Mededeling van de Commissie aan de Raad en het Europees Parlement - Biodiversiteitsactieplan voor de visserij

INHOUDSOPGAVE

1. Inleiding

2. Het concept biodiversiteit

3. Algehele doelstellingen van het actieplan

4. Actieplan met betrekking tot visvangst

4.1. Relevantie voor de visserijsector

4.2. Het wettelijk kader voor de visserij

4.2.1. Het communautair wettelijk kader

4.2.2. Het internationaal wettelijk kader

4.3. Op het beschermen van de biodiversiteit gerichte maatregelen

4.3.1. Instandhouding en duurzaam gebruik van commercieel belangrijke visbestanden door algehele vermindering van de visserijdruk

4.3.1.1. Technische maatregelen voor commercieel geëxploiteerde visbestanden

4.3.1.2. Technische maatregelen met betrekking tot andere organismen en habitats

4.4. Onderzoek, indicatoren van de resultaten, monitoring en evaluatie

4.4.1. Onderzoek en geïntegreerde adviezen

4.4.2. Verzameling van gegevens

4.4.3. Indicatoren, monitoring en evaluatie

5. Aquacultuur

5.1. Inleiding

5.2. Het wettelijk kader voor aquacultuur

5.2.1. Het communautair wettelijk kader

5.2.2. Het internationaal wettelijk kader

5.3. Op het beschermen van de biodiversiteit gerichte maatregelen

5.3.1. Vermindering van de milieueffecten

5.3.2. Introductie van nieuwe soorten, veiligheid van de gezondheid van dieren en genetisch gemodificeerde aquacultuurdieren

5.4. Onderzoek met betrekking tot aquacultuur

6. Voorlichting, educatie, opleiding en bewustmaking

7. Tenuitvoerlegging en tijdsbestek

Bijlage I: Lijst van in het actieplan gebruikte afkortingen

Bijlage II: tenuitvoerlegging van maatregelen die noodzakelijk zijn voor het bereiken van de in het actieplan gestelde prioriteiten: planningsdoelen en tijdschema

1. Inleiding

1. Dit document stelt bepaalde beheersdoelen en maatregelen met betrekking tot de instandhouding en het duurzame gebruik van de biodiversiteit in de visserij en aquacultuur voor. In de strategie van de Europese Gemeenschap inzake biodiversiteit is de eis opgenomen dat er strategieën moeten worden geformuleerd en ten uitvoer gelegd waarmee de 'instandhouding en het duurzame gebruik van biodiversiteit' op alle beleidsterreinen mogelijk wordt. Deze eis geldt met name voor de visserijsector - waaronder de aquacultuur - die immers op velerlei wijze gevolgen heeft voor de mariene biodiversiteit, de biodiversiteit langs de kust en bij riviermondingen en deels ook voor de biodiversiteit op het land. De Strategie van de Europese Gemeenschap inzake biodiversiteit [1] is door de Commissie in februari 1998 vastgesteld in de vorm van een Mededeling aan de Raad en het Parlement. Dit is in februari 1998 door de Raad en in oktober 1998 door het Parlement bekrachtigd.

[1] Mededeling van de Commissie aan de Raad en het Europees Parlement, COM(1998) 42 def.

2. De meeste zorgen omtrent de gevolgen van visserij en aquacultuur voor de biologische diversiteit concentreren zich rond het effect van overbevissing, fysieke gevolgen voor habitats, overbelasting van voedingsstoffen en de verspreiding van ziekten. Minder zorgen baren de mogelijke genetische effecten van tientallen jaren van intensieve grote en op grootte selecterende bevissing.

3. De intensieve bevissing gedurende lange tijd heeft ertoe geleid dat de paaibestanden voor veel bodemvisbestanden op kritieke niveaus terecht zijn gekomen en sommige zelfs de totale biologische ineenstorting nabij zijn, zoals de meeste kabeljauwbestanden en heek. Intensieve bevissing kan leiden tot minder genetische variabiliteit en minder effectieve en vereenvoudigde voedselnetwerken op plaatsen waar de energiestroom in het ecosysteem ernstig is verstoord. Mogelijke gevolgen zijn minder veerkracht en minder stabiliteit in het ecosysteem. Bovendien bestaat de kans dat zo'n ecosysteem zich minder goed aan natuurlijke veranderingen in het milieu kan aanpassen.

4. De ernst van de zaak wordt nog niet geheel overzien, daar er nog steeds weinig inzicht bestaat in de werkelijke omvang van de gevolgen van de visserij inclusief aquacultuur voor de biodiversiteit, met name wat de genetische en de functionele diversiteit, alsmede de ecosysteemdiversiteit betreft. Hierdoor ontstaat het risico dat er ongemerkt ernstige schade ontstaat. Het zeer trage herstel van sommige bestanden in de noordelijke Atlantische Oceaan en het verdwijnen van paaiplaatsen lijken erop te wijzen dat dergelijke veranderingen zich al hebben voorgedaan.

5. Desalniettemin bestaat er een groeiend corpus van onderzoek over deze en andere aspecten van biodiversiteit. Dit onderzoek draagt bij tot de ontwikkeling van ons inzicht en tot het aandragen van gegevens voor toekomstige beleidsmaatregelen inzake visserij en biodiversiteit. In het hiernavolgende wordt de relevantie van biodiversiteit voor en de afhankelijkheid van biodiversiteit van de visserijsector, alsmede de potentiële bedreigingen van de visserij voor de biodiversiteit behandeld en worden er acties voorgesteld om de potentiële, door visserij en aquacultuur veroorzaakte effecten te verhelpen.

6. Deze mededeling vormde een belangrijke stap in het proces van integratie van milieuaspecten in de visserijsector. Een volgende stap werd beschreven in de Mededeling Visserijbeheer en natuurbehoud [2]. Deze mededeling beschrijft de belangrijkste problemen met betrekking tot de wisselwerking tussen de visserij en het milieu en stelt een EG-beleidskader voor ter verwezenlijking van duurzaam gebruik van visserij en biodiversiteit.

[2] Mededeling Visserijbeheer en natuurbehoud in het mariene milieu COM(1999)363.

2. Het concept biodiversiteit

7. Het Verdrag van de VN inzake biologische diversiteit [3] geeft in artikel 2 een brede definitie van het concept: Onder "biologische diversiteit" wordt de verscheidenheid verstaan van levende organismen van allerlei herkomst, met inbegrip van, onder andere, terrestrische, mariene en andere aquatische organismen en de ecologische complexen waarvan zij deel uitmaken; ook de verscheidenheid binnen soorten, tussen soorten en ecosystemen;"

[3] Het Verdrag van de VN inzake biologische diversiteit werd op 5 juni 1992 aangenomen; het verdrag werd op 29 december 1993 van kracht.

8. De definitie verwijst duidelijk naar de complexiteit van biologische diversiteit en vermijdt al te eenvoudige begrippen zoals het aantal soorten in een ecosysteem of alleen de soorten die commercieel worden geëxploiteerd. Biodiversiteit kan dan ook niet worden beperkt tot een soortenconcept, maar dient bijvoorbeeld ook de volgende concepten te omvatten:

* genetische variabiliteit binnen soorten,

* variabiliteit in de structuur van grootte/leeftijd en de voortplantingskwaliteit van de soort,

* soortenrijkdom,

* diversiteit van ecosystemen (gemeenschap, habitat en functioneel).

9. De wetenschappelijke kennis van deze factoren is beperkt, met name met betrekking tot het vermogen om de reactie van ecosystemen op invloeden van de mens en op natuurlijke variaties te begrijpen, te meten en te voorspellen. Hoewel er de afgelopen decennia aanzienlijke kennis is vergaard over de voor de commercie belangrijke vissoorten, hydrografie, enz., zijn er nog slechts recente, incomplete of schaarse gegevens over niet-doelsoorten of over belangrijke parameters die de complexe functionaliteit en wisselwerking tussen soorten onderling en tussen soorten en hun omgeving beschrijven.

10. Recentelijk geboekte voortgang bij de formulering van een voorzorgsaanpak voor het beheer van commercieel belangrijke visbestanden heeft aangetoond dat het in talloze gevallen waarbij geschikte gegevens en betrouwbare risicoanalyses bestaan, mogelijk is een operationeel concept voor duurzaamheid voor afzonderlijke bestanden te ontwikkelen op basis van een kwantitatief kader dat biologische limieten, referentiepunten en beheersmodellen omvat. In sommige gebieden waar modellen bestaan die betrekking hebben op meerdere vissoorten, kunnen exploitatiestrategieën worden ontwikkeld waarin afwegingen zijn opgenomen die betrekking hebben op meerdere soorten. De toepassing van de voorzorgsaanpak zou de duurzaamheid moeten veiligstellen, maar garandeert niet noodzakelijkerwijs de genetische duurzaamheid.

11. In de ontwikkeling van de wetenschappelijke kennis is nog niet het stadium bereikt waarbij de duurzaamheid van ecosystemen tenminste in het mariene milieu in dezelfde mate kan worden gewaarborgd als de duurzaamheid van afzonderlijke bestanden. Desalniettemin bestaat er een groeiend corpus van onderzoek dat helpt bij de ontwikkeling van het inzicht en dat ertoe bijdraagt dat kan worden vastgesteld welke gegevens er moeten worden verzameld. Er wordt ook gewerkt aan de ontwikkeling van een bredere reeks milieudoelstellingen (ecologische kwaliteitsdoelen) en de vaststelling van indicatoren die betrekking hebben op het milieu.

12. De geschiedenis veronderstelt dat ecosystemen, of delen van ecosystemen zoals visbestanden, zich kunnen herstellen wanneer de antropogene druk wordt verminderd, mits de habitat (en wat nog belangrijker is, de genetische hulpbronnen) niet onherstelbaar is beschadigd. In de meeste gevallen is het zo dat, als door gewijzigde antropogene effecten de condities kunnen verbeteren, visbestanden zich kunnen herstellen en voordien uitgeputte habitats opnieuw kunnen bevolken, hoewel dit een zeer langdurig proces kan zijn.

13. Het doel dat met het veiligstellen van de instandhouding en het duurzame gebruik van de biodiversiteit dan ook dient te worden bereikt is de instandhouding van de natuurlijke genetische hulpbronnen, voor huidig en toekomstig gebruik.

3. Algehele doelstellingen van het actieplan

14. De mededeling van de Commissie van 1998 impliceert dat biodiversiteits actieplannen praktische hulpmiddelen moeten zijn ten behoeve van de integratie van biodiversiteit in sectorale en sectoroverschrijdende beleidsterreinen. Sommige van de actieplannen kunnen de vorm hebben van rechtsinstrumenten, maar moeten ook een integraal deel vormen van bestaand sectoraal beleid en rekening houden met bestaande overeenkomsten en internationale verplichtingen.

15. De algehele doelstelling dient dan ook te bestaan in het definiëren en vaststellen, binnen het huidige wettelijke kader, van samenhangende maatregelen die leiden tot het behoud of het herstel van de biodiversiteit daar waar wordt waargenomen dat zij wordt bedreigd door bevissing [4] of aquacultuuractiviteiten. In de mededeling van de Commissie worden vier gebieden vastgesteld die actie vereisen met betrekking tot de visserij:

[4] In deze context verwijzen de woorden visserij, vissen en visbestanden, waar van toepassing, niet alleen naar vissoorten, maar ook naar schaaldieren, weekdieren en andere aquatische organismen.

(1) De instandhouding en het duurzame gebruik van visbestanden en visgronden bevorderen via de beheersing van exploitatieniveaus en via de vaststelling van technische maatregelen met het oog op de instandhouding en het duurzame gebruik van visbestanden. De maatregelen omvatten het afbakenen van gebieden waar niet mag worden gevist (voornamelijk ter bescherming van gebieden waar veel jonge vis voorkomt) en maatregelen inzake de maaswijdte van netten. Elke maatregel dient volgens haar merites en overeenkomstig het verwachte instandhoudingseffect te worden toegepast.

(2) Het effect van visserijactiviteiten en andere menselijke activiteiten op niet-doelsoorten en op de mariene en kustecosystemen beperken teneinde tot duurzame exploitatie van de biodiversiteit in zee en aan de kust te komen.

(3) Aquacultuurpraktijken vermijden die de instandhouding van habitats nadelig kunnen beïnvloeden doordat ze in kwetsbare gebieden plaatsvinden, dat wil zeggen, in mangroven in derde landen en in getijdegebieden binnen de Gemeenschap; verontreiniging door input en output van visteeltbedrijven en genetische verontreiniging door mogelijke introductie of ontsnapping van geteelde soorten of variëteiten vermijden.

