VERSLAG VAN DE COMMISSIE JAARVERSLAG TACIS-PROGRAMMA 1999

Inleiding

Financieel beheer en stroomlijning van procedures

Armenië

Azerbeidzjan

Wit-Rusland

Georgië

Kazachstan

Kirgizstan

Moldavië

Mongolië

Tadzjikistan

Turkmenistan

Oekraïne

Oezbekistan

Aanvullende Tacis-programma's

Evaluatie

Inleiding

In 1999 heeft het Tacis-programma in belangrijke mate bijgedragen tot het verwezenlijken van de doelstelling om de Nieuwe Onafhankelijke Staten (NOS) [1] te ondersteunen tijdens hun overgang naar een markteconomie en naar democratie.

[1] Armenië, Azerbeidzjan, Wit-Rusland, Georgië, Kazachstan, Kirgizstan, Moldavië, Mongolië, Russische Federatie, Tadzjikistan, Turkmenistan, Oekraïne en Oezbekistan

Met het van kracht worden van steeds meer partnerschaps- en samenwerkingsovereenkomsten (PSO's) tussen de EU en de afzonderlijke NOS-landen werd Tacis in 1999 nog nauwer in het EU-beleid in deze regio geïntegreerd. Tacis-bijstand wordt verleend op basis van bepaalde gezamenlijke economische en politieke waarden en mechanismen die in de PSO's zijn vastgelegd, met name eerbiediging van democratische principes, van de mensenrechten en van de principes van een markteconomie.

Door een sterkere samenhang tussen beleid en technische bijstand heeft Tacis nog beter kunnen inspelen op de veranderende omstandigheden in de regio. Dat blijkt bijvoorbeeld duidelijk uit de snelle reactie op kritieke gebeurtenissen, zoals de 20 miljoen euro aan Tacis-middelen die werden verlegd om de negatieve gevolgen van de Russische financiële crisis van 1998 in andere NOS-landen op te vangen; uit de nieuwe activiteiten op het gebied van justitie en binnenlandse zaken; en uit de nadruk op regionale samenwerking in de Kaukasus. De nieuwe strategische aanpak heeft Tacis ook zichtbaarder gemaakt voor beleidsmakers, economische belangengroepen en maatschappelijke organisaties in de NOS, waardoor er nieuwe mogelijkheden zijn ontstaan om te zorgen voor lokaal draagvlak voor projecten. De in 1999 geselecteerde projecten hebben ook bijgedragen tot het macro-economische hervormingsproces en het hervormingsbeleid van de NOS in bepaalde sectoren. De EU is blijven benadrukken dat het Tacis-programma alleen dan met succes kan worden uitgevoerd als de regeringen van de NOS de noodzakelijke macro-economische hervormingen doorvoeren.

De Tacis-projecten zijn uitgevoerd door de Gemeenschappelijke dienst voor buitenlandse betrekkingen (SCR) van de Commissie. De SCR beheert nu alle uitvoeringsgebonden aspecten - technische en operationele, financiële en boekhoudkundige, contractuele en juridische - van het hulpbeleid van de EU, en is tevens verantwoordelijk voor audits en evaluaties. De SCR is bezig de administratieve aspecten van de Tacis-bijstand, inclusief aanbestedings- en contractprocedures, en met name het financieel beheer, te stroomlijnen en te rationaliseren.

Ook de samenhang met andere beleidsterreinen van de EU is verstevigd. Door het naderbij komen van het EU-lidmaatschap voor de westelijke buurlanden van de NOS - inclusief onderhandelingen over kwesties als visumplicht of handelsrelaties - kwam de aandacht meer te liggen op de rol van Tacis ten opzichte van deze belangrijke grensregio. De grotere betekenis van het Oostzeegebied in een uitgebreidere EU en de ontwikkeling van het EU-initiatief inzake de noordelijke dimensie bieden extra ruimte voor synergie met Tacis. Het initiatief inzake de noordelijke dimensie, dat zich vooral op de Baltische landen richt, is een hulpmiddel om de afstemming en de invloed van verschillende EU-activiteiten met betrekking tot Rusland en de EU-kandidaatlanden rond de Oostzee te maximaliseren, om de welvaart te verhogen en om in te spelen op de specifieke behoeften van die regio. Meer erkenning van de speciale omstandigheden in het Barentszzeegebied leidt ook tot betere samenwerking tussen Rusland en de EU, met name Scandinavië, waardoor er voor Tacis nog een gebied bijkomt voor samenwerking met behulp van andere, speciaal aangepaste instrumenten. Voor wat betreft het zuiden van het gebied dat onder het Tacis-programma valt, worden samenwerkingsinstrumenten ontwikkeld voor de gebieden rond de Zwarte Zee en de Kaspische Zee, waarbij Tacis de eerste plaats inneemt onder de diverse instrumenten die worden ingezet om de problemen in deze gebieden op te lossen. De afstemming met andere donors - vooral de EU-lidstaten en de internationale financiële instellingen - was goed (met name in het licht van de gemeenschappelijke strategie voor Rusland en Oekraïne) en leverde belangrijke bronnen van informatie en een forum voor het streven naar meer synergie op.

Vooral in de zuidelijke Kaukasus lag de nadruk van de Tacis-activiteiten in 1999 op de brede doelstelling om de regionale samenwerking te bevorderen. Politiek gezien was 1999 een roerig jaar in dat gebied, met de moord op leiders in het Armeense parlement, twijfels over de democratische gang van zaken in sommige landen, en de Russische militaire campagne in de noordelijke Kaukasus op de achtergrond. Tegen dit decor heeft Tacis zich sterk toegespitst op het weer op gang brengen van de communicatie, zowel om het economisch potentieel te helpen verwezenlijken als om meer begrip te kweken tussen de diverse regeringen.

Inhoudelijk is ernaar gestreefd om geen moeite te verspillen door het programma over te veel projecten te spreiden. Om het algemene economische hervormings- en sectorbeleid van de begunstigde autoriteiten te ondersteunen, concentreerde Tacis zich daarom op een aantal thema's die samen met de NOS en de EU-lidstaten als prioriteiten waren aangemerkt. De nadruk is gelegd op de aanpak van de sociale gevolgen van het overgangsproces en op steun voor de hervorming van de zo belangrijke gezondheidssector. Met het oog op het efficiënter functioneren van de markteconomie zijn structurele en institutionele hervormingen gestimuleerd, met name bij overheidsdepartementen en in de financiële sector. Speciale aandacht is uitgegaan naar belastingstelsels, naar het tot stand brengen van rechtssystemen die een veilig klimaat bieden voor lokale en buitenlandse investeringen en concurrerende marktverhoudingen, en naar het wegnemen van de moeilijkheden in verband met een zwakke rechterlijke macht - die willekeur in de hand kunnen werken en een ernstig ontmoedigend effect op investeerders kunnen hebben.

Zowel op nationaal als op transnationaal niveau zijn er milieuprojecten uitgevoerd. Europese deskundigheid op het gebied van milieutechnologie en industriële processen is van belang vanwege de ouderwetse en soms achterhaalde technologie in de industrie in de NOS. Ook het stimuleren van regionale samenwerking is van wezenlijk belang geweest omdat de meeste grote milieuproblemen in deze landen, vooral als het gaat om verontreiniging die via de lucht en het water wordt getransporteerd, een grensoverschrijdend karakter hebben en samenwerking vereisen tussen de betrokken landen. In sommige grensgebieden is de gezondheid van de bevolking achteruitgegaan, met name als gevolg van de slechte drinkwaterkwaliteit en de uitstoot van gevaarlijke stoffen, terwijl er door verouderde en ondoelmatige milieutechnologie in diverse industriële sectoren afvalstoffen zijn ontstaan waarvan de schadelijke effecten zich tot buiten de grensgebieden uitstrekken.

Een ander kernthema was de ontwikkeling van de infrastructuur (vervoer, energie en communicatie), die centraal staat in de moderne kennis- en informatiegebaseerde markteconomie en essentieel is voor de integratie van de betrokken landen in de internationale economie. Er is gestreefd naar ontwikkeling van de particuliere sector om daarmee de economische groei, de werkgelegenheid en het welzijn van de bevolking te vergroten. Ook het menselijk potentieel was een belangrijk werkterrein van Tacis. Juist het onderwijs zal immers ten grondslag liggen aan een blijvende groei en bloei van de economie in de NOS-landen, en zal bijdragen aan de totstandkoming van een democratische samenleving en markteconomie doordat het leidt tot nieuwe attitudes, vormen van gedrag en vaardigheden onder de burgers. Daarnaast is het opzetten van efficiënte en doelgerichte socialezekerheidsstelsels voor kwetsbare groepen in de samenleving, zoals ouderen, een belangrijke uitdaging voor alle landen die zich in de overgangsfase bevinden. Verder is bij alle projecten het werken met en via lokale counterpart-instellingen, -deskundigen en -ondernemingen gestimuleerd om via kennisoverdracht en wederzijdse uitwisselingen te bouwen aan blijvende deskundigheid in de regio.

De evaluatie van en controle op de Tacis-programma's is in 1999 gecontinueerd. In reactie op zowel de prominentere plaats die alle EU-activiteiten in deze periode kregen als op een eerder voornemen om de transparantie van de Tacis-projecten te verbeteren, is er in de loop van het jaar een reeks evaluatiestudies uitgevoerd en gepubliceerd. Zoals te verwachten viel, waren deze niet altijd even lovend, maar ze constateerden allemaal dat Tacis op de goede weg is als het gaat om zelfevaluatie en toetsing van de eigen activiteiten aan strenge criteria. Bovendien leeft bij Tacis, dat immers in een lastige een snel veranderende omgeving opereert, het besef dat het absoluut bereid moet zijn om te luisteren en te leren - niet alleen van de evaluatieverslagen maar van alle partijen die bij het programma zijn betrokken.

1999 was het laatste jaar dat de Tacis-verordening voor 1996-1999 van toepassing was. De nieuwe verordening voor de periode 2000-2006, goedgekeurd op 29 december 1999 na raadpleging van het Europees Parlement, bouwt voort op de ervaringen die zijn opgedaan met Tacis en voorziet in een totale indicatieve subsidie van 3,138 miljard euro voor de komende zeven jaar. Er komt meer ruimte voor investeringsbevorderende activiteiten, die meer regionaal gericht en meer toegespitst zullen zijn. De EU-commissaris voor buitenlandse betrekkingen, Chris Patten, verwelkomde de inwerkingtreding van de nieuwe verordening begin 2000 met de voorspelling dat 'de nieuwe instrumenten ons in staat zullen stellen om een steeds nauwere en constructievere relatie met onze partners en buren in de NOS op te bouwen'.

Financieel beheer en stroomlijning van procedures

Naar aanleiding van de meer algemene maatregelen om te komen tot een beter beheer van de buitenlandse-hulpprogramma's van de EU, en in verband met de specifieke uitdagingen van een programma dat zich over zo'n groot geografisch gebied en zo'n verscheidenheid aan begunstigden uitstrekt, heeft het Tacis-programma een reeks radicale verbeteringen ondergaan op het gebied van toezicht en controle. Hoewel de resultaten in 1999 veel opzichten zijn verbeterd, is nog niet alles voor elkaar. Dit zal echter worden meegenomen bij de hervorming van alle EU-programma's voor buitenlandse bijstand die medio 2000 van start gaat.

Door de hervorming verandert de taakverdeling tussen de diensten van de Commissie die met het beheer van Tacis zijn belast, momenteel het DG Buitenlandse Betrekkingen en de SCR. Enerzijds worden identificatie en implementatie van de projecten samengevoegd, om de tijd die voor de implementatie van goedgekeurde projecten nodig is te bekorten. Anderzijds wordt meerjarenprogrammering van groter belang om te zorgen voor overeenstemming met bredere beleidsvraagstukken, zoals de handelspolitiek, het buitenlands en veiligheidsbeleid en de belangen van de Tacis-partnerlanden. Bovendien wordt het projectbeheer meer en meer overgedragen aan de delegaties van de Commissie, teneinde kwaliteit en reactiesnelheid van het programmabeheer te verhogen.

Door de inspanningen van de Commissie om de procedures te versnellen (waarbij Tacis het beter heeft gedaan dan alle andere EU-programma's voor buitenlandse bijstand), in combinatie met een huishoudelijke oefening om niet-gecontracteerde gedeelten van oude programma's vrij te maken (in totaal 91 miljoen euro in 1999), werd de achterstand in contracteringen teruggebracht tot het laagste niveau sinds de start van Tacis in 1991. Deze achterstand, die de cumulatieve waarde weergeeft van de resterende vastleggingen na aftrek van het bedrag waarvoor wel contracten zijn gesloten (dus vastleggingen die nog beschikbaar zijn voor nieuwe contracten), was in 1999 gedaald tot 455 miljoen euro (na een piekwaarde van 747 miljoen euro in 1996). Dit bedrag komt ongeveer overeen met het Tacis-budget voor één jaar.

