Speciaal verslag De aanpak van ernstige 
grensoverschrijdende 
bedreigingen van de 
gezondheid in de EU: 
belangrijke stappen gezet, 
maar er moet meer worden 
ondernomenNL 2016  nr. 28
EUROPESE
REKENKAME R

EUROPESE REKENKAMER  
12, rue Alcide De Gasperi  
1615 Luxemburg  
LUXEMBURG
Tel. +352 4398-1
Inlichtingen:  eca.europa.eu/nl/Pages/ContactForm.aspx
Website:  eca.europa.eu
Twitter: @EUAuditors
Meer gegevens over de Europese Unie vindt u op internet via de Europaserver (http://europa.eu).
Luxemburg: Bureau voor publicaties van de Europese Unie, 2016
Print ISBN 978-92-872-6174-8 ISSN 1831-0915 doi:10.2865/683403 QJ-AB-16-028-NL-C
PDF ISBN 978-92-872-6177-9 ISSN 1977-575X doi:10.2865/291723 QJ-AB-16-028-NL-N
EPUB ISBN 978-92-872-6123-6 ISSN 1977-575X doi:10.2865/087125 QJ-AB-16-028-NL-E
© Europese Unie, 2016
Overneming met bronvermelding toegestaan.
De aanpak van ernstige 
grensoverschrijdende 
bedreigingen van de 
gezondheid in de EU: 
belangrijke stappen gezet, 
maar er moet meer worden 
ondernomen
(uitgebracht krachtens artikel 287, lid 4, tweede alinea, VWEU)Speciaal verslagNL 2016  nr. 28
02
 Controleteam
In de speciale verslagen van de ERK worden de resultaten van haar doelmatigheidscontroles en nalevingsgerichte controles 
van specifieke begrotingsterreinen of beheersthema’s uiteengezet. Bij haar selectie en opzet van deze controletaken zorgt 
de ERK ervoor dat deze een maximale impact hebben door rekening te houden met de risico’s voor de doelmatigheid of de 
naleving, de omvang van de betrokken inkomsten of uitgaven, de verwachte ontwikkelingen en de politieke en publieke 
belangstelling.
Deze doelmatigheidscontrole werd verricht door controlekamer I, die onder leiding staat van ERK-lid Phil Wynn Owen 
en gespecialiseerd is in het duurzame gebruik van natuurlijke hulpbronnen. De controle werd geleid door ERK-lid Janusz 
 Wojciechowski, ondersteund door Kinga Wiśniewska-Danek, kabinetschef, en Katarzyna Radecka-Moroz, attaché; Colm Friel, 
hoofdmanager; Stefan den Engelsen, taakleider en Joanna Kokot, adjunct-taakleider. Het controleteam bestond uit Aris Kon -
stantinidis, Jurgen Manjé, Roberto Resegotti en Frédéric Soblet. Taalkundige ondersteuning werd verleend door Madis Rausi.
Van links naar rechts: C. Friel, A. Konstantinidis, K. Radecka-Moroz, S. den Engelsen, J. Wojciechowski, J. Manjé, J. Kokot,  
R. Resegotti, F. Soblet.
03
 Inhoud
Paragraaf
 Afkortingen
I-X Samenvatting
1-12  Inleiding
1-2 Ernstige grensoverschrijdende bedreigingen van de gezondheid
3-12  Het EU-kader voor de aanpak van ernstige grensoverschrijdende  
bedreigingen van de gezondheid
13-20  Reikwijdte en aanpak van de controle
21-111  Controle-opmerkingen
21-55  Met het besluit over ernstige grensoverschrijdende bedreigingen van de gezondheid werden 
bepaalde wijzigingen ingevoerd voor de bescherming van de gezondheid in de EU, maar de 
tenuitvoerlegging en ontwikkeling daarvan werden gehinderd door vertragingen, en strategische 
en operationele uitdagingen blijven bestaan
56-77  De belangrijke rol van bestaande systemen en procedures voor vroegtijdige waarschuwing en 
respons en epidemiologische surveillance wordt alom onderkend, maar enkele verbeteringen 
moeten worden aangebracht
78-94  De uitvoering van het gezondheidsprogramma schiet tekort wat betreft de bescherming van 
burgers tegen gezondheidsbedreigingen
95 -111  Aanzienlijke hiaten in de interne coördinatie binnen de Commissie met betrekking tot 
activiteiten ten behoeve van gezondheidsbeveiliging en crisisbeheersing op het gebied van de 
volksgezondheid
112-121  Conclusies en aanbevelingen
 Bijlage I — Paraatheid en reactieplanning in de internationale context
 Bijlage II —  Beschrijving van de voornaamste taken en verantwoordelijkheden in 
het EU-kader voor de bescherming van de bevolking tegen ernstige 
grensoverschrijdende bedreigingen van de gezondheid
 Bijlage  III — Overzicht van gecontroleerde gecofinancierde maatregelen
 Antwoord van de Commissie
04
 Afkortingen
AMR : antimicrobiële resistentie
Chafea : Uitvoerend Agentschap voor consumenten, gezondheid, landbouw en voeding
DG ECHO : directoraat-generaal Europese Civiele Bescherming en Humanitaire Hulp
DG HOME : directoraat-generaal Migratie en Binnenlandse Zaken
DG RTD : directoraat-generaal Onderzoek en Innovatie
ECDC : Europees Centrum voor ziektepreventie en -bestrijding
EER : Europese Economische Ruimte
ERCC : Coördinatiecentrum voor respons in noodsituaties
ERCEA : Uitvoerend Agentschap Europese Onderzoeksraad
EWRS : systeem voor vroegtijdige waarschuwing en maatregelen
HEOF : Health Emergency Operations Facility (organisatiestructuur voor het beheer van crisissituaties op het gebied van 
de volksgezondheid)
HSC : Comité voor de beveiliging van de gezondheid (Gezondheidsbeveiligingscomité)
IGR : Internationale Gezondheidsregeling (zie bijlage I )
KP7 : zevende kaderprogramma voor onderzoek
MERS : Middle East Respiratory syndrome
PHEIC : Public Health Emergency of International Concern (Noodsituatie op het gebied van de volksgezondheid van 
internationaal belang)
REA : Uitvoerend Agentschap onderzoek
SARS : Severe Acute Respiratory Syndrome (ernstig acuut respiratoir syndroom)
SCHEER : Scientific Committee on Health, Environmental and Emerging Risks (wetenschappelijk comité voor 
gezondheids-, milieu- en nieuwe risico’s)
SOP : operationele standaardprocedure
STAR : Strategic Assessment and Response (strategische beoordeling en reactie)
TESSy : Europees surveillancesysteem
VWEU : Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie
WHO : Wereldgezondheidsorganisatie
05
 Samenvatting
I
In de afgelopen decennia hebben diverse ernstige levens- en gezondheidsbedreigende gebeurtenissen geleid tot meer 
aandacht voor gezondheidsbescherming op internationaal en EU-niveau. Bedreigingen voor de volksgezondheid kun -
nen verschillende oorzaken hebben. Naast hun gezondheidseffecten kunnen zij aanzienlijke economische kosten met 
zich brengen, met name wanneer een crisis van lange duur is en reizen, handel en het openbare leven in het algemeen 
verstoort. Bij gebeurtenissen uit het verleden is tevens gebleken dat ernstige gezondheidsbedreigingen vaak grensover -
schrijdende problemen zijn die een multisectorale en multilaterale aanpak vergen.
II
Het Verdrag betreffende de werking van de EU (VWEU) bepaalt dat een hoog niveau van bescherming van de menselijke 
gezondheid moet worden gewaarborgd en dat het optreden van de Unie betrekking moet hebben op de controle van, 
de vroegtijdige waarschuwing bij en de bestrijding van ernstige grensoverschrijdende bedreigingen van de gezondheid. 
Het specificeert dat het optreden van de EU op het gebied van de volksgezondheid is gericht op de ondersteuning en 
aanvulling van de acties van de lidstaten, die de primaire verantwoordelijkheid voor het gezondheidsbeleid dragen. De 
rol van de Commissie voor het gezondheidsbeleid bestaat daarom hoofdzakelijk uit het verlenen van steun en het nemen 
van aanvullende maatregelen.
III
De Europese Unie heeft vastgesteld dat de lidstaten samen doeltreffender kunnen opereren waar het gaat om ernstige 
grensoverschrijdende bedreigingen van de gezondheid. Daarom heeft zij coördinatiemechanismen ontwikkeld om de 
Unie in staat te stellen aan dergelijke dreigingen het hoofd te bieden. Een belangrijke mijlpaal bij de opbouw van een 
sterker EU-kader voor gezondheidsbeveiliging was de vaststelling in 2013 van een besluit over ernstige grensoverschrij -
dende bedreigingen van de gezondheid, waarmee belangrijke innovaties werden geïntroduceerd, bijvoorbeeld met 
betrekking tot de coördinatie van de paraatheidsplanning en een grotere rol voor het Gezondheidbeveiligingscomité 
(Comité voor de beveiliging van de gezondheid - HSC). In het kader van de EU-kaderprogramma’s voor gezondheid en 
onderzoek worden ook activiteiten op het gebied van gezondheidsbescherming ondersteund.
IV
De uitvoering van het besluit inzake ernstige grensoverschrijdende bedreigingen van de gezondheid en het daarmee 
samenhangende kader is complex gezien de bevoegdheden van de EU en de lidstaten, en het feit dat ernstige bedrei -
gingen zich blijven manifesteren. Daarom hebben wij beoordeeld of het EU-kader voor de bescherming van de bevol -
king tegen ernstige grensoverschrijdende bedreigingen van de gezondheid naar behoren werd uitgevoerd. Vanuit deze 
hoofdvraag stelden wij de volgende deelvragen:
1) Worden de met het besluit ingevoerde innovaties op doeltreffende wijze uitgevoerd?
2) Worden de bestaande systemen voor vroegtijdige waarschuwing en maatregelen en epidemiologische surveillance 
naar behoren beheerd en uitgevoerd?
3) Dragen de EU-gezondheidsprogramma’s op doeltreffende wijze bij tot de bescherming van de bevolking tegen 
 bedreigingen van de gezondheid?
4) Voldoet de interne coördinatie binnen de Commissie met betrekking tot de financiering van gezondheidsbeveiliging 
en crisisbeheersing op het gebied van de volksgezondheid?
06 Samenvatting 
V
We stelden vast dat Besluit nr. 1082/2013/EU1 over ernstige grensoverschrijdende bedreigingen van de gezondheid een 
belangrijke stap vormt waarmee dergelijke bedreigingen in de EU beter kunnen worden aangepakt. Aanzienlijke tekort -
komingen op het niveau van de lidstaten en de Commissie hebben echter een negatieve invloed op de tenuitvoerlegging 
van het besluit en het bijbehorende EU-kader. Hoewel de aard en de omvang van de toekomstige bedreigingen onbe -
kend zijn en kunnen evolueren, moet er meer worden gedaan om deze tekortkomingen aan te pakken zodat de Unie de 
bestaande mechanismen ten volle kan benutten.
VI
Wat betreft de innovaties die bij het besluit over ernstige grensoverschrijdende bedreigingen van de gezondheid werden 
ingevoerd, hebben wij geconstateerd dat de tenuitvoerlegging en ontwikkeling daarvan werden gehinderd door vertra -
gingen, waardoor de doeltreffende werking ervan mogelijk wordt belemmerd. De coördinatie van de paraatheidsplan -
ning werd in gang gezet, maar de desbetreffende procedures moeten robuuster worden en beter worden omschreven 
om duidelijke resultaten op te leveren. De lidstaten hebben onvoldoende doortastend vaart gezet achter de gezamen -
lijke aanbesteding voor vaccins voor een grieppandemie, en er is nog geen Europees mechanisme voor de aanpak van 
dringende behoeften voor medische tegenmaatregelen binnen het kader van het besluit. De werkzaamheden en de rol 
van het HSC zijn zeer belangrijk gebleken, maar het wordt geconfronteerd met strategische en operationele uitdagingen 
die moeten worden aangepakt, ook met betrekking tot de coördinatie van de reactieregels.
VII
Wat betreft de doeltreffende uitvoering van de bestaande systemen voor vroegtijdige waarschuwing en maatregelen, en 
epidemiologische surveillance, hebben wij vastgesteld dat deze systemen al jaren operationeel zijn en dat belangheb -
benden de belangrijke rol daarvan op EU-niveau alom onderkennen. Er is echter nog ruimte voor een aantal verbeterin -
gen in het systeem voor vroegtijdige waarschuwing (EWRS) en de bijbehorende procedures.
VIII
Wij hebben geconcludeerd dat de uitvoering van het gezondheidsprogramma tekortkomingen vertoonde wat betreft de 
bescherming van de bevolking tegen gezondheidsbedreigingen. Bij het merendeel van de gecontroleerde maatregelen 
tegen gezondheidsbedreigingen van het tweede gezondheidsprogramma (2008-2013) ontbrak het aan duurzame resul -
taten, ondanks de goede prestaties wat betreft de oplevering van overeengekomen producten, waardoor hun bijdrage 
aan de verwezenlijking van de doelstelling van de bescherming van de burgers tegen gezondheidsbedreigingen werd 
beperkt. Wij constateerden ook tekortkomingen bij de meting van de indicator voor de doelstelling inzake gezondheids -
bedreigingen in het kader van het derde gezondheidsprogramma (2014-2020) en een relatief laag uitgavenniveau in 
2014-2016.
IX
Ten slotte bleek uit de controle dat er een aantal hiaten bestond in de interne coördinatie door de Commissie van de 
gezondheidsbeschermingsmaatregelen in verschillende diensten en programma’s. Wij constateerden tevens dat er nog 
meer werk moet worden verzet voordat de overeenkomsten voor samenwerking tussen de crisisbeheersstructuren van 
de Commissie volledig operationeel zijn, en dat het beheer van haar organisatiestructuur voor het beheer van crisissi -
tuaties op het gebied van de volksgezondheid door DG Gezondheid en Voedselveiligheid gebreken vertoonde die een 
belemmering kunnen vormen voor de prestaties ervan.
1 Besluit nr. 1082/2013/EU van het Europees Parlement en de Raad van 22 oktober 2013 over ernstige grensoverschrijdende bedreigingen van de 
gezondheid en houdende intrekking van Beschikking nr. 2119/98/EG (PB L 293 van 5.11.2013, blz. 1).
07 Samenvatting 
X
De Rekenkamer doet een aantal aanbevelingen opdat recht wordt gedaan aan deze opmerkingen:
i) Ter bespoediging van de ontwikkeling en uitvoering van de wijzigingen die werden geïntroduceerd in het besluit 
over ernstige grensoverschrijdende bedreigingen van de gezondheid doet de Rekenkamer aanbevelingen voor een 
strategisch stappenplan voor het HSC voor de uitvoering van Besluit nr. 1082/2013/EU, voor de monitoring van de 
prestaties van dit beleidsterrein door de Commissie, voor de werkmethoden van het HSC, en voor de gezamenlijke 
aanbesteding voor medische tegenmaatregelen (zie de gedetailleerde aanbeveling  1, onder a) tot en met d), na 
paragraaf 118);
ii) Met het oog op verdere verbetering van het EWRS en de ontwikkeling van meer geïntegreerde oplossingen voor de 
desbetreffende risicobeheer procedures doet de Rekenkamer aanbevelingen voor de ontwikkeling van het EWRS (zie 
de gedetailleerde aanbeveling  2, onder a) en b), na paragraaf 119);
iii) Voor de aanpak van de belangrijkste tekortkomingen die zijn vastgesteld in de prestaties van het gezondheidspro -
gramma voor maatregelen tegen gezondheidsbedreigingen doet de Rekenkamer aanbevelingen ter verbetering 
van de duurzaamheid van de resultaten van gecofinancierde maatregelen en de desbetreffende methodologie voor 
prestatiemeting (zie de gedetailleerde aanbeveling  3, onder a) tot en met c), na paragraaf 120);
iv) Om de lacunes te verhelpen in de interne coördinatie door de Commissie van activiteiten die van belang zijn voor 
de beveiliging en crisisbeheersing op het gebied van de volksgezondheid, en ter verbetering van de opzet van haar 
organisatiestructuur voor het beheer van crisissituaties op het gebied van de volksgezondheid, doet de Rekenkamer 
specifieke aanbevelingen voor een meer gestructureerde coördinatie tussen diensten voor gezondheidsbescher -
mingsmaatregelen, voor het operationaliseren van bestaande crisisbeheersingsovereenkomsten en voor specifieke 
verbeteringen met betrekking tot de organisatiestructuur voor het beheer van crisissituaties op het gebied van de 
volksgezondheid (zie de gedetailleerde aanbeveling  4 onder a) tot en met c), na paragraaf 121).
08
 Inleiding
Ernstige grensoverschrijdende bedreigingen van de 
gezondheid
01 
Dodelijke incidenten, zoals de SARS-epidemie (Severe Acute Respiratory Syndrome) 
in 2003, de wereldwijde H1N1-epidemie in 2009, en de E-coli-uitbraak in Duitsland in 
2011 hebben er de afgelopen decennia toe geleid dat er op internationaal en EU-  
niveau meer aandacht wordt besteed aan de bescherming van de gezondheid. Meer 
recentelijk bleek bij de ergste ebola-epidemie ooit in West-Afrika wat de ernstige 
gevolgen daarvan zijn voor de volksgezondheid en andere sectoren, en dit niet al -
leen in de getroffen regio’s, maar ook in landen over de hele wereld die uit die regio’s 
reizigers en patiënten ontvingen. De uitbraak liet duidelijk zien dat de problemen die 
zich voordoen in geval van een noodsituatie op het gebied van de volksgezondheid 
ernstig en grensoverschrijdend zijn (zie tekstvak  1).
De ebola-uitbraak van 2014-2016
In maart 2014 stelde Guinee de WHO in kennis van een uitbraak van het ebolavirus. Op 8 augustus 2014 heeft de 
directeur-generaal van de WHO de ebola-uitbraak in West-Afrika uitgeroepen tot een Noodsituatie op het gebied 
van de volksgezondheid van internationaal belang (PHEIC-noodsituatie — zie bijlage I  voor een beschrijving). Deze 
uitbraak trof drie landen rechtstreeks (namelijk Guinee, Sierra Leone en Liberia) en was de ergste epidemie van de 
ziekte met mogelijk meer dan 28 000 ziekte- en 11 000 sterfgevallen2, waaronder honderden gezondheidswerkers.
De epidemie is uitgegroeid tot een humanitaire en sociaal-economische crisis met een ongekende impact in de 
getroffen landen3. Bij de maatregelen die in reactie daarop werden genomen, deden zich multisectorale uitda -
gingen voor die veel verder reikten dan de sectoren volksgezondheid en gezondheidszorg, en er was een groot 
aantal actoren bij betrokken. Zeven andere landen (waaronder Italië, Spanje en het Verenigd Koninkrijk) hebben 
later gevallen van geïmporteerde ebola gerapporteerd4. Het ging hierbij voornamelijk om gezondheidswerkers of 
hulpverleners die waren teruggekeerd naar hun land van herkomst nadat zij waren besmet met de ziekte. Het feit 
dat ter plaatse veel van deze buitenlandse hulpverleners, ook uit Europa, aanwezig waren, bracht extra uitdagingen 
met zich, met name op het gebied van de organisatie van medische evacuaties en het waarborgen van de paraat -
heid van zorginstellingen voor de behandeling van gevallen van ebola in Europese landen. De noodsituatie op het 
gebied van ebola werd op 29 maart 2016 opgeheven door de directeur-generaal van de WHO.
2 Situatieverslag van de WHO inzake ebola van 30 maart 2016.
3 Conclusies van de Raad betreffende de lessen die ten behoeve van de volksgezondheid moeten worden getrokken uit de ebola-uitbraak in 
West-Afrika — Gezondheidsbescherming in de Europese Unie (2015/C 421/04) van 17 december 2015.
4 Situatieverslag van de WHO inzake ebola van 30 maart 2016.Tekstvak  1
09 Inleiding 
02 
Ernstige grensoverschrijdende bedreigingen van de gezondheid betreffen levens -
bedreigende of anderszins ernstige gevaren voor de gezondheid van biologische, 
chemische, ecologische of onbekende oorsprong die de nationale grenzen van de 
lidstaten kunnen overschrijden en die coördinatie op het niveau van de Unie kun -
nen vereisen om een hoog niveau van bescherming van de menselijke gezondheid 
te waarborgen5 (zie voor voorbeelden van dergelijke bedreigingen tekstvak  2). 
Naast de kosten voor de volksgezondheid en mensen kunnen ernstige bedreigingen 
voor de volksgezondheid ook aanzienlijke economische kosten met zich brengen, 
met name wanneer een uitbraak van lange duur is en reizen, handel en mogelijk 
ook het openbare leven in het algemeen verstoort. Dergelijke bedreigingen doen 
zich gewoonlijk onverwacht voor en kunnen zich snel ontwikkelen tot complexe en 
grootschalige noodsituaties. Gezondheidsbeschermingsbeleid en maatregelen zijn 
daarom opgezet om burgers tegen dergelijke bedreigingen te beschermen en om 
de ernstige gevolgen ervan voor de samenleving en de economie te vermijden of te 
verzachten6.
Voorbeelden van ernstige grensoverschrijdende bedreigingen van de gezondheid
In oktober 2010 deed zich een groot chemisch incident  voor toen vloeibaar afval weglekte uit een reservoir voor 
natriumhydroxyde van een aluminiumfabriek in Hongarije. Een golf van slib bereikte nabijgelegen gemeenten en 
veroorzaakte doden en gewonden, waarbij veel mensen moesten worden behandeld voor chemische brandwon -
den. Het giftige slib bereikte uiteindelijk de Donau , waardoor stroomafwaarts gelegen landen rampenplannen 
moesten ontwikkelen. Hongarije deed tevens een beroep op het EU-mechanisme voor civiele bescherming om 
urgente internationale bijstand.
De E-coli-uitbraak  van 2011 veroorzaakte binnen twee maanden 3 910 ziekte-, en 46 sterfgevallen. Dit leidde tot 
overvolle intensivecareafdelingen in Duitsland, tot tekorten aan medische uitrusting, tot extreme druk op de labo -
ratoriumcapaciteit en tot een gebrek van vertrouwen van het publiek in de gezondheidsmaatregelen. Die epidemie 
had een enorme impact op de landbouwsector in de EU. De verliezen voor marktdeelnemers werden geraamd op 
honderden miljoenen euro’s en de EU stelde compensatie- en steunregelingen in7.
Uit surveillancegegevens blijkt dat antimicrobiële resistentie  (AMR) in toenemende mate een probleem is voor 
de volksgezondheid in Europese ziekenhuizen en gemeenschappen, voornamelijk in verband met een verkeerd 
gebruik van antibiotica8. Antimicrobiële resistentie vormt een bedreiging voor de doeltreffende preventie en 
behandeling van een steeds groter aantal infecties veroorzaakt door bacteriën, parasieten, virussen en schimmels9. 
Volgens de WHO vormt antimicrobiële resistentie een steeds ernstiger  bedreiging voor de volksgezondheid 
waartegen in alle overheidssectoren en in de samenleving actie moet worden ondernomen  nu nieuwe resis -
tente mechanismen ontstaan en zich wereldwijd verspreiden.
7 SEC(2011) 1519 definitief van 8 december 2011 „Impact Assessment accompanying the document Decision of the European Parliament and of the 
Council on serious cross-border threats to health”.
8 ECDC-factsheet voor het algemene publiek over antimicrobiële resistentie ( http://ecdc.europa.eu ).
9 WHO factsheet nr. 194 over antimicrobiële resistentie, geactualiseerd in april 2015.Tekstvak  25 Besluit nr. 1082/2013/EU.
6 Zie met name de 
overwegingen 1-3 van Besluit 
nr. 1082/2013/EU.
10 Inleiding 
10 Zie artikel 168, lid 1, van het 
Verdrag betreffende de 
werking van de Europese 
Unie.
11 Zie ook hoofdstuk 1 van 
Witboek „Samen werken aan 
gezondheid: een EU-strategie 
voor 2008-2013”, 
COM(2007) 630 definitief van 
23 december 2007.
12 COM(2007) 630 definitief.
13 De andere twee zijn 
gezondheidsbevordering in 
een vergrijzend Europa en de 
ondersteuning van 
dynamische 
gezondheidsstelsels en 
nieuwe technologieën.
14 SEC(2009) 1622 final van 
23 november 2009 over 
gezondheidsbeveiliging in de 
Europese Unie en wereldwijd 
(„Health Security in the 
European Union and 
internationally”).
15 COM(2010) 673 definitief van 
22 oktober 2010 „De 
EU-interneveiligheidsstrategie 
in actie: vijf stappen voor een 
veiliger Europa”.
16 Beschikking nr. 2119/98/EG 
van het Europees Parlement 
en de Raad van 24 september 
1998 tot oprichting van een 
netwerk voor 
epidemiologische surveillance 
en beheersing van 
overdraagbare ziekten in de 
Europese Gemeenschap (PB 
L 268 van 3.10.1998, blz. 1).
17 Artikel 1, lid 1, van Verordening 
(EG) nr. 851/2004 van het 
Europees Parlement en de 
Raad van 21 april 2004 tot 
oprichting van een Europees 
Centrum voor ziektepreventie 
en -bestrijding 
(oprichtingsverordening van 
ECDC) (PB L 142 van 30.4.2004, 
blz. 1).Het EU-kader voor de aanpak van ernstige 
grensoverschrijdende bedreigingen van de gezondheid
EU-volksgezondheidsstrategie
03 
Het Verdrag betreffende de werking van de EU (VWEU) bevat bepalingen inzake 
gezondheid10 en bepaalt onder meer dat een hoog niveau van bescherming van de 
menselijke gezondheid moet worden gewaarborgd bij de vaststelling en uitvoering 
van alle beleidsmaatregelen en activiteiten van de Unie en dat het optreden van de 
Unie betrekking moet hebben op de controle van, de vroegtijdige waarschuwing bij 
en de bestrijding van ernstige grensoverschrijdende bedreigingen van de gezond -
heid. Het specificeert ook dat het optreden van de EU op het gebied van de volksge -
zondheid is gericht op ondersteuning en aanvulling van de acties van de lidstaten, 
die de primaire verantwoordelijkheid voor het gezondheidsbeleid dragen11. De rol 
van de Commissie voor het gezondheidsbeleid bestaat daarom hoofdzakelijk uit het 
verlenen van steun en, waar nodig, het nemen van aanvullende maatregelen.
04 
Een van de drie doelstellingen van de EU-gezondheidsstrategie 2008-201312 was erop 
gericht mensen te beschermen tegen bedreigingen van de gezondheid13. Volgens de 
door de Commissie verrichte tussentijdse evaluatie in 2011 van de gezondheidsstra -
tegie stemden de doelstellingen en de beginselen daarvan overeen met de Euro -
pa 2020-strategie doordat gezondheid als een integraal onderdeel van de doelstel -
lingen van slimme en inclusieve groei werd behandeld. De strategie bleef daarom 
van kracht in de aanloop naar 2020. In andere relevante publicaties van de Commissie 
over de gezondheidsbescherming in de EU14 en het bredere gebied van de interne 
beveiliging15 werd verwezen naar het feit dat het bij deze gezondheidsbedreigin -
gen vaak om grensoverschrijdende problemen met een internationale impact gaat. 
Volgens deze strategieën zijn de lidstaten alleen niet in staat om op doeltreffende 
wijze op deze bedreigingen te reageren, hetgeen een basis biedt voor optreden van 
de Unie op dit gebied.
Mechanismen en instrumenten voor internationale 
coördinatie en samenwerking binnen de EU
05 
De Raad van ministers van volksgezondheid heeft reeds in 2001 een informeel 
 Gezondheidsbeveiligingscomité (HSC) ingesteld als een van de mechanismen waarmee 
de maatregelen van de lidstaten in reactie op bedreigingen van de volksgezondheid 
kunnen worden gecoördineerd. Op dat moment had de belangrijkste EU-wetgeving ter 
bescherming van burgers tegen gezondheidsrisico’s betrekking op overdraagbare ziek -
ten. Beschikking nr.  2119/98/EG16 regelde de opzet van een netwerk voor epidemiologi -
sche surveillance en de beheersing van overdraagbare ziekten in de Gemeenschap, met 
inbegrip van een systeem voor vroegtijdige waarschuwing en maatregelen (EWRS). In 
2004 werd het Europees Centrum voor ziektepreventie en -bestrijding (ECDC) opgericht 
als onafhankelijk Europees agentschap17. Het begon in 2005 met zijn werkzaamheden 
en nam de exploitatie en coördinatie op zich van het netwerk voor epidemiologische 
surveillance en het EWRS.
11 Inleiding Tabel 106 
Op internationaal niveau werkt de Commissie samen met het initiatief voor we -
reldwijde bescherming van de gezondheid18 en de WHO. De WHO coördineert de 
uitvoering van de Internationale Gezondheidsregeling 2005 (zie bijlage I  voor meer 
gedetailleerde informatie over de Internationale Gezondheidsregeling — IGR), een 
juridisch bindend verdrag dat sinds 2007 van kracht is, vastgesteld in het kader van 
de toenemende internationale reizen en handel, en het ontstaan en het opnieuw 
opkomen van internationale dreigingen van ziekten en andere risico’s voor de volks -
gezondheid (zie tabel  1 voor een overzicht van de belangrijkste dreigingen sinds de 
goedkeuring van de IGR). Alle lidstaten van de EU zijn verdragspartij van de IGR en 
moeten fundamentele capaciteiten voor surveillance en reactie op het gebied van 
volksgezondheid ontwikkelen, versterken en in stand houden. Daarnaast brengen zij 
verslag uit aan de WHO over de tenuitvoerlegging van de IGR.18 Dit G7-initiatief werd in 
november 2001 gestart door 
Canada, de EU, Frankrijk, 
Duitsland, Italië, Japan, 
Mexico, het Verenigd 
Koninkrijk en de Verenigde 
Staten. De WHO treedt op als 
deskundig adviseur van het 
GHSI en de Commissie neemt 
deel aan de werkzaamheden 
van het GHSI als de vertegen -
woordiger van de EU.
Grootschalige uitbraken van ziekten sinds de inwerkingtreding van de IGR 2005
Jaar Grote uitbraken van ziekten Impact op de volksgezondheidAfkondiging van 
noodsituatie door 
WHO?
2009 H1N1-grieppandemie (of „varkensgriep”)18 449 sterfgevallen in meer dan 214 landen en 
gebieden of gemeenschappen (per 1 augustus 2010)April  2009
2012Middle East Respiratory syndrome Coronavirus 
(MERS-CoV)1 769 bevestigde gevallen in 27 verschillende landen 
en 630  gerapporteerde sterfgevallen sinds september 
2012n.v.t.
2013 Vogelgriep H7N9 bij mensenLetaliteit ongeveer 25 % In voorgaande jaren zijn in 
verschillende landen eerdere gevallen gerapporteerd 
van andere subgroepen van vogelgriep H7.n.v.t.
