NL Publicatieblad van de Europese Unie C 132/8

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het Europees Sociaal Fonds na 2013

(verkennend advies)

2011/C 132/03

Rapporteur: de heer VERBOVEN

Corapporteur: de heer CABRA DE LUNA

Op 7 oktober 2010 heeft de Europese Commissie, overeenkomstig art. 304 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (VWEU), besloten om het Europees Economisch en Sociaal Comité te raadplegen over

Het Europees Sociaal Fonds na 2013

(verkennend advies).

De afdeling Werkgelegenheid, sociale zaken, burgerschap, die met de voorbereiding van de werkzaamheden was belast, heeft haar advies op 24 februari 2011 goedgekeurd.

Het Europees Economisch en Sociaal Comité heeft tijdens zijn op 15 en 16 maart 2011 gehouden 470e zitting (vergadering van 15 maart 2011) onderstaand advies uitgebracht, dat met 172 stemmen vóór en 1 stem tegen, bij 7 onthoudingen, werd goedgekeurd.

1. Conclusies en aanbevelingen

Het Europees Economisch en Sociaal Comité neemt het volgende standpunt in:

1.1 De in het Verdrag vermelde beginselen van economische, sociale en territoriale samenhang en van solidariteit behoren tot de belangrijkste pijlers van de integratie van burgers en de territoriale integratie. Deze beginselen moeten dan ook centraal staan in de discussies over de toekomstige begroting van de Europese Unie.

1.2 Het cohesiebeleid mag er niet alleen op gericht zijn de kloof tussen de regio's te dichten, maar moet ook bijdragen aan het terugdringen van de sociale ongelijkheid die bepaalde bevolkingsgroepen treft. Dit houdt in dat via het cohesiebeleid moet worden gewerkt aan volledige werkgelegenheid, gelijke kansen, sociale integratie en samenhang, en dus, meer in het algemeen, aan het Europees sociaal model. Het Europees Sociaal Fonds (ESF) moet een structuurfonds blijven dat deel uitmaakt van het cohesiebeleid van de Europese Unie.

1.3 Het ESF is hét instrument bij uitstek om de tenuitvoerlegging van de Europese strategie voor werkgelegenheid te ondersteunen en moet in de toekomst ook een doeltreffend middel blijven om in menselijke hulpbronnen te investeren en, in het kader van de Europa 2020-strategie, kwaliteitsvolle banen en een hoog niveau van sociale integratie te bevorderen. Gelet op de huidige economische context moet het ESF een belangrijk strategisch en financieel instrument blijven en moet zijn budget worden opgetrokken, zodat het afgestemd is op de grote uitdagingen (hogere werkloosheidscijfers) waarmee het geconfronteerd zal worden; die stijging moet de stijging van de algemene EU-begroting weerspiegelen, t.w. minstens 5,9 %, zoals door de Europese Commissie ter zake voor 2011 is voorgesteld.

1.4 Het besluit van de Raad om de rol van het ESF te versterken is in deze tijden van economische crisis bijzonder belangrijk. Het arbeidsmarkt- en het sociale beleid moeten het overkoepelende kader van het ESF blijven vormen. De investeringen moeten gericht zijn op zowel de ontwikkeling van menselijk kapitaal en de verbetering van vaardigheden als de re-integratie van ontslagen werknemers op de arbeidsmarkt. De aandacht moet evenwel op de eerste plaats uitgaan naar kwaliteitsvolle werkgelegenheid, duurzame groei en integratie op de arbeidsmarkt en in de samenleving van kwetsbare bevolkingsgroepen, waaronder jongeren, vrouwen, migranten, langdurig werklozen, personen die het verst van de arbeidsmarkt af staan, ouderen, gehandicapten en etnische minderheden, zodat de concurrentiepositie van de EU wordt versterkt en de realisatie van de doelstellingen van de Europa 2020-strategie dichterbij wordt gebracht.

1.5 Er moeten lessen worden getrokken uit het gebruik van het ESF om zowel het economische herstel als de economische groei van de EU te bespoedigen, door een betere ondersteuning van het MKB, microbedrijven en actoren van de sociale economie die de doelstellingen van het EFS in acht nemen, alsook door op sociaal vlak verbeteringen door te voeren. Hierbij zij gedacht aan het behouden en creëren van kwalitatief hoogwaardige banen, alsook aan sociale integratie, met name via werk.

