COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN 
C0M(93)116 def. 
Brussel, 29 maart 1993 
VERSLAG VAN DE COMMISSIE 
Over de toepassing van de communautaire regeling voor de steunmaatregel?» 
van de Lid-Staten ten behoeve van de kolenindustr ie in IQQI 
raïliwlL " 
-A. 
VERSLAG VAN DE COMMISSIE 
over de toepassing van de communautaire regeling voor de steunmaatregelen 
van de Lid-Staten ten behoeve van de kolenindustrie in 1991 
1. I n I e i d i no 
In artikel 14 van Beschikking nr. 2064/86/EGKS<1) van de Commissie van 
30 Juni 1986 tot vaststelling van een communautaire regeling voor de 
steunmaatregelen van de Staten ten behoeve van de kolenindustrie, is bepaald 
dat de Commissie de Raad, het Europese Parlement en het Raadgevend Comité 
Jaarlijks verslag uitbrengt over de toepassing van deze beschikking. 
In dit verslag wordt de financiële steun onderzocht die in de loop van het 
kalenderjaar 1991 aan de kolenindustrie verleend werd door de Bondsrepubliek 
Duitsland, Frankrijk, België, Portugal en Spanje, alsmede door het Verenigd 
Koninkrijk in de loop van het boekjaar dat van 1 april 1991 tot en met 
31 maart 1992 loopt. 
Alle Lid-Staten die het voornemen hadden om in 1991 maatregelen te nemen ten 
behoeve van de kolenindustrie waren verplicht om de Commissie vóór 
1 oktober 1990 (1 Januari 1991 voor het Verenigd Koninkrijk) gegevens mede te 
delen over de maatregelen die zij hiertoe rechtstreeks of zijdelings wilden 
nemen. 
Deze maatregelen kunnen slechts als verenigbaar met de goede werking van de 
gemeenschappelijke markt worden beschouwd, op voorwaarde dat ze bijdragen tot 
de verwezenlijking van ten minste één van de volgende doelstellingen : 
Verbetering van het concurrentievermogen van de kolenindustrie die 
bijdraagt tot een betere veiligstelling van de bevoorrading; 
opening van nieuwe produktiecapaciteiten op voorwaarde dat zij 
economisch rendabel zijn; 
oplossing van de sociale en regionale problemen die uit de ontwikkeling 
in de kolenindustrie voortvloeien. 
(1) PB L 177 van 1.7.1986, blz. 1 en volgende. 
- 2 -
Overeenkomstig artikel 9 van de bovengenoemde beschikking zijn bij de Commissie 
met betrekking tot het Jaar 1991 door de volgende Lid-Staten maatregelen 
aangemeId : 
regering van de Bondsrepubliek Duitsland in de brieven van 
4 december 1990 en 16 mei 1991; 
Belgische regering in de brief van 2 oktober 1990; 
Spaanse regering in de brieven van 8 oktober 1990 en 16 november 1992; 
Franse regering in haar brief van 4 januari 1991; 
Portugese regering in de brief van 10 september 1991. 
De Commissie heeft met betrekking tot deze steunmaatregelen beschikkingen 
gegeven voor de Bondsrepubliek Duitsland op 17 juli 1991(2) en 
25 november 1992<3>, voor België op 17 december 1990<4), voor Frankrijk op 
29 april 1991<5), voor Spanje op 17 december 1990<6> en 23 december 1992<7), 
en voor Portugal op 11 december 1991(Q). 
De in het onderhavige document genoemde steunmaatregelen zijn die welke op 
31 december 1992 door de Commissie voor het jaar 1991 werden goedgekeurd. De 
definitieve cijfers voor 1991 zullen worden opgenomen in het verslag over 1992. 
2. Kolenindustrie en markt 
2.1. Produktie 
De steenkoolproduktie in de Gemeenschap bedroeg in 1991 193 miljoen ton, d.w.z. 
1,7 % minder dan in 1990. Deze daling is te wijten aan een lagere produktie in 
de Bondsrepubliek Duitsland, (- 3,8 miljoen ton, ofwel - 5 X), Spanje, 
(- 1,2 miljoen ton, ofwel - 6,2 X), België, (- 0,4 miljoen ton, ofwel 
- 38,6 %), Frankrijk,(- 0,4 miljoen ton, ofwel - 3,4 %). De produktie in het 
Verenigd Koninkrijk is ondanks de sluiting van een aantal mijngroeven 
daarentegen licht gestegen (+ 2,0 miljoen ton, ofwel + 2,3 X), hetgeen wijst op 
een produktiviteitsverbetering. 
In 1992 zou een dalende produktie in bijna alle landen moeten leiden tot een 
communautaire produktie in de orde van grootte van 186,4 miljoen ton, ofwel een 
verlaging van 6,9 miljoen ton ten opzichte van het voorgaande jaar. De grootste 
daling zal zich daarbij naar verwachting voordoen in het Verenigd Koninkrijk 
(- 6,8 miljoen ton), Frankrijk (- 0,4 miljoen ton), België (- 0,3 miljoen ton) 
en in mindere mate in de Bondsrepubliek Duitsland (-0,1 miljoen ton). 
Daarentegen zal de produktie in Spanje waarschijnlijk stijgen 
met 0,8 mi Ijoen ton). 
(2) PB L 278 van 5.10.1991. 
(3) PB L 21 van 29.1.1993. 
(4) PB L 226 van 14.8.1991. 
(5) PB L 193 van 17.7.1991. 
(6) P3 L 324 van 26.11.1991 
(7) PB L 57 van 10.3.1993. 
(8) PB L 92 van 31.1.1992. 
- 3 -
Tabei 1 
Produktie van steenkool (x 1.000 ton) 
VerschiI tussen 
1992 en 1991 
X 
1988 1989 1990 1991 1992<2> £ 
BR Duitsland 79 319 77 451 76 553 72 744 72 600 -0,2 
Frankrijk 12 142 11 470 10 487 10 127 9 700 -4,2 
België 2 487 1 893 1 036 636 370 -41,8 
V. Koninkrijk 101 379 98 286 89 301 91 340 84 500 -7,5 
Ierland 52 43 45 6 6 -
Spanje (1> 19 001 19 176 19 440 18 244 19 000 +4,1 
Portugal 237 258 251 232 270 +16,4 
Italië 49 74 58 20 - -
Gemeenschap 214 666 208 651 197 201 193 349 186 446 -3,6 
(1) Met inbegrip van "lignito negro" 
(2) Verwachte produktie 
2.2. Werkgelegenheid 
Op het vlak van de werkgelegenheid hebben de voortgaande maatregelen tot 
rationalisatie en vermindering van de activiteiten in de steenkoolindustrie in 
de meeste producerende landen geleid tot een verdere daling van het aantal 
personen dat in deze industrie werkzaam is. Zo waren er eind 1991 
166.000 personen ondergronds werkzaam, ofwel 16.200 minder dan in 1990. De in 
absolute termen omvangrijkste daling heeft zich voorgedaan in het 
Verenigd KoninkriJk (- 8.000). Daarna komen de Bondsrepubliek Duitsland 
(- 4.800), Spanje (- 2.000), Frankrijk (- 1.200) en België (- 300). 
Tabel 2 
Ondergronds personeel aan het eind van het Jaar (in 1.000-tallen) 
1988 1989 1990 1991(1) Verschil tussen 
1991 en 1990(X) 
Duitsland 96,8 92,1 85,5 80,7 - 5,6 
Frankrijk 12,9 10,7 8,9 7,8 - 12,3 
België 5,3 3,4 1,9 1,6 - 15,8 
V. Koninkrijk 72,0 56,0 50,0 42,0 - 16,0 
Spanje 36,1 35,0 35,0 33,0 - 5,7 
Portugal 0,8 0,6 0,6 0,6 
Gemeenschap 224,2 198,1 182,2 166,0 - 8,9 
(1) voorlopig 
- A -
2.3. Vraag naar en handel in steenkool 
Globaal gezien zijn in 1991 de interne leveringen van steenkool in de 
Gemeenschap in vergelijking met het jaar 1990 licht gestegen : 
+ 0,8 miljoen ton (+ 0,3 %). 
Tabel 3 
(x 1 min ton) 
België 
Denemarken 
BR Duitsland 
Griekenland 
Spanje 
Frankrijk 
Ierland 
Italië 
Luxemburg 
Neder land 
Portugal 
V. Koninkrijk 1988 
14,0 
11,0 
81,1 
1,4 
27,8 
26,7 
3,2 
20,3 
0,2 
13,1 
3,2 
13,3 Interne leveringen - steenkool 
1989 1990 1991<1> 1992<2> 1992/91 X 
14,3 
10,6 
78,4 
1,3 
30,2 
29,3 
3,4 
20,8 
0.2 
12,9 
3,7 
108,0 14,9 
10,1 
80,3 
1,4 
30,2 
30,4 
3.2 
21,1 
0,2 
14,9 
5,0 
107,9 14,9 
13,2 
79,6 
1,5 
30,5 
30,4 
3,1 
18,9 
0,3 
14,0 
4,6 
109,5 15,0 
13,5 
79,2 
1,6 
30,7 
29,9 
2,9 
21,2 
0,3 
13,7 
4,5 
106,4 0,6 
2,3 
-0,4 
6,7 
0,6 
-1,8 
-4,6 
12,1 
-2,2 
-2,0 
-2,8 
Gemeenschap 315,3 313,2 319,5 320,3 318,8 -0,5 
1) voorlopige cijfers 
2) vooruitzichten 
Per sector zijn de leveringen aan de openbare elektriciteitscentrales en aan 
miJncentrales met 8 miljoen ton (+ 3,9 X) toegenomen. De leveringen aan de 
cokesfabrieken zijn daarentegen met 6,6 miljoen ton (- 9,8 X) afgenomen als 
gevolg van de verminderde activiteit in de ijzer- en staalindustrie. De 
leveringen aan de meeste andere belangrijke sectoren zijn eveneens afgenomen, 
behalve die aan de "andere industrieën" die licht zijn toegenomen met 
0,2 miljoen ton. 
