Advies van het Economisch en Sociaal Comité over het "Voorstel voor een verordening van de Raad tot wijziging van Verordening (EEG) nr. 2019/93 houdende specifieke maatregelen voor bepaalde landbouwproducten ten behoeve van de kleinere eilanden in de Egeïsche Zee"

(2002/C 80/12)

De Raad heeft op 26 november 2001 besloten, overeenkomstig de artikelen 36 en 37 van het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap, het Economisch en Sociaal Comité te raadplegen over het voornoemde voorstel.

Het bureau van het Economisch en Sociaal Comité heeft op 27 november 2001 de afdeling "Landbouw, plattelandsontwikkeling en milieu" met de voorbereiding van de desbetreffende werkzaamheden belast.

Gezien het dringende karakter van de werkzaamheden heeft het Comité tijdens zijn 387e zitting van 16 en 17 januari 2002 (vergadering van 16 januari) de heer Papamichaïl als algemeen rapporteur aangewezen en het volgende advies met 68 stemmen vóór, bij 3 onthoudingen, goedgekeurd.

1. Inleiding - achtergrond

1.1. De Europese Raad die op 2 en 3 december 1988 op Rhodos is bijeengekomen, heeft de handicaps die de economische en sociale ontwikkeling in sommige eilandgebieden in de Gemeenschap belemmeren, erkend. Deze handicaps houden o.m. verband met het eilandkarakter, de afstand tot het vasteland, de kleine oppervlakte van het grondgebied, het natuurlijke reliëf, de geringe omvang van de landbouwbedrijven, het ontbreken van schaalvoordelen, de afhankelijkheid, de hoge productie- en vervoerskosten en de klimatologische omstandigheden.

1.2. De Commissie heeft een algemeen onderzoek(1) naar de specifieke problemen van kleine eilanden in de Egeïsche Zee (met minder dan 100000 inwoners) verricht en een regeling voorgesteld met het oog op de vaststelling van een kader van landbouwmaatregelen die moeten worden gefinancierd uit het EOGFL-Garantie en Oriëntatie. In deze voorstellen worden de algemene strategie en de concrete maatregelen omschreven die tot een oplossing van de problemen moeten bijdragen.

1.3. Op 12 februari 1993 heeft de Raad het Economisch en Sociaal geraadpleegd over het voorstel voor een verordening dat de Commissie had ingediend. Op 26 mei 1993 heeft de voltallige vergadering van het ESC met algemene stemmen het desbetreffende advies van de heer Spiroudis goedgekeurd(2).

1.3.1. Op 19 juli 1993 heeft de Raad, op basis van het voorstel van de Commissie en de adviezen van het Europees Parlement en het ESC, Verordening (EEG) nr. 2019/93 vastgesteld(3).

1.3.1.1. Overeenkomstig art. 15, lid 1, van Verordening (EEG) nr. 2019/93 heeft de Commissie in 1996 een eerste verslag voorgelegd over de vorderingen die met de tenuitvoerlegging van de specifieke maatregelen ten behoeve van de kleinere eilanden in de Egeïsche Zee waren geboekt(4).

1.3.1.2. Overeenkomstig art. 15, lid 1, van Verordening (EEG) nr. 2019/93 heeft de Commissie in 1998 aan de Raad en het Europees Parlement het tweede verslag over de tenuitvoerlegging van de regeling in 1995 voorgelegd(5).

1.3.1.3. Overeenkomstig art. 15, lid 1, van Verordening (EEG) nr. 2019/93 heeft de Commissie het voorgeschreven jaarlijkse verslag over de tenuitvoerlegging van de regeling in 1996 en 1997 opgesteld.

1.3.1.4. De Commissie heeft voorts een onafhankelijk adviesorgaan (Speed Ltd) belast met het maken van een studie over en evaluatie van de economische toestand van de kleine eilanden in de Egeïsche Zee; uit deze studie blijkt tevens welk effect de maatregelen bij de toepassing van de Verordening hebben gesorteerd.

1.3.1.5. Overeenkomstig art. 15, lid 2, van Verordening (EEG) nr. 2019/93 heeft de Commissie de bovenvermelde jaarlijkse verslagen en het algemeen evaluatieverslag opgesteld en aan de Raad en het Europees Parlement voorgelegd in het document COM(2001) 64 def.