1.6 Als EU-instrument voor investeringen in menselijk kapitaal moet het ESF de drie prioriteiten van de Europa 2020-strategie, nl. slimme, duurzame en inclusieve groei, kracht bijzetten. Werkgelegenheid, opleiding en onderwijs, actieve integratie en gelijkekansenbeleid zijn immers sleutelfactoren om mensen vaste grond onder de voeten te geven door hun kennis en vaardigheden te ontwikkelen, een cultuur van innovatie te bevorderen, de arbeidsparticipatie te verhogen en een inclusieve arbeidsmarkt te bevorderen.

1.7 Het is het partnerschapsbeginsel, dat verwijst naar betrokkenheid van de sociale partners en de maatschappelijke organisaties, dat ervoor moet zorgen dat de maatregelen in het kader van de structuurfondsen en m.n. het ESF hun uitwerking niet missen.

1.8 Het is zaak lessen te trekken uit de rol die de sociale partners en de ngo's respectievelijk in het kader van de sociale dialoog en van partnerschappen spelen, teneinde de gevolgen van de economische crisis op te vangen en resultaat te boeken.

1.9 Er mag niet worden afgeweken van de beginselen van partnerschap, non-discriminatie en toegankelijkheid, en duurzame ontwikkeling (1). Integendeel, deze moeten zelfs nog worden verscherpt, zodat kan worden voortgebouwd op de goede resultaten van de laatste programmeringsperiode.

1.10 Het partnerschapsbeginsel en de andere hierboven vermelde beginselen moeten in de structuurfondsverordeningen duidelijk worden afgebakend; het volstaat niet te verwijzen naar de „huidige nationale voorschriften en gebruiken”; ook moet duidelijk worden aangegeven wat de rol van elk van de partners is. De positie van de follow-upcomités moet in het kader van hun taken op het gebied van programmering, tenuitvoerlegging en follow-up, ten opzichte van de bevoegde nationale en regionale overheden duidelijk worden versterkt.

1.11 Het EESC is van mening dat de evaluatie, de prestaties en de resultaten van de inschakeling van de fondsen verbeterd moeten worden. Met het oog daarop is het evenwel van belang indicatoren vast te stellen en over zowel kwantitatieve als kwalitatieve maatstaven te kunnen beschikken. Deze moeten dan kunnen worden gehanteerd in een ruimer kader, dat de gehele tenuitvoerleggingsprocedure van het cohesiebeleid bestrijkt.

1.12 De op de verschillende niveaus – het Europese, nationale, regionale en lokale niveau – vastgelegde prioriteiten moeten op elkaar worden afgestemd.

1.13 In het kader van het Europees Fonds voor Regionale ontwikkeling en van andere fondsen moet meer aandacht worden besteed aan de beginselen van partnerschap, non-discriminatie en duurzaamheid, zodat een sterker synergie-effect wordt bereikt. Ook moet erop worden toegezien dat de werkzaamheden van het ESF en van het Europees Fonds voor aanpassing aan de globalisering (EFG) elkaar niet overlappen. De samenhang moet worden verzekerd in zoverre, ten aanzien van herstructureringen, de maatregelen van het ESF preventief zijn, terwijl die van het EFG op herstel gericht zijn.

1.14 Wat de uitvoering van de procedures en de praktische aspecten van de toegang tot financiering uit het ESF betreft, is nog heel wat werk aan de winkel. Zo moet m.n. de bureaucratische rompslomp aanzienlijk worden beperkt. Dat houdt op de eerste plaats in dat uitbetalingen sneller worden uitgevoerd, zodat de financiële kosten voor de programmaverantwoordelijken tot een minimum beperkt blijven. Daarnaast moeten de procedures voor de facturering en de regularisering van rekeningen eenvoudiger worden, door bv. gebruik te maken van forfaitaire bedragen (lump sums).

1.15 Het toekomstige ESF moet voldoende middelen kunnen vrijmaken voor de tenuitvoerlegging van de Europa 2020-strategie. Dat kan door gebruik te maken van innoverende formules voor financiering (2), bv. de directe toewijzing van middelen voor gerichte maatregelen op het gebied van werkgelegenheid en sociale integratie voor de meest kwetsbare groepen of met uitsluiting bedreigde personen.

1.16 Voor de sociale partners en de maatschappelijke organisaties is een cruciale rol weggelegd bij de herziening, tenuitvoerlegging en evaluatie van het ESF. Het EESC zal dan ook in de toekomst zorgen voor een permanente follow-up van het gebruik van het ESF en aldus bijdragen aan de verbetering van dit wezenlijke onderdeel van het besluitvormingsproces, nl. de communicatie tussen Europese instellingen, sociale partners en alle actoren van het maatschappelijk middenveld.

2. Achtergrond: het door de Commissie opgestarte debat over de toekomst van het Europees Sociaal Fonds

2.1 De huidige uitvoeringsperiode voor door het ESF gefinancierde programma's loopt van 2007 tot 2013, wat betekent dat we nu op de helft zijn.

