21. 3.91 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen Nr. C 76/9 
Wijziging van het voorstel voor een beschikking van de Raad tot vaststelling van een specifiek 
programma voor onderzoek en technologische ontwikkeling op het gebied van niet-nucleaire 
energiebronnen (1991-1994) (f) 
(91/C 76/06) 
COM(91) 50 def. — SYN 269 
(Door de Commissie krachtens artikel 149, lid 3, van het EEG-Verdrag ingediend op 8 maart 
1991) 
Derde overweging bis (nieuw) 
Overwegende dat het fundamenteel onderzoek in elk 
van de sectoren voor strategisch onderzoek van het ka­
derprogramma in de gehele Gemeenschap specifiek moet 
worden bevorderd; 
Derde overweging ter (nieuw) 
Overwegende dat naast het specifieke programma op het 
gebied van menselijk kapitaal en mobiliteit, de opleiding 
van onderzoekers in elk van de sectoren voor strategisch 
onderzoek van het kaderprogramma moet worden verze­
kerd; 
Zesde overweging 
Overwegende dat dit programma hoofdzakelijk dient te 
worden uitgevoerd door met het oog op een bijdrage van 
de Gemeenschap projecten voor onderzoek en ontwikke­
ling te selecteren; dat de Commissie tot indiening van 
dergelijke projecten moet aanzetten door middel van de 
gebruikelijke in het Publikatieblad van de Europese Ge­
meenschappen op te nemen uitnodigingen tot het indienen 
van voorstellen; dat eveneens dient te worden voorzien 
in een buitengewone procedure, die in werking moet tre­
den tussen de uitnodigingen tot het indienen van voor­
stellen en die de Commissie de nodige ruimte moet ge­
ven om, met het oog op de voortdurende ontwikkelingen 
en de geleidelijke versnelling van de technologische 
vooruitgang, ook spontaan ingediende, met de program­
madoelstellingen sporende voorstellen in aanmerking te 
kunnen nemen; 
Tiende overweging bis (nieuw) 
Overwegende dat de O & O-activiteiten van het onder­
havige programma voorafgaan aan de projecten die wor­
den uitgevoerd in het kader van het programma Euro­
pese technologie voor energiebeheer (Thermie); dat der­
gelijke projecten slechts voor financiële steun in aanmer­
king komen wanneer de onderzoek/ontwikkelingsfase 
vrijwel volledig is afgesloten en dat er derhalve een 
nauwe samenwerking dient te worden gewaarborgd ten 
aanzien van de uitvoering van deze beide programma's; 
(') PB nr. C 174 van 16. 7. 1990, blz. 77. Artikel 1 
Voor de periode vanaf de datum van publikatie van deze 
beschikking in het Publikatieblad tot en met 31 december 
1994 wordt een in bijlage I nader omschreven specifiek 
programma voor onderzoek en technologische ontwik­
keling voor de Europese Economische Gemeenschap op 
het gebied van de informatietechnologie vastgesteld. 
Artikel 5, lid 3 
3. De verslagen worden opgesteld aan de hand van de 
in bijlage I omschreven doelstellingen en overeenkomstig 
artikel 2, lid 4, van Besluit 90/221 /Euratom, EEG, en 
bevatten een beoordeling van de mate van overeenstem­
ming van de meetbare uitvoering van het programma met 
de zes belangrijkste vereisten als geformuleerd in bijlage 
II van dat besluit. 
Artikel 6 
1. De Commissie is voor de uitvoering van het pro­
gramma verantwoordelijk. Zij wordt bijgestaan door een 
uit vertegenwoordigers van de Lid-Staten bestaand en 
door de vertegenwoordiger van de Commissie voorgeze­
ten comité, hierna „het Comité" te noemen. 
2. In de door Commissie gesloten contracten worden 
de rechten en verplichtingen van iedere partij vastgesteld, 
met inbegrip van de regeling voor verbreiding, bescher­
ming en benutting van de onderzoekresultaten, overeen­
komstig de krachtens artikel 130 K, tweede alinea, van 
het Verdrag vastgestelde bepalingen en, in voorkomende 
gevallen, de procedures voor opleiding en evaluatie. 
