Eindverslag van de raadadviseur-auditeur (1)

Zaak AT.37956 — Betonstaal

(2020/C 312/06)

(1) Het ontwerpbesluit is gericht op de hernieuwde vaststelling van een eerdere beschikking van de Commissie van 30 september 2009 (“de beschikking van 2009”) (2) — in 2017 nietig verklaard door het Hof van Justitie — die zelf al de hernieuwde vaststelling inhield van een eerdere beschikking van 17 december 2002 (“de beschikking van 2002”) (3) — in 2007 nietig verklaard door het Gerecht.

(2) In het ontwerpbesluit wordt vastgesteld dat een kartel op de Italiaanse markt voor betonstaal in de periode 1989-2000 inbreuk heeft gemaakt op artikel 65 van het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal (“het EGKS-Verdrag”). De adressaten van dit ontwerpbesluit zijn vijf ondernemingen (gezamenlijk “de partijen” genoemd): 1. Alfa Acciai SpA (“Alfa”); 2. Feralpi Holding SpA (“Feralpi”); 3. Ferriere Nord SpA (“Ferriere Nord”); 4. Partecipazioni Industriali SpA in Amministrazione Straordinaria — voorheen Riva Fire SpA (“Partecipazioni Industriali”), en 5. Ferriera Valsabbia SpA en Valsabbia Investimenti SpA (gezamenlijk “Valsabbia”).

(3) Betonstaal voortgezet. Om het ontwerpbesluit te kunnen begrijpen, is een kort overzicht van deze procedure noodzakelijk: Na de arresten van het Hof van Justitie van 21 september 2017 (“de arresten van 21 september 2017” genoemd) ( 4 ) , waarmee de beschikking van 2009 nietig werd verklaard, heeft de Commissie de procedure in de zaak AT.37956 —voortgezet. Om het ontwerpbesluit te kunnen begrijpen, is een kort overzicht van deze procedure noodzakelijk: — De adressaten van de beschikking van 2002 waren acht Italiaanse producenten van betonstaal en Federacciai, de Italiaanse vereniging voor staalproducenten. Het Gerecht heeft de beschikking op 25 oktober 2007 nietig verklaard, omdat de daarin gebruikte rechtsgrondslag, te weten artikel 65 van het EGKS-Verdrag, op het moment van vaststelling niet langer van kracht was (5). De beschikking van 2002 is definitief geworden voor zover deze Federacciai betreft, dat geen beroep tot nietigverklaring bij het Gerecht had ingesteld; — Middels haar beschikking van 2009 heeft de Commissie opnieuw een beschikking vastgesteld waarin de inbreuk werd vastgesteld en waarin geldboeten werden opgelegd aan de acht ondernemingen die de beschikking van 2002 hadden aangevochten (6). Al deze ondernemingen hebben een beroep tot nietigverklaring van de beschikking van 2009 ingediend bij het Gerecht, dat de beschikking heeft bevestigd en aan twee ondernemingen een kleine boetevermindering heeft toegekend (“de arresten van 9 december 2014”) (7). Vijf van de acht ondernemingen hebben beroep aangetekend tegen de arresten van 9 december 2014. De beschikking van 2009 is definitief geworden ten aanzien van de drie ondernemingen die geen beroep hebben aangetekend tegen de arresten van 9 december 2014 (8); — Het Hof van Justitie heeft deze arresten op 21 september 2017 vernietigd, waarmee de beschikking van 2009 nietig werd verklaard voor zover deze de appellanten betreft. Het Hof van Justitie was van oordeel dat met de beschikking van 2009 een wezenlijk vormvoorschrift werd geschonden dat voortkwam uit Verordening (EG) nr. 1/2003 en Verordening (EG) nr. 773/2004 (9), in die zin dat er geen hoorzitting over de kern van de zaak was gehouden waarvoor de mededingingsautoriteiten van de lidstaten waren uitgenodigd. De mededingingsautoriteiten van de lidstaten waren inderdaad niet uitgenodigd om deel te nemen aan de eerste hoorzitting van 13 juni 2002, die betrekking had op de kern van de zaak en plaatsvond vóór de vervaldatum van het EGKS-Verdrag (10). Wel waren zij uitgenodigd voor de tweede hoorzitting van 30 september 2002, maar die zitting had enkel betrekking op de rechtsgevolgen van het vervallen van het EGKS-Verdrag voor de voortzetting van de procedure.