2014Opleving van polio nadat de ziekte bijna was 
uitgeroeidIn 1988 waren er 350 000 gevallen in 125 landen; in 
2015 waren er 74 gevallen in 2 landen.Mei 2014
2014 Ebola-uitbraak in West-AfrikaMeer dan 28 000 bevestigde gevallen in Guinee, Libe -
ria en Sierra Leone en meer dan 11 000 sterfgevallenAugustus  2014
2016 Uitbraak van het zikavirusPer juni 2016: 61 landen rapporteren doorlopende 
door muggen overgedragen besmetting Februari 2016
Bron:  WHO Fact Sheets en thematische websites over de betreffende ziekten per juli 2016.
12 Inleiding 
Besluit nr. 1082/2013/EU inzake ernstige 
grensoverschrijdende bedreigingen van de gezondheid
07 
In een poging de maatregelen van de lidstaten die van belang zijn voor de bescher -
ming van de gezondheid in de Unie te coördineren, werd Besluit nr. 1082/2013/EU 
over ernstige grensoverschrijdende bedreigingen van de gezondheid19 goedgekeurd. 
Het Besluit introduceert het concept van een „alle risico’s omvattende aanpak” 
(vergelijkbaar met die van het IGR) in de Europese wetgeving en legt de lidstaten en 
de Commissie bepaalde verplichtingen op met betrekking tot de samenwerking en 
coördinatie op specifieke gebieden (zie figuur  1).19 Besluit nr. 1082/2013/EU.Figuur  1De belangrijkste terreinen voor Besluit nr. 1082/2013/EU inzake ernstige 
grensoverschrijdende bedreigingen van de gezondheid
Paraatheid
Toezicht/monitoring
EWRS
Risicobeoordeling
Coördinatie van de reactie
Afkondiging van de noodsituatie
Gezondheidsbeveiligingscomité
Nationale instanties
HSC-leden
Bevoegde instantie voor toezichtaanspreekpunt EWRSAlgemene bevoegdheid op het 
gebied van de volksgezondheidErnstige grensoverschrijdende bedreigingen van de gezondheid
 
Lidstaten
ECDC/ 2004
„Overdraagbare ziekten”
Andere EU-agentschappen/-organenEU-niveau Belangrijkste gebiedenOorsprong van de bedreigingen
Nationaal niveauBiologisch1Chemisch Ecologisch
Commissie
DG/uni00A0SANTE
„Coördineren + ondersteunen”Art./uni00A0168/uni00A0VWEUBesluit nr. 1082/2013/EU
Onbekend?
1 Bij biologische bedreigingen kan het gaan om overdraagbare ziekten,  antimicrobiële resistentie en bijzondere kwesties met betrekking tot de volksgezondheid, en biotoxines.Gezamenlijke aanbesteding
Bron:  Europese Rekenkamer.
13 Inleiding 
08 
Het besluit moet de EU in staat stellen risico’s in verband met ernstige grensover -
schrijdende bedreigingen van de gezondheid beter aan te pakken. De innovaties die 
het Besluit voor de EU-wetgeving betekent, omvatten: de formalisering en verster -
king van de rol van het Gezondheidsbeveiligingscomité en regels voor de coördinatie 
van de reactie; de uitbreiding van het wetgevingskader van de EU met andere bedrei -
gingen dan overdraagbare ziekten (met name chemische en ecologische bedreigin -
gen, en bedreigingen van onbekende oorsprong, maar ook antimicrobiële resistentie 
en biotoxines); overleg over en coördinatie van paraatheidsplanning; en een nieuwe 
rechtsgrondslag voor het reeds bestaande systeem voor vroegtijdige waarschuwing, 
en het netwerk voor epidemiologische surveillance.
09 
Een andere wijziging van het besluit is de gezamenlijke aanbesteding voor medische 
tegenmaatregelen (bijv. vaccins), waarbij is bepaald dat specifieke gezamenlijke aan -
bestedingen voor medische tegenmaatregelen kunnen worden georganiseerd indien 
er een gezamenlijke aanbestedingsovereenkomst is ondertekend20. In het besluit is 
eveneens bepaald dat de Commissie een noodsituatie voor de EU kan uitroepen (zie 
bijlage I ).
De voornaamste taken en verantwoordelijkheden bij de 
uitvoering van het EU-kader
10 
Zoals is aangegeven in paragraaf 3, berust de voornaamste verantwoordelijkheid 
voor het gezondheidsbeleid bij de lidstaten. Bovendien bevat het besluit over ern -
stige grensoverschrijdende bedreigingen van de gezondheid voor de lidstaten een 
aantal specifieke verplichtingen met betrekking tot de gebieden die worden beschre -
ven in de paragrafen 7-9, met inbegrip van de benoeming van bepaalde organen en 
vertegenwoordigers voor coördinatiestructuren op EU-niveau. De Commissie (met 
name DG Gezondheid en Voedselveiligheid) is verantwoordelijk voor de tenuitvoer -
legging en ontwikkeling van de relevante onderdelen van de EU-gezondheidsstra -
tegie en het desbetreffende beleid. De Commissie heeft in het kader van het besluit 
ook specifieke verantwoordelijkheden, en verzorgt onder meer het secretariaat en 
voorzitterschap van het Gezondheidsbeveiligingscomité, en beheert de organisatie -
structuur voor het beheer van crisissituaties op het gebied van de volksgezondheid. 
Het Europees Centrum voor ziektepreventie en  -bestrijding beheert het netwerk voor 
epidemiologische surveillance van overdraagbare ziekten en het systeem voor vroeg -
tijdige waarschuwing en maatregelen (zie bijlage II  voor een meer gedetailleerde 
beschrijving van deze taken).20 De aanvankelijke gezamenlijke 
aanbestedingsovereenkomst 
werd in juni 2014 ondertekend 
door 15 lidstaten en trad op 
5 juli 2014 in werking. Per 
mei 2016 hadden 24 EU-
lidstaten deze overeenkomst 
ondertekend.
14 Inleiding 
Door de EU gecofinancierde maatregelen op het gebied van 
bedreigingen van de volksgezondheid
EU-gezondheidsprogramma’s
11 
De EU-gezondheidsstrategie wordt ondersteund door meerjarige gezondheidspro -
gramma’s. Het tweede programma liep van 2008 tot 201321. Het derde program -
ma wordt uitgevoerd in de periode 2014-202022. Het Uitvoerend Agentschap voor 
consumenten, gezondheid, landbouw en voeding (Chafea) is grotendeels verant -
woordelijk voor het beheer van het gezondheidsprogramma. Doelstelling 2 van het 
gezondheidsprogramma voor de periode 2014-2020, waarop onze controle betrek -
king heeft, is afgestemd op de activiteiten en definities van het besluit over ernstige 
grensoverschrijdende bedreigingen van de gezondheid. Tabel  2 biedt een overzicht 
van relevante doelstellingen en uitgaven of begrotingen:21 Opgericht bij Besluit 
nr. 1350/2007/EG van het 
Europees Parlement en de 
Raad van 23 oktober 2007 tot 
vaststelling van een tweede 
communautair 
actieprogramma op het 
gebied van gezondheid 
(2008-2013) (PB L 301 van 
20.11. 20 07, blz .  3).
22 Opgericht bij Verordening (EU) 
nr. 282/2014 van het Europees 
Parlement en de Raad van 
11 maart 2014 tot vaststelling 
van een derde actie  program -
ma voor de Unie op het 
gebied van gezondheid voor 
de periode 2014-2020 en tot 
intrekking van Besluit 
nr. 1350/2007/EG (PB L 86 van 
21.3.2014, blz. 1).Tabel 2Voor deze controle relevante doelstellingen van het gezondheidsprogramma1
Tweede gezondheidsprogramma  2008-2013 Derde gezondheidsprogramma  2014-2020
Totale operationele begroting voor 
de periode247 miljoen euro 405 miljoen euro
Aantal belangrijkste doelstellingen 3 4
Submaatregelen/prioriteiten 19 23
Het voor deze controle relevante 
onderdeel1: De „gezondheidsbeveiliging” van burgers 
verbeteren  
1.1: Burgers beschermen tegen bedreigingen van de 
volksgezondheid2: Met het oog op het beschermen van burgers 
van de Unie tegen ernstige grensoverschrij -
dende gezondheidsbedreigingen: coherente 
benaderingen vaststellen en ontwikkelen, en de 
implementatie  ervan bevorderen met het oog op 
een grotere paraatheid en betere coördinatie op 
gezondheidsgebied.
Uitgaven/begroting voor dit 
element 32 miljoen euro voor maatregel 1.1 (ongeveer 13 %)Naar schatting 12 miljoen euro op basis van de 
meerjarige planning van 2013 voor 2014-2016 
(ongeveer 3 %).
1  Met betrekking tot de cijfers in tabel  2 moet worden opgemerkt dat deze niet volledig vergelijkbaar zijn tussen de programmeringsperioden 
vanwege uiteenlopende subprioriteiten en een verschuiving van bepaalde activiteiten van het gezondheidsprogramma naar het ECDC, dat 
over een aanzienlijke jaarlijkse begroting van ongeveer 55  miljoen  euro beschikt.
Bron:  ERK, op basis van door de Commissie verstrekte informatie.
15 Inleiding 
Andere EU-financiering voor gezondheidsbescherming
12 
Andere EU-fondsen, met name de kaderprogramma’s voor onderzoek 
(KP7 voor 2007-2013 en Horizon 2020 voor 2014-2020), financieren eveneens maatre -
gelen ter bescherming van de gezondheid. In het kader van de thematische gebie -
den „gezondheid” en „veiligheid” van het KP7-samenwerkingsprogramma is meer 
dan 7 miljard euro geïnvesteerd23. DG Onderzoek en Innovatie en DG Migratie en 
Binnenlandse Zaken zijn verantwoordelijk voor deze thematische werkterreinen. 
Het nieuwe Horizon 2020-programma heeft ook betrekking op gezondheids- en 
veiligheidsonderzoek24. Naar schatting25 zal de EU in de periode 2014-2020 ongeveer 
9,1 miljard euro in deze gebieden investeren. Voor het thema gezondheid omvat 
dit de doelstelling van het vergroten van het vermogen om gezondheid te monito -
ren, ziekten te voorkomen, op te sporen, te behandelen en te beheersen. De in het 
kader van deze programma’s toegekende subsidies kunnen daarom van rechtstreeks 
belang zijn voor het gezondheidsbeschermingsbeleid en de bestrijding van ernstige 
grensoverschrijdende bedreigingen van de gezondheid26.23 Zie de cijfers inzake de 
begrotingsuitvoering van KP7 
voor de periode 2007-2013 op 
https://ec.europa.eu/research/
fp7/index_en.cfm?pg=  
budget .
24 In het kader van de 
maatschappelijke 
uitdagingen  1 „Gezondheid, 
demografische verandering 
en welzijn”, en 7 „Veilige 
samenlevingen”.
25 Zie het informatieblad inzake 
de begroting van 
Horizon  2020 van 
25 november 2013.
26 Bijvoorbeeld projecten die 
betrekking hebben op 
onderwerpen zoals ebola, 
antimicrobiële resistentie, 
overdraagbare ziekten, maar 
ook paraatheid.
16
 Reikwijdte en aanpak van 
de controle
13 
Bij de vaststelling van de reikwijdte en de doelstellingen van de controle hebben wij 
bedacht dat het EU-kader voor de bescherming van burgers tegen ernstige grens -
overschrijdende bedreigingen van de gezondheid voornamelijk bestaat uit Besluit 
nr. 1082/2013/EU over ernstige grensoverschrijdende bedreigingen van de gezond -
heid en de EU-middelen die ter ondersteuning van de uitvoering daarvan beschik -
baar zijn gesteld. Over het algemeen past dit kader in de bredere context van de 
gezondheidsstrategie van de EU.
14 
De controlewerkzaamheden waren gericht op de volgende centrale controlevraag:
Voldoet de uitvoering van het EU-kader voor de bescherming van de bevolking 
tegen ernstige grensoverschrijdende bedreigingen van de gezondheid?
Vanuit deze hoofdvraag stelden wij de volgende deelvragen:
i) Worden de met het besluit geïntroduceerde innovaties op doeltreffende wijze 
uitgevoerd?
ii) Worden de bestaande systemen voor vroegtijdige waarschuwing en maatregelen 
en epidemiologische surveillance op toereikende wijze beheerd en uitgevoerd?
iii) Dragen de EU-gezondheidsprogramma’s op doeltreffende wijze bij tot de 
 bescherming van de bevolking tegen bedreigingen van de gezondheid? en
iv) Voldoet de interne coördinatie binnen de Commissie met betrekking tot de 
financiering van gezondheidsbeveiliging en crisisbeheersing op het gebied van 
de volksgezondheid?
15 
De reikwijdte van de controle is nauw afgestemd op de verschillende gebieden van 
het besluit over ernstige grensoverschrijdende bedreigingen van de gezondheid (zie 
ook figuur  1 hierboven). Deelvraag 1 bestreek de innovaties die met het besluit zijn 
geïntroduceerd in de EU-wetgeving (bijv. coördinatie van de paraatheidsplanning, 
gezamenlijke aanbestedingen en de versterking van de rol van het Gezondheids -
beveiligingscomité, zie de paragrafen 7-9), en deelvraag 2 had betrekking op de 
reeds bestaande systemen (d.w.z. de systemen voor epidemiologische surveillance 
en vroegtijdige waarschuwing en maatregelen).
16 
De reikwijdte van de controle omvatte tevens een beoordeling van het beheer van 
EU-middelen die waren vrijgemaakt om bij te dragen tot de bescherming van bur -
gers tegen gezondheidsbedreigingen. In het kader van deelvraag 3 hebben wij een 
beoordeling gemaakt van relevante maatregelen en projecten van DG Gezondheid 
en Voedselveiligheid en Chafea voor de programmeringsperioden 2008-2013 en, tot 
op zekere hoogte, 2014-2020.
17 Reikwijdte en aanpak van de controle 
17 
In het kader van deelvraag 4 hebben wij een beoordeling gemaakt van de algemene 
prestaties en de coördinerende activiteiten, met name op het niveau van de eenheid 
voor crisisbeheersing en paraatheid op het gebied van gezondheid van DG Gezond -
heid en Voedselveiligheid en de relevante operationele eenheden van het ECDC. 
Daarnaast hebben wij gekeken naar de coördinatie van DG Gezondheid en Voedsel -
veiligheid met andere diensten van de Commissie, met name inzake onderzoeks -
programma’s met doelstellingen op het gebied van gezondheidsbescherming, en in 
verband met structuren voor crisisbeheersing.
18 
De Rekenkamer is niet bevoegd om de tenuitvoerlegging door de lidstaten van de 
WHO-Gezondheidsregeling, of de algemene uitvoering van paraatheidsplannen op 
nationaal niveau te controleren. Dit viel derhalve buiten de reikwijdte van de contro -
le. Tijdens de controle is echter wel aandacht besteed aan bepaalde begrippen uit de 
Gezondheidsregeling. Onze controlewerkzaamheden met betrekking tot de coördi -
natie van de crisisbeheersingsstructuren omvatten geen volledige beoordeling van 
de werking van die structuren in meerdere directoraten-generaal of als onderdeel 
van de reactie van de EU op de uitbraak van het ebolavirus27.
19 
De vragen 1-4 waren gericht op het niveau van de Commissie (namelijk DG Ge -
zondheid en Voedselveiligheid, en voor de vragen 3 en 4 zijn informatie  bezoeken 
afgelegd bij DG Migratie en Binnenlandse Zaken, DG Onderzoek en Innovatie, het 
Uitvoerend Agentschap Onderzoek (REA), en het Uitvoerend Agentschap Europese 
Onderzoeksraad (ERCEA)) en van het ECDC, en deze vragen zijn besproken tijdens 
de informatiebezoeken aan vier lidstaten28. Naast de gesprekken tijdens de bezoe -
ken ter plaatse hebben wij een informatiebezoek afgelegd bij WHO-Europa, een 
administratieve controle verricht van 20 maatregelen in het kader van een gezond -
heidsprogramma29 (zie bijlage  III voor een overzicht) en de doelstellingen van tien 
KP7-projecten (zie bijlage  III), en hebben wij voortgangs- en uitvoeringsverslagen 
van de Commissie en documenten met betrekking tot de werkzaamheden van het 
Gezondheidsbeveiligingscomité geraadpleegd.
20 
De materialiteit en de potentiële impact die van belang is voor de tenuitvoerlegging 
en het beheer van de gebieden die binnen de reikwijdte van de controle vallen, 
moeten voornamelijk worden afgemeten aan de potentiële kosten en gevolgen die 
ontstaan wanneer grensoverschrijdende bedreigingen van de volksgezondheid niet 
op de meest doeltreffende wijze worden aangepakt. Noodsituaties vereisen door -
gaans de onmiddellijke beschikbaarheid van aanzienlijke (financiële) middelen voor 
responsmaatregelen, en dit geldt des te meer wanneer de vroegtijdige reactie trager 
of minder doeltreffend is dan vereist. De zeer schadelijke effecten beperken zich 
bovendien niet tot de menselijke gezondheid, maar hebben mogelijk ook invloed op 
vele sectoren van de economie in het algemeen, zoals wordt beschreven in de para -
grafen 1 en 2. Gezien het onvoorspelbare karakter en de omvang van de toekomstige 
noodsituaties op het gebied van de volksgezondheid is het niet mogelijk dergelijke 
schade en effecten op voorhand te kwantificeren.27 Tegen deze achtergrond 
verwijzen wij ook naar een 
andere doelmatigheids-
controle van de Rekenkamer 
met betrekking tot het 
crisismanagement van de 
Commissie op extern gebied, 
die een casestudy van de 
ebolacrisis bevat.
28 Er zijn informatiebezoeken 
gebracht aan Estland, Italië, 
Nederland en het Verenigd 
Koninkrijk. Wij hebben deze 
landen geselecteerd op basis 
van de geografische spreiding 
en risicofactoren zoals reizen, 
handel en buitengrenzen.
29 Deze vertegenwoordigen 
ongeveer 56 % (ofwel 
18 miljoen euro) van de 
financiering voor de aanpak 
van gezondheidsbedreigingen 
in het kader van het tweede 
gezondheidsprogramma. 
Verder hebben wij de 
belangrijkste coördinatoren 
van zeven projecten ter 
plaatse bezocht.
18
 Controle-opmerkingen
Met het besluit over ernstige grensoverschrijdende 
bedreigingen van de gezondheid werden bepaalde 
wijzigingen ingevoerd voor de bescherming van de 
gezondheid in de EU, maar de tenuitvoerlegging en 
ontwikkeling daarvan werden gehinderd door 
vertragingen, en strategische en operationele 
uitdagingen blijven bestaan
21 
Wij hebben onderzocht of de innovaties die werden geïntroduceerd met het besluit 
over ernstige grensoverschrijdende bedreigingen van de gezondheid, zoals beschre -
ven in de paragrafen 7-9 en figuur  1, op doeltreffende wijze ten uitvoer zijn gelegd. 
In het algemeen hebben wij geconstateerd dat de uitvoering en ontwikkeling van 
deze innovaties werd gehinderd door vertragingen en dat de strategische en opera -
tionele problemen blijven bestaan. In de volgende paragrafen doen wij verslag van 
de onvoldoende duidelijke resultaten van het overleg over en de coördinatie van pa -
raatheidsplanning en de tekortschietende prestatiemeting voor deze activiteiten. Wij 
brengen ook verslag uit over de rol van het ECDC in de algemene paraatheid, die niet 
voldoende geformaliseerd is, over de trage voortgang bij de gezamenlijke aanbeste -
ding voor medische tegenmaatregelen en het ontbreken van een EU-mechanisme 
voor de aanpak van dringende behoeften voor medische tegenmaatregelen binnen 
het kader van het besluit over ernstige grensoverschrijdende bedreigingen van de 
gezondheid. Tot slot rapporteren wij over operationele en strategische uitdagingen 
voor het Gezondheidbeveiligingscomité en over problemen bij de toepassing van de 
regels inzake coördinatie van de respons.
Onvoldoende duidelijke resultaten van het overleg over en 
de coördinatie van paraatheidsplanning
22 
De lidstaten en de Commissie moeten elkaar in het kader van het HSC raadplegen 
met het oog op de coördinatie van hun inspanningen voor de ontwikkeling, verster -
king en handhaving van hun capaciteit voor de controle van, vroegtijdige waarschu -
wing bij, evaluatie van en reactie op ernstige grensoverschrijdende bedreigingen 
van de gezondheid30. Deze raadpleging moet zijn gericht op de uitwisseling van 
beste praktijken en ervaringen inzake paraatheids- en reactieplanning, de bevor -
dering van de interoperabiliteit van de paraatheidsplanning, en het inspelen op de 
noodzaak voor verschillende sectoren (bijv. gezondheidszorg, civiele bescherming, 
vervoer, grenscontroles) om samen te werken op het gebied van de paraatheids- en 
reactieplanning op het niveau van de Unie. Zij moet ook de tenuitvoerlegging van de 
belangrijkste capaciteitsvereisten voor de surveillance- en reactiemechanismen als 
bedoeld in de IGR ondersteunen (zie bijlage I ).
23 
De lidstaten moesten uiterlijk op 7 november 2014, en daarna om de drie jaar, bij 
de Commissie geactualiseerde informatie indienen over de laatste stand van zaken 
met betrekking tot hun nationale paraatheids- en reactieplanning op de hierboven 
genoemde gebieden. Met het oog op de verenigbaarheid en de relevantie van de 
informatie voor de doelstellingen is de indiening van deze informatie gebaseerd op 
een model dat door de Commissie is vastgesteld.30 Artikel 4 van Besluit 
nr. 1082/2013/EU.
19 Controle-opmerkingen 
24 
Tijdens de ebolacrisis heeft de Commissie in juli 2014 in overleg met de lidstaten 
het modelformulier voor het verstrekken van informatie over de paraatheid goed -
gekeurd, slechts vier maanden vóór de termijn voor het invullen van de vragenlijst 
door de lidstaten. Negen EU-lidstaten hebben hun antwoorden op tijd ingediend 
via een elektronische enquête. Nog eens 17 lidstaten leverden hun antwoorden te 
laat in, het merendeel daarvan in 2015 nadat de Commissie meerdere herinneringen 
had gestuurd. De Commissie heeft met het ECDC en WHO Europa samengewerkt 
om een voortgangsverslag over de paraatheids- en reactieplanning op te stellen op 
basis van de antwoorden van de lidstaten, en dit verslag is in juni en november 2015 
voorgelegd aan het Gezondheidsbeveiligingscomité. Ondanks de vertragingen bij de 
indiening van de antwoorden is daarmee de vereiste uitwisseling van informatie over 
de paraatheids- en reactieplanning op gang gebracht.
25 
Het grootste deel van de informatie in dit verslag, met uitzondering van enkele geo -
grafische kaarten uit WHO-verslagen31, is geanonimiseerd en geaggregeerd. Daar -
door is voor leden van het Gezondheidsbeveiligingscomité niet zichtbaar welk land 
de informatie, suggesties voor verbeteringen of beste praktijken  — of voorbeelden 
daarvan — heeft verstrekt, dit om een doelmatige en transparante gedachtewisse -
ling te waarborgen, ondanks het vertrouwelijke karakter van het Gezondheidsbe -
veiligingscomité en het verslag zelf. Het besluit over ernstige grensoverschrijdende 
bedreigingen van de gezondheid noch het model voor de vragenlijst verplichten de 
lidstaten tot het verstrekken van bewijsstukken zoals uitvoerings- of actieplannen, 
handboeken, of daadwerkelijke paraatheidsplannen.
26 
De wetgeving voorziet de Commissie niet van een mandaat om, bijvoorbeeld tijdens 
bezoeken aan landen, dergelijke informatie in te winnen of te verifiëren. De infor -
matie die is gebruikt in het voortgangsverslag over relevante aspecten van paraat -
heid is uitsluitend gebaseerd op zelfbeoordelingen door de lidstaten en bevat geen 
bewijsmateriaal. Hoewel dit niet betekent dat de verstrekte informatie onjuist is, is 
de consequentie dat de in het verslag geïdentificeerde en aan het Gezondheidsbe -
veiligingscomité gepresenteerde sterke en zwakke punten niet zijn gebaseerd op ge -
gevens die extern zijn geverifieerd of geëvalueerd. Hoewel de wetgeving hier niet in 
voorziet, dragen een dergelijke evaluatie en verhoogde transparantie waarschijnlijk 
bij tot een hogere mate van zekerheid inzake de paraatheid voor ernstige grensover -
schrijdende bedreigingen van de gezondheid (zie tekstvak  3 over tekortkomingen in 
de zelfbeoordeling met betrekking tot de tenuitvoerlegging van de IGR), en daarmee 
zouden maatregelen die nodig zijn om zwakke punten te verhelpen, beter kunnen 
worden gericht.31 WHO (2014), Summary of State 
Parties 2013 report on IHR core 
capacity implementation, 
Regional Profiles, http://www.
who.int/ihr/publications/
WHO_HSE_GCR_2014.10/en/
20 Controle-opmerkingen Tekstvak  3
27 
Voor sommige lidstaten was het, ondanks hun betrokkenheid bij de ontwikkeling 
van het model, in de praktijk moeilijk om de paraatheidsvragenlijst te beantwoor -
den en daarom maakten zij enige punten van voorbehoud bij de bevindingen in het 
voortgangsverslag. Bovendien vertoonde de technische uitvoering van de vragenlijst 
door middel van de online-enquête tekortkomingen waardoor de kwaliteit van de 
gegevens voor bepaalde vragen werd beperkt. Dit was gedeeltelijk te wijten aan het 
feit dat het ECDC niet vroeg genoeg door DG Gezondheid en Voedselveiligheid werd 
betrokken bij de IT-voorbereidingen voor het gebruik van het instrument voor de 
online-enquête.
28 
Wat betreft de mogelijke EU-criteria voor paraatheids- en reactieplanning wees de 
Commissie er in haar effectbeoordeling van 201132 op dat er, naast de basiscriteria 
in het besluit33, uitgebreide richtsnoeren voor algemene paraatheidsplanning34 
beschikbaar zijn voor alle soorten gezondheidsbedreigingen, en op het feit dat er 
geen mechanisme bestond om de uitvoering daarvan in alle lidstaten te waarborgen. 
Wij hebben geconstateerd dat deze richtsnoeren geen status hadden gekregen in 
het kader van het besluit over ernstige grensoverschrijdende bedreigingen van de 
gezondheid en dat het bewustzijn over de inhoud ervan over het algemeen laag is, 
hoewel er door de Commissie en verscheidene lidstaten aanzienlijke inspanningen 
zijn geleverd om de alomvattende, bijgewerkte versie van 2011 en de vertalingen 
daarvan te publiceren op de website van de Commissie. Als het richtsnoer niet door 
de lidstaten wordt gebruikt of bijgewerkt, gaan deze aanzienlijke investeringen van 
middelen mogelijk verloren.Internationale ontwikkelingen op het gebied van paraatheid: tekortkomingen in 
de zelfbeoordeling inzake de tenuitvoerlegging van de IGR
De WHO en haar deskundigenpanels hebben op tekortkomingen gewezen die inherent zijn aan de zelfbeoordelin -
gen inzake de tenuitvoerlegging van de belangrijkste IGR-capaciteiten. Het Ebola Interim Assessment Panel schreef 
in juli 2015 dat het van mening was dat het onaanvaardbaar is dat er voor het meten van IHR-kerncapaciteiten 
alleen vrijwillige zelfevaluatie vereist is. Het verwees naar hoopgevende activiteiten, zowel binnen de WHO en 
door middel van initiatieven zoals de Global Health Security Agenda (zie bijlage I  voor een beschrijving van andere 
initiatieven die zijn gericht op de aanpak van de noodzaak voor het verbeteren van de paraatheidsplanning en het 
vergroten van de transparantie), ter bevordering van evaluatiekaders, externe monitoring en transparantie 
met betrekking tot de belangrijkste capaciteiten  en onderstreepte dat regionale politieke organen, zoals  de 
Europese Unie dit werk kunnen ondersteunen .
Bij de 69e Wereldgezondheidsvergadering (23-28 mei 2016) werd aandacht besteed aan het verslag van het 
evaluatiecomité betreffende de rol en reactie van de IGR bij de uitbraak van het ebolavirus, waarbij men tot een 
soortgelijke conclusie kwam. Het evaluatiecomité heeft geconstateerd dat een gebrekkige uitvoering van de IGR 
heeft bijgedragen tot de escalatie van de ebola-epidemie. In de door het evaluatiecomité voorgestelde aanpak ter 
versterking van de uitvoering van de IGR wordt de erkenning van een externe beoordeling van de kerncapaci -
teiten van een land als beste praktijk aangemerkt.
32 Bladzijde  17 van 
SEC(2011) 1519 final van 
8 december 2011.
33 Artikel 4 van Besluit 
nr. 1082/2013/EU.
34 Strategy for Generic 
Preparedness Planning, 
Technical guidance on generic 
preparedness planning for 
public health emergencies 
(actualisering  2011).
21 Controle-opmerkingen 
29 
Over het algemeen hebben wij geconstateerd dat het overleg tussen de lidstaten en 
de Commissie over paraatheids- en de reactieplanning, zoals vereist, is gestart. Toch 
zijn de procedures voor het verkrijgen en het uitwisselen van relevante informatie 
met het oog op een betere coördinatie met betrekking tot paraatheid nog niet ro -
buust genoeg en hebben deze nog geen duidelijke resultaten opgeleverd.
Tekortschietende prestatiemeting van de coördinatie van de 
paraatheid
30 
De Commissie moet de doeltreffendheid van het beleid en de programma’s van de 
Unie meten. Dit geldt ook voor de beleidsdoelstellingen van de EU in het besluit over 
ernstige grensoverschrijdende bedreigingen van de gezondheid, en met name voor 
de inspanningen in het kader van artikel 4 betreffende de paraatheids- en reactie -
planning waarnaar hierboven wordt verwezen. Er dienen derhalve in nauw overleg 
met de lidstaten SMART geformuleerde doelstellingen35 en indicatoren te worden 
vastgesteld, alsook een methode waarmee de vooruitgang duidelijk kan worden 
gemeten en geëvalueerd. Vervolgens moeten de lidstaten op hun beurt hun vooruit -
gang aantonen.
31 
De doelstellingen van DG Gezondheid en Voedselveiligheid voor de huidige pro -
grammeringsperiode (2014-2020) omvatten een specifieke doelstelling met be -
trekking tot de bescherming van burgers tegen ernstige grensoverschrijdende 
bedreigingen van de volksgezondheid: het vaststellen en ontwikkelen van coherente 
benaderingen en het bevorderen van de implementatie ervan met het oog op een 
grotere paraatheid en betere coördinatie in noodsituaties op gezondheidsgebied. De 
desbetreffende specifieke resultaatindicator luidt: „aantal lidstaten dat de gemeen -
schappelijke benaderingen in de paraatheidsplannen integreert […]”36.
