I. INLEIDING

Dit is het derde maandelijks voortgangsverslag over de totstandbrenging van een doeltreffende en echte Veiligheidsunie, waarin de ontwikkelingen met betrekking tot twee belangrijke pijlers worden behandeld: terrorisme, georganiseerde criminaliteit en de middelen ter ondersteuning daarvan bestrijden; en onze weerbaarheid en veerkracht tegenover die dreigingen verbeteren. De laffe en verwerpelijke aanslag van 19 december in Berlijn en de andere afschuwelijke aanslagen in 2016 herinneren ons eens te meer aan onze kwetsbaarheid en aan het feit dat we moeten blijven samenwerken om onze collectieve veiligheid te versterken en onze vrijheden en manier van leven te vrijwaren. In de loop van deze rapporteringsperiode is concrete vooruitgang geboekt inzake het beperken van armslag van terroristen en degenen die hen steunen. In dit verslag wordt het nieuwe, vandaag goedgekeurde terrorismefinancieringspakket beschreven, dat een belangrijke stap vooruit vormt in het afsnijden van financieringsbronnen van terrorisme. Om de armslag voor terroristen verder te beperken, verbetert de Commissie ook de informatie-uitwisseling door een reeks voorstellen aan te nemen waardoor de effectiviteit en efficiëntie van het Schengeninformatiesysteem worden versterkt. Tijdens deze rapporteringsperiode is ook aanzienlijke vooruitgang geboekt op het vlak van belangrijke EU-wetgevingsdossiers voor de bestrijding van terrorisme en georganiseerde misdaad en voor de versterking van de veiligheid aan onze grenzen. Het Europees Parlement en de Raad hebben nu een politiek akkoord bereikt over de richtlijn inzake terrorismebestrijding, de herziening van de vuurwapenrichtlijn en de op systematische controle van EU-burgers gerichte herziening van de Schengengrenscode.

Er is ook belangrijke vooruitgang geboekt in de strijd tegen radicalisering op het internet. Op de tweede vergadering op hoog niveau van het EU-internetforum is een initiatief voor het delen van hashcodes door belangrijke internetplatforms aangekondigd, waardoor de deelnemende bedrijven “hashcodes” kunnen gebruiken om terroristische inhoud op te sporen en permanent te verwijderen. Verwacht wordt dat door dit nieuwe instrument de toegang van terroristische organisaties tot een belangrijk medium voor propaganda, rekrutering en radicalisering verder zal worden beperkt. Op het forum heeft de Commissie ook een programma voor de versterking van het maatschappelijk middenveld (10 miljoen EUR) gepresenteerd waarmee partners uit het maatschappelijk middenveld worden geholpen om op internet een krachtiger tegengeluid te laten horen.

Ook op een aantal andere domeinen hebben zich belangrijke ontwikkelingen voorgedaan. Gezien het grote belang van een volledige en tijdige tenuitvoerlegging van de EU-richtlijn betreffende de persoonsgegevens van passagiers (PNR) heeft de Commissie een PNR-uitvoeringsplan met richtsnoeren voor de lidstaten gepresenteerd. De Commissie heeft ook een actieplan voor een krachtigere Europese reactie op reisdocumentfraude gepresenteerd. Het actieplan bevat operationele aanbevelingen voor de lidstaten om het steeds groter wordende probleem van reisdocumentenfraude aan te pakken, onder meer bij de registratie van de identiteit en de afgifte, productie en controle van documenten. Om burgers en kritieke infrastructuur te helpen beschermen heeft de Commissie ten slotte de beveiliging van onze energienetwerken behandeld in het pakket energie-unie, dat op 30 november is vastgesteld. Het pakket is bedoeld om de lidstaten te steunen bij risicobeoordelingen, risicoparaatheid en crisisbeheersing met betrekking tot de elektriciteitssystemen van de Unie.

II. NIEUWE EU-WETGEVING TER BESTRIJDING VAN TERRORISME EN GEORGANISEERDE MISDAAD

Terroristische misdrijven

Na intensieve onderhandelingen hebben het Europees Parlement en de Raad op 17 november een politiek akkoord bereikt over het voorstel van de Commissie van december 2015 voor een richtlijn inzake terrorismebestrijding. Dat is een cruciale stap voorwaarts in onze strijd tegen terroristen en degenen die hen steunen. De richtlijn consolideert de bestaande EU-wetgeving en internationale normen inzake de strafbaarstelling van terroristische misdrijven en behelst “nieuwe” terrorismegerelateerde misdrijven, waaronder terrorismefinanciering en reizen naar het buitenland om een terroristisch misdrijf te plegen of aan een opleidingskamp deel te nemen – evenals het terugkeren na dergelijke activiteiten en het geven of volgen van een opleiding. De richtlijn is een sleutelelement in de strijd tegen buitenlandse terroristische strijders. De richtlijn bevat ook bepalingen inzake de specifieke behoeften van slachtoffers van terrorisme op het vlak van informatie, steun en bescherming. Het Europees Parlement en de Raad moeten de tekst nu spoedig formeel vaststellen. De lidstaten krijgen 18 maanden om de richtlijn in te voeren.

