COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN 
Brussel, 06.06.1997 
COM(97) 241 def. 
MEDEDELING VAN DE COMMISSIE 
. DE VERSTERKING VAN DE ROL VAN VERENIGINGEN EN 
;: '- mœâmàmm EUROPA 
ai 

INHOUDSOPGAVE 
I Inleiding : • 4^ 
II Reikwijdte H 
III De rol en het belang van 
verenigingen en stichtingen 3 
IV De samenwerking tussen de sector 
en de Europese instellingen 7 
V Problemen en uitdagingen waarmee 
de sector wordt geconfronteerd : 9 
VI Conclusie : 12 
Bijlage I - De enquête 18 
Bijlage II - Overzicht van het juridisch 
en fiscaal kader voor verenigingen en 
stichtingen 30 
Bijlage III - Het juridisch en fiscaal 
kader voor verenigingen en stichtingen 36 
u 
INLEIDING 
DOEL 
i De2e mededeling heeft betieidkiag op 
éem rector vas 4e sociale economie ir. de 
Europeso OèifteenseMp, aanrelijk die van de 
verenigingen eta stichtingen. Deze organisaties 
spelen een belangrijke; rol op bijna elk gtâtàed 
van de sociale activiteit £ij dragen bij #m hùi 
scheppen van ^rkgeiegejïheid> het actieve 
burgerschap en de democratie, bieden een Mm 
aantal diensten aan> spelen een belangrijke rol 
bij $pOïtactâViteiten? verdedigen 4$ belangen 
van de burger bij diverse ov^heid&ïttstanties» 
zijn heel actief op het gebied van de 
bevoréerrag en verdedi^ng van de rechten van 
de mens en leveren een essentiële bijdrage tot 
bet ontwïkkein^beleid* 
14 fo de loop 4er jaren hebbon zij een 
.steeds grotere bijdrage geleverd tm de 
•mtw&Mlmg vM Europa» Iseigeem mo^ worden 
isaïigemoedïgd m versterkt * ^ . 
i£ Cezien het belang van deze $eeto^hee& 
de Europese Commise een uigebreide 
enquête gehouden om een betere tanis te 
Is&jgen van de sector en na te gaan welke 
problemen moeten worden aangepakt De 
le^aitaten van deze en<p$te wotden gegeven In 
»L" - < 
13 Het doel van dit document is het 
groeiende belang van de sector binnen de 
Europese Unie te illustreren, aan te tonen met 
welke problemen en uitdagingen deze 
organisaties worden geconfronteerd en een 
dialoog op gang te brengen op grond van een 
aantal ideeën teneinde him ontwikkeling op 
Europees en nationaal niveau te bevorderen, 
hen beter in staat te stellen om in de 
toekomstige behoeften te voorzien en hun 
bijdrage tot de Europese integratie maximaal te 
versterken. 
1,4 DU document stelt een aantal 
maatregelen voor ditt op nationaal ntveara 
kunnen worden genomen, msar is geenszins 
bedoeld cm de lidst&ten specifieke oplossingen 
of acties op te dringen. Het îs mx de Hdstöten 
zelf om d« ve-rscfüflende problemen tsaar eigen 
goeddunken aan te pakken, Overee/akcmstig hét subsidiariteits* en het evenredigheidsbeginsel 
zijn er echter enkele doelstellingen die op 
communautair niveau kunnen worden 
nagestreefd, Beae tdee&t worden in de 
^CoactasiV* toegelicht 
II REIKWIJDTE 
Verenigingen 
1 Van de drie sectoren * coöperaties, 
onderlinge maatschappijen en verenigingen -
die samen de-sociale économie vormen, is het 
verenigmgswezen veruit het moeilijkst af te 
bakenen ofte omschrijven* 
2.1 In hun meest elementaire vorm zijn 
verenigingen groepen mensen die voor een 
bepaald doel zijn samengekomen, 
2.2 Aan de ene kant van het spectrum vloeit 
de wereld van verenigingen onmerkbaar over in 
het weefsel van het maatschappelijke, gezins-
en gemeenschapsleven van alledag, aan de 
andere kant vindt men grootschalige 
instellingen van enorm nationaal en zelfs 
internationaal belang, zoals universiteiten, 
ziekenhuizen, onderzoek- en culturele 
instellingen, waarvan veel mensen (ten 
onrechte) denken dat het gewone "openbare" 
lichamen zijn. Andere verenigingen hebben 
daarentegen een personeelsbestand van 
honderden medewerkers, duizenden vrijwil­
ligers en een omzet van vele miljoenen ecu. 
Talrijke verenigingen werken op conventionele 
terreinen, zoals maatschappelijk werk, nauw 
samen met de overheid, andere handhaven een 
sterke traditie van volledige zelfstandigheid en 
zetten zich in voor radicale maatschappelijke 
programma's of "alternatieve" levenswijzen. 
2.3 Er bestaat echter enige 
overeenstemming over het feit dat verenigingen 
in uiteenlopende mate de volgende kenmerken 
gemeen hebben: 
(a) 3$ onderscheiden zich van informele of 
ad hoc samengestelde, buter maatschappelijke 
groeperingen doordat zij in enige maté, hoe 
rudimentair dan ook* een formeel of 
institutioneel bestaan leiden. 
1 lo 
(b) zij keren geen winst uit, met andere 
woorden zij hebben andere doelstellingen dan 
het behalen van winst voor hun bestuur of 
leden. 
(c) zij zijn onafhankelijk van met name de 
regering en andere overheidsinstanties, met 
andere woorden zij zijn vrij om zichzelf sonder 
overheidsbemoeienis en volgens hun eigen 
regels en procedures te besturen. 
(d) zij moeten worden bestuurd op 
"belangeloze" wijze. Dit is een niet zeer 
gelukkig gekozen term die niet alleen moet 
aangeven dat verenigingen zelf niet naar winst 
mogen streven, maar ook dat bestuurders van 
verenigingen hun functie niet uit persoonlijk 
winstbejag mogen uitoefenen. 
(e) zij moeten in enige mate actief zijn in 
het openbare leven en hun activiteiten moeten, 
althans gedeeltelijk* gericht zijn op het 
bijdragen aan liet algemeen welzijn. 
2.4 De mate waarin sommige verenigingen 
aan de bovengenoemde vijf kenmerken 
voldoen, loopt sterk uiteen. Het kan 
bijvoorbeeld verre van gemakkelijk zijn om uit 
te maken of een vereniging inderdaad 
zelfstandig is en ook het begrip "algemeen 
welzijn" is ongetwijfeld controversieel. De 
definitie biedt niettemin een zeker houvast op 
een ingewikkeld gebied. 
2.5 Dit document heeft betrekking op alle 
organisaties die min of meer de 
bovengenoemde vijf kenmerken gemeen 
hebben. Drie zeer specifieke soorten 
organisaties zijn om duidelijke redenen echter 
bewust buiten beschouwing gelaten. Het gaat 
om politieke partijen (die wel een vereniging 
kunnen zijn, maar duidelijk een apart geval 
vormen), religieuze congregaties (in de strikte 
betekenis, met inbegrip van organisaties met 
een religieuze achtergrond die zich bezighouden 
met werk van algemeen belang) en vakbonden 
en werkgeversorganisaties. Stichtingen 
3 Evenals verenigingen ontplooien ook 
stichtingen een ruime hoeveelheid activiteiten. 
In sommige landen is de stichting vaak het 
middel bij uitstek om doelstellingen na te 
streven die niet te onderscheiden zijn van 
doelstellingen die in andere landen veelal door 
verenigingen worden nagestreefd. Uit juridisch 
oogpunt vormen stichtingen echter een meer 
homogene groep dan verenigingen: het enige 
belangrijke verschil is dat sommige stichtingen 
vooral voor particuliere belangen en andere 
vooral voor openbare belangen opkomen. Het 
zijn de stichtingen die meer bepaald een doel 
van algemeen belang nastreven (ook al blijven 
ze particuliere organisaties) die in deze 
mededeling centraal staan. 
3.1 Ten behoeve van dit onderzoek zijn 
stichtingen dus organisaties met eigen 
inkomsten die zij naar eigen goeddunken 
besteden aan projecten of activiteiten die het 
algemeen welzijn ten goede komen. Ze zijn 
volkomen onafhankelijk van de regering of 
andere overheidsinstanties en worden geleid 
door onafhankelijke besturen of beheerders. 
Soorten verenigingen 
4 Verenigingen en stichtingen zijn 
moeilijk in categorieën onder te brengen of te 
definiëren. Op Europees niveau hangt dit ten 
dele samen met de verschillende nationale 
tradities die zij belichamen en met het feit dat 
zij heel vaak meerdere verschillende 
doelstellingen combineren. Van de meeste 
verenigingen en stichtingen kan echter worden 
aangenomen dat ze een of meer van de 
volgende functies hebben: 
(a) jiïenstmtenittg: hun leden of cliënten 
diensten verlenen, zoals maatschappelijke 
diensten, gezondheidszorg, opleiding, 
informatie, advies of ondersteuning. 
(b) Belattgertbehartiging: dit zijn 
organisaties * die campagne voeren, lobbyen of 
op andere manieren ageren ten behoeve van een 
zaak of groep teneinde verandering teweeg te 
brengen in de publieke opinie of het beleid. 
(e) Zeltotk af ordgrJ^gdbte^- dit £ijn 
organisaties die opgericht worden door groepen 
mensen met een gezamenlijk belang of een 
gemeenschappelijke behoefte om elkaar 
onderlinge bijstand te verlenen, informatie te 
verstrekken en ondersteuning en samenwerking 
te bieden. 
(d) Onderzoek e« c<rörflfigfe de 
zogenaamde "mtermediaire organisaties" die de 
activiteiten coördineren van of informatie en 
ondersteuning verstrekken aan ofwet 
zelfstandige organisaties die op een bepaald 
gebied actief zijn* ofwel de gehele sector in het 
algemeen* Dergelijke organisaties vervuilen een 
belangrijke rjmetie doordat zij de schakel 
vomica tussen de sector en de overheid» 
4.1 Veel verenigingen en stichtingen hebben 
uiteraard een nationale en zelfs internationale 
reikwijdte. De grote meerderheid ontplooit haar 
activiteiten echter in regio's of gemeenten. In 
het algemeen kan worden gezegd: hoe kleiner 
het geografische bereik, hoe meer functies de 
vereniging vervult en hoe moeilijker het is om. 
deze functies van elkaar te onderscheiden In 
heel Europa zijn er honderdduizenden 
autonome plaatselijke groepen die in hun eigen 
buurt, stadswijk, doip of klein plattelandsgebied 
actief zijn en die ernaar streven de 
levensstandaard ven de plaatselijke 
gemeenschap ïe verbeteren. Dergelijke 
organisaties vervullen eigenlijk tegelijkertijd en 
meestal op informele wijze alle 
bovengenoemde nineties - het verlenen van 
diensten en onderlinge bijstand, het vestigen 
van de aandacht op de behoeften van de 
gemeenschap of van bepaalde groepen binnen 
deze gemeenschap en het verschaffen van een 
mechanisme waarmee de gemeenschap haar 
wensen aan de overheid kenbaar kan maken. Het juridisch en fiscaal kader voor 
verenigingen en stichtingen 
5 Het belang van een duidelijk en positief 
juridisch en fiscaal kader voor de 
werkzaamheden van verenigingen en 
stichtingen mag niet worden onderschat. De 
organisaties ondervinden moeilijkheden om hun 
activiteiten uit te breiden wanneer een dergelijk 
kader op nationaal of Europees niveau niet 
bestaat. Bijlage II geeft een overzicht van het 
juridisch en fiscaal kader voor de sector in de 
lidstaten van de Europese Unie. 
11! DE ROL EN HET BELANG VAN 
VERENIGINGEN EN 
STICHTINGEN 
6 Uit de resultaten van de door de 
Commissie gehouden enquête blijkt dat, hoewel 
verenigingen en stichtingen vaak heel klein 
zijn, ze samen over aanzienlijke middelen 
beschikken en een grote hoeveelheid menselijk 
potentieel op de been kunnen brengen, zowel 
betaalde medewerkers als vrijwilligers. Net als 
andere bedrijven en met name kleine en 
middelgrote ondernemingen zijn veel 
verenigingen en stichtingen ook economisch 
actief: ze verkopen producten, verlenen 
diensten waarvoor ze betaald worden en 
genereren zo financiële overschotten die 
vervolgens opnieuw worden geïnvesteerd. 
6.1 De bijdrage van de sector aan de 
economie is zeer aanzienlijk. Hoe aanzienlijk is 
onlangs duidelijk gebleken uit de resultaten van 
het eerste nauwgezette vergelijkend onderzoek 
naar de sector in vier lidstaten (het Verenigd 
Koninkrijk, Frankrijk. Duitsland en Italië) 
onder leiding van de Johns Hopkins 
Universiteit in Baltimore1. Deze resultaten zijn 
van groot belang. 
Gepubliceerd in 1994. 
6.2 Het onderzoek wees uit dat: 
in Duitsland de sector 3,7% van de totale 
werkgelegenheid en 10% van de totale 
werkgelegenheid in de dienstverlening voor zijn 
rekening neemt. Dat is niet minder dan een 
miljoen mensen. De non-profit sector is vooral 
belangrijk in de gezondheidszorg: 40% van de 
opnamedagen in hef ziekenhuis komen voor 
rekening van de sector alsook 60% van de 
voorzieningen voor thuiszorg. 
in Frankrijk 4,2% van de werknemers in de 
sector werkt, of ruim 10% van de totale 
beroepsbevolking die in de dienstverlening 
werkzaam is. In totaal biedt de sector 
werkgelegenheid aan ongeveer 800 000 
mensen. Non-profit organisaties zorgen voor 
ongeveer de helft van alle mensen in de 
thuiszorg en voor ongeveer 20% van de 
leerlingen op basis- en middelbare scholen. 
Non-profit organisaties zijn met name aanwezig 
in de maatschappelijke dienstverlening en in 
de sport (80% van de sportieve bevolking is lid 
van een non-profit club). 
in Italië bijna 2% van de werknemers in de 
sector werkt, of ruim 5% van de totale 
beroepsbevolking die in de dienstverlening 
werkzaam is. In totaal biedt de sector, die 
prominent aanwezig is in de maatschappelijke 
dienstverlening, werk aan ongeveer 400 000 
mensen. Non-profit organisaties leiden 20% van 
de kleuterscholen en meer dan 40% van de 
voorzieningen voor thuiszorg. 
in het Verenigd Koninkrijk 4% van de 
werknemers in de sector werkt, of meer dan 9% 
van de totale beroepsbevolking die in de 
dienstverlening werkzaam is. Er werken 
ongeveer 900 000 mensen in de sector, die een 
bijzonder belangrijke rol vervult in het 
verstrekken van onderwijs - alle "colleges" 
worden geleid door non-profit organisaties, 
alsmede 22% van de basis- en middelbare 
scholen. 
6.3 Tot slot zij erop gewezen dat de 
gezamenlijke uitgaven van de sector in deze 
landen niet minder dan 127 miljard ecu bedroegen (17 miljard in Italië, 31.3 miljard in 
Frankrijk, 36,6 miljard in het Verenigd 
Koninkrijk en 42,2 miljard in Duitsland). 
De cijfers voor de bedrijfskosten van 
non-profit organisaties als percentage van 
het bruto nationaal product zijn niet minder 
indrukwekkend: 2% in Italië, 3,3% in 
Frankrijk, 3,6%.in Duitsland en 4,8% in het 
Verenigd Koninkrijk. 
6.4 De opmerkelijkste ontwikkeling is de 
groei van de werkgelegenheid. Het onderzoek 
heeft aan het licht gebracht - in ieder geval in 
Frankrijk en Duitsland, waar cijfers beschikbaar 
waren - dat de sector in de tien jaar tussen 1980 
en 1990 voor een krachtige groei van de 
werkgelegenheid heeft gezorgd, In Frankrijk 
was de sector goed voor één van iedere zeven 
nieuwe banen die er in die tien jaar zijn 
bijgekomen* en in Duitsland voor één van 
iedere acht of negen» Dit is inderdaad een zeer 
belangrijke bevinding, 
6.5 Deze cijfers komen wellicht niet als een 
complete verrassing, gezien de groei van de 
sector in het recente verleden en de redenen die 
hier naar alle waarschijnlijkheid aan ten 
grondslag liggen (zie punt 1.4 en 1.5 van 
bijlage I). Sommige van deze redenen hangen 
wellicht samen met tradities of ontwikkelingen 
eigen aan bepaalde lidstaten. Maar er zijn ook 
andere factoren die in de Gemeenschap een 
steeds grotere rol hebben gespeeld - het 
ontdekken van nieuwe behoeften en het 
ontstaan van nieuwe maatschappelijke 
bekommeringen, maar bovenal de neiging van 
de regeringen Om verenigingen en stichtingen te 
betrekken bij het verlenen van diensten die zij 
vroeger zelf opzetten en verstrekten. 
6.6 Deze beleidsontwikkelingen hebben 
zich echter niet in alle lidstaten op dezelfde 
wijze voorgedaan. Ook de mate waarin deze 
ontwikkelingen vergezeld gingen van duidelijke 
wettelijke en administratieve veranderingen om 
de betrokkenheid van verenigingen en 
stichtingen te stimuleren, liep nogal uiteen. 
6.7 De cijfers tonen duidelijk aan dat de 
sector heeft bewezen in staat te zijn nieuwe 
mogelijkheden aait te grijpen en daardoor 
niet alleen aan de verbetering van de 
levensstandaard, maar ook aan de 
werkgelegenheid en de economische groei bij 
te dragen. Daarom moet de sector worden 
aangemoedigd óm een grotere rol te speten 
bij het scheppen van werkgelegenheid, zoals 
aangegeven in het «*Werkgelegenheidspact,% 
bijvoorbeeld in het kader van plaatselijke 
werkgelegeuheidsinitiatieven. 
6.8 In de hele Gemeenschap houdt een zeer 
groot aantal verenigingen en stichtingen zich 
bezig met de opleiding en herscholing van 
werklozen, soms in het kader van 
overheidsprogramma's, maar vaak ook uit eigen 
beweging, en met het verlenen van diensten aan 
kansarmen - gehandicapten, randgroepjongeren, 
zij die zich om de een of andere reden niet 
staande kunnen houden op de arbeidsmarkt. 
6.9 Verenigingen en stichtingen verschaffen 
ook waardevolle opleiding aan talloze 
vrijwilligers, van wie velen later werk vinden 
op de conventionele arbeidsmarkt dankzij de 
ervaring en kennis die zij tijdens hun 
vrijwilligerswerk hebben opgedaan. 
Vrijwilligerswerk is voor veel mensen ook een 
ideale manier om hun arbeidsritme te behouden 
en dit geldt met name voor langdurig 
werklozen. De sector van de verenigingen biedt 
de jongeren talrijke mogelijkheden om nieuwe 
ervaring op te doen en sociale vaardigheden te 
verwerven, waardoor hun kansen op 
werkgelegenheid worden vergroot en ook hun 
gevoel van eigenwaarde en burgerschap wordt 
versterkt. Het Europees vrijwilligerswerk 
behandelt deze kwestie en biedt leerzame 
ervaring op basis van de actieve betrokkenheid 
van jongeren bij een lokaal project. 
Vrijwilligerswerk is ook heel belangrijk voor 
gepensioneerden die verder gebruik willen 
maken van hun vaardigheden en een actieve rol 
willen blijven spelen in de samenleving. Maatschappelijk belaivt 
7 Er zijn geen precieze cijfers om te weten 
hoeveel personen in de Unie lid zijn van een 
vereniging, maar op grond van de ramingen van 
een aantal lidstaten mogen we aannemen dat het 
om een derde tot de helft van de bevolking gaat, 
d.wjL circa honderd miljoen 'personen. 
7.1 Historisch gezien zijn de invloed en 
resultaten van verenigingen (en hun 
zusterorganisaties, stichtingen) moeilijk te 
overschatten. Aan verenigingen en stichtingen 
danken we de oorsprong van veel diensten die 
we tegenwoordig als vanzelfsprekend 
beschouwen, zoals onderwijs, gezondheidszorg 
en maatschappelijke dienstverlening. Hun 
bijdrage aan de ontwikkeling van sociale en 
politieke ideeën en aan het intellectuele klimaat 
waarin we nu leven, is eveneens aanzienlijk 
geweest. Verenigingen en stichtingen hebben 
een belangrijke rol gespeeld bij het verspreiden 
van wetenschappelijke ideeën en 
technologische ontwikkelingen en hebben fora 
gevormd voor de gedachten wissel ing over het 
hele spectrum van menselijke belangen. Zij 
stonden voorop bij de strijd om de erkenning 
van de mensenrechten en de menselijke 
waardigheid, alsook bij de strijd om het behoud 
van ons cultureel erfgoed en het milieu. Vele 
bevorderen een geest van solidariteit met 
kansarmen, zieken of gehandicapten, armen en 
uitgeslotenen, ouderen en jongeren, en tussen 
werkenden en werklozen, tussen mannen en 
vrouwen, tussen generaties, tussen meer 
welvarende regio's en armere of tegen armoede 
vechtende regio's. Verenigingen leveren een 
belangrijke bijdrage aan de bestrijding van 
sociale uitsluiting, seksuele uitbuiting van 
vrouwen en kinderen, racisme en 
vreemdelingenhaat. Zij hebben een belangrijke 
rol gespeeld bij de mobilisatie van de publieke 
opinie voor ontwikkelingssamenwerking, 
hebben de democratie bevorderd, hebben 
bevoorrechte relaties tot stand gebracht met de 
vertegenwoordigers van de ambtenarij in de 
ontwikkelingslanden, hebben nood- en 
voedselhulp verleend in crisisperioden en 
hebben daarbij in probleemgebieden vaak blijk 
gegeven van heroïsme. 
7.2 Tegenwoordig zijn verenigingen en 
stichtingen actief op ieder denkbaar gebied van 
menselijke belangstelling of streven. Hun 
bijdrage aan het welzijn en de ontwikkeling van 
onze samenleving en aan onze culturele 
verscheidenheid is belangrijker dan ooit, vooral 
in het licht van het Europese integratieproces. 
Tegelijkertijd blijven ze vernieuwen, nieuwe 
behoeften ontdekken en mogelijkheden 
beproeven om in die behoeften te voorzien. 
Op deze w#ze blijven verenigingen en 
stichtingen niet alleen zorgen « zoals ze altijd 
ai hebben gedaan- voor de voedingsbodem 
of ^enenpooPwaitiTïit toekomstig «odaal en 
ander beleid #iefc eventueel kan ontwikkelen, 
maar ook voor het politieke* sociale en 
intellecfciele ïàimaar waarin verandering op ervaring en hun basisfilosofie, in combinatie 
met hun steeds betere organisatie op Europees 
niveau zijn ze goed toegerust voor deze rol. 
Politiek belang: Burgerschap 
$ .. Voor velen te hei lidmaatschap van een 
vereniging **f aÉehtïag of het doen van 
Vfijwiiîîgersweric voor deze organisaties eea 
essentiële ntariier vom hm gevoel van 
burgetschap -te. uiten en actieve ^langstelling 
8.1 Op Europees niveau wordt de rol van 
verenigingen bij het versterken van het gevoel 
van burgerschap en bij het verstrekken van een 
middel om aan dit gevoel uitdrukking te geven, 
steeds belangrijker. Voor verenigingen is 
immers een actieve rol weggelegd bij het 
creëren van een Europees burgerschapsgevoel, 
zoals bedoeld in artikel 8 van het Verdrag 
betreffende de Europese Unie. Verenigingen en 
stichtingen koesteren sinds lang internationale 
contacten en begrip tussen volkeren en tonen nu 
grote belangstelling voor de rol die de burgers 
moeten spelen bij de totstandbrenging van de 
Europese Unie en bij het geven van inhoud aan 
het Europa van de burger. Als gevolg van hun Politiek belang: Bevordering van de 
democratie 
9 Verenigingen en stithtingen bevorderen 
een gevoel van solidariteit en burgerschap en 
leggen de basis voor onze democratie. Gezien 
de xötdagingen waarmee de Europese 
Gemeenschap en ook de landen van Midden- en 
Oost-Europa thans worden geconfronteerd, zijn 
deze ïunetiea meer dan ooit van essentieel 
belang. 
9.1 Verenigingen en stichtingen leveren 
ongetwijfeld een grote en onmisbare bijdrage 
aan het democratische leven in Europa. Het 
bestaan van een goed ontwikkelde sector van 
verenigingen en stichtingen is een teken dat het 
democratische proces tot volle ontwikkeling is 
gekomen. Voor veel mensen die lid zijn van een 
vereniging, is dit, afgezien van de normale 
verkiezingen, hun enige ervaring met het 
democratische proces. 
9.2 De bijdrage van verenigingen aan de 
doelmatigheid waarmee een parlementaire 
democratie functioneert, mag evenwel niet 
worden onderschat. Thans spelen zij een 
voorname rol als intermediairs in de 
uitwisseling van informatie en de 
gedachtenwisseling tussen regeringen en 
burgers. Zij zorgen er tevens voor dat de 
burgers over middelen beschikken om het 
regeringsoptreden of de regeringsvoorstellen 
kritisch te kunnen beoordelen. De verenigingen 
verlenen de overheidsinstanties op hun beurt 
deskundig advies, lichten hen in over wat bij de 
bevolking leeft en zorgen voor belangrijke 
feedback met betrekking tot de effecten van hun 
beleid. 
9.3 Dat verenigingen en stichtingen 
belangrijk zijn voor het democratische proces, 
betekent niet dat zij ooit de rol van gekozen 
vertegenwoordigers zouden kunnen overnemen. 
Er schuilen immers gevaren in dit "lobbyen 
voor één bepaalde kwestie", waartoe bepaalde 
verenigingen geneigd zijn. Bovendien zou hun 
streven naar bepaalde doelen of hun 
bezorgdheid om specifieke personen of groepen 
ertoe kunnen leiden dat zij niet genoeg geduld 
opbrengen om het evenwicht te zoeken tussen 
tegenstrijdige belangen, een doel waarnaar alle 
democratisch gekozen regeringen streven. Er is 
meer inzicht nodig in de factoren die bij 
politieke besluitvorming meespelen. 
IV DE SAMENWERKING TUSSEN 
DE SECTOR EN DE 
EUROPESE INSTELLINGEN 
9.4 De Europese Instellingen hebben reeds 
jarenlang contacten en plegen geregeld 
informeel overleg met de sector van de 
verenigingen. Dit geldt voor veel diensten van 
de Europese Commissie, zoals DG IB, DG VIII 
met ontwikkelingsbureaus en ECHO die 
bijzonder interessante ervaring hebben 
opgedaan in hun samenwerking met NGO's 
voor humanitaire hulpverlening, DG V en het 
platform van Europese sociale NGO's in het 
kader van het Sociaal Forum, DG XI en milieu­
organisaties, DG XXIII en het Raadgevend 
Comité voor coöperaties, onderlinge 
maatschappijen, verenigingen en stichtingen. 
Met name DG X houdt zich met de sector van 
de verenigingen bezig teneinde informatie over 
Europese kwesties onder de burgers te 
verspreiden. 
NGO's zijn betrokken bij een groot aantal 
onderzoekprojecten die via het 4e 
Kaderprogramma (1994-1998) worden 
gefinancierd. In het kader van het programma 
voor gericht sociaal-economisch onderzoek 
worden de rol van de sector in de economie en 
het belang ervan voor de sociale samenhang 
uitvoerig behandeld. Het is de bedoeling dat dit 
in het 5e Kaderprogramma (1999-2002) nog 
sterker wordt benadrukt. Het Europees Parlement doet eveneens een 
beroep op talrijke verenigingen voor informatie 
en ideeën over een groot aantal onderwerpen. 
De diversiteit van de sector wordt 
geapprecieerd, vooral vanwege zijn kennis en 
ervaring op het gebied van sociaal beleid, 
milieu-, steunverlenings- en 
ontwikkelingskwesties en omdat hij een 
essentiële band legt met de plaatselijke burgers, 
vooral voor degenen die het meest kwetsbaar 
zijn in de samenleving. 
9.5 De steeds belangrijkere rol van de sector 
van de verenigingen bij een groot aantal 
onderwerpen die voor de opbouw van Europa 
van hoofdbelang zijn, waaronder met name in 
veel lidstaten bij het beheren en verstrekken van 
essentiële aspecten van de sociale 
voorzieningen, werd erkend en weerspiegeld in 
de belangrijkste verklaringen van de Commissie 
over het sociaal en werkgelegenheidsbeleid, 
zoals bijvoorbeeld in het Groen- en Witboek 
over het sociaal beleid en het Witboek over 
groei, concurrentievermogen en 
werkgelegenheid. 
9.6 Jarenlang hebben de contacten tussen de 
Europese Instellingen en de sector van de 
verenigingen echter op een complete ad hoc 
basis plaatsgevonden en pas met het Verdrag 
betreffende de Europese Unie, in 1992, werd 
het belang van relaties met deze sector voor het 
eerst formeel erkend in Verklaring nr. 23 die als 
bijlage bij het Verdrag is gevoegd2. 
9.7 Op Europees niveau bestaat er een grote 
politieke bereidheid om erop toe te zien dat 
meer systematisch overleg met de sector van de 
verenigingen wordt aangemoedigd, zowel wat 
de ontwikkeling als de uitvoering van beleid 
betreft, zulks in verhouding tot de steeds 
Verklaring nr. 23 luidt ais volgt: "De conferentie onderstreept 
dat voor het verwezenlijken van de doelstellingen van artikel 
117 van het Verdrag tot oprichting van de Europese 
Gemeenschap samenwerking tussen de Europese Gemeenschap 
en solidariteitsverenigingen en stichtingen, als lichamen die 
zich bezig houden met welzijnswerk, van groot belang is'\ 
belangrijkere rol van de sector, met name bij 
het sociale beleid, in de lidstaten3. 
Sinds de opstelling van Verklaring nr. 23 heeft 
een aantal ontwikkelingen plaatsgevonden die 
het proces van de versterking van de 
samenwerking en de aanmoediging tot meer 
systematisch overleg met NGO's en andere 
organisaties van de sector van de verenigingen 
hebben versneld. De belangrijkste ontwik­
kelingen waren: 
• het eerste forum van het Europees sociaal 
beleid in maart 1996, waaraan meer dan 1 000 
vertegenwoordigers van met name NGO's 
hebben deelgenomen, zulks aan de vooravond 
van de Intergouvernementele Conferentie. Er 
werd een nieuw beleidsdoel gelanceerd: de 
geleidelijke totstandbrenging van een sterke 
dialoog tussen de burgers op Europees niveau 
naast de politieke dialoog met de nationale 
autoriteiten en de sociale dialoog met de sociale 
partners. Het is de bedoeling dat het forum om 
de twee jaar wordt gehouden. 
Deze dialoog tussen de burgers heeft 
twee belangrijke doelstellingen: 
- ervoor zorgen dat met de zienswijzen 
en de ervaring van de sector van de 
verenigingen systematisch rekening wordt 
gehouden door de beleidmakers op Europees 
niveau opdat het beleid meer op echte behoeften 
kan worden afgestemd; en 
- informatie verspreiden van Europees 
niveau naar het lokale niveau toe, opdat de 
burgers zich bewust worden van de 
ontwikkelingen, kunnen aanvoelen dat zij aan 
de opbouw van Europa bijdragen en kunnen 
zien wat het belang ervan is voor hun eigen 
situatie, met als gevolg dat de transparantie 
wordt vergroot en het burgerschap gepromoot. 
Er zij ook op gewezen dat de Commissie een permanente dialoog 
heeft gevoerd met de sector op andere gebieden, zoals 
bijvoorbeeld met NGO's voor ontwikkelingssamenwerking via 
het EG-NGO-Verbindingscomité dat voor 90% door de 
Commissie wordt gefinancierd. • de oprichting, in 1995, van een platform van 
Europese sociale NGO's. dat een groot aantal 
organisaties vertegenwoordigt, om bijstand te 
verlenen bij de voorbereiding van het forum 
voor het Europees sociaal beleid en om de 
ontwikkeling van een dialoog tussen de burgers 
te bevorderen. 
• de oprichting, in 1995, van een "Comité van 
Wijzen'1 om een rapport over fundamentele 
rechten voor te bereiden en over te leggen aan 
het forum voor het sociaal beleid als bijdrage 
aan de IGC-besprekingen over de herziening 
van het EU-Verdrag. 
Dit rapport waarin voor een Europa van burger­
en sociale rechten werd gepleit, heeft ook een 
paneuropees debat op gang gebracht via een 
aantal nationale seminars waaraan met name de 
sector van de verenigingen en de sociale 
partners hebben deelgenomen. 
• de invoering, in 1997, van een nieuwe 
begrotingslijn, B3-4101, om de samenwerking 
met NGO's en andere organisaties van de sector 
van de verenigingen te versterken en deze 
organisaties meer mogelijkheden te bieden om 
aan de dialoog tussen de burgers op Europees 
niveau deel te nemen. 
9,8 In het kader van de voorbereidingen 
voor de IOC werd een permanente dialoog 
tussen de sector, de Commissie en het Europees 
Parlement op gang gebracht. 
Belangrijke kwesties in verband met de sector 
werden in het kader van de IGC besproken, 
zoals onder meer: 
een juridische basis voor verordeningen 
met betrekking tot verenigingen op Europees 
niveau 
een juridische basis voor stimulerende 
maatregelen op zowel werkgelegenheids- als 
sociaal gebied 
de integratie van Verklaring nr. 23 in het 
Verdrag en specifieke maatregelen inzake de 
raadpleging van en de dialoog met 
solidariteitsverenigingen en stichtingen over 
alle voor hen relevante politieke kwesties 
een wijziging van artikel 8 A om (in het 
kader van de medebeslissingsprocedure) 
maatregelen te nemen ter bevordering van het 
vrije verkeer. 
De Commissie is voornemens relevante 
voorstellen te doen al naar gelang de resultaten 
van de IGC. 
Met het oog op de toekomstige vooruitgang en 
om de creativiteit en de vrije meningsuiting 
zoveel mogelijk in stand te houden, is het van 
belang de raadpleging van de sector van de 
verenigingen niet overmatig te bureaucratiseren 
of te institutionaliseren en in plaats daarvan te 
streven naar een soepele, maar systematische 
aanpak bij de ontwikkeling van de dialoog 
tussen de burgers en van de relaties tussen de 
sector en de Europese Instellingen, waarbij ter 
dege rekening wordt gehouden met het 
subsidiariteitsbeginsel en met de specifieke 
kenmerken van elke lidstaat. 
9.9 De Commissie heeft ook getracht een 
groot aantal financieringsprogramma's open te 
stellen voor de sector. Dit geldt voor de 
structuurfondsen, de programma's PHARE en 
TACIS voor Midden- en Oost-Europa, het 
programma Leonardo da Vinci, Verklaring nr. 
23 en de nieuwe begrotingslijnen voor de derde 
sector en de werkgelegenheid, de 
begrotingslijnen voor het MKB en de sociale 
economie, alsmede voor het programma inzake 
Europees vrijwilligerswerk waarmee 
transnationaal vrijwilligerswerk wordt 
aangemoedigd, het EOF voor samenwerking 
met de landen van LOMÉ en specifieke 
begrotingslijnen voor externe acties, met name 
samenwerking met onder meer Aziatische en 
Latijns-Amerikaanse landen en mediterrane 
derde landen. 
Volgens ramingen verleent de EU jaarlijks in 
totaal circa 800 miljoen ecu (waarvan 196 
miljoen ecu in de vorm van medefinanciering) 
ontwikkelingshulp via NGO's en de Commissie 
houdt rekening met de sector bij veel beleidskwesties die op ontwikkelingslanden 
zijn gericht. 
De Europese Commissie werkt ook nauw 
samen met NGO's in de strijd tegen seksuele 
uitbuiting van kinderen en vrouwen. 
De Commissie wenst haar samenwerking 
met de sector te versterken om de Europese 
integratie te bevorderen. Voorstellen in die 
zin worden in de "Conclusie" gedaan. 
V PROBLEMEN EN 
UITDAGINGEN WAARMEE DE 
SECTOR WORDT 
GECONFRONTEERD 
10. Verenigingen en stichtingen werken 
onder enorme druk en in een alsmaar 
veranderend klimaat. In sommige gevallen 
nemen verenigingen het beheer over van 
diensten die tot dusver door de overheid werden 
verleend. Hierbij wordt de sector evenwel met 
echte problemen en uitdagingen geconfronteerd. 
Verenigingen waarvan de traditionele rol 
bestond in de ondersteuning van door de staat 
gerunde diensten, moeten deze diensten 
plotseling zelf runnen. Dit betekent wellicht 
compleet nieuwe regelingen in verband met hun 
personeel, nieuwe beheersstructuren en 
-behoeften, een volledige verandering in de 
financiering van de vereniging, een verandering 
in de wijze waarop zij met de overheid en 
uiteraard met andere verenigingen en 
stichtingen werkt. Hoe zal de vereniging 
opnieuw van middelen worden voorzien? Zal de 
financiering van de overheid komen in de vorm 
van langlopende subsidies of contracten op 
korte termijn en zal de financiering wel 
toereikend zijn? Zal een vereniging steeds meer 
kunnen rekenen op steun van het publiek 
(particulieren) of de bedrijfssector? Een 
dergelijke verandering kan ook betekenen dat 
de bestaansreden van een vereniging grondig 
moet worden herzien. Is het normaal dat een 
vereniging die was opgericht om de belangen 
van specifieke lagen van de bevolking 
(gehandicapten, personen die het slachtoffer 
zijn van sociale uitsluiting, etnische 
minderheden enz.) te behartigen en een aantal 
ondersteunende diensten te verlenen, plotseling 
wordt gevraagd de voornaamste dienstverlening 
zelf te beheren? 
10.1 Dit zijn allemaal gebieden die 
verreikende gevolgen hebben voor de 
financiering en opleiding van verenigingen en 
de overheid zou moeten inzien dat het van 
belang is de verenigingen en stichtingen de 
middelen en de tijd te geven om zich aan 
nieuwe behoeften te kunnen aanpassen. 
