Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de "Mededeling van de Commissie aan de Raad, het Europees Parlement en het Economisch en Sociaal Comité - Op weg naar een thematische strategie voor een duurzaam gebruik van pesticiden"

(COM(2002) 349 def.)

(2003/C 85/24)

Op 1 juli 2002 heeft de Commissie overeenkomstig artikel 175 van het EG-Verdrag besloten het Economisch en Sociaal Comité te raadplegen over de voornoemde mededeling.

De gespecialiseerde afdeling "Landbouw, plattelandsontwikkeling en milieu", die met de voorbereiding van de desbetreffende werkzaamheden van het Comité was belast, heeft haar advies op 7 januari 2003 opgesteld. Rapporteur was de heer Nilsson.

Het Economisch en Sociaal Comité heeft tijdens zijn 396e zitting van 22 en 23 januari 2003 (vergadering van 23 januari) het volgende advies uitgebracht, dat met 74 stemmen voor en 2 stemmen tegen, bij 11 onthoudingen, is goedgekeurd.

1. Samenvatting

1.1. Het EESC steunt het voornemen van de Commissie om een thematische strategie voor pesticiden uit te werken volgens de opzet die in de mededeling wordt beschreven. Deze strategie moet naast de maatregelen die deel uitmaken van al bestaande richtlijnen ook een aantal aanvullende maatregelen omvatten in een organisch en samenhangend geheel, om overlapping te voorkómen, die immers tot verwarring zou kunnen leiden omtrent de rol van de economische actoren en deze op overdreven hoge kosten zou kunnen jagen. Verder moet gewag worden gemaakt van de noodzaak van gewasbescherming, onder meer door het gebruik van pesticiden, waarvan de risico's en voordelen moeten worden geanalyseerd op een gedegen wetenschappelijke grondslag.

1.2. In het kader van deze strategie zouden voor de hele EU geldende criteria, richtsnoeren en andere parameters moeten worden vastgesteld aan de hand waarvan kan worden uitgemaakt welke maatregelen nodig zijn; de uitwerking van het actieprogramma is echter een nationale aangelegenheid. Het EESC acht dit onderscheid van belang omdat de algemene criteria zo kunnen worden aangepast aan de lokale situatie en de aard van de aan te pakken problemen.

1.3. Om de risico's voor het milieu en de volksgezondheid te kunnen terugdringen is onder meer de opleiding en advisering van landbouwers, landarbeiders, seizoenarbeiders en andere gebruikers van groot belang. De Commissie zou moeten overwegen om deze maatregelen ten dele via een billijke heffing op pesticiden te financieren. Om concurrentiedistorsies te voorkomen zou de Commissie erop moeten toezien dat in andere landen soortgelijke maatregelen worden genomen.

1.4. Het valt toe te juichen dat de Commissie haar aandacht prioritair richt op vermindering van de risico's van pesticiden, d.m.v. een eventuele vermindering van de hoeveelheid gebruikte chemicaliën, vooral wanneer daarbij de nationale, regionale en lokale behoeften en situaties in acht worden genomen.

1.5. De herziening van richtlijn 91/414/EEG is een goede zaak, evenals maatregelen als de toepassing van het substitutiebeginsel en regionale onderzoeken.

2. Inleiding

Vaak kunnen landbouwers niet zonder pesticiden om hun gewassen te beschermen tegen schadelijke insecten, schimmels en ziekten die de oogst zouden kunnen beschadigen of zelfs vernietigen. Veel consumenten zetten echter vraagtekens bij het gebruik van chemische bestrijdingsmiddelen in de landbouw. Milieu-organisaties zijn er sterk tegen gekant en zouden graag zien dat het gebruik ervan snel drastisch wordt teruggedrongen. Tegelijkertijd geven de fabrikanten een belangrijke impuls aan verder onderzoek naar en de ontwikkeling van betere, veiligere pesticiden, zowel chemische als biologische. De maatregelen van de Commissie en de lidstaten op dit gebied dienen dan ook hoge prioriteit te krijgen.

3. Samenvatting van de Commissiemededeling

3.1. In het zesde milieu-actieprogramma stond dat er een thematische strategie voor een duurzaam gebruik van pesticiden uitgewerkt moest worden. De mededeling van de Commissie vormt een schakel in de totstandbrenging van deze strategie. Daarnaast waren belangenorganisaties uitgenodigd om op 4 november 2002 deel te nemen aan een conferentie waar de strategie werd behandeld. Alle documenten en toespraken zijn te raadplegen op de internet-site van de Commissie, waar het publiek ook zijn mening kan geven.

