Vierde jaarverslag uit hoofde van uitvoeringsbepaling 8 van de gedragscode van de Europese Unie betreffende wapenuitvoer

(2002/C 319/01)

INLEIDING

De gedragscode van de Europese Unie betreffende wapenuitvoer is vastgesteld op 8 juni 1998 en voorziet in hoge minimumnormen op het stuk van beheer en terughoudendheid die alle lidstaten van de Europese Unie bij de overdracht van conventionele wapens moeten naleven. In de code zijn acht criteria vastgelegd voor de uitvoer van conventionele wapens, alsmede een procedure voor kennisgeving van weigering, die een verplichting voor de lidstaten behelst overleg te plegen inzake eventuele "undercuts".

Overeenkomstig uitvoeringsbepaling 8 moet elk jaar de uitvoering van de gedragscode worden geëvalueerd en moet worden bezien op welke punten de code verbeterd moet worden. Dit document vormt het vierde jaarverslag en bestrijkt de ontwikkelingen tijdens het vierde jaar van toepassing van de gedragscode.

De besluiten van de lidstaten over praktijken betreffende de gedragscode en de toepassing ervan door de lidstaten worden geregistreerd in de latere jaarverslagen. Met elk van die verslagen groeit het corpus van besluiten. Ter wille van de transparantie is dan ook beslist een repertorium van overeengekomen praktijken bekend te maken, met een systematisch overzicht van alle besluiten. Samen met de code biedt het repertorium een alomvattend beeld van de code en de wijze waarop die door de lidstaten wordt toegepast. Het repertorium is aan dit verslag gehecht en zal met elk jaarverslag worden bijgewerkt.

I. BALANS OVER HET VIERDE TOEPASSINGSJAAR VAN DE GEDRAGSCODE

Tijdens het vierde jaar van toepassing is de status van de gedragscode van de Europese Unie betreffende wapenuitvoer als het meest omvattende internationale systeem voor toezicht op de wapenexport geconsolideerd: de code zorgt voor een hoge mate van interne en externe transparantie, dialoog, respect voor kennisgevingen van weigering en dynamiek.

De in eerdere verslagen omschreven prioritaire doelstellingen zijn verwezenlijkt. Vele vraagstukken hebben evenwel niet hun definitieve beslag gekregen, maar vormen het onderwerp van een continue dialoog over de verantwoordelijkheid bij de overdracht van wapens en de methoden om die te stimuleren.

Bij de aanneming van het derde jaarverslag was men van oordeel dat de grondslagen van een gezamenlijke aanpak van het toezicht op de uitvoer van conventionele wapens wel gelegd waren, maar dat er nog veel te doen viel. Ook moest het werk worden aangevat op bepaalde nog braakliggende terreinen.

Deze opvatting vond weerklank in de toelichting van de Commissie buitenlandse zaken, mensenrechten en GBVB van het Europees Parlement betreffende het derde jaarverslag van de Raad over de gedragscode (EP-doc. A5-0286/2002), waarin werd erkend dat het jaarverslag onthullend is voor de mate waarin de gedragscode zijn eigen dynamiek heeft ontwikkeld, en geconstateerd dat er vooruitgang werd geboekt op punten die het Parlement van belang acht, maar waarin werd geëindigd met de woorden "veel gedaan, veel te doen".

Concreet heeft de aanzienlijke stijging van het aantal aangemelde weigeringen en consultaties een niet geringe hoeveelheid informatie opgeleverd, hetgeen getuigt van het groeiende vertrouwen in het instrument. De unieke kennisgevings- en raadplegingsprocedures van de code en de permanente uitwisseling van ideeën tussen de lidstaten over aspecten van het nationale exportbeleid, onder andere het exportbeleid ten aanzien van welbepaalde landen of regio's, levert een wezenlijke bijdrage aan de transparantie, de dialoog en de convergentie tussen de lidstaten op het stuk van de export van conventionele wapens.

De dialoog vindt niet alleen tussen de lidstaten plaats, maar ook via de trojkavergaderingen in het kader van de politieke dialoog tussen de Europese Unie en kandidaat-lidstaten en niet-lidstaten, en via de deelneming van lidstaten van de Europese Unie aan andere internationale en multilaterale gremia.

De dialoog met de derde landen die zich achter de beginselen van de code geschaard hebben, inzonderheid de geassocieerde landen van Midden- en Oost-Europa, alsmede Cyprus, Malta en Turkije, is tijdens het vierde jaar geïntensiveerd, ten gevolge van nieuwe initiatieven ter verbetering van de toepassing van de code in die landen, zowel op wetgevingsniveau als bij de feitelijke toepassing door de betrokken operatoren. Er vinden thans geregeld ad-hocvergaderingen van deskundigen plaats tussen alle lidstaten en geassocieerde landen.

Op 9 mei 2002 heeft de Republiek Kroatië zich bij de code aangesloten door te verklaren dat zij de in de code vervatte beginselen aanvaardt.

In juni 2002 heeft een bijeenkomst van het voorzitterschap en de Commissie met de Verenigde Staten plaatsgevonden waaraan door een aantal EU-lidstaten werd deelgenomen; het thema was ondersteuning van het toezicht op de export, onder meer van wapens.

De lidstaten zijn zich bewust van de groeiende noodzaak te voorkomen dat wapens in de handen van terroristen vallen, en hebben de opneming gesteund van een terrorismebeding in de initiële elementen van het Wassenaararrangement (WA), waartoe alle EU-lidstaten zijn toegetreden. Het beding is aangenomen tijdens de plenaire vergadering van Wassenaar in december 2001. De EU-lidstaten hebben bijgedragen aan de latere werkzaamheden hierover in het WA.

In de twee hiernavolgende afdelingen van het verslag worden de werkzaamheden over concrete aangelegenheden behandeld die de lidstaten in het vierde werkingsjaar van de code ondernomen hebben. De in deze afdelingen genoemde besluiten zijn ook opgenomen in het repertorium van overeengekomen praktijken in bijlage I.

