(...PICT...)

MEDEDELING VAN DE COMMISSIE

Governance- en stimuleringsmechanismen voor de uitrol van SESAR, de technologische pijler van het gemeenschappelijk Europees luchtruim

1. Inleiding

Het Single European Sky ATM [1] Research Programme (SESAR) vormt de technologische pijler van het gemeenschappelĳk Europees luchtruim (Single European Sky, SES), een ambitieus initiatief dat de Europese Commissie in 2004 heeft genomen om het Europees luchtverkeersbeheer te hervormen op basis van een benadering die alle componenten van het Europese luchtvervoerssysteem omvat. Deze hervorming van het luchtverkeersbeheer draagt bij tot de verwezenlijking van de luchtvaartdoelstellingen die in het Witboek vervoer [2] en het verslag "Flight Path 2050" [3] zijn beschreven. SESAR draagt bij tot de tenuitvoerlegging van het gemeenschappelijk Europees luchtruim door technologieën en procedures voor een ATM-systeem van de nieuwe generatie te ontwikkelen; deze zijn in staat de prestaties te verbeteren door de huidige capaciteit te verdrievoudigen en tegelijk de veiligheid met een factor tien te verbeteren, de kosten voor de luchtvaartmaatschappijen met 50% te doen afnemen en het effect van het luchtvervoer op het milieu met 10% per vlucht te doen dalen (prestatiedoelstellingen voor het gemeenschappelijk Europees luchtruim).

De kern van SESAR wordt gevormd door het Europees ATM-masterplan [4], een kader voor samenwerking tussen alle relevante belanghebbenden. Voor het eerst worden alle spelers in de luchtvaartsector betrokken bij de definitie, ontwikkeling en uitrol van een pan-Europees project voor de modernisering van het luchtverkeersbeheer. Het programma bevindt zich nu in de ontwikkelingsfase, die wordt beheerd door de Gemeenschappelijke Onderneming SESAR [5], een publiek-privaat partnerschap (PPP) dat bestaat uit 17 leden en meer dan 80 andere deelnemers, ook uit derde landen.

Volgens het masterplan zal de uitrol van SESAR in totaal meer dan 30 miljard euro aan investeringen vergen, maar ook een aanzienlijke economische waarde opleveren en leiden tot een verbetering van de veiligheid, de kwaliteit van de dienstverlening en het milieu in Europa. Of deze voordelen kunnen worden behaald, hangt echter in grote mate af van het vermogen van de belanghebbenden om op tijdige en gesynchroniseerde wijze vooruitgang te boeken met de uitrol (tabel 1).

Tabel 1 [6]

Met uitrol van technologieën en procedures voor het gemeenschappelijk Europees luchtruim wordt de natuurlijke opeenvolging van de ontwikkeling en validering daarvan door de Gemeenschappelijke Onderneming SESAR bedoeld. In maart 2009 heeft de Raad de Commissie verzocht om voorstellen in te dienen voor de voorbereiding van en overgang naar de uitrolfase van SESAR, waarbij met name aandacht moest worden besteed aan governance en passende financieringsmechanismen. In een werkdocument van de Commissie van december 2010 [7] is verslag uitgebracht over de voorafgaande beoordeling van de doelstellingen en uitdagingen met betrekking tot de uitrol van SESAR. Op basis hiervan hebben gedetailleerde beoordelingen en raadplegingen plaatsgevonden via een taakgroep op hoog niveau die wordt voorgezeten door de Commissie en bestaat uit topambtenaren van het Europees Agentschap voor de veiligheid van de luchtvaart (EASA), de Europese Organisatie voor de veiligheid van de luchtvaart (Eurocontrol) en de Gemeenschappelijke Onderneming SESAR, bijgestaan door een groep deskundigen die een breed gamma aan belanghebbenden vertegenwoordigen. Uit de conclusies van de taakgroep en deskundigengroep [8], de resultaten van andere raadplegingen, workshops en spontane bijdragen van belanghebbenden heeft de Commissie de volgende basisbenadering gedestilleerd:

(1) de uitrol van SESAR moet prestatiegedreven zijn;

(2) alleen een tijdige uitrol van SESAR, via gesynchroniseerde en gecoördineerde uitrolactiviteiten, zal leiden tot de verwezenlijking van de prestatiedoelstellingen van het gemeenschappelijk Europees luchtruim en de economische voordelen die van de modernisering van het luchtverkeersbeheer worden verwacht;

(3) de Commissie dient:

– te zorgen voor effectieve governance van de uitrol, met passende stimuleringsmechanismen, op basis van het bestaande kader voor het gemeenschappelijk Europees luchtruim en bestaande EU-financieringsmechanismen;

– de nodige initiatieven te nemen om geloofwaardigheid te geven aan het uitrolproces en om belanghebbenden aan te moedigen in een vroeg stadium te investeren, rekening houdende met de behoeften van specifieke belanghebbenden, zoals de militaire, zaken- en kleine luchtvaart;

(4) de luchtvaartsector [9], met name de belanghebbenden die investeren in de uitrol van SESAR, spelen een centrale rol in de coördinatie en synchronisatie van de uitrolactiviteiten, onder politiek toezicht van de EU.

