MEDEDELING VAN DE COMMISSIE AAN HET EUROPEES PARLEMENT, DE RAAD EN DE REKENKAMER FINANCIËLE ANALYSE VAN HET 6e, HET 7e EN HET 8e EUROPEES ONTWIKKELINGSFONDS - Begrotingsjaar 2000

INHOUD

1. Inleiding

2. Algemene ontwikkelingen

3. Analyse van de ontwikkelingssamenwerking

4. Sectorale verdeling

5. Schuld en steun voor structurele aanpassing

5.1. Schuld

5.2. Faciliteit voor structurele aanpassing

6. Stabex en Sysmin

6.1. Stabex

6.2. Speciale financieringsfaciliteit Sysmin

7. Andere samenwerkingsterreinen

7.1. Plattelandsontwikkeling

7.2. Landbouw

7.3. Duurzame ontwikkeling en milieu

7.4. Risicodragend kapitaal

8. Oude of sluimerende vastleggingen

1. Inleiding

Na de publicatie van het Groenboek van de Commissie over de toekomstige betrekkingen tussen de Europese Unie en de ACS-landen werden diepgaande gesprekken gevoerd; in 2000 werden de onderhandelingen voltooid en op 23 juni werd in Cotonou de nieuwe partnerschapsovereenkomst tussen de ACS-landen en de EU ondertekend. In de overeenkomst van Cotonou is bepaald dat tijdens de periode 2000-2007 in totaal 25 miljard euro ten behoeve van de ACS-landen beschikbaar zal zijn. Aan het 9e EOF wordt 13,5 miljard euro toegewezen; 9,9 miljard euro is afkomstig van de restanten van de vorige EOF's en 1,7 miljard van de eigen middelen van de EIB. De overeenkomst zal in werking treden na de ratificatie door alle lidstaten en ten minste twee derde van de ACS-staten. Overeenkomstig het besluit van de ACS-EG-Raad van 27 juli 2000 betreffende de overgangsmaatregelen die vanaf 2 augustus 2000 van toepassing zijn, zijn de meeste bepalingen van de overeenkomst van Cotonou evenwel reeds anticipatief van kracht geworden, op de financiële middelen van het 9e EOF na. Het ratificatieproces is aan de gang.

2. Algemene ontwikkelingen

>REFERENTIE NAAR EEN GRAFIEK>

De toename van de EOF-activiteiten is voortgegaan in 2000: besluiten voor een totaalbedrag van 3,757 miljard euro, het hoogste dat ooit werd bereikt voor het EOF, en de meeste uitvoerende landen hadden tegen het einde van het jaar hun middelen bijna opgemaakt. Deze resultaten werden mede behaald wegens het besluit voor een initiatief tot schuldverlichting voor de landen met een zware schuldenlast: het HIPC-initiatief (1 miljard euro).

Deze resultaten belopen 85 % van het oorspronkelijk geplande bedrag (4,25 miljard euro), maar stemmen overeen met de cijfers die Commissielid Nielson heeft voorgelegd aan de Raad ontwikkelingssamenwerking in november 2000. Er dient ook te worden opgemerkt dat de landen die nog middelen hebben, het vaak moeilijk hebben om degelijke projecten voor te bereiden.

De betalingen van het EOF beliepen in 2000 1,548 miljard euro, wat een verhoging met 21 % in vergelijking met 1999 betekent, maar toch is slechts 76 % uitgevoerd van wat in september 2000 was geraamd (2,025 miljard euro).

De resultaten met betrekking tot de toegewezen middelen en de omzetting van besluiten in contracten zijn bijzonder gunstig en zijn in vergelijking met 1999 met 70 % gestegen.

Het onverwacht lage bestedingspercentage voor de betalingen in 2000 kan ten dele worden toegeschreven aan de beperkte omvang van de in 1999 toegewezen middelen. De betalingen in verband met de uitvoering van contracten zouden in 2001 aanzienlijk moeten toenemen, aangezien in 2000 veel middelen zijn toegewezen.

Meer in het bijzonder zijn de vastleggingen in het kader van nationale en regionale programma's in 2000 aanzienlijk gestegen, met respectievelijk 1,211 miljard EUR en 432 miljoen EUR in besluiten en 604 en 221 miljoen EUR in toegewezen middelen. Hierdoor wordt de algemene trend van de EOF-activiteiten bevestigd. Gelet op de uitgestelde fasen van besluiten, vastleggingen en betalingen in een programmeringscyclus die over vijf jaar loopt, waren de betalingen in 2000 aanzienlijk lager dan de vastleggingen. Dit zou in 2001 en 2002 moeten worden omgedraaid, doordat in 1999 en 2000 genomen financieringsbesluiten tot een hogere besteding zullen leiden.

