2009
TOPNETWERKEN  EN GEÏNTEGREERDE 
PROJECTEN  IN HET COMMUNAUTAIRE 
ONDERZOEKSBELEID:ZIJN DE DOELSTELLINGEN BEREIKT?EUROPESE 
REKENKAMER
Speciaal verslag  nr. 8
NL
ISSN 1831-0915

TOPNETWERKEN EN 
GEÏNTEGREERDE PROJECTEN IN HET COMMUNAUTAIRE ONDERZOEKSBELEID:ZIJN DE DOELSTELLINGEN BEREIKT?Speciaal verslag  nr. 8   2009
EUROPESE REKENKAMER(uitgebracht krachtens artikel 248, lid 4, tweede alinea, EG)
Speciaal verslag nr. 8/2009 — Topnetwerken en geïntegreerde projecten in het communautaire onderzoeksbeleid: zijn de doelstelli ngen bereikt?2
EUROPESE REKENKAMER
12, rue Alcide De Gasperi
1615 Luxemburg
LUXEMBURG
Tel. +352 4398-45410
Fax +352 4398-46410
E-mail: euraud@eca.europa.eu
Internet: http://www.eca.europa.eu
Speciaal verslag  nr. 8   2009
Meer gegevens over de Europese Unie vindt u op internet 
via de Europaserver (http://europa.eu).
Bibliografische gegevens bevinden zich aan het einde van deze publicatie.Luxemburg: Bureau voor publicaties van de Europese Unie, 2009ISBN 978-92-9207-416-6doi:10.2865/66850
© Europese Gemeenschappen, 2009
Overneming met bronvermelding toegestaan
Printed in Belgium
Speciaal verslag nr. 8/2009 — Topnetwerken en geïntegreerde projecten in het communautaire onderzoeksbeleid: zijn de doelstelli ngen bereikt?3
INHOUD
Paragraaf
 LIJST VAN TERMEN
I-V SAMENVATTING
1-16  INLEIDING
1-5  DOELSTELLINGEN EN RISICO’S VOOR COMMUNAUTAIR ONDERZOEK EN TECHNOLOGISCHE ONTWIKKELING (OTO)
1-3 BELEIDSDOELSTELLINGEN
4-5 STRUCTURELE GEBREKEN EN AMBITIES VAN HET EUROPESE ONDERZOEK
6-16  HET ZESDE KADERPROGRAMMA
9-11 DE NIEUWE INSTRUMENTEN EN DE DOELSTELLINGEN ERVAN
12-16 PROJECTSELECTIE EN -BEHEER
17-18  REIKWIJDTE EN AANPAK VAN DE CONTROLE
17 REIKWIJDTE VAN DE CONTROLE
18 AANPAK VAN DE CONTROLE
19-56  CONTROLEBEVINDINGEN
19-27  BIJDRAGE AAN DE COMMUNAUTAIRE OTO-DOELSTELLINGEN IN HET ALGEMEEN
22-24 DOELTREFFENDE SAMENWERKING OP HET GEBIED VAN ONDERZOEK
25-27 DE PROJECTPLANNEN ZIJN IN EEN AANTAL GEVALLEN BETER DAN DE UITGEVOERDE PROJECTEN
28-43  VERWEZENLIJKING VAN DE SPECIFIEKE DOELSTELLINGEN VAN DE NIEUWE INSTRUMENTEN
29-35 INTEGRATIE VAN NOE’S VAAK VERVANGEN DOOR EEN TRADITIONELE VORM VAN SAMENWERKING36-38 GP’S: GROTE PROJECTEN EN BETREKKELIJK GERINGE FINANCIËLE BETROKKENHEID VAN DE DEELNEMERS
39-43 DE DOELSTELLING INZAKE DEELNAME VAN HET MKB IS NIET VOLLEDIG BEREIKT
44-53  HET BEHEER VAN DE NIEUWE INSTRUMENTEN DOOR DE COMMISSIE
45-46 ONZEKERHEID OVER DE SPECIFIEKE ROL VAN DE INSTRUMENTEN
47-49 TALRIJKE WETTELIJKE BEPALINGEN EN NIET ALTIJD TOEREIKENDE BEGELEIDING
50 DE ONDERHANDELINGSPROCEDURE: LANGER EN VAAK ONDOORZICHTIG51 MINDER EN GROTERE PROJECTEN, MAAR NOG STEEDS VEEL DEELNEMERS
52-53 GEBREKEN IN HET PROJECTTOEZICHT
54-56  STIMULERING VAN OTO-INVESTERINGEN
55-56 MEER EU-MIDDELEN VOOR VERHOUDINGSGEWIJS MINDER OTO-INVESTERINGEN DOOR DEELNEMERS
57-65  CONCLUSIES EN AANBEVELINGEN
 ANTWOORDEN VAN DE COMMISSIE
Speciaal verslag nr. 8/2009 — Topnetwerken en geïntegreerde projecten in het communautaire onderzoeksbeleid: zijn de doelstelli ngen bereikt?4
Speciaal verslag nr. 8/2009 — Topnetwerken en geïntegreerde projecten in het communautaire onderzoeksbeleid: zijn de doelstelli ngen bereikt?5
LIJST VAN TERMEN
Bruto binnenlands product (BBP) : De totale marktwaarde van alle eindproducten en dien-
sten van een land in een bepaald jaar.
Europese onderzoeksruimte (ERA) : Een zone zonder grenzen voor onderzoek, waar weten-
schappelijke middelen beter worden benut om meer arbeidsplaatsen te scheppen en het concurrentievermogen van Europa te verbeteren.
Geïntegreerde projecten (GP’s) : Instrument voor het bereiken van ambitieuze en duide-
lijk omschreven wetenschappelijke en technologische doelstellingen met een Europese dimensie.
Midden- en kleinbedrijf (MKB) : Ondernemingen met minder dan 250 werknemers en een 
jaaromzet van maximaal 50 miljoen euro en/of een totale jaarbalans van maximaal 43 mil-joen euro.
OTO-instrumenten : Verschillende soorten projecten, vastgesteld door de KP’s. Elk instru-
ment heeft specifieke doelstellingen en regelingen voor deelneming.
OTO-kaderprogramma’s (KP’s) : Meerjarige programma’s die voor een bepaalde periode 
vastleggen welke wetenschappelijke en technologische activiteiten door de Gemeenschap 
zullen worden gefinancierd, waarbij hun budget en nadere technische en financiële uitvoe-ringsbepalingen worden vastgesteld.
SMART-doelstellingen : Specifieke, meetbare, haalbare, relevante en van een datum voor-
ziene doelstellingen, volgens de definitie in het Financieel Reglement.
Topnetwerken (NoE’s) : Instrument voor de totstandbrenging van wezenlijke en duurzame 
integratie van de onderzoeksactiviteiten van de netwerkpartners, direct gericht tegen de versnippering van die activiteiten op een bepaald terrein in Europa.
ANTWOORDEN 
VAN DE COMMISSIE
Speciaal verslag nr. 8/2009 — Topnetwerken en geïntegreerde projecten in het communautaire onderzoeksbeleid: zijn de doelstelli ngen bereikt?6
SAMENVATTING
I.
Het Europees onderzoek heet te lijden onder 
ontoereikende en versnipperde investerin-
gen. Als onderdeel van de EU-maatregelen 
om dit te ondervangen, lanceerde het zesde 
kaderprogramma (KP6) twee nieuwe instru-
menten: de „topnetwerken” en de „geïnte-greerde projecten”. Die hadden tot doel,  
enerzijds wezenlijke en duurzame integratie 
van de onderzoeksactiviteiten tot stand te 
brengen en anderzijds welbepaalde ambi-tieuze wetenschappelijke en technologische doelstellingen met een Europese dimensie 
te verwezenlijken.
II.
Bij de controle werd onderzocht in hoeverre 
de topnetwerken en de geïntegreerde pro-
jecten hadden bijgedragen tot het bereiken van de in het Verdrag vastgestelde doelstel-
lingen voor onderzoeksbeleid en tot het  
verwezenlijken van hun eigen specifieke  
doelstellingen, alsook in hoeverre de Com-
missie de nieuwe instrumenten doeltreffend 
had beheerd en de OTO-investeringen door 
KP6 waren gestimuleerd.
III.
De Rekenkamer concludeerde het volgende:
Het is gelukt, met de gecontroleerde  i) 
KP6-instrumenten de samenwerking  op onderzoeksgebied en projecten van redelijke kwaliteit te bevorderen; in de werking van deze instrumenten ontbrak het echter aan een expliciete interven-tielogica, aan SMART-doelstellingen en aan prestatie-indicatoren.
De specifieke doelstellingen van de  ii) 
nieuwe instrumenten werden slechts  ten dele behaald. De topnetwerken  bevorderden een behoorlijk niveau  van samenwerking bij onderzoek, maar bewerkten vaak geen geleidelijke en  duurzame integratie van de onderzoeks-activiteiten tussen de netwerkpartners. De geïntegreerde projecten bevorderden kwalitatief hoogstaande onderzoekssa-menwerking, maar konden geen extra  middelen van de afzonderlijke deelne-mers of bijkomende openbare of parti-culiere financiering aantrekken.
ANTWOORDEN 
VAN DE COMMISSIE
Speciaal verslag nr. 8/2009 — Topnetwerken en geïntegreerde projecten in het communautaire onderzoeksbeleid: zijn de doelstelli ngen bereikt?7
V.
Tevens beveelt de Rekenkamer het volgende 
aan:
De Commissie moet nagaan of de NoE’s i) 
en samenwerkingsprojecten van het  
GP-type realistische doelstellingen heb-ben en significante voordelen bieden  
boven de traditionele instrumenten voor 
onderzoekssamenwerking. Ten aanzien  
van de uit KP6 gefinancierde NoE’s moet de Commissie voor elk geval apart beoor-delen of eerdere prestaties, de mogelijke 
meerwaarde voor de EU en de vooruit-zichten inzake zelfvoorziening verdere  financiering uit KP7 rechtvaardigen.
De Commissie moet de diverse redenen ii) 
onderzoeken waarom er door de deel-nemers betrekkelijk weinig wordt geïn-
vesteerd in OTO gelet op de beoogde  
doelen, en zij moet specifieke maatre-
gelen voorstellen. De nodige gegevens 
moeten beschikbaar worden gesteld om 
het katalysatoreffect van de OTO-finan-
ciering van de EU te kunnen volgen.  Er moet opnieuw worden bezien of de  
beoogde doelen, met name die voor het 
MKB en de particuliere sector, realistisch 
zijn.
Teneinde met name de hanteerbaarheid iii) 
van de projecten te verbeteren en een  
adequate uitvoering en een passende  
evaluatie ervan te verzekeren, moet  
de Commissie zorgen voor duidelijke  
en tijdige begeleiding, snellere proce-
dures voor subsidieverlening en beter  projecttoezicht.SAMENVATTING
Het beheer door de Commissie vertoonde iii) 
een aantal gebreken, vooral bij aanvang 
van de uitvoering van KP6, die invloed  
hadden op de doeltreffendheid van de  
acties, met name onzekerheid over de  
specifieke rol van de nieuwe instrumen-ten, onvoldoende begeleiding en gebre-
ken in het projecttoezicht.
In vergelijking met KP5 is het niet gelukt, iv) 
met KP6 de OTO-investeringen van de  deelnemers significant te doen toene-men. Relatief gezien nam de deelname  van de particuliere sector zelfs af. Het  streefdoel van 15 % van het totale bud-get voor thematische prioriteiten van  KP6 voor deelname van het MKB werd  niet gehaald.
IV.
De Rekenkamer herinnert aan haar eerdere aanbeveling, uitgavenprogramma’s te base-ren op een expliciete interventielogica die de instrumenten voorziet van realistische  doelstellingen. In dit verband moet de  mogelijkheid worden overwogen, voor elk  
instrument één enkele doelstelling te bepa-
len teneinde de specifieke rol van het instru-
ment te verduidelijken. Voor elk programma 
moeten er passende prestatie-indicatoren  zijn om de verwachte output, de uitkomsten 
en impact te kunnen volgen.
Speciaal verslag nr. 8/2009 — Topnetwerken en geïntegreerde projecten in het communautaire onderzoeksbeleid: zijn de doelstelli ngen bereikt?8
INLEIDING
DOELSTELLINGEN EN RISICO’S VOOR COMMUNAUTAIR 
ONDERZOEK EN TECHNOLOGISCHE ONTWIKKELING (OTO)
BELEIDSDOELSTELLINGEN
 1.  Onderzoek en technologische ontwikkeling (OTO) is van grote invloed op 
de wetenschappelijke en technologische vooruitgang en innovatie. 
Onderzoek heeft voor de Europese Unie en haar lidstaten een hoge prioriteit en helpt de hoge levensstandaard van de burgers in stand te houden en te verbeteren.
 2.  Het OTO-beleid van de Europese Gemeenschap heeft als algemene doel-
stellingen1 de wetenschappelijke en technologische grondslagen van 
de industrie van de Gemeenschap te versterken en de ontwikkeling 
van haar internationale concurrentiepositie te bevorderen. Onderne-
mingen, onderzoekscentra en universiteiten worden gestimuleerd tot 
samenwerking in hoogwaardige OTO-activiteiten om de mogelijkhe-
den van de interne markt ten volle te benutten.1 Verdrag tot oprichting van de 
Europese Gemeenschap, Titel XVIII 
(Onderzoek en technologische 
ontwikkeling), artikelen 163-173. De activiteiten worden als volgt 
omschreven:
a) tenuitvoerlegging van programma’s 
voor onderzoek, technologische 
ontwikkeling en demonstratie, waarbij 
de samenwerking met en tussen 
ondernemingen, onderzoekcentra en universiteiten wordt bevorderd;
b) bevordering van de samenwerking 
inzake communautair onderzoek, 
communautaire technologische 
ontwikkeling en demonstratie met 
derde landen en internationale 
organisaties;
c) verspreiding en exploitatie van 
de resultaten van de activiteiten 
inzake communautair onderzoek, 
communautaire technologische 
ontwikkeling en demonstratie;
d) stimulering van de opleiding en de 
mobiliteit van onderzoekers in de 
Gemeenschap.