II. STAND VAN ZAKEN IN VERBAND MET DE UITVOERING VAN DE IN HET DERDE JAARVERSLAG AANGEGEVEN PRIORITEITEN

Harmonisatie van de nationale verslagen

De rapportageprocedures verschillen van lidstaat tot lidstaat en leveren niet noodzakelijk vergelijkbare statistische gegevens op. Er is dan ook heel wat moeite gedaan om een door iedereen aanvaarde uniforme grondslag voor nationale rapportage tot stand te brengen, die leidt tot grotere transparantie en vergelijkbaarheid van de gegevens uit de diverse lidstaten biedt. Omdat wijziging van de nationale rapportageprocedures veel tijd in beslag kan nemen, is het zaak een uniform geheel van rapportagevereisten vast te stellen dat door alle lidstaten kan worden toegepast. Hier moet nog een en ander gebeuren, maar er is aanzienlijke vooruitgang geboekt, zowel bij het verruimen van de reikwijdte van de rapportage als wat de verbetering van de vergelijkbaarheid van de gegevens betreft.

De lidstaten waren het erover eens dat het openbare verslag naar ontvangend land opgesplitste gegevens (indien voorhanden) zal bevatten over het aantal en de waarde van de verleende vergunningen en de waarde van de feitelijk uitgevoerde goederen. Het zal ook het totale aantal weigeringen voor elke lidstaat bevatten en het totale aantal weigeringen van alle lidstaten voor elk ontvangend land, en aangeven welke criteria zijn vermeld als reden voor weigering en het aantal keren dat die criteria zijn genoemd (zie bijlage II).

Toezicht op de export van niet-militaire goederen voor veiligheids- en politiediensten

De Conventional Arms Exports Working Group (COARM) heeft deze aangelegenheid het hele jaar door op de voet gevolgd. De Commissie heeft haar voornemen te kennen gegeven om een verordeningsvoorstel in te dienen betreffende deze goederen en heeft haar eerste denkbeelden inzake de structuur en de inhoud van dat voorstel geformuleerd; uitsluitend voor foltering gebruikte goederen zouden volledig verboden zijn en er zou een streng toezicht komen op goederen die voor binnenlandse repressie kunnen dienen. COARM blijft deze kwestie volgen.

Tussenhandel in wapens

In het kader van COARM hebben de lidstaten nuttige informatie over het toezicht op de tussenhandel in hun nationale wetgeving bijeengebracht en besproken. In verscheidene lidstaten is er al toezicht op de tussenhandel en in andere lidstaten wordt aan de invoering daarvan gewerkt. De lidstaten hebben besproken hoe het politieke engagement om toezicht te houden op de tussenhandel in wapens kan worden versterkt, zowel tussen de lidstaten als in een ruimer verband. Het Spaanse voorzitterschap heeft een ontwerp van gemeenschappelijk standpunt betreffende het toezicht op de tussenhandel in wapens ingediend, dat momenteel in behandeling is.

Certificaten van eindbestemming

De lidstaten zijn het eens over een gemeenschappelijke kern van gegevens die een eindbestemmingscertificaat, indien een lidstaat dat verlangt, moet bevatten met betrekking tot de export van goederen die voorkomen in de gemeenschappelijke lijst van militaire goederen. Voorts hebben zij een aanvullende reeks van gegevens omschreven die op grond van de nationale wetgeving eveneens kunnen worden verlangd.

Het certificaat van eindbestemming moet minimaal de volgende gegevens bevatten:

- detailgegevens over de uitvoerder, ten minste naam, adres en firmanaam;

- detailgegevens over de eindgebruiker, ten minste naam, adres en firmanaam. Bij uitvoer naar een bedrijf dat de goederen op de lokale markt doorverkoopt, wordt dat bedrijf als de eindgebruiker aangemerkt;

- land van eindbestemming;

- een beschrijving van de uitgevoerde goederen (aard, kenmerken) of verwijzing naar de met de autoriteiten van het land van eindbestemming gesloten overeenkomst;

- hoeveelheid en/of waarde van de uitgevoerde goederen;

- handtekening, naam en status van de eindgebruiker;

- de datum van het eindbestemmingscertificaat;

- clausule inzake eindgebruik of niet-wederuitvoer.

Voorts kunnen de lidstaten overeenkomstig de nationale wetgeving onder meer het volgende verlangen:

- een clausule die wederuitvoer van de onder het eindbestemmingscertificaat vallende goederen verbiedt. Die clausule kan onder meer:

- een algeheel wederuitvoerverbod behelzen;

- bepalen dat wederuitvoer onderworpen is aan de schriftelijke goedkeuring van het oorspronkelijke land van uitvoer;

- wederuitvoer zonder voorafgaande toestemming van de autoriteiten van het land van uitvoer toelaten naar bepaalde, in het eindbestemmingscertificaat genoemde landen;

- vermelding van het eindgebruik van de goederen;

- een toezegging, waar zulks passend is, dat de uitgevoerde goederen niet voor andere doeleinden dan het aangegeven gebruik zullen worden aangewend;

- een toezegging, waar zulks passend is, dat de goederen niet zullen worden gebruikt voor de ontwikkeling, productie of het gebruik van chemische, biologische of nucleaire wapens, of voor raketten die zulke wapens kunnen overbrengen;

- volledige detailgegevens, indien van toepassing, over de tussenpersoon;

- indien het eindbestemmigscertificaat afkomstig is van de overheid van het land van bestemming van de goederen, moet het door de autoriteiten van het land van uitvoer worden gewaarmerkt om de authenticiteit van de handtekening na te gaan alsmede de bevoegdheid van de ondertekenaar om namens zijn overheid verbintenissen aan te gaan (2002).

