Nr. C 213/2 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen 28. 8.90 
II 
(Voorbereidende besluiten) 
COMMISSIE 
Voorstel voor een richtlijn van de Raad betreffende de minimumvoorschriften inzake veiligheid 
en gezondheid voor tijdelijke en voor mobiele bouwplaatsen (achtste bijzondere richtlijn in de 
zin van artikel 16 van Richtlijn 8 9/3 91/EEG) 
COM(90) 275 def. — SYN 279 
(Door de Commissie ingediend op 31 juli 1990) 
(90/C 213/02) 
DE RAAD VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN, 
Gelet op het Verdrag tot oprichting van de Europese 
Economische Gemeenschap, inzonderheid op artikel 
118 A, 
Gezien het na raadpleging van het Raadgevend Comité 
voor de veiligheid, de hygiëne en de gezondheidsbe­
scherming op de arbeidsplaats ingediende voorstel van de 
Commissie, 
In samenwerking met het Europese Parlement, 
Gezien het advies van het Economisch en Sociaal 
Comité, 
Overwegende dat in de mededeling van de Commissie 
over haar programma inzake de veiligheid, de hygiëne 
en de gezondheid op het werk (') de vaststelling van een 
richtlijn betreffende minimumvoorschriften inzake veilig­
heid en gezondheid op het werk wordt aangekondigd; 
Overwegende dat de Raad in zijn resolutie van 21 de­
cember 1987 betreffende de veiligheid, de hygiëne en de 
gezondheid op de arbeidsplaats (2) van het voornemen 
van de Commissie, hem op korte termijn minimumvoor­
schriften inzake veiligheid en gezondheid voor tijdelijke 
en mobiele bouwplaatsen voor te leggen, nota heeft ge­
nomen; 
Overwegende dat de tijdelijke en de mobiele bouwplaat­
sen een sector vormen waar de werknemers aan bijzon­
der grote risico's blootstaan; 
Overwegende dat meer dan de helft van de arbeidsonge­
vallen op de bouwplaatsen in de Gemeenschap verband 
houdt met niet adequate bouwkundige of organisatori­
sche keuzen of met een slechte planning van de werken 
bij het ontwerp van het project; 
Overwegende dat in iedere Lid-Staat de ter zake van de 
veiligheid en de gezondheid op het werk bevoegde auto­riteiten reeds in de ontwerpfase van de uitvoering van 
belangrijke en/of gevaarlijke werken op de hoogte moe­
ten worden gebracht; 
Overwegende dat bij de uitvoering van een bouwwerk 
een gebrek aan coördinatie, met name als gevolg van de 
gelijktijdige of achtereenvolgende aanwezigheid van ver­
schillende ondernemingen op dezelfde tijdelijke of de­
zelfde mobiele bouwplaats, een groot aantal arbeidson­
gevallen tot gevolg kan hebben; 
Overwegende dat derhalve een verbetering van de coör­
dinatie tussen de verschillende betrokkenen niet alleen 
reeds bij de ontwerpfase maar eveneens tijdens de uit­
voering van het werk nodig is; 
Overwegende dat het naleven van minimumvoorschrif­
ten, die een grotere mate van veiligheid en gezondheid 
op de tijdelijke en de mobiele bouwplaatsen kunnen ga­
randeren, voor het waarborgen van de veiligheid en de 
gezondheid van de werknemers een vereiste is; 
Overwegende dat de zelfstandigen alleen reeds vanwege 
hun activiteiten op een tijdelijke of een mobiele bouw­
plaats de veiligheid en de gezondheid van de werknemers 
in gevaar kunnen brengen; 
Overwegende dat de werkingssfeer van enkele bepalin­
gen van Richtlijn 89/655/EEG van de Raad van 30 no­
vember 1989 betreffende minimumvoorschriften inzake 
veiligheid en gezondheid bij het gebruik door werkne­
mers van arbeidsmiddelen op de arbeidsplaats (3) en van 
(») PB nr. C 28 van 3. 2. 1988, blz. 3. 
(2) PB nr. C 28 van 3. 2. 1988, blz. 1. O PB nr. L393 van 30. 12. 1989, blz. 13. 
28. 8. 90 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen Nr. C 213/3 
Richtlijn 89/656/EEG van de Raad van 30 november 
1989 betreffende de minimumvoorschriften inzake veilig­
heid en gezondheid voor het gebruik op het werk van 
persoonlijke beschermingsmiddelen door de werkne­
mers (') bijgevolg ook de zelfstandigen moet bestrijken; 
Overwegende dat deze richtlijn in de zin van artikel 16, 
lid 1, van Richtlijn 89/391 /EEG van de Raad van 
12 juni 1989 betreffende de tenuitvoerlegging van maat­
regelen ter bevordering van de verbetering van de veilig­
heid en de gezondheid van de werknemers op het 
werk (2), een bijzondere richtlijn is; dat dientengevolge, 
onverminderd stringentere en/of specifieke bepalingen 
van de onderhavige richtlijn, de bepalingen van Richtlijn 
89/391 /EEG ten volle voor tijdelijke en voor mobiele 
bouwplaatsen gelden; 
Overwegende dat de onderhavige richtlijn een concreet 
element vormt in het kader van de verwezenlijking van 
de sociale dimensie van de interne markt, in het bijzon­
der op het in Richtlijn 89/106/EEG (3) bedoelde gebied; 
Overwegende dat het Raadgevend Comité voor de vei­
ligheid, de hygiëne en de gezondheidsbescherming op de 
arbeidsplaats krachtens Besluit 74/325/EEG ("), laatste­
lijk gewijzigd bij de Toetredingsakte van Spanje en 
Portugal, door de Commissie wordt geraadpleegd voor 
het uitwerken van voorstellen op dit gebied, 
HEEFT DE VOLGENDE RICHTLIJN VASTGESTELD: 
WERKINGSSFEER 
Artikel 1 
De onderhavige richtlijn is van toepassing op de tijdelijke 
en de mobiele bouwplaatsen als omschreven in artikel 2, 
met uitzondering van de winningsindustrieën. 