32 
Voor deze specifieke doelstelling en indicator heeft de Commissie in haar beheers -
plannen voor 2014 en 2015 als streefdoelen vastgelegd dat tegen 2015 vier lidstaten 
de gemeenschappelijke benaderingen in hun paraatheidsplannen hebben geïnte -
greerd, tegen 2017 14 lidstaten, en tegen 2020 alle lidstaten. De doelstelling en indi -
cator worden in het besluit echter niet als zodanig genoemd, zodat de lidstaten daar 
niet aan zijn gebonden. Het bevat ook geen criteria voor de vraag wanneer gemeen -
schappelijke benaderingen zijn geïntegreerd in het ontwerp van een paraatheids -
plan; deze moeten volgens de doelstelling echter nog steeds worden vastgesteld en 
ontwikkeld. Wij hebben vastgesteld dat, toen de Commissie de streefdoelen voor de 
indicator vaststelde, dit begrip van een gemeenschappelijke aanpak niet verder is 
ontwikkeld door de Commissie in overleg met de lidstaten, en dat er ook geen duide -
lijke en overeengekomen methode bestond voor het meten van de voortgang.35 Specifiek, meetbaar, haalbaar, 
relevant en tijdgebonden.
36 Dezelfde doelstelling en 
indicator zijn ook te vinden in 
de artikelen 2 en 3 van 
Verordening (EU) nr.  282/2014 
voor het meten van de 
prestaties van de 
desbetreffende uitgaven in 
het kader van deze 
doelstelling.
22 Controle-opmerkingen 
33 
Begin 2016 heeft de Commissie haar methodologie voor het meten van de voor -
uitgang in het kader van de specifieke indicator verfijnd en het ECDC verzocht een 
verdere analyse te maken van de gegevens die van de lidstaten waren ontvangen. 
Het ECDC werd verzocht te meten hoeveel lidstaten de elementen van de tenuit -
voerlegging van de kerncapaciteiten van de IGR, interoperabiliteitsregelingen tussen 
sectoren, en bedrijfscontinuïteitsplannen hadden ingevoerd. Het ECDC concludeerde 
dat 16 lidstaten hadden verklaard dat zij deze elementen hadden ingevoerd en dat 
de indicator voor 2015 dus vóórlag op het streefdoel van 14 lidstaten in 2017. Zoals 
echter is aangegeven in paragraaf 32, konden wij niet bevestigen dat deze methodo -
logie was besproken met en goedgekeurd door het Gezondheidsbeveiligingscomité.
34 
Wij hebben derhalve niet kunnen vaststellen wat de gemelde vooruitgang betekent 
in termen van prestaties, en evenmin of alle definities en concepten van de doelstel -
lingen, indicatoren en streefdoelen door de lidstaten worden gesteund. Dit is vooral 
van belang aangezien de doeltreffende coördinatie van de paraatheids- en reactie -
planning voor ernstige grensoverschrijdende bedreigingen van de volksgezond -
heid daar in hoge mate van afhankelijk is37 en vereist dat de belanghebbenden zich 
inspannen voor de verwezenlijking van deze doelstellingen.
De rol van het ECDC in verband met algemene paraatheid is 
onvoldoende geformaliseerd
35 
Het ECDC heeft een mandaat voor het ondersteunen van de lidstaten en de Commis -
sie bij activiteiten inzake de paraatheid. Het mandaat van het ECDC was van oor -
sprong gericht op ziektepreventie en  -bestrijding en het is sinds de oprichting van 
het Centrum niet formeel bijgewerkt, ondanks de belangrijke ontwikkelingen op het 
gebied van de gezondheidsbescherming, in het bijzonder de inwerkingtreding van 
de IGR en de vaststelling van het besluit over ernstige grensoverschrijdende bedrei -
gingen van de gezondheid. Daarom hebben wij onderzocht of tussen de Commissie 
en het ECDC onderling en onder de belanghebbenden van het ECDC voldoende 
duidelijkheid bestond over de mate waarin het ECDC deskundigheid kan bieden op 
het gebied van de algemene paraatheid en hoe het zijn activiteiten en middelen voor 
dat doel moet plannen.
36 
In de oprichtingsverordening van het ECDC is bepaald dat het Centrum wetenschap -
pelijke en technische expertise kan verstrekken aan de lidstaten, de Commissie en 
andere communautaire organen bij de ontwikkeling, regelmatige herziening en 
actualisering van paraatheidsplannen, en ook bij de ontwikkeling van interventiestra -
tegieën op de gebieden die tot zijn opdracht behoren, d.w.z. de bescherming tegen 
overdraagbare ziekten en bedreigingen van onbekende oorsprong. In het besluit 
over ernstige grensoverschrijdende bedreigingen van de gezondheid worden aan 
het ECDC specifieke taken toegewezen op het gebied van epidemiologische sur -
veillance en vroegtijdige waarschuwing en maatregelen, maar niet voor steun met 
betrekking tot de paraatheidsplanning.37 Zoals erkend door 
DG Gezondheid en 
Voedselveiligheid in haar 
jaarlijks activiteitenverslag 
2015, waarin zij over de 
voortgang ten aanzien van 
deze specifieke doelstelling en 
indicator rapporteert.
23 Controle-opmerkingen 
37 
Na de goedkeuring van het besluit over ernstige grensoverschrijdende bedreigingen 
van de gezondheid heeft het ECDC aan nieuwe taken gewerkt38, met name op het 
gebied van de generieke paraatheid, waarmee het heeft ingespeeld op de behoefte 
van de EU aan een alle risico’s omvattende aanpak. We hebben echter wel vastge -
steld dat de rol en verantwoordelijkheden van het ECDC in verband met algemene 
paraatheid niet formeel waren gedefinieerd en overeengekomen, noch door actuali -
sering van de desbetreffende wetgeving, noch in de vorm van bijvoorbeeld een door 
de belanghebbenden van het Centrum goedgekeurde schriftelijke overeenkomst tus -
sen de Commissie en het ECDC. Als er onvoldoende formele duidelijkheid is over de 
rol van ECDC in deze activiteiten en over de vraag hoe deze bij haar opdracht passen, 
is het Centrum op de lange termijn misschien niet goed in staat zich op dergelijke 
taken voor te bereiden, en kan het ook niet doeltreffend reageren op verzoeken om 
bijstand. De risico’s die uit deze situatie voortvloeien, hebben zich al gemateriali -
seerd in verband met gezamenlijke werkzaamheden van het ECDC en de WHO voor 
richtsnoeren voor de herziening van plannen voor een grieppandemie, zoals hieron -
der uiteen wordt gezet.
38 
Na de grieppandemie van 2009 was de goedkeuring van richtsnoeren inzake paraat -
heidsplannen een van de belangrijkste aanbevelingen van de Raad39. Landen in heel 
Europa zijn begonnen hun draaiboeken voor de reactie op pandemieën op basis van 
de geleerde lessen te herzien. Het ECDC en WHO Europa hebben een aanzienlijke 
inspanning geleverd door workshops en evaluaties te organiseren. In 2012 hebben 
zij een gezamenlijk document gepubliceerd met de resultaten van deze werkzaam -
heden40. Vervolgens hebben zij gewerkt aan richtsnoeren voor de herziening van 
plannen voor een grieppandemie41. De opgestelde richtsnoeren waren bestemd voor 
alle 53 landen van de Europese regio van de WHO en werden ontwikkeld door des -
kundigen op het gebied van de planning van maatregelen ter voorbereiding op een 
pandemie uit verschillende landen en organisaties.
39 
In maart 2014 heeft de Commissie de publicatie van de gids echter opgeschort 
omdat zij betwijfelde of het ECDC dergelijke richtsnoeren op grond van zijn mandaat 
wel rechtstreeks aan de lidstaten mocht afgeven, waarbij zij tot de conclusie kwam 
dat het Gezondheidsbeveiligingscomité het aangewezen en gemandateerde orgaan 
is om kwesties inzake paraatheid te bespreken. Ten tijde van de controle (twee jaar 
later) was niet bekend op welke termijn het Gezondheidsbeveiligingscomité (of zijn 
werkgroep inzake paraatheid) de gids zou bespreken of wanneer deze zouden wor -
den gepubliceerd. Indien deze gids niet zouden worden gepubliceerd en gepromoot, 
zou dat neerkomen op een verlies aan investeringen in middelen en inspanningen 
die voor de productie ervan zijn geleverd, wat zou betekenen dat de EU-lidstaten en 
de landen van de regio Europa van de WHO daar geen toegang toe zouden hebben, 
zelfs al zouden er op nationaal niveau inspanningen worden geleverd om de pande -
miedraaiboeken te actualiseren.38 Een van deze taken was de 
bijstand die door het ECDC 
werd verleend aan de 
Commissie voor het 
samenvoegen van de 
gegevens die zijn ingediend 
door de lidstaten in het kader 
van artikel 4 van Besluit 
nr. 1082/2013/EU en de 
verslaglegging aan het 
Gezondheidsbeveiligings -
comité.
39 Conclusies van de Raad inzake 
„Pandemie (H1N1) 2009 — Een 
strategische benadering”, 
paragraaf 11, blz. 2.
40 Belangrijke wijzigingen van de 
pandemiedraaiboeken door 
de lidstaten van de Europese 
regio van de WHO op basis 
van de lessen die zijn 
getrokken uit de pandemie 
van 2009, het ECDC en het 
regionaal bureau voor Europa 
van de WHO, 2012.
41 „Guide for influenza pandemic 
plan revision — Applying the 
lessons learned from the 
pandemic H1N1(2009): A guide 
for the Member States of the 
WHO European Region, 
European Union and 
European Economic Area”, 
ontwerp van 2014.
24 Controle-opmerkingen 
Ontoereikende respons van de lidstaten om vaart te zetten 
achter de gezamenlijke aanbesteding voor vaccins voor 
een grieppandemie, en ontbreken van een EU-mechanisme 
voor de aanpak van dringende behoeften op het gebied 
van medische tegenmaatregelen binnen het kader van het 
besluit over ernstige grensoverschrijdende bedreigingen van 
de gezondheid
40 
Naar aanleiding van de crisis ten gevolge van de H1N1-pandemie in 2009 heeft de 
Raad42 de Commissie verzocht, verslag uit te brengen over een mechanisme voor de 
gezamenlijke aanbesteding voor vaccins en antivirale geneesmiddelen en om dit zo 
spoedig mogelijk, maar uiterlijk in december 2010, te ontwikkelen. De Commissie 
heeft de lidstaten al in 2011 uitgenodigd om behoefteanalyses aan te leveren ten 
behoeve van een dergelijke gezamenlijke aanbestedingsprocedure. Door middel 
van de goedkeuring van het besluit over ernstige grensoverschrijdende bedreigin -
gen van de gezondheid kwam er echter pas in 2013 een EU-rechtsgrondslag voor de 
gezamenlijke aanbesteding voor medische tegenmaatregelen. De Commissie heeft 
de gezamenlijke aanbestedingsovereenkomst goedgekeurd op 10 april 2014. Landen 
die de gezamenlijke aanbestedingsovereenkomst hebben ondertekend, kunnen 
deelnemen aan specifieke gezamenlijke aanbestedingsprocedures voor medische 
tegenmaatregelen, waarvoor minimaal vier lidstaten moeten deelnemen.
41 
In februari 2016 heeft de Commissie met succes de specificaties voor de gezamenlijke 
aanbesteding voor persoonlijke beschermingsmiddelen afgerond en gepubliceerd, 
waartoe de ebolacrisis de aanzet gaf. Daarnaast zijn er verscheidene andere specifieke 
gezamenlijke aanbestedingsprocedures opgestart. De voorbereiding van de specifieke 
gezamenlijke aanbestedingsprocedure voor vaccins voor een grieppandemie, waar -
om aanvankelijk in 2010 was verzocht door de Raad, was echter nog gaande. Ondanks 
diverse verzoeken van de Commissie waren in april 2016 slechts vijf behoefteanalyses 
ontvangen van de lidstaten. De verdere vooruitgang is afhankelijk van de inzet van 
de lidstaten voor deze procedures. De Commissie heeft in haar jaarlijkse activiteiten -
verslagen over 2014 en 2015 gerapporteerd dat de streefdoelen voor de gezamenlijke 
aanbesteding voor vaccins voor een grieppandemie niet waren vervuld.
42 
Een noodinstrument dat in dringende behoeften op het gebied van medische tegen -
maatregelen moet voorzien, zou minder complex, sneller en flexibeler moeten zijn dan 
de gezamenlijke aanbestedingsovereenkomst is. Naar aanleiding van een geval van 
difterie in Spanje in 2015, toen het behandelende ziekenhuis moeite had om in Europa 
aan antitoxine te komen43, hebben het Gezondheidsbeveiligingscomité en de Commis -
sie besloten dat zij mogelijke oplossingen zouden onderzoeken voor de aanpak van 
dergelijke gevallen in de toekomst. Het Gezondheidsbeveiligingscomité heeft ermee 
ingestemd om zijn werkgroep inzake paraatheid opdracht te geven voor de ontwikke -
ling van operationele standaardprocedures voor een snelle en samenhangende reactie 
van de Unie op dergelijke noodsituaties. In januari 2016 heeft de Commissie de lidstaten 
gevraagd om deelnemers aan te wijzen voor de werkgroep van het Gezondheidsbeveili -
gingscomité inzake een operationele standaardprocedure voor het uitwisselen van me -
dische tegenmaatregelen. Tijdens de controle hebben wij echter geen bewijs verkregen 
waaruit blijkt dat er overeenstemming was bereikt over de betreffende procedure of dat 
specifieke werkzaamheden waren gestart (zie ook de paragrafen 46 en 47).42 Conclusies van de Raad van 
13 september 2010 betreffen -
de de lering die moet worden 
getrokken uit de   A/H1N1 
pandemie  — Gezondheids  -
beveiliging in de Europese 
Unie.
43 Zie de snelle risicobeoordeling 
van het ECDC „Een geval van 
difterie in Spanje” van 15 juni 
2015: „de opsporing, het 
beheer en de reactie van de 
volksgezondheidsorganen 
naar aanleiding van het eerste 
geval van difterie in Spanje in 
bijna 30 jaar zijn uitdagingen 
gebleken met betrekking tot 
de paraatheid voor difterie in 
de Europese Unie”.
25 Controle-opmerkingen 
Het Gezondheidbeveiligingscomité en de uitbraak van ebola
In maart 2014 is het Gezondheidsbeveiligingscomité begonnen met de besprekingen over ebola, na de eerste 
melding van de uitbraak door Guinee aan de WHO en de afgifte van een snelle risicobeoordeling door het ECDC. 
Volgens deze snelle risicobeoordeling was het risico dat het virus zou overslaan naar de EU laag, hoewel sommige 
situaties maatregelen in de EU zouden kunnen rechtvaardigen, bijvoorbeeld indien toeristen zouden terugkeren 
van bezoeken aan familie en vrienden in Guinee, of wanneer blootgestelde personen om medische zorg zouden 
vragen in de EU.
Op 8 augustus 2014 riep de WHO de ebola-uitbraak uit tot een Noodsituatie op het gebied van de volksgezondheid 
van internationaal belang. Een week daarvoor heeft de Commissie een audioconferentie van het Gezondheidsbe -
veiligingscomité georganiseerd in het licht van de snel verslechterende situatie in de getroffen landen. Hieraan 
werd door vele verschillende diensten van de Commissie, het ECDC, de WHO en de lidstaten deelgenomen. Het 
doel was, informatie uit te wisselen en acties te coördineren voor maatregelen die werden genomen of waren 
gepland, om vast te stellen wat kon worden gedaan om de paraatheid verder te versterken, en ter overweging van 
bijstand aan de getroffen landen. Opties voor de medische evacuatie van burgers van de EU/EER werden eveneens 
besproken. DG Gezondheid en voedselveiligheid heeft met de hulp van het ECDC een vragenlijst opgesteld over 
de paraatheid voor ebola (om een overzicht te verkrijgen van laboratoriumcapaciteiten, ziekenhuisfaciliteiten voor 
ebola en aangepast vervoer) die is toegezonden aan de lidstaten en die door de meeste van hen is beantwoord. Na 
het uitroepen van de Noodsituatie op het gebied van de volksgezondheid van internationaal belang door de WHO 
is de frequentie van de vergaderingen van het Gezondheidsbeveiligingscomité over ebola sterk toegenomen (tot 
januari 2015 bijna elke week). Pas vanaf februari 2015 komen operationele onderwerpen weer voor op de agenda 
van het Gezondheidsbeveiligingscomité, zoals gezamenlijke aanbesteding en de werkgroepen.Tekstvak  443 
In het algemeen hebben wij, wat betreft de toepassing van de bepalingen inzake 
gezamenlijke aanbestedingen, geconstateerd dat de organisatie van de gezamenlijke 
aanschaf van vaccins voor een grieppandemie, die werd gestart na de H1N1-pande -
mie van 2009, ten tijde van onze controle traag verliep vanwege de geringe respons 
van lidstaten, en dat er op EU-niveau geen mechanisme bestaat om te voldoen aan 
de dringende behoeften aan medische tegenmaatregelen, waardoor de paraatheid 
voor een grieppandemie mogelijk is verlaagd.
Strategische en operationele uitdagingen voor het 
geformaliseerde Gezondheidbeveiligingscomité
44 
In het besluit over ernstige grensoverschrijdende bedreigingen van de gezond -
heid wordt tot de oprichting van het Gezondheidbeveiligingscomité besloten, 
dat uit vertegenwoordigers van de lidstaten bestaat en wordt voorgezeten door 
de Commissie (zie bijlage II  voor een gedetailleerdere beschrijving van zijn rol en 
verantwoordelijkheden).
45 
Alle lidstaten hebben hun leden van het Gezondheidsbeveiligingscomité aangewe -
zen. Er zijn plenaire vergaderingen gehouden, eenmaal in 2014 en driemaal in 2015, 
alsmede een groot aantal audioconferenties, met name met betrekking tot de zich 
ontwikkelende ebolacrisis (zie tekstvak  4).
26 Controle-opmerkingen 
46 
Ten tijde van de controle was voor vier werkgroepen in het kader van het Gezond -
heidsbeveiligingscomité een taakomschrijving opgesteld: voor een permanente 
werkgroep inzake paraatheid, een permanent netwerk van communicatoren, een 
ad-hocwerkgroep inzake pas aangekomen migranten en overdraagbare ziekten, 
en een ad-hocwerkgroep inzake de bestrijding van antimicrobiële resistentie (zie 
tekstvak  2). Het Gezondheidsbeveiligingscomité heeft echter alleen de werkgroep 
inzake het netwerk van communicatoren en paraatheid formeel opgericht. Op basis 
van hun taakomschrijving moesten deze werkgroepen een jaarlijks werkprogramma 
opstellen, met inbegrip van prestatie-indicatoren voor de evaluatie, die moet worden 
voorgelegd en goedgekeurd door het Gezondheidsbeveiligingscomité, om ervoor te 
zorgen dat er op een gestructureerde manier aan deze thema’s wordt gewerkt. Wij 
hebben vastgesteld dat de jaarlijkse werkplannen met de indicatoren die worden 
vereist in de taakomschrijving van de werkgroepen tegen het einde van de controle 
(in maart 2016) niet waren ingediend ter goedkeuring door het Gezondheidsbeveili -
gingscomité. Dit betekent dat de werkzaamheden van deze werkgroepen niet wor -
den uitgevoerd in overeenstemming met de taakomschrijving en dat hun prestaties 
niet op passende wijze worden gemeten.
47 
Deelname aan de werkgroepen van het Gezondheidsbeveiligingscomité is vrijwil -
lig. Aan het einde van onze controle hadden alle lidstaten hun deelnemers aan het 
netwerk van communicatoren benoemd. De Commissie heeft ook verzocht om 
deelnemers aan te wijzen voor de werkgroep inzake paraatheid (zie ook paragraaf 42 
hierboven), maar in maart 2016 hadden slechts negen EU-lidstaten dat gedaan. Het is 
van belang dat een groot aantal lidstaten deelneemt om ervoor te zorgen dat de out -
puts van deze werkgroepen later door het Gezondheidsbeveiligingscomité worden 
ondersteund en uitgevoerd.
48 
Wij hebben vastgesteld dat het Gezondheidsbeveiligingscomité, toen het nog infor -
meel was en zijn mandaat op de door de Raad vastgestelde taakomschrijving berust -
te (d.w.z. tot 2013), wel werkprogramma’s met jaarlijkse doelstellingen en verslagleg -
ging kende, alsmede gedocumenteerde actieplannen met een voortgangsverslag. 
In het besluit over ernstige grensoverschrijdende bedreigingen van de gezondheid 
verschillen de status en het mandaat van het huidige Gezondheidsbeveiligingsco -
mité. We hebben in documenten van het Gezondheidsbeveiligingscomité of bij de 
Commissie echter geen bewijs gevonden dat het zijn taken momenteel uitvoert op 
basis van een overeengekomen strategische planning of een actuele routekaart met 
relevante strategische onderwerpen voor de langere termijn. Tijdens de controle 
hebben de vertegenwoordigers van de lidstaten ook laten weten enigszins bezorgd 
te zijn over de aard van de audioconferenties van het Gezondheidsbeveiligingscomi -
té, die volgens sommigen te veel op technische in plaats van strategische besprekin -
gen zijn gericht.
27 Controle-opmerkingen 
49 
In het algemeen waren de werkzaamheden van het Gezondheidsbeveiligingscomité, 
met name in reactie op de ebolacrisis, van groot belang en heeft het daarmee de 
aanzet gegeven tot de ontwikkeling van samenwerkingsmechanismen, zoals die voor 
het gebruik van laboratoria en voor medische evacuatie, die in stand kunnen worden 
gehouden of bij toekomstige crises opnieuw kunnen worden geactiveerd44. Het Ge -
zondheidsbeveiligingscomité heeft zich ontwikkeld tot een belangrijk platform waar 
vertegenwoordigers van de betrokken diensten van de Commissie en de lidstaten de 
handen ineen hebben geslagen en zijn begonnen met de uitwisseling van informa -
tie, onder meer met de WHO. Dit toont nogmaals de hoge relevantie en het belang 
van het Gezondheidsbeveiligingscomité aan, zoals ook is erkend door de Raad in zijn 
conclusies over de lessen die ten behoeve van de volksgezondheid moeten worden 
getrokken uit de ebola-uitbraak in West-Afrika45.
50 
Uit onze gegevens blijkt echter ook dat gedurende ongeveer zes maanden nadat de 
WHO ebola had uitgeroepen tot een noodsituatie op het gebied van de volksgezond -
heid van internationaal belang, de meeste werkzaamheden en audioconferenties van 
het Gezondheidsbeveiligingscomité waren toegespitst op de reactie op de ebolacri -
sis, die voor de volksgezondheid in de EU een laag risico inhield46. Als gevolg daarvan 
stonden andere activiteiten van het Gezondheidsbeveiligingscomité, met betrekking 
tot de strategische ontwikkeling en uitvoering van het besluit over ernstige grens -
overschrijdende bedreigingen van de gezondheid, tijdens deze periode niet boven -
aan de agenda.
51 
Aan de hand van de hoge frequentie van grote gezondheidscrisis in de afgelopen 
jaren, zoals Middle East Respiratory syndrome Coronavirus (MERS-CoV), ebola en zika, 
en het ontbreken van een strategische planning van het Gezondheidsbeveiligings -
comité, kan tot op zekere hoogte worden verklaard waarom zijn vergaderingen vaak 
van technische, en niet van strategische aard zijn. Bovendien hebben wij geconsta -
teerd dat de werkgroepen die de technische werkzaamheden van het Gezondheids -
beveiligingscomité moeten uitvoeren of ondersteunen, slechts langzaam vooruit -
gang boekten.
52 
Bij de Commissie zelf bestaat ook nog ruimte voor verbetering wat betreft het pro -
duceren van relevante inventarisaties of verslagen van activiteiten die in dit verband 
worden uitgevoerd in andere diensten, agentschappen en programma’s van de 
Commissie (zie ook de paragrafen 96-102). Uit de combinatie van deze factoren blijkt 
dat er bij het Gezondheidsbeveiligingscomité nog steeds ruimte is voor verbetering 
van zijn strategische werkzaamheden. Dit is belangrijk omdat het Gezondheidsbevei -
ligingscomité nu over een krachtig mandaat beschikt, met name op het gebied van 
de coördinatie — in overleg met de Commissie — van de paraatheids- en reactie -
planning van de lidstaten (zie paragraaf 44), waarmee het een zo hoog mogelijk 
niveau van bescherming tegen bedreigingen van de volksgezondheid in de EU moet 
waarborgen.44 Onverminderd de eventuele 
controlebevindingen van de 
Rekenkamer naar aanleiding 
van haar lopende 
doelmatigheidscontrole van 
kamer III op het gebied van 
structuren voor 
crisisbeheersing, die ook 
betrekking heeft op de 
respons van de EU op de 
uitbraak van het ebolavirus.
45 Conclusies van de Raad 
betreffende de lessen die ten 
behoeve van de 
volksgezondheid moeten 
worden getrokken uit de 
ebola-uitbraak in West-Afrika  - 
Gezondheidsbescherming in 
de Europese Unie 
(2015/C  421/04) van 
17 december 2015.
46 Zie de snelle risicobeoordeling 
van het ECDC „Uitbraak van 
het ebolavirus in West-Afrika”, 
vierde actualisering van 
3 september 2014, waarin 
wordt gesteld dat het risico 
dat ebola zich verspreidt via 
een patiënt die de EU bereikt 
als gevolg van een geplande 
medische evacuatie, als zeer 
gering werd beschouwd.
28 Controle-opmerkingen 
Toepassing van de regels inzake responscoördinatie is in de 
praktijk moeilijk
53 
In de inleiding van het besluit over ernstige grensoverschrijdende bedreigingen van 
de gezondheid wordt aangegeven dat op nationaal niveau door individuele lidstaten 
genomen maatregelen de belangen van de andere lidstaten kunnen schaden indien 
zij onderling onsamenhangend zijn of indien zij op uiteenlopende risicobeoorde -
lingen gebaseerd zijn, hoewel de lidstaten verantwoordelijk zijn voor het op natio -
naal niveau beheersen van volksgezondheidcrises. Daarom moeten47 de lidstaten, 
wanneer zij voornemens zijn volksgezondheidsmaatregelen te nemen ter bestrijding 
van een ernstige grensoverschrijdende bedreiging van de volksgezondheid, eerst 
de andere lidstaten en de Commissie in kennis stellen van en raadplegen over deze 
maatregelen. Indien de noodzaak om de volksgezondheid te beschermen zo drin -
gend is dat onmiddellijke goedkeuring van de maatregelen nodig is, kunnen zij de 
andere lidstaten en de Commissie na de goedkeuring ervan in kennis stellen.
54 
Uit de tijdens de ebolacrisis opgedane ervaring is gebleken dat het lastig is om te 
voldoen aan de vereiste om andere lidstaten te informeren (d.w.z. via het Gezond -
heidsbeveiligingscomité) voordat op nationaal niveau maatregelen worden geno -
men. Sommige lidstaten hebben besloten om af te wijken van de door het ECDC en 
de WHO uitgevoerde risicobeoordelingen en hebben reizigers op luchthavens bij 
binnenkomst van vluchten vanuit West-Afrika gescreend. In hun latere risicobeoorde -
lingen hebben het ECDC en de WHO screening bij binnenkomst telkens niet aan -
geraden, waarbij zij hebben gewezen op de daaraan verbonden kosten, de geringe 
resultaten en het bestaan van doeltreffende exit-screenings in de getroffen landen48. 
De Commissie heeft de ministers van Volksgezondheid van de EU uitgenodigd voor 
een coördinatievergadering op hoog niveau over ebola op 16 oktober 2014, waar 
is gesproken over de mogelijke maatregelen, toe te passen bij binnenkomst aan de 
grenzen van de EU. Een van de resultaten was dat de Commissie en de WHO een 
controle zouden organiseren inzake de screening op ebola bij vertrek uit de getrof -
fen landen in West-Afrika. Bij de controle werd geconcludeerd dat de processen voor 
screening bij vertrek goed werden toegepast en dat het waarschijnlijk was dat per -
sonen met tekenen en symptomen van ebola tijdens de procedures zouden worden 
geïdentificeerd.
55 
In haar uitvoeringsverslag 201549 heeft de Commissie dan ook verklaard dat een 
belangrijke conclusie inzake de ebola-uitbraak was dat er ruimte bestond voor het 
verbeteren van de uitvoering van de bepalingen op grond waarvan de lidstaten 
verplicht zijn de nationale respons te coördineren. Indien informatie over nationale 
maatregelen op het gebied van volksgezondheid die de lidstaten voornemens zijn 
te nemen of reeds hebben genomen, in een vroeg stadium niet voldoende wordt 
gedeeld met andere lidstaten, kunnen deze maatregelen gevolgen hebben voor 
andere lidstaten. De voorbeelden omvatten doublures van controles en de opspo -
ring van personen die reeds zijn gecontroleerd bij hun eerste binnenkomst in de EU, 
waarvoor aanvullende inspanningen en middelen uit andere lidstaten nodig waren, 
of de verhoogde druk die door media werd uitgeoefend op de openbare gezond -
heidsdiensten om uit te leggen waarom bepaalde lidstaten wetenschappelijk advies 
van de WHO of het ECDC wel opvolgen en andere niet.47 Overeenkomstig artikel 11 van 
Besluit nr.  1082/2013/EU.
48 Snelle risicobeoordeling van 
het ECDC „Uitbraak van het 
ebolavirus in West-Afrika”, 
vierde actualisering van 
3 september 2014, Technisch 
verslag van het ECDC 
„Maatregelen voor de 
infectiepreventie 
en -bestrijding voor het 
ebolavirus — toegang en 
bestaande 
screeningmaatregelen”, van 
12 oktober 2014.
49 Verslag over de uitvoering van 
Besluit nr.  1082/2013/EU; 
COM(2015) 617 final van 
7 december 2015.
29 Controle-opmerkingen 
De belangrijke rol van bestaande systemen en 
procedures voor vroegtijdige waarschuwing en 
respons en epidemiologische surveillance wordt alom 
onderkend, maar enkele verbeteringen moeten 
worden aangebracht
56 
Wij hebben onderzocht of de bestaande systemen voor vroegtijdige waarschuwing 
en maatregelen, en epidemiologische surveillance, waarvoor het besluit over ernsti -
ge grensoverschrijdende bedreigingen van de gezondheid de rechtsgrondslag biedt 
(zie ook figuur  1), op passende wijze worden beheerd en ten uitvoer worden gelegd. 