(4) Bij brief van 15 december 2017 heeft het directoraat-generaal Concurrentie (“DG Concurrentie”) aan elk van de partijen uitgelegd welke conclusies het had getrokken uit de arresten van 21 september 2017 en op welke grondslag het voornemens was de procedure voort te zetten om een definitief standpunt over de zaak te bereiken. In deze brief werd uitgelegd dat de zaak, overeenkomstig het arrest Limburgse Vinyl Maatschappij e.a./Commissie van het Hof (“het PVC II-arrest”) en na nietigverklaring van een beschikking van de Commissie, zou kunnen worden voortgezet vanaf het punt waarop de vastgestelde procedurefout was gemaakt (11). In deze zaak had de nietigverklaring van de beschikking van 2002 geen gevolgen voor de voorbereidende handelingen van de beschikking, maar uitsluitend voor de hoorzitting. In dezelfde brieven werden de adressaten van de beschikking dan ook uitgenodigd hun interesse kenbaar te maken in deelname aan een nieuwe hoorzitting over, onder meer, de kern van de zaak. Alle partijen hebben op 1 februari 2018 gereageerd en hebben hun interesse in deelname aan de hoorzitting kenbaar gemaakt.

(5) Bij volgende brieven van 22 maart en 13 april 2018 heeft DG Concurrentie verduidelijkt dat de juiste rechtsgrondslag voor de beoordeling van de inbreuk artikel 65 van het EGKS-Verdrag was, terwijl Verordening (EG) nr. 1/2003 na het vervallen van het EGKS-Verdrag de juiste rechtsgrondslag was voor de procedure. Verder werd in de brieven uitgelegd dat de Commissie, als er in deze zaak een nieuwe besluit inzake geldboeten zou worden vastgesteld, de richtsnoeren voor de berekening van geldboeten van 1998 zou volgen, in combinatie met de overwegingen in haar brieven van 30 juni 2008 (dat zij geen hogere geldboeten zou opleggen dan die welke in 2002 waren opgelegd).

(6) Op verzoek van Alfa en Valsabbia heeft DG Concurrentie de partijen laten weten dat de mededingingsautoriteiten van de lidstaten voorafgaand aan de nieuwe hoorzitting de mededeling van punten van bezwaar, de aanvullende mededeling van punten van bezwaar en de respectieve antwoorden daarop hadden ontvangen, samen met de brieven van 15 december 2017, de antwoorden op die brieven en de brieven van 22 maart 2018.

(7) De nieuwe hoorzitting heeft plaatsgevonden op 23 april 2018. Vier van de vijf partijen hebben hieraan deelgenomen: Alfa, Feralpi, Ferriere Nord en Valsabbia.

(8) Partecipazioni Industriali heeft niet aan de nieuwe hoorzitting deelgenomen (12). Op haar verzoek heb ik Partecipazioni Industriali echter toestemming gegeven in plaats van een mondelinge verdediging schriftelijke opmerkingen in te dienen binnen dezelfde termijn die gold voor de nieuwe hoorzitting. Partecipazioni Industriali heeft deze schriftelijke opmerkingen op 24 april 2018 ingediend. Op 7 mei 2018 heeft Feralpi een nieuwe schriftelijke verdediging ingediend, als aanvulling op haar deelname aan de nieuwe hoorzitting.

(9) De mededingingsautoriteiten van de lidstaten zijn uitgenodigd voor de nieuwe hoorzitting, en zes van deze autoriteiten waren tijdens die nieuwe hoorzitting ook daadwerkelijk vertegenwoordigd (13).

(10) Enkele partijen hebben aangevoerd dat het probleem dat er in 2002 geen hoorzitting over de kern van de zaak had plaatsgevonden waarvoor de mededingingsautoriteiten van de lidstaten waren uitgenodigd, niet kon worden verholpen door middel van de nieuwe hoorzitting van 23 april 2018, aangezien bij de hoorzittingen in 2002 ook de drie andere ondernemingen en de ondernemersvereniging betrokken waren die tot de adressaten van de mededeling van punten van bezwaar, de beschikking van 2002 en de beschikking van 2009 behoorden. Dit argument acht ik niet overtuigend, aangezien adressaten van een mededeling van punten van bezwaar geen recht hebben op een hoorzitting in aanwezigheid van de andere adressaten van de mededeling van punten van bezwaar (14).

