NL Publicatieblad van de Europese Unie C 318/121

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het groenboek — Van uitdagingen naar kansen: naar een gemeenschappelijk strategisch kader voor EU-financiering van onderzoek en innovatie

(COM(2011) 48 definitief)

2011/C 318/20

Rapporteur: Gerd WOLF

Corapporteur: Erik SVENSSON

De Europese Commissie heeft op 9 februari 2011 besloten het Europees Economisch en Sociaal Comité overeenkomstig artikel 304 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie te raadplegen over het

Groenboek — Van uitdagingen naar kansen: naar een gemeenschappelijk strategisch kader voor EU-financiering van onderzoek en innovatie

COM(2011) 48 definitief.

De afdeling Interne markt, productie en consumptie, die met de voorbereidende werkzaamheden was belast, heeft haar advies op 23 juni 2011 goedgekeurd.

Het EESC heeft tijdens zijn op 13 en 14 juli 2011 gehouden 473e zitting (vergadering van 13 juli) onderstaand advies uitgebracht, dat met 122 stemmen vóór, bij 5 onthoudingen, werd goedgekeurd.

1. Samenvatting en aanbevelingen

1.1 Het EESC is ingenomen met het groenboek van de Commissie en de daarin genoemde doelstellingen, bekrachtigt zijn eerdere adviezen over dit onderwerp en dringt er mede onder verwijzing naar het rapport van de groep deskundigen over de tussentijdse evaluatie van het zevende kaderprogramma met klem bij de Commissie op aan om met name:

1.1.1 via aanvullende structurele maatregelen binnen de Commissie en haar adviesorganen een geïntegreerde strategie voor onderzoek en innovatie uit te werken waarbij hun specifieke kenmerken en werkomstandigheden in acht worden genomen;

1.1.2 in de EU-begroting het budget voor onderzoek en innovatie eindelijk op te trekken tot een niveau dat recht doet aan het belang en de cruciale rol van dit onderwerp in de Europa 2020-strategie en aan zijn stimulerende en integrerende hefboomeffect op het noodzakelijke steunbeleid van de lidstaten;

1.1.3 de vereiste administratieve procedures te vereenvoudigen, de besluitvorming flexibeler en sneller te maken en de expertise en het mandaat van de Commissie-ambtenaren hierop af te stemmen;

1.1.4 zich toe te leggen op transnationale taken die door hun grensoverschrijdende bundeling van middelen en expertise een Europese meerwaarde hebben, zoals met name onderzoek in samenwerkingsverband;

1.1.5 de structuurfondsen te richten op tot dusverre ondervertegenwoordigde regio's om de daar benodigde elementaire expertise en structuren op te bouwen, en de afstemming tussen de structuurfondsen en het kaderprogramma te verbeteren;

1.1.6 steun te bieden aan de ontwikkeling van sleuteltechnologieën, die een absolute voorwaarde zijn om de wereldwijde concurrentie aan te kunnen en de grote maatschappelijke kwesties aan te pakken;

1.1.7 20 % van het totale budget voor het toekomstige 8e kaderprogramma te reserveren voor het gedeelte van het programma waar de Europese Onderzoeksraad verantwoordelijk voor is;

1.1.8 aanleg en onderhoud van grootschalige O&O-infrastructuur (ESFRI-lijst) te ondersteunen;

1.1.9 innovaties in hun volle omvang te ondersteunen, inclusief sociale en economische innovaties en innovaties op de werkplek en in de creatieve sector;

1.1.10 de regels voor het midden- en kleinbedrijf en micro-ondernemingen zodanig aan te passen dat zij betere toegang krijgen tot en beter gebruik kunnen maken van de steunprogramma's en de bijbehorende instrumenten;

1.1.11 een kader te scheppen voor risicokapitaal waartoe met name het midden- en kleinbedrijf gemakkelijk toegang heeft en daarvoor ook de mogelijkheden voor financieringen op basis van risicodeling verder uit te breiden en aan te passen;

1.1.12 na te denken over staatssteun en over mededingings- en aanbestedingsregels in het licht van het effect dat deze zaken hebben op het volledige innovatieproces, de totstandbrenging van expertise en op publiek-private samenwerking;

1.2 Verder roept het EESC de lidstaten op om hun essentiële bijdrage te leveren aan de uitvoering van de Europa 2020-strategie en daarom – zelfs in deze tijden van bezuinigingen – meer te investeren in onderwijs (vooral universiteiten), O&O en innovatie en zo eindelijk de bekende en al in de Lissabonstrategie gehanteerde „3 % voor O&O”-doelstelling te verwezenlijken of bij voorkeur nog te overtreffen.

