ARCHIVES HISTORIQUES 
DE LA COMMISSION 
 
 
 
COLLECTION RELIEE DES 
DOCUMENTS "COM" 
 
 
 
 
COM (85) 616 
 
 
 
Vol. 1985/0 222 
  
 
Disclaimer  
Conformém ent au règlement (CEE, Euratom) n° 354/83 du Conseil du 1er février 1983 
concernant l'ouverture au public des archives historiques de la Communauté économique 
européenne et de la Communauté européenne de l'énergie atomique (JO L 43 du 15.2.1983, 
p. 1), tel que modifié par le règlement (CE, Euratom) n° 1700/2003 du 22 septembre 2003 
(JO L 243 du 27.9.2003, p. 1), ce dossier est ouvert au public. Le cas échéant, les documents 
classifiés présents dans ce dossier ont été déclassifiés conformément à l'article 5 dudit 
règlem ent. 
In accordance with Council Regulation (EEC, Euratom) No 354/83 of 1 February 1983 
concerning the opening to the public of the historical archives of the European Econom ic 
Communit y and the European Atom ic Energy Communit y (OJ L 43, 15.2.1983, p. 1), as 
amended by Regulation (EC, Euratom) No 1700/2003 of 22 September 2003 (OJ L 243, 
27.9.2003, p. 1), t his file is open to the public. Where necessary, classified documents in this 
file have been declassified in conformity with Article 5 of the aforementioned regulation.  
In Übereinstimmung mit der Verordnung (EWG, Euratom) Nr. 354/83 des Rates vom  1. 
Februa r 1983 über die Freigabe der historischen Archive der Europäischen  
Wirtschaftsgemeinschaft und der Europäischen Atomgem einschaft (ABI. L 43 vom  15.2.1983,  
S. 1), geändert durch die Verordnung (EG, Euratom) Nr. 1700/2003 vom 22. Septem ber 2003  
(ABI. L 243 v om 27.9.2003, S. 1), ist diese Datei der Öffentlichkeit zugänglich. Soweit  
erforderlich, wurden die Verschlusssachen in dieser Datei in Übereinstimmung mit Artikel 5  
der genannten Verordnung freigegeben.  
COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN
C0MC85) 616 def.
Brussel, 26 november 1985
MEDEDELING VAN DE COMMISSIE AAN DE RAAD EN HET PARLEMENT
betreffende een beoordeling van de eerste resultaten van het programma
ESPRIT
C0MC85) 616 def.

ESPRIT
mededeling van de Commissie aan de Raad en het Parlement betreffende  
een beoordeling van de eerste resultaten van het programma
DE BEOORDELING VAN HET PROGRAMMA
De Raad heeft bij Besluit 84/130/EEG van 28 februari 1984 het Europees 
Programma voor Onderzoek en Ontwikkeling op het gebied van de 
Informatietechnologie (ESPRIT) aangenomen. Krachtens artikel 8 van het 
bestuit dient de Commissie het programma te beoordelen na verloop van 30 
maanden, of zodra voor 60% van het budget, dat is uitgetrokken voor de 
eerste fase van het programma, betalingsverplichtingen zijn aangegaan. 
Dank zij de buitengewoon goede respons van de industrie en de weten­
schappelijke wereld op de eerste twee uitnodigingen tot het indiener, van 
voorstellen in 1984 en 1985, zullen de projecten die at zijn geselecteerd 
na deze oproepen, voor hun voltooiing bijna het gehele bedrag vergen dat 
voor de eerste fase van vijf jaar van het programma was geschat. Echter, 
om redenen van goed beheer, zijn voor deze projecten in het algemeen 
contracten getekend met een looptijd van slechts 2 tot 3 jaar, die de 
eerste fase van deze projecten beslaan. Daarom zullen in de komende 
maanden de contractueel vastgelegde■bètalingsverplichtingen 60% bereiken 
van het budget dat is uitgetrokken voor de eerste fase van vijf jaar.
De Commmissie heeft daarom een onafhankelijk, hooggekwalificeerd lichaam 
in het leven geroepen, het ESPRIT-Beoordelingscomité, om de vooruitgang 
van het programma te evalueren.
Het: Comité werd gevormd door:
Dr. A.E.Pannenborg, Eindhoven - Voorzitter
Dr. A.Danzin, Parijs
Prof. Dr. H.J.Warnecke, StuLtgart

De evaluatie werd uitgevoerd aan de hand van een aantal persoonlijke 
gesprekken en een toegezonden vragenlijst. In totaal verstrekten 131 
organisaties gegevens tijdens persoonlijke gesprekken. Vragenlijsten 
werden beantwoord door 238 deelnemers aan ESPRIT. De denkbeelden en 
standpunten van de ondervraagde organisaties werden verzameld en gerang­
schikt en dienden als basis voor de conclusies van het Beoordelingscomité 
en voor de aanbevelingen aan de Commissie.
Het Comité onderzocht onder andere:
- in hoeverre de oorspronkelijke doelstellingen van ESPRIT werden 
bereikt;
op welke wijze het programma werd beheerd;
- hoe de communicatie tussen de deelnemers en de verspreiding van 
informatie geregeld waren;
- de relatie met nationale programma's.
Voorts deed het Comité aanbevelingen met betrekking tot: 
een consolidatie van onderzoekgebieden;
- het opnemen van demonstratieprojecten in het programma;
- benodigde financiële middelen en toewijzing daarvan;
- de rol van centra voor onderzoek van uitzonderlijke kwaliteit;
- de rol van universitaire instellingen.
Het verslag van het Comité oat op 15 oktober 1985 aan de Commissie werd 
overhandigd, is bijgevoegd (1). Het verslag is ter beschikking gesteld 
van het Beheerscomité ESPRIT, om te worden gebruikt als werkdocument op 
zijn vergadering van 17 oktober 1985 te Brussel.
De belangrijkste conclusies en aanbevelingen van het verslag kunnen als 
volgt worden samengevat:
(i) ESPRIi is met succes opgezet en er worden goede vorderingen
gemaakt met betrekking tot de oorspronkelijke doelstellingen;
Cii) er worden bepaalde wijzigingen voorgesteld bij de beoordeling 
van voorstellen, het projectbeheer en de communicatie tussen de 
deelnemers;

- 3 -
(iii) ESPRI1 on nationale programma's worden gezien als elkaar 
aanvullende programma's en er zijn geen grote conflicten aan het 
licht gekomen;
(iv) het Comité acht het wenselijk dat bij de toekomstige
ontwikkeling van ESPRIT de nadruk blijft liggen op precon- 
currentieel OSü, dat de onderzoekgebieden worden geconsolideerd 
en geherstructureerd en dat er in het programma specifieke 
demonstratieprojecten worden opgenomen.
De Commissie gaat hieronder nader op elk van deze punten in.
II. CONCLUSIES HET BETREKKING TOT DE EERSTE RESULTATEN
6. De beoordeling wordt gezien als een ambitieuze en zeer nuttige exercitie. 
Het is de eerste grondige beoordeling van een groot OSO-Programma van de 
Gemeenschap. Het werk van het onafhankelijke Comité verdient alle 
waardering. De input verkregen uit industrie en universitaire instel­
lingen was zodanig, dat de conclusies en aanbevelingen van het 
Beoordelingscomité een goede afspiegeling vormen van de belangrijkste 
beslommeringen en prioriteiten die door de deelnemers aan ESPRIT naar 
voren werden gebracht.
7. Uit de resultaten van de beoordeling blijkt dat bij de realisering van de 
doelstellingen van ESPRIT goede vorderingen worden gemaakt en dat de 
vooruitgang zelfs sneller is dan aanvankelijk werd verwacht. Hoewel veel. 
IT-bedrijven zich in het begin sceptisch opstelden, is er thans unanieme 
overeenstemming over het succes dat ESPRIT nu reeds bereikt heeft en 
vooral wat de bevordering van transeuropese samenwerking tussen re­
organisaties betreft. Tot dusver wijst alles erop dat de samenwerking 
buitengewoon goed verloopt en dat er slechts zeer weinig problemen zijn.

_ / f  _
De partners geven gehoor aan de uitdaging van samenwerking over de 
grenzen heen. ESPRIT heeft de aanzet gegeven tot transeuropese 
samenwerking op alle niveaus, heeft het mogelijk gemaakt ambitieuzere 
onderzoekprojecten met een groter onderzoekgebied op te zetten en deze 
projecten in een sneller tempo uit te voeren. Ondanks zekere beheers­
kosten vooral in verband met de totstandbrenging van de samenwerking, 
wordt de algehele kosteneffectiviteit verhoogd door de taakverdeling 
tussen de partners. ESPRIT heeft hooggekwalificeerde onderzoekers bij­
eengebracht, naar schatting 1.300 full-time eind 1985, oplopend tot een 
totaal van 2.000 in de loop van 1986. ESPRIT wordt gezien als een element 
van de bedrijfsstrategie en het programma heeft nu reeds bijgedragen tot 
een groeiend zelfvertrouwen van de IT-industrie.
8. Men is het er unaniem over eens dat ESPRIT het mogelijk heeft gemaakt de 
omvang en de onderzoekgebieden van onderzoekprojecten te vergroten. Er 
kunnen ambitieuzere onderzoekdoelstellingen worden nagestreefd dan anders 
het geval zou zijn geweest. De middelen die voor de verschillende 
onderzoekprojecten beschikbaar zijn gesteld, zijn ruimer, zowel wat 
mankracht als wat technisch kunnen betreft. Het gezamenlijke technische 
kunnen dat in de Gemeenschap aanwezig is, wordt gebundeld op strategisch 
belangrijke gebieden, terwijl afzonderlijke onderzoekprojecten zijn ver­
sneld zodat de doelstellingen thans sneller worden gerealiseerd.
9. Dank zij ESPRIT is er een betere wisselwerking tussen bedrijven ontstaan 
met een uitwisseling van know-how en ideeën op alle niveaus. Van groot 
belang is dat deze wisselwerking zowel plaats vindt op het niveau van 
directie en management als op dat van technici en onderzoekers. Hierdoor 
onstaat er een grotere samenhang binnen de IT-industrie, die voorheen 
ontbrak, terwijl deze samenwerking op geen enkele wijze een belemmering 
vormt voor commerciële ondernemingen om onderling te concurreren op de 
markt.

- 5 -
10. Bij een groot aantal kleinere ondernemingen en universitaire instellingen 
heeft' ESPRIT onderzoekprogramma's rnogelijk gemaakt die anders niet 
haalbaar waren geweest. Kleine en middelgrote ondernemingen, gedefinieerd 
als ondernemingen met minder dan 500 werknemers, zijn vertegenwoordigd in 
53/ van de projecten en verrichten meer dan 25% van het werk in meer dan 
de helft van deze projecten. Universiteiten en onderzoeksinstellingen 
zijn vertegenwoordigd in 81% van de projecten en verrichten meer dan 25% 
van het werk in de helft hiervan.
11. Gebleken is dat organisaties en onderzoekers die aan ESPRIT deelnemen 
meer vertrouwen hebben en beter gemotiveerd zijn. IT-bedrijven in de 
Gemeenschap hebben meer vertrouwen in hun gezamenlijk vermogen om 
internationaal beter concurrerend te worden. Er zijn positieve tekenen 
dat de industrie in Europa nu reeds dynamischer wordt en zich offensiever 
opstelt.
12. Dank zij de inbreng van gebruikers vooral op het gebied van de
computergeintegreerde fabricage wordt de band tussen leveranciers en 
gebruikers versterkt. Projecten met een multidisciplinair aspect dragen 
ertoe bij dat know-how in de IT-sector beter verspreid wordt.
13. ESPRIT heeft het mogelijk gemaakt het geografische isolement van bepaalde 
instellingen, vooral in enkele kleinere, minder centraal gelegen Lid­
staten, te doorbreken.
14. Zeer belangrijk en nuttig voor de Europese IT-industrie'  zijn de
activiteiten op het gebied van de normalisatie.. In projecten, waarin 
normalisatie een rol speelt, wordt het Europese standpunt bepaald ten 
aanzien van opkomende normen op het gebied van kantoorsysternen en
computerge'intêgreerde fabricage, zodat Europa thans een gestoten front 
kan gaan vormen op internationale normalisatievergaderingen.

-  6 ~
ÏII CONSEQUENT?LC VAN DE BEOORDELING VOOR DE BEHEERSASPECTEN VAN MET  
PROGR/IMRA.
15. Uit de resultaten van de beoordeling blijkt dat het programma in zijn 
huidige opzei op een aantal punten kan worden verbeterd en dat het nodig 
is de bereikte resultaten te consolideren waar het gaat om bepaalde 
aspecten van het programmabeheer, zowel bij de Commissie als bij de 
contractanten.
16. Wat het indienen van projectvoorstellen betreft, heeft de Commissie
vroeger al herhaaldelijk overwogen een twee-traps procedure in te voeren, 
waarbij, de voorstellen op basis van een synopsis in een eerste lezing
konden worden uitgeselecteerd. Er is besloten deze procedure niet toe te
possen in wezen omdat de potentiële voordelen (sommige voorstellen wordt 
daardoor de last bespaard van het vervaardigen van complete voorstellen) 
niet leken op te wegen tegen de nadelen (langere procedure in totaal, en 
moeilijkheid om een juiste keuze te maken op grond van enkel een
synopsis). De Commissie kan evenwel terugkomen op deze beslissing in liet 
licht van de grote specifieke projecten, waarbij het indienen van 
uitvoerige projectvoorstellen een bijzonder zware belasting kan
betekenen.
1?. De Commissie vindt de suggestie welkom dat, meer dan in het verleden
mogelijk was, de voorstellers ruimere mogelijkheden krijgen om een 
.  dialoog aan te gaan met indieners van voorstellen, bijvoorbeeld door
mondelinge presentatie van projectvoorstellen in aanvulling op de 
schriftelijke indiening. Van deze mogelijkheid wil de Commissie meer
systematisch gebruik maken, mits hiervoor in de desbetreffende diensten 
voldoende personeel beschikbaar is.

D< Conun i. . . o i  g zoekt actief naar inbreng vLn deskundigen met industriële 
beroepservaring vroor het beoordelen van de projecten, en stelt nu met 
genoegen vast dat er bij fier beoordelinspersoneel een redelijk evenwicht 
is bereikt tussen mensen met industriële en met universitaire achter­
grond, er zijn nu namelijk tweemaal zoveel experts met achtergrond in 
het bedrijfsleven als uit de universitaire wereld.
De Commissie is het eens met de opvatting dat het belangrijk is de 
indieners van voorstellen tijdens de beoordelingsfase op de hoogte te 
houden van de stand van zaken aangaande hun project. De Commissie is 
bereid de indieners van voorstellen sneller te informeren, op voorwaarde 
dat iedereen op gelijke voet kan worden behandeld en dat er afdoende 
maatregelen kunnen worden genomen om te voorkomen dat één of andere 
indiener wordt bevoordeeld.
Wat de toekenning van contracten betreft, is de Commissie zich ervan be­
wust oat de huidige procedures soms aanleiding hebben gegeven tot 
knelpunten door het grote aantal deelnemers en de lange wachttijden 
voordat alle contractsluitende partijen achtereenvolgens het contract 
hauwen ondertekend. Dit heeft op zijn beurt in het begin enige vertraging 
in de uitvoering van de aangegane verplichtingen veroorzaakt, welke nu 
ingehaald wordt. In overleg met de partners in het bedrijfsleven en de 
wetenschappelijke wereld stelt de Commissie thans een parallelle' 
procedure in voor het ondertekenen van contracten, in plaats van een 
sequentiele afhandeling. Hierdoor zullen deze vertragingen worden bo~ 
perkt.
De Commissie is liet ermee eens dat pogingen om contractfusies op te 
leggen zonder de uitdrukkelijke instemming van alle mogelijke partners, 
dienen te worden vermeden. De Commissie kent geen gevallen waarbij een 
lusie tegen de vn l  van de deelnemers werd opgelegd.

-  8 -
De Commissie gooit toe dat vertraagde betalingen voor veel deelnemers een 
ernstig probleem zijn geweest. Deze vertraagde betalingen zijn ten dele 
te wijten aan contractanten die niet tijdig de vereiste aangifte van 
gemaakte kosten hebben ingediend. De Commissie heeft onmiddellijk maat­
regelen genomen om de betalingen sneller uit te voeren en volgt de 
toestand van nabij. In vele gevallen hebben de contractanten ook
toegezegd hun boekhouo'procedures dienovereenkomstig te versnellen.
21. De Commissie onderzoekt nu de mogelijkheden om de technische evaluaties 
van afzonderlijke projecten te vereenvoudigen, terwijl het projectbeheer 
doorzichtig moet blijven. Een hiervoor opgerichte groep, bestaande uit. 
deskundigen uit liet bedrijfsleven en de universitaire wereld alsook van 
de Commissie, houdt zich momenteel met deze zaak en andere beheers­
problemen bezig.
22. bat. de communicatie betreft, beseft de Commissie wel degelijk dat het 
huidige EUROKOM-systeern voor elektronische post en conferenties niet 
volledig tegemoet kan komen aan de behoeften van de deelnemers. Wel is 
het bemoedigend dat er al 900 abonnees op het systeem zijn aangesloten, 
maar de Commissie verleent prioriteit aan het sneller beschikbaar stellen 
van meer en betere diensten, waarvoor nu al plannen bestaan. De Commissie 
is bezig met een gedetailleerd onderzoek naar de behoeften van de 
gebruikers van het systeem en zal, op basis van de resultaten daarvan, 
stap voor stap nieuwe diensten invoeren zodat alle deelnemers aan ESPRIT 
de beschikking krijgen over een doelmatiger en uitgebreider systeem.
23. Do Commissie ziet geen reden om de doelstellingen en het nut van de 
ESPRIT Techni cal Weck te herzien. Zij beschouwt de Technical Week als een 
forum voor de uitwisseling van resultaten tussen deelnemers aan ESPRJi en 
■wenst niet dat het een. conferentie van zuiver wetenschappelijke aard 
wordt. ■

- 9 -
2A.  Wat de continuïteit van de projecten betreft, is en blijft het beleid van 
de Commissie erop gericht kortlopende contracten alleen in uitzonderlijke 
omstandigheden en om gegronde technische redenen toe te kennen.. Met liet 
oog op de continuïteit is de Commissie ook voornemens beslissingen over 
de verlenging en de vernieuwing van contracten geruime tijd voor het 
verstrijken van de lopende contracten aan de deelnemers aan het project 
mee te delen.
25. De Commissie is van mening dat het industriële karakter van ESPRIT en de
huidige structuur van het industrieel onderzoek- en ontwikkelingswerk van 
de Gemeenschap, dat over tal van vestigingsplaatsen verspreid is, op 
korte en middellange termijn geen stimulans zijn voor de oprichting van 
nieuwe centra voor onderzoek van uitzonderlijke moraliteit. Toch zat de 
Commissie alle suggesties die in dit verband naar voren worden gebracht, 
zorgvuldig onderzoeken, in de wetenschap evenwel dat dergelijke
suggesties buiten liet bereik kunnen vallen van een specifiek programma 
voor bedrijfsgericht onderzoek zoals ESPRIT, maar bijzonder nuttig kunnen 
zijn in een ander kader.
26. Bij de verdere evaluatie van de rot van universitaire instellingen binnen 
ESPRIT zal de Commissie rekening houden met het feit dat deze 
instellingen aan verreweg de meeste projecten deelnemen, ook al is ESPRIT 
ec-n bedrijfsgericht programma.
IV. RELATIES KOT ANDERE NATIONALE PKQSKAfóMA* S
27. Terwijl geconstateerd is dat ESPRIT een aanvulling vormt op nationale 
programma *  s op het gebied van de informatietechnologie, wordt toch ook 
ingezien dat er een voortdurende en systematische coördinatie nodig is 
tussen dergelijke programma1s en ESPRIT. De Commissie blijft daarom een 
passend kader en geschikte foiums voor een dergelijke coördinatie bieden. 
Ook dient er volledige coördinatie te zijn met eventuele EUREKA-proi oc.1 en 
op liet i.jC'b i  cu van de info,"mal i  e !  ecknolog ie .

