Advies van het Economisch en Sociaal Comité over de "Mededeling van de Commissie aan de Raad, aan het Europees Parlement, aan het Economisch en Sociaal Comité en aan het Comité van de Regio's: 'Het MKB helpen om digitaal te gaan werken'"

(2002/C 80/15)

De Europese Commissie heeft op 22 maart 2001 besloten, overeenkomstig artikel 262 van het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap, het Economisch en Sociaal Comité te raadplegen over de voornoemde mededeling.

De afdeling "Interne markt, productie en consumptie", die met de voorbereiding van de desbetreffende werkzaamheden was belast, heeft haar advies op 17 december 2001 goedgekeurd. Rapporteur was de heer Dimitriadis.

Het Economisch en Sociaal Comité heeft tijdens zijn 387e zitting van 16 en 17 januari 2002 (vergadering van 16 januari) het volgende advies uitgebracht, dat met 92 stemmen vóór, bij 3 onthoudingen, werd goedgekeurd.

Algemene opmerking betreffende de mededeling

De mededeling "Het MKB helpen om digitaal te gaan werken" past in het kader van de inspanningen van de Commissie om het eEurope-actieplan de nodige dynamiek te geven en meer vaart te zetten achter de tenuitvoerlegging van programma's die het MKB moeten helpen de stap te zetten naar handelstransacties via het internet.

Met het document wordt beoogd alle EU-acties m.b.t. elektronisch ondernemerschap te bundelen; voorts geeft de mededeling een overzicht van de plannen van de Commissie en de lidstaten om hun inspanningen op te voeren.

1. Inleiding

1.1. In aansluiting op de in december 1999 door de Commissie gepubliceerde mededeling "eEurope - Een informatiemaatschappij voor iedereen"(1) en het door de Europese Raad van Santa Maria de Feira op 19 en 20 juni 2000 goedgekeurde actieplan "eEurope 2002 - Een informatiemaatschappij voor iedereen"(2) heeft de Commissie de mededeling "Het MKB helpen om digitaal te gaan werken"(3) uitgebracht.

2. Hoofdpunten van het Commissiedocument

2.1. De derde doelstelling van het actieplan "Stimuleren van internetgebruik" omvat een maatregel om het MKB aan te moedigen "digitaal" te gaan werken; het MKB speelt immers een belangrijke rol in de totstandbrenging van een elektronisch Europa.

2.2. Deze mededeling is erop gericht de specifieke MKB-behoeften aan te wijzen waaraan moet worden voldaan om ten volle profijt te trekken van e-handel, en specifieke GoDigital-initiatieven te presenteren die in 2001 door de Commissie zullen worden gerealiseerd. Daarna zullen nog andere maatregelen worden genomen.

2.3. Belangrijkste doelstellingen van de mededeling zijn:

a) de voornaamste belemmeringen aan te wijzen waarmee het MKB bij de overschakeling op e-handel wordt geconfronteerd;

b) specifieke acties voor te stellen om het MKB te helpen digitaal te gaan werken, met name door voort te bouwen op bestaande beleidsmaatregelen en initiatieven;

c) te zorgen voor toegang tot en samenhang tussen de verschillende beleidsmaatregelen en initiatieven ter ondersteuning van het MKB om op Europees, nationaal, regionaal en lokaal niveau digitaal te gaan werken; en

d) lering uit praktische ervaring te trekken en verschillende strategieën te benchmarken waarmee het MKB wordt geholpen om digitaal te gaan werken.

2.4. GoDigital kan ertoe bijdragen voor het MKB betere voorwaarden te scheppen om het digitale tijdperk in te gaan, maar het kan niet in de plaats komen van het ondernemerschap of van de onderneming, die uiteindelijk de beslissing neemt.

2.5. In drie actiepunten worden de volgende tien specifieke acties voorgesteld, waarbij telkens doel, uitvoering en verantwoordelijke instanties worden gepreciseerd:

- benchmarking van nationale en regionale strategieën ter ondersteuning van e-handel;

- het meten van de introductie van ICT en e-handel;

- de toegang tot informatie verbeteren en feedback verzamelen met het oog op beleidsbepaling op het gebied van wetgeving inzake elektronische handel;

- interoperabiliteit van elektronische handel;

- versterking van de bewustmaking om digitaal te gaan werken;

- introductie van elektronische handel;

- beschikbaarstelling van een leningsgarantiefaciliteit voor het MKB;

- bevordering van een beter gebruik van de structuurfondsen;

- ondersteuning van door het bedrijfsleven genomen initiatieven voor nieuwe ICT-onderwijsprogramma's;

- oprichting van een groep voor het volgen van de situatie op het gebied van ICT-vaardigheden in samenwerking met de lidstaten.

3. Algemene opmerkingen

3.1. Volgens het ESC is thans een kritieke periode aangebroken voor de ontwikkeling van elektronische handel, daar de bijzonder hooggespannen verwachtingen die de laatste jaren wereldwijd en met name in de VS waren gerezen, niet zijn uitgekomen en in sommige gevallen abrupt de kop zijn ingedrukt.