GEMIDDELDE JAARLIJKSE OTO-UITGAVEN UIT DE BEGROTING  
VAN DE GEMEENSCHAP (KP4-KP7)FIGUUR 1
(miljoen euro per jaar)
KP4 — EU-12
(1995-1998)KP5 — EU-15
(1999-2002)KP6 — EU-15
(2003-2006)KP6 — EU-25
(2004-2006)KP7 — EU-27
(2007-2013)2 7613 4254 0614 4477 217
1 0002 0003 0004 0005 0006 0007 0008 000
0
Bron : Regelgeving voor KP4-KP7 (exclusief Euratom).
Speciaal verslag nr. 8/2009 — Topnetwerken en geïntegreerde projecten in het communautaire onderzoeksbeleid: zijn de doelstelli ngen bereikt?9
 3.  Sinds 1984 worden de communautaire OTO-activiteiten uitgevoerd in 
meerjarenkaderprogramma’s (KP’s) die voor een bepaalde periode de 
wetenschappelijke en technologische doelstellingen vaststellen, maar ook de grote lijnen van deze activiteiten aangeven alsmede de totale 
begroting — met de toewijzingen per actie — en nadere bepalingen 
voor de financiële bijdrage van de Gemeenschap. De financiering van 
de opeenvolgende EU-kaderprogramma’s is mettertijd toegenomen. 
De KP’s vormen de grootste afzonderlijke bron van overheidsfinan-
ciering voor onderzoek in de Europese Unie, met een totaal aandeel van 4 à 5 % in de totale overheidsfinanciering voor OTO.
STRUCTURELE GEBREKEN EN AMBITIES 
VAN HET EUROPESE ONDERZOEK
 4.  In het algemeen wordt gedacht dat het Europese onderzoek structurele 
gebreken vertoont. De Commissie onderstreepte dat2:
de investeringen in OTO ontoereikend en versnipperd zijn; a) 
voor onderzoek onvoldoende personele middelen worden uitge- b) 
trokken;
de mogelijkheden om wetenschappelijke doorbraken om te zetten c) 
in innovatieve en concurrerende producten en diensten beperkt 
zijn, en
het onderzoeksbeleid in Europa versnipperd is. d) 
 5.  De Commissie en de Europese Raad zagen in de vorming van een Europese 
onderzoeksruimte (ERA) een belangrijke maatregel om die structurele gebreken te verhelpen
3. ERA moest een binnenmarkt voor onder-
zoek en technologie vormen, een ruimte om de coördinatie tussen 
nationale en regionale onderzoeksactiviteiten en -beleidslijnen te  
verbeteren. De Europese Raad heeft de Unie een ambitieuze doel-
stelling meegegeven: „de meest concurrerende en dynamische ken-niseconomie van de wereld te worden die in staat is tot duurzame  
economische groei met meer en betere banen en een hechtere sociale 
samenhang”
4. In dit licht moeten de Europese inspanningen op het 
gebied van onderzoek worden versterkt om tegen 2010 3 % van het 
bruto binnenlands product te benaderen (tegenover 1,9 % in 2000). Twee derde van deze nieuwe investering moet van de particuliere  
sector komen
5.2 Zie voorstel van de Commissie 
voor een beschikking van de Raad 
tot vaststelling van specifieke 
programma’s ter uitvoering van het zesde kaderprogramma 
(COM(2002) 43 def. van 30.1.2002, 
punt 5.1 „Noodzaak van 
communautaire steunverlening”, 
blz. 71).
3 De oprichting van een 
Europese onderzoeksruimte 
(ERA) werd door de Europese 
Commissie voorgesteld in 
haar mededeling „Naar een 
Europese onderzoeksruimte” van januari 2000. Het doel om ERA 
op te richten, werd kort daarna 
door de EU bekrachtigd op de 
vergadering van de Europese Raad 
te Lissabon in maart 2000.
4 Conclusies van de Europese 
Raad van Lissabon, maart 2000, 
punt 5.
5 Conclusies van de Europese 
Raad van Barcelona, maart 2002, punt 47.
Speciaal verslag nr. 8/2009 — Topnetwerken en geïntegreerde projecten in het communautaire onderzoeksbeleid: zijn de doelstelli ngen bereikt?10
HET ZESDE KADERPROGRAMMA
 6.  Het zesde kaderprogramma van de Europese Gemeenschap (KP6)6 was 
een instrument dat moest helpen om de genoemde ambitieuze doe-
len te bereiken. Het was erop gericht activiteiten te financieren die 
bijdragen tot innovatie en de vorming van de ERA, doordat ze de  
integratie en coördinatie bevorderen in de verbrokkelde Europese  
onderzoekssector. Voor de periode 2002-2006 bestreek KP6 het hele 
spectrum van basis- tot toegepast onderzoek, de ontwikkeling van 
wetenschappelijke en technische uitmuntendheid en de coördinatie van het Europese onderzoek. Het programma was opgebouwd rond 
drie hoofdlijnen:
integratie en versterking van de Europese onderzoeksruimte; —
structurering van de Europese onderzoeksruimte, en —
versterking van de grondslagen van de Europese onderzoeks- —
ruimte.
VOORNAAMSTE COMPONENTEN EN BASISBEGINSELEN VAN KP6FIGUUR 2
Voornaamste componenten KP6
Integratie
Europees onderzoekStructurering
Europese 
onderzoeksruimteVersterking 
grondslagen Europese 
onderzoeksruimte
Basisbeginselen KP6
Concentratie
op geselecteerde 
prioritaire
onderzoeksgebiedenStructurerend eff  ect
door sterkere koppeling 
aan nationale, regionale 
en andere Europese 
initiatievenCoördinatie
Vereenvoudiging6 Besluit nr. 1513/2002/EG van 
het Europees Parlement en de 
Raad van 27 juni 2002 betreffende 
het zesde kaderprogramma 
van de Europese Gemeenschap 
voor activiteiten op het gebied van onderzoek, technologische 
ontwikkeling en demonstratie, 
ter bevordering van de 
totstandbrenging van de Europese 
onderzoeksruimte en van 
innovatie (2002-2006) (PB L 232 
van 29.8.2002, blz. 1).
Bron : Gids van de Commissie: „Participating in European Research”, tweede uitgave, februari 2004
(http://ec.europa.eu/research/fp6/pdf/how-to-participate_en.pdf).
Speciaal verslag nr. 8/2009 — Topnetwerken en geïntegreerde projecten in het communautaire onderzoeksbeleid: zijn de doelstelli ngen bereikt?11
 7.  Uit een begroting van ongeveer 17 miljard euro voor de jaren 2002-2006 
werden met KP6 tot eind 2008 OTO-werkzaamheden „onder contract” 
die goed waren voor 25 miljard euro aan geschatte investeringen7. 
De meeste uitgaven (ongeveer 75 %) werden gedaan uit hoofde van het onderdeel integreren en versterken van de Europese onderzoeks-ruimte overeenkomstig zeven „thematische prioriteiten”
8, program-
ma’s betreffende specifieke onderzoeksterreinen.
 8.  Bij KP6 werd bijzondere aandacht besteed aan het midden- en kleinbedrijf 
(MKB) om de technologische capaciteit van deze sector te ontwikkelen en zijn toegang tot hoogwaardig onderzoek te vergemakkelijken. Voor dit doel werd een bedrag uitgetrokken van 1,8 miljard euro, ofwel  15 % van de totale begroting voor de thematische prioriteiten (een derde meer dan in het voorgaande kaderprogramma).
DE NIEUWE INSTRUMENTEN EN DE DOELSTELLINGEN ERVAN
 9.  Naast de traditionele instrumenten9 werden in het kader van KP6 twee 
nieuwe instrumenten ingesteld, speciaal gericht op het integreren 
en versterken van de Europese onderzoeksruimte:
„topnetwerken” (NoE’s) moesten vooral zorgen voor een wezen- —
lijke en duurzame integratie van de onderzoeksactiviteiten van de netwerkpartners, direct gericht tegen de versnippering van die 
activiteiten rond een thematische prioriteit in Europa;
„geïntegreerde projecten” (GP’s) moesten de kennis opleveren die  —
nodig was om de thematische prioriteiten te realiseren door het verwezenlijken van ambitieuze en duidelijk omschreven weten-
schappelijke en technologische doelstellingen met een Europese 
dimensie.
 10.  NoE’s en GP’s konden betrekking hebben op elk van de zeven „themati-
sche prioriteiten” (zie voetnoot 8). Deze instrumenten zijn door de wetgever erkend als voornaamste middel om een meerwaarde te cre-eren boven hetgeen kan worden bereikt met nationale inspanningen (Europese toegevoegde waarde) doordat de Europese onderzoeks-capaciteiten worden geïntegreerd. Dit moest een kritische massa  opleveren aan deskundigheid, activiteiten en middelen (personeel, vaardigheden, competentie, financiën, infrastructuur, uitrusting).  Tevens was het de bedoeling dat de nieuwe instrumenten een belang-rijke rol zouden spelen bij het verwezenlijken van de doelstelling,  15 % van het budget voor de thematische prioriteiten te besteden aan het MKB (zie paragraaf 8).7 „OTO-werkzaamheden onder 
contract” zijn acties die worden 
uitgevoerd door gesubsidieerde 
contractanten, terwijl „eigen werkzaamheden” worden verricht 
door de Commissie via het 
Gemeenschappelijk Centrum voor 
Onderzoek.
8 De zeven „thematische 
prioriteiten” zijn: 
biowetenschappen, genomica 
en biotechnologie voor de 
gezondheid; technologieën 
van de informatiemaatschappij; 
nanotechnologieën en nanowetenschappen, 
kennisgebaseerde 
multifunctionele materialen 
en nieuwe productieprocédés 
en -apparatuur; lucht- en 
ruimtevaart; voedselkwaliteit 
en -veiligheid; duurzame ontwikkeling, veranderingen in 
het aardsysteem en ecosystemen; 
burgers en bestuur in een 
kennismaatschappij.
9 Specifiek gerichte projecten, 
gecoördineerde acties, 
specifieke steunprojecten, Marie 
Curie-acties, geïntegreerde 
infrastructuurinitiatieven en acties 
uit hoofde van artikel 169.
Speciaal verslag nr. 8/2009 — Topnetwerken en geïntegreerde projecten in het communautaire onderzoeksbeleid: zijn de doelstelli ngen bereikt?12
 11.  In de tekstvakken 1 en 2 staan voorbeelden van werkzaamheden die in 
het kader van NoE’s en GP’s zijn verricht.
PROJECTSELECTIE EN -BEHEER
 12.  Binnen de Commissie zijn diverse directoraten-generaal (DG’s) geza-
menlijk verantwoordelijk voor KP610. Evenals bij voorgaande kader-
programma’s publiceerde de Commissie regelmatig oproepen tot het indienen van voorstellen waarin de brede activiteitenterreinen werden beschreven. De financieringsaanvragen van potentiële begunstigden 
werden beoordeeld met de hulp van onafhankelijke experts („beoor-
delaars”). De voorstellen werden getoetst aan de wetenschappelijke 
en technische criteria die in de oproep waren vastgelegd, maar ook aan beheerscriteria met betrekking tot de capaciteit van de indiener 
om het project uit te voeren. De projecten die de EU-financiering het 
meest waard werden geacht, werden door de Commissie geselecteerd 
en van subsidies voorzien.
 13.  De voortgang van de projecten werd door de Commissie gevolgd en regel-
matig geëvalueerd, onder meer aan de hand van de specifiek aan elk 
instrument verbonden doelstellingen. Bij dit toezicht werd de Com-
missie geholpen door onafhankelijke experts (toezichthouders)11.10 Samen met DG Onderzoek, het 
voornaamste directoraat-generaal 
dat de KP6-activiteiten beheert 
en coördineert, beheren nog vier andere DG’s onderdelen 
van specifieke programma’s: 
DG Informatiemaatschappij 
en media, DG Energie en 
vervoer, DG Ondernemingen en industrie, DG Maritieme 
Zaken en Visserij. Bovendien is 
DG Gemeenschappelijk Centrum 
voor Onderzoek verantwoordelijk 
voor de activiteiten die 
rechtstreeks door de Commissie 
worden uitgevoerd.
11 Zie paragraaf 25 en voetnoot 19.
WELK SOORT ACTIVITEITEN WERD IN HET KADER VAN DE NOE’S VERRICHT?
Elk NoE is anders. Hierna volgen enkele voorbeelden van de verrichte specifieke activiteiten.
De integratie van activiteiten in het kader van de onderzochte NoE’s behelsde onder meer: uitwisse-
ling van promovendi en onderzoekspersoneel, organisatie van gezamenlijke workshops, vorming van virtuele onderzoeksgroepen op internet, oprichting van virtuele laboratoria en instituten, organisatie van bezoeken die toegang verlenen tot externe faciliteiten.
Gezamenlijke onderzoeksactiviteiten die in het kader van de onderzochte NoE’s werden ontplooid, 
betroffen onder meer de financiering van afzonderlijke onderzoeksprojecten, vaak via interne oproepen 
tot het indienen van voorstellen onder de verantwoordelijkheid van wetenschappelijke begeleiders.
Ter verspreiding van topactiviteiten werden er bezoeken aan bedrijven afgelegd, werd er deelgenomen 
aan internationale conferenties, werden zomercursussen en andere scholingsactiviteiten georganiseerd, 
en werd projectinformatie verspreid door middel van een specifieke website, nieuwsbrieven, persbe-
richten en de publicatie van artikelen.TEKSTVAK 1
Speciaal verslag nr. 8/2009 — Topnetwerken en geïntegreerde projecten in het communautaire onderzoeksbeleid: zijn de doelstelli ngen bereikt?13
 14.  Projecten in het kader van NoE’s en GP’s waren goed voor bijna 50 % 
van de KP6-middelen. Volgens de gegevens van de Commissie over 
het zevende kaderprogramma (2007-2013) ging 16 % van de totale KP7-financiering die tot februari 2009 was toegewezen, naar NoE’s 
en samenwerkingsprojecten met kenmerken van GP’s
12.