3.2. De bedoeling van de strategie is om de invloed van pesticiden op het milieu en de volksgezondheid terug te dringen en tegelijkertijd voor een adequate bescherming van gewassen te zorgen. De doelstellingen luiden als volgt:

- minimalisering van de gevaren en risico's van het gebruik van pesticiden voor gezondheid en milieu;

- meer controle op gebruik en distributie van pesticiden;

- vermindering van de hoeveelheden van de gevaarlijkste werkzame stoffen door gebruik van veiligere, waaronder niet-chemische, alternatieven;

- aanmoediging van het gebruik van weinig of geen pesticiden vergende teeltmethoden;

- opzetten van een transparant systeem voor rapportage over en volgen van de gemaakte vorderingen, met inbegrip van de ontwikkeling van indicatoren.

3.3. De mededeling gaat vooral over het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen in de landbouw. Hoewel in het milieu-actieprogramma de term pesticide wordt gebruikt, is het duidelijk dat het voornamelijk om gewasbeschermingsmiddelen gaat. "Pesticiden" is een overkoepelende benaming voor alle producten die in de landbouw en tot op zekere hoogte ook elders worden gebruikt (spoordijken en parken en als consumentenproducten). De meeste pesticiden bestaan uit verschillende chemische verbindingen, maar pesticiden bevatten zowel chemische als biologische bestanddelen.

3.4. De mededeling bevat een analyse van de huidige EU-bepalingen. De Commissie benadrukt dat er een verband moet worden gelegd met andere beleidsterreinen en initiatieven van de EU en houdt bovendien rekening met de uitbreiding en de internationale verplichtingen van de EU. Verder geeft zij voorbeelden van maatregelen die al met succes door bepaalde lidstaten zijn genomen en doet zij voorstellen voor maatregelen die eventueel deel zouden kunnen uitmaken van de thematische strategie.

3.5. Na de uitgebreide consultatieronde zal de Commissie in 2003 een thematische strategie met alle voorgestelde maatregelen en initiatieven uitwerken en deze begin 2004 ter goedkeuring voorleggen aan de Raad en het Parlement.

4. Algemene opmerkingen

4.1. Het EESC staat achter het initiatief van de Commissie om een strategie voor een duurzaam gebruik van pesticiden uit te werken. Aangezien de chemische preparaten die worden verspreid geen natuurlijke oorsprong hebben en schadelijk kunnen zijn zou de nadruk vooral op de vermindering van de risico's moeten komen te liggen. De bedoeling is dan dat de landbouw op langere termijn minder afhankelijk wordt van chemische bestrijdingsmiddelen. Het is zaak verschillende biologische alternatieven te ontwikkelen, de resistentie van gewassen te vergroten en landbouwmethoden te ontwikkelen waarbij minder pesticiden nodig zijn. Aan de andere kant bestaat er in de landbouw behoefte aan pesticiden om diverse schadelijke organismen te bestrijden. De mededeling van de Commissie is dan ook een belangrijke stap op weg naar een duurzaam gebruik van pesticiden.

4.2. Naast pesticiden is er uiteraard nog een groot aantal activiteiten en stoffen die eveneens invloed hebben op het milieu en de volksgezondheid. Daarom zouden in de strategie de risico's van pesticiden in de context van de risico's van andere maatschappelijke activiteiten moeten worden geplaatst.

4.3. De Commissie doet er goed aan op de ingeslagen weg voort te gaan, zodat zij uiteindelijk in 2004 een thematische strategie kan presenteren. Wel dringt het Comité erop aan dat de Commissie een betere, duidelijkere beschrijving van de voor- en nadelen van pesticiden geeft. De voorstellen van de Commissie zijn terecht bedoeld om het milieu en de volksgezondheid te verbeteren en kunnen bovendien ook worden uitgevoerd binnen een redelijke, zij het nog vast te stellen termijn.