>REFERENTIE NAAR EEN GRAFIEK>

Bij het huidige verwerkingstempo duurt het gemiddeld een jaar om een vastlegging om te zetten in een ondertekend contract - dat wil zeggen de start van de projectuitvoering. Kritieke elementen in dit proces zijn vroegtijdige vastleggingen door DG Buitenlandse betrekkingen en een snellere aanbesteding en contractering door de SCR.

Naast het verbeteren van de procedure vooraf is de Commissie er ook in geslaagd de uitbetaling aan de uitvoerders van projecten te versnellen. De betalingen bereikten in 1999 een nieuwe recordhoogte: 513,5 miljoen euro. De snellere uitbetaling was deels het gevolg van een snellere verwerking van facturen: in mei 1999 waren er 71 facturen ter waarde van in totaal 12 miljoen euro reeds meer dan 40 dagen over de vervaldatum heen; in december geen enkele. De interne verwerkingstermijn is teruggebracht tot maximaal 25 dagen.

>REFERENTIE NAAR EEN GRAFIEK>

Het jaar 1999 was ook een keerpunt voor wat betreft de achterstand in de contractuitvoering, dat wil zeggen de openstaande betalingen in het kader van reeds ondertekende contracten. Tussen 1991 en 1998 nam deze achterstand ieder jaar toe, uiteindelijk tot 1,155 miljard euro, wat overeenkomt met de netto vastleggingen voor bijna drie jaar en met contracteringen voor ruim twee jaar. In 1999 daalde de achterstand in de contractuitvoering echter voor het eerst, en wel met 10%, als gevolg van lagere vastleggingen en hogere betalingen.

>REFERENTIE NAAR EEN GRAFIEK>

Hoe Tacis over het geheel genomen in getalsmatig of financieel opzicht presteert, wordt beoordeeld aan de hand van het 'reste à liquider'-concept (RAL-concept), dat de achterstanden in de sluiting en de uitvoering van contracten combineert. Bij berekening van deze cumulatieve waarde blijkt dat deze in 1998 een piekwaarde van 1,679 miljard euro bereikte, maar eind 1999 was teruggebracht tot 1,502 miljard euro, een daling van 11%. De huidige verwachting is dat er nu een periode van betrekkelijke stabiliteit zal aanbreken, waarbij de bedragen voor vastleggingen, contracteringen en betalingen steeds dichter bij elkaar komen te liggen - wat overigens ook mag worden verwacht van een volwassen hulpprogramma waarvan het vastleggingsniveau van jaar tot jaar relatief stabiel blijft.

De resultaten van Tacis in 1999 weerspiegelden de hierboven genoemde cijfers (die in de bijlage gedetailleerd zijn weergegeven): betalingen gingen omhoog, vastleggingen lagen op schema, en aanbestedingen en contracteringen gingen omlaag. De contracteringen bereikten ruim 99% van de vastleggingen, uitgezonderd één late vastlegging (voor het Fonds Inkapseling Tsjernobyl in december). Door personeelstekort moest de verwerking van twaalf projecten, met een totale waarde van 28 miljoen euro, echter worden verschoven van 1999 naar 2000.

De aandacht voor het interne financiële beheer van Tacis ging gelijk op met de aandacht voor de financiële resultaten van projecten. De boeken en de overzichten van uitgaven die uit hoofde van het programma zijn gedaan, worden regelmatig door externe, door de Commissie gecontracteerde accountants gecontroleerd. Naast geregelde follow-ups en zo nodig controles ter plaatse door de Commissie en de Rekenkamer, zijn er onafhankelijke adviseurs aangetrokken om toezicht te houden op de voortgang van het programma en de werkzaamheden van contractanten, en om achteraf uitvoerig te evalueren of de doelstellingen van de programma's en contracten zijn gehaald.

In november 1999 besloot de Commissie om, binnen het geheel aan samenwerkingsprogramma's met derde landen, het sluiten van contracten te vereenvoudigen. Met de goedkeuring van een instructiehandboek voor alle buitenlandse-hulpcontracten werden de meer dan 40 verschillende bestaande aanbestedingsprocedures teruggebracht tot acht vereenvoudigde procedures voor het aanbesteden van diensten, werken en leveringen, die met ingang van 2000 van toepassing zijn op alle door de Gemeenschap gefinancierde contracten in de hele wereld. Het voorzag ook in meer doorzichtigheid, waarbij de verschillende fases van de aanbestedingsprocedures uitgebreider onder de aandacht worden gebracht. Er is een nieuw ontwerphandboek voor buitenlandse-hulpcontracten gepubliceerd en er is een begin gemaakt met het opzetten van één gezamenlijke databank voor alle buitenlandse-hulpprogramma's van de EU.

Binnen de nieuwe organisatorische opzet van Tacis wordt de verantwoordelijkheid gedeeld tussen de geografische operationele eenheden van het betrokken directoraat van DG Buitenlandse betrekkingen (DG RELEX E) en de SCR, waarvan directoraat A zich bezighoudt met de uitvoering van programma's en projecten in Midden- en Oost-Europa, de westelijke Balkanlanden, de Nieuwe Onafhankelijke Staten (voormalige Sovjet-Unie) en Mongolië. Andere directoraten zijn verantwoordelijk voor begrotingsprogrammering, financiële controle en uitvoering, auditing en toezicht, de publicatie, administratie en goedkeuring van aanbestedingen, het sluiten van contracten, en evaluatie.

In 1999 begon de SCR ook te zoeken naar manieren om de verantwoordelijkheid voor de uitvoering van afzonderlijke projecten te verleggen van Brussel naar Commissiemedewerkers ter plekke, met name bij de vier delegaties in Georgië, Kazachstan, Rusland en Oekraïne. Bij een proefproject inzake de ontwikkeling van de particuliere sector heeft een programmamedewerker van de delegatie in Almaty de verantwoordelijkheid voor de projecten overgenomen. Dit proefproject is sindsdien uitgebreid naar Kiev. Door de projectverantwoordelijkheid dichter bij de projecten zelf te leggen, zal het beheer ervan flexibeler worden. De ervaringen met de proefprojecten zullen als basis dienen voor de overheveling van meer operationele verantwoordelijkheden naar medewerkers ter plaatse. Aangezien de Commissie momenteel echter in de NOS niet over een volledig netwerk van delegaties beschikt, zal de decentralisatie zich bij Tacis niet zo snel kunnen voltrekken als bij andere programma's van de Commissie het geval is geweest.

Armenië

Overeenkomstig de algemene doelstelling om de regionale samenwerking te bevorderen, lag het zwaartepunt van Tacis ten aanzien van Armenië in toenemende mate op verbetering van de communicatieverbindingen, niet alleen als voorwaarde om het economische potentieel van het land ten volle te kunnen verwezenlijken, maar ook om de regeringen in het gebied te stimuleren om - ondanks de conflicten - samen te werken aan projecten die tot wederzijds voordeel strekken. In dit opzicht profiteerde Armenië zowel van acties in het kader van het nationale Tacis-programma als van de interstatelijke programma's, met name Inogate en Traceca. In aanvulling daarop was Tacis gericht op het vergroten van de deskundigheid in het bedrijfsleven, bij de overheid en in de landbouw, en op het ontwikkelen van de burgermaatschappij - allemaal elementen die een rol spelen in de opkomst van een land en een regio waar de bevolking haar slechte herinneringen aan het verleden ondergeschikt moet kunnen maken aan het gevoel dat het zin heeft aan de toekomst te werken.

Enkele bijdragen van Tacis in 1999

De voornaamste projecten die Tacis in 1999 heeft ondersteund, hadden betrekking op een nieuwe benadering om te zorgen voor een meer samenhangend decentraal beleid, zodat de door de centrale regering aanvaarde principes van de markteconomie op lokaal niveau ten uitvoer kunnen worden gebracht. De lagere overheid heeft nog slechts beperkte ervaring met zelfstandig economisch beheer, en disciplines als budgettering, kostenramingen voor investeringen, en prioritering zijn dus nieuw. Het proefproject dat momenteel in de regio Lori loopt, zal daar rechtstreeks effect sorteren en zal een model opleveren dat als voorbeeld kan dienen voor andere regio's en andere landen.

Het programma hielp ook met de uitvoering van de partnerschaps- en samenwerkingsovereenkomst tussen Armenië en de EU, die in juli 1999 in werking is getreden, en de verplichtingen in verband met het streven naar toetreding tot de WTO. Er wordt een onafhankelijk economisch beleids- en juridisch adviescentrum opgezet, dat advies moet gaan geven over handel en investeringen en later ook over beleidsmatige en juridische kwesties op deze terreinen. Tacis ondersteunde de verschuiving in het Armeense energiebeleid in verband met de beoogde sluiting van de kerncentrale van Medzamor, enerzijds via hulp aan het Overheidscentrum voor Energiebeleid om alternatieve energiebronnen en energiebesparende methoden te vinden, anderzijds via rechtstreekse technische assistentie zoals het leveren van veiligheidskleppen voor Medzamor om de veiligheid van de centrale gedurende de laatste jaren van haar bestaan te verbeteren.

Daarnaast heeft Tacis:

*geholpen de doeltreffendheid en onafhankelijkheid van de rechterlijke macht te vergroten door een juridisch opleidingscentrum op te zetten, waar men een begin heeft gemaakt met het bijscholen van rechters en gerechtsfunctionarissen en met het opstellen en publiceren van commentaren op de Armeense wetgeving.

*geholpen een nummersysteem voor de sociale zekerheid in te voeren om de toegang tot uitkeringen te verbreden en een meer systematische planning mogelijk te maken.

*via ondersteuningscentra de oprichting van nieuwe ondernemingen bevorderd.

*gezorgd voor scholing op het gebied van maatschappelijk werk.

*via het Tempus-programma de samenwerking ten aanzien van de hoger-onderwijshervorming voortgezet.

Tacis in de politieke context

De Samenwerkingsraad EU-Armenië kwam in oktober 1999 in Luxemburg voor het eerst bijeen en sprak het vertrouwen uit dat de uitvoering van de PSO zou zorgen voor samenhang tussen de diverse aspecten van de betrekkingen tussen de EU en Armenië, waaronder bijstand zoals in het kader van Tacis. De raad pleitte er ook voor dat de samenwerking in 1999/2000 zich zou toespitsen op het ondersteunen van pogingen om het conflict rond Nagorno-Karabach op te lossen; het zoeken naar mogelijkheden om de regionale samenwerking in de Kaukasus te stimuleren; het uitvoeren van de PSO in het algemeen en van handels- en investeringsbevorderende maatregelen in het bijzonder; het bevorderen van maatregelen om Armenië in staat te stellen de kerncentrale van Medzamor te sluiten; het versterken van het democratiseringsproces en de eerbiediging van de mensenrechten, alsook van nauwe samenwerking in de strijd tegen de drugshandel.

In het indicatief programma 1996-1999 voor Armenië, dat in juli 1996 werd goedgekeurd, werd prioriteit gegeven aan drie samenwerkingsgebieden:

Ontwikkeling van het menselijk potentieel: De hervorming van het openbaar bestuur vormt een centraal element in het overgangsproces, en de Tacis-projecten op het gebied van openbaar bestuur en werkloosheid richten zich speciaal op de beleidsvorming. De veranderingen betekenen dat ambtenaren nieuwe taken moeten gaan vervullen in een veranderende politieke, sociale, economische en bestuurlijke omgeving, en dus zijn er ook aanpassingen nodig in de functie en financiering van het openbaar bestuur. Tacis heeft bijgedragen aan de oprichting van een school voor openbaar bestuur, die zich heeft ontwikkeld tot een nationaal opleidingsinstituut voor het her- en bijscholen van de huidige ambtenaren en voor het opleiden van een volgende generatie. Er zijn ook projecten uitgevoerd op het gebied van de sociale zekerheid.

Ontwikkeling van de particuliere sector: Tacis heeft tegemoet willen komen aan de behoeften van nieuwe, particuliere of geprivatiseerde bedrijven als het gaat om ondernemersvaardigheden, herstructureringsadvies, een stabiel bankwezen, adequaat functionerende kapitaalmarkten en de ontwikkeling van een alomvattend wettelijk en regelgevend kader voor een markteconomie. De ondersteuning van de particuliere sector was gericht op het scheppen van een klimaat waarin het bedrijfsleven kan gedijen. Tot de Tacis-projecten behoorde ook het opzetten van een opleidingscentrum voor accountants, dat langere cursussen moet gaan verzorgen voor pas afgestudeerden en bijscholingscursussen voor mensen uit de praktijk. Tacis had eerder al meegewerkt aan het opzetten van de Coöperatieve Landbouwbank van Armenië, die kredieten verstrekt waarmee boeren zaaigoed of modernere machines kunnen kopen om hun opbrengst te verhogen. Andere Tacis-projecten waren gericht op privatisering, scholing in de banksector, en de oprichting van Armeense instellingen die een bemiddelende rol spelen in de ontwikkeling van de particuliere sector: een dienstencentrum voor het MKB, een adviesorgaan voor geprivatiseerde bedrijven in de herstructureringsfase, en een gemeenschappelijk beleggingsfonds dat een rol moet gaan spelen in de opkomende effectenmarkt.

