Advies van het Economisch en Sociaal Comité over "Een nieuwe impuls voor het transatlantische partnerschap en de transatlantische dialoog"

(2001/C 221/20)

Het Economisch en Sociaal Comité heeft op 30 november 2000 besloten om, overeenkomstig artikel 23, lid 2, van het reglement van orde, een op te stellen over "Een nieuwe impuls voor het transatlantische partnerschap en de transatlantische dialoog".

De afdeling "Externe betrekkingen", die met de voorbereiding van de desbetreffende werkzaamheden was belast, heeft haar advies op 17 mei 2001 goedgekeurd. Rapporteur was de heer Ehnmark.

Het Economisch en Sociaal Comité heeft tijdens zijn op 30 en 31 mei 2001 gehouden 382e zitting (vergadering van 30 mei 2001) het volgende advies uitgebracht, dat met 119 stemmen, bij 2 onthoudingen is goedgekeurd.

Samenvatting van het advies

a) Het Economisch en Sociaal Comité is zeer geporteerd voor transatlantische samenwerking; deze zou gerevitaliseerd en uitgebreid moeten worden.

b) Het Comité vreest dat er steeds meer bilaterale en mondiale kwesties zullen zijn waarover de VS en de EU van mening kunnen verschillen.

c) Het Comité beklemtoont dat bij een uitbreiding van het partnerschap en de dialoog moet worden uitgegaan van wederzijds begrip en respect voor elkaars standpunten, waarden, belangen en sociale modellen.

d) Het Comité zou graag willen dat de georganiseerde civiele samenleving op actieve en voortvarende wijze werd betrokken bij de verdere ontwikkeling van dit partnerschap. Deze kan een belangrijke eigen bijdrage leveren aan de voorbereiding en follow-up van projecten op het gebied van transatlantische samenwerking. Opvoering van de inspanningen om de bewoners van beide continenten nader tot elkaar te brengen, is met name van belang naarmate de geschillen vaker voorkomen.

e) Het Comité is voorstander van een nieuwe, meer thematisch opgezette samenwerking, ook al omdat bij het uitbreken van een crisis een specifieke aanpak vereist is.

f) Het Comité stelt vier prioritaire gebieden van samenwerking voor: globalisering en het multilaterale handelssysteem; milieu en klimaatverandering; voedselveiligheid en consumentenbescherming, en sociale samenhang en duurzame sociale stelsels in het licht van de demografische ontwikkelingen.

g) Het Comité pleit met kracht voor voortzetting en versterking van de bestaande dialoogstructuren. Ook dient te worden gedacht aan het opzetten van task forces (ter voorbereiding van discussies over specifieke thema's die tijdens EU/VS-toppen aan de orde komen); het Comité is zelf bereid het zijne ertoe bij te dragen dat dergelijke groepen van de grond komen.

h) Het Comité is voornemens een actieve rol te spelen bij de transatlantische samenwerking. Als Europees orgaan dat de georganiseerde civiele samenleving vertegenwoordigt, kan het deze samenwerking een toegevoegde waarde geven.

i) In het kader van de grotere rol die het voor zichzelf ziet weggelegd, komt het Comité met het voorstel voor de oprichting van een jaarlijks of tweejaarlijks te houden "Transatlantisch Forum", waarop specifieke kwesties van wederzijds belang grondig onder de loep kunnen worden genomen. Het Comité verklaart zich bereid de organisatie van het eerste Transatlantische Forum in het voorjaar van 2002 voor zijn rekening te nemen.

j) Het Comité roept de deelnemers aan de komende EU/VS-top in Göteborg op om het voortouw te nemen bij het uitstippelen van een globale strategie voor duurzame ontwikkeling.

k) Tijdens de komende WTO-onderhandelingen in Qatar zal blijken of de EU en de VS in staat zijn afspraken te maken over een gemeenschappelijk platform en hun geschillen bij te leggen. Het Comité doet een beroep op de deelnemers aan de EU/VS-top te Göteborg om hiertoe de nodige voorbereidende stappen te nemen.

1. Inleiding

1.1. De transatlantische samenwerking tussen de VS en de EU is in de jaren '90, sinds het einde van de Koude Oorlog, breder en veelzijdiger geworden. Dankzij de nieuwe samenwerkingsvormen en in de overtuiging dat men er wederzijds voordeel bij had, is ook een basis gelegd voor deelname van maatschappelijke organisaties aan de verschillende dialoogvormen en samenwerkingsinitiatieven. De in 1995 goedgekeurde Nieuwe Transatlantische Agenda (NTA) betekende een belangrijke stap voorwaarts, omdat hiermee de samenwerking tussen de EU en de VS werd uitgebreid tot alle onderdelen van het politieke en economische spectrum.

1.2. De NTA was mede van belang met het oog op eerdere discussies over een mogelijke vrijhandelszone die zowel de EU als de VS zou omvatten. Die discussies hebben nergens toe geleid en zijn op dit moment niet langer actueel, maar destijds waren ze een illustratie van het verlangen om de samenwerking nieuwe vorm en inhoud te geven.