4.4. Deze strategie moet geen aanvulling vormen op de bestaande wetgeving zoals Richtlijn 91/414/EEG, maar dient te fungeren als een paraplu en dus de bestaande wetgeving te omvatten; zo nodig zou zij ook voorstellen voor nieuwe wetgeving moeten bevatten. Het is belangrijk dat de Commissie duidelijk maakt welke rol zij voor deze strategie ziet weggelegd en dat zij ervoor zorgt dat bij de toepassing van de Europese en lokale regelgeving overlappingen worden voorkómen, omdat anders verwarring en extra kosten onvermijdelijk zijn.

4.5. Hoewel de Commissie kort ingaat op de voordelen van het gebruik van pesticiden, wordt er in de mededeling geen gewag van gemaakt dat de bescherming van landbouwgewassen tegen schadelijke organismen directe positieve effecten heeft. Dank zij pesticiden blijft de levensmiddelenproductie namelijk wat kwantiteit, kwaliteit en een gevarieerd aanbod van gewassen betreft op een aanvaardbaar niveau en is de levensmiddelenvoorziening gegarandeerd. Ook de manier waarop het gebruik van chemische bestrijdingsmiddelen invloed heeft op de prijs van levensmiddelen moet in de strategie aan de orde komen. Zonder dit verband had het gebruik van pesticiden namelijk binnen een relatief kort tijd kunnen worden afgebouwd.

4.6. De Commissie had uitvoeriger moeten ingaan op de redenen waarom pesticiden worden gebruikt. Om te begrijpen waarom pesticiden worden gebruikt dient men goed op de hoogte te zijn van de problemen die de landbouw heeft met onkruid, schimmels en insecten. In de strategie zouden de bedreigingen waaraan de landbouw bloot staat moeten worden beschreven: hoe groot is de schade aan de oogst die door onkruid, schimmels en insecten vandaag de dag wordt veroorzaakt? Hoe groot zou deze schade zijn als bekende alternatieve methoden werden toegepast? En wat zouden de gevolgen voor de levensmiddelenvoorziening en -prijzen in Europa zijn als pesticiden niet langer worden gebruikt?

4.7. Bij de pogingen om de risico's van pesticiden in te dammen is het mogelijk dat de ene milieumaatregel de andere tegenwerkt. Niet alleen aan het gebruik van pesticiden zijn namelijk risico's verbonden; mechanische methoden kunnen op hun beurt weer leiden tot klimaatveranderingen. In de strategie moet hiermee rekening worden gehouden.

4.8. Hoewel de mededeling vooral gaat over vermindering van de risico's van het gebruik van pesticiden, moet de strategie er ook voor zorgen dat het gebruik zelf wordt teruggedrongen. Voor de landbouw zijn pesticiden in feite slechts een middel. Een geringer gebruik hiervan is onder meer mogelijk als effectiever tewerk wordt gegaan, met de daadwerkelijke behoefte eraan rekening wordt gehouden, en betere technieken worden toegepast. De Commissie zou ook een strategie moeten uitwerken om het gebruik van pesticiden buiten de landbouw (particulier, publiek enz.) aan banden te leggen. Het is mogelijk dat een geringer gebruik ook leidt tot minder risico's.

4.9. De handel en de levensmiddelenindustrie hebben zelf initiatieven en regels ontwikkeld om het gebruik van pesticiden in de landbouw in goede banen te leiden. Sommige (levensmiddelen)bedrijven en landbouwcoöperaties stellen eisen aan de producten die zij afnemen van landbouwers om hun handelsmerk te versterken, hetgeen op zijn beurt het gebruik van pesticiden kan beïnvloeden. Het gedrag van consumenten en dus ook de eisen van de handel en de levensmiddelenindustrie hebben een doorslaggevende invloed op de wijze van landbouwproductie. Bovendien geven consumenten vaak de voorkeur aan levensmiddelen die er onberispelijk uitzien, wat een extra aansporing is om gewassen tegen schadelijke organismen te beschermen. Naast wetgeving kan ook de markt, bijvoorbeeld via uitgebreidere productetikettering, de aanzet geven tot een geringer gebruik en een duurzame ontwikkeling van pesticiden.

5. Bijzondere opmerkingen

5.1. In hoofdstuk VI worden de onderdelen beschreven waaruit de thematische strategie voor pesticiden kan bestaan. Hieronder worden de verschillende voorstellen van gedetailleerd commentaar voorzien; de cijfers tussen haakjes verwijzen naar het Commissiedocument.

