Voorstel voor BESLUIT VAN DE RAAD inzake de principes, prioriteiten en voorwaarden die zijn opgenomen in het Europees Partnerschap met de Voormalige Joegoslavische Republiek Macedonië {SEC(2004) 373}

(ingediend door de Commissie)

TOELICHTING

De Europese Raad heeft op 19 en 20 juni 2003 in Thessaloniki herhaald dat hij zijn volledige en daadwerkelijke steun wil verlenen aan het Europese perspectief van de landen van de westelijke Balkan en verklaard dat "de landen van de westelijke Balkan integraal deel zullen gaan uitmaken van de Europese Unie zodra zij voldoen aan de vastgestelde criteria." Hij bevestigde de conclusies van de Raad van 16 juni 2003 over de westelijke Balkan, met inbegrip van de bijlage "De agenda van Thessaloniki voor de westelijke Balkan - Op weg naar Europese integratie", die erop gericht is de betrekkingen tussen de Europese Unie en de westelijke Balkan te intensiveren, voortbouwend op de praktijken van het toetredingsproces, onder meer door de introductie van Europese Partnerschappen. De Commissie is verzocht het eerste pakket Europese Partnerschappen ter goedkeuring voor te leggen aan de Raad, samen met de volgende jaarverslagen over het Stabilisatie- en Associatieproces, die eind maart 2004 worden uitgebracht.

Het Europees Partnerschap voor de Voormalige Joegoslavische Republiek Macedonië is gebaseerd op de bepalingen van Verordening (EG) nr. 533/2004. Het bevat de korte- en middellangetermijnprioriteiten in het kader van de voorbereidingen van de Voormalige Joegoslavische Republiek Macedonië op verdere integratie met de Europese Unie, zoals die zijn geïdentificeerd in het jaarlijkse rapport van de Commissie voor 2004, en fungeert als checklist bij het meten van de vorderingen. Het Europees Partnerschap voor de Voormalige Joegoslavische Republiek Macedonië weerspiegelt het huidige stadium van voorbereiding van dit land en is afgestemd op de behoeften van dit land. De Voormalige Joegoslavische Republiek Macedonië stelt naar aanleiding van het Europees Partnerschap een plan op met een tijdschema en gedetailleerde gegevens over de wijze waarop het de prioriteiten van het Europees Partnerschap denkt aan te pakken. De vorderingen bij de implementatie van de prioriteiten worden door de Commissie regelmatig getoetst, met name in de jaarverslagen van het Stabilisatie- en Associatieproces en via de daartoe in het kader van dat proces opgezette structuren.

De prioriteiten van het Europees Partnerschap vormen de basis voor de programmering van de financiële middelen van de communautaire bijstand, waarmee dezelfde bijstand bedoeld wordt als die in het kader van de bestaande financiële instrumenten, met name Verordening (EG) nr. 2666/2000 van de Raad van 5 december 2000 (CARDS).

Dit voorstel voor een besluit van de Raad heeft geen financiële implicaties.

Gezien het bovenstaande verzoekt de Commissie de Raad zijn goedkeuring te hechten aan bijgaand besluit.

Voorstel voor BESLUIT VAN DE RAAD inzake de principes, prioriteiten en voorwaarden die zijn opgenomen in het Europees Partnerschap met de Voormalige Joegoslavische Republiek Macedonië

DE RAAD VAN DE EUROPESE UNIE,

Gelet op het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap,

Gelet op Verordening (EG) nr. 533/2004 van de Raad inzake het opzetten van Europese Partnerschappen in het kader van het Stabilisatie- en Associatieproces [1], met name op artikel 2,

[1] PB L

Gezien het voorstel van de Commissie,

Overwegende hetgeen volgt:

(1) De Europese Raad van Thessaloniki van 19 en 20 juni 2003 heeft zijn goedkeuring gehecht aan "De agenda van Thessaloniki voor de westelijke Balkan - Op weg naar Europese integratie". Daarin wordt de opstelling van Europese Partnerschappen een van de middelen genoemd om het Stabilisatie- en Associatieproces te intensiveren.

(2) Verordening (EG) nr. 533/2004 van de Raad bepaalt dat de Raad op voorstel van de Commissie met gekwalificeerde meerderheid van stemmen een besluit neemt over de principes, prioriteiten en voorwaarden die worden opgenomen in de Europese Partnerschappen, alsmede over eventuele latere aanpassingen daarvan.

(3) Verordening (EG) nr. 533/2004 van de Raad bepaalt dat de follow-up van de implementatie van de Europese Partnerschappen wordt verricht op basis van de mechanismen die zijn vastgesteld in het kader van het Stabilisatie- en Associatieproces, met name de jaarverslagen.

(4) In het jaarlijkse rapport voor 2004 van de Commissie worden de voorbereidingen van de Voormalige Joegoslavische Republiek Macedonië op verdere integratie met de Europese Unie geanalyseerd en prioritaire gebieden aangegeven waarvoor aanvullende inspanningen vereist zijn.

(5) Als voorbereiding op verdere integratie met de Europese Unie moet de Voormalige Joegoslavische Republiek Macedonië een plan opstellen met een tijdschema en gedetailleerde gegevens over de maatregelen die de Voormalige Joegoslavische Republiek Macedonië met het oog daarop wil nemen,

BESLUIT:

Artikel 1

Overeenkomstig artikel 1 van Verordening (EG) nr. 533/2004 van de Raad worden de principes, prioriteiten en voorwaarden in het kader van het Europees Partnerschap voor de Voormalige Joegoslavische Republiek Macedonië opgenomen in de bijlage bij dit besluit, die daarvan een integrerend onderdeel vormt.

Artikel 2

De implementatie van het Europees Partnerschap wordt onderzocht op basis van de mechanismen die zijn vastgesteld in het kader van het Stabilisatie- en Associatieproces.

Artikel 3

Dit besluit wordt van kracht op de derde dag volgende op die van zijn bekendmaking in het Publicatieblad van de Europese Unie.

Gedaan te Brussel, op

Voor de Raad

De voorzitter

BIJLAGE

1. Inleiding

In de Agenda van Thessaloniki worden methoden en middelen geïdentificeerd om het Stabilisatie- en Associatieproces te versterken, onder meer door de introductie van Europese Partnerschappen.

Gebaseerd op het jaarlijkse rapport van de Commissie, beoogt het Europees Partnerschap voor de Voormalige Joegoslavische Republiek Macedonië prioriteiten voor actie te identificeren, teneinde de toenadering tot de Europese Unie binnen een samenhangend kader te ondersteunen. De prioriteiten zijn aangepast aan de specifieke behoeften en de stand van voorbereiding van de Voormalige Joegoslavische Republiek Macedonië en zullen zo nodig worden bijgewerkt. Het Europees Partnerschap dient ook als ondersteuning bij de verlening van financiële bijstand aan de Voormalige Joegoslavische Republiek Macedonië.

De Voormalige Joegoslavische Republiek Macedonië zal naar verwacht een plan goedkeuren met een tijdschema en gedetailleerde gegevens over de wijze waarop het de prioriteiten van het Europees Partnerschap denkt aan te pakken. Daarin moeten ook methoden worden aangegeven voor de uitvoering van de Agenda van Thessaloniki, en de prioriteiten voor de bestrijding van georganiseerde criminaliteit en corruptie, als geïdentificeerd op de in 2002 in Londen gehouden conferentie en op de ministervergadering die op 28 november 2003 in het kader van het forum EU-westelijke Balkan plaatshad in Brussel en in de maatregelen die door elk van de landen van de westelijke Balkan zijn toegelicht op de vergadering van 5 november 2003 in Belgrado, in aansluiting op de conferentie van Ohrid over geïntegreerd grensbeheer.

2. Principes

Het Stabilisatie- en Associatieproces blijft het kader voor de Europese integratie van de landen van de westelijke Balkan, totdat zij uiteindelijk zullen toetreden.

De voornaamste prioriteiten die voor de Voormalige Joegoslavische Republiek Macedonië zijn geïdentificeerd, hebben betrekking op het vermogen van dit land om te voldoen aan de criteria die zijn vastgesteld door de Europese Raad van Kopenhagen in 1993 en de voorwaarden die zijn vastgesteld voor het Stabilisatie- en Associatieproces, met name de voorwaarden die zijn gedefinieerd in de conclusies van de Raad van 29 april 1997 en 21 en 22 juni 1999, de slotverklaring van de topontmoeting in Zagreb op 24 november 2000 en de Agenda van Thessaloniki.

3. Prioriteiten

In het jaarlijkse rapport van de Commissie worden de vorderingen tegen het licht gehouden en wordt aangegeven op welke gebieden het land meer inspanningen dient te leveren. De prioriteiten die worden vermeld in dit Europees Partnerschap zijn geselecteerd op de basis dat redelijkerwijs mag worden aangenomen dat de Voormalige Joegoslavische Republiek Macedonië deze de komende jaren volledig dan wel voor een groot deel zal kunnen verwezenlijken. Er wordt onderscheid gemaakt tussen kortetermijnprioriteiten, die binnen één à twee jaar zouden moeten worden verwezenlijkt, en middellangetermijnprioriteiten, die binnen drie à vier jaar zouden moeten worden verwezenlijkt.

Het Europees Partnerschap vermeldt de voornaamste prioritaire gebieden voor de voorbereiding van de Voormalige Joegoslavische Republiek Macedonië op verdere integratie met de Europese Unie, gebaseerd op de analyse in het jaarlijkse rapport voor 2004. Met betrekking tot de aanpassing van de wetgeving dient eraan te worden herinnerd dat overname van het acquis op zich niet voldoende is. Er moeten ook voorbereidingen worden getroffen voor de volledige toepassing ervan.

3.1. KORTETERMIJNPRIORITEITEN

Politieke situatie

Democratie en rechtsstaat

* Zorgen voor het functioneren van overheidsinstellingen op het gehele grondgebied.

