A4-0016/97

Resolutie over de Mededeling van de Commissie - de toekomst van de sociale bescherming: een kader voor een Europees debat en het verslag van de Commissie inzake sociale zekerheid in Europa 1995 (COM(95)0466 - C4-0524/95 en COM(95)0457 - C4-0518/95)

Het Europees Parlement,

- gelet op de artikelen 2, 3, 117, 118 van het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap,

- gezien de Overeenkomst betreffende het sociaal beleid tussen de lid-staten van de Europese Gemeenschap met uitzondering van het Verenigd Koninkrijk van Groot-Brittannië en Noord-Ierland, met name de artikelen 1 en 2,

- gezien de Mededeling van de Commissie over de toekomst van de sociale bescherming - een kader voor een Europees debat(COM(95)0466 - C4-0524/95) en haar verslag over de sociale zekerheid in Europa 1995 (COM(95)0457 - C4- 0518/95),

- gezien de ontwerpresolutie van de heer Ferri over sociale voorzieningen in de Gemeenschap (B4-0458/94),

- gezien de aanbeveling van de Raad 92/441/EEG van 24 juni 1992 over de beschikbaarstelling van voldoende voorzieningen en steun in de stelsels van sociale bescherming en de aanbeveling van de Raad 92/442/EEG van 27 juli 1992 over de harmonisatie van de doelstellingen en de beleidsvormen op het gebied van de sociale bescherming ((PB L 245 van 26.8.1992, blz. 46 en blz. 49.)),

- gezien zijn resoluties van 13 juli 1995 over een coherente werkgelegenheidsstrategie voor de Europese Unie ((PB C 249 van 25.9.1995, blz. 143.)), van 29 november 1995 over het jaarverslag 1995 over de werkgelegenheid in Europa ((PB C 339 van 18.12.1995, blz. 28.)) en van 16 januari 1996 over het sociale actieprogramma op middellange termijn 1995-1997 ((PB C 32 van 5.2.1996, blz. 24.)),

- gezien het verslag van de Commissie werkgelegenheid en sociale zaken en de adviezen van de Begrotingscommissie en de Commissie economische en monetaire zaken en industriebeleid (A4-0016/97),

A. overwegende dat een solidair model voor de sociale bescherming van cruciaal belang is voor het behoud van de sociale vrede, dat deze stelsels aan hervorming toe zijn, maar dat deze hervorming de fundamentele beginselen waarop zij zijn gebaseerd, en vooral het beginsel van de sociale solidariteit, niet moet ondermijnen,

B. overwegende dat de stelsels van sociale zekerheid al te vaak worden beschouwd als een last voor de Europese economie, maar dat zij veeleer moeten worden gezien als waardevolle verworvenheden en onmisbare hoekstenen van het Europees sociaal model,

C. overwegende dat stelsels van sociale zekerheid bijdragen tot het vinden van een sociale consensus die een belangrijke voorwaarde is voor een duurzame economische ontwikkeling,

D. overwegende dat de stelsels van sociale zekerheid fungeren als ondersteuning van het beginsel van sociaal burgerschap dat de erkenning en integratie van de betaalde en vrijwillige arbeidskrachten waarborgt en helpt om sociale uitsluiting die de ontkenning van dit beginsel is, tegen te gaan,

E. overwegende dat de sociale bescherming op Europees niveau het totaal aanduidt van alle collectieve uitkeringsstelsels die solidaire bescherming tegen sociale risico's beogen,

F. overwegende dat de eerste prioriteit bij de hervorming van het sociale zekerheidsstelsel moet zijn dit stelsel zo werkgelegenheidsvriendelijk mogelijk te maken, vooral omdat werkloosheid de voornaamste reden is waarom de sociale zekerheidsstelsels onder zo grote financiële druk staan,

G. overwegende dat artikel 117 van het EG-Verdrag voorziet in onderlinge aanpassing «op de weg van de vooruitgang» van de levensstandaard en van de arbeidsvoorwaarden van werknemers,

H. overwegende dat het Europees model van sociale bescherming een onderdeel is van een groter geheel van beleidsterreinen dat aan een onderzoek toe is in het licht van de nieuwe omstandigheden die het internationale economische en politieke toneel beheersen en met name van de verlokkingen van de mondialisering van de wereldmarkt en de onontkoombaarheid van een tot het uiterste doorgevoerde concurrentie,

I. overwegende dat de huidige crisis van de sociale zekerheidsstelsels grotendeels te wijten is aan onvoldoende financiële middelen maar ook aan structurele problemen waarop de sociale zekerheidsstelsels in de lidstaten stuiten,

