Voorstel voor een richtlijn van het Europees Parlement en de Raad inzake de bevordering van
warmtekrachtkoppeling op basis van vraag naar nuttige warmte binnen de interne energiemarkt
(2002/C 291 E/10)
COM(2002) 415 def. — 2002/0185(COD)
(Door de Commissie ingediend op 22 juli 2002)
TOELICHTING
1.Inleiding
Dit voorstel, dat rust op de tweeledige doelstelling zowel een bijdrage te leveren aan de continuïteit van de
energievoorziening als aan beleid inzake klimaatverandering, komt voort uit de noodzaak grotere inspan-ningen te leveren om hoogrendabele warmtekrachtkoppeling (
1) binnen de interne energiemarkt te bevor-
deren.
In haar Groenboek over de continuïteit van de energievoorziening (2) heeft de Commissie de volgende
punten naar voren gehaald:
— De Europese Unie is extreem afhankelijk van ingevoerde energie; deze invoer dekt nu 50 % van de
behoeften. Dit cijfer zal naar verwacht oplopen tot 70 % in 2030 als de huidige trends aanhouden.
— Momenteel stijgt de emissie van broeikasgassen in de Europese Unie, waardoor het moeilijk is om te
reageren op de uitdaging van de klimaatverandering, en om de verplichtingen uit hoofde van hetProtocol van Kyoto na te komen.
— De Europese Unie heeft een relatief beperkte speelruimte om de voorwaarden voor de energievoor-
ziening te beïnvloeden. De inspanningen zullen erop moeten zijn gericht de energievraag zodanig teoriënteren dat de verplichtingen die de EU is aangegaan in Kyoto, worden gerespecteerd en er wordtgedacht aan de continuïteit van de energievoorziening.
Deze observaties leveren sterke argumenten voor de ontwikkeling van nieuw communautair beleid en
communautaire maatregelen om de energievraag te beperken en de broeikasgasemissies te verminderen.Het niveau van de broeikasgasemissies in de EU was in 1999 weliswaar hetzelfde of net iets lager dan hetniveau van 1990, maar toch is het nog een grote uitdaging om de doelstelling van Kyoto te halen. Doorhaar efficiënte brandstofgebruik kan simultane productie van warmte en elektriciteit energiebesparingenopleveren en kunnen de CO
2-emissies verminderen ten opzichte van de gescheiden productie van warmte
en elektriciteit. Deze noodzaak van beleidsinitiatief op communautair niveau op het terrein van de warm-tekrachtkoppeling is bevestigd in de Mededeling van de Commissie inzake de tenuitvoerlegging van hetEuropees programma inzake klimaatverandering (
3).
Warmtekrachtkoppeling is een uiterst efficiënte techniek om de Europese energiemarkt te voorzien van
elektriciteit en warmte. Bevordering van warmtekrachtkoppeling is een onderdeel van de strategie voorefficiënt energiegebruik en is een aanvulling op de strategie om meer hernieuwbare energiebronnen te gaangebruiken. Warmtekrachtkoppeling is geen doel op zich, maar kan wel een efficiënt instrument zijn om
energiebesparingen te genereren en om de beoogde vermindering van de CO
2-emissies te realiseren,
doordat het in de plaats komt van gescheiden productie van warmte en elektriciteit.
Aangezien warmtekrachtkoppeling inhoudt dat de productie van warmte en die van elektriciteit onderling
worden gekoppeld, is het belangrijk dat vaststaat dat de geproduceerde elektriciteit en warmte voorzien ineen werkelijke vraag. Elektriciteit kan naar een markt worden overgebracht en worden verkocht waar zijnodig is, maar warmte kan daarentegen niet makkelijk worden getransporteerd of opgeslagen, en dus moethet warmtekrachtkoppelingsproces op een tijdstip en plaats plaatsvinden dat er werkelijk vraag naarwarmte bestaat. De werkelijke vraag naar nuttige warmte is de hoeksteen van efficiënte warmtekracht-koppeling, want als de geproduceerde warmte niet in een werkelijke vraag voorziet, verdwijnen de voor-delen van warmtekrachtkoppeling. Bevordering van warmtekrachtkoppeling mag er voorts niet toe leidendat het warmteverbruik wordt gestimuleerd.NL C 291 E/182 Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen 26.11.2002
(1) De begrippen warmtekrachtkoppeling (WKK) en gecombineerde warmte-elektriciteitsproductie betekenen hetzelfde.
(2) COM(2000) 769 „Op weg naar een Europese strategie voor een continue energievoorziening”.
(3) COM(2001) 580 def.
In de warmtekrachtkoppelingsstrategie van de Commissie (1) uit 1997 is als globaal indicatief communau-
tair doel verdubbeling van het aandeel van de elektriciteitsproductie uit warmtekrachtkoppeling in de totaleelektriciteitsproductie van de EU van 9 % in 1994 naar 18 % in 2010 vastgesteld. Ondanks het veelbelo-vende potentieel voor warmtekrachtkoppeling is het aandeel van warmtekrachtkoppeling de afgelopenjaren desalniettemin niet significant gestegen. Een globaal indicatief doel van 18 % biedt een benchmarkwaartegen de voortgang kan worden afgemeten. Zodra er op basis van gemeenschappelijke definities enmethodologieën een stabiel kader is vastgesteld en het potentieel van de lidstaten is beoordeeld, zou deCommissie de mogelijkheid van indicatieve doelstellingen voor de afzonderlijke lidstaten kunnen onder-
zoeken.
Een stabiel kader op basis van gemeenschappelijke definities en methodologieën biedt de best mogelijke
basis voor de bevordering van warmtekrachtkoppeling op basis van een economisch aantoonbare vraagnaar warmte waarbij tevens rekening wordt gehouden met de grote complexiteit van de kwestie.
2.Doelstelling en werkingssfeer van de voorgestelde richtlijn
De belangrijkste doelstelling van dit voorstel is een kader te creëren dat de installatie en het goed
functioneren van elektrische warmtekrachtinstallaties kan ondersteunen en vergemakkelijken waar eenvraag naar nuttige warmte bestaat of wordt voorzien. Deze algemene doelstelling laat zich vertalen in
twee specifieke doelen:
— Op de korte termijn moet een warmtekrachtkoppelingsrichtlijn als instrument dienen om binnen de
interne energiemarkt bestaande warmtekrachtinstallaties te consolideren en waar haalbaar nieuwehoogrendabele warmtekrachtinstallaties te bevorderen. Teneinde gelijke concurrentievoorwaarden tecreëren zijn rechtszekerheid en in sommige gevallen financiële steun voor warmtekrachtkoppelingnoodzakelijk. Dit geldt voor de huidige overgangsfase van het liberaliseringsproces, waarin de interneenergiemarkt nog niet volledig is voltooid en waarin de internalisering van externe kosten niet in deenergieprijzen tot uitdrukking komt.
— Op de middellange tot lange termijn moet een warmtekrachtkoppelingsrichtlijn als middel dienen om
het noodzakelijke kader te creëren dat moet garanderen dat hoogrendabele warmtekrachtkoppeling,naast andere milieuvriendelijke opties voor de energievoorziening, een belangrijk element vormt in debesluitvorming over investeringen in nieuwe productiecapaciteit. Door een ondersteunend kader tecreëren, kan hoogrendabele warmtekrachtkoppeling bijdragen aan de totstandkoming van meer gedi-versifieerde en energie-efficiënte systemen voor de energievoorziening in de Gemeenschap.
Voor de benutting van het potentieel voor warmtekrachtkoppeling is een bepaalde rechtszekerheid nodig,
alsmede passende mechanismen die het gebrek aan internalisering van externe kosten aanpakken. Devoorgestelde richtlijn stippelt een kader uit dat deze kwesties aanpakt door middel van een stel gemeen-schappelijke beginselen voor de bevordering van warmtekrachtkoppeling.
De praktische toepassing van het kader zal voor een groot deel de verantwoordelijkheid zijn van de
afzonderlijke lidstaten, gezien de heterogene aard van de warmtekrachtkoppelingssector in Europa en
gezien de noodzaak dat rekening wordt gehouden met nationale en klimatologische omstandigheden.
De Commissie zou echter een belangrijke rol kunnen spelen bij het realiseren van de doelstellingen vande EU op het gebied van de warmtekrachtkoppeling.
Het is noodzakelijk dat het belang van de verschillende klimatologische en industriële omstandigheden in
de lidstaten voor de ontwikkeling van warmtekrachtkoppeling wordt benadrukt, aangezien deze resulterenin verschillende mogelijkheden voor het gebruik van de geproduceerde warmte, en dat rekening wordtgehouden met het thermodynamische rendement van de motoren en systemen die worden gebruikt. Depraktische gevolgen van het thermodynamische rendement voor de elektriciteitsproductie kunnen wordengeïllustreerd aan de hand van een stoomturbine. Als de geproduceerde warmte een temperatuur van200 °C moet hebben, is het onmogelijk om evenveel elektriciteit in de turbine te produceren als wanneerde warmte een temperatuur van 60 °C moet hebben.
Deze overwegingen leiden tot een indeling van warmtekrachtkoppeling in drie klassen, die zowel thermo-
dynamische overwegingen weerspiegelt als warmtekrachtkoppeling verdeelt in marktsegmenten die metverschillende belemmeringen te maken hebben:
— industriële toepassingen van warmte, waarvoor doorgaans stoom of warm water van meer dan 140 °C
nodig is;NL 26.11.2002 Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen C 291 E/183
(1) COM(1997) 514 def. „Een communautaire strategie voor de bevordering van warmtekrachtkoppeling (WKK) en het
wegnemen van belemmeringen voor de ontwikkeling ervan”.
— centrale-verwarmingstoepassingen, waarvoor warm water van 40 °C tot 140 °C nodig is;
— agrarische toepassingen: om kassen te verwarmen, mag de temperatuur van het warme water bijvoor-
beeld lager dan 40 °C zijn, maar in het geval van verwarmingsbassins in aquacultuur hoeft het maar
15 °C tot 25 °C te zijn; de onderbouwing van de vraag naar nuttige warmte bij dit temperatuurniveau
moet heel zorgvuldig worden bekeken om het brandstofgebruik niet te doen stijgen.
De klimatologische verschillen tussen de lidstaten vormen een van de belangrijkste factoren die de enorme
verschillen in de penetratie van warmtekrachtkoppeling verklaren, en onderstrepen het belang van hetsubsidiariteitsbeginsel. Het doel van dit voorstel voor een richtlijn is niet om in alle lidstaten hetzelfdepenetratieniveau voor warmtekrachtkoppeling te bewerkstelligen. Het doel is warmtekrachtkoppeling tebevorderen overal waar een economisch aantoonbaar potentieel wordt vastgesteld, zodat energie kanworden bespaard en de CO
2-emissie kan worden verminderd.
De voorgestelde richtlijn bouwt in bepaalde opzichten voort op de onlangs vastgestelde Richtlijn
2001/77/EG betreffende de bevordering van elektriciteitsopwekking uit hernieuwbare energiebronnen (1).
Hernieuwbare energiebronnen en warmtekrachtkoppeling staan in sommige gebieden voor vergelijkbareproblemen, zoals bijvoorbeeld een gebrek aan internalisering van externe kosten, de noodzaak om rechts-zekerheid te bieden met betrekking tot aspecten betreffende het net en administratieve procedures. Er moetechter worden benadrukt dat er belangrijke verschillen bestaan tussen warmtekrachtkoppeling en her-nieuwbare energie. Warmtekrachtkoppeling is geen energiebron, maar een zeer efficiënt proces om energievan een bepaalde bron, gewoonlijk fossiele brandstof, maar ook hernieuwbare energiebronnen, te trans-formeren in elektriciteit en warmte.
Het voorstel bevat de volgende hoofdelementen:
— een garantie van oorsprong van de elektriciteit die via warmtekrachtkoppeling wordt geproduceerd,
voortkomend uit de informatieverplichtingen in richtlijnen betreffende algemene regels voor de internemarkten voor elektriciteit en aardgas;
— bepalingen die de lidstaten ertoe verplichten om het nationale potentieel voor hoogrendabele warm-
tekrachtkoppeling en de belemmeringen voor de realisatie daarvan te analyseren;
— bepalingen voor de evaluatie van de ervaringen die worden opgedaan met de toepassing en het naast
elkaar bestaan van de verschillende steunmechanismen voor warmtekrachtkoppeling die in de lidstatenworden gebruikt;
— bepalingen waarin de beginselen worden vastgelegd voor de interactie tussen warmtekrachtproducenten
en het elektriciteitsnet, en voorts voor de verbetering van de toegang tot het net voor warmtekracht-koppelingseenheden die gebruikmaken van hernieuwbare energiebronnen, en microwarmtekrachtinstal-laties van minder dan 1 MW;
— bepalingen die de lidstaten ertoe verplichten om de huidige administratieve procedures te evalueren
met het oog op de vermindering van de administratieve belemmeringen voor de ontwikkeling vanwarmtekrachtkoppeling.
3.Huidige stand van zaken met betrekking tot warmtekrachtkoppeling in de EU
3.1.Problemen die moeten worden opgelost
In de open markt die in Europa wordt ontwikkeld, moet voor diverse problemen een oplossing worden
gevonden om warmtekrachtkoppeling te kunnen laten profiteren van de vraag naar nuttige warmte en omde bouw van nieuwe warmtekrachtcentrales voor te stellen of door te gaan met de exploitatie van debestaande warmtekrachtcentrales. Het gaat voornamelijk om de volgende problemen:
1. Er worden hoge prijzen betaald voor brandstof, gewoonlijk doordat warmtekrachtproducenten kleinere
brandstofverbruikers zijn dan de grote traditionele elektriciteitsproducenten.
2. Warmtekrachtproducenten ondervinden problemen met betrekking tot de toegang tot de elektriciteits-
markt, vooral de kleinere producenten.
3. De installatiekosten per kilowatt zijn gewoonlijk hoger dan in een grote elektriciteitscentrale.NL C 291 E/184 Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen 26.11.2002
(1) Richtlijn 2001/77/EG van het Europees Parlement en de Raad van 27 september 2001 betreffende de bevordering
van elektriciteitsopwekking uit hernieuwbare energiebronnen op de interne elektriciteitsmarkt (PB L 283 van27.10.2001, blz. 33).
4. Het aantal bedrijfsuren van de installatie is doorgaans lager dan voor installaties met een grotere
basislast, omdat het aantal bedrijfsuren samenhangt met het werkelijke warmteverbruik in de aange-sloten installaties. In een industriële warmtekrachtcentrale zullen de bedrijfsuren de uren zijn waarin hetermee verbonden industriële proces draait, dus bijvoorbeeld niet gedurende de nacht of weekends. Inhet geval van warmtekrachtkoppeling voor centrale verwarming zullen sommige installaties in dezomerperiode mogelijk moeten worden stilgelegd.
3.2.Argumenten voor politieke steun
De volgende argumenten rechtvaardigen politieke steun voor hoogrendabele warmtekrachtkoppeling:
1. hoogrendabel betekent minder brandstofverbruik en minder CO
2-emissies en andere emissies en daar-
mee een bijdrage aan duurzame ontwikkeling;
2. minder verliezen op het elektriciteitsnet, doordat deze installaties zich gewoonlijk dicht bij de verbruiks-
punten op het elektriciteitsnet bevinden;
3. meer mededinging tussen de elektriciteitsproducenten, doordat warmtekrachtkoppelingstechnologie
nieuwe spelers de kans geeft de markt van de elektriciteitsopwekking te betreden;
4. een gelegenheid om nieuwe ondernemingen te creëren, met name kleine en middelgrote ondernemin-
gen, alsmede joint ventures en andere samenwerkingsformules tussen belanghebbenden (industrie, elek-triciteit, technologie enzovoort);
5. ondersteuning van de koppeling tussen bevolking en grondgebied, vooral in minder populaire, geïso-
leerde of ultraperifere gebieden.
3.3.Statistisch overzicht
Volgens de meest recente statistieken over warmtekrachtkoppeling van Eurostat (
1), die in tabel 1 worden
gepresenteerd, was het totale aandeel van elektriciteit uit warmtekrachtkoppeling in de totale elektriciteits-productie van de EU in 1998 11 % (
2), vergeleken met 9 % in 1994.
Het is belangrijk om elektriciteit die niet door middel van warmtekrachtkoppeling wordt geproduceerd,
niet mee te rekenen in de statistieken over warmtekrachtkoppeling. Daarom worden de statistieken overwarmtekrachtkoppeling momenteel verder ontwikkeld en moeten er nieuwe methodologieën wordentoegepast. Deze richtlijn stelt een methodologie vast die alleen elektriciteit meetelt die ook echt wordtopgewekt door middel van warmtekrachtkoppeling, waarvan de restwarmte efficiënt wordt gebruikt.
Wanneer rekening wordt gehouden met de bovenstaande overwegingen, laten de beschikbare statistieken
aanmerkelijke verschillen zien binnen de EU. Denemarken, Finland en Nederland zijn de landen met dehoogste marktpenetratie, waar warmtekrachtkoppeling in sommige gevallen meer dan 50 % van de totaleelektriciteitsopwekking vertegenwoordigt. In landen zoals Frankrijk, Griekenland en Ierland speelt warm-tekrachtkoppeling met bijdragen van rond de 2 % daarentegen slechts een marginale rol. Als het aandeelvan warmtekrachtkoppeling echter wordt gerelateerd aan de omvang van de productie van thermischeelektriciteit, veranderen de marktaandelen van warmtekrachtkoppeling in bepaalde gevallen echter signifi-cant. Dan kunnen landen zoals Zweden, Oostenrijk en Frankrijk aandelen voor warmtekrachtkoppelingmelden van respectievelijk 96 %, 76 % en 23 %.
