De taken waarmee het EUIPO is belast, kunnen in vier hoofdgebieden worden onderverdeeld:

Met het relevantiecriterium is onderzocht in hoeverre de oorspronkelijke doelstellingen van de verordening adequaat zijn en nog steeds beantwoorden aan de huidige behoeften.

In de evaluatie is de verordening en de uitvoering die het EUIPO daaraan heeft gegeven, beoordeeld aan de hand van de vijf uniforme evaluatiecriteria: i) doeltreffendheid, ii) doelmatigheid, iii) samenhang, iv) relevantie en v) meerwaarde van de EU.

De Commissie heeft in 2016 het startsein voor de evaluatie gegeven. Een externe contractant heeft een onderzoek gedaan, dat in 2018 is verschenen. In dat onderzoek werd als belangrijkste beperking geconstateerd dat de evaluatie te vroeg kwam, want de eerste resultaten werden pas tussen 2015 en 2017 zichtbaar. Om de evaluatie te verbeteren, heeft de Commissie de reikwijdte ervan uitgebreid tot alle werkzaamheden die het EUIPO in het kader van de verordening tot 31 december 2019 heeft verricht.

In dit verslag evalueert de Commissie de uitvoering en de werking van de verordening en beoordeelt zij of de oorspronkelijke doelstellingen ervan nog steeds gelden en of die op doelmatige en samenhangende wijze zijn gerealiseerd. In dit verslag wordt niet ingegaan op de werkzaamheden van het EUIPO die buiten het bestek van de verordening vallen, te weten het inschrijven van merken en modellen, noch op de algemene werking van het EUIPO.

Voorts is in de verordening het volgende bepaald: “[het Bureau] organiseert, assisteert en ondersteunt [...] bijeenkomsten van deskundigen, overheden en belanghebbende partijen die bijeenkomen onder de naam “Europees Waarnemingscentrum voor inbreuk op intellectuele-eigendomsrechten” (“het Waarnemingscentrum”)”. Op 31 december 2019 bestond het waarnemingscentrum uit 123 vertegenwoordigers van nationale autoriteiten, het bedrijfsleven, consumentenorganisaties en het maatschappelijk middenveld, alsook van diverse internationale organisaties en institutionele organen, zoals de OESO, de Werelddouaneorganisatie, het Europees Octrooibureau, het Europees Parlement en Europol. Aan de vergaderingen van het waarnemingscentrum nemen ook ambtenaren van de diverse diensten van de Commissie deel.

In 2012 is bij Verordening nr. 386/2012 (hierna “de verordening”) het waarnemingscentrum, thans het Europees Waarnemingscentrum voor inbreuken op intellectuele-eigendomsrechten genaamd, bij het EUIPO ondergebracht, samen met een reeks taken met als doel de activiteiten van nationale overheden, het private bedrijfsleven en de instellingen van de Unie in de strijd tegen inbreuken op IE-rechten te faciliteren. Deze taken werden toegevoegd aan de hoofdopdracht van het EUIPO om de systemen voor Uniemerken en Uniemodellen te beheren en de inschrijving van zulke rechten op EU-niveau te verzorgen.

In 2010 heeft de Raad van de Europese Unie de Commissie verzocht de reikwijdte van de bevoegdheden, taken en rol van het waarnemingscentrum uit te werken, wat de Commissie tot het voorstel heeft gebracht om het waarnemingscentrum onder te brengen bij het Bureau voor intellectuele eigendom van de Europese Unie (EUIPO).

Voor de EU is intellectuele eigendom bijzonder belangrijk. Europa blinkt uit in knowhow, creativiteit en innovatie. In 2016 realiseerden sectoren in de EU die intensief gebruikmaken van IE-rechten 82 % van de uitvoer van de Unie, wat neerkomt op een handelsoverschot van ongeveer 182 miljard EUR. Octrooien, handelsmerken, auteursrecht, ontwerpen en geografische aanduidingen beschermen het bedrijfsleven in de EU tegen oneerlijk kopieerwerk door concurrenten die niet in creativiteit, onderzoek en ontwikkeling hebben geïnvesteerd. Het IE-stelsel biedt ook bescherming tegen de activiteiten van criminele organisaties die consumenten en bedrijven misleiden met slecht gemaakte (en vaak gevaarlijke) namaakspullen. Nagemaakte goederen kunnen ernstige gevolgen hebben voor de gezondheid en de veiligheid van de consument, evenals kwalijke gevolgen voor het milieu. De namaak en piraterij van producten is het werk van criminele organisaties met een mondiaal bereik en kan alleen worden bestreden door samenwerking tussen de publieke, particuliere en maatschappelijke sector, binnen de EU maar ook in samenwerking met landen buiten de EU.

