(3)Op 27 februari 2019 is het landverslag 2019 voor Slowakije gepubliceerd. Daarin is nagegaan welke vooruitgang Slowakije bij de tenuitvoerlegging van de op 13 juli 2018 door de Raad vastgestelde landspecifieke aanbevelingen heeft gemaakt, welk gevolg is gegeven aan de aanbevelingen die in de jaren voordien werden goedgekeurd, en welke vooruitgang Slowakije in de richting van zijn nationale Europa 2020-doelstellingen heeft geboekt.

(2)Als lidstaat die de euro als munt heeft en in het licht van de grote verwevenheid van de economieën van de economische en monetaire Unie, dient Slowakije ervoor te zorgen dat volledig en tijdig uitvoering wordt gegeven aan de aanbeveling voor de eurozone, zoals weergegeven in de onderstaande aanbevelingen 2, 3 en 4. Met name zullen maatregelen om de corruptie te bestrijden en het rechtsstelsel te verbeteren, helpen om gevolg te geven aan de eerste aanbeveling voor de eurozone met betrekking tot de kwaliteit van de instellingen. Maatregelen om het economisch beleid inzake investeringen te richten op de gespecificeerde gebieden, zullen helpen om gevolg te geven aan de tweede aanbeveling voor de eurozone met betrekking tot het ondersteunen van investeringen. Maatregelen om de vaardigheden te verbeteren, zullen helpen om gevolg te geven aan de derde aanbeveling voor de eurozone met betrekking tot de werking van de arbeidsmarkt.

(1)Op 21 november 2018 heeft de Commissie haar goedkeuring gehecht aan de jaarlijkse groeianalyse en daarmee de aanzet gegeven tot het Europees Semester 2019 voor coördinatie van het economisch beleid. Daarbij is ten volle rekening gehouden met de Europese Pijler van sociale rechten, volgens de verklaring van het Europees Parlement, de Raad en de Commissie van 17 november 2017. De prioriteiten van de jaarlijkse groeianalyse zijn op 21 maart 2019 door de Europese Raad bekrachtigd. Op 21 november 2018 heeft de Commissie op grond van Verordening (EU) nr. 1176/2011 ook het waarschuwingsmechanismeverslag aangenomen, waarin zij Slowakije niet heeft genoemd als een van de lidstaten die aan een diepgaande evaluatie zouden worden onderworpen. Tevens heeft de Commissie op die datum een aanbeveling voor een aanbeveling van de Raad over het economisch beleid van de eurozone aangenomen, die op 21 maart 2019 door de Europese Raad is bekrachtigd. Op 9 april 2019 heeft de Raad de aanbeveling van de Raad over het economisch beleid van de eurozone ("aanbeveling voor de eurozone") vastgesteld.

(4)Op 25 april 2019 heeft Slowakije zijn nationale hervormingsprogramma 2019 en zijn stabiliteitsprogramma 2019 ingediend. Om met de onderlinge verbanden tussen beide programma's rekening te houden, zijn deze tegelijkertijd geëvalueerd.

(5)De betrokken landspecifieke aanbevelingen zijn meegenomen in de programmering voor de Europese structuur- en investeringsfondsen (ESI-fondsen) voor de periode 2014-2020. Op grond van artikel 23 van Verordening (EU) nr. 1303/2013 van het Europees Parlement en de Raad kan de Commissie een lidstaat verzoeken zijn partnerschapsovereenkomst en de desbetreffende programma’s opnieuw te bezien en wijzigingen daarop voor te stellen, indien dit nodig is om de uitvoering van de betrokken aanbevelingen van de Raad te ondersteunen. Hoe de Commissie gebruik zal maken van deze bepalingen, wordt nader aangegeven in de richtsnoeren inzake de toepassing van maatregelen om doeltreffendheid van de ESI-fondsen te koppelen aan gezond economisch bestuur.

