Advies van het Raadgevend Comité van het Voorzieningsagentschap van Euratom(1) inzake het Groenboek "Op weg naar een Europese strategie voor een continue energievoorziening" van de Commissie

(2001/C 330/05)

(COM(2000) 769 def.)

In grote lijnen juicht het comité de goedkeuring door de Commissie van het groenboek over een continue energievoorziening toe. Dit biedt een gelegenheid om een brede, open discussie op gang te brengen over alle energiebronnen, ook kernenergie, en daarom heeft het comité de gelegenheid aangegrepen om een advies terzake aan te nemen.

Het bureau in uitgebreide samenstelling van het comité heeft op 16 februari 2001 vergaderd en het comité werd op 28 maart 2001 geconvoceerd.

Op 28 maart 2001 heeft het comité met een grote meerderheid het bijgaande advies aangenomen.

1. ROL VAN KERNENERGIE

Rol van kernenergie als duurzame bron van elektriciteit

1. Naast milieubescherming en economische efficiëntie is de continuïteit van de voorziening een van de drie fundamentele doelstellingen van het energiebeleid. Het comité deelt de bezorgdheid van de Commissie over de toenemende afhankelijkheid van externe bronnen in de komende decennia.

2. Het comité is van mening dat kernenergie momenteel een essentiële rol speelt bij de duurzame opwekking van elektriciteit en deze rol kan blijven spelen. De emissie van broeikasgassen is te verwaarlozen, zodat kernenergie een bijdrage levert aan de doelstellingen van het "Protocol van Kyoto" van het Raamverdrag van de Verenigde Naties inzake klimaatverandering (UNFCCC). Kernenergie is de enige energiebron met een verwaarloosbare emissie van broeikasgassen, die zo ver is ontwikkeld dat industriële toepassingen mogelijk zijn, waarvan het gebruik kan worden uitgebreid. Het is dan ook wenselijk dat kernenergie als zodanig wordt erkend en niet wordt uitgesloten van de verschillende flexibiliteitmechanismen die worden behandeld in het Protocol van Kyoto.

3. Het comité herinnert eraan dat ten minste twee van de door de Commissie gehanteerde energiemixscenario's laten zien dat de meest doeltreffende manier om de grenswaarden voor de emissie van broeikaskassen van het Protocol van Kyoto te realiseren, onder meer de bouw van een aantal nieuwe kerncentrales omvat. In de "Dilemma-studie"(2) werd geconcludeerd dat om het aandeel van kernenergie in de totale geïnstalleerde capaciteit op 22 % te houden, vóór 2025 100 GWe aan nieuwe kerncentrales moest worden gebouwd om bestaande reactoren te vervangen en aan de toegenomen vraag te voldoen. In het sensitiviteitsscenario voor de "Nucleaire Renaissance" van de "European Union energy outlook to 2020"(3) worden de laagste koolstofkosten (d.w.z. de laagste kosten voor de samenleving) bereikt met een geïnstalleerd nucleair vermogen van 212 GWe en een productie van ongeveer 1500 TWh in 2030.

4. De Commissie herinnert eraan dat er naast de huidige opwekking van elektriciteit andere potentiële vreedzame toepassingen van kernenergie zijn die ertoe kunnen bijdragen dat de emissie van broeikasgassen op langere termijn wordt verlaagd evenals de externe afhankelijkheid van fossiele energiebronnen. Deze toepassingen betreffen de productie van waterstof, ontzilting en proceswarmte (met nieuwe hoge temperatuurreactoren).

5. Gezien het delicate evenwicht tussen de drie belangrijkste doelstellingen van het energiebeleid is het comité van mening dat, zonder afbreuk te doen aan de verantwoordelijkheid van de lidstaten voor het maken van energiekeuzen, alle energieopties open moeten blijven. Kernenergie moet niet samen met fossiele brandstoffen worden aangemerkt als "minder wenselijke" energiebron.

