NL Publicatieblad van de Europese Unie C 157/53

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het Voorstel voor een richtlijn van het Europees Parlement en de Raad betreffende de erkenning van door de lidstaten afgegeven bewijzen van beroepsbekwaamheid van zeevarenden en tot wijziging van Richtlijn 2001/25/EG

(COM(2004) 311 def. — 2004/0098 (COD))

(2005/C 157/07)

Op 6 mei 2004 heeft de Raad besloten het Europees Economisch en Sociaal Comité overeenkomstig artikel 80, lid 2, van het EG-Verdrag te raadplegen over voornoemd voorstel

De gespecialiseerde afdeling „Vervoer, energie, infrastructuur, informatiemaatschappij”, die was belast met de voorbereidende werkzaamheden, heeft haar advies op 24 november 2004 goedgekeurd. Rapporteur was de heer Chagas.

Tijdens zijn 413e zitting op 15 en 16 december 2004 (vergadering van 15 december) heeft het Europees Economisch en Sociaal Comité het volgende advies uitgebracht, dat met 140 stemmen voor, bij 4 onthoudingen, is goedgekeurd.

1. Achtergrond

1.1 Op 26 april 2004 heeft de Commissie een voorstel voor een richtlijn van het Europees Parlement en de Raad betreffende de erkenning van door de lidstaten afgegeven bewijzen van beroepsbekwaamheid van zeevarenden en tot wijziging van Richtlijn 2001/25/EG (1) gepubliceerd. Doel is een vereenvoudigde procedure in te voeren voor de erkenning van diploma's die door de lidstaten zijn afgegeven.

1.2 De vereisten inzake opleiding, diplomering en wachtdienst voor zeevarenden zijn vastgelegd in het Verdrag van de Internationale Maritieme Organisatie betreffende de Normen voor Zeevarenden inzake Opleiding, Diplomering en Wachtdienst van 1978, zoals gewijzigd (STCW-Verdrag). In dit verdrag zijn onder andere specifieke criteria vastgesteld voor de erkenning van diploma's van zeevarenden die door de partijen zijn afgegeven voor kapiteins, officieren of radio-operators.

1.3 Deze internationale vereisten werden in de communautaire wetgeving omgezet door Richtlijn 2001/25/EG (2) van het Europees Parlement en de Raad van 4 april 2001, laatstelijk gewijzigd bij Richtlijn 2003/103/EC (3) inzake het minimumopleidingsniveau van zeevarenden (de Richtlijn). De diploma's voor zeevarenden die door de lidstaten worden afgegeven, moeten dus aan deze normen voldoen.

1.4 Wat de erkenning van diploma's tussen de lidstaten betreft, bepaalt de richtlijn dat voor de erkenning van diploma's van zeevarenden die al dan niet onderdanen van lidstaten zijn de bepalingen gelden van de Richtlijnen 89/48/EEG (4) en 92/51/EEG (5) betreffende een algemeen stelsel van erkenning van beroepsopleidingen. In het kader van dit algemene stelsel is een procedure vastgesteld voor de erkenning van de beroepsbekwaamheid van zeevarenden, die de vergelijking inhoudt van de gevolgde opleiding en de desbetreffende kwalificaties. In geval van wezenlijke verschillen tussen de opleiding en kunnen er voor de betrokken zeevarenden specifieke compensatiemaatregelen worden vastgesteld. Paradoxaal is dat erkenning van diploma's van andere EU-lidstaten moeilijker is dan erkenning van diploma's van derde landen.

1.5 De Commissie stelt voor dat alle diploma's die door een lidstaat in overeenstemming met de richtlijn voor zeevarenden zijn afgegeven, automatisch door de andere lidstaten worden aanvaard. De voorgestelde maatregel is vooral bedoeld om te waarborgen dat alle zeevarenden die in een lidstaat zijn gekwalificeerd en over dergelijke diploma's beschikken, op schepen mogen werken die onder de vlag van een lidstaat varen, zonder dat er verdere voorwaarden worden gesteld.

1.6 Daarnaast stelt de Commissie voor de vereisten van het STCW-Verdrag ten aanzien van de taalvaardigheden van zeevarenden over te nemen in communautaire wetgeving. Dit zou de communicatie tussen de bemanningsleden aan boord te goede komen en het vrije verkeer van zeevarenden vergemakkelijken.

1.7 De Commissie wil Richtlijn 2001/25/EG daarom wijzigen en aanvullen en stelt het volgende voor: — de lidstaten moeten maatregelen treffen om frauduleuze praktijken rond diploma's van zeevarenden te voorkomen en te bestraffen; — er wordt regelmatig nagegaan of de lidstaten voldoen aan de vereisten van Richtlijn 2001/25/EG.

2. Algemene opmerkingen

2.1 Het Europees Economisch en Sociaal Comité erkent dat er een procedure ingevoerd moet worden voor de erkenning van diploma's van zeevarenden die in overeenstemming met de minimumeisen van Richtlijn 2001/25/EG, zoals gewijzigd, zijn afgegeven.

2.2 Om internationale verplichtingen na te kunnen komen moet er daarnaast voor worden gezorgd dat de vigerende voorschriften te allen tijde volledig in acht worden genomen.

