TOELICHTING

1. ACHTERGROND VAN HET VOORSTEL

Redenen voor en doelstellingen van het voorstel

De Algemene Vergadering van de Verenigde Naties besloot in Resolutie 53/111 van 9 december 1998 een open intergouvernementeel ad-hoccomité op te richten, dat ermee werd belast een Verdrag tegen grensoverschrijdende georganiseerde criminaliteit (UN Convention against transnational organised crime, UNTOC) op te stellen. Dit verdrag moest worden aangevuld met drie protocollen, die betrekking hebben op de volgende gebieden:

· de voorkoming, bestrijding en bestraffing van mensenhandel, met name handel in vrouwen en kinderen (protocol inzake mensenhandel);

· de smokkel van migranten over land, over zee en door de lucht (protocol inzake mensensmokkel); en

· de illegale vervaardiging van en handel in vuurwapens, delen en onderdelen daarvan en munitie (protocol inzake vuurwapens).

De eerste formele zitting van het ad-hoccomité vond plaats in januari 1999 in Wenen. In 2000 machtigde de Raad de Commissie om namens de Europese Gemeenschap[1] te onderhandelen over het VN-Verdrag tegen grensoverschrijdende georganiseerde misdaad en het protocol inzake vuurwapens, naast de andere protocollen.

De Commissie nam actief deel aan de VN-onderhandelingen in Wenen, in nauwe samenwerking met de EU-lidstaten en de G8-landen die niet tot de EU behoren. De onderhandelingen over het Verdrag tegen grensoverschrijdende georganiseerde criminaliteit werden afgerond in juli 2000; de werkzaamheden met betrekking tot de protocollen inzake mensensmokkel en mensenhandel liepen door tot oktober 2000. De Algemene Vergadering van de Verenigde Naties keurde deze drie instrumenten goed in haar 55e zitting op 15 november 2000 en stelde ze voor ondertekening open. De onderhandelingen over het protocol inzake vuurwapens duurden een half jaar langer (tot mei 2001); dit instrument werd door de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties goedgekeurd in haar 55e zitting op 31 mei 2001[2] en daarna opengesteld voor ondertekening.

Op 12 december 2000 ondertekende de Europese Gemeenschap deze drie instrumenten formeel in Palermo, samen met alle EU-lidstaten. De machtiging tot ondertekening van het protocol inzake vuurwapens werd door de Raad verleend in oktober 2001[3] en dit instrument werd door de Europese Gemeenschap op 16 januari 2002 formeel ondertekend op de zetel van de Verenigde Naties in New York.

De Unie stemde in met de sluiting van het Verdrag tegen de grensoverschrijdende georganiseerde criminaliteit in april 2004[4] en van de protocollen inzake mensensmokkel en mensenhandel in juli 2006.

De sluiting van het protocol inzake vuurwapens werd uitgesteld, omdat het protocol bepalingen zou bevatten waarvoor nieuwe wetgeving moest worden vastgesteld en de bestaande wetgeving moest worden aangepast. Deze bepalingen zouden raken aan de EU-regelgeving inzake het registreren, markeren en onbruikbaar maken van vuurwapens, de vereisten voor vergunning- of autorisatiestelsels met betrekking tot uitvoer, invoer en doorvoer, de verscherping van controles bij plaatsen van uitvoer, en de tussenhandel.

In 2005 publiceerde de Commissie een mededeling betreffende maatregelen ter verbetering van de veiligheid met betrekking tot explosieven, ontstekers, benodigdheden om bommen te maken en vuurwapens in de Europese Unie[5]. Op deze mededeling volgden Richtlijn 2008/51/EG tot wijziging van Richtlijn 91/477/EEG van de Raad van 18 juni 1991 inzake de controle op de verwerving en het voorhanden hebben van wapens, en Verordening (EU) nr. 258/2012 tot uitvoering van artikel 10 van het protocol inzake vuurwapens en tot vaststelling van uitvoervergunningen voor vuurwapens, delen en onderdelen daarvan en munitie en maatregelen betreffende de invoer en doorvoer ervan.

