Overeenkomstig artikel 32 van de Toetredingsakte heeft de Commissie in de periode 2007-2009 de jaarlijkse forfaitaire steunbedragen uit hoofde van de cashflow- en Schengenfaciliteit aan Bulgarije en Roemenië uitbetaald in twaalfden (de totale steunbedragen zijn te vinden in de onderstaande tabel).

Bij artikel 32, lid 1, van de Akte van Toetreding van Bulgarije en Roemenië tot de Europese Unie (hierna „Toetredingsakte“ genoemd) is de cashflow- en Schengenfaciliteit als tijdelijk instrument ingesteld om Bulgarije en Roemenië te helpen bij het financieren van acties aan de nieuwe buitengrenzen van de Unie met het oog op de uitvoering van het Schengenacquis en de controle aan de buitengrenzen, en bij het verbeteren van de cashflow in de nationale begroting.

In 2014 werd de Schengenfaciliteit II ex post geëvalueerd door een onafhankelijke externe beoordelaar, die als taak kreeg de faciliteit te toetsen op relevantie, doeltreffendheid, efficiëntie, complementariteit en coherentie, alsook op bereikte effecten en duurzaamheid van de resultaten.

Ruim 60 % van de financiële steun die in het kader van de Schengenfaciliteit II aan Bulgarije is toegewezen, werd geprogrammeerd voor en besteed aan de verwezenlijking van doelstelling 1. Het merendeel van de voor doelstelling 1 uitgetrokken middelen werd geprogrammeerd en benut voor de aankoop van drie helikopters en negen schepen, alsook voor de opzet van een geïntegreerd systeem voor het toezicht op en de bewaking van de Zwarte-Zeegrens, bestaande uit vaste en mobiele observatieposten die zijn uitgerust met radars, camera's en communicatieapparatuur.

De Bulgaarse en Roemeense autoriteiten hebben meerjarige en jaarlijkse indicatieve programma's uitgewerkt. Daarin worden de behoeften in verband met de uitvoering van het Schengenacquis en het grenstoezicht in kaart gebracht en wordt een strategie uitgestippeld om die behoeften aan te pakken. Verder wordt in deze programma's duidelijk gemaakt welke doelstellingen met de Schengenfaciliteit II worden nagestreefd en welke specifieke maatregelen uit het instrument moeten worden gefinancierd.

De conclusie van de evaluatie was dat de Schengenfaciliteit II in het algemeen doeltreffend is gebleken om de doelstellingen te bereiken.

Bij de toetsing van de Schengenfaciliteit II aan het doeltreffendheidscriterium is nagegaan in hoeverre de doelstellingen van het instrument werden gehaald.

Door te investeren in de mobiliteit van de Roemeense grenspolitie te land en ter zee is actie ondernomen tegen het probleem dat de bestaande voer- en vaartuigen niet inzetbaar waren voor grensbewaking.

De investeringen van Bulgarije in maritieme grensbewaking waren op duidelijke behoeften gericht: de bewaking van de Zwarte-Zeekust door patrouillevaartuigen was onvoldoende en de vaartuigen waren sinds de jaren negentig verouderd en versleten geraakt en waren niet langer geschikt om in extreme weersomstandigheden de zeegrenzen te beveiligen.

Bij de toetsing van de Schengenfaciliteit II aan het relevantiecriterium is nagegaan in hoeverre de doelstellingen van het instrument aansluiten bij de behoeften. Verder werd nagegaan in hoeverre de concrete effecten van de Schengenfaciliteit II (uitkomsten, resultaten en gevolgen) afgestemd waren op de behoeften (nut).

In september 2014 heeft de Commissie het ex-postevaluatieverslag van de Schengenfaciliteit II aangenomen. De Commissie acht de hieronder uiteengezette bevindingen en conclusies geloofwaardig aangezien de evaluatie heeft aangetoond dat het daaraan ten grondslag liggende bewijsmateriaal van betrouwbare gegevens is afgeleid en op een deugdelijke analyse is gebaseerd.