16. In de aanvangsfase zullen er duidelijke synergieën aan de oppervlakte komen tussen het visserijbelang en de instandhouding van biodiversiteit, aangezien een lichte vermindering van de visserijdruk zal leiden tot een door meer duurzaamheid en winstgevendheid gekenmerkte visserij en een verbeterde instandhouding van de biodiversiteit. Door limieten in te voeren voor niet-doelsoorten en de bescherming van habitats zullen de bevissingsniveaus niet alleen worden aangepast aan de toestand van de doelsoorten, maar zullen deze ook worden bepaald door de toestand van andere soorten of habitats. Dit zal leiden tot minder exploitatie, minder vismogelijkheden en minder werkgelegenheid in de visserijsector. Er zullen zich aanzienlijke conflicten voordoen tussen doelstellingen die impliciet worden gehanteerd in de visserijsector en de doelstellingen die door het biodiversiteitsaspect worden opgelegd.

17. De beperkte wetenschappelijke kennis van aspecten die inherent zijn aan biodiversiteit en misschien wel met name van de gevolgen van de visserij voor de biodiversiteit, beperkt uit de aard der zaak de omvang van de maatregelen die in dit stadium kunnen worden getroffen. Maar binnen de beperkingen van de beschikbare wetenschappelijke kennis bestaat er behoefte aan een positieve en realistische aanpak. Het actieplan omvat voorgestelde maatregelen die de mogelijkheden creëren om het passende initiële beschermingsniveau te bereiken. Bovendien zouden de effecten van de genomen maatregelen meetbaar moeten zijn en door monitoring moeten worden bewaakt, zodat zij op de juiste wijze kunnen worden geëvalueerd. Bovendien zullen de in het kader van het actieplan ondernomen acties in de loop der tijd in het licht van nieuwe wetenschappelijke gegevens informatie moeten worden herzien en verder ontwikkeld. Steun voor onderzoek, monitoring en evaluatie zal dan ook cruciaal zijn voor de bredere ontwikkeling van het plan.

18. Het zal niet mogelijk zijn alle doelstellingen tegelijk te realiseren, maar op basis van de huidige kennis kunnen er belangrijke verbeteringen worden bereikt. Zulke acties zullen de weg vrijmaken voor verdere stappen die moeten worden ondernomen wanneer de resultaten van lopend en voorgesteld onderzoek beschikbaar komen. Voor de implementatie van de biodiversiteitsdoelstellingen in de visserij zal een langetermijnstrategie nodig zijn.

19. Er is een min of meer duidelijk onderscheid tussen aspecten die verband houden met de visvangst en aspecten die verband houden met aquacultuur. Hoofdstuk 4 van dit document behandelt het actieplan met betrekking tot de visvangst en het natuurlijk milieu (wilde organismen), terwijl in hoofdstuk 5 het actieplan met betrekking tot aquacultuur aan bod komt. De verklaring van het grote aantal in de tekst gebruikte acroniemen wordt gegeven in bijlage 1.

20. Deze mededeling concentreert zich op activiteiten op het gebied van visserij en aquacultuur in mariene milieus en kustgebieden, maar deze activiteiten zijn ook belangrijk in een zoetwatermilieu. Bovendien trekken bepaalde visbestanden tussen zoet water, kustgebieden en mariene milieus heen en weer. Voor de soorten die tussen zout en zoet water heen en weer trekken, onder andere zalmachtigen en aal, zouden er ook voor zoet water verenigbare maatregelen moeten worden toegepast. Hier kan het grootste effect worden bereikt door middel van beheers- en instandhoudingsmaatregelen voor deze soorten in het kader van het GVB. Evenzo dienen de voor aquacultuur voorgestelde acties evenzeer op mariene milieus als op kustgebieden en zoetwatermilieus van toepassing te zijn.

21. Maar voor vissoorten en visserij die geheel beperkt zijn tot zoetwatermilieus dient de ontwikkeling van biodiversiteitsactieplannen onder de verantwoordelijkheid van de afzonderlijke lidstaten te blijven vallen. De grotere geografische isolatie en heterogeniteit van habitats in zoet water vereisen regionale of lokale plannen die zijn toegesneden op het eigen karakter van elk systeem. Aan de lidstaten dient derhalve te worden verzocht bestaande plannen te herzien of hun eigen actieplannen te ontwikkelen, voor welk doel dit actieplan zeer wel zou kunnen fungeren als richtsnoer. Ook zou kunnen worden nagegaan of er behoefte is aan een vervolg van de nationale plannen voor de visserij op communautair niveau. De Commissie zou derhalve dergelijke door lidstaten ontwikkelde plannen kunnen herzien.

4. Actieplan met betrekking tot visvangst

4.1. Relevantie voor de visserijsector

22. De huidige situatie, waarin een groot aantal visbestanden zowel in termen van groeipotentieel als - en dat is nog alarmerender - in termen van verminderde aanwas van de populatie wordt overbevist, geeft duidelijk aan dat de huidige exploitatieniveaus voor veel bestanden niet duurzaam zijn. De buitensporig grote exploitatie heeft geresulteerd in paaipopulaties op historisch lage niveaus die worden gedomineerd door slechts enkele paairijpe jaarklassen. Dientengevolge loopt de productie terug en mogen er alleen vangsten ver onder het maximale duurzaamheidsplafond voor de lange termijn plaatsvinden. Het fundamentele probleem is de onbalans tussen de vlootcapaciteit en de visbestanden die de visserij exploiteert.

23. Naast de directe negatieve economische of biologische effecten van overbevissing op doelsoorten is bezorgdheid geuit over de effecten op andere elementen van het ecosysteem. Door toepassing van selectieve verwijdering van soorten en door veranderingen teweeg te brengen in de groottestructuur van de populaties zal de wisselwerking tussen roofdier en prooi wellicht veranderen, zodat de weg van de energiestroom door het voedselnetwerk op verschillende wijzen kan worden aangepast. De energiestroom wordt misschien niet beïnvloed en er zal misschien geen sprake zijn van grote functionele veranderingen, maar het zou kunnen betekenen dat de structuur van de visgemeenschappen is veranderd. Dit zou ertoe kunnen leiden dat soorten met een hoge marktwaarde worden vervangen door minder waardevolle soorten.

24. In een recente evaluatie door de ICES werd geconcludeerd dat op plaatsen waar zich zulke grote veranderingen in het voedselnetwerk voordeden, het niet de visserij op zich was die de veranderingen veroorzaakte, maar overbevissing doorgaans in combinatie met een belangrijke ontwikkeling in het milieu. Hierdoor is het moeilijk de rol van overbevissing te isoleren als veroorzaker van veranderingen in het voedselnetwerk. Dus hoewel milieufactoren een belangrijke rol spelen bij het beïnvloeden van de structuur van het voedselnetwerk, kan de weerstand van het ecosysteem tegen schokeffecten vanuit het milieu aanzienlijk worden verbeterd door ervoor te zorgen dat de levende rijkdommen niet worden overbevist. Het risico van grote en onomkeerbare gevolgen voor de ecosystemen zou aanzienlijk kleiner worden door de visserij op een duurzame wijze te beheren.

25. Visserij heeft ook fysieke gevolgen voor de habitats. Boomkorvisserij en vissen met bodemspannetten woelen de zeebodem om, waardoor de habitatdiversiteit afneemt en de in de sedimenten opgesloten voedingsstoffen worden gerecycled in de waterkolom. Dit kan leiden tot een hogere lokale productie en een grotere beschikbaarheid van energie voor lagere niveaus in het voedselnetwerk. De wetenschap suggereert dat dergelijke variaties in de beschikbaarheid van hulpbronnen wel eens van invloed zouden kunnen zijn op de energieoverdracht naar boven toe en de relatieve abondantie van soorten roofdieren zouden kunnen wijzigen. Het is niet zeker wat de gevolgen zijn van dergelijke veranderingen en er is dan ook meer onderzoek nodig, maar er kan wel degelijk sprake zijn van een risico van ongewenste veranderingen in de relatieve abondantie van vissoorten, hetgeen wel eens nadelig zou kunnen uitpakken voor de visserijsector.

26. Hoewel de gevolgen van effecten op de korte en middellange termijn kunnen worden vastgesteld en er beheersmaatregelen die dergelijke wijzigingen moeten herstellen, kunnen worden ontwikkeld, zouden veranderingen in de biodiversiteit die zich op de lange termijn voordoen, zoals wijzigingen in de genetische diversiteit, wel eens moeilijker vast te stellen en te verhelpen kunnen zijn.

27. Het besef groeit dat tientallen jaren van extreem hoge exploitatieniveaus mogelijk van invloed zijn geweest op de genetische diversiteit van ten minste enkele commercieel geëxploiteerde bestanden. Als dergelijke veranderingen zich hebben voorgedaan, dan kunnen zij wellicht slechts zeer langzaam ongedaan worden gemaakt of zijn zij misschien zelfs onomkeerbaar. In dergelijke gevallen bestaat het risico dat bestanden niet reageren zoals verwacht op beheersacties of zich minder goed kunnen aanpassen aan natuurlijke veranderingen in het milieu.

28. De aquacultuursector is ook afhankelijk van de instandhouding van de biodiversiteit als basis voor verdere ontwikkeling en verder gebruik van nieuwe soorten.

29. Zowel de visvangst als viskwekerijen zijn afhankelijk van de kwaliteit van de aquatische ecosystemen omdat zowel in het wild levende als geteelde vis worden blootgesteld aan verontreinigingen in hun voeding en het water. Moeilijk afbreekbare bio-accumulerende verontreinigingen kunnen een bedreiging vormen voor de dieren in de voedselketen, met gevolgen voor vis, zeevogels, zeehonden en walvisachtigen, terwijl ze in ernstige gevallen ook de consumptie door de mens kunnen inperken. Van de menselijke activiteiten die van invloed zijn op het aquatische milieu, is de visserij een van de belangrijkste, maar andere belangrijke factoren zijn verontreiniging, veranderingen in of verlies van habitats, eutrofiëring en de introductie van uitheemse soorten.

30. De duurzaamheid en de toekomstige ontwikkeling van de visserijsector is dan ook sterk afhankelijk van een duurzaam aquatisch ecosysteem en dus van het behoud van de biologische diversiteit en de productie van zo'n ecosysteem.

4.2. Het wettelijk kader voor de visserij

4.2.1. Het communautair wettelijk kader

31. Het wettelijk kader van het Europese visserijbeleid omvat het concept van de instandhouding van de levende rijkdommen van de zee en heeft zich ontwikkeld naar aanleiding van het zich opstapelende wetenschappelijke bewijs van de effecten van de visserij op commercieel belangrijke visbestanden, maar ook dankzij het toegenomen inzicht in de manier waarop op praktische wijze een beleid ten uitvoer kan worden gelegd dat zich bezighoudt met zo'n complexe problematiek.

32. In deze context stelt artikel 2 van het basisinstrument voor regelgeving in het GVB, Verordening (EEG) nr. 3760/92 [5], dat "de algemene doelstellingen van het gemeenschappelijk visserijbeleid erin (bestaan) de beschikbare en toegankelijke levende mariene aquatische bestanden te beschermen en in stand te houden, te zorgen voor de rationele en verantwoorde exploitatie daarvan op duurzame basis en onder voor deze sector passende economische en sociale voorwaarden, daarbij rekening houdend met de consequenties voor het mariene ecosysteem en in het bijzonder met de behoeften van zowel de producenten als de consumenten".

[5] Verordening (EG) nr. 3760/92 van de Raad tot invoering van een communautaire regeling voor de visserij en de aquacultuur, PB L 389 van 31.12.1992, blz. 14.

33. Verordening (EEG) nr. 3760/92 voorziet ook in beheershulpmiddelen die kunnen worden gebruikt om verdere bescherming van de biodiversiteit in zee tot stand te brengen. In het bijzonder bepaalt artikel 4 van deze verordening dat de Raad kan overgaan tot:

(1) de vaststelling van zones waar de visserij wordt verboden of beperkt, gesloten gebieden of "no-take zones";

(2) de beperking van exploitatieniveaus (nadere specificatie van de wijze waarop beperkingen kunnen worden uitgevoerd wordt gegeven in artikel 8 van Verordening 3760/92);

(3) het vaststellen van kwantitatieve vangstbeperkingen (verwant aan (2) hierboven);

(4) de beperking van de op zee doorgebrachte tijd (verwant aan (2) hierboven);

(5) de vaststelling van het voor de visserij toegestane aantal en type vissersvaartuigen (verwant aan (2) hierboven);

(6) de vaststelling van technische maatregelen betreffende het vistuig en de wijze waarop het dient te worden gebruikt;

(7) de vaststelling van een minimummaat of een minimumgewicht voor de te vangen vis;

(8) de vaststelling van stimuleringsmaatregelen, met inbegrip van economische stimuleringsmaatregelen, voor een selectievere beoefening van de visserij.

34. In principe kan door de Raad echter elke andere maatregel "waarbij de toegang tot de gebieden en de bestanden wordt vastgesteld en met betrekking tot de uitoefening van exploitatieactiviteiten ten einde de rationele en verantwoorde exploitatie van de bestanden op duurzame basis te garanderen" worden ingesteld. Hieronder begrepen is het nemen van maatregelen ter bescherming van de biodiversiteit, die zijn opgenomen in de concepten "verantwoorde exploitatie" en "duurzaamheid" als bedoeld in artikel 2 van Verordening (EEG) nr. 3760/92.

