COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN 
Brussel, 15.07.1997 
COM(97) 2004 def. 
Advies van de Commissie 
inzake het verzoek van Slowakije 
om toetreding tot de Europese Unie 

a) Woord vooraf 
Toetredingsaanvraag 
Context van bet advies 
lnboud van bet advies lnhoud 
A. INLEIDING 
b) Betrekkingen tussen de Europese Unie en Slowakije 
Historiscbe en geopolitieke context 
Standpunt van Slowakije inzake de Europese Unie 
Op overeenkomsten berustende betrekkingen 
Strategie ter voorbereiding van de toetreding 
Handelsbetrekkingen 
Algemene evaluatie 
8. CRITERIA VOOR HET LIDMAA TSCHAP 
1. Politieke criteria 
1.1 Democratie en rcchtsstaat 
Organisatie van bet Parlement en de wetgevende macbt 
Functioneren van het Parlement 
Organisatie van de uitvoerende macbt 
Functioneren van de uitvoerende macbt 
Organisatie van de recbterlijke macbt 
Functioneren van de rechterlijke macbt 
2 
1.2 Mensenrecbten en bcscberming van minderbedcn 
Burgerrechten en politiek~ rechtcn 
Economische, sociale en culturele rechten 
Rechten en bescherming van minderheden 
1.3 Algemene evaluatie 
2. Economische criteria 
2.1 Economiscbe situatie 
Achtergrond 
Liberalisering 
Stabilisatie van de economie 
Structurele verandering 
Financiele sector 
Economische en sociale ontwikkeling 
2.2 De economie in bet licbt van bet lidmaatscbap 
Inleiding 
Bestaan van een functionerende markteconomie 
Vermogen om de concurrentiedruk en de marktkrachten het hoofd te bieden 
Vooruitzichten en prioriteiten 
2.3 Algemene evaluatie 
3 
3.. Vermogen om de verplichtingen van bet lidmaatschap na te komen 
3.1 Inteme markt zonder grenzen 
De vier vrijheden 
-Algemeen kader 
-V rij verkeer van goederen 
-Vrij verkeer van kapitaal 
-Vrij verkeer van diensten 
-V rij verkeer van person en 
-Algemene evaluatie 
Mededinging 
3.2 Innovatie 
Informatiemaatschappij 
Onderwijs, opleiding en jeugdzaken 
Onderzoek en technologische ontwikkeling 
Telecommunicatie 
Audiovisuele sector 
3.3. Economische en fiscale aspecten 
Economische en Monetaire Unie 
Be lasting en 
Statistiek 
4 
3.4 Scctorieel beleid 
[ndustrie 
Landbomv 
Visserij 
Energie 
Vervoer 
Midden- en kleinbedrijf 
3.5. Economische en sociale cohesie 
W erkgelegenheid en sociale zaken 
Regionaal beleid en cohesie 
3.6 Levenskwaliteit en milieu 
Milieu 
Consumentenbescherming 
3. 7 Justitie en Binnenlandse Zaken 
3.8 Extern beleid 
Handel en intemationale economische betrekkingen 
Ontwikkeling 
Douane 
Gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid 
3.9 Financiele aspecten 
Financiele controle 
5 
Gevolgen voor de begroting 
4. Administratieve mogelijkheden om bet acquis toe te passen 
4.1 Administratieve structuren 
4.2 Mogelijkheden op administratief en gerechtelijk vlak 
4.3 Algemene evaluatie 
C. SAMENVATTING EN CONCLUSIE 
Bijlagen 
Samenstelling van bet Parlement 
Inteme markt : maatregelen op grond van bet Witboek 
Statistieken 
6 

SWEDEN 
RUSSIA 
BELARUS 
GERMANY 
UKRAINE 

A. INLEIDING 
a) Woord vooraf 
Toetredingsaanvraag 
Slowakije diende zijn verzoek om toctreding tot de Europcsc Unie op 27 juni 1995 in en 
de Raad van Ministers besloot op 17 juli 1995 tot de tenuitvoerlegging van de in artikel O 
van het Verdrag vastgestelde procedure, die voorziet in raadpleging van de Commissie. 
Dat is het kader waarin de Commissie dit advies indient, aldus geboor gevend aan bet 
verzoek van de Europese Raad van Madrid van december 1995 om zo spoedig mogelijk 
na de afronding van de lntergouvemementele Conferentie, die in maart 1996 begon en in 
juni 1997 eindigde, een advies uit te brengen. 
Context van bet advies 
Het Slowaakse verzoek om toetreding wordt tegelijk met de aanvragen van negen andere 
geassocieerde landen onderzocht. De toetreding van Slowakije moet worden gezien als 
onderdeel van een historiscb proces waarin de landen van Midden- en Oost-Europa de 
deling van het continent, die meer dan 40 jaar beeft geduurd, acbter zicb laten en 
toetreden tot het door de Unie tot stand gebrachte gebied waar vrede, stabiliteit en 
welvaart heersen. 
De conclusie van de Europese Raad van Kopenbagen vanjuni 1993 luidde dat: 
"De geassocieerde landen in Midden- en Oost-Europa, zo zij dat wensen, lid kunnen 
worden van de Europese Unie. De toetreding zal plaatsvinden, zodra een geassocieerd 
land in staat is om de verplichtingen van het lidmaatschap na te komen door te voldoen 
aan de vereiste economische en politieke voorwaarden. Het lidmaatschap vereist dat de 
kandidaat-lidstaat zover is gekomen dat : 
-hij beschikt over stabiele instellingen, die de democratie, de rechtsstaat, de 
mensenrechten en het respect voor en de bescherming van minderheden 
garanderen; 
-bij beschikt over een functioncrcndc markteconomie alsook over het vermogen 
om de concurrentiedruk en de marktkrachten binnen de Unie het hoofd te bieden; 
-hij in staat is om de verplicbtingen van bet lidmaatscbap op zich te nemen, 
hetgeen mede inhoudt dat hij de doelstellingen van een politieke, economische en 
monetaire unie onderschrijft. 
Het vermogen van de Unie om nieuwe leden op te nemen, met handhaving van de 
dynamiek van de Europese integratie, is ook een belangrijke overweging in het algemeen 
belang van zowel de Unie als de kandidaatlanden". 
In deze verklaring worden de politieke en economische criteria gegeven aan de hand 
waarvan de toetredingsaanvragen van de geassocieerde landen in Midden- en Oost­
Europa zullen worden onderzocbt. 
7 
De Europese Raad van Madrid van december 1995 had het in hct kader van de strategic 
ter voorbereiding van de toetreding over de noodzaak "van het scheppen van de 
voorwaarden voor een geleidelijkc en harmonischc integratie van de 
toetredingskandidaten, met name door : 
-de ontwikkeling van de markteconomie, 
-de aanpassing van hun administratieve structuren, 
-de schepping van een stabiel economisch en monetair klimaat". 
In haar advies beoordeelt de Commissic de Slowaakse aanvraag op haar vcrdicnsten, 
maar aan de hand van dezelfde criteria op basis waarvan zij de andere aanvragen, 
waarover zij tegelijkcrtijd adviezcn uitbrengt, beoordeelt. Dczc wcrkwijze ecrbicdigt de 
door de Europese Raad van Madrid uitgesproken wens dat erop moct worden tocgczicn 
dat de kandidaatlanden op gelijkc voct worden behandeld. 
Los van de afzonderlijke adviezen legt de Commissie in het kader van haar mededeling 
"Agenda 2000" aan de Raad een algemene evaluatie van de toetredingsaanvragen voor en 
doet zij aanbevelingen voor een strategie ten einde de uitbreiding van de Unie goed te 
doen verlopen. Terzelfder tijd geeft zij een evaluatie van de gevolgen van de uitbreiding 
voor het sectorieel beleid van de Unie. 
Inhoud van bet advies 
In de structuur van het advies wordt rekening gehouden met de conclusies van de 
Europese Raad van Kopenhagen. Het advies : 
-beschrijft de betrekkingen tusscn Slowakijc en de Unic tot dusver, met name in 
het kader van de associatieoverecnkomst~ 
-analyseert hoe het is gcsteld met de door de Europesc Raad vermelde politieke 
voorwaarden ( democratie, rechtsstaat, mensenrechten, bescherming van 
minderheden ); 
-evalueert de situatie en vooruitzichten van Slowakije op het gebied van de door 
de Europese Raad vermelde voorwaarden (markteconomie, het vermogen om het 
hoofd te bieden aan de concurrentiedruk); 
-buigt zich over de vraag of Slowakije in staat is de verplichtingen van het 
lidmaatschap, dat wil zeggen het acquis van de Unie, zoals vervat in het Verdrag, 
de afgeleide wetgeving en het sectorieel beleid van de Unie, op zich te nemen; 
-geeft tenslotte een algemene evaluatie van de situatie van Slowakije en zijn 
kansen gezien de voorwaarden voor het lidmaatschap van de Unie, en doet een 
aanbeveling voor de toctrcdingsonderhandelingen. 
In de door de Commissie vcrrichte beoordeling van Slowakije op basis van de 
economische criteria en het vermogen van het land om het acquis op zich te nemen, is 
eveneens een prognose vervat, waarin zij poogt de vooruitgang te ramen waarvan 
redelijkerwijs kan worden verwacht dat Slowakije deze in de komende jaren v66r de 
8 
toetreding zal maken, waarbij er rekening mee wordt gehouden dat het acquis zelf zich 
zal blijven ontwikkclen. Dat is de rcdcn waarom hct advics, zonder vooruit te willen 
)open op de toctredingsdatum, is gebasccrd op ccn middcllangc termijn van ongeveer vijf 
jaar. 
Tijdens de opstelling van hct advies kreeg de Commissie zeer veel gegevens over de 
situatie in Slowakije van de Slowaakse autoriteiten en deed zij een beroep op vele andere 
informatiebronnen, zoals de lidstaten en vele intemationale organisaties. 
9 
b) Betrekkingen tussen de Europese Unie en de Slowaakse ,iepubliek 
Historische en geopolitieke conkxt 
Slowakije is een bergachtig land zonder zeekust in het midden van Europa en grenst aan 
Oostenrijk, de Tsjechische Republiek, Polen, Hongarije en Oekraine. Het heeft een 
oppervlakte van 49 000 km2 en telt 5,3 miljoen inwoners. 
Sinds de vijfde eeuw worden de Slowaakse landen door Slaven bewoond. Van de tiende 
tot de twintigste eeuw maakten deze gebieden deel uit van het Hongaarse en het 
Oostenrijks-Hongaarse Rijk, behalve tijdens een beperkte periode na 1526, toen de 
Turken een deel van het gebied bezet hielden. In de negentiende eeuw ontstond bij de 
Slowaken een nationaal bewustzijn, gedeeltelijk als reactie op het hongariseringsbeleid 
dat in de Slowaakse landen werd gevoerd. 
In oktober 1918 werd de Tsjechoslowaakse Republiek uitgeroepen. Het was een 
veelvolkerenstaat: 51 % Tsjechen, 23 % Duitsers, 14 % Slowaken en 5,5 % Hongaren, 
volgens een volkstelling van 1921. Het land erfde 60 a 70 % van de industrie van het 
Oostenrijks-Hongaarse Rijk. 
In de jaren '30 leidde het onafhankelijkheidsstreven van de Sudeten-Duitsers tot 
toenemende spanningen. Op grond van het Verdrag van Mlinchen werden in 1938 de in 
meerderheid door Duitsers bewoonde gebieden langs de grens met Duitsland aan dit land 
afgestaan en overeenkomstig de scheidsrechterlijke uitspraak van Wenen werd een kwart 
van de Slowaakse landen aan Hongarije overgegeven. In maart 1939 bezetten de Duitse 
troepen de andere Tsjechische landen en Slowakije werd in naam een onafhankelijke 
staat met Fr. Josef Tiso als president. 
Na de oorlog werd de Tsjechoslowaakse Republiek in zijn oorspronkelijke grenzen 
hersteld, maar zonder Roethenie, dat bij de Sovjet-Unie werd aangehecht. Bijna alle 
Sudeten-Duitsers werden verplicht het Tsjechoslowaakse grondgebied te verlaten en hun 
bezittingen werden geconfisqueerd. 
Tsjechoslowakije was een van de oprichters van de naoorlogse internationale 
economische instellingen (het IMF en de Wereldbank in 1945, de Gatt in 1948). Maar 
nadat in 1948 een regering was gevormd van uitsluitend communisten en gelijkgezinden, 
verwierf de Communistische Partij alsmaar meer macht. Op grond van de in het kader 
van de COMECON overeengekomen taakverdeling legde Tsjechoslowakije zich 
hoofdzakelijk toe op de ontwikkeling van zijn zware industrie. In de jaren '60 werd het 
dirigisme enigermate versoepeld. Het streven naar hervorming binnen de 
Communistische Partij leidde uiteindelijk, in januari 1968, tot de verkiezing van 
Alexander Dubcek tot Eerste Secretaris. Aan de introductie van democratische elementen 
in het politieke en culturele leven, wat bekend staat als de Praagse Lente, kwam abrupt 
een einde toen op 21 augustus 1968 troepen van het Warschaupact het land binnenvielen, 
en onder Gustav Husak de sovjetorthodoxie werd hersteld. 
Een kleine dissidente beweging, later bekend onder de naam Charta '77, bleef zich roeren 
in de jaren '70 en '80. De politieke onrust in 1989 in velc landen van Midden- en Oost­
Europa bracht ook in Tsjechoslowakije ecn protestbeweging op gang. Door de reactie van 
10 
de bevolking op het harde politic-optrcden van 17 novcmbcr tegcn een studentenbetoging 
in Praag moest Husak aftreden en een maand later werd Vaclav Havel, een van de 
leidende figuren van Charta '77, tot president verkozen. 
Na 1989 heette het land officieel de Tsjechischc en Slowaaksc Federatieve Republiek. De 
meningsverschillen tussen de Tsjcchische en de Slowaakse pol itici over de toekomstigc 
federatieve structuur en over het economische beleid werden onoverbrugbaar. In oktober 
1992 stelden de parlementen van beide republieken een gezamenlijke resolutie op waarbij 
de federatie op 1 januari 1993 werd ontbonden en twee onathankelijke successiestaten 
werden opgericht. 
In de eerste jaren van de onafhankelijkhcid was de politieke situatie onstabiel. Hocwel er 
over de nood aan politieke en economische hervormingen ecnsgezindheid bestond, warcn 
er uitgesproken meningsverschillen over de snelheid en de aard van die hervormingen. 
Van maart tot september 1994 werd de eerste regering van de onafhankelijke Slowaakse 
staat vervangen door een meerpartijen-interimregering. De verkiezingen van september 
1994 brachten een coalitieregering aan de macht, waarvan de regeerperiode werd 
gekenmerkt door onenigheid met de andere instellingen van het land. 
Bet standpuut van de Slowaakse Regering ten aanzien van de Europese Unie 
De Tsjechoslowaakse regering van 1990 zette zich duidelijk in voor de Europese 
integratie. Dat bleek met name uit de ondertekening vun de Europa-Overeenkomst in 
maart 1992. De Slowaakse regering handhaafde in haar beleid deze positieve houding ten 
aanzien van de Europese integratie en nam de rechten en verplichtingen over die uit de 
door de federatie ondertekende Europa-Overeenkomst voortvloeiden. Het beleid dat de 
huidige regering ten aanzien van Europese Unie voert, werd uiteengezet in het 
regeringsprogramma van januari 1995. Daarin werd gestcld dat een van de prioriteiten 
van het buitenlands beleid Slowakijes lidmaatschap van de EG zou zijn. Voorts werd 
beklemtoond dat Slowakije vastbesloten is de Europa-Overeenkomst volledig ten uitvoer 
te leggen, de wetgeving en de normen aan die van de EG aan te passen, zich voor te 
bereiden op de toetreding tot de EMU en door te gaan met de volledige vrijmaking van 
de handel. De toelichting bij de toetredingsaanvraag van de Slowaakse Republiek die op 
27 juni 1995 is ingediend, bevat de verklaring dat de Slowaakse Republiek ernaar streeft 
tegen het jaar 2000 een volwaardig lid van de EG te zijn dat op basis van gelijkheid 
volop bijdraagt aan de nuttige en veelzijdige samenwerking. 
Op overeenkomsten berustende betrekkingen 
De Europese Gemeenschap en de Tsjechoslowaakse Republiek hebben in september 
1988 diplomatieke betrekkingen aangeknoopt. De eerste overeenkomst tussen hen was de 
vierjarige Handelsovereenkomst inzake industriegoederen, die in april 1989 in werking 
trad. In 1990 werd een Handels- en samenwerkingsovereenkomst gesloten. Op 
16 december 1991 werd tussen de Europcsc Gemecnschappcn en Tsjechoslowakije cen 
Associatie-overeenkomst gesloten, een van de zogenaamde Europa-Overeenkomsten. De 
bepalingen inzake de handel zijn in maart 1992 in werking getreden via een 
Interimovereenkomst, die in de plaats kwam voor de overeenkomst van 1989. De 
Interimovereenkomst voorzag zowel in de consolidatie van vroegere 
handelsovereenkomsten, als in de gefaseerde en asymetrische totstandbrenging van een 
vrijhandelszone over een periode van 10 jaar. Door de splitsing van Tsjechoslowakije in 
11 
de Republieken Tsjechie en Slowakije moest met beide successiestaten over 
afzonderlijke Europa-overeenkomsten worden onderhandeld. De overeenkomst met de 
Slowaakse Republiek is in oktober 1993 ondertekend en in februari 1995 in werking 
getreden. 
De Europa-overeenkomst is thans de juridische grondslag voor de betrekkingen tussen de 
Slowaakse Republiek en de Europese Unie. Het is de bedoeling de politieke dialoog van 
een wettelijk kader te voorzien, de uitbreiding van het handelsverkeer en de economische 
betrekkingen te bevorderen, te zorgen voor een basis voor de communautaire technische 
en financiele bijstand en te voorzien in een passend kader ter ondersteuning van de 
geleidelijke integratie van de Slowaakse Republiek in de Unie. Het institutionele kader 
omvat een mechanisme voor implementering, beheer en controle op alle terreinen van de 
wederzijdse betrekkingen. Subcommissies behandelen problemen op technisch vlak. Het 
Associatiecomite behandelt, op het niveau van hoge ambtenaren, de problemen die zich 
in het kader van de overeenkomst voordoen, en lost ze vaak op. De Associatieraad, op 
ministerieel niveau, gaat over de algemene stand van zaken van de betrekkingen en over 
de desbetreffende vooruitzichten, en volgt de vorderingen van de Slowaakse Rcpubliek 
bij de voorbereiding van de toetreding. 
De Slowaakse regering heeft een gecoordineerd institutioneel kader geschapen voor de 
behandeling van problemen inzake de Europese integratie en vooral voor de uitvoering 
van de Europa-Overeenkomst. Op ministerieel niveau bestaat er een Raad voor Integratie 
in de Europese Unie onder voorzitterschap van de vice-premier. Deze Raad wordt 
bijgestaan door de Minister van Buitenlandse Zaken en de vice-premier die bevoegd is 
voor de harmonisatie van de wetgeving. Elk ministerie beschikt over een dienst die 
bevoegd is voor EG-aangelegenheden, en is in de genoemde Raad vertegenwoordigd 
wanneer thema's van de Europese integratie worden behandeld die onder hem 
ressorteren. In 1996 is een parlementair comite voor Europese Integratie opgericht. 
Strategie ter voorbereiding van de toetreding 
Tenuitvoerlegging van de Eurooa-Overeenkomst en bet Witboek 
Het institutionele kader van de Europa-Overeenkomst is volledig gerealiseerd. De 
Associatieraad is driemaal bijeengekomen; het Associatiecomite tweemaal. Het Gemengd 
Parlementair Associatiecomite heeft viermaal vergaderd. Om het Associatiecomite bij te 
staan is een structuur van negen multidisciplinaire subcommissies opgericht. Alle 
relevante thema's zijn aan bod gekomen. Door de politieke situatie in Slowakije is het 
nodig gebleken in het bijzonder aandacht te besteden aan de totstandbrenging van een 
burgersamenleving. 
De toepassing van de handelsbepalingen is volgens plan verlopen, maar bij de uitvoering 
van enkele andere voorschriften van de Overeenkomst zijn vertragingen opgetreden. De 
toepassingsbepalingen inzake concurrentie zijn op 1 januari 1997 in werking getreden, in 
plaats van in maart 1995 zoals in de Overecnkomst was bepaald. De bepalingen inzake 
staatssteun worden nu pas definitief goedgekeurd. De verbintenissen inzake intellectuele 
en industriele eigendom is Slowakije nog niet nagekomen. 
De meeste problemen op handelsvlak bij de tenuitvoerlegging van de Europa­
Overeenkomst hebben deugdelijke oplossing gekregen. Een groot deel van die problemen 
12 
houdt verband met de toepassing van bepcrkingcn met betrckking tot de betalingsbalans. 
De Slowaakse regering heeft van 1994 tot 1 januari 1997 cen extra invoerbelasting 
gehandhaafd wat, gezien de ontwikkclingen van de bctalingsbalans, )anger was dan 
noodzakelijk. De regering voerde in mei 1997 cen invocrdcpositoregeling in om met de 
betalingsbalans verband houdende redenen. Overleg daarover is nog steeds aan de gang. 
De handel wordt ook technisch belemmerd door het feit <lat de Slowaakse normen en 
certificeringsregels verschillen van die van de EG. Medio 1996 deelde Slowakije de EG 
mee dat het voomemens was met Rusland gesprekken aan te knopen over een mogelijke 
vrijhandelsovereenkomst. Na overleg in de instanties van de Overeenkomst, wil 
Slowakije nu alleen nog maar de handel met Rusland op bepaalde gebieden liberaliseren. 
Het Witboek van de Commissie van 1995 over de inteme markt geeft aan welke 
wetgeving de kandidaatlanden in hun wetgeving moeten omzetten en ten uitvoer leggen 
om het acquis toe te passen. Het stelt eveneens de voor de totstandbrenging van de 
gemeenschappelijke markt noodzakelijke elementen vast, waaraan bij voorrang aandacht 
moet worden geschonken (de zogeheten Fase 1-maatregelen). Slowakije heeft zeer veel 
belang gehecht aan de taken met betrekking tot omzetting. De Slowaakse regering heeft 
een strategic voor de tenuitvoerlegging van het Witboek bekendgemaakt. Dit past in een 
algemene strategie die op de harmonisatie van de wetgeving is gericht. Deze strategic 
stelt prioriteiten vast die op middellange termijn moeten leiden tot de inwerkingtreding 
van de EG-wetgeving betreffende de inteme markt. Het gelijktrekken van de wetgeving 
is reeds flink gevorderd in de banksector, wat het vrij verkeer van kapitaal betreft en op 
het vlak van indirecte belastingen, landbouw en milieu. 
Behalve wat intellectuele eigendom betreft, is de Slowaakse regering systematisch haar 
verplichtingen op grond van de Europa-Overeenkomst nagekomen, en heeft zij bij het 
oplossen van de gerezen problemen blijk gegeven van bereidheid tot samenwerking. Haar 
geneigdheid om betalingsbalansgerichte beperkingen in te voeren wijst echter op een 
aanhoudend onbehagen over haar verplichtingen op grond van de Overeenkomst. 
Gestructureerde dialoog 
Slowakije heeft deelgenomen aan de Gestructureerde Dialoog en heeft 
achtergronddocumenten verstrekt voor een aantal van de bijeenkomsten in het kader van 
de Gestructureerde Dialoog. Op de Gezamenlijke Ministeriele Bijeenkomst 
(Buitenlandse Zaken) van 29 oktober 1996 heeft de Slowaakse regering een document 
ingediend dat de stand van zaken aangeeft betreffende de tenuitvoerlegging in Slowakije 
van de strategie ter voorbereiding van de toetreding. Ook staan daarin suggesties vermeld 
de Gestructureerde Dialoog te verbeteren door de aandacht toe te spitsen op de 
agendapunten die op de toetreding betrekking hebben, en door de associatielanden bij de 
bepaling van de agenda te betrekken. 
Tussen 1990 en 1996 is aan de Slowaakse Republiek uit hoofde van het Phare­
programma 212 min ecu toegekend. Daarvan was 4 mln ecu bestemd voor 
grensoverschrijdende samenwerking in 1995. In 1996 ontving Slowakije alleen een 
toezegging van 4,5 min ecu. Voordien waren de belangrijkste actieterreinen de 
ontwikkeling van de particulicre sector, van de infrastructuur, van de menselijke 
13 
hulpmiddelen en de Europese integratie, die ook de hervorming van de 
overheidsadministratie en harmonisatie van de wetgeving omvat. 
Bij de programmatie en de uitvocring van het Phare-programma hebben zich problemen 
voorgedaan. In 1996 zijn r.och voor nationale, noch voor grensoverschrijdende 
programma's middelen toegekend wegens administratieve knelpunten en de trage opname 
van de middelen in Slowakije, en ook doordat Slowakije een financieringsvoorstel 
wegens de voorwaarden die eraan verbonden waren, van de hand heeft gewezen. 
Ondertussen is de situatie verbeterd. 
Dee/name aan communautaire vro£ramma 's 
Slowakije heeft bet Aanvullend Protocol bij de Europa-Overeenkomst inzake 
communautaire programma's goedgekeurd en is bereid vanaf 1997 deel te nemen aan, in 
een eerste fase, Socrates, Leonardo en .Jcugd voor Europa. In 1998 zal de dee I name 
worden uitgebreid tot MEDIA II, Kaleidoscoop, Raphael, Ariane en gezondheids- en 
sociale programma's. 
Handelsbetrekkingen 
Tussen 1989 en 1992 is het handelsverkeer tussen de Europese Unie en Tsjechoslowakije 
fors gestegen. De invoer in de EG is van 2,6 mrd ecu gestegen tot 5,5 mrd ecu (een 
stijging met 112 %), de uitvoer van de EG van 2,4 mrd ecu tot 6,3 mrd ecu (+163 %). Na 
de splitsing van Tsjechoslowakije werd Tsjechie de grootste handelspartner van 
Slowakije, met een aandeel van 42 % in de Slowaakse uitvoer in 1993 en 37 % in 1994. 
Maar voor meer dan de helft is de toename van de Slowaakse uitvoer met +23,5 % in 
1994 ten opzichte van 1993, toe te schrijven aan de toegenomen uitvoer naar de EG. 
Tussen 1993 en 1995 is de invoer uit Slowakije in de EG-12 gestegen van 1, 15 mrd ecu 
naar 2,61 min ecu (+ 124 %). In de eerste helft van 1996 bedroeg de invoer in de EG-15 
1 688 min ecu. De uitvoer van de EG-12 naar Slowakije steeg van 1,2 mrd ecu in 1994 
naar 2,69 mrd ecu in 1995 (+ 126 %). In de ecrste helft van 1996 bedroeg de uitvoer van 
de EG-15 1 884 min ecu. Behalve in 1994, tocn de EG in haar handel met Slowakije op 
een tekort van 80 min ecu uitkwam, vertoont de totale handelsbalans van de EG met dit 
land altijd een overschot. De EG is nu de snelst groeiende en de grootste handelspartner 
van Slowakije. Ongeveer de helft van de EG-handel met Slowakije neemt Duitsland voor 
zijn rekening. 
Slowakije vormt met de Tsjechische Republiek een douane-unie en is een van de 
oprichters van de Midden-Europese Vrijhandelsovereenkomst (CEFTA). De Tsjechische 
Republiek is als afzonderlijk land de belangrijkste handelspartner van Slowakije, met in 
1996 31 % van de Slowaakse uitvoer en 24,5 % van de Slowaakse invoer. Ook Polen, 
Hongarije, Roemenie en Bulgarije zijn belangrijke markten voor de uitvoer. 
Algemene evaluatie 
De betrekkingen tussen de EG en Slowakije hebben zich dankzij de Europa­
Overeenkomst verder ontwikkcld. Er zijn relaticf wcinig handelsgeschillen geweest, maar 
voor de invoerdepositorcgeling moet nog een oplossing worden gevonden. Talrijke 
andere kwesties moestcn evenecns in hct kadcr van de wcdcrzijdse betrekkingen worden 
behandeld: politieke kwesties, onenighcid over het bcheer van het Phare-programma; de 
14 
toekomst van het kernenergieprogramma van Slowakije. De Slowaken hebben voor 
dergelijke problemen een beroep gedaan op de overlegstructuren, maar nog niet alle 
problemen zijn opgelost. 
15 
B. CRITERIA VOOR HET LIDMAA TSCHAP 
1. Politieke Criteria 
De Europese Raad van Kopenhagen heeft een aantal politieke criteria vastgelegd voor de 
toetreding van de kandidaat-lidstaten uit Midden- en Oost-Europa. Deze landen moeten 
beschikken over "stabiele instellingen die de democratie, de rechtsorde, de 
mensenrechten en het respect voor en de bescherming van minderheden garanderen." 
Voor het uitvoeren van de evaluatie waarmee zij in <lit verband is belast, heeft de 
Europese Commissie zich gebaseerd op talrijke informatiebronnen : antwoorden van de 
Slowaakse autoriteiten op de vragenlijst die de diensten van de Commissie in april 1996 
hebben verzonden, bilaterale follow-up bijeenkomsten, analyses door de ambassades van 
de lidstaten en de delegatie van de Commissie, evaluaties van internationale organisaties 
(in het bijzonder de Raad van Europa en de OVSE), rapporten van niet-gouvernementele 
organisaties enz. 
De hier voorgestelde analyse bestaat uit een systematisch onderzoek, voor elke 
kandidaat-lidstaat, van de belangrijkste elementen van de organisatie en de werking van 
de overheidsinstanties en van de mechanismen voor de bescherming van de fundamentele 
rechten. De analyse blijft niet beperkt tot een formele beschrijving: er wordt integendeel 
naar gestreefd te evalueren hoe de democratie en de rechtsstaat werkelijk funtioneren. 
Deze evaluatie heeft betrekking op de situatie in juni 1997. Zij gaat niet in detail in op 
wijzigingen die zich eventueel in het verleden hebben voltrokken of die voor de toekomst 
worden aangekondigd, ook al wordt er meestal rekening gehouden met het voornemen 
om een bepaalde sector te hervormen. De toestand in de overheidsdiensten wordt hier 
slechts terloops vermeld en zal uitvoeriger worden besproken in hoofdstuk 4. 
1.1. DEMOCRA TIE EN RECHTSST AA T 
De grondwet, die in september 1992 samen met de verklaring van onafhankelijkheid en 
nationale soevereiniteit is goedgekeurd, heeft in de instelling van een parlementaire 
democratie bewerkstelligd. Bij de werking van de Slowaakse instellingen doen zich 
evenwel talrijke moeilijkheden voor. 
Organisatie van bet parlement en de wetgevende macht 
Het parlement bestaat uit een kamer -de Nationale raad van de Slowaakse Republiek -, 
die uit 150 leden is samengesteld en voor vier jaar wordt verkozen volgens het 
proportionele stelsel. Alleen partijen die minstens 5 % van de stemmen (7 % als het om 
een coalitie van twee of drie partijen gaat, 10 % als die coalitie uit vier partijen of meer 
bestaat) behalen, krijgen zetels in het parlement. 
16 
De talrijke politicke formatics (er zijn 79 politicke partijcn gcregistrcerd) getuigen van 
een echt veelpartijenstelscl in Slowakijc. De partijcn die mccr dan 3 % van de stemmen 
hebben behaald in de voorbijc verkiezingen, worden door de staat financieel gesteund. 
De president van de rcpublick kan de Nationalc raad onthindcn als die binncn zcs 
maanden na de parlementsverkiezingen drie keer zijn vcrtrouwen aan de regering heeft 
ontzegd. Op elk ander ogenblik kan alleen het parlement met een tweederde-meerderheid 
van de stemmen de Nationale raad ontbinden. 
De parlementsleden worden op grond van artikel 78 van de grondwet beschermd door 
een traditionele onschendbaarheidsregeling. 
Het parlement heeft wetgevende macbt. Het deelt zijn initiatiefrecht met de regering. De 
regering en de afzonderlijke ministers oefenen de regelgevende bevoegdbeid uit binnen 
de grenzen die bij wet zijn vastgesteld. 
Op verzoek van het parlement of van ten minste 300 000 burgers kan de president een 
referendum organiseren. Referenda zijn verplicht om constitutionele wetten te 
bekrachtigen of om te bes]issen of Slowakije tot een statenbond toetreedt of zicb daaruit 
terugtrekt. Zij kunnen betrekking bebben op alle onderwerpen, behalve op kwesties in 
verband met de fundamentele recbten, bet belastingstelsel of de staatsbegroting. 
Functioneren van bet parlement 
De verkiezingen in Slowakije zijn vrij en eerlijk. De voorbije parlementsverkiezingen 
van september 1994 bebben een coalitieregering aan de macbt gebracht die wordt geleid 
door de "Beweging voor een democratiscb Slowakije", een partij die in maart van 
betzelfde jaar haar meerderheid was kwijtgeraakt als gevolg van interne conflicten (zie de 
bijlage over de resultaten van de voorbije parlementsverkiezingen). 
Het Slowaakse parlement vervult zijn opdracbt niet onder omstandigheden die voldoen 
aan de regels die normaal gelden voor de werking van een democratic. 
De rechten van de oppositie worden niet volledig in acht genomen, met name wat betreft 
haar deelname aan parlementairc commissics. Van septcmher 1994 tot januari 1997 
mocht de oppositie nict op hasis van ecn proportionclc vcrtegenwoordiging deelncmen 
aan de parlementaire onderzoekscommissies die de werking van de geheime diensten en 
van de inlichtingendiensten voor de strijdkrachten moeten controleren. Tot dusver 
konden geen dergelijke commissies worden opgericbt omdat de regering weigert de door 
de oppositiepartijen aangewezen afgevaardigden te aanvaarden. Overigens zit de 
oppositie geen enkele permanente parlementscommissie meer voor, terwijl dit v66r 
september 1994 wel het geval was. 
De mandaten van de afgevaardigden en de procedures betreffende de werkzaambeden 
van het parlement worden niet altijd gerespecteerd. Zo onderzoekt bet Grondwettelijk 
bof thans de zaak van de heer Gaulieder, die uit zijn ambt als volksvertegenwoordiger is 
ontzet en dit aanvecbt. De parlementaire meerderheid beeft sinds 1994 ook vier 
onderzoekscommissies opgericht, die bijna uitsluitend bestonden uit afgevaardigden van 
de meerderheid (twee commissics die de omstandigheden mocsten onderzoeken waarin 
de regering in maart 1994 ten val is gebracht, de commissic over de geheime diensten en 
de commissie over de inlichtingendiensten van de strijdkrachtcn). Het Grondwettelijk 
17 
bof beeft de opricbting van dezc commissics ongcldig vcrklaard omdat de mandatcn 
daarvoor de kracbtens de grondwet aan het parlement tocgewezen bevoegdheden 
overschreden. 
Organisatie van de uitvoeren~e macht 
De president wordt met een drievijfde-meerderbeid door bet parlement verkozen voor vijf 
jaar; zijn mandaat kan eenmaal worden verlengd. Hij beeft de traditionele bevoegdheden 
van een staatshoofd. Hij kan met een drievijfde-meerderheid door het parlement worden 
afgezet als hij daden stelt die ingaan tegen de soevereiniteit of de territoriale integriteit 
van bet land of tegen bet grondwettelijk en democratisch systeem daarvan. Hij kan de 
Nationale raad vragen om een tweede lezing van een pas goedgekeurde wet, maar de 
kamer kan met eenvoudige meerderheid van stemmen aan dat veto voorbijgaan. 
De Slowaakse grondwet kan een institutionele blokkering veroorzaken als geen 
meerderheid kan worden gevondcn om ccn nieuwe president aan te wijzen. Als deze 
functie niet wordt bekleed, blijkt hct namclijk nict mogclijk tc zijn ccn nieuwc rcgcring 
aan te wijzen en moet de fungcrendc ccrstc minister de prcsidcntiele bevocgdheden 
overnemen. 
De president benoemt de eerste minister en, op diens voorstel, de ministers. De regering, 
en elke minister afzonderlijk, is verantwoording verschuldigd aan het parlement. 
Het land is administratief ingedeeld in acbt regio's en 79 districten, bestuurd door 
vertegenwoordigers die door de regering worden benoemd. Door de wet van juli · 1996 
hebben deze instanties meer macht gekregen ten nadele van de plaatselijke overheden. 
De verdeling van de bevoegdheden over de gedecentraliseerde niveaus van de 
staatsadministratie en de lagere overheden moet evenwel nog worden gepreciseerd. 
In Slowakije is er een categorie plaatselijke overheden: de 2680 gemeenten. Zij zijn 
gedeeltelijk op eigen middelen aangewezen, maar kunnen ook rekenen op een jaarlijks 
door de staat vastgestcld dee] van de nationale belastingen. 
De Slowaakse administratie beschikt niet over een ambtenarenstatuut waarin de rechten 
en de plichten van de ambtenaren duidelijk zijn omschrcven. Dit vergemakkelijkt 
geenszins de strijd tegen de corruptie waarmee het land te kampen heeft. 
Het leger en de politie staan onder de controle van de burgerlijke autoriteiten. De 
geheime diensten zijn rechtstreeks verantwoordelijk tegenover de eerste minister. Hun 
activiteiten worden in theorie door het parlement gecontroleerd. 
Functioneren van de uitvoerende macht 
De uitvoerende macht in Slowakije schiet vooral tekort doordat de huidige regering de 
rol en de bevoegdheden van de andere instellingen van het land niet volledig respecteert 
en vaak een houding aanneemt die verdcr gaat dan de in een democratie traditioneel 
aanvaarde confrontatie. 
18 
De voortdurende spanning tussen de regering en de president is hiervan een voorbeeld. 
Zo heeft de meerderheidspartij in 1995 een procedure ingezet tot afzetting van de 
president, hoewel de voorwaarden daarvoor duidelijk niet waren vervuld (zie hoger). 
Deze procedure bleef zonder gevolgen aangezien de regering niet beschikte over de door 
de grondwet voorgeschreven drievijfde-meerderheid. In 1996 is de dotatie voor het 
presidentschap van de republiek aanzienlijk verminderd. 
Zo ook werden de ambtenaren in oktobcr 1995 vcrzocht ecn verzoekschrift tc 
ondertekenen van het ministerie van Cultuur, waarin de afzetting van de president werd 
geeist. Wie dit document niet wenste te ondertekenen, werd met sancties bedreigd. Deze 
conflicten tussen de instellingen overschrijden zeker de grenzen van wat in het normale 
politieke spel van een democratie kan wordcn toegestaan. 
Op 25 oktober 1995 heeft de Europese Unie tegenover de Slowaakse regering haar 
bezorgdheid geuit over de politieke en institutionele spanning in Slowakije, en met name 
over de mogelijkheid dat tegen de president van de republiek acties worden ondernomen 
die in strijd kunnen zijn met de grondwet en de democratische spelregels die dat land met 
de EU gemeenschappelijk heeft. Het Europees parlement heeft in zijn resolutie van 
november van datzelf de j aar een analoog standpunt ingenomen. 
Naar aanleiding van de referenda van 23 en 24 mei 1997 over de toetreding van 
Slowakije tot de NA VO en over de verkiezing van de president via rechtstreekse 
algemene verkiezingen heeft de regering, nadat het Grondwettelijk hof had geoordeeld 
dat het referendum over de wijze van verkiezing van de president in overeenstemming 
was met de grondwet, geweigerd stembricJjes over deze vraag in de stembureaus te laten 
verdelen en heeft zij het besluit van het Centraal referendumcomite naast zich heeft 
neergelegd, zodat dit comite heeft geoordeeJd dat de stemming van 23 en 24 mei niet 
volgens de wet is verlopen. 
Ten slotte heeft de regering gepoogd zich in verschillende sectoren van de maatschappij 
meer controlemiddelen toe te eigenen. De privatiseringen zijn verlopen zonder de nodige 
doorzichtigheid en onpartijdigheid. De mechanismen die deze doorzichtigheid en 
onpartijdigheid hadden kunnen waarborgen, zijn door het Grondwettelijk hof 
veroordeeld. De in 1996 goedgekeurde wet op het hog er onderwij s geeft de regering 
meer mogelijkheden om tussenbeide te komen bij de benoeming van docenten aan de 
universiteiten. 
De geheime diensten in Slowakije worden onvoldoende gecontroleerd door de 
burgerlijke autoriteiten en met name door het parlement. Zij worden alleen gecontroleerd 
door de regering, die nog steeds geen toestemming heeft gegeven voor een parlementaire 
controle waarmee de oppositie volledig instemt. Ook hebben de bevoegde autoriteiten 
geen resultaten geboekt in het onderzoek dat zij moesten instellen in zaken waarin de 
betrokkenheid van de geheime diensten werd vermeld, zoals de ontvoering van de zoon 
van de president, de moord op agent Remias of de agressie tegen de hoofdredacteur van 
"SME", Peter Toth. 
19 
Organisatie van de rechterlijke macht 
Een aantal hindernissen staat de onafhankelijkheid van het Slowaakse gerecht in de weg. 
Zo worden de rechters op vocrstel van de regering door het parlement benoemd, eerst 
voor vier jaar, en vervolgens voor onbepaalde duur. Dit in artikel 145 van de grondwet 
vastgestelde systeem met een "proefperiode" kan de onafhankelijkheid van de 
magistraten beperken, vooral de eerste jaren dat zij hun functie uitoefenen. Voorts 
beschikt de minister van Justitie over de bevoegdheid, waarvan hij reeds gebruik heeft 
gemaakt, om de voorzitters en ondervoorzitters van de rechthanken naar eigen 
goeddunken over te plaatsen. Daarentegen kunnen magistraten slechts door het 
parlement uit hun ambt worden ontheven na advies van een tuchtrechtelijke instantie en 
uitsluitend om emstige redenen. Zij beschikken over dezelfde onschendbaarheid als de 
parlementsleden, die alleen door het Grondwettelijk hof kan worden opgeheven. De 
magistraten mogen, net als de procureurs, geen lid zijn van een politieke partij. 
Het parket, dat onder het gezag staat van de procureur-generaal die op voorstel van het 
parlement door de president wordt benoemd en afgezet, is onafbankelijk van de 
uitvoerende macht. De ontwerp-wet inzake de organisatie van het parket en het statuut 
van zijn leden zoals bedoeld in artikel 151 van de grondwet, is evenwel nog niet 
goedgekeurd. 
Voor controle op de administratieve besluiten zijn de burgelijke rechthanken bevoegd. 
Slowakije heeft geen ombudsman. 
Het in 1993 opgerichte Grondwettelijk hof bestaat uit 10 leden, die de president uit een 
lijst van 20 door het parlement voorgestelde personen henoemt voor zeven jaar. Het 
controleert of de wetten en de overige regelgeving in overeenstemming zijn met de 
grondwet en de internationale verdragen. Het regelt geschillen tussen de constitutionele 
machten, oordeelt over de geldigheid van de parlementsverkiezingen en de referenda, en 
kan zich uitspreken over hcroepen tcgcn de ontbinding van een politieke partij of de 
ontzetting uit het ambt van ecn volksvcrtcgenwoordiger. 
Overeenkomstig artikel 130 van de grondwet kan een zaak bij het Grondwettelijk hof 
aanhangig worden gemaakt door een vijfde van de volksvertegenwoordigers, de 
president, de regering, de procureur-generaal, de rechtbanken of eenieder die meent dat 
zijn fundementele rechten of zijn vrijheid door een beslissing van de regering of de 
administratie zijn geschonden en die zijn rechten niet bij een andere rechtbank kan laten 
gelden. 
Functioneren van de rechterlijke macht 
Het Slowaakse gerecht handelt de rechtszaken te langzaam af en de onafhankelijkheid 
van de magistratuur zou beter moeten worden gewaarborgd. 
Het Grondwettelijk hof hectl een zeer acticve rol gespceld hij het streven om het 
evenwicht tussen de verschillende machten te handhaven en bij de bescherming van hun 
20 
in de grondwet omschreven bevoegdheden. Sinds 1994 heeft het hof 12 ontwerp-wetten 
strijdig verklaard met de grondwet. 
1.2. MENSENRECHTEN EN BESCHERMING VAN MINDERHEDEN 
Slowakije beeft een aantal nationale bepalingen vastgesteld om de naleving van de 
mensenrecbten en de recbten van mindcrhcden te waarborgcn. Die naleving kan ook 
worden gegarandeerd door de toepassing van bepaalde internationale verdragen, met op 
de eerste plaats bet Europees Verdrag tot bescberming van de recbten van de mens en de 
aanvullende protocollen. Op grond van artikel F van bet Verdrag betreffende de Europese 
Unie vormt dat gebeel een onderdeel van bet acquis: ieder land <lat tot de Europese Unie 
wenst toe te treden moet die teksten vooraf bebben geratificeerd. 
Slowakije, dat sinds juni 1993 lid is van de Raad van Europa, is sinds maart 1992, op 
grond van de ratificatie door bet toenmalige Tsjecboslowakije, partij bij het Europese 
Verdrag voor de recbten van de mens en de aanvullende protocollen. Het land kent ook 
aan prive-personen de mogelijkbeid toe een zaak bij bet Europees Hof aanhangig te 
maken, wanneer zij van oordeel zijn dat de recbten waarover zij kracbtens dat verdrag 
bescbikken, zijn gescbonden. 
Van de andere internationale vcrdragcn tot bcscberming van de rechten van de mens en 
van minderbeden heeft Slowakijc hct V crdrag tcr voorkoming van foltering en het 
Kaderverdrag betreffende minderhedcn gcratificecrd. Voorts hceft het het Europees 
Sociaal Handvest ondertekend. Het heeft ook de belangrijkste verdragen van de 
Verenigde Naties op bet gebied van de mensenrecbten geratificeerd. 
K.rachtens de Slowaakse grondwet bebben intemationale verdragen betreffende de 
mensenrechten voorrang op minder gunstige nationale bepalingen. 
Burgerrechten en politieke rechten 
In Slowakije wordt de toegang tot de rechtbanken in ruime mate gewaarborgd. Er bestaat 
een systeem van recbtsbulp voor strafrecbtelijke aangelegenheden. 
De doodstraf is afgescbaft in 1990 en is krachtens de grondwet in alle omstandigheden 
verboden. 
Bescberming tegen willekeurige arrcstaties is gewaarborgd: niemand kan zonder bevel 
van een openbare aanklager worden gcarrcstecrd en een gearresteerde moet binnen 24 uur 
voor een recbter verscbijnen. Tijdens die periode heeft de verdachte het recht om door 
een advocaat te worden bijgestaan. In de daaropvolgende 24 uur beslist de rechter of hij 
de persoon vrijlaat dan wel hem beschuldigt. Preventieve hecbtenis mag ten hoogste een 
jaar duren, tenzij het Hooggerechtshof anders beslist wegens bet bijzondere risico <lat de 
verdachte voor de maatschappij zou opleveren. 
Het kiesrecht is gewaarborgd voor alle burgers van meer dan 18 jaar. 
21 
Het verenigingsrecht is in Slowakije gewaarborgd, wat blijkt uit het dynamisme van het 
verenigingslevcn ( 12 000 NGO's). llct parlcmcnt hccft ccn wet gocdgckeurd waardoor 
stichtingen aan een striktcre rcgcling wordcn ondcrworpcn zodat het voor bcpaalde 
NGO's die vroeger als stichting waren geregistreerd, voortaan niet meer mogelijk is om 
nog langer een stichting te zijr1. Het parlement onderzoekt momenteel een wetsontwerp 
inzake verenigingen zonder winstoogmerk. 
Het recht om te betogen is in Slowakije gegarandeerd. 
De regering heeft aanzienlijke invloed uitgeoefend op de openbare radio-en 
televisiezenders, wat met name blijkt uit het grote verschil in zendtijd voor de regering en 
voor de oppositie. Een groeiende particuliere sector in het audiovisuele medialandschap 
(deze sector heeft een nationale en vijf lokale televisiezenders en 20 radiostations 
opgericht) heeft de toestand op het gcbicd van de vrije meningsuiting aanzienlijk 
verbeterd. Ook de groeiendc aanwezighcid van buitenlandse radio-en televisiezenders 
(voor uitzendingen via de kabel zijn 49 vcrgunningen afgegeven) draagt tot dcze 
verbetering bij. 
Hoewel de krant "Slovenska Republika", die gewoonlijk hct standpunt van de regering 
bijtreedt, op aanzienlijke overheidssteun kan rekenen, is de geschreven pers zeer 
pluriform (11 nationale en 7 bovenregionale dagbladen). 
Nadat de president de tekst tweemaal naar het parlement had teruggestuurd, weigerde dit 
laatste ten slotte zijn goedkeuring aan het ontwerp tot wijziging van het strafrecht, dat het 
recht op vrije meningsuiting en betoging emstig zou hebben beknot en waarop de 
Europese Unie in april 1996 scherpe kritiek had geuit. 
Het eigendomsrecht is erkend; onteigening kan alleen in het algemeen belang en met een 
rechtvaardige vergoeding. Slowakije heeft een efficiente regeling ingevoerd voor de 
restitutie van goederen waarvan de eigenaars tijdens het communistische regime waren 
beroofd. Het heeft ook de goederen gerestitueerd die vroeger aan verschillende 
religieuze gemeenschappen hebben tocbehoord. 
Het respect voor de pcrsoonlijkc levcnssfccr is gcgarandcerd doordat de politic voor 
huiszoekingen of voor het atluisteren van telefoongesprekken een machtiging nodig 
heeft. 
Slowakije heeft de Conventie van Geneve over de vluchtelingen geratificeerd en 
asielzoekers beschikken over de internationaal gewaarborgde rechten en bescherming. 
Onlangs zijn tal van gevallen gesignaleerd waarin personen in preventieve hechtenis door 
de politic op onmenselijke en vernederende wijze zijn behandeld. 
Economische, sociale en culturele rechten 
Het recht op het bestaansminimum en het recht op sociale zekerheid zijn in Slowakije 
door de grondwet erkend. 
Het vakbondsrecht is gegarandeerd in artikel 37 van de grondwet, behalve voor 
militairen. Momenteel telt Slowakije vier vakcentrales, waarvan het Vakverbond (KOZ) 
22 
veruit de belangrijkste ts. Bijna 80 % van de werknemers zou bij een vakbond 
aangesloten zijn. 
Artikel 3 7, lid 4, van de grondwet erkent het stakingsrecht, behalve voor rechters, 
procureurs, personeelsleden van de krijgsmacht en brandweerlieden. Hoewel in 
Slowakije sinds 1989 weinig is gestaakt, wordt regelmatig van dit recht gebruik gemaakt 
zonder dat dit specifieke moeilijkheden oplevert. 
De grondwet garandeert vrijheid van onderwijs en godsdienst. Er zijn 15 godsdiensten 
en religieuze verenigingen erkend, die door de staat financieel worden gesteund. Toch 
moet worden opgemerkt dat onlangs in uitzendingen op de openbare televisiezenders is 
beweerd dat de joden uit Slowakije zijn gedeporteerd omdat zij zich ten koste van het 
Slowaakse volk hadden verrijkt. Ook hebben de Slowaakse autoriteiten onlangs een 
schoolboek gepubliceerd dat het pro-nazistische Slowaakse regime idealiseert. De 
regering heeft het boek op 1 juli 1997 uit de circulatie genomen. 
Rechten en bescherming van minderheden 
De minderheden in Slowakije maken 18 tot 23 % van de bevolking uit. De Hongaren 
(11 %) en de zigeuners (de Roma) (de ramingen lopen uiteen van 4,8 tot 10 %) zijn veruit 
de grootste groepen. 
Minderheden worden in de eerste plaats door intern~tionale afspraken beschermd. 
Slowakije heeft in september 1995 het Kaderverdrag van de Raad van Europa betreffende 
minderheden geratificeerd. Daarentegen heeft het aanbeveling 1201 van de assemblee 
van de Raad van Europa niet onderschreven; die aanbeveling, hoewel juridisch niet 
dwingend, voorziet in de erkenning van de collectieve rechten van minderheden. 
Daarom heeft het parlement, toen het in maart 1996 het in maart 1995 ondertekende 
vriendschaps- en samenwerkingsverdrag met Hongarije ratificeerde, twee verklaringen 
goedgekeurd waarin het de erkenning van de collectieve rechten van minderheden 
verwerpt en zich tegen de oprichting van autonome, op etnische basis gevormde 
bestuursstructuren verzet. 
De grondwet erkent het recht van de minderheden om hun eigen cultuur te ontwikkelen, 
informatie en onderwijs in de eigen taal te krijgen en deel te nemen aan de 
besluitvorming die op hen betrekking heeft. In de Slowaakse begroting zijn middelen 
opgenomen om culturele en onderwijsactiviteiten van de minderheden aan te moedigen. 