Ruwweg 40 % van de elektriciteit uit warmtekrachtkoppeling wordt geproduceerd ten behoeve van de
openbare energievoorziening, vaak voor stadsverwarmingsnetwerken. De resterende 60 % wordt gegene-reerd door zelfopwekkers, gewoonlijk voor industriële processen. In termen van geïnstalleerd vermogen ishet elektrisch vermogen uit warmtekrachtkoppeling in de EU tussen 1994 en 1998 met 14 % gestegen van63 GW naar 72 GW. In absolute termen was Duitsland in 1998 met 22 GW elektrisch vermogen uitwarmtekrachtkoppeling verreweg het land met de hoogste warmtekrachtkoppelingscapaciteit in de EU,gevolgd door Italië (9,5 GW), Nederland (8,5 GW), Denemarken (7 GW) en Finland (5 GW).NL 26.11.2002 Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen C 291 E/185
(1) „Combined Heat and Power production (CHP) in the EU — Summary of statistics 1994-1998”, Eurostat 2001.
(2) Onder deskundigen is er een discussie gaande of de statistieken over warmtekrachtkoppeling van Eurostat het
werkelijke aandeel van warmtekrachtkoppeling nu wel of niet overschatten, omdat elektriciteit die op een andere
manier dan via warmtekrachtkoppeling is geproduceerd, in sommige gevallen als elektriciteit uit warmtekrachtkop-
peling zou kunnen zijn geteld. Het werkelijke aandeel van warmtekrachtkoppeling op communautair niveau kandaardoor iets kleiner zijn dan 11 %. Eurostat heeft voor de komende verzameling statistieken over warmtekracht-koppeling een nieuwe methodologie gehanteerd die de werkelijke warmtekrachtproductie beter kan vaststellen.
Het gebruik van brandstoffen voor warmtekrachtkoppeling laat een trend zien in de richting van schonere
brandstoffen, wat de milieubaten van warmtekrachtkoppeling vergroot. Aardgas is met een aandeel van45 % in 1998 vergeleken met 30 % in 1994 de meest gebruikte brandstof in de warmtekrachtproductie.Daarentegen is het gebruik van steenkool en bruinkool tussen 1994 en 1998 gedaald van 30 % naar 20 %.Hernieuwbare energiebronnen vertegenwoordigden 13 % in 1998. Binnen de definitie van Eurostat wordentot nu toe zowel biologisch afbreekbaar als biologisch niet afbreekbaar vast stedelijk afval tot de her-nieuwbare energiebronnen voor warmtekrachtkoppeling gerekend. In het licht van de definitie van afvalvoor hernieuwbare energiebronnen in de Richtlijn betreffende de bevordering van elektriciteitsopwekking
uit hernieuwbare energiebronnen zou het echter wel zo consequent zijn om ook voor het biologische
afbreekbare deel alleen cijfers vast te stellen.
Het ontbreken van recentere cijfers betekent echter dat de bovenstaande cijfers met enige voorzichtigheid
moeten worden bekeken. Sinds 1998 meldt de warmtekrachtkoppelingssector dat de markt in verscheidenelanden van de EU stagneert of zelfs een dalende trend vertoont. Dit gebrek aan voortgang in de bevor-dering van nieuwe warmtekrachtkoppeling is voor een groot deel het gevolg van het bestaan van diversebelemmeringen die de ontwikkeling van warmtekrachtkoppeling in de weg staan.
Tabel 1 — Historische gegevens over WKK in de lidstaten en WKK als percentage van de thermische en totale
elektriciteitsopwekking
1994 (**) 1996 1997 1998
LidstaatElektriciteit
uit WKK
GWhDeel van
thermische
elektriciteit
%Deel van to-
tale elektri-
citeit %Elektriciteit
uit WKK
GWhDeel van
thermische
elektriciteit
%Deel van to-
tale elektri-
citeit %Elektriciteit
uit WKK
GWhDeel van
thermische
elektriciteit
%Deel van to-
tale elektri-
citeit %Elektriciteit
uit WKK
GWhDeel van
thermische
elektriciteit
%Deel van to-
tale elektri-
citeit %
België 2 448 8,0 3,4 3 000 9,5 3,9 3 069 10,2 3,9 3 410 9,6 4,1
Denemarken 21 874 56,2 54,5 29 260 55,9 54,6 26 562 62,7 59,9 25 591 66,9 62,3
Duitsland 47 752 13,5 9,0 37 817 10,3 6,8 36 834 10,3 6,7 41 770 11,3 7,5
Griekenland 819 2,2 2,0 886 2,3 2,1 968 2,5 2,2 981 (*) 2,3 2,1
Spanje 8 537 11,1 5,3 13 390 17,5 7,7 18 567 18,9 9,8 21 916 22,2 11,2
Frankrijk 8 506 24,5 1,8 9 864 22,0 1,9 10 663 26,2 2,1 12 660 22,7 2,5
Ierland 259 1,6 1,5 357 2,0 1,9 457 2,4 2,3 404 2,0 1,9
Italië 26 477 14,7 11,4 31 383 16,2 12,9 40 164 20,1 16,0 44 856 21,6 17,3
Luxemburg 120 37,1 9,5 320 87,7 22,5
Nederland 31 543 41,7 39,5 36 410 45,1 42,7 41 502 49,6 47,9 47 835 55,4 52,6
Oostenrijk 11 721 66,0 21,4 13 539 70,3 24,7 14 025 71,7 24,7 14 268 76,2 24,8
Portugal 3 111 15,1 9,9 2 845 14,5 8,2 2 949 14,1 8,6 3 288 12,8 8,4
Finland 20 312 59,0 30,9 22 536 59,3 32,5 23 051 64,0 33,3 25 128 75,6 35,8
Zweden 9 257 85,0 6,4 10 241 70,9 7,3 9 301 91,4 6,2 9 544 95,5 6,0
Verenigd
Koninkrijk 11 619 5,0 3,6 15 108 6,1 4,3 16 762 7,0 4,9 18 644 7,4 5,2
EU-15 204235 17,6 9,0 226336 18,3 9,4 244994 19,8 10,1 270615 21,0 10,9
(*) Schatting van Eurostat.
(**) De Duitse cijfers zijn voor 1995.
Bron: „Combined Heat and Power production (CHP) in the EU — Summary of statistics 1994-1998”, Eurostat 2001.NL C 291 E/186 Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen 26.11.2002
In een onderzoek naar de administratieve belemmeringen voor gedecentraliseerde warmtekrachtkop-
peling (1) is de situatie in Frankrijk, Nederland en het Verenigd Koninkrijk geanalyseerd. Het onderzoek
identificeert economische belemmeringen voor gedecentraliseerde warmtekrachtkoppeling, zoals lage prij-zen voor overtollige elektriciteit die aan het net wordt verkocht, hoge aansluitkosten, hoge kosten voor deverzwaring van het net die de ontwikkelaar van warmtekrachtkoppeling in rekening worden gebracht,hoge kosten voor het gebruik van het distributiesysteem, complexe en lang durende administratieveprocedures, gebrek aan erkenning van de voordelen voor het net van ingebedde opwekking enzovoort.Een ander onderzoek (
2) heeft het effect van de liberalisering van de elektriciteitsmarkt op de sector van de
warmtekrachtkoppeling en stadsverwarming en -koeling geanalyseerd door middel van analyses van de
economische levensvatbaarheid van dergelijke centrales. Dit onderzoek komt tot de conclusie dat nieuweefficiënte technologieën voor gasgestookte warmtekrachtkoppeling in principe zouden moeten kunnenconcurreren met nieuwe efficiënte condensatiecentrales. Als de elektriciteitsprijzen echter geen afspiegelingzijn van de werkelijke kosten (met inbegrip van de internalisering van externe kosten), zijn alleen grotegasgestookte warmtekrachtcentrales concurrerend. Als in de berekening wordt gewerkt met een veronder-steld bedrag aan milieubaten van 10 euro per bespaarde ton CO
2, zouden daarnaast ook een paar
middelgrote gasgestookte warmtekrachtcentrales haalbaar zijn. Als de prijs van mei 2000 op de Noord-Europese energiemarkt van 15 euro per MWh wordt gehanteerd, zou geen van de geanalyseerde warm-tekrachtcentrales op zuiver economische gronden levensvatbaar zijn (
3).
Door het wijdverbreide gebruik van aardgas in de warmtekrachtproductie is ook de prijs van aardgas een
belangrijke parameter die de economische levensvatbaarheid van gecombineerde warmte-elektriciteitspro-ductie beïnvloedt. De openstelling van de aardgasmarkt voor mededinging zou in principe tot lageregasprijzen moeten leiden. Veel warmtekrachtproducenten hebben de afgelopen jaren echter te makengehad met fluctuerende en vaak hoge gasprijzen, onder meer als gevolg van het feit dat de gasprijzenzijn gekoppeld aan de olieprijs. Daarnaast is ook artikel 18, lid 2, van Richtlijn 98/30/EG (
4), dat lidstaten
toestaat de toegang van warmtekrachtproducenten tot de interne gasmarkt te beperken, een potentiële
belemmering voor warmtekrachtkoppeling. Het voorstel van de Commissie tot wijziging van de aardgas-richtlijn (
5) beoogt deze bepaling te laten verdwijnen. Het is van belang om voor alle warmtekrachtpro-
ducenten de toegang tot de gasmarkt te garanderen, aangezien gasgestookte warmtekrachtkoppeling dehoogste brandstofefficiëntie oplevert, wat zowel gunstig is voor het milieu als voor de communautaireenergiebalans. Ook vanuit het oogpunt van de interne markt is het van belang om concurrentievoor-waarden te scheppen waaronder warmtekrachtproducenten en andere elektriciteitsproducenten in de heleGemeenschap dezelfde basisrechten genieten met betrekking tot de toegang tot de aardgasmarkt.
Zoals hierboven is beschreven, bestaan er nog steeds belemmeringen voor warmtekrachtkoppeling, zowel
op de elektriciteitsmarkt als de aardgasmarkt. Veel warmtekrachtproducenten hebben te maken met stij-gende inkoopprijzen voor aardgas in combinatie met dalende verkoopprijzen voor elektriciteit, waardoorde economische levensvatbaarheid van warmtekrachtkoppeling in gevaar is. Beide markten bevinden zichnog in een overgangsfase, met in de hele EU asymmetrische marktkansen, toegenomen marktonzekerheid,meer aandacht voor kortetermijnbeslissingen en een gebrek aan internalisering van externe kosten. Zo'nmarktomgeving is over het algemeen nadelig voor kleinere en minder concurrerende exploitanten zoalswarmtekrachtproducenten. Alles bij elkaar hebben de huidige marktomstandigheden bijgedragen aan een
situatie waarin veel bestaande warmtekrachtcentrales onder druk zijn komen te staan en waarin de
stimulansen om de bestaande capaciteit te vergroten of te investeren in nieuwe capaciteit, aanmerkelijkzijn verminderd.
4.Gerichte overheidssteun voor warmtekrachtkoppeling op basis van de vraag naar nuttige
warmte binnen de Europese interne markt
Het doel van deze richtlijn is, in overeenstemming met het subsidiariteitsbeginsel, de invoering van een
gemeenschappelijk en transparant kader teneinde de overheidssteun van de lidstaten voor het warmte-NL 26.11.2002 Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen C 291 E/187
(1) „The administrative obstacles to the development of decentralised cogeneration”, Cogen Europe et.al., Programma
SAVE, 1999.
(2) „Evaluation of the impact of the European electricity market on the CHP, district heating and cooling sector”, Cowi
Consulting Engineers and Planners et.al., Programma SAVE, 2000.
(3) Er moet worden opgemerkt dat deze berekeningen zijn gebaseerd op warmtekrachtcentrales voor stadsverwarming
met een verondersteld aantal bedrijfsuren van 4 500 per jaar. Industriële warmtekrachtcentrales met een meerconstante vraag naar warmte kunnen tot wel 8 000 bedrijfsuren per jaar maken, waardoor ze doorgaans economischlevensvatbaarder zijn.
(
4) Richtlijn 98/30/EG van het Europees Parlement en de Raad van 22 juni 1998 betreffende gemeenschappelijke regels
voor de interne markt voor aardgas (PB L 204 van 21.7.1998, blz. 1).
(5) „Voorstel voor een richtlijn van het Europees Parlement en de Raad tot wijziging van Richtlijn 96/92/EG en Richtlijn
98/30/EG betreffende gemeenschappelijke regels voor de interne markt voor elektriciteit en aardgas” COM(2001)125 def.
krachtkoppelingsproces op basis van vraag naar nuttige warmte te doen convergeren in overeenstemming
met de nationale omstandigheden en het nationale energiebeleid en binnen het kader van de Europesemededingingsregels. Deze richtlijn stelt gemeenschappelijke definities van elektriciteit uit warmtekracht-koppeling vast teneinde dezelfde methodologische achtergrond voor steunregelingen van de lidstaten teontwikkelen. Deze methodologie heeft tevens tot doel te verzekeren dat de effecten van de steunregelingenop de interne elektriciteitsmarkt transparant zijn.
Aangezien de grote warmtekrachtinstallaties gemakkelijker toegang hebben tot gunstigere financiering en
brandstofprijzen, zou directe steun voor de productie van elektriciteit uit warmtekrachtkoppeling zichmoeten concentreren op elektriciteit die wordt geproduceerd ofwel in installaties met een capaciteitbeneden een indicatieve drempel van 50 MW(e) ofwel in grotere installaties, maar dan uitsluitend dehoeveelheid elektriciteit die wordt geproduceerd door de capaciteit beneden een dergelijke indicatieve
drempel. De reden hiervoor is niet grotere installaties te diskwalificeren, maar overcompensatie van de
grotere installaties te vermijden. Grotere installaties zouden nog steeds steun krijgen voor de productie opbasis van de eerste 50 MW, maar ontvangen geen aanvullende steun voor de rest van de productie. Alsdirecte steun voor de productie van elektriciteit uit warmtekrachtkoppeling wordt gebaseerd op een vastbedrag per geproduceerde MWh, zou de steun niet mogen worden toegepast op productie boven deindicatieve drempel. De lidstaten zouden bij het opzetten van steunregelingen de volgende overwegingenmoeten hanteren:
1. Steunregelingen voor de productie van elektriciteit uit warmtekrachtkoppeling zouden moeten worden
beperkt tot elektriciteit die samen met nuttige warmte in één proces wordt geproduceerd.
2. De economische steun voor de elektriciteitsproductie zou zich moeten concentreren op ontwikkeling
van de benodigde economische prikkels om efficiënte warmtekrachtcentrales te exploiteren op basis vaneen economisch aantoonbare vraag naar warmte.
3. Directe steun voor de productie zou zich in principe moeten concentreren op het aandeel van elek-
triciteit uit warmtekrachtkoppeling die wordt geproduceerd ofwel in installaties met een capaciteitbeneden een indicatieve drempel die op 50 MW(e) of minder moet worden gesteld, ofwel in grotereinstallaties, maar dan alleen de hoeveelheid elektriciteit die wordt geproduceerd door de capaciteitbeneden een dergelijke drempel.
4. De bouw en de grootte van de warmtekrachtcentrales zouden moeten worden afgestemd op de vraag
naar warmte die werkelijk bestaat of met zekerheid wordt voorzien.
5.Elementen van de voorgestelde richtlijn
5.1.Definitie van warmtekrachtkoppeling
Warmtekrachtkoppeling is momenteel in de Gemeenschap op verschillende manieren gedefinieerd. Som-
mige definities zijn uitsluitend bedoeld om warmtekrachtkoppeling te identificeren en te meten voor
statistische doeleinden. Andere definities houden verband met de vereisten waaraan warmtekrachtkop-
peling moet voldoen om in aanmerking te komen voor nationale steunregelingen. Soms zijn dergelijkecriteria om in aanmerking te komen gekoppeld aan kwantificeringen van de baten van warmtekracht-koppeling, gemeten in energiebesparingen of CO
2-vermindering. Daarnaast wordt de definiëring van
warmtekrachtkoppeling gecompliceerd door bepaalde technologieën voor warmtekrachtkoppeling waarbijwarmtekrachtkoppelingseenheden kunnen worden geschakeld tussen gecombineerde warmte-elektriciteits-productie en gescheiden opwekking van elektriciteit en warmte.
Voor het doel van deze richtlijn is het nodig om een gemeenschappelijke basis voor de definitie van
warmtekrachtkoppeling te creëren. In beginsel zou het wenselijk zijn om één geharmoniseerde definitievan warmtekrachtkoppeling vast te leggen die in de hele Gemeenschap voor alle doeleinden kan wordengebruikt. De Commissie heeft er echter oog voor dat de meeste lidstaten al verschillende nationaledefinities van warmtekrachtkoppeling hebben aangenomen, die voor uiteenlopende doeleinden zijn ont-wikkeld en die vaak aan de nationale omstandigheden zijn aangepast. Teneinde rekening te houden metdeze twee tegengestelde belangen introduceert deze richtlijn een tweeledige benadering die bestaat uit devolgende twee stappen:
1. een geharmoniseerde basisdefinitie van elektriciteit uit warmtekrachtkoppeling (bijlage II van de richt-
lijn);
2. een methodologie om hoogrendabele warmtekrachtkoppeling af te bakenen (bijlage III van de richtlijn).NL C 291 E/188 Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen 26.11.2002
De basisdefinitie dient om de huidige ambiguïteit als gevolg van de verschillende definities van warmte-
krachtkoppeling op te heffen. Zij geeft de zekerheid dat het basisconcept van warmtekrachtkoppeling in dehele Gemeenschap op dezelfde manier wordt begrepen en gemeten. De basisdefinitie zal worden gebruiktvoor statistieken over warmtekrachtkoppeling en voor het toezicht op communautair niveau. Als tweedestap biedt de richtlijn een methodologie die moet worden gebruikt om de kwaliteit (
1) — uitgedrukt in
energiebesparingen — van de warmtekrachtproductie te bepalen die volgens de basisdefinitie in stap 1 isgeïdentificeerd. Deze tweede stap zal worden toegepast voor bevorderingsaspecten, met name voor certi-ficering van de oorsprong, vaststelling van het nationale potentieel voor warmtekrachtkoppeling en, waar
passend, vaststelling of wordt voldaan aan de eisen om in aanmerking te komen voor financiële steun.