(11) Alle partijen hebben in hun schriftelijke en mondelinge opmerkingen, onder verwijzing naar de conclusie van advocaat-generaal Kokott in Solvay/Commissie (15) en naar de rechtspraak van het Europees Hof voor de Rechten van de Mens (16), kritiek geleverd op de buitensporig lange duur — ongeveer 18 jaar — van deze procedure en aangevoerd dat hun grondrecht op behandeling van hun zaak binnen een redelijke termijn — vastgelegd in artikel 41, lid 1, en artikel 47, tweede alinea, van het Handvest van de grondrechten — hierdoor was geschonden. Volgens de partijen had de Commissie geen legitieme reden om de procedure opnieuw te openen, omdat de buitensporig lange duur van de procedure en de noodzaak om dezelfde beschikking twee keer opnieuw vast te stellen uitsluitend te wijten waren aan fouten van de Commissie zelf. Als de Commissie desondanks besloot een derde verbodsbesluit vast te stellen, zou zij de geldboeten vanwege de buitensporig lange duur van de procedure aanzienlijk moeten verminderen.

(12) De vraag van eerbiediging van het grondrecht van de partijen op behandeling van hun zaak binnen een redelijke termijn, dat in de rechtspraak van het Hof van Justitie als algemeen beginsel van het recht van de Europese Unie is erkend en in artikel 41, lid 1, en artikel 47, tweede alinea, van het Handvest van de grondrechten is vastgelegd, moet in deze zaak inderdaad zorgvuldig worden overwogen.

(13) Wanneer met alle fasen van de administratieve en gerechtelijke procedures rekening wordt gehouden, is de absolute duur van de procedure in deze zaak, die is begonnen met inspecties door de Commissie van oktober tot en met december 2000, ontegenzeggelijk bijzonder lang. Er zij inmiddels al ruim 18 jaar overheen gegaan. Aangezien het Hof van Justitie in zijn arresten van 21 september 2017 niet is ingegaan op een aantal redenen voor beroep tegen de arresten van het Gerecht voor zover deze laatste arresten de beschikking van 2009 bevestigden, is de kans groot dat ten minste een deel van de partijen gebruik zal maken van hun recht op toetsing van een derde besluit van de Commissie door het Gerecht en het Hof van Justitie. Ervan uitgaande dat de administratieve en gerechtelijke procedures in deze zaak na die derde ronde van rechterlijke toetsing definitief zullen eindigen, is het te verwachten dat er tegen die tijd zeker 22 of 23 jaar overheen zijn gegaan.

(14) Het Hof van Justitie heeft geoordeeld dat de redelijkheid van de duur van een procedure moet worden beoordeeld met inachtneming van de omstandigheden van elke zaak, in het bijzonder de belangen die voor de betrokkene op het spel staan in het geschil, de ingewikkeldheid van de zaak en de gedragingen van de partijen en de bevoegde autoriteiten, waarbij deze lijst van relevante criteria niet uitputtend is (17).

(15) Hieruit volgt dat de vraag niet wordt beantwoord door het feit dat de verjaringstermijn voor de oplegging van sancties, zoals vastgesteld in artikel 25 van Verordening (EG) nr. 1/2003, nog niet is verstreken (18).

(16) De onredelijkheid van de duur van de procedure kan niet alleen voortkomen uit de buitensporig lange duur van een of meer afzonderlijke fasen van de procedure, maar ook uit de totale duur van de administratieve en gerechtelijke procedures (19).

(17) Er kan niet worden aangevoerd dat de Commissie uitsluitend de duur van haar eigen procedures hoeft te beoordelen. Artikel 41, lid 1, en artikel 47, tweede alinea, van het Handvest van de grondrechten zijn slechts twee uitwerkingen van hetzelfde grondrecht van de partijen op behandeling van hun zaak binnen een redelijke termijn (20). Vanuit het oogpunt van de betrokken ondernemingen is alleen maar belangrijk wanneer op hun “zaak” definitief wordt beslist door een onpartijdige instantie (21).

(18) De Commissie kan zich niet ontdoen van alle verantwoordelijkheid voor de totale duur van de procedure, met inbegrip van de gerechtelijke fasen, want de verenigbaarheid met grondrechten van het systeem waarbinnen de Commissie in antitrustprocedures als zowel onderzoeker als beslisser in eerste aanleg fungeert, is afhankelijk van de mogelijkheid voor de partijen om de besluiten van de Commissie door de gerechtelijke instanties van de EU te laten toetsen (22).

(19) Er is in dit geval ontegenzeggelijk een reëel risico dat het Hof van Justitie de totale duur van de procedure in deze zaak, met inbegrip van de twee fasen bij het Gerecht na de beschikking van 2002 en de beschikking van 2009, onredelijk lang acht. De vraag is wat in dat geval de juiste oplossing zou zijn.