Voor de minderheden gelden geen specifieke regels die hun vertegenwoordiging in het 
parlement waarborgen, maar de Hongaarse minderheid beschikt sinds de verkiezingen 
van september 1994 over 1 7 afgevaardigden in het parlement, die lid zijn van drie 
partijen die samen een coalitie vormen. Slowakije heeft zich ook gericht naar de 
aanbevelingen van de Raad van Europa inzake namen ( de Hongaren hoeven niet langer 
hun familienaam in het Slowaaks te vertalen) en inzake het gebruik van de taal van de 
minderheid, naast het Slowaaks, op verkeersborden in gebieden waar de minderheden 
meer dan 20 % van de bevolking uitmaken. 
Hoewel de minderheden in harmonie leven met de rest van de Slowaakse bevolking, zijn 
er spanningen tussen de regering en de Hongaarse minderheid. 
23 
Een eerste moeilijkheid vloeit voort uit de wet op de landstaa) van november 1995. 
Daarmee werden de vorige bepalingen ingetrokken op grond waarvan de taal van de 
minderheid mocht worden gebruikt in officiele mededclingen in steden of dorpen waar de 
minderheid meer dan 20 % van de bevolking uitmaakt. De Slowaakse autoriteiten 
hebben zich tegenover de Ewropese Unie en de Hoge Commissaris voor nationale 
minderheden van de OVSE verbonden om een nieuwe wet over het gebruik van de talen 
van minderheden vast te stellen. Overigens is in artikel 34, lid 2, van de Slowaakse 
grondwet uitdrukkelijk bepaald dat de minderheden het recht hebben hun taal te 
gebruiken in "officie)e mededelingen" en dat bij wet moet worden bepaald hoe dit recht 
kan worden uitgeoefend. 
Ondanks dit alles heeft Slowakije terzake nog gcen algemene wetgcving vastgesteld en is 
bet op zijn vroegere verbintenis teruggekomen. Er bestaan weliswaar teksten die, 
specifiek voor een bepaald gebied, het gebruik van de taal van de minderheid rcgclen (in 
het openbaar leven, voor de rechtbanken, op radio en tclevisic, in de openbare scholen en 
bij de wegbebakening). Toch worden niet alle situaties in deze teksten geregeld en een 
algemene tekst ontbreekt tot dusver. 
Deze dubbelzinnige situatie wordt nog verergerd door sommige beslissingen van de 
regering ten aanzien van de Hongaarse minderheid, zoals de vermindering van de 
subsidies voor Hongaarse culturele verenigingen of de afschaffing van de tweetalige 
schoolrapporten in de Hongaarse scholen ( een leraar die zich niet aan deze regel houdt 
kan worden ontslagen). 
De zigeuners ( de Roma), waarvan het aantaJ in Slowakije na de splitsing is toegenomen, 
blijven talrijke discriminaties ondergaan in het leven van elke dag, zijn vrij vaak het 
slachtoffer van geweld door "skinheads" en worden onvoldoende door de politic 
beschermd. Vaak leven zij in moeilijke sociale omstandigheden, ook al spelen hier ook 
sociologische factoren een rol naast de discriminatie door de rest van de bevolking, met 
name wat de toegang tot werkgelegenheid, huisvesting of, meer algemeen, de openbare 
diensten betreft ( de werkloosheid bedraagt 40 % tot 50 % ). 
1.3 Algemene evaluatie 
De situatie in Slowakije vertoont een aantal tekortkomingen ten aanzien van de 
voorwaarden die zijn gesteld door de Europese Raad van Kopenhagen. 
Kenmerkend voor de werking van de instellingen is dat de regering de grondwettelijke 
bevoegdheden van de andere machten onvoldoende respecteert en te vaak de rechten van 
de oppositie• schendt. De permanente spanning tussen de regering en de President is 
hiervan een voorbeeld. Insgelijks vormt ook de manier waarop de regering onlangsde 
besluiten van het Grondwettelijk Hof en van het centraal referendumcomite naar 
aanleiding van de volksraadpleging van 23 en 24 mei 1997 naast zich heeft neergelegd, 
een bedreiging voor de stabiliteit van de instellingen. Deze tendens wordt tot slot ook 
aangewakkerd door de zeer frequente weigeringen om de oppositie bij de werking van de 
instellingen te betrekken. 
In dit verband is het beroep van de regering op de politie en de geheime diensten een punt 
van bezorgdheid. Er moeten ernstige inspanningen worden geleverd om te waarborgen 
24 
dat de rechterlijke macht onafhankelijk en onder bevredigende omstandigheden kan 
functioneren. Ook moet de strijd tegen de corruptie efficienter worden gevoerd. 
De behandeling van de Hongaarse minderheid, die nog steeds wacht op de door de 
Slowaakse autoriteiten beloofde en bij de Grondwet voorziene algemene wet inzake het 
gebruik van de talen van minderheden, moet worden verbeterd. De situatie van de 
zigeunerbevolking verdient eveneens de aandacht van de autoriteiten. 
Op grond van het voorgaande dient te worden vastgesteld dat Slowakije grondwettelijk 
weliswaar beschikt over het institutionele kader van een parlementaire democratie met 
o.a. vrije en eerlijke verkiezingen, maar geen bevredigende balans kan voorleggen wat 
betreft de stabiliteit van de instellingen en hun actieve deelneming aan het politieke 
leven. Ondanks de aanbevelingen die de Europese Unie in het kader van diverse 
initiatieven en verklaringen heeft gedaan, is geen substanticle verbetering waargenomen. 
2. Economische criteria 
Bij de analyse van de economische situatie en vooruitzichten van Slowakijc baseert de 
Commissie zich met name op de conclusics van de Europcse Raad van Kopenhagen van 
juni 1993. Deze stellen dat het lidmaatschap van de Unie 'het bestaan vereist van een 
functionerende markteconomie, alsook het vermogen om de concurrentiedruk en de 
marktkrachten binnen de Unie het hoofd te bieden'. 
Dit gedeelte van het advies bevat derhalve een beknopte schets van de economische 
situatie en achtergrond, gevolgd door een overzicht van de vooruitgang die Slowakije 
geboekt heeft op belangrijke onderdelen van de economische hervormingen 
(liberalisering prijzen en handel, stabilisatie van de economie, structurele verandering, 
hervorming van de financiele sector) en de economische en sociale ontwikkeling. Tot slot 
volgt een algemene evaluatie van Slowakije in het licht van de door de Europese Raad 
genoemde criteria en een korte bespreking van de vooruitzichten en prioriteiten voor 
verdere hervormingen. 
2.1. Economische situatie 
Achtergrond 
Slowakije heeft 5,4 miljoen inwoners. Het bruto binnenlands product (BBP) bedroeg 
38 miljard ecu (koopkrachtpariteit) in 1995. Slowakije telt ongeveer 1,5 % van het aantal 
inwoners van de Unie, maar het aandeel in de economie bedraagt slechts 0,6 %. Het BBP 
per hoofd van de bevolking is circa 41 % van het EU-gemiddelde. Het gemiddelde 
maandloon is met 220 ecu laag naar westerse normen. 
Slowakije is een van de oprichters van de WTO en CEFT A, en de aanvraag voor het 
lidmaatschap van de OESO is in behandeling. 
Vorderingen bi} het economische hervormingsproces 
V66r de Tweede Wereldoorlog behoorde Tsjechoslowakijc tot de rijkere landen in 
Europa, maar het Slowaakse decl van hct land was vooral een agrarisch gebied en veel 
armer. Onder het communistische regime paste Tsjechoslowakije het stelsel van de 
centrale planeconomie volledig toe en hecfl hct zwaar.ge'investeerd in de industrialisatie 
25 
van Slowakije, zich daarbij basercnd op goedkope invoer van grondstoffen en energie uit 
de Sovjetunie. In 1989, na bijna een halve eeuw centrale planeconomie, was de economic 
van Tsjechoslowakije sterk achterop geraakt, zelfs t.o. v. de armste lidstaten van de 
Gemeenschap, maar was de economische activiteit evenwichtiger over het hele land 
gespreid. 
De val van het communistische regime in november 1989 leidde tot de oprichting van de 
Tsjechische en Slowaakse Federatieve Republiek (TSFR). De situatie aan het begin van 
de overgangsperiode was relatief gunstig voor de TSFR : er was niet echt een excessieve 
vraag, er was al sinds een aantal jaren een voorzichtig begrotingsbeleid en monetair 
beleid gevoerd en de buitenlandse schuld was klein. De "monetary overhang" 
(onbedoelde besparingen als gevolg van tekorten) was van beperkte omvang, zodat de 
inflatie niet opliep als in de nabuurlanden. Er werd onmiddell,ijk begonnen met het 
hervormingsproces : prijzen en handel werden vrijgemaakt, de privatisering vorderde 
snel, de economische instellingen werden opgericht, en er werd nieuwe wetgeving inzake 
faillissementen en concurrentie ingevoerd. Als gevolg van de structuur van de industrie 
werd Slowakije echter harder getroffen door het verlies van de afzetmarkten in de andere 
landen van Oost-Europa, en groeide de oppositie tegen de hervormingen. Het uitblijven 
van overeenstemming over het toekomstige economische beleid was een belangrijke 
factor bij het besluit om de TSFR te splitsen. 
Sinds het najaar van 1992 is Slowakije geconfronteerd met de moeilijke taak om tegelijk 
een markteconomie en de instellingen van een onathankelijke staat op te bouwen. Het 
afscheidingsproces van de Tsjechische Republiek heeft de economische moeilijkheden 
verergerd. Politieke instabi1iteit en het ontbreken van een brede maatschappelijke 
consensus over het traject van de economische hervorming waren bijkomende obstakels 
voor het hervormingsproces. Ook bracht het einde van de transfers uit de Tsjechische 
Republiek fundamentele onevenwichtigheden in de begrotings- en betalingsbalanssituatie 
aan het licht. Positief was dat Slowakije een zeer lage buitenlandse schuld, een lage 
inflatie en een traditie van orthodox en gezond macro-economisch beleid erfde. 
In 1991 begon een programma van snelle privatisering en tegen de tijd van de 
afscheiding van de TSFR waren een operatic voor privatisering van kleine bedrijven en 
de eerste golf van privatisering vrijwel voltooid. Na de onathankelijkheid werd 
begonnen met de voorbereiding van een tweede golf van "voucher" -privatisering 
(privatisering met verspreiding van aandelenbewijzen), maar na een regeringswijziging 
werd deze tweede golf geschrapt en in juni 1995 vervangen door rechtstreekse verkoop 
van bedrijven. 
Buitenlandse directe investeringen 
De buitenlandse directe investeringen zijn nog altijd erg laag (slechts 0,8 % van het BBP 
in 1996; bron : EBRD -Europese Bank voor Wederopbouw en Ontwikkeling), hoewel er 
weinig wettelijke belemmeringen zijn. De belangrijkste oorzaken hiervan lijken het 
gebrek aan vertrouwen van het buitenland in de vastberadenheid van de autoriteiten ten 
aanzien van de markthervormingen, de uitsluiting van buitenlandse bedrijven bij het 
grootste gedeelte van het privatiseringsproces, en de politieke onzekerheid. 
26 
Economische structuur 
De landbouw zorgt voor ongeveer 6,3 % van de toegevoegde waarde en verschatl werk 
aan 9,7 % van de beroepsbevolking. Na het begin van de overgang, en met name na de 
liberalisering van de prijzen, is de productic in de landbouw scherper gedaald dan de 
productie in bet algemeen. De agrarische productie heeft zich cchter ook sneller hersteld 
en nam al in 1993 opnieuw toe. 
V 66r 1989 was meer dan 80 % van de oppervlakte cultuurgrond in bet bezit van 
collectieve boerderijen of staatsboerderijen. Sindsdien is wetgeving ingevoerd om bet 
land terug te geven aan de oorspronkelijke eigenaren, de collectieve landbouwbedrijven 
om te vormen tot cooperaties in particulier bezit en om de staatsbedrijven te privatiseren. 
In de praktijk is de structuur van de landbouwsector ecbter nog niet ingrijpend veranderd. 
Er zijn nog slecbts weinig staatsbedrijven geprivatiseerd; dat boudt verband met de 
onzekerbeid over eisen voor teruggavc van het land, de lagere kwaliteit van de grond, het 
verouderde macbinepark, en de hoge schulden. Ofschoon de )eden van cooperaties hun 
deel van de grond en de activa kunncn opeiscn om een nicuw individueel bedrijf op te 
zetten, is het grootste deel van de grond nog altijd in bezit van de cooperaties. De meeste 
individuele landbouwbedrijven zijn nog altijd klein en produceren hoofdzakelijk voor 
eigen verbruik. 
27 
Belangrijkste economische indicatoren 
(gegevens over 1996, f:_:nzij anders aangegeven) 
Bevolking miljoen 5,4 
BBP per capita KKS-ECU (1995) 7100 
a/s % van gemiddelde EU-15 procent (199 5) 41 
Aandeel van de landbouw in: 
bruto toegevoegde waarde procent (1995) 5,6 
werkgelegenheid procent (1995) 9,7 
Bruto buitcnlan<lsc schul<l/mw procenl 43 
Export goedercn & dicnstcn/BBP procent (I <J<J5) 63 
Buitenlandse directe investeringcn mi(jard ECUI) 0,6 
EC U per capita 110 
Bron: Commissie, nationale bronnen, EBRD 
IJ - Omrekemngskoers emd 1996 . 1 ecu -$ 1, 125299 
De industrie zorgt voor ongeveer een derde van het BBP en voor iets meer van de 
werkgelegenheid. Het communistische regime heeft vooral gei:nvesteerd in de 
ontwikkeling van de zware industrie in Slowakije. Belangrijke delen van de industrie 
zijn geprivatiseerd, en ongeveer 70 % van de industriele productie is nu afkomstig uit 
particuliere bedrijven. De staalsector en de petrochemische sector, die beide worden 
gedomineerd door een groot bedrijf, zijn nu concurrerend en in staat om naar westerse 
markten te exportercn. De grocimogelijkhcden in dcze scctoren zijn echter beperkt, 
gezien het overschot aan producticcapacitcit in Europa. De chcmische sector en de 
non-ferrosector zijn ook technisch modern en intcrnationaal concurrerend. Andere 
sectoren, zoals de textielsector en de belangrijke wapenindustric zullen alleen kunnen 
overleven via belangrijkc herstructurcringcn. 
Belangrijke delen van de dienstensector ( de belangrijkste banken, telecommunicatie) 
worden nog altijd gecontroleerd door de Staat. Toerisme is een potentiele groeisector 
voor Slowakije, maar er zullen aanzienlijke investeringen nodig zijn, omdat de sector 
onder het communistische regime verwaarloosd is. 
Liberalisering 
Prijsregulering 
In 1991 was 85 % van de consumentenprijzen vrijgegeven. In 1995 werd ongeveer 10 % 
nog altijd gecontroleerd, hoofdzakelijk de prijzen voor energie, een aantal openbare 
diensten, en huren. In 1996 is een prijzenwet aangenomen die de overheid verreikende 
bevoegdheden geeft om de gegrondhcid van grote prijsvcranderingen na te gaan. 
Ofschoon tot nu toe dcze wetgeving allecn is gehruikt om de prijzcn van ccn bcperkt 
aantal landbouwproducten ondcr controlc tc houdcn, zou <lit instrument ook kunncn 
28 
worden gehanteerd ten aanzicn van normalc schommclingcn in de marktprijzcn of 
seizoengebondcn prijsschommclingcn, wat storcnd zou wcrkcn op de signaalfunctic van 
de marktprijzcn. 
Handelsregime 
Over het algemeen heeft Slowakije een liberaal en een transparant handelsregime, dat 
wordt gekenmerkt door matige tarieven en een zeldzaam gebruik van non-tarifaire 
belemmeringen. Na de ontbinding van de TSFR hebben de twee nieuwe republieken een 
douane-unie gevormd met een gemeenschappelijk buitentarief, maar zonder vrij verkeer 
van goederen uit derde landen. Slowakije heeft handelsovereenkomsten gesloten met de 
EU, de EV A en de CEFT A, en is een van de oprichters van de WTO. 
In 1993 is een extra invoerheffing van 10 % ingevoerd als tijdelijke maatregel in verband 
met de zorgwekkende situatie van de betalingsbalans. Ofschoon er in 1994 en 1995 een 
aanzienlijke verbetering optrad in de buitenlandse rekening, werd de extra hefting 
gehandhaafd. Onder druk van de EU en de WTO heeft de regering de extra hefting 
verlaagd tot 7,5 % met ingang van 1 juli 1996 en O % met ingang van 1 januari 1997. 
In mei 1997 heeft de Slowaakse regering een invoerdeposito ingesteld. Op grond van 
deze maatregel moeten de importeurs gedurende zes maanden bij een Slowaakse bank 
een renteloos voorschot deponeren ter waarde van 20 % van de invoer. Deze 
depositoregeling is ingevoerd als reactie op een soortgelijke maatregel van de 
Tsjechische regering in april 1997 en om verbetering te brengen in de snel 
verslechterende situatie van de lopende rekening. Hoewel de maatregel slechts een 
beperkt effect heeft op de kostprijzen, kan hij ertoe leiden dat alle invoer onmogelijk 
wordt voor kleine importeurs die onvoldoende toegang tot de financiele markt hebben om 
het deposito te financieren. Bijgevolg valt het exacte effect van de maatregel op het 
handelstekort moeilijk te voorspellen. Niettemin is het duidelijk dat deze maatregel een 
betreurenswaardige stap terug is. 
Deviezenreglementering 
Als gevolg van de versterkte externe positie van Slowakije was het mogelijk om voor de 
lopende rekening per 1 oktober 1995 over te gaan tot volledige inwisselbaarheid van de 
Slowaakse kroon. Deze operatie, die oorspronkelijk was gepland voor 1 januari 1996, 
werd vervroegd omdat de Tsjechische Republiek op eerstgenoemde datum een einde 
maakte aan het Tsjechisch-Slowaakse clearingsysteem voor betalingen in het kader van 
de bilaterale handel. 
De wisselkoers is gekoppeld aan een pakket van 60 % Duitse mark en 40 % US-dollar, 
met een fluctuatiemarge die geleidelijk is verhoogd van ❖ 1,5 % in 1995 tot ❖ 7 % nu. 
Verwacht mag worden dat de Nationale Bank van Slowakije (NBS) de bredere 
wisselkoersmarges steeds meer zal gebruiken als een bijkomend instrument om haar 
doelstellingen inzake monetair beleid te bereiken. 
29 
Stabilisatie van de economie 
Intern 
Het vcrlies van <le tra<litionelc cxportmarktcn als gcvolg van hct uitcenvallcn van <le 
COMECON, verergerd door de vcrstoring van de handcl met <le Tsjcchische Republick 
na de ontbinding van de federatie, heeft in Slowakije van 1989 tot 1993 een diepe 
recessie veroorzaakt waarin het BBP met bijna een kwart is gedaald. In 1994 is er een 
scherp herstel geweest als gevolg van toenemende uitvoer naar de EU en de Tsjechische 
Republiek. De rol van de uitvoer als trekpaard van het herstel is geleidelijk overgenomen 
door de binnenlandse vraag, met als consequentie in 1995 en 1996 enkele van de hoogste 
stijgingspercentages van het BBP in de regio. De economische groei is nu volledig 
afkomstig van de binnenlandse vraag en er bestaat gevaar voor oververhitting van de 
economie. Als het macro-economische beleid restrictief blijft, zou die overhitting op 
korte termijn niet tot hemieuwe inflatoire druk moeten leiden. Niettemin heeft de exteme 
balans al te lijden gehad onder de aanzienlijke groei van de binnenlandse vraag. De 
ontwikkeling op lange termijn van de Slowaakse economic zal niet alleen afhangen van 
een voortgezet gezond macro-economisch beleid, maar ook van micro-economische 
factoren, zoals de mate van herstructurering van het bankwczen en het bedrijfsleven. 
Blijvende hoge nict-inflatoire groei 1s immers alleen mogelijk als het 
concurrentievermogen voldoende verbetert. 
Belangrijkste economische gegevens 1994 1995 1996 
Refle groei BBP proccnt 4,9 6,8 6,9 
Consumentenprij zen in fl atic 
gemiddelde op jaarhasis proccnt 13,3 9,9 5,8 
december t.o.v. dcccmhcr proccnt 11,6 7,2 5,4 
Werkloosheidscij fer procent 13,3 12,8 10,9 
(ILO-definitie) 
Begrotingssaldo collectieve sector procent van het BBP -1,3 0,1 -1,3 
Saldo lopendc rekening proccnt van hct BBP 4,8 2,3 -10,2 
30 
Verhouding schuld/export procent 47,9 53, I 71,6 
Inkomende buitenlandse directe proccnt van het BHP 1,3 1,0 0,8 
investeringen 
Bron: Commissic, nalionalc hronncn, iiBIW 
Als resultaat van een strak monetair en fiscaal beleid is de inflatie tijdens de 
overgangsperiode beperkt gebleven. Alleen in 1991, als gevolg van de liberalisering van 
de prijzen, en in 1993, als gevolg van de invoering van de BTW, waren er bogere 
inflatiepercentages. Sindsdien is de inflatie regelmatig afgenomen tot 5,8 % in 1996, het 
laagste percentage van de geassocieerde landen met een overgangseconomie. Als 
uitvloeisel van de grote binnenlandse vraag en wat aanpassingen van de door de overheid 
bepaalde prijzen, is in de eerste maanden van 1997 de inflatie weer iets opgelopen. 
Daarom wordt verwacbt dat de neerwaartse tendens in de inflatie in 1997 niet zal 
aanhouden. 
Heel anders dan in de Tsjecbiscbe Republiek is in Slowakije de werkloosheid na bet 
begin van de overgang snel gestegen. De werkloosheid bereikte twee keer 15,2 %, 
namelijk in januari 1994 en in januari 1995, maar was cind 1996 gcdaald tot 12,8 %. In 
bet eerste kwartaal van 1997 was de wcrkloosheid echtcr hogcr dan in dezelfae pcriode 
van 1996. De werkloosbeid is ongelijk over bet land verspreid en bet aandeel van de 
langdurig werklozen is boog. Als gevolg van de sterke toeneming van de 
arbeidsproductiviteit vertaalt de sterke economiscbe groei zicb slechts in weinig 
bijkomende werkgelegenheid. 
In het eerste jaar van de onafhankelijkheid steeg bet overheidstekort tot 7 ,6 % van bet 
BBP als gevolg van de beeindiging van de overdrachten van de Tsjecbiscbe Republiek en 
van de moeilijkheden bij de organisatie van een nieuwe belastingdienst. De situatie van 
de openbare financien verbeterde aanzienlijk in 1994 en was ongeveer in evenwicbt in 
1995 boofdzakelijk doordat als uitvloeisel van de hogere groei de belastinginkomsten 
boger waren dan verwacbt. In 1996 is bet begrotingsbeleid expansiever geworden en voor 
dat jaar wordt bet overbeidstekort gescbat op 1,3 % van het BBP. In de begroting voor 
1997 zijn de uitgaven verder opgevoerd ten opzicbte van 1996, met als gevolg een hoger 
gepland tekort voor 1997. Een belangrijk gedeelte van de bogere uitgaven zal echter 
worden gebruikt voor de noodzakelijke investeringen in infrastructuur. 
Extern 
Slowakije heeft een lage buitenlandse scbuld geerf d van de TSFR en ook na de 
onafhankelijkheid bleef de scbuld relatief laag. Dankzij het op stabiliteit gericbte 
economische beleid heeft Slowakije toegang tot de kapitaalmarkten en heeft bet van de 
belangrijkste bureaus voor de beoordeling van kredietwaardigbeid de evaluatie 
investeringswaardig gekregen. 
31 
Als gevolg van de ontbinding van de fcderatie daalde de Slowaaksc export naar de 
Tsjechische Republick in 1993 met ccn derde. Als uitvloeisel van de gedaalde 
binnenlandse vraag enerzijds en cen devaluatic van de koruna en de invoering van een 
tijdelijke IO% extra heffing op de invoer anderzijds heefl de lopendc rekening van de 
betalingsbalans zich echter sne ! hersteld van een tekort van meer dan 5 % van het BBP in 
1993 tot een overschot van bijna 5 % in 1994. In 1996 is door de voortgezette groei van 
de binnenlandse vraag de invoer van consumenten- en investeringsgoederen aanzienlijk 
toegenomen, terwijl de uitvoer stagneerde metals consequentie een snelle verslechtering 
van de lopende rekening en een tekort van meer dan 10 % van het BBP. 
De ontwikkeling van de deviezenreserves laat duidelijk zien dat de betalingsbalans 
verbeterd is. De reserves van de nationale bank verdubbelden bijna in 1995 en waren 
goed voor vier maanden van de invoer van goederen en diensten tegenover slechts 
2,4 maanden aan het einde van 1994. Door de achteruitgang van de lopende rekening is 
de reservepostie de laatste maanden aanzienlijk verslechterd. Zonder een aanzienlijke 
toeneming van de buitenlandsc directc investeringcn zou de situatie van de reserves op 
langere termijn bedreigd kunnen worden, als het huidige hoge tekort op de Iopende 
rekening zou voortduren. 
Structurele verandering 
Buitenlandse handel 
De Slowaakse Republiek is een zeer open economic; de uitvoer van goederen en diensten 
bedroeg in 1996 57 % van het BBP. 
De buitenlandse handel is in aanzienlijke mate verlegd naar de markten in het westen en 
met name naar de Unie. De EU is nu de snelst groeiende en de grootste handelspartner 
met ongeveer 36 % van de Slowaakse invoer en 41 % van de uitvoer. Duitsland alleen al 
neemt bijna de helft van de EU-handel met Slowakije voor zijn rekening. De Tsjechische 
Republiek is, hoewel haar aandeel klciner wordt, nog altijd als individuele natie de 
belangrijkste handelspartner van Slowakije, met ongeveer een kwart van de invoer en 
bijna een derde van de uitvoer. Een vijfde van de invoer komt nog altijd uit de 
voormalige Sovjetunie. Het gaat daarbij hoofdzakelijk om energie en grondstoffen. De 
voormalige Sovjetunie neemt echter minder dan 10 % van de uitvoer af. 
De belangrijkste invoerproducten zijn machines en apparatuur, energie, halffabrikaten, en 
chemicalien. Als gevolg van de hogere investeringen groeit de invoer van machines en 
apparatuur het snelst. In 1996 bestond de invoer voor 38,3 % uit halffabrikaten 
(hoofdzakelijk staal), 23,2 % uit machines en vervoermiddelen, en 12,4 % uit 
chemicalien. De uitvoer van staal, auto's en chemicalien is telkens hoofdzakelijk 
afkomstig van een enkel bedrij f. 
Arbeidsmarkt 
Na het begin van bet overgangsproces steeg, hoewel het macro-economische kader en het 
structuurbeleid onder de TSFR identiek waren, de werkloosheid in Slowakije veel sneller 
dan in de Tsjechische Republiek Het verschil kan worden verklaard uit de grotere 
afbankelijkheid van Slowakije van de uitvoer naar de COMECON, de belangrijke 
wapenindustrie, en de grotere afbankelijkheid van goedkope invoer van energie en 
32 
grondstoffen uit de voormalige Sovjetunie; al deze factoren Ieidden tot een scberpe 
daling in de werkgelegenbeid. Bovendien ging bet aantal arbeidskracbten in Slowakije 
minder snel acbteruit dan in de Tsjecbiscbe Republiek, omdat er minder mensen met 
pensioen gingen. 
De werkloosheid stabiliseerde zicb met het hcrstel van de cconomie in 1994 en begon in 
1995 te dalen. Deze positieve ontwikkcling is hoofdzakelijk het resultaat van 
bijkomende werkgelegenbeid. De daling van de participatiegraad is nu vrijwel 
afgelopen, na de aanvankelijke uitstroom van vrouwen en oudcre werknemcrs uit de 
arbeidsmarkt. Meer dan de belft van de wcrklozen is )anger dan een jaar werkloos. 
Langdurige werkloosheid komt bijzonder veel voor bij laaggeschoolden. Gezien de 
mogelijkheden voor verdere sterke verhoging van de arbeidsproductiviteit, mag worden 
verwacbt dat de werkloosheid slecbts geleidelijk zal afnemen. 
De reele lonen zijn in 1994 opnieuw beginnen te stijgen. Recentelijk zijn de reele 
loonstijgingen zelfs groter geweest dan de productiviteitswinst, wat nadelig zou kunnen 
zijn voor bet concurrentievermogen. 
Over he idsjinancien 
De beginsituatie voor de overbeidsfinancien na de onafhankelijkbeid was bijzonder 
moeilijk in Slowakije: de situatie -met tocb al de kosten van de oprichting van een 
nieuwe staat en nieuwe overheidsdiensten -werd nog bemoeilijkt door de voortdurende 
economiscbe recessie, de beeindiging van de belangrijke overdrachten van de federatie, 
en de problemen die gepaard gingen met de hervorming van bet belastingstelsel 
(invoering van BTW). Bijgevolg is het oorspronkelijke doel om in 1993 een begroting in 
evenwicht te hebben, onrealistisch gebleken en bedroeg bet tekort 7 ,6 %. 
Als resultaat van een strakke bestedingscontrole en bogere belastingontvangsten dan was 
begroot -vanwege een bogere economiscbe groei en een verbeterde belastinginning -was 
er een aanzienlijk herstel in de overbeidsfinancien in 1994 en 1995 met een klein 
overschot. Als uitvloeisel van bogere uitgaven, vooral voor investeringen in 
infrastructuur, en een verlaging van de BTW is bet tekort in 1996 weer opgelopen en 
wordt voor 1997 een tekort van bijna 2 % van bet BBP gepland. Voor de toekomst 
bestaat het gevaar dat de herstructurering van de banksector negatieve gevolgen voor de 
begroting zou kunnen bebben, omdat mogelijk een bepaling wordt ingevoerd dat 
voorzieningen voor dubieuze leningen aftrekbaar zijn voor de belastingen of doordat een 
beroep wordt gedaan op de overheidsgaranties voor dubieuze schulden. Volgens bet 
regeringsprogramma zou bet overbeidstekort echter beneden 3 % van het BBP blijven. 
De structuur van de overheidsfinancien is aanzienlijk veranderd. Aan de uitgavenkant 
zijn de subsidies aan bedrijven verminderd, terwijl bet stelsel van sociale zekerbeid niet 
langer onder de overbeidsbegroting valt maar is ondergebracht in afzonderlijke 
instellingen die worden gefinancierd door sociale-zekerbeidsbijdragen. De uitgaven voor 
sociale zekerbeid zijn relatief hoog (ongeveer een derde van de overbeidsuitgaven), met 
name voor pensioenen. Aan de inkomcnskant is de omzctbelasting vervangen door de 
belasting op de toegevoegde waarde en zijn inkomens- en vennootschapsbelasting 
ingevoerd. De overbeidsinkomsten uit de inkomstenbelasting blijven laag in vergelijking 
tot die uit andere inkomstenbronnen. 
33 
Bedrijfsleven : privatisering en herstructurering 
Een eerste golf van privatiscring via <listributic van aan<lclcnbcwijzen (vouchers) is nog 
afgesloten onder de TSFR. Om een excessieve versnippering van bezit te voorkomen, 
hebben de Slowaakse aut.0riteiten besloten om de tweede golf van de 
"voucherprivatisering" te schrappen en in plaats daarvan over te gaan tot rechtstreekse 
verkoop. De meeste bedrijven zijn tegen voorkeursprijzen verkocht aan het management 
en de werknemers, met de mogelijkheid om de betaling te spreiden over een periode die 
kan gaan tot tien jaar. In het algemeen heeft het bij de tweede golf van privatiseringen 
ontbroken aan doorzichtigheid en wordt gesproken over onbillijkheid. 
De vooruitgang wat betreft de herstructurering in Slowakije geeft geen reden tot volle 
tevredenheid. Naast een kemgroep van zeer winstgevende bedrijven is er nog altijd een 
vrij grote groep verlieslatende bedrijven die alleen zullen kunnen overleven door 
herstructurering. De belangrijkste oorzaken van het gebrek aan herstructurering zijn de 
nog voortdurende betrokkenheid van de Staat, de zwakke banksector, ondoeltreffende 
faillissementsprocedures en onvoldoende buitenlandse directe investeringen. Bijgevolg 
worden de bedrijven niet geconfronteerd met voldoende harde budgettaire grenzen; nog 
steeds verwachten de bedrijfsleiders dat regcring of banken hen uit de moeilijkheden 
zullen helpen als ze verliezen lijden. 
De overheid tracht haar invloed te behouden op belangrijke beslissingen van 
geprivatiseerde bedrijven die van strategisch belang worden geacht. Ofschoon het 
constitutionele hof een einde heeft gemaakt aan de wettelijke grondslag voor de 
verplichte uitgifte van "golden shares" die de regering een veto zouden hebben gegeven 
bij belangrijke besluiten, tracht de regering de nieuwe eigenaars van geprivatiseerde 
bedrijven te overtuigen om zo hetzelfde resultaat via vrijwilligheid te bereiken. 
Bovendien zou volgens de voorgelegde wet inzake de revitalisering van bedrijven de 
regeringsinvloed bij strategische bedrijven in moeilijkheden worden vergroot. Het 
wetsontwerp voorziet in mogelijkheden om schulden aan de begrotingsautoriteiten en de 
banken te herschikken of te schrappen via een geheimzinnige en ondoorzichtige 
procedure met belangrijke politieke inbreng. 
Slowakije is niet in staat gebleken buitenlandse directe investeringen van betekenis aan te 
trekken en de omvang van het dubieuze-schuldenprobleem belet de binnenlandse banken 
om een actieve rol te spelen in de financiering van de herstructurcring van de bedrijven. 
Ook ontbreekt het de meestc nieuwe eigenaars van geprivatiseerde bedrijven aan 
financiele middelen voor investeringen, aangezien zij reeds moesten investeren om de 
controle over het bedrijf te verwerven. Bijgevolg moeten de investeringen in 
herstructurering hoofdzakelijk worden gefinancierd uit ingehouden winsten, wat dus 
alleen mogelijk is voor reeds winstgevende bedrijven. Alleen de grootste van deze 
winstgevende bedrijven zouden hun herstructurering ook kunnen financieren op de 
intemationale kapitaalmarkten. 
Er is weinig vooruitgang geboekt bij de invoering van een efficiente faillissementswet. 
De huidige wet uit 1993 omvat verzoeningsprocedures en uitzonderingen die een snelle 
en rechtvaardiger procedure in de weg staan. Bovendien zijn de rechtbanken overbelast 
en onervaren. De voorgestelde wet inzake de revitalisering van bedrijven zou voor 
crediteuren een extra belemmering betekenen om faillissementsprocedures te beginnen, 
omdat, volgens de bepalingen van deze wet, bedrijven die zouden worden aangeduid 
34 
voor herstructurcring, tijdens de periodc van het programma voor rcvitalisering niet 
failliet zouden kunnen worden verklaard. 
Financiele sector 
De instantie die verantwoordelijk is voor het monctair belcid is de Nationale Bank van 
Slowakije, die is opgericht op 1 januari 1993 ter vervanging van haar federate 
voorganger. De bank is onafhankelijk van de regering en is verantwoordelijk voor het 
monetair beleid en het wisselkoersbeleid, zowel als voor regulering van bet bankwezen 
en bet toezicbt. De rente is volledig vrijgegeven en sinds de afscbaffing in januari 1996 
van de nog resterende kredietplafonds voor individuele banken wordt bet monetair beleid 
nu volledig uitgevoerd via indirecte instrumenten. De regulering van en bet toezicbt op 
bet bankwezen zijn geleidelijk aangescberpt. 
Het aantal banken in Slowakije is gestegen van slechts vier eind 1991 tot 29 : 10 zonder 
buitenlands kapitaal, 14 met buitcnlands kapitaal, en 5 bijkantoren van buitenlandse 
banken. Er zijn ook 10 vertegenwoordigingsbureaus van buitenlandse banken. 
Staatsparticipaties, buitenlands kapitaal en binncnlands privc-kapitaal hebben elk 
ongeveer een zelfde aandeel in het geplaatste kapitaal van de banken. Het bankwezen 
berust ecbter nog sterk op de drie grootstc banken, die nog altijd grotendeels staatsbezit 
zijn. Het aandeel van de drie grootste banken in het totaal van leningen en deposito' s 
bedraagt 65, respectievelijk 70 %. De privatisering van deze banken wordt momenteel 
besproken. Recentelijk is besloten dat twee van de belangrijkste banken (VUB en IRB) 
geprivatiseerd mogen worden, maar dat de · Spaarbank, die nog altijd bet meeste 
particuliere spaargeld beeft, en de Staatsverzekeringsmaatscbappij, de grootste 
verzekeringsmaatscbappij in Slowakije, tot 2003 in banden van de overbeid zullen 
blijven. Het is nog niet duidelijk welke metbode voor de privatisering van VUB en IRB 
zal worden toegepast en of bet buitenland zal worden uitgenodigd voor participatie in de 
pri vatisering. 
Ondanks de rechtstreekse bijstand van de Staal en de cigen inspanningen van de banken 
blijft bet aandeel van de onrendabcle leningen vrij hoog : cind 1995 was er voor meer dan 
een derde van de uitstaandc lcningcn cen betalingsachtcrstand van minstens drie 
maanden. De overgrotc mecrderhcid van dczc duhicuze leningen is in handen van hanken 
die door de Staat wordcn gecontrolecrd en de mcestc schuldcnaren zijn bedrijven die 
eigendom zijn van de Staat en waarvoor vaak staatsgaranties gelden. De overbeid is 
voorstander van een geleidelijke oplossing van bet probleem van de dubieuze schulden 
door de bank.en te verplicbten tot verdere voorzieningen. De Staat wil dit proces 
ondersteunen, maar tot nu toe is nog geen besluit genomen over de vorm, de omvang en 
de voorwaarden voor de staatsparticipatie in de berstructurering van de banken. Er zijn 
nu weliswaar voorzieningen en reserves gevormd voor 73 % van bet risico van de 
dubieuze leningen, maar de druk daarvan op de resultaten blijft te groot en betekent een 
aanzienlijke belasting voor de winstgevendheid van de bank.sector. Met bet oog op bun 
financiele positie moeten de banken bijgevolg relatief boge marges bouden tussen de 
uitbetaalde en in rekening gebrachte rente, wat hun mogelijkheden beperkt om de 
berstructurering van de bedrijven te ondersteunen via kredieten tegen acceptabele rente. 
De belangrijkste tendcns in de kredietverlening is een voortdurende daling van het 
aandeel van de persoonlijke kredieten en een toenemend aandccl van de bedrijfskredieten 
in de totale uitstaande leningen van de banken. De kredietcn in buitenlandse va1uta zijn 
35 
de laatste jaren ook aanzienlijk toegenomen, hoewel het aandcel in de totale uitstaande 
kredieten vrij laag blijft (ongevccr 10 %). In 1995 was er ccn stijging van hct aandecl van 
de particuliere geldncmers in het volume van de bankleningen. In dat jaar bcdroeg het 
aandeel van de korte-termijnleningen in het totaalbedrag van nieuwe door particuliere 
organisaties opgenomen lening~n, 75 %. De uitgifte van aandelen is geen altematief voor 
bedrijfsfinanciering; obligaties zijn een meer gebruikte mogelijkheid. De markt voor kort 
geld is nog niet volledig ontwikkeld, maar heeft wel de structuur en de kenmerken van de 
geldmarkt in volwassen markteconomieen. 
De kapitaalmarkten zijn nog versnipperd en illiquide, en het wettelijke kader moet verder 
uitgewerkt worden. De eerste golf van de voucherprivatisering heeft een impuls gegeven 
aan de aandelenhandel en de fondsen voor investeringen in geprivatiseerde bedrijven 
(IPF's) hebben daarbij een belangrijke rol als tussenpersoon vervuld. Door de 
onverwachte schrapping in 1995 van de tweede golf van de voucherprivatisering en de 
scherpere voorwaarden voor de IPR's is het marktvertrouwen aanzienlijk gedaald en de 
verdere ontwikkeling van de markt afgcremd. De handel in privatiseringsobligaties, die 
zijn uitgegeven als compensatie voor de geschrapte vouchers, is van marginale betekenis 
gebleven als gevolg van een te geringe vraag en een wettelijk vastgestelde minimumprijs. 
Economische en sociale ontwikkeling 
Sociale indicatoren 
Slowakije telt ongeveer 5,4 miljoen inwoners. De bevolkingstoeneming is van 1,8 % per 
jaar in het midden van de jaren '50 vrijwel voortdurend gedaald tot minder dan 0,5 % nu. 
Oat betekent een geleidelijke veroudering van de bevolking en een toenemend aandeel 
van de beroepsbevolking. De gemiddelde levensverwachting bij de geboorte was voor 
mannen in 1996 68,4 en voor vrouwen 76,3 jaar. 
Het onderwijsniveau is vrij hoog. Het secundair onderwijs is geconcentreerd op beroeps­
en technisch onderwijs, wat een afspiegeling is van het belang van de zware industrie en 
de machinebouw. 
Regionale en sectorale verschillen 
De verschillen tussen de regio's in Slowakije zijn bijzonder groot, zeker wanneer men in 
aanmerking neemt dat het land vrij klein is. De productie is hoofdzakelijk geconcentreerd 
in het westelijke deel van het land (Bratislava en aangrenzende districten) en rond 
Kosice, in Oost-Slowakije. Het gevolg hiervan is dat ook de werkloosheid zeer ongelijk 
verdeeld is en varieert van 4 % in Bratislava tot meer dan 20 % in de 
plattelandsdistricten. De vermindering van de regionale verschillen in werkloosheid 
wordt bemoeilijkt doordat de infrastructuur voor vervoer en communicatie op het 
platteland niet erg ontwikkeld is en door de geringe geografische mobiliteit van de 
arbeidskrachten, ten dele als gevolg van de schaarste en de hoge kosten van 
woongelegenheid in de regio's met de hoogste economische groei. 
36 
2.2. De economie in het licht van bet lidmaatschap 
lnleiding 
De Europese Raad van Kopenhagen heeft in 1993 de voorwaarden bepaald waaraan de 
geassocieerde landen in Midden- en Oost-Europa moeten voldoen om in aanmerking te 
komen voor toetreding. De economische criteria zijn: 
• het bestaan van een functionerende markteconomie; 
• het vermogen om de concurrentiedruk en de marktkrachten binnen de U nie het 
hoofd te bieden. 
Deze criteria staan niet los van elkaar. Ten eerste is een functionerende markteconomie 
beter in staat om de concurrentiedruk het hoofd te bieden. Ten tweede is de 
functionerende markt, in de context van het lidmaatschap van de Unie, de interne markt. 
Zonder integratie in de interne markt verliest het lidmaatschap van de EU zijn 
economische betekenis, zowel voor Slowakije als voor zijn partners. 
De overname van het acquis, en met name het acquis van de interne markt, is dan ook 
essentieel voor de kandidaat-lidstaat, die zich er toe moet verbinden de economische 
verplichtingen van het lidmaatschap te allen tijde na te komen. Deze onherroepelijke 
verbintenis is noodzakelijk om te garanderen dat elk deel van de uitgebreide EU-markt 
volgens gemeenschappelijke regels blijft opereren. 
Het vermogen om het acquis over te nemen heeft verschillende dimensies. Enerzijds 
dient Slowakije de economische verplichtingen van het lidmaatschap zo te kunnen 
nakomen dat de interne markt soepel en eerlijk kan functioneren. Anderzijds moet in 
Slowakije, wil dat land volledig kunnen profiteren van de concurrentiedruk op de interne 
markt, het economische klimaat fundamenteel gunstig zijn, en moet de Slowaakse 
economie beschikken over de nodigc flexibiliteit en voldoende menselijk en fysiek 
kapitaal, met name infrastructuurvoorzieningen. Als het daaraan ontbreekt dan zal de 
concurrentiedruk door bepaalde groepen in de samenleving waarschijnlijk te groot 
gevonden worden, en zal als gevolg daarvan de roep om beschermende maatregelen 
sterker worden, die dan de interne markt zouden ondermijnen. 
Het vermogen en de vastberadenheid van een kandidaat-lidstaat om het acquis over te 
nemen en in te voeren zijn van cruciale betekenis, aangezien de kosten en voordelen 
mogelijk niet gelijk over de verschillende economische sectoren en groepen van de 
samenleving verdeeld zullen zijn, ook niet in de tijd. Een brede consensus over de 
veranderingen in het economisch beleid die vereist zijn voor het lidmaatschap van de 
Unie, en een solide verleden wat betreft het doorvoeren van economische hervormingen 
(ondanks de pressie van belangengroepen), verminderen het risico dat een land zijn 
beloftes met betrekking tot de economische verplichtingen van het lidmaatschap niet kan 
nakomen. 
Op het niveau van de overheid vereist het lidmaatschap van de Unie het bestuurlijke en 
juridische vermogen voor het omzetten en toepassen van de vele uiteenlopende 
technische wetsvoorschriften die noodzakelijk zijn om de obstakels voor vrij verkeer 
binnen de Unie op te heffen en zo te zorgen voor het functioneren van de inteme markt. 
Deze aspecten worden in de volgende hoofdstukken besproken. Voor de individuele 
37 
bedrijven is bet effect van de overname van bet acquis op het concurrentievermogen 
afhankelijk van hun vermogen om zicb aan de nieuwe economische omstandigbeden aan 
te passen. 
Bestaan van een functionerer: de markteconomie 
Het bestaan van een markteconomie vereist dat bet evenwicbt tussen vraag en aanbod tot 
stand komt door de vrije wisselwerking van de marktkrachten. Een markteconomie 
functioneert wanneer het rechtsstelsel, waarondcr ook regelgcving op het gebied van de 
eigendomsrecbten, naar beboren functioneert. Het functioneren van een markteconomie 
vereist macro-economische stabiliteit en cen zekcre mate van consensus over de 
essentiele onderdelen van bet economisch beleid. Wanneer de financiele sector goed 
ontwikkeld is en er geen significante belemmeringen zijn voor de markttoegang, kan een 
economie efficienter functioneren. Vooruitgang bij de uitvoering van de Europa­
Overeenkomst zal eveneens bevorderlijk zijn voor bet functioneren van de 
markteconomie. 
Slowakije beeft de meeste bervormingen die nodig zijn voor een markteconomie, 
uitgevoerd. De prijzen zijn geliberaliseerd, de besluitvorming over de allocatie van 
productiemiddelen is gedecentraliseerd als gevolg van de vrijwel voltooide privatisering, 
en er bestaat een onafhankelijke rechterlijke macht ,die een aantal malen beeft bewezen 
in staat te zijn de eigendomsrechten te beschermen. Over het algemeen zijn er geen 
significante wettelijke belemmeringen voor de markttoegang. Ook is een bevredigend, 
houdbaar niveau van macro-cconomischc stabilitcit bcrcikt met onder andere de laagste 
inflatie in de regio, zodat de cconomischc actorcn over ecn toereikende periode kunnen 
plannen. 
Niettemin bebben de Slowaakse autoriteiten voor de prijsvorming of de allocatie van 
productiemiddelen een aantal malen niet gekozen voor bet marktmecbanisme. 
Voorbeelden biervan zijn bet zeer lage aandeel, bij de privatisering, van verkoop van 
staatsbedrijven via aanbesteding, de vaststelling van een minimumprijs bij de verkoop 
van privatiseringsobligaties, en de inspanningen van de regering om de controle te 
bebouden over bedrijven die van strategiscbe betekenis worden geacbt. Dit zijn 
duidelijke aanwijzingen dat het functioneren van de markteconomie nog moet worden 
versterkt. 
Een beperkt aantal prijzen -hoofdzakelijk voor energie, sommige nutsvoorzieningen en 
huren -wordt nog altijd door de overheid bepaald, wat een verstoring van de relatieve 
prijzen meebrengt. De regulering van de prijzen voor nutsvoorzieningen kan als 
overeenkomend met praktijken in de lidstaten worden beschouwd. De voortgezette 
subsidies op het energieverbruik van huishoudcns hcbbcn cchter negatieve consequenties 
voor de energie-efficiency en de handelsbalans. De beheersing van de huurprijzen 
versterkt de concentratie van de economische activiteit in bepaalde regio' s en vermindert 
de particuliere investeringen in de woningbouw. Bovendien zou de verscherpte 
Prijzenwet van 1996 kunnen worden gebruikt om normale of seizoenmatige 
prijsscbommingen in bedwang te bouden, hetgeen de functie van de marktprijzen als 
signaal zou aantasten. 
Een sterke en stabiele financiele sector is een essentiele component van een 
functionerende markteconomie. De Slowaakse financiele sector staat nog altijd voor 
38 
aanzienlijke herstructureringsproblemen, zoals een hoog percentage onrendabele leningen 
en de dominerende positie van een beperkt aantal staatsbanken. Als gevolg daarvan is de 
sector nog niet in staat om zijn rol als tussenpersoon volledig te vervullen. Bovendien 
zijn de kapitaalmarkten nog altijd heel illiquide en versnipperd, en is nog vooruitgang 
nodig op het vlak van de regulering. Hoewel door deze problemen de economie minder 
efficient functioneert dan mogelijk zou zijn, is het financiele stelsel voldoende 
ontwikkeld voor een normaal functioneren van de economic. 
In een aantal belangrijke sectoren (staal, hankewczen, pctrochcmic) hcstaat wc1111g 
binnenlandse concurrentie, aangczicn het grootstc gcdceltc van de productic vaak 
geconcentreerd is bij cen bedrijf. Marktoverhecrsing door een bcperkt aantal bcdrijven 
kan een beletsel vormen voor de opkomst van nieuwe bcdrijven in de betrokkcn sectoren. 
De handelsregeling biedt echter voldoende mogelijkhcid voor buitcnlandse concurrentie 
om een concurrerende houding op de binnenlandse markt te waarborgen. 
Er is weinig vooruitgang geboekt bij de invoering van een doeltreff ende 
faillissementswet. De huidige wetgeving omvat verzoeningsprocedures en uitzonderingen 
die een snelle en rechtvaardige procedure bemoeilijken. Bovendien zijn de rechtbanken 
overbelast en onervaren. De voorgelegde Wet inzake de revitalisering van bedrijven zou 
voor crediteuren een extra obstakel zijn om faillissementsprocedures te beginnen, 
aangezien op grond van de bepalingen van genoemde wet bedrijven die voor 
herstructurering zouden worden aangeduid gedurende de periode waarin het 
revitaliseringsprogramma wordt uitgevoerd niet failliet zouden kunnen worden verklaard. 
Vermogen om de concurrentiedruk en de marktkrachten bet hoofd te bieden 
Het is moeilijk om, enkele jaren v66r de toetreding en nu Slowakije het grootste deel van 
de Gemeenschapswetgeving nog moet overnemen en implementeren, een definitief 
oordeel te vellen over het vermogen van Slowakije om aan dit criterium 'te voldoen. Toch 
kunnen enkele aspecten van de ontwikkeling van Slowakijc wordcn vermeld die enige 
aanwijzingen geven over het vermogen van Slowakije om de concurrentiedruk en de 
marktkrachten binnen de Unie het hoofd te bieden. 
Hiervoor is een stabiel macro-economisch kader nodig waarbinnen de afzonderlijke 
marktdeelnemers besluiten kunnen nemen bij redelijk voorspelbare omstandigheden. 
Voorts moeten voldoende menselijk en fysiek kapitaal beschikbaar zijn, waaronder 
infrastructuurvoorzieningen, zodat de ondernemingen zich kunnen aanpassen aan de 
grotere concurrentiedruk binnen de inteme markt. De ondememingen moeten investeren 
om hun efficiency te verbeteren, zodat zij zowel kunnen concurreren op de binnenlandse 
markt, als kunnen profiteren van de schaalvoordelen die voortvloeien uit de toegang tot 
de inteme markt. Hun aanpassingsvermogcn zal grotcr zijn naarmate ze betere toegang 
hebben tot investeringskapitaal, bcschikkcn over bcter opgeleide arbeidskrachten, en met 
meer succes innoveren. 
Voorts zal een economic de verplichtingen van het lidmaatschap beter aankunnen, 
wanneer reeds v66r de toetreding een grote mate van integratie in de Unie wordt bereikt. 
Hoe meer een land geintegreerd is voordat het lidmaatschap van de Unie een feit is, hoe 
minder herstructurering achteraf noodzakelijk is. Het niveau van de economische 
integratie hangt samen met de aard en met het volume van de handel met de lidstaten. De 
directe voordelen van toegang tot de inteme markt kunnen groter zijn in sectoren met 
39 
veel kleine ondernemingen, omdat deze relatief meer hinder ondervinden van 
handelsbelemmeringen. 
De Slowaakse economic hceft cen aantal helangrijke trocven om de concurrenticdruk en 
de marktkrachten van de intern~ markt het hoofa tc bicdcn. De economic is gestabiliseerd 
en groeit snel, terwijl de loonkosten nog altijd vrij laag zijn en het scholingsniveau van 
de bevolking goed is. De centrale figging op het kruispunt van belangrijke Noord-Zuid en 
West-Oost-corridors van het Trans-Europese netwerk (TEN) zou, bij voldoende 
investeringen, een concurrerende dienstensector kunnen doen ontstaan. 
Slowakije is ook in staat gebleken om, na het verlies van de traditionele uitvoermarkten 
als gevolg van het uiteenvallen van de COMECON en de ontbinding van de federatie met 
de Tsjechische Republiek, de uitvoer te herorienteren naar de markten in West-Europa. 
