OMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN 
COM(94) 83 def. 
Brussel, 29.03.1994 
94/0105 (COD) 
Voorstel voor een 
BESLUIT VAN HET EUROPEES PARLEMENT 94/0105 (COD) 
EN VAN DE RAAD 
tot vaststelling van een actieplan 1995-1999 voor kankerbestrijding in 
het kader van de actie op het gebied van de volksgezondheid 
(door de Commissie ingediend) 
«*PIJf MEDEDELING VAN DE COMMISSIE 
betreffende de kankerbestrijding in de context van het aktiekader op het 
gebied van de volksgezondheid 
fJÏLaniB 
TOELICHTING 
1. In de Europese Gemeenschap is kanker altijd een bron van grote bezorgdheid geweest 
voor de nationale gezondheidsinstantics; een kwart van de bevolking sterft aan deze 
ziekte. Naast ongevallen is kanker de belangrijkste oorzaak van vroegtijdig overlijden 
(vóór de 75-jarige leeftijd). In de loop van de laatste tientallen jaren zijn aanzienlijk 
meer mensen aan kanker gestorven, bij een toenemende vergrijzing van de bevolking. 
Uit de recentste gegevens (1990) blijkt dat in de Eiuropese Gemeenschap jaarlijks 
1 300 000 nieuwe kankergevallen bekend worden en 840 000 mensen aan kanker 
overlijden. Voor personen vanaf 50 jaar wordt de kans op kanker steeds groter 
naarmate zij ouder worden; de gemiddelde leeftijd waarop kanker wordt 
gediagnostiseerd, ligt in de Gemeenschap ongeveer bij 65 jaar. We kunnen de 
komende 15 jaar rekenen op een toename van de sterfte aan kanker, wanneer er geen 
strategieën voor kankerbestrijding met doeltreffender acties voor preventie en 
behandeling komen. 
2. De leeftijdsgebonden stijging van het ziektecijfer verklaart dat nuttige historische of 
geografische vergelijkingen slechts tussen bevolkingsgroepen van gelijke leeftijd 
kunnen worden gemaakt. Uit deze vergelijkingen blijkt : 
de frequentie van kankergevallen is voor gelijke leeftijdsgroepen in de loop van 
de laatste tientallen jaren niet veel veranderd; 
in de noordelijke Lid-Staten komen meer gevallen van kanker voor, het 
gemiddelde in de Gemeenschap is ongeveer 15% lager dan in de landen van 
Midden- en Oost-Europa. 
3. Uit de bestudering van vier leeftijdsgroepen blijkt : 
bij kinderen onder 15 jaar is kanker na ongevallen de tweede doodsoorzaak, 
hoewel het sterftecijfer dankzij de therapeutische vooruitgang sterk is gedaald; 
ook in de leeftijdsgroep van 15 tot 30 jaar is kanker de tweede doodsoorzaak, 
terwijl gewelddadige dood (ongevallen en zelfmoord) op de eerste plaats staat; 
tussen 30 en 65 jaar vormt kanker een belangrijke doodsoorzaak; 
boven 65 jaar is kanker de tweede doodsoorzaak, met een geringe achterstand op 
hart- en vaatziekten daar de kans hierop in deze leeftijdsgroep sterker stijgt dan 
de kans op kanker. 
4. Uit recente gegevens blijkt dat een belangrijk percentage van de kanker- en 
sterftegevallen in verband kan worden gebracht met de levenswijze. Het is bewezen 
dat 30% van de kankergevallen door roken wordt veroorzaakt en dat een geringer 
maar niet verwaarloosbaar deel van de sterftegevallen aan overmatig alcoholgebruik 
kan worden toegeschreven. Het belang van voedingsfactoren is nog steeds niet 
voldoende vastgesteld, hoewel aangetoond is dat die wel degelijk een rol spelen (een 
.y aantal deskundigen is van mening dal 30% van de sïörftegcvallcn met verkeerde 
voeding verband houdt) Men is het e* in het aigernecn over eens dat een 
evenwichtige voeding met voldoende iïuit eu groente!» een belangrijk beschermend 
effect heeft op bepaalde veel voorkomende soorten kanker. Luchtvervuiling, 
verontreinigde voedingsmiddelen en ioniserende straling zijn wellicht verantwoordelijk 
voor minder dan 2% van de sterfte door kanker In het algemeen wordt aangenomen 
dat 70% van de sterftcgcvallen het gevolg is van persoonlijke keuzen die van invloed 
zij op onze levenswij/e en op de omgevmg. 
5. De bezorgdheid van de nationale regeringsleiders en van de Europese burgers over 
deze gevreesde /'ekte v»t[v d K . >\ ! . «• 4.i ^ k, < d «.n MU en december 1985) in 
aanmerking genon.en t -en d'., ;* [ <. '• ) n ^t m U- .iitv.jj.legging van het "Europa 
tegen kanker"-pK»$_r?iuïï.* IK', C. • \ ;. -e ' . f-->;, o.- R:PO en het Europees 
Parlement deelden «^/c .-«v..» : » .T t n< •. •'i';/-i(,^v \/S_IÜ nul succes het eerste 
actieplan ten i> IL*'u< ^ \ * ' " > «- < . ^ " i •-. .r d -n van hebben de 
Raad en hel L".- ;^ l<* * >. . . ..,,_ .. 4 « cueplan voor de 
periode 1990-''A t </ ., t • .. , . .. , . .. , :«.-tv „ "iagen over deze 
actieplannen \»M.; ~.vi<* ^ < -. . ivv - , . : a« t \:,<i de Raad van 
17 mei 1990 tv.n ovale - „* «• . , * „ . " i« ... . |<< r >-•• ..<«. /togiamma door de 
Commissie op !** «-iu:'i • > ,. ^J • >»» i,. . ,. dv..-iv dn de Raad en het 
Europees Parkn^n Vi *i_ Jv,_ « h. /tJi «t , ; •_ w * • t - „c-itibw 1993 erkent de 
Raad het belang van cL »i ' ...£ v •. . «•••,*. tc*-e^ L nker -programma en 
verzoekt om de i.uv*. ILK.;* v. » « * • . . » . e. ,., 
6. In zijn resok ne *..././ • ' '«• «s- . - *.• v>.. ,_ ITI^J van dit derde 
actieplan, met • iuJ MLIIII.CI • « ••• .'..."• ws ^u^.v, v,crk/aümheden, ook 
rekening hoi.di met u ., » » . .. . .* ». . .)%,, ^ !.v,i geoied van de 
volksgezondheid t<» nu-* • * i '. . ,t i - *. ><:a we trtikel 129 van 
het Verdrag bo. t.i»ni«» < > v . j v - . r •• ^ ^ '„ u i,c i ominissie heeft 
op 24 novemtn iv^' , - . -. » . • - •.«(!•. n.L .t'nJ^uei op het gebied van 
de volksgezornji..iJ <* ' _i . ' .. « . . _ m' -c^ ,.:£' worcii gehouden met 
de wensen van h.i . .»i ; ~ . . . • v Jt "** 'ïrt3 e • wóarin de plaats 
van de bestrijd >u > /<>.> . . ...,,« .^ i, . < i . legde prioritaire 
gebieden en d» -, n-o.Lu. . t-j ( « • : ^ : ;«.\t:, 
1. Dit actieplan bv'V*-. IK v«.ihn . , >> i '-J^J r .'k./!* communautaire 
initiatieven, /. t,«c. « »-.:i' >• • - <• \v . . - c n .-jeidsplaats en de 
consumenknh _n^-., nif . ». vv»on'« :» • ^ »> dt c.nwiJ clinj; van de kennis 
over de ooi/eken w.n !<..n!v< c»i m t.î -v« .• vtm.^ n^M^'en Door een grotere 
verspreiding \an d,- 'A.IÜ' '^^ u »».\ ... ». \ . . «i.kti . Ï ,'H pie\«.ntic daarvan en 
door bevouL. un» ^ -se nu,, M.^- . , !..Ï.I^I. ,,,< ^s ,j. ïccn.igvan informatie over 
dit onderweip kan i.ei rijd . \.. t(r o^ ^^ A ^..J.,.-VI » v£,n (ie communautaire 
doelstelling^ . L i dv U \t>:' .•- ^ >- >. .» .. .c ..i'^men nationale acties. 
Ten behotvt* ÏI.*C. v:i \. f J. * . ^>t- »., «I«I,!»C gebieden zoals 
gegevensvei/.' iit»..1 l^ >.i: *«» » - - - - - .'* <i >:e<oing van bij de 
kankerbes1:.;jiTiLb( t .»'. . ' . i . . . v. , f ^jj^^u^n^nng en diagnose, 
studie en acne-. *p !.• i L-M'*-. ..I. ^.U,., .. ui JL /on en onderzoek. 
Overeenkomstig ik , ISC.I UI .. i1'. M \...< i k st e; (»h.«neKibt.gtr£r ; 7jals uiteengezet 
in de mededelmt \..« A ï v i.-n( •* i.- 1" »; '> ) • ,An 2- november 1993 is de 
communaux:ie <-viie . .KÏ n.» >•><. > » 4l •'. ! J .>i=, n v >sdcn geholpen hun 
doelstellingen bi, ut* kt i>>. t- >.| c . ^ j, .(j - »,«-(. j. . fc , -„• u(./<_ actie zodanig 
ten uitvoer worden gelegd dat de communautaire toegevoegde waarde zo groot 
mogelijk wordt. < 
8. In dit voorstel voor een besluit van de Raad wordt rekening gehouden met de 
standpunten van het Europees Parlement en de Lid-Staten, men name in het licht van 
het onlangs verschenen evaluatieverslag. Het is een weergave van de ervaringen die 
de Commissie heeft opgedaan tijdens de eerste twee actieplannen, waarbij zij op zeer 
vakkundige wijze is bijgestaan door het comité van kankerdeskundigen uit de Lid-
Staten. Het voorstel houdt rekening met het subsidiariteitsbeginsel, erkent dat de 
situaties in de Lid-Staten onderling verschillen, en voorziet in passende 
raadplegingsprocedures en geschikte evaluatiewij zen voor de uit te voeren acties. 
Voorstel voor een 
BESLUIT VAN HET EUROPEES PARLEMENT EN VAN DE RAAD 
tot vaststelling van een actieplan 1995-1999 voor kankerbestrijding in 
het kader van de actie op het gebied van de volksgezondheid 
Het Europees Parlement en de Raad van de Europese Unie, 
Gelet op het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap, en met name op 
artikel 129, 
Gezien het voorstel van de Commissie(1), 
Gezien het advies van het Economisch en Sociaal Comité(2), 
Gezien het advies van het Comité van de Regio's(3), 
Overwegende dat de Europese Raad tijdens zijn bijeenkomsten van juni 1985 in Milaan 
en december 1985 in Luxemburg het belang van een Europees programma voor 
kankerbestrijding heeft onderstreept; 
Overwegende dat de Raad en de Vertegenwoordigers van de Regeringen van de Lid-Staten, 
in het kader van de Raad bijeen, op 7 juli 1986 een resolutie(4) betreffende een eerste 
actieprogramma van de Europese Gemeenschappen tegen kanker en op 17 mei 1990 
Besluit 90/238/Euratom, EGKS, EEG(5) betreffende een tweede actieplan in het kader van 
het "Europa tegen kanker"-programma voor de periode 1990-1994 hebben aangenomen; 
Overwegende dat het Europees Parlement in zijn resolutie van 15 december 1993 om 
intensivering van de activiteiten op het gebied van de kankerbestrijding heeft verzocht(6); 
Overwegende dat de Raad in zijn resolutie van 13 december 1993(7), rekening houdend met 
zijn resolutie van 27 mei 1993 inzake de toekomstige actie op het gebied van de 
volksgezondheid en met de in de bijlage daarbij vermelde doelstellingen en verbeteringen, 
de Commissie heeft verzocht tijdig een ontwerp voor een derde actieplan in te dienen; 
(i) 
(2) 
(3) 
(4) PB nr. C 184 van 23.7.1986, blz. 19. 
(5) PB nr. L 137 van 30.5.1990, blz. 31. 
<6> PB 
(7) PB nr. C 15 van 18.1.1994, blz. 1. 
Overwegende dat het voorkomen van kanker één van de prioriteiten binnen het door de 
Commissie vastgelegde communautaire actiekader op het gebied van de volksgezondheid 
is, en bovendien met de reeds door de Commissie op dit gebied getroffen maatregelen 
verenigbaar; 
Overwegende dat, overeenkomstig het subsidiariteitsbeginsel, acties die niet onder de 
uitsluitende bevoegdheid van de Gemeenschap vallen, zoals acties ter voorkoming van 
kanker, uitsluitend door de Gemeenschap moeten worden ondernomen indien deze, door 
de grootschaligheid of het effect ervan, beter op communautair niveau kunnen worden 
uitgevoerd; 
Overwegende dat de samenwerking met de op dit gebied bevoegde internationale 
organisaties en met derde landen dient te worden versterkt; 
Overwegende dat kanker een ernstige ziekte is die verband houdt met de levenswijze en 
dat inherente risicofactoren moeten worden bestreden, met name het tabaksgebruik, hetgeen 
ook op de bestrijding van andere ziekten, met name hart- en vaatziekten, van invloed is; 
Overwegende dat het programma door verspreiding in bredere kring van de kennis omtrent 
de oorzaken en de preventie van kanker, door verbetering van de vergelijkbaarheid en de 
verspreiding van de informatie dienaangaande en door ontwikkeling van aanvullende acties, 
met name op het gebied van het gezondheidsonderwijs, tot de verwezenlijking van de in 
artikel 129 van het Verdrag vervatte doelstellingen bijdraagt; 
Overwegende dat bij de uitvoering van het programma het raadgevend comité en de 
nationale coördinatiecomités een belangrijke rol vervullen; 
Overwegende dat vanuit operationeel oogpunt de tijdens de vorige actieplannen 
gerealiseerde investering zowel op het stuk van Europese experimentele netwerken als ten 
aanzien van de mobilisering van alle bij de kankerbestrijding betrokken personen dient te 
worden gewaarborgd en ontwikkeld; 
Overwegende dat dubbel werk echter dient te worden vermeden door de bevordering van 
de uitwisseling van ervaring en door de gemeenschappelijke ontwikkeling van 
basisvoorlichtingsmateriaal voor het grote publiek en van basismateriaal voor de 
gezondheidseducatie en voor de opleiding van gezondheidswerkers; 
Overwegende dat het, om de waarde en de omvang van het actieplan te vergroten, nodig 
is een continue evaluatie van de ondernomen acties uit te voeren ten aanzien van hun 
doeltreffendheid en de verwezenlijking van de doelstellingen, zowel op nationaal als op 
communautair niveau, en in voorkomend geval de noodzakelijke aanpassingen te 
verrichten; 
Overwegende dat dit actieprogramma een looptijd van vijfjaar dient te hebben teneinde 
de acties ten uitvoer te kunnen leggen en de beoogde doelstellingen te kunnen 
verwezenlijken, 
BESLUITEN: 
Artikel 1 
Hiefbij wordt een communautair actieplan voor kankerbestrijding voor de periode van 
1 januari 1995 tot en met 31 december 1999 vastgesteld. 
Artikel 2 
Overeenkomstig artikel 5 van dit besluit en in nauwe samenwerking met de Lid-Staten en 
met op het gebied van de preventie van kanker werkzame instellingen en organisaties doet 
de Commissie het nodige voor de uitvoering van de in de bijlage vervatte acties. 
Artikel 3 
De begrotingsautoriteit bepaalt de omvang van de voor ieder boekjaar beschikbare 
financiële middelen. 
Artikel 4 
De Commissie draagt ervoor zorg dat de in het kader van dit actieplan uit te voeren 
communautaire acties samenhangen met en een aanvulling vormen op de overige acties en 
initiatieven van de Gemeenschap op dit gebied, met inbegrip van het specifiek programma 
voor onderzoek en technologische ontwikkeling op het gebied van de medische biologie 
en de gezondheid als onderdeel van het kaderprogramma van communautaire 
werkzaamheden op het gebied van onderzoek. 
Artikel 5 
Bij de uitvoering van dit actieplan wordt de Commissie bijgestaan door een raadgevend 
comité, bestaande uit vertegenwoordigers van de Lid-Staten en voorgezeten door de 
vertegenwoordiger van de Commissie. 
De vertegenwoordiger van de Commissie legt het comité een ontwerp voor van de te 
nemen maatregelen. Het comité brengt binnen een termijn die de voorzitter kan vaststellen 
naar gelang van de urgentie van de materie advies uit over dit ontwerp, zo nodig door 
middel van stemming. 
Het advies wordt in de notulen opgenomen; voorts heeft iedere Lid-Staat het recht te 
verzoeken dat zijn standpunt in de notulen wordt opgenomen. 