10.2 Ondanks hun groeiende 
afhankelijkheid van verenigingen en 
stichtingen voor het vervullen van een breed 
spectrum aan functies, hebben de 
overheidsinstanties in het algemeen 
nagelaten hou verantwoordelijkheid op te 
nemen om ervoor te zorgen dat de sector zich 
in een zo goed mogelijke positie bevindt om 
zijn onmiskenbare bijdrage aan het 
algemeen welzijn te kunnen leveren. Het 
gevolg is dat in veel lidstaten de sector in een 
beleidsvacuüm opereert, althans op 
strategisch gebied. Dit gebrek aan een 
samenhangend beleidskader heeft de sector 
belet optimaal bij te dragen aan de oplossing 
van die problemen waarmee wij worden 
geconfronteerd. Het is tijd dat hier iets aan 
wordt gedaan» 
10.3 Een van de grootste problemen waarmee 
beleidmakers worden geconfronteerd, is het 
huidige nijpende gebrek aan informatie over de 
sector. Het uitstippelen van een beleid wordt 
ook aanzienlijk bemoeilijkt door de 
overheidsstructuur en met name door de 
gewoonte van de overheid om verenigingen en 
stichtingen te beschouwen als verleners* van 
diensten aan specifieke cliënten of als 
gesprekspartners op bepaalde deelgebieden. De 
departementen voor sociale zaken onderhouden 
contacten met organisaties op het gebied van sociale dienstverlening, het departement voor 
milieu houdt contact met milieuvereniginuen 
enz. Na verloop van tijd hebben deze 
departementen en hun functionarissen een 
grondige en gedetailleerde kennis opgebouwd 
van de specifieke organisaties waarmee zij te 
maken krijgen. De aldus door de departementen 
opgedane kennis blijft in de regering als geheel 
echter versnipperd. Meestal heeft de overheid 
slechts zelden een algemeen idee van de sector 
en zijn behoeften of van de belangrijke 
ontwikkelingen binnen de sector. Het is 
ongetwijfeld ook een van de factoren geweest 
die in een aantal lidstaten de groei van een 
"ruim sectoraal" bewustzijn bij verenigingen en 
stichtingen zelfheeft geremd. 
10.4 De overheid dient dringend haar 
verticale aanpak aan te vullen en de 
"horizontale" kwesties die de hele sector 
aangaan, ernstig te bestuderen om tot een 
passend beleid te komen. Tegelijkertijd moet 
de publieke rol van verenigingen en 
stichtingen worden erkend en moet de 
aanvaarding van de sector als volwaardige 
gesprekspartner in het debat over alle 
relevante beleids- en uitvoeringskwesties op 
alle niveaus actief worden aangemoedigd. 
10.5 In de afgelopen tien jaar is de omvang 
van de transnationale activiteiten van 
verenigingen en stichtingen aanzienlijk 
gestegen. Dit vloeit voort uit het feit dat steeds 
meer Europese financieringsprogramma's 
waarmee transnationale samenwerking wordt 
aangemoedigd, worden opengesteld voor de 
sector en dat steeds meer verenigingen 
belangstelling hebben om hun diensten in 
andere landen te ontwikkelen. 
10.6 Er is ook een groot en alsmaar groeiend 
aantal pan-Europese federaties of netwerken 
van verenigingen en stichtingen. Sommige 
ervan, zoals het Verbindingscomité van het 
Rode Kruis, treden op als coördinator voor 
individuele nationale organisaties die dezelfde 
doelstellingen nastreven en ook dezelfde naam 
dragen. Andere, zoals het Europees Centrum 
voor stichtingen of de CEDAG (het Europees 
10 
Comité voor verenigingen van algemeen 
belang), oefenen namens de sector druk uit op 
de overheid en geven en ontwikkelen 
voorbeelden van goede praktijken voor hun 
talrijke leden. 
10.7 Er zijn ook veel ontwikkelingsbureaus 
en organisaties voor spoedhulp die van oudsher 
in overzeese gebieden actief zijn, maar die 
steeds nauwer op Europees niveau en met de 
Europese Commissie samenwerken. Zo werkt 
bijvoorbeeld het EG-NGO-Verbindingscomité 
van NGO's voor ontwikkeling nauw samen met 
DG VIII (Ontwikkeling), met ECHO, DG IB en 
andere DG's van de Europese Commissie. 
10.8 De mogelijkheid voor verenigingen om 
hun volledige bijdrage te leveren tot 
transnationale activiteiten op sociaal en 
werkgelegenheidsgebied werd beperkt door de 
opschorting van een aantal Europese 
programma's sinds 1995 in afwachting van een 
uitspraak van het Europese Hof van Justitie 
over de juridische grondslag van dergelijke 
maatregelen. In haar voorstellen voor de IGC 
heeft de Commissie getracht daar een oplossing 
voor te vinden door een juridische grondslag 
voor te stellen voor de overdracht van de beste 
praktijken, de vorming van netwerken en de 
uitwisseling van ervaring op transnationale 
basis op gebieden zoals de bestrijding van 
sociale uitsluiting, de bevordering van gelijke 
kansen en de bestrijding van discriminatie op 
grond van geslacht, handicap, ras of leeftijd. Dit 
moet de Gemeenschap in staat stellen 
stimulerende maatregelen te nemen zoals die 
welke reeds zijn vastgesteld voor onderwijs, 
opleiding en volksgezondheid. 
10.9 Verenigingen die hun transnationale 
Europese activiteiten trachten uit te breiden, 
stuiten echter op veel andere problemen, 
zoals bijvoorbeeld: 
* moeilijkheden om in andere landen 
gelijkgezinde verenigingen te vinden -waarmee 
ze gezamenlijke projecten kunnen ontwikkelen. 
Verenigingen die op papier blijkbaar 
dezelfde doelstellingen nastreven, kunnen in werkelijkheid echter heel verschillend zijn. De 
rol van een vereniging die in een bepaald land 
met een specifieke clientèle werkt, kan sterk 
verschillen van die in een ander land. Vanwege 
culturele en taalkundige verschillen levert de 
samenwerking tussen verenigingen ook vaak 
moeilijkheden op. 
* onmogelijkheid voor verenigingen om 
toegang te krijgen tot Europese financiering4. 
Veel verenigingen kunnen moeilijk 
actuele informatie over Europese financiering 
verkrijgen. Zij kunnen ook problemen hebben 
met lidstaten die verenigingen en stichtingen 
slechts met tegenzin toegang verlenen tot 
Europese financieringsprogramma's waarbij de 
lidstaten een rol spelen in de besluitvorming. 
* moeilijkheden om matching*fondsen (e 
vinden voor projecten die via Europese 
financieringsprogramma's worden 
medegefinancierd. 
Matching-fondsen voor projecten 
komen vaak van de overheid die zelf een 
concurrerend aanbod kan doen of misschien 
geen belangstelling heeft om het project te 
steunen. 
* *em te • sterke ajhankelijklieid wn 
Europese communautaire fondsen, wat 
moetHjkheéen opkvert voor 4e planning en de 
caminwtéit pan het beheer als gevolg van de 
incompatibititeU van deze kortlopende 
financiering, met ée essentiële 
financieringsbehoeften vm verenigingen op 
imgetemgtt 
Vanwege financieringsproblemen op 
nationaal niveau zijn sommige verenigingen 
gaan uitkijken naar Europese financiering, 
hoewel deze wellicht niet bij hun 
hoofddoelstellingen aansluit. Door de 
stopzetting van deze financiering kan hun 
bestaan immers worden ondermijnd. 
Voor veel Europese financieringsprorgramma's geschiedt de 
besluitvorming vaak eerder op nationaal dan op Europees 
niveau. 
11 
* de moeilijkheden waarmee verenigingen 
ais gevolg van betalingsachterstanden bij de 
Europese financiering worden geconfronteerd 
Betalingen die om diverse redenen op 
Europees of nationaal niveau worden uitgesteld, 
kunnen voor verenigingen vaak problemen 
opleveren bij de uitvoeirng van transnationale 
projecten. 
* gebrek am wettelijke erkenning voor 
verenigingen in andere landen. 
Dit kan ernstige problemen opleveren 
voor verenigingen die kantoren wensen te 
openen in andere lidstaten of diensten wensen 
te verlenen die door overheidsinstanties uit een 
andere lidstaat worden gefinancierd. De 
Commissie heeft reeds een aantal maatregelen 
voorgesteld (met name het statuut van de 
Europese vereniging) om verenigingen 
rechtspersoonlijkheid te geven in andere landen 
van de Europese Unie. 
* ;'\, geringe - representativiteit van de 
vemiïgingen die aan hu overleg deelnemen, 
In sommige gevallen hebben de 
Europese netwerken niet de structuur en de 
geschikte leden om te waarborgen dat met de 
standpunten van zoveel mogelijk verenigingen 
die op lokaal, regionaal en nationaal niveau 
actief zijn, rekening wordt gehouden. 
* gebrek aan inzicht van, sommige 
overheidsinstanties in het soort Europese 
actMeiten die verenigngen en stichtingen 
wensen te verrichten 
Veel verenigingen klagen dat 
overheidsinstanties zich niet bewust zijn van of 
niet aanmoedigen tot de transnationale 
activiteiten die zij trachten te ontplooien. Dit 
heeft vaak tot gevolg dat transnationale 
projecten op hinderpalen stuiten. 
* gebrek aan adequate opleiding. 
Inadequate opleiding kan tot gevolg 
hebben dat verenigingen slecht worden beheerd 
en niet in staat zijn uitdagingen aan te nemen en 
, in nieuwe behoeften te voorzien. * gebrek aan toegang tot technieken voor 
netwerkvorming 
Als gevolg van een gebrekkige 
opleiding zijn sommige verenigingen niet in 
staat relaties met andere gelijkgezinde 
verenigingen aan te knopen. 
10.10 Niet al deze problemen zijn 
onoverkomelijk, want sommige ervan worden 
reeds door de Europese Commissie en een 
aantal lidstaten aangepakt. Er zij evenwel op 
gewezen dat zij vaak op een ad hoc basis 
worden aangepakt en niet als onderdeel van een 
coherente strategie en beleid gericht op de 
sector. In het volgende hoofdstuk wordt een 
aantal ideeën naar voren gebracht die zowel 
door de sector zelf als op nationaal en Europees 
niveau kunnen worden besproken. 
VI CONCLUSIE 
OP HET NIVEAU VAN DE LIDSTATEN 
De Commissie vindt dat, overeenkomstig het 
subsidiariteitsbeginsel, vooral actie moet 
worden ondernomen op het niveau van de 
lidstaat of - waar nodig - op regionaal of 
lokaal niveau. 
De Commissie stelt voor dat de lidstaten 
aandacht besteden aan de volgende gebieden: 
* verwerven vm een veel grondiger 
taak over en teicht m de sector op alle 
niveau . 
De beleidsvorming wordt op dit moment 
ongetwijfeld ernstig belemmerd door het 
gebrek aan systematische en betrouwbare 
gegevens over de sector. Er zijn zelfs delen 
van de Gemeenschap waar de sector zich zo 
weinig manifesteert dat de beleidmakers zich 
nauwelijks van zijn bestaan bewust lijken te 
zijn. Alle betrokken actoren, Europese, 
nationale, regionale en lokale overheden en 
de sector van de verenigingen zelf moeten 
12 
zich derhalve afvragen welke praktische 
stappen zij kunnen ondernemen om de 
omvang en bijdrage van de sector in kaart te 
brengen. 
• de relatie (het "partnerschap") tussen 
de overheid en de sector 
De overheidsinstanties in de gehele 
Gemeenschap en de Europese Commissie zelf 
verlangen van de verenigingen dat zij een 
steeds belangrijker rol op zich nemen. 
Daarom is het van belang dat verenigingen de 
gelegenheid wordt geboden om op alle 
niveaus in samenwerking met de overheid 
diensten te plannen en het beleid uit te 
stippelen. Er dient meer duidelijkheid te 
worden geschapen over de relatie tussen 
verenigingen en overheid en er moeten 
nieuwe partnerschappen worden ontwikkeld. 
Een partnerschap tussen verenigingen en 
overheid behelst uiteraard contractuele 
regelingen tussen individuele verenigingen en 
de overheid, die strikt genomen hun eigen 
beperkingen hebben. Maar welke relatie zij 
met de overheid ook hebben, verenigingen 
en stichtingen zijn onafhankelijk van de 
overheid en moeten dat ook blijven. De 
overheid moet haar beleid herzien en 
beleidsmaatregelen voorstellen die de 
sector van de verenigingen in staat stellen 
zijn potentieel te versterken en zo nodig 
zijn vaardigheden te verbeteren om de 
nieuwe functies waarvoor een beroep 
wordt gedaan op de sector, optimaal te 
kunnen vervullen. 
« veienigingenrecht 
De bevoegde instanties moeten nagaan welke 
mogelijkheden er bestaan om de rechtskaders 
zodanig te verduidelijken en aan te passen dat 
zij de sector van de verenigingen ertoe 
aanmoedigen zijn volledig potentieel op 
nationaal, regionaal en lokaal niveau te 
benutten. 
de fiscale positie .van en de 
mededingingsregels voor de sector Het belastingstelsel dat op de sector van 
toepassing is, moet duidelijk en eenvoudig 
zijn. Daarnaast moeten fiscale prikkels en 
vrijstellingen zorgvuldig worden afgewogen. 
Iedere afzonderlijke fiscale maatregel moet 
voldoen aan de specifieke eisen van de sector 
en passen in de interne organisatiemethode 
waardoor de sector zich van de traditionele 
economische sector onderscheidt. 
• hoe de financiële gezondheid van de 
sector blijvend kan worden gewaarborgd 
Positieve juridische en fiscale stelsels zijn 
van belang voor de groei van de sector in 
ieder land en voor het waarborgen van de 
openbare verantwoordingsplicht. De overheid 
moet er echter ook voor zorgen dat de sector 
een positief imago krijgt in de samenleving 
en dat de financiering ervan door haarzelf, het 
bedrijfsleven en particuliere schenkingen 
wordt gestimuleerd. 
opleiding ' 
De groei van de sector ging niet vergezeld 
van een toename van de opleidingen om 
verenigingen te helpen bij het ontwikkelen 
van hun vaardigheden en deskundigheid om 
aan nieuwe eisen te kunnen voldoen. 
Wanneer er financieringsproblemen ontstaan 
en verenigingen moeten bezuinigen, gaat dit 
al te vaak ten koste van de voor opleiding 
uitgetrokken middelen. De overheid moet 
erop toezien dat de leden van verenigingen 
een passende opleiding krijgen, zodat zij de 
diensten kunnen blijven verlenen en de 
werkzaamheden kunnen blijven verrichten 
die steeds vaker van hen worden verlangd. 
ontwtkkeliingen 
informatiemaatschappij W;. de 
Verenigingen en stichtingen hebben er 
duidelijk belang bij nauw te worden 
betrokken bij de ontwikkelingen in verband 
met de informatiemaatschappij. De 
deelneming van verenigingen en stichtingen 
aan proefprojecten, vooral op het gebied van 
de toepassingen, moet worden aangemoedigd. 
13 
* betere toegang tot de door de 
stmctunrfondsen medegefinancierde 
programmai 
> * 
Veel verenigingen maken zich bezorgd over 
de toegang tot financiering door de 
structuurfondsen. Voor zover de uitvoering 
van communautaire bestekken en 
operationele programma's onder de 
bevoegdheid van de lidstaten valt, worden 
deze laatste ertoe aangemoedigd de huidige 
administratieve praktijken te onderzoeken en 
te herzien om de toegang tot informatie en 
een ruimere deelneming van de sector van de 
verenigingen te bevorderen. Dit geldt ook 
voor de aanwijzing van begunstigden voor 
globale leningen. 
OP HET NIVEAU VAN DE 
VERENIGINGEN EN STICHTINGEN 
Het is van belang dat verenigingen en 
stichtingen hun uiterste best doen om zichzelf 
te promoten door gebruik te maken van de 
media en nieuwe informatietechnologie toe te 
passen. Zij moeten open en toegankelijk 
trachten te zijn, opdat het publiek en de 
overheid hun doelstellingen en werkwijze 
begrijpen. Verenigingen moeten relevante 
opleiding voor hun personeel en vrijwilligers 
aanmoedigen en goede relaties met de 
overheid en het bedrijfsleven trachten aan te 
knopen. 
De. sector moet ernaar streven zijn 
financieringsbronnen te diversifiëren om niet 
te sterk afhankelijk te worden van een enkele 
bron. Netwerken van verenigingen moeten 
ook hun ledenbestand zoveel mogelijk 
trachten uit te breiden om echt representatief 
te kunnen zijn. 
OP HET NIVEAU VAN DE EUROPESE 
GEMEENSCHAP Verenigingen spelen een zeer 
belangrijke rol als intermediair tussen burgers 
en overheid, een rol die echter nog steeds 
wordt miskend. Verenigingen eisen erkenning 
van hun werkzaamheden op dit gebied. Zij 
stellen zich niet langer tevreden met alleen 
maar een rol als lobbyist, maar willen 
systematisch en geregeld door de 
communautaire instanties worden 
geraadpleegd over alle onderwerpen en 
beslissingen die van invloed kunnen zijn op 
hun activiteiten, hun werking en de 
verwezenlijking van hun doelstellingen. 
De Commissie zal een permanente 
uitwisseling van informatie en ideeën in stand 
houden en verder ontwikkelen door een 
systematische en regelmatige dialoog en 
overleg met de sector op gang brengen5. 
Daarom is zij ingenomen met het feit dat de 
organisaties onlangs het Raadgevend comité 
voor coöperaties, onderlinge maatschappijen, 
verenigingen en stichtingen hebben opgericht. 
Dit Comité heeft tot taak de raadpleging en 
de horizontale coördinatie van de sector te 
waarborgen. De Commissie zal er ook naar 
streven haar dialoog met de sector via het 
Europees Forum voor sociaal beleid en de 
nieuwe begrotingslijn ter bevordering van de 
samenwerking met solidariteitsverenigingen 
te ontwikkelen en zal nagaan hoe de 
verenigingen op passende wijze in andere 
bestaande raadgevende comités kunnen 
worden vertegenwoordigd. De ontwikkeling 
van deze dialoog en van dit partnerschap 
zal bijdragen aan een beter begrip en een 
betere verwezenlijking van de Europese 
integratie op alle niveaus. Het herziene 
Verdrag zou echter ook maatregelen moeten 
omvatten zoals de bestrijding van uitsluiting 
en de bevordering van de werkgelegenheid en 
maatregelen op gebieden zoals 
Bovendien stelt de Commissie het volgende 
voor op het niveau van de Europese 
Gemeenschap: In dit verband zij eraan herinnerd dat de Europese Commissie 
een gids over Europese non-profit organisaties heelt 
gepubliceerd om de ambtenaren in staat te stellen systematischer 
en zo ruim mogelijk overleg te plegen. 
14 
non-discriminatie en immigratie, waarvoor 
deze versterking van de dialoog noodzakelijk 
is. 
• De rol van de verenigingen in de 
huidige samenleving zal niet worden erkend 
zolang er niet meer bekend is over de 
werking, behoeften en verwachtingen van de 
sector; die kennis is nog verre van volledig en 
met name in alle lidstaten en op Europees 
niveau moet men zich inspannen om hier iets 
aan te doen. Eén van de manieren om op dit 
gebied vooruitgang te boeken, is het 
garanderen van een betere zichtbaarheid 
van verenigingen en hun initiatieven. Om die 
redenen en ter ondersteuning van de 
inspanning om de kennis van de sector te 
vergroten, overweegt de Commissie een jaar 
van de verenigingen en het Europese 
burgerschap voor te stellen. 
• De Commissie erkent de belangrijke 
rol die verenigingen kunnen spelen als 
verspreiders van informatie en als 
organisaties die dicht bij de gewone burgers 
staan, en is voornemens ze nauwer te 
betrekken bij haar acties op het gebied van 
informatieverspreiding. Verenigingen hebben 
een belangrijke rol gespeeld in de laatste 
"Europese jaren" en deze rol werd niet altijd 
erkend. De Commissie zal er daarom voor 
zorgen dat de rol van verenigingen in alle 
voor de sector relevante "Europese jaren" 
wordt erkend en onderstreept. 
• Het Europees Parlement heeft 
voorgesteld onderzoek te doen naar de 
ontwikkeling van de sociale economie in de 
Europese Gemeenschap, met name door de 
oprichting van een waarnemingspost om de 
ontwikkeling van de sector op de interne 
markt te volgen. De Commissie is van 
oordeel dat, wat verenigingen en stichtingen 
betreft, deze taak door de Europese 
Waarnemingspost voor het MKB kan worden 
vervuld. Zij stelt derhalve voor om bij de 
verzameling en analyse van informatie in het 
kader van de bestaande structuren uit te gaan 
van wat verenigingen op transnationaal niveau doen en willen doen en met name van 
de problemen waarmee ze daarbij worden 
geconfronteerd. Deze problemen kunnen 
voortvloeien uit verschillen qua rechtspositie 
in de diverse lidstaten of zich voordoen op 
het gebied van geldovermaking, huur of 
aankoop van onroerende goederen in andere 
lidstaten, het verkrijgen van subsidies, de 
doelmatigheid van de wederzijdse erkenning 
van "beroepskwalificaties", de hinderpalen 
voor sponsoring in de lidstaten enz. De 
Commissie zal ook nagaan op welke 
gebieden er goede praktijken kunnen worden 
gepromoot en verspreid. 
• Om transnationale activiteiten te 
ontplooien, hebben verenigingen 
instrumenten nodig die nog niet algemeen 
verspreid, maar toch absoluut noodzakelijk 
zijn. Die instrumenten variëren van 
talenkennis tot vertrouwdheid met de 
bestaande verschillen tussen de lidstaten qua 
belastingheffing, werkwijzen, administratieve 
procedures enz. Bij verenigingen die 
belangstelling hebben om hun transnationale 
activiteiten uit te breiden, is er veel vraag 
naar opleiding. De Commissie zal derhalve 
een impuls geven ter bevordering van de 
toegang tot Europese 
opleidingsprogramma's waarvan 
personeelsleden van verenigingen met 
Europese ambities gebruik kunnen maken. 
Anderzijds levert de inzet van de sector van 
de verenigingen tijdens het Europees jaar 
voor levenslang leren het bewijs van de 
huidige en potentiële bijdrage van deze sector 
aan het levenslang leren en vooral aan de 
volwasseneneducatie die grotendeels door de 
sector wordt verzorgd. In de komende jaren 
zal deze bijdrage wellicht van 
doorslaggevend belang worden om een 
kennismaatschappij voor allen op te bouwen. 
• Verenigingen hebben vaak 
moeilijkheden om buiten hun eigen lidstaat 
partners of medewerkers te vinden die hen bij 
hun transnationale activiteiten kunnen helpen 
en hun gemakkelijker toegang kunnen 
15 
verlenen tot bepaalde communautaire fondsen 
waarvoor zij anders niet in aanmerking 
komen. Dit geldt des te meer omdat de 
talrijke communautaire instrumenten en 
beleidsmaatregelen om ondernemingen te 
helpen partners op Europees niveau te 
vinden (BC-NET, Europartenariat, BSO 
enz.), niet altijd aan de behoeften van 
verenigingen zijn aangepast6. Daarom zal de 
Commissie de bestaande instrumenten 
gemakkelijker toegankelijk maken voor 
verenigingen en ervoor zorgen dat zij beter 
aan hun specifieke behoeften voldoen. 
• Verenigingen en stichtingen hebben er 
duidelijk belang bij nauw te worden 
betrokken bij de ontwikkelingen op het 
gebied van de informatiemaatschappij. Er 
moet een inspanning worden geleverd om hen 
beter in te lichten over de mogelijkheden en 
voordelen die de informatie- en 
communicatietechnologieën en de diensten en 
toepassingen ervan hun te bieden hebben. De 
Commissie heeft reeds een projectbureau 
voor de informatiemaatschappij opgericht in 
de vorm van een "one stop shop" om de 
toegang tot informatie op dit gebied te 
vergemakkelijken. Het Forum van de 
informatiemaatschappij is erop gericht alle 
betrokken partijen, met inbegrip van de 
verenigingen en stichtingen, aan de discussie 
over het te voeren beleid te doen deelnemen. 
De deelneming van verenigingen en 
stichtingen aan proefprojecten, vooral op het 
gebied van de toepassingen, moet worden 
aangemoedigd. 
• Veel verenigingen eisen een betere 
toegang tot de financieringsbronnen, 
waaronder de structuurfondsen. De 
complexiteit van de aanmeldingssystemen en 
de administratieve procedures die vaak tot 
betalingsachterstanden leiden, kan kleine, 
bescheiden verenigingen ervan weerhouden 
De programma's RECITE- en ECOS/OUVERTURE en het 
PACTE-programma kunnen de internationalisering van 
verenigingen en stichtingen bevorderen. hun waardevolle bijdrage te leveren tot de 
uitvoering van de verschillende 
financieringsprogramma's van de EU. 
Wat de structuurfondsen betreft, zal de 
Commissie in samenwerking met de lidstaten 
actief blijven zoeken naar middelen om de 
toegang tot communautaire financiering te 
bevorderen, met inbegrip van de 
mogelijkheid tot voorfinanciering door de 
lidstaten en de ruimere toepassing van 
financiering door middel van globale 
subsidies. Zij zal voorstellen doen om de 
procedures te rationaliseren en te 
vereenvoudigen, zulks in het kader van de 
hervorming van de structuurfondsen die naar 
verwachting in het jaar 2000 zal plaatsvinden. 
Zij zal ook een ruime interpretatie van het 
begrip partnerschap, uitgebreid tot de 
economische en sociale partners7, blijven 
aanmoedigen om te voorzien in de behoefte 
aan specifieke en efficiënte systemen voor 
toezicht op het beheer van de openbare 
fondsen. 
De Commissie zal ook middelen zoeken om 
op ruimere schaal informatie te verstrekken 
over de momenteel voor verenigingen en 
stichtingen bestaande communautaire 
financieringsmogelijkheden8. 
De resultaten van de in het kader van de 
nieuwe begrotingslijn B3-4013 gefinancierde 
activiteiten zullen een idee geven van de 
werkgelegenheidsdimensie van de derde 
sector. Vooral de huidige en potentiële rol 
van de sector van de verenigingen en 
stichtingen in de ontwikkeling van de 
werkgelegenheid en hun 
werkgelegenheidsscheppend vermogen zullen 
worden bestudeerd en er zullen voorbeelden 
worden gezocht van de beste praktijken. De 
n 
Artikel 4 van Kaderverordening nr. 2081/93 inzake de 
structuurfondsen. 
o 
° DG VIII (Ontwikkeling) heelt reeds een document gepubliceerd 
met ais titel: "Digest of Community Resources available lor 
financing the activities of NGOs and other Governmental and/or 
Decentralised Bodies representing Civil Society in the fields of 
Development CO-operation and Humanitarian Aid". 
16 
Commissie zal erop toezien dat de daaruit 
resulterende analyses en conclusies op ruime 
schaal worden verspreid. 
De steun van de Europese Commissie via 
opleiding en de toepassing van 
informatietechnologieën zal hun potentieel tot 
netwerkvorming versterken en hen in staat 
stellen volledig aan de Europese 
communautaire programma's deel te nemen. 
* De enquête heeft aangetoond dat er bij 
verenigingen een groeiende interesse bestaat 
voor de ontwikkeling van hun transnationale 
werkzaamheden. Verenigingen zijn graag 
bereid verschillende modellen en werkwijzen 
over te nemen van organisaties in andere 
landen. Veel organisaties ondervinden daarbij 
moeilijkheden omdat zij niet over de nodige 
middelen beschikken. Samen met 
organisaties, zoals bijvoorbeeld stichtingen, 
zal de Commissie de mogelijkheid 
onderzoeken om een speciaal fonds op te 
richten teneinde de transnationale 
werkzaamheden van verenigingen te 
vergemakkelijken. Het fonds zou 
verenigingen met name in staat stellen om 
projecten waarvoor overheidssubsidies zijn 
aangevraagd, te prefinancieren. Ook zouden 
verenigingen die anders onvoldoende geld 
hebben om studiereizen te maken of 
conferenties, seminars en opleidings­
evenementen bij te wonen, dit dank zij het 
fonds toch kunnen doen. 
• De vele moeilijkheden waarmee 
verenigingen bij transnationale projecten 
worden geconfronteerd, vloeien vaak voort 
uit het feit dat de nationale wetgevingen niet 
aan de nieuwe eisen zijn aangepast, maar 
kunnen ook worden veroorzaakt door 
communautaire maatregelen die met het oog 
op andere doelstellingen worden genomen en 
die voor verenigingen en stichtingen 
problemen kunnen teweegbrengen. Daarom is 
de Commissie voornemens de invloed van 
communautaire beleidsmaatregelen, acties en 
wetgevingsinitiatieven op de sector van zeer 
nabij te bestuderen en te volgen. Deze follow-up en analyse moeten systematisch 
worden uitgevoerd. Daartoe dient ook een 
betere coördinatie tussen de diensten te 
worden nagestreefd teneinde zowel de 
toepassing van de communautaire 
regelgeving in de sector te controleren, als de 
verenigingsstructuren en de toegang van 
verenigingen tot de interne markt te 
bevorderen. 
De Commissie is voornemens een brede 
dialoog met de sector, het Europees 
Parlement, het Comité van de regio's, het 
Economisch en Sockaî Comité, de lidstaten 
en andere betrokken partijen op gang te 
brengen om de in dit document aangesneden 
onderwerpen uitvoerig te behandelen. De 
Commissie za) een aantal conferenties en 
seminars organiseren om deze mededeling en 
de daaruit voortvloeiende kwesties te 
bespreken. 
17 
BIJLAGE I - DE ENQUÊTE Groei van de sector ] 
I Hoeveel verenigingen en stichtingen 
zijn er? Hoe worden ze gefinancierd? Hoeveel 
mensen zijn er lid van een vereniging? Hoeveel 
mensen zijn in dienst van een vereniging? 
Hoeveel mensen werken er als vrijwilliger voor 
een vereniging of stichting? Hoe groot is de 
sector en groeit hij nog? Hoe ontwikkelt de 
sector zich op Europees niveau? Wat zijn de 
behoeften en wensen voor de toekomst? 
1.1 Zoals reeds werd aangegeven, heerst er 
jammer genoeg een nijpend gebrek aan 
informatie over het verenigingswezen in de 
lidstaten en nog meer op Europees niveau. Dit 
gebrek aan informatie is niet alleen het gevolg 
van het feit dat academici en beleidmakers zich 
tot voor kort niet voor de sector interesseerden, 
maar hangt ook samen met het ontbreken van 
een geschikt kader voor het verrichten van een 
steekproef. 
1.2 In een poging om enig licht op de 
situatie te werpen, heeft de Commissie besloten 
in alle lidstaten een enquête te houden met 
behulp van vragenlijsten. De gehanteerde 
methode bestond in het verspreiden van 
vragenlijsten onder verenigingen in heel Europa 
via hun vertegenwoordigende organisaties in 
Brussel en op nationaal niveau. De enquête 
werd verricht tussen juni en oktober 1993 en in 
totaal zijn er ongeveer 2 300 vragenlijsten 
teruggestuurd. Dit is een verrassend goede 
respons en de Commissie betuigt haar dank aan 
alle betrokkenen. De respons zelf kan worden 
gezien als een duidelijk teken dat de 
verenigingen in de verschillende lidstaten een 
levendige belangstelling hebben voor de 
ontwikkelingen op Europees niveau. 
1.3 Gezien de gebruikte methode, de enige 
die de Commissie kón gebruiken, moet het 
onderzoek louter als een verkenning worden 
opgevat en dienen de - geenszins 
wetenschappelijke - resultaten met voorzichtig­
heid te worden benaderd. De bevindingen zijn 
echter van belang en worden hierna besproken. 1.4 Alles wijst erop dat hei 
verenigingswezen sinds het einde van de 
Tweede Wereldoorlog sterk is gegroeid. Dit 
komt ook duidelijk tot uiting in de enquête, die 
met name de zeer scherpe toename van het 
aantal verenigingen in de laatste twintig jaar 
belicht. De groei van de sector in het afgelopen 
decennium kan terecht als explosief worden 
bestempeld. Van de verenigingen die de 
vragenlijst beantwoordden, werd zowat 75% na 
1961 opgericht, ongeveer 65% na 1971 en circa 
45% na 1981. Er is geen reden om aan te nemen 
dat de verenigingen uit het onderzoek 
abnormaal "jong" waren; ook lijkt de groei niet 
af te nemen. Er zijn kleine verschillen tussen de 
sector in de diverse lidstaten - om redenen die 
hierna duidelijk zullen worden, lijkt de sector in 
Spanje en Portugal bijvoorbeeld gemiddeld 
jonger te zijn dan elders in Europa (84% van de 
Spaanse en 85% van de Portugese ondervraagde 
organisaties zijn na 1971 opgericht en 
respectievelijk 63% en 62% na 1981)-. maar 
fundamenteel is de situatie overal in Europa 
dezelfde. 
US Br Zijn ongetwijfeld vele redenen voor 
dei# ^merkelijke groei, maar de volgende 
favorer* zijn bijna zeker van invloed geweest: 
» Welvaartsgroei na het einde van de 
Tweede Wereldoorlog en sinds kort meer vrije 
tijd (kortere werkweek, langere vakanties en 
tweedaagse weekends) 
* de sterke opkomst van de tertiaire 
sector in de meeste Europese economieën 
tijdens do jaren tachtig 
< 
« het steeds meer inschakelen van 
verenigingen voor het verlenen van diensten 
(met name sociale diensten) die voorheen door 
de overheid werden verstrekt ("sociale 
privatisering**) 
• veranderingen in de algemene 
voorkeur: van de uniforme en betrekkelijk 
onpersoonlijke diensten die meestal door de 
overheid werden verleend, naar de meer 
18 
individuele klantgerichte aanpak die door 
verenigingen wordt gevolgd 
* de identificatie van een hele reeks 
nieuwe behoeften en het zich aandienen van 
nieuwe sociale kwesties (b,v, gelijkheid van 
man en vrouw, het milieu en het behoud van de 
biosfeer, buitenlandse hulp aan 
ontwikkelingslanden na het verlenen van 
onafhankelijkheid aan de vroegere kolonies in 
de jaren zestig, vrede enz.) 
* de werkgelegenheldscri&is aan het einde 
van de jaren zeventig en het begin Van de jaren 
tachtig, die geleid heeft tot het uitstippelen van 
werkgelegenheidsplannen waarbij 
verenigingen betrokken war en 
* historische redenen die eigen zijn aan 
bepaalde lidstaten, zoals het loslaten van de 
onderdrukte vraag naar verenigingen na de 
politieke veranderingen in Spanje en Portugal* 
of de beweging om structuren buiten het kader 
van de staat te ontwikkelen na de sociale en 
politieke beroering van 1968 
« demografische veranderingen in 
Europa, . zoals het groeiend' aantal 
gepensioneerden/werklozen die de lidstaten 
ertoe brengen overheidsdiensten over te hevelen 
naar de particuliere sector en het 
verenigingswezen om zo te hesparen op 
overheidsuitgaven. 
Aantal leden 
1.6 Een zeer bekende vereniging in de 
Gemeenschap telt meer dan 13 miljoen leden. 
De meeste verenigingen zijn echter maar klein 
en hebben vaak niet meer dan een handvol 
actieve aanhangers. Als gevolg van de methode 
die door de Commissie werd gehanteerd, bevat 
de steekproef een onevenredig groot aantal 
(30%) "intermediaire organisaties" (zoals 
bedoeld in punt 4) en een onevenredig groot 
aantal nationale organisaties. De resultaten 
zullen dus een duidelijk te hoge schatting 
opleveren van de gemiddelde grootte van een 
vereniging in de Gemeenschap. De meeste intermediaire organisaties die aan de enquête 
hebben deelgenomen, waren federaties - dat wil 
zeggen overkoepelende organisaties die 
gecentraliseerde diensten verlenen (zoals 
informatie en gezamenlijk lobbyen) aan een 
aantal afzonderlijke verenigingen of filialen 
(meestal met hun eigen rechtsvorm) die op 
hetzelfde gebied werkzaam zijn. De cijfers zijn 
niettemin van belang. 
1.7 Ongeveer 40% van de verenigingen van 
de steekproef telde minder dan 100 leden en 
meer dan de helft had minder dan 200 leden. De 
aantallen lagen echter zeer ver uit elkaar. Zo 
had 13% van de verenigingen tussen de 1 000 
en 1 500 leden en telde 15% meer dan 5 000 
leden. Zoals kon worden verwacht, hebben 
nationale verenigingen meer leden dan die met 
een regionaal bereik - het lijkt erop dat zij 
grosso modo meer dan twee keer zoveel leden 
tellen als regionale organisaties. 
1.8 Van de federaties die aan de enquête 
hebben deelgenomen, vertegenwoordigde bijna 
de helft meer dan vijftig organisaties. 9% 
vertegenwoordigde er meer dan 500. Dergelijke 
organisaties vertegenwoordigen indirect 
natuurlijk grote aantallen leden van individuele 
verenigingen: in onze steekproef 
vertegenwoordigde meer dan de helft (55%) 
van de federaties indirect meer dan 10 000 
leden, en vertegenwoordigde 32% meer dan 
100 000 leden. Het gemiddeld aantal leden dat 
indirect werd vertegenwoordigd, bedroeg meer 
dan 1 300 000. 
1.9 De omvang van verenigingen en 
federaties lijkt te variëren als gevolg van een 
aantal factoren. Grotere organisaties zijn vaak 
ouder. Dit geldt ook voor organisaties die 
werkzaam zijn op gebieden van duidelijk en 
blijvend belang, zoals sociale dienstverlening 
en onderwijs. Zoals al eerder is opgemerkt, zijn 
verenigingen met een grotere geografische 
reikwijdte vaak groter dan die met een 
betrekkelijk geringere reikwijdte. De grootte 
van het ledental weerspiegelde in enige mate 
ook de omvang en relatieve rijkdom van de 
19 
lidstaat en de betrekkelijke volwassenheid van 
de sector. 
Werkgelegenheid 
1.10 De personeelssterkte van de 
verenigingen loopt heel sterk uiteen - van geen 
enkel personeelslid tot vele duizenden. De 
meeste verenigingen zijn immers kleine 
bedrijven en hebben, net als hun tegenhangers 
in de conventionele economie, slechts een 
handvol werknemers. Een paar organisaties zijn 
echter naar alle maatstaven groot en hebben een 
aanzienlijk aantal betaalde voltijd- en 
deeltijdwerkers in dienst. 
1.11 Bij de gemiddelde vereniging van onze 
steekproef werkten 40 mensen voltijds en 10 
deeltijds. Het overeenkomstige gemiddelde 
voor intermediaire organisaties lag iets hoger. 