2. Samenvatting van de Mededeling

2.1 Het groenboek is bedoeld om een publieke discussie aan te zwengelen over de punten die een belangrijke rol zullen spelen in de financieringsprogramma's van de EU voor onderzoek en innovatie.

2.2 De Commissie stelt de volgende verbeteringen voor:

— verduidelijking van de doelstellingen en de wijze waarop deze worden verwezenlijkt;

— vermindering van de complexiteit;

— verhoging van de toegevoegde waarde en de hefboomwerking en vermijding van dubbel werk en versnippering;

— vereenvoudiging van de deelname;

— verbreding van de deelname aan EU-programma's;

— vergroting van het concurrentievermogen en de maatschappelijke impact van de EU-ondersteuning.

2.3 De Commissie wil een gemeenschappelijke strategie uitwerken voor alle relevante EU-financiering van onderzoek en innovatie die momenteel door middel van het 7e OTO-kaderprogramma en het CIP wordt verstrekt en voor EU-innovatie-initiatieven zoals het EIT.

2.4 Het groenboek bevat 27 vragen over de volgende onderwerpen:

— samenwerken ter uitvoering van de Europa 2020-strategie;

— aanpak van maatschappelijke problemen;

— versterking van het concurrentievermogen;

— versterking van Europa's wetenschapsbasis en de Europese onderzoeksruimte.

2.5 In de huidige programmeringsperiode zijn er voor deze programmaonderdelen (2007-2013) onder meer de volgende financieringsinstrumenten:

— 7e OTO-kaderprogramma – 53,3 miljard euro;

— CIP – kaderprogramma voor concurrentievermogen en innovatie – 3,6 miljard euro;

— EIT – Europees Instituut voor innovatie en technologie – 309 miljoen euro;

— cohesiebeleid – 86 miljard euro (bijna 25 % van het structuurfondsenbudget).

3. Algemene opmerkingen

3.1 Gezien de besluiten van de Raad van 26 november 2010 en 4 februari 2011 en onder verwijzing naar zijn hieronder vermelde eerdere adviezen is het EESC ingenomen met het groenboek van de Commissie en met haar voornemen om alle EU-instrumenten voor onderzoek en innovatie voor de nodige synergie onder te brengen in een gemeenschappelijk strategisch kader. Een robuust en effectief EU-steunprogramma dat deze doelstellingen kan verwezenlijken is een cruciale voorwaarde om het concurrentievermogen van Europa te versterken, zijn welvaart en sociale verworvenheden veilig te stellen en de grote maatschappelijke problemen aan te pakken.

3.2 Dit betekent echter wel dat een toereikend gedeelte van de toekomstige EU-begroting voor deze prioritaire doelstellingen moet worden bestemd! Het aandeel van het budget voor onderzoek en innovatie in de EU-begroting moet recht doen aan het belang en het gewicht dat beide activiteiten in de Europa 2020-strategie is toegekend en aan zijn stimulerende en integrerende hefboomeffect op het noodzakelijke steunbeleid van de lidstaten.

3.3 Met de titel van zijn in 2007 uitgebrachte verkennende advies Europa's onderzoeks-, ontwikkelings- en innovatiepotentieel benutten en versterken (1) omschreef het EESC al de belangrijkste taak van de Europa 2020-strategie. Juist met het oog daarop is een gemeenschappelijke strategie voor de EU-financiering van onderzoek en innovatie geboden.

3.4 Het is echter niet de bedoeling om deze categorieën op één hoop te gooien of de ene ondergeschikt te maken aan de andere. Met de gemeenschappelijke strategie moet juist zo goed mogelijk worden gezorgd voor onderlinge ondersteuning en kruisbestuiving van onderzoek en innovatie.