DEFINITIES 
Artikel 2 
In de zin van deze richtlijn wordt verstaan onder: 
— tijdelijke of mobiele bouwplaatsen, hierna te noemen 
„bouwplaatsen": alle plaatsen waar werken van bur­
gerlijke en utiliteitsbouw, van water-, spoor- en we­
genbouw en cultuurtechnische werken alsmede sloop 
worden uitgevoerd waarvan een niet volledige lijst in 
bijlage I is opgenomen; 
(*) PB nr. L393 van 30. 12. 1989, blz. 18. 
O PB nr. L 183 van 29. 6. 1989, blz. 1. 
O PB nr. L40 van 11.2. 1989, blz. 12. 
(4) PB nr. L 185 van 9. 7. 1974, blz. 15. — opdrachtgevers): iedere natuurlijke of rechtspersoon 
voor wiens rekening een bouwwerk wordt uitge­
voerd; 
— bouwdirectie: iedere natuurlijke of rechtspersoon die 
voor rekening van de opdrachtgever(s) zorg draagt 
voor het ontwerp en/of de uitvoering van het bouw­
werk; 
— zelfstandige: iedere persoon niet zijnde die welke is 
bedoeld in artikel 3, onder a) en b), van Richtlijn 
89/391/EEG, wiens beroepsactiviteit geheel of ge­
deeltelijk op een bouwplaats wordt uitgeoefend met 
het oog op de uitvoering van het bouwwerk. 
VOORAFGAANDE KENNISGEVING 
Artikel 3 
1. De Lid-Staten treffen de nodige maatregelen opdat 
de opdrachtgever(s) voor de aanvang van werkzaamhe­
den op hun grondgebied de ter zake van veiligheid en 
gezondheid op het werk bevoegde autoriteiten een voor­
afgaande kennisgeving doet/doen toekomen waarvan de 
inhoud met die van bijlage II in overeenstemming is. 
Deze kennisgeving vermeldt met name de naam/namen 
van de persoon/personen die met de coördinatie ter zake 
van veiligheid en gezondheid van de werknemers belast 
is/zijn: 
— tijdens de ontwerpfase van het bouwwerk, 
— tijdens de uitvoeringsfase van het bouwwerk. 
Een afschrift van deze kennisgeving moet te allen tijde 
op de bouwplaats beschikbaar zijn. 
2. Voor bouwplaatsen waar de vermoedelijke duur 
van de werken korter is dan 30 werkdagen en voor zover 
deze werken niet onder een van de in bijlage III ver­
melde categorieën vallen, hebben de Lid-Staten echter de 
mogelijkheid de inzending van de voorafgaande kennis­
geving als facultatief te beschouwen. 
ALGEMENE VEILIGHEIDS- EN GEZONDHEIDS-
PRINCIPES 
Tijdens de ontwerpfase van het bouwwerk 
Artikel 4 
In de ontwerp-, studie- en uitwerkingsfasen van het 
bouwwerk worden de algemene principes voor veiligheid 
en gezondheid als vermeld in artikel 6, lid 2 en lid 3, 
onder a), van Richtlijn 89/391/EEG door de bouwdirec­
tie in acht genomen en wel met name: 
— bij de bouwkundige en/of organisatorische keuzen 
ten einde de verschillende werken of werkfasen die 
tegelijkertijd of na elkaar worden uitgevoerd, te 
plannen; 
Nr. C 213/4 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen 28. 8. 90 
— bij de raming van de duur voor de voltooiing van 
deze verschillende soorten werk of werkfasen. e) treft/treffen de nodige maatregelen opdat geen enkele 
onbevoegde de bouwplaats betreedt. 
Artikel 5 
De persoon/personen die in de voorafgaande kennisge­
ving wordt/worden aangewezen om voor de coördinatie 
ter zake van veiligheid en gezondheid tijdens de ont­
werpfase van het bouwwerk, als bedoeld in artikel 3, 
lid 1, zorg te dragen: 
a) ziet/zien toe op de naleving van de in artikel 4 ge­
noemde bepalingen; 
b) stelt/stellen voor de werken die onder een of meer 
van de in bijlage III genoemde categorieën vallen, een 
veiligheids- en gezondheidsplan op waarin de speci­
fieke, op de betrokken bouwplaats toepasselijke regels 
staan vermeld; 
c) stelt/stellen een dossier samen dat aan de kenmerken 
van het bouwwerk is aangepast en waarin de voor de 
veiligheid en de gezondheid nuttige elementen staan 
vermeld waarmee bij eventuele latere werkzaamheden 
rekening moet worden gehouden. 2. De naleving van de bepalingen van lid 1 laat het 
principe van de verantwoordelijkheid van de werkgevers 
ten opzichte van hun onderscheiden werknemers onver­
let. 