J. overwegende dat de problemen waar de sociale-zekerheidsstelsels mee kampen voor de lidstaten en de Europese Unie een gezamenlijke uitdaging zijn; dat zij derhalve moeten worden opgelost via samenwerking tussen de lidstaten en de Gemeenschap om problemen te voorkomen voor werknemers die gebruik wensen te maken van hun recht op vrij verkeer binnen de interne markt; dat de Europese Unie reeds belangrijk bevoegdheden op dit terrein bezit, vooral omdat zij verantwoordelijk is voor het vrij verkeer en de vrijheid van dienstverlening,

1. beschouwt de mededeling van de Commissie als een constructieve bijdrage aan het debat over de hervorming van de Europese stelsels voor sociale zekerheid en is het vanwege de noodzaak van een diepgaande analyse van deze stelsels volledig met de Commissie eens dat dit debat op Europees niveau moet worden georganiseerd;

2. is van mening dat onder de definitie van sociale bescherming niet alleen de sociale zekerheid moet vallen, dat wil zeggen een collectief afgegeven verzekering, maar ook sociale bescherming door de overheid, en regelingen op het niveau van collectieve onderhandelingen evenals priveregelingen;

3. is echter van mening dat de rol van de Europese Unie op het gebied van de sociale bescherming daadkrachtiger moet zijn en dat zij, rekening houdend met de verschillen die bestaan tussen de diverse sociale zekerheidsstelsels die in de lidstaten worden toegepast, gemeenschappelijk met de lidstaten en de daar actieve non-gouvernementele organisaties en sociale diensten georganiseerde maatregelen op dit terrein moet inhouden, bij voorbeeld in de vorm van een enquêtecommissie, een niet-permanente commissie of een stuurgroep; is van mening dat de voornoemde aanbevelingen van de Raad van 1992 over de convergentie van de doelstellingen en het beleid op het vlak van de sociale bescherming en deze over de gemeenschappelijke criteria met betrekking tot toereikende inkomsten en prestaties in de stelsels van sociale bescherming moeten worden bevestigd in het beleid van de lid-staten en verder moeten worden geconcretiseerd via communautaire instrumenten;

4. is derhalve van mening dat de Europese Unie met inachtneming van het prerogatief van de lidstaten als het gaat om het organiseren en het uitbetalen van sociale-zekerheidsuitkeringen, zich moet inzetten als het gaat om: het zorgen dat de lidstaten de verplichting nakomen van een «hoog niveau van ... sociale bescherming» als vervat in artikel 2 van het Verdrag; de opstelling van minimumvoorschriften van de geleidelijke convergentie van de sociale-zekerheidsstelsels van de lidstaten vooral als middel om schadelijke concurrentie binnen de interne markt door aantasting van de sociale bescherming te voorkomen; het helpen vinden van een consensus over de hervorming van de sociale-zekerheidsstelsels opdat deze stelsels beter worden aangepast aan de huidige economische en sociale realiteit; betere coördinatie van de nationale zekerheidsstelsels om bestaande belemmeringen voor het vrije verkeer weg te nemen;

5. is derhalve van mening dat de rol van de Europese Unie op het gebied van de sociale voorzieningen erin bestaat de basisrechten onderling aan te passen,

6. is van mening dat de Unie over de passende instrumenten moet beschikken voor de uitvoering van bovengenoemde taken en wijst op de dringende noodzaak om naar aanleiding van de IGC de overeenkomst betreffende het Sociaal beleid in de tekst van het Verdrag op te nemen en op de kwesties in verband met dit protocol de procedure van stemming bij gekwalificeerde meerderheid toe te passen;

7. is van mening dat het voor het toekomstige voortbestaan van het Europese sociale-zekerheidsmodel absoluut noodzakelijk is dat de EMU een sociale dimensie krijgt en dat de negatieve gevolgen, op het gebied van de sociale zekerheid, van het door de convergentiecriteria opgelegde beleid van bezuinigingen alsmede de druk op de financiering van de zekerheidsstelsels in de hand worden gehouden;

8. is ervan overtuigd dat de sociale-zekerheidsstelsels moeten worden toegesneden op de nieuwe behoeften van de arbeidsmarkt en moeten worden uitgebreid, omdat de betrokkenen anders niet bereid zullen zijn de zekerheid van de voorzieningen bij traditionele arbeidsverhoudingen te verruilen voor de onzekerheid en de geringere bescherming in verband met «atypische» arbeid; wijst erop dat atypisch werk en de daarmee verbonden ontoereikende sociale zekerheid thans vooral vrouwen betreft; verwacht van de vaststelling - die reeds lang geleden had moeten plaats vinden - van de richtlijn over atypische arbeidsverhoudingen de noodzakelijke sociale bescherming en zinvolle flexibiliteit op de arbeidsmarkt; verzoekt de Commissie voorstellen in te dienen hoe de sociale zekerheid en de sociale bescherming van de werknemers bij «atypische» arbeidscontracten kunnen worden gewaarborgd;