Productie van militaire goederen in licentie

De lidstaten zijn het erover eens dat bij het onderzoek van vergunningsaanvragen voor de uitvoer van onder toezicht staande technologie of goederen met het oog op productie in derde landen van uitrusting die op de gemeenschappelijke militaire lijst staat, rekening moet worden gehouden met het potentiële gebruik van het eindproduct in het land van productie en met het gevaar dat het eindproduct aan zijn bestemming wordt onttrokken of uitgevoerd naar een ongewenste eindgebruiker.

IJveren voor het doen naleven van de beginselen en criteria van de code door derde landen en internationale organisaties

De gedragscode was een zeer belangrijk thema bij al het politieke overleg dat met derde landen is gevoerd. Momenteel wordt met de Verenigde Staten gepraat over de wijze waarop gevolg kan worden gegeven aan de verklaring van de Europese Unie en de Verenigde Staten van december 2000 over de verantwoordelijkheid van de staten en over transparantie inzake wapenuitvoer.

Het betrekken van de geassocieerde staten bij kennisgevingen van weigering

De lidstaten hebben afgesproken om in geaggregeerde vorm informatie te verstrekken aan de geassocieerde staten en deze staten ertoe aan te zetten op hun beurt aan de lidstaten kennis te geven van weigeringen. De informatie zal via het voorzitterschap verstrekt worden en het volgende behelzen: land van bestemming, korte beschrijving van de goederen en de classificatie ervan op de militaire lijst, de indeling van de eindgebruiker als overheidsinstantie of particuliere entiteit, en de redenen voor de weigering (criteria van de EU-gedragscode).

III. ANDERE IN COARM BEHANDELDE VRAAGSTUKKEN IN VERBAND MET DE UITVOERING VAN DE GEDRAGSCODE

De lidstaten hebben zich verder beijverd voor de verbetering van de praktijken in verband met de gedragscode op de volgende gebieden.

Gemeenschappelijke EU-lijst van militaire goederen

COARM is het erover eens dat de opeenvolgende voorzitterschappen op gezette tijden speciale vergaderingen moeten beleggen (op het niveau van technische deskundigen) om zich te beraden op een eventuele bijwerking van de gemeenschappelijke EU-lijst om rekening te houden met wijzigingen in de WA-lijst, de standpunten van de lidstaten te coördineren en een akkoord te bereiken over eventuele gezamenlijke voorstellen voor wijzigingen in de WA-lijst.

Doorvoer

Wanneer een lidstaat een vergunning verlangt voor doorvoer of overlading van goederen die op de gemeenschappelijke EU-lijst staan, moeten de criteria van de EU-gedragscode betreffende wapenuitvoer door de lidstaten terdege in acht worden genomen bij de behandeling van aanvragen voor een dergelijke vergunning.

IV. PRIORITAIRE RICHTSNOEREN VOOR DE TOEKOMST

In de eerste drie jaarverslagen is de praktijk geïntroduceerd om een aantal richtsnoeren te bepalen voor thema's die in de nabije toekomst beraad of actie vereisen, teneinde de lidstaten en hun partners binnen en buiten de Europese Unie in staat te stellen de vorderingen bij de uitvoering van de code te volgen en te meten.

In diezelfde lijn hebben de lidstaten de onderstaande richtsnoeren vastgesteld:

1. Blijven streven naar grotere harmonisatie van de nationale verslagen, om de transparantie ervan te verbeteren en duidelijker overzichtstabellen te verkrijgen.

2. Zich beijveren voor de definitieve goedkeuring van een systeem van toezicht op de uitvoer van niet-militaire veiligheids- en politie-uitrusting.

3. Voortgaan met de besprekingen over de tussenhandel in wapens aan de hand van de reeds goedgekeurde richtsnoeren, teneinde een gemeenschappelijk standpunt hierover aan te nemen. Regulering van de tussenhandel in wapens in andere desbetreffende gremia bepleiten.

4. Blijven werken aan de standaardisering van de informatie op de eindbestemmingscertificaten.

5. De werkzaamheden voortzetten met betrekking tot fabricage in licentie in derde landen.

6. Nagaan hoe de autoriteiten van elke lidstaat het beste toezicht kunnen houden op de elektronische overdracht van software en technologie in verband met goederen op de gemeenschappelijke lijst.

7. Zich ervoor blijven inzetten om de beginselen en criteria van de code ook bij derde landen en internationale organisaties ingang te doen vinden.

8. Streven naar een grotere betrokkenheid van de kandidaat-lidstaten bij de uitvoering van de gedragscode en praktische steun daartoe verlenen, onder meer door het uitwisselen van informatie over weigeringen.

9. Zoeken naar praktische maatregelen om de implementatie van de weigerings- en raadplegingsmechanismen in de nationale besluitvorming te verbeteren, rekening houdend met de ervaring van de lidstaten en het behandelen van het toenemende aantal weigeringen dat tussen de lidstaten circuleert.

BIJLAGE I

REPERTORIUM VAN OVEREENGEKOMEN PRAKTIJKEN VAN DE LIDSTATEN IN HET KADER VAN DE GEDRAGSCODE

I. INLEIDING

Sedert de aanneming van de gedragscode in 1998 zijn de lidstaten met betrekking tot de code en de uitvoeringsbepalingen ervan een aantal praktijken overeengekomen om de werkingssfeer van de beginselen en uitvoeringsbepalingen van de code te verduidelijken, nader uit te werken en in sommige gevallen te verruimen.

Van de overeengekomen praktijken is melding gemaakt in de jaarverslagen over de toepassing van de gedragscode door de lidstaten. Dit repertorium biedt een systematisch overzicht ervan en zal jaarlijks worden bijgewerkt en bekendgemaakt als bijlage van het jaarverslag. Samen met de code zelf biedt het repertorium een doorzichtig en alomvattend beeld van de gedragscode en de toepassing ervan door de lidstaten.