Zoals altijd is de binnenlandse situatie in de ontvangende landen een belangrijke factor bij de realisering van de ramingen; de situatie in Ivoorkust, Togo, Fiji, Haïti, Liberia en de streek van de Grote Meren heeft een negatieve invloed uitgeoefend.

3. Analyse van de ontwikkelingssamenwerking

Net als in 1999 [1] heeft de Commissie in 2000 tussentijdse herzieningen van de ontwikkelingssamenwerking (mid-term review) uitgevoerd, dit keer voor 35 landen [2]. Het onderzoek werd uitgevoerd op basis van een aantal van tevoren vastgelegde performantiecriteria, alsmede van macro-economische en sectorale criteria en criteria inzake begrotingsbeheer. De samenwerking is beoordeeld als bevredigend of minder bevredigend, maar aan de beterhand in 22 landen, die de 2e tranche van hun indicatief programma volledig hebben ontvangen. 8 landen vervulden de criteria niet en hebben derhalve niet kunnen beschikken over de 2e tranche. De 5 overige landen hebben niet alle criteria vervuld en ontvingen een deel van de tweede tranche van hun indicatief programma.

[1] In 1999 hebben tussentijdse herzieningen plaatsgevonden voor 8 landen, waarvoor is besloten 100% van de tweede tranche van het Nationaal Indicatief Programma toe te kennen.

[2] 35 besluiten van het EOF-comité in 2000. In 10 landen werd de samenwerking opgeschort, 17 landen hebben het totaalbedrag van het NIP ontvangen en van 1 land is het NIP pas in 2001 ondertekend.

Anderzijds hebben 17 ACS-staten en 1 regio in 2000 extra middelen (derde tranche) ontvangen bij de nationale en regionale indicatieve programma's van het 8e EOF. In totaal is een bedrag van 125,6 miljoen euro toegewezen aan de landen die aangetoond hebben de kredieten goed te besteden en de programma's degelijk uit te voeren, en die de oorspronkelijke toewijzing van het 8e EOF volledig of bijna volledig hebben vastgelegd.

4. Sectorale verdeling

Bij de sectorale verdeling die in de grafiek hieronder wordt voorgesteld, is rekening gehouden met de samengevoegde gegevens met betrekking tot het 6e, het 7e en het 8e EOF.

In 2000 hadden meer dan 27 % van de vastleggingen betrekking op maatregelen die te maken hebben met de schuld, dit naar aanleiding van een besluit van de ACS-EG-Raad van ministers om 1 miljard euro te bestemmen voor een uitzonderlijke steun aan de ACS-staten met een zware schuldenlast [3].

[3] PB L 103 (april 2000).

Anderzijds zijn de vastleggingen met betrekking tot infrastructuur en sociale en economische diensten sterk verminderd in vergelijking met 1999, maar maken toch nog een kwart van de acties uit.

>REFERENTIE NAAR EEN GRAFIEK>

(1) Onderwijs, volksgezondheid, bevolking, waterverdeling en -zuivering, sociale infrastructuur en diensten zoals huisvesting en werkgelegenheid.

(2) Vervoer en opslag, communicatie, energie, banken en financiële diensten.

(3) Landbouw, industrie, handel en toerisme.

(4) Multisectorale steunmaatregelen, milieu, biodiversiteit, plattelands- en stadsontwikkeling.

(5) Structurele aanpassing, steun in de vorm van producten (budgettaire steun, importsubsidies), regering en civiele maatschappij.

(6) Maatregelen in verband met de schuld.

(7) Voedselhulp, noodhulp en hulp aan vluchtelingen.

(8) Administratieve kosten.

(9) Niet gespecificeerde sectoren, bewustmaking voor ontwikkeling.

Activiteiten in 2000

REGIONALE INTEGRATIE

De doelstelling van de regionale steun van de Commissie is de bevordering van duurzame sociale en economische ontwikkeling door een betere samenwerking en integratie, in het bijzonder door de integratie van handel en markten. De Commissie werkt met verscheidene regionale organisaties die de ACS-landen vertegenwoordigen.

In West-Afrika zou de versterking van het proces van integratie en regionale samenwerking door de 8 leden tellende Union Economique et Monétaire Ouest-Africaine (UEMOA) en de ruimere Economic Community of West African States (ECOWAS) moeten leiden tot nieuwe groeimogelijkheden. Het programma PARI 2 (Programme Régionale d'Appui à l'Intégration) is een tweede steunprogramma voor de UEMOA en beloopt 65 miljoen EUR. Het werd ondertekend is maart 2000 en is vooral gericht op de verhoging van de mogelijkheden van nationale overheidsdiensten om hervormingen uit te voeren, alsmede op steun aan de UEMOA en andere instellingen.

