VERSLAG VAN DE COMMISSIE AAN DE RAAD EN HET EUROPEES PARLEMENT

REFIT Evaluatie van Richtlijn 91/477/EEG van de Raad van 18 juni 1991, als gewijzigd bij Richtlijn 2008/51/EG van 21 mei 2008, inzake de controle op de verwerving en het voorhanden hebben van wapens

1. Inleiding

(1) Richtlijn 91/477/EEG inzake de controle op de verwerving en het voorhanden hebben van wapens is op 18 juni 1991 vastgesteld en is op 21 mei 2008 gewijzigd bij Richtlijn 2008/51/EG (de vuurwapenrichtlijn).

(2) Artikel 17 van de vuurwapenrichtlijn bepaalt het volgende: "Uiterlijk op 28 juli 2015 brengt de Commissie bij het Europees Parlement en de Raad verslag uit over de situatie die is ontstaan door de toepassing van deze richtlijn, in voorkomend geval vergezeld van voorstellen". Met het oog op de voorbereiding van dit verslag heeft de Commissie een evaluatiestudie laten uitvoeren door externe consultants. De evaluatiestudie, die in december 2014 werd afgerond, bevat een uitgebreide analyse van de tenuitvoerlegging van de richtlijn en van de werking van de wetgeving op basis van vijf essentiële evaluatiecriteria. Ook worden in de studie op grond van de bevindingen specifieke aanbevelingen voor verbeteringen gedaan aan de Commissie, aan autoriteiten van de lidstaten of aan beide. Deze evaluatie houdt verband met het programma voor gezonde en resultaatgerichte regelgeving (REFIT) van de Commissie.

(3) Nadat de evaluatiestudie was afgerond, verzocht de Commissie de leden van het bij artikel 13 bis van de richtlijn ingestelde comité (het vuurwapencomité), waarin de 28 EU-lidstaten en de vier EER- en EVA-landen zijn vertegenwoordigd, commentaar te geven op de bevindingen en aanbevelingen van de studie en deze te beoordelen. De leden van het comité verstrekten hun feedback mondeling tijdens de vergaderingen van het comité (van 18 december 2014 en 25 maart 2015), en enkele lidstaten (België, Frankrijk, het Verenigd Koninkrijk en Zweden) vulden deze mondelinge feedback aan met schriftelijke opmerkingen.

(4) Het eindverslag van de evaluatiestudie werd kort voor de dramatische gebeurtenissen in Parijs en Kopenhagen in januari 2015 gepresenteerd. Deze ontwikkelingen hebben duidelijk gemaakt dat er urgente veiligheidsvraagstukken op EU-niveau bestaan. Tijdens de vergadering van het vuurwapencomité van maart 2015 verzocht de Commissie de vertegenwoordigers van de lidstaten niet alleen commentaar te geven op de conclusies van de evaluatie, maar ook aan te geven of er andere, niet door de consultants gesignaleerde kwesties aangaande de tenuitvoerlegging van de vuurwapenrichtlijn speelden die met de recente dramatische gebeurtenissen verband hielden.

(5) Het doel van dit verslag is de bevindingen van de evaluatiestudie te beschrijven, aangevuld met de tot dusver ontvangen feedback, en de kritische beoordeling van de Commissie te presenteren. In het verslag worden eerst de achtergrond en de belangrijkste bepalingen van de vuurwapenrichtlijn beschreven. Daarna worden de methodologie, de resultaten van de evaluatiestudie in relatie tot de vijf evaluatiecriteria (doeltreffendheid, doelmatigheid, consistentie, relevantie, meerwaarde voor de EU) en de aanbevelingen van de studie gepresenteerd. Vervolgens wordt een kritische beoordeling van de bevindingen gegeven. Tot slot wordt vermeld welke initiatieven de Commissie zou kunnen overwegen om de in de evaluatie gesignaleerde en in de feedback van de lidstaten bevestigde problemen aan te pakken.

2. Achtergrond

(6) De vuurwapenrichtlijn reguleert de verwerving, het voorhanden hebben en de commerciële uitwisseling van civiele vuurwapens (d.w.z. vuurwapens die worden gebruikt voor sportschieten en de jacht) in de EU. De richtlijn stelt gemeenschappelijke minimumnormen vast die de lidstaten moeten omzetten in hun nationale wapenwetgeving, en beoogt een goede balans in de EU te vinden tussen internemarktdoelstellingen (d.w.z. grensoverschrijdend verkeer van vuurwapens) en doelstellingen van het veiligheidsbeleid (d.w.z. een hoog niveau van veiligheid en bescherming tegen strafbare feiten en illegale handel).

(7) Richtlijn 91/477/EEG was oorspronkelijk een begeleidende maatregel bij de totstandbrenging van de interne markt. Door de afschaffing van controles op het voorhanden hebben van wapens aan de binnengrenzen van de Gemeenschap was het noodzakelijk doeltreffende maatregelen vast te stellen die het uitvoeren van controles binnen de lidstaten mogelijk maken. Hiertoe bevat de richtlijn voorschriften inzake de verwerving en het voorhanden hebben van vuurwapens en de overbrenging van vuurwapens tussen lidstaten. De richtlijn houdt de mogelijkheid open dat lidstaten strengere voorschriften vaststellen dan die welke in de richtlijn zijn vervat (artikel 3).

