NL Publicatieblad van de Europese Unie C 380/1

MEDEDELING VAN DE COMMISSIE AAN HET EUROPEES PARLEMENT, DE RAAD EN DE EUROPESE REKENKAMER

Geconsolideerde jaarrekening van de Europese Unie 2015

(2016/C 380/01)

INHOUD

FINANCIËLE STATEN — BESPREKING EN ANALYSE 2

NOTA BIJ DE GECONSOLIDEERDE JAARREKENING 25

GECONSOLIDEERDE FINANCIËLE STATEN EN TOELICHTINGEN DAARBIJ 26

BALANS 27

STAAT VAN DE FINANCIËLE RESULTATEN 28

KASSTROOMOVERZICHT 29

MUTATIEOVERZICHT VAN DE NETTOACTIVA 30

TOELICHTINGEN BIJ DE FINANCIËLE STATEN 31

SAMENGEVOEGDE VERSLAGEN OVER DE UITVOERING VAN DE BEGROTING EN TOELICHTINGEN DAARBIJ 100

FINANCIËLE STATEN — BESPREKING EN ANALYSE

BEGROTINGSJAAR 2015

Opgelet: doordat de cijfers afgerond zijn tot miljoen euro, kan het lijken alsof sommige financiële gegevens in de tabellen hieronder niet correct zijn opgeteld.

1. EU: Institutioneel bestuur en activiteiten

De EU functioneert als een rechtsstaat. Dat betekent dat alles wat de EU doet, gebaseerd is op verdragen waarmee alle lidstaten van de EU vrijwillig en op democratische wijze hebben ingestemd. De EU heeft een unieke institutionele structuur:

— Europese burgers kiezen rechtstreeks de leden van het Europees Parlement (EP);

— de Europese Raad, waarin nationale en Europese leiders samenkomen, bepaalt de hoofdlijnen van het beleid;

— De regeringen van de lidstaten zijn vertegenwoordigd in de Raad van de Europese Unie (hierna „de Raad” genoemd);

— de belangen van de EU als geheel worden behartigd door de Europese Commissie („de Commissie”), waarvan de voorzitter is gekozen door het Europees Parlement en wiens leden in onderlinge overeenstemming met de verkozen voorzitter door de nationale regeringen worden voorgedragen voor benoeming en als college ter goedkeuring worden onderworpen aan een stemming van het Europees Parlement.

De EU heeft een eigen rechtsorde, die verschilt van de internationale rechtsorde en integraal deel uitmaakt van de rechtssystemen van de lidstaten. De rechtsorde van de EU steunt op autonome rechtsbronnen. Omdat deze rechtsbronnen van uiteenlopende aard zijn, moest er een hiërarchie worden vastgesteld. Bovenaan staat de primaire wetgeving, belichaamd door het Verdrag betreffende de Europese Unie; het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (VWEU); Handvest van de grondrechten van de Europese Unie; andere verdragen en protocollen. Hierna volgen de door de EU gesloten internationale overeenkomsten, de algemene rechtsbeginselen en de afgeleide wetgeving, berustend op de verdragen.

Het bestuur van de EU is georganiseerd in instellingen, agentschappen en andere EU-organen die vermeld staan in toelichting 9 van de toelichtingen bij de financiële staten. Inzake verantwoordelijkheid voor het opstellen van beleid en het nemen van beslissingen, zijn de belangrijkste instellingen het Europees Parlement, de Europese Raad, de Raad en de Commissie.

2. Belangrijkste politieke doelstellingen van de EU

De Commissie stelde op 3 maart 2010 de Europa 2020-strategie voor, een 10-jarenstrategie om de economie van de EU aan te zwengelen. Zij is gericht op „slimme, duurzame en inclusieve groei” en behelst een betere coördinatie van nationaal en Europees beleid. Er zijn streefcijfers overeengekomen die de EU tegen eind 2020 moet realiseren. Zij hebben betrekking op werkgelegenheid, onderzoek en ontwikkeling, klimaat/energie, onderwijs, sociale inclusie en armoedebestrijding. Dit beperkte aantal streefcijfers op EU-niveau wordt per lidstaat vertaald naar nationale doelstellingen die rekening houden met de specifieke situaties en omstandigheden.

Europa heeft nieuwe impulsen voor groei en werkgelegenheid aangewezen. Op de desbetreffende gebieden wordt actie ondernomen aan de hand van 7 kerninitiatieven („flagships”):

— Digitale agenda voor Europa;

— Innovatie-unie;

— Jeugd in beweging;

— Efficiënt gebruik van hulpbronnen in Europa;

— Industriebeleid in een tijd van mondialisering;

— Een agenda voor nieuwe vaardigheden en banen; en

— Europees platform tegen armoede.

Voor elk initiatief moeten de EU- en de nationale autoriteiten hun activiteiten coördineren, zodat deze elkaar versterken.

De Commissie die in november 2014 is aangetreden, heeft de volgende 10 initiatieven (tot 2019) aangewezen die een voortzetting van de Europa 2020-strategie betekenen:

— Een nieuwe impuls voor banen, groei en investeringen: Het belangrijkste initiatief van de EU onder deze rubriek is het Europees Fonds voor strategische investeringen (EFSI), dat samen met de EIB-groep is gelanceerd. Het is bedoeld om de huidige investeringskloof in de EU te helpen overbruggen door particuliere financiering te mobiliseren voor strategische investeringen op sleutelgebieden zoals infrastructuur, onderwijs, onderzoek en innovatie, hernieuwbare energie en risicofinanciering voor kleine bedrijven. Verwacht wordt dat extra middelen van de lidstaten, nationale stimuleringsbanken en particuliere investeerders voor een totaal van 315 miljard EUR aan investeringen in de EU zullen opleveren.

— Een veerkrachtige energie-unie en een toekomstgericht klimaatveranderingsbeleid: De EU ondersteunt sedert lang de internationale inspanningen ter bestrijding van de klimaatverandering en beschouwt het als haar plicht een voorbeeld te stellen door intern een krachtig beleid te voeren. Op Europees niveau wordt een alomvattend pakket van beleidsmaatregelen om de uitstoot van broeikasgassen te verminderen ten uitvoer gelegd door middel van het Europees programma inzake klimaatverandering (ECCP). De EU heeft zichzelf doelen gesteld om haar uitstoot van broeikasgassen geleidelijk terug te dringen tot 2050. De klimaat- en energiedoelstellingen zijn vastgelegd in het klimaat- en energiepakket voor 2020 en het klimaat- en energiekader voor 2030. Deze doelstellingen moeten de EU op weg helpen om de overgang naar een koolstofarme economie als omschreven in het stappenplan voor 2050 te realiseren. De EU volgt de bij het verminderen van de uitstoot van broeikasgassen geboekte vooruitgang door middel van regelmatige monitoring en rapportage. De EU heeft het voortouw genomen bij de internationale inspanningen voor een wereldwijde klimaatovereenkomst. Na de ervaringen die zijn opgedaan met het Kyoto-protocol, waaraan slechts een beperkt aantal landen deelneemt, en de klimaattop van Kopenhagen in 2009, waar geen overeenstemming is bereikt, heeft de EU zich sterk gemaakt voor een brede coalitie van ontwikkelde en ontwikkelingslanden met een hoog ambitieniveau, wat zich heeft vertaald in de succesvolle uitkomst van de conferentie van Parijs (COP21) in december 2015. Tijdens deze conferentie keurden 195 landen de eerste universele, wettelijk bindende mondiale klimaatovereenkomst goed. De EU was in maart 2015 de eerste grote economie die haar voorgenomen bijdrage aan de nieuwe overeenkomst indiende. Zij onderneemt al stappen om haar doelstelling van een reductie van de emissies met minstens 40 % tegen 2030 te verwezenlijken.

— Een nieuw migratiebeleid: Migratie is een van de politieke prioriteiten van de huidige Commissie. Het hoofddoel van de Europese migratieagenda is de kwestie van migratie op een alomvattende manier aan te pakken. Het eerste deel van deze agenda bestaat uit onmiddellijke maatregelen om menselijke tragedies te voorkomen en de mechanismen voor noodsituaties te versterken. Dit omvat een uitbreiding van de aanwezigheid op zee om levens te redden, een gerichte aanpak van criminele netwerken van mensensmokkelaars, de opvang van grote aantallen migranten die aankomen in de EU en het gebruik van de operationele en financiële instrumenten van de EU om de lidstaten in de frontlinie te helpen. Als eerste stap heeft de Commissie in 2015 via gewijzigde begrotingen extra financiering ter beschikking gesteld — zie deel 6 hierna. Bovendien moet een nieuw langetermijnbeleid inzake migratie worden geformuleerd dat op vier pijlers berust: 1) de prikkels voor onregelmatige migratie verkleinen; 2) levens redden en de buitengrenzen beveiligen; 3) een sterk gemeenschappelijk asielbeleid; en 4) een nieuw beleid voor legale migratie.

— Een diepere en eerlijkere interne markt De eengemaakte markt is een van Europa’s grootste verwezenlijkingen en haar grootste troef in tijden van toenemende globalisering. Het is een motor voor de opbouw van een sterkere en rechtvaardigere economie in de EU. Door personen, goederen, diensten en kapitaal toe te staan vrijer te circuleren, ontstaan nieuwe mogelijkheden voor burgers, werknemers, ondernemingen en consumenten, wat moet leiden tot de banen en groei die Europa zo dringend nodig heeft. Meer geïntegreerde en diepere kapitaalmarkten moeten de financiering van bedrijven, in het bijzonder het midden- en kleinbedrijf, en van infrastructuurprojecten bevorderen. Een grotere arbeidsmobiliteit moet mensen in staat stellen zich vrijer te verplaatsen naar waar hun vaardigheden nodig zijn. En het bestrijden van belastingontduiking en belastingfraude moet ervoor zorgen dat eenieder een faire bijdrage levert.

— Maatregelenpakket voor de digitale eengemaakte markt: Het internet en digitale technologieën veranderen onze wereld. Maar door onlinebarrières hebben burgers geen toegang tot sommige goederen en diensten, worden internetbedrijven en startups beperkt in hun ontplooiing en kunnen bedrijven en overheden niet ten volle profiteren van digitale instrumenten. Daarom moet de interne markt van de EU toegerust worden voor het digitale tijdperk: regelgevingsbarrières moeten worden gesloopt en van 28 nationale markten moet één markt worden gemaakt. Dit kan de EU-economie een injectie geven van 415 miljard EUR per jaar en honderdduizenden nieuwe banen opleveren.

— Een ruimte van recht en grondrechten: De EU is meer dan een gemeenschappelijke markt voor goederen en diensten. De Europeanen hebben ook gemeenschappelijke waarden, die zijn vastgelegd in de EU-Verdragen en het Handvest van de grondrechten. De Commissie moet deze waarden altijd voor ogen houden in haar strijd tegen terrorisme, mensenhandel, smokkel en cybercriminaliteit. Het moet voor Europeanen makkelijker worden om te werken, studeren of trouwen in een ander EU-land. Een van de hoofddoelen is dus om bruggen te slaan tussen de verschillende nationale rechtsstelsels in de EU. Een Europese rechtsruimte zonder grenzen of obstakels zorgt ervoor dat burgers overal in Europa dezelfde rechten hebben.

— Een krachtiger optreden op het wereldtoneel: De EU heeft een krachtig gemeenschappelijk buitenlands beleid nodig om efficiënt in te spelen op mondiale uitdagingen, inclusief de crises in haar nabuurschap, haar waarden uit te dragen en bij te dragen aan vrede en welvaart in de wereld.

— Een evenwichtige vrijhandelsovereenkomst tussen de EU en de VS: De EU onderhandelt momenteel over een ambitieuze en evenwichtige handels- en investeringsovereenkomst met de VS. Het trans-Atlantisch partnerschap voor handel en investeringen (TTIP) zal nieuwe handels- en investeringsmogelijkheden creëren voor grote én kleine ondernemingen en nieuwe banen opleveren. Voor de consumenten zal het leiden tot lagere prijzen en meer keuze, terwijl de hoge standaarden van de EU inzake consumentenbescherming, sociale rechten en milieuvoorschriften behouden blijven. Het zal tevens haar invloed op wereldvlak versterken: Europa zal de mondiale handel mee vorm geven, zijn waarden uitdragen en meer investeringen aantrekken.

— Een Unie van democratische verandering: In 2014 dienden de lidstaten voor het eerst met de resultaten van de verkiezingen rekening te houden bij de voordracht van een kandidaat voor het voorzitterschap van de Commissie. Hoewel het een belangrijke stap betreft, is dit slechts één van de vele om de EU democratischer te maken en dichter bij de burgers te brengen. Europeanen hebben het recht te weten met wie commissarissen en personeelsleden van de Commissie, leden van het Europees Parlement en vertegenwoordigers van de Raad ontmoetingen hebben in het kader van het wetgevingsproces. De Commissie is vastbesloten om een nieuwe impuls te geven aan de betrekkingen met het Europees Parlement en nauwer samen te werken met de nationale parlementen.

— Een hechtere economische en monetaire unie — voortdurende inspanningen om de economische stabiliteit te bevorderen en investeerders warm te maken voor Europa: De werkzaamheden van de Commissie ter voltooiing van de economische en monetaire Unie bouwt voort op het verslag van de vijf voorzitters, waarin vier gebieden worden aangewezen waar vooruitgang nodig is. Het verslag van de vijf voorzitters is het resultaat van uitvoerig overleg tussen de lidstaten, de EU-instellingen en de 5 voorzitters.

