MEDEDELING VAN DE COMMISSIE AAN DE RAAD, HET EUROPEES PARLEMENT, HET ECONOMISCH EN SOCIAAL COMITÉ EN HET COMITÉ VAN DE REGIO'S over een voorstel voor een programma ter ondersteuning van de Europese audiovisuele sector (Media Plus - 2001-2005)

(door de Commissie ingediend)

MEDEDELING VAN DE COMMISSIE AAN DE RAAD, HET EUROPEES PARLEMENT, HET ECONOMISCH EN SOCIAAL COMITÉ EN HET COMITÉ VAN DE REGIO'S over een voorstel voor een programma ter ondersteuning van de Europese audiovisuele sector (Media Plus - 2001-2005)

1. Inleiding

De ontwikkeling van digitale technologieën betekent een algehele verandering die niet alleen een diepgaande wijziging van de economische structuur van de audiovisuele sector mee zal brengen, maar ook nieuwe creatieve mogelijkheden en bijgevolg nieuwe actoren, en uiteindelijk nieuwe programma's en nieuwe diensten.

Gezien deze proliferatie van media zijn alle actoren het erover eens dat de productie van - met name - audiovisuele programma's een belangrijk gebied met toegevoegde waarde zal zijn in de eenentwintigste eeuw, dat de economische groei en de culturele verscheidenheid van de Europese Unie kan versterken. [1]

[1] 1999 Telecoms Review (mededeling van de Commissie over de herziening van het regelgevend kader voor elektronische communicatiediensten: infrastructuur, uitzendings- en toegangsdiensten), COM(1999) 539 def.

De komst van het digitale tijdperk biedt producenten en distributeurs nieuwe mogelijkheden in verband met de diversifiëring van de rechtstreekse en afgeleide wijzen van exploitatie van audiovisuele werken. Dit vormt tevens een probleem wegens de vermindering en de versnippering van de inkomsten uit elke uitzending of vertoning, zodat er financierings- en marketingstrategieën op internationaal niveau moeten worden ontwikkeld.

In dit kader is het van belang dat deze initiatieven van overheidswege - ook op Europees niveau - worden ondersteund door middel van specifieke, aanvullende financiële steunmaatregelen, teneinde de aanwezigheid en het inkomstenaandeel van Europese programmaproducenten op de audiovisuele markt te versterken.

Het voorstel van de Commissie voor een programma Media Plus vloeit hieruit voort. Gelet op de nieuwe omstandigheden die gekenmerkt worden door een feitelijke internationalisering op het gebied van de exploitatiewijzen, is de Europese audiovisuele-programma-industrie wegens versnippering niet volledig in staat het hoofd te bieden aan sterkere concurrentie op wereldniveau. De voorstellen van de Commissie hebben tot doel optimale omstandigheden te scheppen vanuit een coherente strategie en duidelijke doelstellingen, teneinde deze problemen op te lossen en de Europese ondernemers in staat te stellen een optimale positie op de nieuwe markten te veroveren, waar de Europese culturele verscheidenheid wel bij vaart.

2. Een strategische sector: de audiovisuele-programma-industrie

Een sterk groeipotentieel en een bron van werkgelegenheid voor hooggekwalificeerd personeel

De industrieën van de informatiemaatschappij, waaronder de audiovisuele-programma-industrie, zijn thans een van de sterkst groeiende sectoren van de Europese Unie. In 1995 waren 950 000 mensen werkzaam in de audiovisuele industrie in de Europese Unie, en in 1997 1 030 000 [2]. De opbrengsten van deze markt zouden voor 2005 met 70% moeten stijgen, hetgeen alleen al voor deze periode neer zou komen op meer dan 300 000 nieuwe banen voor hooggekwalificeerd personeel. [3]

[2] Werkgelegenheid in de informatiemaatschappij: profiteren van de mogelijkheden van de informatierevolutie, COM(1998) 590 def.

[3] Studie uitgevoerd in opdracht van de Commissie door Norcontel Ltd, Economic Implications of New Communications Technologies on the Audiovisual Markets, eindverslag, 15 april 1997.

Deze groei is met name toe te schrijven aan de ontwikkeling van pakketten digitale zenders, waarbij de consument een reeks afwisselende producten wordt aangeboden. Het aantal in Europa toegankelijke televisiezenders is tussen 1990 en 1998 al verzesvoudigd, te weten van 104 tot 659. Naar schatting zullen er in het jaar 2000 in Europa meer dan 1 000 zenders te ontvangen zijn [4].

[4] Screen Digest, mei 1999.