35. Terwijl een groot aantal secundaire besluiten van het GVB inzake kwantitatieve, technische of structurele instandhoudingsmaatregelen zich richten op de tenuitvoerlegging van deze concepten, vormt de basisverordening een geschikt hulpmiddel voor de integratie van biodiversiteitsdoelstellingen in het instandhoudingsbeleid van de EG. Bovendien heeft het Europese Hof van Justitie bevestigd dat er in maatregelen die zijn opgesteld ter waarborging van de bescherming van visgronden, de instandhouding en de evenwichtige exploitatie van hulpbronnen en de beperking van de visserij-inspanning, in verregaande mate milieucomponenten kunnen worden geïntegreerd [6]. Het wettelijk kader van het GVB kan dan ook een brede integratie van milieuaspecten in de visserijsector ondersteunen, zoals wordt verlangd in relevante bepalingen van het EG-verdrag als gewijzigd bij het Verdrag van Amsterdam (artikel 6) en in het zogeheten Cardiff-proces.

[6] Zie het arrest van het Hof van 24 november 1993 (Etablissements Armand Mondiet SA vs. Armement Islais SARL), zaak C-405/92, Jurisprudentie 1993 blz. I-6133.

36. Het 'Cardiff-proces' is een mechanisme voor de integratie van milieuaspecten en duurzame ontwikkeling in communautair beleid. Binnen dit kader wordt de Raad Visserij gevraagd om een algehele strategie te ontwikkelen voor duurzame ontwikkeling. De visserijsector wordt ook verzocht een gedetailleerde sectorale strategie te ontwikkelen en planningsdoelen en indicatoren vast te stellen om de voortgang te bewaken. Adviezen over het biodiversiteitsactieplan voor de visserij bieden in een vroegtijdig stadium de gelegenheid om bij te dragen tot dat proces en om een systematische aanpak te ontwikkelen voor de integratie van biodiversiteit in het visserijbeleid.

4.2.2. Het internationaal wettelijk kader

37. Behalve aan het Verdrag inzake biologische diversiteit, het Jakarta-mandaat en andere internationale overeenkomsten betreffende wilde flora en fauna, zoals het Verdrag van Bonn, is de Gemeenschap gebonden door internationale bepalingen inzake visserij die zijn vervat in instrumenten zoals het Verdrag van de Verenigde Naties inzake het recht van de zee van 1982. Zij heeft de Overeenkomst van de VN inzake grensoverschrijdende visbestanden ondertekend en heeft ook verklaard de gedragscode van de FAO voor een doordachte visserij toe te passen [7]. Naar de integratie van de bescherming van biodiversiteit binnen het concept van een doordachte visserij wordt verwezen in de gedragscode van de FAO voor een doordachte visserij en in het bijzonder in artikel 6 van deze gedragscode. De Gemeenschap werkt samen met een aantal regionale visserijorganisaties zoals IBSFC, NASCO, NEAFC, NAFO en CCAMLR, die zich ook bezighouden met problemen zoals de instandhouding van ecosystemen, biodiversiteit en de toepassing van de voorzorgsaanpak op de visserij. De Gemeenschap is ook zeer actief geweest binnen het Agenda 21-proces voor de Oostzeeregio [8] waarbij IBSFC de visserijsector vertegenwoordigde. Baltic 21 is een van de eerste pogingen om doelen en indicatoren vast te stellen voor het bereiken van duurzame ontwikkeling en de instandhouding van de biodiversiteit. Tot de grondbeginselen behoort "de verdere integratie van de visserij en milieubeschermings-, instandhoudings- en beheersmaatregelen, voor zover de wetenschappelijke kennis het toelaat gebruik makend van een ecosysteembenadering". De Gemeenschap neemt ook actief deel aan de ontwikkeling binnen de FAO van internationale actieplannen voor haaien en zeevogels [9] en legt CITES-aanbevelingen ten uitvoer.

[7] Gedragscode voor een doordachte visserij, FAO 1995.

[8] Verslag van de buitengewone zitting " Baltic 21" sector visserij, Warschau, 16-20 februari 1998.

[9] Internationaal actieplan ter vermindering van de onopzettelijke vangst van zeevogels bij de drijflijnvisserij en internationaal actieplan voor de instandhouding en het beheer van de haaienstand. FAO 1999.

38. Er zijn ook andere verdragen betrokken bij de bescherming van het milieu en de ecosystemen in drie Europese regionale zeeën, te weten de Oostzee, de Middellandse Zee en het noordoostelijke deel van de Atlantische Oceaan. Bijvoorbeeld het Verdrag inzake de bescherming van het mariene milieu in het noordoostelijk deel van de Atlantische Oceaan (OSPAR-verdrag) en in de Oostzee (HELCOM) dat vereist dat de partijen de ecosystemen en de biologische diversiteit van het maritieme gebied beschermen, in stand houden en herstellen door andere menselijke invloeden dan bevissing in het mariene gebied te beheersen en te verminderen.

4.3. Op het beschermen van de biodiversiteit gerichte maatregelen

39. In de praktijk zou dit actieplan moeten leiden tot de toepassing, in voorkomende gevallen, van het voorzorgsbeginsel zoals uiteengezet in de Mededeling over het voorzorgsbeginsel en meerjarige regelingen voor vaststelling van de TAC's [10] en de bepalingen in de gedragscode van de FAO voor een doordachte visserij. Met dit plan kunnen ook relevante bepalingen worden toegepast zoals uiteengezet in de mededeling over het voorzorgsbeginsel [11]. Centraal in deze afspraken staat de voorkoming van onomkeerbare schade zoals de verminderde genetische variabiliteit van een populatie. Centraal in het concept staat ook dat een gebrek aan volledige wetenschappelijke kennis, daar waar voorbereidende objectieve wetenschappelijke evaluatie redelijke gronden aangeeft voor bezorgdheid over mogelijk onomkeerbare gevolgen voor het milieu, niet als excuus mag gelden voor het uitstellen van de noodzakelijk geachte actie. De toepassing van het voorzorgsbeginsel wordt de voorzorgsaanpak van het visserijbeheer genoemd. Deze aanpak heeft duidelijk aan kracht gewonnen en er is zowel binnen de EU als internationaal binnen regionale visserijorganisaties aanzienlijke ervaring mee opgedaan. Op basis van deze ervaring is het duidelijk dat de voorzorgsaanpak een geschikt instrument vormt om de in deze mededeling uiteengezette doelstellingen te bereiken.

[10] Mededeling van de Commissie over de toepassing van het voorzorgsbeginsel en meerjarige regelingen voor vaststelling van de TAC's.

[11] Mededeling van de Commissie over het voorzorgsbeginsel. COM(2000) 1 def., 2.2.2000.

40. Bij de hieruit voortvloeiende acties kan het gaan om:

* de vaststelling van beheersdoelen in overeenstemming met de voorzorgsaanpak voor commercieel belangrijke visbestanden, niet-doelsoorten en habitats;

* maatregelen ter voorkoming van uitputting of lokale, genetisch onderscheiden bestanden;

* versterking van de tenuitvoerlegging van bestaande en in ontwikkeling zijnde nieuwe technische instandhoudingsmaatregelen om de gevolgen van de visserij voor die elementen van ecosystemen te verminderen die commercieel niet of nauwelijks belangrijk zijn;

* fundamenteel onderzoek ter ondersteuning van, informering over en bevordering van de integratie van biodiversiteitsaspecten in het visserijbeleid.

41. Bovendien is het belangrijk om:

* het niveau van de samenhang tussen GVB-instrumenten en milieu-instrumenten en hun tenuitvoerlegging te verbeteren;;

* te waarborgen dat visserijbeleidsmaatregelen en -instrumenten geen schade veroorzaken aan het milieu van derde landen of gebieden buiten de grenzen van het nationale rechtsgebied en om derde landen bij te staan bij het bewerkstelligen van de instandhouding en het duurzame gebruik van de biodiversiteit;

* de betrokkenheid van vissers bij het herstel van habitats en bij het reduceren van moeilijk afbreekbare verontreinigingen en het teveel aan voedingsstoffen in rivieren, riviermondingen en in zee te verbeteren.

42. Elke van deze acties wordt in de hiernavolgende tekst besproken.

4.3.1. Instandhouding en duurzaam gebruik van commercieel belangrijke visbestanden door algehele vermindering van de visserijdruk

Beweegredenen

Commercieel geëxploiteerde visbestanden

43. Er zijn meerdere factoren van invloed op de mogelijkheden voor de instandhouding en het duurzame gebruik van visbestanden, maar de belangrijkste effecten zijn de intensiteit en de aard van de bevissing die uiteindelijk plaatsvindt. Minder intensieve bevissing zal aanvankelijk vangsten opleveren die minder groot zijn dan de huidige. Op de middellange en lange termijn zal een lagere visserijdruk leiden tot visbestanden die bestaan uit - gemiddeld - een groter aandeel aan oudere, grotere individuen en een grotere biomassa. Dit zou ook moeten leiden tot een grotere genetische diversiteit binnen elk van deze visbestanden. Een en ander zal bovendien leiden tot stabielere vangsten met economische voordelen voor de visserij en derhalve de duurzame ontwikkeling ondersteunen.

Andere organismen en habitats

44. Een algehele vermindering van de visserijdruk zal bijdragen tot de bescherming van andere elementen van mariene ecosystemen, aangezien dat niet alleen gunstig zal zijn voor de commercieel belangrijke soorten, maar ook voor soorten die niet of nauwelijks belangrijk zijn voor de handel en die samen met die andere soorten worden gevangen. Een vermindering van de visserijdruk door vistuig dat over de zeebodem wordt gesleept zal bijvoorbeeld leiden tot minder gevolgen voor op de bodem levende organismen en hun habitats, doordat dit soort vistuig dan minder vaak over de bodem zal gaan. Sommige habitats en soorten zijn echter extreem kwetsbaar, zeldzaam of representatief en kunnen ondanks een algehele vermindering van de visserij-inspanning ernstig worden getroffen. Het is derhalve noodzakelijk geschikte gebieden vast te stellen teneinde habitats en enkele soorten te beschermen, een en ander in overeenstemming met de eisen van de habitatrichtlijn. Om deze doelstelling te bereiken zal het actieplan dan ook putten uit de resultaten van de ontwikkeling van het NATURA 2000-proces.

45. Zowel binnen de EU als elders wordt in het kader van het visserijbeheer al lange tijd gebruik gemaakt van gesloten gebieden of "no-take zones". Het is belangrijk te onderkennen wat het beoogde doel is van dergelijke sluitingen, omdat zij afhankelijk van het feit of de sluiting omwille van traditionele doelstellingen van visserijbeheer plaatsvindt of voor ecologische doelen, zal uiteenlopen. Op het terrein van het visserijbeheer wordt van sluitingen primair om de volgende redenen gebruik gemaakt:

* in noodsituaties, om te voorkomen dat zich een grote vissterfte voordoet wanneer de vis zeer kwetsbaar is vanwege de vorming van dichte concentraties;

* om de bescherming van jonge vis te vergroten wanneer de keuze van het vistuig onvoldoende bescherming oplevert;

* alleen om te voorkomen dat lokale paaibestanden worden uitgeput of uitsterven.

46. In dergelijke situaties wordt ervan uitgegaan dat sluitingen effect sorteren, hoewel het relevante wetenschappelijke bewijs dit vermoeden slechts in beperkte mate ondersteunt. Dit zou ook gelden voor niet-doelsoorten of bijvangstsoorten.

47. De ervaring die met sluitingen is opgedaan is dat de effecten zeer moeilijk kunnen worden geëvalueerd en dat "no-take zones" geen wondermiddel zijn voor alle problemen die te maken hebben met visserijbeheer en het milieu. Sluitingen zijn minder effectief voor het verminderen van de algehele visserijdruk dan beperking van de visserij-inspanning, omdat het gevolg kan zijn dat de visserij-inspanning wordt verplaatst naar gebieden of perioden die nog steeds open zijn. Om dergelijke gevolgen te ondervangen moeten de gesloten gebieden een zeer groot deel van het verspreidingsgebied van de bestanden die zij moeten beschermen bestrijken, wat de vraag doet rijzen of het gebruik van andere beheershulpmiddelen (lagere TAC's, betere selectie, enz.) of combinaties daarvan niet effectiever zouden zijn en minder discriminerend voor de vissers die hun beroep dicht bij het gesloten gebied uitoefenen.

48. Er is minder ervaring met sluitingen die worden toegepast om ecologische redenen in het mariene milieu, hoewel er enkele sluitingen zijn geweest die vele jaren hebben gegolden. Enkele hiervan waren bedoeld ter bescherming van afzonderlijke bestanden, maar er zijn ook gebieden voor langere tijd afgesloten geweest rond bepaalde installaties op zee, zoals installaties voor olie en gas, waar niet mag worden gevist.

49. Het is belangrijk op te merken dat mariene organismen vergeleken met terrestrische organismen relatief mobieler zijn en dat sluitingen daarom wellicht een geschikter middel zijn voor de bescherming van kwetsbare of representatieve habitats zoals koraalriffen en belangrijke foerageergebieden voor zeevogels tijdens het broedseizoen.