3. EU-begroting: van voorbereiding tot kwijting

3.1. Begroting en financiering

Het meerjarig financieel kader (MFK) weerspiegelt de politieke doelstellingen van de EU en legt de jaarlijkse maximumbedragen (plafonds) vast voor de EU-uitgaven als geheel en voor de belangrijkste uitgavencategorieën (rubrieken). De som van de maxima van alle rubrieken vormt het totale maximum van de vastleggingskredieten. De EU-begroting financiert een hele reeks beleidslijnen en programma’s in de hele EU. In overeenstemming met de prioriteiten die de het Europees Parlement en de Raad in het MFK hebben neergelegd, voert de Commissie specifieke programma’s, activiteiten en projecten in het veld uit. De begroting wordt door de Commissie voorbereid en normaal gezien midden december aangenomen door het EP en de Raad volgens de procedure van artikel 314 VWEU. Overeenkomstig het evenwichtsbeginsel moeten de totale ontvangsten gelijk zijn aan de totale uitgaven (betalingskredieten) voor een bepaald begrotingsjaar.

De EU beschikt over twee grote financieringscategorieën: ontvangsten uit eigen middelen en diverse ontvangsten. De eigen middelen kunnen worden onderverdeeld in de traditionele eigen middelen (zoals douanerechten), de eigen middelen gebaseerd op de belasting op de toegevoegde waarde (btw) en de middelen op basis van het bruto nationaal inkomen (bni). De diverse ontvangsten als gevolg van de activiteiten van de EU (bv. mededingingsgeldboeten) bedragen normaal gezien minder dan 10 % van de totale ontvangsten. De ontvangsten uit eigen middelen vormen het leeuwendeel van de EU-financiering en komen automatisch toe aan de EU om haar in staat te stellen haar begroting te financieren zonder dat hiervoor een later besluit van nationale autoriteiten nodig is. Het totale bedrag van de vereiste eigen middelen om de begroting te financieren wordt bepaald door de totale uitgaven min de diverse ontvangsten. Het totale bedrag aan eigen middelen mag niet meer bedragen dan 1,23 % van het bruto nationaal inkomen (bni) van de EU.

Als algemeen beginsel geldt dat de EU geen geld mag lenen op de kapitaalmarkten of van financiële instellingen om haar begroting te financieren.

3.2. Hoe de EU-begroting wordt beheerd en besteed

Primaire beleidsuitgaven

De beleidsuitgaven van de EU bestrijken de verschillende rubrieken van het MFK en nemen verschillende vormen aan, afhankelijk van de wijze waarop de financiële middelen worden uitgekeerd en beheerd. Sinds 2014 deelt de Commissie haar uitgaven als volgt in:

Direct beheer: in dit geval valt de begrotingsuitvoering rechtstreeks onder de verantwoordelijkheid van de diensten van de Commissie.

Indirect beheer: in dit geval vertrouwt de Commissie taken tot uitvoering van de begroting toe aan organen van EU- of nationaal recht, zoals de EU-agentschappen.

Gedeeld beheer: bij deze methode worden bepaalde taken tot uitvoering van de begroting aan de lidstaten gedelegeerd. Ongeveer 80 % van de uitgaven valt onder deze beheersvorm, bv. op gebieden als landbouwuitgaven en structurele maatregelen.

De verschillende financiële spelers binnen de Commissie

Het College van commissarissen neemt gezamenlijk de politieke verantwoordelijkheid, maar oefent in de praktijk zijn bevoegdheden om de begroting uit te voeren, niet zelf uit. Het delegeert deze taken elk jaar aan individuele ambtenaren die verantwoording dienen af te leggen aan het College en die onderworpen zijn aan het Financieel Reglement (FR) en het Statuut van de ambtenaren. De desbetreffende personeelsleden — meestal directeuren-generaal en diensthoofden — staan bekend als „gedelegeerde ordonnateurs”. Zij kunnen op hun beurt hun taken in verband met de uitvoering van de begroting aan „gesubdelegeerde ordonnateurs” delegeren.

De verantwoordelijkheid van de ordonnateurs omvat het hele beheersproces, vanaf het vaststellen wat er moet worden gedaan om de beleidsdoelstellingen te realiseren die door de instelling zijn vastgelegd tot het beheren van de activiteiten die gestart zijn, zowel vanuit operationeel als budgettair standpunt. Elke ordonnateur moet een jaarlijks activiteitenverslag opstellen over de activiteiten die onder zijn verantwoordelijkheid vallen, waarin hij verslag uitbrengt over de beleidsresultaten en getuigt van redelijke zekerheid over het feit dat de middelen die zijn toegekend voor de activiteiten die in zijn verslag zijn beschreven voor hun doel zijn aangewend overeenkomstig de beginselen van goed financieel beheer, en dat de ingestelde controleprocedures de nodige garanties bieden met betrekking tot de wettigheid en de regelmatigheid van de onderliggende verrichtingen. Overeenkomstig artikel 66 van het FR stuurt de Commissie een syntheseverslag over de jaarlijkse activiteitenverslagen naar het Europees Parlement en de Raad, waarmee de Commissie de algehele politieke verantwoordelijkheid neemt voor het beheer van de EU-begroting overeenkomstig artikel 317 VWEU. Dit verslag en de jaarlijkse activiteitenverslagen kunnen worden gevonden op: http://ec.europa.eu/atwork/planning-and-preparing/synthesis-report/index_nl.htm

Overeenkomstig artikel 318 VWEU publiceert de Commissie een evaluatieverslag over de voortgang en prestaties van programma’s van de Commissie op basis van de jaarlijkse activiteitenverslagen van de ordonnateurs. Met ingang van het begrotingsjaar 2015 zijn het syntheseverslag en het evaluatieverslag samengevoegd en gecombineerd met de informatie die wordt gepresenteerd in een nieuw verslag, getiteld „jaarlijks beheers- en prestatieverslag over de EU-begroting”.

De rekenplichtige voert de betalings- en invorderingsopdrachten uit die zijn opgesteld door de ordonnateurs en is verantwoordelijk voor het beheer van de kasmiddelen. Hij schrijft de boekhoudkundige principes en methoden voor, valideert de boekhoudsystemen, voert de boekhouding en stelt de jaarrekening van de instelling op. Voorts moet de rekenplichtige de jaarrekening aftekenen en daarbij verklaren dat die in alle materiële aspecten een getrouw beeld van de vermogenspositie, de resultaten van de verrichtingen en de kasstromen geeft.

3.3. Financiële verslaglegging en boekhouding

De geconsolideerde jaarrekening van de EU verstrekt financiële informatie over de activiteiten van de instellingen, agentschappen en andere organen van de EU gezien vanuit het oogpunt van de boekhouding op transactiebasis en de begroting. Deze rekening omvat niet de jaarrekeningen van de lidstaten.

De jaarrekening van de EU bestaat uit twee afzonderlijke, maar aan elkaar gekoppelde delen:

a) de financiële staten; en

b) verslagen over de uitvoering van de begroting, waarin de begrotingsuitvoering in detail wordt beschreven.

Het is de verantwoordelijkheid van de rekenplichtige van de Commissie om de geconsolideerde jaarrekening van de EU op te stellen en ervoor te zorgen dat die in alle materiële opzichten een getrouw beeld van de vermogenspositie, de resultaten van de verrichtingen en de kasstromen van de EU geven.

Naast de bovengenoemde jaarlijkse verslaglegging worden er ook ad-hocverslagen over specifieke zaken opgesteld, zoals het verslag inzake begrotings- en financieel beheer, financiële instrumenten, verstrekte garanties en financiële correcties.

Verslaglegging en verantwoording in de Commissie:

3.4. Controle en kwijting

Controle

De jaarrekening en het beheer van de middelen van de EU worden gecontroleerd door haar externe controleur, de Europese Rekenkamer (de Rekenkamer), die als onderdeel van haar activiteiten het volgende opstelt voor het Europees Parlement en de Raad:

(1) een jaarverslag over de activiteiten die gefinancierd zijn uit de algemene begroting, met gedetailleerde opmerkingen bij de jaarrekening en de onderliggende verrichtingen;

(2) een oordeel, dat gebaseerd is op haar controles en in het jaarverslag gegeven wordt in de vorm van een betrouwbaarheidsverklaring over i) de betrouwbaarheid van de rekening en ii) de wettigheid en de regelmatigheid van de onderliggende verrichtingen voor wat betreft de ontvangsten die geïnd zijn van belastbare personen en de betalingen aan eindbegunstigden; en

(3) speciale verslagen over de resultaten van controles van specifieke terreinen.

Kwijting

De laatste stap van een begrotingscyclus is de kwijting van de begroting voor een bepaald begrotingsjaar. De kwijting vormt het politieke aspect van de externe controle van de uitvoering van de begroting. Het is het besluit waarmee het Europees Parlement, op aanbeveling van de Raad, de Commissie (en andere EU-organen) „ontslaat” van haar verantwoordelijkheid voor het beheer van een bepaalde begroting door aan te geven dat die begroting ophoudt te bestaan. Het Europees Parlement is de met kwijting belaste autoriteit binnen de EU. Dit betekent dat na de controle en de voltooiing van de jaarrekening de Raad een aanbeveling moet doen en het Europees Parlement kwijting moet verlenen aan de Commissie en andere EU-organen voor de uitvoering van de EU-begroting voor een bepaald begrotingsjaar. Dat besluit is gebaseerd op een onderzoek van de jaarrekening, het jaarlijks beheers- en prestatieverslag over de EU-begroting (voormalig syntheseverslag en jaarlijks evaluatieverslag) van de Commissie, het jaarverslag, de accountantsverklaring en de speciale verslagen van de Rekenkamer, en de antwoorden van de Commissie op vragen en verdere informatieverzoeken.

Deze kwijtingsprocedure kan drie resultaten opleveren: het verlenen, het uitstellen of het weigeren van de kwijting. De hoorzittingen waarbij commissarissen vragen moeten beantwoorden van de leden van de Commissie begrotingscontrole van het Europees Parlement over de beleidsterreinen die onder hun verantwoordelijkheid vallen, vormen een integrerend deel van de jaarlijkse kwijtingsprocedure in het Europees Parlement. Het definitieve kwijtingsverslag, met daarin specifieke aanbevelingen aan de Commissie om maatregelen te nemen, wordt in plenaire zitting door het EP aangenomen. De aanbevelingen tot kwijting van de Raad worden door Ecofin aangenomen. Het kwijtingsverslag van het Europees Parlement en de aanbevelingen tot kwijting van de Raad krijgen navolging in een jaarlijks verslag waarin de Commissie uiteenzet welke concrete maatregelen zij heeft genomen om de gedane aanbevelingen uit te voeren.

4. De geconsolideerde financiële staten van de EU: de financiële situatie in 2015

4.1. Ontvangsten

De meeste ontvangsten van de instellingen en organen van de Unie zijn ontvangsten uit niet-ruiltransacties. De onderstaande tabel geeft een overzicht van de voornaamste ontvangstencategorieën.

Vijfjarige trend van de ontvangsten uit niet-ruiltransacties in miljoen EUR:

De bni-middelen in 2014 bevatten belangrijke herzieningen van het bni die teruggingen tot 2002. Daarom was de aanpassing van de bijdragen, voor een totaal van 10 miljard EUR voor alle EU-lidstaten, van ongekende omvang. Dit verklaart grotendeels de daling in 2015 ten opzichte van het voorgaande jaar.

Terugvordering van uitgaven omvat door de Commissie opgestelde invorderingsopdrachten die zijn geïnd of verrekend met latere betalingen die in het boekhoudsysteem van de Commissie zijn opgenomen, teneinde eerder betaalde uitgaven uit de algemene begroting terug te vorderen.

4.2. Uitgaven

De uitgaven — 155,9 miljard EUR — bedroegen minder dan vorig jaar (2014: 165,3 miljard EUR). Er was een daling van 4,6 miljard EUR voor het Europees Fonds voor regionale ontwikkeling (EFRO) en het Cohesiefonds (CF), te wijten aan de trage start van de uitvoering van de programmeringsperiode 2014-2020. De uitgaven van het Europees Sociaal Fonds (ESF) daalden met 2,8 miljard EUR omdat minder kostendeclaraties werden ingediend voor de periode 2007-2013 van het meerjarig financieel kader.

De belangrijkste uitgavenpost (112,4 miljard EUR) zijn betalingen in het kader van het gedeeld beheer. De belangrijkste fondsen zijn: het Europees Landbouwgarantiefonds (ELGF), het Europees Landbouwfonds voor Plattelandsontwikkeling (Elfpo) en andere instrumenten voor plattelandsontwikkeling, het EFRO en CF en het ESF. In het begrotingsjaar 2015 waren deze goed voor bijna 71 % van de totale uitgaven.

Uitgaven onder direct beheer betreffen in hoofdzaak het door de Commissie, de uitvoerende agentschappen en, nieuw vanaf 2015, trustfondsen uitgevoerde deel van de begroting. Onder direct beheer staan ook de administratieve uitgaven van alle EU-instellingen en -agentschappen. De begrotingsuitvoering onder indirect beheer wordt gedaan door agentschappen en organen van de EU, derde landen, internationale organisaties en andere entiteiten. De uitgaven onder direct en indirect beheer maakten tezamen ongeveer 14 % (22 miljard EUR) van de totale uitgaven uit.

Daarnaast beschouwt de EU toekomstige betalingsverplichtingen als uitgaven die nog niet in de begrotingsboekhouding op kasbasis zijn opgenomen. Zij worden in het bijzonder opgevoerd onder verplichtingen voor landbouw- en plattelandsontwikkeling en de toekomstige betalingsverplichtingen voor pensioenrechten die door commissarissen, leden van het EP en personeelsleden zijn verworven, en leiden doorgaans tot een negatief economisch resultaat (deze betalingen worden gefinancierd uit toekomstige begrotingen en zijn nog niet opgenomen in de ontvangsten).

4.3. Economisch resultaat

Het economisch resultaat voor de periode (d.w.z. het tekort) van (13 033) miljoen EUR bleef ten opzichte van vorig jaar op een vergelijkbaar niveau.