3. Bij het begin van een programma wordt een werk­
programma vastgesteld waarin gedetailleerde doelstellin­
gen en de aard van de te ondernemen projecten worden 
aangegeven, en waarin tevens de ter zake vast te stellen 
financiële bepalingen worden omschreven; dit werkpro­
gramma wordt op gezette tijden herzien. De Commissie 
stelt op grond van het werkprogramma uitnodigingen tot 
het indienen van voorstellen op. 
Nr. C 76/10 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen 21. 3.91 
Artikel 6, lid 3 bis (nieuw) 
3 bis. De Commissie stelt een jaarlijks voortgangsver­
slag op waarin de ontwikkelingen en de resultaten die in 
het kader van het programma zijn behaald, staan om­
schreven en dat aan de Raad en het Europese Parlement 
wordt voorgelegd. 
Artikel 8 
De procedure van artikel 7 geldt voor: 
— de opstelling en bijwerking van het in artikel 6, lid 3, 
bedoelde werkprogramma; 
— de inhoud van uitnodigingen tot de indiening van 
voorstellen, als bedoeld in bijlage III; 
— de beoordeling van de in bijlage III, punt 2, bedoelde 
projecten alsmede het geraamde bedrag van de finan­
ciële bijdrage van de Gemeenschap, wanneer deze 
projecten aan de in bijlage III, punt 4, bedoelde nor­
male procedure zijn onderworpen en het bedrag ho­
ger is dan 5 miljoen ecu; 
— de eventuele deelneming aan een project van niet-
communautaire organisaties en ondernemingen als 
bedoeld in artikel 10; 
— eventuele aanpassing van de indicatieve verdeling van 
de middelen als uiteengezet in bijlage II; 
— de met het oog op de evaluatie van het programma te 
nemen maatregelen; en die projecten die in het kader 
van de uitzonderlijke procedure zijn ingediend; — begeleidende maatregelen en regelingen met het oog 
op de verspreiding, de bescherming en de exploitatie 
van de resultaten van het onderzoek; het bevorderen 
van het fundamenteel onderzoek, de opleiding van 
onderzoekers en technologische evaluatie, verricht in 
het kader van het programma; 
— de in bijlage III, punt 2, bedoelde gecoördineerde ac­
ties. 
Artikel 10 
Ingeval de samenwerking met derde landen en interna­
tionale organisaties met het oog op de verwezenlijking 
van de doelstellingen van dit programma juridische ver­
bintenissen tussen de Gemeenschap en de betrokken der­
den vergt, is de Commissie gemachtigd om overeenkom­
stig artikel 130 N van het Verdrag over internationale 
overeenkomsten waarin deze samenwerking wordt gere­
geld, te onderhandelen. 
Prioriteit zal worden gegeven aan samenwerking met 
EVA-landen en Europese landen die geen lid van de Eu­
ropese Gemeenschap zijn overeenkomstig de tussen de 
Raad en het Europese Parlement overeengekomen richt­
snoeren, opgesteld tijdens het overleg over het kaderpro­
gramma van communautaire werkzaamheden op het ge­
bied van onderzoek en ontwikkeling (1990-1994). 
Onderhandelingen over zulke internationale overeen­
komsten kunnen slechts worden aangegaan met derde 
landen die reeds een overeenkomst met de Gemeenschap 
ondertekend hebben waarin onderzoek en technologi­
sche ontwikkeling of wetenschappelijke vooruitgang als 
een van de samenwerkingsdoelstellingen expliciet zijn 
vermeld. 
Het besluit over de sluiting van deze internationale over­
eenkomsten wordt volgens de procedure van artikel 
130 Q, lid 2, van het Verdrag genomen. 
21. 3. 91 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen Nr. C 76/11 
BIJLAGE I 
WETENSCHAPPELIJKE EN TECHNISCHE DOELSTELLINGEN EN INHOUD VAN HET 
PROGRAMMA 
Inleiding, derde alinea 
Onderzoek naar modellering is een horizontaal onderzoekthema, dat een betere procesbeheersing en een 
evaluatie van de technologische strategieën mogelijk moet maken. 
