Advies over:

- het voorstel voor een verordening (EG) van de Raad tot oprichting van een Cohesiefonds, en - het voorstel voor een verordening (EG) van de Raad houdende bepalingen ter uitvoering van de verordening tot oprichting van een Cohesiefonds (1) (94/C 133/13)

De Raad heeft op 2 februari 1994 besloten overeenkomstig de bepalingen van artikel 130 D van het Verdrag tot oprichting van de Europese Economische Gemeenschap, het Economisch en Sociaal Comité advies te vragen over voornoemde voorstellen.

De Afdeling voor regionale ontwikkeling, ruimtelijke ordening en urbanisme, die met de voorbereiding van de desbetreffende werkzaamheden was belast, heeft haar advies op 15 februari 1994 goedgekeurd. Rapporteur was de heer Little.

Het Economisch en Sociaal Comité heeft tijdens zijn 313e Zitting (vergadering van 24 februari 1994) het volgende advies uitgebracht, dat met algemene stemmen is goedgekeurd.

1. Inleiding

1.1. Artikel 130 D van het Verdrag van Maastricht voorziet in de oprichting van een Cohesiefonds. De werking en het werkterrein van dit Fonds zijn door de Europese Raad tijdens de Top van Edinburgh nader omschreven.

1.2. In december 1992 is de Commissie met een voorstel voor een verordening tot oprichting van een Cohesiefonds en een voorstel voor een verordening tot instelling van een cohesie-financieringsinstrument gekomen. Het Comité heeft over deze beide voorstellen advies uitgebracht (rapporteur: de heer Giesecke) (2) en heeft zich daarbij volledig achter de doelstellingen van het Cohesiefonds en, zij het met de nodige suggesties voor verbeteringen, achter de voorstellen van de Commissie geschaard.

1.3. Op 30 maart 1993 heeft de Raad, in afwachting van de ratificatie van het Verdrag van Maastricht, op grond van artikel 235 van het EEG-Verdrag Verordening (EEG) nr. 792/93 tot instelling van een cohesie-financieringsinstrument goedgekeurd.

1.4. Het doel van het onderhavige Commissievoorstel is tweeledig.

Enerzijds stelt de Commissie voor om op basis van de nieuwe rechtsgrondslag een Cohesiefonds op te richten, dat in de plaats moet komen van het cohesie-financieringsinstrument.

Anderzijds stelt zij, in een apart voorstel voor een verordening, een gedetailleerde regeling voor de tenuitvoerlegging van de Cohesiefondsverordening voor. In het geval van het cohesie-financieringsinstrument was er geen aparte verordening met uitvoeringsbepalingen, maar werd hiervoor verwezen naar een aantal bepalingen van de "Coördinatieverordening" in het kader van de Structuurfondsenregeling (Verordening (EEG) nr. 4253/88, in juli 1993 vervangen door Verordening (EEG) nr. 2082/93).

2. Samenvatting van de aanbevelingen van het Comité

2.1. Het Comité staat volledig achter de voorgestelde Cohesiefondsverordening, maar plaatst wel een aantal kanttekeningen bij het voorstel van de Commissie.

2.2. Het beveelt met name het volgende aan:

- De verordening dient ook te voorzien in een regeling voor overleg met de regionale overheidsinstanties en de sociaal-economische kringen over de te selecteren projecten.

- De jaarlijkse verdeling van de betalingsverplichtingen ten laste van de begroting over de diverse lid-staten dient een getrouwe afspiegeling te vormen van de vastgelegde indicatieve verdeling van de beschikbare middelen.

- De verordening dient te voorzien in de mogelijkheid om in uitzonderlijke gevallen ook steun te verlenen voor projecten waarvan de totale kosten minder dan 10 miljoen ecu bedragen.

- De Cohesiefondsverordening dient in 1996 opnieuw te worden bekeken.

2.3. Het Comité vindt het goed dat de Commissie in een afzonderlijke verordening wil aangeven hoe de steunverlening concreet in zijn werk dient te gaan. Het staat ook volledig achter de inhoud van de voorgestelde uitvoeringsverordening.