(6)Slowakije valt momenteel onder het preventieve deel van het stabiliteits- en groeipact. In haar stabiliteitsprogramma 2019 voorziet de regering dat het nominale saldo zal verbeteren, van een tekort van 0,7 % van het bbp in 2018 naar een begrotingsevenwicht in 2019, en vervolgens onveranderd zal blijven tot 2022. Op basis van het herberekende structurele saldo zal de begrotingsdoelstelling op middellange termijn – gewijzigd van een structureel tekort van 0,5 % van het bbp in 2019 in een structureel tekort van 1 % van het bbp met ingang van 2020 – volgens de planning in 2020 worden bereikt. Volgens het stabiliteitsprogramma 2019 zal de overheidsschuldquote naar verwachting geleidelijk dalen van 47,5 % in 2019 tot 44,4 % in 2022. Het macro-economische scenario dat aan die begrotingsprognoses ten grondslag ligt, is plausibel. Tegelijkertijd zijn de maatregelen die nodig zijn om vanaf 2019 de geplande tekortdoelstellingen te ondersteunen, niet volledig gespecificeerd. De begroting omvat een niet-gespecificeerde uitgavencategorie, begrotingsreserves genoemd, ter waarde van in totaal 0,7 % van het bbp, waardoor de uitvoering van de begroting minder voorspelbaar wordt.

(7)Op 13 juli 2018 heeft de Raad Slowakije aanbevolen ervoor te zorgen dat de nominale groeivoet van de netto primaire overheidsuitgaven in 2019 maximaal 4,1 % bedraagt, hetgeen overeenstemt met een jaarlijkse structurele aanpassing van 0,5 % van het bbp. Gezien de najaarsprognoses 2018 van de Commissie, die ervan uitgingen dat de middellangetermijndoelstelling in 2019 dichter zou worden benaderd, en in overeenstemming met de regels voor het deblokkeren van de vereiste aanpassing, zou de nominale groeivoet van de netto primaire overheidsuitgaven niet meer mogen bedragen dan 4,6 %, hetgeen overeenstemt met een jaarlijkse structurele aanpassing van 0,3 % in 2019. Op basis van de voorjaarsprognoses 2019 van de Commissie bestaat het risico dat aanzienlijk zal worden afgeweken van de aanbevolen begrotingsaanpassing in 2018 en 2019 samen genomen.

(8)In 2020 zou Slowakije zijn begrotingsdoelstelling op middellange termijn moeten halen. Uitgaande van de voorjaarsprognoses 2019 van de Commissie spoort dit, bij ongewijzigd beleid, met een nominale groeivoet van de netto primaire overheidsuitgaven van maximaal 4,6 %, wat overeenstemt met een structurele aanpassing van 0,3 % van het bbp. Op basis van de voorjaarsprognoses 2019 van de Commissie voor de situatie bij ongewijzigd beleid bestaat er een risico op een significante afwijking van die vereiste in 2019 en 2020 samen genomen. De verwachting is dat Slowakije in 2019 en 2020 aan de schuldregel zal voldoen. Al met al is de Raad van oordeel dat vanaf 2019 de nodige maatregelen moeten worden genomen om aan de bepalingen van het stabiliteits- en groeipact te voldoen.