5.2.Garantie van oorsprong van elektriciteit uit warmtekrachtkoppeling
Teneinde aan de verplichtingen te voldoen met betrekking tot informatie over de primaire energiebronnen
die voor de productie van elektriciteit worden gebruikt, zoals deze zijn opgesteld in de informatiebepa-lingen bij de wijziging van de Richtlijnen 96/92/EG en 98/30/EG betreffende gemeenschappelijke regelsvoor de interne markt voor elektriciteit en aardgas, zet deze richtlijn een mechanisme op dat bewerkstelligtdat producenten en anderen met een belang in warmtekrachtkoppeling om een garantie van oorsprongvan elektriciteit uit warmtekrachtkoppeling kunnen vragen.
Volgens het voorstel moet de garantie van oorsprong de gebruikte brandstofbron vermelden, de toepassing
van de warmte die samen met de elektriciteit wordt gegenereerd, en de productiedatums en -plaatsen. Degarantie van oorsprong dient tevens de nationale referentiewaarden te specificeren die zijn gebruikt voorde afbakening van hoogrendabele warmtekrachtkoppeling.
Het is in dit ontwikkelstadium van warmtekrachtkoppeling en statistische kennis niet de bedoeling om een
andere koppeling tot stand te brengen tussen de garantie van oorsprong van elektriciteit uit warmtekracht-koppeling en het systeem van garantiecertificaten van oorsprong van elektriciteit die uit hernieuwbareenergiebronnen wordt geproduceerd, anders dan dezelfde procedures te introduceren die door de lidstatenmoeten worden ingevoerd. Hoogrendabele warmtekrachtcentrales die fossiele brandstoffen gebruiken, pro-duceren minstens 5 tot 10 % minder CO
2dan het geval is bij gescheiden productie, terwijl elektriciteit uit
hernieuwbare energiebronnen bijna geen CO 2produceert. Het is daarom duidelijk dat de „CO 2-reductie-
waarde” van 1 kWh elektriciteit uit gecombineerde warmte-elektriciteitsproductie veel lager is dan de
„CO 2-reductiewaarde” van 1 kWh elektriciteit uit hernieuwbare energiebronnen.
Ten behoeve van de transparantie en het toezicht is het belangrijk dat warmtekrachtkoppeling in de hele
EU op dezelfde manier wordt gedefinieerd en gemeten. Dit voorstel introduceert daarom in bijlage II eengeharmoniseerde methodologie die voor de basisdefinitie van warmtekrachtkoppeling moet worden ge-bruikt. Deze methodologie is grotendeels gebaseerd op een onlangs herziene methodologie die Eurostatgebruikt voor het verzamelen van EU-brede statistieken over warmtekrachtkoppeling (
2). De nieuwe me-
thodologie van Eurostat houdt in wezen in dat voor warmtekrachtkoppelingseenheden met een totaal
rendement op jaarbasis hoger dan of gelijk aan 75 % de totale elektriciteitsopwekking wordt beschouwd alselektriciteit uit warmtekrachtkoppeling. Bij warmtekrachtkoppelingseenheden met een totaal rendement opjaarbasis lager dan 75 % moet de elektriciteit die niet in een warmtekrachtkoppelingsproces wordt gepro-duceerd, in mindering worden gebracht.
Naar aanleiding van de zorgen die door enkele deskundigen zijn geuit dat een drempel van 75 % in
sommige gevallen mogelijk te laag is, voegt de methodologie in bijlage II een aparte drempel van 85 %
toe die moet worden toegepast voor warmtekrachtkoppelingseenheden die naar een niet-warmtekracht-koppelingsmodus kunnen schakelen. Voor dergelijke eenheden met een totaal rendement op jaarbasis vanminder dan 85 % worden aanvullende berekeningen uitgevoerd om de werkelijke warmtekrachtproductiete bepalen. Bij deze werkwijze wordt de kans dat elektriciteit die niet afkomstig is van warmtekracht-koppeling, als elektriciteit uit warmtekrachtkoppeling wordt gecertificeerd, minimaal geacht.NL 26.11.2002 Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen C 291 E/189
(1) De term „kwaliteitswarmtekrachtkoppeling” wordt soms gebruikt om warmtekrachtkoppeling te beschrijven die grote
energiebesparingen of CO 2-besparingen oplevert. Voor het doel van deze richtlijn wordt de term „hoogrendabele
warmtekrachtkoppeling” een nauwkeurigere aanduiding gevonden voor hetgeen wordt bedoeld wanneer men het
over de baten van warmtekrachtkoppeling heeft.
(2) Deze herziene methodologie is op 2 april 2001 door de lidstaten goedgekeurd tijdens de laatste vergadering van de
Working Group on Combined Heat and Power Statistics van Eurostat.
5.3.Rendementscriteria
Teneinde te waarborgen dat onder deze richtlijn alleen warmtekrachtkoppeling wordt bevorderd die werke-
lijke baten oplevert vergeleken met gescheiden productie van warmte en elektriciteit, is een passend mecha-
nisme om deze baten te bepalen, onmisbaar. Het voorstel biedt daarom in bijlage III een methodologie voorhet vaststellen van de baten van warmtekrachtkoppeling.
De baten van warmtekrachtkoppeling kunnen worden uitgedrukt in energiebesparingen of CO
2-besparingen.
In de meeste gevallen zal een warmtekrachtinstallatie die een energiebesparing oplevert, ook een CO2-be-
sparing opleveren. De gekozen brandstof voor warmtekrachtkoppeling zal echter van invloed zijn op degrootte van de CO
2-besparing. Het hele concept van warmtekrachtkoppeling draait in wezen om het
besparen van energie door de brandstofinvoer op een zeer efficiënte manier aan te wenden voor hetgenereren van zowel elektriciteit als warmte. Voor het doel van deze richtlijn wordt energiebesparing daarom
als de meest geschikte indicator beschouwd om de voordelen van warmtekrachtkoppeling in uit te drukken.
Door deze indicator te gebruiken, richt de richtlijn zich op de energie-efficiëntiekenmerken van warmte-krachtkoppeling en blijft de richtlijn brandstofneutraal, waardoor een gediversifieerde mix van brandstoffenin de warmtekrachtkoppelingssector mogelijk is. Bij de rapportageverplichtingen zou de Commissie echterook de milieubaten kunnen beoordelen, met inbegrip van de vermindering van de CO
2-emissies.
Om de energiebesparing als gevolg van warmtekrachtkoppeling te bepalen, kan de basisdefinitie vanwarmtekrachtkoppeling zoals die in bijlage II is geformuleerd, niet op zichzelf worden genomen, wantdeze definitie identificeert alleen warmtekrachtkoppeling, zonder de mogelijke energiebesparingen te kwan-tificeren. Het is daarom noodzakelijk om aanvullende criteria te ontwikkelen om de energiebesparing te
bepalen als gevolg van gecombineerde warmte-elektriciteitsproductie die voldoet aan de basisdefinitie in
bijlage II. Om vast te stellen of er sprake is van hoogrendabele warmtekrachtkoppeling, moet de hoe-veelheid brandstof worden gekwantificeerd die is gebruikt om een bepaalde hoeveelheid warmte en elek-triciteit door middel van warmtekrachtkoppeling te produceren, en moet deze worden vergeleken met dehoeveelheid brandstof die nodig zou zijn geweest om dezelfde hoeveelheid warmte en elektriciteit viagescheiden opwekking te produceren. Dit brengt met zich mee dat voor de vergelijking aannamen moetenworden gemaakt wat betreft het type gescheiden productie waar warmtekrachtkoppeling voor in de plaatskomt.
Een mogelijke optie zou zijn om in de richtlijn geharmoniseerde referenties voor de gescheiden productie
van warmte en elektriciteit vast te leggen waar alle warmtekrachtproductie mee moet worden vergeleken.Het vaststellen van dergelijke referenties is echter een uiterst ingewikkelde zaak, vooral voor nieuweproductie waarvoor geen empirische gegevens beschikbaar zijn en waarvoor aannamen moeten wordengemaakt met betrekking tot de toekomstige brandstoffen, technologieën en verwachte rendementen. Daar-naast maken ook de verschillen in de energiemix binnen de Gemeenschap het moeilijk om één enkelegeharmoniseerde referentie vast te stellen die in alle lidstaten kan worden toegepast. Dit heeft de Com-missie doen concluderen dat het in dit stadium noodzakelijk is om met een gemeenschappelijke metho-dologie te komen voor het berekenen van de energiebesparingen als gevolg van warmtekrachtkoppeling.Het zal echter aan de lidstaten zijn om op basis van het kader dat in bijlage III wordt gepresenteerd, deexacte nationale rendementsreferentiewaarden te bepalen die in de berekening moeten worden gebruikt. Delidstaten wordt gevraagd een goedgedocumenteerde analyse van de gekozen referentiewaarden te presen-teren, die bekend moet worden gemaakt en aan de Commissie moet worden toegezonden. De Commissiezal de rendementsreferentiewaarden die door de lidstaten worden aangenomen, evalueren en op basisdaarvan nadenken over de mogelijkheden voor verdere harmonisatie.
Voor de toepassing van de rendementscriteria maakt het voorstel een onderscheid tussen nieuwe en be-staande productie. Elektriciteit uit nieuwe warmtekrachtproductie dient — binnen dezelfde brandstofcategorie— te worden vergeleken met de beste nieuwe, geavanceerde technologie voor elektriciteitsproductie die zijverondersteld wordt te vervangen. Door rendementen binnen dezelfde brandstofcategorieën te vergelijken,blijft de beoordeling van de baten van warmtekrachtkoppeling brandstofneutraal en richt deze zich geheel opde energie-efficiëntiekenmerken van warmtekrachtkoppeling. Aan de warmtekant moet nieuwe warmte-krachtkoppeling standaard worden vergeleken met een indicatieve referentiewaarde voor het warmterende-ment van 90 %, alhoewel voor sommige brandstoffen lagere referenties voor het rendement kunnen wordengebruikt. Alles bij elkaar moet nieuwe warmtekrachtproductie een energiebesparing van minstens 10 %opleveren om te worden aangemerkt als hoogrendabele warmtekrachtkoppeling. Kleinschalige warmtekracht-
koppeling en warmtekrachtkoppeling op basis van hernieuwbare energiebronnen kunnen al als hoogrenda-
bele warmtekrachtkoppeling worden aangemerkt bij een geringere energiebesparing. Elektriciteit uit be-staande warmtekrachtkoppeling dient te worden vergeleken met het gemiddelde rendement van de bestaandenationale elektriciteitsproductie op basis van fossiele brandstoffen. Elektriciteit uit kernenergie en hernieuw-bare energiebronnen wordt uit de mix uitgesloten, aangezien dergelijke elektriciteit in een echte marktsituatiedoorgaans niet zal worden vervangen door elektriciteit uit warmtekrachtkoppeling. Aan de warmtekant moetbestaande warmtekrachtkoppeling worden vergeleken met het gemiddelde rendement van de bestaandenationale mix voor warmteopwekking. Bestaande warmtekrachtproductie moet een energiebesparing vanminstens 5 % opleveren om als hoogrendabele warmtekrachtkoppeling te worden aangemerkt.NL C 291 E/190 Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen 26.11.2002
5.4.Nationaal potentieel voor hoogrendabele warmtekrachtkoppeling
Het vaststellen van streefcijfers helpt kwantificeren wat de Gemeenschap en de afzonderlijke lidstaten op
het gebied van de warmtekrachtkoppeling willen bereiken, en helpt vervolgens bij het toezicht. De Com-
missie heeft zich daarom afgevraagd of er op communautair niveau voor alle lidstaten indicatieve nationale
streefcijfers voor het marktaandeel van warmtekrachtkoppeling zouden moeten worden vastgesteld. Aan de
andere kant zijn de nationale marktkaders voor warmtekrachtkoppeling in de EU zeer ongelijksoortig voor
wat betreft bijvoorbeeld het marktpotentieel voor warmtekrachtkoppeling, de nationale energiemix, de
beschikbaarheid van brandstoffen, de structuur van de industrie, de vraag naar warmte en/of koelingenzovoort. Dit betekent dat de omstandigheden voor de bevordering van een specifieke energie-efficiën-
tietechnologie zoals warmtekrachtkoppeling op de nationale warmte- en elektriciteitsmarkten heel verschil-
lend zijn. In dit stadium zou het technisch lastig zijn om voor elke lidstaat indicatieve streefcijfers vast te
stellen. De Commissie zou echter wel de mogelijkheid en de noodzaak van dergelijke streefcijfers kunnen
onderzoeken op basis van de eerste verslagen van de lidstaten over het nationale potentieel voor hoog-
rendabele warmtekrachtkoppeling. De Commissie is van mening dat de aandacht in eerste instantie dient
uit te gaan naar stimulering van effectief promotiebeleid en maatregelen ten gunste van warmtekracht-koppeling. De richtlijn initieert daarom een verplichte procedure die tot doel heeft het bestaande nationale
potentieel voor hoogrendabele warmtekrachtkoppeling te activeren.
De lidstaten worden ertoe verplicht om goedgedocumenteerde analyses van het nationale potentieel voor
warmtekrachtkoppeling uit te voeren. Teneinde te bereiken dat de analyses op een systematische envergelijkbare manier worden uitgevoerd, zodat de Commissie en het algemene publiek kunnen toezien
op de uitvoering van de richtlijn, wordt in bijlage IV van de richtlijn een aantal criteria en elementen
geformuleerd die in de analyses aan bod moeten komen. Tot de criteria behoren onder meer een ver-
plichting om na te denken over de waarschijnlijke brandstoffen voor warmtekrachtkoppeling, met speciale
nadruk op de mogelijkheden om hernieuwbare energiebronnen op de nationale warmtemarkten via
warmtekrachtkoppeling te bevorderen, en een verplichting om aspecten te onderzoeken die betrekking
hebben op technologieën voor warmtekrachtkoppeling, kosteneffectiviteit en tijdskaders.
Bijlage IV bepaalt ook dat het potentieel voor warmtekrachtkoppeling moet worden uitgesplitst in ten
minste drie hoofdcategorieën. De categorieën „Warmtekrachtkoppeling in de industrie”, „Warmtekracht-
koppeling voor verwarming” en „Warmtekrachtkoppeling voor de landbouw” verwijzen naar de verschil-
lende toepassingen van de geproduceerde warmte. De lidstaten worden er ook toe verplicht om een aparte
analyse te maken van de nationale belemmeringen voor warmtekrachtkoppeling en om regelmatig verslag
uit te brengen over de voortgang die is geboekt met de realisering van het nationale potentieel, en over demaatregelen die zijn getroffen om warmtekrachtkoppeling te bevorderen. Om toezicht op en regelmatige
beoordeling van de voortgang mogelijk te maken, zijn betrouwbare statistieken over warmtekrachtkop-
peling nodig. De richtlijn introduceert daarom een verplichting voor de lidstaten om de Commissie jaarlijks
statistieken over warmtekrachtkoppeling te verstrekken. Het is de bedoeling dat deze gegevensverzameling
in de praktijk een voortzetting zal zijn van de huidige praktijk, waarbij de lidstaten nationale statistiekenover warmtekrachtkoppeling verstrekken aan Eurostat.
5.5.Steunregelingen
Momenteel zijn allerlei nationale steunregelingen voor warmtekrachtkoppeling van kracht of worden ten
uitvoer gelegd. Dergelijke regelingen zijn onder meer directe prijssteun („feed-in tariffs” of terugleverver-goedingen), belastingvrijstellingen of —verlagingen, groencertificaten en investeringssteun.
Terwijl de rechtvaardiging van financiële steun voor warmtekrachtkoppeling zal verdwijnen wanneer de
externe kosten volledig in de markt worden geïnternaliseerd, zal steun voor warmtekrachtkoppeling op de
korte en middellange termijn in veel gevallen te rechtvaardigen zijn. Om dit aspect tot uitdrukking te laten
komen zouden steunregelingen van de overheid een afbouwbepaling moeten bevatten. Teneinde de po-
tentiële baten van de installatie en het goed functioneren van warmtekrachtcentrales voor elektriciteit terealiseren waar er vraag naar warmte bestaat of wordt voorzien, zal daarom vaak voortzetting en uit-
breiding van de steunregelingen ten gunste van warmtekrachtkoppeling nodig zijn binnen de grenzen die
door het EG-Verdrag en in het bijzonder de artikelen 87 en 88 ervan worden gesteld. De Gemeenschap
heeft er echter duidelijk belang bij te verzekeren dat de steun erin slaagt hoogrendabele warmtekracht-
koppeling te bevorderen. Volgens de richtlijn zal de Commissie daarom worden verplicht de toepassing
van de verschillende steunregelingen voor warmtekrachtkoppeling die in de lidstaten worden gebruikt, te
evalueren en een verslag te presenteren over de ervaringen die met de toepassing en de co-existentie vanverschillende steunmechanismen zijn opgedaan.
