NL Publicatieblad van de Europese Unie C 182/13

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het Europees instrument voor democratie en mensenrechten (EIDHR)

(2009/C 182/03)

Rapporteur: de heer IULIANO

Het Europees Economisch en Sociaal Comité heeft op 10 juli 2008 besloten om overeenkomstig art. 29, lid 2, van zijn reglement van orde een advies op te stellen over het

Europees instrument voor democratie en mensenrechten (EIDHR).

De gespecialiseerde afdeling Externe betrekkingen, die met de voorbereidende werkzaamheden was belast, heeft haar advies op 11 december 2008 goedgekeurd. Rapporteur was de heer IULIANO.

Het Europees Economisch en Sociaal Comité heeft tijdens zijn op 14 en 15 januari 2009 gehouden 450e zitting (vergadering van 15 januari 2009) onderstaand advies uitgebracht, dat met 115 stemmen vóór, bij 4 onthoudingen, werd goedgekeurd.

1. Conclusies en aanbevelingen

1.1 Grotere rol voor economische, sociale en culturele rechten

De EU zou in haar beleid meer aandacht moeten besteden aan economische, sociale en culturele rechten en daarvoor gebruik moeten maken van de beschikbare geografische en thematische instrumenten, zoals het aanvullende Europese instrument voor democratie en mensenrechten (EIDHR) (1).

Gezien de recente goedkeuring van het facultatieve protocol bij het Internationale Verdrag inzake economische, sociale en culturele rechten van de Verenigde Naties zou de EU moeten overgaan tot ratificatie en tenuitvoerlegging van dit verdrag en het bijbehorende protocol (zie bijlage 1).

1.2 Sociale dialoog en fatsoenlijk werk als prioriteiten van het EIDHR

Voor de vastlegging van de economische, sociale en culturele rechten en blijvende vrede en democratie waar ook ter wereld is het belangrijk dat arbeid (als bepalend element in de maatschappelijke identiteit en als grondrecht van iedere burger) (2) en alle daarmee samenhangende aspecten worden beschermd. Het EESC wijst daarbij op het verband tussen de bescherming van arbeid en alle daaruit voortvloeiende rechten, die zijn vastgelegd bij de internationale verdragen van de Internationale Arbeidsorganisatie (IAO) (recht op werk, het recht van vereniging en van collectieve onderhandelingen, non-discriminatie op het gebied van de werkgelegenheid, verbod op kinder- en dwangarbeid) en als fundamentele rechten van de mens moeten worden gezien. Om die reden is het noodzakelijk dat fatsoenlijk werk (volgens de definitie van het IAO) en de sociale dialoog — een sine qua non als het gaat om de vastlegging en bescherming van de rechten op het gebied van werk — binnen het EIDHR voldoende prioriteit krijgen.

1.3 Steun aan de sociale partners

Gezien hun cruciale rol in de sociale dialoog moeten de sociale partners (vakbonden en werkgeversorganisaties) in dit verband dan ook worden gezien als de voornaamste actoren en partners van de EU. Zij dienen volledig te worden betrokken bij de politieke dialoog en directe ondersteuning te krijgen.

1.4 Grotere rol voor het maatschappelijk middenveld bij raadplegingen inzake mensenrechten

Het EESC is van mening dat de bevordering van democratie en de naleving van mensenrechten steevast op de voorgrond dienen te staan in het Europese externe beleid en dat programma's en thematische instrumenten zich daarbij zo veel mogelijk dienen te richten op het maatschappelijk middenveld.

Er is dan ook een institutionele bezinning nodig op de rol van het middenveld in het Europese externe beleid op het gebied van mensenrechten en op de mogelijkheden om dat nauwer te betrekken bij de ontwikkeling en tenuitvoerlegging van dat beleid. Het middenveld zou voorafgaand aan de uitwerking van strategiedocumenten (ook die voor de afzonderlijke lidstaten) altijd moeten worden geraadpleegd.

