COM.VIISSIE VAN DE EUROPESE GELVIEENSCHAPPEN 
COM(94) 333 def. 
Brussel, 27.07.1994 
Europees Sociaal Beleid -
Toekomstige acties voor de Unie 
Een witboek 
'INHOUD 
VOORWOORD 
INLEIDING -HET BEWAREN EN VERDER ON1WIKKELEN VAN HET EUROPEES SOCtAAL 
MODEL 
I 
II 
m 
IV 
v 
VI WERKGELEGENHEID -DE HOOGSTE PRIORITEIT 
INVESTEREN IN EEN BEROEPSBEVOLKING VAN WERELDFORMAAT 
STIMULERING VAN STRENGERE ARBEIDSNORMEN ALS ONDERDEEL VAN EEN 
CONCURREREND EUROPA 
DE OPBOUW VAN EEN EUROPESE ARBEIDSMARKT 
GELIJKE KANSEN VOOR MANNEN EN VROUWEN 
SOCIAAL BELEID EN SOCIALE BESCHERMING -EEN ACTIEVE SAMENLEVING 
VOOR IEDEREEN 
VII ACTIE OP VOLKSGEZONDHEIDSGEBIED 
VIII V AKBONDEN, WERKGEVERSORGANISATIES EN VRIJWILLIGERSORGANISATIES 
ALS PAR1NERS IN HET VERANDERINGSPROCES 
IX INTERNATIONALE SAMENWERKING -DE ROL VAN HET EUROPEES SOCIAAL 
BEL EID 
x Qp WEG NAAR EEN DOELTREFFENDER TOEPASSING VAN HET EUROPEES 
~CHT 
DE VOLGENDE STAPPEN 
2 
VOORWOORD 
Net als de rest van de ge"industrialiseerde wereld beleeft Europa een periode van 
grondige veranderingen. 
De globalisering van handel en produktie, de enorme impact van de nieuwe 
technologieen op de arbeid, de samenleving en de mensen, de vergrijzing van de 
bevolking en het blijvend hoge peil van de werkloosheid tezamen ·vormen een 
belasting zonder weerga voor het economisch en sociaal weefsel van de alle Lid-
Staten. · 
Dit waren de problemen die in het Groenboek Sociaal Beleid aan de orde zijn 
gesteld. · 
Europa heeft een blauwdruk nodig voor het beheersen van de verandering. In het 
Witboek: Groei, Concurrentievermogen, Werkgelegenheid worden de elementen 
opgesomd die belangrijk zijn voor het combineren van het macro-economisch 
beleid dat nodig is voor een duurzame groei met een groter concurrentievermogen 
en het streven naar meer nieuwe banen met een grote werkgelegenheidsintensiteit 
van die groei. 
Veel van deze problemen gelden voor individuele Lid-Staten, maar de Unie kan 
en moet zich van haar eigen taak kwijten. 
Voor het sociaal beleid op Europees ·niveau is bij het ondersteunen van het 
veranderingsproces een fundamentele rot weggelegd. De Unie kan niet alles doen 
en zij . mag zeker niet trachten taken te verrichten waarvoor de 
verantwoordelijkheid op nationaal, regionaal en plaatselijk niveau ligt. 
In dit Witboek wordt gepoogd de voornaamste lijnen uit te zetten voor acties op 
unieniveau in de komende jaren. 
Het is opgebouwd rend het principe dat Europa een op een brede basis stoelend, 
vernieuwend en toekomstgericht sociaal beleid nodig heeft wanneer het met 
succes de nieuwe problemen meet kunnen aanpakken. 
De werkgelegenheid moet het belangrijkste agendapunt blijven en de voorstellen 
voor werkgelegenheid en opleiding in dit Witboek vormen een integrerend deel van 
het proces dat in gang is gezet door het Witboek: Groei, Concurrentievermogen, 
Werkgelegenheid. 
Maar sociaal beleid betreft meer dan alleen de werkgelegenheid. Het heeft 
betrekking op mensen die werken, maar ook op mensen die dat niet doen -hun 
gezinsleven, hun gezondheid en hun oude dag. Het spreekt vanzelf dat de 
grondige veranderingen die momenteel onze samenleving beroeren, betekenen 
3 
dat de complexe onderlinge beinvloeding van beleidsmaatregelen die tezamen het 
sociaal beleid vormen, zich in de toekomst fangs nieuwe wegen zal moeten 
ontwikkelen. 
Dit Witboek creeert een kader van acties van de Unie met het oog op deze 
problemen. Het wil consolideren en voortbouwen op de resultaten uit het verleden 
-in het bijzonder wat betreft het arbeidsrecht, gezondheid en veiligheid, vrij 
verkeer en gelijke behandeling van mannen en vrouwen. Ook poogt het een 
nieuwe dynamiek te creeren door nieuwe voorstellen te doen op dit en andere 
gebieden, zoals sociale bescherming, gelijke kansen voor iedereen en 
volksgezondheid. 
Hierbij tracht het eveneens een nieuw partnerschap te stimuleren voor 
samenwerking tussen de Lid-Staten, sociale partners, vrijwilligersorganisaties en 
lokale organisaties, Europese burgers en internationale organisaties in het 
veranderingsproces. 
Het doel van de komende periode moet, nu wij bijna de 21e eeuw bereikt hebben, 
het in stand houden en verder ontwikkelen zijn van het Europees sociaal model, 
ten einde de mensen in Europa het unieke mengsel te bieden van economisch 
welzijn, sociale coherentie en een hoge algehele kwaliteit van het bestaan dat in 
de periode na de tweede wereldoorlog was bereikt. . 
4 
INLEIDING -HET BEWAREN EN VERDER ONTWIKKELEN VAN HET EUROPEES SOCIAAL 
MODEL 
A -Gezamenlijke waarden 
1. Het Groenboek van de Commissie over het Europees sociaal beleid1 begint 
met de vraag: "Wat voor een samenleving willen de Europeanen?" Bij de discussie 
die door het Groenboek is gestimuleerd, zijn betrokken de lnstellingen van de 
Unie, de Lid-Staten, de werkgevers, de vakbonden en een hele reeks andere 
officiele _instellingen, om nog maar te zwijgen van een aantal personen die 
ongevraagd hun mening hebben gegeven. Dit Witboek is het resultaat van deze 
raadplegingsprocedure. Hoewel het onmogelijk alle standpunten recht kan doen 
wedervaren, is het. een paging bovenstaande vraag te beantwoorden door te 
verwijzen naar de sociale doelstellingen die de Lid-Staten aan de Europese Unie 
hebben gegeven en die in artikel 2 van het Verdrag betreffende de Europese Unie 
het duidelijkst tot uitdrukking zijn gebracht: · 
het bevorderen van een harmonische en evenwichtige ontwikkeling van de 
economische activiteit binnen de gehele Gemeenschap, een duurzame en 
niet-inflatoire groei met inachtneming van het milieu, een hoge graad van 
convergentie van de economische prestaties, een hoog niveau van 
werkgelegenheid en van sociale bescherming, een verbetering van de 
levensstandaard en van de kwaliteit van het bestaan, de economische en 
sociale samenhang en de solidariteit tussen de Ud-Staten .. 
2. Een samenleving die iedereen al deze voordelen kan bieden is waardevol. 
Europa is hier tot neg niet in staat geweest, maar men kan terecht zeggen dat 
nergens elders in de wereld zoveel vooruitgang is geboekt op weg naar deze 
doelstellingen. Men kan eveneens terecht beweren dat het menselijk gezicht van 
de Unie een belangrijkere plaats in het leven van de Unie inneemt dan men 
gelooft. 
3. De bijdragen tot het Groenboek bevestigen dat een aantal 
gemeenschappelijke waarden bestaan die de grondslag vormen voor het Europees 
sociaal model. Deze zijn: democratie en persoonlijke rechten, vrijheid van 
onderhandeling over arbeidsvoorwaarden, de markteconomie, gelijke kansen voor 
iedereen en sociaal welzijn en solidariteit. Deze waarden -die zijn vastgelegd in 
het Gemeenschapshandvest van de sociale grondrechten van de werkenden -
warden bijeengehouden door de overtuiging dat economische en sociale 
vooruitgang hand in hand moeten gaan. Bij het opbouwen van een succesvol 
Europa voor de toekomst, meet men zowel met het concurrentievermogen als met 
de solidariteit rekening houden. 
4. Alie Lid-Staten hebben neg eens bevestigd ervan overtuigd te zijn dat de 
sociale dimensie een onmisbaar element vormt bij de opbouw van een steeds 
COM (93) 551van17.11.1933 
5 
hechter wordende Unie, net zeals een geed ontwikkeld sociaal stelsel in elke 
afzonderlijke Lid-Staat noodzakelijk en gewenst is. Het Europees sociaal beleid 
moet de belangen dienen van de Unie als geheel en van al haar mensen zowel 
die met als die zonder werk. Men is het is er algemeen over eens dat deze 
gemeenschappelijke waarden bewaard moeten blijven, zelfs al zijn er radicale 
veranderingen nodig in de manier waarop zij in de praktijk warden toegepast. 
5. Dit is van wezenlijk belang omdat de efficientie van onze samenlevingen als 
geheel bepaalt hoe concurrerend zij kunnen zijn en voor welke groei zij kunnen 
zorgen. Weliswaar kan de economische groei het menselijk welzijn vergroten, 
maar hij moat ook rekening houden met sociale en milieubelangen. Het nastreven 
van hoge sociale normen mag niet alleen warden beschouwd als een kostenfactor, 
maar meet ook gezien warden als een sleutelfactor in de concurrentieformule. Om 
deze essentiele redenen kan het sociale beleid van de Unie niet de tweede viool 
spelen bij de economische ontwikkeling of het functioneren van de interne markt. 
De groei van het aantal armen en werklozen, het mogelijk ontstaan van een kaste 
van paria's in de samenleving, de druk op de sociale diensten (bij voorbeeld 
arbeidsvoorzienings- en gezondheidsdiensten) en de toenemende criminaliteit 
putten de beschikbare m iddelen uit. Het financieren van de sociale zekerheid stelt 
alle Lid-Staten thans voor grate problemen. In de Unie kan het vertrouwen alleen 
vergroot word en, wanneer het be le id ter zake van de econ om ische groei in 
overeenstemming is gebracht met een hogere sociale ontwikkeling met een 
hogere levensstandaard voor iedereen. Deze wetenschap kan de Unie 
concurrerend maken en haar ook in staat stellen een grotere externe invloed uit 
te oefenen op het wereldtoneel. 
6. Dit Witboek tracht een uiteenzetting te geven van de benadering door de 
Commissie van de volgende fase van de sociale ontwikkeling in de laatste jaren 
van deze eeuw (1995-1999). Het biedt, op verzoek van verscheidene Lid-Staten, 
de andere lnstellingen van de Unie en alle andere betrokkenen de gelegenheid de 
voorstellen in de tweede helft van 1994 te bespreken, voordat de nieuwe 
Commissie in de loop van 1995 haar definitieve werkprogramma op dit terrain 
bekend maakt. 
7. De techniek van het gebruik van een Groenboek om een gestructureerde 
gelegenheid te bieden voor overleg over beleidsmogelijkheden voorafgaand aan 
het opstellen van voorstellen, vormt een van de vele voorbeelden van de 
vastberadenheid van de Commissie om ervoor te zorgen dat de toegevoegde 
waarde van haar acties algemeen wordt gewaardeerd en dat haar initiatieven 
doorzichtig zijn voor het grate publiek. 
8. De Commissie wordt aangemoedigd door het feit dat binnen de Lid-Staten 
en daarbuiten op ruime schaal over het Groenboek is gediscus.sieerd. Het 
Europees Parlement en het Economisch en Sociaal Comite hebben de tekst 
bestudeerd en er advies over uitgebracht en in totaal zijn meer dan 500 reacties 
binnengekomen uit allerhande bronnen. Op verzoek van de Commissie heeft de 
Europese Stichting tot verbetering van de levens-en arbeidsomstandigheden een 
samenvatting gemaakt van de verschillende inzendingen. Deze samenvatting 
6 
(2) wordt -tezamen met de.reacties uit de Lid-Staten en de lnstellingen van de Unie 
-gepubliceerd als bijlage bij dit Witboek. 
9. Het Witboek van de Commissie: Groei, concurrentievermogen en 
werkgelegenheid2 en de conclusies dienaangaande van de Europese Raad 
(Brussel, december 1993} betekenden een keerpunt in de ontwikkeling van een 
gemeenschappelijk optreden van de Unie om de Europese 
werkgelegenheidsproblemen aan te pakken als onderdeel van een algemenere 
economische strategie. In het Witboek is een aantal fundamentele kwesties aan 
orde gesteld, die van essentieel bel~ng zijn voor de toekomstige ontwikkeling van 
het sociaal beleid en wel met name dat concurrentie cruciaal is voor 
vermogensvorming en voor het scheppen van werkgelegenheid en dat in het 
bijzonder de koers van het arbeidsmarktbeleid gewijzigd dient te warden. Bij het 
formuleren van het toekomstig sociaal beleid van de Unie moet aan de in het 
Witboek uiteengezette principes gedacht warden en tevens aan de algemenere 
macro-economische richtsnoeren van de Unie. 
10. Het Witboek en het Groenboek hebben dus gezorgd voor een waardevol 
nieuw middelpunt van de discussie over de noodzaak, meer werkgelegenheid te 
scheppen en tegelijkertijd de basis van de sociale bescherm ing te bewaren die 
door de mensen in Europa hebben leren waarderen. Bij de opstelling van het 
Witboek zijn deze beide stukken gezamenlijk bestudeerd en bovendien is rekening 
gehouden met de conclusies van de Europese Raad die resp. in december 1993 
in Brussel en in juni 1994 op Corfu zijn goedgekeurd. Dit Witboek tracht de 
uitvoering van het door de Europese Raad van Brussel goedgekeurde actieplan 
te vergemakkelijken, in de context van de toekomstige ontwikkeling van het sociaal 
beleid van de Unie. 
11. Het uitbrengen van dit Witboek zes maanden voor de komende uitbreiding 
van de Unie in 1995, is ook bedoeld om de toetreding van de nieuwe laden tot de 
Unie te vergemakkelijken op basis van een duidelijke, globale toekomstvisie. Zoals 
het Groenboek duidelijk heeft gemaakt, bezit de Unie al een aanzienlijk "acquis" 
aan maatregelen op sociaal terrain, in het bijzonder gestimuleerd door de 
goedkeuring van het Gemeenschapshandvest van de sociale grondrechten van de 
werkenden in 1989 en het daarop aansluitende actieprogramma van de 
Commissie op sociaal terrain. Dit stuk is bedoeld om uiteen te zetten hoe een 
dynamische link kan warden gelegd tussen de bestaande "verworvenheden" en 
de agenda voor de toekom st. 
B -Richtsnoeren en doelstellingen voor de toekomstige rol van de Unie 
12. Sociale vooruitgang kan alleen tot stand warden gebracht via een 
partnerschap op samenwerkingsbasis van de Europese Unie, de Lid-Staten, de 
sociale partners en de Europese burgers. De sleutel hiertoe meet een positieve, 
actieve opvatting van het begrip subsidiariteit zijn. Oat betekent dat de Unie alleen 
en in zoverre actie onderneemt als de doelstellingen niet voldoende door of binnen 
2 Supplement 6/93 van bet Bulletin van de EG 
7 
de Lid-Staten zelf kunnen worden verwezenlijkt en dus vanwege de omvang of het 
effect van de voorgestelde actie beter door de Unie kunnen worden gerealiseerd. 
Voor de activiteiten dient vooraf toestemming te worden verleend, zij moeten voor 
de Unie toegevoegde waarde opleveren en zij moeten tevens voor een maximale 
kostenbeheersing zorgen. 
13. Om een Europa van de kansen voor iedereen tot stand te brengen, is 
verandering noodzakelijk. Hoewel de werkgelegenheidsgroei in de Europese Unie, 
vergeleken met die in de Verenigde Staten en Japan zwak is geweest, was het 
peil van de sociale solidariteit in de Unie hoger. Maar een dergelijke solidariteit 
was hoofdzakelijk passief. Zij is gericht op het handhaven van het inkomen van 
grate groepen in de samenleving -door het doen van uitkeringen via herverdeling 
van inkomen, voor een groat deel ten laste van een steeds kleiner wordend aantal 
werkenden -zonder hen voor te bereiden of hen er voldoende toe aan te zetten 
bij te dragen tot de econom ische bedrijvigheid. 
14. De overdracht van middelen moet thans geleidelijk warden aangevuld en 
vervangen door een betere verdeling van kansen. De twee doelstellingen zijn 
nauw verwant, doch het accent moet naar de tweede worden verlegd, wanneer 
men wil dat de menselijke en sociale kosten van de structurele veranderingen 
worden verlaagd en een verschuiving tot stand wordt gebracht van een passieve 
naar een actievere aanpak. Het ·accent moet warden verlegd van de doelstelling: 
bijstand naar de doelstelling: schepping van werkgelegenheid. 
15. De principes en doelstellingen die aan de actie van de Unie ter realisering 
hiervan ten grondslag moeten liggen zijn: 
Sociale en economische integratie: werkgelegenheid is de sleutel 
16. Een onaanvaardbaar hoog peil van de werkloosheid, armoede en sociale 
uitsluiting is in strijd met de gemeenschappelijk aanvaarde aoelstellingen ten 
aanzien van de werkgelegenheid, sociale bescherm ing en gelijke kansen. De 
financiering van stelsels voor sociale bescherm ing in de Unie is afhankelijk van de 
aanwezigheid van banen. Wanneer de Unie een hoge socials norm wil 
combineren met het vermogen tot concurreren op de wereldmarkten, is het dus 
noodzakelijk de hoogste prioriteit te verlenen aan het scheppen van 
werkgelegenheid, waardoor iedereen in staat wordt gesteld zich in de econom ie 
en de samenleving te integreren. 
Concurrentievermogen en sociale vooruitgang: twee kanten van dezelfde medaille 
17. Een voortdurende sociale vooruitgang kan a Ileen warden gefundeerd op 
economische voorspoed en dus op het concurrentievermogen van de Europese 
economie. De sleutel hiertoe is een voortdurende stijging van de produktiviteit, die 
de Unie in staat zal stellen hoge sociale normen in overeenstemming te brengen 
met het vermogen tot concurrentie op wereldmarkten. Europa moet zich bewegen 
in de richting van een efficiente, op kwaliteit gebaseerde economie, met een hoog 
investeringspercentage in nieuwe technologieen. Het voornaamste middel is een 
goed opgeleide, sterk gemotiveerde en flexibele beroepsbevolking. Hoewel de 
8 
vermogensvorming van essentieel belang is voor de sociale vooruitgang, is oak 
het sociale milieu een essentiele factor bij het bepalen van de economische groei. 
Vooruitgang kan niet zonder meer warden gefundeerd op het 
concurrentievermogen van economieen, maar is oak afhankelijk van de efficientie 
van de Europese samenleving in haar geheel. In deze context moet oak rekening 
warden gehouden met de verbindingen tussen het milieu-en het sociaal be le id. 
Convergentie met inachtneming van verscheidenheid 
18. In alle reacties op het Groenboek wordt de noodzaak onderstreept de 
verscheidenheid van de samenleving in de verschillende landen van Europa te 
eerbiedigen. De toekomstige ontwikkeling van de Unie moet gebaseerd warden 
op de rijkdom van haar·verscheidenheid, die de kwaliteit van het bestaan en de 
kracht van de sociaal-econom ische stelsels verbetert in het aangezicht van 
nieuwe, onverwachte problemen. Deze verscheidenheid betekent dat een 
allesomvattende harmonisatie van het sociale beleid geen doelstelling van de Unie 
is. De convergentie van doelstellingen en beleid voor een bepaalde tijcf door het 
vaststellen van gemeenschappelijke doelstellingen is essentieel, aangezien 
hierdoor de coexistentie van verschillende nationale stelsels mogelijk wordt en zij 
in staat warden gesteld in harmonie vooruitgang te boeken op weg naar de 
fundamentele doelstellingen van de Unie. 
Een egaal speelveld van gemeenschappelijke minimumnormen 
19. Er zijn minimumnormen nodig om de samenhang van de Unie te bewaren, 
gezien de uiteenlopende nationale stelsels en behoeften en de relatieve 
economische kracht van de verschillende Lid-Staten. Zij mogen de economisch 
zwakkere Lid-Staten niet overbelasten en de meer ontwikkelde Lid-Staten niet 
verhinderen strengere normen te hanteren. De schepping van een kader van 
minimumvoorschriften als basis, waarmee de Commissie enkele jaren geleden is 
begonnen, vormt een bolwerk tegen het hanteren van lage sociale normen als 
werktuig voor oneerlijke economische concurrentie en biedt bescherming tegen de 
verlaging van. de sociale norm en om het concurrentievermogen te vergroten; 
tevens is het de uitdrukking van de politieke wil tot handhaving van de kracht van 
de sociale vooruitgang. Het permanente doel dient te zijn normen te ontwikkelen 
en te verbeteren die voor alle leden van de Unie aanvaardbaar zijn. 
C -De instrumenten voor actie 
20. Bij pogingen om deze principes en doelstellingen in de praktijk te brengen, 
treedt de Unie op allerlei verschillende manieren op die vaak, maar niet altijd, 
interactief zijn en die moeten worden toegepast in een beleidsmix die voortdurend 
in ontwikkeling is ten einde de veranderende behoeften te bevredigen. 
Wetgeving en collectieve arbeidsovereenkomsten op communautair niveau 
21. In de Verdragen wordt een reeks wetgevende bevoegdheden voor het 
bereiken van gemeenschappelijke doelstellingen verleend. Deze bevoegdheden 
worden uitgeoefend in overeenstemming met de beginselen van subsidiariteit en 
9 
proportionaliteit, in verband waarmee moet warden nagegaan of actie op 
unieniveau noodzakelijk is en zo ja, hoever die moet gaan. Dit betekent dat de 
Unie de vorm van de wetgeving voorstelt die het meest in overeenstemming is met 
de te bereiken doelen. Van-de Unie verlangt dit dat zij de keuzen respecteert van 
de Lid-Staten ten aanzien van de wijze waarop zij hun doelstellingen 
verwezenlijken en van de Lid-Staten dat zij de doelstellingen en normen van de 
Unie respecteren. · 
22. Gezien de solide basis van de Europese sociale wetgeving die reeds tot 
stand is gebracht, meent de Commissie dat geen behoefte bestaat aan een 
omvangrijk programma van nieuwe voorstellen voor wetgeving in de komende 
periode. Wetgeving zal alleen warden overwogen wanneer dat strikt noodzakelijk 
is om de doelstellingen van de Unie te bereiken en wanneer voor de aangesneden 
kwestie op het niveau van de Lid-Staat geen oplossing kan warden gevonden. In 
de wetsvoorstellen en de tot stand gekomen wetgeving dient de totstandkoming 
te blijven warden bevorderd van een kader, ten einde de verschillende nationale 
systemen in staat te stellen gedetailleerde uitvoeringsmethoden vast te stellen; zij . 
zullen warden voorafgegaan door een evaluatie van de econom ische en sociale 
kosten en baten voor alle betrokkenen. Bij de voorstellen zal ook rekening worden 
gehouden met de potentiele impact op het concurrentievermogen van het 
bedrijfsleven en zal bijzondere aandacht warden besteed aan de behoeften van 
kleine en middelgrote ondernemingen. 
23. De Overeenkomst betreffende de sociale politiek die door het Verdrag 
betreffende de Europese Unie is ingevoerd, biedt een nieuw uitgangspunt voor 
acties van de Unie en de Commissie is voornemens deze en de andere 
bepalingen van het Verdrag · te gebruiken om voor een dynamische sociale 
dimensie van de Unie te zorgen. In de Mededeling van de Commissie inzake de 
tenuitvoerlegging van de Overeenkomst betreffende de sociale politiek3 wordt 
verklaard dat de Commissie van plan is geval voor geval aan de hand van 
objectieve criteria te bepalen wanneer zij gebruik moet maken van de 
Overeenkomst. Deze Mededeling is thans in de andere lnstellingen van de Unie 
besproken en de benadering die erin wordt voorgesteld is algemeen goed 
ontvangen door alle betrokkenen. De Commissie heeft bij alle Lid-Staten de 
krachtige wens bespeurd om, steeds wanneer dat mogelijk is, gezamenlijk op te 
treden en zij hoopt dat de acties van de Unie op het gebied van het sociaal beleid 
in de toekomst opnieuw zullen warden gebaseerd op een enkel juridisch kader. Dit 
is van essentieel belang voor de handhaving van de integriteit van het recht en het 
principe van gelijke kansen voor iedereen in de Unie. De wens om gezamenlijk op 
te treden kan echter niet als een excuus voor stilstand warden aangevoerd. 
24. Gezien de nieuwe mogelijkheden die het Verdrag betreffende de f;:uropese 
Unie biedt voor collectieve arbeidsovereenkomsten, is het ook duidelijk dater een 
nieuw evenwicht moet komen tussen de wetgever op communautair niveau en de 
collectieve arbeidsovereenkomsten tussen de sociale partners en tussen het 
Europees en het nationaal niveau voor dergelijke normatieve acties. 
3 COM (93) 600 def. van 14.12.93 
10 
Financiele steun en stimulerende maatregelen 
25. De Unie verleent oak financiele steun om haar doelstellingen te bereiken. 
De Structuurfondsen vormen het voornaamste werktuig van de Unie voor de 
bevordering van cohesie binnen de Unie. De actie, voornamelijk die van het 
Europees Sociaal Fonds, komt tot stand in het raam van een geTntegreerde, totale 
aanpak (zie hoofdstuk II). De meeste aspecten van het soCiaal beleid vallen 
hieronder: bestrijding van de werkloosheid en uitsluiting, bevordering van gelijke 
kansen, ondersteuning van de integratie van jongeren, bevordering van de 
mobiliteit van werknemers en hun aanpassing aan de industriele verandering en, 
in achtergebleven regio's, versterking van de dienstverlening op het gebied van het 
onderwijs, de wetenschap en de technologie, alsmede de opleiding voor de 
gezondheidssector. Daarnaast zorgt de Unie voor financiele steun ten behoeve 
van veel waardevolle proefprojecten en programma's op sociaal terrain; tevens 
bevordert zij de uitwisseling van ervaringen en gegevens via programma's zeals 
LEONARDO (zie hoofdstuk II). 