De hoge groeipercentages van de laatste jaren in de handel met de Unie zijn niet alleen 
een indicatie dat althans een aantal Slowaakse bedrijven voldoende concurrerend is om 
naar de EU uit te voeren, maar ook dat ze in staat zijn om goederen te produceren die 
voldoen aan de regels en regelgeving van de EU-markt. 
Een andere indicator voor het concurrentievermogen is de aanpassingscapaciteit van de 
bedrijven. Ofschoon de van oudsher belangrijke staalbedrijven van de zware industrie en 
de petrochemische sector nu in staat zijn om tegen concurrerende prijzen basisproducten 
van kwaliteit te leveren, zijn de groeimogelijkheden in deze sectoren beperkt gezien de 
overschotcapaciteit in Europa. Ook de chemische sector en de non-ferrosector zijn 
technisch modern en internationaal concurrerend. Andere sectoren, zoals de 
textielindustrie en de belangrijke wapenindustrie, zullen alleen via aanzienlijke 
herstructureringen kunnen overleven. Over het algemeen zullen in alle sectoren 
bijkomende investeringen nodig zijn om de productiecapaciteit te moderniseren en te 
herstructureren, en ook aan te passen met het oog op de eisen van het acquis. Er zal 
geprobeerd moeten worden om te diversifieren naar lichtere assemblage-industrie en 
dienstverlening, wat meer aansluit bij de natuurlijke mogelijkheden van Slowakije. Het 
vermogen van Slowakije voor productinnovatie en -diversificatie is echter beperkt als 
gevolg van de geringe uitgaven voor onderzoek en ontwikkeling. De invoer van 
vakbekwaamheid en techniekcn uit het buitenland is, als gevolg van onvoldoende 
buitenlandse directe investeringen, nog altijd van beperkte omvang. 
De diversificatie en herstructurering zouden afgeremd kunnen worden door een tekort 
aan investeringskapitaal. Tot nu toe heeft Slowakije geen buitenlandse directe 
investeringen van betekenis kunnen aantrekken, terwijl de financieringscapaciteit van de 
binnenlandse financiele sector vanwege het dubieuze-schuldenprobleem beperkt is. De 
meeste nieuwe eigenaars van geprivatiseerde bedrijven ontbreekt het aan financiele 
middelen voor investering, aangezien zij reeds moesten investeren om de controle over 
dat bedrijf te verwerven. Bijgevolg moeten de investeringen voor herstructurering 
hoofdzakelijk worden gefinancierd uit ingehouden winsten, wat alleen mogelijk is voor 
bedrijven die al winstgevend zijn. Alleen de grootstc van deze winstgevende bedrijven 
zouden wellicht hun herstructurering ook via de internationale kapitaalmarkt kunnen 
financieren. Daarom is herstructurering van de financiele sector, waarschijnlijk met een 
of andere vorm van herkapitalisatie, een allereerste vereiste. Pas dan zal de financiele 
sector steun kunnen bieden voor de herstructurering van het bedrijfsleven in het 
algemeen, maar vooral van de kleine en middelgrote bedrijven, die niet gemakkelijk 
toegang hebben tot de internationale kapitaalmarkten. Gezien de restricties voor de 
40 
overheidsbegroting is zo'n revitalisering van de financiele sector waarschijnlijk alleen 
mogellijk in combinatie met de privatisering ervan. Buitenlandse betrokkenheid bij de 
privatisering lijkt van essentieel belang met het oog op de inbreng van de noodzakelijke 
vakbekwaamheid en het vereiste kapitaal. 
Slowakije zou in principe de nog resterende economische problemen voldoende snel 
kunnen oplossen om bij de eerste geassocieerde landen te zijn die tot de Unie toetreden. 
Het blijft echter onzeker of deze structurele problemen snel zullen worden aangepakt en 
of daarbij doorzichtig tc wcrk zal worden gcgaan met toepassing van marktmcchanismcn 
die in overecnstemming zijn met de regels van de ElJ-markt. De twij fcl wordt 
veroorzaakt door het feit <lat het in reccnte jaren in het cconomische beleid heeft 
ontbroken aan voorspelbaarheid en transparantie. De duidelijkste voorbeelden zijn het 
privatiseringsproces, waarbij de tweede voucherprivatisering onverwacht werd geschrapt, 
de rol van de IPF's (beleggingsmaatschappijen voor de privatisering) plotseling werd 
veranderd (als gevolg waarvan deze fondsen grote verliezen leden) en de privatisering 
van de belangrijkste banken, die een aantal keren is aangekondigd en weer is uitgesteld. 
Ook in de voorgestelde wet inzake de revitalisering van de bedrijven schort het aan 
duidelijkheid, aangezien de keuze van de bedrijven waarvoor deze wetgeving geldt 
onderhevig is aan politiek kan worden beinvloed. Bovendien worden door de Slowaakse 
autoriteiten bij besluiten over prijsvorming of over de allocatie van productiefactoren nog 
vaak andere mechanismen clan het marktmechanisme gevolgd. 
Het ontbreekt nog aan voldoende overtuigende bewijzen over consistente economische 
hervormingen. Bckcndmaking en uitvocring door de Slowaaksc autoriteitcn van cen 
doorzichtig, marktgcricht programma voor structurclc hcrvormingcn op middcllange 
. termijn voor alle sectoren zou bijdragcn tot hct aantrckkcn van de noodzakelijke 
ondersteuning door buitenlandse investeerders en zou de Slowaakse economie in staat 
stellen voldoende concurrerend te worden om bij de toetreding de concurrentie in de EU­
markt het hoofd te kunnen bieden. 
Vooruitzichten en prioriteiten 
Tot nu toe is het economische beleid van de Slowaakse Republiek niet gevoerd op basis 
van een programma voor de middellange termijn. Er bestaan alleen documenten over 
sommige aspecten van het economisch beleid (monetair beleid, industriebeleid, enz.), 
maar het betreft dan meestal plannen voor de korte termijn die geen onderdeel zijn van 
een algemene blauwdruk. In het kader van de subcommissie voor economische zaken van 
het Associatieverdrag hebben de Slowaakse autoriteiten echter verklaard <lat zij bereid 
zijn een geintegreerde strategic voor stabilisatie en modemisering op middellange termijn 
op te stellen. Aan de hand daarvan zouden de prioriteiten voor verdere hervormingen 
worden bepaald met het oog op het aanpakken van de resterende economische 
problemen. 
In de eerste jaren van de onafhankelijkheid heeft Slowakije aanzienlijke vooruitgang 
geboekt bij de macro-economische stabilisatie. Voor 1995 en 1996 behoort het tot de 
geassocieerde landen in Midden-Europa met de hoogste groeipercentages van het BBP, 
terwijl het ook de laagste inflatie had in de regio. Terwijl de lopende rekening in 1995 
positief was, heeft de aanhoudende hoge binnenlandse vraag naar consumptie- en 
investeringsgoederen in 1996 echter tot een deficit geleid. Een iets oplopende inflatie in 
bet eerste kwartaal van 1997 en het hoge tekort op de lopende rekening zijn duidelijke 
41 
aanwijzingen dat de economie nu oververhit begint te raken. Met het oog op verdere 
stabiliteit van de economie moet het macro-economische beleid voldoende restrictief zijn 
en goed worden gecoordineerd. Daarnaast is ook verbetering nodig wat betreft micro­
economische factoren zoals de herstructurering van de banken en bedrijven. Voortgezette 
hoge, niet-inflatoire groei is in,mers alleen mogelijk wanneer het concurrentievermogen 
van de economie voldoende toeneemt. 
Nadat de moeilijkheden van de oprichting van een nieuwe staat en nieuwe 
overheidsdiensten eenmaal waren overwonnen, is het overheidstekort snel verminderd en 
werd in 1995 zelfs een klein overschot genoteerd. In 1996 is het begrotingsbeleid 
expansiever geworden; de inkomsten waren lager dan verwacht en er waren hogere 
overheidsinvesteringen nodig. Vanwege de begrotingskosten in verband met de 
herstructurering van hct bedrij fslevcn en hct hankwczcn wordt vcrwacht dat het 
overheidstekort in de komcndc jaren zal toenemen. De opwaartse druk op de uitgaven 
zou kunnen worden verlicht door de sociale uitgaven toe te spitsen op diegenen die dcze 
middelen echt nodig hebben. Door voltooiing van de liberalisering van de prijzen zouden 
de subsidies aan het bedrijfsleven verder verminderd kunnen worden. 
Ofschoon de werkloosheid de laatste jaren is afgenomen, zullen de hoge werkloosheid en 
de aanzienlijke verschillen daarin per regio een druk blijven leggen op de toekomstige 
economische ontwikkeling en de budgetten voor de komende jaren. Het 
werkloosheidsprobleem kan niet op korte termijn worden opgelost, maar het scheppen 
van werkgelegenheid zou kunnen worden bevorderd door steun voor de oprichting van 
kleine en middelgrote bedrijven, meer flexibiliteit in de arbeidsmarkt, beperking van de 
loonlasten door verscherping van de regels om in aanmerking te komen voor de 
programma' s van sociale zekerheid, en door hogere verschillen in de lonen tussen de 
regio' s teneinde de mobiliteit te bevorderen. 
Voor verdere econmische groei zal in Slowakije verdere herstructurering van de 
bedrijven en de financiele sector nodig zijn. Gezien de kcuze voor een geleidelijke 
oplossing van het duhieuze-schuldcnprohlecm zal de hanksector op de korte tcrmijn geen 
belangrijke bron voor financiering van de herstructurcring van de bedrijven kunnen zijn. 
Verdere herstructurering zal moeten worden gefinancierd vanuit het buitenland of uit 
inkomsten uit de bedrijven zelf. De buitenlandse directe investeringen zijn tot nu toe van 
beperkte omvang vanwege een gebrek aan vertrouwen dat de beleidsbepalende instanties 
de marktorientatie als uitgangspunt hebben. Ook de voortdurende pogingen van de 
regering om invloed te behouden in reeds geprivatiseerde bedrijven en de ondoorzichtige 
procedures van de voorgelegde wet inzake de revitalisering van de bedrijven zijn 
waarschijnlijk niet bevorderlijk voor het herstructureringsproces. 
Slowakije heeft de meeste hervormingen die nodig zijn voor een markteconomie 
ingevoerd. De prijsregeling is geliberaliseerd en de besluiten over de allocatie van 
productiemiddelen zijn via het vergevorderde privatiseringsproces gedecentraliseerd. 
Anderzijds is in 1996 een restrictieve Prijzenwet ingevoerd, en zou aanneming van het 
ontwerp voor een wet inzake de revitalisering van bedrijven een belangrijke stap 
achterwaarts zijn uit het oogpunt van de marktwerking. De financiele sector moet worden 
versterkt en er zijn verbcteringen nodig wat bctreft de regeling van de 
faillissementprocedurc en de kapitaalmarktcn. 
42 
Normaliter zal Slowakijc op middellangc tcrmijn met succcs hct hoofrl kunnen bieden 
aan de concurrentiedruk en de markt in de Unie, maar dit vergt ccn duidelijker beleid dat 
sterker marktgericht is. Ecn aantal jarcn is de economic sncl gcgroeid bij een lage 
inflatie. De loonkostcn in dit land zijn laag en er zijn gocd gcschooldc arhcidskrachtcn. 
De herstructurering van hct bcdrijfslcvcn vcrloopt cchtcr traag, hctgccn gclcidclijk aan de 
economische groei en het evenwicht op de betalingsbalans aantast. De lage buitenlandse 
directe investeringen zijn het effect van deze structurele problemen, die snel en 
transparant moeten worden aangepal<t. 
2.3 Algemene evaluatie 
Slowakije heeft het merendeel van de voor een markteconomie noodzakelijke 
hervormingen doorgevoerd. De prijzen zijn vrijgegeven en het vergevorderde 
privatiseringsproces zorgt ervoor dat de strategische bedrijfsbeslissingen niet langer 
centraal worden genomen. In 1996 is evenwel een restrictieve prijzenwet goedgekeurd en 
de ontwerp-wet tot stimulering van het bedrijfsleven betekent in de huidige vorm dat de 
marktmechanismen fors worden teruggedraaid. De financiele sector moet sterker worden 
en de regelgevingen ten aanzien van faillissementen en de kapitaalmarkten moeten 
worden verbeterd. 
Slowakije moet in staat warden geacht om op middellange termijn aan de 
concurrentiedruk en de marktkrachten binnen de Unie het hoofd te bieden, al zal dit het 
voeren van doorzichtiger en marktgerichter beleid vereisen. De economie is gedurende 
enige jaren snel gegroeid, bij een lage inflatie. De loonkosten zijn laag en de 
arbeidskrachten gekwalificeerd. De herstructurering van het bedrijfsleven is evenwel 
traag verlopen en dit tast geleidelijk de economische groei en het externe evenwicht aan. 
De geringe omvang van de buitenlandse directe investeringen is indicatief voor deze 
structurele problemen, die kordaat en op een doorzichtige manier moeten worden 
aangepakt. 
43 
3. VERMOGEN OM DE VERPLICHTINGEN VAN HET 
LIDMAATSCHAP NA TE KOMEN 
Overname van bet acquis 
De Europese Raad van Kopenhagen vermeldde als criterium voor de toetreding onder 
meer "dat de kandidaten in staat zijn om de verplichtingen van het Iidmaatschap op zich 
te nemen, wat mede inhoudt dat zij de doelstellingen van een politieke, economische en 
monetaire unie onderschrijven". 
Door het lidmaatschap op basis van het Verdrag aan te vragen, heeft Slowakije de 
basisdoelstellingen, beleidslijnen en instrumenten van de Unie zonder enig voorbehoud 
aanvaard. In dit hoofdstuk wordt onderzocht in hoeverre Slowakije in staat is de 
verplichtingen van het lidmaatschap -d.w.z. het juridische en institutionele kader bekend 
als het acquis, met behulp waarvan de Unie haar doelstellingen verwezenlijkt -op zich te 
nemen. 
Naarmate de Unie zich ontwikkelde bracht het acquis geleidelijk meer verplichtingen met 
zich mee, zodat bij de komende toetredingen daaraan moeilijker is te voldoen dan in het 
verleden het geval was. Slowakije zal binnen de Unie alleen goed kunnen functioneren 
als het in staat is het acquis toe te passen. 
In de hiema volgende tekst wordt voor elk hoofdgebied van de activiteiten van de Unie 
de situatie in Slowakijc gcevalueerd en wordt telkens een toekomstprognose gemaakt. De 
beschrijving en analyse beginnen met een kort overzicht van het acquis, met vermelding 
van eventueel relevante bepalingen van de Europa-Overeenkomst en het Witboek. 
Tenslotte wordt voor elk gebied in een korte prognose aangegeven in hoeverre Slowakije 
in staat wordt geacht om op middellange termijn de verplichtingen van het lidmaatschap 
op zich te nemen. 
3.1. lnterne markt zonder grenzen 
De inteme markt van de Unie is in artikel 7 A van het Verdrag gedefineerd als een ruimte 
zonder binnengrenzen waarin het vrije verkeer van goederen, personen, diensten en 
kapitaal is gewaarborgd. De internc markt, die van centrale betekenis is bij de 
communautaire intcgratic, gaat uit van cen openmarkteconomie met optimale 
mededinging en optimale economischc en sociale cohesie. 
Daadwerkelijke tenuitvoerlegging van de vrijheden die in het Verdrag zijn neergelegd, 
impliceert niet alleen dat belangrijke beginselen zoals non-discriminatie of wederzijdse 
erkenning van nationale voorschriften worden nageleefd -rekening houdende met de 
nadere uitleg in de jurisprudentie van het Hof van Justitie -maar ook dat tegelijk een 
complex van specifieke gemeenschappelijke wetgeving doeltreffend wordt toegepast. 
Met de betrokken specifieke bepalingen worden met name beoogd : veiligheid en 
volksgezondheid, milieu-en consumentenbescherming, vertrouwen van het publiek in de 
dienstensector, adequate vakbekwaamheid van personen die bepaalde gespecialiseerde 
beroepen uitoefenen. Ook kunnen die bepalingen inhouden dat regulerings- of 
controlemechanismen ingevoerd of gecoordineerd moeten worden. Alle systematische 
44 
controles en verificaties die in samenhang daarmee nodig zijn om ervoor te zorgen dat 
dergelijke bepalingen correct worden toegepast, moeten niet bij het overschrijden van de 
grenzen, maar in het marktgebied worden uitgevoerd. 
Oat de communautaire wetgeving in het nationale recht van de lidstaten wordt omgezet, 
is belangrijk, nog belangrijker is echter <lat de regels in de praktijk op de juiste wijze door 
de administratieve en gerechtelijke diensten van de lidstaten worden toegepast en dat ze 
door hef bedrijfsleven worden nagclecfd. Dit is een basisvoorwaarde voor het ontstaan 
van het wederzijdse vertrouwen dat onmisbaar is voor cen goed functioneren van de 
inteme markt. 
Dit hoofdstuk dient te worden gelezen in samenhang met o.a. de hoofdstukken over het 
sociaal beleid, het milieu, de consumentenbescherming en het sectorieel beleid. 
De vier vrijheden 
Bij de ovememing van het acquis door de kandidaatlanden wordt een geleidelijke aanpak 
gevolgd: 
De in 1996 ondertekende Europa-Overeenkomst tussen de Europese 
Gemeenschappcn en hun lidstatcn, enerzijds, en de Republiek Slowakije, 
anderzijds, is in werking gctreden op 1 februari 1995. lnzake de vier vrijheden en 
de onderlinge aanpassing van wctgcvingen voorzi~t de Overeenkomst met name 
in onmiddellijkc of gclcidclijkc tocpassing van cen aantal al dan niet wedcrzijdse 
verplichtingen, onder andere met betrekking tot het recht van vestiging, nationale 
behandeling, vrijhandel, intellectuele-eigendomsrechten en overheidsopdrachten. 
In het Witboek COM (95) 163 def., dat de Commissie in 1995 indiende en 
aanwijzingen bevat om de kandidaatlanden te helpen bij hun voorbereiding op de 
integratie in de inteme markt, is de hierboven bedoelde wetgeving nader 
afgebakend. Het Witboek behandelt de onderwerpen en de maatregelen die 
rechtstreeks van invloed zijn op het vrije verkeer van goederen, personen, 
diensten en kapitaal. Ook wordt de algemene context aangegeven waarin deze 
maatregelen worden toegepast, met inbegrip van de gerechtelijke en 
administratieve structuren. In het Witboek worden 23 terreinen van communautair 
beleid onder de loep genomen en worden betrokken maatregelen naargelang van 
hun prioriteit ingedeeld in twee fasen. Zo is een werkprogramma vastgesteld voor 
de periode vooraf gaande aan de toetreding. Het Bureau voor de Uitwisseling van 
Informatie over Technisch:e Bijstand (TAIEX) is opgericht om verder gerichte 
technische bij stand te verschaffen op de wetgevingsterreinen die in het Witboek 
zijn genoemd. Het Bureau heeft recentelijk een databank met wetgeving opgezet. 
Toetreding tot de Europese Unie betekent voor de kandidaatlanden dat zij het 
volledig acquis in nationale wetten moeten omzetten en ten uitvoer moeten 
leggen. In <lit verband zij erop gewezen dat het actieplan voor de inteme markt dat 
aan de Europese Raad van Amsterdam is voorgelegd, aangeeft welke maatregelen 
bij voorrang moeten worden genomen om de werking van de inteme markt van 
het Europa van 15 te verbeteren in het perspectief van de invoering van de 
45 
gemeenschappelijke munt. Dat zal vanzelfsprekend nog veranderingen m het 
acqui tot gevolg hebben. 
Algemeen kadcr 
Ondememingen· dienen, op welk gebied ze ook werken, hun activiteiten te kunnen 
ontplooien binnen een kader van algemene regels die voor iedereen gelden. Deze regels 
zijn belangrijk, omdat zij het bepalende kader zijn van de economie en dus bepalend voor 
de concurrentiesituatie. Behalve om de mededingingsrcgcls ( overheidsbedrijven en 
staatssteun) en de fiscale bepalingen, die in andcre dclcn van dit advies worden 
behandeld, gaat het om de voorschriften met betrekking tot openstelling van de 
aanbestedingen voor overheidsopdrachten voor werken, levcringen en diensten, de 
harmonisatie van voorschriften inzake intellectuele-eigendomsrechten (met inbegrip van 
het Europees octrooi), de harmonisatie van de voorschriften inzake vennootschapsrecht 
en vennootschapsboekhouding; de bescherming van persoonsgegevens, en ook 
ovememing van strafvervolging en de wederzijdse erkenning van rechterlijke uitspraken 
( overeenkomsten krachtens artikel 220 van het Verdrag). 
Situatieschets 
De aanbestedini: van ovcrheidsopdrachten is geregeld bij de Wet inzake 
overheidsopdrachten voor goederen, diensten en publieke werken van 1993, die sindsdien 
is gewijzigd. Het Ministeric voor Huisvesting en Openbare Werken is verantwoordelijk 
voor de verschillendc aspcctcn van het beleid voor overheidsopdrachten. 
Intellectuele- en industriclc-eiii!endomsrechten: Slowakije 1s partij bij TRIPs 
(Overeenkomst inzake de handelsaspecten van de intellectuele eigendom). 
Sinds 1 januari 1996 is het volgens de aangegane verbintenis verplicht om de bepalingen 
van die Overeenkomst toe te passen. Er is een octrooibureau opgericht. Aangelegenheden 
op dit gebied worden behandeld door het Ministerie van Cultuur. 
Het vennootschapsrecht is geregeld in verschillende wetten, met name het Wetboek van 
Koophandel. In de Slowaakse Republiek zijn er verschillende types ondememingen: 
handelsvennootschappen, vennootschappen met beperkte aansprakelijkheid en 
vennootschappen op aandelen. Op 31 maart 1997 waren er 2 957 vennootschappen op 
aandelen en 34 495 vennootschappen met beperkte aansprakelijkheid geregistreerd. 
Alleen vennootschappen op aandelen hebben het recht om geld aan te trekken via 
aandelen en de aandeelhouders lijken in dat geval beschermd te worden. In de wet zijn 
minimumeisen inzake kapitaal vastgelegd. Voor schuldeisers lijkt een bepaalde 
minimumbescherming te gelden. In een handelsregister worden de belangrijkste 
gegevens over de handelsmaatschappijen bijgehouden. Dit register kan tegen betaling van 
een bescheiden recht door iedereen worden geraadplecgd. Genoemde maatschappijen zijn 
verplicht details betreffende wijzigingen in hun situatie bekend te maken. 
Bijzonderheden over de andere vennootschappen dan de handelsmaatschappijen worden 
bijgehouden bij het Ministerie van Binnenlandse Zaken of het districtbureau van de 
nationale overheid. 
De boekhoudingswet inzake de jaarrekeningen (1991) bevat de basisbepalingen voor de 
jaarrekeningen van de vennootschappen. In een verordening van het Ministerie van 
Financien uit 1993 is de opstelling van geconsolideerde rekeningen geregeld. Het is niet 
46 
duidelijk hoe de normcn voor de bockhouding wordcn hcpaald. De positie en het wcrk 
van accountants wordcn vol gens de accountantswet ( 1992) gcrcgeld door de Kamer van 
Accountants. 
De bescherming van de fundamentele rechten van natuurlijke personen is vastgelegd in 
de Slowaakse Grondwet en in Wet nr. 256/1992 inzake de beschermin~ van 
persoons~e~evens. 
Evaluatie en prognose 
In de Slowaakse wetgeving inzake overheidsopdrachten staan een aantal van de 
fundamentele principes van de .. EG-regels voor overheidsopdrachten. De wetgeving is 
echter niet duidelijk en gedetailleerd genoeg en beantwoordt niet aan alle eisen van de 
EG-richtlijnen. Dit geldt met name voor de nutsbedrijven ( energie, telecommunicatie, 
watervoorziening en vervoer). Bovendien is het de vraag of de huidige 
onderzoekprocedures voldoende snel en efficient zijn. De huidige wetgeving houdt geen 
voorkeursrecht in voor leveranciers uit Slowakije en gaat daarom op dit punt verder dan 
de verplichtingen van de Europa-Overeenkomst. De regering is voornemens om de 
huidige wet op de overheidsopdrachten in de loop van 1997 aan te passen, zodat de wet 
volledig in overeenstemming zal zijn met de EG-richtlijnen. 
De beschermin~ van de intellectuele en industriele ei~endom in Slowakije ligt nog niet 
op het niveau van de EG, zoals volgens artikel 67 van de Europa-Overeenkomst dient te 
gebeuren. Begin 1997 is een aanvraag ingediend voor aansluiting bij het Verdrag van 
Mi.inchen inzake de verlening van Europese Octrooien. 
Ofschoon volgens de Slowaakse autoriteiten de wetgeving inzake merkenrecht volledig 
in overeenstemming is met de EG-regels, is de harmonisatie voor octrooien en 
halfgeleiders toch nog slechts gedeeltelijk gerealiseerd. Verwacht wordt dat in de loop 
van 1997 wetgeving i nzake autcursrechten zal worden aangenomen die beantwoordt aan 
de EG-regels. De Slowaakse autoriteiten verwachten dat tegen het jaar 2000 alle 
wetgeving op het gebied van intellectuele en industriele eigendom zal beantwoorden aan 
de EG-regels. 
De feitelijke uitvoering van de wetgeving zal voor de middellange termijn een zorgpunt 
blijven wegens het gebrek aan ervaring van de betrokken autoriteiten en het zwakke 
niveau van de binnenlandse controle en de controle aan de grens. 
Volgens de inlichtingen over het vennootschapsrecht die van de Slowaakse Republiek 
zijn ontvangen, lijkt de wet inzake de handelsvennootschappen al in overeenstemming te 
zijn met de Eerste en de Tweede Richtlijn inzake vennootschapsrecht. Wat de wetgeving 
voor andere vennootschappen en de bepalingen van de Derde, Elf de en Twaalfde 
Richtlijn inzake het vennootschapsrecht aangaat, zou alle geldende wetgeving nu worden 
getoetst en ligt het in de bedoeling tegen het jaar 2000 gereed te komen met de 
harmonisatie. 
Voor het eerste kwartaal van 1998 staan wijzigingen gepland voor de boekhoudin~swet 
en de accountantswet. Wijzigingen in de regelgeving voor de geconsolideerde rekeningen 
staan gepland voor de tweede helft van het jaar 2000. Met deze wijzigingen zal volledig 
moeten worden voldaan aan hct bepaalde van de Vierde, Zevende en Achtste Richtlijn. 
47 
Ontwerp-teksten zijn nog niet beschikbaar. De praktische uitvoering van de nieuwe 
regels geeft overgangsproblemen, waaronder een tekort aan vakbekwame boekhouders en 
accountants. Er zullen grate inspanningen nodig zijn om die problemen op middellange 
termijn te kunnen oplossen. 
De huidige wetgeving over ~e~evensbeschcrmin~ beantwoordt niet aan de kaderrichtlijn 
van de EG. Er zijn wijzigingen nodig, met name voor de oprichting van een 
onafbankelijke autoriteit die toeziet op de toepassing van de wet. Er is een wetsontwerp 
opgesteld waarin wordt gestreefd naar compatibiliteit met de richtlijn en de Slowaakse 
autoriteiten verwachten dat de betrokken wetgeving op middellange termijn zal worden 
aangenomen en uitgevoerd. Slowakije heeft zich nog niet aangesloten bij Verdrag nr. 108 
van de Raad van Europa tot bescherming van personen met betrekking tot de 
geautomatiseerde verwerking van persoonsgegevens. 
Op ciyielrechteliik vlak is het zo dat Slowakije tot nu toe nog nict is verzocht om toe te 
treden tot het Verdrag van Lugano betreffende de rechterlijke bevoegdheid en de 
tenuitvoerlegging van beslissingen in burgerlijke en handelszaken. Er dient eerst 
vooruitgang te worden gemaakt bij de bescherming van de burgerlijke rechten en dat 
moet beoordeeld worden door de Staten die al partij zijn bij het Verdrag. 
Conclusie 
Slowakije stelt geleidelijk belangrijke maatregelen vast die in overeenstemming zijn met 
de bepalingen van de Europa-Overeenkomst en de aanbevelingen in het Witboek met 
betrekking tot het vennootschapsrecht, overheidsaanbestedingen, en intellectuele en 
industriele eigendom. Op al deze terreinen zijn echter nieuwe wetten en amendementen 
nodig om de aanpassing te voltooien. 
Op het vlak van de overheidsaanbestedingen en de intellectuele en industriele eigendom 
moet zeer veel worden gedaan voor versterking van de uitvoerende diensten, zodat 
daadwerkelijke toepassing van de wetgeving wordt gewaarborgd. 
De gegevens die tot nu toe beschikbaar zijn over de boekhouding- en 
accountantswetgeving zijn ontocreikend om een gedetailleerd oordeel te kunnen geven 
over de conformiteit met het acquis of over de vooruitzichten inzake het bereiken van dit 
doel. Het tijdschema voor de hervorming lijkt echter redelijk. Slowakije heeft reeds een 
aantal jaren ervaring met de wetgeving voor gegevensbescherming, maar er dienen nog 
verbeteringen te worden aangebracht, zowel in die wetgeving als bij de uitvoerende 
diensten. 
Vrij verkeer van goederen 
Het vrije verkeer van goederen impliceert afschaffing van alle maatregelen die het 
handelsverkeer belemmeren, dus niet alleen de douanerechten en de kwantitatieve 
beperkingen, maar ook alle maatregelen van gelijke, d.w.z. protectionistische werking, 
ongeacht of ze specifiek gelden voor nationale of ingevoerde producten. Voor zover 
technische voorschriften niet zijn geharmoniseerd, moet het vrije verkeer van goederen 
worden gewaarborgd via toepassing van het beginsel van wederzijdse erkenning van de 
nationale voorschriften en aanvaarding van het beginsel dat nationale eisen niet verder 
48 
mogen gaan dan nodig is gezicn de doclstcllingen. Dat is bcpaald in de jurisprudentie in 
het arrest "Cassis de Dfjon ". 
Met het oog op de harmonisatic hecfl de Europcsc Gcmccnschap de "nieuwe aanpak" 
ontwikkeld, waarbij ccn zorgvuldig afgcwogcn taakvcrdcling tusscn rcgcringsinstantics 
en particuliere zelfstandige organisaties is gei"ntroduceerd en waarin communautaire 
wetgeving en Europese normen een afzonderlijke, doch complementaire rol spelen. 
Daarbij worden geen technische oplossingen opgelegd, maar blijft de communautaire 
wetgeving beperkt tot de vaststelling van minimumcisen waaraan producten moeten 
voldoen. Producten die in overeenstcmming met Europcsc normen zijn vervaardigd, 
worden geacht aan dergclijke minimumcisen te voldoen, maar Europese normen zijn niet 
de enige mogelijkheid om dat aan te tonen. De "nicuwc aanpak" wordt gecombineerd 
met de "globale aanpak" inzake productcerti licatic, die de tockcnning van het EG­
keurmerk regelt. Voor andere productcn, zoals farmaceutische en chemische producten, 
motorvoertuigen en voedingsmiddelen, volgen de EG-richtlijnen het traditionele patroon 
met volledig uitgewerkte regels. 
Het vrije verkeer van goederen vergt ook dat een aantal communautaire 
harmonisatiemaatregelen in nationaal recht wordt omgezet. In dit verband dient 
bijzondere aandacht te worden gegeven aan de toepassing van de 
harmonisatievoorschriften met betrekking tot veiligheid en gezondheid, waarvoor 
adequate mechanismen en structuren moeten worden opgezet, zowel voor het 
bedrijfsleven als de overheid. 
Twee "horizontale" richtlijnen die essentieel zijn voor de goede werking van de markt 
zonder grenzen, zijn de richtlijn inzakc algemene productvciligheid en de richtlijn inzake 
de aansprakelijkheid voor producten met gcbrckcn. De bepalingcn inzakc de algemcne 
productveiligheid worden behandeld in het hoofdstuk over de consumcntenbescherming. 
De specifieke bepalingen voor landbouwproducten (naleving van veterinaire en 
fytosanitaire normen) komen gedetailleerd aan de orde in het hoofdstuk over de 
landbouw. 
Situatieschets 
Met de liberalisering van de regelingen inzake prijzen, handel en deviezenverkeer, en de 
vaststelling van wettelijke bepalingen en handelsvoorschriften die particuliere 
ondernemers rechtszekerheid en transparantie waarborgen, heeft Slowakije de 
grondslagen gelegd voor een vrij verkeer van goederen en diensten. Bovendien heeft 
Slowakije, in overeenstemming met de Europa-Overeenkomst, het vaste voornemen de 
handel te liberaliseren en een einde te maken aan alle kwantitatieve beperkingen en alle 
discriminatie, zodat tegen 2002 een vrijhandelsgebied ontstaat. 95 % van de prijzen is 
geliberaliseerd en de 5 % die nog wordt geregeld, betreft huren, energie en bepaalde 
andere huishoudelijkc producten. 
Er zijn een aantal technische belemmeringen ontstaan als gevolg van de Slowaakse 
normen en testprocedures. Slowakije heeft de eerste stap gezet naar toepassing van de 
nieuwe aanpak van de Gemeenschap voor technische harmonisatie. Het heeft daartoe wet 
nr. 142/1991 aangenomen, die de basis legt voor vrijwillige normalisatie in tegenstelling 
tot de werkwijze met verplicht te volgen normen. De Slowaakse dienst voor normen, 
49 
ijkwezen en tests (UNMS), aangeslotcn bij het CEN-Europees Comite voor 
Normalisatie- en CENELEC, is opgezet om rege]s op dit v]ak op te stellen en toe te 
passen. In 1995 heeft Slowakije echter wetgeving vastgesteld die niet volledig in 
overeenstemming is met de EG-regels en -praktijk, aangezien meer onderzoek wordt 
gevraagd voordat een product op de markt mag worden gebracht dan in de EU en ook 
certificering verplicht is. Daarnaast zijn bepalingen per sector ingevoerd (bijvoorbeeld 
inzake etikettering van voedsel en inzake mineraalwater) die niet beantwoorden aan de 
EG-wetgeving en zouden kunnen leiden tot het ontstaan van technische 
handelsbelemmeringen. 
Evaluatie en prognose 
Slowakije heeft aanzienlijke vorderingen gemaakt bij de liberalisering van prijzen en 
handel, en dus wat betreft de grondslagen voor een vrij verkeer van goederen. Slowakije 
heeft zich steeds gehouden aan de termijnen die in de handelsregelingen van de 
Europa-Overeenkomst waren vastgesteld en is actief verder gegaan met verdere 
liberalisering, zoals nieuwe bepalingen inzake de oorsprong van goederen. De 
Slowaakse prestaties wat betreft de in de Europa-Overeenkomst vastgestelde bepalingen 
voor de betalingsbalans zijn echter niet optimaal gewecst. Op 1.5.1997 hecft de 
Slowaakse regering een invoerdepositoregeling ingesteld. Deze kwestie wordt in andere 
hoofdstukken van dit advies bchandeld. 
De Slowaakse wetgeving inzake prijzen en inzake normen en testprocedures houdt een 
gevaar in voor het vrije verkeer van goederen. Op het punt van de prijzen zou wetgeving 
die aan het Ministerie van Financien en aan de plaatselijke autoriteiten zeer grote 
bevoegdheden geeft op de markt in te grijpen voor producten, diensten, pacht, huren en 
immateriele zaken, en ook ten aanzien van de invoer en uitvoer, een emstige 
belemmering voor het vrije verkeer van goederen betekenen, als die de wetgeving ook 
zou worden toegepast. 
Wat betreft de normen en de certificering is in het Slowaakse programma voor 
aanpassing van de wetgeving de uitvoering van de meeste in het Witboek genoemde 
maatregelen gepland voor de periode 1997-1999, terwijl hetjaar 2000 wordt genoemd als 
de termijn voor de uitvoering van de resterende maatregelen. Het ligt in de bedoeling de 
meeste "nieuwe aanpak" -richtlijnen om te zetten, zodra het algemene wettelijke kader 
bestaat. Dat moet worden geregeld via een algemene wet inzake technische producteisen 
waarin de principes voor de nieuwe aanpak en de globale aanpak worden vastgelegd. Er 
is al belangrijke achterstand opgelopen bij de vaststelling van deze kaderwetgeving en de 
bijbehorende wetgeving inzake productaansprakelijkheid. Hoewel voor de productie van 
auto's, geneesmiddelen, levensmiddelen en chemicalien de aanpassing van de wetgeving 
voorlopig gepland staat voor 1999 heeft de Commissie geen documenten van betekenis 
over die werkzaamheden ontvangen. 
Het probleem van de verplicht na te leven normen in Slowakije is niet volledig opgelost. 
De ontwikkeling naar een systeem van vrijwillige normen is tegengehouden doordat op 
nationaal niveau geen consensus bestaat over de rol en de functie van technische 
voorschriften en ook niet particuliere aansprakelijkheid in plaats van een centrale 
regelende overheid. 
50 
Certificering is voor veel producten verpl icht. Hieraan zou een einde moeten komen 
door de bovenbedoelde aanpassing in de rcgclingen en door volledige toepassing van 
vrijwillige standaardisatie. 
De Slowaakse autoriteiten zijn voornemcns hct burgerlijk wctbock zo te wijzigen dat het 
volledig in overeenstemming is met de EG-bepalingen wat betreft de burgerlijke 
aansprakelijkheid voor producten met gebreken. 
Op de terreinen die op nationaal niveau worden geregeld, m~r die geen voorwerp zijn 
van een communautaire harmonisatie, is onvoldoende informatie beschikbaar over de 
mate waarin Slowakije de communautairc rcchtsbeginsclcn die specifiek betrekking 
hebben op het vrije verkeer van goederen, werkelijk toepast. Oat wordt met name 
veroorzaakt doordat de meldingsprocedures een onderdeel zijn van het stelsel van de 
inteme markt en dus niet v66r de toetreding kunnen worden gebruikt. De belangrijkste 
instrumenten in dit verband zijn Richtlijn 83/189, die regeringen verplicht voorstellen 
voor nationale normen en technische voorschriften te melden; Beschikking nr. 3052/95 
inzake informatie over nationale maatregelen waarbij wordt afgeweken van het beginsel 
van het vrije verkeer van goederen binnen de Gemeenschap; de procedures voor de 
indiening van een klacht bij de Commissie en artikel 177 van het Verdrag op grond 
waarvan de lidstaten om een prejudiciele uitspraak van het Hof kunnen vragen. Ook voor 
de beoordeling van de vraag of Slowakije het beginsel van wederzijdse erkenning van 
nationale voorschriften toepast, is nauwkeurige inforrnatie nodig over de nationale 
regelingen van het land en over de handelswijzen van de overheidsinstanties. Beide 
factoren kunnen immers consequenties hebben voor het in de handel brengen van 
producten. 
Conclusie 
Slowakije neemt geleidelijk het hele acquis inzake een vrij verkeer van goederen over en 
is de bepalingen van de Europa-Overeenkomst m.b.t. de vrijmaking van de handel goed 
nagekomen. De tendens om opnieuw beperkende maatregelen te nemen op het vlak van 
de betalingsbalans en de trage vorderingen bij de aanpassing van de nationale wetgeving 
en bij de invoering van stelsels voor vrijwillig toe te passen normen en voor certificering 
die verenigbaar zijn met de EG-regels, zijn zwakke punten in de uitvoering van de 
bepalingen van de Europa-Overeenkomst en zijn geen positief element wat betreft de 
vergemakkelijking van het vrije verkeer van goederen. 
Inzake normen en certificering zal een aanzienlijke inspanning nodig zijn voordat kan 
worden geconcludeerd dat Slowakije het acquis op middellange termijn volledig en 
daadwerkelijk zal toepassen. De Slowaakse autoriteiten moeten zich er ook van 
vergewissen dat op gebieden waarvoor de Gemeenschap geen harmonisatie eist, hun 
nationale wetgeving het handelsverkeer niet zal belemmeren, en in dat verband moeten 
zij met name nagaan of de effecten van geldende maatregelen niet onevenredig zijn met 
het doel. Als een en antler wordt gerealiseerd, zal, naar verwachting, het vrije verkeer 
van goederen geen belangrijk probleem zijn voor toetreding. 
Vrij verkeer van kapitaal 
In de Europa-Overeenkomst is het beginsel van vrij verkeer van kapitaal tussen 
Slowakije en de EU neergelegd. Dit geldt, wat Slowakije betreft, vanaf de 
51 
inwerkingtreding van de Europa-Overeenkomst voor directe investeringen van 
ondememingen die al in de Slowaakse Republiek gevestigd waren en het wordt voor 
bijkantoren en dochterondernemingen van vennootschappen uit de Gemeenschap ( en ook 
voor zelfstandigen) gclcidelijk aan van tocpassing in de loop van de overgangsperiode. 
In het Witboek wordt de aandacht gevestigd op het verband tussen het vrije verkeer van 
kapitaal en het vrije verkeer van financiele diensten. Het Witboek bevat een schema voor 
de liberalisering van het kapitaalverkeer, te beginnen met langetermijnkapitaal en 
handelstransacties, en eindigend met kort geld. 
Situatieschets 
Het grootste gedeelte van de instroom op de kapitaalbalans betreft buitenlandse leningen 
(meer dan 480 miljoen ecu, waarvan ongeveer 75 % langetermijnleningen), gevolgd door 
inkomende beleggingen (hoofdzakelijk als gevolg van de privatisering en verhandeling 
van effecten met de Tsjechische Republiek). De buitenlandse directe investeringen 
(BDI), de qua grootte derde instroom van kapitaal in Slowakije, zijn van bescheiden 
omvang : over 1990-1995 640 miljoen ecu. 
Door de grote andere instroom van andere buitenlandse deviezen dan BDI zijn de 
deviezenreserves in de laatste twee jaar opgelopen en bedragen ze nu 3 miljard USD. De 
BDI van Slowakije bedragen ongeveer 200 miljoen SKK. 
Evaluatie en prognose 
Slowakije heeft volledige inwisselbaarheid ingevoerd voor de transacties op de lopende 
rekening : de Koruna is op 1 oktober 1995 volledig convertibel gemaakt voor die 
transacties en ook voor inkomend lang kapitaalverkeer (buitenlandse investeringen). 
Voor kapitaaltransacties van de banken bestaat er volledige vrijheid. De strategie van 
Slowakije bij de uitvoering van het Witboek met betrekking tot het kapitaalverkeer komt 
in hoofdlijnen overeen met de suggesties die in het Witboek zijn gedaan om eerst de 
directe investeringen, het handelskrediet en het inkomend kapitaalverkeer te liberaliseren. 
Gezien de goede macro-economische positie en prestatie zou via een snellere vrijmaking 
van het kapitaa]verkeer (met name voor de uitstroom van kapitaal) Slowakije sneller in 
het internationale economischc en financiele stelsel kunnen worden geintegreerd. In 
samenhang met de aanvraag voor toetreding tot de OESO heeft de Slowaakse regering 
half 1996 aangekondigd <lat zij voorncmens was om in 1998 de instroom en daarna, in 
1999, de uitstroom van kapitaal volledig te liberaliseren en om in 2000 een einde te 
maken aan de overige beperkingen ten aanzien van beleggingen en buitenlandse 
rekeningen. 
Dit voomemen is versneld uitgevoerd. Al in december 1996 zijn een aantal beperkingen 
op het kapitaalverkeer opgeheven, zodat Slowaakse BDI in OESO-landen zijn toegestaan 
( de liberalisering van BDI in andere landen staat gepland voor 31 december 1998). 
Voorts mogen Slowaken sinds december 1996 onroerend goed kopen in OESO-landen. 
Ook is het toegestaan financiele kredieten voor drie jaar of langer te accepteren en voor 
OESO-landen voor vijf jaar of meer. De Slowaakse regering denkt het kapitaalverkeer 
tegen het jaar 2000 volledig te lihcralisercn. 
52 
De nog restcrende beperkingen op buitenlandse directe invcsteringen en anderc 
kapitaaltransacties betrcffcn de aankoop van aandelen in plaatsclijke banken, aandelen op 
de beurs, niet-zakelijk onrocrend gocd door nict-ingezctcnen, accountantsbureaus, 
strategische bedrijven en voorts het uitgcven of plaatsen van effecten door 
niet-ingezetencn. 
Conclusie 
De Slowaakse rcgering hccft zich zowel in de Europa-Ovcrecnkomst als in het kader van 
de OESO vastgclcgd op ecn ambiticus schema voor de vrijmaking van de kapitaalmarkt. 
De verplichtingen van de Europa-Overeenkomst zijn nagekomcn en op hct vlak van hct 
inkomend kapitaalverkcer is men zelfs vcrdcr gegaan. Vcrwacht mag wordcn dat ook de 
verdere toezeggingen inzake de liberaliscring van hct kapitaalverkcer zullen worden 
nagekomen. 
Vrij verkeer van diensten 
De grondslag voor het vrije verkeer van diensten wordt gevormd door het verbod van 
discriminatie, in het bijzonder op grond van nationaliteit, enerzijds en de regels voor de 
onderlinge aanpassing van de verschillende nationale regelgevingen anderzijds. Bij deze 
regels gaat het vaak zowel om het recht van vestiging, dat onder het beginsel van het vrije 
verkeer van personen valt, als om het recht tot het vrij verrichten van diensten. 
De tenuitvoerlegging van deze regels veronderstelt de realisatie van administratieve 
structuren ( commissies voor banktoezicht, toezichtinstanties voor de audiovisuele sector, 
autoriteiten met regelgevende bevoegdheid) en ccn intensivcring van de samenwerking 
tussen de lidstaten ten aanzien van de rechtshandhaving (stelsels voor wederzijdse 
erkenning). 
Een aanzienlijk gedeelte van de wetgeving ·voor het vrije verkeer van diensten, heeft 
betrekking op de financiele diensten. Voorts betreft die wetgeving de problemen in 
verband met de openstelling van de nationale markten in de sectoren die traditioneel door 
monopolies worden beheerst, zoals telecommunicatie, en in zekere mate, energie en 
vervoer. Laatstgenoemde onderwerpen worden behandeld in specifieke hoofdstukken van 
dit advies. 
Situatieschets 
In Slowakije zijn 26 binnenlandse banken actief. Het aandeel van de drie grootste 
banken in de totale leningen en deposito's bedroeg eind maart 1996 65, respectievelijk 
70 %. Deze drie banken zijn overwegend staatseigendom. De betekenis van de 
buitenlandse banken is aanzienlijk toegenomen. Het toezicht op de banken wordt 
uitgeoefend door een afdeling van de Nationale Bank. 
Als resultaat van de eerste golf van privatisering via vouchers staan de meeste Slowaakse 
middelgrote en grote bedrijven nu genoteerd of geregistreerd bij de beurs van Bratislava 
(BSE) en het MR-System (Market Registration System). Momenteel wordt toezicht 
gehouden door het Ministerie van Financien, maar de Slowaakse autoriteiten overwegen 
de oprichting van een onafhankelijke toezichtcommissie voor effecten. 
53 
Het vroegere Slowaakse monopolie is nu de grootste verzekeringsmaatschappij met 72 % 
van de markt voor levensverzekeringen en 76 % van die voor andere verzekeringen 
(1996). In 1991 is een nieuwe vcrzckcringswct aangcnomcn waarhij hct staatsmonopolic 
voor de verzekeringssector is afgeschan en ccn toezichthou<lcn<lc autoritcit is ingcstcl<l. 
Evaluatie en prognose 
Er is aanzienlijke vooruitgang geboekt bij de overname van het acquis voor financiele 
diensten (banken) zowcl wat betreft fasc 1-als fasc 2-maatrcgelcn. De wctgeving is 
volledig in overeenstemming gebracht met <le ccrstc bankrichtlijn, de richtlijn cigcn 
vermogen, de richtlijn depositogaranticstclsels, en <le richtlijn solvabiliteitsratio. De 
wetgeving is gedeeltelijk aangepast aan de richtlijn witwasscn van geld, de richtlijn grote 
risico' s en de tweede bankrichtlijn. De betrokken wetgeving is nu grotendeels in 
overeenstemming met de EG-richtlijnen, maar er zijn nog aanpassingen nodig. Wat 
betreft het witwassen van geld zou bijvoorbeeld de Slowaakse wetgeving betreffende 
legitimatie ook moeten gelden bij stortingen op spaarbankboekjes aan toonder. 
Belangrijke richtlijnen waarvan de regels nog niet zijn overgenomen, zijn de richtlijn 
inzake toezicht op kredietinstellingen op geconsolideerde basis, de richtlijn inzake 
kapitaaltoereikendheid, de richtlijn inzake jaarrekeningen en geconsolideerde rekeningen 
van kredietinstellingen. De richtlijn inzake toezicht op geconsolideerde basis is uiterst 
belangrijk, aangezien deze richtlijn de instanties die toezicht houden op de banken de 
mogelijkheid geeft om een globaal zicht te krijgen op de risico's van de individuele 
banken en de groepen waarmee zij verbonden zijn. De richtlijn over de jaarrekeningen is 
van belang, omdat die de basis verschaft voor de berekening van de solvabiliteitsratio's 
op individuele en geconsolideerde basis. 
Verwacht wordt dat Slowakije de wetgeving in de banksector in de komende drie jaar 
volledig in overeenstemming zal kunnen brengen met de EG-richtlijnen. Met name 
gezien de grote mate van staatseigendom van de binnenlandse banken en de zwakke 
financiele positie daarvan als gevolg van de accumulatie van "dubieuze schulden" zal 
echter een aanzienlijke inspanning nodig zijn voor een adequate naleving van de 
voorschriften voor de banken. In dit verband is het noodzakelijk dat, met het oog op haar 
toezichthoudende functie, de onafuankelijkheid van de Slowaakse Nationale Bank wordt 
vergroot. 
Hoewel wetgeving (de wet inzake collectieve investerin~en en de effectenwet) is 
aangenomen die in grote mate overeenkomt met de EG-richtlijnen, zijn nog verdere 
aanpassingen nodig. Daarbij gaat het met name om een duidelijker algemeen juridisch 
kader voor beursgenoteerde ondememingen, onafuankelijk toezicht, effectieve 
bescherming van minderheidsaandeelhouders, een definitie van feitelijke zeggenschap, 
grotere duidelijkheid over de belasting en over de fiscale consequenties voor de 
verschillende categorieen effecten, duidelijker procedures voor het afgeven en intrekken 
van vergunningen, financiele informatie en bekendmaking van belangrijke 
aandeelhouders, informatie van aandeelhouders overeenkomstig de EU-richtlijnen en het 
voorkomen van transacties met voorkennis. De wetgeving inzake gemeenschappelijke 
beleggingen in effecten moet worden gewijzigd. 
De effectenmarkt is niet transparant genoeg en er zijn zwakke punten wat betreft de 
bescherming van minderheidsaandeelhouders. De regulering van de kapitaalmarkten 
54 
wordt overgelaten aan het Ministerie van Financien dat geen duidelijke normen en 
criteria heeft voor zijn besluitvorming, waaronder die inzake het verlenen en intrekken 
van vergunningen. De invoering en toepassing van wetgeving zou gebaat zijn bij de 
oprichting van een onathankelijke toezichtcommissie voor effecten of een andere 
onafhankelijke toezichthoudende instantie. 
De Slowaakse wetgeving inzake verzekerin~en is tot nu toe niet volledig aangepast zoals 
gesuggereerd in de maatregelen die in het Witboek staan vermeld voor fase 1. De 
verzekeringswet van 1991 verschilt aanzienlijk van de EG-wetgeving, hoewel de situatie 
sterk verbeterd is als gevolg van de wijzigingen in 1995 en 1996. Er zijn nog altijd 
zwakke punten en tekortkomingen op het vlak van het vergunningenstelsel en het 
bedrijfseconomisch toezicht. Met name de bepalingen over de 
solvabiliteitsmarges/technische reserves en de eis <lat 30 % van de technische reserves bij 
binnenlandse banken moet worden gedeponeerd, zijn niet in overeenstemming met de 
EG-richtlijnen. Wat het vestigingsrecht betrcfl, is het zo dat bijkantoren van buitenlandse 
maatschappijen verbodcn zijn. Buitcnlandse vcrzckcringsmaatschappijen moetcn 
dochterondernemingcn oprichtcn of joint ventures aangaan. Dczc bcperkingcn ten 
aanzien van het recht van vcstiging zijn nict vollcdig in ovcrecnstemming met de 
verplichtingen van Slowakije op grond van de Europa-Overeenkomst. 