De steun van het EOF in de Centraal-Afrikaanse Regio, met haar Communauté Economique et Monétaire (CEMAC) en de Communauté Economique des Etats de l 'Afrique centrale (CEEAC), is in het verleden beperkt geweest om politiek en economische redenen. In beginsel werd evenwel besloten om technische steun te verlenen aan de CEMAC om haar in staat te stellen de regionale integratie op handelsgebied te bevorderen. Gehoopt wordt derhalve dat nu vorderingen worden gemaakt.

In Oostelijk en Zuidelijk Afrika speelt de COMESA (Common Market for East and Southern Africa) met haar 20 leden de belangrijkste rol op regionaal gebied door de instelling van een vrijhandelszone in oktober 2000 en de doelstelling van een douane-unie tegen 2004. Zij heeft een actief en in het algemeen succesvol programma voor de bevordering van regionale integratie door de ontwikkeling van de handel. Het zal dan ook niemand verbazen dat de Commissie een uitgebreid en gevarieerd programma ter ondersteuning van de COMESA heeft ten belope van 46,7 miljoen EUR (zie bijlage voor details). De Commissie verleent ook technische steun aan de IGAD (the InterGovernmental Authority on Development) en aan de East African Community, waarmee de COMESA samenwerkt.

In Zuidelijk Afrika omvat het huidige programma van de SADC (Southern Africa Development Community) een statistisch project en de voorbereiding van een nieuw capaciteitsverhogend project met vijf onderdelen: regionale integratie, uitvoering van de handels- en vervoersprotocollen, oprichting van een SADC-rechtbank, informatie- en communicatietechnologie/beheersinformatiesystemen en statistieken. De bijstand aan de juridische sector om regels te ontwerpen voor de SADC-rechtbank is voltooid en het opgestelde verslag zal als grondslag dienen voor de oprichting van deze rechtbank, die een primeur zal zijn in de handelsintegratie in Afrika.

De samenwerking met de eilandenregio's werd voortgezet via CARIFORUM (ACS-forum van Caribische staten), CARICOM (Caribbean Community), de Indian Ocean Commission en het Secretariaat van het South Pacific Forum. In 1999 werd van start gegaan met een project voor strategische planning bij overheidsdiensten ten bedrage van 1,3 miljoen EUR om de overheidsdiensten van CARIFORUM-staten in staat te stellen hun beleid beter te formuleren en te beheren. Het is goed begonnen met de instelling van operationele verbindingen met Haïti en de Dominicaanse Republiek. Een in Trinidad gevestigd regionaal Caribisch programma ten bedrage van 4 miljoen EUR tegen het witwassen van geld werd in 2000 volledig operationeel en verleent bijstand aan de meeste CARIFORUM-landen.

In 2000 bestonden de werkzaamheden op institutioneel gebied voor de PALOP-landen (Afrikaanse landen met Portugees als officiële taal - Angola, Kaapverdië, Guinee-Bissau, Mozambique en Sao Tomé en Principe) uit de voorbereiding van programma's van juridische, administratieve en statistische steun.

Regionale middelen die werden bestemd voor onderlinge samenwerking tussen de ACS-landen zijn in 2000 vooral gebruikt voor opleiding en het verstrekken van informatie over de Overeenkomst van Cotonou en over de aanpassing aan de vereisten van de Wereldhandelsorganisatie. Zes seminars werden in verschillende ACS-landen georganiseerd om de partners in te lichten over de gevolgen van de Overeenkomst van Cotonou en om bijstand te verlenen bij de programmering van toekomstige EOF-steun; tevens werden acht opleidingsseminars over de aanpassing aan de nieuwe handelsregels georganiseerd, evenals twee vergaderingen van de ministers van Handel, waarvan er een in november 2000 in Gabon plaatsvond. Er werden ook middelen toegestaan voor verscheidene andere conferenties, gaande van Expo 2000 in Hannover tot een seminar over internet in Mali. In de onmiddellijke toekomst zullen de werkzaamheden in verband met de aanpassing van de handelsstelsels van de ACS-landen aan de wereldmarkt en met de opleiding in het gebruik van de nieuwe technologieën - twee elementen van vitaal belang voor de ACS-landen - worden voortgezet.

