Advies van het Economisch en Sociaal Comité over het "Voorstel voor een verordening (EG) van de Raad inzake maatregelen om bij te dragen tot de reële integratie van het milieuaspect in het ontwikkelingsproces in de ontwikkelingslanden"(1)

(1999/C 258/05)

De Raad heeft op 5[nbsp ]maart 1999, overeenkomstig artikel[nbsp ]198 van het EG-Verdrag, besloten het Economisch en Sociaal Comité te raadplegen over het voornoemde voorstel.

De Afdeling "Externe betrekkingen" die met de voorbereiding van de desbetreffende werkzaamheden was belast, heeft haar advies op 9[nbsp ]juni 1999 goedgekeurd; rapporteur was de heer Jaarsma.

Het Economisch en Sociaal Comité heeft tijdens zijn 365e[nbsp ]zitting van 7 en 8[nbsp ]juli 1999 (vergadering van 7[nbsp ]juli ) het volgende advies uitgebracht, dat met 110 stemmen vóór, bij 2 onthoudingen, is goedgekeurd.

1. Inleiding

1.1. De Raad beschouwt het voorstel als een instrument van vitaal belang om de Gemeenschap te helpen aan haar juridische en politieke verplichtingen te voldoen in verband met de bescherming van het milieu tegen een achtergrond van duurzame ontwikkeling.

1.2. Met deze Verordening wordt beoogd de voortzetting te verzekeren van de activiteiten krachtens Verordening (EG) nr. 722/97 van de Raad van 22[nbsp ]april 1997, die op 31[nbsp ]december 1999 verstrijkt.

1.3. Voor de economische samenwerking en de ontwikkelingssamenwerking van de EG zijn duidelijke verbintenissen aangegaan op het gebied van milieubescherming en duurzaamheid van de ontwikkeling. De artikelen[nbsp ]177 en 174 van het Verdrag van Amsterdam (geamendeerde voormalige artikelen[nbsp ]130[nbsp ]U en 130[nbsp ]R van het EG-Verdrag) zijn in dit verband van specifiek belang.

1.4. Op internationaal niveau zijn zowel de verbintenissen die de Gemeenschap in 1992 op de Conferentie voor milieu en ontwikkeling (UNCED) te Rio is aangegaan, als de daarop volgende ontwikkelingen van bijzonder belang.

1.5. De Gemeenschap is ook partij bij multilaterale milieubeschermingsovereenkomsten zoals het Verdrag inzake biologische diversiteit, het Kaderverdrag inzake klimaatverandering en het Verdrag ter bestrijding van woestijnvorming. Deze Verdragen brengen alle specifieke verplichtingen met zich mee om de ontwikkelingslanden die partij zijn bij deze Verdragen, te helpen om aan hun eigen verplichtingen te voldoen.

1.6. De Gemeenschap heeft zich ook aangesloten bij de "Shaping the 21st Century Strategy" van de OESO/DAC, waarin een beroep wordt gedaan op de steun voor de tenuitvoerlegging van nationale strategieën voor duurzame ontwikkeling in alle landen tegen 2005.

1.7. Integratie van het milieuaspect in het ontwikkelingsproces in de ontwikkelingslanden is een belangrijk beginsel van het ontwikkelingsbeleid van de Gemeenschap. Deze integratie is een dynamisch, voortschrijdend proces. De voorgestelde verordening beoogt de reële integratie van het milieuaspect in de overige (met name geografische) instrumenten van de gemeenschappelijke ontwikkelingssamenwerking, waardoor de gewenste complementariteit kan ontstaan.

1.8. De voorgestelde verordening behelst het kader voor het beheer van begrotingslijn B7-6200. Dit is het specifieke instrument waarover de EG voor de nakoming van de bovenvermelde verplichtingen beschikt.

1.9. Bovengenoemd instrument heeft zich zodanig ontwikkeld dat daarmee hoofdzakelijk twee soorten activiteiten worden gefinancierd :

- modelprogramma's in ontwikkelingslanden;

- de uitwerking van richtsnoeren en operationele instrumenten.

1.10. Daardoor wordt het wereldwijd aanvaarde beginsel dat alle ontwikkelingsprojecten duurzaam moeten zijn, gestimuleerd.

