VERSLAG VAN DE COMMISSIE over de toepassing van de communautaire regeling voor de steunmaatregelen van de lidstaten ten behoeve van de kolenindustrie in 1998 en 1999

1. Inleiding

In artikel 10 van Beschikking nr. 3632/93/EGKS van de Commissie van 28 december 1993 tot vaststelling van een communautaire regeling voor de steunmaatregelen van de lidstaten ten behoeve van de kolenindustrie, is bepaald dat de Commissie de Raad, het Europees Parlement en het Raadgevend Comité jaarlijks verslag uitbrengt over de toepassing van deze beschikking.

In dit verslag wordt de financiële steun onderzocht die in de loop van 1998 en 1999 aan de kolenindustrie werd verleend door Duitsland, Spanje, Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk.

Deze maatregelen kunnen slechts als verenigbaar met de goede werking van de gemeenschappelijke markt worden beschouwd als zij bijdragen tot de verwezenlijking van ten minste één van de volgende doelstellingen:

- verwezenlijking, in het licht van de kolenprijzen op de internationale markten, van verdere vooruitgang in de richting van economische rentabiliteit, teneinde de degressie van de steunmaatregelen te verwezenlijken;

- oplossing van de sociale en regionale problemen die uit de gehele of gedeeltelijke buitenbedrijfstelling van productie-eenheden voortvloeien;

- vergemakkelijking van de aanpassing van de kolenindustrie aan de normen voor milieubescherming.

Overeenkomstig artikel 8 van bovengenoemde beschikking hebben de lidstaten bij de Commissie plannen voor modernisering, rationalisering en herstructurering van de kolenindustrie ingediend. Na bestudering van de plannen heeft de Commissie een advies uitgebracht inzake de overeenstemming ervan met de in de artikelen 2, 3 en 4 van Beschikking nr. 3632/93/EGKS vastgestelde algemene en specifieke doelstellingen, met name bij de beschikkingen gegeven voor Duitsland en Spanje van 13 december 1994 [1], voor Frankrijk van 19 juli 1995 [2] en voor het Verenigd Koninkrijk van 1 juni 1994 [3]. Zoals zij dat ook voor 1998 en 1999 deden, hebben de lidstaten op basis van deze plannen voor modernisering, rationalisering en herstructurering, overeenkomstig artikel 9, lid 1, van Beschikking nr. 3632/93/EGKS, kennis gegeven van alle financiële steunmaatregelen die zij voornemens waren in 1998 en 1999 te nemen. De Commissie heeft met betrekking tot deze steunmaatregelen de volgende beschikkingen gegeven:

[1] Beschikkingen nrs. 94/1070/EGKS en 94/1072/EGKS - PB L 385 van 31.12.1994, blz. 18 resp. 31.

[2] Beschikking nr. 95/465/EGKS - PB L 267 van 9.11.1995, blz. 46.

[3] Beschikking nr. 95/574/EGKS - PB L 220 van 25.8.1994, blz. 12.

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

De in dit document genoemde steunbedragen zijn de definitieve bedragen die door de Commissie voor de jaren 1998 en 1999 uit hoofde van Beschikking nr. 3632/93/EGKS zijn goedgekeurd. Daartoe behoren dus niet de eventueel betaalde steunbedragen voor diverse doeleinden, onder andere specifieke sociale uitkeringen die de belanghebbende staten voor hun rekening hebben genomen in het kader van de in artikel 56 van het EGKS-Verdrag bedoelde bijzondere bijdrage. Dit document is het derde verslag op grond van artikel 10 van de beschikking, sinds deze op 1 januari 1994 in werking is getreden.

2. Kolenindustrie en markt

2.1. Productie

In 1998 bedroeg de steenkoolproductie in de Europese Unie 106,4 miljoen ton, d. i. 15,5 miljoen ton minder dan in 1997. Deze daling spoort met de tendens waardoor de afgelopen jaren werden gekenmerkt en die zich waarschijnlijk zal doorzetten aangezien voor 1999 de productie wordt geraamd op circa 100 miljoen ton.

Tabel 1

Productie van steenkool (x 1.000 ton)

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

Bron: Eurostat; jaarstatistieken (1992-1997) en maandstatistieken (1998-1999)

2.2. Werkgelegenheid

De voortzetting van de maatregelen tot rationalisering en vermindering van activiteiten in de kolenindustrie in de meeste producerende landen heeft geleid tot een verdere daling van het aantal werknemers in de bedrijfstak. In 1998 en 1999 is het personeelsbestand met 20 000 eenheden gedaald tot 106.000 personen; in absolute cijfers was de daling het grootst in Duitsland (11 700 banen minder), gevolgd door Spanje (ongeveer 6 000) en Frankrijk (meer dan 2 000). In het Verenigd Koninkrijk is ook een groot aantal banen verloren gegaan (ongeveer 2 000), maar de statistieken zijn daar minder nauwkeurig doordat op grote schaal onderaannemers bij de winning worden ingeschakeld. In 2000 zal het personeel normaal nog verder worden ingekrompen, vooral in Duitsland en het Verenigd Koninkrijk.

2.3. Vraag naar en handel in steenkool

In 1998 bedroegen de interne steenkoolleveringen binnen de Gemeenschap (inclusief netto-import) 265,4 miljoen ton, tegen 273,9 miljoen ton in 1997. Deze ontwikkeling is grotendeels toe te schrijven aan de sector van de elektriciteitsproductie, die vanouds de grootste steenkoolgebruiker in de Europese economie is, met een aandeel van bijna 70% van het totale verbruik. Deze dalende tendens heeft zich in 1999 voortgezet met een totaal volume aan interne leveringen van naar schatting minder dan 250 miljoen ton.

Tabel 2

Totale interne steenkoolleveringen (x 1.000 ton)

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

Bron: Eurostat; jaarstatistieken (1992-1997) en maandstatistieken (1998-1999)

In 1998 en 1999 is de invoer uit derde landen met 150,9 miljoen ton stabiel gebleven ten opzichte van 1997. In tegenstelling tot de prijzen voor olie en gas is de steenkoolprijs in 1999 op de internationale markten vrij stabiel gebleven. Hierbij dient bovendien te worden opgemerkt dat de uit derde landen ingevoerde steenkool in bepaalde sectoren van de markt steeds meer in de plaats komt van steenkool uit de Gemeenschap, en dat niet alleen om economische, maar ook om ecologische redenen (de ingevoerde steenkool is namelijk vaak van betere kwaliteit en bevat ook vaak minder vervuilende stoffen). Tenslotte zijn aan het vervoer van steenkool over zee weinig milieuproblemen verbonden. In tegenstelling tot olietankers veroorzaken kolenschepen in geval van schipbreuk of een aanvaring geen grootschalige verontreiniging en zijn zij minder brandgevaarlijk.

Tabel 3

Invoer van steenkool uit derde landen (x 1.000 ton)

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

Bron: Eurostat; jaarstatistieken (1992-1997) en maandstatistieken (1998-1999);

3. Situatie van de kolenbekkens van de Europese Unie

3.1. Duitsland

In Duitsland, dat nu de belangrijkste steenkoolproducent van de Europese Unie is, is de kolenindustrie hoofdzakelijk geconcentreerd in twee kolenbekkens, namelijk die van de Roer en de Saar. De productie vindt plaats in 16 mijnen, waarin bijna 67 000 personen werkzaam zijn, waarvan 37 000 ondergronds.

Op 13 maart 1997 werd er tussen de Duitse regering, de Länder Nordrhein-Westfalen en Saarland, de vakbonden en de steenkoolproducenten een akkoord gesloten over de toekomst van de Duitse kolenindustrie. Daarin is bepaald dat de jaarlijkse steun, momenteel meer dan 9,4 miljard DM, geleidelijk zal worden teruggebracht tot 5,5 miljard DM in 2005. Het aandeel van de federale overheid zal worden verminderd van 7,7 miljard DM in 1998 tot 3,8 miljard in 2005. Het aandeel ten laste van Nordrhein-Westfalen zal toenemen van 860 miljoen tot 1 miljard DM. De bijdrage van Saarland zal zoals voorheen door de Bondsregering worden bekostigd. Het door de ondernemingen aangekondigde plan voorziet in een verlaging van de productie met circa 20% tot 2002 en een vermindering van het aantal werknemers tot in totaal 56.000. Vervolgens zal de productie worden teruggebracht tot 25 miljoen ton in 2005 en op dat moment zullen nog slechts 10 mijnen in bedrijf zijn. In 2000 moet de productie al dalen tot 35 miljoen ton. Vóór 2000 worden drie mijnen volledig buiten bedrijf gesteld en bovendien zullen vier mijnen worden gegroepeerd in twee productie-eenheden. Door deze herstructureringen moeten de productiekosten, uitgedrukt in prijzen van 1992, dalen tot 229 DM per tse (ton steenkool equivalent) in 2000, tegen 288 DM/tse in 1992 en ongeveer 270 DM/tse in 1997; dit bedrag ligt nog ver boven de op de internationale markten gehanteerde prijs, namelijk circa 60 DM/tse.

