1.INLEIDING

In onderhavig verslag wordt toegelicht welke vooruitgang is geboekt sinds november 2017 bij de opvolging van de aanbevelingen uit het verslag van januari 2017. Evenals voorgaande jaren is ook dit verslag het resultaat van een zorgvuldige analyse van de Commissie, waarbij zij gebruik maakt van nauwe samenwerking met de Bulgaarse autoriteiten en van de inbreng van maatschappelijke organisaties en andere belanghebbenden, inclusief andere lidstaten.

2. ALGEMENE STAND VAN ZAKEN

In het verslag van januari 2017 is vastgesteld dat ondanks de verdere stappen die zijn geboekt ten aanzien van de ijkpunten van het mechanisme voor samenwerking en toetsing, deze vooruitgang werd belemmerd door ongunstige omstandigheden zoals de instabiliteit van de regering, onvoorspelbaarheid van het wetgevingsproces en een mediaklimaat dat niet bevorderlijk was voor hervormingen. Hoewel deze aangelegenheden buiten de specifieke reikwijdte van het mechanisme voor samenwerking en toetsing vallen, hebben sommige factoren niettemin een impact op de vooruitgang van de hervormingen.

Sinds november 2017 kende Bulgarije regeringsstabiliteit, hetgeen bevorderlijk was voor het hervormingsproces. De belangrijkste stap voorwaarts was de goedkeuring van de hervorming van het algemene kader voor corruptiebestrijding in januari 2018. Ook op andere terreinen werd verder vooruitgang geboekt, onder meer bij de uitvoering van reeds goedgekeurde hervormingen. Op een aantal terreinen zijn de hervormingen nog steeds lopende of wordt het overleg voortgezet over de juiste aan te houden koers. Ontwikkelingen op het wetgevingsvlak zijn op sommige vlakken evenwel aanleiding blijven geven tot controverse. In sommige gevallen kon in het kader van het wetgevingsproces worden gereageerd en konden aanpassingen worden aangebracht, terwijl in andere gevallen de controverse na de goedkeuring van de wetgeving bleef aanhouden.Algemeen genomen heeft het wetgevingsstelsel op een meer voorspelbare en minder controversiële wijze hervormingen tot stand gebracht dan in het verleden het geval was.

Internationale waarnemers hebben in de voorbije jaren een aanzienlijke verslechtering in het Bulgaarse mediaklimaat vastgesteld, waarbij de Bulgaarse mediasector werd gekenmerkt door een gebrek aan transparantie op het vlak van eigendomsstructuren en een zwakke handhaving van journalistieke normen. Een dergelijke situatie heeft gevolgen voor de kwaliteit van het openbare debat en kan - met slechts een beperkt aantal onafhankelijke bronnen - resulteren in een belemmering van de toegang van het publiek tot informatie. Het mediaklimaat is met name van belang voor de onafhankelijkheid van het gerecht, met gerichte aanvallen op rechters in sommige media die verband houden met niet-transparante belangen, en met moeilijkheden om een beroep te kunnen doen op doeltreffende verhaalmiddelen. De Hoge Raad van Justitie vervult een sleutelrol bij de verdediging van de rechterlijke macht en het beginsel van de onafhankelijkheid van het gerecht tegen dergelijke aanvallen.

Breder gesteld is het vermogen van de media en van het maatschappelijk middenveld om machthebbers rekenschap te laten afleggen in een pluralistische omgeving zonder hierbij onder druk te worden gezet een belangrijke hoeksteen om de hervormingen in het kader van het CVM voort te zetten en om meer in het algemeen behoorlijker te besturen.

3. BEOORDELING VAN DE VOORUITGANG MET DE IJKPUNTEN OP BASIS VAN DE AANBEVELINGEN VAN HET VERSLAG VAN JANUARI 2017

3.1 IJkpunt één: De onafhankelijkheid van het gerecht

Aanbeveling 1: Transparante verkiezingen garanderen voor de toekomstige Hoge Raad van Justitie, met een openbare hoorzitting in het nationale parlement vóór de verkiezing van de leden van het parlementaire quotum, en met de mogelijkheid voor maatschappelijke organisaties om kanttekeningen te maken bij de kandidaten. Aanbeveling 2: Een staat van dienst opbouwen van transparante en op merites gebaseerde benoemingen op hoge posten in het rechtswezen, onder meer de komende benoeming van een nieuwe voorzitter van het Administratief Hooggerechtshof. Aanbeveling 3: Ter verbetering van de praktische werking van de gerechtelijke inspectie en de vervolgcontrole door de Hoge Raad van Justitie van de bevindingen van de inspectiedienst, meer bepaald inzake integriteit, zou externe steun moeten worden overwogen, bijvoorbeeld van de Ondersteuningsdienst voor structurele hervormingen en/of de Raad van Europa.