Mobilisatie en samenwerking 
26. De Commissie speelt een rol bij het mobiliseren van de inspanningen om 
gemeenschappelijke doelstellingen te verwezenlijken binnen een overeengekomen 
kader; een en ander leidt tot de convergentie van doelstellingen en 
beleidsmaatregelen, zeals op het gebied van de werkgelegenheid en de sociale 
bescherming. De Commissie erkent dat behoefte bestaat aan een betere synergie 
tussen de inspanningen van de Unie en die van de Lid-Staten en aan meer 
samenwerking en concentratie ten aanzien van de desbetreffende actie. Wil deze 
mobiliserende rol doeltreffend zijn, dan zal het steeds meer noodzakelijk warden 
de overeengekomen doelstellingen nauwkeuriger af te bakenen, waaronder-waar 
nodig -de formulering van kwantitatieve doelen; de Lid-Staten zullen dan actie 
moeten ondernemen om de afgesproken doelstellingen te verwezenlijken. Een 
duidelijk voorbeeld van een dergelijke mobilisatie wordt gegeven door het Witboek 
van de Commissie: Groei, Concurrentievermogen en Werkgelegenheid. 
27. De bevordering van meer en beter gestructureerde samenwerking en 
uitwisseling van ervaringen over kwesties van gemeenschappelijk· belang, is oak 
noodzakelijk. Hiertoe kunnen de Lid-Staten naar behoefte besluiten en de 
Commissie kan zorgen voor het kader en de technische basis. 
28. Bovendien is het slagen van sociaal beleid afhankelijk van een grote 
verscheidenheid aan actores en organisaties, met name op plaatselijk en regionaal 
niveau. De Commissie zal deze groepen helpen overal in de Unie of delen van de 
Unie de samenwerking te versterken door de oprichting van netwerken en hen 
stimuleren bij te dragen tot het bereiken van de doelen van de Unie, met name via 
acties die zowel innoverend als grensoverschrijdend zijn. 
11 
lnformatie 
29. Wanneer men wil dat het sociaal beleid werkelijk effect sorteert op het 
dagelijks leven van de mensen, is het verstrekken van heldere, toegankelijke 
informatie over ontwikkelingen van essentieel belang op sociaal gebied. De. 
Commissie zal er dus naar streven de Europese burgers meer en beter te 
informeren over hun sociale rechten en mogelijkheden en over ontwikkelingen op 
sociaal gebied, om te helpen zorgen voor doorzichtigheid en een beter begrip voor 
de acties van de Unie. Naast de specifieke voorstellen die elders in dit Witboek 
warden gedaan (met name in hoofdstuk IV en hoofdstuk X), zal de Commissie er 
ook naar streven de rol van haar voorlichtingsbureaus in de Lid-Staten bij het 
verstrekken van informatie op sociaal terrein te vergroten. 
Analyse van toekomstige trends 
30. Het wordt steeds duidelijker dat voor het veranderingsproces collectieve 
bezinning\ en gezamenlijke acties op een hele reeks gebieden noodzakelijk zijn. 
Ten aanzien van de toekomst van de arbeid zelf en over het effect van de 
informatiemaatschappij op de arbeid en op het dagelijks leven van de mensen, 
komen belangrijke vragen aan de orde. Voorbeelden hiervan zijn veranderingen 
in de indeling van de tijd, het evenwicht tussen arbeid en vrije tijd en de 
maatschappelijke gevolgen van veranderingen in verschillende sectoren van de 
arbeid, naar mate de grenzen tussen arbeid en kwalificaties steeds meer 
vervagen. Het proces om deze veranderingen in de greep te krijgen zal moeten 
warden ondersteund door de sociaalwetenschappelijke onderdelen van het 
onderzoekprogramma van de Unie; de Commissie zal pogen haar 
onderzoekcapaciteit voor de m iddellange term ijn op sociaal gebied uit te breiden. 
31. De verschillende waarnemingsposten die de Commissie in samenwerking 
mef de Lid-Staten op sociaal gebied onderhoudt4, vormen een waardevol 
instrument voor de verzame1ing, analyse en verspreiding van informatie, een taak 
die steeds belangrijker wordt gezien de noodzaak de snelle veranderingen die zich 
momenteel op het gebied van het sociaal beleid, met name op de arbeidsmarkt, 
voltrekken, te begrijpen en te evalueren. Deze informatie is een belangrijk 
onderdeel van het beleidsvormingsproces. De Commissie zal de 
waarnemingsposten ook gebruiken om toegankelijke, relevante analyses te. 
verstrekken van specifieke problemen en zij zal een grotere synergie en interactie 
tussen deze waarnemingsposten bevorderen, ten einde haar vermogen voor een 
interdisciplinaire analyse van kwesties van sociaal beleid te vergroten. 
4 De waamemingspost voor de werkgelegenheid omvat MI SEP (Onderling infonnatiesysteem inzake 
werkgelegenheidsbeleid), SYSDEM (Europees Systeem voor werkgelegenheidsdocumentatie), NEC 
(netwerk voor werkgelegenheidscoordinatoren) en bet bulletin voor Midden-en Oost-Europa, de 
Europese waamemingspost voor de arbeidsverhoudingen (EURi), MISSOC (wederzijdse 
uitwisseling van gegevens over sociale bescherming), de Europese waamemingspost voor nationaal 
gezinsbeleid, de waamemingspost voor nationaal beleid ter bestrijding van de sociale uitsluiting, 
de waamemingspost voor ouderen en de waamemingspost voor aanvullende pensioenen 
12 
32. In deze context zal de Commissie oak haar sectorale verslagen blijven 
publiceren, zeals het jaarlijkse verslag over de werkgelegenheid in Europa 
(hoofdstuk I), het voorgestelde jaarlijkse verslag over gelijke kansen (hoofdstuk V), 
het jaarlijkse verslag over de demografie (hoofdstuk VI en het verslag over de 
sociale bescherming (hoofdstuk VI), ten einde haar werk op het gebied van het 
sociaal beleid een toekomstgerichte analytische ondersteuning te geven. 
33. Bovendien zal de Commissie oak de rol van de desbetreffende bureaus, 
met name de Europese Stichting ter verbetering van de leef-en 
arbeidsomstandigheden en het Europees bureau voor de gezondheid en de 
veiligheid, in het oog houden. Met name meet de Europese Stichting ter 
verbetering van de leef-en arbeidsomstandigheden, voortbouwend op wat zij tot 
nu toe heeft gepresteerd, een belangrijke ro1 spelen bij het analyseren van de 
voornaamste ontwikkelingen en wijzigingsfactoren ten aanzien van de leef-en 
werkomstandigheden in de Unie. In dit verband kan de Stichting, gezien haar 
tripartiete structuur, een essentiele rol spelen bij de verspreiding van informatie en 
de uitwisseling van ervaringen. · 
34. De Commissie zal ernaar streven haar contacten met de Stichting te 
verbeteren en voor de toekomst de samenwerking te verstevigen, ten einde de 
specifieke bijdrage die de Stichting kan leveren, ten volle te benutten. In het 
bijzonder zal de Commissie de Stichting vragen haar vermogen om vergelijkende 
analyses te maken en de uitwisseling van ervaringen te bevorderen, verder te 
versterken. 
13 
I -WERKGELEGENHEID -DE HOOGSTE PRIORITEIT 
1. Het zorgen voor meer goede, stabiele werkgelegenheid is een centrale 
doelstelling van de Unie en tevens een middel om veel van de ruimere 
doelstellingen van de Unie doeltreffender aan te pakken. Hiertoe moeten de 
beleidsmaatregelen op werkgelegenheidsgebied warden aangepast. Al te lang 
heeft Europa zich geconcentreerd op het beheren van de werkloosheid, in plaats 
van de hoogste prioriteit te verlenen aan het bevorderen van de totstandkoming 
van nieuwe werkgelegenheid. 
A -Werkgelegenheidsinitiatieven van de Unie 
2. De werkloosheid in de Unie beloopt thans 11 % en bedraagt al tien jaar 
lang gemiddeld bijna 10 %. Overal in de Unie beschouwt men de werkloosheid als 
het ernstigste maatschappelijke probleem. In het bijzonder is men bezorgd over 
het gebrek aan vooruitzichten voor personen die voor het eerst de arbeid$markt 
betreden -vooral jongeren en vrouwen -en voor hen die van regelmatige arbeid 
zijn uitgesloten, in het bijzonder wanneer zij langdurig werkloos zijn. De algemene 
werkgelegenheidssituatie in de Europese Unie is slechter dan in de VS of Japan. 
De bedrijvigheidsgraad is sinds 1960 gestaag gedaald en bedraagt thans minder 
dan 60 % van de bevolking in de werkende leeftijd, terwijl hij. in de VS gestaag is 
gestegen, tot meer dan 70 %, De jeugdwerkloosheid in de Europese Unie 
bedraagt bij voorbeeld meer dan 20 %, tegen 13 % in de VS en 5 % in Japan. Het 
percentage van de langdurige werkloosheid bedraagt meer dan 40 % van het 
totaal in de Europese Unie, maar in de VS 11 %. 
3. Het afgelopen jaar zijn binnen de Unie geleidelijk beleidsinitiatieven ten 
aanzien van de werkgelegenheid ontwikkeld; hierin kwam de zorg tot uiting die alle 
Lid-Staten gemeen hadden, namelijk nieuwe wegen te vinden voor het scheppen 
en behouden van werkgelegenheid. In mei 1993 heeft de Commissie een 
kaderinitiatief voor de werkgelegenheid voorgesteld, dat de basis moest leggen 
voor een gezamenlijke werkgelegenheidsstrategie. De belangrijkste stap 
voorwaarts kwam in december 1993 met de presentatie van het Witboek van de 
Commissie waarin de onderling verwante kwesties van groei, 
concurrentievermogen en werkgelegenheid werden behandeld en de bedoelde 
werkgelegenheidsstrategie in de ruimere economische, industriele en sociale 
context van de Unie werd uitgewerkt. De strategie van de Unie heeft in december 
1993 de steun gekregen van de Europese Raad in Brussel . 
4. De Lid-Staten erkennen nu alle dat dringend behoefte bestaat aan 
dynamische structurele veranderingen, alsmede aan een sterkere economische 
groei en een grotere arbeidsmarktflexibiliteit, wil de Unie zich bevrijden uit de val 
van geringe werkgelegenheid en hoge werkloosheid, de toegang tot de arbeid 
verruimen en het inkomen ruimer verspreiden. Tevens wordt erkend dat een 
sterker partnerschap tussen nationale, regionale en plaatselijke instanties en 
tussen verschillende actores in de samenleving -en op unieniveau -noodzakelijk 
14 
(3) is om eerder bedoelde strategie te ondersteunen en de arbeidsmarkt van de Unie 
te helpen zich verder te ontplooien. 
5. De Europese Raad van Brussel heeft in zijn actieplan als reactie op het 
Witboek van de Comm issie zeven gebieden vastgesteld waaraan de Lid-Staten 
bijzondere aandacht moeten besteden, te weten: 
(i) verbetering van de stelsels voor onderwijs en opleiding, met name de bij-
en nascholing; 
(ii) vergroting van de flexibiliteit binnen ondernemingen en op de arbeidsmarkt; 
(iii) reorganisatie van de arbeid op ondernem ingsniveau; 
(iv) gerichte verlagingen van de indirecte arbeidskosten (wettelijke bijdragen), 
in het bijzonder van minder geschoolde arbeid; 
(v) betere besteding van voor de bestrijding van de werkloosheid bestemde 
overheidsgelden; 
(vi) specifieke maatregelen voor jongeren zonder voldoende opleiding; 
(vii) uitbreiding van de werkgelegenheid in verband met nieuwe eisen. 
Tot nu toe gemaakte vorderingen 
6. Het in juni 1994 aan de Raad voorgelegde verslag met daarin een 
samenvatting van het gevolg dat aan het Witboek is gegeven, vermeldt dat de 
afgelopen jaren vrijwel alle Lid-Staten hun werkgelegenheidsstelsels hebben 
gewijzigd. De Commissie is van mening dat, hoewel in de Lid-Staten ten aanzien 
van elk van de zeven aspecten actie wordt ondernomen, deze duidelijk nag niet 
ver genoeg gaat.om de uitdaging ten aanzien van de werkgelegenheid in de jaren 
negentig en de volgende·eeuw aan te nemen. 
7. De laatste maanden zijn de economische vooruitzichten voor de Unie beter 
geworden. De huidige ramingen van de groei zeggen dat de produktie in de Unie 
in 1996 kan stijgen met 3 % of meer. Nag steeds wordt echter verwacht dat de 
werkgelegenheid in 1994 zal dalen. Naar verwachting zal het 
werkloosheidspercentage zich pas in 1995 stabiliseren en wel bij een totaal aantal 
van 18 miljoen werklozen, of ca. 11,6 % van de beroepsbevolking. Zeals met klem 
wordt gezegd in het Witboek, moet het economisch beleid op ·1ange-termijnbasis 
vastberaden gericht blijven op het scheppen van werkgelegenheid, zowel door het 
bevorderen van een sterk, werkgelegenheid scheppend groeiproces, door het 
stimuleren van een actief arbeidsmarktbeleid en door het verbeteren van de 
toegang tot de arbeidsmarkt, vooral voor jongeren. 
8. Een sterkere economische groei zorgt voor een positieve,. welkome 
verbetering van het werkgelegenheidsklimaat. De Europese Raad van Corfu heeft 
echter al erkend dat het gevaar bestaat dat zij de illusie meebrengt dat de 
noodzaak van structurele verandering minder groat is, in plaats van dat men 
stelselmatig blijft werken in de richting van de wijzigingen die in dat betere 
economische klimaat noodzakelijk zijn. Het risico bestaat dus dat, bij gebrek aan 
nieuwe structurele maatregelen voor het scheppen van meer werkgelegenheid, de 
groei niet werkgelegenheidsintensiever wordt en dat het effect van de bestaande 
structurele hervormingen uit de tijd voor het Witboek, alleen voldoende zal zijn om 
15 
de produktiviteitsstijging te compenseren die een gevolg is van beleidsmaatregelen 
ter verbetering van de efficientie en het concurrentievermogen. Het is dus van 
fundamenteel belang dat de beleidsmaatregelen die in het deel van het Witboek 
warden geschetst dat op de werkgelegenheid.betrekking, heeft warden uitgevoerd, 
opdat de groei werkgelegenheidsintensiever wordt en gegarandeerd wordt dat de 
voordelen van een dergelijke groei gericht warden op het vergroten van de 
werkgelegenheid. 
9. In het Witboek wordt de noodzaak onderstreept om de toegang tot de 
arbeid aanzienlijk te verbreden, het begrip "arbeid" te verruimen en voor een 
nieuwe solidariteit te zorgen door de produktiviteitsstijgingen te gebruiken voor het 
scheppen van nieuwe banen in plaats van het inkomen van de werkenden te 
verhogen. In het bijzonder wordt op de noodzaak gewezen ervoor te zorgen dat 
de vooruitgang die is geboekt bij het scheppen van gelijke kansen doorgaat, met 
name gezien de stijgende participatiegraad van vrouwen, de veranderende 
gezinsstructuren en -rollen en de noodzaak het potentieel van alle menselijke 
hulpbronnen van de Unie maximaal te benutten. Veel meer aandacht moet warden 
besteed aan nieuwe banen en aan de sectoren die voor de groei van de 
werkgelegenheid het meest veelbelovend zijn. In het Witboek is oak aandacht 
besteed aan de noodzaak van een nieuw, duurzaam ontwikkelingsmodel op basis 
van de opname van milieukosten in marktprijzen. 
10. Het is van belang ervoor te zorgen dat de Unie banen met grate 
produktiviteit ondersteunt en daarnaast haar vermogen om banen op andere 
niveaus schept en in stand houdt, in het bijzonder voor ongeschoolden en 
halfgeschoolden en op het gebied van de persoonlijke en de lokale 
dienstverlening, zo ver mogelijk opvoert. Hiervoor is het nodig het bestaan te 
erkennen van de instabiliteit die inherent is aan snelle veranderingen en 
wereldwijde concurrentie, en deze aan te pakken door m iddel van een reeks 
verwante maatregelen, waaronder de integratie van macro-economisch beleid in 
een actief structureel ontwikkelingsbeleid, geflankeerd door structurele 
arbeidsmarktmaatregelen. Dit zal de Europese economie wat de werkgelegenheid 
betreft effectiever helpen warden en haar in staat stellen volledig gebruik te maken 
van de gelegenheden die geboden warden door de liberalisatie op gebieden als 
de telecommunicatiesector en door de technologische vooruitgang op gebieden 
als de informatiemaatschappij en de biotechnologie. 
11. Alie Lid-Staten trachten, ieder op zijn eigen manier, veranderingen aan te 
brengen in hun arbeidsmarktbeleid, direct of indirect in verband met de voorstellen 
van het Witboek. Het Witboek is in alle Lid-Staten grondig bestudeerd als 
waardevol referentiepunt, ook door de socials partners op nationaal niveau. Tot 
nu toe zijn echter de dringend noodzakelijke collectieve bezinning over en een 
gecoordineerde actie ten aanzien ·van alle beleidsmaatregelen die het 
werkgelegenheidsklimaat in zijn algemeenheid be"invloeden, nag achterwege 
gebleven. De benadering blijft fragmentarisch en de oude, ingewikkelde nationale 
voorschriften zijn in veel Lid-Staten nag steeds van kracht. De hervormingen van 
de werkgelegenheidsstelsels die tot nu toe zijn doorgevoerd, blijken vaak 
onvolledig en het is moeilijk op dit ogenblik hun ruimere impact te beoordelen. De 
meeste Lid-Staten erkennen nu echter de noodzaak van socials consensus op 
16 
lange termijn voor structurele wijzigingen, vooral waar zij de leef-en 
werkomstandigheden van de mensen be"invloeden. 
12. Over het algemeen erkennen de Lid-Staten ook dat dit streven naar 
consensus betekent dat moet warden gezorgd voor een grotere efficientie van de 
arbeidsmarkt en concurrentievermogen op de lange termijn, niet door verwatering 
van het Europese model van sociale bescherming maar door aanpassing, 
rationalisering en vereenvoudiging van de voorschriften, ten einde een beter 
evenwicht tot stand te brengen tussen de sociale bescherming, het 
concurrentievermogen en het scheppen van werkgelege~heid. 
13. Vergroting van de arbeidsmarktflexibiliteit betekent niet voor alle Lid-Staten 
hetzelfde en moet zorgvuldig warden geanalyseerd, aangezien de term 
"deregulering" vaak met een verschillende betekenis wordt gehanteerd. Voor de 
meeste Lid-Staten is het uitgangspunt een grate hoeveelheid wetten, voorschriften 
of collectieve arbeidsovereenkomsten. Het eindpunt is, wat de aard en omvang 
van de noodzakelijke verandering betreft, dus waarschijnlijk sterk verschillend -
vooral wat betreft de omvang en de aanpak van de verandering in de sociale 
bescherming. Bij het analyseren van deze ontwikkelingen moet zorgvuldig 
rekening warden gehouden met de verschillen tussen de Lid-Staten. 
14. De meeste Lid-Staten benadrukken de noodzaak van een dynamischer 
bijdrage van de sociale partners er:i een sterker partnerschap tussen hen en de 
overheden op die niveaus. Op nationaal niveau erkennen enkele Lid-Staten het 
belang van een grotere complementariteit tussen het beleid van de overheid en 
de CAO-onderhandelingen. Op het niveau van de Unie zijn in het kader van de 
sociale dialoog de besprekingen met de sociale partners voortgezet, met een 
bijzonder accent op de werkgelegenheidskwesties in het Witboek. Het Permanent 
Com ite voor arbeidsmarktvraagstukken van de Raad heeft eveneens op positieve 
wijze gesproken over kwesties van arbeidsorganisatie en werktijd. 
15. Onder de sociale partners treft men zowel positieve houdingen aan -
hetgeen zijn neerslag bij voorbeeld vindt in bepaalde overeenkomsten -als 
terughoudendheid om de verandering te accepteren die noodzakelijk is om 
rekening te houden met de belangen van de werklozen. De noodzaak van een 
ingrijpende hervorming van de werkgelegenheidsstelsels is nog niet algemeen 
aanvaard. Een grater bewustzijn bij het grate publiek en aanvaarding van het feit 
dat op de korte term ijn aanpassingen noodzakelijk zijn voor het scheppen van 
meer banen, zijn nodig om ervoor te zorgen dat deze hervorm ingen word en 
geaccepteerd en uitgevoerd. Er zijn regeringen die op ernstige politieke 
moeilijkheden zijn gestuit teen zij probeerden hervorm in gen in deze zin door te 
voeren. Tegenover het verzet van de mensen die zich bedreigd voelen door de 
veranderingen, staat geen duidelijke, openlijke steun van de mensen die er het 
meest van zouden profiteren, maar die momenteel geheel of grotendeels van de 
arbeidsmarkt zijn uitgesloten. 
16. De noodzaak om de structuur van stimulerende maatregelen die de 
arbeidsmarkt be"invloeden fundamenteel te veranderen, wordt nog onvoldoende 
erkend. De interdepartementale samenwerking bij het ontwikkelen van 
17 
beleidsmaatregelen moet meer prioriteit krijgen. Verdere organisatorische en 
administratieve veranderingen zullen nodig zijn, wanneer men de uitvoering van· 
de strategie uit het Witboek effectief wil voortzetten. In dit verband hebben enkele 
Lid-Staten interdepartementale acties op specifieke terreinen ontwikkeld of zijn 
daarmee bezig. Tevens decentraliseren de meeste Lid-Staten reeds het vaststellen 
van arbeidsmarktmaatregelen (inclusief opleiding), als onderdeel van een stap in 
de richting van het actiever bereiken van de personen die in gevaar verkeren, met 
name de langdurig werklozen. Sommige landen trachten diensten op 
lokaal/regionaal niveau te integreren en te combineren, in plaats van de vroeger 
gefragmenteerde reeks beschikbare diensten. Deze verschillende veranderingen 
moeten meer gewicht krijgen en gekoppeld warden aan een totale inspanning. 
17. Bij het omwerken van beleidsmaatregelen en systemen, is het van belang 
de toegevoegde waarde van de actie van de Unie en de wederzijds steun te 
vergroten door gebruik te maken van de verscheidenheid van de ervaringen van 
de Lid-Staten. Hiervoor is een zorgvuldig onderzoek nodig naar de efficientie van 
de verschillende nationale stelsels bij het bereiken van doelen op het gebied van 
de werkgelegenheid. Het betekent verschillende elementen van het beleid en 
goede praktijken van verschillende nationale systemen eruit te halen en te 
mengen. Het betekent tevens te streven naar een grotere compatibiliteit tussen de 
stelsels van de Lid-Staten, om ervoor te zorgen dat deze zich niet ontwikkelen op 
een manier die in strijd is met algemene doelen of normen van de Unie op het 
gebied van de werkgelegenheid, de concurrentievoorwaarden vervalst of de 
ontwikkeling var:1 vrij verkeer van personen binnen de Unie in de weg staat. 
18. In dit opzicht is de grotere samenwerking tussen de Lid-Staten en de 
Commissie ten aanzien van de follow-up van het Witboek bemoedigend, maar zij 
zal de komende jaren veel systematischer moeten warden voortgezet. 
8 -De toekomstige rol van de Unie 
19. In de tweede helft van 1994 zal de Commissie, in nauw overleg met de Lid­
Staten een meer specifiek actieplan opstellen op het niveau van de Unie en dat 
van de Lid-Staten. Op korte termijn zal dit gericht zijn op de omkering van de 
werkloosheidstrend en op het significant terugdringen van de aantallen werklozen 
tegen het eind van de eeuw. Dit actieplan moet bestaan uit: 
(i) het algemeen kader, dat zich concentreert op de vaststelling van meer 
specifieke doelstellingen voor de uitvoering van de zeven punten die door 
de Europese Raad van Brussel zijn ge·identificeerd en dat aan de Lid­
Staten de keuzen van de m iddelen laat; 
(ii) specifieke flankerende maatregelen die op unieniveau moeten warden 
geco6rdineerd of goedgekeurd; 
(iii) een controleprocedure, ondersteund door een nauwere samenwerking 
inzake-werkgelegenheidskwesties tussen de Lid-Staten en door de 
intensivering van het proces van uitwisseling van informatie en de beste 
praktijken. 
18 
Dit kader zal moeten warden gebaseerd op de evaluatie van de tot nu toe 
geboekte vooruitgang en zal moeten trachten geslaagde ervaringen te benutten. 
Een van zijn doelstellingen zal moeten zijn de noodzakelijke hervormingen in de 
Lid-Staten te ondersteunen en de obstakels daarvoor uit de weg te ruimen. 
20. Het actieplan zal ter goedkeuring warden voorgelegd aan de Europese 
Raad tijdens zijn vergadering van december 1994 in Essen. Tijdens de Europese 
Raad die in juni 1994 op Corfu is gehouden, is een diepgaande discussie gewijd 
aan de verschillende elementen van dit actieplan en bijzondere nadruk gelegd op 
de stimulering van hervormingen in de Lid-Staten die bedoeld zijn om de efficientie 
te verbeteren van werkgelegenheidsstelsels en op specifieke maatregelen om het 
werkgelegenheidspotentieel van kleine en m iddelgrote ondernem ingen ten volle 
te benutten. 
