EUROPESE COMMISSIE Brussel, 15.12.2021 COM(2021) 970 final VERSLAG VAN DE COMMISSIE AAN DE RAAD EN HET EUROPEES PARLEMENT inzake de uitvoering van de kaderrichtlijn water (2000/60/EG), de richtlijn inzake milieukwaliteitsnormen (2008/105/EG als gewijzigd bij Richtlijn 2013/39/EU) en de overstromingsrichtlijn (2007/60/EG)









































Uitvoering van de geplande maatregelenprogramma’s













nieuwe prioritaire stoffen













voorlopige overstromingsrisicobeoordelingen en gebieden met een potentieel aanzienlijk overstromingsrisico {SWD(2021) 970 final} - {SWD(2021) 971 final}



1.Inleiding Met de vaststelling van de Europese Green Deal heeft de EU cruciale stappen gezet om de gelijktijdige, onderling verbonden crises van klimaatverandering, gezondheidsrisico’s, verlies aan biodiversiteit en verontreiniging in alle milieucompartimenten aan te pakken. Het duurzame beheer van de waterkwaliteit en -kwantiteit speelt een cruciale rol in de reactie op deze crisis, waarbij wordt voortgebouwd op het bestaande wetgevingskader op en de ambitieuze uitvoering van de Europese Green Deal en de daaropvolgende initiatieven. De financiering die nu beschikbaar is voor uitvoering van de plannen voor herstel en veerkracht van de lidstaten is een aanvullende steun die hen helpt de bestaande druk op de kwaliteit en kwantiteit van de zoetwatervoorraden aan te pakken en zo ook de overgang naar een schone, circulaire en koolstofvrije Europese economie te stimuleren, met inachtneming van het “berokken geen schade”-beginsel. In 2021 heeft Europa opnieuw te maken gehad met de gevolgen van extreme watergerelateerde incidenten, die nog werden verergerd door de gevolgen van de klimaatverandering: dramatische overstromingen in de rivierbekkens van de Rijn en Maas en ongekende hittegolven en bosbranden hebben geleid tot tragische verliezen van mensenlevens en vele miljarden euro’s aan schade. Hoewel deze gebeurtenissen slechts gedeeltelijk verband houden met een goed waterbeleid, wijzen zij op het belang van een verbeterd zoetwaterbeheer dat gedurende een lange tijd consequent wordt nagestreefd, ook over de nationale grenzen heen. De kaderrichtlijn water (KRW) biedt het belangrijkste kader en de algemene doelen voor het waterbeleid in Europa en voor het bereiken van een goede toestand van al het oppervlakte- en grondwater. De richtlijn inzake milieukwaliteitsnormen en de grondwaterrichtlijn vormen een aanvulling op de KRW voor respectievelijk oppervlakte- en grondwaternormen. Bij de geschiktheidscontrole van het waterbeleid van de EU uit 2019, die op deze drie richtlijnen en de overstromingsrichtlijn betrekking had, werd geconcludeerd dat het bestaande wetgevingskader in grote lijnen geschikt is voor het beoogde doel, met enige ruimte voor verbetering. De conclusie luidde dat het bereiken van de doelen van de KRW en de overstromingsrichtlijn voldoende financiering, een snellere uitvoering en een betere integratie van de doelen ervan in de sectorale wetgeving vereist. Sommige tekortkomingen van de wetgeving en mogelijke maatregelen inzake chemische stoffen zullen worden beoordeeld tijdens de lopende effectbeoordeling voor de lijsten van stoffen in het grondwater en het oppervlaktewater. Dit verslag heeft tot doel meer inzicht te verschaffen en een ander controlepunt te bieden voor de voortgang bij de algemene uitvoering van de wetgeving, als opstap naar de beoordeling van de volgende generatie (2022‑2027) stroomgebiedbeheerplannen (SGBP’s) en overstromingsrisicobeheerplannen. Het bevat de beoordeling door de Commissie van recente verplichte verslaglegging door de lidstaten met betrekking tot water: ·Voortgang bij de uitvoering van de maatregelenprogramma’s op grond van de KRW, tweede cyclus (2016‑2021); ·De monitoring van prioritaire stoffen in het oppervlaktewater, die in 2013 op grond van de richtlijn inzake milieukwaliteitsnormen aan de lijst zijn toegevoegd; ·De toetsing en bijstelling van de voorlopige overstromingsrisicobeoordelingen uit de eerste cyclus van de overstromingsrichtlijn (2016‑2021). 