50. Men is het er echter over eens dat als gesloten gebieden goed worden gedefinieerd, zij een nuttig extra hulpmiddel kunnen zijn om de bescherming van visbestanden en van kwetsbare habitats te verbeteren. Het plan stelt dan ook het gebruik van gesloten gebieden voor de bescherming van vis en habitats voor, maar het is noodzakelijk om voor elke van dergelijke sluitingen duidelijk de doelstellingen te bepalen en de biologische grondslag te onderbouwen. Even belangrijk is het om onderzoek te stimuleren en de effecten te evalueren en te bewaken; er dienen dan ook als integraal onderdeel van deze actie pilotstudies te worden gestart.

51. Er wordt op grote schaal waargenomen dat de grote exploitatiedruk op commercieel belangrijke visbestanden verder strekkende effecten heeft die leiden tot minder grote en minder complexe voedselnetwerken en, over het algemeen, tot minder "biologisch diverse" ecosystemen. Mariene habitats ondervinden ook gevolgen. Hoewel bij de omkeerbaarheid van deze effecten in geval van grote wijzigingen ten opzichte van de "oorspronkelijke" situatie vraagtekens kunnen worden gezet, wordt over het algemeen aangenomen dat een afname van de visserijdruk op commercieel belangrijke visbestanden op de middellange termijn zal bijdragen tot een toename van de algehele biodiversiteit van de mariene ecosystemen.

52. In sommige gevallen kunnen de gevolgen van bevissing voor het milieu echter worden beschouwd als positieve effecten op bepaalde populaties, dan wel resulteren in een hogere productiviteit. Het op grote schaal overboord zetten van vis heeft bijvoorbeeld in sommige gebieden geleid tot een toename van de populaties van bepaalde soorten aasetende zeevogels. De afname van de abondantie van dominante roofvis door bevissing kan ertoe leiden dat de abondantie van prooivissoorten toeneemt. Bovendien kan een bescheiden fysieke verstoring de biodiversiteit en de productiviteit van ecosystemen bevorderen. Deze effecten kunnen als positief worden beschouwd zolang de bevissing niet zo intensief is dat de populaties hun herstelvermogen verliezen. Er dient dan ook in gedachten te worden gehouden dat de effecten van veranderingen in de methoden en de verspreiding van de visserij volledig in aanmerking dienen te worden genomen, zonder vooruit te lopen op de positieve of negatieve consequenties.

Methoden om een algehele vermindering van de visserijdruk te bereiken

53. Een vermindering van de visserijdruk kan worden bereikt door:

(1) voor commercieel geëxploiteerde soorten passende vangstbeperkingen in te stellen of

(2) de bevissingscapaciteit te reduceren (omvang vloot/vistuig en effectiviteit) of

(3) de vlootactiviteiten te reduceren of

(4) enigerlei combinatie van (1), (2) en (3).

54. Binnen het gemeenschappelijk visserijbeleid zijn sinds 1983 vangstbeperkingen in de vorm van totaal toegestane vangsten (total allowable catches - TAC) ingesteld. In de praktijk en tot enkele jaren geleden werden de TAC's echter vooral vastgesteld naar aanleiding van jaarlijkse schommelingen in de omvang van bestanden, en was de vermindering van de visserijdruk tot duurzame niveaus een veel minder belangrijk criterium. In 1996 werden er voor het eerst voor enkele door de Europese Unie geëxploiteerde bestanden vangstbeperkingen ingevoerd op basis van overeenkomstig de voorzorgsaanpak opgestelde langetermijnbeheersplannen. Sindsdien zijn er ongeveer elf bestanden op deze manier aangepakt en dit proces zal in het kader van het actieplan worden voortgezet. In toenemende mate zullen er TAC's worden vastgesteld binnen een meerjarige aanpak in overeenstemming met de duurzaamheidsdoelstelling die is omgeven met limieten en referentiepunten.

55. Op vergelijkbare wijze is een reeks meerjarige oriëntatieprogramma's (MOP's) ten uitvoer gelegd om de bevissingscapaciteit te beperken en voor het westelijke deel van de communautaire wateren zijn ook besluiten genomen over beperking van de vlootactiviteit (ICES-deelgebieden VI tot en met IX). Ondanks deze inspanningen is overcapaciteit nog steeds een fundamenteel probleem voor de duurzame ontwikkeling van de visserijsector. [12] Overcapaciteit creëert een beheersings- en handhavingsprobleem, te hoge exploitatieniveaus en dientengevolge zowel afnemende paaibestanden als een gereduceerde groottestructuur in de populaties. Overcapaciteit is derhalve een bedreiging voor de biodiversiteit. Het GVB is in staat gebleken de vissterftecijfers te stabiliseren, maar op een nog te hoog niveau. Het gevolg is dat meer dan de helft van de visbestanden van de EU nog steeds boven het potentieel voor de lange termijn wordt geëxploiteerd en verschillende bestanden zoals kabeljauw zich in een kritieke toestand bevinden. Tot nu toe kon een blijvende ineenstorting van bestanden worden voorkomen en konden de bestanden weer worden opgebouwd, maar niet zodanig dat het nooit meer tot een crisis zal komen. Deze situatie kan niet blijven voortbestaan en de visserijdruk moet permanent worden verminderd door met de beschikbare instrumenten te zorgen voor vangstbeperkingen en een vermindering van de capaciteit. De evaluatie van het MOP in 2001 biedt de mogelijkheid om het capaciteitsprobleem op de korte en de middellange termijn het hoofd te bieden en om het beoogde evenwicht tussen capaciteit en hulpbronnen te herstellen.

[12] Verslag van de Commissie aan de Raad - Voorbereiding voor een tussentijdse evaluatie van de Meerjarige Oriëntatieprogramma's (MOP's); COM(2000) 272 def., 10.5.2000.

56. Op basis van de evaluatie van de wettelijke instrumenten kan worden geconcludeerd dat de volgende acties kunnen worden toegepast, waarmee de doelstellingen bereikt zouden moeten kunnen worden indien zij op de juiste wijze uitgevoerd en gehandhaafd worden. De lopende herziening van het GVB tot in 2002 zal echter een gelegenheid bieden aandacht te besteden aan de noodzaak tot verdere versterking van de bestaande instrumenten, inclusief financiële instrumenten, of aan de ontwikkeling van een breder pakket beheersinstrumenten in een ander structureel of institutioneel kader.

Actie I - Algehele vermindering van de visserijdruk ter bevordering van de instandhouding en het duurzame gebruik van commercieel belangrijke visbestanden

Tenuitvoerlegging van langetermijnbeheersplannen in overeenstemming met de voorzorgsaanpak voor commercieel geëxploiteerde bestanden:

* definiëring van voorzorgslimiet en referentiepunten in termen van vissterftecijfer en de biomassa van het bestand;

* wanneer er onvoldoende gegevens zijn om voor een bepaald bestand voorzorgsniveaus vast te stellen, zouden er regels voor de exploitatie van deze bestanden moeten komen, waarbij rekening zou moeten worden gehouden met de eerdere exploitatie, de opbrengst en de waarschijnlijke biologische resultaten van de exploitatie;

* waar nodig vaststelling van verwante herstellende beheersacties;

* waar mogelijk de integratie in de beheersplannen van factoren die betrekking hebben op meerdere soorten;

* waar mogelijk het voorkomen van lokale uitputting van visbestanden die in genetisch opzicht of qua gedrag mogelijk functioneel afzonderlijke eenheden zijn;

* vermindering van de overcapaciteit en de inspanningen van vissersvloten.

4.3.1.1. Technische maatregelen voor commercieel geëxploiteerde visbestanden

Beweegredenen

57. Technische maatregelen, zoals de vastlegging van de verplichte maaswijdte van vistuig en de vaststelling van gebieden die zijn gesloten voor bevissing, worden op grote schaal gebruikt als extra hulpmiddelen voor de regeling van de exploitatie en ter verbetering van de instandhouding van commercieel belangrijke vis- en schaaldiersoorten. Dergelijke maatregelen zijn thans voor communautaire wateren vastgesteld in Verordening 850/98 van de Raad [13], een belangrijke herziening van eerder geldende verordeningen en van toepassing sinds 1 januari 2000. Voor het Oostzeegebied [14] en het Middellandse-Zeegebied [15] zijn soortgelijke maatregelen vastgesteld. De verbetering van dergelijke maatregelen is een voortdurend proces en het actieplan zal verdere verbeteringen blijven stimuleren.

[13] Verordening (EG) nr. 850/98 van de Raad voor de instandhouding van de visbestanden via technische maatregelen voor de bescherming van jonge exemplaren van mariene organismen. PB L 125 van 27.4.1998, blz. 1.

[14] Verordening (EG) nr. 88/98 van de Raad houdende technische maatregelen voor de instandhouding van de visbestanden in de Oostzee, de Belten en de Øresund. PB L 9 van 15.1.1998, blz. 1.

[15] Verordening (EG) nr. 1624/94 van de Raad houdende technische maatregelen voor de instandhouding van de visbestanden in de Middellandse Zee. PB L 171 van 6.7.1997, blz. 1.

58. Het primaire doel van deze maatregelen is de bescherming van jonge en paairijpe vis en daarmee de vermindering van de mate waarin vis overboord wordt gezet, en wel via beperkingen aan de typen vistuig die mogen worden gebruikt, vaststelling van de kenmerken van netten die mogen worden gebruikt en de locaties waar soorten mogen worden gevangen, alsmede het bepalen van minimale aanvoermaten voor commercieel gevangen soorten en de gerichte sluiting van gebieden (voor een concrete periode, per seizoen of permanent) om ongewenste sterfte van jonge en paairijpe vis uit te bannen. Dergelijke maatregelen zijn een aanvulling op het langetermijnbeheer van de visserij op commerciële bestanden ten gunste van de instandhouding van de biodiversiteit en het duurzame gebruik van de hulpbronnen.

59. Sommige bestanden worden hoofdzakelijk beheerd met behulp van TAC- en quota-regelgeving die van toepassing is op een groep soorten of een groep populaties waarvan bekend is dat het om onderscheiden subpopulaties gaat. Een ander doel bestaat in dergelijke gevallen in het behoud van genetische en functionele diversiteit door de lokale uitputting van dergelijke subpopulaties te voorkomen. Hiertoe worden maatregelen genomen zoals vangstbeperkingen in bepaalde gebieden en gesloten gebieden en seizoenen.

Actie II - Technische maatregelen met de bevordering van de instandhouding en het duurzame gebruik van commercieel geëxploiteerde visbestanden als doel

* betere selectiviteit van maten met als doel het overboord zetten van jonge vis terug te dringen;

* betere selectiviteit van soorten;

* tijdelijke sluitingen of sluiting van gebieden ter bevordering van de overlevingskansen van concentraties jonge vis of paaibestanden, waaronder subpopulaties;

* eventueel nieuwe of gewijzigde minimale aanvoermaten voor vis en schaaldieren;

* tijdelijke sluitingen of sluiting van gebieden ter bevordering van de overlevingskansen van lokale populaties om de genetische diversiteit te kunnen handhaven.

4.3.1.2. Technische maatregelen met betrekking tot andere organismen en habitats

60. Alle visserijactiviteiten hebben gevolgen voor het ecosysteem. Maar de ernst en de vermoedelijke tijd die nodig is om de effecten van dergelijke gevolgen voor niet-doelsoorten te keren, zijn vaak niet goed omschreven.

61. Ecosysteemeffecten kunnen worden verdeeld in vier groepen:

(1) het effect van bevissing op de demografische samenstelling van commercieel geëxploiteerde visbestanden (behandeld in bovenstaand hoofdstuk);

(2) verstoring en fysieke schade aan mariene organismen;

(3) fysieke schade aan de zeebodem en aanverwante structuren;

(4) verstoring van mariene voedselnetwerken.

62. Ervan uitgaande dat een vermindering van de visserij-inspanning en van de vissterfte het beoogde effect is van verschillende bestaande aspecten van het GVB, is het vanzelfsprekend dat een vermindering van de gevolgen van bevissing voor het milieu zich zelfs bij afwezigheid van andere maatregelen zal voordoen. Aanvullende maatregelen om de potentiële effecten op niet-doelsoorten en habitats verder te verminderen dienen echter te worden overwogen. Speciale aandacht dient te worden besteed aan vermindering van de effecten op soorten die worden genoemd in Richtlijn 79/409/EEG (Vogelrichtlijn) en 92/43/EEG (Habitatrichtlijn).

Actie III - Technische maatregelen met de vermindering van de gevolgen voor niet-doelsoorten en habitats als doel

* invoering en bevordering van het gebruik van uitrusting ter bevordering van de selectiviteit, waardoor bijvangsten van niet-doelsoorten worden verminderd of niet meer voorkomen;

* invoering en bevordering van vismethoden die minder fysieke gevolgen hebben voor het milieu;

* eventueel de instelling van tijdelijke sluitingen en sluitingen van gebieden ter verbetering van de bescherming van soorten of habitats, inclusief "no-take zones";

* invoering, indien van toepassing, van limieten aan bijvangsten of incidentele vangsten, met name voor soorten die voorkomen in instrumenten voor milieuwetgeving.