Steun voor de uitvoering van het overheidsinvesteringsprogramma: Tacis ondersteunt de hervormingen in de energiesector. In Armenië ligt de nadruk van Tacis al sinds 1991 op het te boven komen van de energiecrisis. Eerdere Tacis-projecten hadden betrekking op de ontwikkeling van een strategie voor energiebesparing en de oprichting van een energiecentrum, de herstructurering van de gassector, en het beheer van olie- en gaspijpleidingen. Inmiddels is de energiecrisis voorbij en zijn de hervormingen in volle gang. In verband met de toezegging van Armenië om de kerncentrale van Medzamor voor eind 2004 te sluiten, helpt Tacis bij het vinden van alternatieve energiebronnen en het terugdringen van het energieverbruik.

Actieprogramma

Het meest recente Tacis-actieprogramma voor Armenië (1998-1999) omvatte zes nieuwe projecten, elk ter waarde van ongeveer 1 miljoen euro. Vier van deze projecten betroffen de ontwikkeling van het menselijk potentieel:

*Ambtelijk apparaat: Tacis streeft naar versterking van het openbaar bestuur door te zorgen voor een professionele ambtelijke structuur en organisatie op centraal en regionaal niveau.

*Regionaal bestuur: Lori is gekozen als proefregio om te laten zien hoe het regionaal bestuur het regionale ontwikkelingsbeleid kan coördineren, de lokale democratie kan stimuleren, en de door de centrale overheid gepropageerde principes van de markteconomie kan toepassen.

*Bijscholing van de rechterlijke macht: de nieuwe juridische opleiding zal de deskundigheid van 100 rechters en 200 gerechtsfunctionarissen verbeteren en zal een rol spelen in het opstellen en publiceren van commentaren op de Armeense wetgeving.

*Werkgelegenheidsbeleid: de nationale werkgelegenheidsdienst krijgt hulp om straks beter in staat te zijn een actief werkgelegenheidsbeleid te voeren, de marktvraag te bestuderen en strategieën ten behoeve van de werkgelegenheid en het bedrijfsleven uit te voeren, met inbegrip van de scholing van werklozen.

*In het kader van ontwikkeling van de particuliere sector werd besloten om de bestaande Tacis-activiteiten ter bevordering van het ondernemingsklimaat uit te breiden. Het doel is meer samenhang op alle interventieniveaus, uiteenlopend van beleidsadvies aan de regering, via assistentie bij het opzetten van ondersteunende organisaties voor het bedrijfsleven, tot scholing van lokale adviseurs en rechtstreekse hulp bij de herstructurering van pilot-bedrijven. Op deze manier kan de ervaring met proefherstructureringen naar een politiek niveau worden getild en helpen om regelgevende, wettelijke of fiscale obstakels weg te nemen.

*Een nieuw project in het kader van het overheidsinvesteringsprogramma was gericht op de versterking en het voortbestaan van het Centrum voor Energiebeleid, namelijk via het ontwerpen van een nationaal plan voor energieveiligheid en -diversificatie, het opstellen van een plan voor de ontmanteling van de kerncentrale van Medzamor, het uitvoeren van nieuwe energieprojecten, en het voorbereiden van privatiseringen in de energiesector.

Er werd ook uitgebreid gebruik gemaakt van de programma's voor kleine projecten, inclusief Tempus, alsook van beleids- en juridisch advies en van het statistiekprogramma. Het Bistro-programma was in 1999 voor het eerst beschikbaar in Armenië en werd uitgevoerd door de delegatie van de Europese Commissie in Tbilisi.

Het programma 1998-1999 ontving een subsidie van 10 miljoen euro volgens onderstaande verdeling (in miljoen euro):

Ontwikkeling van het menselijk potentieel

Herstructurering en ontwikkeling van het bedrijfsleven

Energie

Bistro

Programma's voor kleine projecten

Reserve

Totaal // 4,0

2,0

1,0

0,3

2,4

0,3

10,0

Azerbeidzjan

Het Tacis-programma voor Azerbeidzjan is geënt op de specifieke behoeften van het land, op de algemene doelstelling van regionale samenwerking en op bredere EU-doelstellingen. Het potentieel van Azerbeidzjan als olieproducent van betekenis wordt vooral beperkt door de moeilijkheden die het land ondervindt bij de export naar internationale markten. Daarnaast is Azerbeidzjan een belangrijk doorvoerland voor Europese producenten die toegang zoeken tot markten in de Kaukasus en Centraal-Azië, alsook voor Europese importeurs van goederen en grondstoffen, inclusief olie en gas. Daardoor heeft Azerbeidzjan kunnen profiteren van zowel het nationale Tacis-programma als van transnationale Tacis-initiatieven, met name Inogate op energiegebied, Traceca op transportgebied, en het regionale landbouwhervormingsproject.

Enkele bijdragen van Tacis in 1999

Tot de projecten die Tacis in 1999 heeft uitgevoerd, behoorde de voortzetting van de steun aan de particuliere sector via het MKB-ontwikkelingsbureau in Bakoe dat in 1994 met hulp van Tacis is opgezet. De laatste fase van dit project is om het bureau financieel zelfstandig te maken. In plaats van alleen institutionele veranderingen te bevorderen, houdt het bureau zich nu bezig met zaken die rechtstreeks voordeel opleveren voor het MKB, waarbij Tacis meebetaalt aan de dienstverlening om de lasten voor het MKB te verlichten. Het is de bedoeling dat het bureau uiteindelijk zonder Tacis-steun kan functioneren. Het programma heeft ook meegewerkt aan de voorbereidingen voor een opleidingscentrum voor het bankwezen en aan het opstellen van een curriculum voor bankmanagers. Dit centrum is bedoeld als aanvulling op andere hervormingen in de banksector en zal bijdragen tot de totstandkoming van een efficiënte financiële sector in het land.

Daarnaast heeft Tacis:

*speciale hulp verleend voor scholen, wegen en irrigatie door een buitengewone toekenning van macrofinanciële bijstand; deze is onder meer gebruikt voor schoolbenodigdheden en -gebouwen en het herstel van bruggen.

*geholpen een toezichthoudende instantie voor de energie-industrie vorm te geven.

*gezorgd voor voltooiing van de opleiding van 300 accountants en insolventiedeskundigen.

*regionale ondersteuningseenheden voor de landbouw opgezet om voedselproducenten te helpen met de bedrijfsvoering.

*via het Tempus-programma de samenwerking ten aanzien van de hoger-onderwijshervorming voortgezet.

Tacis in de politieke context

De Samenwerkingsraad EU-Azerbeidzjan kwam in oktober 1999 in Luxemburg voor het eerst bijeen en sprak het vertrouwen uit dat de uitvoering van de PSO zou zorgen voor samenhang tussen de diverse aspecten van de betrekkingen tussen de EU en Azerbeidzjan, waaronder bijstand in het kader van Tacis en regionale samenwerking. Daarbij zou het onder meer moeten gaan om: het ondersteunen van pogingen om het conflict rond Nagorno-Karabach op te lossen en het zoeken naar mogelijkheden om de regionale samenwerking in de Kaukasus te stimuleren; het uitvoeren van de PSO in het algemeen en van handels- en investeringsbevorderende maatregelen in het bijzonder; het versterken van het democratiseringsproces en de eerbiediging van de mensenrechten, alsook van nauwe samenwerking in de strijd tegen de drugshandel.

De oprichtingsvergadering van het nieuwe Parlementaire Samenwerkingscomité EU-Azerbeidzjan, op 18 april in Brussel, sprak zich positief uit over 'het veelomvattende economische hervormingsbeleid van de Azerbeidzjaanse regeringen sinds 1991 en de bijstand die de EU met name via het Tacis-programma op dit gebied heeft verleend'.

In het indicatief programma 1996-1999 voor Azerbeidzjan, dat in juli 1996 werd goedgekeurd, werd prioriteit gegeven aan drie samenwerkingsgebieden: infrastructuur, ontwikkeling van de particuliere sector, en ontwikkeling van het menselijk potentieel.

Ontwikkeling van de infrastructuur: Tacis heeft geholpen bij de totstandkoming van een meer gestructureerd kader voor de energiesector, met een beter afgebakende verdeling van taken en bevoegdheden tussen beleidsvormende, regelgevende en uitvoerende functies. Tegelijkertijd heeft Tacis meegewerkt aan de oprichting van een energiebesparingscentrum en een managementtrainingscentrum voor de energiesector, en bijgedragen aan het herstel van de gas- en elektriciteitsinfrastructuur. Ook heeft het de autoriteiten bewust gemaakt van de dringende noodzaak om, met het oog op het aantrekken van internationale investeerders in de elektriciteitsdistributiesector, de elektriciteitsvoorziening en de inning van bijdragen beter te organiseren.

Het vervoer heeft ruime aandacht gekregen van Tacis vanwege de geografische sleutelpositie van Azerbeidzjan op de oost-westroute van Centraal-Azië via de Kaspische Zee naar de Zwarte Zee en Europa. Tacis heeft bijgedragen aan de ontwikkeling van de Kaspische scheepvaartmaatschappij, maritieme scholing voor de havenautoriteit van Bakoe, onderzoek op het gebied van het wegvervoer, hulp voor spoorwegonderhoud en een joint venture voor de Transkaukasische spoorwegen, en een studie naar het herstel van een veerbootterminal in Bakoe. Het ministerie van Telecommunicatie is voorzien van beleidsadvies, een opleidingscentrum, en netwerkplanning en investeringsanalyse op hoog niveau.

Ontwikkeling van de particuliere sector: Tacis steunt een doorlopend hervormingsprogramma dat de voorwaarden moet scheppen voor aanhoudende, duurzame groei op het gebied van privatisering, herstructurering van bedrijven, financiële dienstverlening, de ontwikkeling van het MKB en de landbouw. Er zijn projecten geweest met betrekking tot de scholing van accountants en insolventiedeskundigen, handels- en investeringsgerichte economische en juridische hervormingen, het ontwikkelingsbureau voor het MKB in Bakoe (Kosia), en regionale ondersteuningseenheden voor de landbouw die particuliere agrarische en voedselverwerkende ondernemers bijscholen op het gebied van bedrijfsvoering en kredietaanvragen - gebaseerd op de eerste fase van een groot regionaal landbouwprogramma dat via commerciële banken landbouwkredieten verstrekt aan boeren.

Ontwikkeling van het menselijk potentieel: Tacis heeft het hoger onderwijs ondersteund via de School voor Openbaar Bestuur en de ontwikkeling van MBA-programma's, en heeft bijgedragen aan het versterken van de arbeidsmarkt. Via hulp voor pensioenhervormingen en arbeidsbescherming wordt de steun in deze sector momenteel uitgebreid naar nieuwe gebieden, die daar steeds meer behoefte aan krijgen naarmate de hervormingen voortschrijden en het aantal werknemers in de particuliere sector toeneemt. Verder wordt advies gegeven over de aanpassing van de wetgeving aan internationale normen en over de formulering van een handelsbeleid dat bevorderlijk is voor de integratie van Azerbeidzjan in de wereldeconomie en voor de handelsbetrekkingen met de buurlanden.

De Tacis-bijstand vormt ook een aanvulling op andere EU-activiteiten, inclusief buitengewone financiële bijstand, en de 225 miljoen euro aan hulp die de EU tot dusver alleen al in de vorm van subsidies aan Azerbeidzjan heeft verleend, namelijk voor humanitaire hulp aan de meest noodlijdende delen van de bevolking, voedselhulp, structurele voedselzekerheidshulp om te zorgen dat Azerbeidzjan straks weer in staat is zijn eigen bevolking te voeden, en wederopbouwprojecten in gebieden rond Nagorno-Karabach. In de landbouwsector vormen de door Tacis aangestuurde hervormingen, samen met het voedselzekerheidsprogramma, een essentiële voorwaarde voor het opzetten van regelingen voor landbouwkredieten.

Actieprogramma

Het meest recente Tacis-actieprogramma voor Azerbeidzjan (1998-1999) omvatte de volgende projecten:

*vervolgsteun voor het opzetten van een ministerie van Brandstof en Energie.

*bestrijding van de milieueffecten van de energieproductie, in het bijzonder de sanering van met olie verontreinigd land, waarbij het alleen al op het schiereiland Apsjeron om meer dan 2000 hectare gaat. Het project omvat haalbaarheids- en pilotstudies naar het gebruik van lokale Azerbeidzjaanse technologie, het versterken van de rol van de regelgevende instanties, en het aantrekken van investeringen om de negatieve milieueffecten van de energiesector te beperken.

*steun voor herstructureringsmaatregelen in de energiesector, voortzetting van de hulp aan het ministerie van Brandstof en Energie.