1.4. Gelet op het voorgaande en overeenkomstig de in art. 15, lid 2, opgenomen bepalingen inzake eventuele aanpassingen, heeft de Commissie het onderhavige voorstel voor een wijziging van Verordening (EEG) nr. 2019/93 uitgebracht.

2. Korte inhoud van Verordening (EEG) nr. 2019/93

2.1. Verordening (EEG) nr. 2019/93 heeft ten doel de problemen waarmee kleine eilandgebieden in de Egeïsche Zee (met minder dan 100000 inwoners) te kampen hebben, te verlichten; een en ander is gericht op bepaalde producten en productiemiddelen in de landbouw. Ter compensatie van de handicaps van de eilanden zijn specifieke steunmaatregelen vastgesteld om de bevoorrading van de eilanden en de lokale productie te ondersteunen. De maatregelen worden gefinancierd met specifieke middelen uit de communautaire begroting (EOGFL-Garantie, in de begroting opgenomen kredieten van ca. 25 miljoen EUR op jaarbasis). Voorts is een aantal afwijkende maatregelen op structuurgebied goedgekeurd. Voor deze afwijkingen worden geen extra begrotingsmiddelen uitgetrokken; een en ander wordt gefinancierd met middelen uit het EOGFL-Oriëntatie, in het kader van het communautair bestek.

2.2. Specifieke voorzieningsregeling (SVR)

Deze regeling is gericht op een compensatie van de extra kosten voor de voorziening van de eilanden met bepaalde producten, zodat deze producten, in vergelijking met het vasteland, ook daar tegen redelijke prijzen kunnen worden aangeboden. De hoeveelheden die voor de SVR in aanmerking worden genomen, worden vastgesteld op basis van voorzieningsbalansen die regelmatig en afhankelijk van de behoeften worden herzien. In het kader van de SVR worden de eilanden op basis van hun afstand tot de havens van continentaal Griekenland in twee groepen opgesplitst. De communautaire bijdrage financiert 90 % van de kosten van de maatregelen, Griekenland de overige 10 %.

2.3. Steunmaatregelen voor plaatselijke producten

Deze maatregelen zijn gericht op ondersteuning van traditionele landbouwactiviteiten en plaatselijke, zowel plantaardige als dierlijke productie, om aldus de behoeften van de markt te dekken en om bepaalde productiesectoren, waarvoor de eilanden in de Egeïsche Zee van nature en van oudsher bijzonder geschikt zijn, nieuw leven in te blazen.

2.4. Afwijkende maatregelen op structuurgebied

Ter verbetering van de doeltreffendheid van de landbouwstructuren werden, in afwijking van Verordening (EEG) nr. 2328/91(6) van de Raad van 15 juli 1991, de voorwaarden vastgesteld waaronder steun kan worden verleend voor investeringen in landbouwbedrijven op kleine eilanden in de Egeïsche Zee. Tevens werd het percentage van de communautaire bijdrage verhoogd, tot meer dan de gebruikelijke 50 %, voor investeringen in bepaalde sectoren die betrekking hebben op verwerking en afzet van landbouwproducten en erop gericht zijn de levensomstandigheden van de eilandbewoners te verbeteren.

3. Belangrijkste punten van de wijziging

3.1. Aansluitend bij de conclusies van het algemeen evaluatieverslag stelt de Commissie de nodige aanpassingen van de verordening voor en legt zij de Raad het onderhavige voorstel tot wijziging voor, dat het in de financiële vooruitzichten vastgelegde financiële kader niet te buiten gaat (ca. 26 miljoen EUR).

3.2. De lijst van producten die voor de specifieke voorzieningsregeling (SVR) in aanmerking komen, wordt aangepast:

3.2.1. Er is voorzien in een uitzondering op het verbod van wederuitvoer voor door verwerking verkregen producten.

3.2.2. In de herziene verordening zijn voorts groenten en fruit uit de regeling geschrapt, zoals overigens was voorgeschreven in art. 3, lid 2, van Verordening (EEG) nr. 2019/93, waarin is bepaald dat de steun degressief is en wordt verleend voor een periode van vijf jaar, die ingaat in 1993 en afloopt in 1997, dat aldus het laatste jaar van toepassing van de regeling was. De tenuitvoerlegging van de maatregel sorteerde overigens weinig effect, daar de ondernemingen die de op de eilanden verbruikte geringe hoeveelheden verhandelen, te klein zijn en niet de structuur hebben die nodig is om van de steun te kunnen profiteren.

3.2.3. Ook de producten waarop de SVR slechts in beperkte mate (suiker) of helemaal niet (yoghurt) van invloed was, worden geschrapt.

