[pic] | COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN |

Brussel, 16.2.2006

COM(2006) 70 definitief

MEDEDELING VAN DE COMMISSIE AAN DE RAAD EN HET EUROPEES PARLEMENT

Evaluatie van het milieubeleid 2005{SEC(2006) 218}

IN LEIDING

2005 WAS een jaar van uitdagingen voor het milieubeleid. Ruim gezien, zijn er in dit jaar de volgende belangrijke dingen gebeurd:

- Er zijn belangrijke vorderingen gemaakt met de bestrijding van de klimaatverandering. Het Kyoto-protocol is in werking getreden en in de EU is het grootste programma ter wereld voor de handel in CO2-emissierechten gelanceerd. Met de Klimaatveranderingsconferentie van Montreal werd de weg bereid voor na 2012 te nemen wereldomspannende maatregelen, met inbegrip van manieren om landen die nog geen Kyoto-verbintenissen zijn aangegaan over de brug te halen.

- Met de goedkeuring door de Commissie in januari 2006 van vijf thematische strategieën zijn de grondslagen gelegd voor de volgende generatie milieubeleidsmaatregelen. Hiermee worden voor de komende twee decennia maatregelen vastgelegd met betrekking tot: luchtverontreiniging, het mariene milieu, het stedelijk milieu, gebruik van hulpbronnen en afvalbehandeling. De werkzaamheden met betrekking tot drie andere thema’s – bodembescherming en pesticiden – vorderen goed: de desbetreffende documenten zullen naar verwachting begin 2006 worden goedgekeurd. Bovendien zijn door de Raad en het Parlement grote vorderingen gemaakt bij de registratie, evaluatie en autorisatie van chemische stoffen (REACH), waarvan de goedkeuring in 2006 tegemoet wordt gezien.

- Met de herziening[1] van de duurzame-ontwikkelingsstrategie van de EU werd een nieuw kader aangereikt voor het aanpakken van economische, sociale en milieutrends en hun synergieën op lange termijn. Door de vernieuwing van de strategie van Lissabon voor groei en werkgelegenheid en de opstelling van nationale hervormingsprogramma’s door de lidstaten werd duidelijk onderstreept hoe belangrijk het milieu voor groei, mededinging en werkgelegenheid is[2]. Deze ontwikkelingen hebben zich voorgedaan tegen de achtergrond van de grote druk waaronder de natuurlijke hulpbronnen wereldwijd staan, van de steeds hogere olieprijzen en van met de klimaatverandering samenhangende natuurrampen in Europa, die duidelijk maakten hoezeer onze economie en samenleving van het milieu afhankelijk zijn.

Deze evaluatie beschrijft de belangrijkste kwesties waarmee het milieubeleid van de EU in 2005 te maken heeft gehad. In het eerste hoofdstuk wordt ingegaan op het aandeel van het milieubeleid in de strategie van Lissabon voor groei en werkgelegenheid. Vervolgens worden de voornaamste beleidsontwikkelingen van het jaar op de vier prioritaire gebieden van het zesde Milieuactieprogramma opgesomd, wordt onlangs vrijgegeven feitenmateriaal gepresenteerd en wordt een korte beschrijving van de maatregelen voor 2006 gegeven[3].

1. MILIEUBELEID EN DE STRATEGIE VOOR GROEI EN WERKGELEGENHEID: MILIEU-INNOVATIE EN BETERE REGELGEVING

Kernpunten

Het milieubeleid maakt deel uit van het partnerschap van Lissabon voor groei en werkgelegenheid

In “ Het milieu in Europa – Toestand en verkenning 2005 ”, een publicatie van het Europees Milieuagentschap[4], wordt verklaard dat het milieubeleid van de EU op tal van gebieden, gaande van natuurbescherming tot luchtkwaliteit, enig positief effect heeft. Tevens blijkt uit dit rapport dat de milieuproblemen waarmee de EU momenteel te kampen heeft, zijn terug te voeren op niet duurzame consumptie- en productiepatronen en dat deze de belangrijkste hinderpalen blijven die verdere verbeteringen in de weg staan. Gesteld wordt dat het voorkomen van verontreiniging goedkoper is dan schoonmaken achteraf. Tevens wordt bevestigd dat een doeltreffende milieubescherming en economische groei hand in hand kunnen gaan.

Toen de Europese Raad zich in maart achter het voorstel van de Commissie voor een hernieuwde strategie inzake groei en werkgelegenheid schaarde, gaven de staatshoofden en regeringsleiders duidelijk te kennen dat dit in de ruimere context van de duurzame-ontwikkelingsvereiste moest worden gezien en dat hiertoe de synergieën tussen de economische, ecologische en sociale dimensies moesten worden benut. Een en ander kwam tot uiting in de goedkeuring van 24 geïntegreerde richtsnoeren, welke de Commissie en de lidstaten een leidraad verschaffen bij een gerichte uitvoering van hun hervormingsprogramma’s en gericht zijn op de bevordering van milieu-innovatie[5] en een betere regelgeving op milieugebied.