(9)De overheidsfinanciën van Slowakije lopen op lange termijn een gemiddeld budgettair houdbaarheidsrisico. Volgens het verslag van de Commissie inzake de houdbaarheid van de begroting 2018 zou een gecumuleerde verbetering van 2,5 procentpunten van het bbp in het structurele primaire saldo nodig zijn om de schuldquote op lange termijn te stabiliseren, in verhouding tot het scenario bij ongewijzigd beleid. Dit heeft te maken met de verwachte stijging van de uitgaven voor pensioenen en gezondheidszorg, die de kosten van de vergrijzing opdrijven (gezamenlijke bijdrage van 1,8 procentpunten van het bbp). Aangezien de geboortecijfers laag zijn en de levensverwachting in Slowakije naar verwachting verder zal stijgen, zal de afhankelijkheidsratio van ouderen – waarbij ouderen worden vergeleken met de beroepsbevolking (het aandeel van de bevolking dat werkt of een opleiding volgt) – tegen 2060 naar verwachting bijna verdrievoudigen. Voorts zal het aandeel inactieve personen ouder dan 65 jaar ten opzichte van de werkenden volgens de prognoses stijgen van slechts 30 % in 2016 tot meer dan 70 % in 2060 (economische afhankelijkheidsratio van ouderen). De invoering van automatische aanpassingen van de pensioengerechtigde leeftijd aan de levensverwachting had de houdbaarheid van het pensioenstelsel op lange termijn geleidelijk verbeterd. Deze aanpassingen werden beschouwd als een belangrijk instrument om de intergenerationele billijkheid en de duurzaamheid op lange termijn te waarborgen. De bezorgdheid over de vraag of de pensioenstelsels op lange termijn houdbaar zijn voor de begroting, is toegenomen sinds het parlement op 28 maart 2019 een grondwetswijziging heeft goedgekeurd waarbij maxima voor de pensioengerechtigde leeftijd worden vastgesteld (64 jaar voor mannen en vrouwen zonder kinderen, met voor vrouwen een verlaging met een half jaar voor elk van de eerste drie kinderen) en de automatische aanpassingen van de pensioengerechtigde leeftijd aan de levensverwachting worden afgeschaft. Volgens de Slowaakse begrotingsraad zal de invoering van deze maximumleeftijd een extra uitgavenstijging van 1,6 % van het bbp met zich brengen (van 8,6 % in 2016 tot 11,4 % in 2070), ten opzichte van de stijging tot 9,8 % die in het verslag van 2018 over de vergrijzing werd voorspeld. Hierdoor zullen de houdbaarheidsrisico's aanzienlijk toenemen. Vooralsnog zijn er geen compenserende maatregelen voorgesteld en is niet berekend wat de gevolgen hiervan zijn voor het inkomen van ouderen en de armoede onder ouderen.

(10)Ondanks enige vooruitgang in de strijd tegen belastingontduiking blijft de naleving van de belastingwetgeving een uitdaging en was de btw-kloof in 2016 meer dan twee keer zo groot als het EU-gemiddelde. Van de in het kader van het derde actieplan geplande maatregelen worden weliswaar positieve resultaten verwacht, maar sommige van die maatregelen zijn nog niet uitgevoerd. De invoering van elektronische belastingaangiften, bijvoorbeeld, zal de administratieve lasten voor de belastingplichtigen waarschijnlijk verminderen, maar de globale impact verliest aan kracht als niet alle geplande maatregelen ten uitvoer worden gelegd. Tegelijkertijd kan een gestructureerd kader van beleidsmaatregelen helpen om een frequente wijziging van de belastingwetgeving te ontmoedigen en een vereenvoudiging ervan te bevorderen. Ten slotte wordt het inkomstenpotentieel van milieu- en onroerendgoedbelastingen onderbenut in vergelijking met andere EU-landen.

(11)De arbeidsmarkt blijft zich positief ontwikkelen, met name door een toename van de werkgelegenheid en historisch lage werkloosheidsniveaus. Er is goede vooruitgang geboekt bij de uitvoering van het actieplan voor langdurig werklozen, dat bijgedragen heeft tot een vermindering van het aantal langdurig werklozen met een derde over een periode van twee jaar. Niettemin ligt het percentage langdurig werklozen nog steeds boven het EU-gemiddelde, met name wat laaggeschoolden, jongeren en Roma betreft. Hoewel de werkloosheidscijfers dalen, is er sprake van een tekort aan geschoolde arbeidskrachten. Dit is een belangrijk probleem geworden. Er zijn nog steeds zeer duidelijke regionale verschillen merkbaar op de arbeidsmarkt: de hogere werkloosheid is vooral geconcentreerd in drie regio's in het oosten van Slowakije en met name in het westelijke gedeelte van het land is er een tekort aan arbeidskrachten. Verdere capaciteitsopbouw voor werkgevers en vakbonden is nodig om een actievere betrokkenheid van deze partijen te bevorderen.