Thema 1, tweede alinea 
Modellen zullen worden gebruikt om de strategische rol van energiebesparing op vraag- en aanbodniveau 
en hernieuwbare energiebronnen voor de beperking van de schadelijke effecten van energieproduktie en 
-gebruik op het milieu te evalueren. De nadruk zal daarbij vooral worden gelegd op de emissie van broei­
kasgassen, met name van CO;. Er zullen verschillende opties voor een energiebeleid worden uitgewerkt, 
met verschillende scenario's voor de beperking van de C02-uitstoot. Bij deze analyse zal gekeken worden 
naar de situatie op mondiaal niveau, aangezien de derde landen, en in het bijzonder de Oosteuropese 
landen, een steeds belangrijker rol gaan spelen in de milieuproblematiek en met betrekking tot het broei­
kaseffect. 
Thema 2, eerste alinea 
Ontwikkeling en uitbreiding van het onderzoek dat reeds in het kader van het Joule-programma wordt 
uitgevoerd: dit onderzoek is gericht op het optimaliseren van de energieproduktie uit fossiele brandstoffen 
en het beperken van de negatieve milieu-effecten van uitgebreid gebruik van fossiele brandstoffen. De twee 
hoofdlijnen van het onderzoek zijn reeds uitgestippeld: ten eerste op het gebied van geavanceerde techno­
logieën voor energieproduktie en ten tweede op het gebied van de verwijdering en binding van CO2; 
hierbij komt de ontwikkeling en verfijning van verbrandingstechnieken. Er zal een technisch-economische 
evaluatie van de verschillende mogelijke routes worden gemaakt, — met milieu-effectrapportage en evalua­
tie van de te nemen milieubeschermingsmaatregelen — gelijklopend met de ontwikkeling van geofysische 
methoden en hulpmiddelen. Afhankelijk van het resultaat van deze technisch-economische evaluatie, zal er 
dan verder worden geëxperimenteerd met de systemen die de grootste beloften inhouden voor een hoog-
rendabele energieproduktie met C02-invang en op het gebied van C02-verwijdering. 
Thema 2, tweede alinea 
Doel is het rendement van de energieproduktie uit fossiele bronnen te verhogen met behulp van geavan­
ceerde technologieën. Zowel theoretische als experimentele werkzaamheden dienen om de technische haal­
baarheid en de kosten (kosten per geproduceerd kWh, kapitaalkosten) van deze geavanceerde technolo­
gieën na te gaan. Zij moeten bijdragen tot de ontwikkeling van hoogrendabele omzettingssystemen met 
meervoudige cyclus met inbegrip van wervelbedverbrandingssystemen (combinaties van twee of meer van 
de componenten gasturbine, MHD-generator, brandstofcel en stoomturbine) voor de produktie van elek­
triciteit uit fossiele brandstoffen. Het rendement daarvan kan 50 % of meer bedragen, tegenover de hui­
dige 38 tot 40 %. Door dergelijke systemen moet de vorming van gassen die het broeikaseffect veroorza­
ken per geproduceerd kWh worden beperkt en kunnen energieverlies en kosten die met emissiebeperkende 
maatregelen samenhangen, worden gecompenseerd. De ontwikkeling zal worden bestudeerd van fossiele 
brandstofverbranding met zuurstof en hercirculatie van CO2, vanwege het mogelijke effect daarvan op het 
rendement en op de emissiebeperking. 