1.5 Rol van het EESC: sturing, monitoring en beoordeling

Het EESC zou graag formeel worden betrokken bij het interne overleg voorafgaand aan de meerjarige en jaarlijkse strategische planning van het EIDHR, zodat ook de resultaten van nauwe samenwerkingsvormen met maatschappelijke organisaties uit derde landen (bijv. het rondetafeloverleg met India, het Euromediterrane overleg, het overleg met de ACS-landen) kunnen worden meegewogen. Daarnaast zou het ook moeten worden geraadpleegd in het kader van de tussentijdse evaluatie en de eindbeoordeling van het EIDHR.

Het EESC zou met zijn ervaring en contacten (de economische en sociale partners en de sociaaleconomische raden) een actieve rol willen spelen in dit proces.

Er zou serieus moeten worden nagedacht over de oprichting van „focal points” ter ondersteuning van mensenrechtenactivisten, zodat de Europese instellingen en organen met hun eigen bevoegdheden in netwerken kunnen opereren.

Daarnaast zou het EESC het democratiseringsproces kunnen bevorderen door het maatschappelijk middenveld alle nodige steun te verlenen bij de follow-up van verkiezingen.

Het stelt voor om, net als bij het Europees Parlement, een follow-upcomité voor het EIDHR in het leven te roepen, dat enerzijds in dringende gevallen advies kan geven in het kader van de nieuwe procedures voor de financiële instrumenten en anderzijds kan toezien op de planning en tenuitvoerlegging van het EIDHR.

2. De Europese Unie en de mensenrechten

2.1 De bescherming van mensenrechten en de fundamentele vrijheden is een van de voornaamste doelstellingen van de EU, zowel binnen haar eigen grenzen als in haar betrekkingen met derde landen. Art. 6 van het EU-Verdrag (1999) luidt: „De Unie is gegrondvest op de beginselen van vrijheid, democratie, eerbiediging van de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden, en van de rechtsstaat, welke beginselen de lidstaten gemeen hebben.” Voorts voorziet art. 7 van dat verdrag in een mechanisme om ernstige en aanhoudende schendingen van dergelijke rechten door de lidstaten te bestraffen.

2.2 In art. 11 van het EU-Verdrag wordt eveneens verwezen naar de externe dimensie van de EU in relatie tot de bescherming van mensenrechten. Met het Verdrag van Nice, dat in december 2000 werd aangenomen, werd de doelstelling van bescherming van mensenrechten en fundamentele vrijheden uitgebreid met maatregelen op het gebied van ontwikkelingshulp en andere vormen van samenwerking met derde landen (artt. 181 en 181 A van het Verdrag ter oprichting van de Europese Gemeenschappen of VEG). Het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie, dat tijdens de Top van Nice in 2000 werd afgekondigd, vormt ten slotte de toetssteen inzake mensenrechten binnen en buiten de EU (3).

2.3 Door de verregaande globalisering van de afgelopen decennia heeft het thema mensenrechten voor de EU aan betekenis gewonnen en dan met name in het licht van haar betrekkingen met ontwikkelingslanden. De Commissie en de Raad wijzen, met instemming van het Europees Parlement (4), al lange tijd op het verband tussen ontwikkeling (armoedebestrijding) en de bescherming van mensenrechten. Dit laatste is immers een absolute voorwaarde voor een echte, stabiele sociaaleconomische ontwikkeling van een land en ook een manier om de millenniumdoelstellingen (MDG's) te helpen verwezenlijken.

2.4 „(…) als economisch en politiek speler die in de hele wereld diplomatiek actief is en een stevige begroting voor buitenlandse steun heeft, [beschikt de EU] over invloed en pressiemogelijkheden die zij ten gunste van de democratisering en de mensenrechten (in derde landen) kan aanwenden” (5). De EU oefent deze invloed tegenwoordig uit via het politieke overleg over mensenrechten in de betrokken landen. Daarbij moet onder meer worden gedacht aan de speciale gestructureerde dialoog over mensenrechten (met o.a. China) en het regionale en bilaterale overleg in het kader van de partnerschaps- en samenwerkingsovereenkomsten en de associatieovereenkomsten met ontwikkelingslanden, de nieuwe nabuurlanden en de kandidaat-lidstaten

