[pic] | COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN |

Brussel, 12.8.2008

COM(2008) 511 definitief

VERSLAG VAN DE COMMISSIE AAN DE RAAD EN HET EUROPEES PARLEMENT

Eerste toezichtverslag over de herstructurering van de staalindustrie in Bulgarije en Roemenië

1. INLEIDING

1.1. De context

Dit verslag beschrijft de voortgang bij de herstructurering van Bulgaarse en Roemeense staalbedrijven die moeten voldoen aan de eisen van de specifieke hoofdstukken van de Europa-Overeenkomst en het Toetredingsverdrag. Meer bepaald worden deze verplichtingen, zowel voor de respectieve regeringen als voor de afzonderlijke ondernemingen, vastgesteld in:

- Protocol nr. 2 bij de Europa-Overeenkomst[1], dat betrekking heeft op de herstructurering van de Bulgaarse staalindustrie en Besluit nr. 3/2006 van de Associatieraad EU-Bulgarije van 29 december 2006[2] tot wijziging van Protocol nr. 2 bij de Europa-Overeenkomst, en

- bijlage VII bij het Toetredingsverdrag[3], die betrekking heeft op de herstructurering van de Roemeense staalindustrie.

Deze bepalingen bevatten de voorwaarden voor een overgangsregeling voor staatssteun die voor de herstructurering van staalbedrijven wordt verleend. Hoewel staatssteun voor de herstructurering van de staalindustrie op grond van de EU-wetgeving uitdrukkelijk is verboden, heeft de Europese Unie overgangsregelingen vastgesteld voor de toekenning van bepaalde vormen van steun om deze nieuwe lidstaten[4] in staat te stellen deze taak te vervullen met zo weinig mogelijk verstoring van de sociale verhoudingen en de markt. Er worden strenge voorwaarden aan de verlening van deze steun gekoppeld, met name de garantie dat de betrokken bedrijven levensvatbaar worden.

De regelingen die op de overgangsperiode van toepassing zijn, lopen t/m 31 december 2008. Bovengenoemd protocol en bovengenoemde bijlage bevatten ook gedetailleerde bepalingen voor het toezicht op en de verslaglegging over de bijbehorende verplichtingen. Dit verslag aan de Raad maakt deel uit van deze bepalingen en betreft de resultaten die in 2006 zijn behaald. Relevante beschikbare informatie voor 2007 wordt eveneens verstrekt.

1.2. Belangrijkste punten van de herstructurering

De vrijstelling van de EU-regels voor staatssteun gold uitsluitend wanneer werd voldaan aan bepaalde verplichtingen waarover de EU en Bulgarije en Roemenië hadden onderhandeld. Om staatssteun te verkrijgen, moesten nationale herstructureringsprogramma’s worden opgesteld, bestaande uit een nationaal plan voor de staalsector en individuele bedrijfsplannen voor elke begunstigde onderneming. Het doel van de herstructureringsprogramma’s voor staalbedrijven was aan te tonen dat de voorwaarden voor de toekenning van herstructureringssteun worden nageleefd en dat het nationale herstructureringsprogramma ervoor zorgt dat de bedrijven levensvatbaar worden.[5]

In beide landen had het nationale herstructureringsprogramma ook betrekking op bedrijven in moeilijkheden die geen staatssteun hadden ontvangen en dat in de toekomst evenmin zouden krijgen. In veel gevallen hebben niet-begunstigde bedrijven hun herstructurering in 2006 voltooid en werden zij levensvatbaar en winstgevend.

Op basis van de informatie die de Bulgaarse en Roemeense autoriteiten in hun zesmaandelijkse verslagen hebben verstrekt, heeft de Commissie de voortgang bij de uitvoering van de in de nationale herstructureringsprogramma’s en de individuele bedrijfsplannen van ondernemingen vastgestelde maatregelen beoordeeld. De verstrekte informatie heeft betrekking op productie, capaciteit, investeringen, werkgelegenheid, productiviteit, financiële resultaten en het milieu.