De Commissie houdt zoveel mogelijk rekening met het door het comité uitgebrachte 
advies. Zij brengt het comité op de hoogte van de wijze waarop zij rekening heeft 
gehouden met zijn advies. 
Artikel 6 
1. Bij de tenuitvoerlegging van dit actieplan wordt samenwerking met derde landen en 
met op het gebied van de volksgezondheid bevoegde internationale organisaties, met 
inbegrip van de Wereldgezondheidsorganisatie en het "International Agency for 
Research on Cancer" (Internationaal Agentschap voor Kankeronderzoek), 
aangemoedigd. 
2. De EVA-landen en de landen van Midden- en Oost-Europa kunnen onder de 
voorwaarden, die in de met de Gemeenschap gesloten overeenkomsten zijn vervat, aan 
de in de bijlage beschreven activiteiten deelnemen. 
Artikel 7 
De Commissie zal met inachtneming van de door alle Lid-Staten op te stellen 
verslagen jaarverslagen publiceren over de voortgang van het actieplan en over de 
mogelijkheden voor Gemeenschapsfinanciering op de verschillende gebieden. Deze 
verslagen zou zij aan het Europees Parlement, de Raad, het Economisch en Sociaal 
Comité en het Comité van de Regio's doen toekomen. 
Op basis van een tussentijds verslag dat uiterlijk op 31 december 1997 door de 
Commissie zal worden overgelegd, evalueren het Europees Parlement en de Raad de 
georganiseerde acties. Na afloop van het actieplan zal een algemeen verslag worden 
opgesteld. 
Gedaan te Brussel, op 
Voor het Europees Parlement Voor de Raad 
De Voorzitter De Voorzitter 
BIJLAGE 
IN DE PERIODE 1995-1999 TE VERRICHTEN WERKZAAMHEDEN 
I. KANKERREGISTRATIE EN EPIDEMIOLOGISCHE STUDIES 
1. Steun voor de uitwisseling van informatie en van ervaring met betrekking tot de 
verzameling en verspreiding van betrouwbare en vergelijkbare gegevens op het gebied 
van kankerregistratie (ziektecijfer, sterftecijfer en overlevingscijfer). Ontwikkeling en 
uitbreiding van een Europees netwerk in samenwerking met het "International Agency 
for Research on Cancer" (Internationaal Agentschap voor Kankeronderzoek) (IARC). 
2. Steun voor de uitvoering van epidemiologische studies op Europees niveau en voor 
de verspreiding van de conclusies daarvan, op het gebied van de herkenning van 
kankerverwekkende (fysische, chemische en biologische) stoffen, de risico's van 
blootstelling aan deze stoffen, preventiemethoden, schatting van het overlevingscijfer 
en onderzoek naar de verschillen in dit overlevingscijfer. Steun op basis van deze 
conclusies voor de opstelling en verspreiding van aanbevelingen. Cohortstudies over 
kanker, voeding en gezondheid (EPIC-netwerk), steun voor epidemiologische studies 
gebaseerd op onderzoek naar de preventieve werking van bepaalde voedingsmiddelen 
(onderscheiding van beschermende middelen, wijziging van specifieke 
voedingsfactoren) en eventueel naar preventieve chemische stoffen. 
II. PREVENTIE 
A. Voorlichting van het publiek 
3. Invoering van een jaarlijkse Europese week voor kankerbestrijding. 
4. Verbetering van de doeltreffendheid van de informatie over kankerpreventie en met 
name van de aanbevelingen van de Europese kankercode, door middel van 
ondersteuning van acties met bepaalde doelgroepen (leerkrachten, huisartsen, enz.) en 
proefprojecten, studies, analyses en technieken ter bevordering van de gezondheid en 
evaluatie van acties op dit gebied. 
5. Steun voor netwerken van proefprojecten voor voorlichting en uitwisseling op het 
gebied van kankerpreventie, rekening houdend met de aanbevelingen van de Europese 
kankercode en die van de te dien einde bijeengekomen comités van deskundigen ten 
einde bij te dragen tot een betere verspreiding van de beste praktijken. 
6. Bevordering van voorhchtings- en bewustmakingscampagnes op het gebied van 
gezondheid en kankerpreventie voor specifieke bevolkingsgroepen, met name in 
openbare gelegenheden en op het werk. 
7. Stimulering van projecten van Europees belang inzake de preventie van het 
tabaksgebruik; evaluatie van de toepassing van aanbevelingen inzake het 
tabaksgebruik in openbare gelegenheden, met name in het openbaar vervoer en op 
scholen. Bevordering van een beleid ter bescherming tegen passief roken van de meest 
aan risico's blootgestelde groepen, met name zwangere vrouwen en kinderen. 
Evaluatie van de uitwerking van de in de Lid-Staten genomen maatregelen ter 
beperking van het tabaksgebruik, zoals het verbod en de beperking van directe en 
indirecte reclame, uitsluiting van tabaksprodukten van de prijsindex, verspreiding van 
bij deze evaluaties verkregen informatie. Ondersteuning en evaluatie van 
proefprojecten inzake de preventie van tabaksgebruik in het kader van de netwerken 
van uitwisselingen tussen de Lid-Staten zoals het netwerk van tabaksvrije steden, 
tabaksvrije ziekenhuizen, jongerenclubs, dit in samenwerking met gezondheidswerkers 
een leerkrachten. 
8. Selectie, verspreiding en evaluatie van de uitwerking van de beste methoden om het 
tabaksgebruik in de Lid-Staten te verminderen, als onderdeel van proefprojecten 
waarbij de methoden in samenwerking met gezondheidspersoneel in praktijk worden 
gebracht. Voortzetting van de classificatie van gevaarlijke stoffen en preparaten ter 
verbetering van de verpakking en etikettering. 
B. Gezondheidseducatie 
9. Bijdrage aan de opstelling en uitvoering van geïntegreerde programma's voor 
gezondheidseducatie in verschillende kaders, waarbij kankerpreventie een uiterst 
belangrijke rol speelt. Omschrijving en uitvoering van aanvullende projecten voor 
kankerpreventie voor specifieke groepen in verschillende contexten. Evaluatie van 
initiatieven op het gebied van gezondheidseducatie waarbij voorrang wordt verleend 
aan de verantwoordelijkheid van het individu voor zijn gezondheid, aan preventie van 
het tabaksgebruik, aan de bevordering van een gezonde voeding en aan de risico's 
verbonden aan overmatige blootstelling van de huid aan uv-straling en met jongeren 
als doelgroep. 
10. Steun aan de uitwisseling van ervaring in het kader van geïntegreerde programma's 
voor gezondheidseducatie ter verbetering van de basisopleiding en voortgezette 
opleiding van leerkrachten en verantwoordelijken voor projecten op het gebied van 
kankerpreventie, daarbij rekening houdend met de in het kader van het 
Erasmusprogramma en ondersteunende acties van de Commissie op het gebied van 
onderwijs opgedane ervaring. 
11. Steun voor de opstelling, verspreiding en evaluatie van onderwijsmateriaal van 
communautair belang met betrekking tot kankerpreventie, dat met name getest is in 
het kader van experimentele netwerken. 
12. Uitvoering van studies en verspreiding van de conclusies daarvan ten behoeve van een 
verbetering van de kennis over de opvattingen van jongeren ten aanzien van kanker, 
roken, voedingsgewoonten en de met overmatige blootstelling van de huid aan uv-
straling verbonden risico's. Uitvoering van analyses ter bevordering van de 
doeltreffendheid van preventieprogramma's voor kinderen en jongeren. 
10 
C. Opleiding van gezondheidswerkers 
13. Voortzetting van de tenuitvoerlegging van de aanbeveling van de Commissie van 
8 november 1989 betreffende de opleiding van gezondheidswerkers op kankergebied : 
steun voor periodieke evaluatie van de invloed van Europese proefprojecten inzake 
basisopleiding en voortgezette opleiding op het gebied van kanker voor artsen, 
verplegers en tandartsen. 
14. Steun voor de mobiliteit van gezondheidswerkers (in het bijzonder leerkrachten) ter 
verbetering van de theoretische en praktische kennis op het gebied van kanker 
(primaire preventie, systematische opsporing in het bijzonder van 
baarmoederhalskanker en borstkanker, vroegtijdige diagnose en kwaliteit van de zorg) 
tussen vooraanstaande onderzoekcentra in de Lid-Staten met opleidingen van hoog 
niveau, ingeval deze mobiliteit niet door bestaande communautaire programma's, zoals 
COMETT II en FORCE, wordt gewaarborgd. 
15. Steun voor ervaringsuitwisseling, voor het opstellen en verspreiden van aanbevelingen 
van consensusconferenties over goede medische praktijken en van deskundigengroepen 
teneinde de verspreiding en de uitvoering van de resultaten van gecontroleerde studies 
te bespoedigen. Voorbereiding van didactisch materiaal van Europees belang ter 
verbetering van de kankeropleiding van gezondheidswerkers, met name met behulp 
van interactieve computerprogramma's; evaluatie van de invloed van dit materiaal in 
het kader van experimentele netwerken. In het bijzonder, steun voor ontwikkeling, 
invoering en evaluatie van preventiemodules voor gezondheidswerkers en modellen 
ten behoeve van de diagnose en therapeutische beslissing. 
III. PREVENTIE DOOR VROEGTIJDIGE DIAGNOSE EN SYSTEMA­
TISCHE OPSPORING 
16. Steun voor de opstelling en evaluatie van Europese netwerken van proefprojecten op 
het gebied van de systematische opsporing van borstkanker en baarmoederhalskanker, 
op basis van op Europees niveau vastgestelde aanbevelingen betreffende de 
kwaliteitsborging van de opsporing, en steun voor de organisatie van ontmoetingen 
teneinde de haalbaarheid van de uitbreiding van proefprojecten op nationaal en 
regionaal niveau te bestuderen. 
17. Steun voor de opstelling op Europees niveau en verspreiding van gemeenschappelijke 
terminologie en classificatie teneinde de kwaliteit van de anatomische en 
cytopathologische diagnose te verbeteren, in het bijzonder van verdachte borst- en 
baarmoederaandoeningen, met name voor anatomen en cytopathologen van de 
Europese Gemeenschap. 
18. Steun voor studies van Europees belang over de haalbaarheid van systematische 
vroegtijdige opsporing van andere soorten kanker, zoals kanker van de eierstokken, 
prostaatkanker, huidkanker, colorectale kanker en kanker van de mondholte, waarbij 
met name rekening wordt gehouden met medisch-psychosociale en economische 
aspecten. 
11 
IV. STUDIES EN ACTIES INZAKE DE KWALITEIT VAN DE ZORG VOOR 
DE KANKERPATIËNT 
19. Steun voor de uitvoering van studies van Europees belang en verspreiding van de 
conclusies daarvan, met name in het kader van ontmoetingen en ervaringsuitwisseling 
op Europees niveau, ter verbetering van de doeltreffendheid van de methoden voor 
kwaliteitscontrole en diagnose (radiologisch en anatomisch-cytopathologisch 
onderzoek) alsmede voor behandelingen (radiotherapie en chemotherapie), met 
inbegrip van palliatieve zorg, met inachtneming van de psychosociale aspecten, met 
name ten aanzien van de levenskwaliteit van de patiënten. Verspreiding en evaluatie 
van de beste praktijken voor kwaliteitsborging in het kader van netwerken van 
proefprojecten. 
V. ONDERZOEK 
20. Ondersteunende bijdragen tot het vastleggen van prioriteiten inzake de behoeften aan 
kankeronderzoek dat kan worden uitgevoerd uit hoofde van het Kaderprogramma voor 
communautaire werkzaamheden op het gebied van onderzoek, met name het specifieke 
programma voor onderzoek en technologische ontwikkeling op het gebied van de 
medische biologie en de gezondheid, in het kader waarvan ook fundamenteel en 
klinisch kankeronderzoek plaatsvindt. Steun voor de opstelling van een inventaris van 
acties van Europees belang van fundamenteel en klinisch onderzoek op het gebied van 
kanker: bijstand voor de overdracht van de resultaten van fundamenteel onderzoek 
naar klinische experimenten; netwerken voor informatie-uitwisseling over lopende 
klinische proeven en bijstand voor de uitvoering van klinische proeven in 
verschillende centra en landen teneinde de evaluatie van de nieuwe zorgmethoden te 
bespoedigen. 
12 
MEDEDELING VAN DE COMMISSIE 
betreffende de kankerbestrijding in de context van het actiekader 
op het gebied van de volksgezondheid 
13 
INHOUDSOPGAVE 
I INLEIDING 15 
II KANKERTRENDS IN DE LIDSTATEN VAN DE GEMEENSCHAP 16 
III OVERZICHT VAN DE OP COMMUNAUTAIR NIVEAU GENOMEN 
MAATREGELEN 20 
IV DE AANPAK VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAP 23 
a. Doelstellingen en middelen 23 
b. Het actiekader volksgezondheid en het programma "Europa 
tegen kanker" 24 
c. Samenwerking tussen de Lid-Staten 26 
d. Samenwerking met internationale organisaties en derde landen . 27 
V HET DERDE ACTIEPLAN 28 
a. Prioritaire acties 28 
a.l. Kankerregisters en epidemiologische studies 30 
a.2. Specifieke preventieacties 31 
a.2.1. Voorlichting van het publiek en van specifieke 
groepen 32 
a.2.2. Gezondheidseducatie 33 
a.2.3. Opleiding van gezondheidswerkers 34 
a.3. Vroegtijdige diagnose en systematische opsporing 35 
a.4. Kwaliteitscontrole van de zorg (inclusief palliatieve zorg) ... 37 
a.5. Bijdrage aan het opzetten en verspreiden van onderzoek .... 38 
b. Overleg- en inspraakmechanismen 39 
b.l. Raadgevend Comité kanker 39 
b.2. Groep van vooraanstaande kankerdeskundigen 39 
b.3. Andere betrokken groepen 39 
c. Evaluatie en verslagen 40 
cl. Jaarverslag over de uitvoering van het actieplan 40 
c.2. Onafhankelijke evaluatie door intercollegiale toetsing van de 
belangrijkste gefinancierde acties en studies 41 
c.3. Algemeen en tussentijds verslag over de doeltreffendheid van 
het actieplan 41 
d. Algemene voorlichtingsactiviteiten 41 
VI MIDDELEN 42 
14 
I INLEIDING 
1. In haar mededeling van 24 november 1993 betreffende het actiekader op het gebied 
van de volksgezondheid (COM(93) 559 def ) legde de Commissie een kader vast voor 
de toekomstige actie op communautair niveau teneinde de in de artikelen 3, sub o), 
en 129 van het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap bepaalde 
doelstellingen te bereiken. De rol van de Gemeenschap is het ondersteunen van de 
inspanningen van de Lid-Staten op het gebied van de volksgezondheid, het verlenen 
van bijstand bij de opstelling en uitvoering van doelstellingen en strategieën en het 
bijdragen tot de gezondheidsbescherming in de hele Gemeenschap. Daarbij gelden de 
beste resultaten die in een gebied van de Gemeenschap zijn behaald als doelstelling. 
2. Bij het ondernemen van actie in het kader van artikel 129 moet de Gemeenschap zich 
toeleggen op de preventie van ziekte en de bescherming van de gezondheid. Op basis 
van de in de mededeling van de Commissie vastgestelde criteria is kanker als prioriteit 
voor actie van de Gemeenschap geselecteerd. Kanker is een ziekte die : 
indien niet wordt ingegrepen tot een aanzienlijk percentage vroegtijdige 
sterftegevallen en/of tot over het algemeen hoge sterftecijfers leidt; 
de gezondheid sterk aantast en een hoog ziektecijfer en/of invaliditeit met zich 
brengt; 
de levenskwaliteit sterk beïnvloedt en grote sociaal-economische uitwerkingen 
heeft. 
Uit de objectieve gegevens (sterfte- en ziektecijfers alsmede de 
gezondheidsindicatoren) en uit de meer subjectieve waarnemingen blijkt dat kanker 
inderdaad een belangrijke plaag is. Bovendien is kanker een ziekte waarvoor, 
aangezien de risicofactoren met de levenswijze samenhangen, uitvoerbare 
preventiemaatregelen bestaan; dit toont duidelijk aan dat het belangrijk is voort te 
gaan met preventieve campagnes. 
3. De afgelopen decennia is de gezondheidstoestand in de Lid-Staten gekenmerkt door 
de opkomst van twee soorten ziekten die verband houden met levenswijze en ouder 
worden, namelijk kanker en hart- en vaatziekten. Bij mensen boven de veertig zijn dit 
veruit de belangrijkste doodsoorzaken; derhalve werden zij door de nationale instanties 
voor volksgezondheid reeds zeer ernstig genomen nog voor zij, zoals dat in 1985 het 
geval was voor kanker, in het middelpunt van een preventieactie van de Gemeenschap 
kwamen te staan. 