2.5 Een bijzonder voorbeeld is de mensenrechtenclausule die de EU heeft opgenomen in de bilaterale overeenkomsten met derde landen en die stipuleert dat eerbiediging van mensenrechten en democratie een cruciaal onderdeel van dergelijke overeenkomsten vormt. Deze clausule maakt sinds 1992 deel uit van de bilaterale overeenkomsten van de EU en is momenteel op meer dan honderd landen van toepassing (6). Bij eventuele schending kunnen er op verschillende niveaus maatregelen worden getroffen, variërend van het bevriezen van de politieke betrekkingen tot het aanpassen van de samenwerkingsprogramma's. De EU beschikt nog over een ander instrument, nl. de „sociale-stimulansclausule” in het stelsel van algemene preferenties (SAP en SAP+). Op grond daarvan worden bijkomende preferenties alleen verleend aan landen die bepaalde IAO-normen naleven (7).

2.6 Dit neemt niet weg dat het Europese mensenrechtenbeleid nog altijd leemtes en tegenstrijdigheden bevat. Zo heeft het Europees Parlement in 2005 in een resolutie (8) erop gewezen dat veel Europese overeenkomsten, bijv. in de textiel-, visserij- en landbouwsector, geen mensenrechtenclausule kennen. Over het geheel genomen is het ontevreden over de onduidelijke formuleringen en regels in de bestaande overeenkomsten, die een doeltreffende toepassing van de clausules in de weg staan. Vooral de beperkte rol bij de onderhandelingen (toezicht en opschorting) over deze overeenkomsten, waarbij de Raad en de Commissie het meestal voor het zeggen hebben, is een doorn in het oog van het Europees Parlement.

2.7 De EU lijkt bij de economische partnerschapsovereenkomsten met de landen van Afrika, het Caribisch gebied en de Stille Oceaan (ACS-landen) (9) en ook bij de vrijhandelsovereenkomsten met de landen van het Middellandse Zeegebied (ENB) vooral geïnteresseerd te zijn in de handel. Daardoor bestaat het gevaar dat de Europese ontwikkelingshulp wordt gezien als een drukmiddel om de handelsbelangen in de zuidelijke partnerlanden veilig te stellen en dat dergelijke overeenkomsten in feite geen bijdrage leveren aan de ontwikkeling van de ontvangende landen (en dus ook niet aan de verbetering van de mensenrechtensituatie).

2.8 Het EESC benadrukt nogmaals dat de EU op de verschillende terreinen van het buitenlandse beleid, het handelsbeleid en het ontwikkelingbeleid snel werk moet maken van coherente en aanvullende maatregelen voor de bescherming van mensenrechten en democratie. Een dergelijke gecoördineerde aanpak vraagt wel om een uitgebreidere raadpleging van het maatschappelijk middenveld, dat immers in elke fase — van de onderhandelingen tot aan de monitoring van en het toezicht op de tenuitvoerlegging — een waardevolle bijdrage kan leveren.

3. Het Europees instrument voor democratie en mensenrechten (EIDHR)

3.1 Het EIDHR is het financiële instrument waarmee de EU activiteiten op het gebied van de bescherming van mensenrechten en democratie in derde landen ondersteunt. Het moet dan ook worden gezien als een aanvulling op de eerder genoemde beleidsinstrumenten op het gebied van mensenrechten en democratie, zoals de politieke dialoog, diplomatie, handelsovereenkomsten en programma's voor geografische en thematische samenwerking.

3.2 Het EIDHR werd gecreëerd in het kader van de financiële vooruitzichten 2007-2013, waarmee een begin werd gemaakt met een grondige herziening van de Europese financiële programma's voor externe hulp. Dit nieuwe financiële raamwerk bestaat thans uit de geografische instrumenten IPA (pretoetredingsinstrument voor kandidaat-lidstaten en mogelijke kandidaat-lidstaten), ENPI (nabuurschaps- en partnerschapsinstrument voor de landen van de Kaukasus, in Oost-Europa en het Middellandse Zeegebied), DCI (financieringsinstrument voor ontwikkelingssamenwerking), en ICI (financieringsinstrument voor samenwerking met de industrielanden), en de thematische instrumenten EIDHR (mensenrechten), SI (stabiliteitsinstrument) en INSC (nucleaire veiligheid). Voor de tenuitvoerlegging van laatstgenoemde instrumenten is geen goedkeuring nodig van de autoriteiten van derde landen.