4.4. Activa

154 miljard EUR activa op de geconsolideerde balans van de EU

De belangrijkste posten aan de actiefzijde van de balans zijn financiële activa (leningen, voor verkoop beschikbare financiële activa en geldmiddelen) en voorfinancieringsbedragen die alles bij elkaar goed zijn voor bijna 83 % van de activa van de EU. Het bedrag aan leningen daalde met 1,6 miljard tot 57 miljard EUR, terwijl het bedrag van de voor verkoop beschikbare financiële activa gefinancierd uit de EU-begroting (begrotingsinstrumenten), met ongeveer 460 miljoen EUR toenam. De activa die onder de vaste bedrijfsmiddelen zijn opgenomen, zijn activa die verband houden met het Copernicus-programma (1,7 miljard EUR) en Galileo-activa in aanbouw (2,1 miljard EUR).

In de afgelopen jaren zijn EU-instellingen en -organen erin geslaagd de posten geldmiddelen en kasequivalenten aan het einde van het jaar op een laag niveau te houden. Het hoge kassaldo van 21,7 miljard EUR op 31 december 2015 is vooral toe te schrijven aan:

— de uitgestelde betalingen van bni- en btw-saldi van 2014 (5,4 miljard EUR), die werden gespreid over 2015, met een zeer groot deel uitbetaald in september 2015. De bijdrage van de lidstaten aan de EU-begroting op basis van btw en bni is onderworpen aan een jaarlijkse aanpassing die ieder jaar plaatsvindt op de eerste werkdag van december. De aanpassing in 2014 omvatte ingrijpende herzieningen van het bni die teruggingen tot 2002, wat resulteerde in een ongekende aanpassing van 9,5 miljard EUR voor alle EU-lidstaten;

— het bni- en btw-saldo van 2015 (1,4 miljard EUR);

— de door twee lidstaten vooraf betaalde bni-bijdrage voor 2016 (0,7 miljard EUR);

— boeten en andere ontvangsten (1,5 miljard EUR).

Op grond van de eigenmiddelenverordening konden deze tegoeden alleen in 2016 aan de lidstaten worden terugbetaald via een gewijzigde begroting.

Voorfinanciering

Er zij op gewezen dat het niveau van de voorfinanciering sterk wordt beïnvloed door de MFK-cyclus: aan het begin van een MFK-periode kan men verwachten dat er omvangrijke voorschotten worden betaald aan lidstaten in het kader van het cohesiebeleid. De Commissie stelt alles in het werk om ervoor te zorgen dat de niveaus van voorfinanciering op een passend niveau worden gehouden. Er moet een evenwicht worden gevonden tussen het waarborgen van toereikende financiering voor projecten en de tijdige erkenning van de uitgaven.

De totale voorfinanciering (exclusief andere voorschotten aan de lidstaten en bijdragen aan trustfondsen) op de balans van de EU bedraagt 40 miljard EUR (2014: 45 miljard EUR), die nagenoeg volledig betrekking hebben op activiteiten van de Commissie. Ongeveer 70 % van de voorfinanciering door de Commissie betreft gedeeld beheer, wat wil zeggen dat de uitvoering van de begroting aan de lidstaten wordt gedelegeerd (waarbij de Commissie haar rol van toezichthouder behoudt).

Voorfinanciering door de Commissie via de beheersvorm

Het grootste deel van de voorfinanciering onder gedeeld beheer betreft het EFRO & CF.

Voorfinanciering op lange termijn is gestegen met 12,6 miljard EUR in verband met het nieuwe MFK, terwijl de kortetermijnvoorfinanciering daalde met 17,7 miljard EUR. De stijging van de voorfinanciering op lange termijn is vooral toe te schrijven aan de nieuwe voorfinancieringen onder gedeeld beheer voor het MFK 2014-2020 (in totaal 10 miljard EUR, waarvan 7 miljard EUR bestemd is voor het cohesiebeleid). Ook de daling van de kortetermijnbedragen is hoofdzakelijk voor rekening van het gedeeld beheer: omdat het MFK 2007-2013 in de afsluitingsfase zit, wordt de daarmee verband houdende voorfinanciering geleidelijk vereffend.

Financieringsinstrumenten onder direct en indirect beheer

De volgende posten worden als financieringsinstrumenten in de jaarrekening van de EU opgevoerd:

— uit begrotingskredieten verstrekte leningen;

— uit geleende middelen verstrekte leningen;

— eigenvermogensinstrumenten;

— garantie-instrumenten en

— garantiefondsen: aan externe entiteiten (voornamelijk de EIB-groep) verstrekte garanties voor instrumenten die niet door de EU-begroting zijn gecreëerd.

Het belang en de omvang van de financieringsinstrumenten die uit de EU-begroting worden gefinancierd onder direct en indirect beheer neemt van jaar tot jaar toe. In tegenstelling tot de traditionele begrotingsuitvoeringsmethode van subsidieverstrekking is de grondgedachte achter deze aanpak dat voor elke via de financiële instrumenten uitgegeven euro de eindbegunstigde meer dan 1 euro aan financiële steun ontvangt als gevolg van het hefboomeffect. Dit intelligente gebruik van de EU-begroting is gericht op het maximaliseren van het effect van de beschikbare middelen. Eigenvermogensinstrumenten en beleggingen (in aandelen en schuldtitels) in garantie-instrumenten en de garantiefondsen worden in de jaarrekening van de EU opgevoerd als voor verkoop beschikbare financiële activa.

Voor verkoop beschikbare financiële activa van budgettaire financieringsinstrumenten

Garantiefondsen

Garantiefondsen worden door de EU opgezet voor specifieke doeleinden en gevoed met overmakingen uit de EU-begroting, om een liquiditeitsbuffer te vormen tegen potentiële verliezen op gegarandeerde verrichtingen betreffende garanties die uit de EU-begroting aan de EIB-groep worden verstrekt. Het belangrijkste in 2015 nieuw gecreëerde garantiefonds is het EFSI-garantiefonds.

Het EFSI is een initiatief ter vergroting van de risicodragende capaciteit van de EIB-groep, waardoor de EIB tot 61 miljard EUR in de EU kan investeren. Het EFSI is geen afzonderlijke rechtspersoon of een investeringsfonds in de strikte zin van het woord. De EFSI-risicoreserve biedt bescherming aan de EIB tegen mogelijke verliezen op de onderliggende verrichtingen. Het bestaat uit een inbreng van 5 miljard EUR uit het eigen kapitaal van de EIB en een begrotingsgarantie van de EU ten belope van 16 miljard EUR (maximaal bedrag). Het is de bedoeling dat extra middelen van de lidstaten, nationale stimuleringsbanken en particuliere investeerders voor een totaal van 315 miljard EUR aan investeringen in de EU opleveren.

Het EFSI opereert in twee „vensters”: het venster voor infrastructuur en innovatie (IIW), waarvan de uitvoering door de EIB wordt gedaan, en het mkb-venster (SMEW), uitgevoerd door het EIF, die beide zullen beschikken over een schuldportefeuille (EU-garantie van 12,25 miljard EUR) en een aandelenportefeuille (EU-garantie van 3,75 miljard euro). Het EIF opereert op grond van een overeenkomst met de EIB en op basis van een garantie van de EIB, die op haar beurt weer wordt gegarandeerd door de EU.

De EU en de EIB hebben binnen het EFSI elk een andere rol. Het EFSI is opgericht in de schoot van de EIB, die de operaties (leningen en eigenvermogensinstrumenten) financiert met op de kapitaalmarkten geleende middelen. Wat het IIW betreft, neemt de EIB de investeringsbesluiten onafhankelijk en beheert zij de operaties overeenkomstig haar regels en procedures, op dezelfde wijze als voor haar eigen (risicodragende) operaties. Om erop toe te zien dat de investeringen in het kader van het EFSI gericht blijven op de specifieke doelstelling het marktfalen te verhelpen dat investeringen in de EU belemmert en dat zij in aanmerking komen voor de bescherming van de EU-garantie, is een specifieke governancestructuur opgezet. Het investeringscomité van onafhankelijke deskundigen beoordeelt of elk project dat door de EIB wordt voorgesteld voldoet aan de voorwaarden voor dekking door de EU-garantie. Indien dat bevestigd wordt en de operatie de garantie van het EFSI krijgt; worden de voortzetting van het project en het beheer ervan onderworpen aan de normale projectcyclus en het governanceproces van de EIB.

De rol van de EU behelst het verstrekken van de EU-garantie voor een deel van de potentiële verliezen die de EIB zou kunnen lijden op haar investeringen (leningen en eigenvermogensinstrumenten). De EU bemoeit zich met andere woorden niet met de definitieve selectie en het beheer van de EFSI-operaties, investeert geen geld in die operaties en is niet direct contractpartij bij de onderliggende instrumenten. Omdat de controlecriteria en de boekhoudkundige vereisten voor consolidatie van de boekhoudregels van de EU (en de IPSAS) niet zijn vervuld, worden de daarmee verband houdende activa niet opgenomen in de geconsolideerde jaarrekening van de EU (zie ook toelichting 5.2 bij de geconsolideerde jaarrekening).

De EU-garantie is beperkt tot 16 miljard EUR op eender welk moment en de totale nettobetalingen uit de EU-begroting mogen dat bedrag niet overschrijden. De garantiebetalingen van de EU zouden worden gedaan door een nieuw opgericht garantiefonds dat fungeert als liquiditeitsbuffer tegen potentiële nettoverliezen (verwachte verliezen niet gedekt door verwachte ontvangsten) op door het EFSI gegarandeerde operaties. Het EFSI-garantiefonds wordt vanaf 2016 gefinancierd uit de EU-begroting en zal tegen 2022 geleidelijk aangroeien tot 8 miljard EUR, ofwel 50 % van de maximumgarantie van de EU. Op 31 december 2015 is voor het garantiefonds 1 350 miljoen EUR vastgelegd, te storten in 2016 (500 miljoen EUR) en 2017 (850 miljoen EUR); dit bedrag is opgenomen in de „RAL” (reste à liquider — nog betaalbaar te stellen vastleggingen) die in toelichting 5.3.1 bij de geconsolideerde jaarrekening worden behandeld.

De volgende tabellen geven een overzicht van de financieringsinstrumenten van de EU, per MFK

miljoenen EUR MFK 2014-2020 Activa Passiva Garanties Eigenvermogensinstrumenten: Eigenvermogensfaciliteit voor groei (COSME) 39 (2) Horizon 2020 InnovFin Equity Facility for R&I 108 (2) 146 (4) Garantie-instrumenten COSME-leninggarantiefaciliteit 125 (43) (1) Werkgelegenheid en sociale innovatie 10 (3) (1) Garantiefaciliteit voor studentenleningen 16 (1) (1) Horizon 2020 — InnovFin Loan & Guarantee Service for R&I 638 (97) (442) Horizon 2020 — InnovFin SME Guarantee 294 (22) (17) Faciliteit voor de financiering van natuurlijk kapitaal 12 — Instrument voor particuliere financiering van energie-efficiëntie (PF4EE) 12 — 1 107 (166) (459) Totaal 1 253 (170) (459) MFK vóór 2014 Activa Passiva Garanties Leningen/Eigenvermogensinstrumenten/Instrumenten voor technische bijstand: Instrument voor economische en financiële samenwerking in het kader van het Europees-mediterraan partnerschap (Meda) 251 (2) Europees nabuurschaps- en partnerschapsinstrument (ENPI) 153 (4) 404 (6) Leninginstrumenten: Steunkrediet voor kleine en middelgrote ondernemingen 19 Eigenvermogensinstrumenten: Faciliteit voor snelgroeiende, innovatieve kleine en middelgrote ondernemingen in het kader van het programma voor concurrentievermogen en innovatie 413 — Europese technologie-startersregeling 1998 (ETF) 11 — Wereldwijd Fonds voor energie-efficiëntie en hernieuwbare energie (GEEREF) 76 — Meerjarig kaderprogramma (MAP) eigenvermogensfaciliteit 192 — Margueritefonds 50 — Europese Progress-microfinancieringsfaciliteit (PMF) voor werkgelegenheid en sociale insluiting 71 — Europees Fonds voor energie-efficiëntie 128 (22) Technologieoverdracht proefprojecten 1 943 (22) Garantie-instrumenten: Garantiefaciliteit voor kleine en middelgrote ondernemingen in het kader van het programma voor concurrentievermogen en innovatie (CIP SMEG) 108 (215) (1) Garantie-instrument voor leningen voor Ten-T-projecten (LGTT) 238 (3) (209) Meerjarenprogramma (MAP) voor ondernemingen 23 (35) (1) Projectobligatie-initiatief (PBI) 236 (1) (220) Europese Progress-microfinancieringsfaciliteit 13 (11) (1) Financieringsfaciliteit met risicodeling (RSFF) 927 (94) (845) Garantiefaciliteit voor kleine en middelgrote ondernemingen 16 (16) (1) 1 561 (375) (1 274 ) Totaal 2 927 (403) (1 274 )





miljoenen EUR Meer dan één MFK betreffend Activa Passiva Garanties Eigenvermogensinstrumenten: Europees Fonds voor Zuidoost-Europa (EFSE) 118 — Fonds voor bedrijfsuitbreiding in het kader van de faciliteit voor bedrijfsontwikkeling en innovatie voor de Westelijke Balkan 10 — Fonds voor bedrijfsinnovatie (EIF) in het kader van de faciliteit voor bedrijfsontwikkeling en innovatie voor de Westelijke Balkan 21 — Green for Growth Fund voor de landen van het Oostelijk Nabuurschap (SE4F) 52 — Microfinance Initiative for Asia Debt Fund (Microfinancieringsfonds voor Azië) 9 — MENA-fonds voor micro-, kleine en middelgrote ondernemingen (SANAD) 10 — 220 — Garantie-instrumenten Garantiefaciliteit in het kader van de faciliteit voor bedrijfsontwikkeling en innovatie voor de Westelijke Balkan (EDIF) 20 (14) (2) 20 (14) Garantiefondsen Garantiefonds voor externe acties 2 108 (25) (19 450 ) Europees Fonds voor strategische investeringen (EFSI). 1 — (202) 2 109 (25) (19 652 ) Totaal 2 349 (39) (19 652 ) Totaal 6 529 (612) (21 385 )