(12)Het bereik en de doeltreffendheid van het beleid ter verbetering van de inzetbaarheid zijn beperkt. De programma's voor opleiding en omscholing zijn verbeterd, maar ze zijn nog steeds ontoereikend en richten zich niet volledig op langdurig werklozen en kansarme groepen. Het onderwijs, dat op alle niveaus te weinig financiering ontvangt, draagt onvoldoende bij aan de sociaal-economische ontwikkeling van Slowakije. De lage kwaliteit van de onderwijsresultaten, de participatie van Roma in inclusief regulier onderwijs vanaf jonge leeftijd en de doeltreffende integratie van sociaal-economisch achtergestelde leerlingen in het onderwijs- en opleidingsstelsel zijn (gezien het stijgende percentage jonge schoolverlaters) nijpende problemen. De onderwijsresultaten en het niveau van de basisvaardigheden blijven naar internationale normen zwak en worden in hoge mate beïnvloed door de sociaal-economische achtergrond van de leerlingen. Slowakije moet ervoor zorgen dat zijn bevolking beschikt over vaardigheden die beter zijn toegesneden op een economie en een samenleving in verandering. Ondanks de progressieve salarisstijgingen in de periode tot 2020 blijft het beroep van leerkracht onaantrekkelijk en is er een toenemend tekort aan leerkrachten. Bovendien vertoont de initiële opleiding beperkingen op het gebied van kwaliteit en relevantie. Ook de mogelijkheden voor professionele ontwikkeling voor leerkrachten zijn beperkt. De huidige maatregelen ter bevordering van kansengelijkheid en inclusief onderwijs hebben de verwachtingen nog niet ingelost en wat de desegregatie van Roma-leerlingen betreft, is er is geen echte vooruitgang geconstateerd. De regering heeft het "Nationaal hervormingsplan voor onderwijs en opvoeding" (2018-27) en het eerste actieplan (2018-19) (samen met een geraamde begroting) vastgesteld, evenals nieuwe wetgeving inzake kwaliteitsborging in het hoger onderwijs. Het is van cruciaal belang dat deze maatregelen doeltreffend worden uitgevoerd en gemonitord om na te gaan of ze de verwachte resultaten opleveren.

(13)De lage arbeidsparticipatie van vrouwen heeft te maken met het feit dat mannen zelden langdurig ouderschapsverlof opnemen en wordt nog versterkt door de beperkte toegang tot en de beperkte beschikbaarheid van betaalbare kinderopvang en voorzieningen voor langdurige zorg. Met name voor kinderen jonger dan drie jaar is het algemene percentage inschrijvingen voor kinderopvang uiterst laag. De regering heeft een nieuw besluit over de verplichte deelname van kinderen vanaf vijf jaar aan onderwijs en zorg vastgesteld, dat in 2020 van kracht moet worden. Er is echter behoefte aan verdere investeringen en aan maatregelen om het gebruik van kinderopvang en voorschoolse voorzieningen te stimuleren.

(14)Ten opzichte van het EU-gemiddelde ligt het percentage personen voor wie armoede of sociale uitsluiting dreigt, over het hele land genomen weliswaar lager, maar in een aantal districten in Zuid- en Oost-Slowakije ligt het aanzienlijk daarboven. Een groot knelpunt is de toegang tot hoogwaardig en inclusief onderwijs. Op dit gebied komen de regionale verschillen tot uiting in bijzonder uitgesproken percentages jonge schoolverlaters. Een ander knelpunt is de toegang van kansarme groepen, met name Roma, mensen met een handicap en mensen die dakloos zijn of uitgesloten zijn van huisvesting, tot gezondheidszorg, langdurige zorg, sociale huisvesting en andere essentiële diensten. Een geïntegreerde aanpak is essentieel om de sociale inclusie van deze groepen te bevorderen.

(15)De hervormingen om de kosteneffectiviteit van de gezondheidszorg te verbeteren, krijgen steeds meer vaart, hoewel de mate van uitvoering tussen de verschillende zorgsectoren verschilt. De beleidsmaatregelen die in het kader van de evaluatie van de uitgaven voor gezondheidszorg werden uitgevoerd, hebben een aantal positieve resultaten opgeleverd, vooral na een reeks kostenbeheersingsmaatregelen op het gebied van farmaceutische producten en medische hulpmiddelen. Dit neemt niet weg dat zowel de efficiëntie als de prijs-kwaliteitverhouding van de zorg nog kan worden verbeterd door een strategische herschikking van de middelen over de verschillende zorgsectoren. Voor de zorgverlening wordt nog steeds buitensporig vaak een beroep gedaan op de ziekenhuizen, die, ondanks regelmatige schuldverlichting, schulden blijven opbouwen en moeite hebben om de nodige investeringen in het verbeteren van de efficiëntie en de kwaliteit van de zorg te financieren. De versterking van de eerstelijnszorg is van essentieel belang om overbodig gebruik van ziekenhuisdiensten terug te dringen, maar het geringe aantal huisartsen en het beperkte aanbod aan diensten in de eerstelijnszorg bemoeilijken de verbetering van de efficiëntie van het zorgstelsel. De regering heeft maatregelen genomen om het tekort aan arbeidskrachten in de zorg aan te pakken. Deze inspanningen moeten worden ingepast in een langeretermijnstrategie die gericht is op het geleidelijk decentraliseren van diensten voor acute zorg en het versterken van de eerstelijnszorg en van preventiediensten.