Het repertorium bestaat uit twee delen, een eerste over de algemene praktijken met betrekking tot het functioneren van de code en een tweede over praktijken die verband houden met concrete uitvoeringsbepalingen van de code. Het jaar van bekendmaking in het jaarverslag staat tussen haakjes. Het repertorium behelst geen aangelegenheden die momenteel besproken worden of als prioriteit voor toekomstige besprekingen zijn aangemerkt.

II. ALGEMENE PRAKTIJKEN MET BETREKKING TOT HET FUNCTIONEREN VAN DE GEDRAGSCODE

1. Uitvoer van voor humanitaire doeleinden gebruikte goederen

COARM heeft zich gebogen over de vraag of het wenselijk is de uitvoer van gereglementeerde goederen voor humanitaire doeleinden toe te staan in omstandigheden waarin anders op grond van de gedragscode een vergunning zou worden geweigerd. In voormalige conflictgebieden kunnen bepaalde soorten gereguleerde goederen een grote bijdrage leveren tot de veiligheid van de burgerbevolking en de economische wederopbouw. De lidstaten zijn tot de conclusie gekomen dat een dergelijke export niet strijdig is met de EU-gedragscode. Net zoals voor alle andere uitvoer moet hier een gevalsgewijze aanpak gevolgd worden, waarbij de criteria van de code volledig in acht genomen worden. De lidstaten zullen afdoende garanties verlangen tegen misbruik van dit soort export en eventueel voorzieningen eisen voor repatriëring van de goederen (2001).

2. Toezicht op de tussenhandel in wapens

In de context van de uitvoering van de gedragscode is de tussenhandel in wapens meermalen in COARM aan de orde gesteld en besproken. Zoals in het tweede jaarverslag in het vooruitzicht was gesteld, hebben de lidstaten hun debat over de procedures voor de bewaking van de tussenhandel in wapens voortgezet en verdiept. Te dien einde zijn zij het eens geworden over een reeks van richtsnoeren inzake bewaking van de tussenhandel in wapens, die als basis voor nationale wetgeving zouden kunnen dienen.

Voorkomen moet worden dat ingezetenen en entiteiten uit de Europese Unie zich met wapenhandelsactiviteiten gaan bezighouden en daarbij embargo's van de lidstaten, de Europese Unie, de Verenigde Naties of de Organisatie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa (OVSE), of de exportcriteria van de EU-gedragscode voor wapenuitvoer omzeilen; ook is het wenselijk de nodige instrumenten te ontwikkelen voor gegevensuitwisseling over zowel legale als illegale tussenhandelsactiviteiten en aldus de samenwerking in de Europese Unie te verbeteren ter voorkoming en bestrijding van illegale wapenhandel. Zo hebben de lidstaten afgesproken dat er toezicht moet komen op tussenhandelaars in wapens die op het grondgebied van de Europese Unie wonen of er gevestigd zijn en/of tussenhandelsactiviteiten die plaatsvinden op het grondgebied van de lidstaten. Dat toezicht moet de activiteiten bestrijken van personen en entiteiten die optreden als agent, handelaar of makelaar bij onderhandelingen over en totstandbrenging van transacties die betrekking hebben op de overdracht van wapens en militaire goederen van een derde land naar een ander. Tevens zal er een duidelijk kader voor legale tussenhandelsactiviteiten worden geschapen.

Ter voorkoming van leemten in de regelgeving als gevolg van verschillende nationale benaderingen en om het lidstaten die de nationale regelgeving willen uitbouwen of verder willen uitwerken, gemakkelijker te maken, is een aantal suggesties voor toezicht op de activiteiten van tussenhandelaars in wapens geëvalueerd en zijn de onderstaande conclusies getrokken.

Voor transacties met aankoop en verkoop (waarbij de wapens of militaire goederen de wettige eigendom van de tussenhandelaar worden) of bemiddeling (zonder directe verwerving van eigendom) moet een vergunning of schriftelijke machtiging verkregen worden van de bevoegde autoriteiten in de lidstaat waar de tussenhandelsactiviteiten plaatsvinden of de tussenhandelaar zijn woonplaats heeft of wettig gevestigd is. Dergelijke aanvragen moeten geval per geval worden getoetst aan de criteria van de EU-gedragscode betreffende wapenuitvoer.

Daarnaast moeten de lidstaten ernstig nadenken over de registratie van tussenhandelaars of een verplichting voor dezen om een schriftelijke machtiging te verkrijgen van de bevoegde autoriteiten van de lidstaat waar zij wonen of gevestigd zijn. Bij het onderzoek van een aanvraag om machtiging tot uitoefening van tussenhandelsactiviteiten moeten gegevens over betrokkenheid bij illegale activiteiten in aanmerking worden genomen. Een dergelijk systeem van registratie of machtiging mag niet worden opgevat als zou het welke vorm dan ook van officiële goedkeuring van tussenhandelaarsactiviteiten impliceren, hetgeen ook duidelijk blijkt uit de handhaving van een systeem van individuele en algemene vergunningen voor transacties.

Het wettelijke toezicht op dit belangrijke gebied moet onderbouwd zijn met doeltreffende sancties. De lidstaten zouden informatie kunnen uitwisselen over wetgeving, geregistreerde tussenhandelaars en tussenhandelaars met een achtergrond van bewezen betrokkenheid bij illegale activiteiten, en zouden in COARM verder kunnen praten over het nader omschrijven van onder meer mogelijke criteria voor de beoordeling van aanvragen tot registratie als tussenhandelaar of ter verkrijging van machtiging om als tussenhandelaar op te treden.

In het kader van COARM hebben de lidstaten nuttige informatie over het toezicht op de tussenhandel in hun nationale wetgevingen bijeengebracht en besproken. In verscheidene lidstaten is er al toezicht op de tussenhandel en in andere lidstaten wordt aan de invoering daarvan gewerkt. De lidstaten hebben besproken hoe het politieke engagement om toezicht te houden op de tussenhandel in wapens kan worden versterkt, zowel tussen de lidstaten als in een ruimer verband. Het Spaanse voorzitterschap heeft een ontwerp van gemeenschappelijk standpunt betreffende het toezicht op de tussenhandel in wapens ingediend, dat momenteel in behandeling is (2002).

