Advies van het Comité van de Regio's over de "Mededeling van de Commissie aan de Raad, het Europees Parlement, het Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio's - De sociale dimensie van de strategie van Lissabon versterken: de open coördinatie stroomlijnen op het gebied van de sociale bescherming"

(2004/C 73/03)

HET COMITÉ VAN DE REGIO'S,

gelet op de Mededeling van de Commissie aan de Raad, het Europees Parlement, het Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio's - De sociale dimensie van de strategie van Lissabon versterken: de open coördinatie stroomlijnen op het gebied van de sociale bescherming (COM(2003) 261 def.);

gelet op het besluit van de Europese Commissie van 22 mei 2003 om, overeenkomstig art. 265, eerste alinea, het Comité te raadplegen over dit onderwerp;

gelet op het besluit van zijn voorzitter van 19 juni 2003 om de commissie "Economisch en sociaal beleid" te belasten met de desbetreffende voorbereidende werkzaamheden;

gelet op de Mededeling van de Commissie aan de Raad, het Europees Parlement, het Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio's - Tussentijdse evaluatie van de agenda voor het sociaal beleid (COM(2003) 312 def.);

gelet op de conclusies van het voorzitterschap van de Europese Raad van Lissabon (23 en 24 maart 2000), en;

gelet op zijn ontwerpadvies (CDR 224/2003 rev.), dat op 22 september 2003 werd goedgekeurd door de commissie "Economisch en sociaal beleid" (rapporteur: mevrouw Celion, wethouder/schepen van de gemeente Gotland, SE/EVP),

heeft tijdens zijn 52e zitting van 19 en 20 november 2003 (vergadering van 19 november) het volgende advies uitgebracht.

1. Standpunten van het Comité van de Regio's

1.1. Het Comité kan zich vinden in de algehele visie van de Commissie inzake de noodzaak van meer efficiency bij de coördinatie van het door de lidstaten gevoerde beleid op het gebied van sociale bescherming. Aangezien dit in veel gevallen noodzakelijkerwijs gepaard gaat met maatregelen op lokaal en regionaal niveau, is het Comité bijzonder verheugd dat de Commissie ervan uitgaat dat een dergelijke coördinatie de taak van de lokale en regionale actoren minder omslachtig zal maken. Naar de mening van het Comité zou vereenvouding van de werkzaamheden voor de betrokken actoren ook kostenbesparingen moeten opleveren.

1.2. Verder is het Comité van mening dat de open coördinatiemethode een adequaat instrument kan zijn bij het verwezenlijken van de gewenste coördinatie. Deze methode zou verder moeten worden ontwikkeld en beslist ook moeten worden versimpeld. Door het uitwisselen van ervaringen zou men meer zicht kunnen krijgen op de wijze waarop met name de onderlinge samenwerking tussen het nationale en het lokale/regionale niveau in de lidstaten binnen het raamwerk van de open coördinatiemethode tot ontwikkeling kan worden gebracht. Hierbij bestaat altijd het gevaar dat het lokale/regionale niveau een ondergeschikte rol krijgt toebedeeld, wat negatief kan doorwerken in het eindresultaat en ertoe kan leiden dat de belangstelling voor bepaalde kwesties wegebt. Daarom moet bijv. in de nationale actieprogramma's altijd duidelijk worden omschreven hoe de lokale en regionale overheden worden betrokken bij de werkzaamheden in het kader van het voorliggende plan. De diverse beleidsstrategieën en activiteiten op regionaal en lokaal niveau dienen voor het voetlicht te worden gebracht in het jaarverslag over de sociale bescherming. De Commissie moet ervoor zorgen dat het gezamenlijk verslag ("joint report") over de pensioenstrategieën op grote schaal wordt verspreid en besproken.