3. Algemene opmerkingen

3.1. Het Comité verklaart nogmaals achter de doelstellingen van het Cohesiefonds te staan.

3.2. Het voorstel tot oprichting van een Cohesiefonds is in belangrijke mate gebaseerd op het Commissievoorstel van december 1992 (doc. COM(92) 599 def.) (3). De Raad heeft zich over dat eerste voorstel echter niet uitgesproken omdat het Verdrag van Maastricht nog niet was geratificeerd. De Commissie heeft in haar nieuwe voorstel tot op zekere hoogte rekening gehouden met het advies van het Comité over haar eerste voorstel en met de ervaringen die in de loop van 1993 zijn opgedaan. Het Comité staat dan ook volledig achter het nieuwe voorstel van de Commissie en kan zich zowel met de algemene inhoud ervan als met de meeste onderdelen van de voorgestelde regeling verenigen.

3.3. De Commissie had nog geen gedetailleerde voorstellen voor de tenuitvoerlegging van de Cohesiefondsverordening uitgewerkt. Haar huidige voorstel omvat heel wat bepalingen die te vergelijken zijn met de bepalingen van de "Coördinatieverordening" in het kader van de Structuurfondsenregeling; wel zijn hier en daar enkele wijzigingen aangebracht. Het Comité vindt het goed dat de Commissie in een afzonderlijke verordening wil aangeven hoe de steunverlening concreet in zijn werk dient te gaan. Het staat ook volledig achter de inhoud van de voorgestelde uitvoeringsverordening.

3.4. Het voorlopige cohesie-financieringsinstrument zal uiterlijk op 1 april 1994 komen te vervallen. Het Comité dringt er bij de Commissie en de overige betrokken partijen op aan onverwijld het nodige te doen om het Cohesiefonds tijdig in werking te laten treden zodat de continuïteit van de steunverlening niet in het gedrang komt. Het Comité zelf heeft het zijne hiertoe al bijgedragen door, zoals door de Commissie was gevraagd, zijn advies zeer snel uit te brengen.

4. Bijzondere opmerkingen

4.1. Selectie van de projecten: overleg met de betrokken kringen en instanties

Geen van beide voorgestelde verordeningen bevat richtsnoeren of aanbevelingen omtrent de manier waarop de lid-staten te werk dienen te gaan bij het bepalen van hun prioriteiten. De verantwoordelijkheid voor de economische ontwikkeling van de lid-staten berust weliswaar bij de nationale overheden, maar dit neemt uiteraard niet weg dat deze daarbij rekening dienen te houden met het standpunt van de regionale instanties en van de sociaal-economische kringen. Het Comité stelt helaas vast dat de voorgestelde verordening niet in een dergelijke consultatie voorziet, hoewel de Commissie naar aanleiding van een opmerking daaromtrent in bovengenoemd advies van het Comité schriftelijk heeft laten weten dat zij een dergelijke bepaling in haar voorstel zou opnemen (4).

4.2. Verdeling van de beschikbare middelen over de betrokken lid-staten

4.2.1. De Europese Raad heeft in Edinburgh zijn goedkeuring gehecht aan de door de Commissie voorgestelde criteria voor het vaststellen van een indicatieve verdeling van de beschikbare middelen over de betrokken lid-staten [doc. COM(92) 599 def.].

4.2.2. Hij heeft eveneens ingestemd met de volgende - op bovengenoemde criteria gebaseerde - indicatieve verdeling.

Spanje52 à 58 %Griekenland16 à 20 %Portugal16 à 20 %Ierland 7 à 10 %4.2.3. Daar er geen andere regels zijn voorgesteld, mag worden aangenomen dat bij de definitieve verdeling van de middelen gewoonweg zal worden uitgegaan van het totaalbedrag van de goedgekeurde projecten.