In deze mededeling worden de belangrijkste punten beschreven die de Commissie heeft voorgesteld om governance- en stimuleringsmechanismen voor de uitrol van SESAR op te zetten, en het actieplan om deze vanaf 2012 ten uitvoer te leggen.

2. De uitrol van SESAR voorbereiden

2.1. Voortbouwen op het kader voor het gemeenschappelijk Europees luchtruim

Bij de tenuitvoerlegging van governance- en stimuleringsmechanismen wordt voortgebouwd op bestaande instrumenten voor het gemeenschappelijk Europees luchtruim [10]:

(1) het Comité voor het gemeenschappelijk luchtruim [11] en het Raadgevend Orgaan voor de luchtvaart [12] zorgen voor een uitgebreide raadpleging van de EU-lidstaten en de luchtvaartsector;

(2) de prestatie- [13] en heffingsregelingen [14] zijn de belangrijkste mechanismen waarmee belanghebbenden hun investeringsplannen kunnen afstemmen op het masterplan;

(3) de interoperabiliteitsregels zijn de handhavingsmechanismen die ervoor zorgen dat essentiële voorwaarden worden gecreëerd om goede prestaties te leveren;

(4) de functionele luchtruimblokken zijn een instrument voor regionale synchronisatie van de uitrol en voor gemeenschappelijke aanbestedingen;

(5) het masterplan is het overeengekomen stappenplan dat de link legt tussen onderzoek en ontwikkeling (O&O) en uitrolscenario's, teneinde de prestatiedoelstellingen te verwezenlijken, en omvat ook de stappenplannen voor regelgeving en normalisering; in het masterplan zijn ook de essentiële stappen in de uitrol vastgelegd;

(6) Eurocontrol, en met name het directoraat voor het gemeenschappelijk luchtruim, staat de Commissie bij in haar rol als EU-regulator;

(7) het is de verantwoordelijkheid van de netwerkbeheerder ervoor te zorgen dat netwerkprestatiedoelstellingen worden gehaald; de netwerkbeheerder is ook bevoegd voor de coördinatie van de stappen in de uitrol die verband houden met de netwerkprestaties, en moet tegelijk zorgen voor de actualisering van het strategisch netwerkplan [15];

(8) het prestatiebeoordelingsorgaan helpt de Commissie bij het prioriteren en volgen van ontwikkelingen via het effect dat zij hebben op de prestaties, en bij het definiëren van toekomstige prestatiedoelstellingen op basis van de geplande technologische verbeteringen;

(9) de Gemeenschappelijke Onderneming SESAR is verantwoordelijk voor het onderhoud en de uitvoering van het masterplan dat de link legt tussen O&O en uitrolscenario's, en verzamelt de technische expertise en het vermogen om grootschalige programma's te beheren en daarbij het openbaar belang te beschermen en te zorgen voor de financiële deelname van belanghebbenden;

(10) het EASA speelt een essentiële rol in de opstelling van regels, het veiligheidstoezicht en de bevordering van de veiligheid, en helpt de Commissie met certificerings- en interoperabiliteitskwesties;

(11) de nationale toezichthoudende autoriteiten zijn verantwoordelijk voor het veiligheidstoezicht op en de certificering van verleners van luchtvaartnavigatiediensten en zien erop toe dat deze de verordening betreffende de verlening van luchtvaartnavigatiediensten in het gemeenschappelĳk Europees luchtruim [16] naleven, alsook de bijbehorende gemeenschappelijke eisen voor het verlenen van luchtvaartnavigatiediensten en de toepassing van waarborgen in het kader van de interoperabiliteitsverordening [17];

(12) de raadgevende deskundigengroep over de sociale dimensie van het gemeenschappelijk Europees luchtruim [18] geeft advies over alle maatregelen die belangrijke sociale gevolgen hebben;

(13) gemeenschappelijke projecten [19] zijn een effectief instrument om governancemechanismen op te zetten en EU-financiering toe te wijzen.