Over het algemeen hebben we vastgesteld dat deze bestaande systemen al jaren 
operationeel zijn en dat hun belangrijke rol op EU-niveau alom wordt erkend door 
de belanghebbenden, maar dat bepaalde aanpassingen van procedures en systemen 
nodig waren. In de volgende paragrafen gaan wij in op de noodzaak van verdere 
verbeteringen van het EWRS en de koppeling daarvan aan andere waarschuwings -
systemen, en op het feit dat de geactualiseerde aanpak op EU-niveau ten aanzien 
van vroegtijdige waarschuwing en maatregelen voor ernstige chemische en ecolo -
gische bedreigingen nog niet is getest. Tot slot moet er verder worden gewerkt aan 
het EU-systeem voor epidemiologische surveillance, om de vergelijkbaarheid en de 
kwaliteit van de gegevens te optimaliseren.
Ondanks het uitgebreide gebruik en de breed gedeelde 
waardering voor het EWRS zijn verdere verbeteringen nodig, 
onder andere voor de koppelingen met andere systemen 
voor vroegtijdige waarschuwing
57 
Het besluit over ernstige grensoverschrijdende bedreigingen van de gezondheid 
vormt de rechtsgrondslag voor het systeem voor vroegtijdige waarschuwing en 
maatregelen (EWRS) dat op het niveau van de Unie waarschuwingen in verband met 
ernstige grensoverschrijdende bedreigingen van de gezondheid afgeeft. Het EWRS 
moet zorgen voor permanente communicatie tussen de Commissie en de bevoeg -
de autoriteiten die op nationaal niveau verantwoordelijk zijn, met het oog op de 
alarmering, beoordeling van risico’s voor de volksgezondheid en het bepalen welke 
maatregelen met het oog op de bescherming van de volksgezondheid nodig kunnen 
zijn. Het ECDC moet de Commissie ondersteunen en assisteren door de exploitatie 
van het EWRS en door samen met de lidstaten de capaciteit om op gecoördineerde 
wijze te reageren te waarborgen. Het ECDC moet de inhoud van de via het EWRS 
ontvangen berichten analyseren en voorzien in informatie, expertise, adviezen en 
risicobeoordelingen.
58 
De Commissie en het ECDC moeten ook maatregelen nemen om te zorgen dat het 
EWRS op doelmatige wijze is verbonden met andere communautaire waarschuwings -
systemen (bijv. op het gebied van diergezondheid, levensmiddelen en diervoeders 
en civiele bescherming). Op basis van deze normen hebben we een algemene be -
oordeling gemaakt van de goede werking en het juiste beheer van het systeem voor 
vroegtijdige waarschuwing en maatregelen.
30 Controle-opmerkingen 
59 
Naar aanleiding van de goedkeuring van het besluit is het EWRS aangepast door 
opname van wijzigingen, zoals de toevoeging van nieuwe gegevensvelden voor an -
dere bedreigingen dan overdraagbare ziekten en de integratie van de definities van 
de waarschuwingskennisgeving. Wij hebben geconstateerd dat het EWRS op grote 
schaal wordt gebruikt door de autoriteiten van de betrokken lidstaat en door de 
Commissie. Sinds 2004 hebben de lidstaten en de Commissie 1 493 berichten geïniti -
eerd (zie figuur  2). Ondanks het feit dat in de loop der tijd actualiseringen en ver -
beteringen zijn aangebracht, hebben wij geconstateerd dat het systeem inherente 
beperkingen kent vanwege de achterhaalde opzet ervan, waardoor het niet mogelijk 
is om de meest recente IT-instrumenten, sociale mediaverbindingen of de volledige 
compatibiliteit van mobiele apparatuur te integreren. Figuur  2In het EWRS geïnitieerde kennisgevingen (2004-2015)
Deze 1/uni00A0493/uni00A0berichten hadden betrekking op 
1/uni00A0482 incidenten met overdraagbare ziekten sinds 2004, en sinds 2014:
- 1/uni00A0chemisch incident;
- 6/uni00A0ecologische incidenten; - 4/uni00A0potentiële bedreigingen van onbekende oorsprong.
In totaal werden 725/uni00A0berichten aangemerkt als kennis-
geving van waarschuwing of vroegtijdige waarschuwing.
UK SK SI SE RO PT PL NO NL MT LV LU LT IT IS IE HU HR GR FR FI ES EE EC/one.superior DK DE CZ CY CH BG BE AT350
300
250
200
150
100
50
0
1 EC verwijst naar de Europese Commissie.
Bron: ERK, op basis van door het ECDC in oktober 2015 verstrekte EWRS-gegevens.
31 Controle-opmerkingen 
50 De tweede onafhankelijke 
evaluatie van het ECDC 
overeenkomstig de 
oprichtingsverordening van 
het Centrum (Verordening 
(EG) nr. 851/2004), eindverslag 
van 8 oktober 2014.
51 Voor de meeste lidstaten zijn 
de contactpunten van het 
Gezondheidsbeveiligingsco -
mité en het EWRS niet 
dezelfde persoon. Over het 
algemeen is het onderscheid 
dat bij het Gezondheidsbevei -
ligingscomité hoge beleids -
ambtenaren van de 
ministeries van volksgezond -
heid zijn gedelegeerd en dat 
hoge technische medewer -
kers van nationale volksge -
zondheidsinstanties zijn 
aangewezen als EWRS-con -
tactpunt, hoewel andere 
configuraties ook voorkomen.60 
In het laatste externe evaluatieverslag van het ECDC50, dat betrekking heeft op de 
periode 2008-2012, werd vastgesteld dat de beoordeling van het technisch ontwerp 
en de gebruiksvriendelijkheid van het EWRS over het algemeen positief was, maar er 
werd tevens op gewezen dat het EWRS tijdens crises matig had gepresteerd, dat het 
systeem in het verleden gemakkelijk overbelast raakte, en dat er waarschijnlijk ruimte 
was om het EWRS te herzien, zodat het beter in staat zou zijn om ondersteuning te 
bieden in het geval van een noodsituatie voor de volksgezondheid.
61 
Op EU-niveau bestaat er momenteel geen specifiek platform of instrument voor om -
gevingsbewustzijn voor het in realtime bijhouden van een overzicht van op nationaal 
niveau genomen volksgezondheidsmaatregelen ter bestrijding van een ernstige 
grensoverschrijdende bedreiging van de gezondheid. Hiervoor wordt het EWRS 
gebruikt of er worden e-mails uitgewisseld, bijvoorbeeld tussen de leden van het 
Gezondheidsbeveiligingscomité en de Commissie. Er is ruimte voor de ontwikkeling 
van dergelijke functies, bijvoorbeeld in de vorm van een specifiek instrument of een 
geïntegreerde functie in een verbeterde versie van het EWRS.
62 
Tot 2012 bestond er een EWRS-comité. Dit comité hield zich bezig met de technische 
aspecten van gezondheidscrises, terwijl het informele Gezondheidbeveiligingsco -
mité op dat moment meer strategisch gericht was51. Uit onze bevindingen blijkt dat 
er in het huidige kader nog steeds sprake is van een noodzaak tot het verrichten van 
dergelijke technische voorbereidende werkzaamheden (zie ook paragraaf  51 hier -
boven over het Gezondheidsbeveiligingscomité). Opties voor het organiseren van 
een groep om beoordelingen van het risico voor de volksgezondheid te evalueren 
en om beleidsopties te onderzoeken, zijn ten tijde van de controle (maart 2016) ook 
besproken door de Commissie en het ECDC. De oprichting van een dergelijke groep 
werd noodzakelijk geacht om te voorkomen dat het Gezondheidsbeveiligingsco -
mité overbelast raakte, maar er werden geen praktische regelingen voorgesteld of 
overeengekomen.
63 
Ten tijde van de controle bestond er geen EWRS-gebruikersgroep of een soortge -
lijk orgaan voor de ondersteuning en facilitering van de werkzaamheden van de 
EWRS-gebruikersgemeenschap met betrekking tot de functionele en procedurele 
aspecten van het dagelijks gebruik van het systeem en eventuele verzoeken om 
wijzigingen en aanpassingen, alsook op het gebied van opleiding. Tot 2012 von -
den soortgelijke activiteiten echter plaats in het kader van het EWRS-comité, en de 
EWRS-vertegenwoordigers van de lidstaten hebben aangegeven dat er nog steeds 
een behoefte bestond om regelmatig over deze kwesties van gedachten te wisselen.In het EWRS geïnitieerde kennisgevingen (2004-2015)
32 Controle-opmerkingen 
64 
In haar uitvoeringsverslag 201552 heeft de Commissie verklaard dat zij een verdere 
aanpassing van het EWRS overwoog waardoor de ontwikkeling van gebruiksvrien -
delijker functies op middellange termijn mogelijk zou worden, zodra met de be -
langhebbenden en het ECDC overeenstemming zou zijn bereikt over het voorstel 
voor een volledige herziening (dat wil zeggen modernisering) van de IT-tool van 
het EWRS. Niettemin hebben wij ten tijde van de controle geen specifiek bewijs van 
vooruitgang van de Commissie in dit verband kunnen verkriigen.
65 
Al in 2011 had de Commissie53 agentschappen en systemen voor vroegtijdige waar -
schuwing op EU-niveau54 geïdentificeerd die moesten worden gekoppeld aan het 
EWRS. De lijst bevatte opmerkingen over elk waarschuwingssysteem waarmee werd 
aangetoond waarom ervoor moest worden gezorgd dat waarschuwingskennisge -
ving in het kader van het EWRS daaraan werden gekoppeld. Zij stelde doelstellingen 
vast en lacunes die in verband met deze koppelingen moesten worden gesloten. Wij 
onderzochten in hoe ver deze koppelingen sinds 2011 waren gevorderd en hebben 
vastgesteld dat er op het moment van onze controle (maart 2016) nog steeds een 
lijst55 bestond van waarschuwings- en informatiesystemen die geleidelijk aan het 
EWRS moesten worden gekoppeld.
66 
De kwestie van het koppelen van waarschuwingssystemen is van belang omdat de 
verschillende waarschuwingssystemen van de EU (bijv. Europhyt voor de gezond -
heid van planten, of Rapex voor gevaarlijke non-foodproducten) door verschillende 
diensten van de Commissie worden beheerd en ook verschillende contactpunten in 
de lidstaten kunnen hebben, waardoor een passende kanalisatie van communicatie 
op nationaal en EU-niveau van essentieel belang is.
67 
Volgens de Commissie56 worden de (procedurele en technische) koppelingsactivi -
teiten wellicht niet volledig afgerond totdat er meer duidelijkheid bestaat over de 
reikwijdte en de gevolgen van de „volledige herziening” van het EWRS-IT-instrument, 
zoals is beschreven in de voorgaande paragrafen. In de tussentijd moeten doeltref -
fende procedures in stand blijven om doublures of overlappingen van activiteiten te 
voorkomen en om een doeltreffende, vroegtijdige reactie te waarborgen bij meldin -
gen van verschillende bedreigingen.52 COM(2015) 617 final.
53 Bijlage „Structure for 
preparedness and response to 
cross-border health threats” 
bij effectbeoordeling 
SEC(2011) 1519 definitief.
54 Bijvoorbeeld 
waarschuwingssystemen voor 
gevaarlijke non-
foodproducten, voor 
diergezondheid en 
voedselveiligheid.
55 Bijlage bij het ontwerp van 
uitvoeringshandeling in het 
kader van artikel 8 van Besluit 
nr. 1082/2013/EU, ten tijde van 
de controle nog niet 
aangenomen.
56 COM(2015) 617 final.
33 Controle-opmerkingen 
68 
Over het algemeen hebben we vastgesteld dat het EWRS al jaren operationeel is en 
dat de belangrijke rol daarvan op EU-niveau in het algemeen wordt erkend, onder 
meer door EWRS-gebruikers die tijdens onze controle zijn geraadpleegd. De Com -
missie en het ECDC hebben evenwel nog geen noemenswaardige stappen gezet om 
het EWRS verder te versterken en om geïntegreerde oplossingen te ontwikkelen voor 
omgevingsbewustzijn en incidentbeheer in geval van ernstige grensoverschrijdende 
bedreigingen van de gezondheid. Daarnaast waren de procedurele of technische 
koppelingen met andere systemen voor vroegtijdige waarschuwing op het niveau 
van de Unie nog niet voltooid.
De geactualiseerde aanpak op EU-niveau ten aanzien van 
vroegtijdige waarschuwing en maatregelen voor ernstige 
chemische en ecologische bedreigingen is nog niet getest
69 
Indien een bedreiging is gemeld overeenkomstig de regels inzake waarschuwings -
kennisgevingen van het besluit over ernstige grensoverschrijdende bedreigingen 
van de gezondheid, moet de Commissie met betrekking tot de potentiële ernst van 
de bedreiging voor de volksgezondheid via het EWRS aan de nationale bevoegde 
autoriteiten en aan het Gezondheidbeveiligingscomité een risicobeoordeling ter 
beschikking stellen die mogelijke volksgezondheidsmaatregelen omvat57. Het ECDC 
moet een dergelijke risicobeoordeling opstellen wanneer het gevaar verband houdt 
met een overdraagbare ziekte, antimicrobiële resistentie of daaraan gerelateerde 
bijzondere gezondheidsvraagstukken, of van onbekende oorsprong is. De Europese 
Autoriteit voor voedselveiligheid en andere agentschappen van de Unie kunnen 
zo nodig ook door de Commissie worden verzocht om een risicobeoordeling op te 
stellen. Indien de noodzakelijke risicobeoordeling geheel of gedeeltelijk buiten het 
mandaat van de EU-agentschappen valt en indien dit nodig wordt geacht voor de 
 coördinatie van de reactie op het niveau van de Unie, moet de Commissie een ad-
hoc  risicobeoordeling maken. Wij onderzochten hoe dit in de praktijk zou verlopen.
70 
Wat betreft chemische en ecologische bedreigingen geeft het besluit de Commissie 
de bevoegdheid om geheel naar eigen inzicht uit passende bron een snelle risicobe -
oordeling te verkrijgen. Ten tijde van de controle waren snelle risicobeoordelingen 
voor chemische bedreigingen afkomstig van een door de EU gecofinancierd project. 
In het kader van het project werd een alomvattend instrumentarium ontwikkeld om 
dergelijke bedreigingen het hoofd te bieden, maar het liep in maart 2016 ten einde. 
Om aan haar wettelijke verplichting te kunnen voldoen en ook na die datum snelle 
risicobeoordelingen voor deze bedreigingen te kunnen leveren, ontwikkelde de 
Commissie met haar wetenschappelijk comité een operationele standaardprocedu -
re58 waarmee sommige, maar niet alle outputs van het project werden overgenomen 
om de vereiste capaciteit te bieden.57 Artikel 10 van Besluit 
nr. 1082/2013/EU inzake 
beoordelingen van het risico 
voor de volksgezondheid.
58 Bij de voorbereiding van haar 
beleid en voorstellen op het 
gebied van de 
consumentenveiligheid, de 
volksgezondheid en het 
milieu baseert de Commissie 
zich op onafhankelijke 
wetenschappelijke comités 
die haar van gedegen 
wetenschappelijk advies 
voorzien. De 
wetenschappelijke comités 
kunnen voor extra 
deskundigheid de hulp 
inroepen van 
wetenschappelijk adviseurs en 
een database van 
deskundigen. Eén van de drie 
comités die in 2009 van start 
gingen, was het 
Wetenschappelijk Comité voor 
gezondheids- en milieurisico’s 
(WCGM). In 2016 werd dit 
comité vervangen door het 
nieuwe Scheer-comité.
34 Controle-opmerkingen 
71 
De frequentie van ernstige grensoverschrijdende chemische incidenten is over 
het algemeen laag, maar gezien de aard ervan kan het noodzakelijk zijn om snelle 
risicobeoordelingen te leveren op zeer korte termijn, soms binnen slechts 12-36  uur, 
en buiten kantooruren. Het wetenschappelijk comité heeft zijn wetenschappelijke 
adviezen niet eerder op een dergelijke basis verstrekt.
72 
In 2016 bleek uit een oefening die voor hetzelfde project werd gehouden nogmaals 
de toegevoegde waarde van de componenten van het instrumentarium voor de om -
gang met chemische bedreigingen. Hieruit is gebleken dat er, zodra alle deskundigen 
voor de werkgroep snelle risicobeoordeling voor chemische bedreigingen van het 
Wetenschappelijk Comité zouden zijn aangesteld (de oproep voor deskundigen werd 
gesloten op 9 mei 2016), waarschijnlijk aanzienlijke inspanningen nodig zouden zijn 
op het gebied van opleiding en oefeningen voordat dit mechanisme een optimale 
doeltreffendheid zou bereiken in het leveren van snelle risicobeoordelingen van de 
vereiste kwaliteit en binnen de gestelde termijnen. Daarnaast hebben wij geconsta -
teerd dat het hosten van het met het project ontwikkelde IT-instrument59 voor de 
monitoring van potentiële ernstige chemische incidenten, voordat het EWRS hiervan 
in kennis wordt gesteld, inderdaad door de Commissie was overgenomen van het 
project. Ten tijde van onze controle hadden slechts 14 lidstaten geregistreerde ge -
bruikers, wat betekent dat er voor dit soort dreigingsrapportage geen sprake is van 
een volledige en consistente EU-dekking. De Commissie heeft geen duidelijk bewijs 
geleverd van de wijze waarop het platform zou worden gemodereerd en onderhou -
den, of hoe de opleiding voor en de bevordering van het gebruik ervan zou worden 
georganiseerd.
73 
De operationele standaardprocedure voor snelle risicobeoordelingen die moeten 
worden uitgevoerd door het wetenschappelijk comité, had alleen betrekking op 
chemische incidenten en bevatte geen verwijzingen naar ecologische dreigingen. Wij 
hebben op het niveau van de Commissie geen andere operationele standaardproce -
dure aangetroffen voor het verkrijgen van snelle risicobeoordelingen voor ernstige 
grensoverschrijdende ecologische bedreigingen. Over het geheel genomen beschik -
te de EU over weinig ervaring met betrekking tot ernstige grensoverschrijdende 
chemische en ecologische bedreigingen, en de betreffende bijgewerkte regelingen 
voor monitoring- en vroegtijdige reactie op dergelijke bedreigingen moesten nog 
worden getoetst.59 Rapid Alert System for 
chemical threats (systeem 
voor snelle waarschuwing bij 
chemische bedreigingen): 
RASCHEM.
35 Controle-opmerkingen 
Het EU-systeem voor epidemiologische surveillance 
functioneert over het algemeen goed, maar er moet nog 
meer worden gedaan om de vergelijkbaarheid en kwaliteit 
van de gegevens te optimaliseren
74 
De Commissie moet60 procedures vaststellen en bijwerken voor de werking van het 
netwerk voor epidemiologische surveillance dat is ontwikkeld in het kader van de 
toepassing van specifieke bepalingen in de oprichtingsverordening van het ECDC. 
Bij de rapportage van informatie over epidemiologische surveillance moeten de 
nationale bevoegde autoriteiten, indien beschikbaar, bovendien de gevalsdefini -
ties61 gebruiken die in overeenstemming met het besluit voor elke overdraagbare 
ziekte en elk gerelateerd specifiek gezondheidsvraagstuk zijn vastgelegd in een 
EU-ziektenlijst. De Commissie stelt gevalsdefinities vast om ervoor te zorgen dat 
gegevens op het niveau van de Unie vergelijkbaar en compatibel zijn. Het ECDC host 
en beheert het TESSy-platform voor epidemiologische surveillance waar de lidstaten 
hun surveillancegegevens uploaden. De verbetering van de kwaliteit van de verza -
melde surveillancegegevens op Europees niveau is een van de doelstellingen in de 
langetermijnstrategie voor surveillance 2014-2020 van het ECDC. In het strategische 
meerjarenprogramma62 is tevens vastgesteld dat de kwaliteit van de gegevens en 
vergelijkbaarheid ervan tussen de lidstaten kan worden vergroot.
75 
Experts van het ECDC en surveillancedeskundigen in de lidstaten hebben samenge -
werkt om surveillancenormen te ontwikkelen met het oog op de stroomlijning van de 
EU-surveillance en de kwaliteit van de gegevens te verbeteren. Het ECDC is van me -
ning dat de lidstaten de verslagleggingsvereisten over het algemeen op bevredigende 
wijze naleven. Vaak is de kwaliteit van de gegevens (volledigheid en representativiteit) 
echter problematisch. Ter beoordeling van kwaliteitsindicatoren zoals volledigheid, 
nauwkeurigheid en geldigheid met betrekking tot de kwaliteit van de gegevens heeft 
het ECDC specifieke beoordelingen gemaakt voor drie ziekten63. Bij deze beoordelin -
gen zijn voor deze criteria meerdere tekortkomingen aan het licht gekomen.
76 
Een sinds 2009 door het ECDC geleid project met betrekking tot de verbetering van 
de kwaliteit van de gegevens die zijn verzameld door de nationale surveillancesyste -
men had volgens de planning moeten zijn afgerond in 2011, maar was eind 2015 nog 
gaande. Ten slotte is het feit dat de lidstaten er vaak voor kiezen om andere gevals -
definities te gebruiken dan de EU-gevalsdefinities die in 2012 zijn vastgesteld door 
middel van een uitvoeringsbesluit van de Commissie64, volgens het ECDC een van de 
factoren die een rol spelen in de problemen met betrekking tot de kwaliteit van de 
gegevens.
77 
Over het algemeen hebben we dan ook vastgesteld dat de inspanningen van het 
ECDC om kwesties op het gebied van epidemiologische surveillancegegevens aan te 
pakken, nog niet volledig doeltreffend zijn geweest om voor een optimale kwaliteit 
en vergelijkbaarheid van de gegevens te zorgen. De lidstaten kunnen op dit gebied 
ook nog vooruitgaan door consequent gebruik te maken van de op EU-niveau vast -
gestelde gevalsdefinities en door de aanlevering van hun gegevens aan het ECDC te 
optimaliseren.60 Hoofdstuk III van Besluit 
nr. 1082/2013/EU.
61 Een gevalsdefinitie is een 
reeks algemeen aanvaarde 
criteria waaraan moet zijn 
voldaan om gevallen van 
beoogde ernstige 
grensoverschrijdende 
bedreiging van de 
gezondheid accuraat vast te 
kunnen stellen.
62 ECDC, 
Hoofstuk  9.1 Surveillance 
„Context and future outlook”.
63 Het ECDC verzamelt, 
analyseert en verspreidt 
surveillancegegevens over 
53 overdraagbare ziekten en 
daaraan gerelateerde 
bijzondere 
gezondheidsvraagstukken uit 
alle 28 lidstaten van de 
Europese Unie (EU) en twee 
van de overige drie landen van 
de Europese Economische 
Ruimte (EER) (IJsland en 
Noorwegen). http://ecdc.
europa.eu/en/activities/
surveillance/Pages/index.
aspx .
64 Uitvoeringsbesluit 
nr. 2012/506/EU van de 
Commissie van 8 augustus 
2012 tot wijziging van 
Beschikking 2002/253/EG tot 
vaststelling van 
gevalsdefinities voor het 
melden van overdraagbare 
ziekten aan het 
communautaire netwerk 
krachtens Beschikking 
nr. 2119/98/EG van het 
Europees Parlement en de 
Raad (PB L 262 van 27.9.2012, 
blz. 1).
36 Controle-opmerkingen 
De uitvoering van het gezondheidsprogramma schiet 
tekort wat betreft de bescherming van burgers tegen 
gezondheidsbedreigingen
78 
Wij hebben onderzocht of de EU-gezondheidsprogramma’s op doeltreffende wijze bij -
dragen tot de bescherming van de bevolking tegen bedreigingen van de gezondheid. 
Dit omvatte een uitvoerig onderzoek naar het beheer door het Uitvoerend Agentschap 
voor consumenten, gezondheid, landbouw en voeding (Chafea) en de resultaten van 
20 maatregelen (zie bijlage  III voor een overzicht) die werden gefinancierd in het kader 
van de doelstelling met betrekking tot gezondheidsbedreigingen van het tweede ge -
zondheidsprogramma (zie paragraaf 11), met inbegrip van bezoeken aan coördinerende 
begunstigden van zeven projecten. Wij hebben ook de voortgang gecontroleerd van 
de doelstelling met betrekking tot gezondheidsbedreigingen van het huidige, derde 
gezondheidsprogramma, en wel ten aanzien van de relevante maatregelen die zijn 
vastgelegd voor de jaarlijkse werkprogramma’s en de bijbehorende prestatiemetingen 
door de Commissie. In het algemeen hebben wij geconstateerd dat de uitvoering van 
de gezondheidsprogramma’s wat betreft de bescherming van de burgers tegen (ernsti -
ge grensoverschrijdende) gezondheidsbedreigingen tekortkomingen vertoonde. In de 
volgende paragrafen gaan wij in op het gebrek aan duurzame resultaten van de maatre -
gelen tegen gezondheidsbedreigingen van het tweede gezondheidsprogramma (2008-
2013) en de tekortkomingen in de meting van de indicator voor de doelstelling inzake 
gezondheidsbedreigingen in het kader van het derde gezondheidsprogramma. Voor de 
periode 2014-2016 hebben wij ook geconstateerd dat het niveau van de uitgaven aan 
maatregelen tegen gezondheidsbedreigingen relatief laag was gelet op het belang en 
het ambitieniveau van de betreffende doelstelling en de beschikbare middelen.
Gebrek aan duurzame resultaten voor maatregelen tegen 
gezondheidsbedreigingen in het kader van het tweede 
EU-gezondheidsprogramma
79 
Het tweede gezondheidsprogramma moet65 het beleid van de lidstaten aanvullen, 
ondersteunen, en van toegevoegde waarde voorzien door de gezondheid en veilig -
heid van de mens te beschermen en bevorderen, en de volksgezondheid te verbe -
teren. Het programma heeft drie doelstellingen, waaronder de verbetering van de 
bescherming van de gezondheid van burgers. De maatregel die binnen de reikwijdte 
van deze controle viel, was Maatregel 1.1: de bescherming van burgers tegen bedrei -
gingen van de volksgezondheid.
80 
Het Financieel Reglement van de EU schrijft voor dat de begroting wordt uitgevoerd 
in overeenstemming met de beginselen van goed financieel beheer (zuinigheid, 
efficiëntie en doeltreffendheid). Het principe van doeltreffendheid vereist dat de 
gestelde specifieke doelstellingen worden gerealiseerd en de beoogde resultaten 
worden bereikt. De Commissie en Chafea moeten ervoor zorgen dat de gecofinan -
cierde maatregelen bijdragen tot de verwezenlijking van de doelstellingen van het 
gezondheidsprogramma. Wij zijn ook van mening dat de resultaten van de gefinan -
cierde maatregelen, mits zij van voldoende kwaliteit zijn, na de afronding ervan in 
stand moeten worden gehouden en moeten worden bevorderd om ervoor te zorgen 
dat zij impact hebben en toegevoegde waarde opleveren.65 Artikel 2, lid 1, van Besluit 
nr. 1350/2007/EG.
37 Controle-opmerkingen 
81 
De prestaties van het merendeel van de 14 projecten66 in onze steekproef van 
20 maatregelen waren goed, aangezien de overeengekomen producten waren gele -
verd (met uitzondering van de prestaties van twee projecten die door Chafea waren 
aangemerkt als „redelijk” en waarvoor sommige van de vereiste producten niet 
werden geleverd, of niet van de vereiste kwaliteit waren). We hebben echter vastge -
steld dat veel producten, zelfs als deze zeer praktisch en gebruiksklaar waren (bijv. 
instrumentaria, protocollen, richtsnoeren) niet werden gebruikt nadat de projecten 
waren afgerond, of dat niet duidelijk kon worden aangegeven op welke wijze de pro -
ducten de beleidsvorming op nationaal of EU-niveau hebben beïnvloed. Voor negen 
van de twaalf voltooide maatregelen die wij hebben gecontroleerd, hebben wij aan -
zienlijke problemen vastgesteld met betrekking tot het gebrek aan duurzaamheid 
van de resultaten, die in veel gevallen ook werden genoemd in de interne evaluaties 
van Chafea die waren opgesteld na afloop van deze projecten (zie tekstvak  5 voor 
voorbeelden).
82 
Daarnaast hebben wij geconstateerd dat Chafea en/of de Commissie na de voltooiing 
van de projecten slechts in zeer beperkte mate technische feedback geven over de 
inhoud van de te leveren projectresultaten en de relevantie daarvan voor het beleid. 
Dit werd ook bevestigd door de begunstigden die we ter plaatse hebben bezocht. 
Zodra een project wordt afgerond, beoordeelt Chafea de potentiële relevantie 
daarvan voor de bredere beleidscontext en de relevantie van de maatregel voor het 
beleid van DG Gezondheid en Voedselveiligheid. We hebben echter vastgesteld dat 
DG Gezondheid en Voedselveiligheid weliswaar toegang heeft tot deze Chafea-dos -
siers, maar dat het de informatie daarin niet op systematische wijze evalueert om te 
beoordelen welke rol het kan spelen bij het inzetten van de relevante resultaten voor 
zijn verdere beleid op EU-niveau, of om een sterkere en bredere impact van de EU te 
bewerkstelligen67. Tijdens onze bezoeken aan de projectcoördinatoren hebben wij 
hun bezorgdheid besproken over het feit dat zij het moeilijk vinden om specifieke 
doelgroepen te bereiken, met name beleidsmakers op EU-en op nationaal niveau, 
ondanks het feit dat er, zoals vereist op grond van de subsidieovereenkomst, aan -
zienlijke verspreidingsactiviteiten worden ondernomen.
Voorbeelden van gecontroleerde projecten en geconstateerde kwesties
Uit onze controlewerkzaamheden voor één project in de steekproef bleek dat een deel van de projectresultaten 
niet duurzaam  was omdat het netwerk van specialisten dat het ontwikkelde IT-platform gebruikte grotendeels 
ophield te bestaan nadat het project was beëindigd. Wij hebben ook een project met uitgebreide onderzoeksele -
menten gecontroleerd dat veel te ingewikkeld en duur is gebleken. De voornaamste doelstelling van dit project 
werd niet behaald . Dit was gedeeltelijk te wijten aan het feit dat er niet naar behoren rekening was gehouden met 
de lessen die waren geleerd bij de voorloper van het project, waardoor de ambities te hoog waren vastgesteld. Bij 
een derde project voor screening op een specifieke ziekte binnen bepaalde bevolkingsgroepen hebben wij vastge -
steld dat de verwachte outputs door het project weliswaar op zeer succesvolle wijze werden geleverd en dat deze 
van hoge kwaliteit waren, maar dat de outputs na afronding van het project niet werden bijgewerkt en ook 
niet op grote schaal werden gebruikt . De bijdragen van deze projecten tot de doelstelling inzake gezondheids -
bedreigingen van het gezondheidsprogramma zouden met de tijd dus snel afnemen.Tekstvak  566 De steekproef omvatte 
14 projecten, één maatregel 
voor gemeenschappelijk 
optreden en vijf 
aanbestedingsacties (zie 
bijlage  III).