* Implementeren van de kaderovereenkomst van Ohrid - Implementeren van de reeds vastgestelde wetgeving om de kaderovereenkomst uit te voeren. Vaststellen van de resterende wetgeving die volgens de kaderovereenkomst vereist is, met name vaststellen en implementeren van de wetten inzake territoriale organisatie, gemeentelijke financiën en de stad Skopje. In hoog tempo vooruitgang boeken bij de implementatie van het decentraliseringsproces, zodat plaatselijke verkiezingen kunnen worden gepland, met name versterken van de capaciteit van de gemeenten op het gebied van financieel beheer en het beheer van overgedragen bevoegdheden en activa door opleiding, adviesverlening en verstrekking van apparatuur. Parallel hiermee versterken van de bestuurlijke capaciteit van met name het Ministerie voor Plaatselijk Bestuur en het Ministerie van Financiën (fiscale decentralisering) en de lijnministeries (op de gebieden waarvoor zij bevoegd zijn), zodat toezicht kan worden uitgeoefend en het decentraliseringsproces op het niveau van de centrale overheid kan worden gefaciliteerd. Zorgen voor de toewijzing van passende begrotingsmiddelen, zodat de overdracht van bevoegdheden soepel kan verlopen. Goedkeuren van een strategisch middellangetermijnplan voor gelijke vertegenwoordiging van minderheden, waaronder passende begrotingsmiddelen, en zorgen voor snelle implementatie. Nemen van verdere maatregelen om te zorgen voor implementatie van de bepalingen van de kaderovereenkomst die betrekking hebben op gebruik van taal en gemeenschapssymbolen. Verbeteren van de controle- en evaluatiecapaciteit van de centrale overheid. Versterken van de inspanningen om vroegere crisisgebieden te revitaliseren.

* Verbeteren van het functioneren van de overheidsadministratie - Volledig implementeren van de wet inzake overheidsambtenaren. Verder ontwikkelen van het Bureau voor overheidsambtenaren. Ontwikkelen van passende strategische planning en daaraan gerelateerde toewijzing van middelen in alle ministeries en op het niveau van de regering. Implementeren van het Strategisch Ontwikkelingsplan van het Secretariaat-generaal. Voltooien van de lopende functionele analyses in alle publieke organen en nemen van maatregelen om hun aanbevelingen uit te voeren, rekening houdende met het decentraliseringsproces. Verbeteren van de bestuurlijke transparantie en goedkeuren van een wet inzake de toegang van het publiek tot informatie. Hervormen van de wetten inzake bestuurlijke procedures en bestuurlijke geschillen, teneinde de handhaving van de rechten van de burgers te versterken. Volledig implementeren van de wet uit 2003 inzake de ombudsman en voltooien van de hervorming van het bureau van de ombudsman. Ervoor zorgen dat de aanbevelingen van de ombudsman een vervolg krijgen. Bevorderen van de ontwikkeling van maatschappelijke organisaties, waaronder organisaties van de sociale partners, en hun actieve deelname aan het besluitvormingsproces.

* Versterken van het gerechtelijk apparaat - Voorbereiden van een omvattende hervorming van het gerechtelijk apparaat. Herzien van het huidige systeem voor selectie, benoeming en bevordering van rechters en openbare aanklagers, teneinde ervoor te zorgen dat zij politiek onafhankelijk zijn, rechters niet uit hun functie kunnen worden ontheven en loopbaanontwikkeling gebaseerd is op merite. Voorbereiden van de noodzakelijke constitutionele en wetgevende aanpassingen, teneinde de onafhankelijkheid te garanderen van het orgaan dat belast is met selectie en loopbaanontwikkeling. Vereenvoudigen van de gerechtelijke procedures. Verbeteren van de handhaving van de vonnissen van rechtbanken. Invoeren van alternatieve mechanismen voor geschillenbeslechting, waaronder arbitrage en bemiddeling in strafrechtelijke aangelegenheden. Zorgen voor de handhaving van de eigendomsrechten en de uitspraken van rechtbanken op het gebied van het civiel recht. Versterken van de institutionele capaciteit om rechters en openbare aanklagers op te leiden en voorbereiden van de oprichting van een nationale school voor magistraten. Voorzien in adequate initiële en beroepsopleidingsprogramma's.

* Verbeteren van de corruptiebestrijding - Implementeren van de strategie voor corruptiebestrijding. Versterken van de institutionele capaciteit om corruptie te onderzoeken en te vervolgen. Verbeteren van coördinatie en zorgen voor samenwerking tussen wetshandhavingsinstanties en Staatscommissie voor preventie van corruptie. Verbeteren van de uitwisseling van gegevens over corruptiegerelateerde zaken tussen de verschillende diensten die belast zijn met het identificeren, onderzoeken en vervolgen van vastgestelde gevallen van corruptie. Versterken en implementeren van de regels die van toepassing zijn op vermogensverklaringen van ambtenaren, belangenverstrengeling, transparantie van overheidsopdrachten en interne en externe controle van de administratie. Goedkeuren van passende wetgeving inzake de financiering van politieke partijen.

Mensenrechten en de bescherming van minderheden

* Verbeteren van de eerbiediging van de mensenrechten door wetshandhavingsinstanties - Zorgen voor de volledige naleving van het Europees Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens en het Europees Verdrag ter voorkoming van foltering en onmenselijke of vernederende behandeling of bestraffing en andere relevante internationale verdragen. Implementeren van de ethische code en ervoor zorgen dat onregelmatigheden worden vervolgd. Aanpakken van eerdere gevallen van mishandeling door passende vervolging. Verbeteren van interne controles en handhaving van professionele normen door alle wetshandhavingsinstanties, het gerechtelijk apparaat en gevangenissen. Eerbiedigen van de regels inzake preventieve hechtenis. Bevorderen van het bewustzijn van politie, rechters, openbare aanklagers en andere wetshandhavingsinstanties van hun verplichtingen in termen van mensenrechten, en ervoor zorgen dat zij die nakomen overeenkomstig de internationale vereisten.

* Bevorderen van de vrijheid van meningsuiting en de vrije media - Herzien van het wetgevingskader voor radio en televisie ter voorkoming van politieke bemoeienis. Nemen van concrete maatregelen om te zorgen voor de onafhankelijkheid van de regelgevende organen voor de media. Herzien van de wetgeving inzake smaad, rekening houdende met de Europese normen en de jurisprudentie van het Europees Hof voor de rechten van de mens.

* Zorgen voor de naleving van de rechten van minderheden - Zorgen voor de oprichting van een derde staatsuniversiteit in Tetovo, zorgen voor synergie met de Zuidoost-Europese Universiteit en voorzien in academische normen die in overeenstemming zijn met de Verklaring van Bologna.

Regionale en internationale samenwerking

* Bevorderen van regionale samenwerking - Voldoen aan de vereisten van het Stabilisatie- en Associatieproces en nakomen van de verbintenissen van Thessaloniki in termen van regionale samenwerking. Zorgen voor de uitvoering van alle regionale vrijhandelsovereenkomsten. Voortgaan met het sluiten van overeenkomsten met buurlanden, onder meer voor grensoverschrijdende samenwerking bij de bestrijding van georganiseerde misdaad, illegale handel en smokkel, gerechtelijke samenwerking, grensbeheer, milieu en energie. Zorgen voor effectieve uitvoering van die overeenkomsten.

* Zorgen voor de juiste implementatie van de Stabilisatie- en Associatieovereenkomst op het gebied van regionale samenwerking - Afronden van de onderhandelingen met Kroatië over het bilaterale verdrag voor regionale samenwerking.

* Vaststellen van een passend juridisch kader voor de samenwerking met het Joegoslavië-tribunaal.

* Implementeren van de internationale overeenkomsten die door de Voormalige Joegoslavische Republiek Macedonië zijn gesloten - Nakoming garanderen van verbintenissen die de Voormalige Joegoslavische Republiek Macedonië in het kader van de betrekkingen met de EU is aangegaan.

Economische situatie

Vrijemarkteconomie en structurele hervormingen

* Zorgen voor duurzame macro-economische stabiliteit - Zorgen voor een stabiel macro-economisch kader in de context van het IMF-programma. Sluiten van een overeenkomst over een vervolgprogramma.

* Nastreven van economische hervormingen - Doorvoeren van omvattende marktgeoriënteerde hervormingen om de rol van de staat in de economie te verminderen, en tot stand brengen van gelijke voorwaarden voor alle economische actoren, zodat die in een stabiel en voorspelbaar klimaat kunnen opereren. Duidelijkere eigendomsregels vaststellen en deze handhaven, onder meer in de context van privatisering.

* Verbeteren van het ondernemingsklimaat - Vaststellen van en uitvoering geven aan een verbeterd wetgevingskader voor vennootschapsrecht. Verbeteren van de efficiency van het bestuurs- en rechtsstelsel en stroomlijnen van de efficiency van faillissementsprocedures. Ontwikkelen van een programma om de licentieprocedures te vereenvoudigen en verminderen en verbeteren van de transparantie van alle administratieve procedures die van invloed zijn op ondernemingen.

* Werkgelegenheidsbeleid - Ontwikkelen en uitvoeren van een brede strategie ter bevordering van de werkgelegenheid en bestrijding van de werkloosheid, met name met betrekking tot beroepsopleiding en arbeidsmarkthervorming, waarbij alle relevante actoren betrokken zijn. Eerbiedigen van fundamentele arbeidsnormen en effectief handhaven daarvan (waaronder vrijheid van vereniging en het recht zich te organiseren en collectief te onderhandelen, non-discriminatie in arbeid en beroep).

Beheer van de overheidsfinanciën

* Verbeteren van het beheer van de overheidsfinanciën - Uitvoeren van fiscale decentralisering. Vergroten van de inkomensverschillen binnen de salarisstructuur van de overheid. Versterken van de interne controle- en auditcapaciteit van het Ministerie van Financiën en uitbreiden van de controle waaraan het overheidsapparaat in zijn geheel wordt onderworpen. Aanpassen van de wet inzake financiële controle van de staat aan de EU-normen en versterken van het Staatsbureau voor financiële controle als onafhankelijke staatsinstelling met onafhankelijke begroting. Uitoefenen van meer controle en toezicht op de uitgave van extrabudgettaire middelen. Tot stand brengen van een effectieve markt voor schatkistpapier en obligaties.

Europese normen

Interne markt en handel

* Afronden van de onderhandelingen met de EU over een protocol bij de Stabilisatie- en Associatieovereenkomst om die vóór 1 mei 2004 aan te passen met het oog op de komende EU-uitbreiding.

* Verkeer van goederen - Verdere vooruitgang boeken bij de overname van Europese technische normen en standaarden. Uitvoeren van de wetgeving uit 2002 inzake normen, certificering, metrologie en conformiteitsbeoordeling, waaronder vaststellen van secundaire wetgeving en versterken van de bestuurlijke capaciteit voor handhaving. Boeken van vooruitgang met betrekking tot het gebruik van de Gecombineerde Nomenclatuur.

* Financiële diensten - Verbeteren van de prudentiële regels en het toezicht op deze sector.

* Bescherming van persoonsgegevens - Aanpassen van de wetgeving inzake bescherming van persoonsgegevens, overeenkomstig de EU-normen, en oprichten van een onafhankelijke autoriteit die belast is met het toezicht op de implementatie.