Achter deze gemiddelden gaan echter grote 
verschillen schuil. Zo had ongeveer 14% van de 
verenigingen uit onze steekproef geen betaald 
personeel in dienst, terwijl 17% meer dan 50 
personeelsleden (vol- en deeltijds) telde, 6% 
tussen de 101 en 500, en 4% meer dan 500. Het 
meest voorkomende aantal personeelsleden lag 
tussen 1 en 5. Voltijds personeel werkt blijkbaar 
,gemiddeld 36 uur per week en deeltijds 
personeel 20 uur. Deze cijfers verschilden niet 
zoveel van land tot land, maar wel van gebied 
tot gebied waarin de vereniging actief was. 
Zoals mocht worden verwacht, hadden 
bijvoorbeeld verenigingen actief in de 
gezondheidszorg of de sociale dienstverlening 
vaak veel meer betaald personeel in dienst dan 
verenigingen actief op bijvoorbeeld het gebied 
van burgerrechten. 
Vrijwilligers 
1.12 Een andere zeer belangrijke vorm van 
ondersteuning voor verenigingen zijn uiteraard 
de vrijwilligers. 81% van de verenigingen uit 
onze steekproef verklaarde met vrijwilligers te 
werken. In sommige landen lijken verenigingen 
meer gebruik te maken van vrijwilligers dan in 
andere, maar in geen enkel land daalde het percentage verenigingen met vrijwilligers onder 
de 60%. Ook hier waren er grote kwantitatieve 
verschillen: 30% van de verenigingen (met 
inbegrip van federaties en andere intermediaire 
organisaties) gaf aan dat er 1 à 5 vrijwilligers 
actief waren binnen hun organisatie, ongeveer 
18%o meldde dat ze werden ondersteund door 6 
à 10 vrijwilligers, 60% telde meer dan 51 
vrijwilligers, 10% telde tussen 101 en 500 
vrijwilligers en 7% had meer dan 500 
vrijwilligers. Enkele verenigingen (3%) werden 
ondersteund door meer dan 2 000 vrijwilligers. 
Gemiddeld werkt iedere vrijwilliger ongeveer 
negen uur per week voor de door hem 
ondersteunde organisatie. 
1.13 Hoewel er geen grote verschillen lijken 
te bestaan tussen het aantal organisaties in de 
verschillende lidstaten dat een beroep doet op 
vrijwilligers, zijn er van land tot land grote 
verschillen wat de verhouding tussen betaalde 
personeelsleden en vrijwilligers betreft - van 
ongeveer 1:1 tot ongeveer 1:8. Deze verschillen 
lijken niet gerelateerd te zijn aan de omvang of 
rijkdom van de lidstaten of enige andere 
speciale factor. Wellicht weerspiegelen zij 
slechts verschillende tradities, of de mate 
waarin vrijwilligerswerk wel of niet 
georganiseerd is. 
1.14 Het aantal aangestelde vrijwilligers 
varieert ook nogal naar gelang van de 
belangrijkste activiteiten van een vereniging. 
Verenigingen die bijvoorbeeld actief zijn op het 
gebied van cultuur en recreatie of 
mensenrechten zijn veel afhankelijker van 
vrijwilligers dan verenigingen actief in de 
gezondheidszorg, het onderwijs of de sociale 
dienstverlening. Hoewel de verenigingen vaak 
afhankelijk waren van óf betaald personeel óf 
vrijwilligers, was het niet noodzakelijkerwijs zo 
dat verenigingen met weinig betaalde 
personeelsleden ook weinig vrijwilligers 
hadden of omgekeerd; de mengvormen 
varieerden nogal. 
20 
Middelen 
1.15 De verenigingen en federaties in onze 
steekproef beschikten over: 
• financiële middelen ter waarde 
van 2,208.000 ecu; 
• onroerende goederen ter waarde 
van 702.000 ecu; 
• apparatuur ter waarde van 
UOZOOOecu; 
• andere middelen ter waarde van 
835.000 ecu; 
• totale middelen ter waarde van 
10.068,000 ecu. 
Achter deze gemiddelden gaan grote onderlinge 
verschillen tussen de verenigingen en de landen 
schuil. Over het algemeen zijn het, zoals kon 
worden verwacht, de verenigingen in de rijkere 
lidstaten die gemiddeld over meer middelen 
beschikken, hoewel zelfs in deze landen de 
verschillen net zo groot zijn als elders. De 
verenigingen in lidstaten waar nog restanten 
van de oude "mortmain laws" (wetten op 
onvererfbare eigendommen) van kracht zijn of 
waar het erfenisrecht nog steeds betrekkelijk 
strikt is, beschikken over aanzienlijk minder 
middelen in de vorm van onroerende goederen. 
Uitgaven 
1.16 De gegevens over de jaarlijkse uitgaven 
van organisaties zijn uitgesplitst in salarissen 
en Ionen, administratiekosten, ~en overige 
kosten. Gemiddeld maakten de verenigingen uit 
onze steekproef de volgende kosten: salarissenen lonen: 
27.743.000 ecu 
. administratiekosten: 
465.000 ecu 
overige kosten: 
1.044.000 ecu 
totale kosten: 
31,149.000 ecu 
Tussen de landen bestonden kleine verschillen: 
algemeen genomen besteedden verenigingen uit 
rijkere lidstaten meer dan het gemiddelde aan 
salarissen en lonen. Niet zo verrassend was het 
feit dat grotere organisaties meer geld besteden 
aan administratiekosten dan federaties, waarvan 
het bestuur over het algemeen duurder uitvalt 
dan bij gewone verenigingen. 
Inkomstenbronnen 
1.17 Heel veel verenigingen zijn in enige 
mate afhankelijk van de een of andere vorm van 
subsidie, meestal door de overheid verstrekt, 
maar ook door particulieren of andere 
particuliere schenkers. Veel andere 
verenigingen kunnen zichzelf vrijwel geheel 
onderhouden en verkrijgen hun inkomsten uit 
contributies of door de verkoop van diensten of 
andere producten. Om een idee te krijgen van 
de wijze waarop verenigingen hun uitgaven 
financieren, vroegen we de verenigingen in 
onze steekproef aan te geven welk gedeelte van 
hun inkomsten afkomstig was uit eigen 
middelen en welk gedeelte afkomstig was uit 
zogenaamde externe bronnen, zoals 
schenkingen en subsidies. 
1.18 Ten behoeve van dit onderzoek werden 
inkomsten uit de verkoop van diensten (aan 
leden of niet-leden) of producten (b.v. 
publicaties), contributies, beleggings­
opbrengsten en inkomsten uit overeenkomsten 
allemaal als "eigen middelen" beschouwd. 
Onder "externe bronnen" vielen subsidies van 
regeringsorganen en andere overheidsinstanties 
en ondersteuning door particulieren, 
21 
internationale organisaties, stichtingen en 
bedrijven. 
1.19 Contributies (30%) en de verkoop van 
diensten (30%, waarvan 20% aan leden en 10% 
aan niet-leden) vormden gemiddeld de grootste 
bijdrage aan de "eigen middelen" van 
verenigingen, gevolgd door overeenkomsten 
(17%), verkoop van producten (15%) en 
beleggingsopbrengsten (8%). Met andere 
woorden, een typische Europese vereniging 
ontleent gemiddeld ongeveer 62% van haar 
"eigen middelen" aan een of andere vorm van 
economische activiteit - dat wil zeggen door het 
rechtstreeks of krachtens een overeenkomst 
verkopen van diensten of door het verkopen van 
producten zoals publicaties. Ook hier gingen 
achter deze gemiddelden weer grote verschillen 
schuil tussen de bedragen die verenigingen uit 
verschillende bronnen verkregen en tussen het 
betrekkelijk belang ervan. Zo was in twee 
lidstaten de belangrijkste inkomstenbron in de 
categorie "eigen middelen" de verkoop aan 
niet-leden en in een andere lidstaat droegen 
contributies blijkbaar slechts weinig bij in vergelijking met de overeenkomsten die met 
overheden waren gesloten. 
1.20 Er was minder verschil waar te nemen 
bij de "externe bronnen". Verreweg de grootste 
inkomstenbron voor verenigingen in op één na 
alle lidstaten werd gevormd door 
overheidssubsidies (52%). Deze categorie werd 
gevolgd door ondersteuning door particulieren 
(22%), ondersteuning door internationale 
organisaties (10%), schenkingen van 
stichtingen (9%) en als laatste ondersteuning 
door bedrijven (7%). Om deze gemiddelden 
weer in perspectief te plaatsen: in op twee na 
alle lidstaten vormden de schenkingen door 
stichtingen in het algemeen geen belangrijke 
inkomstenbron (tussen 3% en 6%), evenmin als 
de ondersteuning door bedrijven. • 
1.21 Van alle interne en externe 
inkomstenbronnen waren subsidies duidelijk 
het belangrijkst, gevolgd door contributies. Het 
volgende diagram vergelijkt alle interne en 
externe inkomstenbronnen en geeft de 
gemiddelde percentages van het totaal. 
Eigen en externe bronnen 
Subsidies 
Contributies 
Ondersteuning door particulieren 
aan leden 
Overeenkomsten 
Verkoop van produkten 
Oonaties 
Ondersteuning door internationale 
bedrijven 
aan niet-leden 
Ondersteuning door bedrijven 
Investeringinkomen 1 
-L___ 1 f -^—;—H — f i 1 
_J ,• ! 
i : 
1 ; 
1 ' 
! i 
! 
10 15 20 
gemiddeld aandeel in % 25 30 35 
Grafiek: 
Donaties = schenkingen 
Ondersteuning door internationale bedrijven = 
Ondersteuning door internationale organisaties Investeringsinkomen = Beleggingsopbrengsten 
22 
1.22 Er werd de verenigingen en stichtingen 
ook om aanvullende informatie gevraagd over 
de verhouding tussen "eigen" en "externe" 
inkomsten over de laatste drie boekjaren. De 
verhouding tussen eigen en externe middelen 
was gemiddeld ongeveer 45:55, zonder 
belangrijke schommelingen in de drie jaren. In 
ieder jaar waren er echter enkele 
verenigingen/federaties die beweerden dat 
100%o van hun inkomsten uitsluitend afkomstig 
was van hetzij eigen, hetzij externe bronnen. 
Met andere woorden, de meeste verenigingen 
lijken iets minder dan de helft van hun inkomsten zelf te kunnen genereren en zijn voor 
de rest grotendeels afhankelijk van een of 
andere subsidie; er is echter een aantal 
verenigingen dat ofwel geheel voor zichzelf kan 
zorgen, ofwel geheel afhankelijk is van externe 
hulp. 
Werkgebied 
1.23 In de vragenlijst werd gebruik gemaakt 
van de volgende tien belangrijkste 
werkgebieden waarin verenigingen/federaties 
konden worden ondergebracht: 
Sociale dienstverlening 
Onderwijs en onderzoek 
Ontwikkeling en huisvesting 
Cultuur en recreatie 
Internationale activiteiten 
Burgerrechten en belangenbehartiging 
Oezondbeids35org 
Filantropie en vrijwilligerswerk 
Milieu 
Bedrijft en beroepsverenïgmg^n 05%) 
{26%} 
(23%) 
(18%) 
{ 8%) 
1.24 De cijfers tussen haakjes geven de 
percentages weer van de respondenten die deze 
gebieden vermelden als de gebieden waarop zij 
actief zijn. Deze cijfers houden rekening met 
het feit dat, zoals reeds gezegd, veel 
verenigingen op meer dan één gebied 
tegelijkertijd werkzaam zijn. Dit blijkt duidelijk 
uit het volgende diagram, dat de percentages 
van verenigingen laat zien waarvan de 
belangrijkste activiteit op één bepaald gebied 
betrekking heeft, maar die ook op andere 
gebieden actief zijn. Zoals kon worden 
verwacht, waren er verschillen tussen de 
landen, hoewel het opmerkelijk is dat sociale 
dienstverlening in alle landen op twee na het meest werd genoemd (het is onwaarschijnlijk 
dat alleen onze steekproef dit resultaat 
oplevert). Er kwamen echter grotere verschillen 
aan het licht toen we nader ingingen op de soort 
maatschappelijke diensten die door de 
verenigingen worden verstrekt. Deze lijken 
immers in de diverse landen op verschillende 
deelgebieden te zijn gespecialiseerd, zoals 
gezinszorg, jeugdwerk of dienstverlening aan 
ouderen of gehandicapten. De laatste drie 
groepen werden eigenlijk het meest genoemd. 
Dit zou erop kunnen duiden dat de overheid 
zich het vaakst tot verenigingen wendt om 
diensten aan deze speciale groepen te verlenen. 
23 
Activiteitengebieden en voornaamste activiteitengebied - uitgedrukt in % 
s S 
f I Sociale diendstverlening 
Cultuur en recreaties 
Ontwikkeling/Huisvesting 
Onderwijs en onderzoek 
Binnenlandse activiteiten 
G ezo n heidszorg 
Burg errechten 
M ilieu 
Filan tro pie 
Bed Irijfsleven P-™ 
30 
Uitgedrukt In % 
Grafiek: 
Activiteitengebieden en voornaamste 
activiteitengebied - uitgedrukt in % = 
Werkgebieden en voornaamste werkgebied -
frequentie in % 
Activiteitengebieden = Werkgebieden 
Sociale diendstverlening = Sociale 
dienstverlening 
Cultuur en recreatie 
Binnenlandse activiteiten = Internationale 
activiteiten 
Gezonheidszorg = gezondheidszorg 
Uitgedrukt in % = Frequentie in % 
1.25 Wanneer we de cijfers voor bijvoorbeeld 
"cultuur en recreatie" iets nader bekijken, 
stellen we vast dat 41% van de verenigingen 
met de belangrijkste activiteit op dit gebied ook 
betrokken is bij andere culturele en artistieke 
activiteiten - 37% bij sport, 29% bij recreatie-
en ontspanningsclubs en 27% bij media en 
communicatie. Ook verenigingen die iets anders 
als hun belangrijkste werkgebied opgaven, 
waren actief op het gebied van "cultuur en 
recreatie". 
1.26 Een ander voorbeeld is de 
"gezondheidszorg": 36% van de verenigingen 
die zeiden dat hun belangrijkste activiteit in de 
gezondheidszorg lag, was betrokken bij 
revalidatie, 35% was betrokken bij de openbare gezondheidszorg en 26% was actief in 
verpleeghuizen. Verpleeghuizen werden ook 
genoemd door bijvoorbeeld 29% van de 
verenigingen die "filantropie en vrijwilligers­
werk" als belangrijkste werkgebied opgaven. 
Ten slotte was 17% van de verenigingen die 
voornamelijk aan "sociale dienstverlening" 
deed, ook actief op het gebied van "revalidatie". 
1.27 Dit "multifunctionele karakter" is 
kenmerkend voor de filosofie van de 
verenigingen en is vaak ook het gevolg van het 
feit dat zij in een bepaalde streek de 
belangrijkste bron van hulp of informatie zijn. 
In die zin zijn verenigingen slechts zelden 
uitsluitend op een bepaald gebied actief: zij 
richten zich vooral op mensen en hun 
problemen. Op deze wijze fungeren veel 
verenigingen eigenlijk als "one-stop-shop" voor 
de bewoners van een bepaald gebied of voor de 
groep die hun bijzondere aandacht krijgt. Zo zal 
een vereniging die zich bijvoorbeeld inzet voor 
gehandicapten, zich niet alleen bezighouden 
met de rechtstreekse gevolgen van een bepaalde 
handicap, maar vaak ook met de behoefte aan 
informatie en advies van haar cliënten en met 
de hele problematiek die hen aanbelangt en 
vooral met hun rechten als burger. Dit laatste is 
met name een belangrijk punt, zoals blijkt als 
men een blik werpt op het diagram: hoewel 
slechts 6% van de verenigingen uit de 
steekproef aangaf dat zij vooral werkzaam 
waren op het gebied van de mensenrechten, 
24 
vermeldde 35% "mensenrechten" als een gebied 
waarop zij actief waren. Dit multifunctionele 
karakter blijkt uit het hele diagram. 
1.28 Toen we keken naar de uitgaven en 
middelen van de verenigingen die op 
verschillende gebieden werkzaam waren, 
constateerden we dat organisaties actief op het 
gebied van de sociale dienstverlening en 
gezondheidszorg de hoogste uitgaven hadden. 
De verenigingen en federaties die zich vooral 
met mensenrechten en belangenbehartiging 
bezighielden, hadden de laagste kosten en de 
minste middelen. De verenigingen/federaties 
met milieu en met onderwijs en onderzoek als 
voornaamste werkgebied konden over de 
meeste middelen beschikken. 
1.29 Wat de "eigen middelen" van 
verenigingen betreft, was de belangrijkste 
inkomstenbron voor organisaties op het gebied 
van "cultuur en recreatie" de verkoop van 
diensten aan leden en contributies (elk goed 
voor 29%). Bij onderwijs en onderzoek en bij 
internationale activiteiten vormden 
overeenkomsten (respectievelijk 25% en 27%) 
de belangrijkste bron van zelf verworven 
inkomsten. In de gezondheidszorg waren dat de 
contributies (36%). Ook verenigingen die 
maatschappelijke diensten verlenen, meldden 
dat contributies een groot deel van hun "eigen 
middelen" uitmaakten (33%). Hetzelfde gold 
voor verenigingen actief op het gebied van 
burgerrechten (38%), ontwikkeling en 
huisvesting (31%) en milieu (35%). 
Liefdadigheidsorganisaties daarentegen 
verwerven het grootste gedeelte van hun eigen 
middelen door de verkoop van diensten aan 
leden (28%) en aan niet-leden (26%). Voor 
bedrij fs- en beroepsverenigingen leveren 
contributies verreweg de grootste bijdrage tot 
de categorie "eigen middelen". 
Ï.30 Als belangrijkste externe inkomstenbron 
vermelden de organisaties op alle werkgebieden 
een of andere vorm van subsidie. Het aandeel 
van subsidies in de totale externe inkomsten 
varieert van 31% bij liefdadigheids­
verenigingen/federaties tot 73% bij bedrijfs- en beroepsorganisaties. Zoals reeds werd 
opgemerkt, is ook de financiële steun van 
particulieren een belangrijke bron van 
inkomsten. Caritatieve verenigingen en 
federaties deelden bijvoorbeeld mee dat 
financiële steun van particulieren 37% van hun 
externe inkomsten vertegenwoordigde. 
Milieuverenigingen gaven aan dat dit aandeel 
29% bedroeg. Op het gebied van sociale 
dienstverlening, onderwijs en onderzoek en 
internationale activiteiten maakte financiële 
steun van particulieren ongeveer een vijfde van 
de externe middelen uit. De belangrijkste 
uitzondering werd gevormd door de bedrijfs- en 
beroepsverenigingen: slechts 2% van hun 
externe inkomsten is van particulieren 
afkomstig. 
Geografische reikwijdte 
1.31 Toen we vroegen naar het geografische 
gebied dat door de verenigingen wordt 
bestreken, wilden we vooral nagaan hoeveel 
verenigingen uit onze steekproef Europa als een 
belangrijk zoniet als enig doelwit van hun 
organisatie zien. De resultaten liepen verrassend 
ver uiteen: in een bepaald land gaf slechts 4% 
van de respondenten aan een Europese dimensie 
te hebben, tegenover 35% in een ander land. 
Deze cijfers moeten echter samen worden 
gezien met onze bevindingen (zie hierna) over 
het aantal feitelijke of voorgenomen 
partnerschappen en over de andere activiteiten 
die door verenigingen op Europees niveau 
worden ondernomen. Opvallend is dat er weinig 
samenhang lijkt te bestaan tussen het belang dat 
organisaties hechten aan een Europese dimensie 
en de neiging om Europese partnerschappen te 
vormen. 
1.32 De geografische reikwijdte die een 
vereniging beoogt, hangt uiteraard niet 
noodzakelijkerwijs nauw samen met haar 
organisatorische structuur. Zo kan een 
vereniging die internationaal actief is, best een 
plaatselijke basis hebben, terwijl een vereniging 
die binnen een bepaalde lidstaat op nationaal 
25 
niveau actief is, geen enkele interesse in Europa 
hoeft te hebben. In de regel geldt evenwel: hoe 
groter de geografische reikwijdte van een 
organisatie, hoe vaker zij op alle niveaus actief 
lijkt te zijn. Zo vonden de meeste nationale 
organisaties dat zij ook op lokaal en regionaal 
niveau actief waren, terwijl maar weinig 
plaatselijke organisaties oordeelden ook op 
nationaal niveau een rol te spelen. In het 
verlengde hiervan zijn de meeste verenigingen 
die op Europees niveau actief zijn, in feite 
nationaal georganiseerd. 
Doelgroepen en begunstigden 
1.33 We vroegen aan verenigingen met welke 
specifieke groep mensen hun organisatie werkte 
of begaan was en verzochten hen aan te geven 
aan wie of aan welke organisaties ze hun 
diensten aanboden en op welke basis. De grote 
meerderheid van de verenigingen en federaties 
definieerde hun doelgroep zeer ruim - 46% van 
de respondenten gaf "het grote publiek" als 
doelgroep op; ook "de jeugd" (37%) en "de 
volwassenen" (35%) werden vaak genoemd. 
Daartegenover staat dat slechts zeer weinig 
verenigingen strikter gedefinieerde groepen als 
hun doelgroep bestempelden. Het valt te 
betwijfelen of deze bevinding van enige 
betekenis is. Daar de verenigingen zich bij het 
beantwoorden van die vraag in de praktijk niet 
hoefden te beperken tot één groep uit de lijst, is 
het waarschijnlijk dat de meeste respondenten 
van wie de activiteiten enerzijds gericht waren 
op een specifieke groep (bijvoorbeeld 
"drugsverslaafden" of "veteranen") en 
anderzijds op de gehele bevolking (om de 
aandacht op hun werk te vestigen of om steun te 
werven), zowel de specifieke groep als het 
"grote publiek" hebben aangekruist. 
1.34 Op de vraag aan wie verenigingen 
diensten verlenen, luidde het antwoord in de 
meeste gevallen opnieuw aan "het grote 
publiek" (39%), gevolgd door "de doelgroep" 
(38%), de leden (36%) en de overheid of andere 
openbare organen (22%). De mate waarin deze diensten gratis dan wel tegen betaling werden 
verleend, verschilde naar gelang van het 
betrokken land en van de groep personen aan 
wie de dienst werd verleend. Gratis diensten 
werden het meest aan het grote publiek en aan 
de leden verleend, terwijl te betalen diensten 
aan de specifieke doelgroep van de vereniging. 
aan cliënten of aan de overheid werden 
verstrekt. 
1.35 In het algemeen verschaften de 
verenigingen/federaties meer gratis dan te 
betalen goederen of diensten. Het zal niet als 
een verrassing komen dat verenigingen en 
federaties die hun diensten overwegend gratis 
aanbieden, in sterkere mate afhankelijk zijn van 
externe steun dan organisaties die zich voor hun 
diensten laten betalen. In hoeverre de diensten 
gratis worden aangeboden of ervoor moet 
worden betaald, hangt, vooral af van het 
werkgebied van de vereniging. Zo is het bij 
steunverlening aan daklozen waarschijnlijk dat 
gratis (of in ieder geval zeer goedkope) 
goederen en diensten worden verschaft, terwijl 
het redelijk lijkt betaling te vragen voor 
bijvoorbeeld volwassenenonderwijs. Hetzelfde 
geldt voor sportclubs, die duur materiaal nodig 
kunnen hebben of een prestigezaak zijn. Deze 
zullen minder gratis voordelen bieden dan 
verenigingen die zich bezighouden met sociale 
dienstverlening, vooral als het om een 
betrekkelijk informele vorm van 
dienstverlening gaat. 
Deze bevindingen In combinatie met àw over 
de inkomstenbronnen van verenigingen 
geven een duidelijk beeld van bet belangrijke 
herverdelingseffect dat van deze organisaties 
uitgaat 
Partnerschappen tussen verenigingen en 
stichtingen die de gehele Europese 
Gemeenschap omspannen 
1.36 Vanwege de gebruikte methode bevatte 
onze steekproef ongetwijfeld een groter aantal 
verenigingen die op Europees niveau actief zijn 
dan een meer wetenschappelijke steekproef. De 
26 
cijfers leveren niettemin een indrukwekkend 
bewijs van de mate waarin de sector zich reeds 
begint te verenigen binnen de hele 
Gemeenschap: 50% van de verenigingen die de 
desbetreffende vraag beantwoordde - of bijna 
een kwart van de totale steekproef- gaf aan 
reeds betrokken te zijn bij grensoverschrijdende 
activiteiten in een of andere partnerschapsvorm 
met ingezetenen of organisaties uit andere 
landen van de Gemeenschap. 
1.37 Aangezien het initiatief voor de meeste 
van de bekende netwerken die reeds op 
Europees niveau werkzaam zijn, werd genomen 
door landen uit het noorden van de 
Gemeenschap, had men kunnen verwachten dat 
de neiging om partnerschappen te vormen in het 
zuiden minder uitgesproken zou zijn dan in het 
noorden. De bevindingen bleken deze 
veronderstelling echter niet te bevestigen: er 
waren weliswaar moeilijk te verklaren 
verschillen tussen de landen, maar het 
algemene beeld in het noorden week niet veel af 
van dat in het zuiden. 
1.38 Vooruitblikkend stelde 46% van onze 
respondenten dat zij op een bepaald moment in 
de toekomst grensoverschrijdende partner­
schappen willen aangaan. Interessant is dat uit 
een analyse per land is gebleken dat juist in die 
landen waar het aantal partnerschappen tot 
dusverre onder het gemiddelde bleef, de 
verenigingen de grootste ambities voor de 
toekomst hebben. Met andere woorden de 
verenigingen in de landen die nu een 
achterstand hebben wat het werken op Europees 
niveau betreft, lijken vastbesloten die 
achterstand in te halen. 
1.39 Van de verenigingen die reeds in 
partnerschapsverband opereren, was 27% actief 
in de "sociale dienstverlening", 14% op het 
gebied van "cultuur en recreatie", 13% in 
"internationale activiteiten", 11% op het gebied 
van "onderwijs en onderzoek" en 10% in 
"ontwikkeling en huisvesting". Opnieuw bleek 
dat verenigingen die op gebieden werkzaam 
zijn waar tot dusver nog maar weinig 
partnerschappen zijn gevormd, grotere toekomstige ambities hebben ten aanzien van 
grensoverschrijdende werkzaamheden: maar 
liefst 75% van de verenigingen uit onze 
steekproef die actief, zijn op het gebied van 
"ontwikkeling en huisvesting" gaf bijvoorbeeld 
aan plannen te hebben om in de toekomst 
partnerschappen aan te gaan. Slechts 22% van 
de verenigingen in de gezondheidszorg 
daarentegen deelde mee dat zij van plan waren 
aan een partnerschap deel te nemen. Het is niet 
uitgesloten dat dit samenhangt met hel feit dat 
veel verenigingen in feite openbare diensten 
verlenen en dat bovendien op een zeer sterk 
gereguleerd gebied. In deze omstandigheden 
kunnen partnerschappen de verenigingen niet 
genoeg te bieden hebben en dus voor hen 
minder aantrekkelijk zijn. 
Problemen bij het vormen van 
partnerschappen 
1.40 Iets meer dan de helft van de 
verenigingen die bij partnerschappen betrokken 
zijn, geeft aan dat ze problemen hebben gehad 
bij het opzetten of besturen van hun 
partnerschappen. De bevindingen waren grosso 
modo als volgt: 
fiscaal 
jnrjdj$ch 
administratief 
communicatie 
ovsrïge 2ï% 
19% 
29% 
51% 
35% 
In de tabel wordt het percentage respondenten 
vermeld dat op dat soort problemen stuit. Er 
waren slechts weinig verschillen waarneembaar 
tussen nationale, regionale of lokale 
organisaties, hoewel kleinere organisaties 
minder met problemen lijken te worden 
geconfronteerd dan grotere. Het meest 
opvallende resultaat is uiteraard de mate waarin 
"communicatie" voor problemen heeft gezorgd, 
hoewel ook de mate van juridische en fiscale 
problemen niet gering is. Naar alle 
waarschijnlijkheid worden althans de juridische 
moeilijkheden grotendeels weggenomen door 
27 
het voorgestelde statuut van de Europese 
vereniging. De taal vormt waarschijnlijk de 
grootste hindernis voor "communicatie", maar 
er zijn hier waarschijnlijk ook andere 
complicerende culturele factoren in het spel, 
zoals een verkeerd idee van de rol en betekenis 
van de sector in de verschillende landen en van 
de wijze waarop organisaties functioneren, een 
gebrek aan inzicht in culturele, juridische en fiscale achtergronden, het bestaan van 
verschillende werkwijzen enz. 
De belangrijkste toekomstige behoeften van 
verenigingen 
1.41 We vroegen aan de respondenten wat 
naar hun mening de belangrijkste toekomstige 
behoeften van de verenigingen waren. De 
resultaten volgen hierna. 
De vooramste behoeften van Europese verenigingen/federaties 
Meer fondsen 
Meer personeel 
Vrijwilligers 
Kapitaal 
Opleiding 
Informatie 
Managementadvisering 
Overige behoeften 
Uitgedrukt in % 
Grafiek: 
De vooramste behoeften = De voornaamste 
behoeften 
Meer personeel = Meer betaald personeel 
Vrijwilligers = Meer vrijwilligers 
Managementadvisering = Managementadvies 
Uitgedrukt in % = Frequentie .... 
Uit de resultaten blijkt dat de behoefte aan meer 
geld en meer personeel, maar vooral aan meer 
geld zich overal min of meer doet gevoelen. 
Deze behoefte bestaat in alle lidstaten, hoewel 
verenigingen in armere landen - waar de sector 
vaak niet zo goed ontwikkeld is - hun relatief 
gebrek aan geld vaak scherper voelen. Verenigingen zijn over het geheel genomen niet 
kapitaalintensief en het komt derhalve ook niet 
als een verrassing dat er geen vergelijkbare 
behoefte aan meer kapitaal bestaat. Niettemin 
noemde bijna een kwart van onze respondenten 
kapitaal als een behoefte. 
1.42 De behoefte aan meer betaald personeel 
lijkt het meest aanwezig te zijn bij oudere 
verenigingen (opgericht tussen 1945 en 1950): 
jongere verenigingen lijken daarentegen meer 
behoefte te hebben aan informatie en 
managementadvies. De behoefte aan meer 
vrijwilligers was zeer algemeen, maar was 
vooral opvallend bij verenigingen in de 
"gezondheidszorg" en om duidelijke redenen 
bij verenigingen uit de categorie "filantropie en 
28 
vrijwilligerswerk". De behoefte aan meer 
opleiding werd door bijna een kwart van de 
respondenten genoemd en lijkt door 
verenigingen op alle werkgebieden en van alle 
leeftijden te worden gevoeld. 
Punten voor de Commissie: ontwikkeling van 
de sector op Europees niveau 
1.43 Ten slotte vroegen we de respondenten 
of er punten waren die zij onder de aandacht 
van de Commissie wensten te brengen en of zij 
voorstellen hadden over de wijze waarop de 
Commissie de ontwikkeling van de sector op 
Europees niveau zou kunnen ondersteunen. De 
antwoorden liepen ver uiteen en varieerden van 
een eenvoudig verzoek om "erkenning" in een 
vrij algemene betekenis (van de non-profit 
sector of van een specifieke organisatie) tot 
betrekkelijk ingewikkelde voorstellen voor 
veranderingen in of uitbreidingen van het beleid 
van de Europese Gemeenschap. 
29 
BIJLAGE II - OVERZICHT VAN HET 
JURIDISCH EN FISCAAL KADER 
VOOR VERENIGINGEN EN 
STICHTINGEN 
II. 1 Hierna volgt een overzicht van de 
rechts- en belastingpositie van de verenigingen 
en stichtingen in elk van de lidstaten. 
Overeenkomstig de definitie in punt 2.3 worden 
de in sommige lidstaten bestaande 
"economische" verenigingen, die commerciële 
of andere winstgevende activiteiten mogen 
ontplooien, hier buiten beschouwing gelaten. 
De verschillende vormen van de particuliere 
stichting werden evenmin in aanmerking 
genomen. 
Rechtspositie 
II.2 De vrijheid om een vereniging op te 
richten, er lid van te worden en ze ook weer te 
verlaten, is tegenwoordig een recht (normaal 
gesproken vastgelegd in de grondwet) in alle 
lidstaten van de Gemeenschap. Het recht van 
vereniging is uiteraard ook vastgelegd in het 
Europees Verdrag tot bescherming van de 
Rechten van de Mens9. In het algemeen is het 
voor ingezetenen van een lidstaat mogelijk om 
overal in de Gemeenschap een vereniging of 
stichting op de richten, hoewel sommige 
lidstaten voorschrijven dat er een 
minimumaantal eigen burgers of ingezetenen 
bij betrokken moet zijn10. Sommige lidstaten 
hebben echter speciale bepalingen om het juist 
voor buitenlandse burgers mogelijk te maken 
verenigingen op te richten die, hoewel ze aan 
dezelfde nationale registratie- of 
publicatieverplichtingen als iedere andere 
vereniging moeten voldoen, toch worden geleid 
10 Artikel 16 van het EVRM staat toe dat van het recht van 
vereniging wordt afgeweken als het gaat om een politieke 
activiteit van burgers uit derde landen. 
Dit is eigenlijk in strijd met de artikelen 6 en 52 van het Verdrag 
betreffende de Europese Unie. op grond van de interne regelgeving in het land 
waar de oprichters vandaan komen. 
II.3 In het algemeen kan worden gesteld dat 
waar rechtsstelsels een onderscheid maken 
tussen publiek- en privaatrecht, zowel 
verenigingen als stichtingen tot het privaatrecht 
behoren. Niet alle lidstaten geven een expliciete 
definitie van verenigingen en stichtingen en ze 
maken ook niet allemaal een fundamenteel 
juridisch onderscheid tussen verenigingen 
enerzijds en stichtingen anderzijds. Ten 
behoeve van dit onderzoek kunnen 
verenigingen echter worden gezien als groepen 
particulieren die zijn samengekomen voor een 
niet-winstgevend doel van algemeen belang. 
Stichtingen zijn daarentegen entiteiten belast 
met het beheer van activa in de vorm van een 
schenking of een regelmatige, vaste bron van 
inkomsten bestemd voor doelen van algemeen 
belang. 
ÎL4 Het gedeelte van de sector dat hier van 
belang ia» is dtis noch geheel privaatrechtelijk, 
noch geheel publiekrechtelijk van aard. 
Bijgevolg moet eerst wettelijk een onderscheid 
kunnen worden gemaakt tussen het specifieke 
werkterrein van verenigingen en stichtingen en 
het terrein dat wordt bestreken door de zuiver 
privaatrechteiijk^ activiteiten, door de overheid 
of door commereiele bedrijven en andere 
vormen van winstgevende ondernemingen, In 
de Gemeenschap v^erd dit ofwel op formele 
wijfce bereikt-door het atellen van de 
basisvoorwaarden on, het gebied van interne 
or&aniâatîe en bestöttr waaraan organisaties 
sonder winstoogmerk moeten voldoen; ofwel 
door het vastleggen van doelstellingen - door 
aan te geven welke werkgebieden van algemeen 
flelang worden geacht en door andere regels 
vast te stellen Ée bepalen hoe de non-profit 
statua vafc de organisatie moet worden 
gewaarborgd 
II.5 In het algemeen is de eerste aanpak (het 
definiëren van non-profit organisaties aan de 
hand van hun formele kenmerken) typerend 
voor het gecodificeerde recht en de tweede (het 
karakteriseren van het gebied van de non-profit 
30 
activiteit van algemeen belang ("liefdadigheid") 
aan de hand van het doel van de activiteit zelf) 
het basiskenmerk van de common law. . 
II.6 Veel commentatoren maken een scherp 
onderscheid tussen deze twee benaderingen. De 
juridische tradities die eraan ten grondslag 
liggen, zijn onbetwistbaar zeer verschillend. In 
de praktijk mag het verschil in aanpak echter 
niet worden overdreven. Veel rechtsstelsels 
bevatten speciale wettelijke bepalingen voor 
verenigingen met bepaalde doelstellingen die 
worden beschouwd als zijnde van algemeen 
belang. In combinatie met de verschillende 
niveaus van belastingverlichting leidt dit ertoe 
dat de organisaties in veel lidstaten in de 
praktijk aan de hand van zowel hun formele 
structuur als hun doelstellingen worden 
gedefinieerd. In de praktijk is het dus zo dat de 
basisbepalingen van de wet op stichtingen (en 
met name waar de nadruk ligt op het beheer van 
activa, met alles wat dit impliceert) in landen 
met gecodificeerd recht zeer sterk lijken op die 
in landen waar de common law wordt 
toegepast. De duidelijke gelijkenis kan wellicht 
uit historisch oogpunt worden verklaard. De 
common law met betrekking tot liefdadigheid 
heeft een lange traditie achter de rug en heeft 
nooit een fundamenteel onderscheid gemaakt 
tussen verenigingen en stichtingen: het zijn 
beide liefdadigheidsinstellingen. Omdat de 
stichting de oudste vorm is, werd de wet later 
blijkbaar zonder noemenswaardige 
veranderingen ook op verenigingen toegepast. 
Daartegenover staat dat vele landen met een 
gecodificeerd recht niet dezelfde continuïteit 
hebben gekend, met als resultaat dat de wetten 
op verenigingen en stichtingen er uiteenlopen. 
IÏ.7 Verenigingen kunnen zowel met als 
zonder rechtspersoonlijkheid voorkomen. Beide 
vormen worden in alle rechtsstelsels 
aangetroffen. Er mag worden aangenomen dat 
de meerderheid van de verenigingen in de 
Gemeenschap geen rechtspersoonlijkheid heeft. 
Hieraan zijn enkele nadelen verbonden: het is 
niet altijd gemakkelijk voor de vereniging om 
de benodigde middelen te verkrijgen en de bestuurders of beheerders onder wier naam de 
activiteiten van de vereniging worden 
ontplooid, kunnen in de onaangename situatie 
terechtkomen dat zij hoofdelijk aansprakelijk 
worden gesteld. In de meeste gevallen heeft de 
wet echter wegen gevonden om deze nadelen te 
beperken - bijvoorbeeld door de wet op 
vertegenwoordiging of door middel van een 
gezamenlijk fonds waaraan leden bijdragen en 
waarop crediteuren als eerste een beroep 
kunnen doen. In de meeste rechtsstelsels lijkt 
'een vereniging zonder rechtspersoonlijkheid 
toch als vereniging te kunnen deelnemen aan de 
rechtsgang (dat wil zeggen onder de eigen naam 
in plaats van onder de naam van een 
verantwoordelijk bestuurslid). 