De invoering van de eerste zoekmachine van het World Wide Web in 1994 betekende het begin van internet als massacommunicatiemiddel. Niemand kon destijds de bliksemsnelle groei van deze wijze van informatieverspreiding voorzien: het bereik omvat tegenwoordig 180 miljoen gezinnen in de wereld, waarvan 43 miljoen in Europa. De huidige technologische ontwikkelingen geven een glimp te zien van de talrijke mogelijke toepassingen: nieuwe interactieve on-linetelevisiediensten, video op verzoek (video-on-demand, VOD), elektronische vertoning in bioscoopzalen. Het is echter onmogelijk thans te voorspellen wanneer deze technologieën in staat zijn vaste voet op de markt te krijgen en wat het wezenlijke effect is van deze veranderingen op de gewoontes en keuzen van de consument.

Uit marktonderzoek en prospectieve studies blijkt evenwel dat deze nieuwe media een reële uitbreiding van de audiovisuele markten betekenen en niet als vervanging van de bestaande media dienen.

De bestaande media, zoals bioscoop of video, vertonen een groei en zelfs van een aanzienlijke opleving, ondanks het toegenomen aantal concurrerende diensten (betaaltelevisie, een soort video op verzoek). Zo ligt het bioscoopbezoek in Europa, met 814 miljoen bezoeken in 1998, weer op een vergelijkbaar niveau met dat van het begin van de jaren tachtig, vóór de invoering van particuliere televisiediensten. Ook het aantal in Europa geproduceerde bioscoopfilms vertoont evenals het aantal gedistribueerde films een stijgende lijn. Tegelijkertijd blijft de videomarkt, in het bijzonder de videoverkoop, toenemen, ondanks de sterkere concurrentie van de televisiekanalen, inclusief die van betaaltelevisie.

Een veranderende economische structuur

De ontwikkeling van digitale verspreidingswijzen (pakketten digitale zenders, Internet, DVD) wekt verwachtingen die verband houden met een aanzienlijke toename van de vraag naar programma's. Deze toename komt tot uiting in een diversifiëring van de exploitatiewijzen, een toename van de handel in audiovisuele producties, de opkomst van nieuwe afgeleide producten en een internationalisering van de markt.

Het zorgt ook voor problemen in verband met de versnipperde aandacht van de kijkers van nieuwe zenders en audiovisuele diensten. Zo is het aantal in Europa toegankelijke televisiezenders tussen 1995 en 1998 verdrievoudigd en lag de tijd die door Europeanen gemiddeld voor de televisie wordt doorgebracht in 1998 op 205 minuten per dag [5] Deze versnippering leidt tot een verminderde financieringscapaciteit van de zenders en in een langere levenscyclus van de audiovisuele werken. Zo moet een televisieproductie die vroeger over een of twee nationale uitzendingen kon worden afgeschreven voortaan over een groot aantal uitzendingen, op internationaal niveau en over een lange periode worden afgeschreven.

[5] IP-studie (CLT/UFA), 1998.

Een van de verwachte gevolgen van de proliferatie van elektronische media is het verdwijnen van de knelpunten die met name betrekking hebben op de investeringskosten voor de fysieke distributie van de producten (bijvoorbeeld het afdrukken van de films, de opslag en het vervoer van de kopieën van bioscoopfilms of van videocassettes), hetgeen de markttoegang van een grotere verscheidenheid aan audiovisuele werken kan bevorderen. Gezien de grotere concurrentie om de aandacht van de eindgebruiker te trekken is het niettemin waarschijnlijk dat er steeds meer in reclame en marketing moet worden geïnvesteerd, waardoor nieuwe belemmeringen voor toetreding tot de markt ontstaan.

Tevens is geconstateerd dat tegenwoordig steeds meer geld aan een bepaald type programma's wordt besteed (bijvoorbeeld sportuitzendingen), wat een vermindering van de beschikbare middelen voor de productie en aankoop van andere programma's (documentaires, films en speelfilms, tekenfilms) met zich meebrengt.

In deze context zal de oplossing voor markttoegang voor producenten en rechthebbenden van Europese audiovisuele programma's steeds meer bij het uitstippelen van op internationale schaal ontwikkelde marketingstrategieën met betrekking tot alle verspreidingsmedia komen te liggen.

Een slecht voorbereide Europese programma-industrie

Gelet op deze nieuwe structuur van het digitale tijdperk lijkt de Europese programma-industrie onvoldoende voorbereid te zijn en nog van structurele zwakke plekken te lijden te hebben:

- Naast de fragmentatie van de afzonderlijke inkomsten door het grotere aantal verspreidingsmogelijkheden is er een versnippering van nationale en regionale markten, wat de transnationale circulatie van de programma's in de Europese ruimte niet ten goede komt.

- Deze versnippering brengt een vicieuze cirkel van onderinvestering mee, vanaf de ontwerpfase van de audiovisuele werken tot de productie- en distributiefase, wat leidt tot een lage rentabiliteit van de werken en bijgevolg tot een beperkte investeringscapaciteit.

