VERSLAG VAN DE COMMISSIE AAN HET EUROPEES PARLEMENT EN DE RAAD over de stand van de algemenebegrotingsgaranties op 30 juni 2011 /* COM/2012/066 final */





INHOUDSOPGAVE 1........... Inleiding.......................................................................................................................... 3 2........... Soorten door de begroting gedekte operaties.................................................................. 3 3........... Gebeurtenissen sinds het laatste verslag van 31 december 2010....................................... 4 3.1........ Betalingsbalanssteun aan lidstaten die niet tot de eurozone behoren.................................. 4 3.2........ Macrofinanciële bijstand................................................................................................. 4 3.3........ Euratom-faciliteit............................................................................................................. 5 3.4........ Europees financieel stabilisatiemechanisme....................................................................... 5 3.5........ Begrotingsgarantie voor externe financiering van de EIB................................................... 6 4........... Gegevens over het risico voor de begroting..................................................................... 6 4.1........ Definitie van risico........................................................................................................... 6 4.2........ Samenstelling van het risico............................................................................................. 6 4.3........ Jaarlijks risico voor de begroting..................................................................................... 8 4.3.1..... Met lidstaten verband houdend risico.............................................................................. 9 4.3.2..... Met derde landen verband houdend risico....................................................................... 9 4.4........ Ontwikkeling van het risico........................................................................................... 11 5........... Wanbetalingen, beroep op begrotingsgaranties en betalingsachterstanden....................... 14 5.1........ Gebruik van kasmiddelen.............................................................................................. 14 5.2........ Overmakingen uit de begroting...................................................................................... 14 5.3........ Gebruik van het Garantiefonds...................................................................................... 14 6........... Garantiefonds............................................................................................................... 14 6.1........ Teruggevorderde bedragen........................................................................................... 14 6.2........ Activa.......................................................................................................................... 14 6.3........ Streefbedrag................................................................................................................. 14 7........... Beoordeling van de risico's: economische en financiële toestand in de derde landen waar het risico het grootst is.................................................................................................................................... 15 7.1........ Doelstellingen............................................................................................................... 15 7.2........ Risicobeoordelingsmethoden......................................................................................... 15 1. Inleiding Met dit verslag wordt beoogd de kredietrisico's te bewaken die door de begroting van de Europese Unie worden gedekt als gevolg van de garanties en de leningen die direct door de Europese Unie of indirect via de externe EIB-mandaten zijn toegekend. Dit verslag wordt ingediend overeenkomstig artikel 130 van het Financieel Reglement, waarin is bepaald dat de Commissie tweemaal per jaar aan het Europees Parlement en de Raad verslag moet uitbrengen over de situatie in verband met de begrotingsgaranties en de desbetreffende risico's[1]. Het wordt aangevuld met een werkdocument van de diensten van de Commissie, dat een reeks gedetailleerde tabellen en toelichtingen bevat (het "WDC"). 