*pilot-hulp aan een lokale fabriek van apparatuur voor de olie-industrie (Azneftekhimmash) om zich te vestigen als leverancier van internationale oliebedrijven.

*hulp aan het ministerie van Brandstof en Energie (Azenerjii) en het gemeentelijke elektriciteitsbedrijf van Bakoe (Bakuelectrostet) voor het organiseren van de elektriciteitsdistributie.

*een haalbaarheidsstudie naar meer veiligheid door het verbeteren en herstellen van beheers- en controlesystemen voor hogedrukgasleidingen rond Bakoe en Sumgait, bij de gasopslagfaciliteiten van Kalmas en Karadagh, en bij de gasverwerkingsinstallaties van Karadagh.

*een studie naar de wederopbouw van de Azerbeidzjaanse spoorwegen.

*steun voor de bestuurlijke reorganisatie van de transportsector, inclusief de vorming van een ministerie van Transport, om iets te doen aan het algemene gebrek aan investeringen en onderhoud sinds het uiteenvallen van de Sovjet-Unie, alsook om mogelijkheden te creëren voor samenwerking tussen overheidsbedrijven en privé-ondernemingen en om te zorgen voor synergie tussen verschillende vormen van vervoer en voor de integratie van Azerbeidzjan in het multimodale vervoersnet in de regio.

*ontwikkeling van de financiële zelfstandigheid van het MKB-ondersteuningsbureau in Bakoe.

*beleidsadvies ten aanzien van het privatiseringsproces, inclusief de regulering van post-privatiseringsactiviteiten van naamloze vennootschappen met het oog op de totstandkoming van een effectenmarkt.

*oprichting van een opleidingscentrum voor het bankwezen en ontwikkeling van een curriculum voor bankmanagers.

*oprichting van een landbouwkredietinstelling die in de toekomst op eigen kracht moet kunnen functioneren.

*ontwikkeling van het pensioenstelsel en verbetering van de arbeidsomstandighedenwetgeving.

*oprichting van een beleids- en juridisch adviescentrum in Azerbeidzjan om de integratie in de internationale handel te bevorderen.

Het programma 1998-1999 ontving een subsidie van 13,2 miljoen euro volgens onderstaande verdeling (in miljoen euro):

Energie

Transport en telecommunicatie

Herstructurering en ontwikkeling van het bedrijfsleven

Voedselproductie, -verwerking en -distributie

Ontwikkeling van het menselijk potentieel

Programma's voor kleine projecten

Reserve

Totaal // 3,6

2,4

3,5

1,0

2,2

2,8

0,5

13,2

Azerbeidzjan heeft in 1999 ook 9,5 miljoen euro aan buitengewone steun gekregen om het hoofd te kunnen bieden aan de moeilijke sociale omstandigheden in het land, met name vanwege het conflict in Nagorno-Karabach.

Wit-Rusland

De betrekkingen met Wit-Rusland blijven gespannen vanwege de bezorgdheid van de EU rond de politieke ontwikkelingen aldaar. De activiteiten van Tacis in Wit-Rusland zijn daarom beperkt tot hetgeen in september 1997 door de EU is besloten, namelijk om alleen technische bijstand te verlenen in de vorm van regionale programma's, programma's die rechtstreeks ten goede komen aan het democratiseringsproces, en humanitaire hulp.

Voor de periode 1996-1999 is geen indicatief programma overeengekomen en er is dus ook geen actieprogramma voor 1999. Daarom werden er in 1999 geen Tacis-projecten aanbesteed. In november 1999 ging de Wit-Russische regering echter akkoord met het op de burgermaatschappij gerichte Tacis-programma voor Wit-Rusland van 1997 ter waarde van 5 miljoen euro, dat in 2000 zal worden uitgevoerd. Dit programma omvat projecten waarbij wordt samengewerkt met Wit-Russische NGO's, media en studenten. Verder werden in 1999 projecten uitgevoerd in het hoger onderwijs die in het kader van het Tempus-programma 1996-1997 waren goedgekeurd.

Overeenkomstig het bovengenoemde besluit uit 1997 heeft Wit-Rusland wel geprofiteerd van een aantal regionale Tacis-programma's, bijvoorbeeld de interstatelijke en grensoverschrijdende samenwerkingsprogramma's, met name voor activiteiten op het gebied van het milieu en de verbetering van grensovergangen, alsook het programma voor nucleaire veiligheid. Daarnaast krijgt Wit-Rusland bijstand uit niet-Tacis-programma's zoals het democratieprogramma en humanitaire hulp via ECHO.

Georgië

Evenals in de Kaukasische buurlanden zijn de Tacis-activiteiten in Georgië gericht op ondersteuning van het algemene EU-beleid om de onafhankelijkheid van dit belangrijke doorvoerland tussen Europa en Centraal-Azië, en zijn voortgang op weg naar een markteconomie en volledige democratie, te versterken. De inwerkingtreding van de PSO in juli 1999 markeerde een positieve stap naar sterkere banden met de EU, maar 1999 liet ook belangrijke ontwikkelingen zien op het gebied van fysieke verbindingen met het westen: er zijn nieuwe veerdiensten over de Zwarte Zee naar Oekraïne tot stand gekomen en er wordt onderzoek gedaan naar andere verbindingen naar Oekraïne en Roemenië, dankzij Traceca. Deze nieuwe vervoersmogelijkheden zijn des te belangrijker omdat de vaste routes door Rusland ten noorden van Georgië momenteel zijn afgesloten vanwege het conflict in dat gebied.

Enkele bijdragen van Tacis in 1999

Tot de Tacis-projecten die in 1999 zijn uitgevoerd, behoorde samenwerking met de regering om de privatisering van de haven van Poti voor te bereiden en om gelijke toegang te garanderen aan alle gebruikers van de haven, die een belangrijke schakel vormt in de Traceca-route. Tacis verzorgde scholing voor rechters in het kader van een ingrijpende hervorming van het gerechtelijk apparaat. Het programma werkte aan het terugdringen van het tekort op de Georgische handelsbalans door bevordering van de export; dit project moet de Georgische exportgemeenschap informatie opleveren over markten, klanten en producten, normen, certificeringen en vervoer.

Daarnaast heeft Tacis:

*de steun aan het CERMA-project voor de herstructurering van middelgrote geprivatiseerde ondernemingen voortgezet.

*ondersteuning verleend voor het project van het Georgisch-Europese economisch beleids- en juridisch adviescentrum met betrekking tot de afstemming van de wetgeving op die van de EU, en voor Georgiës verzoek om toetreding tot de WTO.

*financiering verstrekt voor Georgian Economic Trends, een Tacis-publicatie die door alle donors als voorname bron van onderzoeksgegevens over de Georgische economie wordt erkend.

*in het kader van het Inogate-project ook hulp verleend voor het mobiliseren van investeringen om Georgiës doorvoerpotentieel voor koolwaterstoffen te herstellen, en voor het bevorderen van zijn concurrentiepositie als doorvoerland van olie en gas op de oost-westroute van de regio rond de Kaspische Zee naar die rond de Zwarte Zee.

*via het Tempus-programma de samenwerking ten aanzien van de hoger-onderwijshervorming voortgezet.

Tacis in de politieke context

Na de topontmoeting tussen Armenië, Azerbeidzjan en Georgië in juni 1999 werd de PSO van kracht, die een nieuw, meer samenhangend kader bood voor de veelheid aan EU-steunmaatregelen voor Georgië. De Samenwerkingsraad van de Europese Unie en Georgië kwam in oktober 1999 in Luxemburg voor het eerst bijeen en sprak het vertrouwen uit dat de uitvoering van de PSO zou zorgen voor samenhang tussen de diverse aspecten van de betrekkingen tussen de EU en Georgië, zoals de politieke dialoog over buitenlandse-beleidskwesties van gemeenschappelijk belang, democratie en mensenrechten, samenwerking in de strijd tegen de drugshandel, handelsrelaties en economische samenwerking, bijstand in het kader van Tacis, en regionale samenwerking.

In het indicatief programma 1996-1999 voor Georgië, dat in juli 1996 door de lidstaten werd goedgekeurd, werd prioriteit gegeven aan de ontwikkeling van de infrastructuur, het particulier initiatief en het menselijk potentieel.

Ontwikkeling van de infrastructuur: De Georgische energiesector heeft zwaar te lijden gehad van de ontwrichte economische relaties na de ineenstorting van de Sovjet-Unie en de burgerconflicten die daarop volgden. De sector is nu deels geherstructureerd en aan privatisering wordt gewerkt, maar er is nog steeds dringend behoefte aan scholing van personeel en andere hulp om een institutioneel kader tot stand te brengen. Ondertussen wordt bijstand verleend voor beter boekhoudkundig en financieel beheer in de elektriciteitsopwekkingssector en voor energiebesparingen. Het uiteindelijke doel van Tacis is om de Georgische olie- en gaswinning - zowel onshore als offshore - te stimuleren, en om te zorgen voor meer buitenlandse investeringen in downstream-activiteiten, en Tacis heeft reeds substantiële bijstand verleend aan de Georgische Internationale Oliemaatschappij op het gebied van management, onderhandelingen en de ontwikkeling van diensten in verband met de oliedoorvoer. Georgië heeft ook aanzienlijk geprofiteerd van het transportprogramma Traceca: de binnenlandse vervoersinfrastructuur bevindt zich nog steeds in slechte staat maar er is sprake van privatisering, zodat Tacis streeft naar bevordering van particuliere investeringen in het herstel van de infrastructuur, maar zonder particuliere monopolies te creëren bij toegangen tot de Traceca-route.

Ontwikkeling van het particulier ondernemerschap: De ligging van Georgië, op het ontmoetingspunt van de olierijke opkomende markten van Centraal-Azië en de grote ontwikkelde markten van Europa, Rusland en Turkije, is ideaal voor expansie van de export, met name voor producten van de lichte industrie, de landbouw en de voedselverwerkende industrie. Maar de groei heeft ernstige hinder ondervonden van de slechte respons van geprivatiseerde grote ondernemingen op de hervormingen, zodat de regering de herstructurering van het bedrijfsleven nu als prioriteit voor de volgende fase van de economische hervormingen in Georgië heeft aangemerkt. De banksector beperkt zich nog steeds hoofdzakelijk tot kortlopende activiteiten, en het ontbreken van een financiële infrastructuur en de geringe toegang tot betaalbare kredieten vormen een belemmering voor de ontwikkeling van het bedrijfsleven. Substantiële kredieten en investeringen blijven uit zolang de banken zelf geen doorzichtige boekhoudkundige normen hanteren of deze voorschrijven aan ondernemingen die op zoek zijn naar krediet - een obstakel dat overigens via het Tacis-project inzake internationale boekhoudkundige normen wordt aangepakt. Het landbouwkredietprogramma, onderdeel van het regionale landbouwhervormingsproject, heeft tot op heden in totaal 17 miljoen euro aan leningen aan particuliere boeren en handelaars verstrekt via particuliere commerciële banken.

Ontwikkeling van het menselijk potentieel: Het parlement manifesteert zich in toenemende mate als een partij die actief toezicht houdt op het beleid van de uitvoerende macht en die bereid is een volwaardige rol te spelen in het Georgische systeem van democratische 'checks and balances'. Versterking van de uitvoerende en de wetgevende macht is cruciaal voor de naleving van de internationale verplichtingen die Georgië is aangegaan en voor versteviging van de banden met Europa. Eerdere Tacis-projecten hebben zich geconcentreerd op het bijscholen van parlementsleden en ambtenaren, en meer recentelijk heeft de nadruk gelegen op de rechterlijke macht, aangezien het voor de tenuitvoerlegging van wetten nodig is om een functionerend en onafhankelijk gerechtelijk apparaat te hebben. De belastinginkomsten behoren tot de laagste ter wereld, en het hervormings- en scholingsproject voor de overheid is een van de Tacis-bijdragen aan de totstandkoming van een doeltreffender openbaar bestuur.

Actieprogramma

Het meest recente Tacis-actieprogramma voor Georgië (1998-1999) omvatte de volgende projecten:

*bijstand voor beter boekhoudkundig en financieel beheer van de binnenlandse gasdistributie.

*scholing voor de havenautoriteiten in Poti en Batumi, en het waarborgen van de maritieme veiligheid via een haalbaarheidsstudie naar herstelwerkzaamheden aan de golfbreker in de haven van Poti en via onderzoek en onderwaterinspecties van de havengebieden.

*herstructurering van grote ondernemingen.

*totstandkoming van een solide en efficiënte banksector.

*bevordering van de Georgische export.

*ontwikkeling van een landbouwkredietstelsel.

*bevordering van de groei van de toeristische sector.

*voortzetting van de Tacis-steun voor CERMA, het centrum voor managementondersteuning na privatiseringen.

*steun voor boekhoudkundige hervormingen bij commerciële banken.