Gelet op deze nieuwe situatie erkent het ESC dat:

a) elektronische handel op B2B-vlak ("business to business") voor de ondernemingen een volledig nieuwe situatie zal creëren en een nieuwe, geheel andere omgeving tot stand zal brengen;

b) het thans niet duidelijk is welke richting B2C ("business to consumer") zal uitgaan en, gelet op de ervaringen die in de VS op dit gebied zijn opgedaan, hoe een en ander zich zal ontwikkelen en hoe de consumenten in de toekomst zullen reageren;

c) ondernemers de ontwikkelingen moeten volgen, zich van de technologische vernieuwingen op de hoogte moeten houden en hun ondernemingen moeten moderniseren door gebruik te maken van de nodige informaticatoepassingen;

d) MKB-eigenaars de vinger aan de pols moeten houden, ongegronde vrees moeten overwinnen, traditionele conservatieve opvattingen terzijde moeten schuiven en de nodige materiële en personele middelen voor de modernisering van hun bedrijven moeten inzetten;

e) elektronische handel en internetgebruik niet overal in het MKB ingang hebben gevonden, tenzij het om ondernemingen gaat die werkzaam zijn in sectoren die a) internationaal gericht zijn, b) voor verbruikers makkelijk elektronisch toegankelijk zijn, c) aan specifieke en gemakkelijk te voorspellen behoeften voldoen en d) kunnen zorgen voor de nodige infrastructuur of er reeds over beschikken om in een geglobaliseerde omgeving te kunnen functioneren;

f) de EU, mede dankzij de vertragingen die zich hebben voorgedaan, de gelegenheid heeft om de problemen die de ontwikkeling van elektronische handel en nieuwe technologieën meebrengen, op een logischere en praktischere wijze te onderzoeken en passende strategische acties te ontplooien.

3.2. Het ESC is van mening dat de meeste GoDigital-acties weliswaar een stap in de goede richting zijn, maar veel te veel tijd in beslag nemen, waardoor de verschillen die nu reeds bestaan tussen het Europese MKB en het MKB van andere landen er niet minder op zullen worden.

3.3. In de mededeling wordt volgens het ESC onvoldoende aandacht geschonken aan het hoogdringende karakter van de problemen waarmee het MKB op het gebied van digitale technologie wordt geconfronteerd.

3.4. Gelet op de ontwikkeling van de elektronische handel wereldwijd, maakt een groot deel van het Europese MKB, hoewel het over alle mogelijkheden beschikt, volgens het ESC nog onvoldoende gebruik van het internet(4) en is het zich nog niet volledig bewust van de perspectieven die door systematisch en doordacht gebruik ervan worden geopend. Het gevaar is dan ook niet denkbeeldig dat de technologische kloof tussen het Europese MKB enerzijds, en het Amerikaanse en Zuidoost-Aziatische MKB anderzijds groter wordt, met als gevolg dat het MKB in Europa in de internationale concurrentiestrijd waarschijnlijk zal sneuvelen.

3.4.1. Het Comité erkent dat de regeringen van sommige lidstaten ernstige inspanningen leveren om het gebruik van nieuwe technologieën door het MKB te stimuleren.

3.5. Volgens het ESC hangt de Commissie een vertekend beeld van de werkelijkheid op als zij in haar conclusie stelt dat de algemene onwetendheid op het gebied van e-handel voortaan tot het verleden behoort. De ervaring leert dat, hoewel er aanzienlijke inspanningen zijn geleverd, een nog zeer groot percentage van het MKB volledig ICT-onkundig is en in vele gevallen zelfs ongeïnteresseerd is. Er zijn op dit gebied dan ook gecoördineerde nationale en communautaire maatregelen nodig.

3.6. Het MKB beschikt volgens het ESC niet over de nodige informatie en knowhow om de door elektronische handel geboden oplossingen te begrijpen en te aanvaarden; hiervoor zijn immers vaardigheden vereist waaraan de laatste jaren in het onderwijsproces geen aandacht is besteed(5). Het Comité is er zich ook van bewust dat opleiding of levenslang leren voor personen van middelbare leeftijd, met een drukke taak en beleidsverantwoordelijkheid in een onderneming, een zeer zware opgave is.

3.7. Het feit dat thans serieuze Europese financiering achterwege blijft, heeft volgens het ESC tot gevolg dat de door elektronische handel geboden oplossingen slechts met vertraging ingang vinden en, als zij al worden toegepast, getuigen van een gebrek aan planning of rationeel gebruik van middelen.

3.8. Om het MKB ertoe aan te zetten digitaal te gaan werken, is het volgens het ESC van doorslaggevend belang dat er een leningsgarantie-instrument voor het MKB, op persoonlijke of bedrijfsbasis, in het leven wordt geroepen en een goed gebruik van de structuurfondsen wordt bevorderd.

3.9. Naar de mening van het ESC is slechts een klein percentage van het Europese MKB zich bewust van de grote veranderingen die zich met de liberalisering van de wereldhandel en de opheffing van belangrijke belemmeringen voor het verkeer van goederen en diensten op de internationale markten hebben voorgedaan.

3.10. Het ESC vindt dat het huidige institutionele, wettelijke en algemeen regelgevende kader het elektronische handelsverkeer van het MKB op nationaal, Europees en internationaal niveau onvoldoende bevordert. Volgens hem is het dringend zaak de internationale dialoog af te ronden en een wereldwijd aanvaardbaar regelgevend kader vast te stellen dat elektronische transacties de nodige veiligheid garandeert.