 15.  Uit KP6 werden 167 projecten als NoE’s gefinancierd, met ongeveer 
5 000 deelnemers en een totale EU-bijdrage van 1,2 miljard euro  
(waarbij de subsidiabele investeringskosten 1,9 miljard euro belie-pen). Gemiddeld was elk NoE goed voor gemiddeld 30 partners en  een EU-bijdrage van 7 miljoen euro per contract. Bijna 700 projec-
ten werden gefinancierd als GP’s. Deze waren goed voor ongeveer  
17 000 deelnemers en een totale EU-bijdrage van 6,5 miljard euro (ter-
wijl de subsidiabele investeringskosten 10,7 miljard euro beliepen). Gemiddeld waren bij elk GP zo’n 25 partners betrokken en beliep de 
EU-bijdrage 9,5 miljoen euro per contract.
 16.  In totaal kon met de beschikbare KP6-middelen slechts een op vijf van 
de ontvangen voorstellen worden gefinancierd. Dat is ongeveer even-veel als bij de financieringssystemen van de Amerikaanse National 
Science Foundation, maar minder dan bij het vorige kaderprogramma 
(26 %). Vergeleken met GP-projecten werden er naar verhouding meer 
„NoE”-voorstellen gefinancierd.12 Besluit nr. 1982/2006/EG van 
het Europees Parlement en de 
Raad van 18 december 2006 
betreffende het zevende kaderprogramma van de Europese 
Gemeenschap voor activiteiten 
op het gebied van onderzoek, 
technologische ontwikkeling 
en demonstratie (2007-2013) (PB L 412 van 30.12.2006, blz. 1). 
In KP7 kan de term „projecten 
in samenwerkingsverband” de 
activiteiten omvatten die voordien 
werden verricht in het kader van 
„geïntegreerde projecten”.
WELK SOORT ACTIVITEITEN WERD IN HET KADER VAN DE GP’S VERRICHT?
Activiteiten in het kader van een project dat onder een GP valt, behoren tot een van de volgende 
categorieën:
activiteiten op het gebied van onderzoek en technologische ontwikkeling die rechtstreeks gericht zijn op • 
het scheppen van nieuwe kennis, inclusief innovatiegerichte acties en verspreidingsactiviteiten;demonstratieactiviteiten om de uitvoerbaarheid aan te tonen van nieuwe technologieën die 
• 
mogelijk economisch voordeel opleveren maar niet direct exploiteerbaar zijn (bijv. het testen van 
prototypes);
scholingsactiviteiten die moeten bijdragen aan de professionele ontwikkeling van onderzoekers en • 
ander belangrijk personeel, onderzoeksmanagers, leidinggevenden in het bedrijfsleven (vooral in 
het MKB) en potentiële gebruikers van de kennis die het project oplevert.TEKSTVAK 2
Speciaal verslag nr. 8/2009 — Topnetwerken en geïntegreerde projecten in het communautaire onderzoeksbeleid: zijn de doelstelli ngen bereikt?14
REIKWIJDTE VAN DE CONTROLE
 17.  Met de controle werd beoogd te beoordelen in hoeverre:
de topnetwerken en geïntegreerde projecten bijdroegen tot de  —
verwezenlijking van de in het Verdrag vastgestelde doelstellingen 
van het onderzoeksbeleid, alsook tot die van hun eigen specifieke 
doelstellingen;
de Commissie de uitvoering van de projecten doeltreffend onder- —
steunde door de begunstigden de nodige begeleiding te bieden, de contracten te beheren en toezicht te houden op de geboekte vooruitgang, en
KP6 investeringen in OTO had gestimuleerd. —
AANPAK VAN DE CONTROLE
 18.  Er werd controle-informatie verzameld door:
onderzoek van documentatie over KP6 (voorbereidende docu- —
menten, juridisch kader en richtsnoeren van de Commissie, uit-
voeringsgegevens);
bezoeken aan 36 coördinatoren en deelnemers van 14 projecten  —
in 15 verschillende lidstaten13;
een reeks rondetafelgesprekken met 60 onderzoekers van 44 ver- —
schillende organisaties die deelnamen aan KP614;
een enquête onder 387 OTO-organisaties (274 programmadeelne- —
mers, 104 indieners van voorstellen en negen niet-deelnemers);
een analyse van geselecteerde beleidsterreinen die een belang- —
rijke rol spelen in het rendement van de instrumenten (inclusief 
bestudering van de uitvoering van acht oproepen tot het indienen van voorstellen en analyse van de conclusies van 399 onafhan-
kelijke projectbeoordelingen die vóór 31 december 2007 werden 
verricht);
onderzoek van bijkomende bewijsstukken inzake de doeltreffend- —
heid van de instrumenten;
overweging van de standpunten van bepaalde verenigingen die  —
zich bezighouden met communautair onderzoek.13 Oostenrijk, België, Denemarken, 
Estland, Finland, Frankrijk, 
Duitsland, Italië, Nederland, Polen, 
Portugal, Slowaakse Republiek, 
Spanje, Zweden en het Verenigd 
Koninkrijk.
14 Rondetafelgesprekken werden 
georganiseerd met de hulp van de 
coördinatoren van de nationale 
contactpunten van KP6 in Finland, 
Frankrijk, Polen, Spanje en het 
Verenigd Koninkrijk.REIKWIJDTE EN AANPAK 
VAN DE CONTROLE
Speciaal verslag nr. 8/2009 — Topnetwerken en geïntegreerde projecten in het communautaire onderzoeksbeleid: zijn de doelstelli ngen bereikt?15
BIJDRAGE AAN DE COMMUNAUTAIRE 
OTO-DOELSTELLINGEN IN HET ALGEMEEN
 19.  Ingevolge het EG-Verdrag heeft het OTO-beleid van de Gemeenschap 
als algemene doelstelling de wetenschappelijke en technologische 
grondslagen van de industrie van de Gemeenschap te versterken  
en de ontwikkeling van haar internationale concurrentiepositie te  
bevorderen.
 20.  In het kader van een eerdere controle op het gebied van onderzoek wees 
de Rekenkamer op het ontbreken van een expliciete interventielogica 
en verduidelijkte zij hoe de diverse instrumenten en programma’s  
werden verondersteld bij te dragen aan het verwezenlijken van de communautaire doelstellingen op OTO-gebied
15. Ook werden er geen 
SMART-doelstellingen16 en prestatie-indicatoren vastgesteld voor de 
afzonderlijke onderzoeksprogramma’s, zodat de basis voor deugdelijk 
toezicht en evaluatie ontbrak17.
 21.  Gelet op dit gebrek aan een expliciete interventielogica18 onderzocht de 
Rekenkamer de bijdrage van de nieuwe instrumenten aan de volgende 
aspecten van het communautaire OTO-beleid in algemene zin:
de doeltreffendheid van de ingevoerde samenwerking op onder- —
zoeksgebied, en
de wetenschappelijke kwaliteit van de afzonderlijke projecten   —
naar het oordeel van de experts.15 Speciaal verslag nr. 9/2007 over 
„De evaluatie van de Europese 
kaderprogramma’s voor onderzoek 
en technologische ontwikkeling 
(OTO): kan de aanpak van de Commissie worden verbeterd?” 
(paragrafen 22-37) (PB C 26 van 
30.1.2008). Interventielogica wordt 
door de Commissie gedefinieerd 
als het conceptuele verband 
tussen de input van een actie 
en de gerealiseerde output, en vervolgens de impact ervan 
op de maatschappij in termen 
van resultaten en uitkomsten 
(Europese Commissie, „Evaluating 
EU activities: a practical guide 
for the Commission services”, 
juli 2004, blz. 87 en 106).
16 SMART staat voor specifiek, 
meetbaar, haalbaar, relevant 
en van een datum voorzien 
(„timed”). De vaststelling van SMART-doelstellingen is een 
algemeen beginsel uit het 
Financieel Reglement van de EU 
dat goed financieel beheer moet 
waarborgen. Zie artikel 27, lid 3, 
van Verordening (EG, Euratom) 
nr. 1605/2002 van de Raad (PB L 248 van 16.9.2002, blz. 1).CONTROLEBEVINDINGEN
17 Zie de paragrafen 28 en 30 van Speciaal verslag nr. 9/2007.
18 Zo wees het panel dat verantwoordelijk is voor de vijfjaarlijkse beoordeling (1999-2003) reeds in 2004 op de impact van het 
ontbreken van een expliciete interventielogica door te stellen dat panels als het hunne wordt gevraagd een kloof te dichten 
tussen enerzijds bewijs dat voornamelijk op projectniveau is verzameld en anderzijds de op een hoger niveau gesitueerde 
sociaaleconomische doelstellingen van onderzoeksbeleid. Momenteel is het echter moeilijk een verband te leggen door de wijze 
waarop het KP is gepland. Het ontbreekt aan een expliciete interventielogica die de hoogste doelstellingen verbindt met de 
specifieke onderzoeks- en kennisdoelstellingen („Five-year Assessment of the European Union Research Framework Programmes, 
1999-2003”, rapport van het panel van onafhankelijke deskundigen onder voorzitterschap van Erkki Ormala (15 december 2004), 
deel 6 „Evaluating the Framework Programme”, blz. 19).
Speciaal verslag nr. 8/2009 — Topnetwerken en geïntegreerde projecten in het communautaire onderzoeksbeleid: zijn de doelstelli ngen bereikt?16
OORDEEL VAN DE TOEZICHTHOUDERS OVER DE BEREIKTE  
ONDERZOEKSSAMENWERKING
OORDEEL VAN DE TOEZICHTHOUDERS OVER DE DOEL TREFFENDHEID VAN DE SAMENWERKING
Was de samenwerking tussen de deelnemers doeltreff  end?FIGUUR 3
Bron : Europese Rekenkamer — Horizontale analyse van de projecttoezichtverslagen per 31 december 2007.DOELTREFFENDE SAMENWERKING 
OP HET GEBIED VAN ONDERZOEK
 22.  De doeltreffendheid van de samenwerking op onderzoeksgebied werd 
beoordeeld aan de hand van de werkelijk gerealiseerde projectoutput, 
de overdracht van bestaande en nieuwe wetenschappelijke kennis  
en de toepassing van goede praktijken wat betreft de wijze van ver-
richten van onderzoek.
 23.  De Rekenkamer concludeert dat de onder de controle vallende KP6-instru-
menten hebben bijgedragen tot een behoorlijk niveau van samenwer-
king op onderzoeksgebied tussen de deelnemers van de projecten:
naar het oordeel van de Rekenkamer slaagden alle bezochte pro- —
jecten erin de internationale samenwerking op het gebied van  
onderzoek tussen organisaties uit verschillende sectoren en dis-
ciplines te stimuleren;
uit het oordeel van de onafhankelijke experts blijkt dat de samen- —
werking tussen de projectdeelnemers in het overgrote deel van de gevallen doeltreffend was (zie figuur 3 ).
Ja
DeelsNee1 %
32 %
67 %1 %
23 %
76 %NoE’s
101 projectenGP’s
298 projecten
Speciaal verslag nr. 8/2009 — Topnetwerken en geïntegreerde projecten in het communautaire onderzoeksbeleid: zijn de doelstelli ngen bereikt?17
 24.  Bovendien blijkt uit de enquête dat de deelnemers in het algemeen tevre-
den zijn over de twee gecontroleerde instrumenten (zie figuur 4 ).  
De NoE’s werden door openbare onderzoekscentra en universiteiten bijzonder succesvol geacht, terwijl particuliere partners (inclusief het 
MKB) de samenwerking minder vruchtbaar vonden. De samenwerking 
in het kader van de GP’s werd door zowel openbare als particuliere 
partners doeltreffend gevonden.
BEELD DAT DE DEELNEMERS HEBBEN  
VAN DE DOEL TREFFENDHEID VAN HET PROJECTFIGUUR 4
Hoe bevredigend vindt u het project wat betreft …
NoE’s GP’s
Coördinatoren Bevredigend Onbevredigend Bevredigend Onbevredigend
... de bevordering van hoogwaardige 
onderzoekssamenwerking tussen projectdeelnemers100 % 0 % 98 % 2 %
... de netwerkvorming tussen de deelnemers 100 % 0 % 97 % 3 %
... de coördinatie van de strategische planning van de 
onderzoeksactiviteiten van de deelnemers86 % 14 % 89 % 11 %
... de overdracht van kennis tussen deelnemers 100 % 0 % 97 % 3 %
... de stimulering van mobiliteit bij het 
onderzoekspersoneel onder de deelnemers89 % 11 % 80 % 20 %
Deelnemers Bevredigend Onbevredigend Bevredigend Onbevredigend
... de bevordering van hoogwaardige 
onderzoekssamenwerking tussen projectdeelnemers92 % 8 % 92 % 8 %
... de netwerkvorming tussen de deelnemers 94 % 6 % 98 % 2 %
... de coördinatie van de strategische planning van de 
onderzoeksactiviteiten van de deelnemers83 % 17 % 80 % 20 %
... de overdracht van kennis tussen deelnemers 97 % 3 % 88 % 12 %
... de stimulering van mobiliteit bij het 
onderzoekspersoneel onder de deelnemers89 % 11 % 64 % 36 %
Bron : Enquête door de Europese Rekenkamer.
Speciaal verslag nr. 8/2009 — Topnetwerken en geïntegreerde projecten in het communautaire onderzoeksbeleid: zijn de doelstelli ngen bereikt?18
DE PROJECTPLANNEN ZIJN IN EEN AANTAL GEVALLEN 
BETER DAN DE UITGEVOERDE PROJECTEN
 25.  Projectkwaliteit staat in verband met het concept wetenschappelijke en 
technologische uitmuntendheid en met de mate van innovatie. Het is gebruikelijk de kwaliteit van onderzoeksprojecten intercollegiaal te laten beoordelen. Voor KP6 werden onafhankelijke experts betrokken 
bij de eerste selectie van voorstellen, evenals bij het toezicht op en 
de evaluatie van de uitgevoerde projecten
19.
 26.  De beoordeling achteraf door projecttoezichthouders is gebaseerd op:
de vorderingen in de richting van de verwezenlijking van zijn   —
doelstellingen;
een behoorlijk gebruik van de middelen; —
de mate waarin doeltreffend werd samengewerkt bij het onder- —
zoek;
de degelijkheid van het projectbeheer, en —
de benutting en verspreiding van de kennis die het project heeft  —
opgeleverd.19 De beoordelaars nemen deel 
aan het evaluatieproces, toetsen 
de voordelen van elk ontvangen 
voorstel aan de criteria die de 
Commissie in de betrokken oproep 
tot het indienen van voorstellen heeft bepaald. Op basis van hun 
oordeel besluit de Commissie 
welke voorstellen financiering 
verdienen. De toezichthouders 
treden op lang nadat het project 
van start is gegaan. Zij beoordelen 
regelmatig de voortgang van een bepaald project gedurende een 
referentieperiode aan de hand van 
een door de Commissie opgesteld 
formulier voor de beoordeling. 