* Douane - Boeken van aanzienlijke resultaten bij de bestrijding van fraude, smokkel en illegale handel. Verder versterken van de douane en zorgen voor goed functioneren van de douane om te kunnen voldoen aan de EU-normen. Verdergaan met het hervormingsproces en zorgen voor de juiste uitvoering van het Strategisch Plan 2004-2008. Met name zorgen voor de juiste werking van de nieuwe eenheid Professionele Normen en vervolgen van corruptiezaken binnen de douanedienst. Versterken van de administratieve samenwerking in de douanesector. Versterken van de diensten die betrokken zijn bij de uitvoering van handelsovereenkomsten, met name ten behoeve van de controle op de preferentiële oorsprongsregels.

* Belasting - Starten met de herziening van de bestaande belastingwetgeving en de administratieve procedures om te zorgen voor effectieve en niet-discriminerende handhaving van de belastingwetgeving. Afschaffen van de verschillende accijnstarieven voor tabaksproducten gebaseerd op de oorsprong van de goederen (binnenland of invoer). Voortgaan met de lopende hervorming van de belastingdienst, met name versterken van de capaciteit op plaatselijk niveau voor inning en controle van de verschuldigde belasting. Aanpak van het probleem van de steeds groter wordende achterstand bij de terugbetaling van de BTW. Naleven van de beginselen van de gedragscode voor de belastingheffing op ondernemingen en zorgen dat de nieuwe belastingmaatregelen in overeenstemming zijn met die beginselen.

* Mededinging en staatssteun - Goedkeuren van wetgeving tegen de beperking van mededinging. Verlenen van efficiënte middelen aan de mededingingsautoriteit om de wetgeving direct te handhaven en sancties op te leggen. Bevorderen van de transparantie en elementaire handhaving van de beginselen inzake staatssteun. Bevorderen van het mededingingsbeleid door de liberalisering te stimuleren, de praktijken inzake overheidsopdrachten te verbeteren, en te zorgen voor een aanpak van privatisering die gunstig is voor mededinging. Goedkeuren van secundaire wetgeving inzake staatssteun en versterken van de bestuurlijke capaciteit voor de implementatie van het juridisch kader.

* Overheidsopdrachten - Verbeteren van het huidige juridische kader inzake overheidsopdrachten, overeenkomstig het acquis, en opzetten van een Bureau voor overheidsopdrachten dat zorgt voor de implementatie van het juridisch kader.

* Intellectuele-, industriële- en commerciële-eigendomsrechten - Goedkeuren van secundaire wetgeving van de wet inzake industriële eigendom en implementeren van die wet. Voortgaan met het verbeteren van de wetgeving inzake auteursrechten en aanverwante rechten.

Sectoraal beleid

* Industrie en midden- en kleinbedrijf - Goedkeuren van het programma voor herstructurering en omschakeling van de staalindustrie overeenkomstig het acquis inzake mededinging, zodat efficiënte concurrerende bedrijven ontstaan. Implementeren van de beginselen van het Europees Handvest voor het midden- en kleinbedrijf en implementeren van de doelstellingen voor 2004. Verbeteren van de toegang van het midden- en kleinbedrijf tot financiële en niet-financiële diensten. Voortgaan met de voorbereidingen voor een nationaal garantiefonds.

* Energie - Verder ontwikkelen van de pas opgerichte regelgevende commissie voor energie, teneinde te voldoen aan de EU-normen en voorkomen van een monopoliesituatie in de energiesector. Aanpassen van de energiewet inzake het beheer van het transmissienet en de aanpak van de openbare dienstverplichtingen.

* Telecommunicatie - Zorgen dat de sector elektronische communicatie effectief wordt geliberaliseerd, versterken van de regelgevingsorganen en vaststellen van passende wetgeving en beleid voor de sector.

* Milieu - Vaststellen van wetten inzake milieu, afvalbeheer, waterbeheer, bescherming van natuurlijke hulpbronnen en luchtkwaliteit, overeenkomstig de EU-normen.

Samenwerking op het gebied van justitie en binnenlandse zaken

* Grensbeheer - In aansluiting op de regionale conferentie van Ohrid over grensbeveiliging en -beheer (mei 2003), implementeren van de kortetermijnmaatregelen die door de regering zijn vastgesteld en die zijn toegelicht op de vergadering van de ministers van Justitie en Binnenlandse Zaken in het kader van het Forum EU-westelijke Balkan op 28 november 2003. Uitvoeren van de strategie voor geïntegreerd grensbeheer die in december 2003 in onderlinge samenwerking tussen de betrokken diensten is goedgekeurd. Versterken van de coördinatie tussen het Ministerie van Binnenlandse Zaken en het Ministerie van Defensie om de overdracht van bevoegdheden inzake grensbeheer aan de grenspolitie te vergemakkelijken, en zorgen voor de institutionele opbouw van de grenspolitiedienst.

* Migratie en asielbeleid - Implementeren van de asielwet van 2003. Instellen van een onafhankelijk en transparant beroeps- en herzieningspanel voor asielzoekers. Vaststellen van passende plaatselijke verordeningen voor de implementatie en ontwikkeling van beleid en faciliteiten voor opvang. Herzien van de migratiewetgeving, met name herzien van de wetgeving met betrekking tot legale en illegale immigratie en mensenhandel. Opstellen van een gemeenschappelijke strategie ter bestrijding van illegale immigratie en mensenhandel, rekening houdende met de regionale dimensie. Vaststellen van een nieuwe vreemdelingenwet.

* Politie - Ervoor zorgen dat de politiediensten, met name de speciale politiemacht, optreden overeenkomstig de internationale normen en praktijken. Duidelijkheid brengen in de taken van het Ministerie van Binnenlandse Zaken en die van het Ministerie van Defensie in situaties van crisisbeheer, overeenkomstig de Europese praktijk. Vaststellen en uitvoeren van een actieplan voor de hervorming van de politie, rekening houdende met gelijke vertegenwoordiging op alle niveaus, en plannen van de noodzakelijke hulpmiddelen voor implementatie. Nemen van urgente maatregelen voor de hervorming van het beheer van de human resources. Verbeteren van de samenwerking met het gerechtelijk apparaat. Verbeteren van de opleidingscapaciteiten en zorgen voor het juiste functioneren van de politieacademie, onder meer door toewijzing van budgettaire middelen. Verminderen van corruptie en onregelmatig gedrag binnen de politiediensten. Bevorderen van de samenwerking met Interpol en andere internationale organisaties voor wetshandhaving, met name door hun gegevensbanken beter te raadplegen.

* Georganiseerde misdaad, illegale handel, drugshandel, witwassen van geld en terrorisme - Implementeren van de actiegerichte maatregelen die door de regering zijn vastgesteld en die zijn toegelicht op de vergadering van ministers van Justitie en Binnenlandse Zaken van de EU en de westelijke Balkan op 28 november 2003. Voltooien van de ratificatie van het VN-Verdrag ter bestrijding van georganiseerde criminaliteit en de bijbehorende protocollen over het smokkelen van immigranten, mensenhandel en vuurwapens, en zorgen voor de implementatie daarvan. Verbeteren van de coördinatie tussen wetshandhavingsinstanties die betrokken zijn bij de bestrijding van de georganiseerde misdaad. Verbeteren van onderzoek en risicoanalyse en opzetten van een centrale recherche, die samenwerkt met alle wetshandhavingsinstanties. Goedkeuren van de wetswijzigingen die nodig zijn om de inzet van speciale onderzoeksmiddelen mogelijk te maken. Ontwikkelen van programma's voor de bescherming van getuigen. Vergroten van de capaciteit voor de bestrijding van de drugshandel. Ontwikkelen van een nationale drugsstrategie, overeenkomstig de drugsstrategie en het actieplan van de EU. Duidelijk specificeren van de taken van het directoraat voor de bestrijding van het witwassen van geld en van de financiële recherche en het directoraat op hetzelfde niveau brengen als een financiële onderzoeksdienst, overeenkomstig de Europese normen. Nemen van de nodige maatregelen ter voorbereiding van de sluiting van een overeenkomst met Europol. Vergroten van de internationale samenwerking en implementeren van de relevante internationale verdragen inzake terrorisme. Verbeteren van de samenwerking en de uitwisseling van gegevens tussen politie en inlichtingendiensten (intern en met andere landen). Financieren en plegen van terreuraanslagen voorkomen.

3.2. MIDDELLANGETERMIJNPRIORITEITEN

Politieke situatie

Democratie en rechtsstaat

* Uitvoeren van de kaderovereenkomst van Ohrid - Uitvoeren van het strategisch plan voor gelijke vertegenwoordiging van minderheden. Zorgen voor het juiste functioneren van de gedecentraliseerde overheidsniveaus. Voortzetten van de inspanningen om vroegere crisisgebieden te revitaliseren.

* Verder verbeteren van het functioneren van de overheid - Verder stimuleren van de onafhankelijkheid van de overheid, de transparantie bij aanstelling en loopbaanontwikkeling gebaseerd op merites, professionalisme en gelijke vertegenwoordiging van alle gemeenschappen. Voortzetten van de hervorming van de overheidsadministratie, met name met het oog op de uitslag van de "functionele" analyse. Verder ontwikkelen van de capaciteit van ministeries om een aantal gezamenlijke taken te verrichten die nodig zijn ter ondersteuning van de coördinerende rol van het Secretariaat-generaal en andere centrale instanties (beleidsontwikkeling, strategische planning, financieel beheer, personeelsbeheer, informatietechnologie). Ervoor zorgen dat de sectoren binnen de overheid die verantwoordelijk zijn voor de implementatie van de bepalingen van de Stabilisatie- en Associatieovereenkomst, over de nodige middelen beschikken voor de uitvoering van hun taken. Verder aanmoedigen van de ontwikkeling van de civiele samenleving, waaronder de organisaties van de sociale partners en hun participatie in de besluitvorming.

* Verder versterken van het gerechtelijk apparaat - Uitvoeren van een omvattende hervorming van het gerechtelijk apparaat, waaronder de nodige veranderingen in de grondwet en in het wetgevingskader, en versterken van de algemene capaciteit van het gerechtelijk apparaat. Zorgen voor het effectief functioneren van de nationale school voor magistraten. Verbeteren van de opleiding met betrekking tot EU-wetgeving, en verbeteren van de grensoverschrijdende samenwerking in strafrechtelijke aangelegenheden en praktijken. Wegwerken van de achterstand van alle rechtbanken. Zorgen voor passende apparatuur en goed opgeleid en gespecialiseerd administratief personeel met de gepaste status. Zorgen voor voldoende budgettaire middelen om de toegang tot justitie en rechtshulp te garanderen. Verhogen van de salarissen.