3.11. Het ESC is het ermee eens dat de digitale economie een steeds grotere vraag naar ICT-specialisten creëert. De snelle toename van deze vraag leidt tot een tekort aan dergelijke specialisten. Een en ander maakt het voor het MKB moeilijker een beroep te doen op deskundigen op dit gebied, daar deze doorgaans worden aangetrokken door grote ondernemingen die hogere lonen en andere voordelen kunnen aanbieden. Dit probleem heeft volgens het ESC alarmerende afmetingen aangenomen en zal ongetwijfeld de technologische ontwikkelingen in de EU beïnvloeden.

3.12. De kosten om een stevig imago op het internet op te bouwen (eBrand) zijn volgens het ESC zeer hoog(6) en kunnen onmogelijk door het MKB worden gedragen, hoewel een en ander wel noodzakelijk is om internationale bekendheid te verwerven.

3.13. Hoewel de benodigde technologische uitrusting geen groot kapitaal vergt, kunnen of willen de kleine en middelgrote ondernemingen volgens het ESC vaak niet het nodige geld daaraan besteden omdat zij tot dusver geen signaal hebben gekregen van de consument dat hen van het onmiddellijke nut van een en ander overtuigt.

3.14. Voorstellen om b.v. een specifieke website op te zetten waarop alle ideeën m.b.t. het GoDigital-plan worden gepresenteerd, zijn volgens het ESC maatregelen die slechts een klein percentage van het MKB bereiken en vaak de indruk wekken dat de Commissie niet tijdig wordt ingelicht over de toestand waarin het Europese MKB zich bevindt.

3.15. Volgens het Comité is het zaak dat elektronische handel en nieuwe technologieën worden gebruikt door openbare besturen (eGovernment); dit zijn immers instanties die het MKB bij uitstek kunnen stimuleren om ook de digitale weg op te gaan(7)(8)(9).

3.16. Het ESC erkent dat internetgebruik als nieuw ondernemingsinstrument moet worden aangemoedigd in ondernemingen die de mogelijkheid hebben de stap te zetten naar elektronische handel.

3.17. Gelet op het universele karakter van het internet moeten de acties bijdragen tot de totstandbrenging van samenwerkingsverbanden.

3.18. Volgens het ESC moeten er voldoende correcte, actuele en vergelijkbare gegevens ter evaluatie van de acties worden verzameld en moet ook de ontwikkeling en verwerving van technische kennis door het MKB worden nagegaan.

3.19. Om compatibele oplossingen op het gebied van elektronische handel te bevorderen is standaardisering noodzakelijk. Dit is volgens het ESC in de praktijk bijzonder moeilijk te verwezenlijken, gelet op de grote verscheidenheid aan technologieën, software en dienstverleners(10).

3.20. Wat de overgang naar het digitale tijdperk betreft, is het ESC het ermee eens dat bepaalde instanties als kamers van koophandel, representatieve organisaties, enz., een belangrijke rol kunnen en moeten spelen in de bewustmaking van het MKB.

3.21. Volgens het ESC spelen werknemers van het MKB een belangrijke rol in de toepassing van elektronische handel. Het MKB heeft onmiddellijke behoefte aan werknemers die op informaticagebied voldoende zijn opgeleid om de noodzakelijke veranderingen te kunnen ondersteunen. Proactief moet er daarom een geïntegreerd systeem van levenslang leren worden ontwikkeld dat op alle werkenden is gericht(11).

3.22. Het verwerven van nieuwe vaardigheden via levenslang leren(12) en van de nodige kwalificaties door werknemers is volgens het ESC niet alleen een noodzakelijke voorwaarde om nieuwe permanente arbeidsplaatsen in de digitale economie te kunnen opvullen, maar ook om ze te kunnen creëren.

3.23. Het ESC is het ermee eens dat het MKB behoefte heeft aan ondersteuning door adviserende en juridische diensten(13).

3.23.1. Elektronische handel vergt volgens het ESC personeel met een hoog niveau van technologische kennis. Paradoxaal genoeg worden er in dit verband wel veel cursussen aangeboden voor technici en programmeurs, maar niet voor personeel van ondernemingen. Hun opleiding blijft in hoofdzaak beperkt tot het aanleren van managementtechnieken en -methoden, communicatievaardigheden en personeelsbeheer; zij wordt ook sporadisch verstrekt, voornamelijk via congressen en seminars.

3.24. Het ESC is het niet eens met de conclusie van de Commissie dat het huidige regelgevingsklimaat op nationaal niveau voldoende rekening houdt met e-handel, en dat er alleen problemen kunnen ontstaan wanneer het MKB aan e-handel over de grenzen heen deelneemt. Elektronische handel is internationaal van aard en vergt een internationaal regelgevend kader dat niet alleen de consument - die immers bijzonder kwetsbaar is -, maar ook de ondernemingen beschermt. Het ESC onderschrijft ten volle het standpunt dat is geformuleerd in de op de ministerconferentie van Warschau (11 en 12 mei 2001) goedgekeurde Verklaring over eEurope waarin wordt gewezen op de noodzaak van internationale samenwerking met het oog op een regelgevend/wettelijk kader voor elektronische handel(14).

3.25. Volgens het ESC worden de initiatieven en acties die thans dringend noodzakelijk zijn, bemoeilijkt en vertraagd door het bijzonder behoudsgezinde klimaat en het ontbreken van de noodzakelijke informaticacultuur in een zeer groot gedeelte van het MKB.