63. Het FIOV biedt reeds mogelijkheden voor financiering van projecten betreffende de experimentele visserij voor zover ze gericht zijn op de bescherming van de visbestanden en op het gebruik van meer selectieve vangstmethoden (artikel 17 van Verordening 2792/1999). Deze typen acties moeten worden aangemoedigd, daar zij tevens bijdragen tot het vergroten van de informatiestroom en het bewustzijn en tot de bevordering van de betrokkenheid van de sector bij het proces.

4.4. Onderzoek, indicatoren van de resultaten, monitoring en evaluatie

4.4.1. Onderzoek en geïntegreerde adviezen

64. Het GVB is waarschijnlijk een van de EU-beleidsterreinen die het meest leunen op wetenschappelijke adviezen. Voor haar werk is de Commissie sterk afhankelijk van wetenschappelijke adviezen van goede kwaliteit en van de tijdige verschaffing van die adviezen. De belangrijkste adviesorganen voor de Commissie zijn ICES, de Wetenschappelijke Raad van de NAFO en de ICCAT. In het Middellandse-Zeegebied wordt verwacht dat de GFCM zijn functie als adviseur zal uitbreiden. De adviezen van deze organisaties worden geëvalueerd door en aangevuld met het standpunt van het STECF. Traditioneel concentreren de adviezen zich op afzonderlijke soorten, maar in sommige gevallen hebben zij ook betrekking op meerdere soorten tegelijk.

65. Het opstellen van geïntegreerde adviezen waarin ecologische, economische of maatschappelijke gevolgen zijn opgenomen verloopt nog traag. Voor het grootste deel is dit te verklaren door de complexiteit van dergelijke adviezen, maar ook door het ontbreken van een passend kader en door ontoereikende methoden en het ontbreken van de noodzakelijke gegevens om dergelijke adviezen te verschaffen. Er is duidelijk behoefte aan een verbetering van geïntegreerde adviezen ter ondersteuning van een ontwikkeling in de richting van beheer op basis van ecosystemen. Idealiter wordt dit gedaan door de bestaande organisatie voor wetenschappelijk advies en bereikt door een betere coördinatie van bestaand onderzoek en beschikbare informatie tussen de disciplines visserij en milieu.

66. Omdat wetenschappelijk onderzoek op het gebied van de visserij erg duur is, dienen dergelijke overheidsuitgaven dan ook te worden verantwoord. Om het onderzoek ten behoeve van het toekomstige GVB veilig te stellen, bestaat er een toenemende behoefte aan 'value for money' en derhalve aan een betere vaststelling van onderzoeksprioriteiten. Er is nu al een duidelijke tendens waar te nemen in de richting van toekenning van een lagere prioriteit aan visserij-onderzoek. Dientengevolge heeft de wetenschappelijke wereld steeds minder belangstelling voor dit gebied, omdat andere onderzoeksterreinen lonender of uitdagender worden bevonden.

67. Voor de dagelijkse uitvoering van het GVB dient de toestand van de commercieel belangrijke visbestanden voortdurend te worden bewaakt, hetgeen onder meer de verzameling van gegevens en routine-evaluaties inhoudt. De lidstaten zijn verplicht dergelijke activiteiten, die ook steun van de Commissie ontvangen, te ondersteunen. De in de loop der tijd verrichte studies en andere gegevens die zijn verzameld ter ondersteuning van het traditionele visserij-onderzoek worden pas sinds kort gebruikt voor de beantwoording van vragen met betrekking tot de biodiversiteit, zoals veranderingen in de soortengemeenschap en -structuur. Het is derhalve ook vanuit het oogpunt van biodiversiteit belangrijk om de traditionele monitoring en evaluatie van de visserij zeker te stellen.

Actie IV - Onderzoeksprioriteiten ter waarborging van traditionele steun voor het GVB

* onderzoek naar methoden voor betere, efficiëntere (goedkopere) evaluatie- en bemonsteringsprogramma's;

* onderzoek naar selectievere vismethoden met minder milieueffecten;

* onderzoek naar alternatieve beheerssystemen, waaronder andere beheersings- en handhavingsmaatregelen.

68. Het GVB dient zodanig te worden ontwikkeld dat het toekomstige uitdagingen zoals de integratie van ecologische, economische en maatschappelijke aspecten kan aangaan. Tegenwoordig moet in het kader van het GVB ook worden ingespeeld op de behoeften van de maatschappij, waaronder de integratie van milieuaspecten zoals biodiversiteit, duurzame ontwikkeling en ecosysteembeheer, maar ook op de vraag van de consument naar visserij- en aquacultuurproducten van gegarandeerde kwaliteit. De nieuwe uitdagingen vergroten de behoefte aan een evaluatie van de kostenimplicaties, milieu-effciency en economische en sociale neveneffecten. Hierdoor zal er een grotere behoefte ontstaan aan de verzameling van nieuwe gegevens en de analyse daarvan.

69. Om het aquatische biodiversiteitsprobleem doelmatig te kunnen aanpakken, is er behoefte aan onderzoek naar en toepassing van bestaande moleculaire technieken om de natuurlijke genetische hulpbronnen te kunnen bestuderen. Dit zal bijdragen tot de evaluatie van potentieel onomkeerbare genetische gevolgen van beheersacties en een betere instandhouding van dergelijke hulpbronnen mogelijk maken. Via dergelijke methoden zou de variatie in visbestanden in de tijd en in de ruimte bewaakt kunnen worden, wat zeker zou moeten kunnen leiden tot een sterke verbetering van beheer en instandhouding. Daar er een enorme hoeveelheid biologische monsters wordt bewaard, zou een dergelijke analyse waarschijnlijk enkele decennia naar het verleden kunnen worden geëxtrapoleerd, teneinde vragen over mogelijke veranderingen in de genetische variabiliteit te kunnen beantwoorden.

70. De directe gevolgen van bevissing op andere organismen dan de commercieel belangrijke vissoorten zijn nog niet goed omschreven of gekwantificeerd. Er is behoefte aan kwantitatief onderzoek naar zowel de directe als de indirecte gevolgen van bevissing voor interacties in het voedselnetwerk. Ook de effecten van antropogene invloeden zoals verontreiniging, eutrofiëring en habitatvernietiging zijn nog niet goed beschreven. Dit geldt zowel voor commercieel belangrijke visbestanden als voor andere organismen.

71. De hiernavolgende onderzoeksprioriteiten zijn bedoeld om een beter inzicht te krijgen in de genetische variabiliteit als functie van de tijd en om de verlening van geïntegreerde adviezen ter ondersteuning van de instandhouding van de biodiversiteit te verbeteren.

Actie V - Onderzoek ter bevordering van de kennis met betrekking tot biodiversiteit

* ontwikkeling en toepassing van moleculaire technieken voor de vaststelling van visbestanden, kwantificering van de genetische variabiliteit en veranderingen tussen en binnen populaties, alsmede de bewaking van genetische veranderingen;

* ontwikkeling van kwantitatieve modellen van de effecten van antropogene invloeden op populaties van soorten die commercieel niet of nauwelijks van belang zijn, waaronder de effecten van de vernietiging van habitats;

* ontwikkeling van indicatoren voor de biodiversiteit van mariene ecosystemen, zowel van visbestanden als van andere soorten. Deze indicatoren zouden kunnen dienen als benchmarks of referentienormen voor beheer, op basis waarvan de gevolgen van bevissing of andere menselijke activiteiten voor het milieu zouden kunnen worden geëvalueerd;

* vaststellen welke nieuwe gegevens routinematig moeten worden verzameld;

* identificatie van belangrijke habitats en biotopen en de instandhoudings- en beheersmaatregelen die noodzakelijk zouden zijn om de gevolgen van bevissing aldaar te minimaliseren;

* bestudering van de wisselwerking tussen soorten, alsmede van de verhoudingen tussen roofdier en prooi, om een beter inzicht te verkrijgen in de gevolgen van visserijactiviteiten.

72. Sommige van deze onderzoeksprioriteiten zijn opgenomen in het vijfde kaderprogramma. Het programma richt zich op deze onderzoeksprioriteiten in het themaprogramma 1, "Kwaliteit van het bestaan en beheer van de biologische hulpbronnen", kernactiviteit 5, "Duurzame landbouw, visserij en bosbouw, met inbegrip van een geïntegreerde ontwikkeling van plattelandsgebieden, waaronder bergstreken". Belangrijke onderzoeksprioriteiten die van belang zijn voor het begrip van biodiversiteit worden ook genoemd in themaprogramma 4: "Energie, milieu en duurzame ontwikkeling" onder kernactiviteit 3 "Duurzaam beheer van mariene ecosystemen."

73. Het is nog te vroeg om alle resultaten van het vijfde kaderprogramma te evalueren, maar het is waarschijnlijk dat er ter ondersteuning van het actieplan nog steeds behoefte is aan verder strategisch onderzoek. De reeds gestarte ontwikkeling van het zesde kaderprogramma zal nieuwe mogelijkheden bieden om de bereikte voortgang te beoordelen en de onderzoeksprioriteiten ter ondersteuning van het actieplan te versterken.

4.4.2. Verzameling van gegevens

74. De Commissie heeft onderkend dat de verzameling van de fundamentele gegevens ter ondersteuning van het GVB moet worden gewaarborgd. De Raad heeft in juni 2000 op voorstel van de Commissie een besluit genomen inzake een kader voor het verzamelen en beheren van dergelijke gegevens ter ondersteuning van het GVB. [16] Het nieuwe kader voor de verzameling en analyse van biologische en economische gegevens is in de eerste plaats gericht op commerciële visbestanden en vissersboten. Het nieuwe programma inzake het verzamelen van gegevens wordt in 2001 ingevoerd.

[16] Tot instelling van een communautair kader voor het verzamelen en beheren van gegevens die essentieel zijn voor het gemeenschappelijk visserijbeleid. Verordening (EG) nr. 1543/2000 van de Raad, PB L 176 van 15.7.2000, blz 1.

75. Milieugegevens vallen niet onder deze verordening. Bovendien is het van wezenlijk belang dat gegevensverzamelingen en onderzoeksmateriaal worden gestandaardiseerd, zodat gegevens verenigbaar en vergelijkbaar zijn. Informatie als deze is cruciaal voor de evaluatie van milieueffecten van visserijbeleid en de doelmatigheid van inspanningen ter bevordering van de integratie van milieuoverwegingen. Het actieplan stelt daarom voor dat het kader voor de verzameling van gegevens in 2003 dient te worden geëvalueerd. Tegelijkertijd is het van belang te bepalen welke aanvullende gegevens er zouden moeten worden verzameld.

4.4.3. Indicatoren, monitoring en evaluatie

Commercieel geëxploiteerde visbestanden

76. Het effect van visserijactiviteiten op de belangrijkste doelsoorten is al vele jaren voorwerp van onderzoek binnen de Europese wateren. Door de bewaking en evaluatie van de toestand van de doelsoorten, trends in biomassa en vissterfte voort te zetten, zal het effect van de in het plan voorgestelde acties beoordeeld kunnen worden. Deze doelsoorten zouden dan ook kunnen worden gebruikt in combinatie met andere over een reeks van jaren verzamelde gegevens, zoals studies en mogelijk ook pelagische reeksen als proxy's voor de bredere effecten totdat er meer specifieke indicatoren beschikbaar komen. Het is dan ook absoluut noodzakelijk deze studies voort te zetten en uit te breiden.

77. De intensiteit van de visserijactiviteit wordt gemeten als een afnameparameter die betrekking heeft op het vissterftecijfer, dat direct gerelateerd is aan het numerieke deel van het bestand dat elk jaar door bevissing verdwijnt. Het vissterftecijfer is gerelateerd aan de totale visserij-inspanning (binnen de communautaire wetgeving gedefinieerd als kilowattdagen bevissing) van de vissersvloten en is derhalve een geschikte indicator voor de visserijdruk.

78. De vissterftecijfers worden elk jaar voor een groot aantal visbestanden binnen (en buiten) de communautaire wateren door wetenschappers van de Internationale Raad voor het Onderzoek van de Zee (ICES) en door andere wetenschappelijke organisaties geëvalueerd. In samenhang met de schatting van sterftecijfers worden er ook ramingen opgesteld van de biomassa van rijpe vis (biomassa van paaibestanden) en jonge vis. Deze informatie is beschikbaar voor de bestanden die het belangrijkste vangstvolume vormen of die de hoogste inkomsten uit de visserij genereren.