*hulp aan landbouworganisaties door verdere ontwikkeling van landbouwkredietprogramma's, voortbouwend op het succes van het landbouwhervormingsprogramma (RARP).

*opleiding van particuliere - met name kleine - toeristische ondernemers.

*een belangrijk project inzake de scholing van rechters.

*hervorming van de douanedienst om de belastinginning te verbeteren, beperking van de mogelijkheden voor illegale activiteiten, en naleving van de handelsverplichtingen in het kader van internationale overeenkomsten zoals de PSO.

*bij het GEPLAC (Georgisch-Europees beleids- en juridisch adviescentrum) zal een bibliotheek worden ingericht en een juridisch tijdschrift over de Georgische en Europese wetgeving worden opgezet. De nadruk zal thans liggen op hulp bij de afstemming op de EU-wetgeving.

*scholing van democratisch gekozen afgevaardigden en lokale overheidsambtenaren ten aanzien van de beginselen van democratisch plaatselijk bestuur en beleid.

*hervorming van het statistische systeem op belangrijke terreinen.

Het programma 1998-1999 ontving een subsidie van 16 miljoen euro volgens onderstaande verdeling (in miljoen euro):

Transport en telecommunicatie

Energie

Ontwikkeling van het menselijk potentieel

Steun voor het bedrijfsleven

Voedselproductie, -verwerking en -distributie

Bistro

Kleinschalige technische bijstand

Programma voor kleine projecten

Reserve

Totaal // 1,0

1,5

4,0

3,5

1,0

0,5

0,2

3,8

0,5

16,0

Kazachstan

Uitgangspunt bij de activiteiten van Tacis is de ondersteuning van het macro-economische en sectorale beleid van de Kazachse autoriteiten geweest, om zodoende te komen tot stabiliteit, een omslag in de daling van de productie, hogere productiviteit, duurzame ontwikkeling op de middellange termijn, en bescherming van kwetsbare sociale groepen. De crisis in Zuidoost-Azië en de Russische financiële crisis van 1998 hebben hun weerslag gehad op de economie van Kazachstan, en met name op de handel, waaruit blijkt hoe kwetsbaar deze is voor externe schokken. Na de devaluatie van de tenge in april 1999 won de export van Kazachstan echter aan concurrentiekracht en is de economie een gestaag herstel gaan vertonen. De regering heeft haar markteconomiegerichte hervormingsbeleid voortgezet.

Enkele bijdragen van Tacis in 1999

Tot de projecten die Tacis in 1999 heeft ondersteund, behoorden onder meer:

*hulp voor de reorganisatie van banken zodat die op hun beurt nieuwe bedrijven kunnen bijstaan.

*training voor africhters van honden, om de douane in staat te stellen tot efficiënter speurwerk.

*steun voor de nationale oliemaatschappij voor het opzetten van een controlesysteem.

*steun voor de aanpak van de milieuproblematiek rond het Aralmeer.

*voortzetting van de samenwerking ten aanzien van de hoger-onderwijshervorming via het Tempus-programma.

Tacis in de politieke context

De Samenwerkingsraad EU-Kazachstan kwam in juli 1999 in Brussel voor het eerst bijeen. Na bespreking van de Tacis-activiteiten werd geconcludeerd dat de samenwerking in 1999/2000 zich met name zou moeten toespitsen op verbetering van het ondernemingsklimaat; versnelling van de onderhandelingen over toetreding tot de WTO; bevordering van de regionale samenwerking in Centraal-Azië, vooral via Traceca en Inogate; het opzetten van een hulpprogramma voor het democratiseringsproces; en nauwe samenwerking in de strijd tegen de drugshandel.

In het indicatief programma 1996-1999 voor Kazachstan, dat in november 1996 door het Tacis-comité werd goedgekeurd, werd prioriteit gegeven aan structurele en institutionele hervormingen, landbouw en agro-industrie, en ontwikkeling van de infrastructuur.

Structurele en institutionele hervormingen: De Tacis-assistentie heeft zich steeds gericht op scholing en onderwijs, waarbij het streven is geweest om onafhankelijke instellingen van hoge kwaliteit te creëren, met name op de vakgebieden bedrijfskunde en economie. De laatste tijd heeft de hulp zich gericht op vaardigheidsontwikkeling onder de ambtenaren die belast zijn met de internationale betrekkingen en het buitenlandse beleid van Kazachstan. Het programma heeft zich ook beziggehouden met het verbeteren van opleidingssystemen binnen het openbaar bestuur. Evenwijdig daaraan ondersteunde Tacis het opzetten van een bureau voor het ambtelijke apparaat, dat verantwoordelijk is voor de hervorming van het openbaar bestuur in het hele land. Via een macro-economisch prognose- en modelleerproject was er ook aandacht voor de economische beleidsvorming.

Landbouw en agro-industrie: De landbouw verkeert in moeilijkheden en de privatisering ervan staat centraal in de herstructureringsplannen van de regering. De landbouw speelt nog altijd een belangrijke rol in Kazachstan: in 1995 vormde deze sector de inkomstenbron voor ruim twee miljoen plattelandshuishoudens en leverde naar schatting 15% van het BBP - hoewel dit percentage in 1986-1990 nog 25% bedroeg. Zolang de daadwerkelijke privatisering van het landgebruik beperkingen ondervindt van economische, sociale en politieke factoren op regionaal niveau, bestaat het risico dat de herstructurering van boerenbedrijven stagneert, tenzij dit proces een nieuwe impuls krijgt van initiatieven op provinciaal (of oblast-) niveau.

Ontwikkeling van de infrastructuur: Kazachstan is rijk aan primaire energiebronnen zoals olie, gas en steenkool. Cruciaal voor de economische ontwikkeling van Kazachstan is een efficiënte exploitatie van deze hulpbronnen, hetzij voor de export (een groot deel ervan zal worden uitgevoerd) hetzij voor de binnenlandse energievoorziening. Een doeltreffend controle- en monitoringsysteem voor de winning en afzet van olie- en gasproducten is onmisbaar om de nationale energievoorraden in het eigen belang van Kazachstan te kunnen aanwenden. Tacis helpt de nationale oliemaatschappij om een dergelijk systeem op te zetten. Op telecommunicatiegebied hebben de nationale autoriteiten te maken met een toenemende vraag naar de toewijzing van radiofrequenties aan exploitanten van cellulaire en satellietcommunicatiesystemen, particuliere netwerken - zeg maar alle diensten waarvoor radiocommunicatie nodig is. Tacis heeft hulp verleend op het gebied van frequentiebeheer en -toezicht, alsook voor de oprichting van een onafhankelijk centrum voor metrologie, certificering en standaardisering.

Actieprogramma

Het meest recente Tacis-actieprogramma voor Kazachstan (1998-1999) omvatte in totaal 10 projecten. Ongeveer 60% van de middelen werd toegekend aan het brede thema 'hervorming en heroriëntatie van structuren en instellingen in de publieke en particuliere sector', met als doel om de totstandkoming van een markteconomie te ondersteunen.

De projecten die onder het thema structurele en institutionele hervorming vallen, zijn bedoeld om de totstandkoming van een markteconomie te ondersteunen en hebben betrekking op zowel de publieke als de particuliere sector:

*Het overheidsprogramma inzake juridische hervormingen, dat gericht is op versterking van het rechtssysteem, namelijk door technisch advies over het wetgevingsproces te geven, de ontwikkeling van het juridisch onderwijs te ondersteunen, de toegang tot juridische informatie te verbeteren en de bewustwording onder de bevolking te bevorderen.

*Hulp voor het Kazachse bedrijfsleven om met internationale normen te werken, ter bevordering van de concurrentie op nationale en internationale markten.

*Scholing van medewerkers van het ministerie van Economische Zaken in het toepassen van macro-economische modelleer- en prognosetechnieken. Voorwaarde voor dit project is dat de kwaliteit en volledigheid van de officiële statistieken wordt verbeterd.

*Bijstand voor de verdere ontwikkeling van het handelsonderwijs aan het Kazachse Instituut voor Bedrijfskundig en Economisch Onderzoek (KIMEP), om te zorgen voor duurzaamheid op institutioneel en academisch niveau.

*Steun voor de ontwikkeling van een milieu- en vervoersbeleid dat tot doel heeft de luchtkwaliteit te verbeteren via terugdringing van de uitstoot van het verkeer. Een proefproject in Almaty zal zich richten op bestrijding van de gezondheidseffecten van de verontreiniging.

*Versterking van het institutioneel vermogen van het ministerie van Staatsinkomsten ten aanzien van de inning en administratie van de belastingen.

In de landbouw en de agro-industrie richt de Tacis-hulp zich primair op kleine particuliere boerenbedrijven door te zorgen voor een doeltreffende afzetinfrastructuur op het platteland. Via het marketingproject voor het platteland worden het ministerie van Landbouw en de oblast-besturen geholpen bij het opzetten van een rurale marktinfrastructuur, waarbij wordt voortgebouwd op eerdere initiatieven ten aanzien van groothandelsmarkten en marktinformatie.

Wat de ontwikkeling van de infrastructuur betreft, ligt het accent op vervoer en olie en gas. Het project op vervoersgebied vormt een aanvulling op het transnationale Traceca-project en heeft betrekking op verbetering van voorschriften en normen en van de administratieve procedures voor andere transportcorridors die aansluiting geven op de Traceca-routes. Het project ten aanzien van de olie- en gassector, die bij de herstructurering in 1997 in handen kwam van KazakhOil, richt zich op verbetering van de toezichthoudende rol van de staat en op de ontwikkeling van kwaliteitscontrole- en veiligheidsprocedures.

Het Bistro-programma, dat wordt uitgevoerd door de delegatie van de Commissie in Almaty, vormt een aanvulling op de reguliere Tacis-activiteiten en biedt toegankelijke, flexibele steun voor allerlei kleinschalige projecten. Geslaagde Bistro-projecten hadden onder meer betrekking op een omscholingsprogramma voor werklozen in Noord-Kazachstan, energiebesparende maatregelen in ziekenhuizen en het opzetten van een Raad voor Buitenlandse Investeringen die moet zorgen voor verbetering van het algemene ondernemingsklimaat.

Het programma 1998-1999 ontving een subsidie van 23,9 miljoen euro volgens onderstaande verdeling (in miljoen euro):

Structurele en institutionele hervormingen

Landbouw en agro-industrie

Ontwikkeling van de infrastructuur

Bistro

Programma's voor kleine projecten

Reserve

Totaal // 9,1

2,0

4,0

0,8

7,3

0,7

23,9

Kirgizstan

Kirgizstan is een agrarisch land dat rijk is aan delfstoffen zoals goud en zeldzame metalen. De exploitatie van deze natuurlijke hulpbronnen wordt echter belemmerd door de slechte staat waarin de industriële infrastructuur en de marktverbindingen verkeren, wat het land overigens niet heeft belet om als een van de eerste NOS-landen toe te treden tot de WTO. De Tacis-steun heeft zich toegespitst op hulp voor de overgang naar een markteconomie, inclusief hulp voor de ontwikkeling van de particuliere agrarische sector. Daarnaast was het programma vooral gericht op de ontwikkeling van vervoersverbindingen en infrastructuur - onder meer via Traceca, dat de Centraal-Aziatische landen helpt om efficiëntere verbindingen met Europa tot stand te brengen - en tot op zekere hoogte op de opbouw van structuren voor meer diversificatie van de economie.

Enkele bijdragen van Tacis in 1999

Tot de projecten die Tacis in 1999 heeft uitgevoerd, behoorde steun voor het ministerie van Transport en Communicatie om de posterijen, de dienst Luchtbeleid en de nationale luchtvaartmaatschappij te ontwikkelen. Het programma hielp met het opzetten van een adviesdienst voor de banksector en verleende, in samenwerking met het opleidingscentrum van de Nationale Bank en het regionale opleidingscentrum voor het bankwezen, praktische adviezen aan afzonderlijke banken en andere financiële instellingen. Tacis verzorgde ook scholing op het gebied van energiebesparing in de productie en de distributie; adviseerde omtrent de aanleg van een nieuwe luchthaven; gaf voorlichting op het gebied van agri-business; en richtte verenigingen van particuliere veehouders op. De samenwerking ten aanzien van de hoger-onderwijshervorming in het kader van het Tempus-programma werd voortgezet.

Voor wat betreft structurele en institutionele hervormingen lag de nadruk op beleidsvorming en op het opzetten van overheidsdiensten en financieringsinstellingen die kunnen bijdragen tot een groeiende productiecapaciteit van ondernemingen op de (middel)lange termijn. Hierbij ging het ook om een betere interactie tussen ministeries enerzijds en buitenlandse donors en andere internationale instanties anderzijds. Bovendien ging Tacis in op een verzoek van de regering om technische bijstand te verlenen aan het landbouwfinancieringsproject van de Wereldbank, dat kredieten beschikbaar stelt aan boeren en samenwerkende boerenbedrijven om op die manier een meer dynamische en winstgevende agrarische sector te creëren. Tacis heeft advies gegeven aan de Kirgizische landbouwkredietcorporatie, onder meer over systemen voor liquiditeitsbeheer, beoordelingen van leningsaanvragen en de identificatie van grote landbouwbedrijven en ondernemingen in de agri-business, en steun aan groepen boeren die op zoek zijn naar gezamenlijke kredieten. Een ander project bouwde voort op eerdere Tacis-activiteiten ten behoeve van winstgevende particuliere bedrijven in de agrarische sector, met het accent op marketing en voedselverwerking en op bevordering van de nationale en internationale handel via contacten en systematische informatie.