Ondersteuning voor het be~eid en de maatregelen van de Lid-Staten 
21. De Commissie zal de Lid-Staten blijven aanmoedigen om stelsermatig de 
verschillende in het Witboek: Groei, Concurrentievermogen en Werkgelegenheid 
gedane voorstellen over te nemen. Als verdere bijdrage tot het "poolen" van 
ideeen tussen de Lid-Staten, zal de Commissie binnenkort haar jaarlijks verslag 
over de werkgelegenheid in Europa met betrekking tot de 
werkgelegenheidssituatie in 1994 in de Unie publiceren en·in november 1994 een 
tweede Europese week voor de werkgelegenheid sponsoren. 
22. In de tussentijd zal de Cornmissie haar eigen vermogen om het 
werkgelegenheidsplan op middellange terrnijn van de Unie te helpen uitvoeren 
verder vergroten en haar samenwerking met de Lid-Staten op dit gebied 
versterken. Hiertoe stelt de Commissie voor: 
• haar bestaande samenwerking op het gebied van de beleidsontwikkeling 
met de autoriteiten van de Lid-Staten -met name met de directeuren­
generaal voor de arbeidsvoorziening -te versterken en regelmatig verslag 
uit te brengen als aanvulling op de vergelijkende informatie van de 
Commissie over de vorderingen van de Lid-Staten bij de uitvoering van het 
op de Brusselse top goedgekeurde actieplan; 
• op unieniveau te zorgen voor samenwerking tussen a/le directeuren­
generaal wier taken de werkgelegenheid betreffen of bernvloeden -zoals 
werkgelegenheid, sociale bescherming en de ministeries van onderwijs en 
opleiding; 
• in haar jaarlijkse verslagen over de werkgelegenheid in Europa meer uit te 
weiden over het beleid en de beleidsdiscussie tijdens haar jaarlijkse 
conferentie over de werkgelegenheid in Europa uit te breiden met een 
evaluatie van de impact op de werkge/egenheid van het huidig economisch 
beleid; 
• in samenwerking met de Lid-Staten haar systeem van waarnemingsposten 
voorde werkgelegenheid en gegevensbases overarbeidsmarktmaatregelen 
19 
uit te breiden en samen te werken met de Lid-Staten, in het bijzonder door 
betere en meer bijgewerkte statistieken over de structuur van de 
werkge/egenheid op te stellen; 
• EURES (European Employment Service), die is opgezet om 
werkzoekenden overal in Europa te informeren, te adviseren en te plaatsen 
(zie hoofdstuk IV), te consolideren. 
23. Tegen deze achtergrond is het de taak van de Raad Sociale Zaken een 
centrale rol te spelen, door in contact te treden met andere raden van 
ministers/sectorale raden, met name ECOFIN, ten einde een bijdrage te leveren 
tot voorstellen en maatregelen die een veel significanter impact hebben. 
24. De sociale partners zullen worden gestimuleerd om hun samenwerking in 
het kader van de sociale dialoog op Europees niveau te intensiveren, zowel op 
interprofessioneel als op sectoraal niveau. Zij zullen de opdracht moeten krijgen 
hoe doeltreffend het bestaande systeem voor dit doel is, in het bijzonder als het 
gaat om de belangen te behartigen van de werklozen (zie hoofdstuk VIII). 
25. De Commissie zal de werkgelegenheidsmaatregelen blijven controleren, om 
ervoor te zorgen dat zij zich richten op prioritaire behoeften en de 
arbeidsvoorw.aarden niet vervalsen. Bovendien start de Commissie een actie om 
de impact van de bestaande wetgeving van de Unie en de Lid-Staten op de 
werkgelegenheid en het concurrentievermogen te onderzoeken. 
26. Algemeen worden kleine en middelgrote ondernemingen beschouwd als 
een belangrijke bron voor nieuwe werkgelegenheid. De oprichting van kleine en 
middelgrote ondernemingen en de uitbreiding van bestaande is dus van vitaal 
belang bij het zoeken naar nieuwe werkgelegenheid. In het kader van haar. 
ge"integreerde programma ten behoeve van kleine en middelgrote ondernemingen, 
besteedt de Commissie dus bijzondere aandacht aan het administratieve en 
wettelijke klimaat voor dit soort ondernemingen. 
Ondersteuning voor geslaagde beleidsmaatregelen en praktijken voor het 
scheppen van werkgelegenheid 
27. In een reeks resoluties die sinds 1983 zijn aanvaard, heeft de Raad de 
Commissie verzocht de uitwisseling te bevorderen van gegevens over en 
ervaringen met de ontwikkeling van beleidsmaatregelen en praktijken voor het 
met succes scheppen van werkgelegenheid. Met de actieve medewerking van de 
Lid-Staten en de steun van het Europees Parlement, heeft de Commissie een 
reeks beleidsgerichte onderzoeksactiviteiten opgezet (ERGO, LEDA, SPEC, LEI . 
enz.) die naast MISEP (Onderling informatiesysteem inzake het 
werkgelegenheidsbeleid) zijn ontwikkeld en bedoeld zijn om te helpen bij de snelle 
overdracht van goede praktijken en know-how tussen allerlei ondernem ingen -
kleine, middelgrote en grote -en lokaliteiten -landelijke, industriele en stedelijke 
-overal in de Unie. In 1994 heeft de Commissie deze verschillende activiteiten 
zorgvuldig ender de loep genomen in het licht van de prioriteiten die gesteld 
warden in het Witboek: Groei, Concurrentievermogen, Werkgelegenheid, de 
20 
noodzaak acties op unieniveau te doen renderen en het systeem voor interactie 
op beleidsterrein te stroomlijnen. De Commissie zal begin 1995 presenteren: 
• een Mededeling waarin de bestaande beleidsgerichte onderzoeksactiviteiten 
waaraan hierboven wordt gerefereerd worden gerationaliseerd en 
gestroomlijnd en ontworpen om een nieuw samenwerkingskader te creeren 
voor een nauwere, meer gestructureerde samenwerking tussen de Ud­
Staten en de Commissie ten aanzien van het werkgelegenheids- en 
arbeidsmarktbeleid. Er zal ook rekening moeten worden gehouden met een 
reeks nieuwe communautaire initiatieven, met name ADAPT en 
EMPLOYMENT, die binnenkort worden gelanceerd, alsmede met de 
tweede fase van andere communautaire initiatieven zoals LEADER. 
28. Deze samenwerking moet de omvang en de kracht van de communautaire 
initiatieven aanvullen en dient in het bijzonder het accent te leggen op kwesties 
als het ontstaan van nieuwe arbeidstaken, de bijdrage van verschillende soorten 
ondernemingen tot de schepping van werkgelegenheid, veelbelovende plaatselijke 
initiatieven en partnerschappen, de omschakeling van passieve op actieve 
arbeidsmarktmaatregelen en de algemene bevordering van 
ondernemersactiviteiten om de oprichting van meer kleine en mid de lg rote 
ondernemingen te stimuleren. Ook zullen hierbij initiatieven warden overwogen om 
de ondernemersactiviteiten van vrouwen op de arbeidsmarkt te steunen en 
manieren warden bestudeerd om de kansen van vrouwen en mannen op werk in 
niet-traditionele beroepen te vergroten. De samenwerking zou aldus de 
systematische uitwisseling van goede praktijken ondersteunen en de resultaten 
van de analyse inbrengen in het algehele samenwerkingsproces op dit gebied. 
21 
II -INVESTEREN IN EEN BEROEPSBEVOLKING VAN WERELDFORMAAT 
1. Het investeren in onderwijs en opleiding wordt thans erkend als een van de 
essentiele vereisten voor het concurrentievermogen van de Unie alsmede voor de 
cohesie van onze samenleving. Dit was een van de zeven gebieden die de 
Europese Raad van Brussel heeft ge"identificeerd in zijn actieplan dat uit het 
Witboek: Groei, Concurrentievermogen, Werkgelegenheid voortvloeide. 
Verhogen van het vaardigheidsniveau van de huidige en de toekomstige 
beroepsbevolking 
2. In hun officiele antwoorden aan de Commissie5 hebben alle Lid-Staten 
verklaard vastbesloten te zijn de kwaliteit van hun stelsels voor onderwijs en 
ontwikkeling te verbeteren, om beter in staat te zijn het probleem aan te pakken 
van een lange-termijnconcurrentievermogen en te zorgen voor 
hooggekwalificeerde, flexibele arbeidskrachten. Een hooggekwalificeerde, geed 
gemotiveerde beroepsbevolking vormt een hoeksteen van een concurrerende 
economie. Dit is van levensbelang, aangezien in de toekomst de mens tijdens zijn 
leven vaker van loopbaan of betrekking zal moeten wisselen. Alie Lid-Staten 
hebben gewezen op de noodzaak het bewustzijn te vergroten van het grate 
publiek voor het feit dat de investering in de kwalificaties en vaardigheden van de 
huidige en toekomstige beroepsbevolking even onmisbaar is als de investering in 
kapitaal. In het bijzonder hebben enkele Lid-Staten gezegd dat het noodzakelijk 
is het be le id dat gevoerd wordt door het m inisterie van Onderwijs en dat van 
Arbeid, wier taken ten aanzien van de beroepsopleiding zich in de meeste Lid­
Staten overlappen, beter te co6rdineren. Zander een nauwe samenwerking tussen 
de stelsels voor onderwijs en beroepsopleiding en nauwere banden met onderzoek 
en ontwikkeling, zal het onmogelijk zijn de mensen te garanderen dat zij hun leven 
lang vaardigheden en kwalificaties kunnen verwerven of vergroten. 
3. De meeste Lid-Staten hebben benadrukt dat het noodzakelijk is het belang 
van de beroepskwalificaties meer waarde toe te kennen en deze op hetzelfde 
niveau te plaatsen a1s· academische kwalificaties, in het kader van een 
geunificeerd nationaal stelsel van diploma's, in plaats van de bestaande 
ongelijksoortige regelingen voor diplomering. De meeste Lid-Staten benadrukken 
eveneens dat de sociale partners veel nauwer betrokken zouden moeten warden 
bij het ontwerpen, beheren en geven van opleidingen, met name op lokaal, 
regionaal .en sectoraal niveau. Alie landen zijn het erover eens dat nationale 
kwalificatiesystemen moeten worden opgezet overeenkomstig convergerende, 
maar niet geharmoniseerde lijnen, op unieniveau, ten einde het vrije verkeer van 
personen op e,en doorzichtige, praktische basis te ondersteunen. 
Bijdragen tot het Witboek: Groei, Concurrentievermogen, Werkgelegenheid en tot het Groenboek 
Europees Sociaal Beleid 
22 
(4) 4. Er bestaan maar weinig aanwijzingen voor het bestaan van voldoende 
bijzondere maatregelen die bedoeld zijn om aan het probleem 'van het functioneel 
analfabetisme dat in de meeste Lid-Staten bestaat, alsmede het gebrek aan 
andere basisvaardigheden bij veel schoolverlaters, een einde te maken. Deze 
ongekwalificeerde schoolverlaters gaan onvermijdelijk de harde kern vormen van 
de langdurig werklozen. Praktisch al.le Lid-Staten hebben echter stappen 
genomen of nemen die nu, om ervoor te zorgen dat alle jongeren een degelijke, 
initiele beroepsopleiding op brede basis ontvangen. De Lid-Staten hebben het 
"Youthstart"-plan van de Commissie begroet als nog een stimulans voor nationale 
inspanningen. Hoewel in veel Lid-Staten de laatste jaren een aantal maatregelen 
ten behoeve van jongeren is getroffen, maakt de omvang van de plannen het 
soms moeilijk vast te stellen hoe de individuele jongere zijn of haar weg door de 
systemen geacht wordt te vinden. Binnen de Lid-Staten kan enige vereenvoudiging 
en stream lijning geen kwaad en een grotere doorzichtigheid en vergelijkbaarheid 
van de verschillende kwalificatiesystemen in de Unie zou daarvan het gevolg zijn. 
5. De meeste Lid-Staten hebben zich de laatste tijd vastgelegd op 
onderstaande prioriteiten, die bedoeld zijn om: 
hun leerlingstelsel nieuw leven in te blazen en het bereik ervan uit te 
breiden en daarbij de kwaliteit en de normen, inclusief het praktijkelement, 
te, verbeteren; 
de verbindingen tussen de wereld van de school en die van de arbeid 
verder te verbreden, waaronder de invoering van meer gelegenheden voor 
het opdoen van werkervaring en de invoering van studiepunten voor 
jongeren (die het gehele verplichte onderwijs hebben gevolgd), om hen in 
staan te stellen een erkende opleiding te kiezen; 
hun regelingen voor beroepskeuzevoorlichting te analyseren, hoewel er 
weinig aanwijzingen zijn dat de noodzaak bestaat de banden tussen 
dergelijke diensten en overheids- en particuliere 
arbeidsbemiddelingsbureaus te .onderzoeken; 
de opleiding van opleiders en instructeurs en hun kwalificaties onder de 
· loep te nemen; 
het ontstaan van actieve partnerschappen tussen het hoger onderwijs en 
het bedrijfsleven te bevorderen, waaronder tweerichtingsverkeer van 
personeelsleden tussen instellingen van hoger onderwijs en bedrijven; 
de managementopleiding stimuleren van potentiele ondernemers, om de 
overlevingskans voor nieuwe kleine-en middelgrote ondernemingen te 
vergroten; 
het onderwijs in vreemde talen te verbeteren, ten einde de 
ondernemingsgeest wakker te roepen bij jongeren, zodat vaardigheden 
warden ontwikkeld om de schepping van werkgelegenheid en economische 
23 
ontwikkeling te ondersteunen, waaronder het gebruik van de technologie in 
het Jesrooster. 
6. Voor zover het de bij-en herscholing betreft, trachten alle Lid-Staten de 
toegang en de deelneming te verbeteren resp. uit te breiden en zij onderstrepen 
het belang van bedrijfsopleidingen met passende beroepsevaluatie van de 
werknemers en ook willen zij de banden met lokale en regionale overheden 
verstevigen, vooral waar het gaat om het voorspellen van behoeften en tekorten 
' aan vaardigheden. Een hoge prioriteit wordt toegekend aan de bij-en herscholing 
van de minst gekwalificeerde werklazen en het treffen van meer stimulerende 
maatregelen voor deze groep. Deze beleidsmaatregelen hebben een nuttige 
stimulans gekregen door de aanbeveling die de Raad op 30 juni 1993 heeft 
goedgekeurd6. Niettemin hebben de Lid-Staten, over het geheel genomen, nog 
veel te doen om een doorzichtig, dynamisch systeem van permanente educatie 
op te zetten. Dit moet een centrale prioriteit voor de Unie worden. 
7. Op Europees niveau hebben de vertegenwoordigers van de vakbonden 
aangeboden het voarstel in het Witboek: Groei, Concurrentievermogen, 
Werkgelegenheid van de Commissie over te nemen en te gaan onderhandelen 
over een collectieve arbeidsavereenkomst over de bij-en herscholing, ten einde 
de toegang tot en de deelneming aan de bij-en herscholing uit te breiden. Dit kan 
worden gebaseerd op de gaedgekeurde eerdere gezamenlijke adviezen over dit 
onderwerp in het raam van de sociale dialoog. In dit stadium is UNICE echter nog 
niet op dit aanbod ingegaan. De Commissie zal de verdere dialaog over dit 
onderwerp aanmoedigen en andersteunen, omdat zij het belang inziet van een 
verbetering van de motivatie en de kwaliteit van de beroepsbevolking in haar 
geheel. 
8. Er zijn enige aanw1Jz1ngen voor invoering van belastingfaciliteiten of 
financiele bijstand door middel van leningen aan personen die voor hun opleiding 
betalen en oak voor steun aan kleine werkgevers die willen investeren in het 
vergroten van de vaardigheden van hun werknemers. Ook zijn er tekenen van een 
nieuwe benadering van de organisatie van het arbeidsleven, met een sterkere 
afwisseling tussen arbeid, opleiding en vakantie; voorbeelden zijn 
studieverlofregelingen om de functieroulering te vergroten, in het raam waarvan 
de bij-en herscholing van het persaneel wordt gecombineerd met een opleid_ing 
op de werkplek van werklozen, die warden aangetrokken als vervangers voor de 
mensen met studieverlof. 
9. Er komen steeds meer aanwijzingen dat de interne flexibiliteit van bedrijven 
wordt bevorderd door nieuwe apleidingsinspanningen, waardoor het personeel in 
staat wordt gesteld hun werk en hun werktijd op een flexibeler basis te 
organiseren. Over het algemeen echter blijft de deelneming van ~erknemers van 
kleine en m iddelgrote andernem ingen aan bij-en herscholing betrekkelijk klein. 
6 PB nr. L 181 van 23.07.1993 
24 
1 O. Krachtens artikel 127 van het Verdrag· zal de Commissie geleidelijk een 
beleid voor de beroepsopleiding blijven ontwikkelen, dat voortbouwt op de 
verschillende resultaten die tot nu toe op unieniveau zijn bereikt. De Commissie 
erkent volledig dat de Lid-Staten verantwoordelijk zijn voor de tenuitvoerlegging 
op dit gebied. Zij zal haar inspanningen concentreren op het vaststellen van 
doelstellingen ten einde op unieniveau een kader op te zetten dat essentieel is 
voor het geven van dringend noodzakelijke stimulansen aan de inspanningen van 
de Lid-Staten en voor het waarborgen van hoge normen in de gehele Unie. 
11. De ontwikkeling van een samenhangende opleidingsstrategie, ondersteund 
door de instrumenten die de Unie ten dienste staan, kan aldus dienen om de 
opleidingsprestatie te verbeteren en de nationale, sectorale en plaatselijke 
opleidingsstelsels te stimuleren en te informeren. Deze gezamenlijke, voor de 
gehele Unie bestemde strategie kan dan door elke Lid-Staat warden overgenomen 
in de verschillende nationale opleidingsacties. De nationale opleidingsstrategieen 
zouden door de Commissie moeten warden gepubliceerd, ter bevordering val'.1 de 
uitwisseling van ervaringen en er zou nuttig gebruik van moeten warden ·gemaakt 
door middel van gesprekken met de directeuren-generaal belast met de 
beroepsopleiding en de sociale partners. 
12. De Commissie stelt voor in de loop van 1995 verdere voorstellen in te 
dienen, in het kader van artikel 127 en met inachtneming van de recente 
beslissingen over LEONARDO en SOCRATES, gekoppeld aan het algemene 
actieplan voor de werkgelegenheid, met de nadruk op onderstaande prioritaire 
aspecten die · staan vermeld in het Witboek: Groei, Concurrentievermogen, 
Werkgelegenheid en ontworpen in de context van nationale structuren: 
• een overal in de Unie ge/dende garantie te geven dat jongeren van 
jonger dan 18 jaar niet werkloos kunnen zijn: hun dient een plaats te 
warden gegarandeerd in het ste/se/ voor onderwijs en opleiding of op een 
werkplek waar opleiding en werk warden gecombineerd. De bijdrage van·. 
de Unie bestaat in de ondersteuning ervan via het "Youthstart"-initiatief,· 
• ge/eidelijke doe/en vast te stellen tot het jaar 2000 om een einde te ma ken 
aan het functioneel analfabetisme en het gemis aan andere 
basisvaardigheden bij Schoolverlaters; 
• de status te verhogen van het initiele beroepsonderwijs en de 
beroepsopleiding en de ontwikkeling van .de ondernemersvaardigheden 
van jongeren en hun vermogen de nieuwe technologieen te benutten door 
passende arbeidservaring; 
• de omvang en het bereik van de bestaande leerlingste/se/s en/of 
andere vormen van werk gecombineerd met opleiding te vergroten, in 
actieve samenwerking met de sociale partners; 
• de gecoordineerde verstrekking van beroepskeuzevoor/ichting en 
arbeidsbemiddeling te verbeteren, met name op plaatselijk niveau, ten 
25 
einde stelselmatig jongeren te adviseren over loopbaan- en 
arbeidsmogelijkheden; 
• naar wegen te zoeken om be/astingfaciliteiten in te voeren voor 
bedrijven en werknemers om te investeren in hun voortgezette 
beroepsopleiding, als uiting van het engagement van overheidszijde voor 
de ontwikkeling van /evenslange scholingsmogelijkheden voorvolwassenen. 
13. Daarnaast zal de Commissie, in samenwerking met de Lid-Staten, de 
afspraken ender de loep nemen voor managementopleiding en -scholing in de 
Unie en wegen trachten te vinden om samenwerking en verspreiding van goede 
praktijken te bevorderen. 
14. Hoewel de Commissie het essentiele belang erkent van de koppeling 
tussen werkgelegenheid en opleiding, is zij ook gevoelig voor het gevaar dat 
opleidingsplannen eenvoudigweg instrumenten kunnen warden voor het beperken 
van de werkloosheid of, als zij niet behoorlijk warden uitgevoerd, aanleiding tot 
m isbruik geven in de vorm van het vervangen van werkenden door werklozen. Wat 
de arbeidsmarkt betreft zou dit een degradatie betekenen van de deelnemers aan 
dergelijke plannen en ook een algemeen negatief effect hebben op de 
arbeidsvoorwaarden in het algemeen. 
15. Ten slotte is in het vierde kaderprogramma een nieuw onderzoeksinitiatief 
opgenomen, metals doel door middel van verspreiding van goede praktijken de 
Lid-Staten te helpen bij hun pogingen verbindingen te leggen tussen onderzoek, 
onderwijs en opleiding en hun stelsels voor onderwijs en opleiding te verbeteren. 
Onderzoek op dit gebied kan een waardevolle ondersteuning betekenen voor het 
verhogen van het vaardigheidspeil van de huidige en toekomstige 
beroepsbevolking. 
Het Europees Sociaal Fonds 
16. In de context van haar be le id ter zake van de econom ische en sociale 
cohesie heeft de Unie · in de Structuurfondsen de beschikking over een zeer 
significant financieel instrument dat dit proces krachtig kan ondersteunen. De 
Structuurfondsen en met name het Europees Sociaal Fonds moeten steeds meer 
een zorgvuldig gerichte bijdrage leveren tot de ontwikkeling van een geschoolde, 
flexibele en mobiele beroepsbevolking. De ontwikkeling van menselijke 
hulpbronnen is een fundamenteel onderdeel van de strategie van de Unie voor 
groei, concurrentievermogen en grotere werkgelegenheid. 
17. De Structuurfondsen, met tot 1999 een beg roting van meer dan 141 miljard 
ecu, zullen een zeer aanzienlijke bijdrage leveren tot de investering in menselijke 
hulpbronnen, de bestrijding van de werkloosheid en het functioneren van de 
arbeidsmarkt. Met name het Europees Sociaal Fonds is in de komende periode 
geed voor ongeveer 40 m iljard ecu. Het is om die red en van het allergrootste 
belang dat de Raad en het Europees Parlement vorig jaar het voorstel van de 
Commissie voor een grondige herziening van het Sociaal Fonds hebben 
goedgekeurd om dit om te smeden tot een effectiever, flexibeler werktuig. 
26 
18. Overal in de Unie richt het Sociaal Fonds zich op de best~ijding van de 
langdurige werkloosheid en de uitsluiting van de arbeidsmarkt, op inspanningen 
om ervoor te zorgen dat al onze jongeren de nodige vaardigheden opdoen en de 
kans krijgen op werk, op de bevordering van gelijke kansen en, in de context van 
de nieuwe doelstelling 4, op steun bij de aanpassing van de beroepsbevolking aan 
de industriele verandering. In een ge'integreerde aanpak leveren de 
Structuurfondsen een bijzonder significante bijdrage tot de ontwikkeling van de 
regio's die met bijzondere ontwikkelingsproblemen te kampen hebben, in het 
bijzonder regio's van doelstelling 1, waar de versterking van het onderwijs en de 
technische en wetenschappelijke dienstverlening tot de extra prioriteiten behoort. 
Daarnaast zijn flexibele structurele instrumenten geschapen om de sociale 
problemen te helpen aanpakken waarmee sommige sectoren, zoals de visserij, te 
maken hebben. Bovendien zal op ruime schaal de invoering van plannen voor 
bedrijfsopleidingen worden gestimuleerd, die op passende wijze gebruik' maken 
van de mogelijkheden die door de nieuwe doelstelling 4 warden geboden. 
19. De Commissie is momenteel in onderhandeling over communautaire 
bestekken met Lid-Staten die een strategie zullen uitstippelen voor het gebruik van 
de Structuurfondsen tussen nu en het eind van deze eeuw. Met betrekking tot het 
Sociaal Fonds bevordert de Commissie een gerichte aanpak op basis van drie 
prioritaire onderwerpen: 
• de toegang tot en de kwaliteit van het onderwijs verbeteren, met name door 
de tenuitvoerlegging van "Youthstart"; 
• verbetering van hetconcurrentievermogen en voorkoming van werkloosheid 
door aanpassing van de beroepsbevolking aan het probleem van de 
verandering door middel van een systematische aanpak van de bij-en 
herscholing; 
• verbetering van de kansen op werk van personen die langdurig werkloos 
zijn en uitgesloten zijn van de arbeidsmarkt, door middel van de 
ontwikkeling van een pakket maatregelen die een manier voor herintegratie 
vormen. 
Van al deze thema's vormt de bevordering van gelijke kansen voor vrouwen een 
integrerend deel. 
20. De Commissie zal, in samenwerking met de Lid-Staten, ernaar blijven 
streven dat de prioriteit die is toegekend aan de investering in menselijke 
hulpbronnen bevestigd wordt en haar weerslag vindt in de communautaire 
bestekken en programma's die voor de komende periode zijn goedgekeurd. 
Tevens is van belang dat de thans goedgekeurde communautaire bestekken en 
programma's flexibel genoeg zijn om de acties en de financiele inspanningen aan 
te passen aan de continue uitvoering van het Witboek: Groei, 
Concurrentievermogen, Werkgelegenheid, hetgeen de kwaliteit zal bevorderen en 
tevens het evenwicht zal helpen herstellen in de richting van een toereikender 
investering in menselijke hulpbronnen. De Commissie zal in dit verband stappen 
nemen om te zorgen voor het systematisch toezicht gedurende de gehele periode 
27 
zodat de programma's zo nodig warden gewijzigd, programma's die effectiever zijn 
voldoende steun ontvangen en de meest succesvolle ervaringen en praktijken 
overal in de Unie snel bekend warden. 