2. Doel en middelen

2.1. Het krediet van de begrotingslijn B7-6200 is bedoeld voor de financiering van de programma's waarmee de ontwikkelingslanden worden gesteund om het milieuaspect in hun ontwikkelingsproces te integreren. De verleende steun en deskundigheid vormen een aanvulling op en een versterking van de andere instrumenten van ontwikkelingssamenwerking. De middelen komen de betrokkenen in ontwikkelingslanden zowel direct als indirect ten goede.

2.2. De uit te voeren acties hebben ten doel om beleidslijnen, strategieën, instrumenten en technologieën uit te werken en te bevorderen in een streven naar duurzame ontwikkeling.

2.3. De Raad wil daarmee het volgende aanpakken:

- mondiale milieuaangelegenheden;

- grensoverschrijdende milieuaangelegenheden, in het bijzonder water- en luchtverontreiniging;

- effect op het milieu van de integratie van de ontwikkelingslanden in de wereldeconomie;

- effect op het milieu van macro-economisch en sectoraal beleid in de ontwikkelingslanden;

- duurzaam beheer en gebruik van natuurlijke en milieuhulpbronnen in alle productieve takken van de economie;

- behoud van biologische diversiteit;

- met water verband houdende vraagstukken;

- beheer van kustgebieden;

- voorkoming van woestijnvorming;

- stedelijke milieuproblemen;

- duurzame productie en gebruik van energie;

- duurzame productie- en verbruikspatronen.

2.4. Omdat "mainstreaming" op milieugebied een verbintenis op lange termijn is, wordt door de Raad voorgesteld deze verordening voor onbepaalde tijd te doen gelden.

2.5. Voor 1998 en 1999 is een overzicht gegeven van de opsplitsing naar kosten van de bestaande verordening. Voor 1998 was in totaal 15[nbsp ]miljoen ecu beschikbaar (5[nbsp ]miljoen voor richtsnoeren en instrumenten en 10[nbsp ]miljoen voor modelprogramma's) en voor 1999 in totaal 16[nbsp ]miljoen[nbsp ]euro (7[nbsp ]miljoen voor richtsnoeren en instrumenten en 9[nbsp ]miljoen voor modelprogramma's).

3. Algemene opmerkingen

3.1. Het Comité stelt met voldoening vast dat de Verordening (EG) nr.[nbsp ]722/97 van de Raad, die voor bepaalde tijd gold, wordt vervangen door een verordening voor onbepaalde tijd. De integratie van het milieuaspect in het ontwikkelingsproces maakt een meerjarige aanpak noodzakelijk.

3.2. Met nadruk wordt onderschreven dat het noodzakelijk is het milieuaspect op een reële manier in de overige instrumenten van de gemeenschappelijke ontwikkelingssamenwerking te integreren. Hoewel buiten de reikwijdte van voorliggende Verordening vallend, is het Comité van mening dat dit, mede gezien de artikelen[nbsp ]177 en 174 van het Verdrag van Amsterdam, niet alleen moet gelden voor de instrumenten en projecten van de Gemeenschap, maar ook voor die van de afzonderlijke lidstaten en die van NGO's die gebruik maken van EU-fondsen.

3.3. Naar de mening van het Comité zijn de financiële middelen die beschikbaar zijn voor de uitvoering van deze verordening niet in overeenstemming met de verplichtingen die de Gemeenschap in internationale verdragen is aangegaan.

3.4. Deze beperkte middelen maken het des te noodzakelijker dat de integratie van het milieuaspect in de reguliere ontwikkelingshulpprogramma's nog meer dan tot nu toe wordt gestimuleerd.

3.5. Gezien de beperkte middelen die beschikbaar zijn en de mogelijkheid om de uitwerking van richtsnoeren en instrumenten ook uit EDF-ALA-MED-fondsen te financieren, terwijl het voor relatief kleine, innovatieve en lokaal georiënteerde modelprogramma's (met name van NGO's) moeilijk is om toegang tot die grote fondsen te krijgen, beveelt het Comité aan om onder deze verordening ten minste gelijke nadruk te leggen op de financiering van modelprogramma's.

