jjjt,(.ï: *-„.*»>! . 
COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN 
Brussel, 06.05.1997 
COM(97)197def. 
MEDEDELING VAN DE COMMISSIE 
Aanzet tot een actieve benadering van de 
steden in de Europese Unie 

-2-
INflQVP 
INLEIDING 3 
1. PROBLEMEN WAARMEE STEDEN IN EUROPA WORDEN GECONFRONTEERD 4 
1.1. Steden in een veranderende context 4 
1.2. Steden, werkloosheid en sociale uitsluiting 5 
1.3. Gebrek aan evenwicht Europese stedelijke structuur 6 
1.4. Stedelijk milieu 6 
1.5. Versnippering van bevoegdheden en integratie van de stedelijke 
samenleving 7 
2. DE HUIDIGE MAATREGELEN OP EU-NIVEAU MET BETREKKING TOT 
STADSONTWIKKELING 9 
2.1. Concurrentievermogen en werkgelegenheid bevorderen 9 
2.2. Beleid ten behoeve van economische en sociale cohesie 10 
2.3. Vervoer en Trans-Europese netwerken 12 
2.4. Duurzame ontwikkeling en de kwaliteit van het bestaan in de steden 
bevorderen 14 
3. WEGWIJZERS NAAR DE TOEKOMST 15 
3.1. De behoefte aan een stedelijk perspectief in het beleid van de Europese 
Unie : 16 
3.2. Diensten van openbaar belang en stadsontwikkeling 17 
3.3. Bijdrage van de Structuurfondsen 18 
3.4. Verruiming van kennis en bevordering van de uitwisseling van ervaring 
tussen steden 19 
4. VERVOLG OP DE MEDEDELING ..20 
BIJLAGEN 
Bijlage I Stedelijke probleemgebieden : kenmerken van de betrokken bevolking 
Bijlage II Uitgaven in de EU, van de plaatselijke overheden 
Bijlage III Schatting van het financiële belang van het Europees Fonds voor de 
regionale ontwikkeling en het Cohesiefonds voor de steden 
Bijlage IV Agenda van interessante evenementen in de nabije toekomst 
-3-
INLEIDING 
Het grootste deel van de rijkdom in Europa wordt nog altijd gecreëerd in grote en kleine 
steden, die bovendien het middelpunt van de sociale en culturele ontwikkeling vormen. De 
keerzijde van de medaille is dat de problemen als gevolg van snelle economische 
aanpassingen, werkloosheid, de kwaliteit van het milieu en verkeersopstoppingen, maar ook 
armoede, slechte huisvesting, misdaad en gebruik van verdovende middelen toenemen. 
Een groot aantal problemen waarmee- Europese steden hebben te kampen, wordt al 
aangepakt met behulp van beleidsinspanningen in Europa, maar dat gebeurt vaak stukje bij 
beetje, achteraf en met gebrek aan visie. Het is duidelijk dat er behoefte is aan nieuwe 
inspanningen om de rol van de Europese steden als middelpunt van sociale en culturele 
integratie, bron van welvaart en duurzame ontwikkeling en basis van democratie te 
versterken ofte herstellen. 
Op Europees niveau hebben het Europees Parlement en het Comité van de Regio's een 
actievere opstelling van de Unie in de ontwikkeling van steden ondersteund en de Lid-Staten 
en de Europese Commissie hebben tijdens de onlangs gehouden conferentie van de 
Verenigde Naties inzake duurzame stadsontwikkeling (Habitat II) hun gezamenlijke 
bezorgdheid over de toekomstige duurzame ontwikkeling van steden geuit. 
In de onderhavige mededeling word gezocht naar mogelijkheden om de stadsontwikkeling te 
verbeteren en de doeltreffendheid van de bestaande acties van de Gemeenschap in stedelijke 
gebieden te vergroten. Het ligt niet in de bedoeling om op Europees niveau een stedelijk 
beleid te ontwikkelen voor zaken die het best op lokaal of regionaal niveau kunnen worden 
behandeld. Aangezien de steden in de Europese Unie echter kennelijk op een aantal punten 
dezelfde problemen hebben, zijn er wellicht ook mogelijkheden op Europees niveau om tot 
gezamenlijke oplossingen te komen en die te vergemakkelijken. Hiervoor zouden geen extra 
bevoegdheden op Europees niveau nodig zijn. Er kan veel worden bereikt door een meer 
gerichte aanpak met bestaande instrumenten op nationaal en communautair niveau en door 
intensivering van de samenwerking en coördinatie. 
Er zijn nog twee andere elementen waarmee bij het bespreken van stedelijke aangelegen­
heden in Europees verband rekening moet worden gehouden. Ten eerste bieden de 
problemen met betrekking tot stadsontwikkeling de EU een gelegenheid om meer voor haar 
burgers te gaan betekenen door te zorgen voor tastbare verbeteringen van hun dagelijks 
leven. Hiervoor is ook nodig dat het belang van lokale democratie explicieter wordt erkend, 
als het politieke gezag dat het dichtst bij de burger staat. Ten tweede kunnen steden een 
cruciale rol vervullen in versteviging van een Europees samenlevingsmodel op basis van 
gelijke kansen, ongeacht geslacht en etnische herkomst. Bij dit soort zware kwesties kunnen 
stedelijke overheden weliswaar niet op eigen gezag initiatieven ontplooien, maar ze moeten 
wel volledig worden betrokken bij het beleid omdat er op dit punt geen doeltreffende 
oplossingen mogelijk zijn zonder hun actieve deelname. 
Deze mededeling bestaat uit vier delen. Het eerste geeft een overzicht van de belangrijkste 
problemen waarmee alle steden in meerdere of mindere mate worden geconfronteerd. Het 
tweede inventariseert het bestaande EU-beleid dat direct of indirect van invloed is op steden. 
Het derde bevat enkele suggesties voor toekomstige maatregelen en de aanpak die in het 
kader van het stedelijk beleid in Europa zou kunnen worden gevolgd, als uitgangspunt voor 
discussie. Het vierde deel, ten slotte, bevat een voorstel voor een vervolg op deze 
mededeling, en wel met name voor de organisatie van een Forum Stadsontwikkeling in 
1998. 
-4-
1. PROBLEMEN WAARMEE STEDEN IN EUROPA WORDEN GECONFRONTEERD 
Ongeveer 80% van de bevolking van Europa woont in kleinere of grotere steden, 
waarmee Europa het meest verstedelijkte continent van de wereld is. Ondanks de rijke 
verscheidenheid van de stedelijke gebieden in Europa hebben deze toch een aantal 
kenmerken gemeen, die in dit eerste deel kort zullen worden besproken. 
1.1. Steden in een veranderende context 
Ongeveer 20% van de Europeanen woont in betrekkelijk grote conglomeraties van meer 
dan 250.000 inwoners, nog eens 20% in middelgrote steden en 40% in steden met 10-
50.000 inwoners. Londen en Parijs zijn de enige agglomeraties in Europa met ongeveer 
10 miljoen inwoners. 
De demografische gegevens bevestigen dat de verstedelijking van de Europese 
samenleving voortschrijdt, al ligt het tempo wel lager dan in eerdere decennia. 
De bevolkingsgroei van de steden is het gevolg van natuurlijke groei, instroom vanuit 
plattelandsgebieden of minder welvarende gebieden en migratie, met name uit derde 
landen. Er komen vanuit de hele wereld veel immigranten naar Europa en mede hierdoor 
wordt de tendens van afname van de bevolking gecompenseerd. In 1990 kwamen 
bijvoorbeeld naar schatting 2,1 miljoen mensen van elders de Lid-Staten binnen, terwijl 
bijna 1 miljoen mensen de EU verlieten. Behalve in Ierland is er in alle Lid-Staten 
tegenwoordig per saldo sprake van immigratie. De ramingen voor de periode 1987 -
1991 lijken uit te wijzen dat tweederde van de immigranten naar grote industriële 
agglomeraties en hoofdsteden is getrokken. 
In andere steden is de bevolking in de jaren '80 echter teruggelopen. Het wegvallen of 
verhuizen van traditionele werkgevers en de suburbanisatie zijn de voornaamste redenen 
van deze afname. Brussel, Londen, Parijs, Rijsel, Porto, Hannover, Turijn, Barcelona en 
de steden in de Randstad in Nederland zijn voorbeelden van steden waar de bevolking in 
de centra is afgenomen ten opzichte van de voorsteden. Deze geografische spreiding van 
huis, werk en vrijetijdsvoorzieningen maakt onder andere dat er meer moet worden 
gereisd. 
Vanuit economisch oogpunt blijven de grotere steden de belangrijkste bron van welvaart 
en in verhouding tot hun bevolking dragen zij onevenredig veel bij aan het regionale of 
nationale BBP; hieruit blijkt dat de productiviteit in de steden hoger ligt. De groei van het 
BBP ging echter vaak niet samen met werkgelegenheidsgroei. Zo noteerden de stedelijke 
gebieden Brussel, het Roergebied en Londen een jaarlijkse groei van 5% tot 6%, terwijl 
in dezelfde periode het aantal arbeidsplaatsen in Brussel slechts 0,2% en in het 
Roergebied 0,1% steeg, terwijl het in Londen zelfs 0,2% daalde. Ook blijkt dat een aantal 
middelgrote steden, zoals Parma, Rennes, Cambridge, Braga en Volos is blijven groeien 
op basis van economisch succes. 
In de meeste steden nam de werkgelegenheid over het geheel genomen in de periode 
sinds het midden van de jaren '80 toe door de sterke groei van de dienstensector, 
waaronder thans 60% tot 80% van alle arbeidsplaatsen in de steden is te rangschikken en 
die in de meeste gevallen het verlies van werkgelegenheid in de industriële sector heeft 
gecompenseerd. Ruwweg eenderde deel van de arbeidsplaatsen in de dienstverlening 
ressorteert onder de niet-marktgebonden sector van dienstverlening; hieronder vallen 
overheidsbestuur, onderwijs, gezondheidszorg en sociale voorzieningen, wat 
bijvoorbeeld het geval is in steden als Brussel, Rome, Helsinki, Stockholm en 
Kopenhagen. In vele steden wordt de groei van niet-marktgebonden diensten beperkt 
door bezuinigingen op de overheidsuitgaven. De overige banen in de dienstverlening 
(tweederde deel) is voornamelijk te vinden in de financiële sector, verzekeringen, vervoer 
en communicatie, detailhandel en horeca. 
De steden die de meeste moeite hebben om zich aan veranderende omstandigheden aan te 
passen, zijn die welke vroeger afhankelijk waren van grondstoffen-verwerkende 
industrieën en steden die deel uitmaken van regionale economieën die afhankelijk zijn 
van een traditionele agrarische sector. Steden in het oostelijk deel van Duitsland hebben 
specifieke problemen, met name omdat de herstructurering die in andere steden van de 
EU tientallen jaren duurde, daar in snel tempo wordt doorgevoerd. 
Het is duidelijk dat de ontwikkeling van de steden in de toekomst door andere elementen 
zal worden bepaald dan in het verleden. Dienstverlenende activiteiten, zoals 
telecommunicatie en vervoer, biotechnologie, high-tech-activiteiten, internationale 
handel en detailhandel leggen steeds meer gewicht in de schaal en ook de ontwikkeling 
van de informatiemaatschappij1 onderwijs en onderzoek worden steeds belangrijker. 
Daarnaast leggen het milieu en meer in het algemeen de kwaliteit van de 
leefomstandigheden steeds meer gewicht in de schaal bij de keuze van locaties voor 
nieuwe activiteiten. Daardoor staan de steden voor de taak zich voortdurend te blijven 
aanpassen aan snelle veranderingen in verschillende sectoren van de economie en op 
andere gebieden. Deze nieuwe ontwikkelingsvorm brengt het gevaar met zich mee van 
verdere tweedeling van de samenleving in de steden en maakt dat arbeidskrachten 
voortdurend moeten worden bijgeschoold. 
1.2. Steden, werkloosheid en sociale uitsluiting 
Er zijn weliswaar veel te weinig gegevens beschikbaar, maar schattingen bevestigen 
veelal de indruk dat de werkloosheid in de steden boven het EU-gemiddelde ligt. De 
dichtbevolkte gebieden van de EU hadden in 1995 een werkloosheidspercentage van 
11,9%, terwijl dat in de plattelandsgebieden 10,8% was en in gebieden met een semi-
stedelijk karakter 9,0%; deze laatste bevinden zich vaak dichtbij sterk verstedelijkte 
centra2. In 1994 bedroeg het gemiddelde in de EU 10,8%. Achter de gemiddelden gaan 
verschillende realiteiten schuil. Sommige steden hebben betrekkelijk lage 
werkloosheidscijfers (b.v. Milaan en Frankfurt), terwijl die in andere ten minste een 
vijfde deel hoger liggen dan de nationale en Europese gemiddelden (zoals in Brussel, 
Birmingham, Keulen, Kopenhagen, Napels, Palermo, enz.) 