- Uiteindelijk leidt deze versnippering tot een onderkapitalisering van de ondernemingen, hetgeen hun bedrijfsstrategie voor ontwikkeling op internationale schaal ondermijnt, met name wat betreft het samenstellen van auteursrechtpakketten die aantrekkelijk genoeg zijn om via alle typen media op diverse wijzen geëxploiteerd te worden.

Het streven: explotatie van werken op internationaal niveau

In de context van de ontwikkeling van digitale media is het niet langer een optie maar wordt het van vitaal belang dat Europese programmaproducenten en -distributeurs rekening houden met de internationale dimensie van de markt.

In het bijzonder moet elke ontwikkelingsstrategie van de Europese audiovisuele-programma-industrie gebaseerd zijn op uiteenlopende wijzen van distributie op internationaal niveau.

3. Een nieuwe benadering: het steunbeleid voor de audiovisuele sector in het digitale tijdperk

Het toenemende economisch belang van audiovisuele programma's vraagt om de ontwikkeling van een concurrerende Europese industrie die in staat is te profiteren van de grote toename van de vraag naar audiovisuele programma's.

De Commissie heeft haar audiovisuele beleid sinds 1997 aan een diepgaand onderzoek onderworpen, met name met betrekking tot de huidige en toekomstige gevolgen van de komst van het digitale tijdperk. Deze procedure wordt met name ondersteund door grootscheepse raadpleging van ter zake deskundigen, zowel in het kader van de te Birmingham (april 1998) en Helsinki (september 1999) georganiseerde conferenties als in het kader van de in 1998 gehouden openbare raadpleging over het groenboek over de convergentie van de sectoren telecommunicatie, media en informatietechnologie [6].

[6] COM(97) 623 def. en COM(1999)108 def.; de conclusies van de conferenties van Birmingham en Helsinki zijn beschikbaar op de volgende sites: http://europa.eu.int/eac en http://presidency.finland.fi.

Deze raadplegingen, evenals de overwegingen en bijdragen uit het verslag van de studiegroep op hoog niveau over het audiovisueel beleid [7], hebben geresulteerd in een nieuwe benadering van het Europese steunbeleid die op de volgende beginselen berust:

[7] Het digitale tijdperk en het Europese audiovisueel beleid, verslag van de studiegroep op hoog niveau over het audiovisueel beleid, Luxemburg, 1998.

- Bij de op Europees niveau ingevoerde steunmechanismen moet rekening worden gehouden met de verscheidenheid van de nationale situaties door complementair aan het nationale en regionale beleid te werk te gaan en de toegevoegde waarde van de Europese dimensie hierbij mee te nemen.

- Dientengevolge moet de communautaire steun zich concentreren op de verwezenlijking van industriële en structurele doelstellingen, waarbij evenwel rekening gehouden moet worden met de specifieke behoeften van landen of regio's met een geringe audiovisuele-productiecapaciteit en/of met een klein geografisch of taalgebied.

- De Europese Unie moet voorrang geven aan de invoering van automatische steunmechanismen of van steun aan bedrijven die op marktprestaties is gebaseerd, teneinde de sector structureel vooruit te helpen.

- De uit het digitale tijdperk voortgevloeide nieuwe exploitatiemogelijkheden bieden tegelijkertijd nieuwe productie- en distributieperspectieven waarmee rekening gehouden moet worden. Het is thans echter moeilijk de reële gevolgen van deze ontwikkelingen op middellange en lange termijn in te schatten. De benadering van de steunsystemen ter versterking van de Europese actoren moet pragmatisch zijn - afgestemd op de audiovisuele markt - en aansluiten bij de ontwikkeling van de sector (technologische neutraliteit). In dit opzicht is het noodzakelijk:

- een systeem voor informatie over en volgen van de ontwikkelingen van de markt in samenhang met de technologische ontwikkelingen op te zetten (proefprojecten);

- tot regelmatige evaluatie over te gaan, vergezeld van aanpassingen van de steunmechanismen waar nodig;

- een systeem voor informatie en uitwisseling van ervaringen met de lidstaten op te zetten met het oog op het tot onwikkeling brengen van samenwerkingsverbanden.

Gezien de bovengeschetste nieuwe omstandigheden en gelet op de uitkomst van de evaluatie van Media II en het door de Commissie gevoerde overleg is een verhoging van het budget van het programma noodzakelijk. Dit is met name gerechtvaardigd om de volgende redenen:

- er dient meer rekening te worden gehouden met de specifieke behoeften van de audiovisuele sector in landen met een geringe audiovisuele productiecapaciteit en/of een klein geografisch en taalgebied;

- er moet meer gebruikgemaakt worden van automatische steunmechanismen op basis van marktprestaties;

- de ontwikkeling van de digitale technologieën leidt tot nieuwe behoeften en nieuwe projecten;

- er moet prioriteit worden verleend aan transnationale circulatie van Europese audiovisuele werken zowel binnen als buiten de Europese Unie.