Thema 2, derde alinea 
Doel is emissies te beperken door invanging en veilige opberging van verontreinigende stoffen. De werk­
zaamheden op dit gebied bestaan uit twee elementen: Ten eerste technisch-economische evaluaties model­
leringsstudies en daarmee verband houdende technische studies met het oog op de beperking van de emis­
sies uit met fossiele brandstoffen gestookte elektriciteitscentrales en bij de produktie van methanol en wa­
terstof uit fossiele brandstoffen. Dit kan ook van belang zijn voor onderzoek en ontwikkeling van passende 
technieken, te gebruiken om de uitstoot van afvalstoffen uit elektrische centrales en olieraffinaderijen te 
beperken. Ten tweede de ontwikkeling van technieken voor een veilige en stabiele geologische opberging 
van C02 in nieuwe reservoirs en in verlaten of in bedrijf zijnde olie- en gasvelden. Dit houdt onder meer 
onderzoek in naar de wisselwerking tussen C02 en de minerale stoffen in de geologische lokaties. Ook de 
Nr. C 76/12 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen 21. 3.91 
opslag van C02 in de diepe oceaan zal worden bestudeerd, alsook de vraagstukken in verband met de 
vestiging van grote energiecentrales uitgaande van de mogelijkheden inzake opslag, terugwinning en ver­
werking van C02. Ter ondersteuning van dit gedeelte van het programma zullen geavanceerde geofysische 
methoden en hulpmiddelen worden ontwikkeld voor de evaluatie van C02-opslag, de opsporing van kool­
waterstoffen en de constructie van opslagreservoirs. Uitwassen, absorptie of andere methoden om C02 uit 
stookgassen af te scheiden, gevolgd door binding van het C02, zullen eveneens worden onderzocht. 
Thema 2, derde alinea bis 
(nieuw) 
Onderzoek- en ontwikkelingsprojecten op het gebied van koolwaterstoffen zullen worden voortgezet 
waarbij de nadruk wordt gelegd op technologieën voor de opsporing, evaluatie en exploitatie van nieuwe 
velden en het eindgebruik van brandstoffen. 
Thema 3, eerste alinea 
Doel is de technologische beschikbaarheid te versnellen en de spoedige marktintegratie voor te bereiden 
van de technische opties die de meeste beloften inhouden. In een wereldomspannende benadering wordt er 
met name naar gestreefd het omzettingsrendement van zonne-, wind-, waterkracht-, golf-, getijwisseling-, 
biomassa- en geothermische systemen te verhogen, de kosten ervan te verlagen en de aantrekkelijkheid 
ervan voor projectontwikkelaars, industrie en consument te verbeteren. 
Thema 3, tweede alinea 
Doel is bij te dragen tot ontwerp-concepten voor het gebruik van zonneènergie en de integratie van foto-
voltaïsche cellen in nieuwe en oude huizen en gebouwen. Het onderzoek is gericht op een maximale benut­
ting van zonnestraling en omgevingswarmte voor verwarming en stroomvoorziening in dergelijke gebou­
wen, op het aanbieden van betere woon- en/of werkomstandigheden en op het gebruik van modulaire en 
rendabele bouwelementen op basis van hetzij nieuwe, hetzij traditionele materialen. 
Thema 3, derde alinea 
De nadruk komt te liggen op de verdere ontwikkeling van componenten voor zonneverwarming, inrichtin­
gen en concepten voor warmteopslag en de ontwikkeling en integratie van fotovoltaïsche cellen en modu­
les. Ontwerp-concepten en proefsystemen zullen worden ontwikkeld in het kader van een brede poging om 
zonnearchitectuur in nieuwe en gerenoveerde gebouwen, alsook het gebruik van nieuwe technologieën in 
de architectuur in het algemeen, te stimuleren. Voorts zullen normen worden voorgesteld, die in de nor­
men voor de bouwsector en de stedebouwreglementering moeten worden opgenomen. 
Thema 3, vierde alinea 
Doel is hernieuwbare energiebronnen te ontwikkelen voor toekomstige grootschalige toepassjngen in de 
elektriciteitsvoorziening, bij voorbeeld aan het net gekoppelde zonneënergie-installaties, windmolens en 
golfenergie-, getijdenenergie- en kleine waterkrachtsystemen en warmtekrachtinstallaties voor warmtevoor­
ziening en elektriciteit waarin biobrandstoffen en organisch afval worden verbrand, met onder meer ook 
milieuvriendelijke en veilige opslag- en hulpsystemen zoals met zonneënergie geproduceerde waterstof. 