Artikel 7 
Bij de uitvoering van de werken worden de in artikel 6, 
leden 1, 2, 3 en 5, van Richtlijn 89/391/EEG vermelde 
principes toegepast, met name wat betreft: 
— het in goede orde en met voldoende bescherming van 
de gezondheid in stand houden van de bouwplaats; 
— de keuze van de plaatsing van de werkplekken reke­
ning houdende met de toegangsmogelijkheden daar­
toe en de vaststelling van verplaatsingsroutes of 
-zones of verkeersroutes; 
— de voorwaarden voor de behandeling van de verschil­
lende materialen; 
TIJDENS DE UITVOERINGSFASE VAN HET BOUW­
WERK 
Artikel 6 
1. De persoon/personen die in de voorafgaande ken­
nisgeving wordt/worden aangewezen om voor de coör­
dinatie ter zake van veiligheid en gezondheid op de 
bouwplaats tijdens de uitvoeringsfase van het bouwwerk 
zorg te dragen: 
a) ziet/zien erop toe dat de werkgevers en de zelfstandi­
gen telkens wanneer dat noodzakelijk is: 
— de in artikel 7 genoemde principes coherent toe­
passen; 
— zo nodig rekening houden met het ter toepassing 
van artikel 5, onder b), opgestelde veiligheids- en 
gezondheidsplan; 
b) voert/voeren eventuele aanpassingen van dit veilig­
heids- en gezondheidsplan uit aan de hand van de 
voortgang van de werken en de eventueel daarin aan­
gebrachte wijzigingen; 
c) organiseert/organiseren de samenwerking inzake vei­
ligheid en gezondheid als bedoeld in artikel 6, lid 4, 
van Richtlijn 89/391/EEG en zorgt/zorgen zo nodig 
voor het daarbij betrekken van de zelfstandigen; 
d) zorgt/zorgen voor het toezicht op de juiste toepas­
sing van de vastgestelde werkprocedures; het technische onderhoud van, de controle vóór inbe­
drijf stelling en de periodieke controle op het goed 
functioneren van de installaties en toestellen, ten 
einde gebreken te voorkomen die de veiligheid en ge­
zondheid van de werknemers in gevaar kunnen bren­
gen; 
de afbakening en inrichting van zones voor defini­
tieve en tussenopslag van verschillende materialen, 
met name wanneer het om gevaarlijke materialen of 
stoffen gaat; 
de voorwaarden voor de verwijdering van gebruikte 
gevaarlijke materialen; 
de opslag en de verwijdering of afvoer van afval en 
puin; 
de aanpassing van de daadwerkelijke duur van de 
verschillende soorten werken of werkfasen afhanke­
lijk van de ontwikkeling van de bouwplaats. 
VERPLICHTINGEN VAN DE WERKGEVERS 
Artikel 8 
Ten einde de veiligheid en de gezondheid van alle op de 
bouwplaats aanwezige personen te waarborgen en onder 
de voorwaarden als omschreven in artikel 6, dienen de 
werkgevers bij de toepassing van artikel 7 ten opzichte 
van hun onderscheiden werknemers in overeenstemming 
met de minimumvoorschriften als genoemd in bijlage IV, 
maatregelen te treffen. 
28. 8. 90 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen Nr. C 213/5 
VERPLICHTINGEN VAN DE ZELFSTANDIGEN 
Artikel 9 
Ten einde de veiligheid en de gezondheid van alle op de 
bouwplaats aanwezige personen te waarborgen, is het 
navolgende van overeenkomstige toepassing op de zelf­
standigen : 
a) de in artikel 7 van de onderhavige richtlijn genoemde 
beginselen; 
b) artikel 3, artikel 4, leden 1 tot en met 4 en 9, alsmede 
artikel 5 van Richtlijn 89/656/EEG; 
c) artikel 4 van Richtlijn 89/655/EEG; 
d) de relevante bepalingen van bijlage IV van de onder­
havige richtlijn. 
INLICHTINGEN 
Artikel 10 
Onverminderd artikel 10 van Richtlijn 89/391/EEG 
worden de werknemers en/of hun vertegenwoordigers 
ingelicht over alle te nemen maatregelen ten aanzien van 
de veiligheid en de gezondheid van de werknemers op de 
bouwplaats en met name over die welke voortvloeien uit 
de uitvoering van de artikelen 6, 7 en 8 en zo nodig over 
het in artikel 5, onder b), bedoelde veiligheids- en ge­
zondheidsplan. 
OVERLEG EN PARTICIPATIE 
Artikel 11 
De raadpleging en de participatie van de werknemers of 
hun vertegenwoordigers geschieden overeenkomstig het 
bepaalde in artikel 11 van Richtlijn 89/391/EEG betref­
fende de onder artikel 6, lid 1, en de artikelen 7 en 8 
vallende aangelegenheden. 