In Bulgarije werkt 2% van alle industriële werknemers in de staalsector, terwijl deze sector goed is voor 3% van het bbp; in Roemenië bedragen beide percentages 4%.[6]

2. RESULTATEN VAN HET TOEZICHT IN BULGARIJE EN ROEMENIË

2.1. Bulgarije

Kremikovtzi AD was het enige bedrijf dat zijn herstructurering met behulp van overheidsgeld doorvoerde. Twee andere ondernemingen waarop het nationale herstructureringsprogramma van toepassing was, slaagden erin de herstructurering in 2006 zonder staatssteun af te ronden.

In 2006 gaf Bulgarije te kennen dat Kremikovtzi AD zijn herstructureringsplan niet voor 31 december 2006 zou kunnen voltooien, al had zij niet meer steun nodig dan in eerste instantie was goedgekeurd. Daarom legde Bulgarije een gewijzigd herstructureringsprogramma en bedrijfsplan aan de Commissie voor, waarin het voorstelde de uitvoering hiervan te verlengen tot eind 2008. Uit de beoordeling van de Commissie bleek dat het betrokken bedrijf door de uitvoering van het plan levensvatbaar zou worden en aan de eisen van Protocol nr. 2 zou voldoen. Op grond van deze beoordeling heeft de Associatieraad EU-Bulgarije in haar Besluit nr. 3/2006 van 29 december 2006 Protocol nr. 2 dienovereenkomstig gewijzigd.

Wat de totale toegestane steun betreft, werd volgens de informatie van de Bulgaarse autoriteiten in de periode 1993-2005 in totaal 432 613 000 BGN (222 miljoen euro[7]) aan staatssteun verstrekt; in 2006 werd geen overheidssteun verleend. De totale toegekende steun is in overeenstemming met het plafond dat in het protocol vermeld staat.

Het grootste gedeelte (393 556 517 BGN (202 miljoen euro)) van het toegestane bedrag werd in 1999 uitbetaald om de begunstigde onderneming – Kremikovtzi AD – te helpen de productie voort te zetten. De steun was voornamelijk gericht op de financiële herstructurering om de schuldenlast van het bedrijf aan te pakken. De rest van het toegestane bedrag werd in 2004 aan het bedrijf toegekend in de vorm van herschikte schulden bij gas- en elektriciteitsleveranciers.

2.1.1. Toezicht op de belangrijkste benchmarks voor herstructurering in de Bulgaarse staalsector

Volgens de bepalingen van het Gemeenschappelijk standpunt van de EU – hoofdstuk 6: Mededinging[8] en Besluit nr. 3/2006 van de Associatieraad EU-Bulgarije:

- moet de begunstigde onderneming haar totale capaciteit netto met 0,5 miljoen ton verminderen,

- moet de Commissie via haar levensvatbaarheidstest de voortgang van de herstructurering van de bedrijven beoordelen,

- moet de herstructurering ertoe leiden dat de bedrijfsvoering doelmatiger en doeltreffender wordt.

Capaciteitsvermindering

De sluiting van de draadwalserij in Kremikovtzi, die de Bulgaarse regering gepland heeft als compenserende maatregel voor de verleende herstructureringssteun, is tot stand gebracht. De productie in de knuppelwalserij is stopgezet en de ontmanteling is voltooid. Naar verwachting zal de draadwalserij aan het eind van de herstructureringsperiode volledig zijn gesloten overeenkomstig de toepasselijke EU-wetgeving[9].

Levensvatbaarheid

Het hoofddoel van het herstructureringsproces en de maatregelen in het kader van het nationale herstructureringsprogramma en het individuele bedrijfsplan van Kremikovtzi is ervoor te zorgen dat het bedrijf onder normale marktomstandigheden levensvatbaar wordt. Wat de bereikte resultaten betreft, werden in het geval van Kremikovtzi de benchmarks van de levensvatbaarheidstest van de Commissie eind 2006 bij lange na niet gehaald.

Op grond van de beoordeling van de eind 2006 beschikbare gegevens heeft de Commissie geconstateerd dat de uitvoering van de in het bedrijfsplan van de onderneming geplande investeringen ernstig is vertraagd. Waarschijnlijk neemt hierdoor het vermogen van het bedrijf om producten met een grotere meerwaarde te vervaardigen, af. Dit vermogen is een voorwaarde om de inkomsten uit de verkoop te verhogen en winst te maken. Daarom hebben de bedrijfsresultaten geleid tot een substantieel verlies en heeft de onderneming een slechtere levensvatbaarheidsgraad gerealiseerd dan in het bedrijfsplan was gepland. De financiële prestaties hebben een kritiek niveau bereikt.