79. Elke actuele schatting van de vissterfte of van de biomassa van paaibestanden kan worden vergeleken met referentiepunten die wetenschappelijk zijn vastgesteld als voorzorgsniveaus. Overeenkomstig deze procedure zijn visbestanden in Beschikking 97/413/EG van de Raad van 26 juni 1997 geclassificeerd als:

(1) ondergeëxploiteerd, indien er een hogere opbrengst op de lange termijn kan worden bereikt bij hogere vissterfte, met dien verstande dat de biomassa van rijpe vis bij deze hogere sterfte boven niveaus blijft waarbij aanvulling van de bestanden in gevaar komt, hetgeen weinig effect op de biodiversiteit inhoudt;

(2) volledig geëxploiteerd, indien er geen aanzienlijke winsten (of verliezen) in de opbrengst op de lange termijn worden bereikt als de vissterfte in beperkte mate toeneemt en de biomassa van rijpe vis boven niveaus blijft waarbij aanvulling van de bestanden in gevaar komt, hetgeen een matig effect op de biodiversiteit inhoudt;

(3) overgeëxploiteerd, indien er matige tot aanzienlijke winsten in de opbrengst op de lange termijn worden bereikt als de vissterfte afneemt en als een dergelijke afname de kans dat de biomassa van rijpe vis zal dalen tot niveaus waarbij aanvulling van de bestanden in gevaar komt, aanzienlijk doet afnemen, hetgeen een mogelijk effect op de biodiversiteit inhoudt;

(4) uitgeput, als de vissterfte zo hoog is dat de biomassa van rijpe vis zich al op niveaus bevindt of op korte termijn hoogstwaarschijnlijk op niveaus komt waarbij aanvulling van de bestanden in gevaar komt, hetgeen een bedreiging voor de biodiversiteit inhoudt.

80. Maar ook andere, evenzeer te rechtvaardigen indelingen op basis van voorzorgsreferentiepunten zijn denkbaar. Het Wetenschappelijk, Technisch en Economisch Comité voor de visserij (STECF) geeft in zijn 10e verslag [17] een aantal richtsnoeren voor de indeling van bestanden.

[17] Het 10e verslag van het Wetenschappelijk, Technisch en Economisch Comité voor de visserij. (SEC(2000, in voorbereiding) 3-7 april 2000.

Actie VI - Monitoring en evaluatie van de toestand van commercieel belangrijke visbestanden

* Monitoring van essentiële parameters van belangrijke vis- en schaaldierbestanden, waaronder voortzetting van studies;

* Evaluatie van tijdelijke trends in dergelijke bestanden.

Andere organismen en habitats

81. Het Europees Milieuagentschap is voor heel Europa bezig met het opzetten van een systeem voor de monitoring van de toestand van en trends in de biologische diversiteit. Bovendien bevat een recent rapport dat is opgesteld in het kader van de gedragscode van de FAO voor een doordachte visserij een relatief uitgebreide evaluatie van lopende internationale activiteiten met betrekking tot visserij-indicatoren, waaronder maatschappelijke, ecologische en economische indicatoren. Het rapport benadrukt de behoefte aan duurzaamheidsindicatoren die verder gaan dan de traditionele gegevens die betrekking hebben op afzonderlijke bestanden en onderstreept de beperkte ontwikkelingen op dit gebied tot nu toe. Het actieplan tracht van deze ontwikkelingen te profiteren. Maar in de tussentijd is er behoefte aan andere indicatoren voor de monitoring van potentiële effecten en om de resultaten van de in het kader van het actieplan ondernomen acties - zoals hierboven beschreven - te volgen.

82. De vergelijking van statistische gegevens van de verdeling van deze gevolgen (visserij, eutrofiëring, verontreiniging, habitatvernietiging, enz.) in communautaire wateren zou leiden tot een meer objectieve en kwantitatieve aanpak bij het stellen van prioriteiten betreffende maatregelen voor de instandhouding van de biodiversiteit.

Actie VII - Monitoring van andere organismen en habitats

* monitoring van indicatoren voor de biodiversiteit (zoals vastgesteld door het EMA) van mariene ecosystemen, zowel van visbestanden als van andere soorten; deze indicatoren zouden kunnen dienen als benchmarks of referentienormen voor beheer, op basis waarvan de gevolgen van bevissing of andere menselijke activiteiten voor het milieu zouden kunnen worden geëvalueerd;

* voortzetting van traditionele studies op het gebied van de visserij, met een intensievere bemonstering van niet-commerciële soorten;

* monitoring op lange termijn van milieu- en klimaatveranderingen en hun gevolgen voor vispopulaties, habitats en gemeenschappen.

5. Aquacultuur

5.1. Inleiding

83. De tweede milieueffectrapportage van het Europees Milieuagentschap getiteld "Het milieu in de Europese Unie op de drempel van een nieuwe eeuw" stelt: "Mariene aquacultuur is een groeiende bedrijfstak in de kustgebieden, waar de biodiversiteit groot is (riviermondingen, kustmoerassen) en waar de menselijke invloeden complex zijn en toenemen. Hoewel aanvankelijk ingeschat als verwaarloosbaar klein worden de gevolgen voor de biodiversiteit door het voeren van de teelt (extra voedingsstoffen), ongedierte en ontsnappende soorten (met de hieruit voortvloeiende genetische veranderingen in wilde populaties) lokaal als ernstig beschouwd."

84. De aquacultuurproductie [18] vindt overwegend plaats in kustwateren en in zoet water. Zij varieert van intensieve productie in kooien of zelfs in gesloten gebieden tot extensieve aquacultuur van natuurlijke schaaldieren en maricultuur, zoals bij zalm in de Oostzee. Hoewel de aard van de potentiële effecten varieert, volgen hieronder enkele van de belangrijkste milieueffecten:

[18] Volgens de definitie van aquacultuur in Verordening (EG) nr. 2792/1999 van de Raad valt maricultuur niet onder aquacultuur, maar in de onderhavige mededeling wordt maricultuur wel onder het begrip geschaard.

* fysieke gevolgen voor habitats, veranderingen van natuurlijke of semi-natuurlijke habitats;

* chemische effecten op water en sedimenten, waaronder eutrofiëring, zuurstofverarming en effecten als gevolg van het gebruik van medische en aangroeiwerende producten;

* introductie van ziekteorganismen, waaronder virussen, bacteriën, schimmels en parasieten;

* introductie van uitheemse of mogelijk genetisch gemodificeerde organismen.

85. De meeste fysieke gevolgen van aquacultuur blijven beperkt tot lokale verstoring in de buurt van de locatie. Ook het effect van het vrijkomen van voedingsstoffen in het milieu vanuit viskwekerijen is lokaal en van weinig belang vergeleken met de regionale natuurlijke omzet van voedingsstoffen in open water. Bijgevolg blijft het mogelijke effect hiervan op de biodiversiteit beperkt tot het gebied van de kwekerij en de directe omgeving ervan. Het totaaleffect is dan ook afhankelijk van het aantal, de omvang en de ligging van de locaties. Doorgaans zouden deze effecten kunnen worden verzacht door aquacultuur te integreren in het beheer van kust- en vangstgebieden en een efficiënt gebruik van de voeding. In deze context dient te worden onderkend dat er aanzienlijke inspanningen zijn geleverd om de hoeveelheid gebruikte voeding te reduceren en zo het weglekken van voedingsstoffen naar het milieu te verminderen.

86. Het effect van ontsnapte exemplaren en de verspreiding van ziekten en parasieten baart grotere zorgen. Met name bij de zalmaquacultuur wordt de diversiteit van de verscheidenheid aan rivierbestanden van de zalm bedreigd, daar deze zich deels mengen met en deels worden vervangen door uit de kwekerijen ontsnapte exemplaren. Ontsnapte exemplaren lijken zich echter minder gemakkelijk te kunnen voortplanten dan wilde vis.

87. Een andere belangrijke bedreiging voor de abondantie van zalmachtigen in zalmkwekerijgebieden is de zeeluis van viskwekerijen in die gebieden, aangezien de jonge wilde vissen van migrerende soorten (overwegend zeeforel) ernstig geïnfecteerd kunnen worden door deze ectoparasieten. Er dient echter te worden benadrukt dat het teruglopen van de abondantie van wilde zalmachtigen zeker ook verband houdt met andere factoren zoals overbevissing, vervuiling en klimaatverandering, welke geen verband houden met de activiteiten van viskwekerijen. Het relatieve aandeel van elke factor is nog steeds onduidelijk.

88. De introductie van uitheemse soorten in Europa voor de teelt heeft geleid tot een bedreigde biodiversiteit, ofwel door de incidentie van ziekten (Bonamia bij oesters; Gaffkemia bij kreeften) of als gevolg van concurrentie (bijv. spinkrab en koningskrab in de Barentsz-zee).

89. Aquacultuur kan ook gunstige effecten hebben op de biodiversiteit doordat er bijvoorbeeld gekweekte vis- en schaaldiersoorten op de markt komen voor een zodanige prijs en met een zodanige kwaliteit dat de visserijdruk op dezelfde, maar dan wilde soorten afneemt. De bijdrage aan de vermindering van overbevissing kan een van de bedreigingen van de mariene biodiversiteit helpen bestrijden. Anderzijds heeft de groei van de aquacultuurproductie de vraag naar voer doen toenemen en daarmee ook de vraag naar van vissen afkomstige grondstoffen (ook al is de aquacultuur nog steeds een kleine gebruiker van de totale productie van vismeel). De onderstaande voorstellen voor acties weerspiegelen zowel de positieve als de negatieve aspecten van vis- en schaaldierkwekerijen.

5.2. Het wettelijk kader voor aquacultuur

5.2.1. Het communautair wettelijk kader

90. Specifieke Europese wetgeving ter beperking van de effecten van aquacultuur op de biodiversiteit is minder goed uitgewerkt dan voor visvangst. Tot de relevante communautaire wetgeving behoort die inzake de gezondheid van aquacultuurdieren, [19] en de wetgeving inzake de milieueffectbeoordeling (MEB) [20]; een nuttige referentiepublicatie is "Aquacultuur en het milieu in de Europese Gemeenschap", gepubliceerd door de Commissie in 1995 (CU-88-95-993-EN-C).

[19] Richtlijn 91/67/EEG van de Raad, als gewijzigd.

[20] Richtlijn 85/337/EEG van de Raad van 27 juni 1985 betreffende de milieu-effectbeoordeling van bepaalde openbare en particuliere projecten (PB L 175 van 5.7.1985, blz. 40). Richtlijn gewijzigd bij Richtlijn 97/11/EG (PB L 73 van 14.3.1997, blz. 5).

91. De meeste aquacultuuraspecten worden geregeld door nationale wetgeving die wordt beïnvloed door een aantal horizontale communautaire richtlijnen voor waterbeheer (bijvoorbeeld de wetgeving inzake emissies in water wordt geconsolideerd en geactualiseerd in de kaderrichtlijn water), habitats en vogels. Ingevolge deze richtlijnen is het vereist dat ontwikkelingsprojecten, waaronder nieuwe viskwekerijen, aan een voorafgaande beoordeling moeten worden onderworpen als er een kans bestaat dat zij aanzienlijke gevolgen hebben voor het milieu. Als ondersteuning bij de tenuitvoerlegging van dit actieplan wordt opgemerkt dat het financieringsinstrument voor de oriëntatie van de visserij (FIOV) bij de financiering van aquacultuurontwikkeling met betrekking tot MEB strengere voorwaarden stelt dan voorzien in Richtlijn 85/337/EEG18 van de Raad en dat een hoger percentage overheidssteun (maximaal 10% meer) kan worden betaald voor aquacultuurprojecten waarbij de investeringen betrekking hebben op het gebruik van technieken die de milieueffecten aanzienlijk reduceren. [21]

[21] Verordening (EG) nr. 2792/1999 van de Raad.

92. Richtlijn 90/220/EEG inzake de doelbewuste introductie van genetisch gemodificeerde organismen in het milieu heeft betrekking op de introductie van levende genetisch gemodificeerde organismen voor zowel experimentele doelen als voor de afzet op de markt, hetgeen de introductie van genetisch gemanipuleerde vis of schaaldieren zou kunnen inhouden (voor het gebruik hiervan als voeding zou goedkeuring krachtens de verordening inzake nieuwe voedingsmiddelen, Verordening 258/97 van het Parlement en de Raad vereist zijn). Richtlijn 90/219/EEG betreft het ingeperkte gebruik van genetisch gemodificeerde micro-organismen, hoewel de meeste lidstaten de toepassing van deze richtlijn in hun hieruit voortvloeiende nationale wetgeving zodanig hebben uitgebreid dat ook planten en dieren hieronder vallen.

