NL

Brussel, 22.6.2006

SEC(2006) 780

WERKDOCUMENT VAN DE DIENSTEN VAN DE COMMISSIE

SAMENVATTING VAN DE EFFECTBEOORDELING

die als bijlage is toegevoegd aan de mededeling van de Commissie

"Naar een duurzame Europese wijnsector"

{COM(2006) 319

WERKDOCUMENT VAN DE DIENSTEN VAN DE COMMISSIE

SAMENVATTING VAN DE EFFECTBEOORDELING

die als bijlage is toegevoegd aan de mededeling van de Commissie

"Naar een duurzame Europese wijnsector"

OPMERKING:

Omdat het aantal pagina’s is gemaximeerd, blijft deze samenvatting beperkt tot de belangrijkste bevindingen van de effectbeoordeling, die zelf alleen in het Engels beschikbaar is.

1. Beleidsopties

In de effectbeoordeling zijn vier verschillende opties voor de hervorming van de GMO voor wijn met elkaar vergeleken.

Optie 1: Status-quo met eventueel enige beperkte aanpassingen

Optie 2: Grondige hervorming van de GMO

Optie 3: Hervorming volgens het model voor de hervorming van het GLB

Optie 4: Deregulering van de wijnmarkt

De beschrijving van de beleidsopties is samengevat in tabel 1.

Tabel 1: Overzicht van de beleidsopties

| Productiepotentieel | Marktmaatregelen | Voorschriften |

Optie | Verbod op nieuwe aanplant | Definitieve stopzetting (rooien) | Herstruct. van wijn-gaarden | Distillatie van bij-producten | Distillatie van druiven voor dubbel gebruik | Distillatie tot drink-alcohol | Crisis- distillatie | Particuliere opslag | Steun voor de bereiding van druivensap | Steun voor het gebruik van most voor verrijking | Uitvoer-restituties | Wijnberei-dingspro-cédés | Kwaliteits-beleid, be-scherming van geogra-fische aan-duidingen | Etikettering |

Optie 1:Verbeter-de status-quo | Verlengd | Gehandhaafd | Gehand-haafd, verbetering van het toezicht | Gehand-haafd | Gehand-haafd | Gehand-haafd, eventueel met prijs-verlaging | Gehand-haafd, eventueel gekoppeld aan rooiing | Gehand-haafd | Gehandhaafd | Gehandhaafd (ondanks de druk van een lagere suikerprijs) | Geleidelijke afschaffing volgens de WTO-verbin-tenissen | Geen belangrijke wijzigingen | Geen belangrijke wijzigingen | Geen belangrijke wijzigingen |

(...PICT...)

(...PICT...)

Optie 2:Ingrijpen-de hervor-ming van de GMO | Verlengd met enkele jaren | Sterk uitgebreid | Gehand-haafd, gekoppeld aan rooiing. Begrotings-middelen eventueel gedeeltelijk overgehe-veld naar nationaal totaal-bedrag of 2de pijler | Afgeschaft – begrotingsmiddelen vervangen door nationale totaalbedragen of overgeheveld naar 2de pijler voor wijnproductiegebieden | Afgeschaft en vervangen door afzetbevor-dering en voorlichting | Bevoegdheid overgedragen aan de Commissie, gekoppeld aan OIV-procédés, speciale procédés voor uitvoer, beëindiging verbod op het gebruik van ingevoerde most | Vereenvoudi-ging, afstem-ming op WTO-TRIPS en op BGA/BOB-regeling, herziening indelings-systeem voor wijnen | Bevoegdheid overgedra-gen aan de Commissie, zelfde instru-menten voor alle wijnen, meer flexibiliteit |

(...PICT...)

(...PICT...)

Optie 3:Hervor-ming volgens het model voor de hervor-ming van het GLB | Verlengd met enkele jaren | Afgeschaft | Begrotingsmiddelen omgezet in toeslagrechten (bedrijfstoeslagregeling) | Bevoegdheid overgedragen aan de Commissie, gekoppeld aan OIV-procédés, speciale procédés voor uitvoer, beëindiging verbod op het gebruik van ingevoerde most | Vereenvou-diging, afstemming op WTO-TRIPS en op BGA/BOB-regeling, herziening indelings-systeem voor wijnen | Bevoegdheid overgedra-gen aan de Commissie, zelfde instrumenten voor alle wijnen, meer flexibiliteit |

(...PICT...)