5.6.Aspecten betreffende het net
Om goed te kunnen functioneren moet de interne elektriciteitsmarkt gelijke concurrentievoorwaarden
bieden voor alle bestaande en potentiële nieuwe elektriciteitsproducenten. In deze context kunnen objec-
tieve, transparante en niet-discriminerende regels en procedures met betrekking tot aspecten betreffende
het net de marktpenetratie van warmtekrachtkoppeling vergemakkelijken. Rechtszekerheid over aspecten
betreffende het net is voor warmtekrachtkoppeling van uitzonderlijk belang, gezien het feit dat warmte-
krachtproducenten in veel gevallen kleinere en onafhankelijke exploitanten zijn die gevoelig zijn voor
kosten en omstandigheden op dit terrein.NL 26.11.2002 Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen C 291 E/191
Warmtekrachtproducenten hebben over het algemeen te maken met dezelfde problemen als producenten
van elektriciteit uit hernieuwbare energiebronnen als het gaat om aspecten betreffende het net. Als gevolgdaarvan baseert dit voorstel zich in veel opzichten op dezelfde bepalingen als Richtlijn 2001/77/EG. Ditbetekent dat het voorstel bepalingen bevat die de transmissie en distributie van elektriciteit garandeert dieuit warmtekrachtkoppeling wordt geproduceerd. De aansluiting op het net en de netverzwaring is eenander gebied waarop in bepaalde gevallen belemmeringen voor warmtekrachtkoppeling bestaan, zoals isbeschreven in paragraaf 3. Teneinde iets aan deze belemmeringen te doen, bevat het voorstel bepalingendie de exploitanten van de transmissie- en distributiesystemen ertoe verplichten om standaardregels op te
stellen en bekend te maken voor de aansluiting op en verzwaring van het net. Deze regels moeten zijn
gebaseerd op objectieve, transparante en niet-discriminerende criteria.
Als gevolg van de koppeling tussen de elektriciteitsproductie en de warmtevraag moeten warmtekracht-
producenten soms aanvullende elektriciteit kopen om de eigen opgewekte elektriciteit van de producent teondersteunen of aan te vullen. Ook moet soms een overschot aan elektriciteit worden verkocht wanneer deproductie het verbruik overschrijdt. Geleidelijk komen speciale markten op voor het in evenwicht brengenen regelen van elektriciteit. Niet alle warmtekrachtproducenten zijn momenteel echter in aanmerkingkomende afnemers met toegang tot dergelijke markten. Totdat de elektriciteitsmarkt volledig is open-gesteld, is het daarom nodig om met specifieke bepalingen te bewerkstelligen dat de tarieven die inrekening worden gebracht aan warmtekrachtproducenten die elektriciteit moeten kopen maar geen toegangtot de markt hebben, volgens objectieve, transparante en niet-discriminerende criteria worden vastgesteld.Ten behoeve van de transparantie en het toezicht wordt ook voorgesteld dat er benchmarkinganalysesplaatsvinden van de tarieven die aan warmtekrachtproducenten worden geboden, zowel voor de inkoop
van extra elektriciteit als voor de verkoop van overtollige elektriciteit.
5.7.Administratieve procedures
Organisaties die ontwikkelaars van warmtekrachtkoppeling vertegenwoordigen, hebben aangegeven dat de
administratieve procedures een belemmering vormen voor de verdere ontwikkeling van warmtekracht-koppeling. Belemmeringen kunnen bijvoorbeeld zijn de duur van de procedure, de eisen waaraan moetworden voldaan, of de hoge kosten die met de vergunningsprocedure zijn gemoeid.
Richtlijn 96/92/EG bevat de basisregels in dit opzicht, met name met betrekking tot vergunningsproce-
dures. Toch volstaan deze algemene regels mogelijk niet altijd voor kleinere producenten, bijvoorbeeldvoor veel onafhankelijke warmtekrachtproducenten, voor wie de administratieve procedures en plannings-procedures een serieuze belemmering kunnen zijn.
In veel opzichten zouden geharmoniseerde regels op dit terrein kunnen bijdragen aan de bevordering van
warmtekrachtkoppeling. Aan de andere kant variëren de administratieve procedures en planningsprocedu-
res aanzienlijk binnen de Gemeenschap en weerspiegelen zij sterk de verschillende administratieve en
constitutionele situaties. Dit voorstel, dat hier rekening mee houdt en het subsidiariteitsbeginsel respecteert,bevat daarom geen bepalingen voor zulke geharmoniseerde regels.
Desalniettemin zijn grotere inspanningen nodig om de administratieve belemmeringen te minimaliseren.
Daarom wordt voorgesteld dat de lidstaten of de bevoegde instanties die door de lidstaten zijn aangewezen,de bestaande wetgevingskaders evalueren met het oog op de vermindering van de belemmeringen voorwarmtekrachtkoppeling, de stroomlijning en bespoediging van procedures en de verzekering dat regelsobjectief, transparant en niet-discriminerend zijn. De lidstaten zullen worden verplicht om verslag uit tebrengen over de resultaten van de evaluatie en om, waar van toepassing, aan te geven welke acties zijnondernomen om de belemmeringen op te heffen.
6.Rechtvaardiging voor actie op communautair niveau
6.1.Huidige politieke context
In het Groenboek over de continuïteit van de energievoorziening (
1) schetst de Commissie de toekomstige
energiesituatie in de EU voor de komende decennia. Het Groenboek benadrukt de noodzaak van grotereinspanningen om de vraag naar energie terug te dringen als een manier om zowel de afhankelijkheid vaningevoerde energie te verkleinen als bij te dragen aan de oplossing van klimaatveranderingsproblemen.Duidelijke regels voor warmtekrachtkoppeling die centrales in staat stellen om goed te werken met hunbrandstofbesparingskarakteristieken, kunnen aan de verwezenlijking van beide beleidsdoelstellingen bijdra-gen.NL C 291 E/192 Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen 26.11.2002
(1) „Op weg naar een Europese strategie voor een continue energievoorziening” COM(2000) 769.
De Commissie heeft in haar voorstel tot wijziging van de elektriciteits- en aardgasrichtlijnen (1) benadrukt
dat voor een volledig opengestelde markt internalisering van externe kosten nodig is om werkelijk gelijkeconcurrentievoorwaarden te kunnen garanderen. Volgens bijvoorbeeld het ExternE-onderzoek (
2) brengt
gecombineerde warmte-elektriciteitsproductie met dezelfde brandstof hoogstens half zo veel schade aanmaatschappij en milieu teweeg als de conventionele elektriciteitsproductie. Zolang externe kosten nietvolledig zijn geïntegreerd in de energieprijzen zal de Commissie initiatieven bevorderen die deze onbalanstrachten te corrigeren. Dergelijke initiatieven moeten trachten de extra kosten van de warmtekrachtpro-ducent ten opzichte van de kosten van gescheiden productie van warmte en elektriciteit te compenseren. In
de huidige marktsituatie moet het streven van zo'n compensatie zijn de bovengenoemde onbalans te
corrigeren en te voorkomen dat de extra kosten leiden tot hogere prijzen voor warmte en elektriciteituit warmtekrachtkoppeling vergeleken met gescheiden geproduceerde warmte en elektriciteit. De com-pensatie van de extra kosten moet worden afgestemd op de noodzaak van compensatie voor de verschil-lende groottes van installaties, typen technologieën en brandstoffen. Voor de grotere warmtekrachtcentralesis compensatie minder noodzakelijk dan voor de kleinere.
De Commissie heeft in haar mededeling over de voltooiing van de interne markt (
3) onderstreept dat het
creëren van een interne markt voor elektriciteit en gas in veel opzichten positieve milieueffecten blijkt tehebben gehad in termen van bijvoorbeeld grotere bedrijfsrendementen en de overstap op schonere brand-stoffen. Er is echter ook benadrukt dat dalende energieprijzen mogelijk niet bevorderlijk zijn voor deontwikkeling van energie-efficiëntie en hernieuwbare energiebronnen. Wanneer wordt gewacht totdat deinterne energiemarkt volledig is voltooid, kan dat veel risico's met zich meebrengen, omdat ondertussenkansen voor warmtekrachtkoppeling verloren kunnen gaan. De Commissie heeft daarom in de bovenge-noemde mededeling aangekondigd dat zij van plan is om in 2002 voorstellen voor te bereiden metbetrekking tot warmtekrachtkoppeling.
Artikel 2 van het EG-Verdrag verlangt een duurzame ontwikkeling van de economie van de Gemeenschap.
Artikel 6 van het EG-Verdrag versterkt deze doelstellingen van duurzame ontwikkeling door milieubeleid teintegreren in ander communautair beleid. Daarnaast is in de mededeling van de Commissie over duurzameontwikkeling (
4) die in juni 2001 is gepresenteerd tijdens de Europese Raad in Göteborg, aangegeven dat
broeikasgasemissies een van de grootste belemmeringen voor duurzame ontwikkeling zijn. De EuropeseRaad in Göteborg (
5) heeft een strategie voor duurzame ontwikkeling vastgesteld en heeft een milieu-
dimensie toegevoegd aan het proces van Lissabon met betrekking tot economische en sociale vernieuwing.
Om iets aan het probleem van de klimaatverandering te doen, heeft de Commissie onlangs een mededeling
goedgekeurd over de tenuitvoerlegging van het Europees programma inzake klimaatverandering (6), waarin
zij aankondigt van plan te zijn om in 2002 een voorstel voor een warmtekrachtkoppelingsrichtlijn tepresenteren. Daarnaast heeft de Commissie onlangs ook een voorstel voor een richtlijn voor de handel inbroeikasgasemissies (
7) vastgesteld. Wanneer zo'n markt eenmaal volledig operationeel is, wordt in feite een
prijs voor CO2-emissies bekend, waarmee een belangrijke stap voorwaarts in de richting van de inter-
nalisering van externe kosten zal worden gezet. Voorts zal de invoering van zo'n markt ook een stap zijn
op weg naar beëindiging van de rechtvaardiging van nationale economische steunregelingen voor debevordering van warmtekrachtkoppeling. Zolang er echter nog geen goedfunctionerende markt is die deprijs van CO
2-emissies weerspiegelt, is warmtekrachtkoppeling met name gevoelig voor concurrentie van
minder schone energieproducenten en zal zij daarom vaak specifieke promotie behoeven. In antwoord ophet actieplan van de Commissie voor energie-efficiëntie (
8) heeft de Raad bevordering van warmtekracht-
koppeling aangemerkt als een van de prioritaire acties voor de korte termijn in de follow-up van hetactieplan (
9). Het Europees Parlement heeft de Commissie opgeroepen om met voorstellen te komen voor
gemeenschappelijke regels voor de bevordering van warmtekrachtkoppeling (10).NL 26.11.2002 Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen C 291 E/193
(1) „Voorstel voor een richtlijn van het Europees Parlement en de Raad tot wijziging van Richtlijn 96/92/EG en
Richtlijn 98/30/EG betreffende gemeenschappelijke regels voor de interne markt voor elektriciteit en aardgas”COM(2001) 125 def.
(
2) „ExternE — Externalities of Energy”, EC, DG Onderzoek, Brussel, 1999.
(3) „Voltooiing van de interne energiemarkt” COM(2001) 125 def.
(4) „Duurzame ontwikkeling in Europa voor een betere wereld: een strategie van de Europese Unie voor duurzame
ontwikkeling” COM(2001) 264.
(5) „Conclusies van het voorzitterschap — Europese Raad van Göteborg, 15 en 16 juni 2001”: SI(2001) 500.
(6) COM(2001) 580 def.
(7) „Voorstel voor een kaderrichtlijn voor de handel in broeikasgasuitstootrechten binnen de Europese Gemeenschap”
COM(2001) 581.
(8) „Actieplan voor energie-efficiëntie in de Europese Gemeenschap” COM(2000) 247 def.
(9) Doc. 13407/1/00 ENER — COM(2000) 247 def.
(10) Resolutie over het actieplan voor energie-efficiëntie in de Europese Gemeenschap, A5-0054/2001.
In de onlangs gewijzigde communautaire kaderregeling inzake staatssteun ten behoeve van het milieu (1)
zijn bepalingen opgenomen die onder bepaalde voorwaarden financiële steun voor warmtekrachtkoppelingmogelijk maken. Wil een warmtekrachtkoppelingsprogramma volgens de kaderregeling hiervoor in aan-merking komen, dan moeten de milieubaten van het programma in kwestie worden gedocumenteerd.
6.2.Aanvullend effect van actie op communautair niveau
De lidstaten worden in toenemende mate van elkaar afhankelijk op het gebied van de energie, met name
wat betreft de interne energiemarkt en de gemeenschappelijke afspraak om de broeikasgasemissies teverminderen na de ratificatie van het Protocol van Kyoto. De beleidsbeslissingen over warmtekrachtkop-peling in de ene lidstaat kunnen van invloed zijn op de energiemarkten in de andere lidstaten. De lidstatenhebben ook te maken met de gemeenschappelijke mededingingsregels van het Verdrag, met inbegrip van
de onlangs gewijzigde communautaire kaderregeling inzake staatssteun ten behoeve van het milieu, die
ook de nationale bewegingsvrijheid bepalen op het gebied van de warmtekrachtkoppeling. Daarnaast laathet huidige gebrek aan vooruitgang op de warmtekrachtmarkt zien dat het onzeker is of het potentieelvoor warmtekrachtkoppeling uitsluitend via initiatieven op het niveau van de lidstaten kan worden ge-realiseerd.
Dit heeft de Commissie doen concluderen dat warmtekrachtkoppelingsbeleid op het niveau van de lidstaten
moet worden aangevuld door wetgevende actie op communautair niveau. Deze richtlijn creëert hetbenodigde wetgevingskader via welk de inspanningen op alle niveaus kunnen worden geconcentreerdop de bevordering van hoogrendabele warmtekrachtkoppeling. De richtlijn zal dienen als een middelom de huidige marktonzekerheid rond warmtekrachtkoppeling te verminderen en om in de afzonderlijkelidstaten belangrijke stimuli voor warmtekrachtkoppeling te bieden door een samenhangend communautairkader tot stand te brengen. Gezien de noodzaak rekening te houden met de nationale situaties voorwarmtekrachtkoppeling en het subsidiariteitsbeginsel te respecteren, zal het voor een groot deel aan delidstaten worden overgelaten om te beslissen hoe zij binnen dit algemene communautaire kader voorwarmtekrachtkoppeling te werk willen gaan.
Wetgevende actie op communautair niveau garandeert dat er een reeks gemeenschappelijke beginselen
voor de bevordering van warmtekrachtkoppeling wordt ontwikkeld. De definitie van hoogrendabele warm-tekrachtkoppeling is een voorbeeld van een terrein waar communautaire actie noodzakelijk is om eencoherente methodologie voor de bevordering van warmtekrachtkoppeling te garanderen en zo verstoringenvan de markt te voorkomen. Gemeenschappelijke beginselen voor hoogrendabele warmtekrachtkoppelingkunnen bovendien bewerkstelligen dat financiële steun voor warmtekrachtkoppeling een zodanige priori-teit krijgt, dat de efficiëntste productie wordt gesteund.
Het is ook van gemeenschappelijk communautair belang om te werken aan het scheppen van gelijke
concurrentievoorwaarden binnen de interne energiemarkt. De totstandkoming van een objectief, niet-dis-criminerend en transparant kader voor warmtekrachtproducenten voor aspecten betreffende het net is eenbelangrijke aangelegenheid met een duidelijke communautaire dimensie. Het scheppen van gelijke concur-rentievoorwaarden is ook van belang vanuit het oogpunt van de mededinging, aangezien het bestaan van
gelijke concurrentievoorwaarden een bepaald aantal marktspelers binnen de interne energiemarkt zou
kunnen verzekeren. Communautaire actie ten gunste van onafhankelijke, en vaak kleinschalige, elektrici-teitsproducenten zoals warmtekrachtproducenten zou daardoor indirect kunnen bijdragen aan de bevor-dering van de mededinging binnen de interne elektriciteitsmarkt.
Ook vanuit het oogpunt van de continuïteit van de energievoorziening heeft de Gemeenschap belang bij
bevordering van hoogrendabele warmtekrachtkoppeling als een element van haar algemene strategie om devraag naar energie te verminderen. Vooral de bevordering van warmtekrachtkoppeling met behulp vaneigen energiebronnen zoals bio-energie, energie uit afval en geothermische energie is in deze context vanbelang.
Wat betreft de toekomstige Gemeenschap biedt een richtlijn inzake de bevordering van warmtekracht-
koppeling de kandidaat-lidstaten mogelijkheden om de continuïteit van de energievoorziening te verbeterenop grond van het bestaan van grote markten voor warmte en bestaande steunprogramma's.
Tot slot kan warmtekrachtkoppeling door haar hoge brandstofefficiëntie en geringere milieueffecten bij-
dragen aan de verwezenlijking van communautair beleid op het gebied van de duurzame ontwikkeling,met name met betrekking tot de noodzaak om meer schone energie te gaan gebruiken en maatregelen tenemen om de vraag naar energie te verminderen. In de context van de klimaatverandering heeft deGemeenschap er duidelijk belang bij met concrete voorstellen te komen die zijn gericht op verminderingvan de broeikasgasemissies. Daarom zal een richtlijn inzake de bevordering van warmtekrachtkoppelingeen van de elementen in het pakket van maatregelen zijn dat nodig is om aan het Protocol van Kyoto bijhet raamverdrag van de Verenigde Naties inzake klimaatverandering te voldoen, en van elk beleidspakketom verdere afspraken na te komen.NL C 291 E/194 Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen 26.11.2002
(1) „Communautaire kaderregeling inzake staatssteun ten behoeve van het milieu” (PB C 37 van 3.2.2001, blz. 3).
7.Effect van de voorgestelde richtlijn
7.1.Potentiële energiebesparingen
In zijn samenvattende verslag over statistieken met betrekking tot warmtekrachtkoppeling presenteert
Eurostat de volgende berekening van de geschatte besparing op primaire energie die de verschillendetypen warmtekrachtcentrales in de jaren 1994 tot en met 1998 hebben bereikt.