Uit geleende middelen verstrekte leningen

Krachtens het EU-Verdrag is de EU gemachtigd om leningtransacties te doen waarmee de financiële middelen kunnen worden ingezet die nodig zijn om specifieke opdrachten uit te voeren. Namens de EU voert de Commissie momenteel drie belangrijke programma’s uit, namelijk macrofinanciële bijstand (MFB), betalingsbalanssteun (BBS) en het Europees financieel stabilisatiemechanisme (EFSM), in het kader waarvan zij leningen kan toekennen en de middelen daartoe kan ophalen op de kapitaalmarkten of bij financiële instellingen. In 2015 heeft Ierland officieel verzocht om een verlenging van de termijn voor terugbetaling van zijn eerste EFSM-lening. De tranche van 5 miljard EUR is opgesplitst in drie nieuwe tranches van 2 miljard EUR, 1 miljard EUR en 2 miljard EUR, met vervaldag in respectievelijk 2023, 2029 en 2035. In januari 2016 heeft Portugal officieel verzocht om een verlenging van de termijn voor terugbetaling (3 juni 2016) van zijn eerste EFSM-lening. De tranche van 4,75 miljard EUR is geherfinancierd met drie nieuwe tranches van 1,5 miljard EUR, 2,25 miljard EUR en 1 miljard EUR, met vervaldag in respectievelijk 2023, 2031 en 2036. Op 17 juli 2015 is aan Griekenlandin het kader van het EFSM een overbruggingslening toegestaan als tijdelijke lening voorafgaand aan de leningsovereenkomst tussen Griekenland en het Europese Stabiliteitsmechanisme (ESM). De eerste en enige uitbetaling heeft plaatsgevonden op 20 juli 2015 en werd volledig terugbetaald nadat het ESM-akkoord was bekrachtigd door de nationale parlementen van de lidstaten van de eurozone. Deze terugbetaling heeft plaatsgevonden op 20 augustus 2015.

Overzicht van de uit geleende middelen verstrekte leningen tegen nominale bedragen

miljarden EUR BBS EFSM Andere (3) TOTAAL Hon-garije Letland Roemenië Totaal Ierland Portugal Grie-ken-land Totaal Totaal Totaal verstrekt 6,5 3,1 8,4 (4) 18,0 22,5 26,0 7,2 55,7 5,1 78,8 Uitbetaald op 31.12.2014 5,5 2,9 5,0 13,4 22,5 24,3 — 46,8 2,4 62,6 Uitbetaald in 2015 — — — — 5,0 — 7,2 12,2 1,3 13,5 Totaal uitbetaald op 31.12.2015 5,5 2,9 5,0 13,4 27,5 24,3 7,2 59,0 3,6 76,0 Terugbetaalde leningen op 31.12.2015 (4,0 ) (2,2 ) (1,5 ) (7,7 ) (5,0 ) — (7,2 ) (12,2 ) (0,1 ) (20,0 ) Uitstaand bedrag op 31.12.2015 1,5 0,7 3,5 5,7 22,5 24,3 0 46,8 3,5 56,0

4.5. Passiva

226 miljard EUR passiva op de geconsolideerde balans van de EU voor 2015

De passiefzijde bestaat voornamelijk uit vier belangrijke elementen: pensioenen en andere personeelsbeloningen, ontleningen, betaalbaar te stellen vorderingen en toegerekende lasten. De grootste verandering ten opzichte van 2014 is de stijging met bijna 12,4 miljard EUR van de toegerekende lasten in verband met het begin van de uitvoering van het meerjarig financieel kader 2014-2020, waarbij deze lasten zijn geraamd omdat er nog geen declaraties van de lidstaten zijn. Een andere belangrijke verandering is de afname van de te betalen schulden in het cohesiebeleid met circa 12,5 miljard EUR doordat de lidstaten voor de programmeringsperiode 2007-2013 minder kostendeclaraties hebben ingediend. Een andere reden is dat er minder kostendeclaraties zijn ingediend als gevolg van de trage start van het MFK 2014-2020 wegens vertragingen bij de aanwijzing van de beheers- en controleautoriteiten door de lidstaten.

Totaal ontvangen en betaalbaar te stellen kostendeclaraties en facturen

Het feit dat de passiva de activa overschrijden, betekent niet dat de EU-instellingen en -organen zich in financiële moeilijkheden bevinden, maar eerder dat bepaalde passiva ten laste komen van toekomstige jaarlijkse begrotingen. Heel wat uitgaven worden volgens de boekhoudregels op transactiebasis aan 2015 toegerekend, hoewel zij effectief pas in 2016 (of later) uit de begroting van latere jaren zullen worden betaald en de overeenkomstige ontvangsten slechts in de toekomst zullen worden geboekt. De meest significante te vermelden bedragen, zijn die betreffende de activiteiten van het ELGF (betaald in 2016) en personeelsbeloningen (te betalen in de komende 30 jaar of meer).

5. BESCHERMING VAN DE EU-BEGROTING

Overzicht van financiële correcties en terugvorderingen in 2015

Bij de uitvoering van de EU-begroting is het zeer belangrijk dat systeemtekortkomingen die leiden tot fouten, onregelmatigheden en fraude worden voorkomen, ontdekt en vervolgens gecorrigeerd. De Rekenkamer verstrekt in haar jaarverslag een betrouwbaarheidsverklaring over de wettigheid en regelmatigheid van de verrichtingen die aan de rekeningen ten grondslag liggen, evenals het percentage materiële fouten in de betalingen. De bekendmaking van de EU-jaarrekening in het Publicatieblad gaat vergezeld van deze betrouwbaarheidsverklaring.

De impact van deze fouten wordt door de Commissie getemperd door middel van twee mechanismen:

(1) preventieve maatregelen (bijvoorbeeld controles vooraf, onderbrekingen en opschortingen van betalingen); en

(2) corrigerende maatregelen (voornamelijk financiële correcties die aan de lidstaten worden opgelegd of met hen zijn overeengekomen en, in mindere mate, terugvorderingen van ontvangers van EU-betalingen).

Onder gedeeld beheer (uitgaven op het gebied van landbouw en structuurmaatregelen) is het in de eerste plaats de verantwoordelijkheid van de lidstaten om via de uitgavencyclus ervoor te zorgen dat de uit de EU-begroting betaalde uitgaven wettig en regelmatig zijn.

De corrigerende maatregelen, d.w.z. financiële correcties en terugvorderingen, vinden hun oorsprong in controles en verificaties van de Commissie en, in het geval van uitgaven onder gedeeld beheer, ook van de lidstaten met betrekking tot de subsidiabiliteit van uitgaven die uit de EU-begroting worden gefinancierd. De Commissie houdt bij het besluit over het bedrag van een financiële correctie of terugvordering rekening met de aard en de ernst van de inbreuk op het toepasselijk recht en de financiële gevolgen voor de begroting, ook in geval van tekortkomingen in de beheers- en controlesystemen. De meeste correcties vinden plaats nadat betaling heeft plaatsgevonden.

Procedure van financiële correctie en terugvordering:

Financiële correcties en terugvorderingen worden voorgesteld in twee procedurestadia. Beide stadia kunnen in hetzelfde jaar of in verschillende jaren plaatsvinden:

(1) Financiële correcties en terugvorderingen in het stadium van bevestiging: deze bedragen zijn ofwel goedgekeurd door de betrokken lidstaat of in een besluit van de Commissie. De totale in 2015 bevestigde financiële correcties en terugvorderingen bedroegen 3 499 miljoen EUR (2014: 4 728 miljoen EUR). In 2015 bevestigde financiële correcties en terugvorderingen — uitsplitsing per beleidsterrein

(2) Financiële correcties en terugvorderingen in het stadium van tenuitvoerlegging: die bedragen vormen de laatste stap in het proces waarbij de waargenomen situatie van onterechte uitgaven definitief wordt gecorrigeerd. De sectorale regelgevingskaders voorzien in verschillende uitvoeringsmechanismen. De totale in 2015 ten uitvoer gelegde financiële correcties en terugvorderingen bedroegen 3 853 miljoen EUR (2014: 3 285 miljoen EUR). De tenuitvoerlegging van financiële correcties en terugvorderingen kan een aantal jaar in beslag nemen, voornamelijk omdat in het landbouwbeleid aan de lidstaten kan worden toegestaan om in tranches of met uitstel te betalen. Het rechtskader van het cohesiebeleid voorziet in tenuitvoerlegging bij of na de afsluiting van de programmeringsperiode. In 2015 ten uitvoer gelegde financiële correcties en terugvorderingen — uitsplitsing per beleidsterrein

De toelichting hierboven bevat aanvullende informatie die niet vereist is volgens de boekhoudkundige normen en gegevens die niet altijd rechtstreeks uit de boekhouding zijn afgeleid. Nadere informatie over deze cijfers en over de preventie- en correctiemechanismen kan worden gevonden in de jaarlijkse mededeling over de bescherming van de EU-begroting die door de Commissie wordt opgesteld en die aan de kwijtingsautoriteit wordt toegezonden. Die mededeling kan worden gevonden op de Europa-website van het directoraat-generaal Begroting.

6. Beheer van risico’s en onzekerheden ten aanzien van de uitvoering van de EU-begroting

Risico’s en onzekerheden in de begrotingsuitvoering kunnen worden onderverdeeld in twee grote categorieën:

— algemene en verwachte risico’s en onzekerheden; en

— uitzonderlijke risico’s en onzekerheden.

6.1. Algemene en verwachte risico’s en onzekerheden

In de loop van het begrotingsjaar opgedoken problemen

Macro-economisch klimaat

Het macro-economisch klimaat in de EU beïnvloedt het vermogen van de lidstaten om te voldoen aan hun financiële verplichtingen jegens de instellingen en organen van de EU en bijgevolg het vermogen van de EU om het EU-beleid te blijven uitvoeren zoals aangegeven in deel 2 hiervoor. De Europese economie wordt nog steeds geschraagd door een aantal positieve factoren, zoals de olieprijs, de wisselkoers van de euro en de financieringskosten, die de uitvoer en particuliere consumptie hebben bevorderd. De investeringen daarentegen, worden nog altijd gehinderd door economische en politieke onzekerheid en een buitensporige schuldenlast in sommige landen. Thans, in het vierde jaar van herstel, wordt de Europese economie geconfronteerd met de negatieve gevolgen en aanzienlijke risico’s van de groeivertraging in de opkomende economieën. Economische groei die krachtig genoeg is om de werkloosheid substantieel terug te dringen, is tot dusver uitgebleven en de tekenen dat de investeringen aantrekken, wat van cruciaal belang is voor de duurzaamheid van het herstel, blijven bescheiden. Bovendien ligt het tempo van uitvoering van de EU-begroting in het MFK 2014-2020 tamelijk traag en zijn er de aanhoudende problemen met Griekenland en de vluchtelingencrisis die het algemene beeld vervolledigen.

Het economische herstel in de eurozone blijft beperkt, ondanks de wezenlijke impuls van de hierboven beschreven positieve factoren, die nu waarschijnlijk iets krachtiger en langduriger zullen zijn dan eerder verwacht. In het bijzonder, voornamelijk als gevolg van een overvloedig aanbod, is de olieprijs weer gedaald en is de verwachting dat hij beduidend lager zal blijven en pas later weer zal opveren. Het begrotingsbeleid in de eurozone wordt iets groeibevorderlijker, voornamelijk als gevolg van overheidsuitgaven in verband met de instroom van asielzoekers in sommige lidstaten. Bovendien betekent de combinatie van kwantitatieve versoepeling en kredietversoepeling door de Europese Centrale Bank (ECB) dat de financieringskosten in de eurozone wellicht gedurende een langere periode dan eerder was verwacht laag zullen blijven en mede ertoe zal bijdragen de financiële versnippering en de verschillen tussen de lidstaten te verminderen. De stimulans die van deze factoren uitgaat wordt echter in toenemende mate tenietgedaan door een verslechtering van het mondiale klimaat en een zekere nasleep van de crisis (voornamelijk sterke politieke onzekerheid, schulden en werkeloosheid) blijft de groei drukken.