5.2. (1a) Het EESC staat achter de uitwerking van nationale programma's waarbij met name landbouwers, landbouworganisaties, landarbeiders en de chemische industrie moeten worden betrokken. Het is echter belangrijk dat in de hele EU dezelfde criteria, richtsnoeren en andere parameters gelden om te voorkomen dat de concurrentieverhoudingen op de interne markt worden scheefgetrokken. Veel van de overige maatregelen die de Commissie voorstelt zouden in deze nationale programma's moeten worden opgenomen. Deze programma's dienen op gezette tijden te worden geëvalueerd.

5.3. (1b) Bij het nemen van speciale voorzorgsmaatregelen in bijzonder kwetsbare gebieden zoals waterbeschermingsgebieden en Natura 2002-gebieden dient rekening te worden gehouden met de lokale omstandigheden. Gemeenschappelijke regels en minimumniveaus zouden goede resultaten kunnen opleveren, maar dan moet men de precieze manier om de vereiste bescherming te verwezenlijken wel van de lokale omstandigheden laten afhangen. Wanneer het grondgebruik wordt beïnvloed en de grond of de gewassen daardoor mindere waard worden, zouden de betrokkenen recht moeten hebben op compensatie. Voor zover deze gebieden extra bescherming nodig hebben dient dit duidelijk te worden uit de Habitatrichtlijn 92/43/EEG of de waterkaderrichtlijn 2000/60/EG en de daaraan gekoppelde dochterrichtlijnen waarin alle verschillende bedreigingen aan de orde komen.

5.4. Het is belangrijk dat er voortdurend onderzoek blijft plaatsvinden naar de risico's van pesticiden en naar de manier waarop deze risico's kunnen worden ingedamd. De Commissie gaat niet in op de vraag hoe niet alleen de residuen van pesticiden in water maar ook de afbraakproducten hiervan kunnen worden gemeten. In de thematische strategie kan komen te staan op welke punten de huidige activiteiten moeten worden veranderd of aangevuld. Het voornemen van de Commissie om mee te werken aan de ontwikkeling van adequate indicatoren zou dit mogelijk kunnen maken.

5.5. (2abc) Het gaat niet aan om rapportagesystemen op te zetten - met de bijbehorende administratieve rompslomp en kosten - als deze geen duidelijk nut hebben. Gebruikers moeten het gevoel hebben dat de door hen in te zamelen gegevens in productietechnisch opzicht relevant zijn.

5.6. (2d) Wat de inzameling van verpakkingen met residuen van pesticiden betreft: de regelgeving moet het mogelijk maken om de inzameling hiervan te koppelen aan de inzameling van ander gevaarlijk afval zoals batterijen, afgewerkte olie en tl-buizen. In diverse lidstaten (o.m. Duitsland en België) zijn goede ervaringen opgedaan met inzamelingscampagnes voor gebruikte pesticiden en verpakkingen. Er moet meer aandacht komen voor verontreinigingen die ontstaan bij het vullen en schoonmaken van materiaal en bij de behandeling van verpakkingen.

5.7. (2ef) Het EESC staat achter de invoering van een systeem voor technische inspecties van toepassingsmachines en van een verplicht systeem voor de opleiding en het halen van diploma's van alle gebruikers van pesticiden (zoals landbouwers, landarbeiders en seizoenarbeiders). Uit onderzoeken in verschillende lidstaten blijkt dat de risico's aanzienlijk kunnen worden beperkt als gebruikers goed worden opgeleid en geadviseerd. Opleiding moet ook kunnen worden gebruikt om de kennis en het begrip voor de bestaande wetgeving te vergroten. Opleiding, diploma's en technische controle van materiaal dienen een verplicht karakter te krijgen.

5.7.1. (2) Wat de punten 2a-f betreft is de Commissie van plan om twee jaar na de goedkeuring van de strategie met voorstellen voor adequate voorschriften te komen. Verder moet het volgens de Commissie mogelijk zijn om de GLB-steun afhankelijk te maken van de inachtneming van deze voorschriften aan de hand van zogenaamde "cross-compliance"-regels. Dit betekent dat de betrokkenen geen steun krijgen als zij bepaalde regels voor het gebruik van pesticiden overtreden. In zijn advies over de tussentijdse herziening van het GLB heeft het EESC erop gewezen dat een beoordeling van de "cross-compliance"-regels pas mogelijk is wanneer deze regels gestalte hebben gekregen. Hierbij moet ook worden nagegaan of het wel eerlijk is dat dezelfde fout dubbel wordt aangerekend, namelijk door strafrechtelijke vervolging en door het inhouden van steun.