Het protocol inzake vuurwapens trad op 3 juli 2005 in werking. Tot dusver hebben 18 lidstaten van de EU dit protocol ondertekend en zijn 16 lidstaten verdragsluitende partij, waarvan er 12 (Belgie, Bulgarije, Cyprus, Estland, Italië, Litouwen, Polen, Slowakije, Slovenië, Portugal, Zweden en Finland) het protocol hebben bekrachtigd en vier (Spanje, Letland, Nederland en Roemenië) ertoe zijn toegetreden.

Algemene achtergrond

Het actieplan van de Raad en de Commissie ter uitvoering van het Haags Programma voor de versterking van de ruimte van vrijheid, veiligheid en recht in de Europese Unie[6] bevat als relevante actie onder meer een voorstel voor de sluiting — namens de Europese Gemeenschap — van het protocol inzake vuurwapens. In het vervolg hierop, het programma van Stockholm[7], werd wapenhandel uitdrukkelijk genoemd als een van de illegale activiteiten die de interne veiligheid van de EU nog steeds bedreigen. Ook werd hierin nog eens verklaard dat de Unie de ratificatie van internationale verdragen (en de bijbehorende protocollen) dient te blijven bevorderen, met name die welke onder leiding van de Verenigde Naties zijn ontwikkeld. De vuurwapenhandel werd ook in de strategie voor interne veiligheid[8] genoemd als een van de vormen van georganiseerde criminaliteit waartegen de Europese Unie moet optreden.

Bestaande bepalingen op het door het voorstel bestreken gebied

Er zijn verscheidene EU-wetgevingsteksten vastgesteld die gericht zijn op het vergemakkelijken van, en het wegnemen van belemmeringen voor, de overdracht van conventionele wapens binnen de interne markt, of op het reglementeren van de uitvoer van conventionele wapens naar derde landen:

· Richtlijn 91/477/EEG van de Raad van 18 juni 1991 inzake de controle op de verwerving en het voorhanden hebben van wapens, zoals gewijzigd.

· Aanbeveling van de Raad van 12-13 juni 2007 over een standaardprocedure in de lidstaten voor grensoverschrijdend onderzoek door politieautoriteiten naar bevoorradingskanalen voor in beslag genomen of in bewaring genomen, aan misdaad gerelateerde, vuurwapens. Deze aanbeveling zal, mede dankzij de bijgevoegde handleiding, de traceringsactiviteiten en samenwerking bij rechtshandhaving op dit gebied ten goede komen.

· Richtlijn 2008/51/EG van het Europees Parlement en de Raad van 21 mei 2008 tot wijziging van Richtlijn 91/477/EEG van de Raad van 18 juni 1991 inzake de controle op de verwerving en het voorhanden hebben van wapens. Deze wijziging was nodig om de passende bepalingen inzake de wapenhandel binnen de Europese Unie op te nemen die op grond van het protocol inzake vuurwapens geboden waren[9].

· Richtlijn 2009/43/EG van het Europees Parlement en de Raad bepaalt de regels en procedures voor de overdracht van defensiegerelateerde producten binnen de Gemeenschap. Krachtens artikel 4, lid 1, “mag geen andere toestemming worden vereist voor de doorvoer door lidstaten of voor de toegang tot het grondgebied van de lidstaat waar de afnemer is gevestigd, van defensiegerelateerde producten (…).”

· Verordening nr. 258/2012 van de Raad van 8 maart 2012 ter bestrijding van de illegale handel in vuurwapens door verbeterde tracering en controle op de uitvoer van vuurwapens voor civiel gebruik uit de Europese Unie, met inbegrip van maatregelen inzake invoer en doorvoer. Deze verordening brengt de EU-wetgeving in overeenstemming met artikel 10 van het protocol inzake vuurwapens[10]. Dit artikel is gebaseerd op het beginsel dat vuurwapens en aanverwante producten niet van één staat naar een andere mogen worden overgebracht zonder dat alle betrokken staten daarvan op de hoogte zijn en daarmee instemmen. Het is niet van toepassing op vuurwapens die voor militair gebruik zijn bedoeld. Het geldt alleen voor de handel in vuurwapens en de overbrenging daarvan van en naar derde landen.