INSTITUTIONELE STEUN

In de meeste ACS-landen verleent de Commissie technische bijstand aan de nationale ordonnateur om hem te helpen in het beheer van het EOF en andere donorfondsen en om het plaatselijke personeel op te leiden zodat zij deze werkzaamheden in de toekomst kunnen overnemen.

Hieronder worden enkele interessante voorbeelden gegeven van het soort institutionele projecten dat de Commissie ondersteunt.

In Burkina Faso speelt de Commissie een belangrijke rol bij de ondersteuning van de regering in haar programma van juridische hervormingen door de uitvoering van een gedetailleerde studie van de behoeften, die aanleiding was tot het besluit om niet enkel deze hervormingen te blijven ondersteunen, maar ook een fonds op te richten om te gepasten tijde de vertegenwoordigende politieke instellingen, het kiesstelsel, de civiele maatschappij (in het bijzonder mensenrechten en media) en de deelname van vrouwen in openbare aangelegenheden te ondersteunen. Dit programma ten bedrage van 16 miljoen EUR begint net.

In Mali is de Commissie in 2000 begonnen met een verregaand programma ter ondersteuning van de decentralisatie door de regering naar 682 gemeenten met het oog op de verbetering van de dienstverlening van de gemeenten aan de armsten. Het is de bedoeling van het programma om de gemeenten te helpen de diensten te verlenen waarvoor zij wettelijk bevoegd zijn. Een netwerk van adviescentra wordt opgericht om de gemeenten bij te staan en een nationaal fonds voor investeringen in de gemeenten word ingesteld. Het programma moet vijf jaar duren en beloopt 39 miljoen EUR. Dit programma wordt aangevuld door een ander dat specifiek zal zijn gericht op het zorgen voor de continuïteit tussen noodhulp en ontwikkelingshulp op langere termijn in de noordelijke gebieden van Mali, waar de Toearegs noodhulp ontvingen, die nu wordt stopgezet.

Een belangrijke mijlpaal in de betrekkingen van de EU met Afrika was de ondertekening en de voorlopige toepassing van de overeenkomst inzake handel, ontwikkeling en samenwerking met Zuid-Afrika op 1 januari 2000. Ten minste 360 miljoen EUR moet in de periode 2000-2002 worden toegewezen, waarbij steun voor de democratisering, de bescherming van de mensenrechten en degelijk openbaar bestuur een prioriteit is.

In Malawi zorgt een project ten belope van 8,5 miljoen EUR voor de bevordering van de gerechtigheid ("Promotion of the Rule of Law and Justice") ervoor dat opleiding en technische middelen worden gegeven aan instellingen zoals het Ministerie van justitie, de rechterlijke stand, de faculteit der rechten, de juridische commissie en de dienst voor de gevangenissen, alsmede aan ondersteunende instellingen het bureau voor corruptiebestrijding, het National Compensation Tribunal en de nationale archieven. Dit was een van de eerste programma's van de Commissie met een ACS-land op het gebied van juridische hervorming, en zoals kon worden verwacht, een complex programma. Het wordt tijdens de looptijd aangepast op grond van de opgedane ervaring en het zou een nuttig model kunnen vormen voor latere projecten in de juridische sector.

Ondanks een moeilijke politieke situatie is in 1999 in Haïti een project ten belope van 4,44 miljoen EUR gestart ter ondersteuning van governance in de onderwijssector; dit moet drie jaar duren. De doelstellingen herstructurering van het Ministerie van onderwijs, verbetering van het beheer en het zetten van stappen naar decentralisatie zijn reeds grotendeels bereikt. De regering gaf een bijdrage van 240 000 EUR voor dit project en de particuliere sector nam eraan deel, aangezien deze sterk betrokken is bij het inrichten van onderwijs.

Toekomstperspectieven

EuropeAid zal zijn activiteiten op de gebieden regionale integratie en institutionele steun in de ACS-landen voortzetten en uitbreiden met de Overeenkomst van Cotonoun als basis voor de ontwikkelingswerkzaamheden van de Commissie. Er zal alsmaar meer nadruk worden gelegd op deze kwesties in het kader van andere programma's, zoals steun aan een sector waar goed bestuur van wezenlijk belang is, en programma's voor de ontwikkeling van de handel. Zulke hervormingen en veranderingen zijn evenwel verstrekkend; zij vergen tijd en veel inspanningen van alle betrokkenen. Bovendien kunnen de resultaten niet onmiddellijk worden gezien. Met tijd en volharding kan de versterking van regionale groeperingen van ACS-landen hen evenwel in staat stellen een belangrijker rol te spelen in de wereldeconomie, terwijl bestuurlijke verbeteringen in de ACS-landen zelf hele bevolkingsgroepen ten goede kunnen komen en daardoor bijdragen tot de verhoging van de welvaart.