2.2. Actualisering van het masterplan

In zijn huidige vorm is het masterplan een essentieel instrument om ervoor te zorgen dat het O&O op het gebied van luchtverkeersbeheer volledig op de uitrol gericht blijft. Het masterplan moet zorgen voor een betere afstemming van de geïdentificeerde uitrolscenario's op de verwachte prestatievoordelen, door deze te organiseren in samenhangende uitrolpakketten waarin duidelijk is aangegeven welke stappen van de uitrol essentieel zijn voor de verwezenlijking van de prestatiedoelstellingen van het gemeenschappelijk Europees luchtruim. In het masterplan moet ook het bouwstenenconcept [20] van de Internationale Burgerluchtvaartorganisatie (ICAO) worden opgenomen om interoperabiliteit tussen SESAR en andere regionale projecten voor de modernisering van het luchtverkeersbeheer te garanderen.

2.3. Tussentijdse sturingmechanismen

De overgang naar toekomstige governance moet nu worden georganiseerd om een te late of niet-gesynchroniseerde uitrol in de kritieke periode vóór de vaststelling van de uitrolgovernance te vermijden. De Commissie heeft al een tijdelijke adhoc-stuurgroep opgericht onder de auspiciën van het Comité voor het gemeenschappelijk luchtruim, om de synchronisatie van lopende uitrolactiviteiten te vergemakkelijken. Dit comité is overeengekomen om dit proces te consolideren door het om te vormen tot een tussentijds sturingsmechanisme voor de uitrol van SESAR, dat ook dienst doet als test voor de toekomstige governance.

2.4. Het faciliteren van de industrialisering

De uitrol van SESAR bestaat uit twee afzonderlijke subfasen: industrialisering en tenuitvoerlegging. Industrialisering volgt op de validering van technologieën door de Gemeenschappelijke Onderneming SESAR, omvat normalisering, certificering en grootschalige productie en wordt uitgevoerd door de fabrikanten van grond- en boordapparatuur. Tenuitvoerlegging bestaat uit de aankoop, installatie en ingebruikname van apparatuur en de tenuitvoerlegging van procedures, en wordt uitgevoerd door luchtruimgebruikers, verleners van luchtvaartnavigatiediensten en luchthavens.

Een zorgvuldige planning van de industrialisering in het masterplan is van fundamenteel belang voor een realistische planning van de uitrol. Industrialisering wordt gedreven door beslissingen van fabrikanten om voor SESAR gevalideerde technologieën op de markt te brengen en door de levenscycli van producten voor luchtverkeersbeheer. Het vergt ook interactie met regelgevende organisaties [21] en normaliseringsorganisaties [22]. De Commissie kan certificerings- en normaliseringsprocessen faciliteren via permanente financiële steun voor de EU-normaliseringsorganisaties en via samenwerking met de Federal Aviation Administration van de Verenigde Staten van Amerika [23] en de ICAO [24], teneinde voor mondiale interoperabiliteit te zorgen.

SESAR zal gevolgen hebben voor tal van aspecten van de luchtvaart, van luchtvaartuigen en luchthavens tot procedures en werkmethoden. Aangezien veiligheid een gemeenschappelijk aandachtspunt is van al deze aspecten, speelt het EASA een essentiële rol in dit proces; het moet zorgen voor tijdige regelgeving en samenhang tussen de veiligheidsregels en de ontwikkelingen op het gebied van SESAR.

2.5. Permanente technologische innovatie

Op langere termijn moet tegemoet worden gekomen aan de behoefte aan technologische innovatie om de veranderende prestatie-eisen te ondersteunen. Ontwikkeling en uitrol staan niet los van elkaar: enerzijds zal O&O op het gebied van luchtverkeersbeheer niet stoppen als het mandaat van de Gemeenschappelijke Onderneming SESAR is afgelopen; anderzijds zal de uitrol van SESAR meerdere jaren in beslag nemen, hetgeen betekent dat O&O-ondersteuning nodig is om te garanderen dat de technologie gelijke tred houdt met de veranderende operationele omgeving.

De ervaring van de Gemeenschappelijke Onderneming SESAR bewijst de waarde van een PPS als enig governance-instrument voor het beheer van O&O op het gebied van luchtverkeersbeheer [25]. De Commissie is van oordeel dat de PPS-aanpak via een EU-orgaan de gewenste resultaten oplevert en dus moet worden voortgezet. Aangezien het mandaat van de Gemeenschappelijke Onderneming SESAR op 31.12.2016 afloopt, zal de Commissie de nodige beoordelingen uitvoeren en raadplegingen houden om vóór 2013 een voorstel terzake te kunnen indienen bij de Raad en het Europees Parlement.