De huidige ontwikkeling van nieuwe economische mogelijkheden in vele steden vergroot 
de sociale en economische verschillen. Terwijl het beter gekwalificeerde deel van de 
2 Zie ook COM(96)607 van 27 november 1996 : "Europa in de voorhoede van de wereldwijde 
informatiemaatschappij : een permanent actieprogramma". 
Gegevens uit de arbeidsmarktstudie voor elf EU-landen (niet voor Luxemburg, Oostenrijk, Zweden, 
Finland). In dichtbevolkte gebieden met meer dan 500 inwoners per km2 woont 50 % van de 
bevolking van de EU. In plattelandsgebieden met minder dan 100 inwoners per km2 woont 22 %*van 
de bevolking. 28 % van de bevolking woont in gebieden met 100 tot 500 inwoners per km2. 
-6-
arbeidskrachten in een open economie kan concurreren, is er een meer kwetsbare groep 
ontstaan, die permanent of semi-permanent is uitgesloten van de arbeidsmarkt. 
Onderwijsresultaten en toegang tot de arbeidsmarkt gaan steeds meer gewicht in de 
schaal leggen als factoren die de bevolking in de steden verdelen. In dit verband is het 
van belang dat 50% van de werklozen in de EU langdurig werkloos is, terwijl dit 
percentage in dichtbevolkte gebieden zelfs 56.1% bedraagt. In de steden vindt 
accumulatie van achterstandsfactoren plaats: de armoede stijgt, er komen steeds meer 
thuislozen, mensen raken sociaal uitgesloten, de woonomstandigheden zijn slecht, 
drugsmisbruik en criminaliteit nemen toe. 
In veel Europese steden zijn sociaal uitgesloten groepen ook ruimtelijk gescheiden 
geraakt in wijken met slechte voorzieningen. Dit patroon is in Noord-Europese steden al 
lang waar te nemen en ook in de Zuid-Europese steden zien we dit steeds vaker. 
Sommige stadsdelen in grotere steden hebben meer dan 30% werkloosheid (zie bijlage I) 
en een zeer laag onderwijsniveau. Ook valt in vele steden sociale uitsluiting samen met 
de culturele en taalkundige verscheidenheid van veel wijken, wat specifieke eisen aan het 
onderwijs stelt. Steeds meer wordt nu erkend dat ruimtelijke segregatie niet alleen een 
sociaal probleem is qua werkgelegenheid, onderwijs en slechte huisvesting, maar dat het 
deviante gedrag dat het gevolg is van die scheiding ten koste gaat van de algemene 
economische aantrekkingskracht van de stad. 
1.3. Gebrek aan evenwicht Europese stedelijke structuur 
Door de globalisering en de verschuiving van industriële bedrijvigheid naar 
dienstverlening is het belang van ruimte voor economische ontwikkeling niet minder 
geworden. Met name grootstedelijke gebieden die zich op strategische en goed 
geëquipeerde knooppunten bevinden, zullen waarschijnlijk steeds belangrijker worden, 
ten koste van meer perifere en minder goed toegeruste kleinere en grotere steden. De 
overheersende positie van dergelijke gebieden valt met name af te lezen uit 
transportverbindingen. In 1993 werden er tussen Londen en Parijs tweemaal zoveel 
passagiers door de lucht vervoerd als op enige andere route in Europa. Het is van cruciaal 
belang voor het ruimtelijk evenwicht in de ontwikkeling van steden dat die steden 
worden toegerust met diensten waardoor zij moderne marktactiviteiten kunnen 
aantrekken. Perifeer gelegen centra zoals Athene, Valencia, Palermo, Thessaloniki, 
Belfast, Lissabon en Sevilla en industriesteden als Turijn, Glasgow en Bilbao verkeren op 
dit punt in het nadeel ten opzichte van centraal gelegen transportcentra zoals Antwerpen, 
Bremen, Rotterdam en steden als Hannover, Lyon en Wenen, die allemaal een grotere 
verscheidenheid van activiteiten kennen en goed toegankelijk zijn. 
De middelgrote steden die een goede aansluiting hebben met bloeiende economieën zijn 
ook duidelijk in het voordeel. Middelgrote steden midden in het grondgebied van de Unie 
zullen naar verwachting meer voordeel ondervinden van de Europese integratie dan 
steden aan de periferie. 
1.4. Stedelijk milieu 
Mensen in stedelijke gebieden maken zich steeds meer zorgen over de kwaliteit van hun 
natuurlijke en gebouwde omgeving. Ondanks dat er op dit gebied al zeer veel wordt 
gedaan, blijven en nog vele problemen over. Een uit 1995 daterende studie van het 
Europees Milieuagentschap laat zien dat 70% tot 80% van de Europese steden met meer 
dan 500.000 inwoners niet voldoet aan de normen van de Wereldgezondheidsorganisatie 
-7-
voor de kwaliteit van de lucht. Verder treft de concentratie van "wintersmog" ongeveer 
70 miljoen EU-burgers in steden. In Milaan, Turijn, Stuttgart, Belfast, Dublin en Berlijn 
bereiken de "wintersmog-indicatoren" soms een waarde die twee keer zo hoog ligt als de 
maximum kwaliteitsnorm. Ten slotte ondervindt ongeveer 80% van de EU-bevolking ten 
minste eenmaal per jaar de gevolgen van ozonconcentraties. 
Naast de industrie en de verwarming van woonhuizen vormt stadsvervoer een belangrijke 
bron van verontreiniging. Het gebruik van particuliere auto's is sneller toegenomen dan 
van welk ander vervoermiddel dan ook en volgens de prognoses zal dit in de nabije 
toekomst nog verder toenemen. De toenemende autodichtheid in de steden doet afbreuk 
aan de positieve milieu-effecten van schonere autotechnologieën. Het stedelijk milieu 
wordt ook geconfronteerd met ernstige problemen zoals de verwerking van vast afval en 
afvalwater uit de steden. 
Verkeersopstoppingen hebben niet alleen negatieve gevolgen voor de kwaliteit van het 
stedelijk milieu, inclusief geluidsoverlast, maar verminderen ook de mobiliteit in de 
steden en de toegankelijkheid ervan en verhogen de productiekosten van de stedelijke 
economie. In Londen en Parijs is de gemiddelde vervoerssnelheid per auto of 
vrachtwagen gedaald tot de snelheid die aan het begin van deze eeuw met primitievere 
middelen werd bereikt. 
Naast de zeer belangrijke aspecten die hierboven worden vermeld, vormen de gebouwde 
omgeving en het culturele erfgoed van gebouwen, openbare ruimten en stadsplan voor 
stadsbewoners eveneens belangrijke elementen in de kwaliteit van het leven. 
Alle stedelijke gebieden kennen milieuproblemen, maar er zijn natuurlijk belangrijke 
verschillen in de ervaringen van de verschillende steden. Zo zijn daar de kwaliteit en de 
omvang van de groene ruimte waarover een stad beschikt: sommige steden, zoals 
Hannover, Evora en Brussel, bestemmen meer dan 20% van hun oppervlakte voor 
groenzones, terwijl Rotterdam en Madrid minder dan 5% hebben. 
Bij milieu in ruimere zin heeft de stadsplanning niet altijd bijgedragen aan het potentieel 
van steden en buurten om gelijktijdig verschillende functies te vervullen. Er zijn 
monofunctionele gebieden ontstaan, toegespitst op specifieke elementen van het 
menselijk leven (werken, winkelen, ontspanning, wonen). Dergelijke gebieden 
verminderen de mogelijkheid van steden om een ruimte te worden waar mensen hun 
leven optimaal kunnen ontplooien. Het stadsplanningsbeleid zal moeten veranderen om 
mogelijkheden te creëren voor meer duurzaamheid, menging en verscheidenheid, om van 
de stad weer een levendige ontmoetingsplaats voor alle activiteiten op alle tijdstippen van 
de dag te maken. 
1.5. Versnippering van bevoegdheden en integratie van de stedelijke samenleving 
De voornaamste factoren voor samenhang in de stedelijke samenleving reiken verder dan 
de economische factoren en die van de arbeidsmarkt. Steden bieden niet alleen werk, 
welvaart en handel, maar ook mogelijkheden voor ontspanning, onderricht en culturele 
ontwikkeling. Steden moeten een "leefruimte" bieden en hun inwoners een identiteit 
geven. 
In de steden verzwakt het identiteitsbesef, wat vaak blijkt uit de geringe mate van 
participatie aan de plaatselijke democratische structuur. Dergelijke participatie is in de 
-8-
meeste gemarginaliseerde stadsdelen buitengewoon gering; daar kunnen de problemen 
nog worden verergerd door de aanwezigheid van gevestigde 
immigrantengemeenschappen die niet altijd stemrecht hebben. Nog afgezien van het 
identiteitsprobleem, heeft de geringe mate van participatie in verkiezingen in stedelijke 
achterstandsgebieden tot gevolg dat de overheid minder geneigd is om te zorgen dat in 
dergelijke wijken diensten worden verleend. 
Het institutionele antwoord van de steden in de verschillende Lid-Staten komt tot stand in 
het kader van verschillende juridische, institutionele en financiële stelsels. Aangezien 
plaatselijke autoriteiten op problemen reageren met de beleidsmiddelen die zij tot hun 
beschikking hebben, is het niet meer dan logisch dat zij uiteenlopende inspanningen op 
het gebied van stadsontwikkeling zullen leveren. Volgens een studie uit 1996 werken 
bepaalde lokale autoriteiten bijvoorbeeld vanuit een sterkere historie van lokale 
autonomie en kunnen zij meer geld besteden dan hun tegenvoeters elders in de Europese 
Unie (zie bijlage II) 
Vele lokale autoriteiten hebben de moeilijkheid dat zij verantwoordelijk zijn voor het 
oplossen van problemen in hun stad zonder dat zij over de institutionele en financiële 
capaciteit hiervoor beschikken. Stedelijke autoriteiten financieren in toenemende mate 
diensten die ten goede komen aan de omgeving, aangezien de bestuurlijke grenzen niet 
meer samenvallen met die van de werkelijke ruimte van het stedelijk gebied. Hierdoor 
kunnen omringende gemeenten profiteren van inspanningen van de vaak minder 
welvarende bevolking van de stad middenin dit gebied. Ook zijn de reële inkomsten van 
de stedelijke instanties het afgelopen decennium gedaald door de algemene besnoeiingen 
op de overheidsuitgaven. In de meeste gevallen, en met name in gevallen waarin de 
uitgaven van stedelijke instanties aan sociale zekerheid zijn toegenomen, heeft dit geleid 
tot afname van de lokale investeringen. 
Het beheer van steden wordt nog gecompliceerder gemaakt door de veelheid aan 
overheidsinstanties met verantwoordelijkheden op verschillende niveaus, variërend van 
lokaal tot regionaal, nationaal en Europees, waardoor niet alleen problemen kunnen 
ontstaan met betrekking tot de succesvolle uitvoering van beleid in de gemeente, maar 
ook de waarneming van de burgers ten aanzien van de vraag wie er nu werkelijk 
verantwoordelijk is voor hun stad wordt beïnvloed. Daarom vormt deze versnippering 
een belemmering voor verantwoordelijk burgerschap. 
Tegelijkertijd verlangen de burgers meer zeggenschap over beslissingen die hun leven 
beïnvloeden. Daarom wordt het steeds belangrijker om de participatie van plaatselijke 
belanghebbenden te waarborgen, om zo te verzekeren dat bij de tenuitvoerlegging van 
wetgeving of programma's met hun behoeften rekening wordt gehouden. Ook aan de 
behoeften en meningen van vrouwen in stedelijke gebieden moet meer aandacht worden 
besteed. 
Maar hiermee hebben we de kern nog niet geraakt. De hamvraag die moet worden 
beantwoord, is: "Waarom zijn mensen niet meer gelukkig met hun leven in de stad?". De 
stad vormt in vele delen van Europa niet meer de plaats waar mensen hun kinderen bij 
voorkeur grootbrengen, hun vrije tijd doorbrengen of willen wonen. Deze uitholling van 
de rol van de stad is misschien wel de grootste bedreiging voor het Europese 
ontwikkelings- en samenlevingsmodel - en dit vraagt om een zo breed mogelijke 
discussie. 
-9-
2. DE HUIDIGE MAATREGELEN OP EU-NIVEAU MET BETREKKING TOT 
STADSONTWIKKELING 
Alle beleidsmaatregelen van de Europese Unie hebben op een of andere manier invloed 
op de Europese steden, ook al is die invloed niet altijd gemakkelijk te meten. Hieronder 
wordt het kwalitatieve en kwantitatieve effect van enkele essentiële maatregelen op vier 
beleidsgebieden die in het bijzonder van invloed zijn op de groei en de ontwikkeling van 
de Europese steden belicht: 
beleidsmaatregelen die het economisch concurrentievermogen en de 
werkgelegenheid bevorderen; 
beleid ten behoeve van economische en sociale cohesie; 
beleidsmaatregelen die helpen bij de opneming van steden in Trans-Europese 
netwerken; 
beleidsmaatregelen die een duurzame ontwikkeling en de kwaliteit van het bestaan in 
de steden bevorderen. 
