Achttiende verslag over de uitvoering van Verordening (EG) nr. 866/2004 van de Raad van 29 april 2004 en over de situatie die het gevolg is van de toepassing van deze verordening, voor de periode van 1 januari tot en met 31 december 2021

De autoriteiten van de Republiek Cyprus staan Turks-Cypriotische bussen die EU-burgers vervoeren niet toe om zich in de door de regering gecontroleerde gebieden te begeven, aangezien zij niet beschikken over door de Republiek Cyprus afgegeven en volledig met het acquis in overeenstemming zijnde documenten.

In het licht van de aanhoudende COVID-19-pandemie moesten personen die tijdens de verslagperiode de groene lijn overstaken, specifieke documenten over hun gezondheidstoestand, zoals vaccinatiebewijzen of het resultaat van een COVID-19-test, voorleggen. Deze eisen veranderden in de loop van het jaar gezien de ontwikkelingen met betrekking tot de pandemie. Het technisch comité van beide gemeenschappen inzake volksgezondheid legde een aantal verklaringen af met als doel deze eisen op elkaar af te stemmen. De Republiek Cyprus en de Turks-Cypriotische gemeenschap hebben hiermee rekening gehouden bij het nemen van maatregelen aan de grensovergangen, teneinde eenzijdige acties te vermijden.

Aan het begin van de verslagperiode waren sommige grensovergangen nog tijdelijk gesloten. De grensovergang in Ledra Street was tijdelijk gesloten na een besluit van de Raad van Ministers van de Republiek Cyprus van 29 februari 2020. De grensovergangen Lefka-Apliki, Deryneia en Kato Pyrgos-Karavostasi werden tijdelijk gesloten door de Turks-Cyprioten. Na een verklaring van de twee Cypriotische leiders, afgelegd via de Verenigde Naties op 2 juni 2021, zijn alle overgebleven grensovergangen met ingang van 4 juni 2021 heropend.

Aangenomen wordt dat de toename van het aantal lijnoverschrijdingen een weerspiegeling is van zowel de geleidelijke terugkeer naar een meer normaal dagelijks leven na het eerste jaar van de pandemie als de heropening van alle grensovergangen in de loop van het jaar. Bovendien werd gemeld dat de gunstige wisselkoers van de euro ten opzichte van de Turkse lire de Grieks-Cyprioten ertoe heeft aangezet om voor hun persoonlijke inkopen over te steken naar de gebieden waarover de regering van de Republiek Cyprus niet feitelijk het gezag uitoefent. Daarentegen werd ook gemeld dat de aanhoudende eis aan de grensovergangen om documenten over de COVID-19-status voor te leggen, veel personen ervan weerhield de groene lijn over te steken.

De cijfers die de Turks-Cypriotische gemeenschap in 2021 heeft verzameld, wijzen op een toename van het aantal lijnoverschrijdingen door Grieks-Cyprioten naar 1 013 778 (het jaar daarvoor: 495 448) en door Grieks-Cypriotische voertuigen naar 581 836 (het jaar daarvoor: 278 338) vanuit de door de regering gecontroleerde gebieden naar het noordelijke deel van Cyprus. Zij wijzen ook op een toename van het aantal lijnoverschrijdingen door Turks-Cyprioten naar 893 014 (het jaar daarvoor: 685 671) en door Turks-Cypriotische voertuigen naar 479 474 (het jaar daarvoor: 361 363) in de andere richting. Volgens de verstrekte statistieken zijn 532 243 niet-Cypriotische EU-burgers en onderdanen van derde landen overgestoken van de door de regering gecontroleerde gebieden naar het noordelijke deel van Cyprus (het jaar daarvoor: 335 934).

In 2021 waren 89 personeelsleden van CYPOL werkzaam bij de grensovergangen, tegenover 76 in 2020.