1) onderzoek naar en kennisuitwisseling over de rol van IE, de schaal en gevolgen van IE-inbreuken, en goede praktijken voor de handhaving van IE-rechten en voorkoming van inbreuken;

2) voorlichting over IE, onder andere over de risico’s en de kwalijke gevolgen van namaak en piraterij;

3) samenwerking tussen autoriteiten alsook tussen autoriteiten en houders van IE-rechten, bijvoorbeeld door de ontwikkeling van instrumenten en het stimuleren van technologieën om de handhaving van IE-rechten te ondersteunen; en

4) samenwerking inzake de handhaving van IE-rechten met IE-bureaus in landen buiten de EU.

In de evaluatie werd vastgesteld dat de taken waarmee het EUIPO is belast ook vandaag nog allemaal relevant zijn.

Het illegaal online aanbieden en gebruiken van auteursrechtelijk beschermde inhoud, zoals films, muziek en live sportevenementen, komt nog altijd op grote schaal voor. Van 2012 tot en met 2016 leverde piraterij in de EU de muziekindustrie een gemiddeld jaarlijks verlies op van 200 miljoen EUR en 1 300 banen. De waarde van de invoer van namaakartikelen in de EU steeg van 85 miljard EUR in 2013 (wat overeenkomt met 5 % van de totale EU-invoer) tot 121 miljard EUR in 2016 (6,8 % van de totale EU-invoer), met verlies aan bedrijfsinkomsten, belastinginkomsten en banen tot gevolg.

Uit de door de contractant gehouden interviews en de feedback die door middel van de openbare raadpleging werd verkregen, bleek een grote consensus ten aanzien van het belang van de taken waarmee het EUIPO uit hoofde van de verordening is belast.

Hoewel sommige belanghebbenden, met name enkele vertegenwoordigers van merkhouders, sceptisch waren over de samenwerking met autoriteiten van landen buiten de EU, vond niettemin 62 % van de deelnemers aan de openbare raadpleging deze samenwerking belangrijk. De door de contractant ondervraagde belanghebbenden waren het erover eens dat “(...) veel nagemaakte goederen uit derde landen afkomstig zijn. Er kan veel worden gedaan om beter inzicht te krijgen in namaakpraktijken in derde landen en daar tegen op te treden, vooral in China, Zuidoost-Azië en Zuid-Amerika.” Namaak en piraterij kunnen inderdaad niet doeltreffend worden aangepakt door louter op de interne markt in te grijpen zonder oog te hebben voor de plaatsen waar de productie plaatsheeft of de wegen waarlangs de namaakartikelen worden gedistribueerd. Daarnaast brengen nagemaakte Europese merken en de illegale distributie van auteursrechtelijk beschermde werken in landen buiten de EU ook schade toe aan Europese ondernemingen.

Niet alle belanghebbenden zijn even positief over de opdracht van het EUIPO tot bevordering van tracking- en tracingsystemen waarmee authentieke producten van namaakartikelen kunnen worden onderscheiden. Sommige burgers maakten zich zorgen ten aanzien van de privacy, terwijl rechthebbenden dergelijke systemen over het algemeen als ongeschikt voor standaardisatie beschouwen omdat er geen universele oplossing bestaat. Hoewel tracking- en tracingoplossingen vrijelijk met elkaar moeten kunnen concurreren, dienen kmo’s en consumenten eenvoudig toegang te hebben tot informatie over de diverse technische oplossingen die worden toegepast. Het EUIPO kan, zonder bepaalde producten te bevoordelen, aan bewustmaking doen en voor meer transparantie zorgen. De helft van de deelnemers aan de openbare raadpleging (54 %) en 82 % van degenen in de categorie beroepsbeoefenaren en organisaties zijn van oordeel dat de taken van het EUIPO op dit vlak belangrijk zijn.

Uit de evaluatie is niet gebleken dat er sprake is van lacunes in het takenpakket dat krachtens de verordening aan het EUIPO is toegewezen.

B. Doeltreffendheid

De onmiddellijke operationele doelstelling die de Commissie nastreefde was om ervoor te zorgen dat het waarnemingscentrum beschikte over de benodigde infrastructuur voor de doeltreffende uitvoering van zijn werkzaamheden. Voordat de verordening werd vastgesteld, telden de diensten van de Commissie drie medewerkers die zich bezighielden met het beheer van het waarnemingscentrum. Eind 2019 had de afdeling Waarnemingscentrum van het EUIPO 55 medewerkers in dienst. De uitgaven van het EUIPO in het kader van de werkzaamheden uit hoofde van de verordening bedroegen 2,4 miljoen EUR in 2012 en 11,7 miljoen EUR in 2019.

Het EUIPO heeft het netwerk van het waarnemingscentrum uitgebreid en de gaten in de eerdere samenstelling daarvan gedicht door maatschappelijke organisaties en een aantal organisaties met relevante deskundigheid op te nemen. Eind 2019 bestond dat netwerk uit 123 vertegenwoordigers, onder wie acht vertegenwoordigers van consumenten- en andere maatschappelijke organisaties. Het EUIPO zorgt er steeds voor dat het netwerk van belanghebbenden nauw betrokken blijft bij de planning en uitvoering van zijn werkprogramma’s. Desondanks wezen enkele belanghebbenden erop dat zij in een paar uitzonderlijke gevallen onvoldoende door het EUIPO waren geraadpleegd.