2.Verslaglegging De tweede SGBP’s op grond van de KRW (die in december 2015 moesten zijn ingediend) zijn in 2019 door de Commissie beoordeeld. Tussentijdse verslagen over de uitvoering van maatregelenprogramma’s moesten uiterlijk in december 2018 worden ingediend. Op grond van artikel 18 van de KRW moet de Commissie het Parlement en de Raad binnen drie jaar na haar beoordelingsverslag over de SGBP’s informeren over de voortgang bij de uitvoering van de maatregelenprogramma’s. Alle lidstaten hebben verslag uitgebracht over de tussentijdse uitvoering van hun maatregelenprogramma’s. Wat de richtlijn inzake milieukwaliteitsnormen betreft, wordt in dit verslag de voortgang beoordeeld bij de uitvoering van de voorschriften met betrekking tot de twaalf nieuwe stoffen die zijn toegevoegd aan de lijst van prioritaire stoffen in het oppervlaktewater, waarover in 2013 overeenstemming is bereikt. Richtlijn 2008/105/EG, zoals gewijzigd bij Richtlijn 2013/39/EU, artikel 3, lid 1 bis, punt ii), verplicht de lidstaten met name een aanvullend monitoringprogramma en een voorlopig maatregelenprogramma voor de nieuw in de lijst opgenomen stoffen vast te stellen en aan de Commissie voor te leggen. Alle lidstaten hebben verslag uitgebracht over de nieuwe prioritaire stoffen. Wat ten slotte de tweede rapportagecyclus van de overstromingsrichtlijn betreft, moesten de lidstaten op grond van artikel 14 uiterlijk op 22 december 2018 hun voorlopige overstromingsrisicobeoordelingen van de eerste cyclus hebben getoetst en zo nodig hebben bijgesteld. Uiterlijk op 22 maart 2019 moest verslag zijn uitgebracht aan de Commissie. Bijna alle lidstaten hebben verslag uitgebracht over de bijstellingen van hun eerste voorlopige overstromingsrisicobeoordelingen. 3.Tweede maatregelenprogramma’s — tussentijdse beoordeling Op grond van artikel 11 van de KRW moeten de lidstaten voor elk stroomgebiedsdistrict een maatregelenprogramma ontwikkelen en de inhoud ervan, bestaande uit basismaatregelen (artikel 11, lid 3) en aanvullende maatregelen (artikel 11, lid 4), alsmede eventueel noodzakelijke aanvullende maatregelen (artikel 11, lid 5), specificeren. De lidstaten werden verzocht verslag uit te brengen over de voortgang bij de uitvoering van hun gedefinieerde “belangrijke typen maatregelen”. Belangrijke typen maatregelen zijn typische maatregelen om belastingen te verminderen, zoals het wegnemen van hinderpalen uit rivieren, het verbeteren van afvalwaterzuiveringsinstallaties, het geleidelijk beëindigen van emissies van prioritaire stoffen enz. Deze beoordeling van de maatregelenprogramma’s weerspiegelt de situatie zoals in de WISE-database is gerapporteerd. Waar mogelijk is een afzonderlijke analyse gemaakt voor basismaatregelen uit hoofde van artikel 11, lid 3, KRW en voor de aanvullende en eventueel noodzakelijke aanvullende maatregelen uit hoofde van respectievelijk artikel 11, lid 4, en artikel 11, lid 5, KRW. Een rechtstreekse vergelijking van de gegevens in de SGBP’s en in de maatregelenprogramma’s van 2018 is vaak niet mogelijk vanwege methodologische problemen zoals veranderingen in de maatregelen, verschillende basisjaren en veranderingen in de grenswaarden voor waterlichamen. De voor 2016 en 2018 verstrekte en voor 2021 verwachte informatie bevat echter nog steeds kwantitatieve gegevens over de voortgang die bij de uitvoering van de maatregelenprogramma’s is geboekt. De gegevens zijn voor zover mogelijk weergegeven in dit document en in het bijbehorende werkdocument van de diensten van de Commissie. Algemene situatie