9. is van mening dat onderdelen van de sociale zekerheid werkgelegenheidsvriendelijker kunnen worden gemaakt als ze worden aangewend in combinatie met een actief arbeidsmarktbeleid door: transferuitkeringen niet alleen als mogelijke bron van inkomsten voor de begunstigden te beschouwen, maar als maatschappelijke investering ter bevordering van de werkgelegenheids- en opleidingsmogelijkheden van het individu; uitkerings-, arbeids- en scholingsinstanties dichter bij elkaar te brengen; meer prikkels te creëren voor werkgevers als het gaat om steun bij scholing, omscholing en het aanbieden van werkervaring; het stigma van werkloosheid weg te nemen door deze kansen ook aan werkenden beschikbaar te stellen (onbetaald verlof, omscholingskredieten, nieuwe arbeidservaring);

10. herinnert aan het belang van stimulansen voor opleidingen en levenslang onderwijs voor mensen met een uitkering in plaats van het slechts verlenen van bijstand zonder opleiding;

11. is verheugd over de neiging om werkgevers- en werknemersbijdragen te verminderen, vooral als het gaat om laagbetaalden, maar meent dat de lidstaten ernstig naar hun bronnen van financiering moeten kijken om ervoor te zorgen dat de sociale zekerheid kan worden gefinancierd, vooral als het erom gaat de fiscale lasten te verleggen van de factor arbeid naar andere factoren, zoals milieuschadelijk energieverbruik. Dit kan bijvoorbeeld gebeuren door de CO2-heffing; een andere mogelijkheid zou de waardescheppingsheffing zijn; herinnert aan de suggestie van het Witboek «Groei, concurrentievermogen en werkgelegenheid» om hiervoor een Europees kader te ontwikkelen;

12. wijst erop dat een stijgend werkgelegenheidsquotum een belangrijke bijdrage zou leveren aan de financiële stabilisatie van de sociale- zekerheidsstelsels;

13. is van mening dat als de lidstaten burgers aanmoedigen om eigen aanvullende voorzieningen voor sociale risico's te treffen, tegelijkertijd de gevolgen daarvan voor het niveau van de sociale bescherming worden onderzocht en dat dit niet mag leiden tot het ontstaan van verschillende niveaus bij het sociale-zekerheidsstelsel en tot aantasting van het bestaande solidariteitsstelsel; is bovendien van oordeel dat het solidariteitsprincipe de basis moet blijven van de sociale zekerheid en dat het algemeen stelsel moet worden veilig gesteld en - waar nodig - verbeterd en dat de handhaving en - waar nodig - de uitbouw van het algemeen pensioenstelsel centraal moet staan en dat de ontwikkeling van aanvullende pensioenstelsels niet mag worden gebruikt om besparingen en aantasting van het algemeen pensioenstelstel te rechtvaardigen; waarschuwt ook voor privatisering van sociale risico's, met name in de gezondheidszorg; verwacht nationale en Europese acties om de jeugd voor te lichten over de waarde van solidariteitsstelsels, en met name de oudedagsvoorziening;

14. is van mening dat een lager werkloosheidscijfer en een hoger werkgelegenheidspercentage de premie-inkomsten van de sociale- zekerheidsstelsels verhogen en helpen om de huidige financiële druk op de pay-as-you-go staatspensioenregelingen te verlichten en merkt op dat in de lidstaten de tendens bestaat om aanvullende pensioenregelingen op basis van vooraf gefinancierde regelingen aan te moedigen, een ontwikkeling die steun verdient, maar niet als zij wordt gebruikt om besparingen en aantasting van de staatspensioenregelingen te rechtvaardigen of de bestaande stelsels te vervangen door een kapitaaldekkingsstelsel, omdat daardoor de huidige beroepsbevolking dubbel zou worden belast, aangezien zij premies voor de eigen pensioenopbouw en voor het nakomen van de generatie-overeenkomst zou moeten betalen; dringt erop aan dat sociale-zekerheidsstelsels rekening houden met nieuwe vormen van sociale risico's ten gevolge van de demografische ontwikkelingen waaronder de bejaardenzorg op lange termijn; wijst erop de samenleving hierin een gelegenheid moet zien om gebruik te maken van de kennis en ervaring van ouderen, en daarvoor ook de kadervoorwaarden dient te scheppen;