-  1 0  -
VOORTzm'inr. VAM MET ESrRITH’ftOCRAM'.A
Do Coüiini ssie hoeft de aanbevelingen van het Comité voor de tweede fase 
van het programma in overweging genomen.
Na overleg met het Raadgevend Comité ESPRIT, waarvan de aanbevelingen in 
grote lijnen samenvallen rnet die van het ESPRIT-Beoordelirigscomité zouden 
de voornaamste kenmerken van de tweede fase ven het programma gebaseerd 
kunnen zijn op de volgende overwegingen:
i) het preconcurrentiele, coöperatieve en industriële karakter van het 
programma blijft gehandhaafd. In de praktijk betekend dit dat de 
projecten nog steeds worden gedragen door ten minste twee 
onafhankelijke industriële partners uit verschillende landen, 
waarbij elke partner een aanzienlijke inbreng levert, en dat er 
voorstellen worden ingediend voor het sluiten van een contract met 
een hoofdcontractant;
ii) er wordt gezorgd voor continuïteit in de onderzoekthema's tussen het 
huidige werkprogramma en het werkprogramma van de tweede fase. Toch 
moeten bepaalde onderzoekgebieden worden herschikt orn een nieu 
evenwicht tot stand te brengen,'  zodat rekening kan worden gehouden 
mei ui ;o; ontwikkelingen in de informatietechnologie sinds het 
oorspronkelijke programma werd opgesteld, en de strategische 
aspecten van het programma beter tot hun recht kunnen komen;
iii) tot de tweede fase van ESPRIT behoort ook het 'opzetten van grote 
specifieke technologie integrerende projecten, die gelden als 
concrete uitingen van de praktische resultaten die het programma 
heeft opoe leverei, die dienen als miodel to i  geintegi eet ue 
technologie en die van preconcurrentiële aard zijn;
iv) bepioefde methoden en instrumenten inzake prog r nmrnap lann i  rig en 
beheer, zoals het jaarlijks werkplan, type A- en type B-projecten .en 
overlegmechanismen, blijven zoveel mogelijk gehandhaafd.

~  11  -
?.9. Voor de tweede* fase van ESPRIT dienen de huidige activiteiten waarbij een 
kritische omvang wordt bereikt, te worden gehandhaafd, zodat hierop 
verder kan worden gebouwd naarmate er meer gespecialiseerd en geschoold 
personeel beschikbaar komt, en rekening kan worden gehouden met 
bijkomende eisen voor technologie integratie projecten,
VI. ORGANISATIES IN EVA-LANDEN.
30. De Commissie i - s zich bewust van de grote belangstelling van de overheid en 
het bedrijfsleven in de EVA-landen voor het verruimen van de technische en 
financiële basis van het Europese onderzoek. Organisaties uit EVA-landen 
kunnen momenteel als subcontractant aan ESPRIT-proj ecten deelnemen, inchc-n 
dit voor de afzonderlijke projecten nuttig wordt geacht. Met het oog op 
verbetering van het concurrentievermogen van de Europese JT~indust.ne als 
geheel zal de Commissie binnenkort de modaliteiten voorleggen, waaronder 
het programma geopend zou kunnen worden voor deelneming van organisaties 
uit EVA-landen.
VII .comc.lusi.es
31. Deze mededeling wordt in overeenstemming met artikel 8 van Besluit van de 
Raad 84/130/EEG voorgelegd. De Commissie verzoekt de Raad een 
orienteringsdebat te houden over de conclusies on aanbevelingen van de 
onderhavige mededeling.. De Commissie zal hiermede rekening houden 
wanneer zij haar voorstel doet tot inleiding van de tweede fase van 
ESPRIT. Dit. voorstel wordt begin 1986 aan de Raad voorgelegd.

DE TUSSENTIJDSE BEOORDELING
V A N
ESPRIT
Voorgelegd aan de
COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN  
door het ESPRIT Beoordelingscomité
BRUSSEL □  15 O k to b e r 1985

TUSSENTIJDSE BEOORDELING
VAN
ESPRIT

TUSSENTIJDSE BEOORDELING VAN ESPRIT
EINDRAPPORT
INHOUDSOPGAVE
0. SAMENVATTING <i)
1. INLEIDING 1
1.1 ESPRIT 1
1.2 Tussentijdse beoordeling van ESPRIT 5
2. RESULTATEN VAN DE BEOORDELING 7
2.1Inleiding 3
2.2 Transeuropese samenwerking 8
2.3 Waargenomen baten van ESPRIT
2.4 Beheer en toezicht van ESPRIT 15
2.4.1 Door de ITTTF 15
2.4.2 Door hoofdcontractanten en partners 22
2.5 Het belang van ESPRIT voor de O&O-programma '  s
van deelnemende organisaties 24
2.6 De bijdrage van ESPRIT aan het leggen van een
technologische basis voor de IT-industrie 25
2.7 De inhoud en evenwichtige verdeling van het
ESPR IT-programma 27
2.8 De toekomstige ontwikkeling van ESPRIT 29
2.9 Eventuele andere benaderingen 32
2.10 De relatie tussen ESPRIT en de nationale 
onderzoekprogramma's op het gebied van
de informatietechnologie  33
2.11 De exploitatie van de resultaten van ESPRIT  35
2.12 De invloed van de twaalf leden van de Rondetafel  38
2.13 De kwaliteit van de onderzoekers die deelnemen
aan ESPRIT 39
2.14 Verdere belangrijke opmerkingen 4 0

3. CONCLUSIES
4. AANBEVELINGEN
4.1 ESPRIT II
4.2 Demonstratieprojecten
4.3 Vereiste financiering en toewijzing
4.4 Projectkeuze en evaluatie van de voorstellen
4.5 Projectbeheer
4.6 De communicatie
4.7 Continuïteit van de projecten
4.8 Centra voor onderzoek van uitzonderlijke kwaliteit
4.9 Universitaire instellingen
4.10 ESPRIT-prijzen
4.11 Prognose
BIJLAGE A - ESPRIT-STATISTIEKEN
A 1  ESPRIT-PROEFFASE (1983/1984)
A 2 EERSTE JAAR VAN ESPRIT (1984)
A 3 TWEEDE JAAR VAN ESPRIT (1985)
BIJLAGE B - ORGANISATIES DIE AAN DE BEOORDELING HEBBEN 
BIJGEDRAGEN
BIJLAGE C - VRAGENLIJST

Doel van de tussentijdse beoordeling van ESPRIT
i) een kwalitatieve en kwantitatieve beoordeling van de tot 
stand gekomen industriële samenwerking;
ii) een beoordeling op welke termijn het preconcurrentieel 
onderzoek economisch kan worden geëxploiteerd en wat de 
vooruitzichten zijn ten aanzien van een verbetering van de 
concurrentiepositie;
iii) een analyse van de resulterende samenwerking en de mate, 
waarin een overdracht van kennis heeft plaatsgevonden 
tussen onderzoekinstellingen, universiteiten en industrie;
iv) een analyse van de resulterende indirecte effecten zoals 
industriële samenwerking buiten het kader van ESPRIT en de 
invloed op normalisatie-werkzaamheden en communicatie- 
faciliteiten;
v) een evaluatie van de interactie met ander, elders uitge­
voerd preconcurrentieel 0&0, onder andere nationale pro­
gramma's en andere communautaire programma's;
vi) een beoordeling van de onderzoekgebieden, het relatief ge­
wicht daarvan en de onderlinge samenhang;
vii) een analyse van de methoden en procedures;
viii) het trekken van conclusies.
Ledenvan h
D r  .A .  Pa
D r  .A .  0 a
Prof.  0 r  .
Ledenvan h
D r .Ing.
0 r .P .  A .
Dr.P. A.inborg (ex-Philips) - voorzitter
Walker (Mackintosh International)

SAMENVATTING
Het BeoordeLingscomité en het secretariaat, die waren ingesteld 
als onafhankelijke derden om de halverwege het ESPRIT-Programma 
bereikte vooruitgang te beoordelen, hebben hun conclusies 
voltooid.
.  De evaluatie had tot doel:
- vast te stellen in hoeverre de oorspronkelijke 
doelstellingen van ESPRIT werden bereikt;
- vast te stellen in hoeverre eventuele wijzigingen die 
gevolgen hebben voor de toekomstige ontwikkeling van 
ESPRIT noodzakelijk waren.
De evaluatie werd uitgevoerd aan de hand van een aantal  
persoonlijke gesprekken en een schriftelijke enquête.
In totaal verstrekten 131 organisaties gegevens tijdens 
persoonlijke gesprekken.
- Dit waren deelnemende bedrijven, universitaire in­
stellingen en onderzoekinstellingen, en nationale 
overheidsdiensten.
- Enquêtes werden beantwoord door 238 deelnemers.
De deelnemers uit alle Lid-Staten zijn het er unaniem over eens  
dat ESPRIT met zeer veel succes heeft bijgedragen tot de  
transeuropese samenwerking tussen grote en kleine organisaties en  
tussen industrie, universiteiten en onderzoekinstellingen.
De thans bereikte samenwerking is voorspoediger geweest 
dan oorspronkelijk werd verwacht en vindt op alle niveaus 
plaatsl bijvoorbeeld bestuur, management en onderzoeker).
Er zijn duidelijke tekenen dat de samenwerking verder gaat 
dan ESPRIT met de vorming van joint ventures van d'verse 
deelnemers (bijvoorbeeld het Buil, ICL, Siemens Software 
Centre) en dat Europese IT-bedrijven elkaar helpen als er 
problemenzijn.

.  De in het kader van ESPRIT verleende steun aan 
preconcurrentieel 0&0 heeft de aanzet gegeven tot trans- 
europese samenwerking waarop thans kan worden voort­
gebouwd.
De deelnemers zijn het erover eens dat ESPRIT de industrie,  
universiteiten en onderzoekinstellingen tot steun is bij de  
ontwikkeling van een technologische grondslag voor de Europese  
IT-industrie.
.  De onderzoekprogramma's op het gebied van de informatie­
technologie zijn thans ambitieuzer, hebben een ruimere 
strekking en worden versneld uitgevoerd doordat meer 
middelen worden aangewend.
De afzonderlijke deelnemers profiteren van de overdracht 
van technologie die plaatsvindt, en er wordt gewag gemaakt 
van een hoger rendement van de onderzoekactiviteiten.
.  Van bijzonder belang zijn de projecten binnen ESPRIT die 
zich bezighouden met normalisatie. Deze maken het de 
Europese IT-industrie mogelijk een gemeenschapppelijk 
Europees standpunt te bepalen voor internationale onder­
handel ingen over normalisatie.
De deelnemers hebben een positief oordeel over de door de Task  
Force voor Informatietechnologie en Telecommunicatie (ITTTF)  
uitgevoerde werkzaamheden, en de opstelling van het werkprogramma  
heeft geleid tot een hogere mate van begrip tussen de Commissie  
en de onderzoekers.
. .  Het werkprogramma, dat is opgesteld door de industrie, 
heeft de basis gevormd, waarop het programma voor precon­
currentieel onderzoek is gebouwd.
Er is algehele tevredenheid over de inhoud en de evenwichtigheid  
van het ESPRIT-Programma.
-  De mengeling van opbouwende en toepassingsprojecten werd 
door de meeste deelnemers als bevredigend beschouwd.

- Door bepaalde deelnemers is naar voren gebracht dat 
er geen steun is verleend voor consumenten- 
elektronika, opto-eLektronika en randapparatuur, en 
er werd voorgesteld het strategisch en commercieel 
belang van de ondersteunde werkgebieden duidelijker 
in het werkprogramma naar voren te doen komen.
Een aantal organisaties was van mening dat op de gebieden 
waar de effecten van schaalvoordeel een belangrijke factor 
zijn, de verleende steun zodanig is versnipperd dat er 
geen volledig rendement wordt bereikt.
- Er worden veel kleine projecten ondersteund.
- Het wordt wenselijk geacht dat er in de toekomst meer 
aandacht wordt besteed aan de samenhang tussen en c i e  
convergentie van projecten.
Wat betreft de administratie van het programma werd er voorname 
lijk kritiek geleverd op:
.  vertragingen bij de ontvangst van contracten en beta­
lingen, die met name bij het midden- en kleinbedrijf en 
universitaire instellingen aanleiding hebben gegeven tot 
grote ongerustheid;
de administratieve belasting, die de verslagprocedure
vormt voor de deelnemers, wordt niet verminderd door het 
geïnstalleerde electronische communicatiesysteem.
ESPRIT-deel nemers zijn van mening dat het systeem 
voor info rmatie-uitwisseling,  EUROKOM, moet worden 
verbeterd en uitgebreid.
Er wordt sterk op aangedrongen, dat bij de toekomstige 
ontwikkeling van ESPRIT (d.w.z. ESPRIT II) de nadruk
blijft liggen op preconcurrentieel 0&0.
De huidige structuur van vijf werkgebieden dient te worden 
omgezet in een structuur met drie werkgebieden, namelijk 
micro-elektronika, programmatuur en toepassingen.

- I V -
weE r
rkzaamheden op te nemenzijn voorstellen gedaan in deze gebieden aanvullende 
en het huidige niveau van de
f inanciering te verhogen.
- Een klein gedeelte van de totale financiële middelen 
dient te worden gebruikt voor meer inventief gerichte 
projecten, die door kleine instellingen (universi­
taire instellingen, onderzoekinstellingen, midden- en 
kleinbedrijf) kunnen worden geleid.
Er wordt ten sterkste aanbevolen ondersteuning te geven aan  
gerichte demonstratie-projecten.
.  Dergelijke projecten zouden een demonstratie geven van de 
binnen ESPRIT ontwikkelde geavanceerde technologie;
daarbij zouden gebruikers van de meest geavanceerde 
apparatuur betrokken zijn en deze zouden een stimulerende 
invloed uitoefenen op de markt.
.  Ten behoeve van dergelijke projecten zou er een afzonder­
lijk programma moeten worden opgenomen in de tweede fase 
van ESPRIT.
- Voor een dergelijk programma zouden er extra middelen 
nodig zijn; het zou ongeveer een derde deel vormen 
van het eigenlijke ESPRIT II.
- Kleine instellingen zouden een belangrijk aandeel 
moeten hebben in dergelijke projecten, b.v.  10%, af­
hankelijk van de kwaliteit en het strategisch belang 
van de indieners van het voorstel.
Het concept van centra voor onderzoek van uitzonderlijke  
kwaliteit met een taak op Europees niveau wordt ondersteund; een  
selectie van bestaande onderzoekinstellingen dient in deze  
richting te worden ontwikkeld en via netwerken internationaal te  
worden gekoppeld.
Er wordt voorgesteld, 
ter beschikking stelt.dat de CEG beurzen voor deze c entra
Er wordt voorgesteld bij de organisatie en administratie van  
ESPRIT II aandacht te schenken aan de evaluatieprocedures en de  
communicatie binnen ESPRIT-

- V -
.  Er wordt voorgesteld de procedure voor projectbeoordeling 
in twee fasen te verdelen.
.  Er wordt voorgesteld de communicatie binnen ESPRIT te 
verbeteren.
Er wordt aanbevolen ESPRIT meer bekendheid te geven bij het  
pub l i  ek.
.  Het functioneren van ESPRIT dient zowel daarbinnen als 
daarbuiten bekend te zijn.
.  Als hulpmiddel daarbij wordt voorgesteld jaarlijkse prij­
zen toe te kennen voor de beste projecten, de beste inno­
vaties,enz.
Ten einde de uiteindelijke strategische doelstellingen te  
verwezenlijken dient ESPRIT te worden voortgezet.
.  Er is een begin gemaakt, maar de CEG moet steun blijven 
verlenen ter versterking van de transeuropese samenwerking 
om een commerciële exploitatie van de ontwikkelde tech­
nologie mogelijk te maken.

1. INLEIDING
1.1 ESPRIT
Het Europese Programma voor Onderzoek op het gebied van de  
Informatietechnologie (ESPRIT) kwam tot stand als gevolg van  
initiatieven van de Commissie en van de Rondetafel van twaalf  
vertegenwoordigers van de op het gebied van de informatie­
technologie werkende Europese industrie. Het kan worden gezien  
als het Europese antwoord op het zeer geslaagde Samenwerkings­
programma VLSI-onderzoek van Japan en als tegenhanger van  
verscheidene recente pogingen tot onderzoeksamenwerking in de VS.
.  De Rondetafel werd gevormd door telkens drie 
vertegenwoordigers uit Frankrijk (Buil, C  G E,  Thomson), de 
Bondsrepubliek Duitsland (AEG, Nixdorf, Siemens) en het 
Verenigd Koninkrijk (GEC,ICL, Plessey), twee uit Italië 
(Olivetti, STET) en één uit Nederland (Philips).
.  De motieven achter de initiatieven van de Rondetafel 
waren:
- de onverminderd slechte concurrentiepositie van de 
Europese IT-industrie tegenover een toenemende 
marktpenetratie uit de VS en Japan;
- het belang van besparingen door schaalvergroting en 
de daaruit volgende noodzaak voor de Europese IT- 
industrie om samen te werken bij vernieuwende 
technologieën zonder daardoor de concurrentie aan 
bandenteleggen.
Na uitvoerig overleg met bedrijfsleven, universiteiten en over­
heden van de Lid-Staten diende de Commissie op 25 mei 1983 bij de  
Raad een voorstel in (COM (83) 258) tot goedkeuring van een  
Europees Strategisch Programma voor Onderzoek en Ontwikkeling op  
het gebied van de Informatietechnologie (ESPRIT), dat op 28  
februari 1984 werd goedgekeurd (84/130EEG).

Dit voorstel behelsde het opstellen van een programma voor 
preconcurrentieel onderzoek dat gezamenlijk en voor 
gezamenlijke rekening wordt uitgevoerd door IT-bedrijven,  
academische instellingen en onderzoekinstanties binnen de 
Lid-Staten.
- Het preconcurrentieel onderzoek dient te voldoen 
aan een in overleg met het bedrijfsleven opgesteld 
we rkprogramma.
- De met het oog op de uitvoering van onderzoek­
projecten opgerichte samenwerkingsverbanden dienen 
ten minste twee onafhankelijke industriële partners 
uit verschillende Lid-Staten te omvatten, die ieder 
een aanmerkelijke bijdrage aan het project leveren.
- De werkzaamheden worden uitgevoerd binnen de 
Gemeenschap.
Volgens het voorstel levert de Gemeenschap een bijdrage 
van 50% aan de onderzoekkosten.
.  Binnen het programma dient onderscheid te worden gemaakt 
tussen type "A" en "B"-projecten.
- "A"-projecten zijn van strategisch karakter, hebben 
duidelijk omlijnde doelstellingen en zijn goed voor 
75% van de totale middelen.
- "B"-projecten zijn meer onderzo ekgericht, hebben 
minder specifieke doelstellingen en nemen 25% van 
de totale middelen.
ESPRIT is in eerste instantie bedoeld als een tienjarenprogramma,  
dat begint met een proeffase gevolgd door een vijfjarenprogramma  
fase I en een vervolgprogramma fase II.
.  De oorspronkelijk voor ESPRIT fase I  uitgetrokken middelen 
zouden in totaal  9.268 manjaren aan werk verschaffen voor 
de tienjaarperiode (ref  .  PB C 321 van 26.10.1983, blz. 
27) .
- Met de proeffase zouden 260 manjaren gemoeid zijn.