Voor 1992 wordt een vermindering van de steenkolenleveranties in de gehele 
Gemeenschap verwacht van ongeveer 1,5 miljoen ton (- 0,5 X). De leveringen aan 
de belangrijkste sectoren zullen een zekere daling te zien geven, behalve die 
aan de ijzer- en staalindustrie (+ 1,2 miljoen ton, ofwel, 21,5 X). 
In tegenstelling tot de steenkolenproduktie in de Gemeenschap is de invoer van 
steenkool uit derde landen in 1991 verder gestegen tot een recordhoogte van 
129 miljoen ton, wat ten opzichte van het voorgaande Jaar een toename van 
13,1 miljoen ton betekent. Deze stijging werd vooral veroorzaakt door een 
grotere vraag van de elektriciteitscentrales. In 1992 zal de invoer 
waarschijnlijk minder spectaculair stijgen (+ 2,0 miljoen ton), tot 
131 milJoen ton. 
- 5 -
Invoer van steenkool uit derde landen 
Be Ig i ë 
Denemarken 
BT Duitsland 
Griekenland 
Spanje 
Frankrijk 
Ierland 
Italië 
Luxemburg 
Nederland 
Portugal 
Verenigd Koninkrijk 1989 
10,9 
10,2 
5,7 
1,2 
10,2 
14,1 
2.8 
19,4 
0,1 
13,2 
3,4 
11,5 
Gemeenschap 102,6 
1) voorlopige cijfers 
2) vooruitzichten 1990 
13,2 
9,3 
8,6 
1.4 
9,8 
17,3 
2,8 
19,5 
0,2 
16,5 
4,5 
12,7 (x 1 miljoen ton) 
1991<1> 1992^2) 1992/91 X 
12,6 
13,5 
9,5 
1.5 
10,6 
20,2 
2,7 
18,9 
0,2 
15,7 
4,1 
19,5 12,9 
13,3 
10,5 
1,6 
10,5 
19,0 
2,5 
20,9 
0,2 
15,4 
4,2 
20,1 
115,9 129,0 131,0 2,8 
-1.5 
10,5 
6.7 
-0,9 
-6,1 
-5.4 
10,2 
-2,2 
1,1 
3,1 
1.5 
Intracommunautaire leveringen van steenkool 
x 1.000 ton 
Jaar BRD België Frankr. Verenigd Span ie Nederland Andere Totaal 
1989 5 276 728 566 
1990 4 906 668 460 
19911> 3 600 785, 468 
19922> 3 400 760 546 Koninkrijk 
1 395 
1 559 
1 400 
600 1 041 
2 335 
2 350 
2 350 50 
37 
20 
15 9 063 
9 967 
8 623 
7 671 
1) Voorlopig 
2) Vooruitzichten 
De handel in steenkool tussen de Lid-Staten, met inbegrip van de 
intracommunautaire handel in steenkool uit derde landen, nam in 1991 met 
1,3 miljoen ton af; men verwacht een nieuwe daling van ongeveer 1,0 miljoen ton 
in 1992. Deze ontwikkeling is het gevolg van een verminderde produktie in de 
belangrijkste steenkool-exporterende Lid-Staten en van de sterke concurrentie 
van steenkool uit derde landen en van vervangende energiebronnen. 
2.4. Financiële situatie van de kolenmijnondernemingen in de Gemeenschap 
Voor de gehele Gemeenschap zijn de gemiddelde produktiekosten in 1991 vrijwel 
geliJk gebleven op het niveau van 108 ecu/tske. 
- 6 -
Een daling van de produktiekosten werd waargenomen in Frankrijk (- 5 %) en het 
Verenigd Koninkrijk (- 1,9 X). In de andere landen zijn de produktiekosten 
echter gestegen, met name in België, Portugal en Duitsland. 
Wanneer men de invloed van de wisselende calorische waarde van de geproduceerde 
steenkool alsmede de koersfluctuaties buiten beschouwing laat, zou de 
kostenvermindering in het Verenigd Koninkrijk 5,1 X bedragen. In Frankrijk 
wordt vrijwel de gehele kostenvermindering veroorzaakt door voor de 
kolenindustrie specifieke factoren. 
Tabel 4 
Financiële situatie van de kolenindustrie 
Produkt iekosten1 ) 
ecu/t 
1989 1990 1991 91/90(X) Opbrengsten 
ecu/t 
1989 1990 1991 91/90(X) Resultaten 
ecu/t 
1989 1990 1991 
Duitsland 
België 
Spanje 
Frankr i Jk 
Portugal 
Verenigd 
Koninkr i Jk 
TOTAAL 131 
175 
142 
97 
103 
84 134 
198 
149 
97 
95 
75 137 
228 
1503> 
92 
1093> 
74 +2,1 
+15,6 
+0,7 
-5,0 
+14,6 
-1.9 119 
52 
1112) 
60 
68 
71 123 
55 
1072) 
61 
65 
692) 125 
47 
1143) 
61 
743) 
73 +2,0 
-14,2 
+6,0 
-0,6 
+13,6 
+6,7 -12 
-123 
-31 
-37 
-35 
-13 -12 
-142 
-42 
-36 
-30 
-6 -12 
-181 
-37 
-31 
-35 
0 
109 108 108 -0,2 92 94 97,2 +3,4 -17 -14 •10 
(1) Globale kosten, inclusief die van het kapitaal en de afschrijvingen 
(2) Met inbegrip van de steun ten behoeve van cokeskolen 
(3) Raming 
De opbrengsten zijn in 1991 in de hele Gemeenschap met 3,4 X toegenomen. Deze 
toename is vooral het gevolg van de prijsstijgingen in het Verenigd Koninkrijk 
(6,7 X) en in Spanje (6 X) en in mindere mate in Duitsland (2 X). De 
prijsstijging in het Verenigd Koninkrijk is het gevolg van de intrinsieke 
prijsverhoging (ongeveer 4,8 %) en koersfluctuaties (ongeveer 1,9 X). In 
Spanje wordt de gehele prijsstijging, op 0,7 X na, veroorzaakt door de 
intrinsieke prijsverhoging. 
Het valt op dat de opbrengsten in de kolenproducerende landen sterk 
uiteenlopen. Deze verschillen kunnen ten dele worden toegeschreven aan de in 
sommige landen gegeven indirekte steun aan het verbruik. 
In alle kolenproducerende Lid-Staten werd een vaak forse produktiviteits-
stijging vastgesteld, die grotendeels het gevolg was van de herstructurering en 
rationalisatie van de industrie. Enerzijds worden de minst produktieve mijnen 
het eerst door sluitingen getroffen, terwijl anderzijds, wanneer het besluit 
genomen is om een mijn op relatief korte termijn te sluiten, de voorbereidende 
werkzaamheden ondergronds tot een strikt minimum worden beperkt, waardoor er 
meer mijnwerkers voor de produktie kunnen worden ingezet, of het aantal 
ondergrondse mijnwerkers kan worden verminderd. In beide gevallen stijgt de 
produktiviteit. Er zij in dat verband nog eens gewezen op de sterke stijgingen 
in Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk. 
- 7 -
Tabei 5 
Basisrendement per arbeidsplaats 
kg 
1988 1989 1990 1991<P 1992<2) 1992-1991 (X) 
Duitsland 630 645 673 695 710 2,1 
Frank ijk 534 589 634 728 800 9,9 
België 320 328 361 355 365 2,8 
V. Koninkrijk 633 680 704 794 855 7,7 
Spanje 333 329 341 350 355 1 .4 
Gemeenschap 578 603 628 680 715 5,2 
(1) Voorlopige cijfers 
(2) Ramingen 
3. Omschrijving van de ten behoeve van de kolenindustrie in 1991 vastgestelde 
steunmaatregelen 
Bij de economische en financiële evaluatie van de steunmaatregelen moet 
rekening worden gehouden met de specifieke aspecten van de kolensector. 
De ontwikkelingen op korte termijn op de internationale steenkoolmarkt zijn 
niet noodzakerIijkwijs representatief voor de tendensen op lange termijn. Het 
is duidelijk dat de wereIdprijs voor kolen, uitgedrukt in de valuta's van de 
Lid-Staten, sterk is beïnvloed door de instabiliteit van de Amerikaanse dollar 
en de val van de aardolieprijzen in 1991 na de Golfoorlog. Ook dient erop te 
worden gewezen dat de huidige prijzen op de wereldmarkt voor financiële 
problemen hebben gezorgd in sommige kolenexporterende landen buiten de 
Gemeenschap. Uit een in 1991 voor de Commissie uitgevoerd onderzoek blijkt dat 
de prijsniveaus voor geïmporteerde steenkool in het Jaar 2010 (bij constante 
prijzen) per ton steenkool equivalent tussen 57 en 76 Amerikaanse dollar zouden 
kunnen liggen voor ketelkool en op 68 Amerikaanse dollar voor cokes. 
In de huidige situatie worden de problemen van de Europese kolenindustrie nog 
versterkt doordat het als gevolg van technische, geologische en geografische 
factoren nogal starre produktieapparaat een snelle aanpassing van hoeveelheden 
en kosten aan de marktfluctuaties op korte termijn niet toelaat. 