Samenhang met andere beleidsgebieden en doelstellingen van de Unie

De sluiting van het protocol inzake vuurwapens door de Europese Unie is in overeenstemming met het huidige EU-beleid inzake maatregelen ter bestrijding van grensoverschrijdende misdaad, in het kader waarvan de bestrijding van illegale handel in vuurwapens wordt opgevoerd — onder meer door middel van uitvoercontrole en tracering — en inzake maatregelen gericht op het beperken van de proliferatie en verspreiding van handwapens in de wereld.

2. RESULTATEN VAN DE RAADPLEGING VAN BELANGHEBBENDEN EN EFFECTBEOORDELING

Voor de aanneming van EU-wetten die de wetgeving van de EU in overeenstemming moeten brengen met de relevante bepalingen van het Protocol, zijn tal van verschillende belanghebbenden uitgebreid geraadpleegd. Een aanvullende effectbeoordeling is niet nodig, aangezien dit voorstel de laatste stap is om aan een internationale verplichting te voldoen en de wetgeving van de Unie al in overeenstemming is met de in het protocol vervatte criteria.

3. JURIDISCHE ELEMENTEN VAN HET VOORSTEL

Samenvatting van de voorgestelde maatregel

Bij het eerste artikel van het voorstel wordt het protocol namens de Europese Unie goedgekeurd. Het tweede artikel machtigt de voorzitter van de Raad om de persoon aan te wijzen die gemachtigd is om namens de Europese Gemeenschap de akte van goedkeuring neer te leggen. Bijlage I bevat een samen met de akte van goedkeuring neer te leggen verklaring betreffende de draagwijdte van de bevoegdheid van de Europese Unie ten aanzien van de bij het protocol geregelde aangelegenheden (artikel 17, lid 3, van het protocol inzake vuurwapens).

Het protocol heeft ten doel de samenwerking tussen de staten die partij zijn te bevorderen ten behoeve van de preventie, bestrijding en uitbanning van de illegale vervaardiging van en handel in vuurwapens, delen en onderdelen daarvan en munitie. De tekst omvat voorschriften betreffende:

· het bijhouden van een gedetailleerde registratie van de invoer, uitvoer en doorvoer van vuurwapens;

· het vaststellen van een internationaal systeem voor het markeren van vuurwapens bij de vervaardiging en telkens wanneer zij worden ingevoerd;

· het opzetten van een geharmoniseerd systeem voor vergunningen voor de invoer, uitvoer, doorvoer en wederuitvoer van vuurwapens;

· het voorkomen van diefstal of verlies van vuurwapens en van onttrekking van vuurwapens aan de legale handel, door een verscherping van de uitvoercontroles, de controles bij plaatsen van uitvoer en de grenscontroles;

· het uitwisselen van informatie over producenten met een vergunning, handelaars, importeurs en exporteurs, de routes van illegale handelaars, het uitwisselen van beste praktijken bij de bestrijding van illegale handel, zodat de lidstaten illegale wapenhandel beter kunnen voorkomen, opsporen en onderzoeken.

Rechtsgrondslag

Het protocol bestrijkt punten die tot de bevoegdheid van de Unie behoren, omdat zij onder het gemeenschappelijk handelsbeleid vallen en omdat de sluiting van het protocol inzake vuurwapens waarschijnlijk aan EU-rechtshandelingen raakt of het toepassingsgebied daarvan wijzigt (artikel 3, lid 2, WEU). Derhalve bestaat de materiële rechtsgrondslag van dit besluit uit zowel artikel 114 als artikel 207 van het VWEU.

4. GEVOLGEN VOOR DE BEGROTING

Het voorstel heeft geen gevolgen voor de EU-begroting.

5. CONCLUSIES

Het protocol inzake vuurwapens is het eerste mondiale instrument in de strijd tegen de transnationale georganiseerde criminaliteit en de handel in vuurwapens. Het brengt een zeer nuttig multilateraal kader tot stand en voorziet in tal van belangrijke minimumnormen voor alle deelnemende staten.

Het bijgaande voorstel voor een besluit van de Raad vormt het rechtsinstrument voor de sluiting van het protocol inzake vuurwapens door de Europese Unie op grond van de artikelen 114 en 207 juncto artikel 218, lid 6, onder a), VWEU.

De Commissie stelt derhalve voor dat de Raad het bijgaande besluit vaststelt.