3. Immateriële overdracht van technologie

COARM onderschrijft het belang van onderzoek naar het creëren van daadwerkelijk wettelijk toezicht op de elektronische overdracht van software en technologie in verband met goederen die op de gemeenschappelijke lijst voorkomen, hetgeen in sommige lidstaten al gebeurt. Zij besloot haar besprekingen hierover voort te zetten rekening houdend met het werk dat inzake goederen voor tweeërlei gebruik is gedaan (2001).

4. Doorvoer

Wanneer een lidstaat een vergunning verlangt voor doorvoer of overlading van goederen die op de gemeenschappelijke EU-lijst staan, moeten de criteria van de EU-gedragscode betreffende wapenuitvoer door de lidstaten terdege in acht worden genomen bij de behandeling van aanvragen voor een dergelijke vergunning (2002).

5. Productie van militaire goederen in licentie

In haar bezorgdheid over de gevolgen van de ongecontroleerde stroom en destabiliserende accumulatie van wapens en andere militaire goederen, en de proliferatie van de technologie en de middelen om die goederen te vervaardigen, heeft de Europese Unie maatregelen genomen om het toezicht op de wapenuitvoer te consolideren en te versterken, om de internationale samenwerking op dit gebied te bevorderen en een bijdrage te leveren aan de conflictpreventie. In dit verband onderkent de Europese Unie de bijzondere verantwoordelijkheid van de wapenuitvoerende staten. Onder verwijzing naar de EU-gedragscode betreffende wapenuitvoer van 8 juni 1998 zijn de lidstaten het erover eens geworden dat bij het onderzoek van vergunningsaanvragen voor de uitvoer van onder toezicht staande technologie of goederen met het oog op productie in derde landen van uitrusting die op de gemeenschappelijke militaire lijst staat, rekening zal worden gehouden met het potentiële gebruik van het eindproduct in het land van productie en met het gevaar dat het eindproduct aan zijn bestemming wordt onttrokken of wordt uitgevoerd naar een ongewenste eindgebruiker (2002).

III. PRAKTIJKEN IN VERBAND MET DE UITVOERINGSBEPALINGEN VAN DE GEDRAGSCODE

Uitvoeringsbepaling 3

De EU-lidstaten verspreiden langs diplomatieke weg details over vergunningen die geweigerd worden op grond van de gedragscode voor militair materieel en lichten daarbij toe waarom de vergunning is geweigerd. Voor de mededeling van de details wordt gebruikgemaakt van het model in bijlage A. Alvorens een lidstaat een vergunning verleent die de afgelopen drie jaar door een of meer andere lidstaten geweigerd is, raadpleegt hij eerst die lidstaat of lidstaten. Besluit hij na raadpleging toch een vergunning te verlenen, dan brengt hij de lidstaat of lidstaten van de oorspronkelijke weigering(en) daarvan op de hoogte en geeft een gedetailleerde uitleg van zijn motivering. Het besluit om militair materieel al dan niet over te dragen, behoort tot de nationale bevoegdheid van de lidstaten. Er is sprake van weigering van een vergunning wanneer een lidstaat de toestemming voor de feitelijke verkoop of uitvoer van het betrokken materieel weigert, terwijl die verkoop of de totstandkoming van de betrokken overeenkomst normaal gesproken zou zijn doorgegaan. Daartoe kan een mee te delen weigering in overeenstemming met de nationale procedures de weigering van toestemming voor het beginnen van onderhandelingen of een afwijzende beschikking op een formeel eerste verzoek om inlichtingen inzake een specifieke order omvatten.

1. Kennisgevingen van weigering en raadplegingen

Het serienummer ter aanduiding van het land van oorsprong en het nummer van de weigering zullen worden ingevoerd voor kennisgevingen van weigering (vergezeld van de communautaire kenletters van de betrokken lidstaat en vermelding van het jaar).

Weigeringen waartegen nog een beroep krachtens de nationale procedures hangende is, zullen bij kennisgeving uit hoofde van de gedragscode voorzien worden van een vermelding in die zin.

Besluiten om bestaande vergunningen in te trekken zullen op dezelfde wijze behandeld worden als afwijzingen van vergunningsaanvragen.

Kennisgevingen van weigering die in de internationale exportcontroleregimes in omloop zijn gebracht, zullen ook als kennisgevingen in het kader van de gedragscode in omloop worden gebracht, als zij voor de werkingssfeer van de code relevant zijn.

Een periode van twee tot vier weken vanaf de datum waarop het verzoek om raadpleging is ontvangen, geldt voor de raadplegingsprocedure zoals bedoeld in uitvoeringsbepaling 3 van de code, tenzij de betrokken partijen een andere termijn overeenkomen.

Wanneer een wapenembargo wordt opgeheven, lopen weigeringen die louter op het embargo berusten, af, tenzij zij binnen een termijn van een maand door het land waar de vergunning is geweigerd, worden vernieuwd op grond van andere criteria van de code.

Kennisgevingen van weigering moeten de volgende gegevens bevatten:

- land van bestemming;

- volledige beschrijving van de goederen (met het overeenkomstige nummer van de gemeenschappelijke lijst);

- afnemer (met vermelding van diens hoedanigheid: overheidsinstantie, politie, leger, zeemacht, luchtmacht of paramilitaire troepen, dan wel een privaatrechtelijke natuurlijke of rechtspersoon, en indien de weigering op criterium 7 gebaseerd is, de naam van de natuurlijke of rechtspersoon);

- beschrijving van het eindgebruik;

- redenen van de weigering (met vermelding niet alleen van het/de nummer(s) van de criteria, maar ook van de elementen waarop de beoordeling berust);

- datum van de weigering (of informatie over de datum waarop die zal ingaan, als de weigering nog niet van kracht is).