De financiële steun omvat derhalve een moeilijk te kwantificeren element ter 
dekking van het verschil tussen de kosten op korte termijn van de ingevoerde 
steenkool - vaak dienende als referentieprijs voor de vaststelling van de prijs 
van de communautaire steenkool - en de marginale kosten op lange termijn van 
nieuwe produktiecapaciteit in derde exporterende landen die bepaalde waarborgen 
bieden op het gebied van de bevoorrading met kolen. 
- 8 
In ditzelfde lange-termiJnperspectief proberen de steenkool producenten en da 
grote afnemers de onzekerheden van een wisselvallige markt te beperken door 
contracten op lange termijn. De inhoud van die contracten dient evenwel te 
beantwoorden aan een economische realiteit en mag de toepassing van de 
instrumenten die de verdragen bieden om op een evenwichtige en doortastende 
wijze een grotere integratie en een optimalisering van de energiemarkten te 
bewerkstelligen, niet afremmen. 
In dit document worden de maatregelen besproken als bepaald in artikel 1 van de 
eerder genoemde beschikking, d.w.z. alle steunmaatregelen waartoe besloten is 
door de centrale, regionale of plaatselijke overheden die, ook al komen zij 
niet altijd rechtstreeks ten laste van de nationale begroting, niettemin worden 
gefinancierd door heffingen die een noodzakelijk gevolg zijn van 
overheidsinterventie, alsmede alle steunelementen in de 
financieringsmaatregelen van de Lid-Staten met betrekking tot de 
kolenmijnondernemingen waarin zij rechtstreeks of zijdelings een 
meerderheidsbelang hebben, voor zover het niet gaat om de verstrekking van 
risicodragend kapitaal naar de maatstaven die door het bedrijfsleven in een 
markteconomie algemeen worden gehanteerd. 
In dit verslag wordt op meerdere punte'n een onderscheid gemaakt. Zo wordt de 
steun voor de lopende produktie gescheiden van de niet aan de lopende produktie 
gebonden steun, die in bepaalde gevallen, zoals de lasten uit het verleden, 
niet mag worden onderbroken, zelfs indien de steenkoolproduktie zou worden 
stopgezet. Tot de niet aan de lopende produktie gebonden steun behoren eveneens 
de activiteiten op het gebied van R, D & D voor zover deze niet uitsluitend ten 
goede komen aan de onderneming die het onderzoek verricht. Wanneer dit soort 
maatregelen dienen ter bevordering van de innovatie in het bedrijf zelf, worden 
zij beschouwd als steun voor de lopende produktie. 
Bij de lopende produktie dient eveneens onderscheid te worden gemaakt tussen 
directe en indirecte steun. In Beschikking nr. 2064/86/EGKS wordt iedere 
financiële steun die rechtstreeks aan de steenkoolondermingen wordt verstrekt 
als directe steun beschouwd. Indirecte steun is daarentegen iedere steun die, 
hoewel dikwijls toegekend aan een economisch subject in plaats van aan de 
steenkooIproducent, indirect ten goede komt aan de steenkoolondernemingen^)m 
3.1. Steun voor de lopende produktie 
In 1991 bedroeg de door de Commissie goedgekeurde steun voor de lopende 
produktie van de Lid-Staten 5.401,1 miljoen ecu. in 1990 had de Commissie voor 
in totaal 5.322,7 miljoen ecu aan steun voor de lopende produktie goedgekeurd. 
(9) Hier wordt afgeweken van de economische benadering waarbij als 
rechtstreekse steun wordt beschouwd de steun die van invloed is op het 
aanbod en als indirecte steun de steun die de vraag verandert, waarbij 
degene die de steun ontvangt niet noodzakelijkerwijs degene is die de 
economische gevolgen daarvan ondervindt. 
- 9 -
Zoals blijkt uit bijlage I wordt deze toename hoofdzakelijk veroorzaakt door 
een aanzienlijke verhoging van de door Spanje verleende steun, als gevolg van 
de financiële herstructurering in verband met de geleidelijke uitvoering van 
een herstructurerings-, rationaliserings- en moderniseringsplan voor de 
betrokken sector. 
In de andere Lid-Staten is minder financiële steun verleend, met name in België 
en Frankrijk, als gevolg van de lopende herstructureringsprojecten; hetzelfde 
geldt voor Portugal, waar na de aanneming van een strategisch plan een begin 
werd gemaakt met de herstructurering; in het Verenigd Koninkrijk is in 1991 
zelfs in het geheel geen steun aan de lopende produktie verleend. 
Tabel 6 
Steun voor de lopende produktie 
x 1 min ecu 
Directe steun 
Art. 3 Steun voor exploita-
t ietekorten 
Art. 4 Afzetsteun 
Art. 5 Investeringssteun 
Art. 6 Steun voor ondergronds 
personeel 
Overige 1991 
66,8 
217,6 1990 
822,8 848,9 
1 656,7 1 740,9 
11,3 
74,1 
9,7 ecu/t 
1991 1990 
4,26 
8,57 
0,06 
0,35 
1,13 4,24 
8,70 
0,37 
0,05 
Subtotaal 2 775,2 2 673,6 14,37 13,36 
Indirecte steun 2 625,9 2 649,1 13,58 13,25 
Totaal 5 401,1 5 322,7 27,95 26,61 
3.1.1. Directe steun 
Volgens Beschikking nr. 2064/86/EGKS^1°) wordt onder directe steun voor de 
lopende produktie verstaan steun voor exploitatietekorten (artikel 3), steun 
voor investeringen (artikel 5), steun voor ondergronds personeel (artikel 6) en 
steun voor de verkoop van kolen en cokes (artikel 4). Deze laatste steun, die 
in feite een afzetsteun is, wordt als directe steun beschouwd aangezien de 
steun wordt verstrekt aan de producenten en niet aan de verbruiker. 
3.1.1.1. Bondsrepubliek Duitsland 
In 1991 was met de door de Commissie goedgekeurde directe steun een bedrag van 
3.964,9 miljoen DM (1.933,1 miljoen ecu), ofwel 54,46 DM (26,55 ecu) per ton 
gemoei d. 
(10) Voor nadere bijzonderheden zie PB L 177 van 1.7.1986, blz. 1/9. 
- 10 -
x 1 min DM x 1 min ecu 
Art. 3 Steun voor exploitatietekorten 429,9 209,6 
Art. 4 Steun voor de levering van koten en cokes aan 
de ijzer- en staalindustrie van de Gemeenschap 3 398 1 656,7 
Art. 6 Steun voor ondergronds personeel 
("Bergmannsprawie") 137 66,8 
Totaal 3 964,9 1 933,1 
De steun voor exploitatietekorten, ten bedrage van 429,9 miljoen DM, wordt 
verleend aan de ondernemingen in bepaalde mijnbekkens ten einde de lagere 
opbrengsten in verband met de verkoop van steenkool van deze 
kolenmijnondernemingen aan thermische centrales gedeeltelijk te compenseren. De 
steun wordt verleend in de vorm van financiële compensaties op basis van de 
verschillen tussen de produktiekosten in de diverse mijnbekkens 
(Revierausgleich) en het gebruik van steenkool met een laag gehalte aan 
vluchtige bestanddelen (Ausgleich für niederfluchtige Kohle). 
Aangezien deze maatregel degressief van aard is en deel uitmaakt van een 
herstructurerings- en rationaliseringsplan, voldoet hij aan de in artikel 2 van 
de beschikking genoemde doelstellingen en criteria. 
Overeenkomstig artikel 12 van Beschikking nr. 2064/86/EGKS mogen de 
kolenmijnondernemingen indien nodig voor de cokeskolen, cokes en steenkool die 
zij met het oog op de brandstofvoorzien ing van de hoogovens van de ijzer- en 
staalindustrie van de Gemeenschap, in het kader van een langlopend contract 
leveren, kortingen ten opzichte van hun prijsschaal of produktiekosten 
toepassen. Deze kortingen mogen er niet toe leiden dat de prijzen lager komen 
te liggen dan die welke kunnen gelden voor steenkool uit derde landen en voor 
cokes die vervaardigd zouden worden uit cokeskolen uit derde landen. 
Volgens het verslag van de Duitse regering moet deze afzetsteun worden verleend 
in het kader van de beginselen die de basis vormen van een nieuw stelsel voor 
steun voor de levering van kolen en cokes aan de ijzer- en staalindustrie in de 
Gemeenschap. In het kader van dit stelsel zal de steun gedurende de 
periode 1989-1991 aan een bepaald maximum zijn gebonden. Het aldus voor 1991 
vastgestelde steunbedrag (3.398 miljoen DM) dekt het verschil tussen de op de 
wereldmarkt toegepaste prijs en de aan een maximum gebonden produktiekosten 
voor een produktie van 21,5 miljoen ton. De steun is derhalve verenigbaar met 
de artikelen 4 en 12 van de beschikking. Hij is bestemd om de herstructurering 
in de kolenindustrie te ondersteunen en draagt derhalve bij tot een verbetering 
van het concurrentievermogen overeenkomstig artikel 2, lid 1, eerste streepje 
van de genoemde beschikking. 