5. Schuld en steun voor structurele aanpassing

5.1. Schuld

Net als in de overeenkomst van Lomé, wordt bij de ACS-EG-samenwerking in artikel 66 van de overeenkomst van Cotonou erkend dat de internationale schuld een ernstig probleem is, dat zware gevolgen heeft voor de economische groei. Om hieraan tegemoet te komen is het HIPC [4]-initiatief van start gegaan, waarmee in totaal 1 miljard euro is gemoeid.

[4] Arme landen met een zware schuldenlast.

In juli 2000 is een eerste tranche van 250 miljoen euro, d.i. de bijdrage aan het specifiek met het HIPC-initiatief verbonden fonds, vrijgemaakt ten gunste van de Afrikaanse Ontwikkelingsbank. Gelijktijdig heeft de Commissie een eerste storting van 100 miljoen euro verricht op de EIB-rekening van het speciale fonds met het oog op de verlichting van de schuldenlast van de ACS-HIPC's aan de Gemeenschap.

5.2. Faciliteit voor structurele aanpassing

Kwantitatieve gegevens

In 2000 zijn ten behoeve van 19 ACS-landen financieringsbesluiten met het oog op programma's voor structurele aanpassing genomen voor een totaalbedrag van 570 miljoen euro, alle middelen samengeteld (SA en NIP). Van dit totaal is 460 miljoen euro afkomstig van de specifieke middelen van de faciliteit voor structurele aanpassing; de rest wordt gedekt door indicatieve programma's. Einde 2000 was 179 miljoen euro betaald, waarvan 147 miljoen euro uit hoofde van de faciliteit.

Inhoudelijke gegevens

In 2000 heeft de Commissie een mededeling over de steunmaatregelen van de Gemeenschap ten behoeve van de economische hervormingsprogramma's en de structurele aanpassing voorgelegd aan de Raad en het Europees Parlement. In zijn resolutie van 18 mei 2000 heeft de Raad zijn tevredenheid uitgedrukt over de door de Commissie opgemaakte evenwichtige balans, waarin zowel de positieve resultaten als de beperkingen van het communautaire optreden duidelijk worden. Hij heeft de Commissie aangemoedigd om op basis van haar voorstellen een nieuwe benadering ten uitvoer te leggen met het oog op een gedurende dit jaar geleidelijk ontwikkelend optreden ten gunste van bepaalde ACS-landen.

Overeenkomstig deze benadering wordt de macro-economische steun van de Gemeenschap in de vorm van steun aan strategiedocumenten voor de armoedebestrijding (Poverty Reduction Strategy Papers = PRSP) in toenemende mate gericht op de beleidsresultaten inzake de vermindering van de armoede en op de kwaliteit van het begrotingsbeheer. De steunprogramma's worden minder gericht op de een of andere uitgave, maar er wordt wel geleidelijk meer rekening gehouden met de verbetering van het beheer van de openbare financiën en de bestrijding van corruptie. Zo legt de Commissie de nadruk op de verbetering van de sociale diensten, op het goede beheer van de openbare financiën, op de versterking van de controlemogelijkheden van het land, met inbegrip van de civiele maatschappij, op de ontwikkeling van instrumenten voor de beoordeling van de kwaliteit van het begrotingsbeheer (nazicht van de openbare uitgaven, audits) en op de aanpassing van de steun in functie van de bereikte resultaten, zonder dat de armste landen mogen worden benadeeld. Met de gepaste indicatoren kan de invloed van het optreden op de bevolking worden gemeten. Deze benadering wordt in het algemeen gedeeld door de gezamenlijke geldverschaffers. De Commissie is er zich van bewust dat deze doelstelling ambitieus zijn. Het gaat om een maatregel op lange termijn, die een nauwe samenwerking met de Bretton-Woodsinstellingen vereist, alsmede complementariteit en coherentie met de maatregelen van de lidstaten.

6. Stabex en Sysmin

Deze instrumenten van de Overeenkomst van Lomé zijn niet overgenomen in de Overeenkomst van Cotonou. Zij zijn vervangen door indicatieve financiële toewijzingen, bestemd om de nefaste gevolgen van de instabiele uitvoerinkomsten te verzachten. 2000 is derhalve het laatste jaar waarin deze instrumenten worden toegepast.