5.8. (3) De beoordeling van werkzame stoffen om na te gaan of deze eventueel kunnen worden opgenomen in bijlage 1 van Richtlijn 91/414/EEG moet hoge prioriteit blijven houden; verdere vertragingen zijn uit den boze. De Commissie stelt terecht voor om deze richtlijn aan te vullen met een substitutiebeginsel, omdat op die manier de risico's van pesticiden voor het milieu en volksgezondheid steeds meer worden beperkt. In haar voorstel moet de Commissie dan wel een aantal aanvaardbare perioden noemen waarbinnen het gebruik van een stof krachtens het substitutiebeginsel dient te worden afgebouwd. Dat geeft producenten de nodige zekerheid en is voor hen bovendien een stimulans om nieuwe, minder schadelijke preparaten te ontwikkelen.

5.8.1. Bij de verdere uitwerking van Richtlijn 91/414/EEG moet ook worden nagegaan hoe verschillende preparaten effectiever kunnen worden getest. Regionale proeven zijn in dit verband b.v. een mogelijkheid wat niet hoeft te betekenen dat de afzonderlijke lidstaten minder beslissingsbevoegdheden krijgen. Dankzij zulke regionale proeven zouden bepaalde producten die slechts in een klein gebied worden gebruikt en daardoor wellicht momenteel nog om economische redenen van de markt worden gehaald, gewoon verkrijgbaar blijven. Preparaten met de grootste risico's voor het milieu en de volksgezondheid moeten van de markt worden gehaald, niet per se preparaten die weinig afnemers hebben.

5.9. (4a) Het is uiterst belangrijk dat op allerlei manieren steun wordt verleend aan landbouwmethoden die minder zwaar leunen op pesticiden. Het is eveneens belangrijk om open te staan voor steunverlening aan verschillende methoden waarbij zowel de hoeveelheden pesticiden als de hieraan verbonden risico's op uiteenlopende manieren zijn ingedamd. In zijn initiatiefadvies "De toekomst van het GLB"(1) behandelt het EESC verschillende mogelijkheden om milieuaspecten beter te integreren in het landbouwbeleid. De zogenoemde "tweede pijler" van het landbouwbeleid biedt de lidstaten diverse mogelijkheden om landbouwers die erin slagen de risico's van chemische gewasbeschermingsmiddelen in te perken te compenseren. Actieprogramma's kunnen ook worden gefinancierd uit het ESF of via een geharmoniseerde heffing op pesticiden.

5.10. (4b) Bij de ontwikkeling van goede landbouwmethoden moeten de geldende normen voor het gebruik van pesticiden in acht worden genomen. Als er regels komen waar gebruikers om technische redenen of vanwege onvoldoende kennis zich niet aan kunnen houden, zouden zij worden gecriminaliseerd. Dat komt de pogingen om de situatie steeds verder te verbeteren niet bepaald ten goede, aangezien de rol van gebruikers daarbij van wezenlijk belang is.

5.11. (4c) Voor een heffing op pesticiden kunnen twee redenen worden aangevoerd: zij leiden tot een geringer gebruik en met behulp ervan kunnen bepaalde activiteiten collectief worden gefinancierd. Veel van de maatregelen die de Commissie voorstelt vergen de nodige financiële middelen, en het is alleen maar billijk dat deze kosten deels worden verhaald op de gebruikers van pesticiden. Om een deel van de voorgestelde maatregelen op het gebied van b.v. voorlichting en opleiding te financieren zou b.v. een zeer gering bedrag kunnen worden geheven op elke kilo gebruikte werkzame stoffen. Ook een geringe geharmoniseerde heffing zou heel wat financiële middelen kunnen opleveren voor de nationale programma's om de risico's in te perken. Zelfs een beperkte heffing per kilo werkzame stof zou leiden tot nog hogere productiekosten in de EU en daardoor haar internationale concurrentiepositie aantasten. Zo'n heffing zou daarom alleen moeten worden ingevoerd als tegelijkertijd hetzelfde gebeurt in andere. Bij het ontwikkelen van milieuwetgeving moet de EU een mondiaal perspectief hanteren. Als in andere landen gelijksoortige maatregelen worden genomen kan de Europese landbouw zijn concurrentievermogen behouden.