Productiviteit

Het productiviteitsniveau in Kremikovtzi blijft ruim onder de EU- en internationale normen; omdat er maar weinig van de beschikbare capaciteit gebruik wordt gemaakt, groeit de arbeidsproductiviteit niet ondanks het feit dat het aantal personeelsleden geleidelijk afneemt. De productiviteit bedraagt slechts 30% van die van vergelijkbare Europese staalfabrieken. Er worden alsnog productiviteitsverbeteringen verwacht als gevolg van de sluiting van de blokwalserij in de tweede helft van 2007 en begin 2008. Het huidige peil van 30% wordt echter als zeer laag beschouwd en zal de doelmatigheid en de doeltreffendheid van de bedrijfsvoering nadelig beïnvloeden.

Kostenverlagingen

In 2006 werden de kostenbesparende maatregelen in Kremikovtzi grotendeels tenietgedaan door de toename, in overeenstemming met de algemene tendens, van de totale kosten, die hoger waren dan verwacht. In het geval van Kremikovtzi lagen de inkoopprijzen en het specifieke verbruik van grondstoffen in 2006 hoger dan voorzien was in het bedrijfsplan. Op gebieden als energie- en materiaalverbruik kunnen de noodzakelijke kostenverlagingen alleen op de lange termijn worden bewerkstelligd via investeringen in modernisering. Door gebrek aan kapitaal werd er minder geïnvesteerd dan verwacht. In 2006 vertegenwoordigden alle investeringen van Kremikovtzi 80% van het in het bedrijfsplan genoemde streefcijfer voor dat jaar. Tegelijkertijd bedroegen de milieu-investeringen 75% van het streefcijfer.

2.1.2. Milieubescherming

In het Toetredingsverdrag staat dat op het moment van toetreding de Bulgaarse staalbedrijven aan de toepasselijke EU-wetgeving op het gebied van milieubescherming moeten voldoen en in het bijzonder dat zij de nodige investeringen dienen te verrichten om de naleving van deze wetgeving te waarborgen. In dat kader heeft Bulgarije gevraagd of het een overgangsperiode mocht hanteren voor de toepassing van de IPPC-richtlijn[10]. Bij wijze van uitzondering had Kremikovtzi op 30 oktober 2007 een volledig gecoördineerde vergunning moeten krijgen met een bindend tijdschema voor de volledige naleving van de toepasselijke wetgeving op 31 december 2011. Het bedrijf heeft deze vergunning echter nog niet in zijn bezit en sinds zijn vorige vergunning is verstreken, draait het dan ook zonder milieuvergunning.

2.2. Roemenië

In bijlage VII bij het Toetredingsverdrag wordt de maximale staatssteun vermeld die is toegestaan voor elk van de volgende zes staalproducerende bedrijven: Mittal Steel Galati, dat goed is voor ongeveer 60% van de ruwstaalproductie in Roemenië, Mittal Steel Hunedoara, Mechel Targoviste, Mechel Campia Turzii, TMK Resita en Tenaris Donasid Calarasi.

Volgens de informatie waarover de Commissie beschikt, heeft Roemenië in de periode 1993-2004 in totaal 49 985 miljard ROL (1 270 miljoen euro[11]) herstructureringssteun verleend. Dit bedrag aan totale toegekende staatssteun komt overeen met het plafond dat genoemd wordt in bijlage VII bij het Toetredingsverdrag.

De Roemeense regering stelde het nationale herstructureringsprogramma op om de staatssteun aan staalbedrijven te structureren en tot het absolute minimum te beperken. De uitvoering van dit programma was voor de bedrijven een belangrijk hulpmiddel om levensvatbaar te worden. De steun was voornamelijk gericht op financiële herstructurering om de schuldenlast van de bedrijven aan te pakken, zodat ze gemakkelijker toegang tot financiering konden krijgen en overname door een strategische investeerder eenvoudiger werd. De verleende steun wordt toereikend geacht om de ondernemingen te helpen aan het eind van de herstructureringsperiode weer levensvatbaar te zijn.