2.2 De Commissie heeft haar belangrijkste richtsnoeren voor het toekomstige financiële kader van de EU in de „Evaluatie van de EU-begroting” (COM(2010) 700) en voor de structuurfondsen in de conclusies van het vijfde verslag over het cohesiebeleid (COM(2010) 642) gepresenteerd.

2.3 Bij de uitstippeling van de toekomst van het ESF moet het Lissabonverdrag in acht worden genomen. Overeenkomstig het nieuwe artikel 9 moet de Unie „rekening houden met de eisen in verband met de bevordering van een hoog niveau van werkgelegenheid, de waarborging van een adequate sociale bescherming, de bestrijding van sociale uitsluiting alsmede een hoog niveau van onderwijs, opleiding en bescherming van de volksgezondheid”.

2.4 Het gewijzigde artikel 175 heeft thans ook betrekking op de territoriale samenhang. Als belangrijkste Europees financieel instrument ter ondersteuning van menselijke hulpbronnen zal het ESF blijven bijdragen aan de verwezenlijking van economische, sociale en territoriale samenhang, zoals bedoeld in artikel 162 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie.

2.5 Het nieuwe beleidskader voor het komende decennium, te weten de Europa 2020-strategie, is op 17 juni 2010 door de Europese Raad goedgekeurd. In dit verband streeft de EU ernaar in de bevolkingsgroep tussen 20 en 64 jaar een participatiegraad van 75 % te bereiken, het aantal voortijdige schoolverlaters tot minder dan 10 % terug te dringen, dat minstens 40 % van de jongeren een hogeronderwijsdiploma behaalt, het aantal personen dat door armoede wordt bedreigd, met 20 miljoen te verminderen, en de particuliere en openbare O&O-investeringen tot 3 % van het BBP op te trekken (3).

2.6 De Commissie zal in 2011 een nieuw budgettair kader voor de periode na 2013 voorstellen, dat gepaard zal gaan met wetgevingsvoorstellen inzake de structuurfondsen, inclusief het ESF. In dat verband heeft zij op 19 oktober 2010 een mededeling over de herziening van de EU-begroting uitgebracht. Een en ander moet de gelegenheid bieden om het ESF nieuw leven in te blazen en aanpassingen aan te brengen. In het nieuwe begrotingskader van de EU moeten de zichtbaarheid en de specificiteit van het ESF worden versterkt.

2.7 In haar vijfde verslag over de economische, sociale en territoriale samenhang, dat werd gepubliceerd op 10 november 2010, schetst de Commissie de mogelijke alternatieven voor het toekomstige cohesiebeleid.

2.8 Meer in het bijzonder is een debat opgestart over de toekomst van het ESF, waarbij een aantal specifieke studies als leidraad wordt gebruikt.

2.9 Daarnaast heeft het Comité van het ESF op 3 juni 2010 een advies goedgekeurd en heeft de Commissie op 23 en 24 juni 2010 een conferentie gehouden.

2.10 Ook heeft de Commissie het EESC op 7 oktober 2010 verzocht een verkennend advies op te stellen over de thema's die in het advies van het Comité van het ESF worden aangekaart.

2.11 De vijf hamvragen in dit verband luiden als volgt:

— Wat is de toegevoegde waarde van het ESF in vergelijking met de louter nationale financiële instrumenten?

— Welke taak en prioriteiten moet het ESF op zich nemen in de context van de Europa 2020-strategie?

— Hoe de geografische en thematische eenheid binnen het ESF te waarborgen?

— Hoe een zo groot mogelijk synergie-effect te bereiken met de andere fondsen, en m.n. het Europees Fonds voor regionale ontwikkeling?

— Welke maatregelen zijn noodzakelijk om het beheer zowel doeltreffender als eenvoudiger te doen verlopen?

2.12 Gezien de stijgende werkloosheidscijfers waar de EU op dit moment mee te maken krijgt, zal het ESF een nog grotere rol gaan spelen bij de uitvoering van het Europees cohesiebeleid. Vandaar dus dat ook het budget van het ESF aanzienlijk de hoogte in moet, d.w.z. met ten minste 5,9 %, wat overeenkomt met de verhoging die de Commissie voorstelt voor de algemene begroting van de EU voor 2011.

3. Algemene opmerkingen over de toekomst van het Europees Sociaal Fonds

3.1 De in het Verdrag vermelde beginselen van samenhang en solidariteit behoren tot de belangrijkste pijlers van de integratie van burgers en de territoriale integratie. Deze beginselen moeten dan ook centraal staan in de discussies over de toekomstige begroting van de Europese Unie.