4.2.4. Het Comité is van oordeel dat de brede marges bij de indicatieve verdeling weleens tot ontevredenheid zouden kunnen leiden wanneer de Fondsmiddelen daadwerkelijk worden toegewezen. Als iedere lid-staat het gemiddelde van de twee aangegeven percentages ontvangt - waarschijnlijk de minimale doelstelling van iedere lid-staat - zouden de beschikbare middelen voor 99,5 % worden opgebruikt en zou er te weinig geld overblijven voor de toepassing van het flexibiliteitsbeginsel. Daarom zou het volgens het Comité beter zijn smallere marges te hanteren.

4.2.5. De voorgestelde regeling bevat geen richtsnoeren voor de jaarlijkse verdeling van de beschikbare middelen, waaruit kan worden geconcludeerd dat de indicatieve verdeling kennelijk alleen voor de periode 1993-1999 als geheel geldt. Het is dus mogelijk dat de betrokken lid-staten bij een eventuele schorsing of stopzetting van de steunverlening overeenkomstig artikel 6 of lid 3 van artikel 2 het hun toegewezen "quotum" nog niet hebben opgebruikt, hetgeen eveneens tot ontevredenheid kan leiden.

Het Comité dringt er dan ook op aan dat in de verordening regels voor de aan te gane betalingsverplichtingen ten laste van de begroting worden opgenomen en dat de Commissie er aan de hand van die regeling op toeziet dat het totaalbedrag van de jaarlijks voor elke betrokken lid-staat aangegane betalingsverplichtingen een getrouwe afspiegeling vormt van de vastgelegde indicatieve verdeling van de beschikbare middelen.

4.3. Voorbereidende studies

4.3.1. Het Comité vindt het goed dat ook voor voorbereidende studies en technische ondersteuningsmaatregelen, en met name voor de in het Commissievoorstel gespecificeerde ondersteuningsmaatregelen, steun kan worden verkregen.

4.3.2. Om binnen de in artikel 2 omschreven werkingssfeer van het Fonds te vallen moeten dergelijke studies en maatregelen als "projecten" te beschouwen zijn. Dit blijkt duidelijk uit de formulering van artikel 1 van de uitvoeringsverordening.

4.3.3. Op een aantal plaatsen in de voorgestelde verordening wordt echter geen duidelijk onderscheid gemaakt tussen projecten in het algemeen en projecten die in feite alleen maar voorbereidende studies zijn. Ter wille van de duidelijkheid dringt het Comité erop aan dat in de verordening uitdrukkelijk wordt bepaald dat de volgende bepalingen niet van toepassing zijn op voorbereidende studies en technische ondersteuningsmaatregelen:

Art. 9, lid 2(maximumpercentage van de steun: 90 % van de totale kosten)Art. 10, lid 3,

derde zin(beperking van de steunverlening tot projecten boven een bepaald minimumbedrag)Art. 10, lid 4(bij de aanvragen te voegen informatie)4.3.4. Het Comité is van oordeel dat ook voorbereidende studies aan de in artikel 10 omschreven goedkeuringsprocedure moeten worden onderworpen, maar dat het in dit geval niet nodig is al de in lid 4 vermelde gegevens te verstrekken. De verordening zou dus ook moeten voorzien in een kortere goedkeuringsprocedure voor voorbereidende studies.

4.4. Minimumomvang van de projecten

4.4.1. De Commissie wil de steunverlening in beginsel beperken tot projecten of groepen projecten waarvan de totale kosten niet minder dan 10 miljoen ecu bedragen.

4.4.2. Dit zou betekenen dat sommige projecten niet voor steun in aanmerking zouden komen. Dit geldt met name voor projecten op het gebied van de milieubescherming en projecten die wel een belangrijke impact hebben en binnen de doelstellingen en de werkingssfeer van het Cohesiefonds vallen, maar geen grote investeringen vereisen en niet aan andere projecten kunnen worden gekoppeld om de vastgelegde minimumnorm te bereiken.