De aangehaalde cijfers van CYPOL omvatten geen gegevens over personen en voertuigen die vanuit het noordelijke deel van Cyprus de groene lijn overstaken bij de grensovergangen Pergamos en Strovilia. Deze posten staan onder het gezag van de ESBA van het Verenigd Koninkrijk. Voor deze posten meldde de ESBA dat er 200 625 lijnoverschrijdingen door Grieks-Cyprioten (het jaar daarvoor: 90 955) en 119 527 lijnoverschrijdingen door Grieks-Cypriotische voertuigen (het jaar daarvoor: 53 604) richting het noordelijke deel van Cyprus werden geregistreerd. Tegelijkertijd werden er 300 643 (het jaar daarvoor: 236 346) lijnoverschrijdingen door Turks-Cyprioten en 197 106 lijnoverschrijdingen door Turks-Cypriotische voertuigen (het jaar daarvoor: 155 955) in de andere richting geregistreerd. Bovendien staken 228 950 niet-Cypriotische EU-burgers en onderdanen van derde landen de groene lijn in beide richtingen over.

Het aantal niet-Cypriotische EU-burgers en onderdanen van derde landen die de groene lijn overstaken, is eveneens gestegen. Tijdens de verslagperiode waren er in beide richtingen 371 910 (het jaar daarvoor: 106 624) lijnoverschrijdingen door niet-Cypriotische EU-burgers en onderdanen van derde landen.

De verordening biedt een juridisch kader voor het verkeer van Cyprioten, andere EU-burgers en onderdanen van derde landen die de groene lijn passeren via de toegestane grensovergangen. In 2021 steeg het aantal Grieks-Cyprioten en Turks-Cyprioten dat de groene lijn passeerde ten opzichte van het voorgaande jaar.

In 2021 heeft de Commissie een constructieve dialoog over de uitvoering van de verordening gevoerd met de betrokken autoriteiten van de Republiek Cyprus, de autoriteiten van de Sovereign Base Area (SBA) en de Turks-Cypriotische Kamer van Koophandel.

Verordening (EG) nr. 866/2004 van de Raad inzake een regeling op grond van artikel 2 van Protocol nr. 10 van de Toetredingsakte (hierna de “groenelijnverordening” genoemd) is van kracht sinds 1 mei 2004. Deze verordening bevat de voorwaarden waaronder de rechtsvoorschriften van de Europese Unie gelden ten aanzien van het verkeer van personen, goederen en diensten waarbij de groene lijn wordt overschreden tussen de gebieden van de Republiek Cyprus waarover de regering feitelijk het gezag uitoefent en de gebieden waarover zij niet feitelijk het gezag uitoefent. Om de doeltreffendheid van deze regels te garanderen, is de toepassing ervan uitgebreid tot de scheidslijn tussen deze gebieden en de Eastern Sovereign Base Area van het Verenigd Koninkrijk (ESBA).

Achttiende verslag over de uitvoering van Verordening (EG) nr. 866/2004 van de Raad van 29 april 2004 en over de situatie die het gevolg is van de toepassing van deze verordening, voor de periode van 1 januari tot en met 31 december 2021

Volgens statistieken die zijn verstrekt door de Turks-Cypriotische Kamer van Koophandel bedroeg de totale waarde van de goederen waarvoor begeleidende documenten waren afgegeven 6 836 060 EUR (het jaar daarvoor: 4 974 335 EUR). In vergelijking met 2020 is de totale waarde van de goederen waarvoor begeleidende documenten waren afgegeven met 37 % toegenomen.

Uit hoofde van artikel 4 van de groenelijnverordening mogen goederen gebieden waarover de regering van de Republiek Cyprus het gezag uitoefent, worden binnengebracht vanuit gebieden waarover de regering niet het gezag uitoefent, op voorwaarde dat zij voldoen aan de in artikel 4 vastgestelde criteria en vergezeld gaan van een document dat is afgegeven door de Turks-Cypriotische Kamer van Koophandel. Overeenkomstig artikel 8 van Verordening (EG) nr. 1480/2004 van de Commissie hebben de Turks-Cypriotische Kamer van Koophandel en de autoriteiten van de Republiek Cyprus maandelijks gegevens verstrekt over de soort, hoeveelheid en waarde van de goederen waarvoor begeleidende documenten zijn afgegeven.