3.2 Zij zijn overigens ook terug te vinden in art. 174 van het Lissabonverdrag, dat als volgt luidt: „Teneinde de harmonische ontwikkeling van de Unie in haar geheel te bevorderen, ontwikkelt en vervolgt de Unie haar optreden gericht op de versterking van de economische, sociale en territoriale samenhang”.

3.3 In het bijzonder stelt de Unie zich ten doel „de verschillen tussen de ontwikkelingsniveaus van de onderscheiden regio's en de achterstand van de minst begunstigde regio's te verkleinen”. Die doelstelling is m.n. van groot belang in het licht van de laatste twee uitbreidingen van de EU.

3.4 Overigens wordt in het Handvest van de grondrechten van de EU, dat nu het is opgenomen in het Verdrag, juridisch bindend is, bepaald dat de EU niet alleen de territoriale, maar ook de sociale samenhang moet bevorderen en er daarbij op moet toezien dat de sociale rechten van alle burgers worden geëerbiedigd, ongeacht hun nationaliteit of de regio waaruit zij afkomstig zijn; ook moet een eind worden gemaakt aan discriminatie en moeten inspanningen worden verricht op het vlak van o.m. gelijke kansen.

3.5 Het cohesiebeleid mag niet alleen bedoeld zijn om de kloof tussen de regio's te dichten, maar moet zich ook richten op de burger en bijdragen aan het tot stand brengen van volledige werkgelegenheid, gelijke kansen, sociale integratie en samenhang in de EU, en dus, meer in het algemeen, aan het Europees sociaal model.

3.6 De Europese Raad heeft bepaald dat de financiële steun van de structuurfondsen onmisbaar is voor de verwezenlijking van de strategie van Lissabon, die zich richt op laaggeschoolden en mensen die moeilijk toegang krijgen tot de nationale actieve arbeidsmarktmaatregelen (4). In deze context is het Europees Sociaal Fonds (ESF) hét instrument bij uitstek om de tenuitvoerlegging van de Europese strategie voor werkgelegenheid te ondersteunen. In de toekomst moet het ook een doeltreffend middel blijven om, in het kader van de Europa 2020-strategie, kwalitatief hoogwaardige banen en een hoog niveau van sociale integratie te waarborgen.

3.7 Economische, sociale en territoriale cohesie moet centraal blijven staan in de Europa 2020-strategie, zodat alles op alles kan worden gezet om de doelstellingen van de strategie te verwezenlijken. De structuurfondsen zijn van cruciaal belang om de lidstaten, regio's en steden te helpen de prioritaire punten te verwezenlijken van het streven naar zogenoemde „slimme, duurzame en inclusieve groei”. In dit verband moet het ESF een belangrijk strategisch en financieel instrument blijven om de arbeidsparticipatie en de sociale integratie te bevorderen.

3.8 Het is het partnerschapsbeginsel, dat verwijst naar betrokkenheid van de sociale partners en de maatschappelijke organisaties (5), dat ervoor moet zorgen dat de maatregelen in het kader van de structuurfondsen en m.n. het ESF hun uitwerking niet missen.

3.9 Het is zaak lessen te trekken uit de rol die de sociale partners en de ngo's respectievelijk in het kader van de sociale dialoog en van partnerschappen spelen, teneinde de gevolgen van de economische crisis op te vangen en resultaat te boeken.

3.10 De evaluatie, prestaties en resultaten van de inschakeling van de fondsen moeten verbeterd worden. Met het oog daarop is het evenwel van belang indicatoren vast te stellen en over zowel kwantitatieve als kwalitatieve maatstaven te kunnen beschikken. Deze moeten dan kunnen worden gehanteerd in een ruimer kader, dat de gehele tenuitvoerleggingsprocedure van het cohesiebeleid bestrijkt. Een en ander is thans gericht op de regelmatigheid van de uitgaven en niet op hun doeltreffendheid. Deze twee doelstellingen moeten worden verenigd en tegelijkertijd moeten de administratieve lasten, conform het evenredigheidsbeginsel, tot een aanvaardbaar niveau worden gereduceerd.

3.11 In het licht van de economische crisis moet de Europese strategie voor werkgelegenheid opnieuw boven aan de prioriteitenagenda van de EU komen te staan en moeten meer middelen worden vrijgemaakt voor het behoud van werkgelegenheid en het creëren van nieuwe en betere banen voor iedereen. Het arbeidsmarktbeleid moet het overkoepelende kader van het ESF blijven vormen.