4. De diverse vormen van kanker zijn verantwoordelijk voor ongeveer een kwart van alle 
sterftegevallen in de Europese Unie. De verschillen van land tot land zijn betrekkelijk 
gering; in de noordelijke Lid-Staten komen in verhouding meer kankergevallen voor 
dan in de zuidelijke. De afgelopen decennia is het aantal kankerdoden in de 
Gemeenschap sterk gestegen als gevolg van de voortschrijdende vergrijzing van de 
bevolking; onder personen vanaf vijftig jaar stijgt het aantal nieuwe kankergevallen 
snel, terwijl de gemiddelde leeftijd waarop voor het eerst kanker wordt 
gediagnostiseerd rond vijfenzestig jaar ligt. Uit de huidige gegevens van de 
kankerregistratie blijkt dat deze tendens van stijgende ziekte- en sterftecijfers de 
15 
komende vijftien jaar zal aanhouden en bij gebrek aan passende preventiestrategieën 
zelfs zou kunnen versnellen. 
II KANKERTRENDS IN DE LID-STATEN VAN DE GEMEENSCHAP 
5. De recentste gegevens (1990) vermelden 1,3 miljoen nieuwe kankergevallen en 
840 000 sterftegevallen door kanker per jaar in de Europese Gemeenschap. Dank zij 
een degelijk netwerk van kankerregisters, dat nu de meerderheid van de Lid-Staten 
van de Europese Gemeenschap bestrijkt, kan de epidemiologische situatie in de 
meeste Lid-Staten worden vergeleken. 
6. In alle Lid-Staten lagen de sterftecijfers voor mannen steeds hoger dan voor vrouwen; 
in bepaalde landen is het verschil bijzonder duidelijk. Over de hele Unie gerekend 
lopen vrouwen veertig procent minder kans aan kanker te sterven dan mannen. Het 
hogere sterftecijfer bij de mannen is voornamelijk toe te schrijven aan de grotere 
tabaks- en alcoholconsumptie van mannen, voorts aan beroepsmatige blootstelling aan 
kankerverwekkende stoffen alsmede aan biologische verschillen tussen de geslachten. 
De meest voorkomende doodsoorzaak bij mannen is longkanker (130 000 gevallen per 
jaar), gevolgd door prostaat-, colon- en maagkanker. Bij vrouwen is borstkanker de 
voornaamste doodsoorzaak met meer dan 150 000 gevallen per jaar, gevolgd door 
longkanker, darmkanker, maagkanker en kanker van de geslachtsorganen. In bepaalde 
landen echter (Denemarken, Verenigd Koninkrijk), waar de tabaksconsumptie onder 
vrouwen sinds lange tijd hoog is, kan longkanker evenveel voorkomen als 
borstkanker. Bij kinderen worden elk jaar 7 500 nieuwe kankergevallen ontdekt; 
jaarlijks sterven 2 500 kinderen aan kanker. De meest voorkomende vormen van 
kinderkanker zijn leukemie en kanker van het zenuwstelsel (hersenen) en de 
lymfeklieren. 
7. Omdat kanker vaker voorkomt naarmate de leeftijd stijgt, kunnen bruikbare 
vergelijkingen op historisch of geografisch niveau alleen worden gemaakt onder naar 
leeftijd gestandardiseerde populaties. Bij dergelijke populaties kunnen twee dingen 
worden waargenomen : 
voor dezelfde leeftijd heeft de kankerfrequentie de afgelopen decennia geen 
opmerkelijke verandering ondergaan; 
het aantal sterftegevallen aan kanker en het sterftecijfer onder mannen ligt in de 
Gemeenschap ongeveer tien procent hoger dan in de Scandinavische landen en 
ongeveer vijftien procent lager dan in de landen van Midden- en Oost-Europa. 
Het verschil met de landen van de vroegere Sovjetunie is nog groter : daar is het 
aantal kankergevallen de afgelopen decennia aanzienlijk gestegen. 
8. Voor een gedetailleerdere analyse moeten wij gebruik maken van een in de 
epidemiologie gebruikelijke praktijk, namelijk vier leeftijdsgroepen beschouwen. Bij 
kinderen (dwz. onder de vijftien jaar) is kanker, na ongevallen, de tweede meest 
voorkomende doodsoorzaak. Niettemin is het aantal gevallen van sterfte aan kanker 
in deze groep dank zij de vooruitgang in de kankertherapie aanzienlijk 
teruggedrongen. In de leeftijdsgroep 15-30 is kanker alweer de tweede meest 
voorkomende doodsoorzaak, na een gewelddadige dood (ongeval of zelfmoord). Ook 
in deze groep is het aantal sterftegevallen aanzienlijk gedaald, hoewel het sterftecijfer 
16 
constant is gebleven. In de leeftijdsgroep 30-65 blijft kanker een belangrijke 
doodsoorzaak, bij de mannen vooral longkanker, hoewel deze cijfers enigszins 
overschaduwd worden door hart- en vaatziekten. Voor vrouwen in deze leeftijdsgroep 
is borstkanker de meest voorkomende doodsoorzaak. Boven de 65 jaar is kanker de 
tweede belangrijkste doodsoorzaak na hart- en vaatziekten. 
9. Als wij de kankersoorten in twee groepen onderverdelen kanker als gevolg van 
tabaksgebruik, al dan niet in combinatie met alcohol (longkanker, slokdarmkanker, 
kanker van de bovenste luchtwegen, van het spijsverteringskanaal of van de blaas) 
enerzijds en andere kankersoorten anderzijds - dan zien wij dat het ziektecijfer voor 
de eerste groep de afgelopen decennia is gestegen, evenals het sterftecijfer, aangezien 
er zeer weinig vooruitgang is geboekt in de behandeling van deze kankervormen met 
een zwakke prognose. De overwegende rol van tabak wordt nog duidelijker wanneer 
wij kijken hoeveel levensjaren verloren gaan als gevolg van met tabaksgebruik 
samenhangende kankergevallen, aangezien deze op jongere leeftijd voorkomen dan 
de andere kankervormen. Wat de overige kankervormen betreft, zijn zowel de ziekte-
als de sterftecijfers voor deze leeftijdsgroep enigszins gedaald en is bij de behandeling 
enige vooruitgang geboekt. 
10. Volgens de beschikbare gegevens is dertig procent van de kankersterftegevallen te 
wijten aan tabak, drie tot tien procent (naargelang het land) aan alcohol en rond de 
dertig procent aan de eetgewoonten. Daaruit blijkt dat meer dan twee derde van de 
kankersterftegevallen verband houdt met de levenswijze en derhalve in principe door 
aanpassing van die levenswijze kan worden vermeden. De rechtstreekse rol van lucht­
en voedselvervuiling is uiterst gering (minder dan twee procent), zoals blijkt uit het 
ongewijzigde aantal longkankergevallen bij niet-rokers en het aanzienlijk minder 
voorkomen van maagkanker. Gezien de lange tijd die tussen de blootstelling aan 
risicofactoren en het optreden van de meeste kankers ligt, weerspiegelen de sterfte­
en ziektecijfers echter de jaren geleden gelopen risico's. Met andere woorden: 
blootstelling aan kankerverwekkende factoren vandaag zou een kanker kunnen 
veroorzaken die pas najaren duidelijk wordt. 
11. De frequentie van bepaalde soorten kanker verschilt aanzienlijk van Lid-Staat tot Lid­
staat. Kanker in de mondholte bijvoorbeeld, die samenhangt met de combinatie van 
tabak en alcohol bij mannen, schommelt tussen één procent in Nederland en negen 
procent in Frankrijk. Bij vrouwen liggen de percentages ongeveer vijf keer lager dan 
bij mannen. Bij de jongeren is in verscheidene Lid-Staten een opwaartse trend in de 
cijfers voor mondkanker vastgesteld. 
12. De landen in het Noord-Westen van de Unie (België, Denemarken, Nederland en het 
Verenigd Koninkrijk) kennen het hoogste percentage met tabak samenhangende 
kankergevallen. In deze landen is de tabaksconsumptie bij de mannen enigszins 
gedaald, maar bij de vrouwen sterk gestegen. In het Verenigd Koninkrijk, 
bijvoorbeeld, is longkanker bij vrouwen uit bepaalde gebieden en leeftijdsgroepen de 
meest voorkomende doodsoorzaak geworden. Wat het sociale milieu van het roken 
betreft, geldt in alle Lid-Staten hetzelfde patroon: hoe lager het onderwijsniveau en 
de sociaal-economische status, des te hoger de tabaksconsumptie. Zo hebben 
voorlichtingscampagnes over tabak in het Verenigd Koninkrijk een aanzienlijke 
uitwerking gehad onder de meer gegoede klassen. Roken, en de ermee samenhangende 
kankergevallen, worden een typische handicap voor de meer benadeelde sociale 
klassen. Frankrijk kent het hoogste sterftecijfer voor met tabak en alcohol 
17 
samenhangende kankers. Ook hier speelt de sociaal-economische situatie een grote rol 
Slokdarmkanker komt bijvoorbeeld zes keer meer voor onder de meer benadeelde dan 
onder de goed opgeleide sociale groepen. 
13. Bij de ziekte- en sterftecijfers voor kanker van specifieke weefsels of organen tekenen 
zich de volgende trends af : 
14. Longen : longkanker, de meest voorkomende vorm van kanker in de Unie, is 
verantwoordelijk voor bijna dertig procent van de kankersterftegevallen bij mannen 
en tien procent bij vrouwen. Veruit de belangrijkste oorzaak van longkanker is roken; 
dat verklaart de dramatische stijging van de frequentie over de afgelopen vijftig jaar. 
Momenteel lijkt het percentage kankergevallen zich in een aantal Lid-Staten te hebben 
gestabiliseerd; in het Verenigd Koninkrijk wordt zelfs een geringe daling vastgesteld. 
Bij de vrouwen in de Zuideuropese Lid-Staten daarentegen stijgen de ziekte- en 
sterftepercentages snel. 
15. Colon en rectum : samengeteld zijn colon- en rectumkanker na longkanker de meest 
voorkomende kankersoorten in de Unie. In de noordelijke en westelijke delen van de 
EG liggen de ziekte- en sterftecijfers hoog. Deze kankers worden in verband gebracht 
met het moderne Westerse voedingspatroon, dat veel vet en proteïnen bevat - factoren 
die het risico kunnen vergroten - en weinig groenten, fruit en vezels - die als 
beschermend worden beschouwd. Als mogelijk veroorzakers van deze kankervormen 
wordt verwezen naar bepaalde beroepsmatige blootstellingen, sommige aspecten van 
de voortplantingsanamnese, weinig lichamelijke beweging en de verwijdering van de 
galblaas, hoewel de uitwerking daarvan waarschijnlijk erg klein is. In alle Lid-Staten 
zijn de ziektecijfers stabiel of stijgen ze. De sterftecijfers daarentegen zijn gedaald, 
het duidelijkst bij de vrouwen. 
16. Borst : borstkanker is de meest voorkomende kanker bij vrouwen in de Unie; deze 
vorm maakt vierentwintig procent van alle kankergevallen en negentien procent van 
de kankersterftegevallen uit. De ziekte- en sterftecijfers liggen in de noordelijke Lid-
Staten (Denemarken, Nederland, het Verenigd Koninkrijk) hoger dan in de landen 
rond de Middellandse Zee (Griekenland, Spanje, Frankrijk en Italië) en de 
geografische waarden schommelen tussen een minimum en bijna het dubbele daarvan. 
De ziektecijfers zijn in alle landen gestegen, terwijl de sterftecijfers bij jonge vrouwen 
in sommige noordelijke Lid-Staten onlangs begonnen zijn te dalen. De volgende 
risicofactoren worden in verband gebracht met een verhoogd risico van borstkanker: 
ziektegevallen in de familie, zwaarlijvigheid, een voorgeschiedenis van goedaardige 
borstaandoeningen, voortplantingsfactoren zoals hogere leeftijd bij de geboorte van 
het eerste kind, kinderloosheid, vroeg begin van de maandstonden en late menopauze, 
gebruik van de pil op jonge leeftijd en toediening van niet-geopposeerde oestrogenen 
om menopauzesymptomen te verzachten, alsmede blootstelling aan ioniserende 
straling. Ook met het voedingspatroon, met name als het rijk is aan dierlijke vetten 
en proteïnen, zou een oorzakelijk verband bestaan. De eetgewoonten in de kinderjaren 
zijn wellicht van bijzonder belang. Verschillende studies hebben op een duidelijk 
verband tussen verhoogd alcoholgebruik en deze vorm van kanker gewezen. 
18 
17. Maag : in nagenoeg alle landen ter wereld is de frequentie van maagkanker de 
afgelopen decennia gedaald, maar nog steeds is deze dodelijke ziekte één van de 
meest voorkomende kwaadaardige aandoeningen. In de Unie is maagkanker de 
oorzaak van zes procent van alle kankersterftegevallen. Deze kankervorm komt 
bijzonder vaak voor in Portugal, Midden-Italië en Zuid-Duitsland. In alle Lid-Staten 
ligt het percentage dubbel zo hoog voor mannen als voor vrouwen. De afnemende 
afhankelijkheid van zetmeelrijke, gerookte, gezouten en gefriteerde voedingswaren en 
de toenemende consumptie van groenten en citrusvruchten zou voor de daling 
verantwoordelijk kunnen zijn. Het in het kader van de "Europa tegen kanker" 
begonnen Europees prospectief epidemiologisch onderzoek naar de verbanden tussen 
eetgewoonten en kanker zal hier ongetwijfeld meer licht op werpen. 
18. Mondholte, keel en slokdarm : het percentage sterftegevallen als gevolg van 
mondholte- en keelkanker verschilt sterk van het ene Europese land tot het andere; bij 
mannen schommelt het tussen één procent en negen procent naargelang de Lid-Staat. 
Voor alle Lid-Staten samen bedraagt het percentage bij vrouwen ongeveer een vijfde 
van dat bij mannen. Risicofactoren voor mondholte- en keelkanker zijn buitensporig 
alcoholgebruik, vooral in combinatie met roken, en tabakconsumptie. Het Europese 
patroon van slokdarmkanker bij mannen lijkt op dat van mondholte- en keelkanker; 
de belangrijkste risicofactoren, alcohol en tabak, zijn voor deze beide groepen zelfs 
identiek. Bij vrouwen lijkt het patroon op dat van longkanker. 
19. Prostaat : prostaatkanker is jaarlijks verantwoordelijk voor naar schatting twaalf 
procent van alle nieuwe kankergevallen bij mannen in de Gemeenschap en voor tien 
procent van alle kankersterftegevallen. De ziekte- en sterftecijfers liggen in de 
noordelijke landen hoger dan in de zuidelijke, maar binnen deze grote geografische 
onderverdelingen zijn de schommelingen gering. De oorzaak van prostaatkanker blijft 
onduidelijk. Sexuel e factoren zouden naar verluidt belangrijk zijn. Ook eetgewoonten, 
met name een hoge vet- en proteïne-inname, zouden met een groter risico in verband 
kunnen worden gebracht. In alle Lid-Staten stijgt de frequentie van deze kankervorm, 
hoewel dit wellicht kan worden toegeschreven aan de invoering van 
diagnosepraktijken die de beschikbaarheid van weefsel speci mi na voor onderzoek 
hebben verhoogd. 
20. Baarmoederhals : de factor die met baarmoederhalskanker samenhangt, is een 
infectie van de baarmoederhals door het menselijk papil loom virus (HPV), met name 
types 16 en 18. Deze infectie wordt doorgaans opgelopen bij geslachtsverkeer, hetgeen 
verklaart waarom deze aandoening vaak samenhangt met het aantal sexuele partners 
en met de leeftijd bij het eerste geslachtsverkeer. Ziekte- en sterftecijfer zijn over het 
algemeen gedaald, hetgeen ten deel kan worden toegeschreven aan het succes van 
systematische opsporing ("screening"). 
21. Huid : huidkankers als basaal cel kanker of plavei sel carcinoom komen betrekkelijk 
vaak voor, in het bijzonder bij personen met een weinig gepigmenteerde huid. 
Risicofactoren zijn buitensporige blootstelling aan ultraviolette straling, bijvoorbeeld 
zonlicht, en beroepsmatige blootstelling aan carcinogene agentia. Gelukkig zijn deze 
kankervormen vrij gemakkelijk vast te stellen en is het genezingspercentage hoog. 
Derhalve zijn de sterftecijfers aanzienlijk lager dan de ziektecijfers. In de Lid-Staten 
loopt de frequentie van melanoom bij mannen uiteen met een factor vier, bij vrouwen 
met een factor vijf; het komt het minst voor in de zuidelijke Lid-Staten en meer in 
de noordelijke. Hoewel de sterftecijfers doorgaans veel lager liggen dan de 
ziektecijfers, geldt voor beide cijfers en voor beide geslachten een vergelijkbaar 
noord-zuidverloop In tegenstelling tot andere kankers komt melanoom in alle landen 
veel meer voor bij vrouwen. Hoewel er aanwijzingen bestaan dat blootstelling aan 
zonlicht het risico van kwaadaardig melanoom vergroot, is dat verband niet evenredig. 