2. Soorten door de begroting gedekte operaties De door de begroting van de Europese Unie (de "begroting") gedekte risico's houden verband met uiteenlopende lenings- en garantieoperaties, die in twee categorieën kunnen worden ingedeeld: – leningen van de Europese Unie met een macro-economisch doel, namelijk macrofinanciële bijstandsleningen[2] ("MFB-leningen") aan derde landen in samenwerking met de instellingen van Bretton Woods, betalingsbalansleningen[3] ("BB-leningen") ter ondersteuning van lidstaten die niet tot de eurozone behoren en die betalingsbalansmoeilijkheden ondervinden, alsook leningen in het kader van het Europees financieel stabilisatiemechanisme[4] (EFSM) ter ondersteuning van lidstaten van de eurozone die worden geconfronteerd met moeilijkheden die zij niet kunnen beheersen; en – leningen met een micro-economisch doel, namelijk Euratom-leningen en vooral door EU-garanties[5] gedekte leningen van de Europese Investeringsbank ("EIB") ter financiering van operaties in derde landen ("externe financiering van de EIB")[6]. De door garanties gedekte externe financiering van de EIB, de Euratom-leningen en de MFB-leningen worden sinds 1994 door het Garantiefonds ("het Fonds")[7] gedekt, terwijl BB- en EFSM-leningen rechtstreeks door de begroting worden gedekt. Het Fonds dekt wanbetalingen in verband met leningen en leninggaranties ten gunste van derde landen of in verband met projecten in derde landen en werd ingesteld om: – een liquiditeitsbuffer te verschaffen om te voorkomen dat bij elke wanbetaling of betalingsachterstand op een gegarandeerde lening een beroep op de begroting moet worden gedaan; en – om de begrotingsdiscipline te bevorderen door een financieel kader vast te stellen voor de ontwikkeling van een EU-beleid voor garanties op leningen van de Commissie en de EIB aan derde landen[8]. Als derde landen lidstaten worden, vervalt de dekking van het Fonds van de leningen aan deze landen en moet het risico rechtstreeks door de begroting worden gedekt. Het Fonds wordt van middelen uit de begroting voorzien en moet steeds worden gehandhaafd op een bepaald percentage van het uitstaande bedrag van de leningen en leninggaranties die door het Fonds worden gedekt. Dit percentage, het streefpercentage genoemd, bedraagt momenteel 9%. Wanneer het Fonds onvoldoende middelen bevat, moeten de benodigde middelen uit de begroting worden geput. 3. Gebeurtenissen sinds het laatste verslag van 31 december 2010 3.1. Betalingsbalanssteun aan lidstaten die niet tot de eurozone behoren Tijdens het eerste halfjaar van 2011 hebben twee operaties plaatsgevonden, waarmee een totaalbedrag van 1,35 miljard EUR was gemoeid. De vierde tranche van 1,2 miljard EUR van de lening die aan Roemenië was toegekend, is op 24 maart 2011 uitbetaald. Op 22 juni 2011 is de vijfde tranche van 0,15 miljard EUR van de aan Roemenië toegekende lening uitgekeerd. Voorts heeft de Raad op 12 mei 2011 besloten Roemenië voor een maximumbedrag van 1,4 miljard EUR aan anticiperende financiële middellangetermijnbijstand van de EU te verlenen[9]. 3.2. Macrofinanciële bijstand Tijdens het eerste halfjaar van 2011 zijn geen leningen uitbetaald. 3.3. Euratom-faciliteit Tijdens de verslagperiode hebben geen uitbetalingen van leningen plaatsgevonden. 3.4. Europees financieel stabilisatiemechanisme · Achtergrond Bij Verordening (EU) nr. 407/2010 van de Raad van 11 mei 2010 is op grond van artikel 122, lid 2,[10] van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (VWEU) het Europees financieel stabilisatiemechanisme (hierna "het EFSM" genoemd) ingesteld. Het in het kader van het mechanisme beschikbare maximumbedrag beloopt 60 miljard EUR en wordt volledig gedekt door de begroting, die de terugbetaling van de opgenomen leningen garandeert ingeval de betrokken lidstaat in gebreke blijft. De financiële bijstand van de Unie in het kader van het EFSM neemt de vorm aan van een lening of kredietlijn die aan de betrokken lidstaat wordt toegekend. In dit verband is de Commissie gemachtigd om namens de Europese