Van een weigering van een vergunning voor een transactie die in wezen identiek geacht wordt met een transactie waarvan reeds door een andere lidstaat kennisgeving van weigering is gedaan, moet eveneens kennis worden gegeven.

De raadplegende staat moet steeds feedback over zijn uiteindelijke beslissing geven aan de kennisgevende staat, ongeacht of de vergunning wordt verleend of geweigerd.

Weigeringen die meer dan drie jaar geleden zijn afgegeven, lopen niet af, ook al vervalt de raadplegingsplicht krachtens de gedragscode na drie jaar, maar kunnen onderwerp zijn van uitwisseling van informatie (2000).

2. Dialoog over "undercuts"

Gevallen waarin raadpleging wegens weigering van een vergunning tot een positief besluit leidt, kunnen bijzonder nuttig zijn om de dialoog over de interpretatie van de criteria van de code te bevorderen en aldus de convergentie op het gebied van de uitvoer van conventionele wapens te doen toenemen.

Dergelijke gevallen zouden kunnen berusten op de ontwikkeling van de toestand in het betrokken bestemmingsland en/of zouden de verschillende interpretaties van de criteria onder de aandacht kunnen brengen. Lidstaten die besluiten geen rekening te houden met een weigeringsbeslissing, accepteren derhalve om, voorzover dit te verenigen valt met nationale overwegingen, informatie over dat besluit op vertrouwelijke wijze mee te delen niet alleen (zoals de tekst bepaalt) aan het land dat de vergunning heeft geweigerd, maar ook - in het kader van COARM - aan alle lidstaten (2001).

3. Het begrip "in wezen identieke transactie"

De besprekingen in COARM hebben de volgende gezamenlijke aanpak opgeleverd.

Door het in de gedragscode omschreven weigeringsmechanisme dagelijks toe te passen, zal men voldoende ervaring krijgen om duidelijk uit te maken wat onder "in wezen identieke transacties" moet worden verstaan.

Dat zal worden vergemakkelijkt als bij de toetsing van de transacties een alomvattende aanpak wordt gehanteerd en het begrip "in wezen identiek" voorshands ruim wordt geïnterpreteerd. Tijdens de daaropvolgende raadpleging kan voldoende ervaring worden opgedaan om het begrip geleidelijk nauwkeuriger te gaan definiëren.

Om dit proces te versnellen, zal de raadplegende lidstaat in COARM, voorzover dit verenigbaar is met nationale overwegingen, op vertrouwelijke basis informatie uitwisselen met andere lidstaten van de Europese Unie telkens wanneer uit de raadpleging blijkt dat twee transacties niet in wezen identiek waren. Volgens de logica van het raadplegingsmechanisme worden die gevallen niet als "undercuts" beschouwd (2000).

Uitvoeringsbepaling 4

De lidstaten houden dergelijke weigeringen en raadplegingen vertrouwelijk en halen er geen commercieel voordeel uit.

1. Vertrouwelijkheid bij raadplegingen

De lidstaten hebben zich beraden over de regelingen voor de raadplegingsprocedure en meer bepaald de problematiek van de noodzakelijke vertrouwelijkheid van zulke contacten, die evenwel de met de gedragscode beoogde transparantie niet in de weg mag staan (2000).

Uitvoeringsbepaling 5

De lidstaten zetten zich in voor de spoedige aanneming van een gemeenschappelijke lijst van militair materieel waarop de gedragscode van toepassing is en die gebaseerd is op soortgelijke nationale en internationale lijsten. Zolang een dergelijke lijst niet is vastgesteld, wordt de gedragscode toegepast aan de hand van nationale controlelijsten waarin, in voorkomend geval, onderdelen van relevante internationale lijsten zijn overgenomen.

1. De gemeenschappelijke lijst

De gemeenschappelijke lijst van militaire goederen is op 13 juni 2000 door de Raad aangenomen en bekendgemaakt in het Publicatieblad van 8 juli 2000. De Raad heeft besloten de lijst bekend te maken overeenkomstig het aan de code ten grondslag liggende beginsel van ruime transparantie.

De lidstaten zullen de referenties van de gemeenschappelijke lijst nu hanteren bij kennisgevingen van weigering (met terugwerkende kracht voor eerdere kennisgevingen van weigering), waardoor de gegevensuitwisseling hierover duidelijker en eenvoudiger zal worden.

Van weigeringen betreffende goederen die onder het nationaal toezicht van de lidstaten vallen maar niet in bovengenoemde lijst voorkomen, wordt verder kennis gegeven aan alle lidstaten. De lidstaten die op deze goederen geen toezicht uitoefenen, delen zulks mee aan de andere lidstaten.

De gemeenschappelijke lijst van militaire goederen heeft de status van een politieke verbintenis in het kader van het gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid. In die zin zijn alle lidstaten de politieke verbintenis aangegaan ervoor te zorgen dat hun nationale wetgeving hen in staat stelt toezicht uit te oefenen op de export van alle goederen op de lijst. De gemeenschappelijke lijst van militaire goederen geldt als referentie voor de nationale militaire lijsten van de lidstaten, maar komt niet in de plaats daarvan.

Aangezien de lijst evolutief is, zullen de lidstaten die regelmatig blijven bijwerken in het kader van COARM.

De lidstaten hebben te kennen gegeven dat zij demarches zouden ondersteunen die erop gericht zijn goederen van de gemeenschappelijke lijst van militaire goederen die niet in de WA-lijst zijn opgenomen, voor te stellen voor opneming in het WA (2000).

COARM is het erover eens dat de opeenvolgende voorzitterschappen op gezette tijden speciale vergaderingen moeten beleggen (op het niveau van technische deskundigen) om zich te beraden op een eventuele bijwerking van de gemeenschappelijke EU-lijst om rekening te houden met wijzigingen in de WA-lijst, de standpunten van de lidstaten te coördineren en een akkoord te bereiken over eventuele gezamenlijke voorstellen voor wijzigingen in de WA-lijst (2002).