De steun van 137 miljoen DM ter financiering van de miJnwerkerspremies 
("Bergmannsprâmie") (10 DM voor elke werkdag ondergronds) dient voor het in 
stand houden van het geschoolde werknemersbestand. De steun is een specifieke 
sedert enkele Jaren bestaande maatregel (belastingaftrek voor de mijnwerkers) 
die apart, d.w.z. los van de steun bedoeld in de artikelen 3 t/m 5 van de 
beschikking, dient te worden aangemeld. De steun is derhalve verenigbaar met 
artikel 6 van de beschikking. De steun draagt bij tot een verbetering van het 
concurrentievermogen van de steenkoolindustrie overeenkomstig artikel 2, lid 1, 
eerste streepje van de beschikking. 
- 11 
3.1.1.2. België 
In 1991 heeft de Commissie ingestemd met directe steun ten bedrage van 
2.257,6 miljoen BFR (53,4 miljoen ecu) ofwel 3.566 BFR (84,36 ecu) per ton 
x 1 min BFR x 1 min ecu 
Artikel 3 Steun voor exploitatietekorten 2 257,6 53,4 
Totaal 2 257,6 53,4 
De steun voor exploitatietekorten van 2.257,6 miljoen BFR is bestemd voor het 
Kempense Bekken en moet voor elke geproduceerde ton een deel van het verschil 
tussen de te verwachten gemiddelde kosten en de te verwachten gemiddelde 
opbrengsten dekken. De produktie betreft hoofdzakelijk de aan thermische 
centrales geleverde steenkool waarvan de verkoopprijs nauw verbonden is aan de 
prijs van ingevoerde steenkool. De steun dekt 83 X van de te verwachten 
exploitatietekorten en beantwoordt derhalve aan artikel 3, lid 1 van de 
beschikking. 
De steun ter dekking van exploitatietekorten vergemakkelijkt de laatste fase 
van de herstructurering van de kolenindustrie, die eind 1992 wordt afgerond met 
de sluiting van de laatste nog actieve mijn. Op die manier kunnen de sociale en 
regionale problemen als gevolg van de teruglopende kolenproduktie conform 
artikel 2, lid 1, derde streepje van de beschikking worden opgelost. 
3.1.1.3. Frankri ik 
Met de machtigingen van de Commissie voor directe steun was in 1991 
1.153 miljoen FF gemoeid (165,3 miljoen ecu), ofwel 114,2 FF (16,36 ecu) per 
ton. 
x 1 min FF x 1 min ecu 
Artikel 3 Steun voor exploitatietekorten 1.153 165,3 
Totaal 1.153 165,3 
Deze steun voor exploitatietekorten zal voor elke geproduceerde ton en voor 
elke regio slechts 52 X van het verschil tussen de te verwachten gemiddelde 
kosten en de te verwachten gemiddelde opbrengsten dekken. Daarmee beantwoordt 
de steun aan artikel 3, lid 1 van de beschikking. De te verwachten gemiddelde 
opbrengsten hangen, evenals in België, sterk af van de ontwikkeling van de 
prijs van ingevoerde steenkool. 
Gezien het degressieve karakter van de maatregel, die in het kader van een 
herstructurerings- en rationalisatiepian is genomen, voldoet de steun aan de in 
artikel 2 van de beschikking genoemde doelstellingen en criteria. 
- 12 -
3.1.1.4. Span Je 
Voor 1991 gaf de Commissie machtiging voor directe steun ten bedrage van 
79.391 miljoen PTA (618,9 miljoen ecu), ofwel 4.362 PTA (34 ecu) per ton. 
x 1 min PTA x 1 min ecu 
Artikel 3 Steun voor exploitatietekorten 50 034,0 390,0 
Artikel 5 Steun voor investeringen 1 440,0 11,3 
Andere Steun voor de gedeeltelijke dekking van de 
maatre- intrinsieke waardevermindering en andere 
gelen uitzonderlijke lasten ais gevolg van de 
herstructureringsmaatregelen 27 917,0 217,6 
Totaal 79 391,0 618,9 
De steun ter dekking van exploitatietekorten ten bedrage van 50.034 miljoen PTA 
is bestemd voor de bedrijven Hunosa, Figaredo et Minero Siderurgica Ponferrada 
(wat dit laatste bedrijf betreft alleen voor de exploitatie van de Mina de la 
Camocha). Met de steun wordt beoogd voor elke geproduceerde ton een deel van 
het verschil tussen de te verwachten gemiddelde kosten en de te verwachten 
gemiddelde opbrengsten te dekken. De steun overschrijdt de te verwachten 
exploitatietekorten niet en voldoet derhalve aan de voorwaarden van artikel 3, 
lid 2, van de beschikking. 
De steun ter dekking van exploitatietekorten vergemakkelijkt de 
herstructurering van de begunstige ondernemingen, met name door een gefaseerde 
sluiting, in het kader van een regionaal herstructureringsbeIe id voor de 
industrie, van de mijnen die geen enkel vooruitzicht op economische 
rendabiliteit bieden. Derhalve draagt de steun bij aan de oplossing van de uit 
de ontwikkelingen in de kolenindustrie voortvloeiende sociale en regionale 
problemen, overeenkomstig artikel 2, lid 1, derde streepje, van Beschikking 
nr. 2064/86 EGKS. 
De steun voor investeringen ten bedrage van 1.440 miljoen PTA is bestemd voor 
investeringsprojecten van verschillende ondernemingen. De steun is bedoeld om 
de uitvoering van het plan voor de herstructurering, rationalisering en 
modernisering van de Spaanse steenkolenindustrie, waarvan de Commissie in het 
kader van Beschikking nr. 90/198/EGKS (zie punt 3.1.2.2.4) op de hoogte werd 
gesteld, te vergemakkelijken. De steun draagt bij aan de verbetering van het 
concurrentievermogen van de kolenindustrie van de Gemeenschap, overeenkomstig 
artikel 2, lid 1, eerste streepje, van de beschikking. 
Ten einde de uitvoering van het plan voor de herstructurering, rationalisering 
en modernisering van de kolenindustrie te vergemakkelijken heeft de Spaanse 
regering een regeling getroffen in het kader waarvan de intrinsieke 
waardeverminderingen en andere buitengewone kosten die verband houden met de 
strategische plannen van ondernemingen die niet onder een contractprogramma 
vallen, kunnen worden opgevangen door een financiële steun van 
27.917 miljoen PTA. Deze maatregel vergemakkelijkt de herstructurering van de 
kolenindustrie en draagt tevens bij tot de verbetering van het 
concurrentievermogen van de kolenindustrie in de Gemeenschap door de sluiting 
van de produktiecapaciteiten waarvoor op termijn geen economische rendabiliteit 
valt te verwachten, overeenkomstig de criteria en doelstellingen van artikel 2 
- 13 -
van Beschikking nr. 2064/86/EGKS. Met betrekking tot het gevormde fonds is de 
Commissie van mening dat de Spaanse regering haar Jaarlijks mede dient te delen 
welke steunbedragen daadwerkelijk zijn uitgekeerd, voor welke mijnen deze 
bestemd waren en hoe groot de desbetreffende capaciteitsverminderingen waren. 
3.1.1.5. Portugal 
In 1991 gaf de Commissie haar goedkeuring aan steun voor de dekking van 
tekorten ten bedrage van 803,8 miljoen ESC (4,5 miljoen ecu), ofwel 2.871 ESC 
(19,40 ecu) per ton. 
x 1 min ESC x 1 min ecu 
Artikel 3 Steun voor exploitatietekorten 803,8 4,5 
Deze steun dekt het verschil tussen de te verwachten gemiddelde kosten en de te 
verwachten gemiddelde opbrengst voor een produktie van ongeveer 0,232 miljoen 
ton. De steun overschrijdt de te verwachten exploitatietekorten niet en 
beantwoordt derhalve aan de voorwaarden van artikel 3, lid 1, van Beschikking 
nr. 2064/86/EGKS. 
Door deze maatregel wordt de tenuitvoerlegging van het strategisch plan van de 
betrokken onderneming in de periode 1990 tot 1994, het jaar van de definitieve 
sluiting, vergemakkelijkt; zij draagt dus bij aan de oplossing van de sociale 
en regionale problemen als gevolg van de ontwikkelingen in de kolenindustrie, 
overeenkomstig artikel 2, lid 1, derde streepje, van voornoemde beschikking. 
3.1.1.6. Verenigd Koninkri ik 
Uit de door de Britse regering ter beschikking gestelde gegevens blijkt dat in 
1991 geen enkele steun aan de lopende produktie is verleend. Deze ontwikkkeling 
sluit nauw aan bij het Britse beleid, in het kader waarvan er na de 
herstructurering van de British Coal Corporation geen steun meer wordt verleend 
aan de lopende produktie gedurende de geldigheidsduur van Beschikking 
nr. 2064/86/EGKS. 
3.1.2. Indirecte steun 
In het onderhavige verslag wordt ais indirecte steun beschouwd de steun die 
weliswaar over het algemeen wordt verstrekt aan een andere economische 
activiteit dan de steenkoolproduktie, doch die indirect ten goede komt aan de 
kolenondernemingen. Deze steun valt onder de definitie die is vervat in bijlage 
2 bij Beschikking nr. 2064/86/EGKS, namelijk : "Alle andere maatregelen die 
verband houden met produktie en commercialisatie van en handel in steenkool en 
die de kolenmijnondernemingen een economisch voordeel verschaffen, zelfs indien 
zij niet rechtstreeks ten laste komen van de overheidsbegrotingen". 
- 14 -
In dit verband is de Commissie van mening dat meerdere financieringsmechanismen 
en steunmaatregelen dienen te worden beschouwd als indirecte steun ten behoeve 
van de lopende produktie. 