1.3. Met de NTA werd de aanzet gegeven tot een nieuw evenwicht tussen de EU en de VS. In het voorjaar van 2001 valt niet meer te loochenen dat de EU een steeds belangrijker rol op het wereldtoneel is gaan spelen. Tegelijkertijd vinden op het Amerikaanse continent belangrijke ontwikkelingen plaats - met name het in Quebec gesloten akkoord inzake een vrijhandelszone voor alle Amerikaanse landen, behalve Cuba - die de toekomst van de NTA en meer in het algemeen de hele transatlantische samenwerking in een ander licht plaatsen.

1.4. De NTA heeft er in aanzienlijke mate toe bijgedragen dat het probleemoplossend vermogen van de bestaande samenwerkingsmechanismen is vergroot, zonder dat men overigens de ogen heeft gesloten voor het feit dat er voortdurend conflicten en/of meningsverschillen op de loer liggen, met name op handelsgebied. Over het algemeen is men er, op een enkele uitzondering na, goed in geslaagd de problemen beheersbaar houden.

1.5. Naar verwachting, zullen de bestaande samenwerkingsmechanismen ook de komende jaren dienst kunnen doen om de problemen beheersbaar te houden. Zoals altijd in het geval van langdurige betrekkingen, vertoont het niveau van wederzijds begrip en onderlinge verstandhouding door de jaren heen pieken en dalen.

1.6. Het is mogelijk dat we thans aan het begin staan van een periode waarin de meningsverschillen tussen de VS en de EU over fundamentele bilaterale en mondiale kwesties toenemen. Als dit inderdaad zo is, zal de dialoog tussen vertegenwoordigers van de georganiseerde civiele samenlevingen aan weerszijden van de Atlantische oceaan des te meer gewicht krijgen en zal des te meer behoefte zijn aan adequate mechanismen voor het oplossen van problemen.

1.7. De Europese Commissie heeft in een mededeling over de toekomst van de transatlantische samenwerking(1) verklaard dat ondanks de moeilijkheden die zich van tijd tot tijd voordoen, het niet te ontkennen valt dat de betrekkingen tussen Europa en de VS de belangrijkste strategische pijler voor samenwerking in de wereld zijn.

1.8. Het Economisch en Sociaal Comité is het hier van harte mee eens. Wel acht het Comité het nodig andermaal te wijzen op het toenemend aantal meningsverschillen die de goede betrekkingen onder druk kunnen zetten.

1.9. Het Comité zal niet alle kwesties die aanleiding kunnen geven tot meningsverschillen, de revue laten passeren. Toch is er één onderwerp waarover het niet kan zwijgen.

1.10. Het Economisch en Sociaal Comité betreurt het dat de uitvoering van het Protocol van Kyoto over het klimaat op aarde ernstig in gevaar is gekomen na de verklaring van de VS dat het land zich hier niet langer door gebonden acht.

1.11. In onderhavig advies over de toekomst van de transatlantische samenwerking ligt het accent op de vraag hoe de samenwerking en de bestaande overlegstructuren de komende jaren kunnen worden versterkt. Als er op politiek niveau verschillen van mening zijn, is dit des te meer reden om de samenwerking en de dialoog nieuw leven in te blazen, een proces waarbij de georganiseerde civiele samenleving nauwer dan voorheen betrokken moet worden; daarmee kan worden voorkomen dat het wantrouwen tussen de partijen groeit.

1.12. In het initiatiefadvies gaat het Comité na welke ervaringen de afgelopen periode zijn opgedaan met de transatlantische samenwerking, en doet het een reeks voorstellen om een aantal mechanismen en overlegstructuren nieuw leven in te blazen. Het aantreden van de nieuwe Amerikaanse regering is een goede gelegenheid om de balans op te maken van de ervaringen in het verleden en prioriteiten vast te stellen voor samenwerking in de toekomst.

1.13. Tegelijkertijd wil het Comité nagaan welke rol het zelf kan spelen ter bevordering van de transatlantische samenwerking en de transatlantische dialoog, ervan uitgaande dat de georganiseerde samenlevingen in de VS en de EU, zoals hierboven aangegeven, inderdaad overgaan tot intensivering van de onderlinge contacten.

1.14. Het Comité is van mening dat het concreet kan bijdragen tot de transatlantische samenwerking en de onderlinge betrekkingen als het de eigen dialoog met alle geledingen van de Amerikaanse samenleving kan versterken. Hiertoe worden een aantal specifieke voorstellen gedaan.

1.15. Dit advies is ook te beschouwen als bijdrage van het Economisch en Sociaal Comité aan de EU/VS-top die in juni van dit jaar tegelijk met de Europese Top te Göteborg zal worden gehouden.

1.16. De werkelijke uitdaging waarvoor de EU en de VS zich bij de versterking van hun partnerschap gesteld zien, schuilt in het zoeken naar gemeenschappelijke waarden en belangen op de lange termijn, niet in een fixatie op korte-termijnproblemen; er moet ook worden gezocht naar actieterreinen en samenwerkingsvormen die hierop aansluiten.