Bevordering van milieu-innovatie

Milieu-innovatie en milieutechnologieën kunnen een prikkel tot economische groei zijn en aan de verwezenlijking van de werkgelegenheidsdoelstellingen bijdragen[6]. De eco-industrieën in de EU zijn goed voor ca. 1/3 van de wereldmarkt en verschaffen werkgelegenheid aan meer dan 2 miljoen mensen, met een EU-handelsoverschot van meer dan 600 miljoen euro. De sector is sinds het midden van de jaren negentig met 5 % per jaar gegroeid.

In hun nationale hervormingsprogramma’s hebben de lidstaten oog voor deze gunstige situatie. Zij leggen zich hierbij vooral toe op onderzoek en ontwikkeling, op de bevordering van energie-efficiëntie, groene overheidsopdrachten en het gebruik van economische instrumenten, zoals fiscale prikkels.

Op het niveau van de Gemeenschap is het volgende gedaan om milieu-innovatie te bevorderen:

- Voorbereiding van ETAP-roadmaps door de lidstaten met het oog op een versnelde uitvoering van het Actieplan voor de Europese Unie inzake Milieutechnologieën (ETAP).

- In een kaderprogramma voor concurrentievermogen en innovatie (2007-2013)[7] wordt een vijfde van de voorgestelde begroting gereserveerd voor de ondersteuning van milieu-innovatie. Het voorgestelde zevende Kaderprogramma voor onderzoek en technologische ontwikkeling legt, evenals de nieuwe beleidslijnen voor cohesie 2007-13, de nodige nadruk op milieu-innovatie.

De rol en het gebruik van een betere regelgeving

In 2005 heeft de Commissie betere regelgeving bovenaan haar agenda geplaatst als middel om beleidsdoelstellingen op kosteneffectieve wijze te realiseren,. Het EU-milieubeleid kwam bij de programmering voor betere regelgeving, bij de uitstippeling van nieuwe beleidsmaatregelen en de verbetering van de doeltreffendheid van het bestaande beleid voorop.

Bevordering van nieuwe beleidsmaatregelen

Het milieubeleid heeft baanbrekend werk verricht en concepten geïntroduceerd die thans tot vaste onderdelen van betere regelgeving zijn geworden, in het bijzonder milieueffectbeoordeling, uitvoerige raadplegingen van belanghebbenden en een geïntegreerde benadering van beleidsvraagstukken. Vervolgens werden in 2005 de 4 thematische strategieën gepubliceerd, waarbij op een diepgaande analyse gebaseerde beleidsdoelstellingen op korte en middellange termijn werden vastgesteld.

Zo is de thematische strategie voor luchtverontreiniging bijvoorbeeld via een analyseproces van 5 jaar tot stand gekomen. Hierbij is voortgebouwd op een effectbeoordeling door vooraanstaande deskundigen, 100 vergaderingen met belanghebbenden en een openbare raadpleging waaraan door 11 000 respondenten werd deelgenomen. Er werd een ‘peer-reviewed’, technologisch uiterst geavanceerde modelleringsstructuur ontwikkeld voor het onderzoeken van de economische, sociale en milieueffecten van verschillende potentiële beleidsmaatregelen. Er werd gekeken naar de verbanden die er zijn tussen luchtverontreiniging en andere terreinen: de menselijke gezondheid, bodemverzuring en watereutrofiëring, en naar verdere maatregelen om de uitstoot van koolstof tegen te gaan.

Bij zowel de thematische strategieën als andere milieubeleidsmaatregelen werd gebruik gemaakt van een uitvoerige effectanalyse voor het selecteren van het beste beleidsinstrument, en werden eveneens marktgebaseerde alternatieven voor rechtstreekse regelgeving in overweging genomen . De te dragen administratieve lasten en de consequenties voor het concurrentievermogen werden geanalyseerd, waarbij het mogelijk werd synergieën op het spoor te komen. Zo bleek uit studies voor de thematische strategie inzake afval dat fabrikanten, door de toepassing van beste praktijken ter minimalisering van het afvalvolume, jaarlijks zo’n 2,9 tot 4,2 miljard euro kunnen besparen.[8]

Voor verbeteringen in het beleid en de effectieve tenuitvoerlegging daarvan is men aangewezen op het verzamelen van goede gegevens .. Om gemakkelijker aan de nodige gegevens te kunnen komen, de kwaliteit en bruikbaarheid hiervan te verbeteren, de administratieve kosten te drukken en doublures in de gegevens te verminderen, hebben de Commissie en het Europees Milieuagentschap een gedeeld informatiesysteem gepromoot.