6.1. Stabex

In 2000 heeft de Commissie de volgende besluiten tot overdracht genomen:

- Op 24 juli 2000 zijn uit hoofde van het toepassingsjaar 1999 29 overdrachten uitgevoerd ten behoeve van 21 ACS-staten; het totaalbedrag van de in aanmerking komende overdrachten beliep na raadplegingen overeenkomstig artikelen 202 en 203 van de overeenkomst bijna 236 miljoen euro.

- Op 27 december 2000 zijn uit hoofde van het toepassingsjaar 1998 3 overdrachten uitgevoerd ten behoeve van 3 ACS-staten en uit hoofde van het toepassingsjaar 1999 2 overdrachten voor 2 ACS-staten; het totaalbedrag van deze overdrachten beliep, na raadplegingen overeenkomstig artikelen 202 en 203 van de overeenkomst, bijna 67 miljoen euro.

- Op dezelfde dag heeft de Commissie beslist de restsaldi ten bedrage van in totaal 71 miljoen euro van het tweede financieel protocol (artikel 195 van de Overeenkomst) voor te behouden voor 27 ACS-staten.

Bovendien heeft het comité van ACS-EG-ambassadeurs op 26 september 2000 beslist een reserve in te stellen om vóór 31 december 2000 de besluiten tot Stabex-overdrachten die terug te voeren zijn tot de toepassingsjaren 1998 en 1999 (168 miljoen euro) te financieren en om de restsaldi in het kader van het tweede financieel protocol (72 miljoen euro - artikel 195a van de Overeenkomst van Lomé) terug te betalen. Op 31/12/2000 moesten de in de reserve achtergebleven middelen [5] worden overgedragen naar de algemene reserve van het 8e EOF, die op grond van besluit nr. 1/2000 van 27/7/2000 van de ACS-EG-Raad van ministers moest worden ingesteld.

[5] Deze bedragen voor 1998 en 1999: 101 016 649 EUR = (168 000 000 - 66 983 351); terugbetaling van resterende overdrachten: 1 308 512 EUR = (72 000 000 - 70 691 488).

6.2. Speciale financieringsfaciliteit Sysmin

In de loop van dit jaar zijn vooral inspanningen gedaan in verband met de studies om uit te maken welke landen in aanmerking kunnen komen voor het bedrag dat beschikbaar is in het kader van de overgangsmaatregelen.

In besluit nr. 3/2000 van het comité van ACS-EG-ambassadeurs van 26 september 2000 is het bedrag van de restanten van de Sysmin-faciliteit vastgesteld op bijna 411 miljoen euro. Overeenkomstig besluit 1/2000 van de ACS-EG-Raad van ministers van 27 juli 2000 moet dit bedrag worden gebruikt om de programma's te ondersteunen die zullen worden vastgesteld na afloop van het onderzoek van de vóór 1 augustus 2000 ingediende Sysmin-aanvragen waarvoor geen beslissing kon worden genomen vóór 31 december 2000.

Vóór deze datum waren zestien Sysmin-aanvragen van ACS-landen ingediend bij de Commissie. Twee landen (Zambia en Guyana) zijn officieel erkend als in aanmerking komend voor Sysmin en hun financieringsvoorstellen zijn voorgelegd aan het EOF-comité met het oog op een besluit; twee andere landen (Guinee en Togo) zijn beschouwd als niet in aanmerking komend. Het onderzoek over de subsidiabiliteit en de projecten van de twaalf andere aanvragers (Botswana, Dominicaanse Republiek, Gabon, Ghana, Mauritanië, Namibië, Niger, Papoea-Nieuw-Guinea, Senegal, Sierra Leone, Suriname en Zimbabwe) loopt nog. Bovendien heeft een LGO (Nieuw-Caledonië) een Sysmin-aanvraag ingediend in het kader van het 8e EOF. Met het onderzoek van de subsidiabiliteit en de voorgestelde programma's is een bedrag van 1,63 miljoen euro gemoeid.

In 2000 heeft de Commissie financieringen besloten voor een totaalbedrag van 92,5 miljoen euro (12,5 voor Guyana en 80 voor Zambia). Een lijst van dertien begunstigde landen (Botswana, Dominicaanse Republiek, Gabon, Ghana, Guyana, Mauritanië, Namibië, Niger, Papoea-Nieuw-Guinea, Senegal, Sierra Leone, Suriname en Zambia) is opgesteld, met hun respectievelijke indicatieve Sysmin-toewijzingen voor de tenuitvoerlegging van de maatregelen die worden bestudeerd. Over Zimbabwe, dat niet in deze lijst is opgenomen, zal in de toekomst een afzonderlijke beslissing worden genomen.