6. Voor het beheer van verbruikte splijtstof bestaan verschillende goede technische oplossingen. Er bestaan installaties voor de opwerking of veilige opslag van verbruikte splijtstof gedurende tientallen jaren. Andere faciliteiten voor de verwerking en opberging van laag- en middelactief afval zijn in de Europese Unie al in bedrijf. In alle landen met kernenergie wordt gewerkt aan de ontwikkeling van opbergfaciliteiten voor hoogactief afval en geconditioneerde spijtstof. Deze faciliteiten zijn inmiddels zo ver ontwikkeld dat de wetenschappelijke en technische deskundigen vertrouwen hebben in de haalbaarheid en uiteindelijke veiligheid ervan. Wanneer de uitvoering ervan ter hand wordt genomen, is de instemming van de overheidsinstanties in de betrokken lidstaten vereist bij de keuze van de locatie en de vergunningverlening en moet in het kader van het besluitvormingsproces een openbare discussie plaatsvinden. Deze uiteenlopende procedures vormen het bewijs dat er veilige en betrouwbare technologie beschikbaar is(4).

Kernenergie als een concurrerende energiebron voor de opwekking van elektriciteit waarin alle bestanddelen van de kosten zijn geïnternaliseerd

7. Kernenergie is een concurrerende energiebron in een gedereguleerde markt. Slechts een zeer kleine fractie van de totale kosten van de opwekking van kernenergie is afhankelijk van de uraanprijs (5 tot 7 % van de gemiddelde prijs voor toekomstige leveringen)(5). De totale kosten van de splijtstofkringloop, met inbegrip van het beheer van verbruikte splijtstof en afval, worden geraamd op een bescheiden percentage van de totale kosten (20 tot 25 % van de gemiddelde kosten van toekomstige leveranties)(6). Bijgevolg zijn de kosten van de opwekking van kernenergie stabiel en concurrerend in vergelijking met die van fossiele energiebronnen die meer afhankelijk zijn van de veranderlijke olie- en gasmarkten.

8. De opwekking van kernenergie, met inbegrip van het bouwen van installaties en de levering van splijtstof, levert een zeer hoge interne Europese toegevoegde waarde op, zowel wat betreft hoog ontwikkelde technische en intellectuele input als wat betreft hoog gekwalificeerde banen.

9. De cijfers in voetnoot 61 op bladzijde 83 van het groenboek (bladzijde 67 van de Engelse versie) zijn slechts een van de vele kostenramingen en kunnen een verkeerde indruk geven. In vergelijking met andere energiebronnen voor de opwekking van elektriciteit is bestaande kernenergie ongetwijfeld over het algemeen de meest concurrerende energiebron, omdat de kapitaalinvesteringen vaak grotendeels zijn afgeschreven. Voor toekomstige capaciteit is kernenergie, volgens studies gebaseerd op de lage prijzen van fossiele brandstoffen vóór de recente stijgingen in een aantal landen de meest concurrerende energiebron en in sommige andere landen bijna de meest concurrerende(7). Aangezien kernenergie minder gevoelig is voor de brandstofprijzen dan fossiele energie, heeft de recente stijging van fossiele brandstoffen tot gevolg dat toekomstige kernenergiecapaciteit nog concurrerender wordt. Bovendien is kernenergie veel minder gevoelig voor economische risico's, waardoor de continuïteit van de voorziening in het gedrang komt als gevolg van de onregelmatige schommelingen van de prijzen van de fossiele brandstoffen. Ten slotte blijkt uit het besluit van een Fins nutsbedrijf om vergunning aan te vragen voor een nieuwe kerncentrale, en uit Finse studies dat de kosten van kernenergie concurrerend zijn in vergelijking met andere opties(8).

10. Anders dan bij de meeste andere energiebronnen het geval is, zijn alle kostencomponenten (kapitaalinvesteringen met inbegrip van ontmanteling, splijtstof met inbegrip van afvalbeheer, bedrijf en onderhoud met inbegrip van stralingsbescherming) opgenomen in de kosten van kernenergie. Een vergelijking van de totale kosten moet dan ook alle kostencomponenten omvatten, ook die kostencomponenten die tot dusverre niet geïnternationaliseerd zijn in de kosten van fossiele energiebronnen, zoals de emissie van broeikasgassen.