3.3 Dankzij de „EIDHR-verordening” (10), die op 1 januari 2007 in werking trad, bestaat er een speciale begroting voor dit instrument. De totstandkoming van het EIDHR ging niet van een leien dakje, aangezien mensenrechten en democratie in de oorspronkelijke voorstellen onder het DCI ressorteerden en dus moesten concurreren met andere maatregelen op het gebied van ontwikkelingssamenwerking. Onder druk van het Europees Parlement, en ook van middenveldorganisaties, is er uiteindelijk een speciale verordening uitgevaardigd voor mensenrechten en democratie.

3.4 Het nieuwe instrument komt in de plaats van het Europees initiatief voor mensenrechten — een programma dat van 2000 tot 2006 liep. Het nieuwe instrument komt tegemoet aan de kritiek op het Europese initiatief, dat administratief en financieel gezien als te rigide werd bestempeld en onvoldoende zou zijn toegesneden op middenveldorganisaties in landen waar de democratie en de bescherming van mensenrechten nog veel te wensen overlaten.

3.5 De tenuitvoerlegging van het instrument gebeurt in een aantal fasen. In fase 1 vindt de meerjarige strategische planning plaats, waarbij het kader van de Europese steun wordt getekend en de prioriteiten en de globale financiering worden vastgesteld. Aansluitend stelt het directoraat-generaal Externe betrekkingen, na raadpleging van andere stakeholders (zoals vertegenwoordigers van het maatschappelijk middenveld), het strategisch document op. In fase 2 wordt, op basis van het strategisch document, het jaarlijkse actieplan opgesteld, waarin de doelstellingen, de aandachtsgebieden, de beheersprocedures en het financieringsniveau meer in detail door EuropeAid worden uitgewerkt.

3.6 De door de Commissie voorbereide en door de lidstaten goedgekeurde strategische documenten worden — en dat mag zeker niet worden vergeten — door de Europees Parlement aan een juridisch onderzoek onderworpen. De Commissie dient bij de tenuitvoerlegging van het beleid rekening te houden met de opmerkingen van het Europees Parlement.

3.7 Het EIDHR heeft op dit moment de volgende vijf doelstellingen (11):

— 1) Verbetering van de mensenrechtensituatie in landen en regio's waar die het meest bedreigd wordt.

— 2) Grotere rol voor het maatschappelijk middenveld bij de bevordering van democratische hervormingen en de bescherming van mensenrechten, bij de ondersteuning van vrede en verzoening tussen verschillende (belangen)groepen, en bij de consolidering van politieke participatie en vertegenwoordiging.

— 3) Steun voor maatregelen op het gebied van mensenrechten en democratie die onder de richtsnoeren van de EU vallen en onder meer betrekking hebben op de mensenrechtendialoog, de positie van mensenrechtenactivisten, de doodstraf, martelingen en kinderen in gewapende conflicten.

— 4) Steun voor en versterking van het internationale en regionale raamwerk voor de bevordering van democratie en de bescherming van mensenrechten, de rechtspraak en de rechtstaat.

— 5) Versterking van het vertrouwen in democratische verkiezingen, in het bijzonder door middel van verkiezingswaarneming.

3.8 Het EIDHR is van cruciaal belang voor de tenuitvoerlegging van concrete ondersteuningsmaatregelen op het gebied van mensenrechten en een uitstekende basis voor het maatschappelijk middenveld om initiatieven te lanceren.