Vereenvoudiging

Om de huidige doelstellingen goedkoper te kunnen realiseren, wordt geprobeerd de huidige wetgeving te stroomlijnen ( of te vereenvoudigen ) . De Commissie heeft een doorlopend programma, waarvan een deel de thematische strategieën gebruikte: met de strategie inzake luchtverontreiniging zullen vijf wetten inzake luchtkwaliteit tot een kortere wet worden gebundeld, waarbij definities met elkaar op één lijn worden gebracht en de rapportagevereisten worden herzien.

In het kader van de thematische strategie inzake afval worden een herziening van de kaderrichtlijn ‘afval’, de intrekking van de afvalolierichtlijn en andere vereenvoudigingen voorgesteld.

Doeltreffendheid en betere implementatie

In 2005 heeft de Commissie haar inspanningen opgevoerd om de lidstaten te helpen de milieuwetgeving van de Gemeenschap gemakkelijker en doeltreffender ten uitvoer te leggen door middel van uitwisseling van beste praktijken. Met het oog op een rationalisering van haar aanpak van inbreuken op de EU-wetgeving heeft de Commissie een begin gemaakt met de bundeling van verscheidene inbreukprocedures (‘horizontal cases’) tegen bepaalde landen, teneinde iets aan structurele implementatietekorten te kunnen doen. Door een betere implementatie kunnen ook betere milieuresultaten tegen lagere kosten worden gerealiseerd.

Vooruitzichten voor 2006

- De Commissie zal steeds grotere nadruk gaan leggen op een verbeterde implementatie en handhaving via een nauwe samenwerking met de lidstaten. De Commissie denkt aan een speciaal programma (‘ Compliance Assistance Programme ’) voor KMO’s om deze te helpen eventuele problemen bij de uitvoering van de wetgeving te overwinnen.

- De Commissie is van plan een document uit te brengen waarin mogelijkheden en methoden om het gebruik van economische instrumenten in het milieubeleid van de EU te ontwikkelen centraal zullen staan.

- De Commissie overweegt in de volgende drie jaar nog een aantal wetgevingssectoren te vereenvoudigen.[9] Vereenvoudiging is ook een wezenlijk onderdeel van bredere beleidsevaluaties, zoals in het geval van de in 2005 aangevangen herziening van het industriële-emissiebeleid.

2. RESULTATEN, TRENDS EN VOORUITZICHTEN OP DE PRIORITAIRE GEBIEDEN VAN HET ZESDE MILIEUACTIEPLAN

2.1. Klimaatverandering

Kernpunten

2005 was een mijlpaal – het jaar waarin er met de emissiehandel een begin werd gemaakt, het Kyoto-protocol in werking trad en de tweede fase van het Europese Programma inzake klimaatverandering (ECCP) werd ingeluid. Hoogtepunt was hier de Conferentie van Montreal met nieuwe stimulansen voor een wereldwijd optreden.

Zoals gezegd, werd in dit jaar het EU-systeem voor de handel in emissierechten (EU-ETS) - het grootste ter wereld - opgestart. Door een prijs te zetten op koolstofemissies zal het systeem een verandering in het investeringsgedrag van 11.500 industriële vervuilers aanmoedigen en kosteneffectieve middelen aandragen om de uitstoot terug te schroeven.

Nu de Raad heeft bevestigd dat de temperatuurstijgingen wereldwijd tot 2°C ten opzichte van de pre-industriële niveaus moeten worden beperkt, hetgeen grotere emissiereducties in de industrielanden impliceert, zal de tweede fase van het ECCP beleidslijnen gaan vaststellen voor huishoudens, industrie, handel en vervoer, en een begin maken met een aanpassingsbeleid. De Commissie ging nog een stap verder en deed de aanbeveling ook luchtvaartemissies in het EU-ETS op te nemen. [10]

Eerder dat jaar de zette Commissie de toon voor het internationale debat over de na 2012 te treffen maatregelen met de mededeling “ Naar de zege in de strijd tegen de wereldwijde klimaatverandering ”[11], met als prioriteiten: een bredere deelname van ontwikkelde en ontwikkelingslanden die het Kyoto-protocol nog niet hebben ondertekend, toevoeging van meer beleidsgebieden, stimulering van de ontwikkeling en inzet van lage-emissietechnologieën, gebruikmaking van flexibele marktgebaseerde instrumenten, en uitbreiding van het beleidsinstrumentarium met maatregelen tot aanpassing aan de klimaatverandering.