67 De Rekenkamer heeft de 
Commissie reeds aanbevolen 
om projecten achteraf te 
evalueren, om de opzet van 
toekomstige projecten te 
verbeteren door lering te 
trekken uit ervaringen, zie 
aanbeveling  2 van Speciaal 
verslag nr. 2/2009 over het 
eerste volksgezondheids -
programma (2003-2007).
38 Controle-opmerkingen 
83 
Bij de evaluatie achteraf van het gezondheidsprogramma68 zijn soortgelijke kwesties 
aangevoerd, waarbij werd vermeld dat er nog ruimte was voor verbetering in die zin 
dat de resultaten van gecofinancierde maatregelen beter onder de aandacht van de 
betrokken belanghebbenden69 zouden kunnen worden gebracht om de integratie en 
impact ervan te maximaliseren70, hoewel er tijdens de tweede helft van het program -
ma al aanzienlijke inspanningen waren geleverd om de verspreiding te verbeteren. 
Bovendien is uit het evaluatieverslag gebleken dat het bij ontbrekende beleidsver -
banden moeilijk was om belemmeringen voor een EU-brede tenuitvoerlegging van 
de resultaten weg te nemen. Volgens datzelfde verslag waren niet alle gecofinancier -
de acties bijzonder doeltreffend als het erom ging tastbare en nuttige resultaten en 
impacts te bereiken. Hoewel gezamenlijke acties (zie tekstvak  6) doorgaans concreet 
effect opleveren, wordt in het verslag aangegeven dat projectresultaten relatief vaak 
onbenut blijven en niet in de praktijk worden gebracht. Dit was onder meer te wijten 
aan het feit dat er onvoldoende aandacht wordt besteed aan belangrijke belemme -
ringen voor de uitvoering en aan de inzet van betrokken stimulerende actoren71.
84 
Voor de door ons gecontroleerde vijf aanbestedingen van DG Gezondheid en Voed -
selveiligheid en Chafea (zie bijlage  III) hebben wij ook geconstateerd dat de outputs 
en de resultaten in beperkte mate worden benut, respectievelijk geëvalueerd. De 
aanbevelingen uit definitieve activiteiten- en evaluatieverslagen voor oefeningen en 
workshops/opleidingen waren over het algemeen niet opgenomen in actieplannen 
waarvan de uitvoering zou kunnen worden gemonitord7. Uit twee rondes (georga -
niseerd in 2011 en 2014) uit onze steekproef van vijf aanbestedingselementen die 
betrekking hadden op chemische bedreigingen bleek dat er sprake was van vele 
soortgelijke, en soms zelfs een aantal identieke kwesties en aanbevelingen.68 Evaluatie achteraf van het 
gezondheidsprogramma 
(2008-2013), 2016.
69 In deze paragraaf wordt de 
tekst uit het verslag over de 
evaluatie achteraf 
geparafraseerd. Het gebruik 
van de begrippen „resultaten” 
en „impacts” komt hier dan 
ook niet noodzakelijkerwijs 
overeen met de methodologie 
van de Rekenkamer.
70 Samenvatting van de 
evaluatie achteraf van het 
gezondheidsprogramma 
(2008-2013), 2016.
71 Conclusies van de evaluatie 
achteraf van het 
gezondheidsprogramma 
(2008-2013), 2016.
72 Dit gold ook voor vier studies 
die werden aanbesteed voor 
een kadercontract van 2012, 
waarbij wij hebben vastge -
steld dat DG Gezondheid en 
Voedselveiligheid geen 
gestructureerde aanpak 
hanteert voor het verzamelen 
en documenteren van de 
aanbevelingen, de identifica -
tie van relevante maatregelen 
en het monitoren van de 
voortgang bij de uitvoering. 
Deze studies waren ten tijde 
van de controle (oktober 2015) 
evenmin gedeeld met het 
Gezondheidsbeveiligings -
comité.
Gezamenlijke maatregelen in het kader van het gezondheidsprogramma
Het EU-gezondheidsprogramma omvat een innovatief en veelbelovend financieringsinstrument, de zogeheten 
„Gezamenlijke maatregelen”. Deze zijn over het algemeen gecofinancierd door de bevoegde autoriteiten in de 
lidstaten die verantwoordelijk zijn voor de volksgezondheid. Voorstellen voor gezamenlijke maatregelen moeten 
een echte Europese dimensie  bevatten. Gemeenschappelijke maatregelen kennen gemiddeld 25 partners73. Het 
feit dat gezamenlijke maatregelen steun van nationale bevoegde autoriteiten voor de volksgezondheid omvatten 
of deze ontvangen, moet ertoe leiden dat de resultaten en de impact van het beleid beter worden benut. Gezien 
hun aanzienlijke omvang vergt de voorbereiding ervan echter meer tijd en vereisen zij politieke steun en nationale 
cofinanciering. Dit betekent dat er binnen één beleidsterrein geen ruimte is voor een te grote hoeveelheid aan op -
eenvolgende gezamenlijke maatregelen, hoewel de EU-brede benutting van de outputs van de financiering door 
het gezondheidsprogramma daarmee potentieel kan worden verbeterd.
73 Publicatie van Chafea over gezamenlijke maatregelen in het kader van het derde gezondheidsprogramma (2014-2020).Tekstvak  6
39 Controle-opmerkingen 
85 
Twee maatregelen die waren uitgevoerd in het kader van administratieve regelingen 
met het Gemeenschappelijk Centrum voor onderzoek werden na respectievelijk één 
jaar en zes jaar stopgezet. Toen de eerste maatregel voor een netwerk voor epide -
miologische modellen werd stopgezet, heeft de Commissie de resultaten daarvan 
niet beoordeeld en haar beweegredenen voor de beëindiging van de maatregel niet 
gedocumenteerd. De tweede maatregel liep gedurende een periode van zes jaar, 
van 2005 tot 2011. Het betrof een platform voor de uitwisseling van informatie over 
situaties met betrekking tot de volksgezondheid. Het platform werd ontwikkeld op 
verzoek van de lidstaten, op basis van besprekingen binnen het Gezondheidsbe -
veiligingscomité, maar in de loop van 2012 werd het stopgezet toen de Commissie 
besloot alle bestaande IT-systemen te beëindigen die niet waren geïntegreerd in een 
rechtsgrondslag.
86 
Onverminderd de hierboven aangevoerde kwesties is de toegevoegde waarde in de 
gecontroleerde projecten duidelijk hoog in termen van EU-brede netwerkvorming 
en capaciteitsopbouw74. Alle projectsubsidies worden uitgevoerd door consortia 
van partners, en hoewel de geografische spreiding van dit deel van het gezond -
heidsprogramma nog niet optimaal is en er sprake is van een bepaalde concentratie 
van activiteiten bij een beperkt aantal nationale agentschappen, is er veel ervaring 
opgedaan. De Commissie neemt echter niet voldoende gestructureerde maatregelen 
in samenwerking met haar partners, agentschappen en comités, voor een optimale 
beleidsterugkoppeling. Dit is vooral een probleem omdat het gezondheidsprogram -
ma een beleidsgestuurd programma is.
87 
Wij hebben vastgesteld dat er in het derde gezondheidsprogramma (2014-2020) (zie 
ook de paragrafen 89-94 hierna) een verschuiving plaatsvond van projecten op het 
gebied van overheidsopdrachten75. Dit is een ander financieringsmechanisme dat het 
eigendom van de outputs overdraagt aan de Commissie. Zoals echter al werd aange -
geven in de evaluatie achteraf van het tweede gezondheidsprogramma, bestaat het 
risico dat een buitensporige afhankelijkheid van dienstverleningscontracten nadelig 
is voor de inclusiviteit van het gezondheidsprogramma (wat betreft de soorten en 
geografische spreiding van de begunstigden). Uit onze controlewerkzaamheden 
voor het tweede gezondheidsprogramma bleek (zie paragraaf 84) dat Chafea en de 
Commissie ook op het gebied van aanbestedingen betere prestaties hadden kunnen 
leveren wat betreft het waarborgen van duurzame resultaten.
88 
Voor het merendeel van de gecontroleerde acties in het kader van de maatregel 
inzake bedreigingen voor de gezondheid van het tweede gezondheidsprogramma is 
de duurzaamheid van de resultaten over het algemeen niet gegarandeerd, waardoor 
hun bijdrage tot de verwezenlijking van de doelstelling van de bescherming van de 
burgers tegen gezondheidsbedreigingen wordt beperkt. De Commissie had doeltref -
fender maatregelen kunnen nemen om begunstigden te helpen bij het nemen van 
de hindernissen voor de gerichte verspreiding en beoordeling en bevordering van de 
beleidsrelevantie van afgeronde acties.74 Zoals reeds door de 
Rekenkamer werd erkend in 
paragraaf  88 van haar Speciaal 
verslag nr. 2/2009 inzake het 
eerste volksgezondheids -
programma (2003-2007).
75 In 2014, 2015 en 2016 zijn er 
voor de doelstelling inzake 
bedreigingen voor de 
gezondheid geen 
uitnodigingen tot het 
indienen van 
projectvoorstellen 
gepubliceerd.
40 Controle-opmerkingen 
Tekortkomingen in de meting van de indicator voor de 
doelstelling inzake gezondheidsbedreigingen in het kader 
van het derde EU-gezondheidsprogramma (2014-2020) en 
een relatief laag uitgavenniveau in 2014-2016
89 
Het derde gezondheidsprogramma voor Unie-optreden op het gebied van gezond -
heid (2014-2020)76 omvat vier specifieke doelstellingen en indicatoren, waarvan er 
één (doelstelling  2) betrekking heeft op ernstige grensoverschrijdende bedreigingen 
van de gezondheid: „Met het oog op het beschermen van burgers van de Unie tegen 
ernstige grensoverschrijdende gezondheidsbedreigingen: coherente benaderingen 
vaststellen en ontwikkelen, en de implementatie ervan bevorderen, met het oog op 
een grotere paraatheid en betere coördinatie op gezondheidsgebied”. De doelstel -
ling moet worden afgemeten aan de stijging van het aantal lidstaten dat de cohe -
rente benaderingen in hun draaiboeken integreert (zie ook de paragrafen 30-34). De 
gefinancierde acties moeten zo bijdragen tot de verwezenlijking van deze specifieke 
doelstelling, en er moeten methodologieën worden toegepast om de vooruitgang 
op doeltreffende wijze te meten aan de hand van de specifieke indicator.
90 
De financiële middelen voor de uitvoering van het programma voor 2014-2020 
 bedragen 449 miljoen euro. In de criteria voor de vaststelling van de jaarlijkse werk -
programma’s77 is bepaald dat er sprake moet zijn van een evenwichtige verdeling van 
de budgettaire middelen over de verschillende doelstellingen van het programma.
91 
We hebben een analyse gemaakt van de interne meerjarenplanning van de Commis -
sie die werd vastgesteld in 2013 en van de ontwerpactualisering van 201678 die wij 
in de loop van de controle hebben ontvangen. Wat betreft doelstelling 2 waren er 
aanvankelijk voor drie van de vier onderliggende thematische prioriteiten activiteiten 
gepland. Uit het begrotingsoverzicht bleek dat het verwachte totaalbedrag voor de 
periode 2014-2020 voor doelstelling 2, dat alle verschillende financieringsmechanis -
men bestreek, 12 069 000 euro zou bedragen, ofwel 3 %79 van het totale bedrag voor 
het programma voor alle vier de doelstellingen.
92 
Zelfs al waren de details en mogelijke aanpassingen van de evaluatie in 2016 van de 
indicatieve meerjarenplanning en de potentiële veranderingen voor doelstelling  2 
nog niet beschikbaar op het moment van onze controle, toch bleek uit het bewijs -
materiaal dat de jaarlijkse werkprogramma’s voor 2014 en 2015 minder maatregelen 
omvatten dan oorspronkelijk gepland80. Bijgevolg lag het programma niet op schema 
wat betreft de besteding van de geraamde 3 % van de totale beschikbare middelen 
voor doelstelling 2 tegen 2020. Hierdoor wordt er geen evenwichtige verdeling van 
de budgettaire middelen over de doelstellingen bereikt en ontstaat er twijfel over 
de vraag of het relatief lage uitgavenniveau voor deze doelstelling voldoende is om 
deze belangrijke en ambitieuze doelstelling te bereiken81.76 Verordening (EU) nr. 282/2014.
77 Bijlage II bij Verordening (EU) 
nr. 282/2014.
78 De volledige actualisering van 
2016 was op dat moment nog 
gaande.
79 In een bijgewerkte versie van 
dit overzicht was het bedrag 
verhoogd tot een geraamd 
totaalbedrag van 
14 685 000 euro voor 
doelstelling 2, wat 3,63 % van 
het totale 
gezondheidsprogramma voor 
de periode 2014-2020 
vertegenwoordigt.
80 In 2014, 2015 of 2016 werden 
er in het kader van deze 
doelstelling geen 
uitnodigingen tot het 
indienen van 
projectvoorstellen gedaan.
81 Volgens de prognoses zou 
voor doelstelling 3 ongeveer 
52,5 % van de 
begrotingsmiddelen voor het 
programma nodig zijn en voor 
de doelstellingen 1 en 4 
ongeveer 20 %.
41 Controle-opmerkingen 
93 
Wij hebben ook onderzocht of er sprake was van een duidelijke methode voor de 
meting van de specifieke indicator die verband houdt met doelstelling 2 (zie para -
graaf 89). Net als in het geval van onze opmerkingen in de paragrafen 30-34 zijn wij 
er niet in geslaagd een dergelijke methodologie te identificeren. Chafea verzamelt in 
samenwerking met de nationale contactpunten van het gezondheidsprogramma in 
de lidstaten bepaalde informatie over de uitvoering van het gezondheidsprogram -
ma, maar niet met als specifieke doelstelling om de voortgang van deze indicator 
te kwantificeren op basis van de projectresultaten en uitkomsten. Hoewel bij deze 
controle geen beoordeling is gemaakt van de resultaten van de weinige maatrege -
len die tot dusver zijn gefinancierd in het kader van de doelstellingen 2 en 3 van het 
gezondheidsprogramma, zijn wij wel van mening dat er geen heldere methodologie 
bestaat om de vooruitgang te meten van de desbetreffende specifieke indicator van 
de gefinancierde maatregelen.
94 
In het algemeen vertoonde de meting van de indicator voor de doelstelling van het 
derde gezondheidsprogramma inzake de bescherming van burgers tegen ernstige 
grensoverschrijdende bedreigingen van de gezondheid tekortkomingen en lag het 
uitgavenniveau voor deze doelstelling in 2014-2016 relatief laag, in elk geval veel 
lager dan voor de andere hoofddoelstellingen van het programma. Dit geeft aan -
leiding tot bezorgdheid over de vraag of er tegen 2020 voldoende beleidsrelevante 
maatregelen kunnen worden gefinancierd waarmee tussen de doelstellingen een 
zeker evenwicht kan worden bereikt, alsook een reële impact op ernstige grensover -
schrijdende bedreigingen van de gezondheid.
Aanzienlijke hiaten in de interne coördinatie binnen 
de Commissie met betrekking tot activiteiten ten 
behoeve van gezondheidsbeveiliging en crisis -
beheersing op het gebied van de volksgezondheid
95 
Wij onderzochten of de interne coördinatie binnen de Commissie met betrekking tot 
de financiering van gezondheidsbeveiliging en crisisbeheersing op het gebied van 
de volksgezondheid toereikend is. Over het algemeen bleek uit de controle dat deze 
interne coördinatie een aantal lacunes vertoont. De coördinatie tussen de diensten 
van de Commissie met betrekking tot de financiering van gezondheidsbescherming 
uit verschillende EU-programma’s waarborgt de verwezenlijking van synergieën 
niet volledig. Er moet meer vooruitgang worden geboekt bij het operationaliseren 
van de samenwerking tussen de crisisbeheersingsstructuren van de Commissie en 
daarnaast hebben wij gebreken aangetroffen in het beheer door de Commissie van 
de organisatiestructuur voor het beheer van crisissituaties op het gebied van de 
volksgezondheid.
42 Controle-opmerkingen 
De coördinatie tussen de diensten van de Commissie met 
betrekking tot de financiering van gezondheidsbescherming 
uit verschillende EU-programma’s waarborgt synergieën niet 
volledig
96 
Om te waarborgen dat de gezondheidsbeschermingsdoelstellingen van de 
 gezondheidsprogramma’s zo doelmatig mogelijk worden bereikt, moeten de 
werkzaamheden van de betrokken diensten bij de Commissie en haar agentschap -
pen op doeltreffende wijze worden gecoördineerd. Bij de tenuitvoerlegging van de 
EU-begroting moet de Europese Commissie voor een goed financieel beheer zorgen 
en waarborgen dat het gebruik van EU-middelen toegevoegde waarde van de EU 
oplevert. De Commissie moet er, in samenwerking met de lidstaten, op toezien dat 
het programma over het geheel genomen consistent is met en een aanvulling vormt 
op andere beleidsvormen, instrumenten en acties van de Unie, onder meer die van 
de agentschappen82.
97 
We hebben een analyse gemaakt van een steekproef van tien projecten die zijn 
gefinancierd in het kader van het zevende kaderprogramma voor onderzoek (KP7) 
en een totale EU-cofinanciering van ongeveer 50,8 miljoen euro vertegenwoordigen. 
Projecten die mogelijk relevant zijn voor het beleidsterrein gezondheidsbescherming 
van DG Gezondheid en Voedselveiligheid hebben wij geselecteerd op basis van een 
analyse van hun doelstellingen, die voortkomen uit verschillende onderdelen van 
het KP7-programma (zie paragraaf 12) en door verschillende diensten en agentschap -
pen van de Commissie worden beheerd. Wij hebben een evaluatie gemaakt van de 
doelstellingen en de reikwijdte van de projecten en van hun complementariteit ten 
opzichte van de betreffende doelstellingen inzake bedreigingen voor de gezondheid 
van het gezondheidsprogramma83.
98 
DG Gezondheid en Voedselveiligheid is over het algemeen betrokken bij alle formele 
coördinatiestructuren en -procedures voor KP7 en voor Horizon 2020, zoals bij de 
interdepartementale raadplegingen over de werkplannen van Horizon 2020 en bij 
relevante besluiten inzake subsidietoekenning. DG Onderzoek en Innovatie neemt 
deel aan raadplegingsprocedures van DG Gezondheid en Voedselveiligheid voor het 
gezondheidsprogramma en het bredere beleidsterrein en is betrokken bij de evalua -
tie van voorstellen die zijn ingediend in het kader van het gezondheidsprogramma. 
DG Onderzoek en Innovatie heeft ook zitting in de raad van bestuur van het ECDC.82 Zie artikel 12 van Verordening 
(EU) nr. 282/2014 tot 
vaststelling van het derde 
Gezondheidsprogramma.
83 Wij hebben getoetst in welke 
mate de betrokken 
beleidseenheid van 
DG Gezondheid en 
Voedselveiligheid haar 
betrokkenheid heeft 
gecoördineerd en of zij 
informatie heeft ingewonnen 
over in het kader van 
onderzoek gefinancierde 
maatregelen. Tijdens 
bezoeken aan DG Migratie en 
Binnenlandse Zaken, 
DG Onderzoek en Innovatie, 
het Uitvoerend Agentschap 
onderzoek en de Europese 
Onderzoeksraad hebben wij 
bestaande coördinatie -
structuren besproken en de 
relevantie van deze projecten 
voor DG  Gezondheid en 
Voedselveiligheid getoetst.
43 Controle-opmerkingen 
99 
Ondanks het wetenschappelijke karakter van de gezondheids- en veiligheidsprojec -
ten van KP7 hebben wij vastgesteld dat zes van de door ons geëvalueerde projecten 
duidelijk waren gekoppeld aan bepaalde projecten die wij hebben onderzocht in het 
kader van het EU-gezondheidsprogramma. Deze waren vaak gericht op paraatheid 
en beoogden tastbare, beleidsrelevante outputs te produceren. Een mogelijke reden 
is dat het bij twee van de onderzochte projecten om zogenaamde coördinatie- en 
ondersteuningsacties ging. Dit zijn maatregelen die niet van toepassing zijn op de 
onderzoeksactiviteiten zelf, maar veeleer betrekking hebben op coördinatie en 
netwerkvorming, de verspreiding en het gebruik van kennis, of groepen van deskun -
digen en studies ter ondersteuning van de uitvoering van het programma.
100  
De andere diensten van de Commissie waarmee is gesproken, hebben aangegeven 
dat zij op verzoek van beleids-DG’s analyses kunnen maken van hun projectportfo -
lio’s, maar dat DG Gezondheid en Voedselveiligheid hiertoe geen verzoek had inge -
diend met betrekking tot het beleidsterrein bedreigingen van de gezondheid.
101  
Uit de ervaring van de Commissie met deze onderzoeksprogramma’s, vooral met het 
onderdeel veiligheid van KP784, blijkt dat er behoefte is aan een grotere betrokken -
heid van eindgebruikers om ervoor te zorgen dat resultaten beter worden benut, 
wat vergelijkbaar is met de kwesties die wij hebben vastgesteld in verband met 
het gezondheidsprogramma (zie de paragrafen 79-88 hierboven). DG Migratie en 
Binnenlandse Zaken heeft het initiatief genomen voor de ontwikkeling van een „ge -
meenschap van gebruikers voor rampenbestrijding en crisisbeheer”, waarmee wordt 
voorzien in een forum waar informatie kan worden uitgewisseld tussen gebruikers 
en andere belanghebbenden. Het forum moet ook synergieën mogelijk maken door 
regelmatig enquêtes te houden over projecten van verschillende oproepen, en door 
ad-hocvergaderingen te organiseren voor de uitwisseling van standpunten tussen 
beleidsmakers en voor het bespreken van synergieën met belanghebbenden. Een in 
het kader van de gebruikersgemeenschap gemaakt omvattend overzicht van door de 
EU ondersteunde maatregelen is een veelbelovend initiatief dat wellicht kan worden 
ontwikkeld voor andere beleids- of thematische gebieden.
102  
Projecten die op hetzelfde thematische gebied worden uitgevoerd, kunnen uit 
verschillende EU-programma’s worden gefinancierd. De grote hoeveelheden aan 
EU-financiering uit verschillende thematische programma’s en het brede scala van 
diensten van de Commissie die bij het beheer daarvan worden betrokken, vereisen 
complexe netwerken tussen de diensten van de Commissie, nationale beleidsmakers, 
eindgebruikers en andere belanghebbenden. Het risico op overlappingen is welis -
waar gering, maar blijft, evenals mogelijkheden voor meer synergieën, bestaan. In 
deze context is er ruimte voor meer beleidsgerichte en gestructureerde coördinatie, 
met name voor het gezondheidsbeschermingsbeleid en de bijbehorende maatrege -
len. Wij hebben vastgesteld dat DG Gezondheid en Voedselveiligheid meer gestruc -
tureerd werk zou kunnen verrichten om dit type coördinatie te vergemakkelijken en 
om te zorgen dat daarmee beter richting kan worden gegeven aan feedback over het 
beleid en de verspreiding van relevante resultaten aan zijn eigen groep van belang -
hebbenden en het Gezondheidsbeveiligingscomité.84 Tussentijdse evaluatie van het 
veiligheidsonderzoek in het 
kader van KP7, samenvatting, 
januari 2011.
44 Controle-opmerkingen 
Er moet meer vooruitgang worden geboekt bij het 
operationaliseren van de samenwerking tussen de 
crisisbeheersingsstructuren van de Commissie
103  
Een in mei 2013 ondertekend memorandum van overeenstemming tussen 
DG  Gezondheid en Voedselveiligheid, DG Migratie en Binnenlandse Zaken en 
 DG  Europese Civiele Bescherming en Humanitaire Hulp bestrijkt de coördinatie van 
hun respectieve structuren voor crisisbeheersing85. Deze coördinatie moet be -
trekking hebben op horizontale activiteiten inzake ernstige grensoverschrijdende 
bedreigingen van de gezondheid op alle gebieden waar gezamenlijke inspanningen 
wederzijds voordeel zouden opleveren. Deze omvat opleiding en paraatheidsoefe -
ningen, risicobeoordeling en wederzijdse ondersteuning tijdens de reactiefase en bij 
het trekken van lering uit crises. Er is ook voorzien in beveiligde communicatiekana -
len tussen de respectieve crisiscentra.
104  
Het memorandum van overeenstemming is opgesteld ter vergroting van de capa -
citeit van de EU om te reageren op grote noodsituaties in meerdere sectoren. We 
hebben echter vastgesteld dat er op het moment van de controle nog werd gewerkt 
aan de ontwikkeling van operationele standaardprocedures voor de uitvoering van 
de overeenkomst. Hoewel DG Migratie en Binnenlandse Zaken, DG Europese Civiele 
Bescherming en Humanitaire Hulp en DG Gezondheid en Voedselveiligheid bezig zijn 
geweest met het voorbereiden, plannen, uitvoeren en benutten van de resultaten 
van een reeks gezamenlijke exercities, heeft DG Gezondheid en Voedselveiligheid 
ons geen bewijs kunnen leveren waaruit bleek dat er, zoals gepland in de overeen -
komst, sprake was geweest van systematische gezamenlijke opleidingen, workshops 
of regelmatige bijeenkomsten met voor crisisbeheersing belangrijk personeel dat de 
crisisbeheersingsfaciliteiten van DG Gezondheid en Voedselveiligheid, DG Migratie 
en Binnenlandse Zaken, en DG Humanitaire Hulp en Civiele Bescherming beheert. 
Het gebrek aan vooruitgang op deze punten is grotendeels te wijten aan de periode 
rond de ebolacrisis, toen het moeilijk was om verdere ontwikkelingen te realiseren.
105  
Het verslag van de conferentie in 2015 over de lessen die moeten worden getrok -
ken uit de ebolacrises86 bevat aanbevelingen voor maatregelen met betrekking tot 
crisisbeheersing op EU-niveau. Hierin wordt gesteld dat de samenwerking tussen 
partners op het gebied van volksgezondheid en ontwikkelingshulp, alsook met 
andere belangrijke actoren op verschillende niveaus, moet worden versterkt om 
overwegingen met betrekking tot de volksgezondheid beter te coördineren en te 
integreren in de opbouw van weerbaarheid en de reactie op noodsituaties. Daartoe 
moet er werk gemaakt worden van gemeenschappelijke reactieplannen en verdere 
gezamenlijke opleidingen, oefeningen, uitwisseling van beste praktijken, sector -
overschrijdende richtsnoeren. Volgens het verslag moet het Coördinatiecentrum 
voor respons in noodsituaties van de Commissie verder worden ontwikkeld als een 
platform voor informatie-uitwisseling en coördinatie op EU-niveau op het gebied van 
volksgezondheidscrises afkomstig van buiten de EU, in nauwe samenwerking met het 
Gezondheidbeveiligingscomité. Gedurende de controle hebben wij geen specifiek 
actieplan gevonden inzake de betrokkenheid van DG Gezondheid en Voedselveilig -
heid bij de follow-up van deze aanbevelingen, hoewel deze vooral waren gericht tot 
DG Europese Civiele Bescherming en Humanitaire Hulp, dat het Coördinatiecentrum 
voor respons in noodsituaties (ERCC) beheert.85 Dit zijn het HEOF (Health 
Emergency Operations 
Facility  — Organisatie -
structuur voor het beheer van 
crisissituaties op het gebied 
van de volksgezondheid) van 
DG Gezondheid en 
Voedselveiligheid, STAR 
(Strategic Assessment and 
Response  — Strategische 
beoordeling en reactie) van 
DG Migratie en Binnenlandse 
Zaken en het ERCC 
(Emergency Response 
Coordination Centre  — 
Coördinatiecentrum voor 
respons in noodsituaties) van 
DG Europese Civiele 
Bescherming en Humanitaire 
Hulp.
86 Samenvattend verslag van de 
conferentie over de lessen die 
ten behoeve van de 
volksgezondheid zijn 
getrokken uit de ebola-
uitbraak in West-Afrika en de 
vraag hoe de paraatheid en de 
reactie van de EU kan worden 
verbeterd voor toekomstige 
uitbraken, Mondorf-les-Bains, 
12-14 oktober 2015, blz. 23.
45 Controle-opmerkingen 
106  
Het memorandum van overeenstemming tussen de drie bovengenoemde DG’s vormt 
een belangrijke stap ter vergroting van de paraatheid op EU-niveau met betrekking 
tot ernstige grensoverschrijdende bedreigingen van de gezondheid en andere ernsti -
ge sectoroverschrijdende noodsituaties. Uit onze controlewerkzaamheden bij DG  Ge-
zondheid en Voedselveiligheid is echter gebleken dat er meer vooruitgang moet 
worden geboekt bij de tenuitvoerlegging van dit memorandum, hoewel DG Gezond -
heid en Voedselveiligheid en DG Europese Civiele Bescherming en Humanitaire Hulp 
tijdens de ebola-uitbraak nauw hebben samengewerkt.
Aanzienlijke tekortkomingen aangetroffen in het beheer 
door de Commissie van haar organisatiestructuur voor 
het beheer van crisissituaties op het gebied van de 
volksgezondheid
107  
DG Gezondheid en Voedselveiligheid beheert een organisatiestructuur voor het be -
heer van crisissituaties op het gebied van de volksgezondheid, die in tijden van ge -
zondheidscrises kan worden geactiveerd op verschillende waarschuwingsniveaus87. 
Wij vonden dat een dergelijke organisatiestructuur een gestructureerde aanpak voor 
evaluatie achteraf vereist. De plannen voor crisisbeheersing moeten worden bijge -
werkt in overeenstemming met aanbevelingen die worden gedaan in een evaluatie 
achteraf. Voorbeelden van dergelijke regelingen zijn ook te vinden in het Public 
Health Emergency Plan en de operationele standaardprocedures van het ECDC88.
108  
De betrokken personeelsleden moeten hun kennis omtrent hun potentiële rol en de 
systemen op peil houden door deel te nemen aan opleidingsprogramma’s, zodat zij 
hun rol in de crisisbeheersings- en coördinatiestructuren op doeltreffende wijze kunnen 
vervullen. De betrokken organisatie moet de kennis van haar personeel en het bewust -
zijn met betrekking tot hun potentiële rol monitoren door bijvoorbeeld in het oog te 
houden of zij op doeltreffende wijze aan opleidingen deelnamen. Om ervoor te zorgen 
dat een organisatie met verantwoordelijkheden op het gebied van crisiscoördinatie 
of -beheer haar activiteiten gedurende langere tijd in verhoogde staat van paraatheid 
kan voortzetten, moeten duidelijke en adequate regelingen worden ingevoerd en moet 
terdege rekening worden gehouden met de personele behoeften in dit verband.