(20) Volgens het Europees Hof voor de Rechten van de Mens moet in geval van overschrijding van een redelijke procestermijn, als procedurele onregelmatigheid die inbreuk maakt op een grondrecht, voor de betrokken partij een effectief rechtsmiddel voorhanden zijn waarmee zij passende genoegdoening kan krijgen (23).

(21) Het Hof van Justitie is vaak geconfronteerd met de vraag welke rechtsmiddelen het Gerecht of het Hof van Justitie zelf moet toekennen als het bepaalt dat de administratieve en/of gerechtelijke procedure in een antitrustzaak onredelijk lang is geweest.

(22) Het Hof van Justitie heeft consequent bepaald dat het Gerecht of het Hof van Justitie een beschikking van de Commissie waarin een inbreuk op artikel 101 of 102 VWEU is vastgesteld en geldboeten voor die inbreuk zijn opgelegd, enkel nietig kan verklaren als er is aangetoond dat de betrokken ondernemingen zich door de onredelijk lange duur van de administratieve en/of gerechtelijke procedure minder goed hebben kunnen verdedigen tijdens deze procedures (24).

(23) Abstracte en onnauwkeurige beweringen van de betrokken ondernemingen dat hun rechten van verdediging zijn geschonden, zijn niet voldoende. Er moet worden aangetoond dat de onderneming zich minder goed heeft kunnen verdedigen, bijvoorbeeld doordat de personen binnen de onderneming die ontlastende verklaringen van het bewijs in het dossier van de Commissie hadden kunnen aanleveren, niet meer in leven of beschikbaar waren op het verlate moment dat de onderneming toegang kreeg tot het dossier van de Commissie, terwijl die personen nog wel beschikbaar waren geweest als de onderneming eerder toegang tot het dossier had gekregen (25).

(24) Bij gebrek aan een aantoonbaar negatief gevolg voor het vermogen van de onderneming om zich te verdedigen heeft het Hof van Justitie consequent bepaald dat het Gerecht of het Hof van Justitie enkel financiële compensatie kan toekennen. Waar in oudere rechtspraak werd bepaald dat het Gerecht of het Hof van Justitie deze compensatie kon toekennen in de vorm van een vermindering van de door het Hof bij de uitoefening van zijn onbeperkte bevoegdheid in de zin van artikel 261 VWEU opgelegde geldboete (26), is in recentere rechtspraak bepaald dat het passende rechtsmiddel is dat de betrokken onderneming een afzonderlijke vordering voor de schade instelt op grond van artikel 268 VWEU, in samenhang met artikel 340, tweede alinea, VWEU (27).

(25) In deze zaak heb ik geen bewijs gezien van een concreet negatief gevolg van de onredelijk lange duur van de procedure voor het vermogen van de partijen om zich te verdedigen. De eerste administratieve fase van de procedure, die tot de beschikking van 2002 heeft geleid, is relatief snel verlopen, en de partijen hadden in dat stadium volledige toegang tot het dossier. Tijdens de nieuwe hoorzitting op 23 april 2018 en in de verschillende schriftelijke opmerkingen die na de hervatting van de procedure na de brieven van 15 december 2017 zijn ingediend, hebben de partijen geen concrete negatieve gevolgen aangetoond voor hun vermogen om zich te verdedigen. Sterker nog, de inhoudelijke argumenten die tijdens de nieuwe hoorzitting en in enkele van de schriftelijke opmerkingen zijn uiteengezet, bevestigen dat de partijen in staat waren zich te verdedigen.

(26) Desondanks voeren de partijen aan dat de Commissie in deze specifieke zaak, waarin hun grondrecht op behandeling van hun zaak binnen een redelijke termijn wellicht nu al wordt geschonden, verplicht is de procedure onmiddellijk te beëindigen, om zo te voorkomen dat zij de al buitensporig lange duur van de procedure bewust nog verder verlengt en daarmee de schending van het grondrecht van de partijen voortzet.

(27) Hoewel ik de argumenten van de partijen voor hun uiteindelijke conclusie niet kan volgen, ben ik wel van mening dat de partijen een punt hebben wanneer zij stellen dat de huidige situatie van de Commissie in deze zaak anders is dan de situatie waarop de in de in de punten 21 tot en met 24 hierboven aangehaalde rechtspraak betrekking heeft.