3.2.4. Voorgesteld wordt de bevoegdheid tot herziening van de lijst van producten aan de Commissie over te dragen, en het beheer van de voorzieningsbalansen te vereenvoudigen.

3.2.5. Wat de maatregelen voor plaatselijke landbouwproducten betreft, zijn de aanpassingen het resultaat van een analyse van de behoeften.

3.2.5.1. Behoudens de nodige aanpassingen, worden de regelingen voor de veehouderij, wijngaarden bestemd voor de productie van v.q.p.r.d., olijfgaarden, de teelt van consumptie- en pootaardappelen en de productie van specifieke kwaliteitshoning, gehandhaafd. De afzonderlijke steunbedragen worden thans in euro aangegeven i.p.v. in ecu zoals dat in Verordening (EEG) nr. 2019/93 het geval was. De steun bedraagt:

- voor runderen 48,3 EUR per dier (i.p.v. 40 ecu);

- voor aardappelen 603 EUR per hectare (i.p.v. 500 ecu);

- voor wijngaarden 476 EUR per hectare (i.p.v. 400 ecu);

- voor olijfgaarden 145 EUR per hectare (i.p.v. 120 ecu);

- voor honing 12 EUR per bijenkast (i.p.v. 10 en 7 ecu voor de twee gevallen van steunverlening aan honingproducenten waarin Verordening (EEG) nr. 2019/93 voorziet).

3.2.6. Wat de voor steun in aanmerking komende hoeveelheden betreft, is het volgende vastgesteld:

3.2.6.1. Voor het mesten van mannelijke runderen wordt steun verleend voor ten hoogste 12000 dieren per jaar. Zolang dit maximumaantal niet wordt overschreden, wordt de in artikel 4, lid 4, van Verordening (EG) nr. 1254/1999(7) bedoelde evenredige vermindering niet toegepast.

3.2.6.2. Er wordt steun toegekend voor maximaal 75000 bijenkasten per jaar.

3.2.6.3. De bevoegdheid voor het opstellen van de jaarlijkse verslagen over de toepassing van de verordening wordt overgeheveld van de Commissie naar de lidstaat.

3.2.6.4. De Commissie maakt de voorzieningsbalansen op en herziet ze naar gelang van de behoeften.

3.2.7. De weinig doeltreffende maatregelen (opslag van lokale kaas en likeurwijn) worden afgeschaft.

3.2.8. Geldverslindende en te ingewikkelde maatregelen (steun voor groenten, fruit en bloemen), die overigens niet doeltreffend waren, worden eveneens geschrapt.

3.2.9. Hoewel de afwijkende maatregelen op structuurgebied werden afgeschaft bij Verordening (EG) nr. 1257/1999(8) inzake steun voor plattelandsontwikkeling, wordt in overweging 53 van die verordening uitdrukkelijk voorzien in de nodige flexibiliteit en de mogelijkheid tot aanpassingen en afwijkingen.

3.2.9.1. Op grond van de bovengenoemde overweging mag het totale steunbedrag met hoogstens 15 procentpunten worden verhoogd voor investeringen die zijn bedoeld om diversificatie, herstructurering of omschakeling naar duurzame landbouw aan te moedigen.

3.2.9.2. Ook mag het steunbedrag tot maximaal 65 % worden verhoogd voor investeringen in middelgrote en kleine ondernemingen voor de verwerking en afzet van lokale landbouwproducten.

3.2.10. Voorts dient de Commissie, na afloop van elke periode van vijf jaar waarin de verordening is toegepast, het Europees Parlement en de Raad een algemeen verslag voor te leggen waarin tevens de nodig geachte aanpassingen worden aangegeven. In principe bestaat er dus een mogelijkheid tot herziening om de vijf jaar.

4. Algemene opmerkingen

4.1. Het is duidelijk dat de Commissie haar voorstel tot wijziging van de verordening heeft gebaseerd op de resultaten van de verslagen die zij over de eerste zeven jaar van toepassing van de regeling (1993-1999) heeft opgesteld. Het ESC vindt de wijzigingsvoorstellen over het algemeen een goede zaak.