2.1. Concurrentievermogen en werkgelegenheid bevorderen 
De Europese Unie staat voor de uitdaging om haar concurrentiepositie te verbeteren in 
een context van liberalisering van de wereldhandel. De reactie op deze mondiale 
uitdaging bestond deels uit de totstandbrenging van de gemeenschappelijke markt, die 
was bedoeld om het concurrentievermogen van de Unie te vergroten door belemmeringen 
voor handel, investeringen en mobiliteit van arbeidskrachten weg te nemen en door een 
geïntegreerde economie te creëren, die schaalvoordelen biedt. In dit opzicht is de 
gemeenschappelijke markt de meest verstrekkende veranderingsfactor van de laatste 
jaren, die een belangrijke aanzet heeft gegeven tot economische resultaten. In dezelfde 
context van mondiale liberalisering en totstandbrenging van de gemeenschappelijke 
markt heeft de EU eveneens besloten markten te liberaliseren waarop nationale 
monopolies tot nu toe overheersten, zoals in het geval van telecommunicatie en vervoer. 
Steden zijn nu directer blootgesteld aan mondiale economische veranderingen dan 
tevoren. Deze ontwikkeling heeft de mogelijkheden van steden als autonome scheppers 
van welvaart versterkt en heeft hen minder afhankelijk gemaakt van nationale 
economische ontwikkelingen. Een groot deel van zowel de externe investeringen die de 
Unie binnenkomen, als de interne investeringsstromen gaat naar de grootste steden. Dit 
geldt met name voor gespecialiseerde dienstverlening, zoals bancaire diensten (zoals in 
Londen, Frankfurt en Amsterdam). Intussen hebben internationale bedrijven in het 
algemeen hun Europese hoofdkantoren in enkele geselecteerde steden gevestigd, zoals 
Brussel, Parijs, Londen en Amsterdam en voor Japanse bedrijven, Düsseldorf. Het gebied 
rondom Amsterdam is een belangrijke vestigingsplaats voor Europese distributiecentra. 
Naar Spanje, Portugal en Ierland is een relatief groot deel van de investeringsstromen 
gegaan die op gang kwamen na de invoering van de gemeenschappelijke markt; dit blijkt 
uit de goede economische resultaten van de regio Madrid en de grote stedelijke gebieden 
aan de Spaanse oostkust en uit de sterke groei van de regio's Lissabon en Dublin. 
Alleen die steden die eersteklas diensten kunnen leveren en die goede infrastructurele 
voorzieningen hebben, kunnen echter profiteren van de autonomie om activiteiten met 
een levensvatbare toekomst en een hoge toegevoegde waarde aan te trekken. Daarom 
hebben de gemeenschappelijke markt en de liberalisering van de wereldhandel eert sterk 
gedifferentieerd ruimtelijk effect. Het negatieve resultaat hiervan valt al af te lezen aan de 
-10-
toename van de regionale verschillen binnen enkele Lid-Staten. Voor zwakkere steden 
kan mondiale liberalisering aanzienlijke aanpassingskosten met zich brengen. 
Het innoverend vermogen van steden vormt veelal de kern van het economisch succes 
van een regio. Enkele van de meer succesvolle regio's worden beheerst door stedelijke 
gebieden met clusters van eersteklas faciliteiten voor onderzoek en technologische 
ontwikkeling - zowel particulier als van overheidswege - die hand in hand gaan met een 
ondernemingscultuur waarin innovatie centraal staat. Uit het Cohesieverslag3 blijkt dat 
een beperkt aantal steden verantwoordelijk is voor het merendeel van de inspanningen op 
het gebied van onderzoek en technologische ontwikkeling in de Europese Unie. 
Het meest fundamentele probleem waarmee de Unie thans wordt geconfronteerd, is de 
werkloosheid, die voortkomt uit het onvermogen om voldoende arbeidsplaatsen te 
creëren voor het groeiende aantal arbeidskrachten in Europa. Ondanks inspanningen op 
het gebied van personeels- en werkgelegenheidsbeleid, blijft de Unie op dit moment 
betrekkelijk machteloos ten aanzien van dit grote probleem. Het is weliswaar voor de 
uitbreiding van de werkgelegenheid van belang om het concurrentievermogen te 
vergroten, met name voor kleine- en middelgrote ondernemingen in internationaal 
verhandelde goederen en diensten, met inbegrip van het toerisme, maar evenzeer moet 
worden opgemerkt dat steden ook hun voordeel kunnen doen met 
werkgelegenheidsinitiatieven die los staan van ontwikkelingen elders in de wereld. In de 
mededeling van de Commissie "Een Europese strategie ter stimulering van plaatselijke 
initiatieven voor ontwikkelings en werkgelegenheid"4 zijn nieuwe mogelijkheden 
onderzocht om arbeidsplaatsen te creëren. Deze liggen meestal buiten de activiteiten 
waarin de internationale concurrentie de meest knellende beperkingen oplegt, zowel in de 
openbare, als in de particuliere sector (b.v. thuiszorg en sociale dienstverlening, milieu, 
lokaal openbaar vervoer, veiligheid, huisvesting, plaatselijke handel, toerisme en 
cultureel erfgoed). 
2.2. Beleid ten behoeve van economische en sociale cohesie 
De structuurfondsen en het Cohesiefonds vormen de belangrijkste financiële 
instrumenten van de EU in het kader van haar regio- en cohesiebeleid. Tezamen omvatten 
deze fondsen een bedrag van ongeveer 170 miljard ecu (tegen het prijspijl van 1995) voor 
de periode 1994 - 1999, oftewel iets minder dan 0,5% van het BBP van de Unie op 
jaarbasis. Het structuurbeleid van de Unie richt zich direct op de problemen van 
concurrentievermogen, herstructurering en onderontwikkeling die de regio's treffen, 
alsmede op de positie van kansarme sociale groepen, met name met betrekking tot 
werkloosheid. 
Voor de algehele groei en ontwikkeling van regio's van doelstelling 1 - regio's waar de 
ontwikkeling achterblijft - is het succes van stedelijke gebieden van cruciaal belang. 
COM(96)542 - Eerste verslag over de Economische en Sociale Cohesie - 1996. Dit verslag 
onderstreept het bestaan van de zogeheten "Europese Archipel" : Londen, Amsterdam/Rotterdam, 
Parijs, het Roergebied, Frankfurt, Stuttgart, München, Lyon/Grenoble, Turijn, Milaan. Bijna de helft 
van alle middelen van het Tweede en Derde Kaderprogramma is naar de regio's gegaan waarin deze 
stedelijke gebieden liggen. Dit zijn de Europese centra van uitnemendheid. 
PBnr.C 265/3-12.10.1995. 
-11-
Naar schatting is thans ongeveer 30 tot 40% van de totale reserveringen van het 
programma bestemd voor initiatieven voor stadsontwikkeling (zie bijlage III). 
Doelstelling 2 richt zich op de herstructureringsproblemen van industriegebieden. Deze 
hebben in het algemeen een sterk stedelijk karakter en stadsontwikkelingsprojecten 
nemen veelal een groot deel van de steun vanuit het structuurbeleid voor hun rekening. In 
sommige gevallen wordt meer dan 80% van de totale steun aan 
stadsontwikkelingsmaatregelen gespendeerd (zie bijlage III). 
De maatregelen van de structuurfondsen en het Cohesiefonds helpen ook het functioneren 
van stedelijke agglomeraties in hun geheel te verbeteren. Investeringen in openbaar 
vervoer, in hergebruik van braakliggende grond in de steden en in de zuivering van 
stedelijk afvalwater vormen slechts drie voorbeelden van initiatieven die bijdragen aan 
zowel de groei van het grotere verband van de regionale economie als de duurzame 
ontwikkeling in de steden. 
In de nieuwe context van een mondiale economie gaat het opleidingsniveau in de steden 
een steeds belangrijkere rol spelen in het creëren van welvaart. In dit opzicht kunnen 
initiatieven van het Europees Sociaal Fonds uit hoofde van doelstellingen 3 en 4, die van 
horizontale aard zijn en dus alle steden in de EU betreffen, een aanvulling vormen op 
lokale inspanningen om het menselijk potentieel te versterken. Naast initiatieven die zich 
richten op langdurig werklozen en jonge werklozen, zijn er de specifieke operationele 
programma's in het kader van doelstelling 3 die zich vaak op de herintreding van 
kansarme sociale groepen op de arbeidsmarkt, wat met name voor stedelijke gebieden 
relevant is. Ook heeft de Commissie met nadruk gewezen op het belang van de lerende 
samenleving en de rol van multicultureel onderwijs bij het voorkomen van sociale 
uitsluiting. 
Het Sociaal Beleidsforum, dat in 1994 in het kader van het Witboek van de Commissie 
inzake sociaal beleid werd opgericht, brengt vertegenwoordigers van niet-
gouvernementele organisaties en sociale partners bijeen om de burgers in Europa een 
middel te bieden om een dialoog met de Commissie gaande te houden. De convergentie 
tussen de sociale dimensie en het burgerschap in het Europese samenlevingsmodel komt 
met name naar voren uit het door het Comité van Wijzen uitgebrachte verslag over 
fundamentele sociale rechten die onder druk komen te staan door de woon- en 
werkomstandigheden in vele stedelijke gebieden. 
In deze context moet worden vermeld dat 1997 is uitgeroepen tot het "Europees jaar 
tegen racisme", een duidelijke steunbetuiging voor maatregelen in stedelijke gebieden die 
zich kenmerken door een groot aantal immigranten. 
In de afgelopen jaren is in het kader van het structuurbeleid van de EU steeds meer 
aandacht besteed aan de sociaal-economische gevolgen van ruimtelijke segregatie in 
stedelijke gebieden. In eerste instantie is op initiatief van de Commissie voor een 
innoverende aanpak in steden gebruik gemaakt van stedelijke proefprojecten (artikel 10 
van de verordening van het EFRO (Europees Fonds voor regionale ontwikkeling)). Met 
het project in Antwerpen is bijvoorbeeld een sterk, buurtgericht partnerschap tussen 
groepen uit de samenleving, verschillende overheden en de particuliere sector tot stand 
gebracht en zijn extra middelen van verschillende herkomst gemobiliseerd voor de 
uitvoering van een operationeel plan met economische, sociale en milieugerichte 
activiteiten. Het project in Dublin was een innoverend wederopbouwproject, dat liet zien 
-12-
hoe de ontwikkeling van kunst en cultuur de basis kan leggen voor de wederopbouw van 
een achterstandswijk in de binnenstad. 
Deze ervaring bracht de Commissie er in 1994 toe om in het kader van de 
structuurfondsen het communautaire initiatief URBAN te lanceren. URBAN is bedoeld 
om in stedelijke achterstandswijken buurtgerichte partnerschappen op te zetten om de 
ontwikkelingsproblemen met behulp van geïntegreerde programma's aan te pakken. De 
Commissie heeft ook de mogelijkheden om actie te ondernemen in stedelijke 
achterstandswijken verruimd door kleine bedrijven die op lokaal niveau opereren extra 
staatssteun toe te staan, om hen aan te moedigen tot investeren en tot het scheppen van 
arbeidsplaatsen5. 
Sinds de hervorming van het structuurbeleid van de Unie in 1989 is de kijk op de situatie 
veranderd, wat blijkt uit een toenemend besef dat maatregelen om sociale segregatie in 
steden aan te pakken ook zouden kunnen worden geïntegreerd in het algehele beleid voor 
regionale ontwikkeling. De initiatieven in het kader van doelstellingen 1 en 2 van de 
structuurfondsen beogen steeds meer de problemen van achterstandswijken in steden aan 
te pakken en te zorgen dat voor de omringende regio gecreëerde mogelijkheden ook aan 
die wijken ten goede komen. In Portugal zijn de initiatieven bijvoorbeeld gericht op 
verbetering van de woonomstandigheden in de "barracas" in Lissabon en Porto. Intussen 
worden er in het kader van de Italiaanse programma's maatregelen genomen die zijn 
gericht op verbetering van de sociaal-economische ontwikkeling van het stadsdeel 
Pianura in Napels. In Groot-Brittannië is "Community Economie Development" 
(economische samenlevingsopbouw) als specifieke programmaprioriteit aangewezen om 
middelen te concentreren op onderdelen van steden met een uitzonderlijke achterstand. 
Een soortgelijke prioriteit geldt in het programma van doelstelling 1 voor Frans 
Henegouwen. 
In het kader van de horizontale maatregelen voor de ontwikkeling van menselijk 
potentieel heeft de Commissie INTEGRA gelanceerd, als onderdeel van het 
communautair werkgelegenheidsinitiatief van het Europees Sociaal fonds. INTEGRA 
financiert maatregelen in achterstandswijken en combineert een lokale aanpak van herstel 
van de buurt met werkgelegenheidsinitiatieven. Deze maatregelen zijn bedoeld om de 
begunstigden bewust te maken van de voordelen van een geïntegreerde benadering, die 
tegelijkertijd moet dienen om de vele problemen aan te pakken van mensen die zijn 
uitgesloten van de arbeidsmarkt, zoals huisvesting, gezondheidszorg, sociale zekerheid, 
mobiliteit, toegang tot het rechtsstelsel en openbare diensten. 