Unie leningen op de kapitaalmarkten op te nemen. · Nieuwe operatie sinds 31.12.2010 Op 30 mei 2011 heeft de Raad besloten Portugal in het kader van het EFSM voor een maximumbedrag van 26 miljard EUR aan financiële bijstand van de Unie toe te kennen in de context van een gezamenlijk driejarenprogramma van de EU en het IMF ten belope van 78 miljard EUR. Dit besluit vormt een aanvulling op het in december 2010 door de Raad vastgestelde besluit om Ierland in het kader van het EFSM voor een maximumbedrag van 22,5 miljard EUR aan financiële bijstand van de Unie te verlenen. In totaal is in het kader van het EFSM-programma een bedrag van 48,5 miljard EUR verstrekt (voor nadere bijzonderheden over deze operaties, zie punt 4.4 "Ontwikkeling van het risico"). Als onderdeel van de reactie op de crisis zijn twee andere mechanismen opgezet die echter geen risico voor de begroting inhouden: – de Europese faciliteit voor financiële stabiliteit (EFSF)[11], die pro rata wordt gegarandeerd door de deelnemende lidstaten; en – de Griekse leningfaciliteit[12], die wordt gefinancierd via centraal door de Commissie gepoolde bilaterale leningen van de andere lidstaten van de eurozone. 3.5. Begrotingsgarantie voor externe financiering van de EIB In het eerste halfjaar van 2011 is het bedrag van de in het kader van het externe mandaat voor 2007-2013 ondertekende leningsovereenkomsten met 7% toegenomen tot 1 090 miljoen EUR. Tijdens de verslagperiode is het bedrag van de uitbetaalde leningen uitgekomen op 1 050 miljoen EUR. Op 30 juni 2011 was het totaalbedrag van de in het kader van het mandaat uitgekeerde leningen daardoor gelijk aan 7 028 miljoen EUR, hetgeen neerkomt op een toename met 17% ten opzichte van 31 december 2010. 4. Gegevens over het risico voor de begroting 4.1. Definitie van risico Het risico voor de begroting vloeit voort uit het uitstaande bedrag in hoofdsom en de interesten met betrekking tot gegarandeerde operaties. In het kader van dit verslag worden de volgende twee methoden gehanteerd om de risico's voor de begroting (hetzij direct, hetzij indirect via het Fonds) te beoordelen: – "het totale gedekte risico" is berekend als het totale uitstaande bedrag in hoofdsom, vermeerderd met de verschuldigde en niet-betaalde interesten, met betrekking tot de desbetreffende operaties op een gegeven datum[13]; – de budgettaire benadering omschreven als "het jaarlijkse risico voor de begroting" is gebaseerd op de berekening van het maximumbedrag dat de EU in een begrotingsjaar zou moeten uitbetalen indien er voor alle gegarandeerde leningen van wanbetaling sprake zou zijn[14]. 4.2. Samenstelling van het risico Tot en met 2010 hing het maximumrisico in termen van gedekte totale uitstaande bedragen hoofdzakelijk samen met operaties ten gunste van derde landen. In 2011 had de financiële crisis ernstige negatieve gevolgen voor de overheidsfinanciën van de lidstaten, hetgeen tot een toename heeft geleid van de leningactiviteit van de EU ter dekking van de hogere financieringsbehoeften van de overheid. Als gevolg daarvan is de samenstelling van het risico vanaf 30 juni 2011 veranderd: · 64% van het gegarandeerde totale uitstaande bedrag heeft betrekking op opgenomen leningen in verband met aan lidstaten verstrekte leningen die rechtstreeks door de begroting worden gedekt; · 36% van het gegarandeerde totale uitstaande bedrag houdt verband met opgenomen leningen en in derde landen verstrekte leningen die door het Garantiefonds ("het Fonds") worden gedekt. In de onderstaande tabel 1 wordt het totale risico weergegeven dat op 30 juni 2011 door de begroting werd gedekt. Tabel 1: totale uitstaande bedragen in miljoen EUR die op 30 juni 2011 door de begroting waren gedekt || Uitstaand bedrag in hoofdsom || Verschuldigde en niet-betaalde interesten || Totaal || % Lidstaten* || || || || MFB-faciliteit || 38 || 0 || 38 || <1% Euratom-faciliteit || 410 || 2 || 412 || 1% BB-mechanisme || 13 400 || 177 || 13 577 || 25% EIB*** || 3 061 || 28 || 3 088 || 6% EFSM || 17 900 || 113 || 18 013 || 33% Subtotaal lidstaten || 34 808 || 320 || 35 129 || 64% Derde landen** || || || || MFB-faciliteit || 460 || 3 || 462 || 1% Euratom-faciliteit || 45 || 0 || 45 || <1% EIB*** || 19 191 || 151 || 19 342 || 