Vier “niet-officiële grensovergangen” in of bij het dorp Pergamos, die door lokale inwoners en landbouwers worden gebruikt, zijn bijzonder moeilijk te controleren. Zoals beschreven in eerdere verslagen blijven deze “niet-officiële grensovergangen” een punt van zorg en moet er een geschikte oplossing worden gevonden die in overeenstemming is met artikel 7 van het Protocol betreffende de zones van Cyprus die onder de soevereiniteit van het Verenigd Koninkrijk vallen. Tijdens de verslagperiode voerden de autoriteiten van de SBA spontane controles uit van personen die gebruikmaakten van wegen die naar deze grensovergangen leiden.

De irreguliere migratie vanuit de niet door de overheid gecontroleerde gebieden van Cyprus via de ESBA is toegenomen. In 2021 werden 165 migranten aangehouden nadat zij irregulier de groene lijn waren overgestoken. 2 488 personen kregen geen toestemming om de groene lijn te passeren, waarvan de grootste groep (559) bestond uit Russische burgers. Overeenkomstig de desbetreffende bepalingen van het Protocol betreffende de zones van Cyprus die onder de soevereiniteit van het Verenigd Koninkrijk vallen bij het Akkoord inzake de terugtrekking van het Verenigd Koninkrijk uit de Europese Unie hebben de autoriteiten van de ESBA buitenlandse onderdanen die via het noordelijke deel van Cyprus waren aangekomen, geen toestemming gegeven om de groene lijn te passeren. Deze personen werden doorverwezen naar grensovergangen buiten de ESBA om aldaar de voor toelating tot de Republiek Cyprus vereiste controles te ondergaan.

De Turks-Cypriotische gemeenschap deelde mee dat in het noordelijke deel van Cyprus de inspanningen om irreguliere migratie tegen te gaan, waren voortgezet. In 2021 werd 3 508 personen verhinderd om zich in de niet door de regering gecontroleerde gebieden van Cyprus te begeven. Daarnaast werden 1 325 in het noordelijke deel van Cyprus aangehouden personen uitgezet.

CYPOL kon personen identificeren aan de hand van dezelfde criteria als in voorgaande jaren en baseerde zich daarbij voornamelijk op gegevens in de reisdocumenten en op verklaringen van de betrokken migranten. Volgens CYPOL waren vrijwel alle migranten die in de door de regering gecontroleerde gebieden werden aangehouden nadat zij de groene lijn irregulier waren overgestoken, in het noordelijke deel van Cyprus aangekomen vanuit Turkije.

Van de 9 812 irreguliere migranten verzocht 87 % (het jaar daarvoor 81,5 %) om internationale bescherming in de Republiek Cyprus. Het land van herkomst met de meeste verzoekers was Syrië (1 902).

Het aantal migranten dat de door de regering gecontroleerde gebieden bereikte door irregulier de groene lijn over te steken vanuit de gebieden waarover de regering van de Republiek Cyprus niet het feitelijk het gezag uitoefent, is volgens de cijfers van CYPOL voor 2021 gestegen. In 2021 staken 9 812 irreguliere migranten de groene lijn op deze manier over. In 2020, 2019 en 2018 waren dat er respectievelijk 4 857, 7 409 en 4 451. De voornaamste landen van herkomst van de irreguliere migranten waren Syrië (2 274), Nigeria (1 445), de Democratische Republiek Congo (1 202), Pakistan (838) en Kameroen (765). Irreguliere migratie blijft een grote zorg voor de autoriteiten van de Republiek Cyprus.

De VN-vredeshandhavingsmissie in Cyprus (UNFICYP) is de godsdienstuitoefening door beide gemeenschappen blijven faciliteren.