Heffingen

11. De Commissie is van mening dat extra heffingen op kernenergie om duurzame energiebronnen te ondersteunen zouden indruisen tegen een van de fundamentele redenen waarom duurzame energiebronnen worden gesteund, namelijk het vermijden van emissies van broeikasgassen. Wil het vermijden van emissies van broeikasgassen of andere milieuschade optimaal effect sorteren, dan dient kernenergie niet te worden opgezadeld met bijkomende lasten die niets te maken hebben met de milieuaspecten van kernenergie.

Leidinggevende rol van de communautaire industrie

12. De communautaire industrie heeft in het verleden een leidinggevende rol gespeeld bij de wereldwijde ontwikkeling van kernenergie. Als de acceptatie door het publiek verbetert en nieuwe nucleaire capaciteit nodig is, zal zij ook aan toekomstige activiteiten kunnen deelnemen. In de tussentijd moet de deskundigheid behouden blijven, zodat de ontwikkeling van nieuwe nucleaire opwekkingscapaciteit een optie blijft.

13. De communautaire industrie is met actieve participatie van lidstaten en communautaire instellingen ook actief op het gebied van de ontwikkeling van geavanceerde kernreactortypes (bv. de "European pressurised water reactor" (EPR) en hoge temperatuurreactoren), geavanceerde kernsplijtingstechnologieën (bv. het Myhrra-project) en, op veel langere termijn, de ontwikkeling van kernfusietechnologie (bv. het ITER-programma), waarmee de weg kan worden geëffend voor een betere acceptatie van kernenergie in de toekomst.

14. Met in totaal meer dan 3500 reactorjaren veilig bedrijf in de Europese Unie en een hoog ontwikkeld regelgevingssysteem is aangetoond dat de opwekking van kernenergie in de Europese Unie een veilig en betrouwbaar proces is. De IAEA beschikt thans over een reeks goede veiligheidsnormen voor alle relevante onderdelen van de kernenergiecyclus en lidstaten van de Europese Unie die zijn aangesloten bij het IAEA-verdrag inzake nucleaire veiligheid, hebben zich onderworpen aan internationale controle en "peer review". Dit is een goede basis om een veilige nucleaire industrie in Europa in stand te houden.

Rol van de Europese instellingen

15. Het Euratom-Verdrag erkende de noodzaak om de ontwikkeling van kernenergie te bevorderen om de continuïteit van de energievoorziening te verbeteren. Het groenboek laat zien dat er nog steeds bezorgdheid bestaat over de continuïteit van de voorziening. De instellingen van de Europese Unie dienen een constructieve rol te spelen en dienen dan ook geen wetgeving aan te nemen die de vrijheid van huidige of toekomstige lidstaten om voor kernenergie te kiezen, zou belemmeren, aangezien dergelijke belemmeringen in strijd zouden zijn met de gewenste continuïteit van de energievoorziening van de Unie.

16. De Europese instellingen dienen in een open discussie, zonder afbreuk te doen aan de Europese Unie van de lidstaten om kernenergie te gebruiken, een actievere rol te spelen bij het bevorderen van de acceptatie door het publiek. Zij zouden het publiek moeten uitleggen welke rol het energiebeleid van de Europese Unie, dat ook het gebruik van kernenergie omvat, speelt bij het vermijden van de emissie van broeikasgassen. Het groenboek kan deel uitmaken van die activiteiten.

17. Het Euratom-Verdrag biedt het juridische kader op communautair niveau. Binnen dat kader zorgen de Commissie en het Voorzieningsagentschap van Euratom ervoor dat de situatie wat betreft de continuïteit van de splijtstofvoorziening beter gestructureerd is dan die voor andere energiebronnen.

