Ter ondersteuning van de nieuwe visie inzake normen en in overeenstemming met het gezamenlijk initiatief inzake normalisatie stelt de Commissie voor een interinstitutionele dialoog op te starten – inclusief een geïntegreerde jaarlijkse verslaglegging, waarbij de diversiteit van de verschillende domeinen wordt behouden – met het Europees Parlement, de Raad, het Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio's over de uitvoering van het EU-beleid inzake normalisatie en de bijdrage die Europese normen leveren aan het EU-beleid in het algemeen en aan het creëren van werkgelegenheid, concurrentievermogen en groei in het bijzonder.

In reactie op die oproepen en teneinde het partnerschap tussen de Europese instellingen en de Europese normalisatiegemeenschap te versterken, heeft de Commissie in haar strategie voor een eengemaakte markt haar voornemen aangekondigd om een gezamenlijk initiatief inzake normalisatie te lanceren en zo openbare en particuliere instellingen en organisaties samen te brengen in een gezamenlijke dialoog. De gemeenschappelijke doelstelling is het bevorderen van een Europees normalisatiecentrum met wereldwijde uitstraling, waar op een tijdige, open, transparante en inclusieve wijze normen worden ontwikkeld ter ondersteuning en bevordering van innovatie voor iedereen en ter versterking van het concurrentievermogen van de Europese ondernemingen in globaliserende waardeketens.

De vandaag voorgestelde visie is gebaseerd op een Refit-evaluatie van dat kader en uitgebreide openbare raadplegingen, waaruit werd geconcludeerd dat het ENS op de goede weg is om de door de wetgever vastgestelde doelstellingen te verwezenlijken, terwijl werd aangeraden om de inclusiviteit, de interactie en de communicatie in het kader van het ENS te verbeteren.

De mededeling maakt ook duidelijk dat het gezamenlijk initiatief inzake normalisatie een maatregel is in het kader van de strategie voor een eengemaakte markt. Zij gaat vergezeld van documenten waarin de verschillende aspecten van Europese normalisatie worden verkend, zoals een evaluatieverslag, het jaarlijkse werkprogramma van de Unie voor 2017 en een document inzake normen voor diensten.

Het gezamenlijk initiatief inzake normalisatie in het kader van de strategie voor een eengemaakte markt voorziet in een innovatieve wijze om die prioriteiten te verwezenlijken, namelijk door middel van een open publiek-private samenwerking.

De wereld van de normalisatie is echter aan het veranderen. Nieuwe technologieën, de geleidelijke integratie van digitale oplossingen in industriële mondiale waardeketens en de snel evoluerende internationale context oefenen druk uit op het ENS, dat nog steeds kan worden ingezet om meer bij te dragen tot de werkgelegenheid en de groei in de EU. Er is een nieuw momentum nodig om doeltreffend te kunnen reageren op de normalisatiebehoeften van het bedrijfsleven, de consumenten en andere belanghebbenden. Door voort te bouwen op dat nieuwe momentum kan Europa een mondiaal centrum voor normalisatie blijven. Zo niet, dan zouden de normen elders worden vastgesteld en zou Europa kansen missen om van het pioniersvoordeel te profiteren.

Het ENS heeft tot nu toe met succes hoogwaardige en doelmatige normen vastgesteld en zo Europa op het wereldtoneel geplaatst. Het bedrijfsleven ondersteunt de ontwikkeling van Europese normen en de regelmatige en flexibele herziening ervan om rekening te kunnen houden met geavanceerde technologieën. Daarnaast is er voortdurend interactie tussen de Europese en de internationale normalisatie; soms worden Europese normen voorgesteld aan internationale normalisatieorganisaties en soms worden internationale normen Europese normen. Die dialoog is belangrijk en maakt het gemakkelijker voor ondernemingen, met name voor het mkb, om wereldwijd actief te worden.

Een norm is een vrijwillig technisch document waarmee marktdeelnemers in een waardeketen gemakkelijker kunnen interopereren. De normen inzake papierformaten (A3, A4, A5 enz.) bijvoorbeeld vereenvoudigen de interactie tussen consumenten, fabrikanten van papier en enveloppen, drukkerijen en producenten van fotokopieerapparaten. De norm zorgt voor zichtbaarheid en technische zekerheid, een voorwaarde voor marktdeelnemers om te investeren.

De regelgevende instanties kunnen essentiële eisen vaststellen door middel van wetgeving en het Europese normalisatiesysteem (ENS) verzoeken vrijwillige Europese normen te ontwikkelen die, na bekendmaking ervan in het PBEU, een vermoeden van conformiteit (of veiligheid) geven. Een doelmatig normalisatiesysteem kan dus enkel worden gebaseerd op een nauwe samenwerking tussen de regelgevende instanties, de normalisatie-instellingen en het bedrijfsleven.