4. Beginselen van de steunverlening door het programma Media Plus

Evenals bij Media II hebben de in het kader van Media Plus geplande acties twee verschillende actiegebieden: onderwijs en beroepsopleiding (artikel 150 van het Verdrag) en industrie (artikel 157 van het Verdrag). [8] In de twee in de bijlage bij de onderhavige mededeling opgenomen voorstellen voor besluiten van de Raad wordt vaste vorm gegeven aan de hierboven bepaalde nieuwe benadering en wordt rekening gehouden met de volgende aspecten:

[8] Het programma Media II was ook gebaseerd op twee besluiten van de Raad: wat het onderdeel opleiding (artikel 127 van het Verdrag) betreft, is het programma uitgevoerd krachtens Besluit 95/564/EG van de Raad van 22 december 1995, PB L 321 van 30.12.1995, blz. 33; wat het onderdeel ontwikkeling en distributie (artikel 130 van het Verdrag) betreft, is het programma uitgevoerd krachtens Besluit 95/563/EG van de Raad van 10 juli 1995, PB L 321 van 30.12.1995, blz. 25.

- uit de resultaten en de tussentijdse evaluatie van het programma Media II [9] zijn de doeltreffendheid van een bepaald aantal mechanismen en de met het programma Media II bereikte resultaten duidelijk naar voren gekomen, ofschoon er suggesties worden gedaan om de doelstellingen en steuninstrumenten aan de nieuwe mogelijkheden van het digitale tijdperk aan te passen; deze evaluatie heeft bovendien de keuze voor transnationale circulatie van de audiovisuele werken als prioriteit van het programma bevestigd, alsmede de concentratie van de steun op drie strategische sectoren (beroepsopleiding, projectontwikkeling en productie-, distributie- en promotiebedrijven);

[9] Verslag van de Commissie over de resultaten die in de periode 01.01.1996 - 30.06.1999 zijn bereikt in het kader van het programma Media II, COM(1999) 91 def.

- complementariteit en samenhang met de andere vormen van steunverlening van de Gemeenschap die onderdeel zijn van een gemeenschappelijke strategie, zoals de programma's op het gebied van onderwijs en opleiding, steun aan het MKB en aan de technologieën van de informatiemaatschappij. De financiële instrumenten ter stimulering van de verstrekking van startkapitaal in de hele Europese Unie, zoals omschreven in het op 8 december 1999 door Voorzitter Prodi gelanceerde initiatief e-Europa, zouden startende bedrijven nieuwe mogelijkheden moeten bieden om audiovisuele programma's van hoge kwaliteit te ontwikkelen die van nieuwe technologieën gebruikmaken. Er dient een nauwe band te komen met het onderdeel "Een gebruikersvriendelijke informatiemaatschappij" van het vijfde kaderprogramma voor onderzoek en technologische ontwikkeling. De relevante kernactiviteiten van dit programma betreffen de ontwikkeling van technologieën, test-beds, demonstraties en diensten die door Media Plus gesteund zouden kunnen worden om ze op de markt te brengen. Ook is samenhang nodig met de verwachte voorstellen voor de voortzetting van de programma's INFO2000 en MLIS;

- de complementariteit die wordt nagestreefd bij het op nationaal en regionaal uitgevoerde beleid. Communautaire actie moet zich met name richten op de fasen van het audiovisuele proces waar steunverlening de grootste toegevoegde waarde oplevert, dat wil zeggen vóór en na het productieproces;

- openstelling van het programma: in het verlengde van de reeds met de landen van de Europese Economische Ruimte en met Cyprus aangegane samenwerking geven de voorstellen duidelijk blijk van de wens om het programma open te stellen voor deelneming van Malta, de geassocieerde landen van Midden- en Oost-Europa en Turkije alsmede van de landen die partij zijn bij de overeenkomst van de Raad van Europa inzake grensoverschrijdende televisie, mits hun nationale wetgeving voldoende in overeenstemming is met het acquis communautaire, en met name met de bepalingen van de richtlijn inzake televisie zonder grenzen [10]. Het bestaan van een adequaat juridisch kader op het gebied van auteursrechten wordt eveneens in aanmerking genomen, met name ten aanzien van de relevante communautaire richtlijnen [11]. De ontwikkeling en versterking van de audiovisuele-programma-industrie biedt immers een positief en concreet steunpunt voor het toetredingsproces. Het programma wordt tevens, onder bepaalde voorwaarden, opengesteld voor deelneming van andere Europese derde landen. Tot slot bieden de twee voorstellen de mogelijkheid tot samenwerking met de derde landen die instemmen met de doelstellingen van de Europese Unie op het gebied van het audiovisueel beleid;

[10] Richtlijn 89/552/EEG, zoals gewijzigd bij Richtlijn 97/36/EG.

