde 
punten aanspraak te kunnen maken op enig initiatiefrecht krachtens artikel K 3. 
De Lid-Staten beschouwen een aantal van alle in artikel K 1 van het VEU bedoelde gebieden met 
het oog op de verwezenlijking van de doelstellingen van de Unie en onverminderd de 
bevoegdheden van de Europese Gemeenschap als aangelegenheden van gemeenschappelijk belang. 
Van de genoemde gebieden lijken vooral de justitie! e_samenwerking in strafzaken, de 
douanesamenwerking in niet-geharmoniseerde sectoren alsook de politiële samenwerking met het 
oog op het voorkomen en bestrijden van diverse ernstige vormen van internationale criminaliteit 
de belangrijkste te zijn voor een algemeen optreden tegen de illegale handel in nucleaire 
materialen. Titel VI van het Verdrag betreffende de Europese Unie opent tevens de mogelijkheid 
tot specifieke initiatieven op het gebied van de bestrijding van fraude van internationale omvang 
(artikel K 1, punt 5). 
In hoofdzaak lijken voor deze aangelegenheid, in het kader van de samenwerking op het gebied 
van Justitie en Binnenlandse zaken, maatregelen te moeten worden getroffen van het in artikel 
K 3, lid 1, van het Verdrag bedoelde type: "... vindt tussen de Lid-Staten wederzijdse informatie 
18 
en onderling overleg plaats in de Raad, ten einde hun optreden te coördineren. De Lid-Staten 
stellen te dien einde een samenwerking tussen hun bevoegde overheidsdiensten in". 
Deze maatregelen kunnen eventueel in de vorm van een gemeenschappelijk optreden worden 
uitgevoerd "voorzover de doelstellingen van de Unie vanwege de omvang of de gevolgen van het 
beoogde optreden beter kunnen worden bereikt dooreen gemeenschappelijk optreden dan dooreen 
optreden van de Lid-Staten afzonderlijk" (artikel K 3, lid 2, onder b). Als uit een onderzoek van 
de nationale wetgevingen blijkt dat zulks nodig is, kunnen de Lid-Staten eventueel overwegen 
dienaangaande een overeenkomst te sluiten, waarop hieronder nog wordt teruggekomen. Tevens 
moet de mogelijkheid voor ogen worden gehouden "gemeenschappelijke standpunten" te bepalen 
die dan later door de Lid-Staten naar voren worden gebracht in de internationale organisaties en 
op internationale conferenties waaraan zij deelnemen. 
Het is thans reeds duidelijk dat de voltooiing van een aantal in het kader van deze samenwerking 
lopende werkzaamheden, die als prioriteiten zijn aangemerkt in het werkprogramma voor 1994 dat 
op 30 november 1993 door de Raad "Justitie en Binnenlandse Zaken" is vastgesteld, in 
aanzienlijke mate kan bijdragen aan het versterken van de strijd tegen deze vorm van illegale 
handel. 
Dat geldt onder meer voor de aanneming van de overeenkomst tot oprichting van een Europees 
informatiesysteem, de specifieke tenuitvoerlegging van verschillende aanbevelingen betreffende 
de bestrijding van de internationale georganiseerde misdaad waaraan de Raad in november 
laatstleden zijn goedkeuring heeft gehecht, de versterking van het optreden tegen het witwassen 
van de opbrengst van misdadige handelingen, de ontwikkeling van het wetenschappelijk en 
technisch onderzoek met betrekking tot deze bepaalde vorm van criminaliteit, de opleiding van de 
leden van de betrokken diensten alsook voor de vereenvoudiging en de bespoediging van de 
rechtshulp. Deze werkzaamheden moeten met name bijdragen aan de totstandkoming van drie 
instrumenten die thans onmisbaar lijken om de situatie beter te beheersen, te weten een 
gezamenlijke beoordeling van het verschijnsel, de oprichting van snelle communicatienetwerken 
en de aanwijzing van partners in de Lid-Staten en bij de Commissie. 