2.3. Vervoer en Trans-Europese netwerken 
Trans-Europese transportnetwerken, en meer in het algemeen de efficiënte verlening van 
vervoersdiensten, zijn van cruciaal belang voor stadsontwikkeling en stedelijk beleid. 
Met name een goed vervoerssysteem is een bepalende factor in het concurrentievermogen 
van de stedelijke economie en de kwaliteit van het bestaan van stadsbewoners. Het begrip 
"duurzame mobiliteit" is de kerndoelstelling van het gemeenschappelijk vervoersbeleid 
5 Zie "Richtsnoeren inzake staatssteun voor ondernemingen in stedelijke achterstandswijken", 
SEC(96)1706. Bovendien kan aan dergelijke bedrijven ook steun worden verleend volgens de 
zogeheten "de minimis"-regel uit hoofde van de richtsnoeren voor steun aan het MKB en met 
inachtneming van de regels inzake steun bij werkloosheid. 
-13-
geworden, dat erop is gericht om te voldoen aan de vraag naar mobiliteit (van zowel 
bedrijven als personen) en tegelijkertijd oog heeft voor de grenzen aan de hulpbronnen en 
het effect van vervoersactiviteiten op het milieu. Het gemeenschappelijk vervoersbeleid 
richt zich tevens op zaken als het inpassen van prioriteiten op het gebied van ruimtelijke 
ordening in de planning van de vervoersinfrastructuur en het bevorderen van intermodaal 
vervoer. 
Gegeven de huidige onevenwichtige situatie in de stadsstructuur en de stedelijke 
gebieden moet een vervoersbeleid worden ontworpen dat bijdraagt aan de oplossing van 
congestie- en milieuproblemen. Bovendien streeft het vervoersbeleid ernaar de 
problemen van de perifeer gelegen gebieden te verlichten door deze met het hart van de 
Gemeenschap en met elkaar te verbinden via een verbeterde infrastructuur en door een 
raamwerk van regelgeving in te voeren om de verlening van doelmatige, hoogwaardige 
vervoersdiensten te waarborgen; dit kan gebeuren door hetzij het marktmechanisme zijn 
werk te laten doen, hetzij, waar nodig, openbare diensten aan te bieden. 
Openbaar vervoer kan een belangrijke bijdrage leveren aan lokale vervoersnetwerken en 
sociale cohesie, vooral in stedelijke gebieden waar mensen zonder auto, en wel met name 
de lage-inkomensgroepen of jongere of oudere mensen, toegang moeten hebben tot 
economische en sociale activiteiten. Het verkeerspatroon in middelgrote en grote steden 
leent zich doorgaans zeer goed voor verbetering van het openbaar vervoer. Willen deze 
vervoersdiensten aan alle stadsbewoners ten goede komen, dan zouden zij idealiter 
laagdrempelig moeten zijn door grote dichtheid van het netwerk, fysieke toegankelijkheid 
(in het bijzonder voor oudere mensen en minder mobiele mensen) en betaalbaarheid. Het 
stadsvervoersbeleid moet ook andere alternatieven voor het gebruik van de personenauto 
bevorderen, zoals fietsen en te voet gaan. Daarom kunnen steden duidelijk hun voordeel 
doen met een gericht stadsvervoersbeleid. Dit staat borg voor efficiënter vervoer 
waardoor het verkeer beter kan doorstromen - en dus de kosten afnemen - en het aantal 
ongevallen afneemt en dat minder schadelijk is voor het milieu. Het Groenboek van de 
Commissie, "Citizens' netwerk"6, geeft een uiteenzetting van de voordelen van openbaar 
vervoer en van de belangrijkste gebieden waarop op communautair niveau actie kan 
worden ondernomen om een samenhangend, intermodaal vervoersstelsel te stimuleren en 
te steunen^ dat alle mogelijkheden van openbaar vervoer ten volle benut. 
Een dergelijk beleid moet worden aangevuld met een passend prijsbeleid, dat zorgt voor 
beter doordachte toewijzing van middelen in het openbaar vervoer in de stad. Een 
dergelijke aanpak moet aan de steden ten goede komen (beschreven in het Groenboek 
van de Commissie inzake eerlijke en doelmatige prijzen in het transport) door de 
vermindering van congestie, milieuschade en aantallen ongevallen met als uiteindelijk 
resultaat een effectiever en doelmatiger vervoersstelsel. 
Trans-Europese Transportnetwerken spelen ook een belangrijke rol bij het verbeteren van 
de toegankelijkheid van steden, het scheppen van werkgelegenheid en het creëren van 
(handels)verkeer tussen steden en regio's. In algemenere zin bieden de TETN's de 
mogelijkheid om het grondgebied van de Commissie toegankelijk te maken en zo nieuwe 
kansen te genereren voor steden die op het netwerk zijn aangesloten. Een doorlopend 
Europese Commissie, Het Citizens ' netwerk. De verwezenlijking van de mogelijkheden van het * 
openbaar personenvervoer in Europa. Groenboek, Brussel - Luxemburg, 1996. 
-14-
probleem voor vervoers- en structuurbeleid is de noodzaak om te verzekeren dat 
investeringen in TETN's volledig worden geïntegreerd in lokale netwerken, zodat het 
omringende gebied en de plaatselijke bevolking volledig profijt kunnen trekken van de 
lange-afstandsverbindingen. De steden zelf vormen de knooppunten waar de modale 
netwerken op elkaar aansluiten en als zodanig vormen zij essentiële elementen van de 
TETN's, met name door hun onmisbare functie in de ontwikkeling van naadloos op 
elkaar aansluitende intermodale vervoersvoorzieningen voor passagiers en vracht. 
De geleidelijke integratie van de Europese vervoersmarkten heeft de consumenten 
belangrijke voordelen opgeleverd, doordat er meer keuze is tegen lagere prijzen. Steden 
verkeren duidelijk in de ideale positie om hun voordeel te doen met dit liberaliserings­
proces. In gevallen waarin het marktmechanisme door een te geringe vraag onmogelijk 
borg kan staan voor regelmatige en betaalbare diensten, bepaalt de wetgeving van de 
Gemeenschap dat openbare instanties zich dienen te houden aan de vereisten voor 
verplichte verlening van overheidsdiensten. 
Deze vereisten zijn ook van essentieel belang in verband met telecommunica­
tienetwerken, om te voorkomen dat in het opkomende geliberaliseerde klimaat de ene 
stad meer mogelijkheden biedt dan de andere. Specifieke minder begunstigde stedelijke 
gebieden of gebruikersgroepen kunnen ondersteunende maatregelen verlangen om de 
ontwikkeling van netwerken te helpen versnellen. De uitbreiding van een efficiënt 
telecommunicatienetwerk moet ook helpen om de problemen rond mobiliteit en 
verstopping in de steden te overwinnen door bedrijven meer keuze te bieden in hun plaats 
van vestiging en mogelijkheden te creëren om het werk flexibeler te organiseren. 
2.4. Duurzame ontwikkeling en de kwaliteit van het bestaan in de steden 
bevorderen 
In toenemende mate zien de Europese burgers duurzame ontwikkeling als bepalend 
aspect van de kwaliteit van het bestaan voor deze en komende generaties. Het Groenboek 
over het stadsmilieu uit 1990 en het Rapport Europese Duurzame Steden uit 1996 staan 
beide een geïntegreerde aanpak van stedelijke problemen voor waarbij sociale, 
economische en milieutechnische factoren een rol spelen. Het project Duurzame-Steden, 
dat in 1993 van start ging, streeft ernaar grotere en kleinere steden aan te moedigen en te 
ondersteunen bij het opstellen en uitvoeren van een lokale Agenda 21 of soortgelijke 
duurzaamheidsprogramma's door middel van beleidsrapporten, uitwisseling van ervaring, 
netwerken en verspreiding van informatie over bewezen methoden. 
In de specifieke context van het milieubeleid, volgt de Unie nu meer een bottom-up-
benadering. Betere uitvoering volgens een partnerschapsaanpak en toepassing van 
alternatieve instrumenten bij het milieubeleid zijn prioriteiten waarin de stedelijke 
dimensie een belangrijke rol speelt. Het is nu een belangrijk punt van zorg geworden om 
de Structuurfondsen "milieubewust te maken", zoals wordt uitgelegd in de Mededeling 
inzake "Cohesie en Milieu". 
Op het gebied van onderzoek en technologische ontwikkeling bestudeert de Commissie 
mogelijkheden om de verstoptheid van de steden te verminderen met behulp van 
maatregelen om het verkeer te beheersen en openbaar vervoer te bevorderen, inclusief het 
gebruik van nieuwe technologieën voor "road pricing", geïntegreerde betaling, 
reisinformatie, enzovoorts. Er wordt belangrijk onderzoek gedaan op het gebied van de 
verwerking van afvalwater en vast afval uit de steden, lawaai, de bescherming van het 
-15-
cultureel erfgoed, de luchtkwaliteit in de steden en de gevolgen hiervan voor de 
menselijke gezondheid, alsmede andere milieuvraagstukken en er wordt ook sociaal-
economisch onderzoek gedaan in verband met stedelijke problematiek. Andere zaken in 
verband met stadsbeheer die in de OTO-programma's aandacht krijgen, betreffen 
telematica, de informatiemaatschappij, energie, vervoer en ook nieuwe technologieën 
voor de bouw, architectuur, stadsontwerp en stadsplanning. Een aantal projecten in het 
Telematica-applicatieprogramma richt zich op sociaal uitgesloten groepen in steden, 
zoals werklozen en immigranten. Bovendien steunt het SAVE Il-programma de instelling 
van plaatselijke instanties om de overheid ter plaatse te helpen bij het opstellen van haar 
energiebeleid. 
In het kader van duurzame ontwikkeling verdient de rol van stadstoerisme met betrekking 
tot de groei van de lokale economie aandacht. 
3. WEGWIJZERS NAAR DE TOEKOMST 
De erkenning van de rol van steden als motor van regionale, nationale en Europese 
economische vooruitgang moet het uitgangspunt van toekomstige stadsontwikkeling 
vormen. Tegelijkertijd moet er ook rekening mee worden gehouden dat stedelijke 
gebieden, en wel met name de achtergebleven delen van middelgrote en grote steden, een 
belangrijk deel van de sociale kosten van veranderingen uit het verleden dragen in de zin 
van industriële aanpassing en ontvolking, ontoereikende huisvesting, langdurige 
werkloosheid, misdaad en sociale uitsluiting. 
Het Europese beleid ten aanzien van steden stuit op twee problemen: enerzijds moet 
Europa zijn steden hun vooraanstaande rol in een steeds mondialere en sterker 
concurrerende economie laten behouden terwijl anderzijds de historische cumulatie van 
achterstanden in de steden moet worden aangepakt. Deze beide aspecten van stedelijk 
beleid vullen elkaar aan. Economische vooruitgang die de sociale samenhang van 
stedelijke gebieden ondergraaft, zal naar alle waarschijnlijkheid op de lange termijn niet 
duurzaam zijn: 
• als ontwikkeling gepaard gaat met een grote mate van ongelijkheid in de toegang tot 
de vruchten van economische vooruitgang, betaalt de stadsgemeenschap een hoge prijs in 
de vorm van misdaad en antisociaal gedrag; 
• voor Europa als geheel is dit nadelig, omdat de Europese burgers hun betrokkenheid 
verliezen en de steun voor het Europese samenlevingsmodel afkalft; 
• ten slotte zal de Europese economie eronder lijden, omdat aanpassing aan snelle 
verandering om het concurrentievermogen van Europa's steden te behouden, alleen maar 
kans van slagen heeft wanneer er uitzicht is op de ruimst denkbare consensus. 
De Lid-Staten zijn primair verantwoordelijk voor de ontwikkeling van het stedelijk 
beleid voor de komende eeuw. Zaken die verband houden met de versterking van lokale 
democratie, burgerschap, migratie, werkgelegenheid, culturele ontwikkeling, onderwijs, 
sociale uitsluiting en misdaad in de steden en die in deel 1 van dit document zijn 
besproken, vragen om de inzet van beleidsinstrumenten waarover de nationale overheden 
beschikken. 
-16-
Zoals in 1.5 hierboven werd besproken, spelen desondanks tal van organen een rol in het 
stadsbeheer. Het is van essentieel belang dat alle niveaus hierbij worden betrokken -
variërend van het stadsdeelniveau tot aan de agglomeratie en de Europese stedelijke 
structuur - binnen een kader van onderling samenhangende betrekkingen en 
gezamenlijke verantwoordelijkheid en dat een betere beleidsintegratie wordt bereikt. 