.  De totale investering voor de eerste vijf j  aar zou 
ongeveer  1.500 miljoen ECU belopen, waarvan 50% door de 
EG-Commissie wordt gefinancierd.
- Naar schatting is dit 6% van het totaal aan 
industriële investeringen voor 0&0 in de 
informatietechnologie binnen de Gemeenschap.
Na overleg met deskundigen uit de IT-industrie werd besloten het  
werkplan met de onderzoekactiviteiten toe te spitsen op vijf  
terreinen.
.  Geavanceerde micro-elektronika
- De basistechnologie voor het ontwerp, de vervaar­
diging en de beproeving van VLSI en zeer snelle 
schakelingen.
.  Programmatuurtechnologie
- De theorie, methoden en gereedschappen om program­
matuur en degelijke technische basis te ver­
schaffen.
.  Geavanceerde informatieverwerking
- Geavanceerde computerarchitectuur waaronder worden 
begrepen ontwerp, opslag, randapparatuur, signaal­
verwerking en kennisengineering.
.  Kantoorsysteraen
- Computer- en communicatiesystemen die kunnen worden 
toegepast in een kantooromgeving.
.  Computerge integreerde fabricage
- De toepassing van geïntegreerde informatiever­
werking en communicatie in en om het fabricage­
proces.
Drie comités met leden uit  
kringen, de gebruikerswereld  
Lid—Staten werken samen bij dehet bedrijfsleven, universitaire  
en de nationale overheden van de  
ontwikkeling van ESPRIT.

De Stuurgroep (SC) omvat vertegenwoordigers uit de twaalf 
bedrijven van de Ronrietaf el die met de technische des­
kundigen actief deel hadden in de voorbereiding en de 
planning van ESPRIT.
Het Raadgevend Comité ESPRIT (EAB) met leden uit het 
bedrijfsleven, de gebruikerswereld en de universiteiten 
adviseert over de algemene ontwikkeling van ESPRIT.
Het Beheerscomité voor ESPRIT (EMC), dat vertegenwoor­
digers van de nationale overheden van de Lid-Staten omvat, 
adviseert over de ontwikkeling van ESPRIT en geeft de 
officiële standpunten van de regeringen weer.
In antwoord op een openbare uitnodiging tot het indienen van  
voorstellen werd een groot aantal projecten ingediend voor de  
proeffase van ESPRIT en voor het eerste (1984) en tweede (1985)  
jaar van het eigenlijke ESPRIT (zie bijlage A).
.  Voor de proeffase werden 145 voorstellen ontvangen waarvan 
er 36 werden gehonoreerd en financiële steun tot een be­
drag van 11,5 miljoen ECU voor het eerste jaar ontvingen.
.  Op de uitnodiging tot het indienen van voorstellen voor 
1984 werden in totaal 441 voorstellen ingediend; het 
aantal goedgekeurde voorstellen bedroeg 110 (dus 25% van 
de ingediende voorstellen), met een financiering door  de 
CEG van 389,7 miljoen ECU.
.  In 1985 werden op de uitnodiging 389 voorstellen 
ontvangen; er werden 95 voorstellen geselecteerd en deze 
worden voor  268,9 miljoen ECU door de CEG gefinancierd.
Nadere ■bijzonderheden zijn vermeld in bij lage A.

De Stuurgroep (SC) omvat vertegenwoordigers uit de twaalf 
bedrijven van de Ronrietaf el die met de technische des­
kundigen actief deel hadden in de voorbereiding en de 
planning van ESPRIT.
Het Raadgevend Comité ESPRIT (EAB) met leden uit het 
bedrijfsleven, de gebruikerswereld en de universiteiten 
adviseert over de algemene ontwikkeling van ESPRIT.
Het Beheerscomité voor ESPRIT (EMC), dat vertegenwoor­
digers van de nationale overheden van de Lid-Staten omvat, 
adviseert over de ontwikkeling van ESPRIT en geeft de 
officiële standpunten van de regeringen weer.
In antwoord op een openbare uitnodiging tot het indienen van  
voorstellen werd een groot aantal projecten ingediend voor de  
proeffase van ESPRIT en voor het eerste (1984) en tweede (1985)  
jaar van het eigenlijke ESPRIT (zie bijlage A).
.  Voor de proeffase werden 145 voorstellen ontvangen waarvan 
er 36 werden gehonoreerd en financiële steun tot een be­
drag van 11,5 miljoen ECU voor het eerste jaar ontvingen.
.  Op de uitnodiging tot het indienen van voorstellen voor 
1984 werden in totaal 441 voorstellen ingediend; het 
aantal goedgekeurde voorstellen bedroeg 110 (dus 25% van 
de ingediende voorstellen), met een financiering door  de 
CEG van 389,7 miljoen ECU.
.  In 1985 werden op de uitnodiging 389 voorstellen 
ontvangen; er werden 95 voorstellen geselecteerd en deze 
worden voor  268,9 miljoen ECU door de CEG gefinancierd.
Nadere ■bijzonderheden zijn vermeld in bij lage A.

-  6 -
.  Tot het Beoordelingscomité behoorden:
Dr. A .  E .  Pannenborg (ex-Philips, Nederland), voorzitter 
Dr. A. Danzin Cex-Thomson, ex-Institut de Recherche 
d'informatique et d'Automatique (  I  R I  A )  ,  Frankrijk)
Prof. Dr. H.J. Warnecke (Fraunhofer-Institut für 
Produktionstechnik und Automatisierung (IPA) ,  Duitsland)
.  Het secretariaat werd gevormd door:
Dr.  Ing. V.C.  Grandis (Tecnetra, Italië)
Dr. P.A. Monseu (COMASE, België)
Dr. P.A. Walker (Mackintosh International, VK)
Het Beoordelingscomité verkreeg standpunten en gegevens van  
ESPRIT-deelnemers via een reeks persoonlijke gesprekken, groeps­
besprekingen en een schriftelijke enquête.
.  Persoonlijke gesprekken werden ook gevoerd met een aantal 
projectmanagers (d.w.z. hoofdcontractanten) en met b e - 
drijfsvertegenwoordigers (op directieniveau) en partners.
.  Persoonlijke gesprekken werden ook gevoerd met vertegen­
woordigers van de nationale overheden.
.  Groepsbesprekingen werden gehouden met een aantal pro­
jectpartners en subcontractanten uit het bedrijfsleven, de 
universi tei ten en onafhankelijke onderzoekinstellingen.
.  Een lijst met organisaties die bijdragen hebben geleverd 
is opgenomen in bijlage B.
Een gestructureerde vragenlijst werd naar alle deelnemers 
van fase  I (1 984) van het E-SPRIT-P r og r amma toegezonden.
- In totaal 477 deelnemers ontvingen de vragenlijst 
en er werden er. 238 ingevuld en aan het 
Beoordelingscomité teruggezonden, en door het 
comité geanalyseerd.
De resultaten van de statische verwerking van de 
ingevulde vragenlijsten zijn vermeld in bijlage C.

De weergegeven meningen en standpunten van de geenquêteerde  
organisaties werden verzameld en gerangschikt en dienen als basis  
voor de door het Beoordelingscomité getrokken conclusies en voor  
de aan de Commissie voorgelegde aanbevelingen.
De weergegeven meningen en standpunten van de 
geënquêteerde organisaties zijn samengevat in hoofdstuk 2 
van di t  rapport.
-  De bereikte conclusies (hoodfstuk 3) en aanbevelingen 
(hoofdstuk 4) vormen de overeenstemmende opvattingen van 
het Beoordelingscomité en het secretariaat.
.  In verband met de korte du 
de weergegeven standpunte 
gebaseerd op verwachtingenur van een aantal projecten zijn 
n in een aantal gevallen meer 
dan op resultaten.
2. RESULTATEN VAN DE BEOORDELING
2 .  1  I  n l  e i  d i  n g
Ondanks aanvankelijke scepsis bij vele IT-bedrijven, is iedereen  
nu overtuigd van het succes van de start van ESPRIT, vooral ten  
aanzien van de bevordering van de transeuropese samenwerking  
tussen IT-organisaties.
.  Veel gehoorde opmerkingen zijn:
- "We dachten niet dat het zou werken, maar nu merken 
wij dat het veel beter werkt dan verwacht."
- "Voordat ESPRIT er was zagen wij onze Europese 
collega's alleen op internationale conferenties, nu 
ontmoeten wij elkaar veel vaker."
- "Voordat ESTPRIT er was, zochten wij in de VS naar 
partners, nu hebben we de technologische capaci­
teiten van Europa ontdekt en kijken we naar 
Europa."
Er werden
deze zijn  
gegeven.vee l
in deuitvoerige commentaren en suggesties ontvangen en  
hierna volgende afde-ingen van het rapport weer-

.  De commentaren zijn een samenvatting van de bijdragen van 
de in bijlage B genoemde organisaties en zijn  zoveel, 
mogelijk geordend in afdelingen die overeenkomen met de 
oorspronkelijke opzet van de beoordeling.
- De commentaren die niet zonder meer in categorieën 
kunnen worden ondergebracht zijn opgenomen in een 
afdeling "overige opmerkingen".
In het algemeen worden de commentaren bevestigd door de analyse  
van de ingevulde vragenlijsten.
.  Indien mogelijk wordt een verwijzing gegeven naar het in 
bijlage C  gegeven overzicht van vragenlijsten.
2.2 Tra nseuropese samenwerking
De transeuropese samenwerking tussen aan ESPR IT- projecten  
werkende organisaties is zeer succesvol van start gegaan (zie  
bijlage C2, 4.5).
.  Alles wijst er tot nu toe op dat deze samenwerking
uitstekend en zonder veel problemen functioneert.
- Deze goede start moet nu worden geconsolideerd en 
worden omgezet in economische baten voor Europa.
.  Alle partners nemen de uitdaging die wordt gevormd door de 
transeuropese samenwerking op.
.  Engels wordt gebruikt als werktaal en levert in het 
algemeen geen problemen op.
- Bij een aantal projecten is enige opheldering en 
overeenstemming nodig over de betekenis van termen 
er bedrijfsjargon.
- De vertaling van de contracten in de nationale
talen is in een aantal gevallen nodig en geeft
aanleiding tot problemen.
Om het welslagen van projecten in samenwerkingsverband te
verzekeren blijkt het nodig grote aandacht te besteden aan de  
planning van het werkprogramma en aan de communicatie tussen de  
partners.
.  Eeen- goede planning vergt:

- 9 -
- een goed omtijnd werkschema;
goed omschreven deeltaken en toekenning van 
verantwoordelijkheden;
duidelijk omschreven mijlpalen en doelstellingen.
Een goede communicatie vereist regelmatige bijeenkomsten 
(zeker tijdens de aanloopfase van het project), zowel op 
leidinggevend als op technisch niveau.
overwinning van het tekort aan geconcentreerde 
ische massa in verspreide meerpartijenprojecten kan 
voldoende worden gewezen op het belang van het 
chaffen van mogelijkheden tot creatieve wisselwerking.
- Technische werkbijeenkomsten lijken zeer succesvol 
en worden sterk aanbevolen.
Daarnaast blijkt in sommige projecten een beperkte 
detachering (bijvoorbeeld twee weken) en uitwis­
seling van personeel zeer goed te werken.
Een uiting van het succes van de transeuropese samenwerkings­
overeenkomsten is de toepassing buiten ESPRIT.
.  Tussen Europese IT-bedrijven zijn samenwerkingsovereen­
komsten tot stand gekomen.
- Bijvoorbeeld: de overeenkomst tussen Buil, ICL en
Siemens over programmatuurontwikkeling.
.  Europese bedrijven verlenen elkaar op moeilijke ogen­
blikken bijstand.
- Voorbeeld: de hulp van een Frans bedrijf aan een 
Brits bedrijf dat door te late levering van een 
onderdeel voor research-uitrusting werd opgehouden.Ter 
k  r  i  t  
niet 
vers
Tr  anse uropese consortia die geen steun van ESPRIT hebben
ge kregen zetten de samenwerking bij hun programma van
Pr ec0n currentieel onderzoek toch voort .
Een nadeel van de transeuropese  
de extra beheerskosten.samenwerking wordt gevormd door

-  10  -
.  Volgens de meeste bedrijven brengt de transeuropese 
samenwerking een verhoging van de projectkosten van 10 tot 
20% mee .
- Hoe omvangrijker het project is, hoe geringer het 
percentage extra kosten.
- Desondanks is de samenwerking voordeliger dan 
geïsoleerd onderzoek.
.  Tijdens de aanloopfase van de projecten waren de extra 
kosten aanmerkelijk hoger (vaak 30%), doordat men zich nog 
met de procedures vertrouwd moest maken.
- Deze kosten moeten worden gezien als entreegeld.
Een aanzienlijk deel van deze extra kosten houdt verband 
met de hoge reiskosten in Europa.
- Dit geldt in het bijzonder voor vliegreizen die in 
Europa aanmerkelijk duurder zijn dan in de VS.
- Deze hoge kosten voor vliegreizen drukken vooral 
zwaar op bedrijven die aan de buitenrand van de 
Gemeenschap zijn gevestigd (Denemarken, Grieken­
land, Ierland en Zuid-Italië).
De toepassing van doeltreffende elektronische communicatie­
middelen wordt zeer belangrijk geacht.
.  EUR0K0M komt volgens de meeste organisaties niet aan alle 
behoeften tegemoet.
- Met EliROKOM kunnen wel korte boodschappen worden 
verwerkt maar het is niet geschikt voor de 
overdracht van documenten en software.
- Als alternatief wordt door vele bedrijven gebruik 
gemaakt van UNIX, naast telex en facsimile.
aantal consortia heeft moelijkheden ondervonden als gevolg  
de culturele verschillen tussen Noord- en Zuid-Europa.
.  Ondanks de vertraging die d e aanvang van het project door  
der gelijke verschiLlen heeft opgelopen wordt op de lange 
duur toch verwacht dat ESPRIT een gunstige werking zalEen
van

hebben bij het over winnen van dergelijke verschillen 
doordat bij de betrokken partijen meer begrip voor elkaar 
on s t a a t .
Problemen met de contracten tussen de Commissie en de deelnemers
zijn in een aantal gevallen aanleiding geweest tot moeilijkheden.
-  Niet alle deelnemers vonder, dat de in het contract 
bereikte compromissen inzake eigendomsrecht en gedeelde 
aansprakelijkheid tegemoetkomen aan hun specifieke 
behoeften. Dit geldt vooral voor kleinere bedrijven,,
universiteiten en onderzoekinstellingen. Ook is er veel 
kritiek op de vertragingen die optreden bij het 
ondertekenen van contracten, voornamelijk als gevolg van 
de stapsgewijze procedure van ondertekening van het 
contract. Naar de resultaten van de "vereenvoudi-
gingsgroep", waarin de Commissie zoekt naar verbetering 
van procedures met contractanten uit grote en kleine 
bedrijven en universiteiten, wordt met spanning uitge­
keken.
2.3 Waargenomen baten van ESPRIT
Iedereen is het erover eens dat het door ESPRIT mogelijk is  
geweest de omvang en het werkgebied van de onderzoeksprojecten  
uit te breiden. (Zie bijlage C3, 4.1, 4.4)
.  De gestelde doeleinden van het onderzoek waren ambitieuzer 
dan anders mogelijk zou zijn geweest.
.  De voor bepaalde onderzoekprojecten aangewende middelen 
zijn omvangrijker.
- Zowel wat mankracht als wat diversiteit van 
ingezette vaardigheden betreft.
.  Het geheel van in Europa beschikbare vaardigheden wordt 
gebundeld en geconcentreerd op strategisch belangrijke 
gebi eden .

.  De individuele onderzoekprojecten hebben een versnelling 
ondergaan, zodat de verwezenlijking van deze doelstel­
lingen sneller dichterbij komt.
- Tijdens de eerste aanloopfase is er een vertragend 
effect aan gezien de partners moeten leren samen 
werken, maar daarna wordt de uitvoering van het 
programma versneld. (Zie bijlage C  3 ,  4.3)
- Ondanks de noodzakelijke extrakosten is één bedrijf 
van mening dat ESPRIT ertoe heeft geleid dat de 
kosteneffectiviteit van zijn onderzoek met een 
factor 4 is verbeterd.
ESPRIT heeft een interactie tussen bedrijven en een uitwisseling  
van know-how en ideeën op alle niveaus teweeggebracht. (Zie  
bijlageC3,6.2)
.  Het is met name van belang, dat deze interactie 
plaatsvindt op niveau van de Raad van Bestuur, op 
managementniveau en op technisch (d.w.z. onderzoek) 
niveau.
.Er is nu meer inzicht (d.w.z. doorzichtigheid) ten aanzien 
van de activiteiten van de IT-industrie in Europa en haar 
mogelijkheden.
Voor enkele kleine bedrijven en universitaire instellingen heeft  
ESPRIT onderzoekprogramma's mogelijk gemaakt, waarvoor anders  
geen middelen beschikbaar zouden zijn.
Bij organisaties en afzonderlijke onderzoekers die bij ESPRIT  
zijn betrokken is een toename van zelfvertrouwen en motivatie  
waa rgenomen.
.  Europese IT-bedrijven zijn er meer van overtuigd dat zij 
gezamenlijk in staat zijn beter te concurreren met de VS 
en Japan.
- Er zijn duidelijke tekenen dat de industrie in 
Europa reeds ondernemender wordt en een offensieve 
houding begint aan te nemen.

- In de woorden van de directeur van een belangr ij  k
Europees EDP-bedrijf: "ESPRIT heeft mij mee  r
Ver trouwe n gegeven dat onze doelstellingen op
za k e l  i  j  k gebied kunnen worden bereikt".
Onderzoe kers in de industrie en aan universiteiten ga Ve n
elk voor zich b l ijk van meer vertrouwen en motivatie.
- De voor het onderzoekprogramma gereservee rd e
mi  dde l  e n komen beter overeen met de eisen die d e
0p d r  a c  h  t stelt.
- .0e voorde len die verbonden zijn aar, het werken al  s
li  d van e en internationaal onderzoekteam resulte re n
in een st erke motivatie.
Het ESPRIT-Programma voor samenwerking op het gebied van  
preconcurrentieeL onderzoek heeft een toenemende samenwerking  
binnen de IT-industrie tot gevolg, die vroeger vanwege  
commerciële concurrentie niet bestond.
.  Deze samenwerking heeft geenszins een remmende invloed op 
het concurrentievermogen van commerciële bedrijven op de 
markt .
Ten gevolge van ESPRIT treedt er een aanzienlijke 
verbetering op van de communicatie en het onderlinge 
begrip binnen de IT-industrie.
Er is een betere verstandhouding tussen de grote 
IT-bedrijven.
- Er is meer communciatie en begrip tussen grote en 
kleine IT-bedrijven en tussen industriële en uni­
versitaire onderzoekinstellingen. (Zie bijlage C  3, 
4.6,  4.7)
Doordat de gebruikers, met name op het gebied van CIM ,  bij 
het onderzoek worden betrokken, ontstaat er een betere 
verstandhouding tussen leveranciers en gebruikers, al moet 
de betrokkenheid van de gebruikers nog verder worden 
opgevoerd.

