Advies van het Economisch en Sociaal Comité over het "Groenboek - de rol, de positie en de aansprakelijkheid van de met de wettelijke controle belaste accountant in de Europese Unie"

(97/C 133/01)

De Europese Commissie heeft op 29 juli 1996 besloten, overeenkomstig artikel 198 van het EG-Verdrag het Economisch en Sociaal Comité te raadplegen over het "Groenboek - de rol, de positie en de aansprakelijkheid van de met de wettelijke controle belaste accountant in de Europese Unie".

De Afdeling voor industrie, handel, ambacht en diensten, die met de voorbereiding van de desbetreffende werkzaamheden was belast, heeft haar advies op 7 februari 1997 goedgekeurd. Rapporteur was de heer Moreland.

Het Economisch en Sociaal Comité heeft tijdens zijn 343e Zitting (vergadering van 26 februari 1997) het volgende advies uitgebracht dat met 84 stemmen vóór, 2 stemmen tegen, en bij 2 onthoudingen werd goedgekeurd.

1. De opvatting van de Commissie

De Commissie is van mening dat gebrek aan overeenstemming over de status van de met de wettelijke controle belaste accountant en het uitblijven van EU-regelgeving ter zake twijfels over de kwaliteit van de accountantscontrole in de hand werken. Deze kunnen het vertrouwen in jaarrekeningen aantasten en vormen een potentiële belemmering voor de vrijheid van vestiging en het vrij verrichten van accountantsdiensten. De Commissie wil ervoor zorgen dat deze diensten volledig van de voordelen van de interne markt kunnen profiteren.

Zij vraagt om commentaar over onder meer de volgende onderwerpen:

- onafhankelijkheid van de externe accountant;

- nauwkeurigheid van de jaarrekening;

- rol van de accountant met betrekking tot milieu- en sociale aangelegenheden;

- inhoud van het accountantsverslag;

- verschillen in opleidingsvereisten- en systemen voor accountants;

- rotatie van accountants;

- aanstelling van accountants en goedkeuring van hun werk;

- beroepsaansprakelijkheid;

- accountantscontrole in kleine vennootschappen;

- accountantsvoorschriften voor concerns.

2. De door de Commissie georganiseerde conferentie

2.1. De Commissie organiseerde op 5 en 6 december 1996 te Brussel een conferentie over haar Groenboek, waaraan 200 vertegenwoordigers uit accountantskringen en van publieke autoriteiten deelnamen. Zij formuleerde op basis hiervan vervolgens voorlopige conclusies. Daarin benadrukte zij onder andere dat initiatieven uit het accountantsbedrijf alleszins welkom zijn, stond zij stil bij de mogelijke oprichting van een technisch sub-comité, en bepleitte zij een studie van de beroepsaansprakelijkheid, onderzoek van artikel 2 van de Achtste richtlijn (), een eventuele sectorspecifieke richtlijn betreffende de vrijheid van vestiging en het verlenen van accountantsdiensten, alsmede vrijstelling van de wettelijke controleplicht voor kleine vennootschappen.

2.2. In dit advies wordt rekening gehouden met de tijdens de conferentie geformuleerde opmerkingen en voorlopige conclusies.

3. Algemene opmerkingen

3.1. Het Comité is ingenomen met het Groenboek, dat een aanzet vormt tot de hoognodige discussie over de manier waarop voor hoge en onderling verenigbare normen voor de accountantscontrole kan worden gezorgd en een uitgangspunt verschaft voor het EU-beleid op het gebied van internationale regelgeving.

3.2. Alle lid-staten streven ernaar dat de gepubliceerde jaarrekeningen en financiële verslagen een waarheidsgetrouw beeld van de financiële toestand van een onderneming verschaffen. Desondanks lopen hun wetgevingen, usances en praktijken sterk uiteen en zijn zij het over een aantal onderwerpen oneens. Bijgevolg moet de Commissie een prioriteitenlijst en actieplan opstellen in verband met op EU-niveau te stellen minimum-eisen. Zij dient het accountantsbedrijf zo veel mogelijk aan te moedigen, de nationale procedures via zelfregulering met elkaar in lijn te brengen. Daartoe moet echter ook worden gepraat met een bredere kring van belanghebbenden, zoals aandeelhouders en directeuren. De Commissie dient dit overleg nauwgezet te volgen en daarna op gezette tijden een voortgangsverslag aan Raad, Europees Parlement en Economisch en Sociaal Comité voor te leggen. Zij moet haar algemene aanpak op subsidiariteit en flexibiliteit stoelen. De kosten van alle nieuwe wet- en regelgeving dienen duidelijk in kaart te worden gebracht, omdat deze de voordelen, met name voor kleine vennootschappen, niet te boven mogen gaan.