21. Het is ook belangrijk te zorgen voor een betere coordinatie tussen 
ministeries en tussen nationale of regionale autoriteiten en andere relevante 
actores. De Lid-Staten zullen worden aangemoedigd de uitvaeringsvaorschriften 
ender de loep te nemen ten einde de efficientie en de doorzichtigheid van de 
steunverlening te vergroten en ·ervoor te zargen. dat met de gevalgen voor de 
werkgelegenheid en de vaardigheden volledig rekening wardt gehauden wanneer 
beslissingen over de financiering van infrastructuur en produktieve 
investeringsprojecten warden genomen. Naast het streven naar een nauwere 
nationale interdepartementate samenwerking, zijn inspanningen nodig ter 
bevordering van een ruimer partnerschap met NGO's, gemeenschapsorganen, 
plaatselijke overheden, de sociale en ecanorn ische partners en de particuliere en 
de overheidssector, om nieuwe kennis en ervaring te verwerven. 
22. De ervaring heeft het groeiend belang aangetoand van het plaatselijk 
niveau en van gedecentraliseerd beheer. De antwikkeling van 
uitvoeringsmechanismen die een bottom-up benadering vergemakkelijken, is 
bijzonder relevant voor de twee nieuwe thema's van het ESF: de bestrijding van 
de uitsluiting en de bevordering van de aanpassing aan de industriele verandering, 
waar veel ervaring buiten het averheidsterrein aanwezig is. Vanaf 1995 zal een 
reeks nationale conferenties warden georganiseerd, tezamen met een evenement 
op Europees niveau, om voor een grater publiek de praktische taepassingen van 
het ESF duidelijk te maken. 
23. De geleidelijke inpassing in het ESF van maatregelen die thans nag in het 
raam van de Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal warden getroffen, 
vormt ook een belangrijk probleem vaor de taekamst. Uit de ervaring die is 
opgedaan met de EGKS, die heeft gewerkt in uitzonderlijk nauwe samenwerking 
met de saciale partners en met een medefinanciering door beide bedrijfstakken in 
de vorm van een heffing op de produktie, kan de nodige lering warden getrokken. 
Dit systeem heeft de sociale gevolgen opgevangen van enorme banenverliezen 
in de laatste 20 jaar en daarvoor. 
Communautaire initiatieven 
24. De nieuwe reeks communautaire initiatieven wordt later dit jaar gelanceerd. 
Hiertoe behoren EMPLOYMENT, waarvan het voornaamste doel is de verbetering 
van de toegang tot arbeid van bepaalde achterstandsg.roepen (zaals jange 
werklozen, gehandicapten, sociaal uitgeslotenen en vrouwen) en ADAPT, dat tot 
doel heeft steun te verlenen aan werknemers die werkloos dreigen te warden als 
gevolg van industriele verandering en aanpassing aan nieuwe arbeidsmethoden. 
Zij zijn bedaeld om een belangrijk katalytisch effect te hebben op nationale, 
regionale en plaatselijke inspanningen om de werkgelegenheid te bevorderen en 
de kwaliteit en de normen van de opleiding te verbeteren. Een belangrijk aspect 
van de cammunautaire initiatieven is de nadruk die gelegd wardt op de 
ontwikkeling van een krachtige transnationale, innoverende dimensie. De 
28 
Commissie zal met alle betrokkenen een zorgvuldig opgebouwd programma 
vaststellen voor controle en gegevensuitwisseling ten einde alle mogelijkheden te 
ben.utten die door deze programma's warden geboden. 
Communautair opleidingsprogramma 
25. Bovendien zal, voor zover het acties op unieniveau betreft, de recente 
goedkeuring door de Raad van het LEONARDO-programma nog een stimulans 
tot samenwerking geven, op basis van de succesvolle ervaring die is opgedaan 
met de eerdere programma's (COMETT, FORCE, EUROTECNET, LINGUA en 
PETRA). Dit programma is bedoeld om de kwaliteit en het vermogen tot innovatie 
op opleidingsgebied te bevorderen en te ondersteunen Het zal warden ontwikkeld 
in synergie met de structtJrele maatregelen van de Unie, met name, voor zover het 
ESF betreft, met de nieuwe reeks communautaire initiatieven die de Commissie 
. binnenkort zal nemen. Er komen afspraken om te zorgen voor een regelmatige 
stroom gegevens uit deze verschillende acties naar de Lid-Staten. De Raad dient 
over dit programma voor eind 1994 een beslissing nemen, zodat met ingang van 
1 januari 1995 de volgende fase van samenwerking op het gebied van de 
beroepsopleiding kan profiteren van de volledige reeks acties die in het kader van 
het LEONARDO-programma moet warden ontwikkeld. De uitvoering van het 
programma zal profiteren van de versterkte band met het CEDEFOP (het 
Europees centrum voor de ontwikkeling van de beroepsopleiding), met name ten 
aanzien van de regelmatige vervaardiging van vergelijkende beschrijvingen van 
de opleidingssystemen. 
29 
Ill -STIMULERING VAN STRENGERE ARBEIDSNORMEN ALS ONDERDEEL VAN EEN 
CONCURREREND EUROPA 
1. De wetgeving ter verbetering van de arbeidsnormen en de 
werknemersrechten, is een belangrijk onderdeel geweest van de resultaten die de 
Unie op sociaal gebied heeft behaald. De voornaamste doelstellingen waren: 
garanderen dat het ontstaan van een gemeenschappelijke markt niet leidde tot 
een neerwaartse druk op de arbeidsnormen en dat de werkende mens ook deelde 
in de nieuwe welvaart. De nadruk heeft voornamelijk gelegen op gelijke 
behandeling van mannen en vrouwen, het vrije verkeer van werknemers, veiligheid 
en gezondheid en -in beperkte mate -de arbeidswetgeving. 
2. Sinds de goedkeuring van de Europese Akte is het accent verschoven van 
harmonisatie naar goedkeuring van minimumvoorschriften en het tweede sociaal 
actieprogramma7 -dat resulteerde in het Sociaal Handvest dat in 1989 is 
goedgekeurd-voorzag in 21 vqorstellen voor een richtlijn, de meeste daarvan op 
basis van artikel 118 A. De Commissie heeft deze alle ingediend en 13 zijn er 
goedgekeurd. Er zijn dus aanzienlijke vorderingen gemaakt op het terrein van de 
gezondheid en-de veiligheid op het werk, waaronder de richtlijnen betreffende de 
bescherming van zwangere vrouwen8, de bescherming van jongeren op het werk9 
en de organisatie van de arbeidstijd10 die, door het stellen van 
minimumvoorschriften, de sociale bescherming van de werknemers verder 
hebben verbeterd. Wat het arbeidsrecht betreft zijn belangrijke beslissingen 
genomen met de richtlijn betreffende de verplichting van de werkgever de 
werknemers op de hoogte te stellen van de voorwaarden die op de 
arbeidsovereenkomst van toepassing 11 zijn en de wijziging op de richtlijn 
betreffende collectief ontslag 12. 
3. Niettemin is een aantal voorstellen nog niet aangenomen. Vier voorstellen 
op het gebied van gezondheid en veiligheid liggen nog op tafel bij de Raad (zie 
punt C). Daarnaast worden bij de Raad nog vier andere voorstellen 
achtergehouden. Deze betreffen: 
(i) 
(ii) 
(iii) 
7 
8 
9 
10 
11 
12 voorlichting en raadpleging van de werknemers; 
atypische vormen van tewerkstelling: 
• arbeidsvoorwaarden; 
• concurrentievervalsing 
detachering van werknemers. 
COM (89) 568 def. van 29.11.89 
92/85/EEG (PB nr. L 348 van 28.11.1992) 
COM (94) 88 van 30.03.1994 -goedgekeurde tekst nog niet verschenen in het Publkatieblad 
93/103/EEG (PB L nr. 307 van 13.12.93) 
91/533/EEG (PB nr. L 288 van 18.10.91) 
92/56/EEG (PB nr. L 245 _van 26.08.92) 
30 
(5) 4. In de volgende fase van het sociaal beleid moet volgens de Commissie de 
hoogst mogelijke prioriteit warden gegeven aan de goedkeuring van deze 
voorstellen. 
5. De prioriteiten voor de toekomst zijn derhalve de afsluiting van het lopende 
sociaal actieprogramma, de consolidering van een goede ·basis voor 
arbeidsnormen en de bevordering van gezondheid en veiligheid op het werk. 
A -Afsluiting van het lopende sociaal actieprogramma 
Voorlichting en raadpleging van de werknemers 
6. In april 1994 heeft de Commissie een voorstel ingediend ter verbetering van 
de informatie en raadpleging van werknemers van ondernemingen op 
communautaire schaal, op basis van artikel 2, lid 2 van de Overeenkomst 
betreffende de sociale politiek 13• De Raad Socia le Zaken heeft op 22 juni 1994 een 
gemeenschappelijk standpunt ingenomen over dit voorstel en de Commissie 
verwacht dat dit eind 1994 zal warden goedgekeurd. De Commissie zal nauwgezet 
de tenuitvoerlegging van deze richtlijn volgen en zorgen voor uitwisselingen in 
samenwerkingsverband tussen de betrokkenen. Bovendien: 
• za/ de Commissie, zodra deze richtlijn is gegeven, de invloed hiervan 
onderzoeken op de zeven voorstellen voor richtlijnen van de Raad die de 
voorlichting en de raadp/eging van de werknemers14 of bepalingen 
daaromtrent betreffen en die momentee/ op tafel liggen bij de Raad van 
ministers. 
Detachering van werknemers 
7. Het is van dringend belang dat op het gebied van dit belangrijke probleem 
vooruitgang wordt geboekt. In het voorstel van de Commissie15 wordt getracht een 
kern van minimumvoorschriften vast te stellen ter bescherming van werknemers 
die tijdelijk wetk verrichten in een andere Lid-Staat. De voltooiing van de interne 
markt maakt dit des te noodzakelijker. 
13 
14 
IS COM (94) 134 def. van 13.04.94 
Ontwerp-richtlijn betreffende bet Statuut van de SE (PB nr. 263 van 16.10.1989), ontwerp-richtlijn 
betreffende procedures voor het inlichten ·en raadplegen van werknemers (PB nr. C 297 van 
15.11.1980 en PB nr. C 217 van 12.08.83), ontwerp-richtlijn betreffende oprichting van Europese 
ondernemingsraden in ondernemingen op communautaire schaal (PB nr. C39 van 15.02.91 en PB 
nr. C 336 van 31.12.91), ontwerp van de vijfde richtlijn betreffende de structuurvan de naamloze 
vennootschap en de bevoegdheden en verplichtingen van haar organen (PB nr. C 240 van 
19.08.83), ontwerp-richtlijn tot aanvulling van het statuut van de Europese vereniging met 
betrekking tot de rol van de werknemers (PB nr. C 99 van 21.04.92), ontwerp-richtlijn tot 
aanvulling van bet statuut van de Europese cooperatieve vennootschap met betrekking tot de rol 
van de werknemers (PB nr. C 99 van 21.04.92) en ontw.erp-richtlijn tot aanvulling van het statuut 
van de Europese onderlinge maatschappij met betrekking tot de rol van de werknemers (PB nr. C 
99 van 21.04.92) 
COM (91) 230 def. van 19.06.1991 
31 
• indien dit voorstel niet voor eind 1994 door de Raad is goedgekeurd, zal de 
Commissie, onverminderd het wettelijke kader, het initiatief nemen tot 
verdere discussies met de sociale partners en in het licht van hun advies 
nagaan of dit probleem kan worden opgelost door nieuwe voorstellen voor 
actie op dit gebied. 
Nieuwe vormen van tewerkstelling 
8. De laatste vier jaar hebben zich op de arbeidsmarkt dramatische 
ontwikkelingen voltrokken, die in het bijzonder een gevolg waren van 
veranderingen zowel in het produktiemodel als in de dienstensector, met als 
resultaat flexibeler vormen van arbeidsovereenkomsten (voor bepaalde tijd, tijdelijk 
en deeltijd). Oat komt niet alleen doordat de bedrijfsleiding de flexibiliteit wenst te 
vergroten, maar oak omdat de betrokken werknemers heel vaak aan alternatieve 
arbeidspatronen de voorkeur geven. Wanneer deze flexibele arbeidsvormen 
algemeen aanvaard moeten warden, is het van belang ervoor te zorgen dat 
dergelijke werknemers globaal gelijkwaardige arbeidsvoorwaarden krijgen als de 
"standaard"-werknemer en men wil algemeen op dit gebied naar een doorbraak 
op unieniveau toe. De Commissie erkent dat, als gevolg van deze ontwikkelingen, 
haar oorspronkelijke voorstellen op dit gebied16 nu mogelijk moeten warden 
herschreven. De goedgekeurde maatregelen zullen oak rekening moeten houden 
met de principes van het Verdrag van de IAO inzake deeltijdarbeid, dat in juni 
1994 is goedgekeurd. 
• 
• 
16 
17 Als in de Raad v9or het einde van het jaar geen vooruitgang kan worden 
geboekt op basis van de huidige voorstellen, zal de Commissie het initiatief 
nemen tot overleg met de sociale partners krachtens de Overe~nkomst 
betreffende de sociale politiek. Bij dit overleg zal worden overwogen welke 
verdere actie ondernomen kan worden, waaronder de mogelijkheid van een 
eerste stap via een richtlijn betre.ffende deeltijdarbeid. 
In dezelfde context zal de Commissie tevens de mogelijkheid onderzoeken 
van een kaderrichtlijn met betrekking tot de kwesties van het met elkaar in 
overeenstemming brengen van het arbeids-en het gezinsleven, waaronder 
carriereonderbrekingen zoals ouderschapsverlof. Een dergelijke richtlijn zou 
ernaar streven geleidelijk de ontwikkeling te bevorderen van nieuwe 
model/en die beter geschikt zijn voor de veranderende behoeften van de 
Europese samenleving en in het bijzonder ontworpen zijn om de volledige 
integratie van vrouwen in de arbeidsmarkt (zie ook hoofdstuk VJ te 
vereenvoudigen. In de richtlijn zouden minimumnormen worden vastgesteld 
fer bevordering van concurrerende oplossingen in een veranderende 
wereld. In dat geval zou het bestaande voorstel betreffende 
ouderschapsverlof7 worden ingetrokken. 
COM (90) 228 def.van 13.08.90 
COM (83) 686 van 24..l 1.83 
32 
Arbeidstijd 
9. De richtlijn betreffende de arbeidstijd, waarin voorschriften warden gegeven 
betreffende minimale dagelijkse en wekelijkse rusttijden, een werkweek van 
maximaal 48 uur, jaarlijkse vakantie en nachtarbeid is in november 1993 
goedgekeurd18. Daarnaast heeft de Commissie het Europees Parlement beloofd 
voorstellen te doen ter aanvulling op de bestaande richtlijnen, ten einde alle 
werknemers te bestrijken. Mits aan bepaalde minimumvoorschriften wordt voldaan, 
dienen regelingen voor flexibititeit in de arbeidstijd te warden gestimuleerd, vooral 
op bedrijfsniveau, als onderdeel van de ontwikkeling van nieuwe arbeidspatronen 
en om het concurrentievermogen te verbeteren en de kansen op werk te 
vergroten. 
• Overleg met de sociale partners en/of studies door de Commissie vinden 
plaats voor sectoren (vijf vervoerssectoren plus de zeevisserij) en 
werkzaamheden (andere arbeid op zee en arisen in opleiding) die van de 
richtlijn betreffende de arbeidstijd zijn uitgesloten. De Commissie meent dat 
overeenkomsten tussen de sociale partners de beste oplossing zouden zijn, 
maar als dergelijke afspraken in de loop van 1995 niet kunnen worden 
gemaakt, zul/en richtlijnen op basis van artikel 118 A worden overwogen. 
8 -Consolidering van een goede basis voor arbeidsnormen 
10. Met de afsluiting van het lopende sociaal actieprogramma, is een aanzienlijk 
hoeveelheid voorschriften op het gebied van de arbeid in het Europees recht 
geconsolideerd. De vraag hoe het nu verder moet is ingewikkeld en controversieel, 
omdat de kwestie van de arbeidsnormen de kern vormt van het debat over de 
relatie tussen concurrentievermogen, groei en schepping van werkgelegenheid. 
11. Enerzijds wordt aangevoerd dat uitzonderlijk strenge arbeidsnormen zulke 
hoge kosten meebrengen dat de concurrentiemogelijkheid van bedrijven in het ene 
land of regio vergeleken met andere, wordt verkleind. Anderzijds geloven velen dat 
produktiviteit de sleutel is tot het concurrentievermogen en dat strenge 
arbeidsnormen altijd een integrerende deel zijn geweest van de 
concurrentieform ule. 
12. De spanning tussen deze twee opvattingen is heel duidelijk tot uitdrukking 
gekomen in de verschillende inzendingen die de Commissie als reactie op het 
Groenboek heeft ontvangen. Gezegd moet warden dat over dit punt geen · 
duidelijke consensus bestaat en dat de Lid-Staten en anderen verdeeld blijven 
over de noodzaak tot verdere wetgevingsacties ten aanzien van arbeidsnormen 
op Europees niveau. 
13. Een aantal Lid-Staten, met steun in het bijzonder van het Europees 
Parlement, het Economisch en Sociaal Comite en het EW, heeft het ide.e 
geopperd om de bodem van bindende, uitvoerbare minimumvoorschriften uit te 
18 93/104/EEG (PB nr. L 307 van 13.12.93) 
33 
breiden tot het geschikte middel voor het maken van geleidelijke vorderingen in 
de richting van de economische en sociale convergentie in de Unie, met 
inachtneming van de economische kracht en capaciteiten van de verschillende Lid­
Staten. Naas.t ondersteuning voor de aanvaarding van lopende voorstellen, is een 
hele reeks anqere gebieden naar voren gebracht waar wetgeving op unieniveau. 
nodig was. Dit waren: 
(i) bescherming tegen individueel ontslag; 
(ii) bescherming van de privacy van werknemers, in het bijzonder met 
betrekking tot het verwerken van gegevens over werknemers, het 
verzamelen en openbaar maken daaronder begrepen; 
(iii) eis van gelijke behandeling in het geval van arbeid in deeltijd en krachtens 
· arbeidsovereenkomsten voor een bepaalde duur (zie punt A); 
(iv) verbod op discriminatie van werknemers die op hun rechten staan of 
weigeren illegale taken te verrichten; 
(v) het recht op doorbetaling. van loon op algemene feestdagen en tijdens 
ziekte; 
(vi) het recht van de werknemer gehoord te warden in kwesties binnen de 
ondernem ing die hem persoonlijk aangaan. 
14. De Commissie is al bezig met gedetailleerd onderzoek naar de situatie in 
de Lid-Staten ten aanzien van punt (i) en (ii) en zij verwacht binnen de komende 
negen maanden in staat te zullen zijn de resultaten te publiceren. Zij zal tevens 
discussies over deze kwesties in de Raad en het Parlement en tussen de sociale 
partners aanmoedigen. Of de noodzaak van voorstellen voor verdere wetgeving 
op deze gebieden op Europees niveau aanwezig is, zal in het licht van dit debat 
warden overwogen. Hierbij zal rekening warden gehouden met de werkzaamheden 
die al zijn verricht in verband met het voorstel voor een algemene kaderrichtlijn 
betreffende gegevensbescherming. Daarnaast is er een aantal andere gebieden 
-bij voorbeeld thuisarbeid en telewerken -waar nieuwe benaderingen kunnen 
warden ontwikkeld en die verder moeten warden bestudeerd met het oog op 
mogelijke actie van de Unie in de toekomst. 
15. Andere kwesties die in de reacties zijn vermeld, omvatten het verbod op 
discrim inatie wegens ras, godsdienst, leeftijd en handicap (zie hoofdstuk VI) en 
het grijze circuit. In verband-met de ingewikkelde problemen rand de kwestie van 
het grijze circuit, stelt de Commissie, op basis van eerdere discussies, voor de 
uitwisseling van ervaringen tussen de Lid-Staten te bevorderen, met de bedoeling 
te zorgen voor een nieuwe stimulans en het identificeren van mogelijke 
oplossingen. In het licht van dit proces zal de Comm issie: 
• voorstellen doen om de kwestie van de illegale arbeid aan te pakken, 
inclusief de banden met de illegale immigratie. 
16. Meer in het algemeen gelooft de Commissie dat in de naaste toekomst de 
consolidatie en tenuitvoerlegging van de bestaande verzameling wetten -zowel 
op dit gebied als overal elders -om te waarborgen dat de concurrentie niet wordt 
vervalst door niet-omzetting in de nationale wetgeving, minstens zo belangrijk 
zullen zijn als het indienen van nieuwe voorstellen (zie hoofdstuk X). In deze 
34 
situatie kan wijziging komen zodra het huidige proces van de aanpassing van de 
arbeidswetgeving, die in alle Lid-Staten loopt, tot stilstand is gekomen. Wanneer 
eenmaal de nieuwe patronen van werknemersrechten duidelijker zijn op nationaal 
niveau, komt de kwestie van de ondersteuning hiervan op Europees niveau 
ongetwijfeld weer op de agenda komen. In deze context gelooft de Commissie dat 
het, gez4en het feit dat bijna vijf jaar zijn verlopen sedert de aanvaarding van het 
Sociaal Handvest, nu tijd is om voor de toekomst de inventaris op te maken. 
Derhalve is zij van plan: 
• in de loop van 1995, in samenwerking met het Europees Parlement, een 
gezamenlijke hoorzitting te organiseren voor het evalueren van de 
prestaties, problemen en vooruitzichten naar aanleiding van het Sociaal 
Handvest, dat dan vijf jaar oud is. Hierbij zal ook worden gerefereerd aan 
het verslag (1994) over de stand van de verwezenlijking van de 
doe/stellingen van artikel 1 van de Overeenkomst dat de Commissie 
krachtens artikel 7 van die Overeenkomst moet opstellen en dat om 
praktische redenen zal worden opgenomen in het verslag ·over de 
toepassing van het Sociaal Handvest. 
C -Bevordering van de gezondheid en de veiligheid op het werk 
17. In de Mededeling van de Commissie betreffende de veiligheid, de hygiene 
en de gezondheidsbescherming op het werk19 warden de voornaamste gebieden 
genoemd voor actie tot het jaar 2000. 
18. De noodzaak vooruitgang te boeken met de voorstellen op het gebied van 
de gezondheid en de veiligheid die momenteel bij de Raad worden besproken, 
met de bedoeling deze in 1994 en 199520 te laten aannemen, blijft een topprioriteit. 
Na raadpleging van de lnstellingen van de Unie over de Mededeling, zal in de loop 
van 1995 bovendien een vierde actieprogramma inzake veiligheid en gezondheid 
worden opgesteld. De voornaamste kenmerken van dit programma zullen zijn: 
• 
• 
19 
20 passende uitbreiding van de wetgeving van de Unie in het licht van nieuwe 
kennis of technische vooruitgang of om vastgestelde tekortkomingen te 
corrigeren, met name in verband met situaties waar de risico's groot zijn en 
met schadelijke agentia; 
consolidatie van bestaande voorschriften ten einde rekening te houden met 
vorderingen op wetenschappelijk en technisch gebied en ze gemakkelijker 
toepasbaar te maken door a/le betrokkenen; 
COM (93) 560 def. van 19.11.93 
Voorstellen voor richtlijnen betreffende gezondheid en veiligheid voor activiteiten in de 
veivoerssector (PB C 271 van 16.10.93), fysische agentia (PB C 77 van 18.03.93), chemische 
agentia (PB C 165 van 16.06.1993, veilig veivoer van werknemers met beperkte mobiliteit (PB 
C 15 van 21.01.92) en arbeidsmiddelen (wijziging) (COM (94) 56 def. van 14.03.94 
35 
• bevordering van activiteiten op het gebied van voorlichting, onderwijs en 
opleiding ten behoeve van werkgevers en werknemers, alsmede 
samenwerking tussen de Ud-Staten en de sociale partners fer vergroting 
van het bewustzijn voor gezondheids- en veiligheidskwesties; 
• bevordering en ontwikkeling van preventieve maatregelen en 
beschermingsdiensten, voornamelijk in verband met de risicoana/yse; 
• onderzoek naar de problemen die worden ondervonden in bedrijven en 
ondernemingen, zoals klefne en middelgrote ondernemingen en in het 
bijzonder door specifieke groepen, alsmede kwesties in verband met het 
welzijn op het werk; 
• ontwikkeling van andere flankerende maatregelen dan wetgeving, fer 
bevordering van en ter aanvulling op doelstellingen van wetgeving. 
19. Het Parlement heeft de Commissie verzocht een programma op le stellen 
ender de titel "Safety Action for Europe (SAFE)". De Commissie is voornemens 
dit verzoek in te willigen in haar vierde actieprogramma. Zeals gepland in 
bovenbedoelde Mededeling, zal de Commissie tevens: 
• voorstellen doen om de rol van het Comite van hoge functionarissen van 
. ·de arbeidsinspectie uit te breiden en te formaliseren. 
20. Op 22 juni 1994 heeft de Raad een verordening goedgekeurd houdende 
oprichting van een Europees Agentschap voor de gezondheid en de veiligheid op 
het werk, gevestigd te Bilbao21. Het Agentschap krijgt als voornaamste taken de 
verzameling en verspreiding van technische, wetenschappelijke en economische 
informatie over de gezondheid en de veiligheid op het werk, de bevordering en 
ondersteuning van de uitwisseling van gegevens en ervaringen tussen de Lid­
Staten, de organisatie van conferenties en seminars, verstrekken van de gegevens 
die de Commissie nodig heeft voor de opstellingen en evaluatie van wetgeving, 
de oprichting · van een netwerk dat de nationals netwerken koppelt en de 
verzameling en verspreiding van informatie over gezondheid en veiligheid van 
buiten de Unie. De Commissie zal er speciaal op aandringen dat het Agentschap 
in de loop van 1995 operationeel wordt. 