Thema 3, vijfde alinea 
Er zal onderzoek worden verricht naar de optimalisering naar omvang en technologie van grote windmo­
lens met MW-capaciteit, met het oog op verdere kostenverlaging. De werkzaamheden op dit gebied zullen 
onder meer betrekking hebben op nieuwe materialen en componenten, bij voorbeeld composietwieken, 
ontwerpcriteria en uiteindelijk een serie nieuwe proefsystemen die geschikt zijn voor grootschalig gebruik 
te land en buitengaats. Voorts zal een vergelijkende studie over kosten, rendement en milieu-effect worden 
verricht tussen de twee types grote windgeneratoren (meer dan 1 MW), namelijk het EOLE-type (met 
verticale as) en het GAMMA-type (met horizontale as). 
21. 3. 91 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen Nr. C 76/13 
Thema 3, zesde alinea 
Ook onderzoek gericht op aan het net gekoppelde fotovoltaïsche systemen en componenten daarvan zal 
worden uitgevoerd. De klemtoon moet daarbij liggen op de verdere rendementsverbetering en kostenverla­
ging van zonnecellen. De werkzaamheden op het gebied van thermische zonneënergie, golfenergie en getij-
denenergie zullen erop zijn gericht dat het enorme potentieel van deze energiebronnen zo spoedig mogelijk 
zal kunnen worden benut. Er zullen analyses worden gemaakt van het gecombineerde gebruik van de 
verschillende duurzame energiesystemen voor de stroomvoorziening in de toekomst. 
Thema 3, zevende alinea bis 
(nieuw) 
Biomassa 
Doel is het bevorderen van de ontwikkeling van energie uit biomassa door verbetering van de technieken 
voor de produktie, omzetting en gebruik ervan, met het oog op experimenten met autonome regionale 
energievoorzieningssystemen. Coördinatie met de projecten in het kader van het specifieke programma 
voor onderzoek op landbouwkundig en agro-industrieel gebied wordt gewaarborgd door geïntegreerde 
projecten waarin de doelstellingen van beide programma's worden gecombineerd en waarmee de desbetref­
fende raadgevende comités hebben ingestemd. 
Thema 3, achtste alinea 
Hoofddoel is de keuze van een proeflokatie en daarna de ontwikkeling van één Europees prototypesysteem 
voor energie-onttrekking aan droge hete gesteentes. Na de keuze van de lokatie en onder voorbehoud dat 
de evaluatie van de resulaten bevredigend is wordt de voornaamste opdracht het aanleggen van en werken 
met een kunstmatig reservoir gebaseerd op het patroon van natuurlijke breuken in de diepe rotsbodem. Het 
wetenschappelijk onderzoek zal worden gericht op de lokalisering van breuken, de ontwikkeling van en 
controle op reservoirs en de wisselwerking tussen water en rotsen. 
Thema 3, tiende alinea 
Voorts zal de diepe geologie van Europa worden bestudeerd om een beter inzicht te krijgen in de proces­
sen die hebben geleid tot de ontwikkeling van geothermische en koolwaterstof reservoirs. Seismische weer­
kaatsing en elektromagnetische verkenningen zullen de voornaamste methoden van onderzoek zijn. Zo 
nodig zullen andere geofysische en geochemische methodes in het onderzoek worden ingepast. 
Thema 4, vierde alinea 
Voorts moet onderzoek worden verricht naar schone, energiebesparende produktie van waterstof en me­
thanol met op SOFC gebaseerde technologieën, die in het geval van waterstof moeten leiden tot 40 % 
elektriciteitsbesparing. Ook industriële elektrochemische reactoren voor de produktie van chemische pro-
dukten of afvalwaterzuivering met behulp van elektrolyse en oxidatie komen in aanmerking. 
Thema 4, vijfde alinea 
Doel is de ontwikkeling en verbetering van technologieën en modelprojecten die een groot effect kunnen 
opleveren met betrekking tot warmte- en elektriciteitsbesparing en vermindering van verontreinigingen. 
Deze technologieën moeten leiden tot een energiebesparing van 20 tot 25 °/o in nieuwe apparatuur, gebou­
wen en processen. 