WIJZIGING VAN DE BIJLAGEN 
Artikel 12 
De aanpassingen van strikt technische aard van de bijla­
gen II, III en IV, afhankelijk van: — de goedkeuring van richtlijnen betreffende technische 
harmonisatie en normalisatie; 
— de technische vooruitgang, de ontwikkeling van de 
internationale regelgeving of specificaties of de voor­
uitgang van de kennis op het gebied van bouwplaat­
sen; 
geschieden volgens de procedure als omschreven in arti­
kel 17 van Richtlijn 89/391/EEG. 
SLOTBEPALINGEN 
Artikel 13 
1. De Lid-Staten doen de nodige wettelijke en be­
stuursrechtelijke bepalingen in werking treden om uiter­
lijk op 31 december 1993 aan deze richtlijn te voldoen. 
Zij stellen de Commissie daarvan onverwijld in kennis. 
De krachtens de eerste alinea vastgestelde bepalingen 
houden een uitdrukkelijke verwijzing in naar de onder­
havige richtlijn. 
2. De Lid-Staten delen de Commissie de tekst van de 
bepalingen van intern recht mede die zij op het onder 
deze richtlijn vallende gebied reeds hebben vastgesteld, 
onderscheidenlijk vaststellen. 
3. De Lid-Staten brengen om de vijf jaar bij de 
Commissie verslag uit over de tenuitvoerlegging van de 
bepalingen van deze richtlijn, onder vermelding van het 
standpunt van de sociale partners. De Raad, het 
Europese Parlement, het Economisch en Sociaal Comité 
en het Raadgevend Comité voor de veiligheid, de hy­
giëne en de gezondheidsbescherming op de arbeidsplaats 
worden daarvan door de Commissie in kennis gesteld. 
4. De Commissie brengt, rekening houdend met het 
bepaalde in de leden 2 en 3, de Raad, het Europese 
Parlement en het Economisch en Sociaal Comité over de 
tenuitvoerlegging van de richtlijn periodiek verslag uit. 
Artikel 14 
Deze richtlijn is gericht tot de Lid-Staten. 
Nr. C 213/6 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen 28. 8. 90 
BIJLAGE I 
Niet volledige lijst van werken van bouwnijverheid als bedoeld in de definitie van de tijdelijke of mobiele 
bouwplaatsen in artikel 2, eerste streepje 
— Graafwerken 
— Grondwerken 
— Bouw 
— Montage en demontage van geprefabriceerde elementen 
— Inrichting of outillage 
— Verbouwing 
— Renovatie 
— Reparatie 
— Ontmanteling 
— Sloop 
— Instandhouding 
— Onderhoud. 
BIJLAGE II 
Inhoud van de voorafgaande kennisgeving als bedoeld in artikel 3 
Datum van de mededeling: 
1. Volledig adres van de bouwplaats: 
2. Opdrachtgever(s) (naam/namen en adres(sen)): 
3. Aard van het bouwwerk: 
4. Bouwdirectie(s) (naam/namen en adres(sen)): 
5. Coördinator(en) ter zake van de veiligheid en de gezondheid tijdens de ontwerpfase van het bouwwerk 
(naam/namen en adres(sen)): 
28. 8. 90 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen Nr. C 213/7 
6. Coördinator(en) ter zake van de veiligheid en de gezondheid tijdens de uitvoeringsfase van het bouw­
werk (naam/namen en adres(sen)): 
7. Vermoedelijke datum van aanvang der werkzaamheden: 
8. Vermoedelijke bestaansduur van de bouwplaats: 
9. Vermoedelijke maximumaantal werknemers op de bouwplaats: 
10. Gepland aantal ondernemingen en zelfstandigen op de bouwplaats: 
11. Naam van de reeds geselecteerde ondernemingen: 
12. Raming van de kosten van de werken: 
BIJLAGE III 
Lijst met de werken die voor de veiligheid en de gezondheid van de werknemers gevaren met zich brengen 
en waarvoor de voorafgaande kennisgeving in de zin van artikel 3, lid 2, ongeacht de duur van de werken, is 
vereist en het veiligheids- en gezondheidsplan als bedoeld in artikel 5 noodzakelijk is 
1. Werken die van nature de werknemers aan ernstige gevaren van vallende voorwerpen, instorting, 
bedelving, vastraken, vallen of verdrinken blootstellen. 
2. Werken die van nature de werknemers aan een ernstig gevaar blootstellen als gevolg van het gebruik of 
de aanwezigheid van chemische, fysische of biologische agentia. 