II.8 In landen met gecodificeerd recht 
verkrijgen verenigingen meestal 
rechtspersoonlijkheid door de openbaarmaking 
in het officiële publicatieblad van de met de wet 
in overeenstemming zijnde statuten samen met 
een lijst van (bestuurs)leden. De 
rechtspersoonlijkheid (of, nauwkeuriger 
geformuleerd, de registratie van de status van 
de vereniging) kan worden geweigerd op grond 
van het feit dat de statuten strijdig zijn met de 
wét. Een weigering om een vereniging onder 
deze omstandigheden te registreren, is een 
zuiver administratieve zaak en houdt geen enkel 
politiek oordeel in over de status van de 
organisatie. Er moet hier dus een duidelijk 
onderscheid worden gemaakt tussen deze 
omstandigheden en die waaronder organisaties 
een speciale status voor belastingdoeleinden 
wordt geweigerd (zie punt 11.14 en 11.15). De 
statuten (en vaak een volledige of gedeeltelijke 
ledenlijst) moeten worden geregistreerd bij een 
plaatselijke rechtbank, bij het bevoegde 
ministerie of bij de bevoegde regionale of 
plaatselijke overheidsinstantie. Alle stichtingen 
bezitten rechtspersoonlijkheid. Ook hier wordt 
deze gewoonlijk verkregen door de 
openbaarmaking van de statuten enz. Anders 
dan verenigingen moeten stichtingen in het 
algemeen echter een voorafgaande controle 
ondergaan waarbij wordt onderzocht of de 
31 
statuten volledig stroken met de wet, of de 
opvolging van de bestuursleden goed is 
geregeld (omdat stichtingen vaak "voor 
onbepaalde tijd" worden opgericht) en of de 
begrote middelen voldoende zijn om hun 
doelstellingen te bereiken. 
11.9 In landen waar de common law wordt 
toegepast, is er voor verenigingen noch 
stichtingen een speciale vorm van 
rechtspersoonlijkheid. In plaats daarvan kunnen 
organisaties die het gemak of de bescherming 
van rechtspersoonlijkheid wensen, kiezen uit 
een aantal verschillende vormen naar gelang 
van de activiteiten die ze ontplooien. Verreweg 
de meest gebruikte rechtsvorm is de 
zogenaamde "company limited by 
guarantee" - in feite een vennootschap die geen 
winst uitkeert -, maar er bestaan nog andere 
vormen, zoals de "woningbouwvereniging" of 
de zogenaamde "friendly society" (vereniging 
voor onderlinge bijstand). Er zijn ook 
(betrekkelijk zeldzame) voorbeelden van 
liefdadigheidsverenigingen en -stichtingen die 
rechtspersoonlijkheid hebben verkregen bij 
Royal Charter (Koninklijk Handvest) of bij een 
speciale Act of Parliament (een formele, door 
het parlement aangenomen wet). 
11.10 Er bestaat altijd wel een of andere 
methode om rechtspersoonlijkheid te 
verkrijgen, maar de resulterende 
handelingsbevoegdheid is niet altijd even groot. 
In sommige lidstaten is de 
handelingsbevoegdheid in feite onbegrensd 
(voor zover de betrokken organisatie ten minste 
in overeenstemming met haar statuten handelt). 
In andere daarentegen kunnen verenigingen 
noch stichtingen schenkingen en erfenissen 
ontvangen of onroerende goederen bezitten 
zonder de uitdrukkelijke toestemming van het 
bevoegde overheidsorgaan. 
11.11 Er zijn ook verscnölen wat betreft de 
moeilijke kwestie in hoeverre verenigingen en 
stichtingen (maar met name verenigingen) 
economische activiteiten kunnen ontplooien 
zonder hun belastingvoordelen te verliezen. In 
alle lidstaten is enige mate van economische activiteit toegestaan, waarbij vaak de regel 
wordt toegepast dat een dergelijke activiteit niet 
de voornaamste activiteit van de vereniging 
mag zijn. Daarmee wordt bedoeld dat deze niet 
in het belang van de vereniging zelf mag 
worden ondernomen, maar voor een 
niet-winstgevend doel. Het moet bovendien om 
een activiteit gaan die bevorderlijk is voor de 
doelstellingen van de vereniging, in die zin dat 
de activiteit rechtstreeks verband moet houden 
met de doelstellingen van de vereniging en niet 
slechts ondernomen mag worden om de 
algemene financiële situatie van de vereniging 
te verbeteren. Overeenkomstig het verbod op 
winstuitkering dat voor alle verenigingen geldt, 
moeten de overschotten die een economische 
activiteit heeft opgebracht, uiteraard worden 
aangewend voor de verwezenlijking van de 
doeïstellinjgeh van de vereniging. In sommige 
rechtsstelsels kan een vereniging of stichting 
haar inkomsten aanvullen door het oprichten of 
verwerven van een geheel gescheiden 
commerciële onderneming, die haar inkomsten 
dan overhevelt naar de moederorganisatie. 
Wat mededinging betreft, zullen alle regels 
worden nageleefd, rekening houdend met de 
specifieke kenmerken van de sector. 
Belasting h effing 
11.12 Alle lidstaten kennen aan bepaalde 
verenigingen-algemeen genomen de 
verenigingen met doelstellingen die van 
algemeen belang worden geacht -een 
vertmndermg van de directe belastingen toe. Dit 
gebeurt door hen vrij te stellen van de 
belastingen die'moeten worden betaald door 
bedrijven en andere commerciële 
ondememmger^ door een lagere belasting te 
heffe» dan Op de bedrijven of door een drempel 
voor de mmtamiinkomsten in te stellen 
waaronder geen belasting hoeft te worden 
betaald- Deze vormen van belastingverlichting 
sluiten elkaar niet noodzakelijkerwijze uit. 
Verenigingen zijn weliswaar vrijgesteld van 
vennootschapsbelasting, maar moeten in plaats 
32 
daarvan soms inkomstenbelasting betalen. In 
sommige lidstaten bestaat er gehele of 
gedeeltelijke vrijstelling -, van 
onroerendgoedbelasting op het vastgoed dat 
verenigingen en stichtingen bezitten of 
gebruiken. Bovendien, maar dit komt zeiden 
voor, kan een gedeeltelijke verlichting van de 
loonbelasting worden toegekend. 
11.13 Hoewel aan sommige categorieën 
verenigingen en stichtingen bijna overal 
belastingverlichtingen worden toegekend, loopt 
de aanpak in de verschillende lidstaten nogal 
uiteen. Dit geldt ook voor de mate waarin 
belastingverlichting wordt toegekend aan 
organisaties die op verschillende gebieden 
werkzaam zijn. In sommige rechtsstelsels vallen 
verenigingen en stichtingen in principe onder 
hetzelfde belastingstelsel als bedrijven en 
komen zij niet voor een vermindering van de 
directe belastingen in aanmerking, tenzij ze 
voor belastingdoeleinden individueel door de 
bevoegde overheidsinstanties worden erkend 
ofwel als bij wet wordt erkend dat zij bepaalde 
doelstellingen hebben die recht geven op 
belastingvoordelen. In andere rechtsstelsels (en 
met name die waar verenigingen en stichtingen 
worden gedefinieerd als instellingen van 
algemeen belang) is belastingverlichting een 
recht. Dit recht kan de vereniging echter 
worden ontnomen wanneer wordt geoordeeld 
dat zij commerciële of lucratieve activiteiten 
ontplooit buiten de grenzen vastgelegd in de 
wet of de jurisprudentie. In dergelijke 
omstandigheden kan de organisatie haar 
bevoorrechte belastingstatus geheel worden 
ontnomen. Een andere mogelijkheid is dat de 
belastingvermindering alleen niet meer geldt 
voor de activiteiten die als winstgevend worden 
beschouwd. 
11.14 Er bestaan niet alleen verschillen in 
aanpak, ook de wijze waarop de lidstaten het 
werkgebied afbakenen dat zij van algemeen 
belang achten, loopt sterk uiteen. Er zijn dan 
ook aanzienlijke verschillen in de 
belastingverlichting waarvoor op verschillende 
gebieden werkzame verenigingen en stichtingen in aanmerking komen. In sommige 
rechtsstelsels wordt het gebied van algemeen 
belang voor het toekennen van 
belastingverlichting zeer algemeen en ruim 
gedefinieerd en omvat het bijvoorbeeld ook 
elke activiteit van openbaar nut of welzijn. 
Dergelijke rechtsstelsels kennen gewoonlijk een 
volledige belastingvermindering toe aan alle 
organisaties die aan dit criterium voldoen. 
Andere lidstaten volgen een wat limitatiever 
aanpak. Zo komt in een bepaalde lidstaat 
momenteel alleen een klein aantal organisaties 
die in de wet met naam worden genoemd voor 
belastingverlichting in aanmerking. Nog andere 
lidstaten hanteren daarentegen zowel een 
limitatieve aanpak als een aanpak waarbij ook 
een onderscheid wordt gemaakt tussen 
verschillende organisaties, met als gevolg dat er 
slechts een zeer beperkte belastingvermindering 
aan alle organisaties zonder winstoogmerk 
wordt toegekend. Verdergaande 
verminderingen worden voorbehouden voor 
organisaties die op een beperkt aantal gebieden 
werkzaam zijn - zoals gezondheidszorg, cultuur 
of sociale dienstverlening - en moeten voldoen 
aan strikte beheers- en 
yerantwoordingsverplichtingen. Voor een 
dergelijke speciale belastingstatus is 
administratieve en politieke goedkeuring vereist 
en in sommige lidstaten lijkt een dergelijke 
goedkeuring steeds minder vaak te worden 
gegeven. 
Belastingverlichting voor schenkers 
11.15 Alle lidstaten kennen een bepaalde 
belastingverlichting toe aan schenkers van 
giften aan verenigingen en stichtingen, 
ongeacht of het om natuurlijke personen, 
vennootschappen of andere organisaties gaat. 
De belastingverlichting kan de vorm aannemen 
van een maximumbedrag binnen een 
belastingjaar of van een maximumgedeelte 
(uitgedrukt in een percentage) van het bruto- of 
netto-inkomen van een particulier. Voor 
vennootschappen gelden meestal soortgelijke 
regelingen: de belastingverlichting. neemt 
33 
doorgaans de vorm aan van een 
maximumbedrag of van een maximumgedeelte 
van de bruto- of nettowinst. Er kan een 
minimumbedrag of -gedeelte worden opgelegd 
en voor vennootschappen kan de maximale 
schenking op basis van de omzet in plaats van 
de winst worden berekend. 
11.16 In sommige lidstaten wordt een 
belastingverlichting toegekend aan schenkers 
van giften aan alle verenigingen en stichtingen 
die actief zijn op het in ruime zin gedefinieerde 
gebied van algemeen belang. In andere lidstaten 
worden meer beperkende criteria toegepast: de 
aan schenkers toegekende belastingverlichting 
wordt beperkt tot giften aan verenigingen die 
zelf een speciale belastingstatus hebben. Het is 
zelfs zo dat, wanneer verenigingen de vereiste 
status niet hebben, ze in deze lidstaten normaal 
gesproken helemaal geen giften mogen 
ontvangen (zie punt 11.10). In rechtsstelsels 
waar verenigingen of stichtingen normaal 
gesproken een beperkte handelingsbevoegdheid 
hebben, kan van verenigingen die een algemene 
toelating hebben om schenkingen te ontvangen, 
niettemin worden verlangd dat zij binnen een 
bepaalde periode afstand doen van giften in de 
vorm van onroerende goederen. In sommige 
lidstaten kan er belasting worden geheven over 
de door de vereniging of stichting ontvangen 
gift-
11.17 Lidstaten nemen ook een verschillende 
houding aan ten aanzien van erfenissen. In 
sommige lidstaten staat het natuurlijke personen 
vrij om hun erfenis geheel of gedeeltelijk na te 
laten aan een door hen gekozen vereniging of 
stichting, en hoewel dit minder vaak lijkt voor 
te komen dan in het verleden, wordt het nog 
steeds vaak gedaan. Ze kunnen ook een nieuwe 
organisatie oprichten - veelal een stichting - met 
een doel dat hen nauw aan het hart ligt. 
Dergelijke testamentaire v schenkingen zijn 
meestal vrijgesteld van belastingen, zowel voor 
de schenker als voor de ontvangende 
organisatie. In de landen waar verenigingen en 
stichtingen echter een beperkte 
handelingsbevoegdheid hebben, kan het onmogelijk zijn om meer dan een symbolisch 
gedeelte van een erfenis aan een vereniging of 
stichting na te laten, tenzij de ontvangende 
organisatie de vereiste toelating van de 
autoriteiten heeft verkregen. Het testamentair 
nalaten van een erfenis kan soms nog verder 
worden bemoeilijkt door het strenge 
erfenisrecht of door de eis dat er aanzienlijke 
middelen moeten worden gereserveerd voordat 
men een stichting kan oprichten. 
Indirecte belastingen 
11.18 Artikel 13A, lid 1, van de Zesde 
Richtlijn 77/388/EEG van 17 mei 1977" stelt 
dat de lidstaten "bepaalde activiteiten van 
algemeen belang" van BTW moeten vrijstellen. 
Het betreft onder meer ziekenhuis- en 
gezondheidszorg, goederen en diensten die 
nauw verbonden zijn aan welzij ns- en 
maatschappelijk werk of de bescherming van 
kinderen en jongeren, onderwijs en opleiding 
voor jongeren enz.12. Veel verenigingen en 
stichtingen zijn vanzelfsprekend betrokken bij 
het verlenen van juist deze diensten, zodat hun 
transacties worden vrijgesteld van BTW op 
voorwaarde dat de organisatie in kwestie 
daartoe van tevoren de toestemming heeft 
gekregen van de lidstaat waarin zij is gevestigd. 
Dat wil zeggen dat verenigingen en stichtingen 
worden vrijgesteld van de verplichting 
BTW-aangifte te doen en geen BTW aan 
klanten hoeven aan te rekenen of 
omzetbelasting hoeven te betalen. Voorts 
kunnen de lidstaten krachtens artikel 13A, lid 2, 
een aantal voorwaarden verbinden aan het 
toekennen van de genoemde vrijstellingen aan 
een organisatie (met uitzondering van die welke 
onder het publiek recht vallen). Doel van deze 
voorwaarden is te waarborgen dat de 
12 Bekend als de Zesde Richtlijn. Deze regelt de harmonisatie van 
de wetten in de lidstaten met betrekking tot de omzetbelasting en 
introduceert een algemeen systeem voor het heffen van BTW en 
een uniforme basis voor het vaststellen van de BTW-grondslag 
Voor deze vrijstellingen gelden bepaalde voorwaarden (zie 
artikel I3A, lid I. sub b),g),h),i)): zij worden niet automatisch 
verleend. 
34 
vrijgestelde organisaties bonafide organisaties 
zonder winstoogmerk zijn en dat hun 
activiteiten de concurrentiepositie, van 
belastingplichtige commerciële ondernemingen 
niet aantasten. Op het eerste gezicht lijkt de 
mogelijkheid om voorwaarden te stellen bij het 
verlenen van vrijstellingen genoeg ruimte te 
laten voor verschillen in de behandeling van 
verenigingen, maar in de praktijk blijken alle 
lidstaten, op een enkele uitzondering na, de 
vrijstellingen van artikel 13 te hebben 
overgenomen. 
11.19 Behalve de hiervoor genoemde 
vrijstellingen geldt in een aantal lidstaten voor 
sommige leveringen en diensten een "nultarief'. 
Hiervan kunnen organisaties zonder 
winstoogmerk profiteren om de voorbelasting 
terug te vorderen. 
35 
BIJLAGE III - HET JURIDISCH EN 
FISCAAL KADER VOOR 
VERENIGINGEN EN STICHTINGEN 
BELGIË 
Verenigingen 
RECHTSPOSITIE ' 
1 Is het recht van vereniging vastgelegd in 
de wet? 
Ja: in artikel 27 van de herziene 
Grondwet van 1994. 
2 Definitie 
Een vereniging in strikte zin is een 
overeenkomst waarbij verschillende 
mensen materiële middelen inbrengen 
ten behoeve van een doel dat er niet in 
bestaat winst te behalen of te verdelen. 
(Een vereniging houdt in dat het 
gemeenschappelijk bestaan enige tijd 
aanhoudt). 
3 Minimumaantal oprichters 
Drie (voor VZW's). 
Twee voor Internationale Verenigingen 
naar Belgisch en naar buitenlands recht. 
4 Soorten verenigingen 
De de facto vereniging (niet opgericht in 
een van de door de wetgever 
aangegeven vormen, bezit geen 
rechtspersoonlijkheid). 
VZW (Vereniging Zonder 
Winstoogmerk), in de wet van 27 juni 
1921 gedefinieerd als een organisatie 
die geen handels- of industriële 
transactie sluit en waarvan de leden 
geen lucratieve doeleinden nastreven. 
IV (Internationale Vereniging naar 
Belgisch recht) beperkt tot verenigingen 
met menslievende, godsdienstige, 
wetenschappelijke, artistieke of pedagogische doeleinden (wet van 
25 oktober 1919). 
Internationale Vereniging naar 
buitenlands recht, dezelfde 
doelstellingen als de IV naar Belgisch 
recht (overeenkomstig artikel 8 van de 
wet van 25 oktober 1919, waarbij een 
IV met hoofdkantoor in het buitenland 
een kantoor in België mag openen). 
Vereisten inzake de nationaliteit van de 
leden 
VZW: 3/5 moet in het bezit zijn van de 
Belgische nationaliteit of in België 
woonachtig zijn (gevestigd en 
ingeschreven in de bevolkingsregisters), 
anders kan de vereniging zich ten 
aanzien van derden niet op haar 
rechtspersoonlijkheid beroepen en 
kunnen die derden dat tegen haar 
aanvoeren. 
IV (naar Belgisch recht): ten minste één 
bestuurslid met de Belgische 
nationaliteit, geen enkele voorwaarde 
voor gewone leden. 
IV (buitenlands recht): geen bijzondere 
voorwaarden. 
Verkrijging van rechtspersoonlijkheid 
VZW: door publicatie van de statuten 
samen met naam, voornaam, beroep en 
adres van de bestuursleden van de 
vereniging in de bijlagen bij het 
Belgisch Staatsblad. 
IV (naar Belgisch recht): bij Koninklijk 
Besluit (uittreksel gepubliceerd in het 
Belgisch Staatsblad); rechtspersoonlijk­
heid geldig ten aanzien van derden tien 
dagen na de publicatie van de statuten 
samen met naam, voornaam, beroep en 
adres van de bestuursleden in de 
bijlagen bij het Belgisch Staatsblad. 
IV (naar buitenlands recht): 
rechtspersoonlijkheid geldig ten aanzien 
van derden tien dagen na de publicatie 
van de statuten samen met dezelfde 
gegevens als die welke van een IV naar 
36 
Belgisch recht worden verlangd 
(inclusief adres van het kantoor in 
België), in de bijlagen bij het Belgisch 
Staatsblad. Deze publicatie vergt een 
voorafgaande "erkenning" door de 
regering. 
Handelingsbevoegdheid 
- Onroerend goed: 
Voor alle soorten verenigingen is alleen 
het permanente bezit toegestaan van de 
onroerende goederen die strikt 
noodzakelijk zijn voor het 
verwezenlijken van hun doelstellingen 
(uitbreiding van de bevoegdheid voor de 
universitaire faculteit Notre-Dame de la 
Paix van Namen en voor de faculteit 
Saint-Louis in Brussel). 
- Schenkingen: 
VZW: de aanvaarding van schenkingen 
in roerend goed (inclusief geld) met een 
waarde van meer dan 400 000 BEF en 
van onroerend goed moet bij Koninklijk 
Besluit worden toegestaan; 
IV: de aanvaarding van gelijk welke 
schenking (ongeacht de waarde ervan) 
moet bij Koninklijk Besluit worden 
toegestaan; 
Er is geen toestemming vereist voor:' 
goederen overgedragen van de ene 
VZW aan de andere VZW ter 
bevordering van de uitvoering van een 
soortgelijke activiteit als die van de 
schenker, schenkingen door openbare 
instellingen aan een VZW, opbrengsten 
van collectes enz. 
Zijn er voorgeschreven statuten? 
VZW: geschreven stuk (authentieke of 
onderhandse akte) vereist dat een aantal 
elementen moet bevatten, waaronder het 
doel van de oprichting (artikel 2 van de 
wet van 1919). 
IV (naar Belgisch recht): idem (de 
statuten moeten de in artikel 2 van de wet van 1919 bedoelde elementen 
bevatten). 
IV (naar buitenlands recht): zoals bij IV 
(naar Belgisch recht), plus het adres van 
het kantoor in België; kunnen voorts in 
België alle rechten uitoefenen die hun 
krachtens de in hun land van herkomst 
geldende rechtsvoorschriften zijn 
verleend. 
9 Registratieverplichtingen 
Niet als zodanig, maar zie ook de 
publicatievereisten hierboven (punt 6). 
Door het ministerie van Justitie wordt 
een lijst van internationale verenigingen 
bijgehouden. 
10 Commerciële activiteiten 
Onduidelijk. In theorie zijn deze niet 
toegestaan, maar in de praktijk worden 
ze wel gedoogd mits het niet de 
voornaamste activiteiten zijn (niet voor 
zichzelf maar voor een niet-winstgevend 
doel), en de activiteit ondergeschikt is 
aan het voornaamste doel. 
(Ondergeschikt betekent rechtstreeks 
verbonden met de doelstellingen van de 
vereniging en niet slechts ondernomen 
om de financiële positie van de 
vereniging te verbeteren; eventuele 
winsten worden aangewend voor de 
doelstellingen van de vereniging.) 
11 Bestemming van middelen bij 
vereffening 
Voor belangeloze doeleinden, in 
principe zoals bepaald in de statuten. 
FISCALE POSITIE 
INDIRECTE BELASTINGEN 
12 Artikel 13 van de zesde BTW-Richtlijn 
Alle krachtens artikel 13 op 
verenigingen toepasbare vrijstellingen 
zijn van kracht. De organisaties moeten 
voldoen aan de criteria van artikel 13A, 
lid 2, sub a). 
37 
13 Overige specifieke vrijstellingen 
Geen. Er bestaat een lager tarief (6%) 
voor voertuigen voor het vervoer van 
gehandicapten, zieken, gewonden of 
blinden, voor dagelijkse of wekelijkse 
publicaties met algemene informatie en 
voor "recyclingproducten". 
14 Nultarieven 
Ja. 
DIRECTE BELASTINGEN 
15 Algemene positie 
A. Inkomstenbelasting 
In het algemeen niet onderworpen aan 
vennootschapsbelasting, tenzij de 
activiteiten worden beschouwd als 
commercieel of winstgevend buiten de 
door de wet (art. 182 van het Wetboek 
Inkomstenbelasting WIB) of de 
jurisprudentie gestelde grenzen. De 
verenigingen vallen onder de voor hen 
gunstiger rechtspersonenbelasting 
(WIB, art. 220 tot en met 226), inclusief 
met name de inkomstenbelasting en de 
roerende en onroerende voorheffing, 
tenzij het gebouw wordt gebruikt voor 
godsdienstige, pedagogische, medische, 
sociale of caritatieve doeleinden. 
B. Diverse 
Er zijn "compenserende 
successierechten" van 0,17% 
verschuldigd over het totale vermogen 
van de vereniging in België. De 
belasting op schenkingen aan Belgische 
verenigingen is beperkt tot 8% (1,1% 
wanneer de schenker een andere VZW 
of IV is, een erkende onderlinge 
maatschappij, een instelling van 
openbaar nut of een beroepsorganisatie). 
De successierechten op de aan hen 
vermaakte legaten zijn beperkt tot 8,8%. 
16 Erkenning van verenigingen voor 
belastingdoeleinden Het Wetboek Inkomstenbelasting (WIB, 
art. 104, par. I, 3 tot en met 5) staat de 
fiscale aftrekbaarheid toe van de 
schenkingen aan bepaalde instellingen 
en organisaties -met name die welke 
zijn opgericht in de vorm van 
verenigingen of stichtingen- die zijn 
erkend bij wet of bij Koninklijk of 
Ministerieel Besluit. De erkenning bij 
Besluit geldt voor (maximaal) drie jaar 
en kan worden verlengd. Officieel 
erkende instellingen zijn doorgaans 
vrijgesteld van roerende en onroerende 
voorheffing. In sommige gevallen blijft 
uitdrukkelijke toestemming vereist voor 
de aanvaarding van aftrekbare 
schenkingen door erkende instellingen 
die zijn opgericht in de vorm van 
verenigingen of stichtingen (zie punt 7 
hierboven). 
17 Erkenningscriteria 
Om te worden erkend, dient een 
instelling rechtspersoonlijkheid te 
bezitten, mag zij zelf of mogen haar 
leden geen enkel winstgevend doel 
nastreven, moet zij haar rekeningen 
openbaar maken, moet zij actief zijn op 
het nationaal niveau of op het niveau 
van een van de culturele 
gemeenschappen, moet zij de lijst van 
schenkers aan de belastingdienst 
verstrekken en mag zij niet meer dan 
20% van haar begroting aan 
administratieve kosten besteden. 
18 Voor belastingvoordelen in aanmerking 
komende doelstellingen 
Naast de wettelijk erkende instellingen 
dienen de erkende organisaties hun 
activiteiten te verrichten op gebieden 
zoals cultuurbevordering (bibliotheken, 
particuliere radio- en tv-zenders, musea, 
sport-, toerisme- en 
vrije-tijdverenigingen), 
wetenschappelijk onderzoek, 
ontwikkelingshulp of maatschappelijk 
werk. 
38 
19 Schenkingen door particulieren 
De bepalingen inzake fiscale 
aftrekbaarheid gelden alleen voor 
schenkingen aan erkende instellingen 
(inclusief verenigingen en stichtingen). 
Fiscaal aftrekbaar: maximaal 10% van 
het totale belastbare inkomen tot een 
maximum van 10 miljoen BEF 
(geïndexeerd). Voor schenkingen van 
belangrijke kunstwerken aan musea 
wordt de fiscaal aftrekbare waarde door 
de regering vastgesteld. 
20 Schenkingen door bedrijven 
De bepalingen inzake fiscale 
aftrekbaarheid gelden alleen voor 
schenkingen aan erkende instellingen 
(inclusief verenigingen en stichtingen). 
Fiscaal aftrekbaar: maximaal 5% van de 
netto bedrijfswinst tot een maximum 
van 20 miljoen BEF (met-geïndexeerd). 
YERANIWDmDING EN TOEZICHT 
21 Verantwoording 
Zie punt 17 hierboven voor erkende 
verenigingen. Andere verenigingen 
hoeven hun rekeningen niet openbaar te 
maken. Over het algemeen interne 
controle door de leden en externe 
verificatie door de belastingdienst. 
Om bij Koninklijk Besluit toelating te 
krijgen een schenking in ontvangst te 
nemen, moeten de VZW's evenwel hun 
jaarrekeningen sinds hun oprichting of 
sinds ten minste 10 jaar bij de griffie 
van de burgerlijke rechtbank hebben 
gedeponeerd, waar deze door iedereen 
kunnen worden ingezien. 
Stichtingen 
22 Oprichting 
De statuten en het doel van de 
oprichting moeten door de regering bij 
Koninklijk Besluit worden 
goedgekeurd. De statuten moeten samen met de namen en adressen van de 
bestuursleden worden gepubliceerd in 
de bijlagen bij het Belgisch Staatsblad 
en elke wijziging in de statuten moet 
eveneens worden goedgekeurd en 
gepubliceerd. 
23 Definitie 
Onherroepelijke bestemming van het 
kapitaal voor het bereiken van een 
niet-winstgevende doelstelling van 
filantropische, godsdienstige, 
wetenschappelijke, artistieke of 
educatieve aard. Geen leden (art. 27 e.v. 
van de wet van 27 juni 1921). 
24 Vereisten inzake de nationaliteit 
Niet voor bestuursleden, maar de zetel 
moet in België gevestigd zijn. 
25 Verkrijging van rechtspersoonlijkheid 
Goedkeuring van de statuten bij 
Koninklijk Besluit (uittreksel 
gepubliceerd in het Belgisch Staatsblad) 
en publicatie ervan in de bijlagen bij het 
Belgisch Staatsblad (terugwerkende 
kracht mogelijk tot de oprichtingsakte). 
26 Handelingsbevoegdheid 
Zie VZW (punt 7 hierboven). 
27 Bestemming van middelen bij 
vereffening 
Door de door de rechtbank aangestelde 
curatoren voor het deel dat in de statuten 
van de stichting is aangegeven, of, bij 
gebreke daarvan, aan doelstellingen die 
het doel van de oprichting zo dicht 
mogelijk benaderen. 
FISCALE POSITIE 
28 Zoals voor erkende verenigingen. 
VERANTWOORDING EN TOEZICHT 
29 De regering moet erop toezien dat de 
middelen van de stichting effectief 
worden aangewend voor de doeleinden 
waarvoor de stichting werd opgericht. 
Alle stichtingen moeten jaarrekeningen 
39 
en -begrotingen opstellen en deze 
binnen twee maanden na de opstelling 
ervan aan de regering overleggen. De 
jaarrekeningen en de begroting van de 
stichtingen worden in de bijlagen bij het 
Belgisch Staatsblad gepubliceerd. Op 
verzoek van het Openbaar Ministerie 
kunnen bestuursleden die schuldig zijn 
bevonden aan fraude of wanbeheer, door 
de rechtbank uit hun functie worden 
ontheven. In dat geval moeten 
plaatsvervangers worden aangewezen. 
Deze moeten overeenkomstig de 
statuten of, op verzoek van de 
rechtbank, door de regering worden 
benoemd. 
40 
DENEMARKEN 
Verenigingen 
RECHTSPOSITIE 
1 Is het recht van vereniging vastgelegd in 
de wet? 
Ja: in de grondwet. 
2 Definitie 
Geen. NB: verenigingen zijn niet per 
definitie organisaties zonder 
winstoogmerk. 
3 Minimumaantal oprichters 
Niet vastgelegd. 
4 Soorten verenigingen 
Eén. 
5 Vereisten inzake de nationaliteit van de 
leden 
Geen. Iedereen (natuurlijke of 
rechtspersoon) die permanent in 
Denemarken verblijft, kan een 
vereniging oprichten. 
6 Verkrijging van rechtspersoonlijkheid 
Ja: wanneer de leden dit wensen. De 
rechtspersoonlijkheid wordt verkregen 
op het moment dat de leden de 
toepasselijke * statuten hebben 
ondertekend en een bestuur hebben 
aangesteld. (Voor de vereisten, zie 
verder.) 
7 Handelingsbevoegdheid 
Onbeperkt. 
8 Zijn er voorgeschreven statuten? 
Nee. Maar de statuten van 
niet-geregistreerde verenigingen moeten 
ten minste bepalingen bevatten die de 
onderlinge verhoudingen tussen de 
leden regelen en de wijze waarop een 
bestuur wordt benoemd. De statuten van 
geregistreerde verenigingen moeten 
bepalingen bevatten die krachtens de 
wet vereist zijn - bv. de naam, de zetel, 
het aantal leden belast met het bestuur 10 
11 van de vereniging en de wijze waarop 
zij worden benoemd, de 
lidmaatschapsvoorwaarden en de 
onderlinge verhoudingen tussen de 
leden, de boekhoudkundige periode en 
de wijze van presentatie van de 
rekeningen enz. Wijzigingen moeten 
aan het register worden doorgegeven. 
Registratieverplichtingen 
De volgende categorieën verenigingen 
moeten binnen drie maanden na hun 
oprichting in het verenigingenregister 
worden ingeschreven: werkgevers­
verenigingen; vakbonden en 
beroepsverenigingen met als 
belangrijkste doel de bescherming van 
de economische belangen van de 
beroepsgroep waartoe hun leden 
behoren; alle privaatrechtelijke 
verenigingen die over middelen 
beschikken ter waarde van meer dan 
250 000 DKR (ongeveer 31 000 ecu), 
met uitzondering van: verenigingen die 
namens gemeenten of departementen 
wettelijke sociale verplichtingen 
vervullen, verenigingen die onroerend 
goed bezitten dat verband houdt met de 
nationale kerk, wettelijk erkende 
religieuze congregaties of 
onderwijsinstellingen die door de staat 
zijn erkend, mits deze organisaties geen 
andere bevoegdheden of doelstellingen 
hebben. 
Commerciële activiteiten 
Verenigingen kunnen evenals 
stichtingen (zie hieronder) economische 
activiteiten uitoefenen, maar de 
inkomsten uit dergelijke activiteiten 
worden op dezelfde wijze belast als 
activiteiten van commerciële 
ondernemingen. 
Bestemming van middelen bij 
vereffening 
Vrij te bepalen in de statuten van de 
vereniging (zie echter punt 17). 
41 
FISCALE POSITIE 
INDIRECTE BELASTINGEN 
12 Artikel 13 van de zesde BTW-Richtlijn 
Alle overeenkomstig artikel 13 op 
verenigingen toepasbare vrijstellingen 
zijn van kracht. 
13 Overige specifieke vrijstellingen 
Verkoop van tweedehandse goederen in 
winkels die eigendom zijn van erkende 
verenigingen, en speciale door hen 
georganiseerde evenementen. 
14 Nultarieven 
Dagbladen. 
DIRECTE BElJiSTINGEN 
15 Algemene positie 
Werkgeversverenigingen, vakbonden en 
andere beroepsorganisaties met als 
belangrijkste doel de bescherming van 
de economische belangen van de 
beroepsgroep waartoe hun leden 
behoren ("arbeidsmarktorganisaties"), 
zijn belastbaar overeenkomstig de wet 
inzake de belastingheffing op fondsen. 
Andere verenigingen die gewoon de 
professionele en economische markt- en 
dienstgerichte belangen van hun leden 
behartigen (beroepsverenigingen), zijn 
eveneens belasting verschuldigd 
overeenkomstig de wet inzake de 
belastingheffing op fondsen. Het 
principe achter deze wet is dat voor 
stichtingen en verenigingen 
fundamenteel dezelfde regels moeten 
gelden als voor naamloze 
vennootschappen. Het belastingtarief is 
gelijk aan dat van de 
vennootschapsbelasting, namelijk 34%. 
Bij de aangifte van hun belastbaar 
inkomen moeten de 
"arbeidsmarktorganisaties" alleen de 
bedrij fsinkomsten, de vooruitontvangen 
inkomsten en de winst declareren. De contributies van de leden behoren dus 
niet tot het belastbaar inkomen. Deze 
organisaties mogen voor de 
belastingaanslag alleen de uitgaven 
aftrekken die verband houden met het 
belastbare inkomen. 
Beroepsverenigingen worden volledig 
belast op de bedrij fsinkomsten, maar 
andere inkomsten worden alleen belast 
als zij meer dan 200 000 DKR bedragen. 
Beroepsverenigingen en 
"arbeidsmarktorganisaties" mogen de 
bedragen aftrekken die aan caritatieve of 
non-profit doeleinden werden besteed. 
Zij mogen ook de bedragen aftrekken 
die voor dergelijke doeleinden zijn 
gereserveerd. 
Beroepsverenigingen mogen ook de 
bedragen aftrekken die aan de in hun 
statuten vastgelegde doelstellingen 
werden besteed, op voorwaarde dat de 
ontvanger over dat bedrag in 
Denemarken belasting moet betalen. 
Op andere verenigingen, 
vennootschappen en stichtingen 
(Stifelser) die niet onder de wet inzake 
de belastingheffing op fondsen vallen, is 
de wet op de vennootschapsbelasting. 
§1,1 (6), van toepassing. Verenigingen 
moeten alleen belasting betalen over 
hun bedrijfsinkomsten. Ook mogen zij 
hun bedrijfskosten alleen aftrekken als 
deze betrekking hebben op de belastbare 
bedrij fsinkomsten. 
Beroepsverenigingen mogen ook de 
schenkingen aftrekken die bedoeld zijn 
om de in hun statuten vastgelegde 
doelstellingen te bereiken, op 
voorwaarde dat deze als caritatieve of 
non-profit doeleinden kunnen worden 
beschouwd. 
Verenigingen mogen middelen 
reserveren om op een later tijdstip 
caritatieve of niet-winstgevende 
doeleinden te verwezenlijken. 
42 
16 Erkenning van verenigingen voor 
belastingdoeleinden 
Bij wet of door de belastingdienst, 
teneinde fiscaal aftrekbare schenkingen 
of annuïteiten te kunnen ontvangen. 
Ieder jaar publiceert de belastingdienst 
twee lijsten van organisaties die in 
aanmerking komen om schenkingen of 
annuïteiten te ontvangen. Men kan een 
aanvraag indienen om in een van beide 
of in beide lijsten te worden 
opgenomen. Er kan een vrijstelling van 
successierechten worden toegekend door 
de belastingdienst. Met het oog hierop 
worden in de praktijk meestal de 
organisaties erkend die op de lijst staan 
van organisaties die in aanmerking 
komen voor aftrekbare schenkingen. 
17 Erkenningscriteria 
Organisaties die in aanmerking komen 
voor belastingvoordelen hebben de 
structuur van verenigingen zonder 
winstoogmerk of stichtingen. Hiervan 
uitgesloten zijn onder meer organisaties 
die uitsluitend politieke taken uitvoeren. 
Als voorwaarde wordt gesteld dat de 
schenkingen (en legaten) uitsluitend 
worden aangewend voor caritatieve of 
niet-winstgevende doeleinden waarvan 
een vrij groot aantal personen kan 
profiteren en dat bij vereffening alle 
overschotten volgens dezelfde principes 
worden verdeeld. Bovendien moet de 
organisatie in Denemarken gevestigd 
zijn (dat wil zeggen dat het 
hoofdkantoor in Denemarken moet 
gevestigd zijn en dat de meeste 
bestuursfuncties daar moeten worden 
uitgeoefend). De regels voor de 
ontvangst van aftrekbare annuïteiten 
blijken strenger te zijn. 
19 Schenkingen door particulieren 
Alleen aan de organisaties die in de lijst 
van de belastingdienst (zie punt 16) zijn 
opgenomen, kunnen eenmalige fiscaal 
aftrekbare schenkingen worden gedaan. Iedere schenking moet minimaal 
500 DKR bedragen en mag niet hoger 
zijn dan 5 000 DKR per jaar. De eerste 
500 DKR zijn niet aftrekbaar. 
Bovendien kunnen er aftrekbare 
schenkingen worden gedaan door 
middel van schenkingsbeloften 
(contractuele annuïteiten) tot maximaal 
15% van het verdiende inkomen plus de 
kapitaalwinst vóór belastingheffing of 
tot maximaal 15 000 DKR, afhankelijk 
van welk bedrag het hoogst is. 