Deze onevenredigheid wordt toegeschreven aan uiteenlopende patronen van 
blootstelling aan zonlicht en aan het feit dat het risico van melanoom afneemt van het 
Noorden naar het Zuiden van Europa in overeenstemming met de toenemende 
bescherming van de natuurlijke pigmentering van de huid. In de meeste Lid-Staten is 
de frequentie van melanoom sterk gestegen, met ongeveer zeven procent per jaar. 
Hl OVERZICHT VAN DE OP COMMUNAUTAIR NIVEAU GENOMEN 
MAATREGELEN 
22. In mei 1985 riepen de staatshoofden en regeringsleiders tijdens de Europese Raad in 
Milaan op tot een gecoördineerde Europese actie tegen kanker. Als antwoord daarop 
werkte de Commissie een voorstel uit voor een programma "Europa tegen kanker", 
dat in 1987 werd goedgekeurd. Sindsdien heeft de Europese Raad bij verschillende 
gelegenheden in de context van het programma "Europa tegen kanker" een belangrijke 
rol gespeeld: in december 1986 in Londen met het besluit dat 1989 het Europese Jaar 
van de kankervoorlichting zou worden, en in december 1989 in Straatsburg met de 
hernieuwing van zijn steun voor het programma en voor het tweede actieplan 
1990-1994. 
23. Sinds 1985 heeft de Raad bij tal van gelegenheden blijk gegeven van bijzondere 
belangstelling voor dit onderwerp en heeft hij resoluties en besluiten goedgekeurd 
betreffende de tenuitvoerlegging van de eerste twee actieplannen en van bepaalde 
onderdelen van de strategie, met name in de strijd tegen roken. In de Resolutie van 
de Raad van 13 december 1993 wordt de Commissie gevraagd te gelegener tijd een 
ontwerp voor een derde actieplan voor te leggen, rekening houden met de Resolutie 
van de Raad van 27 mei 1993 betreffende toekomstige actie op het gebied van de 
volksgezondheid alsmede met de in de bijlage bij die resolutie uiteengezette 
doelstellingen en verbeteringen. 
24. Ook het Europees Parlement heeft geregeld een oproep tot de Commissie gedaan om 
op kankergebied in te grijpen, met name inzake roken, kwaliteitscontrole bij 
zorgverstrekking, palliatieve zorg en voorlichtingscampagnes. In zijn Resolutie van 
15 december 1993 vroeg het Parlement om een intensivering van de activiteiten van 
de Unie in de campagne tegen kanker. 
25. Het Economisch en Sociaal Comité heeft zich bij deze strategie aangesloten en 
gunstige adviezen uitgebracht over de uitvoering van het programma "Europa tegen 
kanker". 
26. De Commissie zette deze bezorgdheid in daden om via twee actieplannen tegen 
kanker. Een eerste actieplan 1987-1989 werd met succes ten uitvoer gelegd. 
Vervolgens werd in mei 1990 een tweede actieplan 1990-1994 goedgekeurd, met een 
ruimere begroting. Dit actieplan loopt eind 1994 af. Voor de voortzetting van de 
campagne na die datum zullen de projecten in aanmerking komen die het waardevolst 
zijn gebleken. Met de tenuitvoerlegging van het Verdrag betreffende de Europese Unie 
20 
is de wettelijke basis voor deze actie van de Gemeenschap veranderd: het programma 
valt nu onder artikel 129 inzake volksgezondheid. 
27. De eerste twee actieplannen bestreken vier grote gebieden: 
a) kankerpreventie, in de eerste plaats gericht op roken, aangezien een derde van 
alle kankersterftegevallen daarmee verband houden. De goedgekeurde 
maatregelen omvatten de tenuitvoerlegging van communautaire wetgeving, 
communautaire financiering van Europese studies en onderzoek, 
voorlichtingscampagnes, campagnes voor gezondheidseducatie op school en de 
opleiding van gezondheidswerkers. Aan de boodschap "preventie" werd 
bekendheid gegeven in de door het Comité van kankerdeskundigen opgestelde en 
door de ministers van Volksgezondheid in 1987 goedgekeurde Europese 
Kankercode. 
b) Systematische opsporing en vroegtijdige diagnose van kanker. De Gemeenschap 
heeft financiële steun toegekend voor voorlichtings-, opvoedings- en 
opleidingscampagnes, voor studies en onderzoek van Europees belang en voor het 
opzetten van Europese netwerken van proefprojecten voor systematische 
opsporing van kanker teneinde richtsnoeren voor de beste praktijken op te stellen 
waarover vooraanstaande deskundigen in heel Europa het eens zijn. 
c) Wat opleiding betreft, verleent de Gemeenschap steun in de vorm van subsidies 
aan opleidingsacties voor gezondheidswerkers en uitwisseling van ervaringen met 
het oog op een consensus inzake tussen de Lid-Staten overdraagbare goede 
praktijken. 
d) Kankeronderzoek. Tijdens de eerste twee actieplannen heeft het Comité van 
kankerdeskundigen een algemene strategie vastgesteld. Deze heeft betrekking op 
fundamenteel onderzoek, klinisch onderzoek en steun aan de mobiliteit van 
onderzoekers tussen de Lid-Staten teneinde hun opleiding te verbeteren. Wanneer 
voor het onderzoekprogramma geneeskunde en volksgezondheid (1987-1991) 
en/of het onderzoekprogramma medische biologie en gezondheid (1990-1994), 
die deel uitmaken van de communautaire kaderprogramma's voor onderzoek, 
aanvragen van een voldoende hoge kwaliteit werden ontvangen, kwam deze 
strategie ook tot uiting in de selectie van de kandidaten bij de openbare oproepen 
voor deze twee programma's. 
21 
28. De communautaire actie heeft twee vormen aangenomen: enerzijds het gebruik van 
wettelijke maatregelen zoals de opstelling van wetgeving op Europees niveau met het 
oog op primaire prevcntie(,) (campagne tegen tabak, blootstelling aan carcinogene 
agentia op het werk, enz); anderzijds is gebruik gemaakt van communautaire 
financiering om initiatieven te steunen die met de prioriteiten van de eerste twee 
actieplannen overeenstemmen. 
29. Tot slot is de toegevoegde waarde van de communautaire actie in de twee eerste 
actieplannen van het programma aangetoond door de identificatie van 
gemeenschappelijke doelstellingen en streefdoelen, het opzetten van een doeltreffende 
samenwerking tussen de Lid-Staten en de verspreiding en overname van de meest 
succesvolle praktijken in de hele Gemeenschap. Voorbeelden van deze toegevoegde 
waarde zijn : 
- coördinatie en verspreiding van de Europese Kankercode, met name tijdens het 
Europese Jaar van de kankervoorlichting in 1989 en tijdens de jaarlijkse 
Kankerweken, die het bewustzijn en de kennis van het publiek over kanker, met 
name preventie- en beschermingsmaatregelen, verbeterden en ook leidden tot de 
bereidheid zich vroegtijdig te laten behandelen; 
steun aan demonstratieprogramma's voor de systematische opsporing van kanker 
en het onderzoek naar voeding en kankerverwekkende stoffen, die resultaten 
opleverden waarbij alle Lid-Staten baat hebben, zodat de doeltreffendheid van de 
investeringen in onderzoek wordt vergroot; 
(i) Resolutie van de Raad en de Vertegenwoordigers van de Regeringen der \ 
Lid-Staten, in het kader van de Raad bijeen, van 7.7.1986, betreffende een \ 
actieprogramma van de Europese Gemeenschappen tegen kanker (PB nr. C 184 v S 
van 23.7.1986, blz. 19) V 
Resolutie van de Raad en van de Ministers van Volksgezondheid, in het kader 
van de Raad bijeen, van 18.7.1989 betreffende het rookverbod in ruimten 
bestemd voor het ontvangen van publiek (PB nr. C 189 van 26.07.1989, blz. I) 
Richtlijn 89/622/EEG van de Raad van 13.11.1989 betreffende de onderlinge 
aanpassing van de wettelijke en bestuursrechtelijke bepalingen van de Lid-Staten 
inzake de etikettering van tabaksprodukten (PB nr. L 359 van 8.12.1989), 
gewijzigd bij Richtlijn 92/41/EEG die in artikel 8 bis verbiedt tabak voor oraal 
gebruik op de markt te brengen 
Besluit 90/238/Euratom, EGKS, EEG van de Raad en de Vertegenwoordigers van 
de regeringen van de Lid-Staten, in het kader van de Raad bijeen, van 17.5.1990 
betreffende een actieplan 1990-1994 in het kader van het programma "Europa 
tegen kanker" (PB nr. L 137 van 30.5.1990, blz. 31) 
Richtlijn 90/239/EEG van de Raad van 17.5.1990 betreffende de onderlinge 
aanpassing van de wettelijke en bestuursrechtelijke bepalingen van de Lid-Staten 
inzake het maximale teergehalte in sigaretten (PB nr. L 137 van 30.5.1990, 
blz 36) 
22 
het vergemakkelijken van opleidings- en beroepsuitwisselingsprogramma's die tot 
een verbetering van de normen in de Lid-Staten leiden en vergemakkelijking van 
de verspreiding van technische normen inzake kankerpreventie, kankerdiagnose 
en de kwaliteit van de zorgverstrekking. 
IV DE AANPAK VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAP 
a. Doelstellingen en middelen 
30. In haar Mededeling betreffende het actiekader op het gebied van de volksgezondheid 
(COM(93) 559) somt de Europese Commissie vier doelstellingen op waardoor de 
communautaire actie zich dient te laten inspireren : 
i) het voorkomen van vroegtijdig overlijden, dat vooral de jongere en werkende 
bevolking treft; 
ii) het verhogen van de levensverwachting zonder handicap of ziekte; 
iii) het bevorderen van de levenskwaliteit door het verbeteren van de algemene 
gezondheidstoestand en het vermijden van chronische en invaliderende 
aandoeningen; 
iv) het bevorderen van het algemene welzijn van de bevolking, in het bijzonder door 
het minimaliseren van de economische en sociale gevolgen van 
gezondhei dsprobl emen. 
Het programma "Europa tegen kanker" dient al deze doelstellingen aan de orde te 
stellen. 
31. Vanuit het standpunt van volksgezondheid kunnen de in paragraaf 54 van de 
Mededeling van de Commissie opgesomde criteria ook als vervuld worden beschouwd 
aangezien kanker ontegenzeggelijk de oorzaak is van een aanzienlijk aantal 
vroegtijdige sterftegevallen en hoge ziektecijfers, belangrijke sociaal-economische 
gevolgen heeft, bijvoorbeeld in de vorm van behandelingskosten, en er bovendien 
uitvoerbare preventiemaatregelen bestaan. De lessen die tijdens het evaluatieproces uit 
het eerste en tweede actieplan zijn getrokken en hier worden voorgesteld, tonen aan 
dat er aanzienlijke ruimte is voor toegevoegde waarde van communautaire acties, 
zowel door besparingen als gevolg van schaalvergroting als door verspreiding van de 
resultaten van proefprojecten. 
32. Zoals in de Mededeling van de Commissie is vermeld, zal de actie van de 
Gemeenschap zich met name toespitsen op het bevorderen van de samenwerking 
tussen de Lid-Staten, het ondersteunen van hun acties en het in nauw overleg met de 
Lid-Staten bevorderen van de coördinatie van hun beleidslijnen en programma's. In 
de praktijk zullen daarvoor netwerken, gezamenlijke acties en systemen voor 
uitwisseling van informatie worden ontwikkeld en opgezet. Op kankergebied is een 
groot deel daarvan reeds voorhanden dank zij de werkzaamheden die onder het eerste 
en tweede programma "Europa tegen kanker" zijn uitgevoerd. 
23 
33. De toekomstige actie van de Gemeenschap moet rekening houden met het 
subsidiariteitsbeginsel en met de in paragraaf 27 van de Mededeling van de 
Commissie uiteengezette overwegingen De Gemeenschap mag alleen ingrijpen 
wanneer en voor zover de doelstellingen niet voldoende door de Lid-Staten kunnen 
worden verwezenlijkt en dus wegens de omvang of de uitwerkingen van de 
voorgestelde actie beter door de Gemeenschap kunnen worden verwezenlijkt. De 
activiteiten dienen te worden geselecteerd op basis van voorafgaande beoordeling en 
dienen een communautaire toegevoegde waarde en tegelijkertijd een maximale 
kosten/batenverhouding op te leveren 
34. In de toekomst zullen met name de volgende criteria worden gebruikt om de noodzaak 
van een actie van de Gemeenschap op kankergebied te beoordelen : 
- activiteiten op een dergelijke schaal dat de Lid-Staten zij zelf niet of slechts 
moeilijk zouden kunnen uitvoeren; 
activiteiten waarvan de gezamenlijke uitvoering duidelijke voordelen zal bieden, 
ook nog nadat de daarmee genoemde extra kosten zijn verdisconteerd; 
- activiteiten die, gezien de complementaire aard van de werkzaamheden op 
nationaal niveau, het mogelijk maken in de Gemeenschap als geheel resultaten 
van betekenis te behalen; 
activiteiten die, daar waar de noodzaak daarvan wordt ingezien, tot het opstellen 
van op de beste praktijken gebaseerde normen en standaarden leiden; 
- activiteiten die bijdragen tot de versterking van de solidariteit en de sociale 
samenhang in de Gemeenschap en de algemene harmonieuze ontwikkeling van 
de Gemeenschap bevorderen. 
b. Het actiekader volksgezondheid en het programma "Europa tegen kanker" 
35. Het derde actieprogramma tegen kanker is het eerste programma dat onder het 
actiekader volksgezondheid wordt afgekondigd. Het is bedoeld om de broodnodige 
voortzetting van de activiteiten in het kader van het programma "Europa tegen 
kanker" te waarborgen en op de verwezenlijkingen van de vorige twee plannen voort 
te bouwen. Het omvat specifieke activiteiten ter bestrijding van kanker en beoogt de 
gezondheidswerkers en de autoriteiten beter in staat te stellen met de kankerplaag af 
te rekenen. Deze activiteiten hangen samen met en vormen een aanvulling op andere 
onder het actiekader volksgezondheid voorgestelde activiteiten, die in "horizontale" 
programma's zijn ondergebracht Deze programma's, die zich bezighouden met de 
onderliggende oorzaken die vele ziekten gemeen hebben, beogen gezonde 
levenswijzen en omgevingen te bevorderen. Daarvoor maken zij gebruik van passende 
omkaderingen en leermogelijkheden waarin op gestructureerde en aangepaste manier 
naar specifieke ziekten wordt verwezen. Deze overwegingen zijn van bijzonder belang 
bij gezondheidsvoorlichting aan het publiek of aan specifieke groepen en bij 
gezondheidsonderricht en -opleiding voor gezondheidswerkers. 
24 
36. De rol van het programma "Europa tegen kanker" bij de gezondheidseducatie op 
school is beperkt en specifiek. Beperkt omdat kankerpreventie slechts één van de 
doelstellingen van gezondheidseducatie is, die ook preventie van drugmisbruik, AIDS, 
zelfmoordneigingen en vooral gezondheidsbevordering moet omvatten. Niettemin 
speelt kanker een cruciale rol omdat deze ziekte bij leerkrachten en ouders een 
aanzienlijke motivatie teweegbrengt en de gevolgen van kanker in de Europese 
bevolking maar al te goed zichtbaar zijn : één op vier volwassenen sterft aan kanker. 
37. De Commissie zal ernaar streven kankerprojecten een maximale prioriteit en passende 
financiering te geven. De projecten krijgen nauwkeurige doelstellingen die erop 
gericht zijn de kankersterftecijfers tegen het jaar 2000 te doen dalen; dat was ook de 
oorspronkelijke doelstelling en de bestaansreden van het programma. Voorrang zal 
worden verleend aan projecten op grote schaal met grote uitwerking, zoveel mogelijk 
met medewerking van gouvernementele en ni et-gouvernementele organisaties. 
Desgevraagd zal de Commissie ook bijdragen tot het opzetten van 
samenwerkingsakkoorden tussen Lid-Staten. Indien nodig zal zij zich door deskundige 
internationale organisaties laten bijstaan. 