Uit de evaluatie komt ook een positief beeld naar voren over de werkzaamheden die het EUIPO heeft uitgevoerd. Hoewel het EUIPO een goede administratie van zijn werkzaamheden bijhoudt, moet het monitoringsmechanismen opzetten om het effect en het rendement van die werkzaamheden te kunnen inschatten, de prioriteitstelling en planning te verbeteren, en toekomstige evaluaties te ondersteunen.

In het onderzoek van de contractant werd geconstateerd dat het EUIPO, door de verwezenlijking van alle doelstellingen, een duidelijke bijdrage aan de effectieve bescherming van IE-rechten heeft geleverd, op een van het bedrijfsleven onafhankelijke wijze. Daarnaast meent 43 % van de deelnemers aan de openbare raadpleging dat het EUIPO goede tot zeer goede resultaten heeft geboekt bij het verbeteren van de bescherming van IE-rechten. Het percentage positieve meningen ligt hoger onder beroepsbeoefenaren en organisaties (68 %).

Het EUIPO heeft een transparante methode ontwikkeld voor het bepalen van de schaal en de gevolgen van inbreuken op IE-rechten, een taak die van cruciaal belang is. Het EUIPO heeft ook onderzoek verricht naar de bijdrage van sectoren die intensief gebruikmaken van IE-rechten aan de economie en naar de rol van IE bij de prestaties van ondernemingen. Naast veel andere thema’s heeft het EUIPO ook waardevolle inzichten aangedragen over de mate waarin kmo’s over IE-rechten beschikken en de problemen die hen ervan weerhouden ten volle te kunnen profiteren van het IE-stelsel, alsook over het beeld onder consumenten en jongeren over IE en hun gedrag ten aanzien van namaakartikelen en piraterij. De uitgebreide onderzoeksactiviteiten en publicaties van het EUIPO worden meegenomen in de beleidsvorming op EU- en nationaal niveau. De publicaties van het EUIPO in het kader van de verordening zijn online beschikbaar. Het EUIPO moet de toegang tot zijn omvangrijke bibliotheek echter verbeteren. De huidige weergave van publicaties en de zoekfuncties zijn onbevredigend.

De publicaties van het EUIPO dragen bij aan bewustwording. In bijna 2 000 artikelen werd naar onderzoeken van het EUIPO verwezen, wat uitgedrukt in advertentiewaarde gelijkstaat aan een bedrag van 8,3 miljoen EUR. Daarnaast heeft het EUIPO 1,5 miljoen EUR in bewustmakingscampagnes met een groot bereik gestoken. Deze campagnes liepen in 2018 en 2019 en hebben 60 miljoen Europeanen bereikt.

Het EUIPO verzorgt opleidingen voor rechtshandhavers die betrokken zijn bij de strijd tegen de namaak en piraterij van producten. De opleidingen worden verzorgd in samenwerking met de diensten van de Commissie die betrokken zijn bij rechtshandhaving, zoals het Europees Bureau voor fraudebestrijding (OLAF) en andere EU-organen (zoals Cepol, Europol en Eurojust) en diverse nationale en internationale autoriteiten en organisaties. Met het opleidingsprogramma van het EUIPO is een leemte opgevuld in de ontwikkeling van de benodigde deskundigheid. De opleiding in IE-handhaving is tegenwoordig niet alleen voor douaneambtenaren bestemd, maar is uitgebreid naar politiefunctionarissen, rechters en openbaar aanklagers. Gemiddeld is 97,4 % van de deelnemers tevreden over de opleiding.

Het EUIPO heeft veelbetekenende resultaten geboekt bij de ontwikkeling van instrumenten voor houders van IE-rechten en handhavingsinstanties. Eind 2019 waren er 63 handhavingsinstanties die toegang hadden tot het IP Enforcement Portal van het EUIPO, waaronder alle douanediensten van de EU, Europol, OLAF en de politiediensten van 17 lidstaten. Een van de functionaliteiten van het portaal is het ordenen van door de diensten van de Commissie verzamelde gegevens over vasthoudingen aan de grens, van door nationale handhavingsinstanties doorgestuurde gegevens over vasthoudingen op de interne markt, en van gegevens die door meer dan 800 ondernemingen zijn doorgegeven.

Het EUIPO speelt een belangrijke rol bij de uitvoering van door de EU gefinancierde projecten in landen buiten de EU. Uit de openbare raadpleging en het onderzoek kwam een globaal positief oordeel over de internationale samenwerking van het EUIPO naar voren, maar het oordeel was minder positief dan over andere gebieden waarop het EUIPO actief is. Aldus de contractant: “Het ontbrak sommige belanghebbenden aan kennis over de verantwoordelijkheden van het waarnemingscentrum wat internationale samenwerking met derde landen betreft.” Het EUIPO moet daarom meer werk maken van de input ten behoeve van en follow-up door vertegenwoordigers bij het waarnemingscentrum aangaande zijn werkzaamheden ten aanzien van landen buiten de EU.