Wat betreft mogelijke aanvullende elementen van staatssteun voor Mittal Steel Galati waarnaar de Roemeense mededingingsraad onderzoek heeft verricht, moet worden opgemerkt dat het bedrijf in maart 2006 alle betwiste bedragen (hoofdsom en rente) heeft terugbetaald. Vervolgens heeft de Roemeense mededingingsraad bij Besluit nr. 56/13.3.2006 het onderzoek gesloten en verklaard dat er geen sprake was van twijfelachtige staatssteun voor Mittal Steel Galati.

2.2.1. Toezicht op de belangrijkste benchmarks voor herstructurering in de Roemeense staalsector

In het Toetredingsverdrag voor Roemenië wordt bepaald dat:

- staatssteun ertoe moet leiden dat de bedrijven onder normale marktomstandigheden levensvatbaar worden, en beperkt dient te blijven tot wat noodzakelijk is,

- de begunstigde ondernemingen hun totale capaciteit netto met ten minste 2,05 miljoen ton moeten verminderen,

- de Commissie de voortgang bij de herstructurering van de bedrijven moet beoordelen via de benchmarks voor herstructurering die genoemd worden in het aanhangsel bij het Toetredingsverdrag (levensvatbaarheid, productiviteit en kostenverlagingen).

Capaciteitsvermindering

Uit de informatie waarover de Commissie beschikt, blijkt dat de voor 2006 geplande capaciteitssluitingen – de walserij voor middelgrote en speciale profielen in TMK Resita – volgens plan zijn uitgevoerd. Hetzelfde bedrijf stopte een jaar eerder dan op grond van het verdrag vereist was, de productie van de walserij voor zware profielen. Wat Mittal Steel Hunedoara betreft, vond de sluiting van de walserij voor middelgrote profielen reeds plaats in 2006, terwijl deze gepland was voor het eerste kwartaal van 2008. Zodra bovengenoemde installaties volledig zijn gesloten[12], voldoet Roemenië aan zijn verplichtingen betreffende capaciteitssluitingen die in het Toetredingsverdrag staan vermeld.

Tevens werd in drie bedrijven verouderde capaciteit gesloten waarin het Toetredingsverdrag niet had voorzien, namelijk de blokwalserij van Mittal Steel Hunedoara, de walserij voor halfafgewerkte zware profielen en rails van Tennaris Donasid Calarasi en de voorwalserij van Mechel Campia Turzii.

Levensvatbaarheid

Het hoofddoel van het herstructureringsproces en de maatregelen in het kader van het nationale herstructureringsprogramma is de begunstigde ondernemingen levensvatbaar te maken zodat zij onder normale marktomstandigheden kunnen opereren. Tot dusver is uit het toezicht gebleken dat enkele van de beoogde maatregelen om de begunstigde ondernemingen levensvatbaar te maken zijn uitgevoerd, zoals de sluiting van ondoeltreffende capaciteit, wijzigingen in de personeelsstrategie en de modernisering van de organisatie en de bedrijfsvoering.

In 2006 had één bedrijf, namelijk Mittal Steel Galati, reeds aan de door de Commissie ontwikkelde benchmarks voldaan, maar de duurzaamheid van de onderneming kan slechts op de langere termijn worden beoordeeld.

Uit de prognoses die Mechel Campia Turzii en TMK Resita hebben opgesteld en die regelmatig worden bijgewerkt, blijkt dat deze bedrijven niet verwachten aan het eind van de herstructureringsperiode volledig aan de levensvatbaarheidscriteria te voldoen. Beide bedrijven moeten daarom overwegen specifieke corrigerende maatregelen te treffen om hierin verandering te brengen.