3.26. Hiervoor is volgens het ESC het MKB zelf in grote mate verantwoordelijk; het reageert immers zeer traag, of helemaal niet, op de signalen van dit nieuwe tijdperk, ook al moet de ondernemer voortdurend snel en soepel optreden. Het MKB moet zijn organisatiestructuur absoluut aanpassen met het oog op modernisering en ontwikkeling ervan in de nieuwe economie.

4. Bijzondere opmerkingen

4.1. Actiepunt 1: Gunstig klimaat voor elektronische handel en ondernemerschap

4.1.1. Actie 1: Benchmarking van nationale en regionale strategieën ter ondersteuning van e-handel

4.1.1.1. Doel van actie 1 is nationale en regionale beleidsmaatregelen en instrumenten die ter bevordering van e-handel voor het MKB zijn ontwikkeld, te beschrijven en te benchmarken. Een en ander zal worden uitgevoerd via het benchmarken van nationale en regionale strategieën op het gebied van ICT en e-handel.

4.1.1.1.1. Opmerking 1: Het ESC onderschrijft actie 1, maar heeft bedenkingen bij het door de Commissie voorgestelde tijdschema. Voorts heeft het ook zijn twijfels over de verwezenlijking van de doelstelling via het programma BEST 2001, daar het van oordeel is dat vele openbare besturen (met name in perifere gebieden) op een contraproductieve, tijdrovende en bureaucratische manier functioneren.

4.1.2. Actie 2: Meten van de introductie van ICT en e-handel

4.1.2.1. Doel van actie 2 is een omvattend GoDigital-scorebord uit te werken voor het meten van de introductie van ICT en e-handel door het MKB in de lidstaten. Het DG "Ondernemingen" is met de uitvoering van actie 2 belast en zal een dergelijk scorebord ontwikkelen en regelmatig publiceren.

4.1.2.1.1. Opmerking 1: Volgens het ESC is actie 2 nuttig als bijkomend instrument voor benchmarking, hoewel een en ander tot dusver slechts weinig praktische waarde voor het MKB zelf heeft.

4.1.3. Actie 3: De toegang tot informatie verbeteren en feedback verzamelen met het oog op beleidsbepaling op het gebied van wetgeving inzake elektronische handel

4.1.3.1. Doel van actie 3 is het MKB relevante en gebruiksvriendelijke informatie en advies te verstrekken over wet- en regelgevingsvraagstukken inzake e-handel.

4.1.3.1.1. Opmerking 1: Ondanks de goede bedoelingen zal actie 3 volgens het ESC geen aanzienlijke bijdrage leveren tot de bevordering van elektronische handel in het MKB. Relatief weinig ondernemingen zullen gebruik maken van het internet om hun ervaringen uit te wisselen of informatie over wet- of regelgeving te vragen.

4.1.3.1.2. Opmerking 2: De doelstellingen van actie 3 zijn goed omschreven maar de actie moet inzake concrete verwezenlijking kracht worden bijgezet.

4.1.4. Actie 4: Interoperabiliteit van elektronische handel

4.1.4.1. Actie 4 is erop gericht via Europese normalisatie en consensusvorming op elkaar aansluitende oplossingen voor elektronische handel te bevorderen. Deze actie is van cruciaal belang en zal in ieder geval bijdragen tot een snellere introductie en veiliger gebruik van elektronische handel(15).

4.1.4.1.1. Opmerking 1: Het ESC is van mening dat de Europese Commissie aanzienlijke verantwoordelijkheid draagt voor actie 4.

4.1.4.1.2. Opmerking 2: Deze actie kan volgens het ESC alleen slagen als bedrijfsorganisaties en grote technologiebedrijven mee beslissingen nemen en verbintenissen aangaan; zij moeten overtuigd zijn van de grote voordelen van op elkaar aansluitende oplossingen en bereid zijn samen te werken om dergelijke oplossingen te vinden.

4.1.4.1.3. Opmerking 3: Het tijdschema voor de uitvoering van de actie is volgens het ESC te vrijblijvend. Volgens het Comité moet er dringend werk worden gemaakt van de vaststelling van de nodige normen door de betrokken Europese normalisatie-instellingen (CEN, CENELEC en ETSI); in vele gevallen zijn deze normen al jaren bekend, maar moet hierover onverwijld een diepgaande dialoog met de industrie worden aangegaan.

4.1.4.1.4. Opmerking 4: Definitieve Europese voorstellen voor op elkaar aansluitende oplossingen moeten volgens het ESC ook op fora buiten de EU worden gepresenteerd en besproken, zodat deze meningen en standpunten wereldwijd kunnen worden aanvaard.

4.1.4.1.5. Opmerking 5: Actie 4 moet volgens het ESC blijvende aandacht krijgen van de Europese Commissie.

4.2. Actiepunt 2: Introductie van elektronische handel

I. Algemene opmerking: De introductie van elektronische handel is een bijzonder moeilijke onderneming omdat ze kennis, kapitaal, maar vooral ook vastberadenheid vergt, samen met de wil om van vastgeroeste praktijken af te stappen. De keuze van de vorm en het niveau van veiligheid van de communicatie tussen ondernemingen Business to Business moet een zaak van de betrokken ondernemingen blijven; daarbij moet rekening worden gehouden met de specifieke omstandigheden in de betrokken sector, en met de internationale praktijken op dat gebied. Hierbij moet verzekerd zijn dat adequate middelen kunnen worden gekozen met het oog op een marktgerichte, flexibele en veilige bedrijfsvoering.