38. Veel aspecten van het communautair beleid hebben raakpunten met de 
kankerbestrijding, en in haar Mededeling inzake volksgezondheid heeft de Commissie 
beloofd ervoor te zorgen dat ten volle rekening wordt gehouden met aangelegenheden 
van gezondheid, en dus ook kankerpreventie, die daaruit voortvloeien. De Commissie 
heeft passende interne procedures opgesteld om te verzekeren dat deze belofte wordt 
nagekomen door coördinatie en overleg bij de opstelling van de relevante 
beleidslijnen. Bovendien zal de Commissie elk jaar verslag uitbrengen over de met 
de gezondheidsbescherming samenhangende aspecten van de beleidslijnen; dit verslag 
zal deel uitmaken van het Jaarverslag van de Commissie. 
39. Onderzoek is in de strijd tegen kanker van bijzonder belang. Krachtens artikel 130 
van het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap wordt vanaf 1994 alle 
onderzoek geconcentreerd in het systeem van het kaderprogramma, beginnend met het 
vierde kaderprogramma ( 1994-1998). Dit zal een tweede onderzoekprogramma inzake 
medische biologie en gezondheid (1994-1995) omvatten, dat onder andere 
kankeronderzoek zal betreffen. 
40. De strategie ter preventie van tabaksgebruik, waarvoor ook gebruik werd gemaakt van 
andere communautaire beleidslijnen, zal worden voortgezet en uitgebreid. Zo is de 
hervorming van de organisatie van de gemeenschappelijke markt voor tabak in het 
marketingjaar 1993-1994 van kracht geworden. In het kader van de nieuwe 
marktregelingen zal de tabaksproduktie in de Gemeenschap worden verminderd van 
430 000 tot 350 000 ton en de uitgaven voor marktsteun van 1 300 miljoen tot 
817 miljoen ecu. Voortaan wordt de tabaksproduktie aan strikte quota's onderworpen 
en zal daarbuitenuit geen steun meer worden verleend. Verder is met de hervorming 
ook een speciaal fonds voor onderzoek naar en voorlichting over tabak opgezet, dat 
steun zal verlenen aan onderzoek naar de mogelijkheid om minder schadelijke 
tabakssoorten te telen. Dit fonds, dat gefinancierd wordt met een heffing op de 
subsidies aan de producenten, zal tevens aanzienlijke middelen besteden aan 
voorlichting en gezondheidsopvoeding in verband met de risico's van tabaksgebruik. 
Wat de belasting van tabaksprodukten betreft, zal de Commissie een verslag opstellen 
dat rekening houdt met de problemen die wellicht zijn opgetreden in de sector en zal 
25 
zij zo nodig een voorstel voor een richtlijn ter zake opstellen teneinde, gelet op andere 
doelstellingen van het Verdrag (volksgezondheid, landbouw, milieu), betere 
omstandigheden voor de totstandkoming van de interne markt te scheppen. 
41. Sinds de goedkeuring van de eerste farmaceutische richtlijn in 1965(2) heeft de 
farmaceutische regelgeving van de Europese Gemeenschap steeds twee doelstellingen 
nagestreefd: de bescherming van de gezondheid en het vrij verkeer van produkten. Het 
Comité voor farmaceutische specialiteiten (CPMP), waarin de bevoegde autoriteiten 
van de Lid-Staten zijn vertegenwoordigd, heeft de ontwikkeling van geneesmiddelen 
voor de behandeling van kanker als een prioriteit beschouwd. Daarom is een 
richtsnoer over de uitvoering van klinische proeven voor geneesmiddelen tegen kanker 
overeengekomen en in de "Regels voor geneesmiddelen in de Europese Gemeenschap, 
volume III, addendum juli 1990" gepubliceerd. 
42. Om de patiënten in de hele Gemeenschap snel en tegelijkertijd de beschikking te 
geven over belangrijke nieuwe geneesmiddelen (met hoogwaardige technieken en met 
name biotechnieken vervaardigde geneesmiddelen) is bij Richtlijn 87/22/EEG(3) een 
communautaire coördinatieprocedure ingevoerd. Deze procedure is bij tal van 
geneesmiddelen gevolgd voor /// vivo diagnose van kanker, voor de behandeling van 
diverse kankervormen en voor het verzachten van de bijwerkingen van de 
behandelingen tegen kanker. 
43. In juni en juli 1993 keurde de Raad de Verordening en de Richtlijnen tot invoering 
van het toekomstig systeem van vrij verkeer van geneesmiddelen goed; deze omvat 
een gecentraliseerde communautaire vergunningssprocedure met bindende 
communautaire beschikkingen voor sommige categorieën geneesmiddelen alsmede de 
oprichting van het Europees Bureau voor de geneesmiddelenbeoordeling. Onder dit 
systeem worden nieuwe produkten voor de behandeling van kanker wegens hun 
klinisch belang tot de "gecentraliseerde procedure" toegelaten. Deze procedure 
voorziet in een communautaire beoordeling van het produkt onder leiding van een 
rapporteur. De strikte tijdslimieten die voor de gecentraliseerde procedures zijn 
vastgesteld dragen bij tot een snelle afhandeling van de aanvragen, en dank zij de 
vervolgens toegekende bindende communautaire vergunning kunnen alle patiënten in 
de hele Europese Gemeenschap over deze belangrijke vernieuwende produkten 
beschikken. De internationale harmonisatie van technische vereisten in het kader van 
de Internationale Conference over Harmonisatie (ICH) zal dubbel werk bij de 
uitvoering van tests en proeven, dat zowel tijd als menselijke en financiële middelen 
kost, uitschakelen en zo ertoe bijdragen dat de patiënten snel over nieuwe 
geneesmiddelen kunnen beschikken, ook over die voor de behandeling van kanker. 
c. Samenwerking tussen de Lid-Staten 
44 Veel van de prioritaire acties van het derde actieplan ter bestrijding van kanker 
zouden in hoge mate baat hebben bij een performante infrastructuur voor 
gegevensoverdracht teneinde de uitwerking van de acties te maximaliseren. Indien 
relevant zal een nauwe samenwerking met het programma Telematica voor gebieden 
van algemeen belang onder het vierde kaderprogramma worden opgezet teneinde het 
(2) 
(3) Richtlijn 65/65/EEG, PB nr. L 22 van 9.2.1965. 
PBnr. L 15 van 17.1.1987. 
26 
gebruik en de ontwikkeling van een dergelijke infrastructuur te bevorderen, zoals ook 
is vermeld in het Witboek van de Commissie over groei, concurrentievermogen en 
werkgelegenheid (document COM(93) 700 def, Brussel, 5 december 1993). 
45. De Commissie is bereid om overeenkomstig de Mededeling van de Commissie 
betreffende het actiekader op het gebied van de volksgezondheid (COM(93) 559 def.) 
bijstand te verlenen aan de Lid-Staten. In zijn Resolutie van 13 december 1993 over 
de toekomstige hoofdlijnen van het programma "Europa tegen kanker" verzoekt de 
Raad de Commissie specifiek de samenwerking tussen de Lid-Staten te bevorderen 
inzake kwaliteitscontrole van de zorg, palliatieve zorg en verantwoordelijkheid voor 
het welzijn van de patiënt. Specifieke voorstellen worden hierna, in het hoofdstuk over 
palliatieve zorg, uiteengezet. 
d. Samenwerking met internationale organisaties en derde landen 
46. Het proces van samenwerking met internationale organisaties heeft zich in positieve 
richting ontwikkeld. Dat was het geval met de WHO en in het bijzonder met het 
Bureau voor kankeronderzoek (I ARC), in de vorm van gezamenlijke projecten en door 
laatstgenoemde instelling geleide coördinatiewerkzaamheden in het kader van de 
eerste twee actieplannen. 
47. In de algemene context van een versterking van de banden tussen de Gemeenschap 
en de WHO zal bijzondere aandacht worden besteed aan specifieke preventieacties. 
De reeds nauwe samenwerking met het IARC zal eveneens worden voortgezet met 
betrekking tot kankerregisters (vooral in het kader van het Europese netwerk van 
kankerregisters), epidemiologie (via coördinatie van Europese studies), indicatoren en 
de evaluatie van de carcinogeniteit van chemische stoffen. Bovendien zal de 
kankerpreventie aan bod komen in de context van de activiteiten voor 
gezondheidseducatie van het "Europees netwerk van gezondheidsbevorderende 
scholen" dat door de WHO, de Raad van Europa en de Europese Gemeenschap 
gezamenlijk wordt gesteund. 
48. Met de OESO zal verder worden samengewerkt aan de preventie van chemische 
risico's, met name kankerverwekkende risico's, als gevolg van de omgeving. Hetzelfde 
geldt voor de samenwerking met de 1AO betreffende dezelfde risico's op de werkplek. 
49. De samenwerking met de andere internationale organisaties die zich met verschillende 
aspecten van kankerpreventie bezighouden, moet worden voortgezet en uitgebreid. Bij 
deze samenwerking moet prioriteit worden gegeven aan stimulering van het 
uitwisselen van ervaring en deskundigheid, efficiënte coördinatie van bestaande of 
geplande netwerken en het vermijden van dubbel werk. 
50. Ook moeten samenwerkingsvormen worden opgezet met internationale 
wetenschappelijke NGO's zoals de FECS (Federation of European Cancer Societies) 
en de EORTC (European Organisation on the Research and Treatment of Cancer), de 
OECI (Organisation of European Cancer Institutes) voor opleiding en voor het leggen 
van banden met Midden- en Oost-Europa, de UICC (International Union Against 
Cancer) en de ECL (European Cancer Leagues) voor voorlichting van het publiek. Al 
deze organisaties beschikken over wetenschappelijke deskundigheid op hun 
respectieve gebieden, die het kankerprogramma in het kader van het derde actieplan 
moet benutten Er bestaan met name mogelijkheden voor verbetering van de 
27 
samenwerking met de UICC voor gezamenlijke acties inzake preventie- en 
systematische opsporing. 
51. Tijdens de twee voorgaande actieplannen is een vruchtbare samenwerking tot stand 
gekomen met diverse derde landen in Europa, in het bijzonder met Zweden, 
Noorwegen en Zwitserland, die als officiële of inofficiële waarnemers aan het 
programma deelnamen, hetzij in het kader van wetenschappelijke projecten dan wel 
in de context van initiatieven van anti-kankerliga's en -verenigingen. Deze openheid 
zal in worden gehandhaafd in het derde actieplan, dat verder samenwerking met derde 
landen zal omvatten, vooral met de EVA-landen en de Midden- en Oosteuropese 
landen die met de Unie associatieverdragen hebben ondertekend. De mogelijke 
vormen van samenwerking, inclusief de geleidelijke openstelling van het programma 
voor deze landen, zullen worden onderzocht. Op deze manier zou de samenwerking 
betrekking kunnen hebben op de verzameling van epidemiologische gegevens, de 
tenuitvoerlegging van specifieke preventieacties en voorlichtings- en 
opvoedingscampagnes, de opleiding van gezondheidsheidswerkers en medisch 
personeel, systematische opsporing en toezicht. 
V HET DERDE ACTIEPLAN 
a. Prioritaire acties 
52. Een beter toezicht op en een betere beheersing van de kankertrends hangt af van een 
verbeterde verzameling en bijwerking van de ziekte- en sterftecijfers voor kanker. 
Derhalve moet verder steun worden verleend aan de structuren die hun doelmatigheid 
hebben bewezen, zoals het Europese netwerk van kankerregisters, aangezien deze 
nieuwe perspectieven bieden op het gebied van de kankerepidemiologie. 
53. Aangezien drie vierde van de kankergevallen verband houdt met de levenswijze, blijft 
preventie een sleutel strategie met een enorm potentieel. Op dit gebied moet de 
campagne tegen tabak een hoge prioriteit krijgen omdat tabak alleen al 
verantwoordelijk is voor een derde van de kankersterftegevallen. Bovendien zijn de 
met tabak samenhangende risico's terdege aangetoond, niet alleen voor de 
rechtstreekse verbruikers, maar ook voor de mensen rondom hen (passief roken). 
Derhalve is het wenselijk om voort te gaan met de acties voor het terugdringen van 
de trend van tabaksgebruik, vooral onder jongeren en onder vrouwen. Er kan nog 
steeds vooruitgang worden geboekt door wetgevend ingrijpen op communautair niveau 
alsmede door het steunen van proef- en demonstratieprojecten door invloedrijke 
groepen zoals gezondheidswerkers, leerkrachten en de media. Andere risicofactoren, 
zoals een onevenwichtig voedingspatroon, blootstelling aan carcinogene agentia zoals 
ultraviolette straling en gevaarlijke stoffen, bijvoorbeeld op de werkplek, 
rechtvaardigen verder ingrijpen van de Gemeenschap, zowel door middel van 
wetgeving als van proefprojecten voor specifieke doelgroepen, daarbij terdege 
rekening houdend met de subsidiariteit. In deze context zijn voorlichtingscampagnes 
voor het publiek en gezondheidseducatiecampagnes op school van essentieel belang 
om de mensen beter bewust te maken van de gevaren van roken, buitensporig 
drankgebruik, onevenwichtige voeding en blootstelling aan kankerverwekkende 
stoffen. Andere doelgroepen moeten worden aangesproken, met name kinderen, 
jongeren en werknemers. 
28 
54. Maatregelen van hoge kwaliteit voor systematische opsporing en vroegtijdige 
diagnose, met name van borst- en baarmoederhalskanker, uitgevoerd met passende 
kwaliteitsborgingsmechanismen, zouden het aantal kankersterftegevallen kunnen doen 
dalen; deze maatregelen vormen dan ook een belangrijk aspect van de 
preventiestrategie. Deze aanpak zou met goed gevolg kunnen worden uitgebreid tot 
andere lichaamsdelen met kankerrisico, zoals het colon, de eierstokken, de prostaat 
en de mondholte. 
55. Tegelijkertijd moet het actieplan andere belangrijke actiegebieden blijven bestrijken. 
Het onderzoek, bijvoorbeeld, moet worden voortgezet en het programma zal bijdragen 
tot het vaststellen van prioriteiten, mede door het opstellen van een inventaris van 
onderzoekactiviteiten, met name van klinisch onderzoek. De snelle verspreiding van 
de resultaten van fundamenteel onderzoek en klinische proeven zal een prioriteit zijn, 
aangezien dit een gebied is waarop nauwe samenwerking en snelle uitwisseling van 
informatie tussen Europese ziekenhuizen en instellingen voor kankeronderzoek de 
efficiëntie van elk nationaal programma aanzienlijk verbeteren. 
56. Het is belangrijk de op Europees niveau genomen initiatieven voor de opleiding van 
gezondheidswerkers voort te zetten en verder uit te bouwen aangezien zij een 
positieve uitwerking hebben gehad op de kwaliteit van de opleiding op nationaal, 
regionaal en nationaal niveau en zij de verschillen die tussen de Lid-Staten nog steeds 
bestaan, zullen helpen overbruggen. Verder is het nuttig nieuwe initiatieven aan te 
moedigen die het mogelijk maken de belangrijkste recente vorderingen inzake 
preventie, diagnose en kanker in de opleidingsprogramma's voor gezondheidswerkers 
op te nemen. De sleutel voor deze actie is voortgezette opleiding en 
bedrijfsbij scholing. 
57. Inzake zorgmanagement moet de tijdens het tweede actieplan gekozen benadering 
worden uitgebouwd door middel van bevordering van samenwerking tussen de Lid-
Staten, met name inzake kwaliteitscontrole van de zorgverstrekking - vooral voor 
palliatieve zorg waarbij rekening moet worden gehouden met de psychosociale 
dimensie van kanker Uitwisseling van ervaring en verspreiding op ruime schaal van 
op Europees niveau als best erkende praktijken moeten worden versterkt. 
58. Gezien de bemoedigende resultaten die tijdens de eerste jaren van het programma zijn 
behaald - doordat het programma als een katalysator en stimulans voor de nationale 
kankerbestrijdingsacties van de Lid-Staten fungeerde - moeten passende middelen aan 
het actieplan worden toegekend om de tot dusver behaalde resultaten te consolideren 
en, gelet op de doelstellingen van het programma, de belangrijkste sectoren voor 
toekomstige acties uit te breiden. De belangrijkste doelstelling van de bepleite 
wettelijke en financiële instrumenten is het in de Lid-Staten gevoerde beleid te 
vergemakkelijken of te versterken. Daarnaast moet de partnerschapformule, die 
bijzonder succesvol is gebleken om de diverse betrokkenen te motiveren en te 
mobiliseren, verder worden toegepast en uitgebouwd. 
59. Met het oog op de vooruitgang die moet worden geboekt bij de analyse en de meting 
van de verkregen resultaten moet bijzondere aandacht worden besteed aan het 
ontwerpen van een methode voor het evalueren van het programma die rekening houdt 
met de opgedane ervaring en met de in het evaluatierapport en door de nationale 
deskundigen gedane aanbevelingen. 