3.6. Het Comité vindt het noodzakelijk dat de beperkte middelen via deze verordening op een zodanige wijze beschikbaar komen dat deze middelen op een doelmatige wijze kunnen worden ingezet.

3.7. Het lijkt onontkoombaar met deze verordening een groot aantal doelen na te streven. Voor een doelmatige uitvoering vindt het Comité het echter noodzakelijk dat per vier jaar een beperkt aantal prioritaire doelen worden gesteld. Deze kunnen eventueel tweejaarlijks worden bijgesteld. Periodieke bijstelling van prioriteiten is des te belangrijker, omdat sprake is van een verordening voor onbepaalde tijd, en de Commissie pas vier jaar na inwerkingtreding van de verordening aan het Europees Parlement en de Raad een algemene beoordeling van de gefinancierde acties voorlegt, samen met suggesties voor de toekomst van de verordening (zie artikel 10 van de ontwerpverordening).

3.8. Het wordt van belang geacht dat deze prioriteiten tijdig en duidelijk openbaar worden gemaakt, zodat indieners van projecten op de hoogte zijn van de selectiecriteria.

3.9. Het Comité heeft geconstateerd dat er onder de huidige verordening tal van projecten worden ingediend. Te verwachten is dat dit ook voor de nieuwe verordening het geval zal zijn. Het indienen van volledige projectvoorstellen brengt zowel voor de indieners als de beoordelaars zeer veel werk met zich mee. Gezien het feit dat het aantal geaccepteerde projecten noodzakelijkerwijs beperkt is, wordt veel onnodig werk verricht. Het verdient aanbeveling om het gebruik van de zogeheten projectprofielen te systematiseren en aldus met name de organisaties die modelprogramma's ter financiering voorleggen, de gelegenheid te geven projectvoorstellen op basis van hoofdlijnen (doel, regio, partners, budget, termijn) in te dienen, waarna een eerste selectie van kansrijke projecten wordt gemaakt. Deze kunnen dan daarna volledig worden uitgewerkt en voor definitieve selectie worden ingediend.

3.10. Een andere aanbeveling kan zijn om aan contractpartners, en met name NGO's, waarmee de Commissie langdurige gunstige ervaringen heeft opgedaan, een programma-contract aan te bieden om een pakket van diverse kleinschalige projecten uit te voeren die binnen deze verordening vallen.

4. Specifieke opmerkingen

4.1. Het Comité vindt dat in punt 2 van de verordening naast atmosfeer, hydrosfeer en biologische diversiteit ook de bodem moet worden genoemd.

4.2. Het Comité ondersteunt hetgeen in artikel[nbsp ]2.3, tweede gedachtestreepje, van de verordening wordt aangegeven, namelijk dat het mogelijk is om programma's te financieren voor het opbouwen van institutionele en operationele capaciteit bij alle actoren in het ontwikkelingsproces, maar vindt het zinvol om het volgende toe te voegen : "en voor de bevordering van de samenwerking tussen deze actoren". In de praktijk blijkt het ontbreken van financieringsmogelijkheden voor deze samenwerking vaak een knelpunt.

4.3. In artikel[nbsp ]4.1 van de verordening wordt gesteld dat "met uitzondering van de opleidings-, onderwijs- en onderzoeksprogramma's deze kosten over het algemeen slechts mogen worden gedekt tijdens de aanloopfase". De aanloopfase is echter moeilijk te definiëren. Bovendien duurt het vaak erg lang voor dat een project werkelijk vruchten afwerpt.

4.4. In artikel[nbsp ]4.3 wordt in de onderhavige verordening gesteld: "er mag gezocht worden naar mogelijkheden van co-financiering met andere geldverschaffers, met name de lidstaten en de betrokken internationale organisaties". Voorgesteld wordt dit te vervangen door: "er mag gezocht worden naar mogelijkheden van co-financiering met andere geldverschaffers, met name de lidstaten, de betrokken internationale organisaties en NGO's".

4.5. Het Comité ondersteunt hetgeen in artikel[nbsp ]6.2 wordt aangegeven, namelijk dat besluiten betreffende acties waarvan de financiering krachtens de verordening meer dan 2[nbsp ]miljoen euro per actie bedraagt, volgens de procedure van artikel[nbsp ]7 worden vastgesteld.