Met de VN-conferentie over klimaatverandering te Montreal kregen de maatregelen die overal ter wereld worden genomen om de klimaatverandering te beheersen een nieuwe impuls. De conferentie werd afgesloten met de goedkeuring van meer dan 40 besluiten om de inspanningen ter bestrijding van de klimaatverandering te versterken, waaronder:

- de goedkeuring van de ‘spelregels’ met betrekking tot het Kyoto-protocol (akkoorden van Marrakech) en een ‘compliance regime’, waarbij met het oog op een goede werking van het Protocol de nodige regels en procedures worden vastgesteld;

- lancering van het mechanisme voor gezamenlijke uitvoering (Joint Implementation - JI) en versterking van het mechanisme voor schone ontwikkeling (Clean Development Mechanism - CDM), plus financiering voor CDM-instellingen; dit biedt EU-bedrijven de mogelijkheid om in ontwikkelingslanden in schone technologie te investeren in ruil voor emissiekredieten en geeft aan dat investeringen in schone technologie de moeite waard blijven;

- de goedkeuring van een vijfjarenwerkprogramma tot aanpassing aan de onvermijdelijke gevolgen van de klimaatverandering.

- overeenstemming met landen die het Kyoto-protocol niet hebben ondertekend om maatregelen op lange termijn te bespreken.

De Commissie heeft tevens een biomassa-actieplan gepubliceerd ter bespoediging van de ontwikkeling van biomassa-energie, voor het terugdringen van emissies en ter stimulering van de economie in plattelandsgebieden.

Nieuwe bevindingen

De EU zal, met binnenkort te verwachten maatregelen en met gebruikmaking van de Kyoto-mechanismen, haar Kyoto-streefcijfers weten te realiseren en haar uitstoot tegen 2010 met 9,4% beneden het referentiejaar brengen[12]. De broeikasgasuitstoot van de EU-25 is van 2002 tot 2003 met 1,5 % toegenomen, en de verbranding van steenkool en emissies uit de huishoudelijke en de dienstensector geven recentelijk een stijgende tendens te zien. Uit de meest recente gegevens van de EU-15 voor 2003 komt een vermindering met slechts 1,7 % ten opzichte van 1990 naar voren.[13]

- In de gehele wereld lijkt 2005 tot dusver het warmste jaar in de geschiedenis te zijn[14], met als gevolg dat de Europese terrestrische ecosystemen nettoproducenten van CO2 zijn geworden.[15]

- Temperatuursveranderingen, extreme weersomstandigheden en veranderingen in het bodemgebruik zijn er de oorzaak van dat broeikasgassen uit de bodem vrijkomen. Doordat in het VK hier en daar het koolstofgehalte in de teeltlaag de afgelopen 25 jaar met 15 % is teruggelopen - naar vermoed wordt, is dit grotendeels in de vorm van CO2 ontsnapt - zouden alle sinds 1990 door de mens bewerkstelligde koolstofemissiereducties zodoende teniet zijn gedaan.[16]

- Als gevolg van de afkoeling van de atmosfeer door verontreinigende deeltjes is het volle opwarmingseffect van broeikasgassen nog voor ons verborgen gebleven, maar dit zal wel veranderen naarmate de luchtkwaliteit verbetert.[17]

- In het Groenboek over energie-efficiëntie[18] worden energiebesparingen genoemd van 20 % tegen 2020, waarmee de geschatte energierekening van de EU jaarlijks met 60 miljard euro wordt teruggebracht en broeikasgasemissies en de afhankelijkheid van ingevoerde energie worden verminderd.

- De risicokapitaalinvesteringen in schone-energietechnologie zijn in de periode 2000-2004 met 150 % toegenomen. De markt voor hernieuwbare energie zou tegen 2020 1,4 triljoen euro waard kunnen zijn.[19]

Vooruitzichten voor 2006

- De EU zal een actieve rol gaan spelen bij de na de Conferentie van Montreal te houden dialoog over langetermijnmaatregelen, met inbegrip van een nieuwe werkgroep inzake de verplichtingen van de ontwikkelde landen na 2012 en de herziening van het Kyoto-protocol.

- Zoals bepaald in de richtlijn van 2003, zal het EU-ETS tegen midden juni worden geëvalueerd. Daarbij zal de toevoeging van een aantal nieuwe sectoren en nieuwe broeikasgassen worden overwogen, alsmede een wetgevingsvoorstel inzake de luchtvaart.[20]

- De EU zal zich in internationaal verband blijven inspannen om het Kyoto-proces vooruit te helpen en alle grote producenten van broeikasgassen, waaronder de VS, China en India, tot een bredere deelneming te bewegen.

- De Commissie zal met een actieplan energie-efficiëntie komen om onze afhankelijkheid van energie te helpen verminderen, de groei te stimuleren en de klimaatverandering tegen te gaan.

- De Commissie zal, ter stimulering van de technologische ontwikkeling, mededelingen over schone steenkooltechnologieën publiceren en een EU-strategie voor biobrandstoffen uitstippelen waarin beleidsmaatregelen voor na 2010 worden voorgesteld.

- In het kader van ECCP II zal meer aandacht aan aanpassingsmaatregelen worden besteed.