(28) De in de punten 21 tot en met 24 hierboven aangehaalde rechtspraak heeft betrekking op de compensatie die het Gerecht of het Hof van Justitie moet toekennen als het vaststelt dat de administratieve en/of gerechtelijke procedure in een antitrustzaak onredelijk lang heeft geduurd, terwijl de Commissie in deze zaak momenteel wordt geconfronteerd met de vraag of zij de procedure moet voortzetten en een nieuw, derde besluit moet vaststellen, waardoor de al zeer lang durende procedure, vanwege de daaropvolgende gerechtelijke toetsing, waarop de partijen het volste recht hebben, zomaar met nog eens vier of vijf jaar kan worden verlengd (zie punt 13 hierboven).

(29) Een essentieel verschil is dat de Commissie niet verplicht is de procedure te hervatten nadat een eerdere beschikking waarin een inbreuk op het mededingingsrecht is vastgesteld en geldboeten zijn opgelegd, nietig is verklaard, of deze hervatte procedure voort te zetten tot en met de vaststelling van een nieuw besluit.

(30) Zoals de Commissie veel vrijheid heeft om te bepalen of zij een mogelijke inbreuk op de mededingingsregels gaat onderzoeken en of zij haar onderzoek voortzet tot en met de vaststelling van een eerste beschikking waarin een inbreuk op het mededingingsrecht wordt vastgesteld en geldboeten worden opgelegd (28), heeft zij ook veel vrijheid om te bepalen of zij de procedure al dan niet hervat na nietigverklaring van die eerste beschikking om procedurele redenen, en of zij de hervatte procedure voortzet tot en met de vaststelling van een tweede beschikking. Als ook die tweede beschikking om procedurele redenen nietig wordt verklaard, heeft de Commissie opnieuw veel vrijheid om te bepalen of zij de procedure al dan niet hervat, en of zij de hervatte procedure voortzet tot en met de vaststelling van een derde besluit.

(31) Ik ben het echter niet eens met het standpunt van de partijen dat de Commissie in de huidige situatie, waarin een reëel risico bestaat dat het Hof van Justitie de totale duur van de procedure al onredelijk lang acht, noodzakelijkerwijs alle keuzevrijheid zou kwijtraken en automatisch verplicht zou zijn de procedure te beëindigen. In dat standpunt wordt op te eenzijdige wijze alle nadruk gelegd op de noodzaak om het recht van de partijen op behandeling van hun zaak binnen een redelijke termijn uit hoofde van het Handvest van de grondrechten te beschermen en wordt volledig voorbijgegaan aan het belang van de uitvoering van de mededingingsregels van de EU, een fundamenteel doel van de Verdragen (29).

(32) Naar mijn mening is het juiste standpunt dat de Commissie in een situatie als deze verplicht is, wanneer zij gebruikmaakt van haar vrijheid om te bepalen of zij de procedure al dan niet hervat en of zij deze voortzet tot en met de vaststelling van een nieuw besluit waarin een inbreuk op het mededingingsrecht wordt vastgesteld en geldboeten worden opgelegd, de mogelijke schending van het grondrecht van de partijen op behandeling van hun zaak binnen een redelijke termijn die al heeft plaatsgevonden, alsook de verdere invloed van haar besluit op de bescherming van dit grondrecht van de partijen, in overweging te nemen en hieraan voldoende gewicht toe te kennen.

(33) Dit betekent dat de Commissie, voordat zij in deze zaak een nieuw, derde besluit vaststelt, moet onderzoeken of de bijdrage van de vaststelling van dat derde besluit aan de verwezenlijking van het doel van de uitvoering van de mededingingsregels van de EU, rekening houdend met alle omstandigheden van de zaak, wel opweegt tegen de gevolgen van deze keuze voor de bescherming van de rechten van de partijen uit hoofde van het Handvest van de grondrechten.

(34) Als het resultaat van deze afweging is dat de bijdrage van de vaststelling van een nieuw, derde besluit aan de verwezenlijking van het doel van de uitvoering van de mededingingsregels van de EU opweegt tegen de gevolgen van deze keuze voor de grondrechten van de partijen uit hoofde van het Handvest, kan de Commissie dit derde besluit vaststellen. Als compensatie voor de mogelijke schending van het grondrecht van de partijen moet de Commissie, naar mijn mening, de partijen dan een vermindering van de geldboeten toekennen. De omvang van deze vermindering moet de specifieke omstandigheden van deze zaak weerspiegelen, met inbegrip van het feit dat de buitensporig lange duur van deze zaak in geen enkel opzicht te wijten is aan de gedragingen van de partijen (30).

(35) Het ontwerpbesluit voldoet naar mijn mening aan deze eisen. Er wordt namelijk, rekening houdend met alle specifieke omstandigheden van de zaak, geconcludeerd dat de vaststelling van een derde besluit tot oplegging van geldboeten gerechtvaardigd is, maar als erkenning van de lange duur van de procedure worden de geldboeten met 50 % verminderd. Zelfs als het Hof van Justitie van oordeel is dat de duur van de procedure in deze zaak onredelijk lang is, lijkt deze vermindering een passende compensatie (31).

