betreffende belemmeringen voor het gebruik van klimaatvriendelijke technologie in koel- en klimaatregelingsapparatuur, in warmtepompapparatuur en in schuimen als gevolg van codes, normen en wetgeving

1.INLEIDING

Verordening (EU) nr. 517/2014 vereist een vermindering van de hoeveelheid fluorkoolwaterstoffen (HFK's) die bedrijven op de EU-markt kunnen brengen, dat wil zeggen door middel van invoer en productie, en leidt bijgevolg tot een reductie van de emissies van deze krachtige broeikasgassen in de atmosfeer. Deze uitfasering ging van start in 2015 en zal de toegestane voorraad HFK's beperken: een daling van 79 % in 2030 ten opzichte van 20092012. Hierdoor worden de emissies in 2030 met twee derde verminderd vergeleken met een ongewijzigd scenario. De verordening zal bijgevolg een belangrijke bijdrage leveren aan de klimaatdoelstellingen van de Unie.

HFK-emissies worden ook op mondiaal niveau aangepakt. In het kader van het Protocol van Montreal betreffende stoffen die de ozonlaag afbreken, werd dit jaar een akkoord bereikt over de uitfasering van het mondiale verbruik en de productie van HFK's. Dit vergemakkelijkt een wereldwijde vermindering van broeikasgasemissies in het kader van de Overeenkomst van Parijs.

Fabrikanten van apparatuur en producten met HFK's dienen derhalve om te schakelen naar meer klimaatvriendelijke alternatieven. Aangezien de technologische ontwikkeling in de afgelopen jaren grote vooruitgang heeft geboekt, is voor vele soorten apparatuur en producten een omschakeling naar geschikte en energie-efficiënte alternatieven met een laag aardopwarmingsvermogen (GWP) haalbaar geworden. Niet-technologische belemmeringen kunnen deze overgang naar meer klimaatvriendelijke alternatieven echter in gevaar brengen en de kosten onnodig opdrijven.

Om het uitfaseren van HFK's te vergemakkelijken en de ontwikkeling van groene technologieën te ondersteunen, hebben de medewetgevers besloten de Commissie te vragen potentiële beperkingen betreffende het in de handel brengen van klimaatvriendelijke alternatieven in kaart te brengen. Op grond van artikel 11, lid 6, van Verordening (EU) nr. 517/2014 moet de Commissie "op basis van de beschikbare gegevens van de lidstaten, informatie [verzamelen] over nationale codes, normen of wetgeving van lidstaten met betrekking tot vervangingstechnologieën die gebruikmaken van alternatieve voor gefluoreerde broeikasgassen in koel- en klimaatregelingsapparatuur, in warmtepompapparatuur en in schuimen." De Commissie publiceert uiterlijk 1 januari 2017 een samenvattend rapport over de ingezamelde informatie.

Dit verslag analyseert niet alleen de situatie op nationaal niveau maar gaat ook in op de wetgeving en normen op Europees en internationaal niveau, aangezien deze normen benchmarks vaststellen die op grote schaal door bedrijven worden toegepast voor een veilig gebruik van apparatuur in heel Europa. Veel ontwikkelingslanden nemen de Europese en internationale normen over en maken ze in hun eigen wetgeving verplicht. Als dergelijke normen ongerechtvaardigde belemmeringen voor de verbreiding van klimaatvriendelijke technologieën vormen, hebben deze normen dus ongewenste effecten voor markten ver buiten de grenzen van de EU.

Om het aanpakken van deze kwesties te vergemakkelijken, heeft de Commissie sinds de vaststelling van Verordening (EU) nr. 517/2014 uitgebreid overleg gepleegd met de belanghebbenden, onder meer in het kader van het Overlegforum dat werd opgericht overeenkomstig artikel 23 van de verordening. Bovendien heeft de Commissie een externe consultant belast een analyse uit te voeren, onder meer op basis van een vragenlijst waarin de autoriteiten van de lidstaten om input worden verzocht. Bij het opstellen van dit verslag is van deze analyse en van de resultaten van het overleg gebruikgemaakt.

2.HET BELANG VAN CODES, NORMEN EN WETGEVING

Codes, normen en wetgeving kunnen indirect effect hebben op het gebruik van alternatieven voor HFK's door eisen te specificeren voor het ontwerp of de vervaardiging van apparatuur en onderdelen ervan, de installatie van apparatuur alsook het gebruik, onderhoud en ontmanteling ervan, die niet in overeenstemming zijn met het gebruik van een bepaalde alternatieve technologie.