Schenkingsbeloften duren normaliter 
minimaal tien jaar. 
20 Schenkingen door bedrijven 
Zoals bij particulieren, behalve dat 
eenmalige schenkingen aftrekbaar zijn 
van het belastbaar inkomen en dat 
schenkingsbeloften zijn toegestaan tot 
maximaal -15% van de belastbare winst 
(of 15 000 DKR). 
VERANTWOORDING EN TOEZICHT 
21 Verantwoording 
Er is niets vastgelegd voor 
niet-geregistreerde verenigingen. 
Geregistreerde verenigingen moeten 
naar algemene normen aanvaardbare 
rekeningen voorleggen en deze door een 
of meer accountants laten controleren en 
ondertekenen. Binnen zes maanden na 
afloop van de boekhoudkundige periode 
moeten de jaarrekeningen naar het 
verenigingenregister worden gestuurd. 
Wanneer de vereniging bij de opstelling 
van de jaarrekeningen over middelen ter 
waarde van meer dan (ongeveer) 
380 000 ecu beschikt, moet ten minste 
één van de accountants een 
registeraccountant zijn. In het laatste 
geval moet een volledige audit worden 
uitgevoerd en moet de vereniging de 
accountant haar volledige medewerking 
verlenen. Bij niet-naleving van de eisen 
inzake registratie of management 
accounting kan een boete worden 
43 
opgelegd. De minister van Justitie (die 
verantwoordelijk is voor het 
verenigingenregister) kan . een 
vereniging dwingen in haar statuten 
iedere bepaling op te nemen die hij 
noodzakelijk acht. Hij kan tevens alle 
informatie opeisen die hij denkt nodig te 
hebben om te verifiëren of de wet 
correct is toegepast. 
Stichtingen 
RECHTSPOSITIE 
22 Oprichting 
Het startkapitaal dient gewoonlijk 
minimaal 200 000 DKR (ongeveer 
25 000 ecu) te bedragen. Met 
toestemming van het ministerie van 
Justitie kunnen stichtingen met een 
kleiner startkapitaal worden opgericht, 
op voorwaarde dat het bedrag toereikend 
is voor de beoogde doelstellingen. 
23 Definitie 
Geen in de wet. In wezen goederen of 
kapitaal, overgedragen aan een doel 
waarvoor een entiteit is opgericht met 
een eigen rechtspersoonlijkheid en die 
krachtens eigen statuten door een 
onafhankelijk bestuur wordt beheerd. 
Geen leden. 
Een fonds heeft de vorm van een 
vennootschap wanneer het goederen of 
onlichamelijke rechten overdraagt, 
diensten en dergelijke verleent waarvoor 
het normaliter wordt betaald, wanneer 
het een activiteit uitoefent waarbij 
omoerend goed wordt verkocht of 
overgedragen of wanneer het de 
kenmerken van een holding bezit. 
24 Vereisten inzake de nationaliteit 
Stichtingen kunnen door buitenlanders 
worden opgericht, maar deze moeten in 
Denemarken zijn gevestigd. Bovendien 
moeten ten minste de helft van de 
bestuursleden en alle beheerders van de stichting in Denemarken woonachtig 
zijn. De instantie die verantwoordelijk is 
voor de stichtingen, kan evenwel 
vrijstelling verlenen van de eis inzake de 
woonplaats. Van deze eis wordt in ieder 
geval afgezien wanneer deze in strijd is 
met internationale verplichtingen. 
25 Verkrijging van rechtspersoonlijkheid 
Pas opgerichte stichtingen moeten zich 
binnen 3 maanden na de oprichting 
aanmelden bij het ministerie van Justitie 
(Directoraat Burgerlijk recht) en bij de 
belastingdienst (fiscus) van het district 
waarin de stichting is gevestigd. Dit is 
een louter formele verplichting die geen 
invloed heeft op de rechtspositie van de 
stichting. Fondsen in de vorm van een 
vennootschap verkrijgen 
rechtspersoonlijkheid doof inschrijving 
in het desbetreffende register bij het 
Deense agentschap voor handel en 
vennootschappen waarvoor het 
ministerie van Industrie, Handel en 
Scheepvaart verantwoordelijk is. 
26 Handelingsbevoegdheid 
Onbeperkt. 
27 Bestemming van middelen bij 
vereffening 
Stichtingen kunnen worden gefuseerd of 
vereffend wanneer hun middelen niet 
langer in overeenstemming zijn met hun 
doelstellingen. Een fusie of vereffening 
- door verdeling van het kapitaal -
vindt plaats na aanvraag door de 
beheerders van de stichting en met de 
goedkeuring van het ministerie van 
Justitie of kan door de minister worden 
opgelegd. Organisaties die schenkingen 
mogen ontvangen, moeten bij de 
vereffening akkoord gaan met de 
overdracht van eventuele overschotten 
aan een soortgelijke instelling. 
Fondsen in de vorm van een 
vennootschap kunnen worden gefuseerd 
of opgeheven wanneer hun middelen 
44 
niet langer in overeenstemming zijn met 
hun doelstellingen of wanneer hun 
doelstellingen zijn uitgehold. Een fusie 
of opheffing - door verdeling van het 
kapitaal - kan alleen plaatsvinden na 
aanvraag door het bestuur van het fonds 
en met de goedkeuring van het ter zake 
bevoegde overheidsorgaan, normaliter 
het Deense agentschap voor handel en 
vennootschappen, en met de 
toestemming van het ministerie van 
Justitie. 
FISCALE POSITIE 
28 Fondsen die onder de fondsenwet of de 
commerciële-fondsenwet vallen, zijn 
belastbaar overeenkomstig de wet 
inzake de belastingheffing op fondsen. 
Het principe achter laatstgenoemde wet 
is dat voor fondsen en verenigingen 
fundamenteel dezelfde regeling moet 
gelden als voor naamloze 
vennootschappen. Het belastingtarief is 
hetzelfde als voor de 
vennootschapsbelasting, namelijk 34%. 
Bij de aangifte van het belastbaar 
inkomen moeten de volledige 
bedrij fsinkomsten worden gedeclareerd. 
De eerste 25 000 DKR aan andere 
inkomsten is belastingvrij. 
Stichtingen mogen de bedragen 
aftrekken die aan caritatieve of 
niet-winstgevende doeleinden werden 
besteed. Zij mogen ook de bedragen 
aftrekken die aan de in hun statuten 
vastgelegde doelstellingen werden 
besteed, op voorwaarde dat de 
ontvanger over dat bedrag in 
Denemarken belasting moet betalen. Zij 
mogen ook de bedragen aftrekken die 
voor niet-winstgevende of caritatieve 
doeleinden zijn gereserveerd. 
VERANTWOORDING EN TOEZICHT 
Grotendeels hetzelfde als bij 
geregistreerde verenigingen (zie punt 21 hierboven). Maar bovendien: het 
bevoegde overheidsorgaan kan 
bestuursleden uit hun functie ontheffen 
als zij daden hebben begaan waardoor 
zij hun positie onwaardig zijn, als zij 
niet voldoen aan de eisen van 
nationaliteit of woonplaats, als zij niet 
overeenkomstig de statuten handelen of 
aantoonbaar ongeschikt zijn voor het 
vervullen van hun functie; het bevoegde 
overheidsorgaan kan ook bestuursleden 
aanwijzen (zelfs in afwijking van de 
statuten); 
bestuursleden die failliet zijn verklaard, 
moeten ontslag nemen; 
zonder toestemming van het bevoegde 
overheidsorgaan kan de meerderheid 
van het bestuur niet bestaan uit 
oprichters en hun familieleden. Ook 
wanneer de stichting is opgericht door 
een onderneming, kan degene die meer 
dan de helft van het stemgerechtigd 
kapitaal bezit, niet samen met de 
oprichter en diens familieleden de 
meerderheid van het bestuur vormen 
zonder toestemming van het bevoegde 
overheidsorgaan; 
bestuursleden kunnen geen hogere 
vergoedingen ontvangen dan voor dit 
werk gebruikelijk wordt geacht; 
bestuursleden kunnen niet aan discussies 
deelnemen die hun eigen belangen 
aangaan; 
alle stichtingen moeten in principe hun 
jaarrekeningen laten controleren en als 
hun eigen vermogen in het vorige jaar 
meer dan 3 miljoen DKR bedroeg, moet 
de accountant een registeraccountant 
zijn. De accountant moet normaal 
gesproken in Denemarken woonachtig 
zijn en absoluut onafhankelijk zijn van 
de stichting, haar bestuursleden en de 
werknemers die belast zijn met de 
boekhouding of het beheer van de activa 
van de stichting. De audit moet 
gedetailleerd en kritisch zijn en de 
45 
accountant moet voldoen aan alle 
verplichtingen die door het ter zake 
bevoegde overheidsorgaan worden 
opgelegd. Hij of zij moet alle 
medewerking van de stichting krijgen; 
de bestuursleden zijn aansprakelijk voor 
alle eventuele schade die hun bestuur 
aan de stichting berokkent en dat geldt 
in voorkomend geval ook voor de 
accountants van de stichting en voor de 
bedrijven waartoe zij eventueel behoren; 
stichtingen kunnen aanzienlijke 
bedragen aan hun reserves toevoegen, 
maar de rest van hun fondsen moet voor 
de doelstellingen worden aangewend. 
De bedragen die voor reserves en 
uitgaven worden bestemd, kunnen door 
het bevoegde overheidsorgaan worden 
gewijzigd. 
46 
DUITSLAND 
Verenigingen CVereine) 
RECHTSPOSITIE 
1 Is het recht van vereniging vastgelegd in 
de wet? 
Ja: in art. 9, lid 1, van de Grondwet: 
algemeen recht van vereniging 
toegekend aan Duitsers. De rechtspositie 
van de vereniging wordt geregeld door 
de artikelen 21 e.v. van het Burgerlijk 
Wetboek (BGB) en door de 
desbetreffende bepalingen van de wet op 
de verenigingen (Vereinsgesetz). 
2 Definitie 
Er is geen wettelijke definitie. In de 
jurisprudentie en de rechtsleer wordt de 
vereniging gedefinieerd als een 
duurzame en gestructureerde groepering 
van personen (natuurlijke of 
rechtspersonen) die zich op vrijwillige 
basis verenigen om een gezamenlijk 
doel te bereiken. Het begrip 
"gemeenschap van leden" moet ten 
minste tot uiting komen in een 
gezamenlijke naam en in een orgaan dat 
de leden vertegenwoordigt. 
3 Minimumaantal oprichters 
Minimaal twee oprichters/leden. Op het 
ogenblik van registratie van de statuten 
moet dit aantal evenwel minimaal zeven 
bedragen om rechtspersoonlijkheid te 
kunnen verkrijgen. 
4 Soorten verenigingen 
Het Burgerlijk Wetboek reglementeert 
de verenigingen zonder winstoogmerk 
(Idealvereine, art. 21 BGB) en de 
economische verenigingen met 
winstoogmerk {wirtschaftliche Vereine, 
art. 22 BGB). Laatstgenoemde 
verenigingen zijn echter slechts van 
marginaal belang en voor de oprichting 
ervan is de toelating vereist van het 
bevoegde overheidsorgaan. Het gevolg hiervan is dat het begrip 'Vereniging" in 
Duitsland in de praktijk vrijwel alleen 
geldt voor de verenigingen zonder 
winstoogmerk, ongeacht of deze 
rechtspersoonlijkheid bezitten. 
5 Vereisten inzake de nationaliteit van de 
leden 
Geen. 
6 Verkrijging van rechtspersoonlijkheid 
Door inschrijving in het 
verenigingenregister bij het 
kantongerecht van de plaats waar de 
vereniging haar zetel heeft (art. 21 
BGB). 
7 Handelingsbevoegdheid 
Onbeperkt. 
8 Zijn er voorgeschreven statuten? 
Ja: voor geregistreerde verenigingen 
{BGB, art. 57 en 58). 
9 Registratieverplichtingen 
Voor verenigingen die volledige 
rechtspersoonlijkheid wensen te 
verkrijgen. 
10 Commerciële activiteiten 
Een vereniging zonder winstoogmerk 
mag economische activiteiten 
uitoefenen op . voorwaarde dat deze 
slechts bijkomstig zijn en een zeer 
ondergeschikte rol spelen vergeleken 
met haar hoofdactiviteit zonder 
winstoogmerk. Indien deze economische 
activiteiten niet louter bijkomstig zijn, 
mogen zij niet de statutaire of 
hoofdactiviteit van de vereniging 
vormen. . In principe is een 
nevenactiviteit alleen toegestaan als 
deze bedoeld is om de activiteiten te 
verwezenlijken waarvoor belasting­
voordelen worden toegekend (niet alleen 
voor fondsenwerving) en als het doel 
alleen door middel van deze activiteit 
kan worden bereikt (art. 65 tot en met 
68 van de belastingwet). Op de 
ontvangsten, de winst en de activa die 
47 
het gevolg zijn van andere economische 
activiteiten van een vereniging die 
erkend is als zijnde van openbaar nut, is 
de gewone belastingwetgeving van 
toepassing. 
11 Bestemming van middelen bij 
vereffening 
De activa worden overgedragen aan de 
organisaties zonder winstoogmerk die in 
de statuten zijn vermeld. De statuten 
kunnen bepalen dat de algemene 
vergadering de vereniging zonder 
winstoogmerk dient aan te wijzen 
waaraan de activa zullen worden 
overgedragen. In dat geval is echter de 
goedkeuring van de belastingdienst 
vereist. 
FISCALE POSITIE 
INDIRECTE BELASTINGEN 
12 Artikel 13 van de zesde BTW-Richtlijn 
Alle overeenkomstig artikel 13 op 
verenigingen toepasbare vrijstellingen 
zijn van kracht. 
13 Overige specifieke vrijstellingen 
Geen. 
14 Nultarieven 
Geen. 
DIRECTE BELASTINGEN 
15 Algemene positie 
Verenigingen dienen 
vennootschapsbelasting te betalen. 
Wanneer hun inkomsten niet meer dan 
7 500 DM bedragen, worden zij 
vrijgesteld van vennootschapsbelasting 
(belastingvoordeel). 
16 Erkenning van verenigingen voor 
belastingdoeleinden 
Belastingvoordelen worden toegekend 
aan verenigingen waarvan de statuten en 
het effectieve beheer uitsluitend geïnspireerd zijn door altruïsme en het 
algemeen belang en die rechtstreeks een 
filantropische of religieuze activiteit 
uitoefenen (art. 51 tot en met 68 van de 
belastingwet). De belastingvoordelen 
zijn niet beperkt tot de verenigingen, 
maar worden onder dezelfde 
voorwaarden toegestaan aan gelijk 
welke rechtspersoon in de zin van 
artikel 1 van de wet op de 
vennootschapsbelasting. 
17 Erkenningscriteria 
Uit de statuten en het beheer van de 
vereniging moet duidelijk blijken dat het 
door de vereniging nagestreefde doel 
van algemeen belang is. In de statuten 
moet uitdrukkelijk het volgende worden 
vermeld: 
het doel van de vereniging; 
de wijze waarop dit doel zal 
worden bereikt; 
de activiteit zonder 
winstoogmerk die er uitsluitend en 
direct op gericht is dit doel te bereiken: 
dat het vermogen binnen de 
sector van het openbaar nut blijft, indien 
de vereniging wordt ontbonden of 
indien zij haar hoedanigheid van 
vereniging van openbaar nut verliest. 
dat het effectieve beheer in 
overeenstemming moet zijn met de 
statuten. 
18 Voor belastingvoordelen in aanmerking 
komende doelstellingen 
Overeenkomstig de artikelen 52 tot en 
met 54 van de belastingwet wordt elke 
vereniging waarvan de statuten en het 
effectieve beheer uitsluitend 
geïnspireerd zijn door altruïsme en het 
algemeen belang en die rechtstreeks een 
filantropische of religieuze activiteit 
uitoefent, uit belastingoogpunt erkend 
als zijnde van openbaar nut. 
48 
19 In het belastingrecht wordt er. wat de 
financiële activiteiten van een 
vereniging van openbaar nut betreft, een 
onderscheid gemaakt tussen activiteiten 
die strikt verband houden met het 
gedeclareerde doe! om 
belastingvoordelen te genieten, en 
financiële activiteiten die daar geen 
verband mee houden en waarover dus 
belasting moet worden betaald. 
De activiteiten die strikt verband houden 
met het gedeclareerde doel, zijn 
activiteiten waarvan de opbrengst 
integraal wordt besteed aan het doel dat 
de vereniging heeft gedeclareerd om 
belastingvoordelen te genieten. Deze 
activiteiten, die worden beschouwd als 
activiteiten zonder winstoogmerk, zijn 
onbeperkt toegestaan en vrijgesteld van 
belasting. 
De activiteiten die geen direct verband 
houden met het gedeclareerde doel, 
worden daarentegen belast. Het gaat 
hierbij vooral om commerciële 
activiteiten van de vereniging in de 
vorm van initiatieven voor het 
verzamelen van fondsen die moeten 
dienen om het doel te bereiken waarvoor 
de vereniging een belastingvoordeel 
heeft gevraagd. Deze activiteiten 
worden op dezelfde wijze belast als 
gelijk welke andere commerciële 
activiteit, maar het feit dat zij worden 
uitgeoefend, betekent niet dat de 
vereniging haar statuut van VZW 
verliest zolang die activiteiten niet de 
hoofdactiviteit van de vereniging gaan 
uitmaken (art. 55, eerste lid, van de 
belastingwet). 
Schenkingen door particulieren 
De schenkingen die door een in 
Duitsland belastingplichtige natuurlijke 
of rechtspersoon worden gedaan aan een 
door de belastingdienst erkende 
instelling van openbaar nut ter 
ondersteuning van caritatieve, kerkelijke of religieuze activiteiten van algemeen 
belang, kunnen met inachtneming van 
bepaalde maximumpercentages van het 
inkomen van de schenker worden 
afgetrokken. Naargelang van de 
bestemming van de schenking bedraad 
het maximumpercentage 5 tot 10% van 
het totale belastbare inkomen van de 
schenker. 
20 Schenkingen door bedrijven 
De bedrijven kunnen gedane 
schenkingen aftrekken tot maximaal 
0,2% van de som van de totale omzet en 
de betaalde salarissen en lonen. 
20a Schenkingen aan verenigingen in het 
buitenland 
Deze schenkingen zijn niet aftrekbaar. 
VERANTWOORDING EN TOF7.ÏCHT 
21 Verantwoording 
De vereniging moet jaarlijks een winst­
en verliesrekening overleggen. Deze 
verantwoordingsplicht geldt ten aanzien 
van de leden krachtens artikel 27, derde 
lid, en artikel 666 van het Burgerlijk 
Wetboek en ten aanzien van de 
belastingdienst (met het oog op de 
vaststelling van het niet-winstgevende 
karakter van het sociale doel) 
overeenkomstig artikel 63, derde lid, 
van de belastingwet. 
Wanneer de vereniging een 
economische activiteit uitoefent, moet 
zij krachtens het handelsrecht net als 
ondernemingen een boekhouding 
voeren. Telkens moeten twee 
verschillende rekeningen worden 
gepresenteerd: een voor de belastbare 
activiteiten en een voor de 
niet-belastbare activiteiten. 
Toezicht 
Het bestuur is aan de algemene 
vergadering verantwoording 
verschuldigd met betrekking tot het op 
correcte wijze bijhouden van de 
49 
rekeningen. De statuten kunnen 
voorzien in een toezichthoudend orgaan 
en de bevoegdheden ervan vaststellen. 
Als een dergelijk toezichthoudend 
orgaan (Aufsichtsrat) wordt ingesteld, 
zijn de bepalingen die voor de GmbH en 
AG gelden, niet van toepassing; de 
bevoegdheden van een dergelijk orgaan 
worden in de statuten geregeld. 
Het fiscale toezicht op de verenigingen, 
inclusief de procedure van erkenning en 
geregelde verificatie van het 
niet-winstgevende karakter, behoort tot 
de bevoegdheid van de 
belastinginspectie. Zodra een inbreuk 
van niet-fiscale aard wordt 
geconstateerd, wordt het dossier 
overgedragen aan het ministerie van 
Binnenlandse Zaken, dat gemachtigd is 
om tot ontbinding te besluiten wanneer 
het gaat om een vereniging waarvan de 
activiteiten zich niet tot het grondgebied 
van een enkele deelstaat beperken, 
of - wanneer de activiteiten van de 
organisatie zich wel tot een enkele 
deelstaat beperken - aan de hoogste 
regeringsinstantie van de desbetreffende 
deelstaat. 
Stichtingen (Stiftungen) 
RECHTSPOSITIE 
22 Oprichting 
Bij een oprichtingsakte die zowel door 
natuurlijke als door rechtspersonen kan 
zijn opgesteld. Onder levenden (in dit 
geval kan de stichting worden herroepen 
tot de datum van goedkeuring) óf 
testamentair. De akte moet het doel van 
de stichting vermelden, de middelen die 
beschikbaar zijn om dit doel te bereiken 
en het bestuursorgaan (of de 
bestuursorganen). De beschikbare 
middelen moeten toereikend zijn om het 
door de stichting nagestreefde doel te 
kunnen verwezenlijken. De goedkeuring 
is vereist van de deelstaat waar de stichting haar zetel heeft 
(overeenkomstig de wetten van de 
deelstaten). Tegen de weigering van de 
goedkeuring kan uitsluitend beroep 
worden aangetekend op grond van het 
feit dat de deelregering haar eigen 
criteria niet heeft toegepast. 
23 Definitie 
Vermogen waaraan een eigen 
rechtspersoonlijkheid verbonden is. 
24 Vereisten inzake de nationaliteit 
Elke persoon kan een stichting 
oprichten. 
25 Verkrijging van rechtspersoonlijkheid 
Via goedkeuring door de bevoegde 
instantie. 
26 Handelingsbevoegdheid 
De stichting beschikt over de ruimste 
bevoegdheid om haar doel te bereiken. 
Zij kan alles doen wat zij nodig of zelfs 
wenselijk acht om haar doelstellingen te 
verwezenlijken. 
27 Bestemming van middelen bij 
vereffening 
Wanneer de stichting haar doel 
onmogelijk nog kan bereiken of 
wanneer zij het algemeen belang in 
gevaar brengt, kan de bevoegde 
autoriteit het doel wijzigen, waarbij ze 
er zorg voor draagt de oorspronkelijke 
bedoelingen van de oprichters zoveel 
mogelijk te respecteren. Het 
bestuursorgaan moet worden 
geraadpleegd. De bevoegde autoriteit 
kan de stichting ook opheffen en 
ontbinden (artikel 87 BGB). In dat geval 
gaan de middelen naar de in de statuten 
aangewezen personen. Indien geen 
personen werden aangewezen, vervallen 
de middelen aan de Staat. De 
vereffeningsprocedure is dezelfde als bij 
verenigingen. 
50 
FISCALE POSITIE 
28 Zie verenigingen. 
VERANTWOORDING EN TOEZICHT 
29 Verantwoording 
Zie verenigingen. 
30 Toezicht 
Het bestuursorgaan van de stichting valt 
onder het toezicht van de bevoegde 
autoriteit, die er alleen op toeziet dat de 
regels van de openbare orde in acht 
worden genomen. De autoriteit handelt 
uitsluitend in het belang van de 
stichting. De controle van de rekeningen 
wordt in de statuten geregeld. 
51 
GRIEKENLAND 
Verenigingen 
RECHTSPOSITIE 
1 Is het recht van vereniging vastgelegd in 
de wet? 
Ja: artikel 12 van de Grondwet van 1975 
beschermt verenigingen en 
genootschappen zonder winstoogmerk, 
mits zij de wetten van de Staat in acht 
nemen; deze wetten kunnen de 
uitoefening van dit recht niet afhankelijk 
stellen van een voorafgaande 
goedkeuring. 
2 Definitie 
Artikel 61 van het Burgerlijk Wetboek: 
een verbond van personen met 
rechtspersoonlijkheid dat een 
vastgesteld doel nastreeft, evenals een 
geheel van middelen dat wordt 
aangewend ten behoeve van een 
vastgesteld doel. 
3 Minimumaantal oprichters 
Twintig. 
4 Soorten verenigingen 
Verenigingen naar algemeen recht 
Speciale verenigingen 
Verbonden van personen (zonder 
rechtspersoonlijkheid en waarop de voor 
vennootschappen geldende bepalingen 
van toepassing zijn, voor zover niet 
anders is bepaald). 
5 Vereisten inzake de nationaliteit van de 
leden 
Krachtens artikel 11 van het Europees 
Verdrag tot bescherming van de rechten 
van de Mens en de fundamentele 
vrijheden geldt het recht van vereniging 
ook voor buitenlanders. 
6 Verkrijging van rechtspersoonlijkheid 
Na de aanvraag bij de rechtbank in 
eerste aanleg in de plaats waar het 10 
11 bestuur is gevestigd (de oprichtingsakte 
en de statuten moeten als bijlagen mede 
worden overgelegd), controleert de 
rechter of er voldaan is aan de wettelijke 
bepalingen (wettigheidscontrole). De 
vereniging verkrijgt 
rechtspersoonlijkheid zodra het besluit 
van de rechtbank onherroepelijk is en de 
vereniging in het register bij dezelfde 
rechtbank is ingeschreven. 
Handelingsbevoegdheid 
Volledige handelingsbevoegdheid, met 
uitzondering van handelingen eigen aan 
natuurlijke personen. 
Zijn er voorgeschreven statuten? 
Ze moeten schriftelijk worden opgesteld 
en er gelden voorschriften ten aanzien 
van de openbaarmaking ervan. 
Registratieverplichtingen 
Ja: door inschrijving wordt 
rechtspersoonlijkheid verkregen. 
Commerciële activiteiten 
Occasionele winsten om de vereniging 
van middelen te voorzien, zijn 
toegestaan. 
Bestemming van middelen bij 
vereffening 
Artikel 77 van het Burgerlijk Wetboek: 
de middelen van de opgeheven 
rechtspersoon vervallen aan de Staat, 
tenzij anders wordt bepaald in de wet, 
oprichtingsakte of de statuten, of tenzij 
de bevoegde instantie anders besluit. De 
Staat dient de middelen voor hetzelfde 
van de opgeheven rechtspersoon te 
gebruiken. De middelen van de 
opgeheven vereniging mogen in geen 
geval onder haar leden worden verdeeld. 
52 
FISCALE POSITIE 
INDIRECTE BELASTINGEN 
12 Artikel 13 van de zesde BTW-Richtlijn 
Alle overeenkomstig artikel 13 op 
verenigingen toepasbare vrijstellingen 
zijn van kracht. 
13 Overige specifieke vrijstellingen 
Speciaal belastingtarief (4%) voor 
verenigingen die een doel van algemeen 
belang nastreven. 
14 Nultarieven 
Geen. 
DIRECTE BELASTINGEN 
15 Algemene positie 
Inkomstenbelasting. De grondslag voor 
belastingheffing op rechtspersonen 
zonder winstoogmerk bestaat uit de 
belastbare netto-inkomsten uit de 
verhuur van gebouwen of grond, en uit 
effecten. Er wordt geen belasting 
geheven over andere inkomsten of over 
inkomsten die noodzakelijk zijn voor 
het verwezenlijken van het doel van de 
vereniging, zoals de periodieke 
contributies. In het geval van 
buitenlandse verenigingen zijn alleen de 
inkomsten van belasting vrijgesteld die 
noodzakelijk zijn om het doel van de 
vereniging te verwezenlijken. 
L6 Erkenning van verenigingen voor 
belastingdoeleinden 
Verenigingen met een doel van 
algemeen belang genieten vrijstelling 
van de inkomstenbelasting op de 
verhuur van onroerend goed en grond en 
van de inkomstenbelasting op effecten. 
Er wordt ook vrijstelling van successie-
en schenkingsrechten verleend aan 
rechtspersonen zonder winstoogmerk 
die overeenkomstig het Griekse recht 
zijn opgericht, en die een doel van 
nationaal, religieus, filantropisch, pedagogisch, artistiek of algemeen 
belang nastreven. De vrijstelling geldt 
ook voor iedere buitenlandse 
rechtspersoon met dezelfde kenmerken 
die eventueel in Griekenland middelen 
erft, onder voorbehoud van het beginsel 
van wederkerigheid. 
17 Erkenningscriteria 
Het begrip "algemeen belang" is zeer 
ruim opgevat: het omvat alle doelen die 
niet van strikt particulier belang zijn en 
het omvat ook de belangen van grote 
groepen mensen (filantropisch, 
religieus, sociaal, artistiek, educatief). 
18 Voor belastingvoordelen in aanmerking 
komende doelstellingen 
De belastingdienst in de regio waar het 
hoofdkantoor van de vereniging is 
gevestigd, is de bevoegde instantie voor 
het verlenen van vrijstellingen. 
19 Schenkingen door particulieren 
Aftrekbaar van het belastbaar inkomen, 
maar de schenker moet in het bezit zijn 
van de Griekse nationaliteit. Wanneer 
het bedrag hoger is dan 
100 000 drachme per jaar, moet het 
gestort worden in een leningen- en 
consignatiefonds. 
20 Schenkingen door bedrijven 
Aftrekbaar op voorwaarde dat deze 
schenkingen worden gestort in een 
leningen- en consignatiefonds. 
20a Schenkingen aan buitenlandse 
verenigingen 
Niet aftrekbaar. 
VERANTWOORDING EN TOEZICHT 
21 Verantwoording 
Het toezicht wordt doorgaans 
uitgeoefend door de plaatselijke 
autoriteit. 
53 
Stichtingen 
RECHTSPOSITIE 
22 Oprichting 
Vergunningenstelsel: oprichtingsakte 
(akte onder levenden voor een notaris of 
een beëdigde verklaring - eenzijdige 
akte door de oprichter) en presidentieel 
besluit dat de wens van de stichter 
goedkeurt en dat is uitgevaardigd door 
de minister die bevoegd is op het gebied 
van de doelstellingen van de stichting. 
23 Definitie 
Geheel van middelen aangewend voor 
de verwezenlijking van een project van 
(in principe) algemeen belang en zonder 
winstoogmerk. 
24 Vereisten inzake de nationaliteit 
25 Verkrijging van rechtspersoonlijkheid 
Vergunningenstelsel. Verkrijging op de 
dag van de openbaarmaking van het 
besluit met de goedkeuring in het Grieks 
officieel staatsblad. 
26 Handelingsbevoegdheid 
Volledig. De verkrijging van 
rechtspersoonlijkheid brengt niet 
automatisch de verkrijging van het 
toegewezen vermogen met zich mee. 
27 Bestemming van middelen bij 
vereffening 
FISCALE POSITIE 
28 Zelfde regeling als voor verenigingen. 
VERANTWOORDING EN TOEZICHT 
29 Verantwoording 
Controlecommissie. 
30 Toezicht 
De staat oefent toezicht uit op de 
werking van de stichting. 
54 
SPANJE 
Verenigingen 
RECHTSPOSITIE 
1 Is het recht van vereniging vastgelegd in 
de wet? 
Artikel 22 (verenigingen) en 34 
(stichtingen) van de Grondwet; 
Wet 191/1964 van 24 december 
1964 op verenigingen en aanvullend 
besluit van 20 mei 1965; 
Wet 30/1994 van 24 november 
1994 op stichtingen en 
belastingvoordelen bij particuliere 
deelname aan activiteiten van algemeen 
belang; 
Meerdere wetten van autonome 
gemeenschappen. 
2 Definitie 
Organisatie of verbond van meerdere 
natuurlijke personen met 
handelingsbevoegdheid die de wens van 
de groep vertolken om duurzaam een 
vastgesteld en geoorloofd doel na te 
streven dat in de statuten van de 
vereniging is vastgelegd (strikte 
definitie). 
3 Minimumaantal oprichters 
De wet van 1964 refereert aan een 
bijeenkomst waarop "meerdere 
personen" met elkaar een overeenkomst 
sluiten, maar noemt nergens het exacte 
aantal personen of leden dat vereist is 
om de vereniging op te richten. 
Desondanks zijn in de praktijk minimaal 
drie personen vereist. 
4 Soorten verenigingen 
1 Verenigingen die onder de wet 
van 24 december 1964 vallen (deze wet 
is niet van toepassing op particuliere of 
openbare stichtingen, privaatrechtelijke 
of commerciële entiteiten, en 
coöperaties). 2 Verenigingen die voornamelijk 
door speciale wetten worden geregeld 
(verenigingen naar canoniek recht, 
verenigingen die met het oog op een 
bepaald doel door de Staat zijn 
opgericht, vakbonden en soortgelijke 
verenigingen, verenigingen van 
ambtenaren en militairen, verenigingen 
van eigenaren, politieke partijen, sport­
en studentenverenigingen enz.). 
Bovendien kunnen verenigingen met 
een maatschappelijk, educatief, cultureel 
of sportief doel of verenigingen die het 
algemeen belang nastreven, door de 
Spaanse Raad van Ministers op voorstel 
van de minister van Binnenlandse Zaken 
erkend worden als "instellingen van 
openbaar nut". Hierdoor kunnen zij 
verschillende, met name fiscale, 
voordelen genieten. 
Vereisten inzake de nationaliteit van de 
.leden 
Buitenlanders die wettelijk in Spanje 
woonachtig zijn, hebben het recht zich 
te verenigen en kunnen dit recht 
uitoefenen in overeenstemming met de 
vigerende wetten en regelingen 
(organieke wet 7/1985 met betrekking 
tot de rechten en vrijheden van 
buitenlanders in Spanje). 
Verkrijging van rechtspersoonlijkheid 
Krachtens artikel 25 van het Burgerlijk 
Wetboek wordt rechtspersoonlijkheid 
verleend aan wettelijk erkende 
publiekrechtelijke lichamen. Aan 
privaatrechtelijke, commerciële of 
industriële verenigingen met specifieke 
belangen wordt door de wet een eigen 
rechtspersoonlijkheid verleend, 
onafhankelijk van die van hun leden. 
Overeenkomstig de jurisprudentie van 
het hoge gerechtshof vloeit de 
rechtspersoonlijkheid voort uit de 
overeenkomst tot vereniging. Artikel 22, 
lid 3, van* de grondwet bepaalt immers 
55 
10 
11 dat de inschrijving van de vereniging in 
het verenigingenregister "uitsluitend 
voor publicatiedoeleinden geschiedt". 
Handelingsbevoegdheid 
Artikel 38 van het Burgerlijk Wetboek 
verleent handelingsbevoegdheid aan 
rechtspersonen, waaronder door de wet 
erkende verenigingen. Zij kunnen dus 
goederen verkrijgen en bezitten, 
leningen aangaan of civiel- of 
strafrechtelijke processen voeren. 
Desondanks mogen verenigingen die 
niet als instellingen van openbaar nut 
zijn erkend geen onroerend goed 
aanschaffen dat niet strikt noodzakelijk 
is om hun doelstellingen te 
verwezenlijken. Bovendien moeten zij 
voor bepaalde particuliere schenkingen 
om toelating verzoeken. 
Zijn er voorgeschreven statuten? 
Artikel 3, lid 2, van de Wet van 1964 
somt de gegevens op die verplicht in de 
statuten moeten voorkomen. 
Registratieverplichtingen 
Inschrijving in een verenigingenregister 
is verplicht. De inschrijvingsprocedure 
varieert naargelang van de bepalingen 
die van kracht zijn in de autonome regio 
waar het hoofdkantoor van de 
vereniging is gevestigd. Voor de 
verenigingen die onder de Wet van 1964 
vallen, bestaat er een register voor 
iedere provincie en een nationaal 
register. 
Er bestaan ook speciale registers voor 
bepaalde verenigingen die onder 
speciale stelsels vallen. 
Commerciële activiteiten 
Toegestaan. 
Bestemming van middelen bij 
vereffening 
De procedure voor de bestemming van 
de middelen ingeval de vereniging wordt ontbonden, moet in de statuten 
worden gespecificeerd. 
FISCALE POSITIE 
INDIRECTE BELASTINGEN 
12 Artikel 13 van de zesde BTW-Richtlijn 
Alle overeenkomstig artikel 13 op 
verenigingen toepasbare vrijstellingen 
zijn van kracht 
Wet 37/1992 van 28 december 1992 met 
betrekking tot de BTW verleent 
verenigingen geen rechtstreekse 
vrijstelling omdat de verschillende 
percentages niet worden toegepast 
naargelang van de rechtsvorm van de 
entiteit, maar naargelang van de aard 
van de activiteiten. Niettemin voorziet 
zij in talrijke transacties die vaak door 
verenigingen worden verricht en die zijn 
vrijgesteld, of die recht geven op een 
belastingvermindering. 
13 Overige specifieke vrijstellingen 
Zie punt 12. 
14 Nultarieven 
Geen. 
DIRECTE BELASTINGEN 
15 Algemene positie 
De verenigingen die erkend zijn als 
instellingen van openbaar nut en die 
voldoen aan de voorwaarden van artikel 
42 van de Wet op stichtingen en 
belastingvoordelen bij particuliere 
deelname aan activiteiten van algemeen 
belang, genieten talrijke 
belastingvoordelen. 
1 De activiteiten uit hoofde van 
hun maatschappelijke of specifieke 
doelstelling zijn vrijgesteld van 
vennootschapsbelasting, met inbegrip 
van de toename van hun vermogen als 
gevolg van verwervingen of 
overdrachten van kasbons. Ook de 
winsten behaald bij de uitoefening van 
56 
een commerciële activiteit zijn 
vrijgesteld, voor zover deze activiteit in 
overeenstemming is met het doel of de 
specifieke doelstelling van de entiteit. 
De inkomsten uit commerciële 
activiteiten of uit vermogen zijn niet 
vrijgesteld, maar daarvoor gelden wel 
bepaalde voordelen: op deze inkomsten 
is met name een vast belastingtarief van 
10% van toepassing. 
2 Ze zijn vrijgesteld van de meeste 
plaatselijke belastingen. 