De opzet van een geïntegreerd systeem voor het toezicht op en de bewaking van de Zwarte-Zeegrens in Bulgarije is uiterst doeltreffend gebleken: het heeft de wijze waarop toezicht wordt uitgeoefend op de maritieme grens veranderd en heeft gezorgd voor voortdurende bewaking van de zeegrenzen. Dankzij de investering is de politie nu beter in staat om de grenzen te bewaken en grensoverschrijdende criminaliteit te bestrijden.

De aankoop van helikopters heeft de grensbewakingscapaciteit van de Bulgaarse politie versterkt. De inzet van helikopters voor grensbewaking is bijzonder doeltreffend in afgelegen berggebieden, zoals bij de grens met Turkije waar bepaalde delen van de groene grens onbereikbaar zijn voor patrouillewagens. Niettemin werden een aantal problemen vastgesteld met betrekking tot de doeltreffendheid van de apparatuur voor bewaking vanuit de lucht. De wettelijke beperkingen op nachtvliegen en het gebrek aan ijsbestrijdingssystemen die vluchtuitvoering in alle weersomstandigheden mogelijk maken hebben in combinatie met het personeelstekort in de eerste twee jaar na aankoop de doeltreffendheid van de investering aanzienlijk aangetast. Ook het brandstoftekort en vertragingen bij de levering van reserveonderdelen hebben afbreuk gedaan aan de doeltreffendheid van de investeringen in bewaking vanuit de lucht.

Door te investeren in de mobiliteit van de Roemeense grenspolitie te land en ter zee is deze nu beter in staat om bewakingsactiviteiten uit te voeren aan de zee- en landgrenzen. Dankzij de aangeschafte apparatuur werd het werkterrein verruimd naar gebieden waar bewaking voorheen moeilijk verliep en niet frequent plaatsvond. De sterkere operationele autonomie van de nieuwe vaartuigen heeft het sinds 2010 mogelijk gemaakt de maritieme bewaking tot buiten de aansluitende zone van 24 zeemijl uit te breiden naar de exclusieve economische zone van Roemenië.

In het geval van Roemenië werden de grenscontroles verbeterd door te investeren in de modernisering van de grensdoorlaatposten. De bestaande infrastructuur werd gerenoveerd en de arbeidsomstandigheden in de grensdoorlaatposten werden verbeterd. Dit heeft het mogelijk gemaakt meer grenswachters in te zetten en zodoende meer grenscontroles uit te voeren over een bepaald tijdvak.

3.4.Efficiëntie

Bij de toetsing van de Schengenfaciliteit II aan het efficiëntiecriterium is nagegaan in hoeverre de gewenste effecten van het instrument tegen redelijke kosten zijn verwezenlijkt.

De conclusie van de evaluatie was dat de efficiëntie van de Schengenfaciliteit II als voldoende kan worden aangemerkt, ook al verliepen de aanbestedingsprocedures niet altijd optimaal.

De efficiëntie werd geëvalueerd door de in het kader van de Schengenfaciliteit II gemaakte kosten te vergelijken met die van soortgelijke instrumenten en door de aanbestedingsprocedures te analyseren. De aanbestedingsprocedures werden beschouwd als een geschikte indicator voor de efficiëntie, ervan uitgaande dat een oproep tot mededinging waarborgt dat marktconforme prijzen worden betaald voor de ingekochte goederen of diensten.

De eenheidsprijzen die in Bulgarije werden betaald voor de helikopters in het kader van de uit de Schengenfaciliteit II gefinancierde investering in bewaking vanuit de lucht waren vergelijkbaar met de in het kader van de Schengenfaciliteit I betaalde prijzen.