1.3. In het verlengde van eerder ingenomen standpunten, o.m. naar aanleiding van de agenda voor het sociaal beleid, spreekt het Comité zich uit voor het idee van een "beleidsdriehoek" waarin economisch beleid, werkgelegenheidsbeleid en beleid inzake sociale zekerheid zijn verenigd. Een dergelijke principiële visie op de wisselwerking tussen de drie genoemde beleidsterreinen draagt er o.a. toe bij dat ook het sociale-zekerheidsbeleid zal worden gezien als een belangrijke productiefactor. Daarnaast zal er op deze manier meer aandacht komen voor de dynamische rol die dit beleidsterrein speelt in de economie als geheel, een punt dat volgens het Comité in onderhavige mededeling uitgebreider aan de orde had kunnen komen.

1.4. Het Comité is het eens met de opvatting dat een synchronisatie van de voorgestelde coördinatie van de sociale bescherming met het aanstaande proces van coördinatie tussen het economische en het werkgelegenheidsbeleid in de EU kan leiden tot meer efficiency en ook tot een vereenvoudiging van procedures. Wel wil het Comité erop wijzen dat de drie onderdelen van het proces niet gelijkgesteld mogen worden op het punt van de rechtsgrondslagen, zoals vastgelegd in het Verdrag. Omdat deze niet gelijk zijn, zijn er ook verschillen op het gebied van governance en bevoegdheden. Het is van het grootste belang dat het stelsel van sociale bescherming tot ontwikkeling kan komen op basis van lokale en regionale condities en dat in alle omstandigheden wordt vastgehouden aan de fundamentele beginselen van subsidiariteit en behoud van diversiteit. Besef van de interactie tussen de drie beleidsterreinen kan in belangrijke mate bijdragen tot een positieve ontwikkeling op alle maatschappelijke niveaus, maar mag niet leiden tot onduidelijke situaties o.g.v. de verschillen op het punt van beleidsverantwoordelijkheid. Op het gebied van de sociale bescherming zijn het, zoals ook wordt aangegeven in de mededeling van de Commissie, de lidstaten die volledig verantwoordelijk zijn voor de gezondheidszorg en het sociaal beleid, alsook voor de financiering en opzet van de eigen stelsels. Het EG-Verdrag laat geen rechtstreekse bemoeienis van de Gemeenschap toe in de gezondheidszorg en het sociaal beleid van de lidstaten, afgezien van de uitwisseling van informatie en het vergelijken van methoden en resultaten. Open coördinatie op die gebieden mag er niet toe leiden dat de lidstaten onder druk worden gezet om hun sociale normen naar beneden toe bij te stellen.

1.5. Het Comité staat erop dat het Commissievoorstel om de open coördinatiemethode te stroomlijnen, de administratieve afhandeling ervan in de lidstaten zal vereenvoudigen. Vooral omdat de lidstaten verplicht zullen worden om hun actieplannen jaarlijks te actualiseren, dringt het Comité aan op een daadkrachtige aanpak om de vereiste vermindering van de administratieve rompslomp te verwezenlijken.

1.6. Het Comité is ermee ingenomen dat gelijkheid tussen mannen en vrouwen in de mededeling wordt genoemd als overkoepelende doelstelling. Het valt ook toe te juichen dat dit punt naar voren wordt gehaald t.a.v. alle drie de onderdelen van de "beleidsdriehoek", dus ook t.a.v. het economische beleid en het werkgelegenheidsbeleid.

1.7. Het Comité deelt de opvattingen van de Commissie omtrent de uitdagingen waarvoor de lidstaten zich gesteld zien. Een van de belangrijkste uitdagingen is de bevordering van groei en werkgelegenheid. Een gemeenschappelijke uitdaging wordt daarnaast gevormd door de demografische veranderingen, die o.a. een vergrijzing van de bevolking met zich mee brengen. Wel wenst het Comité erop te wijzen dat deze demografische veranderingen voor een deel ook kunnen worden verklaard als het resultaat van een succesvol welvaartsbeleid, waardoor de mensen de kans hebben gekregen langer en actiever te leven; mits hiermee op adequate wijze wordt omgesprongen, kan dit betekenen dat op deze manier juist een nieuw maatschappelijk potentieel wordt geschapen.