16 Erkenning van verenigingen voor 
belastingdoeleinden 
De verenigingen die erkend zijn als 
instellingen van openbaar nut, en die 
voldoen aan de voorwaarden van artikel 
42 van de Wet op stichtingen en 
belastingvoordelen voor particuliere 
deelname aan activiteiten van algemeen 
belang, en met name: 
- doelstellingen van algemeen belang 
nastreven (maatschappelijke, 
burgerlijke, educatieve, culturele en 
sportieve bijstand, gezondheidszorg, 
ontwikkelingssamenwerking, 
milieubescherming, stimuleren van de 
sociale economie, maatschappelijk en 
vrijwilligerswerk, onderzoekwerk enz.); 
- aan deze doeleinden ten minste 70% 
van hun netto-inkomsten besteden; 
- de rekeningen jaarlijks en in goede 
orde aan het bevoegde overheidsorgaan 
overleggen; 
-het vermogen bij vereffening 
bestemmen voor een doel van algemeen 
belang; 
- onbezoldigde statutaire 
vertegenwoordigers hebben. 
17 Erkenningscriteria 
Deze worden opgesomd in artikel 4 van 
de Wet op verenigingen van 1964, 
gewijzigd bij de Wet op stichtingen en 
belastingvoordelen bij particuliere deelname aan activiteiten van algemeen 
belang. De belangrijkste criteria zijn: 
- de statutaire doelstellingen moeten van 
algemeen belang zijn; 
- de activiteiten moeten openstaan voor 
iedereen en niet alleen beperkt zijn tot 
de leden; 
- de vereniging mag geen winstoogmerk 
hebben, de eventueel behaalde winsten 
mogen niet verdeeld worden, en de 
bestuursleden mogen geen vergoeding 
ontvangen voor het uitoefenen van hun 
functie; 
- de vereniging moet over de benodigde 
personele en materiële middelen 
beschikken om de statutaire 
doelstellingen te verwezenlijken; 
-de vereniging moet gedurende twee 
jaar ononderbroken functioneren 
voordat zij haar aanvraag mag indienen. 
18 Voor belastingvoordelen in aanmerking 
komende doelstellingen 
Zie punt 16 en 17. 
19 Schenkingen door particulieren 
Onder bepaalde voorwaarden en binnen 
bepaalde grenzen kunnen natuurlijke 
personen schenkingen aan entiteiten die 
belastingvoordelen genieten, van hun 
belastbaar inkomen aftrekken. 
Gewoonlijk bedraagt het aftrekbare 
bedrag ongeveer 20% van de waarde 
van de schenking. Het af te trekken 
bedrag mag echter niet groter zijn dan 
30% van het belastbaar inkomen. 
20 Schenkingen door bedrijven 
Onder bepaalde voorwaarden is het 
rechtspersonen toegelaten schenkingen 
aan entiteiten die belastingvoordelen 
genieten, af te trekken. Dit af te trekken 
bedrag mag in de meeste gevallen niet 
hoger zijn dan 10% van de belastbare 
inkomsten. 
Bovendien worden belastingvoordelen 
toegekend voor de deelname van 
57 
bedrijven aan activiteiten van algemeen 
belang en met name voor de aankoop 
van kunstwerken met het doel deze te 
schenken, en voor uitgaven die ten doel 
hebben bepaalde vormen van kunst te 
stimuleren en te ontwikkelen. 
aan buitenlandse 20a Schenkingen 
verenigingen 
Er is geen wetgeving ter zake voor 
verenigingen (voor stichtingen, zie 
punt 24). 
VERANTWOORDING EN TOEZICHT 
21 Verantwoording 
Artikel 11 van het besluit van 20 mei 
1965 bepaalt dat verenigingen 
rekeningen moeten bijhouden waarin 
alle inkomsten en uitgaven zijn 
opgenomen. Deze rekeningen moeten 
aan alle leden van de vereniging worden 
toegestuurd en vervolgens jaarlijks aan 
de gewone algemene vergadering 
worden voorgelegd, samen met een 
begroting voor het volgende jaar. 
Tenslotte moeten de rekeningen aan het 
provinciebestuur worden toegestuurd 
ingeval het gaat om verenigingen die in 
een autonome gemeenschap zijn 
gevestigd waar de kwestie niet wettelijk 
is geregeld, of aan het ministerie van 
Justitie ingeval het gaat om 
verenigingen die erkend zijn als 
instellingen van openbaar nut. 
Toezicht 
De wet van 1964 voorziet in de controle 
van de verenigingen door de overheid, 
maar deze is impliciet afgeschaft door 
de Grondwet van 1978. 
De verenigingen die zijn erkend als 
instellingen van openbaar nut, moeten 
bij het ministerie van Justitie een 
jaarverslag indienen over hun 
werkzaamheden gedurende het 
afgelopen boekjaar. Stichtingen 
RECHTSPOSITIE 
22 Oprichting 
Een stichting kan onder levenden of 
testamentair worden opgericht: in het 
eerste geval is een schriftelijke notariële 
akte verplicht, in het tweede geval moet 
de oprichting in het testament worden 
vermeld. 
Inschrijving in het stichtingenregister, 
ressorterend onder de minister van 
Justitie, is verplicht en staat gelijk met 
de officiële oprichting van de stichting. 
23 Definitie 
Artikel 1 van de wet op stichtingen van 
1994 definieert stichtingen als 
organisaties die zonder winstoogmerk 
worden opgericht en volgens de wens 
van hun oprichters hun vermogen 
permanent aanwenden voor een doel van 
algemeen belang. 
24 Vereisten inzake de nationaliteit 
Buitenlanders kunnen in Spanje een 
stichting oprichten. 
Bovendien kunnen naast Spaanse 
stichtingen ook buitenlandse stichtingen 
in Spanje activiteiten in het kader van 
hun doelstelling ontplooien. Deze 
stichtingen kunnen dezelfde voordelen 
genieten als de Spaanse, op voorwaarde 
dat ze op Spaans grondgebied 
vertegenwoordigd zijn en in het 
stichtingenregister zijn ingeschreven. 
De inschrijving kan worden geweigerd 
wanneer hét doel niet van algemeen 
belang is of wanneer de stichting niet 
overeenkomstig haar nationale recht is 
opgericht (artikel 5 van bovengenoemde 
wet). 
25 Verkrijging van rechtspersoonlijkheid 
Stichtingen verkrijgen 
rechtspersoonlijkheid zodra ze in het 
stichtingenregister zijn ingeschreven. De 
58 
inschrijving kan worden geweigerd als 
de akte niet in overeenstemming is met 
bovengenoemde wet. 
26 Handelingsbevoegdheid 
Het vermogen van de stichting kan 
bestaan uit allerlei goederen en 
middelen die in een financiële waarde 
kunnen worden uitgedrukt. De stichting 
moet er de eigenaar van zijn en een 
inventaris ervan moet in het register zijn 
opgenomen. 
Het vermogen wordt overeenkomstig de 
statuten beheerd en besteed door het 
orgaan dat de stichting bestuurt. 
Artikel 19 van bovengenoemde wet legt 
echter beperkingen op voor de 
bestemming van de goederen van de 
stichting en bepaalt dat voor talrijke 
operaties eerst de goedkeuring van de 
overheid is vereist. 
Bovendien mogen stichtingen geen 
aandelen bezitten van commerciële 
vennootschappen waarbij zijzelf 
aansprakelijk kunnen worden gesteld 
voor de schulden van de 
vennootschappen. Ze mogen echter wel 
aandelen bezitten van vennootschappen 
of aandelen. 
27 Bestemming van middelen bij 
vereffening 
De goederen en activa die uit de 
vereffening resulteren, moeten worden 
bestemd voor de in de oprichtingsakte of 
in de statuten van de stichting genoemde 
niet-winstgevende privaatrechtelijke 
lichamen en stichtingen die 
doelstellingen van algemeen belang 
nastreven. Indien de bestemming in de 
oprichtingsakte of in de statuten van de 
stichting niet is geregeld, beslissen het 
bestuursorgaan of de overheid welke 
organisaties dergelijke doelstellingen 
hebben. 
In afwijking van deze bepalingen 
kunnen de oprichtingsakte of de statuten van de stichting de goederen ook 
toewijzen aan andere overheidslichamen 
die een doel van algemeen belang 
nastreven (artikel 31 van 
bovengenoemde wet). 
FISCALE POSITIE 
28 Stichtingen die wettig zijn ingeschreven 
in het register en voldoen aan de 
voorwaarden van artikel 42 van de Wet 
op Stichtingen en belastingvoordelen bij 
particuliere deelname aan activiteiten 
van algemeen belang, genieten dezelfde 
belastingvoordelen als verenigingen (zie 
punt 15 t/m 20). Om hiervoor in 
aanmerking te komen, moeten ze erkend 
worden door het ministerie van 
Financiën en de vrijstellingen 
uitdrukkelijk aanvragen. 
VERANTWOORDING EN TOEZICHT 
29 Verantwoording 
Het bestuursorgaan van de stichting 
moet jaarlijks een inventaris, een balans 
en een jaarrekening opstellen, alsmede 
een verslag over de werkzaamheden en 
het financieel beheer van de stichting. 
Het moet ook kwijting verkrijgen voor 
de begrotingsontvangsten en -uitgaven 
van het afgelopen jaar. Al deze stukken 
moeten aan de overheid worden 
toegestuurd. 
Bovendien is onder bepaalde 
voorwaarden een externe controle 
verplicht. 
Tenslotte moet het bestuursorgaan ook 
de begroting voor het volgende jaar 
opstellen en deze tijdens de drie 
maanden vóór het einde van ieder 
boekjaar bij de overheid indienen 
(artikel 23 van de wet). 
30 Toezicht 
Het toezicht door een hogere autoriteit is 
bedoeld om de stichting te helpen bij de 
uitoefening van haar recht om te 
59 
bestaan. Het is ook bedoeld om ervoor 
te zorgen dat de oprichting en het 
functioneren van de stichting wettelijk 
verlopen. Voor stichtingen die onder de 
bevoegdheid van de regering vallen, 
wordt het toezicht uitgeoefend door een 
overheidslichaam. 
Dit overheidslichaam is 
verantwoordelijk voor de verificatie van 
de rekeningen. Het kan een verzoek tot 
tijdelijke tussenkomst tot de bevoegde 
rechterlijke instantie richten en de 
bevoegdheden van het bestuursorgaan 
waarnemen gedurende de door de 
rechter vastgestelde periode. 
60 
FRANKRIJK 
RECHTSPOSITIE 
1 Is het recht van vereniging vastgelegd in 
de wet? 
Ja: in de preambule van de Grondwet 
van 1958 (waarin de beginselen zijn 
overgenomen van de Verklaring van de 
Rechten van de Mens en de Burger uit 
1789) en door de Staatsraad (besluit van 
16 juli 1971, Journal Officiel 18 juli 
1971). 
2 Definitie 
Een vereniging is een overeenkomst 
waarbij twee of meerdere personen 
duurzaam hun kennis en activiteiten 
samenbrengen ten behoeve van een 
ander doel dan het verdelen van winst 
(artikel 1 van de wet van 1901). 
3 Minimumaantal oprichters 
Twee. 
4 Soorten verenigingen 
Niet-erkende of de facto vereniging; 
Erkende vereniging; 
Erkende instelling van openbaar nut 
(geen juridische definitie, deze 
erkenning wordt verleend door de 
Staat). 
5 , Vereisten inzake de nationaliteit van de 
leden 
Geen; 
6 Verkrijging van rechtspersoonlijkheid 
Niet-erkende vereniging: niet van 
toepassing; 
Erkende vereniging: door een verklaring 
in te dienen bij de prefectuur, met 
vermelding van de naam van de 
vereniging, haar doelstellingen, haar 
zetel, en naam, beroep, adres en 
nationaliteit van de bestuursleden, 
samen met twee exemplaren van de statuten. Deze verklaring moet in het 
Journal Officiel worden gepubliceerd. 
Handelingsbevoegdheid 
Een geregistreerde vereniging mag 
slechts het volgende verwerven, bezitten 
en beheren: "de ruimte die bestemd is 
voor het bestuur van de vereniging en 
voor de vergaderingen van de leden, en 
de onroerende goederen die strikt 
noodzakelijk zijn voor het 
verwezenlijken van het door de 
vereniging nagestreefde doel" (artikel 6 
van de wet van 1901). De vereniging 
mag geen schenkingen of erfenissen in 
ontvangst nemen, tenzij haar doel 
uitsluitend bestaat in het verlenen van 
bijstand, het verrichten van 
liefdadigheidswerk of het doen van 
wetenschappelijk of geneeskundig 
onderzoek, of tenzij zij een culturele of 
gezinsvereniging is of deel uitmaakt van 
een erkende federatie van openbaar nut. 
Een vereniging die ais een instelling van 
openbaar nut is erkend, heeft een iets 
uitgebreidere bevoegdheid, omdat de 
term "strikt" hier niet op van toepassing 
is. Zij mag ook bosarealen en terreinen 
voor bosbouw verwerven, en 
schenkingen en erfenissen ontvangen. 
Wanneer de instelling door middel van 
een schenking of een erfenis een 
onroerend goed verkrijgt dat niet 
noodzakelijk is voor haar activiteit, 
moet zij dit verkopen, met behoud van 
de opbrengst. De voorgenomen 
caritatieve werkzaamheden dienen 
telkens vooraf door de overheid te 
worden toegestaan. 
Zijn er voorgeschreven statuten? 
Geen statuten die door de wet aan de 
partijen worden voorgeschreven. 
Registratieverplichtingen 
Geen, zie punt 6 voor de 
registratieprocedure. 
61 
10 Commerciële activiteiten 
Niet verboden, noch in de wet van 1901, 
noch in de jurisprudentie. Er mag winst 
worden gemaakt. 
11 Bestemming van middelen bij 
vereffening 
Het batig saldo mag niet aan de leden 
worden toegekend. Volgens de statuten 
en/of de algemene vergadering wordt 
het doorgaans overgemaakt aan een 
organisatie zonder winstoogmerk met 
een zelfde doelstelling als de vereniging. 
FISCALE POSITIE 
INDIRECTE BELASTINGEN 
12 Artikel 13 van de zesde BTW-Richtlijn 
Alle vrijstellingen waarin artikel 13 
voorziet, lijken in de Algemene 
Belastingwet te zijn opgenomen. 
13 Overige specifieke vrijstellingen 
Bepaalde vrijstellingen van 
registratierechten. 
14 Nultarieven 
Geen. 
DIRECTE BELASTINGEN 
15 Algemene positie 
Wanneer verenigingen zijn vrijgesteld 
van BTW en een niet-winstgevend 
karakter hebben, vallen ze niet onder de 
op ondernemingen toepasselijke 
belastingen (vennootschapsbelasting 
leerlingbelasting en bedrij fsbelasting). 
Wanneer verenigingen niet onder de op 
ondernemingen toepasselijke 
belastingen vallen, vallen ze onder de 
vermogensbelasting. 
Alle verenigingen dienen lokale 
belastingen te betalen, d.w.z. 
woonbelasting (behalve voor 
ongemeubileerde gebouwen en 
gebouwen die openstaan voor het 16 
17 publiek) en grondbelasting 
(verschuldigd door alle eigenaren van 
onroerend goed met uitzondering van 
sociale woningen). 
Wanneer verenigingen zijn vrijgesteld 
van BTW, dienen ze een loonbelasting 
te betalen. Wanneer ze meer dan 
10 werknemers in dienst hebben, dienen 
ze als werkgevers financieel bij te 
dragen aan de permanente 
beroepsopleiding en aan de 
bouwactiviteiten. 
Ze zijn belasting verschuldigd over de 
opbrengst van hun activa. 
Erkenning van verenigingen voor 
belastingdoeleinden 
De uitoefening van bepaalde specifieke 
activiteiten door een vereniging vereist 
het verkrijgen van een officiële 
erkenning (activiteiten op het gebied 
van toerisme en vrije tijd, bepaalde 
"toegestane" activiteiten in de 
gezondheidszorg, of op sociaal of 
medisch-sociaal gebied, en activiteiten 
die als activiteiten met een openbaar 
karakter worden erkend, dat wil zeggen 
activiteiten van jacht- of 
hengelsportverenigingen, de organisatie 
van officiële sportwedstrijden enz.). 
Verenigingen die als instelling van 
openbaar nut worden erkend 
De erkenning wordt aangevraagd bij het 
ministerie van Binnenlandse Zaken en 
wordt onder bepaalde voorwaarden 
krachtens een besluit van de Raad van 
State verleend. Deze erkenning houdt 
bepaalde verplichtingen in, maar ook 
ruimere bevoegdheden met betrekking 
tot het ontvangen van schenkingen en 
« het verwerven en bezitten van onroerend 
goed. 
Erkenningscriteria 
De vereniging moet erkend zijn en 
gedurende drie jaar als erkende 
vereniging hebben gefunctioneerd; zij 
62 
moet een doel van algemeen belang 
nastreven, mag niet alleen op plaatselijk 
niveau actief zijn, moet ten minste 200 
leden tellen, en moet de statuten 
aanvaarden die door de Raad van State 
zijn voorgesteld. 
18 Voor belastingvoordelen in aanmerking 
y komende doelstellingen 
De erkenning wordt verleend door de 
Staat, die de vereniging met taken van 
algemeen belang belast. In ruil voor 
administratieve beperkingen en een 
strenge controle, kunnen verenigingen 
van diverse soorten ondersteuning 
profiteren. Zo kent bijvoorbeeld de 
beschikking van 8 augustus 1985 aan 
sportfederaties het alleenrecht toe om 
competities te organiseren. 
19 Schenkingen door particulieren 
Schenkingen door particulieren aan 
erkende verenigingen zijn aftrekbaar tot 
maximaal 1,25% van het belastbaar 
inkomen en schenkingen aan 
verenigingen en stichtingen die als 
instellingen van openbaar nut zijn 
erkend, zijn aftrekbaar tot maximaal 
5%. Deze schenkingen geven recht op 
een belastingaftrek van 40% van de 
waarde van de schenking (50% indien 
zij bestemd zijn voor het kosteloos 
verstrekken van maaltijden of voor het 
verlenen van onderdak aan personen in 
moeilijkheden). Alleen schenkingen aan 
een Franse vereniging of aan een 
buitenlandse vereniging die haar 
activiteiten in Frankrijk uitoefent, zijn 
aftrekbaar. 
20 Schenkingen door bedrijven 
Schenkingen door bedrijven zijn 
aftrekbaar tot 37% of 42% van de 
belastbare winst tot een maximum van 2 
promille van de omzet in geval van 
erkende verenigingen en 3 promille van 
de omzet in geval van verenigingen van 
openbaar nut en stichtingen. Alleen schenkingen aan een Franse 
vereniging of aan een buitenlandse 
vereniging die haar activiteiten in 
Frankrijk uitoefent, zijn aftrekbaar. 
VERANTWOORDING ENTOFJICHJ 
21 Verantwoording 
Alleen verenigingen evenals instellingen 
van openbaar nut, verenigingen die 
gesubsidieerd worden door lokale 
instanties en verenigingen die 
economische activiteiten uitoefenen die 
bepaalde drempels overschrijden (m.b.t. 
begroting, balans, aantal 
personeelsleden) zijn wettelijk verplicht 
om rekeningen in een 
gestandaardiseerde vorm voor te leggen. 
Stichtingen 
RECHTSPOSITIE 
22 Oprichting 
Stichting van openbaar nut: Het voorstel 
moet worden voorgelegd aan de 
minister van Binnenlandse Zaken en 
vervolgens aan de Raad van State, die 
door het erkennen van de stichting als 
een instelling van openbaar nut, deze in 
staat stelt om haar werkkapitaal te 
ontvangen. De statuten moeten worden 
opgesteld overeenkomstig de 
modelstatuten van de Raad van State, 
waarin de samenstelling van het 
bestuurscomité is vastgelegd. Het 
ledenbestand hiervan bestaat gewoonlijk 
uit drie delen: één derde van de leden 
wordt benoemd door de stichters, één 
derde van de leden wordt ambtshalve 
benoemd en vertegenwoordigt de 
overheid en één derde van de leden 
wordt benoemd door het 
bestuursorgaan. 
Beschermde stichting: opgericht binnen 
een stichting van openbaar nut, zonder 
63 
dat er een nieuwe juridische entiteit* 
wordt opgezet (zeldzaam). 
Bedrijfsstichting (wet van 4 juli 1990). 
Deze hoeft niet erkend te zijn als een 
instelling van openbaar nut. Zij wordt 
opgericht voor een bepaalde tijd 
(meestal een verlengbare periode van 
vijfjaar) en het actieprogramma ervan 
wordt door de overheid goedgekeurd. 
23 Definitie 
Onherroepelijke bestemming van 
goederen, rechten of middelen ten 
behoeve van een doelstelling van 
algemeen belang en zonder 
winstoogmerk. 
24 Vereisten inzake de nationaliteit 
Per definitie bestaat één derde van het 
bestuurscomité uit leden die de overheid 
van rechtswege vertegenwoordigen of 
personen die daartoe zijn aangewezen. 
Om permanent werkzaam te zijn in 
Frankrijk of om over dezelfde 
bevoegdheden te beschikken als een 
Franse stichting, moet een buitenlandse 
stichting als een instelling van openbaar 
nut worden erkend. 
25 Verkrijging van rechtspersoonlijkheid 
Vanaf het tijdstip dat het besluit tot 
erkenning van de stichting als een 
instelling van openbaar nut door de 
Raad van State is goedgekeurd in en in 
het Journal Officiel is gepubliceerd. 
26 Handelingsbevoegdheid 
Dezelfde voorwaarden voor de 
aanvaarding van schenkingen als bij 
verenigingen erkend als zijnde 
instellingen van openbaar nut, maar veel 
grotere bevoegdheden voor het bezitten 
van vermogen, met inbegrip van 
onroerend goed. 
27 Bestemming van middelen bij 
vereffening 
Dezelfde regeling als bij verenigingen 
erkend als zijnde instellingen van openbaar nut (zie punt 11), maar de 
goedkeuring van de overheid is 
verplicht. 
FISCALE POSITIE 
voor 28 Hetzelfde belastingstelsel als 
verenigingen. 
VERANTWOORDING EN TOF7JCMT 
De controles en de verplichtingen met 
betrekking tct het voorleggen van 
rekeningen zijn dezelfde als voor 
verenigingen erkend als zijnde 
instellingen van openbaar nut. 
64 
IERLAND 
Verenigingen 
RECHTSPOSITIE 
1 Is het recht van vereniging vastgelegd in 
de wet? 
Het algemene recht van vereniging is 
vastgelegd in artikel 40, lid 6, van de 
Ierse Grondwet. Het meer specifieke 
recht van vereniging voor 
niet-gouvernementele organisaties is 
vastgelegd in de Companies Acts 
(wetten op de vennootschappen) en in 
de Industrial and Provident Societies 
Legislation (wetgeving inzake 
onderlinge maatschappijen). 
2 Definitie 
Er is geen specifieke definitie van 
"vereniging" of van een soortgelijke 
term in het Ierse recht. De specifieke 
vorm die een vereniging aanneemt, 
wordt bepaald door de rechtsvorm die 
zij kiest. Dit wordt verder nog 
besproken. 
3 Minimumaantal oprichters 
Zowel de company limited by guarantee 
als de Industrial and Provident Society 
moeten ten minste zeven leden tellen. Er 
bestaat geen wettelijk minimum om 
lichamen zonder rechtspersoonlijkheid 
op te richten. 
4 Soorten verenigingen 
Voor niet-gouvernementele organisaties 
bestaan er drie belangrijke vormen: 
(a) Unincorporated bodies (lichamen 
zonder rechtspersoonlijkheid). Deze 
kunnen geschreven statuten hebben 
waarin de doelstellingen van de 
organisatie worden uiteengezet en 
eventueel nadere gegevens over het 
lidmaatschap en het bestuurscollege 
' worden verstrekt. Uit juridisch oogpunt 
zijn de statuten een contract of een 
bindende overeenkomst tussen de leden van de groep om de bepalingen ervan na 
te leven, d.w.z. het in de statuten 
gestelde doel na te streven, hun 
activiteiten overeenkomstig de statuten 
uit te voeren enz. Hoewel de statuten 
voor de leden van de groep juridisch 
bindend zijn, sorteren zij geen effect op 
niet-leden. De groep heeft dus geen 
eigen rechtspersoonlijkheid. 
(b) Een company limited by guarantee 
(vennootschap met beperkte 
aansprakelijkheid neergelegd in de 
statuten). Dit is een variatie op de 
normale vorm van rechtspersoonlijkheid 
voor bedrijven in Ierland. Bij dit soort 
vennootschap zijn er geen aandelen en 
de leden waarborgen alleen een bepaald 
(gewoonlijk nominaal) bedrag te betalen 
voor het delgen van de schulden van de 
vennootschap indien deze wordt 
opgeheven. 
(c) Industrial and Provident Society 
(onderlinge maatschappij). Deze vorm 
wordt vaak aangenomen door 
coöperaties. In de praktijk is er veel 
gelijkenis tussen de regels voor de 
Industrial and Provident Society (IPS) 
en die voor de company limited by 
guarantee. Er bestaat echter één groot 
verschil, namelijk dat een groep een 
vennootschap met beperkte 
aansprakelijkheid kan worden voor 
gelijk welk wettelijk doel, terwijl een 
vereniging moet opgericht zijn om 
"gelijk welke industriële of 
handelsactiviteit te verrichten" wil zij 
als IPS kunnen worden geregistreerd. 
Er bestaan ook talrijke andere structuren 
die relevant kunnen zijn voor 
niet-gouvernementele verenigingen, 
waaronder Trusts, Friendly Societies 
(verenigingen voor maatschappelijk 
hulpbetoon) enz. De drie 
bovengenoemde hoofdvormen zijn 
evenwel de meest gebruikelijke in 
Ierland. 
65 
Vereisten inzake de nationaliteit van de 
leden 
Er zijn geen specifieke vereisten inzake 
de nationaliteit voor de drie 
belangrijkste rechtsvormen. 
Verkrijging van rechtspersoonlijkheid 
Een unincorporated body heeft geen 
eigen rechtspersoonlijkheid. Zowel de 
company limited by guarantee als de 
Industrial and Provident Society hebben 
een eigen rechtspersoonlijkheid. Deze 
wordt verkregen door indiening van de 
statuten in de vereiste vorm bij de 
bevoegde overheidsinstantie die 
gemachtigd is om de specifieke 
rechtspersoonlijkheid te certificeren. De 
statuten kunnen dan door ieder lid van 
de bevolking worden ingezien. 
Handelingsbevoegdheid 
De handelingsbevoegdheid wordt in de 
statuten aangegeven. Bij de company 
limited by guarantee heten de statuten 
Memorandum and Articles, bij de 
Industrial and Provident Society zijn het 
de Rules. Er bestaan geen andere 
specifieke beperkingen inzake de 
wettelijke bevoegdheden van 
niet-gouvernementele verenigingen dan 
die welke in de wet op de rechtsvormen 
in het algemeen zijn vastgelegd. 
Zijn er voorgeschreven statuten? 
De statuten van de company limited by 
guarantee moeten worden opgesteld in 
een voor het Companies Office (dat de 
registratie verricht) aanvaardbare vorm. 
Modellen van Memorandum and 
Articles worden in de Companies Acts 
gepubliceerd en worden door dergelijke 
vennootschappen over het algemeen in 
dezelfde of in enigszins gewijzigde 
vorm gebruikt. In het geval van de 
Industrial and Provident Society moeten 
de Rules eveneens door het Registrar of 
Friendly Societies (dat de registratie 
verricht) worden aanvaard. Er bestaan geen officiële voorschriften inzake de 
Rules, maar het Registrar heeft door 
diverse niet-gouvernementele 
organisaties opgestelde statuten 
goedgekeurd, die over het algemeen in 
dezelfde of in enigszins gewijzigde 
vorm worden gebruikt. 
9 Registratieverplichtingen 
Zoals hierboven werd uiteengezet, 
moeten beide vormen van vereniging bij 
de daarvoor bevoegde instantie worden 
geregistreerd. Er bestaan geen andere 
specifieke registratieverplichtingen. 
10 Commerciële activiteiten 
Er is geen specifieke beperking van de 
mogelijkheid tot het verrichten van 
commerciële activiteiten door deze 
vormen van vereniging. Wenst een 
vereniging echter op grond van haar 
caritatieve activiteiten door de Revenue 
Commissioners (belastingdienst) van 
bepaalde belastingen te worden 
vrijgesteld, dan moet er een bindende 
trust worden ingesteld voor uitsluitend 
caritatieve doeleinden, d.w.z. moeten de 
statuten van de groep een bindende 
bepaling bevatten die waarborgt dat al 
het geld dat de groep ontvangt, alleen 
maar voor liefdadigheidsdoelen zal 
worden aangewend. Voorts is het 
onwaarschijnlijk dat statuten die 
elementen van commerciële aard 
bevatten, door de Revenue 
Commissioners als caritatief zouden 
worden beschouwd. 
11 Bestemming van middelen bij 
vereffening 
De Companies Acts en de Industrial and 
Provident Societies Legislation bevatten 
geen algemene beperkingen inzake de 
bestemming van de middelen bij 
vereffening. Wil een vereniging door de 
Revenue Commissioners als 
liefdadigheidsvereniging worden 
erkend, dan zullen de Commissioners 
66 
normaliter eisen dat bij opheffing alle 
middelen aan een andere 
liefdadigheidsinstelling worden 
overgedragen. 
FISCALE POSITIE 
INDIRECTE BELASTINGEN 
12 Artikel 13 van de zesde BTW-Richtlijn 
Artikel 13 wordt in Ierland toegepast. 
13 Overige specifieke vrijstellingen 
Voor NGO's relevante specifieke 
vrijstellingen (waaronder die 
overeenkomstig de zesde 
BTW-Richtlijn) zijn onder meer: 
(a) onderwijs (inclusief universitair 
onderwijs) en beroepsopleiding of 
omscholing; 
(b) verpleegkundige en medische zorg 
of behandeling in een ziekenhuis, 
verpleeghuis, kliniek of soortgelijke 
instelling; 
(c) diensten op het gebied van kinder­
en jeugdbescherming; 
(d) levering, door non-profit 
organisaties, van goederen en diensten 
die nauw verband houden met welzijn 
en sociale zekerheid; 
(e) levering van goederen en diensten 
ten behoeve van hun leden door 
non-profit organisaties die voornamelijk 
doelstellingen van politieke, syndicale, 
religieuze, vaderlandslievende, 
filosofische, filantropische of civiele 
aard nastreven. 
14 Nultarieven 
Nultarieven gelden onder meer voor 
medische apparatuur en hulpmiddelen, 
zoals rolstoelen en andere 
vervoermiddelen voor gehandicapten, 
looprekken, krukken en dergelijke. 
INDIRECTE BELASTINGEN 
15 Algemene positie De Companies Acts en de Industrial and 
Provident Societies Legislation bevatten 
geen algemene vrijstelling van belasting 
voor niet-gouvernementele organisaties. 
16 Erkenning van verenigingen voor 
belastingdoeleinden 
Zowel een company limited by 
guarantee als, wat eerder uitzonderlijk 
is, een Industrial and Provident Society 
kunnen bij de Revenue Commissioners 
vrijstelling vragen van diverse 
belastingen op grond van hun 
liefdadigheidsstatuut. Om als caritatief 
te worden erkend, moeten de 
doelstellingen en bevoegdheden van de 
vennootschap of maatschappij zo zijn 
geformuleerd dat elke doelstelling 
waarvoor haar inkomsten of eigendom 
kunnen worden aangewend, van 
caritatieve aard is en moeten, zoals 
hierboven werd toegelicht, haar 
belangrijkste doelstellingen en de 
aanwending van haar inkomsten of 
eigendom in een bindende trust zijn 
vastgelegd. Dit wil zeggen dat zij 
wettelijk verplicht moet zijn alleen haar 
gedeclareerde hoofddoelstellingen na te 
streven en haar inkomsten en eigendom 
uitsluitend voor deze doelstellingen aan 
te wenden. 
17 Erkenningscriteria 
Om als caritatief te worden erkend, 
moet het doel van de vennootschap aan 
een van de volgende criteria 
beantwoorden: 
(a) bevordering van het onderwijs; 
(b) bevordering van de godsdienst: 
(c) verlichting van de armoede of 
(d) andere activiteiten van caritatieve 
aard die aan de gehele gemeenschap ten 
goede komen. 
Voorts dient de vennootschap 
gecontroleerde jaarrekeningen bij te 
houden en deze op verzoek ter 
beschikking te stellen van de Revenue 
67 
Commissioners, moet zij de betaling van 
honoraria en/of salarissen (behalve 
contante uitgaven) aan ambtenaren en 
bestuursleden voor bewezen diensten 
verbieden en moet zij ook voldoen aan 
de overige, reeds genoemde criteria, 
waaronder die met betrekking tot de 
opheffing van de organisatie. 
De belastingen waarvan een organisatie 
kan worden vrijgesteld, omvatten 
inkomstenbelasting, vennootschaps­
belasting (in geval van 
vennootschappen), vermogenswinst­
belasting, op depositorente ingehouden 
belasting, belasting op kapitaal-
verwerving en belasting op grond-
transacties (overdracht of leasing). 
Er is geen BTW-vrij stelling en de 
werknemers van een liefdadigheids­
vereniging moeten inkomstenbelasting 
betalen via inhouding op hun loon 
- volgens het PAYE-systeem - en aan 
hun loon gekoppelde sociale 
verzekeringspremies. 
19-20 Schenkingen door particulieren en 
bedrijven 
Onder bepaalde omstandigheden kan 
voor schenkingen door particulieren en 
bedrijven belastingvrijstelling worden 
toegestaan. Belangrijk voor de 
niet-commerciële sector is dat 
schenkingen van £100 tot £10 000 aan 
bepaalde onderwijsinstellingen voor 
belastingvrijstelling in aanmerking 
kunnen komen. 
VERANTWOORDING EN TOEZICHT registers worden bijgehouden 
betreffende wijzigingen in het 
ledenbestand, het bestuur enz. Wat 
rapportering betreft, gelden in grote 
lijnen soortgelijke eisen voor Industrial 
and Provident Societies (zij moeten 
rapporteren aan het Registrar of 
Friendly Societies). In extreme gevallen 
kunnen inspecteurs worden aangesteld 
om het functioneren van deze 
maatschappijen te onderzoeken. 
Maatschappijen die voortdurend nalaten 
aangifte te doen, worden geroyeerd. 
Over het algemeen zijn de eisen inzake 
verantwoording en toezicht evenwel niet 
bijzonder streng. In geval van 
liefdadigheidsinstellingen hebben de 
Revenue Commissioners een 
toezichthoudende functie, maar ook hier 
wordt er in de praktijk niet al te streng 
opgetreden. 
Stichtingen 
In Ierland bestaat er geen specifieke 
wetgeving voor stichtingen. Een 
organisatie die door de Revenue 
Commissioners als caritatief wordt 
erkend, kan bij de Commissioners of 
Charitable Donations and Bequests een 
aanvraag indienen om krachtens de 
Charities Acts van 1973 
rechtspersoonlijkheid te verkrijgen. In 
Ierland zijn er echter maar een 
vijfentwintigtal dergelijke organisaties. 
21 Verantwoording 
Er is geen specifiek toezicht op 
lichamen zonder rechtspersoonlijkheid. 
Vennootschappen zijn aan het 
Companies Office rapportering en 
verantwoording verschuldigd. De 
jaarcijfers en -rekeningen moeten 
worden voorgelegd en er moeten 
68 
ITALIË 
Verenigingen 
RECHTSPOSITIE 
1 Is het recht van vereniging vastgelegd in 
de wet? 
Ja: in artikel 2 en 18 van de Grondwet, 
artikel 14 t/m 42 van het Burgerlijk 
Wetboek, de wet van 27 februari 1985 
en de wet nr. 266 van 11 augustus 1991 
betreffende vrijwilligersorganisaties. 
2 Definitie 
De wet geeft geen definitie. In de 
praktijk is een vereniging een duurzame 
organisatie, bestaande uit meerdere 
personen die een gezamenlijk 
niet-winstgevend doel nastreven. 
3 Minimumaantal oprichters 
Geen. 
4 Soorten verenigingen 
Erkende verenigingen 
Niet-erkende verenigingen 
Comités 
5 Vereisten inzake de nationaliteit van de 
leden 
Geen. 
6 Verkrijging van rechtspersoonlijkheid 
Alleen voor erkende verenigingen, na 
het erkenningsbesluit van het bevoegde 
overheidsorgaan. Een noodzakelijke 
voorwaarde voor erkenning is het bezit 
van voldoende middelen om de 
statutaire doelstellingen te 
verwezenlijken. Naargelang van het 
territoriaal bereik van de rechtspersonen 
kan de bevoegdheid om hen te erkennen 
worden toegekend aan de voorzitter van 
de Raad van Ministers, aan het gewest 
of aan de Prefecten. 
Voor niet-erkende verenigingen gelden 
bepaalde beperkingen (zie punt 7). 
7 Handelingsbevoegdheid 10 Particuliere rechtspersonen kunnen geen 
onroerend. goed verwerven, geen 
schenkingen, erfenissen of zelfs legaten 
aannemen, zonder overheidsgoed-
keuring. De verwerving is pas 
rechtsgeldig als zij door de overheid is 
goedgekeurd. Niet-erkende verenigingen 
beschikken slechts over een beperkte 
autonomie met betrekking tot hun 
vermogen: de personen die namens en 
voor rekening van de vereniging 
handelen zijn immers ook aansprakelijk 
voor de schulden van de vereniging. 
Thans staat wet nr. 52 van 27 februari 
1985 toe dat niet-erkende verenigingen 
onroerend goed verwerven. 
Niet-erkende verenigingen en comités 
kunnen in rechte optreden. 
In het register ingeschreven 
vrijwilligersorganisaties, zelfs degene 
die de vorm van een niet-erkende 
vereniging hebben, mogen de voor hun 
activiteiten noodzakelijke goederen 
verwerven en kunnen schenkingen en 
erfenissen ontvangen. 
Zijn er voorgeschreven statuten? 
Om erkenning te verkrijgen, moet de 
oprichtingsakte van de vereniging in de 
vorm van een notariële akte zijn 
opgesteld. Er bestaat een aantal 
minimumvereisten. 
Registratieverplichtingen 
Geen, maar wanneer de vereniging niet 
geregistreerd is, zijn samen met de 
rechtspersoon ook de bestuursleden 
gezamenlijk en hoofdelijk aansprakelijk 
voor de schulden (zie artikel 33 van het 
Burgerlijk Wetboek). 