Hoewel zij vaak klimaatvriendelijker en energie-efficiënter zijn dan HFK's, hebben geschikte alternatieven hun eigen beperkingen zoals ontvlambaarheid, slechte verenigbaarheid met materialen, toxiciteit of hogere operationele druk. Deze eigenschappen kunnen echter meestal worden verholpen door middel van een geschikt productontwerp en goed onderhoud van de apparatuur. Klimaatvriendelijke alternatieven die kunnen worden gebruikt, zijn onder meer: kooldioxide (CO2), ammoniak (NH3), koolwaterstoffen en onverzadigde HFK's (HFO's).

Terwijl veiligheidsniveaus gehandhaafd moeten worden en risico's tot een minimum moeten worden beperkt, moeten normen, codes en wetgeving worden aangepast aan de technologische vooruitgang en, in het kader van een uitfasering van HFK's en de Overeenkomst van Parijs, het gebruik van klimaatvriendelijke alternatieven mogelijk maken als dat veilig is.

Overzicht van relevante wetgeving en normen op Europees niveau

Producenten, installateurs en eindgebruikers van producten en apparatuur moeten voldoen aan heel wat wetgeving en normen die op Europees niveau van toepassing zijn. Een aantal eisen hebben betrekking op het veilige gebruik van koelmiddelen of schuimblaasmiddelen. De meeste eisen houden echter niet rechtstreeks verband met het gebruik van een bepaald koelmiddel of schuimblaasmiddel, maar hebben betrekking op algemene veiligheidsaspecten.

Europese normen worden vastgesteld door de Europese normalisatie-organisaties, CEN en CENELEC, en zijn afhankelijk van de deelname van de industriële belanghebbenden voor het vaststellen van de technische specificaties. In tegenstelling tot wat voor wetgeving het geval is, is de toepassing van de normen in het algemeen niet verplicht (tenzij dit specifiek in wetgeving of in commerciële contracten is opgenomen), maar het is algemeen aanvaard dat naleving van een relevante Europese norm een belangrijke manier is om aan te tonen dat de apparatuur veilig kan worden gebruikt. Ondanks het feit dat zij niet kunnen worden verplicht, worden normen bijgevolg op grote schaal toegepast en hebben zij derhalve een aanzienlijk effect.

Sommige normen die op Europees niveau zijn goedgekeurd, worden afgestemd op de bredere internationale normen en codes zoals IEC- en ISO-normen. Een overzicht van de meest relevante Europese normen betreffende het gebruik van koelmiddelen en schuimblaasmiddelen wordt weergegeven in tabel 1.

Tabel 1: Samenvatting van normen op Europees niveau betreffende toepassingen in sectoren voor koeling, klimaatregeling, warmtepompen en schuimen

Norm Doel EN 378: 2008 Koelsystemen en warmtepompen - veiligheids- en milieu-eisen. EN 378 biedt praktische regels voor het definiëren van belangrijke parameters zoals maximale koudemiddelvulling. EN 378 is geharmoniseerd met sommige van de bovenstaande EU-richtlijnen. IEC EN 60335-2-24 Veiligheidseisen voor elektrische toestellen voor huishoudelijk en soortgelijk gebruik IEC EN 60335-2-40 Veiligheidseisen voor elektrische warmtepompen, klimaatregelaars en ontvochtigingsapparaten IEC EN 60335-2-89 Veiligheidseisen voor koelapparaten voor commercieel gebruik EN 1127-1 Explosieve atmosferen – voorkoming van en bescherming tegen ontploffingen EN 60079 Eisen voor elektrische systemen die worden gebruikt in potentieel explosieve atmosferen; een brede reeks van normen waarvan sommige zeer relevant zijn voor koeling, klimaatregeling en warmtepompen EN 13463 Niet-elektrische apparatuur voor gebruik in potentieel explosieve atmosferen

De meest relevante normen voor koeling, klimaatregeling en warmtepompen zijn EN 378, evenals de productnormen EN 60335-2-40 van de IEC (voor klimaatregelingsapparatuur) en IEC EN 60335-2-89 (voor ingebouwde of gescheiden opgestelde commerciële koelapparatuur) die voorrang hebben op EN 378. EN 378 is onlangs herzien. De parallelle norm van EN 378 op internationaal niveau is ISO 5149. Op internationaal niveau worden op dit moment wijzigingen van de normen IEC 60335-2-40 en IEC 60335-2-89 besproken in de bevoegde IEC-commissies. Zodra een overeenkomst is bereikt over een nieuwe versie van deze normen, worden de parallelle Europese normen EN IEC 60335-2-40 en IEC 60335-2-89 waarschijnlijk dienovereenkomstig gewijzigd. De technische normalisatiecomités die verantwoordelijk zijn voor deze normen op Europees niveau zijn CEN/TC 182 "koelsystemen, veiligheids- en milieu-eisen" en CLC/TC 61 "veiligheid van elektrische toestellen voor huishoudelijk en soortgelijk gebruik".