Om op middellange termijn in de verzekeringssector tot volledige overneming en 
adequate toepassing te komen van het acquis zal aanzienlijke vooruitgang nodig zijn. De 
Slowaakse regering heeft te kennen gegeven dat de aanpassing van de verzekeringswet 
aan de maatregelen voor fase I in de tweede helft van 1998 zal worden afgerond. De 
maatregelen voor fase 2 zullen worden aangenomen bij de toetreding van Slowakije. De 
toezichthoudende instantie voor het verzekeringswezen wordt verondersteld 
onafhankelijk te zijn, maar maakt in feite deel uit van het Ministerie van Financien. De 
mogelijkheden voor een daadwerkelijk toezicht op de sector zijn gering. Gezien de 
monopolisering door de Staat in deze sector is het twijfelachtig <lat op middellange 
termijn de situatie van een markteconomic kan worden bereikt. Alleen privatisering van 
de belangrijkste verzekeringsmaatschappij, die staatsbezit is, kan verbetering brengen in 
deze situatie, maar eind 1996 is beslotcn <lat <lit allccn zou kunncn gebeuren na 2003. Dit 
besluit geldt eveneens voor de nationalc spaarbank. 
Conclusie 
Verwacht wordt dat Slowakije in de komende vijf jaar de wetgeving in de banksector 
volledig in overeenstemming kan brengen met de EG-richtlijnen. Er zal echter een 
aanzienlijke inspanning nodig zijn voor een adequate uitvoering van de wetgeving, met 
name ten aanzien van de banken die nog eigendom zijn van de Staat en waarvan er een 
niet voor 2003 geprivatiseerd zal worden. 
De aanpassing van de wetgeving met betrekking tot effecten kan op middellange termijn 
worden afgerond. Invoering en toepassing van de wetgeving zouden gebaat zijn bij de 
oprichting van een onafhankelijke effectencommissie of een andere toezichthoudende 
instantie. Er is een vaste toezegging van de autoriteiten inzake een zo snel mogelijke 
aanpassing aan de Europese regels, maar de houding van het Parlement inzake de 
privatisering noopt tot voorzichtigheid in hct oordeel over hun mogelijkheden om dit 
doel te bereiken. 
55 
Voor daadwerkelijke overname en toepassing van hct acquis in de verzekerin~ssector 
zullen in Slowakije aanzienlijke vorderingen moeten wordcn gemaakt bij de privatisering 
en bij de aanpassing van de wetgeving. Op grond van de tot nu toe bereikte resultaten 
zijn de vooruitzichtcn voor ccn vollcdigc ovcrncming van hct acquis in dczc sector niet 
positief. 
Vrij verkeer van personen 
Het vrije verkeer van pcrsonen omvat twee conccpten die nict tot dezcltoe logischc Iijncn 
in het Verdrag behoren. Artikel 7 A, dat staat in het cerstc dccl van hct Verdrag over de 
"Beginselen", valt onder de totstandbrenging van de interne markt en impliceert 
afschaffing van de controles aan de binnengrenzen in de Unie. Artikel 8 A, dat staat in 
het tweede deel van het Verdrag over het burgerschap van de Unie, geeft iedere burger 
van de Unie het recht om, onder bepaalde voorwaarden, vrij op het grondgebied van de 
lidstaten te reizen en te verblijven. De afschaffing van de grenscontroles geldt voor 
iedereen, ongeacht de nationaliteit, aangezien anders artikel 7 A geen zin zou hebben. 
Terwijl de uit artikel 8 A voortvloeiende rechten in alle lidstaten worden toegepast, zijn 
de aan artikel 7 A verbonden rechten nooit in de hele Unie toegepast. 
a) Vrij verkeer van burgers van de Unie vriiheid van vestir:ing en wederziidse erkenning 
van diploma's en beroepen 
De Europa-Overeenkomst bcpaalt dat nict gcdiscriminecrd mag worden ten opzichte van 
werknemers die wettig arbeid vcrrichten (en evenmin ten opzichte van hun gezin). De 
overeenkomst voorzict in de mogelijkheid om socialezekerheidsrechten bijeen te tellen of 
over te maken, en moedigt de lidstaten aan bilaterale overeenkomsten met Slowakije te 
sluiten betreffende de toegang tot de arbeidsmarkt. In de tweede etappe van de 
overgangsperiode zal de Associatieraad verdere mogelijkheden voor verbetering van het 
verkeer van werknemers onderzoeken. 
In het Witboek wordt aandacht besteed aan de wetgeving die nodig is voor een 
harmonieuze ontwikkeling van de arbeidsmarkt en die tegelijk oneerlijke concurrentie 
voorkomt. 
Het vrije verkeer van werknemers is een van de fundamentele vrijheden die in het 
Verdrag warden genoemd; de toegang tot bepaalde beroepen (b.v. in de juridische of de 
medische sector) kan evenwel aan bepaalde voorwaarden worden gekoppeld, in het 
bijzonder wat betreft opleidingseisen. Per beroep worden deze voorwaarden 
gecoordineerd of wordt het bcginsel van wederzijdse erkenning toegepast. Ook de 
vrijheid van vestiging wordt door het Verdrag gewaarborgd. Dit betreft de economische 
activitciten van zelfstandigcn en van ondcrnemingcn. 
Voor de vrije keuze van de woonplaats kan als voorwaardc worden gesteld <lat de 
betrokkene, indien hij geen beroepsactiviteit in het betrokken land uitoefent, toch over 
voldoende inkomsten en een ziektenkostenverzekering beschikt. 
Situatieschets 
De Slowaakse wetgeving kent geen quota voor arbeidsvergunnigen. Volgens de huidige 
wetgeving moeten buitenlandse arbeidskrachten een visum, een arbeidsvergunning en 
een vergunning voor langdurig verblijf hebben. Het bezit van een arbeidsvergunning is 
56 
een absolute voorwaarde om een vcrgunning voor ecn Jang vcrblijf met het oog op het 
verrichten van arbeid tc krijgcn. Als de gcldighcidsduur van de arhcidsvcrgunning door 
het Arbeidsbureau niet wordt vcrlcngd, vcrvalt ook de gcldigheid van de 
verblijfsvergunning. Arbeidsvergunningen worden afgegeven voor bepaalde beroepen. 
Ze worden afgegeven voor hoogstens een jaar en kunnen worden verlengd. Er bestaat 
geen grens voor het inschakelen van buitenlandse arbeidskrachten zolang de situatie op 
de arbeidsmarkt dit toelaat. 
Het vrije verkeer van personen hangt nauw samen met de vrijheid van dienstverlening en 
met name van die diensten waarvoor een bepaalde vakbekwaamheid vereist is; de 
uitoefening van die vrijheid wordt dan weer vergemakkelijkt door wetgeving over de 
wederzijdse erkenning van diploma's. Een gedeelte van het acquis (de gelijkwaardigheid 
van leerplannen en studieduur voor de meeste beroepen waarvan de opleiding is 
gecoordineerd via richtlijnen per sector) is reeds overgenomen. Slowakije verwacht dat 
tegen 1999 de betrokken wetgeving volledig in overeenstemming zal zijn met het acquis. 
Met name de opleiding, voor zeven beroepen gecoordineerd in richtlijnen, beantwoordt 
aan het acquis, hoewel er nog aanpassingen nodig zijn. De toezichthoudende instanties 
moeten worden versterkt. 
De integratie met de beroepsorganisaties van de EU vordert goed (ingenieursdiploma's 
bijvoorbeeld voldoen al aan de Europese minimumeisen). 
Evaluatie en prognose 
Ofschoon de Slowaakse Republiek reeds enkele maatregelen heeft vastgesteld om de 
sociale wetgeving aan te passen aan de EU, zal de huidige wetgeving inzake 
vreemdelingen en de indienstneming van vreemdelingen moeten worden gewijzigd om 
volledig in overeenstemming te zijn met de EU-beginselen over het vrije verkeer van 
werknemers. Slowakije moet in staat worden geacht om op middellange termijn zijn 
wetgeving aan te passen aan het acquis over de wederzijdse erkenning van diploma's. 
Conclusie 
Het kader voor vereenvoudiging van het vrije verkeer van personen lijkt aanwezig, maar 
het is in dit stadium niet mogelijk een echte evaluatie van de feitelijke toepassing van de 
wetten te geven. Voor een volledige overneming door Slowakije van het acquis op dit 
vlak is aanpassing van de wetgeving en van de uitvoerende diensten op het gebied van 
het vrije verkeer van personen nodig. Deze aanpassingen lijken op middellange termijn 
uitvoerbaar. 
b) Afschq,ffing van a/le oersonencontroles aan de binnengrenzen 
Het vrije verkeer van personen in de zin van artikel 7 A van het EG-Verdrag, d.w.z. de 
afschaffing van alle personencontroles aan de binnengrenzen, ongeacht de nationaliteit, is 
op bet niveau van de Europese Unie nog niet volledig gerealiseerd. Afschaffing van de 
personencontroles is afhankelijk van de invoering van een groot aantal andere 
maatregelen, waarvan sommige nog moeten worden vastgesteld en ingevoerd door de 
lidstaten (zie het hoofdstuk over jusititie en binnenlandse zaken). Deze doelstelling is 
echter wel bereikt door een klein aantal lidstaten in het kader van de Overeenkomst van 
57 
Schengen (zeven lidstaten passen deze ovcreenkomst reeds toe en zes andere werken 
daaraan). 
Met het ontwerp-Verdrag wordt ernaar gestreefd om dat doel binnen de Unie 
gemakkelijker bereikbaar te m[:ken, in het bijzonder door toevoeging van een hoofdstuk 
"Een ruimte van vrijheid, veiligheid en rechtvaardigheid" en door de opneming van het 
Schengen-acquis in het kader van de EU. 
Slowakije -heeft te kennen gegeven dat het partij wil worden bij de Schengen­
Overeenkomst en heeft in fcbruari 1997 bij de vergadcring van de Associatieraad 
verzocht om de status van waarncmer tc krijgcn bij die ovcrccnkomst. Slowakije hecfl: 
verzocht om administratieve en technischc samenwerking met betrekking tot de 
grenscontroles. 
Algemene evaluatie 
Een overzicht van de vorderingen van Slowakije bij de invoering van wetgeving op 
het vlak van het Witboek is opgenomen in de bijlage. Uit de tabel blijkt dat volgens 
Slowakije per 30 juni 1997 664 van de 899 richtlijnen of verordeningen die in het 
Witboek worden genoemd, zijn omgezet in nationale wetgeving. Deze gegevens 
betreffen de wetgeving waarover Slowakije van mening is dat het de omzetting of de 
controle op de verenigbaarheid crvan met de communautaire regels nu heeft uitgevoerd. 
Daarmee wordt niet vooruitgclopcn op het oordeel van de Commissie dienaangaande, die 
niet in staat is om daarover in <lit stadium cen uitspraak te doen. 
Er is aanzienlijke vooruitgang wat betrcft de aanpassing van de wetgeving voor 
belangrijke gedeelten van het vennootschapsrecht, bankrecht, effectenwetgeving en het 
vrij verkeer van kapitaal. Op deze gebieden zijn de meeste maatregelen, volgens de 
evaluatie van de Slowaakse autoriteiten, geheel of gedeeltelijk in Slowaakse wetten 
omgezet. Anderzijds is het zo dat op dit ogenblik de Commissie niet in staat is om een 
oordeel te geven over de volledige verenigbaarheid van die wetten met het 
communautaire recht. 
Op deze gebieden zal echter nog meer moeten worden gedaan om volledig in 
overeenstemming te zijn met de eisen voor de EG. Om de re_gelgeving wat betreft normen 
en certificering, industriele en intellectuele eigendom (met name auteursrecht), 
overheidsopdrachten en verzekeringen, op middellange termijn aan de communautaire 
wetgeving aan te passen, zal Slowakije veel grotere inspanningen moeten doen dan tot nu 
toe. 
Ondanks alle inspanningen en de reele vooruitgang bij de omzetting van recente 
wetgeving, moet toch ook nog worden gezorgd voor concrete uitvoeringsmaatregelen en 
dient er een doeltreffende administratieve infrastructuur te komen. In sommige gevallen 
bestaat al een vrij redelijk werkende infrastructuur, maar Slowakije dient op een aantal 
gebieden nog een belangrijke inspanning te doen, met name op het gebied van 
normalisatie en de technische structuur voor de toepassing van de "nieuwe aanpak", en 
verder ook op het gebied van de overheidsopdrachten en de industriele en intellectuele 
eigendom. 
58 
De Commissie kan zich op dit ogenblik nog niet uitspreken over de vraag in hoeverre de 
ondememingen, met name het midden- en kleinbedrijf, in staat zijn het acquis toe te 
passen. 
De specifieke aspecten van de landbouw daargelaten, is afschaffing van de controles 
aan de binnengrenzen van de Unie pas mogelijk zodra een voldoende mate van 
harmonisatie van de wetgevingen is verwezenlijkt. Dit veronderstelt wederzijds 
vertrouwen, dat in hct bijzondcr ontstaat via ovcrheidsdicnstcn van goede kwaliteit 
(hierbij kan o.m. worden gedacht aan hct bclang van veilighcidscontroles op bepaalde 
producten op de plaats van vertrek). In <lit vcrband zij crop gcwczcn dat voor hct 
goederenverkeer de totstandbrcnging van de intcrnc markt zonder grcnzcn op 
1 januari 1993 slechts mogelijk is geweest door de afschaffing van alle formaliteiten en 
controles bij de overschrijding van de territoriale grenzen tussen de lidstaten van de Unie. 
Het betrof met name technische controles (in het bijzonder met betrekking tot de 
veiligheid van de producten), veterinaire, sanitaire, fytosanitaire, economische en 
commerciele inspecties (bijvoorbeeld voor opsporing van namaakgoederen), en controles 
in verband met de veiligheid ( wapens, enz.) en het milieu ( afvalstoffen, enz. ). 
In de meeste gevallen konden deze controles alleen woren afgeschaft door de vaststelling 
en tenuitvoerlegging van communautaire maatregelen inzake harmonisatie van verkeer en 
het in de handel brengen van producten (vooral met betrekking tot de productveiligheid) 
en eventueel door de controlcs of formalitcitcn naar hct binnenland of de markten van de 
lidstaten te verleggen (in het bijzondcr met bctrekking tot BTW en accijnzen. veterinaire 
en fytosanitaire controlcs, of hct verzamclcn van statisfiekcn). Een deel van de huidige 
grenzen van Slowakije wordt buitcngrcns van de Unie. Dit bctekent dat de grenscontroles 
zullen moeten worden aangescherpt (zie het hoofdstuk van dit advies over de douane). 
Gezien de algemene balans van de vorderingen en van het tempo van de werkzaamheden 
op de verschillende betrokken terreinen, kan thans moeilijk een tijdsbestek worden 
aangegeven waarbinnen Slowakije in staat zal zijn om alle wettelijke regelingen over te 
nemen en toe te passen, zodat de controles aan de inteme grenzen kunnen worden 
afgeschaft en deze controles kunnen worden verplaatst naar de buitengrens van de Unie. 
Slowakije heeft al belangrijke gedeelten van het acquis met betrekking tot de 
gemeenschappelijke markt aangenomen. De Commissie is op dit ogenblik echter niet in 
staat om een standpunt in te nemen met betrekking tot iedere maatregel waarvan de 
omzetting door Slowakije is gemeld. Verdere vooruitgang is met name nodig op bet vlak 
van de wetgeving met betrekking tot normen en certificering, overheidsopdrachten en 
intellectuele eigendom. In de meeste sectoren moet de rechtshandhaving worden 
gei'ntensiveerd. Er is een hijzondcrc inspanning nodig voor versterking van de 
bestuurlijke infrastructuur. Als de huidigc inspanningcn nog wordcn opgcvocrd, mag 
worden verwacht dat Slowakije op middellange termijn de meeste wetgeving van de 
inteme markt aangenomen en ten uitvoer gelegd zal hebben en dat de nodige vorderingen 
zijn gemaakt wat betreft de infrastructuur voor de rechtshandhaving, zodat het land in 
staat zal zijn ten voile te participeren in de inteme markt. 
Mededinging 
Het mededingingsbeleid van de Europese Gemeenschap stoelt op artikel 3, onder g), van 
het Verdrag, bepalende dat in de Gemeenschap een regime zal bestaan waardoor wordt 
59 
verzekerd dat de mededin~in~ hinnen de interne mar kt niet wordt vervalst. De 
belangrijkste toepassingen hicrvan zijn hct kartelbcleid en hct bcleid inzake staatssteun. 
De Europa-Ovcrcenkomsl hcpaalt dat in de handclshetrekk ingen lusscn de <rcmeenschap 
en Slowakijc ecn mcdcJinging·:rcgcling wordt ldegepasl die gchascerd is op de arlikelcn 
85 en 86 ( overeenkomsten tussen onderncmingen/misbruik van ccn machtspositie) en 92 
(steunmaatregelen van de Staten) van het Verdrag. Ook is bepaald dat de desbetreffende 
uitvoeringsbepalingen binnen een termijn van dric jaar na de inwerkingtreding van de 
Overeenkomst wordcn vastgcstcld. Ten slotlc is vaslgcstcld dal Slowakijc zijn 
mededingingswetgeving in ovcreenstcmming zal brcngen met die van de Gemeenschap. 
Volgens het Witboek dienen de bovengenoemde bepalingen, die van de Fusieverordening 
(nr. 4064/89) en die van de artikelen 37 en 90 van het Verdrag (monopolies en bijzonder 
rechten) stap voor stap te worden toegepast. 
Situatieschets 
Slowakije heeft in korte tijd een wettelijk en institutioneel kader tot stand gebracht dat 
correspondeert met dat van de Europese Unie en heeft tegelijk geprivatiseerd om de rol 
van de Staat in de economic te verminderen. De nog altijd bestaande 
overheidsmonopolies, de omvangrijke staatseigendom via het Nationaal Fonds en de 
concurrentiebeperkende prijzenwet, blijven echter belangrijke punten voor de evaluatie 
van het mededingingsklimaat. 
De Nationale Raad van de Slowaaksc Republiek heeft op 8 juli 1994 de "Wet tot 
besc/1erming van de economiscl,e medetlinging" aangenomcn. De bedoeling van de wet 
is beperking en vcrvalsing van de concurrcntic op de marktcn voor gocderen en diensten 
te voorkomen en meer concurrentie mogelijk te maken om zo economische vooruitgang 
in het belang van de consumenten te bevorderen. De Dienst Monopolies is opgericht en is 
de overheidsinstantie die verantwoordelijk is voor de toepassing van de kartelwet. 
Wat de overheidsbedrijven en bedrijven met speciale of exclusieve rechten betreft, heeft 
de Regering van Slowakije 29 bedrijven van essentiele betekenis, met een totale 
boekwaarde van 100 miljard SKK buiten de privatisering gehouden. Het betreft 
hoofdzakelijk bedrijven in de sectoren energie, post en telecommunicatie, vervoer, 
wapenindustrie, watervoorziening, verzekering en banken. De Slowaakse Regering heeft 
voorts nog een vetorecht in 12 andere, zogenaamde strategische bedrijven. 
De verantwoordelijkheid voor bet toezicht inzake overheidssteun ligt bij een dienst van 
het Ministerie van Financien. Er zijn geen specifieke bepalingen vastgesteld met 
betrekking tot de bcvoegdhcden van de toezichthoudende autoriteit inzake het 
verzamelen van informatie en inzake adviczcn of hcslissingcn over de verenigbaarheid 
van staatssteun met de Europa-Overecnkomst. 
Een eerste overzicht van de steunmaatregelen van de Staat betreft de periode 1993/1994. 
60 
Evaluatie en prognose 
Wat de kartelbepalingen betreft, voldoet de huidige wetgeving grotendeels aan de eisen 
inzake harmonisatie van de wetgeving. Er zijn slechts enkele aanpassingen nodig inzake 
groepsuitzonderingen, fusiecontroles en procedures. 
Overheidsbedrijven en bedrijven met bijzondere of exclusieve rechten : bepaald is dat 
de faillissementswetgeving nict geldt voor de 29 "esscnticle bedrijven" die niet worden 
geprivatiseerd en de 12 bcdrijvcn die van strategisch bclang worden gcacht en waarin de 
Staat een vetorecht hcefl. Er zullen aanzienlijke inspanningen moeten worden gcdaan om 
deze bedrijven door herstructurcring commercicel lcvcnsvatbaar tc maken en ook om de 
sectoren te liberaliseren waarin sommige van deze "essentiele bedrijven" actief zijn (b.v. 
telecommunicatie, vervoer, energie, post). 
Er zijn nog geen specifieke regels vastgesteld voor de Dienst toezicht steunmaatregelen 
van de Staal bij het Ministerie van Financien. Het blijft onduidelijk welke de 
bevoegdheden van deze autoriteit zijn, maar het lijkt dat onder het huidige systeem deze 
autoriteit niet bij alle steunverlcnendc instantics alle gcgevens kan vcrzamelen die nodig 
zijn om de verenigbaarheid van de staatssteun met de Europa-Overeenkomst te kunnen 
onderzoeken. 
De transparantie op het vlak van de steunmaatregelen van de Staat is nog niet zoals ze 
behoort te zijn. Er is een eerste overzicht opgesteld van de in 1993/1994 verleende 
staatssteun. De daarin verstrekte informatie is echter niet toereikend om te weten wie 
staatssteun heeft ontvangen en voor welk doel. 
Bepaalde steunmaatregelen schijnen gekoppeld te zijn aan het niveau van de uitvoer, wat 
duidelijk onverenigbaar is met de Europa-Overeenkomst, en voorts lijkt een groot 
gedeelte van de staatssteun te bestaan uit indirecte maatregelen, zoals 
belastingverlichting, kwijtschelding van schulden en van achterstallige belastingen. Dat 
soort steunmaatregelen komt neer op steun voor de bedrijfsvoering die slechts onder zeer 
strikte voorwaarden is toegestaan. Gezien het tekort aan doorzichtigheid, is het tot nu toe 
niet duidelijk of aan de voorwaarden voor steun voor de bedrijfsvoering is voldaan. 
Vaststelling van de voorgestcldc wet inzakc revitalisering van de bedrijven zou de 
situatie nog vcrergeren. 
De geloofwaardigheid van de handhaving van het mededingingsrecht hangt niet alleen 
af van de invoering van een regelgeving die voldoende nauw op dit van de EU aansluit, 
maar ook van goed functionerende instanties die toezien op de toepassing van de kartel­
en subsidiewetgeving. Bovendien moet bij het gerecht, bij de administratie en bij de 
betrokken economische actoren voldoende kennis van het mededingingsrecht en het 
mededingingsbeleid aanwezig zijn. 
Conclusie 
De aanpassing van de kartelwetgeving vordert tot tevredenheid en zal op middellange 
termijn worden afgerond. De Dienst Monopolies lijkt voldoende gekwalificeerd te zijn en 
over voldoende personeel tc bcschikkcn voor handhaving van de wetgeving. De 
belangrijkste uitdaging zal zijn dat. de wet wordt tocgcpast voor allc bcdrijvcn, ook dus 
voor de zogenaamde essentiele en stratcgische bcdrijvcn. 
61 
Op het vlak van de overheidssteun moet, vooral inzake de doorzichtigheid, nog veel 
worden gedaan om de bestaande steunmaatregelen in overeenstemming te brengen met 
de Europa-Overeenkomst en regels vast te leggen voor een efficient functioneren van de 
toezichthoudende autoriteit. In het overzicht van de steunmaatregelen moeten gegevens 
worden verstrekt over alle steun die door de Staat, of door de regionale of plaatselijke 
overheden, of uit staatsmiddclen wordt verlecnd. De bepalingen inzake overheidssteun 
zouden moeten gelden voor alle bedrijven, met inbegrip van de zogenaamde essentiele en 
strategische bedrijven. Er zal ccn aanzicnlijkc inspanning nodig zijn om op middellange 
termijn aan de eisen inzake de controlc op de ovcrhcidsstcun te voldoen. 
3.2 Innovatie 
Informatiemaatschappij 
Huidige situatie 
Door de ontwikkelingen in de informatietechnologie (IT) en de telecommunicatie zijn er 
grote mogelijkheden om op sociaal-economisch gebied veranderingen teweeg te brengen. 
In de Tsjechische Republiek is v66r 1989 geen gebruik gemaakt van deze mogelijkheden, 
maar aan het onderwijs op die gebicden is over hct algcmeen wel aandacht besteed. 
Daardoor heeft de IT-markt zich de laatstc tijd vccl stcrkcr ontwikkcld dan normaal op 
grond van het BBP per inwoncr tc vcrwachtcn was. I let bcstaan van gastheercomputers 
op het Internet ( 4,0 per 1000 inwoners in januari 1997), ccn graadmeter voor de mate van 
ontwikkeling in de richting van de informaticmaatschappij, wijst erop dat dit land verder 
is gevorderd dan het gemiddelde EU-land twee jaar geleden. De huidige gebrekkige 
telecommunicatie-infrastructuur is een rem op de ontwikkeling in de richting van een 
informatiemaatschappij, maar door het hoge tempo waarin de telecommunicatie wordt 
gemoderniseerd, zou dit probleem snel van de baan moeten zijn. 
Conclusie 
Gezien de positieve aanpak ·van de liberalisering van de telecomunicatiesector en het 
voortreffelijke onderwijssysteem kunnen wij ervan uitgaan dat de Tsjechische Republiek 
de mogelijkheden van de informatiemaatschappij sneller zal weten te benutten dan het 
gemiddelde LMOE.Ondcrwijs, opleiding en jeugdzaken 
In de artikelen 126 en 127 van het EG-Verdrag is bepaald dat de Gemeenschap bijdraagt 
tot de ontwikkeling van onderwijs van hoog gehalte, en inzake beroepsopleiding een 
beleid ten uitvoer legt waarmee de Europese dimensie in het onderwijs tot ontwikkeling 
wordt gebracht en het aanpassingsvermogen van de industrie en het reactievermogen van 
de arbeidsmarkt worden vergroot. 
De Europa-Overeenkomst voorziet in samenwerking bij het verhogen van het niveau van 
het onderwijs en de beroepskwalificaties. Het Witboek bevat geen maatregelen op dit 
gebied. · 
62 
Situatieschets 
De onderwijsuitgaven van Slowakije bedragen 1,5 % van het BBP. Dit vertegenwoordigt 
3,2 % van de nationale begroting. 
Slowakije telt 1.150.000 scholieren, 72.500 studenten en 82.500 docenten. 
Het Slowaakse onderwijssysteem omvat lager, middelbaar en hoger onderwijs en 
beroepsopleiding. De onderwijshervormingen die sinds 1989 in het lager en het 
middelbaar onderwijs ten uitvoer zijn gelegd, hehben onder andere geleid tot de 
mogelijkheid van prive-onderwijs, een grotere autonomie voor schoolhoofden en 
plaatselijke en regionale autoriteiten, een hervorming van de onderwijsprogramma's en 
een verlenging van de schoolplicht. Slowakije telt 14 instellingen voor hoger onderwijs 
(waaronder 3 instellingen voor lerarenopleiding), 2 militaire scholen en 1 politieschool, 
die allemaal door de overheid worden gefinancierd. 
In 1990 werd een Raad voor Hoger Onderwij s ingesteld die de instellingen voor hoger 
onderwijs bij de onderhandelingen met het Ministerie van Onderwijs moet 
vertegenwoordigen. De wet op het hoger onderwijs van 1990, op grond waarvan aan de 
instellingen voor hoger onderwijs een grotere autonomic werd verleend, werd in 1996 
gewijzigd. De algemcnc opvatting was <lat door deze wijzigingen de invloed van het 
Ministerie van Onderwijs aanzienlijk wcrd vcrsterkt en de academische vrijheid werd 
aangetast. Momenteel wordt gcwerkt aan de ontwikkeling van een nieuw systeem voor 
beroepsonderwijs en -opleiding. 
Tempus heeft bijgedragen tot de verwezenlijking van de doelstellingen van de 
hervorming van het hoger onderwij s, en de basis gelegd voor samenwerking met 
instellingen voor hoger onderwijs van de EU. 
Circa 16,5 % van de totale Slowaakse bevolking is tussen 15 en 25 jaar oud. Sinds 1990 
zijn Slowaakse jongerenorganisaties bij de Europese jeugdactiviteiten betrokken. 
Sinds 1995 is samenwerking van jongeren met Slowakije ook opgenomen in het 
Programma Jongeren voor Europa. 
63 
Evaluatie en prognose 
Overeenkomstig de Europa-Overeenkomst is samcnwerking met Slowakije tot stand 
gekomen ter verhoging van het niveau van het algemeen onderwijs en van de 
beroepskwalificaties. Binnenkort zal de Slowaakse Republiek ook deelnemen aan de 
communautaire programma's op deze gebieden. 
Met het oog op de verbetering van de kwaliteit van het Slowaakse onderwijssysteem op 
alle niveaus zijn nog verdere hervormingen gepland. De lerarenopleiding zal daarvan een 
belangrijk component vormen. Aangezien de actieve bevolking moet worden aangepast 
aan het huidige proces van economische herstructurering, en moet worden gezorgd voor 
compatibiliteit met de normen van de andere EU-lidstaten, is het van essentieel belang 
dat de hervorming van het bcrocpsopleidingssysteem een continu proces is. 
Indien de hervormingcn volgcns plan vcrlopcn, kan de ondcrwijs- en opleidingssector 
van Slowakijc volwaardig dcclncmcn aan samcnwcrkingsactics binnen de Europese 
Unie. 
Conclusie 
Voor de toetreding zijn op <lit gebied geen grote problemen te verwachten. 
Onderzoek en technologische ontwikkeling 
De communautaire activiteiten op hct gebied van onderzoek en technologische 
ontwikkeling waarin het Verdrag en hct kadcrprogramma voorzien, zijn erop gericht het 
concurrentievermogen van de Europese industrie en de kwaliteit van het leven te 
verbeteren en duurzame ontwikkeling, milieubescherming en andere gemeenschappelijke 
beleidsdoelstellingen te ondersteunen. 
64 65 
Het aanvullende protocol bij de Europa-overeenkomst voorziet in samenwerking op deze 
gebieden, met name via dee1neming aan het kaderprogramma. Het Witboek omvat geen 
directe maatregelen op dit gebicd. 
Situatieschets 
De hoofdverantwoordelijkheid voor de ontwikkeling, de coordinatie en de uitvoering van 
het wetenschaps- en technologiebeleid lag sinds 1995 bij hct Bureau Strategic voor 
maatschappijontwikkeling, wetenschap en technologie, maar is begin 1997 aan het 
ministerie van Onderwijs teruggegeven. Het belangrijkste subsidiebureau is nog steeds 
aan het bovengenoemde bureau verbondcn en werkt met openbare inschrijvingen 
waaraan onderzoekers uit a1Ie insteJlingen kunnen deelnemen. De Slowaakse Academie 
van wetenschappen, de 14 Slowaakse universiteiten en de instellingen voor toegepast 
onderzoek zijn de belangrijkste actoren op het gcbied van wetenschap en technologie. 
De totale uitgaven op dit gebied zijn gedaald van 2,25 % van het BBP in 1991 naar 
1,04 % in 1995; de overheidsuitgaven zijn afgenomen van 0,71 % van het BBP in 1991 
tot 0,3 7 % in 1994, maar zijn sindsdien gestegen tot 0,51 % in 1996. 
De algemene prioriteiten van de regering op dit gebied zijn: invoering van een efficiente 
regeling voor staatssteun en verhoging van de overheidsuitgaven voor wetenschap en 
technologie tot 1 % van het BBP. Prioritaire onderwerpen zijn: vermindering van de 
behoefte aan grondstoffen, verhoging van het energierendement en optimalisering van de 
landbouwecosystemen. 
Samenwerking op regelmatige basis met de Europese Gemmeenschap begon in 1992 met 
het derde kaderprogramma voor onderzoek en technologische ontwikkeling. Tot dusver 
lag het zwaartepunt van de samenwerking bij COPERNICUS (een specifiek programma 
voor samenwerking met de LMOE en de NOS), terwijl er in het kader van het vierde 
kaderprogramma weinig samenwerkingsactviteiten worden ontwikkeld. Slowakije neemt 
deel aan COST (Europese samenwerking op het gebied van wetenschappelijk en 
technisch onderzoek) en EUREKA (Europccs bureau voor coordinatic op het gebied van 
onderzoek). 
De statistieken op dit gebied voldoen sinds 1994 aan de OESO-normen. 
Evaluatie en prognose 
Slowakije beschi}(t over een zeer degelijke onderzoek- en ontwikkelingssector, die 
wegens een aanzienlijke vermindering van de staatssteun al vroeg is gerationaliseerd. 
Het juridische en financiele kader voor onderzoek en ontwikkeling moet nu worden 
geconsolideerd om de sector te stabiliseren en duidelijke vooruitzichten voor een 
toekomstige ontwikkeling te hieden. Thans wordt cen wetgeving inzake onderzoek en 
ontwikkeling voorbereid. De financiele bijstand moet groter en meer gediversifieerd 
worden. 
Een grotere deelname aan de communautaire programma's zou deze sector helpen 
consolideren en meer mogelijkheden bicden om de industriclc innovatie te ondersteunen. 
66 
Conclusie 
Wat de toetrcding hctrcfl, won.lcn op dit gcbicd gccn grote prohlcmcn vcrwacht. 
Toetreding zou wedcrzijds voordccl oplcvcrcn. 
Telecommunicatie 
Het telecommunicatiebeleid van de EG is crop gericht hclemmeringen voor ccn 
doeltreffende werking van de intcrne markt voor tclccommunicaticapparatuur, -dicnsten 
en -netwerken uit de wcg tc ruimcn, huitcnlandsc marktcn tocgankclijk tc makcn voor 
bedrijven uit de EU en de burgers en hcdrijvcn in de Europesc Unic univcrsccl 
beschikbare modernc dicnsten tc bicdcn. LJezc doelstcllingen moetcn wordcn bcrcikt door 
de harmonisatie van de normen en voorwaarden voor de aangeboden diensten, de 
liberalisering van de markten voor eindapparatuur, diensten en netwerken, alsmede door 
de vaststelling van de vereiste regelgevingsinstrumenten. De hiervoor noodzakelijke 
richtlijnen en beleidslijnen zijn inmiddels vastgesteld maar de liberalisering van de 
openbare spraaktelefonie en van de exploitatie van de infrastructuur daarvoor zal in een 
aantal lidstaten tot circa twee jaar na 1998 worden uitgesteld. 
De Europa-Overeenkomst voorziet in samenwerking om de normen en praktijken op het 
gebied van telecommunicatie en post, standaardisatie, regelgeving en modernisering van 
de infrastructuur op het niveau van de EG te brengen. Het Witboek legt de nadruk op de 
onderlinge afstemming van de voorschriften, netwerken en diensten, gevolgd door 
nieuwe stappen om tot ccn gclcidclijkc libcraliscring van de sector te komen. 
Situatieschets 
Het aantal telefoonaansluitingen was eind 1996 gestegen tot 23,2 per 100 inwoners. 
Eind 1996 waren er nog 145.000 niet-behandelde aanvragen. De regering stelt zich ten 
doel om tegen bet jaar 2000 de wachttijd voor een telefoonaansluiting te verkorten tot 
vijf maanden, en het aantal aansluitingen per 100 inwoners uit te breiden tot 35. 
De telecommunicatiediensten worden grotendeels geleverd door de Slovenske 
telekomunikacie (ST), een staatsbedrijf. Er zijn momenteel voorbereidingen gaande voor 
een hervorming van het bedrijf tot een vennootschap op aandelen. De regering heeft 
erkend dat er kapitaal uit de particuliere sector nodig is om de telecommunicatiesector 
verder te kunnen uitbreiden, en overweegt mogelijkheden voor privatisering van de ST. 
Evaluatie en prognose 
Mate van liberalisering 
De regering is tijdens de onderhandclingcn met de Wereldhandelsorganisatie de 
verbintenis aangegaan het nog steeds bestaande monopolic van Slovenske Telecom (ST) 
op spraaktelefonie tegen 1 januari 2003 tc liberaliseren. Alle andere diensten zijn 
geliberaliseerd, behalve alternatieve infrastructuur, en er bestaat concurrentie, behalve op 
het gebied van semafonie waar ST onlangs een fusie is aangegaan met het enige 
semafoniebedrijf dat Franse en Tsjechische bedrijven als partner had. Tot 1997 was er 
slechts een exploitant van mobiele diensten (analoog), maar in 1996 kwamen er twee 
67 
nieuwe mobiele netwerken bij die gebruik maakten van de nicuwe pan-Europese digitale 
norm (GSM). 
Aanoossing aan de EG-wetgevif1.K 
De Telecommunicatiewet van I 964 werd in 1992 gewijzigd (door de vroegere federale 
regering), om een duidelijk onderscheid te maken tussen activiteiten op het gebied van 
regelgeving en die op het gebied van exploitatie. Door deze wijzigingen werden ook de 
wettelijke monopolies afgcschaft, werd privatiscring mogelijk gemaakt, werden 
licentievoorwaarden opgelegd aan bestaande exploitanten, en werd de regering 
gemachtigd een liberaliseringsbeleid vast te stellen, hetgeen echter nog moet gebeuren. 
Er zal een doeltreffender onderscheid moeten worden gemaakt tussen de regelgevings- en 
beleidsinstantie en de exploitant om een aanpassing aan het acquis mogelijk te maken en 
de regering in staat te stellen met succes een concurrentiebevorderend beleid te voeren. 
Het is de bedoeling dat in I 997 nieuwe telecommunicatiewetgeving van kracht is 
waardoor de privatisering van de ST kan worden voorbereid. Deze nieuwe wetgeving -
momenteel nog in de vorm van ontwerpen -voorziet in de verdeling van regelgevende 
taken over vier eenheden : het Ministerie van Vervoer en Communicatie, de Instantie 
voor Telecommunicatie, de Regionale Telecommunicatiediensten en het Ministerie van 
Financien dat de tarifering gcdeeltelijk zal regelen. Sedert de onafhankelijkheid verloopt 
de invoering van de nicuwc wetgeving in de sector tr~ag. Ook lijkt er onvoldoende 
administratieve capaciteit te hestaan om de beoogde doelstellingen te bereiken. 
Aan de herziening van de tarifering wordt gewerkt, hoewel het prijsbeleid wordt 
bemoeilijkt door de verdeling van bevoegdheden over twee ministeries. Als het 
hoof dnetwerk wordt uitgebreid naar economisch zwakkere regio' s, zullen 
beleidsmaatregelen nodig zijn om de universele dienstverlening te kunnen 
verwezenlijken. 
lnfrastructuur 
Het belangrijkste doel van de regering was de investeringen in de uitbreiding en 
modernisering van de openbare telecommunicatienetwerken sterk te verhogen en de 
kwaliteit van de beschikbare diensten te verbeteren. Tot nu toe kon een groot deel van die 
uitbreiding worden vcrwezenlijkt dankzij intern gegenereerde winsten en leningen van de 
internationale financieringsinstellingen. Naarmate het langeafstandsnet wordt 
vervolledigd, zullen er, met name in de steden, veel meer geavanceerde diensten 
beschikbaar worden. Tussen 1991 en 1996 groeide het vaste netwerk van I 4,3 tot 
23,5 aansluitingen per I 00 inwoners, tegenover een gemiddelde van 43,9 voor 
Griekenland, Portugal en Ierland. De regering stelt zich ten doel om tegen het jaar 2000 
de wachttijd voor een nieuwe telefoonaansluiting te verkorten tot vijf maanden, en het 
aantal aansluitingen per 100 inwoners tegen die tijd uit te breiden tot 35. Dit is haalbaar, 
op voorwaarde <lat de regering de investering kan financieren. Het 
digitaliseringspercentage voor het openbare netwerk is 3 8 % tegenover een gemiddelde 
van 62,4 % in Griekenland, Portugal en Ierland. 
De regering overweegt mogelijkheden voor privatisering van de ST als een van de 
middelen voor financiering van de investeringen. De huidige inkomsten per aansluiting 
zijn wellicht te laag om universele dienstverlening te vcrwezenlijken. Gezien de 
68 
koopkracht zou kunnen worden aangenomen dat een verdere herziening van de tarifering 
meer inkomsten kan oplcvercn. Eind 1996 waren er slcchts 25 GSM-abonnees, wat 
neerkomt op 0,4 7 per 100 inwoners. 
Concurrentievermogen 
In 1995 waren er 13, 7 personeelsledcn per 1.000 aansluitingen, tegenover ecn 
gemiddelde van 6,2 in Griekenland, Portugal en Ierland. Nieuwe abonnees in dat jaar 
hadden gemiddeld 1,5 jaar op hun aansluiting moeten wachten. Een groot aantal 
aanvragen is nog niet behandeld, en zelfs bij hct huidige tempo waarin het netwerk wordt 
uitgebreid, zal het nog enkele jaren duren voordat zelfs de basistelefoondienst universeel 
beschikbaar zal zijn. De inkomsten per aansluiting (ongeveer 264 ecu in 1995) liggen 
maar weinig hoger dan het minimum dat nodig is om hct netwerk met winst te laten 
functioneren en toch een betaalbare universele dienst te verlenen. De exploitant van het 
openbare net kan allecn concurrerend functioneren als er docltreffend wordt gewerkt. Als 
de herziening van de tarifcring wordt voortgczct en de economic blijft groeien, zou de 
sector telecommunicatiediensten de volledige liberalisering in het jaar 2003 aan moeten 
kunnen. 
Conclusie 
Slowakije zal enige moeite hebben met de aanpassing aan het communautair acquis op 
middellange termijn, aangezien er onvoldoende administratieve capaciteit aanwezig is 
om de nieuwe wetgeving op te stellen en ten uitvoer te leggen. Het concurrentievermogen 
van de exploitant van het openbare net moet worden versterkt om investeringen aan te 
trekken en om de sector op de concurrentie voor te bereiden. 
Audiovisuele sector 
Het acquis in de audiovisuele sector is, wat de interne markt betreft, gericht op het vrije 
verkeer van audiovisuele diensten binnen de EU en stimulering van de Europese 
programmaindustrie. De richtlijn "Televisie zonder grenzen", die van toepassing is op 
alle omroepen, ongeacht de wijze van transmissie (terrestrisch, per satelliet of per kabel) 
of de particuliere dan wel publieke status ervan, is gebaseerd op dit acquis en legt de 
basisregels voor grensoverschrijdende omroep vast. De hoofdpunten daarvan zijn: vrij 
verkeer van televisieomroep naar alle lidstaten; bevordering van de productie en 
distributie van Europese audiovisueel werk (via een minimumpercentage van de zendtijd 
voor Europese producties en voor werk van onafhankelijke producenten); vaststelling van 
basisnormen op het gebied van televisiereclame; bescherming van minderjarigen en recht 
van antwoord. 
De Europa-Overeenkomst voorziet in samcnwerking bij de bevordering en modemisering 
van de audiovisuele industrie en in harmonisatic van hepaalde aspecten van het 
audiovisueel beleid. 
De richtlijn "Televisie zonder grenzen" is een Fase 1-maatregel in het Witboek. 
Situatieschets 
Het wettelijk kader voor de audiovisuele sector is vastgelegd in de Slowaakse 
televisiewet uit 1991 en de wet inzake radio-en televisieomroep uit 1991. In 
69 
eerstgenoemde wet is een einde gemaakt aan het staatsmonopolie en zijn 
basisvoorschriften, rechten en regelingen voor radio-en telcvisieomroep en voor de 
betrokken organisaties vastgcstcld, tcrwijl bij laatstgcnoemdc wet de Radio-en 
Televisieraad is ingcvoerd, die heslist over de toekcnning van zendvcrgunningcn. 
De belangrijkste omroeporganisatie is de Slowaaksc tclevisie. 
Sinds het staatsmonopolie voor de productie en distributie van films is opgeheven, zijn 
kleine particuliere producenten actief geworden. De distributiesector telt verschillende 
bedrijven. 
Evaluatie en prognose 
Na de ingrijpende omwentelingen van de laatste jaren tracht de audiovisuele sector in 
Slowakije zich te herstellen. De sector wordt gekenmerkt door snelle groei en 
voortdurende veranderingen. Om adequaat te kunnen inspelen op het acquis, zullen de 
capaciteiten van de programmamakende industrie moeten worden vergroot, zodat men de 
uitdagingen van een ander aankan. 
De Slowaakse audiovisuele wetgeving beantwoordt niet volledig aan de EU-eisen. De 
punten waarom het gaat zijn: de bevordering van Europese producties; onafhankelijke 
producenten en recent werk; de definitie van Europesc producties; losse reclamespots en 
de inhoud van de reclame. 
Er worden met de Slowaakse overheid besprekingen over wijzigingen in de wetgeving 
gevoerd. 
Conclusie 
Er is meer informatie nodig over de ontwikkeling van de wetgeving. Als voldoende snel 
wordt verdergewerkt aan de nodige wettelijke maatregelen en in deze sector de nodige 
structurele aanpassingen worden doorgevoerd, mag redelijkerwijze worden verwacht <lat 
Slowakije op middellange termijn in de audiovisuele sector aan de eisen voor de EG kan 
voldoen. 
3.3. Economische en Fiscale Aspecten 
Economische en Monetaire Unie 
Bij de toetreding van Slowakije zal de derde fase van de EMU begonnen zijn. Deze fase 
houdt belangrijke veranderingen in voor alle lidstaten, ook die welke niet zullen 
deelnemen aan de euro-zone. Aile lidstaten, ook de nieuwe, zullen tenvolle aan de 
Economische en Monetaire Unie deelnemen. Hun economisch beleid wordt een 
gemeenschappelijke aangelegenheid en zij zullen worden betrokken bij de coordinatie 
van de economische politiek (nationale convergentieprogramma's, algemene 
economische richtlijnen, multilateraal toezicht, procedure van het buitensporige tekort). 
Zij moeten dan het stabiliteits- en groeipact respecteren, afzien van rechtstreekse 
financiering van het overheidstekort door de centrale bank, de bevoorrechte toegang van 
de overheid tot de financiele instellingen afschaffen en de liberalisatie van het 
kapitaalverkeer voltooien. 
70 
Toetreding houdt nauwcre monetairc samcnwcrking en samcnwcrking op het gcbied van 
de wisselkoersen met de Europcsc Unic in. Dit zal cen vcrstcrking van de structurele 
hervormingen op deze gcbieden vereisen. Lidstaten die niet aan de euro-zone deelnemen 
zullen een zelfstandige monetaire politiek mogen voeren en op beperkte basis aan het 
Europees Stelsel van Centrak Banken (ESCB) declnemen. Hun centrale bank moet 
zelfstandig zijn en prijsstabiliteit als primaire doelstelling nastreven. Het monetaire 
beleid moet met marktinstrumenten worden gevoerd en op "doeltreffende" wijze 
impulsen doorgeven aan de reele economie. Hervormingen zijn dus nodig om de factoren 
aan te pakken die de doelmatigbeid van de monetaire politiek verminderen, zoals een 
gebrek aan concurrentie in de banksector, een gebrekkige ontwikkeling van de geld-en 
kapitaalmarkt en bet probleem van de "dubieuze leningen" in de banksector. Tenslotte 
zullen alle lidstaten hun wisselkoersbeleid als een aangelegenheid van gezamenlijk 
belang moeten bescbouwen en in staat moeten zijn hun wisselkoers te stabiliseren in het 
kader van een mechanisme dat nog moet worden vastgesteld. 
Daar lidmaatschap van de Europese Unic impliceert dat het doel van de EMU moet 
worden aanvaard, zal Slowakijc aan de convcrgcntiecritcria mocten voldoen, zij het niet 
noodzakelijk onmiddcllijk bij de toetreding. Naleving van de convcrgentiecritcria is gccn 
eerste vereistc voor hct lidmaatschap van de EU, maar deze criteria blijven de 
referentiepunten voor een op stabiliteit gerichte macro-economische politiek en moeten 
uiteindelijk door de nieuwe lidstaten op bestendige wijze worden nageleefd. Een 
geslaagde afsluiting van de systecmhcrvorming en de marktgericbte structurele 
bervormingen is dus van essentieel belang. De economische situatie en de vorderingen 
van Slowakije zijn reeds onderzocht in de voorafgaande hoofdstukken van dit advies. 
Evaluatie en prognose 
De Centrale Bank van Slowakije is tot op grote boogte onafhankelijk van de regering wat 
de benoeming van baar President en het voeren van bet monetaire beleid betreft. Volgens 
de wet moet de Centrale Bank zorgen voor de stabiliteit van de Slowaakse valuta, maar 
dit is steeds gefnterpreteerd als een stabilisering van de prijzen. De bepalingen van de 
Centrale-Bankwet zijn nog lang niet verenigbaar met die van bet Verdrag, maar dankzij 
bet adequate fiscale bcleid van de Slowaakse Republiek, hoefde tot nu toe nog geen 
begrotingstekort tc wordcn gefinancierd. 
Met het gevocrdc monctairc bclcid is men er gocd in geslaagd de inflatic ondcr de 10 % 
te brengen, maar er dient wel op te worden gewezen dat de Slowaakse Centrale Bank pas 
in 1996 marktgerichte instrumenten is gaan banteren. In bet verleden is bet vrij moeilijk 
gebleken de geldvoorraad binnen de perken te bouden, als gevolg van enerzijds een vaste 
wisselkoers en anderzijds de verwacbte positieve reele rentevoeten (i.v.m. de lage 
inflatie ). De Centrale Bank reageerde in 1996 door de fluctuatiemarges van de 
wisselkoers rond de spilkoers te verruimen, de bepalingen inzake de door de banken 
verplicbt aan te bouden reserves te verscberpen en de omvang van de 
herfinancieringskredieten aan de banken te beperken. Dit beeft geleid tot aanzienlijke 
liquiditeitstekorten op de interbancaire markt, waar er slecbts een aanbieder van 
deposito's is. De interbancaire rente is betrekkelijk hoog. De doeltreffendheid van bet 
monetaire beleid wordt. belemmerd door de niet-concurrentiele, door de overheid 
gedomineerde banksector, die ook kampt met het problccm van de vele dubieuze 
71 
1eningen. Bovendien worden de fail1issementsproccdures nict cffectief toegepast en zijn 
de financie]e markten bctrckkclijk weinig ontwikkc1d. 
Voor de wisse]koerscn geldt een regeling met een spi]koers en tluctuatiemarges. In een 
poging om het opnemen van Jcningen in het buitenland -waardoor het moeilijk is om de 
geldvoorraad onder controlc tc houdcn -tc bcperkcn, vcrruimdc de Slowaaksc Ccntralc 
Bank in 1996 geleidelijk de fluctuatiemarges van de wisse1koers. Sinds 1993 is de 
wisselkoers altijd binnen de vastgestelde marges gebleven. 
Conclusie 
Het valt nog niet te zcggen of de Slowaaksc Rcpubliek bij haar toetreding in staat zal zijn 
aan de euro-zone deel te nemen; dat zal afhangen van het succes van haar structurcle 
hervormingsproces dat het mogclijk moet makcn aan de convcrgentiecriteria tc voldoen 
en te b]ijven voldoen, hoewel dat geen voorwaardc voor toctrcding is. 
Deelname van de Slowaakse Republiek aan de derde fase van de EMU als niet-lid van de 
euro-zone zal op middellange termijn geen moeilijkheden opleveren, op voorwaarde dat 
de Centrale-Bankwetgeving volledig in overeenstemming wordt gebracht met de EG­
regels en dat de banksector wordt geherstructureerd volgens de criteria van een 
markteconomie. 
Belastingen 
Het acquis op het gebied van de directe belastingen heeft in hoofdzaak betrekking op een 
aantal elementen van de vennootschapsbelasting en de kapitaalsbelasting. De vier 
vrijheden van het EG-Verdrag hebben verder strekkende gevolgen voor de nationale 
belastingstelsels. 
Het acquis in verband met de indirectc belastingen bestaat in hoofdzaak uit 
geharmoniseerde wetgeving op het gebied van de BTW en de accijnzen. Deze voorziet 
in de toepassing van cen niet-cumu]atievc algcmene verbruiksbelasting (BTW) die in alle 
stadia van de productie en de distributie van goederen en diensten wordt geheven. Dit 
veronderstelt een gelijke fiscale behandeling van binnen]andse en niet-binnenlandse 
(invoer)transacties. Het acquis op het gebied van de BTW omvat bovendien 
overgangsregelingen voor de belastingheffing van transacties tussen belastingplichtigen 
binnen de Europese Unie. Op het gebied van de accijnzen omvat het acquis 
geharmoniseerde belastingstructuren en minimumtarieven, evenals gemeenschappelijke 
regels betreff ende het voorhanden hebben en het vervoer van goederen waarvoor de 
accijns geharmoniseerd is (met inbegrip van het gebruik van belastingentrepots). In het 
kader van de interne markt werden in januari 1993 alle fiscale controles aan de 
binnengrenzen van de Gemeenschap afgeschaft. 
De wederzijdse bijstand tusscn de belastinginstanties van de lidstaten is een be]angrijk 
element van de administratieve samenwerking in het kadcr van de interne markt. De 
desbetreffende richtlijn hecft zowel betrekking op de dirccte als op de indirecte 
belastingen. 
De Europa-Overeenkomst bevat een aantal bepalingen betreffende de onderlinge 
aanpassing van de wetgevingen op het gebied van de indirecte belastingen. 
72 
De maatregelen waarin Fasc I van hct Withock voorzict, omvattcn de hclangrijkstc ciscn 
van het acquis in vcrband met de indircctc bclastingcn (in wczcn zijn dit de maatregclen 
die tot 1993 in de Gemeenschap van toepassing waren), tcrwijl de Fase 11-maatregelen 
aanvullende voorschriften zijn voor de toepassing van het volledige acquis op het gebied 
van de indirecte belastingen. 