Nr. C 76/14 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen 21. 3.91 
Thema 4, zesde alinea 
Op basis van de huidige werkzaamheden op het gebied van energiebesparing in de industrie konden 
nieuwe doelstellingen worden vastgesteld. Met name moeten procesintensivering en procesintegratie zoda­
nig worden uitgebreid dat milieu-aspecten erin worden betrokken. Als gevolg hiervan zijn, in nauwe sa­
menwerking met de industrie, de volgende prioriteiten vastgesteld: proceseenheden zoals scheidingstech­
nieken, warmtewisselaars, chemische reactoren; procesintensivering; procesintegratie die kan leiden tot 
energiebesparing en minder vervuiling; apparatuur voor het omzetten van energie zoals toestellen voor 
katalytische verbranding, industriële hoge-temperatuurwarmtepompen voor verwarmings- en koelings­
doeleinden, waarbij tevens naar vervangingsprodukten voor CFK's wordt gezocht; elektriciteitsbesparing. 
Thema 4, zevende alinea 
Onderzoek naar energiebesparing in gebouwen zal onder meer worden gericht op passieve koeltechnolo­
gie, waarmee wordt gestreefd naar een vermindering van het elektriciteitsverbruik voor koelingsdoeleinden, 
met name in Zuideuropese landen. Er zullen nieuwe technieken voor daglichttoepassing worden ontwik­
keld ten einde energiegebruik voor verlichtings- en koelingsdoeleinden te verminderen. De werkzaamheden 
met betrekking tot warmtepompen zullen in de toekomst worden gericht op de integratie van katalytische 
verbrandingstoestellen en goedkope compacte warmtewisselaars. Het onderzoek op het gebied van aëroko-
gels wordt uitgebreid tot de ontwikkeling van de sterk isolerende doorzichtige en aanpasbare vensters. 
Luchtbeheerssystemen in gebouwen vormen een nieuw onderwerp waar eveneens aandacht aan wordt be­
steed. Nieuwe energiebesparende ontwerpsystemen zullen worden ontwikkeld ten einde architecten te 
voorzien van hulpmiddelen voor de invoering van energiebesparende technieken in de bouwsector en bij 
stadsplanning. Het energiebesparingspotentieel en bijgevolg de mogelijkheden tot vermindering van de uit­
stoot van gassen die het broeikaseffect veroorzaken door middel van nieuwe en verbeterde technologieën 
in de huishoudelijke sector wordt erkend, en O & O zal gericht worden op verwezenlijking van dit poten­
tieel. 
Thema 4, zevende alinea bis 
(nieuw) 
Speciale aandacht zal worden besteed aan het vaststellen van bouwnormen voor de toepassing van passieve 
zonne-energie waarmee aanzienlijke energiebesparingen kunnen worden gerealiseerd. Bovendien zal het 
programma erop gericht zijn de technologieën in de huishoudelijke sector te verbeteren waarmee enerzijds 
energiebesparing en anderzijds een aanzienlijke vermindering van de uitstoot van gassen kan worden ge­
realiseerd. 
Thema 4, achtste alinea 
Doel is de ontwikkeling van geavanceerde technologieën die kunnen leiden tot een hoogrendabel en 
schoon vervoer. Het onderzoek op dit gebied, waaraan ook de industrie zal deelnemen, is gericht op korte, 
middellange en lange termijn en heeft betrekking op zowel verbrandingsmotoren als brandstofcel- en accu-
aangedreven elektrische voertuigen. Complementariteit met projecten die worden uitgevoerd in het kader 
van het programma industriële en materiaaltechnologieën zal door middel van geïntegreerde projecten 
worden gewaarborgd. 
21. 3. 91 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen Nr. C 76/15 
BIJLAGE II 
INDICATIEVE VERDELING VAN DE MIDDELEN 
In %, voor de periode 1990-1994 
Thema 1: Analyse van strategieën en modellering 5-7 
Thema 2: Energieproduktie uit fossiele bronnen 20-30 
met minimale uitstoot 
Thema 3: Hernieuwbare energiebronnen 30-40 (') 
Thema 4: Energiegebruik en -besparing 30-40 (') 
De verdeling tussen de onderscheiden thema's sluit niet uit dat projecten verscheidene gebieden kunnen 
bestrijken. 