- 14 -
De tenuitvoerlegging van ESPRIT heeft het mogelijk gemaakt het  
geografisch isolement van bepaalde instellingen te doorbreken.
.  Dit is met name van toepassing op kleine niet centraal 
gelegen Lid-Staten.
.  Nationale programma's worden beïnvloed door het bestaan 
van uit het werkprogramma afkomstige richtlijnen.
Bijzonder belangrijk en nuttig voor de Europese IT-industrie zijn  
de ESPRIT-werkzaamheden met betrekking tot normen.
.  Bij de "normalisatieprojecten" van ESPRIT wordt het 
standpunt van Europa bepaald ten aanzien van de nieuwe 
normen, die ontstaan op het gebied van kantoorsystemen en 
computergeintegreerde fabri cage.
- Ten gevolge van deze activiteiten zal Europa als 
eenheid optreden bij de internationale normali­
satie o r  g an i  s  a t  i  e s (bijvoorbeeld ISO, ECMA), zodat 
er sneller overeenstemming kan worden bereikt over 
internationale normen.
- Het is tevens van belang dat de werkzaamheden aan 
de nieuwe normen in multidisciplinair verband 
worden uitgevoerd; daarbij zijn bedrijven betrokken 
uit de kantoorsector en EDP-, telecommunicatie- en 
productiebedrijven.
Door ESPRIT zijn het klimaat en  
geschapen.
.  Het voorbeeld van ESPRIT 
Commissie en de nationale 
van het RACE-project .de middelen voor samenwerking
is een steun geweest voor de 
PTT-bedrïjven bij de lancering
Onderzoekers en academici hebben te kennen gegeven dat zij 
het ESPRIT-model toegepast willen zien op andere inter- 
europese samenwerkingsprojecten.
De door ESPRIT-deeInemers waargenomen eerste resultaten zijn  
bemoedigend en komen overeen met de oorspronkelijke doel­
stellingen van ESPRIT. CZIE bijlage C3, Ö.2)

- 15 -
.  Het moet echter erkend worden dat er op het punt van 
consolidatie nog veel moet gebeuren vóór de vruchten van 
het reeds verrichte kunnen worden geplukt.
2.4 Beheer en toezicht van ESPRIT
2.4.1 Door  de ITTTF
Vrijwel alle deelnemers zijn het erover eens dat het beheer en  
toezicht van het ESPRIT—Programma goed en effectief zijn geweest,  
ondanks de remmende werking van de bureaucratische CEG-omgeving.
.  De deelnemers hebben begrip voor de enorme omvang van de 
administratieve taak waarvoor de ITTTF zicht gesteld ziet; 
zij spreken hun waardering uit voor de snelheid waarmee 
het ESPR IT-Programma is gelanceerd, nadat het door de Raad 
van Ministers was goedgekeurd.
Ten gevolge van bureaucratische procedures zijn er echter 
grote problemen geweest met vertragingen bij de ontvangst 
van contracten en betalingen.
- In vele gevallen zijn er ernstige vertragingen 
opgetreden bij de start van projecten door de late 
ontvangst van getekende contracten (vertragingen 
van zes maanden zijn geen uitzondering).
- In sommige gevallen is er in goed vertrouwen een 
haperend (d.w.z. onzeker) begin gemaakt, in 
afwachting van de ontvangst van het contract.
- Ook vertragingen bij contractuele betalingen na de 
levering en acceptatie van overeengekomen presta­
ties veroorzaken ten aan zien van de cash-flow 
ernstige problemen.
Deze vertragingen leveren met name voor de kleine 
bedrijven en universitaire instellingen grote problemen 
op, aangezien deze niet de benodigde reserves hebben om de 
ten gevolge daarvan optredende problemen met liquide 
middelen het hoofd te bieden.

-  16  -
In het algemeen zijn veel deelnemers van mening dat het beheer
van het ESPRIT-Programma beter is dan bij andere programma's en  
bij bepaalde nationale programma's.
.  Met name is er waardering voor de door de ITTTF
vastgestelde officiële procedures en de bekwaamheid van 
het daarbij betrokken personeel.
.  Er werd opgemerkt dat te weinig personeelsleden van de
ITTTF ervaring in het bedrijfsleven hebben. Dit wordt
echter veroorzaakt doordat het bedrijfsleven zelf 
blijkbaar niet bereid is geschikt personeel beschikbaar te 
stellen voor werkzaamheden bij de ITTTF.
Hoewel veel bedrijven zich tevreden toonden met de procedures  
voor de beoordeling van de voorstellen werd er enige bezorgdheid  
geuit over de adequaatheid daarvan.
.  Er werd enige kritiek geleverd op de kwaliteit van de bij 
het beoordelingsproces betrokken deskundigen.
- Sommige bedrijven zijn van mening dat de "deskun­
digen" niet voldoende kennis van het gebied hebben 
en dat deze kennis vaak te academisch is.
- Ook is de mening geuit dat de deskundigen niet 
altijd onpartijdig zijn en in sommige gevallen 
belang heoben bij het resultaat van de beoordeling.
Tevens is opgemerkt dat er bij de beoordeling niet 
voldoende rekening is gehouden met de strategische 
factoren ten aan zien van de ontwikkeling van de IT- 
industrie en dat in sommige gevallen de ondersteuning niet 
is verleend aan geavanceerde projecten maar aan 
inhaalprojecten, voor gesteld door bedrijven die een 
achterstand hadden op de toonaangevende Europese 
bedrijven.
Momenteel is tiet resultaat van de beoordeling sterk 
afhankelijk van de kwaliteit van het sch riftelijk 
ingediende voorstel.

- Sommige bedrijven stellen dat het meer afhankelijk 
is van de tekstuele kwaliteit dan van de technische 
inhoud van het voorstel en dat er in onvoldoende 
mate en niet op de juiste wijze wordt gelet op het 
evenwicht tussen de technische inhoud van het 
voorstel en de technische mogelijkheden van de 
consortia.
Daarnaast is men er niet gelukkig mee dat er normaal 
gesproken geen gelegenheid is voor een mondelinge toe­
lichting en een discussie met de beoordelaars.
Veel bedrijven hadden kritiek op het gebrek aan samenhang tussen  
de voor ondersteuning geselecteerde projecten.
.  Als gevolg hiervan is een groot aantal kleine projecten
ondersteund.
Veel deelnemers zijn van mening dat de kosten van het indienen  
van voorstellen en het percentage niet geselecteerde projecten te  
hoog waren en dat het te lang duurde voor het resultaat van de  
beoordeling bekend werd.
.  Veel bedrijven vroegen om duidelijker regels voor de 
beoordeling.
- Indieners van voorstellen moeten de criteria kennen 
die bij het selectieproces worden aangelegd.
.  Er werd sterk op aangedrongen dat de indieners van
voorstellen op de hoogte worden gesteld van de resultaten 
van de beoordeling alsmede van de opmerkingen van de
beoordelaars.
- Wanneer een voorstel wordt afgewezen krijgen de
indieners niet voldoende informatie over de redenen 
daarvoor. Derhalve kunnen zij daarvan niet leren om 
bij volgende oproepen tot het indienen van
voorstellen beter beslagen ten ijs te komen.
- Sommige bedrijven maakten zich zorgen over het 
uitlekken van informatie tussen consortia tijdens 
de beoordeling en tevens van de beoordelings­
resultaten.- 17 -

- 18 -
.  Aangezien in de meeste gevallen slechts 25% van de 
ingediende voorstellen wordt geselecteerd gaat er in het 
bedrijfsleven een grote hoeveelheid tijd en werk verloren 
bij de vervaardiging van niet geselecteerde voorstellen.
- Er is een suggestie gedaan voor de gedeeltelijke 
terugbetaling van de kosten van de vervaardiging 
van geselecteerde voorstellen.
Ten einde tegemoet te komen aan deze bezwaren is er een 
alternatief evaluatiemechanisme ontworpen, dat door de meeste 
bedrijven acceptabel werd geacht.
.  De voorgestelde procedure bestaat uit de volgende fasen:
- 1. Indiening van schetsmatige (d.w.z. kort samen­
gevatte) voorstellen.
- 2. Schifting van de schetsmatige voorstellen.
- 3. Vervaardiging van volledige voorstellen,
uitsluitend voor die voorstellen die het 
schiftingsproces passeren (misschien slechts 
30%).
- 4. Indiening van volledige voorstellen en persoon­
lijke (d.w.z. mondelinge) toelichting bij het 
beoordelingscomité.
Hoewel wordt erkend dat het om financiële redenen gerechtvaardigd 
kan zijn op projecten te besnoeien of deze samen te voegen, is 
men van mening dat dit zeer voorzichtig moet gebeuren.
.  Bij het snoeien op projecten dient de uitvoering niet te 
worden voorgeschreven maar aan het projectteam te worden 
overgelaten.
.  Het sa i n  en voegen van projecten heeft grote problemen ver­
oorzaakt en zal deze blijven veroorzaken vanwege de 
incompatibi liteit tussen bedrijven en verschillen in 
doelstellingen en achtergrondinformatie.
- Bovendien veroorzaakt samenvoeging aanzienlijke 
vertraging ten gevolge van "leer"-effecten en het 
noodzakelijke gewenningsproces.

- Daarnaast overschrijdt 
grenswaarde, waarbij 
project mogelijk is.het aantal 
effectiefpartners vaak de 
beheer van een
.  Dergelijke ingrepen dienen zoveel mogelijk te worden 
vermeden; de rationalisatie van de samenstelling van 
consortia dient aan de natuurlijke krachten te worden 
ove rgelaten.
Het Beoordelingscomité is van mening, dat ondersteuning van con­
currerende of overlappende projecten niet noodzakelijkerwijs 
slecht is, mits er voldoende financiële middelen beschikbaar 
zijn.
De continuïteit van de projecten is een zaak van aanzienlijk 
belang voor de aan ESPRIT deelnemende IT-organisaties.
.  De toekenning van Korte termijn- (d.w.z. één jaar)
contracten is slecht en dient te worden vermeden.
- Hoewel dit een mogelijkheid biedt voor de correctie 
van programma's zijn dergelijke contracten moeilijk 
in te passen voor universitaire organisaties en 
onderzoekinstellingen, aangezien het project gebukt 
gaat onder een vrijblijvendheid en een onzekerheid 
waardoor de werving van personeel en de aankoop van 
apparatuur worden bemoeilijkt.
.  Het verdient aanbeveling onderzoekkontracten af te sluiten 
met een duur van ten minste drie jaar. Als een project 
moet worden stopgezet, dient de ondersteuning door de CEG 
officieel te worden beëindigd.
.  Evenzo dienen onzekerheden over het project (b.v. 
veranderingen in de goedkeuringsstatus of in de 
p rog ramma-i nhoud) indien enigszins mogelijk te worden 
vermeden.
- Er werd vermeld dat de technische specificatie van 
één project zevenmaal is veranderd.

-  20  -
.  De toekenning van vervolgcontracten dient ruim voor het 
aflopen van de bestaande contracten te gebeuren, zodat de 
continuïteit en de stuwkracht van het onderzoek behouden 
blijven.
In het algemeen toonden de deelnemers zich tevreden over de 
manier waarop het programma vanuit Brussel werd geleid.
,  ir werd veel nadruk gelegd op het belang van de
afzonderlijke programma- en projectleiders en de meningen 
liepen uiteen over de vraag of er te veel of te weinig 
bemoei ni s was met de technische aspecten van de projecten.
Algemeen werden klachten geuit over de door Brussel 
vereiste hoeveelheid papierwerk en de geringe bereidheid 
van het personeel in Brussel een bezoek te brengen aan de 
projecten.
Veel deelnemers vonden de tussentijdse projectbeoordelingen een 
vervelende, maar noodzakelijke taak.
.  Alle deelnemers waren blij dat zij de gelegenheid kregen 
suggesties te doen voor beoordelaars, maar er was veel 
kritiek dat deze vaak werden vervangen door anderen 
waardoor er weinig continuïteit was.
.  Een aantal contractanten had kritiek op het niveau van de 
beoordelende deskundigen.
De noodzaak van tussentijdse beoordelingen wordt algemeen erkend, 
maar er is kritiek op de verplichte maandelijkse voortgangs­
rapporten .
.  Desalniettemin is door verscheidene projectmanagers de 
r.adruk gelegd op het nut van de maandelijkse rapporten.
- Soms is dit de enige manier, waarop de project­
manager kan ontdekken dat er bij een partner een 
probleem is.
- Industriële bedrijven zouden geen last moeten 
ondervinden van wat algemeen wordt beschouwd als 
een normale procedure voor projectbewaking.

-  2 1  -
- De maandelijkse rapport 
belasting betekenen, wa 
gebruik wordt gemaakt van 
vorm.en kunnen een minimale 
nneer bij de opstelling 
een korte gestructureerde
De deelnemers waren het er algemeen over eens dat slecht lopende 
projecten in een vroeg stadium moeten worden beëindigd om 
verspilling van financiële middelen te voorkomen en de reputatie 
van het ESPRIT-Programma te verbeteren.
.  De zesmaandelijkse tussentijdse beoordeling biedt de 
gelegenheid controle uit te oefenen op de voortgang van de 
projecten.
Zo snel mogelijk na de beoordeling dienen de commentaren 
aan.de deelnemers te worden toegezonden.
Als bijdrage aan de probleemloze uitvoering van ESPRIT wordt 
voorgesteld zorgvuldig te overwegen welke taken de project­
leiders in Brussel moeten hebben.
.  Verscheidene bedrijven stelden voor de projectmanagers 
meer verantwoordelijkheid te geven en "Brussel" te laten 
fungeren als CONTRACTMANAGER.
Alle deelnemers spraken hun bezorgdheid uit over de gebrekkige 
communciatie binnen ESPRIT.
.  De deelnemers waren van mening dat het systeem voor 
informatie-uitwisseling, EUROKOM, niet berekend was op de 
functie die het moet vervullen.
- De kritiek richtte zich met name op het feit dat
EUROKOM niet in staat is documenten te verwerken.
.  Er bestaat een algemene behoefte aan meer communicatie 
binnen de projectgebieden en binnen geheel ESPRIT.
- Voorstellen ter verbetering waren o.a.:
1. Een maandelijks mededelingenblad over de 
projectvoortgang, zoals dit over het Alvey- 
Programsia wordt gepubliceerd.
2. Een gids van ESPRIT-deelnemers en de ITTTE- 
'  administratie.

-  2 2  -
3. Een frequenter gebruik van workshops en gespe­
cialiseerde groepen op het gebied van techno­
logie, die de grenzen van projecten en werk­
gebieden overschrijden.
Er werd met nadruk gesteld, dat er voor ESPRIT een positief
"Public Relations"- beleid moet worden gevoerd.
Het is algemeen aanvaard dat het publiek een goed en
duidelijk (d.w.z. zichtbaar beeld van ESPRIT moet hebben.
- Daarnaast moet het beleid van de C EG ten aanzien
van de openbaarmaking van technische informatie 
opnieuw worden bezien met het oog op de negatieve
reacties van commerciële organisaties.
Gezien de ervaringen van de Technische Week van 1984 (die 
grotendeels in het teken stond van de proeffase) waren 
veel deelnemers van mening dat er aanzienlijke verbetering 
mogelijk was.
- Hoewel de Technische Week een goede gelegenheid
bood voor Public Relations, was er geen mogelijk­
heid voor een technische dialoog en was de
technische waarde gering.
- Deze situatie zal kunnen worden verbeterd door de 
gelijktijdige organisatie van een groot aantal 
workshop-bijeenkomsten.
2.4.2 Door hoofdcontractanten en partners
Het managementaspect van transeuropese multi-partnerprojecten is
onderschat.
.  De schatting is dat bij de meeste projecten de kosten 10
tot 20% hoger waren door de extra kosten ten gevolge van 
de transeuropese multi-partnerstructuur.
- Gedurende hei eerste j  aar van het proj ect kunnen 
deze extra kosten aanzienlijk hoger zijn (b.v. 
30%).

- 23 -
De meeste deelnemers zijn het erover eens dat voor 
doelmatig projectmanagement het gebruik van professionele 
managementvaardigheden en “technieken nodig is.
Er is meer behoefte aan personen met management­
vaardigheden dan aan technocraten.
~ Bij de grote projecten zou meer gebruik moeten 
worden gemaakt van technieken voor project­
management, met inbegrip van de analyse van het 
kritieke pad.
Bij veel projecten (met name wanneer er veel partners bij 
zijn betrokken) is de keuze van de projectmanager bepalend 
voor het slagen van het project.
- Deze funktie is vaak gescheiden van het technisch 
leiderschap van het project.
Bij veel projecten is gebruik gemaakt van een op het
bedrijfsleven geënte structuur, waarin zowel een Raad van toe­
zicht als een Beheerscomité is opgenomen.
In de raad hebben vertegenwoordi gers van alle partners
binnen het project zitting; hij houdt toezicht op het 
functioneren van het projectconsortium.
- De leden van de raad hebben gelijk stemrecht.
- De raad treedt op wanneer er een geschil of een 
belangrijk verschil van mening binnen het
consortium is.
Het Beheerscomité heeft verantwoordelijkheid voor de 
uitvoering van het in de technische bijlage bij het 
contract gespecificeerde onderzoekprogramma .
Er wordt veel waarde gehecht aan de organisatie van technische 
workshops en werkgroepen onder de partners.
.  Bij muiti-partnerproj ecten met weinig samenhang is er in 
het algemeen te weinig gelegenheid voor creatieve inter­
actie.
- Door de organisatie van technische workshops kan 
dit probleem gedeeltelijk worden verholpen.