21 COM (90) 564 -goedgekeurde tekst nog niet gepubliceerd in het Publikatieblad 
36 
IV -DE OPBOUW VAN EEN EUROPESE ARBEIDSMARKT 
1. Een van de grate successen van de Europese integratie is de omzetting 
van de econ om ische migratiebewegingen tussen de Lid-Staten in vrij verkeer van 
personen, die hun rechten aan het Verdrag ontlenen; dit betekent een concrete, 
praktische uitdrukking van Europees burgerschap. Het is een waarachtig 
getuigenis van de waarden die inherent zijn aan het Europees sociaal model en 
in het bijzonder de rechten en plichten van de mens. 
2. Het doel, vrij verkeer voor de burgers van de Unie en des te meer dat voor 
immigranten uit derde landen die zich gesetteld hebben, is vanzelfsprekend 
moeilijker te bereiken in periodes met een grate werkloosheid. Deze realiteit kan· 
niet ontkend warden, maar men meet haar bezien tegen de achtergrond van de 
Europese traditie van openheid, de historische successen van Europa bij het 
integreren van irnmigranten en de bijdrage die dit heeft geleverd tot het 
economisch succes en de demografische vitaliteit van de samenleving: 
A -Het vrije verkeer van personen binnen de Unie 
3. Artikel · 8 A van het Verdrag geeft iedere burger van de Unie het recht 
vrijelijk op het grondgebied van de Lid-Staten te reizen en te verblijven. In 
werkelijkheid word en bepaalde personen zonder m iddelen eraan gehinderd dit 
recht uit te oefenen; het gaat hierbij met name om werklozen zonder uitkering, 
personen die van een uitkering leven en bepaalde gehandicapten en zigeuners, 
die praktische en administratieve moeilijkheden ondervinden om in de Lid-Staat 
van hun keuze te verblijven. Een grondige bezinning op het begrip "burgerschap 
van de Unie" is noodzakelijk met het oog op een heroverweging van de 
voorwaarden die bij wet zijn vastgesteld voor het uitoefenen van het vrije verkeer 
wat betreft het verblijfs-en het vestigingsrecht, waarbij ook rekening meet warden 
gehouden met de noodzaak extra financiele lasten of mogelijke onregelmatigheden 
voor zover dat mogelijk is te voorkomen. 
4. De uitdaging voor de Unie is thans dus het scheppen van een werkelijk, 
Europees mobilitieitsgebied, waar het vrije verkeer niet alleen een wettelijk recht, 
maar ook een dagelijkse realiteit wordt voor mensen in heel Europa. Hiervoor is 
een verdergaande interactie tussen de beleidsmaatregelen nodig dan in het 
verleden. Zo'n vrij verkeer helpt de doelstellingen van de interne markt bereiken 
en helpt tevens een flexibeler en doeltreffender Europese arbeidsmarkt tot stand · 
brengen. Met'andere woorden, het is een duidelijke illustratie van de integratie van 
sociaal en economisch beleid waar bij discussies over het Groenboek de nadruk 
is gelegd. Derhalve stelt de Commissie voor: 
• a/le aspecten van het functioneren van de interne markt ten aanzien van 
het vrije verkeer van personen (werkenden, zelfstandigen, studenten, 
gepensioneerden en anderen) onder de loep te nemen.Zij zal een panel op 
hoog niveau instellen om de problemen te beoordelen waarmee men 
geconfronteerd wordt en om mogelijke oplossingen voor te stellen. Het 
panel zal in de loop van 1995 aan de Commissie verslag uitbrengen .. 
37 
5. In dit verband zal de Commissie ook pogen te waarborgen dat duidelijke, 
toegankelijke informatie wordt verstrekt aan personen die binnen de Unie willen 
reizen, daarbij voortbouwend op de informatie die via de EURES-gegevensbases 
wordt verstrekt (zie punt C), 
6. Om de overblijvende juridische hindernissen voor het vrije verkeer van 
werknemers uit de weg te ruimen, zal de Commissie aandringen op goedkeuring 
van de voorgestelde maatregelen om het gebied van gezinshereniging, gelijke 
behandeling en de versterking van het verblijfsrecht van werknemers in een 
atypische arbeidsverhouding22• 
7. Daarnaast zal de Commissie: 
• a/le beschikbare middelen · gebruiken om te zorgen voor een reele, 
effectieve toepassing van de regels, zo nodig inclusief, gerechtelijke 
procedures. De Ud-Staten dienen te zorgen voor een toereikende opleiding 
. van ambtenaren op a/le niveaus ten einde loodzware administratieve 
procedures te voorkomen; 
• de reeds op unieniveau getroffen maatregelen fer zake van de wederzijdse 
erkenning van diploma's en de vergelijkbaarheid van kwalificaties 
beoordelen, ten einde ervaring en gegevens uit te wisselen en een grotere 
doorzichtigheid, zowel voor werkgevers als voor werknemers te bereiken. 
Daarnaast dienen maatregelen te worden overwogen ter bevordering van 
de academische erkenning van diploma's en studieperiodes, ten einde de 
mobiliteit van studenten en onderzoekers te vergemakkelijken; 
• voorstellen het algemeen systeem van erkenning van diploma's uit te 
breiden tot beroepen die nog niet hieronder val/en en de beoordeling 
voortzetten van reeds getroffen maatregelen, ten einde de verlening van 
diensten door en de vestiging van erkende beroepen in de Unie te 
vergemakkelijken; 
• in aansluiting op haar aanbeveling van 21 december 199323 voorstellen 
doen om de fiscale problemen op te lossen van werknemers die van het 
vrije verkeer gebruik maken, in het bijzonder grensgangers, met als doe/ 
gelijke behandeling te garanderen. 
B -Sociale zekerheid en vrij verkeer 
8. Voldoende bescherming door voorschriften van de· Unie op het gebied van 
de sociale zekerheid is een eerste vereiste voor een doeltreffend gebruik van het 
recht binnen de Unie te reizen en te verblijven. Zander een dergelijke 
bescherming, zouden de bestaande verschillen tussen stelsels voor sociale 
22 
23 PB ,C 119 van 15.05.90 
PB nr. L 139 van 10.02.93 
38 
zekerheid van de Lid-Staten de mensen die zich over de grenzen begevenn 
benadelen. Zij zouden het gevaar lopen bij het verlaten van hun land om elders 
in de Unie te gaan werken, werk te zoeken, zich te vestigen of te verblijven, 
geheel of gedeeltelijk de rechten te verliezen die zij verworven hebben of nog 
bezig zijn te verwerven krachtens de eigen nationale wetgeving (bij voorbeeld 
pensioenrechten, ziektekostenverzekering, werkloosheidsuitkeringen en 
kinderbijslag). 
9. In de meer dan dertig jaar van Europese activiteiten op dit gebied zijn al 
veel belemmeringen voor het vrije verkeer opgeheven, maar er blijven er nog altijd 
over die de mensen ervan weerhouden te verhuizen. De totale aanpak is er niet 
op gericht de stelsels voor sociale zekerheid van de Lid-Staten te harmoniseren, 
maar wel om overal in de Unie een effectieve coordinatie van deze stelsels tot 
stand te brengen. Coordinatie is een dynam isch, oneindig proces, waarin zich de 
snelle ontwikkeling van de nationale stelsels voor sociale zekerheid en 
veranderende eisen weerspiegelen. 
10. Om dit te bereiken stelt de Commissie voor: 
• een vergaande technische evaluatie en herstructurering van de coordinatie 
van de voorschriften op het gebied van de sociale zekerheid, ten einde met 
de ontwikkelingen en de behoeften van de mensen rekening te houden en 
de bestaande regels te vereenvoudigen. De Commissie zal vaststellen waar 
de problemen liggen, ten einde de omvang en de gevolgen te beoordelen 
van de noodzakelijke wijzigingen. Deze analyse zal als basis dienen voor 
discussies met de regeringen en de sociale partners over de strategie 
voor modernisering en vereenvoudiging en voor de opstelling van een 
concreet voorstel. 
11. In de tussentijd is ook actie van de zijde van de Unie noodzakelijk om het 
tot nu toe bereikte te bewaren en te verbeteren. Hiertoe zal de Commissie 
voorstellen voor wetgeving doen die betrekking hebben op: 
• 
• 
24 de noodzaak voor mensen die zich over de grenzen verplaatsen op het 
gebied van beroeps- en andere aanvullende stelsels voor sociale zekerheid, 
voldoende bescherming te handhaven als aanvul/ing op of vervanging van 
de door de wet gegarandeerde bescherming, Wat bedrijfspensioenen 
betreft zal de rot van Unie bij het opheffen van hindernissen voor de 
mobiliteit die reeds zijn vermeld in de Mededeling van de Commissie 'uit 
199124, bestaan in de schepping van een a/gemeen kader van algemene 
doelstellingen en het doen van een voorstel voor een richtlijn dat eind 1994 
za/ warden ingediend; 
coordinatiebepalingen voorenkele nieuwe, moderne soorten uitkeringen die 
de Lid-Staten de laatste jaren hebben ingevoerd, zoals uitkeringen voor 
SEC (91) 1332 
39 
opvoeding van kinderen en uitkeringen voor mensen die Jangdurige 
verzorginfJ nodig hebben; 
• onderdanen van derde landen die Jegaal werken en verblijven binnen de 
Unie en die, bij een tijdelijk verblijf in een andere Ud-Staat, veelvuldige 
nadelen ondervinden omdat zij niet onder de coordinatiebepalingen val/en. 
Als eerste stap dienen zij recht te hebben op de noodzakelijke uitkeringen 
voor· gezondheidszorg; 
• de noodzaak de rege/s van de Unie inzake werkloosheidsuitkeringen voor 
personen die in een andere Ud-Staat werk zoeken, aan te passen. De 
bestaande regels zijn goedgekeurd toen de werkloosheidspercentages nog 
betrekkelijk laag waren en moeten worden aangepast aan de huidige 
arbeidsmarktsituatie zonder echter extra financiele fasten of een 
mogelijkheid tot misbruik te creeren; 
• oplossingen voor de problemen die veroorzaakt worden door rege/ingen 
voor vervroegde uittreding op basis van CA O's, die niet val/en onder de 
coordinatievoorschriften en verschillende problemen veroorzaken waardoor 
met name grensgangers worden benadeeld. 
12. Daarnaast zijn de bestaande bepalingen inzake de toegang tot de 
.gezondheidszorg over de grenzen heen te beperkt en niet !anger in 
overeenstemming met de huidige eisen. Ten einde een ruimer, doeltreffender 
gebruik mogelijk te maken van de bestaande voorzieningen, met name in de 
grensregio's, .zal de Commissie de samenwerking tussen de. Lid-Staten en hun 
desbetreffende · instellingen op dit gebied bevorderen. 
13. Ten slotte is de modernisering van de uitwisseling van gegevens tussen 
instemngen voor sociale zekerheid van essentieel belang voor de efficientie van 
het gehele coordinatiesysteem en voor een betere dienstverlening aan het grate 
publiek. De verdere uitbreiding van een telematicanetwerk krijgt dus een 
vooraanstaande plaats in de acties van de Unie in de komende jaren. Gepland is 
dit netwerk, dat de instellingen voor socials zekerheid in alle Lid-Staten met elkaar 
verbindt, voor eind 1998 te voltooien. 
C-EURES 
14. De huidige economische en werkgelegenheidscrisis heeft de aandacht 
gevestigd op het feit dat er nog geen echte Europese arbeidsmarkt bestaat. 
EURES (EURopean Employment Services) is opgericht om enerzijds op te treden 
als een ruim opgezet Europees arbeidsbureau, metals taak mensen die in Europa 
op zoek zijn naar werk te informeren, te begeleiden ·en te plaatsen en om een 
forum te bieden voor discussies over Europese werkgelegenheidsproblemen op 
operationeel niveau. EURES functioneert via een partnerschap tussen de 
Commissie, nationale diensten voor de arbeidsvoorziening in 16 landen en andere 
instanties die belangstelling hebben voor de mobiliteit van werknemers zeals 
werkgeversorganisatie, vakbonden en universiteiten. 
40 
15. Het voldoet aan de vraag van de Europese werkgevers en werknemers 
naar een werktuig om het enorme potentieel van een werkelijke Europese 
arbeidsmarkt aan te boren, met name door deugdelijke informatie te verstrekken 
over transnationale kansen op werk en aanwerving. Het vergemakkelijken van de 
transnationale aanwerving en ervaring, kan bestaande structure le hindernissen van 
de arbeidsmarkt verminderen en helpen de banden tussen de opleiding en de 
arbeid op Europees niveau te verstevigen. Het doel is, oak gebruik te maken van 
succesvolle ideeen in een land of regio om de problemen in een ander land of 
regio aan te pakken. 
16. Het kernnetwerk van 400 getrainde adviseurs om mensen van dienst te zijn 
die een transnationale baan zoeken of aanbieden is al opgezet. T egen eind 1994 
zal een gecomputeriseerde banengegevensbank volledig functioneren, aangevuld 
met een bank met gegevens over leef-en woonomstandigheden, waarin kwesties 
warden behandeld van huisvesting via overeenkomstenrecht tot belastingen. 
EURES zal oak bijzondere aandacht besteden aan de instelling van echte 
werkgelegenheidsregio's zonder grenzen in gebieden met een potenUeel grate 
mobiliteit. 
17. Dit werktuig zal warden ontwikkeld om de koppeling tussen andere 
initiatieven van de Europese Unie (bij voorbeeld opleidingsinitiatieven, 
communautaire initiatieven van het ESF enz.) en de arbeidswereld te 
vergemakkelijken; het wordt een transnationaal kader voor de uitwisseling van 
ervaringen en goede praktijken in verband met alle kwesties op 
werkgelegenheidsgebied. 
D-lntegratie van immigranten 
18. lri februari 1994 heeft de Commissie een Mededeling gedaan over het 
immigratie- en asielbeleid25 als basis voor een nieuw, algemeen debat over de 
manier waarop men de mogelijkheden die het Verdrag op de Europese Unie 
schept, kan gebruiken om te zorgen voor de noodzakelijke gecoordineerde reactie 
en het kader om de Unie bij haar toekomstige werkzaamheden te begeleiden. 
19. In deze Mededeling wordt erop gewezen dat actie op het gebied van het 
integratiebeleid een essentieel element blijft van de algemenere noodzaak om 
solidariteit en integratie in de Unie te bevorderen. Om dit te bereiken moet het 
integratiebeleid op zinvolle wijze warden gericht op de verbetering van de situatie 
van onderdanen van derde landen die legaal in de Unie verblijven, door het 
nemen van stappen in de richting van ee[l versterking van hun rechten in 
verhouding tot die van burgers van de Lid-Staten. 
20. Het kader voor actie door de Unie dat wordt uiteengezet in de Mededeling, 
vormt de basis voor het actieplan dat de Unie in staat zal stellen een actief, alles 
omvattend migratiebeleid te voeren. In het bijzonder zal de Commissie: 
25 COM (94) 23 def. van 23.02.94 
41 
• eind 1994 een voorstel doen om de ratificatie aan te bevelen door de Lid­
Staten van de Internationale conventie voor de bescherming van a/le 
migrerende werknemers en hun gezinsleden, die door de VN op 18 
december 1990 is aanvaard; 
• de sociale partners aanmoedigen om in het raam van de sociale dialoog de 
kwestie te behandelen van de arbeidsvoorwaarden voor onderdanen van 
derde landen die legaal in de Unie verblijf houden; 
• in de loop van 1994 een analyse voltooien van de uitvoering door de Lid­
Staten van het besluit van de Associatieraad EG-Turkije over de situatie 
van de Turkse werknemers die in de Unie werken. Deze zal worden 
gevolgd door soortgelijke analyses van de situatie van werknemers uit de 
Maghreb-landen en in een later stadium van werknemers uit Oost-en 
Midden-Europese landen waarmee de Unie regelingen heeft getroffen. 
21. Een interne markt.zonder grenzen waarin het vrije verkeer is gewaarborgd, 
brengt logischerwijze het vrije verkeer mee van alle legaal verblijvende 
onderdanen van derde landen voor de uitoefening van economische activiteiten. 
Dit doel dient geleidelijk te warden verwezenlijkt. 
Als eerste stap zal de Commissie: 
• in 1995 een voorstel doen om ervoor te zorgen dat een Lid-Staal prioriteit 
verleent aan onderdanen van derde landen die permanent en legaal in een 
andere Lid-Sta at verblijven, wanneer vacatures niet kunnen worden vervuld 
door burgers van de Europese Unie of onderdanen van derde landen die 
permanent en legaal in de eigen Lid-Staal verblijven. 
22. In een later stadium meet het recht een arbeidsaanbod te aanvaarden 
warden gewaarborgd; het tijdstip waarop het recht op vrij verkeer volledig kan 
warden uitgeoefend, is afhankelijk van de situatie op de arbeidsmarkt. 
23. Een succesvolle integratie in het gastland is misschien de ultieme test op 
de doeltreffendheid van het vrij-verkeerbeleid van de Unie en het is van belang dat 
de gemeenschappen van migranten zelf medezeggenschap krijgen over hun eigen 
integratieproces. Migrantenverenigingen kunneri vaak bemiddelen bij het 
bevorderen van de integratie in het gastland. Om die reden zal de Commissie in 
1994 beginnen met: 
• een evaluatie van door NGO's met financiele steun van de Commissie 
uitgevoerde integratieprojecten en anti-racismeprojecten, ten einde 
richtlijnen te ontwikkelen voor gebruik op landelijk, regionaal of plaatselijk 
niveau. 
42 
E -Bestrijding van racisme en vreemdelingenhaat 
24. Zoals overeengekomen is tijdens de Europese Raad van Corfu zal de Unie 
haar inspanningen vergroten om op unieniveau te komen tot een algemene 
strategie voor de bestrijding van racisme en vreemdelingenhaat. De Commissie 
van haar kant zal: 
• de ontwikkeling blijven stimuleren van systemen voor toezicht op incidenten 
van discriminerende behandeling op grond van ras, op welk gebied 
verscheidene Ud-Staten vooruitgang hebben geboekt; er zijn discussies op 
gang gekomen over de manier waarop samenwerking op dit gebied binnen 
de Unie een verdere vooruitgang kan stimuleren; . 
• de bestaande financiele steun voor anti-racismeprojecten vergroten, met de 
bedoeling de nationale en andere inspanningen op dit gebied te stimuleren 
en organisaties b/ijven fin.ancieren wier doe/en en programma's een 
aanzienlijk anti-racistisch element bevatten; 
• in 1994 de sociale partners op Europees niveau raadplegen over de 
mogelijke goedkeuring van een gedragscode tegen rassendiscriminatie op 
het gebied van de arbeid. 
25, De Commi.ssie zal er oak op aandringen dat in het Verdrag specifieke 
bevoegdheden warden opgenomen om de discriminatie te bestrijden (zie 
hoofdstuk VI). 
·., 
43 
V -GELIJKE KANSEN VOOR VROUWEN EN MANNEN 
1. De Europese Unie zet zich reeds lang in voor gelijke kansen voor vrouwen 
en mannen (artikel 119 van het Verdrag van Rome), en thans wordt algemeen 
erkend dat het juridisch kader dat het sociaal beleid op het niveau van de 
Europese Unie vormt, als katalysator heeft gewerkt voor belangrijke veranderingen 
in de Lid-Staten. Op hun beurt hebben de verduidelijking en interpretatie van het 
recht, meestal via gerechtelijke procedures, bijgedragen tot de ontwikkeling van 
gelijke kansen. Niettemin is er nog veel te doen. De behoefte aan een krachtig 
juridisch kader blijft bestaan en de bestaande gelijkheidswetgeving dient overal in 
de Unie consequente ten uitvoer te worden gelegd. 
2. De economische context van het gelijkheidsbeleid is de laatste jaren 
drastisch veranderd en dit moet tot uitdrukking komen in de ontwikkeling van 
Europees beleid. De bedrijvigheidsgraad van vrouwen is toegenomen, ondanks en 
naast hogere percentages werkloze vrouwen (12 %, vergeleken met 9 % voor 
mannen) en de ervaring in enkele landen heeft geleerd dat de toename van de 
economische bedrijvigheid van vrouwen niet automatisch verband houdt met de 
toename van de deeltijdarbeid. De moeilijkheid om werk te vinden heeft de 
vrouwen niet·afgeschrikt van een toegenomen economische activiteit, waaronder 
het oprichten van ondernemingen; een significant deel van de nieuwe kleine 
ondernem ingen in de Europese Unie is in de jaren tachtig door vrouwen opgericht. 
3. Dit aanpassingsvermogen en die creativiteit van vrouwen vormen een 
kracht die moet worden gebruikt voor de aanzet tot groei en concurrentievermogen 
in de Europese Uriie. Een lagere bedrijvigheidsgraad van vrouwen in de Europese 
Unie (66 % ) dan in Japan, de VS en Europese landen buiten de Europese Unie 
(72 % ) is een factor die het bereiken van een groter concurrentievermogen 
belemmert, vooral gezien de huidige overheersende positie van de vrouw in het 
secundair en tertiair onderwijs in de Europese Unie en hun over het algemeen 
betere onderwijsresultaten. Een groter concurrentievermogen kan ook worden 
bereikt door het opwaarderen van de arbeidsvoorwaarden in flexibele, slecht 
beschermde, laagbetaalde of informele banen, zodat hun economische rol zowel 
in de produktie als in het verbruik wordt vergroot via passende erkenning en 
beloning. 
4. De bijdrage die vrouwen kunnen leveren tot de opleving van de economie 
is een van de redenen waarom de kwestie van de gelijkheid beschouwd moet 
warden als een sleutelfactor, waarmee rekening moet warden gehouden bij alle 
relevante algemene beleidsvormen. De Europese inspanningen om acties te 
ontwikkelen ter versterking van de rechten van de vrouw enter maximalisering van 
hun potentiele bijdragen, dienen te worden verdubbeld. Zij dienen te worden 
ondersteund door een evaluatie van het econom isch belang van de gelijke kansen, 
met name van de kosten die ontstaan wanneer het beleid inzake gelijke kansen 
niet zou warden uitgevoerd. 
5. Vrouwen zijn geen homogene groep. Een groot deel van de discriminatie 
stamt uit dezelfde historische en culturele wortels en treft alle vrouwen. 
44 
Beleidsmaatregelen dienen echter ook betrekking te hebben op de uiteenlopende 
behoeften en verwachtingen van bij voorbeeld gehandicapten, ouderen, 
migrerende en/of etnische minderheid, jonge vrouwen of hen die op het platteland 
of in de binnensteden wonen. In andere relevante sectoren van dit Witboek wordt 
aan vrouwen specifieke aandacht besteed. 
A -· Beeindiging van de segregatie op de arbeidsmarkt en bevordering van 
de waarde van vrouwenarbeid 
6. De balans tussen de geslachten voor activiteiten in de econom ie zal allicht 
sterk beinvloed warden door de structure le econom ische verandering, in het 
bijzonder de toenemende rol van de diensten, de nieuwe technologieen en de 
nieuwe flexibiliteit van de arbeidsorganisatie, de arbeidstijd en de nieuwe 
technologieen en de nieuwe flexibiliteit van de arbeidsovereenkomsten, waarnaar 
overheids- en particuliere ondernemingen streven. Een positieve, duurzame actie 
is noodzakelijk om de kansen te maximaliseren en de gevaren te verminderen. Dit 
geldt met name voor thuisarbeid en telewerken, die vrouwen -de meerderheid 
van de werknemers op deze gebieden -significante kansen bieden, maar waar 
oak gewaakt moet warden tegen het gevaar dat deze vormen van arbeid kunnen 
leiden tot slechtere arbeidsvoorwaarden en isolatie voor vrouwen. Het zal 
noodzakelijk zijn de waarde die gehecht wordt aan traditioneel door vrouwen 
verrichte taken, zoals kinderopvang, bejaardenzorg, werken in familiebedrijven en 
gezinsverzorging, opnieuw te beoordelen. Daarnaast ontstaan, dank zij nieuwe 
vormen van arbeidsorganisatie, flexibelere banen, niet alleen voor vrouwen maar 
ook voor mannen. Er zijn beleidsmaatregelen nodig om beide geslachten te laten 
profiteren van de potentiele voordelen van de flexibiliteit. 
7. Om dit te bereiken moeten veranderingen in de arbeid gepaard gaan met 
acties ter beeindiging van de discriminatie, bij voorbeeld door het toepassen van 
gedragscodes voor de beloning, de opleiding en de verticale opheffing van de 
segregatie (dat wil zeggen alle niveaus van de hierarchie voor vrouwen 
openstellen). Alie vormen van produktieve arbeid van vrouwen moeten op 
passende wijze warden beloond ( onder andere door de uitvoering van 
geslachtsneutrale functie-evaluatie en -classificatie) en de $Ociale bescherm ing 
kan voor elke werknemer een onafhankelijk leven garanderen. 
8. Het waarborgen van een werkelijke keuze en gelijke kansen bij onderwijs 
en beroepsopleiding, tezamen met de toegang tot levenslange 
scholingsmogelijkheden, .is essentieel voor het maximaliseren van de 
carrieremogelijkheden voor vrouwen. Bovendien,dient meer aandacht te worden 
besteed aan de voordelen van de integratie van specifieke sociale voordelen in de 
strategische ·bedrijfsplanning. De sociale partners kunnen meewerken aan het 
ontwerpen van maatregelen ter ondersteuning van positieve acties in de openbare 
en particuliere sector door het gebruik aan te moedigen van 
gelijkheidsonderzoeken binnen ondernem.ingen, flexibele doelen te gebruiken, de 
resultaten te publiceren, praktische begeleiding te verstrekken om werkgevers en 
met name kleine en middelgrote ondernemingen, te helpen de kosten en de baten 
te berekenen van posltieve acties en "gezinsvriendelijke" beleidsmaatregelen en 
voorbeelden te publiceren van de beste praktijken in Europese ondernemingen. 