2.3 In zijn conclusies van 5 juni 2003 wijst het Comité erop dat de Raad nadruk legt op de noodzaak om de mobiliteit van zeevarenden binnen de Unie te bevorderen (6).

2.4 Wederzijdse erkenning van diploma's door de lidstaten valt niet onder de desbetreffende bepalingen van het STCW-Verdrag, maar onder het algemene stelsel voor de erkenning van beroepsopleidingen, dat nogal wat belemmeringen oplevert.

2.5 De procedure die onlangs is ingevoerd voor erkenning van diploma's die buiten de Unie zijn afgegeven, is eenvoudiger. Zeevarenden met een diploma dat door een lidstaat is afgegeven, kunnen hierdoor benadeeld worden. De voorgestelde wijzigingen, die in overeenstemming zijn met internationale eisen, zouden dit mogelijke nadeel teniet moeten doen.

2.6 Bepaalde lidstaten behouden de functie van kapitein en van eerste stuurman voor aan hun eigen onderdanen, zoals door het Hof van Justitie is bevestigd (arresten in de zaken C-47/02 en C-405/01). Daarmee wordt bevestigd dat lidstaten mogelijk het vrije verkeer van zeevarenden belemmeren en zo functies aan hun eigen onderdanen voorbehouden. Van alle lidstaten hanteren Nederland en het Verenigd Koninkrijk de minste beperkingen ten aanzien van het aannemen van onderdanen uit andere landen.

2.7 Het is noodzakelijk dat aan boord een gemeenschappelijke werktaal wordt gehanteerd die alle zeevarenden begrijpen en waarin zij kunnen communiceren. Dit is vooral belangrijk in geval van nood en om de sociale omstandigheden aan boord te verbeteren.

2.8 De Commissie wijst terecht op de toename van het aantal frauduleuze praktijken, zoals blijkt uit een recente studie in opdracht van de Internationale Maritieme Organisatie (7). Het Comité dringt er bij de lidstaten op aan alles in het werk te stellen om fraude rond het behalen en afgeven van diploma's alsook vervalsing van diploma's te voorkomen.

2.9 Het Comité erkent dat er een beter, eenvoudiger stelsel voor de wederzijdse erkenning van diploma's tussen lidstaten ingevoerd moeten worden, maar wijst erop dat procedures ter bestrijding van fraude met diploma's noodzakelijk blijven. Het gastland moet de nodige procedures hanteren om ervoor te zorgen dat een zeevarende met een diploma van een andere lidstaat kan werken op een schip van het gastland.

2.10 Het gastland mag van alle diplomahouders verwachten dat zij over een zekere talenkennis beschikken. Daarnaast zou het echter ook moeten kunnen verlangen dat zij voldoende op de hoogte zijn van zijn maritieme wetgeving. Dit maakt een „document van erkenning” noodzakelijk.

2.11 Het Europees Agentschap voor Maritieme Veiligheid heeft de belangrijke taak ervoor te zorgen dat de lidstaten de voorschriften op uniforme wijze in acht nemen en dat de administratieve rompslomp zoveel mogelijk wordt beperkt. Alleen zo kan de professionaliteit van zeevarenden met een diploma dat door een EU-lidstaat is afgegeven, worden gegarandeerd.

2.12 Dit agentschap speelt een belangrijke rol, maar is wel onderhevig aan beperkingen. Het Comité wijst de Commissie erop dat er voldoende geld, personeel en technische middelen vrijgemaakt moeten worden.

2.13 Er kunnen problemen ontstaan als een onbeperkt aantal zeelieden uit lidstaten op schepen van een andere lidstaat mag aanmonsteren. Het EESC erkent dat dit in overeenstemming is met het vrije verkeer van werknemers en in sommige gevallen ook noodzakelijk is, maar wijst op het gevaar dat de banen van zeevarenden in bepaalde lidstaten op de tocht komen te staan als het aantal afgegeven diploma's in het geheel niet wordt beperkt. Dit kan uiteindelijk zijn weerslag hebben op het voortbestaan en de ontwikkeling van de maritieme vakbekwaamheid in de EU.

2.14 Om het voortbestaan en de ontwikkeling van de maritieme vakbekwaamheid te waarborgen, moeten lidstaten en sociale partners in onderlinge samenwerking een uitgebalanceerd werkgelegenheidsstelsel opzetten.

2.15 Helaas heeft de Commissie — net als eerder in het kader van de erkenning van diploma's van onderdanen van derde landen — nog steeds geen plaats ingeruimd voor bepalingen die erop gericht zijn alle zeevarenden op schepen die onder EU-vlag varen, hetzelfde socialebeschermingsniveau te bieden.

3. Bijzondere opmerkingen

3.1 Artikel 1

De richtlijn is van toepassing op de beroepen in de zeevaart die worden uitgeoefend door onderdanen van een lidstaat en onderdanen van een derde land die houder zijn van een door een lidstaat afgegeven bewijs van beroepsbekwaamheid. Het is belangrijk dat het toepassingsgebied niet wordt uitgebreid tot diploma's die oorspronkelijk zijn afgegeven door een derde land en door een lidstaat worden aanvaard.