Halverwege de cyclus 2016‑2021 was de uitvoering van de maatregelen in alle lidstaten gaande, in sommige gevallen met vertragingen. Vergeleken met de maatregelenprogramma’s van 2015 hebben alle lidstaten inmiddels melding gemaakt van belangrijke typen maatregelen en hebben verscheidene lidstaten hun rapportage voltooid en nu al hun stroomgebieddistricten bestreken. De meeste lidstaten hebben enige voortgang geboekt bij het vaststellen op welke manier voor elke significante belasting van het milieu een goede toestand kan worden bereikt, en in welke mate de maatregelen die nodig zijn voor het bereiken van een goede toestand, zijn uitgevoerd. Voor de lidstaten (18) die gegevens hebben ingediend waarmee een diepgaandere analyse en vergelijking mogelijk zijn, kan worden opgemerkt dat in drie lidstaten 70‑100 % van de doelen voor de stroomgebieddistricten is gehaald, terwijl in vier lidstaten nog eens 30‑80 % van de indicatoren erop wijst dat er een stap in de richting van het bereiken van die doelen is gezet. In een andere lidstaat zijn de doelen in 16 van de 25 stroomgebieddistricten bereikt. Dit is een bemoedigende verbetering, die een betere identificatie en prioritering van de maatregelen mogelijk maakt. Voor de lidstaten die naast de significante belastingen ook andere belastingen voor het milieu hebben vastgesteld, zijn maatregelen getroffen om deze aan te pakken, en is in het algemeen vastgesteld op welke manier een goede toestand kan worden bereikt en zijn er indicatoren ontwikkeld om vast te stellen in welke mate maatregelen moeten worden uitgevoerd om een goede toestand te bereiken. Lidstaat SGD Alle maatregelen voltooid Alle geplande maatregelen voltooid Sommige maatregelen voltooid Sommige geplande maatregelen voltooid Geen maatregelen voltooid AT 3 3 BE 8 1 5 1 1 BG 4 1 3 CY 1 1 CZ 3 3 DE 10 10 DK 4 4 EE 3 3 EL 14 14 ES 25 25 FI 8 8 FR 14 7 7 HR 2 2 HU 1 1 IE 3 3 IT 8 1 3 4 LT 4 4 LU 2 2 LV 4 4 MT 1 1 NL 4 4 PL 10 10 PT 10 9 1 RO 1 1 SE 5 5 SI 2 2 SK 2 2 Tabel 1: Status en voortgang sinds de tweede SGBP’s voor stroomgebieddistricten. De lidstaten hebben ook melding gemaakt van belemmeringen bij de uitvoering van hun maatregelenprogramma’s. Zoals in tabel 2 hieronder is uiteengezet, vormen gebrek aan financiering, vertragingen en governance de belangrijkste belemmeringen. Belemmeringen Lidstaat SGD Governance Vertragingen Gebrek aan financiering Gebrek aan mechanisme Gebrek aan maatregelen Niet kosteneffectief Extreme gebeurtenissen Ander AT 3 BE 8 3 3 2 2 BG 4 4 1 1 CY 1 CZ 3 3 3 3 3 3 3 DE 10 10 4 10 9 7 4 10 DK 4 4 4 EE 3 3 3 3 EL 14 14 ES 25 25 25 25 25 FI 8 8 8 FR 14 14 14 14 14 14 HR 2 2 2 2 HU 1 1 1 1 1 1 1 1 IE 3 3 3 3 3 IT 8 5 5 8 7 1 2 6 LT 4 LU 2 1 2 LV 4 4 4 MT 1 1 NL 4 4 4 4 4 PL 10 3 3 3 3 4 4 2 5 PT 10 8 9 8 8 RO 1 1 1 1 1 1 SE 5 5 SI 2 2 SK 2 2 2 2 2 Tabel 2: Belemmeringen voor de uitvoering van maatregelenprogramma’s volgens stroomgebieddistricten Tabel 3 biedt een overzicht van de verwachte trends bij de verwezenlijking van de doelen voor verschillende belastingen en relevante belangrijke typen maatregelen, zoals door elke lidstaat halverwege de looptijd voor de tweede helft van de cyclus (2018‑2021) werd voorspeld. Een opwaartse trend wijst op een verwijdering ten opzichte van de doelen van de wetgeving, een neerwaartse trend op een verkleining van de afstand tot het bereiken van het doel. Tabel 3: Gerapporteerde verwachte voortgang bij belangrijke typen maatregelen 2018‑2021

3.1Bestrijding van verontreiniging Met de Europese Green Deal is de strijd tegen verontreiniging centraal komen te staan. De ambitie om de verontreiniging tot nul terug te dringen, is vertaald in een alomvattend actieplan om alle verontreiniging tot nul terug te dringen en in de strategie voor duurzame chemische stoffen. De “van boer tot bord”-strategie (die onder meer gericht is op minder nutriëntenverliezen en pesticiden en meer biologische landbouw) en de farmaceutische strategie (die onder meer tot doel heeft de aanwezigheid van antibiotica in het milieu te verminderen) zullen het ook mogelijk maken de waterverontreiniging sneller terug te dringen. Verontreiniging door de landbouw De landbouw wordt gerapporteerd als een van de belangrijkste oorzaken voor het niet bereiken van een goede toestand in de waterlichamen van de EU. De landbouw kan diffuse verontreiniging door nitraten en pesticiden in het oppervlakte- en grondwater veroorzaken. Naast diffuse verontreiniging vormt ook wateronttrekking ten behoeve van de landbouw een grote belasting die tot het mislukken van een goede kwantitatieve toestand van grondwaterlichamen leidt. De lidstaten werken met name aan maatregelen voor het terugdringen van nutriëntenverontreiniging door de landbouw (belangrijke type maatregelen 2), het reduceren van pesticidenverontreiniging door de landbouw (belangrijke type maatregelen 3) en het uitvoeren van adviesdiensten voor de landbouw (belangrijke type maatregelen 12). Uit de rapportage blijkt ook dat alle lidstaten algemene regels hebben voor lozingen uit de landbouw. Tien lidstaten passen die regels op het gehele grondgebied toe, terwijl de andere lidstaten verschillende regels toepassen afhankelijk van het stroomgebiedsdistrict of, in twee gevallen, slechts in nitraatgevoelige zones. Voor zover de lidstaten hebben gerapporteerd, is het beeld vrij positief voor belangrijke type maatregelen 2 en worden er lacunes in de indicatoren weggewerkt, wat betekent dat de maatregelen doeltreffend zijn voor het verbeteren van de toestand en dat het doel van het bereiken van een goede toestand dichterbij komt. Er is echter geen waarneembare trend, wat aangeeft dat de belastingen niet doeltreffend zijn voor het verbeteren van de watertoestand en er in deze gevallen meer inspanningen nodig zijn. Voor belangrijke type maatregelen 3 en belangrijke type maatregelen 12 is het beeld gemengd en hebben veel lidstaten deze belangrijke typen maatregelen niet gerapporteerd of geïnventariseerd. Waar er is geïnventariseerd, blijkt dat de meeste lacunes in de indicatoren worden weggewerkt, maar dat een aanzienlijk aantal lidstaten geen waarneembare trend heeft gerapporteerd, wat betekent dat de belastingen op grond van deze belangrijke typen maatregelen niet doeltreffend zijn om de watertoestand te verbeteren en dat er in deze gevallen meer inspanningen nodig zijn. De maatregelen van de lidstaten in het kader van hun maatregelenprogramma’s omvatten maatregelen die voortvloeien uit de nitraatrichtlijn, waarvan het meest recente uitvoeringsverslag versterkte maatregelen in verontreinigde gebieden aanbeveelt, en maatregelen in de nieuwe strategische plannen voor het gemeenschappelijk landbouwbeleid (GLB), die uiterlijk op 1 januari 2022 bij de Commissie moeten worden ingediend. In een recent verslag van de Europese Rekenkamer is geanalyseerd in hoeverre het GLB en het waterbeleid van de EU duurzaam gebruik van water in de landbouw bevorderen. De Commissie is van mening dat het GLB via verschillende instrumenten en maatregelen aan dit doel bijdraagt. Het nieuwe GLB biedt een belangrijke gelegenheid om de ambitie te vergroten en aanvullende maatregelen te financieren die een duurzaam waterbeheer in de landbouw ten goede komen via de nieuwe ecoregelingen in pijler I en het plattelandsontwikkelingsprogramma in pijler II. Het nieuwe GLB is gericht op negen specifieke doelen zoals gedefinieerd in artikel 6 van het Commissievoorstel, waarvan er drie gunstig zijn voor het milieu. Wanneer de lidstaten hun plannen opstellen, moeten zij aan deze specifieke doelen bijdragen. Er is ook een vereiste om bij te dragen aan de Green Deal-doelen, met inbegrip van het “van boer tot bord”-doel om het verlies van nutriënten met 50 % te verminderen en het totale gebruik en risico van chemische pesticiden met 50 % te verminderen. Deze doelen zijn onder meer uiteengezet in de GLB-aanbevelingen die aan de lidstaten zijn toegezonden. Verontreiniging door huishoudens en industrie Uit de rapportage blijkt een positieve trend, met name met betrekking tot maatregelen in verband met de bouw of modernisering van afvalwaterzuiveringsinstallaties (belangrijke type maatregelen 1), de geleidelijke beëindiging van prioritaire/prioritaire gevaarlijke stoffen (belangrijke type maatregelen 15) en de modernisering of verbetering van industriële afvalwaterzuiveringsinstallaties (belangrijke type maatregelen 16). Om afvalwaterlozingen vanuit puntbronnen te reguleren, hebben bijna alle lidstaten een toestemmings- en/of vergunningsstelsel, dat voor zowel grondwater als oppervlaktewater geldt. Ten minste de helft van de lidstaten staat echter nog steeds kleine lozingen toe, hoewel in sommige gevallen registratie van dergelijke lozingen vereist is. De lidstaten hebben bijna zonder uitzondering maatregelen genomen om te voorkomen dat verontreiniging oppervlaktewateren bereikt.