De handel vanuit de door de regering gecontroleerde gebieden naar het noordelijke deel van Cyprus valt niet onder de groenelijnverordening, maar nam volgens cijfers van de Kamer van Koophandel en Industrie van Cyprus met circa 39 % af van 694 281 EUR in 2020 tot 420 253 EUR in 2021. De handel uit de door de regering gecontroleerde gebieden naar het noordelijke deel van Cyprus bedraagt 6,8 % van de handel in omgekeerde richting (14,8 % in 2020).

De Turks-Cypriotische gemeenschap paste nog steeds een handelsregeling toe die de beperkingen van de groenelijnverordening “weerspiegelt”. De Turks-Cypriotische belanghebbenden stellen dat de bescherming van lokale ondernemingen de voornaamste reden hiervoor is. Bovendien kunnen goederen pas vanuit de door de regering gecontroleerde gebieden naar het noordelijke deel van Cyprus worden verhandeld als er een “invoervergunning” is afgegeven. Deze “handelsregeling” wordt echter niet altijd consequent toegepast.

2.2. Soort goederen

In 2021 bleef de aard van de verhandelde producten over het algemeen stabiel. Bouw- en constructiematerialen werden het meest verhandelde artikel, gevolgd door kunststoffen, meubelen en verse vis.

Er werden nieuwe producten geïntroduceerd, zoals hardschuimplaten van geëxtrudeerd polystyreen, stalen en aluminium profielen, alsook staven en stalen deuren.

2.3. Onregelmatigheden

De Republiek Cyprus vestigde de aandacht van de Commissie op twee specifieke gevallen van onregelmatigheden die zich tijdens de verslagperiode hebben voorgedaan.

Het eerste geval betrof een zending wortelen, waarvan monsters door het Algemeen Staatslaboratorium van de Republiek Cyprus werden onderzocht. Tijdens het testen werden resten van de pesticiden linuron en triadimeno aangetroffen boven de toegestane grenswaarden. De Commissie heeft de Turks-Cypriotische Kamer van Koophandel op de hoogte gebracht, die de producent heeft verzocht alle nodige maatregelen te nemen om de volledige naleving van de relevante voorschriften en veiligheidsnormen voor de bescherming van de gezondheid te garanderen.

Het tweede geval betrof een zending olijven die eveneens door het Algemeen Staatslaboratorium van de Republiek Cyprus werd onderzocht. Tijdens het testen van monsters werden resten van het pesticide cypermethrin aangetroffen boven de toegestane grenswaarden. De Commissie heeft de Turks-Cypriotische Kamer van Koophandel op de hoogte gebracht.

2.4. Verkeer van goederen: belemmeringen en problemen

Er zijn nog steeds belemmeringen voor de handel over de groene lijn en de Commissie en de Turks-Cypriotische ondernemers zijn van oordeel dat deze mee aan de basis liggen van het huidige beperkte handelsverkeer.

Zoals in voorgaande verslagen is gemeld , is de kwestie rond Turks-Cypriotische bedrijfsvoertuigen die oversteken naar de door de regering gecontroleerde gebieden nog niet opgelost en mogen Turks-Cypriotische bedrijfsvoertuigen van meer dan 7,5 ton de groene lijn nog steeds niet oversteken zonder documenten die volledig in overeenstemming zijn met het acquis en die door de Republiek Cyprus zijn afgegeven. De autoriteiten van de Republiek Cyprus hebben de Commissie meegedeeld dat zij bepalingen hebben ingesteld die het voor Turks-Cyprioten gemakkelijker maken om een keuringsattest en een professioneel rijbewijs te verkrijgen. Voor de handel zou het bijzonder gunstig zijn als deze kwestie zou worden verholpen, aangezien het goederenvervoer erdoor zou worden vergemakkelijkt. Bovendien zou dit het contact tussen de Cypriotische marktdeelnemers ten goede komen, hetgeen het vertrouwen tussen beide gemeenschappen sterk zou bevorderen. De Commissie zal blijven samenwerken met de autoriteiten van de Republiek Cyprus en de Turks-Cypriotische gemeenschap om een oplossing voor dit probleem te vinden.