Tabel 3 — Berekende energiebesparingen voor verschillende cycli in de EU, TJ
1994 (*) 1996 1997 1998
Stoom- en gasturbine 139 349 240 175 309 744 385 842
Tegendrukturbine 329 604 321 296 326 528 278 328
Condensatieturbine met warmteterugwinning 83 645 258 982 247 361 236 937Gasturbine met warmteterugwinning 79 041 91 287 128 305 149 877
Interne verbrandingsmotor 36 684 71 375 103 506 124 823
Overig 1 068 4 015 2 585 138
Totaal EU-15 669 391 987 130 1 118 029 1 175 946
(*) De Duitse cijfers zijn voor 1995.
Bron: „Combined Heat and Power production (CHP) in the EU — summary of statistics 1994-1998”, Eurostat, 2001.
Volgens Eurostat bedroeg de absolute besparing op primaire energie door warmtekrachtkoppeling in 1998
1 176 PJ, oftewel 28 Mtoe. Dit komt overeen met 2 % van het totale bruto binnenlandse verbruik vanprimaire energie van de EU. De berekening van Eurostat is gebaseerd op een verondersteld gemiddeldrendement van gescheiden elektriciteitsopwekking van 36 %, een gemiddeld rendement van gescheidenwarmteopwekking van 85 % en een totaal rendement van warmtekrachtcentrales van 75 % in 1998.
7.2.Effect op de continuïteit van de energievoorziening
De afhankelijkheid van ingevoerde energie en de stijgende aandelen van de invoer kunnen aanleiding zijn
voor zorg over het risico van onderbreking van of problemen met de energievoorziening. Het zou echtersimplistisch en verkeerd zijn de continuïteit van de energievoorziening te zien als uitsluitend een kwestievan vermindering van de afhankelijkheid van ingevoerde energie en verhoging van de interne productie.
De continuïteit van de energievoorziening vraagt om een breed scala aan beleidsinitiatieven die onder
andere zijn gericht op diversificatie van de bronnen en technologieën en betere internationale betrekkin-gen.
Vanuit het oogpunt van de afhankelijkheid van import zou warmtekrachtkoppeling gunstig zijn indien de
invoer van brandstof in de EU minder zou worden vergeleken met de gescheiden productie van elektriciteit
en warmte. Warmtekrachtprogramma's leiden echter niet automatisch tot verlaging van de energie-invoer.Wanneer ze dat wel doen, kan het voordeel vanuit het oogpunt van de continuïteit van de energievoor-ziening variëren.
Als een warmtekrachtkoppelingsproject tot een meer diverse brandstofmix leidt dan gescheiden productie,
zal de continuïteit van de energievoorziening toenemen. Ook lokale productie van elektriciteit kan decontinuïteit van de elektriciteitsvoorziening verbeteren, aangezien lokale productie ervoor zorgt dat er ineen land in veel verschillende regio's waar warmte nodig is, elektriciteit wordt geproduceerd. Deze regio'sworden meer zelfvoorzienend wat betreft hun elektriciteitsvoorziening en worden minder gevoelig voorstroomstoringen. De industriële productie van de meeste grote industrieën die stoom nodig hebben, is heelgevoelig voor storingen in de elektriciteitsvoorziening en deze industrieën zien eigen elektriciteitsopwek-king als een verbetering van de continuïteit van de elektriciteitsvoorziening.
Als warmtekrachtkoppeling plaatsvindt in een stadverwarmingssysteem, neemt de continuïteit van de
warmtevoorziening toe, gezien het feit dat een grote warmtekrachtinstallatie altijd een bepaalde nood-capaciteit heeft om storingen in de afzonderlijke eenheden op te vangen, iets dat een kleine warmte-installatie zich zelden kan veroorloven.NL 26.11.2002 Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen C 291 E/195
Ook aan de fysieke veiligheid van een warmtekrachtcentrale in verband met sabotage en terroristische
aanvallen moet aandacht worden besteed, vooral na de aanval op de VS van 11 september 2001. Gecom-bineerde warmte-elektriciteitsproductie zal in een groot aantal centrales plaatsvinden, terwijl de elektrici-teitsproductie in het referentiegeval slechts in een klein aantal, grote gecentraliseerde elektriciteitscentralesplaatsvindt, die vanwege de grotere effecten van een aanval meer kans lopen om het doelwit van terro-risten te worden. Warmtekrachtkoppeling zal de fysieke veiligheid van het elektriciteitsstelsel dus door-gaans vergroten.
7.3.Kosteneffectiviteit van de maatregel
Nieuwe, goed opgezette, hoogrendabele warmtekrachtinstallaties die zijn afgestemd op een relatief stabiele
vraag naar warmte en die een redelijk aantal uren per jaar werken, worden doorgaans gezien als een
kosteneffectieve energieoplossing.
Desalniettemin is de bepaling van de kosteneffectiviteit van dit voorstel noodzakelijkerwijs gebaseerd op
allerlei onzekerheden en aannamen. In deze context is een belangrijk punt de bepaling van het referen-
tiegeval waarmee de kosteneffectiviteit van warmtekrachtkoppeling moeten worden vergeleken. De enorme
verschillen in de berekening van de CO
2-besparingen als gevolg van warmtekrachtkoppeling die in para-
graaf 6.2 zijn genoemd, laten zien wat het effect is wanneer voor de berekening van de CO 2-besparingen
of voor berekeningen van de kosteneffectiviteit verschillende aannamen worden gehanteerd.
In de context van het Europees programma inzake klimaatverandering is een geschatte potentiële besparing
als gevolg van een warmtekrachtkoppelingsrichtlijn genoemd van 65 Mt CO 2eq, waarvan 12 Mt CO 2eq
zou kunnen worden gerealiseerd voor een bedrag van 20 tot 50 euro per ton (1). Het document benadrukt
daarna echter dat de werkelijke reductie afhangt van onzekerheden, omdat de voorgestelde richtlijn de keusvan de uitvoeringsstrategie en specifieke steunmechanismen ten gunste van warmtekrachtkoppeling aan delidstaten overlaat.
Er moet ook worden opgemerkt dat deze kostenramingen zijn gebaseerd op de aanname dat de referentie
voor warmtekrachtkoppeling een gasinrichting met stoom- en gasturbine betreft met elektrische rende-menten van 55 %. Met andere woorden, dit is de aanname die de meest conservatieve schattingen voor dekosteneffectiviteit van warmtekrachtkoppeling oplevert. Als er andere referenties zouden worden gebruikt,zou warmtekrachtkoppeling kosteneffectiever zijn.
Het feit dat deze richtlijn alleen hoogrendabele warmtekrachtinstallaties bevordert die optimaal gebruik
maken van de brandstofinvoer, zal de totale kosteneffectiviteit van de maatregel waarschijnlijk ook ver-groten. Daarnaast moet in gedachten worden gehouden dat bevordering van warmtekrachtkoppeling nietalleen tot doel heeft de broeikasgasemissies te verminderen, maar ook energie te besparen. Daarom moetbij de beoordeling van de kosteneffectiviteit van de maatregel ook rekening worden gehouden met belang-rijke extra baten wat betreft de energiebesparing en continuïteit van de energievoorziening.
8.Relevantie voor de kandidaat-lidstaten
Communautaire actie ter bevordering van warmtekrachtkoppeling is ook van groot belang voor de kan-
didaat-lidstaten in met name Midden- en Oost-Europa, waar warmtekrachtkoppeling, en vooral stadsver-warming, al jarenlang een belangrijke component van het energievoorzieningsysteem is. In de meestelanden in Midden- en Oost-Europa heeft warmtekrachtkoppeling een aandeel van minstens 10 % in deelektriciteitsproductie en in sommige landen zelfs een aanmerkelijk groter aandeel (
2). Stadsverwarming is
in Midden- en Oost-Europa zelfs nog wijder verspreid, met stadsverwarmingsnetwerken in de meeste grote
steden en marktaandelen voor stadverwarming variërend van 13 tot 70 % (3). Volgens Euroheat & Power (4)
is bijna 40 % van de inwoners van Midden- en Oost-Europa afnemer van stadsverwarming, wat neerkomtop 41 miljoen gebruikers, vergeleken met rond de 20 miljoen in de EU.NL C 291 E/196 Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen 26.11.2002
(1) „Mededeling van de Commissie inzake de tenuitvoerlegging van de eerste fase van het Europees programma inzake
klimaatverandering” COM(2001) 580 def.
(2) „The European Cogeneration Review”, Cogen Europe, 1999.
(3) „District Heat in Europe — Country by Country 2001 Survey”, Euroheat & Power, 2001.
(4) „District Heat in Europe — 1999 Survey”, Euroheat & Power, 1999.
Over het algemeen worden de energiesectoren in de meeste landen in Midden- en Oost-Europa gekenmerkt
door een hoge vraag naar warmte en een aanzienlijk potentieel voor energiebesparing. De algemenegesteldheid van veel stadsverwarmingssystemen in Midden- en Oost-Europa is niet goed, met soms eente grote capaciteit en oude netwerken die toe zijn aan een opknapbeurt. Dit leidt vaak tot een relatief laagrendement van de systemen. Tegelijkertijd ondervindt stadsverwarming soms concurrentie van andereenergiebronnen. Communautaire actie ter bevordering van warmtekrachtkoppeling zou deze regio duseen stabiel en ondersteunend kader kunnen bieden voor warmtekrachtkoppeling en stadsverwarming.
In deze context is het van groot belang de bestaande stadsverwarmingsinfrastructuur te beschermen, die
momenteel gevaar loopt door het gebrek aan renovatie en door concurrentie van individuele verwarming.Een warmtekrachtkoppelingsrichtlijn zou richtsnoeren en prikkels kunnen bieden om hoogrendabelewarmtekrachtkoppeling te bevorderen op basis van onder meer de bestaande infrastructuur en de gedocu-menteerde ervaringen met warmtekrachtkoppeling en stadsverwarming in de regio. Modernisering van destadsverwarmingsnetwerken en een verschuiving naar warmtekrachtkoppeling in plaats van alleen-warm-teboilers zouden in veel gevallen belangrijke elementen kunnen zijn van toekomstige inspanningen om deenergie-efficiëntie in de kandidaat-lidstaten te verbeteren.
9.Raadpleging tijdens de voorbereiding van het voorstel
Dit voorstel volgt op een fase van raadpleging en voorbereiding in diverse bijeenkomsten, waar verschil-
lende werkgroepen bij betrokken waren.
De lidstaten en vertegenwoordigers van Europese verenigingen en niet-gouvernementele organisaties zijn
uitgenodigd voor een formele raadplegende bijeenkomst die de diensten van de Commissie op 26 november2001 hebben georganiseerd. Tijdens deze bijeenkomst hebben de lidstaten en de belanghebbenden de kansgekregen om hun visie op en standpunt inzake de mogelijke elementen van een warmtekrachtkoppelings-richtlijn te presenteren. Voorafgaand aan de vergadering heeft een achtergronddocument gecirculeerd datde basis vormde voor de raadpleging. Enkele lidstaten en organisaties van belanghebbenden hebbenvervolgens schriftelijk commentaar geleverd op de richtlijn.
Op 12 november 2001 heeft een speciale raadpleging met deskundigen uit de industrie, verenigingen en
onderzoeksinstituten plaatsgehad in de vorm van een workshop die exclusief was gewijd aan de besprekingvan de technische problemen met betrekking tot de definitie en certificering van warmtekrachtkoppeling.
Op 25 oktober 2001 is een andere workshop gehouden die zich richtte op de toekomstvooruitzichten
voor warmtekrachtkoppeling in Europa en waarvoor vertegenwoordigers van de lidstaten en de kandidaat-lidstaten alsmede van de industrie waren uitgenodigd.
Tot slot is communautaire actie ten gunste van warmtekrachtkoppeling ook onderwerp van discussie
geweest in twee aparte werkgroepen, die actief waren van medio 2000 tot medio 2001 in het kadervan het Europees programma inzake klimaatverandering. In deze werkgroepen zijn werkzaamheden ver-richt via een coöperatieve inspanning waarbij vertegenwoordigers van de verschillende afdelingen van deCommissie, de lidstaten, industrie en milieugroepen betrokken waren.
10.Inhoud van het voorstel
Artikel 1 beschrijft het doel van het voorstel.
Artikel 2 schetst de werkingssfeer van de voorgestelde richtlijn.
Artikel 3 legt de technische definities vast.
Artikel 4 bevat bepalingen voor de garantie van oorsprong van elektriciteit uit warmtekrachtkoppeling, in
overeenstemming met de informatiebepalingen met betrekking tot gemeenschappelijke regels voor deinterne markt voor elektriciteit en aardgas.
Artikel 5 verplicht de lidstaten ertoe om criteria te ontwikkelen voor de bepaling van de energie-efficiëntie
van warmtekrachtkoppeling op basis van een gemeenschappelijke methodologie.
Artikel 6 verplicht de lidstaten ertoe om verslagen te publiceren met analyses van het nationale potentieel
voor hoogrendabele warmtekrachtkoppeling en de nationale belemmeringen voor de realisatie ervan.NL 26.11.2002 Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen C 291 E/197
Artikel 7 bevat bepalingen voor de evaluatie van steunregelingen voor warmtekrachtkoppeling.
Artikel 8 gaat over aspecten betreffende het net.
Artikel 9 verplicht de lidstaten ertoe om de mogelijkheden voor vermindering van de administratieve
belemmeringen voor warmtekrachtkoppeling te evalueren.
Artikel 10 gaat over de rapportage-eisen van de richtlijn.
Bijlage I geeft een overzicht van de technologieën voor warmtekrachtkoppeling waarop het voorstel
betrekking heeft.
Bijlage II schetst de methodologie die moet worden gebruikt voor de basisdefinitie van warmtekracht-
koppeling.
Bijlage III schetst een methodologie voor de bepaling van de efficiëntie van warmtekrachtproductie.
Bijlage IV geeft een overzicht van de criteria waaraan de analyse van het nationale potentieel voor hoog-
rendabele warmtekrachtkoppeling moet voldoen.
HET EUROPEES PARLEMENT EN DE RAAD VAN DE EUROPESE
UNIE,
Gelet op het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeen-
schap, en met name op artikel 175,
Gezien het voorstel van de Commissie,Gezien het standpunt van het Economisch en Sociaal Comité,Gezien het standpunt van het Comité van de Regio's,Volgens de procedure van artikel 251 van het Verdrag,Overwegende hetgeen volgt:
(1) Op dit moment wordt het potentieel voor het gebruik van
warmtekrachtkoppeling als maatregel om energie te be-sparen onvoldoende benut in de Gemeenschap. De bevor-dering van hoogrendabele warmtekrachtkoppeling op ba-sis van vraag naar nuttige warmte is een communautaireprioriteit, gegeven de potentiële voordelen van warmte-krachtkoppeling op het punt van de besparing op pri-
maire energie en de vermindering van emissies, in het
bijzonder broeikasgasemissies. Daarnaast kan een efficiëntgebruik van energie uit warmtekrachtkoppeling ook eenpositieve bijdrage leveren aan de continuïteit van de ener-gievoorziening en aan de concurrentiepositie van de Euro-pese Unie en haar lidstaten. Het is daarom noodzakelijkom maatregelen te nemen teneinde te bereiken dat hetpotentieel binnen het kader van de interne energiemarktbeter wordt benut.
(2) Richtlijn 96/92/EG van het Europees Parlement en de
Raad van 19 december 1996 betreffende gemeenschappe-lijke regels voor de interne markt voor elektriciteit (
1)i seen belangrijke stap in de voltooiing van de interne markt
voor elektriciteit. Tijdens zijn vergadering op 23 en24 maart 2000 in Lissabon heeft de Europese Raad opge-
roepen om hard te werken aan de voltooiing van de
interne markt, zowel voor elektriciteit als voor aardgas,en om de liberalisering in deze sectoren te versnellen methet oog op het bereiken van een volledig operationeleinterne markt. In antwoord hierop heeft de Commissieop 13 maart 2001 een pakket van maatregelen vastgesteldbetreffende de voltooiing van de interne energiemarkt,met inbegrip van een voorstel voor een richtlijn tot wij-ziging van de Richtlijnen 96/92/EG en 98/30/EG betref-fende gemeenschappelijke regels voor de interne marktvoor elektriciteit en aardgas (
2).
(3) Het Groenboek (3) over de continuïteit van de energie-
voorziening wijst erop dat de Europese Unie buitenge-woon afhankelijk is van ingevoerde energie, die thans50 % van de behoeften dekt en waarvan het aandeelnaar verwacht zal oplopen tot 70 % in 2030 als de hui-dige trends aanhouden. De afhankelijkheid van ingevoerdeenergie en de stijgende aandelen van de invoer kunnenaanleiding zijn voor zorg over het risico van onderbrekingvan of problemen met de energievoorziening. Het zouechter simplistisch en verkeerd zijn de continuïteit van
de energievoorziening te zien als uitsluitend een kwestie
van vermindering van de afhankelijkheid van ingevoerdeenergie en verhoging van de interne productie. De con-tinuïteit van de energievoorziening vraagt om een breedscala aan beleidsinitiatieven die onder andere zijn gerichtop diversificatie van de bronnen en technologieën en be-tere internationale betrekkingen. Het Groenboek bena-drukt voorts dat de continuïteit van de energievoorzieningvan wezenlijk belang is voor toekomstige duurzame ont-wikkeling. Het Groenboek concludeert dat het zowel voorde vermindering van de afhankelijkheid van ingevoerdeenergie als voor de beperking van de broeikasgasemissiesnoodzakelijk is om nieuwe maatregelen aan te nemen omde vraag naar energie te verminderen.NL C 291 E/198 Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen 26.11.2002
(1) PB L 27 van 30.1.1997, blz. 20.(2) COM(2001) 125 def.