2. SPLIJTSTOFVOORZIENING

Beschikbaarheid van duurzame uraanreserves

18. Er zijn voldoende uraanreserves beschikbaar om de opwekking van kernenergie buitengewoon lang tegen stabiele prijzen voort te zetten. Zodoende kunnen voor toekomstige generaties waardevolle maar beperkte fossiele reserves behouden blijven. Om de omvang van de langetermijnreserves te bepalen, moet niet alleen worden gekeken naar de bekende conventionele reserves met lage winningskosten, maar ook naar mogelijk conventionele reserves waarvan de kosten wat hoger zijn en onconventionele reserves, waarvan sommige in het verleden zijn geëxploiteerd, en naar alternatieve reactortypes (snelle kweekreactoren) waarmee het energiepotentieel van uraan intensiever kan worden benut.

19. Als het wereldwijde verbruik van natuurlijk uraan op het huidige niveau van 60000 t per jaar blijft, zijn de voorraden voldoende om langdurig kernenergie te blijven gebruiken(9):

- bekende conventionele voorraden waarvan de kosten minder dan 80 USD bedragen: 3 miljoen tU of 50 jaar;

- mogelijke conventionele voorraden waarvan de kosten tot 130 USD bedragen: 9 miljoen tU of 150 jaar;

- mogelijke conventionele voorraden waarvan de kosten niet bekend zijn: 16 miljoen tU of 260 jaar;

- onconventionele voorraden in fosfaten: 22 miljoen tU of 370 jaar (in het verleden geëxploiteerd);

- onconventionele voorraden in zeewater: 4000 miljoen tU of 66000 jaar (niet eerder geëxploiteerd).

20. Het comité is het met de Commissie eens dat de uraanvoorraden zich in geografisch verspreide gebieden bevinden, in de meeste gevallen in politiek stabiele landen. Het toezicht op de uraanvoorziening van de Europese Unie berust bij het Voorzieningsagentschap van Euratom, dat geografische diversificatie van de voorziening stimuleert, een beleid dat over het algemeen de steun heeft van de exploitanten van kerncentrales.

Beheersing van de splijtstofkringloop

21. De communautaire industrie beheerst de gehele splijtstofkringloop en speelt een toonaangevende rol op het gebied van uraanwinning, omzetting, verrijking, fabricage (het "front end" van de splijtstofkringloop) en van de opwerking, interim-opslag van verbruikte splijtstof of afval en conditionering van verbruikte splijtstof of afval met het oog op definitieve opberging (het "back end" van de splijtstofkringloop). Kernenergie kan dan ook als een in wezen interne bron bijdragen aan de continuïteit van de energievoorziening van de Europese Unie op lange termijn, waarbij de kans dat de voorziening wordt verstoord, kleiner is dan bij fossiele energiebronnen die sterk afhankelijk zijn van de invoer van brandstof.

Continuïteit van de splijtstofvoorziening

22. De kernindustrie in de Europese Unie heeft gedurende haar gehele bestaan uraan betrokken uit betrouwbare externe bronnen. Een belangrijke bijdrage tot deze stabiliteit wordt geleverd door het Euratom-Verdrag(10), dat de Gemeenschap belast met de taak te waken voor een regelmatige en billijke voorziening van alle gebruikers. Bij de uitvoering van deze taak in samenwerking met de industrie speelt het Voorzieningsagentschap van Euratom een centrale rol.

23. De Europese Unie beschikt binnen haar grenzen over de volledige strategische technologie en capaciteit voor de levering van nieuwe splijtstof en de verwerking en opwerking van verbruikte splijtstof. Het grootste deel van het gewonnen en geïmporteerde uraan is afkomstig uit bronnen die door de communautaire industrie worden gecontroleerd.

24. Verschillende landen en exploitanten van kerncentrales handhaven een strategische splijtstofinventaris in uiteenlopende vormen om de continuïteit van de voorziening te verbeteren. De splijtstofinventaris is niet alleen veel gemakkelijker te handhaven, maar brengt ook aanzienlijk minder financiële lasten mee voor de samenleving dan het handhaven van olie- of gasinventarissen. De inventaris van nucleair materiaal kan de behoeften van enkele jaren dekken, in tegenstelling tot de olie- of gasinventarissen die slechts toereikend kunnen zijn voor enkele maanden.