In Bulgarije was de mededinging in het aanbestedingsproces met betrekking tot de bewaking van de zeegrenzen beperkt wat het aantal deelnemende bedrijven betreft, aangezien om technische redenen vijf van de zes inschrijvers werden uitgesloten. De aanbestedingen voor vaartuigen verliepen op soortgelijke wijze. In het eerste geval (schip met een brutotonnage van 200 ton en schepen met een brutotonnage van 60 ton) werd de aanbesteding geannuleerd aangezien de enige twee inschrijvers om technische redenen werden uitgesloten. De opdracht werd gegund volgens een onderhandelingsprocedure met een van de inschrijvers. In het tweede geval (vaartuigen met een brutotonnage van 20 en 15 ton) werden twee van de drie ingediende offertes afgewezen om technische redenen.

De aanbestedingen met betrekking tot bewaking vanuit de lucht verliepen op een soortgelijke manier: de procedures werden tweemaal geannuleerd en de opdracht werd pas na een derde aanbesteding gegund. Alle drie de aanbestedingen waren beperkt tot inschrijvers uit de EU; op één inschrijver na (in alle drie de aanbestedingen dezelfde inschrijver) werden alle inschrijvers uitgesloten om technische redenen voordat ze een financiële offerte konden indienen. Concluderend kan worden gesteld dat de aanbestedingsprocedure de mededinging kennelijk heeft beperkt, wat twijfel doet ontstaan over de efficiëntie van de maatregel.

In Roemenië waren er eveneens problemen met de efficiëntie van het aanbestedingsproces, al werden die kennelijk met meer voortvarendheid ter hand genomen dan in Bulgarije, waardoor er minder vertraging optrad. Een ander probleem betrof de indicatieve waarde van de opdrachten, die vaak veel hoger lag dan de ontvangen offertes.

De aanbesteding voor de mobiliteit te land en ter zee bevatte twee onderdelen, waarnaar in wisselende mate werd meegedongen. Voor het onderdeel mobiliteit ter zee waren er minder inschrijvers per aanbesteding. Heel wat inschrijvers werden uitgesloten in de voorselectiefase. Voor het onderdeel mobiliteit te land werd er (van de in totaal vijftien inschrijvers voor de vijf gegunde opdrachten) slechts één inschrijver uitgesloten wegens overschrijding van het maximumbudget. De elektronische inschrijvingsprocedure heeft de aanbesteding efficiënter gemaakt. Voor alle inschrijvers gold de laagste prijs als selectiecriterium. De door de geselecteerde inschrijvers aangeboden prijzen waren aanzienlijk lager dan het toegewezen budget (tot 50 % voor het onderdeel mobiliteit te land).

Wat de modernisering en herinrichting van de grensdoorlaatposten betreft, werd de mededinging in slechts 11 van de 31 aanbestedingsprocedures toereikend bevonden om de beste prijs-kwaliteitverhouding te krijgen.

3.5.Complementariteit en coherentie

Bij de toetsing van de Schengenfaciliteit II aan de complementariteits- en coherentiecriteria is nagegaan in hoeverre andere maatregelen hebben bijgedragen aan de doelstellingen van de Schengenfaciliteit II en in hoeverre de Schengenfaciliteit II in de weg zou hebben gestaan van andere steunmaatregelen met soortgelijke doelstellingen.

De conclusie van de evaluatie was dat de Schengenfaciliteit II spoorde met en tegelijk een aanvulling vormde op maatregelen inzake grenstoezicht die worden gefinancierd uit andere bronnen in Bulgarije en Roemenië.

Zowel in Bulgarije als in Roemenië werden middelen uit andere fondsen toegewezen om soortgelijke doelstellingen na te streven als die van de Schengenfaciliteit II. Er was een degelijk niveau van complementariteit en synergie tussen de nationale strategieën met het oog op de toetreding tot het Schengengebied enerzijds en de Schengenfaciliteit II anderzijds.

Wat de bewaking van de zeegrenzen in Bulgarije betreft, was de financiële steun in het kader van de Schengenfaciliteit II complementair aan de uit andere bronnen gefinancierde investeringen in maritieme grensbewakingscapaciteit. Met de ondersteuning van het instrument voor pretoetredingssteun Phare werden drie patrouillevaartuigen gerenoveerd en zes schepen aangekocht.