109  
De organisatiestructuur voor het beheer van crisissituaties op het gebied van de 
volksgezondheid is gebaseerd op een handboek van DG Volksgezondheid en Voed -
selveiligheid89. Dit handboek werd geactualiseerd en vereenvoudigd naar aanleiding 
van de lessen die zijn getrokken uit de H1N1-crisis van 2009. Desondanks hebben 
wij aanzienlijke tekortkomingen aangetroffen in het beheer door de Commissie van 
de organisatiestructuur voor het beheer van crisissituaties op het gebied van de 
volksgezondheid. De inhoud van het handboek was op het moment van de controle 
niet bijgewerkt. Het was onvoldoende duidelijk welke delen van de specifieke aan -
bevelingen van de grote Quicksilver-oefening uit 201490 waren overgenomen om het 
ontwerp te verbeteren. Bovendien had de Commissie geen interne evaluatie gemaakt 
van de werking van de organisatiestructuur voor het beheer van crisissituaties op 
het gebied van de volksgezondheid tijdens de ebolacrisis en daarom is de gids niet 
aangepast.87 Namelijk „groen” (normale 
situatie), „oranje” (middelgrote 
of grote calamiteiten) en 
„rood” (acute crises).
88 ECDC PHE-evaluatie van 
operationele 
standaardprocedures: 
processen voor de activatie 
van de niveaus 1 of 2 ten 
gevolge van een bedreiging of 
een simulatieoefening 
moeten worden geëvalueerd 
en de lering die daaruit is 
getrokken, moet worden 
verwerkt in het beheer van 
het geactualiseerde PHE-plan.
89 De organisatiestructuur voor 
het beheer van crisissituaties 
op het gebied van de 
volksgezondheid voor een 
gecoördineerd beheer van 
noodsituaties op het gebied 
van de volksgezondheid op 
EU-niveau  — herziene 
praktische richtsnoeren voor 
HEOF-leden (april 2015).
90 Quicksilver-oefening: 
„commandopostoefening met 
betrekking tot ernstige 
grensoverschrijdende 
bedreigingen van de 
gezondheid in de categorieën 
chemische stoffen en het 
milieu”, eindverslag.
46 Controle-opmerkingen 
110  
Verder hebben wij geconstateerd dat de betreffende personeelsleden niet doorlo -
pend werden bijgeschoold om ervoor te zorgen dat ze hun functie in de organisatie -
structuur voor het beheer van crisissituaties op het gebied van de volksgezondheid 
op elk moment kunnen uitoefenen, wat voornamelijk geldt voor personeelsleden die 
geen deel uitmaken van de eenheid voor crisisbeheersing en paraatheid, maar wel 
kunnen worden opgeroepen wanneer het hoogste alarmniveau wordt afgekondigd. 
Wat betreft de personeelsbezetting in perioden van verhoogde paraatheid hebben 
wij geconstateerd dat hiervoor slechts de normale compensatieregelingen in het 
kader van de flextijdregelingen van toepassing waren, die niet toereikend tege -
moetkomen aan de uitdagingen waarmee DG Gezondheid en Voedselveiligheid te 
maken heeft bij de coördinatie van het beheer van noodsituaties op het gebied van 
de volksgezondheid op EU-niveau, met name wanneer de noodsituatie lang duurt, 
het personeel in ploegen werkt en het geen mogelijkheden voor compensatieverlof 
heeft.
111 
Wij hebben ook geconstateerd dat de organisatiestructuur voor het beheer van 
crisissituaties op het gebied van de volksgezondheid niet was onderworpen aan een 
collegiale toetsing door andere instellingen of agentschappen, en dat er tussen het 
ECDC en DG Gezondheid en Voedselveiligheid niet specifiek ervaringen en beste 
praktijken waren uitgewisseld met betrekking tot de opzet en de werking van hun 
respectieve plannen voor crisisbeheersing.
47
 Conclusies en 
aanbevelingen
112  
De inwerkingtreding van Besluit nr.  1082/2013/EU over ernstige grensoverschrijdende 
bedreigingen van de gezondheid draagt bij tot de ontwikkeling en versterking van 
een alomvattend EU-kader voor gezondheidsbescherming en stelt de Unie in staat 
haar burgers tegen dergelijke bedreigingen te beschermen. De ontwikkeling en 
uitvoering van dit besluit en daaraan gerelateerde gezondheidsbeschermingsmaat -
regelen op EU-niveau, met inbegrip van financieringsprogramma’s, is een complexe 
aangelegenheid vanwege de grote hoeveelheid aan actoren en complexe structuren 
die bestaan binnen landen en in de internationale context (zie de bijlagen I  en II), 
alsmede vanuit juridisch perspectief. De lidstaten hebben de primaire verantwoor -
delijkheid voor het gezondheidsbeleid (zie paragraaf 3), en het EU-optreden op dit 
gebied is alleen bedoeld ter aanvulling en ondersteuning van de activiteiten van 
de lidstaten. De rol en verantwoordelijkheid van de Commissie bestaan daarom 
hoofdzakelijk uit het verlenen van steun en, waar nodig, het nemen van aanvullende 
maatregelen.
113  
Deze complexiteit wordt nog vergroot door het feit dat een vrij hoge frequentie van 
ernstige noodsituaties bijna continu aandacht vergt. Sinds de vaststelling van het 
besluit hebben zich verscheidene noodsituaties voorgedaan en nieuwe bedreigingen 
kunnen snel de kop opsteken, bijvoorbeeld wanneer de EU wordt getroffen door een 
ernstige grieppandemie. Dit betekent dat de lidstaten, de verschillende betrokken 
diensten van de Commissie en internationale organisaties bijna voortdurend aan -
dacht moeten besteden aan responsacties, terwijl er op het gebied van paraatheid 
nog steeds heel wat werk moet worden verzet.
114  
Tegen deze problematische achtergrond volstaat het bestaan van het besluit op zich, 
en van maatregelen en programma’s ter ondersteuning van de uitvoering ervan, niet 
om een optimale bescherming van burgers tegen ernstige grensoverschrijdende 
bedreigingen van de gezondheid in de EU te kunnen waarborgen. Bovendien gaat 
het bij het besluit om een EU-wet waarvan de regels door alle betrokkenen op doel -
treffende en consistente wijze moeten worden toegepast om ervoor te zorgen dat de 
doelstellingen kunnen worden bereikt. Daarom hebben wij beoordeeld of de uitvoe -
ring van het EU-kader voor de bescherming van de bevolking tegen ernstige grens -
overschrijdende bedreigingen van de gezondheid voldeed. Daartoe hebben wij onze 
aandacht op de doeltreffende uitvoering van de innovatieve en reeds bestaande 
gebieden van het besluit gericht (zie de paragrafen 7-9). Wij zijn ook ingegaan op de 
vragen of de EU-gezondheidsprogramma’s op doeltreffende wijze hebben bijdragen 
tot de bescherming van de burgers tegen bedreigingen van de gezondheid, en of 
de interne coördinatie binnen de Commissie met betrekking tot de financiering van 
gezondheidsbeveiliging en crisisbeheersing op het gebied van de volksgezondheid 
toereikend was (zie de paragrafen 15 en 17).
48 Conclusies en aanbevelingen 
115  
Onze algemene conclusie is dat Besluit nr. 1082/2013/EU over ernstige grensover -
schrijdende bedreigingen van de gezondheid een belangrijke stap betekent waar -
mee dergelijke bedreigingen in de EU beter kunnen worden aangepakt. Aanzienlijke 
tekortkomingen op het niveau van de lidstaten en de Commissie hebben echter 
een negatieve invloed op de tenuitvoerlegging van het besluit en het bijbehorende 
EU-kader. Hoewel de aard en de omvang van de toekomstige bedreigingen onbe -
kend zijn en kunnen evolueren, moet er meer worden gedaan om deze tekortkomin -
gen aan te pakken en om de Unie in staat te stellen de bestaande mechanismen ten 
volle te benutten.
116  
Wat betreft de innovaties, doorgevoerd met het besluit over ernstige grensoverschrij -
dende bedreigingen van de gezondheid (zie paragraaf 21), hebben wij geconstateerd 
dat de tenuitvoerlegging en ontwikkeling daarvan sinds de inwerkingtreding ervan 
in december  2013 wordt gehinderd door vertragingen, waardoor de doeltreffende 
werking ervan mogelijk wordt belemmerd. Het overleg tussen de lidstaten en de 
Commissie over paraatheid en de reactieplanning voor ernstige grensoverschrijden -
de bedreigingen van de gezondheid is, zoals vereist, gestart. Toch zijn de procedu -
res voor het verkrijgen en het uitwisselen van relevante informatie met het oog op 
een betere coördinatie met betrekking tot paraatheid nog niet robuust genoeg en 
hebben deze nog geen duidelijke resultaten opgeleverd (zie de paragrafen 22-29). 
Wat betreft de prestatiemeting door de Commissie in verband met de tenuitvoerleg -
ging van het beleidsterrein inzake grensoverschrijdende gezondheidsbedreigingen 
hebben wij geconstateerd dat belangrijke elementen van de specifieke doelstelling 
en indicator van de Commissie niet duidelijk waren gedefinieerd en niet zijn afge -
stemd met de lidstaten om ervoor te zorgen dat alle belanghebbenden aan dezelfde 
doelstellingen werken (zie de paragrafen  30-34).
117  
Verder hebben wij vastgesteld dat de rol van het ECDC op het gebied van generieke 
paraatheid onvoldoende is geformaliseerd, waardoor het mogelijk minder capaciteit 
heeft voor de planning van zijn daaraan gerelateerde werkzaamheden op de lange 
termijn, of om doeltreffend te reageren op verzoeken om bijstand (zie de paragra -
fen 35-39); de lidstaten hebben onvoldoende doortastend vaart gezet achter de 
gezamenlijke aanbesteding voor vaccins voor een grieppandemie (zie de paragra -
fen 40-43), en dat de EU nog geen mechanisme heeft voor de aanpak van dringende 
behoeften op het gebied van medische tegenmaatregelen binnen het kader van het 
besluit over ernstige grensoverschrijdende bedreigingen van de gezondheid (zie pa -
ragraaf 42). Ten slotte is gebleken dat de werkzaamheden en de rol van het Gezond -
heidsbeveiligingscomité erg belangrijk zijn, maar het heeft te kampen met enkele 
strategische en operationele uitdagingen die moeten worden aangepakt om het 
comité in staat te stellen zijn krachtige mandaat ten volle te gebruiken (zie de para -
grafen 44-52) en aldus te zorgen voor het hoogst mogelijke niveau van bescherming 
tegen bedreigingen van de gezondheid in de EU; hiertoe moet er ook voor worden 
gezorgd dat de coördinatie van de regels inzake responscoördinatie in het kader van 
het besluit op doeltreffende wijze kan worden uitgevoerd (zie de paragrafen 53-55).
49 Conclusies en aanbevelingen 
118  
Het is nodig om vaart te zetten achter de ontwikkeling en uitvoering van de inno -
vaties die zijn ingevoerd bij het besluit, en om de nog bestaande operationele en 
strategische uitdagingen voor het Gezondheidsbeveiligingscomité aan te pakken. 
Dit vereist een betere overeenstemming tussen de lidstaten en de Commissie met 
betrekking tot de doelstellingen en gemeenschappelijke prioriteiten voor de inten -
sievere inspanningen voor coördinatie en informatie-uitwisseling in het kader van 
het besluit, in het bijzonder op het gebied van de paraatheidsplanning, de gezamen -
lijke aanbestedingen, en de organisatie van het werk van het Gezondheidsbeveili -
gingscomité op de lange termijn. Met het oog op de paraatheids- en reactieplanning 
vormen de ontwikkelingen in de bredere internationale context een extra uitdaging 
om rekening mee te houden, zoals is uitgelegd in tekstvak  3 en bijlage I .
Aanbeveling  1
Ter bespoediging van de ontwikkeling en uitvoering van de innovaties die zijn 
ingevoerd bij het besluit over ernstige grensoverschrijdende bedreigingen van de 
gezondheid, en om de nog bestaande operationele en strategische uitdagingen voor 
het Gezondheidsbeveiligingscomité aan te pakken:
a) moet de  Commissie aan het HSC voorstellen om  een strategisch HSC-stappen -
plan te ontwikkelen  voor de tenuitvoerlegging en uitwerking van het besluit. 
Hoewel het besluit niet vereist dat er streefdoelen en indicatoren worden vastge -
steld, moet dit stappenplan een afspiegeling zijn van gemeenschappelijke priori -
teiten, met name inzake de coördinatie van paraatheidsplannen, om een consen -
sus te bevorderen van de wijze waarop tegen 2020 duidelijkere resultaten kunnen 
worden bereikt. Bij de werkzaamheden op dit gebied moet rekening worden ge -
houden met de internationale initiatieven op dit terrein, waarbij met name wordt 
opgeroepen tot toepassing van mechanismen van collegiale toetsing of externe 
beoordeling. Indien mogelijk moet daarbij ook rekening worden gehouden met de 
richtsnoeren op het gebied van paraatheid die al zijn opgesteld op EU-niveau;
b) de Commissie  moet waarborgen dat de lessen die uit de eerste verslagleggings -
cyclus over de paraatheidsplannen zijn getrokken, worden toegepast op de 
volgende ronde van de verslagen in 2017, en zij moet haar verslaglegging over 
prestaties van de uitvoering van het besluit naar 2020 toe verbeteren. Zij moet 
ervoor zorgen dat gerapporteerde vooruitgang nauwkeurig is en, voor zover van 
toepassing, dat deze is gebaseerd op de methodologieën die zijn overeengeko -
men met de lidstaten;
c) de Commissie moet, in samenwerking met de lidstaten , nagaan op welke wijze 
de werkgroepen van het Gezondheidsbeveiligingscomité het beste kunnen worden 
ingezet en ervoor zorgen dat hun werk goed is gestructureerd rond technische 
kwesties en dat het dient als input voor het Gezondheidsbeveiligingscomité. Reeds 
bestaande werkgroepen moeten vanaf 2017 hun taakomschrijving toepassen en 
resultaten leveren op basis van jaarlijkse werkplannen en duidelijk omschreven 
doelstellingen. Dit geldt ook voor de werkgroep inzake paraatheid van het Gezond -
heidsbeveiligingscomité en haar werk voor de ontwikkeling van een EU-mechanis -
me voor de aanpak van dringende behoeften voor medische tegenmaatregelen;
d) de Commissie en de lidstaten  moeten ervoor zorgen dat de werkzaamheden met 
betrekking tot de gezamenlijke aanbesteding voor vaccins voor een grieppande -
mie versneld worden uitgevoerd en zo spoedig mogelijk resultaten opleveren.
50 Conclusies en aanbevelingen 
119  
Wat betreft de doeltreffende uitvoering van de bestaande systemen voor vroegtijdige 
waarschuwing en maatregelen, en epidemiologische surveillance (zie paragraaf 56), 
waarvoor het besluit over ernstige grensoverschrijdende bedreigingen van de gezond -
heid de rechtsgrondslag biedt, hebben wij over het algemeen vastgesteld dat deze 
systemen al jaren operationeel zijn en dat belanghebbenden de belangrijke rol daarvan 
op EU-niveau in het algemeen erkennen. Wij hebben echter geconstateerd dat er in het 
systeem voor vroegtijdige waarschuwing en maatregelen (EWRS) ruimte is voor verbete -
ring, zoals in de daarmee verband houdende procedures en processen voor omgevings -
bewustzijn en incidentenbeheer en de organisatie van de EWRS-gebruikersgemeen -
schap (zie de paragrafen 57-68). Daarnaast was de geactualiseerde aanpak op EU-niveau 
ten aanzien van vroegtijdige waarschuwing en maatregelen voor ernstige chemische en 
ecologische bedreigingen nog niet getest (zie de paragrafen 69-73). Ten slotte werkt het 
systeem voor epidemiologische surveillance over het algemeen goed, maar bij de verde -
re werkzaamheden van het ECDC en de lidstaten moet worden gezorgd voor maximale 
vergelijkbaarheid en kwaliteit van surveillancegegevens (zie de paragrafen 74-77).
Aanbeveling  2
Met het oog op verdere verbetering van het EWRS en om meer geïntegreerde op -
lossingen te ontwikkelen voor de desbetreffende risicobeheerprocedures, moet de 
Commissie, in samenwerking met de lidstaten en ECDC :
a) in 2017 onderzoek doen naar en voorstellen doen voor mogelijkheden om het 
EWRS te moderniseren en verbeteren. Daarbij moet zij ook aandacht besteden 
aan geïntegreerde of aanvullende mogelijkheden voor omgevingsbewustzijn en 
incidentenbeheer in het geval van ernstige grensoverschrijdende bedreigingen 
van de gezondheid op EU-niveau;
b) regelmatig feedback van gebruikers inwinnen over geïntegreerde oplossingen 
voor risicobeheer en de werking en ontwikkeling van het EWRS.
120  
Wat betreft de doelstellingen van het gezondheidsprogramma met betrekking tot de 
bescherming van burgers tegen (ernstige grensoverschrijdende) bedreigingen van 
de gezondheid (paragraaf 78) hebben wij geconstateerd dat de uitvoering daarvan 
tekortkomingen vertoonde. Bij het merendeel van de gecontroleerde maatregelen 
tegen gezondheidsbedreigingen van het tweede gezondheidsprogramma (2008-
2013) ontbrak het aan duurzame resultaten (zie de paragrafen 79-88), ondanks de 
goede prestaties wat betreft de oplevering van overeengekomen producten, waar -
door hun bijdrage aan de verwezenlijking van de doelstelling van de bescherming 
van de burgers tegen gezondheidsbedreigingen werd beperkt. Hoewel dit geen 
nieuwe bevinding is, wordt daarmee wel benadrukt dat de Commissie, in overleg met 
de belanghebbenden, meer moet doen om de prestaties op dit gebied te verbeteren. 
Daarnaast hebben wij tekortkomingen aangetroffen in de meting van de indicator 
voor de doelstelling inzake gezondheidsbedreigingen in het kader van het derde 
gezondheidsprogramma, alsmede een relatief laag niveau van uitgaven voor deze 
specifieke doelstellingen in 2014-2016, wat erop wijst dat het moeilijk is om in het 
kader van deze doelstelling een toereikend aantal beleidsrelevante maatregelen te 
financieren teneinde ervoor te zorgen dat er in de aanloop naar 2020 sprake is van 
een reële impact op de verwezenlijking van de doelstelling (zie de paragrafen 89-94).
51 Conclusies en aanbevelingen 
Aanbeveling  3
Om de voornaamste tekortkomingen te verhelpen die werden geconstateerd bij de 
prestaties van het gezondheidsprogramma wat betreft maatregelen voor de aanpak 
van bedreigingen van de gezondheid, moet de Commissie :
a) in 2017 onderzoek doen naar en voorstellen doen voor mogelijkheden om te 
zorgen voor een grotere duurzaamheid met betrekking tot de resultaten van 
maatregelen tegen bedreigingen van de gezondheid die tot 2020 worden gefi -
nancierd in het kader van het gezondheidsprogramma. Deze moeten een betere 
vaststelling van de behoeften en de beleidsrelevantie bij de programmering 
van maatregelen omvatten, maar ook een sterker op samenwerking gebaseerde 
analyse door DG Gezondheid en Voedselveiligheid en Chafea van de beleidsre -
levantie van lopende en pas voltooide maatregelen met het oog op het in kaart 
brengen van mogelijkheden om te bevorderen dat kwalitatief hoogwaardige 
resultaten worden benut (zie ook aanbeveling 4);
b) in overleg met de lidstaten komen tot een definitie van en overeenstemming 
over een duidelijke methodologie voor het verzamelen van prestatiegegevens 
die nodig zijn om verslag uit te kunnen brengen over de vorderingen die tot 2020 
zijn gemaakt in het kader van de specifieke indicator voor bedreigingen van de 
volksgezondheid uit het derde gezondheidsprogramma (zie ook aanbeveling 1);
c) in 2017, voor de resterende jaren van het gezondheidsprogramma (tot 2020), 
duidelijk vaststellen welke prioriteiten van de doelstelling met betrekking tot de 
bescherming van burgers tegen ernstige grensoverschrijdende bedreigingen van 
de gezondheid mogelijkheden bieden voor het financieren van beleidsrelevante 
activiteiten in de aanloop naar 2020 (zie aanbeveling 3, onder a).
121  
Ten slotte bleek uit de controle dat er, ondanks een grote verscheidenheid aan 
coördinatiemechanismen, een aantal hiaten bestond in de interne coördinatie door 
de Commissie van de gezondheidsbeschermingsmaatregelen in verschillende dien -
sten en programma’s en dat de potentiële synergieën ten volle worden benut. Er is 
ruimte voor meer beleidsgerichte en gestructureerde coördinatie, gezien het grote 
volume aan EU-financiering uit verschillende thematische programma’s en het scala 
van diensten van de Commissie die bij de uitvoering daarvan worden betrokken, 
waarvoor complexe netwerken nodig zijn tussen die diensten, nationale beleidsma -
kers, eindgebruikers en andere belanghebbenden (zie de paragrafen  96-102). Wij 
constateerden tevens dat er nog meer werk moet worden verzet voordat de bestaan -
de overeenkomsten voor samenwerking tussen de crisisbeheersstructuren van de 
Commissie volledig operationeel zijn (zie de paragrafen 103-106), en dat het gevoer -
de beheer van haar organisatiestructuur voor het beheer van crisissituaties op het 
gebied van de volksgezondheid door DG Gezondheid en Voedselveiligheid gebreken 
vertoonde die een belemmering kunnen vormen voor de prestaties ervan bij de aan -
pak van toekomstige gezondheidscrises in de EU (zie de paragrafen 107-111).
52 Conclusies en aanbevelingen 
Aanbeveling  4
Om de lacunes te verhelpen in de interne coördinatie binnen de Commissie ten 
aanzien van activiteiten die van belang zijn voor de beveiliging en crisisbeheersing 
op het gebied van de volksgezondheid, en ter verbetering van het ontwerp van 
haar organisatiestructuur voor het beheer van crisissituaties op het gebied van de 
volksgezondheid:
a) moet de Commissie  vanaf 2017 een meer gestructureerde, gedetailleerde 
aanpak vaststellen voor de coördinatie tussen DG Gezondheid en Voedselveilig -
heid en andere diensten van de Commissie die zijn belast met de uitvoering van 
activiteiten die van belang zijn voor gezondheidsbescherming, waaronder het 
in kaart brengen van de afgesloten, lopende en geplande activiteiten. Dit moet 
de identificatie van potentiële synergieën mogelijk maken en de samenwerking 
op het gebied van gemeenschappelijke problemen verbeteren, zoals in het 
geval van de beperkte benutting van outputs van door de EU gecofinancierde 
maatregelen, zodat belanghebbenden worden geholpen zich beter te richten tot 
beleidsmakers;
b) moet de Commissie onverwijld stappen zetten om het memorandum van 
overeenstemming inzake crisisbeheersingsstructuren tussen DG Gezondheid en 
Voedselveiligheid, DG Migratie en Binnenlandse Zaken en DG Europese Civiele 
Bescherming en Humanitaire Hulp in werking te stellen, waartoe gezamenlijke 
activiteiten met betrekking tot geleerde lessen en wederzijdse opleiding over 
beleidsterreinen en  -systemen moeten worden georganiseerd, en operationele 
standaardprocedures moeten worden opgezet;
c) moet de Commissie  onverwijld haar organisatiestructuur voor het beheer van 
crisissituaties op het gebied van de volksgezondheid evalueren en ervoor zorgen 
dat het wordt geactualiseerd met behulp van de lessen die zijn getrokken uit 
de ebolacrisis en belangrijke oefeningen op EU-niveau, dat er een doorlopend 
gemonitord opleidingsplan beschikbaar is voor alle relevante personeelsleden 
die mogelijk betrokken zijn bij de werkzaamheden van de structuur, en dat er zo 
mogelijk van gedachten wordt gewisseld met het ECDC en DG Europese Civiele 
Bescherming en Humanitaire Hulp, met name over de opzet van hun respectieve 
handboeken of structuren voor crisisbeheersing.
Dit verslag werd door kamer I onder leiding van de heer Phil WYNN OWEN, lid van de 
Rekenkamer, te Luxemburg vastgesteld op haar vergadering van 5 oktober 2016.
 Voor de Rekenkamer
 Klaus-Heiner LEHNE
 President

53
 Bijlagen
Paraatheids- en reactieplanning in de internationale context
Internationale Gezondheidsregeling 2005 (IGR  2005)
1. De Internationale Gezondheidsregeling van de WHO uit 1969 werd volledig herzien en vervangen door de IGR 
(2005), die in 2007 in werking is getreden. De doelstelling van de IGR is „de internationale verspreiding van ziek -
ten te voorkomen, daartegen bescherming te bieden, deze in geval van uitbraken te beheersen en te voorzien in 
volksgezondheidsmaatregelen op een wijze die in verhouding staat en beperkt is tot de risico’s voor de volksge -
zondheid en die onnodige belemmering van het internationaal verkeer en de internationale handel vermijdt” . 1 
In de IGR 2005 is bepaald dat de verdragsluitende staten verslag uitbrengen aan de WHO over elke gebeurtenis 
die mogelijk een noodsituatie op het gebied van de volksgezondheid van internationaal belang inhoudt, onge -
acht de oorsprong ervan, en dat zij fundamentele capaciteit op het gebied van volksgezondheid voor toezicht en 
reactie moeten ontwikkelen, versterken en in stand moeten houden met behulp van bestaande nationale midde -
len, zoals de nationale paraatheidsplannen voor een grieppandemie. De Internationale Gezondheidsregeling is 
ook gericht op vermindering van het risico van verspreiding van ziekten op internationale luchthavens, havens en 
landdoorlaatposten en vereist de oprichting van nationale IGR-knooppunten voor spoedeisende communicatie.
2. De IGR (2005) omvat geen handhavingsmechanisme voor staten die niet aan haar bepalingen voldoen. De WHO 
controleert de uitvoering van de IGR en brengt relevante richtsnoeren uit en actualiseert deze. De deskundi -
genpanels en evaluatiecomités controleren tevens de doeltreffendheid van de IGR in noodsituaties, zoals na de 
uitbraak van ebola (zie voor meer informatie over dit onderwerp tekstvak  3 van dit verslag).
Noodsituaties van internationaal belang op het gebied van de volksgezondheid (noodsituatie  — PHEIC)
3. In de IGR wordt een noodsituatie van internationaal belang op het gebied van de volksgezondheid beschreven 
als een uitzonderlijke gebeurtenis die vanwege de internationale verspreiding van een ziekte een volksgezond -
heidsrisico vormt in andere staten en die potentieel een gecoördineerde internationale reactie vereist. In het 
geval van een dergelijke noodsituatie wordt deze, op basis van een aanbeveling van het noodcomité, afgekon -
digd door de directeur-generaal van de WHO. Wanneer een noodsituatie wordt afgekondigd, moet de WHO in 
„realtime” op de noodsituatie reageren. De directeur-generaal van de WHO, bijgestaan door het noodcomité, 
ontwikkelt essentiële gezondheidsmaatregelen en beveelt de verdragsstaten aan deze uit te voeren.
De IGR en de EU
4. Alle lidstaten van de EU zijn verdragsstaten van en brengen verslag uit aan de WHO, bijvoorbeeld door middel 
van vragenlijsten en zelfevaluaties, over hun tenuitvoerlegging van de IGR. De EU zelf is geen WHO-lid en dus 
geen verdragspartij van de IGR. Wel erkent de IGR de potentiële rol van de EU als „regionale organisatie voor eco -
nomische integratie” en bepaalt zij dat „verdragsstaten die lid zijn van een regionale organisatie voor economi -
sche integratie, onverminderd hun verplichtingen uit hoofde van deze regeling, in hun onderlinge betrekkingen 
de gemeenschappelijke regels toepassen die in die regionale organisatie voor economische integratie van kracht 
zijn”. De Commissie en het ECDC coördineren hun activiteiten met die van de WHO op beleids-2 en technisch 
niveau, met inbegrip van de uitwisseling van informatie voor risicocommunicatie en leestoegang tot bepaalde 
waarschuwingssystemen (zoals het informatiesysteem voor calamiteiten van de WHO en het EWRS van de EU). 
Besluit nr. 1082/2013/EU bracht ook de innovatie van de afkondiging door de Commissie van een noodsituatie op 
het gebied van de volksgezondheid, die echter duidelijk moet worden onderscheiden van een noodsituatie die 
wordt afgekondigd door de directeur-generaal van de WHO (zie tekstvak  A).Bijlage  I
1 Internationale Gezondheidsregeling (2005), tweede editie, Wereldgezondheidsorganisatie, 2008.
2 Zie bijv. de gezamenlijke verklaring van 2010 („Verklaring van Moskou”) waarin de samenwerking tussen de WHO en de Commissie wordt 
uiteengezet en de relevante actualiseringen op de openbare website van DG Gezondheid en Voedselveiligheid. Daarnaast zijn er ook 
administratieve overeenkomsten gesloten tussen het ECDC en de WHO.
54 Bijlagen Bijlage ITekstvak A — Het uitroepen van een noodsituatie op het gebied van de 
volksgezondheid in de EU
Zoals hierboven is toegelicht, wordt het begrip „noodsituatie van internationaal belang op het gebied van de 
volksgezondheid” in de IGR gedefinieerd als „een uitzonderlijke gebeurtenis die, overeenkomstig deze regeling, 
als volgt wordt bepaald: deze vormt vanwege de internationale verspreiding van een ziekte een volksgezond -
heidsrisico in andere staten, en vereist potentieel een gecoördineerde internationale reactie”. De verantwoorde -
lijkheid om te bepalen of een gebeurtenis binnen deze categorie valt, ligt bij de directeur-generaal van de WHO 
en het besluit daartoe vereist dat een bijeenkomst van een comité van deskundigen, het IGR-noodcomité, wordt 
belegd.
Een van de wijzigingen van Besluit nr. 1082/2013/EU houdt in dat de Commissie nu ook een noodsituatie voor de 
volksgezondheid kan uitroepen voor de EU. Overeenkomstig artikel 12 kan de Commissie een situatie aanmerken 
als noodsituatie voor de volksgezondheid indien sprake is van: a) epidemieën van griep bij de mens die geacht 
worden tot een pandemie te kunnen leiden, waarbij de directeur-generaal van de Wereldgezondheidsorganisatie 
is ingelicht en deze nog geen besluit heeft vastgesteld tot het uitroepen van een pandemie overeenkomstig de 
toepasselijke regels van de Wereldgezondheidsorganisatie, of b) andere noodsituaties dan de onder a) bedoelde, 
waarbij de directeur-generaal van de WHO is ingelicht en nog geen besluit heeft vastgesteld waarbij een nood -
situatie op het gebied van de volksgezondheid van internationaal belang wordt uitgeroepen overeenkomstig de 
IHR, en waarbij:
i) door de ernstige grensoverschrijdende bedreiging van de gezondheid in kwestie de volksgezondheid op het 
niveau van de Unie in gevaar wordt gebracht, en
ii) er met betrekking tot die bedreiging onvervulde medische behoeften zijn, hetgeen betekent dat er geen 
bevredigende methode van diagnose, preventie of behandeling in de Unie is toegelaten of, indien een 
dergelijke methode wel bestaat, het toelaten van een geneesmiddel een aanzienlijk therapeutisch voordeel 
voor de patiënten zou kunnen opleveren”.