2. Toezicht op de export van niet-militaire goederen voor veiligheids- en politiediensten

COARM heeft toegezegd een gemeenschappelijke lijst op te stellen van niet-militaire goederen voor veiligheids- en politiediensten, waarvan de uitvoer zou worden bewaakt volgens criterium twee van de code "Eerbiediging van de rechten van de mens in het land van eindbestemming". De Commissie heeft nu een voorstel aangekondigd voor een communautair mechanisme voor toezicht op de uitvoer van niet-militaire goederen die voor interne repressie kunnen worden gebruikt (2001).

De Commissie heeft haar voornemen te kennen gegeven om een verordeningsvoorstel in te dienen betreffende deze goederen en heeft haar eerste denkbeelden inzake de structuur en de inhoud van dat voorstel geformuleerd; uitsluitend voor foltering gebruikte goederen zouden volledig verboden zijn en er zou een streng toezicht komen op goederen die voor binnenlandse repressie kunnen dienen (2002).

Uitvoeringsbepaling 7

Teneinde de gedragscode zo doeltreffend mogelijk te maken, streven de lidstaten in het kader van het GBVB naar versterking van hun samenwerking en bevordering van hun convergentie op het gebied van de uitvoer van conventionele wapens.

1. Beroep

COARM heeft een gedachtewisseling gehouden over de mogelijke beroepsprocedures inzake de uitvoer van militair materieel (2001).

2. Certificaten van eindbestemming

De lidstaten zijn het eens over een gemeenschappelijke kern van gegevens die een eind-bestemmingscertificaat, indien een lidstaat dat verlangt, moet bevatten met betrekking tot de export van goederen die voorkomen in de gemeenschappelijke lijst van militaire goederen. Voorts hebben zij een aanvullende reeks gegevens omschreven die op grond van de nationale wetgeving eveneens kunnen worden verlangd.

Het certificaat van eindbestemming moet minimaal de volgende gegevens bevatten:

- detailgegevens over de uitvoerder, ten minste naam, adres en firmanaam;

- detailgegevens over de eindgebruiker, ten minste naam, adres en firmanaam. Bij uitvoer naar een bedrijf dat de goederen op de lokale markt doorverkoopt, wordt dat bedrijf als de eindgebruiker aangemerkt;

- land van eindbestemming;

- een beschrijving van de uitgevoerde goederen (aard, kenmerken) of verwijzing naar de met de autoriteiten van het land van eindbestemming gesloten overeenkomst;

- hoeveelheid en/of waarde van de uitgevoerde goederen;

- handtekening, naam en status van de eindgebruiker;

- de datum van het eindbestemmingscertificaat;

- clausule inzake eindgebruik of niet-wederuitvoer.

Voorts kunnen de lidstaten overeenkomstig de nationale wetgeving onder meer het volgende verlangen:

- een clausule die wederuitvoer van de onder het eindbestemmingscertificaat vallende goederen verbiedt. Die clausule kan onder meer:

- een algeheel wederuitvoerverbod behelzen;

- bepalen dat wederuitvoer onderworpen is aan de schriftelijke goedkeuring van het oorspronkelijke land van uitvoer;

- wederuitvoer zonder voorafgaande toestemming van de autoriteiten van het land van uitvoer toelaten naar bepaalde, in het eindbestemmingscertificaat genoemde landen;

- vermelding van het eindgebruik van de goederen;

- een toezegging, waar zulks passend is, dat de uitgevoerde goederen niet voor andere doeleinden dan het aangegeven gebruik zullen worden aangewend;

- een toezegging, waar zulks passend is, dat de goederen niet zullen worden gebruikt voor de ontwikkeling, productie of het gebruik van chemische, biologische of nucleaire wapens, of voor raketten die zulke wapens kunnen overbrengen;

- volledige detailgegevens, indien van toepassing, over de tussenpersoon;

- indien het eindbestemmingscertificaat afkomstig is van de overheid van het land van bestemming van de goederen, moet het door de autoriteiten van het land van uitvoer worden gewaarmerkt om de authenticiteit van de handtekening na te gaan alsmede de bevoegdheid van de ondertekenaar om namens zijn overheid verbintenissen aan te gaan (2002).

3. Coördinatie tussen de lidstaten

De coördinatie binnen de Europese Unie was voorbeeldig op de VN-conferentie over de illegale handel in handvuurwapens en lichte wapens (New York, 9-20 juli 2001), waar de Europese Unie als enige groep van staten met een alomvattend actieplan is gekomen.

De Europese Unie is ook op het voorplan getreden in de voorbereidende comitévergaderingen van de Conferentie, waar zij op voortvarende wijze met één duidelijke stem (die van het voorzitterschap) uiting heeft gegeven aan haar ambities op dit gebied (2001).

Uitvoeringsbepaling 8

Iedere lidstaat doet een vertrouwelijk jaarverslag over zijn uitvoer op defensiegebied en de uitvoering van de code toekomen aan de andere lidstaten. Deze verslagen worden besproken tijdens een jaarlijkse bijeenkomst in GBVB-verband. Tijdens die bijeenkomst wordt ook de manier waarop de gedragscode wordt gebruikt, geëvalueerd, wordt bezien of de code op bepaalde punten moet worden verbeterd en wordt een geconsolideerd verslag, gebaseerd op de bijdragen van de lidstaten, aan de Raad voorgelegd.

1. Harmonisatie van de nationale verslagen

De lidstaten waren het erover eens dat het openbare verslag naar ontvangend land opgesplitste gegevens (indien voorhanden) zal bevatten over het aantal en de waarde van de verleende vergunningen en de waarde van de feitelijk uitgevoerde goederen. Het zal ook het totale aantal weigeringen voor elke lidstaat bevatten en het totale aantal weigeringen van alle lidstaten voor elk ontvangend land, en aangeven welke criteria zijn vermeld als reden voor weigering en het aantal keren dat die criteria zijn genoemd (2002).