Worden veranderingen doorgevoerd, dan mogen geen eisen aan vennootschappen en accountants worden gesteld waaraan deze slechts met moeite of tegen aanzienlijke kosten kunnen voldoen.

In het kader van de IASC en de IOSCO wordt gewerkt aan de internationalisering van de voorschriften betreffende de inhoud van de jaarrekening; daarom dient ook in dit verband te worden gestreefd naar het nader tot elkaar brengen van nationale wetgevingen, met name op basis van de reeds door de IFAC gemaakte vorderingen. Indien de nadruk op zelfregulering wordt gelegd, dan moet dit proces worden gesteund.

3.3. Prioriteit moet worden gegeven aan gebieden waarop de huidige nationale wetgevingen en praktijken het functioneren van de interne markt belemmeren. Het gaat hierbij om:

- beperkingen van de vrijheid van vestiging en dienstverlening;

- transnationale regelingen voor de accountantscontrole bij concerns;

- verenigbaarheid van internationale normen voor accountants met de door de EU nagestreefde interne-marktregels;

- een gemeenschappelijke benadering van de rol en de rechtspositie van de met de wettelijke controle belaste accountants;

- duidelijkheid voor iedereen dat de controle in alle onafhankelijkheid plaatsvindt;

- opleidingsvereisten.

Voorts vormt de beroepsaansprakelijkheid een belangrijk onderwerp voor het accountantsbedrijf in alle lid-staten. Daarom stelt het Comité voor dat lid-staten en EU deze aangelegenheid gecoördineerd behandelen, met dien verstande dat wordt getracht een minimaal stramien van technische en juridische criteria vast te stellen die in alle lid-staten van de Unie horizontaal kunnen worden toegepast.

3.4. Het Comité verzoekt de Commissie, duidelijk aan te geven welke maatregelen dienen te worden genomen wanneer de huidige raadplegingsfase is afgerond.

4. Bijzondere opmerkingen

(Hierbij is de nummering van het Groenboek aangehouden)

4.1. Rol van de externe accountant (3.1-3.38)

4.1.1. Definitie van de wettelijke controle (3.1-3.7)

De uiteindelijk overeen te komen definitie mag qua toepassingsgebied niet restrictief zijn. Zij moet wel worden toegespitst op de doeleinden van de controle en de wijze waarop de accountant van zijn bevindingen verslag doet aan hen die belang hebben bij de gecontroleerde jaarrekening. Het is beter dat de definitie resulteert uit een initiatief van het accountantsbedrijf dan dat deze wordt gebaseerd op een EU-richtlijn of aanbeveling.

4.1.2. Nauwkeurigheid van de jaarrekening (3.8-3.13)

Het Comité is het in dit verband met de Commissie eens, maar vindt wel dat de controlemethoden zo adequaat mogelijk, en met inachtneming van de opvattingen van de in paragraaf 4.1.7 genoemde beroepsorganisaties, moeten worden geformuleerd. Voorts dient de accountant de door hem gevolgde werkwijze duidelijk aan te geven.

4.1.3. Continuïteit - solvabiliteit van de vennootschap (3.14-3.21)

De argumentatie van het Groenboek is goed. De accountant moet voorzichtig zijn bij het naar buiten brengen van zijn bevindingen t.a.v. de vennootschap. Immers, er mag niet van misleiding sprake zijn, terwijl het succes van reeds genomen correctiemaatregelen evenmin in gevaar mag worden gebracht.

Hebben accountants enige bezorgdheid over de continuïteit van een vennootschap, dan zou van de directie kunnen worden verlangd dat deze een verklaring opstelt die van opmerkingen van de accountant vergezeld gaat. (Dit onderwerp komt nog aan de orde bij de behandeling van het vennootschapsbestuur - zie paragraaf 4.2.3).

4.1.4. Fraude (3.22-3.29)

Het Comité vindt dat in de eerste plaats de directie verantwoordelijk is voor het voorkomen en ontdekken van fraude, alsook voor het vaststellen van adequate interne controleprocedures en, indien passend, procedures voor interne accountantscontrole.