2.2. Biodiversiteit en ecosystemen

Kernpunten

In hun “Millennium Ecosystem Assessment” (MEA) concludeerden de VN dat men zich meer dan ooit tevoren zal moeten inspannen om tegen 2010 een significante vermindering te bewerkstelligen van het tempo waarmee op alle niveaus biodiversiteit verloren gaat.[21] Ecosystemen verschaffen milieudiensten, die voor de kwaliteit van ons bestaan en onze economische welvaart van wezenlijk belang zijn. In maart benadrukte de Europese Raad de noodzaak van beleidsintegratie omdat biodiversiteit voor bepaalde economische sectoren zo belangrijk is.

De Commissie heeft biodiversiteit in de thematische strategieën (TS) geïntegreerd, waarbij in het bijzonder:

- de TS voor het mariene milieu de bescherming nastreeft van de basishulpbronnen waarvan wij voor onze economische en sociale activiteiten afhankelijk zijn,

- de TS voor luchtverontreiniging de grootste druk waaraan de biodiversiteit onderhevig is - verzuring en eutrofiëring - zal verlichten.

Met de voltooiing van het Natura 2000-netwerk zijn grote vorderingen gemaakt. De bescherming van de biodiversiteit werd verder ook tot onderdeel gemaakt van het gemeenschappelijk landbouwbeleid, met name via de goedkeuring van de communautaire strategische richtsnoeren voor plattelandsontwikkeling[22] en van een verordening ‘plattelandsontwikkeling’[23], welke in financieringsmogelijkheden voorziet voor milieuvriendelijke landbouw- en bosbouwactiviteiten. Internationaal ging de EU een stap verder met haar integratie van biodiversiteitsoverwegingen in haar steunprogramma’s, en werkte zij met succes aan multilaterale maatregelen, waarbij vooral het Verdrag inzake biologische diversiteit (VBD) moet worden genoemd.

Nieuwe bevindingen [24]

- Tal van Europese soorten blijven bedreigd: b.v. 42 % van alle inheemse zoogdieren, 15 % van alle vogels en 52 % van alle zoetwatervissen.[25]

- Als er niet genoeg aandacht wordt besteed aan de verbanden tussen biodiversiteit en economische ontwikkeling, zal dit gevolgen hebben voor de verwezenlijking van de Millennium-ontwikkelingsdoelstellingen.

- Verreweg de meeste ecosysteemdiensten, zoals de zeevisserij, houtproductie of waterzuivering, zijn de afgelopen jaar achteruitgegaan.

Vooruitzichten voor 2006

- De Commissie zal een thematische strategie voor bodembescherming voorstellen.

- In een mededeling inzake biodiversiteit zullen de belangrijkste uitdagingen en de prioriteiten tot 2010 en daarna worden genoemd, met inbegrip van een optimalisering van de uit het huidige beleid voortvloeiende voordelen voor de biodiversiteit.

- Het Natura 2000-netwerk zal voor de EU-25 worden vervolledigd en tot het zeemilieu worden uitgebreid.

- De in maart te houden achtste Conferentie van Partijen bij het Verdrag inzake biodiversiteit zal werken aan de totstandbrenging van een wereldwijd netwerk van beschermde zeegebieden, aan verdere onderhandelingen over een internationale regeling voor het delen van toegang en niet-commerciële voordelen (Access and Benefit Sharing) en aan een betere implementatie.

- De Commissie zal een EU-brede promotiecampagne lanceren om de mensen meer bewust te maken van de voordelen van biologisch voedsel, dit in het kader van het Europees actieplan voor biologisch voedsel en biologische landbouw[26].

2.3. Milieu en volksgezondheid

Kernpunten

De milieuverontreiniging kost Europa veel geld, grotendeels door de gevolgen die deze voor de volksgezondheid heeft.

Het REACH-voorstel zal grote voordelen met zich meebrengen voor milieu en volksgezondheid, en tegelijkertijd het concurrentievermogen van de EU-industrie intact laten. Hiermee zullen 40 bestaande wetsteksten worden vervangen en zal één enkel systeem voor alle chemische stoffen worden gecreëerd. Er zijn met REACH grote vorderingen gemaakt. Het voorstel is in eerste lezing door het Europees Parlement goedgekeurd en bij de Raad is hierover politieke overeenstemming bereikt.

Bij twee strategieën – inzake luchtverontreiniging en kwik – werden andere kosten in verband met milieu en volksgezondheid gesignaleerd en werden maatregelen vastgesteld om deze te verminderen. De werkzaamheden in verband met het Actieplan voor milieu en gezondheid werden voortgezet.