Verder is de in hetzelfde akkoord overeengekomen samenvoeging van de drie Duitse steenkoolproducenten (Ruhrkohle AG, Saarbergwerke AG, Preussag Anthrazit GmbH) tot één onderneming, Deutsche Steinkohle AG (DSK), door de Commissie goedgekeurd op 29 juli 1998. De desbetreffende beschikking, die krachtens artikel 66 van het EGKS-Verdrag is vastgesteld, heeft alleen betrekking op de effecten van de fusie, en dus niet op staatssteunkwesties die het gevolg kunnen zijn van deze operatie. Het nieuwe bedrijf krijgt het beheer over de totale Duitse steenkoolproductie. De fusie behelsde overigens niet alleen de steenkoolwinning van genoemde ondernemingen, maar ook belangrijke niet aan steenkool gerelateerde activiteiten.

3.2. Spanje

In Spanje is de steenkoolwinning verspreid over diverse bekkens: Asturias (centraal en westelijk bekken), León (Bierzo-Villablino, Sabero en het noorden), Palencia (Guardo en Barruelo), Catalonië (Pirenaica), Teruel (Teruel-Mequinenza) en Zuid-Spanje (Puertallano en Peñaroya). Opgemerkt zij dat de Spaanse steenkoolbekkens klein en geografisch geïsoleerd zijn en dat deze gebieden sterk afhankelijk zijn van de mijnbouw. Dit is direct van invloed op de mogelijkheden voor omschakeling en herindustrialisering en daardoor ook op de werkgelegenheid. De productie is verspreid over een tachtigtal voor het merendeel particuliere ondernemingen: na de recente privatisering van Endesa, is de enige uitzondering nog Hunosa, die onlangs de maatschappij Minas de Figaredo heeft overgenomen. Het personeelsbestand telt ongeveer 17.000 personen. Er zijn slechts vier ondernemingen die per jaar meer dan een miljoen ton produceren, en slechts 12 met een jaarlijkse productie van meer dan 200.000 ton. Op 31 maart 1998 heeft Spanje het tweede deel van zijn plan voor modernisering, rationalisering en herstructurering van de steenkoolindustrie gepresenteerd, dat betrekking heeft op de periode 1998-2002; dit plan voorziet in een jaarlijkse vermindering van de productie, die in 2002 nog maar 14,5 miljoen ton mag bedragen, en vermeldt enkele mijnen waar deze vermindering moet worden gerealiseerd. Tenslotte voorziet het, overeenkomstig de richtsnoeren van Beschikking nr. 3632/93/EGKS, in een bijkomende geleidelijke verlaging van de steun voor de lopende productie met 4% per jaar voor ondergrondse mijnen en 6% voor mijnen in dagbouw. In de loop van 1998 en 1999 is de maatschappij UMINSA opgericht, waarbinnen 17 voorheen onafhankelijke mijnen in de regio's León en Palencia zijn gegroepeerd. Met een productie van 1,6 miljoen ton neemt UMINSA een vooraanstaande plaats onder de nationale producenten in.

3.3. Frankrijk

In Frankrijk is de steenkoolwinning nu geconcentreerd in de bekkens van Lotharingen, met twee ondergrondse mijnen in bedrijf, en Midden- en Zuid-Frankrijk, met vijf mijnen (waarvan één ondergronds). In totaal zijn daarbij 9 164 personen werkzaam, van wie minder dan de helft ondergronds. De enige exploitatiemaatschappij, Charbonnages de France, is een overheidsbedrijf. Door de inkrimping van de productiecapaciteit, waarmee jaren geleden al een begin is gemaakt, hoofdzakelijk vanwege de ongunstige geologische omstandigheden, zijn tussen 1986 en 1999 meer dan 22 000 banen verloren gegaan. In het kader van het Pacte Charbonnier National (het nationale kolenpact), dat de sociale partners in 1995 zijn overeengekomen, zal deze ontwikkeling zich de komende jaren voortzetten, totdat de steenkoolwinning in Frankrijk tegen het jaar 2005 definitief zal zijn stopgezet. Vanwege de ernst van de sociale en regionale problemen zal de Franse regering zich niet kunnen houden aan het in Beschikking nr. 3632/93/EGKS vastgestelde jaar 2002 als jaar waarin deze beschikking haar geldigheid verliest. Het belangrijkste is echter dat de Franse autoriteiten de consequenties hebben getrokken uit het geheel ontbreken van enig perspectief voor de Franse steenkoolindustrie om op middellange of lange termijn nog concurrerend te worden en dat zij daarom resoluut hebben gekozen voor vermindering van activiteiten en geplande sluitingen.

3.4. Verenigd Koninkrijk

Jarenlang was het Verenigd Koninkrijk de grootste steenkoolproducent in de Europese Unie. Deze sector is grondig geherstructureerd, met name naar aanleiding van de privatisering van British Coal Corporation in 1994, waardoor het aantal grote mijnen in bedrijf is teruggelopen van 241 in 1976 tot 17 op dit moment. Daarbij komt nog een vijftigtal kleine mijnen (met minder dan 100 werknemers) en een verschillend aantal plaatsen waar dagbouw plaatsvindt. In dezelfde periode is het aantal werknemers gedaald van ruim 300 000 naar circa 12 000 en is de productie afgenomen van 125 miljoen ton tot ongeveer 36 miljoen ton.

Na de voltooiing van de privatisering van British Coal op 31 december 1994 bestaat de kolenindustrie in het Verenigd Koninkrijk uitsluitend uit particuliere ondernemingen. De grootste daarvan is RJB Mining, met in totaal 13 mijnen, terwijl Hatfield Coal Company, Goire Tower Anthracite Company, Scottish Coal en Blenkinsopp Collieries elk één mijn exploiteren. Celtic Energy houdt zich op een aantal plaatsen bezig met dagbouw. De Ellington-mijn, een van de belangrijkste van het land, zou eventueel op korte termijn worden gesloten. Door bundeling van activiteiten in de productiefste mijnen en dankzij grote inspanningen gedurende lange tijd om de rentabiliteit van de ondernemingen te verbeteren, zijn de productiekosten van deze ondernemingen, waarvan er geen enkele staatssteun ontvangt, slechts iets hoger dan de gangbare productiekosten op de mondiale markt. In 1998 verliepen de in 1993 gesloten meerjarige contracten voor levering aan elektriciteitsbedrijven; van deze contracten, die voorzagen in een van tevoren vastgestelde prijs (die geleidelijk lager werd, maar nog altijd boven die van de internationale markt lag), heeft de Britse steenkoolproductie enorm veel profijt gehad. Na langdurige besprekingen hebben de belangrijkste elektriciteitsproducenten nieuwe contracten afgesloten waarbij hetzij lagere hoeveelheden zijn afgesproken, hetzij een kortere looptijd is vastgesteld. Momenteel hebben de nationale ondernemingen ondanks een sterke verbetering van de productiviteit te kampen met concurrentie van geïmporteerde steenkool en vooral van gas. Het eerstgenoemde product is behalve door zijn concurrerende prijs ook in het voordeel door zijn vaak lager zwavelgehalte, waardoor de elektriciteitsbedrijven gemakkelijker aan de stringente emissiebeperkingen kunnen voldoen. Het tweede - gas - produceert niet alleen een minder vervuilende uitstoot, maar kan ook, door toepassing van de nieuwe techniek van stoom/gas-turbines (STEG's), bij de omzetting van thermische energie in elektriciteit een rendement halen van meer dan 50%, zodat gas economisch veel voordeliger is geworden. De minister van handel en industrie (Secretary of State for Trade and Industry) heeft in 1998 een rapport inzake het energiebeleid van het Verenigd Koninkrijk aan het parlement aangeboden, waarin hij aangeeft het aantal bouwvergunningen voor nieuwe gasgestookte centrales te willen beperken en ernaar te streven een groot aantal kolengestookte centrales te handhaven, zodat het land over een voldoende gediversifieerd aanbod aan energiebronnen blijft beschikken. In april 1999 heeft de minister van energie, John Battle, aangekondigd dat 12 miljoen pond zal worden toegekend, gespreid over drie jaar, voor de financiering van onderzoek naar schone steenkoolverbranding.