4. Algemene opmerkingen

4.1 Over het algemeen is het EESC ingenomen met EIDHR, dat ontegenzeggelijk een belangrijke steun in de rug is voor het Europese mensenrechtenbeleid. Ook het is goed dat er meer geld beschikbaar wordt gesteld voor dit nieuwe instrument. Het EESC is graag bereid om zijn specifieke ervaring aan te wenden en steun te verlenen aan middenveldorganisaties in derde landen, die de voornaamste doelgroep van het instrument dienen te blijven. Ook ziet het duidelijke overeenkomsten tussen het toepassingsgebied van het instrument en de strategische prioriteiten van de eigen gespecialiseerde afdeling Externe betrekkingen.

4.2 Niettemin zou het EESC twee algemene kanttekeningen willen plaatsen: 1) Binnen het bredere kader van het EIDHR moet meer worden gewezen op het belang van de bescherming van economische, sociale en culturele rechten en in het bijzonder het internationaal erkende recht op arbeid (economische, sociale en culturele rechten kunnen in feite als uitgangspunt dienen voor een verdere ondersteuning van burgerrechten en politieke rechten, met name in „moeilijke” landen). 2) Het EESC en het maatschappelijk middenveld dienen over de hele linie een actievere rol te spelen in het overleg met de Europese instellingen over de bescherming van mensenrechten (12).

4.3 Zoals bij de „EIDHR-verordening” is bepaald, is volledige eerbiediging van economische en sociale rechten een absolute voorwaarde, wil men „een cultuur van mensenrechten opbouwen en instandhouden en ervoor zorgen dat de democratie goed functioneert”. De bescherming van arbeid en de daarmee gepaard gaande rechten, zoals die bij de IAO-verdragen zijn vastgelegd, vormen een belangrijke pijler voor de ontwikkeling van derde landen. Zoals de Commissie opmerkt, leidt „respect voor de sociale rechten en de arbeidsnormen” volgens de EU „tot een duurzame en billijke sociaaleconomische ontwikkeling„, waardoor” de sociale partners (bedrijfsleven, vakbonden)” belangrijke actoren zijn. Bovendien „vormen de vakbonden vaak de organisaties met het grootste ledenaantal, en [zijn] zij de bewakers van de internationale arbeidsnormen” (13).

4.4 Zoals in dit kader al is opgemerkt, zou het maatschappelijk middenveld een belangrijke rol kunnen spelen in de onderhandelingen tussen de EU en derde landen. Maar dat is niet voldoende. Het maatschappelijk middenveld zou ook meer betrokken moeten worden bij de besluitvorming over de ontwikkeling van de strategische planningen en de jaarlijkse actieplannen. Hoewel de Commissie het maatschappelijk middenveld nu al kan raadplegen over het mensenrechtenvraagstuk, zou dit met meer transparantie gepaard moeten gaan en officieel op de agenda's van de instellingen moeten worden geplaatst.

4.5 Vooral het overleg met de EU-delegaties in de ontvangende landen lijkt van essentieel belang te zijn om de echte noden daar te kunnen lenigen (14).

4.6 Het is belangrijk dat het maatschappelijk middenveld ook op grensoverschrijdend, regionaal en lokaal niveau structureel wordt geraadpleegd. Vertegenwoordigers van alle niveaus zouden daarom het middenveld steevast moeten betrekken bij de politieke besluitvorming voorafgaand aan de uitwerking van strategische documenten of de goedkeuring van strategische besluiten. Aangezien er geen maatstaven zijn, zou het EESC deze raadplegingen in goede banen moeten leiden door het hele proces regelmatig en op basis van objectieve feiten en erkende methoden te monitoren en te beoordelen.

4.7 Het is belangrijk dat het maatschappelijk middenveld en de EU-delegaties een echte dialoog aangaan. De EU-delegaties zouden meer bij de tenuitvoerlegging van projecten moeten worden betrokken en daarvoor ook speciale medewerkers moeten kunnen aanstellen, bijvoorbeeld als „civil society officer” — een functie die bij bepaalde delegaties al bestaat.