3.12 Met zijn uitspraak over de bijdrage van het cohesiebeleid aan het economisch herstelplan heeft de Europese Raad een positief signaal afgegeven. De structuurfondsen, die meer dan een derde van de Europese begroting vertegenwoordigen, zijn inderdaad een belangrijke financieringsbron voor de uitdagingen op korte, middellange en lange termijn.

3.13 De transnationale dimensie, die kenmerkend was voor eerdere communautaire initiatieven (met name EQUAL), moet opnieuw als basisbeginsel van het cohesiebeleid worden gehanteerd, teneinde niet alleen een Europese, maar vooral ook een meer solidaire aanpak te garanderen. Deze dimensie wordt thans immers onvoldoende recht gedaan in de nieuwe horizontale aanpak (mainstreaming) van de programmeerperiode 2007-2013. Zo moet opnieuw worden voorzien in de mogelijkheid om Europese projecten te financieren, en met name innoverende projecten m.b.t. transnationale netwerken.

4. Specifieke opmerkingen en voorstellen

4.1 Toegevoegde waarde van het ESF

4.1.1 Al snel na de oprichting van het fonds is duidelijk geworden dat het ESF een grote toegevoegde waarde heeft, zeker in de huidige context van de economische crisis en bij het ondersteunen van de economische groei in de EU.

4.1.2 Het ESF is het enige structuurfonds dat direct van invloed is op het leven van de burgers; we denken dan m.n. aan werknemers, werklozen, mensen in de marge van de samenleving, personen die bijzonder moeilijk toegang tot de arbeidsmarkt krijgen, jongeren, ouderen en andere groepen kwetsbare personen.

4.1.3 Het ESF is het eerste instrument dat de tenuitvoerlegging van de Europese strategie voor werkgelegenheid ondersteunt. Deze strategie moet dan ook concreet deel gaan uitmaken van het nationale, regionale en lokale arbeidsmarktbeleid en de doelstellingen van het ESF.

4.1.4 Europa moet massaal inzetten op menselijk kapitaal, een factor die vanuit concurrentieoogpunt ongetwijfeld een enorme troef is voor welke samenleving dan ook. Daarbij moet worden vooruitgelopen op sociale veranderingen en moet tegelijkertijd worden ingespeeld op de noodzaak om de werkgelegenheid te behouden en te doen toenemen. Dat kan door de kwalificaties en vaardigheden van werknemers te verbeteren, de productiviteit van de Europese bedrijven te doen stijgen, en te zoeken naar innoverende en doeltreffender manieren om het werk te organiseren. Daartoe moet worden geïnvesteerd in de ontwikkeling van vaardigheden, sociale integratie en de bevordering van gelijke kansen en initiatieven in de sociale economie.

4.1.5 Het besluit van de Europese Raad om de rol van het ESF te versterken is in deze tijden van economische crisis bijzonder belangrijk.

4.1.6 De investeringen moeten tegelijkertijd gericht zijn op zowel de ontwikkeling van menselijke hulpbronnen en de re-integratie van ontslagen werknemers op de arbeidsmarkt, als op het creëren van banen en duurzame groei, teneinde synergieën en interactie tussen deze twee processen te doen ontstaan. Dat betekent dat rekening moet worden gehouden met het feit dat sociale samenhang een wezenlijke bijdrage zal leveren aan het Europese concurrentievermogen. De concurrentiepositie van de EU en op middellange termijn ook de verwezenlijking van de doelstellingen van de Europa 2020-strategie zullen aanzienlijk gebaat zijn bij de financiële bijdrage die het ESF levert aan de integratie van de groepen die het minste kans maken op een baan (gehandicapten, jongeren die bijzonder moeilijk inzetbaar zijn, ouderen voor wie langdurige werkloosheid dreigt en andere mensen die buiten de samenleving staan).

4.1.7 Om ervoor te zorgen dat de maatregelen in het kader van de structuurfondsen hun uitwerking niet missen, is het partnerschapsbeginsel cruciaal.

4.1.8 Het partnerschapsbeginsel moet in de structuurfondsverordeningen duidelijk worden afgebakend; het volstaat niet te verwijzen naar de „huidige nationale voorschriften en gebruiken”. Ook moet duidelijk worden aangegeven wat de rol van elk van de partners is.

4.1.9 De partners, met inbegrip van organisaties in de sociale economie, moeten technische bijstand kunnen krijgen en hun capaciteitsopbouw (capacity building) moet, via het ESF, door sectorspecifieke organisaties worden ondersteund.

4.1.10 Het is zaak degelijke partnerschappen op te zetten, waarbij de sociale partners en de maatschappelijke organisaties worden betrokken bij de verschillende stadia van inschakeling van de fondsen; deze partnerschappen vervullen nl. een sleutelrol in de aanpak van de gevolgen van de economische crisis.