35% Subtotaal derde landen || 19 695 || 154 || 19 849 || 36% Totaal || 54 503 || 474 || 54 978 || 100% * Dit risico wordt rechtstreeks door de begroting gedekt. Het omvat ook de MFB-, Euratom- en EIB-leningen die vóór de EU-toetreding zijn toegekend. ** Dit risico wordt door het Fonds gedekt. *** Circa 83% van de door de EIB verstrekte leningen (soevereine en subsoevereine leningsoperaties) zijn gedekt door een alomvattende garantie, terwijl voor de overige operaties van de EIB alleen het politieke risico is gedekt (vanaf 31 december 2010). In de tabellen A1, A2, A3 en A4 van het WDC wordt nadere informatie over deze uitstaande bedragen verstrekt, met name wat plafonds, uitbetaalde bedragen en garantiepercentages betreft. Het door de begroting gedekte totale uitstaande bedrag in hoofdsom en interesten is aanzienlijk gestegen tot 54,98 miljard EUR, hetgeen neerkomt op een toename met 55% in vergelijking met 31 december 2010. Deze stijging is toe te schrijven aan de uitbetaling van 17,9 miljard EUR in het kader van het EFSM (11,4 miljard EUR aan Ierland en 6,5 miljard EUR aan Portugal). Bovendien is aan Roemenië de laatste tranche van 1,35 miljard EUR uit hoofde van Raadsbesluit 2009/459/EG van 6 mei 2009 uitgekeerd in het kader van het BB-mechanisme. De netto-uitbetalingen door de EIB aan derde landen zijn in het eerste halfjaar van 2011 met 486 miljoen EUR opgelopen. 4.3. Jaarlijks risico voor de begroting In het tweede halfjaar van 2011 zal de begroting (rechtstreeks en via het Fonds) 3,6 miljard EUR dekken[15]. Dit is het over deze periode verschuldigde deelbedrag van het op 30 juni 2011 uitstaande totaalbedrag. Daarvan is ongeveer 2,6 miljard EUR (ongeveer 73%) verschuldigd door de lidstaten, terwijl het resterende saldo verschuldigd is door derde landen. 4.3.1. Met lidstaten verband houdend risico Het met lidstaten verband houdende risico betreft: a) EIB-, MFB- en Euratom-leningen die vóór de toetreding tot de EU zijn toegekend, b) de leningen die na de toetreding in het kader van het betalingsbalansmechanisme zijn verstrekt, en c) de leningen die in het kader van het EFSM zijn toegekend. Tabel 2: rangorde van de lidstaten volgens het maximumrisico voor de begroting in het tweede halfjaar van 2011 (miljoen EUR) Rangorde || Land || Maximumrisico || % van het totale maximumrisico 1 || Hongarije || 2 145,6 || 81,9% 2 || Roemenië || 197,0 || 7,5% 3 || Ierland || 111,7 || 4,3% 4 || Polen || 40,1 || 1,5% 5 || Bulgarije || 37,5 || 1,4% 6 || Tsjechië || 36,7 || 1,4% 7 || Slowakije || 26,7 || 1,0% 8 || Letland || 9,1 || 0,3% 9 || Slovenië || 5,9 || 0,2% 10 || Cyprus || 4,6 || 0,2% 11 || Litouwen || 2,7 || 0,1% 12 || Estland || 0,5 || 0,0% 13 || Malta || 0,3 || 0,0% || Totaal || 2 618,4 || 100,0% Uit tabel 2 blijkt dat wat in het tweede halfjaar van 2011 te verrichten terugbetalingen betreft, Hongarije en Roemenië de eerste en de tweede plaats onder de lidstaten innemen. 4.3.2. Met derde landen verband houdend risico Het Fonds dekt de gegarandeerde leningen met betrekking tot derde landen met looptijden tot 2040. In het tweede halfjaar van 2011 zal het met derde landen samenhangende jaarlijkse maximumrisico voor het Fonds 961 miljoen EUR[16] vertegenwoordigen (27% van het totale jaarlijkse risico). Hierna volgt een lijst van de eerste tien landen (van de vierenveertig) gerangschikt volgens het totale uitstaande bedrag. Zij zijn goed voor 754,2 miljoen EUR of 78% van het jaarlijkse met derde landen verband houdende risico dat door het Fonds wordt gedekt. De economische situatie van die landen wordt geanalyseerd en toegelicht in het WDC. Tabel 3: rangorde van de 10 belangrijkste derde landen volgens het maximumrisico voor het Fonds in het tweede halfjaar van 2011 (miljoen EUR) Rangorde || Land || Maximum-risico || % van het totale maximum-risico || Kredietrisicoranking van Euromoney[17] 09/2010 || 03/2011 1 || Turkije || 220,7 || 29,3% || 50/185 || 54/100 2 || Egypte || 91,7 || 12,2% || 64/185 || 88/100 3 || Marokko || 87,8 || 11,6% || 62/185 || 67/100 4 || Tunesië || 86,6 || 11,5% || 69/185 || 81/100 5 || Servië || 75,8 || 10,1% || 70/185 || 86/100 6 || Libanon || 54,0 || 7,2% || 76/185 || 91/100 7 || Zuid-Afrika || 47,9 || 6,4% || 44/185 || 48/100 8 || Syrië || 39,3 || 5,2% || 128/185 || NB 9 || Bosnië en Herzegovina || 27,0 || 3,6% || 113/185 || NB 10 || Brazilië || 23,2 || 3,1% || 41/185 || 42/100 Totaal voor de 10 || || 754,2 || 100,0% || || 4.4. Ontwikkeling van het risico De onzekerheid blijft groot omdat van de wereldwijde economische en financiële crisis nog steeds een negatief effect op het economische herstel in de EU en op de mondiale groei uitgaat. De geopolitieke spanningen in sommige landen van het zuidelijk Middellandse Zeegebied hebben ook de onzekerheid over het economische herstel in een aantal derde landen doen toenemen. · Betalingsbalansmechanisme Het betalingsbalansmechanisme voor de verlening van financiële bijstand op middellange termijn door de EU is opnieuw geactiveerd, eerst in november 2008 om Hongarije, en vervolgens in januari en mei 2009 om respectievelijk Letland en Roemenië te helpen het marktvertrouwen te herstellen. De eerste leningsterugbetaling van 2 miljard EUR door Hongarije zal in december 2011 plaatsvinden. Het betalingsbalansmechanisme, waarvan het totale plafond 50 miljard EUR bedraagt, heeft een resterende capaciteit van 35 miljard EUR om verdere BB-leningen te verstrekken, mocht zulks noodzakelijk blijken. · Europees financieel stabilisatiemechanisme (EFSM) Tijdens het eerste halfjaar van 2011 bleven er grote spanningen bestaan op de overheidsobligatiemarkten. Ondanks de activering van het EFSM en de EFSF, aangevuld met bilaterale leningen, is er nog steeds sprake van moeilijke emissievoorwaarden voor perifere landen van het eurogebied. De grotere herfinancieringsbehoeften waarmee de overheden van de lidstaten de komende maanden en jaren zullen worden geconfronteerd, zullen dan ook een uitdaging blijven vormen. Volgens de conclusies van de Raad (Ecofin) beloopt het maximumbedrag van het mechanisme 60 miljard EUR[18], maar de juridische limiet is vastgelegd in artikel 2, lid 2, van de verordening van de Raad, op grond waarvan het uitstaande bedrag wordt beperkt tot de beschikbare marge onder het plafond van de eigen middelen[19]. Begin 2011 hebben de financiële markten Portugal in het vizier genomen, waardoor de druk op de schuld en de schuldendienstkosten van de Portugese overheid is opgelopen. Op 7 april 2011 heeft Portugal officieel om financiële bijstand van de Europese Unie en het Internationaal Monetair Fonds ("IMF") verzocht[20]. Naar aanleiding van dit verzoek is op 17 mei 2011 door de Eurogroep en de Raad overeenstemming bereikt over de voorwaarden van een financiëlebijstandspakket van drie jaar. Het financiële pakket zal tot maximaal 78 miljard EUR van de financieringsbehoefte van Portugal dekken en zal gelijkelijk zijn verdeeld over: – het EFSM voor een bedrag van maximaal 26 miljard EUR[21] (dat rechtstreeks wordt gedekt door de begroting); – de EFSF voor een bedrag van maximaal 26 miljard EUR; – het IMF voor een bedrag van maximaal 26 miljard EUR. Het besluit om EFSM-steun aan Portugal te verlenen, komt bovenop het besluit van december 2010 tot toekenning van een steunbedrag van maximaal 22,5 miljard EUR aan Ierland[22]. Het EFSM, waarvan de maximumomvang 60 miljard EUR bedraagt, heeft een resterende capaciteit van 11,5 miljard EUR om verdere bijstand te verstrekken, mocht zulks noodzakelijk blijken[23]. Op 21 juli 2011 is tijdens de top van de eurozone onder meer besloten tot een verlenging van de looptijden en een verlaging van de rentetarieven van toekomstige EFSF-leningen aan Griekenland om de Griekse schuldencrisis te lenigen en de financiële stabiliteit van de eurozone als geheel te waarborgen. In overeenstemming met de conclusies van de eurotop zijn de gevolgen voor het EFSM tweeledig: a) de EFSM-marge zal met terugwerkende kracht worden verminderd voor leningen aan Portugal en Ierland; en b) de looptijden van toekomstige uitbetalingen zullen worden verlengd. · Macrofinanciële bijstandsleningen MFB-leningen aan derde landen vormen het onderwerp van afzonderlijke besluiten van de Raad en, sinds de inwerkingtreding van het Lissabonverdrag, van het Europees Parlement en de Raad. Er is een nieuw wetgevingsvoorstel voor een MFB-kaderverordening opgesteld met de bedoeling het besluitvormingsproces in het kader van het Lissabonverdrag te verbeteren[24]. Het