7. Andere samenwerkingsterreinen

7.1. Plattelandsontwikkeling

Kwantitatieve gegevens

In 2000 is in totaal 130 miljoen euro toegewezen voor de projecten en programma's in het kader van de plattelandsontwikkeling (met inbegrip van programma's van microprojecten), verdeeld over het 7e (45 %) en het 8e EOF (54 %). Dit cijfer moet worden vergeleken met het gemiddelde van 73 miljoen euro tijdens de periode 1996-2000 en bevestigt de stijgende tendens van de toewijzingen sinds 1998. De hoofdoorzaak van deze stijging en van het feit dat de gemiddelde waarde van de projecten rond 4 miljoen euro blijft, zijn de programma's van microprojecten (51 % van de totale toewijzingen voor plattelandsontwikkeling). Niettemin moet erop worden gewezen dat de plattelandsontwikkeling met 3,5 % van de totale vastleggingen in de periode 1996-2000 als zodanig marginaal blijft in de EOF-toewijzingen.

Uit de stijging van de financiële toewijzingen voor de plattelandsontwikkeling gedurende vijf jaar blijkt bovendien dat deze programma's in het algemeen meer voorbereidingstijd vergen dan gemiddeld, wellicht vanwege hun complexiteit.

Kwalitatieve gegevens

In 2000 heeft de Commissie de laatste hand gelegd aan haar nieuw beleid voor de plattelandsontwikkeling. Dit beleid, dat voortspruit uit intensief overleg tussen de diensten en met de lidstaten, houdt in dat de plattelandsontwikkeling meer wordt gericht op de bestrijding van de armoede, die ontegenzeggelijk vaker voorkomt op het platteland. Door het creëren van een coherent kader voor het optreden en de instrumenten van de Gemeenschap, kan het op termijn leiden tot een verhoging van de toewijzing en een grotere doeltreffendheid en impact.

7.2. Landbouw

Kwantitatieve gegevens

De toewijzingen van het EOF aan de landbouwsector bedroegen in 2000 177 miljoen euro (4,7 % van het totaal) en waren bijna volledig (99 %) afkomstig van de middelen van het 8e EOF. Dit is weliswaar een vermindering met 43 % in vergelijking met het voorgaande jaar, waarin grote programma's voor landbouwonderzoek en diergezondheid werden vastgelegd, maar toch zijn aanzienlijk meer middelen vastgelegd dan het gemiddelde in de periode 1996-2000. De meeste maatregelen hebben te maken met de sub-sectoren onderzoek en akkerbouwgewassen (respectievelijk 33 en 34 % van de toewijzingen).

Dankzij de grote steunprogramma's voor landbouwkundig onderzoek, is de in 1999 ingezette tendens tot schaalvergroting van de projecten in 2000 bevestigd: de gemiddelde omvang van de projecten bereikte 4,3 miljoen euro. Het gemiddelde voor de periode 1996-2000 blijft evenwel rond 2,5 miljoen euro. In 2000 is 5 % van de EOF-middelen toegewezen aan landbouw, d.i. 6,35 % van alle toewijzingen tussen 1996 en 2000.

Inhoudelijke gegevens

In 2000 zijn de beleidsdocumenten voor de sectoren landbouw, veeteelt en visserij voltooid. Er is ook een soortgelijk initiatief genomen om een communautair beleid inzake steun aan het landbouwonderzoek te omschrijven.

Tegen einde 2000 is tevens begonnen met de opstelling van een mededeling van de Commissie over de heroriëntering van het ontwikkelingsbeleid in de visserijsector op de doelstelling armoedebestrijding, die in 2001 aan de Raad zal worden voorgelegd.

Met deze initiatieven waarbij duidelijke beleidsprioriteiten voor het communautaire optreden worden gesteld, wordt beoogd de relevantie ervan te verhogen en het meer toe te spitsen op een doelmatiger bestrijding van de armoede.

De analyse van de toewijzingen van de EOF's aan de landbouwsector, die nochtans hoger zijn dan het gemiddelde van de periode 1996-2000, is verontrustend vanwege de drastische vermindering van de financieringen van nationale programma's voor landbouwontwikkeling. Na de golf van herstructureringen van de voor de landbouw bevoegde nationale instellingen in de jaren '90, is het wenselijk dat het 9e EOF zorgt voor een vernieuwing van de communautaire steunmaatregelen aan deze sector die nu het voordeel heeft van beter presterende instellingen; hierdoor zou de communautaire samenwerking meer moeten worden gericht op de bestrijding van armoede op het platteland.