De verschillende initiatieven op EU-niveau dienen te worden beoordeeld vanuit het 
oogpunt van een samenhangende en duurzame ontwikkeling van de steden. Daarom 
houdt de Commissie zich aanbevolen voor commentaar met betrekking tot een betere 
integratie van communautair beleid dat van belang is voor stadsontwikkeling, ten einde te 
verzekeren dat dit volledig aansluit bij maatregelen op andere niveaus en in het bijzonder 
bij de behoeften van grotere en kleinere steden. In het licht van de uitkomst van de 
discussie over deze Mededeling zal de Commissie bezien hoe zij haar interne coördinatie 
kan aanpassen om bij te dragen aan stadsontwikkeling. Speciale aandacht verdienen ten 
minste de volgende richtsnoeren. 
3.1. De behoefte aan een stedelijk perspectief in het beleid van de Europese Unie 
De EU moet bij de aanpak van stedelijke problematiek een aanvullende rol vervullen, 
omdat zij verantwoordelijk is voor beleid in een aantal sectoren die rechtstreeks van 
invloed zijn op de ontwikkeling en de kwaliteit van het bestaan in stedelijke gebieden. Er 
is nader onderzoek nodig naar de mogelijkheden om dit beleid beter op 
stadsontwikkeling af te stemmen. Gebieden waarover verder moet worden nagedacht, 
zijn onder andere: 
• de ontwikkeling van duidelijke doelstellingen voor verbetering van het stedelijk 
milieu volgens een vastgesteld tijdpad en de verbetering van het sectorale beleid van de 
EU vanuit het oogpunt van duurzaamheid. In dit verband kan het nodig zijn vrijwillige 
instrumenten voor stadsplanning te ontwikkelen, die zijn gericht op duurzame 
ontwikkeling; 
• de ontwikkeling van TETN's, met name om te regelen dat de regionale en 
plaatselijke systemen efficiënte toegang hebben tot de netwerken en dat de middelen 
worden gebruikt om voor milieu, werkgelegenheid en industriële activiteit optimaal 
voordeel te behalen; 
• de uitbreiding van intermodaal vracht- en passagiersvervoer, om zowel de toegang 
tot de stad, als de mobiliteit in de stad te vergemakkelijken. Bijzondere nadruk moet 
worden gelegd op de bevordering van openbaar personenvervoer; 
• het toesnijden van OTO-activiteiten op de belangrijkste problemen waarmee de 
steden van morgen worden geconfronteerd, namelijk geïntegreerd vervoer, energie, 
duurzame bouwtechnologie, informatienetwerken, technologie voor de bescherming van 
cultureel erfgoed, duurzame stadsontwikkeling, milieutechnologieën en nieuwe 
stadsvervoermiddelen, zoals uiteengezet in "De stad van de toekomst", het belangrijkste 
onderdeel van het formele voorstel van de Commissie voor het Vijfde Kaderprogramma7; 
COM(97)142 van 9.4.1997. 
-17-
• telecommunicatiebeleid, met inbegrip van de plicht te zorgen voor universele 
dienstverlening; er moet zo snel mogelijk worden voorzien in verbindingen met de 
informatiesnelweg, waarbij ook achtergebleven stadsdelen en kleinere stedelijke 
gebieden worden betrokken; 
• de versterking van de commerciële functie van steden8 en stadswijken en hun rol bij 
de ontwikkeling van het toerisme; 
• de vraagstukken migratie, samenwerking tussen politie en justitie, en misdaad, die 
worden behandeld in titel VI van het EU-verdrag; 
• de strijd tegen sociale en economische uitsluiting, die een expliciet doel van de 
Europese werkgelegenheidsstrategie vormt, alsmede de bestrijding van racisme in het 
kader van het Europees Jaar tegen Racisme, 1997. De initiatieven van het Europees Jaar 
moeten helpen de publieke opinie te mobiliseren met betrekking tot het gevaar dat 
racisme in het bijzonder vormt voor het democratisch proces in steden. Ook zou in het 
kader van de overwegingen van het Sociaal Beleidsforum9 inzake fundamentele sociale 
rechten meer aandacht kunnen worden besteed aan sociale aspecten van 
stadsontwikkelingsproblemen; 
• het beleid inzake volksgezondheid en met name gezondheidsproblemen in verband 
met gebrek en armoede in de steden (drugsmisbruik, huisvestingsproblematiek enz.); 
• de noodzaak om tussen de verschillende partijen op plaatselijk niveau vertrouwen te 
creëren om lokale zelfstandigheid, verantwoordelijkheid en plaatselijk initiatief te 
bevorderen en het werkgelegenheidsbeleid te versterken, zoals de Commissie beoogt met 
haar Territoriale werkgelegenheidspacten; 
Sommige van deze problemen worden bestudeerd in het kader van het Europees 
ruimtelijk ontwikkelingsperpectief (EROP)10 dat een belangrijke rol moet spelen bij het 
organiseren van de discussie op Europees niveau over gebieden met een 
gemeenschappelijk belang, die een ruimtelijk effect hebben dat verder reikt dan 
individuele stedelijke gebieden, regio's of landen. 
3.2. Diensten van openbaar belang en stadsontwikkeling 
De openbare sector en stadsbestuur vervullen in afnemende mate een rol als directe 
dienstverlener. De Lid-Staten benaderen deze kwestie allemaal op een geheel andere 
wijze. De Commissie heeft weliswaar oog voor deze verscheidenheid van 
organisatorische opzet, maar wees er onlangs in een mededeling op dat diensten ten 
behoeve van het algemeen belang deel uitmaken van de gemeenschappelijke waarden van 
8 COM(96)530 van 20 november 1996 - Groenboek van de Commissie inzake handel. 
9 Zie §2.2. 
10 Het EROP, dat werd gelanceerd tijdens de bijeenkomst van ministers voor regionaal beleid en 
ruimtelijke ordening (Luik, november 1993), is een initiatief van de 15 Lid-Staten, gesteund door de 
Commissie, dat is gericht op ontwikkeling van een strategische visie op de ruimtelijke ontwikkeling 
van het grondgebied van de Unie. 
-18-
Europa. Deze diensten vormen de kern van het Europese samenlevingsmodel, omdat zij 
de fundamentele doelstellingen van de Europese samenlevingen bevorderen, zoals 
solidariteit en gelijke behandeling in een open en dynamische markt. Deze 
gemeenschappelijke waarden komen tot uiting in de wijze waarop dergelijke diensten 
worden georganiseerd; dit verschilt per regio en per sector. Voor economische diensten 
als telecommunicatie, post, vervoer, energie en radio en televisie moesten aanpassingen 
worden gemaakt op basis van technologische verandering, de globalisering van de 
economie en de verwachtingen en behoeften van gebruikers. De Commissie heeft er met 
nadruk op gewezen dat de Lid-Staten weliswaar vrij zijn om hun eigen beleid op dit punt 
te bepalen en dat het voor haar niet van belang is wie de diensten specifiek verleent, maar 
dat het duidelijk is dat de diensten de samenleving als geheel ten goede moeten komen en 
dat de continuïteit, gelijke toegang, universaliteit en doorzichtigheid moeten worden 
gewaarborgd. 
Niet-marktgebonden diensten, zoals onderwijs en gezondheidszorg, worden nog altijd 
voornamelijk verleend door overheidsinstanties. Ook hier wordt het, in de context van de 
tweedeling van samenlevingen, die het duidelijkst tot uiting komt in stedelijke gebieden, 
steeds belangrijker om de samenleving als geheel te bedienen. Het witboek van de 
Commissie "Onderwijzen en leren: naar een cognitieve samenleving" onderstreept dit. 
Initiatieven zoals tweede-kansscholen in achterstandswijken en Europese netwerken zijn 
bedoeld om te komen tot steden die in staat zijn het probleem van ongelijke toegang tot 
onderwijsfaciliteiten op te lossen. 
3.3. Bijdrage van de Structuurfondsen 
Het wordt steeds duidelijker dat steden een cruciale rol vervullen in het structuurbeleid. 
Door verruiming van de aandacht voor stadsontwikkeling bij de toekomstige opbouw van 
strategieën en -programma's zou een geïntegreerde strategie kunnen worden opgezet voor 
maatregelen in stedelijke gebieden en in de wijdere omtrek hiervan en voor ontwikkeling 
van het economisch en menselijk potentieel. Om een dergelijke samenhang te bereiken, is 
het van belang dat de plaatselijke overheid actief deelneemt aan de voorbereiding en 
uitvoering van regionale ontwikkelingsprogramma's. Plaatselijke overheden kunnen ook 
vaak de benodigde deskundigheid en kennis op het gebied van de lokale economie en de 
lokale arbeidsmarkt inbrengen. 
Voor de huidige programmeringsperiode zouden reeds de volgende maatregelen kunnen 
worden genomen: 
• de activiteiten van de structuurfondsen, inclusief maatregelen met betrekking tot de 
arbeidsmarkt, concentreren op delen van binnensteden met een hoog percentage 
werkloosheid of op de dichtbevolkte periferie van steden, met bijzondere aandacht voor 
de specifieke behoeften van immigrantengroepen; 
• voortbouwen op de ervaringen die werden opgedaan in het URBAN- en het 
INTEGRA-programma en hogere prioriteit geven aan samenlevingsopbouw in steden, 
waarbij wordt gewerkt met het concept duurzame lokale gemeenschap met actieve 
deelneming van de plaatselijk bevolking; 
• meer nadruk leggen op vervoersaangelegenheden om de infrastructuur en het 
openbaar vervoer te verbeteren, om zo de perifere regio's toegankelijker te maken en bij 
-19-
te dragen aan de oplossing van verkeersopstoppingen en milieuproblemen in stedelijke 
gebieden; 
• de overdracht van geaccumuleerde ervaring en bewezen methodieken voor 
stadsontwikkeling. 
Deze maatregelen zullen ertoe bijdragen dat meer aandacht wordt gevestigd op: 
• de rol van steden om de groei van de regionale ontwikkeling aan te trekken; 
• sociale integratie en verlichting van armoede in de steden; 
• geïntegreerde en duurzame stadsontwikkeling, waarbij multisectorale oplossingen 
worden gecombineerd en wordt geïnvesteerd in zowel menselijk kapitaal als materiële 
voorzieningen. 
3.4. Verruiming van kennis en bevordering van de uitwisseling van ervaring 
tussen steden 
De behoefte aan zinvolle en vergelijkbare informatie over steden, met name onder lokale 
en andere openbare instanties die zijn belast met stedelijk beleid, neemt toe. Om te 
zorgen voor een hechte basis voor verbeterde besluitvorming omtrent 
gemeenschappelijke aangelegenheden in verband met stadsontwikkeling, stelt de 
Commissie voor een aanpak in twee stappen te volgen. 
Op korte termijn zal een "stads-audit" worden georganiseerd om de sterkte en zwakke 
punten van Europese steden te beoordelen. Deze "stads-audit" meet de kwaliteit van het 
leven in onze grotere en kleinere steden aan de hand van een aantal eenvoudige stedelijke 
indicatoren en een gemeenschappelijke methodiek. 
De Commissie zal trachten een systeem van eenvoudig te hanteren en te actualiseren 
indicatoren op te zetten om te bevorderen dat de plaatselijke overheid deelneemt aan het 
verzamelen van de informatie en deze vervolgens bij de ontwikkeling van haar stedelijk 
beleid gaat toepassen. 
Dit instrument zou in tweede instantie ook de beoordeling van het effect van 
verschillende nationale en ook Europese beleidsmaatregelen op de ontwikkeling van 
stedelijke gebieden kunnen vergemakkelijken. 
Op basis van de ervaring die zij opdoet met de stads-audit overweegt de Commissie een 
methodiek op te zetten om duurzaamheid te meten en te controleren. 
Naast deze bottom-up-maatregel zal het Bureau voor de Statistiek van de Europese 
Gemeenschappen - Eurostat - de reeds beschikbare lokale informatie in 
gegevensbestanden verwerken om fundamentele statische informatie over steden en 
stedelijke agglomeraties te verkrijgen. Öp middellange termijn moeten de reeds door 
Eurostat in samenwerking met de nationale bureaus voor de statistiek ontplooide 
initiatieven om een geharmoniseerd informatiesysteem te ontwikkelen, inclusief 
gestandaardiseerde omschrijvingen van steden, worden voortgezet. 
-20-
Binnen de EU bestaan vele fora en netwerken waarbinnen steden ervaringen uitwisselen 
en samenwerken ten aanzien van specifieke onderwerpen. De campagne Europese 
Duurzame Steden brengt lokale instanties bijeen die zich specifiek bezighouden met de 
lokale uitvoering van Agenda 21. In het kader van artikel 10 van de EFRO-verordening 
heeft de Commissie onlangs voorgesteld een aantal netwerken voor specifieke 
onderwerpen als economische ontwikkeling, het MKB, technologie, milieuverbetering en 
gelijke kansen voor vrouwen in de economie te ondersteunen11. Andere onderwerpen met 
betrekking waartoe samenwerking actief wordt bevorderd, betreffen telematica, energie, 
vervoer, onderwijs, cultuur en onderzoek. Ook worden de plaatselijke overheden binnen 
de EU gestimuleerd om gedecentraliseerde samenwerking aan te gaan met steden op 
andere continenten, om deze steden bij hun ontwikkeling te helpen, de betrekkingen van 
de EU met derde landen te versterken en de deelneming van plaatselijke instanties in de 
EU aan het mondiale integratieproces te steunen (b.v. Med-Urbs, Asia-Urbs, URB-AL). 