Optie 4:Deregule-ring van de wijnmarkt | Afgeschaft | Afgeschaft | Afgeschaft of overgehe-veld naar de 2de pijler | Afgeschaft of overgeheveld naar de 2de pijler | OIV-regels als enig regelgevings-kader | Volledige integratie in de BGA/BOB-regeling | Volledige integratie in de horizontale richtlijn inzake de etikettering van levens-middelen |

2. Analyse van de effecten

2.1. Economische effecten

2.1.1. Marktevenwicht

Blijkens de vooruitzichten op middellange termijn voor de EU-27 (zie bijlage 1) zou handhaving van de huidige wijnregeling (optie 1) zelfs met kleine aanpassingen leiden tot toenemende overschotten, wat betekent dat dit geen duurzame oplossing is.

In alle andere beleidsopties zou de afschaffing van de marktmaatregelen de wijnproductie marktgerichter maken, waardoor op lange termijn een evenwicht zou worden bereikt.

Op korte termijn zouden de effecten van de opties 2-3-4 echter van elkaar verschillen.

Met name optie 2 zou de soepelste en snelste oplossing voor het wijnoverschot mogelijk maken doordat het productiepotentieel sterker zou worden ingekrompen (rooiprogramma) en de structurele aanpassing in de sector zou worden ondersteund. Bij de opties 3 en 4 daarentegen zou het ontbreken van structuurmaatregelen de overgang naar een marktevenwicht moeilijker maken. Dit zou veel ellende meebrengen voor de sector, die vele tientallen jaren lang afhankelijk is geweest van traditionele marktinterventie-instrumenten en nu zelf de volledige verantwoordelijkheid zou moeten dragen voor de aanpassing aan de veranderde marktsituatie.

2.1.2. Prijzen en inkomens

Bij een status-quo zouden de steeds grotere overschotten zorgen voor toenemende druk op de interventiemaatregelen en op de EU-begroting. Het zou geleidelijk steeds moeilijker worden om de wijnvoorraden doeltreffend weg te werken met marktinstrumenten. Steeds terugkerende crises zouden leiden tot een verslechtering van de prijzen, en dus van de landbouwinkomens.

Alle andere opties zouden op lange termijn leiden tot een bevredigend prijs- en inkomensniveau, wat een rechtstreeks gevolg van het bereiken van een marktevenwicht zou zijn.

Ongeacht welke beleidsoptie wordt gekozen, zullen de wijnproducenten zich echter in het algemeen geplaatst zien voor dalingen van de prijzen en de inkomens op korte termijn, aangezien voor de stabilisatie van de marktsituatie belangrijke inspanningen op het gebied van structurele aanpassing nodig zullen zijn.

Voor de beoordeling van de effecten van de vier beleidsopties is een simulatie in twee stappen uitgevoerd:

1. op basis van het geconstateerde statistische verband tussen de prijzen voor tafelwijn en de totale wijnvoorraden zijn wijnprijzen geëxtrapoleerd;

2. aan de hand van gegevens van het informatienet inzake landbouwbedrijfsboekhoudingen (ILB) is voor zeven “modelbedrijven” die staan voor de belangrijkste typen van tafelwijnproducenten in vijf grote wijnproducerende regio’s van de EU, het effect op de inkomens van de verwachte prijsdalingen gesimuleerd.

Blijkens de resultaten van deze berekeningen (zie de bijlagen 2 en 3) vallen de ernstigste effecten op prijzen en inkomens te verwachten van de status-quo en een volledige deregulering.

Optie 2 zou op korte termijn in het algemeen een minder sterk maar toch nog heel groot effect op de inkomens hebben en zou zorgen voor een snelle stabilisatie van de inkomens in de loop van de tijd.

