Samenvatting

Deze mededeling geeft een samenvatting van de beoordeling door de Commissie van de ontwerpbegrotingsplannen (OBP's) 2016 die overeenkomstig de wetgeving op of vóór 15 oktober zijn ingediend door 16 lidstaten van de eurozone (EZ-16). Voor de lidstaten van de eurozone die aan een macro-economisch aanpassingsprogramma zijn onderworpen, geldt deze wetgevingsverplichting niet. Portugal heeft nog geen plan ingediend. Overeenkomstig Verordening (EU) nr. 473/2013 heeft de Commissie die plannen en de begrotingssituatie en begrotingskoers in de eurozone als geheel beoordeeld.

De algehele evaluatie van de OBP's 2016 en de geaggregeerde begrotingskoers voor de eurozone kunnen als volgt worden samengevat.

1.De plannen van de lidstaten impliceren een gestage daling van het geaggregeerde nominale begrotingstekort in de eurozone, die samenhangt met een nog broos herstel waaraan een aantal neerwaartse risico's zijn verbonden die voornamelijk verband houden met een afzwakking van de externe vraag. Na de duidelijke daling van het tekort van 2,4 % van het bbp in 2014 naar 1,9 % van het bbp in 2015 loopt het in 2016 nog verder terug tot 1,7 % van het bbp. De geaggregeerde schuldquote, die in 2014 een piek had bereikt, loopt op basis van de OBP's ook iets terug, namelijk van 91 % voor dit jaar (raming) tot iets onder de 90 % van het bbp.

2.In vergelijking met de middellangetermijnplannen van de stabiliteitsprogramma's uit het voorjaar van 2015 is de beoogde tekortreductie voor 2016 in de eurozone naar beneden bijgesteld en valt deze 0,3 procentpunt lager uit.

3.Het beeld dat uit de OBP's oprijst, wordt in grote lijnen bevestigd door de najaarsprognoses 2015 van de Commissie. De reële bbp-groei trekt aan van 1,6 % dit jaar tot 1,8 % in 2016, terwijl de negatieve output gap terugloopt naar 1 % van het potentiële bbp. Ondanks een ongunstiger vertrekpunt voor de raming van het nominale tekort voor 2015 in de eurozone (2,0 % van het bbp) rekent de Commissie voor 2016 juist op een iets grotere reductie van dat tekort dan in de OBP's (0,3 procentpunt in plaats van 0,2) zodat zij uitkomt op hetzelfde nominale saldo van 1,7 % van het bbp. In de prognoses van de Commissie loopt de geaggregeerde schuldquote in 2015 voor het eerst sinds het uitbreken van de crisis terug, namelijk tot 91 % van het bbp, en daalt deze in 2016 nog verder tot 90 %, min of meer dezelfde waarden als in de OBP's.

4.Op geaggregeerd niveau zal de begrotingskoers van de eurozone in 2016 volgens de prognoses van de Commissie min of meer neutraal blijven. Dit moet worden getoetst aan de tweeledige doelstelling van enerzijds houdbaarheid van de overheidsfinanciën op lange termijn en anderzijds macro-economische stabilisatie op korte termijn waarbij met name een verschuiving nodig is van externe naar binnenlandse groeibronnen. In de huidige constellatie zijn de macro-economische beleidsinstrumenten beperkt aangezien de nominale rente in een klimaat van zeer lage inflatie al bijna op het nulpunt zit. Daardoor wordt het begrotingsbeleid van des te groter belang. Gelet daarop is de neutrale geaggregeerde begrotingskoers van de eurozone die voor volgend jaar wordt verwacht, min of meer passend gezien de historisch lage rente in en het hoge externe overschot van de eurozone. Tegelijk blijven de schuldquotes op een zeer hoog niveau en lopen ze slechts langzaam terug, hetgeen betekent dat de consolidatie met kracht moet worden hervat zodra het herstel doorzet.

5.De besparing die de lage rentebetalingen opleveren, moeten vanwege het bijzondere karakter ervan op verstandige wijze worden gebruikt: ze zouden tot uiting moeten komen in lagere tekorten in landen met grote budgettaire onevenwichtigheden en in hogere overheidsinvesteringen in landen die ruimte hebben op de begroting. De huidige begrotingsplannen stroken slechts deels met een dergelijke situatie.

6.De zorgen over de houdbaarheid van de overheidsfinanciën worden bevestigd door de lichte verslechtering van het structurele saldo van de eurozone in de prognoses van de Commissie voor 2016 omdat de gemiddelde aanpassingen die in het kader van het SGP van de lidstaten van de eurozone worden verlangd, mogelijk niet worden gehaald. Bovendien wordt dit gevoed door een zeer geringe of zelfs negatieve aanpassing van de kant van de lidstaten die al te kampen hebben met houdbaarheidsproblemen, terwijl andere lidstaten zich nog onvoldoende richten op benutting van de beschikbare budgettaire ruimte.

