EUROPESE COMMISSIE Brussel, 22.11.2018 COM(2018) 764 final MEDEDELING VAN DE COMMISSIE AAN HET EUROPEES PARLEMENT, DE RAAD EN HET EUROPEES ECONOMISCH EN SOCIAAL COMITÉ EMPTY Geharmoniseerde normen: meer transparantie en rechtszekerheid voor een optimaal functionerende eengemaakte markt



De Commissie heeft vandaag een eerste antwoord geboden op het verzoek van de Europese Raad van maart 2018 om de stand van zaken, alsook de resterende belemmeringen en opportuniteiten voor een optimaal functionerende eengemaakte markt te beoordelen. Normalisatie speelt een belangrijke rol bij deze beoordeling, in het bijzonder als wordt gekeken naar de functie ervan voor het opheffen van technische belemmeringen voor de handel. Normen helpen verzekeren dat complementaire producten en diensten interoperabel zijn, vergemakkelijken de introductie van innovatieve producten en vergroten ten slotte het vertrouwen van Europese consumenten in de kwaliteit van producten en diensten die in de Unie worden aangeboden. Binnen de context van de snel evoluerende technologische ontwikkelingen, de digitalisering van de Europese economie en nieuwe opkomende economische tendensen en groeimodellen, speelt normalisatie een belangrijke rol bij het verzekeren dat de ontwikkeling van de eengemaakte markt toekomstbestendig is en dat Europese consumenten en ondernemingen de vruchten plukken van dergelijke veranderingen. Europese normen vervangen potentieel strijdige nationale normen in alle lidstaten van de Unie en vergemakkelijken zo de markttoegang voor diegenen die ze toepassen. Op die manier dragen normen bij tot een permanente verdieping van de eengemaakte markt. Door de bevordering van een nauw aansluitende afstemming van Europese en internationale normen stimuleert de Europese Unie beste praktijken en versterkt zij synergieën in mondiale waardeketens. Dit verbetert de handelsstromen en opportuniteiten voor Europese ondernemingen om hun activiteiten uit te breiden. Een Europees normalisatiesysteem dat goed functioneert, draagt bij tot algemene economische groei, ondersteunt innovatie en het mondiaal concurrentievermogen van het Europese bedrijfsleven. Het helpt eveneens te verzekeren dat in de praktijk wordt voldaan aan de beschermingsniveaus voor de veiligheid, de gezondheid, consumenten en het milieu die zijn vastgesteld in de wetgeving van de Unie. Het Europese bedrijfsleven transformeert snel door het gebruik van een brede waaier aan innovatieve oplossingen en digitale technologieën. Traditionele sectoren van de economie zijn eveneens onderhevig aan deze trend. Zij hebben allemaal behoeften die moeten worden beantwoord met normalisatie, deze normalisatie moet worden ondersteund door geavanceerde Europese normen en ontwikkeld door een modern en flexibel Europees normalisatiesysteem. Deze mededeling biedt een overzicht van de werking van het Europees normalisatiesysteem en maakt de balans op van de initiatieven die de laatste jaren op touw zijn gezet om de tenuitvoerlegging van de normalisatieverordening te ondersteunen, ook in het licht van de desbetreffende rechtspraak van het Hof van Justitie van de Europese Unie. De mededeling verklaart de maatregelen die recent door de Commissie zijn getroffen om het systeem verder te verbeteren en omvat tevens specifieke maatregelen die de Commissie in de nabije toekomst zal treffen om de doeltreffendheid, transparantie en rechtszekerheid te verbeteren voor de actoren die betrokken zijn bij de ontwikkeling van geharmoniseerde normen. Deze mededeling is relevant binnen de context van geharmoniseerde normen, m.a.w. Europese normen die op basis van een verzoek van de Commissie zijn goedgekeurd met het oog op de toepassing van de harmonisatiewetgeving