5.12. Volgens de Commissie lopen de BTW-tarieven voor pesticiden uiteen van 3 tot 25 %. Het Comité vindt dat niet alleen de heffingen op maar ook de BTW-tarieven voor pesticiden gelijkgetrokken moeten worden wil er een goed functionerende interne markt met eerlijke concurrentievoorwaarden tot stand gebracht kunnen worden.

5.13. (5) Er moet een adequaat systeem worden opgezet om de resultaten van de getroffen maatregelen te meten, zodat deze beoordeeld kunnen worden en er verbeteringen kunnen worden aangebracht. Daarom is het belangrijk dat de indicatoren zijn gericht op de verbeteringen die zijn doorgevoerd. Het is technisch mogelijk om veranderingen met betrekking tot residuen van pesticiden in voedingsmiddelen of in het bloed van gebruikers door middel van chemische analyses te meten. Het EESC is het met de Commissie eens dat voor de controle op het terugdringen van de risico's voor ecosystemen en water gebruik gemaakt moet worden van indicatoren die niet zijn gericht op de gebruikte hoeveelheid, maar vooral gerelateerd zijn aan de eigenschappen van het preparaat en hoe die bij de toepassing ervan worden gebruikt.

5.14. (6) De maatregelen die voor de kandidaat-lidstaten worden voorgesteld, zijn wenselijk; wel moet er voor een adequate financiering worden gezorgd. Wij moeten ons ervan bewust zijn dat modernisering van de landbouw in de kandidaat-lidstaten waarschijnlijk tot een toename van het pesticidengebruik zal leiden. De Commissie zou speciale aandacht aan de ontwikkelingen in de kandidaat-lidstaten moeten schenken. Er moeten systemen worden opgezet om pesticiden in te zamelen en onschadelijk te maken.

5.15. (7) De EU mag niet toelaten dat geïmporteerde producten een hoger residugehalte hebben dan producten die in de Gemeenschap worden vervaardigd. Dit is niet alleen een kwestie van eerlijke mededingingsregels maar vooral ook van belangrijke gezondheidsaspecten. Het EESC steunt de desbetreffende werkzaamheden van de Commissie dan ook.

Brussel, 23 januari 2003.

De voorzitter

van het Europees Economisch en Sociaal Comité

R. Briesch

(1) PB C 125 van 27.5.2002, blz. 87-99.

BIJLAGE

bij het advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité

De volgende tijdens de discussie verworpen wijzigingsvoorstellen hebben meer dan een kwart van de uitgebrachte stemmen gekregen:

Par. 4.5

De tweede zin als volgt wijzigen:

"... wat kwantiteit, en kwaliteit en een gevarieerd aanbod van gewassen betreft ..."

Motivering

De mogelijkheden die het gebruik van pesticiden biedt, hebben tot dusverre in belangrijke mate bijgedragen aan een verarming van de genetische verscheidenheid van de verschillende gewassen.

Uitslag van de stemming

Vóór: 27, tegen: 44, onthoudingen: 11.

Par. 5.2

De eerste zin als volgt aanvullen:

"... waarbij met name landbouwers, landbouworganisaties, landarbeiders, milieuorganisaties, consumentenbonden en de chemische industrie moeten worden betrokken."

Motivering

Bij de uitwerking van nationale programma's is een bijdrage van alle betrokken maatschappelijke organisaties onontbeerlijk.

Uitslag van de stemming

Vóór: 25, tegen: 55, onthoudingen: 3.

Par. 5.9

Na de tweede zin de volgende nieuwe zin invoegen:

"... zijn ingedamd. Door een ander systeem van steunverdeling in de zogenoemde 'eerste pijler' van het landbouwbeleid moet daarnaast de weg worden vrij gemaakt voor een sterkere vermindering van het gebruik van pesticiden in de hele landbouw. In zijn initiatiefadvies ...."

Motivering

De steunverdeling in de eerste pijler van het GLB is doorslaggevend voor het antwoord op de vraag welke gewassen landbouwers gaan telen. Derhalve is deze steunverdeling bepalend voor de vraag of het noodzakelijk zal zijn op een later tijdstip pesticiden in te zetten en zo ja hoeveel gewasbeschermingsmiddelen er dan zullen worden gebruikt.

Uitslag van de stemming

Vóór: 26, tegen: 53, onthoudingen: 5.