Tacis in de politieke context

De Samenwerkingsraad van de Europese Unie en Kirgizstan kwam in juli 1999 in Brussel voor het eerst bijeen en sprak het vertrouwen uit dat de uitvoering van de PSO zou zorgen voor samenhang tussen de diverse aspecten van de betrekkingen tussen de EU en Kirgizstan, waaronder bijstand in het kader van Tacis en regionale samenwerking. De ministers concludeerden dat de samenwerking in 1999/2000 zich met name zou moeten toespitsen op economische kwesties; op de beste manieren om gebruik te maken van Traceca (Transportcorridor Europa-Kaukasus-Centraal-Azië) en Inogate (Interstatelijk programma voor olie- en gastransport naar Europa) om de infrastructurele verbindingen tussen Centraal-Azië en Europa te verbeteren; op Tacis-bijstand om Europese bedrijven bewuster te maken van de mogelijkheden in Kirgizstan; op toezicht op politieke ontwikkelingen die de stabiliteit in Centraal-Azië beïnvloeden; op het volgen van het democratiseringsproces in Centraal-Azië en op nauwe samenwerking in de strijd tegen de drugshandel.

In het indicatief programma 1996-1999 voor Kirgizstan, dat in september 1996 door het Tacis-comité werd goedgekeurd, werd prioriteit gegeven aan structurele en institutionele hervormingen, landbouw en agro-industrie, en ontwikkeling van de infrastructuur.

Structurele en institutionele hervormingen: Het algemene thema voor Tacis is de hervorming en heroriëntatie van structuren en instellingen om te helpen een markteconomie tot stand te brengen. De projecten hebben betrekking op gebieden die cruciaal zijn voor het transformatieproces, zoals sociale hervormingen, steun voor het MKB en ontwikkeling van de handel. Voorwaarde voor het hele hervormingsproces is de opwaardering van het bestuurlijke en administratieve systeem door middel van scholing, herstructurering en beleidsadvies. De PSO schetst het kader voor de handels- en politieke betrekkingen tussen de Europese Unie en Kirgizstan. Hoewel Kirgizstan in 1998 is toegetreden tot de WTO, moet nog een aantal juridische en institutionele problemen worden opgelost om te zorgen dat Kirgizstan zijn WTO- en PSO-verplichtingen kan nakomen en daar ook ten volle van kan profiteren. Kirgizstan is begonnen met het scheppen van een gunstiger ondernemingsklimaat voor buitenlandse investeringen in die zin dat het een geschikt wetgevend kader heeft gecreëerd. In de MKB-sector komen directe buitenlandse investeringen echter slechts langzaam op gang, en ondanks hun hoge technische opleidingsniveau is het vermogen van Kirgizische ondernemers om zichzelf bij potentiële buitenlandse partners te promoten, nog altijd zwak en onderontwikkeld. Het economische overgangsproces heeft radicale maatschappelijke veranderingen met zich meegebracht en heeft een ingrijpend effect gehad op de arbeidsmarkt. De werkloosheid is een van de hoofdoorzaken van het feit dat meer dan de helft van de bevolking van Kirgizstan onder de armoedegrens leeft, en de regering heeft een nationaal opleidingsfonds gevormd om dit probleem aan te pakken.

Landbouw en agro-industrie: De landbouw, de voornaamste economische sector in Kirgizstan, speelt een dominante rol in de werkgelegenheid (49%), is verantwoordelijk voor een belangrijk deel van het BBP (46%) en de deviezeninkomsten (38% van de export), en is tevens cruciaal voor de nationale voedselzekerheid. Na een sterke terugval tussen 1990 en 1995 is er nu sprake van herstel dankzij de plantaardige productie, maar de veeteelt blijft nog steeds achter. Ondanks grootschalige privatiseringen en vooruitgang ten aanzien van deregulering van de prijzen, liberalisering van de handel en landhervormingen, verloopt de overgang naar een efficiënte, particuliere landbouw op basis van marktprincipes nog altijd langzaam. Tacis heeft het overgangsproces ondersteund door hulp te verlenen voor het opstellen van een beleidsplan, en verder door productiemiddelen te verstrekken aan particuliere boeren, de particuliere veehouderij te verbeteren, de agri-business te ontwikkelen en een landbouwkredietinstelling te vormen. Bovendien houdt Tacis zich bezig met de aanpak van een zaaigoedprobleem: veel boeren gebruiken momenteel zaad van slechte kwaliteit, dat niet goed ontkiemt en de verspreiding van ziekten in de hand werkt.

Ontwikkeling van de infrastructuur: De transport- en communicatie-infrastructuur in de Centraal-Aziatische republieken was oorspronkelijk opgezet als onderdeel van het omvangrijke, naar binnen gerichte sovjetsysteem en is dus niet gericht op oost-westverbindingen. Bij voldoende onderhouds- en herstelwerkzaamheden zou de bestaande vervoersinfrastructuur toereikend zijn voor een gematigd herstel van de economische activiteit. Door gebrek aan middelen voor onderhoud vertoont het systeem echter een zodanige achteruitgang dat grootschalige renovatie noodzakelijk is. Het wegtransport is de voornaamste vervoerswijze in dit bergachtige land (meer dan 80% van het totale vrachtvervoer), maar echte concurrentie ontbreekt.

Actieprogramma

Het meest recente Tacis-actieprogramma voor Kirgizstan (1998-1999) omvatte de volgende projecten:

*Hulp bij het nakomen van de internationale verplichtingen in verband met de PSO en de toetreding tot de WTO, via een dialoog met de regering en het Kirgizische parlement om de goedkeuring van wetgeving te vergemakkelijken, en via een Kirgizisch-Europees beleids- en juridisch adviescentrum (KYRPLAC).

*Steun voor de MKB-sector, via een samenwerkingscentrum voor het bedrijfsleven in Bisjkek (met een bijkantoor in Osj) dat moet fungeren als eerste aanspreekpunt voor grensoverschrijdende samenwerking, en technische bijstand voor het Staatsbureau voor Buitenlandse Investeringen.

*Versterking van het opleidingsfonds met behulp van moderne, op het land afgestemde technologieën, en bijscholing van ambtenaren en rechtstreekse scholing van werklozen en achtergestelde groepen.

*Verstrekking van speciaal geselecteerde soorten kwaliteitszaden aan boeren, ondersteuning van de landbouwadviesdiensten, en verbetering van de technische, landbouwkundige en zakelijke kennis van boeren en bedrijfsleiders die bij de productie van zaaigoed zijn betrokken, alsook de uitvoering van een proefproject op het gebied van zaadproductie.

*Een alomvattende haalbaarheidsstudie naar het herstel van de wegen tussen Osj en de steden Erkech Tam en Isfana, aan de hand waarvan de regering met de internationale financiële instellingen over financiering kan onderhandelen. De bouwwerkzaamheden zelf en de lagere transportkosten als gevolg van de verbetering van de wegen zouden een positief effect hebben op de economie van de regio.

Het programma 1998-1999 ontving een subsidie van 12 miljoen euro volgens onderstaande verdeling (in miljoen euro):

Structurele en institutionele hervormingen

Landbouw en agro-industrie

Ontwikkeling van de infrastructuur

Programma's voor kleine projecten

Reserve

Totaal // 5,0

1,5

1,4

3,3

0,7

12,0

Moldavië

Moldavië ligt aan de westrand van het Tacis-gebied en grenst rechtstreeks aan Roemenië, een van de landen waarmee onderhandeld wordt over toetreding tot de Europese Unie. Net als voor de andere NOS in Oost-Europa geldt dat, naarmate deze onderhandelingen sneller vorderen, deze verdergaande toenadering geleidelijk tot uitdrukking zal komen in de betrekkingen tussen de EU en Moldavië. Voor Tacis betekent dit dat het de ontwikkeling van de markteconomie in Moldavië ondersteunt, met name de totstandkoming van nieuwe handelsrelaties. Hiervoor is het noodzakelijk dat Moldavische producenten internationale normen en kwaliteitsprocedures overnemen, willen ze nieuwe markten kunnen veroveren.

Enkele bijdragen van Tacis in 1999

Tot de projecten die Tacis in 1999 heeft uitgevoerd, behoorden onder meer:

*werkervaringsperioden voor Moldavische managers in de EU via het programma voor managerstraining (voorheen het programma Initiatief voor productiviteit).

*hulp voor kleine ondernemingen die zijn opgezet door ex-medewerkers van de defensie-industrie, bij het ontwikkelen van nieuwe activiteiten en het zoeken naar buitenlandse partners.

*vervolgsteun voor regionale informatiecentra voor particuliere boeren die na privatisering direct hun eigen bedrijf leiden.

*assistentie voor de Moldavische regering bij het opstarten van de uitvoering van de partnerschaps- en samenwerkingsovereenkomst.

*subsidie voor de werkzaamheden van het regionale milieucentrum.

*hulp voor de Moldavische regering bij het uitwerken van het concept van de Moldavische exportpromotieorganisatie, die, indien zij goed wordt bestuurd, een essentieel instrument zal gaan vormen in het handelsbeleid van Moldavië.

*voortzetting van de samenwerking ten aanzien van de hoger-onderwijshervorming via het Tempus-programma

Tacis in de politieke context

De PSO tussen Moldavië en de EU werd op 1 juli 1998 van kracht. De uitvoering van de PSO omvat activiteiten op allerlei uiteenlopende gebieden, en de Samenwerkingsraad ging tijdens zijn eerste bijeenkomst akkoord met een gezamenlijk werkprogramma voor 1998-1999 waarin de prioriteitsgebieden waren vastgelegd.

In het indicatief programma 1996-1999 voor Moldavië, dat in september 1996 door het Tacis-comité werd goedgekeurd, werd prioriteit gegeven aan voedselproductie, -verwerking en -distributie, ontwikkeling van de particuliere sector, en ontwikkeling van het menselijk potentieel.

Voedselproductie, -verwerking en -distributie: Moldavië is nog altijd een overwegend agrarisch land. De betekenis van de landbouw voor de nationale economie is aanzienlijk. De mogelijkheden voor herstel in deze sector zijn zeer groot, de hervorming van de landbouw is in gang gezet, maar de productie blijft teruglopen. Tacis is bijgesprongen om de hervormingen te ondersteunen, zodat de verdere herstructurering van deze steunpilaar van de economie ook de drijvende kracht kan gaan vormen achter meer algemene economische groei. De doelstellingen van het indicatief programma 1996-1999, namelijk betere beleidsvorming op dit terrein en de ontwikkeling van landbouwkredieten, vormden centrale elementen in het actieprogramma voor 1996-1997. De laatste tijd zijn de Tacis-activiteiten toegespitst geweest op het verbeteren van de deskundigheid van boeren op het gebied van de productie, met het accent op plattelandsgemeenschapsontwikkeling, inclusief voorlichting en informatie, en op het bevorderen van de ontwikkeling van kleine particuliere bedrijven in de agri-business.

Ontwikkeling van de particuliere sector: De doelstellingen van Tacis op dit terrein zijn het herstructureren van grotere ondernemingen, het bevorderen van de groei van het MKB en het stimuleren van export en investeringen. Dat is met name van belang omdat de economische crisis in Rusland - Moldaviës voornaamste handelspartner - een ernstige weerslag heeft op de economie. De particuliere sector is van doorslaggevende betekenis om te komen tot economische groei, integratie van Moldavië in de wereldeconomie en verhoging van de levensstandaard. De projecten hebben tot doel om zowel de desbetreffende eenheden binnen de overheid als privé-ondernemingen te helpen het hoofd te bieden aan de economische problemen.

Ontwikkeling van het menselijk potentieel: hervorming van het socialezekerheidsstelsel, steun voor de ontwikkeling van het openbaar bestuur. De ontwikkeling van het menselijk potentieel zal een belangrijk aandachtsgebied blijven bij Moldaviës overgang naar een moderne markteconomie, en door de moeilijke economische situatie zullen het openbaar bestuur en de sociale sector alleen nog maar meer onder druk komen te staan.