3. Werkzaamheden met duikuitrusting of onder overdruk. 
4. Werkzaamheden waarbij springstoffen worden gebruikt. 
l^rCM^Ó^ Runnk^n^l^dv^nd^Eu^^ ^^^0 
^^Btoo^^tB 
COpmerking vooraf 
töe in de onderhavige bijlage genoemde verplichtingen zijn van toepassing telkens wanneer de kenmerken 
vandebouwplaatsofdeactiviteit^deomstandighedenof eenrisico dat vereisen 
t m^^^^voo^s^h^fte^ van at^e^e^e aard 
tOe werknemers 
— dienen te worden beschermd tegen weersinvloeden die sehadelijk kunnen zijn vcor hun veilige 
heiden gezondheids 
— dienend telkens wanneerdattechmseh mogelijke doorcollectievemiddelen te wordenbe^ 
s^hermd tegen vallende voorwerpen en het vallen van hoogten^ 
— mogen niet worden blootgesteld aan een hinderlijk niveau van schadelijke chemische^ fvsische 
of biologische stoffen 
^ ^ab^teite^stev^he^d 
Uematenalen^outillage en algemeen gesprokeneik element dat bij welke verplaatsing danook 
de veiligheid en gezondheid van de werknemers in gevaar kan brengend moeten op passenden 
veilige wijze worden gestabiliseerd 
^t ^e^^^^met name barakken en werkplaatsend 
ruimten moeten een ^onstruetie en een stabiliteit bezitten die aangepast zijn aan de aard van het 
gebruik dat ervan wordt gemaakt 
mobiele of vaste werkplekken op een hoogte of in de diepte moeten stevig en stabiel zijn en 
rekening houden met 
— het aantal werknemers dat zieh op die plek bevindt^ 
— de maximale belastingen die zij kunnen dragen en de verdeling daarvan^ 
— de externe invloeden die zij kunnen ondergaan 
Mdien de ondersteuning en de andere samenstellende delen van deze werkplekken niet intrinsiek 
stabiel zijn^ moet men voor stabiliteit zorgen door middel van geschikte^veihgebevestigingsmid 
delen ten einde een onwillekeurige of ongewilde verplaatsing van de gehele werkplekof delen 
ervan te voorkomen 
^ (O^r^ 
Ue stabiliteit en de stevigheid als bedoeld in punt^^moeten op passende wijze en vooral na een 
eventuele wijziging in de hoogte of de diepte van de werkplek worden gecontroleerd 
^ tnstattaUevDD^ener^ed^tribune 
Ueze installaties dienen zodanig te zijn ontworpenenuitgevoerd dat zijgeen brandt enontplof 
fingsgevaar opleveren en dat personen op afdoende wijze worden beschermd tegen hetgevaar 
van elektrokutie door directe of indireete aanraking 
r^ij het ontwerp, deuitvoenngendekeuzevanhetmateriaalende beschermingsvoorzieningen 
dient rekening te worden gehouden met de aard en het vermogen van de verdeelde energiek 
e^ternemvloedenendedeskundigheidvandepersonendietot delen vandemstallatietoegang 
hebben 
28. 8. 90 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen Nr. C 213/9 
Installaties op de bouwplaats, met name die welke aan externe invloeden blootstaan, dienen regel­
matig te worden gecontroleerd en onderhouden. 
Installaties die al voor het begin van de bouw bestonden, dienen te worden geïdentificeerd, ge­
controleerd en duidelijk gesignaleerd. 
4. Vluchtroutes en nooduitgangen 
4.1. Vluchtroutes en nooduitgangen dienen vrij te zijn van obstakels en via de kortste weg naar een 
veiligheidszone te voeren. 
4.2. Bij gevaar moeten alle werkplekken snel en onder maximale veiligheidsomstandigheden kunnen 
worden geëvacueerd. 
4.3. Het aantal, de verdeling en de afmetingen van de vluchtroutes en uitgangen zijn afhankelijk van 
de bouwplaats en de ruimten alsmede van het maximale aantal personen dat zich aldaar kan 
ophouden. 
4.4. Nooddeuren dienen naar buiten open te gaan. 
Nooddeuren mogen niet op zodanige wijze zijn gesloten dat zij niet gemakkelijk, en direct kun­
nen worden geopend door iedere persoon die hen in geval van nood moet gebruiken. 
Schuif- en draaideuren zijn verboden als nooddeuren. 
4.5. De markering van de specifieke vluchtroutes en nooduitgangen dient in overeenstemming te zijn 
met de nationale voorschriften die op Richtlijn 77/576/EEG (') zijn gebaseerd. 
Deze markering dient duurzaam te zijn en op daarvoor in aanmerking komende plaatsen te wor­
den aangebracht. 
4.6. De vluchtroutes en nooduitgangen alsmede de verkeersroutes en de deuren die daarop uitkomen 
dienen vrij te zijn van obstakels zodat zij te allen tijde zonder belemmeringen kunnen worden 
gebruikt. 
4.7. Vluchtroutes en nooduitgangen waar verlichting noodzakelijk is, dienen te worden voorzien van 
een noodverlichting die bij het uitvallen van de elektrische stroom voldoende lichtsterkte bezit. 
5. Brandmelding en -bestrijding 
5.1. Afhankelijk van de kenmerken van de bouwplaats en de afmetingen en het gebruik van de ruim­
ten, de aanwezige uitrusting, de fysische en chemische eigenschappen van de aanwezige stoffen of 
materialen alsmede het maximale aantal personen dat aanwezig kan zijn, dient een voldoende 
aantal brandbestrijdingsmiddelen en voor zover nodig brandmelders en alarmsystemen te worden 
gepland. 
5.2. De niet automatische brandbestrijdingsmiddelen dienen gemakkelijk bereikbaar en te gebruiken 
zijn. 
Zij dienen te worden voorzien van een markering in overeenstemming met de op Richtlijn 
77/576/EEG gebaseerde nationale voorschriften. 
Deze markering dient duurzaam te zijn en op daarvoor in aanmerking komende plaatsen te wor­
den aangebracht. 