In het kader van het cohesie-financieringsinstrument is echter ook voor tal van projecten van minder dan 10 miljoen ecu steun verleend. Hoewel tussen nu en 1999 lange-termijnprojecten voorrang zouden moeten krijgen, lijkt het, gezien de ervaringen met het cohesie-financieringsinstrument, toch beter om projecten of groepen projecten van minder dan 10 miljoen ecu niet uit te sluiten op grond van het feit dat zij deze willekeurig vastgestelde norm niet halen.

Het Comité is het er weliswaar mee eens dat concentratie van de steunverlening van groot belang is, maar het is niettemin van oordeel dat de verordening ook dient te voorzien in de mogelijkheid om in uitzonderlijke en volkomen verantwoorde gevallen ook steun te verlenen voor projecten die aan de gestelde criteria voldoen maar waarvan de totale kosten iets minder dan 10 miljoen ecu bedragen.

4.4.3. Het is ongebruikelijk en dubbelzinnig de woorden "in beginsel" te gebruiken in verband met een kwantitatief criterium. Het Comité dringt er dan ook bij de Commissie op aan in de verordening duidelijker aan te geven in welke mate en onder welke voorwaarden de betrokken lid-staten van deze regel mogen afwijken.

4.5. Regionaal effect binnen de betrokken lid-staten

Het is mogelijk dat, zoals al eerder onder de aandacht is gebracht, de steunverlening via het Cohesiefonds de economische verschillen tussen de diverse regio's binnen de betrokken lid-staten nog vergroot. In dat geval moeten wellicht compenserende maatregelen worden genomen, met inbegrip van steunmaatregelen in het kader van de Structuurfondsen. De Commissie dient in dat geval hierover de nodige informatie te verstrekken.

4.6. Herziening van de verordening

4.6.1. Het Comité wijst er nogmaals op dat de Cohesiefondsverordening, gezien het innovatieve karakter van dit Fonds, vóór 1999 opnieuw moet worden bekeken. Dit zou kunnen gebeuren wanneer in 1996 de lijst van voor steun in aanmerking komende lid-staten opnieuw wordt bezien.

4.6.2. Bij die "mid-term review" zouden o.m. de volgende aspecten nader kunnen worden bekeken:

- de werking van de selectie- en goedkeuringsprocedures;

- het effect op de economische ontwikkeling van de regio's in kwestie en van de betrokken lid-staat als geheel;

- de relatie tussen de werkelijke vastleggingen en betalingen enerzijds en de indicatieve verdeling van de Fondsmiddelen anderzijds;

- het gebruik van de vrijgekomen middelen bij een eventuele schorsing of stopzetting van de steunverlening overeenkomstig artikel 6 of artikel 2, lid 3.

4.7. De uitvoeringsverordening

4.7.1. Blijkens artikel 15 van de verordening tot instelling van een Cohesiefonds en de overwegingen aan het begin van de uitvoeringsverordening is het niet de bedoeling het Economisch en Sociaal Comité en het Europees Parlement over laatstgenoemde verordening te raadplegen. Dit zou evenwel indruisen tegen artikel 130 D van het Verdrag betreffende de Europese Unie.

4.7.2. Daar de twee onderhavige Commissievoorstellen onlosmakelijk met elkaar zijn verbonden, maakt het Comité van deze gelegenheid gebruik om ook zijn standpunt ten aanzien van de voorgestelde uitvoeringsverordening naar voren te brengen.

5. Opmerkingen betreffende de verordening tot instelling van een Cohesiefonds

5.1. Artikel 2, lid 3

5.1.1. Het Comité is van oordeel dat in de laatste zin, waarin wordt aangegeven wanneer projecten niet langer voor steun in aanmerking komen, het woord "omvangrijke" zou moeten worden geschrapt. Bovendien zou de formulering van deze bepaling moeten worden afgestemd op die van het laatste deel van artikel 6, lid 1.