De uitvoering van de PSO zal voor de regering een extra belasting vormen. Op veel van de terreinen voor samenwerking die in de PSO zijn opgenomen, heeft de Moldavische regering advies nodig. Hoewel sommige misschien al voor een deel door Tacis-projecten (bijv. onderwijs, douane, milieu, grensoverschrijdende activiteiten) of door andere programma's (bijv. wetenschap) worden gedekt, zijn de behoeften op sommige terreinen zo groot dat een speciaal PSO-uitvoeringsproject noodzakelijk was om specifiek advies en gerichte scholing te kunnen geven. Tacis ondersteunt het openbaar bestuur door scholing en advies te verstrekken aan de wetgevende instanties over zaken die verband houden met de uitvoering van de PSO.

Actieprogramma

Het meest recente Tacis-actieprogramma voor Moldavië (1998-1999) omvatte de volgende nieuwe projecten:

Op het gebied van voedselproductie, -verwerking en -distributie:

*Het grootste project was bedoeld om een klasse van deskundige, goed opgeleide particuliere boeren te creëren. Via de hervorming, herstructurering en rationalisering van het agrarisch onderwijs en onderzoek zou het project mogelijkheden bieden voor een efficiënter gebruik van middelen, de invoering van moderne technieken en lesprogramma's en betere samenwerking tussen onderwijsinstellingen.

*Een ander projectvoorstel betrof een door het ministerie van Landbouw op te zetten netwerk van landbouwadviescentra voor doorlopend technisch advies aan boeren. Deze voorlichtingscentra zullen bijdragen tot productieverhoging en efficiëntieverbetering op landbouwbedrijven - en daarmee tot de versterking van privébedrijven en plattelandsgemeenschappen.

*Er is een voorstel gedaan voor een kleinschaliger project om de levering van landbouwmachines te vergemakkelijken. Daartoe worden de weinige bestaande ondernemingen geholpen om hun dienstverlening aan boeren te verbeteren en worden nieuwe actoren op de markt gestimuleerd.

Terwijl de eerste twee projecten vervolgens tot één project zijn gecombineerd, is over het derde project nog geen besluit genomen.

De projecten ten aanzien van de ontwikkeling van de particuliere sector zijn gericht op het aanpakken van de gevolgen van de Russische crisis, met name via exportbevordering in de agrarische, industriële en dienstverlenende sector en via betere transportverbindingen.

*Het grootste project betreft de oprichting van de Moldavische exportpromotieorganisatie, een niet-overheidsorganisatie zonder winstoogmerk, waarin de overheid en de particuliere sector nauw samenwerken.

*Een ander project ondersteunt het onafhankelijke Centrum voor Concurrentievermogen en Productiviteit. Voortbouwend op eerdere bedrijfsherstructureringsprojecten wordt hulp verleend aan geprivatiseerde of geherstructureerde bedrijven maar ook aan startende ondernemingen. Het centrum wordt van het nodige voorzien om specifieke expertise te kunnen bieden aan ondernemingen, bijvoorbeeld op het gebied van kwaliteitssystemen, kwaliteitscontrole en managementtechnieken, zodat die hun internationale concurrentiepositie kunnen verbeteren.

*Steun voor de herstructurering van het uitgebreide maar onderbenutte Moldavische spoorwegennet. Het project helpt het ministerie van Transport om de toekomstige rol van het openbare of particuliere spoorwegvervoer binnen het totale Moldavische vervoerssysteem te analyseren en om een herstructurerings- en/of privatiseringsplan op te stellen.

*Op verzoek van het ministerie van Transport wordt grote prioriteit gehecht aan een speciaal project voor het herstel van de brug over de Dnjestr nabij Gura Bicului, die door oorlogsschade onbruikbaar was geworden. Sinds de gevechten tussen Moldavië en Transdnjestrië in 1992 heeft het gebrek aan oeververbindingen een belemmering gevormd voor economische ontwikkeling en verbetering van de levensomstandigheden. De heropening van bruggen heeft ook een duidelijke politieke betekenis.

Wat de ontwikkeling van het menselijk potentieel betreft, gaat het om het regionaal bestuur en de hervorming van de gezondheidszorg, en daarnaast om hulp bij de uitvoering van de PSO.

*Een van de projecten richt zich specifiek op de versterking van het regionale openbaar bestuur, in samenwerking met het ministerie van Algemene Zaken. Tegelijkertijd is de Moldavische regering een hervorming aan het doorvoeren waarbij het aantal regio's sterk zal worden gereduceerd en hun functie geconsolideerd. Dit biedt Tacis de gelegenheid om te helpen bij het afbakenen van de taken van de regionale overheden en bij het aantrekken van goed opgeleide, efficiënte medewerkers.

*Tacis biedt assistentie bij de uitvoering van de PSO, met name in de vorm van advies en scholing van medewerkers.

*Het Moldavische ministerie van Gezondheid ontvangt hulp om het gezondheidsbeleid te herdefiniëren, waarbij het onder meer gaat om managementtraining en capaciteitsopbouw op regionaal niveau en een studie naar de haalbaarheid van een verplichte ziektekostenverzekering.

Het programma 1998-1999 ontving een subsidie van 19,5 miljoen euro volgens onderstaande verdeling (in miljoen euro):

Voedselproductie, -verwerking en -distributie

Herstructurering en ontwikkeling van het bedrijfsleven

Ontwikkeling van het menselijk potentieel

Transport

Programma's voor kleine projecten

Reserve

Totaal // 4,1

3,6

4,5

2,0

4,8

0,5

19,5

Mongolië

Ingeklemd tussen zijn twee enorme buurlanden Rusland en China is Mongolië misschien wel het meest geïsoleerde NOS-land. Het moet tal van problemen overwinnen om zich een plaats te verwerven in de wereldeconomie - hoewel het al enkele jaren lid is van de WTO, wat van zijn beide grote buren nog niet gezegd kan worden. De Tacis-activiteiten in Mongolië zijn gericht geweest op structurele hervormingen, enerzijds om de ontwikkeling van de markteconomie te ondersteunen, anderzijds om de infrastructuur die nodig is voor een adequate energievoorziening aan bedrijven en burgers te moderniseren. Omdat de vervoersverbindingen naar en vanuit Mongolië speciale moeilijkheden opleveren, heeft Tacis Mongolië ook geholpen bij het zoeken naar manieren om zijn verbindingen met externe markten te ontwikkelen.

Enkele bijdragen van Tacis in 1999

Tot de vele projecten die Tacis in 1999 heeft uitgevoerd, behoorden:

*advies inzake de ontwikkeling van het toerisme;

*steun voor de oprichting van kleine en middelgrote bedrijven;

*hulp bij de reclassering van ex-gevangenen en verbetering van de situatie van straatkinderen via het programma LIEN (Link tussen Europese niet-gouvernementele organisaties);

*bevordering van de kwaliteit van de plantaardige productie;

*verbetering van het geschiedenis- en geneeskundeonderwijs en de opleiding van docenten, via Tempus;

*stimulering van de jongere generatie om democratische procedures in te voeren en te ontwikkelen, via het democratieprogramma.

In het indicatief programma 1996-1999 voor Mongolië, dat in september 1996 door het Tacis-comité werd goedgekeurd, werd prioriteit gegeven aan structurele en institutionele hervormingen, het bedrijfsleven en financiële ontwikkeling, en de ontwikkeling van de infrastructuur.

Structurele en institutionele hervormingen: Tacis steunt het hervormingsprogramma van de regering, dat is gericht op inkrimping van het overheidsapparaat, op beter bestuur, en op bevordering van de groei van de particuliere sector. De hervorming van het openbaar bestuur is in volle gang en er wordt gewerkt aan capaciteitsopbouw. Ook de onderwijssector in Mongolië is in beweging. Deze is indertijd ontwikkeld in de context van een centrale planeconomie en op basis van volledige begrotingssteun. In een situatie van beperkte begrotingsruimte is dit model echter onhoudbaar gebleken, en ongeschikt voor een marktgericht economisch systeem. De huidige onderwijsbegroting is ontoereikend om een onderwijssysteem in stand te houden zoals dat vóór de transitie bestond. De regering is nu bezig met de uitvoering van een programma om de onderwijssector te rationaliseren, het aantal medewerkers te verminderen en de studieprogramma's te herzien op basis van internationaal aanvaardbare normen en concepten. Ook de gezondheidszorg komt vrijwel volledig voor rekening van de overheid en kampt met financiële krapte. Ziekenhuizen en klinieken hebben te weinig geld om hun apparatuur te onderhouden en om de juiste voorzieningen en geneesmiddelen in te kopen. Hierdoor zijn sommige gezondheidsindicatoren in Mongolië de afgelopen vier jaar gedaald. Om deze ontwikkeling te keren, probeert de regering om haar middelen vooral in de eerstelijnsgezondheidszorg in te zetten en om de werking van het gezondheidszorgsysteem te herzien.

Bedrijfsleven en financiële ontwikkeling: De wet- en regelgeving levert nog altijd obstakels op voor de ontwikkeling van bedrijven, terwijl de toegang tot kredieten - en investeringen - zeer problematisch blijft, met name in de provincie. Positief is dat de Mongolische regering zich blijft inspannen voor het hervormingsproces, waardoor de resterende hindernissen versneld weggewerkt kunnen worden. Uit hoofde van eerdere begrotingen is Tacis gericht geweest op beleidsadvies ter bevordering van bedrijfsleven en ondernemerschap, op de oprichting van een Mongolisch bedrijfsontwikkelingsbureau (inclusief een adviescentrum voor de voedselverwerkende industrie), en op versterking van de toegang van het MKB tot buitenlandse investeringen en marktinformatie.

Ontwikkeling van de infrastructuur: De verschuiving naar een markteconomie in Mongolië vereist verbetering van de infrastructuur, regelingen voor multimodaal vervoer, grensposten en een adequaat binnenlands en internationaal netwerk. De regering kent grote prioriteit toe aan het vervoer van aardolieproducten om te kunnen zorgen voor een meer efficiënte, kosteneffectieve en betrouwbare energievoorziening. Tot nu toe was het gros van de olie-importen afkomstig van Russische raffinaderijen. Vroeger verliepen die hoofdzakelijk via ruilhandelsovereenkomsten (met name in ruil voor koper en molybdeenconcentraten) in het kader van vijfjarenplannen, maar steeds vaker moet er met harde valuta worden betaald. Sinds 1992 is het ruilhandelsysteem niet meer van toepassing. Zowel om strategische redenen als met het oog op concurrentie in de onderhandelingen over contracten probeert Mongolië nu zijn toevoerbronnen te diversifiëren via China.

Actieprogramma

Het meest recente Tacis-actieprogramma voor Mongolië (1998-1999) omvatte de volgende nieuwe projecten:

*Bevordering van de herstructurering van de overheidssector. Tacis zal zich bezighouden met versterking van het Instituut voor Bestuurskunde en Managementontwikkeling - het enige opleidingsinstituut op het gebied van bestuurskunde. Aangezien de regering meer dan 2600 werknemers wil (bij)scholen, Tacis helpt de capaciteit van deze instelling te verbeteren.

*Hulp voor de Nationale Universiteit van Mongolië om zich aan te passen aan de krappere budgetten en de strengere discipline van een markteconomie: omdat de universiteit de helft van haar vaste financiële overheidssteun zal kwijtraken, moeten er dringend en snel veranderingen komen in het bestuurlijke systeem en de administratieve structuren. Daarnaast is een hervorming van het economieonderwijs noodzakelijk om toekomstige generaties studenten te scholen in markteconomische beleidsvoering.

*Verbetering van het financieel beheer van de gezondheidssector, enerzijds door de deskundigheid van provinciale medewerkers te versterken zodat decentralisatie daadwerkelijk kan functioneren, anderzijds door de beperkte middelen zo efficiënt mogelijk te gebruiken.

*Uitbreiding van de voorzieningen voor het MKB in Mongolië: extra steun voor instellingen die opleidings- en adviesdiensten voor het MKB bieden, de ontwikkeling van een afstandsonderwijsprogramma voor de afgelegen regio's van Mongolië, en hulp voor de vorming van een investerings- en kredietfonds voor kleine en micro-ondernemingen. Speciale aandacht wordt besteed aan activiteiten waar vrouwen en jonge ondernemers bij zijn betrokken.

*Verbetering van de plantaardige productie: dit project voorziet zowel in beleidsadvies aan de overheid als in scholing en managementondersteuning voor agrarische ondernemingen. Stafmedewerkers van het ministerie van Landbouw en Industrie en lokale functionarissen zullen advies krijgen over de productie van gewassen, voedselzekerheid en voedselvoorziening, terwijl de programma's ten aanzien van landhervormingen, ruimtelijke ordening en de ontwikkeling van een grondmarkt zullen worden herzien. Verder zal de technische, landbouwkundige en bedrijfskundige kennis van boeren en managers van agrarische dienstverleningsbedrijven worden verbeterd, onder meer door demonstratieprojecten op te zetten op het gebied van bedrijfsvoering, productie en verkoop van landbouwproducten, en door handelaars te stimuleren en te scholen op het gebied van bedrijfsontwikkeling en modern commercieel bankieren.