2. Uitbreiding van de transatlantische samenwerking in de jaren '90

2.1. In de jaren '90 stonden de onderhandelingen over transatlantische samenwerking in het teken van de ineenstorting van de Sovjet-Unie aan het eind van de Koude Oorlog. Men zag nieuwe kansen voor samenwerking in bilaterale en mondiale kwesties en er kwamen nieuwe initiatieven om de samenwerking een structurele basis te geven.

2.2. De discussie over een eventuele transatlantische vrijhandelszone in het begin van de jaren '90 illustreerde het geloof in de onbegrensde mogelijkheden dat destijds heerste. Uiteindelijk bleken deze mogelijkheden toch niet zo onbegrensd te zijn als gedacht werd, en heeft men het idee van een transatlantische vrijhandelszone weer laten varen.

2.3. Midden jaren '90 werd er een nieuwe structuur opgezet voor transatlantische samenwerking: het transatlantische partnerschap en de transatlantische agenda.

2.4. In 1995 werd een akkoord bereikt over de Nieuwe Transatlantische Agenda (NTA). Dit was een belangrijke stap voorwaarts bij het verwezenlijken van de samenwerking en de dialoog. De NTA bevatte vier prioritaire doelstellingen:

- bevorderen van vrede en stabiliteit en van democratie en ontwikkeling in de hele wereld;

- vinden van antwoorden op wereldwijde uitdagingen (maatregelen ter bestrijding van terrorisme, ter bescherming van het milieu enz.);

- bijdragen tot uitbreiding van de wereldhandel en nauwere economische betrekkingen, en

- slaan van bruggen over de Atlantische oceaan heen.

2.5. Het laatste omvat een aantal initiatieven om de bewoners van beide continenten nader tot elkaar te brengen. In 1995 werd al begonnen met vier specifieke dialoogstructuren (inzake handel, arbeid, consumenten en milieu).

2.6. De NTA voorziet in twee topontmoetingen per jaar, een uitgebreid ambtelijk apparaat en een aantal informele contacten voor het signaleren van problemen binnen het partnerschap en het aandragen van mogelijke oplossingen. De georganiseerde samenleving is maar mondjesmaat betrokken geweest bij de NTA.

2.7. In aanvulling daarop werd in 1998 binnen het raamwerk van de NTA het sein gegeven tot het Transatlantische Economische Partnerschap (TEP), dat bedoeld was om de samenwerking tussen de EU en de VS op het gebied van handel en investeringen een nieuwe impuls te geven.

3. Ervaringen die in de jaren '90 zijn opgedaan met de transatlantische samenwerking

3.1. De Europese Commissie heeft n.a.v. de ervaringen die in het verleden zijn opgedaan, verklaard dat ondanks de problemen die zich ten gevolge van verschillen in institutionele structuur en administratieve cultuur van tijd tot tijd tussen de EU en de VS voordoen, de betrekkingen tussen Europa en de VS toch de belangrijkste strategische pijler voor samenwerking in de wereld zijn.

3.2. Hierop aansluitend heeft de Commissie een rake analyse gegeven van de problemen die zich hebben voorgedaan, en hiervoor als belangrijkste oorzaken aangewezen:

- de beperkingen die de Amerikaanse regering zijn opgelegd door het Congres, dat zich bij zijn wetgevende werk voornamelijk laat leiden door binnenlandse belangen;

- de institutionele beperkingen waarmee de EU krachtens haar Verdragen te maken heeft, en het structurele raamwerk waarbinnen het besluitvormingsproces in de Unie dient plaats te vinden;

- verschillen in bereidheid om economisch een stapje terug te doen, teneinde internationale milieunormen te kunnen naleven;

- een verschillende mate van verdraagzaamheid bij consumenten t.a.v. zaken als het gebruik van genetisch gemodificeerde organismen;

- de constitutionele onmacht van de centrale regering van de VS om regulerende lichamen en federale staten te betrekken bij het beleid t.a.v. de EU, en

- de moeilijkheden waarmee beide partijen zich geconfronteerd zien bij het adequaat en volledig ten uitvoer leggen van WTO-voorschriften.

De Commissie voegt hier nog aan toe dat er overleg op hoog politiek niveau en goede wil aan beide zijden nodig zijn om de moeilijkheden het hoofd te bieden.

3.3. Het ESC is ingenomen met de analyse van de Commissie, die aan duidelijkheid niets te wensen overlaat, en kan zich vinden in de inhoud. Een discussie over toekomstige samenwerking is niet mogelijk zonder dat open en eerlijk wordt gesproken over de problemen en moeilijkheden van vroeger en nu. De mededeling van de Commissie is stimulerende lectuur voor iedereen die zich bezighoudt met transatlantische samenwerking.

3.4. De eigen bevindingen van het ESC inzake de toekomst van de transatlantische betrekkingen bevestigen de conclusies van de Commissie. Nieuwe initiatieven zijn soms ernstig bemoeilijkt door een combinatie van constitutionele en institutionele factoren en een negatieve publieke opinie. Daarentegen kan niet worden ontkend dat dank zij de Nieuwe Transatlantische Agenda de bestaande contacten en dialoogstructuren behoorlijk zijn uitgebreid en nieuwe onderwerpen bespreekbaar zijn geworden.