Dit geldt voor steun tot financiering van speciale regelingen inzake sociale 
uitkeringen aan de steenkoolindustrie in bepaalde Lid-Staten, voor zover door 
deze steun de werkelijke sociale lasten voor de steenkoolondernemingen lager 
komen te liggen dan de lasten die de ondernemingen in vergelijking met andere 
ondernemingen normaal hadden moeten dragen. 
R, D & D worden eveneens als indirecte steun beschouwd voor zover daarmee wordt 
bijgedragen tot de bevordering van innovaties in de onderneming die de steun 
ontvangt. 
In de meeste steenkool producerende Lid-Staten bestaan bovendien akkoorden of 
contracten tussen steenkoolproducenten en producenten van elektriciteit inzake 
levering van steenkool. Sommige van de in 1991 lopende contracten houden 
prijsregelingen in die niet noodzakelijkerwijs overeenkomen met de realiteit 
van de markt. De Commissie heeft een zo volledig mogelijk overzicht van deze 
akkoorden of contracten gemaakt, eventueel aangevuld met het waargenomen 
steunelement. Thans wordt door de Diensten van de Commissie grondig onderzocht 
of de eigenlijke akkoorden en contracten verenigbaar zijn met de regels uit de 
Verdragen. 
Wanneer een kwantitatieve beperking indirect het niveau van de binnenlandse 
prijzen beïnvloedt, kan ook deze als een indirecte maatregel worden beschouwd. 
Bij gebrek aan preciese gegevens over de gevolgen van dit soort maatregelen 
wordt hierop in dit document evenwel niet ingegaan. 
3.1.2.1. Indirecte steun voor de produktie 
3.1.2.1.1. BondsrepubIiek DuitsIand 
Uit het aan de Commissie voorgelegde verslag blijkt dat door de staatssteun ter 
financiering van regelingen voor sociale uitkeringen in de kolenindustrie de 
werkelijke sociale lasten van de steenkoolondernemingen lager komen te liggen 
dan de normale lasten die deze zouden hebben moeten dragen krachtens artikel 7 
van de beschikking,als aangegeven in punt 3.2.1.1 hieronder. Het verschil voor 
de miJnindustrie in haar geheel bedraagt 338 miljoen DM waarvan circa 80 X 
(d.w.z. 270,4 miljoen DM) bestemd is voor de steenkoolindustrie. 
De bij artikel 7 van de beschikking vastgestelde grenzen worden dus 
overschreden zodat de steun dient te worden beschouwd als een indirecte steun 
voor de lopende produktie. De produktiekosten voor de ondernemingen worden 
namelijk verminderd met 3,70 DM per ton ofwel 1,4 X van de totale 
produktiekosten. 
15 -
De staatssteun ten behoeve van regelingen voor sociale uitkeringen in de 
miJnindustrie in haar geheel, is van toepassing op alle soorten mijnen 
(steenkool, ijzererts, zout, enz.). De vermindering van de produktiekosten met 
1,4 X houdt voor de Duitse steenkoolindustrie geen betekenisvolle 
concurrentievoordelen in ten opzichte van de andere steenkool producenten in de 
Gemeenschap aangezien de opbrengsten de produktiekosten niet dekken. 
Aangezien deze steun bijdraagt tot de oplossing van de sociale problemen, 
genoemd onder artikel 2, lid 1, derde streepje van de beschikking, heeft de 
Commissie hem goedgekeurd. 
3.1.2.1.2. België 
De Commissie heeft steun ten bedrage van 37,7 miljoen BFR voor de dekking van 
kosten in verband met het aanvullende verlofstelsel voor ondergrondse 
mijnwerkers goedgekeurd. Het gevolg van deze maatregel is een lichte daling van 
de kostprijs per ton (minder dan 1 X), hetgeen gezien de snelle vermindering 
van de produktie geen concurrentievoordeel oplevert. Aangezien de hoogte van de 
maatregel gering is, het een overgangsmaatregel betreft en deze past in het 
kader van een herstructureringsplan voldoet zij aan de in artikel 2 van de 
beschikking bedoelde doelstellingen en voorwaarden. 
Uit de aan de Commissie voorgelegde kennisgeving betreffende de financiering 
van een stel stel van sociale uitkeringen voor de steenkoolindustrie, als 
vermeld in punt 3.2.1.3 hieronder, blijkt dat door de steun die de Belgische 
regering voornemens is op dit gebied te verlenen de verhouding tussen de lasten 
per werkzame mijnwerker en de uitkeringen per begunstigde kleiner is dan de 
overeenkomstige verhouding in de andere bedrijfstakken. Het verschil bedraagt 
292,7 mi Ijoen FBR. 
Dientengevolge worden de in artikel 7 van de beschikking vastgestelde grenzen 
overschreden door dit bedrag, dat derhalve moet worden beschouwd als indirecte 
steun aan de lopende produktie. De door de maatregel veroorzaakte vermindering 
van de produktiekosten (in de orde van grootte van 6 X) betekent geen 
significant concurrentievoordeel voor de steenkoolindustrie ten opzichte van 
andere steenkool producenten in de Gemeenschap, aangezien de lasten die op de 
Belgische steenkoolindustrie drukken als gevolg van de sterk teruglopende 
produktie abnormaal hoog zijn. Aangezien deze maatregel past in een 
herstructureringsprogramma draagt zij bij tot de oplossing van de sociale en 
regionale problemen als gevolg van de ontwikkeling van de ijzer- en 
staalindustrie overeenkomstig artikel 2, lid 1, derde streepje van voornoemde 
beschikking. 
3.1.2.2. indirecte steun voor het verbruik 
Hierna volgt een analyse van de modaliteiten tot vaststelling van de prijzen in 
het kader van contracten of akkoorden tussen steenkool producenten en 
producenten van elektriciteit. Voor zover kwantificeerbaar wordt tevens de 
omvang van de financiële steun vermeld. 
- 16 -
3.1.2.2.1. BondsrepubIi ek Du i tsI and 
In de Bondsrepubliek Duitsland vallen de verkopen van zowel Duitse als 
communautaire steenkool aan de Duitse elektriciteitsbedrijven, waaronder die in 
het kader van "Jahrhundertvertrag" voor zover het de prijs- en 
compensatieregeling betreft onder de derde wet inzake uit steenkool 
geproduceerde elektr iciteit^1 ). 
De Duitse regering heeft de Commissie informatie verstrekt over de vermindering 
van de kolenproduktie voor thermische centrales tot ongeveer 5,9 miljoen ton 
steenkool equivalent in de periode tot 1997 : de produktieverminder ing zal 
worden gerealiseerd door de sluiting van de produktie-eenheden met de grootste 
ver I lezen. 
Na bestudering van deze informatie heeft de Commissie bij beschikking van 
25 november 1992 compenserende betalingen voor een bedrag van 5.000 miljoen DM 
goedgekeurd ter dekking van de lopende uitgaven van het in het kader van de 
Duitse derde wet inzake de elektriciteitswinning uit kolen ingestelde 
compensatiefonds voor respectievelijk 1991 en 1992, alsmede aanvullende 
betalingen in het kader van voornoemde wet voor 1989 en 1990. 
In de desbetreffende beschikkingen stelt de Commissie uitdrukkelijk dat deze 
machtigingen geen rechtsgevolgen hebben na het verstrijken van de 
geldigheidstermijn van Beschikking nr. 2064/86/EKGS. 
3.1.2.2.2. FrankriIk 
In Frankrijk worden de aankopen door EDF van steenkool en elektriciteit bij 
Charbonnages de France geregeld door een protocol dat eind 1987 werd 
ondertekend en betrekking heeft op de periode 1989 t/m 1993. 
De hoeveelheden nationale steenkool en elektriciteit die onder het protocol 
vallen nemen steeds meer af, namelijk : 
Steenkool Elektriciteit 
1989 - 2,30 miljoen ton 7,92 TWh 
1990 - 2,19 miljoen ton 7,24 TWh 
1991 - 2,09 miljoen ton 6,68 TWh 
1992 - 1,81 miljoen ton 6,13 TWh 
1993 - 1,81 miljoen ton 5,97 TWh 
Voor steenkool af-mijn geldt een bodemprijs die ten opzichte van de invoerprijs 
ongeveer 10 X hoger ligt. 
(tt) Doe. C0*(88)54T van 20.10.Î988, punt 4.1.2.2.1. 
17 -
De contractuele hoeveelheden elektriciteit betekenen dat er gedurende 3.500 uur 
per Jaar een beroep zal worden gedaan op de kolencentrales van CdF. De 
elektriciteit wordt hierbij geleverd op basis van de tarieven die door EDF bij 
eigen produktie worden toegestaan. Eventuele aanvullende hoeveelheden worden 
afgenomen tegen een prijs die overeenkomt met die welke door de kerncentrales 
wordt berekend. 
De in het contract opgenomen garantie inzake levering alsook het feit dat de 
steenkoolmijnen steenkool opslaan om op zeer korte termijn in de vraag van EDF 
te kunnen voorzien, vormen twee tegenprestaties voor de extra kosten van 10 X. 
Volgens de gegevens waarover de diensten van de Commissie beschikken omvat deze 
regeling derhalve geen directe of indirecte financiële steun ten behoeve van de 
steenkolenindustrie. 
3.1.2.2.3. Verenigd KoninkriIk 
Met ingang van het boekjaar 1990/1991 worden de nationale steenkoolleveranties 
geregeld in een nieuwe overeenkomst die eind 1989 werd ondertekend voor een 
periode van drie Jaar. De partijen bij de overeenkomst zijn enerzijds de 
"British Coal Coorporation" en anderzijds "National Power" en "Power Gen". 