voorstel voor een kaderverordening zou de MFB-procedure gelijktrekken met die welke bij andere externe financieringsinstrumenten wordt gevolgd: de Commissie zou voortaan bevoegd zijn om onder toezicht van een comité van vertegenwoordigers van de lidstaten besluiten tot toekenning van MFB vast te stellen volgens de onderzoeksprocedure. Deze procedure is ingevoerd bij de nieuwe comitologieregels, die op 1 maart 2011 in werking zijn getreden[25]. Tijdens het eerste halfjaar van 2011 zijn geen MFB-leningsoperaties uitgevoerd. In juli 2011 hebben twee uitkeringen in verband met MFB-leningsoperaties plaatsgevonden, waarmee een totaalbedrag van 126 miljoen EUR was gemoeid[26]. · Euratom-leningen Voor Euratom-leningen aan lidstaten of in bepaalde in aanmerking komende derde landen (de Russische Federatie, Armenië en Oekraïne) geldt een plafond van 4 miljard EUR, waarvan ongeveer 85% reeds is opgebruikt. Het resterende bedrag van ongeveer 600 miljoen EUR kan eventueel voor de financiering van nieuwe projecten worden aangewend. · EIB-leningen In het kader van het algemene mandaat van de EIB voor de periode 2007-2013 was op 30 juni 2011 voor een totaalbedrag van 17 691 miljoen EUR aan overeenkomsten gesloten, waarvan op die datum 7 180 miljoen EUR was uitbetaald (zie tabel A6 van het WDC). Naar aanleiding van de tussentijdse evaluatie van de uitvoering van het externe mandaat van de EIB hebben het Europees Parlement en de Raad op 13 oktober 2011 hun goedkeuring gehecht aan een nieuw besluit (Besluit nr. 1080/2011/EU van 25 oktober 2011) tot verlening van een EU-garantie voor verliezen van de EIB op leningen en leninggaranties voor projecten buiten de Unie en houdende intrekking van Besluit nr. 633/2009/EG. Het nieuwe besluit is op 30 oktober 2011 in werking getreden. Als gevolg daarvan zou het totale bedrag van de in het kader van de EIB-financieringsverrichtingen uitbetaalde kredieten en verleende garanties, verminderd met de terugbetaalde bedragen en vermeerderd met alle daarmee verband houdende bedragen, worden opgetrokken van 25 800 miljoen EUR tot een plafond van 29 484 miljoen EUR[27]. De EU-garantie is beperkt tot 65% van het totaalbedrag van de in het kader van de EIB-financieringsverrichtingen uitbetaalde kredieten en verleende garanties. In het licht van de heersende geopolitieke spanningen in sommige landen van het zuidelijk Middellandse Zeegebied kan niet worden uitgesloten dat een beroep op het Fonds wordt gedaan om mogelijke wanbetalingen te dekken in verband met in dit geografische gebied toegekende leningen of leninggaranties die een EU-garantie genieten (voor meer informatie over de landen die door een EU-garantie worden gedekt, zie de tabellen A1 en A2 van het WDC). 5. Wanbetalingen, beroep op begrotingsgaranties en betalingsachterstanden 5.1. Gebruik van kasmiddelen De Commissie spreekt haar kasmiddelen aan om in geval van laattijdige betaling van de EU door een debiteur vertragingen bij de dienst van door haar opgenomen leningen en eventueel daaruit voortvloeiende kosten te voorkomen[28]. 5.2. Overmakingen uit de begroting Aangezien er in de eerste helft van 2011 geen wanbetalingen zijn voorgekomen, is niet om een krediet uit hoofde van begrotingsartikel 01 04 01 "Garanties van de Europese Unie voor door de Unie en Euratom opgenomen leningen en voor door de EIB verstrekte leningen" (p.m.) verzocht. 5.3. Gebruik van het Garantiefonds[29] Wanneer de begunstigde van een door de EU toegekende of gegarandeerde lening aan derde landen in gebreke blijft, wordt binnen drie maanden na de datum waarop de betaling verschuldigd was, een beroep op het Fonds gedaan[30]. In de eerste helft van 2011 is geen beroep gedaan op het Fonds. 6. Garantiefonds 6.1. Teruggevorderde bedragen[31] Op 30 juni 2011 waren er geen terug te vorderen achterstallige bedragen. 