(3) COM(2000) 769 def.
(4) De mededeling „Duurzame ontwikkeling in Europa voor
een betere wereld: Een strategie van de Europese Unievoor duurzame ontwikkeling” (
1) van de Commissie, die
tijdens de Europese Raad van Göteborg op 15 en 16 juni2001 is gepresenteerd, identificeert klimaatverandering alseen van de voornaamste gevaren voor duurzame ontwik-keling, en benadrukt de noodzaak van een groter gebruikvan schone energie en duidelijke actie om de vraag naar
energie te verminderen.
(5) Een groter correct gebruik van warmtekrachtkoppeling
vormt een belangrijk onderdeel van het pakket maatrege-len dat nodig is om aan het Protocol van Kyoto bij hetraamverdrag van de Verenigde Naties inzake klimaatver-andering te voldoen, en van elk beleidspakket om aan
verdere verplichtingen te voldoen. De Commissie heeft
in haar mededeling inzake de tenuitvoerlegging van deeerste fase van het Europees programma inzake klimaat-verandering (
2) aangegeven dat bevordering van warmte-
krachtkoppeling een van de maatregelen is die nodig zijnom de broeikasgasemissies door de energiesector te ver-minderen, en zij heeft bekendgemaakt van plan te zijn omin 2002 een voorstel voor een richtlijn inzake de bevor-dering van warmtekrachtkoppeling te presenteren.
(6) Een groter correct gebruik van warmtekrachtkoppeling
heeft prioriteit, zoals is aangegeven in de mededeling„Een communautaire strategie voor de bevordering vanwarmtekrachtkoppeling en het wegnemen van belemme-ringen voor de ontwikkeling ervan” (
3). Dit is door de
Raad bevestigd in zijn resolutie van 18 december 1997betreffende een communautaire strategie voor de bevor-dering van warmtekrachtkoppeling (
4) en is door het Euro-
pees Parlement bevestigd in zijn resolutie van 23 april1998 over een communautaire strategie voor de bevorde-ring van warmtekrachtkoppeling (
5).
(7) De Raad heeft in zijn Conclusies van 30 mei 2000 en van
5 december 2000 (6) het actieplan van de Commissie voor
energie-efficiëntie (7) goedgekeurd en heeft aangegeven dat
bevordering van warmtekrachtkoppeling een van de prio-ritaire terreinen voor de korte termijn is. Het EuropeesParlement heeft in zijn resolutie van 7 februari 2001 (
8)
over het actieplan voor energie-efficiëntie de Commissieopgeroepen om met voorstellen te komen voor de tot-standkoming van gemeenschappelijke regels voor de be-
vordering van warmtekrachtkoppeling, waar dit vanuit
milieuoogpunt zinvol is.
(8) Richtlijn 96/61/EG van de Raad van 24 september 1996
inzake geïntegreerde preventie en bestrijding van veront-reiniging (IPCC) (
9), Richtlijn 2001/80/EG van het Euro-
pees Parlement en de Raad van 23 oktober 2001 inzakede beperking van de emissies van bepaalde verontreini-
gende stoffen in de lucht door grote stookinstallaties (10)
en Richtlijn 2000/76/EG van het Europees Parlement ende Raad betreffende de verbranding van afval (
11) maken
specifiek melding van de noodzaak het potentieel voorwarmtekrachtkoppeling in nieuwe installaties te evalueren.
(9) Hoogrendabele warmtekrachtkoppeling wordt in deze
richtlijn gedefinieerd aan de hand van de energiebesparingdie gecombineerde productie van warmte en elektriciteitoplevert vergeleken met gescheiden productie. Voor be-
staande centrales komt een energiebesparing van meer
dan 5 % en voor nieuwe centrales een energiebesparingvan meer dan 10 % in aanmerking voor de benaming„hoogrendabele warmtekrachtkoppeling”. Teneinde deenergiebesparingen te maximaliseren en te voorkomendat energiebesparingen verloren gaan als gevolg van eenincorrecte werking van de warmtekrachtcentrales, moet degrootst mogelijke aandacht worden geschonken aan defunctioneringsomstandigheden van deze centrales, voor-namelijk om te verzekeren dat de geproduceerde warmtegoed wordt gebruikt.
(10) Ten behoeve van het toezicht en om redenen van trans-
parantie is het van belang te komen tot een geharmoni-seerde basisdefinitie van warmtekrachtkoppeling. Wanneerwarmtekrachtinstallaties zijn uitgerust voor gescheidenproductie van elektriciteit of warmte, mag deze productieniet als warmtekrachtkoppeling worden aangemerkt.
(11) Teneinde te verzekeren dat alleen warmtekrachtkoppeling
wordt bevorderd die voordelen oplevert in de vorm vanbesparingen op primaire energie, is het noodzakelijk aan-vullende criteria te ontwikkelen om de energie-efficiëntiete bepalen en te kwantificeren van de warmtekrachtpro-
ductie die aan de basisdefinitie voldoet. Om verstoringen
van de interne energiemarkt te voorkomen, moeten opbasis van een gemeenschappelijke methodologie nationalerendementsreferentiewaarden worden aangenomen voorde definitie van hoogrendabele warmtekrachtkoppeling.
(12) De definities van warmtekrachtkoppeling en hoogrenda-
bele warmtekrachtkoppeling die in deze richtlijn wordengebruikt, doen geen afbreuk aan de verschillende definitiesdie in de nationale wetgevingen worden gebruikt voorandere doeleinden dan de doeleinden die in deze richtlijnworden aangegeven. Het is dienstig om de definities telenen welke vervat zijn in Richtlijn 96/92/EG van hetEuropees Parlement en de Raad van 19 december 1996betreffende gemeenschappelijke regels voor de internemarkt voor elektriciteit (
12) en Richtlijn 2001/77/EG van
het Europees Parlement en de Raad van 27 september2001 betreffende de bevordering van elektriciteitsopwek-king uit hernieuwbare energiebronnen op de interne elek-triciteitsmarkt (
13).
(13) Teneinde de consument een transparantere keus te kun-
nen laten maken tussen elektriciteit uit warmtekrachtkop-peling en elektriciteit die op basis van andere technieken
wordt geproduceerd, is een garantie van oorsprong van
hoogrendabele warmtekrachtkoppeling nodig.NL 26.11.2002 Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen C 291 E/199
(1) COM(2001) 264 def.
(2) COM(2001) 580 def.
(3) COM(97) 514 def.
(4) PB C 4 van 8.1.1998, blz. 1.
(5) A4-0145/98.
(6) Conclusies 8835/00 van de Raad (30 mei 2000) en Conclusies
1400/00 van de Raad (5 december 2000).
(7) COM(2000) 247 def.
(8) A5-0054/2001.
(9) PB L 257 van 10.10.1996, blz. 26.(10) PB L 309 van 27.11.2001, blz. 1.
(11) PB L 332 van 28.12.2000, blz. 91.
(12) PB L 27 van 30.1.1997, blz. 20.
(13) PB L 283 van 27.10.2001, blz. 33.
(14) Teneinde op de middellange termijn een grotere markt-
penetratie van warmtekrachtkoppeling te verzekeren, ishet wenselijk dat alle lidstaten ertoe worden verplicht omeen verslag aan te nemen en te publiceren waarin hetnationale potentieel voor hoogrendabele warmtekrachtkop-peling wordt geanalyseerd, en om in het verslag een aparteanalyse op te nemen van de belemmeringen voor warmte-krachtkoppeling. De Commissie zou op basis van deze
verslagen en de vordering die wordt gemaakt met de re-
alisatie van de globale indicatieve EU-doelstelling van 18 %van het elektriciteitsverbruik uit warmtekrachtkoppeling inhet jaar 2010, kunnen onderzoeken of het passend is in-dicatieve doelstellingen voor de afzonderlijke lidstaten vastte stellen. Speciale aandacht dient te worden gegeven aande analyse van de mogelijkheden om via warmtekrachtkop-peling een beter gebruik te maken van hernieuwbare ener-giebronnen binnen de nationale markt voor warmte.
(15) Staatssteun moet in overeenstemming zijn met de bepa-
lingen van de communautaire kaderregeling inzake staats-steun ten behoeve van het milieu (
1). Deze kaderregeling
staat thans bepaalde typen staatssteun toe als kan wordenaangetoond dat de maatregelen gunstig zijn voor de be-
scherming van het milieu, doordat het omzettingsrende-
ment bijzonder hoog is, doordat de maatregelen het mo-gelijk maken het energieverbruik te verlagen of doordathet productieproces minder schadelijk voor het milieu is.Dergelijke steun zal in sommige gevallen noodzakelijk zijnom het potentieel voor warmtekrachtkoppeling verder tebenutten, in het bijzonder om rekening te houden met denoodzaak van internalisering van de externe kosten.
(16) Steunregelingen van de overheid ter bevordering van
warmtekrachtkoppeling moeten zich concentreren opsteun voor warmtekrachtkoppeling op basis van vraagnaar nuttige warmte en moeten voorkomen dat de vraagnaar warmte wordt aangemoedigd, teneinde een stijgingvan het brandstofverbruik en de CO
2-emissies te voor-
komen. De lidstaten moeten maatregelen nemen om te
voorkomen dat staatssteun voor elektriciteit uit warmte-
krachtkoppeling wordt gebruikt om de warmteproductiete subsidiëren en zo stimulansen te creëren om minderzorgvuldig te zijn in het juiste gebruik van de geprodu-ceerde warmte. Onverminderd de communautaire kader-regeling inzake staatssteun ten behoeve van het milieumoet directe productiesteun zich in beginsel concentrerenop het aandeel van elektriciteit uit warmtekrachtkoppelingdie wordt geproduceerd in installaties met een capaciteitbeneden een drempel die op 50 MW(e) of lager moetworden gesteld, of in grotere installaties, maar dan uit-sluitend de hoeveelheid elektriciteit die wordt geprodu-ceerd door de capaciteit beneden een dergelijke drempel.
(17) De lidstaten hanteren op nationaal niveau verschillende
steunmechanismen voor warmtekrachtkoppeling, zoals in-
vesteringssteun, belastingvrijstellingen of -verlagingen,
groencertificaten en directe prijssteunregelingen. De Com-missie is van plan om toezicht uit te oefenen op de situ-atie en verslag uit te brengen van de ervaringen die wor-den opgedaan met de toepassing van de nationale steun-regelingen.
(18) De kosten van aansluiting op het net, de tarieven voor de
transmissie en distributie van elektriciteit uit warmte-krachtkoppeling en de tarieven die gelden voor de inkoopvan aanvullende elektriciteit die warmtekrachtproducenten
soms nodig hebben, moeten worden vastgesteld volgensobjectieve, transparante en niet-discriminerende criteria,rekening houdend met de kosten en baten van warmte-krachtkoppeling. Vooral voor warmtekrachtinstallaties diehernieuwbare energiebronnen gebruiken, en voor kleinerewarmtekrachtinstallaties met een capaciteit van minderdan 1 MW(e) vormen de kosten en administratieve lasten
in verband met de aansluiting op het elektriciteitsnet aan-
zienlijke belemmeringen voor verdere ontwikkeling.
(19) Er moet rekening worden gehouden met de specifieke
structuur van de warmtekrachtkoppelingssector, die veelkleine en middelgrote producenten kent, vooral bij hetopnieuw bekijken van de administratieve proceduresvoor het verkrijgen van toestemming om warmtekracht-capaciteit te bouwen.
(20) Voor het creëren van een kader voor de bevordering van
warmtekrachtkoppeling, het doel van deze richtlijn, moetde behoefte aan een stabiele economische en administra-tieve omgeving voor investeringen in nieuwe warmte-krachtinstallaties worden benadrukt. De lidstaten wordenaangemoedigd om in deze behoefte te voorzien doorsteunregelingen met een looptijd van minstens 4 jaar op
te zetten en door frequente veranderingen in onder meer
de administratieve procedures te vermijden. De lidstatenworden voorts aangemoedigd om te verzekeren dat steun-regelingen van de overheid het beginsel van geleidelijkeafbouw respecteren.
(21) Het totale rendement en de duurzaamheid van warmte-
krachtkoppeling hangen af van veel factoren, zoals degebruikte technologie, de gebruikte brandstof, de systeem-belasting, de grootte en ook de eigenschappen van dewarmte. Indien de warmte wordt gebruikt in de vormvan hogedrukstoom voor industriële processen, stelt datgrenzen aan het elektrisch rendement van de warmte-krachtinstallatie vanwege het hoge temperatuurniveauvan de warmte (meer dan 140 °C). Indien de warmtewordt gebruikt voor centrale-verwarmingsdoeleinden,
waarvoor een lager temperatuurniveau (van 40 °C tot
140 °C) is vereist dan voor industrieel gebruik, is eenhoger elektrisch rendement van de warmtekrachtinstallatiemogelijk. Het gebruik van warmte voor verwarming in delandbouw, zoals de verwarming van kassen en aquacul-tuurbassins, vraagt zelfs nog om een lager temperatuurni-veau (beneden de 40 °C) en verruimt daarmee de moge-lijkheden om het elektrisch rendement te vergroten. Dezerichtlijn weerspiegelt deze overwegingen door drie klassenvan warmtekrachtkoppeling te introduceren, teneinde tebereiken dat bij de evaluatie van het elektrisch rendementvan de verschillende warmtekrachtinstallaties rekeningwordt gehouden met de verschillende temperatuurniveausvan de warmte.
(22) Overeenkomstig het subsidiariteitsbeginsel en het propor-
tionaliteitsbeginsel die in artikel 5 van het Verdrag zijn
geformuleerd, dienen algemene beginselen die een kader
bieden voor de bevordering van warmtekrachtkoppelingbinnen de interne energiemarkt, op communautair niveaute worden vastgesteld, maar moet de gedetailleerde tenuit-voerlegging worden overgelaten aan de lidstaten, zodatelke lidstaat het regime kan kiezen dat het beste past bijzijn situatie. Deze richtlijn beperkt zich tot hetgeen mini-maal vereist is om die doelstellingen te bereiken, en gaatniet verder dan wat voor dat doel nodig is,NL C 291 E/200 Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen 26.11.2002
(1) PB L 37 van 3.2.2001, blz. 3.
HEBBEN DE VOLGENDE RICHTLIJN VASTGESTELD:
Artikel 1
Doel
Het doel van deze richtlijn is een kader te creëren voor de
bevordering van warmtekrachtkoppeling op basis van vraagnaar nuttige warmte binnen de interne energiemarkt. Bij detenuitvoerlegging van deze richtlijn wordt rekening gehoudenmet de specifieke nationale omstandigheden, in het bijzondermet de klimatologische en economische situatie.
Artikel 2
Werkingssfeer
Deze richtlijn is van toepassing op warmtekrachtkoppeling zo-
als gedefinieerd in artikel 3. Bijlage I bevat een lijst met deverschillende typen warmtekrachtkoppelingseenheden waaropdeze richtlijn betrekking heeft.