Reëel bbp (raming), inflatie en werkloosheid in%, en EU-gemiddelden (5)

Reëel bbp Inflatie Werkloosheid 2015 2016 2017 2015 2016 2017 2015 2016 2017 België 1,3 1,3 1,7 0,6 1,4 1,7 8,3 8,0 7,4 Duitsland 1,7 1,8 1,8 0,1 0,5 1,5 4,8 4,9 5,2 Estland 0,9 2,1 2,3 0,1 1,0 2,5 6,3 6,3 7,5 Ierland 6,9 4,5 3,5 0,0 0,6 1,4 9,4 8,5 7,8 Griekenland 0,0 (0,7 ) 2,7 (1,1 ) 0,5 0,8 25,1 24,0 22,8 Spanje 3,2 2,8 2,5 (0,6 ) 0,1 1,5 22,3 20,4 18,9 Frankrijk 1,1 1,3 1,7 0,1 0,6 1,3 10,5 10,5 10,3 Italië 0,8 1,4 1,3 0,1 0,3 1,8 11,9 11,4 11,3 Cyprus 1,4 1,5 2,0 (1,6 ) 0,2 1,3 15,5 14,5 13,2 Letland 2,7 3,1 3,2 0,2 0,4 2,0 9,9 9,2 8,6 Litouwen 1,6 2,9 3,4 (0,7 ) (0,1 ) 2,1 9,0 8,0 7,2 Luxemburg 4,7 3,8 4,4 0,1 0,4 2,4 6,1 6,0 6,0 Malta 4,9 3,9 3,4 1,2 1,7 2,1 5,4 5,4 5,4 Nederland 2,0 2,1 2,3 0,2 0,9 1,5 6,9 6,6 6,4 Oostenrijk 0,7 1,7 1,6 0,8 0,9 1,8 6,0 6,2 6,4 Portugal 1,5 1,6 1,8 0,5 0,7 1,1 12,6 11,7 10,8 Slovenië 2,5 1,8 2,3 (0,8 ) (0,3 ) 1,1 9,1 8,8 8,4 Slowakije 3,5 3,2 3,4 (0,3 ) 0,3 1,7 11,5 10,3 9,3 Finland 0,0 0,5 0,9 (0,2 ) 0,1 1,5 9,5 9,4 9,3 Eurozone 1,6 1,7 1,9 0,0 0,5 1,5 11,0 10,5 10,2 Bulgarije 2,2 1,5 2,0 (1,1 ) (0,1 ) 0,9 10,1 9,4 8,8 Tsjechië 4,5 2,3 2,7 0,3 0,4 1,4 5,1 4,8 4,7 Denemarken 1,2 1,7 1,9 0,2 0,9 1,7 6,0 5,8 5,6 Kroatië 1,8 2,1 2,1 (0,3 ) 0,3 1,6 16,2 15,1 13,8 Hongarije 2,7 2,1 2,5 0,1 1,7 2,5 6,7 6,0 5,2 Polen 3,5 3,5 3,5 (0,7 ) 0,6 1,7 7,5 7,0 6,5 Roemenië 3,6 4,2 3,7 (0,4 ) (0,2 ) 2,5 6,7 6,6 6,5 Zweden 3,6 3,2 2,9 0,7 1,1 1,4 7,4 6,9 6,7 Verenigd Koninkrijk 2,3 2,1 2,1 0,0 0,8 1,6 5,2 5,0 4,9 EU 1,9 1,9 2,0 0,0 0,5 1,6 9,5 9,0 8,7

De bbp-groei in de eurozone zal naar verwachting lichtjes versnellen van 1,6 % in 2015 tot 1,7 % in 2016. Zodra de mondiale economische activiteit begint aan te trekken, zouden de positieve effecten later in 2016 en in 2017 voelbaar moeten worden. Ook zouden een aantal van de in de lidstaten uitgevoerde structurele hervormingen de groei positief moeten blijven beïnvloeden. De consumptie en de investeringen zouden moeten profiteren van het wegebben van de nasleep van de crisis. Hoewel de schuldenlast hoog blijft in sommige delen van de economie, zouden tegemoetkomende financieringsvoorwaarden acute druk om de schulden af te bouwen binnen de perken moeten houden. De groei van het bbp van de eurozone zou verder moeten stijgen tot 1,9 % in 2017. In 2016 zouden de lidstaten het pad van herstel moeten blijven volgen, met inbegrip van Griekenland, waar de groei naar verwachting weer zal aantrekken in de loop van het jaar. Het investeringsplan voor Europa is uitgetekend om iets te doen aan het huidige tekort aan investeringen in de EU door particuliere financiering voor strategische investeringen in belangrijke gebieden vrij te maken, en zou eveneens een positief effect moeten sorteren op de publieke en private investeringen. In 2017 zou de economische activiteit in alle lidstaten moeten aantrekken.

Er wordt aangenomen dat het overheidstekort in de eurozone in 2015 is gedaald tot 2,2 % van het bbp en verder zal afnemen tot 1,9 % en 1,6 % in respectievelijk 2016 en 2017. Bij ongewijzigd beleid zal het structurele saldo naar verwachting vrijwel stabiel blijven, zowel in de eurozone als in de EU. De schuldquote van de eurozone zal naar verwachting dalen van haar piek van 94,5 % in 2014 tot 91,3 % in 2017.

De verbetering van de arbeidsmarkt zet zich voort, en de getemperde economische opleving zorgt voor een bescheiden toename in de groei van de werkgelegenheid. De verwachting is dat de werkgelegenheid in de eurozone met 1,1 % is gestegen in 2015 en in ongeveer hetzelfde tempo zal groeien dit en volgend jaar als gevolg van de aantrekkende economische activiteit, het gegroeide ondernemersvertrouwen en de grotere kapitaalvorming.

De economische vooruitzichten voor de eurozone blijven zeer onzeker en de risico’s zijn over het algemeen duidelijk neerwaarts gericht. De risico’s voor de groeivooruitzichten van de mondiale economie en de wereldwijde financiële markten zijn duidelijk toegenomen, met name door de groeivertraging in China en andere opkomende markten, waarvan de overloopeffecten groter dan voorzien zouden kunnen zijn of die erger dan voorspeld zou kunnen uitvallen. In combinatie met de onduidelijkheid over de correctie in China, zou de voortzetting van de normalisering van het monetaire beleid in de VS een negatievere impact kunnen hebben op kwetsbare opkomende markteconomieën, met name die met veel schulden in buitenlandse valuta, en tevens gevolgen hebben voor de stabiliteit van de financiële markten. Mochten deze neerwaartse risico’s werkelijkheid worden, dan zou dit langs verschillende kanalen negatieve overloopeffecten op de lidstaten teweegbrengen. In Europa zijn ook de interne risico’s recentelijk toegenomen. Een onverwachte terugkeer van de Griekse crisis zou zwaarder kunnen wegen op investeringsbeslissingen en dus op de economische groei. Bovendien zou falen om grote politieke uitdagingen op EU-niveau (zoals het beheer van migratiestromen) met succes aan te pakken, aanleiding kunnen geven tot ontwikkelingen die de groei belemmeren.

Garantiefondsen voor verstrekte garanties

De EU heeft garanties verstrekt aan de EIB-groep voor leningen buiten de EU en voor lening- en eigenvermogensoperaties van het EFSI. Per 31 december 2015 vermeldt de EU in de toelichting bij de financiële staten (zie toelichting 5.2.1) voor beide garanties latente verplichtingen van 19,7 miljard EUR. Om het risico van het aanspreken van de garantie door de EIB op de EU-begroting te beperken, heeft de Commissie afzonderlijke garantiefondsen opgericht, d.w.z. het Garantiefonds voor externe maatregelen en het EFSI-garantiefonds.

Het Garantiefonds voor externe maatregelen wordt gefinancierd uit de EU-begroting en dekt 9 % van de op het einde van het jaar uitstaande gegarandeerde leningen. Op 31 december 2015 dekken de activa die een totale waarde van 2,1 miljard EUR hebben, een maximale blootstelling van de EU van 19,45 miljard EUR. Het EFSI garantiefonds zal vanaf 2016 geleidelijk aangroeien tot 8 miljard EUR in 2022, ofwel 50 % van de maximale blootstelling van de EU-garantie van 16 miljard EUR.

Opgenomen en verstrekte leningen

Krachtens het EU-Verdrag is de EU gemachtigd om leningtransacties te doen waarmee de financiële middelen kunnen worden ingezet die nodig zijn om specifieke opdrachten uit te voeren. Namens de EU voert de Commissie momenteel drie belangrijke programma’s uit, namelijk macrofinanciële bijstand (MFB), betalingsbalanssteun (BBS) en het Europees financieel stabilisatiemechanisme (EFSM), in het kader waarvan zij leningen kan toekennen en de middelen daartoe kan ophalen op de kapitaalmarkten of bij financiële instellingen. De opgenomen en verstrekte leningactiviteiten van de EU zijn verrichtingen buiten begrotingsverband. De aangetrokken middelen worden back-to-back, d.w.z. met dezelfde coupon en looptijd en voor hetzelfde bedrag, uitgeleend aan het begunstigde land. Wel blijft de schuldendienst van de financieringsinstrumenten een juridische verbintenis voor de EU, die ervoor moet zorgen dat alle betalingen volledig en op tijd geschieden.

De Commissie heeft, om het risico te beperken dat zij niet in staat de leningen af te lossen, procedures invoeren om ervoor te zorgen dat de terugbetaling van de leningen, zelfs in het geval van wanbetaling. Voor elk landprogramma worden het globale toegekende bedrag, het (maximum)aantal te betalen termijnen en de maximale (gemiddelde) looptijd van het leningpakket bij besluiten van het Europees Parlement, de Raad en de Commissie vastgesteld. Vervolgens moeten de Commissie en de begunstigde lidstaat overeenstemming bereiken over de lenings-/financieringsparameters, de termijnen en de betaling van tranches. Daarnaast hangen alle termijnen van de lening (met uitzondering van de eerste) af van de naleving van strenge voorwaarden, met soortgelijke voorwaarden als voor steun van het Internationaal Monetair Fonds (IMF), in het kader van gezamenlijke EU/IMF-financiële steun, wat een andere factor is die de timing van de financiering beïnvloedt. De timing en looptijden van emissies hangen dus af van de desbetreffende EU-leningsactiviteit. De financiering is uitsluitend in euro en de looptijden variëren van 3 tot 30 jaar.

In onderstaande tabel wordt een overzicht gegeven van het geplande terugbetalingsschema in nominale waarde voor uitstaande EFSM- en betalingsbalansleningen op de datum van ondertekening van deze rekening:

miljarden EUR BBS EFSM TOTAAL Hongarije Letland Roemenië Totaal Ierland Portugal Totaal 2017 1,15 1,15 1,15 2018 1,35 1,35 3,9 0,6 4,5 5,85 2019 0,5 1,0 1,5 1,5 2021 3,0 6,75 9,75 9,75 2022 2,7 2,7 2,7 2023 2,0 1,5 3,5 3,5 2024 0,8 1,8 2,6 2,6 2025 0,2 0,2 0,2 2026 2,0 2,0 4,0 4,0 2027 1,0 2,0 3,0 3,0 2028 2,3 2,3 2,3 2029 1,0 0,4 1,4 1,4 2031 2,25 2,25 2,25 2032 3,0 3,0 3,0 2035 2,0 2,0 2,0 2036 1,0 1,0 1,0 2038 1,8 1,8 1,8 2042 1,5 1,5 3,0 3,0 Totaal 0 0,7 3,5 4,2 22,5 24,3 46,8 51,0

Opgenomen leningen van de EU zijn directe en onvoorwaardelijke verbintenissen van de EU en worden gegarandeerd door de 28 lidstaten. Leningen die zijn opgenomen voor de financiering van leningen aan landen buiten de EU zijn gedekt door het Garantiefonds. Mocht een begunstigde lidstaat in gebreke blijven, dan zal de schuldendienst worden onttrokken uit het beschikbare kassaldo van de Commissie, indien mogelijk. Mocht dat niet mogelijk zijn, dan zal de Commissie de nodige middelen bij de lidstaten ophalen. De EU-lidstaten zijn op grond van de EU-wetgeving inzake eigen middelen (artikel 12 van Verordening nr. 1150/2000 van de Raad) wettelijk verplicht om voldoende middelen ter beschikking te stellen om te voldoen aan de verplichtingen van de EU. De investeerders zijn dus alleen blootgesteld aan het kredietrisico van de EU, en niet aan dat van de begunstigde van de gefinancierde leningen. Met „back-to-back”-leningen loopt de EU-begroting geen rente- of wisselkoersrisico’s.

De intergouvernementele mechanismen voor financiële stabiliteit Europese Faciliteit voor financiële stabiliteit (EFSF) en het Europees stabiliteitsmechanisme (ESM) vallen buiten het kader van het EU-Verdrag en zijn dus niet opgenomen in de geconsolideerde jaarrekening van de EU.

6.2. Uitzonderlijke risico’s en onzekerheden

De EU krijgt elk jaar te maken met onvoorziene risico’s en onzekerheden waarvoor de EU-instellingen en -organen snelle oplossingen proberen te vinden. In het begrotingsjaar 2015 waren de vluchtelingencrisis, de problemen van de Europese landbouwers en de situatie met betrekking tot de onbetaalde kostendeclaraties en rekeningen aan het einde van het jaar de belangrijkste risico’s en onzekerheden die dienden te worden aangepakt.

Aanpak van de vluchtelingencrisis

De afgelopen zes maanden heeft de Europese Commissie zich ingezet voor een snelle, gecoördineerde Europese respons op de risico’s en onzekerheden in verband met de vluchtelingencrisis, en een aantal voorstellen ingediend om de lidstaten de nodige instrumenten te geven voor een beter beheer van het grote aantal migranten. De aanwezigheid op zee is verdrievoudigd; er is een nieuw systeem voor solidariteit in noodgevallen opgezet, waarmee asielzoekers vanuit de meest getroffen landen worden herplaatst; uit de EU-begroting is een ongekende tien miljard EUR vrijgemaakt om de vluchtelingencrisis aan te pakken en de meest getroffen landen bij te staan; er is een nieuw kader voor coördinatie en samenwerking opgezet voor de landen van de Westelijke Balkan; er is een nieuw partnerschap met Turkije in de steigers gezet; en last but not least is de Commissie met een ambitieus voorstel gekomen voor een nieuwe Europese grens- en kustwacht. Met al deze voorstellen versterkt de Europese Unie het asiel- en migratiebeleid van Europa, zodat het de nieuwe uitdagingen aankan. Ondanks deze maatregelen, blijven de onzekerheid over de sterke instroom van asielzoekers en de economische impact ervan groot.

Als eerste onmiddellijke stap heeft de Commissie de financiering voor de jaren 2015 en 2016 opgetrokken voor Frontex, Europol en het EASO (170 miljoen EUR) en de financiële bijdragen aan het Fonds voor asiel, migratie en integratie (AMIF) en het Fonds voor interne veiligheid (ISF) van 2 miljard EUR oorspronkelijk verhoogd tot 3,7 miljard EUR. Directe financiële steun voor activiteiten die verband houden met de vluchtelingencrisis buiten de EU hebben geleid tot een verhoging van de kredieten voor humanitaire hulp (2,2 miljard EUR), de oprichting van een EU-trustfonds voor Syrië (500 miljoen EUR), van het noodtrustfonds voor Afrika (1,8 miljard EUR), van een vluchtelingenfaciliteit voor Turkije (1 miljard EUR) en andere maatregelen op het gebied van veiligheid en grenscontrole (300 miljoen EUR), bestrijding van terrorisme (100 miljoen EUR) en de terugkeer van ontheemden en vluchtelingen (280 miljoen EUR).