*Verkenning van nieuwe transportverbindingen met China: Tacis zal een haalbaarheidsstudie uitvoeren en onderzoek doen naar de investeringsvooruitzichten voor nieuwe voorzieningen (onder meer voor de overslag van olie) op het spoorwegstation van Zamyn Uud aan de zuidoostgrens - het belangrijkste station voor alle handel met China via het spoor. Tacis is ook bezig om pas ontdekte Mongolische olievelden en hun exportpotentieel te verwerken in een geactualiseerde versie van een Wereldbankstudie uit 1993.

*Kleinere projecten in het kader van de programma's voor kleine projecten hadden betrekking op het opzetten van een kliniek ter preventie en behandeling van oogziekten; hulp bij cursusontwikkeling op het gebied van toegepaste economie, recht, toegepaste wetenschap en technologie, en de opleiding van docenten; bescherming van vrouwen en kinderen, politieke bewustwording, professionalisering in de journalistiek, en rechtshulp voor consumenten; verbetering van de kwaliteit en verspreiding van statistische gegevens en de vergelijkbaarheid met internationale normen; en betere grenscontroles en informatieverstrekking over importen, exporten, handelsbewegingen en handel in verboden stoffen.

Het programma 1998-1999 ontving een subsidie van 11 miljoen euro volgens onderstaande verdeling (in miljoen euro):

Structurele en institutionele hervormingen

Bedrijfsleven en financiële ontwikkeling

Ontwikkeling van de infrastructuur

Programma's voor kleine projecten

Reserve

Totaal // 2,8

3,1

1,6

3,0

0,5

11,0

Russische Federatie

Tacis is het grootste programma voor technische bijstand in Rusland, waarvan de totale cumulatieve vastleggingen sinds 1991 inmiddels zijn opgelopen tot bijna 2 miljard euro. De activiteiten van Tacis in Rusland, verreweg het grootste NOS-land, strekken zich uit over tal van sectoren, maar altijd met het achterliggende doel om de ontwikkeling van een markteconomie en een stabiele democratie in Rusland te bevorderen en te ondersteunen. Vanwege de financiële crisis van 1998 heeft Tacis in 1999 flink moeten ingrijpen en hebben het bankwezen en de financiële sector bijzondere Tacis-bijstand ontvangen. Momenteel is Rusland het enige Tacis-land dat direct aan de EU grenst, en in 1999 heeft Tacis in het kader van het grensoverschrijdende programma het herstel van twee grensovergangen aan de Russisch-Finse grens ondersteund. Als deze in 2000 opengaan, betekent dat niet alleen een efficiëntieverbetering voor het verkeer in die regio, maar ook een opening naar nauwere betrekkingen tussen de EU en Rusland.

Enkele bijdragen van Tacis in 1999

In 1999 heeft Tacis in Rusland een breed scala aan projecten uitgevoerd. Op het gebied van bedrijfsherstructurering en ontwikkeling van de particuliere sector was het programma betrokken bij het opstellen van ondernemingsplannen, haalbaarheidsstudies en marktstudies voor Russische ondernemingen. Tacis heeft Russische zakenlieden bijgeschoold in het toepassen van marktregulerende technieken en het organiseren van uitwisselingen met bedrijven in de Europese Unie. Het heeft geholpen bij het opzetten van bedrijfsinformatiecentra voor kleine en middelgrote ondernemingen en heeft contacten gestimuleerd tussen MKB-bedrijven in Rusland en de Europese Unie. Tacis heeft ook knowhow geleverd aan de chemische industrie om over te kunnen schakelen op de ontwikkeling en productie van nieuwe, niet-militaire producten, en heeft steun verleend voor het opzetten of herstructureren van commerciële en gespecialiseerde banken.

Op het gebied van de hervorming van het openbaar bestuur, sociale voorzieningen en onderwijs heeft Tacis de voornaamste verantwoordelijke ministeries steun verleend voor het opzetten van een beter systeem van sociale bescherming en gezondheidszorg, en bijscholing verzorgd voor ambtenaren en lokale overheidsmedewerkers. Het heeft regionale programma's ontwikkeld voor de omscholing van werklozen en heeft via het Tempus-programma de samenwerking tussen universiteiten in Rusland en andere landen gestimuleerd. Een langer lopend Tacis-project houdt zich bezig met het omscholen van ontslagen legerofficieren om ze voor te bereiden op burgerlijke beroepen.

In de landbouwsector heeft Tacis zich geconcentreerd op de herstructurering van landbouwbedrijven - en met name op de totstandkoming van een passend kader daarvoor - door het verstrekken van beleidsmatig en juridisch advies op gebieden als grondmarkten, landbouwonderwijs en -scholing, en controle op de voedselkwaliteit. Daarnaast heeft het programma, door middel van pilot-kredietprojecten in bepaalde regio's en gericht beleidsadvies, gezorgd voor betere toegang tot financiering. Om boeren te helpen hun economische overlevingskansen veilig te stellen, heeft Tacis netwerken van (groot)handelaars gevormd om een goede beschikbaarheid van agrarische grondstoffen en producten te garanderen, en tevens agrarische advies- en voorlichtingsdiensten voor particuliere boeren gestimuleerd.

In de energiesector waren de werkzaamheden gericht op voorlichting over methoden voor energiebesparing en op steun voor proefprojecten die deze in praktijk brengen. Tacis heeft samen met stedelijke overheden de stadsverwarmingssector geëvalueerd, en heeft geholpen een modern geautomatiseerd afrekeningssysteem voor het stroomverbruik in te voeren.

Tacis heeft ook de bestuurlijke reorganisatie van de energiesector op nationaal niveau ondersteund, met inbegrip van het opstellen van de noodzakelijke wet- en regelgeving om meer buitenlandse investeringen in deze bedrijfstak aan te trekken. Het heeft geholpen bij de modernisering van verwarmingseenheden in olieraffinaderijen en heeft knowhow verschaft over prospectie en productie in de gassector. Verder hebben Tacis-projecten gezorgd voor kennis en scholing op het gebied van de modernisering van energieproductiefaciliteiten, en voor meer efficiëntie in de elektriciteitsvoorziening door het invoeren van geautomatiseerde controle op de opwekking, overdracht en distributie van elektriciteit. Tot slot heeft Tacis gewerkt aan de overdracht van technologie om bestaande en nieuw ontworpen elektriciteitscentrales te moderniseren.

Op het terrein van nucleaire veiligheid en milieu houdt Tacis zich bezig met het opbouwen van sterke en onafhankelijke instanties die de nucleaire industrie onder controle kunnen houden; met het analyseren van bepaalde reactortypen op eventuele zwakheden en het in kaart brengen van korte- of middellangetermijnoplossingen voor de betrokken reactoren; en met het opzetten van een waarschuwingssysteem, het maken van veiligheidsanalyses en het beoordelen van de bestandheid tegen aardbevingen. Daarnaast zorgt het voor de levering van essentiële veiligheidsapparatuur en voor de evaluatie van operationele procedures, bestuurlijke organisatie en kwaliteitszorg, en werkt het samen met de ontwerpbureaus om potentiële zwakheden in het ontwerp van de installatie aan het licht te brengen en oplossingen te vinden voor de korte en middellange termijn. Tacis ontwikkelt ook nationale milieuprogramma's en regionale samenwerkingsplannen op milieugebied (Zwarte Zee, enz.).

Op telecommunicatiegebied heeft Tacis experts geleverd aan het ministerie van Communicatie om samen de marktbehoeften te onderzoeken, het telefoonnetwerk te herzien en normen op te stellen; het verschaft knowhow voor de modernisering van kabel- en satellietcommunicatieverbindingen; biedt managementondersteuning aan exploitanten van telefoonnetwerken; en geeft advies over het opzetten van economische tarief- en controlesystemen.

Op vervoersgebied heeft Tacis zich geconcentreerd op het ontwikkelen van betere transportverbindingen met de EU, met het oog op bevordering van de handel. Een van de projecten, waarbij de Wolga weer bevaarbaar is gemaakt, heeft ervoor gezorgd dat Ruslands industriële hart nu zowel vanaf de Zwarte Zee als vanaf de Oostzee per zee-/binnenvaartschip bereikbaar is. Een ander handelsgebonden project was gericht op het gebruik van de Transsiberische spoorweg voor containervervoer van het Verre Oosten naar de EU, waardoor de vervoerstijd vergeleken met de traditionele zeeroutes met de helft kan worden bekort. Via een programma om de beheersing van het Engels (de gangbare taal in het luchtvervoer) van zo'n 400 luchtverkeersleiders te verbeteren, maakt Tacis de luchtroutes via Rusland veiliger voor luchtvaartmaatschappijen die tussen de EU en Japan vliegen (aangezien de meest directe route naar het Verre Oosten over Siberië loopt).

Een belangrijk bezwaar is het gebrek aan capaciteit in de expeditiebranche: terwijl het langeafstandsvervoer per spoor of over het water redelijk efficiënt is, schiet de capaciteit voor lokaal goederenvervoer tekort. Er zijn twee kleine Tacis-projecten die zich daarmee bezighouden, waarvan het ene is gericht op scholing voor expeditiebedrijven, die nog altijd erg klein zijn en zich nog geen vaste positie hebben verworven, en het andere op de ontwikkeling van particuliere vrachtwagenbedrijven. Tot slot heeft Tacis in 1999 een plan afgerond voor het vervoerssysteem in Noordwest-Rusland, een gebied ter grootte van de EU, dat loopt van St. Petersburg tot aan het schiereiland Komi. Hierdoor zal deze regio - met slechts 20 miljoen inwoners - nieuwe economische kansen krijgen, met name voor wat betreft de handel met de Scandinavische buurlanden.

Via de programma's voor kleine projecten, inclusief het beleidsadviesprogramma, biedt Tacis:

*beleidsadvies aan de regering, het parlement en andere beleidsvormende instanties.

*steun voor democratische initiatieven (persvrijheid, goed minderhedenbeleid, bescherming van de mensenrechten en electorale vrijheden).

*steun voor NGO's, lokale en regionale overheden met betrekking tot kleinschalige initiatieven.

*steun voor het bedrijfsleven via het programma Initiatief voor productiviteit en het programma voor managerstraining, het Europees Servicenetwerk voor hoger kader (ESSN), en samenwerking tussen Kamers van Koophandel.

*steun voor het MKB in de zin van voorbereidingen en beperkte investeringsfinanciering voor het opzetten van joint ventures.

*hulp ten behoeve van harmonisatie op het gebied van douane; statistieken; normen, certificering en metrologie; en bescherming van intellectuele en industriële eigendom.

*steun voor kleinschalige technische-bijstandsactiviteiten via het Bistro-programma.

Tacis in de context van politieke contacten

In februari werd tijdens de EU-Russische top in Moskou overeengekomen 'dat inspanningen ter bevordering van de samenwerking in het kader van de PSO en via het Tacis-programma voor technische samenwerking in de nabije toekomst met name gericht moesten zijn op het stabiliseren van de economische situatie in Rusland en het aantrekken van investeringen in de Russische productiesector door middel van herstructurering van bedrijven, versterking van het commerciële bankwezen en ondersteuning van het fiscale, controletechnische en boekhoudkundige kader'. Met betrekking tot het probleem van verbruikte kernbrandstof en kernafval in Noordwest-Rusland werd afgesproken 'om de inspanningen ten aanzien van de aanpak van dit belangrijke milieuprobleem op te voeren en de bestaande technische samenwerking te stimuleren door middel van een gezamenlijke internationale inspanning op dit terrein, met inbegrip van het Tacis-programma voor nucleaire veiligheid'.

In mei verheugde de Samenwerkingsraad EU-Rusland in Brussel zich erover dat er, met name de laatste zes maanden, vaart was gekomen in het aangaan van nieuwe betrekkingen door het intensieve werk van de toppen, het Samenwerkingscomité en zijn negen subcomités, en door het onophoudelijke dagelijkse werk aan beide kanten. Bij de herziening van het gezamenlijke PSO-werkprogramma werden vier nieuwe aandachtspunten toegevoegd, op het gebied van de landbouw, de oprichting van bedrijven, de financiële dienstverlening en studentenuitwisselingen

In juni nam de Europese Raad van Keulen een gemeenschappelijke strategie ten aanzien van Rusland aan - de eerste in haar soort uit hoofde van het Verdrag van Amsterdam - om de coördinatie, samenhang en complementariteit van alle aspecten van het beleid van de EU en de lidstaten ten opzichte van Rusland verder te ontwikkelen.

In het indicatief programma 1996-1999 voor Rusland, dat in augustus 1996 werd ondertekend, werd prioriteit gegeven aan ontwikkeling van het menselijk potentieel; sociale bescherming; ondersteuning van het bedrijfsleven; transport en telecommunicatie; energie; milieu; voedsel en landbouw.

Ontwikkeling van het menselijk potentieel: Tacis zorgt voor de ontwikkeling van management- en beroepsvaardigheden onder belangrijke economische actoren, versterkt het vermogen van regionale en lokale overheden om te functioneren in