3.5. Andere

In 1992 stopte de steenkoolproductie in België en in 1994 gebeurde dat ook in Portugal. Geen enkel ander land van de Europese Unie heeft verder nog een noemenswaardige steenkoolproductie.

4. Omschrijving van de steunmaatregelen ten behoeve van de steenkoolindustrie

Dit verslag heeft betrekking op de in artikel 1 van Beschikking nr. 3632/93/EGKS omschreven maatregelen, namelijk:

- elke directe of indirecte maatregel of bemoeienis van overheidswege die met de productie, het in de handel brengen en de handel met het buitenland verband houdt, en die, al komt hij niet ten laste van de overheidsbegroting, de ondernemingen in de kolenindustrie door verlichting van de lasten die deze normaal zouden moeten dragen, een economisch voordeel verschaft;

- de bestemming van de heffingen die van overheidswege zijn opgelegd en die direct of indirect de kolenindustrie ten goede komen, waarbij het geen verschil maakt of de steun wordt verleend door de Staat dan wel door overheids- of particuliere lichamen die van staatswege met het beheer ervan zijn belast;

- steunelementen in de financieringsmaatregelen van de lidstaten met betrekking tot de kolenmijnondernemingen, voorzover het niet gaat om verstrekking van risicodragend kapitaal aan een vennootschap volgens in de markteconomie normaal geldende praktijken.

In dit verslag wordt de indeling van soorten steun aangehouden zoals die is vastgelegd in de artikelen 3, 4, 5, 6 en 7 van Beschikking nr. 3632/93/EGKS, namelijk: steun voor de bedrijfsvoering, steun voor buitenbedrijfstelling, steun ter dekking van buitengewone lasten, steun voor onderzoek en ontwikkeling en steun voor milieubescherming.

Met betrekking tot alle door de lidstaten voorgestelde steunmaatregelen die de Commissie in overeenstemming met artikel 9 van Beschikking nr. 3632/93/EGKS heeft goedgekeurd, is zij eerst nagegaan of de desbetreffende lidstaten alle verplicht mee te delen gegevens inderdaad hadden verschaft, op basis waarvan zij vervolgens heeft gecontroleerd op overeenstemming met de bij artikel 2 van genoemde beschikking vastgestelde algemene doelstellingen en criteria, alsmede op naleving van de specifieke bepalingen, te weten:

- voor de steun die is verleend uit hoofde van artikel 3 van voornoemde beschikking: de steun overschrijdt niet het verschil tussen de productiekosten en de prijs die geldt op de internationale markt; het is verboden kolen in de handel te brengen waarvan de prijzen lager liggen dan de prijzen voor kolen van soortgelijke kwaliteit uit derde landen; de steunmaatregelen mogen niet leiden tot concurrentievervalsing tussen de afnemers van steenkool; de daadwerkelijk uitgekeerde steun wordt jaarlijks geregulariseerd;

- voor de steun die is verleend uit hoofde van artikel 4 van voornoemde beschikking: er moet een sluitingsplan worden voorgelegd en ook daadwerkelijk worden uitgevoerd;

- voor de steun die is verleend uit hoofde van artikel 5 van voornoemde beschikking: het steunbedrag mag de kosten die het geacht wordt te dekken, niet overschrijden; de kosten zijn alleen die welke zijn omschreven in de bijlage van Beschikking nr. 3632/93/EGKS.

Bij de beoordeling van de steunmaatregelen heeft de Commissie rekening gehouden met de absolute noodzaak om, in overeenstemming met artikel 2, lid 1, tweede streepje, van Beschikking nr. 3632/93/EGKS, in de mate van het mogelijke de sociale en regionale gevolgen van de herstructurering van de mijnbouwactiviteiten te verzachten. Tevens heeft zij gekeken of de steun verenigbaar is met de goede werking van de gemeenschappelijke markt.

De uitsplitsing van het totale bedrag van door de lidstaten toegekende steun over deze verschillende categorieën steun geeft een vrij duidelijk beeld van het steenkoolbeleid van de lidstaten en van de vooruitgang in de processen van modernisering, rationalisering en herstructurering. Tenslotte wijzen wij er nog op dat de eventueel betaalde steunbedragen voor diverse doeleinden, onder andere specifieke sociale uitkeringen die de belanghebbende staten voor hun rekening hebben genomen in het kader van de in artikel 56 van het EGKS-Verdrag bedoelde bijzondere bijdrage, hierin niet begrepen zijn.

Tabel 4

Goedgekeurde steun in 1994-1999

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

Bedragen in miljoen ecu/euro; de staatssteun in nationale valuta is omgerekend naar ecu/euro op basis van de gemiddelde wisselkoers van het referentieboekjaar. De bedragen voor Frankrijk zijn niet inbegrepen in het totaal van 1997, 1998 en 1999.

*: Steun verleend krachtens artikel 3 van Beschikking nr. 3632/93/EGKS.

**: Steun verleend krachtens artikel 4 van Beschikking nr. 3632/93/EGKS.

***: Lasten uit het verleden in de zin van Beschikking nr. 2064/86/EGKS en steun verleend krachtens de artikelen 5, 6 en 7 van Beschikking nr. 3632/93/EGKS.

****: Frankrijk heeft de voor het boekjaar 1997, 1998 en 1999 verleende steun wel aangemeld, maar deze is nog niet goedgekeurd. De Commissie is nog bezig met een onderzoek naar deze steun.

In vergelijking met 1994 is het bedrag aan steun voor de productie per ton gewonnen steenkool enigszins gedaald, althans wat de steun voor de bedrijfsvoering betreft (de gegevens van Frankrijk zijn niet in de berekeningen voor het boekjaar 1997, 1998 en 1999 verwerkt), hetgeen - in ieder geval globaal gezien - in overeenstemming is met het principe van degressie van de steunmaatregelen, zoals vastgelegd in Beschikking nr. 3632/93/EGKS. Door de toename van de steun voor sluitingen valt het totale bedrag echter hoger uit en daardoor is het nettoresultaat minder gunstig. De kans dat de communautaire kolenindustrie ooit zal kunnen concurreren op de internationale markten lijkt steeds minder reëel, alle grote technologische en organisatorische inspanningen van de productiebedrijven om de productiviteit te verhogen ten spijt. Dit resultaat kent twee belangrijke oorzaken. In de eerste plaats raken de gemakkelijk toegankelijke steenkoollagen steeds meer uitgeput, waardoor de delfstof in geologisch steeds moeilijker omstandigheden en op steeds grotere diepte (soms meer dan 1.500 meter onder de grond) moet worden gewonnen. Bovendien heeft de toepassing van strengere regelgeving inzake gezondheid en veiligheid op de werkplek in de mijnen en op milieugebied onvermijdelijk tot een kostenstijging geleid. Als gevolg daarvan heeft in de betrokken jaren de daling van de productiekosten waarop was gerekend zich niet voorgedaan. In de tweede plaats is de steenkoolprijs op de internationale markten de laatste jaren aanzienlijk gedaald. Daarvoor zijn verschillende oorzaken aan te wijzen. Meerdere producerende landen buiten Europa die al opereren op de internationale markten, hanteren nu efficiëntere winningsmethoden, daarbij profiterend van de gunstiger geologische omstandigheden. Andere landen, zoals China, die in het verleden uitsluitend voor hun eigen markt produceerden, zijn begonnen steenkool te exporteren en voeren daarbij bovendien een agressief handelsbeleid. Tenslotte bevinden andere traditionele steenkoolexporteurs zoals met name Indonesië en Zuid-Afrika zich in een conjunctuurfase die wordt gekenmerkt door een min of meer sterke devaluatie van de nationale munt en door een dringende behoefte aan deviezen.

Samenvattend kan worden gesteld dat het verschil tussen de productiekosten van de communautaire kolenindustrie en de steenkoolprijzen op de internationale markten, welk verschil als basis wordt gehanteerd voor het al dan niet verlenen van staatssteun, in de loop der jaren groter is geworden in plaats van kleiner, zoals werd gehoopt.