In het laatste verslag werd gewezen op de verkiezing van de nieuwe Hoge Raad van Justitie als een cruciale ontwikkeling in 2017. De verkiezing vond plaats in een nieuw verbeterd constitutioneel en wetgevend kader, dat voorzag in rechtstreekse verkiezingen voor het justitiële quotum en een verkiezing van het parlementaire quotum met een tweederdemeerderheid in het nationale parlement. De nieuwe Raad is in oktober van vorig jaar aangetreden en vervult een cruciale rol in zowel het dagelijkse bestuur van het rechtswezen als de voortgezette hervorming van het rechtsstelsel.

Algemeen genomen lijkt de nieuwe Raad zijn bestuurlijke taak met professionalisme en in een geest van goede samenwerking te hebben opgenomen, waardoor de sterke polarisatie kon worden vermeden die vaak kenmerkend was voor de vorige Raad. In het verleden waren besluiten met betrekking tot aanstellingen op hoge posities binnen het gerechtelijk apparaat een punt van zorg, wegens het gebrek aan transparantie en aantijgingen van ongepaste beïnvloeding door politieke of economische belangen. In het verslag van januari 2017 werd derhalve erop gewezen dat de nieuwe Hoge Raad van Justitie goede resultaten diende te boeken met betrekking tot transparante en op merites gebaseerde besluitvorming.

In het voorbije jaar zijn een aantal leidinggevenden van gerechtelijke instanties aangesteld. Deze benoemingen lijken doorgaans geen aanleiding te hebben gegeven tot grote controverses. In maart heeft een procedure voor de aanstelling van een nieuwe voorzitter van de stadsrechtbank van Sofia niet tot een resultaat geleid wegens een verdeelde stemming in de gerechtelijke kamer van de Raad. In 2014 en 2015 was de stadsrechtbank van Sofia in een aantal grote schandalen verwikkeld geraakt. Sindsdien onderging de rechtbank een algemene reorganisatie onder een nieuw bestuur. Sinds de voorzitter om persoonlijke redenen in de zomer 2017 ontslag heeft genomen, beschikt de rechtbank evenwel niet meer over een vast bestuur. Het is belangrijk dat de Raad ervoor zorgt dat deze benoeming in het kader van een open en transparante procedure tot stand komt opdat een nieuwe voorzitter het vertrouwen kan afdwingen van zowel het brede publiek als de rechters die werkzaam zijn op de rechtbank.Momenteel loopt ook een procedure voor de aanstelling van een nieuwe voorzitter van de gespecialiseerde rechtbank voor de bestrijding van de georganiseerde misdaad. Meer in het algemeen worden naar verluidt vergelijkende onderzoeken voorbereid voor aanstellingen in de rechtbanken, beginnende met het Hof van Cassatie en vervolgens afdalend naar lagere rechtbanken om uiteindelijk alle niveaus van het gerechtelijk apparaat te bereiken. Dergelijke vergelijkende onderzoeken bieden een aanzienlijke transparantie en het is belangrijk dat de Hoge Raad van Justitie zorgt voor de doeltreffendheid van deze onderzoeken bij het invullen van de vacante betrekkingen op een regelmatige wijze.

Een ander terrein dat in het verleden aanleiding heeft gegeven tot controverse, heeft betrekking op tuchtprocedures. Op dit terrein deelt de Raad de verantwoordelijkheid met de onafhankelijke justitiële inspectiedienst die in januari 2017 extra bevoegdheden heeft gekregen om de integriteit van magistraten te controleren, onder meer door de controle van persoonlijke vermogensverklaringen, en een meer centrale rol kreeg toebedeeld bij het instellen van tuchtprocedures. Naar aanleiding van de aanbeveling van de Commissie om een beroep te doen op externe deskundigheid is onlangs een project opgestart dat in 2019 moet worden afgerond en waarbij bijstand is verleend door de Ondersteuningsdienst voor structurele hervormingen van de Commissie en de Raad van Europa.

Op basis van de analyse van ijkpunt 1 heeft Bulgarije aanbeveling 1 uitgevoerd en is de uitvoering van de aanbevelingen 2 en 3 nakend. Aangezien sommige ontwikkelingen nog steeds lopende zijn, moet blijvende aandacht worden besteed aan de concrete resultaten die worden geboekt ten aanzien van de aanbevelingen 2 en 3 om deze beoordeling te bevestigen, maar ijkpunt 1 kan als voorlopig afgesloten worden beschouwd.