[11] Richtlijn 93/98/EEG van de Raad van 29 oktober 1993 betreffende de harmonisatie van de beschermingstermijn van het auteursrecht en van bepaalde naburige rechten; Richtlijn 93/83/EEG van de Raad van 27 september 1993 tot coördinatie van bepaalde voorschriften betreffende het auteursrecht en naburige rechten op het gebied van de satellietomroep en de doorgifte via de kabel; Richtlijn 92/100/EEG van de Raad van 19 november 1992 betreffende het verhuurrecht, het uitleenrecht en bepaalde naburige rechten op het gebied van intellectuele eigendom.

- met het oog op een regelmatige aanpassing van de steunverleningsmechanismen aan de op de audiovisuele markt geconstateerde ontwikkelingen voorzien de voorstellen in proefprojecten en kunnen de voornaamste steunmechanismen van het programma op basis van de bevindingen daarvan onmiddellijk worden aangepast.

4.1 Opleiding (rechtsgrondslag: artikel 150 van het Verdrag)

Ter aanvulling van de acties die niet alleen door de lidstaten maar ook in het kader van andere communautaire programma's (zoals Socrates en Leonardo) zijn uitgevoerd, zijn de in het kader van het programma Media - Opleiding voorgestelde acties gericht op de volgende gebieden:

- toepassing van nieuwe technologieën op de productie en distributie van audiovisuele programma's met grote artistieke waarde en een groot commercieel potentieel;

- inachtneming van de door de Europese en internationale markt geboden ontwikkelingsmogelijkheden;

- economisch en commercieel beheer, met inbegrip van de juridische aspecten, de financiering van de productie, marketing en distributie;

- technieken voor het schrijven van scenario's, met name interactieve programma's die bedoeld zijn voor nieuwe elektronische media.

Bovendien is het programma gericht op de bevordering van:

- netwerkvorming, samenwerking en uitwisseling van knowhow tussen partners die betrokken zijn bij opleidingsactiviteiten (onderwijsinstellingen, beroepsverenigingen, ondernemingen);

- de opleiding van opleiders.

Op deze verschillende gebieden wordt speciale aandacht geschonken aan opleidingsprojecten die gebruikmaken van nieuwe technologieën als hulpmiddel of opleidingsmedium, alsmede aan projecten die zijn opgezet in landen met een geringe audiovisuele capaciteit of met een klein geografisch en/of taalgebied.

Bij de gesteunde opleidingsacties moet een meerderheid van de deelnemers een andere nationaliteit hebben dan die van het land waar de opleiding plaatsvindt. De acties moeten voldoen aan de kaderregeling inzake opleidingssteun die de Commissie in 1998 heeft goedgekeurd [12].

[12] PB C 343 van 11.11.1998, blz. 10 tot 16.

4.2 Ontwikkeling (rechtsgrondslag: artikel 157 van het Verdrag)

De productie van audiovisuele kwaliteitsprogramma's die voor aanzienlijke opbrengsten met een toenemend aantal audiovisuele middelen kunnen zorgen, vereist een enorme investering.

Deze investering moet al beginnen bij de voorbereidingsfase van de projecten door een adequate projectontwikkeling waarin de haalbaarheid van het project en de verwachte rentabiliteit van het audiovisueel werk gelet op de productiekosten en het commercieel potentieel worden bepaald.

Deze procedure, die gangbaar is in andere industriële sectoren, is in de audiovisuele sector te beperkt en leidt te vaak tot het in productie nemen van projecten met een beperkte economische levensvatbaarheid.

In deze sector, en met inachtneming van de noodzakelijke complementariteit tussen het communautair beleid en de nationale beleidsmaatregelen, zijn de acties gericht op:

- bevordering van investeringen in de ontwikkeling van projecten (het schrijven en afwerken van het scenario, opstelling van een financieringsplan, etc.), waarbij wordt benadrukt dat vanaf de ontwikkelingsfase rekening gehouden moet worden met een internationale marketingstrategie die gericht is op de exploitatie van audiovisuele werken in velerlei vorm (rechtstreekse en afgeleide exploitatie);

- de stimulering van de meest dynamische zelfstandige producenten tot toepassing van wezenlijke commerciële ontwikkelingsstrategieën op basis van projectpakketten;

Deze acties richten zich tot productiemaatschappijen op het gebied van speelfilms, documentaires, tekenfilms en interactieve producten (on line, off line en hybride).