In de praktijk is een aanzienlijke daling van de kostprijs alleen gerealiseerd in Portugal, waar de steenkoolwinning eind 1994 geheel is gestopt, en in het Verenigd Koninkrijk, dat zijn productie drastisch heeft teruggebracht door slechts de meest rendabele mijnen in bedrijf te houden, maar toch nog een omvangrijke steenkoolwinning overhoudt. Er zij nogmaals gewezen op de positie van Frankrijk, dat van plan is de winningsactiviteiten in 2005 geheel te beëindigen. De progressievere benadering van Duitsland en Spanje, die nog geen definitief besluit hebben genomen, lijkt meer ingegeven door bezorgdheid van sociale aard en de regionale samenhang dan door enig realistisch uitzicht voor hun kolenindustrie op het bereiken van een economisch evenwicht.

De door de verschillende lidstaten verleende steun ziet er meer bepaald als volgt uit.

4.1. Duitsland

De financiële steunmaatregelen van Duitsland ten behoeve van de kolenindustrie uit hoofde van de artikelen 3 en 4 van Beschikking nr. 3632/93/EGKS beperken zich vanaf het boekjaar 1996 tot steun voor de afzet van cokeskolen voor de ijzer- en staalindustrie, steun voor de afzet van stoomkolen voor de elektriciteitsproductie en mijnwerkerspremies (Bergmannsprämie). Zij zijn bedoeld om het verschil te overbruggen tussen de productiekosten en de verkoopprijzen die vrij overeengekomen worden op basis van de voorwaarden die gelden op de wereldmarkten voor steenkool van vergelijkbare kwaliteit uit derde landen. Derhalve moet de productie die is bestemd voor de huishoudens en de industrie, worden verkocht tegen prijzen die de productiekosten dekken. Deze steunmaatregelen zijn door de Commissie goedgekeurd rekening houdend met de sociale en regionale gevolgen van de herstructurering van de steenkoolindustrie. Het werkloosheidspercentage is in de betrokken gebieden namelijk aanzienlijk hoger dan in de rest van het land; deze gebieden komen bovendien grotendeels in aanmerking voor steun uit de structuurfondsen, op grond van de prioriteiten van doelstelling 2. Deze steun wordt, in tegenstelling tot wat het geval was bij het oude heffingensysteem, voortaan opgenomen in de begroting van de federale overheid, waarmee wordt voldaan aan het bepaalde in artikel 2, lid 2, van Beschikking nr. 3632/93/EGKS.

4.1.1. Boekjaar 1998

In 1998 bedroeg de door de Commissie goedgekeurde steun aan de steenkoolindustrie (krachtens de artikelen 3, 4 en 5 van Beschikking nr. 3632/93/EGKS) 9 427 miljoen DM (5.331,2 miljoen ecu), welk bedrag als volgt is verdeeld:

- (a) 5.171 miljoen DM steun voor de bedrijfsvoering, in het kader van artikel 3 van bovengenoemde beschikking;

- (b) 3.164 miljoen DM steun voor buitenbedrijfstelling, in het kader van artikel 4 van bovengenoemde beschikking;

- (c) 81 miljoen DM steun ten behoeve van een regeling voor het behoud van het ondergrondse mijnpersoneel (Bergmannsprämie), in het kader van artikel 3 van bovengenoemde beschikking;

- (d) 161 miljoen DM steun krachtens artikel 5 van de beschikking ter dekking van de buitengewone kosten voor het wegpompen en zuiveren van insijpelend water dat afkomstig is van niet-geëxploiteerde mijnen, ten gunste van de ondernemingen RAG AG, Saarbergwerke AG, Preussag Anthrazit GmbH en Sophia Jacoba GmbH;

- (e) 850 miljoen DM steun ter dekking van buitengewone lasten, in het kader van artikel 5 van bovengenoemde beschikking, ten gunste van de ondernemingen Ruhrkohle RAG, Saarbergwerke AG en Sophia Jacoba GmbH, met welk bedrag deze ondernemingen de kosten kunnen betalen die voortvloeien of zijn voortgevloeid uit de herstructurering van de steenkoolindustrie en die geen verband houden met de lopende productie.

Het onder a) vermelde steunbedrag van 5 171 miljoen DM is, wat RAG AG betreft, uitgekeerd ten gunste van de mijnen Friedrich Heinrich/Rheinland, Niederberg, Walsum, Lohberg/Osterfeld, Prosper/Haniel, Westerholt, Auguste Victoria, Blumenthal/Haard en Heinrich Robert. In het geval van Saarbergwerke AG is de steun bestemd voor de mijnen Ensdorf en Warndt/Luisenthal; bij Preussag Anthrazit GmbH voor de winningslocatie Ibbenbüren.

De onder b) genoemde steun ten bedrage van 3 164 miljoen DM voor buitenbedrijfstelling is, voor wat de onderneming RAG AG betreft, uitgekeerd voor de mijnen Ewald/Hugo, Westfalen, Fürst Leopold/Wulfen en Haus Aden/Monopol. Voor wat de onderneming Saarbergwerke AG betreft, is de steunmaatregel bestemd voor de mijn Göttelborn/Reden. Deze steun wordt verleend in het kader van een programma van gehele of gedeeltelijke sluiting van bovengenoemde mijnen, zoals voorzien in het akkoord van 13 maart 1997.

De steun van 81 miljoen DM, zoals genoemd onder c), is bestemd voor de financiering van de premies voor de mijnwerkers in de Duitse kolenindustrie (Bergmannsprämie); zij bedraagt 10 DM per ondergrondse arbeidsplaats en vormt een stimulerende maatregel om gekwalificeerd personeel aan te moedigen ondergronds te werken en bij te dragen aan de rationalisering van de productie. Deze steun dekt indirect ook een gedeelte van het verschil tussen de productiekosten en de verwachte inkomsten. Er is derhalve sprake van steun die moet worden onderzocht in het licht van artikel 3 van Beschikking nr. 3632/93/EGKS.

De steun van 161 miljoen DM ter dekking van buitengewone lasten ten gunste van de ondernemingen RAG AG, Saarbergwerke AG en Preussag Anthrazit GmbH, zoals genoemd onder d), dient ter dekking van de extra kosten voor de verwijdering van afvalwater van bedrijven die in het kader van de herstructureringsmaatregelen zijn stilgelegd en zich in de omgeving van actieve mijnen bevinden. Aangezien de mijnen die zijn gesloten niet meer beschikken over pompinstallaties of deze op laag vermogen draaien, sijpelt er in de aangrenzende actieve mijnen extra water naar binnen dat niets met de lopende productie te maken heeft en bijkomende kosten met zich meebrengt. Deze steun, die is verleend uit hoofde van artikel 5 van Beschikking nr. 3632/93/EGKS, wordt expliciet genoemd onder punt II, letter b), van de bijlage van deze beschikking.

Met de steun ten bedrage van 850 miljoen DM, zoals genoemd onder e), ter dekking van buitengewone lasten ten gunste van de ondernemingen Ruhrkohle AG, Saarbergwerke AG en Sophia Jacoba GmbH, kunnen deze ondernemingen de kosten betalen die voortvloeien of zijn voortgevloeid uit de herstructurering van de steenkoolindustrie en die geen verband houden met de lopende productie (lasten uit het verleden). Deze steun is het resultaat van de besluiten die zijn genomen tijdens de Kohlerunde-onderhandelingen van 11 november 1991 tussen de steenkoolbedrijven, de federale overheid, de regeringen van de Länder Nordrhein-Westfalen en Saarland, de vakbondsorganisaties in de steenkoolsector en de elektriciteitsproducenten. Zij is bestemd ter dekking van de lasten voor de betaling van de sociale uitkeringen die het gevolg zijn van de vroegtijdige pensionering van werknemers, andere uitzonderlijke uitgaven, gratis kolenleveringen aan werknemers die hun baan hebben verloren ingevolge herstructureringen en rationaliseringen, en uitbetaling van pensioenen en schadeloosstellingen buiten het wettelijke systeem aan werknemers die hun baan hebben verloren als gevolg van herstructureringen en rationaliseringen en aan hen die er vóór de herstructureringen recht op hadden. Vanuit technisch en financieel oogpunt is de steun bestemd ter dekking van de bijkomende beveiligingswerken ondergronds die het gevolg zijn van herstructureringen, alsmede van de uitzonderlijke intrinsieke waardeverminderingen die het resultaat zijn van de herstructurering van de industrie. Deze steun, die is verleend uit hoofde van artikel 5 van Beschikking nr. 3632/93/EGKS, wordt expliciet genoemd onder punt II, letter a), b), c), d), f) en k), van de bijlage van deze beschikking.

Het herstructureringsplan voor de periode 1998-2002 is in overeenstemming met artikel 8 van Beschikking nr. 3632/93/EGKS door de Commissie onderzocht in verband met de goedkeuring van de steun die is verleend in 1998.