4.1.11 Andere fundamentele beginselen om de meerwaarde van het ESF optimaal te benutten zijn duurzame groei - met het oog op een betere bescherming en kwaliteit van het milieu -, gelijke kansen voor mannen en vrouwen en maatregelen om discriminatie op grond van geslacht, leeftijd, ras of etnische afkomst, godsdienst of overtuiging, handicap of seksuele geaardheid te voorkomen. Hiermee dient rekening te worden gehouden in het kader van de uitvoering van projecten en de toegankelijkheid van het fonds, m.n. voor personen met een handicap of mensen in de marge van de samenleving (6).

4.2 Rol en prioriteiten van het ESF in de context van de Europa 2020-strategie

4.2.1 De economische, sociale en territoriale samenhang moet een centrale plaats blijven innemen in de Europa 2020-strategie, conform het besluit van de Europese Raad.

4.2.2 De mate van onderlinge afstemming tussen het ESF en de Europa 202-strategie moet weerspiegeld zijn in strategische richtsnoeren die de EU-prioriteiten in operationele programma's moeten omzetten.

4.2.3 Het ESF is in dat verband het belangrijkste instrument ter ondersteuning van de Europese strategie voor werkgelegenheid, en moet dat ook blijven. Zo moet het bijdragen aan het scheppen van kwalitatief hoogwaardige banen, hetgeen van cruciaal belang is voor de economische groei van de EU. Hoewel kwalitatief hoogwaardige werkgelegenheid absolute voorrang moet krijgen, moet de aandacht ook uitgaan naar het creëren van andere soorten banen, zoals groene banen ingevolge de aanpassing van het productiemodel, en naar duurzame en inclusieve groei.

4.2.4 Het ESF is het belangrijkste Europese financieringsinstrument voor investeringen in menselijk kapitaal; zo wordt steun verleend aan maatregelen voor actieve integratie, activering, omscholing en bijscholing.

4.2.5 Er moeten lessen worden getrokken uit het gebruik van het ESF om het economische herstel van de EU te stimuleren.

4.2.6 Daarbij gaat het o.m. om de volgende maatregelen en prioriteiten:

— krachtig ondersteunen van actieve insluiting en de integratie op de arbeidsmarkt van m.n. jongeren, oudere werknemers, personen met een handicap en andere kwetsbare groepen als migranten, alsook bestrijden van discriminatie;

— verhogen van de arbeidsparticipatie van vrouwen en bestrijden van loonverschillen;

— opzetten van waarnemingsposten voor de arbeidsmarkt en voor het gebruik van de structuurfondsen;

— stimuleren van nascholing en omscholing, waarbij de nadruk moet liggen op innovatie en de overgang naar een koolstofarme economie;

— beter ondersteunen van het MKB, zeer kleine ondernemingen en actoren in de sociale economie, die 80 à 90 % van het industriële weefsel van de Europese Unie uitmaken en voor kwalitatief hoogwaardige banen zorgen;

— uitwerken van een definitie van „opleiding in tijden van crisis” aan de hand van de debatten over de ontwikkelingen in sectoren en regio's;

— stimuleren van de uitwisseling van goede praktijkervaringen, bv. met het investeren in deeltijdwerk in combinatie met opleiding;

— versterken van de sociale dialoog via gezamenlijke opleidingsactiviteiten voor de sociale partners;

— ondersteunen van levenslang leren en opleiding;

— stimuleren van inspraak in de programmering, het beheer en de evaluatie van de fondsen, overeenkomstig art. 11 van Verordening (EG) 1083/2006, door met name meer werk te maken van capaciteitsopbouw (capacity building);

— waarborgen van kwalitatief hoogwaardige banen en arbeidsvoorwaarden;

— bevorderen van gezondheid en veiligheid op de werkplek;

— voorzien in opvangdiensten die vanuit zowel fysiek als financieel oogpunt toegankelijk zijn, en maatregelen nemen om personen die in opvangcentra worden verzorgd, met inbegrip bv. van gehandicapten, te „de-institutionaliseren”;

— moderniseren van openbare arbeidsbemiddelingsdiensten.

4.3 Geografische en thematische eenheid binnen het ESF

4.3.1 De structuurfondsen zijn het belangrijkste instrument waarmee de EU, in samenwerking met de lidstaten, steun verleent aan de minst begunstigde regio's en de kwetsbaarste maatschappelijke groepen, om op die manier de sociaaleconomische kloof tussen lidstaten en regio's te dichten. Daarin mag geen verandering komen.