3. ANTWOORDEN OP DE VRAGEN VAN HET GROENBOEK

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

4. CONCLUSIE

25. Het comité is van mening dat kernenergie een duurzame energiebron op lange termijn is en concludeert daarom het volgende:

a) Wat de continuïteit van de voorziening betreft, biedt kernenergie duidelijk voordelen ten opzichte van andere energiebronnen, met name op communautair niveau. Kernenergie kan worden beschouwd als een in hoofdzaak interne energiebron of als een strategische communautaire reserve van de Europese Unie.

- De uraanvoorraden zijn voldoende voor de opwekking van kernenergie op lange termijn, zodat waardevolle beperkte fossiele voorraden voor toekomstige generaties kunnen worden bewaard.

- Uraaninventarissen zijn gemakkelijker en goedkoper te onderhouden dan inventarissen van andere energiebronnen.

- In het kader van het Euratom-Verdrag zorgen de Commissie en het Voorzieningsagentschap van Euratom wat de continuïteit van de splijtstofvoorziening betreft voor een situatie die beter gestructureerd is dan die voor andere energiebronnen.

- De Europese industrie heeft een vooraanstaande rol gespeeld bij de ontwikkeling van kernenergie en is in staat om in de toekomst een bijdrage te blijven leveren.

- Kernenergie kan als een hoofdzakelijk interne energiebron bijdragen tot de continuïteit van de energievoorziening van de Europese Unie op lange termijn.

b) Wat milieubescherming betreft, en met name de doelstelling van het Protocol van Kyoto om de emissie van broeikasgassen te verminderen, is kernenergie thans en in de nabije toekomst een belangrijke grootschalige betrouwbare technologie die ertoe kan bijdragen dat de Europese Unie de doelstellingen waartoe zij zich verbonden heeft bereikt.

- Kernenergie kan, naast andere energiebronnen, een cruciale rol spelen om de in het Protocol van Kyoto vastgelegde emissieniveaus te bereiken.

- Voor het beheer van verbruikte splijtstof en de opberging van nucleair afval bestaan technische oplossingen, maar daarnaast zijn nog politieke besluiten nodig om strategische keuzen te bevestigen en opbergplaatsen te selecteren.

c) Wat economisch rendement betreft, kan kernenergie, met name de bestaande nucleaire capaciteit, concurrerend zijn, zelfs in de huidige situatie waarin de interne energiemarkt van de Europese Unie gedereguleerd en geliberaliseerd is.

- De opwekkingskosten van kernenergie op lange termijn zijn voorspelbaar en concurrerend met fossiele en hernieuwbare energiebronnen.

- Kernenergie dient niet te worden onderworpen aan bijkomende heffingen die tot doel hebben hernieuwbare energiebronnen te ondersteunen.

- Anders dan voor de meeste andere energiebronnen het geval is, omvatten de kosten van kernenergie alle nucleaire kostenelementen.

d) Een communautaire strategie die door de Commissie wordt voorgesteld om deze doelstellingen van het energiebeleid te integreren en de doelstellingen van Kyoto op de meest economische wijze te bereiken, moet realistisch zijn. Er moet rekening worden gehouden met de behoeften op lange en op korte termijn en er moet worden ingezien dat kernenergie een cruciale rol kan spelen in de toekomstige energiemix van de Europese Unie.

Het comité verzoekt de directeur-generaal van het Voorzieningsagentschap dit advies door te zenden naar de Commissie als bijdrage aan de discussie over het Groenboek "Op weg naar een Europese strategie voor een continue energievoorziening" van de Commissie (COM(2000) 769) en beveelt aan dat het wordt gepubliceerd.

(1) Leden van dit comité treden op als adviseurs van het Voorzieningsagentschap. Zij zijn geen officiële vertegenwoordigers van de lidstaten of organisaties waartoe zij behoren en kunnen daarvoor evenmin juridische verbintenissen aangaan.