Artikel 3
Definities
Voor de toepassing van deze richtlijn zijn de volgende defini-
ties van toepassing:
a) „warmtekrachtkoppeling”: de opwekking in één proces van
thermische energie en elektrische en/of mechanische ener-gie. Om praktische redenen en op grond van het feit datvoor verschillende toepassingen verschillende temperatuur-niveaus van de geproduceerde warmte nodig zijn en datdeze temperatuurverschillen het rendement van de warmte-krachtkoppeling beïnvloeden, wordt warmtekrachtkoppeling
onderverdeeld in drie klassen: „warmtekrachtkoppeling voor
de industrie”, „warmtekrachtkoppeling voor verwarming” en„warmtekrachtkoppeling voor de landbouw”;
b) „warmtekrachtkoppeling voor de industrie”: de opwekking
in één proces van elektrische en/of mechanische energie enthermische energie die nuttig is voor industriële productie,over het algemeen met warmtetemperaturen van 140 °C of
hoger;
c) „warmtekrachtkoppeling voor verwarming”: de opwekking
in één proces van elektrische en/of mechanische energieen thermische energie die nuttig is voor verwarmingsdoel-einden in stadsverwarmingssystemen of direct in gebouwen,over het algemeen met warmtetemperaturen van 40 °C tot140 °C;
d) „warmtekrachtkoppeling voor de landbouw”: de opwekking
in één proces van elektrische en/of mechanische energie enthermische energie die nuttig is voor verwarming in delandbouw van kassen, aquacultuurcomplexen en vergelijk-bare toepassingen, over het algemeen met warmtetempera-turen van 15 °C tot 40 °C;
e) „nuttige warmte”: warmte die wordt geproduceerd in een
warmtekrachtkoppelingsproces om aan een economischaantoonbare vraag te voldoen, op basis van de rendement-scriteria die zijn vastgelegd in bijlage III, punt c, sub 2;nuttige warmte kan via een secundair proces ook wordengebruikt om nuttige koeling te genereren;
f) „elektriciteit uit warmtekrachtkoppeling”: elektriciteit die
wordt opgewekt in overeenstemming met de criteria diezijn vastgelegd in bijlage II, en in een proces dat is gekop-
peld aan de productie van nuttige warmte;
g) „stadsverwarming”: een systeem dat via een distributienet
commercieel warmte levert aan gebruikers in de vorm vanwarm water of stoom;
h) „stadskoeling”: een systeem dat aan koelers via een di-
stributienet gekoeld water, warm water of stoom levert;
i) „noodelektriciteit”: de elektriciteit die via het elektriciteitsnet
moet worden geleverd wanneer het warmtekrachtkop-pelingsproces is verstoord of buiten dienst is;
j) „aanvullende elektriciteit”: de elektriciteit die via het elektri-
citeitsnet moet worden geleverd wanneer de vraag naarelektriciteit groter is dan de elektriciteitsproductie van hetwarmtekrachtkoppelingsproces;
k) „warmterendement”: de opbrengst aan nuttige warmte op
jaarbasis gedeeld door de brandstofinvoer die is gebruiktvoor de opwekking van warmte in een warmtekrachtkop-pelingsproces en voor bruto-elektriciteitsproductie. In hetgeval van warmtekrachtkoppeling voor stadsverwarmingwordt de opbrengst aan nuttige warmte gemeten op het
punt van uitstroom naar het warmtedistributienet en ver-
minderd met een realistische schatting van de verliezen inhet distributienet. In het geval van andere toepassingen vanwarmtekrachtkoppeling wordt de opbrengst aan nuttigewarmte gemeten op het punt van gebruik;
l) „elektrisch rendement”: de elektriciteitsproductie op jaarbasis
gemeten op het punt van uitstroom uit de hoofdgenerato-ren, gedeeld door de brandstofinvoer die is gebruikt voor deopwekking van warmte in een warmtekrachtkoppelingspro-ces en voor bruto-elektriciteitsproductie;
m) „totaal rendement”: de som op jaarbasis van de elektriciteits-
productie en de opbrengst aan nuttige warmte gedeeld doorde brandstofinvoer die is gebruikt voor de opwekking vanwarmte in een warmtekrachtkoppelingsproces en voorbruto-elektriciteitsproductie;
n) „rendement”: het rendement berekend op basis van de netto
calorische waarde van brandstoffen (lagere calorischewaarde), wat inhoudt dat de latente warmte van verdampingvan vocht niet wordt meegerekend;
o) „hoogrendabele warmtekrachtkoppeling”: warmtekrachtkop-
peling die voldoet aan de criteria die zijn geformuleerd inbijlage III;
p) „rendementsreferentiewaarde voor gescheiden productie”:
het rendement van de alternatieve gescheiden productievan warmte en elektriciteit die het warmtekrachtkoppelings-proces verondersteld wordt te vervangen;
q) „elektriciteit-warmteratio”: de verhouding tussen de elektri-
sche energie en de nuttige thermische energie;
r) „warmtekrachtkoppelingseenheid”: een eenheid die voor-
namelijk is bedoeld voor warmtekrachtkoppelingsprocessenzoals gedefinieerd onder punt a); wanneer een warmte-krachtkoppelingseenheid alleen elektrische energie of alleenthermische energie genereert, wordt de eenheid nog steedsaangemerkt als een warmtekrachtkoppelingseenheid, maarwordt de productie van de eenheid voor het doel vandeze richtlijn niet als warmtekrachtkoppeling beschouwd;NL 26.11.2002 Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen C 291 E/201
s) „warmtekrachtinstallatie”: een installatie die bestaat uit een
of meer warmtekrachtkoppelingseenheden. Een warmte-krachtinstallatie kan ook apparaten omvatten waarmee al-leen elektrische energie of alleen thermische energie kanworden opgewekt. De productie van dergelijke apparatenwordt voor het doel van deze richtlijn niet als warmte-krachtkoppeling beschouwd;
t) „nieuwe warmtekrachtkoppelingseenheden”: warmtekracht-
koppelingseenheden die in bedrijf worden genomen op ofna 1 januari 2004;
u) „bestaande warmtekrachtkoppelingseenheden”: warmte-
krachtkoppelingseenheden die in bedrijf zijn genomenvóór 1 januari 2004.
Daarnaast zijn de definities in Richtlijn 96/92/EG en Richtlijn
2001/77/EG van toepassing.
Artikel 4
Garantie van oorsprong van elektriciteit uit warmte-
krachtkoppeling
1. De lidstaten zorgen er uiterlijk twee jaar na de inwerking-
treding van deze richtlijn voor dat de oorsprong van elektrici-teit die in warmtekrachtkoppelingseenheden wordt geprodu-ceerd, als zodanig kan worden gegarandeerd binnen de beteke-nis van deze richtlijn volgens objectieve, transparante en niet-discriminerende criteria die door elke lidstaat zijn vastgelegd.
De lidstaten zorgen ervoor dat op verzoek een dergelijke garan-
tie van oorsprong van de elektriciteit wordt afgegeven.
2. De lidstaten wijzen uiterlijk één jaar na de inwerkingtre-
ding van deze richtlijn een of meer bevoegde instanties aan dieonafhankelijk zijn van de productie- en distributiebedrijven,voor het toezicht op de afgifte van de in lid 1 genoemdegarantie van oorsprong. De lidstaten of de bevoegde instanties
voeren passende mechanismen in om te bereiken dat de garan-
ties van oorsprong zowel nauwkeurig als betrouwbaar zijn, enzij geven in het in artikel 6, lid 3, bedoelde verslag aan welkemaatregelen zij hebben getroffen om de betrouwbaarheid vanhet garantiesysteem te garanderen.
3. Het garantiecertificaat van oorsprong:
— specificeert de brandstofbron waaruit de elektriciteit is ge-
produceerd, specificeert de toepassing van de warmte diesamen met de elektriciteit is gegenereerd, en specificeert totslot de datum en plaats van de productie;
— specificeert de hoeveelheid elektriciteit uit warmtekracht-
koppeling waarvoor de garantie geldt;
— specificeert de rendementsreferentiewaarden voor de ge-
scheiden productie van elektriciteit en warmte en het rende-
ment van de warmtekrachtkoppeling volgens artikel 5;
— stelt de producenten van elektriciteit uit warmtekrachtkop-
peling in staat om aan te tonen dat de elektriciteit die zijverkopen, is geproduceerd door middel van warmtekracht-koppeling in de betekenis van deze richtlijn.
De lidstaten kunnen in de garantie van oorsprong aanvullende
informatie opnemen.4. De garantie van oorsprong, die in overeenstemming met
lid 2 wordt afgegeven, wordt, uitsluitend als bewijs van de inlid 3 genoemde elementen, door de lidstaten onderling erkend.Iedere weigering om een certificaat van oorsprong als zulkbewijs te erkennen, in het bijzonder om redenen in verbandmet het voorkomen van fraude, moet berusten op objectieve,transparante en niet-discriminerende criteria. Wanneer erken-ning van een garantie van oorsprong wordt geweigerd, kan de
Commissie de weigerende partij verplichten de garantie van
oorsprong te erkennen, in het bijzonder in verband met ob-jectieve, transparante en niet-discriminerende criteria waaropde erkenning is gebaseerd.
Artikel 5
Rendementscriteria
1. De lidstaten verzekeren uiterlijk twee jaar na de inwer-
kingtreding van deze richtlijn dat het rendement van warmte-krachtproductie, gedefinieerd in termen van de behaalde bespa-
ring op primaire energie, kan worden bepaald in overeenstem-
ming met bijlage III.
2. Ten behoeve van de bepaling van het rendement van
warmtekrachtkoppeling stellen de lidstaten uiterlijk twee jaarna de inwerkingtreding van deze richtlijn vast:
a) de rendementsreferentiewaarden voor gescheiden productie
van warmte en elektriciteit die moeten worden gebruiktvoor de berekening van de besparing op primaire energieals gevolg van warmtekrachtkoppeling volgens de methodo-logie die in bijlage III wordt uiteengezet;
b) de beginselen voor de vaststelling van de nationale rende-
mentsreferentiewaarden voor gescheiden productie vanwarmte en elektriciteit op basis van een goedgedocumen-teerde analyse van de meest realistische referenties in elkelidstaat.
3. De lidstaten bezien de nationale rendementsreferentie-
waarden voor de gescheiden productie van warmte en elektri-citeit elke vijf jaar opnieuw, teneinde rekening te houden metde technologische ontwikkelingen en met veranderingen in deverdeling van energiebronnen. Indien de nationale rendements-referentiewaarden voor gescheiden productie worden gewijzigd,worden de nieuwe referentiewaarden gepubliceerd en wordt deCommissie van de nieuwe referentiewaarden in kennis gesteld.
4. De Commissie evalueert de criteria voor de bepaling van
het rendement van warmtekrachtkoppeling die door de lidsta-ten overeenkomstig lid 2, zijn aangenomen. Nadat de Commis-sie de lidstaten heeft geraadpleegd, gaat zij in het in artikel 10,lid 1, bedoelde verslag in op de mogelijkheden voor een gehar-moniseerde methodologie die de lidstaten kunnen volgen omhet rendement van warmtekrachtproductie te bepalen.
Artikel 6
Nationale potentieel voor hoogrendabele warmtekracht-
koppeling
1. De lidstaten stellen een analyse op van het nationale
potentieel voor hoogrendabele warmtekrachtkoppeling.NL C 291 E/202 Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen 26.11.2002
2. De analyse voldoet aan de criteria die zijn vermeld in
bijlage IV, is gebaseerd op goedgedocumenteerde wetenschap-pelijke gegevens en onderscheidt toepassingen van warmte-krachtkoppeling in ten minste de volgende categorieën:
— warmtekrachtkoppeling voor de industrie,— warmtekrachtkoppeling voor verwarming,— warmtekrachtkoppeling voor de landbouw.3. De lidstaten nemen in deze analyse een aparte analyse op
van de belemmeringen die de realisatie van het nationale po-
tentieel voor hoogrendabele warmtekrachtkoppeling in de weg
kunnen staan. In het bijzonder gaat de analyse in op belem-meringen die verband houden met de prijzen van en de toe-gang tot brandstoffen, belemmeringen met betrekking tot hetnet, belemmeringen met betrekking tot administratieve proce-dures en belemmeringen met betrekking tot het gebrek aaninternalisering van externe kosten in de energieprijzen.
4. De lidstaten evalueren, voor het eerst uiterlijk twee jaar
na de inwerkingtreding van deze richtlijn en vervolgens elkedrie jaar, de groei van het aandeel van hoogrendabele warm-tekrachtkoppeling. De lidstaten evalueren ook de maatregelendie zijn genomen om hoogrendabele warmtekrachtkoppeling tebevorderen, en geven aan in hoeverre de maatregelen in over-eenstemming zijn met de nationale afspraken inzake klimaat-verandering.
5. Op basis van de in de leden 1, 3 en 4 bedoelde verslagen
beoordeelt de Commissie in hoeverre de lidstaten vooruitgang
hebben geboekt met de realisering van hun nationale potentieel
voor hoogrendabele warmtekrachtkoppeling.
De Commissie publiceert haar conclusies in het in artikel 10
bedoelde verslag, voor het eerst uiterlijk vier jaar na de inwer-kingtreding van deze richtlijn en vervolgens elke drie jaar.
Artikel 7
Steunregelingen
1. De lidstaten zorgen ervoor dat steun voor warmtekracht-
productie is gebaseerd op de vraag naar nuttige warmte, in hetlicht van de mogelijkheden waarover men beschikt om devraag naar energie te verminderen door middel van andereeconomisch uitvoerbare maatregelen, zoals energie-efficiëntie-maatregelen.
2. Onverminderd de artikelen 87 en 88 van het Verdrag
evalueert de Commissie de toepassing van de in de lidstatengebruikte steunmechanismen volgens welke een warmtekracht-producent op basis van de verordeningen die door overheids-instanties worden uitgevaardigd, directe of indirecte steun ont-vangt die als effect zou kunnen hebben dat de handel wordtbeperkt.
3. De Commissie presenteert in het in artikel 10 bedoelde
verslag een goedgedocumenteerde analyse van de ervaring die
is opgedaan met de toepassing en het naast elkaar bestaan vande verschillende in lid 2 bedoelde steunmechanismen. Het ver-slag beoordeelt het succes, met inbegrip van de kosteneffecti-viteit, van de ondersteuningssystemen om het gebruik vanhoogrendabele warmtekrachtkoppeling in overeenstemmingmet het in artikel 6 bedoelde nationale potentieel te bevorde-ren. Het verslag beoordeelt verder in hoeverre de steunregelin-gen een bijdrage hebben geleverd aan de totstandbrenging van
stabiele omstandigheden voor investeringen in warmtekracht-koppeling.
Artikel 8
Aspecten betreffende het elektriciteitsnet
1. Onverminderd de handhaving van de betrouwbaarheid en
veiligheid van het net nemen de lidstaten de benodigde maat-
regelen om te verzekeren dat de exploitanten van de transmis-sie- en distributiesystemen binnen hun grondgebied de trans-missie en distributie garanderen van elektriciteit die wordt ge-produceerd door middel van warmtekrachtkoppeling.
2. De lidstaten zetten een juridisch kader op of verplichten
de exploitanten van de transmissie- en distributiesystemen ertoeom standaardregels op te stellen en bekend te maken betref-fende de vergoeding van de kosten van technische aanpassin-gen, zoals aansluitingen op het net en netverzwaringen, dienodig zijn om nieuwe producenten die elektriciteit uit warm-tekrachtkoppeling aan het net leveren, te integreren.
De lidstaten zetten een juridisch kader op of verplichten de
exploitanten van de transmissie- en distributiesystemen ertoeom standaardregels op te stellen en bekend te maken betref-fende de verdeling van de kosten van de systeeminstallaties,zoals aansluitingen op het net en netverzwaringen, over allesysteemgebruikers die daarvan profiteren.
De kostenverdeling geschiedt door middel van een mechanisme
dat is gebaseerd op objectieve, transparante en niet-discrimine-rende criteria, waarbij rekening wordt gehouden met de voor-delen van de aansluiting voor de aanvankelijk en later aange-
sloten producenten alsmede voor de exploitanten van de trans-
missie- en distributiesystemen.
De regels zullen zijn gebaseerd op objectieve, transparante en
niet-discriminerende criteria waarin in het bijzonder rekening isgehouden met alle kosten en baten die verbonden zijn aan deaansluiting van de producenten op het net. De regels kunnenrekening houden met verschillende typen aansluiting.
3. De lidstaten kunnen van de exploitanten van de trans-
missie- en distributiesystemen verlangen dat zij de in lid 2
bedoelde kosten geheel of gedeeltelijk zelf dragen.
4. De exploitanten van de transmissie- en distributiesyste-
men zijn verplicht om elke nieuwe producent die aansluitingop het net wenst, een volledige, gedetailleerde raming van dekosten van aansluiting te verstrekken.
5. De lidstaten zorgen ervoor dat elektriciteit uit warmte-
krachtkoppeling bij de heffing van transmissie- en distributie-tarieven niet wordt benadeeld. Waar dat passend is, stellen de
lidstaten een wettig kader in of verplichten zij de exploitanten
van de transmissie- en distributiesystemen ertoe om te garan-deren dat de tarieven die worden geheven voor de transmissieen distributie van elektriciteit afkomstig van installaties diegebruik maken van warmtekrachtkoppeling, een afspiegelingzijn van de realiseerbare kosten/baten als gevolg van de aan-sluiting van de installatie op het net. Dergelijke kosten/batenkunnen bijvoorbeeld voortkomen uit het directe gebruik vanhet laagspanningsnet.NL 26.11.2002 Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen C 291 E/203
6. Tenzij de warmtekrachtproducent in de zin van artikel
17, lid 2, van Richtlijn 96/92/EG een volgens de nationalewetgeving in aanmerking komende afnemer is, treffen de lid-staten de nodige maatregelen om te verzekeren dat de tarievenvoor de inkoop van elektriciteit om de elektriciteitsopwekkingte ondersteunen of aan te vullen, worden vastgesteld op grondvan gepubliceerde tarieven en voorwaarden. Deze tarieven envoorwaarden worden, voordat ze van kracht worden, door een
onafhankelijke, regelgevende autoriteit vastgesteld of goedge-
keurd volgens objectieve, transparante en niet-discriminerendecriteria.
7. De lidstaten wijzen een of meer bevoegde instanties aan,
bijvoorbeeld een onafhankelijke regelgevende autoriteit, om toete zien op de tarieven en voorwaarden die aan warmtekracht-producenten worden geboden wanneer ze noodelektriciteit ofaanvullende elektriciteit kopen of wanneer ze overtollige elek-triciteit verkopen, en om deze tarieven en voorwaarden tebenchmarken. De instantie publiceert voor het eerst drie jaarna de inwerkingtreding van deze richtlijn en vervolgens elkedrie jaar een verslag waarin zij de bevindingen van deze beoor-
delingen weergeeft. Het verslag wordt aan de Commissie toe-
gezonden.
8. De lidstaten zullen in het bijzonder de toegang tot het net
vergemakkelijken voor elektriciteit die wordt geproduceerddoor warmtekrachtkoppelingseenheden die gebruik makenvan hernieuwbare energiebronnen, en installaties met een ca-paciteit van minder dan 1 MW(e), zoals uiteengezet in bijlageIII, punt a).
Artikel 9
Administratieve procedures
1. De lidstaten of de bevoegde instanties die door de lidsta-
ten zijn aangewezen, evalueren het bestaande wet- en regelge-vingskader met betrekking tot de vergunningsprocedures of deoverige procedures voor warmtekrachtinstallaties die zijn vast-gelegd in artikel 4 van Richtlijn 96/92/EG, met het oog op:
a) de stimulering van het opzetten van warmtekrachtinstalla-
ties om te voorzien in economisch aantoonbare behoeftenaan warmte en om de productie van meer warmte dannuttige warmte te voorkomen;
b) de vermindering van de wetgevings- en andere belemmerin-
gen voor de groei van warmtekrachtkoppeling;
c) de stroomlijning en bespoediging van procedures op het
betrokken bestuursniveau; en
d) de verzekering dat de regels objectief, transparant en niet-
discriminerend zijn en terdege rekening houden met dekarakteristieken van de diverse technologieën voor warmte-
krachtkoppeling.