(8) In het jaar 2000 presenteerde de Commissie een eerste verslag met een beoordeling van de toepassing van Richtlijn 91/477/EEG in de lidstaten aan het Europees Parlement en de Raad. In dat verslag werd verklaard dat de lidstaten en belanghebbende partijen het door de richtlijn gecreëerde rechtskader als geheel afdoende achtten. Wel werden belangrijke problemen in verband met de toepassing van de richtlijn op nationaal niveau geïdentificeerd, zoals: moeilijkheden met de uitwisseling van informatie; uiteenlopende en complexe nationale wetgeving, administratieve maatregelen en vergunningsprocedures; verschillen in de categorisering van jacht- en sportvuurwapens; en de administratieve lasten voor kleine en middelgrote ondernemingen. Aldus bleek het nodig bepaalde bepalingen (zoals de definitie van bepaalde typen wapens, te weten onbruikbaar gemaakte (geneutraliseerde) en antieke wapens) te verduidelijken teneinde een meer uniforme toepassing van de richtlijn te waarborgen.

(9) Dit verslag werd ingediend terwijl de Commissie namens de EU-lidstaten onderhandelde over het Protocol van de Verenigde Naties tegen de illegale vervaardiging van vuurwapens (United Nations Firearms Protocol — UNFP) in het kader van het Verdrag van de Verenigde Naties ter bestrijding van grensoverschrijdende georganiseerde misdaad. Het protocol zou nieuwe voorschriften invoeren, in het bijzonder met betrekking tot de traceerbaarheid (d.w.z. de markering en registratie) en het onbruikbaar maken van vuurwapens. In het verslag werd daarom geconcludeerd dat de Commissie, gezien de stand van zaken in de onderhandelingen over het UNFP en de feedback van alle belanghebbende partijen over de richtlijn, voornemens was passende wijzigingsvoorstellen in te dienen.

(10) Na de inwerkingtreding van het UNFP in 2005 werd Richtlijn 91/477/EEG gewijzigd bij Richtlijn 2008/51/EG om de veiligheidsaspecten ervan te versterken, waardoor een gedeeltelijke aansluiting op het UNFP zelf mogelijk werd. De vuurwapenrichtlijn maakt deel uit van een reeks initiatieven op internationaal en EU-niveau voor de tenuitvoerlegging van het UNFP. De desbetreffende bepalingen zijn omgezet in Europese wetgeving bij Verordening (EU) nr. 258/2012, waarin voorschriften voor de geautoriseerde uitvoer, invoer en doorvoer van niet-militaire vuurwapens afkomstig uit of bestemd voor derde landen, zijn vastgesteld.

(11) De beginselen die richting geven aan het optreden van de Commissie om de aan civiele vuurwapens verbonden risico's te beheren en te verminderen werden ingebed in een algemene strategie – de mededeling "Vuurwapens en de interne veiligheid van de EU: de burgers beschermen en illegale handel ontwrichten" – die in oktober 2013 werd gelanceerd. In de mededeling worden maatregelen voorgesteld om EU-burgers beter te beschermen tegen vuurwapens en de legale markt voor vuurwapens te vrijwaren. Daarnaast worden de komende initiatieven op het gebied van vuurwapens beschreven in de recentelijk gepubliceerde mededeling van de Commissie getiteld "De Europese veiligheidsagenda" , waarin wordt onderstreept dat de noodzaak van een gemeenschappelijke aanpak van de neutralisatie en buitenbedrijfstelling van vuurwapens, om te vermijden dat criminelen deze reactiveren en gebruiken, als prioriteit moet worden behandeld. Ook wordt in de mededeling gevraagd om een herziening van de bestaande wetgeving inzake vuurwapens in 2016 teneinde de uitwisseling van informatie te verbeteren (bijvoorbeeld door het uploaden van gegevens over in beslag genomen vuurwapens in het informatiesysteem van Europol), de traceerbaarheid te versterken, het merken te standaardiseren en gemeenschappelijke normen voor het neutraliseren van vuurwapens op te stellen. Na de tragische gebeurtenissen van 13 november 2015 in Parijs heeft de Commissie besloten om de herziening van de vuurwapenrichtlijn, die samen met dit verslag zou worden goedgekeurd, te vervroegen. In dit verslag worden gegevens verstrekt die de noodzaak van deze acties staven.

3. Belangrijkste bepalingen van de vuurwapenrichtlijn

(12) De twee belangrijkste doelstellingen van de vuurwapenrichtlijn zijn de goede werking van de interne markt te waarborgen en te zorgen voor een hoog niveau van veiligheid in de EU. De richtlijn voorziet in specifieke minimumvereisten voor de verwerving en het voorhanden hebben van vuurwapens voor civiel gebruik in de EU en in geharmoniseerde administratieve maatregelen voor de overbrenging van vuurwapens binnen de EU.