In artikel 13 is daaraan toegevoegd dat deze erkenning van een noodsituatie overeenkomstig artikel 12 als enig 
rechtsgevolg heeft dat artikel 2, lid 2, van Verordening (EG) nr. 507/20063 van toepassing kan zijn of, indien deze 
erkenning specifiek betrekking heeft op epidemieën van griep bij de mens die worden geacht tot een pandemie 
te kunnen leiden, dat artikel 21 van Verordening (EG) nr. 1234/20084 van toepassing kan zijn. Dit betekent dat het 
doel van het uitroepen van een noodsituatie in het kader van artikel 12 van Besluit nr. 1082/2013/EU wordt be -
perkt tot een versnelde goedkeuring van medische tegenmaatregelen en operationalisering van de geneesmid -
delenwetgeving. De toepassing ervan is veel beperkter dan die van een door de WHO uitgeroepen noodsituatie 
op het gebied van de volksgezondheid van internationaal belang, zelfs al kunnen er situaties ontstaan waarin 
een ernstige grensoverschrijdende bedreiging van de gezondheid, ongeacht de mogelijke oorsprong, specifiek 
de EU treft en niet noodzakelijkerwijs de bredere internationale gemeenschap waarvoor de WHO verantwoor -
delijk is. Dit betekent ook dat de EU geen alarmniveaus kent (bijv. in verband met het reglement van orde van 
het Comité voor de beveiliging van de gezondheid) die, binnen de werkingssfeer van het besluit, activiteiten en 
capaciteiten op gang brengen als reactie, of de inschakeling van een mechanisme voor piekcapaciteit of financie -
ring waarborgen.
3 Verordening (EG) nr. 507/2006 van de Commissie van 29 maart 2006 betreffende voorwaardelijke vergunningen voor het in de handel 
brengen van geneesmiddelen voor menselijk gebruik die binnen het toepassingsgebied van Verordening (EG) nr. 726/2004 van het Europees 
Parlement en de Raad vallen (PB L 92 van 30.3.2006, blz. 6).
4 Verordening (EG) nr. 1234/2008 van de Commissie van 24 november 2008 betreffende het onderzoek van wijzigingen in de voorwaarden van 
vergunningen voor het in de handel brengen van geneesmiddelen voor menselijk gebruik en geneesmiddelen voor diergeneeskundig 
gebruik (PB L 334 van 12.12.2008, blz. 7).
55 Bijlagen 
Internationale initiatieven inzake paraatheidsplanning en transparantie
5. Er zijn ook verscheidene andere internationale initiatieven die zijn gericht op de noodzaak om de draaiboeken 
te verbeteren en de transparantie te vergroten. Deze omvatten met name het initiatief van de „Global Health 
Security Agenda”5 voor het uitvoeren van collegiale toetsingen6, de ondersteuning van de G7 en het Initiatief 
voor wereldwijde bescherming van de gezondheid7 voor deze activiteiten8, en de ECDC-landenbezoeken die op 
vrijwillige basis plaatsvinden en waarbij aandacht wordt geschonken aan paraatheid9. Het verslag van de confe -
rentie10 over de lessen die ten behoeve van de volksgezondheid moeten worden getrokken uit de ebola-uitbraak 
in West-Afrika en de vraag hoe de paraatheid en de reactie van de EU kan worden verbeterd voor toekomstige 
uitbraken, dat is meegenomen in de conclusies van de Raad van december 2015, bevatte de volgende aanbeve -
ling: „een mechanisme van collegiale toetsing kan de lidstaten helpen bij de verbetering van hun nationale pa -
raatheidsplannen, rekening houdend met de vorige en de lopende initiatieven op het gebied van onafhankelijke 
beoordelingen van de landen op mondiaal en regionaal niveau”.Bijlage I
5 „De Global Health Security Agenda” (GHSA) werd gelanceerd in februari 2014 en bestaat uit een groeiend partnerschap van bijna 50 staten, 
internationale organisaties, en niet-gouvernementele actoren dat landen helpt om capaciteit op te bouwen om zo bij te dragen tot het creëren van 
een veilige wereld die is beveiligd tegen de bedreiging van overdraagbare ziekten, en om ervoor te zorgen dat de wereldwijde bescherming van 
de gezondheid tot een nationale en mondiale prioriteit wordt verheven. De GHSA streeft een multilaterale en multisectorale benadering na om de 
capaciteit wereldwijd en in staten te versterken, om zodoende bedreigingen door infectieziekten bij mens en dier te voorkomen, op te sporen en 
aan te pakken, ongeacht of deze in de natuur voorkomen of per ongeluk of opzettelijk worden verspreid” ( https://ghsagenda.org ).
6 „Een zelfbeoordeling en een externe beoordeling door een team van deskundigen uit andere GHSA-landen. Dit „peer-to-peer-model” garandeert 
een objectieve aanpak en vergemakkelijkt grensoverschrijdend leren. Per land moeten ten minste tweemaal externe GHSA-evaluaties worden 
uitgevoerd; één om een uitgangswaarde vast te stellen en vervolgens één om na te gaan welke vorderingen zijn gemaakt”. EU-landen die reeds 
hebben deelgenomen en waarvoor een rapport is gepubliceerd, zijn Portugal en het Verenigd Koninkrijk.
7 „Het Initiatief voor wereldwijde bescherming van de gezondheid (Global Health Security Initiative — GHSI) is een informeel internationaal 
partnerschap van gelijkgestemde landen dat beoogt de paraatheid op het gebied van de gezondheid te vergroten en wereldwijd te reageren op 
bedreigingen van nucleair, radiologisch/nucleair, biologisch en chemisch terrorisme (NRBC) en pandemische griep. Dit initiatief werd in november 
2001 gestart door Canada, de Europese Unie, Frankrijk, Duitsland, Italië, Japan, Mexico, het Verenigd Koninkrijk en de Verenigde Staten. De 
Wereldgezondheidsorganisatie voorziet het GHSI van deskundig advies” ( http://www.ghsi.ca/english/index.asp ).
8 „Om te voorkomen dat toekomstige uitbraken uitgroeien tot grootschalige noodsituaties op het gebied van de volksgezondheid, zijn de leiders 
van de G7 overeengekomen om in de komende vijf jaar ten minste 60 landen, met inbegrip van de landen van West-Afrika, te helpen bij de 
uitvoering van de IGR, onder andere door middel van de „Global Health Security Agenda” (GHSA) en de gemeenschappelijke streefdoelen en 
andere multilaterale initiatieven daarvan”, verklaring van de G7 van ministers van Volksgezondheid van 8 en 9 oktober 2015, Berlijn.
9 Technisch verslag van het ECDC „Ebola emergency preparedness in EU Member States: conclusions from peer-review visits to Belgium, Portugal 
and Romania”, juni  2015.
10 Conferentie op hoog niveau, georganiseerd door DG Gezondheid en Voedselveiligheid, van 12-14 oktober 2015 in Mondorf-les-Bains, Luxemburg.
56 Bijlagen 
Beschrijving van de voornaamste taken en verantwoordelijkheden in het EU-kader 
voor de bescherming van de bevolking tegen ernstige grensoverschrijdende bedrei -
gingen van de gezondheid
Volksgezondheidsautoriteiten van de lidstaten
1. De volksgezondheidsautoriteiten van de lidstaten zijn verantwoordelijk voor het beleid op het gebied van 
de volksgezondheid op nationaal niveau en voor het aanpakken van bedreigingen voor de volksgezondheid. 
Afhankelijk van de organisatie van hun overheid, van nationale risico’s of specifieke situaties kunnen er tussen 
de lidstaten verschillen bestaan in de verantwoordelijkheden voor bepaalde aspecten van de paraatheids- en 
reactieplanning en de vroegtijdige waarschuwingen en het optreden, waarbij verschillende overheidsinstanties 
zijn betrokken. Sommige lidstaten hebben wellicht onderdelen of het grootste deel van de verantwoordelijkheid 
voor de volksgezondheid, met inbegrip van de paraatheids- en reactieplanning, gedecentraliseerd. De EU-lid -
staten zijn ook lid van de Europese regio van de WHO1 en hebben de verplichting om uitvoering te geven aan de 
Internationale Gezondheidsregeling, zoals uiteengezet in bijlage I .
2. Sinds de vaststelling van Besluit nr. 1082/2013/EU zijn de lidstaten ook verplicht bepaalde informatie over hun 
paraatheids- en reactieplanning te verstrekken aan de Commissie. Overeenkomstig Besluit nr. 1082/2013/EU moe -
ten de lidstaten en de Commissie elkaar raadplegen in het kader van het Gezondheidsbeveiligingscomité voor de 
ontwikkeling, versterking en handhaving van hun capaciteit voor de monitoring van, vroegtijdige waarschuwing 
bij, beoordeling van en reactie op ernstige grensoverschrijdende bedreigingen van de gezondheid. Deze raad -
pleging is gericht op de uitwisseling van beste praktijken en ervaringen inzake paraatheids- en reactieplanning, 
het bevorderen van de interoperabiliteit van de nationale paraatheidsplanning, de intersectorale dimensie van 
de paraatheids- en reactieplanning op het niveau van de Unie verzorgen, en het ondersteunen van de uitvoe -
ring van de belangrijkste capaciteitsvereisten voor de surveillance- en reactiemechanismen als bedoeld in de 
Internationale Gezondheidsregeling. De lidstaten wijzen ook nationale bevoegde autoriteiten voor epidemiolo -
gische surveillance aan die verantwoordelijk zijn voor het verstrekken van gegevens aan het Europees surveil -
lancesysteem in overeenstemming met de EU-regels en -richtsnoeren, en zij dragen de nationale EWRS-contac -
ten voor die het EWRS monitoren en waarschuwingen melden in het kader van de in het besluit vastgestelde 
voorschriften.
Europese Commissie  — DG Gezondheid en Voedselveiligheid
3. De Commissie zorgt voor het secretariaat en voorzitterschap van het Gezondheidsbeveiligingscomité en coördi -
neert en beheert het Centrum voor het beheer van crisissituaties op het gebied van de volksgezondheid (HEOF). 
De Commissie beheert ook de relevante IT-systemen en zorgt voor de coördinatie met haar andere diensten en 
agentschappen voor horizontale kwesties op dit beleidsterrein, alsook met de betrokken internationale organisa -
ties, zoals de WHO. In Besluit nr. 1082/2013/EU over ernstige grensoverschrijdende bedreigingen van de gezond -
heid is uitdrukkelijk bepaald dat de Commissie (d.w.z. DG SANTE), in overleg met de lidstaten, zorgdraagt voor 
de coördinatie en uitwisseling van informatie tussen de mechanismen, structuren en activiteiten die betrekking 
hebben op de paraatheid en de reactieplanning, monitoring, en de vroegtijdige waarschuwing bij en bestrijding 
van ernstige grensoverschrijdende bedreigingen van de gezondheid. Het is ook de verantwoordelijkheid van de 
Commissie, ervoor te zorgen dat overlappende werkzaamheden of tegenstrijdige maatregelen worden voorko -
men en dat er toereikende middelen beschikbaar zijn voor alle vereiste en kritieke taken en functies.Bijlage  II
1 Deze omvat in totaal 55 landen die rapporteren aan het regionaal bureau van de WHO in Europa te Kopenhagen.
57 Bijlagen 
Europees Centrum voor ziektepreventie en  -bestrijding (ECDC)
4. Het ECDC beheert en coördineert het netwerk voor epidemiologische surveillance van overdraagbare ziekten en 
van antimicrobiële resistentie en zorginfecties die gerelateerd zijn aan overdraagbare ziekten. Het Centrum is een 
EU-agentschap met als opdracht het opsporen, beoordelen en meedelen van reeds aanwezige en opkomende 
bedreigingen ‘s voor de menselijke gezondheid als gevolg van overdraagbare ziekten. Het ECDC draagt tevens 
zorg voor de werking van het systeem voor vroegtijdige waarschuwing en maatregelen (EWRS). Het EWRS is een 
webapplicatie die de koppeling vormt tussen de Commissie, het ECDC en de volksgezondheidsautoriteiten in de 
lidstaten die verantwoordelijk zijn voor maatregelen ter bestrijding van overdraagbare ziekten. De landen van de 
EER (IJsland, Liechtenstein en Noorwegen) zijn ook aangesloten op het systeem en de WHO heeft leestoegang.
5. In het kader van het besluit over ernstige grensoverschrijdende bedreigingen van de gezondheid moet het ECDC 
wetenschappelijk advies en risicobeoordelingen verstrekken met betrekking tot bedreigingen die via het EWRS 
worden gemeld, met name voor bedreigingen van biologische of onbekende oorsprong. Andere EU-agentschap -
pen of -organen (bijv. wetenschappelijke comités) kunnen door de Commissie worden verzocht om in snelle 
risicobeoordelingen te voorzien indien hun deskundigheid nauwer verband houdt met de bedreiging in kwestie. 
Indien daarom wordt verzocht, assisteert het ECDC de Commissie en de lidstaten verder bij de tenuitvoerlegging 
van de vereisten met betrekking tot paraatheidsplanning uit Besluit nr. 1082/2013/EU. De jaarlijkse begroting van 
het Centrum heeft ook betrekking op ziekteprogramma’s; dit zijn verticale programma’s voor specifieke ziekten, 
die ook onderdelen als capaciteitsopbouw en risicocommunicatie bevatten. Het ECDC kan landen of interna -
tionale organisaties zoals de WHO ondersteunen bij hun reactie op een uitbraak, zoals het geval was tijdens 
de ebola-uitbraak. Het beschikt over een centrum voor het beheer van crisissituaties dat is gebaseerd op een 
handboek voor noodsituaties op het gebied van de volksgezondheid. De huidige ECDC-benadering is gericht op 
alle gevaren (d.w.z. niet alleen bedreigingen voor de volksgezondheid door overdraagbare ziekten, maar ook van 
andere oorsprong), in overeenstemming met de doelstellingen van de Internationale Gezondheidsregeling en 
Besluit nr. 1082/2013/EU. Deze gaat verder dan het voorgaande, traditionele ECDC-mandaat dat was toegespitst 
op overdraagbare ziekten en paraatheid met het oog op pandemieën.Bijlage II
58 Bijlagen 
Overzicht van gecontroleerde gecofinancierde maatregelen
De hiernavolgende tabel bevat een lijst met de belangrijkste kenmerken van de gecontroleerde maatregelen, die 
gecofinancierd worden in het kader van de doelstelling inzake bedreigingen van de gezondheid van het tweede 
EU-gezondheidsprogramma 2008-2013, die worden beheerd door Chafea of DG Gezondheid en Voedselveiligheid 
(voor drie aanbestedingselementen):
Ref. Algemene beschrijvingFinancieringsinstru -
mentEU-cofinanciering volgens 
subsidieovereenkomst
(euro)
1De ontwikkeling van een algemeen kader voor de snelle productie en evalua -
tie van noodvaccinsProject 2 116 023
2 De optimalisering van de keuring en de koppeling met de hiv-zorg in Europa Project 1 429  984
3Een netwerk voor beheersing van bedreigingen voor de volksgezondheid en 
andere biobeveiligingsrisico’s in het Middellandse Zeegebied en op de BalkanProject 900  000
4 Screening op hepatitis B en C onder migranten in de Europese Unie Project 800  000
5 Syndroomsurveillance-enquête, beoordeling naar richtsnoeren voor Europa Project 798 814
6Aanpassingsstrategieën voor de volksgezondheid voor extreme 
weersomstandighedenProject 750 000
7Versterking van het maatschappelijk middenveld en de openbare gezond -
heidszorg in de strijd tegen epidemische tuberculose onder kwetsbare 
groepenProject 750 000
8Beoordeling van de kosteneffectiviteit van Europese strategieën voor waar -
schuwing bij en de bestrijding van humane grieppandemieënProject 700 000
9Een Europees netwerk voor toezicht en controle op baarmoederhalskanker in 
de nieuwe lidstatenProject 615 023
10 Bevordering van immunisering van gezondheidswerkers in Europa Project 604  000
11Gecoördineerde maatregelen in de luchtvaartsector om bedreigingen van de 
volksgezondheid onder controle te houdenProject 598 566
12 Het aanmoedigen van vaccinatie bij migrantengroepen in Europa Project 548 680
13Waarschuwings-, toezicht- en rapportagesysteem voor chemische bedreigin -
gen van de gezondheid, fase  IIIProject 497 760
14 Europees netwerk voor chemische noodsituaties Project 447 600
15Kwaliteitsborging en netwerken voor de opsporing van zeer besmettelijke 
ziekteverwekkersGezamenlijke actie 3 316 326
16Commandopostoefening betreffende ernstige grensoverschrijdende bedrei -
gingen van de gezondheid die vallen onder de categorieën chemische stoffen 
en het milieuOverheidsopdracht/
dienstencontract458 989
17Organisatie van twee regionale studiebijeenkomsten met de volksgezond -
heidsinstanties van de lidstaten met betrekking tot de tenuitvoerlegging van 
het nieuwe besluit inzake ernstige grensoverschrijdende bedreigingen van de 
gezondheid.Overheidsopdracht/
dienstencontract249 599
18Vroegtijdig waarschuwings- en verslagleggingssysteem, HEDIS, NEMO (moni -
toring van informatie-uitwisselingsmechanismen voor crisisbeheer)Overheidsopdracht/
dienstencontract1 588 500
19 Het Europees referentielaboratoriumsysteem voor menselijke pathogenenOverheidsopdracht/
dienstencontract500 000
20Organisatie van de opleiding van het personeel en uitvoering van oefeningen 
op Europees niveau als fundamenteel element van de paraatheidOverheidsopdracht/
dienstencontract333 646
Totaal: 18 003  510Bijlage III
59 Bijlagen 
De hiernavolgende tabel bevat een lijst met de belangrijkste kenmerken van de geëvalueerde maatregelen, die wor -
den gecofinancierd in het kader van het zevende kaderprogramma voor onderzoek (KP7) 2008-2013:
Ref.Algemene doelstelling van de geselecteerde 
maatregelGefinancierd in het kader 
van KP7Bevoegde dienst 
van de CommissieEU-cofinanciering
(euro)
1Het voorspellen van de ontwikkeling van epidemieën 
en simulaties van pandemieënERC1ERCEA 684  000
2Platform voor nieuwe en opnieuw opkomende 
overdraagbare ziektenVOLKSGEZONDHEID RTD 11 909 560
3Beheersing van infecties in de luchtvaart, variërend 
van doeltreffende quarantaine tot protocollen voor 
het steriliseren/ontsmetten van de cabine van 
vliegtuigenPEOPLE REA 100 000
4Ontwikkeling van een empirisch onderbouwd ge -
drags- en communicatiepakket voor gezondheidswer -
kers en agentschappen in heel Europa, te gebruiken in 
geval van grote uitbrakenHEALTH RTD 1 999  607
5De rol van farmaceutische bedrijven in de formule -
ring en uitvoering van beleid met betrekking tot de 
bescherming van de gezondheidERC ERCEA 1 197 694
6Omvormen van Europa’s antwoord op toekomsti -
ge grote epidemieën of pandemieën door het ter 
beschikking stellen van infrastructuur, coördinatie 
en integratie van bestaande netwerken voor klinisch 
onderzoekHEALTH OTO 23 992 375
7Een samenhangend instrumentarium creëren om 
vervoersondernemers en relevante actoren op belang -
rijke knooppunten te ondersteunen bij de ontwikke -
ling van hun actuele paraatheids- en reactieplannen 
inzake pandemieën en gevaarlijke pathogenenSEC2HOME 3 142 004
8Interoperabiliteit en paraatheid van Europese 
gezondheidsdiensten met betrekking tot dodelijke 
bedreigingen zoals pandemische ziekten en zware 
terroristische aanslagenSEC REA 2 789 940
9Ter verhoging van de paraatheid voor grootschalige en 
grensoverschrijdende rampen tussen gemeenschap -
pen en samenlevingen in EuropaSEC REA 999 084
10Voor de doeltreffende aanpak van wetenschappelijke 
en maatschappelijke uitdagingen die voortvloeien uit 
pandemieën en de daarmee samenhangende crisisbe -
heersing. Voor de ontwikkeling van een geïntegreerde 
transdisciplinaire strategieSiS3OTO 3 939 880
Totaal: 50 754 144
1 Europese Onderzoeksraad
2 Veiligheidsprogramma
3 Science in SocietiesBijlage III
60 Antwoorden  
van de Commissie
Samenvatting
III
Het Besluit over ernstige grensoverschrijdende bedreigingen van de gezondheid is gebaseerd op artikel 168 van het 
 Verdrag, het artikel over de volksgezondheid.
V
De Commissie en de lidstaten werken aan de totstandkoming van de infrastructuur die nodig is voor een volledige en 
doeltreffende tenuitvoerlegging van het Besluit over ernstige grensoverschrijdende bedreigingen van de gezondheid. 
Dit is een ingewikkelde kwestie. Hoewel wordt erkend dat er vertragingen zijn opgetreden bij bijv. de goedkeuring van 
een aantal uitvoeringsbepalingen, worden deze vertragingen thans aangepakt en is de reactie van de EU op grensover -
schrijdende bedreigingen van de gezondheid er niet veel minder doeltreffend door geworden. De verantwoordelijkhe -
den van zowel de lidstaten als de Commissie zijn duidelijk in Besluit nr. 1082/13/EU vastgesteld.
VI
De vertragingen in de tenuitvoerlegging van het Besluit over ernstige grensoverschrijdende bedreigingen van de 
gezondheid zijn toe te schrijven aan de complexiteit van de situatie op het gebied van gezondheidsbedreigingen of de 
„complexiteit van het onderwerp”. Zoals in de onderstaande opmerkingen in detail wordt uiteengezet zijn aanzienlijke 
vorderingen gemaakt bij het voorbereiden van de resterende uitvoeringsbepalingen en het bevorderen van de werk -
zaamheden m.b.t. medische tegenmaatregelen. Het gezamenlijke aanbestedingsmechanisme is nu volledig beschikbaar. 
Het Gezondheidsbeveiligingscomité (Health Security Committee — HSC) is volledig operationeel en de Commissie zal de 
opmerkingen van de Rekenkamer samen met de lidstaten in dit comité bespreken.
VII
Ondanks de technische updates van de afgelopen jaren vindt de Commissie het wenselijk het systeem te moderniseren. 
Zij werkt thans samen met het Europees Centrum voor ziektepreventie en -bestrijding (ECDC) aan een modernisering van 
het systeem voor vroegtijdige waarschuwing en maatregelen (EWRS).
IX
De Commissie is van mening dat de coördinatie tussen de diensten van de Commissie die zich met verschillende aspecten 
van de bescherming van de gezondheid bezighouden, goed is en dat de door de Rekenkamer gesignaleerde specifieke 
punten worden aangepakt. DG Gezondheid en Voedselveiligheid hebben in 2016 belangrijke maatregelen genomen om 
de werking van het operationeel centrum voor het beheer van gezondheidsgerelateerde crises (HEOF) te verbeteren.
X
i)
De Commissie aanvaardt Aanbeveling 1 en gaat akkoord met haar rol in het HSC en het gezamenlijke aanbestedingsme -
chanisme. Zij zal deze kwesties in het HSC bespreken.
ii)
De Commissie aanvaardt Aanbeveling 2. De Commissie werkt thans samen met het ECDC aan de modernisering van het 
EWSR-systeem en zal met de lidstaten bespreken hoe feedback van gebruikers kan bijdragen tot een betere werking van 
het systeem.
Antwoorden van de Commissie 61
iii)
De Commissie aanvaardt Aanbevelingen 3 a) en c) en stemt gedeeltelijk in met Aanbeveling 3 b).
De Commissie erkent dat duurzaamheid een knelpunt is hoewel er de laatste jaren al heel wat is gedaan op dit gebied. Er 
zijn voortdurend verbeteringen aangebracht, met name in het kader van het actieplan van de Commissie ingevolge de 
evaluatie achteraf van het 2e gezondheidsprogramma.
iv)
De Commissie stemt gedeeltelijk in met Aanbeveling 4 a), en aanvaardt Aanbevelingen 4 b) en c). De samenwerking 
tussen de verschillende Commissiediensten is goed en er zijn tussen de diensten gesprekken aan de gang over de wijze 
waarop de coördinatie verder kan worden verbeterd.
De Commissie is van mening dat de structuur van het Centrum voor het beheer van crisissituaties op het gebied van de 
volksgezondheid (HEOF) stabiel is en definieert de rollen en alarmniveaus. Sinds juni 2016 heeft de Commissie een door -
lopend opleidingsprogramma opgezet om op elk moment de volledige operationaliteit van het HEOF te garanderen.
Controleopmerkingen
21
Met het Besluit over ernstige grensoverschrijdende bedreigingen van de gezondheid wordt een belangrijke stap voor -
waarts gezet in de versterking van de samenwerking tussen lidstaten met het oog op een betere reactie op gezondheids -
bedreigingen en een betere bescherming van EU-burgers.
De Commissie is er zich van bewust dat er sprake is van een aantal vertragingen maar is van mening dat zij de doeltref -
fende samenwerking tussen lidstaten inzake ernstige grensoverschrijdende bedreigingen van de gezondheid niet op de 
helling hebben gezet.
24
Aangezien paraatheid in verband met de gezondheidsveiligheid gevoelig ligt, werd het rapportagemodel grondig met 
de lidstaten besproken en was er een tweede vergadering van het comité nodig om tot een overeenkomst te komen.
Antwoorden van de Commissie 62
25
Het aan het HSC voorgelegde verslag bevatte geen individuele informatie van de lidstaten daar paraatheid i.v.m. gezond -
heidsveiligheid gevoelige gebieden betreft. Het verslag is alleen gebaseerd op de door de lidstaten verstrekte input 
aangezien de wetgeving aan de Commissie geen mandaat geeft om de informatie van de lidstaten te verifiëren of te 
controleren.
De resultaten van het verslag zijn verder besproken binnen de HSC-werkgroep inzake paraatheid en reactieplanning 
(12 november 2015). Tijdens de plenaire zitting van het HSC (7-8 juni 2016) werden de lidstaten op de hoogte gebracht 
van een bijgewerkt verslag met een gedetailleerde uiteenzetting van de knelpunten in iedere lidstaat.
26
De Commissie is van mening dat het voortgangsverslag een uitgebreid overzicht geeft van de staat van nationale paraat -
heid in de EU en duidelijke richtsnoeren aanreikt over hoe de lacunes en tekortkomingen kunnen worden aangepakt door 
middel van een actieplan dat met de lidstaten is overeengekomen via bekrachtiging door het HSC. De subgroep over de 
paraatheid van het HSC zet haar besprekingen voort over de follow-up van de bevindingen van het verslag, tevens reke -
ning houdend met de lessen die uit de uitbraak van het ebolavirus zijn getrokken. Een eerste audiovergadering van deze 
groep heeft voorafgaand aan de HSC-vergadering in november 2015 plaatsgevonden.
Met het ECDC en WHO/Europa zijn besprekingen en werkzaamheden aan de gang met het oog op een herziening van het 
rapportagemodel in het kader van artikel  4, rekening houdend met de WHO-benadering van de IGR-tenuitvoerlegging en 
het nieuwe kader voor toezicht en evaluatie.
Tekstvak 3  — Internationale ontwikkelingen inzake paraatheid: tekortkomingen in de 
zelfbeoordeling inzake de tenuitvoerlegging van de IGR
Dit tekstvak verwijst naar ontwikkelingen binnen de WHO die buiten het EU-rechtskader vallen.
27
Zoals eerder aangegeven, waren de lidstaten actief betrokken bij het opstellen van de vragen en werd voor de comité -
procedure de vereiste gekwalificeerde meerderheid bereikt.
28
Het Besluit over ernstige grensoverschrijdende bedreigingen van de gezondheid verleent de Commissie geen bevoegd -
heden om de lidstaten een bepaalde algemene structuur van paraatheid op te leggen. De door de Rekenkamer 
genoemde strategie voor algemene paraatheidsplanning is een technisch document dat deel uitmaakt van het kader van 
de thans met de lidstaten lopende werkzaamheden over paraatheid. Binnen de lidstaten is het vooral aan de HSC-leden 
om de bestaande richtsnoeren te verspreiden.
Antwoorden van de Commissie 63
29
De procedures zijn complex, zowel vanuit juridisch oogpunt, gelet op de EU-bevoegdheid om acties van de lidstaten op 
het gebied van de volksgezondheid te ondersteunen, te coördineren of aan te vullen, als vanwege de veelheid aan acto -
ren en complexe structuren binnen landen en in het kader van internationale structuren die actief zijn op deze gebieden.
De Commissie is van mening dat de gegevens die worden verzameld in het kader van de verslaguitbrenging uit hoofde 
van artikel 4 van het Besluit over ernstige grensoverschrijdende bedreigingen van de gezondheid, een uitgebreid over -
zicht geven van de staat van nationale paraatheid in de EU en duidelijke richtsnoeren verschaft over hoe de lacunes en 
tekortkomingen kunnen worden aangepakt. De subgroep over de paraatheid van het HSC maakt hier verder werk van.
30
De Commissie werkt nauw samen met de lidstaten in het HSC en diens werkgroep inzake paraatheid om de benodigde 
structuren en regelingen, met inbegrip van een actieplan, te ontwikkelen met het oog op samenwerking op het gebied 
van paraatheid, medische tegenmaatregelen en verslaglegging overeenkomstig artikel 4 van het Besluit over ernstige 
grensoverschrijdende bedreigingen van de gezondheid. Een en ander omvat ook een discussie over het rapporteren over 
de voortgang.
31
Aangezien in het Besluit over ernstige grensoverschrijdende bedreigingen van de gezondheid geen doelstellingen of 
indicatoren zijn opgenomen, heeft de Commissie andere rapportagemanieren ontwikkeld in samenwerking met het 
ECDC, zoals omschreven in paragraaf 33.
33
De ECDC-beoordeling is gebaseerd op de reacties op de rapportageverplichting uit hoofde van artikel 4 van het Besluit 
over ernstige grensoverschrijdende bedreigingen van de gezondheid. Deze technische beoordeling valt volledig onder 
de bevoegdheid van het ECDC.
De Commissie bespreekt momenteel met het ECDC hoe geschikte indicatoren kunnen worden ontwikkeld voor een 
betrouwbare meting van de vorderingen op het gebied van paraatheid.
De vaststelling van nieuwe indicatoren maakt deel uit van de bredere benadering waarbij gezondheidsprofielen per land 
worden ontwikkeld in overleg met het ECDC, WHO/Europa en de lidstaten in de werkgroep inzake paraatheid.
34
In het kader van de werkzaamheden inzake paraatheid zal de Commissie met de lidstaten in het HSC de geschiktheid van 
de indicatoren bespreken. Het ECDC-verslag biedt een technisch overzicht van de situatie, lacunes en behoeften in de 
lidstaten met betrekking tot paraatheids- en reactieplanning.