3.2 Artikel 3

In lid 2 staat dat alle zeevarenden die in het bezit zijn van een passend vaarbevoegdheidsbewijs of enig ander bewijs van beroepsbekwaamheid overeenkomstig lid 1, dienst kunnen doen op schepen die onder de vlag van een andere lidstaat varen. Dit zou echter alleen mogelijk moeten zijn indien een formeel document van erkenning wordt afgegeven. Een dergelijk document is noodzakelijk om fraude rond diploma's te voorkomen en dient ook als bewijs dat de zeevarende over genoeg talenkennis en kennis van maritieme wetgeving van het gastland beschikt.

3.3 Artikel 4

Zeevarenden moeten voldoende talenkennis verwerven, zoals vastgelegd in de secties A-II/1, A-III/1, A-IV/2 en A-II/4 van het STCW-Verdrag. De situatie is echter onduidelijk, omdat de lidstaten ervoor moeten zorgen dat aan deze bepaling wordt voldaan terwijl het overeenkomstig het STCW-Verdrag aan het gastland is om erop toe te zien dat zeevarenden over voldoende talenkennis beschikken. Als aan een en ander is voldaan, kan door het gastland erkenning worden verleend.

3.4 Artikel 5

Het Comité is verheugd over de voorschriften om fraude te voorkomen. Het gebruik van vervalste diploma's kan niet alleen de veiligheid op zee in gevaar brengen, maar ook ernstige schade toebrengen aan het mariene milieu en afbreuk doen aan de status van het beroep van zeevarende. Fraude kan mede worden voorkomen door een document van erkenning af te geven.

3.5 Artikel 6

Het Comité is ingenomen met de taak van het Europees Agentschap voor Maritieme Veiligheid om ervoor te zorgen dat de lidstaten het nodige doen om frauduleus gebruik van diploma's te voorkomen en te bestraffen.

3.6 Artikel 7

Het Comité is verheugd dat de Commissie, bijgestaan door het Agentschap, uiterlijk om de vijf jaar zal nagaan of de lidstaten de in Richtlijn 2001/25/EG vastgelegde bepalingen inzake opleiding en certificering in acht nemen.

4. Conclusie

4.1 Zonder afbreuk te doen aan de hierboven opgenomen opmerkingen steunt het EESC het Commissievoorstel.

4.2 Het Comité begrijpt dat er een eenvoudiger stelsel ingevoerd moet worden voor de erkenning van diploma's die door de lidstaten worden afgegeven. Het automatisch erkennen van diploma's ontslaat de lidstaten echter niet van de verplichting om ervoor te zorgen dat de zeevarenden over voldoende talenkennis en kennis van de maritieme wetgeving van het gastland beschikken en om fraude rond diploma's te voorkomen. Het gastland dient dan ook te zorgen voor de nodige procedures.

4.3 Het EESC erkent dat een goed, betrouwbaar systeem voor de erkenning van door de lidstaten afgegeven diploma's wenselijk is, maar toont zich ook bezorgd omdat de Commissie geen aandacht schenkt aan de toekomstige werkgelegenheid van EU-burgers noch aan het behoud en de ontwikkeling van de Europese vakbekwaamheid.

4.4 Het EESC neemt kennis van de rol die de Commissie, bijgestaan door het Europees Agentschap voor Maritieme Veiligheid, bij het toezicht op de naleving van de procedures zal spelen en dringt er bij de Commissie op aan ervoor te zorgen dat daarvoor op nationaal en Europees niveau voldoende middelen ter beschikking worden gesteld.

4.5 Met het oog op de veiligheid op zee en de bescherming van het mariene milieu hecht de Commissie belang aan maritieme onderwijs- en opleidingsprogramma's, maar zij verzuimt daarnaast aanvullende maatregelen te treffen om te voorkomen dat onderdanen van derde landen of onderdanen uit de EU worden uitgebuit op schepen van de lidstaten. Het Comité vindt dit zorgwekkend.

Brussel, 15 december 2004 De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité A.-M. SIGMUND

(1) Richtlijn 2001/25/EG van het Europees Parlement en de Raad van 4 april 2001 inzake het minimumopleidingsniveau van zeevarenden

(2) Zie voetnoot 1

(3) Richtlijn 2003/103/EG van het Europees Parlement en de Raad van 17 november 2003 tot wijziging van Richtlijn 2001/25/EG inzake het minimumopleidingsniveau van zeevarenden

(4) Richtlijn 89/48/EEG van de Raad betreffende een algemeen stelsel van erkenning van hoger-onderwijsdiploma's waarmee beroepsopleidingen van ten minste drie jaar worden afgesloten

(5) Richtlijn 92/51/EEC van de Raad betreffende een tweede algemeen stelsel van erkenning van beroepsopleidingen, ter aanvulling van Richtlin 89/48/EEG

(6) Over de bevordering van de scheeepvaartindustrie en het beroep van zeevarende binnen de Unie

(7) „A Study on Fraudulent Practices associated with Certificates of Competency and Endorsements”, Seafarers International research Centre (SIRC), 2001.