De in de overeenkomst vastgelegde steenkool leveringen aan de 
elektriciteitsindustrie bedroegen 70 miljoen ton voor de boekjaren 1990/1991 en 
1991/1992 en 65 miljoen ton voor het Jaar 1992/1993; de prijs varieert 
naargelang van de volgende leveringstranches : 
een eerste tranche vastgesteld voor de periode van drie Jaar van 
40 miljoen ton tegen een prijs af-mijn van 45,40 UKL/ton; 
een tweede tranche van 30 miljoen ton voor de eerste twee Jaren en 
25 miljoen ton voor het derde Jaar tegen een prijs af-mijn van 
36,80 UKL/ton. 
Er is een soortgelijk akkoord gesloten tussen "Scottish Power" en de "British 
Coal Corporation", waarbij de leveringen plaatsvinden vanuit het Schotse 
steenkolenbekken. Dit akkoord geldt voor de periode 1990 tot medio maart 1995. 
De steenkool leveringen bestemd voor de elektriciteitsbedrijven van Longannet 
bedroegen 2,5 miljoen ton voor de boekjaren 1990/1991, 1991/1992 en 1992/1993 
en variëren van een minimumhoeveelheid van 2 miljoen ton tot een 
maxmumhoeveelheid van 2,5 miljoen ton voor de boekjaren 1993/1994 en 1994/1995. 
Deze leveranties dekken ongeveer 60 X van de behoeften van deze centrales. Voor 
het boekjaar 1991/1992 bedraagt de gemiddelde aankoopprijs van de 
elektiriciteitsbedriJven 43,36 UKL, tegen 43,77 in 1990/1991. 
3.1.2.2.4. Span Ie 
In Spanje werd in 1986 een nieuwe regeling vastgesteld voor tussen de 
steenkool producenten, verenigd in de CARBUNION en de Vereniging van 
Elektriciteitsproducenten UNESA te sluiten overeenkomsten inzake de levering 
van steenkool aan thermische centrales (NSCCT). Volgens deze regeling kunnen 
alle producenten of groepen van producenten waarvan de ondergrondse produktie 
meer dan 50.000 ton per jaar bedraagt met de elektriciteitsproducenten 
langlopende contracten sluiten met een referentieprijs. 
- 18 -
De steenkoolondernemingen waarvan de produktiekosten de referentieprijs 
overschrijden, kunnen de elektriciteitsproducenten een hogere prijs vragen die 
het verschil tussen hun produktiekosten (zonder afschrijvingen) en de 
referentiepriJs dekt. De door de elektriciteitsproducenten betaalde meerprijs 
wordt hun terugbetaald via een fonds (OFICO : Officina de compensacion de la 
Energia Electrlca) dat door de elektriciteitsproducenten van middelen wordt 
voorzien. Dit priJssupplement heeft uitsluitend betrekking op de in 
ondergrondse mijnen geproduceerde steenkool. 
Overeenkomstig het verzoek dat de Commissie formuleerde in Beschikking 
nr. 90//198/EGKS(12) heeft de Spaanse regering in de loop van 1991 het plan 
voor de afbouw van de compenserende betalingen in het kader van de Ofico 
ingediend en de hoofdlijnen aangegeven van een plan voor de herstructurering, 
rationalisering en modernisering van de Spaanse steenkoolondernemingen die nog 
door de Ofico worden gesteund. 
In de hoofdlijnen van dit plan voor de herstructurering, rationalisering en 
modernisering wordt gestreefd naar een vermindering van de produktiecapaciteit 
van ongeveer 1,9 miljoen ton in 1993. 
Na onderzoek van deze plannen heeft de Commissie voor het boekjaar 1991 een 
compenserende betaling van 6.208 miljoen peseta's uit het compensatiefonds van 
de Ofico aan de elektriciteitsbedrijven goedgekeurd. Met deze machtiging wordt 
nog geen uitspraak gedaan over de verenigbaarheid van het "Nieuwe systeem voor 
het plaatsen van opdrachten op de markt voor steenkool die in thermische 
centrales wordt gebruikt" met de bepalingen van het EEG- en het EGKS-Verdrag; 
dit systeem wordt momenteel diepgaand onderzocht door de diensten van de 
Commissie in het licht van de voltooiing van de interne energiemarkt. 
3.2. Niet met de lopende produktie verband houdende steun 
Volgens Beschikking nr. 2064/86/EGKS wordt als niet met de lopende produktie 
verband houdende steun beschouwd de steun die wordt verstrekt op grond van de 
artikelen 7 en 8 van deze beschikking. Eveneens vallen onder deze categorie de 
activiteiten op het gebied van R, D & D voor zover deze niet de produktiekosten 
van de industrie van het betrokken land beïnvloeden. In 1991 beliep de steun 
9.123,0 miljoen ecu tegen 8.894,8 miljoen ecu in 1990. 
Tabel 7 
Niet met de lopende produktie verband houdende steun 
x 1 min ecu 
1991 1990 
Artikel 7 Sociale uitkeringen 7.810,4 7.797,3 
Artikel 8 Lasten uit het verleden 1.312,6 1.097,5 
Totaal 9.123,0 8.894,8 
(12) PB 1 105 van 25.4.1990. 
19 
3.2.1. Financiering van sociale uitkeringen 
Artikel 7 van de beschikking stelt dat overheidssteun ter financiering van 
bijzondere regelingen voor sociale uitkeringen in de kolenindustrie als 
verenigbaar met de gemeenschappelijke markt kan worden beschouwd, mits erdoor 
wordt bewerkstelligd dat de verhouding tussen de lasten per werkzame mijnwerker 
en de uitkeringen per begunstigde, voor de kolenmijnondernemingen wordt 
teruggebracht tot het niveau van de overeenkomstige verhouding in de andere 
bedrijfstakken. De in Duitsland en België waargenomen overschrijding is 
beschouwd als indirecte steun voor de lopende produktie (zie respectievelijk 
punt 3.1.2.1.1 en 3.1.2.1.2). 
3.2.1.1. Bondsrepub Nek Du i t s I and 
In 1991 werd een bedrag van 10.800 miljoen DM uitgetrokken ter dekking van het 
tekort van de invaliditeits- en ouderdomsverzeker ing in de mijnbouw 
(KnappschaftIiche Rentenversicherung). Ongeveer 80 X van dit bedrag (circa 
8.640 miljoen DM) komt ten goede aan de kolenindustrie. Uit de berekeningen van 
de Commissie blijkt, zoals reeds vermeld onder punt 3.1.2.1.1, dat er sprake is 
van overschrijdingen van de in artikel 7 van de beschikking vastgestelde 
grenzen. Deze overschrijding is een gevolg van het feit dat de financiering van 
de ziektekostenverzekering van de rechthebbenden op een rente uit hoofde van de 
mijnwerkersverzekeringen bij de wetten op de middelen van 1983 en 1984 werd 
gewijzigd. De premiebetalingen aan de ziektekostenverzekering voor mijnwerkers 
komen voortaan via lastenvereven ing gedeeltelijk ten laste van het algemene 
z iektekostenverzeker i ngssteI se I. 
3.2.1.2. Frankr iIk 
Volgens het verslag van de Franse regering beliep de steun voor sociale 
maatregelen in 1991 13.574,7 miljoen FF. Voor nadere gegevens over deze steun 
wordt verwezen naar de onderstaande tabel. 
Oorsprong Bedrag van de steun 
x 1 min FF Bestemming 
Staat 3.621,0 Invaliditeits- en 
ouderdomsverzeker ing. 
Regelmatige bijdrage ter 
grootte van 22 X van de loonsom 
waarover premie moet worden 
betaald en een aanvullend 
compenserend bedrag van de 
overheid. 
Algemeen stelsel 3.933,0 Invaliditeits- en 
ouderdomsverzeker ing. 
Regelmatige bijdrage ter 
overneming van een deel van de 
"abnormale lasten" (bij decreet 
vastgestelde bijdrage). 
Algemeen stelsel 1.751,0 Arbeidsongevallen- en 
beroepsziektenverzeker ing. 
Compensatie van de lasten uit 
het verleden. 
- 20 -
Algemeen stelsel 
Algemeen stelsel 2.081 ,0 
2.188,7 Z iektekostenverzeker ing. 
Uitkeringen voor behandelingen 
Invaliditeits- en 
ouderdomsverzeker ing. 
"Abnormale lasten" van de 
kolenindustrie in de zin van 
artikel 7 van Beschikking 
nr. 2064/86/EGKS. 
Totaal 13.574,7 
De bovengenoemde steunmaatregelen zijn conform artikel 7, lid 1, van de 
beschikking. 
3.2.1.3. België 
Zoals uit de onderstaande tabel blijkt bei iep het bedrag van de overheidssteun 
voor de Belgische kolenindustrie in de sector sociale lasten 
29.503,3 miJJoen BFR. 
Qprsprono Bedrag van de steun 
x 1 min BFR Bestemming 
Staat 
Staat 24.803,8 
4.699,5 Ouderdoms- en weduwen- en 
wezenver zeker i ng. 
Regelmatige wettelijke 
bijdrage. 
i nva1i d i te i tsverzeker i ng. 
Invaliditeitspensioen. 
Totaal 29.503,3 
Uit het onderzoek van de Commissie is gebleken dat de in artikel 7 van de 
beschikking vastgestelde grens zoals reeds in punt 3.1.2.1.2 werd genoemd, is 
overschreden met een bedag van 292,7 miljoen BFR. Deze overschrijding kan 
worden verklaard uit de voortdurende verslechtering van de verhouding werkzame 
werknemer/begunstigde; dit laatste is het gevolg van de personeelsinkrimping in 
het kader van het herstructureringsplan. 