4.1.2. Boekjaar 1999

In 1999 bedroeg de door de Commissie goedgekeurde steun aan de steenkoolindustrie (krachtens de artikelen 3, 4 en 5 van Beschikking nr. 3632/93/EGKS) 9 193,3 miljoen DM (4 700,5 miljoen ecu), welk bedrag als volgt is verdeeld:

- (a) 5.141 miljoen DM steun voor de bedrijfsvoering, in het kader van artikel 3 van bovengenoemde beschikking;

- (b) 3.220 miljoen DM steun voor buitenbedrijfstelling, in het kader van artikel 4 van bovengenoemde beschikking;

- (c) 73 miljoen DM steun ten behoeve van een regeling voor het behoud van het ondergrondse mijnpersoneel (Bergmannsprämie), in het kader van artikel 3 van bovengenoemde beschikking;

- (d) 11,3 miljoen DM steun krachtens artikel 5 van de beschikking ter dekking van buitengewone kosten ten gunste van de onderneming RAG Aktiengesellschaft;

- (e) 748 miljoen DM steun ter dekking van buitengewone lasten, in het kader van artikel 5 van bovengenoemde beschikking, ten gunste van de ondernemingen RAG Aktiengesellschaft en Sophia Jacoba GmbH, met welk bedrag deze ondernemingen de kosten kunnen betalen die voortvloeien of zijn voortgevloeid uit de herstructurering van de steenkoolindustrie en die geen verband houden met de lopende productie.

Het onder a) vermelde steunbedrag van 5 141 miljoen DM is uitgekeerd aan de mijnen van de ondernemingen RAG Aktiengesellschaft, Preussag Anthrazit GmbH [4], Dr. Arnold Schäfer GmbH en Merchweiler GmbH. Wat RAG Aktiengesellschaft betreft, is de steun vooral bestemd voor de mijnen Friedrich Heinrich/Rheinland, Niederberg, Walsum, Lohberg/Osterfeld, Prosper/Haniel, Westerholt, Auguste Victoria, Blumenthal/Haard en Heinrich Robert, alsook voor de mijnen Ensdorf en Warndt/Luisenthal die sinds 1 januari 1998 eigendom zijn van RAG Aktiengesellschaft. In het geval van Preussag Anthrazit GmbH is de steun bestemd voor de winningslocatie Ibbenbüren

[4] Hoewel Preussag Anthrazit GmbH op 1 januari is opgegaan in RAG AG, wordt deze mijn nog als een apart bedrijf beheerd.

Het onder b) vermelde steunbedrag van 3 220 miljoen DM voor buitenbedrijfstelling is, wat de onderneming RAG Aktiengesellschaf betreft, bestemd voor de mijnen Fürst Leopold/Wulfen, Ewald/Hugo, Haus Aden/Monopol en Westfalen, alsook voor de mijn Göttelborn/Reden, die sinds 1 januari 1998 eigendom is van RAG Aktiengesellschaft. Overeenkomstig artikel 4 van Beschikking nr. 3632/93/EGKS zullen de winningslocaties Göttelborn/Reden, Westfalen en Ewald/Hugo volledig buiten bedrijf worden gesteld vóór de datum waarop de geldigheidsduur van de beschikking afloopt, namelijk 23 juli 2002. Met name zal de vestiging Ewald/Hugo haar deuren sluiten op 30 april 2000 in plaats van in juli 2002 zoals oorspronkelijk was gepland, in verband met het opgelegde maximum voor de steun alsook met de abrupte daling van de steenkoolprijzen op de wereldmarkt.

De steun van 73 miljoen DM, zoals genoemd onder c), is bestemd voor de financiering van de premies voor de mijnwerkers in de Duitse kolenindustrie (Bergmannsprämie); zij bedraagt 10 DM per ondergrondse arbeidsplaats en vormt een stimulerende maatregel om gekwalificeerd personeel aan te moedigen ondergronds te werken en bij te dragen aan de rationalisering van de productie. Deze steun dekt indirect ook een gedeelte van het verschil tussen de productiekosten en de verwachte inkomsten. Er is derhalve sprake van steun die moet worden onderzocht in het licht van artikel 3 van Beschikking nr. 3632/93/EGKS.

De steun van 11,3 miljoen DM ter dekking van buitengewone lasten ten gunste van de onderneming RAG Aktiengesellschaft, zoals genoemd onder d), dient ter dekking van de extra kosten voor de verwijdering van afvalwater van bedrijven die in het kader van de herstructureringsmaatregelen zijn stilgelegd en zich in de omgeving van actieve mijnen bevinden, zoals in detail is beschreven in het desbetreffende gedeelte van het verslag over 1998, punt d).

Met de steun ten bedrage van 748 miljoen DM, zoals genoemd onder e), ter dekking van buitengewone lasten ten gunste van de ondernemingen RAG Aktiengesellschaft en Sophia Jacoba GmbH, kunnen deze ondernemingen de kosten betalen die voortvloeien of zijn voortgevloeid uit de herstructurering van de steenkoolindustrie en die geen verband houden met de lopende productie (lasten uit het verleden). Een deel van deze steun, namelijk 609 miljoen DM, is het resultaat van de besluiten die zijn genomen tijdens de Kohlerunde-onderhandelingen van 11 november 1991 tussen de steenkoolbedrijven, de elektriciteitsproducenten, de federale overheid, de regeringen van de Länder Nordrhein-Westfalen en Saarland en de vakbondsorganisaties in de steenkoolsector. Het restant, namelijk 139 miljoen DM, houdt verband met de nieuwe sluitingen waartoe op 13 maart 1997 is besloten. Deze steun is bedoeld om de kosten te dekken die in detail zijn beschreven in het desbetreffende gedeelte van het verslag over 1998, punt e).

4.2. Spanje

4.2.1. Boekjaar 1998

In 1998 bedroeg de door de Commissie goedgekeurde steun aan de steenkoolindustrie (krachtens de artikelen 3, 4 en 5 van Beschikking nr. 3632/93/EGKS) in totaal 193 817 miljoen PTA (1 159,3 miljoen ecu). De belangrijkste posten daarvan zijn:

- (a) 59.443 miljoen PTA steun voor de bedrijfsvoering, krachtens artikel 3 van bovengenoemde beschikking;

- (b) 67.412 miljoen PTA steun voor buitenbedrijfstelling, krachtens artikel 4 van bovengenoemde beschikking;

- (c) 54.967 miljoen PTA steun, krachtens artikel 5 van bovengenoemde beschikking, ter dekking van uitzonderlijke sociale steunmaatregelen voor werknemers die hun baan hebben verloren als gevolg van de maatregelen tot modernisering, rationalisering, herstructurering en buitenbedrijfstelling voor de Spaanse kolenindustrie;

- (d) 11.995 miljoen PTA steun, krachtens artikel 5 van bovengenoemde beschikking, ter dekking van de kosten op technisch gebied die samenhangen met de sluiting van winningsplaatsen als gevolg van de maatregelen tot modernisering, rationalisering, herstructurering en buitenbedrijfstelling voor de Spaanse kolenindustrie.

De steun voor de bedrijfsvoering van 59 443 miljoen PTA, zoals genoemd onder a), is bestemd ter dekking van de exploitatieverliezen van 73 steenkoolondernemingen met een gezamenlijke productie van 14,5 miljoen ton in 1998. Spanje heeft de productiekosten van die ondernemingen voor 1997 meegedeeld om de ontwikkeling van deze kosten tussen 1994 en 1997 duidelijk te maken. De steun die wordt verleend ter dekking van de productiekosten van ondernemingen of productie-eenheden en ook de krachtens artikel 3, artikel 4 of beide toegekende steun zijn bedoeld om het verschil tussen de productiekosten en de verkoopprijzen die vrij tussen de partijen worden overeengekomen op basis van de op de wereldmarkt geldende voorwaarden, geheel of gedeeltelijk te overbruggen.

De steun voor buitenbedrijfstelling van 67 412 miljoen PTA, zoals genoemd onder b), is bestemd ter dekking van de exploitatieverliezen van de ondernemingen Hunosa en Minas de Figaredo tot een bedrag van 61 054 miljoen PTA, Mina de la Camocha SA tot een bedrag van 5 361 miljoen PTA en Endesa, alleen voor de ondergrondse mijnen, tot een bedrag van 997 miljoen PTA. De betrokken ondernemingen produceren samen 3 miljoen ton.