/i 
45 
9. De Commissie zal derhalve: 
• gedragscodes invoeren fer zake van gelijke beloning voor werk van gelijke 
waarde (follow-up van hef in juni 1994 goedgekeurde memorandum), 
opleiding en opheffing van de verticale segregatie; 
• maafregelen onfwikkelen fer stimulering van grotere vaardigheden en fer 
verbetering van de beroepskwa/ificaties van vrouwen, inclusief maatrege/en 
die bedoeld zijn om vrouwen fe he/pen een eigen bedrijf op te richten; 
• voorstellen doen voor het opheffen van discriminerend beleid op het terrein 
van de belastingen en de sociale bescherming en voor de individualisering 
van rechfen (zie hoofdstuk VI). 
8 -Het met elkaar in overeenstemming brengen van het arbeids- en het 
gezinsleven · 
10. De toenemende participatie van vrouwen in de economie is een van de 
meest opvallende kenmerken van de laatste decennia: hieruit volgt dat het thans 
dringend noodzakelijk is om, in het belang van de economie als geheel, ervoor 
te zorgen dat het arbeids-en het gezinsleven beter op elkaar zijn afgestemd. De 
technologische produktie en maatschappelijke trends brengen de ondernemingen 
ertoe in het voorste gelid te staan bij dergelijke sociale veranderingen, in sommige 
opzichten nag voor de wetgeving en het overheidsbeleid. Dit laatste wordt nu 
geconfronteerd met belangrijke kwest'ies zeals de verhouding tussen werktijd en 
zorgtijd. Veranderende demografische trends betekenen dat de 
verantwoordelijkheid voor ten laste komende ouderen een hogere plaats inneemt 
op de sociale ag~nda, hoewel in de meeste Lid-Staten kinderopvang nag steeds 
het grootste probleem is. Er is een nieuwe sociale infrastructuur nodig ter 
ondersteuning van het huishouden en het gezin, en de kwestie hoe men gezinnen 
kan helpen de kosten te dragen moet nag aan de orde komen. 
11. Vooruitgang in de richting van nieuwe inzichten over gezinstaken kan 
langzamerhand de last op vrouwen verlichten en mannen in staat stellen een 
vollediger rol te spelen in de samenleving. Er is echter behoefte aan een grotere 
solidariteit tussen mannen en vrouwen, wanneer mannen een grotere 
verantwoordelijkheid op zich moeten nemen voor de verzorgende rol in onze 
samenleving en de flexibiliteit van de arbeid niet wil leiden tot een nieuwe druk op 
vrouwen om terug te keren na_~r~ de_ niet-gesalarieerde bevolking of om thuis te 
werken, ge"isoleerd van de geriH~enschap. Deze solidariteit krijgt een steuntje in 
de rug van de uitvoering van de bepalingen van de aanbeveling van de Raad 
betreffende kinderopvang uit 199226, waarin wordt gewezen op de noodzaak van 
speciale verlofregelingen voor vaders en moeders in de gehele Unie. Een 
positieve beleidsactie is ook noodzakelijk om het veranderingsproces te 
26 92/241/EEG (PB L 123 van 08.05.92) 
46 
ondersteunen en een gelijkwaardiger verdeling van de ouderschapstaken te 
bevorderen, ook nag een element uit de aanbeveling betreffende kinderopvang. 
12. Aan de hand van de ervaringen van de Lid-Staten en met het cog op het 
stimuleren van een ruimere samenwerking, zal de Commissie 
• de aanbeveling betreffende kinderopvang volgen door toe te zien op de 
tenuitvoerlegging van de aanbeveling, basisgegevens te verzamelen over 
de infrastructuur van de kinderopvang in de Ud-Staten en te zoeken naar 
middelen om de kwesties van de stereotype rolverdeling voor de geslachten 
in de samenleving aan te pakken; 
• een economische analyse verrichten van de werkgelegenheidbevorderende 
en ref/afore mogelijkheden van de infrastructuur en diensten voor 
kinderopvang en zorg voor ten taste komende personen. Hiertoe behoort 
een evaluatie van de kwantitatieve en kwalitatieve doe/en voor de 
verbetering van de faciliteiten voor kinderopvang en van het potentieel 
gebruik van fiscale en financiele instrumenten .om deze infrastructuur en 
diensten te verbeteren. In het licht van deze evaluatie zal de Commissie 
passende voorstellen doen. 
C -Versnelling van de deelneming van vrouwen aan de besluitvorming 
13. De rol van vrouwen bij de besluitvorming is van fundamenteel belang voor 
de vooruitgang van de samenleving. Het doel van de. gelijkh,eid van man en vrouw 
wordt niet bereikt wanneer vrouwen niet veel sneller ·warden betrokken bij de 
besluitvorming in alle sectoren van de samenleving. De grate vooruitgang die 
geboekt is in de richting van gelijke kansen voor meisjes en vrouwen in hat 
onderwijs, vormt het uitgangspunt voor een grate stap voorwaarts in het volgende 
decennium. De Commiss.ie is van mening dat thans moet warden overgegaan tot 
de volgende fase, waarbij de nadruk komt te liggen op gelijke behandeling en 
gelijke kansen, niet alleen op de arbeidsmarkt maar oak in de samenleving als 
geheel. De ervaring leert thans dat formele gelijke kansen niet autcimatisch leiden 
tot gelijke behandeling of een behoorlijke vertegenwoordiging van vrouwen op de 
niveaus waar besluiten warden genomen. Er is een nader onderzoek nodig naar 
de diepgewortelde institutionele en culturele hindernissen die de evenredige 
vertegenwoordiging van vrouwen in openbare en politieke organen, waaronder 
organisaties van de sociale partners, belemmeren of onmogelijk maken. De 
Europese Unie dient het voortouw te nemer:l door concrete stappen te nemen om 
de rel van de vrouwen in haar eigen lnstellingen te vergroten en de Lid-Staten en 
andere Europese instellingen te helpen in dezelfde richting vorderingen te maken. 
14. De Commissie zal met inachtneming van de ervaringen van de Lid-Staten 
en met het oog op de bevordering van een ruimere samenwerking: 
• , onderzoek blijven bevorderen naar voorlichting over, opleiding in en 
voorstellen voor actie ten behoeve van de versterkte deelneming van 
vrouwen aan de besluitvorming, zowel in de overheids- als in de particuliere 
sector; 
47 
D. -De volgende stappen 
15. De Commissie zal de gelijke kansen blijven bevorderen door middel van 
ge"integreerde actieprogramma's. Het huidige, derde actieprogramma moet eind 
1995 voltooid zijn. In de tweede helft van 1994 zal een tussentijds verslag warden 
gepubliceerd. In het licht van dat verslag en dit Witboek zal de Commissie: 
• 
• 
16 . 
• 
• 
• 
• 
27 
21! in de loop van 1994 een vierde actieprogramma betreffende gelijke kansen 
voor vrouwen en mannen publiceren, dat in 1996 van kracht moet worden; 
te beginnen in 1996 een jaarlijks verslag over de gelijkheid publiceren, 
waarin de ontwikkeling fer zake van de gelijkheid in de Lid-Staten en op 
unieniveau wordt geevalueerd en dat als controle-instrument voor het 
gelijkheidsbeleid zal dienen. 
Bovendien zal de Commissie: 
aandringen op de goedkeuring van het voorstel voor een richtlijn 
betreffende ouderschapsverlof en/of andere verlofregelingen (zie hoofdstuk 
Ill); 
de goedkeuring stimuleren van het voorstel voor een richtlijn betreffende de 
bewijslasf7• Wanneer dit voorstel niet voor eind 1994 wordt aangenomen, 
zal de Commissie overwegen het in te trekken en een Mededeling te 
publiceren betreffende procedures en rechtsmiddelen voor de 
tenuitvoerlegging van artikel 119 en de gelijkheidsrichtlijnen {toegang tot de 
rechtspleging, termijnen, bewijslast en rechtsmiddelen en sancties enz.), op 
grond van het jurisprudentierecht van het Hof van Justitie; 
met a/le beschikbare middelen, waaronder zo nodig gerechtelijke 
procedures, zorgen voor een waarachtige, effectieve tenuitvoerlegging van 
a/le toepasbare wettelijke voorschriften; 
naar aanleiding van de recente resolutie van de Raad betreffende de 
bevordering van gelijke kansen via de Structuurfondsen28 en gezien 
verzoeken van het Europees Parlement, mechanismen ontwikkelen om de 
gelijkheidsdimensie in het optreden van de Fondsen, waaronder de 
communautaire initiatieven te integreren door het gebruik van nauwkeuriger 
doe/en, de verzameling van gegevens en het toezicht op de deelneming 
van vrouwen. Er zullen overal in de Lid-Staten criteria worden ontwikkeld 
om een doeltreffende verzameling van gegevens en een vergelijking op 
transnationaal niveau mogelijk te maken. Het Raadgevend Comite kan 
mogelijk een sleutelrol spelen bij de uitwerking van dergelijke criteria en in 
het controleproces. Daarnaast zal de Commissie met a/le haar ten dienste 
COM (88) 269 van 11.05.88 
Gocdgckcurdc tckst nag niet verschenen in het Publikatieblad 
48 
staande middelen de succesvolle invoering en uitvoering van het 
communautair initiatief EMPLOYMENT-NOW stimuleren. 
• nagaan hoe het toezicht naar geslacht kan worden opgebouwd in a/le 
relevante beleidsmaatregelen van de Unie en een vast onderdeel van de 
analyses daarvan maken. 
17. Ten einde de sociale dialoog ten aanzien van de gelijkheid te verdiepen, zal 
de Comm issie voorstellen de sociale partners en de leiders van de nationale 
emancipatiebureaus die vertegenwoordigd zijn in het Raadgevend Comite voor 
gelijke kansen van mannen en vrouwen regelmatig te laten vergaderen. Tevens 
zal zij zorgen voor contacten met en raadpleging van vrouwenorganisaties in de 
context van het voorgestelde forum voor sociaal beleid (zie hoofdstuk VIII). 
49 
VI -SOCIAAL BELEID EN SOCIALE BESCHERMING -EEN ACTIEVE SAMENLEVING VOOR 
IEDEREEN 
1. Uit de reacties op het Groenboek blijkt duidelijk dat de traditionele stelsels 
voor sociale bescherming in Europa -gebaseerd op het begrip van de 
welvaartsstaat- een belangrijke verworvenheid betekenen die gehandhaafd moet 
blijven. Maar het is ook duidelijk dat overgeschakeld moet worden van passieve 
maatregelen voor inkomensbehoud op actieve arbeidsmarktmaatregelen, die 
bedoeld zijn om de sociale en economische integratie van alle mensen te 
waarborgen. Dit betekent dat de hoogste prioriteit moet worden verleend aan de 
werkgelegenheid, dat door het ontwikkelen van een "trampolinevangnet" gezorgd 
moet worden voor nieuwe banden tussen de werkgelegenheid en het sociaal 
beleid en dat erkend moet worden dat voor mensen die niet op de arbeidsmarkt 
aanwezig zijn ook een nuttige rol in de samenleving is weggelegd. Hoewel het 
Europees sociaal model een goede basis biedt, moet het verder worden 
ontwikkeld zodat een nieuwe synergie ontstaat tussen de welzijns- en 
vermogensvormende taken van de samenleving. 
2. Dit. is des te belangrijker omdat de Europese Unie de komende twintig jaar 
significante veranderingen in haar demografische structuur te wachten staan, in 
het bijzonder de vergrijzing van de bevolking; de stelsels voor sociale bescherming 
zullen zich aan al deze ontwikkelingen moeten aanpassen. Het percentage 
mensen dat ouder is dan 60 jaqr, ~tijgt tot 2010 van 20 % naar 23 %, terwijl in die 
zelfde periode het aantal mensen dat jonger is dan 20 jaar daalt van 24 % naar 
21 %. De levensverwachting ne~mt elke vijf jaar met een jaar toe. Oudere mensen 
moeten dus worden gestimuleerd een actieve en creatieve bijdrage tot de 
samenleving te leveren. Tegelijkertijd veranderen de gezinspatronen: grotere 
aantallen gezinnen worden buiten het huwelijk gevormd, mensen krijgen pas op 
een latere leeftijd kinderen en partnerschappen zijn vaak minder stabiel. 
3. De Commissie houdt deze veranderingen in het cog en zal regelmatig over 
de demografie in de Europese Unie rapporteren, voor het eerst aan het eind van 
1994. Het voornaamste doel van dat verslag is illustreren hoe de demografie -op 
kortere en langere term ijn -het sociaal en econom isch beleid be"invloedt. 
A -Handhaving en aanpassing van het Europees model van de 
welvaartsstaat 
4. Twee jaar geleden heeft de Europese Unie een lange periode van 
discussies afgesloten; het resultaat was dat de Raad een aanbeveling goedkeurde 
over de convergentie van de doelstellingen en het beleid op het gebied van de 
sociale bescherming29. In deze aanbeveling erkenden de Lid-Staten dat wanneer 
de interne markt tot stand kwam, de verscheidenheid aan stelsels voor sociale 
bescherming die binnen de Unie bestaan -voornamelijk wat de regelingen voor 
het financieren en het organiseren daarvan· -kan warden gehandhaafd en dat 
92/442/EEG (PB L 245 van 26.08.92) 
50 
vergelijkbare trends in de Lid-Staten leiden tot gemeenschappelijke problemen en 
uitdagingen (werkloosheid, vergrijzing, veranderende gezinsstructuren, beperking 
van de kosten van de gezondheidszorg enz.). Om het naast elkaar bestaan van 
verschillende nationale stelsels mogelijk te maken en om deze in staat te stellen 
gezamenlijk in onderlinge harmonie de fundamentele doelstellingen van de Unie 
na te streven, zijn de Lid-Staten overeengekomen de convergentie te bevorderen 
van hun beleid ter zake van de sociale bescherm ing en hebben zij 
gemeenschappelijk doelstellingen vastgesteld als een aanwijzing voor de manier 
waarop hun stelsels gewijzigd warden om de bovengenoemde problemen aan te 
pakken. 
5. Op verzoek van de Raad zal de Commissie de ontwikkeling van de 
beleidsmaatregelen op het gebied van de sociale bescherming in de Lid-Staten 
blijven analyseren en in samenwerking met deze Lid-Staten de resultaten ervan 
evalueren, zodat elk daarvan ten volle kan profiteren van de ervaringen van 
andere. 
6. Bij deze uitwisseling van gegevens zal de nadruk komen te liggen op de 
relatie tussen de sociale bescherming, de stimulering van de werkgelegenheid en 
de bestrijding van de uitsluiting en in het bijzonder op het combineren van 
uitkeringen, waaronder het garanderen van een minimuminkomen, met een actief 
werkgelegenheidsbeleid. De financiering van de sociale zekerheid is oak een 
belangrijk punt voor uitwisseling van ervaringen en dat geldt oak voor de noodzaak 
te waken voor potentiele misbruiken van hetsysteem. Bovendien wordt aandacht 
besteed aan manieren om de kosten van de C:Ji~fisten van de gezondheic;iszorg te 
beperken en de stelsels voor sociale zekerheid aan te passen aan de ontwikkeling 
van de gezinsstructuur voor zover deze nieuwe behoeften aan sociale 
bescherm ing creeert. 
7. In het Groenboek -is de kwestie van de sociale overgang naar een 
economische en monetaire Unie aan de orde gesteld. De meeste van de 
ontvangen bijdragen hebben deze zaak behandeld, maar de standpunten lopen 
uiteen. Het is echter duidelijk dat het probleem van de stijgende uitgaven voor de 
socials bescherming, die momenteel een kwart of zelfs een derde van het BBP 
van de individuele Lid-Staten uitmaken, grote moeilijkheden veroorzaakt. Ten 
einde de economische en socials benaderingen te integreren, is de Commissie 
dus van plan: 
• toezicht le houden op de sociale problemen waarmee de· Lid-Staten ten 
aanzien van de uitgaven voor de sociale zekerheid warden geconfronteerd 
en we/ door regelmatige besprekingen met de directeuren-generaal voor de 
arbeidsvdorziening en de sociale zekerheid en overleg met de sociale 
partners en andere economische en sociale actores. Het verslag over de 
sociale bescherming in Europa zal een sleutelrol spelen bij dit toezicht. 
8. Aan de hand van deze uitwisselingen van ervaringen zal de Commi~sie in 
overweging nemen: 
51 
• een aanvullende aanbeveling betreffende de aanpassing van de stelsels 
voor sociale zekerheid aan de veranderende gezinsstructuur, met name via 
de individualisering van de rechten en de bijdragen op basis van een 
vergelijking van de huidige ongelijke behandeling naar geslacht in de 
sociale zekerheid; 
• een aanbeveling betreffende de financiering van de sociale zekerheid, met 
daarin opgenomen gemeenschappelijke richtlijnen fer bevordering van een 
betere· aanpassing van de sociale zekerheid aan de stimulering van de 
werkgelegenheid, waarbij de so/idariteitsnetwerken behouden blijven en met 
het naast elkaar bestaan van verschillende nationale stelsels wordt 
ingestemd; 
• een aanbeveling betreffende een verzekering voor langdurige verzorging 
van mensen die afhankelijk warden. 
9. Ten slotte zal de Commissie, om de gelijke behandeling van vrouwen en 
mannen op het gebied van de sociale bescherming te waarborgen, voorstellen: 
• een wijziging aan te brengen in de richtlijn betreffende de gelijke 
behandeling in sectoriele regelingen voor sociale zekerheicf0 
overeenkomstig het Barber-arrest het aanvullend protocol op artikel 119 in 
het Verdrag betreffende de Europese Unie en de arresten van het Hof van 
Justitie na het Barber-arrest terverduidelijking van de toepassing van artikel 
119 op het gebied van d(J sectoriele regelingen voor sociale zekerheid. 
10. Tevens zal zij haar werk ter voltooiing van de goedkeuring van het principe 
van de gelijke behandeling in de sociale zekerheid voortzetten31. 
8 -Bevordering van de sociale integratie van iedereen 
11. De marginalisatie van grate sociale groepen vormt een probleem voor de 
sociale samenhang van de Unie en verlangt een mobilisatie van de inspanningen 
door de Lid-Staten en alle betrokkenen en een versterking van het bolwerk van de 
sociale rechten. Het is duidelijk dat sommige groepen door de huidige 
economische en sociale omstandigheden sommige groepen geen kansen krijgen. 
De reacties op het Groenboek bevestigen de noodzaak dit probleem aan te 
pakken en zich te concentreren op het welzijn van iedereen, werknemers en 
anderen. 
12. Dit is niet alleen maar een kwestie van sociale gerechtigheid; de Unie kan 
het zich eenvoudigweg niet veroorloven de bijdrage van gemarginaliseerde 
groepen tot de samenleving in haar geheel te missen. Op dit moment, nu 
belangrijke technologische, econ om ische en sociale veranderingen de onzekerheid 
van een groeiend aantal mensen vergroten, moet de Unie ervoor zorgen dat de 
30 
31 86/378/EEG (PB L 225 van 12.08.86) 
Zic nog niet goedgekeurd voorstel COM (87) 494 van 16.10.87 
52 
kwetsbaarste personen (bij voorbeeld mensen die van het sociaal en economisch 
!even zijn uitgesloten, jongeren die geen vaste grand ender de voeten kunnen 
krijgen in de economie, gehandicapten en ouderen) niet verstoken raken van de 
voordelen van de econom ische kracht van een verder ge·integreerd Europa of 
daartoe geen bijdrage kunnen leveren. 
13. Hoewel de eerste verantwoordelijkheid hiervoor bij de Lid-Staten ligt, speelt 
een volledige onderlinge samenwerking, binnen de Unie, een belangrijke rol. 
Bovendien geeft artikel 2, lid 2 van de Overeenkomst betreffende de sociale 
politiek de Unie een rol bij het ondersteunen en aanvullen van de activiteiten van 
de Lid-Staten. De Commissie zal daarom de basis voor gelijke rechten blijven 
uitbreiden, nieuwe denkbeelden over de beste praktijken verspreiden en innovatie 
en experimenten, die steeds meer een transnationaal karakter krijgen, via de 
Structuurfondsen en met name het Europees Sociaal Fonds, steunen. 
De bestrijding van armoede en sociale uitsluiting 
14. Op dit moment, nu meer dan 52 miljoen mensen in de Unie ender de 
armoedegrens leven32, is sociale uitsluiting een endemisch verschijnsel, dat een 
gevolg is van de structure le veranderingen die onze econom ieen en onze 
samenlevingen treffen. Dit vormt een bedreiging voor de sociale samenhang van 
iedere Lid-Staat en van de Unie in haar geheel. 
15. Uitsluitingsprocessen zijn dynamisch en multidimensioneel van aard. Zij 
houden niet alleen verband met werkloosheid en/of een te laag inkomen, maar ook 
met woonomstandigheden, onderwijsniveaus en kansen., gezondheid, discriminatie, 
burgerschap en integratie in de plaatselijke gemeenschap. Als gevolg hiervan zijn 
voor het voorkomen en bestrijden van sociale uitsluiting een totale mobilisatie van 
inspanningen en een combinatie van zowel economische als sociale maatregelen 
nodig. Op Europees niveau betekent dit ook dat de sociale uitsluiting dient te 
warden aangepakt in het raam van alle vormen van beleid van de Unie. 
16. Het scheppen van meer werk is een cruciale factor in de strijd tegen de 
sociale uitsluiting, maar het aanbieden van nieuwe banen alleen -al zijn het er 
nog zoveel -leidt niet tot de verdwijning van de sociale uitsluiting. Sinds het 
midden van de jaren zeventig, heeft de actie op unieniveau via de drie 
armoedeprogramma's ons het een en ander geleerd en het is thans duidelijk dat 
het mogelijk is dat een dergelijke actie een multiplicatoreffect heeft. Deze 
boodschap is versterkt door bij voorbeeld de Europese Conferentie. over de 
bestrijding van de sociale uitsluiting die in juni 1993 in Kopenhagen is gehouden. 
De Commissie zal haar pogingen in dat opzicht voortzetten en met name: 
32 Bron: Eurostat. De cijfers bestrijken mensen die in een huishouden woncn waar de uitgavcn per 
equivalente volwassene minder dan de helft b,,edragen van het nationalc gemiddcldc 
53 
• al/es doen wat in haar vermogen ligt om ervoor te zorgen dat de Raad het 
volgende actieprogramma van de Unie op dit gebied goedkeurt op basis 
van de voorstellen die de Commissie in september 199333 heeft ingediend; 
• momenteel lopende acties voortzetten en we! in het bijzonder het 
versterken van de dialoog met vertegenwoordigende /ichamen en het 
streven naar een publieke, plechtige verklaring tegen de uitsluiting. 
17. Daarnaast zijn verdere inspanningen nodig ter stimulering van een 
Europese solidariteit ter bestrijding van de uitsluiting waarbij alle partners 
betrokken zijn. Hoewel de eerste verantwoordelijkheid voor zowel besluit als actie 
bij de Lid-Staten moet berusten en zelfs op regionaal en plaatselijk niveau, is ook 
op unieniveau actie noodzakelijk. De Unie moet laten merken dat zij ten aanzien 
van deze kwestie niet zwijgt of niets doet en dat zij in staat is niet alleen op 
treden ten behoeve van de belangen van de werkenden, maar ook van die van de 
werklozen en sociaal uitgeslotenen. Bovendien deelt artikel 2, lid 2 van de 
Overeenkomst betreffende de sociale politiek de Unie een specifieke rol toe bij het 
ondersteunen en aanvullen van de activiteiten van de Lid-Staten ten aanzien van 
de integratie van mensen die van de arbeidsmarkt zijn uitgesloten. De Commissie 
gelooft dat er goede argumenten zijn om de mogelijkheid te onderzoeken van: 
• verdere acties van de Unie ten aanzien van de integratie van hen die zijn 
uitgesloten van de arbeidsmarkt, waarin zowel de sociale als de 
economische dimensie." '{~/? deze integratie bestreken wordt; hierdoor _ 
ontstaat een juridisch kader voor het ondersteunen en stimuleren van de 
inspanningen van de Lid-Staten. 
18. Het doel van een dergelijk voorstel zou de vaststelling zijn van 
gemeenschappelijke doelstellingen en richtsnoeren en niet van gedetailleerde 
voorschriften of uniforme oplossingen. Het zou trachten de nadruk te versterken 
op de verschuiving van passieve naar actie arbeidsmarktmaatregelen, door 
verlenging van de aanbeveling betreffende toereikende inkomsten uit 199234 en 
wel door de garantie van een minimuminkomen te combineren met een actief 
beleid waarbij financiele prikkels voor het vinden van werk gehandhaafd blijven. 
Hiertoe zouden voorstellen kunnen behoren voor de geleidelijke uitvoering door 
de Lid-Staten van de minimumvoorschriften betreffende bij voorbeeld maatregelen 
om mensen die werk zoeken te helpen een volledige bijdrage tot de samenleving 
te leveren en de sociale integratie van de mensen die de arbeidsmarkt niet kunnen 
betreden. 
19. Daarnaast bevat het nieuwe programma voor onderzoek en ontwikkeling 
een specifiek subprogramma over sociale uitsluiting waardoor onderzoek mogelijk 
wordt naar indicatoren alsmede naar de invloed van het uit te voeren beleid op het 
gebied van de sociale uitsluiting. Bovendien zullen de Structuurfondsen en dan 
met name het Europees Sociaal Fonds, in het kader van de nieuwe doelstelling 
33 
.34 COM (93) 435 van 22.09.93 
92/44/EEG· (PB L 245· van 26.08.92 
54 
3 en het nieuw Europees initiatiefprogramma betreffende werkgelegenheid en 
menselijke hulpbronnen, oak een belangrijke bijdrage leveren tot de bestrijding van 
de uitsluiting. 
20. Huisvesting is ook een belangrijk punt bij de bestrijding van de sociale 
uitsluiting en kan tevens een belangrijke bran voor nieuwe werkgelegenheid zijn. 