29 
al. Kankerregisters en epidemiologische studies 
60. Kankerregisters zijn een essentieel onderdeel van elk rationeel systeem om de 
uitwerking van kanker op de bevolking in zijn geheel te meten en een onmisbaar 
instrument voor het beleid om kanker te beheersen. De kankerregisters leveren 
namelijk de nodige gegevens om toekomstige maatregelen te plannen en de 
instrumenten om analytische en descriptieve epidemiologische studies te ondernemen. 
Met de door de huidige registers verstrekte gegevens kunnen deze doelstellingen niet 
allemaal worden gehaald omdat de vergelijkbaarheid van de gegevens niet voldoende 
gewaarborgd is 
61. De voornaamste doelstellingen dienen te zijn : 
de kankerregistratie verbeteren; 
in samenwerking met de WHO de verzameling van betrouwbare en vergelijkbare 
gegevens over het aantal kankergevallen vergemakkelijken zodat toezicht kan 
worden gehouden op de ziekte, trends kunnen worden opgespoord en 
epidemiologische studies op Europees niveau kunnen worden opgezet. 
62. De epidemiologische studies moeten worden voortgezet, met name de Europese 
cohortstudies in het kader van het Europees prospectief onderzoek naar kanker en 
voeding (EPIC). Deze studies moeten worden gesteund om ervoor te zorgen dat zij 
onder de beste auspiciën plaatsvinden: vanuit het oogpunt van de wetenschap en de 
volksgezondheid is het van essentieel belang lering te trekken uit de voedings- en 
biologische gegevens die over een periode van tien jaar bij 350 000 proefpersonen 
zijn verzameld. 
63. Het is algemeen aanvaard dat wie veel vers fruit en verse groenten eet, het risico van 
kanker van de spijsverteringsorganen en de luchtwegen vermindert. Hoewel het 
mechanisme nog niet volledig is onderkend, lijkt het erop dat sommige 
micronutriënten en anti carcinogene stoffen in deze voedingswaren tegen kanker 
beschermen. De epidemiologische studies dienen op dit gebied te worden gericht en 
zich te concentreren op het kankerpreventiepotentieel door de tegen kanker 
beschermende agentia op te sporen en specifieke voedingsfactoren te veranderen. 
64. Er moet steun worden verleend voor epidemiologisch onderzoek naar primaire 
preventie en interventie inzake volksgezondheid, inclusief onderzoek naar de 
risicofactoren in de omgeving. De strategie dient de volgende sleutelelementen te 
omvatten : 
voortgezet onderzoek naar het verband tussen kanker, gezondheid en 
voedingspatroon; 
stimulering van epidemiologisch onderzoek inzake preventie; 
verbetering van de bestrijding van kankerverwekkende stoffen; 
aanmoediging van uitwisseling van informatie en ervaring. 
30 
a.2. Specifieke preventieacties 
65. De tijdens de eerste twee actieplannen gevolgde strategie voor risicopreventie - een 
strategie gebaseerd op bevordering van de Europese Code, wetgevend ingrijpen op 
Europees niveau en het opzetten van uitwisselingen van ervaring over 
voorlichtingscampagnes voor het grote publiek en gezondheidseducatie op school -
bleek zeer efficiënt te zijn. Derhalve dient een hoge prioriteit te worden toegekend aan 
preventieacties met als opzet de Europeanen beter op de hoogte te brengen van de 
kankerrisico's, zodat ze meer geneigd zijn gezonde levenswijzen aan te nemen. 
Hetzelfde geldt voor acties waarmee de Gemeenschap de nationale acties kan blijven 
stimuleren. In deze context is het terugdringen van tabaksgebruik en buitensporige 
alcoholconsumptie nog altijd het belangrijkste middel om de kankersterftecijfers te 
verminderen. 
66. Volgens de WHO sterven in de Unie elk jaar 450 000 mensen aan met tabak verband 
houdende ziekten. De preventie van tabaksgebruik blijft dus de eerste prioriteit en de 
voorlichtingscampagnes op dit gebied moeten worden geïntensiveerd. Om deze 
strategie te versterken dient elke Lid-Staat te beslissen welke doelstellingen hij wil 
bereiken en deze aan de Commissie mee te delen. Hieronder volgen enkele van de 
acties die moeten worden voortgezet en uitgebreid : 
risicogroepen zoals kinderen en zwangere vrouwen waarschuwen voor de gevaren 
van roken; voor deze groepen zou een handvest kunnen worden opgesteld; 
bescherming van niet-rokers, met name in openbare ruimten en op het werk; 
uitbouwen van bestaande netwerken (tabaksvrije steden en ziekenhuizen; clubs 
voor jonge niet-rokers); 
steun voor de tenuitvoerlegging van de efficiëntste methoden om roken te 
voorkomen en de mensen te helpen om met roken te stoppen; 
steun aan opvoedkundige campagnes, gericht op leerkrachten en op volwassenen 
die verantwoordelijk zijn voor het opvoeden van jongeren in een buitenschoolse 
context; 
nauwere betrokkenheid bij door de WHO georganiseerde voorlichtingscampagnes, 
met name de werelddag tegen tabak (World No Tobacco Day) van de WHO (elk 
jaar op 31 mei); 
opwaartse harmonisatie van de tabaksprijzen in de hele Gemeenschap; 
aanmoedigen van een index van de kosten van levensonderhoud waarin de prijs 
van tabaksprodukten niet is opgenomen en evaluatie van de uitwerking van deze 
maatregel in de landen waar die is ingevoerd; 
evaluatie van anti-tabaksbeleidslijnen, met name van de in de Lid-Staten 
ingevoerde beperkingen op de directe en indirecte reclame voor tabaksprodukten. 
31 
a.2.1. Voorlichting van het publiek en van specifieke groepen 
67 Voorlichting van het publiek is een van de efficiëntste manieren om kanker te 
voorkomen en de gezondheid te bevorderen. Er moeten verder voorlichtingscampagnes 
worden georganiseerd, met name voor bepaalde belangrijke doelgroepen en op 
passende tijdstippen, zoals tijdens de Europese Kankerweken. Het belangrijkste 
instrument moet de in 1986 door het Comité van kankerdeskundigen goedgekeurde 
Europese Kankercode blijven, die sindsdien op grote schaal in de Lid-Staten is 
verspreid. Deze Code moet in het licht van de actuele onderzoekresultaten worden 
herzien en aan nieuwe doelgroepen of specifieke omgevingen zoals openbare ruimten 
en de werkplek worden aangepast. 
68. De doelstellingen dienen te zijn : 
de Europeanen beter op de hoogte te brengen van kankerpreventie, met name 
door verspreiding van de Europese Code, en hen aan te moedigen gezondere 
levenswijzen aan te nemen; 
de kwaliteit van de uitwisselingen van informatie tussen de Lid-Staten over 
kankerpreventie-activiteiten te verbeteren; 
de voorlichtingscampagnes efficiënter op specifieke bevolkingsgroepen zoals 
gezondheidswerkers, werkgevers en vakbonden, vrijwilligersorganisaties en 
leerkrachten te richten. 
69. Verder dient de gekozen aanpak de volgende sleutelelementen te bevatten : 
voortzetting van de organisatie van Europese voorlichtingsweken over 
kankerpreventie; 
opstelling van informatiedossiers vergezeld van specifieke boodschappen voor 
bijzondere doelgroepen, bijvoorbeeld op vrouwen, en meer in het bijzonder 
zwangere vrouwen, gerichte campagnes om te stoppen met roken; 
gebruik van de media om specifieke kankerpreventieboodschappen uit te zenden, 
afgestemd op de sociaal-culturel e kenmerken van de verschillende Lid-Staten; 
aanmoediging van studies en onderzoek om de doelmatigheid van de 
voorlichtingscampagnes te evalueren; 
steun voor de organisatie van Europese bijeenkomsten ter vergemakkelijking van 
de uitwisseling van de doeltreffendste methoden om mensen over kankerpreventie 
in te lichten; 
informatie voor artsen, tandartsen, verpleegkundigen en andere 
gezondheidswerkers zoals apothekers, en het attenderen van de risicogroepen op 
het belang van een doktersbezoek voor de vroegtijdige opsporing van kanker, 
zoals in de Europese Kankercode wordt aanbevolen. 
32 
a.2.2. Gezondheidseducatie 
70. Gezondheidseducatie is een proces dat op jongste leeftijd begint en het hele leven 
voortduurt. In twee sleutel omgevingen moet gezondheidseducatie echter een 
topprioriteit krijgen: op school en op het werk. De nadruk moet worden gelegd op 
positieve boodschappen zoals het begrip van een beperkte gezondheidsvoorraad die 
niet mag worden afgebroken door ongezonde handelingen zoals misbruik van legale 
of illegale stoffen. 
71. Gezondheidseducatie op school heeft tot doel de kinderen een gevoel van individuele 
verantwoordelijkheid te geven, zulks vanaf een jonge leeftijd, dwz in het 
basisonderwijs, wanneer zij het ontvankelijkst zijn om gezonde levenswijzen en 
gezond gedrag over te nemen. Dit is ook een manier om sociale ongelijkheden te 
verminderen doordat het elk kind dezelfde hulpmiddelen geeft om zich voor te 
bereiden op een gezond leven als volwassene. 
72. Derhalve moeten verdere werkzaamheden worden toegespitst op de ontwikkeling en 
het uittesten van een basisprogramma voor gezondheidseducatie op school en een 
minimumprogramma voor de opleiding van de leerkrachten. Met het oog daarop 
moeten uitwisselingen van ervaringen en lesmateriaal worden aangemoedigd, evenals 
de tenuitvoerlegging en evaluatie van proefprojecten inzake opvoeding over 
onderwerpen zoals roken, voeding en buitensporige blootstelling aan zonlicht Deze 
activiteiten moeten gepaard gaan met nauwe samenwerking, niet alleen tussen de 
betrokken ministers (van Onderwijs en van Volksgezondheid), maar ook tussen alle 
bij de schoolgemeenschap betrokken partijen (ouders, leerkrachten en schoolhoofden). 
Ook zou het wenselijk zijn niet-gouvernementele organisaties bij het geheel te 
betrekken omdat deze waarschijnlijk een belangrijke bijdrage kunnen leveren aan de 
bevordering en de ondersteuning van de gezondheidseducatie op school, vooral in 
landen en regio's waar de infrastructuur en de initiatieven inzake gezondheidszorg 
weinig uitgebouwd zijn. Dit initiatief dient vergezeld te gaan van een nauwgezette 
evaluatie van zowel de toepassing van de onderwijsaanpak als de behaalde resultaten. 
Op deze manier zullen de resultaten ook op andere landen kunnen worden 
overgedragen. Deze acties zullen in de eerste plaats worden uitgevoerd in de context 
van het toekomstige horizontale programma voor gezondheidsbevordering, 
voorlichting, educatie en opleiding, aangevuld en versterkt met specifiek met kanker 
verband houdende acties en met op andere specifieke groepen zoals werknemers, 
gezondheidswerkers, leerkrachten enz gerichte acties 
73. Het concept van de "gezondheidsbevorderende school" ontstond op de eerste Europese 
conferentie over gezondheidseducatie en kankerpreventie op school, die in het kader 
van het programma "Europa tegen kanker" in Dublin werd gehouden. Om dit concept 
uit te bouwen moet gezondheidseducatie, wil deze effectief zijn, worden toegepast in 
een ruimere context die ook rekening houdt met de sociaal-culturel e omgeving van 
de kinderen. De voornaamste doelstellingen dienen te zijn : 
de bevolking, met name kinderen en jongeren, aanzetten tot gezonde 
levenswijzen; 
33 
bij de ouders belangstelling wekken voor de activiteiten inzake 
gezondheidseducatie op school en hen ertoe aanzetten de op school aan de 
kinderen gegeven gezondheidsboodschappen in de praktijk om te zetten; 
de in het kader van het kankerprogramma georganiseerde acties coördineren met 
acties van andere programma's, in het bijzonder die van inzake 
gezondheidseducatie bevoegde internationale organisaties; 
stimuleren van inspanningen om vernieuwingen in te voeren in de basis- en 
voortgezette opleiding van leerkrachten en andere voor gezondheidseducatie 
verantwoordelijke personen. 
74. Bijzondere nadruk zou kunnen worden gelegd op de volgende punten : 
opstellen en tenuitvoerleggen van basisprogramma's voor gezondheidseducatie, 
met prioriteit voor met kanker samenhangende risicofactoren, vooral roken en 
eetgewoonten; 
bij kinderen en jongeren belangstelling wekken voor en hen betrekken bij acties 
voor gezondheidseducatie en het uitdenken van boodschappen voor 
gezondheidseducatie; 
de ouders betrekken bij het in de praktijk brengen van de boodschappen van de 
gezondheidseducatie, zowel op school (de kinderen vers fruit meegeven, enz.) als 
in de huiselijke omgeving; 
de leerkrachten motiveren door seminars en conferenties te organiseren en hun 
audiovisueel didactisch materiaal ter beschikking te stellen. 
a.2.3. Opleiding van gezondheidswerkers 
75. De tijdens de eerste twee actieplannen op Europees niveau genomen initiatieven 
hebben een positieve uitwerking gehad op de kwaliteit van de opleiding op nationaal, 
regionaal en plaatselijk niveau en hebben zodoende geholpen de aanzienlijke 
verschillen inzake de opleiding van gezondheidswerkers tussen de Lid-Staten te 
verkleinen. De initiatieven waren gebaseerd op de Aanbeveling van de Commissie van 
8 november 1989 betreffende de opleiding van gezondheidswerkers op kankergebied, 
een aanbeveling die nog steeds relevant is en die als kader zal dienen voor de 
bevordering van op artsen, verpleegkundigen en tandartsen gerichte acties. De 
begonnen activiteiten moeten worden voortgezet teneinde ervoor te zorgen dat de 
rechtstreeks bij de preventie en behandeling van kanker betrokken gezondheidswerkers 
de nodige kennis en vaardigheden verwerven om prompt en beslissend te kunnen 
ingrijpen. 
76. Wegens de snelle ontwikkeling van de wetenschappelijke kennis en de overbevolking 
van de programma's voor basisopleiding is het uitwerken van op voortgezette 
opleiding gebaseerde benaderingen essentieel, vooral voor de medische opleiding. 
34 
77. De voornaamste doelstellingen kunnen als volgt worden samengevat : 
de kennis en de vaardigheden van de gezondheidswerkers (arisen, 
verpleegkundigen, tandartsen) op kankergebied verbeteren, 
opleiding van hoge kwaliteit bevorderen, met name door het opzetten en 
ondersteunen van opleidingsnetwerken (basis- en voortgezette opleiding) voor bij 
de kankerbestrijding betrokken gezondheidswerkers; 
de kwaliteit van de opleiding van andere categorieën gezondheidspersoneel zoals 
apothekers en gegevensbeheerders verbeteren: 
ervoor zorgen dat de opleiding ook de psychosociale aspecten van kanker omvat. 
78. De opleidingsstrategie moet op Europees niveau de volgende sleutelelementen 
omvatten : 
het opzetten van werkgroepen, samengesteld uit kankerdeskundigen en 
vertegenwoordigers van de gezondheidswerkers die aan het bestaande 
opleidingsnetwerk deelnemen (artsen, verpleegkundigen, tandartsen); 
versteviging van de banden met de nationale en regionale autoriteiten; 
ontwikkeling op Gemeenschapsniveau van geschikt materiaal voor de opleiding 
oncologie van gezondheidswerkers (inclusief primaire kankerpreventie) op basis 
van op Europees niveau bereikte consensussen; gebruik van vernieuwende 
benaderingen, inclusief afstandsnetwerken en EUROCODE, voor de snelle 
uitwisseling van informatie; 
acties ter vergemakkelijking van de mobiliteit van gezondheidswerkers tussen de 
Lid-Staten voor opleidingsdoeleinden, met name tussen vooraanstaande 
onderzoekcentra ("centres of excellence") die opleidingscursussen van hoge 
kwaliteit aanbieden indien de bestaande communautaire programma's daar niet 
in voorzien; 
steun voor Europese opleidingsseminars voor opleiders van gezondheidswerkers, 
waar zij vertrouwd worden gemaakt met de belangrijkste vooruitgang op 
kankergebied: preventie (inclusief epidemiologie), systematische opsporing, 
diagnose. 
a.3. Vroegtijdige diagnose en systematische opsporing 
79. Systematische opsporing van kanker blijft van vitaal belang om de algemene 
doelstelling van het programma te halen. Tijdens de eerste twee actieplannen lag de 
nadruk op borst- en baarmoederhalskanker. 