De geplande herziening van de richtlijn inzake de behandeling van stedelijk afvalwater (voorstel van de Commissie in 2022) moet de verontreinigingen in het Europese oppervlakte- en grondwater verder verminderen, zowel door verhoging van het volume afvalwater dat onder de richtlijn valt als door ervoor te zorgen dat meer afvalwater met geavanceerde behandelingstechnologie wordt behandeld. De nieuwe risicogebaseerde benadering van de herziene drinkwaterrichtlijn zal de interactie tussen waterbeheerders en degenen die belast zijn met de uitvoering van de KRW stimuleren. Evenzo moet de geplande herziening van de richtlijn industriële emissies (voorstel van de Commissie in 2022) de naleving van de waterkwaliteitsnormen in geval van zowel directe als indirecte lozingen verbeteren, en de nadruk leggen op de noodzaak van een milieubeheersysteem voor hergebruik van water en efficiënt gebruik van hulpbronnen. Nieuwe prioritaire stoffen Er is een afzonderlijke beoordeling gemaakt van de huidige stand van zaken met betrekking tot de monitoring van en de maatregelen voor de nieuwe stoffen in de richtlijn inzake milieukwaliteitsnormen van 2013. Op grond van de richtlijn inzake milieukwaliteitsnormen van 2013 moeten twaalf extra stoffen door alle lidstaten worden gemonitord. De meeste lidstaten monitoren reeds de twaalf stoffen die in 2013 zijn toegevoegd. Vier lidstaten rapporteerden de chemische toestand van alle gemonitorde stoffen en definieerden belangrijke typen maatregelen voor alle stoffen die niet aan de normen voldeden. Nog eens elf lidstaten rapporteerden over de meeste gemonitorde stoffen en definieerden belangrijke typen maatregelen voor alle stoffen die niet aan de normen voldeden. Wat de andere lidstaten betreft, was de informatie onvolledig, aangezien stroomgebieddistricten en/of stoffen ontbraken. Soms werden stoffen gemonitord in een andere matrix dan in de richtlijn inzake milieukwaliteitsnormen is beschreven. Vaak werd er geen informatie verstrekt over de afleiding van de stoffen in deze matrix. In 2022 zal de Commissie een herziening van de lijst van stoffen in oppervlakte- en grondwater voorstellen. Hierdoor kunnen nog meer pesticiden, farmaceutische producten en industriële chemische stoffen worden toegevoegd aan de lijst van stoffen waarvoor de emissies in water moeten worden verminderd of geleidelijk moeten worden afgebouwd. 3.2Verbetering van de waterefficiëntie Als onderdeel van de Green Deal is waterefficiëntie nu een vast onderdeel van de beleidsagenda van de EU. In het actieplan voor de circulaire economie werd de nadruk gelegd op de toekomstige rol van de verordening inzake minimumeisen voor hergebruik van water, die een alternatieve watervoorziening voor irrigatie zal vergemakkelijken, als onderdeel van geïntegreerd waterbeheer. In het actieplan werd ook aangekondigd dat de Commissie de waterefficiëntie in industriële processen zal bevorderen (bv. door de richtlijn industriële emissies te herzien). In de EU-strategie voor aanpassing aan de klimaatverandering van 2021 wordt opgeroepen de toegang tot zoet water te waarborgen en in alle sectoren efficiënter met water om te gaan, en wordt aangekondigd dat de Commissie het watergebruik zal helpen verminderen door de vereisten inzake waterbesparing voor producten te verhogen. De overgang naar waterbesparende technologieën en praktijken moet met relevante economische instrumenten worden ondersteund. Op grond van de herziene drinkwaterrichtlijn (artikel 4, lid 3) zullen de lidstaten maatregelen moeten nemen om de huidige hoge lekkagepercentages aan te pakken. De initiatieven Renovation Wave en European Bauhaus hebben betrekking op waterefficiëntie in de bouwsector. Daarnaast roept de biodiversiteitsstrategie voor 2030 de autoriteiten van de lidstaten op de vergunningen voor wateronttrekking en -opstuwing te herzien om ecologische stromen te