(16)De fragmentatie van het onderzoekssysteem ondermijnt de doeltreffendheid van de openbare O&O-investeringen ter verbetering van de kwaliteit van het wetenschappelijk onderzoek en ontmoedigt particuliere financiering. Het onderzoeks- en innovatiebeleid kampt met een gebrek aan coördinatie tussen ministeries en andere actoren, waardoor belangrijke hervormingen vertraging oplopen of mislukken. Het suboptimale transformatieproces van de Slowaakse Academie voor wetenschappen heeft aanleiding gegeven tot bezorgdheid over de continuïteit van de werking van deze instantie, waardoor het hele proces uiteindelijk spaak is gelopen. Het ontbreken of mislukken van gerichte maatregelen, in combinatie met een beperkte betrokkenheid van onderzoeksinstellingen en een beperkte onderzoekscapaciteit, zijn een voor een factoren die de particuliere uitgaven voor onderzoek en ontwikkeling op een laag peil houden. Over het geheel genomen behoren de inspanningen van het bedrijfsleven op het gebied van onderzoek en ontwikkeling tot de laagste in de EU en zijn deze vooral gericht op de - door multinationals gedomineerde - medium- en hightechindustrie. Maatregelen ter bevordering van de overdracht van kennis, ter versterking van de innovatiecapaciteit in de industriesector en ter verbetering van de samenwerking tussen het bedrijfsleven en de academische wereld vorderen maar langzaam.

(17)Om de productiviteit van Slowakije te verhogen en het convergentieproces gaande te houden, zijn ook aanhoudende investeringen vereist in de digitale en de vervoersinfrastructuur en in energie-efficiëntie. De dekking met vaste basisbreedband en 4G en het gebruik van ultrasnelle breedband moeten worden verbeterd. Investeringen in energie-efficiëntie – met name in de bouwsector – en in milieutechnologie kunnen een bron van groene groei zijn en zullen bijdragen tot het behoud van schaarse milieurijkdommen. Om minder ontwikkelde regio's in staat te stellen hun achterstand in te halen en meer op kennis gebaseerd, concurrerend en productiever te worden, zijn er daarnaast meer strategische investeringen nodig om de lacunes in de infrastructuur op te vullen en de vervoersnetwerken te verbeteren. Slowakije loopt achter met de voltooiing van zowel het kernwegennet als het kernspoornet in het kader van het trans-Europees vervoersnetwerk, bijv. in de Rijn-Donaucorridor. Zwakke punten in het vervoersnetwerk kunnen worden aangepakt door de interconnectiviteit, multimodaliteit en interoperabiliteit van het bestaande netwerk voor openbaar en stadsvervoer te verbeteren en door duurzame vervoerswijzen te stimuleren.

(18)Zware administratieve en regelgevingslasten kunnen een negatieve invloed hebben op investeringen en innovatie, met name voor kleine en middelgrote ondernemingen. Ondanks inspanningen van de overheid wordt de administratieve last onvoldoende verlicht en gaat het Slowaakse ondernemingsklimaat er volgens internationale vergelijkingen op achteruit. De kwaliteit van de wetgeving en het gebrek aan voorspelbaarheid zijn punten van zorg voor het bedrijfsleven. Slowakije dient deze uitdagingen aan te pakken door zijn strategie voor betere regelgeving (RIA2020) volledig uit te rollen en zijn centrum voor betere regelgeving te versterken. De sector voor professionele dienstverlening in Slowakije is nog steeds strikt geregeld. De regelgeving voor advocaten, octrooigemachtigden, burgerlijk ingenieurs, architecten, accountants, toeristengidsen en vastgoedmakelaars is restrictiever dan het gewogen EU-gemiddelde.