Optie 3 zou in het algemeen de aantrekkelijkste optie voor de wijnproducenten op de zeer korte termijn zijn, aangezien de ontkoppelde betaling aanvankelijk op zijn minst de daling van de wijnprijs zou compenseren; het trage herstel van het marktevenwicht en de scherpe prijsdaling zouden echter kunnen leiden tot een achteruitgang van de inkomens op middellange termijn.

2.1.3. Concurrentievermogen

De wijnsector in de EU heeft momenteel te kampen met enkele handicaps in vergelijking met zijn concurrenten:

– kleinere productiestructuren, waardoor de productiekosten hoger uitvallen en slechts kleinere hoeveelheden kunnen worden aangeboden om in de behoeften van grootwinkelbedrijven te voorzien,

– een minder dynamische marketingstrategie,

– grotere beperkingen als gevolg van de voorschriften.

Wat deze problemen betreft, zou optie 1 geen verbetering betekenen vergeleken met de huidige situatie.

De opties 2–3–4 zouden alle drie gedeeltelijk voor een correcte aanpak van de problemen zorgen dankzij:

– een betere marktgerichtheid,

– meer flexibiliteit wat de wijnbereidingsprocédés en de etiketteringsregels betreft,

– minder beperkingen als gevolg van de voorschriften.

Met name zou een opheffing van het verbod op nieuwe aanplant een voordeel uit concurrentieoogpunt betekenen, aangezien de meest doelmatige producenten dan de omvang van hun bedrijf zouden kunnen optimaliseren en zouden kunnen werken op de productieschaal die het meest geschikt is.

Ten slotte zou het voorgestelde verbod op het gebruik van sucrose voor verrijking een negatief effect kunnen hebben op het concurrentievermogen van de betrokken productie, aangezien de productiekosten met 15–25% zouden kunnen stijgen [1].

2.2. Economische en sociale effecten op de plattelandsgebieden

Bij optie 1 zou de verslechtering van de marktsituatie in de wijnsector kunnen leiden tot toenemende economische en sociale problemen in de plattelandsgebieden van de wijnregio’s.

Bij optie 2 zou de soepele totstandbrenging van een stabiel marktevenwicht, en dus de verwezenlijking van een economisch duurzame wijnproductie, ook positieve economische en sociale effecten hebben op de plattelandsgebieden in hun geheel. De middelen die worden toegewezen aan het nationale totaalbedrag en voor de versterking van het beleid inzake plattelandsontwikkeling, zouden de structurele aanpassing van de sector vergemakkelijken en de effecten van de inkrimping van de wijnproductie verzachten.

Bij de opties 3 en 4 zou het ontbreken van specifieke structurele maatregelen om de afschaffing van de marktinstrumenten te begeleiden en te helpen bij de structurele aanpassing in de wijnsector grote risico’s voor de cohesie in de wijnproductiegebieden meebrengen. Met name zouden de meest radicale effecten zich voordoen bij optie 4.

2.3. Effecten op het milieu

De wijnproductie zorgt in een aantal opzichten voor milieudruk:

– effecten op de bodem (erosie, verdichting, verlies van organische stof),

– intensief gebruik van gewasbeschermingsmiddelen (vooral schimmelbestrijdingsmiddelen),

– verwijdering van de bijproducten van de wijnbereiding,

– een toenemend gebruik van irrigatie in sommige gebieden,

– een te ver doorgedreven specialisatie,

– risico’s als gevolg van een onordelijke rooiing.

De status-quo zou tot gevolg hebben dat alle vormen van milieudruk blijven bestaan.