* Verder verbeteren van de bestrijding van corruptie - Verwezenlijken van aanzienlijke, tastbare resultaten in de strijd tegen corruptie, op alle niveaus, door passende wetgeving en zorgvuldige uitvoering van het nationale programma voor de bestrijding van corruptie.

Mensenrechten en de bescherming van minderheden

* Ervoor zorgen dat de wetshandhavingsinstanties de mensenrechten eerbiedigen - Politie, rechters, openbare aanklagers en andere wetshandhavingsinstanties dienen zich ten volle bewust te zijn van hun verplichtingen en deze na te komen. Zorgen dat de menselijke waardigheid gerespecteerd wordt in detentiecentra en gevangenissen.

* Verder bevorderen van de vrijheid van meningsuiting en de vrije media - Zorgen dat de wetten in de mediasector in overeenstemming zijn met de Europese normen en juist worden geïmplementeerd.

* Verder bevorderen van het beginsel van non-discriminatie en gelijke vertegenwoordiging - Bevorderen van werkgelegenheidskansen voor alle etnische gemeenschappen en vergemakkelijken van de toegang tot onderwijs. Bevorderen van hoger onderwijs voor minderheden en zorgen dat het hoger onderwijs in het Albanees overeenstemt met de Europese normen, als gedefinieerd in de verklaring van Bologna.

Regionale en internationale samenwerking

* Verder bevorderen van regionale samenwerking - Voeren van een constructief en evenwichtig regionaal beleid, dat de dialoog, de stabiliteit, het goede nabuurschap en de samenwerking bevordert. Uitvoeren van het Memorandum van Overeenstemming inzake de ontwikkeling van een kernnetwerk voor regionaal vervoer in Zuidoost-Europa. Nakomen van de verbintenissen in het kader van het Memorandum van Overeenstemming van Athene 2003 inzake de regionale energiemarkt in Zuidoost-Europa, en voorbereiden van de totstandbrenging van die markt.

* Uitvoeren van de internationale overeenkomsten die de Voormalige Joegoslavische Republiek Macedonië heeft gesloten - Volledig implementeren van de door de Voormalige Joegoslavische Republiek Macedonië geratificeerde internationale overeenkomsten en verdragen, met name op het gebied van justitie en binnenlandse zaken, mensenrechten, rechten van minderheden en handel.

Economische situatie

Vrijemarkteconomie en structurele hervormingen

* Zorgen voor de duurzaamheid van de economische hervormingen

* Verder verbeteren van het ondernemingsklimaat - Zorgen voor effectieve uitvoering van de voornaamste internationale en Europese normen inzake vennootschapsrecht, boekhouding en auditing. Verder verbeteren van de efficiency van het bestuursstelsel en het gerechtelijk apparaat, volledig implementeren van het programma ter vereenvoudiging en vermindering van licentieprocedures, en verder verbeteren van de transparantie van alle bestuursprocedures die een impact hebben op het bedrijfsleven. Zorgen voor de handhaving van de rechten van schuldeisers binnen een transparant juridisch kader en door hervorming van het kadaster. Bevorderen van de implementatie van een code inzake ondernemingsbestuur.

* Werkgelegenheid en sociaal beleid - Ontwikkelen van een sociaal beleid ter bevordering van sociale cohesie, opzetten van effectieve stelsels voor sociale bescherming, verhogen van de sociale normen en bestrijden van armoede en sociale uitsluiting. Verder ontwikkelen van het werkgelegenheidsbeleid, alle relevante actoren daarbij betrekken.

Beheer van de overheidsfinanciën

* Verder verbeteren van de overheidsfinanciën en het beheer daarvan - Verbeteren van de publieke interne en externe financiële controle. Opheffen van de voornaamste obstakels voor de ontwikkeling van de tweede pijler van het pensioenstelsel, met name financieren van de overgang van een solidariteitsstelsel naar een verplicht accumulatiestelsel.

* Fraude - Tot stand brengen van effectieve procedures voor detectie, behandeling en follow-up van gevallen van (vermoede) fraude en andere onregelmatigheden die betrekking hebben op nationale en internationale financiële middelen.

Europese normen

Interne markt en handel

* Verkeer van goederen - Versterken van de capaciteit van de overheid om de Stabilisatie- en Associatieovereenkomst uit te voeren, met name door de ontwikkeling van interne expertise om te beoordelen of de ontwerpwetgeving in overeenstemming is met het acquis.

* Financiële diensten - Zorgen voor effectieve implementatie door onafhankelijke en goed opgeleide toezichthoudende instanties, overeenkomstig internationaal erkende normen.

* Bescherming van persoonsgegevens - Voortgaan met de institutionele versterking van de dienst voor gegevensbescherming, overeenkomstig de EU-normen.

* Douane - Verder versterken van de douane en zorgen voor goed functioneren van de douane, teneinde te kunnen voldoen aan de EU-normen. Uitvoeren van het Strategisch Plan 2004-2008.

* Belasting - Voortgaan met het versterken van de belastingdienst, met name wat inning en controle betreft, en zorgen voor het goede functioneren om te kunnen voldoen aan de EU-normen. Ontwikkelen van een auditstrategie en passende IT-systemen.

* Mededinging en staatssteun - Uitvoeren van wetgeving tegen de beperking van de mededinging. Verder versterken van de mededingingsautoriteit door deze de bevoegdheid te verlenen de wet te handhaven en boetes op te leggen. Verder bevorderen van transparantie op het gebied van staatssteun.

* Overheidsopdrachten - Tot stand brengen van volledig operationele structuren voor overheidsopdrachten, die strikte naleving garanderen van de procedures voor overheidsopdrachten, overeenkomstig de wetgeving en de verplichtingen in het kader van de Stabilisatie- en Associatieovereenkomst.

* Intellectuele-eigendomsrechten - Zorgen voor de uitvoering van de wetgeving inzake intellectuele en industriële eigendom.

Sectoraal beleid

* Industrie en midden- en kleinbedrijf - Uitvoeren van het programma voor herstructurering en omschakeling van de staalindustrie. Voltooien van de implementatie van de strategie voor de uitvoering van het Europees Handvest voor het midden- en kleinbedrijf. Bevorderen van de toegang van het midden- en kleinbedrijf tot kredietfaciliteiten. Verder ontwikkelen van de ervaring met niet-financiële mechanismen voor de ondersteuning van het midden- en kleinbedrijf (i.e. clusters en technology parks). Uitvoeren van het FIAS-actieplan inzake vermindering van de obstakels voor investeringen.

* Telecommunicatie - Overnemen en implementeren van het nieuwe EU-kader voor elektronische communicatie.

* Landbouw - Vaststellen en implementeren van structurele hervormingen op landbouwgebied. Vaststellen en implementeren van brede hervormingen, omvattende diensten en praktijken voor grensbewaking en interne inspectie op het gebied van dierlijke en plantaardige gezondheid, beleidsanalyse, sectorale informatiesystemen en statistieken, en coördinatie door bestaande publieke en particuliere instellingen en diensten.

* Milieu - Verder aanpassen van de wetgeving aan de Europese normen. Implementeren van de goedgekeurde wetgeving. Verbeteren van het milieutoezicht en verder opbouwen van bestuurlijke capaciteit. Integreren van milieuoverwegingen in de verschillende beleidsvormen, met name door de ontwikkeling van milieueffectrapportages overeenkomstig de Europese normen.

Samenwerking op het gebied van justitie en binnenlandse zaken

* Grensbeheer - Voltooien van de implementatie van de strategie voor geïntegreerd grensbeheer, in samenwerking met de bevoegde instanties.

* Migratie en asielbeleid - Versterken van de ontwikkeling van nationale asielstructuren, overeenkomstig de internationale en Europese normen, teneinde die structuren in staat te stellen passende bescherming en bijstand te bieden aan asielzoekers en vluchtelingen. Implementeren van de strategie ter bestrijding van illegale immigratie en mensenhandel.

* Politie - Voltooien van de tenuitvoerlegging van de politiehervorming. Verbeteren van de opleiding voor de bestrijding van nieuwe vormen van misdaad, waaronder computercriminaliteit en grensoverschrijdende criminaliteit. Verder verbeteren van de informatiesystemen van de politie.

* Georganiseerde misdaad, illegale handel, drugshandel en witwassen van geld - Boeken van aanzienlijke resultaten bij de bestrijding van de georganiseerde misdaad. Zorgen voor de implementatie van de VN-instrumenten ter bestrijding van de georganiseerde misdaad. Verder verbeteren van de capaciteit van de overheid inzake preventie en bestrijding van misdaad, door coördinatie tussen wetshandhavingsinstanties en met het gerechtelijk apparaat, verbetering van de analysecapaciteit inzake criminele inlichtingen, en verdere opleiding inzake nieuwe vormen van misdaad. Verminderen van het aantal in omloop zijnde verboden kleine en lichte wapens. Zorgen voor de goede werking van de financiële inlichtingendienst, overeenkomstig de Europese normen. Uitvoeren van de nationale drugsstrategie. Versterken van de bestrijding van economische en financiële misdrijven (waaronder witwassen van geld en valsemunterij) en fraude, alsmede verbeteren van de desbetreffende nationale wetgeving.

4. Programmering

De communautaire bijstand aan de landen van de westelijke Balkan in het kader van het Stabilisatie- en Associatieproces wordt verleend via de desbetreffende financiële instrumenten, met name Verordening (EG) nr. 2666/2000 van de Raad [2]. Dit besluit heeft derhalve geen financiële implicaties. De Voormalige Joegoslavische Republiek Macedonië krijgt voorts toegang tot financiering op grond van meerlandenprogramma's en horizontale programma's. De Commissie werkt samen met de Europese Investeringsbank en de internationale financiële instellingen, met name de Europese Bank voor Wederopbouw en Ontwikkeling en de Wereldbank, teneinde de medefinanciering van projecten die betrekking hebben op het Stabilisatie- en Associatieproces te vergemakkelijken.

[2] PB L 306 van 7.12.2000, blz.1.

5. Voorwaarden

De communautaire bijstand in het kader van het Stabilisatie- en Associatieproces aan de landen van de westelijke Balkan wordt verleend op voorwaarde dat verdere vooruitgang wordt geboekt bij het voldoen aan de politieke criteria van Kopenhagen, en de specifieke prioriteiten van dit Europees Partnerschap. Bij niet-naleving van deze algemene voorwaarden kan de Raad op grond van artikel 5 van Verordening (EG) nr. 2666/2000 passende maatregelen nemen.