Steunpakket voor Europese landbouwers

Het algemene politieke klimaat en de marktomstandigheden (toenemende onstabiliteit van de markten) gedurende het begrotingsjaar 2015 brachten de Europese landbouwers in een lastige cashflowsituatie. De moeilijkheden vormden niet alleen een risico voor de Europese landbouw, maar ook voor een succesvolle implementatie van het gemeenschappelijk landbouwbeleid door de EU-instellingen. De Commissie heeft hierop gereageerd door 420 miljoen EUR vrij te maken voor steun om de komende jaren problemen in de sectoren zuivel en varkensvlees aan te pakken. Andere maatregelen die zijn genomen, zijn de invoering van nieuwe steunregelingen voor particuliere opslag van zuivel en varkensvlees en de mogelijkheid om de rechtstreekse betalingen aan landbouwers te vervroegen. Door de maatregelen die in 2015 zijn genomen, komt het totale pakket voor de Europese landbouwers (toekomstige begrotingen) op ongeveer 500 miljoen EUR. Deze onmiddellijke reactie bewijst dat de Commissie haar verantwoordelijkheid ten aanzien van de landbouwers zeer ernstig neemt en bereid is daarvoor de nodige middelen uit te trekken.

Te betalen kostendeclaraties en rekeningen

De uitdaging op het vlak van te betalen kostendeclaraties en rekeningen was in 2015:

— de onverwachte snelheid waarmee kostendeclaraties en rekeningen werden ingediend, die niet overeenstemde met de prognoses, waardoor de EU-instellingen met onvoorziene betalingsbehoeften werden geconfronteerd; en

— het tekort aan betalingskredieten aan het einde van het jaar om kostendeclaraties en rekeningen te voldoen, dat moest worden gefinancierd door middel van gewijzigde begrotingen.

Na verscheidene jaren van aanhoudende druk op de betalingskredieten kon in het begrotingsjaar 2015 een aanzienlijke verbetering met betrekking tot de betalingen worden vastgesteld. Het bedrag van de aan het einde van het jaar te betalen kostendeclaraties en rekeningen daalde van 25,8 miljard EUR in 2014 tot 15,2 miljard EUR eind 2015. Het grootste deel van deze daling houdt verband met de voorgaande programmeringsperiodes van het cohesiebeleid. Het bedrag van de te betalen kostendeclaraties en rekeningen voor de programma’s 2014-2020 was eind 2014 en 2015 te verwaarlozen.

Binnen de Commissie is er wekelijks (soms dagelijks) sprake van prognoses van de kasmiddelen op korte termijn, om ervoor te zorgen dat voldaan kan worden aan de directe betalingsverplichtingen van de EU, met inachtneming van de grenzen van de in de begroting opgenomen betalingskredieten. Deze prognose op korte termijn vormt de basis voor het schatten van het bedrag aan eigen middelen dat maandelijks bij de lidstaten wordt opgevraagd. Op de eerste werkdag van elke maand moeten de lidstaten een twaalfde van het totale bedrag van de in de Uniebegroting opgenomen btw- en bni-middelen bijschrijven op de eigenmiddelenrekeningen van de Commissie. Afhankelijk van de kaspositie van de Commissie kan aan de lidstaten worden gevraagd in het eerste kwartaal van het jaar de btw- en bni-middelen met één of twee maanden te vervroegen. Deze voorschotten worden in mindering gebracht op afroepingen van middelen in de volgende maanden, afhankelijk van de geraamde behoeften aan kasstromen.

Voor de middellange en lange termijn controleert de Commissie nauwgezet de betalingsbehoeften van de EU als onderdeel van haar reguliere werkzaamheden. Dit geldt bijvoorbeeld voor de voorbereiding van voorstellen van de Commissie over het MFK als onderdeel van de opstelling van de jaarlijkse begroting en bij het opstellen van gewijzigde begrotingen. In de onderhandelingsfase van het MFK worden de gebruikte modellen en de onderliggende hypothesen op gezette tijden gecontroleerd en wanneer nodig geactualiseerd. De resultaten van de modelsimulatie worden doorgeleid naar de begrotingsonderhandelingen voor de vaststelling van het betalingsplafond van het MFK.

Gebeurtenis na de balansdatum — referendum in het Verenigd Koninkrijk

Op 23 juni 2016 stemden de burgers van het Verenigd Koninkrijk ervoor de Europese Unie te verlaten. Om uitvoering te geven aan dit besluit van het Britse volk, moet artikel 50 van het Verdrag betreffende de Europese Unie worden ingeroepen. Dit artikel beschrijft de procedure die moet worden gevolgd wanneer een lidstaat besluit de Europese Unie verlaten, en alleen wanneer dit artikel wordt geactiveerd kunnen de onderhandelingen over het vertrek van het Verenigd Koninkrijk beginnen. Overeenkomstig de richtsnoeren van de Europese Raad sluit de Unie na onderhandelingen met het Verenigd Koninkrijk een akkoord over de voorwaarden voor zijn terugtrekking, waarbij rekening wordt gehouden met het kader van de toekomstige betrekkingen van die staat met de Unie. Op het tijdstip van aftekening van deze rekeningen, heeft nog geen formele kennisgeving van de inleiding van artikel 50 plaatsgehad.

NOTA BIJ DE GECONSOLIDEERDE JAARREKENING

De geconsolideerde jaarrekening van de Europese Unie voor het jaar 2015 is opgesteld op basis van de inlichtingen die de instellingen en organen overeenkomstig artikel 148, lid 2, van het Financieel Reglement van toepassing op de algemene begroting van de Europese Unie hebben verstrekt. Ik verklaar dat de jaarrekening is opgesteld overeenkomstig titel VII van dit Financieel Reglement en de in de toelichtingen bij de financiële staten beschreven boekhoudbeginselen, -regels en -methoden.

Ik heb van de rekenplichtigen van deze instellingen en organen, die voor de betrouwbaarheid instaan, alle inlichtingen verkregen die nodig zijn voor het opstellen van de jaarrekening die een beeld van de activa en de passiva van de Europese Unie en de uitvoering van de begroting geeft.

Ik verklaar dat ik op basis van deze inlichtingen en op basis van de controles die ik noodzakelijk achtte om de jaarrekening van de Europese Commissie te kunnen aftekenen, redelijke zekerheid heb dat de jaarrekening in alle materiële opzichten een getrouw beeld van de vermogenspositie, de resultaten van de verrichtingen en de kasstromen van de Europese Unie geeft.

[ondertekend] Manfred KRAFF Rekenplichtige van de Europese Commissie 8 juli 2016

GECONSOLIDEERDE FINANCIËLE STATEN EN TOELICHTINGEN DAARBIJ (1)

INHOUD

BALANS 27

STAAT VAN DE FINANCIËLE RESULTATEN 28

KASSTROOMOVERZICHT 29

MUTATIEOVERZICHT VAN DE NETTOACTIVA 30

TOELICHTINGEN BIJ DE FINANCIËLE STATEN 31

1. DE BELANGRIJKSTE GEHANTEERDE GRONDSLAGEN VOOR FINANCIËLE VERSLAGLEGGING 31

2. TOELICHTINGEN BIJ DE BALANS 42

3. TOELICHTINGEN BIJ DE STAAT VAN DE FINANCIËLE RESULTATEN 69

4. TOELICHTINGEN BIJ HET KASSTROOMOVERZICHT 78

5. VOORWAARDELIJKE ACTIVA EN PASSIVA EN ANDERE BELANGRIJKE INFORMATIEVERSCHAFFING 78

6. FINANCIEEL RISICOBEHEER 83

7. INFORMATIEVERSCHAFFING OVER VERBONDEN PARTIJEN 95

8. GEBEURTENISSEN NA DE BALANSDATUM 97

9. CONSOLIDATIEBEREIK 98

SAMENGEVOEGDE VERSLAGEN OVER DE UITVOERING VAN DE BEGROTING EN TOELICHTINGEN DAARBIJ 100

BALANS

miljoenen EUR Aantekening 31.12.2015 31.12.2014 VASTE ACTIVA Immateriële activa 2,1 337 282 Materiële vaste activa 2,2 8 700 7 937 Beleggingen die worden verwerkt volgens de vermogensmutatiemethode 2,3 497 409 Financiële activa 2,4 56 965 56 438 Voorfinanciering 2,5 29 879 18 358 Vorderingen met tegenprestatie en verhaalbare bedragen zonder tegenprestatie 2,6 870 1 198 97 248 84 623 VLOTTENDE ACTIVA Financiële activa 2,4 9 907 11 811 Voorfinanciering 2,5 15 277 34 237 Vorderingen met tegenprestatie en verhaalbare bedragen zonder tegenprestatie 2,6 9 454 14 380 Voorraden 2,7 138 128 Geldmiddelen en kasequivalenten 2,8 21 671 17 545 56 448 78 101 TOTAAL ACTIVA 153 696 162 724 LANGLOPENDE VERPLICHTINGEN Pensioenen en andere personeelsbeloningen 2,9 (63 814 ) (58 616 ) Voorzieningen 2,10 (1 716 ) (1 537 ) Financiële verplichtingen 2,11 (51 764 ) (51 851 ) (117 293 ) (112 005 ) KORTLOPENDE VERPLICHTINGEN Voorzieningen 2,10 (314) (745) Financiële verplichtingen 2,11 (7 939 ) (8 828 ) Crediteuren 2,12 (32 191 ) (43 180 ) Overlopende posten 2,13 (68 402 ) (55 973 ) (108 846 ) (108 726 ) TOTAAL PASSIVA (226 139 ) (220 730 ) NETTOACTIVA (72 442 ) (58 006 ) Reserve 2,14 4 682 4 435 Bij de lidstaten op te vragen bedragen (2) 2,15 (77 124 ) (62 441 ) NETTOACTIVA (72 442 ) (58 006 )

STAAT VAN DE FINANCIËLE RESULTATEN

miljoenen EUR Aantekening 2015 2014 ONTVANGSTEN Ontvangsten uit niet-ruiltransacties Bni-middelen 3,1 95 355 104 688 Traditionele eigen middelen 3,2 18 649 17 137 Btw-middelen 3,3 18 328 17 462 Geldboeten 3,4 531 2 297 Teruggevorderde uitgaven 3,5 1 547 3 418 Overige 3,6 5 067 5 623 Subtotaal 139 478 150 625 Ontvangsten uit ruiltransacties Financiële baten 3,7 1 846 2 298 Overige 3,8 1 562 1 066 Subtotaal 3 408 3 364 Totale ontvangsten 142 886 153 989 UITGAVEN (6) Uitgevoerd door de lidstaten 3,9 Europees Landbouw- en Garantiefonds (45 032 ) (44 465 ) Europees Landbouwfonds voor plattelandsontwikkeling en andere toepasselijke instrumenten voor plattelandsontwikkeling (16 376 ) (14 046 ) Europees Fonds voor regionale ontwikkeling en Cohesiefonds (38 745 ) (43 345 ) Europees Sociaal Fonds. (9 849 ) (12 651 ) Overige (2 380 ) (2 307 ) Implemented by the Commission, executive agencies and trust funds 3,10 (15 626 ) (15 311 ) Uitgevoerd door andere EU-agentschappen en -organen 3,11 (1 209 ) (1 025 ) Uitgevoerd door derde landen en internationale organisaties 3,11 (3 031 ) (2 770 ) Uitgevoerd door andere entiteiten 3,11 (2 107 ) (1 799 ) Personeels- en pensioenkosten 3,12 (10 273 ) (9 662 ) Wijzigingen in actuariële hypothesen personeelsbeloningen 3,13 (2 040 ) (9 170 ) Financieringskosten 3,14 (1 986 ) (2 926 ) Aandeel in het nettotekort van gemeenschappelijke ondernemingen en geassocieerde deelnemingen 3,15 (641) (640) Overige kosten 3,16 (6 623 ) (5 152 ) Totaal uitgaven (155 919 ) (165 269 ) ECONOMISCH RESULTAAT VAN HET JAAR (13 033 ) (11 280 )

KASSTROOMOVERZICHT

miljoenen EUR Aantekening 2015 2014 Economisch resultaat van het jaar (13 033 ) (11 280 ) Beleidsactiviteiten 4,2 Afschrijving 74 61 Afschrijving 489 408 (Toename)/afname leningen 1 591 (1 298 ) (Toename)/afname voorfinanciering 7 439 6 844 (Toename)/afname van vorderingen met tegenprestatie en verhaalbare bedragen zonder tegenprestatie 5 253 (1 898 ) (Toename)/afname voorraden (10) — Toename/(afname) verplichting pensioenen en andere personeelsbeloningen 5 198 11 798 Toename/(afname) voorzieningen (253) 414 Toename/(afname) financiële verplichtingen (977) 1 146 Toename/(afname) crediteuren (10 989 ) 6 967 Toename/(afname) in overlopende posten 12 429 (309) Begrotingsoverschot van vorig jaar opgevoerd als non-cash ontvangsten (1 435 ) (1 005 ) Overige non-cash mutaties 32 130 Beleggingsactiviteiten 4,3 (Toename)/afname immateriële activa en materiële vaste activa (1 381 ) (2 347 ) (Toename)/afname beleggingen die worden verwerkt volgens de vermogensmutatiemethode (87) (60) (Toename)/afname voor verkoop beschikbare financiële activa (213) (1 536 ) NETTOKASSTROOM 4 126 8 035 Nettotoename/(afname) geldmiddelen en kasequivalenten 4 126 8 035 Geldmiddelen en kasequivalenten bij het begin van het jaar 2,8 17 545 9 510 Geldmiddelen en kasequivalenten aan het einde van het jaar 2,8 21 671 17 545