(36) Vergeleken met de beschikking van 2009 wordt in het ontwerpbesluit, naast de in punt 35 hierboven vermelde vermindering met 50 %, ook rekening gehouden met de arresten van 9 december 2014 en wordt derhalve het basisbedrag van de geldboeten voor Partecipazioni Industriali en Ferriere Nord met respectievelijk 3 % en 6 % verminderd (32). Bovendien wordt in het ontwerpbesluit, in het licht van de financiële situatie van Partecipazioni Industriali, geen afschrikkingsfactor toegepast op Partecipazioni Industriali en wordt haar geldboete op 0 EUR gesteld na toepassing van het maximum van 10 % op grond van artikel 23, lid 2, van Verordening (EG) nr. 1/2003.

(37) Overeenkomstig artikel 16 van Besluit 2011/695/EU heb ik onderzocht of het ontwerpbesluit uitsluitend de bezwaren betreft ten aanzien waarvan de partijen in de gelegenheid zijn gesteld hun opmerkingen te maken, en ik ben tot de conclusie gekomen dat dit inderdaad het geval is.

(38) Alles in aanmerking genomen, concludeer ik dat de partijen hun procedurele rechten in deze zaak daadwerkelijk hebben kunnen uitoefenen.

Brussel, 1 juli 2019. Wouter WILS

(1) Opgesteld overeenkomstig de artikelen 16 en 17 van Besluit 2011/695/EU van de voorzitter van de Europese Commissie van 13 oktober 2011 betreffende de functie en het mandaat van de raadadviseur-auditeur in bepaalde mededingingsprocedures (PB L 275 van 20.10.2011, blz. 29) (“Besluit 2011/695/EU”).

(2) Beschikking C(2009) 7492 definitief van de Commissie van 30 september 2009 inzake een inbreuk op artikel 65 van het EGKS-Verdrag (COMP/37.956 — Betonstaal, nieuwe beschikking), in de versie gewijzigd bij Besluit C(2009) 9912 definitief van de Commissie van 8 december 2009 in een procedure op grond van artikel 65 van het EGKS-Verdrag (COMP/37.956 — Betonstaal, nieuwe beschikking), bekendmaking samenvatting PB C 98 van 30.3.2011, blz. 16. Eindverslag van de raadadviseur-auditeur van 22 september 2009 in de zaak COMP/37.956 — Betonstaal, nieuwe beschikking (PB C 98 van 30.3.2011, blz. 14).

(3) Beschikking 2006/894/EG van de Commissie van 17 december 2002 in een procedure op grond van artikel 65 van het EGKS-Verdrag ten aanzien van Alfa Acciai SpA, Feralpi Siderurgica SpA, Ferriere Nord SpA, IRO Industrie Riunite Odolesi SpA, Leali SpA, Acciaierie e Ferriere Leali Luigi SpA (in vereffening), Lucchini SpA, Siderpotenza SpA, Riva Acciaio SpA, Valsabbia Investimenti SpA, Ferriera Valsabbia SpA en van de ondernemersvereniging Federacciai, Federazione delle Imprese Siderurgiche Italiane (Zaak nr. C.37.956 — Betonstaal) (PB L 353 van 13.12.2006, blz. 1). Eindverslag van de raadadviseur-auditeur van 9 december 2002 in de zaak COMP/37.956 — Betonstaal (PB C 303 van 13.12.2006, blz. 2).

(4) Arresten van het Hof van Justitie van , Feralpi/Commissie, C-85/15 P, ECLI:EU:C:2017:709; Ferriera Valsabbia en Valsabbia Investimenti/Commissie, C-86/15 P, en Alfa Acciai/Commissie, C-87/15 P, ECLI:EU:C:2017:717; Ferriere Nord/Commissie, C-88/15 P, ECLI:EU:C:2017:716; Riva Fire/Commissie, C-89/15 P, ECLI:EU:C:2017:713.

(5) Arresten van het Gerecht van , SP, Leali, Acciaierie e Ferriere Leali Luigi, IRO, Lucchini, Ferriera Valsabbia, Valsabbia Investimenti en Alfa Acciai/Commissie, T-27/03, T-46/03, T-58/03, T-79/03, T-80/03, T-97/03 en T-98/03, ECLI:EU:T:2007:317; Riva Acciaio/Commissie, T-45/03, ECLI:EU:T:2007:318; Feralpi Siderurgica/Commissie, T-77/03, ECLI:EU:T:2007:319; Ferriere Nord/Commissie, T-94/03, ECLI:EU:T:2007:320. Het EGKS-Verdrag is in 1952 ondertekend met een looptijd van 50 jaar en is op 23 juli 2002 verstreken.