6. Ventilatie 
6.1. De werknemers dienen, met inachtneming van de werkmethoden en de fysieke belemmeringen 
waaraan zij zijn onderworpen, over voldoende verse lucht te beschikken. 
Bij gebruik van een ventilatie-inrichting dient deze in gebruiksklare toestand te worden gehou­
den. 
Een controlesysteem dient storingen te melden wanneer dat voor de gezondheid van de werkne­
mers nodig is. 
6.2. Indien klimaatregelings- of mechanische ventilatie-inrichtingen worden gebruikt, moeten deze 
zodanig functioneren dat de werknemers niet aan hinderlijke luchtstromen worden blootgesteld. 
(') PB nr. L229 van 7. 9. 1977, blz. 12. 
Nr. C 213/10 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen 28. 8. 90 
Alle afzettingen en verontreinigingen die als gevolg van de vervuiling van de in te ademen lucht 
een direct gevaar voor de gezondheid van de werknemers kunnen opleveren, dienen snel te wor­
den verwijderd. 
7. Temperatuur 
7.1. De temperatuur dient, rekening houdende met de toegepaste werkmethoden en de van de werk­
nemers verlangde lichaamsinspanningen, tijdens het werken verantwoord te zijn voor het mense­
lijk organisme. 
7.2. De temperatuur van verpozingsruimten, ruimten voor personeel in beschikbaarheidsdienst, sani­
taire ruimten, kantines en ruimten voor eerste hulp dient op de specifieke bestemming van deze 
ruimten te worden afgestemd. 
7.3. Ramen, bovenlichten en glazen wanden dienen zodanig te worden geconstrueerd dat, rekening 
houdende met de aard van het werk en de plaatselijke gebruiken, de ergste zonnehitte wordt 
geweerd. 
8. Natuurlijke en kunstmatige verlichting van werkplekken, ruimten en verkeersroutes op de bouw­
plaats 
8.1. 's Nachts en wanneer niet voldoende daglicht kan binnendringen, dienen de werkplekken, ruim­
ten en verkeersroutes voldoende te zijn verlicht met kunstlicht. Eventueel dienen verplaatsbare, 
schokbestendige lichtbronnen te worden gebruikt. 
8.2. De installaties voor de verlichting van ruimten, werkplekken en verkeersroutes dienen zodanig te 
zijn geplaatst dat het geplande type verlichting voor de werknemers geen ongevallenrisico mee­
brengt. 
8.3. Ruimten, werkplekken en verkeersroutes waar het uitvallen van de kunstverlichting in bijzondere 
mate risico's voor de werknemers kan opleveren, dienen met een toereikende noodverlichting te 
zijn uitgerust. 
8.4. De directe omgeving en de omtrek van de bouwplaats moeten zodanig aangegeven en gemar­
keerd worden dat zij zichtbaar en identificeerbaar zijn. 
9. Vloeren, muren, plafonds en daken van ruimten 
9.1. De vloeren van ruimten moeten vrij zijn van uitsteeksels, gaten of gevaarlijke hellingen; zij moe­
ten vast, stabiel en slipvrij zijn. 
9.2. De oppervlakken van vloeren, muren en plafonds in de ruimten moeten gereinigd en afgekrabd 
kunnen worden om de juiste hygiënische omstandigheden te bereiken. 
9.3. Transparante of lichtdoorlatende wanden en met name volledig glazen wanden in de ruimten of 
in de onmiddellijke omgeving van werkplekken en verkeersroutes, dienen duidelijk te worden 
gemarkeerd en van veiligheidsmateriaal vervaardigd te zijn of goed gescheiden te zijn van de 
werkplekken en verkeersroutes en wel zodanig dat de werknemers niet met deze wanden in aan­
raking kunnen komen en niet gewond kunnen raken wanneer deze breken. 
9.4. Het betreden van daken die zijn vervaardigd van materialen die onvoldoende weerstand bieden, 
is alleen toegestaan wanneer de nodige uitrusting wordt verstrekt om het werk veilig te verrich­
ten. 
10. Ramen en vertikale verlichting van ruimten 
10.1. Ramen, vertikale verlichting en ventilatie-inrichtingen dienen door de werknemers op een veilige 
manier te kunnen worden geopend, gesloten, geregeld en vastgezet. In geopende toestand mogen 
zij geen gevaar voor de werknemers opleveren. 
10.2. Ramen en vertikale verlichting dienen zodanig te zijn ontworpen of uitgerust dat zij kunnen 
worden schoongemaakt zonder gevaar voor de werknemers die dit werk verrichten en voor de 
aanwezige werknemers. 
11. Deuren en poorten 
11.1. De lokatie, het aantal, de gebruikte materialen en de afmetingen van deuren en poorten zijn 
afhankelijk van de aard en de bestemming van de ruimten. 
28. 8. 90 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen Nr. C 213/11 
11.2. Op doorzichtige deuren dient op ooghoogte een markering te worden aangebracht. 
11.3. Klapdeuren en -poorten moeten transparant zijn of van transparante panelen zijn voorzien. 
11.4. Wanneer de transparante of lichtdoorlatende oppervlakken van deuren en poorten niet van veilig-
heidsmateriaal zijn vervaardigd en de vrees bestaat dat de werknemers bij het breken van een 
deur of poort gewond kunnen raken, dienen deze oppervlakken tegen instoten te zijn beschermd. 