2. De lidstaten geven — waar dit passend is in de context
van de nationale wetgeving — een indicatie van de stand vanzaken die is bereikt, het bijzonder op het gebied van:a) de coördinatie tussen de verschillende administratieve in-
stanties op het gebied van de termijnen, ontvangst en be-handeling van de aanvragen voor vergunningen;
b) de opstelling van eventuele richtsnoeren voor de in lid 1
bedoelde activiteiten en de haalbaarheid van een versneldeplanningsprocedure voor warmtekrachtproducenten; en
c) de aanwijzing van instanties die optreden als bemiddelaar
bij geschillen tussen de instanties die met de afgifte vanvergunningen zijn belast, en de aanvragers van vergunnin-gen.
3. De Commissie beoordeelt in het in artikel 11 bedoelde
verslag en op basis van de in lid 1 van artikel 10 bedoeldeverslagen van de lidstaten de beste praktijken om de in lid 1genoemde doelstelling te bereiken.
Artikel 10
Rapportage door de lidstaten
1. De lidstaten publiceren uiterlijk twee jaar na de inwer-
kingtreding van deze richtlijn een verslag met de volgendeinhoud:
a) de rendementsreferentiewaarden voor gescheiden productie
van warmte en elektriciteit zoals bedoeld in artikel 5, lid 2;
b) de beginselen voor de vaststelling van de nationale rende-
mentsreferentiewaarden voor gescheiden productie vanwarmte en elektriciteit zoals bedoeld in artikel 5, lid 2;
c) een analyse van het nationale potentieel voor hoogrendabele
warmtekrachtkoppeling zoals bedoeld in artikel 6, lid 1;
d) een analyse van de belemmeringen die de realisatie van het
nationale potentieel voor hoogrendabele warmtekrachtkop-peling in de weg kunnen staan, zoals bedoeld in artikel 6,
lid 3;
e) een onderzoek van de maatregelen die zijn genomen om de
toegang tot het net voor elektriciteit uit warmtekrachtkop-
peling te vergemakkelijken, en onder andere de haalbaarheid
van de invoering van bidirectionele meting voor warmte-krachtkoppelingseenheden in woongebouwen;
f) een evaluatie van het bestaande wet- en regelgevingskader
zoals bedoeld in artikel 9, lid 1 en lid 2.
2. De lidstaten brengen uiterlijk twee jaar na de inwerking-
treding van deze richtlijn en vervolgens elke drie jaar verslaguit van de groei van het aandeel van hoogrendabele warmte-krachtkoppeling zoals bedoeld in artikel 6, lid 4.
3. De lidstaten verstrekken de Commissie jaarlijks statistie-
ken over de nationale elektriciteits- en warmteproductie uitwarmtekrachtkoppeling in overeenstemming met de in bijlageII genoemde methodologie. Tevens verstrekken zij ieder jaarstatistieken over warmtekrachtkoppelingscapaciteit en debrandstoffen die voor warmtekrachtkoppeling worden gebruikt.NL C 291 E/204 Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen 26.11.2002
Artikel 11
Rapportage door de Commissie
Op basis van de verslagen die worden ingediend overeenkom-
stig artikel 8, lid 7, en artikel 10, lid 1 en lid 3, beoordeelt deCommissie de toepassing van deze richtlijn en overhandigt zijaan het Europees Parlement en de Raad uiterlijk vier jaar na deinwerkingtreding van deze richtlijn en vervolgens elke zes jaareen voortgangsverslag over de uitvoering van deze richtlijn.
In het bijzonder zal het verslag:
a) ingaan op de mogelijkheden voor verdere harmonisatie van
de criteria voor de bepaling van het rendement van warm-tekrachtkoppeling;
b) ingaan op de vorderingen die zijn geboekt met de realisatie
van het nationale potentieel voor hoogrendabele warmte-krachtkoppeling zoals bedoeld in artikel 6;
c) beoordelen in hoeverre de regels en procedures die de ka-
dervoorwaarden voor warmtekrachtkoppeling binnen de in-terne energiemarkt bepalen, zijn vastgesteld op grond vanobjectieve, transparante en niet-discriminerende criteria
waarin gepast rekening is gehouden met de voordelen van
warmtekrachtkoppeling;
d) de ervaringen onderzoeken die zijn opgedaan met de toe-
passing en het naast elkaar bestaan van verschillende steun-mechanismen voor warmtekrachtkoppeling;e) de referentiewaarden voor gescheiden productie opnieuw
bekijken op basis van de technologieën van dat moment.
Zo nodig doet de Commissie het verslag vergezeld gaan van
voorstellen aan het Europees Parlement en de Raad voor ver-
dere maatregelen.
Artikel 12
Transpositie
De lidstaten doen de nodige wettelijke en administratieve be-
palingen in werking treden om uiterlijk twee jaar na de inwer-kingtreding van deze richtlijn aan deze richtlijn te voldoen. Zijstellen de Commissie daarvan onverwijld in kennis.
Wanneer de lidstaten die bepalingen aannemen, wordt in die
bepalingen zelf of bij de officiële bekendmaking daarvan naardeze richtlijn verwezen. De lidstaten stellen de regels voor dieverwijzing vast.
Artikel 13
Inwerkingtreding
Deze richtlijn treedt in werking op de twintigste dag volgende
op die van haar bekendmaking in het Publicatieblad van de Euro-
pese Gemeenschappen .
Artikel 14
Adressaten
Deze richtlijn is gericht tot de lidstaten.
BIJLAGE I
TECHNOLOGIEËN VOOR WARMTEKRACHTKOPPELING WAAROP DE RICHTLIJN BETREKKING HEEFT
a) Stoom- en gasturbine met warmteterugwinning
b) Tegendrukturbinec) Aftapcondensatieturbine
d) Gasturbine met warmteterugwinning
e) Interne verbrandingsmotorf) Microturbine
g) Stirlingmotor
h) Brandstofceli) Stoommachine
j) Organische Rankine-cyclus
k) Alle overige typen technologie en alle combinaties daarvan die onder de definities vallen die in artikel 3 zijn
vastgelegd.NL 26.11.2002 Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen C 291 E/205
BIJLAGE II
DEFINITIE VAN ELEKTRICITEIT UIT WARMTEKRACHTKOPPELING
De waarden die worden gebruikt voor de berekening van elektriciteit uit warmtekrachtkoppeling moeten worden
bepaald op basis van de verwachte of werkelijke werking van de eenheid onder realistische omstandigheden.
a) De elektriciteitsproductie uit warmtekrachtkoppeling wordt gelijkgesteld aan de totale elektriciteitsproductie van de
eenheid op jaarbasis
— in warmtekrachtkoppelingseenheden van de in bijlage I genoemde typen b), d), e), f), g) en h) met een totaal
rendement op jaarbasis van 75 % of meer, en
— in warmtekrachtkoppelingseenheden van de in bijlage I genoemde typen a) en c) met een totaal rendement op
jaarbasis van 85 % of meer.
b) In warmtekrachtkoppelingseenheden met een totaal rendement op jaarbasis van minder dan 75 % (warmtekracht-
koppelingseenheden van de in bijlage I genoemde typen b), d), e), f), g) en h)) of met een totaal rendement op
jaarbasis van minder dan 85 % (warmtekrachtkoppelingseenheden van de in bijlage I genoemde typen a) en c))
worden berekeningen uitgevoerd om de elektriciteit uit warmtekrachtkoppeling te scheiden van de elektriciteit dieniet in een warmtekrachtkoppelingsproces is geproduceerd. Daarvoor wordt de volgende formule gebruikt:
EWKK¼Qnet/C1C
waarin:E
WKK de hoeveelheid elektriciteit uit warmtekrachtkoppeling is,
C de elektriciteit-warmteratio is,
Qnet de nettowarmteproductie is (gedefinieerd als de totale warmteproductie minus de warmte die in aparte
boilers is geproduceerd).
Als de werkelijke elektriciteit-warmteratio van een warmtekrachtkoppelingseenheid onbekend is, kunnen de volgende
standaardwaarden worden gebruikt voor eenheden van de in bijlage I genoemde typen a), b), c), d) en e), mits deberekende elektriciteit uit warmtekrachtkoppeling minder is dan of gelijk is aan de totale elektriciteitsproductie van de
eenheid:
Type eenheidStandaard elektriciteit-warmteratio, C
Stadsverwarming Industrieel
Stoom- en gasturbine met warmteterugwinning 0,95 0,75
Tegendrukturbine 0,45 0,30
Aftapcondensatieturbine 0,45 0,30Gasturbine met warmteterugwinning 0,55 0,40Interne verbrandingsmotor 0,75 0,60
Behoudens voorafgaande kennisgeving aan de Commissie kunnen de lidstaten andere standaardwaarden hanteren
voor de elektriciteit-warmteratio dan de waarden die in deze bijlage worden vermeld. Zulke alternatieve standaard-waarden dienen door de lidstaten te worden gepubliceerd.
Als lidstaten standaardwaarden voor de elektriciteit-warmteratio's introduceren voor eenheden van de in bijlage I
genoemde typen f), g), h), i), j) en k) dienen deze standaardwaarden bekend te worden gemaakt en ter kennis van de
Commissie te worden gebracht.
c) Behoudens voorafgaande goedkeuring door de Commissie kunnen de lidstaten andere methoden gebruiken dan de
methode in punt b) van deze bijlage om de mogelijke elektriciteit die niet in een warmtekrachtkoppelingsproces isgeproduceerd, in mindering te brengen op de gerapporteerde cijfers.NL C 291 E/206 Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen 26.11.2002
BIJLAGE III
METHODOLOGIE VOOR DE BEPALING VAN HET RENDEMENT VAN WARMTEKRACHTPRODUCTIE
a)Rendementscriteria
Voor het doel van deze richtlijn moet hoogrendabele warmtekrachtproductie aan de volgende criteria voldoen:
— De productie afkomstig van nieuwe warmtekrachtkoppelingseenheden levert een besparing op primaire energie op
van minstens 10 % vergeleken met de referenties voor de gescheiden productie van warmte en elektriciteit.
— De productie afkomstig van bestaande warmtekrachtkoppelingseenheden levert een besparing op primaire energie
op van minstens 5 % vergeleken met de referenties voor de gescheiden productie van warmte en elektriciteit.
— De productie afkomstig van warmtekrachtkoppelingseenheden die hernieuwbare energiebronnen gebruiken, en van
warmtekrachtinstallaties met een technisch-maximale capaciteit van minder dan 1 MW(e) die een besparing opprimaire energie opleveren van 0 tot 5 %, kan mogelijk worden aangemerkt als hoogrendabele warmtekrachtkop-peling.
— De lidstaten kunnen beginselen introduceren volgens welke de productie van warmtekrachtkoppelingseenheden
beneden de in deze bijlage genoemde drempels kan worden beschouwd als gedeeltelijk voldoend aan de rende-
mentscriteria. Als zulke beginselen worden toegepast, worden door de lidstaat passende methodologieën ontwikkeld
voor de bepaling van het lagere rendement van deze productie, evenredig met de geringere besparing op primaireenergie, en de Commissie wordt van deze methodologieën op de hoogte gesteld. In dergelijke gevallen wordt hetlagere rendement van de warmtekrachtproductie duidelijk op het garantiecertificaat van oorsprong vermeld.
b)Berekening van de besparing op primaire energie
De besparing op primaire energie als gevolg van warmtekrachtkoppeling zoals gedefinieerd in bijlage II van deze
richtlijn, wordt via de volgende formule berekend:
PEB¼ 
1/C0
1
WKK W /C17
Ref W /C17þWKK E /C17
Ref E /C17!
/C2100 %
waarin:
PEB = de besparing op primaire energie is,
WKK W η= het warmterendement van de warmtekrachtproductie is,
Ref W η = het warmterendement van de referentie voor gescheiden warmteproductie is,
WKK E η= het elektrische rendement van de warmtekrachtproductie is,
Ref E η = het elektrische rendement van de referentie voor gescheiden elektriciteitsproductie is.
Behoudens voorafgaande kennisgeving aan de Commissie kunnen de lidstaten andere formules gebruiken die tot dezelfde
resultaten leiden, om de besparing op primaire energie van warmtekrachtkoppeling te berekenen. Indien een alternatieveformule wordt gebruikt, dient deze formule door de lidstaat te worden gepubliceerd.
c)Rendementsreferentiewaarden voor gescheiden productie van warmte en elektriciteit
De beginselen voor de vaststelling van de in artikel 5, lid 2, en in de formule in punt b) van deze bijlage genoemde
referenties voor gescheiden productie van warmte en elektriciteit bepalen het bedrijfsrendement van de gescheidenwarmte- en elektriciteitsproductie die warmtekrachtkoppeling aangenomen wordt te vervangen.
Voor de vaststelling van de rendementsreferentiewaarden gelden de volgende beginselen:
1. Voor nieuwe warmtekrachtkoppelingseenheden zoals gedefinieerd in artikel 3 is de vergelijking met nieuwe geschei-
den elektriciteitsproductie gebaseerd op het beginsel dat vergelijkbare brandstofcategorieën moeten worden vergele-
ken. De volgende indicatieve rendementsreferentiewaarden voor nieuwe gescheiden elektriciteitsproductie kunnen
worden gebruikt:NL 26.11.2002 Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen C 291 E/207
Indicatieve rendementsreferentiewaarden voor nieuwe gescheiden elektriciteitsproductie
Brandstofcategorie Bedrijfsrendement
Aardgas 50 %
Kolen 42 %
Olie 42 %
Hernieuwbare energiebronnen en afval 22-35 %
In het geval dat warmtekrachtkoppelingseenheden zijn aangesloten op het elektriciteitsdistributiesysteem kunnen de
referentiewaarden in de bovenstaande tabel met 5 tot 10 % worden verlaagd om rekening te houden met netverliezendie worden voorkomen.
2. Voor nieuwe warmtekrachtkoppelingseenheden zoals gedefinieerd in artikel 3 is de indicatieve rendementsreferen-
tiewaarde van nieuwe gescheiden warmteproductie een bedrijfsrendement van 90 %.
In het geval van warmteproductie op basis van olie of kolen kan de rendementsreferentiewaarde worden verlaagd tot
85 %. In het geval van warmteproductie op basis van hernieuwbare energiebronnen of afval, kan de rendements-
referentiewaarde worden verlaagd tot 80 %. In het geval van stoom van een hoge temperatuur die wordt gebruiktvoor industriële processen, kunnen de referentiewaarden voor gescheiden warmteproductie worden verlaagd tot80 %.
3. Voor bestaande warmtekrachtkoppelingseenheden zoals gedefinieerd in artikel 3 is de rendementsreferentiewaarde
voor gescheiden elektriciteitsproductie gebaseerd op het gemiddelde bedrijfsrendement van de nationale elektriciteits-productie uit fossiele brandstoffen. Waar dat van toepassing is, kan rekening worden gehouden met de eventueleinvloed van grensoverschrijdende handel in elektriciteit op de referentiewaarden.
4. Voor bestaande warmtekrachtkoppelingseenheden zoals gedefinieerd in artikel 3 is de rendementsreferentiewaarde
voor gescheiden warmteproductie gebaseerd op het gemiddelde bedrijfsrendement van de nationale warmteproduc-tiemix.
5. Behoudens voorafgaande kennisgeving aan de Commissie kunnen de lidstaten in de nationale criteria aanvullende
aspecten opnemen voor de bepaling van het rendement van warmtekrachtkoppeling.NL C 291 E/208 Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen 26.11.2002
BIJLAGE IV
CRITERIAVOORDEANALYSEVANHETNATIONALEPOTENTIEELVOORHOOGRENDABELEWARMTE-
KRACHTKOPPELING
a) De analyse van het nationale potentieel voor hoogrendabele warmtekrachtkoppeling stelt een gepaste vraag naar
verwarming en/of koeling vast en onderscheidt toepassingen van warmtekrachtkoppeling in minstens de volgende
hoofdcategorieën:
— warmtekrachtkoppeling in de industrie (warmtekrachtkoppeling voor de industrie);— warmtekrachtkoppeling in verband met systemen voor stadsverwarming/-koeling en in verband met andere
verwarmingsdoeleinden (warmtekrachtkoppeling voor verwarming);
— warmtekrachtkoppeling in verband met de landbouwproductie in kassen en vergelijkbare toepassingen (warm-
tekrachtkoppeling voor de landbouw).
b) Voor elk van de onder a) genoemde drie sectoren gaat de analyse in op:
— de typen brandstof die waarschijnlijk zullen worden gebruikt om het potentieel voor warmtekrachtkoppeling te
realiseren, met inbegrip van specifieke overwegingen betreffende de mogelijkheden om het gebruik van her-nieuwbare energiebronnen op de nationale warmtemarkten via warmtekrachtkoppeling te doen stijgen;
— de typen technologieën voor warmtekrachtkoppeling zoals vermeld in bijlage I, die waarschijnlijk zullen worden
gebruikt om het nationale potentieel te realiseren;
— de typen gescheiden productie van warmte en elektriciteit die in aanmerking komen om te worden vervangen
door hoogrendabele warmtekrachtkoppeling;
— een uitsplitsing van het potentieel in modernisering van de bestaande capaciteit en bouw van nieuwe capaciteit.
c) De analyse bevat passende mechanismen om de kosteneffectiviteit in termen van de besparing op primaire energie te
beoordelen van de groei van het aandeel van hoogrendabele warmtekrachtkoppeling in de nationale energiemix. Inde analyse van de kosteneffectiviteit wordt ook rekening gehouden met nationale verbintenissen uit hoofde van deverplichtingen inzake klimaatverandering die de Gemeenschap is aangegaan ingevolge het Protocol van Kyoto bij het
raamverdrag van de Verenigde Naties inzake klimaatverandering.
d) De analyse van het nationale potentieel voor warmtekrachtkoppeling specificeert het potentieel met betrekking tot de
tijdskaders 2010, 2015 en 2020 en bevat voor elk tijdskader passende kostenramingen.NL 26.11.2002 Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen C 291 E/209