4.3 Distributie en marketing (rechtsgrondslag: artikel 157 van het Verdrag)

Het kunnen beschikken over distributietechnieken en -netten die afschrijving en rentabilisering van de investeringen mogelijk maken, is onmisbaar voor een goede positionering van de Europese audiovisuele programma's op de markt. Dit impliceert met name de totstandbrenging en commercialisering van programmapakketten, zoals bioscoopfilms, speelfilms, documentaires en tekenfilms, die in een groot aantal verschillende vormen gebruikt en hergebruikt kunnen worden.

De steun aan de distributie en marketing is bijgevolg het voornaamste onderdeel van de voor Media Plus voorgestelde actie.

De steunverlening van de Gemeenschap heeft ten doel de transnationale circulatie van cinematografische en televisuele werken te verbeteren en Europese ondernemingen te stimuleren tot gebruikmaking van nieuwe exploitatievormen voor de programma's (on-lineverspreiding, digitalisering van programma's, DVD).

De voorgestelde maatregelen moeten het mogelijk maken om:

- de circulatie en de rentabiliteit van Europese werken - via alle voor de consument beschikbare media - op de Europese en mondiale markt te verbeteren;

- de concurrentiepositie van distributiemaatschappijen (bioscoop, video, TV) te versterken, alsmede om auteursrechtpakketten voor Europese werken tot stand te brengen en te commercialiseren;

- netwerkvorming en gemeenschappelijke strategieën op Europees niveau uit te stippelen, waarbij distributie en productie aan elkaar worden gekoppeld;

- de productie van werken voor de Europese markt (distribution-led production) op te voeren, met inachtneming van de verscheidenheid in taal en cultuur;

- het Europees publiek kennis van en belangstelling voor werken van andere Europese landen bij te brengen, waarbij de Europese culturele identiteit in de diverse uitingsvormen (veeltaligheid) wordt versterkt;

- door middel van proefprojecten een voortdurende samenhang tussen programma's en de technologische ontwikkeling te vergemakkelijken, met name door de programmering van Europese audiovisuele werken op digitale thematische zenders te bevorderen.

4.4 Promotie, markttoegang en festivals (rechtsgrondslag: artikel 157 van het Verdrag)

De specifieke doelstellingen van steun voor bevordering sluiten over het algemeen aan bij die van steun voor distributie: daarnaast zijn er echter aanvullende mechanismen om de toegang van Europese werken en programma's tot de Europese en internationale markten te verbeteren.

Met deze mechanismen wordt ernaar gestreefd:

- de aanwezigheid van Europese vakmensen en Europese audiovisuele programma's op de traditionele markten alsook op de - in Europa en internationaal - opkomende markten te bevorderen;

- deelneming van Europese vakmensen en Europese audiovisuele programma's aan elke maatregel ter bevordering van de circulatie, handel en verkoop van Europese programma's binnen en buiten Europa te bevorderen;

- programmering van Europese audiovisuele werken bij Europese en internationale evenementen en/of festivals te bevorderen;

- netvorming op Europees niveau van nationale instanties op het gebied van exportbevordering van audiovisuele programma's te stimuleren;

- transnationale verspreiding van Europese films via festivals binnen en buiten de Europese Unie te steunen;

- netvorming van festivals aan te moedigen door gezamenlijke activiteiten met het oog op de bevordering van Europese films te steunen.

4.5 De acties die in het onderdeel ontwikkeling, distributie en promotie op touw worden gezet, moeten voldoen aan de mededingingsregels van het Verdrag en met name aan de regels inzake staatssteun.

5. De uitvoeringsinstrumenten

Wat de tenuitvoerlegging van de uit hoofde van Media Plus beoogde acties betreft, en met inachtneming van het bepaalde van het Verdrag, worden twee instrumenten voorgesteld: een voor opleiding (artikel 150 van het Verdrag) en een voor ontwikkeling, distributie en promotie (artikel 157 van het Verdrag).

Deze twee instrumenten hebben ten doel een beleid in te voeren dat op de markt is afgestemd en er vóór alles op gericht is de Europese audiovisuele-programma-industrie optimaal profijt te doen trekken van de technologische ontwikkelingen. Daarom zullen de regels voor financiële steunverlening regelmatig worden geëvalueerd en bijgesteld.

Op basis van deze evaluaties kan de Commissie mogelijkerwijs acties ter aanvulling van deze twee instrumenten voorstellen.

TOELICHTING

Opleidingsprogramma voor de vakmensen van de audiovisuele-programma-industrie

1. Inleiding

Werkgelegenheidsperspectieven

De proliferatie en diversifiëring van productie- en distributiemiddelen brengen een snelle uitbreiding van het aanbod van diensten met zich mee, en bijgevolg een toename van de vraag naar nieuwe audiovisuele programma's.