5.2.2. Het internationaal wettelijk kader

93. Er zijn verschillende internationale verdragen, bijvoorbeeld het Verdrag van Oslo en Parijs ter voorkoming van verontreiniging van de zee (OSPAR), het Verdrag van Bern, het Verdrag van Helsinki (HELCOM), die bepalingen bevatten die betrekking hebben op aquacultuur. Bovendien heeft de Gemeenschap zich verplicht tot het volgen van de principes van de voorzorgsaanpak, de richtsnoeren voor aquacultuur in de gedragscode van de FAO voor een doordachte visserij (waarvan artikel 9 over aquacultuurontwikkeling gaat) en andere internationale afspraken of richtsnoeren, zoals de praktijkrichtlijn van ICES over de introductie en overdracht van mariene organismen. NASCO en ook de branche zelf pakken problemen aan die betrekking hebben op de biodiversiteit. Deze protocollen en resolutie zijn niet juridisch bindend, maar dienen als nuttige richtsnoeren voor "beste milieupraktijk", zoals de gedragscode van de FEAP [22], de NASCO-initiatieven en de Oslo-resolutie. De laatste behandelt ook introductie en overdracht, alsmede transgene vis. De FEAP-code veroordeelt uitdrukkelijk het gebruik van GGO's in de aquacultuur.

[22] FEAP: Federation of European Aquaculture Producers (Federatie van Europese producenten in de Aquacultuur).

5.3. Op het beschermen van de biodiversiteit gerichte maatregelen

94. Het actieplan voor aquacultuur past indien van toepassing een voorzorgsaanpak toe.

95. Bij de belangrijkste voorzorgsmaatregelen met betrekking tot aquacultuur gaat het om:

* richtsnoeren voor aquacultuur-outputs; deze dienen te zijn gebaseerd op chemische, fysische en biologische criteria;

* richtsnoeren voor het gebruik, de inperking en het vervoer van gekweekte organismen;

* de integratie van aquacultuur in het beheer van vangst- en kustgebieden als een van verschillende sectorale gebruikers van natuurlijke hulpbronnen;

* het gebruik van grondige MEB-procedures betreffende de locatie van kweekactiviteiten;

* grotere doelmatigheid van het gebruik van hulpbronnen en van de productiviteit in zijn algemeenheid op het niveau van de kwekerij, waardoor potentiële effecten worden gereduceerd;

* evaluatie van effecten.

5.3.1. Vermindering van de milieueffecten

96. Er zijn acties vereist ter vermindering van lokale problemen (zoals de anoxische laag op de zeebodem die plaatselijk kan leiden tot een ernstige vermindering van de biodiversiteit) en ter bevordering van maatregelen om het gebruik van diergeneesmiddelen in de aquacultuur tot een minimum te beperken (waarbij rekening wordt gehouden met het welzijn van dieren).

97. Preventieve maatregelen kunnen in aanmerking komen voor overheidssteun voor de kosten van het verzamelen van informatie over het milieu Het FIOV kan bijvoorbeeld bijdragen in de kosten van het verzamelen en rangschikken van gegevens voor de ontwikkeling van plannen voor integraal kustbeleid. Het kan ook de kosten van MEB financieren wanneer dit vereist is voordat een vergunning voor een aquacultuurproject wordt afgegeven.

98. Het herstel van natuurlijke mossel- en oesterbanken waar de visserij-inspanning wordt beperkt tot duurzame niveaus, zal resulteren in een verbetering van de eutrofiëring van kustwateren die wordt veroorzaakt door activiteiten van de mens; dit soort schaaldierteelt zal in combinatie met de uitbreiding van de teelt van zeealgen het stikstofaffusie-effect doen toenemen, dat op zijn beurt het ontstaan van een schadelijke algenwaas kan voorkomen.

99. De elementen van het actieplan ter bevordering van de harmonisering tussen aquacultuurontwikkeling en de instandhouding van het milieu als middel ter bevordering van de biodiversiteit zijn:

Actie VIII - Vermindering van de milieueffecten

Bevordering van maatregelen ter vermindering van directe gevolgen voor het milieu van afvalproducten uit aquacultuurinstallaties

* stimulering van de beste werkwijze voor MEB van aquacultuurprojecten met de eis dat viskwekerijprojecten onderworpen worden aan MEB-bepalingen;

* bevordering van schaaldierteelt en herstel van natuurlijke mossel- en oesterbanken. Voor schaaldierteelt is geen extra voeding nodig, noch een directe energietoevoer ter ondersteuning van de groei;

* bevordering van milieuvriendelijke methoden voor het exploiteren van extensieve mossel- en oesterbanken;

* bevordering van de ontwikkeling van betrouwbare offshore-technologie en waterrecirculatiesystemen.

5.3.2. Introductie van nieuwe soorten, veiligheid van de gezondheid van dieren en genetisch gemodificeerde aquacultuurdieren

100. De gedragscode van de FAO voorziet de noodzaak tot instandhouding van genetische hulpbronnen en tot het zoveel mogelijk beperken van de schadelijke effecten van de introductie van uitheemse soorten of genetisch gewijzigde bestanden die worden gebruikt voor aquacultuur (artikel 9.3.1).

101. Door de strikte inachtneming van de praktijkrichtlijn van ICES over de introductie en overdracht van mariene organismen (1994 of latere herzieningen) te bevorderen, richten deze acties zich op de voorkoming van de samenvallende beweging van schadelijke organismen, waardoor de ecologische en milieueffecten en negatieve genetische effecten worden verminderd; de acties bevorderen ook de beste werkwijze voor in deze context gebruikte quarantainefaciliteiten. Met de ICES-code kan de overdracht van bestanden binnen regio's worden beheerst. Maar de lijst met ziekten waarop wordt gecontroleerd zou wel eens te beperkt kunnen zijn om te voorkomen dat ziekten en ongedierte binnen Europa worden overgedragen. Het is dan ook mogelijk dat een dergelijke lijst de geografische variatie binnen Europa niet geheel onderkent. De overdracht van levende dieren die worden gekweekt in open aquatische systemen (zee, meer, rivieren) heeft geresulteerd en zal resulteren in de toename van ziekten en ongedierte. Deze ongewenste organismen hebben wellicht een negatief effect op de natuurlijke biodiversiteit op lokaal en regionaal niveau. Bij een herziening van de wetgeving inzake de gezondheid van aquatische dieren dient dan ook bijzondere aandacht te worden besteed aan het voorkomen van de overdracht van ongedierte en parasieten samen met aquacultuursoorten die overigens binnen de Gemeenschap kunnen worden verplaatst.

102. Erg weinig is er ten slotte bekend over het ziekterisico voor wilde vis dat wordt veroorzaakt door geteelde vis. Er bestaan sterke aanwijzingen voor schadelijke effecten van sommige parasieten (Gyrodactylus, Martelia refringes, zeeluis) en de diergeneeskundige wetgeving moet wellicht worden geactualiseerd. Vaker lijkt het echter andersom te zijn: wilde vissen zijn de ziektedragers, waardoor de ziekten niet zo veel vat op deze vissen lijken te hebben; maar wanneer deze wilde vissen bij de visnetten naar voer op zoek gaan, ontwikkelen de 'gestresste' teeltvissen de ziekten wel.

103. Het verlies van genetische diversiteit op meerdere niveaus in wilde soorten valt goed waar te nemen bij de zalmachtigen, die duidelijk onderscheiden lokale genotypen hebben. Overbevissing, verontreiniging, klimaatverandering, het bouwen van dammen en programma's voor de herpopulatie van kwekerijen hebben alle geresulteerd in het verlies van genetische diversiteit bij deze vissen. Om te voorkomen dat de genetische diversiteit van de zalm nog verder achteruitgaat, dient er bij het opstellen van richtsnoeren een voorzorgsaanpak te worden gevolgd om het aantal ontsnappingen aan de aquacultuur tot een minimum te beperken. Het in februari 2000 door NASCO en de Noord-Atlantische zalmteeltindustrie gestarte proces voor de ontwikkeling van dergelijke richtsnoeren is het zeker waard financieel te worden gesteund.

104. In de EU geldt voor aanvragen voor doelbewuste introductie van GGO's krachtens Richtlijn 90/220/EEG als conditio sine qua non een uitgebreide beoordeling van de risico's voor de gezondheid van de mens en het milieu; dergelijke aanvragen worden van geval tot geval bekeken. Voor de doelbewuste introductie van vis zou dit zeker neerkomen op een beoordeling met betrekking tot het type milieu (water) waarin men voornemens is de vis te introduceren. Een vergunning wordt alleen verleend op basis van het feit dat er geen reden is om aan te nemen dat de introductie een negatief effect zal hebben op het milieu of de gezondheid van de mens. Tot op heden zijn er geen aanvragen geweest voor dergelijke introducties van genetisch gemodificeerde vis of schaaldieren met de afzet op de markt als doel en er is ook nog geen toestemming voor dergelijke introducties overwogen of verleend.

105. Richtlijn 90/220/EEG wordt momenteel herzien en het voorstel is een aantal nieuwe bepalingen op te nemen die een effectiever, doelmatiger en transparanter kader voor regelgeving voor de doelbewuste introductie van GGO's in het milieu mogelijk moeten maken. Deze nieuwe bepalingen zullen wanneer zij eenmaal zijn aangenomen en omgezet in nationale wetgeving, van toepassing zijn op de introductie van GGO's voor zowel experimentele doeleinden als voor de afzet op de markt en zullen tevens betrekking hebben op genetisch gemodificeerde vis of schaaldieren.

106. De EU-wetgeving bestrijkt een breed terrein en hanteert als uitgangspunt dat men mag doen wat in principe veilig is. Omdat aquatische organismen moeilijk in gevangenschap kunnen worden gehouden, met name in het mariene milieu, ligt het voor de hand dat de risicobeoordelingsprocedure de doelbewuste introductie in het milieu van genetisch gemodificeerde visserijproducten zal uitsluiten.

Actie IX - Beperking van introductie van nieuwe soorten en waarborging van de gezondheid van dieren

* grondige evaluatie van de mogelijke effecten van nieuwe uitheemse soorten in aquatische aquacultuur en bevordering van de toepassing van de ICES/EIFAC-code;

* herziening van de bestaande communautaire wetgeving inzake de gezondheid van aquatische dieren met als doel deze wetgeving te actualiseren ter ondersteuning van het behoud van de biodiversiteit in het aquatische milieu;

* bevordering van de ontwikkeling van richtsnoeren voor de inperking van in de aquacultuur geteelde vis.

5.4. Onderzoek met betrekking tot aquacultuur

107. Het vijfde kaderprogramma richt zich op onderzoeksbehoeften met betrekking tot aquacultuur in themaprogramma 1, "Kwaliteit van het bestaan en beheer van de biologische hulpbronnen", kernactiviteit 5, "Duurzame landbouw, visserij en bosbouw, met inbegrip van een geïntegreerde ontwikkeling van plattelandsgebieden, waaronder bergstreken". Belangrijke onderzoeksprioriteiten die relevant zijn voor het inzicht in de biodiversiteit worden ook genoemd in themaprogramma 4: "Energie, milieu en duurzame ontwikkeling" onder kernactiviteit 3 "Duurzaam beheer van mariene ecosystemen."

108. Het onderzoek zal zich concentreren op methoden en strategieën voor de evaluatie of - indien zij ongewenst zijn - ter vermindering van de effecten van de wisselwerkingen tussen het milieu, de visserij en aquacultuur. De algemene doelstelling is een beter begrip te bewerkstelligen van de gevolgen van milieuveranderingen (al dan niet teweeggebracht door menselijke activiteiten) voor de dynamiek van commercieel geëxploiteerde levende bestanden en voor de aquacultuur, met bijzondere nadruk op de effecten van giftige algen. Wat de aquacultuur betreft zal het onderzoek gericht zijn op de effecten van afvalwater van kwekerijen en op de wisselwerking tussen wilde en geteelde vissen en siervissen met bijzondere nadruk op genetica, waaronder GGO's, en ziekten.

109. Het programma kent ook prioriteit toe aan multidisciplinair onderzoek dat verschillende terreinen van aquacultuurgenetica omvat, inclusief de corresponderende genetische bases en erfelijkheid. Door de ontwikkeling van hulpmiddelen ter vergemakkelijking van de vaststelling van geschikte bronpopulaties met nuttige eigenschappen, waaronder de toepassing van genoomkartering, zijn ook voordelen te verwachten met betrekking tot de instandhouding en het duurzame gebruik van de biodiversiteit.

110. Naast de hierboven genoemde onderzoeksactiviteiten benadrukt het actieplan de behoefte aan verbeterde kennis ten aanzien van:

Actie X - Onderzoek ter bevordering van de kennis met betrekking tot aquacultuur

* genetische uitwerking van teeltactiviteiten op de wilde populatie, door toedoen van ontsnapte exemplaren en introductie, zowel onbedoeld als voor herpopulatie;

* kwantitatieve modellen van de overdracht van ziekten en parasieten onder geteelde en tussen geteelde en wilde populaties;

* zorgvuldiger beheer ter vermindering van stress en ter minimalisering van de noodzaak van medische behandeling;

* technologische verbetering van teeltfaciliteiten ter vermindering van ontsnapping uit aquacultuurlocaties op zee (inclusief offshore) en op het land;

* alternatieven voor vismeel/visolie in visvoer;

* er is onderzoek nodig ter bestudering van de mogelijke effecten op de biodiversiteit van het gebruik van genetisch gemodificeerde aquacultuurdieren.