De steun van 54.967 miljoen PTA, zoals genoemd onder c), is bestemd ter dekking van de schadeloosstellingen van de werknemers van de Spaanse steenkoolondernemingen die met vervroegd pensioen moesten gaan of zijn ontslagen als gevolg van de uitvoering van het plan tot modernisering, rationalisering, herstructurering en buitenbedrijfstelling voor de Spaanse kolenindustrie. Een deel van deze steun, namelijk 44 872 miljoen PTA, is bestemd voor de ondernemingen Hunosa en Minas de Figaredo SA en is bedoeld om de kosten te dekken die verbonden zijn aan de vervroegde uittreding van werknemers die vóór 31 december 1998 met werken gestopt zijn. Het saldo, namelijk 10 095 miljoen PTA, dient ter dekking van de schadeloosstellingen die verschuldigd zijn aan werknemers van andere ondernemingen die afvloeien in het kader van moderniserings-, rationaliserings-, herstructurerings- en buitenbedrijfstellingsmaatregelen.

De steun ten bedrage van 11.995 miljoen PTA, zoals genoemd onder d), is bestemd ter gedeeltelijke dekking van de waardevermindering van de vaste activa van de steenkoolondernemingen die moesten overgaan tot totale of gedeeltelijke sluiting, alsmede van de overige buitengewone uitgaven die samenhangen met de geleidelijke sluitingen die in samenhang zijn met de herstructurering van de steenkolenindustrie. Een deel van deze steun, namelijk 1 670 miljoen PTA, wordt toegekend aan de ondernemingen Hunosa en Minas de Figaredo SA. Het saldo, namelijk 10 325 miljoen PTA, is bestemd voor de overige ondernemingen die herstructureringen of buitenbedrijfstellingen doorvoeren.

4.2.2. Boekjaar 1999

In 1999 bedroeg de door de Commissie goedgekeurde steun aan de steenkoolindustrie (krachtens de artikelen 3, 4 en 5 van Beschikking nr. 3632/93/EGKS) in totaal 178.250 miljoen PTA (1.071,3 miljoen euro). De belangrijkste posten daarvan zijn:

- (a) 54.544 miljoen PTA (327,8 miljoen euro) steun voor de bedrijfsvoering, krachtens artikel 3 van bovengenoemde beschikking;

- (b) 66.486 miljoen PTA (399,6 miljoen euro) steun voor buitenbedrijfstelling, krachtens artikel 4 van bovengenoemde beschikking;

- (c) 44.141 miljoen PTA (265,3 miljoen euro) steun, krachtens artikel 5 van bovengenoemde beschikking, ter dekking van uitzonderlijke sociale steunmaatregelen voor werknemers die hun baan hebben verloren als gevolg van de maatregelen tot modernisering, rationalisering, herstructurering en buitenbedrijfstelling voor de Spaanse kolenindustrie;

- (d) 13.079 miljoen PTA (78,6 miljoen euro) steun, krachtens artikel 5 van bovengenoemde beschikking, ter dekking van de kosten op technisch gebied die samenhangen met de sluiting van winningsplaatsen als gevolg van de maatregelen tot modernisering, rationalisering, herstructurering en buitenbedrijfstelling voor de Spaanse kolenindustrie.

De steun voor de bedrijfsvoering van 54 544 miljoen PTA, zoals genoemd onder a), is bestemd ter dekking van de exploitatieverliezen van 57 steenkoolondernemiongen met een gezamenlijke productie van 13,3 miljoen ton in 1999. Spanje heeft de productiekosten van die ondernemingen voor 1998 meegedeeld om de ontwikkeling van deze kosten tussen 1994 en 1998 duidelijk te maken. De steun die wordt verleend ter dekking van de productiekosten van ondernemingen of productie-eenheden en ook de krachtens artikel 3, artikel 4 of beide toegekende steun zijn bedoeld om het verschil tussen de productiekosten en de verkoopprijzen die vrij tussen de partijen worden overeengekomen op basis van de op de wereldmarkt geldende voorwaarden, geheel of gedeeltelijk te overbruggen.

De steun voor buitenbedrijfstelling van 66 486 miljoen PTA (399,6 miljoen euro), zoals genoemd onder b), is bestemd ter dekking van de exploitatieverliezen van de ondernemingen Hunosa, tot een bedrag van 58 442 miljoen PTA (351,2 miljoen euro), Mina de la Camocha, tot een bedrag van de 5 147 miljoen PTA (30,9 miljoen euro), de ondergrondse mijnen van Endesa, tot een bedrag van 624 miljoen PTA (3,7 miljoen euro), de ondergrondse mijnen van Encasur, tot een bedrag van 533 miljoen PTA (3,2 miljoen euro), Antracitas de Guillon, tot een bedrag van 1 115 miljoen PTA (6,7 miljoen euro), Antracitas de Rengos, tot een bedrag van 271 miljoen PTA (1,6 miljoen euro), en Minas de Escucha, tot een bedrag van 354 miljoen PTA (2,1 miljoen euro). De verwachte gezamenlijke productie van deze ondernemingen voor 1999 bedraagt 3 miljoen ton.

De steun van 44.141 miljoen PTA (265,3 miljoen euro), zoals genoemd onder c), is bestemd ter dekking van de schadeloosstellingen van de werknemers van de Spaanse steenkoolondernemingen die met vervroegd pensioen moesten gaan of zijn ontslagen als gevolg van de uitvoering van het plan tot modernisering, rationalisering, herstructurering en buitenbedrijfstelling voor de Spaanse kolenindustrie. Een deel van deze steun, namelijk 34 046 miljoen PTA (204,6 miljoen euro), is bestemd voor de onderneming Hunosa en is bedoeld om de kosten te dekken die verbonden zijn aan de vervroegde uittreding van de werknemers die vóór 1 januari 1999 met werken gestopt zijn en van de 536 werknemers die in 1999 stoppen. Het saldo, namelijk 10 095 miljoen PTA (60,7 miljoen euro), dient ter dekking van de schadeloosstellingen die verschuldigd zijn aan de ongeveer 1 000 werknemers van andere ondernemingen die in 1999 afvloeien in het kader van moderniserings-, rationaliserings-, herstructurerings- en buitenbedrijfstellingsmaatregelen. Deze financiële maatregelen worden door de processen van modernisering, rationalisering en herstructurering van de Spaanse kolenindustrie noodzakelijk gemaakt en kunnen daarom niet worden beschouwd als maatregelen die verband houden met de lopende productie (lasten uit het verleden).

De steun ten bedrage van 13 079 miljoen PTA (78,6 miljoen euro), zoals genoemd onder d), is bestemd ter gedeeltelijke dekking van de waardevermindering van de vaste activa van de steenkoolondernemingen die moesten overgaan tot totale of gedeeltelijke sluiting, alsmede van de overige buitengewone uitgaven die samenhangen met de geleidelijke sluitingen in het kader van de herstructurering van de kolenindustrie. Een deel van deze steun, namelijk 2 754 miljoen PTA (16,6 miljoen euro), wordt toegekend aan de onderneming Hunosa. Het saldo, namelijk 10 325 miljoen PTA (62 miljoen euro), is bestemd voor de overige ondernemingen die herstructureringen of buitenbedrijfstellingen tot een goed einde brengen.

4.3. Frankrijk

De door Frankrijk voor de boekjaren 1997, 1998 en 1999 ter kennis gebrachte staatssteun ten gunste van de onderneming Charbonnages de France is door de Commissie niet goedgekeurd en is nog steeds in studie. Op 9 juli 1999 heeft de Commissie Frankrijk een aanmaningsbrief toegezonden [5] waarin zij erop wijst dat de betrokken onderneming regelmatig kredieten opneemt op de internationale financiële markten om de exploitatieverliezen te dekken die worden veroorzaakt door zowel de lopende productie als de over eerder afgesloten leningen verschuldigde rente. Voorts constateert de Commissie dat Charbonnages de France, ondanks zijn kritieke financiële situatie, de hoogste rating voor kredietwaardigheid geniet op de internationale financiële markten (triple A van Standard & Poor's, bevestigd door Moody's). De Commissie is van mening dat dit vertrouwen van de kant van de internationale financiële wereld alleen te verklaren is, aangezien formele zekerheden ontbreken, door een stilzwijgende garantie van de Franse overheid voor de door Charbonnages de France opgenomen leningen, hetgeen als niet-aangemelde staatssteun kan gelden.

[5] PB C 280 van 2.10.1999, blz. 3.