herstellen. Het doel is om uiterlijk in 2027 bij alle oppervlaktewateren een goede toestand of goed potentieel en bij al het grondwater een goede toestand te bereiken. Waterefficiëntie was en blijft een hoge prioriteit voor de lidstaten. Meer dan de helft van hen heeft in de vorige cyclus (2010‑2015) maatregelen genomen en zal dat ook in de toekomst blijven doen. Een andere groep van tien lidstaten heeft tijdens de vorige cyclus maatregelen genomen, maar geeft aan geen aanvullende plannen voor toekomstige maatregelen te hebben. De meeste lidstaten rapporteerden onttrekking en omleiding van stromen als belangrijke belastingen. De relevantste maatregelen in verband met het verminderen van de belastingen en effecten van onttrekkingen zijn verbeteringen in het debietregime en/of totstandbrenging van een minimaal ecologisch debiet (belangrijke type maatregelen 7, waarover in de paragraaf over hydromorfologie is gerapporteerd) en maatregelen voor waterefficiëntie, technische maatregelen voor irrigatie, industrie, energie en huishoudens (belangrijke type maatregelen 8). Bijna de helft van de lidstaten heeft dergelijke kwantitatieve maatregelen gerapporteerd. Eveneens in afwachting van de nieuwe verordening inzake minimumeisen voor hergebruik van water hebben elf lidstaten hergebruik van water in de maatregelenprogramma’s opgenomen als maatregel voor het beheer van watervoorraden. Er is aanzienlijke voortgang geboekt op het gebied van basismaatregelen tegen wateronttrekking. Uit de verslaglegging van de lidstaten over onttrekking blijkt dat bijna alle lidstaten een vergunningsstelsel of register hebben om de onttrekkingen van grond- en oppervlaktewater te reguleren (zie figuur 1). Ook beschikken de meeste lidstaten over een concessie-, toestemmings- en/of vergunningsstelsel voor het reguleren van de opstuwing van water en/of een register van opstuwingen. Ongeveer de helft rapporteerde echter dat kleine onttrekkingen van controle zijn vrijgesteld. Figuur 1: Vergunning of register voor regulering van wateronttrekkingen Wat betreft de toestemming voor kunstmatige aanvulling of vergroting van grondwaterlichamen (zie figuur 2) hebben de meeste lidstaten ofwel maatregelen genomen en in de vorige cyclus uitgevoerd, ofwel voor uitvoering in de huidige cyclus gepland. Hierdoor zullen zij beter kunnen omgaan met waterschaarste en -verontreiniging. 3.3Aanpassing aan klimaatverandering Door de toenemende impact van de klimaatverandering zullen de belastingen op de beschikbaarheid van voldoende hoeveelheden schoon zoet water naar verwachting toenemen, zodat er adequate maatregelen nodig zijn om de doelen van de KRW te waarborgen. Volgens de rapportage over de aanpassing aan de klimaatverandering (belangrijke type maatregelen 24) rapporteerden slechts zes lidstaten maatregelen met betrekking tot het oppervlaktewater. Vier lidstaten rapporteerden maatregelen met betrekking tot het grondwater. De meeste lidstaten meldden diffuse verontreiniging, onttrekking of omleiding van stromen, fysieke veranderingen en dammen, barrières en sluizen als de belangrijkste belastingen. Andere belangrijke typen gerapporteerde belastingen zijn puntbronnen. 3.4Aanpak van hydromorfologische belastingen

Hydromorfologische wijziging blijft de grootste belasting op waterlichamen. Door de Green Deal, en met name de biodiversiteitsstrategie voor 2030 en de strategie voor slimme en duurzame mobiliteit, zijn er meer mogelijkheden ontstaan voor aanpak van hydromorfologische belastingen, zoals dammen, waterkeringen, veranderde grondwaterstanden enz. Het biodiversiteitsdoel van 25 000 km vrij stromende rivieren in Europa benadrukt hoe belangrijk het is rivieren lateraal en longitudinaal weer met elkaar te verbinden om ecosystemen volledig te re-integreren. De KRW (artikel 11, lid 3, punt i)) schrijft voor dat de lidstaten moeten zorgen voor maatregelen