1.8. Het Comité plaatst kanttekeningen bij datgene wat de Commissie zegt over gezondheidszorg en lange-termijnzorg. In de eerste plaats is niet duidelijk wat hier onder deze begrippen wordt verstaan. Er is behoefte aan een werkzame definitie, zeker als men bedenkt dat de lidstaten onderling verschillende organisatorische structuren en financieringsvormen op het gebied van gezondheidszorg hebben en de gebruikte begrippen per land verschillend worden ingevuld. Een en ander dient nauwkeuriger te worden omschreven, met name in het licht van art. 152 van het Verdrag, waarin duidelijk staat dat de EU volledig de verantwoordelijkheden van de lidstaten voor de organisatie en verstrekking van gezondheidsdiensten en geneeskundige verzorging eerbiedigt.

1.9. Het Comité heeft zijn twijfels omtrent de invulling van het begrip "lange-termijnzorg". Hieronder kunnen geen maatregelen op het gebied van ouderenzorg vallen, want in veel landen is het tegenwoordig zo dat zorg méér is dan alleen ziekenzorg en ook de vorm van sociale steunverlening heeft. Aanbevolen wordt een zodanige definitie op te stellen dat hieronder ook de zo belangrijke categorie van personen met een handicap valt, bijv. "zorg en dienstverlening, gericht op ouderen en personen met een handicap".

1.10. Het Comité is het ermee eens dat er gemeenschappelijke indicatoren moeten worden ontwikkeld om de belangrijkste doelstellingen van stroomlijning van de sociale bescherming te kunnen verwezenlijken. Naar de mening van het Comité is het van cruciaal belang dat deze indicatoren niet al te ruim worden geïnterpreteerd en dat zoveel mogelijk gebruik wordt gemaakt van reeds ter beschikking staande gegevens. Als er te veel indicatoren zijn, zal dat op lokaal en regionaal niveau een te grote werkbelasting met zich mee brengen. Op een terrein als sociale bescherming is het verder zaak om niet alleen kwantitatieve maar ook kwalitatieve indicatoren te gebruiken, anders bestaat het gevaar dat belangrijke informatie verloren gaat.

1.11. Het Comité wil ook benadrukken dat de statistieken waarop de indicatoren zijn gebaseerd, van een zodanig hoge kwaliteit dienen te zijn dat men de niveaus in de verschillende landen kan beschrijven en met elkaar kan vergelijken. Ook moet worden beseft dat een gemiddelde waarde op nationaal niveau kan verhullen dat er op regionaal niveau grote verschillen bestaan, zodat het aan te bevelen is tevens gebruik te maken van regionale statistieken. Voorwaarde is wel dat deze statistieken op dit moment al voor het merendeel ter beschikking staan, om te voorkomen dat er al te veel extra werk moet worden verricht.

1.12. Het Comité schaart zich achter de afwegingen van de Commissie om de kalender voor het nieuwe proces van stroomlijning van de sociale bescherming aan te passen aan het proces van stroomlijning van het economische en werkgelegenheidsbeleid. Het is de bedoeling dat deze coördinatie al in 2006 van start gaat, zodat er in korte tijd heel veel zal moeten worden geregeld en ook de EU zich zeer zal moeten inspannen om voldoende steun ter beschikking te stellen bij de ontwikkeling hiervan (o.a. verschaffing van benodigd achtergrondmateriaal).

1.13. Het Comité is het ermee eens dat ook de nieuwe lidstaten worden betrokken bij het voorgestelde coördinatieproces. Door de uitbreiding zullen sociale kwesties in de EU nog urgenter worden dan nu al het geval is. Wel is het Comité bang dat het tijdschema voor de nieuwe lidstaten misschien te krap bemeten is. Steun aan de ontwikkeling van het uitwisselen van ervaringen tussen de huidige en toekomstige lidstaten kan het proces echter versnellen.