De komende jaren zal de Commissie zich intensiever inspannen voor de transnationale 
uitwisseling van ervaring tussen steden, ten einde alle relevante ervaring op het gebied 
van stadsherstel en duurzame stadsontwikkeling te verzamelen en bundelen, inclusief de 
resultaten van onderzoek op sociaal-economisch gebied. 
4. VERVOLG OP DE MEDEDELING 
Tot slot is het duidelijk dat het aantal en de omvang van de taken waarmee kleinere en 
grotere steden nu en in de komende jaren worden geconfronteerd, zich niet lenen voor 
gemakkelijke oplossingen. Kennelijk is een groot deel van de externe factoren die tot 
verandering dwingen, inclusief demografische en mondiale economische ontwikkelingen, 
nauwelijks vatbaar voor beïnvloeding via regionaal en nationaal beleid, maar evenmin 
voor Europese initiatieven. 
De Europese Unie kan echter doeltreffender reageren op de behoeften van steden en zou 
zich in vele gevallen positiever kunnen opstellen om ten minste een aantal van de 
problemen te verlichten. Factoren die hierbij centraal moeten staan, zijn: sterkere cohesie 
binnen de Unie en duurzame ontwikkeling die leidt tot blijvende verbetering van de 
kwaliteit van het bestaan van burgers. Dit vraagt om actieve deelneming van 
overheidsinstanties op alle niveaus; ook moet worden getracht de belangrijkste partijen 
uit andere sectoren hierbij te betrekken, die ertoe kunnen bijdragen dat Europese steden 
aantrekkelijker worden om in te wonen. Dit zou kunnen bijdragen aan de verwezenlijking 
van de fundamentele doelstellingen van de Europese Unie, die zijn vervat in artikel 2 van 
het Verdrag. 
De Commissie onderschat niet hoe zwaar deze taak is. De participatie van Europese 
burgers in de toekomstige ontwikkeling van hun steden kan vragen om nieuwe 
mechanismen, die betere mogelijkheden bieden voor toegang tot en terugkoppeling naar 
de besluitvorming. Dit kost tijd en veel inspanning van alle betrokkenen. 
1 • Oproep tot het indienen van voorstellen voor interne interregionale samenwerking (PB C 386 van 31 
oktober 1996) en Ecos-Ouverture II (PB C 125 van 22 april 1997). 
-21-
Om te beginnen tracht de Commissie op basis van deze mededeling een bredere discussie 
aan te gaan over stedelijke aangelegenheden. Er zal worden gestreefd naar een dialoog 
tussen de Commissie en andere instellingen, met inbegrip van de Raad, het Europees 
Parlement, het Economisch en Sociaal Comité, het Comité van de regio's, plaatselijke 
overheidsinstanties en andere betrokken partijen. 
De uitkomst van deze dialoog zal worden besproken tijdens een Forum 
Stadsontwikkeling, dat de Commissie in 1998 wil bijeenroepen. 
-22-
REFERENTIEDOCUMENTEN 
European Commission, Green Paper on the Urban Environment, 
Brussels-Luxembourg, 1990, 
Réf. CD-NA-12902-EN-C. 
Europese Commissie : Europa 2000. Perspectieven voor de 
ruimtelijke ontwikkeling van de Gemeenschap, Brussel-
Luxemburg, 1991. 
Eurostat, The statistical concept of the town in Europe, 
Luxembourg, 1992, 
CA-70-91-758-EN-C. 
European Commission, Urbanisation and the Functions of Cities 
in the European Community, Brussels-Luxembourg, 1992, 
CX-75-92-259-EN-C. 
Europese Commissie : Europa 2000+. 
Samenwerking voor de ruimtelijke ordening van Europa, 
Brussel-Luxemburg 1994 
Europese Commissie, Eerste verslag over de economische en 
sociale cohesie 1996, Brussel-Luxemburg, 1996 
(COM(96)542) 
Europese Commissie, Het "Citizens' Network"; de 
verwezenlijking van de mogelijkheden van het openbaar 
personenvervoer in Europa, 1996, 
(COM(95)601) 
European Commission, Social and Economic Inclusion through 
Regional Development. The Community Economic 
Development priority in European Structural Funds programmes 
in Great Britain, Brussels-Luxembourg, 1996; 
CX-98-96-421-EN-C. 
European Commission, European Sustainable Cities. Report by 
the Expert Group on Urban Environment, Brussels, 1996, 
CR-97-96-055-EN-C. 
Mededeling van de Commissie, Diensten van algemeen belang 
in Europa, 1996, 
(COM(96)443) 
European Commission, Europe of cities. Community Actions in 
urban areas, 1997. (Binnenkort te publiceren) 
European Environment Agency, Europe's Environment : 
the Dobris Assessment, Brussels-Luxembourg, 1995 
CR-80-93-339-EN-C. 
BIJLAGEN 
G:\STEF\URBAN\C0NIMUNIC\NLDS1AD0C 
23 
-2-
Bijlage I 
Stedelijke probleemgebieden: 
kenmerken van de betrokken bevolking 
Stedelijke achterstandsgebieden hebben te maken met een combinatie van economische, 
maatschappelijke en typisch stedelijke problemen. 
Om de betrokken bevolking nauwkeuriger te beschrijven is aan de hand van 29 programma's van 
het communautaire initiatief URBAN de volgende tabel samengesteld. Hierin zijn overeenkomsten 
en verschillen tussen de 29 gebieden opgenomen voor de volgende factoren: 
• de werkloosheid onder het actieve bevolkingsdeel 
• de (hoge) mate waarin de gezinsstructuur is verzwakt (eenoudergezinnen) in combinatie met 
armoede en gebrek aan kansen 
• de bevolking van buitenlandse afkomst waar deze tot disfunctioneren leidt. 
Op basis van de volgende tabel kunnen wij de ernst van de situatie in elk van deze steden van de 
Gemeenschap vaststellen. 
2A 
-3 
LAND 
België 
Denemarken 
Duitsland 
Duitsland 
Finland 
Frankrijk 
Frankrijk 
Frankrijk 
Griekenland 
Griekenland 
Ierland 
Ierland 
Italië 
Italië 
Italië 
Luxemburg 
Nederland 
Oostenrijk 
Portugal 
Portugal 
Spanje 
Spanje 
Spanje 
Verenigd 
Koninkrijk 
Verenigd 
Koninkrijk 
Verenigd 
Koninkrijk 
Verenigd 
Koninkrijk 
Verenigd 
Koninkrijk 
Noord-lerland 
Zweden Stad - Gebied 
Antwerp-North-East 
Aalborg-North Jutland 
Rostock 
Saarbrücken-Unteres 
Malstatt, Leipziger 
Str., Jenneweg, 
Hochstr., Ottstr.. 
Fullengarten 
Joensuu-Ranlakyla-
Utra 
Amiens-North and 
Etouvie 
Marseille-Centre 
Roubaix-Tourcoing 
Patras 
Peristeri 
Cork 
Dublin-Ballymun-
Finglas-Darndale 
Cagliari-Pirri 
Cosenza-Core of the 
historie centre 
Siracuse-Ortigia 
Dudelange-
Difïerdange 
Amsterdam-
Bijlmermeer 
Wien-Gürtcl 
Lisbonne-Casul 
Ventoso 
Porto-Vale de 
Campanha 
Badajoz-Estramadure-
Historic centre, plaza 
Alta 
Badalona-Serra d'en 
Mena 
Malaga-Historic 
centre 
Glasgow 
London-Park Royal 
Manchester-Moss 
Side, Hulme 
Nottingham 
Belfast-
Subprogramme 1 
Malmü Aantal 
inwoners 
URBAN-
gebied 
66,324 
4.000 
19,000 
34,656 
12,500 
33,000 
31,306 
50,000 
77.000 
-34,300 
55,624 
84,000 
30,000 
22,500 
5,500 
2,154 
51.585 
130,000 
4.200 
23.000 
12.114 
76,168 
46.889 
19,198 
25,665 
28,000 
21,000 
37,134 
22.000 Werk­
loosheid 
(%) 
18.40 
11.90 
>19 
23 
40 
28 
26.5 
34 
15 à 17 
>14 
39 
40 
>43 
>33 
>31 
>2.14 
32.3 
11.30 
Very 
high 
20 
25.18 
22 
35.8 
38.8 
22.2 
23.9 
40 
<46 
18 Huishou­
dens met 
overheids­
bijstand 
12 
28 
55 
44 
70% v.d. 
gezinnen 
30 Een-ouder­
gezinnen 
9 % v.d. 
kinderen 
36 % of 
inhabitants 
11.25 % 
v.d. 
gezinnen 
46 % v.d. 
kinderen % 
buiten­
landers 
30% 
16.5% 
buiten­
landers 
34 % 
34% 
etnische 
minder­
heden 
150 
nationa­
liteiten. Totaal-
kosten 
v.h. 
pro­
gramma 
MECU 
15.234 
3.042 
16.016 
22 ^72 
5.279 
20.478 
17.583 
17.613 
12.417 
6.651 
6.651 
19.323 
18.555 
22 510 
1.033 
19.683 
31.926 
24.387 
18.261 
14.286 
6.582 
14.285 
16.235 
16.326 
17.743 
14.890 
16.580 
11.92 Bijdrage EG 
MECU 
4.574 
1.521 
12 
8 
3.958 
7 
7 
7 
8.613 
4.988 
4.988 
9.188 
9.188 
9.188 
0.507 
4.65 
9.770 
18.290 
12.793 
10 
3.291 
10 
8.036 
7.653 
8.036 
6.786 
11.3 
4.97 
De gegevens over overheidsbijstand, eenoudergezinnen en het percentage van de buitenlanders zijn niet beschikbaar voor alle gebieden. 
*«> 
Bijlage II 
Uitgaven in de EU, van de plaatselijke overheden1 
Uitgaven van de publieke sector (in % van het BNP)2 
Landen 
België 
Denemarken 
Duitsland3 
Finland 
Frankrijk 
Griekenland 
Ierland 
Italië 
Luxemburg 
Nederland 
Oostenrijk 
Portugal 
Spanje 
VK 
Zweden Publieke 
uitgaven 
55.2 
61.1 
45.5 
59.0 
50.9 
51.2 
38.7 
52.9 
40.7 
55.9 
48.4 
34.7 
40.7 
42.7 
67.3 Centrale 
overheid 
25.3 
18.8 
10.8 
15.7 
16.4 
27.0 
19.6 
23.2 
16.1 
15.6 
17.9 
21.7 
10.6 
21.2 
26.2 Lagere 
overheden 
8.3 
33.3 
15.2 
20.1 
9.5 
6.4 
14.5 
15.3 
4.5 
20.5 
13.8 
3.8 
10.6 
16.0 
28.1 Sociale 
zekerheid 
21.6 
9.0 
19.5 
23.3 
25.1 
17.9 
4.6 
14.4 
20.1 
19.7 
16.7 
9.3 
19.4 
5.6 
13.0 
1 Bron : Europese Commissie - DG XXI - Studies on European local government finance. The outcome of the 
Comparative study of the 15 countries - December 1996. 
2 Bron : OECD National Accounts, 1995. 
3 Uitsluitend West-Duitsland. 
26 
Uitgaven van de plaatselijke overheid in % van het nationale inkomen4 
I % van totale overheidsuit-gaven 
1% van BNP 
Bron : OECD National Accounts, 1995. 
*)!• 
-6-
Bijlage III 
Schatting van het financiële belang van het Europees Fonds voor de 
regionale ontwikkeling en het Cohesiefonds voor de steden 
Het EFRO en het Cohesiefonds ondersteunen verschillende maatregelen die van belang zijn voor de 
economische ontwikkeling van achterstandsgebieden. De maatregelen maken van oudsher deel uit 
van nationale of regionale programma's, waardoor de uitwerking op de stadsontwikkeling minder 
zichtbaar wordt. Ook het opzetten van een strategie voor regionale ontwikkeling vindt doorgaans op 
nationaal of regionaal niveau plaats. Het risico ontstaat daardoor dat de bijdrage van de steden aan 
de regionale en nationale ontwikkeling onderbelicht blijft. 