3.5. Desondanks hebben de overlegmechanismen van de NTA handelsgeschillen en andere problemen niet kunnen voorkomen. Het feit dat men zich lange tijd heeft moeten inspannen om een groot aantal van deze problemen op te lossen, illustreert dat de mechanismen niet adequaat hebben gefunctioneerd. Er is op gewezen dat de zaken waarover op handelsgebied onenigheid bestaat, eigenlijk maar 1 à 1, 5 % van de totale omvang van de bilaterale handel uitmaken. Aan Amerikaanse zijde is men er ook van doordrongen dat bepaalde slepende kwesties, zoals in het geval van genetisch gemodificeerde organismen, snel zouden kunnen uitgroeien tot zeer ernstige conflicten.

3.6. Het ESC heeft daarnaast echter kunnen vaststellen dat vertegenwoordigers van organisaties die de afgelopen jaren actief betrokken zijn geweest bij gesprekken en studiebijeenkomsten op EU/VS-niveau, ervan overtuigd zijn dat de tijd rijp is voor nieuwe initiatieven om het partnerschap nieuw leven in te blazen.

3.7. Ook vertegenwoordigers van het bedrijfsleven, consumentenorganisaties en de milieubeweging hebben met meer of minder nadruk op hetzelfde gewezen. Afgevaardigden van de Amerikaanse vakbeweging hebben hun voldoening uitgesproken over de wijze waarop hun bilaterale contacten gestalte krijgen binnen de bestaande Europese en mondiale confederaties van vakverenigingen.

3.8. Zich baserend op zijn contacten met maatschappelijke organisaties in de EU en de VS wil het ESC met name het volgende onder de aandacht brengen:

De indruk bestaat dat men aan Amerikaanse zijde de zaak van de transatlantische samenwerking op dit moment minder is toegedaan dan tevoren. Dit zal ongetwijfeld ook doorwerken in de sfeer binnen de NTA. In verschillende discussies is benadrukt dat men voorrang wil geven aan de betrekkingen met andere delen van het Amerikaanse continent.

Men was het er in grote lijnen over eens dat de NTA en de overlegstructuren nieuw leven moest worden ingeblazen en dat er nieuwe samenwerkingsmechanismen moesten worden ontwikkeld. Het heeft echter weinig zin om onderwerpen uit te zoeken waarbij de kans op overeenstemming toch al groot is; het is juist beter te zoeken naar onderwerpen waarover verschil van mening bestaat, want dan kan een dialoog beide partijen nieuwe inzichten verschaffen.

Er was brede steun voor een actieve en krachtige participatie van maatschappelijke organisaties. Aan Amerikaanse zijde werd er echter op gewezen dat onderlinge contacten tussen ngo's en de georganiseerde civiele samenleving in de VS lang niet zo algemeen zijn als in Europa.

De in NTA-kader opgezette overlegstructuren moeten het hebben van een sterke betrokkenheid van de nationale overheid. Dit geldt met name voor de handelsdialoog, maar lijkt ook op andere gebieden van toepassing. Ook het punt van financiële ondersteuning van de overlegstructuren werd aan de orde gesteld (vooral m.b.t. de milieudialoog).

Ook werd aandacht besteed aan de uitzonderlijke groei van de Amerikaanse economie gedurende de afgelopen tien jaar en het verband met grootschalige investeringen in informatie- en communicatietechnologieën en de ontwikkeling van menselijk kapitaal. Opgemerkt werd dat dit een onderwerp is dat zich goed zou lenen voor een nadere analyse en vergelijking tussen de VS en de EU.

Wat de positie van werknemers in de VS betreft, zijn er toenemende problemen met bedrijfsleidingen en de nieuwe regering. Op dit gebied kan de EU haar transatlantische partners uiteraard veel informatie en goede raad verschaffen.

4. Voornaamste onderdelen en actieterreinen van het transatlantische partnerschap

4.1. Alvorens concreet inhoud te geven aan een uitbreiding van de overlegstructuren en de contacten, lijkt het zinvol de aandacht te richten op de belangrijkste knelpunten voor het transatlantische partnerschap gedurende de komende vier jaar (of meer).

4.2. De vier soorten dialoog die in 1995 in gang zijn gezet - inzake handel, arbeid, consumenten en milieu - zijn niet allemaal even succesvol geweest. Duidelijk is wel dat de handelsdialoog zeer goed heeft gefunctioneerd en mede oplossingen heeft aangedragen voor bilaterale problemen op het gebied van handel en industrie. Hetzelfde kan worden gezegd van de consumentendialoog, die positief heeft doorgewerkt op de wetgeving aan beide kanten van de Atlantische oceaan. De arbeidsdialoog heeft voor een groot deel plaatsgevonden binnen het kader van de bestaande bilaterale overlegstructuren van de vakbeweging. De doelstellingen van de milieudialoog zijn slechts gedeeltelijk verwezenlijkt. Het begin was veelbelovend, maar na verloop van tijd moesten de werkzaamheden worden gestaakt door geldgebrek bij de Amerikaanse partners. Verder was hier en daar het evenwicht tussen inhoudelijk belang en vergaderfrequentie soms zoek. Zoals een van de vertegenwoordigers van het bedrijfsleven het uitdrukte, was het organiseren van vergaderingen soms belangrijker dan het opstellen van agenda's.