2. Aanbevelingen van het Comité van de Regio's

2.1. Het Comité van de Regio's zou graag willen dat de verdere ontwikkeling van de open coördinatiemethode gepaard gaat met een vereenvoudiging van de procedures, waardoor de lokale en regionale overheden het gevoel zullen krijgen dat het, vanuit een oogpunt van efficiency en kostenbesparing, zin heeft deel te nemen aan dit proces.

2.2. Het Comité is van mening dat er een continue evaluatie van de open coördinatiemethode zal moeten plaatsvinden. Hierbij zal ook speciaal aandacht moeten worden besteed aan de ervaringen die op lokaal en regionaal niveau worden opgedaan met de toepassing van deze methode, vooral m.b.t. de tenuitvoerlegging van de nationale actieplannen. In tal van lidstaten zijn met de open coördinatiemethode kwesties gemoeid die van vitaal belang zijn voor gemeenten en regio's, wat voor deze overheden ook een grote verantwoordelijkheid op het punt van de financiering met zich mee brengt. Daarom dient het subsidiariteitsbeginsel bepalend te zijn voor de wijze waarop de methode wordt toegepast. Wanneer nieuwe methoden voor de verspreiding van "beste praktijken" worden getest, dient men zich te laten leiden door het uitgangspunt dat uitwisseling van ervaringen een van de pijlers van de open coördinatiemethode is.

2.3. Het Comité eist dat bij een stroomlijning van de open coördinatiemethode wordt vastgehouden aan de huidige differentiatie wat betreft de mate waarin op de diverse beleidsterreinen coördinatie plaatsvindt. Zo moeten de huidige verschillen tussen richtsnoeren en (kader)doelstellingen gehandhaafd blijven. Ook in het sociaal beleid dient de mate waarin wordt gecoördineerd, afhankelijk te worden gemaakt van toepassing van het subsidiariteitsbeginsel.

2.4. Het Comité wil erop wijzen dat in de mededeling over gezondheidszorg die in de onderhavige mededeling wordt aangekondigd, rekening moet worden gehouden met het feit dat de lidstaten er verschillende organisatorische structuren en financieringsstelsels op nahouden, en dat de gezondheidszorg een belangrijk onderdeel van de nationale economieën vormt. Zelfs bescheiden pogingen om een en ander meer op elkaar af te stemmen, kunnen grote gevolgen hebben voor het gezondheidsbeleid en de economie.

2.5. Het Comité hecht veel belang aan initiatieven op EU-niveau waarbij wordt nagegaan hoe de doelstelling "werk lonend maken" kan worden verwezenlijkt en hoe de sociale bescherming hiertoe kan bijdragen (bijv. wat de stimulansfunctie van uitkeringsstelsels betreft). De globale uitdagingen waarvoor de Commissie aandacht vraagt, bewijzen dat het hier te verrichten ontwikkelingswerk de komende jaren nog meer geïntensiveerd zal moeten worden.

2.6. Het Comité hoopt dat de inspanningen om indicatoren te ontwikkelen worden opgevoerd en dat daarbij de nadruk meer zal komen te liggen op het uitwerken van zogenoemde kwalitatieve indicatoren. Omdat de stelsels van sociale zekerheid per land sterk verschillen, moet bij het ontwikkelen van de indicatoren worden uitgegaan van het gezichtspunt van de patiënt/gebruiker, iets waarvan mag worden aangenomen dat het slechts in geringe mate afhankelijk is van bijv. de wijze waarop de gezondheidszorg in de diverse landen is georganiseerd.

2.7. Het Comité vindt het zeer belangrijk dat de nieuwe lidstaten in ruime mate steun wordt verleend, zodat ze de kans krijgen om de eigen maatregelen binnen de voorgestelde beleidsdriehoek te coördineren met die van de andere lidstaten. Er moeten o.a. mogelijkheden worden geschapen om ervaringen tussen landen uit te wisselen.

Brussel, 19 november 2003.

De voorzitter

van het Comité van de Regio's

Albert Bore