11.5. Schuifdeuren moeten zijn voorzien van een veiligheidssysteem waardoor verhinderd wordt dat zij 
uit de rails lopen en omvallen. 
11.6. Deuren en poorten die naar boven opengaan, dienen te zijn voorzien van een veiligheidssysteem 
waardoor zij niet kunnen terugvallen. 
11.7. Deuren in het tracé van vluchtroutes dienen op daarvoor in aanmerking komende wijze te zijn 
gemarkeerd. 
11.8. In de onmiddellijke omgeving van poorten die hoofdzakelijk voor het verkeer van voertuigen zijn 
bestemd, dienen zich, althans wanneer de doorgang voor voetgangers niet veilig is, deuren voor 
voetgangers te bevinden die duidelijk zichtbaar als zodanig dienen te zijn gemarkeerd en te allen 
tijde vrij van obstakels dienen te zijn. 
11.9. Automatische deuren dienen zodanig te functioneren dat zij geen gevaar voor de werknemers 
opleveren. Zij dienen te zijn voorzien van gemakkelijk herkenbare en bereikbare noodstopvoor­
zieningen en dienen, behalve wanneer zij bij stroomonderbreking automatisch opengaan, met de 
hand te kunnen worden geopend. 
12. Verkeersroutes — gevarenzones 
12.1. Verkeersroutes, met inbegrip van trappen, vaste ladders en laadplatforms en -hellingen, moeten 
zodanig worden berekend, gesitueerd, ingericht en gereed gemaakt dat zij gemakkelijk, volledig 
veilig en overeenkomstig hun bestemming kunnen worden gebruikt en dat de werknemers die 
zich in de buurt van deze verkeersroutes bevinden geen enkel risico lopen. 
12.2. De afmetingen van voor het verkeer van personen en/of goederen bestemde verkeersroutes die­
nen te worden afgestemd op het mogelijke aantal gebruikers en de aard van het werk. 
Wanneer op deze verkeersroutes vervoermiddelen worden gebruikt, dient voor de voetgangers 
een voldoende veiligheidsafstand in acht te worden genomen of dienen toereikende beschermende 
maatregelen te worden getroffen. 
12.3. De voor voertuigen bestemde verkeersroutes dienen zich op voldoende afstand van deuren, poor­
ten, doorgangen voor voetgangers, gangen en trappen te bevinden. 
12.4. Voor zover gebruik en uitrusting van de ruimten dat noodzakelijk maken om de veiligheid van de 
werknemers te garanderen, dienen de verkeersroutes duidelijk te worden afgebakend. 
12.5. Indien de bouwplaats gevarenzones bevat die verband houden met de aard van het werk, met 
valgevaar voor werknemers of gevaar voor vallende voorwerpen, dienen deze zones te worden 
uitgerust met voorzieningen die voorkomen dat onbevoegde werknemers deze zones betreden. 
Er dienen de nodige maatregelen te worden getroffen om werknemers die gevarenzones mogen 
betreden, te beschermen. 
Gevarenzones dienen zeer duidelijk gemarkeerd te worden. 
13. Specifieke maatregelen voor roltrappen en -paden 
Roltrappen en -paden moeten veilig functioneren. 
Zij dienen van de nodige veiligheidsinrichtingen te zijn voorzien. 
Zij dienen met gemakkelijk herkenbare en bereikbare noodstopvoorzieningen te zijn uitgerust. 
14. Laadplatforms en -hellingen 
14.1. Laadplatforms en -hellingen dienen aangepast te zijn aan de omvang van de te vervoeren lasten. 
Nr. C 213/12 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen 28. 8. 90 
14.2. Laadplatforms en -hellingen dienen over ten minste één nooduitgang te beschikken. 
14.3. Laadhellingen dienen zo veilig te zijn dat werknemers er niet ten val kunnen komen. 
15. Afmetingen en luchtvolume van ruimten — bewegingsruimte op de werkplek 
15.1. Arbeidsruimten dienen een zodanige oppervlakte en hoogte te bezitten dat de werknemers in 
staat zijn hun werk zonder gevaar voor hun veiligheid, gezondheid of welzijn te verrichten. 
15.2. De oppervlakte van de werkplek moet zodanig worden gekozen dat het personeel voldoende 
bewegingsvrijheid voor zijn werkzaamheden heeft. 
Indien als gevolg van de aard van de werkplek niet aan deze eis kan worden voldaan, dient de 
werknemer in de omgeving van zijn werkplek over voldoende andere vrije ruimte te kunnen 
beschikken. 
16. Ruimten bestemd voor het verlenen van eerste hulp 
16.1. Wanneer de omvang van de bouwplaats, de aard van de werkzaamheden of de ongevallenfre­
quentie dat noodzakelijk maakt, dienen een of meer ruimten gepland te zijn die voor het verlenen 
van eerste hulp bestemd zijn. 
16.2. De voor het verlenen van eerste hulp bestemde ruimten dienen te worden voorzien van de uitrus­
ting en de materialen die voor het verlenen van eerste hulp absoluut noodzakelijk zijn en dienen 
met brancards gemakkelijk bereikbaar te zijn. 
Zij moeten worden gemarkeerd overeenkomstig de nationale voorschriften die gebaseerd zijn op 
Richtlijn 77/576/EEG. 