4.2. Het ESC wijst erop dat de ontwikkeling van de kleine eilanden in de Egeïsche Zee de algemenere ontwikkeling van het land ten goede is gekomen. Een en ander heeft bijgedragen tot ondersteuning van de landbouwsector, niet via fragmentarische steun, maar als onderdeel van een algemeen economisch en sociaal ontwikkelingsplan voor de eilanden, in het belang van de strategische doelstellig van duurzame ontwikkeling. Een dergelijk algemeen plan omvat afzonderlijke acties voor alle productiesectoren, met name:

- ondersteuning en ontwikkeling van traditionele ambachten;

- behoud en bevordering van plaatselijke cultuur;

- stimulansen ter aanmoediging van investeringsinitiatieven;

- maatregelen om seizoensgebonden werkloosheid tegen te gaan, zoals de ontwikkeling van agrotoerisme, als alternatief voor het massatoerisme en aanvulling van het landbouwinkomen;

- gedegen bescherming van het milieu;

- verzekering van de energievoorziening, mede door het gebruik van alternatieve en milieuvriendelijke energiebronnen (wind- en zonneënergie) en doeltreffend beheer van de waterreserves om aldus het permanente probleem van het watertekort op te lossen;

- verbetering van de gezondheids- en verzorgingsdiensten;

- verbetering van de onderwijsinfrastructuur;

- beroepsopleiding van arbeidskrachten;

- communicatie en verbindingen van goede kwaliteit.

4.3. Het ESC verwijst naar zijn vorige advies(9) waarin het heeft aangedrongen op duurzame ontwikkeling van de visserij en op een goed gebruik van de levende rijkdommen van de zee, waarbij met name zij gedacht aan de sponzenvisserij en de visteelt.

Voorts wordt er ook op gewezen dat de voorwaarden moeten worden verzekerd voor georganiseerd overleg tussen:

- de sociale partners

- landbouwersverenigingen

- beroepsorganisaties

- overheden.

Een en ander is gericht op een degelijk beheer, een doeltreffende controle en een succesvolle toepassing van de in de Verordening vastgelegde regeling.

4.4. Het ESC heeft bedenkingen bij het feit dat de Verordening een geografisch beperkte werkingssfeer heeft, daar zij alleen van toepassing is op de kleine eilanden in de Egeïsche Zee en niet op alle kleine Griekse eilanden (b.v. Gavdos) die weliswaar niet noodzakelijk met dezelfde, maar toch met soortgelijke problemen te kampen hebben.

4.5. Gelet op het bergachtige karakter van de eilanden in de Egeïsche Zee merkt het ESC tevens op dat douane, havendiensten en kustwacht moeten worden ondersteund, teneinde smokkel, illegale visserij en illegale immigratie tegen te gaan; deze laatste heeft thans door de oorlogen in Afghanistan en het Midden-Oosten massale afmetingen hebben aangenomen.

4.6. Bijzondere aandacht moet ook gaan naar de kwestie van vrede en veiligheid in het gebied. Het ESC is van mening dat het geenszins in het belang van de Gemeenschap is om de eilanden in de Egeïsche Zee tijdens de discussies over een Europees leger (Eurocorps) anders te benaderen dan de overige gebieden van de Europese Unie.

5. Bijzondere opmerkingen

5.1. Artikel 2

5.1.1. Het ESC is van mening dat aan de in de bijlage opgenomen lijst van landbouwproducten die voor de SVR in aanmerking komen, katoenzaad moet worden toegevoegd, dat immers van groot nut is als aanvullend veevoer, op de eilanden niet wordt geproduceerd en hoge vervoerskosten meebrengt.

5.1.2. Aan deze lijst moet volgens het ESC, naast het voorgestelde tarwemeel, ook tarwe worden toegevoegd, omdat dit product bijdraagt tot de instandhouding van de traditionele ambachtelijke meelproductie (water- en windmolens).

5.2. Artikel 3

5.2.1. In lid 1 wordt in de Griekse versie vermeld: "de Commissie financiert 90 % van de steun ...", hetgeen moet worden vervangen door "de Gemeenschap financiert 90 % van de steun ..."(10)

5.2.2. De maatregel waarbij wordt afgeweken van het verbod op wederuitvoer van door verwerking verkregen producten, is een goede zaak omdat aldus kleine plaatselijke verwerkingsbedrijven worden aangemoedigd.

5.2.3. Er wordt in lid 5 verwezen naar het verbod, terwijl dit in lid 4 zou moeten gebeuren.

5.3. Artikel 3 bis

5.3.1. Zoals in de jaarlijkse verslagen reeds werd opgemerkt, moet de wijze waarop de eilanden met het oog op de toepassing van de SVR in groepen worden opgesplitst, absoluut worden herzien.