Op grond daarvan beslist de Commissie of een project kan 
worden voortgezet, dan wel moet 
worden gestopt vóór de geplande 
voltooiingsdatum. „Beoordelaars” 
en „toezichthouders” worden 
geselecteerd uit dezelfde 
databank die de Commissie bij het begin van het programma heeft 
samengesteld.
OORDEEL VAN DE TOEZICHTHOUDERS OVER DE PROJECTKWALITEIT
ALGEMEEN OORDEEL OVER DE PROJECTKWALITEITFIGUUR 5
Goed tot uitstekend project
Aanvaardbaar projectOnbevredigend projectGeen antwoord19 %
0 %39 %18 %
44 %36 %
42 %2 %NoE’s
101 projectenGP’s
298 projecten
Bron : Europese Rekenkamer — Horizontale analyse van de verslagen betreffende het projecttoezicht 
per 31 december 2007.
Speciaal verslag nr. 8/2009 — Topnetwerken en geïntegreerde projecten in het communautaire onderzoeksbeleid: zijn de doelstelli ngen bereikt?19
 27.  Uit de door de Rekenkamer verrichte analyse van de toezichtverslagen 
van de experts bleek dat meer dan een op drie projecten de beoorde-
ling „goed tot uitstekend” meekreeg (zie figuur 5 ). Slechts zes van de 
399 in NoE’s en GP’s uitgevoerde projecten werden onbevredigend 
geacht. Een groot aantal projecten (174 ofwel 44 % van alle onder-
zochte projecten) werd echter niet meer dan „aanvaardbaar”genoemd. Aangezien de experts alle projecten bij hun selectie door de Com-missie „uitstekend” hadden bevonden, wijzen de resultaten erop dat 
de projectkwaliteit daalt tijdens de uitvoeringsfase.
VERWEZENLIJKING VAN DE SPECIFIEKE 
DOELSTELLINGEN VAN DE NIEUWE INSTRUMENTEN
 28.  Zoals reeds uiteengezet (zie de paragrafen 9 en 10) waren de NoE’s in 
de eerste plaats gericht op een substantiële en duurzame integratie 
van de onderzoeksactiviteiten van de netwerkpartners. De GP’s waren 
ontworpen om de benodigde kennis te genereren om de thematische 
prioriteiten te realiseren door het verwezenlijken van welbepaalde 
ambitieuze wetenschappelijke en technologische doelstellingen met een Europese dimensie. Bij beide instrumenten werd de nadruk gelegd 
op het vormen van een „kritische massa” van deskundigheid, activi-
teiten en middelen als randvoorwaarde voor onderzoeksactiviteiten 
en partnerschappen op lange termijn en voor het realiseren van een 
wezenlijke impact op wetenschap, bedrijfsleven of economie. De spe-
cifieke aandacht voor het MKB moet worden gezien in het licht van 
de essentiële rol die deze in de Europese economie speelt.
INTEGRATIE VAN NOE’S VAAK VERVANGEN 
DOOR EEN TRADITIONELE VORM VAN SAMENWERKING
 29.  Teneinde te beoordelen in hoeverre de NoE’s hun specifieke doelstelling — 
het bevorderen van een duurzame integratie van de onderzoeksac-tiviteiten van de netwerkpartners — hadden bereikt, onderzocht de Rekenkamer of:
de voor het netwerk ingezette middelen van betekenis konden worden  —
geacht in verhouding tot het globale budget van elke deelnemer;
de NoE’s significante controle hadden over de besteding van de  —
voor het project beschikbaargestelde middelen;
de aanvankelijk beoogde toponderzoekers werkelijk bij het project  —
waren betrokken;
de NoE’s waren geëvolueerd tot langdurige onderzoeksactivitei- —
ten en partnerschappen die ook na afloop van de communautaire 
financiering voortduurden.
Speciaal verslag nr. 8/2009 — Topnetwerken en geïntegreerde projecten in het communautaire onderzoeksbeleid: zijn de doelstelli ngen bereikt?20
 30.  De Rekenkamer is van oordeel dat de gecontroleerde NoE’s er wel in 
zijn geslaagd samenwerking en projecten van redelijke kwaliteit op 
onderzoeksgebied te bevorderen, maar hun specifieke doelstelling niet hebben bereikt:
de meeste deelnemers een vrij klein deel van hun onderzoeksca- a) 
paciteit inzetten voor het netwerk;
de NoE’s kregen geen controle over de beschikbaar gestelde mid- b) 
delen en konden geen behoorlijke coördinatie van de projectacti-viteiten verzekeren. De deelnemende organisaties accepteerden 
niet dat de leiding van de NoE’s besliste over het gebruik van de 
middelen in het netwerk;
in de meeste gevallen werd betrokkenheid van belangrijke top- c) 
wetenschappers bij de NoE’s niet bewerkstelligd;
geen van de gecontroleerde NoE’s leidde tot langdurige zelf- d) 
voorzienende onderzoeksactiviteiten en partnerschappen, zodat 
verdere samenwerking afhankelijk was van verdere overheids-
steun.
 31.  De resultaten van de projectbeoordelingen door onafhankelijke experts 
wezen uit dat bij minder dan twee derde van de beoordeelde NoE’s 
(59 van de 101) een volledige herstructurering van de activiteiten en 
integratie tussen de partners plaatsvond. Reeds in 2004 werd in een 
eerder verslag20 erkend dat het realiseren van de vereiste „duurzame 
integratie” met de NoE’s problemen opleverde. Recentelijker werd in een studie voor rekening van de Commissie
21 bevestigd dat slechts 
een minderheid van NoE’s overtuigende vorderingen had gemaakt in de richting van duurzame integratie met uitzicht op voortbestaan op langere termijn na afloop van de EU-financiering.
 32.  Met de NoE’s werden vaak alleen traditionele vormen van samenwerking 
bij afzonderlijke onderzoeksacties opgezet, maar geen coherente en langdurige gezamenlijke activiteiten en partnerschappen.
 33.  Twee belangrijke factoren verklaren waarom de NoE’s moeilijk een 
blijvende integratie kunnen realiseren. Ten eerste is er de doelstel-
ling, een nieuw soort intra-Europees netwerk op te zetten door de integratie van voordien met elkaar concurrerende instellingen: dit  
vergt een nieuwe aanpak van samenwerking op onderzoeksgebied. 
De terughoudendheid van vele organisaties om zich voor de lange 
termijn te committeren, was hiervoor niet bevorderlijk. De openbare 
onderzoekscentra, die centraal staan in de NoE-doelstelling, had-20 Zie „Evaluation of the 
effectiveness of the New 
Instruments of Framework Programme VI”, Verslag van het 
deskundigenpanel op hoog niveau 
onder het voorzitterschap van 
professor R. Marimon, 21 juni 2004 
(http://cordis.europa.eu/fp6/
instruments_review/).
21 Zie „Expert Group on the 
future of Networks of Excellence”, 
eindverslag, september 2008, 
blz. 16 en 47.
Speciaal verslag nr. 8/2009 — Topnetwerken en geïntegreerde projecten in het communautaire onderzoeksbeleid: zijn de doelstelli ngen bereikt?21
den moeite om met elkaar te integreren wegens hun institutionele 
structuur en budgettaire knelpunten. Voor het bedrijfsleven was de 
behandeling van intellectuele eigendom van bijzonder belang.
 34.  Ten tweede kan een wezenlijke integratie op bepaalde gebieden slechts 
geleidelijk plaatsvinden. In de praktijk bleek de maximale duur van vijf jaar onrealistisch. Toch waren er verscheidene gevallen (vijf van de acht bezochte NoE’s) waarin de projectduur in de onderhande-lingsfase zelfs was verkort.
 35.  Het feit dat de meeste uit KP6 gefinancierde NoE’s geen duurzame 
integratie hebben bewerkstelligd, doet de vraag rijzen onder welke 
omstandigheden het gerechtvaardigd is de financiering ervan na de 
oorspronkelijk bepaalde einddatum voort te zetten in het kader van 
het lopende zevende kaderprogramma (KP7).
LICHT- EN SCHADUWZIJDEN VAN DE PRESTATIES VAN DE NOE’S
Een door de Rekenkamer beoordeeld NoE betrof een project op het gebied van de technologieën van de informatiemaatschappij waarbij een consortium was betrokken met talrijke deelnemers uit de par-
ticuliere (MKB en grote industrieën) en publieke sector (universiteiten). Het consortium was gevormd om het gefragmenteerde Europese onderzoek op dit specifiek wetenschappelijk gebied te structure-
ren, dubbel werk te verminderen, uitnemende prestaties te stimuleren en wetenschappelijke kennis 
te verspreiden.
De Rekenkamer onderzocht de prestaties van het project op basis van de projectdocumentatie en 
gesprekken met vertegenwoordigers van de drie gecontroleerde deelnemers. Er werd rekening gehouden met de mening van de onafhankelijke experts die de projectbeoordeling verrichtten. De Rekenkamer concludeerde dat het project bijdroeg tot het delen van nieuwe kennis en het overdragen van reeds aanwezige kennis. Samenwerking op onderzoeksgebied werd gestimuleerd en nieuwe kennis werd gecreëerd en verspreid via websites, deelname aan en organisatie van conferenties, enz. Deze kennis bood mogelijkheden voor commerciële toepassingen. Er werd een virtueel topcentrum opgericht (Virtual 
Centre of Excellence of VCE, een door projectdeelnemers opgezet webportaal met actuele informatie over openbare en particuliere onderzoeksactiviteiten op dit specifieke wetenschappelijke terrein). 
Meerdere deelnemers richtten een school op het specifieke terrein van het project op.
Aan het einde van het project vroeg het consortium aanvullende financiering voor een tweede project-
fase, die werd toegewezen. De bezochte deelnemers verklaarden dat hun betrokkenheid bij de onder-
nomen integratie-activiteiten afhing van de beschikbaarheid van bijkomende EU-middelen. Zodra de 
financiering ophield, zou het onmogelijk zijn deze activiteiten voort te zetten.TEKSTVAK 3
Speciaal verslag nr. 8/2009 — Topnetwerken en geïntegreerde projecten in het communautaire onderzoeksbeleid: zijn de doelstelli ngen bereikt?22
GP’S: GROTE PROJECTEN EN BETREKKELIJK GERINGE 
FINANCIËLE BETROKKENHEID VAN DE DEELNEMERS
 36.  De geïntegreerde projecten waren erop gericht de nodige kennis te 
genereren voor het realiseren van de thematische prioriteiten door het verwezenlijken van ambitieuze doelstellingen met een Europese dimensie.
 37.  De Rekenkamer beoordeelde op een steekproef van projecten de doel-
treffendheid van de GP’s aan de hand van de volgende criteria:
verticale integratie van de hele „waardeketen” van belangheb- —
benden, vanaf de productie van kennis tot de ontwikkeling en  overdracht van technologie;
horizontale integratie van een scala van multidisciplinaire acti- —
viteiten;
integratie van activiteiten: diverse activiteiten, van fundamenteel  —
tot toegepast onderzoek, integreren met andere soorten activi-
teiten, onder meer op het gebied van benutting, bescherming en 
verspreiding van kennis, opleiding;
sectorale integratie van deelnemers uit particuliere en publieke  —
onderzoeksorganisaties, en met name tussen universiteiten en  bedrijven, inclusief het MKB;
financiële integratie van overheids- en particuliere financiering. —
LICHT- EN SCHADUWZIJDEN VAN DE PRESTATIES VAN DE GP’S
Er werd een geïntegreerd project gestart voor het ontwikkelen van een innovatieve en milieuvriendelijke 
verpakking uit recycleerbaar materiaal, met een positieve waarde voor zowel producent als consument. 
Het GP bracht de grootste producenten van grondstoffen en eindproducten samen teneinde synergieën 
te scheppen. De geschatte kosten van de werkzaamheden in het kader van het project bedroegen meer 
dan 25 miljoen euro (waarvan 56,5 % werd gefinancierd door de Gemeenschap).
Men slaagde erin, met het project belanghebbenden te integreren uit diverse vakgebieden (verticale 
integratie), uit de publieke en de particuliere sector (sectorale integratie), uit verschillende disciplines 
(horizontale integratie), zowel fundamenteel als toegepast (activiteitenintegratie). Het project trok 
echter geen andere financieringsbronnen aan die zouden hebben bijgedragen tot het realiseren van 
de projectdoelstellingen. Deze situatie stond de totstandbrenging van de financiële integratie in de 
weg die bij dit specifieke KP6-instrument hoort.TEKSTVAK 4
Speciaal verslag nr. 8/2009 — Topnetwerken en geïntegreerde projecten in het communautaire onderzoeksbeleid: zijn de doelstelli ngen bereikt?23
 38.  Uit de controle-informatie blijkt dat met de gecontroleerde GP’s in het 
algemeen de beoogde resultaten op het betrokken onderzoeksgebied 
zijn behaald en dat daarvoor aanzienlijke (personele, financiële en technische) middelen zijn ingezet. Dit is vooral te danken aan de  
langere looptijd en het grotere aantal deelnemers in vergelijking met 
de oudere instrumenten
22. De gecontroleerde GP’s zijn er echter niet 
in geslaagd aanvullende overheids- en particuliere financiering aan te trekken.
DE DOELSTELLING INZAKE DEELNAME 
VAN HET MKB IS NIET VOLLEDIG BEREIKT
 39.  Het MKB speelt een belangrijke rol in de Europese economie, omdat het 
een belangrijk segment van het bedrijfsleven, en een grote werkge-ver is. Zoals in paragraaf 8 werd vermeld, wilde men bij KP6 rekening houden met de bijzondere behoeften van deze sector en werd hiertoe een streefdoel gesteld van ten minste 15 % van het totale budget voor de thematische prioriteiten voor KP6, tegenover 10 % bij KP5
23.