3. De financiering van de uitrol van SESAR

De financiering van de tijdige tenuitvoerlegging vormt een grote uitdaging in het uitrolproces. Meer dan 2/3 van de totale investering die vereist is voor de tenuitvoerlegging van SESAR komt ten laste van de civiele en militaire luchtruimgebruikers, voor de uitrusting van hun luchtvaartuigen (22 miljard euro) [26]. Het resterende gedeelte, dat ten laste komt van de civiele en militaire verleners van luchtvaartnavigatiediensten en de luchthavenexploitanten, is nodig voor grondapparatuur (8 miljard euro) [27]. Er moet worden gezorgd voor een sterke koppeling tussen investeringen en voordelen. De doelstellingen van de prestatieregeling [28] op de kernprestatiegebieden capaciteit, milieu, veiligheid en kostenefficiëntie moeten de verleners van luchtvaartnavigatiediensten stimuleren om in een vroeg stadium in nieuwe technologie te investeren. Voor militaire en staatsluchtvaartuigen, de kleine luchtvaart en de zakenluchtvaart levert SESAR misschien geen duidelijke voordelen op, maar toch moeten ook deze sectoren investeren in bepaalde SESAR-apparatuur en deze toepassen. Bovendien brengen de projecten voor de tenuitvoerlegging van SESAR grote financiële risico's met zich mee, die de particuliere financiële markten alleen tegen zeer hoge prijzen of zelfs helemaal niet willen financieren. Daarom zijn de exploitanten eerder reactief dan proactief ("last mover advantage"): het is mogelijk dat een luchtvaartmaatschappij die in nieuwe boordapparatuur investeert, daar geen profijt van trekt vóór de verleners van luchtvaartnavigatiediensten de overeenkomstige investeringen in grondapparatuur hebben gedaan; voor de verleners van luchtvaartnavigatiediensten daarentegen wordt een dergelijke investering pas interessant wanneer een aanzienlijk aantal luchtvaartuigen met deze apparatuur is uitgerust.

Geoptimaliseerde financiële steun voor tenuitvoerleggingsactiviteiten zal uiteindelijk het resultaat zijn van een gecoördineerde combinatie van particuliere en publieke geldmiddelen, waarbij gebruik wordt gemaakt van passende investeringsinstrumenten die aangepast zijn aan de aard van elk project. Naar verwachting zal in de periode 2014-2024 drie miljard euro aan EU-middelen nodig zijn om de risico's die gepaard gaan met negatieve zakenmodellen te beperken en om een hefboomwerking te hebben op particuliere middelen. De EU-financiering moet de tenuitvoerlegging van SESAR ondersteunen door de in het masterplan geïdentificeerde stappen in de uitrol te coördineren en te synchroniseren tussen de belanghebbenden onderling en, voor zover de desbetreffende financieringsinstrumenten dit toestaan, met derde landen.

De Connecting Europe Facility (CEF) [29], een geïntegreerd instrument voor investeringen in prioritaire EU-infrastructuur in het kader van het beleid inzake de trans-Europese netwerken [30] in de sectoren vervoer (TEN-T), energie en telecommunicatie, omvat ook EU-financiering voor de uitrol van SESAR. Ook andere financieringsbronnen moeten in overweging worden genomen, zoals leningen van de Europese Investeringsbank, de verordening inzake heffingen voor het gebruik van het gemeenschappelijk Europees luchtruim en de emissiehandelsregeling.

4. Governance van de uitrol

4.1. Toepassingsgebied

Governance- en stimuleringsmechanismen voor de uitrol van SESAR moeten in de eerste plaats gericht zijn op de uitrolactiviteiten waarvan in het masterplan is vastgesteld dat ze cruciaal zijn voor de verwezenlijking van de prestatiedoelstellingen van het gemeenschappelijk Europees luchtruim. Geografisch zal de uitrol voornamelijk betrekking hebben op het gemeenschappelijk Europees luchtruim. De governancemechanismen moeten evenwel voorzien in de nodige coördinatie, synchronisatie en samenwerking met derde landen, vanuit een pan-Europees perspectief.

4.2. Governancefuncties

4.2.1. Onderhoud van het uitrolprogramma

In het kader van de governance van de uitrol moet een uitrolprogramma worden ontwikkeld, vastgesteld en geactualiseerd. Dit programma is de bindende referentie voor de synchronisering, monitoring en financiering van tenuitvoerleggingsprogramma's. Het uitrolprogramma moet volledig samenhangend zijn met het masterplan en het strategisch netwerkplan; in het uitrolprogramma, dat de governance van de uitrol aanstuurt, moeten eisen inzake planning worden verzoend met budgettaire eisen. In het uitrolprogramma wordt in de eerste plaats aandacht besteed aan de in het masterplan vastgestelde essentiële stappen in de uitrol die tot doel hebben kernprestatiedoelstellingen te verwezenlijken, waarbij moet worden vastgesteld welke acties de relevante belanghebbenden moeten uitvoeren, met de bijbehorende risico's en risicobeperkende maatregelen.