7.Er wordt niet alleen nagegaan of de begrotingskoers in de eurozone passend is, maar ook gekeken naar de samenstelling van de overheidsfinanciën. Hoewel de recente maatregelen om de belastingdruk op arbeid te verminderen, stappen in de goede richting zijn, heeft de samenstelling van de uitgaven slechts in beperkte mate een groeivriendelijker karakter gekregen: het aandeel van de kapitaaluitgaven in het bbp loopt in de ramingen nog steeds terug.

8.In een aantal OBP's worden de gevolgen van de uitzonderlijke toestroom van vluchtelingen voor de begroting vermeld. Mogelijk hebben andere lidstaten daar inmiddels ook mee te maken of misschien gebeurt dat nog. Gezien de flexibiliteit die in het SGP is ingebouwd, kan rekening worden gehouden met de extra uitgaven in een bepaald jaar door buitengewone gebeurtenissen die buiten de macht van de overheid liggen. Dit geldt voor zowel het preventieve als het corrigerende deel van het pact. De Commissie is bereid die bepalingen toe te passen. Op basis van de gegevens die de Commissie van de autoriteiten van de betrokken lidstaten ontvangt, zal de Commissie de situatie nauwlettend in het oog houden en de subsidiabele bedragen vaststellen. Die informatie zal ook worden gebruikt bij de evaluatie (achteraf) van mogelijke tijdelijke afwijkingen van het SGP voor 2015 en 2016. Een en ander betekent dat afwijkingen die uitsluitend en rechtstreeks voortvloeien uit de extra nettokosten van de vluchtelingencrisis, niet zullen leiden tot verdere stappen in de procedures. Evenmin zal een buitensporigtekortprocedure worden ingeleid tenzij het overheidstekort de drempel van 3 % van het bbp te ver overschrijdt.

9.De beoordeling van de Commissie van de afzonderlijke lidstaten kan als volgt worden samengevat.

Geen enkel OBP voor 2016 blijkt ernstig tekort te schieten in de naleving van de SGP-vereisten. Wel heeft de Commissie in diverse gevallen vastgesteld dat de geplande begrotingsaanpassingen achterblijven of achter dreigen te blijven bij hetgeen in het kader van het SGP is vereist.

Meer in het bijzonder geldt het volgende:

Van de twaalf landen die onder het preventieve deel van het SGP vallen:

- blijken de OBP's van vijf landen (Duitsland, Estland, Luxemburg, Nederland en Slowakije) te voldoen aan de vereisten voor 2016 in het kader van het SGP;

- blijken de OBP's van vier landen (België, Letland, Malta en Finland) in grote lijnen te voldoen aan de vereisten voor 2016 in het kader van het SGP. Bij deze landen zouden de plannen kunnen leiden tot een geringe afwijking van het aanpassingstraject in de richting van de nationale budgettaire middellangetermijndoelstelling;

- leveren de OBP's van drie landen (Italië, Litouwen en Oostenrijk), een risico van niet-naleving van de vereisten voor 2016 in het kader van het SGP op. De OBP's van deze lidstaten zouden kunnen leiden tot een significante afwijking van het aanpassingstraject in de richting van de middellangetermijndoelstelling.

Van de vijf landen die momenteel onder het corrigerende deel van het SGP (d.w.z. de buitensporigtekortprocedure) vallen:

- blijken de OBP's van drie landen (Frankrijk, Ierland en Slovenië) in grote lijnen te voldoen aan de vereisten voor 2016 in het kader van het SGP. In het geval van Frankrijk wordt het aanbevolen streefcijfer volgens de prognoses in 2016 gehaald, maar bestaat voor het OBP het risico dat niet aan de vereisten van de BTP wordt voldaan omdat de begrotingsinspanning volgens alle maatstaven duidelijk achterblijft bij het aanbevolen niveau. De Commissie vraagt de autoriteiten om in het kader van de nationale begrotingsprocedure de nodige maatregelen te nemen om ervoor te zorgen dat de begroting 2016 aan het SGP voldoet. Ierland en Slovenië kunnen vanaf 2016 doorschuiven naar het preventieve deel van het pact indien in 2015 tijdig een duurzame correctie van het buitensporige tekort wordt bereikt. Voor 2016 bestaat er evenwel kans op een zekere (zij het, in het geval van Slovenië, wellicht duidelijke) afwijking van het aanpassingstraject in de richting van de middellangetermijndoelstelling;

- bleek voor Spanje het op 11 september ingediende OBP een risico van niet-naleving van de vereisten voor 2016 in het kader van het SGP op te leveren. Met name worden volgens de prognoses de aanbevolen begrotingsinspanning noch het streefcijfer voor het nominale tekort voor 2016 gehaald. De Commissie heeft de autoriteiten gevraagd om in het kader van de nationale begrotingsprocedure de nodige maatregelen te nemen om ervoor te zorgen dat de begroting 2016 aan het SGP voldoet, en zo spoedig mogelijk een geactualiseerd OBP in te dienen;

- dringt de Commissie er bovendien bij Portugal op aan om zo spoedig mogelijk een OBP in te dienen.