Voor de communautaire bijstand gelden tevens de voorwaarden die door de Raad zijn vastgesteld in de conclusies van 29 april 1997 en 21 en 22 juni 1999, met name de verbintenis van het begunstigde land om democratische, economische en institutionele hervormingen door te voeren.

6. Controle

De follow-up van het Europees Partnerschap geschiedt op basis van de mechanismen die zijn vastgesteld in het kader van het Stabilisatie- en Associatieproces, met name het jaarverslag over het Stabilisatie- en Associatieproces.

COMMISSION STAFF WORKING PAPER - Former Yugoslav Republic of Macedonia - Stabilisation and Association Report 2004

{COM(2004) 204 final}

Former Yugoslav Republic of Macedonia

Stabilisation and Association Report

1. Executive Summary

While constrained by a difficult budgetary and economic situation, the former Yugoslav Republic of Macedonia has made efforts in 2003 to progress in the Stabilisation and Association process. In many areas, the reform process is still in its infancy and will need further efforts to be converted into concrete changes and bring the expected benefits.

The political situation has remained generally stable, building on the process initiated in 2001 at Ohrid which remains crucial to ensure the development of the former Yugoslav Republic of Macedonia as a unitary and multiethnic State. The support of the international community, in particular through the EU led military operation "Concordia" and the new Police Mission "Proxima", has been critical in supporting gradual stabilisation. Consolidating stability calls for continued effort from the Government to implement fully the Framework Agreement and to strengthen the rule of law, as well as for commitment and sense of responsibility from all components of the population. Preparatory efforts need to be accelerated and enhanced for the implementation of the decentralisation process.

Many challenges still lie ahead, whether on decentralisation, good governance, reform in the security sector or rule of law. Implementing the reforms will also imply strengthening administrative capacity, by transforming the public administration into a modern and accountable public service. Remaining on track in facing these challenges should enable the country to shift progressively its focus from stabilisation to association.

The former Yugoslav Republic of Macedonia has been successful in maintaining a stable macro-economic framework and joined the World Trade Organisation. However, the economic situation, and notably serious weaknesses in the functioning of the economy, business climate, competitiveness and enforcement of property rights, is increasingly a challenge for the country's successful transition. Foreign direct investment has been particularly low, and is likely to increase significantly only if institutional and political stability continue to improve and reforms are pushed forward. Serious progress in establishing the rule of law will also be crucial.

The Stabilisation and Association process has benefited from the support of all political parties and efforts have been made to make it a framework for Government actions. A National Action Plan to follow up the recommendations set in last year's report has confirmed the will to go ahead. Further efforts and resources are needed to sustain reform. The entry into force of the Stabilisation and Association Agreement will lead to a greater co-operation between the EU and the country. The presentation by the EU of a European Partnership should provide the basis for focussing efforts to move forward on the reform agenda.

2. Political situation

2.1. Democracy and rule of law

The Government has made concrete efforts to implement the Ohrid Framework Agreement and most signatories of the Agreement have kept to their pledge to support it. Willingness to compromise on a number of sensitive issues, including on the creation of a new State University in Tetovo, has strengthened the coalition and should ease inter-ethnic mistrust. However, some opposition representatives have questioned the very principles of the Agreement. 2004 will be decisive in consolidating the return to full stability and the reform process. New legislation and action plans, especially on decentralisation and security-related reforms, now need to be followed up with implementation and enforcement. The reform of the judicial system, the rule of law and the fight against corruption remain areas where energetic measures are needed. Constructive commitment by all political parties, co-operation among the institutions, and a sense of ownership at different levels of government are needed to accelerate the pace of reform.

2.1.1. Assessment of democratic institutions and of attitudes to the state.

Implementation of the Ohrid Framework Agreement: The full implementation of the Ohrid Framework Agreement (FA) remains essential for making progress in the Stabilisation and Association process. Overall, the confidence-building process initiated by the FA is progressively taking root and has been bolstered by the personal commitment of Prime Minister B. Crvenkovski and Mr A. Ahmeti. This consensus on the principles underlying the Agreement should be sustained, and also encompass the opposition. Tangible progress has been made, in particular on the legislative component of the FA and the focus is increasingly on the two complex and far-reaching concepts of decentralisation and equitable representation of minorities in the public administration.

.The implementation of the FA has not been without tensions and difficulties. Furthermore, radical - if isolated - views expressed by some members of the opposition have advocated a reorganisation of the country along ethnic lines, which would reverse the country's course towards European integration. Activities by some extremists, often linked to criminal interests, have sought to undermine the reconciliation process. This led the EU to adopt a common position in February 2004 taking restrictive measures against extremists promoting violence and acting outside the democratic process.

The final results of the Census on the ethnic composition of the resident population were published on 1 December. The final data showed an increase both in the number and in the percentage of the country's ethnic Albanian population - from 22.7 % to 25.17 % - as well as a slight increase in the ethnic Macedonian population, although their percentage of the overall population decreased (to 64.18 % from 1994's tally of 66.6 %). The work done by the State Statistical Office, under the monitoring of the International Census Monitoring mission, was assessed as professional and in accordance with international standards and no substantial criticisms were raised. The completion of the Census enabled further steps in the implementation of the Framework Agreement, in particular in helping to finalise the preparation of the remaining decentralisation laws and in providing a basis for further efforts on equitable representation in public administration.

Following up the Plan adopted by the Government in spring 2003, which set intermediate objectives to ensure the equitable representation of minorities in the public administration as foreseen by the FA, initial measures have been undertaken, and there has been some progress in particular in the security sector. The mid-term objectives of the Government (14 %) have not yet been met, except in specific sectors, and increased efforts will be needed. This process needs to be reconciled with the obligations to foster competence and to base careers on merit, and therefore needs to be part of a clear and comprehensive strategy. The budget 2004 has foreseen limited resources to address this issue. The strategy to be defined should include increased budgetary resources to gradually reach the objectives set by the Framework Agreement, further targeted training and changes in the regulations affecting employment in the public sector.

The use of language(s) in the public administration and the use of community symbols are two other sensitive areas where further measures need to be adopted. As regards the former, there has been some progress. Since May identity cards have been available in the Macedonian and Albanian languages upon request. This needs to be extended to all identity documents (passports, driver's licenses, travelling documents, birth certificates, etc.). At a broader level, further measures are needed to facilitate the full implementation of the FA provisions in the whole public sector.

President of the Republic: Despite occasional political confrontations with the Government, President Trajkovski has played a constructive role in building consensus on issues of national importance, including European integration and security matters, as well as the implementation of the Framework Agreement. Various initiatives in the area of regional co-operation have contributed to promoting good neighbourly relations and joint projects among the countries in South-East Europe in the economic, political and cultural field. President Trajkovski was victim on 26 February of a plane accident, leaving as one of his main legacy for the country his personal commitment to bringing it closer to the European Union family.

Anticipated presidential election will take place on 14 April. All efforts should be displayed to make the election a successful test for the country's democracy.

Parliament: After the Government's reshuffle in November, Mr. Shaqiri (Democratic Union for Integration) - a former National Liberation Army commander - was elected Vice President of the Parliament.

Parliamentary debate has to a large extent been dedicated to legislation needed to complete the implementation of the Framework Agreement. Nearly all the legislative changes related to the FA have now been adopted, except for those related to the decentralisation process submitted by the Government in December and under consideration. The Parliament has also refined its role in the debate on EU integration related issues, and outlined its role in the Stabilisation and Association Process in a declaration adopted in June.

Progressively, the structures needed to improve the capacity of the Parliament to play its role in the Stabilisation and Association process are being put in place. The Committee for Relations among the Communities, established in December 2002, started its work in September 2003. The Parliamentary Committee on EU Affairs held its constitutive session at the end of November. Whilst the actual role the Parliament will be able to play is going to depend on its capacity to make its working structures fully operational so that it can effectively contribute to the debate, it will also depend on the will of the Government to engage in a political debate on most fundamental reforms.

There have been tensions in the Parliament, especially in relation with the creation of a new State University in Tetovo and on the decentralisation laws. The boycott by the Democratic Party of Albanians of all parliamentary activities, ended in September after several months of absence from Parliament, was a blow to the functioning of the parliamentary representation. There is an open issue related to the use of language(s) which continues to impede proper working of the Parliament. While a constructive solution has been found relating to the application of the rules on language in most of the parliamentary committees, problems still occur in the work of some. The refusal by some opposition members to chair the committees of which they are in charge in the Macedonian language has been hindering the regular work of those committees for more than a year.

Executive: The Government has established itself as a functioning coalition. Relations between the two main parties in power have been strained at times by the lack of co-ordination or transparency between governmental partners, in particular during a security related crisis in September, but confidence in the coalition appears now to have been re-established.

The 2003 Government programme was ambitious. While this first year in power was marked by a number of important achievements in the security and macro-financial areas, the pressure to achieve tangible results improving the daily life of citizens is increasing. Limited resources mean the Government will have to remain attentive to setting reasonable objectives and well-defined priorities.

New advisory bodies have been set up to help the Government to take its EU objectives into account in its work. The members of the Economic and Legal Councils of the Government were appointed in August and September respectively. Some of the actions announced at the beginning of 2003 (i.e. the establishment of departments for: strategic thinking, planning and monitoring; policy analysis and co-ordination; and public administration reform, at the General Secretariat of the Government) are still in an early phase of implementation.

Public Administration: Some progress has been made since last year's report through the progressive implementation of the reform of the General Secretariat. In early 2003 and ahead of the Budget preparation, the Government prepared a document establishing strategic guidelines and setting clear expenditure ceilings for the various ministries, which were enforced by the Ministry of Finance, thus linking strategic planning and budgeting. The functional analysis of Government activities was launched in almost all ministries and should now be completed and translated into actual measures. The Agency for Civil Servants has been consolidating its structure and working on personnel management procedures. However, the full implementation of the Law on Civil Servants remains to be ensured and the Agency for Civil Servants needs to be further strengthened. The politicisation of the public administration and the changes in the administration after each election or Government reshuffle remain serious impediments to transforming the public administration into a competent, merit based, sustainable and efficient administration serving the needs of citizens. Policy formulation has to be improved and policy-related budgeting has to be systematised in all ministries. The protection of the citizen and citizens' capacity to appeal should be improved, calling for the upgrading of the Administrative Procedures and Administrative Disputes legislation.