4.2.2. Uitvoering van het uitrolprogramma

Deze functie bestaat uit:

– het synchroniseren van de timing, het coördineren van de uitrolactiviteiten en het in overeenstemming brengen van de investeringsplannen van de belanghebbenden met het uitrolprogramma, en tegelijk het vermijden van belangenconflicten en het bevorderen van eerlijke concurrentie;

– het ondersteunen van belanghebbenden bij de uitvoering van hun investeringsplannen via effectieve besluitvorming, legitimiteit, het uitwisselen van goede praktijken, het bevorderen van gemeenschappelijke aanbestedingen, het verstrekken van gemeenschappelijke instrumenten en richtsnoeren, bewustmaking, het aanmoedigen van transparantie en het benadrukken van voordelen;

– het handhaven en bevorderen van de verwezenlijking van kernprestatiemijlpalen via SES-instrumenten en passende juridische instrumenten;

– het beheren van de risico's die gepaard gaan met uitrolactiviteiten en het activeren van risicobeperkende maatregelen.

4.2.3. Toezicht en rapportering

De governance van de uitrol moet ook betrekking hebben op het toezicht op en de rapportering van de voortgang van de uitrol in vergelijking met het uitrolprogramma, met name:

– het beoordelen van de overeenstemming van de individuele investeringsplannen van belanghebbenden met het uitrolprogramma;

– het detecteren en rapporteren van hiaten in de planning, begroting en prestaties; deze analyseren en corrigerende acties vaststellen die ten uitvoer moeten worden gelegd als onderdeel van de uitvoeringsfunctie.

4.2.4. Financieel beheer

Ten slotte moet de governance van de uitrol ervoor zorgen dat de beschikbare publieke en private financiële middelen voor de uitvoering van het uitrolprogramma op passende wijze worden gecombineerd en beheerd, door:

– op niet-discriminerende wijze middelen vrij te maken en toe te wijzen, teneinde tijdige investeringen in de toepassing van nieuwe technologieën en procedures aan te moedigen;

– belanghebbenden te ondersteunen bij de onderhandelingen met financiële instellingen;

– te zorgen voor een gezond en transparant financieel beheer.

4.3. Governancestructuur

De governance van de uitrol van SESAR moet zorgen voor sterk politiek toezicht van de EU, passende banden met en betrokkenheid van SES-instrumenten en -organen en een centrale rol voor belanghebbenden, met name die welke investeren in de uitrol. Dit kan worden bereikt door één structuur met drie onderling verbonden niveaus: "Politiek", "Beheer" en "Tenuitvoerlegging". Deze governance op drie niveaus zorgt voor betrokkenheid van de aansprakelijke entiteiten overeenkomstig hun respectieve bevoegdheden en respecteert het beginsel van de scheiding tussen de regelgevings- en toezichtsfunctie enerzijds en de dienstverleningsfunctie anderzijds.

Deze structuur kan worden gedefinieerd in de richtsnoeren voor gemeenschappelijke projecten [31], waarin voor elk niveau de belangrijkste spelers, de verantwoordelijkheden, aansprakelijkheid, bijdragen aan de governancefuncties (tabel 2), interacties en bindende regelingen tussen de spelers op elk niveau en de nodige externe interfaces worden vastgesteld. In een rapporteringsstructuur wordt gedefinieerd hoe de bevoegdheden en het toezicht ten uitvoer worden gelegd op de drie niveaus; de planning van de acties wordt vastgesteld in het masterplan en het strategisch netwerkplan. De governance van de uitrol moet voldoende flexibel en reactief zijn om alle noodgevallen te kunnen opvangen, en moet tegelijk zorgen voor transparantie en eerlijke concurrentie en het vermijden van belangenconflicten.

4.3.1. Politiek niveau

Het hoogste niveau van de governancestructuur moet het openbaar belang en de samenhang met het SES-kader vrijwaren door, met name, prioritaire prestatiedoelstellingen en veiligheidseisen vast te stellen en voor tijdige regelgeving en effectief beheer van EU-middelen te zorgen. Gezien haar institutionele rol en haar verantwoordelijkheid voor de tenuitvoerlegging van het gemeenschappelijk Europees luchtruim en het beheer van EU-middelen, staat de Commissie aan het hoofd van dit niveau, gesteund door:

– het Comité voor het gemeenschappelijk luchtruim en het Raadgevend Orgaan voor de luchtvaart, met name de luchtruimgebruikers, als belangrijkste klanten van de SESAR-uitrol;

– het prestatiebeoordelingsorgaan;

– Eurocontrol, met name het directoraat "Single Sky";

– het EASA;

– de raadgevende deskundigengroep over de sociale dimensie van het gemeenschappelijk Europees luchtruim;

– het Europees Defensieagentschap.