In het kader van de TS inzake luchtverontreiniging [27] kwam vast te staan dat, bij uitblijven van verdere beleidsmaatregelen, de kosten van schade aan de gezondheid als gevolg van luchtverontreiniging tegen 2020 zo’n 189-609 miljard euro per jaar zouden bedragen. Door het voorstel van de Commissie worden deze kosten tegen 2020 met 42-135 miljard euro per jaar teruggebracht, waardoor 60.000 vroegtijdige sterfgevallen méér zouden worden voorkomen dan met de huidige maatregelen.

De Raad heeft een strategie inzake kwik[28] onderschreven waarbij het accent wordt gelegd op een beperking van de hoeveelheden vrijkomend kwik en een vermindering van de schade die aan de gezondheid wordt toegebracht. De strategie omvat een voorstel om in de EU de uitvoer van kwik tegen 2011 te verbieden, alsook maatregelen om te voorkomen dat kwikoverschotten weer op de markt terechtkomen.

De beleidswerkzaamheden van de Commissie draaiden vooral rond de ontwikkeling van geïntegreerde risicobeoordelingsmethodieken voor de effecten van milieuvervuiling op de gezondheid, om zo te kunnen vaststellen of, en waar, verdere maatregelen van nut zullen zijn. Bij de uitvoering van het Actieplan voor milieu en gezondheid [29] hebben de onderzoeksacties zich vooral toegespitst op multidisciplinaire onderzoeksprojecten met betrekking tot de effecten van gezondheidsstressoren (b.v. metalen).

Hoe geschikt marktgebaseerde instrumenten wel zijn, wordt geïllustreerd door het feit dat het Europees Parlement in tweede lezing overeenstemming heeft bereikt over een herziene richtlijn inzake rekeningrijden en tolheffing, uit hoofde waarvan vrachtauto’s naar hun emissies en reistijden gedifferentieerde tarieven voor weggebruik worden aangerekend.

In een beschikking worden voor het eerst grenswaarden vastgesteld voor het door rollend spoormaterieel voortgebrachte lawaai, met het doel dit geleidelijk te verminderen.

Nieuwe bevindingen

- Door luchtverontreiniging wordt de gemiddelde levensverwachting van de Europeaan met 9 à 24 maanden bekort. Als vanuit het beleid niets wordt ondernomen, zal tegen 2020 bijna 1 miljoen km2 zoete wateren, bossen, bodemecosystemen en andere habitats schade lijden door zure regen en eutrofiëring.

- In het afgelopen decennium is de productie van toxische chemicaliën in de EU-15 aanzienlijk toegenomen, waarbij een trend naar meer gevaarlijke stoffen valt waar te nemen.

Vooruitzichten voor 2006

- De tweede lezing en definitieve goedkeuring van REACH staan reeds op het programma, zodat de inwerkingtreding in 2007 tegemoet kan worden gezien.

- De Commissie zal voorstellen doen voor wetgeving tot herziening van de Richtlijn ‘nationale emissieplafonds’, waarbij de TS inzake luchtverontreiniging verder wordt ontwikkeld en er streefcijfers voor vier van de ergste verontreinigende stoffen worden vastgesteld.

- Met de TS voor het stedelijk milieu zal worden geprobeerd negatieve gezondheidseffecten te verminderen – en dit met name via een coördinatie van het beleid ten aanzien van steden en via verspreiding en implementatie van succesvolle stadsbeheerpraktijken.

- Er zal een uitvoeringsplan voor het Europese milieu- en gezondheidsinformatiesysteem worden ontwikkeld. Het Protocol voor menselijke biomonitoring zal worden afgerond en beproefd, waardoor het tot een beter inzicht in de blootstellingsproblematiek en een betere beleidsrespons zal komen.

- De Commissie zal een thematische strategie inzake duurzaam gebruik van bestrijdingsmiddelen voorstellen om de risico’s voor mens en milieu te verminderen en toch een behoorlijke gewasbescherming mogelijk te maken.

- De Commissie zal met voorstellen komen voor wetgeving om de strategie inzake kwik verder op weg te helpen.

2.4 Gebruik van hulpbronnen

Kernpunten

De economie van de EU is betrekkelijk energie- en grondstoffenintensief: aan grondstoffen verbruikt zij tweemaal zoveel als Japan. Een en ander leidt tot afhankelijkheid van de invoer van verscheidene grondstoffen en heeft tot gevolg dat er buiten de EU milieuproblemen ontstaan. Door deze problemen aan te pakken zullen wij de doelstellingen van Lissabon gemakkelijker kunnen halen en onze internationale verantwoordelijkheden en verplichtingen beter aankunnen.

De thematische strategie inzake duurzaam gebruik van de natuurlijke hulpbronnen verschaft voor de middellange termijn een raamwerk voor de vaststelling van maatregelen ter vermindering van de milieueffecten van het gebruik van energie en grondstoffen. Tevens kan aldus de productiviteit worden verbeterd en de concurrentiepositie van het EU-bedrijfsleven worden versterkt, terwijl men op deze manier toch overexploitatie van hernieuwbare hulpbronnen weet te vermijden.