4.3. Tegen deze achtergrond is het van bijzonder belang dat men zich, naast specifieke crisisproblemen, voor toekomstige werkzaamheden in NTA-kader concentreert op onderwerpen die op de langere termijn voor beide partijen van belang zijn. De Europese Commissie heeft op grond van eigen analyses acht strategisch belangrijke onderwerpen uitgekozen en aanbevolen. Men zou dan in NTA-kader de aandacht kunnen concentreren op één of twee onderwerpen per periode.

4.4. De acht onderwerpen zijn:

a) Nieuwe uitdagingen op het gebied van veiligheid

b) Globalisering en het multilaterale systeem

c) Bestrijding van criminaliteit (met name de georganiseerde misdaad)

d) Toekomstgericht energiebeleid

e) Consumentenbescherming, vooral voedselveiligheid

f) Macro-economische kwesties

g) Bestrijding van armoede in ontwikkelingslanden

h) Digitale economie en de gevolgen ervan voor de productie, het arbeidsproces e.d.

De Raad Algemene Zaken heeft hier nog een negende onderwerp aan toegevoegd: milieu en klimaatverandering.

4.5. De Commissie stelt voor om binnen elk onderwerp speerpunten aan te wijzen, zodat men zich bij de NTA-activiteiten kan toeleggen op een beperkt aantal kwesties per jaar. Deze kunnen dan eerst min of meer worden afgerond voordat wordt overgegaan tot de behandeling van nieuwe kwesties.

4.6. Het ESC kan zich erin vinden dat het NTA-proces zich meer gaat toespitsen op bepaalde onderwerpen, waardoor de kans op het behalen van concrete resultaten groter wordt. Wil men echter daadwerkelijk resultaat zien, dan komt het er uiteindelijk toch op aan dat er aan beide zijden voldoende bereidheid en enthousiasme zijn om zich hier ook voor in te spannen (in de vorm van overeenkomsten, het instigeren van nieuwe projecten/programma's of initiatieven op nationaal niveau).

4.7. Het ESC staat achter de keuze van de acht onderwerpen, die allemaal zinvol en belangrijk worden geacht. Het gaat hier om zaken van een zeer grote reikwijdte en van groot belang voor één van de twee of allebei de partijen. Geen enkel onderwerp is naar de mening van het Comité misplaatst.

4.8. Niettemin vraagt het ESC, als spreekbuis van de civiele samenleving, extra aandacht voor onderstaande punten, waarin heel concreet tot uitdrukking komt wat er onder brede lagen van de bevolking aan weerszijden van de oceaan leeft:

- Globalisering en het multilaterale handelssysteem: De EU en de VS zouden ter bevordering van een duurzame groei en ontwikkeling van de wereldeconomie de basis moeten leggen voor een nieuwe opzet van het multilaterale handelssysteem (incl. eerbiediging van de fundamentele arbeidsnormen van de IAO, gezamenlijke inspanningen om de OESO-richtsnoeren voor multinationale ondernemingen(2) te promoten, uit te voeren en toe te passen, en voorbereiding van de volgende WHO-onderhandelingsronde).

- Milieu en klimaatverandering: Er dienen voorbereidingen te worden getroffen voor de Rio+10-conferentie en er moet een hernieuwde strategie ter bestrijding van klimaatverandering worden uitgestippeld.

- Voedselveiligheid en consumentenbescherming: Men zou in de eerste plaats iets moeten doen aan de wijdverbreide vrees bij consumenten dat veilig voedsel een schaars goed is.

- Sociale samenhang en duurzame sociale stelsels in het licht van de demografische ontwikkelingen: Er zou geijverd moeten worden voor de belangen van brede groepen in de georganiseerde civiele samenleving en er moet aandacht komen voor problemen die almaar nijpender worden.

Daarnaast zijn er nog een aantal andere kwesties die naar de mening van het ESC van belang zijn vanuit het standpunt van de civiele samenleving. De meeste daarvan kunnen worden toegevoegd aan de lijst van de Commissie of aan de vier hierboven genoemde punten. Voorbeelden van dergelijke kwesties zijn migratie en digitale veiligheid. Als er onderwerpen worden geselecteerd voor toekomstige transatlantische samenwerking, zou het Comité echter in de eerste plaats aandacht willen schenken aan het punt van duurzame ontwikkeling (zie hieronder in par. 8) en aan de ontwikkeling van het arbeidsproces in de nieuwe, op ICT gebaseerde economie.

4.9. Het ESC is er kortom zeer voor geporteerd dat ook aandacht wordt besteed aan onderwerpen die van algemeen belang zijn voor de georganiseerde civiele samenleving.