3.2.1.4. Verenigd Koninkrijk 
In het Verenigd Koninkrijk bestaat naast het algemene stelsel van sociale 
verzekeringen, waarin de kolenmijnindustrie is opgenomen, voor vrijwel iedere 
bedrijfstak een afzonderlijk verzekeringsstelsel waaruit aan de voormalige 
werknemers uit die bedrijfstak pensioenen worden uitgekeerd. Ook voor de Britse 
kolenmijnindustrie bestaat een dergelijk aanvullend systeem in de vorm van een 
pensioenfonds. De Britse regering heeft aan de Commissie medegedeeld dat de 
staatsbiJdrage ter dekking van de tekorten van het pensioenfonds voor de 
mijnwerkers met ingang van het boekjaar 1990/1991 is stopgezet. 
- 21 
3.2.1.5. Spanie 
Volgens de opgaven van Spanje beloopt de steun aan de Spaanse 
kolenmijnindustrie in de sector sociale uitkeringen in 1991 
105.366 mi IJoen PTA. 
Oorsprong Bedrag van de steun Bestemming 
x 1 min PTA 
Staat 
Staat 
Staat 
Staat 
Staat 
Staat 87.553 
3.486 
1.056 
11.621 
242 
1.408 Ouderdomsverzeker i ng. 
Voor Iop i ge 
arbe i dsongesch i kthe i d. 
Voorlopige invaliditeits- en 
revalidatIeverzeker ing. 
Gezondheidszorg. 
Diversen (bescherming van het 
gezin, maatschappelijk werk, 
sociale bijstand, eenmalige 
uitkering, prothese, rolstoel) 
Administrât iekosten. 
Totaal 105.366 
De bovengenoemde steunmaatregelen zijn conform artikel 7, 
beschikking. I id 1, van de 
3.2.2. Steun ter dekking van lasten uit het verleden 
Overeenkomstig artikel 8 van de beschikking kan overheidssteun ten behoeve van 
de kolenmijnondernemingen voor het dekken van de uit de herstructurering 
voortvloeiende kosten die geen verband houden met de lopende produktie als 
verenigbaar met de gemeenschappelijke markt worden beschouwd op voorwaarde dat 
het steunbedrag deze kosten niet overschrijdt. In bijlage 1 bij Beschikking 
nr. 2064/86/EGKS worden de categorieën kosten die als lasten uit het verleden 
kunnen worden beschouwd, vermeld. 
3.2.2.1. BondsrepubIi ek Du i tsI and 
Voor 1991 heeft de Bondsrepubliek de volgende maatregelen aangemeld : 
Tegemoetkoming in de kosten van bemaling 232,6 miljoen DM 
Steun in de vorm van subsidies ter dekking 
van de kosten in verband met vervroegde 
pensionering en van een uitzonderlijke waarde­
vermindering als gevolg van de herstructurering 275,1 miljoen DM 
Totaal 507,7 mi Ijoen DM 
247,5 mi Ijoen Ecu 
- 22 -
Alle bovengenoemde kosten vormen lasten uit het verleden ten gevolge van 
produktles luitingen in de afgelopen jaren en houden dus geen verband met de 
Iopende produktIe. 
De steun voor bemalingswerkzaamheden ten bedrage van 232,6 miljoen DM wordt 
betaald aan de steenkoolondernemingen ter dekking van de financiële lasten van 
na 31 december 1966 gesloten mijnen. De ondernemingen zagen zich ten gevolge 
van de sluiting van mijnen gedwongen voortdurend stijgende bedragen te betalen 
aan de Wasserwirtschaftsverbànde (instanties voor waterbeheer). De steun 
overschrijdt de werkelijke extra kosten van de ondernemingen niet. 
De bovengenoemde steunmaatregelen zijn conform artikel 8, lid 1, van de 
beschikking. 
3.2.2.2. Belolë 
De Belgische regering heeft een steunbedrag van 51,5 miljoen Bfr. 
(- 1,2 miljoen ecu) ter dekking van de uit de sluiting van de mijngroeven van 
de Kempense Steenkolenmijnen voortvloeiende mijnschade aangemeld. Deze steun 
overschrijdt de reële kosten niet en beantwoordt dus aan de criteria van 
artikel 8, lid 1, van de beschikking. 
3.2.2.3. FrankriIk 
De Franse regering heeft in 1991 een steunbedrag van 5.415 miljoen FF 
(- 783,2 miljoen ecu) verstrekt ter dekking van lasten uit het verleden die 
door de Charbonnages de France worden gedragen. Met deze steun moeten de 
volgende lasten wórden gedekt : 
- bijdrage voor vervroegde pensionering 2.350,0 min FF 
- omschakelingskosten 725,0 min FF 
- vervroegde pensioneringen, aansluitingsvergoedingen 
en huisvestingsvergoedingen 1.015,0 min FF 
- kosten gesloten winningsplaatsen of 225,0 min FF 
ontmanteling van installaties 
- resterende afschrijvingenlasten en financiële lasten 
i.v.m. aan de centrale administratie overgedragen 
leningen 1.085,0 min FF 
- onderzoek van algemeen belang 15,0 min FF 
Totaal 5.415,0 min FF 
Dit bedrag wordt als volgt over de bekkens en de centrale administratie 
verdeeld : 
- Nord-Pas-de-Calais 1.008,0 min FF 
- Lotharingen 358,0 min FF 
- Centre Midi 327,0 min FF 
- Centrale administratie 842,0 min FF 
- ANGR Cbelast met het beheer van het 
pensioenfonds in plaats van de werkgever) 2.880,0 min FF 
- 23 -
De werkelijke lasten van de Charbonnages de France zijn gelijk aan het bedrag 
van de steun en voldoen derhalve aan het bepaalde in artikel 8, lid 1, van 
Beschikking nr. 2064/86/EGKS. 
3.2.2.4. Soanie 
Spanje heeft voor 1991 de volgende maatregel aangemeld : 
- de beschikbaarstelling van een bedrag van 34.258 miljoen PTA ter 
dekking van de uitzonderlijke sociale lasten in verband met 
werkloosheidsuitkeringen van werknemers die, als gevolg van de 
maatregelen ter herstructurering, rationalisatie en modernisering, vóór 
31 december 1993 hun werk zullen verliezen. 
In haar onderzoek stelde de Commissie vast dat dit bedrag moet worden beschouwd 
als een bedrag ter dekking van een last uit het verleden, overeenkomstig 
artikel 8 van Beschikking nr. 2064/86/EGKS. Met betrekking tot de vorming van 
een fonds Is de Commissie van mening dat de Spaanse regering jaarlijks verslag 
moet uitbrengen over de daadwerkelijk uitgekeerde schadeloosstellingen, het 
daarmee samenhangende steunvolume en het aantal begunstigden, ten einde er zorg 
voor te dragen dat aan de in artikel 8 genoemde voorwaarden wordt voldaan. 
3.2.2.5. Verenigd Koninkr i ik 
Het Verenigd Koninkrijk heeft voor 1991 de volgende steunmaatregel aangemeld : 
- Steun voor mijnwerkers die als gevolg van de 9,6 min UKL 
rationalisering hun werk verloren hebben 
Het gaat hier om een sociale maatregel in verband met de sluiting van mijnen; 
de steun overschrijdt de werkelijke kosten niet en voldoet derhalve aan de 
criteria van artikel 8, lid 1, van de beschikking. 
4. Conclusies 
Het overzicht dat hier van de communautaire kolenindustrie werd gegeven ligt in 
het verlengde van het beeld dat uit het verslag over 1990 naar voren kwam. Er 
blijkt eens te meer uit dat de rendabiliteit van de verschillende ondernemingen 
in de Gemeenschap sterk verschilt, dat de Lid-Staten uiteenlopende mechanismes 
ontwikkelen om deze ondernemingen te steunen en dat de kolenproducerende 
Lid-Staten de herstructureringsproblematiek elk op hun eigen wijze benaderen. 
Hoewel op grond van de beschikbare cijfers om reeds genoemde redenen geen 
uitvoerige vergelijkende analyse kan worden ondernomen, mag worden gesteld dat 
de belangrijkste tendensen van de laatste jaren zich hebben voortgezet, 
namelijk een verlaging van het in bepaalde Lid-Staten verleende steunbedrag, 
waar min of meer gelijkblijvende steunbedragen in andere Lid-Staten tegenover 
staan. 
Men mag de belangrijke vooruitgang die is geboekt bij de tenuitvoerlegging van 
het communautaire beleid ten aanzien van staatssteun aan de kolenindustrie 
echter niet bagatelliseren. In dit verband kan met voldoening worden gewezen op 
- 24 -
de beslissende ommekeer die zich in het Spaanse herstructureringsbeleid lijkt 
af te tekenen. Verder voert de Commissie gesprekken met de Duitse regering om 
te komen tot een snellere afbouw van de steunmaatregelen. 
De herstructurering van de kolenindustrie wordt dus voortgezet; het proces 
bevindt zich in de Lid-Staten echter in verschillende fasen en zal vrijwel 
zeker niet worden voltooid voor de afloop van Beschikking nr. 2064/86/EGKS, 
zodat een nieuw communautair stelsel voor de verstrekking van staatssteun moet 
worden ontwikkeld. De bij de tenuitvoerlegging van Beschikking nr. 2064/86/EGKS 
opgedane ervaring leert dat de communautaire discipline door middel van een 
dergelijk stelsel verder zal moeten worden versterkt, niet alleen vanwege 
sommige sterk van elkaar afwijkende en weinig doorzichtige steunregelingen, 
maar ook in verband met de verontrustende groei van de in sommige Lid-Staten 
verstrekte steunbedragen. 