Bij optie 2 is er geen gemakkelijke manier om naleving van de basismilieunormen op het hele wijnbouwareaal af te dwingen aangezien de wijnbouwbedrijven niet noodzakelijk rechtstreekse betalingen zouden ontvangen waarop bij niet-nakoming van randvoorwaarden zou kunnen worden gekort. Een oplossing zou er echter in kunnen bestaan om aan alle steun (inclusief de steun uit het nationale totaalbedrag en de steun voor plattelandsontwikkeling) de voorwaarde te verbinden dat de verplichtingen in het kader van de randvoorwaarden worden nagekomen. De uitbreiding van de rooiing zou over het geheel genomen positieve effecten op het milieu kunnen hebben, aangezien daardoor in het algemeen minder monocultuur zou voorkomen. Er zouden echter ook milieurisico's aan verbonden kunnen zijn als de betrokken grond zou worden verlaten of de wijnbouw door intensievere teelten zou worden vervangen.

Het belangrijkste voordeel van optie 3 bestaat hierin dat de basismilieunormen automatisch zouden worden gedekt door de randvoorwaarden.

Bij optie 4 zou het zeer moeilijk zijn om te bereiken dat de basismilieunormen worden toegepast, aangezien aan de wijnbouwers geen steun in het kader van de GMO voor wijn zou worden toegekend.

De afschaffing van alle distillatiemaatregelen in het kader van de opties 2-3-4 kan positieve effecten op het milieu hebben, op voorwaarde dat op een goede manier wordt omgegaan met de bijproducten van de wijnbereiding.

2.4. Effecten op de handel en op de overeenstemming met de WTO-regels

In de wijnsector hebben de belangrijkste kwesties die momenteel in WTO-verband aan de orde zijn, betrekking op:

– de interne steun:

een groot deel van de jaarlijkse uitgaven in het kader van de GMO voor wijn valt onder de “oranje box”, dit is het type van steun dat de handel het meest verstoort.

– het kwaliteitsbeleid/de geografische aanduidingen:

het bestaande regelgevingskader op het gebied van kwaliteit biedt niet de mogelijkheid om in het kader van de WTO-TRIPS-overeenkomst voor een optimale internationale bescherming van onze geografische aanduidingen te zorgen.

– etiketteringsregels:

onze regels worden als discriminerend ten opzichte van derde landen beschouwd.

Bij optie 1 zouden nagenoeg alle WTO-problemen die de bestaande wijnregeling oplevert, onopgelost blijven; bijgevolg zouden vele bepalingen van de GMO in de toekomst onder vuur kunnen komen te liggen.

Alle andere opties zouden volledig WTO-vriendelijk zijn, al zou de “groene box”-status van het nationale totaalbedrag in het kader van optie 2 moeten worden geverifieerd op basis van de concrete toepassing van de subsidiabele maatregelen.

2.5. Effecten op de wijnkwaliteit en op de bescherming van de gezondheid en van de consumenten

2.5.1. Wijnkwaliteit

Optie 1 zou geen effecten op de wijnkwaliteit hebben.

Bij de opties 2–3–4 zou de sterkere marktgerichtheid waartoe de afschaffing van de marktmaatregelen zou leiden, naar verwachting bijdragen tot een groter segment wijnen van hogere kwaliteit.

2.5.2. Bescherming van de gezondheid en van de consumenten

Bij de bestaande GMO voor wijn heeft de distillatie tot drinkalcohol een negatief effect op de volksgezondheid, omdat zo de verwerking van wijn tot een drank met een hoger alcoholgehalte wordt gesubsidieerd. Deze maatregel maakt de productie van wijn-eau-de-vie tegen lagere kosten mogelijk en bevordert daardoor het verbruik ervan, wat in strijd is met de doelstellingen op gezondheidsgebied.

Bij optie 1 zouden de subsidies voor de distillatie tot drinkalcohol worden gehandhaafd of slechts worden verlaagd, zodat de strijdigheid met het volksgezondheidsbeleid zou blijven bestaan.

Bij de opties 2–3–4 zou de afschaffing van de gesubsidieerde distillatie tot drinkalcohol, en meer in het algemeen de nagestreefde verkleining van de overschotten dankzij een meer marktgerichte productie, waarschijnlijk een positief effect op de volksgezondheid hebben. Optie 2 zou de snelste oplossing van het probleem van de wijnoverschotten mogelijk maken.