Local government: Decentralisation is a key challenge the country must tackle to enhance the quality of its governance and its democracy. The decentralisation process has two key objectives: to bring government closer to the people and to improve the delivery of public services. Its success depends on rationalising the size and number of municipalities in order to increase fiscal and managerial capacity and on transferring to the municipal level the competencies listed in Article 22 of the Law on Local Self-Government, passed after the signing of the Ohrid Framework Agreement. The government's Operational Programme, including the three critical laws (the Law on Territorial Organisation, the Law on the City of Skopje and the Law on Municipal Finance) is proceeding through Parliament. The decentralisation process is being co-ordinated with other reforms in the social and administrative sectors through an inter-ministry Decentralisation Working Group and a Co-ordinating Body of State Secretaries. The rationalisation and the transfer of competencies should take place so that the new decentralised set-up can begin to function on 1 January 2005. Progress is now dependent on effective co-ordination within central government, parliamentary approval of the required legislative acts, training of the municipal administrations and clarification of the situation with regard to municipal debt.

Civil society: The strengthening of civil society has been supported by the Government's efforts to favour the development of non-governmental organisations (NGO). This included a higher degree of co-operation between NGOs and Government. However, additional measures are needed to achieve the aim of a participative civil society, and the definition of a new level of decision-making in the framework of the coming decentralisation will also imply further developing NGOs and associations at local level.

The development of professional organisations and civic associations is still hampered by the lack of financial resources and remains predominantly dependant on external resources, public or foreign. Additional Government initiatives to support civil society development, such as tax incentives and better structured co-ordination remain necessary. Existing projects for the development of platforms for the latter are a step in the right direction. A higher degree of transparency in the criteria applied to the beneficiaries of public support would reduce the risk of abuse and would also improve the overall perception of their role by the wider public. This may imply the revision of the 1998 Law related to associations.

Armed Forces: Aspiration to NATO membership has led the Government to present a Security and Defence Concept which was adopted by the Parliament in June. The Law on Service in the Army was amended in October to facilitate the reduction and the reform of the structure of the army by 2007. First measures have been taken to transfer the responsibility for border control from the Ministry of Defence to the Ministry of Interior.

Developing the State's capacity to manage crises in an efficient and democratic way requires a more precise definition of the concepts and an appropriate legislative and regulatory framework. A balanced approach has to be found, aiming to strengthen security safeguards especially regarding the army's role and the preventive action of the police and law enforcement institutions. Civilian leadership must be ensured, complemented by the definition of processes that offer transparency as well as full compliance with the principles of the rule of law.

International presence: The presence of the international community has remained a guarantee for the country's continued progress towards full stabilisation. The role of the representatives of the international community in Skopje, in particular of the EU Special Representative in good coordination with the US representative, has been critical in supporting the implementation of the Ohrid Framework Agreement. The Commission Delegation is playing an increasing role in supporting the reform process.

On 15 December a significant shift took place with respect to the EU security presence in the country with the completion of the first ever EU military mission "Concordia" and the launching of the EU Police Mission "Proxima". Since taking over from the NATO military presence in April, "Concordia" had been active on the ground throughout the former crisis areas, monitoring the security situation and implementing confidence building measures. Development in the security situation led to the assessment that international military presence in the field was no longer necessary but that further steps were necessary before the rule of law could be considered fully established in the former crisis areas

In order to further improve the security situation and stabilisation of the country, the General Affairs Council upon the invitation of the former Yugoslav Republic of Macedonia authorities, adopted on 29 September a Joint Action establishing a European Union Police Mission. Police officers have been deployed since December within the Ministry of Interior and in police stations throughout the country (Tetovo, Gostivar, Kumanovo, Debar, Ohrid, Ki?evo and Struga).

NATO has maintained an assistance mission and continues to play an important role in security sector reform. The OSCE has also continued to play an active role to help implementing some bids of the Framework Agreement.

The presence of the International Community on the ground has also been requested by local authorities and the Government to assist in carrying out the weapons collection process from 1 November to 15 December. The fact that no incidents marked the weapons collection process and the positive involvement of the local authorities and the population have positively contributed to further stability. A rather limited number of weapons was surrendered, however, (7,571 small arms and light weapons), and the high number of small arms illegally in private hands remains an issue.

2.1.2. Assessment of judicial system, law enforcement and respect for the rule of law.

Judicial system: Reform in the judicial system is making very slow progress. Initial steps have been taken, mainly with the adoption of a law on an independent judiciary budget. The principle of equitable representation in the election of judges was also introduced. However, the serious weaknesses affecting the functioning of the judicial system stressed in last year's report remain. There is a very low level of public confidence in the judicial system.

The weaknesses and inconsistencies of the existing system of the selection and dismissal of judges and prosecutors place severe constraints on the development of an independent judiciary and a merit-based career system. One key issue is the politicisation of the Republic Judicial Council and the politicisation of the judiciary system. This issue must be promptly addressed, including, if necessary, by amending the constitutional framework.

There were also cases of alleged corruption, conflict of interest or nepotism reported and reviewed by the State Commission for the Prevention of Corruption. Criminal actions should be taken against those for whom there is sufficient evidence of corruption.

The continuing lack of management tools, the overloading of courts with misdemeanour cases and with administrative tasks, and the resulting huge backlog of cases still hamper the efficiency of the judiciary, and the whole process needs to be rationalised. Despite the fact that the problems have been well identified, for example in the Supreme Court Report on lower Courts, recommendations have not been followed up. The working procedures of the courts lack transparency, and court decisions suffer from unjustified delays. The proper delivery of court decisions is an elementary but major concern. The lack of efficiency and the non-application of the rules open the way to political influence and to corruption. Proper co-operation between the prosecution and the police is also failing and this has led in many cases to the incapacity to deal effectively with crime or corruption cases.

General training needs to be upgraded, notably through the setting up of a national school for judges and prosecutors. Specific training on EU law and on organised crime and new forms of crime also need to be enhanced.

Prison system: Problems persist in relation with the training of prison staff, with the material conditions in the prisons, and with the treatment and rehabilitation of various categories of inmates needing special treatment (for example specific treatment for indicted drug abusers). Although the capacity of the prison system seems to be sufficient, old buildings need to be renovated and special units to be built.

Respect for the rule of law: The former Yugoslav Republic of Macedonia has made slow progress in strengthening the rule of law, mainly due to the structural weaknesses of the law enforcement and judicial institutions, politicised and poor public administration, corruption and organised crime. The legislative, the executive and the judiciary should co-ordinate their actions in order to find solutions to bring the rule of law into line with European standards.

The high level of corruption and the mistrust towards institutions it generates remain a major deterrent factor to growth and investment, and beyond this, to the success of many reforms which have been initiated to accelerate the transition of the country towards a modern democracy and economy. The weaknesses of the institutions and the lack of transparency in public decisions are key issues to be addressed. In general terms the institutional capacity to investigate and prosecute corruption must be increased and the co-operation among law enforcement bodies upgraded, as committed to by the Government in the list of action-oriented measures against organised crime it adopted in November.

The Government has taken preliminary measures, in particular through supporting the State Commission for the Prevention of Corruption, which has been given a central role - despite limited resources - in defining a comprehensive approach to fighting corruption. The State Commission started its work by collecting reports on the assets of public office holders, and thirty-nine judicial procedures have been initiated for failure to report. It also presented a State Programme for Prevention and Repression of Corruption. In June the Government approved this text which should be followed up by appropriate budget allocations and a realistic implementation plan. The full co-operation of the public administration, which is sometimes problematic, will remain essential. Another weakness in the strategic approach towards an effective fight against corruption is the lack of clear concepts for co-ordination in identifying and prosecuting corruption, and failures in the exchange of intelligence between the criminal police, the financial police, the prosecution and the State Commission for the Prevention of Corruption.

2.2. Human rights and protection of minorities

The implementation of the Framework Agreement and confidence-building measures are progressively reducing ethnic tensions. The reform process has started to benefit not only minorities but society as a whole and contributes to the strengthening of democracy and better governance. Tensions have not however completely disappeared, and provocations or incidents must be kept under constant monitoring so that they do not to escalate. Effort is still needed to ensure that police misconduct is efficiently prevented or, if it occurs, duly sanctioned. In the field of higher education, the process of establishing a third State University in Tetovo has also been a highly symbolic development. Great care must be taken to ensure that this process undertaken ensures that democratic and academic standards are met. More generally education is an area where much remains to be done. The development of the country's democracy will also depend on the development of professional media. Further efforts are needed to ensure the greater independence and the upgrading of the broadcasting services. Greater professionalism in the media would also contribute to furthering democracy.

2.2.1. Civil, political, economic, social and cultural rights

Human rights: Human rights and fundamental freedoms are guaranteed by the Constitution. The European Convention on Human Rights entered into force in the former Yugoslav Republic of Macedonia in 1997. However, as underlined by the Ombudsman's reports, while the rights of citizens are in principle respected, the situation is still far from being fully satisfactory and the functioning of protective mechanisms should be improved as part of the reform of the public administration. Although citizens' awareness of their rights is increasing (60 % increase in the number of complaints to the Ombudsman in the latest period), it has not yet reached a high level.

Cases of mistreatment by the police have decreased since the 2001 crisis, but misconduct or violation of procedures remains an issue which deserves due attention . A few incidents linked to police operations have once again raised the question of the appropriate planning and training of the police forces. There have been cases of unlawful arrest or detention, violation of the custody rule and of the right of family members to be informed, or violation of the right not to be forced to make a statement during police and court procedures. These violations of due process must be dealt with. In particular, due attention should be paid to ensuring the application of procedural rules on pre-trial detention in conformity with Article 5 of the European Convention on Human Rights, which stipulates that an arrested person should be promptly brought before a judge.

Observers still express concerns on the lack of thorough investigation into serious allegations of human rights violations in past reports. The Professional Standards Unit of the Ministry of Interior has been strengthened and has improved its investigations. Twenty criminal reports have been drawn up, but only disciplinary measures have been taken so far.

Judicial and police reform, the implementation of the code of police ethics adopted in January, measures to fight corruption and organised crime, as well as the empowerment of the Ombudsman's office should, if enhanced, allow improvement of the overall situation. Continued attention must be paid to the specific measures to prevent police ill-treatment and combat impunity from disciplinary action, as identified in the January 2003 Anti-torture Committee Report of the Council of Europe which the Government has started to implement.

Freedom of expression and media: Freedom of expression is guaranteed formally and is put into practice. Some initiatives in support of reform have been undertaken in the media sector, such as the creation of a television channel broadcasting programmes in minority languages, and initial measures have been undertaken to reform the public broadcasting company.

There are however a number of problems in this sector, relating to the current legal framework, the lack of resources, the lack of professionalism and the fact that the media, being split along ethnic lines, often fail to set an agenda reflecting a collective interest. Proper mechanisms are needed to ensure the independence of the media, in particular a strengthened and independent Broadcasting Council. The law on broadcasting should be reviewed to address shortcomings in the functioning of the public broadcasting company (MRTV).