Om effect te hebben op de werkgelegenheid vereist deze snelle ontwikkeling evenwel dynamische omstandigheden en gekwalificeerde arbeidskrachten voor wie een beroepsopleiding van doorslaggevend belang is.

Kwalitatieve verbetering van de bijscholing die de Europese vakmensen van de audiovisuele industrie geboden wordt, is derhalve een noodzakelijke voorwaarde om het concurrentievermogen van deze sector te versterken, met name ten aanzien van het gebruik van de nieuwe digitale technologieën.

Op de sector afgestemde opleiding

De snelle veranderingen die het economische klimaat doormaakt, evenals de voortdurende veranderingen die de nieuwe technologieën van de audiovisuele sector karakteriseren, vereisen behalve aanvankelijke beroepsopleiding ook permanente bijscholing die aan de behoeften van de markt voldoet. Daarvoor is het van het grootste belang dat de audiovisuele industrie zelf volledig betrokken wordt bij de ontwikkeling van de opleidingen en de uitvoering van de opleidingsactiviteiten.

Motivering van een communautaire maatregel

Het is de taak van de overheid om beroepsopleiding te stimuleren en te steunen, daarbij strevend naar maatregelen op middellange en lange termijn. De Europese Raad inzake werkgelegenheid (Luxemburg 20 en 21 november 1997) heeft benadrukt dat bijscholing een belangrijke bijdrage aan het werkgelegenheidsbeleid van de lidstaten kan leveren.

Het belang van een beleid inzake beroepsopleiding in de lidstaten wordt in het Verdrag erkend (artikel 150).

De aanvankelijke beroepsopleiding op audiovisueel gebied is het voorwerp van tal van initiatieven in alle lidstaten. Een maatregel op communautair niveau, ter aanvulling van maatregelen op nationaal niveau, is gerechtvaardigd wegens:

- de behoefte om vakmensen te stimuleren hun ervaring op Europees niveau uit te breiden. Dit geldt des te meer in een situatie waarin de digitale technologieën de nationale barrières steeds meer doen verdwijnen;

- de behoefte om zorg te dragen voor het opzetten van een effectief en duurzaam netwerk tussen de opleidingscentra en de ondernemingen die belangstelling hebben voor een dergelijke opleiding op Europees niveau.

2. De bestaande situatie

Er bestaat een groot aantal opleidingsmogelijkheden in de lidstaten van de Europese Unie op film- en audiovisueel gebied en zij omvatten alle aspecten van de initiële beroepsopleiding.

De mogelijkheden luiden als volgt:

- hogere beroepsscholen die een technische opleiding bieden (filmproductie, fotosessie, geluidsopname);

- universiteiten en andere hogeronderwijsinstellingen die een algemene opleiding op het gebied van communicatietechniek en media verschaffen (hoofdzakelijk theoretisch).

Op het gebied van de bijscholing bestaat tevens - met name sinds de invoering van het Media-programma in 1991 - een reeks opleidingscentra die specifiek op de audiovisuele-programma-industrie zijn gericht. Er bestaan echter weinig overstapmogelijkheden tussen de verschillende centra, die dankzij hun nauwere betrekkingen met de sector profijt zouden kunnen trekken uit netwerkvorming tussen verschillende lidstaten en opleidingsgebieden.

Opleidingsniveaus

Aanvankelijke beroepsopleiding: Europa kent een groot aantal scholen en opleidingscentra voor beroepen op het gebied van film en televisie. Zij verzorgen een initiële beroepsopleiding op goed niveau waaraan veelal een rechtstreekse inleiding in de economische en commerciële aspecten van de audiovisuele markt ontbreekt.

Bijscholing: begin jaren negentig werd aan bijscholing in Europa weinig gedaan. Het Media-programma heeft de invoering van relevante en nauw met de sector verbonden activiteiten gesteund. De ontwikkeling van dergelijke initiatieven is noodzakelijk om vakmensen, auteurs, producenten en distributeurs in staat te stellen hun vakbekwaamheden - in het kader van een uitgebreide markt - te verbeteren. Dit is des te meer noodzakelijk gezien de internationalisering van nieuwe digitale media.