MUTATIEOVERZICHT VAN DE NETTOACTIVA

miljoenen EUR Reserves (A) Bij de lidstaten op te vragen bedragen (B) Nettoactiva = (A)+(B) Reëlewaarde-reserve Andere reserves Gecumuleerd overschot/(tekort) Economisch resultaat van het jaar SALDO OP 31.12.2013 99 3 974 (45 560 ) (4 365 ) (45 852 ) Mutatie in reserve Garantiefonds — 247 (247) — — Mutaties reële waarde 139 — — — 139 Overige — (24) 16 — (8) Toewijzing economisch resultaat 2013 — (0) (4 365 ) 4 365 — Begrotingsresultaat 2013 gecrediteerd aan de lidstaten — — (1 005 ) — (1 005 ) Economisch resultaat van het jaar — — — (11 280 ) (11 280 ) SALDO OP 31.12.2014 238 4 197 (51 161 ) (11 280 ) (58 006 ) Mutatie in reserve Garantiefonds — 189 (189) — — Mutaties reële waarde 54 — — — 54 Overige — 2 (24) — (22) Toewijzing economisch resultaat 2014 — 3 (11 283 ) 11 280 — Begrotingsresultaat 2014 gecrediteerd aan de lidstaten — — (1 435 ) — (1 435 ) Economisch resultaat van het jaar — — — (13 033 ) (13 033 ) SALDO OP 31.12.2015 292 4 390 (64 091 ) (13 033 ) (72 442 )

TOELICHTINGEN BIJ DE FINANCIËLE STATEN

1. DE BELANGRIJKSTE GEHANTEERDE GRONDSLAGEN VOOR FINANCIËLE VERSLAGLEGGING

1.1. RECHTSGRONDSLAG EN BOEKHOUDREGELS

De boekhouding van de EU wordt gevoerd overeenkomstig de bepalingen van Verordening (EU, Euratom) nr. 966/2012 van het Europees Parlement en de Raad van 25 oktober 2012 houdende vaststelling van de financiële regels van toepassing op de algemene begroting van de Unie en tot intrekking van Verordening (EG, Euratom) nr. 1605/2002 van de Raad (PB L 298 van 26.10.2012, blz. 1) (hierna „het Financieel Reglement” genoemd) en Gedelegeerde Verordening (EU) nr. 1268/2012 van de Commissie van 29 oktober 2012 houdende uitvoeringsvoorschriften van dat Financieel Reglement (PB L 362 van 31.12.2012, blz. 1).

Overeenkomstig artikel 143 van het Financieel Reglement heeft de EU haar financiële staten voorbereid op grond van boekhoudregels op transactiebasis die zijn afgeleid van de internationaal aanvaarde boekhoudnormen voor de overheidssector (Ipsas). De door de rekenplichtige van de Commissie vastgestelde boekhoudregels moeten worden toegepast in alle Europese instellingen en organen die binnen het consolidatiebereik vallen en moeten uitgroeien tot een uniform kader voor het opstellen en presenteren van de rekeningen om tot een geharmoniseerde financiële verslaglegging en consolidatie te komen. De rekeningen worden per kalenderjaar en in euro gevoerd.

1.2. BOEKHOUDBEGINSELEN

De financiële staten zijn bedoeld om een breed scala van gebruikers nuttige informatie te verschaffen over de vermogenspositie, de resultaten en de kasstromen van een bepaalde organisatie. Voor de EU als een organisatie in de openbare sector moeten deze staten meer in het bijzonder informatie verschaffen die nuttig is voor de besluitvorming en getuigen van de controleerbaarheid van de organisatie met betrekking tot de middelen die aan haar zijn toevertrouwd. Het spreekt voor zich dat dit document in deze geest is opgesteld.

De globale overwegingen (of boekhoudbeginselen) die bij de voorbereiding van de financiële staten moeten worden gevolgd, zijn vastgesteld in EU-boekhoudregel 1 en zijn dezelfde als die welke in IPSAS 1 zijn beschreven, namelijk: juiste weergave, transactiebasis, continuïteit, consistentie van de presentatie, hergroepering, verrekening en vergelijkende informatie. Volgens artikel 144 van het Financieel Reglement moet de financiële verslaglegging informatie verschaffen die relevant, betrouwbaar, vergelijkbaar en begrijpelijk is (kwalitatieve kenmerken).

Bij de voorbereiding van de financiële staten overeenkomstig bovengenoemde regels en beginselen moet het management ramingen maken die van invloed zijn op de bedragen die worden opgegeven voor bepaalde posten in de balans en in de staat van de financiële resultaten, evenals informatie verschaffen over financiële instrumenten en de voorwaardelijke activa en passiva.

1.3. CONSOLIDATIE

Consolidatiebereik

De geconsolideerde financiële staten van de EU omvatten alle betekenisvolle entiteiten waarover zeggenschap wordt uitgeoefend (d.w.z. de EU-instellingen (met inbegrip van de Commissie) en de EU-agentschappen), geassocieerde deelnemingen en gemeenschappelijke ondernemingen. De volledige lijst van geconsolideerde entiteiten kan worden gevonden in toelichting 9 van de EU-jaarrekening. Het omvat thans 52 entiteiten waarover zeggenschap wordt uitgeoefend, 7 gemeenschappelijke ondernemingen en één geassocieerde deelneming. In vergelijking met 2014 is het consolidatiebereik ongewijzigd zijn, met dien verstande dat één nieuwe gemeenschappelijke ondernemingen is opgenomen en één is opgeheven (zie toelichting 2.3).

Entiteiten waarover zeggenschap wordt uitgeoefend

Het besluit een entiteit in het consolidatiebereik op te nemen, is gebaseerd op het concept „zeggenschap”. Entiteiten waarover zeggenschap wordt uitgeoefend, zijn entiteiten waarin de EU direct of indirect de macht heeft om het financiële en operationele beleid te sturen teneinde voordelen uit hun activiteiten te verwerven. Deze macht moet actueel uitoefenbaar zijn. Entiteiten waarover zeggenschap wordt uitgeoefend, zijn volledig geconsolideerd. De consolidatie begint op de eerste datum waarop de zeggenschap bestaat, en eindigt wanneer die zeggenschap niet langer bestaat.

De meeste gebruikelijke indicatoren van zeggenschap binnen de EU zijn de volgende: oprichting van de entiteit bij de oprichtingsverdragen of afgeleide wetgeving, financiering van de entiteit uit de algemene begroting, het bestaan van stemrechten in de bestuursorganen, controle door de Rekenkamer en kwijting door het Europees Parlement. Voor elke entiteit apart wordt nagegaan of één of alle van de bovengenoemde criteria voldoende zijn om tot zeggenschap te leiden.

Vanuit deze optiek worden de EU-instellingen (met uitzondering van de ECB) en -agentschappen (met uitsluiting van de agentschappen van de vroegere tweede pijler) geacht onder de uitsluitende zeggenschap van de EU te staan. Daarom zijn zij in het consolidatiebereik opgenomen. Ook de Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal (EGKS) wordt beschouwd als een entiteit waarover zeggenschap wordt uitgeoefend.

Alle materiële verrichtingen en posities tussen entiteiten waarover door de EU zeggenschap wordt uitgeoefend, zijn buiten beschouwing gelaten. Niet-gerealiseerde baten en verliezen op dergelijke verrichtingen zijn niet materieel en zijn daarom niet buiten beschouwing gelaten.

Gemeenschappelijke ondernemingen

Een gemeenschappelijke onderneming is een contractuele afspraak waarbij de EU en een of meer partijen (de „ondernemers”) een economische activiteit aangaan waarover zij gezamenlijke zeggenschap uitoefenen. Gezamenlijke zeggenschap is het contractueel afgesproken delen van de directe of indirecte zeggenschap over een activiteit met dienstenpotentieel. Belangen in gemeenschappelijke ondernemingen worden verwerkt volgens de vermogensmutatiemethode (zie 1.5.4 hieronder).

Geassocieerde deelnemingen

Geassocieerde deelnemingen zijn entiteiten waarover de EU geen zeggenschap uitoefent, doch waarin zij direct of indirect betekenisvolle invloed uitoefent. Er wordt aangenomen dat er sprake is van betekenisvolle invloed wanneer de EU direct of indirect 20 % of meer van de stemrechten bezit. Belangen in geassocieerde deelnemingen worden verwerkt volgens de vermogensmutatiemethode (zie 1.5.4 hieronder).

Niet-geconsolideerde entiteiten waarvan de Commissie de middelen beheert

De middelen van het gemeenschappelijk stelsel van ziektekostenverzekering voor personeelsleden van de EU, het Europees Ontwikkelingsfonds en het Garantiefonds voor deelnemers worden namens hen door de Commissie beheerd. Maar omdat deze entiteiten niet onder zeggenschap van de EU staan, worden zij niet in haar jaarrekening geconsolideerd.

1.4. OPSTELLINGSGRONDSLAG

1.4.1. Munteenheid en omrekeningsbeginselen

Functionele en rapporteringsvaluta

De financiële staten worden opgemaakt in miljoen euro, aangezien de euro de functionele en rapporteringsvaluta van de EU is.

Verrichtingen en saldi

Verrichtingen in vreemde valuta worden omgerekend in euro tegen de op de transactiedatum geldende wisselkoers. Wisselkoersbaten en -verliezen die voortvloeien uit de afwikkeling van verrichtingen in vreemde valuta’s en uit de omrekening aan het einde van het jaar van in vreemde valuta’s luidende monetaire activa en passiva worden in de staat van de financiële resultaten opgenomen.

Er worden verschillende omrekeningsmethoden toegepast voor de vaste bedrijfsmiddelen en de immateriële activa, die hun waarde in euro behouden tegen de bij de aankoop geldende koers.

De saldi aan het einde van het jaar van in vreemde valuta’s luidende monetaire activa en passiva worden omgerekend in euro tegen de op 31 december geldende wisselkoersen.

Wisselkoersen met de euro

Valuta 31.12.2015 31.12.2014 BGN 1,9558 1,9558 CZK 27,0230 27,7350 DKK 7,4626 7,4453 GBP 0,7340 0,7789 HRK 7,6380 7,6580 HUF 315,9800 315,5400 PLN 4,2639 4,2732 RON 4,5240 4,4828 SEK 9,1895 9,3930 CHF 1,0835 1,2024 JPY 131,0700 145,2300 USD 1,0887 1,2141

Veranderingen in de reële waarde van monetaire, in vreemde valuta luidende financiële instrumenten die als beschikbaar voor verkoop staan aangemerkt, die verband houden met een onderscheid gemaakt in omrekeningsverschillen, worden opgenomen in de staat van de financiële resultaten. Omrekeningsverschillen betreffende niet-monetaire financiële activa en passiva die tegen reële waarde met verwerking van waardeveranderingen in de winst-en-verliesrekening zijn gewaardeerd, worden opgenomen in de staat van de financiële resultaten. Omrekeningsverschillen betreffende niet-monetaire financiële instrumenten die als beschikbaar voor verkoop staan aangemerkt, worden opgenomen in de reëlewaardereserve.

1.4.2. Gebruik van ramingen

Overeenkomstig de IPSAS en algemeen aanvaarde boekhoudbeginselen bevatten de financiële staten onvermijdelijk bedragen die steunen op ramingen en hypothesen die op basis van de meest betrouwbare beschikbare informatie door het management zijn gedaan. Belangrijke ramingen betreffen onder andere, maar niet uitsluitend: de bedragen voor verplichtingen inzake personeelsbeloningen, voorzieningen, financiële risico’s verbonden aan voorraden en vorderingen, toegerekende baten en lasten, voorwaardelijke activa en verplichtingen, waardeverminderingen van immateriële activa en vaste bedrijfsmiddelen en bedragen die in de toelichting over de financiële instrumenten zijn opgenomen. De werkelijke bedragen kunnen van deze ramingen afwijken. Veranderingen in ramingen worden weergegeven in de periode waarin zij bekend worden.

1.5. BALANS

1.5.1. Immateriële activa

Aangekochte licenties voor computersoftware worden geboekt tegen kostprijs verminderd met de gecumuleerde afschrijvingen en waardeverminderingsverliezen. De activa worden lineair afgeschreven over hun geraamde nuttige levensduur. De geraamde nuttige levensduur van immateriële activa hangt af van hun specifieke economische levensduur of van hun juridische levensduur op grond van een overeenkomst. Intern geproduceerde immateriële activa worden in de staat van de financiële resultaten opgenomen als zij aan de relevante criteria van de EU-boekhoudregels voldoen en hebben uitsluitend betrekking op de ontwikkelingsfase van het actief. De opneembare kosten omvatten alle direct toerekenbare kosten die nodig zijn om het actief te creëren, te produceren en voor te bereiden zodat het kan worden gebruikt op de manier die het management beoogt. De kosten voor onderzoeksactiviteiten en de niet-opneembare kosten voor ontwikkeling en onderhoud worden als uitgaven geboekt wanneer ze zich voordoen.

1.5.2. Materiële vaste activa

Alle materiële vaste activa worden geboekt tegen historische kostprijs verminderd met afschrijvingen en waardeverminderingsverliezen. De historische kostprijs omvat uitgaven die direct aan de aanschaf, bouw of overdracht van het actief kunnen worden toegerekend.

De daarna gemaakte kosten worden, naargelang het geval, slechts in de boekwaarde van het actief opgenomen of als afzonderlijk actief geboekt wanneer het waarschijnlijk is dat de daaruit in de toekomst voortkomende economische baten of het daaruit voortkomende dienstenpotentieel aan de EU zullen toevloeien en de kosten op betrouwbare wijze kunnen worden gemeten. De herstel- en onderhoudskosten worden in de staat van de financiële resultaten geboekt tijdens de begrotingsperiode waarin ze zich voordoen.