As regards the work of journalists, the absence of a proper legal framework for access to information is proving to make proper reporting more difficult. The legal definition of defamation should also be reviewed so that it is decriminalised. Professionalism in the media needs to be substantially improved through the development of training programmes and the reform of education in journalism.

Ombudsman's office: The role of the Ombudsman in the reform of the public administration and in defending citizens' rights is increasingly understood. A new law enhancing his role was enacted in September, in compliance with the Ohrid Framework Agreement and Amendment XI of the Constitution. The review and adoption of the 2002 Ombudsman's Annual Report by Parliament was a positive move. It needs to be followed up, however, starting with the full establishment of the Operational Programme for Implementation of the new law. The co-operation and assistance provided by the various administrations to the Ombudsman remains an area where improvement is needed. Non-co-operative attitudes should be tackled decisively. In particular the Parliament could, where possible, insist on the responsibility of public function holders so that they are held accountable.

Gender equality: The principle of equal salaries and of equal treatment of men and women concerning employment, training, career advancement, and working conditions has been introduced. The Government has also adopted a National Action Plan for Gender Equality. The role of NGOs is also acknowledged and should continue to be valued. Activities aiming to strengthen women's participation in the Government's decision-making structures are progressively being implemented. In addition initiatives have been undertaken to strengthen the socioeconomic position of women in society. Domestic violence remains a problem and the Criminal Code does not contain articles that relate to family violence.

Disabled persons: While the law prohibits discriminations on the basis of disability, this provision remains to be fully implemented. The Parliament has adopted a Declaration on Protection and Promotion of the Rights of Persons with Special Needs, which will have to be duly implemented.

Education: Substantial progress has been made in the reform of higher education in the Albanian language. After lengthy debate, the Government proved its capacity to compromise on a sensitive issue and succeeded in laying down the legislative conditions enabling the establishment of State University in Tetovo. However, there are open questions which need to be addressed carefully regarding the standards to be reached by the University's curricula and the need to avoid undue duplication with curricula proposed by the South East Europe University. As regards the latter, its continuous development and wide impact across various communities has confirmed it as a viable, forward looking, and academically sound educational institution. At the end of the four year cycle this year, Albanian students will represent over 14 % of all higher education students in the country (4.8 % in 2000/2001).

Little progress has been made however on the reform of the education system which has suffered from a lack of continuity with the various plans made by successive Governments. A challenge is the lack of embeddedness of Vocational and Education Training reform elements in existing national structures and practices.

Incidents and protests with racist connotations at the reopening of schools illustrated a worrying politicisation of the education issue. In addition, there is a danger of growing separation along ethnic lines. Over-politicising the education issue may well put at risk progress in a key area for the future of the country.

Freedom of religion: Co-operation between various religious communities in the preparation of the draft Law on Churches and Religious Communities should be examined as religious dialogue can usefully contribute to the relaxation of cultural and ethnic tensions. Recent tensions between the Macedonian Orthodox Church and the Serbian Orthodox Church resulting in legal actions have raised a risk of politicising an issue which should be dealt with first at a private level and between churches.

2.2.2. Minority rights and refugees

Several incidents which occurred during 2003 showed that interethnic relations in the former crisis areas are still fragile. Even when aiming to catch well-known criminals, the actions of the security forces can easily escalate, causing interethnic tension, if not properly planned and carried out. However the completion of the implementation of the Framework Agreement, a sense of political responsibility by local authorities, including in the former crisis areas, in addition to the forthcoming implementation of the Ministry of Interior reform, should be key elements to ensure possible future incidents and provocations remain isolated. Efforts made to fully apply European standards, such as the implementation of the Framework Convention for Protection of National Minorities of the Council of Europe, would help to build further confidence and sense of loyalty to the State.

The Law on Citizenship was modified in December and entered into force in March. It will bring clarity to the legal status of a number of people who have thus far been residing in the country without one, following the break-up of the former Yugoslavia.

Significant progress has been made in the return of Internally Displaced Persons (IDPs). There are 2.678 IDPs remaining, meaning that the reintegration of the IDPs in the villages is almost completed. This has been helped in particular by the completion of the housing reconstruction programme. However, the final phase was not without incident (burning, looting, demolishing and vandalism of houses). Local authorities have a role to play in stabilising the situation, and the police must investigate such cases thoroughly. It is expected that the reconstruction of police stations in Matej?e, Ara?inovo and Tearce will contribute to the sustainability of the IDPs return and promote further return. On the other hand, Unresolved property issues, problems with documentation and the poor socio-economic situation also remain obstacles to return. The Government has presented a programme on economic revitalisation in former crisis areas.

The situation of the Roma was highlighted when a group of Roma refugees from Kosovo who lacked proper status protested at the border with Greece from May to July, tryingto obtain asylum in the EU. While the Government has shown flexibility in finding a compromise to clarify the status of these refugees, the issue of further integration of the Roma in the society and fighting against discrimination in the access to social services, education and employment will require a comprehensive approach.

The number of refugees has slightly decreased compared to last year, with fewer than 2.500 refugees in the country (UNHCR figures at 31 December 2003) and 1.568 in Kosovo. Most of them (2.285) are now asylum seekers following the adoption of the Law on Asylum and Temporary Protection in July. Activities are underway to accelerate the return of the refugees presently in Kosovo.

2.3. Regional and International Cooperation

The former Yugoslav Republic of Macedonia remains an active supporter of regional co-operation and has maintained its efforts to develop good neighbourly relations. This is based on the growing understanding of mutual dependency and the need to address common challenges, whether security-related or economic, and needs of the citizens, through co-operation and pragmatism. The Government's position towards the situation in Kosovo has been constructive and this will remain a factor in maintaining regional stability. Cross-border co-operation has also increased and is an area where practical initiatives can be further developed. At international level, the former Yugoslav Republic of Macedonia joined the World Trade Organisation. While the cooperation between the former Yugoslav Republic of Macedonia and the International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia has not raised concern, the adoption of a legislation on cooperation would help ensuring the proper interpretation of the Amnesty Law.

2.3.1. Regional cooperation

The former Yugoslav Republic of Macedonia has remained an active participant in the Stability Pact and in the South East European Cooperation Process initiatives. In particular it has initiated the coordination of the countries participating to the SEECP in order to present joint conclusions at the Thessaloniki summit. An example of regional initiatives has also been the conference on border security and management which took place in Ohrid in May, under the auspices of the Stability Pact, the EU, the OSCE and NATO.

Relations between the former Yugoslav Republic of Macedonia and its neighbours have continued to develop. This positively reflects an increasingly well-understood mutual dependence and a shared interest in meeting common challenges. In particular the Government has been active, inter alia in the preparation of the Thessaloniki summit, in contributing to enhancing regional co-operation and co-ordination on EU integration matters. Bilateral memoranda for co-operation on EU integration-related matters, which are providing for contacts both at administrative and political level, were signed with Slovenia, Croatia and Bulgaria.

The signature of a bilateral free trade agreement with Moldova in January was a positive move which completed the network of bilateral FTAs to be established under the Stability Pact Memorandum of Understanding.

Cross-border co-operation is also increasingly on the agenda. It has been developing with Albania and Greece, through the establishment of the Euro-region Prespa-Ohrid, as well as with Bulgaria and Serbia, through the Euro-regions Sofia-Nis-Skopje and with Greece and Bulgaria through the Euro-region Belasica. An agreement was also signed with UNMIK.

An increasingly close relationship has been sought with Albania, as illustrated by numerous meetings taking place at high level. Significant co-operation is being developed in building reaction mechanisms to common security challenges (security, human and drug trafficking, border control and visa regime) and a friendship agreement is under preparation. Several initiatives are underway for the environmental protection of Lake Ohrid. At the same time, the bilateral free trade agreement between the two countries is progressively bringing benefits.

Bilateral relations with Bosnia and Herzegovina have been developing at political and technical levels, and it is likely that a bilateral agreement on economic co-operation will be signed between the two countries.

Common aspirations with Croatia to join the EU have been the main basis for developing co-operation between the two countries at political and technical level. A Memorandum of Co-operation was signed in March 2003, providing for the exchange of experience and expertise and the development of joint initiatives to intensify the process of preparation to future EU membership.

Contacts with Serbia and Montenegro at the level of the Ministries of Foreign Affairs, Defence and Interior have been developing. An agreement was signed on co-operation in the fight against terrorism, organised crime and drug trafficking. Recent tension between the Church of Serbia and the Church of Macedonia has fortunately not affected the relationship between the two countries. By refraining from interfering, both Governments will avoid feeding the religious dispute. As regards Kosovo, the Government has kept a pragmatic attitude. A solution was provided to the problem highlighted in last year's report related to the refusal of preferential status to goods coming from Kosovo. One of the two border crossing points initially planned by the authorities together with UNMIK has been opened. However the local population objected to the opening of the second crossing point. The border areas close to Kosovo remain fragile as illustrated by various security incidents at the end of the summer which stressed the need for further co-operation. After talks with Serbia and Montenegro authorities and UNMIK representatives, an agreement was signed with UNMIK on police co-operation. Meetings now regularly take place to review border security issues. In a wider approach, the direct dialogue between Belgrade and Pristina has been supported by the Government, as was the generally improved atmosphere in the region.

Relations with Bulgaria have also been developing on the basis of the shared objective to prepare for European integration. Two high-profile visits marked this period, with the Prime Ministers of the two countries meeting in Skopje and in Sofia and discussion taking place to adopt a memorandum of co-operation on EU integration. An agreement was signed to enhance co-operation in the area of the fight against crime.

The traditionally close relationship with Slovenia took on a new dimension when a Memorandum of Understanding on Co-operation for Technical Support in the area of European integration was signed in April. This memorandum, aiming to sharing Slovenia's experience in preparing itself to EU membership, is a positive example of the benefits which can be drawn by the region from the experience of the current wave of EU enlargement.

Relations with Greece have been developing positively in the political and economical areas. New consular sections have been opened in Thessaloniki and Bitola with the aim of enhancing co-operation and contacts across the border. The name issue remains open however with discussions have been going under the aegis of the UN.

2.3.2. International cooperation

The co-operation with the International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia (ICTY) has so far met no difficulties. ICTY has taken jurisdiction over five cases, and expressly recognised domestic jurisdiction in all other circumstances. To clarify the procedural modalities of cooperation with ICTY and ensure that any domestic prosecution would not violate the Amnesty Law, it is important that appropriate legislation is adopted as soon as possible.