2013/0083 (NLE)

Voorstel voor een

BESLUIT VAN DE RAAD

betreffende de sluiting, namens de Europese Unie, van het Protocol tegen de illegale vervaardiging van en handel in vuurwapens, delen en onderdelen daarvan en munitie, tot aanvulling van het Verdrag van de Verenigde Naties tegen grensoverschrijdende georganiseerde misdaad

DE RAAD VAN DE EUROPESE UNIE,

Gezien het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, en met name de artikelen 114 en 207 juncto 218, lid 6, onder a),

Gezien het voorstel van de Commissie[11],

Gezien de goedkeuring van het Europees Parlement[12],

Overwegende hetgeen volgt:

(1) Over de elementen van het Protocol tegen de illegale vervaardiging van en handel in vuurwapens, delen en onderdelen daarvan en munitie (hierna "het protocol" genoemd) die onder de bevoegdheid van de Unie vallen, is namens de Unie onderhandeld door de Commissie, met goedkeuring van de Raad.

(2) Overeenkomstig Besluit 2001/748/EG van de Raad[13] werd het protocol ondertekend op 16 januari 2002, onder voorbehoud van sluiting ervan op een latere datum.

(3) De sluiting van het Verdrag van de Verenigde Naties tegen grensoverschrijdende georganiseerde misdaad werd bij Besluit 2004/579/EG van de Raad van 29 april 2004[14] namens de Europese Unie goedgekeurd, hetgeen op grond van artikel 37, lid 2, van het Verdrag een voorwaarde is om partij te kunnen worden bij het protocol.

(4) Het protocol voorziet in maatregelen die onder het gemeenschappelijk handelsbeleid van de Unie vallen. Er zijn verscheidene EU-rechtshandelingen vastgesteld die gericht zijn op het vergemakkelijken van, en het wegnemen van belemmeringen voor, de overdracht van conventionele wapens binnen de interne markt, en op het reglementeren van de wapenuitvoer naar derde landen.

(5) Een juridisch bindend instrument inzake de strengst mogelijke gemeenschappelijke normen voor de overbrenging en controle van wapens heeft betrekking op aangelegenheden die tot de bevoegdheid van de Unie behoren, omdat zij onder het gemeenschappelijk handelsbeleid vallen of omdat de sluiting van het protocol waarschijnlijk aan EU-rechtshandelingen raakt of het toepassingsgebied daarvan wijzigt.

(6) Voor zover de bepalingen van het protocol onder de aan de Unie verleende bevoegdheden vallen, dient de overeenkomst namens de Unie te worden goedgekeurd.

(7) De Unie moet overeenkomstig artikel 17, lid 3, van het protocol bij de neerlegging van de akte van goedkeuring tevens een verklaring neerleggen betreffende de reikwijdte van de bevoegdheid van de Europese Unie ten aanzien van de bij het protocol geregelde aangelegenheden.

(8) De controle op het verwerven en het voorhanden hebben van vuurwapens is, evenals de formaliteiten inzake de overbrenging van vuurwapens binnen de lidstaten, geregeld bij Richtlijn 91/477/EEG van de Raad, gewijzigd bij Richtlijn 2008/51/EG van het Europees Parlement en de Raad.

(9) Richtlijn 2009/43/EG van het Europees Parlement en de Raad bepaalt de regels en procedures voor de overdracht van defensiegerelateerde producten binnen de Gemeenschap,

HEEFT HET VOLGENDE BESLUIT VASTGESTELD:

Artikel 1

Het Protocol tegen de illegale vervaardiging van en handel in vuurwapens, delen en onderdelen daarvan en munitie, tot aanvulling van het Verdrag van de Verenigde Naties tegen grensoverschrijdende georganiseerde misdaad, wordt namens de Europese Unie goedgekeurd.

De formele akte van goedkeuring van de Unie behelst tevens een bevoegdheidsverklaring in de zin van artikel 17, lid 3, van het protocol, die is opgenomen in bijlage I.

Artikel 2

De voorzitter van de Raad wijst de persoon aan die gemachtigd wordt om namens de Europese Unie de akte van goedkeuring neer te leggen als bedoeld in artikel 17, lid 3, van het protocol, teneinde kenbaar te maken dat de Europese Unie ermee instemt door de protocol gebonden te zijn.

Artikel 3

Dit besluit treedt in werking op [15].