80. De invoering van systematische opsporing van borstkanker voor vrouwen tussen 50 
en 69 jaar, gecombineerd met diagnostische en therapeutische procedures voor 
vrouwen met een verdacht beeld, is zeer belangrijk. In 11 Lid-Staten is een netwerk 
35 
van proefprojecten inzake systematische opsporing van borstkanker opgezet. Deze 
projecten, die in hun aanvankelijke fase de methoden voor systematische opsporing 
en kwaliteitscontrole hebben onderzocht en de uitwisseling van ervaringen hebben 
vergemakkelijkt, zijn langzamerhand doorgedrongen tot de fase van werkelijke 
verbetering en kwaliteitscontrole. In 1992 stelden vooraanstaande deskundigen 
richtsnoeren voor de kwaliteitsborging bij systematische opsporing van borstkanker 
op. Verbeteringen zullen komen van een degelijke opleiding voor alle bij de 
systematische opsporing van borstkanker betrokken personeelscategorieën, het 
betrekken van huisartsen bij het project om een hoog deelnemingsniveau te verzekeren 
en de toepassing van Europese aanbevelingen om systematische opsporing met behulp 
van mammografie van hoge kwaliteit te waarborgen. 
81. In 1993 heeft een groep van vooraanstaande kankerdeskundigen Europese richtsnoeren 
voor de systematische opsporing van baarmoederhalskanker opgesteld. Tegelijkertijd 
werd een netwerk van proefprojecten opgezet waarbij met deze richtsnoeren rekening 
werd gehouden. De proefprojecten zullen vergezeld moeten gaan van een opleiding 
cytologie en kwaliteitsborging voor de betrokken gezondheidswerkers. Bovendien 
zullen een gemeenschappelijke terminologie en een classificatiesysteem moeten 
worden opgezet. 
82. Het derde actieplan moet al deze acties voortzetten en uitbouwen; zij hebben ervoor 
gezorgd dat de door bepaalde Lid-Staten opgedane kennis en ervaring over de hele 
Europese Unie kon worden verspreid en hebben aanleiding gegeven tot aanbevelingen 
en tot de uitvoering van proefprojecten op Europees niveau, vooral op de gebieden 
waar bevredigende resultaten zijn behaald (borst- en baarmoederhalskanker). Het 
toepassingsgebied zou echter gaandeweg kunnen worden uitgebreid als de resultaten 
van de kosten-batenstudies en de haalbaarheidsonderzoeken voor andere soorten 
kanker (colon, prostaat, eierstokken, mondholte) er bemoedigend uitzien. 
83. De doelstellingen dienen te zijn : 
bijdragen tot de ontwikkeling en het opzetten van effectieve systemen voor 
systematische opsporing, rekening houden met de eigen kenmerken van elke Lid­
staat; 
zorgen voor de verspreiding van het gebruik van passende praktijken op basis van 
de op Europees niveau opgestelde richtlijnen betreffende de 
kwaliteitsborgingsprotocollen voor systematische opsporing en vroegtijdige 
diagnose van kanker; 
de kwaliteit van de systematische opsporing van kanker verbeteren door een 
voortgezette opleiding voor de gezondheidswerkers te ontwikkelen. 
84. De strategie dient de volgende sleutelelementen te omvatten : 
tenuitvoerlegging van de Europese aanbevelingen inzake kwaliteitsborging voor 
de systematische opsporing van baarmoederhals- en borstkanker; 
opstellen en verspreiden van gemeenschappelijke terminologie op gespecialiseerd 
gebied, met name voor cytopathologen in de Europese Unie; 
36 
bevordering van onderzoek van Europees belang naar de doelmatigheid en de 
haalbaarheid van systematische opsporing voor andere soorten kanker, 
bijvoorbeeld van colon, prostaat, mondholte of eistokken; 
steun voor de opleiding van gezondheidswerkers, met name in de context van 
Europese netwerken van vooraanstaande onderzoekcentra; 
kosten-batenanalysc van systematische opsporing van verschillende soorten 
kanker 
a.4. Kwaliteitscontrole van de zorg (inclusief palliatieve zorg) 
85. Tijdens het tweede actieplan concentreerde het zorgmanagement zich op de 
uitwisseling van informatie tussen de Lid-Staten. Het aan dit aspect toegekende belang 
wordt gerechtvaardigd door het toegenomen verkeer binnen de Gemeenschap en de 
noodzaak ervoor te zorgen dat de normen van land tot land vergelijkbaar zijn. De 
ontwikkeling van de wetenschappelijke kennis en de verschillen in het 
zorgmanagement in de Gemeenschap vergen (zoals de Raad in zijn Resolutie van 13 
december 1993 opmerkte) dat de Gemeenschap steun verleent aan initiatieven om de 
beste praktijken inzake zorgmanagement en kwaliteitscontrole vast te stellen. Deze 
moeten worden aangevuld door verbeteringen in de gegevensuitwisseling via nieuwe 
computer- en telecommunicatietechnologieën. Het geheel wordt afgerond met klinisch 
onderzoek. Al deze acties mogen geen inbreuk maken op het subsidiariteitsbeginsel, 
noch in botsing komen met de bevoegdheden van de Lid-Staten voor de verstrekking 
van gezondheidsdiensten. 
86. De voornaamste doelstellingen van dit type acties dienen, met inachtneming van de 
subsidiariteit en het belang van doeltreffende acties op nationaal gebied, te zijn : 
het opzetten van netwerken en mechanismen waarmee nieuwe zorgmethoden 
kunnen worden vergeleken en geëvalueerd, met name nieuwe therapeutische 
agentia en nieuwe technologieën. Het is bijzonder belangrijk onderzoek te 
stimuleren om te bepalen waarom de overlevingspercentages voor verschillende 
soorten kanker van regio tot regio en soms van stad tot stad aanzienlijk kunnen 
verschillen (uitstel van eerste consultatie, vertraging in de diagnose of het begin 
van de behandeling, ongeschikte behandeling voorgeschreven of behandeling niet 
goed uitgevoerd). 
bijzondere aandacht dient te uit te gaan naar de verbetering van de kwaliteit van 
de zorgverstrekking aan de kankerpatiënt, inclusief palliatieve zorg. Dit omvat 
een belangrijke communautaire dimensie in zoverre het gaat om het op de hoogte 
zijn van de beste technieken en methoden. Het doel van de actie op dit gebied 
is steun te verlenen aan het vastleggen van gezamenlijke terminologie en 
vergelijking van de praktijk teneinde de overdracht van deze kennis onder 
gezondheidswerkers te vergemakkelijken. 
voor de zorgverstrekking zal de uitwisseling van ervaring en de verspreiding van 
de beste praktijken en kennis op communautair niveau nuttig zijn. 
37 
87. De gekozen aanpak zal : 
een netwerk van zorgmethoden voor kankerpatiënten opzetten teneinde die te 
helpen verbeteren; 
steun verlenen aan Europese bijeenkomsten voor de selectie van de beste 
bestaande methoden inzake zorgmanagement, inclusief palliatieve zorg, die 
geschikt zijn om in de Lid-Staten te worden verspreid; 
met behulp van proefprojecten de uitwerking van procedures voor 
kwaliteitscontrole evalueren. 
88. Op het gebied van de palliatieve zorg zou het wenselijk zijn steun te verlenen aan de 
tenuitvoerlegging van de conclusies van een in 1992 door een groep van 
vooraanstaande deskundigen voor het programma "Europa tegen kanker" opgesteld 
rapport. Dit betekent : 
regelmatig de stand van zaken in de praktijk van de palliatieve zorg in de 
Gemeenschap evalueren; 
langs de weg van een Europese consensus kwaliteitscriteria voor palliatieve zorg 
vaststellen; 
de opleiding van de gezondheidswerkers in de palliatieve zorg verbeteren. 
89. Met inachtneming van de subsidiariteit en in nauwe samenwerking met de bevoegde 
internationale organisaties zoals de WHO zal de aanpak bijdragen tot: 
het ondersteunen van werkzaamheden betreffende de stand van de palliatieve zorg 
in de Europese Gemeenschap; 
de organisatie van een Europese consensusconferentie over de rol van cursussen 
palliatieve zorg in de geneeskundestudies en de verspreiding van de resultaten 
daarvan in de Lid-Staten; 
het opzetten van onderzoek en studies naar de praktijk van de palliatieve zorg en 
de verwerking van de resultaten in praktijkopleiding voor de gezondheidswerkers. 
a.5. Bijdrage aan het opzetten en verspreiden van onderzoek 
90. Overeenkomstig de artikelen 130 F en 130 Q van het Verdrag berust de 
verantwoordelijkheid voor kankeronderzoek bij de desbetreffende activiteiten van de 
communautaire kaderprogramma's voor onderzoek, meerbepaald het 
Onderzoekprogramma medische biologie en gezondheid, dat fundamenteel en klinisch 
onderzoek zal omvatten. De maatregelen van dit actieplan 1995-1999 zullen derhalve 
bijdragen tot de activiteiten in het kader van het volgende programma voor medische 
biologie, dat voor 1994-1998 is voorgesteld; de Commissie zal zorg dragen voor de 
samenhang tussen deze twee reeksen activiteiten. Ook het klinisch onderzoek moet 
worden ondersteund door transeuropese klinische proeven te vergemakkelijken 
wanneer het beschikbare aantal gevallen deze aanpak wenselijk maakt De bestaande 
38 
officiële en inofficiële netwerken zullen zoveel mogelijk worden gebruikt om een 
maximale doeltreffendheid van de actie te garanderen. 
91 Met programma zal bijdragen tot de identificatie van de behoeften aan 
kankeronderzoek op Europees niveau en zal steun verlenen aan de opstelling van een 
inventaris van lopend onderzoek. 
92. De maatregelen ter verspreiding van de onderzoekresultaten zullen worden versterkt 
door steun te verlenen aan wetenschappelijke evaluatie, con sen susconferen ties en 
uitwisseling van wetenschappelijk personeel. Laatstgenoemde actie zal een aanvulling 
vormen op de bestaande programma's voor mobiliteit van wetenschappelijke en 
universiteitsonderzoekers. 
b. Overleg- en inspraakmechanismen 
b.l. Raadgevend Comité kanker 
93. Uit de ervaring met het eerste en het tweede actieplan voor kanker is duidelijk de 
noodzaak gebleken van een comité dat de Commissie dient bij te staan Om een zo 
volledig mogelijke integratie van de diverse partners in de voor dit derde actieplan 
geplande activiteiten mogelijk te maken, ook van de wetenschappelijke kennis op het 
hoogste niveau alsmede van de nationale administraties, zal de Commissie voorstellen 
een Raadgevend Comité op te richten, voorgezeten door de Commissie. Hierin zullen 
vertegenwoordigers van alle Lid-Staten zitting hebben. Bij de samenstelling van het 
Comité dient erop te worden gelet dat de belangen en de deskundigheid van de 
nationale autoriteiten, de gezondheidswerkers en de ni et-gouvernementele organisaties 
op dit gebied op passende wijze worden vertegenwoordigd. 
b.2. Groep van vooraanstaande kankerdeskundigen 
94. De Commissie zal bij haar werkzaamheden worden bijgestaan door een groep van 
vooraanstaande kankerdeskundigen. Deze Groep van deskundigen, waarvan de leden 
uit de Lid-Staten zullen worden aangetrokken, zal de Commissie adviseren over de 
wetenschappelijke en technische aspecten van de voorgestelde activiteiten. Tijdens de 
eerste twee actieplannen werd de Commissie op kundige wijze door een soortgelijke 
groep bijgestaan, namelijk het Comité van vooraanstaande kankerdeskundigen. 
b.3. Andere betrokken groepen 
95. De Commissie zal de bestaande nationale coördinatiecomités voor het 
kankerprogramma blijven ondersteunen om de motivatie en de betrokkenheid van de 
nationale betrokkenen te versterken. Deze nationale comités, waarvan de samenstelling 
en het huishoudelijk reglement geheel plaatselijk worden vastgesteld, hebben hun nut 
bewezen door de vele verschillende organisaties en beroepen die met kanker te maken 
hebben, te helpen op nationaal vlak nauwer samen te werken. 
39 
96. Gedurende de eerste zeven jaar van de communautaire actie tegen kanker hebben de 
niet-gouvernementele organisaties, vooral de anti-kankerverenigingen en -liga's, 
overvloedig financiële middelen en kennis bijgedragen. Gezien de behulpzame rol die 
deze organisaties in de preventie, de zorgverstrekking en het onderzoek spelen, zal de 
Commissie de betrekkingen met hen aanhouden en versterken, zowel via het 
hierboven beschreven Raadgevend Comité als via rechtstreekse banden met 
groeperingen zoals de Europese kankerliga's. Met name de leidende rol in de 
voorbereiding en uitvoering van de Europese Kankerweken zal bij hen blijven 
berusten. 
97. Het zeer grote werkingsgebied van de actie tegen kanker en de veelzijdige banden met 
andere aspecten van de volksgezondheid vergen van de Commissie dat zij flexibel 
omgaat met de noodzaak verschillende soorten partners bij de actie te betrekken. De 
Commissie zal zorgen voor coördinatie tussen de acties in het kader van dit 
programma, de activiteiten van de in de Mededeling van de Commissie over een 
actiekader inzake volksgezondheid geplande programma's en andere relevante 
communautaire beleidslijnen. 
c. Evaluatie en verslagen 
98. De evaluatie- en rapportagestructuur van het actieplan zal drie sleutelelementen 
omvatten : 
een jaarverslag aan de Raad, het Europees Parlement, het Economisch en Sociaal 
Comité en het Comité van de Regio's over de uitvoering van het programma; 
een onafhankelijke evaluatie door intercollegiale toetsing van de belangrijkste 
gefinancierde activiteiten en studies; 
een algemeen verslag over de efficiëntie en de doeltreffendheid van de in het 
kader van het actieplan ondernomen projecten, door de Commissie in de tweede 
helft van 1997 aan de relevante Instellingen voor te leggen. 
c. 1. Jaarverslag over de uitvoering van het actieplan 
99. Het doel van dit verslag is ervoor te zorgen dat de Instellingen, en via hen alle 
betrokkenen, volledig op de hoogte worden gehouden van de voortgang van de in het 
kader van dit actieplan ondernomen acties. Het zal een analyse bevatten van de in het 
kader van de diverse acties ondersteunde projecten en tevens alle details van de 
activiteiten in andere voor kanker relevante sectoren. 
40 
c.2. Onafhankelijke evaluatie door intercollegiale toetsing van de 
belangrijkste gefinancierde acties en studies 
100. Uit de in de eerste twee actieplannen opgedane ervaring is de noodzaak van een 
doeltreffender evaluatie van de door het programma ondersteunde acties 
gebleken, zowel op nationaal als op Europees niveau. Een dergelijke evaluatie 
zou de overdraagbaarheid van de resultaten van proefprojecten van het ene land 
naar het andere vergemakkelijken en zodoende de Europese toegevoegde waarde 
van het programma verhogen. Om een doeltreffende evaluatie van dit type in te 
voeren kan de Commissie de nationale autoriteiten en andere deskundigen ter 
zake raadplegen om passende criteria en protocollen op te stellen. 
c.3. Algemeen en tussentijds verslag over de doeltreffendheid van het 
actieplan 
101. De Commissie zal tegen het eind van 1997 een tussentijds verslag voorleggen om 
de Raad en het Europees Parlement in staat te stellen te oordelen of voor de 
laatste twee jaar van dit actieplan een verandering in de aanpak of de begroting 
van het programma wenselijk zou zijn, Bij de opstelling van dit verslag zal de 
Commissie rekening houden met alle reeds ingediende verslagen, inclusief die in 
het kader van het eerste en het tweede actieplan. Tevens zal de Commissie aan 
het eind van het actieplan een algemeen eindverslag voorleggen. 
d. Algemene voorlichtingsactiviteiten 
102. Naast de onder VI a.2.1. vermelde voorlichtingsactiviteiten zal de Commissie 
zorgen voor de bekendmaking van de belangrijkste acties, studies en evaluaties 
aan de belanghebbende partijen en het publiek. 
41 
VI MIDDELEN 
103. De voor de eerste twee actieplannen toegekende middelen bedroegen 
respectievelijk negen tot tien en tien tot elf miljoen ecu. In onderstaande tabel 
wordt het begrotingsvoorstel voor het derde actieplan samengevat. 