4.10. De Commissie heeft een doorlopend programma voor topontmoetingen tussen de EU en de VS voor ogen, waarbij wordt uitgegaan van de geselecteerde onderwerpen en actieterreinen. De benadering is top down met nadruk op het bereiken van concrete resultaten.

4.11. Het ESC is er niet van overtuigd of een top-down-benadering altijd het meest geschikte middel is, als men streeft naar meer dan alleen een gunstig uitgangspunt voor een volgende topontmoeting.

4.12. Het ESC zou er met klem op willen wijzen dat voor de ontwikkeling van het transatlantische partnerschap niet alleen een top-down- maar ook een bottom-up-aanpak vereist is. Een bottom-up-aanpak bevordert de participatie van maatschappelijke organisaties. Dat is een zaak waarvan men het belang moeilijk kan overschatten. Daarentegen blijft een top-down-aanpak natuurlijk nodig als afspraken, tijdens topontmoetingen gemaakt, in de praktijk vertaald moeten worden.

4.13. De Commissie gaat ervan uit dat de resultaten van topontmoetingen op verschillende wijze concreet vorm kunnen krijgen: de politici kunnen hun ambtenaren instrueren om hetzij eventuele oplossingen voor problemen uit te denken, hetzij te komen met voorstellen voor samenwerking, hetzij gezamenlijke standpunten van de EU en de VS, voorafgaande aan internationale onderhandelingen, uit te werken (dit alles binnen een bepaalde termijn).

4.14. In dit verband zou het ESC aandacht willen vragen voor nog een mogelijkheid: tijdens een EU/VS-top zou besloten kunnen worden om brede lagen van de georganiseerde samenleving te betrekken bij het voorbereiden van standpunten of bij het bepalen van het draagvlak hiervoor en ook bij het monitoren en de follow-up van nieuwe initiatieven.

4.15. Men moet altijd rekening houden met het gevaar dat onderhandelingsprocessen tijdens topontmoetingen te ver af staan van de gemiddelde burger en zijn of haar dagelijkse leven.

4.16. Het ESC zou met name t.a.v. de vier in 1995 geïnitieerde dialoogvormen nog het een en ander te berde willen brengen.

4.17. De dialoog inzake handel en industrie is de meest succesvolle van allemaal geweest. Het ESC zou graag willen dat deze dialoog op de oude voet werd voortgezet, zoals ook is bepleit door een aantal deelnemers aan deze dialoog.

4.18. Binnen de vakbeweging vinden de contacten en discussies veel meer buiten dan binnen de officiële dialoogstructuur plaats. Niettemin ziet het ernaar uit dat de confederaties van vakbonden graag mee zouden doen aan de nieuwe initiatieven.

4.19. In het kader van de consumentendialoog zijn erg veel activiteiten ontplooid, die door de bank genomen ook succesvol zijn geweest. Voortzetting ervan is dringend gewenst. Wel dient deze dialoog nauw aan te sluiten op actuele thema's, zoals consumentenbescherming en het multilaterale handelssysteem.

4.20. De milieudialoog, die is opgeschort wegens ontoereikende financiële middelen aan Amerikaanse zijde, dient te worden hervat. Deze dialoog is van uitzonderlijk belang, zeker gelet op de verschillende prioriteiten die de EU en de VS op het gebied van milieu stellen. Als men tot gezamenlijke standpunten wil komen, is deze dialoog cruciaal. Belangrijke problemen waarvoor een oplossing moet worden gevonden, zijn niet moeilijk te vinden; het zijn veeleer de verschillende uitgangspunten van de gesprekspartners aan weerszijden van de Atlantische oceaan die het behalen van resultaten in de weg staan. Hoe het ook zij, het ESC is er voorstander van dat de milieudialoog vooralsnog wordt ingebouwd in een nieuw initiatief inzake duurzame ontwikkeling, en wel in de vorm van een task force.

5. Herijking van de structuren en vormen van transatlantische samenwerking

5.1. Het ESC wijst er andermaal op dat het transatlantische partnerschap niet te veel top down georganiseerd mag worden. Er moet ook plaats zijn voor een benadering die bottom up is gericht.

5.2. In overeenstemming met dit uitgangspunt zou het ESC enkele voorstellen willen doen m.b.t. de structuren en vormen van transatlantische samenwerking gedurende de komende vier jaar.

5.3. Onderwerpen die zijn geselecteerd voor topontmoetingen (al dan niet na raadpleging van de georganiseerde civiele samenleving) zouden gelijktijdig via de officiële kanalen en in samenwerking met de georganiseerde samenleving kunnen worden voorbereid. In bepaalde gevallen zou dit binnen het kader van een van de dialogen kunnen plaatsvinden, in andere gevallen zou het beter zijn om een task force in het leven te roepen, die een speciaal mandaat krijgt en de werkzaamheden binnen een bepaalde termijn moet afronden. Het mandaat van een dergelijke task force zou kunnen bestaan uit het voorbereiden van een onderwerp voor een EU/VS-top. De bedoeling ervan is, het mogelijk te maken dat verschillende belangengroepen aan beide zijden van de oceaan bijeengebracht worden om van gedachten te wisselen over een bepaald onderwerp. "Duurzame ontwikkeling" zou bijvoorbeeld een goed onderwerp zijn.