Wat de douanesamenwerking betreft moet, onverminderd hetgeen hierboven is uiteengezet, 
bijzondere aandacht worden besteed aan de definitieve vaststelling op zeer korte termijn van de 
overeenkomst betreffende het douane-informatiesysteem alsook aan de uitwerking van een strategie 
voor de controle aan de buitengrenzen. 
Wat de politiële samenwerking betreft kan de Commissie alleen maar haar instemming betuigen 
met de thans onderzochte mogelijkheid om de bevoegdheid van de toekomstige Europese 
politiedienst (EUROPOL) uit te breiden tot de illegale handel in nucleaire materialen en 
radioactieve stoffen op grond van de in artikel K 1, punt 9, van het Verdrag betreffende de 
Europese Unie bedoelde "andere ernstige vormen van internationale criminaliteit" waarvoor de 
Europese politiedienst bevoegd zou zijn. 
* * * 
MOGELIJKE INHOUD VAN DE SAMENWERKING 
19 
I. Illegale invoer en vervoer van nucleaire materialen 
Om voor de hand liggende praktische redenen moet elke poging om deze handel tegen te houden 
beginnen met het voorkomen van de illegale invoer van nucleaire materialen en radioactieve 
stoffen op het grondgebied van de Unie. Dat is precies het hoofddoel van de hierboven beschreven 
douanesamenwerking. 
Er moet namelijk op worden gewezen dat dit doel gemakkelijker te verwezenlijken zou zijn als 
de grensposten aan de buitengrenzen van de Unie, met inbegrip van de luchthavens, over betere 
mogelijkheden zouden beschikken om deze materialen op te sporen en te hanteren, omdat daarvoor 
een gespecialiseerde opleiding en speciale apparatuur nodig zijn. 
De coördinatie van deze activiteiten tussen de Lid-Staten zou ongetwijfeld een positief effect 
hebben, bij voorbeeld omdat de kosten van scholing en apparatuur kunnen worden verminderd, 
omdat controlecampagnes kunnen worden georganiseerd en omdat informatie kan worden 
uitgewisseld over de identiteit en de verplaatsingen van personen die van deze smokkelhandel 
worden verdacht. 
Zodra de materialen en stoffen zich op het grondgebied van de Gemeenschap bevinden, vallen de 
behandeling en het vervoer daarvan onder de communautaire, nationale en regionale regelgevingen 
inzake stralingsbescherming, krachtens welke deze verrichtingen aan voorafgaande kennisgeving 
en vergunning zijn onderworpen. Als een dergelijke vergunning niet is verleend zijn deze 
verrichtingen dus illegaal, tenzij het radioactiviteitsniveau zeer gering is. 
Er zijn sancties vastgesteld voor de gevallen waarin deze voorschriften niet worden nageleefd. 
Aanzienlijke verschillen in de strafrechtelijke behandeling van de smokkelhandel tussen de 
Lid-Staten kunnen het gevaar opleveren dat een stroom van materialen ontstaat naar de Staten waar 
de wetgeving het minst streng is. Het zou bijgevolg nuttig zijn te onderzoeken of dergelijke 
verschillen voorkomen en in welke mate een eventuele onderlinge aanpassing van de wetgevingen 
van de Lid-Staten met betrekking tot het illegale invoeren en vervoeren van nucleaire materialen 
gewenst is. 
In dit verband zou het in overweging te nemen juridische instrument niet meer het 
gemeenschappelijke optreden zijn, maar de door de Raad opgestelde overeenkomst "waarvan hij 
de aanneming door de Lid-Staten overeenkomstig hun onderscheiden grondwettelijke bepalingen 
aanbeveelt" overeenkomstig artikel K 3, lid 2, onder c). Deze overeenkomst kan worden opgesteld 
uit hoofde van de justitiële samenwerking in strafzaken of van de politiële samenwerking. 