111. Naast de lopende onderzoeksactiviteiten in het raamwerk van het vijfde kaderprogramma zal de ontwikkeling van het reeds aangevangen zesde kaderprogramma verdere mogelijkheden bieden voor de versterking van de onderzoeksprioriteiten ter ondersteuning van het actieplan.

6. Voorlichting, educatie, opleiding en bewustmaking

112. Educatie, opleiding en bewustmaking zijn van belang en essentieel voor het welslagen van de in het plan voorgestelde actie. Met name in de visserijsector moeten de betrokkenen meer bewust worden gemaakt van de voordelen van de instandhouding en het duurzame gebruik van biodiversiteit voor de sector én het milieu. Er moeten diverse dingen gebeuren op dit terrein, waaronder bewustmakingsactiviteiten en het verbeteren van de technische expertise rond visserij- en biodiversiteitskwesties binnen de wetenschappelijke en de bestuurlijke wereld, alsmede binnen de bedrijfstak en milieuorganisaties.

113. Er bestaat ook duidelijk behoefte aan een definitie en een verklaring van de inhoud van de concepten voorzorgsaanpak, duurzaamheid, duurzame ontwikkeling, biodiversiteit en ecosysteembeheer, enz. ten behoeve van de sector en het grote publiek.

114. Er is al enige actie ondernomen om te voorzien in de behoefte aan objectieve en duidelijke informatie. DG Visserij heeft reeds verbeteringen doorgevoerd in de wijze waarop beleid wordt ontwikkeld, met name door de voorlichting aan het publiek uit te breiden en NGO's die zich bezighouden met milieu en ontwikkeling, te betrekken bij het officiële adviseringsproces. Er is echter behoefte aan een bredere stroom informatie tussen beleidsmakers, belanghebbenden en andere geïnteresseerde partijen. Hieronder worden enkele beleidsopties geschetst:

* financiële ondersteuning van voorlichtingscampagnes en andere bewustmakingsactiviteiten die verband houden met visserij en milieu;

* bevordering van het gebruik van IT om informatie over en motieven van beheersmaatregelen naar buiten te brengen en het milieuaspect in het GVB te integreren;

* een mededeling over de toepassing van de voorzorgsaanpak op visserijbeheer;

* aanmoediging van beroepsopleiding en -educatie ter verbetering van de bewustmaking/capaciteitsopbouw om het ecosysteembeheer te bevorderen;

* verbetering van de monitoring- en evaluatiecapaciteit, waaronder hulpbronnen, opleiding en uitwisseling van deskundigheid tussen verschillende technische groepen.

115. DG Visserij is betrokken bij de werkzaamheden van de Commissie betreffende de ontwikkeling van een algehele strategie voor duurzame ontwikkeling in de Gemeenschap. Dit actieplan vormt een belangrijk onderdeel van dat proces.

7. Tenuitvoerlegging en tijdsbestek

116. De in het kader van het plan voorgestelde acties richten zich op een strategie op de korte tot middellange termijn die op basis van de huidige kennis van de visserij en het mariene ecosysteem een aanzienlijke verbetering zou kunnen teweegbrengen in de instandhouding van de biodiversiteit.

117. Ook is onderkend dat er geïntegreerde adviezen moeten worden opgesteld en belangrijke onderzoeksprioriteiten moeten worden aangegeven ter ondersteuning van de ontwikkeling van een strategie die leidt tot een meer holistische benadering. Er zullen - ook voor niet-doelsoorten en habitats - limieten en referentiepunten moeten worden vastgesteld teneinde aanvaardbare garanties te kunnen bieden voor de bescherming van de structuur en de functie van het ecosysteem. Het actieplan is dan ook de voorbode van een geleidelijke ontwikkeling die zich zou kunnen bewegen in de richting van een systeem voor ecosysteembeheer. De toepassing van de voorzorgsaanpak op commercieel belangrijke soorten in de eerste fase en vervolgens op niet-doelsoorten is een belangrijk instrument om uitvoering te geven aan de onderdelen van het plan die niet tot de kernpunten behoren.

118. De basisverordening en secundaire besluiten van het GVB voorzien reeds in passende instrumenten voor de tenuitvoerlegging van de meeste van de voorgestelde acties in het kader van het onderhavige actieplan. Het belangrijkste obstakel voor de tenuitvoerlegging is dan ook niet het gebrek aan beheershulpmiddelen, maar het gebrek aan bewustzijn en wetenschappelijke kennis. Het inzicht in de basisprocessen die ten grondslag liggen aan de wisselwerking tussen soorten, natuurlijke variatie en de gevolgen van de visserij voor niet-doelsoorten en het milieu, is groeiende. De betrokken adviesorganen hebben deze kennis echter nog niet kunnen vertalen in praktische adviezen voor visserijbeheerders. Het is te hopen dat meer wetenschappelijke kennis beleidsmakers een bredere basis zal verschaffen om gebruik te maken van de reeds beschikbare instrumenten en om nieuwe instrumenten voor ecosysteembeheer te ontwikkelen.

119. De mogelijkheid om ten behoeve van visserijbeheerders realistische en bruikbare milieueffectbeoordelingen (MEB) uit te voeren past derhalve niet bij de bredere strekking van het plan. Bovendien zal het ontbreken van methoden voor monitoring en evaluatie van het effect van maatregelen die worden genomen met betrekking tot biodiversiteit, zoals het ecologische effect van in het kader van NATURA 2000 voorgestelde "no-take zones" in zee en langs de kust, een geleidelijke tenuitvoerlegging binnen realistische prioriteiten en in een realistisch tijdsbestek noodzakelijk maken. Het vaststellen en voor pilotstudies selecteren van dergelijke gebieden geniet dan ook hoge prioriteit.

120. Een betere coördinatie van bestaande kennis zou voldoende wetenschappelijke basis verschaffen voor een intensiever gebruik van het middel van tijdelijk of permanent gesloten gebieden ter bescherming van kwetsbare, gevoelige of representatieve habitats en soorten. Het plan stelt daarom voor dat dergelijke maatregelen vaker worden toegepast ter bevordering van de bescherming en instandhouding van niet-doelsoorten en habitats. De voorwaardelijke sluiting voor bepaalde vormen van visserij in een gebied buiten de kust van het Verenigd Koninkrijk teneinde betere broedresultaten te bewerkstelligen bij zeevogels, is zo'n voorbeeld. Bovendien is ICES verzocht het milieueffect van visserijactiviteiten op volle zee te evalueren en advies uit te brengen over mogelijke maatregelen voor de vermindering of uitbanning van dergelijke effecten.

121. Er bestaat echter onweerlegbaar bewijs (zowel biologisch als economisch) dat de visserijdruk te hoog is voor bepaalde visbestanden en dat er een significante permanente reductie nodig is. Zoals hierboven in punt 4.3.1 werd beschreven, zouden dergelijke acties resulteren in een betere biodiversiteit in bredere zin, alsmede in een betere duurzaamheid voor de visserijsector.

122. De hoogste prioriteit is dan ook de ontwikkeling van meer langetermijnbeheersplannen voor bestanden die exclusief zijn voor de EU en de voortzetting van het proces dat op internationaal niveau is gestart binnen NEAFC, IBSFC en in bilaterale overeenkomsten. Er bestaan momenteel beheersplannen voor ongeveer elf bestanden. Het actieplan beoogt binnen vijf jaar voor de exploitatie van alle belangrijke bestanden, inclusief zalmachtigen en aal, langetermijnbeheersplannen te ontwikkelen.

123. Bovendien dient de vlootcapaciteit verder teruggebracht te worden om dergelijke beheersplannen te kunnen ondersteunen door de permanente verwijdering van overtollige capaciteit. De herziening van het voor 2001 voorgestelde MOP biedt in dit opzicht een unieke gelegenheid. De vermindering van de vlootcapaciteit kan niet op de korte termijn worden bereikt, maar zal in de strategie voor de middellange termijn van groot belang zijn voor de vermindering van de visserijdruk en daarmee van de gevolgen voor het milieu.

124. De tweede prioriteit bestaat in de toepassing van de voorzorgsaanpak op niet-doelsoorten en in het op vergelijkbare wijze als voor commercieel belangrijke bestanden vaststellen van limieten en referentiepunten. Deze toepassing zal een omschrijving van de beste visserijpraktijk en mogelijk beperkingen van onaanvaardbare vismethoden moeten omvatten. De overeenkomst inzake de geleidelijke uitbanning van bepaalde vormen van drijfnetvisserij is hier een voorbeeld van. Het tijdsbestek voor een dergelijke actie is moeilijk te bepalen, maar over vijf jaar is de wetenschap wellicht in staat zodanige informatie te verschaffen dat verdere maatregelen zouden kunnen worden toegepast, met name op soorten en habitats die worden genoemd in de Habitatrichtlijn.

125. Bovendien bevestigt de in het GVB opgedane ervaring dat er verschillende combinaties van beheersinstrumenten nodig zullen zijn om een vermindering van de visserijdruk te bewerkstelligen. Gesloten gebieden of "no-take zones" zijn geen wondermiddel voor alle problemen die te maken hebben met visserij en het milieu. De ervaring leert ook dat drastische wijzigingen in beheerssystemen in een kort tijdsbestek gedoemd zijn te mislukken en waarschijnlijk extra handhavings problemen veroorzaken. De maatregelen moeten casusspecifiek zijn en het eigen karakter van de biologie van de soort en de visserij als uitgangspunt nemen. Daarom zal de tijd die nodig is om de exploitatiehoeveelheden omlaag te brengen naar duurzame niveaus, variëren.

126. Ter ondersteuning van dergelijke maatregelen zal er gebruik moeten worden gemaakt van andere, complementaire instrumenten. Het krachtige streven naar verbetering van de selectiviteit is een voortdurend proces en verdere verbeteringen in de selectiviteit van het vistuig liggen in de lijn der verwachting wanneer de resultaten van bepaalde reeds lopende onderzoeksactiviteiten beschikbaar komen. Bovendien wordt voorgesteld om in toenemende mate gebruik te maken van de bestaande mogelijkheden tot verlening van financiële steun voor experimentele visserij met als doel de introductie van selectievere vismethoden en selectiever vistuig.

127. Er moet een redelijk evenwicht worden gevonden tussen overwegingen met betrekking tot biodiversiteit en visserijbelangen. Om daartoe te komen moet niet alleen de milieu-efficiency worden beoordeeld, maar ook de economische en sociale neveneffecten van de maatregelen.

128. De voorgestelde actie zal resulteren in een aanzienlijke vermindering van de visserijdruk en belangrijke gevolgen hebben voor de visserijsector waar het gaat om de intensiteit en de aard van de huidige visserijactiviteiten, bezien in het licht van de winstgevendheid en werkgelegenheid op de korte termijn. De vermindering van de visserijdruk zal in ieder geval in eerste instantie resulteren in kleinere vangsten, dat wil zeggen, voordat de bestanden zich hebben hersteld en de vangsten zich stabiliseren op duurzame niveaus. Door de introductie van aanvullende ecosysteemdoelstellingen is het zeer waarschijnlijk dat die druk nog verder zal moeten afnemen. De structurele en financiële veranderingen die nodig zijn voor de latere aanspassingen van het toekomstige GVB zijn het onderwerp van de lopende herziening, GVB 2002. Deze kwesties komen dan ook beter aan bod in dat proces.

129. Een samenvatting van de voorgestelde acties is te vinden in bijlage 2.

Bijlage I: Lijst van in het actieplan gebruikte afkortingen

CCAMLR Commissie voor de instandhouding van de levende rijkdommen in de Antarctische Wateren

GVB Gemeenschappelijk Visserijbeleid

MEB Milieueffectbeoordeling

FAO Voedsel- en landbouworganisatie van de Verenigde Naties

FIOV Financieringsinstrument voor de oriëntatie van de visserij

FEAP Federation of European Aquaculture Producers (Federatie van Europese producenten in de aquacultuur)

GGM Genetisch gemodificeerd micro-organisme

GGO Genetisch gemodificeerd organisme

HELCOM Helsinki-commissie - Commissie ter bescherming van het mariene milieu van het Oostzeegebied

ICCAT Internationale Commissie voor de instandhouding van de tonijnachtigen in de Atlantische Oceaan

ICES Internationale Raad voor het Onderzoek van de Zee

IBSFC Internationale Visserijcommissie voor de Oostzee

MOP Meerjarig oriëntatieprogramma

NAFO Visserijorganisatie voor het noordwestelijk deel van de Atlantische Oceaan

NASCO Organisatie voor de instandhouding van de zalm in het noorden van de Atlantische Oceaan

NEAFC Visserijcommissie voor het noordoostelijk deel van de Atlantische Oceaan

NGO Niet-gouvernementele organisatie

OSPAR Verdrag van Oslo en Parijs ter voorkoming van verontreiniging van de zee

STECF Wetenschappelijk, Technisch en Economisch Comité voor de visserij

TAC Totaal toegestane vangsten

Bijlage II: tenuitvoerlegging van maatregelen die noodzakelijk zijn voor het bereiken van de in het actieplan gestelde prioriteiten: planningsdoelen en tijdschema

>RUIMTE VOOR DE TABEL>