Situatieschets 
Directe belastingen 
De twee richtlijnen betreffende de vennootschapsbelasting en de overeenkomst inzake 
geschillenbeslechting voorzien in een mechanisme dat op wederkerigheid gebaseerd is. 
De desbetreffende bepalingen kunnen derhalve uiteraard niet voor de toetreding worden 
vastgesteld. 
Indirecte belastingen 
Het aandeel van de inkomsten uit BTW en accijnzen in de Slowaakse begroting bedroeg 
in 1995 respectievelijk 32 % en 12 %. Deze percentages zullen naar verwachting verder 
stijgen. 
Belastin.g over de toegevoeg_de waarde 
Het huidige Slowaakse BTW-stelsel kwam op 1 januari 1993 in de plaats van de eerdere 
in een stadium geheven omzetbelasting. Slowakije past een BTW-stelsel toe met twee 
percentages : een standaardpercentage van 23 % en een verlaagd percentage van 6 %. 
Het standaardpercentage is in principe van toepassing op alle leveranties van goederen en 
diensten waarvan niet specifiek is vastgesteld dat daarvoor de verlaagde BTW geldt. 
Voor ingevoerde gocderen geldt hetzelfde percentage als voor vergelijkbare Slowaakse 
producten. 
Bepaalde activiteiten zijn vrijgesteld van de BTW, zonder recht op aftrek van 
voorbelasting. Deze vrijstellingen gelden hoofdzakelijk voor activiteiten van openbaar 
nut, financiele diensten en verzekeringen, loterijen en dergelijke. Belastingplichtigen 
kunnen in principe de BTW op alle voor zakelijke doeleinden aangekochte goederen en 
diensten aftrekken. De Slowaakse BTW-wet bevat echter geen enkele bepaling die in 
terugbetaling van belastingen aan niet in het land gevestigde belastingplichtigen voorziet. 
Acciinzen. 
Het huidige Slowaakse accijnsstelsel is op 1 januari 1993 ingevoerd. Accijnzen worden 
geheven op minerale olien, alcohol, alcoholhoudende dranken en tabaksproducten. Voor 
elke productcategorie geldt een specifiek recht. 
Wederzijdse hijstan.d 
De belastingadministratie heeft nog geen maatregelen getroffen voor de wederzijdse 
bijstand van de belastinginstanties van de lidstaten aangezien de wederzijdse bijstand pas 
na de toetreding van toepassing wordt. 
73 
Evaluatie en prognosc 
Belasting over de 1oeJ:evue1:de waarde 
Het huidige BTW-stelsel in Slowakije is gebaseerd op dezelfde algemene principes als 
dat van de Gemeenschap. Het Slowaakse stelsel is van betrekkelijk algemene aard maar 
is toch een goed uitgangspunt voor de toekomstige aanpassing aan het acquis op het 
gebied van de BTW. 
Niet permanent in Slowakije gevestigde buitenlandse handelaars die niet in het 
handelsregister staan, kunnen geen BTW-register openen. Aangezien Slowakije geen 
regeling heeft voor de terugbetaling van de BTW aan niet-geregistreerde buitenlandse 
belastingplichtigen, betekent de BTW voor dergelijke handelaren een extra kostenpost. 
Het verlaagde BTW-percentage wordt aanzienlijk mimer toegepast dan in de 
Gemeenschap. 
Als Slowakije lid wordt van de Europcse Unie moet hct de BTW-wetgeving verder 
aanpassen aan de vcreistcn van het communautairc acquis met name met betrekking tot 
het belastingstclsel <lat noo<lzakelijk is in ccn <iemeenschap zondcr controlcs aan de 
binnengrenzen. 
Het Slowaakse nationale plan voor de uitvoering van de aanbcvelingen uit het Witboek, 
ten aanzien van de BTW geeft aanvankelijk prioriteit aan de herstructurering van de 
BTW-regeling en aan de vrijstelling van belasting voor leveranties aan buitenlandse 
lucht-en scheepvaartmaatschappijen en de dienstverlening aan boord van de vliegtuigen 
en schepen van die maatschappijen. Het wetgevend programma voor de periode 1998 tot 
2000 zal geconcentreerd zijn op regelingen voor de terugbetaling van de BTW aan niet in 
Slowakije gevestigde belastingplichtigen, het definieren van belastingplichtigen en de 
belastingvrijstelling voor de tijdelijke invoer van goederen, andere dan vervoermiddelen. 
Het is de bedoeling dat de Slowaakse BTW-wetgeving tegen het jaar 2000 volledig zal 
zijn aangepast aan die van de Gemeenschap met uitzondering van de 
overgangsbepalingen van de Gemeenschap. 
Acciinzen 
Er bestaan aanzienlijke verschillen tussen de Slowaakse accijnsregeling en de vereisten 
van de EU. 
In de eerste plaats bestaat er geen stelsel tot schorsing van de accijnzen waarbij goederen 
zonder betaling van accijns tussen erkende belastingentrepots vervoerd kunnen worden. 
In de tweede plaats schommelen de accijnzen ruwweg rond de in de afzonderlijke 
EG-richtlijnen aangegeven minimumtarieven maar liggen de tarieven voor minerale olien 
onder die van de EG. V oor sigaretten moet worden overgeschakeld van de huidige 
specifieke accijns op een in de Gemeenschap toegepast samengesteld tarief dat bestaat uit 
een specifiek en een ad-valorem element. 
Voor een correcte toepassing van de communautaire accijnswetgeving is het van 
essentieel belang dat Slowakijc zo spoedig mogclijk een op hct communautaire model 
74 
gebaseerd entrepotstelsel invoert en de structuur en hoogte van zijn accijnzen op 
zodanige wijze aanpast dat zij aan de vereisten van de Gemeenschap voldoen. 
Het Slowaakse nationale plan voor de uitvocring van de aanbcvclingcn uit hct Witbock 
bevat geen duidelijk en gedetailleerd tijdschema voor de toekomstige aanpassingen van 
de Slowaakse accijnswetgeving. Op korte termijn is het doel de Slowaakse 
accijnswetgeving in de periode 1999-2000 aan te passen aan die van de Gemeenschap. 
De werkelijke oprichting van belastingentrcpots en de harmonisatie van de structuur van 
de alcoholaccijns zullcn cchtcr later ·plaatsvindcn. Dit hctckcnt dat de vollcdigc 
harmonisatie van de wetgeving nog een aantal jarcn op zich zal laten wachten. 
Wederzijdse biistand 
Voorts dienen bij de toetreding passende regelingen te worden getroffen voor de 
administratieve samenwerking en de wederzijdse bijstand tussen de lidstaten. Dit is van 
essentieel belang voor de goede werking van de interne markt. 
Conclusie 
Het acquis op het gebied van de rechtstreekse belastingen zal naar verwachting geen 
grote problemen opleveren. 
Wat de indirecte belastingen betreft, zal Slowakije, als het zich blijft inspannen, 
waarschijnlijk op middcllange termijn kunnen voldoen aan het acquis op het gebied van 
de BTW en de accijnzen. 
Naarmate de belastingadministratie ecn grotcre bedrcvenhcid vcrwcrft op dit gebicd zal 
zij geleidelijk aan de wederzijdse bijstand kunnen deelnemen. 
Statistiek 
Het acquis communautaire heeft in hoofdzaak betrekking op de neutraliteit, 
betrouwbaarheid, transparantie, vertrouwelijkheid (van persoonsgegevens) en 
verspreiding van de officiele statistieken. Tevens omvat het beginselen en praktische 
regels voor het gebruik van Europese en internationale indelingssystemen, de nationale 
rekeningen, handelsregister en verschillende categorieen statistieken. 
De Europa-Overeenkomst voorziet in samenwerking om doelmatige en betrouwbare 
statistieken te ontwikkelen die in overeenstemming zijn met de internationale normen en 
indelingssystemen. 
Het Witboek bevat gcen bepalingen op dit gebied. 
Situatieschets 
Het Bureau voor de Statistiek van de Slowaakse Republiek is de overheidsinstantie die in 
Slowakije zorgt voor het opstellen en de publicatie van statistieken. Het wordt bestuurd 
door een statistische raad met vertegenwoordigers van andere overheidsdiensten en van 
de particuliere sector. 
75 
De wet inzake overheidsstatistieken 1s de wettelijke grondslag voor de officiele 
Slowaakse statistieken. 
Evaluatie en prognosc 
De Slowaakse wetgeving is op enkele uitzonderingen na vergelijkbaar met de normen die 
in de Europese Unie warden gehanteerd. 
Er moet aandacht gegeven warden aan sommige punten op het vlak van doorzichtigheid, 
vertromvelijkheid en verspreiding van gegevens, en er zijn tekortkomingen op terreinen 
zoals de nationale en regionale rekeningen en het handelsregister. Als uitvloeisel van de 
hervnrming van de territoriale indeling van het land zijn ook verbeteringen nodig in de 
regionale statistieken. 
Conclusie 
Als verdere vooruitgang wordt gemaakt, zal Slowakije normaliter binnen enkele jaren 
aan de EU-eisen voor officiele statistieken kunnen voldoen. 
3.4. Sectoraal beleid 
Industrie 
Het industriebeleid van de EG is erop gericht het concurrentievermogen te verbeteren, 
hetgeen moet leiden tot een hogere levensstandaard en meer werkgelegenheid. Dit beleid 
wil zorgen voor een snellere aanpassing aan structurele veranderingen en een omgeving 
stimuleren die gunstig is voor het ontplooien van initiatieven, voor het ontwikkelen van 
ondernemingen in heel de Gemeenschap en voor industriele samenwerking, en wil tevens 
een betere benutting bevorderen van het industriele potentieel van beleidsinitiatieven 
inzake innovatie en onderzoek en technologische ontwikkeling. Het industriebeleid van 
de EG is van nature horizontaal. In sectorale mededelingen warden horizontale concepten 
op specifieke sectoren toegepast. Het industriebeleid van de EG bestaat in het 
gecoordineerd inzetten van de instrumenten van een aantal andere communautaire 
beleidslijnen; het omvat zowel instrumenten met betrekking tot het functioneren van 
markten (productspecificaties en markttoegang, handelsbeleid, staatssteun en 
mededingingsbeleid) als maatregelen die zijn gericht op het verhogen van het potentieel 
van de industrie om zich aan veranderingen aan te passen ( een stabiele macro­
economische omgeving, technologie, opleiding enz. ). 
Om te zijn opgewassen tegen de concurrentiedruk en de marktkrachten in de Unie, moet 
de industrie van de kandidaat-landen reeds op het tijdstip van toetreding een bepaald 
concurrentievermogen hebben bereikt. Verder moet duidelijk blijken <lat die landen een 
beleid nastreven dat is gericht op open en aan concurrentie onderworpen markten, 
volgens de in artikel 130 ("Industrie") van het Verdrag uiteengezette lijnen. 
Samenwerking tussen de EU en de kandidaat-landen op het gebied van industriele 
samenwerking, investeringen, industriele normalisatie en conformiteitsbeoordeling, zoals 
voorzien in de Europa-Overeenkomst, is ook een belangrijke indicator voor een 
ontwikkeling in de goede richting. 
76 
Situatieschets 
Tot aan de Tweede Wereldoorlog was Slowakije hoofdzakelijk agrarisch. De daama 
komende industrialisatie voldeed aan de eisen van de geleide economie maar besteedde 
weinig aandacht aan de kwaliteit van de productiefactoren of de aan de ligging verbonden 
kosten. Als deel van de CSSR was Slowakije in de periode tot 1990 een van de verst 
doorgevoerde centraal geleide economieen. De economie werd overheerst door de zware 
industrie (met name de basisindustrie) die een groot deel van de grondstoffen (staal, 
papier, petrochemische producten) leverde voor de Tsjechische industrie. 
De ineenstorting van de traditionele markten en de sterkere concurrentie hebben geleid 
tot ir.dustriele hcrstructurering en een sterke a:tneming van de industriele productie. In de 
periode 1990-1995 is de industriele productie (met inbegrip van de bouwactiviteiten) 
uitgedrukt in BBP met een derde gedaald tot 37 % oftewel 5 miljard ecu. De totale 
werkgelegenheid in de industrie is eveneens afgenomen en bedraagt nu circa 650.000 
arbeidsplaatsen oftewel 3 5 % van de actieve bevolking. Drie kwart van alle 
industriebedrijven zijn kleine firma' s die 25 % van de totale werkgelegenheid 
verschaffen terwijl de rest, die bestaat uit middelgrote en grote bedrijven het grootste 
aandeel in de werkgelegenheid levert. De voornaamste industrieen z1Jn nu de 
machinebouw, de chemische industrie, de metaalbewerking, de agro­
voedingsmiddelenindustrie, de hout-, de textiel-en kledingindustrie. 
77 
Slowaakse industric, voornaamstc producticscctorcn in 1995 
Sector lndustriele Werkgelegenheid Uitvoer 
productie in de industrie industrieproducten 
in% in% in% 
(toegevoegde 
waardc) 
Machincbouw (inclusicf 10,5 25 7,5 
drukapparatuur, mcdischc apparaluur, 
metrologische apparatuur) 
Chemische producten 14,5 9,5 24 
Metaalproducten 9 5,5 20 
Agro-voedingsm iddelen 8,5 9,5 2,5 
Hout, cellulose, papier 7 8 8,5 
Textiel/kleding, leder/schoenen 5,5 15 5,5 
Automobielindustrie 5 1,5 5,5 
Elektrotechniek (inclusief 2 4 3 
consumentenelektronica, 
componenten, telecomapparatuur, 
kantooruitrusting) 
Farmaceutica 2 2,5 
Totaal van de bovenstaande rubrieken 67,5 83 79 
Andere industrieen 32,5 17 21 
Totaal industrie 100 100 100 
lndustriele productie in % van het 32 27 
BBP 
Bouwnijverheid 5 5 
Totaal industrie en houwnijverheid 37 32 
Ondanks een sterke daling van de productie is de machinebouw is een belangrijke sector 
gebleven. Het accent ligt op de productie van machines voor de wegenbouw en andere 
openbare werken, vervoermiddelen en hydraulica. De meeste firma' s zijn geprivatiseerd 
en de herstructurering heeft een aantal openbare bedrijven doen verdwijnen. Niettemin 
zijn de productietechnologie en de kapitaalgoederen verouderd, is de bezettingsgraad laag 
en wordt de modernisering belet door een tekort aan middelen. 
De chemische industric neemt sedert tientallen jaren een voomame plaats in in de 
Slowaakse economic en lijkt de concurrentie hct hoofd te kunncn hiedcn. De sector draait 
momenteel op meer dan 80 % van zijn vcrmogen en vocrt actief handel, voornamelijk 
met Tsjechie en de EU. Voor de Hstrategische ondememingen" moet de privatisering nog 
komen. 
De staalsector bestaat in hoofdzaak uit een enkele grote staalonderneming. Deze sector 
en de sector non-ferrometalen zijn technisch geavanceerd, verkeren in een goede 
78 
concurrentiepositie maar hcbbcn gcmodcrnisccrd zondcr hun producticvcrmogcn m te 
krimpen. 
De agro-voedingsmiddclenindustrie is cen belangrijkc sector. Het productievermogen 
wordt in zeer uiteenlopende mate benut. 
De basisindustrieen bout, papier, cement, glas en ceramiek zijn eveneens van belang. 
Over het algemeen zijn de op de bosbouw gebaseerde industrieen in Slowakije minder 
ontwikkeld maar voor sommigc scctorcn (bijvoorbceld houtcn panclen) bcstaan grotc 
mogelijkheden en de korte afstand van Slowakijc naar de EU bevordert de uitvocr. De 
betrekkelijk grote uitvocr en de hoge bezcttingsgraad duiden erop dat deze industrieen tot 
dusver op de internationale markten hebben kunnen concurreren. De kleine invoer echter, 
gecombineerd met een aantal handelsbeperkingen voor enkele sectoren zoals het stelsel 
van invoercertificaten voor ceramiek, zou buitenlandse exporteurs de toegang kunnen 
versperren. 
, 
De betrekkelijk grote textiel-, kleding-, leder-en schoencnsector verkeert nog altijd in 
een crisis. De industrie wordt geplaagd door de concurrentie met Aziatische fabrikanten 
en een algemeen gebrek aan herstructurering, maar het grootste deel van de productie 
wordt nog altijd uitgevoerd en er is een overschot op de handelsbalans. Om hun 
concurrentievermogen te vergroten trachten de fabrikanten nieuwe markten te bereiken, 
de productie voor de markten van de EU te verbeteren en handelsbetrekkingen voor het 
passieve veredelingsvcrkcer (PVV) aan tc knopen met fabrikanten van de EU. De 
automobielindustric is ccn van de mccst dynamische sectoren. Er zijn twee 
autoproducenten waarvan er cen vollcdig in het bezit is van een belangrijke Duitse 
producent, en bijna de gehele productic is bestemd voor de markt van de EU. Om te 
profiteren van de lage loonkosten en om de kwalitatief hoogwaardige fabriek te 
ontwikkelen tot een belangrijk assemblagecentrum voor auto's die bestemd zijn voor een 
specifiek marktsegment in Europa is de productie van Duitsland naar Bratislava verhuisd. 
De auto-onderdelenindustrie herstelt zich slechts langzaam van het uiteenvallen van 
Tsjechoslowakije. De Slowaakse fabrikanten van auto-onderdelen werken samen met een 
Tsjechische autofabrikant en bet aantal joint ventures met Westerse partners neemt toe. 
De farmaceutische industrie is betrekkelijk klein. De productie van 1995 is bijna 
volledig naar Tsjechie uitgevoerd. De uitvoer die weliswaar hoofdzakelijk grondstoffen 
betreft, is in steeds sterkere mate op de Westerse markten gericbt. Niettemin is 
herstructurering van het productiestclscl noodzakelijk en tracht de industrie Westerse 
normen te bereiken. De middclcn blijvcn cchter schaars. Daar komt nog bij dat de 
toekomstige ontwikkeling bclcmmerd wordt door een tekort aan middelen voor O & 0. 
De industrie schijnt er niet in gcslaagd te zijn buitenlandse partners of investeringen aan 
te trekken wat misschien medc vcrband houdt met bet ontbreken van octrooibescherming. 
De industrie van drukapparatuur en die van metrologische apparatuur zijn 
grotendeels kleinscbalig. In 1995 was de uitvoer aanzienlijk groter dan de invoer maar de 
beperkte bezettingsgraad duidt op de behoefte aan verdere berstructurering. De 
productiefaciliteiten en -metboden van de informatie-industrie zijn veelal verouderd. 
Privatisering en herstructurering bebben, ondanks een betrekkelijk · dynamische 
toeneming van de vraag, geleid tot een sterke daling van de productie en de sluiting van 
talrijke bedrijven. De resterende bedrijven moeten verder modemiseren. Ondanks de 
achteruitgang van de industrie onderboudt de staat nog altijd delen van deze 
onderzoeksstructuur en biedt daarmee de mogelijkbeid voor een nieuwe ontwikkeling. 
79 
Aan de andere kant zijn de Slowaaksc lcvcrancicrs van soJlwarc er m gcslaagd 
buitenlandse klanten aan te trekken. 
Met de privatisering zijn vordcringen gcbockt. Aanvankclijk wcrd gcwerkt met coupons 
en onmiddellijk daarna met rcchtstrceksc management buy-out, waardoor het aandeel van 
de particuliere sector uitgedrukt in BBP opliep tot 70 %. Sedert 1995 echter kwam de 
privatisering van vele grote ondernemingen ten goede aan insiders (in het bedrijf en in de 
politiek). De privatisering verliep op een ondoorzichtige wijze zodat de 
overheidsinstanties er slechts weinig inkomsten aan ontleenden en de geprivatisecrde 
firma's er weinig of geen nicuw kapitaal en management aan overhielden. Nicttemin 
heeft de regering nog altijd een meerdcrheidsbelang in ccn aantal "essentiele en 
strategische bedrijven". Daartoe behoren bedrijven op de gebieden energie, openbare 
voorzieningen, bewapening, post en telecommunicatie, spoorwegen, farmaceutica en de 
agro-industrie. Op deze bedrijven is de faillissementswetgeving niet van toepassing. 
Evaluatie en prognose 
Ondanks de onzekere politieke situatie heeft de industric zich op bevredigende wijze 
ontwikkeld; dit was voornamelijk mogelijk doordat de macro-economische omgeving 
stabiel is gebleven en de vrijhandelsrcgeling voor voldoende concurrentie zorgde. Toch 
zijn de vooruitzichtcn van de industric onlosmakelijk vcrhondcn met de politicke 
ontwikkeling omdat de privatisering ver van volledig is en wat tot dusver heeft 
plaatsgevonden vaak verband hicld met het huidige regime. Het is dus nog maar de vraag 
of industrieen die in ''politiek hevriende" handen zijn gegeven in de toekomst 
concurrentieel zullen werken. In een aantal sectoren die door een enkele firma worden 
overheerst, zal dit probleem bijzonder ernstig zijn. 
De investeringsquote (bijna 36 % van het BBP) is de hoogste van de geassocieerde staten 
en ligt dicht bij die van enkele snel groeiende Aziatische economieen. 
De voornaamste problcmen voor de industrie ontstaan doordat bij de privatisering het 
concurrentieaspect ontbreekt en omdat teveel berust op energie-intensieve sectoren. De 
bedrijven in staatseigendom zullen gemakkelijker toegang hebben tot financiering op 
lange termijn en daardoor op kapitaalintensieve gebieden beter af zijn dan de particuliere 
sector. Dit zou kunnen leiden tot een soortgelijke ontwikkeling als enkele Zuid-Europese 
Iidstaten in de jaren zcventig en tachtig hebben gekcnd toen zij ondanks steeds grotere 
verliezen zware kapitaalintensieve industrieen in overheidseigendom opbouwden of in 
stand hielden. Een ontwikkeling in die richting zou het vermogen van de Slowaakse 
industrie tot de massale herstructurering die nog altijd noodzakelijk is om voor zijn 
producten minder athankelijk te zijn van lage lonen en toegang tot goedkope 
grondstoffen, sterk verminderen. 
Conclusies over bet Concurrentievermogen van de Industrie 
Op middellange termijn kan de bevredigende integratie van de Slowaakse industrie in de 
Europese markt op moeilijkheden stuiten. Daarvoor is diversificatie vereist (minder 
zware industrie) en een meer doeltreff ende herstructurering van de ondernemingen. Het 
ontbreken van investeringskapitaal door het lage peil van buitenlandse investeringen, de 
80 
ongunstige schuldcnsituatie en de ondoorzichtigc op insiders gerichte privatisering 
kunnen een aanzienlijke belemmcring vormcn voor de hcrstructurering en diversificatie. 
De toekomst van de Slowaakse industrie zal niet zozeer bepaald worden door zuiver 
sectorale aangelegenheden als wel door de algemene omgeving waarin die industric 
werkt, zoals infrastructuur, belastingcn enz..... Bijgcvolg zal de industric wordcn 
beinvloed door de in het voorjaar van 1997 ingevoerde economische maatregelen, 
waaronder de borgstellingsverplichting bij de invoer, en zullen de verdere 
ontwikkelingen in verband met de wisselkoers van de Slowaakse kroon van groot belang 
ZlJn. 
Een evaluatie van het acquis met betrckkin~ tot het vrije vcrkeer van industrie~oederen is 
op2enomen in het afzonderlijkc ~edeelte over de interne markt. 
Landbouw 
Het gemeenschappelijk landhouwheleid heeft ten <loci een modcrne landhouw tc 
ontwikkelen of in stand le hou<len <lie <le agrarische gcmccnschap ccn hillijke 
levensstandaard en de consument de levering van landhouwproductcn tcgcn rcdclijkc 
prijzen garandccrt, met, hinncn de I ~G, vrij vcrkeer van landhouwproductcn. Daarhij 
wordt speciaal aandacht geschonken aan milieu en plattelandsontwikkeling. Jnstrumenten 
voor het beheer van het GLB zijn de gemeenschappelijke marktordeningen, aangevuld 
met wetgeving op veterinair en fytosanitair gebied en met voorschriften inzake 
diervoeding en levensmiddelenhygiene. Er zijn ook structuurmaatregelen vastgesteld, die 
aanvankelijk vooral gericht waren op modernisering en schaalvergroting, maar die nu 
steeds meer de nadruk leggen op milieu en een regionaal gedifferentieerde aanpak. Sinds 
de hervorming van 1992 wordt een steeds grater deel van de steun voor de landbouw 
toegekend in de vorm van toeslagen ter compensatie van de verlaging van de 
interventieprij zen. 
De Europa-Overeenkomst met de Slowaakse Republiek voorziet in preferentiele handel 
in landbouwproducten (de artikelen 19 tot en met 22, en de daarop aansluitende bijlagen). 
In artikel 78 van de Europa-Overecnkomst zijn hepalingen opgenomen inzake de 
economische samcnwcrking tussen de partijcn met het oog op de modernisering van de 
landbouw en de agro-industricle sector. I let Withock heeft hetrckking op de vctcrinairc 
en fytosanitaire controlcs, de controlc op diervoeding en de afzctvoorschriften voor 
bepaalde producten. Deze regelgeving heeft ten doel de consument, de volksgezondheid 
en de gezondheid van dieren en planten te beschermen. 
Situatieschets 
Situatie in de landbouw 
De productiewaarde van de landbouw bedroeg in 1995 ongeveer 0,68 % van die van de 
Unie. 
Het aandeel van de landbouw in het BBP is gedaald van 9,4 % in 1989 tot 5,8 % in 1996. 
In 1996 was de landbouw gocd voor 7,5 % van de lotalc wcrkgelcgenheid; in 1989 was 
dat nog 12,5 %. Met aantal arhcidskrachten per 100 ha cultuurgrond is gedaald van l 3J 
in 1989 tot 6,8 in 1996. 
81 
Slowakije hccfl ccn landbouwarcaal van 4,9 min ha : de helfl wordt gebruikt voor 
landbouw, mecr dan 40 % is bchost. Op ongevccr 60 % van hct akkerland wordt graan 
geteeld (vooral tarwe, gerst en ma"is) en op ongevcer 25 % voedergcwassen. De ovcrigc 
akkcrhouwgewassen oliehoudende zaden (voor het mercndecl kool-en raapzaad en 
zonnebloempittcn), peulvruchten, suikerbieten en aardappelcn -zijn minder helangrijk 
qua oppervlakte. 
Na de economischc omschakcling en de privatiscring z1.1n er nu hoofdzakclijk dric 
soorten landhouwhc<lrijvcn: 
(I) ongeveer 1.000 "omgevorm<lc" coi>pcraties, met 69 '% van alle lan<lb(luwgrond 
(gemiddelde grootte: 1.600 ha); 
(2) zelfstandige (gezins )bedrijven: eind 1994 waren er ongeveer 7 .600 zelfstandige 
bedrijven (gemiddelde grootte: 15 ha), doorgaans opgericht door personen die uit de 
cooperaties waren gestapt. Vele boeren beoefenen de landbouw evenwel deeltijds; meer 
dan 60 % van de zelfstandige bedrijven is minder dan 5 ha groot, met percelen van 
gemiddeld 0,34 ha. 
(3) ongeveer 60 bedrijven in de vorm van vennootschappen (op aandelen of besloten 
vennootschappen), die gemiddeld 290 ha groot zijn. Zelfstandige (gezins)bedrijven en 
vennootschappen samen hadden in 1994 ongeveer 9 % van alle landbouwgrond in hun 
bezit. De vennootschappen zijn doorgaans eigendom van ondernemers die grond, kapitaal 
en arbeidskrachten aanbrengen. Meestal verbouwen ze graan. 
Van de landhouwgrond is 22 '1/c, nog steeds eigendom van staatslandbouwbedrijven ( 137 
in 1995), die gemiddcld 2.950 ha groot zijn. De privatisering van de 
staatslandbouwbedrijven verloopt nu trager als gcvolg van de aanpassing van de 
wetgeving wat betreft de werkingssfeer en de methoden van de privatisering. 
In 1995 was Slowakije vrijwel zelfvoorzienend voor de belangrijkste landbouwproducten 
(granen: 3,5 mln ton of 94,7 %; oliehoudende zaden: 0,23 min ton of 169 %; 
suikerbieten: 1,23 min ton of 100 %; aardappelen: 0,44 min ton of 82 %; rundvlees: 
60.000 ton of 94 %; varkensvlees: 190.000 ton of 100 %; slachtpluimvee: 113 %; melk 
1,19 min ton of 130 %). 
In de levensmiddelensector waren einde 1996 171 bedrijven geprivatiseerd, dit is 92 % 
van alle verwerkende bedrijven die vroeger staatseigendom waren. 
Hetland is netto-importeur van landbouwproducten en levensmiddelen: de waarde van de 
uitvoer bedroeg in 1995 430 min ccu , die van de invocr 590 min ccu. In datzelfdc jaar 
waren deze producten goed voor 8 % van de totale invoer en 6,2 '½, van de totalc uitvoer 
van Slowakije. De Tsjechischc Rcpublick is de bclangrijkste uitvoermarkt voor 
Slowakije ( 43 % van de totale uitvoerwaarde in 1995); op de tweede plaats komt de EU 
(17 %) en op de derde de voormalige Sovjet-Unie (15 %). Ook wat de invoer betreft, is 
de Tsjechische Republiek de belangrijkste handelspartner (36 % van de totale 
invoerwaarde in 1994), gevolgd door de EU (35 %). Voor levensmiddelen is het 
nettotekort op de handelsbalans in 1996 met 145 mln ecu gestegen tot 330 mln ecu. 
82 
In 1995 waren granen, mout en zetmeel, melk en zuivelproducten, groenten en drank de 
belangrijkste exportproducten van Slowakije, tropische producten, diervoeding, drank en 
tabak de belangrijkste agrarische importproducten. 
Landbouwbeleid 
In 1995 bedroeg het door de OESO berekende producentensubsidie-equivalent (PSE) 
25 %, tegenover 49 % in de EG. 
De marktprijzen worden vooral ondersteund via interventie-aankopen, gecombineerd met 
quota en uitvoersubsidies. Het Ministerie van Landbouw stelt gegarandeerde 
minimumprijzen vast voor granen, slachtvce en varkcns ( dcze prijzen dekken doorgaans 
ten minste 90 % van de gemiddelde productiekosten en worden aangepast zodra de 
productiekosten met meer dan 5 % stijgen). Voor melk geldt een gegarandeerde prijs; de 
beleidsinstrumenten in deze sector omvatten onder meer een melkquotaregeling met op 
region~l niveau vastgestelde quota die over de bcdrijven worden verdeeld. Omdat er op 
de binnenlandse markt een tekort is aan aardappelen, geldt voor <lit product tijdelijk een 
maximumprijs. 
Het marktordeningsfonds van de Staat verricht interventie-aankopen tegen gegarandeerde 
prijzen, verleent exportsubsidies, en geeft uitvoer-en invoervergunningen af. 
In de belangrijkste sectoren verleent het Ministerie van Landbouw indirecte subsidies, 
meestal via steun voor de aankoop van productiemiddelen zoals zaaizaad, meststoffen en 
moderne machines, het kweken van nieuwe rassen, irrigatie, enz. De wetgeving voorziet 
in exportsubsidies voor onder meer graan, suiker, rundvlees, varkensvlees, 
slachtpluimvee, zuivelproducten, groenten en fruit. 
Het platteland neemt een belangrijke plaats in in de sociaal-economische ontwikkeling 
van Slowakije, en de Slowaakse regcring wil gclcidelijk maatregelen invoeren voor 
regionale en plattelandsontwikkeling om aan te sluiten bij het beleid van de EU. 
Momenteel is er evenwel geen be)eid inzake plattelandsontwikkeling dat vergelijkbaar is 
met dat van de EG. In probleemgebieden wordt aan de landbouwers een rechtstreeks 
inkomenssteun betaald in de vorm van een toeslag per hectare die varieert naargelang van 
de bodemkwaliteit. In die gebieden wordt ook steun verleend voor het houden van 
schapen en geiten ( een premie per dier). Bovendien warden ook de aankoop van 
hoogwaardige productiemiddelen (gecertificeerd zaad, fokdieren) en investeringen zoals 
de hierboven vermelde gesubsidieerd. 
In Slowakije liggen de ondersteuningsprijzen aanzienlijk lager dan de interventieprijzen 
van de EG. In 1995 bedroeg de graanprijs 56 a 64 % van het Europese gemiddelde, en 
werd de ondersteuningsprijs voor melk vastgesteld op een bedrag <lat overeenkwam met 
63 % van de EU-prijs. Deze prijzen zijn evenwel prijzen af landbouwbedrijf. 
In 1995 is in totaal 7.674 min SKK (200 min ecu) aan begrotingsmiddelen uitgegeven 
aan landbouw. Hiervan betrof 53 % uitgaven in de vorm van rechtstreekse toeslagen voor 
probleemgebieden en premics ter bevordcring van de kwalitcit van de melk. 18 % van de 
landbouwkredieten ging naar steun voor de aankoop van productiemiddelen, en 8,5 % 
naar marktregulerende maatregelen zoals exportsubsidies. Van de landbouwkredieten 
werd 3 % besteed aan algemene dienstverlening (opleiding) en 9 % aan andere 
83 
steunmaatregelen (een aantal belastingfaciliteiten). In 1995 is stcun uitgekeerd voor een 
bedrag dat overeenkomt met ongeveer 16 % van de productiewaarde van de landbouw 
( 48.000 min SKK). 
In 1993 is het belastingstelsel hervormd en zijn diverse, speciaal op de landbouw 
afgestemde belastingwetten goedgekeurd om het stelsel beter te doen aansluiten op dat 
van de EU. Voor de landbouw is een hele reeks belastingfaciliteiten en -voordelen 
ingevoerd. 
Bij de uitvoering van de Overeenkomst in het kader van de Uruguay-Ronde zijn zowel de 
variabele heffingen als de nict-tarifaire bclcmmeringcn (compcnserendc heffingen) 
omgezet in vaste douanerechtcn. Slowakije hccn in het kader van de Uruguay-Ronde 
verplichtingen aangegaan inzake binnenlandse steunverlening, markttoegang en 
exportsubsidies (1.651 min SKK (38 min ecu) tegen hetjaar 2000). 
De quota in het kader van de bij de Europa-Overeenkomst vastgestelde preferentiele 
handelsregeling zijn niet altijd volledig opgenomen, in hoofdzaak doordat marketing en 
reclame in gebreke zijn bleven, en ook doordat van sommige producten te geringe 
hoeveelheden voor uitvoer beschikbaar waren. 
De Slowaakse Republiek heeft de Centraaleuropese Vrijhandelsovereenkomst (CEFTA) 
ondertekend, die gericht is op de verdere liberalisering van de handel in 
landbouwproductcn. Aangezien voor de andcre CEFT A-partners in GA TT-verband een 
hoger beschermingsniveau is afgcsprokcn dan voor Slowakije, zal liberalisering 
bevorderlijk zijn voor de Slowaakse uitvocr van landbouwproducten. 
Slowakije stelt momenteel de wetgeving vast die in het Witboek is vermeld. 
Het Ministerie van Landbouw is van de overheidsdiensten die zich in Slowakije met de 
landbouw bezig houden de centrale instantie. De nationale overheid wordt in de districten 
vertegenwoordigt door 36 regionale diensten voor landregistratie en voorlichting. Diverse 
aspecten van het landbouwbeleid worden bovendien beheerd door een aantal "fondsen". 
De Slowaakse Kamer van Landbouw en Voedselvoorziening (SKPPK), een 
publiekrechtelijke bedrijfsorganisatie, werkt met het Ministerie samen bij het opstellen 
van het landbouwbeleid. 
Evaluatie en prognose 
Vijf jaar lang zijn er geen investeringen gedaan, en de machines zijn nu dringend aan 
vervanging toe. Verwacht wordt dat Slowakije op middellange termijn in de sectoren 
granen, oliehoudende zaden, suiker, varkensvlees en slachtpluimvee steeds grotere 
overschotten zal produceren die dan beschikbaar komen voor export. 
Hoewel Slowakije zijn wetgeving en zijn structuren al voor een deel heeft aangepast aan 
die van de EU, zijn er tussen het landbouwbeleid van dit land en dat van de EU nog 
belangrijke verschillen. 
Met de uitvoering van het in 1993 vastgestelde programma voor de landbouw heeft de 
Slowaakse regering wat de doelstellingen op het gebied van de economische stabiliteit en 
de ondersteuning van de landbouw betreft vrij goede resultaten bereikt. Het programma 
84 
zal in 1998 opnieuw worden bezien, maar vcrwacht mag worden <lat er geen grotc 
inhoudelijke vcranderingen zullen worden aangchracht in het heleid. 
Een aantal marktordcningcn zal cvcnwel moetcn worden aangcpast om de betrokkcn 
sectoren beter af te stcmmcn op die van de ElJ. De invoer-en de uitvocrregelingcn zullcn 
moeten worden aangepast aan die van de Europesc Unic. De thans geldende regeling 
inzake invoer-en uitvoervergunningcn zal moctcn vcrdwijncn. Bovendien wordcn 
bepaalde subsidies voor productiemiddclcn uitgckccrd (bijvoorbccld voor de aankoop 
van meststoffcn, hct kwckcn van nieuwe rasscn) die nict vcrcnigbaar zijn met hct acquis. 
Er bestaan in Slowakije geen tegenhangers van de belangrijkste beleidsinstrumenten van 
de EG, bijvoorbeeld de quotaregeling in de suikersector en de regelingen voor 
belangrijke akkerbouwgewassen (basisareaal, compensatiebedragen), en sommige 
structuurmaatregelen en programma' s voor plattelandsontwikkeling. 
Het beheer van en het toezicht op deze regelingen vereist een vrij geavanceerd 
administratief apparaat, onder meer een adequaat grondkadaster en een degelijk systeem 
voor de identificatie en de registratie van rundvee. Als die regelingen in Slowakije 
moeten worden toegepast zal de Slowaakse administratic mocten worden verbeterd. In de 
sector groenten en fruit moeten telersvercnigingen en groothandelsmarkten worden 
opgericht. 
Het valt moeilijk te voorspellen hoc de ondcrsteuningsprijzen voor de 
landbouwproducten zich in de pcriodc vbbr de toctreding zullen ontwikkelen. Dit is 
namelijk afhankelijk van ecn aantal factorcn zoals de binncnlandsc economic, de situatic 
op de exportmarkten en de ontwikkeling van het niveau van prijsondersteuning in de EU. 
De levensmiddelenlndustrie heeft in het algemeen nog steeds een overcapaciteit en moet 
dringend worden gemoderniseerd. 
Er is momenteel een gebrek aan coordinatie van de financiele steun voor de programma's 
voor plattelandsontwikkeling tussen de sectorale organisaties op het horizontale en het 
regionale niveau en de genomen maatregelen overlappen elkaar vaak. Ook is niet 
duidelijk welke nationale instantie bevoegd is voor het plattelandsbeleid. 
Er zijn besprekingen aan de gang om een oplossing te vinden voor de moeilijkheden met 
de toepassing van de bepalingen van de Europa-Overeenkomst betreffende het 
handelsverkeer. 
De Slowaakse Republiek maakt vorderingen bij de invoering van de in het Witboek 
vermelde regelgeving. Op veterinair en fytosanitair gebied onderhandelt Slowakije 
momenteel met d~ Europesc Commissie over ccn overeenkomst inzake de 
gelijkwaardigheid. De onderhandelingen zijn bijna rond. 
In de wijnsector zijn de regels voor de indeling van de wijnsoorten en de voorschriften 
voor de wijnbouw gebaseerd op een wet van 1964. Er is een Wijnbouwwet goedgekeurd 
die aansluit op de EG-wetgeving. De structuur en de systematiek inzake registratie en 
controle zal in verband daarmee moeten worden aang~past. Ook zullen de 
inspectiediensten meer personeel en materiaal ter beschikking moeten krijgen. Slowakije 
is lid van de OIV (Organisation internationale de la vigne et du vin). 
85 
Wat de afzetvoorschriften betreft, wordt normaliter in 1997 een herziene 
1evensmiddelencodex van kracht. De Slowaakse technische normen moeten warden 
aangcpast en er moeten ook dergclijke normen komen voor de fytosanitaire aspecten. 
G-roenten en fruit worden niet gecontro]eerd als zij Slowakije binnenkomen (grens, 
havens, luchthavens); in de EG is dat wettelijk verplicht. Aan de grens moeten er 
inspectieposten komen. 
Op veterinair gebied is de wetgeving voor een deel reeds aan het acquis aangepast. Wel 
.moet nog verder warden gewerkt aan de vaststelling en de tenuitvoerlegging van de 
niemvc basiswetgeving voor de veterinaire sector en voor de fokkerij. 
Het tijdschema voor de vaststelling en de uitvoering van het afgeleide recht m de 
verschi1lende scctoren bestrijkt de periode van 1997 tot 2000. 
De Slmvaakse Republiek beschikt vanouds over een goed georganiseerde infrastructuur 
voor veterinaire controles en keuringen, zowel aan de grenzen als in het binnenland. De 
diensten ressorteren onder bet Ministerie van Landbouw. 
W egens een aantal administratieve veranderingen in de veterinaire structuur op regionaal 
niveau mag warden verwacht dat zich een aantal problemen zal voordoen bij de 
uitvoering en het doen naleven van de nieuwe voorschriften. De wetgeving moet nog 
verder aan het EU-bestel warden aangepast wat betreft het HACCP-concept (HACCP = 
Hazard Analysis Critical Control Point), de inteme controles, de toezicht- en 
bewakingsprogramma's, de uitroeiing van ziekten (vooral klassieke varkenspest), de 
controle op de inteme markt (beschermende maatregelen, vergunningen, veterinaire 
controles, bijkomende garanties, regionalisering), de invoerregeling ( erkende derde 
landen, erkende inrichtingen) en de systemen voor de identificatie en registratie van 
dieren (vooral voor de zeer kleine gezinsbedrijven). De voorzieningen aan de 
inspectieposten aan de grens en de veterinaire laboratoria moeten warden gemodemiseerd 
en het personeel moet meer ervaring opdoen. De computersystemen, de systemen voor 
identificatie en registratie van dieren en de destructie-infrastructuur moeten warden 
gemoderniseerd. In het algemeen kan men stellen dat uitvoering van het acquis op 
middellange termijn grotendeels haalbaar moet zijn. 
Op het gebied van zaaizaad en pootgoed, teeltmateriaal en fytosanitaire voorschriften is 
de wetgeving reeds grotendeels aan de EG-wetgeving aangepast, en er zijn nieuwe wetten 
in de maak. De structuren om de wetgeving op een adequate wijze uit te voeren, moeten 
warden verbeterd. 
Er wordt vooruitgang geboekt inzake de aanpassing van de wetgeving op het gebied van 
diervoeding, gewasbeschermingsmiddelen en bestrijdingsmiddelenresiduen. Verdere 
uitwisseling van informatie tussen de Commissie en de Slowaakse autoriteiten is nodig, 
zowel met betrekking tot de algemene aspecten als de structuur die moet warden opgezet 
om de wetgeving ten uitvoer te leggen. 
Conclusie 
86 
De wetgeving moet nog verder op het acquis communautaire worden afgestemd, maar op 
het gebied van de vaststelling van de in het Witboek vennelde maatregelen is reeds 
aanzienlijke vooruitgang geboekt. 
Een bijzondere inspanning is vereist op het gebied van: 
de implementering van de voorschriften op veterinair en fytosanitair gebied en het 
toezicht op de naleving ervan, en de modemisering van de inrichtingen om aan de 
EG-nonnen te voldoen; dit is vooral belangrijk met het oog op de beschenning 
aan de buitengrenzen van de EU; 
de versterking van het administratief apparaat om te bereiken dat de instrumenten 
van het GLB kunnen worden toegepast en dat toezicht kan worden gehouden op 
de naleving van de voorschriften; 
een verdere ingrijpende herstructurering van de agrovoeding, om het 
concurrentievennogen van deze sector te verbeteren. 
Indien een en ander wordt verwezenlijkt, zal bij toetreding op middellange tennijn het 
gemeenschappelijk landbouwbeleid zonder al te grote problemen kunnen worden 
toegepast. 
Visserij 
Het gemeenschappelijk visserijbeleid omvat gemeenschappelijke marktordeningen, een 
structuurbeleid, overeenkomsten met derde landen, beheer en instandhouding van de 
visbestanden, en ondersteunend wetenschappelijk onderzoek. 
De Europa-Overeenkomst bevat bepalingen betreffende het handelsverkeer van 
visserijproducten tussen de Gemeenschap en Slowakije. In het Witboek zijn geen 
maatregelen betreffende dit beleidsterrein opgenomen. 
Situatieschets 
In de Slowaakse Republiek wordt uitsluitend de binnenvisserij beoefend. De sector is niet 
erg belangrijk voor de economie. De productie bedroeg in 1995 6.015 ton. Er zijn slechts 
25 viskweekbedrijven (staat en particulieren). 
De Slowaakse Republiek levert 0,01 % van de totale EG-invoer van visserijproducten en 
0,40 % van de EG-invoer van vis ( qua waarde) uit de kandidaat-lidstaten. De Slowaakse 
Republiek neemt 0,32 % van de totale EG-uitvoer van visserijproducten voor haar 
rekening en 3,8 % van de EG-uitvoer van vis (qua waarde) naar de kandidaat-lidstaten. 
Evaluatie en prognose 
De Slowaakse Republiek is, ten opzichte van de EG, inzake productie en buitenlandse 
handel van vis vrij onbeduidend en zal op dit gebied dan ook geen wezenlijke impact 
hebben op de Gemeenschap als geheel. 
De Slowaakse Republiek zal het nodige moeten doen wat betreft de naleving van de 
gezondheids-, hygiene- en milieuvoorschriften van de EG. 
87 
Conclusie 
De visserijsector is geen probleem voor de toetreding. 
Energie 
De hoofddoelstellingen van de EU op het gebied van het energiebeleid, zoals aangegeven 
in het Witboek van de Conunissie "Een energiebeleid voor de Europese Unie", zijn 
vergroting van de concurrentiekracht, een betrouwbare energievoorziening en milieuzorg. 
De kernelementen van het acquis op energiegebied omvatten Verdragsbepalingen en 
afgeleid recht, met name met betrekking tot mededinging en steunmaatregelen van de 
staten, de interne energiemarkt (met inbegrip van de richtlijnen inzake elektriciteit, 
doorzichtigheid van de prijzen, doorvoer van gas en elektriciteit, koolwaterstoffen, 
verlening van vergunningen, voorzorgsmaatregelen voor noodsituaties waaronder het 
verplicht aanleggen van buffervoorraden, enz. ), kernenergie, alsook energie-efficientie en 
milieuvoorschriften. Andere belangrijke onderdelen van het energiebeleid zijn de 
ontwikkeling van Trans-Europese energienetwerken en de ondersteuning van O & O op 
energiegebied. Nog aan de gang zijnde ontwikkelingen zijn onder andere de liberalisering 
van de gassector, de overname van het acquis inzake energie-efficientie en de uitvoering 
van het programma "Auto-oil". 
Op kernenergiegebied heeft het conununautaire acquis zich ontwikkeld van het 
oorspronkelijke EGA-Verdrag tot een breed kader van juridische en politieke 
instrumenten, waaronder internationale overeenkomsten. Daaronder vallen nu 
vraagstukken met betrekking tot veiligheid en gezondheid, inclusief 
stralingsbescherming, veiligheid van kerninstallaties, beheer van radioactief afval, 
investeringen, onder andere via financiele instrumenten van EURA TOM, bevordering 
van onderzoek, de gemeenschappelijke markt voor kernenergie, voorziening, 
veiligheidscontrole en internationale betrekkingen. 
De Europa-Overeenkomst voorziet in samenwerking met het oog op een geleidelijke 
integratie van de energiemarkten in Europa en bevat bepalingen inzake het verlenen van 
steun op de desbe~effende beleidsterreinen. In het Witboek over de voorbereiding van de 
LMOE op de interne energiemarkt wordt benadrukt dat de basisrichtlijnen met 
betrekking tot de interne markt integraal moeten worden toegepast in combinatie met de 
EG-wetgeving inzake mededinging. Wat de kernenergiesector betreft, wordt in het 
Witboek gesproken over voorziening, veiligheidscontrole en vervoer van kernafval. 
Situatieschets 
Slowakije is buitengewoon afhankelijk van externe energiebronnen. De invoer voorziet in 
meer dan 80 % van de energiebehoefte, en bestaat vooral uit olie, gas en splijtstof uit 
Rusland. 
Bruinkool, de eigen, in beperkte mate beschikbare energiebron, is een belangrijke 
oorzaak van milieuverontreiniging en wordt gewonnen met overheidssubsidie. Het ligt in 
de bedoeling om minstens tot en met 2005 de productie op het huidige niveau te houden 
(3, 7 miljoen ton). 
88 
De Slowaakse energiesector is twee-a driemaal minder efficient dan gemiddeld in de 
EU. Dat heeft te maken met het vroegere vooral aanbodgeorienteerde beleid, de lage 
prijzen en het accent op de zware industrie. 
Slowakije is, zowel voor de EU als voor de eigen regio, strategisch gelegen voor de 
doorvoer van Russisch gas. De doorvoer- en opslagcapaciteit wordt dan ook vergroot. 
Het elektriciteitsnet is sinds oktober 1995 bij wijze van proef synchroon aangesloten op 
het West-Europese net (Unie voor de Coordinatie van de Productie en het Transport van 
Elektriciteit ). 
Slowakije exploiteert in Jaslovske Bohunice twee VVER 440-230- en 
twee VVER 440-213-kernreactoren van de eerste, respectievelijk tweede gener~tie, die 
bijna de helft van de elektriciteitsproductie leveren. Nadat op korte termijn verbeteringen 
waren aangebracht, worden deze reactoren nu verder verbeterd ( 1996-1999) zodat ze dan 
aan de EG-veiligheidsnormen zullen voldoen. Het prototype reactor Al moest in 1977 
vroegtijdig uit productie worden genomen en wordt momenteel ontmanteld. De 
afgewerkte splijtstof daarvan wordt naar Rusland vervoerd. In Mochovce zijn 
twee VVER 440-213-reactoren in aanbouw. Daaraan wordt meegewerkt door westerse 
bedrijven en de stroomproductie zou binnen twee jaar moeten beginnen. V 66r 2010 
zouden op dezelfde plaats nog twee eenheden van hetzelfde type worden geinstalleerd. 
De veiligheid van deze kemenergie-installaties zal, nadat het verbeteringsprogramma is 
voltooid, vrijwel van EU-niveau zijn. Er wordt geen uranium gewonnen of splijtstof 
vervaardigd. 
Evaluatie en prognose 
De doelstellingen van het energiebeleid van Slowakije zijn in overeenstemming met die 
van de EU en omvatten onder andere meer concurrentie, een beter gewaarborgde 
energievoorziening, milieubescherming en energie-efficientie. 
De huidige regelgeving voor de concurrentie in de energiesector voldoet nog niet aan de 
richtlijnen betreffende de inteme energiemarkt en de EG-wetgeving inzake mededinging. 
Toepassing van de Slowaakse Monopoliewet van 1994 biedt onvoldoende garantie voor 
concurrentie zoals bedoeld in het acquis van de EG, maar er is voldoende vooruitgang 
wat betreft de totstandbrenging van de mogelijkheden voor de splitsing van de 
rekeningen van enerzijds de productieafdelingen en anderzijds de transportnetafdelingen 
van de elektriciteitsmaatschappij. Daarom moet de aanvaarding en ·de tenuitvoerlegging 
van de Energiewet worden bespoedigd. 
De sector wordt gekenmerkt door staatsmonopolies, hoewel liberalisering en 
privatisering in de olie-en de kolensector gaande zijn. Om strategische redenen zijn bij 
Wet 192/95 bepaalde activiteiten in de sectoren elektriciteit en gas, maar ook wat betreft 
het vervoer van olie via pijpleidingen, uitgesloten van privatisering. 
Voor de energieprijzen voor huishoudens, met name voor gas, elektriciteit en 
verwarming, worden kruissubsidies toegepast en deze prijzen zijn niet kostendekkend. 
Verwacht wordt dat de regering binnenkort een besluit zal nemen over een beleid om 
deze distorsies tegen 2002 weg te werken. 
89 
Slowakije is begonnen aan wetgeving inzake voorzorgsmaatregelen voor noodsituaties, 
waaronder het aanleggen van olievoorraden. Momenteel voldoet het land niet aan de eis 
dat er een olievoorraad dient te zijn voor 90 dagen ( de voorraden worden geschat op het 
verbruik van 40-45 dagen). Het is, gezien de benodigde investeringen, niet realistisch te 
verwachten dat dit doel op korte termijn kan worden bereikt. 
Herstructurering van de mijnbouw is onvermijdelijk. De maatschappelijke en regionale 
consequenties daarvan zullen aangepakt moeten worden. De staatssubsidies moeten 
worden getoetst aan de EG-regelingen voor staatssteun. 