De Commissie merkt evenwel op dat veel mensen denken dat het de taak van de externe accountant is om fraude aan het licht te brengen. Het Comité is inderdaad van mening dat accountants dit beeld van hun takenpakket niet mogen logenstraffen.

Het is hierbij van belang, onderscheid te maken tussen de verschillende fasen van fraudebestrijding (opsporing, voorkoming en aangifte) en voor ogen te houden dat de rol van de accountant daarom van geval tot geval kan variëren.

Het is echter onduidelijk of de accountansverklaring een oordeel over de controlesystemen van de vennootschap in kwestie moet bevatten. De accountant moet de systemen uiteraard doorlichten alvorens hij deze als basis voor zijn verklaring gebruikt. Hij hoeft controlecommissies uitsluitend in geval van aangetroffen gebreken verslag te doen.

4.1.5. Naleving van de wettelijke verplichtingen door de vennootschap (3.30-3.32)

Het Comité schaart zich achter de in het Groenboek ter zake gemaakte opmerkingen.

4.1.6. Verantwoordelijk gedrag van de vennootschap met betrekking tot milieu- en sociale aangelegenheden (3.33-3.35)

De accountant dient in de eerste plaats te beoordelen of de jaarrekening nauwkeurig en waarheidsgetrouw is. In dat licht moet hij bevestigen dat alle verplichtingen in de boeken van de vennootschap in kwestie zijn opgenomen, daarbij inbegrepen verplichtingen in verband met milieu- en sociale kwesties; deze laatste kunnen namelijk de financiële positie van de vennootschap beïnvloeden.

De Commissie merkt terecht op dat grote vennootschappen op hun sociaal gedrag moeten worden gecontroleerd en dat deze controle zich niet alleen tot "materiële omstandigheden", maar ook tot zaken als "werkomstandigheden" dient uit te strekken. Hiertoe zijn echter heel andere vaardigheden nodig dan die van een accountant zodat de verantwoordelijkheid voor deze controle ook aan een ander worden toevertrouwd.

4.1.7. Accountantsverslag (3.39-3.46)

De werkzaamheden van het Internationale Comité voor accountantspraktijken van de Internationale Federatie van accountants (IFAC) verdienen ondersteuning.

4.2. Positie van de externe accountant (4.1-4.36)

4.2.1. Vakbekwaamheid van de externe accountant (4.1-4.6)

Het Comité is van mening dat de Achtste Richtlijn () moet worden aangepast aan de in het Groenboek geformuleerde richtsnoeren en aan de naar aanleiding van de huidige consultatieronde bij te stellen aanbevelingen van de in paragraaf 2.1 genoemde conferentie. De aanpassingen zouden echter betrekking moeten hebben op gebieden waarvoor geen zelfregulering geldt.

Er moet meer aandacht worden besteed aan praktijktraining en permanente beroepsopleiding. Voorts dienen de opleidingsprogramma's voor accountants nauwer te worden gecoördineerd en neemt het Comité ervan kennis dat de Commissie wil onderzoeken of er een permanent comité voor onderwijs in de accountancy dient te worden opgericht.

4.2.2. Onafhankelijkheid van de externe accountant (4.7-4.28) - Definitie van onafhankelijkheid

Het is van groot belang dat de accountant onafhankelijk is en ook als zodanig wordt beschouwd.

De Commissie merkt echter op goede gronden op dat er geen eenduidigheid bestaat ten aanzien van b.v. accountants die andere dan accountantsdiensten verlenen. Voorts stelt zij terecht dat de accountant onder andere niet mag meewerken aan het opstellen van de jaarrekening en niet betrokken mag zijn bij het bestuur of de besluitvorming van zijn cliënt.

Het Comité vindt daarentegen dat de externe accountant van kleine vennootschappen die weinig accountancykennis in huis hebben, wel directer mag adviseren over procedures en het voorbereiden van de jaarrekening.

Het zou goed zijn als het accountantsbedrijf zelf met voorstellen zou komen voor basisbeginselen i.v.m. onafhankelijkheid. Bijgevolg schaart het Comité zich achter de voorlopige conclusie van de Commissie dat de door de Fédération des Experts Comptables Européens op te stellen beginselen betreffende onafhankelijkheid moeten worden onderzocht door een voorgesteld nieuw technisch sub-comité van het Contactcomité Richtlijnen jaarrekeningenrecht. Het Comité acht het echter essentieel dat een dergelijk sub-comité is samengesteld uit vertegenwoordigers van een brede kring van belanghebbenden, waaronder de gecontroleerde vennootschappen en de in het Groenboek genoemde "gebruikers van de jaarrekening".