Gedaan te Brussel,

Voor de Raad

De Voorzitter

BIJLAGE I

Verklaring betreffende de bevoegdheid van de Europese Unie ten aanzien van aangelegenheden die zijn geregeld bij het Protocol tegen de illegale vervaardiging van en handel in vuurwapens, delen en onderdelen daarvan en munitie, tot aanvulling van het Verdrag van de Verenigde Naties tegen grensoverschrijdende georganiseerde misdaad

Artikel 17, lid 3, van het Protocol tegen de illegale vervaardiging van en handel in vuurwapens, delen en onderdelen daarvan en munitie, bepaalt dat in de akte van bekrachtiging, aanvaarding of goedkeuring van een regionale organisatie voor economische integratie een verklaring moet worden opgenomen waarin de bij het protocol geregelde aangelegenheden worden opgesomd ten aanzien waarvan de bevoegdheid aan de organisatie is overgedragen door haar lidstaten die partij zijn bij het protocol.

Voor de handelspolitiek is uitsluitend de Europese Unie bevoegd. Voorts heeft zij gedeelde bevoegdheid ten aanzien van de regels inzake de totstandbrenging van een interne markt en exclusieve bevoegdheid ten aanzien van de bepalingen van de overeenkomst die wellicht het toepassingsgebied van de door de Europese Unie vastgestelde gemeenschappelijke regels kunnen beïnvloeden of wijzigen. De Unie heeft regels vastgesteld met betrekking tot de bestrijding van illegale vervaardiging van en handel in vuurwapens, de vaststelling van normen en procedures inzake de handelspolitiek van de lidstaten, inzake het registreren, het markeren en het onbruikbaar maken van vuurwapens, de vereisten voor vergunning- of autorisatiestelsels met betrekking tot uitvoer, invoer en doorvoer, de verscherping van controles bij plaatsen van uitvoer en de tussenhandel.

Het Protocol tegen de illegale vervaardiging van en handel in vuurwapens, delen en onderdelen daarvan en munitie is, wat betreft de aan de Europese Unie overgedragen bevoegdheden, van toepassing op de grondgebieden waar het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie van toepassing is, onder de in dat Verdrag neergelegde voorwaarden.

De omvang en de uitoefening van de desbetreffende bevoegdheid van de Unie zijn uiteraard voortdurend in ontwikkeling, en de Unie zal deze verklaring zonodig dan ook aanvullen of wijzigen overeenkomstig artikel 17, lid 3, van het protocol.

[1] Besluit van 31 januari 2000.

[2] Resolutie A/RES/55/255 van de AV van de VN.

[3] Besluit 2001/748/EC van de Raad, PB L 280 van 24.10.2001, blz. 5.

[4] Besluit 2004/579/EG van de Raad van 29 april 2004 betreffende de sluiting, namens de Europese Gemeenschap, van het Verdrag van de Verenigde Naties tegen de grensoverschrijdende georganiseerde criminaliteit (PB L 261 van 6.8.2004, blz. 6).

[5] Mededeling van de Commissie betreffende maatregelen ter verbetering van de veiligheid met betrekking tot explosieven, ontstekers, benodigdheden om bommen te maken en vuurwapens van 18.7.2005 (COM(2005) 329 definitief).

[6] PB C 198 van 12.8.2005, punt 4.2, Internationale rechtsorde, (o), blz. 20.

[7] Raadsdocument 17024/09, CO EUR-PREP 3 JAI 896 POLGEN 229 van 2 december 2009.

[8] Mededeling van de Commissie, “De EU-interneveiligheidsstrategie in actie: vijf stappen voor een veiliger Europa” (COM(2010) 673).

[9] Richtlijn 2008/51/EG van 21 mei 2008, gepubliceerd in PB L 179 van 8.7.2008, in werking getreden op 20 juli 2008 (uiterste omzettingstermijn 28 juli 2010).

[10] Verordening (EU) nr. 258/2012, PB L 94 van 30.3.2012.

[11] PB, blz.

[12] PB, blz.

[13] PB L 280 van 24.10.2001, blz. 5.

[14] PB L 261 van 6.8.2004.

[15] De datum van de inwerkingtreding van dit besluit wordt door het secretariaat-generaal van de Raad bekendgemaakt in het Publicatieblad van de Europese Unie.