van de Unie. Het Europees normalisatiesysteem is gebaseerd op een publiek-privaat partnerschap tussen de Commissie en de normalisatiegemeenschap. Het unieke karakter ervan ligt in de toepassing van geharmoniseerde normen. Deze normen worden een onderdeel van de wetgeving van de Unie en, indien zij worden toegepast, bieden zij fabrikanten in de hele eengemaakte markt een vermoeden van conformiteit met de eisen van de wetgeving van de Unie. Dit biedt een belangrijke rechtszekerheid aan gebruikers van geharmoniseerde normen en is in het bijzonder belangrijk voor kleine en middelgrote ondernemingen omdat het hen in staat stelt producten in overeenstemming met de wetgeving van de Unie zonder bijkomende kosten op de markt te brengen. Het zogenaamde "nieuwe wetgevingskader" is ontworpen als een flexibel en door de markt gestuurd systeem dat gebaseerd is op een consensus onder de industrie, kleine en middelgrote ondernemingen en andere belangrijke belanghebbenden, en dat tegelijk verzekert dat producten die geharmoniseerde normen naleven, voldoen aan de wetgeving van de Unie. De toepassing van geharmoniseerde normen biedt rechtszekerheid en stabiliteit aan gebruikers en dit vermindert de kosten voor fabrikanten. Dit is op zijn beurt belangrijk voor investeerders, maar het leidt eveneens tot grotere verantwoordelijkheid voor de regelgevers, die op gepaste wijze toezicht moeten houden op deze geharmoniseerde normen. Sinds de inwerkingtreding in 2013 bood Verordening (EU) nr. 1025/2012 (hierna "de normalisatieverordening") het voornaamste juridisch kader voor het Europese normalisatiesysteem, met inbegrip van de verdeling van de verantwoordelijkheden en verplichtingen van de betrokken actoren. Bepaalde verbeteringen voor de praktische tenuitvoerlegging van dit kader moeten snel worden uitgevoerd, met name in het licht van de rechtspraak van het Hof van Justitie van de Europese Unie. 1. Werking van het Europese normalisatiesysteem Geharmoniseerde normen worden ontwikkeld door één van de drie Europese normalisatieorganisaties op basis van een officieel verzoek van de Commissie ("normalisatieverzoek") om de tenuitvoerlegging van wetgeving van de Unie te ondersteunen. Deze normalisatieverzoeken omschrijven wat van de Europese normalisatieorganisaties wordt verwacht. Zij specificeren in het bijzonder welke geharmoniseerde normen moeten worden opgesteld en binnen welke termijn dit moet gebeuren. De Commissie ontwikkelt de normalisatieverzoeken samen met de lidstaten aan de hand van een inclusief en transparant proces. De Commissie en de Europese normalisatieorganisaties verzekeren dat het ontwikkelingsproces voor geharmoniseerde normen gebaseerd is op een consensus en dat het transparant en inclusief is. De Commissie houdt in het bijzonder nauwlettend toezicht op het feit of tijdens het proces rekening is gehouden met de input van kleine en middelgrote ondernemingen en belanghebbenden die alle lagen van de samenleving vertegenwoordigen, zoals consumenten, werknemers en verdedigers van milieubelangen, omdat hun bijdrage de kwaliteit van de normen verbetert. Nadat de Europese normalisatieorganisaties een geharmoniseerde norm hebben ontwikkeld, beoordeelt de Commissie of deze voldoet aan de eisen van de overeenkomstige wetgeving van de Unie en het oorspronkelijke normalisatieverzoek. Indien de Commissie concludeert dat de norm voldoet aan het verzoek en de wetgeving van de Unie, zal zij de referentie ervan bekendmaken in het Publicatieblad van de Europese Unie. Als gevolg daarvan, en na een besluit van de Commissie om de referentie in het Publicatieblad bekend te maken, zal de norm rechtsgevolgen hebben in het kader van de desbetreffende wetgeving van de Unie.