- 24 -
Een goed, duidelijk omschreven werkprogramma is uiteraard voor 
alle projecten een belangrijk vereiste,
.  Taken, mijlpalen, kritieke paden en verantwoordelijkheden 
dienen duidelijk te worden omschreven.
.  Regelmatige vergaderingen van de deelnemers aan het 
project zijn ook van groot belang.
- Bij veel projecten is het tijdens de eerste fase 
bij het opzetten van het project wenselijk gebleken 
uitgebreide vergaderingen te houden, zodat de 
diverse deelnemers aan het project vertrouwd kunnen 
raken met de uiteindelijke doelstellingen van het 
programma en het werkschema en zich deze eigen 
kunnen maken.
In verscheidene consortia zijft er tussen partners afzonderlijke 
samenwerkingsovereenkomsten afgesloten.
.  Dit werd nodig geacht ter compensatie van de tekort­
komingen in het CEG-cont ract,  met name ten aanzien van de 
industriële (intellectuele) eigendomsrechten.
Veel organisaties hebben hun bezorgdheid uitgesproken over de 
hoge kosten van het indienen van voorstellen en de korte daarvoor 
beschikbaretijd.
.  Er werd verzocht om een evenwichtiger verdeling tussen de 
beschikbare tijd voor de uitwerking en indiening van de 
voorstellen en de daarop volgende beoordeling.
- Meer tijd voor de uitwerking van de voorstellen, 
minder tijd voor de beoordeling.
2.5 Het belang van ESPRIT voor de O&O-programma's van deelnemende 
organisaties
Alle deelnemers waren het erover eens dat ESPRIT heeft geleid tot 
een beduidende toename van G&Q-werkzaamheden. (Zie bijlage C3, 
7.1, 7.2)

- 25 -
Hoewel ESPRIT bij veel deelnemende organisaties slechts 
een klein percentage van de totale '  0 & 0 - a c  t  i  v i  t  e i  t  e n 
vertegenwoordigt, is het desalniettemin significant. (Zie 
bijlage C3, 2.2)
Bij grote organisaties vertegenwoordigt ESPRIT 
slechts 1% van de totale O&O-activiteiten, maar tot 
10% van het geavanceerd onderzoek.
Bij sommige kleine industriële en universitaire organi­
saties vallen alle onderzoekactiviteiten binnen ESPRIT.
Zonder ESPRIT zouden dergelijke organisaties geen 
financiële middelen beschikbaar hebben voor enig 
onderzoek van betekenis.
Men was van mening dat ESPRIT, ondanks de daardoor veroorzaakte 
verstoring van de normale O&O — programma1s van bedrijven, een 
waardevol le bijdrage heeft geleverd. (Zie bijlage C3, 6.2,Z.1 -
7.4)
.  De bijdrage van ESPRIT aan de 0&0-programma's betreft de 
volgende aspecten:
-de financiering;
- de interne overdracht van technologie;
- de uitbreiding en verbreding van het onderzoekprogramma; 
-de versnelling van het onderzoek;
- de stimulering van de creativiteit;
- de interactie met andere gezichtspunten.
-  Ten gevolge van ESPRIT zijn bedrijven beter op de hoogte  
van de activiteiten van andere bedrijven in Europa; dit 
heeft in sommige gevallen geleid tot een heroverweging van 
de bedrijfsstrategie.
2.6 _Dje_ _b_i j  d r  a g e _v a_n_E  S PR I  T a_a n het leg gen van een technologische
ba
sis voor de IT-industrie
Bedrijven die deelnemen aan het 
dat hierdoor het leggen van een 
industrie zal worden vergemakkelESPRIT-Programma zijn van mening 
technologische basis voor de II 
ijkt. (Zie bijlage C3,  4.9)

-  26 -
In sommige gevallen wordt ESPRIT gebruikt ter onder­
steuning van een inhaalmanoeuvre.
- Bedrijven die minder concurrerend zijn bij de
ontwikkeling van technologie gebruiken ESPRIT als 
middel om hun achterstand ten opzichte van andere 
bedrijven in \fïuropa we9 werken. Men is van
mening dat de financiële middelen van ESPRIT beter
. ' ;.c .
kunnen worden gebruikt, aangezien hierdoor het 
Concurrentievermogen van de Europese IT-industrie 
ten opzichte van de VS en Japan in geen enkel 
opzicht wordt bevorderd.
- Het inhalen van de achterstand ten opzichte van de 
VS en Japan is een verdedigbare doelstelling, mits 
de toegewezen middelen voor deze taak toereikend 
zijn.
Op gebieden waar Europa op gelijke hoogte ligt met de VS 
en/of Japan of een voorsprong heeft, moet de via ESPRIT 
verleende steun ertoe bijdragen dat deze positie blijft 
gehandhaafd.
ESPRIT alleen is echter niet voldoende.
■  . .  'Om op de tot dusver geboekte vooruitgang verder te bouwen
is er behoefte aan:
: :  - extra financiën e middelen voor onderzoek;
- ondersteuning voor de ontwikkeling van prototypes
■  (met name voor het midden- en kleinbedrijf);
T ; .  - productie-ontwikkeling;
.v.,’/ - afzetondersteinning.
.  Ook een grotere betrokkenheid van gebruikers van de meest 
geavanceerde technologie is van groot belang.
- Door geschikte demonstratieprojecten kan de moge­
lijkheid worden geschapen de gebruiker daarbij te 
betrekken.
Er moet meer aandacht worden besteed aan het strategisch en 
commercieel belang van de door.ESPRIT'ondersteunde technologie.

- 27 -
Door de aanvankelijk globale aanpak op enkele gebieden van 
de IT-industrie is ESPRIT van de grond gekomen en zijn de 
mogelijkheden geschapen voor samenwerking op Europees 
niveau.
.  Wat de toekomst betreft i  
is aan een meer gerichte 
heden.
- Met name moet ervoor worden gezorgd dat de ge 
waarop steun wordt verleend commercieel en s  
gisch van belang zijn.
2 ■7 De inhoud en evenwichtige verdeling van het ESPRIT-Programma
organisaties tonen zich in overgrote meerderheid tevreden over 
inhoud en de evenwichtige verdeling van het ESPRIT-Programma.
.  Aangezien het programma is gebaseerd op een door de 
industrie gespecificeerd Werkprogramma, is dit nauwelijks 
verbazingwekkend.
.  Sommige bedrijven benadrukken dat er volgens hen onvol­
doende financiële middelen waren voor CIM (minder dan 20% 
van het budget) en dat er op het gebied van programma- 
tuurtechnologie een gebrek was aan goede voorstellen.
Er was echter veel commentaar op de leemtes in het Werkprogramma 
en er was de indruk dat strategische overwegingen een te geringe 
rol hebben gespeeld.
.  Het Werkprogramma is opgebouwd rond drie technologie­
gebieden (mi cro-e lect roni ka, programma tuurtechnologie en 
geavanceerde gegevensverwerking) en twee toepassings­
gebieden (kantoorsystemen en computergeintegreerde fabri­
cage).
- De drie technologiegebieden zijn ge. kozen aangezien 
o e z  e d e basis vormen van de informatietechnologie.
D < '  t  w o e t  o o pass in g s  y e bieden zijn gek o /  e n a j ny e z  ion 
dit belangrijke gebruikers zijn en zij in hoge. mate 
profiteren van informatietechnologie.s het duidelijk dat er behoefte 
ondersteuning van de werkzaam-
b ieden 
t  rate-
De
de

- 28 -
.  Om economische redenen (handelsbalans en werkgelegenheid) 
zijn verscheidene bedrijven sterke voorstanders van de 
opname van de consumentenelektronika en randapparatuur.
- Naar schatting was consumentenelektronika verant­
woordelijk voor 4 4% van het tekort op de handels­
balans van elektroni ka in 1  983 en ondersteuning van 
de Europese industrie in deze sector is dringend 
nodig. Een dergelijke ondersteund!ng is met de 
huidige financiële middelen van ESPRIT niet 
m o g e l  i  j  k .
Vanwege de gevolgen voor de technologie waren verscheidene 
bedrijven voorstander van een krachtige ondersteuning van 
de opto-elektronika.
- Naar verwachting zal opto-elektronika deel uitmaken 
van RACE (het programma voor onderzoek naar ge­
avanceerde communicatie in Europa), het valt der­
halve grotendeels buiten het kader van het ESPRIT- 
Programma.
Een aantal bedrijven maakte zich zorgen over het gebrek aan
flexibiliteit in het Werkprogramma en de versnippering van de
verleende steun.
.  Het Werkprogramma dat aan ESPRIT een zekere structuur
geeft, maakt het ook moeilijk projecten onder te brengen 
die niet compatibel zijn met het Werkprogramma.
.  Er was kritiek op het grote aantal kleine projecten dat 
door ESPRIT wordt gesteund en er werd gepleit voor meer 
gerichte projecten.
- Men bleek van mening dat er minder, maar grotere
projecten zouden moeten zijn, waarbij de gebruiker 
meer wordt betrokken.
Enkele mensen hebben als hun mening te kennen gegeven dat de door 
ESPRIT gesteunde projecten niet ambitieus genoeg zijn. '
.  "ESPRIT bevat geen nieuwe ideeen of werkelijk geavanceerde 
concepten."

- 29 -
2.8 De toekomstige ontwikkeling van ESPRIT
Ten aanzien van de inhoud van het programma gaven veel onder­
nemingen met nadruk te kennen dat het uitgangspunt van ESPRIT 
preconcurrentieel 0&0 dient te blijven.
.  Ter verduidelijking kan preconcurrentieel worden 
gedefinieerd als: "Die activiteiten die ondernemingen in
samenwerkingsverband kunnen verrichten zonder hun eigen 
commerciële positie in gevaar te brengen."
Tevens werd de nadruk gelegd op de wenselijkheid van 
demonstratieprojecten met een toepassinggerichte inslag en een 
grote inbreng van de gebruikers.
.  In deze demonstratieprojecten, die wat de vereiste 
middelen betreft groot van omvang zouden moeten zijn, moet 
een aantal van de in ESPRIT ontwikkelde technologieën 
worden gedemonstreerd, waarbij de inbreng van de gebrui­
kers groot zou moeten zijn.
- Tevens zullen de demonstratieprojecten een stimu­
lans vormen voor de markt.
.  De "demonstratieprojecten" in het Alvey-programma werden 
genoemd als voorbeelden van wat mogelijk is.
Na ampele overweging beveelt het Beoordelingscomité aan een 
afzonderlijk demonstratieprogramma op te nemen in de tweede fase 
van ESPRIT met een aanvullend budget van ten minste 1/3 van dat 
van het eigenlijke ESPRIT-II-Programma.
.  De demonstratieprojecten moeten zorgvuldig worden 
geselecteerd aan de hand van de volgende criteria:
- geavanceerd concept en mogelijkheid om met een 
grote kans van slagen technologieën te demonstreren 
die binnen vijf jaar beschikbaar zullen zijn;
- opgezet in een gebruikersomgeving met een grote 
inbreng van gebruikers van geavanceerde techno­
logie;
- duidelijk zichtbaar voor de buitenwereld, zodat de 
markt wordt gestimuleerd.

- 30 -
Andere voorgestelde verbeteringen van het ESPRIT-Programma zijn:
meer flexibiliteit in hec Werkplan;
bij de selectie van projecten moet het belang van markt­
en commerciële aspecten beter tot zijn recht komen;
grotere inbreng van niet-communautaire organisaties.
Voor toekomstige ESPRIT-Programma’s wordt een aantal nieuwe
onderzoekgebieden voorgesteld.
Consumentenelekt ronika en randapparatuur voor computers 
omdat deze gebieden van economisch belang zijn.
- Op het gebiea van de consurnentenelektronika bestaat 
een duidelijke behoefte aan Europese normen voor 
thuisnetten en aan technologieën voor geavanceerde 
componenten (bijvoorbeeld platte beeldschermen, 
frarne-geheugens en componenten voor satelliet 
ontvangst).
- Op het gebied van de randapparatuur voor computers 
kunnen, ondanks het feit dat Europa in sterke mate 
afhankelijk is geworden van invoer uit de VS en 
Japan, mogelijkheden ontstaan voor nieuwe inno­
vatieve producten; daarom wordt voor dit gebied 
steun in het kader van ESPRIT gevraagd.
Opto-elektronika wordt door velen van zeer groot 
strategisch belang voor de toekomst geacht, niet alleen 
vanwege de gevolgen voor telecommunicatie, maar ook van­
wege de potentiële mogelijkheden voor ultrasnelle ge­
gevensverwerking met behulp van optische computers.
- Veel organisaties dringen erop aan dit gebied op te 
nemen in toekomstige ESPRIT-Programma's.
Er is bij herhaling gewezen op de belangrijke bijdrage van ESPRIT 
tot de ontwikkeling van normen. Deze bijdrage moet zeker worden 
voortgezet.
.  .  Verdere normalisatieactiviteiten worden met name
aanbevolen op het gebied van OSI (Open Systeem Inter­
connectie).

- 31
Daarom wordt een groot OSI-demonstratieproject 
voorgesteld.
De continuïteit van de projecten bij de overgang van de eerste 
naar de tweede fase van ESPRIT wordt belangrijk gevonden.
.  Besluiten om onderzoekprogramma's al dan niet voort te 
zetten moeten worden genomen voordat lopende contracten 
aflopen (d.w.z. meer dan drie maanden van te voren).
Aanbevolen wordt om tijdens het verdere verloop van ESPRIT extra 
aandacht te schenken aan de deelname van kleine en middelgrote 
ondernemingen en universitaire instellingen.
.  Voorgesteld wordt dat de kleine organisaties, naast hun 
normale deelname als partners in ESPR IT-projecten ,  een 
belangrijk aandeel moeten hebben in grote demonstratie­
projecten, bijvoorbeeld 10%, afhankelijk van de kwali­
teiten en de strategische belangen van de indieners van de 
voorstellen.
.  Er dient te worden gedacht aan speciale maatregelen om de 
deelname van geavanceerde onderzoekorganisaties aan te 
moedigen.
Het Beoorde l  ingscomité is na ampele overweging tot de conclusie 
gekomen dat tijdens het verdere verloop van ESPRIT (d.w.z. ESPRIT 
II) ervoor moet worden gezorgd dat de middelen die worden besteed 
aan gezamenlijk preconcurrentieel onderzoek tenminste 
vergelijkbaar zijn met de voor ESPRIT I  uitgetrokken middelen.
.  Uit het grote aantal goede voorstellen dat is ingediend en 
de noodzaak om het aantal aangenomen voorstellen te 
beperken en in een aantal gevallen de verleende steun te 
beperken, blijkt dat de omvang van de steun niet alleen 
moet worden gehandhaafd maar zelfs moet worden vergroot.

- 32 -
2.9 Eventuel e andere benaderingen
Hoewel ESPRIT zeer veel succes heeft geboekt bij de stimulering 
van transnationale samenwerking, zijn er twijfels geuit met 
betrekking tot de doelmatigheid waar het gaat om de ontwikkeling 
van technologie. (Zie bijlage C3, 4.9)
.  Hoewel dank zij de muIti-partner projecten onderzoekteams 
met de gewenste grotere omvang worden verkregen en Europa 
profiteert van de concentratie en bundeling van onder­
zoekactiviteiten, moet worden toegegeven dat een verspreid 
project niet resulteert in de concentratie en bundeling 
van onderzoekmiddelen die nodig zijn om de kritische 
omvang en schaalvoordelen te realiseren die op bepaalde 
onderzoekgebieden vereist zijn.
- 10% van de deelnemers die de vragenlijst hebben 
ingevuld is van mening dat ESPRIT Europa een 
technologische voorsprong zal verschaffen. (Zie 
bijlage C3, 8.)
Over de doelmatigheid van gespecialiseerde onderzoekinstituten, 
of wel centra voor onderzoek van uitzonderlijke kwaliteit liepen 
de meningen uiteen. (Zie bijlage C3, 10.)
.  Hoewel aan dergelijke centra voordelen zijn verbonden, 
omdat middelen worden geconcentreerd (appartuur en man- 
Kracht), waren verschillende organisaties van mening dat 
deze centra voor de overdracht van technologie en de 
bevordering van transeuropese samenwerking minder doel­
treffend zijn.
Over het geheel genomen werd het idee van gespecialiseerde 
centra voor onderzoek van uitzonderlijke kwaliteit 
gesteund.
Het Beoordelingscomité is van mening dat er enkele uitgelezen 
Europese centra voor onderzoek van uitzonderlijke kwaliteit op 
het gebied van de informatietechnologie moeten worden opgezet en 
dat deze centra moeten worden aangemoedigd om zich internationaal 
op te stellen.
.  Dergelijke centra moeten bij voorkeur worden gebaseerd op 
bestaande activiteiten en onderling met elkaar in contact 
staan via een netwerksysteem.

- 33 -
.  Voorgesteld wordt om Europese bedrijven aan te moedigen op 
tijdelijke basis medewerkers bij deze centra te
detacheren, waarna deze medewerkers naar hun werkgevers 
terugkeren met de verworven technologische bekwaamheden en 
know-how.
.  Voorts wordt aanbevolen om een deel van de ESPRIT-middelen 
te gebruiken om beurzen voor deze instituten te verlenen 
aan inwoners uit andere Lid-Staten.
- Dergelijke beurzen dienen eveneens te worden 
verleend aan academische instellingen.
- Zodoende wordt een (variabel) deel van de kosten 
van een uitgekozen centrum voor onderzoek van 
uitzonderlijke kwaliteit overgeheveld van nationale 
financiering naar Europese financiering.
2.10 De relatie tussen ESPRIT en de nationale onderzoekprogram­
ma's op het gebied van de informatietechnologie
Over het algemeen vormen de nationale onderzoekprogramma's op het 
gebied van de informatietechnologie een aanvulling op ESPRIT.
.  Er is niets gebleken van ernstige concurrentieproblemen 
tussen de programma's.
Van bijzonder belang is de relatie tussen ESPRIT en het Britse 
A l  vey-Programma.
.  Beide programma's werden ongeveer tegelijk gestart met 
ongeveer dezelfde doelstellingen (d.w.z. steun van pre- 
concurrentie'el onderzoek in samenwerkingsverband op het 
gebied van de informatietechnologie).
.  De belangrijkste verschillen tussen beide programma's 
zijn:
- in Alvey zijn demonstratieprojecten opgenomen;
- bij Alvey is er geen globaal werkplan, waardoor een 
zekere mate van flexibiliteit ontstaat;

-  3 4 -
- universitaire instellingen worden voor 100% 
gesubsidieerd: (aangezien de financiering in het
kader van Alvey is gebaseerd op een herverdeling 
van bestaande fondsen, levert dit de universitaire 
instellingen weinig voordeel op.
Over het algemeen gaven Britse bedrijven die aan beide 
programma’s deelnamen de voorkeur aan ESPRIT.
.  "Er is een ruimere keuze aan partners^"
.  In ESPRIT zijn de administratieve procedures duidelijker 
omschreven dan in Alvey.
Anderzijds wordt evenwel toegegeven dat de communicatie in Alvey
beter is.
.  De Alvey Newsletter wordt van zeer groot nut geacht.
.  De Alvey clubs worden gezien als een doeltreffend 
instrument om tussen de projecten een technische wissel­
werking en een dialoog tot stand te brengen.
Alle organisaties waren het erover eens dat beide programma's 
naast elkaar kunnen bestaan en elkaar wederzijds kunnen 
versterken. Hoewel het duidelijk is dat beide programma's 
tegenstrijdige belangen hebben waar het gaat om de verdeling van 
de middelen, heeft dit geen aanleiding gegeven tot grote 
prob lemen.
.  Om ervoor te zorgen dat het rendement van beide 
programma's optimaal is, is het van belang dat tussen de 
onder zoekteams van Alvey en ESPRIT een open dialoog tot 
stand wordt gebracht.
Naar het schijnt gaat ESPRIT in de rest van Europa veel verder 
dan de verschillende nationale programma's.
.  Hoewel de programma’s  elkaar soms enigszins overlappen; 
kan over het algemeen worden gezegd dat zij elkaar 
wederzijds versterken.

- 35 -
Het Beoordelingscoraité ziet het belang van coördinatie van de 
verschillende onderzoekprogramma's in samenwerkingsverband in 
Europa en stelt voor initiatieven te nemen om onnodig werk te 
vermijden.
Dit geldt vooral voor de relatie tussen nationale pro­
gramma's en ESPRIT.
Het zal in toenemende mate nodig zijn andere Europese 
samenwerkingsprogramma's voor onderzoek en ontwikkeling, 
zoals BRITE, RACE en het nog zeer vaag omschreven EUREKA, 
te coördineren en af te bakenen.
Door·het bedrijfsleven werd betwijfeld of men wel in staat is nog 
langer deel te nemen aan gezamenlijke O&O-projecten.
In veel gevallen verklaarden bedrijven dat het huidige 
BRITE-Programma en het ESPRIT-Programma beslag legden op 
al hun beschikbare middelen, zodat de toevoeging van RACE 
en EUREKA hun mogelijkheden om deel te nemen te boven zou
gaan .
- In deze gevallen zullen bedrijven genoodzaakt zijn 
hun programma's zeer zorgvuldig te selecteren.
Uit deze situatie blijkt het gebrek aan wetenschappers en 
technici voor onderzoek in Europa en de noodzaak om 
onderwijs- en opleidingsactiviteiten uit te breiden.
2.11 De exploitatie van de resultaten van tSPRIT
Alle deelnemers gaven te kennen dat zij gebruik willen maken van 
de met steun van ESPRIT ontwikkelde technologieën.
Behalve de producten en systemen die uit de ESPRIT- 
activiteiten zullen voortkomen, zal het belangrijkste 
resultaat dat wordt geëxploiteerd, worden gevormd door de 
know-how die van belang is om ervoor te zorgen dat de 
industrie de gebruikersvriendelijke producten en systemen
ontwikkelt waar vraag naar is.
- Dit geldt met name voor de kantoorsystemen en de 
computergeintegreerde fabricage.