 40.  Figuur 6  toont aan dat vergeleken met KP5 weliswaar meer MKB-bedrijven 
betrokken waren bij OTO-projecten, maar dat de voor deze bedrij-
ven uitgetrokken EG-bijdrage bij KP6 zowel relatief als in absolute 
cijfers lager was. Volgens de beste schatting van de Commissie ging 
niet meer dan 10 % van het totale budget voor de thematische prio-riteiten voor KP6 — ongeveer 1,2 miljard euro — naar het MKB. Dat 
percentage is lager dan bij de thematische programma’s van KP5  (12 % ofwel ongeveer 1,4 miljard euro). KP6 is er niet in geslaagd  de OTO-investeringen van het MKB in de thematische prioriteiten  
significant te stimuleren. Voor KP7 blijkt uit de eerste resultaten dat de deelname van het MKB verder afneemt
24.
 41.  Het bevorderen van de deelneming door het MKB brengt objectieve pro-
blemen met zich. De sector heeft een meer lokale/regionale dimen-sie en per definitie hogere drempels, vooral gezien de ingewikkelde aanvraagprocedures en de kosten voor het indienen van voorstel-len. Samenwerking met grote onderzoeksorganisaties kan worden  gehinderd door de hoge financiële en technische risico’s. Evenals  particuliere deelnemers in het algemeen zijn MKB-bedrijven niet altijd 
bereid contractuele verbintenissen op lange termijn aan te gaan uit angst de flexibiliteit te verliezen om op veranderende behoeften in 
te spelen.22 Specifieke gerichte projecten.
23 Naast de financiering die 
is gepland in het kader van 
de thematische prioriteiten 
omvatte KP6 een specifiek 
programmaterrein dat horizontale 
onderzoeksactiviteiten moet 
ondersteunen waarbij het MKB 
betrokken is (475 miljoen euro).
24 KP7 heeft voor het MKB 
een vergelijkbaar streefdoel 
(ten minste 15 % van de 
beschikbare middelen in het 
programmaonderdeel voor 
samenwerking). Gegevens van de Commissie van oktober 2008 tonen 
aan dat het MKB goed is voor 
8,2 % van de projectdeelnemingen 
en 8,5 % van de toegewezen 
EG-bijdrage.
Speciaal verslag nr. 8/2009 — Topnetwerken en geïntegreerde projecten in het communautaire onderzoeksbeleid: zijn de doelstelli ngen bereikt?24
53 %57 %
37 %
28 %
8 %13 %
2 % 1 %
KP5 KP6 KP5 KP6 KP5 KP6 KP5 KP6
Publieke sector Particuliere sector
(niet-MKB)Particuliere sector
(MKB)OnbepaaldONTWIKKELING VAN DE DEELNAME AAN KP’S (THEMATISCHE PRIORITEITEN)
UITSPLITSING VAN KP6-DEELNEMERS NAAR BETROKKENHEID 
(AANTAL AFZONDERLIJKE DEELNEMINGEN)FIGUUR 6
UITSPLITSING VAN KP6-DEELNEMERS NAAR ONTVANGEN EG-BIJDRAGE
49 %58 %
37 %
31 %
12 %10 %
1 % 1 %
KP5 KP6 KP5 KP6 KP5 KP6 KP5 KP6
Publieke sector Particuliere sector
(niet-MKB)Particuliere sector
(MKB)Onbepaald
Bron : Europese Rekenkamer, op basis van Commissiegegevens.
Speciaal verslag nr. 8/2009 — Topnetwerken en geïntegreerde projecten in het communautaire onderzoeksbeleid: zijn de doelstelli ngen bereikt?25
 42.  Ook waren sommige KP6-bepalingen ontmoedigend voor de deelname 
van particuliere ondernemingen. Dat was het geval met de regel tot 
vaststelling van de collectieve technische en financiële aansprake-lijkheid van consortia jegens de Commissie voor de uitvoering van 
het project. Die bepaling werd toegepast op particuliere, maar niet 
op publieke organisaties, waardoor deze doelgroep de facto  extra  
werd belast. Bij KP7 werd de collectieve financiële aansprakelijkheid opgeheven en vervangen door een garantiefonds dat wordt gefinan-cierd met een deel van de aan de programmadeelnemers betaalde  
voorschotten.
 43.  KP6 bood ook automatische toegang tot de reeds bij de deelnemers 
bestaande kennis, die nodig was voor de uitvoering van het project, tenzij uitdrukkelijk anders was bepaald. Deze bepaling werkte ont-moedigend voor particuliere deelname, met name voor het MKB, dat niet op gelijke voet kon concurreren met grotere organisaties. KP7 
geeft consortia wat betreft de toegang tot bestaande kennis meer  
vrijheid ten aanzien van het recht op intellectuele eigendom.
HET BEHEER VAN DE NIEUWE INSTRUMENTEN 
DOOR DE COMMISSIE
 44.  Het beheer van de Commissie is doorslaggevend voor het succes van 
KP6-activiteiten, met name door het aantrekken van potentiële deel-nemers en door de vooruitgang van het project aan te sturen. Han-
teerbare structuren, duidelijke doelstellingen, snelle en eenvoudige procedures en een deugdelijk projecttoezicht zijn bepalend voor de doeltreffendheid van de instrumenten. In dit verband analyseerde  
de Rekenkamer de uitvoering van acht oproepen tot het indienen  van voorstellen en onderzocht zij geselecteerde beheersprocessen 
die een grote invloed hebben op de prestaties van de instrumenten 
(namelijk de onderhandelingen en het projecttoezicht). De controle 
van de Rekenkamer bracht een aantal gebreken aan het licht.
Speciaal verslag nr. 8/2009 — Topnetwerken en geïntegreerde projecten in het communautaire onderzoeksbeleid: zijn de doelstelli ngen bereikt?26
ONZEKERHEID OVER DE SPECIFIEKE ROL 
VAN DE INSTRUMENTEN
 45.  Zoals blijkt uit figuur 7 , kregen een aantal actoren (vooral deelnemers 
en in mindere mate ook coördinatoren) geen of onvoldoende inzicht in de specifieke doelstellingen die de instrumenten moesten reali-seren en in de wijze waarop de instrumenten moesten werken. De  
enquête toont aan dat met name de NoE’s werden gezien als een  
middel tot netwerkvorming, terwijl het de bedoeling was een duur-zame integratie tussen netwerkpartners te bevorderen. Het begin  
van KP6 werd gekenmerkt door enige verwarring onder potentiële  
aanvragers, vooral inzake de NoE’s. Andere problemen ontstonden 
door de inconsistente communicatie van de Commissiediensten
25.
 46.  Inzicht in de beleidsdoelstellingen is essentieel voor doeltreffendheid. De 
Commissie moet ervoor zorgen dat de diverse actoren duidelijkheid 
hebben over het beoogde doel. In dit verband dient de rol van de  
coördinatoren te worden onderstreept, die immers veel meer inzicht 
hebben dan de deelnemers. Dit wijst op een communicatieprobleem binnen de consortia, dat waarschijnlijk nog wordt verergerd door het 
grote aantal deelnemers (zie paragraaf 51).
INZICHT VAN DE ACTOREN IN DE ROL VAN DE GECONTROLEERDE INSTRUMENTENFIGUUR 7
Denkt u de verschillen tussen de voornaamste samenwerkingsinstrumenten (NoE’s en GP’s) goed te hebben 
begrepen toen u er een koos om te gebruiken voor het voorstel?
NoE’s GP’s
Geselecteerde aanvragers Coördinatoren Deelnemers Coördinatoren Deelnemers
Ja, zeker 86 % 53 % 84 % 62 %
Ja, enigszins 11 % 33 % 13 % 25 %Nee, niet helemaal 0 % 8 % 3 % 12 %Nee, absoluut niet 3 % 6 % 0 % 2 %
Afgewezen aanvragers Coördinatoren Deelnemers Coördinatoren Deelnemers
Ja, zeker 75 % 67 % 60 % 58 %
Ja, enigszins 0 % 33 % 20 % 27 %
Nee, niet helemaal 25 % 0 % 20 % 13 %Nee, absoluut niet 0 % 0 % 0 % 2 %
Bron : Enquête van de Europese Rekenkamer.25 Zie ook „Expert Group on the 
future of Networks of Excellence”, 
op.cit., deel 3.3 (blz. 18) en 
bijlage 3 (blz. 45).
Speciaal verslag nr. 8/2009 — Topnetwerken en geïntegreerde projecten in het communautaire onderzoeksbeleid: zijn de doelstelli ngen bereikt?27
TALRIJKE WETTELIJKE BEPALINGEN 
EN NIET ALTIJD TOEREIKENDE BEGELEIDING
 47.  De wettelijke bepalingen inzake de instrumenten waren verspreid over 
een hele reeks teksten26. In verschillende stadia namen de Raad en 
het Europees Parlement besluiten ter invoering van de instrumenten en de specifieke doelstellingen ervan (met vermelding van de pro-grammaonderdelen waarin ze konden worden toegepast), of stelde 
de Commissie de uitvoeringsbepalingen voor de instrumenten vast (met vermelding van met name de specifiek op elk instrument toepas-
selijke geldende mechanismen voor communautaire bijdragen), en ten 
slotte het toepasselijke KP6-modelcontract (met aanwijzingen voor de 
programmadeelnemers die OTO-acties onder contract uitvoerden in 
de vorm van specifieke instrumenten). De verschillende toepasselijke bepalingen waren niet altijd consistent.
 48.  Toen in december 2002 de eerste oproepen tot het indienen van voor-
stellen voor KP6 werden uitgebracht, was er nog geen volledige  
begeleiding. De vertraging bij de opstelling en bekendmaking van richtsnoeren was uiteindelijk te herleiden tot de laattijdige vaststel-
ling van de modelcontracten.
 49.  Als reactie op de publicatie van de evaluatie van 200427 trof de Com-
missie corrigerende maatregelen om onderscheid te maken tussen  de instrumenten. Dit zorgde voor een beter inzicht in de aard van de 
instrumenten, maar op sommige terreinen bleven er misverstanden bestaan. Daarom werd meer uitleg gegeven over verscheidene aspec-ten van het KP6-projectbeheer die in de eerste programmahandlei-
dingen niet waren behandeld
28.
DE ONDERHANDELINGSPROCEDURE: 
LANGER EN VAAK ONDOORZICHTIG
 50.  De gemiddelde contracteertijd29 bedroeg ongeveer 13 maanden, tegen-
over negen maanden bij de oproepen in het kader van KP530. Daardoor 
konden de consortia niet anders dan de projecten starten voordat het 
contract was getekend. Dit bracht voor de begunstigden een juridisch 
en financieel risico mee, dat op gespannen voet stond met de doel-stelling onderzoeksactiviteiten te stimuleren. Ook werd de project-
omvang (samenstelling van het consortium, duur, werkprogramma) 
in meerdere gevallen (11 van de 14 gecontroleerde projecten) tijdens 
de onderhandelingsprocedure op initiatief van de Commissie gewij-
zigd, zonder expliciete verwijzing naar de doelstellingen van het  
programma.26 Zie bijv. bijlage III van Besluit 
nr. 1513/2002/EG, bijlage III van 
Beschikking 2002/834/EG van de 
Raad (PB L 294 van 29.10.2002, 
blz. 1), Verordening (EG) 
nr. 2321/2002 van het Europees Parlement en de Raad (PB L 355 
van 30.12.2002, blz. 23).
27 Zie „Evaluation of the 
effectiveness of the New 
Instruments of Framework 
Programme VI”, op.cit.
28 Bijv. de „Guide on competitive 
calls for NoEs and IPs”, die 
verscheen in november 2004. De 
gids over Intellectuele eigendom verscheen in maart 2004.
29 De contracteertijd is 
het tijdsverloop tussen de 
sluitingsdatum van een oproep en de ondertekening van het 
contract.
30 Zie blz. 60 van Speciaal verslag 
nr. 1/2004 over het beheer van 
OTO-werkzaamheden onder 
contract binnen het vijfde kaderprogramma (PB C 99 van 
23.4.2004).
Speciaal verslag nr. 8/2009 — Topnetwerken en geïntegreerde projecten in het communautaire onderzoeksbeleid: zijn de doelstelli ngen bereikt?28
MINDER EN GROTERE PROJECTEN, 
MAAR NOG STEEDS VEEL DEELNEMERS
 51.  Hoewel er geen „ideaal” aantal deelnemers bestaat, is het duidelijk dat 
een groter aantal deelnemers het projectbeheer bemoeilijkt (orga-
nisatorische beperkingen, kosten). In vergelijking met KP5 werden  onder KP6 minder contracten gesloten en waren de consortia groter. Toch kent KP6 gemiddeld een groter aantal deelnemers per contract (de NoE’s telden gemiddeld 30 deelnemers en de GP’s ongeveer 25). 
Voor KP7 werd het aantal deelnemers verlaagd (zowel de NoE’s als 
samenwerkingsprojecten van het GP-type tellen gemiddeld iets min-
der dan 20 deelnemers).
GEBREKEN IN HET PROJECTTOEZICHT
 52.  Alle krachtens KP6 uitgevoerde OTO-werkzaamheden onder contract 
werden onderworpen aan regelmatig technisch toezicht door de  
Commissie. Voor topnetwerken en geïntegreerde projecten moet dit technisch toezicht worden onderbouwd met projectbeoordelingen 
door onafhankelijke experts (zie voetnoot 11). Met name stelde de 
Rekenkamer vast dat twee Commissiediensten niet geheel hadden  
voldaan aan het wettelijke voorschrift, jaarlijkse projectbeoordelin-
gen te laten verrichten door onafhankelijke experts.
 53.  Waar de Commissiediensten toch aan dit voorschrift voldeden, was de har-
monisatie van de projectbeoordelingen ontoereikend om de resulta-
ten ervan doeltreffend te kunnen gebruiken als prestatie-indicatoren 
op project- en programmaniveau.
Speciaal verslag nr. 8/2009 — Topnetwerken en geïntegreerde projecten in het communautaire onderzoeksbeleid: zijn de doelstelli ngen bereikt?29
STIMULERING VAN OTO-INVESTERINGEN
 54.  De totale waarde van de OTO-investeringen voor de thematische prioritei-
ten van KP6 bedroeg 19 miljard euro. Uit de EU-begroting werd 63 % 
van deze investering gefinancierd. De particuliere sector (inclusief 
MKB) droeg voor 22 % bij. De resterende 15 % werd gefinancierd uit nationale overheidsmiddelen
31.