Opleidingsvormen

De bestaande onderwijssystemen vertonen verschillende tekortkomingen, waardoor de volgende acties noodzakelijk zijn:

- het verbeteren van de opleiding op Europees niveau voor producenten die een bedrijf in economisch, financieel en juridisch opzicht op een mondiale markt moeten kunnen beheren;

- het ontwikkelen van een opleiding voor beroepen op het gebied van distributie, verspreiding, promotie en marketing van audiovisuele programma's;

- het voortzetten van een opleiding voor technieken voor het schrijven van scenario's die scenarioschrijvers en producenten in staat kan stellen hun algemene potentieel te vergroten, met behoud van een eigen culturele identiteit;

- het aanzienlijk verbeteren, op Europees niveau, van de beroepsopleiding voor het gebruik van nieuwe creatie-, productie- en distributietechnologieën.

3. Hoofdlijnen voor een maatregel op Europees niveau

3.1 Doelstellingen

De actie van de Unie moet in het algemeen ten doel hebben aan de behoeften van de industrie te voldoen en het concurrentievermogen daarvan te bevorderen door bij te dragen aan de ontwikkeling van de bijscholing van vakmensen uit de audiovisuele industrie.

Deze bijscholing moet vanuit een Europees perspectief worden benaderd en, meer in het bijzonder, gericht worden op:

- economisch, juridisch en financieel beheer op Europees niveau, opdat de Europese vakmensen die reeds op de markt opereren optimaal van de mondiale dimensie van de audiovisuele-programmamarkt kunnen profiteren en ertoe worden aangezet om audiovisuele programma's en projecten te ontwikkelen die aan de behoeften van deze markt voldoen;

- technieken voor het schrijven van scenario's (bioscoop, televisie en multimedia) waarmee een groter publiek kan worden bereikt, zodat aan de behoeften van de internationale markt voor audiovisuele programma's wordt voldaan;

- het gebruik van nieuwe technologieën en de toepassing ervan op de productie van de voor de Europese en internationale markt bestemde audiovisuele werken;

Bij deze drie hoofdpunten van het opleidingsbeleid moet bovendien worden geprofiteerd van de mogelijkheden van afstandsonderwijs en pedagogische innovaties dankzij nieuwe on-linetechnologieën.

De initiatieven moeten gericht zijn op een versterking van de samenwerking tussen de verschillende bij de opleiding betrokken partners (onderwijsinstellingen en opleidingscentra, bedrijfsleven).

De initiatieven moeten een rechtstreekse deelneming van partners uit de vakwereld garanderen.

Bij de organisatie van een maatregel op onderwijsgebied moeten de begunstigden van communautaire steun ervoor zorgen dat een meerderheid van de deelnemers een andere nationaliteit heeft dan die van het land waar de opleiding plaatsvindt.

Bij de initiatieven moet rekening gehouden worden met structurele doelstellingen, zoals de ontwikkeling van het MKB of de ontwikkeling van het potentieel in landen met een klein geografisch en taalgebied.

De Commissie zal toezien op de samenhang van de voorgestelde maatregelen met de overige communautaire maatregelen op onderwijsgebied, met name in het kader van het Leonardo-programma en de doelstellingen van de Europese structuurfondsen.

In mindere mate dient de Unie ook de ontwikkeling van een bepaald aantal activiteiten op het gebied van de initiële beroepsopleiding te bevorderen, mits zij worden ontwikkeld in nauw contact met de audiovisuele industrie en getuigen van een wezenlijke Europese dimensie en toegevoegde waarde en niet via andere bestaande communautaire programma's, zoals Leonardo, kunnen worden gefinancierd.

3.2 Prioritaire acties

Afstandsonderwijs

Het bevorderen van het gebruik van nieuwe technologieën bij de organisatie en de uitvoering van beroepsopleidingen, teneinde afstandsonderwijs mogelijk te maken.

Beroepen op het gebied van distributie

Het benadrukken van het belang van opleiding op het gebied van distributie, promotie en marketing van Europese audiovisuele werken, waarbij geprofiteerd moet worden van de mogelijkheden die de ontwikkeling van nieuwe digitale technologieën biedt.

Beroepen op het gebied van multimedia

Het ontwikkelen van bijscholingsprogramma's met gebruikmaking van digitale technieken voor het ontwerpen en het on/off line verspreiden van audiovisuele programma's. De desbetreffende beroepen zijn: scenarioschrijver, infograficus, internet-softwareontwikkelaar en webmaster.

Netwerkvorming tussen onderwijsinstellingen

Om met de voorgestelde maatregelen een structureel effect te sorteren dient voor samenwerking en transnationale kennisoverdracht tussen de verschillende partners te worden gezorgd.

Het bevorderen van het belang van stages

Het organiseren van stages in het bedrijfsleven in de lidstaten ter aanvulling van de initiële beroepsopleiding.

Het bevorderen van de opleiding van opleiders

Het organiseren van seminars inzake de opleiding van opleiders met het oog op bijscholing van opleiders die is afgestemd op de ontwikkelingen en de behoeften van de industrie, alsmede op de nieuwe digitale technologieën.