- 36 -
In de meeste gevallen moeten de producten en systemen na de 
voltooiing van ESPRIT nog gedurende drie tot vijf jaar verder 
worden ontwikkeld. (Zie bijlage C3, 5.1)
.  Hoewel het mogelijk is dat er al vóór die tijd enkele 
producten op de markt verschijnen, zal commerciële ex­
ploitatie in de meeste gevallen pas in de jaren negentig 
plaatsvinden.
Zoals gezegd, wordt ESPRIT in een aantal projecten door de be­
trokken consortia gebruikt als een middel om de achterstand in te 
halen.
.  In dergelijke gevallen is het zeer twijfelachtig of er 
ooit producten zullen verschijnen die op de wereldmarkt 
kunnen concurreren.
- Wat Europa betreft, zal de technologie in het 
gunstigste geval worden aangewend om de invoer te 
vervangen door eigen producten, met de daaraan 
verbonden gunstige gevolgen voor de handelsbalans 
en de werkgelegenheid.
De exploitatie van de in het kader van ESPRIT ontwikkelde 
technologie zal naar alle waarschijnlijkheid het belangrijkst 
zijn op die gebieden waar de Europese technologie op gelijke voet 
staat met, of zelfs verder ontwikkeld is dan die van de rest van 
de wereld.
.  In deze (helaas dun gezaaide) gevallen draagt de ESPRIT- 
steun ertoe bij dat de Europese positie gehandhaafd 
blijft.
- Veel van deze gebieden hebben betrekking op sterk 
gespecialiseerde, vrij kleine markten. Hoewel de 
voordelen voor de betrokken bedrijven aanzienlijk 
zullen zijn, zullen de nettogevolgen voor de Euro­
pese handelsbalans in de IT-sector gering zijn.
- Desondanks bieden dergelijke gebiede n de .  beste 
mogelijkheid om op lange termijn de handelsbalans 
en werkgelegenheid gunstig te beinvloeden.
ESPRIT alleen is niet voIdoende om te bewerkstelligen dat deze' 
saogeii j kheden worden 'benut.

- 37 -
.  Zoals voorgesteld in 2.6 moet er nog veel werk verzet 
worden, met name:
- ontwikkeling van prototypes,
- productie-engineering ,
-fabricage,
-marketing.
i  Met name de KMO's verzochten om steun voor deze verschil­
lende fasen van de exploitatie.
De problematiek van de industriële (intellectuele) eigendoms­
rechten (IER's) overschaduwt de exploitatie van de ESPRIT-tech- 
no logi e.
.  Niet alle deelnemers waren van mening dat de compromissen
in het contract met betrekking tot IER's en gezamenlijke
verplichtingen voldoende waren toegesneden op hun
specifieke behoeften.
.  Dit gold vooral voor de kleinere bedrijven, universi-
teiten en onderzoekinstellingen.
Ondanks de nog niet opgeloste problemen van de IER's zijn ver­
schillende bedrijven van mening dat het belangrijker is de 
ontwikkeling van de technologie voort te zetten dan de gang van 
zaken te vertragen.
.  Hoewel enkele consortia erop stonden overeenstemming te 
bereiken over IER-aangelegenheden alvorens de werkzaam­
heden aan te vangen, hebben andere consortia het probleem 
terzijde geschoven in afwachting van de voltooiing van de 
ontwikkeling van de technologieën.
- In veel gevallen hebben de leden van de consortia 
aparte samenwerkingsovereenkomsten opgesteld met 
betrekking tot aansprakelijkheid en exploitatie.
- Waar geen overeenstemming is bereikt, zullen zich 
naar alle waarschijnlijkheid problemen voordoen.

- 38 -
2 -  1  2 De invLoed van de twaalf leden van de Rondetafel
De deelnemers aan ESPRIT zijn het erover eens dat de twaalf eeh 
essentiele en constructieve rol hebben gespeeld bij het op gang 
brengen van ESPRIT.
.  De twaalf vertegenwoordigden een groot deel van de 
Europese IT-industrie en droegen voortdurend bij tot het 
concept van ESPRIT, de ontwikkeling van het Werkplan en 
het indienen van voorstellen.
- Daarom mag worden verwacht dat de twaalf een be­
langrijke inbreng zullen hebben in de door ESPRIT 
gesteunde projecten.
Verschillende andere organisaties drongen er met klem op aan een 
stem te krijgen in de Rondetafel en in de ESPRIT-Stuurgroep.
.  Deze wens werd te kennen gegeven door IT-organisaties die 
op dit ogenblik niet deelnemen aan de Rondetafel of de 
Stuurgroep, door software-ondernemingen, door KMO's en 
door gebruikers.
Het Beoordelingscomité is van mening dat het onpraktisch en 
onverstandig zou zijn het aantal deelnemers aan de Rondetafel en 
de Stuurgroep te vergroten en het comité adviseert organisaties 
die hun stem willen doen horen gebruik te maken van de bestaande 
overlegmogelijkheden .
.  Bij de definitieve formulering van het Werkplan worden 
gespecialiseerde werkgroepen betrokken en worden indivi­
duele organisaties uitgenodigd om opmerkingen te maken en 
deel te nemen.
- De ITTTF wordt dringend geadviseerd meer bekendheid 
aan deze mogelijkheid te geven en zich actiever in 
te spannen om bijdragen uit de gehete IT-industrie 
en van gebruikers te verkrijgen.
Verschillende KMO’s verklaarden bezorgd te zijn dat de grote IT- 
ondernemingen (de twaalf) de door ESPRIT ontwikkelde technolo­
gieën sneller zullen exploiteren dan de KMO's.

- 39 -
.  Hoewel de grote ondernemingen beschikken over de middelen 
die nodig zijn om de technologieën snel te kunnen ex­
ploiteren, is het voor grote ondernemingen, ten gevolge 
van hun intrinsieke traagheid, moeilijk om snel te 
reageren. Daarom is het Beoorde l  ingscomité van mening dat 
de KMO 1s volop de kans zullen krijgen om de technologieën 
te exploiteren.
- De KMO's hebben echter wel extra steun nodig voor 
de ontwikkeling van prototypes.
2-13 De kwaliteit van de onderzoekers die deelnemen aan ESPRIT
In veruit de meeste projecten waren de deelnemers *  ol lof over de 
kwaliteit en bekwaamheid van de onderzoekers die aan de ESPRIT- 
projectenwerken.
.  Slapende partners (d.w.z. partners die geen bijdrage 
leveren) kwamen slechts zeer weinig voor.
.  In enkele gevallen klaagden de deelnemers over tekort­
komingen van de hoofdcontractant en over voortdurend 
veranderende projectteams.
- Hierdoor ontstaat het risico dat de beste onder­
zoekers niet aan de projecten blijven werken.
Over het algemeen werd verklaard dat de projectteams uitermate 
gemotiveerd waren.
.  De ESPRIT-projecten lokken zeer bekwame, sterk gemoti­
veerde onderzoekers aan.
.  De concurrentie binnen de consortia, die werd aangewakkerd 
door de bedrijfstrots en reputatie, vormde een sterke 
stimulans voor veel deelnemers.
Zoals gezegd onder 2.10 werd, vooral op het gebied van de 
kunstmatige intelligentie, gewezen op een algemeen tekort aan 
technici en wetenschappers met de gewenste kwalificaties. (Zie 
bijlage C3,9.)

- 40 -
Dit tekort zal nog ernstiger worden als andere gezamen­
lijke onderzoekprogramma's worden gestart (bijvoorbeeld 
RACE en EUREKA).
Ook bestond er enige bezorgdheid over het ontbreken van de 
gewenste managementcapaciteiten in de projectteams en over 
het gebrek aan industriële ervaring bij de diensten in 
Brussel.
- Voorgesteld wordt dat ITTTF zorgt voor de een of 
andere vorm van project management training.
2.14 Verdere belangrijke opmerkingen
ESPRIT draagt bij tot een beter wederzijds begrip tussen univer­
si teitenindustr ie.
.  In het begin hadden sommige deelnemers aan consortia te 
maken met een zekere vijandigheid.
Voor kleine ondernemingen is het moeilijk om volledig deel te 
nemen aan ESPRIT vanwege de vereiste middelen.
.  Over het algemeen beschikken KMO's niet over de middelen 
die nodig zijn voor de voorbereiding van voorstellen.
Voor sof tware-ondernemingen is het, vanwege de aard van de be­
drijven, moeilijk om deel te nemen aan ESPRIT.
.  Over het algemeen verrichten software-ondernemingen con­
tractuele werkzaamheden waarin de kosten van de medewer­
kers voor 100% worden gedekt.
- Een financiering van b  0 % kan moeilijk worden inge­
past.
.  Onderzoek zoals dat in de apparatuur industrie plaatsvindt, 
vindt in veel geringere mate plaats in de programmatuur- 
industrie.
Voorges te ld werd 
(EAB) opnieuw teom de functie 
besturen.van het Raadgevend Comité ESPRIT

- 41 -
Naar het schijnt laat het functioneren van het EAB op dit 
ogenblik te wensen over. Voorgesteld wordt om het aantal 
leden te vergroten om een beter evenwicht te verkrijgen en 
vertegenwoordigers van de K M 0 '  s ,  software-ondernemingen en 
de uni vers i  te i  ten de mogelijkheid te bieden om deel te 
nemen .
Gezien de snelle ontwikkeling in de IT-ïndustrie dient ESPRIT in 
een snel tempo te worden uitgevoerd, waarbij gebruik wordt 
gemaakt van de beste mensen en middelen waarover Europa beschikt.
.  Achteraankomende en op één na beste projecten of project­
teams zullen niet de gewenste uitwerking hebben op het 
concurrentievermogen van de Europese industrie.
Een algemene opmerking was dat de consortia te groot zijn.
.  Veel bedrijven waren van mening dat drie of vier partners
aal is•
- Het h u
partne r
- P r  o jeet
partn e r
kend r
parti  j  e
h  ebbe n
teerb a azes
terwijl eventuele verdere deelnemende 
de positie van subcontractant dienen te 
>  m te voorkomen dat het project onhan-
.  Voor de projecten op het gebied van de normen wordt de 
noodzaak van een groter aantal deelnemers ingezien.
Veel projectmanagers zouden het op prijs stellen als hun vanuit 
Brussel meer verantwoordelijkheden gedelegeerd werden.
.  Het wederzijds vertrouwen tussen deelnemers dat nodig is 
voor het welslagen van de projecten dient zich uit te 
strekken tot de relatie tussen de oro j  eet le i  (Iers in 
Brussel en de projectmanagers die meer directe verant­
woordelijkheid voor de projecten zouden moeten hebben.

-  4 2  -
Naar aanleiding van de uitgesproken meningen over de rol van de 
universitaire instellingen wordt voorgesteld dat een vertegen­
woordigend orgaan namens de universiteiten gaat onderhandelen met 
de CEG.
.  Redenen voor bezorgdheid zijn:
- de contracten en financiële voorwaarden;
- het schema van de betalingen;
- de rol van universitaire instellingen als partners 
of subcontractanten.
Het BeoordeLingscomité stemt van harte in met het voorstel om 
ieder jaar op grond van de prestatie de één of andere prijs toe 
te kennen.
.  Voorgesteld wordt om net als in het geval van de Britse 
Queen's Award jaarlijks ESPRIT-pr ijzen voor innovatie, 
projectvoortgang, enz. toe te kennen.
Verschillende bedrijven zijn bezorgd over de relaties tussen 
ESPRIT en EUREKA. Het Beoordelingscomité is van mening dat het 
uitgangspunt van ESPRIT preconcurrentieel onderzoek moet blijven, 
terwijl EUREKA (en RACE) betrekking moeten hebben op stroomaf­
waartse (d.w.z. meer ontwikkelingsgerichte) projecten.
3. CONCLUSIES
De gegevens van hoofdstuk 2 samenvattend heeft het Beoordelings­
comi té de volgende conclusies getrokken.
3.1 ESPRIT is een met succes tot stand gebracht programma voor 
samenwerking op het gebied van preconcurrentieel onderzoek 
in de Europese IT-industrie.
.  De voor ondersteuning gekozen onderzoekgebieden zijn:
mi cro-elekt ron i  ka, programmatuurtechnologie, geavanceerde 
informatieverwerking, kantoorsystemen en computer ge inte­
greerde fabricage.

- 43 -
3.2 eSPRIT heeft aet zeer veel succes de transeuropese samen— 
werking gestimuleerd tussen grote en kleine bedrijven in de
.  IT-sector,  alsmede tussen industrie, onafhankelijke onder­
zoekinstituten en academische instellingen in heel Europa^
.  ESPRIT is een begin en verdere consolidatie is vereist.
-  D e in het kader van ESPRIT tot stand gekomen samenwerking 
wordt buiten dit kader uitgebreid.
3.3 De werktaal is Engels, hetgeen geen grote problemen heeft 
opgeleverd.
3.4 De aan transeuropese multinationale projecten verbonden al­
gemene kosten zijn hoog, doorgaans 10-20% van de project­
kosten, maar 30% in het eerste aanloopjaar.
.  De hoge Europese vliegtarieven zijn voor een belangrijk 
deel de oorzaak hiervan.
3.5 Goede elektronische verbindingen tussen de partners acht men 
van essentieel belang.
.  EURGKOM in zijn huidige vorm is ontoereikend.
3.6 De oorzaak van een aantal problemen lag in de culturele 
verschillen tussen Noord- en Zuideuropa,
.  ESPRIT zal ertoe bijdragen deze verschillen af te zwakken.
3.? Vereenvoudiging van het mechanisme voor contracts luiting en 
van de betalingsprocedures is dringend noodzakelijk.
3.8 ESPRIT heeft geleid tot verbetering van de II-onderzoek­
programma's.
.  Vergroting van de omvang en het werkterrein, alsmede 
versnelde uitvoering van de programma's ter realisering 
van ambitieuzer doelstellingen.
3.9De in 
heeft
.  "Dehet kader van ESPRIT tot stand gekomen samenwerking 
de Europese IT-industrie meer zelfvertrouwen gegeven, 
industrie is,bezig in het offensief te gaan."

3.10 De Europese 
gehanteerde- 44 -
positie ten aanzien van de door de IT-industrie 
normen wordt door ESPRIT versterkt.
3.11 Ondanks de Logheid van de bureaucratie zijn management en 
toezicht van ESPRIT goed geweest.
.  Vatbaar voor verbetering zijn:
- de contract- en betalingsprocedures,
- de evaluatieprocedures van de voorstellen,
- de behandeling van projectvoorstellen.
3.12 Om de image van ESPRIT bij het grote publiek te verbeteren 
is een sterker PR-beleid noodzakeLijk.
.  ESPRIT moet zowel voor deelnemers als derden doorzichtig 
zijn.
3.13 Voor de uitvoering van de managementtaken die aan de 
uitvoering van het programma en de afzonderlijke projecten 
vastzitten moet gebruik worden gemaakt van de beste 
managementtechnieken.
.  Een goed en duidelijk omschreven werkprogramma is een 
belangrijk vereiste voor alle projecten.
- Taakspecificaties, mijlpalen, kritieke paden en 
verantwoordelijkheden moeten duidelijk zijn 
omschreven .
3.14 De projectsupervisie gebeurt vaak door een uit deelnemers 
bestaand Projectcomité, terwijl een managementcomité ver­
antwoordelijk is voor de uitvoering van het Onderzoek- 
p rog ramma.
3.15 De ESPRIT-leiding moet ernaar streven de bureaucratische 
Last van de beoordelingsprocedures te verlichten.
.  Het Beoordeli.ngscomité gaat niet zover dat het maandelijks 
rapport wordt afgeschaft en zeker niet dat de frequentie 
van de tussentijdse beoordelingen wordt verminderd.
3.16 De ESPRIT-leiding moet na een hiertoe strekkend 
advies van de beoordelaars bereid zijn slecht 
projecten te beëindigen.gegrond
lopende

- 45 -
3.17 De technische workshops en werkgroepen zijn van belang voor 
de totstandkoming van technische interactie binnen 
projecten.
3.18 ESPRIT is een belangrijke bijdrage tot de O&O-activiteiten 
van deelnemende organisaties en draagt daardoor bij tot het 
scheppen van een technologische basis voor de IT-industrie.
3.19 Er moet voortaan meer rekening worden gehouden met het 
strategisch en commercieel belang van ondersteunde 
projecten.
3.20 Over het algemeen is men tevreden met de inhoud en de 
evenwichtige opbouw van het IT-Programma.
.  Het deelprogramma Programmatuurtechnologie vertoont 
leemten die moeten worden opgevuld, en er bleek behoefte 
te bestaan aan meer steun voor computergei' ntegreerde 
fabricage.
3.21 Er is bezorgdheid geuit over het gebrek aan flexibiliteit 
van het Werkprogramma, over de versnippering en het gebrek 
aan samenhang in de steunverlening, alsmede over het 
ontbreken van echte grote projecten.
3.22 Ofschoon de toekomstige ontwikkeling van ESPRIT gegrondvest 
moet zijn op preconcurrentieel 0 & 0 ,  dient rekening te worden 
gehouden met de noodzaak van demonstratieprojecten.
.  Bij deze projecten moeten ook zeer geavanceerde gebruikers 
betrokken wo rden.
3.23 Voorgesteld is om ook andere gebieden te betrekken bij de 
verdere ontwikkeling van ESPRIT, namelijk:
.  consumentenelektronika, opto-elektronika en randapparatuur 
voor computers.
3_24 Het belang an ESPRIT voor de ontwikkeling van Europese 
normen wordt opnieuw bevestigd.

- 46 -
3.25 Bij de verdere ontwikkeling van ESPRIT zijn misschien 
speciale regelingen nodig voor de KMO's.
3.26 De financieringsniveaus dienen hoog genoeg te zijn om 
voortzetting en zo nodig verhoging van de reeds vastgelegde 
steunniveaus mogelijk te maken.
3.27 Er was algemene instemming met het idee van oprichting van
gespecialiseerde centra voor onderzoek van uitzonderlijke 
kwaliteit op basis van bestaande centra die in een
transeuropese optiek met alkaar moeten worden verbonden.
3.28 ESPRIT werd beschouwd als een aanvulling op de nationale 
programma's voor preconcurrentiee l  onderzoek.
Er hebben zich geen grote conflicten tussen ESPRIT en de 
nationale programma's voorgedaan.
3.29 Verdere coördinatie en afbakening van de nationale 
programma's ,  alsmede tussen ESPRIT en andere Europese
samenwerkingsprogramma's, zoals BRITE, RACE en EUREKA, is 
noodzakelijk.
.  De mate waarin organisaties aan al deze programma's kunnen 
deelnemen kan begrensd worden door de beperktheid van hun 
middelen.
3.30 Het punt van de industriële eigendomsrechten vormt geen 
belemmering voor de ontwikkeling van de technologieën. 
Ondanks de bepalingen in het contract op grond waarvan een 
contractant recht heeft alle voorgrondoctrooien en 
informatie die in het kader van de contracten tot stand zijn 
gekomen, gratis te exploiteren, vreest een aantal 
contractanten dat de commerciële exploitatie kan worden 
belemmerd.
.  Indien dit gebeurt moet voor ieder geval afzonderlijk een 
oplossing worden gevonden.
3.31 De twaalf grote IT-bedrijven die aan de Rondetafel hebben 
deelgenomen, zullen een belangrijke rol in het ESPRIT- 
Programma blijven spelen.