Productiviteit

In 2006 lag de totale productiviteit van de onderzochte bedrijven onder de EU-normen. Hoewel er in de gehele sector veel minder mensen werkten dan in het nationale herstructureringsprogramma vermeld stond, bedroeg de productiviteit in de begunstigde ondernemingen slechts ongeveer 50% van de vergelijkbare indicator in een gemiddelde efficiënte Europese fabriek. Overeenkomstig de individuele bedrijfsplannen van de ondernemingen is de totale prognose voor 2008 nog altijd slechts zo’n 60% van de productiviteit van een gemiddelde efficiënte Europese fabriek. De inspanningen moeten worden opgevoerd om de noodzakelijke productiviteitsverhoging te halen als voorgeschreven in het protocol.

Kostenverlagingen

Uit het toezicht blijkt dat in 2006 veel begunstigde ondernemingen niet in staat waren hun totale kosten sterk te verlagen ondanks de vastgestelde en uitgevoerde investeringsprogramma's. Dit was wellicht te wijten aan de wereldwijde stijging van de grondstofprijzen en het feit dat in de meeste bedrijven veel grondstoffen werden verbruikt, wat de kosten direct beïnvloedde. De waarden voor 2006 en de herziene bijwerking liggen hoger dan de internationale normen voor energie- en materiaalverbruik. In bijna alle begunstigde ondernemingen is vooruitgang geboekt bij het terugdringen van de arbeidskosten. Bij Mittal Steel Galati en Hunedoara zijn er echter nog mogelijkheden voor verdere verbetering.

2.2.2. Milieubescherming

Het Toetredingsverdrag stelt een overgangsregeling voor de milieuwetgeving voor Roemenië vast en bevat een lijst van installaties die tot december 2014 niet aan de IPPC-richtlijn hoeven te voldoen. De genoemde staalbedrijven zijn Mittal Steel Galati, Mittal Steel Hunedoara en Mechel Campia Turzii. De overige bedrijven staan niet op de lijst van ondernemingen die voor een dergelijke overgangsperiode in aanmerking komen, en moesten dus op de datum van toetreding aan deze wetgeving voldoen.

De bedrijven die de naleving van de IPPC-richtlijn mochten uitstellen, hebben de milieu-investeringen volgens het programma uitgevoerd, met uitzondering van Mittal Steel Hunedoara.

Doordat Mittal Steel Galati en TMK Resita meer geld hadden besteed voor milieu-investeringen dan oorspronkelijk was gepland, liep het bedrag dat in 2006 voor milieudoeleinden geïnvesteerd werd op tot 120% van het in het nationale herstructureringsprogramma vooropgestelde niveau. Twee andere bedrijven, Mechel Targoviste en Mittal Steel Hunedoara, haalden de streefcijfers van hun individuele bedrijfsplannen niet en investeerden veel minder in milieubescherming dan was gepland.

3. BELANGRIJKSTE CONCLUSIES

Na de presentatie van de nationale herstructureringsprogramma’s zijn in beide landen belangrijke stappen gezet op het gebied van de herstructurering van de staalindustrie. Bestaande fabrieken worden gemoderniseerd om de productie aan te passen aan de staalkwaliteit die door de EU en de exportmarkten wordt verlangd. Parallel met de lopende concentratieprocessen vonden wijzigingen in de bedrijfsvoeringsstructuren plaats, vooral in Roemenië.

Ondanks deze inspanningen heeft de Commissie echter geconstateerd dat er soms aanzienlijke vertragingen optraden bij de nakoming van de verplichtingen en de uitvoering van de voorschriften van de respectieve besluiten en protocollen. De Commissie zal in haar volgende en eindtoezichtverslag grondig nagaan of de geconstateerde problemen in verband met de uitvoering van de herstructureringsplannen aan de firma's zelf te wijten zijn of moeten worden toegeschreven aan uitzonderlijke en onvoorzienbare omstandigheden waarvoor de onderneming niet verantwoordelijk is. Dit zal een verdere beoordeling van het mogelijke effect van de recente stijgingen van de grondstofprijzen omvatten.

3.1. Bulgarije

Op dit moment komt de enige, bij het programma betrokken begunstigde onderneming, Kremikovtzi, haar verbintenissen jegens de Bulgaarse regering en de Commissie voor een belangrijk deel niet na. Het gaat hierbij om technologische en milieu-investeringen, verkoop, kostenverlaging en productiviteit die van invloed zijn op de levensvatbaarheid, de doelmatigheid en de doeltreffendheid van de bedrijfsvoering.