(6) Te weten 1) Alfa Acciai SpA; 2) Feralpi Holding SpA (voorheen Feralpi Siderurgica SpA); 3) Ferriere Nord SpA; 4) IRO Industrie Riunite Odolesi SpA; 5) Leali SpA en Acciaierie e Ferriere Leali Luigi SpA in liquidazione; 6) Lucchini SpA en S.P. SpA in liquidazione (voorheen Siderpotenza SpA); 7) Riva Fire SpA (voorheen Riva Acciaio SpA), en 8) Ferriera Valsabbia SpA en Valsabbia Investimenti SpA.

(7) Arresten van het Gerecht , Leali en Acciaierie e Ferriere Leali Luigi/Commissie, T-489/09, T-490/09 en T-56/10, ECLI:EU:T:2014:1039; IRO/Commissie, T-69/10, ECLI:EU:T:2014:1030; Feralpi/Commissie, T-70/10, ECLI:EU:T:2014:1031; Riva Fire/Commissie, T-83/10, ECLI:EU:T:2014:1034; Amfa Acciai/Commissie, T-85/10, ECLI:EU:T:2014:1037; Ferriere Nord/Commissie, T-90/10, ECLI:EU:T:2014:1035; Lucchini/Commissie, T-91/10, ECLI:EU:T:2014:1033; Ferriera Valsabbia en Valsabbia Investimenti/Commissie, T-92/10, ECLI:EU:T:2014:1032. Het Gerecht heeft aan Riva Fire een boetevermindering van 3 % toegekend en aan Ferriere Nord een boetevermindering van 6 %.

(8) De drie ondernemingen die geen beroep hadden aangetekend, zijn IRO Industrie Riunite Odolesi SpA (“IRO”), Ferriere Leali Luigi SpA (“Leali”) en Lucchini SpA — voorheen Siderpotenza SpA (“Lucchini”). Zie ook het arrest van het Gerecht, Lucchini/Commissie, T-185/18, ECLI:EU:T:2019:298.

(9) Verordening (EG) nr. 1/2003 van de Raad van 16 december 2002 betreffende de tenuitvoerlegging van de mededingingsregels van de artikelen 81 en 82 van het Verdrag (PB L 1 van 4.1.2003, blz. 1) (“Verordening (EG) nr. 1/2003”); Verordening (EG) nr. 773/2004 van de Commissie van 7 april 2004 betreffende procedures van de Commissie op grond van de artikelen 81 en 82 van het EG-Verdrag (PB L 123 van 27.4.2004, blz. 18) (“Verordening (EG) nr. 773/2004”).

(10) Dergelijke deelname werd niet genoemd in het EGKS-Verdrag, op grond waarvan de Commissie exclusief bevoegd was voor de toepassing van de mededingingsregels.

(11) Arrest van het Hof van Justitie van 15 oktober 2002, Limburgse Vinyl Maatschappij e.a./Commissie, C-238/99 P, C-244/99 P, C-245/99 P, C-247/99 P, C-250/99 P tot en met C-252/99 P en C-254/99 P, ECLI:EU:C:2002:582, punten 70 tot en met 76.

(12) De buitengewone commissarissen van Partecipazioni Industriali hebben mijn uitnodiging om aan de nieuwe hoorzitting deel te nemen afgeslagen. Overeenkomstig artikel 14, leden 4 en 5, van Verordening (EG) nr. 773/2004 kon Partecipazioni Industriali bij de hoorzitting niet uitsluitend door haar externe advocaten worden vertegenwoordigd; zie het arrest van het Hof van Justitie van , BASF/Commissie, C-49/69, ECLI:EU:C:1972:71, punt 11.

(13) Hoewel uitnodiging van de mededingingsautoriteiten van de lidstaten een wezenlijk vormvoorschrift vormt, zijn de mededingingsautoriteiten van de lidstaten niet verplicht de hoorzitting bij te wonen; zie het arrest van het Gerecht van , Servier/Commissie, T-691/14, ECLI:EU:T:2018:922, punt 163.