De Commissie behoudt de volledige zeggenschap over beslissingen inzake EU-financiering voor de gemeenschappelijke projecten, overeenkomstig de regels voor het beheer van de desbetreffende financieringsprogramma's en door passende contractuele banden vast te stellen met de begunstigden van de financiële steun. Dit niveau moet zorgen voor passende betrekkingen met derde landen, normaliseringsorganisaties en desbetreffende regelgevende autoriteiten van niet-EU-landen.

4.3.2. Beheersniveau

Aangezien de luchtvaartsector verantwoordelijk is voor de prestaties van het systeem en het grootste gedeelte van de kosten van de uitrolactiviteiten zal dragen, lijkt de aanstelling van een uitrolbeheerder, bestaande uit een representatief sectoraal partnerschap dat dit niveau leidt, de meest geschikte aanpak om de sector in staat te stellen om bij de uitrol van SESAR de leidinggevende rol te spelen waar hij terecht aanspraak op maakt. Dit niveau omvat ook de netwerkbeheerder en de gemeenschappelijke onderneming SESAR, die binnen hun respectieve bevoegdheidsgebieden feedback geven aan de uitrolbeheerder over de (ex ante en ex post) effecten van het uitrolprogramma op de activiteiten en de beschikbaarheid van operationele en technische verbeteringen die respectievelijk in dat programma moeten worden opgenomen.

De uitrolbeheerder kan worden opgezet als een gemeenschappelijk project in de zin van artikel 15 bis, lid 3, van Verordening (EG) nr. 550/2004, waarin bepaald is dat de Commissie een onafhankelijke kosten-batenanalyse moet uitvoeren en passend overleg moet voeren met de lidstaten en relevante betrokken partijen. De kenmerken en eisen voor de uitrolbeheerder worden gedefinieerd in de richtsnoeren voor gemeenschappelijke projecten waarvan sprake in dezelfde verordening; in deze kenmerken en eisen wordt/worden met name:

– de procedure voor de oprichting van het sectorale partnerschap vastgesteld;

– vastgesteld welke taken de uitrolbeheerder moet uitvoeren en over welke attributen hij moet kunnen beschikken om deze taken uit te voeren, inclusief passende mechanismen om belangenconflicten te voorkomen en contact te houden met de publieke autoriteiten;

– aangegeven welke belanghebbenden moeten deelnemen aan het partnerschap, teneinde de bestuurlijke en geografische legitimiteit ervan te garanderen en te zorgen voor een passend onderscheid tussen de raadpleging van belanghebbenden en de toekenning van een sterkere [beheers]rol aan deze belanghebbenden als investeerders en leveranciers;

– geëist dat de deelnemers zich ertoe verbinden het uitrolprogramma te ontwikkelen/onderhouden, indien nodig rekening houdende met de bijbehorende uitrolrisico's, onder toezicht van het politieke niveau;

– de rol omschreven van de netwerkbeheerder, de gemeenschappelijke onderneming SESAR en het orgaan waaraan de coördinatie van de militaire tenuitvoerleggingsprojecten is toevertrouwd, alsook de werkregelingen met deze organen;

– de externe interfaces gedefinieerd, met name met derde landen in een pan-Europese context;

– de regionale coördinatie bevorderd via functionele luchtruimblokken.

De uitrolbeheerder wordt geselecteerd via een open aanbesteding. Als de sector er niet in slaagt een partnerschap voor de uitrolbeheerder op te richten, kan worden besloten een bestaande entiteit aan te wijzen om deze functie waar te nemen.

De uitrolbeheerder beoordeelt de financieringsbehoeften van de tenuitvoerleggingsprojecten en vult deze in met publieke en private financieringsinstrumenten, voor zover nodig. Hij ondersteunt het politieke niveau bij beslissingen over de toewijzing van publieke middelen aan gemeenschappelijke projecten.

4.3.3. Tenuitvoerleggingsniveau

Dit niveau bestaat hoofdzakelijk uit de beheerders van gemeenschappelijke projecten. Zij moeten de besluiten van de uitrolbeheerder ten uitvoer leggen, teneinde te garanderen dat deze projecten overeenstemmen met het uitrolprogramma. Aangezien de SESAR-uitrolactiviteiten echter ruimer zullen zijn dan die welke in aanmerking komen als gemeenschappelijke projecten, moet dit niveau open staan voor andere tenuitvoerleggingsprojecten die verband houden met:

– SESAR-gerelateerde uitrolactiviteiten die door de militaire sector worden uitgevoerd;

– uitrolactiviteiten die geen verband houden met essentiële stappen in het uitrolprogramma, maar samenhangend zijn met het masterplan;

– uitrolactiviteiten buiten het SES-gebied.

De relatie tussen deze projecten en de uitrolbeheerder moet geval per geval worden vastgesteld.

