In ontwikkelingslanden vormen de onjuiste verwerking en het ongecontroleerd storten van afvalstoffen een gezondheidsprobleem, omdat werkers, waaronder zowel volwassenen als kinderen, aan zeer toxische stoffen worden blootgesteld wanneer zij kostbare materialen uit AEEA halen zonder dat gezondheids of milieubeschermingsmaatregelen worden toegepast. Recyclingprocedures die niet op de beste praktijk zijn gebaseerd, leiden tot verspilling van recycleerbare kunststoffen en kostbare metalen en tot extra energieverbruik en milieuschade als gevolg van de winning van primaire grondstoffen.

Wanneer AEEA in de EU wordt verwerkt zonder dat de juiste procedures worden toegepast, ontstaat milieuschade, met name door het vrijkomen van zware metalen zoals kwik uit compacte fluorescentielampen en platte beeldschermen en lood uit televisietoestellen. In de periode 2011-2020 zal jaarlijks gemiddeld meer dan 6 720 ton ozonafbrekende broeikasgassen vrijkomen uit koel en diepvriesapparatuur; de geldswaarde van de daardoor veroorzaakte klimaatschade wordt op ongeveer 1 miljard euro per jaar geraamd.

Op basis van de huidige praktijk moet worden verwacht dat dit probleem eerder zal toe dan afnemen: naar schatting zal tegen 2020 jaarlijks ongeveer 4,3 miljoen ton AEEA niet correct worden verwerkt; in 2005 was dat nog 3,4 miljoen ton. Hieronder wordt een prognose van de inzameling en bestemming van AEEA in 2020 gepresenteerd:

Er zijn aanwijzingen dat meer dan 85 % van de AEEA gescheiden wordt ingezameld, ook al wordt officieel slechts 33 % als “gescheiden ingezameld” gerapporteerd. Een groot deel van de ingezamelde maar niet-gerapporteerde AEEA wordt wellicht in de EU verwerkt zonder passende zorg voor het milieu, of illegaal uitgevoerd naar ontwikkelingslanden waar een deel van de kostbare materialen wordt gerecycleerd op een wijze die gevaarlijk is voor gezondheid en milieu, of gewoon gedumpt.

Sedert de AEEA-richtlijn in werking is getreden, hebben zich grote veranderingen voorgedaan qua inzamelings en verwijderingspraktijk: hogere metaalprijzen op de wereldmarkt en de stimulansen voor georganiseerde inzameling die van de AEEA-richtlijn zijn uitgegaan, hebben er samen toe geleid dat thans grote hoeveelheden AEEA gescheiden van het huishoudelijk afval worden ingezameld en dat naar schatting slechts 13 % van de AEEA wordt gestort of verbrand.

In de loop van een driejarig toetsingsproces is gepeild naar de ervaringen die de lidstaten en de belanghebbende partijen met de richtlijn hebben opgedaan. Daarbij is aan het licht gekomen dat de richtlijn niet zo doeltreffend functioneert als verhoopt, en dat er een efficiëntieprobleem is als gevolg van vermijdbare kosten bij het realiseren van de doelstellingen.

De AEEA-richtlijn wil een halt toeroepen aan de onjuiste verwerking van afgedankte elektrische en elektronische apparatuur (AEEA). In de EU is dit de snelst aanzwellende afvalstroom: van 8,39,1 miljoen ton AEEA in 2005 naar wellicht 12,3 miljoen ton in 2020.

Economische en sociale aspecten

AEEA is zelf een economische hulpbron, waarvan de materiële waarde naar schatting momenteel circa 2 miljard euro per jaar bedraagt. De economische kostprijs voor de samenleving van de inzameling, verwijdering en verwerking van AEEA, inclusief de activiteiten van de openbare en de informele sector, zal volgens bepaalde ramingen tegen 2020 toenemen tot 5,6 miljard euro per jaar. Deze beheer en verwerkingsactiviteiten vinden hoofdzakelijk plaats in de EU, wat zorgt voor inkomsten en werkgelegenheid in een sector die voor een aanzienlijk deel op handenarbeid is gebaseerd.

3. Belangrijkste problemen op het stuk van efficiëntie

Het leeuwendeel van de in kaart gebrachte vermijdbare kosten bij de toepassing van de richtlijn hangt samen met onzekerheid ten aanzien van het toepassingsgebied van de richtlijn en met de eis tot registratie van en rapportage door producenten in elke lidstaat waar zij hun producten verkopen. De hierdoor veroorzaakte (en andere) onnodige administratieve kosten voor de betrokken bedrijfssector worden op basis van de standaard-kostenberekeningsmethode van de EU geraamd op 66 miljoen euro per jaar. Er dient zich op dit punt nog geen verandering aan. Verschillen qua registratiepraktijk leiden ook tot een vorm van klaploperij bij afstandsverkopers, die hun kosten doorschuiven naar de geregistreerde verkopers.

4. Beoordeelde opties

Om de problemen op het stuk van doeltreffendheid aan te pakken:

Optie 1: geen actie ondernemen.

Optie 2: minimale inspectie en handhavingseisen voor de verwerking van AEEA.

Optie 3: minimale inspectie en handhavingseisen voor de overbrenging van afvalstoffen.

Optie 4: verhoging van het inzamelingsstreefcijfer om het af te stemmen op de thans reeds ingezamelde hoeveelheden (85 % van de gegenereerde AEEA), toewijzing van de verantwoordelijkheid voor het halen van dit streefcijfer aan de producenten, en opneming van B2B-apparatuur in het inzamelingsstreefcijfer.

Optie 5: vaststelling van inzamelingsstreefcijfers voor alle in milieuopzicht belangrijke afvalstromen.

Optie 6: verandering van de methode ter vaststelling van het streefcijfer: niet langer een hoeveelheid uitgedrukt in kg/inwoner, maar een percentage van de hoeveelheid EEA die het voorgaande jaar op de markt is gebracht.

Om de problemen op het stuk van efficiëntie aan te pakken:

Optie 1: geen actie ondernemen.

Ter verduidelijking van het toepassingsgebied en de indeling in categorieën (alternatieven):

Optie 2: verduidelijking van het toepassingsgebied aan de hand van vaste lijsten.

Optie 3: omschrijving van het toepassingsgebied van de AEEA-richtlijn door verwijzing naar het toepassingsgebied van de BGS-richtlijn.

Optie 4: indeling van categorieën apparaten als “AEEA van particuliere huishoudens” of B2B.

Ter verlichting van de administratieve lasten in verband met registratie en rapportage (alternatieven):

Optie 5: interoperabiliteit van de nationale registers en harmonisatie van de rapportage-eisen.