- 47 -
.  Er zal moeten worden geprobeerd meer rekening te houden 
met de standpunten van andere organisaties (met name de 
KMO '  s) .
3.32 Oe kwaliteit van de onderzoekers die aan het ESPRIT-- 
Programma werken wordt goed geacht.
.  De goede naam van een bedrijf vormt een sterke motivering,
3.33 Het aantal partners is in veel projecten te groot en moet 
kleiner worden.
.  Behalve in projecten in verband met normen.
3.34 De voor deelname aan ESPRIT vereiste middelen maken het voor 
KMO's en software-firma's moeilijk dit te doen.
.  Voorgesteld wordt een hoger financieringsniveau of een 
subcontractrol.
3.35 De functie en samenstelling van het Raadgevend Comité ESPRIT 
moeten opnieuw worden bekeken.
3.36 De projectmanagers zouden graag meer verantwoordelijkheid 
krijgen.
3.37 Er bestaat behoefte aan onderbandelingen tussen de CEG en 
een orgaan dat de universitaire wereld vertegenwoordigt.
4. AANBEVELINGEN
Aan de hand van de in de voorgaande hoofdstukken beschreven be­
vindingen doet het Beoordelingscomité ESPRIT de volgende aan­
bevelingen.
4.1 ESPRIT II
Aanbevolen wordt om voor de verdere ontwikkeling van ESPRIT ook 
voor ESPRIT II in de eerste plaats uit te gaan van het 
preconcurrenti eel  onderzoek.
Aangeraden wordt de financiering 
dat de IT-onderzoekactiviteiten 
breidevan ESPRIT 
aanzienlijkII zodanig te regele·! 
kunnen worden uïtge-

- 48 -
Hoeuel er dringende verzoeken zijn gedaan om uitbreiding van de 
ondersteunde gebieden is het Beoordelingscomité van mening dat 
dit zou Leiden tot verwatering van de huidige activiteiten, die 
geconcentreerd moeten blijven op micro-elektronika,  programma­
tuur, geavanceerde informatie-verwerking ,  kantoorsysternen en
computergeintegreerde fabricage.
De ondersteunde onderzoekgebieden moeten worden samengesmoLten 
tot micro-elektronika, geavanceerde informatieverwerking en toe­
passi ngen.
.  Geavanceerde informatieverwerking zou dan een fusie zijn 
van de huidige gebieden 2 en 3 (programmatuurtechnologie 
en geavanceerde informatieverwerking.
Het gebied toepassingen zou dan een fusie worden van de 
huidige gebieden 4 en 5 (kantoorsystemen en computer­
gei ntegreerde fabricage.
Het verzoek om enkele gebieden van de consumenten 
elektronika in ESPRIT op te nemen moet opnieuw worden 
onderzocht.
Ofschoon de opto-elektronika naar verwachting door het 
RACE-Programma zal worden gesteund, kan eventuele extra 
steun in het kader van ESPRIT nodig zijn.
Er wordt aangedrongen op een flexibele aanpak bij de opsplitsing 
van de verschillende gebieden in A- en B-type projecten.
De gebieden hebben verschillende eigenschappen en daarom 
lopen de vereisten voor A/B-projecten uiteen.
4.2 Demonstratieprojecten
Gezien de sterke argumenten van hen die voor demonstratie­
projecten pleiten is het Beoordelingscomité voor opstelling van 
een speciaal programma voor ESPRIT-demonst rat i  eprojecten op het 
gebied van informatietechnologie.

- 49 -
Deze demonstratieprojecten zullen worden gekenmerkt door 
een grote inbreng van de gebruiker en moeten qua opzet 
voldoende geavanceerd zijn om op overtuigende wijze de 
voordelen te kunnen demonstreren die verbonden zijn aan 
het gebruik van geavanceerde IT-systemen en -diensten.
,  Overwogen wordt een aantal 
zetten die een stimulerende 
gebruikers en op de markt voodemonstratieprojecten op te 
invloed moeten hebben op de 
r  IT-produkten en -diensten.
Gezien de aard van de demonstratieprojecten, zulten deze 
waarchijnlijk wel worden gedomineerd door de grote 
bedrijven.
- Ten einde de deelname van de KMO's te verkrijgen 
wordt voorgesteld deze bedrijven een redelijke 
inbreng te gunnen.
.  Er zal een financieringsmechanisme voor demonstratie­
projecten moeten worden ontwikkeld in overleg met 
leveranciers en gebruikers.
4.3 Vereiste financiering en toewijzing
Voorgesteld wordt de financiële middelen voor ESPRIT II uit te
breiden, zodat er extra geld beschikbaar komt voor de demon­
stratieprojecten.
.  Er dient met de nodige aandacht op te worden toegezien dat 
de verschillende categorieën deelnemers allemaal een 
passende rol kunnen spelen.
- Preconcurrentieel onderzoek dat gericht is op de
realisering van strategische doelstellingen, en dat 
door bedrijven, universiteiten en onfah ankelijke 
onderzoekinstellingen gezamenlijk wordt opgezet.
- Preconcurrentieel onderzoek dat onder leiding staat 
van kleine en middelgrote bedrijven.
- Theoretisch preconcurrentieel onderzoek waarin
universitaire instellingen de belangrijkste rol
spelen.

- 50 -
- Toepassingsgerichte demonstratieprojecten 
Leveranciers en gebruikers.van
.  De kleine organisaties (KMO's en onderzoekinstellingen) 
moeten een belangrijke inbreng van zo'n 10% in de grote 
demonstratieprojecten hebben.
4 -  4 Projectkeuze en evaluatie van de voorstellen
Geadviseerd wordt om bij ESPRIT II sterker te Letten op het 
strategisch en commercieel belang van de ondersteunde projecten.
.  Onder strategisch belang wordt mede verstaan de potentiële 
marktkansen; het vermogen en het voornemen van bedrijven 
tot commerciële exploitatie, alsmede het uiteindelijk 
effect op de hande l  sbaLans en de werkgelegenheid.
Verder wordt aangeraden de procedures voor het evalueren van 
voorstellen te herzien en daarbij aandacht te schenken aan een 
alternatief, uit meerdere fasen bestaand proces dat ook het 
ziften van ontwerp-voorstellen en mondelinge presentaties aan de 
beoordelaars omvat.
.  Tevens moet aandacht worden besteed aan de kritiek van bij 
het evaluatie-procss betrokken personen.
ProjectmanipuLatie (pogingen contractfusies op te Leggen) moet 
zoveel mogelijk worden vermeden.
.  Concurrentie en overlapping van onderzoekactiviteiten 
hoeft niet altijd een slechte zaak te zijn.
- Het is beter een keuze te maken, dan niet bij 
elkaar passende deelnemers in één project bij 
elkaar te brengen.
Het is belangrijk de indieners van voorstellen gedurende het 
evaluatieproces op de hoogte te houden van de stand van zaken 
omtrent hun voorstellen.
.  Er moet meer duidelijkheid komen ten aanzien van de 
evaluatiecriteria, terwijl er een snellere feedback moet 
komen over de stand van het evaluatieproces.

- 51 -
4.5 Projectbeheer
Het BeoordeLingscomité adviseert meer aandacht te schenken aan de 
noodzaak beroepskrachten in te schakelen bij het beheer van 
transeuropese multipartnerprojecten.
.  Managers met hun professionele managementtechnieken 
verdienen hier de voorkeur boven technocraten.
.  Derhalve is het aan te bevelen dat de CEG meer leiding en 
steun geeft bij de uitvoering van deze taak, bijvoorbeeld 
in de vorm van opleidingscursussen. ......
Aanbevolen wordt voor grote projecten administratieve en 
technische managers te benoemen, waarbij de projectleiders in 
Brussel de verantwoordelijkheid krijgen van contractmanagers.
.  Een duidelijker omschrijving van de verschillende taken en 
verantwoordelijkheden van deze functies wordt wenselijk 
geacht.
.  Over het algemeen zouden de projectmanagers graag meer 
verantwoordelijkheid voor het project krijgen dan hen 
momenteel is toegestaan.
4.6 De communicatie
Verbetering van de communicatie binnen ESPRIT is dringend nood­
zakelijk.
.  Er moet een beter elektronisch communicatiesysteem komen.
.  De communicatie en interactie binnen het ESPRIT-Programma 
moet worden verbeterd door:
- een maandelijks bulletin;
- een vademecum voor de deelnemende organisaties en 
de ITTT F  ;
- ruimere toepassing van technologische workshops en 
clubs voor interactie en gesprekken.
Aangeraden wordt de doelstellingen en het nut van de Technical 
Week opnieuw te bezien.

- 52 -
.  De technische dialoog dient te worden versterkt door meer 
gebruik te maken van technische workshops.
Het beleid van de CEG ten aanzien van het bekendmaken van 
technische informatie moet worden herzien met het oog op het 
industriële karakter van het programma.
.  De behoeften van de EEG, de industrie en de universitaire 
instellingen zijn hier met elkaar in strijd.
4.7 Continuïteit van de projecten
Met het oog op de continuïteit van de onderzoekprogramma's wordt 
ten sterkste aangeraden korte (voorlopige) contracten te 
vermijden en de continuïteit te verzekeren door contract- 
over Lappi ng.
.  De contracten voor de tweede fase moeten lang voor de 
voltooiing van de projecten van de eerste fase worden 
toegekend.
4.8 Centra voor onderzoek van uitzonde rlijke kwaliteit
Ook wanneer de oprichting van nieuwe centra voor onderzoek van 
uitzonderlijke kwaliteit achterwege blijft zijn maatregelen ter 
versterking van het Europese karakter van bestaande centra aan te 
bevelen.
.  Aanbevolen wordt het toekennen van ESPRIT-beurzen.
.  Realisering en verdere ontwikkeling van netwerken tussen 
de centra voor onderzoek van uitzonderlijke kwaliteit is 
nodig.
4.9 Universitaire instellingen
De gedachte is naar voren gebracht dat 
universitaire instellingen, hun deelname aan 
tractuele en budgettaire positie opnieuw moetde rol van de 
ESPRIT en hun con- 
worden bezien.

- 53 -
.  Geadviseerd wordt deze problemen op te lossen door 
onderhandel i  rigen tussen de CEG en vertegenwoordigers van 
de aan ESPRIT deelnemende universitaire instellingen.
- Tijdens de onderhande l  ingen mag de algemene
doelstelling van ESPRIT, namelijk de versterking 
van het industrieel concurrentievermogen van de 
Gemeenschap niet uit het oog worden verloren.
4.10 ESPRIT-prijzen
Bij wijze van stimulans en in het kader van een public 
relations-beleid wordt geadviseerd jaarlijks ESPRIT-prijzen uit 
te loven voor innoverende prestaties, projectvorderingen enz.
4.11 P rognose
Tenslotte adviseert het Beoordelingscomité met klem verder te 
gaan met ESPRIT en het tot nu toe bereikte te consolideren.
.  Men moet ESPRIT blijven zien als de belichaming van in 
samenwerking verricht transeuropees preconcurrentieel high 
technology-onderzoek, dat tegelijkertijd de oasis legt 
voor de zich s t rooma f w a a rd s bevindende, meer ont­
wikkelingsgerichte projecten van RACE en EUREKA.
Na aldus zijn conclusies en aanbevelingen te hebben geformuleerd 
vestigt het Beoorde l  ingscomité de aandacht op het volgende:
1. ESPRIT kan worden beschouwd als een noodzakelijk en 
onmisbaar instrument voor het scheppen van een klimaat 
van samenwerking tussen industrie, universiteiten en 
onderzoekinstellingen.
.  ESPRIT alleen is echter niet volaoende om het 
tegenover de VS en Japan tekort schietende 
concurrentievermogen van Europa te herstellen.

- 54 -
2 .  De telecommunicatie, consumentenelektroni ka, en een groot 
deel van de opto-elekt roni ka en de randapparatuur van 
computers vallen, ondanks hun economisch en strategisch 
belang buiten de opzet van het ESPRIT-Programina.
.  Bovendien is het niet duidelijk of de juiste voor­
waarden wel aanwezig zijn voor een snelle follow-up 
in de vorm van prototypeontwikkeling, produktie- 
techniek en marketing.
3. Het op samenhangende wijze, effectief focusseren van 
O&O-activiteiten op enkele strategisch en -economisch 
belangrijke sectoren van de IT-industrie zal nodig zijn 
voor de volledige ontplooiing van de mogelijkheden van 
ESPRIT. Dit moet tot uiting komen in het Werkprogramma 
voor de tweede fase van ESPRIT.
Bovenstaande punten zijn van dusdanig belang dat naar de mening 
van het Beoordelingscomité de Commissie speciale studies moet
opzetten in hetzelfde kader van industriële samenwerking dat ook
de lancering van ESPRIT mogelijk heeft gemaakt.
In de huidige industriële context dient steun aan precon- 
currentieel onderzoek de primaire functie van ESPRIT te blijven.
.  Naar onze overtuiging legt het ESPRIT-Programma het
fundament voor de opbouw van een Europese IT-industrie.
Er is een goede start gemaakt, maar er moet nog veel meer worden 
gedaan.
Het Beoordelïngscomité gelooft dat het nageslacht ESPRIT zal zien 
als een belangrijke mijlpaal bij de totstandkoming van een
communautair kader dat verstrekkende gevolgen zal hebben voor 
allé bedrijfstakken.

- A1 -
BIJLAGE A
ESPRIT-STATISTIEKEN (1)
A1 ESPRIT-PROEFFASE (1983-1984)
% VAN
GEBIED RELSTAIPOSCIMT0- HET
TAALTOTAAL
Aantal ontvangen voorstel. 927373933145
Aantal aangenomen voorst. 65511 93624,8
Verleende middelen(RECU) 1,911,931,763,182,7211,5
Verleende middelen % 16,616,815,227,723,6 100%
Aantal contractanten 2523284733 156
Aantal contractanten als % 16,014,717,930,121,1 100
NOOT
1. Deze cijfers gelden alleen voor het eerste jaar, zie A2 voor de 
volgende jaren.
2. Grote bedrijven met meer dan 1.000 werknemers vertegenwoordigden 
72% van de totale deelname van de industrie aan de proeffase.
3. Het gemiddelde aantal deelnemers per contract bedraagt 4,3.
- Er waren 7 contracten met 2 deelnemers,
- 22 contracten met 3 tot 5 deelnemers,
- 7 contracten met meer dan 5 deelnemers.
(1) De gegevens werden welwillend ter beschikking gesteld door de Task Force 
Informatietechnologie en Telecommunicatie.

- A2 -
A2 EERSTE JAAR VAN ESPRIT (1984)
(Uitnodiging tot het indienen van voorstellen van mei 1984)
(Omvat voortzetting van proefprojecten)
% VAN
GEBIED MELSTAIPOSCIMTO- HET
TAALTOTAAL
AANTAL ONTVANGEN VOORST. 666611275122 441
AANGENOMEN VOORSTELLEN :
* =  voortzetting prpefproj. 41410 423
- nieuwe projecten 1984 25151913 15 87
TOTAAL ANGENOMEN VOORST. 29162323 19110 25%
VERWACHTE FINANCIERING
(1MMECU)
PROEFPROJECTEN (VERVOLG)
- type alfa (2) 013,919,77,0 040,6
- type beta (3) 9,6502,518,9 6,837,9
TOTAAL PROEFPROJECTEN 78,5
NIEUW 1984
- type alfa (2) 63,340,755,852,4 21,2233,4
- type beta (3) 18,212,618,46,222,4 77,8
TOTAAL NIEUW 311,2
TOTAAL VERWACHT 389,7
AANTAL CONTRACTANTEN 11889130124103 554
% VAN HET TOTAAL 21,314,223,522,418,6 100
AANTAL TYPE A-PROJECTEN 1210111012 55
AANTAL TYPE B-PROJECTEN 1761213 755
AANTAL BEDRIJVEN 7751688050326
AANTAL UNIVERSITEITEN 1813391819107
AANTAL ONDERZOEKCENTRA 2112212318 95
AANTAL ANDERE INSTELLINGEN 232316 26
Alfa/beta verhouding bij nieuwe projecten :  3
(1) De financiering varieert afhankelijk van de ontwikkeling van de projecten. 
Bovenstaande cijfers beantwoorden aan de situatie in november 1984. In 
september 1985 bedroeg het verwachte totaal voor de in 1984 ingediende 
voorstellen ten gevolge van wijzigingen in projecten slechts 372,0 miljoen 
ECU in plaats van 389,7 miljoen ECU.
(2) Alfa = meer dan 5 miljoen ECU/project
(3) Bèta = minder dan 5 miIjoen■ECU/project

- A3 -
A3 TWEEDE JAAR VAN ESPRIT (1985)
(Uitnodiging tot het indienen van voorstellen van mei 1985)
GEBIED NEL STAIROSCIMI
T 0 :  r t  /i L  |
ONTVANGEN VOORSTELLEN 6771 94 8 1 761
389 |
VOORSTEL.IN BEHANDELING (1) 2416(2) 22 23 '■ c9 A
VERWACHTE F  INANC,  (MECU)(1) 76,5 37,7(2) 6 5P i^ Ç i o
voor de voorstellen
in behandeling
AANTAL C0NTRACTANTEN 1 2 0 77 133 138 97 565
(%  van het totaal) 21,213,6 23,524,4 17,24 100%
AANTAL TYPE A-PROJECTEN (3) 9 111 7 3 3 1
AANTAL TYPE-B PROJECTEN (3) 1515 1116 764
AANTAL BEDRIJVEN 7145 7082 48316
AANTAL UNIVERSITEITEN 2 1 24 3Ü 27 19 tel
AANTAL ONDERZOEKCENTRA 20 31719 11 70
AATANL ANDERE INSTELLINGEN 85 1610 19 58
i'-i n', i« in september 1985
(1) Over de contracten wordt nog onderhandeld.
Het bedtreft hier voorlopige cijfers.
(2) In 1985 worden nieuwe voorstellen verwacht omdat een extra uitnodiging tot 
het indienen van voorstellen voor softwaré-technologie is qepublir. ■  rr 
(uiterste datym: 15 november 1985). Verwachte extrafinanciering wor 51:· 
18,9 miljoen ECU
(3) Omvat gammaprojecten, d.w.z. aanvullingen op bestaande projecten.