Antwoorden van de Commissie 64
37
De Commissie is van mening dat uit de dagelijkse samenwerking m.b.t. ernstige bedreigingen voor de volksgezondheid, 
zoals bij de uitbraak van het zikavirus, blijkt dat de taakverdeling goed wordt begrepen en dat het ECDC in staat is zijn rol 
ten volle te vervullen bij het verschaffen van informatie over de risicobeoordeling aan het HSC. Het onderscheid tussen 
risicobeoordeling (verantwoordelijkheid van het ECDC) en coördinatie van risicobeheer (verantwoordelijkheid van de 
Commissie) is uiteengezet in de wetgeving. Specifieke gevallen en nieuwe taken moeten echter vaak door de Commissie 
en het ECDC geval per geval worden besproken en overeengekomen. Met het oog daarop zorgen de maandelijkse coör -
dinatievergaderingen van het ECDC en de Commissie voor nauwe samenwerking en maken ze het voor het ECDC moge -
lijk om doeltreffend te reageren op verzoeken om bijstand.
39
De werkzaamheden i.v.m. de opstelling van de gids dateren van vóór de goedkeuring van het besluit.
Na de vaststelling van het besluit heeft de Commissie het ECDC voorgesteld de gids en de aanbeveling met het HSC te 
bespreken. Na verdere werkzaamheden aan de tekst is voor het najaar van 2016 in de HSC-werkgroep inzake paraatheid 
een debat gepland.
40
Zonder nodeloze vertraging werden de volgende stappen gezet voor de gezamenlijke aanbestedingsovereenkomst in 
het kader van het Besluit over ernstige grensoverschrijdende bedreigingen van de gezondheid. Er zij op gewezen dat de 
afzonderlijke lidstaten nationale ratificatieprocedures voor de ondertekening van de overeenkomst in acht dienden te 
nemen, wat onvermijdelijk enige tijd heeft gekost.
41
De aankoop van vaccins voor grieppandemieën is een uiterst complexe kwestie. Bovendien was het erg tijdrovend om de 
specifieke behoeften van de lidstaten vast te stellen en bijeen te leggen. Tegelijkertijd is in 2016 aanzienlijke vooruitgang 
geboekt bij de voorbereiding van een gezamenlijke aanbestedingsprocedure voor pandemische vaccins. Naast de proce -
dure voor pandemische vaccins lopen sinds september 2016 ook nog vier andere aanbestedingsprocedures.
42
De Commissie wijst erop dat zowel gezamenlijke aanbestedingen als een meer uitgewerkte procedure voor het uitwisse -
len van medische tegenmaatregelen van belang zijn voor de paraatheid bij ernstige grensoverschrijdende bedreigingen 
van de gezondheid. Uiteraard zal elke aanbesteding tijd vergen en zullen procedures moeten worden gevolgd die in de 
EU-wetgeving zijn vastgelegd.
Met het HSC-mandaat worden thans operationele standaardprocedures ontwikkeld om te zorgen voor een snelle en 
samenhangende reactie in toekomstige noodsituaties. Het resultaat van het debat zal in november 2016 aan het HSC 
worden voorgelegd.
In ieder geval voorziet het mechanisme voor civiele bescherming reeds in een kader voor de uitwisseling van 
tegenmaatregelen.
Antwoorden van de Commissie 65
43
Met de gezamenlijke aanbesteding voor griepvaccins wordt vanwege de complexiteit van de zaak inderdaad slechts 
traag vooruitgang geboekt. Niettemin wijst de Commissie erop dat tot dusver 24 lidstaten besloten hebben aan de 
gezamenlijke aanbestedingsovereenkomst deel te nemen en dat er thans nog een aantal gezamenlijke aanbestedings -
procedures lopen. Dringende behoefte aan de uitwisseling van medische tegenmaatregelen (zoals bijvoorbeeld het 
difterie-antitoxine in 2016) kan altijd worden aangepakt via het EWRS of in het algemeen via het mechanisme voor civiele 
bescherming.
46
Tot dusver heeft het HSC niet besloten een werkgroep inzake migranten in te stellen. De behoefte aan een dergelijke 
werkgroep zal opnieuw onder de loep worden genomen tijdens een HSC-workshop.
Wanneer operationele onderwerpen na februari 2015 opnieuw op de HSC-agenda werden geplaatst, werden HSC-verga -
deringen thematisch georganiseerd; ook is een gedetailleerde routekaart voor het HSC in voorbereiding. Het actieplan 
inzake paraatheid zal voorts een kader bieden voor een werkprogramma van de werkgroep inzake paraatheid. Voorts 
zijn met het ECDC besprekingen aan de gang met het oog op een betere coördinatie van de werkzaamheden van het 
ECDC-coördinatiecomité inzake paraatheid en de HSC-werkgroep inzake paraatheid. Zowel met het netwerk van com -
municatoren als met de werkgroep inzake paraatheid zijn de werkzaamheden voor de vaststelling van werkprogramma’s 
aangevat.
47
Sinds september 2016 hebben 11 lidstaten, de WHO en het ECDC deelgenomen aan de werkgroep inzake paraatheid. De 
werkgroep speelt een belangrijke rol bij het voorbereiden van documenten voor het HSC, zoals de operationele stan -
daardprocedures inzake medische tegenmaatregelen en het actieplan inzake paraatheid, enz. Volledige deelname is in 
dit geval minder belangrijk omdat de werkgroep uit technische deskundigen bestaat die voorstellen opstellen die door 
het volledige HSC moeten worden goedgekeurd/bevestigd.
48
De taken van het HSC zijn vermeld in het Besluit over ernstige grensoverschrijdende bedreigingen van de gezondheid 
(artikel 17, lid 2). De HSC-vergaderingen waren thematisch georganiseerd en een gedetailleerde routekaart voor het HSC 
is in voorbereiding (zie par. 46). Om de reacties te coördineren worden technische documenten, zoals risicobeoorde -
lingen door het ECDC en het betreffende reisadvies, besproken tijdens de ad-hocvergaderingen van het HSC. In geval 
van technische besprekingen kunnen op basis van een besluit van het HSC evenwel ook relevante ad-hocwerkgroepen 
worden bijeengeroepen, samengesteld uit technische deskundigen van de lidstaten. Dit was het geval tijdens de recente 
zika-uitbraak, waarbij een betreffende ad-hocwerkgroep werd opgericht, die twee keer is bijeengekomen.
Antwoorden van de Commissie 66
51
De Commissie is het ermee eens dat toen de inwerkingtreding van het Besluit over ernstige grensoverschrijdende bedrei -
gingen van de gezondheid samenviel met de ebolacrisis, de inspanningen om tot een meer gestructureerde aanpak te 
komen, met name ten aanzien van de paraatheid, vertraging hebben opgelopen. De betreffende werkzaamheden zijn 
ondertussen al goed opgeschoten.
52
De Commissie is van mening dat de informatie die zij aan het HSC heeft verstrekt in verband met de activiteiten van de 
betrokken Commissiediensten, toereikend is. Tussen de diensten zijn samenwerkingsovereenkomsten gesloten. Ook 
andere diensten nemen vaak aan de HSC-vergaderingen deel. Daarnaast heeft DG Gezondheid en Voedselveiligheid 
bijvoorbeeld ook deelgenomen aan de dagelijkse audioconferenties van de ebola-taskforce en aan vele andere interde -
partementale groepen.
60
Het externe ECDC-evaluatieverslag had betrekking op een periode tussen 2008 en 2012, vóór de inwerkingtreding van 
het Besluit over ernstige grensoverschrijdende bedreigingen van de gezondheid en vóór de overeenkomstige (beperkte) 
aanpassingen van het EWRS.
63
De Commissie is het ermee eens dat feedback van gebruikers van wezenlijk belang is voor de toetsing van het EWRS.
64
Zij werkt thans samen met het ECDC aan een aanpassing van het systeem.
65
De Commissie wijst erop dat de in deze paragraaf bedoelde lijst opgenomen was in de effectbeoordeling die vóór het 
eigenlijke besluit voorbereid was.
67
De Commissie is met het ECDC begonnen aan een aanpassing van het EWRS-systeem.
70
De regels en procedures voor de aanpak van chemische en ecologische bedreigingen in het kader van het Besluit over 
ernstige grensoverschrijdende bedreigingen van de gezondheid zijn dezelfde als voor de andere bedreigingen ten 
gevolge van biologische incidenten of overdraagbare ziekten. Kennisgevingscriteria alsook het gebruik van het hiervoor 
ontworpen IT-instrument zijn eveneens dezelfde. Een speciaal netwerk voor de monitoring en beoordeling van gebeur -
tenissen ten gevolge van chemische en ecologische bedreigingen wordt sinds 3 jaar gecofinancierd in het kader van het 
gezondheidsprogramma. Ook is er een link gelegd met het Wetenschappelijk Comité van de Europese Commissie om 
ervoor te zorgen dat er voldoende deskundigheid voor risicobeoordelingen buiten het ECDC-mandaat beschikbaar is.
De werking van het systeem zal in een toekomstige oefening worden getest.
Antwoorden van de Commissie 67
72
De Commissie modereert en onderhoudt het systeem, maar het is de bedoeling RASCHEM in het EWRS te integreren. In 
september 2016 waren 18 landen op RASCHEM geregistreerd.
74
De Commissie is zich bewust van het probleem en werkt samen met het ECDC aan de verbetering van de gegevenskwali -
teit en de volledigheid van de rapportage door de lidstaten.
77
De Commissie is zich bewust van het probleem en werkt samen met het ECDC aan de verbetering van de gegevenskwali -
teit en de volledigheid van de rapportage door de lidstaten.
78
De Commissie merkt op dat de Rekenkamer zich heeft gebogen over activiteiten in het kader van het 2e en het 3e 
gezondheidsprogramma. Tussen de twee programma’s is het beheer van het programma aanzienlijk gewijzigd. De aan -
bestedingen die door het gezondheidsprogramma werden gesubsidieerd hebben actief bijgedragen aan de verbetering 
van de grensoverschrijdende paraatheid tegen gezondheidsbedreigingen, en de meeste projecten hebben de verwachte 
resultaten opgeleverd.
De grensoverschrijdende oefeningen die door het gezondheidsprogramma werden gesubsidieerd, hebben actief bijge -
dragen aan de verbetering van de grensoverschrijdende paraatheid tegen gezondheidsbedreigingen.
81
De Commissie is zich er terdege van bewust dat de duurzaamheid van de resultaten niet altijd bevredigend was voor 
een aantal projecten die in het kader van het 2e gezondheidsprogramma werden gecofinancierd voordat er sprake was 
van Besluit nr. 1082/2013/EU. Minimale duurzaamheid is altijd gewaarborgd door de verspreiding van de resultaten van 
de projecten en de duurzame beschikbaarheid ervan op de Chafea-website. Recentelijk zijn er enkele verbeteringen te 
vermelden: medio november 2016 zullen de nieuwe gegevens op de Chafea-website worden geplaatst; een nieuw IT-plat -
form (met de mogelijkheid om tijdens en na de steunverlening websites van de projecten/gezamenlijke acties te hosten) 
wordt thans ontwikkeld; Chafea heeft voor projectcoördinatoren een modelstrategie voor verspreiding uitgewerkt.
Tekstvak 5 — Voorbeelden van gecontroleerde projecten en geconstateerde kwesties
De Commissie is zich ervan bewust dat niet alle projecten even goed scoren of de hoogst mogelijke kwaliteit leveren. Om 
ervoor te zorgen dat elk project zo goed mogelijk presteert heeft Chafea sinds verschillende jaren maatregelen genomen 
waarbij „risicovolle” projecten bijvoorbeeld een beroep kunnen doen op externe expertise en coaching.
De Commissie is van mening dat het actieplan dat zij en Chafea na de evaluatie achteraf van het 2e gezondheidspro -
gramma hebben opgesteld, ervoor zal zorgen dat uitsluitend acties die zeer waarschijnlijk zullen bijdragen aan belang -
rijke EU-beleidsinitiatieven en een hoge toegevoegde waarde voor de EU, gecofinancierd zullen worden, zodat aldus het 
risico van lage prestaties en geringe benutting van de resultaten wordt geminimaliseerd.
Antwoorden van de Commissie 68
82
Chafea stelt de Commissie niet alleen via schriftelijke stukken maar ook tijdens bilaterale vergaderingen op de hoogte 
van belangrijke projectresultaten. Sinds medio 2016 hebben de diensten van de Commissie ook toegang tot het nieuwe 
IT-systeem dat Chafea voor projectbeheer gebruikt. Dit systeem was nog niet beschikbaar voor de gecontroleerde 
projecten.
Zoals reeds eerder (in par. 81) vermeld, heeft Chafea een modelstrategie voor verspreiding uitgewerkt om project -
coördinatoren bij hun werkzaamheden op dit gebied te helpen. Chafea heeft onlangs een voltijds functionaris voor 
verspreiding aangeworven, die er o.a. mee belast is coördinatoren van gezondheidsprojecten in hun verspreidingstaken 
te ondersteunen.
83
Naar aanleiding van de evaluatie achteraf van het 2e gezondheidsprogramma heeft de Commissie in samenwerking met 
Chafea een actieplan opgesteld om uitvoering te geven aan alle aanbevelingen van de externe beoordelaars. Er wordt 
vooruitgang geboekt, bijvoorbeeld door de vernieuwing van de openbare gegevensbank, de vaststelling van indicatoren 
voor toezicht, het opzetten van een systeem voor toezicht en de ontwikkeling van een strategie voor verspreiding.
Tekstvak 6  — Gezamenlijke maatregelen in het kader van het gezondheidsprogramma
De Commissie is van mening dat Gezamenlijke maatregelen een belangrijk instrument zijn om de samenwerking tussen 
nationale autoriteiten op het gebied van specifieke technische kwesties te vergemakkelijken; een en ander heeft zijn 
deugdelijkheid in geval van gezondheidsbedreigingen bewezen. Gezamenlijke maatregelen worden met name aange -
vuld door activiteiten (bijv. oefeningen) die via aanbestedingen gefinancierd worden.
84
De resultaten van de oefeningen en opleidingen leveren regelmatig input voor de werkzaamheden m.b.t. paraatheid. 
Zeer recentelijk nog, tijdens zijn vergadering van juni 2016, heeft het HSC informatie gekregen over de lering die uit de 
oefeningen is getrokken.
85
Sommige door het GCO ontwikkelde instrumenten voor modellering zijn nog steeds beschikbaar en worden o.a. door het 
ECDC gebruikt. Er worden momenteel besprekingen gevoerd om de samenwerking tussen het ECDC en het GCO op basis 
van deze instrumenten te versterken.
86
De Commissie is van oordeel dat de ontplooide acties beter kunnen worden gestructureerd; niettemin zijn er maatrege -
len genomen waarbij bijvoorbeeld projectcoördinatoren werden uitgenodigd voor vergaderingen van groepen deskun -
digen (zoals het EWRS, FLU, GPP , chemische dreigingen) en/of voor een HSC-vergadering of een workshop in december 
2014 over „How to benefit from European projects”, een initiatief van een EU-lidstaat ter verspreiding van de resultaten 
van het 2e EU-gezondheidsprogramma (2008-2013) op het gebied van gezondheidsbeveiliging ( http://ec.europa.eu/cha -
fea/news/news349.html ).
87
Met gebruikmaking van overheidsopdrachten koopt de Commissie diensten waarvan de vervolgmaatregelen afhangen 
van de aard van de geleverde diensten. Voorts worden de resultaten van de aanbestede diensten gepubliceerd, vooral in 
de vorm van een verslag, en zijn ze gedurende een voldoende lange periode beschikbaar.
De Commissie neemt een aantal maatregelen met het oog op een grotere diversiteit van contractanten, bijv. door gebruik 
te maken van raamcontracten met een hernieuwde oproep tot mededinging.
Antwoorden van de Commissie 69
88
De Commissie erkent dat duurzaamheid een knelpunt is hoewel de laatste jaren al heel wat is gedaan op dit gebied, zoals 
de productie van de brochure over algemene crisisdraaiboeken (GPP) (2011)1, de „cluster meeting” over vaccinatie (2012), 
de conferentie op hoog niveau over het gezondheidsprogramma (2012)2 en de regionale conferentie over gezondheids -
beveiliging (2014)3. Minimale duurzaamheid is altijd gewaarborgd door de Chafea-website. Er worden continu verbeterin -
gen aangebracht, zie opmerking onder 81.
89
Het actieplan van de Commissie na de evaluatie achteraf van het 2e gezondheidsprogramma omvat de ontwikkeling 
van nieuwe indicatoren voor toezicht. Deze worden gebruikt in een nieuw toezichtsysteem dat begunstigden sinds 2016 
voortaan in hun periodieke rapportage opnemen. Deze monitoring zal ook helpen bij het meten van de bijdrage van 
gecofinancierde acties aan de algemene doelstellingen van het 3e gezondheidsprogramma.
91
De Commissie benadrukt dat de meerjarenplanning een informeel en intern proces is. Deze is juridisch niet verplicht in 
het kader van het 3e gezondheidsprogramma.
92
Prognoses met betrekking tot de uitvoering van de begroting zijn slechts indicatief. De prioriteit voor risicobeoordeling 
is bijvoorbeeld alleen relevant voor noodsituaties. Als er zich geen noodsituatie voordoet, kan het werkprogramma voor 
deze prioriteit zonder uitgaven worden uitgevoerd. Bovendien betekent dit niet dat de verdeling van de begrotingsmid -
delen onevenwichtig is.
93
De evaluatie achteraf van het 2e gezondheidsprogramma en het actieplan van de Commissie van maart 2016 zijn gericht 
op de ontwikkeling van een nieuw systeem van toezicht en indicatoren die toepasselijk zijn vanaf 2016.
94
Het monitoringsysteem en de monitoringindicatoren worden momenteel verbeterd aan de hand van een aantal nieuwe 
indicatoren die reeds sinds 2016 van toepassing zijn.
Bij haar prognoses voor de uitvoering van de begroting streeft de Commissie geen evenwicht tussen de doelstellingen 
van het programma na.
1 http://ec.europa.eu/chafea/publications/publications_for_health_programme.html #
2 http://ec.europa.eu/health/programme/events/ev_20120503_en.htm
3 http://ec.europa.eu/chafea/news/news349.html
Antwoorden van de Commissie 70
95
De Commissie is van mening dat zij voor een gestructureerde samenwerking tussen de diensten heeft gezorgd.
101
De Commissie is van mening dat er reeds sprake is van een goed gestructureerde samenwerking tussen de diensten. Een 
en ander kan altijd nog worden verbeterd; hierbij zij bijv. gedacht aan het verder in kaart brengen van activiteiten. Op 
zich zal dit echter geen oplossing bieden voor de problemen in verband met de benutting van de onderzoeksresultaten.
102
De Commissie blijft streven naar de verdere ontwikkeling van de goede samenwerking tussen diensten en is van mening 
dat er ruimte is voor verbetering. Dankzij de diverse getroffen maatregelen, zoals het memorandum van overeenstem -
ming met meerdere DG’s, en de regelmatige bijeenkomsten en andere manieren van effectieve en efficiënte informa -
tie-uitwisseling, is er sprake van een goede samenwerking.
Reactie van de Commissie op de paragrafen 103 t/m 106:
De Commissie is van mening dat het ERCC tijdens de meest recente crises heeft aangetoond dat het daadwerkelijk een 
rol speelt als centraal contactplatform, als aanknooppunt voor het IPRC en het coördineren van de reacties op rampen 
buiten de Unie.
107
De lessen die uit de uitbraak van H1N1 in 2009/2010 zijn getrokken, hebben geleid tot een aanzienlijke vereenvoudiging 
van de structuur van het Centrum voor het beheer van crisissituaties op het gebied van de volksgezondheid (Health 
Emergencies Operations Facility - HEOF) die sindsdien niet meer is aangepast. In aansluiting op belangrijke oefeningen en 
opleidingen werd voorts het handboek, indien nodig, bijgewerkt.
108
De Commissie erkent dat een continu programma voor opleiding en oefeningen een goed middel is voor het bijhouden 
en versterken van kennis die gemakkelijk in herinnering kan worden gebracht als het HEOF wordt geactiveerd.
Na de reorganisatie van DG SANTE begin 2016 zijn voor alle betrokken personeelsleden HEOF-opleidingen ontwikkeld, 
die thans worden opgestart. Met regelmatige tussenpozen worden opleidingssessies georganiseerd.
Er is personeel aangewezen om de vooraf gedefinieerde HEOF-rollen te vervullen. Zo kan het zich beter vertrouwd maken 
met de respectieve rollen en meer gerichte opleidingen volgen.
109
De Commissie is van mening dat het HEOF functioneel is gebleken bij eerdere crisissituaties, ondanks het beperkte aantal 
personeelsleden dat hiervoor wordt ingezet. De huidige HEOF-structuur is gebaseerd op de lessen die zijn getrokken uit 
de H1N1-uitbraak in 2009/2010. De Commissie is van mening dat de structuur stabiel is en definieert de rollen en alarm -
niveaus. Op het moment van de ebola-uitbraak was het betrokken personeel bij DG SANTE goed op de hoogte van de 
procedures. Het HEOF-optreden werd recentelijk herzien en aan het betrokken personeel werd opleiding verstrekt.
Antwoorden van de Commissie 71
111
De Commissie wijst erop dat de noodprocedures van de Commissie, gelet op de ontwikkelingen in de tijd, zeer gevarieerd 
zijn en op verschillende manieren en met verschillende personeelsregelingen zijn opgezet om aan de specifieke uitdagin -
gen tegemoet te komen. Dit geldt ook voor het ECDC, dat bijvoorbeeld ook in vredestijd op basis van 24/7-beschikbaar -
heid werkt.
Conclusies en aanbevelingen
115
Met het Besluit over ernstige grensoverschrijdende bedreigingen van de gezondheid wordt een belangrijke stap voor -
waarts gezet in de versterking van de samenwerking tussen lidstaten met het oog op een betere reactie op gezondheids -
bedreigingen en een betere bescherming van EU-burgers.
De Commissie is er zich van bewust dat er zich een aantal vertragingen hebben voorgedaan, die de doeltreffende samen -
werking tussen lidstaten inzake ernstige grensoverschrijdende bedreigingen van de gezondheid evenwel niet op de 
helling hebben gezet.
116
De Commissie erkent dat er sprake is van een aantal vertragingen bij het opzetten van een doeltreffende samenwerking 
tussen lidstaten inzake ernstige grensoverschrijdende bedreigingen van de gezondheid.
De staat van nationale paraatheid in de EU en de lacunes en tekortkomingen zullen worden aangepakt door middel van 
een actieplan dat met de lidstaten is overeengekomen via bekrachtiging door het HSC.
Met het ECDC en WHO/Europa zijn besprekingen en werkzaamheden aan de gang met het oog op een herziening van de 
rapportage, rekening houdend met de WHO-benadering van de IGR-tenuitvoerlegging en het nieuwe kader voor toezicht 
en evaluatie.
117
De Commissie is van mening dat de rol van het ECDC is vastgelegd in de betreffende oprichtingsverordening en in het 
grensoverschrijdend besluit.
De voorbereidingen voor een gezamenlijke aanbestedingsprocedure voor pandemische vaccins zijn in 2016 goed opge -
schoten. Verdere initiatieven voor gezamenlijke aanbestedingen zijn gestart.
Het mechanisme voor civiele bescherming voorziet reeds in de uitwisseling van tegenmaatregelen en een specifieke SOP 
voor medische tegenmaatregelen wordt ontwikkeld.
Het HSC is een doeltreffend coördinatiemechanisme voor de lidstaten gebleken.
118
Het bestuursorgaan voor de gezamenlijke aanbestedingsprocedure is de betreffende stuurgroep.
Antwoorden van de Commissie 72
Aanbeveling 1  
a)
De Commissie aanvaardt de aanbeveling; ze zal deze aanbeveling samen met het HSC bespreken, evenals de mogelijke 
reikwijdte en inhoud van een routekaart. Afhankelijk van de uitkomst van de discussie zal de Commissie een dergelijk 
document voor bekrachtiging door het HSC voorbereiden.
b)
De Commissie aanvaardt deze aanbeveling.
c)
De Commissie aanvaardt deze aanbeveling.
De werkgroepen zijn belangrijke instrumenten voor het HSC. Zij ontwikkelen resultaten op basis van specifieke taken als 
input voor het HSC. De Commissie aanvaardt niet dat 2017 het eindpunt moet zijn van hun activiteiten, maar beschouwt 
paraatheid en communicatie als blijvende taken die het behoud van specifieke werkstructuren kunnen rechtvaardigen.
d)
De Commissie gaat akkoord met haar rol en verantwoordelijkheden in het gezamenlijke aanbestedingsmechanisme.
119
De Commissie is het ermee eens dat, ondanks de technische updates van de afgelopen jaren, een modernisering van het 
systeem wenselijk is. Met het ECDC zijn gesprekken aan de gang.
Aanbeveling 2  
a)
De Commissie aanvaardt deze aanbeveling. De Commissie werkt thans samen met het ECDC aan een modernisering van 
het EWRS-systeem.
b)
De Commissie aanvaardt deze aanbeveling en zal met de lidstaten bespreken hoe feedback van gebruikers kan bijdragen 
tot een betere werking van het systeem.
120
De Commissie erkent dat duurzaamheid een knelpunt is hoewel de laatste jaren al heel wat is gedaan op dit gebied, zoals 
de productie van de brochure over algemene crisisdraaiboeken (GPP) (2011), de „cluster meeting” over vaccinatie (2012) 
en de regionale conferentie over gezondheidsbeveiliging (2014). Er worden continu verbeteringen aangebracht zoals 
laatst nog de modernisering van het openbare gegevensbestand, het HELI-platform en de tenuitvoerlegging van de 
nieuwe verspreidingsstrategie.
Het systeem voor prestatiemonitoring wordt momenteel verbeterd aan de hand van een aantal nieuwe indicatoren die 
reeds sinds 2015 van toepassing zijn.
Antwoorden van de Commissie 73
Aanbeveling 3  
a)
De Commissie aanvaardt de aanbeveling. Alle aspecten zijn reeds behandeld in het actieplan dat de Commissie in 2016 
heeft opgesteld naar aanleiding van de evaluatie achteraf van het 2e gezondheidsprogramma. DG SANTE en Chafea zul -
len blijven samenwerken op het gebied van de beleidsrelevantie van lopende en recentelijk voltooide acties.
b)
De Commissie is het deels eens met de aanbeveling en zal de rapportage met de lidstaten in het HSC bespreken. Een 
doeltreffende uitvoering van deze aanbeveling hangt af van de lidstaten.
c)
De Commissie aanvaardt de aanbeveling en geeft er reeds gevolg aan in haar meerjarenplanning voor de jaren 2018-2020 
die in het najaar van 2016 klaar moet zijn om de prioriteiten voor het 3e gezondheidsprogramma voor die jaren te kunnen 
vastleggen.
Aanbeveling 4  
a)
De Commissie stemt deels in met deze aanbeveling.
De Commissie is van mening dat er reeds sprake is van een goed gestructureerde samenwerking tussen de diensten. Een 
en ander kan nog worden verbeterd; hierbij zij bijv. gedacht aan het verder in kaart brengen van activiteiten. Op zich zal 
dit echter geen oplossing bieden voor de problemen in verband met de benutting van de onderzoeksresultaten.
b)
De Commissie gaat ermee akkoord om de goede samenwerking tussen de diensten verder te ontwikkelen.
c)
De Commissie aanvaardt deze aanbeveling. De lessen die uit de uitbraak van H1N1 in 2009/2010 zijn getrokken, hebben 
geleid tot een aanzienlijke vereenvoudiging en reorganisatie van het Centrum voor het beheer van crisissituaties op 
het gebied van de volksgezondheid (Health Emergencies Operations Facility - HEOF). De Commissie is van mening dat 
de structuur thans stabiel is en definieert de rollen en alarmniveaus. Sinds juni 2016 is een doorlopend opleidingspro -
gramma ontwikkeld en worden met regelmatige tussenpozen opleidingssessies georganiseerd. Er zijn nog besprekingen 
aan de gang over een duurzame langetermijnoplossing voor compensatie van personeel dat deelneemt aan de beheer -
sing van noodsituaties op het gebied van de volksgezondheid.
Na de ebolacrisis en teneinde ecologische en chemische dreigingen te kunnen aanpakken werden verscheidene oefenin -
gen georganiseerd om na te gaan welke verdere verbeteringen noodzakelijk zijn. De werkzaamheden met het ECDC zijn 
aan de gang.

Gratis publicaties:
  één exemplaar:  
via EU Bookshop (http://bookshop.europa.eu); 
  meerdere exemplaren of posters/kaarten:  
bij de vertegenwoordigingen van de Europese Unie (http://ec.europa.eu/represent_nl.htm),  
bij de delegaties in niet-EU-landen (http://eeas.europa.eu/delegations/index_nl.htm),  
door contact op te nemen met Europe Direct (http://europa.eu/europedirect/index_nl.htm),  
door te bellen naar 00 800 6 7 8 9 10 11 (gratis in de hele Europese Unie) (*).
(*)  De informatie wordt gratis verstrekt en bellen is doorgaans gratis, maar sommige operatoren, telefooncellen of hotels  
kunnen kosten aanrekenen.
Betaalde publicaties:
 via EU Bookshop (http://bookshop.europa.eu).WAAR ZIJN EU/hyphen.capPUBLICATIES VERKRIJGBAAR?
Gebeurtenis Datum
Vaststelling controleplan („APM”)/begin van de controle 15.7.2015
Ontwerpverslag officieel verzonden aan de Commissie (of andere gecontroleerde) 2 2.7. 2016
Vaststelling van het definitieve verslag na de contradictoire procedure 5.10.2016
Officiële antwoorden in alle talen ontvangen van de Commissie (of andere 
gecontroleerde)14.11.2016
Een belangrijke mijlpaal bij de opbouw van een sterker 
EU-kader voor gezondheidsbeveiliging was de vaststelling 
in 2013 van een besluit over ernstige grensoverschrijdende 
bedreigingen van de gezondheid. In het kader van de 
EU-kaderprogramma’s voor gezondheid en onderzoek 
worden ook activiteiten op dit gebied ondersteund. Uit de 
controle is gebleken dat met het besluit over ernstige 
grensoverschrijdende bedreigingen van de gezondheid 
een belangrijke stap is gezet waarmee dergelijke 
bedrei   gingen in de EU beter kunnen worden aangepakt, 
maar dat aanzienlijke tekortkomingen de tenuitvoer -
legging van het kader voor gezondheids  beveiliging 
belemmeren. Er moet meer worden gedaan om deze 
tekortkomingen aan te pakken zodat de Unie de 
bestaande mechanismen ten volle kan benutten. De 
Rekenkamer doet daarom een aantal aanbevelingen die er 
voornamelijk op zijn gericht de uitvoering te versnellen en 
te versterken.
EUROPESE
REKENKAME R