(19)De overheid is bezig met een grondige hervorming van de methoden voor het plaatsen van overheidsopdrachten. Hiertoe wordt het rechtskader herzien om de procedures te vereenvoudigen en de transactiekosten te verlagen. De nieuwe nadruk op professionalisering is lovenswaardig, maar de algemene voordelen ervan worden maar langzaam zichtbaar. Gezien het wantrouwen ten aanzien van de overheid moeten overheidsinkopers zich extra inspannen om het vertrouwen van het bedrijfsleven, de media en het grote publiek terug te winnen. Dit bemoeilijkt de invoering van hoognodige nieuwe methoden. Met het oog op een betere prijs-kwaliteitverhouding en een meer strategische benutting van het instrument van de overheidsopdrachten moeten meer inspanningen worden geleverd om het gebruik van kwaliteitscriteria te versterken.

(20)De Slowaakse overheid heeft nog steeds te kampen met inefficiënties en knelpunten die met name het gevolg zijn van inefficiënte samenwerking tussen overheidsdiensten. Het gebrek aan capaciteit en strategische planning en de administratieve inefficiënties vormen een belemmering voor de vlotte uitvoering van de ESI-fondsen. Als gevolg hiervan verloor Slowakije 120 miljoen euro aan financiering uit de periode 2014-2020 en staat de toekenning van de financiële middelen aan de eindbegunstigden nog steeds op een laag peil. Bovendien heeft de suboptimale voorbereiding van door de ESI-fondsen gefinancierde projecten geleid tot vertraging bij de investeringen en tot krappe termijnen voor de procedures voor het plaatsen van overheidsopdrachten, waardoor het risico op onregelmatigheden is toegenomen.

(21)Corruptie blijft een uitdaging en de wil tot vervolging van corruptiezaken op hoog niveau is slechts beperkt gebleken. Pogingen om op te treden tegen corruptie, worden bemoeilijkt door zwakke punten van organisatorische en procedurele aard bij politie en justitie, en door de gebrekkige bescherming voor klokkenluiders. Ook de verbetering van de doeltreffendheid van het rechtsstelsel, onder meer wat de onafhankelijkheid ervan betreft, blijft een uitdaging. Ondanks enkele verbeteringen op het gebied van efficiëntie en kwaliteit is er nog steeds reden voor bezorgdheid over de onafhankelijkheid van de rechterlijke macht. De vertraging in de procedure voor de benoeming van rechters bij het grondwettelijk hof kan van invloed zijn op de werking van het rechtsstelsel.

(22)De programmering van de EU-middelen voor de periode 2021-2027 kan wellicht helpen een aantal van de in de aanbevelingen genoemde lacunes op te vullen, met name op de gebieden die in bijlage D bij het landverslag worden behandeld. Dit zou Slowakije in staat stellen om deze middelen optimaal in te zetten in de daar genoemde sectoren, rekening houdend met regionale verschillen. Versterking van de bestuurlijke capaciteit van het land voor het beheer van deze fondsen is een belangrijke voorwaarde voor het welslagen van deze investering.

(23)In de context van het Europees Semester 2019 heeft de Commissie een brede analyse van het economisch beleid van Slowakije verricht. Die analyse is gepubliceerd in het landverslag 2019. Voorts heeft de Commissie zowel het stabiliteitsprogramma 2019 als het nationale hervormingsprogramma 2019 doorgelicht en onderzocht welk gevolg is gegeven aan de aanbevelingen die in eerdere jaren tot Slowakije zijn gericht. Daarbij is zij niet alleen nagegaan of de programma's relevant zijn voor een houdbaar begrotings- en sociaal-economisch beleid in Slowakije, maar ook of zij in overeenstemming zijn met de Unieregels en -richtsnoeren, gezien de noodzaak de algehele economische governance van de Unie te versterken door middel van inbreng van de Unie in toekomstige nationale besluiten.