Met de thematische strategie inzake preventie en recycling van afval moet Europa meer en meer een recyclingsamenleving worden, waarin geprobeerd wordt afvalvorming zoveel mogelijk te voorkomen en afvalstoffen als grondstof te gebruiken. Zonder af te doen aan de bestaande hiërarchie van opties bij het afvalbeheer wordt in het kader van deze TS wordt voorgesteld de kaderrichtlijn ‘afval’ te herzien en daarbij van een meer op levenscycli gerichte denkwijze uit te gaan, en de lidstaten ertoe te verplichten om afvalpreventieprogramma’s te ontwikkelen. Door recyclingnormen vast te stellen zal men de werking van een groeiende interne markt, die momenteel goed is voor 95 miljard euro, kunnen verbeteren.

Aan de vraagzijde is de EU druk bezig ‘ groene overheidsopdrachten’ te promoten. Een in alle EU-talen uitgebracht handboek voor overheden bevat praktische adviezen over groene overheidsopdrachten, onder andere met betrekking tot de aankoop van nieuwe milieutechnologieën. De Commissie heeft een richtlijn goedgekeurd op grond waarvan overheidsorganen een kwart van hun jaarlijks budget voor zware bedrijfsvoertuigen aan milieuvriendelijk materieel dienen te besteden.[30]

In het najaar is een Europees Platform voor de beoordeling van levenscycli ( Life Cycle Assessment - LCA) opgestart, met als doel de ondersteuning van bedrijfsleven en beleidsvorming in Europa.

Internationaal omvat het nieuwe EU-ontwikkelingsbeleid ‘milieu en duurzaam beheer van natuurlijke hulpbronnen’ als actiethema voor samenwerkingsactiviteiten, waarbij wordt gepleit voor een systematisch gebruik van strategische milieubeoordelingen.[31] In de mededeling over samenhang worden internationale communautaire acties genoemd die erop gericht zijn de millenniumontwikkelingsdoelstellingen te realiseren.[32]

Nieuwe bevindingen

- De EU heeft grote vooruitgang geboekt met de verbetering van de efficiëntie van het grondstoffen- en energiegebruik, maar er blijft nog steeds veel ruimte voor verbetering bestaan. Met name is dit het geval in de 10 nieuwe lidstaten, b.v. door middel van de overdracht van technologie.[33]

- In Europa worden er thans minder grondstoffen uit de natuur gehaald, maar wel worden sommige grondstoffen nu in grotere hoeveelheden ingevoerd, met als gevolg een toegenomen milieudruk in andere wereldregio’s.[34]

- Europa's ecologische voetafdruk is meer dan tweemaal zo groot als het Europese grondgebied. De Europeaan gebruikt thans ‘gemiddeld’ 4,9 hectare, terwijl er slechts 1,8 beschikbaar is. Sinds 1990 is de ecologische voetafdruk van de EU-25 met 3 % vergroot.[35]

- In 7 lidstaten - Oostenrijk, Denemarken, Finland, Duitsland, Nederland, Zweden en het VK - spelen groene overheidsopdrachten een belangrijke rol.

Vooruitzichten voor 2006

- De Commissie zal een actieplan ter bevordering van duurzame productie en consumptie opstellen, met inbegrip van wereldomspannende initiatieven, dat voortbouwt op instrumenten als beleidsmaatregelen voor hulpbronnen en afval, geïntegreerd productbeleid, milieubeheersystemen en innovatiebeleid.

- Er zullen wijzigingen op de EMAS- en de milieukeurverordening worden voorgesteld om milieuvoordelen en uitvoerbaarheid te maximaliseren. Het onderzoek naar producten met het grootste potentieel voor milieuverbetering zal worden voortgezet, en zou in 2007 resultaten moeten opleveren.

- De Commissie zal de laatste hand leggen aan het handboek voor de integratie van milieuoverwegingen in de internationale ontwikkelingssamenwerking.

CONCLUSIES

Bij de milieuevaluatie van dit jaar staat vooral de nauwe samenhang tussen de economie en het milieu centraal. Om zowel het menselijk welzijn als de economische groei te maximaliseren is het van essentieel belang dat de tussen beide bestaande synergieën worden benut. EU-burgers zijn zich hiervan zeer bewust – zij vinden milieubescherming even belangrijk als maatregelen ter bevordering van de economische groei. [36] Dit komt tot uiting in de maatregelen die worden bevorderd in het kader van de duurzame ontwikkelingsstrategie en de agenda van Lissabon. De Commissie heeft milieubeleidsmaatregelen geconcipieerd om economische groei en werkgelegenheid te stimuleren, het aantal compromisoplossingen terug te brengen en het vinden van win-win-oplossingen te bevorderen. Aangezien het milieubeleid een gedeelde verantwoordelijkheid is, dienen de lidstaten eenzelfde weg in te slaan.

