B4-1029, 1082, 1084 en 1085/96

Resolutie over de bescherming van de rechten van de mens en de menselijke waardigheid bij toepassingen van de biologie en de geneeskunde

Het Europees Parlement,

- onder verwijzing naar zijn resoluties van 16 maart 1989 over de ethische en juridische problemen in verband met genetische manipulaties ((PB C 96 van 17.4.1989, blz. 165.)) en over kunstmatige bevruchting in vivo en in vitro (( PB C 96 van 17.4.1989, blz. 171.)),

- gezien het ontwerp-verdrag van de Raad van Europa ter bescherming van de rechten van de mens en de menselijke waardigheid bij toepassingen van de biologie en de geneeskunde (Verdrag inzake mensenrechten en bio-ethiek) ((In de versie van de "Stuurgroep bio-ethiek" (CDBI) van 06.06.1996.)),

- gezien het advies van de Parlementaire Assemblee van de Raad van Europa van februari 1995 ((Notulen van de zesde vergadering van 02.02.1995, AS (1995) CRG.)),

A. overwegende dat het Hof van Justitie van de Europese Gemeenschappen in zijn advies C2/94 van 28 maart 1996 vaststelt dat geen enkele bepaling in het Verdrag de organen van de Gemeenschap in het algemeen de bevoegdheid verleent om voorschriften op het gebied van de mensenrechten vast te stellen of om internationale overeenkomsten op dit terrein te sluiten,

B. gezien het feit dat de werkzaamheden van het redactiecomité in juni 1996 zijn afgerond en dat het Europees Parlement, zo het zich over dit onderwerp wil uitspreken, dit nu moet doen,

C. overwegende dat het redactiecomité o.a. grote moeite heeft gehad met het formuleren van de regels inzake de toelaatbaarheid van onderzoek op wilsonbekwame personen en dat op dit punt elke mogelijkheid van misbruik moet worden uitgesloten,

D. overwegende dat er tussen de vraag naar de toelaatbaarheid van onderzoek op embryo's en de ontwikkeling van ingrepen in de kiembaan sprake is van een nauw verband en dat de ontwikkeling van dergelijke ingrepen experimenten op een zeer groot aantal embryo's zou vereisen,

E. ervan overtuigd dat dergelijke ingrepen dienen te worden verworpen en verboden, omdat de gevolgen ervan op lange termijn technisch gezien niet beheersbaar zijn, er geen mogelijkheid bestaat de betrokken nakomelingen om toestemming te vragen en dergelijke ingrepen de deur naar de eugenetica, naar het op maat maken van mensen definitief zouden openzetten,

1. wijst op het bovengenoemd advies van het Europees Hof van Justitie van 28 maart 1996; roept de Commissie op als hoedster van de Verdragen een standpunt te bepalen ten aanzien van de vraag of de Gemeenschap bij de huidige stand van de Verdragen tot het verdrag inzake bio-ethiek kan toetreden; indien toetreding niet mogelijk is, wordt de intergouvernementele conferentie verzocht zich over dit vraagstuk te buigen en zo nodig na te gaan welke wijzigingen in het verdrag moeten worden aangebracht om toetreding mogelijk te maken;

2. acht het absoluut noodzakelijk dat er op het gebied van biologie, biotechnologie en geneeskunde ethische normen worden vastgesteld die gebaseerd zijn op de eerbiediging van de menselijke waardigheid;

3. acht het noodzakelijk, als vertegenwoordiger van de volkeren van de Unie en met het oog op zijn rol bij de toekenning van middelen voor onderzoek, de werkzaamheden van de stuurgroep zij aan zij met de Parlementaire Assemblée van de Raad van Europa en de nationale parlementen kritisch te begeleiden;

4. wijst erop dat het huidige ontwerp als kaderregeling is bedoeld, die zal worden aangevuld met protocollen, teneinde de in het verdrag verankerde beginselen op afzonderlijke terreinen verder te ontwikkelen, en herinnert in dit verband aan de 62 eisen die het in voornoemde resoluties van 16 maart 1989 heeft gesteld,