Slowakije is begonnen met wetgeving inzake energie-efficientie die voldoet aan de 
EG-regels (bijvoorbeeld etikettering van toestellen, minimumnormen) en met EG­
milieunormen (bijvoorbeeld brandstofkwaliteit), maar er moet nog meer worden gedaan. 
Goedkeuring van een Energiebesparingswet zal naleving van het acquis inzake energie­
efficientie bevorderen. Er zij op gewezen dat een zodanige verbetering van de nationale 
raffinaderij dat wordt voldaan aan de EG-normen aanzienlijke investeringen zal vergen 
en dat de raffinaderij zal moeten concurreren op een verzadigde Europese markt. 
In een regeringsresolutie wordt voorgesteld de splijtstofvoorziening vanaf 1999 te 
diversifieren. Door de toetreding van de Slowaakse Republiek zou de afhankelijkheid van 
de EU van Russisch uranium en Russische verrijkingscapaciteit toenemen. Het 
voornemen om de splijtstofvoorziening te diversifieren zou in overeenstemming zijn met 
het gemeenschappelijk beleid voor verhoogde zekerheid over de voorziening met 
splijtstoffen door diversificatie van de leveranciers. Dat beleid zou gelden voor 
leveringscontracten na de toetreding. 
Afgewerkte splijtstoffen uit Bohunice werden tot en met 1986 teruggestuurd naar de 
USSR, maar worden sindsdien opgeslagen in bassins op het bedrijfsterrein. Alle 
afgewerkte splijtstof van de eerdergenoemde A I-reactor zal tegen 1999 naar Rusland 
worden teruggestuurd in het kader van een vroegere overeenkomst tussen 
Tsjechoslowakije en de USSR. Vergroting van de opslagcapaciteit van de bestaande 
bassins wordt bestudeerd. Er wordt ook gestudeerd op tussentijdse opslag voor een 
langere periode en op de mogelijkheden voor de definitieve verwijdering van de 
afgewerkte splijtstof. In Mochorve wordt, met vergunning, in een depot laagactief en 
middelactief afval opgeslagen. 
Bij toetreding zal de Slowaakse Republiek zich moeten houden aan de bepalingen van 
het Euratom-Verdrag, met name met betrekking tot de voorziening van splijtstof, de 
gemeenschappelijke markt voor splijtstoffen, beschermende maatregelen, gezondheid en 
veiligheid, en internationale overeenkomsten. De Slowaakse Republiek is partij bij alle 
relevante internationale regelingen en overeenkomsten. De Slowaakse Republiek heeft 
ook een alle aspecten omvattende overeenkomst inzake splijtstofbewaking met de 
Internationale Organisatie voor Atoomenergie (IAEA) en op dit vlak en in de andere 
hierboven gebieden worden geen grote moeilijkheden bij de toepassing van de wetgeving 
van de Gemeenschap verwacht. N iettemin moet het probleem van de nucleaire veiligheid 
worden aangepakt en dient overeenstemming te worden bereikt over en uitvoering te 
worden gegeven aan realistische programma' s, inclusief sluiting wanneer dat nodig is. De 
veiligheidsinstanties moeten steun krijgen voor hun onafhankelijkheid. 
90 
Conclusie 
Slowakije moet de inspanningen vergroten om over enk.ele jaren aan de meeste EG­
wetgeving op energiegebied te voldoen. Er is met name nauwgezette aandacht nodig voor 
kwesties zoals de aanpassing van de monopolies, met inbegrip van invoer-en 
uitvoerkwesties, de toegang tot netwerken, de energieprijzen, de voorbereiding op 
noodsituaties, zoals het aanleggen van verplichte olievoorraden, overheidsinterventie in 
de sector vaste brandstoffen, de energie-efficientie en kwaliteitsnormen voor vloeibare 
brandstoffen. 
Er worden geen belangrijke moeilijkheden verwacht wat betreft de naleving van de 
Euratom-bepalingen. De veiligheid van kerninstallaties vraagt bijzondere aandacht. De 
veiligheidsnormen moeten adequaat worden aangepakt en realistische programma' s 
moeten snel worden uitgevoerd. Ook is aandacht nodig voor oplossingen op langere 
termijn voor afval. 
Vervoer 
Het vervoerbeleid van de Gemeenschap omvat beleidsmaatregelen en initiatieven op drie 
hoofdgebieden : 
-kwaliteitsverbetering door de ontwikkeling van geYntegreerde en concurrerende 
vervoersystemen op basis van geavanceerde technologieen die ook bijdragen tot het 
realiseren van milieu-en veiligheidsdoelstellingen; 
-verbetering van het functioneren van de interne markt ter bevordering van de 
efficiency van, keuzemogelijkheden voor en een gebruikersvriendelijk aanbod van 
vervoersdiensten, met inachtneming van de sociale normen; 
-verruiming van de externe dimensie door verbetering van vervoersverbindingen met 
derde landen en bevordering van de toegang van ondernemers uit de EU tot andere 
vervoersmarkten (Het gemeenschappelijk vervoerbeleid 
Actieprogramma 1995-2000). 
De Europa-Overeenk.omst voorziet in aanpassing van de wetgeving aan de 
communautaire regelgeving in samenwerking met het doel de vervoersector te 
herstructureren en te modemiseren, de toegang tot de vervoersmarkt te verbeteren, het 
transitvervoer te vergemakkelijken en de exploitatie op een niveau te brengen dat 
vergelijkbaar is met dat in de Gemeenschap. Het Witboek is toegespitst op maatregelen 
om de vervoersector te laten functioneren volgens de voor de interne markt geldende 
voorwaarden, onder andere wat concurrentie, harmonisatie van de wetgeving en 
normalisatie betreft. 
Situatieschets 
Het Slowaakse vervoersnet heeft een uitgesproken oost-westorientatie, die vooral toe te 
schrijven is aan de bijzondere topografie van het land, maar ook aan de nauwe 
vervlechting met de Tsjechische Republiek, die binnen het voormalige Tsjechoslowakije 
tot stand w~rd gebracht. De West-Karpaten verdelen het land in twee grote economische 
regio' s met als centra Bratislava in het westen en Kosice in het oosten en vormen een 
natuurlijke barriere voor het vervoer in noord-zuidelijke richting. Daardoor worden de 
91 
comparatieve kosten van de infrastructuur sterk bernvloed. De weinige grensovergangen 
behoeven een grondige modernisering. De Slowaakse regering heeft in 1996 een 
ambitieus wegenaanlegplan aangenomen om Slowakije te integreren in de Trans­
Europese corridors voor multimodaal vervoer. Het Slowaakse grondgebied wordt door 
drie van deze corridors doorkruist. 
De verhouding tussen de verschillende vervoerswijzen is duidelijk ten nadele van het 
spoorvervoer en de binnenvaart geevolueerd, terwijl tegelijk het collectieve 
reizigersvervoer over de weg toegenomen is ondanks de snelle toename van het 
particuliere autobezit en -gebruik. Toch blijft het spoor tot nu toe het belangrijkste 
vervoermiddel. 
Evaluatie en prognose 
Wat de totstandbrenging van de inteme markt betreft, staat de Slowaakse Republiek vrij 
ver inzake de ovemame van het acquis. In de Slowaakse sector van het intemationaal 
vervoer worden reeds grotendeels regels toegepast die vergelijkbaar zijn met die van de 
Unie, met name voor het vervoer over zee, de binnenvaart en het gecombineerd vervoer. 
Wat de luchtvaart betreft wordt momenteel een nieuwe code voor de burgerluchtvaart, 
die grotendeels gelijkloopt met de Gemeenschapsvoorschriften, voorbereid; daarbij zal 
echter bijzondere aandacht aan de veiligheidsnormen moeten worden geschonken. Wat 
het spoor betreft zullen het in de Slowaakse wetgeving overgenomen acquis inzake de 
toegang tot het spoorwegnet en de afzonderlijke boekhouding met betrekking tot het 
beheer en de exploitatie van de infrastructuur, alsmede het communautaire acquis op het 
gebied van openbare dienstverlening en normalisatie van de boekhouding in de komende 
jaren worden gevolgd. Bij het vrachtvervoer over de weg wordt het merendeel van de 
huidige communautaire wetgeving voor het intemationaal vervoer reeds toegepast, maar 
is er ten aanzien van bet binnenlandse vervoer meer voorzichtigheid geboden. Dit aspect 
zal in een toekomstige Unie zonder binnengrenzen van bijzonder belang zijn, wanneer de 
wegcabotage voor goederen volkomen geliberaliseerd is. Er doen zich nog problemen 
voor op het gebied van de markttoegang, de veiligheidscontroles, de technische normen 
en de fiscaliteit. 
In de sector van het reizigersvervoer over de weg gelden a priori de communautaire 
voorschriften, maar de huidige structuur van deze sector, die sedert 1989 onveranderd 
gebleven is en volledig in handen van de overheid is, zou in de toekomst voor 
moeilijkheden kunnen zorgen. 
De ontwikkeling van een gerntegreerd en concurrerend vervoersysteem is een 
doelstelling die door de Slowaakse autoriteiten wordt onderschreven. De twee 
belangrijkste randvoorwaarden zullen waarschijnlijk zijn dat het vervoer op een 
behoorlijk veiligheidsniveau moet worden gebracht en dat het vervoersysteem optimaal 
moet worden benut. Wat veiligheid betreft, heeft Slowakije reeds bemoedigende 
resultaten geboekt. De totstandbrenging van een evenwichtig vervoersysteem zal 
daarentegen moeilijker zijn, omdat Slowakije waarschijnlijk te maken zal krijgen met een 
voortdurend naar uitbreiding tenderend wegvervoer, zodat het zijn huidige inspanningen 
om het spoorvervoer en de binnenvaart te stimuleren, zal moeten voortzetten. 
Wat de verbetering van de verbindingen met de lidstaten van de Unie en de buurlanden 
aangaat, heeft Slowakije tot nu toe geen beroep gedaan op intemationale financiering 
92 
voor de uitbouw van· zijn infrastructuur. Toch is Slowakije voomemens in de 
periode 1995-1999 ongeveer 2 miljard ecu uit de eigen begroting te investeren in 
infrastructuur voor het intemationaal vervoer, met name de pan-Europese corridors. Dit 
bedrag komt overeen met circa 2,8 % van het BNP, hetgeen redelijk lijkt; een verlaging 
van dit bedrag bij gebrek aan begrotingsmiddelen zou echter problemen kunnen 
veroorzaken. 
Conclusie 
Slowakije heeft zijn best gedaan om het communautaire acquis inzake vervoer over te 
nemen. Er moet echter nog aanzienlijke vooruitgang geboekt worden in de sector van het 
vrachtvervoer over de weg (met name inzake markttoegang, veiligheidsvoorschriften en 
verkeersbelasting) en bij het spoorvervoer, waar moet worden toegezien op de 
daadwerkelijke totstandbrenging van het acquis. Slechts wanneer in deze twee sectoren 
verbetering optreedt, zal de vervoersector geen onoverkomelijke problemen opwerpen 
voor de ovemame van het acquis inzake de inteme markt. 
Ook zal erop moeten worden toegezien dat de nodige middelen beschikbaar worden 
gesteld voor de totstandbrenging van de basis van het toekomstige tot de nieuwe lidstaten 
uitgebreide Trans-Europese vervoersnetwerk. Hieraan moet bijzondere aandacht worden 
besteed, omdat Slowakije, als bergland, voor de aanleg van infrastructuur hogere kosten 
te dragen heeft, waardoor een kostennadeel ontstaat ten opzichte van de naburige landen, 
waarin de TEN's gemakkelijker uitgebouwd kunnen worden. Ten slotte mag ook niet 
nagelaten worden de Slowaakse administratieve structuren, inclusief de controle­
instanties, zoals die welke bevoegd zijn voor de veiligheid, snel en consequent op alle 
niveaus te versterken, zodat het land niet langer in zijn verdere ontwikkeling gehinderd 
wordt. 
Midden- en kleinbedrijf 
Het ondememingsbeleid van de EU is erop gericht een klimaat dat gunstig is voor de 
ontwikkeling van het MKB in de hele EU te stimuleren, zijn concurrentievermogen te 
vergroten en zijn europeanisering en intemationalisering te bevorderen. Het beleid wordt 
gekenmerkt door een hoge mate van subsidiariteit. De complementaire r.ol van de 
Gemeenschap wordt omschreven en ten uitvoer gelegd door middel van een 
meerjarenprogramma voor het MKB in de EU. Dit programma bevat de juridische en 
budgettaire grondslag voor de specifieke beleidsmaatregelen van de Gemeenschap voor 
het MKB. Het acquis is tot dusverre beperkt gebleven tot aanbevelingen op specifieke 
gebieden, maar de wetgeving in andere sectoren (b. v. mededinging, milieu, 
vennootschapsrecht) is ook van invloed op het MKB. 
De Europa-Overeenkomst voorziet in samenwerking om het MKB te ontwikkelen en te 
versterken, in het bijzonder in de particuliere sector, onder meer door via voorlichting en 
bijstand inzake juridische, administratieve en fiscale aangelegenheden. Het Witboek 
bevat geen specifieke maatregelen. 
Situatieschets 
Sinds 1989 is het aantal en de betekenis van de middelgrote en kleine bedrijven 
aanzienlijk toegenomen. Het aantal MKB' s is gestegen tot 300 000 in 1995 en deze 
93 
ondememingen nemen thans 3 5 % van de brutoproductie van de industrie voor hun 
rekening. In sommige sectoren, zoals de bouw, het wegvervoer en de distributie, is dit 
aandeel veel groter (ongeveer 80 %). Er zijn in het midden:. en kleinbedrijf 425 000 
werknemers, dit is ongeveer 25 % van de totale werkgelegenheid. Met 54 ondememingen 
per 1 000 inwoners ligt Slowakije boven het EU-gemiddelde, dat 41 bedraagt. Uit 
vergelijkende studies blijkt dat Slowakije de meest sterkste groei van middelgrote en 
kleine bedrijven van de hele regio heeft gekend. 
Deze groei is voor een groot deel te danken aan het privatiseringsproces, in het kader 
waarvan in de periode 1992/1993 10 000 ondememingen zijn verkocht. In de meeste 
gevallen betrof het kleine ambachtelijke bedrijven en handelsondememingen, en slechts 
in mindere mate vennootschappen. De zeer kleine bedrijven van zelfstandigen 
vertegenwoordigen meer dan 80 % van het hele MKB. De groei die zich na de 
privatisering heeft voorgedaan, is ook het resultaat van "spin-offs", die zijn ontstaan als 
gevolg van de rationalisatie van vele grote ondememingen. De groei van het MKB was 
vooral opvallend in de sectoren machinebouw, metaalconstructie en textiel. 
De regelgeving inzake ondememingsactiviteiten in het algemeen is ook van toepassing 
op het MKB. Voorts heeft de Slowaakse regering in 1995 ook een specifieke wet inzake 
de steunverlening aan het MKB aangenomen. Steun wordt vooral verleend in de vorm 
van leningen, leninggaranties, rentesubsidies, bijdragen in het kader van specifieke 
regelingen, terug te betalen financiele bijstand en subsidies. Cooperaties vallen ook onder 
het Wetboek van Koophandel, terwijl onderlinge waarborgmaatschappijen en stichtingen 
onder de toepassing van het Burgerlijk Wetboek vallen. In 1993 zijn door een wijziging 
van de belastingwet aan bepaalde nieuw opgerichte ondememingen belastingvoordelen 
toegekend. 
De ontwikkeling van het MKB is in het industriebeleid van de regering opgenomen als 
een prioriteit. De nationale dienst voor steun aan het MKB is in augustus 1993 opgericht 
om de ontwikkeling en de groei van middelgrote en kleine bedrijven te stimuleren en alle 
vormen van steun ( adviesverstrekking en financiele steun) aan het midden- en 
kleinbedrijf te coordineren. Er zijn ook twaalf regionale advies-en informatiecentra en 
diverse andere instanties die de ondememingen kunnen helpen, zoals 
bedrijfsinnovatiecentra en diverse MGO's. 
Evaluatie en prognose 
Bij de ontwikkeling van het MKB is aanzienlijke vooruitgang geboekt, en Slowakije 
heeft zich emstig ingespannen voor de ontwikkeling en de versterking van het midden­
en kleinbedrijf en de samenwerking tussen de EU en Slowakije op dit gebied, zoals 
bepaald in artikel 90 van de Europa-Overeenkomst. De voorwaarden voor een duurzame 
groei en ontwikkeling van het MKB zijn grotendeels vervuld. Er is evenwel nog verdere 
verbetering mogelijk. De wetgeving dient te worden vereenvoudigd om ze MKB­
vriendelijker te maken, de steunverleningsinfrastructuur moet worden versterkt, het 
bclastingklimaat moet worden verbeterd en de toegang van het MKB tot financiering en 
hun capaciteit om nieuwe markten te veroveren moeten worden verbeterd. 
Op middellange termijn zou de groei van het MKB kunnen worden geremd door het 
gebrek aan investeringskapitaal. 
94 
De inspanningen die momenteel worden geleverd om het MKB te versterken in de 
periode v66r de toetreding, moeten bijgevolg worden voortgezet. 
Conclusie 
Er zijn in deze sector geen specifieke problemen met betrekking tot de integratie van 
Slowakije. 
3.5. Economische en sociale cohesie 
Werkgelegenheid en sociale zaken 
Het sociale beleid van de Gemeenschap heeft vaste vorm gekregen via diverse 
instrumenten, zoals wettelijke bepalingen, het Europees Sociaal Fonds en specifieke 
maatregelen met betrekking tot, onder andere, volksgezondheid, armoede en 
gehandicapten. Er is een juridisch acquis op de gebieden als veiligheid en gezondheid op 
het werk, arbeidsrecht en arbeidsvoorwaarden, gelijke kansen voor mannen en vrouwen, 
sociale zekerheid van migrerende werknemers, tabaksproducten. Kenmerkend voor de 
sociale wetgeving in de Unie is de vaststelling van minimumnormen. Voorts is het zo dat 
in het EU-Verdrag ( artikel 118B) een bepaling is opgenomen inzake de dialoog tussen de 
sociale partners op Europees niveau en wordt in het Protocol betreffende de sociale 
politiek gesproken over de raadpleging van de sociale partners en maatregelen om de 
sociale dialoog te vergemakkelijken. 
De Europa-Overeenkomst voorziet in aanpassing van de wetgeving aan de 
communautaire regelgeving en samenwerking m.b.t. verhoging van de bescherming van 
gezondheid en veiligheid van de werknemers, maatregelen voor de arbeidsmarkt en 
maatregelen voor de modemisering van het stelsel van sociale zekerheid. De 
overeenkomst bepaalt ook dat legaal in Slowakije actieve werknemers uit de 
Gemeenschap wat betreft hun arbeidsvoorwaarden niet mogen worden gediscrimineerd. 
Het Witboek omvat maatregelen met het oog op aanpassing op alle deelgebieden van het 
acquis. 
Situatieschets 
In de Slowaakse Republiek is het tempo van de hervorming van de sociale dialoo~ die in 
het voormalige Tsjechoslowakije op gang was gebracht, sinds 1993 gezakt. De 
ontwikkeling in de regering ten aanzien van de autonomie van de sociale partners zal een 
belangrijk element zijn voor de verdere hervorming. De meest representatieve organisatie 
aan werkgeverszijde, de Slowaakse Vereniging van Werknemersorganisaties, is lid van 
UNICE en van de Internationale Werkgeversorganisatie. De Slowaakse Federatie van 
V akverenigingen, de meest representatieve werknemersorganisatie, is lid van het EVV. 
De laatste jaren schommelde de geregistreerde werkloosheid op een vrij hoog niveau. In 
1996 was het percentage 10,9 volgens de ILO-methodiek. De regionale verschillen in 
werkloosheid zijn aanzienlijk en de werkloosheid is b_ijzonder hoog in het zuiden en het 
zuidoosten van het land. Het aantal langdurig werklozen is aanzienlijk toegenomen. De 
jeugdwerkloosheid is hoog en er zijn geen aanwijzingen voor een dating. 
Er is een netwerk van regionale en plaatselijke arbeidsbureaus opgezet om bet 
arbeidsmarktbeleid uit te voeren. De Slowaakse Republiek heeft maatregelen ingevoerd 
95 
om de flexibiliteit op de arbeidsmarkt te vergroten en dit proces zal voor de integratie in 
het beleid van de EU inzake arbeidsmarkt en werkgelegenheid voortgezet moeten 
worden. 
De sociale zekerheid in de Slowaakse Republiek is gericht op de realisering van een 
stelsel met drie componenten, namelijk sociale verzekering, sociale ondersteuning door 
de staat en op activering van het individu gerichte sociale hulp. Sinds de invoering van de 
werkloosheidsuitkeringen in 1991 is de geregistreerde werkloosheid aanzienlijk gestegen, 
maar is het percentage dat een uitkering ontvangt scherp gedaald. De inning van de 
premies geeft aanzienlijke administratieve problemen, o.a. wat betreft de bijdragen van 
werkgevers en zelfstandigen. In veel gevallen schort het aan informatie over het bestaan 
van de uitkeringen en de voorwaarden daarvoor. De sociale uitgaven vergen ongeveer 30 
% van de totale staatsuitgaven en ongeveer 14 % van het BBP. De pensioenen zijn de 
belangrijkste uitgavenpost. Er zijn verdere inspanningen nodig voor de uitbouw van de 
sociale bescherming. 
De Slowaakse gezondheidszor2 moet aanzienlijk worden verbeterd. 
Evaluatie en prognose 
De Slowaakse Republiek werkt aan een herziening van de hoofdlijnen en ook van de 
specifieke bepalingen van de wetgeving inzake bescherming van de ~ezondheid en 
veiligheid van werknemers. Er wordt gewerkt aan nieuwe voorstellen waarin rekening 
wordt gehouden met de EU-richtlijnen inzake de gezondheid en de veiligheid op het 
werk. Voor volledige aanpassing aan het acquis zullen nog meer wetgevingsinitiatieven 
nodig zijn. De inspectiestructuur in Slowakije is niet in overeenstemming met het 
ILO/IAO-Verdrag nr. 81. Slowakije is echter voomemens een onafhankelijke 
inspectiestructuur en adequate controlemethodes in te voeren, zodat aan de ILO-regels 
wordt voldaan. 
Op het vlak van de arbeidswetgeving is Slowakije vrij vooruitstrevend op punten zoals de 
bescherming tegen collectief ontslag, maximumarbeidstijd en adequate rustpauzes, een 
minimum aan betaalde vakantiedagen per jaar en het recht op collectieve 
loononderhandelingen. Er zijn echter een aantal wijzigingen nodig om te komen tot 
volledige naleving van de EG-regels wat betreft de bescherming van werknemers bij 
insolvabiliteit van hun werkgever. De regelingen voor informatieverstrekking aan en 
raadpleging van de werknemers, die ook bij een aantal Europese richtlijnen zijn 
voorgeschreven, moeten verder worden uitgewerkt. In Slowakije wordt, met het oog op 
de EU-eisen, een nieuwe arbeidswet gepland. 
Inzake gelijke kansen voor mannen en vrouwen is aan de basisbepalingen van de EG­
wetgeving, die discriminatie tussen mannen en vrouwen verbiedt, voldaan. 
Inzake het recht op vrij verkeer voor werknemers lijkt niets het voor Slowakije 
onmogelijk te maken om het acquis toe te passen. Er zal aanpassing van de nationale 
wetgeving nodig zijn, met name wat betreft de toegang tot het arbeidsproces en de gelijke 
behandeling, ongeacht de nationaliteit. 
Op het gebied van de sociale zekerheid van mi~rerende werknemers zal de toetreding in 
beginsel geen wezenlijke problemen veroorzaken. Wel zullen bepaalde technische 
96 
aanpassingen nodig zijn. Van groter belang is het vermogen van de administratie om bij 
samenwerking met andere landen de gedetailleerde coordinatieprocedures toe te passen. 
De Slowaakse Republiek werkt aan de administratieve infrastructuur die voor de 
desbetreffende taken vereist is, maar er zijn verdere voorbereidingen en opleidingen met 
het oog op de toepassing van de betrokken regels nodig. 
Wat de twee Europese richtlijnen inzake si~aretten betreft, is het zo dat Slowakije 
recentelijk een wet heeft aangenomen waarmee wordt voldaan aan de EU-bepalingen 
inzake de op sigarettenverpakkingen aan te brengen waarschuwing. Er bestaat nog geen 
wetgeving op het vlak van de tweede richtlijn, die betrekking heeft op het maximale 
teergehalte van sigaretten. 
Conclusie 
Sinds 1993 heeft de Slowaakse Republiek een aantal belangrijke stappen gezet ter 
voorbereiding van het toekomstige lidmaatschap van de EU. De sociale hervormingen 
moeten echter verder worden doorgezet, de sociale dialoog moet worden verbeterd en 
hetzelfde geldt voor de gezondheidszorg. Slowakije dient voor aanpassing aan de EU­
normen, aanzienlijke vooruitgang te maken op het vlak van gezondheid en veiligheid op 
de arbeidsplaats, en ook op het vlak van arbeidswetgeving. De inspanningen om het 
acquis effectief toe te passen moeten worden voortgezet. Als de Slowaakse Republiek de 
grote inspanningen om het acquis van de EG over te nemen en toe te passen, voortzet, 
lijkt het mogelijk dat op middellange termijn kan worden voldaan aan de verplichtingen 
die op sociaal gebied uit het EU-lidmaatschap voortvloeien. 
Regionaal beleid en cohesie 
Op grond van titel XIV van het Verdrag steunt de Gemeenschap de versterking van de 
cohesie, met name via de Structuurfondsen. Slowakije zal deze instrumenten op 
doeltreffende wijze ten uitvoer moeten leggen en daarbij de beginselen, doelstellingen en 
procedures die op het tijdstip van toetreding van kracht zullen zijn, in acht moeten 
nemen. 
De Europa-Overeenkomst bevat bepalingen inzake samenwerking op het gebied van 
regionale ontwikkeling en ruimtelijke ordening, met name via de uitwisseling van 
informatie tussen plaatselijke, regionale en nationale autoriteiten en de uitwisseling van 
ambtenaren en deskundigen. Het Witboek bevat geen specifieke bepalingen. 
Situatieschets 
In 1995 bedroeg het Slowaak.se BBP per hoofd van de bevolking ongeveer 41 % van het 
EU-gemiddelde. Voor de 38 districten die v66r de invoering van de nieuwe regionale 
administratieve structuur in juli 1996 bestonden, werd meer dan 50 % van het BBP 
gecreeerd in de vier districten Bratislava, Kosice, Trnava en Banka Bystrica, waarbij de 
bijdrage van Bratislava alleen al 32 % van het totale BBP van Slowakije 
vertegenwoordigde. Deze vier districten ontvingen meer dan 62 % van de totale 
investeringen in Slowakije. 
Uit de werkloosheidscijfers kan worden opgemaakt dat de districten waar de 
werkloosheid is gestabiliseerd of af genomen eveneens gelegen zijn in de grote stedelijke 
gebieden (Bratislava en Kosice ), en in het sterk gerndustrialiseerde gebied vlakbij de 
97 
Tsjechische grens in het noordwesten. De regio's met de hoogste werkloosheid zijn 
gelegen in het zuidelijke en het oostelijke deel van het land. Ter illustratie: tegenover een 
werkloosheidspercentage van 4,6 % voor Bratislava staat het percentage voor het district 
Rimaska Sobota in het zuidoosten van het land, dat het zwaarst door de werkloosheid is 
getroffen, namelijk 26 %. 
In juli 1996 werd een wet aangenomen over de "Ruimtelijke en administratieve 
inrichting van de Slowaakse Republiek", op grond waarvan 8 regio's en 79 districten 
werden gevormd. Terzelfder tijd werd, naar aanleiding van de wijzigingen in de regionale 
structuur, een tweede wet met betrekking tot de nieuwe organisatie van de plaatselijke 
overheidsinstanties goedgekeurd. 
Tot nu toe heeft de Sl9waakse Republiek haar initiatieven voor regionale ontwikkeling 
ten uitvoer gelegd via sectorale beleidsmaatregelen op basis van de "Beginselen voor 
economisch beleid". Er bestaat momenteel immers nog geen rechtsgrondslag voor 
regionaal ontwikkelingsbeleid. Wei wordt momenteel gewerkt aan een ontwerp-wet over 
regionale ontwikkeling, die een nieuw juridisch kader zou kunnen vormen voor 
toekomstig regionaal beleid. 
Kenmerkend voor de institutionele structuur van het regionaal beleid van Slowakije is de 
overheersende rol van de overheid : regionale ontwikkelingsinitiatieven moeten definitief 
worden goedgekeurd door de overheid. De Dienst voor de Strategie voor 
Maatschappelijke, Wetenschappelijke en Technologische Ontwikkeling, een 
overheidsinstantie, ziet toe op de juiste tenuitvoerlegging van deze initiatieven, en wordt 
bij de ontwerp-fase betrokken. Deze instantie heeft echter hoofdzakelijk een raadgevende 
functie. De rol van het districtbestuur is beperkt tot de tenuitvoerlegging van 
overheidsproj ecten. 
De financiele instrumenten die in de Slowaakse Republiek beschikbaar zijn voor 
initiatieven voor regionale ontwikkeling zijn duidelijk beperkt. Het aandeel van de 
ontwikkelingsuitgaven dat een mogelijke tegenhanger voor de financiele bijstand in het 
kader van het structuurbeleid van de EG zou kunnen vormen, valt nog niet te bepalen. 
Het is dan ook niet mogelijk om nu al met voldoende zekerheid iets te zeggen over de 
medefinancieringscapaciteit van de Slowaakse Republiek. 
Evaluatie en prognose 
De regionale ontwikkelingsinitiatieven van de Slowaakse Republiek worden via sectorale 
beleidsmaatregelen ten uitvoer gelegd en, op centraal niveau, gecoordineerd door de 
Dienst voor de Strategie voor Maatschappelijke, Wetenschappelijke en Technologische 
Ontwikkeling. De voor het regionaal beleid van Slowakije beschikbare financiele 
middelen zijn beperkt. 
Bovendien heeft het operationeel en organisatorisch kader op het gebied van het 
Slowaakse regionaal beleid met een aantal ernstige tekortkomingen te kampen. De 
besluitvorming op het gebied van regionaal beleid is te sterk gecentraliseerd : alle 
belangrijke beslissingen worden rechtstreeks door de overheid genomen. Er moet meer 
afzonderlijke ministeriele verantwoordelijkheid zijn, en een betere coordinatie tussen de 
verschillende ministers, zodat het besluitvormingsproces op het gebied van regionaal 
beleid efficienter kan verlopen. Speciale aandacht moet worden besteed aan een 
98 
versterking van de capaciteit van Slowakije op het gebied van planning, beheer, evaluatie 
en controle van de communautaire financiering. 
Ten slotte bestaat er in Slowakije een duidelijke behoefte aan een goede rechtsgrondslag 
op basis waarvan de beginselen, doelstellingen en wijze van uitvoering voor de regionale • 
ontwikkelingsinitiatieven van het land kunnen worden vastgesteld. 
Conclusie 
De Slowaakse Republiek beschikt slechts over beperkte elementen van een geYntegreerd 
ontwikkelingsbeleid dat zou kunnen stroken met de regels van het structuurbeleid van de 
EG. Er dient een globaal gedifferentieerd beleid voor de aanpak van de regionale 
dispariteiten te worden ingevoerd. Verder dient de capaciteit van de Slowaakse 
bestuursinstellingen om geYntegreerde regionale ontwikkelingsprogramma' s te beheren, 
duidelijk te worden verbeterd. Dit betekent dater belangrijke hervormingen nodig zijn, 
waaronder de ontwikkeling van passende administratieve en budgettaire procedures, 
voordat de Slowaakse Republiek de communautaire regelgeving kan toepassen en de 
financiele steun in het kader van het structuurbeleid van de EG op doeltreffende wijze 
kan kanaliseren. 
3.6. Levenskwaliteit en milieu 
Milieu 
Het van het Verdrag afgeleide milieubeleid van de Gemeenschap is gericht op 
duurzaamheid, gebaseerd op de opneming van de milieubescherming in het beleid van de 
EU in de verschillende sectoren, preventief optreden, het beginsel "de-vervuiler-betaalt", 
het voorkomen van milieuschade aan de bron en gedeelde verantwoordelijkheid. Het 
acquis omvat circa 200 wetten en besluiten m.b.t. zeer uiteenlopende zaken, waaronder 
water-en luchtverontreiniging, beheer van afvalstoffen en chemicalien, biotechnologie, 
bescherming tegen straling en natuurbescherming. De lidstaten dienen erop toe te zien dat 
milieueffectrapportage plaatsvindt alvorens zij toestemming geven voor bepaalde 
openbare en particuliere projecten. 
In de Europa-Overeenkomst is bepaald dat het Slowaakse ontwikkelingsbeleid moet 
verlopen volgens het beginsel van duurzame ontwikkeling en dat de milieuoverwegingen 
volledig in dat beleid verdisconteerd moeten worden. De overeenkomst noemt het 
milieubeleid ook als een prioriteit voor de bilaterale samenwerking en een gebied waarop 
de wetgeving van Slowakije moet worden aangepast aan die van de Gemeenschap. 
Het Witboek betreft slechts een klein gedeelte van het acquis op milieugebied, namelijk 
de productgebonden wetgeving, die rechtstreeks verband houdt met bet vrije verkeer van 
goederen. 
99 
Situatieschets 
Hoewel de situatie in Slowakije de afgelopen jaren is verbeterd, heeft het land nog altijd 
aanzienlijke milieuproblemen. De emstigste problemen betreffen de vervuiling van het 
oppervlakte- en het grondwater, het afvalstoffenbeheer en de plaatselijke luchtkwaliteit. 
Dat de milieukwaliteit sterk is verbeterd, is in grote mate te danken aan de 
herstructurering van de zware industrie. Met name is de luchtvervuiling door de zware 
industrie sedert 1989 aanzienlijk verminderd en zijn de hot-spots nu beperkt tot de 
voomaamste industriegebieden (Bratislavia, Kosice, Banka Bystrica). Er zijn belangrijke 
problemen in de watersector met name doordat naar verhouding weinig gezinnen zijn 
aangesloten op het rioleringsstelsel en het industriele afvalwater veelal nauwelijks wordt 
gecontroleerd. Op het gebied van gevaarlijk en stedelijk afval zijn verbeteringen bereikt, 
maar zijn de problemen nog altijd groot en blijft de verwerking/opslag gebrekkig. Er zijn 
nieuwe bronnen van vervuiling ontstaan zoals het verkeer en de lichte industrie en 
daarvoor moet een oplossing worden gezocht. In Slowakije zijn er zeer waardevolle 
natuurgebieden die een aanwinst zouden betekenen voor het milieu van een uitgebreide 
Unie. 
Slowakije heeft zijn milieuwetgeving ingrijpend hervormd. Het heeft een kader­
milieuwet (1992), een strategie voor nationaal milieubeleid (1993) en een 
actieprogramma (1996) goedgekeurd. De doelstellingen en beginselen daarvan zijn nu 
gericht op duurzame ontwikkeling, preventie, bestrijding aan de bron, het de-vervuiler­
betaalt-beginsel. In de wet van 1994 inzake milieueffectrapportering is het principe 
vervat dat de milieuaspecten in het beleid op de andere terreinen verdinsconteerd moeten 
worden. De geYntegreerde preventie en bestrijding van verontreiniging moet echter nog 
worden ingevoerd en aanvullende "kaderwetten" en passende verordeningen inzake 
tijdschema's voor de tenuitvoerlegging moeten nog worden vastgesteld. De bestaande 
bureaus en structuren moeten versterkt worden, hun taken moeten duidelijker worden 
omschreven en hun activiteiten moeten worden geherorienteerd opdat zij beter rekening 
kunnen houden met de nieuwe bronnen van vervuiling. De milieu-investeringen m 
percentage van het BBP zijn de afgelopen jaren in Slowakije aanzienlijk geweest. 
Evaluatie en prognose 
Er is een aanzienlijke inspanning geleverd om een milieuwetgeving op te stellen die 
verenigbaar is met het Gemeenschapsrecht. Uitgaande van een strategie voor de 
uitvoering van het Witboek, is vooruitgang geboekt wat de vaststelling betreft van 
maatregelen in het kader van het Witboek zoals wetgeving inzake het loodgehalte van 
benzine en afvalstoffenbeheer. De overige maatregelen van de eerste fase, die o.a. 
betrekking hebben op bescherming tegen straling, chemische stoffen, beheersing van de 
gevaren van bestaande stoffen, de gevolgen voor het milieu van het opzettelijk lozen van 
genetisch gemodificeerde organismen, zullen op zijn vroegst tegen 2000 kunnen worden 
vastgesteld. De maatregelen van de tweede fase zijn gepland voor twee tot drie jaar 
daama. Ook op andere gebieden van het milieuacquis hebben aanpassingen 
plaatsgevonden. De nieuwe wet inzake de luchtkwaliteit, met de nieuwe omschrijving 
100 
van de administratieve bevoegdheden, is sedert juli 1996 in werking. Er wordt gewerkt 
aan een nieuwe waterwet. 
Met het oog op de toetreding werkt Slowakije aan een gedetailleerde milieustrategie die 
tegen eind 1997 klaar moet zijn. Bijzondere aandacht die~t te worden besteed aan de 
snelle omzetting van de kaderrichtlijnen inzake lucht, afval, water en de richtlijn 
ge1ntegreerde preventie en bestrijding van verontreiniging en aan het uitstippelen van 
strategieen voor de financiering i.v.m. de wetgeving in de sectoren water, lucht en afval 
waarvoor grote investeringen zijn vereist. 
Op het gebied van de doeltreffende tenuitvoerlegging en rechtshandhaving ten aanzien 
van het EG-acquis, zijn de problemen veel groter: voor de segmenten afval, water (met 
name in bepaalde industriegebieden) en lucht (in bepaalde gebieden en steden) wordt 
slechts in geringe mate voldaan aan de EG-normen. De vervuilers worden niet op 
doeltreffende wijze gecontroleerd en/of vervolgd. Gebrek aan samenhang in de 
wetgeving -met name tussen de kaderwetgeving en het af geleide rec ht betreffende de 
implementering -belemmeren een doeltreffend toezicht op vervuiling en 
rechtshandhaving. Het toezichtsysteem is in wezen adequaat, maar de verwerking van 
gegevens is een probleem dat nog moet worden aangepakt. De toetredingsstrategie van 
Slowakije op milieugebied dient tijdschema' s voor de uitvoering van maatregelen om te 
voldoen aan het milieuacquis van de EU te omvatten, waarbij onder andere begonnen 
moet worden met de tenuitvoerlegging van de bovengenoemde kader-en IPPC­
richtlijnen. 
Essentiele problemen waardoor momenteel moeilijk aan de voorwaarden kan worden 
voldaan zijn onder andere de onvoldoende handhaving van de normen; het tekort aan 
financiele middelen, met name op gemeentelijk niveau; zwakke administratieve 
structuren en een onvoldoende duidelijke bevoegdheidsafbakening tussen de diensten en 
overheidsniveaus en het gebrek aan milieubesef en betrokkenheid van de bevolking. 
Conclusie 
lndien Slowakije zijn huidig wetgevingsprogramma voortzet, zal het acquis op 
middellange tennijn volledig in nationaal recht zijn omgezet. Anderzijds zal pas op lange 
tot zeer lange termijn kunnen worden voldaan aan een aantal wetsbepalingen waarvoor 
lange tijd hoge investeringen en ook een aanzienlijke inspanning op het vlak van de 
administratie vereist zijn (zoals b.v. de zuivering van stedelijk afvalwater, de 
drinkwatervoorziening, bepaalde aspecten van het afvalstoffenbeheer en de wetgeving op 
het gebied van luchtvervuiling). 
Consumentenbescherming 
Het acquis communautaire omvat de bescherming van de economische belangen van 
consumenten (o.a. wat betreft misleidende reclame, prijsaanduiding, consumentenkrediet, 
oneerlijke contractvoorwaarden, televerkoop, pakketreizen, verkoop buiten normale 
verkoopruimten en timesharing), evenals de algemene veiligheid van producten en de 
specifieke sectoren cosmetica, textieletiketten en speelgoed. 
De Europa-Overeenkomst voorziet in aanpassing van de wetgeving aan de 
communautaire regelgeving en samenwerking met het oog op het tot stand brengen van 
101 
volledige overeenstemming tussen de systemen voor consumentenbescherming in 
Slowakije en de Gemeenschap. Fase-1-maatregelen van het Witboek richten zich op 
verbetering van de productveiligheid, o.a. wat betreft cosmetica, textieletiketten en 
speelgoed, en op de bescherming van de economische belangen van de consument, 
vooral op het gebied van misleidende reclame, consumentenkrediet, oneerlijke 
contractvoorwaarden en prijsaanduiding. Fase-11-maatregelen houden verband met 
pakketreizen, verkoop buiten normale verkoopruimten, en timesharing. Ook moet 
rekening worden gehouden met nieuwe EU-wetgeving die onlangs is vastgesteld 
(televerkoop) of binnenkort zal worden vastgesteld (vergelijkende reclame, 
prij saanduiding). 
Situatieschets 
Slowakije heeft in 1992 een algemene consumentenbeschermingswet aangenomen 
waarin de verantwoordelijkheid van de overheid op het gebied van de 
consumentenbescherming en de rechten van verbruikers en consumentenorganisaties zijn 
vastgelegd. Het Ministerie van Economische Zaken is bevoegd voor de 
consumentenbescherming en het consumentenbeleid, terwijl de Economiscbe 
Inspectiedienst van het Ministerie belast is met de tenuitvoerlegging en bandhaving van 
de consumentenbeschermingswet in samenwerking met andere controle- en 
inspectiediensten. De Raad voor het Consumentenbeleid adviseert de Minister van 
Economische Zaken inzake het consumentenbeleid en de prioritaire maatregelen terzake. 
De Raad bestaat uit vertegenwoordigers van alle bij dit beleid betrokken overheden, 
consumentenverenigingen en handel en industrie. Consumentenorganisaties zijn wettelijk 
bevoegd om samen te werken met overheidslichamen bij de uitwerking van en het 
toezicht op het consumentenbeleid en bij bet doeltreffender maken van de betrokken 
administratie. 
Evaluatie en prognose 
Op institutioneel vlak lijkt Slowakije best in staat te zijn om de communautaire en 
intemationale voorschriften inzake consumentenbescherming verder ten uitvoer te 
leggen. De betrekkingen tussen de non-gouvemementele organisaties en de overheid 
lijken constructief. De Slowaakse consumentenbeschermingswet is algemener en minder 
omvattend dan de uitvoerige voorschriften van de EG-richtlijnen inzake 
consumentenbescherming als bedoeld in bet Witboek. lnzake algemene veiligheid van 
producten is volledige overeenstemming met de EG-richtlijnen bijna bereikt, terwijl dat 
gedeeltelijk het geval is voor de wetgeving inzake prijsaanduiding. De in 1996 
aangenomen nieuwe reclamewet brengt dit terrein, wat de consumentenbescherming 
betreft, dichter bij EG-voorschriften. 
De veiligbeidsvoorschriften op velerlei gebied bieden de verbruikers een betere 
bescberming dan de betrokken Europese ricbtlijn. Inzake de veiligheid van speelgoed en 
textieletiketten worden voor bet ogenblik afzonderlijke besluiten voorbereid. De 
wetgeving inzake consumentenkrediet en een aantal w1Jz1gmgen op de 
consumentenbeschermingswet verkeren nog in een ontwerp-fase. De Slowaakse 
autoriteiten zijn van oordeel dat de wetgeving tegen 2000 volledig in overeenstemming 
met de maatregelen van het Witboek zal zijn. 
102 
De ovemame van het acquis zal moeten gepaard gaan met de ontwikkeling van een 
sterke, onafhankelijke consumentenbeweging, die steun krijgt van de overheid. 
Conclusie 
Hoewel het wetgevingsprogramma nog op een aantal punten aangevuld moet worden om 
volledig in overeenstemming te zijn met de eisen voor de EG en de administratieve 
structuren versterkt moeten worden, is Slowakije waarschijnlijk in staat om het acquis 
inzake consumentenbescherming op middellange termijn over te nemen. 
3.7. Justitie en Binnenlandse Zaken (JBZ) 
Het acquis betreffende justitie en binnenlandse zaken (JBZ) steunt hoofdzakelijk op het 
kader voor samenwerking omschreven in Titel VI ( artikel K) van het Verdrag betreffende 
de Europese Unie (VEU) ( de "derde pijler"), ofschoon het eveneens aansluit bij een 
aantal voorschriften en wettelijke bepalingen van de "eerste pijler" (het EG-Verdrag). 
Het JBZ-kader van de EU heeft hoofdzakelijk betrekking op asiel, controle aan de 
buitengrenzen en immigratie, douanesamenwerking en politiele samenwerking ter 
bestrijding van zware criminaliteit met inbegrip van de illegale drugshandel, en justitiele 
samenwerking in burgerlijke zaken en strafzaken. In het VEU wordt aangegeven van 
welke basisbeginselen voor die samenwerking wordt uitgegaan, te weten de beginselen 
vervat in het Europees Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens en het 
Verdrag van Geneve van 1951 betreffende de status van vluchtelingen. Impliciet wordt 
eveneens uitgegaan van een aantal intemationale overeenkomsten op de genoemde 
gebieden, met name die van de Raad van Europa, van de Verenigde N aties en van de 
Conferentie van Den Haag. De wetgevingsaspecten van het acquis van de derde pijler 
verschillen van die van de eerste pijler. Het acquis van de derde pijler bestaat namelijk 
uit overeenkomsten, gemeenschappelijke optredens, gemeenschappelijke standpunten en 
resoluties ( waaronder eveneens de reeds goedgekeurde gedeelten van ontwerp-besluiten 
waarover nog wordt onderhandeld). Een aantal EU-overeenkomsten (met inbegrip van de 
Overeenkomst van Dublin van 1990 en overeenkomsten inzake uitlevering, fraude en 
EUROPOL) zijn door de Raad goedgekeurd en worden thans in het kader van de 
bekrachtigingsprocedures behandeld door de nationale parlementen. Verschillende andere 
overeenkomsten, met inbegrip van een overeenkomst betreffende de buitengrenzen, 
bevinden zich in diverse onderhandelingsstadia bij de Raad. Het JBZ-acquis impliceert 
zowel een hoge graad van praktische samenwerking als wetgeving en de daarmee 
verband houdende effectieve tenuitvoerlegging. 
Het nieuwe Verdra.: 
Voor veel van de bovenvermelde materies zal de inwerkingtreding van het V erdrag naar 
aanleiding van de Intergouvemementele Conferentie van Amsterdam het einde betekenen 
van het huidige samenwerkingskader. 
In het nieuwe Verdrag worden namelijk,' via de bevestiging van het streven naar de 
ontwikkeling van de Unie als "een ruimte van vrijheid, veiligheid en rechtvaardigheid", 
103 
bedoelde materies, en met name het vrije verkeer van personen, asiel en immigratie, in de 
communautaire sfeer geplaatst. 
Met betrekking tot het vrije verkeer van personen in het bijzonder voorziet het nieuwe 
Verdrag in de opneming van het Schengen-acquis in het kader van de Europese Unie, 
alsook in de volledige ovemame van dat acquis door elke kandidaat voor het EU­
lidmaatschap. 
Met betrekking tot de materies welke in de samenwerkingssfeer blijven, te weten de 
politiele en strafrechtelijke aangelegenheden, voorziet het nieuwe Verdrag in een 
versterking van het samenwerkingssysteem. 
De Europa-Overeenkomst en het Witboek 
De Europa-Overeenkomst voorziet eveneens in samenwerking met betrekking tot de 
bestrijding van drugsmisbruik en het witwassen van geld. 
In het Witboek worden geen derde-pijler thema's expliciet behandeld maar wordt 
verwezen naar eerste-pijler materies, zoals het witwassen van geld en het vrije verkeer 
van personen, welke nauw verband houden met de belangrijke onderwerpen op het 
gebied van justitie en binnenlandse zaken. Het bevat eveneens verwijzingen naar de 
overeenkomsten van Brussel en Rome. 
Situatieschets 
Eerste vereisten voor de JBZ-samenwerkin~ 
Slowakije is in 1993 toegetreden tot de Raad van Europa en heeft de belangrijkste akten 
op het gebied van de mensenrechten ondertekend en geratificeerd. De grondwet voorziet 
in een rechterlijke macht welke, in overeenstemming met de beginselen van de 
rechtsstaat, onafhankelijk is. 
Er is enige vooruitgang geboekt bij de hervorming van de JBZ-instellingen. De 
bescherming van persoonsgegevens is grondwettelijk gewaarborgd; een nieuwe, in de 
loop van 1997 in te dienen wet, zal waarschijnlijk aan communautaire voorschriften op 
dit gebied voldoen. Slowakije heeft het Verdrag van 1990 inzake de bescherming van 
persoonsgegevens niet nog ondertekend (zie eveneens het afzonderlijk punt "Inteme 
markt"). 
Slowakije is toegetreden tot het Verdrag van Geneve. Het asielrecht is in de grondwet 
opgenomen en de vluchtelingenwet van 1995 is gebaseerd op in de EU geldende normen, 
inclusief de bepalingen inzake versnelde afhandelingsprocedures en het "veilig derde 
land" -beginsel. De nieuwe wet wordt momenteel volop ten uitvoer gelegd, maar de 
rechtsbijstand voor de vluchtelingen is nog steeds beperkt en het personeel van de 
migratiediensten heeft een gebrekkige kennis van en ervaring met de situatie in derde 
landen. In 1995 werden 300 asielaanvragen ingediend. Er zijn ook tijdelijke 
vluchtelingen uit het voormalige Joegoslavie; de eersten daarvan zijn in maart 1996 in 
104 
samenwerking met UNHCR/IOM teruggekeerd. 
400 asielaanvragen ingediend. 
Immi~ratie/Grenscontrole In 1996 werden ongeveer 
Van de circa 89 miljoen grensoverschrijdingen in 1995, bleken er ongeveer 2.000 illegaal 
te zijn. Slowakije past zich geleidelijk aan aan de EU-lijst van derde landen waarvan de 
inwoners aan de visumplicht onderworpen zijn, maar met Wit-Rusland, Rusland, Cuba, 
Roemenie, Bulgarije en OekraYne gelden nog steeds overeenkomsten inzake vrijstelling 
van de visumplicht (Oekrarners moeten een schriftelijke uitnodiging kunnen overleggen). 
In de wet inzake verblijfsrecht en grensoverschrijding van 1995 worden het 
verblijfsrecht, de visumplicht en de grensformaliteiten geregeld. Met Oostenrijk en de 
overige aangrenzende landen, alsmede met Roemenie, Kroatie, Slovenie en Bulgarije zijn 
ovemameverdragen gesloten. Momenteel onderhandelt Slowakije met Duitsland en de 
Benelux-landen over een dergelijk verdrag. De modemisering van de grensbewaking is 
aan de gang. 
Politiele samenwerkin~ 
In Slowakije houdt de georganiseerde misdaad zich bezig met drugshandel, 
mensenhandel en prostitutie, racketeering, smokkel van wapens, kemmateriaal, 
kunstvoorwerpen, gestolen voertuigen en valuta. Geweld en afpersing zijn daarbij 
gangbare praktijken. Bij de politie en het Ministerie van Financien zijn speciale eenheden 
opgericht en maatregelen getroffen om de georganiseerde misdaad, en meer in het 
bijzonder de handel in drugs en gestolen voertuigen, doeltreffender te kunnen aanpakken. 
Slowakije heeft het verdrag inzake het witwassen van geld ondertekend en terzake 
nationale uitvoeringsvoorschriften vastgesteld, waarvan de toepassing echter gehinderd 
wordt door gebrekkige hulpmiddelen en institutionele problemen (zie ook onder "Inteme 
markt"). Slowakije wordt niet door binnenlands terrorisme bedreigd. Het land heeft de 
belangrijkste verdragen inzake terrorisme ondertekend en heeft de nodige wettelijke en 
bestuursrechtelijke maatregelen vastgesteld om het hoofd te bieden aan het terrorisme. 
Slowakije fungeert als doorvoerland voor de drugshandel via de noordelijke Balkanroute. 
In de jongste jaren zijn grote hoeveelheden heroine in beslag genomen. De binnenlandse 
vraag neemt sterk toe. Slowakije is toegetreden tot de belangrijkste intemationale 
verdragen inzake verdovende middelen en bereidt een nieuwe wet betreffende 
drugsmisbruik en grondstoffen voor drugs voor. De Slowaakse politie beschikt over een 
eigen drugsbestrijdingseenheid en werkt in een andere eenheid samen met de 
douanediensten; ook heeft zij verbindingsbeambten in Praag, Wenen en Boedapest. 