Bovendien zouden de voorgestelde vereenvoudigingen van het kwaliteitsbeleid, van de regeling inzake geografische aanduidingen en van de etiketteringsvoorschriften en ook de bij optie 2 geplande voorlichtingscampagnes de doorzichtigheid voor de consumenten kunnen vergroten.

2.6. Effecten op de doelmatigheid van het beheer

De doelmatigheid van het beheer zou kunnen worden vergroot door een vereenvoudiging van het regelgevingskader, die de tenuitvoerlegging van het systeem en de controles zou vergemakkelijken en zo de risico’s op fraude en misbruik van overheidsmiddelen zou beperken, en die ook een daling tot gevolg zou hebben van de administratieve kosten en de met het statistische toezicht gemoeide kosten. Een verdere bijdrage aan de doelmatigheid zou worden geleverd doordat meer subsidiariteit het mogelijk maakt om op het niveau van de lidstaat op specifieke beleidsbehoeften in te spelen.

Optie 1 zou over het geheel genomen geen verbeteringen van de doelmatigheid van het beheer met zich brengen, terwijl de aan de wijnsector toegewezen begrotingsmiddelen steeds meer onder druk zouden komen te staan.

De andere drie opties zouden positieve effecten hebben, zij het in uiteenlopende mate.

Optie 2 zou voor een belangrijke vereenvoudiging zorgen dankzij de afschaffing, in sommige gevallen na een overgangsperiode, van enkele ingewikkelde maatregelen (aanplantrechten, distillatiemaatregelen, particuliere opslag van wijn en openbare opslag van alcohol). Deze optie zou ook meer subsidiariteit tot gevolg hebben door de invoering van een nationaal totaalbedrag, dat het de lidstaten mogelijk zou maken uit een aantal alternatieve maatregelen te kiezen, en door een verhoging van de middelen voor plattelandsontwikkeling in de wijnproductiegebieden.

Optie 3 zou voor meer vereenvoudiging zorgen aangezien de invoering van de bedrijfstoeslagregeling en de beëindiging van gewasspecifieke maatregelen het mogelijk zouden maken de regelgeving minder ingewikkeld te maken. Wat de subsidiariteit betreft, zou voor enige flexibiliteit worden gezorgd door middel van een specifieke toepassing van de bedrijfstoeslagregeling.

Optie 4 zou een radicale vereenvoudiging van de regelgeving en een verlaging van de behoeften aan begrotingsmiddelen mogelijk maken, ook al zouden de sociaal-economische gevolgen van deze optie, vooral voor toetredende lidstaten, op lange termijn begrotingsrisico's met zich brengen.

3. Vergelijking van de opties

Tabel 2 bevat een samenvatting van de verschillende effecten van de onderscheiden beleidsopties.

Tabel 2: Overzicht van de effecten van de opties

SAMENVATTING EFFECTEN | Optie 1: Verbeterde status-quo | Optie 2: Grondige hervorming van de GMO | Optie 3: Hervorming volgens het model voor de hervorming van het GLB | Optie 4: Deregulering |

Marktevenwicht | Grotere overschotten | Soepelste manier om een evenwicht te bereiken | Grotere overschotten op korte en middellange termijn | Grotere overschotten op korte en middellange termijn |

| | | Marktevenwicht op lange termijn | Marktevenwicht op lange termijn |

Prijzen | Scherpe daling door het niet-duurzame karakter van het systeem | Daling op korte termijn | Scherpe daling op korte en middellange termijn | Zeer scherpe daling op korte en middellange termijn |

| | Herstel na het bereiken van evenwicht | Herstel na het bereiken van evenwicht | Herstel na het bereiken van evenwicht |

Landbouwinkomens | Geleidelijke daling door het niet-duurzame karakter van het systeem | Daling op korte termijn | Daling op middellange termijn | Zeer scherpe daling op korte en middellange termijn |

| | Herstel na het bereiken van evenwicht | Herstel na het bereiken van evenwichtGeen vangnetmechanisme | Herstel na het bereiken van evenwichtGeen vangnetmechanisme |