As regards the International Criminal Court, in July the former Yugoslav Republic of Macedonia ratified a bilateral immunity agreement with the USA which regretfully runs contrary to the "EU guiding principles concerning arrangements between a state party to the Rome Statute of the ICC and the United States regarding the conditions of surrender of persons to the court" [3].

[3] The guidelines were adopted by the Council on 30 September 2002.

Work has intensified to prepare for NATO membership and a national programme has been prepared. As an objective shared with other countries in the region, preparation for NATO membership has also fostered regional co-operation. A regional agreement was signed in Tirana by the former Yugoslav Republic of Macedonia, Albania, Croatia and the USA in May to promote further these efforts.

Measures have been undertaken to progress on the fate of kidnapped and missing persons which has still not been clarified. As recommended by the International Commission on Missing Persons (ICMP), which provided expertise and assistance in the setting of a national process, a Government-Parliament Investigation Commission was set up in December. It is important that the process does not become politicised, because it is an issue which, when solved, will contribute to healing still-open wounds.

Following the conclusion of the negotiations in 2002, the former Yugoslav Republic of Macedonia became the 146th member of the World Trade Organisation on 4 April 2003. This important achievement should contribute significantly to economic development.

3. Economic situation

3.1. Current Economic Situation

In 2003, economic growth in the former Yugoslav Republic of Macedonia recovered and inflation remained low. Monetary stability was maintained and the general government deficit was reduced by 4 percentage points compared to the previous year to a low 1.5% of GDP. The most worrying signal came from the persistently high unemployment rate. Moreover, the level of foreign direct investment was lower than the previous year's already low level, reflecting the still high perception of political risk and the difficult business environment. The agreement reached with the IMF in April 2003 on a new 14-month Stand-by Arrangement contributed to the maintenance of a stable macroeconomic and fiscal framework and allowed the release of substantial foreign financial assistance from donors.

According to official statistics, 2003 real GDP growth is estimated to have been around 3%, broadly in line with the initial forecasts of the authorities and the IMF. This level constitutes an improvement against 2001-2002 (-4.5% and +0.7 %, respectively), but remains insufficient to reduce unemployment and substantially improve living standards. Industrial production increased by approximately 7% in the first three quarters of 2003, thanks to the positive performance of a few important sectors, such as the steel and oil industry.

In April 2003, the unemployment rate, according to the Labour Force Survey using ILO standards, increased to around 37% of the labour force, up from 32% in the previous year. This was due to higher participation rates in the labour force, the absence of new job creation and the dismissal of workers linked to the restructuring of large state owned enterprises. While the large size of the grey economy may influence the reliability of the employment statistics, it is undoubtedly a reason for concern that both the percentage and the absolute number of registered unemployed have grown in the first months of 2003. The government put considerable hope in a specific measure aimed at encouraging new hirings by subsidizing payroll contributions (the so-called "Branko's Law", adopted in April 2003).

Inflation continued to be low in 2003, with consumer prices increasing by 1.2% on average, well below the projected 3.0%. Along with a drop in food prices, which had surged in 2002, the downward trend can be explained by the depreciation of the dollar, since the denar is de-facto pegged to the euro. Moreover, a reduction in average import tariffs and prices following the country's WTO accession in April 2003 also may have played a role.

In 2003, fiscal performance has improved very substantially. The general government deficit is estimated at around 1.5% of GDP, against a forecast of 2.7% at the beginning of the year and compared to the 5.7% deficit which was recorded in 2002. The drastic fiscal adjustment in 2003 by 4 percentage points of GDP with respect to the previous year is accounted for by the significant reduction in expenditure from 41% of GDP to 36% of GDP. This was the result of the reduction or elimination of some significant non-recurrent expenditures in 2002 - such as security-related expenditures and the one-off repayment to depositors involved in the TAT pyramid scheme - as well as the low execution of budgeted capital expenditure. As regards the latter, projects were systematically reviewed and often delayed or cancelled, because many budget users were failing to come to terms with stricter procurement procedures. Total revenues (34.5% of GDP) have been in line with the projections, thanks to the overperformance in the collection of social insurance contributions, customs duties and non-tax revenue, compensating for a lower than projected VAT revenue.

On the external side, in 2003 there was a slight decline in the overall trade exchange in nominal (euro) terms. Exports remained stable compared to 2002, reaching around EUR 1200 million, while imports decreased by 6%, totalling about EUR 1900 million. In 2003, the trade deficit is expected to have reached approximately EUR 700 million or 17.2% of GDP, lower than in 2002 in euro terms and as a share of GDP, but widening when measured in dollar terms owing to exchange rate effects.

The 2003 current account deficit is estimated at 6.2% of GDP, including significant foreign assistance amounting to around 2.1% of GDP. Total transfers, private and official, decreased from more than 13% of GDP to more than 11% of GDP. In 2003, the level of Foreign Direct Investments (FDI) was very low, amounting to around 1% of GDP, the same level as in the previous year. Additional donor support, amounting to more than EUR 100 million, contributed to financing the balance of payments deficit and maintain international reserves at a level corresponding to around 4 months of imports. The external debt as ratio to GDP declined by five to six percentage points in the course of 2003 reaching 33% at year-end, in part due to the weakening of the US dollar against the euro.

Over the reporting period, the authorities co-operated with the International Monetary Fund (IMF) and maintained a consistent macroeconomic and fiscal framework, which was a recommendation of the previous SAp report. A long overdue Stand-by Arrangement (SBA) with the IMF of SDR 20 million (around EUR 25 million) was approved on 30 April 2003, allowing the release of substantial foreign financial assistance from other donors. The first review of the SBA was successfully completed in October 2003. The second review is expected to be completed in Spring 2004 and the government has requested the IMF to start negotiations for a successor programme.

In 2003, the World Bank disbursed USD 17 million under the PSMAC (Public Sector Management Adjustment Credit) arrangement and USD 20 million for the second tranche of the FESAL 2 (Financial and Enterprise Sector Adjustment Loan) arrangement. In September, the Board of the World Bank approved a new Country Assistance Strategy. It envisages a - performance based - lending envelope of USD 90 million (base case) over three years, which could reach up to USD 165 million in a strong reform scenario.

In July 2003, the EBRD, with other international shareholders, opened a Micro-Finance Bank - Pro Credit Bank - typically providing loans of up to EUR 100,000. Its rapid procedures for examining credit applications immediately proved very popular with small businesses. In 2003, the EBRD also approved a loan of EUR 8 million to a marble processing company and three other regional projects - involving the former Yugoslav Republic of Macedonia - in support of the energy, transport and food processing sectors, for a total envelope of around EUR 105 million.

3.2. Existence of Free-market Economy and Structural Reforms

The structural reform process regained momentum in the course of 2003. The Action Plan for the restructuring, liquidation or privatisation of 40 large loss-making enterprises, which was launched in 2000, was finally completed. The authorities are now focusing on a new priority: private sector development. In September 2003, the Parliament approved a law setting up the Agency for Promotion of Entrepreneurship. However, the generally poor business environment and, in particular, the inability to enforce effectively contracts and creditors' rights hampers the lending activity of the banks, in turn affecting investment and economic development. Banking supervision in the country is improving, while banks are expected to implement a new regulation on consolidated accounting and banking supervision. The difficulties of a few, mainly small, banks in 2003 did not affect the financial stability of the whole system. Competitiveness and efficiency of the banking sector must improve in order to allow easier access to finance to SMEs. Finally, progress was made in the implementation of the pension reform program.

The privatisation process of small and medium size enterprises (SMEs) is almost complete. As of the end of September 2003, 1,683 enterprises had been privatised, while 81 state companies of those included in the privatisation programme that began in 1993 remained for sale. Besides having met the relevant conditions agreed with the World Bank within the FESAL2 commitments concerning large loss-making public enterprises identified in the Action Plan of 2000, the government succeeded in resolving most of the remaining cases in 2003, with a few exceptions generally due to ongoing legal disputes beyond the control of the authorities. It therefore complied with the recommendation identified in the 2003 SAp report.

In 2003, the Government started focusing on measures and activities to support the development and to enhance the competitiveness of SMEs, and more generally to improve the business environment. In January 2003, it adopted a programme on Small Enterprises Development Support and Entrepreneurship Encouragement and, in September, the Parliament approved a law setting up the Agency for Promotion of Entrepreneurship. The authorities also endorsed the principles of the European Charter for Small Enterprises, and set up a strategy for their implementation. A programme for attracting FDI was approved by the Government in August, and the Agency for Promotion of FDI should start its operations in early 2004. However, as regards the business environment, the inability to effectively enforce contracts and creditors' rights hampers the lending activity of the banks, in turn hampering investment and economic development. The absence of a reliable cadastre and the lack of certainty about property rights is also proving to be a serious impediment to investment. In particular, the lack of clear property rights limits the ability of firms - in particular, small and micro firms - to pledge property as collateral and obtain loans.

Over the reporting period, there have not been major structural changes in the financial sector, which is dominated by the banking sector, with a very limited role of non-bank financial institutions. The soundness of the banking sector has improved over recent years. The three largest banks, accounting for around two thirds of total liabilities and assets, show relatively prudent and sound banking practices. However, the IMF Financial System Stability Assessment report published in December 2003 notes that the financial system remains vulnerable to weak governance in smaller banks and also to weaknesses in the banks' balance sheet, which are reflected in the high percentage of non-performing loans (16% of total portfolio assets as of mid-2003). In 2003, six banks were under enhanced supervision by the National Bank, but the repercussions on financial stability of the whole system were relatively minor, given the small size of these banks. Banking supervision in the country is improving, and banks are expected to implement a new regulation on consolidated accounting and banking supervision.

In 2003, banks continued to hold excessive liquidity and remained conservative in their lending activity. Notwithstanding the drop in the average interest rate on Central Bank bills - the main instrument to control liquidity - commercial banks did not fully pass this decline on to their customers. In December, average lending rates were still high at 14.6% against an average deposit rate of around 7%. The competitiveness and efficiency of the banking sector must improve in order to allow easier access to finance for SMEs. The forthcoming establishment of an independent Banking Association, supported by EU-funded technical assistance, could contribute to the latter objective, providing support for the dissemination of best practices in good governance.

As of December 2003 100 companies were listed on the first-tier market known as the "official" market of the Macedonian Stock Exchange (MSE). In addition, approximately 70 further companies are traded on the second-tier market known as the "unofficial" market. This dramatic change from last year (only 8 companies were listed on the "official" market) results from a decision by the Government to require all companies meeting the listing criteria actually to list their shares on the MSE and file public annual and semi-a