4.8 Het EESC pleit ervoor dat de Commissie en haar delegaties in derde landen bij de toekenning van persoonlijke en financiële middelen voor de tenuitvoerlegging van het EIDHR rekening houden met de aard van de gezamenlijke projecten met het maatschappelijk middenveld en de beperkingen die daarmee gepaard gaan in termen van tijd, personeel en financiële risico's (15). Dit betekent dat er naast de positieve maatregelen die de Commissie al heeft getroffen, moet worden gewerkt aan een gerichte selectie en training van het personeel.

4.9 Aangezien de kleine onafhankelijke en informele maatschappelijke organisaties behoefte hebben aan gerichte directe steun („core funding”) van vaak bescheiden omvang, zou moeten worden onderzocht welke middelen de EU daadwerkelijk tot haar beschikking heeft voor dergelijke ondersteuning en ook voor hulp aan initiatieven voor capaciteitsopbouw bij middenveldorganisaties.

5. Specifieke opmerkingen

5.1 Doelstelling 1

Het EESC juicht het toe dat het recht van vereniging en het recht op de oprichting van en toetreding tot een vakbond als prioritair aandachtsgebied in deze doelstelling zijn opgenomen.

Toch zou het wenselijk zijn om ook het recht op onderhandelingen te vermelden, dat een aanvulling is op het recht van vereniging en als zodanig door de internationale verdragen van de IAO wordt erkend.

Het EESC wijst erop dat dergelijke aspecten voor veel landen (16) van cruciaal belang zijn, aangezien fundamentele vrijheden, zoals de vrijheid van meningsuiting en van vereniging, nogal eens met de voeten worden getreden en vakbondsleden hun strijd voor de bescherming van mensenrechten vaak met de dood moeten bekopen. Solidariteit en internationale steun zijn dan ook nodig om, waar mogelijk samen met alle sociale partners, lokale organisaties te helpen (17).

Niettemin wijst het EESC op het belang van de vrijheid van ondernemerschap, die cruciaal is voor de economische ontwikkeling, maar die in diverse landen nogal eens wordt ondermijnd.

5.2 Doelstelling 2

De centrale elementen in deze doelstelling zijn democratische hervormingen, ondersteuning bij het streven naar verzoening tussen verschillende belangengroepen en consolidering van politieke participatie en vertegenwoordiging. In de prioriteiten van het actieplan ontbreekt echter de sociale dialoog.

Hoewel de vrijheid van vereniging opnieuw wordt aangehaald, zou die sociale dialoog, als volwaardig instrument voor participatie, vertegenwoordiging en ook verzoening tussen belangengroepen (in casu de sociale partners, d.w.z. werknemers en werkgevers), expliciet als prioriteit moeten worden genoemd. In de sociale dialoog kunnen de betrokken partijen hun belangen op tafel leggen en vervolgens werken aan een gezamenlijke oplossing. Dit proces gaat dan ook uit van het principe van gelijke vertegenwoordiging en vormt een bevestiging van de democratische grondbeginselen. De sociale dialoog is dus niets anders dan een toetssteen van de vrijheid van meningsuiting en de vrijheid van vereniging, die, zoals dat in de EIDHR-verordening staat omschreven, „de noodzakelijke voorwaarden zijn voor politiek pluralisme en het democratisch proces”.

De sociale dialoog, zoals die binnen de EU als model wordt gehanteerd voor onderhandelingen tussen de sociale partners, dient ook te worden gestimuleerd in derde landen waar het democratiseringsproces op gang moet worden gebracht of moet worden geïntensifieerd. Er mag niet worden vergeten dat de sociale dialoog van nature niet alleen een middel is om geschillen te beslechten, maar ook om conflicten te voorkomen.

Het EESC wijst erop dat zonder vrijheid van vereniging en de sociale dialoog er niets terechtkomt van de beleidsmaatregelen ter bevordering van „fatsoenlijk werk”, zoals die door zowel de Commissie als de Raad in 2006 zijn onderschreven en overgenomen (18). Aangezien ook in het strategisch document over EIDHR nadrukkelijk wordt verwezen naar de bevordering van fatsoenlijke arbeidsomstandigheden, hoopt het EESC dat deze overwegingen uitgroeien tot echte doelstellingen van het instrument voor democratie en mensenrechten.