5.1.2. Het Comité is ook van oordeel dat de formulering voldoende ruimte dient te laten voor een flexibele toepassing van de vastgelegde criteria, zodat voor nieuwe projectstadia toch steun kan worden verleend indien zulks nodig is om een op zichzelf staand onderdeel van een project, zoals b.v. een brug, te kunnen afwerken.

5.2. Artikel 6

De opmerkingen ten aanzien van artikel 2, lid 3, gelden ook voor artikel 6. Ook in dit geval dient volgens het Comité het woord "omvangrijke" te worden geschrapt.

5.3. Artikel 7, lid 2

Het Comité vindt de woorden "produktieve investeringen op milieugebied" niet duidelijk. Deze bepaling zou nader moeten worden toegelicht.

5.4. Artikel 10, lid 5

Zoals het Comité ook al in zijn vorige advies heeft opgemerkt, zou ten aanzien van het criterium "inachtneming van een passend evenwicht tussen milieuprojecten en vervoersinfrastructuurprojecten" (d.w.z. een min of meer gelijke verdeling van de beschikbare middelen over deze twee soorten projecten) een zekere flexibiliteit mogelijk moeten zijn: het Comité is van oordeel dat niet ieder jaar maar over de gehele steunverleningsperiode gezien naar een dergelijk evenwicht zou moeten worden gestreefd.

5.5. Artikel 13

Om er zeker van te zijn dat de Fondsmiddelen op een efficiënte manier worden besteed, schrijft de verordening systematische evaluaties en systematisch toezicht - zowel tijdens de uitvoering als na de voltooiing van de projecten - voor. Het Comité is het daar volledig mee eens en zou zelfs graag zien dat voor alle gesteunde projecten vanaf een bepaalde minimumomvang evaluaties door onafhankelijke instanties zoals b.v. de Europese Investeringsbank verplicht worden gesteld.

5.6. Artikel 14

Blijkens de eerste alinea van dit artikel zal de Commissie jaarlijks een verslag over de activiteiten van het Fonds opstellen en is zij van plan het Comité daarover om advies te vragen. Uit de tweede alinea van lid 1 blijkt echter niet dat de Commissie van plan is ook het Comité te raadplegen. Het Comité dringt er dan ook op aan dat de tekst van lid 1 duidelijker wordt geformuleerd.

6. Opmerkingen betreffende de voorgestelde uitvoeringsverordening

6.1. Artikel 4, lid 2, sub c) en artikel 4, lid 3, sub c)

Het Comité kan zich niet verenigen met het voorstel om de laatste 20 % van de steun pas uit te betalen nadat het eindverslag bij de Commissie is ingediend, omdat zulks financiële problemen met zich mee zou kunnen brengen voor degenen die het project ten uitvoer leggen. Bovendien is het gebruikelijk slechts 10 % niet te betalen. Het Comité beveelt aan in artikel 4, lid 2, sub c), de zin "Voor omvangrijke projecten en in gevallen waarin zulks gerechtvaardigd is, kan dit percentage tot 90 % worden verhoogd" te schrappen en aan artikel 4, lid 2, sub c), en artikel 4, lid 3, sub c), de volgende zin toe te voegen: "Dit percentage kan tot 90 % worden verhoogd indien zulks in verband met de reeds verrichte uitgaven noodzakelijk is."

6.2. Artikel 6

Om een consequente en gecoördineerde aanpak te garanderen, zou, net als in artikel 4 van de "Coördinatieverordening" in het kader van de Structuurfondsenregeling, moeten worden bepaald dat de regionale en plaatselijke overheidsinstanties en de sociaal-economische kringen bij de evaluatie van en het toezicht op de steunverlening via het Cohesiefonds dienen te worden betrokken.

Gedaan te Brussel, 24 februari 1994.

De Voorzitter

van het Economischen Sociaal Comité

Susanne TIEMANN

(1) PB nr. C 39 van 9. 2. 1994, blz. 6.

(2) PB nr. C 108 van 19. 4. 1993, blz. 53-56.

(3) PB nr. C 38 van 12. 2. 1993, blz. 21.