Commerciële activiteiten 
Verenigingen mogen economische 
activiteiten verrichten. Een dergelijke 
activiteit mag niet gericht zijn op het 
behalen van geldelijk voordeel, maar 
uitsluitend op het bereiken van haar 
doelstellingen. Wanneer de 
69 
economische activiteit daarentegen los 
staat van de doelstelling van de 
vereniging, kan de vereniging als een 
de facto vennootschap worden 
beschouwd, hetgeen belangrijke fiscale 
en sociale gevolgen heeft. Artikel 24 
van het Burgerlijk Wetboek bepaalt dat 
de winst niet onder de leden mag 
worden verdeeld. 
11 Bestemming van middelen bij 
vereffening 
De resterende middelen worden 
overeenkomstig de bepalingen in de 
oprichtingsakte of de statuten van de 
vereniging besteed. Bij gebreke van 
specifieke bepalingen worden de 
besluiten uitgevoerd van de algemene 
vergadering die tot opheffing besloten 
heeft. Wanneer er niets is besloten, 
berust de beslissing bij het bevoegde 
overheidsorgaan. 
FISCALE POSITIE 
INDIRECTE BEIASTINGEN 
12 Artikel 13 van de zesde BTW-Richtlijn 
Alle krachtens artikel 13 op 
verenigingen toepasbare vrijstellingen 
zijn van kracht. 
13 Overige specifieke vrijstellingen 
Goederen en diensten verstrekt door 
vrijwilligersorganisaties zijn vrijgesteld 
van BTW. De oprichtingsakte en alle 
andere akten die met activiteiten van 
vrijwilligersorganisaties verband 
houden, zijn vrijgesteld van 
registratierechten en andere heffingen. 
Vrijstelling van schenkingsrechten, 
overdrachtsbelastingen, kadastrale 
heffingen en INVIM (belasting op de 
waardeverhoging van onroerend goed) 
voor de verenigingen die de 
schenkingen in ontvangst nemen. 
Hetzelfde geldt voor legaten en 
erfenissen. 14 Nultarieven 
Geen. 
DIRECTE BEIASTINGEN 
15 Algemene positie 
Erkende en niet-erkende verenigingen 
zijn rechtspersonenbelasting (IRPEG) 
verschuldigd. Deze belasting is 
evenredig aan de som van de inkomsten 
uit grond of een soortgelijk goed, 
kapitaal, winsten of inkomsten uit 
hoofde van een al dan niet occasionele 
commerciële activiteit. De bedragen die 
door de leden als contributie worden 
gestort of de verenigingsbij dragen tellen 
niet mee bij de berekening van de 
belastbare grondslag. 
16 Erkenning van vereningen voor 
belastingdoeleinden 
De IRPEG wordt met 50% verlaagd 
voor historische, literaire, 
wetenschappelijke, experimentele en 
onderzoeksverenigingen die 
voornamelijk een cultureel doel 
nastreven. 
De opbrengsten uit marginale 
commerciële en productieve activiteiten 
die door vrijwilligersorganisaties 
worden verkregen, zijn niet belastbaar, 
mits deze worden aangewend voor de 
institutionele doelstellingen van de 
organisatie. 
17 Erkenningscriteria 
In eerste instantie moet de vereniging 
rechtspersoonlijkheid bezitten. 
Bovendien moet het gaan om een 
vrijwilligersorganisatie als bedoeld in 
wet nr. 266/91. 
18 Voor belastingvoordelen in aanmerking 
komende doelstellingen 
Voor vrijwilligersorganisaties moet de 
vrijstelling worden verleend aan de hand 
van criteria neergelegd in een 
interministerieel besluit (dat de 
70 
goedkeuring vergt van het ministerie 
van Sociale Zaken en het ministerie van 
Financiën). Dit besluit is in 
voorbereiding. 
19 Schenkingen door particulieren 
Schenkingen aan doelen van algemeen 
humanitair, religieus of politiek belang 
kunnen worden afgetrokken tot 
maximaal 2%. 
Dit maximum mag worden 
overschreden wanneer de schenking 
wordt gedaan aan organisaties die de 
verspreiding van informatie over en de 
studie, het onderzoek, het verwerven, in 
stand houden en restaureren van 
cultureel erfgoed tot doel hebben, alsook 
aan instellingen die belast zijn met het 
organiseren van beurzen of 
tentoonstellingen met een specifiek 
cultureel of wetenschappelijk belang, na 
goedkeuring van het ministerie van 
Cultuur. 
Schenkingen aan het centrale instituut 
voor ondersteuning van de clerus van de 
Italiaanse katholieke kerk en ten 
behoeve van de bevolking van 
ontwikkelingslanden kunnen worden 
afgetrokken tot een bedrag van ten 
hoogste 2 miljoen lire. 
Schenkingen aan vrijwilligers­
organisaties die in het register zijn 
ingeschreven, zijn niet meer aftrekbaar. 
De enige schenkingen die nu nog 
kunnen worden afgetrokken, zijn 
enerzijds schenkingen aan organisaties 
die onder de vennootschapsbelasting 
vallen en, anderzijds schenkingen aan 
vrijwilligersorganisaties met rechts­
persoonlijkheid. De inschrijving in het 
regionale register is voor 
vrijwilligersorganisaties dus niet meer 
voldoende. 
20 Schenkingen door bedrijven 
Net zoals voor particulieren, zijn 
schenkingen aan doelen van algemeen humanitair, religieus of politiek belang 
tot maximaal 2% aftrekbaar. 
20a Schenkingen aan buitenlandse 
verenigingen 
Voor verenigingen die hun zetel in Italië 
hebben, geldt hetzelfde stelsel, op 
voorwaarde dat zij in een regionaal 
register op Italiaans grondgebied zijn 
ingeschreven. 
VERANTWOORDING EN TOEZICHT 
21 Verantwoording 
Het bevoegde overheidsorgaan is 
gemachtigd om toezicht en controle uit 
te oefenen. 
Stichtingen 
RECHTSPOSITIE 
22 
23 
24 
25 
26 
27 Oprichting 
Oprichtingsakte (eenzijdige akte onder 
levenden in de vorm van een notariële 
akte of testament). 
Definitie 
Particuliere rechtspersoon met een 
vermogen dat ten behoeve van een doel 
wordt aangewend. 
Vereisten inzake de nationaliteit 
Geen. 
Verkrijging van rechtspersoonlijkheid 
Na goedkeuring door de overheid door 
middel van een besluit van de voorzitter 
van de Raad van Ministers. 
Handelingsbevoegdheid 
Zoals voor erkende verenigingen. 
Bestemming van middelen bij 
. vereffening 
Wanneer er geen aanwijzingen in de 
statuten zijn opgenomen, kan het 
bevoegde overheidsorgaan de middelen 
overdragen aan andere organisaties met 
gelijkluidende doelstellingen. 
71 
FISCALE POSITIE 
28 De historische, literaire, weten­
schappelijke, experimentele en 
onderzoeksstichtingen met een 
uitsluitend cultureel doel als bedoeld in 
artikel 6 van presidentieel besluit nr. 
601/73 komen in aanmerking voor een 
belastingaftrek ten belope van 50% van 
het inkomen dat onder de 
rechtspersonenbelasting valt. De invoer 
van goederen voor stichtingen wier doel 
bestaat in hulpverlening, liefdadigheid, 
onderwijs, opleiding, studie en 
onderzoek is vrijgesteld van BTW. 
Stichtingen die algemeen genomen noch 
commerciële landbouwactiviteiten, noch 
beroepsactiviteiten uitoefenen, zijn niet 
BTW-plichtig in de betekenis van 
artikel 4 van presidentieel besluit nr. 
633/72. 
VERANTWOORDING EN TOEZICHT 
29 Verantwoording 
Geen. 
30 Toezicht 
Het bevoegde overheidsorgaan mag 
stichtingen controleren. Dit houdt 
voornamelijk in dat het overheidsorgaan 
de bevoegdheid heeft de doelstellingen 
van de stichting te wijzigen wamieer 
deze zijn verwezenlijkt, onmogelijk zijn 
geworden of hun betekenis hebben 
verloren. Het heeft ook de bevoegdheid 
om stichtingen te coördineren en 
meerdere stichtingen samen te voegen 
wanneer hun individuele vermogen niet 
meer toereikend is. 
72 
LUXEMBURG 
Verenigingen 
RECHTSPOSITIE 9 
1 Is het recht van vereniging vastgelegd in 
de wet? 
Ja: in artikel 26 van de gewijzigde 
Grondwet van 17 oktober 1868, de wet 
van 21 april 1928 op de verenigingen en 
stichtingen zonder winstoogmerk en de 
wet van 11 mei 1936, waarin de vrijheid 
van vereniging wordt gewaarborgd. 
2 Definitie 
Artikel 1 van de wet van 21 april 1928: 
de vereniging zonder winstoogmerk is 
een vereniging die geen industriële of 
commerciële activiteiten ontplooit en 
die er niet naar streeft om onder haar 
leden materieel gewin te verdelen. 10 
3 Minimumaantal oprichters 
Drie. 
4 Soorten verenigingen 
Vereniging zonder winstoogmerk 
(ASBL) 
De facto vereniging 
5 Vereisten inzake de nationaliteit van de 
leden 
Geen. 
6 Verkrijging van rechtspersoonlijkheid 
Vanaf de datum van publicatie van de 
statuten. 
7 Handelingsbevoegdheid 
Een ASBL kan uitsluitend beschikken, 
in eigendom of anderszins, over 
onroerend goed dat noodzakelijk is voor 
de verwezenlijking van de statutaire 
doelstellingen. Er zijn geen beperkingen 12 
voor roerende goederen. 
Schenkingen van . meer dan 
500 000LUF moeten altijd worden 
goedgekeurd bij groothertogelijk 13 
besluit. 11 8 Zijn er voorgeschreven statuten? 
Notariële of onderhandse schriftelijke 
akte. 
Registratieverplichtingen 
De oprichtingsakte moet worden 
geregistreerd. De statuten, alsmede de 
naam, de voornaam, het beroep en het 
adres van de bestuursleden en het adres 
van het hoofdkantoor moeten bij het 
handels- en ondernemingsregister 
worden gedeponeerd. Elke wijziging 
moet eveneens worden meegedeeld. In 
de maand waarin de statuten worden 
gepubliceerd, moet de alfabetische 
ledenlijst worden gedeponeerd bij de 
griffie van de burgerlijke rechtbank van 
de plaats waar de vereniging is 
gevestigd. Deze lijst moet jaarlijks 
worden bijgewerkt. 
Commerciële activiteiten 
Winstgevende activiteiten zijn niet 
verboden, maar moeten een tijdelijk 
karakter hebben en ondergeschikt zijn 
aan de voornaamste activiteit. 
Bestemming van middelen bij 
vereffening 
Wanneer de statuten geen aanwijzingen 
bevatten, wordt het besluit door de 
jaarlijkse algemene vergadering 
genomen. Wanneer de algemene 
vergadering niet tot een besluit kan 
komen, worden de middelen door de 
curatoren toegekend aan een sociaal 
doel dat de doelstelling van de 
vereniging zo dicht mogelijk benadert. 
FISCALE POSITIE 
INDIRECTE BELASTINGEN 
Artikel 13 van de zesde BTW-Richtlijn 
Alle krachtens artikel 13 op 
verenigingen toepasbare vrijstellingen 
zijn van kracht. 
Overige specifieke vrijstellingen 
73 
14 Door particuliere of openbare 
instellingen opgezette activiteiten met 
een educatief doel, activiteiten van 
jeugdherbergen, het organiseren van 
sportmanifestaties of wetenschappelijke, 
culturele, educatieve of economische 
evenementen wanneer de opbrengsten 
uitsluitend dienen om de 
organisatiekosten te dekken, theater­
voorstellingen, conferenties, medische 
en paramedische dienstverlening, op 
voorwaarde dat de bedoelde 
vrijstellingen geen concurrentie­
vervalsing veroorzaken. 
Nultarieven 
Geen. 17 
DIRECTE BELASTINGEN 
15 Algemene positie 
Overeenkomstig artikel 159 van de 
Luxemburgse belastingwet, vallen 
ASBL's onder de rechtspersonen­
belasting (impôt sur Ie revenu des 
collectivités - IRC). Iedereen die 
rechtspersonenbelasting moet betalen, 
moet ook vermogensbelasting betalen. 
Artikel 25 van de wet van 29 december 
1971 voorziet in registratierechten, 
successierechten en 
overdrachtsbelasting bij overlijden. 
Voor schenkingen onder levenden en 
legaten is het percentage 6%. 
16 Erkenning van verenigingen voor 
belastingdoeleinden 
Artikel 161 van de belastingwet voorziet 
in een vrijstelling van de IRC voor 
organisaties die rechtstreeks en 
uitsluitend een caritatief cultureel doei 
of een doel van algemeen belang 
nastreven. Ze blijven echter belastbaar 
wanneer ze een activiteit van industriële 
of commerciële aard uitoefenen. Alleen 
de belangeloze activiteiten van de 
ASBL zijn vrijgesteld van belastingen, 18 en niet de mogelijke bijkomende of 
tijdelijke winstgevende activiteiten. 
Erkenningscriteria 
De verenigingen zonder winstoogmerk 
die een caricatief of religieus doel of een 
doel van algemeen belang nastreven 
(gezondheidszorg, jeugd en sport, 
wetenschappen, kunst, cultuur), kunnen 
worden erkend als zijnde van openbaar 
nut. 
Voor belastingvoordelen in aanmerking 
komende doelstellingen 
Bij het ministerie van Justitie moet een 
aanvraag worden ingediend. Het moet 
gaan om een doel zonder winstoogmerk 
dat in overeenstemming met de statuten 
als een doelstelling van algemeen 
belang wordt erkend. Een 
groothertogelijk besluit, genomen op 
advies van de Conseil d'Etat, verleent de 
rechtspositie. De belastingvoordelen 
worden dan toegestaan op basis van de 
belastingwet. 
19 Schenkingen door particulieren 
Schenkingen van in totaal meer dan 
5 000 LUF per jaar zijn aftrekbaar tot 
ten hoogste 10% van het totale inkomen 
of 10 000 000 LUF. De schenkingen 
moeten worden gedaan aan erkende 
organisaties van openbaar nut en aan 
andere organisaties die bij wet als 
zodanig zijn erkend. 
20 Schenkingen door bedrijven 
Dezelfde regels zijn van toepassing op 
de in Luxemburg gevestigde bedrijven. 
20a Schenkingen aan buitenlandse 
verenigingen 
Deze zijn niet aftrekbaar. 
VERANTWOORDING EN TOEZICHT 
21 Verantwoording 
Om schenkingen te mogen aanvaarden 
moeten vanaf de oprichting van de 
vereniging of ten minste voor de laatste 
74 
tien boekjaren de jaarrekeningen bij de 
griffie van de burgerlijke rechtbank 
worden gedeponeerd. 
Stichtingen 
RECHTSPOSITIE 
22 Oprichting 
Toewijzing van goederen bij notariële 
akte of testament, behoudens 
goedkeuring bij groothertogelijk besluit. 
23 Definitie 
Het werkterrein van de stichting is 
afgebakend door de wet: alleen die 
instellingen worden als stichtingen 
erkend die hoofdzakelijk met de 
opbrengst van het voor de oprichting 
ervan aangewende of nadien verzamelde 
kapitaal en zonder dat materiële winst 
wordt beoogd, activiteiten van 
filantropische, religieuze, wetenschap­
pelijke, artistieke, pedagogische, 
maatschappelijke, toeristische of 
sportieve aard ontplooien. 
24 Vereisten inzake de nationaliteit 
Geen. 
25 Verkrijging van rechtspersoonlijkheid 
Op het ogenblik dat de statuten bij 
groothertogelijk besluit worden 
goedgekeurd. 
26 Handelingsbevoegdheid 
Zoals bij de verenigingen. 
27 Bestemming van middelen bij 
vereffening 
Zoals aangegeven in de statuten. Bij 
gebreke van aanwijzingen in de statuten 
wendt de minister van Justitie de 
middelen aan voor een doel die de 
doelstellingen van de opgeheven 
stichting zo dicht mogelijk benadert. 
FISCALE POSITIE 
28 Zoals bij de verenigingen. VERANTWOORDING EN TOF7JCHT 
29 Verantwoording 
Ieder jaar moeten de rekeningen en de 
begroting van de stichting binnen twee 
maanden na het afsluiten van het 
boekjaar aan het ministerie van Justitie 
worden overgelegd. Deze stukken 
worden in de "Mémorial" (het 
staatsblad) gepubliceerd. 
30 Toezicht 
Artikel 40 van de wet van 1928 bepaalt 
dat de minister van Justitie erop met 
toezien dat de middelen van de stichting 
worden aangewend voor de 
doelstellingen waarvoor de stichting is 
opgericht. 
75 
NEDERLAND 
Verenigingen 
RECHTSPOSITIE 
1 Is het recht van vereniging vastgelegd in 
de wet? 
Ja: het recht van vereniging geldt voor 
iedereen die op Nederlands grondgebied 
verblijft (artikel 1 en 8 van de 
Grondwet). 
2 Definitie 
Overeenkomstig artikel 2:26 van het 
x Burgerlijk Wetboek (BW) is de 
vereniging een rechtspersoon die uit 
leden bestaat en die is gericht op een 
ander specifiek doel dan dat waarvoor 
coöperaties en onderlinge 
maatschappijen zijn opgericht13. Een 
vereniging wordt bij meerzijdige 
rechtshandeling opgericht. Zij mag geen 
winst onder haar leden verdelen. 
3 Minimumaantal oprichters 
Twee. 
4 Soorten verenigingen 
Vereniging opgericht bij onderhandse 
akte 
Vereniging opgericht bij notariële akte 
Staatloze vereniging (internationale 
vereniging zonder welbepaalde 
juridische binding, niet bij wet geregeld, 
maar erkend door de rechtspraak) 
5 Vereisten inzake de nationaliteit van de 
leden 
Geen. 
6 Verkrijging van rechtspersoonlijkheid 
Volledige rechtspersoonlijkheid: 
verenigingen waarvan de statuten zijn 
opgenomen in een notariële akte (de 
opname van de statuten in een notariële 
akte kan ook geschieden tijdens het 
bestaan van de vereniging). Een 
' 3 Deze organisaties zijn verenigingsvormen naar Nederlands recht dergelijke vereniging moet in het 
verenigingenregister worden 
ingeschreven; 
beperkte rechtspersoonlijkheid: 
verenigingen waarvan de statuten niet 
zijn opgenomen in een notariële akte. 
Inschrijving van een dergelijke 
vereniging in het verenigingenregister 
beperkt de aansprakelijkheid van de 
bestuurders: deze zijn dan alleen 
aansprakelijk voor zover de tegenpartij 
kan aantonen dat de vereniging haar 
verplichtingen niet nakomt; 
buitenlandse vereniging: Nederland past 
het incorporatiebeginsel toe. Dat heeft 
tot gevolg dat een in het buitenland 
opgerichte vereniging op het 
Nederlandse grondgebied wordt erkend 
en dat de desbetreffende buitenlandse 
wet (die bepaalt of rechtspersoonlijkheid 
kan worden verleend) krachtens het 
Nederlandse recht op deze vereniging 
van toepassing is. 
Handelingsbevoegdheid 
De vereniging waarvan de statuten in 
een notariële akte zijn opgenomen, heeft 
volledige handelingsbevoegdheid. Zij 
kan schulden aangaan, schenkingen of 
erfenissen ontvangen en onroerend goed 
verkrijgen zonder enige beperking. De 
vereniging waarvan de statuten niet in 
een notariële akte zijn opgenomen (met 
beperkte rechtspersoonlijkheid), kan 
geen registergoederen verwerven en 
geen erfenissen ontvangen. 
Zijn er voorgeschreven statuten? 
Neen. Alleen voor de statuten die in een 
notariële akte zijn opgenomen, bestaan 
er voorschriften met betrekking tot de 
inhoud. 
Registratieverplichtingen 
Neen. Alleen voor de verenigingen die 
bij notariële akte zijn opgericht of die in 
een notariële akte zijn opgenomen. De 
akte moet worden ingeschreven in het 
76 
10 
11 daartoe bestemde register bij de Kamer 
van Koophandel en Fabrieken van het 
gebied waarin de vereniging haar zetel 
heeft. 
Commerciële activiteiten 
Een vereniging mag commerciële 
activiteiten ontplooien, maar mag geen 
winst onder haar leden verdelen. Het 
doel van een vereniging mag er niet in 
bestaan winst te maken en deze onder 
haar leden te verdelen. 
Bestemming van middelen bij 
vereffening 
In de statuten van een vereniging die bij 
notariële akte is opgericht, moet de 
bestemming van het batig saldo van de 
vereniging worden genoemd, of de 
wijze waarop de bestemming zal 
worden vastgesteld (artikel 2:27, sub f, 
van het BW). Hetgeen na de voldoening 
der schuldeisers van het vermogen van 
de ontbonden rechtspersoon is 
overgebleven, wordt, in verhouding tot 
ieders recht, overgedragen aan hen die 
krachtens de statuten daartoe zijn 
gerechtigd, of anders aan de leden. 
Heeft geen ander recht op het overschot, 
dan wordt het aan de Staat uitgekeerd, 
die het zoveel mogelijk overeenkomstig 
het doel van de rechtspersoon besteedt 
(artikel 2:23b, lid 1). 
FISCALE POSITIE 
INDIRECTE BELASTINGEN 
12 Artikel 13 van de zesde BTW-Richtlijn 
Alle krachtens artikel 13 op 
verenigingen toepasbare vrijstellingen 
zijn van kracht. 
13 Overige specifieke vrijstellingen 
Er zijn meerdere vrijstellingen van 
toepassing op goederen en diensten die 
door verenigingen worden geleverd; er 
bestaan speciale vrijstellingen voor het 
verlenen van diensten en daarop betrekking hebbende goederen door 
verenigingen aan hun leden, op 
voorwaarde dat de vrijstellingen geen 
concurrentiebeperkingen opwerpen en 
dat de organisatie niet streeft naar het 
maken van winst om onder de leden te 
verdelen. 
14 Nultarieven 
Geen. 
DIRECTE BELASTINGEN 
15 Algemene positie 
Inkomstenbelasting: in principe vallen 
verenigingen onder het algemene 
belastingrecht. Er is geen speciale 
belasting voor verenigingen 
(rechtspersonen). Een vereniging kan 
onder de vennootschapsbelasting (Vpb) 
vallen voor zover zij een onderneming 
exploiteert die concurreert met 
ondernemingen die aan de 
vennootschapsbelasting onderworpen 
zijn, en dit voor de winsten die uit 
dergelijke activiteiten voortvloeien. 
Onroerendgoedbelasting: verenigingen 
die eigenaar zijn van een zakelijk recht 
op een onroerend goed of gebruikers 
zijn van een dergelijk onroerend goed, 
moeten een plaatselijke belasting 
betalen. 
16 Erkenning van verenigingen voor 
belastingdoeleinden 
Geen precieze definitie. Artikel 24, 
lid 4, van de Successiewet kent 
belastingvrijstellingen toe aan erkende 
organisaties met een doel van algemeen 
belang. 
Een vereniging van algemeen belang 
wordt volledig vrijgesteld van 
vennootschapsbelasting indien de 
jaarlijkse winst minder dan 13 000 HFL 
of de winst van de laatste vier jaar 
minder dan 65 000 HFL bedraagt, op 
voorwaarde echter dat er geen sprake is 
van winstbejag of dat winstbejag van 
77 
ondergeschikt belang is en dat de winst 
uitsluitend wordt gebruikt voor een doel 
van algemeen belang (art. 5 van de wet 
op de vennootschapsbelasting en besluit 
van 20.8.1971). Volledige vrijstelling 
van vennootschapsbelasting wordt 
verleend aan liefdadigheidsinstellingen, 
bibliotheken, pensioenfondsen, 
instellingen voor het behoud en het 
beheer van terreinen in het kader van het 
natuurbehoud en enkele andere 
instellingen voor specifieke terreinen. 
Bronbelasting: Verenigingen die geen 
vennootschapsbelasting hoeven te 
betalen, kunnen om terugbetaling 
vragen van de bronbelasting die op 
dividenden en rente wordt geheven. 
Er kunnen vrijstellingen van 
onroerendgoedbeiasting (o.a. voor 
kerken) worden verleend. 
17 Erkenningscriteria 
T>e desbetreffende wetten geven geen 
definitie van het begrip "algemeen 
belang". De successiewet stelt dat, 
wanneer aan een legaat of schenking een 
specifieke bestemming wordt gegeven, 
er geen sprake is van algemeen belang. 
Volgens de rechtspraak is het algemeen 
belang het tegenovergestelde van het 
bijzonder belang of het belang van een 
beperkte groep. 
18 Voor belastingvoordelen in aanmerking 
komende doelstellingen 
Erkenning door de inspecteur der 
registratie en successie. 
19 Schenkingen door particulieren 
Schenkingen aan erkende Nederlandse 
verenigingen zijn aftrekbaar, voor zover 
zij een bedrag van 120 HFL per jaar per 
schenker te boven gaan, met een 
minimum van 1% van het belastbaar 
inkomen en een maximum van 10%. 
Schenkingen krachtens een notariële 
schenkingsovereenkomst voor ten 
minste 5 jaar zijn volledig aftrekbaar in 20 alle gevallen waar ze ten goede komen 
aan een Nederlandse vereniging die ten 
minste 25 leden heeft (in dat geval is 
algemeen belang niet vereist), op 
voorwaarde dat het gaat om 
schenkingen in de vorm van een 
annuïteit, dat de vereniging volledige 
rechtsbekwaamheid bezit en dat zij niet 
onder de vennootschapsbelasting valt. 
Schenkingen door bedrijven 
Schenkingen aan in Nederland 
ingeschreven verenigingen of 
stichtingen met een academisch, 
religieus, caricatief of cultureel doel of 
een doel van algemeen belang 
(hieronder zijn ook politieke partijen 
begrepen) zijn aftrekbaar indien zij in 
totaal meer bedragen dan 500 HFL, met 
een maximum van 6% van het 
belastbaar inkomen. 
20a aan buitenlandse Schenkingen 
verenigingen 
Dezelfde regeling geldt voor in het 
buitenland geregistreerde verenigingen 
die specifiek door de minister van 
Financiën zijn aangewezen. 
VERANTWOORDING EN TOEZICHT 
21 Verantwoording 
Het bestuur brengt op een algemene 
vergadering binnen zes maanden na 
afloop van het boekjaar een jaarverslag 
uit over de gang van zaken in de 
vereniging en over het gevoerde beleid. 
Het legt de balans en de winst- en 
verliesrekening met een toelichting ter 
goedkeuring aan de vergadering over. 
Deze stukken worden ondertekend door 
de bestuurders en commissarissen. 
Toezicht 
Intern: De statuten kunnen bepalen dat 
de vereniging een raad van 
commissarissen heeft. Ontbreekt een 
dergelijke raad en ook een accountant 
als bedoeld in art. 2:393, lid 1, van het 
78 
BW, die de getrouwheid van de 
jaarstukken bevestigt, dan benoemt de 
algemene vergadering jaarlijks een 
commissie van ten minste twee leden 
die geen deel van het bestuur mogen 
uitmaken. 
Extern: Door een verklaring van een 
accountant waarin de getrouwheid van 
de stukken wordt bevestigd. Er is geen 
verplichting tot publicatie van de 
jaarrekeningen. 
Stichtingen 
RECHTSPOSITIE 
22 Oprichting 
Een stichting wordt opgericht bij 
notariële akte die de statuten bevat. De 
statuten moeten worden ingeschreven in 
een speciaal stichtingenregister bij de 
Kamer van Koophandel en Fabrieken 
van het gebied waarin de stichting haar 
zetel heeft. 
23 Definitie 
Bij een rechtshandeling opgerichte 
rechtspersoon zonder leden die beoogt 
met behulp van een daartoe bestemd 
vermogen een in de statuten neergelegde 
doelstelling te bereiken. 
24 Vereisten inzake de nationaliteit 
Het hoofdkantoor moet in Nederland 
gevestigd zijn. Kantoren in het 
buitenland zijn wel mogelijk. 
25 Verkrijging van rechtspersoonlijkheid 
Bij notariële akte. 
26 Handelingsbevoegdheid 
Stichtingen hebben volledige 
handelingsbevoegdheid. 
27 Bestemming van middelen bij 
vereffening 
In overeenstemming met de in de 
statuten vermelde procedures. Indien 
niemand aanspraak kan maken op de resterende activa, vervallen deze aan de 
Staat, die ze aanwendt voor 
doelstellingen die zo dicht mogelijk bij 
het doel van de rechtspersoon 
aansluiten. 
FISCALE POSITIE 
28 Belastingstelsel 
Hetzelfde als voor verenigingen. 
VERANTWOORDING EN TOEZICHT 
29 Verantwoording 
Artikel 2:10, lid 2, van het BW verplicht 
het bestuur van een stichting ertoe 
binnen zes maanden na afloop van het 
boekjaar een balans en een winst- en 
verliesrekening van de rechtspersoon op 
te maken en deze gedurende tien jaar te 
bewaren. 
30 Toezicht 
Intern: Overeenkomstig de statuten. 
Extern: Het openbaar Ministerie is 
bevoegd het bestuur om inlichtingen te 
vragen. Wanneer dit niet meewerkt, kan 
de president van de rechtbank bevelen 
dat de jaarstukken aan het openbaar 
ministerie worden getoond. Op 
vordering van het openbaar ministerie of 
op verzoek van iedere belanghebbende 
kan de rechtbank bestuursleden schorsen 
of ontslaan en in hun plaats andere 
bestuursleden benoemen. 
79 
OOSTENRIJK 
Verenigingen 
RECHTSPOSITIE 
Is het recht van vereniging vastgelegd in 
de wet? 
Ja: in art. 12 van de Grondwet 
(Staatsgrundgesetz): Oostenrijkse 
burgers hebben het recht om 
verenigingen op te richten. 
Verenigingen met rechtspersoonlijkheid 
vallen meer bepaald onder het 
Vereinsgesetz van 1951. 
Definitie 
Geen wettelijke definitie. De rechtsleer 
en de jurisprudentie definiëren de 
vereniging als een (1) vrijwillige, (2) 
duurzame (3) en georganiseerde 
groepering van meerdere personen (4) 
voor het bereiken van een gegeven, 
wettelijk doel van algemeen belang (5) 
door middel van een voortgezette 
collectieve activiteit. 
Minimumaantal oprichters 
1 oprichter (degene die verklaart een 
vereniging te willen oprichten) is 
voldoende. Voorts moet de vereniging 
ten minste 3 leden tellen (zie ook 
punt 6). 
Soorten verenigingen 
De Oostenrijkse rechtsorde maakt een 
onderscheid tussen "ideële" 
verenigingen (zonder winstoogmerk) die 
onder het Vereinsgesetz van 1951 
vallen, en verenigingen met 
winstoogmerk {Ver einspatent van 
1852). 
Vereisten inzake de nationaliteit van de 
leden 
Buitenlanders, ook al wonen deze in het 
buitenland, kunnen in Oostenrijk lid 
worden van verenigingen. 
Verkrijging van rechtspersoonlijkheid Elke vereniging die overeenkomstig het 
Vereinsgesetz van 1951 werd opgericht, 
bezit rechtspersoonlijkheid. De 
aankondiging van het voornemen een 
vereniging op te richten, moet samen 
met een ontwerp van de statuten bij de 
bevoegde instanties worden ingediend. 
Als er binnen 6 weken geen verbod tot 
oprichting komt of als de instanties 
reeds hebben verklaard dat zij de 
oprichting niet verbieden, kan de 
vereniging haar activiteiten aanvatten. 
Op een "constituerende" algemene 
vergadering moeten ten minste drie 
leden het besluit nemen om een 
vereniging op te richten op basis van de 
statuten die door de autoriteiten niet zijn 
geweigerd. Met dit besluit verwerft de 
vereniging rechtspersoonlijkheid. Met 
de verkiezing van de 
vertegenwoordigers als bedoeld in de 
statuten, verwerft de vereniging haar 
handelingsbevoegdheid. 
7 Handelingsbevoegdheid 
Na de oprichting verkrijgt de vereniging 
volledige handelingsbevoegdheid. 
8 Zijn er voorgeschreven statuten? 
De statuten, als bedoeld in de wet van 
1951 moeten vermelden dat de 
vereniging overeenkomstig artikel 12 
van het Vereinsgesetz van 1951 bij de 
Vereinsbe horde (Vereinsregister) is 
ingeschreven. 
FISCALE POSITIE 
INDIRECTE BELASTINGEN 
12 Artikel 13 van de zesde BTW-Richtlijn 
In Oostenrijk genieten verenigingen 
dezelfde vrijstellingen als aangegeven in 
artikel 13 van de zesde BTW-Richtlijn. 
80 
13 Overige specifieke vrijstellingen 
Er zijn geen specifieke vrijstellingen 
met een grotere reikwijdte dan. het in 
artikel 13 bepaalde. 
14 Nultarieven 
In Oostenrijk bestaan geen nultarieven. 
DIRECTE BELASTINGEN 
15 Algemene positie 
"Nicht rechtsfahige Personen-
vereinigungen, Anstalten, Stiftungen und 
andere Zweckvermögen" (geen 
rechtspersoonlijkheid bezittende 
verenigingen van personen, instellingen, 
stichtingen en andere doelvermogens) 
vallen ook onder de 
"Körperschaftssteuer" (rechtspersonen­
belasting). 
16 Erkenning van verenigingen voor 
belastingdoeleinden 
Non-profit organisaties van algemeen 
belang en voor maatschappelijk welzijn, 
kerken [§§ 34-47 van de belastingwet 
(Bundesabgabenordnung)], kleine 
verzekeringsmaatschappijen 
(60 000 ATS), verenigingen op het 
gebied van landbouwactiviteiten met als 
doel het gemeenschappelijk gebruik van 
werktuigen, installaties enz. (Weide- und 
Maschinengenossenschaften), 
particuliere stichtingen, bonden die 
wettelij ke beroepsvertegenwoordigers 
zijn, financieringsmaatschappijen voor 
kleine en middelgrote ondernemingen. 
17 Erkenningscriteria 
Het belangrijkste erkenningscriterium is 
het in de statuten van de vereniging 
gedefinieerde doel, zoals liefdadigheid, 
non-profit, maatschappelijk welzijn, 
specifieke doelstellingen. 
18 Voor belastingvoordelen in aanmerking 
komende doelstellingen 
Onder specifieke voorwaarden 
publiekrechtelijk erkende religieuze gemeenschappen, pensioen- en 
steunfondsen (§ 6 van de wet inzake de 
vennootschapsbelasting). 
De vrijstellingen gelden niet voor 
beperkte belastingplichtigen. 
19 Schenkingen door particulieren 
Schenkingen door particulieren aan 
religieuze instellingen (tot 1 000 ATS 
per jaar), middelbare scholen en 
verenigingen actief op het gebied van 
onderzoek en ontwikkeling kunnen van 
de inkomstenbelasting worden 
afgetrokken. Het bedrag van de 
aftrekbare schenkingen is beperkt tot 
10% van de totale inkomsten van het 
vorige jaar. 
Stichtingen 
RECHTSPOSITIE 
22 Oprichting 
Vrijheid van oprichting. 
23 Definitie 
Er bestaan twee verschillende vormen: 
1) stichting overeenkomstig het 
Bundes-Stiftungs- und Fondsgesetz (wet 
op de stichtingen) of naar algemeen 
nationaal recht: onherroepelijk 
geschonken vermogen om 
doelstellingen van algemeen belang of 
van caritatieve aard te verwezenlijken. 
2) Particuliere stichting: rechtspersoon 
aan wie door de stichter een vermogen 
wordt geschonken dat moet worden 
gebruikt, beheerd en aangewend om een 
door de stichter bepaald, geoorloofd 
doel te bereiken. 
24 Vereisten inzake de nationaliteit 
Geen. 
25 Verkrijging van rechtspersoonlijkheid 
Stichting van het eerste type (zie 
punt 23): bezit rechtspersoonlijkheid; 
deze wordt verkregen wanneer de 
bevoegde autoriteiten (Stiftungsbehörde) 
81 
besluiten dat de oprichting van de 
stichting kan worden toegestaan. 
Stichting van het tweede type: bezit 
rechtspersoonlijkheid vanaf het ogenblik 
van inschrijving in het handelsregister 
(Firmenbuch). 
26 Handelingsbevoegdheid 
Beide stichtingsvormen hebben 
rechtspersoonlijkheid, dat wil zeggen 
dat zij rechtshandelingen kunnen stellen 
en in rechte kunnen optreden. 
27 Bestemming van middelen bij 
vereffening 
Stichting van het eerste type: de 
bestemming van de middelen moet in 
het opheffingsbesluit van de 
Stiftungsbehörde worden aangegeven. 
Stichting van het tweede type: de 
middelen vervallen aan de in de 
oprichtingsverklaring aangegeven 
uiteindelijke begunstigden. Bij 
herroeping daarvan vervallen de 
middelen aan de stichter of aan de 
Republiek Oostenrijk. 
82 
PORTUGAL 
Verenigingen 
RECHTSPOSITIE 
1 Is het recht van vereniging vastgelegd in 
de wet? 
Ja: in artikel 46 van de Grondwet van 
1976, artikel 158 t/m 166 en 167 t/m 
184 van het Burgerlijk Wetboek, besluit 
(met kracht van wet) nr. 594/74 van 
7 november 1974. 
2 Definitie 
De wet geeft geen definitie. Volgens de 
rechtsleer: een groep van meerdere 
individuen die bepaalde middelen of 
diensten samenbrengen voor een doel 
waarbij geen persoonlijk gewin wordt 
nagestreefd. 
3 Minimumaantal oprichters 
Geen minimum. 
4 Soorten verenigingen 
Particuliere verenigingen die onder het 
algemeen stelsel vallen 
Particuliere verenigingen die onder een 
speciaal stelsel vallen (bv. coöperaties 
en verenigingen voor maatschappelijke 
solidariteit) 
Verenigingen zonder 
rechtspersoonlij kheid (niet-erkende 
verenigingen en speciale comités). 
5 Vereisten inzake de nationaliteit van de 
leden 
Tenzij de statuten anders bepalen, 
mogen buitenlanders lid zijn van een 
vereniging. 
6 Verkrijging van rechtspersoonlijkheid 
Erkenning geschiedt op grond van 
criteria en op voorwaarde dat de 
oprichtingsakte door een notaris wordt 
gewaarmerkt, en dat de inhoud van de 
oprichtingsakte niet in strijd is met 
artikel 167-1 van het Burgerlijk 10 
11 Wetboek. Door publicatie van een 
uittreksel van de oprichtingsakte en de 
statuten in het Portugese officiële 
staatsblad kan de vereniging tegen 
derden worden ingeroepen. 