Producten die in overeenstemming met geharmoniseerde normen zijn vervaardigd, genieten het voordeel van een vermoeden van conformiteit met de overeenkomstige wettelijke verplichtingen. Door geharmoniseerde normen te hanteren, kan de fabrikant profiteren van een vereenvoudigd proces voor de beoordeling van de conformiteit. Op die manier verminderen geharmoniseerde normen de financiële en administratieve last voor fabrikanten, in het bijzonder kleine en middelgrote ondernemingen, en verhogen zij de rechtszekerheid met betrekking tot de overeenstemming van producten met de wetgeving van de Unie. Dit rechtsgevolg en die rechtszekerheid zijn cruciaal voor kleine en middelgrote ondernemingen omdat deze hen in staat stellen de modernste producten te vervaardigen op een concurrerende wijze. De Commissie moet daarom bijzondere aandacht besteden aan de inhoud van de geharmoniseerde normen. Het Hof van Justitie van de Europese Unie heeft deze eis verder versterkt in zijn recente rechtspraak, in het bijzonder door zaak C-613/14 "James Elliott Construction Limited/Irish Asphalt Limited". Via dit arrest verduidelijkte het Hof de rol en de juridische status van geharmoniseerde normen door te besluiten dat geharmoniseerde normen "deel uitmaken van de wetgeving van de EU", ook al worden zij ontwikkeld door onafhankelijke particuliere organisaties en blijft de toepassing ervan vrijwillig. Bovendien heeft het Hof de verantwoordelijkheid van de Commissie bij het proces voor de introductie en het beheer van en het toezicht op geharmoniseerde normen opnieuw bevestigd. De Commissie is dus verplicht het ontwikkelingsproces van geharmoniseerde normen grondig te volgen en te beoordelen of deze voldoen aan de eisen die zijn vastgesteld in geharmoniseerde wetgeving van de Unie en/of in normalisatieverzoeken om te verzekeren dat geharmoniseerde normen volledig voldoen aan de toepasselijke wetgeving. Dit omvat niet enkel de technische aspecten van normen, maar tevens andere elementen uit de Europese normalisatieverordening, zoals het feit of het ontwikkelingsproces ervan inclusief was. De Commissie is van plan aan deze verplichtingen te voldoen op een wijze die zo snel en doeltreffend mogelijk is. 2. Tenuitvoerlegging van de normalisatieverordening en de desbetreffende rechtspraak Na de inwerkingtreding van de normalisatieverordening in 2013 en verscheidene arresten van het Hof van Justitie van de Europese Unie, lanceerde de Commissie een aantal initiatieven ter ondersteuning van de tenuitvoerlegging van het juridisch kader en ter verbetering van de wijze waarop het Europese normalisatiesysteem in de praktijk functioneert. In overeenstemming met de normalisatieverordening heeft de Commissie jaarlijkse werkprogramma’s voor de Unie voor Europese normalisatie goedgekeurd, waarbij zij het belang van geharmoniseerde normen, de rechtsgevolgen (vermoeden van conformiteit) en de kwaliteit en tijdigheid ervan belicht. Naast de planning van het werk voor de ontwikkeling van geharmoniseerde normen hebben deze programma’s ook specifieke voorstellen naar voren geschoven om het bestuur van het Europese normalisatiesysteem te verbeteren, zoals de prioritering van de financiële bijdrage van de Unie aan Europese normalisatieorganisaties voor directe technische ondersteuning bij de ontwikkeling van geharmoniseerde normen. Bovendien heeft de Commissie in de jaarlijkse werkprogramma’s ook duidelijke richtlijnen gegeven aan de Europese normalisatieorganisaties om de betrokkenheid van kleine en middelgrote ondernemingen en maatschappelijke belanghebbenden bij het Europese normalisatieproces te versterken. De Commissie heeft ook verscheidene initiatieven op touw gezet om haar normalisatiebeleid transparanter en toegankelijker te maken. Om te verzekeren dat de normalisatieverordening correct ten uitvoer wordt gelegd, hebben diensten van de Commissie richtsnoeren verstrekt met betrekking tot de rol, de ontwikkeling, de goedkeuring en uitvoering van normalisatieverzoeken in een "vademecum over Europese normalisatie" van 2015. Dit document werd opgesteld in volledige partnerschap en samenwerking