Als bijdrage aan de discussie over het belang van steden voor de regionale ontwikkeling heeft de 
Commissie getracht te ramen in hoeverre de acties van het EFRO en het Cohesiefonds van invloed 
zijn op stadsgebieden. Het betreft het EFRO-deel van de programma's van doelstellingen 1 en 2 
(uitgezonderd de communautaire initiatieven) en het Cohesiefonds. Als definitie van "stad" is 
gehanteerd een stedelijk gebied met minimaal 100.000 inwoners5 
1. EFRO 
De globale EFRO-begroting waar het hier om gaat bedraagt ongeveer 60 miljard ecu6. Vastgesteld 
is dat hiervan ongeveer 21 miljard ecu in steden wordt uitgegeven. Op die basis wordt naar 
schatting ongeveer 40% van het totale EFRO-budget voor doelstellingen 1 en 2 aan 
stadsontwikkeling besteed. Overeenkomstig de verwachtingen bleek er een duidelijk onderscheid te 
bestaan tussen de programma's van doelstelling 1 en 2, die dan ook afzonderlijk worden besproken. 
1.1 Doelstelling 1 
De cijfers betreffende het belang in steden in Griekenland, Spanje, Portugal en Ierland zijn van 
vergelijkbare grootte en komen op ongeveer 40%. De overige gebieden van doelstelling 1 wijken af. 
Uit de operationele programma's blijkt ook dat het belang voor de stadsontwikkeling daar sterk kan 
variëren. Merseyside en het voormalige Oost-Berlijn zijn bij voorbeeld sterk verstedelijkte 
gebieden, waar de programma's een sterk effect in termen van stadsontwikkelingsacties hebben. 
De totale EFRO-steun voor het communautair bestek in Portugal bedraagt 8.724 miljoen ecu. 
Hiervan valt 47% (4.082 miljoen ecu) onder de noemer "stedelijk". Rond 1.200 miljoen ecu van het 
Dit stuk heeft geen wetenschappelijke pretenties. Het financiële belang is voornamelijk afgeleid van de eigen 
kennis van de ambtenaren van de Commissie over hun regio's. Het was de bedoeling te komen tot een algemeen 
beeld va het belang van het regionale beleid en cohesiebeleid voor de grote steden in elke Lid-Staat. Het besluit om 
alleen aandacht te schenken aan steden met 100.000 of meer inwoners is enigszins arbitrair en het is soepel 
toegepast waar dat nodig leek. In de beschouwingen zijn uitsluitend acties betrokken die.met stadsontwikkeling in 
strikte zin te maken hebben. De vervoersinfrastructuur voor verbindingen tussen steden is bijvoorbeeld van evident 
belang voor de stedelijke ontwikkeling, maar is niet meegenomen. Het belang ervan gaat namelijk veel verder dan 
de steden. 
Het cijfer heeft betrekking op bijna het gehele EFRO-deel van doelstelling 1 voor 1994-1999 en doelstelling 2 voor 
1994-1996. 
il 
-7-
OP "modernisering van de economie" is bestemd voor steun aan bedrijven in stadsgebieden. Andere 
maatregelen die financieel belangrijk zijn voor de steden betreffen de verbetering van de 
vervoersinfrastructuur (raming: 836 miljoen ecu) en onderwijs (raming: 500 miljoen ecu). Naast 
deze maatregelen van sectorale aard is er een afzonderlijk OP voor "stedelijk 
milieu/stadsvernieuwing". Het subprogramma voor stadsvernieuwing (EFRO-steun ten bedrage van 
299 miljoen ecu) is bedoeld om de woonomstandigheden in de barracas van Lissabon en Porto te 
verbeteren (zie punt 3.1. van deze bijlage). 
Voor Griekenland is vastgesteld dat 34% van de bestedingen stedelijk is, d.w.z. 3.207 miljoen ecu 
op een totaal van 9.489 miljoen ecu. Ongeveer 70% hiervan is in Athene gesitueerd (ongeveer een 
kwart van de totale EFRO-steun aan Griekenland komt in Athene terecht, wat neerkomt op ca. 
2.200 miljoen ecu). De investering in de Atheense metro (steun van het EFRO: 783 miljoen ecu) is 
in financiële zin het grootste EU-project in een stedelijk gebied. Onder andere hebben de Griekse 
steden groot voordeel van de maatregelen voor onderzoek en technologie (ca. 250 miljoen ecu), 
waarvan meer dan 50% naar Athene gaat, en voor verbetering van het stadsmilieu (ca. 150 miljoen 
ecu). 
In Ierland valt ca. 35% (d.w.z. ca. 900 miljoen ecu op een totaal van 2.562 miljoen ecu) onder de 
noemer "stedelijk". Belangrijke projecten in Ierland betreffen de stadsontwikkeling in de wijk 
Temple Bar in Dublin en de investering in het Light Rail Transport System in Dublin (154 miljoen 
ecu). Het specifieke OP "stads- en plattelandsontwikkeling" bevordert daarnaast steunmaatregelen 
voor het plaatselijke bedrijfsleven, werkgelegenheid, investeringen in bouwkundige vernieuwing en 
economisch herstel van stadsgebieden. Bijzondere aandacht gaat naar bijstand voor bedrijven en 
werkgelegenheid in achterstandsgebieden in het hele land. De totale EFRO-steun voor dit OP 
bedraagt 180 miljoen ecu. 
De totale EFRO-steun voor Noord-lerland beloopt bijna 677 miljoen ecu, waarvan ongeveer 19% 
(126 miljoen ecu) stedelijk kan worden genoemd. Belangrijke projecten zijn de herontwikkeling van 
de Belfast Docks in het stadscentrum (16,5 miljoen ecu) en een rioolwaterzuiveringsinstallatie voor 
Belfast (20 miljoen ecu). 
Het ligt voor de hand dat wat Oost-Duitsland betreft in Oost-Berlijn een uitzonderlijke situatie 
geldt, waar de structuurfondsen een grote rol spelen bij de herinrichting van talrijke plekken, zowel 
in het stadshart als op enkele terreinen met een meer industriële bestemming. Bij de opbouw van het 
oostelijk deel van de nieuwe Duitse hoofdstad is EFRO-geld ten belope van 530 miljoen ecu 
betrokken (100% van de EFRO-steun). Voor de andere nieuwe deelstaten komt het percentage op 
20 tot 25. Het totaalbedrag van de EFRO-steun voor stadsontwikkeling in Oost-Duitsland is ca. 
1.670 miljoen ecu oftewel 24% van de totale EFRO-steun. 
In Spanje zal naar verwachting 15.944 miljoen ecu worden besteed in de periode 1994-1999, 
waarvan 5.984 miljoen ecu naar schatting ten bate van de stadsontwikkeling wordt aangewend. De 
acties die steun ontvangen hebben betrekking op de uitbreiding van hoogwaardige digitale 
telecommunicatienetwerken in alle stadsgebieden, op de inrichting van industrieterreinen in steden 
om de economische activiteit op bepaalde plaatsen te concentreren, op de verbetering van het 
stedelijk milieu door te investeren in groene zones en parken, op onderzoek en ontwikkeling en 
stedelijk vervoer. Voorbeelden van stadsvervoerprojecten zijn wegen en spoorwegen in het 
stadsgebied Valencia en de vernieuwing van de gebieden rond stations in verschillende steden. 
Belangrijke bijdragen aan de stadsontwikkeling in Italië betreffen Napels, Bari en Palermo. Een 
schatting van het financiële belang voor stadsgebieden laat voor de meeste regio's (Abruzzen, 
71 
-8-
Calabrië, Campanië, Apulië, Sardinië en Sicilië) zien dat rond 30% in steden wordt besteed, wat 
overeenkomt met ca. 1.000 miljoen ecu. 
In Frankrijk heeft doelstelling 1 betrekking op Corsica, Frans Henegouwen en de overzeese 
gebieden (DOM). Van het totale EFRO-budget dat 1.335 miljoen ecu beloopt, gaat rond 750 
miljoen ecu (56%) naar stadsontwikkeling. 
Frans Henegouwen is een bijzonder geval, omdat het hier om een van de gebieden van doelstelling 
1 gaat die door industrieel verval worden gekenmerkt. De acties in dergelijke gebieden zijn sterk op 
stadsherstel gericht. Eén van de gekwantificeerde doelstellingen van het programma in Frans 
Henegouwen is bij voorbeeld 35.000 mensen in verpauperde stadsgebieden te bereiken, wat 
ongeveer eenderde van de bevolking in dergelijke gebieden in de regio betekent. Op het niveau van 
de gehele regio voorziet het programma in belangrijke maatregelen om de economische activiteit en 
werkgelegenheid in de stadskernen van de regio te stimuleren. 
In Merseyside wordt ongeveer 90% van de EFRO-steun aan stadsvernieuwing besteed. De 
inrichting van terreinen en gebouwen voor bedrijfsontwikkeling is een belangrijk onderdeel, evenals 
aanmoedigingsmaatregelen voor plaatselijke bedrijven. Zoals in Frans Henegouwen worden 
bijzondere maatregelen getroffen om bijzonder kwetsbare groepen te bereiken door middel van het 
zogenaamde "Community Economie Development" (zie punt 3.2 van deze bijlage). Het programma 
is gedeeltelijk op de meest vervallen stadsdelen gericht, waar met hulp van het EFRO meer sociaal­
gerichte maatregelen worden getroffen om moeilijke categorieën werklozen weer in het 
arbeidsproces in te schakelen. 
Ook de Belgische provincie Henegouwen is een doelstelling 1-regio, die 515,92 miljoen ecu aan 
EFRO-steun ontvangt. Belangrijke maatregelen worden uitgevoerd in Charleroi, Mons, La Louvière 
en enkele andere middelgrote steden. 
In Flevoland in Nederland wordt tenslotte naar schatting 37% van de begroting van 80 miljoen ecu 
aan stadsontwikkeling besteed, voornamelijk in Lelystad en Almere. 
1.2. Doelstelling 2 
De schattingen van het financiële belang van de programma's van doelstelling 2 voor de grotere 
stadsgebieden geven zeer hoge cijfers voor Groot-Brittannië en Duitsland te zien, evenals voor de 
streek rond Luik in België. In sommige gevallen ligt het cijfer hoger dan 80%. In Groot-Brittannië 
zijn er grote verschillen tussen de gebieden van doelstelling 2. In dunbevolkte gebieden (Oost-
Schotland, West-Schotland en industrieel Zuid-Wales) weegt het financiële belang van het EFRO 
voor de grotere stadsgebieden minder zwaar (bij benadering 40 tot 50%) dan in de Engelse streken 
van doelstelling 2. De situatie in de Engelse gebieden van doelstelling 2, waar het percentage 
grotendeels rond 80 tot 90 schommelt, is vergelijkbaar met die van de hierboven beschreven 
Merseyside. Een groot aandeel van de totale bestedingen van de structuurfondsen in Groot-
Brittannië komt voor rekening van de dichtbevolkte geïndustrialiseerde streken vanaf de 
Merseyside-regio tot aan de Humoer dwars door midden-Schotland tot en met Glasgow. Ook het 
gebied rond Birmingham, de op één grootste stad van Groot-Brittannië, komt voor steun in 
aanmerking. 
In vergelijking met Groot-Brittannië is er minder onderling verschil tussen de Duitse regio's van 
doelstelling 2. De percentages betreffende het financiële belang voor stadsgebieden lopen uiteen van 
80 tot 100. 
o 
-9-
Ook in Nederland, Frankrijk en Spanje zijn de programma's van doelstelling 2 van groot gewicht 
voor de stedelijke ontwikkeling. Het financiële belang van het EFRO voor de grotere steden komt 
op ca. 50 tot 60% van de totale EFRO-steun. In de Franse regio's lopen deze cijfers uiteen van rond 
30% in enkele gevallen (Midden-Frankrijk, Auvergne, Languedoc-Rousillon) tot 75% in andere 
gevallen (Basse-Normandie, Champagne-Ardennes, Franche-Comté, Pays de Loire, Poitou-
Charentes). In Nederland springt de regio Arnhem-Nijmegen in het oog als een volkomen 
"verstedelijkt" gebied. Voorbeelden van belangrijke projecten in Spaanse gebieden van doelstelling 
2 die op stadsontwikkeling betrekking hebben, zijn het openbaar vervoer in Bilbao, en Barcelona en 
het voor inrichten van historische gebouwen voor hergebruik met een sociale, onderwijskundige of 
economische bestemming. In Italië lopen de schattingen van het financiële belang voor de steden 
uiteen van 15% (Lazio) tot 70% (Ligurië). 
Bij de programma's van doelstelling 2 in de noordelijke landen en Oostenrijk komt een heel ander 
beeld naar voren. In de gebieden van doelstelling 2 in deze landen komen steden met meer dan 
100.000 inwoners, het criterium voor de onderhavige vergelijking, niet voor. In dat opzicht doet een 
studie die zich alleen op de grotere steden richt geen recht aan de omstandigheden in deze landen, 
waar de economische ontwikkeling zich vooral in kleinere steden afspeelt die voor relatief 
uitgestrekte gebieden de economische groei aantrekken. 
De aanzienlijke verschillen tussen de Lid-Staten lijken mede een uiteenlopende structurele 
werkelijkheid te weerspiegelen die verband houdt met verschillende patronen van industrialisatie en 
urbanisatie. Een van de belangrijkste structurele indicatoren om de gegeven cijfers over het 
financiële belang voor steden te kunnen duiden, is de bevolkingsdichtheid in de gebieden van 
doelstelling 2. De volgende tabel geeft de nationale gemiddelde dichtheid (inwoners per km2) van 
de doelstelling 2-gebieden per land. 