4.2.1. Actie 5: Versterking van de bewustmaking om digitaal te gaan werken

4.2.1.1. Actie 5 beoogt het MKB voldoende informatie te verstrekken over wat nodig en beschikbaar is voor een ruimer gebruik van ICT en e-handel. De actie zal worden gerealiseerd door in de hele Europese Unie een aantal op het MKB gerichte voorlichtingsdagen en -evenementen te organiseren.

4.2.1.1.1. Opmerking 1: Volgens het ESC is actie 5 van bijzonder groot belang, daar vastgesteld werd dat er onvoldoende werk is gemaakt van de voorlichting en bewustmaking van het MKB op ICT-gebied, met name in afgelegen gebieden. Ondanks het bestaande aanbod van evenementen, congressen en studiedagen, wordt van de ter beschikking gestelde informatie om uiteenlopende redenen (technofobie, onwetendheid, onverschilligheid, enz.) onvoldoende gebruik gemaakt.

4.2.1.1.2. Opmerking 2: In het kader van actie 5 moeten verenigingen in de industriële, handels- en ambachtelijke sector samen met kamers van koophandel en netwerken ter ondersteuning van ondernemingen worden gemobiliseerd. Door hun directe contacten, communicatiekanalen en kennis van de situatie en de specifieke problemen ter plaatse kunnen zij de noodzakelijke voorwaarden creëren om het MKB van een en ander bewust te maken.

4.2.2. Actie 6: Introductie van elektronische handel

4.2.2.1. Actie 6 is erop gericht de introductie van e-handel in het MKB te vergemakkelijken door middel van proefprojecten in het kader van het IST-programma van DG "Informatiemaatschappij".

4.2.2.1.1. Opmerking 1: Volgens het ESC is actie 6 voornamelijk om twee redenen niet doeltreffend. Ten eerste loopt het IST-programma dat op het vijfde O& O-programma is gebaseerd, in 2002 af en resten er nog weinig financiële en praktische mogelijkheden om actie 6 ten uitvoer te leggen. Ook het zesde programma, dat thans wordt voorbereid, zal in 2003 in principe in werking treden zonder dat de desbetreffende acties al bekend zijn. Ten tweede is het IST-programma zeer specifiek gericht op en bestemd voor het MKB dat over uitgebreide technologische mogelijkheden beschikt, waarvan reeds in ruime mate gebruik wordt gemaakt.

4.2.3. Actie 7: Beschikbaarstelling van een leningsgarantie voor het MKB

4.2.3.1. Actie 7 beoogt het MKB leningen te verstrekken voor investeringen in ICT. Een en ander kan worden verwezenlijkt door te voorzien in een MKB-garantiefaciliteit via mede-/contragarantieregelingen in de lidstaten.

4.2.3.1.1. Opmerking 1: Het ESC hecht veel belang aan deze actie maar heeft ernstige bedenkingen bij de tenuitvoerlegging ervan. De tot dusver gehanteerde regelingen zorgen er niet voor dat deze financieringen het MKB ten goede komen, daar de lidstaten door een overmaat aan bureaucratie verhinderd worden, niet in staat zijn, geen belangstelling hebben of geen zin hebben om de cruciale rol te spelen die zij op dit gebied zouden moeten spelen.

4.2.3.1.2. Opmerking 2: In de Mededeling zou volgens het ESC moeten worden gewezen op de grote verantwoordelijkheid van de lidstaten voor de tenuitvoerlegging van actie 7.

4.2.3.1.3. Opmerking 3: Het ESC hoopt dat de beschikbare middelen in de praktijk doeltreffend zullen worden aangewend; het zal de ontwikkeling van deze actie, die in de EU voor echte veranderingen kan zorgen, op de voet volgen.

4.2.4. Actie 8: Bevordering van een beter gebruik van de structuurfondsen

4.2.4.1. Actie 8 heeft tot doel beter gebruik te maken van de structuurfondsen bij de bevordering van de introductie van e-handel in het MKB.

4.2.4.1.1. Opmerking 1: Actie 8 is volgens het ESC uiterst belangrijk, daar het EFRO d.m.v. pragmatische en specifieke financieringen de grote "digitale kloof" kan dichten tussen Europese perifere gebieden, en met name de gebieden die onder doelstelling 1 vallen, en de centraal gelegen gebieden in de EU; tussen beide zijn immers enorme verschillen waar te nemen.

4.2.4.1.2. Opmerking 2: Het ESC onderschrijft deze actie en hoopt dat de regio's die in de praktijk verantwoordelijk zijn voor de tenuitvoerlegging van de actie, door de centrale besturen niet zullen worden verhinderd om op de uitdagingen van deze tijd in te spelen en het MKB via financiering van de nodige initiatieven te steunen.

4.3. Actiepunt 3: ICT-vaardigheden

I. Algemene opmerking: Het gebrek aan ICT-deskundigen maakt de verspreiding van digitale technologieën in de EU bijzonder moeilijk. Dit probleem treft niet alleen het MKB, maar de gehele Europese economie. Als niet onmiddellijk maatregelen worden getroffen op het gebied van onderwijs (die moeten leiden tot een stijging van het aantal leerlingen en ondersteuning van scholen die deze technologieën op hun programma hebben), het beroepsleven (ondersteuning van ICT-onderzoekers, zodat zij in Europa blijven), de technologie (ondersteuning van Europese technologische centra) en de politiek (via langetermijnmaatregelen ter bevordering van de nodige informaticaopleidingen), zal deze lacune zeer snel uitgroeien tot het meest prangende probleem van de EU.