met de Europese normalisatieorganisaties, kleine en middelgrote ondernemingen en maatschappelijke belanghebbenden, samen met de lidstaten en de bedrijfswereld. De Commissie heeft ook een gemeenschappelijk sjabloon ontwikkeld voor de bekendmaking van de referenties van geharmoniseerde normen in het Publicatieblad van de Europese Unie, evenals een richtsnoer van 2016 betreffende de "Controle van de voorwaarden voor de bekendmaking van geharmoniseerde normen in het Publicatieblad". In overeenstemming met de strategie voor de eengemaakte markt van 2015 en het normalisatiepakket dat is goedgekeurd op 1 juni 2016, heeft de Commissie een gezamenlijke visie voor Europese normalisatie uiteengezet in haar gezamenlijk initiatief inzake normalisatie (het "gezamenlijk initiatief"), dat wordt ondersteund door een brede waaier aan belanghebbenden en alle lidstaten. Het doel van het gezamenlijk initiatief is ervoor te zorgen dat de Unie haar inspanningen om het Europese normalisatiesysteem te moderniseren, voortzet, om zo de aantrekkelijkheid ervan te behouden, gelijke tred te houden met ontwikkelingen, zoals de digitalisering, binnen een wendbaar, flexibel en inclusief kader en om de vaststelling van normen te versnellen en beter te prioriteren om op een tijdige manier te reageren op behoeften van de markt en de gebruikers. Specifieke maatregelen van het gezamenlijk initiatief zijn bedoeld voor bewustmaking en het verbeteren van de ontwikkeling en tenuitvoerlegging van geharmoniseerde normen. Het gezamenlijk initiatief bekijkt tevens de rol van normen bij het aanpakken van de uitdagingen van de digitale transformatie van de economie. Deze digitale transformatie van de economie creëert de behoefte om de transformatie van de Europese normalisatie te versnellen om deze aan te passen aan de huidige en toekomstige uitdagingen, in het bijzonder op gebieden zoals het internet der dingen, big data, geavanceerde fabricageprocessen, 3D-printing, blockchaintechnologieën en artificiële intelligentie. Een modern, wendbaar en inclusief Europees normalisatiesysteem dat snel kan reageren op nieuwe ontwikkelingen zal helpen bij het versnellen van de verspreiding van deze nieuwe technologieën. In 2017 bereikten de Commissie en de Europese normalisatieorganisaties een overeenkomst over een gezamenlijk actieplan om de kwestie van geharmoniseerde normen die niet vermeld zijn in het Publicatieblad ten gevolge van een negatieve beoordeling door de Commissie aan te pakken. Deze kwestie werd naar voor geschoven door het Refit-platform en door verschillende belanghebbenden omdat zij de goede werking van het Europese normalisatiesysteem beïnvloedt. Om tegemoet te komen aan deze bezorgdheid heeft de Commissie een prioriteit gemaakt van de snelle reductie van de achterstand voor dergelijke geharmoniseerde normen en dit in samenwerking met de Europese normalisatieorganisaties. Het afhandelen van de resterende achterstand blijft een prioriteit voor de Commissie. Eerste maatregel: De Commissie zal zich inspannen om de achterstand zo snel mogelijk weg te werken. Om de tijdigheid en de doeltreffendheid van de bekendmaking van overeenstemmende geharmoniseerde normen in het Publicatieblad te verzekeren, is het nuttig opkomende kwesties zo vroeg mogelijk in het ontwikkelingsproces te identificeren. De Commissie heeft een kader van consultants opgezet voor dergelijke doeleinden. De consultants verlenen technische bijstand aan de diensten van de Commissie bij de beoordeling van ontwerpen van geharmoniseerde normen, en dragen zo bij tot de verdere versterking van de controle van de samenhang tussen geharmoniseerde normen en de desbetreffende wetgeving door de Commissie. Om de coördinatie binnen het publiek-privaat partnerschap te verbeteren, hebben de Commissie en de Europese normalisatieorganisaties regelmatig structurele gesprekken gevoerd. Deze gesprekken waren gericht op technische en beleidsaspecten van de Europese normalisatie, met inbegrip van kwesties die verband houden met de kwaliteit van geharmoniseerde normen en het effect die zij hebben op ondernemingen, markten en consumenten.