Toepassingsgebied 
1. Kankerregistratie 
2. Preventie door actie 
tegen risicofactoren 
A. Voorlichting van hel 
publiek 
B. Gczondheidscducïilie 
C. Opleiding van 
gezondheidswerkers 
3. Preventie door 
vroegtijdige diagnose 
en systematische 
opsporing 
4. Studies en onderzoek 
betreffende de 
zorgverstrekking aan 
de kankerpatiënt, 
inventaris en 
verspreiding methoden 
Totaal Begroting 
1993 
2,1 
2,6 
2,4 
1,7 
M 
0,6 
10,8 Begroting 
1994 
2,3 
2,6 
2,4 
1,7 
1,5 
0,8 
11,3 VOB 1995 
(IMccu/jaar) 
voorlopige 
onder­
verdeling 
2,0 
2,0 
2,0 
1,5 
2,0 
1,5 
11 1996 1997 1998 1999 
Voorlopige planning 
12 13 14 14 Totaal 
1995-
1999 
64 
42 
FINANCIEEL MEMORANDUM 
1. NAAM VAN DE ACTIE 
Derde actieplan ter bestrijding van kanker (1995-1999) 
2. BEGROTINGSLIJN 
Post B3-4304 (kankerbestrijding) 
3. JURIDISCHE GRONDSLAG 
Verdrag tot oprichting van de Europese Economische Gemeenschap, met 
name artikel 2 
Verdrag betreffende de Europese Unie, met name artikel 129 
- Resolutie van de Raad en de Vertegenwoordigers van de Regeringen der 
Lid-Staten, in het kader van de Raad bijeen, van 7 juli 1986, betreffende 
een actieprogramma van de Europese Gemeenschappen tegen kanker (PB 
nr. C 184 van 23.7.1986, blz. 19) 
- Conclusies van de Europese Raad van 5 en 6 december 1988 betreffende 
de tenuitvoerlegging van een gezamenlijke en langdurige voorlichtings­
campagne in alle Lid-Staten over de preventie, opsporing en behandeling 
van kanker 
Besluit 90/23 8/Euratom, EGKS, EEG van de Raad en de 
Vertegenwoordigers van de regeringen van de Lid-Staten, in het kader van 
de Raad bijeen, van 17 mei 1990 betreffende een actieplan 1990-1994 
in het kader van het programma "Europa tegen kanker" (PB nr. L 137 van 
30.5.1990, blz. 31) 
- Verslag van de Commissie over de evaluatie van de doeltreffendheid van 
de acties ondernomen in het kader van het programma "Europa tegen 
kanker" (1987-1992) (COM(93) 93 def) 
- Conclusies van de vergadering van de Raad en de ministers van 
Volksgezondheid, in het kader van de Raad bijeen, van 27 mei 1993 
- Mededeling van de Commissie betreffende het actiekader op het gebied 
van de volksgezondheid (COM(93) 559 def) 
- Resolutie van de Raad van 13 december 1993 over de toekomstige 
hoofdlijnen van het programma "Europa tegen kanker" na evaluatie van de 
toepassingsperiode 1987-1992 
4. OMSCHRIJVING VAN DE ACTIE 
4.1. Algemene doelstelling van de actie: een actieplan ter bestrijding van kanker om 
de sterftecijfers ten gevolge van kanker in de Europese Unie te verminderen 
Van begin af aan, dit wil zeggen vanaf de tenuitvoerlegging van het eerste 
actieplan begin 1987, had het programma "Europa tegen kanker" een nauwkeurige 
doelstelling: tegen het jaar 2000 het aantal sterftegevallen aan kanker met 
43 
15 procent verminderen. Voor 150 000 Europeanen betekent dat hoop op leven. 
Tijdens het eerste actieplan, dat in 1989 besloten werd met een Europees Jaar van 
de kankervoorlichting, lag de nadruk op de voorlichting en de bewustmaking van 
het publiek, met name door de bekendmaking en de verspreiding van de tien 
geboden van de Europese Kankercode. 
In het licht van de behaalde resultaten, die moeilijk te becijferen zijn maar een 
duidelijke uitwerking bleken te hebben op de manier waarop de bevolking de 
kankerrisicofactoren ziet, is deze actie ter bewustmaking van het publiek in het 
tweede actieplan (1990-1994) voortgezet, met name dank zij alle betrokken 
partners die als tussenpersoon hebben gefungeerd. De Europese Kankerweken, die 
elk jaar rond een specifiek thema van de Kankercode worden georganiseerd, 
hebben daarbij een belangrijke rol gespeeld. Tegelijkertijd zijn specifieke acties 
gestart op het gebied van de gezondheidseducatie teneinde een strategie op 
nationaal en Europees niveau uit te werken. Er is een bijzondere inspanning 
gedaan voor de scholen en de leerkrachten. Daarnaast is de opleiding van de 
gezondheidswerkers op het gebied van de kankerpreventie uitgebreid; daarbij ging 
de aandacht vooral uit naar huisartsen, tandartsen en verpleegkundigen. Bij de 
vroegtijdige opsporing viel een gestage verbetering te noteren; deze was te danken 
aan het ontstaan van Europese netwerken, met name voor borst- en 
baarmoederhal skanker. 
Het derde actieplan, dat in 1995 van start gaat, zal rekening houden met de 
behaalde resultaten; de Commissie heeft deze in een verslag aan de Raad 
besproken en zij vormden de basis voor de Resolutie van de Raad van 13 
december 1993 waarin de Commissie wordt verzocht een derde actieplan op te 
stellen. In het licht van de opgedane ervaringen en van de behaalde resultaten 
zullen de acties worden bijgesteld en zal de procentuele verdeling van de 
begroting die het ontwerp-besluit vergezelt, worden aangepast. De continuïteit 
blijft niettemin gewaarborgd dank zij de handhaving van de, met name op 
bepaalde doelgroepen als jongeren en vrouwen gerichte, preventieve acties. 
Tijdens de uitvoering van het plan zullen op de verschillende gebieden afgestemde 
tussentijdse doelstellingen worden vastgelegd. Zo bijvoorbeeld : 
- inzake vroegtijdige diagnose en systematische opsporing : het identificeren 
en verspreiden van de beste praktijken op basis van de op Europees niveau 
in de kwaliteitsborgingsprotocollen uitgewerkte richtsnoeren; 
- inzake gezondheidseducatie: het uittesten van specifieke basisprogramma's 
en van een minimumprogramma voor de opleiding van leerkrachten 
betreffende kanker; 
inzake opleiding, het opzetten van opleidingsnetwerken van de bij de 
kankerbestrijding betrokken gezondheidswerkers in de voedingssector: 
het uitwerken van kwalitatieve doelstellingen uitgaande van de eerste 
resultaten van het EPIC(1'-onderzoek. 
(i) Europees prospectief onderzoek naar kanker, voeding en gezondheid 
44 
Middelen om deze doelstelling te halen : 
het uitbouwen van de preventie : 
door een actie betreffende de risicofactoren (voorlichting van het publiek 
en gezondheidseducatie, opleiding van gezondheidswerkers); 
- door vroegtijdige diagnose en systematische opsporing; 
- door betere gegevensverzameling en bijwerking van de sterfte- en 
ziektecijfers voor de verschillende kankervormen (kankerregisters en 
epidemiologische studies) 
studies en acties inzake de kwaliteit van de zorgverstrekking aan kankerpatiënten 
4.2 Duur van de actie: van 1 januari 1995 tot 31 december 1999. Regelingen voor 
vernieuwing of verlenging zijn nog niet vastgelegd. 
5. INDELING VAN DE UITGAVE 
Ni et-verplichte uitgave 
6. SOORT UITGAVE 
Subsidie voor medefinanciering met andere bronnen uit de openbare en/of privé-
sector (mag een bepaald percentage van het totaal bedrag van de voorgestelde 
projecten niet overschrijden). 
7. FINANCIËLE CONSEQUENTIES 
7.1 Berekeningsmethode voor de totale kosten van de actie : voor de periode 
1995-1999 lijkt een totaal bedrag van 64 miljoen ecu noodzakelijk voor deze 
activiteiten. Voor 1996 en 1998 is voorzien in een zekere versterking van het 
actieplan; tijdens het laatste jaar van het actieplan wordt opnieuw een normaal 
tempo aangehouden. Bovendien is er rekening mee gehouden dat de subsidiariteit 
na tien jaar werking van het programma een grotere plaats verdient; bepaalde 
acties zullen zich geleidelijk in betere omstandigheden in de Lid-Staten kunnen 
ontwikkelen 
7.2 Opsplitsing van de kosten van de actie per onderdeel: de voorgestelde 
toewijzing van middelen voor het derde actieplan, die in bijgevoegde tabel wordt 
uiteengezet, bedraagt ongeveer 13 miljoen ecu per jaar voor de periode 
1995-1999. De opsplitsing per actiegebied voor 1994 en 1995 wordt ter oriëntatie 
gegeven. De indicatieve bedragen voor de volgende jaren moeten in het kader van 
de volgende voorontwerpen van begroting worden bevestigd 
Voor 1995 is in het voorgestelde bedrag van 11 miljoen ecu (iets lager dan dat 
voor 1994) rekening gehouden met de huidige begrotingsproblemen; het volstaat 
echter voor het beheer van het programma. 
45 
Toepassingsgebied 
1. Kankerregistratie 
2. Preventie door actie 
tegen risicofactoren 
A. Voorlichting van het 
publiek 
B. Gezondheidseducatie 
C. Opleiding van 
gczondheidswe rke rs 
3. Preventie door 
vroegtijdige diagnose 
en systematische 
opsporing 
4. Studies en onderzoek 
betreffende de 
zorgverstrekking aan 
de kankerpatiënt, 
inventaris en 
verspreiding van 
methoden ter zake 
Totaal Begroting 
1993 
2,1 
2,6 
2,4 
1,7 
1,4 
0,6 
10,8 Begroting 
1994 
23 
2,6 
2,4 
1,7 
1,5 
0,8 
11,3 VOB 1995 
(Mccu/jaar) 
voorlopige 
onder­
verdeling 
2,0 
2,0 
2,0 
1,5 
2,0 
1,5 
11 1996 1997 1998 1999 
Voorlopige planning 
12 13 14 14 lot aal 
1995-
1999 
64 
7.3 Indicatieve spreiding van de vastleggings- en betalingskredieten per jaar 
Vastlcggingskrcdictcn 
Betalingskredieten 
1995 
1996 
1997 
1998 
1999 
volgende jaren 
Totaal 1995 
11 
5 
5 
1 
11 1996 
12 
6 
5 
1 
12 1997 
13 
6 
4,5 
2,5 
13 1998 
14 
8,5 
5 
0.5 
14 1999 
14 
7 
7 
14 Totaal 
64 
64 
46 
8.3 Anti-fraudemaatregelen (en resultaten daarvan) 
Steekproeven bij de contractanten ter controle van de gebruikte kredieten en van 
de precieze besteding. Dergelijke controles zijn reeds tijdens het boekjaar 1993 
uitgevoerd en hebben hun doeltreffendheid bewezen. 
9. ELEMENTEN VOOR EEN KOSTEN-EFFECTIVITEITSANALYSE 
9.1 Specifieke en kwantificeerbare doelstellingen, beoogde doelgroep: 
- De Lid-Staten stimuleren om hun eigen middelen voor de bestrijding van 
kanker te ontwikkelen, in het bijzonder wat de preventiestrategieën betreft, 
om binnen de Gemeenschap samen te werken en zich toegang te 
verschaffen tot informatie door het opzetten van transnationale netwerken 
(bijvoorbeeld Globalink, dat op communautair niveau is ontwikkeld en het 
mogelijk maakt snel tal van gegevens op te vragen). 
Nieuwe doelgroepen zoeken, in het bijzonder onder de bevolkingsgroepen 
die een groot risico lopen: zwangere vrouwen, kinderen en adolescenten. 
Uitbouwen van Europese netwerken (opleiding, systematische opsporing, 
kwaliteitscontrole) waarmee de preventie doeltreffender kan worden 
gemaakt, zowel onder de gezondheidswerkers als onder de bevolking. 
9.2 Rechtvaardiging van de actie: rationeel gebruik van het begrotingsbedrag op 
basis van : 
a) concrete toepassing van het subsidiariteitsbeginsel bij de vaststelling van 
de te ondernemen en mede te financieren acties. Laatstgenoemde zullen op 
nationaal niveau worden beslist en uitgevoerd, met de steun van de 
nationale ministers van Volksgezondheid en van bevoegde 
wetenschappelijk deskundigen; 
b) de identificatie en selectie van projecten voor medefinanciering inzake 
preventie, gezondheidseducatie, voorlichting van het publiek, opleiding 
alsmede stimulering van de samenwerking tussen de Lid-Staten in de 
kankerbestrijding. Deze projecten zullen worden geselecteerd en uitgevoerd 
met hulp van de in elk land opgerichte nationale coördinatiecomités, 
waaraan alle partijen deelnemen die bij de kankerbestrijding betrokken 
zijn; 
c) de "communautaire toegevoegde waarde", die verder tot uiting zal komen 
in de coördinatie van de nationale acties, de verspreiding van informatie 
en ervaringen, de vaststelling van prioriteiten, de uitbreiding van de 
bestaande Europese netwerken, de selectie van Europese projecten en de 
motivering en mobilisatie van alle betrokkenen via partnerschap. 
47 
Bij de tenuitvoerlegging van haar programma wordt de Commissie bijgestaan door 
een speciaal comité Dit comité bestudeert regelmatig een breed scala van 
problemen en adviseert de Commissie over de aan de voorgestelde acties toe te 
kennen prioriteiten. 
De belangrijkste methode voor de tenuitvoerlegging van het programma is het 
verlenen van steun aan de in de Lid-Staten uitgevoerde projecten. Bij de selectie 
van de prioritaire projecten wordt in grote mate uitgegaan van de algemene en 
tussentijdse doelstellingen, en de tenuitvoerlegging van de acties zelf hangt ook 
af van de kwaliteit en de betrouwbaarheid van de in de loop van het jaar aan de 
bevoegde dienst voorgelegde voorstellen. 
De selectiecriteria voor de ingediende projecten zijn de volgende : 
verenigbaarheid met de doelstellingen en overeenstemming met ten minste 
één van de vastgestelde doelstellingen; 
- onderzoek van de communautaire "meerwaarde" van het project 
(transnationale deelneming, ontwikkeling van een in andere Lid-Staten 
toepasbaar model, in andere Lid-Staten bruikbare gegevens, enz); 
veronderstelde doeltreffendheid en rentabiliteit; 
duidelijke en gerechtvaardigde behoeften; 
doelgroep of groep die de gevolgen van de actie ondervindt; 
geschiktheid van de gekozen methode; 
- vakkundigheid en ervaring van de organisatie; 
begroting van de actie aangepast aan de doelstellingen; 
steun van de nationale partners aan de projecten; 
objectief vastgelegde evaluatie. 
9.3 Follow-up en evaluatie van de actie 
De follow-up gebeurt op Europees niveau door het comité van deskundigen en 
door de diensten van de Commissie en op nationaal niveau door de nationale 
coördinatiecomités, de ministeries van Volksgezondheid en Onderwijs, de NGO's 
en de verantwoordelijken voor de uitvoering en de leiding van de actie. 
De evaluatie gebeurt via : 
een jaarverslag over de uitvoering van het programma aan de Raad, het 
Europees Parlement, het Economisch en Sociaal Comité en het Comité van 
de Regio's; 
een onafhankelijke evaluatie van de belangrijkste acties en van de 
gesubsidieerde studies; 
een algemeen verslag over de betrouwbaarheid en de doeltreffendheid van 
de in het kader van het actieplan ten uitvoer gelegde projecten dat de 
Commissie tijdens het tweede halfjaar van 1997 aan de bevoegde 
instellingen voorlegt. 
Voor deze evaluatie gekozen prestatie-indicatoren : 
resultaten en conclusies van de vergaderingen van deskundigen 
raming van de bereikte doelgroep en van de aandacht in de media 
- evaluatie van verscheidene projecten door ambtenaren en/of medewerkers 
van de Commissie (financiële en technische aspecten) 
48 
analyse van de tussentijdse verslagen over de geplande en gefinancierde 
acties aan de hand waarvan eventuele correcties kunnen worden 
aangebracht 
impactstudies door externe organisaties 
geschiktheid van de door de organisatoren gebruikte methoden 
begroting van de actie aangepast aan de doelstellingen 
duidelijkheid van de startdoelstellingen 
- vakkundigheid en ervaring van de organisaties 
verspreiding van de resultaten 
Regelingen voor en periodiciteit van de geplande evaluatie : 
opstelling van tussentijdse en eindverslagen over de verschillende op het 
desbetreffende gebied ondernomen acties; 
- opstelling van een standaard-evaluatieformulier, dat door de begunstigden 
samen met hun eindverslagen wordt ingediend en door ambtenaren (hetzij 
in de Commissie, hetzij ter plaatse) wordt gecontroleerd. 
9.4 Samenhang met de financiële planning 
- Maakt de actie deel uit van de financiële planning van het DG voor de 
betrokken jaren? Ja. 
10. Administratiekosten (Deel A van de begroting) 
Personeel uitsluitend voor de actie zelf aangesteld. 
Het personeelsbestand zal worden gehandhaafd. 
49 
ISSN 0254-1513 
COM(94) 83 def. 
DOCUMENTEN 
NL 05 
Catalogusnummer : CB-CO-94-093-NL-C 
ISBN 92-77-66460-6 
Bureau voor officiële publikaties der Europese Gemeenschappen 
Lr29S5 Luxemburg 
50