7.3. Duurzame ontwikkeling en milieu

In 2000 werd het begrip duurzame ontwikkeling op verschillende manieren verder geïntegreerd in het beleid en de programma's. Als overkoepelend initiatief startte de Commissie een uitgebreid proces tot voorbereiding van een EG-strategie voor de integratie van milieuoverwegingen in de ontwikkelingssamenwerking. Op 18 mei 2000 werd een mededeling goedgekeurd, waarin elementen van deze strategie werden beschreven. In 2001 werd een follow-updocument met een algemene strategie voorbereid om te worden voorgelegd op de Raad ontwikkelingssamenwerking.

In 2000 werd in totaal 147 miljoen EUR, of 4 % van de totale toewijzing van 3,8 miljard EUR van het 6e, het 7e en het 8e EOF, vastgelegd voor 34 (van 726) projecten die in de eerste plaats op het milieu waren gericht; de betalingen beliepen in totaal 5,2 miljoen EUR. Dit is een lichte toename in vergelijking met de 3 % van de vastleggingen voor hoofdzakelijk op het milieu gerichte projecten in het kader van het 7e EOF gedurende de periode 1990-1995. Voor projecten met een hoog milieurisico (groot transport, irrigatie, afvalbehandeling enz.) werden regelmatig milieueffectrapporten (MER's) opgesteld.

De werkzaamheden aan het ontwerp voor een handleiding voor de integratie van milieuoverwegingen werd voortgezet. Deze handleiding, die naar verwachting in 2001 zal worden voltooid, zal een belangrijk instrument zijn voor de integratie van milieuoverwegingen in door het EOF en andere financiële instrumenten gefinancierde activiteiten.

Ten slotte dient erop te worden gewezen dat in artikel 32 (over milieu en natuurlijke hulpbronnen) van de partnerschapsovereenkomst van Cotonou aandacht wordt geschonken aan milieuaspecten. In dit artikel is bepaald dat samenwerking inzake milieubescherming en duurzaam gebruik en beheer van natuurlijke hulpbronnen onder meer ten doel moet hebben dat het bij alle aspecten van ontwikkelingssamenwerking vanzelfsprekend wordt dat rekening wordt gehouden met een duurzaam milieubeleid.

7.4. Risicodragend kapitaal

Kwantitatieve gegevens

De vastleggingen voor de EOF-middelen (risicodragend kapitaal) ten gunste van de ACS-landen zijn in 2000 gestegen tot 207,2 miljoen euro, waar 8 miljoen euro voor de Sysmin-middelen moet worden bijgeteld. Negentien projecten zijn uitsluitend gefinancierd uit risicodragend kapitaal (165,2 miljoen euro) en zeven andere met een combinatie van leningen uit eigen middelen en uit risicodragend kapitaal (105 miljoen euro).

De betalingen uit risicodragend kapitaal uit hoofde van de twee protocollen van Lomé IV zijn eveneens gestegen en beliepen in 2000 142,8 miljoen euro.

Meer dan de helft van de gefinancierde verrichtingen heeft betrekking op de particuliere sector. De begunstigde sectoren waren industrie, diensten, communicatie-infrastructuur en energie. Eenentwintig ACS-landen en vier regionale operaties waren erbij betrokken.

Beoordeling

In 2000 werden de financieringsactiviteiten bemoeilijkt door de politieke toestand van landen die hadden af te rekenen met gewapende en politieke crisissen of die dergelijke situaties onlangs hadden meegemaakt; andere landen leden onder een labiel handelsklimaat of hadden voortdurend betalingsachterstanden.

Ook de traagheid van de hervormingen inzake sectoraal en regelgevend beleid, de complexiteit van de financieringsprocedures van projecten, in het bijzonder omdat alsmaar meer rekening wordt gehouden met milieuaspecten, en het privatiseringsproces hebben de uitvoering van sommige projecten vertraagd.

8. Oude of sluimerende vastleggingen

Het probleem van de nog af te sluiten vastleggingen wordt in het kader van het EOF systematisch opgevolgd door een regelmatige uitwisseling van informatie met de delegaties om de oorzaken van dit probleem te onderzoeken, en door een rapportagesysteem waardoor de onregelmatigheden in de boekhouding worden gemeld. In 2000 kon door de aanstelling van tijdelijk extra personeel voor de verwerking van de last van het verleden (nog niet afgesloten vastleggingen van meer dan vijf jaar oud) een onderzoek worden gestart over de maatregelen die moeten worden genomen om de oude vastleggingen af te sluiten, dat eind dit jaar zou moeten zijn voltooid. In dit verband zijn vastleggingen van vóór 1995 voor een totaalbedrag van 280 miljoen EUR afgesloten, waardoor de last van het verleden van vóór 1995 daalt van 901 naar 621 miljoen EUR.