Tabel 2 – Bijdragen aan governancefuncties

(...PICT...)

5. Conclusies

De uitrol van SESAR is een essentiële stap op weg naar de volledige tenuitvoerlegging van het gemeenschappelijk Europees luchtruim. Alleen een tijdige, gesynchroniseerde en gecoördineerde uitrol, die volledig geïntegreerd is in het SES-kader, zal effectief bijdragen tot de verwezenlijking van de prestatiedoelstellingen van het gemeenschappelijk Europees luchtruim. De Commissie, die de SES-instrumenten blijft uitvoeren en coördineren, streeft ernaar de uitrol van SESAR te faciliteren.

Een aantal acties wordt onverwijld op gang gebracht omdat de oprichting van de uitrolbeheerder en de lancering van de meest dringende gemeenschappelijke projecten volgens ramingen tot 36 maanden in beslag kunnen nemen. De Commissie zal er met name op toezien dat de ontwikkelings- en uitrolprocessen coherent zijn met het SES-kader en dat voldoende rekening wordt gehouden met de menselijke factor en met militaire en veiligheidskwesties. Indien nodig zal zij overwegen de SES-instrumenten, zoals de prestatie- en heffingsregelingen, aan te passen om ze beter te laten aansluiten bij de uitroldoelstellingen. Zij zal ook de samenwerking met Eurocontrol binnen het SES-kader versterken en consolideren, met bijzondere aandacht voor het prestatiebeoordelingsorgaan en de netwerkbeheerder, in samenhang met de onderhandelingen over een overeenkomst op hoog niveau tussen de EU en Eurocontrol [32].

Om de overgang naar de uitrol van SESAR voor te bereiden, zorgt de Commissie voor samenhang tussen het strategisch netwerkplan en de actualisering van het masterplan (waarvan de goedkeuring gepland is voor juli 2012); zij zullen de referenties vormen voor het uitrolprogramma. De Commissie ziet erop toe dat in het masterplan voldoende rekening wordt gehouden met industrialiseringskwesties, dat passende koppelingen tot stand worden gebracht en dat via de technische deskundigheid van de Gemeenschappelijke Onderneming SESAR steun wordt verleend aan normaliserings- en certificeringsorganen en aan de productiesector. In deze context blijft de Commissie de normaliseringsinspanningen van de ICAO en de technische samenwerking met de VS en Japan ondersteunen om de mondiale interoperabiliteit te garanderen.

De Commissie zal de nodige beoordelingen uitvoeren en raadplegingen houden om vóór 2013 een voorstel te kunnen indienen voor de uitbreiding van het mandaat van de Gemeenschappelijke Onderneming SESAR tot na 31.12.2016, in overeenstemming met de toekomstige financiële vooruitzichten. In het voorstel moeten ook de governance en de financiering van toekomstige O&O op het gebied van ATM, het onderhoud van het masterplan en de coördinatie tussen het beheer van de ontwikkeling en de governance van de uitrol aan bod komen.

De Commissie zal ook de acties ten uitvoer leggen die door het Comité voor het gemeenschappelijk luchtruim zijn bekrachtigd, teneinde het aansturingsproces voor vroege uitrolactiviteiten te consolideren, als test voor de ten uitvoer te leggen mechanismen voor de governance van de uitrol; zij zal tevens garanderen dat deze acties worden voortgezet tot de vaststelling van de toekomstige uitrolgovernance (januari 2012). Dit omvat ook de start van een tussentijds uitrolprogramma (maart 2012).

Gemeenschappelijke projecten en de bijbehorende richtsnoeren zullen worden gebruikt als instrument om de governance van de uitrol tot stand te brengen en om stimulansen voor een tijdige en gesynchroniseerde uitrol te geven. De governance van de uitrol vindt plaats op drie niveaus, die garant staan voor een sterk politiek toezicht van de EU, een effectief uitrolbeheer via een bindend sectoraal partnerschap en een efficiënt beheer binnen elk individueel tenuitvoerleggingsproject. Een ander stimuleringsmechanisme is gerichte financiële steun van de EU, die via bestaande instrumenten wordt verleend, met name via de CEF, overeenkomstig de TEN-T-richtsnoeren. De Commissie streeft ernaar om vóór eind 2012, na raadpleging van de lidstaten en de relevante belanghebbenden, richtsnoeren voor gemeenschappelijke projecten op te stellen en vast te stellen, waarin de drie governanceniveaus en de ontvankelijkheidscriteria voor gemeenschappelijke projecten worden omschreven. Op basis van de richtsnoeren, en met de bijstand van de Gemeenschappelijke Onderneming SESAR en Eurocontrol, zal de Commissie vervolgens de oproep tot het indienen van voorstellen voor de uitrolbeheerder voorbereiden en uitschrijven en de toekomstige gemeenschappelijke projecten vaststellen.