MEER EU-MIDDELEN VOOR VERHOUDINGSGEWIJS MINDER 
OTO-INVESTERINGEN DOOR DEELNEMERS
 55.  Vergelijking van KP6 (Thematische prioriteiten) met het vorige pro-
gramma (KP5 Thematische programma’s32) leert dat zowel de totale 
investeringen als de EU-bijdrage in absolute cijfers zijn gestegen  
(respectievelijk met 8 % en 15 %). De verhouding tussen beide waar-
den is echter gedaald van 1,69 euro voor KP5 tot 1,59 euro voor KP6. 
Dit heeft hoofdzakelijk te maken met de daling van de deelname van 
de particuliere sector in het algemeen in vergelijking met KP5 (zie figuur 6 ).
 56.  De controle van de Rekenkamer bracht het risico aan het licht dat de aan 
het programma deelnemende overheidsorganen zich in geringe mate committeren. Er werden gevallen aangetroffen (12 van de 14 beoor-deelde projecten) waarin de eigen middelen veel minder bedroegen 
(30 tot 80 % minder) dan de werkelijk door de Commissie vergoede 
kosten
33. In zulke gevallen gaat er minder stimulans uit van de inves-
teringen en is het mogelijk dat de EU-middelen gewoon in de plaats 
komen van de eigen middelen van de deelnemers.31 Voor analyse zijn alleen 
gegevens beschikbaar over de 
contractueel overeengekomen 
geschatte subsidiabele kosten 
en de overeenkomstige 
communautaire bijdrage. Het 
ontbreken van nadere informatie, met name de daarmee verrichte 
totale investering voor deelname 
aan het programma, maakt verdere 
analyse onmogelijk.
32 De thematische programma’s 
van KP5 waren de voorlopers van 
de thematische prioriteiten van 
KP6. Er waren er vier: „Kwaliteit 
van het bestaan en beheer van 
de biologische hulpbronnen”, 
„Een gebruikersvriendelijke informatiemaatschappij”, „Een 
concurrerende en duurzame groei” 
en „Energie, milieu en duurzame 
ontwikkeling”.
33 In het model dat door 
een aanzienlijk aantal 
overheidsorganen wordt 
toegepast (vooral universiteiten) 
moeten deelnemers eigen 
middelen inbrengen ter hoogte 
van de financiering door de Gemeenschap. Op die manier 
is voldaan aan het beginsel van 
cofinanciering. Deze voorwaarde 
werd echter niet voldoende 
gehandhaafd door de Commissie.
Speciaal verslag nr. 8/2009 — Topnetwerken en geïntegreerde projecten in het communautaire onderzoeksbeleid: zijn de doelstelli ngen bereikt?30
 57.  De Rekenkamer herinnert eraan dat het in KP6 ontbrak aan een expli-
ciete interventielogica om te verduidelijken hoe de diverse instru-
menten en programma’s de wetenschappelijke en technologische  grondslagen van de industrie van de Gemeenschap zouden versterken 
en haar internationale concurrentiepositie zouden bevorderen
34. Het 
ontbreken van SMART-doelstellingen en prestatie-indicatoren vormt 
een aanzienlijke beperking voor de beoordeling van de bijdrage van specifieke instrumenten en activiteiten aan de OTO-doelstellingen, zodat de basis ontbreekt voor behoorlijk toezicht en evaluatie (zie de paragrafen 19 en 20).
AANBEVELING 1
ONTWIKKEL EEN EXPLICIETE INTERVENTIELOGICA
De Rekenkamer herinnert aan haar eerdere aanbeveling, uitga-
venprogramma’s te baseren op een expliciete interventielogica  
die de instrumenten koppelt aan realistische doelstellingen. In  
dit verband moet de mogelijkheid worden overwogen, voor elk  
instrument één enkele doelstelling te kiezen, zodat de specifieke 
rol van het instrument duidelijk is. Elk programma moet voorzien zijn van passende prestatie-indicatoren om de verwachte output, 
uitkomsten en impact te monitoren.
 58.  De Rekenkamer stelde vast dat de gecontroleerde KP6-instrumenten 
doeltreffende onderzoekssamenwerking tussen de projectdeelne-
mers hadden gestimuleerd. Hoewel echter alle projecten ten tijde  
van hun selectie door de Commissie „uitstekend” waren genoemd,  
werd na de uitvoering niet meer dan een derde ervan als „goed tot 
uitstekend”aangemerkt (zie de paragrafen 22-27).
 59.  De beoordeling van de specifieke doelstellingen van de NoE’s en de GP’s 
levert een contrastrijk beeld op. Hoewel de gecontroleerde NoE’s met 
succes de onderzoekssamenwerking en projecten van redelijke kwa-
liteit stimuleerden, werd met geen enkel NoE het specifieke doel van duurzame integratie tussen de netwerkpartners bereikt, zodat verdere 
samenwerking afhing van het voortzetten van de overheidssteun. Een 
van de problemen was de terughoudendheid van vele organisaties 
om verbintenissen op lange termijn aan te gaan, maar ook het feit 
dat de maximumduur van vijf jaar onrealistisch bleek, vooral in sec-toren waar een duurzame integratie slechts geleidelijk kan worden 
gerealiseerd. Dit doet de vraag rijzen onder welke omstandigheden 
het gerechtvaardigd is de financiering ervan na de oorspronkelijk  
geplande einddatum voort te zetten in het kader van het lopende  zevende kaderprogramma (KP7) (zie de paragrafen 29-35).34 Zie de paragrafen 22-37 van 
Speciaal verslag nr. 9/2007.CONCLUSIES 
EN AANBEVELINGEN
Speciaal verslag nr. 8/2009 — Topnetwerken en geïntegreerde projecten in het communautaire onderzoeksbeleid: zijn de doelstelli ngen bereikt?31
 60.  De GP’s hebben over het algemeen hun doelstellingen op onderzoeks-
gebied gerealiseerd. Dankzij een langere duur en een groter aantal 
deelnemers werden voor de GP’s significante middelen ingezet. Toch zijn de GP’s er niet in geslaagd bijkomende particuliere en overheids-
financiering aan te trekken (zie de paragrafen 36-38).
AANBEVELING 2
BEOORDEEL DE PRESTATIES VAN DE NIEUWE  
INSTRUMENTEN IN VERGELIJKING MET DE TRADITIONELE  
ONDERZOEKSSAMENWERKING
De Commissie moet nagaan of de NoE’s en samenwerkingsprojecten 
van het GP-type, die in het lopende kaderprogramma (KP7) nog  steeds financiering ontvangen, realistische doelstellingen mee-
kregen en significante voordelen bieden tegenover de traditionele 
instrumenten voor onderzoekssamenwerking. Ten aanzien van de 
uit KP6 gefinancierde NoE’s moet de Commissie voor elk geval apart 
beoordelen of de eerdere resultaten, de mogelijke meerwaarde  
voor de EU en de vooruitzichten inzake zelfvoorziening verdere  
financiering uit KP7 rechtvaardigen.
 61.  Over het geheel genomen zijn de EU-middelen bij KP6 toegenomen ten 
opzichte van KP5, maar de gerealiseerde investeringen zijn naar  verhouding geringer. De voornaamste reden is dat de deelname  van de particuliere sector in het algemeen is afgenomen (zie para-
graaf 55). De controle van de Rekenkamer bracht gevallen aan het  
licht waarin de EU-middelen veel hoger waren dan de eigen middelen die waren uitgetrokken door de overheidsorganen die aan het pro-
gramma deelnamen, met het risico dat de EU-middelen eenvoudigweg 
in de plaats kwamen van de eigen middelen van de deelnemer (zie 
paragraaf 56).
 62.  Bij KP6 werd getracht, rekening te houden met de bijzondere behoeften 
van het MKB en werd daarvoor een streefdoel bepaald van ten minste 15 % van het totale budget voor de thematische prioriteiten (zoals in het lopende KP7). Hoewel in vergelijking met KP5 meer bedrijven uit 
die sector deelnamen aan OTO-projecten, bleef de communautaire bijdrage die hun in het kader van de thematische prioriteiten werd 
toegewezen beperkt tot 10 % (tegenover 12 % in KP5). De eerste resul-
taten van KP7 wijzen op een verdere afname (zie de paragrafen 39 
en 40).
Speciaal verslag nr. 8/2009 — Topnetwerken en geïntegreerde projecten in het communautaire onderzoeksbeleid: zijn de doelstelli ngen bereikt?32
 63.  De Rekenkamer constateert dat KP6 niet heeft geleid tot een significante 
groei in de OTO-investeringen van de deelnemers, en dat terwijl de 
Europese Raad als doel had gesteld in de EU te komen tot OTO-inves-teringen ter waarde van 3 % van het bruto binnenlands product,  
waarbij twee derde afkomstig moest zijn van de particuliere sector.
AANBEVELING 3
ONDERZOEK DE REDENEN VOOR HET LAGE NIVEAU  
VAN DE INVESTERINGEN
De Commissie moet de diverse redenen onderzoeken (specifiek  
voor het kaderprogramma of extern) waarom door de deelnemers 
betrekkelijk weinig wordt geïnvesteerd in OTO gelet op de beoogde doelstellingen, en zij moet specifieke maatregelen voorstellen.  
De nodige gegevens moeten beschikbaar worden gesteld om het 
katalysatoreffect van de OTO-financiering van de EU op de gedane 
investeringen te kunnen volgen. Er moet opnieuw worden bekeken 
of de beoogde doelen, met name die voor het MKB en de particu-
liere sector, realistisch zijn.
 64.  Het beheer van de Commissie is doorslaggevend om succes te verzekeren 
en regelingen aantrekkelijk te maken voor potentiële deelnemers.  Haalbare structuren, duidelijke doelstellingen, snelle en eenvoudige procedures en projecttoezicht zijn alle medebepalende factoren voor de doeltreffendheid van het kaderprogramma.
 65.  De controle van de Rekenkamer wees op een aantal zaken die de doel-
treffendheid van de uit KP6 gefinancierde acties beïnvloedden. Het 
gaat met name om de onzekerheid inzake de specifieke rol van de  
instrumenten, de veelheid aan voorschriften waarbij de begeleiding 
niet altijd toereikend was, een steeds langere en vaak ondoorzichtige 
onderhandelingsprocedure, een vrij groot aantal deelnemers per sub-
sidie en gebreken in het projecttoezicht (zie de paragrafen 44-53).
Speciaal verslag nr. 8/2009 — Topnetwerken en geïntegreerde projecten in het communautaire onderzoeksbeleid: zijn de doelstelli ngen bereikt?33
AANBEVELING 4
VERBETER DE BEHEERSVOORWAARDEN
Teneinde met name de hanteerbaarheid van de projecten te ver-
beteren en een adequate uitvoering en een passende evaluatie  
ervan te verzekeren, moet de Commissie zorgen voor duidelijke  
en tijdige begeleiding, snellere procedures voor subsidieverlening en beter projecttoezicht.
  Dit verslag werd door de Rekenkamer te Luxemburg vastgesteld op haar 
vergadering van 4 juni 2009.
Voor de Rekenkamer
Voor  de Rekenkamer
Vítor Manuel da Silva Caldeira
President
ANTWOORDEN 
VAN DE COMMISSIE
Speciaal verslag nr. 8/2009 — Topnetwerken en geïntegreerde projecten in het communautaire onderzoeksbeleid: zijn de doelstelli ngen bereikt?34
ANTWOORDEN 
VAN DE COMMISSIE
SAMENVATTING
III.
De Commissie is ingenomen met de conclu-
sie van de Rekenkamer dat met de gecon-
troleerde KP6-instrumenten succesvolle  resultaten werden geboekt.
i)
De KP’s zijn altijd gebaseerd op een sluitende interventielogica (in KP7 komt dit aspect  
meer uitdrukkelijk aan de orde). Het is, in het 
bijzonder gelet op de inherente onzekerheid 
van onderzoeksresultaten, een opgave om te 
waarborgen dat alle doelstellingen precies voldoen aan de strikte definities van SMART-criteria. Niettemin werden essentiële aspec-ten van de SMART-benadering opgenomen 
in alle onderzoeksgerelateerde wetgevings- 
en uitvoeringsbesluiten, zoals blijkt uit de 
aanwezigheid van „doelstellingen” in de  
thematische prioriteiten van KP6, ondanks het feit dat deze aanpak niet expliciet aan 
de orde kwam in het Financieel Reglement 
dat van toepassing was op het ogenblik  
dat KP6 werd voorbereid en goedgekeurd.  
Alle werkprogramma’s van KP7 bevatten  
een vermelding van de beoogde effecten,  
die overeenkomen met de in de specifieke programma’s vastgelegde doelstellingen,  
beginselen en activiteiten.
ii)
De Commissie is van mening dat sommige  „topnetwerken” minder succesvol waren dan 
andere, maar verscheidene topnetwerken  
hebben geresulteerd in een op een eigen  
kracht in stand gehouden integratie. Gezien het brede scala van de bestreken werkter-reinen, de verschillende deelnemers in een groot aantal uiteenlopende projecten en  
de wijze waarop in de praktijk in consor-
tia wordt samengewerkt, is dit een normale 
gang van zaken.
Anderzijds wordt algemeen erkend dat  
de geïntegreerde projecten vrij succesvol  waren, bijvoorbeeld op het gebied van door 
de industrie aangestuurde geïntegreerde  
demonstratieprojecten op het gebied van  
energie en transport. Na de succesvolle vol-
tooiing van de KP6-overeenkomsten hebben 
talrijke projecten geleid tot marktintroduc-ties en markttoepassingen.