4.4. Verenigd Koninkrijk

4.4.1. Boekjaar 1998/1999

Na de voltooiing van de privatisering van de kolenindustrie eind 1994 en de goedkeuring van een nieuw juridisch en administratief kader voor de Britse kolenindustrie (de Coal Industry Act, de wet op de steenkoolindustrie, van 1994) heeft het Verenigd Koninkrijk geen overheidssteun meer verleend die in verband staat met de lopende productie. Derhalve is alle steun die in de betreffende periode is uitgekeerd, goedgekeurd uit hoofde van artikel 5 van Beschikking nr. 3632/93/EGKS, als zijnde steun ter dekking van de buitengewone lasten die voortvloeien uit de herstructurering, rationalisering en modernisering van de kolenindustrie (lasten uit het verleden), zoals bepaald in de bijlage van bovengenoemde beschikking.

In het boekjaar 1998/1999 bedroeg de door de Commissie goedgekeurde steun aan de steenkoolindustrie in totaal 891 miljoen UKL (1 317,3 miljoen ecu). De belangrijkste posten daarvan zijn:

- (a) een betaling van 92 miljoen UKL voor bijdragen aan pensioenregelingen voor werknemers van British Coal Corporation en hun rechthebbenden;

- (b) een betaling van 24 miljoen UKL aan British Coal Corporation of aan het openbaar lichaam dat daarvoor in de plaats komt, ter dekking van uitzonderlijke lasten voor de betaling van sociale uitkeringen aan werknemers die hun baan hebben verloren als gevolg van de herstructurering, rationalisering en modernisering van de kolenindustrie;

- (c) een betaling van 365 miljoen UKL voor de gratis levering van steenkool of rookvrije brandstof of, in bepaalde gevallen, voor een in de plaats daarvan tredende betaling aan voormalige werknemers van British Coal Corporation of hun rechthebbenden;

- (d) een betaling van 177 miljoen UKL voor schadevergoedingen voor arbeidsongevallen en schade aan de gezondheid van voormalige werknemers van British Coal Corporation en hun rechthebbenden;

- (e) een betaling van 15 miljoen UKL ter dekking van de kosten die voortvloeien uit de overige activiteiten van British Coal Corporation.

- (f) een betaling van 218 miljoen UKL ter dekking van lasten die voortvloeien uit milieuschade als gevolg van mijnbouwactiviteiten die plaatsvonden vóór de privatisering;

De steun van 92 miljoen UKL, zoals genoemd onder a), die is bestemd voor bijdragen aan pensioenregelingen en andere pensioenmaatregelen voor de werknemers van British Coal Corporation, is verleend uit hoofde van de verplichtingen die deze onderneming is aangegaan met betrekking tot de pensioenen van circa 600.000 personen voor het deel van hun dienstverband bij deze onderneming. De pensioenrechten van de werknemers van British Coal Corporation die zijn blijven werken in de door de privatisering ontstane nieuwe ondernemingen zijn opgenomen in de nieuwe sectorale pensioenregelingen die integraal door de nieuwe ondernemingen worden gefinancierd.

De steun ten bedrage van 24 miljoen UKL, zoals genoemd onder b), die is bestemd ter dekking van de uitzonderlijke sociale uitgaven die voortvloeien uit de sluiting van mijnen van British Coal Corporation, is toegekend uit hoofde van de verplichting die deze onderneming en de regering van het Verenigd Koninkrijk zijn aangegaan om de werknemers schadeloos te stellen die als gevolg van de herstructurering, rationalisering en modernisering van de Britse kolenindustrie hun baan hebben verloren of naar andere winningslocaties zijn overgeplaatst.

De onder c) genoemde steun ten bedrage van 365 miljoen UKL ter dekking van de kosten voor gratis levering van steenkool of rookvrije brandstof of, in bepaalde gevallen, voor een in de plaats daarvan tredende betaling aan voormalige werknemers van British Coal Corporation of hun rechthebbenden, vloeit voort uit de verplichtingen van deze onderneming die zijn vastgelegd in met de mijnwerkersvakbonden gesloten overeenkomsten. Na de privatisering is de verplichting tot levering van brandstof aan voormalige werknemers van British Coal Corporation die zijn overgeplaatst naar de ondernemingen die na de privatisering overbleven, door deze laatste overgenomen.

De onder d) genoemde steun van 177 miljoen UKL ter dekking van de schadevergoedingen voor arbeidsongevallen en schade aan de gezondheid van de voormalige werknemers van British Coal Corporation komt voort uit de verplichtingen die dit bedrijf op zich heeft genomen op het gebied van schadeloosstelling van werknemers wegens arbeidsongevallen en schade aan de gezondheid voor het deel van hun dienstverband bij deze onderneming vóór de privatisering. Degenen die gebruik kunnen maken van deze financiële maatregelen, zijn werknemers die zijn ontslagen, met pensioen zijn gestuurd of zijn overgeplaatst naar particuliere ondernemingen.

De onder e) genoemde steun van 15 miljoen UKL ter dekking van de kosten die voortvloeien uit de overige activiteiten van British Coal Corporation tussen de datum van de privatisering en de datum van de opheffing daarvan moet dit bedrijf in staat stellen te voldoen aan zijn verplichting bepaalde niet met de lopende productie samenhangende activiteiten af te ronden, zoals het beheer en de verkoop van de activa en passiva van het bedrijf, het beheer van de contractuele huurverplichtingen ten aanzien van eigendommen van British Coal en de afwikkeling van de aansprakelijkheid van British Coal Corporation met betrekking tot tegen het bedrijf ingestelde rechtsvorderingen (alleen wat betreft andere zaken dan schadeloosstelling voor ongevallen of lichamelijk letstel).

De steun ten bedrage van 218 miljoen UKL, zoals genoemd onder f), is verleend aan het openbaar lichaam Coal Authority; hij is bestemd ter dekking van lasten die voortvloeien uit milieuschade als gevolg van ondergrondse productieactiviteiten die plaatsvonden vóór de privatisering van British Coal Corporation. De kosten hebben deels betrekking op schade aan de oppervlakte door het instorten van mijngangen en deels op de sanering van gesloten winningslocaties en mijnen, de verwijdering van methaan en de bemaling en ventilatie van oude mijnen. De verplichtingen die voortvloeien uit de exploitatie van de steenkoolvoorraden of de steenkolenmijnen die zijn overgegaan in handen van de particuliere ondernemingen die British Coal Corporation opvolgen, vallen onder de verantwoordelijkheid van deze ondernemingen, waaraan in de exploitatievergunningen «verantwoordelijkheidsgebieden» zijn toegewezen.

4.4.2. Boekjaar 1999/2000

In het Verenigd Koninkrijk is geen staatssteun aan de kolenindustrie toegekend.

5. Geschillen

Het feit dat er op de communautaire markt naast elkaar ondernemingen zijn die wel en die geen overheidssteun voor de lopende productie ontvangen, leidt er onvermijdelijk toe dat er spanningen ontstaan tussen de verschillende marktdeelnemers, die kunnen uitlopen op geschillen van allerlei aard.

5.1. Klachten

Op 26 augustus 1997 is door vijf Franse ondernemingen [6] waaronder Thion et Cie bij de Commissie een klacht ingediend (ref. 97/4717) tegen het overheidsbedrijf Charbonnages de France.

[6] Thion & Cie, Maison Balland Brugneaux, Société Nouvelle Vinot Postry, Établissements Lekieffre, Charbogard.

In de klacht is sprake van vermoedelijk oneigenlijk gebruik van de staatssteun die Frankrijk jaarlijks toekent aan het overheidsbedrijf Charbonnages de France, met toestemming van de Commissie, in het kader van Beschikking nr. 3632/93/EGKS. Charbonnages de France zou steenkool verkopen tegen een lagere prijs dan de wereldmarktprijs, en zo zou elke concurrentie uitschakelen. Deze prijs zou alleen kunnen worden gehanteerd door ongeoorloofd gebruik van de staatssteun die door Frankrijk wordt verleend om de steenkoolproductie van Charbonnages de France te ondersteunen. Volgens de klagers leidt deze praktijk tot concurrentievervalsing op de Franse markt voor geïmporteerde steenkool die bestemd is voor de industriële sector. De constructie die wordt gebruikt omvat een reeks transacties tussen de maatschappijen van de groep Charbonnages de France, waarvan een nadere beschrijving wordt gegeven in de aanmaningsbrief, waardoor SIDEC, een van de door de groep gecontroleerde ondernemingen in staat zou zijn industriële afnemers te voorzien van warmte die is geproduceerd uit steenkool die door het moederbedrijf tegen een kunstmatig lage prijs is verkocht. Bovendien zou het moederbedrijf Charbonnages de France een deel van de kosten die worden gedragen door de onder zijn controle opererende ondernemingen voor eigen rekening boeken en zo het bedrijfsresultaat van deze ondernemingen ten koste van zichzelf flatteren.