II. Toegang tot materialen die in handen van de bevoegde autoriteiten zijn 
Indien blijkt dat de in beslag genomen materialen uranium of plutonium bevatten, moeten de 
desbetreffende bepalingen van het Euratom-Verdrag worden toegepast, met name wat de 
veiligheidscontrole betreft. De bevoegde diensten van de Commissie moeten derhalve daarvan in 
kennis worden gesteld. Eventueel zal een inspecteur ter plaatse moeten worden gezonden om de 
materialen te identificeren. 
20 
De in beslag genomen materialen kunnen worden overgebracht naar een nationaal of communautair 
centrum voor onderzoek om er te worden onderworpen aan de analyses die het mogelijk maken 
met name de exacte herkomst van de materialen te bepalen. 
III. Vaststelling van contactpunten in de Lid-Staten 
Elke Lid-Staat heeft eigen structuren voor het behandelen van de verschillende etappes van een 
operatie, zoals de inbeslagneming, het opslaan van in beslag genomen materialen enz., waarbij 
telkens tal van nationale of plaatselijke instanties zijn betrokken. Uit een onderzoek van recente 
gevallen blijkt duidelijk dat het nodig is nauwkeurig omschreven en snelle communicatiekanalen 
vast te stellen. Dit punt is voor de goede werking van het systeem van cruciaal belang. 
* * * 
4. COÖRDINATIE VAN DE INDUSTRIËLE BIJSTAND 
Verschillende Lid-Staten zijn reeds overgegaan tot industriële samenwerking op nucleair gebied 
met bepaalde republieken van het GOS en bepaalde landen van Midden- en Oost-Europa. De 
Europese bedrijven willen graag betrekkingen aanknopen met hun tegenhangers in die landen en 
het is zeer vaak de bedoeling van de autoriteiten deze contacten te vergemakkelijken. Daarnaast 
heeft de Unie bijstandsprojecten opgezet om de veiligheid van de nucleaire installaties, waaronder 
die van de splijtstof cyclus, te verbeteren. 
Het is duidelijk dat een delicate situatie zou ontstaan als blijkt dat gesmokkelde materialen 
afkomstig zijn uit een installatie waar industriëlen of ambtenaren uit de Lid-Staten of de 
Gemeenschap aanwezig zijn. 
Industriëlen en autoriteiten zijn zich volkomen bewust van dit mogelijke probleem en zijn bereid 
de nodige maatregelen te treffen om het te voorkomen. Daartoe is de medewerking van de 
plaatselijke autoriteiten vereist, maar deze autoriteiten vertonen de neiging zich met hetzelfde 
verzoek tot verschillende gesprekspartners te wenden. 
Het is dus snel gebleken dat een zekere coördinatie nodig is. Het DVE en het GCO zijn daarop 
ingegaan. Zo heeft het GCO in juni een eerste vergadering georganiseerd waaraan autoriteiten en 
industriëlen uit de Lid-Staten hebben deelgenomen. Deze vergadering heeft bepaalde prioriteiten 
voor een gemeenschappelijk optreden aangegeven, met name wat de benodigde instrumenten 
betreft. 
* 
* * 
CONCLUSIES 
21 
De illegale handel in radioactieve stoffen en nucleaire materialen vormt een ernstig en complex 
probleem dat een zeer groot geografisch gebied betreft; de reactie daarop dient dan ook zo breed 
te zijn opgezet dat het doeltreffend kan worden bestreden. 