(2) ERM Energy, Dilemma Study: Study of the contribution of nuclear power to the reduction of carbon dioxide emissions from electricity generation, 1999, 157 pages, http://europa.eu.int/en/comm/dg17/dilemma.pdf

(3) Energy in Europe, special issue November 1999, pp. 87-88, 173, http://www.shared-analysis.fhg.de/Pub-fr.htm

(4) Over de faciliteiten in de lidstaten wordt regelmatig verslag uitgebracht in de jaarverslagen van het Voorzieningsagentschap van Euratom, hoofdstuk III - Ontwikkelingen op het gebied van kernenergie in de lidstaten van de Europese Unie.

(5) Indicatief programma op het gebied van kernenergie van de Commissie (PINC) (COM(97) 401 def.) blz. 11 en tabel blz. 41.

(6) Indicatief programma op het gebied van kernenergie van de Commissie (PINC) (COM(97) 401 def.) blz. 11.

(7) OESO Agentschap voor Kernenergie (NEA) en Internationaal Energieagentschap (IEA), "Projected costs of generating electricity - update 1998", OESO, Parijs 1998 (kernenergie tussen 2,5 en 4,1 USD cent per kWh en het meest concurrerend in zeven van 18 landen, waarvan er zeven geen kostenramingen voor kernenergie hadden opgegeven, bij een discontovoet van 5 % en in twee landen bij een discontovoet van 10 %).

Frans ministerie van Economische Zaken, Financiën en Industrie, directoraat Gas, elektriciteit en steenkool (DIGEC), "Les coûts de référence de la production électrique", 1997, blz. 50 (kernenergie tussen 20,7 en 21,2 FRF cent per kWh, of ongeveer 3,16 tot 3,23 eurocent per kWh, en het meest concurrerend bij discontovoeten van 5 % en 8 %, behalve in geval van een lage dollarkoers en lage gasprijzen); een overzicht van de DIGEC-rapporten wordt gegeven in het rapport aan de eerste minister door Charpin, Dessus en Pellat, "Economic forecast study of the nuclear power option", annex I, fiche 9.

Verslag van de Commissie voor de analyse van de middelen voor de productie van elektriciteit en de reëvaluatie van de energiesectoren ("Ampère", Commissie) aan de staatssecretaris voor Energie en Duurzame Ontwikkeling: conclusies en aanbevelingen, blz. 16 (kernenergie 1,22 tot 1,70 BF per kWh, of ongeveer 3,02 tot 4,21 eurocent/kWh, en zeer concurrerend met en zonder internalisering van de kosten van broeikasgassen).

Het Amerikaanse Nuclear Energy Institute heeft meegedeeld dat de werkelijke kosten van de opwekking van elektriciteit met kernenergie lager zijn dan die voor steenkool en gas, zelfs in gebieden waarin deze fossiele brandstoffen overvloedig aanwezig zijn, zoals de Verenigde Staten (zie "Production costs made nuclear cheapest fuel in 1999, NEI says", in Nucleonics Week, Volume 42, issue 2, p. 3).

(8) Risto Tarjanne & Sauli Rissanen: "Least-cost option for baseload electricity in Finland", The Uranium Institute 25th Annual International Symposium 2000, Londen, 1. September 2000; http://www.uilondon.org/uilondon/sym/2000/sym00prg.htm

(9) Bron NEA-IAEA. Als de energie-inhoud intensiever zou worden benut door middel van snelle kweekreactoren, zou de periode waarvoor voldoende uraan beschikbaar is, ongeveer 50-maal zo lang zijn als thans: voor bekende conventionele voorraden waarvan de kosten minder dan 80 USD bedragen: 3 miljoen tU of 2500 jaar, mogelijke conventionele voorraden waarvan de kosten tot 130 USD bedragen: 9 miljoen tU of 7500 jaar, mogelijke conventionele voorraden zonder vermelde kosten: 16 miljoen tU of 13000 jaar, onconventionele voorraden in fosfaten: 22 miljoen tU of 18500 jaar, onconventionele voorraden in zeewater: 4000 miljoen tU of 330000 jaar.

(10) Artikelen 2 en 52 van het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap voor Atoomenergie (Euratom).