Een belangrijke stap in deze richting is de goedkeuring en voorbereiding van thematische strategieën. Prioritair in 2006 zijn de voltooiing van de nog resterende strategieën en het opstarten van de uitvoering ervan.

Na het succes van Montreal zullen de na 2012 te nemen maatregelen ter bestrijding van de klimaatverandering veel vastberadenheid vergen, zowel om de emissies te verminderen als om vaart te geven aan het internationale proces. Wil men deze strijd kunnen winnen, dan is een bredere deelneming van landen en sectoren vereist, zullen er koolstofarme technologieën moeten worden ontwikkeld en dient men uitgebreider gebruik te gaan maken van marktgebaseerde instrumenten.

Bescherming van de biodiversiteit is een van meest urgente problemen waarvoor wij ons gesteld zien. Bij zowel de beleidsintegratie als de bewustmaking van de bevolking moeten verdere vorderingen worden gemaakt. Biodiversiteit wordt daarom het centrale thema van de Groene Week in 2006, en in de mededeling over biodiversiteit zal een ambitieus stappenplan (‘roadmap for progress’) worden voorgesteld.

Door een betere beleidsimplementatie zal men het mes kunnen zetten in de nodeloze kosten die de samenleving te dragen heeft als gevolg van uitblijvende milieumaatregelen en een einde kunnen maken aan de distorsies van de interne markt die het gevolg zijn van het feit dat bedrijven niet overal in de EU op dezelfde wijze worden behandeld. Tegelijkertijd zal men zich blijven inspannen om wetgeving en beleid zodanig aan te passen dat men nieuwe uitdagingen zo doeltreffend mogelijk het hoofd kan bieden.

De druk waaronder onze natuurlijke hulpbronnen in 2005 duidelijk kwamen te staan is te wijten aan de niet duurzame productie- en consumptiepatronen van de EU. Ondanks enige vooruitgang voltrekken de veranderingen zich niet snel genoeg. Deze druk op onze hulpbronnen is, evenals klimaatverandering en het verlies van biodiversiteit, een wereldwijd verschijnsel. Net als in 2005 moet de EU hier op het eigen grondgebied en door ondersteuning van internationale partners het voortouw nemen.

De Europese burger geeft om het milieu en meent dat dit een terrein is waarop de EU voor de nodige meerwaarde zorgt en moet zorgen, en dit thuis, bij haar naaste buren en wereldwijd. Aantonen dat milieubescherming hand in hand kan gaan met economische groei en sociale insluiting is dus een uitstekende manier om meer enthousiasme voor het Europese project te kweken.

[1] COM(2005) 658 def.

[2] Het jaarlijkse voortgangsverslag van de Europese Commissie over groei en werkgelegenheid (2006)

[3] Werkdocument SEC(2006) xxx van de diensten van de Commissie bevat statistisch materiaal en samenvattingen van de milieuonderdelen van de nationale hervormingsprogramma’s.

[4] http://reports.eea.eu.int

[5] Richtsnoer 11 omvat ook de hervorming van voor het milieu schadelijke subsidies en maatregelen op het vlak van de klimaatverandering.

[6] SEC(2005) 1530.

[7] COM(2005) 121 def.

[8] The Benefits of Greener Business : Cambridge Econometrics & AEAT, 4/2003.

[9] COM(2005) 535 def.

[10] COM(2005) 459 def.

[11] COM(2005) 35 def.

[12] EMA 2005.

[13] Zie ook: EPICA-project, Spahni et al., Science, 310, 1317, 25.11.2005.

[14] NASA.

[15] CARBOEUROPE Integrated Project, Ph. Ciais et al., Nature 03972, 23.6.2005.

[16] Bellamy et al., 2005. Nature, 437, 245-248.

[17] GCO: Aerosols Climate and Policy. EUR 21391 EN.

[18] COM(2005) 265 def.

[19] www.thecarbontrust.co.uk

[20] COM(2005) 531 def.

[21] Ecosystems and Human Well Being , Biodiversity Synthesis. MEA, 2005.

[22] COM(2005) 304 def.

[23] PB L 277 van 21.10.2005, blz. 1.

[24] MEA, tenzij anders aangegeven.

[25] EMA.

[26] COM(2004) 415 def.

[27] COM(2005) 446 def.

[28] COM(2005) 20 def.

[29] COM(2004) 416 def.

[30] COM(2005) 634 def.

[31] COM(2005) 311 def.

[32] COM(2005) 134 def.

[33] SOE (Toestand van het milieu), EMA, 2005.

[34] EMA 2005.

[35] Het Global Footprint Network en het WWF-verslag “ Europe 2005: The Ecological Footprint ” .

[36] Eurobarometer 215/2004.