Uit economische gegevens blijkt dat een goed functionerend normalisatiesysteem zich vertaalt in groei van het bbp (zie blz. 3). In Europa wordt normalisatie voornamelijk door het bedrijfsleven gestuurd. Terwijl normen door een normalisatie-instelling worden ontwikkeld, kan de markt ook eenvoudig technische specificaties overnemen die zijn ontwikkeld door een onderneming of door organen die actief zijn op het gebied, d.w.z. beroepsorganisaties.

Zowel op het gebied van goederen en diensten als op het gebied van informatie- en communicatietechnologieën (ICT) is gebleken dat normen een flexibel instrument zijn om de kwaliteit en de veiligheid te verhogen, de transparantie en de interoperabiliteit te verbeteren, de kosten te drukken en de markten voor ondernemingen, met name voor het midden- en kleinbedrijf (mkb), open te stellen. Consumenten, ondernemingen en de samenleving in haar geheel hebben baat bij normen.

1. Normen zijn belangrijk

...omdat zij innovatie bevorderen

In het verleden werden normen soms gezien als de oorzaak van vertraging op het gebied van innovatie. In feite bevorderen normen innovatie juist: zij zorgen ervoor dat innovatieve producten en diensten snel in de handel kunnen worden gebracht, met name indien zij betrekking hebben op prestatiecriteria in plaats van het gebruik van specifieke producten of procedures voor te schrijven, en indien zij technologieoverdracht mogelijk maken en onderzoek vergemakkelijken. Normen waarborgen normaliter ook de interoperabiliteit tussen verschillende apparaten en diensten, zodat na de innovatie weer nieuwe innovatie kan plaatsvinden. Normalisatie zorgt ervoor dat verschillende particulieren, ondernemingen en instellingen hun werkzaamheden met betrekking tot een bepaalde technologie of methodologie kunnen coördineren. Zodra normen zijn ontwikkeld, meestal binnen de Europese normalisatieorganisaties, verschaffen zij waardevolle input voor verdere innovatie, waardoor nieuwe producten en diensten kunnen worden ontwikkeld. Inclusieve innovatieprocessen op basis van de verordening waarborgen dat normen zowel voor ontwikkelaars als voor gebruikers van normen werken, zodat normen kunnen bijdragen tot open markten en innovatie.

...omdat zij de kwaliteit en de veiligheid verbeteren

Normen zorgen ook voor een betere kwaliteit en veiligheid van producten en diensten, wat consumenten, werknemers, ondernemingen en de samenleving in haar geheel ten goede komt. Gezondheids-, veiligheids- en milieunormen bepalen de kenmerken van veel producten en diensten.

...omdat zij werkgelegenheid en groei stimuleren

Normen zijn een essentieel instrument voor het creëren van werkgelegenheid en groei in Europa. Een goede werking van de normalisatieprocessen bevordert het concurrentievermogen. Uit verscheidene nationale onderzoeken is gebleken dat normen een positief effect hebben op de economische groei en het concurrentievermogen. Onderzoeken uit bijvoorbeeld Frankrijk, Duitsland en het Verenigd Koninkrijk hebben bevestigd dat normalisatie het bbp van een land doet stijgen. Voor Frankrijk wordt het effect van normen op de groei op 0,8 % van het bbp geraamd, voor het Verenigd Koninkrijk op 0,3 % en voor Duitsland op 0,9 %. In geld uitgedrukt: naar schatting van de Duitse normalisatie-instelling DIN genereren normen in Duitsland alleen tot 17 miljard EUR per jaar. Een ander recent onderzoek uit het Verenigd Koninkrijk bevestigt ook dat het gebruik van normen de nationale economie ten goede komt: in 2013 hebben normen ongeveer 11 miljard EUR bijgedragen tot de bbp-groei van 40 miljard EUR (prijzen van 2014) en ongeveer 8,5 miljard EUR tot de uitvoer van het VK. Uit hetzelfde onderzoek blijkt dat normen bijdragen tot verbetering van de kwaliteit: 70 % van de respondenten gaf aan dat normen de kwaliteit van producten en diensten hebben verbeterd.

...omdat zij mondiale waardeketens ondersteunen

Normen ondersteunen ook mondiale waardeketens, omdat zij ook buiten de EU markten voor ondernemingen kan openen. Europese en nationale normalisatie-instellingen werken samen met internationale normalisatie-instellingen, zoals ISO en IEC, om internationale normen te ontwikkelen die wereldwijd worden gebruikt.