5.3.2. Het ESC is ingenomen met de bepaling inzake een mogelijke herziening (lid 2) van de voorzieningsbalansen en met de in de bijlage opgenomen lijst van producten.

5.4. Artikel 12

Het ESC is van mening dat het maximale aantal voor de productie van specifieke bijenhoning bestemde bijenkasten (75000) dat voor steun in aanmerking kan komen, moet worden verhoogd; tijdens de eerste periode van toepassing van Verordening (EEG) nr. 2019/93 kon immers in totaal aan 150000 kasten steun worden verleend.

5.5. Artikel 13

Het ESC juicht de afwijkende maatregelen op structuurgebied toe omdat zij duurzame landbouw en investeringsinitiatieven in landbouwbedrijven en MKB dat op het gebied van verwerking en afzet van landbouwproducten werkzaam is, aanmoedigen.

5.6. Artikel 15

De vertraging die overheidsdiensten op de eilanden hebben opgelopen bij het verzamelen van de nodige gegevens op basis waarvan de Commissie de jaarlijkse verslagen moet opstellen, is nog maar eens een bewijs van de problematische situatie waarin deze gebieden verkeren. Het zou doeltreffender zijn de jaarlijkse verslagen door de Griekse overheid te laten opstellen.

5.7. Bij wijziging van de verordening zou het volgens het ESC een goede zaak zijn de steunmaatregelen voor lokale producten als volgt en tot de onderstaande producten uit te breiden:

5.7.1. Er dient rechtstreekse steun te komen voor verse melk in plaatselijke melkfabrieken, daar de lokale productie niet volstaat en het resterende geringe melkproductiepotentieel gestaag krimpt.

5.7.2. Er dient een steunbedrag per hectare te worden toegekend ter aanmoediging van het telen van aromatische en geneeskrachtige planten, en ook de verwerking ervan dient te worden gesteund. Deze cultuur wordt immers in de hand gewerkt door de klimatologische omstandigheden en de bodemgesteldheid op de eilanden, en brengt verder ook geen problemen voor de communautaire markten mee, terwijl anderzijds met deze maatregel wel goed gebruik wordt gemaakt van onvruchtbare grond, en voor een aanvullend inkomen voor de plaatselijke bevolking wordt gezorgd.

6. Conclusies

6.1. Het ESC concludeert uit de vorige jaarlijkse verslagen van de Commissie en uit het algemene evaluatieverslag dat de wijziging van de Verordening een stap in de goede richting is, en het verheugt zich dan ook over dit voorstel. De aanpassingen die worden voorgesteld, sluiten aan bij de in de bovenvermelde verslagen geformuleerde bevindingen en herzien de Verordening op basis van de reële gegevens en resultaten van de zevenjarige periode van toepassing van de verordening.

6.2. Volgens het ESC beschikt de Commissie over grotere flexibiliteit om de verordening bij te sturen, door aan de lijst producten toe te voegen of eruit te schrappen die, naar gelang van de ontwikkeling van de behoeften op de eilanden, al dan niet moeten worden ondersteund. Telkens wanneer de Commissie een verbetering van de doeltreffendheid van de regeling onderzoekt, zouden de opmerkingen van het ESC haar werkzaamheden kunnen vergemakkelijken.

6.3. De wijze waarop de Commissie de problemen van de kleine eilanden in de Egeïsche Zee benadert, verdient alle lof. Hiermee wordt een politiek standpunt ingenomen, dat volgens het Comité de voorbode kan zijn van een studie over en maatregelen voor alle kleine eilanden in de Gemeenschap die met soortgelijke problemen worden geconfronteerd.

Brussel, 16 januari 2002.

De voorzitter

van het Economisch en Sociaal Comité

G. Frerichs

(1) COM(2001) 64 def. van 7.2.2001.

(2) PB C 201 van 26.7.1993, blz. 22.

(3) PB L 184 van 27.7.1993, blz. 1-7.

(4) COM(96) 387 def.

(5) COM(98) 292 def.

(6) PB L 218 van 6.8.1991, blz. 1-21.

(7) PB L 160 van 26.6.1999, blz. 21-47.

(8) PB L 160 van 26.6.1999, blz. 80-102.

(9) PB C 201 van 26.7.1993, blz. 22.

(10) In de Nederlandse versie staat reeds: "de Gemeenschap financiert 90 % van de steun ..." (nvdv).