5.3 Doelstelling 3 — bescherming van mensenrechten

Er zou meer aandacht moeten worden besteed aan degenen die zich inzetten voor de bescherming van de rechten van werknemers. Ook zou er, samen met netwerken van maatschappelijke organisaties (19), meer steun moeten worden verleend aan mensenrechtenactivisten die bedreigd worden.

Er zou serieus moeten worden nagedacht over de oprichting van „focal points” ter ondersteuning van mensenrechtenactivisten, zodat de Europese instellingen en organen met hun eigen bevoegdheden (en ook de Raad van Europa, die reeds initiatieven in die richting heeft genomen) in netwerken kunnen opereren.

Tot slot zou de weg moeten worden vrijgemaakt voor samenwerking met en directe betrokkenheid van het Comité van de Regio's bij dergelijke initiatieven (zoals die van de netwerken van gaststeden (20)).

5.4 Specifieke rol van het EESC

Het EESC verzoekt de Commissie om regelmatig te worden geraadpleegd over het EIDHR. Als adviesorgaan van de Europese instellingen kan het EESC, dat immers wordt vertegenwoordigd door de sociale partners en andere maatschappelijke organisaties (die op hun beurt nauw samenwerken met het middenveld in derde landen), een waardevolle bijdrage leveren aan zowel de strategische planning als de evaluatie van het instrument.

Het stelt voor om, net als bij het Europees Parlement, een follow-upcomité voor het EIDHR in het leven te roepen, dat enerzijds in dringende gevallen advies kan geven in het kader van de nieuwe procedures voor de financiële instrumenten en anderzijds kan toezien op de planning en tenuitvoerlegging van het EIDHR.

Ten slotte kan het EESC, ten behoeve van het democratiseringsproces, het maatschappelijk middenveld in „moeilijke” landen ondersteunen en een bijdrage leveren aan de follow-up van verkiezingen (d.m.v. de oprichting van democratische instellingen die vooral in staat zijn om een dialoog tussen de sociale partners aan te zwengelen).

Brussel, 15 januari 2009 De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité M. SEPI

(1) Artt. 6-15 van het Internationaal Verdrag inzake economische, sociale en culturele rechten voorzien in:- gelijke rechten van mannen en vrouwen op het genot van alle mensenrechten — een principe dat door alle staten dient te worden nageleefd (art. 3);

— het recht op werk;

— het recht op billijke en gunstige arbeidsvoorwaarden;

— het recht op oprichting van en toetreding tot een vakbond;

— het recht op sociale zekerheid, m.i.v. sociale verzekeringen;

— het recht op de grootst mogelijke bescherming en bijstand voor gezinnen, moeders, kinderen en jongeren;

— het recht op een behoorlijke levensstandaard;

— het recht op een zo hoog mogelijk niveau van lichamelijke en geestelijke gezondheid;

— het recht op onderwijs, en

— het recht op deelname aan het culturele leven.

(2) Art. 23 van de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens (recht op fatsoenlijke arbeid), zoals overgenomen in artt. 6, 7 en 8 van het Internationaal Verdrag inzake economische, sociale en culturele rechten uit 1966.

(3) Daarbij zij gewezen op het Europees Sociaal Handvest uit 1961, dat het eerste Europese juridische kader vormt waarin economische en sociale rechten zijn vastgelegd. Het Handvest trad in werking in 1965 en is in 1996 en voor het laatst in 1999 herzien. Ten slotte zij ook gewezen op het Gemeenschapshandvest van de sociale grondrechten van de werkenden uit 1989.

(4) De gezamenlijke verklaring van de Commissie en de Raad van 10 november 2000 over het ontwikkelingsbeleid kan worden nagelezen op: http://europa.eu.int/comm/development/lex/en/council20001110_en.htm (http://register.consilium.europa.eu/pdf/en/00/st13/13458en0.pdf); het ontwikkelingsbeleid van de Europese Unie „De Europese consensus” (COM (2005) 311 final).