Om al die redenen maken normalisatieverzoeken deel uit van allerlei EU-beleidslijnen, van de energie-unie, over klimaatactie en de circulaire economie tot de digitale eengemaakte markt.

...omdat het Europese normalisatieproces komaf maakt met dure versnippering op de eengemaakte markt

Het ENS is gebaseerd op een langdurig en succesvol publiek-privaat partnerschap tussen Europese en nationale normalisatie-instellingen (NNI's) – als leveranciers van normen –, de Commissie – die Europese normalisatie gebruikt om de uitvoering van de wetgeving en het beleid van de Unie te ondersteunen –, alsmede het bedrijfsleven, het mkb, werknemers, milieuorganisaties en burgerverenigingen. Het is een systeem dat op de particuliere sector is gebaseerd en dat normalisatie van producten en diensten in alle sectoren bestrijkt. Het normalisatieproces zelf berust op WTO-beginselen en op de betrokkenheid van het mkb en maatschappelijke belanghebbenden. Aangezien het systeem op consensus is gebaseerd, wordt het dankzij de verwachte overname ervan door de markt mogelijk om innovatieve producten tegen lagere productiekosten in de handel te brengen.

Door de verordening worden drie Europese normalisatieorganisaties (CEN, Cenelec en ETSI) erkend. Zij buigen zich respectievelijk over verschillende soorten producten, materialen en processen (CEN), over het domein van de elektrotechniek (Cenelec) en over informatie- en communicatietechnologieën (ETSI).

Europese normen hebben een vrijwillig en marktgericht karakter en worden aangenomen door de Europese normalisatieorganisaties: zij vervangen tegenstrijdige nationale normen in alle 28 lidstaten. Dat maakt het leven eenvoudiger voor ondernemingen, met name voor het mkb. Een belangrijk kenmerk van Europese normen is ook dat zij regelmatig worden geactualiseerd om rekening te kunnen houden met geavanceerde kennis en technologie. Momenteel zijn er ongeveer 20 000 door CEN en Cenelec ontwikkelde Europese normen voor producten en diensten en 35 000 door ETSI ontwikkelde normalisatieproducten.

"Geharmoniseerde Europese normen" zijn een specifiek type Europese normen, die door de Europese normalisatieorganisaties worden ontwikkeld in het kader van normalisatieverzoeken (mandaten) van de Commissie met het oog op de toepassing van de harmonisatiewetgeving van de Unie. Na de bekendmaking ervan in het Publicatieblad van de Europese Unie (PBEU) genieten ondernemingen in de EU die gebruik wensen te maken van geharmoniseerde normen een "vermoeden van conformiteit" met de eisen van de desbetreffende Europese wetgeving. Zij kunnen zonder enige verdere belemmering hun producten of diensten op de markt brengen in de gehele eengemaakte markt, waardoor zij meer dan een half miljard potentiële consumenten bereiken. Momenteel zijn er 4 000 door CEN en Cenelec en bijna 500 door ETSI ontwikkelde geharmoniseerde Europese normen.

2. Normen als geheel: één enkel platform voor meerdere beleidslijnen

Snel evoluerende technologiecycli, toegenomen complexiteit en interactie van industriële systemen, vervaging van de grenzen tussen producten, diensten en ICT en diversificatie van bedrijfsmodellen zetten de huidige regelgevingssystemen onder druk. Hetzelfde geldt voor het ENS.

Gezien die uitdagingen is er behoefte aan een efficiënt, open, transparant, inclusief en flexibel ENS om geavanceerde normen te ontwikkelen ter ondersteuning van de behoeften van de markt en het overheidsbeleid, die marktdeelnemers een voorspelbaar en stabiel investeringskader bieden.

Eén enkel normalisatiebeleid ter ondersteuning van tal van economische sectoren en belanghebbenden is van cruciaal belang voor het Europese leiderschap. Tijdige en hoogwaardige normen, op inclusieve wijze ontwikkeld samen met alle actoren, die ervoor zorgen dat innovatieve ondernemingen kunnen groeien op de eengemaakte markt en op wereldschaal, komen zowel de regelgevende instanties, het bedrijfsleven als de consumenten ten goede.

Daartoe werd, zoals gezegd, in het kader van de strategie voor een eengemaakte markt de lancering aangekondigd van het gezamenlijk initiatief inzake normalisatie (GIN) tussen de openbare en particuliere partners in het ENS, inclusief Europese en nationale normalisatieorganisaties en instellingen, brancheverenigingen, het mkb, consumentenorganisaties, vakbonden, milieuorganisaties, de EVA, de lidstaten en de Commissie.