Handelingsbevoegdheid 
Aan de verenigingen is 
handelingsbevoegdheid verleend 
overeenkomstig het specialiteits­
beginsel. Volgens dit beginsel worden 
aan verenigingen niet alleen de rechten 
en plichten toegekend die noodzakelijk 
zijn om hun doel te verwezenlijken. 
maar ook de rechten en plichten die het 
verwezenlijken van dit doel 
ondersteunen. Alleen de rechten en 
plichten die eigen zijn aan een 
natuurlijke persoon zijn uitgesloten. 
Zijn er voorgeschreven statuten? 
Ja: hier geldt hetzelfde als voor de 
oprichtingsakte, ni. de statuten moeten 
in een notariële akte worden 
opgenomen. Zij moeten een 
minimumaantal gegevens bevatten. 
Registratieverplichtingen 
Voor verenigingen die onder het 
algemeen stelsel vallen, is de enige 
functie van de registratie de 
openbaarmaking; de registratie heeft 
geen constitutieve kracht. 
Commerciële activiteiten 
Verenigingen mogen een financieel doel 
hebben, waarbij financiële voordelen 
voor de leden niet worden uitgesloten op 
voorwaarde dat deze niet de vorm 
aannemen van winst. 
Bestemming van middelen bij 
vereffening 
Ingeval het gaat om goederen waarbij 
bij de vermaking of schenking een 
opdracht werd gegeven of om goederen 
die voor een bepaald doel werden 
bestemd, moeten deze goederen worden 
overgedragen aan een andere 
83 
rechtspersoon die de goederen voor 
dezelfde opdracht of bestemming 
aanwendt. Voor andere goederen bepaalt 
artikel 162-2 van het Burgerlijk 
Wetboek dat de leden krachtens de 
statuten of krachtens een besluit van de 
algemene vergadering over de 
toekenning kunnen beslissen. 
FISCALE POSITIE 
INDIRECTE BEIASTINGEN 
12 Artikel 13 van de zesde BTW-Richtlijn 
Alle krachtens artikel 13 op 
verenigingen toepasbare vrijstellingen 
zijn van kracht. 
13 Overige specifieke vrijstellingen 
Medische of paramedische verzorging, 
onderwijsinstellingen, artistieke 
activiteiten, verzekeringsdiensten en 
maatschappelijke bijstand. 
14 Nultarieven 
Levensmiddelen, kranten, culturele 
tijdschriften en boeken, farmaceutische 
en vergelijkbare producten, 
reizigersvervoer, medische 
dienstverlening en voorstellingen. 
DIRECTE BEIASTINGEN 
15 Algemene positie 
Rechtspersonenbelasting (20% van het 
belastbaar inkomen) die wordt geheven 
over de totale inkomsten waarvan 
bepaalde kosten zijn afgetrokken. De 
bijdragen die de leden betalen, en de 
subsidies ter financiering van de 
verwezenlijking van de doelstelling van 
de vereniging, worden niet als 
inkomsten beschouwd. 
Vermogensbelasting. 
16 Erkenning van verenigingen voor 
belastingdoeleinden 
Administratieve rechtspersonen van 
openbaar nut (religieuze 
gemeenschappen, verenigingen van vrijwillige brandweerlieden...) zijn 
vrijgesteld van rechtspersonenbelasting. 
Hetzelfde geldt voor gewone 
rechtspersonen van openbaar nut die 
uitsluitend een wetenschappelijk of 
cultureel doel nastreven of 
maatschappelijk of caritatief werk 
verrichten, alsook voor specifieke 
instellingen voor sociale solidariteit en 
voor lichamen die daar wettelijk mee 
zijn gelijkgesteld. 
17 Erkenningscriteria 
In de eerste twee gevallen moeten de 
organisaties samenwerken met de 
overheidsdiensten op nationaal, 
regionaal en lokaal niveau. De 
specifieke instellingen voor sociale 
solidariteit en de daarmee gelijkgestelde 
lichamen moeten worden geregistreerd 
bij het regionale departement van 
sociale zekerheid. De uiteindelijke 
beslissing berust echter bij de bevoegde 
instanties. De omvang van de 
vrijstelling kan variëren naargelang van 
de na te streven doelstellingen. 
18 Voor belastingvoordelen in aanmerking 
komende doelstellingen 
De vrijstellingen worden op verzoek van 
de geïnteresseerden verleend bij besluit 
(despachó) van de minister van 
Financiën. Dit besluit wordt 
gepubliceerd in de "Diaro da 
Repüblica". 
19 Schenkingen door particulieren 
Natuurlijke personen kunnen 
schenkingen aan organisaties als 
bedoeld in artikel 56 van de wet op de 
1RS, tot een bedrag van 15% van hun 
netto belastbaar inkomen aftrekken. Dit 
geldt ook voor schenkingen aan 
rechtspersonen met een belangeloos 
doel die behoren tot of zijn ingesteld 
door kerkgenootschappen, onderwijs- of 
scholingsinstellingen, verenigingen voor 
84 
wetenschappelijk onderzoek, literaire of 
artistieke verenigingen enz. 
20 Schenkingen door bedrijven 
Rechtspersonen kunnen schenkingen in 
het kader van culturele sponsoring of 
schenkingen aan verenigingen actief op 
het gebied van onderwijs en scholing, 
wetenschappelijk onderzoek, literatuur 
en kunst van hun belastbare winst 
aftrekken. Schenkingen van maximaal 
0,2% van hun omzet zijn volledig 
aftrekbaar; ieder hoger bedrag is voor 
50% aftrekbaar. 
20a Schenkingen aan verenigingen in het 
buitenland 
VERANTWOORDING EN TOEZICHT 
21 Verantwoording 
De raad van toezicht is het lichaam dat 
is belast met het controleren van de 
activiteiten van het bestuursorgaan. De 
raad van toezicht gaat na of de 
rekeningen van de vereniging naar 
behoren worden bijgehouden. 
De verenigingen die een 
belastingvrijstelling genieten, moeten 
hun rekeningen steeds voor de 
belastingdienst beschikbaar houden. 
Stichtingen 
RECHTSPOSITIE 
22 Oprichting 
Door middel van een akte onder 
levenden of door middel van een 
testament. Er is een notariële akte 
vereist, behalve in geval van een 
niet-openbaar testament. De 
oprichtingsakte moet het doel van de 
stichting vermelden, alsook de voor dit 
doel aan te wenden middelen. De 
statuten moeten altijd als notariële akte 
verleden worden. 
23 Definitie Er is geen wettelijke definitie. Volgens 
de rechtsleer is de stichting een 
organisatie die een duurzaam doel 
nastreeft waarvoor een vermogen werd 
bestemd. 
24 Vereisten inzake de nationaliteit 
Geen, maar de zetel moet in Portugal 
gevestigd zijn. 
25 Verkrijging van rechtspersoonlijkheid 
De stichtingen verkrijgen 
rechtspersoonlijkheid door middel van 
individuele erkenning, hetgeen tot de 
bevoegdheid van de overheid behoort. 
26 Handelingsbevoegdheid 
Dezelfde regels als voor verenigingen. 
27 Bestemming van middelen bij 
vereffening 
De overdracht van de middelen van de 
opgeheven stichting geschiedt 
overeenkomstig het gemeenschappelijke 
stelsel voor verenigingen en stichtingen. 
FISCALE POSITIE 
28 Dezelfde als de verenigingen. 
VERANTWOORDING EN TOEZICHT 
29 Verantwoording 
30 Toezicht 
De stichting blijft onder voortdurend 
toezicht van het voor de erkenning 
bevoegde overheidsorgaan. Stichtingen 
moeten over een belastingadviseur 
beschikken. Het overheidsorgaan dat de 
erkenning heeft verleend, kan de 
stichting opheffen wanneer zij haar doel 
heeft bereikt of wanneer dit doel niet 
meer te verwezenlijken is, wanneer de 
middelen onrechtmatig worden gebruikt, 
ingeval de openbare orde in gevaar 
wordt gebracht of wanneer het 
nagestreefde doel niet meer 
overeenkomt met het in de statuten 
neergelegde doel. 
85 
FINLAND 
Verenigingen 
RECHTSPOSITIE 
1 Is het recht van vereniging vastgelegd in 
de wet? 
Ja: in artikel 10a van de Grondwet, zoals 
gewijzigd in 1995, en in artikel 1 van de 
Wet op Verenigingen van 1989. 
2 Definitie 
Een overeenkomst waarbij meerdere 
personen gezamenlijk handelen voor de 
gemeenschappelijke verwezenlijking 
van een doel zonder winstoogmerk. (De 
vereniging is een duurzame organisatie, 
dat wil zeggen ze is niet tijdelijk.) 
3 Minimumaantal oprichters 
Drie. 
4 Soorten verenigingen 
A. geregistreerde verenigingen: 
- verenigingen zonder winstoogmerk; 
- economische verenigingen (bv. 
coöperaties die zijn opgericht voordat de 
Wet op Coöperaties van 1954 van kracht 
werd); 
- verenigingen die aan goedkeuring zijn 
onderworpen (waarin de Wet op 
Verenigingen voorziet); 
- verenigingen die krachtens een 
juridische akte/statuut zijn opgericht 
(bv. de Finse Advocatenverenigingen); 
B. niet-geregistreerde verenigingen die 
niet over handelingsbevoegdheid 
beschikken. 
5 Vereisten inzake de nationaliteit van de 
leden 
Wet op Verenigingen: geen. 
Uitzonderingen: wanneer het 
voornaamste doel van de vereniging erin 
bestaat invloed uit te oefenen op 
staatsaangelegenheden, kunnen de leden 
ervan alleen Finse burgers zijn, buitenlanders die in Finland woonachtig 
zijn en verenigingen waarvan de leden 
Finse burgers zijn of buitenlanders die 
in Finland woonachtig zijn of 
verenigingen met aangesloten 
verenigingen die uit Finse burgers of in 
Finland woonachtige buitenlanders 
bestaan. 
Bestuursleden: de voorzitter en ten 
minste de helft van de bestuursleden 
moeten in Finland wonen, tenzij de 
minister van Handel en Industrie een 
uitzondering heeft gemaakt. 
Verkrijging van rechtspersoonlijkheid 
Krachtens de Wet op Verenigingen 
wordt rechtspersoonlijkheid verkregen 
door registratie. Alleen geregistreerde 
verenigingen kunnen 
rechtspersoonlijkheid bezitten. De leden 
van een geregistreerde vereniging zijn 
niet hoofdelijk aansprakelijk voor de 
verplichtingen van de vereniging. 
Handelingsbevoegdheid 
Een geregistreerde vereniging heeft 
volledige handelingsbevoegdheid als 
rechtspersoon. Een geregistreerde 
vereniging kan rechten verkrijgen, 
verplichtingen aangaan en als partij voor 
de rechtbank of een andere autoriteit 
verschijnen. Niet-geregistreerde 
verenigingen hebben geen handelings­
bevoegdheid. 
Zijn er voorgeschreven statuten? 
Ja. 
Registratieverplichtingen 
Registratie is als zodanig niet verplicht. 
Wanneer registratie gewenst is, gelden 
de registratievereisten zoals opgenomen 
in de Wet op Verenigingen. 
Er moet een oprichtingsaangifte worden 
opgenomen in de oprichtingsakte, die de 
statuten van de vereniging moet 
bevatten alsook de naam en woonplaats 
van de voorzitter van het bestuur en van 
86 
de personen die tekenbevoegd zijn" 
namens de vereniging. De 
oprichtingsaangifte dient door de 
voorzitter van het bestuur te worden 
ondertekend. 
10 Commerciële activiteiten 
Een vereniging zonder winstoogmerk 
mag alleen handel drijven of andere 
economische activiteiten ontplooien 
voor zover dit is opgenomen in de 
statuten van de vereniging of als dit 
anderszins betrekking heeft op de 
verwezenlijking van de doelstelling of 
als dit economisch van ondergeschikt 
belang wordt geacht. 
Voor verenigingen die economische 
activiteiten ontplooien, zijn er geen 
algemene statuten (zie soorten 
verenigingen punt 4). 
11 Bestemming van middelen bij 
vereffening 
Na de vereffening moeten de resterende 
middelen worden aangewend zoals in de 
statuten van de vereniging is 
aangegeven. Bij gebreke van een 
dergelijke bepaling moeten de 
vereffenaars de resterende middelen aan 
de Staat overmaken om te worden 
gebruikt voor dezelfde of soortgelijke 
doelstellingen als die van de vereffende 
vereniging. 
FISCALE POSITIE 
INDIRECTE BELASTINGEN 
12 Artikel 13 van de zesde BTW-Richtlijn 
Organisaties van algemeen belang 
(caritatieve organisaties, . sport­
verenigingen enz.) komen in 
aanmerking voor belastingheffing voor 
zover hun inkomsten afkomstig zijn uit 
commerciële activiteiten als bedoeld in 
de Wet op de Inkomstenbelasting. Dit 
betekent dat in de praktijk alle krachtens 13 
14 artikel 13 op verenigingen toepasbare 
vrijstellingen van kracht zijn. 
Overige specifieke vrijstellingen 
Geen. 
Nultarieven 
Reproductiefaciliteiten voor ledenbladen 
van verenigingen van algemeen belang 
komen in aanmerking voor toepassing 
van een nultarief. 
DIRECTE BEIASTINGEN 
15 Algemene positie 
In het algemeen belastbaar voor de 
vennootschapsbelasting (28% van het 
belastbaar inkomen) met betrekking tot 
hun gehele inkomen; belastbaar voor de 
onroerendgoedbelasting over de 
belastbare waarde van grond en 
gebouwen. 
16 Erkenning van de vereniging voor 
belastingdoeleinden 
Krachtens de Wet op de 
Inkomstenbelasting zijn verenigingen 
zonder winstoogmerk (verenigingen van 
algemeen belang) slechts belastbaar 
voor vennootschapsbelasting over hun 
inkomsten uit commerciële activiteiten, 
en belastbaar voor gemeentenbelasting 
(12,04% van het belastbaar inkomen) 
over hun inkomsten uit onroerend goed 
dat voor andere dan niet-winstgevende 
doeleinden wordt gebruikt. 
De Nationale Raad voor Belastingen 
kan vrijstellingen verlenen voor 
inkomsten uit commerciële activiteiten 
of onroerend goed wanneer de 
werkzaamheid van de vereniging van 
maatschappelijk belang is. 
17 Erkenningscriteria 
Verenigingen werken uitsluitend en 
rechtstreeks voor het algemeen belang 
in materiële, geestelijke of 
maatschappelijke betekenis; hun 
activiteiten zijn niet uitsluitend op een 
87 
beperkte groep personen gericht; hun 
werkzaamheden mogen geen 
economische voordelen (aandelen in de 
winst enz.) voor hun leden opleveren. 
18 Voor belastingvoordelen in aanmerking 
komende doelstellingen 
Dividenden, rente en kapitaalwinst 
vallen niet onder de inkomstenbelasting, 
tenzij het vermogen voor een 
economische activiteit wordt 
aangewend. De volgende inkomsten 
worden niet als zakelijke inkomsten 
beschouwd: 
- verkoopopbrengsten en andere 
opbrengsten van evenementen die zijn 
georganiseerd ter financiering van de 
exploitatie van de vereniging; 
opbrengsten van ledenbladen en andere 
publicaties die de exploitatie van de 
vereniging rechtstreeks ten goede 
komen. 
19 Schenkingen door particulieren 
Schenkingen aan verenigingen zonder 
winstoogmerk zijn geen belastbaar 
inkomen. Voor schenkingen kunnen 
particulieren geen aftrek uit hoofde van 
de inkomstenbelasting genieten. 
20 Schenkingen door bedrijven 
Schenkingen aan verenigingen zonder 
winstoogmerk zijn geen belastbaar 
inkomen. Schenkingen zijn in beperkte 
mate (5 000-150 000 FIM) aftrekbaar 
voor de vennootschapsbelasting, 
wanneer de schenkingen ten behoeve 
van wetenschappelijke of artistieke 
doeleinden worden gedaan aan 
verenigingen die door de Nationale 
Raad voor Belastingen zijn aangewezen. 
20a Schenkingen aan verenigingen in het 
buitenland 
VERANTWOORDING EN TOEZICHT 
21 Verantwoording Stichtingen 
RECHTSPOSITIE 
22 Oprichting 
Overeenkomstig de Wet op de 
Stichtingen, zoals gewijzigd in 1995, is 
voor de oprichting van een stichting de 
toestemming van de nationale Raad van 
Patenten en Registratie vereist. 
23 Definitie 
Een stichting wordt opgericht door 
middel van een akte van oprichting, 
waarin het doel en het bezit van de 
stichting moeten zijn vermeld. 
Een stichting wordt geleid door een 
onafhankelijk bestuur, dat wordt 
genoemd in de statuten van de stichting. 
24 Vereisten inzake de nationaliteit 
De leden van het bestuursorgaan en de 
personen met tekenbevoegdheid moeten 
in een lidstaat van de EER woonachtig 
zijn. Ten minste één van hen moet in 
Finland wonen, tenzij de minister van 
Handel en Industrie een uitzondering 
heeft gemaakt. 
25 Verkrijging van rechtspersoonlijkheid 
Rechtspersoonlijkheid wordt verkregen 
door registratie. De registratie van een 
stichting is verplicht. 
26 Handelingsbevoegdheid 
Volledige handelingsbevoegdheid als 
rechtspersoon. Nadat een stichting 
geregistreerd is, kan ze rechten 
verwerven, verplichtingen aangaan en in 
eigen naam vorderingen voor het 
gerecht aanspannen of voor het gerecht 
worden gedaagd. 
27 Bestemming van middelen bij 
vereffening 
Wanneer de stichting na het betalen van 
haar schulden nog over middelen 
beschikt en in de statuten geen 
88 
aanwijzingen worden gegeven over de" 
bestemming daarvan, vervallen deze 
middelen aan de Staat, die deze. zonder 
uitstel moet aanwenden voor de 
verwezenlijking van een doel dat nauw 
samenhangt met dat van de stichting. 
FISCALE POSITIE 
28 Zie de opmerkingen hierboven over de 
fiscale positie van veremgingen. 
VERANTWOORDING EN TOEZICHT 
29 Verantwoording 
De stichting moet haar rekeningen en 
administratie door minimaal twee 
accountants en twee 
assistent-accountants laten controleren. 
30 Toezicht 
Het ministerie van Justitie ziet erop toe 
dat het. beheer van de stichting geschiedt 
in overeeristemming met de wet en de 
statuten van de stichting. 
89 
ZWEDEN 
Verenigingen 
RECHTSPOSITIE 
1 Is het recht van vereniging vastgelegd in 
de wet? 
Ja: in hoofdstuk 2, artikel 2 en 20 van de 
Grondwet van 1974. 
2 Definitie 
Een vereniging (ideell förening) is een 
rechtspersoon waarin meerdere personen 
samen handelen ten behoeve van een 
bepaald doel. De vereniging mag geen 
economische doelstellingen hebben of in 
ieder geval geen commercieel 
georganiseerde activiteit. 
3 Minimumaantal oprichters 
Niet vastgelegd. 
4 Soorten verenigingen 
Ideell förening die niet bij gecodificeerd 
recht wordt geregeld. 
5 Vereisten inzake de nationaliteit van de 
leden 
Geen. 
6 Verkrijging van rechtspersoonlijkheid 
De vereniging wordt geacht 
rechtspersoonlijkheid te bezitten 
wanneer er statuten en een bestuur zijn. 
7 Handelingsbevoegdheid 
De vereniging kan rechten verkrijgen en 
verplichtingen aangaan, in rechte 
verschijnen enz., zonder speciale 
beperkingen. 
8 Zijn er voorgeschreven statuten? 
Nee, maar de statuten moeten zo 
volledig mogelijk zijn als nodig is voor 
het bereiken van de doelstelling van de 
vereniging. 
9 Registratieverplichtingen 
Er zijn geen algemene vereisten. Een 
vereniging met een economische activiteit moet soms in het 
handelsregister worden ingeschreven. 
10 Commerciële activiteiten 
In principe niet toegestaan. De 
vereniging kan echter enige zakelijke 
activiteiten ontplooien, zolang deze niet 
commercieel georganiseerd zijn. 
11 Bestemming van middelen bij 
vereffening 
Het vermogen wordt in 
overeenstemming met de statuten 
verdeeld. Wanneer de statuten daarvoor 
geen aanwijzingen verschaffen, kan het 
vermogen onder de leden worden 
verdeeld. 
FISCALE POSITIE 
INDIRECTE BELASTINGEN 
12-14 Algemene positie 
Verenigingen met liefdadigheids-
doelstellingen hoeven in het algemeen 
geen indirecte belastingen te betalen. De 
overige verenigingen moeten onder 
dezelfde voorwaarden indirecte 
belastingen betalen als andere 
rechtspersonen. 
DIRECTE BELASTINGEN 
15 Algemene positie 
Verenigingen vallen normaliter niet 
onder de inkomstenbelasting of de netto 
vermogensbelasting. De verenigingen 
zonder winstoogmerk betalen geen 
inkomstenbelasting voor zakelijke 
activiteiten die op logische wijze 
verband houden met de 
niet-winstgevende activiteit. Inkomsten 
uit andere commerciële activiteiten zijn 
belastbaar. 
19 Schenkingen door particulieren 
Schenkingen van meer dan 10 000 SEK 
vallen normaal onder het 
schenkingsrecht. Schenkingen zijn niet 
aftrekbaar voor de schenker, met 
90 
uitzondering van schenkingen aan" 
religieuze gemeenschappen en 
verenigingen actief op het gebied van 
onderwijs, geneeskunde, lands­
verdediging, onderzoek of 
maatschappelijk of liefdadigheidswerk. 
20 Schenkingen door bedrijven 
Dezelfde regeling als voor particulieren 
(zie punt 19). 
VERANTWOORDING EN TOEZICHT 
21 Verantwoording 
Geen speciaal toezicht op verenigingen. 
Stichtingen 
RECHTSPOSITIE 
22 Oprichting 
Alle natuurlijke en rechtspersonen 
kunnen een stichting oprichten. 
23 Definitie 
Een vermogen dat overeenkomstig de 
bepalingen van de oprichter (schenking 
of testament) opzij wordt gezet om 
duurzaam beheerd te worden ten 
behoeve van een bepaald doel. 
24 Vereisten inzake de nationaliteit 
Geen. 
25 Verkrijging van rechtspersoonlijkheid 
Een stichting beschikt over 
rechtspersoonlijkheid op het moment 
van oprichting, dat wil zeggen wanneer 
het vermogen is overgedragen aan het 
bestuur. 
26 Handelingsbevoegdheid 
27 Bestemming van middelen bij 
vereffening 
In principe kan een stichting niet 
worden vereffend zolang er nog activa 
zijn. In bijzondere gevallen kunnen de 
activa echter worden aangewend voor 
een doel dat het oorspronkelijke doel 
zeer dicht benadert. Voor een dergelijke procedure is een speciale vergunning 
van het bevoegde overheidsorgaan 
nodig. 
FISCALE POSITIE 
28 Stichtingen actief op het gebied van 
landsverdediging, onderwijs, genees­
kunde, onderzoek of maatschappelijk of 
liefdadigheidswerk dienen uitsluitend 
belastingen te betalen over hun 
inkomsten uit commerciële activiteiten. 
Stichtingen met een niet-winstgevende 
doelstelling hoeven geen 
schenkingsrechten te betalen; 
schenkingen zijn voor de schenker niet 
aftrekbaar. 
Stichtingen moeten onder dezelfde 
voorwaarden indirecte belastingen 
betalen als andere rechtspersonen. 
VERANTWOORDING EN TOEZICHT 
29 Verantwoording 
30 Toezicht 
Stichtingen vallen doorgaans onder het 
toezicht van een lokale 
overheidsinstantie. 
91 
VERENIGD KONINKRIJK 
Verenigingen 
RECHTSPOSITIE 
1 Is het recht van vereniging vastgelegd in 
de wet? 
Er is geen schriftelijk recht van 
vereniging, hoewel er wel vrijheid van 
vereniging bestaat. Er bestaat vrijheid 
om een trust op richten, maar in 
sommige gevallen kan een trust met 
niet-caritatieve doelstellingen nietig 
zijn. 
2 Definitie 
Er bestaat geen unieke, algemeen 
aanvaarde wettelijke definitie van een 
vereniging. In de ruimste betekenis is 
een vereniging een organisatie die 
bestaat uit twee of meer personen die 
vrijwillig samen handelen ten behoeve 
van een gezamenlijk doel waarbij geen 
winst wordt beoogd. 
3 Minimumaantal oprichters 
In de praktijk twee. 
4 Soorten verenigingen 
Unincorporated Association (vereniging 
zonder rechtspersoonlijkheid) 
Trust 
Company limited by guarantee 
(vennootschap met beperkte 
aansprakelij kheid) 
Industrial and Provident Society 
(onderlinge maatschappij) 
Incorporated by Royal Charter 
(vereniging met rechtspersoonlijkheid 
krachtens een koninklijk handvest) 
Incorporated by Act of Parliament 
(vereniging met rechtspersoonlijkheid 
krachtens een door het parlement 
aangenomen wet) 
5 Vereisten inzake de nationaliteit van de 
leden Geen vereisten voor verenigingen als 
zodanig. Ingeval het gaat om een in 
Engeland of Wales gevestigde 
liefdadigheidsvereniging, zal de Charity 
Commission (Liefdadigheidscommissie) 
deze slechts registreren wanneer deze 
binnen haar rechtsgebied valt. Er wordt 
gewoonlijk aangenomen dat bij een 
liefdadigheidsvereniging zonder 
rechtspersoonlijkheid, de meerderheid 
van de beheerders in Engeland en Wales 
woonachtig moet zijn; bij een 
vennootschap is registratie binnen het 
rechtsgebied voldoende. 
Verkrijging van rechtspersoonlijkheid 
Company limited by guarantee: 
verkregen door inschrijving in het 
Registrar of Companies 
(handelsregister). 
Industrial and Provident Society: 
verkregen door inschrijving in het 
Registrar of Friendly Societies (register 
van verenigingen voor onderlinge 
bijstand). 
Incorporated by Royal Charter: door het 
Royal Charter. 
Incorporated by Act of Parliament: door 
de Act of Parliament. 
Vereniging zonder rechtspersoon­
lijkheid: nee. 
Een trust heeft geen 
rechtspersoonlijkheid, maar de 
bestuursraad ervan kan wel 
rechtspersoonlijkheid verkrijgen door 
middel van een Certificate of 
incorporation dat wordt uitgereikt door 
de Charity Commission. 
Handelingsbevoegdheid 
Er zijn geen beperkingen in rechte; op 
sommige gebieden kan de 
handelingsbevoegdheid echter 
voortvloeien uit de doelstellingen en 
bevoegdheden die in het oprichtings­
document zijn neergelegd. 
92 
10 Zijn er voorgeschreven statuten? 
Nee. 
Registratieverplichtingen 
Inschrijving bij de Charity Commission 
voor liefdadigheidsverenigingen in 
Engeland en Wales. Voor andere 
verenigingen is inschrijving afhankelijk 
van de juridische structuur. Inschrijving 
van Industrial and Provident Societies 
in het Registrar of Friendly Societies, 
inschrijving van Companies limited by 
guarantee in het Registrar of 
Companies. 
Commerciële activiteiten 
De commerciële activiteiten van 
liefdadigheidsverenigingen zijn aan 
beperkingen onderhevig. Ze mogen 
handel drijven als hoofdactiviteit, maar 
permanente handel om fondsen te 
werven is niet toegestaan. 
Liefdadigheidsverenigingen die handel 
van enige betekenis willen drijven, 
moeten een apart handelsfiliaal opzetten 
van waaruit de winsten kunnen worden 
overgeheveld naar de moedervereniging; 
de betaalde belasting kan dan worden 
teruggevorderd. 
11 Bestemming van middelen bij 
vereffening 
Bij verenigingen gebeurt dit in 
overeenstemming met het 
oprichtingsdocument 
Bij liefdadigheidsverenigingen gaan de 
middelen naar andere liefdadigheids­
verenigingen met soortgelijke 
doelstellingen. Wanneer het 
oprichtingsdocument geen bepalingen 
hieromtrent bevat, kan de Charity 
Commission door middel van een besluit 
of aanwijzing richtsnoeren geven. 
FISCALE POSITIE 
INDIRECTE BEUSTINGEN 
12 Artikel 13 van de zesde BTW-Richtlijn Niet alle vrijstellingen die betrekking 
hebben op liefdadigheidsverenigingen 
zijn van kracht. 
13 Overige specifieke vrijstellingen 
a) Het geven van onderwijs of 
beroepsopleidingen zonder winstoog­
merk. 
b) Het verlenen van verpleeg­
kundige en medische zorg in een 
erkende instelling. 
c) Het verlenen van 
welzijnsdiensten zonder winstoogmerk. 
d) Evenementen ten behoeve van 
fondsenwerving. 
14 Nultarieven 
Zijn van toepassing op: de verkoop van 
geschonken goederen, reclame voor 
fondsenwerving of voor educatieve 
doeleinden, bepaalde hulpmiddelen voor 
gehandicapten, voertuigen en 
ziekenwagens voor gehandicapten, 
bepaalde geneesmiddelen en medische 
apparatuur die aan 
liefdadigheidsverenigingen worden 
geleverd. Ook voor de bouw van nieuwe 
woongebouwen en van gebouwen die 
voor bepaalde liefdadigheidsdoel-
steüingen worden gebruikt, geldt een 
nultarief. 
DIRECTE BELASTINGEN 
15 
16 Algemene positie 
Geen specifieke vrijstellingen voor 
verenigingen als zodanig. 
Erkenning van verenigingen voor 
belastingdoeleinden 
Liefdadigheidsverenigingen zijn 
vrijgesteld van de meeste directe 
belastingen, met inbegrip van 
inkomstenbelasting, vennootschaps­
belasting, vermogensbelasting en 
successierechten. 
93 
17 Erkenningscriteria 
Om voor de vrijstelling in aanmerking 
te komen, moeten de inkomsten of 
winsten uitsluitend worden aangewend 
voor liefdadigheidsdoelstellingen. 
Inkomsten uit handel als nevenactiviteit 
vallen vaak onder de 
vennootschapsbelasting. 
18 Voor belastingvoordelen in aanmerking 
komende doelstellingen 
19 Schenkingen door particulieren 
Wanneer een particulier of een 
organisatie een schenkingsovereenkomst 
aangaat, waarin wordt toegezegd om 
gedurende een periode langer dan drie 
jaar een bepaald bedrag aan een 
liefdadigheidsvereniging te betalen, 
moet daarvan een som gelijk aan de 
belasting tegen het basistarief worden 
afgetrokken; de belastingdienst betaalt 
de liefdadigheidsvereniging dan een 
bedrag terug dat wordt verkregen door 
op die som het basistarief van de 
inkomsten- of vennootschapsbelasting 
toe te passen. Bovendien kan de 
particulier die onder een hogere 
belastingschijf valt, nog meer aftrek 
genieten door de aanpassing van zijn 
belastingschijf. Een bedrijf kan een 
schenking aftrekken van zijn brutowinst; 
de verkregen belastingvermindering 
wordt dan berekend tegen het marginaal 
tarief. 
Ook kunnen particulieren sinds 1990 
exclusieve betalingen doen krachtens 
Gift Aid. De minimumschenking 
bedraagt op dit moment £250,- in geld. 
20 Schenkingen door bedrijven 
20a Schenkingen aan buitenlandse 
verenigingen 
VERANTWOORDING EN TOEZICHT 
21 Verantwoording 
94 
Financieel memorandum 
1. TITEL VAN DE MAATREGEL 
Mededeling van de Commissie over de versterking van de rol van verenigingen en 
stichtingen in Europa. 
2. BEGROTINGSONDERDEEL: B5-3202 
3. RECHTSGRONDSLAG 
Besluit van de Raad van 9 december 1996 betreffende een derde meerjarenprogramma 
voor het midden- en kleinbedrijf (MKB) inde Europese Unie (1997 - 2000). 
4. BESCHRIJVING VAN DE MAATREGEL 
Uitgaven die worden gedaan voor vergaderingen van deskundigen en voorlichtings­
campagnes met het oog op het definiëren van de wijzen waarop in de toekomst de rol van 
verenigingen in de Europese Unie zal worden benaderd. 
4.1 Bestreken periode en regelingen voor verlenging 
Het betreft uitsluitend de vergaderingen van deskundigen en de voorlichtingscampagnes 
voor de periode 1997. 
5. INDELING VAN DE UITGAVEN/INKOMSTEN 
5.1 Niet-verplichte uitgaven 
5.2 Gesplitste kredieten 
6. AARD VAN DE UITGAVEN/INKOMSTEN 
Een klein gedeelte (vergaderingen van deskundigen en voorlichting) wordt voor 100% 
gefinancierd. 
De overige subsidies voor medefinanciering met andere financieringsbronnen uit de 
openbare en/of particuliere sector zullen in overeenstemming met de belangen van de 
Gemeenschap worden bepaald. 
Conventionele subsidies voor colloquia, seminars en rondetafelconferenties worden 
volgens bijzondere percentages toegekend, afhankelijk van de behoeften van de 
organisatoren en het belang van het evenement voor de sector sociale economie. 
1* 
7. FINANCIËLE GEVOLGEN 
Er zal in 1997 een aantal vergaderingen en conferenties worden gehouden. Totale kosten: 
100 000 ecu. 
8. FRAUDEBESTRIJDINGSMAATREGELEN; RESULTATEN VAN 
GENOMEN MAATREGELEN 
Rekening houdend met de contractuele verplichtingen en met de beginselen van 
zuinigheid en goed financieel beheer, zijn in alle overeenkomsten en contracten die 
worden gesloten tussen de Commissie en degenen die betalingen ontvangen, 
fraudebestrijdingsmaatregelen (controle, in te dienen verslagen, enz.) opgenomen, 
teneinde vóór betaling na te gaan of de subsidies naar behoren zijn besteed en de door de 
Commissie bestelde diensten en studies naar behoren zijn verricht. 
9. ELEMENTEN VAN DE ANALYSE VAN DE KOSTENEFFECTIVITEIT 
VOOR DE MEDEDELING OVER VERENIGINGEN EN STICHTINGEN 
9.1 Specifieke en kwantificeerbare doelstellingen, doelgroep 
De totstandbrenging van een gecoördineerd beleid voor netwerken van Europese 
verenigingen en stichtingen. 
Er is door de volgende organisaties: European Committee of Workers Cooperative 
Productive Societies, Euro-Citizen Action Service, Comité Européen des 
Associations d'Intérêt Général en European Foundation Centre, een 
informatienetwerk over de sociale economie (European citizens' advice bureaus) 
opgericht om tegemoet te komen aan de behoefte van de ondernemingen van de 
sociale economie aan interactie met de communautaire economische wereld door 
gebruik te maken van het Europese netwerk van de Euro Info Centra (het netwerk 
voor netwerkvorming). 
9.2 Motivering 
Het is noodzakelijk dat met de regeringen van de lidstaten en met de verenigingen 
en stichtingen wordt besproken hoe de in het document geformuleerde 
beleidsaanbevelingen het best ten uitvoer kunnen worden gelegd. 
9.3 Voortgangscontrole en evaluatie van de maatregel 
De verenigingen en stichtingen vormen een sterk gediversifieerde sector. 
Gezien deze situatie moet in de voorbereidende fase van de voorgestelde acties zeer 
zorgvuldig te werk worden gegaan teneinde het juiste evenwicht tussen de 
waargenomen behoeften en de aangewende middelen te vinden. 
fb 
Bij het starten van de acties zullen de indicatoren worden voorgesteld in 
overeenstemming met de specifieke kenmerken van de actie op basis van een 
modelfiche die door de betrokken diensten zal worden opgesteld. In deze fiche 
moet rekening worden gehouden met de acceptatiecriteria voor de verschillende 
fondsen en financieringsbronnen. 
Beoordeling van de verkregen resultaten 
De geplande acties zijn van zeer groot belang, daar zij de verenigingen en 
stichtingen in staat moeten stellen profijt te trekken van de voordelen van de interne 
markt zonder binnengrenzen, met inachtneming van de mededingingsregels en 
zonder dat hun identiteit als partnerschap wordt opgeofferd. De resultaten zullen 
bijvoorbeeld worden beoordeeld op basis van de doelstellingen voor elke actie in 
het licht van de Europese aspecten die in de sector zelf zijn vastgesteld, en van de 
moeilijkheden die ondernemingen van de sociale economie vanwege hun 
betrokkenheid bij lokale ontwikkelingen ondervinden om op de juiste wijze en ten 
volle gebruik te maken van de structuurfondsen. 
10. HUISHOUDELIJKE UITGAVEN (AFDELING III, DEEL A, VAN DE 
BEGROTING) 
De feitelijke beschikbaarstelling van de benodigde administratieve middelen hangt 
af van het jaarlijkse besluit van de Commissie betreffende de toewijzing van de 
middelen, met name gelet op het aantal extra ambten en de aanvullende bedragen 
die door de begrotingsautoriteit zullen worden toegestaan. 
10.1 Invloed op het aantal posten 
Aard van de posten 
Ambtenaren of 
tijdelijke 
functionarissen A 
B 
C 
Ander personeel 
Totaal Personeel voor het beheer van de 
maatregel 
Vast 
I 
1 xA 
1 Tijdelijk Herkomst 
Van DG of 
dienst 
1 
1 Extra 
personeel 
geen Duur 
12 maanden 
De kosten van een personeelslid (niveau Al tot A5) worden op 100 000 ecu geraamd. 
*7-
10.2 Financiële gevolgen van het extra personeel 
ECU 
Bedragen Wijze van berekening 
Ambtenaren 
Tijdelijke functionarissen 
Ander personeel (begrotings- nihil 
onderdeel vermelden) 
Totaal nihil 
10.3 Toename van andere huishoudelijke uitgaven in verband met de maatregel 
ECU 
Begrotingsonderdeel Bedragen Wijze van berekening 
Totaal nihil binnen de bestaande begroting 
6, <? 
ISSN 0254-1513 
COM(97) 241 def. 
DOCUMENTEN 
NL 05 06 10 16 
Catalogusnummer : CB-CO-97-282-NL-C 
ISBN 92-78-21234-2 
Bureau voor officiële publikaties der Europese Gemeenschappen 
L-2985 Luxemburg