In dat licht heeft de Commissie in haar tussentijdse verslag over de toepassing 
van Beschikking nr. 2064/86/EGKSd3) enige doelstellingen aangegeven voor de 
ontwikkeling van een nieuw stelsel voor steunregelingen, zoals een grotere 
doorzichtigheid van de gehanteerde systemen, vooral wat betreft de budgettering 
daarvan, de geleidelijke afbouw van de verstrekte steunbedragen ten einde het 
concurrentievermogen van de industrie te vergroten en een limitering van de 
subsidiabele kosten door de vaststelling van een referentieprijs of 
referentiekostprijs voor de communautaire steenkool. Dank zij een dergelijk 
stelsel zou het momenteel te grote verschil tussen de produktiekosten van de 
verschillende ondernemingen in de Lid-Staten worden verkleind zodat de nodige 
voorwaarden kunnen worden geschapen voor de ontwikkeling van een gezonde 
concurrentie in de Gemeenschap. 
Een dergelijke ontwikkeling strookt niet alleen met de hoofddoelstellingen van 
het EGKS-Verdrag maar is momenteel tevens noodzakelijk in het kader van de 
totstandkoming van de interne energiemarkt, aangezien de voordelige effekten 
die men van de opening van de elektriciteitsmarkt verwacht gedeeltelijk zullen 
uitblijven wanneer de bevoorrading van de centrales niet onder aanvaardbare 
concurrentievoorwaarden kan plaatsvinden. 
Overigens blijft de Commissie van mening dat de communautaire steenkool een 
belangrijke rol speelt in het kader van het communautaire beleid inzake de 
veiligstelling van de bevoorrading en dat het derhalve logisch is deze steun te 
verlenen. Zij maakt echter een ernstig voorbehoud ten opzichte van maatregelen 
die onder het mom van de nationale veiligstelling van de bevoorrading ten doel 
hebben op kunstmatige wijze de instandhouding van capaciteiten mogelijk te 
maken waarvan de produktiekosten ruim twee keer zo hoog liggen als de prijs van 
geïmporteerde steenkool. Voor de toekomst van de kolenindustrie in de 
Gemeenschap is het onvermijdelijk dat dergelijke zwaar verliesgevende 
produktiecapaciteiten worden gesloten, aangezien de veiligstelling van de 
bevoorrading op lange termijn Juist het meest gebaat is bij een verbetering van 
het concurrentievermogen ten opzichte van het buitenland. 
Deze voor de kolenindustrie noodzakelijke ontwikkeling mag echter niet ten 
koste gaan van andere communautaire doelstellingen, zoals bij voorbeeld de 
economische en sociale samenhang. De Commissie acht dit van wezenlijk belang en 
zal in de toekomst dan ook de industriële diversificatie en de sociale 
wederaanpassing in de in economische moeilijkheden verkerende mijngebieden 
bli jven st imuleren. 
) Dr:.:. SEC(91)1983 def. van 11.11.19ul 
•25-
Steun voor de lopende produktie in de kolenindustrie 
Land : België 
directe steun 
Artikel 3 : Exploitatietekorten 
Artikel 4 : Afzetsteun 
Artikel 5 : Investeringssteun 
Artikel 6 : Steun voor ondergronds personeel 
overige 
subtotaal 
indirecte steun 
TOTAAL (x 1 min ecu) 
1991 
53,4 
53,4 
7,8 
61,2 1990 
70,31) 
70,3 
10,3 
80,6 (ecu/ton) 
1991 
84,36 
84,36 
12,32 
96,68 1992 
68,59 
68,59 
10,04 
78,63 
1) Met inbegrip van de aanvullende steun die werd goedgekeurd bij Beschikking nr. 92/115/BGKS van 27 november 1991 
(PB L 43 van 19.2.1992) 
-26-
Steun voor de lopende produktie in de kolenindustrie 
Land : Bondsrepubliek Duitsland 
directe steun 
Artikel 3 : Exploitatietekorten 
Artikel 4 : Afzetsteun 
Artikel 5 : Investeringssteun 
Artikel 6 : Steun voor ondergronds personeel 
overige 
subtotaal 
indirecte steun 
TOTAAL (x 1 min ecu) 
1991 
209,6 
1 656,7 
66,8 
1 933,1 
2 569,6 
4 502,7 1990 
221,2 
1 730,1 
74,1 
9,7 
2 035,1 
2 537,0 
4 572,1 (ecu/ton) 
1991 
2,88 
22,76 
0,92 
26,55 
35,30 
61,85 1990 
2,89 
22,59 
0,97 
0,13 
26,58 
33,12 
59,70 
-27-
Steun voor de lopende produktie in de kolenindustrie 
Land : Spanje 
directe steun 
Artikel 3 : Exploitatietekorten 
Artikel 4 : Afzetsteun 
Artikel 5 : Investeringssteun 
Artikel 6 : Steun voor ondergronds personeel 
overige 
subtotaal 
indirecte steun 
TOIML (x 1 min ecu) 
1991 
390,0 
11,3 
217,6 
618,9 
48,5 
667,4 1990 
386,6 
10,8 
397,4 
101,8 
499,2 (ecu/ton) 
1991 
21,43 
0,62 
11,95 
34,00 
2,66 
36,66 1990 
20,42 
0,57 
20,99 
5,38 
26,37 
-28-
Steun voor de lopende produktie in de kolenindustrie 
Land : Frankrijk 
directe steun 
Artikel 3 : Exploitatietekorten 
Artikel 4 : Afzetsteun 
Artikel 5 : Investeringssteun 
Artikel 6 : Steun voor ondergronds personeel 
overige 
subtotaal 
indirecte steun 
TOTAAL (x 1 min ecu) 
1991 
165,3 
165,3 
-
165,3 1990 
166,2 
166,2 
-
166,2 (ecu/ton) 
1991 
16,36 
16,36 
-
16,36 1990 
15,39 
15,39 
-
15,39 
-29-
Steun voor de lopende produktie in de kolenindustrie 
Land : Verenigd Koninkrijk 
directe steun 
Artikel 3 : Exploitatietekorten 
Artikel 4 : Afzetsteun 
Artikel 5 : Investeringssteun 
Artikel 6 : Steun voor ondergronds personeel 
overige 
subtotaal 
indirecte steun 
TOTAAL (x 1 min ecu) 
1991 
-
-
-
-1990 
-
-
-
-(ecu/ton) 
1991 
-
-
-
-1990 
-
-
-
-
•30-
Steun voor de lopende produktie in de kolenindustrie 
Land : Portugal 
directe steun 
Artikel 3 : Exploitatietekorten 
Artikel 4 : Afzetsteun 
Artikel 5 : Investeringssteun 
Artikel 6 : Steun voor ondergronds personeel 
overige 
subtotaal 
indirecte steun 
TOTAAL (x 1 min ecu) 
1991 
4,5 
4,5 
-
4,5 1990 
4,6 
4,6 
-
4,6 (ecu/ton) 
1991 
19,40 
19,40 
-
19,40 1990 
20,24 
20,24 
-
20,24 
31 
Steun voor de lopende produktie in de kolenindustrie 
Land : Gemeenschap 
directe steun 
Artikel 3 : Exploitatietekorten 
Artikel 4 : Afzetsteun 
Artikel 5 : Investeringssteun 
Artikel 6 : Steun voor ondergronds personeel 
overige 
subtotaal 
indirecte steun 
TOTAAL (x 1 min ecu) 
1991 
822,8 
1 656,7 
11,3 
66,8 
217,6 
2.775,2 
2.625,9 
5.401,1 1990 
848,9 
1 740,9 
74,1 
9,7 
2.673,6 
2.649,1 
5.322,7 (ecu/ton) 
1991 
4,26 
8,57 
0,06 
0,35 
1,13 
14,37 
13,58 
27,95 1990 
4,24 
8,70 
0,37 
0,05 
13,36 
13,25 
26,61 
32 
Steun die geen verband houdt met de lopende produktie 
x 1 min ecu 
België 
Duitsland 
Spanje 
Frankrijk 
Portugal 
Verenigd Koninkrijk(l) 
Gemeenschap Financiering van sociale maatregelen 
in de steenkoolindustrie 
Totaal 
1991 
698,7 
4 344,1 
821,0 
1 946,6 
7 810,4 1990 
968,3 
4 084,0 
758,2 
1 986,8 
7 797,3 Overschri jdingen 
1991 
6,9 
131,8 
138,7 1990 
7,7 
150,7 
158,4 Lasten uit het verleden 
Totaal 
1991 
1,2 
247,5 
267,0 
783,2 
13,7 
1 312,6 1990 
1,2 
200,6 
792,2 
103,5 
1 097,5 Overschri jdingen 
1991 
-
-1990 
-
_ 
(1) Het Verenigd Koninkrijk heeft een geïntegreerd sociaal verzekeringsstelsel. Hier-wordt slechts rekening 
gehouden met een pensioenfonds voor mijnwerkers dat naast het algemene sociale verzekeringsstelsel bestaat 

ÀX 
ISSN 0254-1513 
COM (93) 116 def. 
DOCUMENTEN 
NL 03 
Catalogusnummer : CB-CO-93-143-NL-C 
ISBN 92-77-53910-0 
Bureau voor officiële publikatics der Europese Gemeenschappen 
L-2985 Luxemburg