Om een sterkere betrokkenheid van medewetgevers te bevorderen bij het proces voor de vaststelling van prioriteiten voor Europese normalisatie, organiseerde de Commissie in juni 2018 een interinstitutionele dialoog. Aan de dialoog namen hooggeplaatste vertegenwoordigers van de instellingen van de Unie, normalisatieorganisaties, ondernemingen (met inbegrip van kleine en middelgrote ondernemingen) en andere relevante belanghebbenden, zoals consumenten, werknemers en milieuorganisaties deel. De dialoog was gericht op prioritaire kwesties die relevant zijn voor het ontwikkelingsproces van geharmoniseerde normen en op toekomstige prioriteiten, zoals de digitalisering en de groei van de samenwerkingseconomie. De interinstitutionele dialoog en de gesprekken met de belangrijkste actoren van het Europese normalisatiesysteem belichtten de noodzaak om de rechtszekerheid verder te verbeteren om ervoor te zorgen dat het juridisch kader voor normalisatie van de Unie op gelijke wijze wordt geïnterpreteerd, in het bijzonder in het licht van de normalisatieverordening, de rechtspraak van het Hof van Justitie van de Europese Unie en de richtsnoeren. 3. Verdere maatregelen ter verbetering van de transparantie, versterking van de rechtszekerheid en versnelling van de goedkeuring Hoewel er significante vooruitgang werd geboekt, erkent de Commissie dat de inspanningen om de werking van het Europese normalisatiesysteem te verbeteren, moeten worden volgehouden. Hiertoe zal de Commissie een reeks specifieke, onmiddellijke maatregelen treffen om de transparantie en doeltreffendheid van het Europese normalisatieproces verder te verbeteren. Dit zal de rechtszekerheid voor belanghebbenden en gebruikers versterken en de taken en verantwoordelijkheden van de verschillende actoren verduidelijken. De Commissie is zijn interne besluitvormingsprocessen aan het herzien met het oog op de stroomlijning van de procedures voor de bekendmaking van de referenties van de geharmoniseerde normen in het Publicatieblad. Deze herziening is gebaseerd op beste praktijken in het kader van het reglement van orde van de Commissie en zal zorgen voor een gecoördineerde, tijdige en grondige voorbereiding van de noodzakelijke besluiten. Tweede maatregel: De Commissie is haar interne besluitvormingsprocessen aan het herzien met het oog op de stroomlijning van de procedures voor de bekendmaking van de referenties van de geharmoniseerde normen in het Publicatieblad. Om de taken en verantwoordelijkheden van de verschillende actoren tijdens alle fasen van de ontwikkeling van geharmoniseerde normen verder te verduidelijken, zal de Commissie richtsnoeren opstellen. Deze richtsnoeren, die een aanvulling vormen op bestaande documenten, zullen in het bijzonder de materiële en procedurele aspecten verduidelijken van het nieuw formaat van het normalisatieverzoek dat de Commissie ontwikkelt om te zorgen voor meer transparantie en voorspelbaarheid bij de ontwikkeling van de normen. De richtsnoeren zullen tevens de rol van de Commissie en haar deskundigen verduidelijken. Ten slotte zal zij bijkomende richtsnoeren bieden voor de verbetering van de samenhang en snelheid van de procedure voor de beoordeling van geharmoniseerde normen in alle relevante sectoren. Derde maatregel: De Commissie zal gedurende de komende maanden in overleg met de belanghebbenden richtsnoeren opstellen over de praktische aspecten van de tenuitvoerlegging van de normalisatieverordening en zal daarbij bijzondere aandacht besteden aan de verdeling van de taken en verantwoordelijkheden in het ontwikkelingsproces van geharmoniseerde normen, alsook aan de doeltreffendheid en snelheid. Om te zorgen voor een betere upstream-coördinatie in het proces van de beoordeling van geharmoniseerde normen, die de Europese normalisatieorganisaties aan het ontwikkelen zijn, zal de Commissie verder vertrouwen op de wetenschappelijke input van het Gemeenschappelijk Centrum voor onderzoek en, zal zij tegelijkertijd haar samenwerkingsverband met de technische comités die belast zijn met de ontwikkeling van normen versterken via het recentelijk ingevoerde systeem van deskundige consultants. Het doel is de snelheid, kwaliteit en nauwkeurigheid van de beoordelingen te maximaliseren om de kwaliteit van het proces te verbeteren en ervoor te zorgen dat de referenties van geharmoniseerde normen zo snel mogelijk worden bekendgemaakt in het Publicatieblad. De maatregelen zijn onder meer: -het versterken van de banden tussen de relevante diensten van de Commissie die belast zijn met geharmoniseerde wetgeving en de technische comités die belast zijn met de ontwikkeling van geharmoniseerde normen; -het uitbreiden van de pool van deskundige consultants en hun vaardigheden om te zorgen voor de vereiste deskundigheid voor beoordelingen van hoge kwaliteit en de veerkracht van het systeem; -het verbeteren van de structuur van de werkprocedures en de toewijzing van taken aan deskundige consultants; -het concentreren op de permanente beoordeling van de kwaliteit van de input van consultants; het opnemen van opleidingsprogramma’s voor deskundige consultants; -het verbeteren van de horizontale coherentie van de beoordelingen door de toepassing van gestroomlijnde richtsnoeren in alle sectoren; -een passend beheer van eventuele belangenconflicten.