16.3. Ook dient op alle plaatsen waar de arbeidsomstandigheden dat vereisen materiaal voor eerste 
hulp aanwezig te zijn. 
Dit dient te zijn voorzien van een geschikte markering en gemakkelijk bereikbaar te zijn. 
17. Sanitaire voorzieningen 
17.1. Kleedkamers en garderobekasten 
17.1.1. Indien de werknemers speciale werkkleding moeten dragen, dienen er voor hen geschikte kleed­
ruimten beschikbaar gesteld te worden. 
De kleedruimten dienen gemakkelijk toegankelijk, ruim genoeg en van stoelen voorzien te zijn. 
17.1.2. De kleedruimten dienen groot genoeg te zijn en zodanig te zijn uitgerust dat de werknemers 
eventueel hun werkkleding alsmede hun eigen kleding en persoonlijke eigendommen kunnen dro­
gen en deze achter slot en grendel kunnen bewaren. 
Indien de omstandigheden zulks vereisen (gevaarlijke stoffen, vocht en vuil) dienen werkkleding 
en eigen kleding afzonderlijk te kunnen worden bewaard. 
17.1.3. Er dienen aparte kleedruimten voor mannen en vrouwen te worden ingericht of die ruimten die­
nen afzonderlijk te worden gebruikt. 
17.1.4. Wanneer geen kleedruimten nodig zijn, dient elke werknemer te kunnen beschikken over een 
ruimte waar hij zijn eigen kleding en persoonlijke eigendommen achter slot en grendel kan bewa­
ren. 
17.2. Toiletten en wasruimten 
De werknemers dienen in de omgeving van hun werk te kunnen beschikken over verpozingsruim­
ten, kleedruimten en douche- of wasruimten en speciale ruimten voorzien van een voldoende 
aantal toiletten en wastafels. 
Voor mannen en vrouwen dienen aparte toiletten te worden ingericht of de toiletten dienen af­
zonderlijk te worden gebruikt. 
28. 8. 90 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen Nr. C 213/13 
17.3. Douches en wastafels 
17.3.1. Een voldoende aantal geschikte douches dient, wanneer de aard van het werk of de zorg voor de 
gezondheid dat noodzakelijk maakt, ter beschikking van de werknemers te worden gesteld. 
Voor mannen en vrouwen dienen aparte doucheruimten te worden ingericht of de doucheruimten 
dienen afzonderlijk te worden gebruikt. 
17.3.2. De doucheruimten dienen groot genoeg te zijn om elke werknemer in staat te stellen zonder 
belemmeringen en onder de juiste hygiënische omstandigheden toilet te maken. 
De douches dienen van warm en koud stromend water te zijn voorzien. 
17.3.3. Wanneer er geen douches in de zin van punt 17.3.1, eerste alinea, noodzakelijk zijn, dienen in de 
nabijheid van de werkplekken en de kleedruimten voldoende geschikte wastafels met stromend 
(zo nodig warm) water te worden geplaatst. 
Voor mannen en vrouwen dienen aparte wastafels te worden geplaatst of de wastafels dienen 
afzonderlijk te worden gebruikt. 
17.3.4. Indien de douche- of wasruimten en de kleedruimten van elkaar gescheiden zijn, dienen deze 
ruimten onderling gemakkelijk bereikbaar te zijn. 
18. Verpozingsruimten en onderkomens 
18.1. Wanneer de veiligheid en de gezondheid van de werknemers dat, met name vanwege de aard van 
het werk of vanaf een bepaald aantal werknemers of vanaf een bepaalde afstand tot de bouw­
plaats noodzakelijk maken, dienen de werknemers de beschikking te hebben over gemakkelijk 
bereikbare verpozingsruimten en onderkomens. 
18.2. De verpozingsruimten en/of onderkomens dienen voldoende ruim bemeten te zijn en uitgerust te 
zijn met een gezien het aantal werknemers voldoende aantal tafels en stoelen (met rugleuning). 
18.3. Bij ontbreken van dergelijke ruimten dienen de werknemers over andere faciliteiten de beschik­
king te hebben waar zij zich tijdens werkpauzes kunnen ophouden. 
18.4. Er dienen de nodige maatregelen te worden getroffen om niet-rokers te beschermen tegen de 
overlast van tabaksrook. 
19. Zwangere vrouwen en zogende moeders 
Zwangere vrouwen en zogende moeders moeten de gelegenheid hebben in een aangepaste omge­
ving liggend te rusten. 
20. Gehandicapte werknemers 
Bij de inrichting van werkplekken dient in voorkomende gevallen rekening te worden gehouden 
met gehandicapte werknemers. 
Dit geldt met name voor deuren, verkeersroutes, trappen, douches, wastafels, toiletten en werk­
plekken die direct door gehandicapte werknemers worden gebruikt of bezet. 
21. Voorschriften van uiteenlopende aard 
21.1. De werknemers dienen op de bouwplaats, zowel in de verschillende ruimten als in de omgeving 
van de werkplekken, over voldoende drinkwater en eventueel een andere geschikte en alcohol­
vrije drank te beschikken. 
21.2. De werknemers dienen over faciliteiten te beschikken om hun maaltijden onder redelijke omstan­
digheden te bereiden en te nuttigen.