4.2.3. Positie van de externe accountant in de vennootschap - Verplichte accountantscontrole en het vennootschapsbestuur (4.18-4.28)

Controlecommissies (audit committees) zijn nuttig. Eventuele wetgeving mag evenwel geen belemmering zijn voor flexibele nationale praktijken. Voorts is het momenteel nog te vroeg om tot wetgeving over te gaan.

Interne controle is stellig van belang, maar het Comité voelt niets voor dwingende wetgeving op dit gebied.

Er moeten op EU-niveau eerst duidelijke richtsnoeren voor het bestuur van vennootschappen komen, alvorens desbetreffende beginselen op de controle van de jaarrekening mogen worden toegepast.

4.2.4. Taak van overheids- en beroepsorganisaties Kwaliteitscontrole (4.29-4.36)

De opmerkingen van de Commissie zijn juist.

4.3. De civielrechterlijke aansprakelijkheid van de accountant (5.1-5.7)

Op dit belangrijke terrein voor het accountantsbedrijf lopen de nationale juridische tradities lopen op dit gebied sterk uiteen. Omdat alle lid-staten met dit onderwerp te maken hebben, dient hun aanpak te worden gecoördineerd. Het zou een goede zaak zijn wanneer het accountantsbedrijf en de Commissie samen met concrete voorstellen zouden komen. De Commissie merkt terecht op dat de aansprakelijkheid evenredig dient te zijn aan de ernst van de fout. Voorts staat het Comité positief tegenover het Commissievoorstel om een studie te wijden aan de verschillen in de rechtsstelsels van de lid-staten op dit gebied.

In dit verband dient de juridische status van accountantsfirma's nader te worden beschouwd.

4.4. Accountantscontrole in kleine vennootschappen (6.1-6.7)

Enerzijds moeten bijkomende lasten voor kleine vennootschappen worden vermeden en anderzijds dient te worden gegarandeerd dat alle vennootschappen waarheidsgetrouwe jaarrekeningen publiceren; hier dient evenwicht te worden gevonden. Het Comité vindt dat vennootschappen verplicht moeten zijn hun jaarrekening adequaat te laten controleren en is het met de Commissie eens dat in dit verband geen uitzondering voor middelgrote vennootschappen moet worden gemaakt. Voor kleine vennootschappen daarentegen zou geen verplichte controle door een gekwalificeerde accountant moeten gelden.

Voor kleine vennootschappen zijn de kosten in verband met de in het Groenboek behandelde onderwerpen als het vennootschapsbestuur en controles inzake milieu- en sociale aangelegenheden waarschijnlijk onevenredig hoog; bijgevolg moeten deze vennootschappen van die verplichtingen worden vrijgesteld.

4.5. Accountantsvoorschriften voor concerns (7.1-7.4)

Dit onderwerp moet nog worden uitgediept.

Nationale wetten kunnen controles van concerns belemmeren. De Commissie moet onderzoek doen naar mogelijke EU-wetgeving ten behoeve van de toegang tot concerninformatie.

4.6. Vrijheid van vestiging en het vrij verrichten van diensten (8.1-8.13)

4.6.1. Voor de individuele accountant (8.3-8.5)

Deze materie moet nog verder worden onderzocht.

Het Comité is het in grote lijnen eens met de opmerkingen van het Groenboek, maar ziet de relevantie van de opmerkingen over overdracht van accountantstaken niet in.

4.6.2. Voor firma's (8.6-8.13)

Het blijkt dus dat volledige vrijheid van vestiging, net als bij sommige andere beroepen (advocaten), onmogelijk is. Ook deze kwestie moet nog nader worden onderzocht, hetgeen eventueel in verdere wetgeving kan uitmonden.

Brussel, 26 februari 1997.

De voorzitter van het Economisch en Sociaal Comité

T. JENKINS

() 84/253/EEG - Achtste richtlijn van de Raad van 10 april 1984 inzake de toelating van personen belast met de wettelijke controle van boekhoudbescheiden.

() Zie voetnoot 1, blz. 1.