6.2. Activa Op 30 juni 2011 bedroegen de netto-activa[32] van het Fonds 1 487 416 919 EUR. 6.3. Streefbedrag Het Fonds dient een passende omvang te hebben (streefbedrag), die is vastgesteld op 9% van het uitstaande bedrag in hoofdsom van het totaal van de verplichtingen die uit elke operatie voortvloeien, vermeerderd met de verschuldigde en niet-betaalde interesten. De verhouding tussen de middelen van het Fonds (1 487 416 919 EUR) en het uitstaande bedrag in hoofdsom van de verplichtingen[33] in de zin van de Garantiefondsverordening (19 848 481 968 EUR) is gestegen van 7,7% op 31 december 2010 tot 8,8% op 30 juni 2011. Eind 2010 waren de middelen van het Fonds lager dan het streefbedrag. In overeenstemming met de voorzieningsregeling van de Garantiefondsverordening is in het voorontwerp van begroting voor 2012 een voorziening van 260 170 000 EUR opgenomen. Dit bedrag zal in februari 2012 van de begroting naar het Fonds worden overgeheveld. 7. Beoordeling van de risico's: economische en financiële toestand in de derde landen waar het risico het grootst is 7.1. Doelstellingen In de voorgaande delen van dit verslag wordt met betrekking tot derde landen informatie over de kwantitatieve aspecten van het risico voor de begroting verstrekt. Dit deel, aangevuld met punt 3 van het WDC, bevat een macro-economische analyse van de derde landen die het grootste risico voor de begroting vormen of die van de EU-leningfaciliteiten (MFB- en Euratom-leningen) gebruikmaken. 7.2. Risicobeoordelingsmethoden De in het WDC vermelde risicobeoordeling is gebaseerd op de informatie over de economische en financiële situatie, ratings en andere feiten die bekend zijn over de landen die gegarandeerde leningen hebben ontvangen. Deze beoordeling houdt geen rekening met ramingen van verwachte verliezen en terugvorderingen, die onvermijdelijk met veel onzekerheid omgeven zijn. De in de tabellen van het WDC opgenomen landenrisico-indicatoren geven aan hoe het wanbetalingsrisico zich ontwikkelt. Deze analyse wordt verstrekt in punt 3 van het WDC voor de landen die op 30 juni 2011 het grootste kredietrisico voor de begroting vertegenwoordigden (inclusief MFB- en Euratom-leningen). [1] COM(2011) 528 en SEC(2011) 1011 vormen het vorige verslag over de stand van de begrotingsgaranties op 31 december 2010. [2] MFB kan ook de vorm aannemen van giften aan derde landen. Voor meer informatie over MFB, zie het verslag van de Commissie COM(2011) 408 en SEC(2011) 874. [3] Verordening (EG) nr. 332/2002 van de Raad van 18 februari 2002 houdende instelling van een mechanisme voor financiële ondersteuning op middellange termijn van de betalingsbalansen van de lidstaten (PB L 53 van 23.2.2002, blz. 1). [4] Het EFSM is opgericht op 11 mei 2010 op grond van Verordening (EU) nr. 407/2010 van de Raad van 11 mei 2010 (PB L 118 van 12.5.2010, blz. 1). Het functioneert op dezelfde wijze als het betalingsbalansmechanisme maar het staat open voor alle lidstaten, dus ook voor de lidstaten van de eurozone. [5] Op 30 juni 2011 dekte de garantie de periode 1 februari 2007 – 31 oktober 2011 conform Besluit nr. 633/2009/EG van het Europees Parlement en de Raad van 13 juli 2009 (PB L 190 van 22.7.2009, blz. 1) (het "externe mandaatbesluit"), ter vervanging van Besluit 2006/1016/EG van de Raad van 19 december 2006. Inmiddels is de periode bij Besluit nr. 1080/2011/EU van het Europees Parlement en de Raad van 25 oktober 2011 (PB L 280 van 27.10.2011, blz. 1) verlengd tot en met 31 december 2013. [6] Zie tabel A1 van het WDC voor de gegevens over de EIB-mandaten en tabel A4 van het WDC voor de verwijzingen naar de rechtsgrondslagen. [7] Verordening (EG, Euratom) nr. 480/2009 van de Raad van 25 mei 2009 tot instelling van een Garantiefonds (Gecodificeerde versie), de "Garantiefondsverordening", (PB L 145 van 10.6.2009, blz. 10). [8] Hoewel externe risico's uiteindelijk door de EU-begrotingsgarantie worden gedekt, fungeert het Garantiefonds als een instrument ter bescherming van de EU-begroting tegen het risico van wanbetaling. Voor een uitvoerig verslag over de werking van het Fonds, zie COM(2010) 418 en het begeleidend werkdocument van de diensten van de Commissie (SEC(2010) 968). [9] Besluit 2011/288/EU van de Raad van 12 mei 2011 tot verlening van anticiperende financiële bijstand van de EU op middellange termijn aan Roemenië (PB L 132 van 19.5.2011, blz. 15). [10] Krachtens artikel 122, lid 2, VWEU kan financiële bijstand worden verleend aan lidstaten die verkeren in moeilijkheden die worden veroorzaakt door buitengewone gebeurtenissen die deze lidstaat niet kan beheersen. [11] Voor informatie over de EFSF, zie: http://www.efsf.europa.eu/about/index.htm [12] De Griekse leningfaciliteit – ECFIN – Europese Commissie: http://ec.europa.eu/economy_finance/eu_borrower/greek_loan_facility/index_en.htm [13] Zie tabel 1 van het verslag. [14] Bij deze berekening wordt aangenomen dat leningen waarvoor van wanbetaling sprake is, niet versneld worden teruggevorderd, d.w.z. dat alleen met de verschuldigde betalingen rekening wordt gehouden (zie ook de tabellen 2 en 3 van het verslag en tabel A2 van het WDC). [15] Zijnde de in de loop van het tweede halfjaar van 2011 verschuldigde bedragen (van het uitstaande totaalbedrag per 30 juni 2011) en ervan uitgaande dat de leningen waarvoor van wanbetaling sprake is, niet versneld worden teruggevorderd. Voor nadere bijzonderheden, zie tabel A2 van het WDC. [16] Zijnde de in de loop van het tweede halfjaar van 2011 verschuldigde bedragen (van het uitstaande totaalbedrag per 30 juni 2011) en ervan uitgaande dat de leningen waarvoor van wanbetaling sprake is, niet versneld worden teruggevorderd. Voor nadere bijzonderheden, zie tabel A2 van het WDC. [17] Hoe hoger de rankingwaarde, hoe lager de kredietwaardigheid van het land. De landen krijgen een ranking op een schaal van 0 tot en met 185 of 100 (met ingang van januari 2011 is het aantal landen verminderd van 185 tot 100). Bij een ranking van 185, respectievelijk 100, is het wanbetalingsrisico het grootst. Een bepaald land kan een betere rating maar toch een slechtere ranking hebben als er zich een verbetering van de gemiddelde rating van alle landen met een rating heeft voorgedaan. [18] Zie de persmededeling over de buitengewone vergadering van de Raad (Ecofin) op 9/10 mei 2010 (http://www.consilium.europa.eu/uedocs/cms_data/docs/pressdata/en/ecofin/114324.pdf) [19] Verordening (EU) nr. 407/2010 van de Raad van 11 mei 2010 houdende instelling van een Europees financieel stabilisatiemechanisme (PB L 118 van 12.5.2010, blz. 1). [20] Uitvoeringsbesluit 2011/344/EU van de Raad van 30 mei 2011 tot verlening van financiële bijstand van de Unie aan Portugal (PB L 159 van 17.6.2011, blz. 88). [21] Op 31 mei 2011 is aan Portugal een eerste tranche van 1,75 miljard EUR uitbetaald. In juni 2011 was in totaal 6,5 miljard EUR uitgekeerd. [22] Zie: http://ec.europa.eu/economy_finance/eu_borrower/ireland/index_en.htm [23] Voor nadere informatie over het EFSM, zie ook het verslag van de Commissie over de leningactiviteit van de Europese Unie in 2010, COM(2011) 485. [24] Sinds de inwerkingtreding van het Verdrag van Lissabon worden MFB-besluiten niet langer door de Raad alleen genomen, maar volgens de gewone wetgevingsprocedure (medebeslissing). [25] Verordening (EU) nr. 182/2011 van het Europees Parlement en de Raad tot vaststelling van de voorschriften en algemene beginselen die van toepassing zijn op de wijze waarop de lidstaten de uitoefening van de uitvoeringsbevoegdheden door de Commissie controleren (PB L 55 van 28.2.2011, blz. 13), die Besluit 1999/468/EG van de Raad vervangt. [26] 26 miljoen EUR aan Armenië en 100 miljoen EUR aan Servië. [27] Het extra bedrag van 3 684 miljoen EUR zou gaan naar een nieuw klimaatveranderingsmandaat (2 000 miljoen EUR) en naar een verhoging van het algemene mandaat (1 684 miljoen EUR) ter bevordering van risicovolle EIB-verrichtingen. [28] Zie artikel 12 van Verordening (EG, Euratom) nr. 1150/2000 van de Raad van 22 mei 2000 houdende toepassing van Besluit 2007/436/EG, Euratom betreffende het stelsel van eigen middelen van de Europese Gemeenschappen (PB L 130 van 31.5.2000, blz. 1-12). [29] Sinds de instelling van het Fonds in 1994 is het voor een totaalbedrag van 478 miljoen EUR aangesproken. [30] Voor nadere bijzonderheden, zie punt 1.4.3 van het WDC. [31] Sinds de instelling van het Fonds in 1994 heeft het voor een bedrag van in totaal 576 miljoen EUR teruggevorderd (dit bedrag is als volgt berekend: het terugbetaalde bedrag in hoofdsom en de interesten, plus de strafrente voor laattijdige betalingen, plus gerealiseerde wisselkoerswinsten en -verliezen). [32] Totale activa van het Fonds na aftrek van de te betalen posten (vergoedingen voor de EIB en honoraria voor de accountantscontrole). [33] Vermeerderd met de verschuldigde en niet-betaalde interesten.