Landen Gemiddeld aantal inwoners/km2 
in gebieden van doelstelling 2 
België ~ 484 
Denemarken 88 
Duitsland 911 
Finland 46 
Frankrijk 167 
Italië 256 
Luxemburg 389 
Nederland 472 
• Oostenrijk 73 
Spanje 349 
VK 650 
Zweden 26 
Totaal EU | 245 
De bevolkingsdichtheid in doelstelling 2-gebieden is in Oostenrijk, Denemarken, Finland en 
Zweden aanmerkelijk geringer dan het Europese gemiddelde van 245. (Voorheen had de EUR 12 
een gemiddelde bevolkingsdichtheid in doelstelling 2-gebieden van 313 inwoners per km2.) Hieruit 
blijkt dat deze gebieden een afwijkend industrialisatiepatroon kennen, waarbij industrieel verval 
meer tot uiting komt in "semi-landelijke gebieden". In het geval van de Scandinavische landen is 
3 
-10-
dat voor een deel te wijten aan de bos- en houtindustrie, die door een proces van "industrialisatie 
van het platteland" tot ontwikkeling is gekomen. 
Uit de cijfers voor het V.K., Duitsland en Wallonië blijkt dat het verschijnsel industrieel verval zich 
daar voornamelijk in sterk verstedelijkte gebieden voordoet. Daardoor is het beleid van doelstelling 
2 in die landen op de eerste plaats op stedelijk herstel gericht. In Duitsland zijn de dichtheidscijfcrs 
bijzonder hoog in verband met de geringe omvang van bepaalde dichtbevolkte streken (zoals West-
Berlijn, Bremen en Bremerhaven en het Ruhrgebied). De in deze landen ondersteunde projecten 
betreffen enerzijds vooral typische wederopbouw in directe relatie met productie-activiteit 
(materiële investeringen, bedrijfssteun, technologie) en anderzijds maatregelen die meer facilitair 
van aard zijn (zoals stedelijk vervoer in bepaalde steden, intermodaal transport). 
2. HET COHESIEFONDS 
Bij het Cohesiefonds geldt een verdeling van 50/50 tussen vervoers- en milieuprojecten. Vervoer 
betreft vooral weg- en spoorvervoer (respectievelijk 71 en 21% van alle vervoersprojecten). Deze 
projecten houden steeds verband met de Trans-Europese netwerken (TEN's), behalve voorzover zij 
bestemd zijn om de toevoer naar deze netwerken te verwezenlijken. Een belangrijk indirect effect 
op stedelijke gebieden is het gevolg. Door vermindering van de reistijd tussen steden en door 
verbindingen van de periferie van de EU met de kern moeten de productie- en distributiekosten van 
ondernemingen in de perifeer gelegen steden afnemen. Het is desondanks erg lastig om de 
financiële voordelen van deze vervoersprojecten voor steden te kwantificeren. 
Ten aanzien van het milieudeel geldt dat 72% van de Cohesiefonds-projecten met water te maken 
hebben (watervoorziening en afval waterbeheer) terwijl het bij 4% om afvalbehandeling gaat. De 
projecten hebben meestal tot doel het functioneren van de steden te verbeteren. 
3. MAATREGELEN STRUCTUURFONDSEN VOOR STEDELIJKE ACHTERSTANDS­
GEBIEDEN 
Op verzoek van het Europees Parlement heeft de Commissie besloten in 1994 het communautair 
initiatief URBAN te lanceren, met speciale nadruk op het probleem van de ruimtelijke segregatie in 
de steden. De concentratie van werklozen en andere sociaal kwetsbare groepen in bepaalde buurten 
heeft in veel EU-landen in de afgelopen jaren een zorgwekkende omvang aangenomen. 
Het communautair initiatief URBAN beschikt over een begroting van rond 850 miljoen ecu voor de 
periode 1994-1999, waarmee programma's in ongeveer 115 steden worden uitgevoerd. Naast een 
positieve bijdrage in sociaal-economische termen wil URBAN ook als katalysator optreden om 
aandacht te krijgen voor het probleem van sociale uitsluiting en segregatie in steden. Verder is het 
doel te achterhalen wat de beste interventiemethoden zijn. 
Naast het door de Commissie gelanceerde CI URBAN komen er in de communautaire bestekken en 
gemeenschappelijke programmeringsdocumenten van de structuurfondsen steeds meer acties voor 
die door de Lid-Staten zelf zijn voorgesteld in verband met activiteiten om tot duurzame 
economische ontwikkeling, werkgelegenheidskansen en in het algemeen een goed leefklimaat in 
stedelijke achterstandsgebieden te komen. Hier volgen enkele voorbeelden. 
SI 
-11-
3.1 Het operationele programma voor milieu en stadsvernieuwing in Portugal 
Op voorstel van de Portugese overheid heeft de Commissie een operationeel programma 
goedgekeurd voor "milieu en stadsvernieuwing". Het subprogramma voor stadsvernieuwing omvat 
drie maatregelen: 
• renovatie van wijken waar de huisvestingssituatie slecht is; 
• opwaardering van deze gebieden door nieuwe activiteiten; 
• renovatie van het terrein voor Expo '98 in Lissabon. 
Het programma heeft tot doel de woonomstandigheden van de Portugese stedelijke "onderklasse" te 
verbeteren en draagt bij tot de sociale cohesie in de beide grootstedelijke zones van Portugal, 
namelijk Lissabon en Porto. Beide steden kennen wijken met barracas, waar elementaire 
voorzieningen ontbreken en de bevolking steeds verder gemarginaliseerd raakt. In kwantitatieve 
termen is het de bedoeling dat tijdens de looptijd van het programma aan 200 uit barracas bestaande 
wijken een einde komt. Deze ingreep betreft 25.000 gezinnen. De co-financiering van het EFRO 
heeft geen betrekking op de huisvestingsaspecten van het programma, maar wel wordt steun 
gegeven voor andere investeringen in het gebied die bijdragen tot een beter leefklimaat en het 
scheppen van werkgelegenheidskansen (vestiging van diensten, handel, kleine industriële bedrijven, 
sociale voorzieningen, infrastructuur). 
Het subprogramma voor stadsvernieuwing omvat ook een maatregel met als doel het vervallen 
terrein in Lissabon waar de Expo '98 plaats zal vinden op te knappen. Herstel van een terrein van 
310 hectare en inrichting van het terrein met een moderne infrastructuur zal sterk bijdragen aan de 
ontwikkeling van het gehele gebied rond Lissabon en het leefklimaat in dat stadsdeel, dat tot de 
gemeenten Lissabon en Loures behoort. 
De totale kosten van het subprogramma voor stadsvernieuwing belopen 487 miljoen ecu, waarvan 
het EFRO 299 miljoen ecu voor zijn rekening neemt. Van de totale kosten is 234 miljoen ecu 
bestemd voor vernieuwing van arme wijken, terwijl 245 miljoen ecu bestemd is voor herinrichting 
van het terrein voor de Expo '987. 
3.2 Economische samenlevingsopbouw in Groot-Brittannië 
In de Britse programma's doet zich een belangrijke vernieuwing voor onder de benaming 
Community Economie Development (CED, economische samenlevingsopbouw). In Merseyside en 
de gebieden van doelstelling 2 gaat het bij de prioriteit CED vooral om concentratie van middelen 
bij delen van een stad die door uitzonderlijke deprivatie zijn getroffen (de zogenaamde ruimtelijk­
gerichte aanpak). De problemen van sociale uitsluiting en langdurige werkloosheid zijn in deze 
plaatsen zo uitgesproken dat het niet denkbeeldig is dat zij de aansluiting met de samenleving 
geheel kwijtraken. Het is de bedoeling door middel van CED de plaatselijke gemeenschap en het 
plaatselijke bedrijfsleven bij het herstel te betrekken. Een wezenlijk aspect van de prioriteitsstelling 
zijn maatregelen voor capaciteitsvergroting, waardoor personen en plaatselijke organisaties het 
vermogen moeten krijgen om plaatselijk ontwikkelingswerk te doen. Ook worden pogingen 
ondernomen om gemeenschappen met achterstanden met elkaar in contact te brengen. 
Opgemerkt moet worden dat CED het mogelijk maakt de middelen gericht in te zetten op basis van 
de wensen en behoeften van de gemeenschap zelf. Acties in het kader van CED kunnen daardoor 
De resterende 8 miljoen ecu is voor technische bijstand. 
3* 
-12-
meer sociaal van aard zijn, doordat dergelijke maatregelen een onmisbare tussenschakel zijn om 
mensen in achterstandsgebieden weer tot productieve activiteit te brengen. Door pogingen om de 
meest kwetsbare groepen weer in te schakelen in het gewone economische leven kan CED een 
positieve bijdrage leveren aan het grotere doel van verbetering van de regionale economische 
ontwikkeling. 
De totale EFRO-steun voor de CED-prioriteit bedraagt 271 miljoen ecu voor de periode 1994-1996 
(doelstelling 2) en 1994-1999 (doelstelling 1). 
3.3 De sociaal-economische ontwikkeling van de wijk Pianura in Napels (doelstelling 1) 
Voor Italië verwees de Commissie in het kader voor doelstelling 1 ook naar het belang van acties 
voor plaatselijke ontwikkeling in stadsgebieden om de stedelijke omgeving te verbeteren en sociale 
uitsluiting tegen te gaan. Hierop heeft de Italiaanse overheid onlangs aan de Commissie een 
programmavoorstel gedaan om in Pianura, een Napolitaans stadsdeel met ongeveer .54.000 
inwoners, de sociaal-economische ontwikkeling te bevorderen en het milieu te verbeteren. De wijk 
Pianura heeft een snelle verstedelijking doorgemaakt, met een groei van rond 10.000 inwoners in 
1951 tot ongeveer 54.000 in 1991. Eenderde van de actieve bevolking werkt in de landbouw, 
tegenover 4% in de hele stad Napels. 
Het voorgestelde programma beloopt 55 miljoen ecu (27 miljoen ecu EFRO, 24 miljoen ecu van de 
gemeente Napels en de rest van de landelijke overheid en de particuliere sector). Het doel van het 
project is 910 banen in Pianura te scheppen. Naast acties die van oudsher door het EFRO worden 
gesteund (creëren van nieuwe bedrijven, bedrijfssteun, ...), beogen de voorgestelde maatregelen ook 
de ontwikkeling van een actief verenigingsleven en het bepalen van de identiteit van het stadsdeel 
Pianura. Door middel van het communautair bestek voor doelstelling 1 in Italië heeft de Commissie 
ook haar voornemen tot uiting gebracht om dergelijke acties in Catania en Palermo te lanceren, die 
deze Lid-Staat zelf binnen afzienbare tijd ten uitvoer moet gaan leggen. 
3.4 Stedelijke achterstandswijken in het communautair bestek voor Frans Henegouwen 
(doelstelling 1) 
In het kader van het programma voor doelstelling 1 voor Frans Henegouwen stelt het 
gemeenschappelijk programmeringsdocument bijna 40% van de middelen voor de actie voor 
"plaatselijke wederopbouw" beschikbaar. De structuurfondsgelden voor deze maatregel belopen 
165 miljoen ecu op een totale steun van 440 miljoen ecu. Belangrijke onderdelen die ten behoeve 
van plaatselijk wederopbouw worden gesteund, zijn omschakeling van braakliggende 
industrieterreinen en stadsgebieden, stadsontwikkeling en stadsherstel, steunmaatregelen voor 
achterstandswijken en tenslotte maatregelen om uitsluiting tegen te gaan door middel van inpassing 
in het arbeidsproces. Alles bijeen beslaan deze onderdelen ongeveer 75 miljoen ecu van de steun uit 
de structuurfondsen. 
34 
-13-
Bijlage IV 
Agenda van interessante evenementen in de nabije toekomst 
Enkele evenementen zullen een gunstige invloed hebben op de discussie over stadsontwikkeling op 
Europees niveau, zoals: 
• de top van regio's en steden die in mei 1997 door het Comité van de regio's in Amsterdam 
wordt georganiseerd; 
• de informele ontmoeting van ministers voor regionaal beleid en ruimtelijke ordening onder 
voorzitterschap van Nederland (Noordwijk, 9-10 juni 1997); 
• het tweede Sociaal Beleidsforum eind 1997, waarbij kwesties van uitsluiting centraal zullen 
staan; 
• een derde conferentie over duurzame steden die door verschillende regionale conferenties wordt 
voorbereid met als streefdatum het jaar 2000. 
^5S 

ISSN 0254-1513 
COM(97) 197 def. 
DOCUMENTEN 
NL 14 07 05 13 
Catalogusnummer : CB-CO-97-208-NL-C 
ISBN 92-78-19644-4 
Bureau voor officiële publikaties der Europese Gemeenschappen 
L-2985 Luxemburg