3.5 Daarom staat het EESC ook achter de in paragraaf 2.5 geciteerde doelstellingen.

3.6 In de afgelopen jaren heeft het EESC diverse adviezen uitgebracht over de doelstellingen en de complexe zaken die daarmee samenhangen. Het gaat onder meer om de volgende adviezen:

— Groenboek „De Europese Onderzoeksruimte: Nieuwe perspectieven”; (2)

— Samenwerking en kennisoverdracht tussen onderzoeksinstellingen, industrie en MKB – een belangrijke voorwaarde voor innovatie; (3)

— Communautair rechtskader voor een Europese onderzoeksinfrastructuur (ERIC); (4)

— Naar een gezamenlijke programmering van het onderzoek: Samenwerken om gemeenschappelijke uitdagingen doeltreffender aan te pakken; (5)

— Een strategisch Europees kader voor internationale samenwerking op het gebied van wetenschap en technologie; (6)

— ICT-grenzen verleggen – een strategie voor onderzoek naar technologieën van de toekomst of in opkomst in Europa; (7)

— Herziening van het communautaire innovatiebeleid in een veranderende wereld; (8)

— Investeren in de ontwikkeling van koolstofarme technologieën (SET-plan); (9)

— Ontwikkeling van een gemeenschappelijke strategie voor sleuteltechnologieën in de EU; (10)

— Vereenvoudigen van de tenuitvoerlegging van de kaderprogramma's voor onderzoek; (11)

— Innovatieve arbeidsplaatsen als grondslag voor productief en kwalitatief hoogstaand werk; (13)

— Tussentijdse evaluatie van het zevende kaderprogramma voor onderzoek, technologische ontwikkeling en demonstratie. (14)

Deze adviezen bevatten al concrete aanbevelingen met betrekking tot het merendeel van in het groenboek genoemde doelstellingen en kwesties. Daarom verwijst het EESC naar deze adviezen, waar het nog altijd achter staat. Deze moeten als onderdeel van het huidige advies worden beschouwd. Mede onder verwijzing naar het rapport van de groep deskundigen over de tussentijdse evaluatie van het zevende kaderprogramma (15) volgen hieronder enkele herhalingen van of aanvullingen op uitspraken uit die eerdere adviezen.

3.7 De in het groenboek opgenomen vragenlijst, waarop in hoofdstuk 4 van dit advies wordt ingegaan, wekt de indruk dat de Commissie de huidige financiële regelingen en prioriteiten radicaal wil veranderen. Onder verwijzing naar zijn advies Vereenvoudigen van de tenuitvoerlegging van de kaderprogramma's voor onderzoek bepleit het EESC eens te meer met klem om de essentiële continuïteit en stabiliteit van succesvolle EU-financieringsinstrumenten (met de nadruk op gemeenschappelijke onderzoeksprojecten) verder te vergroten (16) en niet met buitensporige veranderingen te ondermijnen.

3.7.1 De gemeenschappelijke strategie zou door middel van aanvullende structurele maatregelen binnen de Commissie en de organen die haar van advies dienen gewaarborgd moeten worden. Daarvoor zouden onder meer de maatregelen van het huidige kaderprogramma, van het kaderprogramma innovatie en concurrentievermogen (CIP) en van het Europese instituut voor innovatie en technologie programmatisch en administratief moeten worden samengevoegd.

3.7.2 In dit verband is het ook van belang – en het EESC heeft hier al diverse malen op gewezen (17) – dat de met de verschillende programma's belaste ambtenaren van de Commissie, maar ook de medewerkers van de voor de Commissie werkende agentschappen, dankzij hun prestaties internationaal erkend worden als deskundigen op de desbetreffende vakgebieden, en dat zij genoeg speelruimte en initiatiefmogelijkheden krijgen om deze gemeenschappelijke strategie met hun kennis van zaken en inzicht tot een succes te maken. Dit doel kan niet worden bereikt met starre regels (18) – en al helemaal niet met zulke regels alleen – maar wel met stabiele en tegelijkertijd flexibele systemen in combinatie met expertise en ervaring.

3.7.3 Het EESC heeft al vaak benadrukt hoe belangrijk innovatie voor de Europa 2020-strategie is. Het wijst er echter nogmaals op dat innovaties niet noodzakelijkerwijs het resultaat van een lineair proces – eerst onderzoek, dan innovatie – zijn, maar als onderdeel van een ingewikkelder proces ontstaan uit de versmelting en combinatie van verschillende uitgangspunten (19) en ook een sociale en maatschappelijke dimensie hebben. Dit geldt met name voor innovaties op het gebied van diensten, die vaak onder impuls van nieuwe gebruikersbehoeften ontstaan, en voor ondernemingen van de sociale economie, die inspelen op maatschappelijke behoeften. Het geldt ook voor innovaties op de werkplek (20) die de sociale partners hebben ontwikkeld of afgesproken en voor innovaties in de design- en de creatieve sector. Ook in het kader van de Europese strategie inzake handicaps 2010-2020 (Commissiemededeling) komen belangrijke innovaties tot stand, en wel dankzij publieke en particuliere dienstverleners. Zij zorgen voor algemeen toegankelijke producten en diensten, zodat gehandicapten volledig in de Europese samenleving geïntegreerd kunnen worden.