II. Algemene opmerking: Volgens het "Benchmarking Report following-up the strategies for jobs in the Information Society" wordt verwacht dat de behoefte aan ICT-deskundigen in Europa zal stijgen van ongeveer 10 miljoen arbeidsplaatsen nu tot ca. 13 miljoen in 2003, met als gevolg dat de vaardighedenkloof navenant zal toenemen en de niet-bezette arbeidsplaatsen in deze sector zullen oplopen van 1200000 tot 1700000(16).

III. Algemene opmerking: Voor het MKB rijst er een zeer groot probleem door het tekort aan ICT-specialisten. Dit gebrek aan specialisten maakt dat het MKB, met name als het in perifere gebieden of buiten stadscentra gevestigd is, vaak de nodige bijstand mist wanneer het de stap naar e-handel wil zetten. Dit tekort maakt voorts ook dat door ICT-specialisten geleverde diensten vaak erg duur zijn en door het MKB niet kunnen worden betaald.

IV. Algemene opmerking: Het ESC geeft zijn volledige steun aan alle acties die erop gericht zijn de nieuwe technologieën te integreren in het onderwijs, en met name het initiatief "eLearning - Het onderwijs van morgen uitdenken"(17), en roept daarbij de lidstaten en de Commissie op om elke gelegenheid en alle beschikbare middelen te benutten om elektronisch leren te ontwikkelen. Een krachtige hefboom hiertoe bestaat erin elektronisch leren aan alle communautaire beleidsterreinen te koppelen en het via deze kanalen te bevorderen. Lidstaten en Europese Commissie moeten maatregelen ondersteunen met het oog op:

i) voldoende uitrusting met elektronische hard- en software op alle onderwijsniveaus;

ii) opleiding van gespecialiseerd personeel en vooral van leerkrachten;

iii) volledige inventarisatie van vaardigheden en bekwaamheden van onderwijzend personeel op het gebied van nieuwe technologieën;

iv) ontwikkeling van op de Europese Unie afgestemde software;

v) vermindering van de communicatiekosten.

V. Algemene opmerking: Levenslang leren moet de hoeksteen zijn van het Europese onderwijsbeleid, zodat permanente en moderne opleiding wordt aangeboden die op de technologische ontwikkelingen inspeelt(18).

VI. Algemene opmerking: Met name in de IT-sector is gebleken dat vooral het MKB slecht in staat is de behoefte aan gekwalificeerde arbeidskrachten in te schatten en de nodige voorzorgsmaatregelen te treffen. Het ESF geeft nu reeds steun voor het adviseren van ondernemingen ten aanzien van hun behoefte aan gekwalificeerde werknemers. Er moet dan ook meer aandacht worden geschonken aan het gebruik van dit instrument op nationaal niveau.

4.3.1. Actie 9: Ondersteuning van door het bedrijfsleven genomen initiatieven voor nieuwe ICT-onderwijsprogramma's

4.3.1.1. Doel van actie 9 is, gezamenlijke initiatieven van bedrijfsleven en onderwijs te ondersteunen voor het bepalen van de behoeften die in de economie zijn ontstaan naar aanleiding van het gebruik van nieuwe technologieën en de globalisering van de markten.

4.3.1.1.1. Opmerking 1: Actie 9 is volgens het ESC van cruciaal belang voor de noodzakelijke heroriëntering van de kennis die in het hoger onderwijs wordt verstrekt. Deze kennis moet nuttig en praktisch zijn en aan de specifieke behoeften van het digitale tijdperk tegemoet komen.

4.3.1.1.2. Opmerking 2: Het ESC stelt vast dat de Europese academische wereld traag reageert op de signalen van deze tijd en de behoeften van de markt; het dringt dan ook aan op verdieping en uitbreiding van de samenwerking tussen particuliere sector en onderwijsinstellingen.

4.3.2. Actie 10: Oprichting van een groep voor het volgen van de situatie op het gebied van ICT-vaardigheden in samenwerking met de lidstaten

4.3.2.1. Actie 10 is erop gericht een werkgroep op te richten om de marktvraag naar aan de digitale economie gerelateerde vaardigheden en de niveaus van opleiding die aan werknemers in de openbare en particuliere sector wordt verstrekt, te volgen.

4.3.2.1.1. Opmerking 1: De behoeften op de markt hebben volgens het ESC een alarmerend peil bereikt, en het enige wat de bedoelde groep kan doen, is vaststellen hoe kritiek de toestand voor de komende jaren wel is. De groep zal echter wel goed werk verrichten als ze de ontwikkelingen op de markt van nabij volgt en desbetreffende informatie aan openbare besturen en onderwijsinstellingen doorspeelt.

4.3.3. Actie 11: Opzetten van een stageprogramma in het MKB

4.3.3.1. Opmerking 1: Het ESC hecht bijzonder veel belang aan actie 11 en aan het inzetten van leerlingen in het MKB die daarbij zowel onderricht krijgen (en leren hoe een onderneming in de praktijk eigenlijk functioneert) als onderricht verstrekken (door hun kennis over informatica, elektronische handel en nieuwe technologieën in te brengen).