4.3.2 Met het oog op de verwezenlijking van de Europa 2020-strategie moet het ESF zich ook in de toekomst op de eerste plaats blijven richten op economische, sociale en territoriale samenhang, wat inhoudt dat ernaar wordt gestreefd de sociaaleconomische verschillen tussen en binnen regio's te verkleinen (zoals de verschillen tussen maatschappelijke groepen). Alle lidstaten laten op verschillende domeinen tekortkomingen zien. Alle regio's met een werkloosheidsgraad die hoger ligt dan het communautaire gemiddelde en met onevenwichtigheden op de arbeidsmarkt, waaronder vooral de meest kwetsbare groepen te lijden hebben, kunnen dus baat hebben bij het ESF. Dit geldt ook voor de regio's met een hoger BNP, bv. grootstedelijke of grensregio's.

4.3.3 Het ESF, dat gericht is op werkgelegenheid, de ontwikkeling van menselijk kapitaal en het bevorderen van sociale integratie, moet zijn stempel blijven drukken op het leven van de individuele burger, en m.n. werknemers, werklozen, mensen in de marge van de samenleving, jongeren, ouderen en andere kwetsbare personen.

4.3.4 De op de verschillende niveaus - het Europese, nationale, regionale en lokale niveau - vastgelegde prioriteiten moeten op elkaar worden afgestemd.

4.3.5 Ook in het kader van de uitwerking en uitvoering van de operationele programma's moet die samenhang terug te zien zijn.

4.3.6 Iedere lidstaat moet prioriteiten en werkwijzen vaststellen die afgestemd zijn op de specifieke situatie en mogelijkheden van zijn regio's. De lidstaten moeten hun prioriteiten eveneens in overeenstemming met hun nationale hervormingsplannen, omstandigheden en mogelijkheden formuleren, en dus ook in samenhang met de Europa 2020-strategie, met name op gebieden als werkgelegenheid, opleiding en sociale insluiting.

4.3.7 Voorts moet worden nagedacht over adequate mechanismen voor financiële bijstand, zoals een directe toewijzing voor maatregelen die zijn toegespitst op kwetsbare groepen, bv. personen met een handicap (7); op die manier kan het cohesiebeleid worden toegesneden op een beperkt aantal prioriteiten (8). Het EESC heeft er reeds eerder voor gepleit dat de middelen zouden worden geconcentreerd op specifieke doelstellingen in het kader van sociale insluiting (9).

4.4 Synergie met de andere structuurfondsen

4.4.1 Het ESF is het belangrijkste instrument voor de tenuitvoerlegging van de Europese strategie voor werkgelegenheid en moet dat ook blijven.

4.4.2 In het kader van het Europees Fonds voor Regionale ontwikkeling moet echter meer aandacht worden besteed aan de beginselen van partnerschap, gelijkheid, non-discriminatie en duurzaamheid, zodat een sterker synergie-effect wordt bereikt. Ook moeten de doelstellingen i.v.m. werkgelegenheid en sociale integratie kracht worden bijgezet. Het beginsel van flexibiliteit moet dan ook worden versterkt met het oog op een zo groot mogelijke complementariteit en coördinatie tussen ESF, EFRO en andere fondsen (bv. het Europees Oriëntatie- en Garantiefonds voor de Landbouw, EOGFL). Aldus kan financiering worden verzekerd voor aanvullende initiatieven, zoals de initiatieven die erop gericht zijn de toegang van gehandicapten tot beroepsopleiding en tot infrastructuur te bevorderen.

4.4.3 Er moet op worden toegezien dat de werkzaamheden van het ESF en van het Europees Fonds voor aanpassing aan de globalisering elkaar niet overlappen. De samenhang moet worden verzekerd in zoverre, ten aanzien van herstructureringen, de maatregelen van het ESF preventief zijn, terwijl die van het EFG op herstel gericht zijn.

4.5 Beheerssysteem

4.5.1 Er valt nog heel wat te verbeteren aan de afhandeling van de procedures en de praktische aspecten van de toegang tot financiering uit het ESF.

4.5.2 Om ervoor te zorgen dat op deze vlakken ook echt vooruitgang wordt geboekt moet het ESF in de toekomst nog meer aandacht besteden aan het partnerschapsbeginsel. Het is belangrijk erop te hameren dat het partnerschapbeginsel cruciaal is voor een doeltreffende uitvoering van ESF-acties; hierdoor kunnen immers bijkomende middelen worden vrijgemaakt. Nu de overheid overal in de EU de broekriem moet aanhalen, is het van kapitaal belang dat de nadruk hierop wordt gelegd.