Justitiele samenwerkin~ 
Slowakije werkt aan een verbetering van de opleiding en een oplossing van de 
institutionele problemen bij het gerechtelijk apparaat. Slowakije heeft de belangrijkste 
strafrechtelijke verdragen bekrachtigd (behalve het verdrag inzake het witwassen van 
geld van 1980, zie boven). Slowakije heeft een aantal Haagse Verdragen ondertekend, en 
begint ook werk te maken van de samenwerking op civielrechtelijk gebied. 
105 
Evaluatie en prognose 
De Slowaakse wetgeving vertoont nog een aantal belangrijke leemten, maar het 
merendeel van de voorschriften is reeds van kracht of in voorbereiding. Er moet vooral 
werk gemaakt worden van de uitbouw van doeltreffende en corruptievrije 
JBZ-instellingen. De mogelijkheid om de politie ter verantwoording te roepen en de 
onafaankelijkheid van de rechtbanken baren nog grote zorgen. Bij de bestrijding van de 
georganiseerde misdaad is enige vooruitgang geboekt, maar er is nog een grote 
inspanning nodig om inzake efficientie het vereiste niveau te bereiken en te handhaven. 
Het toezicht op de migratie en de grenscontroles zullen verscherpt moeten worden om de 
aanhoudende druk de baas te kunnen. 
De regering heeft een aantal maatregelen getroffen om instellingen en wetgeving voor te 
bereiden op inpassing in de JBZ-regelingen. Er is een kleine kem van ambtenaren die 
reeds enige ervaring hebben op het gebied van samenwerking met EU-collega's, maar 
deze samenwerking zou in de komende jaren aanzienlijk uitgebreid moeten worden. 
Conclusie 
Slowakije lijkt over de nodige bestuurscapaciteit en -infrastructuur te beschikken om op 
middellange.termijn aan het huidige en toekomstige aquis inzake justitie en binnenlandse 
zaken te voldoen. Slowakije zal echter moeten bewijzen <lat het zijn verbintenis nakomt 
om met name op de volgende gebieden de nodige aanpassingen door te voeren : 
ombuiging van het visumbeleid tegenover de Nieuwe Onafhankelijke Staten, 
grensbewaking en toezicht op de migratie, uitlevering, alsmede bestrijding van 
georganiseerde misdaad en corruptie. 
3.8. Extern beleid 
Handel en internationale economische betrekkingen 
Het acquis op <lit gebied bestaat hoofdzakelijk uit de multilaterale en bilaterale 
verplichtingen van de Gemeenschap inzake handel en autonome protectie-instrumenten. 
De Europa-Overeenkomst bevat bepalingen op verschillende terreinen die de partijen 
verplichten om zich te houden aan de beginselen van de WTO/GA TT of andere relevante 
intemationale verbintenissen. 
Het Witboek bevat geen bepalingen op <lit gebied. 
Situatieschets 
Slowakije is een open handelseconomie geworden en is lid van de 
Wereldhandelsorganisatie (WTO). Bij toetreding zal het de verplichtingen moeten 
naleven van de multilaterale WTO-overeenkomsten waarbij de Gemeenschap partij is. 
Momenteel past Slowakije geen kwantitatieve beperkingen toe op de invoer van textiel 
en kleding. Bij de toetreding zou het textielbeleid van de Gemeenschap tot Slowakije 
worden uitgebreid; communautaire beperkingen die dan nog gelden, zullen moeten 
worden aangepast om rekening te houden met de toetreding van <lit land. 
106 
Evaluatie en prognose 
Bij toetreding zal Slowakije het gemeenschappelijk douanetarief moeten toepassen, en 
ook de bepalingen van het gemeenschappelijk landbouwbeleid die de buitenlandse handel 
betreffen. Sinds de Uruguay-Ronde bedraagt het gewogen gemiddelde van de 
douanetarieven die Slowakije toepast op industrieproducten uit de meest begunstigde 
naties, 3,8 %. Voor de Gemeenschap is <lat 3,6 %. 
In de betrekkingen met internationale organisaties zou Slowakije ervoor moeten waken 
dat zijn optreden en verbintenissen in overeenstemming zijn met de Europa­
Overeenkomst en harmonisch aansluiten bij de toekomstige verplichtingen als lid van de 
Gerr..eenschap. Toen Slowakije half 1996 te kennen gaf, gei"nteresseerd te zijn in 
besprekingen over een vrijhandelsovereenkomst met de Russische Federatie, heeft de EU 
erop gewezen dat zo'n overeenkomst compatibel zou moeten zijn met de Europa­
Overeenkomst en met de toekomstige verplichtingen van Slowakije als lid van de EU. 
Bij de toetreding wordt Slowakije partij bij de verschillende preferentiele 
overeenkomsten van de Gemeenschap. De preferentiele overeenkomsten tussen 
Slowakije en derde landen daarentegen zullen als regel moeten worden beeindigd. 
Wat betreft de handel in diensten en de vestigingsvoorwaarden moet het mogelijk zijn 
oplossingen te vinden voor nog resterende belangrijke verschillen tussen de 
verbintenissen van Slowakije en die van de Gemeenschap, maar het kan dat nog ie~s meer 
liberalisering in Slowakije nodig is. 
Bij de toetreding zal Slowakije zijn nationale wetgeving op het gebied van 
handelsbescherming moeten intrekken en de EG-wetgeving moeten toepassen. 
Bij vroegere toetredingen is gebleken <lat automatische toepassing van de bestaande 
antidumpingmaatregelen van de EG door nieuwe lidstaten, bij derde lande1:1 reacties 
oproept over de verenigbaarheid van deze aanpak met de desbetreffende WTO­
voorschriften. Voorts is gebleken <lat de toetreding mogelijkheden schept voor omzeiling 
van beschermende maatregelen van de Gemeenschap. Dat gebeurt wanneer v66r de 
toetreding grote hoeveelheden van de producten waarvoor zulke maatregelen gelden naar 
het grondgebied van de toekomstige lidstaat worden uitgevoerd en die producten dan, na 
de toetreding, automatisch worden vrijgegeven voor het vrije verkeer in het uitgebreide 
douanegebied. Deze twee problemen moeten dus voor de toetreding worden aangepakt. 
Slowakije is partij bij drie van de vier non-proliferatieregelingen voor 
massavernietigingswapens en is voornemens partij te worden bij de vierde. De Slowaakse 
lij st van goederen en technieken voor tweeerlei gebruik komt in grote mate overeen met 
die van de Gemeenschap. De uitvoer van wapens wordt ook gecontroleerd. Het valt 
moeilijk na te gaan of de uitvoercontrole daadwerkelijk wordt toegepast. Er lijken voor 
Slowakije echter geen grote problemen te bestaan voor toepassing van deze EG-
wetgeving. 
Conclusie 
Slowakije zal binnen enkele jaren zeker aan de voorschriften van de Gemeenschap op <lit 
gebied kunnen voldoen. 
107 
Ontwikkeling 
Het "acquis" in de ontwikkelingssector bestaat hoofdzakelijk uit de Overeenkomst van 
Lome, die begin 2000 afloopt. 
In de Europa-Overeenkomst en het Witboek zijn geen bepalingen over dit onderwerp 
opgenomen. 
Situatieschets 
Slowakije heeft geen preferentiele handelsovereenkomsten met ACS-landen. Toch geeft 
dit land, krachtens zijn SAP-regeling, aan een aantal ACS-landen een preferentiele 
behandeling in de vorm van verlaagde rechten, en geeft de ACS-landen die als minst 
ontwikkelde landen worden beschouwd, met vrijstelling van rechten toegang tot zijn 
markt. 
Slowakije heeft geen budget voor ontwikkelingshulp. 
Evaluatie en prognose 
Als Slowakije toetreedt, moet het zijn preferentiele handelsregeling ook voor de ACS­
Staten toepassen en, samen met de andere lidstaten, deelnemen aan de financiering van 
het Europees Ontwikkelingsfonds (EOF), dat financiele hulp verleent krachtens de 
Overeenkomst van Lome. 
Wellicht zal de toepassing van de huidige Lome-handelsregeling over het algemeen voor 
Slowakije geen moeilijkheden opleveren. 
Normaal treden nieuwe lidstaten tot de Overeenkomst van Lome toe door middel van een 
aan die overeenkomst te hechten protocol, dat van kracht wordt op de datum van hun 
toetreding tot de EU. 
Conclusie 
Slowakije verkeert in een goede positie om in de komende jaren aan de EU-vereisten op 
dit gebied te voldoen. 
Douane 
Het acquis in deze sector bestaat uit het Communautair Douanewetboek en de 
uitvoeringsbepalingen van dit wetboek; de gecombineerde nomenclatuur van de EG; het 
gemeenschappelijk douanetarief met inbegrip van preferentiele tarieven, 
tariefcontingenten en geschorste douanerechten; en andere wetgeving op douanegebied 
buiten het toepassingsgebied van het douanewetboek. 
De Europa-Overeenkomst voorziet in de totstandbrenging van een vrijhandelszone met 
de Gemeenschap en de· geleidelijke afschaffing van de douanerechten op een groot aantal 
producten, volgens duidelijke tijdschema' s die aanvangen op de dag van 
inwerkingtreding van de overeenkomst. 
Volgens het Witboek worden in fase I maatregelen genomen om het bij de Europa­
Overeenkomst tot stand gebrachte vrijhandelsverkeer te consolideren en te stroomlijnen, 
108 
met inbegrip van wetgeving die in overeenstemming is met het Douanewetboek, de 
gecombineerde nomenclatuur enz .. In fase II dient de gehele EU-wetgeving te worden 
overgenomen, zodat het land bij toetreding deel van de Douane-Unie kan uitmaken. 
Situatieschets 
Bij toetreding dienen de douaneautoriteiten van Slowakije alle verantwoordelijkheid op 
zich te nemen voor de bescherming van en het toezicht op hun deel van de buitengrens 
van de EU. Deze douaneautoriteiten zullen verantwoordelijk zijn voor de 
tenuitvoerlegging en handhaving van het gemeenschappelijk handelsbeleid, het 
gemeenschappelijk landbouwbeleid, het gemeenschappelijke visserijbeleid enz .. aan de 
buitengrens van de Gemeenschap. Daarnaast dienen ze de voorschriften inzake indirecte 
belastingen toe te passen. 
Om het acquis volledig te kunnen toepassen, dient Slowakije in staat te zijn de EU­
wetgeving over te nemen en ten uitvoer te leggen en dient het land over een toereikende 
infrastructuur en voldoende uitrusting te beschikken (met name computers en 
opsporingsmiddelen) en over een efficiente douane-organisatie met voldoende personeel 
dat zowel gekwalificeerd als gemotiveerd is en een hoge mate van integriteit bezit. 
Dankzij de technische bijstand in het kader van de douaneprogramma's heeft Slowakije 
een bijna volledige compatibiliteit bereikt van zijn wetgeving met het communautaire 
douanewetboek en de uitvoeringsbepalingen daarvan. Niettemin bestaat er veel 
achterstand bij de douanewetgeving buiten de werkingssfeer van het douanewetboek. 
Slowakije verkeert in een stadium van voortdurende aanpassing van zijn 
goederennomenclatuur aan de gecombineerde nomenclatuur van de Gemeenschap. 
Momenteel is Slowakije bezig met de voorbereiding van een ge1ntegreerd tarief dat een 
vergelijking tussen de Slowaakse tarieven en die van het gemeenschappelijk douanetarief 
sterk zal vergemakkelijken. Bovendien past Slowakije een systeem · van bindende 
tariefinlichtingen toe dat vergelijkbaar is met dat van de Gemeenschap. 
Slowakije heeft op 1 januari 1997 het nieuwe stelsel van de cumulatie van de oorsprong 
tussen Europese landen aangenomen. 
Op 1 juli 1996 is Slowakije toegetreden tot de EG/EVA-Overeenkomst inzake 
Gemeenschappelijk Douanevervoer en tot de Overeenkomst inzake het Enig Doucment. 
Evaluatie en Prognose 
Slowakije zal zijn nationale procedures moeten aanpassen aan de communautaire 
wetgeving inzake schorsende en economische douaneregelingen. Bij de toetreding zullen 
overgangsregelingen noodzakelijk zijn met name voor transacties waarmee v66r de 
datum van toetreding een aanvang is gemaakt maar die pas na die datum worden 
beeindigd. 
De in Slowakije geldende borgstellingsverplichting bij invoer is een maatregel met 
gelijke werking als een kwantitatieve beperking en moet bijgevolg zo spoedig mogelijk 
worden afgeschaft. 
109 
Het is van belang dat de Slowaakse douaneautoriteiten leren om te gaan met de 
verschillende computersystemen die in het kader van de Douane-unie/de inteme markt 
nodig zijn voor de toepassing van de voorschriften inzake douane en indirecte 
belastingen, en met de computersystemen voor de wederzijdse administratieve bijstand 
op het gebied van douane, landbouw en indirecte belastingen. 
Slowakije zal bij de toetreding de douanecontroles aan de grenzen met de lidstaten van de 
EU en de andere toetredende landen moeten afschaffen·. Bij het bepalen van de 
douanestrategie moet rekening worden gehouden met de middelen die noodzakelijk zijn 
voor de versterking van de grensposten aan de grenzen met staten die geen lid van de EU 
ZlJn. 
De Douane-unie tussen Slowakije en Tsjechie kan problemen opleveren indien deze 
beide landen niet gelijktijdig tot de Gemeenschap toetreden. 
Conclusie 
Slowakije stelt alles in het werk om zijn organisatie en personeel voor te bereiden op de 
taken die een modeme douaneadministratie moet verrichten. 
Als Slowakije, met name met betrekking tot projectmanagement, op het gebied van de 
automatisering zijn inspanningen vergroot, zal het binnen de eerstkomende jaren de taken 
van een douaneadministratie van de EU kunnen vervullen. 
Gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid 
Vanaf 1989 is het buitenlands- en veiligheidsbeleid van Slowakije (v66r 1993 in het 
kader van de TSFR) georienteerd op Europese en Euro-Atlantische integratie. Slowakije 
heeft actief deelgenomen aan de dialoog als onderdeel van het gemeenschappelijk 
buitenlands en veiligheidsbeleid van de Unie en heeft, als dat is gevraagd, EU-acties in 
dat verband ondersteund. 
Slowakije is lid van de VN, de OVSE, de Raad van Europa en vele andere intemationale 
organisaties. Het is een geassocieerd lid van de WEU, het neemt deel aan de 
Noordatlantische Samenwerkingsraad, het Partnerschap voor Vrede en het heeft duidelijk 
gemaakt dat het lid van de WEU en de NATO wil worden, zodra dat mogelijk is. Het 
heeft troepen geleverd voor IFOR/SFOR. Slowakije is ook partij bij een aantal regionale 
organisaties, waaronder CEFTA en het Midden-Europees Initiatief. 
Er zijn geen territoriale geschillen tussen Slowakije en lidstaten van de Unie, noch tussen 
Slowakije en aangrenzende geassocieerde landen. Er zijn echter verschillen van inzicht 
met Hongarije over de interpretatie van het bilaterale verdrag en er bestaat nog altijd een 
geschil met hetzelfde land over de Gabcikovo-dam. Dit geschil is voorgelegd aan het 
Internationale Hof van Justitie in Den Haag en partijen zijn overeengekomen om zich 
neer te leggen bij de uitspraak van die instantie. Slowakije heeft met alle buurlanden 
(afgezien van Oostenrijk) nieuwe grensverdragen getekend of onderhandeld over de 
opvolging van bestaande verdragen. Er moeten nog enkele kleinere geschilpunten 
worden geregeld met de Tsjechische Republiek. De Slowaakse minderheid in de 
Tsjechische Republiek geniet alle fundamentele rechten en vormt geen probleem. 
110 
Er bestaan goede betrekkingen en nauwe banden tussen Slowakije en Rusland: in het 
verdrag voor militaire samenwerking van 26 augustus 1993 ( een van de 70 verdragen 
tussen Slowakije en Rusland) is bijvoorbeeld de verbintenis opgenomen om onverwijld 
overleg te openen als een verdragsluitende partij verontrust is over zijn veiligheid. 
De Slowaakse Republiek heeft een hoofdzakelijk nieuwe diplomatieke dienst van 
middelgrote omvang, zodat het land adequaat lid van de Unie zou kunnen zijn. De 
republiek heeft 64 vertegenwoordigingen in het buitenland met 556 diplomatieke 
medewerkers. 
Slowakije steunt het non-proliferatiebeleid inzake nucleaire, biologische en chemische 
wapens en heeft alle relevante internationale overeenkomsten voor wapenbeheersing 
ondertekend. Het voert een nauwgezette controle uit met betrekking tot het tweeerlei 
gebruik van technieken, aangezien het partij of kandidaat-partij is bij alle belangrijke 
regelingen voor de controle van dergelijke uitvoer. De Slowaakse strijdkrachten, die 
onder democratische controle staan, worden gereorganiseerd teneinde aan de eisen van 
deze tijd te voldoen. De wapenindustrie, die de laatste jaren aanzienlijk achteruit is 
gegaan, heeft nog altijd grote problemen en ook in die industrie is een reorganisatie 
gaande. 
De Slowaakse regering heeft aan de Commissie verklaard dat het land bereid en in staat 
is om volledig en actief deel te nemen aan het gemeenschappelijk buitenlands en 
veiligheidsbeleid. 
Gezien het buitenlands en veiligheidsbeleid dat Slowakije tot nu toe heeft gevoerd, mag 
worden verwacht dat het land op dit vlak zijn verplichtingen als lidstaat zou kunnen 
nakomen. 
3.9. Financiele Aspecten 
Financiele controle 
V oor de uitvoering van het Gemeenschapsbeleid voor met name de landbouw en de 
S tructuurfondsen is een doeltreff end beheers- en controlesysteem voor de 
overheidsuitgaven vereist; dit moet voorzieningen voor fraudebestrijding omvatten. Om 
het stelsel van de "eigen middelen" te kunnen invoeren moet bovendien de wetgeving aan 
die van de Unie worden aangepast en moeten deugdelijke maatregelen worden getroffen 
voor de financiele administratie. 
De Europa-Overeenkomst bevat geen specifieke bepalingen inzake financiele controle 
maar voorziet wel in samenwerking bij de audit met , zo nodig, technische bij stand van 
de Gemeenschap. Het Witboek bevat geen maatregelen op dit gebied. 
Situatieschets 
De Hoge Controle-instantie (HCI) is een onafbankelijke externe dienst die controle 
uitoefent op het beheer van de begrotingsmiddelen van de nationale overheid, het beheer 
. en de behandeling van het staatsbezit, de behandeling van de eigendomsrechten en 
schuldvorderingen van de Staat enz. De HCI brengt aan het Parlement jaarlijks verslag 
111 
uit over de resultaten van haar controleactiviteiten en brengt advies uit over de nationale 
begroting. Het Parlement kan de HCI verzoeken specifieke onderzoeken in te stellen. 
De centrale overheidsinstanties verrichten de inteme financiele controle op de 
staatsbegroting bij de onder hen ressorterende instanties. Het is met name het Ministerie 
van Financien dat dergelijke controles uitoefent op alles wat verband houdt met de 
nationale begroting. De plaatselijke overheidsinstanties controleren het aan hen 
toegewezen deel van de begroting. 
Diverse Slowaakse diensten, o.m. het Centrale Douanebureau, houden zich bezig met 
fraudebestrijding. De douanecontrole van staatswege wordt uitgevoerd door het 
Hoof dbureau voor Douanezaken dat verantwoordelijk is voor de tenuitvoerlegging van 
wetten, intemationale overeenkomsten, enz. en de plaatselijke douanecontrole wordt 
verricht door de plaatselijke douanekantoren. Er is geen onafhankeijke instantie voor 
inteme controle van de douane; de inteme controle is een zaak van de leiding van de 
diensten zelf. , 
Er bestaat geen specifieke fraudewetgeving. Fraude wordt behandeld volgens de 
bepalingen van het Wetboek van Strafrecht. De afdeling financiele zaken van het 
Politiekorps dat ressorteert onder het Ministerie van Binnenlandse Zaken coordineert de 
opsporing van belastingfraude en illegale financiele transacties. Genoemde dienst is 
gemachtigd om niet alleen verdachte financiele en fiscale transacties te onderzoeken 
maar mag ook suggesties doen voor verbeteringen in de bestaande wetgeving die de 
fraudebestrijding kunnen vergemakkelijken. 
Evaluatie en prognose 
De institutionele structuur voor een deugdelijke financiele controle en de basiswetgeving 
zijn ingevoerd. Het is moeilijk te beoordelen in hoeverre deze wetgeving daadwerkelijk 
wordt toegepast. In het kader van een verdere samenwerking met de Slowaakse 
autoriteiten moet bepaald worden of de HCI en de andere controle-instanties voldoende 
onafhankelijk zijn van de regering om hun taken te kunnen vervullen. Het bestaande op 
de landbouw gerichte financiele systeem moet worden verbeterd. Voorts kampt de 
financiele-controlesector met ongeveer dezelfde moeilijkheden als de 
overheidsadministratie in het algemeen. 
Conclusie 
Het is van wezenlijk belang dat grote inspanningen worden geleverd om het apparaat 
voor financiele controle en audit te verbeteren. 
Gevolgen voor de begroting 
De mededeling "Agenda 2000" bevat het algemene financiele kader waarin de 
begrotingsconsequenties van de uitbreidingen op middellange termijn zouden moeten 
passen om de samenhang met de voorgestelde krachtlijnen van het communautaire beleid 
binnen redelijke budgettaire perken te kunnen waarborgen. 
In het huidige stadium zou het moeilijk en zeker voorbarig zijn een nauwkeurige raming 
te willen maken van de budgettaire gevolgen van de toetreding van elke 
112 
kandidaat-lidstaat afzonderlijk. Die gevolgen zullen immers grotendeels afhangen van 
diverse factoren: 
-de datum waarop de kandidaat-lidstaat toetreedt; 
-de ontwikkeling van het communautaire beleid in de tussenliggende periode, in het 
bijzonder de besluiten over de verdere hervorming van het gemeenschappelijk 
landbouwbeleid en de nieuwe beleidslijnen inzake structuurmaatregelen; 
de vooruitgang die de kandidaat-lidstaten zullen boeken inzake groei, 
concurrentievermogen, productiviteit en vermogen om het acquis over te nemen; 
-de overgangsmaatregelen die uit de onderhandelingen zullen voortvloeien. 
Louter ter illustratie kunnen globale cijfers voor enkele begrotingscategorieen worden 
gegeven alsmede een globale raming. · 
Uitgaven 
Als het gemeenschappelijk landbouwbeleid wordt hervormd volgens de door de 
Commissie uitgestippelde krachtlijnen, zou de toetreding van Slowakije in een jaar 
waarin deze hervorming volledig wordt toegepast, alleen wat de 
marktinterventiemaatregelen betreft, een meeruitgave met zich brengen van minder dan 
1 % van de te verwachten overeenkomstige uitgaven voor de huidige vij ftien lidstaten. 
De huidige subsidies voor structurele maatregelen voor de minst welvarende lidstaten 
van de Unie bedragen ongeveer 3 a 4 % van hun BNP. Na een geleidelijke verhoging 
zouden de toewijzingen voor de nieuwe lidstaten ongeveer op hetzelfde peil uitkomen, 
wat de ontvangende landen ongetwijfeld kunnen absorberen. 
De toepassing van het overige interne communautaire beleid op de nieuwe lidstaten zou 
een extra uitgave meebrengen die waarschijnlijk hoger ligt dan hun relatieve gewicht in 
het BNP van de Unie, aangezien de extra kosten van de uitvoering van het beleid op 
sommige terreinen ook ten dele afhangen van de betrokken doelbevolking, de 
geografische uitgestrektheid en het aantal lidstaten waarmee coordinatie- en 
harmonisatie-acties worden gevoerd. Ter illustratie zij vermeld dat het BNP van 
Slowakije momenteel 0,2 % bedraagt van dat van de hele Unie. 
De toetreding van Slowakije zal daarentegen waarschijnlijk geen aanzienlijke extra 
uitgaven meebrengen wat de externe maatregelen van de Unie betreft. 
Ten slotte moet er rekening mee worden gehouden dat door de toetreding van de nieuwe 
lidstaten uitgaven uit de communautaire begroting in het kader van de aan de toetreding 
voorafgaande programma's, bijvoorbeeld het Phare-programma, zullen wegvallen. 
Rekening houdend met het voorgaande kunnen de uitgaven voor de toetreding van 
Slowakije op de drie genoemde gebieden worden geraamd op 1,0 tot 1,3 miljard ecu per 
jaar in 2005-2006 (in constante prijzen van 1997). 
Ontvangsten 
Het aandeel in de communautaire begroting dat van de nieuwe lidstaten mag worden 
verwacht, zou, bij volledige toepassing van het stelsel van eigen middelen, wat de BNP­
en de BTW-middelen samen betreft (voor de laatste rekening houdend met de 
aftoppingsregels), waarschijnlijk dicht liggen bij hun aandeel in het BNP van de Unie 
113 
(voor Slowakije ca. 0,2 %). Het Slowaakse aandeel in de traditionele eigen middelen zal 
afhangen van het patroon van zijn handelsstromen op het ogenblik van de toetreding. 
Om te garanderen dat de traditionele eigen middelen volgens de communautaire 
voorschriften worden vastgesteld, gecontroleerd en ter beschikking gesteld, zal het 
huidige Slowaakse douanestelsel moeten worden aangepast. Voorts zal de juiste 
berekening van de BNP-middelen belangrijke verbeteringen vereisen op het gebied van 
betrouwbaarheid, homogeniteit en volledigheid van de nationale rekeningen. Deze 
statistische verbeteringen zijn ook noodzakelijk voor het vaststellen van de grondslag van 
de BTW-eigen-middelen en daarvoor moet ook het Slowaakse BTW-stelsel volledig in 
overeenstemming worden gebracht met de communautaire richtlijnen. 
114 
4. Administratieve mogelijkheden om bet acquis toe te passen 
Op de in december 1995 te Madrid gehouden Europese Raad kwam men tot de conclusie 
dat het voor een harmonieuze integratie in de EU van de landen uit Midden- en 
Oost-Europa die kandidaat zijn voor toetreding, met name nodig zou zijn dat hun 
administratieve structuren worden aangepast. In dit hoofdstuk wordt de stand van zaken 
bij de overheidsadministratie in Slowakije onderzocht, met inbegrip van de relevante 
aspecten van het gerechtelijk apparaat, en worden de huidige en toekomstige 
mogelijkheden geevalueerd die deze adminstratie heeft om de taken uit te voeren die van 
haar in een modeme democratische staat worden verwacht, met bijzondere nadruk op de 
noodzaak om de aangelegenheden te beheren die met het acquis in verband staan. 
4.1 Administratieve structuren 
Een omschrijving van de bestuursstructuren in Slowakije, hun bevoegdheden en 
verantwoordelijkheden, met inbegrip van die van de overheden op regionaal en lokaal 
vlak, is te vinden in hoofdstuk 1. 
Op centraal niveau zijn er 15 ministeries en 10 centrale agentschappen die onder de 
regering ressorteren. Bij de centrale regering functioneert het departement algemene 
zaken als een centrale coordinerende instantie onder de bevoegdheid van de minister­
president en twee vice-premiers. 
De rechten van de overheidsambtenaren zijn vastgesteld in artikel 73 van de arbeidswet. 
Een specifieke wetgeving voor de ambtenarij is er momenteel niet, maar deze wordt 
voorbereid, evenals een algemene gedragscode voor de ambtenaren. 
Talrijke ambten in nationale, regionale en plaatselijke overheidsdiensten en in 
verschillende ancienniteitscategorieen worden, althans voor een deel, op politieke 
gronden toegewezen. 
In 1995 waren er ongeveer 136 000 ambtenaren bij de Slowaakse overheid in dienst. De 
beloning in de openbare sector is vergelijkbaar met die in de particuliere sector. 
Om de openbare dienstverlening te verbeteren is een Instituut voor Bestuurskunde 
opgericht dat ressorteert onder het Ministerie van Binnenlandse Zaken. 
Het Departement Algemene Zaken is bevoegd voor Europese integratie. Een van de vice­
premiers is belast met het algemene integratiebeleid terwijl de andere verantwoordelijk is 
voor het wetgevingsprogramma van de regering. 133 ambtenaren houden zich specifiek 
met de Europese integratie en de overname van het acquis bezig. De regering heeft erop 
gewezen dat de voor Europese integratie bevoegde overheidsdiensten zullen worden 
versterkt door 107 nieuwe ambtenaren in dienst te nemen en op te leiden. De regering is 
van plan een Europees opleidingscentrum op te richten (zie ook het deel van de inleiding 
over de betrekkingen tussen de Europese Unie en Slowakije). 
115 
4.2 Mogelijkheden op administratief en gerechtelijk vlak 
Gedurende de communistische periode werd Tsjechoslowakije volgens een centraal plan 
bestuurd. Het communistische regime verwierp het primaat van de rechtsstaat, en wet en 
bestuur werden ondergeschikt gemaakt aan het partijbeleid. Tegen deze achtergrond is de 
bevolking de overheid en de rechtsstaat zelf in toenemende mate gaan beschouwen als 
instrumenten voor politieke controle. 
Sinds 1993 is aanzienlijke vooruitgang geboekt. Het huidige bestuursapparaat kan de 
vergelijking met dat van EU-landen doorstaan. De taken van de bestuurseenheden en 
controleorganen bij de centrale overheden zijn redelijk goed omschreven. 
Het systeem heeft sterke punten. Zo zijn bijvoorbeeld de capaciteit van zelfstandige 
agentschappen zoals het Slowaakse Atoomagentschap, de Dienst Monopolies en het 
Bureau voor de Statistiek, en die van de Slowaakse nationale bank over het algemeen 
toereikend. Er zijn echter ook enkele onvolkomenheden, met name ten aanzien van de 
structuur, het werkterrein en de taken en bevoegdheden van een aantal instellingen, 
waardoor vraagtekens kunnen worden geplaatst bij het vermogen van deze instellingen 
om effectief een wetgevingsprogramma uit te voeren, van het ontwerpstadium tot de 
tenuitvoerlegging en de controle daarop. Door de recente regionale reorganisatie is op het 
vlak van de tenuitvoerlegging en de handhaving een leemte ontstaan aangezien 
bevoegdheden die voorheen bij de centrale of bij de lokale overheid berustten, nu aan de 
regionale overheid zijn overgedragen. Dit heeft in het bijzonder gevolgen gehad voor de 
inspecties en controles in milieuzaken, maar de invloed is ook op andere terreinen 
voelbaar. 
De ambtenarij beschikt nog niet over een af doende juridische basis, maar door de nieuwe 
wet zal de situatie naar verwachting aanzienlijk worden verbeterd. Op dit ogenblik 
daarentegen laat weinig vermoeden dat de politieke onathankelijkheid van het 
ambtenarencorps in de praktijk zal worden ontwikkeld. 
De Slowaakse overheid kampt met tal van problemen op het vlak van de personele 
hulpmiddelen. Er is geen gebrek aan personeel, maar er is een tekort aan voldoende 
gekwalificeerd personeel. De talenkennis is onvoldoende. Tot op heden is echter nog 
geen globale strategie ontwikkeld voor opleiding en omscholing van ambtenaren. Het 
grote verloop van ambtenaren op alle echelons is problematisch. Op het niveau van hoge 
ambtenaren is de toestand kritiek, aangezien de capaciteiten op het vlak van 
beleidsvorming, wetgeving, bestuur en planning schaars zijn, terwijl ze in het 
toetredingsproces van essentieel belang zijn. Het probleem van het grote verloop van ... 
ambtenaren is nog verergerd door de sterke politisering van het ambtenarenapparaat. 
De bevolking heeft over het algemeen weinig vertrouwen in de ambtenarij, met name op 
regionaal en districtniveau waar de contacten tussen de burgers en de ambtenaren het 
nauwst zijn. Een groot deel van de bevolking blijkt de indruk te hebben dat sprake is van 
wijdverspreid ambtsmisbruik. Onlangs heeft de hoge controle-instantie een verslag 
uitgebracht waarin zij aangeeft dat de ministeries het overheidsgeld vaak onrechtmatig 
gebruiken, zoals blijkt uit de 105 inspecties waarbij 1 093 overtredingen van onder meer 
116 
de wetgeving inzake openbare aanbestedingen zijn vastgesteld. Op lager mveau is 
Corruptie op kleine schaal is niet ongebruikelijk. 
Op alle niveaus van het ambtenarenapparaat moet dringend de beroepsbekwaamheid 
worden verbeterd, het ethisch besef worden versterkt en in alle overheidsdiensten een 
solidair besef van openbare dienstverlening worden bevorderd. De talenkennis moet 
aanzienlijk worden verbeterd om de contacten met de Europese instellingen te 
vergemakkelijken en om sneller en directer toegang te krijgen tot documenten over 
Europese integratie. 
De coordinatie door het Departement Algemene Zaken verloopt stroef zodat de 
voorbereiding van essentiele beleidsdocumenten, het betreffende wetgevingsprogramma 
voor de harmonisatie van de wetgeving en de tenuitvoerlegging van dit programma 
vertraging oplopen. Geplande hervormingen in het beleid ten aanzien van de EU zijn per 
definitie niet uitgeprobeerd, maar in principe zouden ze aanzienlijk tot een oplossing van 
deze problemen kunnen bijdragen. 
Voornaamste gebieden waarov het acquis ten uitvoer moet worden gelegd 
De uniforme toepassin~ van de EG-wetievini: bij een daadwerkelijke toepassing van het 
acquis wordt verondersteld dat de gerechtelijke autoriteiten in de lidstaten in staat zijn 
om de bepalingen van het Verdrag toe te passen welke betrekking hebben op het 
waarborgen van de eenheid en de toepassing van het acquis, en om de goede werking van 
de interne markt en het communautaire beleid in het algemeen kunnen garanderen. Een 
efficient, goed opgeleid en goed toegerust gerechtelijk apparaat is noodzakelijk voor de 
toepassing door de rechtbanken van de EG-wetgeving, met inbegrip van zaken waarbij 
het om de rechtstreekse werking van het Gemeenschapsrecht gaat, en van zaken die uit 
hoofde van artikel 177 van het EG-Verdrag voor een prejudiciele beslissing aan het 
Europees Hof van Justitie warden voorgelegd. 
Het gerechtelijk apparaat in Slowakije vertoont aanzienlijke tekortkomingen, met name 
wat beschikbare middelen en deskundigheid betreft. In het licht van deze situatie is de 
Commissie er lang niet zeker van dat dit systeem voor een effectieve toepassing van het 
acquis kan zorgen. 
Inteme markt: De mogelijkheden welke Slowakije heeft om de correcte toepassing van 
de communautaire voorschriften in de interne markt, met name met betrekking tot het 
vrije verkeer van goederen en diensten, te garanderen vooronderstelt het bestaan van een 
goed ontwikkelde en efficient werkende overheid op het gebied van regelgeving, 
normalisering, certificering en het houden van toezicht die in staat is om volledig in 
overeenstemming met de EG-regels te handelen. Een analyse van deze punten is gemaakt 
in hoofdstuk 3.1 (zie "De Vier Vrijheden"). 
Met betrekking tot de administratieve mogelijkheden om een vrij verkeer van goederen te 
garanderen is de situatie in Slowakije grotendeels bevredigend. Het patentenbureau en de 
diensten voor auteursrechten in het ministerie van Cultuur blijken evenwel niet in staat 
om de wetgeving inzake industriele en intellectuele eigendom volledig uit te voeren. Er is 
niet op afdoende wijze aangetoond dat de douanediensten in staat zijn de piraterij aan te 
pakken. Wat het vrije verkeer van diensten betreft vertoont de situatie een aantal 
lichtpunten. De Slowaakse nationale bank is verantwoordelijk voor het toezicht op de 
117 
banken (de afdeling Toezicht Bankwezen telt 52 medewerkers) en zij vervult deze taak 
naar behoren. In bepaalde sectoren blijkt er echter een tekort aan personeel (zo zijn er 
slechts negen inspecteurs voor inspecties ter plaatse ). De mogelijkheden waarover het 
Bureau Toezicht Verzekeringen beschikt om de bedrijfstak te controleren, zijn absoluut 
ontoereikend. 
Om aan de vereisten van de EG op dit vlak te voldoen moet op vele gebieden de 
gespecialiseerde opleiding worden verbeterd. De toepassing en de naleving van de 
wetgeving zouden erbij gebaat zijn, mocht een onafhankelijke beurscommissie worden 
opgericht. 
Mededin~in~; zoals in hoof dstuk 3 .1 ( onder het hoof d "Mededinging") is uitgelegd 
vereist de naleving van de mededingingsregels de oprichting van instanties welke 
toezicht houden op de antitrustwetgeving en de staatssteun, terwijl bovendien vereist is 
dat het gerechtelijk apparaat, de overheidsdiensten en de desbetreffende economische 
subjecten de wetten en het beleid op het gebied van de mededinging in voldoende mate 
begrijpen. 
De bevoegde centrale overheidsdienst in Slowakije is de Dienst Monopolies, die met 40 
medewerkers voldoende sterk is. Het niveau van deskundigheid is echter niet helemaal 
bevredigend. Om op dit gebied effectief aan de eisen van de EG te voldoen, moet meer 
worden gernvesteerd in de ontwikkeling van de menselijke hulpbronnen (vooral in 
opleiding betreffende EG-wetgeving), moeten de bevoegdheden van de Dienst 
Monopolies worden omschreven en moet de transparantie worden verbeterd. De 
deskundigheid op het vlak van staatssteun moet worden verhoogd. 
Telecommunicatie: Om de talrijke in het acquis opgenomen verordeningen die de 
liberalisering op dit gebied ten doel hebben te kunnen formuleren en ten uitvoer te 
kunnen leggen dient men de beschikking te hebben over een regelgevend en 
beleidsbepalend lichaam dat geen echte banden heeft met een van de maatschappijen die 
zich met de exploitatie bezig houden. 
De dienst Telecommunicatie en de regionale telecommunicatiediensten z1Jn 
overheidsdiensten. De mogelijkheden op beheersgebied moeten worden uitgebreid. 
Indirecte belastin~: Een efficient beheer van het acquis op het gebied van de indirecte 
belasting veronderstelt structuren waarmee uitvoering kan worden gegeven aan de EG­
wetgeving betreffende de harmonisering van de belasting op de toegevoegde waarde en 
de accijnzen, waarbij in ogenschouw moet worden genomen dat de fiscale controles aan 
de interne grenzen van de EG zijn afgeschaft; het stelsel van accijnzen is gebaseerd op de 
belasting-entrepots, waarbij de rechten tegen het plaatselijke tarief moeten worden 
betaald in de lidstaat op het moment waarop de goederen worden verbruikt. Dit vereist 
een goed ontwikkelde, goed opgeleide en goed toegeruste dienst, die een grote mate aan 
integriteit aan de dag weet te leggen. 
De desbetreffende autoriteit in Slowakije is het Ministerie van Financicn (bcstaandc uit 
een centraal ministerie, 6 regionale kantoren en daarnaast een aantal plaatselijke 
kantoren). In totaal werken er ongeveer 5 000 personeelsleden. Vanwege het grote 
personeelsverloop, gedeeltelijk te wijten aan het feit dat personeel met een bepaalde 
opleiding door de particuliere sector wordt aangeworven, is het moeilijk te beoordelen 
118 
wat de mogelijkheden zijn van het personeel waarover men thans beschikt. Om een 
efficient beheer van het acquis op dit gebied te garanderen moeten de eisen waaraan het 
personeel moet voldoen, worden vastgelegd en verbeterd; hiertoe behoren onder andere 
maatregelen om het personeel op te leiden, terwijl ook de salarissen moeten worden 
verhoogd. 
Landbouw: De administratieve eisen op het gebied van de landbouw hebben in de eerste 
plaats betrekking op veterinaire en fytosanitaire controle, om de volksgezondheid te 
beschermen en het vrij verkeer van landbouwproducten te verzekeren; verder dient ook te 
worden nagegaan of men in staat is de mechanismen van het gemeenschappelijk 
landbouwbeleid te beheren en aan de voorwaarden daarvan te voldoen, hetgeen onder 
meer het verrichten van een hoogwaardige financiele controle inhoudt en het opmaken 
van officiele statistieken. Deze pun ten worden behandeld in hoof dstuk 3 .4 ( onder het 
hoofd "Landbouw"); de algemene normen op statistisch gebied komen verder aan bod in 
hoofdstuk 3.3 (onder het hoofd "Statistieken"). 
Wat betreft de administratieve mogelijkheden om veterinaire en fytosanitaire controles 
uit te voeren kan worden vermeld dat Slowakije van oudsher over een degelijke 
infrastructuur beschikt voor controles en inspecties aan de grens en in het land. 
Administratieve hervormingen van de diergeneeskundige structuur op regionaal niveau 
kunnen echter de tenuitvoerlegging en de handhaving van de regels bemoeilijken. De 
Commissie beschikt op dit ogenblik niet over gegevens betreffende het aantal 
personeelsleden dat in dienst is van de voedsel-en veterinaire inspectiediensten. Om aan 
de algemene door het gemeenschappelijk landbouwbeleid gestelde voorwaarden te 
kunnen voldoen, zullen er verbeteringen in de huidige administratieve structuren moeten 
worden aangebracht. Het centrale ministerie van landbouw telt 280 personeelsleden. 
Om aan de door de EG gestelde eisen op dit gebied te kunnen voldoen, moet Slowakije 
een aantal verbeteringen doorvoeren, ondanks reeds gemaakte vorderingen. 
V eryoer: De toepassing van de vereisten die op het gebied van de inteme markt en de 
mededinging in de EG aan de vervoerssector worden gesteld, de ontwikkeling van 
relevante infrastructuurproducten en een aantal andere aspecten van het acquis op het 
gebied van het vervoer vormen uit administratief oogpunt een uitdaging voor de nieuwe 
lidstaten. 
De verantwoordelijke regeringsautoriteit in Slowakije is het Ministerie van Vervoer. Op 
dit ogenblik beschikt de Commissie niet over gegevens betreffende het aantal 
personeelsleden. Na de afscheiding van de Tsjechische Republiek is Slowakije niet in 
staat geweest een passende administratieve structuur op te zetten waarin alle taken 
kunnen worden vervuld. Dit is vooral zorgwekkend omdat het gaat om zowel 
veiligheidscontroles als om controle op de inachtneming van de normen. 
Werk.11:ele~enheid en sociaal beleid: Een belangrijk administratief vereiste ten aanzien 
van het acquis op dit gebied is dat er voldoende inspectiecapaciteit beschikbaar dient te 
zijn, met name betreffende gezondheid en veiligheid op de werkvloer. 
119 
In Slowakije heeft de arbeidsinspectie de beschikking over ongeveer 
180 personeelsleden, <loch zowel <lit aantal als de deskundigheid ervan zullen sterk 
moeten worden opgevoerd. 
Re~ionaal beleid en cohesie: De voomaamste administratieve vereisten op <lit gebied zijn 
het bestaan van passende en efficiente administratieve instanties op regionaal niveau, 
waarbij met name bij het beheer van de middelen van de Gemeenschap een hoge mate 
van competentie en integriteit wordt gevraagd. 
In Slowakije is de Dienst voor het beleid inzake Samenlevingsopbouw, Wetenschap en 
Technologie de overheidsdienst die moet zorgen voor een efficiente uitvoering van 
regionale initiatieven, hoewel deze dienst een voomamelijk adviserende functie heeft. De 
omvang van het personeelsbestand is de Commissie op <lit ogenblik niet bekend. De 
maatregelen voor de planning en de uitvoering van het regionaal beleid zijn ontoereikend. 
De situatie betreffende de financiele controle is niet bevredigend (zie het hoofdstuk 
hiema met betrekking tot de "financiele controle"). Een efficiente administratie van het 
acquis op <lit gebied zal zware inspanningen vergen, wil men een adequate institutionele, 
administratieve en budgettaire structuur opzetten. 
Milieu: Omdat het milieubeleid van de EG de integratie van de milieubescherming in het 
sectoriele beleid van de EG met zich brengt kunnen de administratieve eisen hier zeer ver 
gaan, waardoor er tal van instanties bij · betrokken worden die zich normaal niet met 
milieubescherming bezighouden. De voomaamste verantwoordelijkheid ligt evenwel bij 
de Ministeries van Milieu en de verschillende daarvan afhangende instanties. 
In Slowakije werken er bij het Ministerie voor Milieu 291 personeelsleden. De 
milieubewaking wordt uitgevoerd door het Slowaakse Milieu-agentschap en sectoriele 
autoriteiten, het toezicht op de handhaving van de wetgeving door het ministerie en de 
inspectiedienst van de staat. Deze structuur functioneert echter niet efficient omdat de 
bevoegdheiden niet duidelijk afgebakend zijn. Voor een efficient beheer van het acquis 
op <lit gebied zijn meer financiele en personele middelen nodig. 
Consumentenbeschennin~: Op <lit gebied vereist een efficient beheer van het acquis <lat 
de algehele verantwoordelijkheid wordt toevertrouwd aan een specifiek staatsorgaan <lat 
zich bezig kan houden met het formuleren, het ten uitvoer leggen en het doen naleven 
van de wetgeving inzake het consumentenbeleid en de consumentenbescherming. 
In Slowakije is aan het ministerieel departement van binnenlandse handel en 
consumentenbescherming alle bevoegdheid gegeven om het beleid inzake 
consumentenbescherming te ontwikkelen en uit te voeren. Wat niet-gouvemementele 
consumentenorganisaties betreft, blijkt dat zich in Slowakije reeds een sterke en 
onafhankelijke consumentenbeweging heeft ontwikkeld. Er is nog altijd verwarring over 
de exacte draagwijdte en de doelstellingen van het consumentenbeleid. Dit verklaart voor 
een gedeelte de problemen bij het daadwerkelijk doen naleven van de 
consumentenwetgeving; andere knelpunten die ook moeten worden aangepakt zijn onder 
meer een gebrek aan deskundigheid en organisatievermogen, terwijl het gerechtelijk 
apparaat weinig gevoelig is voor consumentenvraagstukken. 
Justitie en binnenlandse zaken: De bevoegdheid voor vraagstukken van justitie en 
binnenlandse zaken berust bij de desbetreffende ministeries. De administratieve 
120 
structuren moeten op een efficiente manier kunnen omgaan met asiel-en 
migratievraagstukken, grensbewaking, samenwerking op het vlak van politie en gerecht. 
Er is een grote behoefte aan personeel dat goed is opgeleid en een hoge mate aan 
integriteit bezit. 
In Slowakije zijn de Ministeries voor Justitie en Binnenlandse Zaken van voldoende 
personeel voorzien. De mogelijkheden om asiel-en migratievraagstukken te behandelen 
zijn nog niet voldoende aangezien het personeel van het Migratiebureau ervaring mist. 
De grensbewakingssystemen zijn verouderd en moeten aanzienlijk worden versterkt; 
verbeteringen zijn reeds gepland. Gespecialiseerde politie-eenheden om de 
georganiseerde misdaad te bestrijden zijn opgericht, maar de samenwerking met andere 
landen laat nog te wensen over. De administratie van het gerechtelijk apparaat wordt 
hervormd, maar ook hier moet de samenwerking met andere landen worden verbeterd. 
Voor een efficient beheer van het acquis moet de politie beter ter verantwoording kunnen 
worden geroepen, moet de rechterlijke stand onathankelijker optreden en moet het 
institutionele kader worden verstevigd. 
Douane: Toepassing van het acquis vereist een adequaat niveau van infrastructuur en 
uitrusting, waaronder de invoering van computers en de nodige middelen voor de 
opsporingsdiensten, terwijl er een efficiente douane-organisatie op touw moet worden 
gezet met een voldoende aantal gekwalificeerde en gemotiveerde personeelsleden die een 
hoge mate van integriteit bezitten. 
In Slowakije zijn bij de douanediensten 5 000 man personeel in dienst. V anwege het 
grote personeelsverloop is het moeilijk om te schatten hoe doeltreffend gewerkt wordt en 
is het dus ook moeilijk om te beoordelen of de verschillende niveaus voldoende bemand 
zijn.Voor een efficient beheer van het acquis op dit gebied moet ervaren en 
gekwalificeerd personeel in dienst worden gehouden en moet de douaneadministratie 
worden geYnformatiseerd. 
Financiele controle: Om de financiele belangen van de Gemeenschap te beschermen 
moeten anti-fraudediensten worden opgericht, moet gespecialiseerd personeel worden 
opgeleid (speurders, magistraten) en moeten specifieke samenwerkingsstructuren worden 
opgezet. De toepassing van het beleid van de Gemeenschap, met name op het gebied van 
de landbouw en de structuurfondsen, vereist een efficient beheer en vraagt dat systemen 
worden ontwikkeld voor de controle op overheidsuitgaven, waarbij wordt voorzien in 
bepalingen ter bestrijding van fraude. Voor het beheer is het van essentieel belang dat een 
duidelijk onderscheid wordt gemaakt tussen inteme en exteme controle. Politie en 
gerechtelijke autoriteiten moeten in staat zijn complexe intemationale financiele misdaad 
aan te pakken (met inbegrip van fraude, corruptie en witwasoperaties) die de financiele 
belangen van de Gemeenschap kan schaden. 
Het belangrijkste exteme controle-orgaan in Slowakije is de Rekenkamer, die 250 
personeelsleden telt. Ben efficient beheer van het acquis op dit gebied vereist belangrijke 
inspanningen om de institutionele structuren te verstevigen. 
121 
4.3 Algemene evaluatie 
Als Slowakije op dit gebied veelomvattende en duidelijk grotere inspanningen levert om 
hervormingen door te voeren, zullen de voor een efficient beheer van het acquis vereiste 
administratieve structuren op middellange termijn wellicht aanwezig zijn. 
De mogelijkheden van het gerechtelijk apparaat om het gemeenschapsrecht op efficiente 
wijze toe te passen kunnen in dit stadium moeilijk definitief worden geevaluee~d. 
122 
C. SAMENVATTING EN CONCLUSIES 
Op 27 juni 1995 heeft Slowakije een verzoek om toetreding tot de Europese Unie 
ingediend. Die toetreding maakt deel uit van de gebeurtenissen die een einde hebben 
gemaakt aan de verdeling van Europa. 
Krachtens artikel O van het Verdrag heeft de Commissie, op verzoek van de Raad, een 
advies opgesteld over het verzoek om toetreding van Slowakije. 
Bij de voorbereiding van Slowakije op de toetreding is uitgegaan van de 
Europa-Overeenkomst, die op 1 februari 1995 in werking is getreden. De 
tenuitvoerlegging van het Witboek van mei 1995 betreffende de inteme markt, een ander 
belangrijk element van de toetredingsstrategie, krijgt verder haar beslag op basis van het 
door de regering vastgestelde programma. De regering heeft voorts ook de nodige 
structuren in het leven geroepen voor de nationale coordinatie van de tenuitvoerlegging 
van het Europees integratiebeleid. 
Het toetredingsverzoek is geevalueerd op basis van de door de Europese Raad van 
Kopenhagen in juni 1993 vastgestelde criteria. Volgens de conclusies van die Europese 
Raad kunnen de kandidaat-lidstaten uit Midden- en Oost-Europa lid worden van de 
Europese Unie indien zij aan de volgende voorwaarden voldoen : 
stabiele instellingen hebben die de democratie, de rechtsstaat, de mensenrechten 
en het respect voor en de bescherming van minderheden garanderen; 
een levensvatbare markteconomie hebben en de middelen om het hoofd te bieden 
aan de concurrentiedruk en de marktkrachten binnen de Unie; 
kunnen voldoen aan de aan de toetreding verbonden verplichtingen, en met name 
instemmen met de doelstellingen van de politieke, economische en monetaire 
un1e. 
Bij de toetsing aan de drie bovenstaande groepen criteria -politieke, economische, 
mogelijkheid tot ovememing van het acquis -is mede in aanmerking genomen in welke 
mate het bestuursapparaat en de justitie aan de principes van de democratie en van de 
markteconomie gestalte kunnen geven en het acquis communautaire in de praktijk 
kunnen toepassen en doen naleven. 
123 
Voor de beoordeling is een methode gevolgd waarbij een middellange-termijnprognose 
van de situatie in elke kandidaat-lidstaat is gemaakt, rekening houdend met de reeds 
gemaakte vooruitgang en de reeds gerealiseerde hervormingen. · Met betrekking tot de 
politieke criteria heeft de Commissie de bestaande situatie beoordeeld, niet louter op 
basis van een formele beschrijving van de instellingen, maar wel aan de hand van een 
evaluatie van de reele werking van de democratie. 
* 
* * 
1) Politieke criteria 
De situatie in Slowakije doet vragen rijzen bij toetsing van de door de Europese Raad van 
Kopenhagen vastgestelde voorwaarden. 
Kenmerkend voor de werking van de Slowaakse instellingen is dat de regering 
onvoldoende respect opbrengt voor de bevoegdheden die krachtens de Grondwet aan de 
andere machten zijn toebedeeld en dat zij te vaak de rechten van de oppositie miskent. De 
voortdurende spanningen tussen de regering en de President van de Republiek zijn hier 
een voorbeeld van. De wijze waarop de regering onlangs nog de besluiten van het 
grondwettelijke Hof en van het Centraal Comite van het referendum van 23 en 24 mei 
1997 naast zich heeft neergelegd, vormt een rechtstreekse bedreiging voor de stabiliteit 
van de instellingen. De herhaalde weigering om de oppositie te betrekken bij de werking 
van de instellingen, met name inzake parlementaire controle, is daarvan een bewijs 
temeer. 