Verdere projecten inzake huisvestingskwesties zullen warden voortgezet, in het 
bijzonder via uitwisselingen die bevorderd warden door de regelmatige 
vergaderingen van de ministers met huisvesting in hun portefeuille en via de 
uitwisselingsprogramma's die in deze context zijn ontwikkeld. Deze verschillende 
acties zullen warden gecoordineerd door de Commissie ten einde een goed 
gestructureerde, veel omvattende bijdrage te leveren op dit gebied. 
21. Daarnaast tracht het initiatief inzake stedelijke gebieden dat op 15 juni 1994 
door de Commissie is goedgekeurd35, de hulp te richten op een beperkt aantal 
stadswijken waar een accumulatie van factoren (hoog werkloosheidspercentage, 
geringe schoolprestaties, slechte huisvesting, verpaupering, veel criminatiteit enz.) 
zorgt voor een over het algemeen slechte kwaliteit van het bestaan. De 
werkloosheidspercentages in arme stedelijke gebieden liggen significant boven 
hetnationale gemiddelde. De problemen moeten integraalworden aangepakt, door 
middel van gezamenlijke acties van landelijke en plaatselijke overheden. Het 
initiatief inzake plattelandsontwikkeling (Leader II) tracht het probleem te bestrijden 
waarmee de plattelandsgemeenschappen te maken krijgen wanneer een totale 
ontwikkelingsstrategie, gebaseerd op de gemeenschappelijke. inspanningen van 
de lokale partners en de ontwikkeling van hun vaardigheden, een rendabele 
benadering blijkt te zijn. 
Bevordering van de maatschappelijke integratie van gehandicapten 
22. Meer dan 1 O % van de totale bevolking van de Europese Unie heeft een 
handicap. De behoeften van de individuele gehandicapten kunnen aanzienlijk 
verschillen, afhankelijk van de aard van hun handicap in combinatie met factoren 
als hun eerdere ervaringen, hun vaardigheidsniveau en hun persoonlijke 
omstandigheden. De bijstand dient vaak toegesneden te warden op de ernst van 
de handicap. Als groep ontmoeten gehandicapten echter zonder enige twijfel 
allerlei hindernissen die voorkomen dat zij een volledige economische en sociale 
integratie bereiken . .Derhalve is het noodzakelijk het fundamentele recht op gelijke 
kansen te verwerken in de beleidsmaatregelen van de Unie. 
23. Aanzienlijke steun is verleend door het Europees Sociaal Fonds, het 
initiatief HORIZON en het actieprogramma HELIOS, waaronder het Handynet­
systeem, om de opleiding van gehandicapten te steunen en te bevorderen, ten 
einde hen in staat te stellen de arbeidsmarkt te betreden of opnieuw te betreden. 
Dael van deze steun is aan te tonen dat wanneer mensen in staat warden gesteld 
hun vermogens te ontwikkelen, dit niet alleen voor henzelf nuttig is maar ook voor 
35 PB nr. C 180 van 01.07.94 
55 
de samenleving in haar geheel. Dit werk gaat verder. Daarnaast zal de 
Commissie: 
• voortbouwen op de positieve ervaring met het Europees 
Gehandicaptenforum en er via passende maatregelen voor zorgen dat met 
de behoeften van gehandicapten rekening wordt gehouden bij ter zake 
dienende wetgeving, programma's en initiatieven. Dit betekent onder meer 
ervoor zorgen dat mogelijke programma's van de Unie maximaal 
toegankelijk moeten zijn voor gehandicapten en dat zij actief gestimuleerd 
worden hieraan mee te werken; 
• een passend stuk opstellen fer ondersteuning van de standaardregels van 
de VN voor gelijke kansen voor personen met een handicap; 
• a/s onderdeel van een proces ter stimulering van modelwerkgevers, een 
gedragscode opstellen in verband met haar eigen personeelsbeleid en 
-praktijken en in het kader van de sociale dialoog discussies stimuleren 
over de ruimere verspreiding van een dergelijk model. 
24. Tevens zal zij nagaan hoe acties van de Unie kunnen bijdragen tot het 
belangrijke punt van de verbeteringvan de toegankelijkheid van vervoermiddelen 
en openbare gebouwen en aandringen op de goedkeuring van het voorstel voor 
een richtlijn betreffende een veilig vervoer voor werknemers me.t beperkte 
mobiliteit36• 
De economische en sociale rol van de ouderen 
25. De zorgen van de huidige -en de toekomstige -ouderen gaan verder dan 
de traditionele punten van pensioenen en verzorging, hoe cruciaal deze 
beleidsterreinen oak blijven. Het probleem reikt verder: het gaat om het handhaven 
van een hoog integratieniveau van de oudere bevolking naar mate Europa 
vergrijst. 
26. Om dit te bereiken zal over veel punten die tot nu toe als vanzelfsprekend 
werden beschouwd, zoals de traditionele carrierepatronen, de 
pensioengerechtigde leeftijd en de rol van het kerngezin en de verdere familie, 
opnieuw moeten warden nagedacht. Er moet oak rekening warden gehouden met 
het feit dat vrouwen onder de ouderen in de meerderheid zijn en dat vrouwen van 
die leeftijd meestal een veel lager inkomen hebben. Het Europese Jaar van de 
ouderen en de solidariteit tussen de generaties (1993) heeft laten zien hoe nieuwe 
denkbeelden en nieuwe praktijken op Europees niveau kunnen warden bevorderd. 
Ten einde dit werk voort te zetten, zal de Commissie binnenkort een voorstel doen 
voor: 
COM (90) 588 van 28.02.91 
56 
• een besluit betreffende acties voor de gehele Unie om de problemen van 
een vergrijzende bevolking aan te pakken, met daarin in het bijzonder 
aandacht voor de rol en de bijdrage van 'de actieve gepensioneerden. 
Gelijke kansen voor iedereen 
27. In een aantal bijdragen tot het Groenboek -waaronder die van het 
Europees Parlement, het Economisch en Sociaal Comite en het EW -is de 
Commissie gevraagd verdere concrete acties te ondernemen ter bestrijding van 
discriminatie op grond van ras, godsdienst, leeftijd en handicap. Hoewel de 
Verdragen in hun huidige vorm geen specifieke bevoegdheid verlenen voor 
wet~eving op dit gebied, is dat een omissie die steeds moeilijker kan warden 
gerechtvaardigd in het Europa van vandaag. De Unie moet al'le mensen een 
garantie tegen discriminatie bieden, als zij althans het vrije verkeer binnen een 
interne markt waar wil maken. Naast haar bestaande werk op deze gebieden (zie 
hierboven en hoofdstuk IV}, is de Commissie van mening dat ernstig overwogen 
moet warden bij de eerstkomende wijziging van de Verdragen . een specifieke 
verwijzing in te voeren naar de bestrijding van discriminatie op grond van ras, 
godsdienst, leeftijd en handicap. Met dit in gedachten, zal de Commissie verdere 
werkzaamheden verrichten om de toegevoegde waarde aan te tonen van 
specifieke acties op dit gebied op het niveau van de Unie als natuurlijke aanvulling 
op wat op nationaal, regionaal of zelfs plaatselijk niveau kan warden bereikt. 
57 
VII -Actie op volksgezondheidsgebied 
1. Zowel dit Witboek als het eerdere Groenboek maken gewag van de 
significante banden tussen de volksgezondheid en het sociaal en milieubeleid. 
Hiertoe behoren de nadelige effecten van armoede, werkloosheid en sociale 
uitsluiting op de gezondheid, de toenemende druk op het stelsel voor gezondheid 
en sociale bescherming als gevolg van de demografische ontwikkelingen, met 
name de vergrijzing van de bevolking, de rol van preventieve en revaliderende 
gezondheidsprogramma's bij het bevorderen van de integratie in de samenleving, 
het effect van de milieuomstandigheden op de volksgezondheid en de specifieke 
problemen en behoeften op gezondheidsgebied die verband houden met de 
toegenomen mobiliteit binnen de Unie en de irnmigratie in de Unie. 
2. In haar Mededeling betreffende het actiekader op het gebied van de 
volksgezondheid37 beschrijft de Commissie de huidige gezondheids- en daarmee 
samenhangende problemen waarmee de Lid-Staten worden geconfronteerd en 
geeft zij een methode voor de tenuitvoerlegging van de bepalingen van de 
artikelen 3·, onder o en 129 van het Verdrag. 
3. Na een analyse te hebben gegeven van de actiemogelijkheden op 
unieniveau, biedt de Mededeling de mogelijkheid van meerjarenprogramma's op 
een aantal gebieden. Voorstellen voor besluiten inzake drie van deze programma's 
zijn door d~ Commissie goedgekeurd en zullen in 1995 door de Raad en het 
Europees Parlement worden bestudeerd in het raam van de 
medebeslissingsprocedure. Dit zijn programma's betreffende: 
• kanker 
• gezondheidsbevordering, -voorlichting, -onderricht en -opleiding 
• preventie van drugsverslaving38• 
4. De Commissie is voornemens bij voorrang nog meer programma's te 
publiceren, te· weten inzake AIDS en andere besmettelijke ziekten en inzake 
gezondheidsgegevens en -indicatoren, waaronder de controle en het toezicht op 
ziekten. Er wordt voorts gedacht aan de mogelijkheid van andere programma's op 
gebieden als ongevallen en verwondingen, ziekten die met vervuiling te maken 
hebben en zeldzame ziekten. 
5. De Commissie heeft tevens een interdepartementale werkgroep voor 
gezondheid ingesteld die er, overeenkomstig het bepaalde in artikel 129, voor 
moet zorgen dat bij beleidsmaatregelen die in andere sectoren tot stand komen 
volledig rekening wordt gehouden met de eisen ten aanzien van de 
gezondheidsbescherm ing. 
37 
38 COM (93) 559 def. van 24.11.93 
COM (94) 83 van 29.03.94 
COM (94) 202 van 01.06.94 
COM (94) 234 van 08.06.94 
58 
6. Bij het formuleren en ontwikkelen van de actie van de Unie, zal de 
Commissie volledig rekening houden met de banden met andere gebieden en 
ernaar streven de synergie tussen de sociale en de gezondheidsmaatregelen zo 
groat mogelijk te maken. Daarbij zal zij zorgvuldig de verschillen in structuren, 
organisatie en uitvoering die er tussen beide gebieden bestaan, in acht nemen. 
7. In het licht van de ervaringen bij het ten uitvoer leggen van de maatregelen 
van de Unie op het gebied van de gezondheidsbescherming, zal de Commissie 
overwegen welke verdere acties nodig kunnen zijn. In het bijzonder zal de 
Commissie reageren op verzoeken van de Lid-Staten en de onderlinge 
samenwerking vergemakkelijken op gebieden als fundamentele 
gezondheidskeuzen, het verlenen van diensten en nieuwe met de gezondheid 
verband houdende technologieen. Een bijzonder gebied voor studie is de bijstand 
voor de Lid-Staten als, reactie op gezondheidskwesties zeals de toenem ing van het 
beroep op de diensten en voorzieningen, als gevolg van de grotere mobiliteit 
binnen de Unie. 
·., 
59 
VIII -VAKBONDEN, WERKGEVERSORGANISATIES EN VRIJWILLIGERSORGANISATIES ALS 
PARTNERS IN HET VERANDERINGSPROCES 
1. De in het Groenboek beschreven problemen en de van alle zijden 
ontvangen reacties later er geen twijf el over bestaan dat zonder consensus de 
sociale hervorm ingen niet effectief kunnen word en doorgevoerd. Bovendien heeft 
het wetgevingsproces in een snel veranderend Europa moeite de gebeurtenissen 
bij te houden. De internationalisatie van de krachten achter de verandering, zowel 
economische als sociale en demografische, pleit ook voor nieuwe mechanismen 
die, in synergie met de wetgever, ervoor zorgen dat de wetgeving en de regulering 
tot hun recht komen. 
2. De historische en culturele tradities van de Lid-Staten hebben het mogelijk 
gemaakt een Europees sociaal consensusmodel op te bouwen, waarin 
economische doeltreffendheid en sociale solidariteit elkaar in evenwicht houden. 
De sociale partners hebben in dit proces een cruciale rol gespeeld, zowel dank zij 
de samenwerking tussen de staat, de werkgevers en de vakbonden inzake het 
economisch en sociaal beleid, als via de aanknoping van relaties op basis van 
afspraken tussen de werkgevers en de vakbonden. In het bijzonder zijn de CAO­
onderhandelingen een flexibel instrument gebleken voor het bereiken van 
consensus, doordat het een billijke verdeling van de resultaten van de -
economische vooruitgang en soepele aanpassingen aan de veranderingen in het 
produktieproces en in de samenleving, stimuleerde. In de EGKS-industrieen (kolen 
en staal) bij voorbeeld, waar dergelijke veranderingen talrijk zijn geweest,. zijn 
zowel actieve als passieve sociale maatregelen uitgevoerd in het raam van 
sectoraal overleg en consensus. Het hoge werkloosheidspeil laat zien hoezeer het 
noodzakelijk .het voor de sociale partners is tijdens de CAO-onderhandelingen 
meer gewicht te hechten aan de wederopnem ing van de werklozen. In alle Lid­
Staten wordt eveneens een grate rol gespeeld door het grate aantal vrijwilligers­
en welzijnsorganisaties. 
3. De massale structurele veranderingen waar de Unie momenteel mee te 
maken heeft, vormen nieuwe problemen voor dit systeem. De ontwikkeling van het 
arbeidsrecht van de Unie wordt thans geconfronteerd met de behoefte aan 
nieuwe, flexibele mechanism en voor sociale regulering die zich kunnen aanpassen 
aan de snelheid en de omvang van deze veranderingen. Hiervoor zijn vereist: een 
nieuwe complementariteit tussen de wettelijke voorschriften en de CAO's, een 
grotere medewerking van de zijde van de sociale partners aan de voorbereiding 
van de maatregelen die op unie-en landelijk niveau warden overwogen en een 
betere samenwerking tussen de werkgevers- en de werknemersorganisaties. De 
dienovereenkomstige sociale aanpassingen zullen eveneens de volledige inzet van 
de vrijwilligers- en andere vertegenwoordigende organisaties verlangen. 
A -Bevordering en versterking van de sociale dialoog 
4. De bestaande samenwerking tussen werkgevers en werknemers is thans 
geconsolideerd in het nieuwe kader dat is afgebakend door de Overeenkomst 
betreffende de sociale politiek. Deze Overeenkomst erkent en bevestigt de 
60 
dubbele taak van de sociale dialoog: raadpleging van de sociale partners op 
unieniveau en het recht van de sociale partners overeenkomsten te sluiten die 
hetzij wettelijk bindend effect hebben, hetzij alleen de ondertekenaars 
verplichtingen opleggen. Van nu af aan kan de Europese sociale regelgeving 
berusten op zowel het wetgevend initiatief van de lnstellingen van de Unie als op 
de CAO-onderhandelingen tussen de sociale partners. Dit proces dat mettertijd 
zich meet ontwikkelen en uitgroeien, maakt de ontwikkeling mogelijk van een 
nieuw partnerschap tussen de econom ische en sociale actores, waardoor een 
doeltreffende aanpassing aan de structurele verandering mogelijk wordt. 
5. De Commissie heeft een Mededeling gedaan over het functioneren van 
deze nieuwe procedures. 39 De voornaamste boodschap uit deze Mededeling is 
dat, hoewel enkele elementen van een sociale dialoog op Europees niveau al 
aanwezig zijn, deze zich nog meet ontwikkelen tot een gestructureerd systeem 
voor de Unie voor de verhouding tussen werkgevers en werknemers. 
6. Ten aanzien van de structuren is op een aantal punten actie noodzakelijk. 
Met name moeten de bestaande raadgevend comites worden geherstructureerd 
om rekening te houden met een aantal nieuwe elementen, zeals de uitbreiding van 
de Unie door de toetreding van nieuwe leden, de samenstelling van de delegaties 
van de sociale partners en de kwestie van representativiteit, de relatie tussen 
wetgeving en CAO's en de relatie tussen raadpleging en onderhandeling. 
7. De Commissie zal dus voorstellen indienen voor besluiten die bedoeld zijn 
om de volgende punten opnieuw onder de loep te nemen: 
·, 
• het mandaat en de samenstelling van het Permanent Comite voor 
arbeidsmarktvraagstukken, in het licht van de Overeenkomst betreffende de 
sociale politiek. Overwogen zal worden het Comite een nieuwe taak te 
geven, zodat het het Permanent Comite voor arbeidsmarktvraagstukken en 
sociaal beleid kan worden en 
• het aantal, het mandaat, het werkterrein en de samenstelling van de 
sectorale comites van de sociale dialoog. De koppeling met de bestaande 
en/of uitgebreide interprofessionele raadgevend comites zal worden 
verbeterd. 
8. De bevordering van de sociale dialoog op Europees niveau hangt in de 
eerste plaats af van de organisaties van de sociale partners zelf. De bijdrage van 
de Commissie tot dit proces berust op de volgende doelstellingen: evenwichtige 
steun voor de partijen, opleiding in en voorlichting over Europese kwesties, 
toepassing van de resultaten van de Europese sociale dialoog op nationaal niveau 
en de relatie tussen de verschillende dialoogniveaus. 
9. Derhalve stelt de Commissie voor om, ten einde de sociale partners te 
helpen de sociale dialoog uit te breiden, te publiceren: 
39 COM (94) 600 def.'van 14.12.93 
61 
• een discussiestuk over de uitbreiding van de sociale dialoog, met het 
accent op de evenwichtige steun voor de partijen en tenuitvoerlegging van 
de artikelen 3 en 4 van de Overeenkomst betreffende de sociale politiek. 
10. Dit zou ender meer omvatten: voorstellen voor de oprichting van een 
Europees opleidingscentrum voor arbeidsverhoudingen, de rationalisering van 
financiele steun voor de sociale partners met het cog op het versterken van de 
actie ter waarborging van evenwichtige steun voor beide zijden van de sociale 
dialoog en een programma voor verspreiding en bewustmaking ten aanzien van 
de sociale dialoog op Europees niveau, met als doel deze op nationaal niveau uit 
te breiden. Hiervoor is het nodig bijeenkomsten, seminars, studies, publikaties 
(gemeenschappelijke standpunten, overeenkomsten enz.) en uitwisseling op unie-, 
nationaal en regionaal niveau te bevorderen. 
11. Meer in het algemeen gelooft de Commissie dat het, om te kunnen 
reageren op de huidige veranderingen op de arbeidsmarkt, nuttig zou zijn als de 
sociale dialoog op een aantal manieren ken warden verbreed. In dit verband zal 
zij voorstellen doen om: 
• de sociale partners op Europees niveau te laten nagaan hoe het streven 
' naar goede arbeidsomstandigheden kan verlopen als een integrerend dee/ 
van de vergrote produktiviteit. Om arbeidsomstandigheden in een 
concurrerende wereldeconomie te handhaven en te verbeteren, heeft. 
Europa een nieuw engagement nodig van de kant van werkgevers en 
werknemers voor het streven naar kwaliteitsproduktieprocessen met een 
grote produktiviteit. 
Dit heeft betrekking op kwesties als de toegang tot de bij-en herscholing 
voor a/le werknemers (waaronder het management), nieuwe mechanismen 
die moeten zorgen voor de medezeggenschap van de werknemers en het 
volledig gebruik van a/le nieuwe mogelijkheden die door de nieuwe 
technologieen worden geboden. De praktische problemen waarmee zeer 
kleine ondernemingen warden geconfronteerd bij de aanpassing aan een 
sne/ veranderend bedrijfsklimaat, verdienen bijzondere aandacht. 
• de betrokkenheid te stimuleren van de sociale partners op Europees niveau 
bij acties betreffende de arbeidsvoorwaarden voor de onderdanen van 
derde landen die legaal in de Unie verblijven en de mogelijke goedkeuring 
van een gedragscode voor indienstneming die tegen rassendiscriminatie is 
gericht (zie hoofdstuk IV), maatregelen te ontwerpen ter ondersteuning van 
positieve acties voor vrouwen in de overheids- en de particuliere sector (zie 
hoofdstuk V), modelwerkgevers aan te moedigen gehandicapten werk te 
bezorgen (hoofdstuk VI) en belangrijke nieuwe kwesties aan te pakken 
zoa/s het met elkaar in overeenstemming brengen van gezins-en 
arbeidsleven, sociale uitsluiting en vergrijzing. 
62 
B -Uitbreiding van de rol van de vrijwilligersorganisaties 
12. Hoewel erkend meet warden dat consensus en collectieve 
arbeidsovereenkomsten tussen werkgevers en werknemer een unieke rol spelen 
in het Europees sociaal model, is het duidelijk dat vrijwilligers- en andere 
representatieve organisaties het recht hebben door de Unie te warden 
geraadpleegd en hun rol in het veranderingsproces te spelen. Om die reden is een 
duidelijk onderscheid gemaakt tussen de onderhandelingsprocessen die thans 
krachtens de Overeenkomst betreffende de sociale politiek vastliggen en het 
overleg dat de Europese Unie moet voeren om de sociale problemen te 
behandelen die niet bij CAO-onderhandelingen kunnen warden behandeld. In 
verband met problem en als . uitsluiting, ·racisme, demografische trends en 
vergrijzing moet de Unie partnerschappen aangaan met een breder scala van 
instellingen, waaronder werkgevers en vakbonden, met het oog op hun 
maatschappelijke functies in plaats van hun onderhandelingstaken. 
13. Naast de kwestie van het versterken vaFl de sociale dialoog ·is in het 
Groenboek de kwestie aan de orde gesteld van de noodzaak van een "geschikt 
discussieforum waarop de strategische problemen van de Europese samenleving 
op een open, democratische manier kunnen warden besproken". Het antwoord op 
deze vraag varieerde. Hoewel de Commissie het niet geschikt acht de sociale 
dialoog als zodanig deze rol te laten vervullen, gezien diens doel: het proces van 
de collectieve overeenkomsten tussen werkgevers en werknemers te voeden, vindt 
zij wel dat passende mechanismen noodzakelijk zijn om andere relevante 
organisaties bij het Europees sociaal beleid te betrekken. Dit is ook in 
overeenstemming met de verklaring in het Verdrag betreffende de Europese Unie 
terzake van de samenwerking met welzijnsorganisaties. 
14. De Commissie stelt derhalve voor: 
• een forum op te richten voor discussies over kwesties van sociaal beleid, 
naar het voorbeeld van de Groenboekconferentie van mei 1994. Dit forum 
moet eens per 18 maanden bijeenkomen en zoveel mogelijk 
belanghebbende organisaties omvatten. De eerste vergadering zal in 
oktober 1995 worden gehouden. 
63 
IX-INTERNATIONALE SAMENWERKING -DE ROL VAN HET EUROPEES SOCIAAL BELEID 
1. Het Europees sociaal model is niet onontvankelijk voor invloeden uit andere 
delen van de wereld en evenmin kan ontkend worden dat de totstandkoming in 
Europa van een redelijk evenwicht tussen vermogensvorming, vrijheid en sociale 
gerechtigheid aantrekkingskracht uitoefende op de volkeren van Midden-en Oost­
Europa en tot de ineenstorting van het communisme heeft bijgedragen. En hoewel 
de starheid van Europa in de periode na de oliecrises het voorwerp was van 
aanzienlijke kritiek uit de Verenigde Staten, wordt in het huidige debat tussen de 
VS en Europa (zoals tijdens de G7-top over de werkgelegenheid) erkend dat veel 
kan worden geleerd van de Europese inzet voor een hoog peil van sociale 
bescherming. Anderzijds begint het Japanse sociaal-economisch model, waarover · 
veel is gediscussieerd in Europa, zich te ontwikkelen in de richting van een nieuw 
evenwicht tussen zekerheid en flexibiliteit. 
A -Bilaterale en multilaterale samenwerking 
2. Het feit dat het Europees sociaal beleid steeds vaker opduikt in de context 
van de externe betrekkingen van de Unie, is niet alleen het gevolg van de 
onderlinge befinvloeding van de verschillende soc1aal-econom ische mode lien, maar 
ook van de realiteit dat de wereldconcurrentie steeds meer sociaal-economisch 
van aard wordt. Derhalve is de Commissie van plan: 
• de uitwisseling en de contacten met andere geTndustrialiseerde landen te 
systematiseren; er bestaat al een programma voor uitwisse/ing van 
ervaringen met Japan en de dialoog met de VS op sociaal gebied zal 
worden verbreed. De Commissie is ook van plan de banden met 
internationa/e organisaties zoals de OESO, de IA 0 en de Raad van Europa 
en met de Verenigde Naties, te verstevigen. 
3. De wereldtopconferentie over sociale ontwikkeling die in maart 1995 onder 
auspicien van de VN zal worden gehouden, toont het groeiende belang aan dat 
gehecht wordt aan de gezamenlijke bestudering van de sociale gevolgen van de 
ontwikkeling en de omvorming van de wereld. Deze topconferentie zal een 
belangrijk forum zijn voor dergelijke discussies en de voornaamste onderwerpen 
zullen zijn: werkgelegenheid, sociale integratie en vermindering van de armoede. 
• Van de Commissie wordt in het licht van haar werkzaamheden in het kader 
van het Witboek: Groei, Concurrentievermogen, Werkgelegenheid en meer 
in het algemeen vanwege de waarden die inherent zijn aan het Europese 
sociale model, een speciale bijdrage verwacht. 
4. De Commissie is ook van plan: 
• haar langjarige samenwerking met de Internationale Arbeidsorganisatie 
voort te zetten. 
64 
In dit verband dient ervoor te worden gezorgd dat een aanvaardbare oplossing 
wordt gevonden om op constructieve wijze de nog openstaande kwesties in 
verband met de medewerking van de Gemeenschap en de Lid-Staten aan de 
Internationale Arbeidsconferentie op te lossen, met inachtneming van het feit dat 
vanwege het tripartiete karakter van die organisatie de Europese Unie een 
bijzonder voorzichtige aanpak moet kiezen. 