ANTWOORDEN 
VAN DE COMMISSIE
Speciaal verslag nr. 8/2009 — Topnetwerken en geïntegreerde projecten in het communautaire onderzoeksbeleid: zijn de doelstelli ngen bereikt?35
iii)
De Commissie is van mening dat de wijze  
waarop zij de KP6-instrumenten heeft  
beheerd, in belangrijke mate heeft bijgedra-gen tot de succesvolle resultaten die met  de instrumenten zijn geboekt. De Commis-
sie heeft zich ingezet om binnen de krijtlij-
nen van het bestaande wettelijke kader een oplossing te vinden voor de problemen die 
zich hebben voorgedaan. Vóór de aanvang 
van KP6 was er daadwerkelijk een ontwerp-
leidraad beschikbaar.
iv)
KP6 (met zijn twee nieuwe instrumenten,  
de geïntegreerde projecten en de topnet-
werken) is op zichzelf geen wondermiddel  
voor de uitdagingen waarmee het Europese 
onderzoeksklimaat wordt geconfronteerd,  
aangezien slechts 5 % van totale Europese onderzoeksinspanningen afkomstig is van  
KP6. Voorts is het nog voorbarig om defini-
tieve vergelijkingen te maken met KP5, aan-
gezien momenteel nog duizenden projecten 
die met middelen uit het KP zijn gefinan-
cierd, worden voortgezet. De Commissie is 
ook van mening dat KP6 heeft geleid tot een belangrijke verhoging van de onderzoeks-
inspanningen en dat met KP6 aanzienlijke  resultaten werden geboekt. De Commissie  gaat akkoord met de bevindingen van de  
Rekenkamer met betrekking tot de deelname van het bedrijfsleven. Zij wenst hieraan toe 
te voegen dat de participatiegraad overeen-
stemt met die van KP 5, wanneer rekening  
wordt gehouden met openbare en particu-liere organisaties die belast zijn met econo-mische activiteiten (bedrijfsleven).
De Commissie is het ermee eens dat er  
zich moeilijkheden voordoen met betrek-
king tot de deelname van het MKB aan KP6. 
Voor deze kwesties is in KP7 een oplossing 
uitgewerkt.IV.
De KP’s zijn altijd gebaseerd op een slui-
tende interventielogica met een doeltref-
fend toezicht- en evaluatiesysteem. In KP7 komt de interventielogica meer uitdrukkelijk aan de orde, in samenhang met doelstellin-
gen en prestatiecriteria die zullen bijdragen 
tot een verdere versterking van het evalu-atie- en toezichtsysteem. In KP7 zijn onder-
zoeksdoelstellingen en doelstellingen van  
het onderzoeksbeleid duidelijk en uitdruk-
kelijk in de werkprogramma’s opgenomen. 
Voor elk onderwerp zijn de wetenschappe-lijke doelstellingen, de omvang van de acti-viteiten en aanwijzingen in verband met de verwachte resultaten vastgesteld.
V.
i)De Commissie heeft met behulp van talrijke studies en verslagen de geïntegreerde pro-
jecten en de topnetwerken geëvalueerd. Wat 
de verdere financiering uit KP7 van de uit  
KP6 gefinancierde topnetwerken betreft,  
kwam de Commissie tot een soortgelijke  
conclusie als de Rekenkamer.
ii)
De Commissie zorgt voor een permanente  doorlichting van het onderzoeksklimaat. Zij oefent toezicht uit op het nationale O&O-
beleid en levert met name door de open  coördinatiemethode sterke inspanningen om 
onderzoeksinvesteringen te bevorderen.
iii)
De Commissie gaat ermee akkoord dat dui-delijke en tijdige begeleiding, snellere pro-cedures voor subsidieverlening en beter  projecttoezicht van cruciaal belang zijn. De Commissie voert haar verplichtingen uit,  terwijl zij binnen het bestaande wettelijke kader voortdurend een evenwicht moet pro-beren tot stand brengen tussen twee moei-lijk te verzoenen doelstellingen, namelijk  een snelle uitbetaling van de middelen en  de noodzaak om te zorgen voor een verant-woorde verdeling van de middelen aan de  contractanten.
ANTWOORDEN 
VAN DE COMMISSIE
Speciaal verslag nr. 8/2009 — Topnetwerken en geïntegreerde projecten in het communautaire onderzoeksbeleid: zijn de doelstelli ngen bereikt?36
INLEIDING
10.
KP6 had tot doel de deelname van het  
MKB voor alle sectoren en instrumenten te 
bevorderen, met name in het kader van de activiteiten op het vlak van de thematische prioriteiten.
16.
Het lagere goedkeuringspercentage van  voorstellen bij KP6 in vergelijking met KP5 kan worden toegeschreven aan de hogere  participatiegraad voor KP6. De participa-tiegraad hangt af van een aantal complexe factoren, waaronder de gedetailleerdheid  
van de oproepen tot het indienen van voor-
stellen, de beschikbare middelen en de  
evaluatiebenadering.
CONTROLEBEVINDINGEN
20.-21.
In haar antwoorden op een vorige audit van 
de Rekenkamer1 heeft de Commissie gesteld 
dat de KP’s altijd op een sluitende interven-tielogica zijn gebaseerd, die op grond van 
de Verdragsbepalingen in de verscheidene wetgevings- en uitvoeringsbesluiten is uitge-werkt. Voor KP7 is dit nog explicieter gemaakt, hetgeen het evaluatie- en toezichtsysteem van de Commissie verder zal versterken. Het 
is, in het bijzonder gelet op de inherente  onzekerheid van onderzoeksresultaten, een 
opgave om te waarborgen dat alle doelstel-
lingen precies voldoen aan de strikte defini-
ties van SMART-criteria. Ondanks het feit dat deze aanpak niet expliciet aan de orde kwam in het Financieel Reglement dat van toepas-sing was op het ogenblik dat KP6 werd voor-bereid en goedgekeurd, werden essentiële 
aspecten van de SMART-benadering niette-min opgenomen in de werkprogramma’s van 
de Commissie in het raam van KP6. Alle werk-
programma’s van KP7, dat op grond van een 
uitvoerige voorafgaande effectbeoordeling is opgesteld, bevatten een vermelding van 
de beoogde effecten, die overeenkomen met 
de in de specifieke programma’s vastgelegde 
doelstellingen, beginselen en activiteiten.
1 Zie de antwoorden van de Commissie op het Speciaal Ver-
slag nr. 9/2007.24.
De Commissie is van mening dat het bijzon-
der positief is dat deelnemers aan de enquête 
van de Rekenkamer hebben aangegeven dat zij in het algemeen zeer tevreden zijn over beide instrumenten. Gezien de verschillen  
tussen beide instrumenten inzake reikwijdte 
en profiel is het normaal dat de particuliere partners vooral de geïntegreerde projecten 
beter geschikt vonden om in te spelen op  
hun behoeften.
27.
Aangezien voorstellen beoordeeld worden  
op basis van „verwachtingen” en projec-
ten op basis van verwezenlijkingen en bij  
de uitvoering van projecten onverwachte  
moeilijkheden kunnen ontstaan, is het niet 
verrassend dat de beoordeling van som-
mige projecten minder positief uitvalt dat  de beoordeling van de voorstellen die aan 
de grondslag lagen van die projecten.
30.
De Commissie merkt op dat volgens figuur 5 uit de algemene beoordeling van de kwaliteit 
van de projecten is gebleken dat de kwali-teit „aanvaardbaar” en „goed tot uitstekend” was, met een percentage van meer dan 80 %, hetgeen erop wijst dat de deelnemers hun onderzoekscapaciteiten op een adequate  
wijze binnen het netwerk hebben benut.  Een van de belangrijkste aspecten van deze 
nieuwe instrumenten, waarop in de verschei-
dene leidraden herhaaldelijk de aandacht is 
gevestigd, was het toegenomen belang van de consortia zelf (en in het bijzonder van de coördinatoren) voor het intern beheer van het project. Het zou voorbarig kunnen zijn om definitieve conclusies te trekken over de 
eventuele realisatie van de doelstelling om „langdurige zelfvoorzienende onderzoeksac-
tiviteiten en partnerschappen” tot stand te 
brengen en/of de wijze waarop deze doel-
stelling werd gerealiseerd.
De Commissie merkt op dat het optreden  
van de topnetwerken in het raam van het  
kaderprogramma niet gelijklopend was. Voor 
ANTWOORDEN 
VAN DE COMMISSIE
Speciaal verslag nr. 8/2009 — Topnetwerken en geïntegreerde projecten in het communautaire onderzoeksbeleid: zijn de doelstelli ngen bereikt?37
sommige thematische prioriteiten zoals IST 
en NMP wordt bij topnetwerken gewoonlijk 
een grotere mate van duurzame ontwikke-ling bereikt dan voor andere prioriteiten
2.
31.
De Commissie merkt op dat uit de eigen  bevindingen van de Rekenkamer blijkt dat  
bij bijna twee derde van de topnetwerken  
een volledige herstructurering van de acti-
viteiten en integratie tussen de partners  
plaatsvond, hetgeen een aanzienlijk per-centage is.
33.
Bepaalde omstandigheden kunnen hebben 
verhinderd dat er een meer doeltreffende  
samenwerking tussen deelnemers tot stand 
kwam. Dit is een normale gang van zaken,  onlosmakelijk verbonden met een samen-
werking tussen verschillende actoren met  
aanvullende, maar toch uiteenlopende  
afzonderlijke onderzoeksdoelstellingen.
35.
De mogelijkheid om de financiering van  bepaalde veelbelovende KP6-topnetwerken in het raam van KP7 voort te zetten, wordt van geval tot geval beoordeeld. In feite kan de looptijd van een uit KP6 gefinancierd  
topnetwerk in het raam van KP7 worden  verlengd om de doelstellingen van het net-
werk tot stand te brengen, zonder evenwel 
te voorzien in nieuwe financiering (momen-
teel doen er zich een aantal dergelijke geval-len voor).
38.
Er moet een onderscheid worden gemaakt  
tussen de mogelijke dimensie van financiële integratie, in de zin van de richtsnoeren van 
de Commissie voor de geïntegreerde projec-
ten, en het medefinancieringsbeginsel dat 
voor elk uit KP6 gefinancierd project geldt. Buiten hun eigen cofinancieringspercen-
2 IST en NMP verwijzen naar de thematische prioriteiten 
van KP6 „Technologieën van de informatiemaatschappij” en 
„Nanotechnologieën en nanowetenschappen, kennisgeba-
seerde multifunctionele materialen en nieuwe productiepro-
cédés en –apparatuur”.tage gold er voor de deelnemers aan geïn-
tegreerde projecten geen verplichting om  
andere financieringsbronnen aan te trekken. Wat het aantrekken van aanvullende over-heids- en particuliere financiering betreft,  
stelt de Commissie vast dat er zich verschil-
len voordoen tussen de thematische gebie-den van het kaderprogramma.
40.
Wat KP7 betreft, is het gezien de looptijd van 
dit zevenjarig KP momenteel nog voorbarig om een definitief oordeel te vellen over de 
deelname van het MKB.
41.-43.
De Commissie is het ermee eens dat er zich 
moeilijkheden voordoen met betrekking tot 
de deelname van het MKB aan KP6. Voor deze kwesties is in KP7 een oplossing uitgewerkt. 
Bovenop de financiering die wordt verstrekt 
naar aanleiding van de oproep tot het indie-
nen van voorstellen, ondersteunt KP7 ook  
het gezamenlijk programma Eurostars voor het MKB op basis van artikel 169 van het  
EG-Verdrag met maximaal 100 miljoen euro. Het programma wordt gezamenlijk uitge-voerd door Eureka-landen, waarbij steun  wordt verleend aan door O&O verrichtende kmo’s opgestarte en geleide transnationale 
projecten. Verwacht wordt dat Eurostars zal bijdragen tot de totstandkoming van een  
Europese onderzoeksruimte door de deelne-
mende nationale programma’s te integreren 
in een gezamenlijk programma op Europees niveau.
44.
De Commissie is van mening dat de conclusie 
van de Rekenkamer dat de gecontroleerde  KP6-instrumenten doeltreffende samenwer-
king tussen projectdeelnemers (zie punt 58) 
hebben gestimuleerd, positief is voor het  
algemene beheer van deze instrumenten  door de Commissie. De Commissie heeft  
zich ingezet om binnen de krijtlijnen van  
het bestaande wettelijke kader een oplos-
sing te vinden voor de problemen die zich 
voordoen en blijft zich hiervoor ook in het 
raam van KP7 inspannen.
ANTWOORDEN 
VAN DE COMMISSIE
Speciaal verslag nr. 8/2009 — Topnetwerken en geïntegreerde projecten in het communautaire onderzoeksbeleid: zijn de doelstelli ngen bereikt?38
45.
De Commissie heeft richtsnoeren verstrekt 
aan de betrokken actoren om hun inzicht in de nieuwe instrumenten te bevorderen. Een zeer groot aantal coördinatoren en deelne-
mers aan de enquête had het onderscheid  
tussen beide instrumenten (zie figuur 7 van de Rekenkamer) blijkbaar goed begrepen.  
Voorts kan verwacht worden dat coördinato-
ren een beter inzicht hebben in de verschil-
len tussen de instrumenten dan de andere 
deelnemers. Over het algemeen werden  de nieuwe instrumenten door de Europese 
onderzoeksgemeenschap goed begrepen en 
benut, zoals blijkt uit figuur 7.
46.
Een van de belangrijkste aspecten van deze 
nieuwe instrumenten, waarop in de verschei-dene leidraden herhaaldelijk de aandacht is 
gevestigd, was het toegenomen belang van 
de consortia zelf (en in het bijzonder van de 
coördinatoren) voor het intern beheer van 
het project.
47.
De Commissie heeft het KP zo goed moge-lijk ten uitvoer gelegd om de naleving van de verschillende toepasselijke bepalingen  
te waarborgen.
48.
Gezien de late goedkeuring van de wetge-
vingsbesluiten voor KP6 door de wetgevers 
is de Commissie zo snel mogelijk opgetre-den. Gedetailleerde brochures en „uitvoe-ringsbepalingen” voor alle instrumenten  waren reeds beschikbaar in november  2002, geruime tijd voordat de modelcon-
tracten werden opgesteld. Een groot aantal leidraden is opgesteld en op het internet  
bekendgemaakt. Voorts zijn er specifieke  
evenementen georganiseerd voor coör-
dinatoren, waarop alle projecten werden  uitgenodigd en waarop alle vragen werden 
besproken die de coördinatoren konden  
hebben over de specifieke kenmerken van  
de instrumenten.49.
De Commissie is ermee ingenomen dat de  
Rekenkamer de voortdurende inspanningen waardeert die de Commissie zich getroost  om beter inzicht tot stand brengen in de  
nieuwe uit KP6 gefinancierde instrumen-
ten, met inbegrip van haar snelle reactie  op externe evaluaties. Over het algemeen  
werden de nieuwe instrumenten door de  
Europese onderzoeksgemeenschap goed  
begrepen en benut.
50.