Op terreinen en kunstwerken worden geen afschrijvingen toegepast, aangezien ervan wordt uitgegaan dat zij een onbeperkte levensduur hebben. Activa in aanbouw worden niet afgeschreven, aangezien deze activa nog niet beschikbaar zijn voor gebruik. De afschrijvingen op andere activa worden voor de toerekening van de kosten aan de restwaarde over hun geraamde levensduur als volgt berekend volgens de lineaire methode:

Type actief Lineair afschrijvingspercentage Gebouwen 4 % tot 10 % Materieel en apparatuur 10 % tot 25 % Meubilair en wagenpark 10 % tot 25 % Computerhardware 25 % tot 33 % Overige 10 % tot 33 %

Baten en verliezen van vervreemdingen worden bepaald door de opbrengsten verminderd met de verkoopkosten te vergelijken met de boekwaarde van het verkochte actief. Ze worden in de staat van de financiële resultaten opgenomen.

Leaseovereenkomsten

Leases van materiële activa waarbij de EU in wezen alle aan eigendom verbonden risico’s en voordelen heeft, worden ingedeeld als financiële leases. Financiële leases worden gekapitaliseerd bij het begin van de leaseovereenkomst tegen de reële waarde van het geleasede actief of de huidige waarde van de minimale leasebetalingen, afhankelijk van welke waarde de laagste is. Het rentebestanddeel van de leasebetalingen wordt gespreid over de leaseperiode ten laste van de uitgaven gebracht volgens een constant periodiek percentage in verhouding tot het uitstaande saldo. De huurverplichtingen, zonder financieringslasten, worden opgenomen onder financiële verplichtingen (vlottend en niet-vlottend). Het rentebestanddeel van de financieringslasten wordt gespreid over de leaseperiode in de staat van de financiële resultaten opgenomen, zodat voor elke periode een constante periodieke rente over het resterende saldo van de verplichting wordt verkregen De via financiële lease verkregen activa worden afgeschreven over de levensduur van het actief of de leaseperiode, afhankelijk van welke periode het kortst is.

Leases waarbij de leasegever een significant deel van de aan eigendom verbonden risico’s en voordelen houdt, worden als operationele leases geclassificeerd. Operationele-leasebetalingen worden als last opgenomen in de staat van de financiële resultaten, lineair gespreid over de leaseperiode.

1.5.3. Waardevermindering van niet-financiële activa

Op activa zonder beperkte levensduur worden geen afschrijvingen/waardeverminderingen toegepast; ze worden jaarlijks op waardevermindering beoordeeld. Activa waarop afschrijvingen/waardeverminderingen worden toegepast, worden op waardevermindering gecontroleerd telkens als er op grond van gebeurtenissen of veranderde omstandigheden aanleiding is om te veronderstellen dat de boekwaarde niet realiseerbaar is. Een waardeverminderingsverlies is het bedrag waarmee de boekwaarde van een actief zijn realiseerbare (dienst)waarde overtreft. De realiseerbare (dienst)waarde is de reële waarde van een actief verminderd met de verkoopkosten of de gebruikswaarde ervan, afhankelijk van welke waarde het hoogst is.

De restwaarde en de nuttige levensduur van de immateriële activa en de vaste bedrijfsmiddelen worden ten minste éénmaal per jaar beoordeeld en zo nodig aangepast. De boekwaarde van een actief wordt onmiddellijk verminderd tot de realiseerbare waarde indien de boekwaarde groter is dan de geraamde realiseerbare (dienst)waarde. Indien de gronden voor waardeverminderingen waarmee tijdens de vorige jaren rekening is gehouden, niet langer gelden, worden de waardeverminderingsverliezen dienovereenkomstig teruggeboekt.

1.5.4. Beleggingen die worden verwerkt volgens de vermogensmutatiemethode

Participaties in geassocieerde deelnemingen en gemeenschappelijke ondernemingen

Belangen in geassocieerde deelnemingen en gemeenschappelijke ondernemingen worden verwerkt volgens de vermogensmutatiemethode en de eerste maal tegen kostprijs. Het belang van de EU in de resultaten van haar geassocieerde deelnemingen en gemeenschappelijke ondernemingen wordt opgenomen in de staat van de financiële resultaten van de EU, en haar aandeel in mutaties van de reserves in de reserves. De boekwaarde van de geassocieerde deelneming of gemeenschappelijke onderneming in de financiële staten op balansdatum wordt bepaald door de oorspronkelijke kostprijs samen met alle mutaties (verdere bijdragen, aandeel in de economische resultaten en mutaties van de reserves, waardeverminderingen en dividenden). Uitkeringen die van een geassocieerde deelneming of gemeenschappelijke onderneming worden ontvangen, verlagen de boekwaarde van het actief.

Indien het aandeel van de EU in de tekorten van een gemeenschappelijke onderneming gelijk is aan of groter is dan haar belang in de gemeenschappelijke onderneming, neemt de EU haar aandeel in verdere verliezen niet langer op („verborgen verliezen”). Het niet-opgenomen aandeel van verliezen is het resultaat van een technische boekhoudkundige verrichting die nodig is wanneer de vermogensmutatiemethode wordt toegepast. Die niet-opgenomen verliezen vormen geen verliezen voor de EU en zijn verschuldigd door het feit dat de opname van de uitgave normaal gezien plaatsvindt vóór de kapitaalverhoging voor de bijdrage in natura van de andere deelnemers dan de EU.

Niet-gerealiseerde baten en verliezen op verrichtingen tussen de EU en haar geassocieerde deelnemingen of gemeenschappelijke ondernemingen zijn niet materieel en zijn daarom niet buiten beschouwing gelaten. De boekhoudregels van geassocieerde deelnemingen of gemeenschappelijke ondernemingen kunnen met betrekking tot gelijksoortige verrichtingen en gebeurtenissen onder gelijke omstandigheden verschillen van die van de EU.

Indien er aanwijzingen van waardeverminderingen bestaan, moet worden afgeschreven tot de laagst mogelijke realiseerbare waarde. De realiseerbare waarde wordt bepaald zoals beschreven in toelichting 1.5.3. Indien de grond voor waardevermindering later niet meer geldt, wordt het waardeverminderingsverlies teruggeboekt tot de boekwaarde die zou zijn bepaald als er geen waardeverminderingsverlies was geboekt.

Bij participaties van 20 % of meer in een durfkapitaalfonds streeft de EU er niet naar betekenisvolle invloed uit te oefenen. Dergelijke fondsen worden derhalve als financiële instrumenten behandeld en als voor verkoop beschikbare financiële activa ingedeeld.

1.5.5. Financiële activa

Classificatie

De EU deelt haar financiële activa in de volgende categorieën in: Financiële activa gewaardeerd tegen reële waarde met verwerking van waardeveranderingen in de winst-en-verliesrekening leningen en vorderingen; tot einde looptijd aangehouden beleggingen; en voor verkoop beschikbare financiële activa. De indeling van de financiële instrumenten wordt bepaald bij de eerste opname en op elke balansdatum herbekeken.

i) Financiële activa gewaardeerd tegen reële waarde met verwerking van waardeveranderingen in de winst-en-verliesrekening

Financiële activa worden in deze categorie ingedeeld als ze hoofdzakelijk zijn verworven om op korte termijn te worden verkocht of als ze als zodanig door de EU zijn aangewezen. Derivaten worden ook in deze categorie ingedeeld. Activa in deze categorie worden ingedeeld als vlottende activa indien verwacht wordt dat zij binnen de twaalf maanden na de balansdatum zullen worden gerealiseerd. De EU had in dit begrotingsjaar geen financiële activa van deze categorie.

ii) Leningen en vorderingen

Leningen en vorderingen zijn niet-afgeleide financiële activa met vaste of te verwachten betalingen die niet op een actieve markt zijn genoteerd. Zij ontstaan wanneer de EU geld, goederen of diensten rechtstreeks aan een debiteur verstrekt zonder de bedoeling de vordering te verhandelen, of indien de EU is gesubrogeerd in de rechten van de oorspronkelijke kredietverstrekker na een betaling door de EU in het kader van een garantieovereenkomst. Betalingen die verschuldigd zijn binnen twaalf maanden na de balansdatum worden ingedeeld als vlottende activa. Betalingen die verschuldigd zijn binnen twaalf maanden na de balansdatum worden ingedeeld als niet-vlottende activa. Leningen en kortlopende vorderingen omvatten termijndeposito’s met een oorspronkelijke looptijd van meer dan drie maanden.

iii) Tot het einde van de looptijd aangehouden beleggingen

Tot einde looptijd aangehouden beleggingen zijn niet-afgeleide financiële activa met vaste of te verwachten betalingen en vaste vervaldagen, die de EU voornemens en bij machte is om tot het einde van de looptijd aan te houden. De EU had in dit begrotingsjaar geen beleggingen van deze categorie.

iv) Voor verkoop beschikbare financiële activa

Voor verkoop beschikbare financiële activa zijn niet-afgeleide instrumenten die in deze categorie zijn ingedeeld of die niet in een van de andere categorieën zijn ingedeeld. Ze worden opgenomen onder de vlottende of niet-vlottende activa, naargelang de termijn waarbinnen de EU verwacht om ze van de hand te doen, wat doorgaans de resterende looptijd is. Investeringen in entiteiten die noch geconsolideerd, noch verwerkt worden volgens de vermogensmutatiemethode en andere investeringen van het type eigen vermogen (bv. durfkapitaalverrichtingen), worden ook ingedeeld als voor verkoop beschikbare financiële activa.

Eerste opname en waardering

Aan- en verkopen van financiële activa gewaardeerd tegen reële waarde met verwerking van waardeveranderingen in de winst-en-verliesrekening, tot einde looptijd aangehouden beleggingen en voor verkoop beschikbare financiële activa (m.u.v. geldmiddelen en kasequivalenten) worden opgenomen op de transactiedag, de dag waarop de EU tot de aankoop of de verkoop van het actief overgaat. Leningen worden opgenomen wanneer geld wordt uitbetaald aan de leningnemer. Financiële instrumenten worden voor het eerst opgenomen tegen reële waarde. In het geval van financiële activa die niet worden gewaardeerd tegen reële waarde met verwerking van waardeveranderingen in de winst-en-verliesrekening, wordt de reële waarde bij de eerste opname met de transactiekosten vermeerderd. Financiële activa gewaardeerd tegen reële waarde met verwerking van waardeveranderingen in de winst-en-verliesrekening worden voor het eerst opgenomen tegen reële waarde en de transactiekosten worden onder de uitgaven opgenomen in de staat van de financiële resultaten.

De reële waarde van een financieel actief bij de eerste opname is gewoonlijk de transactieprijs (d.w.z. de reële waarde van de ontvangen vergoeding). Wanneer een langlopende lening echter renteloos of tegen een rentevoet beneden de marktvoorwaarden wordt verstrekt, kan de reële waarde worden geraamd als de contante waarde van alle toekomstige ontvangsten van kasmiddelen, verdisconteerd met de geldende marktrentevoet voor een vergelijkbaar instrument met een vergelijkbare kredietrating.

Leningen die worden verstrekt, worden gewaardeerd tegen hun nominale bedrag, dat geacht wordt de reële waarde van de lening te zijn. De redenen hiervoor zijn de volgende:

— De „marktomgeving” waarin de EU leningen opneemt, is zeer specifiek en verschilt van de kapitaalmarkt die wordt gebruikt om bedrijfs- of staatsobligaties uit te geven. Omdat de leners op deze markten uit verschillende beleggingen kunnen kiezen, wordt de opportuniteitskost in de marktprijzen verrekend. De EU kan echter niet uit verschillende beleggingen kiezen, omdat zij geen geld mag beleggen op de kapitaalmarkten; zij neemt alleen leningen op om leningen te verstrekken tegen hetzelfde tarief. Dit betekent dat de EU voor de geleende bedragen niet over alternatieve leningen of beleggingen beschikt. Er is dus geen opportuniteitskost en derhalve geen grondslag voor vergelijking met de markttarieven. De leningsoperatie van de EU vormt op zichzelf de markt. Omdat de „optie” van de opportuniteitskost niet van toepassing is, weerspiegelt de marktprijs niet correct het wezen van de leningstransacties van de EU. Daarom is het niet aangewezen om de reële waarde van de door de EU opgenomen leningen te bepalen door naar bedrijfs- of staatsobligaties te verwijzen.

— Aangezien er geen actieve markt of soortgelijke transacties zijn om mee te vergelijken, moet de rentevoet die de EU moet gebruiken om de reële waarde van haar leningsoperaties in het kader van het Europees financieel stabilisatiemechanisme of betalingsbalans of van soortgelijke leningen te bepalen, de aangerekende rentevoet zijn.

— Daarnaast is er voor deze leningen het effect van compensatie tussen de opgenomen en de verstrekte leningen, omdat het om back-to-backverrichtingen gaat. De werkelijke rentevoet van de verstrekte lening is gelijk aan de rentevoet waartegen de lening wordt opgenomen. De transactiekosten van de EU die aan de begunstigde van de lening in rekening worden gebracht, worden direct in de staat van de financiële resultaten opgenomen.

Financiële instrumenten worden uitgeboekt wanneer de rechten op kasstromen uit de beleggingen zijn vervallen en de EU in wezen alle aan eigendom verbonden risico’s en voordelen aan een andere partij heeft overgedragen.

Waardering na eerste opname

i) Financiële activa gewaardeerd tegen reële waarde met verwerking van waardeveranderingen in de winst-en-verliesrekening worden vervolgens tegen reële waarde gewaardeerd. Baten en verliezen als gevolg van veranderingen in de reële waarde van de categorie „financiële instrumenten gewaardeerd tegen reële waarde met verwerking van waardeveranderingen in de winst-en-verliesrekening” worden opgenomen in de economische resultatenrekening van de periode waarin zij zich voordoen. De EU heeft momenteel geen beleggingen van deze categorie.

ii) Leningen en vorderingen en tot einde looptijd aangeh