15. wijst erop dat veranderingen van gezinsstructuur net als veroudering, een belangrijke tendens zijn en herhaalt zijn lang gehuldigde opvatting dat sociale bescherming zich moet ontwikkelen naar onafhankelijke systemen voor mannen en vrouwen, wil zij voldoende rekening met deze tendensen houden, maar dat er tegelijkertijd op moet worden toegezien dat het gezin wordt beschermd;

16. erkent dat het vrij verkeer van personen een van de fundamentele economische en sociale doelstellingen van de Europese Unie is; meent dat er bij de Europese burgers een echte behoefte tot het uitoefenen van dit recht van vrij verkeer bestaat, maar dat de vervulling van deze behoefte vaak wordt bemoeilijkt, vanwege de belemmeringen die zijn opgeworpen door onvoldoende coördinatie en convergentie van de sociale-zekerheidsstelsels, die kunnen helpen om bepaalde sectoren van de arbeidsmarkt te beschermen tegen Europese concurrentie, bij voorbeeld door de ambtenarenstatus; verzoekt de Commissie om een actieplan te formuleren met de maatregelen die op het gebied van de sociale bescherming moeten worden genomen ter ondersteuning van het vrij verkeer, waaronder ook legaal gevestigde werknemers uit derde landen vallen;

17. is van mening dat het afstemmen van vraag en aanbod op de arbeidsmarkt verlangt dat de periode waarin werklozen werk in een andere lidstaat kunnen zoeken met behoud van de werkloosheidsuitkering uit eigen lidstaat dient te worden verlengd tot drie maanden;

18. is van mening dat het toekennen van een werkloosheidsuitkering aan werklozen die in een andere lidstaat werk zoeken gepaard moet gaan met alle mogelijke medewerking bij het zoeken naar informatie op dit gebied;

19. merkt op dat grenswerkers met discriminerende praktijken worden geconfronteerd als gevolg van slechte coördinatie tussen de nationale belasting- en uitkeringsstelsels in het buurland en dringt er bij de Commissie op aan om alle haar ten dienste staande middelen te gebruiken teneinde alle dergelijke vormen van discriminatie weg te nemen; herinnert de Commissie aan haar voornemen om een studie bekend te maken over de toepassing van de aanbeveling 94/79/EG van de Commissie van 21 december 1993 betreffende belastingen op bepaalde inkomsten die door niet-ingezetenen verworven zijn in een andere lidstaat dan die waarvan zij ingezetene zijn ((PB L 39 van 10.2.1994, blz. 22.)); is van oordeel dat de door de Commissie voorgestelde wijzigingen tegemoet moeten komen aan de problemen van grensarbeiders als gevolg van de fiscalisering van bepaalde sociale-zekerheidsbijdragen; vraagt dat iedere wijziging van de financieringsmechanismen van de sociale zekerheid vooraf getoetst wordt aan de mogelijke gevolgen ervan voor de rechten van de migrerende werknemers en van de grensarbeiders in het bijzonder (Europa- toets);

20. is verontrust over het nog altijd grote aantal mensen dat in de Europese Unie te lijden heeft van maatschappelijke uitsluiting waardoor bepaalde categorieën, zoals kinderen onder de 16 jaar, buitengewoon hard worden getroffen, en verzoekt de Commissie daarom herziene voorstellen te doen hoe iedere burger een passende levensstandaard kan worden gegarandeerd;

21. is van mening dat de Commissie om de doeltreffendheid te waarborgen van de maatregelen om het Europese sociale-zekerheidsmodel in de context van de mondialisering van de economie te steunen in de Wereldhandelsorganisatie een voortrekkersrol moet spelen om de toepassing van de clausule van meestbegunstigde natie te bewerkstelligen en in de multilaterale overeenkomsten milieu- en sociale clausules te doen opnemen volgens het model van de Internationale Arbeidsorganisatie;

22. steunt het opnemen in het EG-Verdrag van Verklaring 23 ter gelegenheid van de Intergouvernementele Conferentie;

23. verzoekt de Commissie dringend werk te maken van een studie over de demografische ontwikkeling en de gevolgen daarvan voor de sociale- zekerheidsstelsels teneinde de maatschappelijke en economische consequenties van de toenemende veroudering van de bevolking van de Europese Unie af te wenden;

24. is van oordeel dat onverwijld dient te worden nagegaan hoe de produktie de komende jaren zal evolueren, welke ontwikkelingen zich op het gebied van de werkgelegenheid en de arbeidstijd zullen voordoen en hoe van de vrije tijd, die vroeg of laat zal toenemen, een economisch goed kan worden gemaakt;

25. verzoekt zijn Voorzitter deze resolutie te doen toekomen aan de Raad, de Commissie, het Economisch en Sociaal Comité en de Europese sociale partners.