Bovendien ondervond de Commissie moeilijkheden bij het verkrijgen van passende en consistente gegevens over de herstructurering van het bedrijf.

Zelfs onder de huidige uitzonderlijk gunstige omstandigheden op de mondiale staalmarkt lijkt het voor het bedrijf erg moeilijk om onder de voorgeschreven voorwaarden eind 2008 de gewenste levensvatbaarheid te realiseren. De Commissie zal nauwlettend toezien op de gebieden waar vertragingen en niet-naleving van de voorschriften zijn geconstateerd en daarover in haar toekomstige voortgangsverslagen rapporteren.

3.2. Roemenië

In Roemenië wordt het toezicht uitgeoefend met voldoende respect voor de wederzijdse verplichtingen van de regering en de betrokken bedrijven. In 2006 hebben alle zes bedrijven betere resultaten geboekt dan het jaar daarvoor. Niettemin loopt de mate van overeenstemming met de levensvatbaarheidsbenchmarks achter bij de toezeggingen die in de respectieve individuele bedrijfsplannen zijn gedaan.

Om levensvatbaar te worden moeten alle bedrijven hun herstructureringsinspanningen opvoeren, met name wat betreft de uitvoering van de strategieën voor kostenverlaging en de verbetering van hun bedrijfsvoering en verkoopstrategieën om van de gunstige marktomstandigheden te profiteren. Dit zijn fundamentele vereisten voor het behalen van de doelstellingen van de individuele bedrijfsplannen in 2007 en 2008.

3.3. Follow-up

De Commissie acht het nodig het herstructureringsproces te intensiveren zodat de begunstigde ondernemingen in 2008 levensvatbaar kunnen worden.

De Commissie wijst erop dat in het besluit van de Associatieraad EU-Bulgarije en het Protocol bij het Toetredingsverdrag met Roemenië duidelijk wordt bepaald dat er geen andere dan de geplande staatssteun voor herstructurering mag worden toegekend. Eventuele aanvullende herstructureringssteun zou derhalve onverenigbaar zijn met deze bepalingen. Als de voorwaarden voor reeds verleende staatssteun niet worden nageleefd, d.w.z. als de levensvatbaarheidsbenchmarks van de Commissie niet worden gehaald, zal de Commissie de nodige maatregelen treffen om dergelijke steun terug te vorderen.

[1] PB L 358 van 31.12.1994, blz. 3-222.

[2] UE-BG 1909/06 – Goedkeuring Besluit nr. 3/2006.

[3] PB L 157 van 21.6.2005, blz. 3-393.

[4] Een soortgelijk proces is zojuist afgerond voor Tsjechië en Polen, waar de Commissie tot eind 2006 toezicht hield op de herstructurering en daarover verslag uitbracht.

[5] Levensvatbaarheid houdt in dat de bedrijven aan het eind van de herstructureringsperiode weer duurzaam winstgevend zijn. Op grond van langdurige praktijkervaring is de Commissie van mening dat de bedrijven:

- een redelijke bedrijfsmarge moeten creëren, d.w.z. een EBITDA over de omzet van ten minste 10% voor niet-geïntegreerde staalbedrijven en 13,5% voor geïntegreerde fabrieken;- een minimumomzetrendement op eigen vermogen moeten realiseren: wij verstaan hieronder een minimumrendement op de verkopen, d.w.z. dat de EBIT ten minste 1,5% van de omzet moet bedragen.

[6] Eurostat, overheidsverslagen.

[7] Wisselkoers BGN/Euro 1,9487 (gemiddelde juni 2004).

[8] Gemeenschappelijk standpunt van de EU – hoofdstuk 6: Mededinging, aangenomen in juni 2004, 10232/04.

[9] Beschikking nr. 3010/91/EGKS, PB L 286 van 16.10.1991, blz. 20.

[10] Richtlijn 96/61/EG van de Raad van 24 september 1996, PB L 257 van 10.10.1996, blz. 26.

[11] Wisselkoers ROL/Euro 39358,0 (gemiddelde december 2004).

[12] Beschikking nr. 3010/91/EGKS, PB L 286 van 16.10.1991, blz. 20.