5. In de aanloopperiode tot de uitbreiding van de Unie in 1995 zal de 
Commissie eveneens: 
• een actieve rol blijven spelen, wanneer het erom gaat samenwerking ten 
aanzien van het sociaal beleid te garanderen binnen het kader van de 
overeenkomst betreffende de Europese Economische Ruimte. 
8 -Relaties met de landen in Midden-en Oost-Europa 
6. De Unie heeft via PHARE actief meegewerkt aan de steun ·voor het 
overgangsproces in Midden- en Oost-Europa en heeft thans Europa­
overeenkomsten gesloten met de meeste van de betrokken landen. Twee daarvan 
(die met Hongarije en Polen) zijn reeds van kracht en beide land en hebben het 
lidmaatschap van de Unie aangevraagd. Hun toekomstige opname is als doel 
erkend door de Europese Raad van juni 1993 in Kopenhagen. Dit betekent dat de 
beleidssamenwerking tussen de twee delen van Europa moet worden versterkt en 
dat de technische en financiele steun van de Unie binnen het kader van de G.24, 
moet voldoen aan de eisen voor een dergelijke beleidssamenwerking op Europees 
niveau. 
7. Wat de sociale aspecten van de overgang betreft, moet thans opnieuw 
aandacht worden besteed aan de ernstige sociale problemen die zijn ontstaan, 
met name veel werkloosheid, armoede en sociale uitsluiting, die natuurlijk ook 
aanzienlijke politieke gevolgen hebben. Deze landen hebben behoefte aan een 
sociaal-economisch beleid dat is gericht op een actieve, concurrerende en eerlijke 
samenleving en optimaal gebruik maakt van de belangrijke relatieve voordelen in· 
de wereldeconomie. PHARE-programma's zijn institutionele ontwikkelingen in die 
richting beginnen te ondersteunen, waaronder de steun aan regionale ontwikkeling 
ter bevordering van een geTntegreerde benadering van industriele omschakeHng, 
steun voor een autonome burgermaatschappij, structuren voor een sociale dialoog 
en de bevordering van kleine en m iddelgrote ondernem ingen en van lokale 
werkgelegenheidsprogramma's. 
8. De tijd is dus rijp voor een gerichte beleidsdiscussie tussen de Europese 
Unie en de landen uit Midden-en Oost-Europa over een aantal sociale kwesties. 
Met volledige benutting van de bestaande structuren en mechanismen die in de 
Europa-overeenkomsten zijn vastgesteld, zal het een van de taken van de 
Commissie zijn: · 
• een reactie te he/pen formuleren op de meest acute moeilijkheden (sociale 
gevolgen van de industriele herstructurering, de uitvoering van 
werkge/egenheidsbeleid, de bestrijding van de armoede, het opzetten van 
65 
ste/se/s voor sociale zekerheid enz.) en de samenwerking te organiseren 
met hulp en steun van de Lid-Staten. 
C -Sociale kwesties en internationale handel 
9. De commentaren op het Groenboek onderschrijven meestal het standpunt 
dat thans meet warden gepraat over de sociale regels die nodig zijn als aanvulling 
op de handel. De Unie erkent dat andere regio's mogelijk moeten concurreren op 
basis van lage arbeidskosten die gebaseerd zijn op lagere lonen, langere 
werktijden en moeilijker omstandigheden, maar het is niet in het belang van de 
internationale samenwerking als uitbuiting van werknemers een instrument wordt 
van internationale concurrentie. Hoewel een protectionistische aanpak om 
principiele redenen verwerpelijk is, is het in ieders belang dat de sociale 
vooruitgang een algemeen aanvaard beleidsdoelwordt naar mate de economieen 
zich ontwikkelen. Derhalve wordt een multilaterale, progressieve en veelzijdige 
benadering van sociale regels voorgesteld, die gebaseerd is op partnerschap en 
positieve prikkels voor de sociale vooruitgang in minder ontwikkelde landen. 
10. Een belangrijk element hiervan is de onlangs aangenomen richtsnoeren 
voor het nieuwe APS-stelsel voor de komende tien jaar. Dit omvat speciale 
stimulerende maatregelen, waarvan de sociale clausule er een is. Deze clausule 
moet de kwaliteitsontwikkeling bevorderen, door landen in ontwikkeling te helpen 
de extrakosten te dragen van een geavanceerder sociaal beleid, in het bijzonder 
het recht van vereniging en van het sluiten van CAO's en de afschaffing van de 
kinderarbeid. 
11. Nag een belangrijke bijdrage tot deze positieve koers van het extern beleid 
van de Europese Unie, zijn de bevordering van economische samenwerking en 
de steun van de Europese Unie, bij voorbeeld in Midden-en Oest-Europa, die de 
sociale dimensie van de econom ische vooruitgang dient te erkennen en de 
noodzaak voor hogere sociale normen, waar dat mogelijk is. 
12. Daarnaast meent de Commissie dat de toekomstige 
Wereldhandelsorganisatie, die een belangrijke rol zal gaan spelen als international 
forum voor discussies over handelskwesties, dit punt onverwijld moet aanpakken, 
zodat de eerbiediging van fundamentele rechten, met name het recht van 
vereniging en het recht CAO's te sluiten, dwangarbeid en kinderarbeid, haar 
weerslag vindt in de genomen besluiten. De Europese Raad van Corfu is tot de 
slotsom gekomen dat de Europese Unie een actieve rol zal spelen in pogingen 
ervoor te zorgen dat de Wereldhandelsorganisatie effectief haar taak kan 
vervullen, namelijk ervoor zorgen dat de regels warden nageleefd die gezamenlijk 
zijn opgesteld en de vooruitgang bevorderen door de bestrijding van oneerlijke 
handelsvoorwaarden en dat milieu-en sociale kwesties in die context zullen 
warden besproken. 
66 
X -Qp WEG NAAR EEN EFFECTIEVER TOEPASSING VAN HET EUROPEES RECHT 
1. Dit Witboek heeft duidelijk gemaakt dat de Unie al heel wat heeft bereikt ten 
aanzien van de wetgevende actie op sociaal gebied. Maar als deze wetgeving 
werkelijk effect meet sorteren op de situatie van individuele personen in Europa, 
is het wel van essentieel belang dat ervoor wordt gezorgd dat zij niet alleen wordt 
goedgekeurd, maar ook naar behoren wordt uitgevoerd. In het verleden is dit in 
sommige gebieden een probleem gebleken en de Commissie heeft beloofd ervoor 
te zorgen dat in de toekomst meer nadruk zal komen te liggen op de effectieve 
tenuitvoerlegging en handhaving van het recht van de Unie. 
A -Omzetting en uitvoering van richtlijnen 
2. In artikel 155 van het Verdrag wordt bepaald dat de Commissie toeziet op 
"de toepassing zowel van de bepalingen .van dit Verdrag als van de bepalingen 
welke de instellingen krachtens dit Verdrag vaststellen". 
3. Richtlijnen moeten warden omgezet in nationaal recht, en de eerste stap 
in dit proces is de melding door de Lid-Staten aan de Commissie van de nationale 
maatregelen die ter uitvoering van overeengekomen recht van de Unie zijn 
goedgekeurd. De Commissie meent dat het huidige peil van overname en 
omzetting van communautaire wetgeving, zeals uit tabel 1 blijkt, meet warden 
verbeterd. 
· ... 
Tabel 1: Vooruitgang bij de omzetting van richtlijnen die op het werkgelegenheids-
en het sociaal beleid van toepassing zijn40 
40 
41 
42 Lid-Staten Richtlijnen die op Richtlijnen % 
31.12.93 van toe- waarvoor per 
passing waren 31.12.93 maat-
regelen waren 
gemeld 
Belgie 37 28 76 
Denemarken 37 32 86 
Du its land 3841 27 71 
Griekenland 3542 24 67 
Spanje 37 25 68 
Frankrijk 37 29 78 
lerland 37 32 86 
I le jaaiverslag over de controle op de toepassing van het communautair rccht 
Richtlijn 90/659 stelt overgangsmaatregelen vast voor de gezondhcid en de vcilighcid na de Duitsc 
eenwording en is dus alleen op Duit~land van toepassing 
Richtlijn 91/382/EEG wordt in Griekenland o,p, 01.01.96 van kracht 
67 
ltalie 37 21 57 
Luxemburg 37 22 59 
Nederland 37 26 70 
Portugal 3543 33 92 
Verenigd Koninkrijk 37 34 92 
Noot: Tabet 1 betreft de volgende richtlijnen: 68/360, 75/117, 75/129, 76/207, 77/187, 77/576, 
78/610, 79/007, 79/640,80/897, 80/1107, 82/130, 82/605, 83/477, 86/188, 86/378, 86/613, 88/035, 
88/364, 88/642, 89/391, 89/622, 89/654, 89/655, 89/656, 90/239, 90/269, 90/270, 90/394, 90/659, 
90/679, 91/269, 91/322, 91/382, 91/383, 91/533, 92/041, 92/057 
4. De situatie ten aanzien van de omzetting is bijzonder ernstig wat de 
gezondheids- en veiligheidswetgeving betreft die voortvloeit uit de kaderrichtlijn 
betreffende gezondheid en veiligheid. Op 30 juni 1994 had slechts een Lid-Staat 
alle richtlijnen die van kracht zijn omgezet en vijf Lid-Staten hadden aog geen 
maatregelen gemeld voor de omzetting van de kaderrichtlijn zelf (zie tabel 2). In 
de loop van 1994 heeft de Commissie, naast het voeren van gerechtelijke 
procedures waar dat nodig was, een reeks bilaterale vergaderingen gehouden om 
de problemen te bespreken die aan de omzetting van deze richtlijnen kleefden en 
om acties te stimuleren om die op te lessen. Zij zal voorrang blijven verlenen aan 
haar streven alle wetgeving op sociaal gebied direct te laten omzetten. 
Tabet 2: Stand van zaken betreffende de omzetting in nationaal recht van wetgeving 
op het gebied van gezondheid en veiligheid die voortvloeit uit de kaderrichtlijn 
Richtlijnen B DK D E F GR IRL I L NL PT VK 
891391 T T N N T T T N T T T T 
Kader 
89/654 T T N N T 31.12. T N N T T T 
Werkplek 1994 
89/655 T T N N T N T N N T T T 
Arbeidsmid-
delen 
89/656 N T N N T N T N N T T T 
Persoonlijke 
bescherming 
90/269 T T N N T N T N N T T T 
Manueel 
verplaatsen 
van lasten 
90/270 T T N N T N T N N T T T 
Beeldscherm 
901394 T T T N T N T N N T T T 
Carcinogene 
agentia 
43 Richtlijn 90/679/EEG wordt in Portugal op 28.11.95 van kracht 
68 
90/679 N T N N T N T N N N 28.11. N 
Biologische 1995 
agentia 
92/57 N T N N T N N N N N N N 
Bouw-
plaatsen 
92158 N N N N T N N N N T N N 
Veiligheids-
signalering 
93/88 N T N N T N T N N N 31.12. N 
Biologische 1995 
agentia 
(wijziging) 
T Mededeling gedaan van omzetting in nationaal recht 
N Geen mededeling van omzetting in nationaal recht 
5. Zadra nationale omzettingsmaatregelen zijn gemeld, voert de Commissie 
een uitvoerige analyse uit om na te gaan of de nationale wet in overeenstemming 
is met die welke door de Raad is goedgekeurd en stelt een uitvoeringsverslag op 
in het licht van eventueel noodzakelijke verdere multilaterale en bilaterale 
bijeenkomsten met de Lid-Staten. Tevens overweegt zij alle ontvangen klachten 
over de nationale maatregelen die zijn goedgekeurd en werkt nauw samen met de 
Europese Ombudsman, de Commissie verzoekschriften van het Europees 
Parlement en de Tijdelijke Equetecommissie bij het onderzoek naar vermeende 
inbreuken of gevallen van wanbeheer in verband met de toepassing van het recht 
van de Unie. 
6~ De medewerking van de sociale partners aan de uitvoering van richtlijnen 
is eveneens van essentieel belang. De Commissie steunt de sociale partners bij 
de uitvoering van richtlijnen en pakt zo nodig het probleem aan van de uitvoering 
van richtlijnen door collectieve arbeidsovereenkomsten in Lid-Staten die geen 
~ettelijke traditie hebben van erga omnes collectieve arbeidsovereenkomsten. De 
Commissie zornt ervoor dat overeenkomsten over de omzetting van richtlijnen een 
verwijzing naar deze richtlijnen bevatten en zij bespreekt met de sociale partners 
haar concept-verslagen over de uitvoering van bepaalde richtlijnen en 
aanbevelingen op sociaal gebied. 
7. In gevallen waar de Lid-Staten de relevante nationale wet niet hebben 
gemeld of waar die wet geacht wordt gebreken te vertonen, voert .de Commissie 
een gerechtelijke procedure wegens inbreuken. De Comm issie zorgt er ook voor 
dat de procedures wegens inbreuken tegen Lid-Staten warden voorafgegaan door 
een algemene evaluatie van de betrokken nationale wet, om zoveel mogelijk te 
voorkomen dat een procedure om enkele of ge'isoleerde punten wordt gevoerd. 
Zij werkt ook met instellingen van Lid-Staten samen bij het onderzoek naar 
inbreuken. 
69 
B -Handhaving 
8. Het feit dat verordeningen direct toepasbaar zijn in de Lid-Staten en dat 
richtlijnen zijn omgezet in nationaal recht, waarborgt op zichzelf nog geen 
effectieve toepassing en eerbiediging van dergelijke wetgeving. De Commissie is 
krachtens artikel 169 van het Verdrag verplicht ervoor te zorgen dat de Lid-Staten 
de verplichtingen die hen door de Unie zijn opgelegd, eerbiedigen en toepassen. 
De autoriteiten van de Lid-Staten moeten er daarnaast voor zorgen dat de 
wetgeving van de Unie volledig wordt gehandhaafd, onder meer door passende 
systemen van controls of sancties die in de praktijk doeltreffend zijn en een 
afschrikwekkende waarde hebben. 
9. In de Mededeling van de Commissie over de ontwikkeling van de 
administratieve samenwerking bij de tenuitvoerlegging en het toezicht op de 
na1eving van de gemeenschapswetgeving in de interne markt44, wordt een 
beleidskader uiteengezet voor samenwerking tussen de administraties van de Lid­
Staten en tussen hen en de Commissie, voor de handhaving van het Europees 
recht dat is ondersteund door de resolutie van de Raad over hetzelfde 
onderwerp45• Op het gebied van het sociaal beleid betekent dit de verbetering van 
bestaande, goed ingevoerde mechanismen voor administratieve samenwerking 
zoals de Administratieve Commissie voor de sociale zekerheid van migrerende 
werknemers, het Technisch Comite voor het vrije verkeer van werknemers en het 
Com ite van hoge functionarissen van de arbeidsinspectie. Daarnaast zal de 
Commissie de versterking stimuleren van de netwerken van directeuren-generaal 
(arbeidsvoorziening, arbeidsverhoudingen en sociale bescherming) en de 
uitbreiding van het netwerk van arbeidsinspecteurs tot andere terreinen dan die 
van gezondheid, veiligheid en hygiene op het werk. Het bestaande partnerschap 
met de nationals autoriteiten is ook nuttig gebleken bij de uitvoering van richtlijnen 
over de wederzijdse erkenning van diploma's. 
10. De Commissie zal tevens, in het kader van het I DA-program ma 
(programma voor het uitwisselen van gegevens tussen administraties) zodra dat 
is goedgekeurd, het TESSSOSENET-programma (telematica voor sociale 
zekerheid) ter verbetering van de uitwisseling van gegevens tussen de met de 
sociale zekerheid belaste autoriteiten in de context van de voorschriften voor de 
sociale zekerheid van migrerende werknemers en het EURES-netwerk (zie 
hoofdstuk IV) blijven ontwikkelen. De Commissie zal nagaan in hoeverre 
telematica-netwerken andere sociale terreinen kunnen bestrijken, zoals 
arbeidsverhoudingen, volksgezondheid, gezondheid en veiligheid op het werk en 
sociale bescherming. 
11. De Commissie is er ook voorstander van dat elke Lid-Staat zorgt voor 
centrale contactpunten om de stroom van gegevens over sociale kwesties te 
waarborgen tussen de Lid-Staten en tussen hen en de Commissie op sociaal 
gebied, in het bijzonder over gezondheid en veiligheid op het werk, arbeidsrecht 
44 
" 4S COM (94) 29 def. van 16.02.94 
PB nr. C 179 van 01.07.94 
70 
en -verhoudingen en gelijke behandeling van vrouwen en mannen. Ten aanzien 
van de bestaande wetgeving stelt de Commissie voor, de Lid-Staten de gegevens 
over de conta_ctpunten voor eind 1994 te laten doorgeven. Er zijn al contactpunten 
geschapen voor alle richtlijnen betreffende de professionele erkenning van 
diploma's. Voor toekomstige wetgeving dient deze informatie een normaal 
onderdeel te vormen van het uitvoeringsproces, die de Commissie moet warden 
medegedeeld met de tekst van de omzetting. 
12. Wanneer een Lid-Staat in gebreke blijft de noodzakelijke maatregelen te 
nemen ter uitvoering van een arrest van het Hof van Justitie, zal de Commissie 
overeenkomstig de procedure krachtens artikel 171 van het Verdrag . de zaak 
voorleggen aan het Hof van Justitie, tezamen met een opgave van· het door de 
betrokken Lid-Staat te betalen forfaitaire bedrag dat zij in de gegevens 
omstandigheden een passende sanctie acht. 
C -Aanpassing van de bestaande wetgeving aan een wereld in verandering 
13. De Comm issie aanvaardt dat, om ze aan te passen aan de veranderende 
wereld, de wettelijke voorschriften van de Unie regelmatig dienen te warden 
geanalyseerd en zo nodig herzien of zelfs ingetrokken. Op het gebied van de 
richtlijnen op het gebied van het arbeidsrecht is bij voorbeeld onlangs de richtlijn 
betreffende collectief ontslag gewijzigd46 en de richtlijn betreffende insolventie 
wordt momeriteel bestudeerd. 
Een voorstel voor het wijzigen van de richtlijn betreffende de verkregen rechten 
van werknemers in het geval zij van onderneming wisselen, zal binnenkort warden 
ingediend. 
14. Op het gebied van gezondheid en veiligheid is verreweg de meeste wet­
en regelgeving zeer recent en de Commissie legt voornamelijk de nadruk op de 
juiste toepassing van de goedgekeurde voorschriften. Wanneer dat mogelijk is, 
warden echter bestaande voorschriften betreffende specifieke risico's herzien en 
in ruimer opgezette richtlijnen geconsolideerd. Een voorbeeld hiervan is het 
voorstel voor de richtlijn betreffende chem ische agentia47 dat, wanneer het wordt 
aangenomen, drie eerder goedgekeurde richtlijnen betreffende specifieke risico's48 
zal vervangen. 
15. De Commissie zal de inpassing van herzieningsclausules in toekomstige 
richtlijnen blijven voorstellen, met als doel er zeker van te zijn dat en .1n welke 
omvang bestaande richtlijn moet warden herzien. Daarnaast moet de wetgeving 
van de Unie beoordeeld word en aan de hand van arrest en van het Hof, hetzij om 
de wetgeving te consolideren ten einde rekening te houden met arresten van het 
Hof, hetzij oni de wetgeving te herzien wanneer de interpretatie van het Hof de 
46 
47 
48 92/05'/EEG (PB nr. L 245 van 26.08.92) 
COM (93) 155 def. van 14.05.93 
80/1107/EEG (PB nr. L 327 van 03.12.80) 
82/605/EEG (PB nr. L 247 van 23.08.82) 
88/364/EEG (PB nr. L 179 van 09 .07 .88) 
71 
kwestie van de werkelijke bedoelingen van de wetgever aan de orde stelt. Dit 
proces wordt geval voor geval uitgevoerd door de Commissie, in nauwe 
samenwerking met de Raad en het Europees Parlement. 
D -Verbetering van de toegang tot en de doorzichtigheid van de wetgeving 
van de Unie 
16. Het laatste element dat nodig is om de doeltreffendheid van de wetgeving 
van de Unie op sociaal gebied te waarborgen, is dat ervoor gezorgd moet warden 
dat deze voor iedereen gemakkelijk toegankelijk is De Commissie zal meer en 
betere informatie verstrekken over de rechten en mogelijkheden. van de. mensen 
op sociaal gebied en over de ontwikkelingen op dat terrain. Naast publikaties als 
Social Europe, het verslag over de sociale bescherming en het jaarlijks verslag 
over de werkgelegenheid in Europa, stimuleert de Commissie, in samenwerking 
met de Lid-Staten, de publikatie van gidsen voor de sociale wetgeving van de Unie 
en memoranda over de interpretatie van de bestaande regels van de Unie. Eind 
1995 behoren hiertoe een compendium over de gehele sociale wetgeving van de 
Unie, een gids voor nationale uitvoeringsmaatregelen voor sociale wetgeving, de 
verdeling van gidsen voor de sociale zekerheid voor Europese burgers die zich 
binnen de Unie verplaatsen, de goedkeuring van een memorandum over de 
verkregen rechten van werknemers in het geval van wisseling van onderneming 
en een reeks publikaties over gelijkheid voor de wet van mannen en vrouwen in 
de Unie. Daarnaast verschijnt binnenkort een vademecum voor het gebruik van 
het algemeen systeem van diploma's en er zal een repertorium van de wetgeving 
van ·de Unie betreffende erkende beroepen warden opgesteld. 
17. Bovendien zal de Commissie, ten einde een grotere mobiliteit binnen de 
Unie te bevorderen, informatie blijven verstrekken over de leef-en 
arbeidsomstandigheden in de Lid-Staten en wel met name via de EURES­
gegevensbasis (zie hoofdstuk 4). 
18. Om de doorzichtigheid en duidelijkheid van het recht van de Unie te 
verbeteren za• de Commissie in 1995 ender meer de wettelijke voorschriften op 
het gebied van de sociale zekerheid voor migrerende werknemers codifieren, de 
richtlijnen betreffende collectief ontslag consolideren en de wetgeving van de Unie 
op het gebied van het verblijfsrecht consolideren. 
19. De Commissie zal oak de geleidelijke invoering bevorderen van efficiente, 
betrouwbare en gebruikersvriendelijke systemen voor communicatie en uitwisseling 
van gegevens en de efficientie van haar system en van gegevensbases aanpassen 
en verbeteren, in het bijzonder Info '92, Celex, Eurobases en de elektronische 
catalogus van publikaties van de Unie. 
20. De Commissie gelooft ten slotte dat de uitwisseling van ervaringen ~n beste 
praktijken tussen de Lid-Staten dient te worden bevorderd. In deze context zal zij 
de organisatie bevorderen van vergaderingen, seminars en conferenties over 
wetshandhaving en de uitwisseling van nationale ambtenaren en gezamenlijke 
opleidingsprogramma's voor wetshandhaving stimuleren. Het vergelijkend 
onderzoek naar de arbeidsomstandigheden in de twaalf Lid-Staten, dat is 
72 
gepubliceerd in supplementen van Social Europe van 1992 en 199349, zal 
eveneens met regelmatige tussenpozen warden bijgewerkt en aangevuld. 
49 Supplementen van Social Europe 4792 en 5/93 
73 
OE VOLGENDE STAPPEN 
1. In dit Witboek wordt een strategie geschetst voor het consolideren en 
uitbreiden van de acties van de Unie op het gebied van het sociaal beleid voor de 
toekomst. Er wordt een aantal maatregelen in voorgesteld op punten waar op 
korte term ijn concrete vooruitgang kan warden geboekt. Tevens wordt voorgesteld 
op langere termijn andere gebieden in ogenschouw te nemen en te ontwikkelen. 
Deze acties warden geconsolideerd in het komende werkprogramma van de 
Commissie, dat in de loop van 1995 na overleg met de Lid-Staten, de lnstellingen 
van de Unie en andere belanghebbenden zal warden gepresenteerd aan de hand 
van de in het Witboek gedane voorstellen. 
2. Het is duidelijk dat het Europees sociaal beleid zich op een keerpunt 
bevindt. Hoewel al tieel veel is bereikt, heeft dit Witboek duidelijk gemaakt dat nog 
veel moet warden gedaan. Het Sociaal Handvest was een belangrijke mijlpaal voor 
de Unie, maar in veel reacties op het Groenboek -onder meer die van het 
Europees Parlement, het Economisch en Sociaal Comite en het EW -wordt 
gevraagd om nog verder te gaan, namelijk de fundamentele sociale rechten van 
de burgers vaststellen als constitutioneel element van de Europese Unie. 
Ongetwijfeld moet deze essentiele kwestie warden bestudeerd in de context van 
toekomstige wijzigingen van het Verdrag. Er bestaat zeker behoefte aan de 
garantie dat alle mensen in Europa zich bewust zijn van hun fundamentele sociale 
rechten en dat zij in staat zijn deze uit te oefenen. Dit is de enige manier om een 
Europa van gelijke kansen voor iedereen te bereiken, het steeds terugkerende 
thema van dit Witboek. Als haar voornaamste bijdrage tot dit proces zal de 
Commissie in 1995 haar voorstellen handhaven voor een gezamenlijke hoorzitting 
over de toekomst van het Sociaal Handvest (hoofdstuk Ill), een panel op hoog 
niveau over het vrije verkeer (hoofdstuk IV) en forum voor het sociaal beleid 
(hoofdstuk VIII). Deze voorstellen zullen een waardevolle, onderling verwante rol 
spelen bij het helpen vaststellen en geven van een stimulans voor nieuwe stappen 
voorwaarts, een onderdeel van een permanent proces dat ervoor moet.zorgen dat 
het Europees sociaal beleid geplaatst wordt waar het thuis hoort, in het hart van 
de Unie. 
74 
ISSN 0254-1513 
COM(94) 333 def. 
DOCUMENTEN 
NL 05 
Catalogusnummer : CB-C0-94-372-NL-C 
ISBN 92-77-72198-7 
Bureau voor of:ficiele publikaties der Europese Gemeenschappen 
L-2985 Luxemburg