De wijze waarop de regering de politie en de geheime diensten inzet, wekt bezorgdheid 
en er moet dan ook een serieuze inspanning worden geleverd om de onafhankelijkheid 
van het gerechtelijke apparaat te garanderen en om ervoor te zorgen dat het n~ behoren 
kan functioneren. De strijd tegen de corruptie moet worden opgevoerd en moet 
doeltreffender worden. 
Er dient verbetering te komen in de behandeling van de Hongaarse minderheid; nog 
steeds is er geen algemene wet vastgesteld betreffende het gebruik van de 
minderheidstalen, hoewel de Slowaakse autoriteiten zich ertoe hadden verbonden een 
dergelijke wet vast te stellen en ook de Grondwet daarin voorziet. Ook de situatie van de 
Roma (zigeuners) verdient aandacht vanwege de overheid. 
Op grond van hetgeen vooraf gaat moet worden. opgemerkt dat weliswaar het in de 
Slowaakse Grondwet vastgelegde institutionele kader overeenkomt met dat van een 
parlementaire democratie met vrije en eerlijke verkiezingen, maar dat de situatie zowel 
uit een oogpunt van stabiliteit van de instellingen als inzake hun verankering in het 
politieke leven te wensen overlaat. Ondanks de door de Europese Unie bij diverse 
gelegenheden en in diverse verklaringen gedane aanbevelingen, is terzake geen echte 
vooruitgang geconstateerd. 
124 
2) Economische criteria 
Nadat het BNP van Slowakije tussen 1989 en 1993 met bijna 25 % was gedaald, is sinds 
1994 weer enige groei geconstateerd; de groeipercentages voor 1995 ( + 6,8 % ) en 1996 
(+ 6,9 %) waren hoog terwijl de inflatie daalde (5,4 % in 1996). Een en antler ging 
evenwel gepaard met een stijging van het begrotingstekort en vooral een sterke 
achteruitgang van de exteme rekeningen. 
Slowakije telt 5,4 miljoen inwoners en het BNP per inwoner bedraagt 41 % van het 
gemiddelde voor de Europese Unie. Bijna 10 % van de beroepsbevolking is werkzaam in 
de landbouw, die goed is voor 6 % van de toegevoegde waarde. Het handelsverkeer met 
de Unie is sedert 1989 aanzienlijk toegenomen en is goed voor 36 % van de invoer en 
41 % van de uitvoer van Slowakije. 
De situatie van Slowakije ten aanzien van de economische criteria die door de 
Europese Raad van Kopenhagen zijn vastgesteld, is als volgt. 
Slowakije heeft de voor de totstandbrenging van een markteconomie vereiste 
hervormingen grotendeels reeds ingevoerd. Het prijzensysteem is geliberaliseerd en het 
besluitvormingsproces is gedecentraliseerd dankzij een vergevorderd 
privatiseringsprogramma. In 1996 is evenwel een restrictieve prijzenwet ingesteld, en 
ook het wetsontwerp inzake de "revitalisering van de ondememingen" zou een 
belangrijke stap achteruit betekenen wat betreft de werking van het markmechanisme. De 
financiele sector moet worden versterkt en er dient vooruitgang te worden gemaakt 
inzake de faillissementsregeling en de organisatie van de kapitaalmarkten. 
Slowakije moet in staat worden geacht om op middellange termijn het hoofd te bieden 
aan de concurrentiedruk en de marktkrachten binnen de U nie, maar daartoe is een 
transparanter en marktgerichter beleid vereist. Sedert vele jaren kent de economie een 
snelle groei bij een lage inflatie. De loonkosten zijn laag en het land beschikt over 
goedgeschoolde arbeidskrachten. De herstructurering van de ondememingen is evenwel 
traag verlopen, waardoor zowel de economische groei als de financiele positie ten 
opzichte van het buitenland geleidelijk zijn aangetast. Het lage niveau van de 
buitenlandse directe investeringen is het gevolg van deze structuurproblemen die snel en 
op een doorzichtige manier moeten worden aangepakt. 
3) Vermoi:en om de verplichtini:en van het lidmaatschap na te komen 
De overname van het ~cquis is geevalueerd aan de hand van diverse indicatoren : 
de Europa-Overeenkomst, die met name voorziet in verplichtingen inzake 
vestigingsrecht, nationale behandeling, vrij verkeer, intellectuele eigendom en 
overheidsopdrachten; 
de tenuitvoerlegging van de in het Witboek aangegeven essentiele maatregelen 
voor de totstandbrenging van de interne markt; 
de geleidelijke omzetting van de overige delen van het acquis. 
125 
Slowakije heeft zich grotendeels geconformeerd aan de verplichtingen van de Europa­
Overeenkomst en het tijdschema voor de toepassing daarvan is zo goed als in acht 
genomen. Een en ander heeft naar behoren gefunctioneerd, maar uiteindelijk konden niet 
alle problemen worden opgelost die zich hebben voorgedaan, zowel met betrekking tot de 
democratische werking van de instellingen als met betrekking tot de handel, en met name 
de instelling door Slowakije van een invoerdepositoregeling die strijdig is met de 
Europa-Overeenkomst. Slowakije heeft een redelijk deel van de in het Witboek 
aangegeven .verordeningen en richtlijnen in nationaal recht omgezet. 
Aanzienlijke vooruitgang is gemaakt bij de omzetting van de regelgeving met betrekking 
tot belangrijke gebieden van de interne markt, met name het vennootschapsrecht, de 
banken, het vrije verkeer van kapitaal en het belastingstelsel, ook al is nog lang niet alles 
aangepast aan de communautaire bepalingen ter zake. Er is een nog grotere inspanning 
vereist om op middellange termijn het acquis met betrekking tot normen en certificering, 
industriele en intellectuele eigendom, mededinging, overheidsopdrachten en verzekering 
in nationaal recht om te zetten. 
Er is reeds veel werk geleverd, maar echte vooruitgang bij de omzetting van de 
regelgeving moet gepaard gaan met concrete uitvoeringsmaatregelen en met de 
totstandbrenging van efficient functionerende bestuurlijke structuren. Slowakije beschikt 
over een aantal goed werkende structuren, maar op verschillende gebieden, met name 
inzake overheidsopdrachten, industriele en intellectuele eigendom, en normalisatie, moet 
toch nog een belangrijke inspanning worden geleverd. 
Met betrekking tot de overige delen van bet acquis zou Slowakije, indien het doorgaat 
met de voorbereiding van de toetreding, normaliter geen bijzondere problemen mogen 
ondervinden om het acquis op middellange termijn toe te passen op de volgende 
gebieden: onderwijs, jeugd en beroepsopleiding, onderzoek en technologische 
ontwikkeling, audio-visuele sector, kleine en middelgrote ondememingen, 
consumentenbescherming, buitenlandse handel en ontwikkeling. 
Daarentegen heeft Slowakije nog een lange weg te gaan op het gebied van de 
telecommunicatie en de douanecontroles. 
De integratie van de Slowaakse industrie in de Europese markt op middellange termijn 
kan wel problemen opleveren. Daartoe is immers een aanzienlijke diversificatie naar 
andere sectoren dan de zware industrie vereist en moeten de ondememingen op efficiente 
wijze worden geherstructureerd. 
Wat het milieu betreft is nog een aanzienlijke inspanning vereist irt de vorm van massale 
investeringen en ruimere middelen voor de overheid om de wetgeving effectief toe te 
passen. De volledige ovememing van het acquis zou een ~aak zijn voor de lange of zelfs 
de zeer lange termijn. 
Slowakije heefl reeds heel veel werk verricht met betrekking tot de ovememing van het 
acquis inzake het vervoer. maar inzake het goederenvervoer over de weg en inzake d~ 
spoorwcgen is de achterstand nog groot. Alleen als in deze situatie , 1anzienlijke 
vcrhdering komt. zal de vcrvoersector geen belangrijke problemen opleveren. Slowakije 
dicnt ook. met name in samenwerking met de internationale financiele instellingen, werk 
te maken van de integratie in het Europees vervoersnet en moet meewerken aan de 
· 126 
totstandbrenging van de TEN, die belangrijke elementen zijn voor de goede werking van 
de inteme markt. 
Slowakije moet nog aanzienlijke inspanningen leveren om de normen inzake 
werkgelegenheid en sociale zaken af te stemmen op die van de Europese Unie. 
Vooruitgang is met name vereist inzake de bescherming van de loontrekkenden, de 
veiligheid en de gezondheid van de werknemers en de structuur van de arbeidsinspectie, 
aangezien de betrokken diensten momenteel niet over de nodige onafhankelijkheid 
beschikken om hun taak naar behoren te kunnen vervullen. 
Met betrekking tot het regionaal beleid en bet cohesiebeleid dient Slowakije bijzondere 
aandacht te besteden aan de bestaande regionale verschillen en moeten adequate 
regelingen inzake financiele controle worden getroffen om de communautaire 
voorschriften te kunnen uitvoeren en te zijner tijd gebruik te maken van de 
Structuurfondsen. 
In de landbouwsector zou, indien vooruitgang wordt gemaakt op veterinair en 
phytosanitair gebied, inzake de verbetering van de structuren om het GLB te kunnen 
toepassen en inzake de herstructurering van de agrovoedingssector, de toetreding op 
middellange termijn voor Slowakije geen al te grote problemen mogen meebrengen met 
betrekking tot de adaquate toepassing van het GLB. 
· In de energiesector dient nog een aan~ienlijke inspanning te worden geleverd met 
betrekking tot de monopolies, de prijszetting, de aansluiting op de netwerken en de 
overheidsinterventie in de sector vaste brandstoffen. Slowakije beschikt in Bohunice over 
een nucleaire centrale die bijna 50 % van de electriciteit van het land levert en bouwt een 
nieuwe centrale in Mochovce; op middellange termijn moeten de twee eenheden van 
Bohunice evenwel worden gemoderniseerd om ze aan te passen aan de internationaal 
aanvaarde veiligheidsnormen en moeten de nodige maatregelen worden getroff en om 
eenheden die niet kunnen worden gemodemiseerd, te sluiten. Ook moet voor het 
nucleaire afval een duurzame oplossing worden gevonden. 
Op grond van de evaluatie van alle betrokken sectoren kan momenteel moeilijk worden 
bepaald op welke termijn Slowakije in staat zal zijn alle maatregelen over te nemen en uit 
te voeren die nodig zijn om de controles aan de binnengrenzen af te schaffen en te 
verplaatsen naar de buitengrens van de Unie. 
De deelneming van Slowakije aan de derde fase van de Economische en Monetaire 
U nie, die onder andere voorziet in de coordinatie van het economisch beleid en de 
volledige liberalisering van het kapitaalverkeer, zou enkele problemen kunnen opleveren, 
aangezien de regels die gelden voor de Centrale Bank niet compatibel zijn met de in de 
Europese Unie geldende regels en aangezien de banksector moet worden 
geherstructureerd. Vooralsnog kan niet worden uitgemaakt of Slowakije op de datum van 
toetreding ook deel zal kunncn uitmaken van de Eurozone: of al dan nict aan de 
convergentiecriteria kan worden voldaan zal afbangen van de resultaten van de aan de 
gang zijnde structuurhervormingen; dit is evenwel geen voorwaarde voor toetreding. 
Slowakije zou op middellange termijn ook het acquis moeten kunnen overnemen inzake 
interne aangelegenheden en justitie, al dient op dat punt bijzondere aandacht te worden 
besteed aan de grenscontroles, het visumbeleid en de strijd tegen de georganiseerde 
127 
misdaad. Vooruitgang in deze sector is ook afhankelijk van de inachtneming v~ de 
basisbeginselen van de democratie. 
Slowakije moet eveneens in staat worden geacht om zich zonder problemen te 
conformeren aan de verplichtingen op het gebied van buitenlands beleid en 
gemeenschappelijke veiligheid. 
Sedert 1989 zijn de relaties met de buurlanden verstevigd en zijn bijna alle geschillen 
geregeld. 
4) Moielijkheden op administratief en 2erechtelijk vlak 
Indien Slowakije aanzienlijke inspanningen levert om zijn bestuur te hervormen, kunnen 
op middellange termijn de nodige structuren tot stand worden gebracht voor de adequate 
toepassing van het acquis. 
De vraag of justitie een correcte en uniforme toepassing van het communautaire recht kan 
garanderen, is zeer belangrijk, met name uit het oogpunt van de totstandbrenging van de 
inteme markt. In dit stadium kan terzake moeilijk een evaluatie worden gemaakt. 
Conclusie 
Op grond van haar analyse komt de Commissie tot de conclusie dat Slowakije niet in de 
vereiste mate voldoet aan de politieke voorwaarden die door de Europese Raad van 
Kopenhagen zijn vastgesteld, aangezien de instellingen onstabiel zijn en onvoldoende 
verankerd zijn in het politieke leven, en de democratie niet naar behoren functioneert. 
Deze situatie is des te meer te betreuren aangezien Slowakije op middellange termijn wel 
aan de economische criteria zou kunnen voldoen en het werk heeft gemaakt van de 
ovememing van het acquis, met name inzake de inteme markt, ook al moet nog een lange 
weg worden afgelegd voordat de regelgeving effectief kan worden toegepast. 
Op grond van deze overwegingen beveelt de Commissie aan dat onderhandelingen met 
Bulgarije voor toetreding tot de Europese Unie zouden dienen te beginnen zodra het de 
nodige vooruitgang heeft geboekt in het voldoen aan de voorwaarden voor lidmaatschap 
die de Europese Raad in Kopenhagen heeft gesteld. 
Met een versterkte pretoetredingsstrategie, waarbij met name extra aandacht wordt 
besteed aan de in het advies genoemde belangrijkste problemen, zal Slowakije zich beter 
kunnen voorbereiden op de aan de toetreding verbonden verplichtingen. Uiterlijk eind 
1998 zal de Commissie een verslag indienen over de door Slowakije gemaakte 
vorderingen. 
128 
BIJLAGEN 
SAMENSTELLING VAN HET SLOW AAKSE PARLEMENT 
Politieke partij Zetels % 
Beweging voor een democratisch Slowakije HZDS 61 40,6 
Slowaakse werkersbond ZRS 13 8,7 
Slowaakse nationale partij SNS 9 6,0 
Partij Democratisch Links SDL 18 12,0 
Christen-democratische beweging KDH 17 11,3 
Hongaarse coalitie 17 11,3 
Democratische Unie van Slowakije DU 15 10,0 
129 
Interne markt : Maatregelen op grond van het Witboek 
Deze tabel is gebaseerd op de door de Slowaakse autoriteiten meegedeelde en door hen bevestigde 
gegevens betreffende de situatie per eind juni 1997. De Commissie is het niet noodzakelijk met deze 
gegevens eens. De tabel bevat verwijzingen naar de in bet Witboek genoemde richtlijnen en verordeningen 
(899 in totaal). Bij de indeling is uitgegaan van de in bet Witboek aangehouden indeling op basis van de 
beleidssectoren. Uit de tabel kan telkens warden afgelezen voor hoeveel maatregelen de Slowaakse 
autoriteiten wetgeving hebben gemeld die in zekere mate verenigbaar is met de overeenkomstige in het 
Witboek aangegeven maatregelen. 
Hoof dstukken in het Witboek Richtlijnen Verordeningen 
Fase I Fase Fase I Fase 
II/III II/III 
1. Vrij verkeer van kapitaal Slowakije 2 1 0 n 
Aantal maatregelen 3 1 0 Q 
Witboek 
2. Vrij verkeer en veiligheid van Slowakije 50 100 3 1 
industrieproducten 
Aantal maatregelen 56 104 4 l 
Witboek 
3. Concurrentiebeleid Slowakije 3 0 1 n 
Aantal maatregelen 3 0 1 Q 
Witboek 
4. Sociaal beleid Slowakije 12 14 0 2 
Aantal maatregelen 12 15 0 l 
Witboek 
5. Landbouw Slowakije 93 44 53 2 
Aantal maatregelen 93 46 62 2 
Witboek 
6. Vervoer Slowakije 19 14 6 " Aantal maatregelen 19 15 8 u 
Witboek 
7. Audiovisuele sector Slowakije 1 0 0 n 
Aantal maatregelen 1 0 0 Q 
Witboek 
8. Milieu Slowakije 16 7 6 n 
Aanlal maatregelcn 31 7 7 !l 
Witboek 
9. Telecommunicatie Slowakije 9 2 0 n 
Aantal maatregelen 9 7 0 !l 
Witboek 
130 Totaal 
J 
1 
I™ 
I ill 
.4 
1 
28 
22 
122 
2QJ 
Sl 
~ 
1 
l 
22 
~ 
11 
.lfi 
10. Directe belastingen Slowakije 2 2 0 n 4 
Aantal maatregelen 2 2 0 Q .4 
Witboek 
11. Vrij verkeer van goederen Slowakije 0 0 0 n n 
Aantal maatregelen 0 0 0 Q Q 
Witboek 
12. Overheidsopdrachten Slowakije 5 1 0 .0 ~ 
Aantal maatregelen 5 I 0 Q Q 
Witboek 
13. Financiele diensten Slowakije 12 6 0 n 18 
Aantal maatregelen 13 8 0 Q 21 
Witboek 
14. Bescherming van Slowakije 0 0 0 .0 n 
persoonsgegevens 
Aantal maatregelen 0 2 0 Q 2 
Witboek 
15. Vennootschapsrecht Slowakije 2 3 0 n s 
Aantal maatregelen 2 3 0 l ,f2 
Witboek 
16. Accountantscontrole Slowakije 3 2 0 n s 
Aantal maatregelen 3 2 0 Q j 
Witboek 
17. Civiel recht Slowakije 1 0 0 .0 1 
Aantal maatregelen I I 0 Q 2 
Witboek 
18. Wederzijdse erkenning van Slowakije 2 16 0 .0 18 
beroepskwalificaties. 
Aantal maatregelen 2 16 0 Q il 
Witboek 
19. Intellectuele eigendom Slowakije 5 2 0 .0 1 
Aantal maatregelen 5 3 0 .J 11 
Witboek 
20. Energie Slowakije 3 2 3 n 8 
Aantnl maatregelen IO 2 3 Q u 
Witboek 
'-
21. Douane Slowakije 0 0 14 l8 .5l 
Aantal maatregelen 2 I 14 .ill 2Q1 
Witboek 
131 
22. lndirecte belastingen Slowakije 15 34 0 6 ss 
Aantal maatregelen 15 54 0 Q 12 
Witboek 
23. Consumentenbescherming Slowakije 8 3 0 il 11 
Aantal maatregelen 8 3 0 Q 11 
Witboek 
Totaal Slowakije 263 253 86 62 6M 
Aantal maatregelen 295 293 99 ill 899 
Witboek 
132 
STATISTISCHE BIJLAGE 
Indien niet uitdrukkelijk anderszins wordt vermeld, zijn de gegevens in deze bijlage verzameld bij het 
"Bureau voor de statistiek van Slovakije (STATISTICKY URAD SLOVENSKEJ REPUBLICKY)", 
waarmee Eurostat en de bureaus voor de statistiek van de lidstaten al een aantal jaar samenwerken in 
het kader van het Phare-programma. In het kader van deze samenwerking worden regelmatig gegevens 
verzameld en verspreid teneinde de wetgeving en de praktijken van de EU op statistisch gebied te 
kunnen toepassen. Onderstaande gegevens zijn waar mogelijk samengesteld aan de hand van de 
definities en standaarden van de EU, die soms afwijken van de nationale praktijken. Hierdoor zijn er 
verschillen mogelijk tussen de hier gepresenteerde gegevens en die welke elders in het advies te vinden 
zijn, want die zijn in het algemeen gebaseerd op de bijgewerkte antwoorden die de kandidaat-lidstaten 
zelf hebben verstrekt in reactie op de vragenlijst die zij in april 1996 toegestuurd hebben gekregen. Een 
volledige compatibiliteit met de statistische standaarden van de EU en dus ook de vergelijkbaarheid 
met EU-cijfers kunnen nog niet worden gegarandeerd, met name ten aanzien van statistieken die niet 
via Eurostat, maar rechtstreeks door de betrokken landen zijn geleverd. lndien informatie beschikbaar 
is, worden in methodologische aantekeningen de inhoud van en bijzonderheden over de statistische 
gegevens in deze bijlage beschreven. Bij de gegevens gaat het om informatie die in mei 1997 
beschikbaar was. 
BASISGEGEVENS 
1990 1992 1993 1994 
1000 ha 
Totale oppervlakte 4904 4904 
Bevolking (eind van de periode) X 1000 
-oppervlakte land 5314 5336 5356 
-Vrouwen 2737.4 2747.6 
-Mannen 2598.6 2608.4 
perkm2 
Bevolkingsdichtheid 108 108 109 
% van totalc bcvolking 
Stadsbevolking 57.2 56.9 57 
per I 000 personcn 
Sterftecijfer 10.l 8.9 9.6 
Geboortecijfer 14.l 13.8 12.4 
lnkomen en BBP per hoofd van de bevolking CCII 
Ciemiddeld maandloon per wcrknemer 
BBP per hoofd van de bevolking 
Productiestructuur: Aandeel van sector in bruto toegevoegde waarde % van totalc bruto tocgcvoegde waardc 
in 199S 
landhouw 
industric 
bouwnijverheid 
diensten 
Aandeel van sector in bruto toegevoegde waarde in 1995 
share of branch GV A in 1990 
.0.0 .7.4 7.4 
49.9 
9.2 
33.5 
Aandeel van sector in bruto toegevoegde waarde in 1995 
share of branch GV A in 1995 
0.0 <d 199S 
5368 
2753.8 
2614.2 
109 
57 
9.8 
11.5 
2467 
6.3 
31.9 
5.1 
57.2 
-'-'-~ • -.iwiculture  -agricultLU"c 
Ill -indu~lry 
D -construct ion 
ml -services 
1149.9 • -Others Cl! 57.2 
5.1 lll!I -indlL~try 
D -construct ion 
Cl -services 
 -Others 
landbouw, industrie, bouwnijverheid, diensten, overige landbouw, induslrie, bouwnijverheid, diensten, overige 
133-,1111 
NATIONALE REKENINGEN 
1990 1991 1992 1993 
min. nationale valuta 
Bruto binnenlands product (lopende prijzen) 278020 319689 332257 369900 
mid. ecu 
Bruto binnenlands product (lopende prijzen) 10.3 
koopkrachL,tandaard per hoofd van de hevolk ing 
Bruto binnenlands product 5870.5 
vcrandcring in% t.o.v hel voorgaandejur 
Bruto blnnenlands product -14.6 -6.5 -3.9 
Consumptieve bestedingen -25.6 -1.7 -1.7 
van huishoudens en van IZW's t.b.v. -28.3 -6.4 -1.8 
huishoudens 
van de overheid -17.8 9.9 -2.2 
Investeringen in vaste activa (bruto) -25.2 -4.5 -4.2 
Uitvoer van goederen en diensten 33.4 47.5 -0.2 
Invoer van goederen en diensten -14.7 47.1 -0.7 
% van het bruto binnenlands product 
Consumptieve bestedingen 75.8 71.8 78.0 · 78.2 
van huishoudens en van IZW's t.b.v. 53.9 51.2 49.5 53.2 
huishoudens 
van de overheid 21.9 20.6 25.6 25.0 
lnvesteringen in vaste aetiva (bruto) 34.3 28.3 32.9 32.4 
Uitvoer van goederen en diensten 26.5 46.3 70.3 61.7 
Invoer van goederen en diensten 35.6 49.3 74.3 67.2 
BBP (verandering in% t.o.v. bet voorgaande jaar) 
10.0 
5.0 
0.0 
-5.0 
-10.0 
-15.0 1994 1995 
441300 518000 
11.6 13.3 
6384.3 7117.4 
4.9 6.8 
-3.4 2.9 
0.0 3.4 
-10.5 1.6 
-5.1 5.8 
14.l 3.5 
-3.5 9.6 
72.3 69.2 
50.4 49.0 
21.8 20.2 
29.5 29.2 
65.2 63.2 
59.7 61.4 
BELANGRIJKSTE 
ECONOMISCHE INDICATOREN 
lnflatiecijfer 1990 1991 
10.4 61.2 1992 1993 1994 1995 
verandering in% t.o.v. het voorgaandejaar 
IO 23.2 13.4 9.9 
voorgaand jaar = I 00 
Volume-indexrijfers van de industriclc productie: 96.2 104.8 108.3 
Volume-indexcijfers van de bruto landbouwproductie 92.0 102.6 l00.1 
Werkloosheidscijfer (ILO-methode) % van de arbeidskrachten 
-oppcrvlakte land 12.2 13.3 12.8 
tot 25 jaar 26.2 23.5 
25 jaar en ouder 10.6 10.5 
mid. USD 
Bruto huitenlandse srlmld 1.317 1.916 
Betalingsbalans min. USD 
Uitvocr van goedercn 5447 6691 8579 
fnvoer van goederen -6379 -6632 -8807 
Handelsbalans -932 59 -228 
Diensten (netto) 267 657 540 
lnkomen (netto) -38 -119 -14 
Lopende rekening van de betalingsbalans -601 665 391 
Kapitaalrekening en financiele rekening (excl. 548 129 993 
reserves) 
Reserves -55 -1290 -1579 
lnflatiecijfer: Proccntuele verandcring van hct jaarlijks gcmiddelde ten opzichte van hct voorgaandc jaar -algcmecn 
prijsindcxcijfer (de gegevens zijn gebaseerd op nationale ICP's die nict volledig vergelijkbaar zijn). 
Volume-indexcijfers van de industrifle productie: De industriele productie bestrijkt de winning van delfstoffen, de industrie en de 
productie en distributie van elektriciteit, gas en water (secties C, Den Evan de NACE-classificatie). Het indexcijfer van de 
industriele productic omvat de totaJe industriete productie, inclusief schattingen voor ondernemingen tot en met 24 werknemers. 
Indices for branches, however, cover only enterprises with 25 or more employees. 
Volume-indexcijfers van de brutolandbouwproductie: The gross agriculturaJ output has been caJculated on the basis of the gross 
turnover at current prices. Agricultural output index is recaJculated to constant prices of 1989. 
Werkloosheidscijfer (ILO-methode) Aandeel van de werklozen in de arbeidskrachten. Ontleend aan de arbeidskrachtenenquete 
waarbij de volgende ILO-definities en -aanbevelingen in acht zijn genomen: 
werk:r..arne personen en werklozen in de zin van onderstaande ILO-definities: 
alle personen van 15 jaar en ouder die gedurende de referentiepcriode ten minste I uur hebben gewerkt voor loon of een andere 
beloning, als werknemer, ondernemer, lid van een co1)peratie of medewerkend gezinslid. Leden van de strijdkrachten en 
vrouwen met verlof voor kinderverzorging zijn inbegrepen. 
The Werklozen: all persons aged 15+, who concurrently meet aJI three conditions of the ILO definition for being classified as 
the Werklozen:: (i) have no work, (ii) are actively seeking a job and (iii) are ready to take up a job within a fortnight. 
In the Slovak Republic, for practical reasons, the quarters do not correspond to calendar ones, but they are shifted one month 
ahead. The persons on compulsory military diensten are excluded from the Werkzame personen:. On the other hand, women on 
additional child-care leave are included. 
Bruto buitenlandse schuld: De schultl is ontlcend aan de dcsbetrcffendc statistiek van de OESO (External Debt Statistics). 
Betalingsbalans: De gegevens zijn ontleend aan de gegevensbank van het IMF. Vergelijkbaarheid met de respectieve EU-
statistieken is niet gegarandeerd, maar de betalingsbalans is grotendeels overeenkomstig de standaarden van het IMF 
opgesteld. De balans van het goederenverkeer is in overeenstemming met de beginselen van de betalingsbalans. In-en 
uitvoer zijn beide in fob-waarden. Het nctto-inkomen omvat inkomsten uit directe investeringen, uit 
bcleggingsportefeuillcs en uit anderc beleggingen. alsmedc de beloning van werkncmers. De lopende rekening van de 
bctulingsbnlans is in overcenstcmming met de definitie van het 5e Handboek van het IMF; kapitaaJoverdrachten worden 
niet in aanmerking genomen. Reserves: dit betreft veranderingen in de reserves gedurende het jaar; (+) betekent een 
tocname en(-) betekent een afname van de reserves. 
/3<.o 1996 
5.8 
102.5 
10.9 
19.8 
9.1 
8830 
-10936 
-2106 
7 
-45 
-1941 
2098 
-237 
BUITENLANDSE HANDEL 
1992 1993 1994 1995 
In-en uitvoer (lopende prljzen) min. USO 
-Invoer 6337 6611 
-Uitvoer 5450 6691 
Handelsbalans -887 80 
Volume-indexcijfers van de buitenlandse handel voorgaand jaar -I 00 
-lnvoer 
-Uitvoer 
Structuur van de invoer volgens de SITC (lopende prijzen) % van totale invoer 
-( O+ 1) vocdingswarcn en lcvcndc dicrcn. dmnkcn en lnbak 5.2 8.8 8.2 
-2 nict-cctbare grondstollcn 7 5.2 5.3 
-3 minerale brandstoffon en smcenniddelen 20.9 19.3 
-4 dierlijke en plantaardige olien en vetten 0.1 0.2 0.3 
-5 chemische producten 9.8 11.3 13.2 
-6 fabrikaten, hoof dzakel ijk naar grondstof ingedeeld 15.l 16.8 
-7 machines en vervoennaterieel 33 29.3 27.7 
-8 diverse fabrikaten 8.3 9 9.1 
-9 goods not elsewhere classified 0.2 
Structuur van de nitvoer volgens de SITC (lopende prijzen) % van totale uitvoer 
-(0+ I) voedingswaren en levende dieren, dranken en tabak 7.9 6.4 5.5 
-2 niet-eetbare grondstoffen 5.5 4.9 5.1 
-3 minerale brandstoffen en smeemtiddelen 4.9 4.6 
-4 dierlijke en plantaardige olien en vetten 0.1 0.1 0.1 
-5 chemische producten 11.2 12 12.9 
-6 fabrikaten, hoofdzakelijk naar grondstof ingedeeld 38.8 39.4 
-7 machines en vervoermatericel 17.4 19.4 19 
-8 diverse fabrikaten 15.2 13.4 13.4 
-9 goods not elsewhere classified 0.1 
voorgaand jaar ~• I 00 
Prijsindexcljfers van de buitenlandse handel 
-lnvoer 
-Uitvoer 
In-en uitvoer (lopende prijzen)) and structuur van de buitenlandse handel volgens de SITC (lopende prijzen):): De 
handelsgegevens omvatten niet de rechtstreekse wederuitvoer, de handel in diensten en de handel met vrije zones en evenmin 
de handel in licenties, knowhow en octrooien. De gegevens hebben betrekking op de speciale handel en worden regelmatig 
bijgewerkt. Estland gebruikt de Gecombineerde Nomenclatuur als goederenclassificatie. De uitvoer wordt op fob-basis 
opgetekend en geregistreerd op de dag dat de douaneaangifte door de douane wordt geaccepteerd. De uitvoer wordt op fob­
basis opgetekend en geregistreerd op de dag dat de douaneaangifte door de douane wordt geaccepteerd. De douanestatistiek 
wordt gebruikt voor het toezicht op de gegevens over de buitenlandse handel. Eurostat heeft de nationale valuta 
omgerekend in US-dollars aan de hand van de jaarlijkse gemiddelde wisselkoersen van het lntemationaal Monetair Fonds. 
t37-8770 
8579 
-191 
H 
6 
17.5 
0.2 
13.6 
17.8 
28.9 
8 
5.9 
5.1 
4.2 
0.1 
13.2 
40.4 
18.8 
12.2 1996 
10936 
8831 
-2105 
7.1 
4.9 
16.9 
0.2 
11.5 
15.4 
35.1 
8.9 
4.5 
4.5 
4.9 
0.1 
12.4 
38.3 
23.2 
12.1 
BUITENLANDSE 
HANDEL 
Structuur van de invoer naar 
(lopende prijzen) 
I e handelspartner 
2e handelspartner 
3e handelspartner 
4e handclspartner 
Se handelspartner 
overige 
Structuur van de uitvoer naar 
(lopende prijzen) 
1 e handclspartner 
2e handclspartner 
3e handclspartner 
4e handelspartner 
Se handelspartner 
overige belangrijkste handelspartners 
belangrijkste handelspartners 1992 1993 
RU 35 CZ 
DE 21 RU 
AT 10.2 DE 
IT 5.7 AT 
PL 3.2 IT 
24.9 
DE 24.4 CZ 
RU 16.8 DE 
AT 7.4 AT 
HU 6.9 RU 
IT 5.5 HU 
39 1994 1995 
% van totale invoer 
35.9 CZ 29.6 CZ 27.7 
19.5 RU 18 RU 16.6 
11.4 DE 13.4 DE 14.3 
6.2 AT 5.8 AT 5.1 
3 IT 4.4 IT 4.6 
24 28.8 31.7 
% van totale uitvoer 
42.4 CZ 37.4 CZ 34.5 
15.2 DE 17.1 DE 18.4 
5 AT 5.3 AT 4.9 
4.7 IT 4.3 IT 4.7 
4.5 RU 4.1 PL 4.3 
28.2 31.8 33.3 
Structuur van de uitvoer naar belangrijke handelspartners in 1996 
Structure of export by main partners Structuur van de invoer naar belangrijkste handelspartners in 1996 
Structure of import by main p1rtners 
in 1996 
6.0% 
AT Oostenrijk 
CZ Tjechische Republiek 
DE Duitsland 
HU Hongarije CZ 
IT Italic 
PL Polen 
RU Russische Federatie 
,~ 4.7% in 1996 
DE 
14Y1/o CZ 
RU 1996 
CZ 24.5 
IUJ 17.7 
DE 14.5 
AT 4.7 
IT 5.9 
32.6 
CZ 31 
DI<: 21.2 
AT 6 
IT 4.9 
PL 4.8 
32 
SOCIALE INDICATOREN 
1991 1992 1993 1994 1995 
Bevolking op 1 januari x 1000 
5271.71 5295.88 5314.15 5336.5 5356 
lndeling van de hevolking naar leeftijd (l januari 1995) % van totale bevolking 
0-14 jaar 22.9 
15-24 jaar 16.7 
25-44 jaar 29.9 
45-64 jaar 19.7 
65 jaar en ouder 10.8 
totaal aantal 
Levendgeborenen 78570 74640 73256 66370 
Overledenen 54621 53423 52707 51386 
Zuigelingensterfte 
Tot I jaar 1041 939 779 743 
Doodgehorenen 381 357 327 274 
Huwelijken 32714 33880 30771 28155 
Echtscheidingen 7893 8057 8143 8666 
per I 000 personen 
Hrutohuwelijkscijfer 6.2 6.4 5.8 5.3 5.1 
Bruto-echtscheidingscijfer 1.49 1.52 1.53 1.6 1.7 
Natuurlijke groei 4.5 4 3.9 2.8 
Nettomigratie 0.04 -0.5 0.3 0.9 
Totale bevolkingsgroei 4.6 3.4 4.2 3.7 
Totale vruchtbaarheid 2.05 1.98 1.92 1.66 
Zuigelingensterfte 13.25 12.58 10.63 11.19 11.0 
Doodgeborenen (late fase zwangerschap) 4.83 4.76 4.44 4.11 
Levensverwachting bij de geboorte 
-Mannen 66.6 68.4 68.3 68.4 
-Vrouwen 75.4 76.7 76.5 76.3 
Levensverwachting met 6S jaar 
-Mannen 12.7 
-Vrouwen 16.1 
Nt•Uoinl~ratle Including statistical discrepancies. 
IY1 
ARBEIDSMARKT 
1993 1994 1995 
Beroepsbevolking (ILO-methode) % van de bevolking van I 5 jaar cm ouder 
62.1 61.7 61.6 
Gemiddeld aantal werkzame personen XI()(}() 
2012 1977 2020 
Werkloosheidscijfer (ILO-methode) % van de arbeidskrachten 
-oppervlakte land 12.2 13.3 12.8 
tot 25 jaar 26.2 23.5 
25 jaar en ouder 10.6 10.5 
lngeschreven werklozen (eind van de periode) % van de beroepsbevolking 
14.4 14.8 13.l 
1993 1994 1995 
lndexcijfers van het gemiddeld aantal werkzame personen in loondienst naar voorgaand jaar; I 00 
NACE-klasse 
l.andbouw,jacht, hosbouw en visserij (Nace A+B) 85.1 87.7 93.2 
-Winning van dcllstollcn 81 88.6 95.6 
-lndustric 94.3 101.4 
Productic en distributie van clcktriciteit, gas en water 99.6 98.l 
-bouwnijverheid 87.3 95.2 
Vervoer. opslag en communicatie 96.7 97.5 
lndexcijfers van de maandlonen by NACE classes 
Landbouw. jacht, bosbouw en visscrij (Nace A+B) 109.8 113.9 112.4 
-Winning van delfstoffen 118.8 113.9 116.8 
-lndustrie 119.8 118.3 116.2 
Productic en distributie van elektriciteit, gas en water 129.3 112.9 113 
-bouwnijverheid 119.8 117.5 115.2 
Vervoer, opslag en communicatie 123.5 121.3 116.7 
lndexcijfers van de maandlonen 
nominaal 118.4 117 114.3 
rci:!el 96.4 103 104.4 
Beroepsbevolking (ILO-methode) Aandeel van de arbeidskrachten in de totale bevolking van 15 jaar en ouder. Ontleend aan de 
arbeidskrachtenenquete waarbij de volgende ILO-definities en -mmbevelingen in acht zijn genomcn: 
werkzame personen en werklozen in de zin van onderstaande ILO-definities: 
alle personen van 15 jaar en ouder die gedurende de referentieperiode ten minste I uur hebben gewerkt voor loon of een andcre 
beloning, als werknemer, ondememer. lid van een collperatie of medewerkend gezinslid. Leden van de strijdkrachten en 
vrouwen met verlofvoor kinderverzorging zijn inbegrepen. 
The Wcrklozcn: all persons aged 15+, who concurrently meet all three conditions of the ILO definition for being classified m; 
the Wcrklozcn:: (i) have no work, (ii) arc actively seeking a job and (iii) arc ready to take up a job within a fortnight. 
In the Slovak Republic, LFSS excludes persons on compulsory military diensten and persons living in non-private households 
(so-called institutional population). 
Werkloosheidscijfer (ILO-methode) Aandcel van de werklozcn in de arbeidskrachtcn. Ontleend aan de arbeidskrachtenenquctc 
waarbij de volgcnde ILO-definities en -aanbevelingen in acht zijn gcnomen: 
In the Slovak Republic, for practical reasons, the quarters do not correspond to calendar ones, but they are shifted one month 
ahead. The persons on compulsory military diensten arc excluded from the Wcrkzame pcrsoncn:. On the other hand, women on 
additional child-care leave arc included. 
Gemiddcld aantal wcrkzame personen en indexcijfers van het ~emiddeld aantal werkzame personen in loondienst naar 
NACE-klasse: The data fbr entrepreneurial sphere cover all organisations (including organisations up to 24 employees and 
estimates for tradesmen and their employees). De gegcvcns hebben ook betrekking op gesubsidiecrde overheids- en scmi­
ovcrhcidsinstcllingen en op pcrsoncn met een tweede werkkring. De strijdkrachten, leerlingen en werknemers met vcrlof of 
extra vcrlofvoor kindervcrzorging blijven buiten beschouwing. 
ln~csehreven werklozen (eind van de periode): Aandeel vim de ingeschrevcn werklozen in de civiele beroepsbevolking, gebaseerd 
op de stcekproefonqucte naar de arbcidskrachten. The unemployment rate was calculated for 1994 on economically active 
persons covered by the balance of % van de arbeidskrachten for 1992 year. Since 1995 it is based on economically active 
persons (LFSS) for previous year and numbers ofWerklozcn: registered by Labour Offices. 
lndexdjfcrs ,•an de maundlonen Monthly real wages and salaries indices are derived from gross nominaal wages and salaries indices 
divided by cost of living index. The data for entrepreneurial sphere cover organizations up to 24 employees and estimates for 
tradesmen. including estimation for workers Wcrkzamc personcn: by tradesman (less entrepreneurial incomes). De gcgevcns 
hcbben ook bctrckking op gesuhsidiccrdc ovcrheids- en scmi-ovcrheidsinstcllingen en op pcrsoncn met cen twecde wcrkkring. 
De strijdkrnchten, leerlingen en wcrkncmcrs met vcrlof of extra vcrlof voor kinderverzorging blijvcn huitcn hcschouwing. 1996 
61.4 
2036 
10.9 . 
19.8 
9.1 
12.8 
1996 
91.8 
103.9 
98 
101.2 
97.4 
98.2 
112.7 
108.8 
114.4 
110.l 
116.5 
113.8 
113.3 
107.2 
FINANCIELE SECTOR 
1990 1991 1992 1993 1994 1995 
Monetaire aggregaten mid. US-dollars 
-Monetair aggregaat M 1 3.50 4.12 5.02 
-Quasi-geld 4.12 5.48 7.06 
Totale reserves (excl. goud, eind van de periode) min. US-dollars 
416 1691 3364 
Gemiddelde korte rente % per jaar 
op leningen 14.41 14.56 15.64 
op deposito's 8.02 9.32 9.01 
Officieel disconto (eind van de periode) 12.00 9.75 
Wisselkoersen met USD I IJSD " .. EEK 
Gemiddelde voor de periode 30.77 32.045 29.713 
Eind van de periode 33.202 31.277 29.569 
Wisselkoersen met ECU I ECU·" EEK 
Gcmiddcldc voor de periodc 36.032 38.118 38.865 
Eind van de pcriodc 37.043 38.472 38.861 
OPENBARE FINANClf:N (Govermcnt budget) Data are not available. 
Monetaire aggregaten omvat zichtdcposito's en chartaal geld buiten bankcn. tennijn -en spaardeposito's en dcposito's in vrccmdc 
valuta. Eurostat heeft: de nationale valuta omgerekend in US-dollars door hierop de wisselkoersen aan het eind van het jaar van 
het IMF toe te passen. 
Totale reserves (excl. goud, eind van de periode): De statistieken over de reserves in vreemde valuta zijn ontleend mm hct 
maandblad Jntemational Financial Statistics (IFS) van het IMF. De totale reserves (excl. goud) worden gedefinieerd als de som 
van het bezit van de centrale bank a.an vreemde valuta en andere (bruto) vorderingen op niet-ingezetenen; in deze definitie 
blijven vorderingen op ingezetenen in vreemde valuta buiten beschouwing. Overeenkomstig de definitie worden de reserves in 
vreemde valuta berekend tegen de marktwisselkoersen en -prijzen die van kracht zijn op het eind van de betrokken periode. De 
in IFS gepubliceerde totale reserves (excl. goud) kunnen verschillen van de door de nationale autoriteiten gepubliceerde cijfers. 
Factoren die a.an eventuele verschillen bijdragen, zijn de waardering van de reservepositie in het fonds en een andere 
behandeling van vorderingen in niet-convertibele valuta's. 
Gemiddelde korte rente: De gegevens zijn ontleend aan het maandblad International Financial Statistics (IFS) van het IMF. De 
gemiddelde rente voor kortlopende leningen of deposito's is het gemiddelde voor de betrokken periode. De rentc op leningcn 
betrcit in hct algemeen de gemiddelde rcntc voor door de mcldende banken verstrekte leningen. De rentc op deposito's hctrcH 
de gemiddelde rente voor zicht-en tennijndcposito's of de gemiddelde rcntc voor tennijndeposito's. De rentc is niel altijd 
vollcdig van land tot land vcrgclijkbaar omdat de reprcscntatieve waarde van de meldcnde banken en de wcggingsschema's 
kunncn uiteenlopcn. 
Wissclkoersen met lJSD: Wisselkocrscn van het Intcmationaal Monctair Fonds, opgcnomen in de puhlicatic: "lntcmutional 
Financial Statistics". "Statistiques Financieres lntemationalcs". 1996 
5.45 
7.62 
3419 
13.22 
6.18 
8.80 
30.654 
31.895 
40.097 
39.964 
INFLA TIE ( ontwikkeling over 
12 maanden) 
Verandering in% van het ICP tussen de desbetreffende rnaand en dezelfde rnaand eenjaar eerder (t/t-12) 
1993 
1994 
1995 
1996 
30.0 
25.0 
20.0 
15.0 
10.0 
5.0 . 
0.0 jan 
17.6 
16.4 
11.7 
6.5 feb mrt 
19.4 20.3 
15.2 14.7 
11.5 11.3 
6.1 6.1 
jan 94; mrt; mei; jul; sep; nov; jan 95 enz. apr 
21.6 
13.9 
11.3 
6.0 mei jun jut aug sep 
22.0 23.6 23.9 26.0 27.1 
13.9 13.9 13.6 12.3 12.2 
11.0 10.6 10.9 9.8 8.8 
6.2 6.3 5.5 5.6 5.1 
lnflatic (vcrandcring in °/c, van hct ICP) 
Cl.. 
0 
C/l > 0 z Cl.. 
0 
C/l > 0 z okt 
26.3 
12.1 
7.9 
5.3 DOV dee 
25.6 25.0 
11.7 11.6 
7.5 7.2 
5.3 5.4 
lnflatic (ontwikkcling over 12 maandcn): Bij hct inllaticcijlcr (ontwikkcling over 12 rnaandcn) gaat hct om de vcrandcring in % 
van hct ICP tussen de dcsbctrcffendc maand en <lczclfdc maand cen jaar ecrdcr. De intlaticcijfcrs zijn gehasccrd op 
nationale ICP's die niet altijd volkomen vcrgelijkbaar zijn tussen de kandidaat-landcn ondcrling of met de GICP's van de 
EU (verschillende rnethoden, begrippen en praktijken bij de berekening van de ICP's). Data are calculated from CPls 
supplied by national statistical institutes. ;,-
0 z 
INDUSTRIE 
1993 1994 1995 1996 
Structuur van bet BBP naar economische activiteit (NACE, lopende prijzen) % van het bruto binnenlands product 
-Winning van delfstoffen 1 0.9 1 
-Industrie 24.6 24.3 23.3 
Productie en distributie van elektriciteit, gas en water 3.6 3.5 4.2 
Volume-indexcijfers van de industril!le productie naar NACE-klasse voorgaandjaar = 100 
-oppervlakte land 96.2 104.9 108.3 
-Winning van delfstoffen 79.9 96.7 98.5 
-Industrie 88 101.5 108.7 
Productie en distributie van elektriciteit. gas en water 121 115.9 97.5 
J993QJ J993Q2 1993Q3 1993Q4 1994Ql 1994Q2 1994Q3 
Volume-indexcijfers van de industril!le productie naar NACE- corresponding period of the voorgaand jaar "' I 00 
klasse 
-oppcrvlaktc land 91 89 90 102 105.7 107.8 
-Winning van delfstotfon 97 92 91 99 93.4 106.9 
-lndustrie 81 82 86 99 102.7 102.3 
Productic en distributic van dcktricitcit. gas en water 102 90 90 115 110.1 120 
199SQ1 199SQ2 199SQ3 199SQ4 1996Ql 1996Q2 1996Q3 
corresponding period of the voorgaand jaar = I 00 
105.7 109.4 109.5 108.5 107.1 99.8 
78.8 103.2 102.2 111.6 112 105.8 
106.7 107.7 109 111.4 106.4 100.7 
95.7 95.9 100.3 98.3 115.9 99.9 
Strurtunr van bet BUP naar economisrhe activiteit (NACE, lopcnde prijzen) The structure of GDP by economic activities 
(NACE) is calculated at/actor costs. Data for selected kind of activity are expressed by added value indicator. In ,.C" and 
,.E" for enterprises with 25 and more employees only. 
Volume-indexcijfers van de industril!le productie naar NACE-klasse: De industriele productie bestrijkt de winning van 
delfi,toffen. de industrie en de productie en distributie van elcktriciteit, gas en water (secties C, D en E van de NACE­
classificatie ). Met indcxcijfer van de industriele productic omvat de totalc industrielc productic. inclusief schattingcn voor 
ondcmemingcn tot en met 24 werkncmcrs. Indices for branches, however, cover only enterprises with 25 or more employees. 
INFRASTRUCTUUR 
Srmorwc~net 
Spoorwe~nct 
-freight transport 
-passengers transport 
Number of telephone subscribers 
Aantal inwoners per personenauto 1991 
75 
247 
5.8 1992 1993 1994 1995 
km per 1000 km2 
75 75 75 75 
in million ton or passenger -km 
14304 12236 13674 
4569 4548 4110 
p1:r I 000 pen,onen 
256.6 267.5 284 301 
inwoners 
5.6 5.3 5.4 5.3 
ll13 101.9 
106.9 
103.1 
105.8 1 
21.3 
4 
102.5 
106.4 
102.9 
105.1 
1994Q4 
107 
99.5 
101.8 
117 
1996Q4 
101.6 
102.l 
101.9 
98.3 
LANDBOUW 
1992 1993 1994 1995 1996 
Bodemgebruik 1000 ha 
-oppervlakte land 4904 4904 4904 4904 4904 
-landbouwgrond 2447 2446 2446 2446 
-bos 1990 1991 1992 1992 
-bouwland 1509 1486 1483 1483 1479 
-blijvend grasland 810 831 835 835 839 
Landbouwgrond naar wettelijke status ¾ van de landbouwgrond 
-staatsondememing 22.5 22.3 
-co0pcraticven 69.5 69.2 
-others 8 8.5 
1992 1993 1994 1995 1996 
Aandeel in BBP ¾ van het bruto binnenlands product 
Landbouw, jacht. bosbouw en visscrij (Nace A+B) 6.6 6.6 5.6 5.2 
voorgaand jaar ~ I 00 
Volume-indexcijfers van de bruto landbouwproductie 92 102.6 100.l 102 
Hclangrijkste teelten, oppervlakte 1000 ha 
(irancn 808.6 844.9 873.8 856.8 813.6 
-of which: wheat 354.4 398 442.9 437.8 417.5 
Aardappclcn 51 47 41 41 41 
Suikcrbictc11 45 33 34 35 43 
Vocdcrhakvruchtcn 7 7 7 7 7 
Belangrijkste gewassen, opbrengst 100 kg/ha 
Granen 44.2 37.3 42.3 40.7 41.6 
-of which: wheat 47.9 38.4 48.4 44.3 42.5 
Aardappelen 128 182 96.3 106.7 
Suikerbieten 294.7 338.7 331.9 336.9 
Voederhak vruchten 379.7 436.2 382.1 409.1 
1992 1993 1994 1995 1996 
Verkoop of aankoop van slachtdieren I 000 ton levend gewicht 
varkens 235.l 212.2 205.4 202.2 210.2 
rundvcc 172 170.4 122.1 108.3 110.6 
gcvogcltc 54 59.2 67.8 67.9 
Vccbczctting (eind van de periodc) sluks per I 000 ha landhouwgrond 
rundvcc 411 379 384 369 
-of which: cows 160 149 147 139 
schapcn 170 164 177 173 
s111ks per I 000 ha homeland 
varkcns 1475 1380 1400 1350 
-of which: sows 112 107 109 
Strm·tuur vun het IUW naar economischr activiteit (NACE, lopende prijzen) The structure of GDP by economic activities 
(NACE) is calculated at/actor costs. Data for selected kind of activity are expressed by added value indicator. 
Volumc-indexcijfers vau de brutolnndbouwproductie: The gross agricultural output has been calculated on the basis of the gross 
turnover at current prices. Agricultural output index is recalculated to constant prices of 1989. 
Vrrkoop of uankoop van slachtdieren: The data rcfor to the sa/,•.t of principal products of landbouw. 
1'1l1 
Slovak Republic 
1994 
N Country boundary 
N Main railway line 
Ferry connection 
/V Motorway 
N National road, Double lane 
/\✓ National road 
N Prlnclpal road 
N Main navigable waterway 
Infrastructure data not available for UA 
Selected major settlements: 
(1 000 Inhabitants) 
O 200.; 250 
• 250-500 
 500-1000 
 > 1 000 
General lnfonnatlon about the country: 
Age groups On years): 
c=J <15 
11111 15-85 
Ill >es 
Uvlng standard (In 1993): ECU 1 749 
(aD.Pperoaplta) 
Area: 49 038 kmt 
Administrative regions: 4 
Population: 5 358 200 
81noe 11H: I admnlllnlllva raglon•(71 clmtclet) 
louroe: ltallalloalOfllN ofthelloYak Fl9publlo 
Oa,tographyandf111911P111o lnfarmlllon ,,....,,.nc: Cll800 
0 28 '78km 
~ 


ISSN 0254-1513 
COM(97) 2004 def. 
DOCUMENTEN 
NL 11 01 06 
Catalogusnummer CB-C0-97-384-NL-C 
ISBN 92-78-22975-X 
Bureau voor officiele publikaties der Europese Gemeenschappen 
L-2985 Luxemburg