voor de hydromorfologische toestand van waterlichamen in de vorm van een vereiste inzake voorafgaande toestemming of registratie. De hieronder gerapporteerde en gepresenteerde informatie geeft aan welke lidstaten vergunningsstelsels hebben om de fysieke wijzigingen van waterlichamen te reguleren. Figuur 3: Vergunningen om fysische veranderingen aan waterlichamen te reguleren. Bijna alle lidstaten hebben vergunningsstelsels om fysieke wijzigingen van waterlichamen te kunnen reguleren. Bijna al deze stelsels hebben betrekking op oevergebieden. De meeste lidstaten hebben een register van fysieke wijzigingen. De meest relevante maatregelen in dit verband betreffen het verbeteren van de longitudinale continuïteit (belangrijke type maatregelen 5), andere verbeteringen in de hydromorfologie dan longitudinale continuïteit (belangrijke type maatregelen 6), verbeteringen in het stromingsregime en de ecologische stromen (belangrijke type maatregelen 7) en maatregelen voor natuurlijke waterretentie (belangrijke type maatregelen 23). Er zijn maatregelen ter verbetering van de longitudinale continuïteit (belangrijke type maatregelen 5) voor oppervlaktewateren in twintig lidstaten gerapporteerd. De meeste lidstaten rapporteerden dammen, barrières en sluizen als de belangrijkste belasting voor deze maatregelen. Zeven lidstaten verwachten voortgang bij het tot stand brengen van longitudinale continuïteit op basis van geplande maatregelen die tussen 2018 en 2021 zullen worden uitgevoerd. Bovendien verwachtten twee lidstaten de doelen tegen die tijd te hebben bereikt. In de meeste lidstaten zijn maatregelen voor andere verbeteringen van de hydromorfologie dan longitudinale continuïteit (belangrijke type maatregelen 6) gerapporteerd voor oppervlaktewateren, en in vier lidstaten voor het grondwater. In de meeste gevallen zijn deze maatregelen bedoeld voor het aanpakken van belastingen die verband houden met fysieke wijziging van het kanaal, de bedding, het oevergebied en/of de kust. De lidstaten moeten eerst doelen bepalen voor de ecologische stromen in hun waterlichamen (een voorwaarde voor het bereiken van een goede toestand in rivieren) en vervolgens alle nodige maatregelen nemen om deze doelen te bereiken (gegroepeerd in belangrijke type maatregelen 7), waaronder het verminderen van de onttrekking of het vrijgeven van voldoende water voor stroomafwaarts gelegen wateren bij de exploitatie van dammen. In de tweede SGBP’s werden in slechts zeer weinig lidstaten voor alle relevante waterlichamen de ecologische stromen bepaald en hersteld. De meeste lidstaten rapporteerden dat er werkzaamheden waren gepland om deze lacune in deze cyclus aan te pakken. Uit de informatie die vervolgens in het kader van de rapportage over de maatregelenprogramma’s in 2018 is verstrekt, blijkt dat zeven lidstaten doelen voor ecologische stromen in alle of sommige van de waterlichamen hebben bepaald. Dit is vergelijkbaar met wat in 2016 werd gerapporteerd, wat erop wijst dat er geen duidelijke voortgang is geboekt. Voor de andere lidstaten zijn werkzaamheden aan de gang, maar de gerapporteerde indicatoren maken het niet mogelijk gedetailleerde voortgang te beoordelen. Wat betreft de maatregelen die zijn genomen om het ecologisch debiet te bereiken, hebben twintig lidstaten over belangrijke type maatregelen 7 voor oppervlaktewater gerapporteerd, terwijl slechts vijf lidstaten over belangrijke type maatregelen 7 voor grondwater hebben gerapporteerd. 