5. betreurt het dat aanvankelijk door de Raad van Europa geen openbare discussie was gepland of op gang gebracht, hoewel belangrijke ethische vraagstukken met ingrijpende gevolgen voor de toekomst op het spel staan en de burgers derhalve van het begin af aan goed op de hoogte hadden moeten zijn;

6. formuleert het volgende standpunt inzake de belangrijkste kwesties die in het ontwerp-verdrag in zijn huidige vorm aan de orde komen en verzoekt de Commissie hiermee rekening te houden:

- medisch speurwerk bij een wilsonbekwame mag alleen in uitzonderlijke omstandigheden worden toegestaan, indien zijn wettelijke vertegenwoordiger in vrijheid en met kennis van zaken zijn toestemming heeft gegeven onverminderd de overige wettelijke waarborgen, indien de overwogen ingreep nauw verband houdt met de aandoening van de betrokkene, indien het onderzoek niet bij een wilsbekwame kan worden uitgevoerd, en indien het onderzoek van dien aard is dat de gezondheid van de betrokkene er direct baat bij kan hebben;

- de menselijke waardigheid is ondeelbaar; voor mensen met een handicap mogen er geen discriminerende regelingen bestaan; alleen het nemen van beslissingen in naam van wilsonbekwamen moet bij wet worden geregeld, waarbij dezelfde criteria dienen te gelden als voor beslissingen van wilsbekwame personen;

- de handel in menselijke embryo's, foetussen, en foetaal weefsel moet zonder uitzondering wettelijk worden verboden;

- consumptief onderzoek aan en kweken van menselijke embryo's voor onderzoeksdoeleinden moeten worden verboden;

- bij de kunstmatige bevruchting van mensen moet het worden verboden bij de vrouw meer dan drie embryo's in één cyclus in te planten; het bewaren van diepgevroren embryo's is slechts bij uitzondering toelaatbaar, als de voorgenomen inplanting uit medische overwegingen niet binnen één cyclus mogelijk is;

- het bewaren van diepgevroren embryo's nadat de vruchtbaarheidsbehandeling is afgesloten, moet worden verboden;

- in het verdrag mag er geen twijfel over bestaan dat ingrepen in het menselijk genoom die gericht zijn op verandering van de kiembaan of deze tot gevolg hebben, wettelijk moeten worden verboden en er wordt voorgesteld een artikel van het ontwerp-verdrag als volgt te formuleren: "Ingrepen in het menselijk genoom mogen slechts worden uitgevoerd voor preventieve, therapeutische of diagnostische doeleinden en slechts dan als gewaarborgd is dat hierdoor de kiembaan niet zal worden veranderd (de behandeling van kanker aan de geslachtsklieren door middel van bestraling en chemotherapie is niet verboden)";

- het doorgeven van de resultaten van genetisch onderzoek aan andere personen of instanties (b.v. aan verzekeringen of werkgevers) moet worden verboden, tenzij zulks door de rechter wordt bevolen; in die zin dient de werking van de artikelen 11, 12, 13 en 14 door duidelijke bepalingen over het recht van het individu op absolute bescherming van alle gegevens over zijn genetische identiteit en zijn genetische eigenschappen te worden beperkt;

- in het verdrag moeten duidelijke bepalingen worden opgenomen om te waarborgen dat levende menselijk organen en weefsels niet worden gekocht of verkocht of anderszins worden beschouwd als marktprodukten;

- tests waarmee een genetische ziekte kan worden voorspeld of een genetische aanleg voor ziekte of invaliditeit kan worden uitgewezen, mogen alleen worden toegestaan in ernstige omstandigheden, wanneer een doeltreffende behandeling of preventie thans mogelijk is. Elke toekomstige test met een vermeende voorspellende waarde ten aanzien van gedragskenmerken moet uitdrukkelijk bij wet worden verboden;

- discriminatie of selectie door verzekeraars of werkgevers op grond van genetische tests moet worden verboden;

- enige pressie op of beperking van het recht van ouders gehandicapte kinderen te accepteren moet worden verboden;

7. verzoekt zijn Voorzitter deze resolutie te doen toekomen aan de Commissie, de secretaris-generaal van de Raad van Europa, de Parlementaire Assemblee van de Raad van Europa en de lid-staten.