De invoering van nieuwe instrumenten had 
onvermijdelijk tot gevolg dat de indieners 
van projecten zich vertrouwd moesten  
maken met nieuwe begrippen inzake de te 
voeren onderhandelingen en de te verstrek-
ken gegevens. Hierdoor waren zeer vaak  verdere contacten en gedachtewisselingen 
tussen de deelnemers noodzakelijk, hetgeen 
altijd een tijdrovend proces is. Voorts heeft 
de verplichting die de wetgever (in dit geval 
de Raad) aan de Commissie heeft opgelegd om een (positief) advies te ontvangen over 
alle geïntegreerde projecten en topnetwer-ken die voor financiering in aanmerking  kwamen (ongeacht het bedrag van de com-munautaire bijdrage), ertoe geleid dat het langer duurde voordat contracten werden  
gesloten. Daarnaast is het tijdsverloop ver-gelijkbaar met dat van andere belangrijke  
financieringsinstanties in de wereld. Wat het 
onderhandelingsproces betreft, kwamen de 
wijzigingen van de projectomvang altijd tot stand binnen het wettelijke kader van het  KP.
51.
De Commissie onderschrijft de bevindingen van de Rekenkamer. De Commissie wenst  
evenwel eraan te herinneren dat een van  
de belangrijkste aspecten van deze nieuwe 
instrumenten, waarop in de verscheidene  leidraden herhaaldelijk de aandacht is  
gevestigd, het toegenomen belang was van 
de consortia zelf (en in het bijzonder van de 
coördinatoren) voor het intern beheer van 
het project.
ANTWOORDEN 
VAN DE COMMISSIE
Speciaal verslag nr. 8/2009 — Topnetwerken en geïntegreerde projecten in het communautaire onderzoeksbeleid: zijn de doelstelli ngen bereikt?39
52.
De Commissie is een sterke voorstander van 
projecttoezicht, dat via uiteenlopende mid-delen tot stand komt, waaronder de uitge-breide aandacht van projectbegeleiders. De 
Commissie erkent dat zich enkele gevallen 
hebben voorgedaan waar geen onafhanke-lijke beoordeling heeft plaatsgevonden, vaak 
wegens individuele en specifieke redenen.
53.
Voor alle onderzoeks-DG’s is een gemeen-schappelijk model voor de beoordelingen  
opgesteld. Daarnaast is er ook een gemeen-
schappelijke leidraad ontwikkeld, die ter  
beschikking van de verschillende diensten 
is gesteld en die zij aan hun eigen behoeften 
konden aanpassen.
55.
De Commissie onderschrijft de bevindingen 
van de Rekenkamer. De Commissie wenst  
evenwel te beklemtonen dat de EU-bijdrage 
voor de particuliere sector in het raam van KP6 aanzienlijk is gestegen — met meer  
dan 1 miljard euro — in vergelijking met  KP5. Het is ook juist dat de situatie verschilt van sector tot sector. De Commissie is van oordeel dat KP6 een positieve invloed heeft uitgeoefend op het concurrentievermogen 
van de industrie. Voorts wenst zij nog op te merken dat de participatiegraad overeen-
stemt met die van KP5, wanneer rekening  
wordt gehouden met openbare en particu-
liere organisaties die belast zijn met econo-mische activiteiten (bedrijfsleven).CONCLUSIES 
EN AANBEVELINGEN
57.
De Commissie is van oordeel dat de KP’s altijd 
op een sluitende interventielogica zijn geba-seerd. In het raam van KP6 resulteerden de wetgevingsbesluiten, de werkprogramma’s 
van de Commissie en het diverse voorlich-
tingsmateriaal in een samenhangende infor-matiestroom en een overvloed aan gegevens 
over de interventielogica, doelstellingen,  
verantwoording van de inspanningen en hun 
Europese toegevoegde waarde, beoogde  
acties, beginselen en toepasselijk operatio-neel kader voor alle te benutten instrumen-
ten en andere nuttige informatie voor de  
indieners van en deelnemers aan projecten. 
Het is, in het bijzonder gelet op de inherente 
onzekerheid van onderzoeksresultaten, een 
opgave om te waarborgen dat alle doelstel-
lingen precies voldoen aan de strikte defi-nities van SMART-criteria. Ondanks het feit 
dat deze aanpak niet expliciet aan de orde 
kwam in het Financieel Reglement dat van 
toepassing was op het ogenblik dat KP6  
werd voorbereid en goedgekeurd, werden  essentiële aspecten van de SMART-benade-
ring niettemin opgenomen in de werkpro-gramma’s van de Commissie in het raam van KP6. Alle werkprogramma’s van KP7 bevatten een vermelding van de beoogde effecten,  die overeenkomen met de in de specifieke 
programma’s vastgelegde doelstellingen,  beginselen en activiteiten. De Commissie is 
van oordeel dat het toezicht en de evaluatie 
van KP6 naar behoren zijn uitgevoerd.
ANTWOORDEN 
VAN DE COMMISSIE
Speciaal verslag nr. 8/2009 — Topnetwerken en geïntegreerde projecten in het communautaire onderzoeksbeleid: zijn de doelstelli ngen bereikt?40
Aanbeveling nr. 1
De Commissie is van oordeel dat de KP’s  
altijd zijn gebaseerd op een sluitende inter-ventielogica met een doeltreffend toezicht- 
en evaluatiesysteem. Alle werkprogramma’s 
van KP7, dat op grond van een uitvoerige  voorafgaande effectbeoordeling is opge-steld, bevatten een vermelding van de  
beoogde effecten, die overeenkomen met de 
in de specifieke programma’s vastgelegde  doelstellingen, beginselen en activiteiten.  
Hierdoor wordt het evaluatie- en toezicht-
systeem verder versterkt. In plaats van in  
de „instrumenten” te worden ingekapseld,  
zullen bij KP7 onderzoeksdoelstellingen  en doelstellingen van het onderzoeksbe-
leid, inclusief die welke gericht zijn op het 
structureren van onderzoeksinspanningen, 
duidelijk en expliciet worden vastgesteld in 
de werkprogramma’s. Voor elk onderwerp  
waarover voorstellen worden ingewacht,  
worden de wetenschappelijke doelstel-lingen, de omvang van de activiteiten en  
aanwijzingen in verband met de verwachte 
resultaten geformuleerd.
58.
De Commissie is ingenomen met de con-clusie van de Rekenkamer dat de gecon-troleerde KP6-instrumenten doeltreffende  onderzoekssamenwerking tussen de project-deelnemers hebben gestimuleerd. Aange-
zien voorstellen beoordeeld worden op basis 
van „verwachtingen” en projecten op basis van verwezenlijkingen en bij de uitvoering 
van projecten onverwachte moeilijkheden  
kunnen ontstaan, is het niet verrassend dat 
de beoordeling van sommige projecten min-der positief uitvalt dat de beoordeling van de voorstellen die aan de grondslag lagen  van die projecten.59.
Bij een groot aantal topnetwerken kon een 
duurzame integratie tussen de netwerkpart-ners tot stand worden gebracht en de alge-
mene kwaliteit van de projecten werd hoog 
ingeschat (uit de algemene beoordeling in figuur 5 blijkt dat de kwaliteit van de top-netwerken „aanvaardbaar” en „goed tot uit-
stekend” was, met een totaalpercentage van 
meer dan 80 %). In het kader van bijna twee derde van de topnetwerken kon een vol-
ledige herstructurering van de activiteiten 
en integratie tussen de netwerkpartners tot 
stand worden gebracht. De mogelijkheid om 
de financiering van bepaalde veelbelovende KP6-topnetwerken in het kader van KP7  
voort te zetten, wordt van geval tot geval  
beoordeeld. In feite kan de looptijd van een 
uit KP6 gefinancierd topnetwerk worden ver-
lengd zonder te voorzien in nieuwe finan-
ciering (momenteel doen er zich een aantal 
dergelijke gevallen voor). Voorts kan de  oprichting van nieuwe topnetwerken wor-
den overwogen wanneer daarvoor goede  
redenen worden aangevoerd.
60.
Er moet een onderscheid worden gemaakt  tussen de mogelijke dimensie van finan-ciële integratie en het medefinancierings-beginsel dat voor elk uit KP6 gefinancierd  project geldt. Buiten hun eigen cofinancie-
ringspercentage gold er voor de deelnemers 
aan geïntegreerde projecten geen verplich-ting om andere financieringsbronnen aan  
te trekken. Wat het aantrekken van aanvul-
lende overheids- en particuliere financiering 
betreft, stelt de Commissie vast dat er zich verschillen voordoen tussen de thematische gebieden van het kaderprogramma.
Aanbeveling nr. 2
De Commissie heeft deze KP6-instrumenten 
met behulp van allerlei middelen geëvalu-
eerd. Wat de voortzetting van de financie-
ring van uit KP6 gefinancierde topnetwerken 
betreft, kwam de Commissie op basis van  het verslag van de deskundigengroep over 
de toekomst van de topnetwerken tot een  
soortgelijke conclusie.
ANTWOORDEN 
VAN DE COMMISSIE
Speciaal verslag nr. 8/2009 — Topnetwerken en geïntegreerde projecten in het communautaire onderzoeksbeleid: zijn de doelstelli ngen bereikt?41
61.
De Commissie onderschrijft de bevindingen 
van de Rekenkamer. Zij merkt evenwel op  dat de rol die het KP vervult bij het bevor-
deren van het concurrentievermogen van de 
industrie hierdoor niet werd afgezwakt.
Voorts wenst zij nog op te merken dat de  
participatiegraad overeenstemt met die van 
KP5, wanneer rekening wordt gehouden met openbare en particuliere organisaties die  
belast zijn met economische activiteiten  
(bedrijfsleven).
62.
Wat KP7 betreft, is het gezien de looptijd van dit zevenjarig KP momenteel nog voorbarig 
om een definitief oordeel te vellen over de 
deelname van het MKB.
63.
KP6 vormt slechts een zeer klein onderdeel (bijna 5 %) van de totale onderzoeksin-
spanningen in Europa. Bijgevolg heeft KP6 
per definitie slechts een beperkte speel-
ruimte om invloed uit te oefenen op een  
werkterrein waar de belangrijkste verant-
woordelijkheden bij de lidstaten liggen. De 
Commissie is evenwel van mening dat KP6  heeft geleid tot een belangrijke verhoging 
van de onderzoeksinspanningen.
Aanbeveling nr. 3
De Commissie zorgt voor een permanente  doorlichting van het onderzoeksklimaat. Zij oefent toezicht uit op het nationale O&O-
beleid en levert met name door de open  
coördinatiemethode sterke inspanningen om onderzoeksinvesteringen te bevorderen.65.
De Commissie heeft zich ingezet om binnen 
de krijtlijnen van het bestaande wettelijke kader een oplossing te vinden voor de pro-
blemen die zich voordoen. De Commissie  
merkt op dat het grote aantal projecten in het kader van de nieuwe instrumenten, waar-uit blijkt dat duizenden deelnemers hierbij 
betrokken zijn, en de over het geheel geno-
men goede resultaten die met deze instru-menten werden behaald, erop wijzen dat de 
tekortkomingen niet belangrijk waren voor 
het globale beroep op geïntegreerde pro-
jecten en topnetwerken.
Aanbeveling nr. 4
De Commissie gaat ermee akkoord dat dui-
delijke en tijdige begeleiding, snellere pro-
cedures voor subsidieverlening en beter  
projecttoezicht van cruciaal belang zijn  
voor de uitvoering van een Europees kader-
programma voor onderzoek. De Commissie voert haar verplichtingen uit terwijl zij bin-
nen het bestaande wettelijke kader voortdu-
rend een evenwicht moet proberen tot stand 
brengen tussen twee moeilijk te verzoenen 
doelstellingen, namelijk een snelle uitbeta-ling van de middelen en de noodzaak om te 
zorgen voor een verantwoorde verdeling van de middelen aan de contractanten.

ANTWOORDEN 
VAN DE COMMISSIE
Speciaal verslag nr. 8/2009 — Topnetwerken en geïntegreerde projecten in het communautaire onderzoeksbeleid: zijn de doelstelli ngen bereikt?43
Europese Rekenkamer
Speciaal verslag nr. 8/2009
Topnetwerken en geïntegreerde projecten in het communautaire onderzoeksbeleid: zijn de doelstellingen bereikt?
Luxemburg: Bureau voor publicaties van de Europese Unie2009 — 41 blz. — 21 x 29,7 cmISBN 978-92-9207-416-6doi:10.2865/66850

Waar kunt u EU-publicaties krijgen?
Betaalde publicaties:
• bij de EU Bookshop (http://bookshop.europa.eu);• bij uw boekhandel onder vermelding van titel, uitgever en/of ISBN-nummer;•  rechtstreeks bij een van onze verkoopagenten. U vindt de contactgegevens op 
http://bookshop.europa.eu of u kunt ze per fax aanvragen op +352 2929-42758.
Gratis publicaties:• bij de EU Bookshop (http://bookshop.europa.eu);•  bij de vertegenwoordigingen en delegaties van de Europese Commissie. U vindt 
de contactgegevens op http://ec.europa.eu of u kunt ze per fax aanvragen op +352 2929-42758.
HET ZESDE KADERPROGRAMMA WERD DOOR DE EU INGEVOERD 
OM EUROPEES ONDERZOEK EN TECHNOLOGISCHE ONTWIKKELING GEDURENDE DE PERIODE 2002- 2006 TE BEVO RDEREN. DE REKENKAMER 
ONDERZOCHT IN HOEVERRE DE TWEE BELANGRIJKSTE INSTRUMENTEN, 
DE „TOPNETWERKEN”  EN DE „GEÏNTEGREERDE PROJECTEN” ,  DOELTREFFEND HADDEN BIJGEDRAGEN TOT DE VERWEZENLIJKING VAN DE DOELSTELLINGEN VAN HET PROGRAMMA. DE REKENKAMER CONCLUDEERDE DAT DEZE INSTRUMENTEN BIJDROEGEN AAN DE ALGEMENE DOELSTELLING DE DOELTREFFENDE SAMENWERKING OP ONDERZOEKSGEBIED TE BEVORDEREN, MAAR DAT HUN SPECIFIEKE DOELSTELLINGEN SLECHTS TEN DELE WAREN BEHAALD.
EUROPESE REKENKAMERQJ-AB-09-010-NL-C