4.5.3 M.n. de volgende verbeteringen zijn noodzakelijk:

— de bureaucratische rompslomp voor en tijdens de tenuitvoerlegging van het operationele programma moet worden verlicht; daartoe dienen de procedures voor de toegang tot de financiering flexibeler te worden, wat m.n. inhoudt dat sneller wordt uitbetaald, zodat de financiële kosten voor de programmaverantwoordelijken tot een minimum beperkt blijven; daarnaast moeten de procedures voor de facturering en de regularisering van rekeningen eenvoudiger worden, door bv. gebruik te maken van forfaitaire bedragen (lump sums) en de boekhouding voor het project te vereenvoudigen, en wel door veeleer op concrete resultaten dan op financiële bewijsstukken te steunen;

— de mogelijkheid voor overheden van de lidstaten om extra administratieve regelingen of voorwaarden vast te stellen die de toegang tot ESF-financiering bemoeilijken, moet worden beperkt;

— informatie over de financieringsmogelijkheden moet op ruimere schaal worden verspreid, o.a. door te voorzien in Europese minimumnormen inzake transparantie en toegankelijkheid van informatie over financieringsmogelijkheden door het ESF, met name door het taalgebruik te vereenvoudigen;

— de transparantie en doeltreffendheid van de selectieprocedures voor de te financieren projecten moeten worden verbeterd op het niveau van zowel de lidstaten als de regio's, waarbij er met name voor moet worden gezorgd dat bijzondere aandacht wordt geschonken aan innoverende projecten;

— bijzondere aandacht moet ook uitgaan naar de gebouwde omgeving, nieuwe technologieën en vervoer (met inbegrip van goederen, diensten en infrastructuur) teneinde de belemmeringen voor volledige toegang tot alle door het ESF gecofinancierde acties weg te nemen.

4.5.4 Er moet worden toegezien op een efficiënt gebruik van de fondsen, waarbij zowel de kwalitatieve als de kwantitatieve aspecten moeten worden geëvalueerd.

4.5.5 Ten slotte moet een aantal indicatoren voor de financiering worden uitgewerkt.

4.5.6 Voor de sociale partners en het maatschappelijk middenveld is een cruciale rol weggelegd in dit proces.

Brussel, 15 maart 2011 De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité Staffan NILSSON

(1) Zie de artt. 11, 16 en 17 van Verordening (EG) nr. 1083/2006 van de Raad van 11 juli 2006 houdende algemene bepalingen inzake het Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling, het Europees Sociaal Fonds en het Cohesiefonds.

(2) Mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité, het Comité van de Regio's en de nationale parlementen van 19 oktober 2010 over de „Evaluatie van de EU-begroting”, COM(2010)700.

(3) Mededeling van de Commissie van 3 maart 2010: „Europa 2020: - Een strategie voor slimme, duurzame en inclusieve groei”. (COM(2010) 2020 definitief).

(4) EESC-advies over „Arbeidskansen voor prioritaire categorieën (Lissabonstrategie)”, PB C 256 van 27.10.2007.

(5) Zie art. 11 van Verordening (EG) nr. 1083/2006 van de Raad van 11 juli 2006 houdende algemene bepalingen inzake het Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling, het Europees Sociaal Fonds en het Cohesiefonds.

(6) Zie de artt. 11, 16 en 17 van Verordening (EG) nr. 1083/2006 van de Raad van 11 juli 2006 houdende algemene bepalingen inzake het Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling, het Europees Sociaal Fonds en het Cohesiefonds.

(7) Mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio's van 15 november 2010 over de „Europese strategie inzake handicaps 2010-2020: Een hernieuwd engagement voor een onbelemmerd Europa”, COM(2010)636.

(8) EESC-advies over het „Voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad betreffende het Europees Sociaal Fonds”, PB C 234 van 22.9.2005

EESC-advies over het „Voorstel voor een besluit van de Raad betreffende de Richtsnoeren voor het werkgelegenheidsbeleid van de lidstaten (overeenkomstig artikel 128 van het EG-Verdrag)”, PB C 162 van 25.6.2008, blz. 92

EESC-advies over het „Stappenplan voor werkgelegenheid en toegankelijkheid voor gehandicapten in de EU – Lissabonstrategie na 2010”, PB C 354 van 28.12.2010, blz. 8

Mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio's van 15 november 2010 over de „Europese strategie inzake handicaps 2010-2020: Een hernieuwd engagement voor een onbelemmerd Europa”, COM(2010) 636.

(9) EESC-advies over het „Vierde verslag over de economische en sociale cohesie”, PB C 120 van 16.5.2008, blz. 74, par. 4.5.2