Bij dit optreden moet gebruik worden gemaakt van de verschillende instrumenten die een 
substantiële bijdrage kunnen leveren, ieder binnen zijn eigen juridisch kader, maar in het volle 
besef van het gemeenschappelijke einddoel. Uit de bovenstaande overwegingen blijkt dat het 
optreden van de Unie de volgende doelstellingen moet nastreven: 
(1) De bedrijfsomstandigheden voor de nucleaire sector, met name de veiligheidscontrole van 
nucleaire materialen, moeten worden verbeterd in de landen die door de smokkelhandel in 
gevaarlijke materialen worden getroffen 
De Commissie stelt voor ten volle de mogelijkheden te benutten van bijstandsprogramma's die op 
dit gebied reeds worden uitgevoerd, met name: 
de bijstand die door het Directoraat Veiligheidscontrole van Euratom wordt verleend; 
- de technische bijstand die in het kader van het TACIS-programma wordt verstrekt met 
steun van het Gemeenschappelijk Centrum voor onderzoek; 
- het Centrum voor wetenschap en technologie te Moskou. 
Bovendien zou moeten worden overgegaan tot informatieuitwisseling en coördinatie met betrekking 
tot de industriële bijstand welke door verschillende exploitanten en andere medewerkende 
bedrijven wordt verleend. 
(2) Alles moet in het werk worden gesteld om de invoer van nucleaire materialen op het 
grondgebied van de Europese Unie tegen te houden aan de buitengrenzen van de Unie 
Daartoe: 
- is de Commissie van plan de douanesamenwerking te versterken om de bevoegde diensten 
beter in staat te stellen de pogingen tot illegale handel te voorkomen en op te sporen; 
- moet worden nagegaan wat de mogelijkheden zijn die door titel VI van het Verdrag 
betreffende de Europese Unie (Justitie en binnenlandse zaken) worden geboden om ze dan 
ten volle te kunnen benutten; 
- zullen het Directoraat Veiligheidscontrole van Euratom en het Gemeenschappelijk Centrum 
voor Onderzoek, net zoals in het verleden, verder hun deskundigheid ter beschikking 
stellen van de nationale autoriteiten die met het probleem worden geconfronteerd. 
(3) Samenwerking van alle betrokken staten is absoluut noodzakelijk 
De Commissie is derhalve van mening dat: 
gebruik moet worden gemaakt van alle mogelijkheden tot samenwerking welke door de reeds 
gesloten overeenkomsten, met name de partnerschapsovereenkomsten en de Europese 
22 
overeenkomsten, worden geboden om tot een gemeenschappelijke aanpak van het probleem 
en concrete tegenmaatregelen te komen; 
de toekomstige overeenkomsten, zo nodig, bepalingen moeten bevatten die een dergelijke 
samenwerking mogelijk maken; 
in het kader van het gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid de mogelijkheid zal 
moeten worden onderzocht om het gemeenschappelijke optreden op het gebied van de 
non-proliferatie, waartoe reeds is besloten, mede in te schakelen bij de bestrijding van deze 
illegale handel, hetgeen overigens zou moeten gelden voor elk ander optreden dat daaraan kan 
bijdragen; 
nauwe samenwerking tot stand moet worden gebracht of onderhouden met derde landen die 
aan de strijd tegen deze smokkelhandel kunnen bijdragen, met name de Verenigde Staten. 
Alleen door middel van een algemene tegenaanval kan de illegale handel in nucleaire materialen 
op efficiënte wijze worden bestreden. In deze geest verdient het aanbeveling dat de verschillende 
in deze mededeling geopperde suggesties bij de Raad worden onderworpen aan een onderzoek dat 
het slagen van de door de Commissie voorgestelde geïntegreerde aanpak waarborgt. 
Wat de begrotingsaspecten betreft moet worden opgemerkt dat elke mogelijkheid voor een 
optreden op communautair niveau moet worden onderzocht in samenhang met de beschikbare 
begrotingsmiddelen. 
De Raad en het Parlement worden verzocht nota te nemen van deze mededeling en hun steun toe 
te zeggen aan de daarin vervatte suggesties. 
23 
BSN 0254-1513 
COM (94) 383 def. 
DOCUMENTEN 
NL 15 12 
Catalogusnummer : CB-CO-94-408-NL-C 
ISBN 92-77-80579-X 
Bureau voor officiële publikaties der Europese Gemeenschappen 
L-2985 Luxemburg