(14) Arrest van het Gerecht van , Cimenteries CBR e.a./Commissie, T-25/95 enz., ECLI:EU:T:2000:77, punt 697, en conclusie van advocaat-generaal Darmon in Ahlström Osakeyhtiö e.a./Commissie, C-89/85 enz., ECLI:EU:C:1988:258, punt 155.

(15) Conclusie van advocaat-generaal Kokott in Solvay/Commissie, C-109/10 P, ECLI:EU:C:2011:256.

(16) Arresten van het Europees Hof voor de Rechten van de Mens, Eckle/Duitsland, verzoekschrift 8130/78, punt 76; Gorou/Griekenland, verzoekschrift 12686/03, punt 46; Kakamoukas e.a./Griekenland, verzoekschrift 38311/02, punt 32. Alfa en Valsabbia hebben ook verwezen naar Neumeister/Oostenrijk, verzoekschrift 1936/63 en Rouille/Frankrijk, verzoekschrift 50268/99.

(17) Zie de conclusie van advocaat-generaal Kokott in Solvay/Commissie (zie voetnoot 15), punt 237, en de daarin aangehaalde rechtspraak.

(18) Conclusie van advocaat-generaal Kokott in Solvay/Commissie (zie voetnoot 15), punt 347.

(19) Conclusie van advocaat-generaal Kokott in Solvay/Commissie (zie voetnoot 15), punten 238 en 239.

(20) Conclusie van advocaat-generaal Kokott in Solvay/Commissie (zie voetnoot 15), punt 240.

(21) Conclusie van advocaat-generaal Kokott in Solvay/Commissie (zie voetnoot 15), punt 240.

(22) Zie het arrest van het Hof van Justitie van 18 july 2013, Schindler Holding e.a./Commissie, C-501/11 P, ECLI:EU:C:2013:522, punt 34.

(23) Kudla/Polen, verzoekschrift 30210/96, punten 150-156; zie ook arrest van het Hof van Justitie, Groupe Gascogne/Commissie, C-58/12 P, ECLI:EU:C:2013:770, punt 72.

(24) Arrest van het Hof van Justitie, Nederlandse Federatieve Vereniging voor de Groothandel op Elektrotechnisch Gebied/Commissie, C-105/04 P, ECLI:EU:C:2006:592, punten 42 en 43) en conclusie van advocaat-generaal Kokott in Solvay/Commissie (zie voetnoot 15), punten 250 tot en met 262.

(25) Arrest van het Hof van Justitie, Nederlandse Federatieve Vereniging voor de Groothandel op Elektrotechnisch Gebied/Commissie (zie voetnoot 24), punten 56 en 49, en conclusie van advocaat-generaal Kokott in Solvay/Commissie (zie voetnoot 15), punten 312 tot en met 320.

(26) Arrest van het Hof van Justitie, Baustahlgewebe/Commissie, C-185/95 P, ECLI:EU:C:1998:608, punt 48.

(27) Arrest van het Hof van Justitie, Der Grüne Punkt - Duales System Deutschland/Commissie, C-385/07 P, punt 195; arrest Groupe Gascogne/Commissie (zie voetnoot 23), punten 81 tot en met 83; arrest van het Hof van Justitie, Bolloré/Commissie, C-414/12 P, ECLI:EU:C:2014:301, punt 106, en arrest van het Hof van Justitie, CEPSA/Commissie, C-608/13 P, ECLI:EU:C:2016:414, punt 71.

(28) Deze hoge mate van vrijheid blijkt uit de bewoording van artikel 7 en artikel 23, lid 2, van Verordening (EG) nr. 1/2003, waarin staat dat de Commissie dergelijke beschikkingen “kan” vaststellen, uit de rechtspraak over de rechten van klagers (zie arrest van het Hof van Justitie van 4 maart 1999, Ufex e.a./Commissie, C-119/97 P, ECLI:EU:C:1999:116, punten 86-92) en uit het arrest Masterfoods, C-344/98, ECLI:EU:C:2000:689.

(29) Advies 2/13 (Toetreding van de EU tot het EVRM) van het Hof van Justitie, ECLI:EU:C:2014:2454, punt 172, en conclusie van advocaat-generaal Kokott in Solvay/Commissie, zie voetnoot 15, punt 328.

(30) Om de in punt 18 hierboven uiteengezette redenen kan het feit dat de partijen hun recht op toetsing van de beschikking van 2002 en de beschikking van 2009 door de gerechtelijke instanties van de EU hebben uitgeoefend, niet tegen hen worden gebruikt.

(31) Cf. conclusie van advocaat-generaal Kokott in Solvay/Commissie (zie voetnoot 15), punt 357.

(32) Zie punt 3 en voetnoot 7.