Concurrentievermogen | Geen verbetering | Snelle verbetering dankzij economische duurzaamheid en betere voorschriften die flexibiliteit en innovatie mogelijk maken | Verbetering op lange termijn dankzij economische duurzaamheid en betere voorschriften die flexibiliteit en innovatie mogelijk maken | Sterke verbetering op lange termijn dankzij economische duurzaamheid, vrijheid bij de bedrijfsvoering en betere voorschriften die flexibiliteit en innovatie mogelijk maken |

Economische en sociale effecten op de plattelandsgebieden | Geleidelijke verslechtering door het niet-duurzame karakter van het systeem | Verbetering dankzij het op soepele wijze bereiken van economische duurzaamheid | Risico’s in verband met de sterke herstructureringsbehoeften | Grote risico’s in verband met de sterke herstructureringsbehoeften en de mogelijke verschuivingen van productie tussen regio’s |

Milieu | Geen verbetering | Geen gemakkelijke oplossing om randvoorwaarden op het hele wijnbouwareaal toe te passenOverhevelingen naar plattelandsontwikkeling kunnen worden gebruikt om milieuvriendelijker maatregelen te bevorderen | Rechtstreekse toepasselijkheid van de algemene randvoorwaarden | Zeer moeilijk om randvoorwaarden toe te passenGeen middelen beschikbaar om milieuvriendelijker maatregelen te bevorderen |

Verenigbaar met WTO-handelsregels | Verschillende maatregelen komen mogelijk onder vuur | Meeste problemen opgelost | Meeste problemen opgelost | Meeste problemen opgelost |

Wijnkwaliteit | Neutraal | Beter dankzij een sterkere marktgerichtheid | Beter dankzij een sterkere marktgerichtheid | Beter dankzij een sterkere marktgerichtheid |

Gezondheid / consumenten | Geen verbetering | Beëindiging onaanvaardbare steun voor distillatie tot drinkalcoholEtiketteringsregels doorzichtiger en meer consumentgericht | Beëindiging onaanvaardbare steun voor distillatie tot drinkalcoholEtiketteringsregels doorzichtiger en meer consumentgericht | Beëindiging onaanvaardbare steun voor distillatie tot drinkalcoholEtiketteringsregels doorzichtiger en meer consumentgericht |

Begroting | Onder toenemende druk | Neutraal | Neutraal | Besparingen mogelijk |

Subsidiariteit | Geen verbetering | Veel meer flexibiliteit dankzij het nationale totaalbedrag en de hogere middelen voor plattelandsontwikkeling | Flexibiliteit bij de toepassing van de bedrijfstoeslagregeling | Eventueel meer flexibiliteit via overheveling naar plattelandsontwikkeling |

Vereenvoudiging, toepasbaarheid, controleerbaarheid | Geen verbetering | Bescheiden vereenvoudiging | Sterke vereenvoudiging, maar specifieke operationele problemen bij de uitvoering van de bedrijfstoeslagregeling in de wijnsector | Meeste problemen opgelost |

(...PICT...)

BIJLAGE 1:

Vooruitzichten voor de wijnsector van de EU-27 op middellange termijn, namelijk voor het wijnoogstjaar 2010/2011

BIJLAGE 2:

Effect op de prijzen

Regressieanalyse tussen de gemiddelde jaarlijkse prijzen van tafelwijn en de wijnvoorraden

Optie 1: Status-quo

(...PICT...)

(...PICT...)

(...PICT...)

(...PICT...)

Bijlage 3:

Effect op de landbouwinkomens

Samengevatte resultaten voor bedrijven die model staan voor tafelwijnbedrijven in sommige regio’s van de EU – bron: DG AGRI - ILB

Verandering van de netto bedrijfstoegevoegde waarde per arbeidsjaareenheid (NBTW/AJE) in %

(...PICT...)

(...PICT...)

NBTW/AJE in het tweede jaar na de hervorming

(...PICT...)

(...PICT...)

(...PICT...)

Verandering NBTW/AJE in jaar 2 van de hervorming

[1] Bron: the enrichment of wine in the European Community, Wageningen University, EUR report 13239, 1991.

--------------------------------------------------