5.4. Net als de dialoogvormen vroeger, moeten task forces de mogelijkheid hebben om discussies, studiebijeenkomsten en hoorzittingen te organiseren.

5.5. Wat een mogelijke dialoog tussen de verschillende overlegstructuren betreft, is het wel duidelijk dat initiatieven in die richting op dit moment niet echt zin hebben.

5.6. In de mededeling van de Commissie staat dat het Europees Parlement in de toekomst meer betrokken moet worden bij het transatlantische partnerschap. Daar is het ESC het van harte mee eens.

5.7. Voor het ESC is het belangrijk dat ook de georganiseerde samenleving in de toekomst actiever wordt betrokken bij het transatlantische partnerschap. Deze actieve betrokkenheid van maatschappelijke organisaties is onontbeerlijk als men wil dat de discussiepunten en onderwerpen die tijdens topontmoetingen aan de orde komen, ook in bredere kring bekend raken.

5.8. De rol van het ESC in het transatlantische partnerschap komt hieronder, in paragraaf 7, aan de orde.

5.9. Men dient zich verder te beraden op de financiële ondersteuning van de verschillende vormen van het transatlantische partnerschap en de transatlantische samenwerking. Het baart zorgen dat de zo belangrijke milieudialoog stilstaat wegens gebrek aan financiële middelen.

5.10. Het ESC stelt voor om jaarlijks een begrotingskader op te stellen voor het voortgezette transatlantische partnerschap, voor de overlegstructuren en voor andere mechanismen die de voorbereiding en follow-up van topontmoetingen betreffen. De groep hoge diplomaten die actief is binnen de NTA-structuur, zou speciale bevoegdheden kunnen krijgen bij het toewijzen van middelen.

5.11. Ten slotte zou het ESC in overweging willen geven om ook tussen de EU en Japan soortgelijke overlegstructuren op te zetten als in het kader van de NTA.

6. Handelsaangelegenheden

6.1. De afgelopen 5 à 10 jaar is de transatlantische samenwerking in het bijzonder tegengewerkt door een aantal handelsgeschillen. Het ligt overigens voor de hand dat zich van tijd tot tijd handelsgeschillen voordoen, aangezien de VS en de EU nu eenmaal de grootste economische mogendheden ter wereld zijn en de wereldhandel voor een groot deel beheersen.

6.2. Toch wekt het enige verbazing dat sommige handelsgeschillen, ondanks pogingen deze uit de wereld te helpen, zo lang hebben kunnen aanslepen. Het conflict over bananen is slechts één voorbeeld (sinds kort is er een akkoord).

6.3. Daarenboven zijn er geschillen waar op dit moment nog helemaal geen oplossing in het verschiet ligt, zoals de kwestie van genetisch gemodificeerde organismen.

6.4. Als spreekbuis van brede lagen van de georganiseerde civiele samenleving heeft het ESC de taak, zich uit te spreken over de mechanismen waarmee handelsgeschillen worden beslecht. Het zal hier dan ook binnenkort een advies over uitbrengen met het oog op de komende WTO-overlegronde.

6.5. Er is duidelijk behoefte aan nieuwe initiatieven voor het scheppen van snellere en doelmatigere mechanismen ter beslechting van handelsgeschillen. Uiteindelijk is het hier de politiek die een uitweg moet vinden. Het probleem is dat handelsgeschillen heel gemakkelijk ook op andere gebieden de sfeer van samenwerking kunnen verzieken, en dat mogen wij niet laten gebeuren.

Het ESC is van mening dat als een geschil tussen de EU en de VS zo hoog oploopt dat dit op het niveau van de WTO moet worden beslecht, beide partijen zich neer moeten leggen bij een beslissing van deze organisatie en de beslissing ook dienen uit te voeren. Dit is een principiële zaak met een voorbeeldwerking voor andere landen. Het zou een zeer slechte zaak zijn als de grootste economische mogendheden ter wereld het WTO-mechanisme zouden uithollen. Daarentegen moet er alles aan worden gedaan om te voorkomen dat het inderdaad zo ver komt dat geschillen op WTO-niveau worden beslecht.

6.6. Beide partijen zijn dringend gebaat bij een nieuwe WTO-onderhandelingsronde. Het ESC vindt het bijzonder belangrijk dat de EU en de VS met het oog op de komende onderhandelingsronde de mogelijkheid krijgen een gemeenschappelijk platform in het leven te roepen, dat duidelijk dient op te komen voor de vrije handel en voor de fundamentele rechten van werknemers op handelsgebied.

6.7. De EU heeft besloten geen invoerrechten te heffen op producten (uitgezonderd wapens) van de 49 armste landen ter wereld. Het gaat hier om een principebesluit; voor sommige producten gelden nog bepaalde overgangsperiodes.

6.8. Het ESC is zeer geporteerd voor dit besluit en spreekt de hoop uit dat de VS het voorbeeld zullen volgen.

6.9. Het is voor arme landen economisch van vitaal belang dat er geen belastingen en invoerrechten over hun producten worden geheven.