4.Tweede voorlopige overstromingsrisicobeoordelingen Inmiddels is een kader voor overstromingsrisicobeheer stevig in de EU verankerd, zoals blijkt uit een in 2019 gepubliceerde evaluatie van de Commissie . Ook voor de tweede uitvoeringscyclus (2016‑2021) bestond de eerste stap op grond van de overstromingsrichtlijn uit de voorbereiding van voorlopige overstromingsrisicobeoordelingen en de identificatie van gebieden met een potentieel aanzienlijk overstromingsrisico tegen het einde van 2018. De voorlopige beoordelingen zijn grotendeels gebaseerd op beschikbare informatie over overstromingen in het verleden en op voorspellingen van potentiële overstromingen in de toekomst. De Commissie beoordeelde de voorlopige overstromingsrisicobeoordelingen van de lidstaten in de tweede cyclus. Sinds de vorige cyclus heeft de helft van de lidstaten de verzameling van gegevens en/of de methodologieën voor uitvoering van voorlopige overstromingsrisicobeoordelingen verbeterd. In twaalf lidstaten zijn de criteria voor het identificeren van significante toekomstige overstromingen geactualiseerd op basis van de huidige methodologieën. Hoewel het debat over overstromingen in stedelijke gebieden en de stijging van de zeespiegel geïntensiveerd is, worden rivieroverstromingen nog steeds het vaakst als bron van aanzienlijke overstromingen in de EU geregistreerd (twee derde van het totaal). Voor de overgrote meerderheid van de lidstaten zijn er enige of sterke aanwijzingen dat de gevolgen van toekomstige overstromingen voor de menselijke gezondheid, het milieu, het cultureel erfgoed en de economische activiteit worden overwogen. De aandacht voor het milieu en het cultureel erfgoed lijkt sinds de eerste cyclus te zijn toegenomen, aangezien het percentage gebieden met een potentieel significant overstromingsrisico waar milieu en cultureel erfgoed niet relevant werden geacht, met ongeveer 10 procentpunten afnam. De situatie rond de registratie van de gevolgen van overstromingen is duidelijker dan in de eerste cyclus: bijna twee derde van de lidstaten presenteerde sterke aanwijzingen voor een duidelijke methodologie voor de beoordeling van overstromingen uit het verleden. In 60 % van de stroomgebieden in de EU zijn er echter geen gegevens over de kosten van overstromingsschade. Er is dus ruimte voor verbetering, aangezien de verzameling van dergelijke gegevens nuttig is bij de berekening van de kosten en baten en de prioritering van de maatregelen. In de meeste lidstaten zijn de ontwikkelingen op lange termijn (sociaal-economisch, infrastructuur- en landgebruik) in overweging genomen, zij het met wisselende striktheid. Er is ook bewijs dat alle lidstaten in hun voorlopige beoordelingen rekening hebben gehouden met klimaatverandering; dit is een verbetering ten opzichte van de eerste cyclus, toen zes lidstaten geen rekening hadden gehouden met klimaatverandering en dit voor nog eens vijf lidstaten onduidelijk was. 5.Kosten en financiering In paragraaf 3, tabel 2 is te zien dat de twee belangrijkste door de lidstaten gerapporteerde belemmeringen voor tijdige uitvoering een gebrek aan financiering en vertragingen bij de uitvoering van de projecten zijn. Hoewel de rapportage van de lidstaten over de kosten en de financiering van de maatregelenprogramma’s over het algemeen fragmentarisch lijkt, wordt in een studie van een consultant geschat dat de maatregelen uit de reeks tweede SGBP’s ten minste 142 miljard EUR aan investeringen vereisen. Dit is een onderschatting van de totale kosten, aangezien er aanzienlijke lacunes in de gegevens zijn en de exploitatie- en onderhoudskosten van de infrastructuur buiten beschouwing zijn gelaten. De investeringen voor de overstromingsrisicobeheersplannen worden in dezelfde bron op in totaal 14 miljard EUR geraamd, wat hoogstwaarschijnlijk opnieuw op een onderschatting berust. De lidstaten maken gebruik van een reeks financieringsbronnen, in het bijzonder van tarieven voor water en sanitaire voorzieningen, EU‑fondsen en nationale overheidsmiddelen, alsmede in mindere mate van onttrekkings- en verontreinigingsheffingen. Over het geheel genomen maken zij minder gebruik van particuliere investeringen (bijdragen) en de meer innovatieve vormen van financiering, zoals betalingen voor ecosysteemdiensten.