(') Geïntegreerde projecten inbegrepen. 
BIJLAGE III 
NADERE REGELS VOOR DE UITVOERING VAN HET PROGRAMMA EN ACTIES INZAKE 
VERBREIDING EN BENUTTING VAN DE RESULTATEN 
Punt 1 bis 
(nieuw) 
In de zin van deze beschikking worden subprogramma's en projecten die in het kader van het pro­
gramma worden uitgevoerd, gedefinieerd als gemeenschappelijke onderzoek- en technologische ontwik­
kelingsprojecten die bedoeld zijn om bij te dragen aan de ontwikkeling van nieuwe energie-opties die 
zowel economisch uitvoerbaar als uit oogpunt van milieu veilig zijn, met inbegrip van energiebesparende 
technologieën. 
2. Financiële steun van de Gemeenschap kan worden verleend voor: 
a) technologische projecten: dit zijn projecten die bedoeld zijn om voorafgaand aan een eventuele in­
dustriële ontwikkeling de technische uitvoerbaarheid van innovatieve concepten te onderzoeken, te 
structureren of te toetsen; 
b) projecten op het gebied van fundamenteel en strategisch onderzoek: dit zijn projecten ter ontwikke­
ling, via grensoverschrijdende samenwerking, van nieuwe gebieden op het gebied van fundamentele 
kennis die mogelijk tot industrieel onderzoek kunnen initiëren. 
3. Financiële steun van de Gemeenschap in het kader van dit programma mag in geen geval worden ver­
leend aan de bevordering van de technologische ontwikkeling op energiegebied zoals gedefinieerd in 
artikel 2 van Verordening (EEG) nr. 2008/90. 
Nr. C 76/16 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen 21.3.91 
Punt 2, vierde alinea 
De gecoördineerde acties zijn die welke zijn omschreven in artikel 92 van het Financieel Reglement. 
Punt 3, tweede alinea 
Natuurlijke of rechtspersonen die zijn gevestigd in landen die met de Gemeenschap overeenkomsten voor 
wetenschappelijke en technische samenwerking hebben gesloten, kunnen op basis van het criterium van 
wederzijds voordeel aan in het kader van dit programma opgezette projecten deelnemen. De in dit verband 
geselecteerde contractanten komen niet voor een financiële bijdrage van de Gemeenschap uit hoofde van 
het kaderprogramma in aanmerking en moeten bijdragen in de algemene beheerskosten. 
Punt 4, tweede alinea bis 
(nieuw) 
De Commissie bepaalt in elk geval afzonderlijk of het beheer van het programma of van onderdelen daar­
van niet kan worden verzorgd door organisaties of instellingen buiten de Commissie, zonder daarbij de 
besluitvorming te delegeren. 
Punt 4, vijfde alinea 
De buitengewone procedure treedt in werking na de eerste oproep voor voorstellen en moet worden vol­
tooid vóór de normale procedure, zodat het bedrag dat beschikbaar is voor de financiële bijdrage van de 
Gemeenschap aan de volgens de normale procedure geselecteerde projecten, nauwkeurig kan worden be­
paald. De sluitingsdatum voor de buitengewone procedure wordt jaarlijks in het Publikatieblad van de 
Europese Gemeenschappen bekendgemaakt. 
Punt 4, zesde alinea 
Het bedrag van de financiële bijdrage van de Gemeenschap voor alle volgens de buitengewone procedure 
geselecteerde projecten te zamen wordt jaarlijks vastgesteld aan de hand van de volgens buitengewoon 
strenge criteria geselecteerde projecten. Dit bedrag mag in geen geval meer bedragen dan 10 °/o. 
Punt 4 bis 
(nieuw) 
4 bis. Bij de selectie geeft de Commissie voorrang aan projecten die in regionale energieprogramma's kun­
nen worden ingepast of daaraan kunnen worden gekoppeld.