In de daaropvolgende maanden heeft de Commissie contact opgenomen met alle betrokken partijen, namelijk de klagers, Charbonnages de France, de toeziende autoriteit (DIGEC) en de Franse regering, en heeft zij om nadere informatie verzocht om de gegrondheid van de klacht te kunnen toetsen.

De Commissie heeft niet kunnen concluderen dat de klacht duidelijk elke grond miste en heeft derhalve op 20 januari 1999 de Franse regering krachtens artikel 88 van het EGKS-Verdrag een aanmaningsbrief toegezonden [7] met betrekking tot de sinds 1994 uitgekeerde staatssteun, dus zowel de voor de boekjaren 1994, 1995 en 1996 toegekende steun, die op regelmatige wijze door de Commissie is toegestaan [8], als de steun voor de boekjaren 1997 et 1998 waarover de Commissie zich nog niet heeft uitgesproken.

[7] PB C 99 van 10.4.1999, blz. 9.

[8] Beschikking 95/465/EGKS (boekjaar 1994); Beschikking 95/579/EGKS (boekjaar 1995); Beschikking 96/458/EGKS (boekjaar 1996).

Op 16 maart 1998 is bij de Commissie door het Britse bedrijf RJB Mining Plc een klacht ingediend tegen een steunmaatregel van de staat die een integrerend onderdeel is van en ondergeschikt is aan de fusie tussen de Duitse ondernemingen RAG AG, Saarbergwerke AG en Preussag Anthrazit GmbH.

5.2. Beroep

De Britse onderneming RJB Mining Plc heeft bij het Gerecht van eerste aanleg van de Europese Gemeenschappen beroep aangetekend tegen bepaalde beschikkingen van de Commissie. Het gaat om de volgende zaken:

- (1) Zaak T-156/98 betreffende de beschikking van 29 juni 1998 [9] inzake de fusie van de ondernemingen RAG AG, Saarbergwerke AG en Preussag Anthrazit GmbH.

[9] De eiser beweert dat de bij genoemde beschikking toegestane fusie leidt tot de toekenning van ongeoorloofde staatssteun, maar de diensten van de Commissie houden staande dat er geen sprake is van dergelijke steun. Dit geval wordt alleen pro memorie vermeld.

- (2) Zaak T-12/99 tegen Beschikking nr. 99/270/EGKS van 2 december 1998 betreffende de goedkeuring van overheidssteun aan de Duitse kolenindustrie voor 1998.

- (3) Zaak T-63/99 tegen Beschikking nr. 99/299/EGKS van 22 december 1998 betreffende de goedkeuring van overheidssteun aan de Duitse kolenindustrie voor 1999.

- (4) Zaak T-64/99 tegen de stilzwijgende weigering die op grond van artikel 35 van het EGKS-Verdrag wordt toegeschreven aan een gebrek aan initiatief van de kant van de Commissie wat betreft de fusie van de ondernemingen RAG AG, Saarbergwerke AG et Preussag Anthrazit GmbH.

- (5) Zaak T-170/99 tegen Beschikking nr. 99/451/EGKS van 4 mei 1999 betreffende de goedkeuring van overheidssteun aan de Spaanse kolenindustrie voor 1999.

Voorts heeft de Duitse onderneming Vasa Energy GmbH & Co. KG een soortgelijke beroepsprocedure ingeleid als die vermeld in punt 4):

- (6) Zaak T-29/99 tegen de stilzwijgende weigering die op grond van artikel 35 van het EGKS-Verdrag wordt toegeschreven aan een gebrek aan initiatief van de kant van de Commissie wat betreft de fusie van de ondernemingen RAG AG, Saarbergwerke AG et Preussag Anthrazit GmbH [10].

[10] PB C 86 van 27.3.1999, blz. 32.

Dit beroep wordt thans beoordeeld door het Gerecht van eerste aanleg van de Europese Gemeenschappen, samen met de reeds in het vorige verslag vermelde zaken T-110 [11] et T-111.

[11] Op 9 september 1999 heeft het Gerecht van eerste aanleg uitspraak gedaan in het nadeel van RJB Mining Plc over twee rechtsvragen met betrekking tot de intrekking van de beschikking betreffende de goedkeuring van overheidssteun aan de Duitse kolenindustrie voor 1997 (PB C 314 van 30 oktober 1999, blz. 8). RJB Mining Plc heeft beroep aangetekend.

Op 4 februari 2000 is de Duitse regering een aanmaningsbrief toegezonden betreffende de steun die besloten kan zijn geweest in de verkoop voor 1 DM van de steenkool- en andere activiteiten van Saarbergwerke AG en Preussag Anthrazit GmbH

6. Conclusies

Met de steun die reeds verschillende jaren door een aantal lidstaten wordt verleend wordt hoofdzakelijk beoogd de sociale en regionale gevolgen van de herstructurering en inkrimping van de steenkoolindustrie tot een minimum te beperken en te voorkomen dat deze sector op zeer korte termijn volledig verdwijnt. Van haar kant heeft de Commissie er door Beschikking nr. 3632/93/EGKS voor willen zorgen dat de steunverlening zo transparant mogelijk verloopt en dat de afwijkingen van artikel 4, onder c), van het EGKS-Verdrag worden beperkt tot het minimum dat nodig is om de steenkoolindustrie in staat te stellen de nodige structurele aanpassingen in de in verval verkerende steenkoolgebieden tot een goed einde te brengen.

Zoals reeds in het vorige verslag werd opgemerkt, hebben deze steunmaatregelen, die ontwikkeld waren om conjuncturele crises het hoofd te bieden, geen economische oplossing kunnen bieden voor de structurele crisis waardoor de Europese kolensector getroffen is. De in de sfeer van de productiekosten gerealiseerde verbeteringen waren ontoereikend om de concurrentie met de op de wereldmarkt voor steenkool toegepaste prijzen aan te kunnen. Ook in derde landen zijn de productiekosten namelijk gedaald door de invoering van geavanceerde technologieën; bovendien waren de geologische omstandigheden daar al veel gunstiger dan de steeds moeilijker wordende situatie waarmee de Europese producenten te maken hebben. Het concurrentienadeel is dus niet gecompenseerd maar integendeel nog groter geworden. Nu er geen uitzicht is op herstel van een duurzame rentabiliteit van de Europese kolenindustrie, heeft het idee postgevat dat de staatsteun dient te worden beschouwd als steun voor gebieden en sociale groepen met een achterstand, en niet langer als een strategisch instrument voor economische ontwikkeling.

Dit inzicht, dat is ontstaan in een sfeer van verlaging van de overheidsuitgaven, is aanleiding geweest voor een kritische bezinning op de toekomst van het ter zake door de lidstaten gevoerde beleid, met name gezien de hoge kosten daarvan. De sociale en regionale functie van de betrokken steunprogramma's wordt dus onderkend, maar de kosten/batenverhouding daarvan staat in toenemende mate ter discussie. Binnen de moderne theoretische grondslag voor economische overheidssteun ligt het accent thans op andere instrumenten die minder kostbaar zijn en die vooral, althans op middellange termijn, de betrokken sociale groepen een beter ontwikkelingsperspectief bieden. Het eindeloos steunen van een onherroepelijk in verval verkerende industrietak is een beleidskeuze die steeds meer op kritiek stuit, zowel binnen de regeringen als bij het publiek. Bovendien is er steeds meer kritiek op de consequenties voor het milieu van de steun aan de kolenindustrie, met name tegen de achtergrond van de verplichting de uitstoot van broeikasgassen terug te dringen overeenkomstig het protocol van Kyoto.

De verschillende betrokken regeringen hebben besloten de door hen verleende steun zowel qua omvang als in de tijd te beperken, zij het op basis van verschillende tijdschema's en regelingen. Dit proces kan als afgerond worden beschouwd in België en Portugal, nadert zijn voltooiing in Frankrijk, waar de kolenwinning in 2005 definitief zal worden stopgezet, en is volop in ontwikkeling in het Verenigd Koninkrijk, waar de pogingen om tot een situatie te komen waarin met geïmporteerde steenkool kan worden geconcurreerd, worden voortgezet. Zelfs Spanje en Duitsland, die voor een meer geleidelijke benadering hebben gekozen, hebben stringentere herstructureringsplannen ingediend.