BIJLAGE B
ORGANISATIES DIE A A N  D E  BEOORDELING HEBBE N  BIJGEDRAGEN
B 1  INDUSTRIËLE BEDRIJVEN
A C E C  B  KTAS D K
A E G  D  K U K A  D
A N SA LD O  I L.M.S. B
B .I.M . B  LOGICA U K
8.M.W. D  M A TR A  F
BRITISH AERO SPACE U K  M E M O R Y  C O M P U TE R  P LC  IR
BRITISH TELECO M  U K  MNEM ONICA G R
B_T.M.C. B  NATIONAL S O FTW A R E CNTR. IR
BULL F  NIXDORF D
CAP-GEMINI BELGIUM B  N K T D K
CAP-GEMINI SOGETI F  O C E  N L
CESI INTERNATIONAL F  OLIVETTI I
C G E  F  PHILIPS N L
CISI F  PLA SM A  TECHNO LO G Y U K
C O M A U  I PLESSEY U K
C_A. T. IR RENAULT AUTOMATION F
CORRELATIVE SYSTEM S B  SCICON U K
CRI D K  S G S  I
D A N S K  DATAMATIK CENTER D K  SG 2 F
D A T A  M A N A G E M E N T I SIEMENS D
DELPHI I SNIAS F
ENIDATA I S O B EM A P B
EURO SO FT F  S TC  U K
FERRANTI U K  STET I
FIAT RESEA R C H  CENTER I STEW ART-HUGHES U K
F. N. B  STO LLM ANN D
G E C  U K  SYSECA F
GENERIC LTD IR SYSTEM S & M A N A G EM EN T I
KL U K  TELETTRA I
I.O .T . D  TE M A  I
ITT U K  TH O M S O N  F
JO H N SO N  M ATTHEY U K  THORN-EMI U K
JO YCE LO EBL U K  TRIUMPH-ADLER D
KRUPP-ATLAS D  V.D.S. I-  B 1  -

BIJLAGE B
ORGANISATIES DIE A A N  D E  BEOORDELING HEBBE N  BIJGEDRAGEN
B 1  INDUSTRIËLE BEDRIJVEN
A C E C  B  KTAS D K
A E G  D  K U K A  D
A N SA LD O  I L.M.S. B
B .I.M . B  LOGICA U K
8.M.W. D  M A TR A  F
BRITISH AERO SPACE U K  M E M O R Y  C O M P U TE R  P LC  IR
BRITISH TELECO M  U K  MNEM ONICA G R
B_T.M.C. B  NATIONAL S O FTW A R E CNTR. IR
BULL F  NIXDORF D
CAP-GEMINI BELGIUM B  N K T D K
CAP-GEMINI SOGETI F  O C E  N L
CESI INTERNATIONAL F  OLIVETTI I
C G E  F  PHILIPS N L
CISI F  PLA SM A  TECHNO LO G Y U K
C O M A U  I PLESSEY U K
C_A. T. IR RENAULT AUTOMATION F
CORRELATIVE SYSTEM S B  SCICON U K
CRI D K  S G S  I
D A N S K  DATAMATIK CENTER D K  SG 2 F
D A T A  M A N A G E M E N T I SIEMENS D
DELPHI I SNIAS F
ENIDATA I S O B EM A P B
EURO SO FT F  S TC  U K
FERRANTI U K  STET I
FIAT RESEA R C H  CENTER I STEW ART-HUGHES U K
F. N. B  STO LLM ANN D
G E C  U K  SYSECA F
GENERIC LTD IR SYSTEM S & M A N A G EM EN T I
KL U K  TELETTRA I
I.O .T . D  TE M A  I
ITT U K  TH O M S O N  F
JO H N SO N  M ATTHEY U K  THORN-EMI U K
JO YCE LO EBL U K  TRIUMPH-ADLER D
KRUPP-ATLAS D  V.D.S. I

-  B3 -
B3 ACADEMINISCHE INSTELLINGEN
KATHOLIEKE UNIVERSITEIT V A N  LEUVEN (KUL) B
KATHOLIEKE UNIVERSITEIT V A N  LEUVEN (UCL) B
KATHOLIEKE UNIVERSITEIT V A N  NIJMEGEN N L
CRANFIELD INSTITUTE O F  TECHNO LO G Y U K
EDUCATIONAL R ESEARCH CENTRE IR
HATFIELD POLYTECHNIC U K
LEEDS UNIVERSITY U K
LINGUISTICS INSTITUTE IR
LO N D O N  UNIVERSITY U K
POLYTECHNIC O F  THE S O U TH  B A N K U K
POLYTECHNIC INSTIUTE O F  TURIN I
Q U EEN  M A R Y  CO LLEG E U K
STRATHCLYDE UNIVERSITY U K
TECHNICAL UNIVERSITY O F  ATHENS G R
TRINITY CO LLEG E DUBLIN IR
UNIVERSITY CO LLEG E DUBLIN IR
UNIVERSITEIT V A N  D O R T M U N D D
UNIVERSITEIT V A N  G E N U A I
UNIVERSITEIT V A N  LUIK B
UNIVERSITEIT V A N  PASSAU D
UNIVERSITEIT V A N  PARIJS-ZUID F
UNIVERSITEIT V A N  PISA I
UNIVERSITEIT VA N  UTRECHT N L
UNIVERSITEIT V A N  PATRAS G R
UNIVERSITEIT V A N  KRETA G R
B 4 NATIONALE OVERHEIDSDIENSTEN
BELGIË
D E N E M A R K E N
FRANKRIJK
DUITSLAND
ITALIË
GRIEKENLAND
IERLAND
VERENIGD KONINKRIJK
LU X E M B U R G
NEDERLAND

-  C  1  -
BIJLAGE C
VRAGENLIJST
C 1  INLEIDING
A a n  d e  477 deelnemers aan fase I (1  984) van het E S P R  IT- Programma  
werd een vragenlijst van 5  bladzijden toegezonden. D e  helft van  
d e  vragenlijsten (238 o m  precies te zijn) werd beantwoord. Uit  
deze zeer bevredigende respons b lijk t d e  belangstelling van d e  
deelnemers voor deze beoordeling.
80 deelnemers verstrekten bij h u n  antwoorden aanvullende  
commentaren over het ESPRIT-Programma e n  d e  toekomstige ont­
wikkeling daarvan. Het Beoorde 1  ingscomité heeft m e t deze  
commentaren rekening gehouden.
In deel C 3  van deze bijlage wordt een analyse van d e  antwoorden  
o p  deze vragenlijst gegeven.

- C  2  -
C  2  C O M M E N T A A R
D e  gegevens bevestigen over het algemeen d e  resultaten van d e  
interview-fase van dit rapport e n  staven d e  aanbevelingen van het  
E S P R  IT-Beoordelingscomité.
O p  d e  5  gebieden is per project een steekproef uitgevoerd o m  d e  
samenhang van d e antwoorden te controleren. Als rekening wordt  
gehouden m e t d e  uiteenlopende opvattingen en/of belangen van d e  
verschillende soorten e n  grootten van organisaties is er een  
duidelijke consistentie tussen d e  antwoorden van d e  partners bij  
eenzelfde project e n  tussen d e  antwoorden o p  d e  vragenlijst e n  d e  
interviews. D e  algemene conclusies waartoe m e n  reeds w a s  gekom en  
worden hierdoor nogmaals bevestigd.
Uit d e  verdeling van d e  respondenten naar land, naar grootte of  
soort van organisatie e n  naar projectgebied b lijk t dat d e  groep  
respondenten representatief is voor d e deelnemers:
- ongeveer 7 0 %  van d e  verschillende bij fase I (1984) betrokken  
organisaties heeft geantwoord;
- ongeveer 9 0 %  van d e  projecten van fase I (1  984) is in d e  
antwoorden vertegenwoordigd.
D e  volgende bladzijden bevatten een analyse van d e antwoorden o p  
d e  vragenlijst. In deel 1  van d e  vragenlijst is d e  verdeling van  
d e  respondenten naar land, naar grootte of soort van organisatie  
e n  naar projectgebied aangegeven.
In delen 2 - 1 0  van d e  vragenlijst is het percentage verkregen  
antwoorden vermeld, berekend o p  basis van het aantal beantwoorde  
vragenlijsten (n l.  238). Wanneer het totaal van d e  percentages  
van d e  antwoorden o p  een bepaalde vraag minder dan 100 bedraagt,  
betekent dit dat in een aanzienlijk aantal gevallen geen antwoord  
gegeven werd.

3  D E  VRAGENLIJST
VAN DE RESPONDENTEN
FISCHE VERDELING V A N  
iLS FO N bE N ÎIcN
B- B e lg ie  
D- Duitsland 
DK-Oeneiaarken  
F- Prar.kri jk 
GR-GriekenlandIRL-Ierlanci 
I -  Italië  
L~ Luxemburg  
NL“ Nederland.
UK- Verenigd KoninkrijkVAN H ET TOTALE AANTAL A N T W O O R D E N
24.5
13.4
5 .5 ?  JL Z ,6J p l
D DU r r S R L  i L t\Ü L  UK
1 , 2  VERDELING VAN D E  RESPONDENTEN  
N A A R  GROOTTE VAN D E  ORGANISATIE
(Aantal werknemers)
(Exclusief  afdelingen van universi te i ten)25f
20.
15.
104
5 .Z VAN HET TOTALE AANTAL A N TW O O R D E N
n.a
11.713.4·14.7
^ r„ 51- 101- 501- 1001- ^ r nnn
^  b U  100 500 1000 5000 ^ b U U U
1.3 VERDELING VAN DE RESPONDENTEN
N A A R  TYPE ORGANISATIE
IND -  Industrie
R & D  - Onderzoekcentrum
A C A D E Uni ve rs i te i t  
O THERS -  Overige504
40..
30.
'IA—-
10.
0Z VAN HET TOTALE AANTAL ANTW O O RDEN  
50.0
23.1
Γ'ΤΤ^^21.4
5.4
R&D ACADE O TH E R S
ΙΛ VERDELING VAN D E  RESPONDENTEN2 5 !
N A A R  GEBIED
20.
M E I. - M icro-elektronika15
S T - S o ftw are  technologie ia
Al P - Geavanceerde inform atieverwerking
O S - Kantoorsysternen 5 .
CIM - Computergefntegreerde fabricage0*  % VAN HET TOTALE AANTAL LNTdCORiHih
------------------------ 23.2 , ,  . .  ,
20
.5
MEI17.6£:j Ì6.3 ' I :& >
f i 4 ·
ST A)P OS Cifri
5 VERDELING VA N  D E  RESPONDENTEN  
N A A R  TYPE PROJECT
TYPE A
A van strategische aard met duide­
lijk omschreven doelstellingen
B = onderzoekgerichtTYPE B47.0
52 2
3  10 20 30 40 50 60 7 Π  8 0 ^  S O
Z VAN HET TOTALE AANTAL A N TW O O R D EN

1.6 VERDELING VAN D E  RESPONDENTEN  
NAAR TYPE CONTRACT
SUB = subcontractant  
PARTNER = partner  
PRIME = hoofdcontractant PRIME
01 0  20 30 40 50 60 70 80 90 %
X VAN HET TOTALE AANTAL ANTW O O RDEN
2  0& 0
2.1 AANDEEL VAN DE ACTIVITEITEN  
O P HET GEBIED VAN D E  
INFORMATIETECHNOLOGIE
(Exclusief afdelingen van  
uni versi tei ten)
0 1 0  20 30 40 %
X VAN HET TOTALE AANTAL ANTW O O RDEN
2.2 ESPRIT-KREDIETEN ALS PERCENTAGE  
VAN D E  TOTALE UITGAVEN VOO R O & O
(Exclusief afdelingen van  
universiteiten)
0 1 0  20 30 40 %
X VAN HET TOTALE AANTAL ANTW O O RDEN
3 SAMENWERKING
3 .1SAMENWERKING AAN HET PROJECT
SLEC H T42.8
54.2
i-----1-----r
0 
10 20 30 40 50 60 70 80 90 %
X VAN HET TOTALE AANTAL ANTWOORDEN

3.2 FREQUENTIE VAN GESCHILLEN i 
M ET PARTNERS VAAK
N U  E N  D A N
NOOIT0.4
56.7T T  ___________ w
0 
10 20 30 40 50 60 70 80 90 %  
X VAN HET TOTALE AANTAL A N TW O O R D EN
4 BEHOEFTE AAN ESPRIT
4.1 ZOU U  ZONDER ESPRIT DEZE W ERK­
ZAAMHEDEN HEBBEN ONDERNOMEN?JA,MEER  
JA,ONGE­
WIJZIGD
JA,MINDER  
NEEN0.2
5.9
l i l
24.1
___1  'T _ _ j ___70.0
X VAN HET TOTALE AANTAL ANTW O O RDEN
4.2 ZO  JA, ZOUDEN U W  W ERKZAAMHEDEN  
IN AANMERKING K O M EN VO O R STEUN  
VAN EEN NATIONAAL PR O G RAM M A ?JA
NEEN41.7
37.5
0 10 20 30 40 50 60 70 80 90 %
X VAN HET TOTALE AANTAL ANTW O O RDEN
4.3 HEEFT ESPRIT U W  O & O  VERSNELD
O F VERTRAAGD ?  VERSNELD
(in  dagen)
ONGEWIJZIGD
VERTRAAGD
0 10 20 30 40 50 60 70 80 90 %
X VAN HET iOTALE AANTAL ANTW O O RDEN
4.4 HEEF I ESPRIT TOT M EER AMBITIEUZERE
DOELSTELLINGEN GELEID ? VEEL M EER
67.6
0 10 20 30 40 50 60 70 .80 90 %X VAN HET TOTALE AANTAL ANTW OO RDEN

4.5 ZIJN E R  VO O R U W  ORGANISATIE  
VOORDELEN VERBONDEN AA N  
TRANSEUROPESE SAMEN­
WERKING?GROTE
VOORDELEN
MIDDELMATIG
KLEINE
VOORDELEN45.5
45.9
60" 70 80 90 %
X VAN HET TOTALE AANTAL ANTW O O RDEN
4.6 ZIJN ER  VOORDELEN VERBONDEN  
AAN D E SAMENWERKING TUSSEN  
GROTE EN KLEINE ORGANISA­
TIES ?GROTE
VOORDELEN
MIDDELMATIG
KLEINE
VOORDELEN
0 1 0  20 30 40 50 60 70 80 90 7 „
X VAN HET TOTALE AANTAL ANTW O O RDEN
4.7 IS SAMENWERKING MET ACADE­
MISCHE- EN ONDERZOEK­
INSTELLINGEN NUTTIG ?JA
GEEN MENING 0.9
NEEN H }  1 0 .189 0
0 1 0  20 30 40 50 60 70 80 90 %
%  VAN HET TOTALE AANTAL ANTW O O RDEN
4.8 IS ER  VRIJE UITWISSELING
VAN INFORMATIE TUSSEN  
D E PARTNERS ?
0 1 0  20 30 40 50 60 70 80 90 %
X VAN HET TOTALE AANTAL ANTW OO RDEN

4.9 ZAL ESPRIT OE TECHNOLOGISCHE  
BASIS IN EUROPA VERSTERKEN ?
GEEN
INVLOED
NEEN85.7
0 1 0 20 30 40 50 60 70 80 90 " L
X VAN HET TOTALE AANTAL A NTW O O RDEN
4.10 ZAL ESPRIT TRANSEUROPESE
SAMENW ERKING AANMOEDIGEN ?
GEEN INVLOED
NEEN 0.497.5.
0 10 20 30 40 50 60 70 80 90 %
X VAN HET TOTALE AANTAL ANTW O O RDEN
5 COMMERCIËLE EXPLOITATIE
5.1 TIJDSBESTEK VO O R COMMERCIËLE  
EXPLOITATIE VAN D E RESUL­
TATEN ?>  10 JAAR  
5-10 JAAR  
<  5 JAARi 2.1
36.o
—I-----1------1--------*
0 
10 20 30 40 50 60 70 80 90 %
X VAN HET TOTALE AANTAL ANTW O O RDEN
6 VOORDELEN
6.1 ZIJN D E VOORDELEN VAN  
ESPRIT AFHANKELIJK VAN  
D E GROOTTE VAN D E  ORGA-  
SATIE ?
GROTER = voordeel voor grote  
bedri j  ven
KLEINER = voordeel voor
kleinere bedrijvenGROTER
GEEN
VERSCHIL
KLEINER
0 10 20 30 40 50 60 70 80 90 %
X VAN HET TOTALE AANTAL ANTW O O RDEN

6.2 W A T  ZIJN VO O R  U W  ORGANISATIE  
D E BELANGRIJKSTE VOORDELEN ?
a) FINANCIEEL
b) SAMENWERKING TUSSEN BEDRIJVEN
c) SAMENW ERKING TUSSEN  
UNIVERSITEITEN EN  O & OESSENTIEEL
WELKOM
NIET
BELANGRIJK39.9
. .. ■»■ ■ «
!  5-053.7
0 1 0  20 30 40 50 60 70 80 90 %
X VAN HET TOTALE AANTAL ANTW O O RDEN
ESSENTIEEL.
WELKOM
NIET
BELANGRIJK46.2  
50.0
~ r
3.3
0 1 0  20 30 40 50 60 70 80 90 %X VAN HET TOTALt AANTAL ANTWOORDEN
ESSENTIEEL
WELKOM
NIET
BELANGRIJK39.9
i ■ »  i i ».nTiyi
2.555.0
0 1 0  20 30 40 50 60 70 80 90 %
X VAN HET TOTALE AANTAL ANTW O O RDEN
7 BEWEEGREDENEN VOOR DEELNEMING AAN ESPRIT
7.1 VERSNELDE ONTWIKKELING VAN  
TECHNOLOGIE
7.2 VERSNELDE OVERDRACHT VAN  
TECHNOLOGIEGROTE
INVLOED
MIDDELMATIGE
INVLOED
GEEN
INVLOED29.055.8
0 1 0  20 30 40 50 60 70 80 90 %
X VAN HET TOTALE AANTAL ANIWOORDEN
G R O T E
INVLOED
MIDDELMATIGE
INVLOED
G E E N
INVLOED46.3
01 0 20 30 40 50 60 70 80 90
X VAN HET TOTALE AANTAL ANTWOORDEN

i^'ï^G VAN TRANSEUROPESEG R O TE
INVLOEDè-
55.5
MIDDELMATIGE
INVLOED 32.8
G EEN
INVLOEDl i j " · '
0 10 20 30 40 50 60 70 80 90 "
N  VAN H fcT TOTALE AhMAu LH ■ '  R O O I»r /T·  I
T A UITBREIDING VAN HET
TOEKOMSTIGE AANBOD VAN  
PRODUCTENG R O TE
INVLOED
MIDDELMATIGE
INVLOED
G E E N
INVLOED40.7
35.8
T I  I -----1-----r
0 
10 20 30 40 50 60 70 G O  90 %
X VAN HET TOTALE AANTAL ANTW O O RDEN ;
7.5 IMAGEG R O TE
INVLOED
MIDDELMATIGE
INVLOED
G EEN
INVLOED39.1
fï32.3
27.7
0 10 20 30 40 50 60 70 3 Ü ~ %
%  VAN HET TOTALE AANTAL ANTW OORDEN !
------------------------------------------------------------------- 1
8 TECHNOLOGISCHE VOORUITGANG
8.1 GESCHATTE RELATIEVE CONCURRENTIE­
POSITIE VAN EUROPA TEGENOVER D E  
VS EN JAPAN O P U W  GEBIED NA D E  V00R
EERSTE VIJF JAAR VAN ESPRIT
GELIJK
ACHTER
0 10 20 30 40 50 60 70 80 90 %
X VAN HET TOTALE AANTAL ANI <iï :  l

9 DESKUNDIGHEID
9.1 IS E R  EXTRA PERSONEEL AANG EW ORVEN  
O M  U W  ESPRIT-PROJECT UIT TE VOEREN ?
JA
NEEN 34.964.7
0 10 20 30 40 50 60 70 80 90 %
X VAN HET TOTALE AANTAL ANTW O O RDEN
Totale aantal van het door de respondenten aangeworven personeel:
gekwalificeerde  wetenschappers of ingenieurs 287  
overige 50
De respondenten hebben voornamelijk moeilijkheden ondervonden bij het
aanwerven van deskundigen op de volgende gebieden:
- ingenieurs: CAD/CAM, elektrotechniek, elektronika (digitaal en  
analoog), systeem, applicatie, communicatie, betrouwbaarheid van  
programmatuurkwaliteit,  VLSI-ontwerp, enz...
- deskundigen inzake mens-machinesystemen
- deskundigen inzake verwerking van natuurlijke taal
- toegepaste wiskunde en statistiek
- programmatuurspecialisten, AI, formele methodologie, DBMS, IKBS, SW-  
kwaliteitszorg, enz...
10 EXTRA
1 0 .1  WAT DENKT U OVER DE OPRICHTING  
VAN GECENTRALISEERDE INSTITUTEN  
VOOR ONDERZOEK IN SAMENWERKINGS­
VERBAND IN EUROPA ?
NOOD GOED GEEN ONPRAK- SLECHT
ZAKELIJK IDEE MENING TISCH IDEE