4.3.3.2. Opmerking 2: Het ESC wijst erop dat de inschakeling van leerlingen in geen geval de positie van werknemers in een onderneming in het gedrang mag brengen (b.v. door ontslag, terugzetting in rang, overplaatsing, veranderingen in de salarisschaal, enz.).

4.3.3.3. Opmerking 3: Het ESC dringt er bij de Commissie op aan deze actie goed voor te bereiden zodat de inschakeling van leerlingen in het MKB een echt nuttig instrument wordt en negatieve gevolgen worden voorkomen van al dan niet bewust gemaakte fouten die een rem zouden zetten op de pogingen van het MKB om nieuwe technologieën toe te passen.

4.3.3.4. Opmerking 4: Voor deze specifieke actie dienen de goede praktijken die bij soortgelijke initiatieven in de lidstaten deugdelijk zijn gebleken, als voorbeeld te dienen.

5. Aanbevelingen

5.1. Het ESC zou graag zien: a) dat met deze mededeling de aanzet wordt gegeven tot regelmatige nieuwe GoDigital-initiatieven van zowel de Commissie als de lidstaten; b) dat er, naar gelang van de veranderende behoeften en ontwikkelingen, met een strakker tijdschema voor de acties wordt gewerkt; c) dat acties worden gepland voor het hele MKB, met name het MKB in perifere gebieden, dat duidelijk in minder gunstige omstandigheden moet functioneren; en d) dat de lidstaten, inspelend op de plaatselijke behoeften, hoge prioriteit geven aan GoDigital-acties.

5.2. Actie 3

5.2.1. Het ESC stelt voor te voorzien in een gedegen regeling om het MKB via consultancy en juridische bijstand te ondersteunen, zodat de ondernemers aan de nieuwe en toegenomen eisen van de digitale economie tegemoet kunnen komen.

5.2.2. Voorts dient ook onmiddellijk werk te worden gemaakt van het institutionele, wettelijke en algemeen regelgevende kader waarbinnen de acties inzake elektronische handel zullen worden ontplooid; gezien het internationale karakter van elektronische handel, vergt een en ander wereldwijd toepasbare oplossingen.

5.2.3. In het kader van actie 3 stelt het ESC ten slotte voor een netwerk op te richten voor de verspreiding van informatie over wet- en regelgeving via de Euro-Info-Centres (EIC) of, waar die niet bestaan, via andere instanties (kamers van koophandel, representatieve verenigingen en organisaties, enz.) die het nodige materiaal zullen verzamelen en verspreiden en een specifieke dienst voor ondersteuning van het MKB op het gebied van elektronische handel zullen oprichten.

5.3. Actie 5

5.3.1. Gezien de specifieke behoeften en kenmerken van het MKB pleit het ESC ervoor zeer pragmatisch te werk te gaan bij het verstrekken van voorlichting en opleiding, om aldus de basislacunes op te vullen en het MKB te helpen zijn eerste moeilijke stappen op dit gebied te zetten.

5.3.2. Wat de voorlichting van het MKB betreft, moet worden gesleuteld aan doelstellingen en onderliggende filosofie, daar de verwachte resultaten tot dusver zijn uitgebleven. Daar het MKB steunt op de persoonlijke inzet van de ondernemer zelf en een beperkt aantal personeelsleden, dient deze ondernemer in de praktijk te worden overtuigd van de precieze, tastbare en concrete voordelen van een en ander(19). Alleen praktische maatregelen kunnen het MKB de weg naar het internet wijzen en ondernemers ertoe brengen de nodige inspanningen te leveren om hun personeel de nodige opleiding te geven.

5.3.3. Het ESC heeft reeds herhaaldelijk gepleit voor een Europees systeem dat moet zorgen voor verspreiding van innovatieve oplossingen vanuit onderzoekscentra naar ondernemingen, met name het MKB, dat minder gemakkelijk de nieuwe technologieën kan integreren en gebruiken.

5.4. Actie 7

5.4.1. Het ESC stelt voor meer middelen uit te trekken en tegelijk ook stimulansen te geven voor investeringen in nieuwe technologieën en elektronische handel. Bijzondere ondersteuning is geboden voor het MKB dat voornamelijk werkzaam is op het gebied van ontwikkeling van innoverende producten of technologieproducten, alsmede van innovatieve dienstverlening (vervaardiging van computers, productie van (internet-)software, totstandbrenging van informatiesystemen, enz.).

5.4.2. Voorts stelt het de Raad en de Commissie voor, aan de banksector bijzondere stimulansen te geven met het oog op de ontwikkeling van elektronische handel in het MKB via onmiddellijke en rechtstreekse steun voor de bij die handel benodigde instrumenten.

5.5. Actie 9

5.5.1. Via de onderwijsstelsels moet bij jongeren meer belangstelling worden gewekt voor kwalificaties waarnaar in de digitale economie meer vraag is. Voorts zou het volgens het ESC een goede zaak zijn als universiteiten en onderwijsinstellingen de banden met de particuliere sector aanhalen.

5.6. Actie 11

5.6.1. Actie 11 moet met de nodige omzichtigheid en volgens vooraf vastgelegde regels ten uitvoer worden gelegd, zodat de inschakeling van leerlingen in ondernemingen zoveel mogelijk vruchten afwerpt.