4.6. Het Comité waardeert dat in artikel[nbsp ]6.3 een marge van 20[nbsp ]% voor overschrijding of bijkomende behoefte is vastgesteld. Dit vergroot de flexibiliteit.

4.7. In artikel[nbsp ]9 wordt vermeld dat de Commissie na elk begrotingsjaar een jaarverslag indient bij het Europees Parlement en de Raad. Dit jaarverslag bevat een overzicht van de gefinancierde acties en een beoordeling van de uitvoering van deze verordening. Het Economisch en Sociaal Comité beveelt aan om dit jaarverslag, alsmede informatie over de in paragrafen[nbsp ]3.7 en 3.8 van dit advies bepleite periodieke bijstelling van prioriteiten, breed beschikbaar te stellen en ontvangt zelf ook graag dit verslag en deze informatie. Omdat sprake is van een doorlopende verordening, neemt het Comité in overweging de doelstellingen en de effectiviteit van deze verordening alsdan opnieuw te beoordelen.

4.8. In artikel[nbsp ]9 wordt gesteld dat door de Gemeenschap gefinancierde acties regelmatig zullen worden geëvalueerd. Het Comité is van mening dat aan deze beoordelingen behoorlijke publiciteit moet worden gegeven. Beoordelingen van projecten kunnen namelijk een groot leereffect hebben. Dit geldt met name als het om vernieuwende projecten gaat.

4.9. In artikel[nbsp ]9.3 staat dat de Commissie uiterlijk na een maand na haar besluit de lidstaten op de hoogte stelt van de goedgekeurde acties en projecten. Het Comité is van mening dat dit moet gelden voor alle in artikel[nbsp ]3 genoemde actoren die een aanvraag voor een actie of project hebben ingediend.

5. Conclusies

5.1. Het Comité acht de voorgestelde verordening van groot belang voor de reëele integratie van het milieu aspect in het ontwikkelingsproces in de ontwikkelingslanden, maar is van mening dat de financiële middelen die beschikbaar worden gesteld voor de uitvoering van de verordening, niet in overeenstemming zijn met de verplichtingen die de Gemeenschap in internationale verdragen is aangegaan. Bovendien vraagt het Comité aandacht voor de discrepantie tussen de beperkt beschikbare middelen en het grote aantal aanvragen dat jaarlijks ontvangen wordt.

5.2. Gezien de beperkte middelen die beschikbaar zijn en de mogelijkheid om de uitwerking van richtsnoeren en instrumenten ook te financieren uit EDF-ALA-MED fondsen, terwijl het voor relatief kleine, innovatieve en lokaal georiënteerde modelprogramma's (met name van NGO's) moeilijk is om toegang tot die grote fondsen te krijgen, beveelt het Comité aan om onder deze verordening ten minste gelijke nadruk te leggen op de financiering van modelprogramma's. Door de - verdere - ontwikkeling en integratie in het besluitvormingsproces van specifieke instrumenten als "projectprofielen" en "programmacontracten" (de laatste met contractpartners - en met name NGO, 's - waarmee de Commissie langdurige gunstige ervaringen heeft opgedaan) kan de Commissie de werklast voor beide zijden (contractpartners en de Commissie) beheersbaar maken.

5.3. Uit oogpunt van de plicht van de Commissie tot verantwoording ("accountability"), het verstrekken van inzicht ("transparency") en betrouwbaarheid ("reliability"), alsmede uit oogpunt van verspreiding van leerervaringen dienen alle documenten die in het kader van deze verordening worden opgesteld, breed beschikbaar gesteld te worden. Dit geldt met name voor documenten betreffende beleidsprioriteiten, evaluaties van gefinancierde acties en jaarverslagen. Het Comité ontvangt ook zelf graag de jaarverslagen en informatie over de periodieke bijstelling van prioriteiten. Omdat sprake is van een doorlopende verordening, neemt het Comité in overweging de doelstellingen en de effectiviteit van deze verordening alsdan opnieuw te beoordelen.

Brussel, 7[nbsp ]juli 1999.

De voorzitter

van het Economisch en Sociaal Comité

B. RANGONI MACHIAVELLI

(1) PB C 47 van 20.2.1999, blz.[nbsp ]10.