De grootste economische mogendheden ter wereld dragen hier een gezamenlijke verantwoordelijkheid.

7. De rol van het ESC

7.1. Het ESC pleit voor een sterkere betrokkenheid van de georganiseerde samenleving bij de voorbereiding en follow-up van nieuwe onderwerpen en discussiepunten in het transatlantische partnerschap.

7.2. Een en ander heeft ook zijn implicaties voor de rol van het ESC.

7.3. Het ESC is het enige EU-orgaan dat de georganiseerde civiele samenleving in ruime zin vertegenwoordigt. Het Comité is, in nauw contact en in samenwerking met de andere Europese instellingen (in de eerste plaats het Parlement en de Commissie) bezig deze rol en taak verder te ontwikkelen.

7.4. In dit licht bezien vindt het ESC het niet meer dan logisch dat het ook m.b.t. het transatlantische partnerschap en de transatlantische agenda een rol krijgt toebedeeld.

7.5. Deze rol zou o.a. de organisatie van een jaarlijks of tweejaarlijks te houden Transatlantisch Forum, gewijd aan specifieke onderwerpen, kunnen inhouden. Een dergelijke forumdiscussie zou de weg kunnen banen voor een daaropvolgende topontmoeting en tegelijk kunnen bijdragen aan de follow-up van voorafgaande topontmoetingen.

7.6. Op dit Forum zouden vertegenwoordigers van de georganiseerde civiele samenleving aan weerszijden van de Atlantische oceaan elkaar kunnen treffen. Het Comité zal zich nader beraden op dit initiatief en trachten tegen het einde van het jaar met een concreet voorstel te komen. Eventueel zou dan in het voorjaar van 2002 een eerste Transatlantisch Forum georganiseerd kunnen worden.

7.7. Het ESC is bereid en in staat om bij te dragen aan de oprichting van task forces.

7.8. Een actieve rol van het ESC zou ook nog een ander niet onbelangrijk voordeel hebben. Het Comité zou aldus mee kunnen helpen om nieuwe geschillen die zich zouden kunnen voordoen, te signaleren. Zoals hierboven reeds opgemerkt, wordt versterking van de probleemoplossende mechanismen in toenemende mate belangrijk. Daartoe behoort ook dat mogelijke geschillen vroegtijdig worden onderkend.

8. Bouwen aan de toekomst - voor onze generatie en de volgende

8.1. Een van de centrale thema's in het Europese politieke debat dit voorjaar betreft het bouwen aan de toekomst, zowel voor onze generatie als de volgende. Het gaat hier om een streven naar duurzame ontwikkeling, met de hieraan verbonden economische, sociale en milieu-aspecten. Tijdens de Europese Raad van a.s. juni valt een eerste beleidsbeslissing hierover te verwachten.

8.2. Bouwen aan de toekomst, in deze tijd waarin werken en denken van de mensen een globale dimensie heeft, is niet zomaar een zaak waar één enkele groep landen zich mee bezig dient te houden. Het gaat om een mondiaal belang, waarvoor alle groepen landen zich dienen in te spannen.

8.3. Nu, krap tien jaar na beëindiging van de Koude Oorlog, in een periode dat de publieke opinie er zich in toenemende mate van bewust is dat het klimaat, de kwaliteit van het voedsel en het vervoer zich niet langer zo mogen ontwikkelen als op dit moment gebeurt - nu is de tijd rijp voor nieuwe inspanningen om een beleid voor duurzame ontwikkeling in de hele wereld van de grond te krijgen.

8.4. Het gaat hier om een begin, maar wel een begin dat op de verre toekomst is gericht.

8.5. Het Economisch en Sociaal Comité roept de deelnemers aan de volgende EU/VS-top op om het voortouw te nemen bij het uitstippelen van een globale strategie voor duurzame ontwikkeling.

Brussel, 30 mei 2001.

De voorzitter

van het Economisch en Sociaal Comité

G. Frerichs

(1) COM(2001) 154 def. van 20.3.2001.

(2) De OESO-richtsnoeren voor multinationale ondernemingen zijn aanbevelingen van de dertig regeringen van de OESO-landen + die van Argentinië, Brazilië en Chili, bestemd voor multinationals die in of vanuit de betrokken landen opereren. Het gaat om niet-bindende beginselen en normen voor een verantwoord gedrag van ondernemingen. De richtsnoeren bestrijken de volgende tien gebieden: concepten en beginselen; algemeen beleid; openbaarmaking van gegevens; werkgelegenheid en arbeidsverhoudingen; milieu; bestrijding van smeergeldpraktijken; consumentenbelangen; wetenschap en technologie, mededinging en belastingen. De richtsnoeren kunnen alleen effect hebben als ze adequaat worden uitgevoerd en toegepast. Dit zou door de transatlantische dialoog gestimuleerd moeten worden. Voor regeringen is dit een goed moment om ondernemingen overal ter wereld bekend te maken met de richtsnoeren en hen te vragen deze te eerbiedigen. Daartoe is wel samenwerking tussen enerzijds de EU en de VS en anderzijds de maatschappelijke organisaties nodig.