5.6.2. Het Comité dringt aan op ondersteuning van de acties vanuit politieke hoek, zodat het actieplan met succes ten uitvoer kan worden gelegd. In aansluiting op de besluiten van Lissabon is het zaak dat er op de Europese Raden regelmatig overleg wordt gepleegd over de ontwikkeling en verspreiding van technologieën in de EU, zodat deze voor de Europese economie cruciale kwestie op het hoogste politieke niveau van nabij wordt gevolgd.

5.7. Volgens het ESC moet alles in het werk worden gesteld om te bereiken dat het MKB, dat mogelijkheden en vooruitzichten op technologiegebied heeft, inziet dat het noodzakelijk is om via het gebruik van nieuwe technologieën op zowel de Europese als de internationale scène aanwezig te zijn.

5.8. Het ESC steunt GoDigital-acties in het MKB zoals deze in eEurope 2003(20) beschreven worden, met name voor B2B-acties in de kandidaat-lidstaten(21) waar de integratie van elektronische handel in het MKB nog grotere problemen doet rijzen(22).

5.9. Het Comité stelt voor, een geïntegreerd pan-Europees informatienetwerk op te zetten waaraan de Euro-Info-Centres, de relaiscentra voor innovatie, representatieve organisaties en kamers van koophandel zouden moeten meewerken.

5.10. Het ESC pleit ervoor dat alle openbare besturen onmiddellijk ertoe verplicht worden van nieuwe technologieën gebruik te maken, en verzoekt de Commissie een en ander te coördineren aan de hand van uniforme en gestandaardiseerde oplossingen voor de hele EU, zodat de bureaucratische rompslomp kan worden gereduceerd, het MKB kan worden geholpen en de overheidsdiensten sneller en productiever kunnen functioneren.

Brussel, 16 januari 2002.

De voorzitter

van het Economisch en Sociaal Comité

G. Frerichs

(1) COM(1999) 687 def.

(2) COM(2000) 330 def.

(3) Mededeling van de Commissie aan de Raad, aan het Europees Parlement, aan het Economisch en Sociaal Comité en aan het Comité van de Regio's: "Het MKB helpen om digitaal te gaan werken", COM(2001) 136 def. van 13 maart 2001. http://europa.eu.int/ispo/legal/documents/com130301_nl.pdf

(4) Zie de desbetreffende tabel in de bijlage bij het voortgangsverslag "eEurope: een informatiemaatschappij voor iedereen" - http://europa.eu.int/comm/information_society/eeurope/documentation/progrep/pr_annex2_nl.htm

(5) Voor een meer gedetailleerde uiteenzetting over de wijze waarop het publiek met ICT-technologieën vertrouwd kan worden gemaakt, zie PB C 117 van 26.4.2000 (par. 5).

(6) Uit onderzoek van Interbrand blijkt dat de waarde van AOL 4329 miljoen dollar en de marketinguitgaven 807 miljoen dollar bedragen. De marketingkosten maken dus 16,9 % van de inkomsten uit; voor Yahoo en Amazon bedraagt dit percentage resp. 35,6 en 25,9 %.

(7) Zie de ESC-adviezen over het Groenboek over overheidsinformatie in de informatiemaatschappij (PB C 169 van 16.6.1999) en over "Digitale inhoud/mondiale netwerken".

(8) Over eGovernment zie "eEurope 2002 - Mededeling aan de Europese Raad van Stockholm (23 en 24 maart 2001)" - COM(2001) 140 def.

(9) Zie de desbetreffende statistische gegevens op http://europa.eu.int/information_society/eeurope/news_library/documents/pdf_files/impact_nl.pdf (blz. 11).

(10) http://europa.eu.int/information_society/eeurope/news_library/documents/netsec/netsec_nl.doc

(11) Zie het Memorandum over levenslang leren, SEC(2000) 1832.

(12) Zie het Memorandum over levenslang leren, SEC(2000) 1832.

(13) Zie het ESC-advies over juridische aspecten van de elektronische handel in de interne markt (PB C 169 van 16.6.1999).

(14) http://europa.eu.int/information_society/international/candidate_countries/doc/eEurope_june2001.pdf (blz. 19).

(15) http://europa.eu.int/information_society/eeurope/news_library/documents/netsec/netsec_nl.doc

(16) Benchmarking Report following-up the "Strategies for jobs in the Information Society", werkdocument van de diensten van de Commissie, Brussel, 7 februari 2001, SEC(2001) 222.

(17) COM(2000) 318 def. van 25 mei 2000.

(18) Zie het Memorandum over levenslang leren, SEC(2000) 1832.

(19) Zo heeft het Ministerie van Ontwikkeling in Griekenland in het kader van een soortgelijk programma tot dusver in 2001 van het MKB ca. 9000 aanvragen ontvangen voor het leveren van de nodige uitrusting (computers, modems, printers, diensten van een internetprovider). Daarbovenop komen nog 2500 verzoeken om de kosten voor het creëren van een site van de onderneming op het internet te dekken.

(20) http://europa.eu.int/information_society/international/candidate_countries/doc/eEurope_june2001.pdf

(21) http://europa.eu.int/information_society/international/candidate_countries/cc_links/index_en.htm

(22) http://europa.eu.int/information_society/international/candidate_countries/doc/eEurope_june2001.pdf (blz. 1-2).