(5) Mededeling van de Commissie aan de Raad en het Europees Parlement: Rol van de Europese Unie bij de bevordering van de mensenrechten en de democratisering in derde landen (COM(2001) 252 final).

(6) Mededeling van de Commissie over de bepalingen inzake de eerbiediging van de democratische beginselen en de rechten van de mens in de overeenkomsten tussen de Gemeenschap en derde landen (COM(1995) 216 final).

(7) Verordening (EG) nr. 2820/98 van de Raad houdende toepassing, voor de periode van 1 juli 1999 tot 31 december 2001, van een meerjarenschema van algemene tariefpreferenties, PB L 357 van 30 december 1998, blz. 1-112).

(8) Resolutie van het Europees Parlement over de mensenrechten- en de democratieclausule in door de Europese Unie gesloten overeenkomsten (2005/2057 INI).

(9) Op basis van de Overeenkomst van Cotonou (2000) begonnen in 2002 de onderhandelingen over deze overeenkomsten, die moeten voorzien in een vrijhandelszone tussen de EU en de ACS-landen.

(10) Verordening (EG) nr. 1889/2006 van het Europees Parlement en de Raad van 20 december 2006 tot instelling van een financieringsinstrument voor de bevordering van democratie en mensenrechten in de wereld (PB L 386 van 29 december 2006, blz. 1).

(11) Zie strategiedocument van het EIDHR voor 2007-2010 (alleen in het Engels beschikbaar), DG RELEX/B/1 JVK 70618, website EuropeAid.

(12) Overleg met het maatschappelijk middenveld is niet alleen belangrijk voor het EIDHR, maar voor alle Europese instrumenten voor externe hulp. Zo zou het Comité graag zien dat het thematische programma „Asiel en migratie„, dat deel uitmaakt van het DCI, vooral wordt ingezet voor de ondersteuning van initiatieven van het maatschappelijk middenveld ter bevordering van de bescherming van de economische, sociale en culturele rechten van migranten, overeenkomstig de prioriteiten die zijn vastgesteld in de in juli 2008 goedgekeurde adviezen over het migratiebeleid (zie het advies” Migratie en ontwikkeling: kansen en uitdagingen”, (rapporteur: S. Sharma)) PB C 120 van 16.5.2008, blz. 82.

(13) Mededeling van de Commissie aan de Raad en het Europees Parlement: Rol van de Europese Unie bij de bevordering van de mensenrechten en de democratisering in derde landen (COM(2001) 252 final).

(14) Er moet vooral worden gezorgd voor coherentie bij de verdeling van financiële middelen onder de verschillende landen en geografische gebieden, waarbij rekening moet worden gehouden met de daadwerkelijke omstandigheden en behoeften.

(15) Het EIDHR ontvangt momenteel ongeveer 10 % van het voor samenwerkingsprogramma's beschikbare geld. Voor de rest is het aangewezen op middelen die voortvloeien uit bilaterale overeenkomsten en uit de overeenkomsten voor begrotingssteun voor de ontvangende landen. Het gevolg hiervan is niet alleen dat de overheid het leeuwendeel betaalt, maar ook dat de medewerkers van de delegaties zich noodgedwongen het meeste inzetten voor programma's die het snelste in aanmerking komen voor financiering.

(16) Zie de website van de Mensenrechtenraad van de Verenigde Naties (UNHRC).

(17) Zie het advies „Vrijheid van vereniging in de mediterrane partnerlanden”, CESE (rapporteur: de heer Moreno Preciados) PB C 211 van 19.8.2008, blz. 77.

(18) Mededeling van de Commissie aan de Raad, het Europees Parlement, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio's: Bevordering van waardig werk voor iedereen (COM(2006) 249 final).

(19) Bijvoorbeeld de coördinatie- en reactiemechanismen voor de schending van mensen- en vakbondsrechten van de „Human and Trade Union Rights Department” van het Internationaal Vakverbond (ITUC).

(20) Zie bijvoorbeeld de website http://www.icorn.org (ICORN: International Cities of Refuge Network).