Uitvoeringsbepaling 9

De EU-lidstaten beoordelen in voorkomend geval in het kader van het GBVB gezamenlijk de situatie van potentiële of werkelijke ontvangers van wapens uit de lidstaten in het licht van de beginselen en criteria van de gedragscode.

1. Raadplegingen in COARM

Elk individueel geval van wapenuitvoer kan in COARM aan de orde worden gesteld indien het dienstig geacht wordt voor besprekingen over nationale vergunningverlening (1999).

De lidstaten blijven informatie uitwisselen over de nationale interpretatie van embargo's die zijn opgelegd door de Verenigde Naties, de Europese Unie en de Organisatie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa.

De lidstaten plegen ook overleg inzake het nationale beleid betreffende toezicht op de wapenuitvoer naar bepaalde embargovrije landen of regio's waarop nauwlettend wordt toegezien (bestaan van een intern of extern conflict, mensenrechtensituatie, enz.) (2000).

2. Ontwikkeling van de uitwisseling van informatie over het nationale beleid inzake toezicht op de wapenuitvoer naar bepaalde landen die bijzondere waakzaamheid vereisen

Een omvangrijk bestand van weigeringen waarvan in het kader van het codesysteem kennis is gegeven, vormt de concrete basis voor die gegevensuitwisseling. Daarnaast worden door alle lidstaten op regelmatige en systematische basis ideeën en gegevens uitgewisseld in COARM, waarbij de aandacht op concrete landen en regio's wordt toegespitst (2001).

Uitvoeringsbepaling 11

De lidstaten spannen zich tot het uiterste in om andere wapenexporterende staten ertoe over te halen de beginselen van deze gedragscode te onderschrijven.

1. Derde landen

Niet-EU-landen die verklaard hebben zich achter de beginselen en criteria van de code te scharen en die betrokken zijn bij de herstructurering van de Europese defensie-industrie, moeten toegang krijgen tot de evoluerende interpretatie van de beginselen en criteria van de code. Dit behelst geen toegang tot informatie die beschikbaar is gemaakt in de loop van de procedures zoals bedoeld in de uitvoeringsbepalingen van de code.

De Europese Unie en de lidstaten blijven andere wapenexporterende landen ertoe aanzetten de beginselen van de code te onderschrijven (2001).

De gedragscode was een zeer belangrijk thema bij al het politieke overleg dat met derde landen is gevoerd. Momenteel wordt met de Verenigde Staten gepraat over de wijze waarop gevolg kan worden gegeven aan de verklaring van de Europese Unie en de Verenigde Staten van december 2000 over de verantwoordelijkheid van de staten en over transparantie inzake wapenuitvoer (2002).

2. Het betrekken van de geassocieerde staten bij kennisgevingen van weigering

De lidstaten hebben afgesproken om in geaggregeerde vorm informatie te verstrekken aan de geassocieerde staten en deze staten ertoe aan te zetten op hun beurt aan de lidstaten kennis te geven van weigeringen. De informatie zal via het voorzitterschap verstrekt worden en het volgende behelzen: land van bestemming, korte beschrijving van de goederen en de classificatie ervan op de militaire lijst, de indeling van de eindgebruiker als overheidsinstantie of particuliere entiteit, en de redenen voor de weigering (criteria van de EU-gedragscode) (2002).

BIJLAGE II

INFORMATIE OVER DE UITVOER VAN CONVENTIONELE WAPENS EN DE TOEPASSING VAN DE GEDRAGSCODE IN DE LIDSTATEN VOOR DE VERSLAGPERIODE 1 JANUARI-31 DECEMBER 2001

Het vergaren van statistische gegevens varieert van lidstaat tot lidstaat; er is geen gemeenschappelijke standaard. Niet alle lidstaten konden de gegevens voor de tabellen aanleveren, wegens geldende procedures op het gebied van de wapenexportcontrole of de wetgeving inzake gegevensbescherming.

De bijgaande tabellen bevatten de volgende informatie:

TABEL A

- Opsplitsing per land voor elke lidstaat(1): (a) = aantal verleende vergunningen (indien beschikbaar), (b) = waarde van de verleende vergunningen in euro (indien beschikbaar), (c) = waarde van de wapenexport in euro (indien beschikbaar) (Totalen per regio zijn vetgedrukt).

- Totale export per lidstaat en totale EU-export naar elke bestemming(2): (a) = aantal verleende vergunningen (indien beschikbaar), (b) = waarde van de verleende vergunningen in euro (indien beschikbaar), (c) = waarde van de wapenexport in euro (indien beschikbaar), (d) = aantal weigeringen van vergunning, (e) = criteriumnummers waarop de weigeringen berusten (tussen haakjes bij benadering het aantal keren dat elk criterium is genoemd); afwijkingen in de algemene totalen per regio en het algemene totaal per lidstaat worden toegelicht in de voetnoten 4 en 8, die ook voor verscheidene lidstaten zouden kunnen gelden.

TABEL B

Totaalaantal raadplegingen geïnitieerd door elke lidstaat en totaalaantal keren dat elke lidstaat geraadpleegd is.

TABEL C

Internetadressen voor de nationale verslagen over wapenuitvoer.

TABEL A((Deze tabel bestaat alleen in het Engels.))

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

TABEL B

Totaalaantal raadplegingen geïnitieerd door elke lidstaat en totaalaantal keren dat elke lidstaat geraadpleegd is

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

TABEL C

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

(1) Om de tabel leesbaarder te maken zijn de waarden "nihil" en/of de vermelding "niet beschikbaar" weggelaten.

(2) Om de tabel leesbaarder te maken zijn de waarden "nihil" en/of de vermelding "niet beschikbaar" weggelaten.