Controle op vuurwapens

Na een voorstel van de Commissie in november 2015 en herhaalde oproepen van het Europees Parlement en de Raad hebben de medewetgevers op 13 december 2016 een politiek akkoord bereikt over de herziening van de EU-vuurwapenrichtlijn. Dat is een belangrijke stap om een einde te maken aan de wettelijke toegang tot militaire aanvalswapens. In de herziene richtlijn wordt de lijst uitgebreid van verboden wapens, die dus onder de strengste controlecategorie A vallen, waaronder tot semi-automatische wapens omgebouwde automatische wapens en semi-automatische wapens met magazijnen met grote capaciteit. In de toekomst zal het niet langer mogelijk zijn om die wapens te kopen of te verhandelen, behalve voor een zeer strikt gedefinieerde groep vergunninghouders, zoals museums en sportschieters, die onderworpen zullen zijn aan strenge veiligheids- en controlevoorwaarden. Voor het eerst zal de grootte van het magazijn van semi-automatische wapens met zowel lange als korte loop worden beperkt en zullen alle essentiële onderdelen van vuurwapens gemarkeerd en geregistreerd moeten zijn.

Daarnaast maakt de Commissie, overeenkomstig het actieplan 2015-2019, werk van een hardere strijd tegen de illegale handel in vuurwapens, vooral in de westelijke Balkan. In dit verband was de ministeriële bijeenkomst met de westelijke Balkanlanden van 16 december een zeer belangrijke stap. De EU en de landen van de westelijke Balkan hebben een gezamenlijke verklaring aangenomen waarin de noodzakelijke stappen zijn vastgesteld om de illegale handel in vuurwapens in Europa en de westelijke Balkan doeltreffender te bestrijden.

De Commissie heeft ook de maatregelen tegen precursoren voor explosieven verder aangescherpt, zodat het voor terroristen nog moeilijker wordt om grondstoffen voor de illegale vervaardiging van explosieven te verkrijgen. In Verordening (EU) nr. 98/2013 zijn geharmoniseerde voorschriften vastgesteld voor het aanbieden, het binnenbrengen, het voorhanden hebben en het gebruiken van stoffen of mengsels die kunnen worden misbruikt voor de illegale vervaardiging van explosieven, teneinde de beschikbaarheid van die stoffen en mengsels voor particulieren te beperken, en ervoor te zorgen dat verdachte transacties in de gehele toeleveringsketen adequaat worden gemeld. Er zijn drie gedelegeerde verordeningen vastgesteld om het gebruik van precursoren voor explosieven op basis van aluminiumpoeder, magnesiumpoeder en magnesiumnitraat te controleren. Volgens de verordeningen moet de verkoop van precursoren verplicht worden gemeld om te voorkomen dat zij worden misbruikt voor de illegale vervaardiging van explosieven door particulieren.

Systematische grenscontroles

Onderdanen van derde landen die de EU inreizen, ondergaan reeds systematische veiligheids- en documentcontroles met behulp van relevante databanken. Door de beoogde herziening van de Schengengrenscode, die door de medewetgevers op 5 december is overeengekomen, zullen ook EU-burgers verplicht systematisch worden gecontroleerd aan de hand van relevante databanken. Bovendien moeten onderdanen van derde landen nu ook systematisch worden gecontroleerd aan de hand van het Schengeninformatiesysteem (SIS) en de databank van gestolen en verloren reisdocumenten van Interpol als zij de EU verlaten. Deze wijziging zal bijdragen tot de opsporing van alle gezochte personen die gesignaleerd zijn, onder wie buitenlandse terroristische strijders.

III. UITVOERING VAN HET ACTIEPLAN TER VERSTERKING VAN DE STRIJD TEGEN TERRORISMEFINANCIERING

De Commissie heeft in februari 2016 een uitgebreid actieplan ter versterking van de strijd tegen de financiering van terrorisme gepresenteerd om alle middelen te kunnen bestrijden waarmee terroristen geld inzamelen en overmaken. De Commissie heeft vandaag een nieuw pakket voorstellen aangenomen ter uitvoering van de acties die eind 2016 moesten worden afgerond. Door de voorgestelde instrumenten zullen misdadigers hun activiteiten moeilijker kunnen financieren. Het zal daarentegen gemakkelijker worden om hun financiële transacties te volgen en te blokkeren en de betrokkenen voor de rechter te brengen. De maatregelen zijn gericht tegen het witwassen van geld en illegale geldstromen die verband houden met terrorisme en misdaad, door de bevriezing en inbeslagname van vermogensbestanddelen beter aan te pakken en door te onderzoeken hoe de financiering van terroristen beter kan worden opgespoord en getraceerd.