[1] Air Traffic Management (luchtverkeersbeheer).

[2] COM(2011) 144 van 28.3.2011.

[3] http://ec.europa.eu/research/transport/pdf/flightpath2050_final.pdf.

[4] http://ec.europa.eu/transport/air/sesar/european_atm_en.htm

[5] Verordening (EG) nr. 219/2007, PB L 64 van 27.2.2007, blz. 1.

[6] Studie van de Gemeenschappelijke Onderneming SESAR over het economische effect van SESAR: http://www.sesarju.eu/news-press/documents/assessing-macroeconomic-impact-sesar-874, juni 2011.

[7] SEC(2010) 1580 definitief.

[8] http://ec.europa.eu/transport/air/sesar/deployment_en.htm.

[9] Met de luchtvaartsector wordt bedoeld: verleners van luchtvaartnavigatiediensten, luchtruimgebruikers, luchthavenexploitanten, vliegtuigfabrikanten en het personeel uit de sector.

[10] SEC(2010) 1580 definitief.

[11] Verordening (EG) nr. 549/2004, artikel 5,1, PB L 96 van 31.3.2004, blz. 6.

[12] Verordening (EG) nr. 549/2004, artikel 6, PB L 96 van 31.3.2004, blz. 6.

[13] Verordening (EU) nr. 691/2010, PB L 201 van 3.8.2010, blz. 1.

[14] Verordening (EG) nr. 550/2004, PB L 96 van 31.3.2004, blz. 10.

[15] Verordening (EU) nr. 677/2011, bijlage IV, PB L 185 van 15.7.2011, blz. 22.

[16] Verordening (EG) nr. 550/2004, PB L 96 van 31.3.2004, blz. 10.

[17] Verordening (EG) nr. 552/2004, PB L 96 van 31.3.2004, blz. 26.

[18] Besluit C/2010/9016 van de Commissie van 20.12.2010.

[19] Verordening (EG) nr. 550/2004, gewijzigd bij Verordening (EG) nr. 1070/2009, artikel 15 bis, PB L 300 van 14.11.2009, blz. 34.

[20] Zie het werkdocument van de ICAO "Aviation System Block Upgrade" voor het symposium van de mondiale luchtvaartnavigatiesector: http://www2.icao.int/en/GANIS

[21] Zoals het EASA en de ICAO.

[22] Zoals de EU-normaliseringsinstellingen, waaronder het Europees Comité voor elektrotechnische normalisatie, het Europees normalisatie-instituut voor de telecommunicatie, de Europese Organisatie voor Burgerluchtvaartapparatuur en de Radio Technical Commission for Aeronautics.

[23] Memorandum van samenwerking tussen de EU en de VS: O&O in de burgerluchtvaart, bijlage 1 "Interoperabiliteit tussen SESAR en NextGen", ondertekend op 3.3.2011.

[24] Memorandum van samenwerking tussen de EU en de ICAO tot vaststelling van een kader voor versterkte samenwerking, PB L 232 van 9.9.2011, blz. 2.

[25] Verslag over de tussentijdse beoordeling van de Gemeenschappelijke Onderneming SESAR en de vooruitgang die SESAR heeft geboekt bij de tenuitvoerlegging van het masterplan voor luchtverkeersbeheer, COM(2011) 14 definitief van 24.1.2011.

[26] Europees masterplan voor luchtverkeersbeheer: in totaal 22 miljard euro, inclusief de luchtvaartmaatschappijen (11,5 miljard euro), de zakenluchtvaart (3,4 miljard euro), de kleine luchtvaart (940 miljoen euro) en de militaire luchtvaart (6,4 miljard euro).

[27] Europees masterplan voor luchtverkeersbeheer: in totaal 8 miljard euro, inclusief de militaire verleners luchtvaartnavigatiediensten en de luchthavens (570 miljoen euro), de civiele verleners luchtvaartnavigatiediensten (6,2 miljard euro) en de civiele luchthavens (550 miljoen euro).

[28] Verordening (EU) nr. 691/2010, PB L 201 van 3.8.2010, blz. 1.

[29] Voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad tot vaststelling van de Connecting Europe Facility, COM(2011) 665 definitief van 19.10.2011.

[30] Voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad betreffende EU-richtsnoeren voor de ontwikkeling van het trans-Europees vervoersnet, COM(2011) 650 definitief van 19.10.2011.

[31] Verordening (EG) nr. 550/2004, gewijzigd bij Verordening (EG) nr. 1070/2009, artikel 15 bis, lid 2, PB L 300 van 14.11.2009, blz. 34.

[32] Mandaat van de Raad van 6.10.2011.

--------------------------------------------------