Zoals ook in de voorgaande jaren is gerapporteerd, staan de autoriteiten van de Republiek Cyprus niet toe dat verwerkte voedingsmiddelen en materialen die met voedsel in contact komen, de groene lijn overschrijden. Als reden hiervoor voeren zij aan dat het productieproces in het noordelijke deel van Cyprus volgens de gezondheidsdiensten niet aan de normen beantwoordt. De Commissie heeft ten aanzien van de Republiek Cyprus bevestigd dat deze producten op grond van het toepasselijke rechtskader de groene lijn mogen overschrijden. De autoriteiten van de Republiek Cyprus mogen overeenkomstig de groenelijnverordening weliswaar monsters van de producten nemen voor verdere analyse, maar mogen niet voor alle verwerkte voedingsmiddelen een lijnoverschrijdingsverbod opleggen. De Commissie betreurt dat er tijdens de verslagperiode geen vooruitgang is geboekt bij het vinden van een oplossing voor dit probleem. De Commissie blijft bezorgd over het probleem inzake verwerkte voedingsmiddelen en zal deze kwestie verder bespreken met de autoriteiten van de Republiek Cyprus.

Net als in voorgaande jaren blijven Turks-Cypriotische handelaren berichten over handelsbelemmerende moeilijkheden bij de levering van hun producten aan winkels en bij het adverteren van hun producten en diensten in de door de regering gecontroleerde gebieden. Handelaren blijven melding maken van een gebrek aan vraag bij Grieks-Cypriotische consumenten om Turks-Cypriotische producten te kopen. Voorts werd gemeld dat handelaren van beide gemeenschappen te maken krijgen met tal van administratieve problemen als zij zaken willen doen met de andere gemeenschap. De Turks-Cyprioten die over de groene lijn heen handelen, ondervinden bijvoorbeeld problemen bij het openen van rekeningen bij banken in de door de regering gecontroleerde gebieden.

2.5. Smokkel van goederen

De smokkel van goederen bleef bestaan, aangezien het moeilijk is om onregelmatige bewegingen over de groene lijn te controleren.

In 2021 nam de Republiek Cyprus 1 518 partijen gesmokkelde waar in beslag (het jaar daarvoor: 494), een stijging met 207 %. Er was sprake van een toename van de smokkel van landbouwproducten, dierlijke producten en zuivel. Er was een aanzienlijke stijging in de hoeveelheden sigaretten en roltabak die door de Republiek Cyprus bij de groene lijn in beslag werden genomen: 246 460 sigaretten en 165 160 g roltabak (het jaar daarvoor: 78 620 sigaretten en 103 135 g roltabak). Ook werden 55 470 cartridges voor elektronische sigaretten en 79 025 g aan waterpijpbak in beslag genomen. Andere in beslag genomen goederen waren alcohol, auto’s, brandstof, goederen die inbreuk maken op intellectuele-eigendomsrechten, geneesmiddelen en pesticiden. Er is vier maal vervolging voor smokkel ingesteld bij de arrondissementsrechtbank. Gevallen van smokkel van kleine hoeveelheden sigaretten werden doorgaans afgehandeld met een administratieve sanctie en verbeurdverklaring.

De autoriteiten van de ESBA registreerden in 2021 ook aanzienlijk meer inbeslagnamen van smokkelwaar binnen de ESBA: 516, tegenover 138 in 2020.

Wat betreft de traditionele bevoorrading van de Turks-Cypriotische bevolking van het dorp Pyla, dat in de bufferzone ligt (artikel 4, lid 10, van de groenelijnverordening), werden de hoeveelheden bouwmateriaal, vis, sigaretten enz. gecontroleerd en geregistreerd door de autoriteiten van de ESBA.

2.6. Bevordering van de handel