3.7.4 Als belangrijke cultuurelementen hebben onderzoek en wetenschap Europa sinds de Verlichting gekenmerkt. Hoewel zij uiteraard een belangrijke voorwaarde voor innovatie zijn, moeten zij ook als een op zichzelf staand onderdeel van de Europese beschaving en cultuur erkend, behouden en ondersteund worden. Het gaat niet aan om innovatie onder onderzoek te subsumeren of andersom. (21) Dat zou een verschraling betekenen van fundamentele Europese culturele waarden.

3.7.5 In de arbeidscultuur van wetenschappers en onderzoekers gelden heel andere „spelregels” dan in die van innoveerders. Hieraan wordt uitgebreid en op een inzichtelijke manier aandacht besteed in het advies Samenwerking en kennisoverdracht tussen onderzoeksinstellingen, industrie en MKB — een belangrijke voorwaarde voor innovatie. (22) In de gemeenschappelijke strategie moet dan ook worden geprobeerd om deze verschillen recht te doen en er een oplossing voor te vinden, terwijl tegelijkertijd ondersteuning van het hele innovatieproces mogelijk dient te zijn.

3.7.6 Juist daarom zijn goede contacten en de uitwisseling van personeel en expertise tussen beide categorieën zeer belangrijk. Steunverlening is hier dan ook geboden. Het EESC verwijst naar zijn advies over de „tussentijdse evaluatie” (23), waarin het ingaat op de te ondersteunen onderwerpen, namelijk: Science for knowledge - the researchers set the agenda; Science for competitiveness - industry sets the agenda; and Science for society - civil society actors set the agenda.

3.8 De Commissie laat zich nogal eens verleiden tot de generaliserende bewering als zouden onderzoek en ontwikkeling in Europa versnipperd zijn. Onder verwijzing naar zijn eerdere opmerkingen hierover geeft het EESC toe dat er wellicht voorbeelden van een dergelijke versnippering bestaan, maar deze voorbeelden weerspiegelen niet de algemene situatie. Het EESC herhaalt daarom een eerder gemaakte opmerking: Niet alleen in het bedrijfsleven en de onderzoekswereld, maar ook in de sociale en creatieve sector zijn er reeds geruime tijd Europese – en vaak ook mondiale – banden en samenwerkingsnetwerken, waarvan de grenzen continu worden bijgesteld en verankerd in het spanningsveld tussen samenwerking en concurrentie. (24) Het gaat om belangrijke autonome organisatieprocessen door de belanghebbende partijen en hun organisaties die de Commissie nu eindelijk naar behoren zou moeten erkennen in plaats van ze nog langer te negeren, temeer omdat de O&O-kaderprogramma's (vooral onderzoek in samenwerkingsverband) in belangrijke mate hebben bijgedragen aan deze verworvenheden.

3.9 Bovendien zou de totstandbrenging van Europese onderzoeks- en innovatieclusters van wereldklasse meer aandacht en steun moeten krijgen. Dit zijn aantrekkelijke, zichzelf versterkende netwerken van universiteiten, onderzoekscentra en bedrijven, met als extra voordeel de productieve banden tussen de gespecialiseerde ondernemingen die binnen de netwerken zijn ontstaan. Het EESC wijst er in dit verband eens te meer op dat er in de EU meer universiteiten van wereldklasse moeten komen. Met name de lidstaten zouden wat dit aangaat doortastender moeten optreden.

3.10 Het EESC pleit er ook nu weer voor – waarbij het zich met name tot de lidstaten richt – om het starten van ondernemingen gemakkelijker te maken, hun overlevings- en marktkansen te verbeteren en de daarvoor noodzakelijke randvoorwaarden te scheppen (zie ook paragraaf 4.7.1). Minder bureaucratie en voldoende risicokapitaal geven hier de doorslag. Hoewel op Europees niveau de financieringsfaciliteit met risicodeling – een gemeenschappelijk project van de Europese Commissie en de Europese Investeringsbank – al een goed begin is, moet vooral de toegang van het midden- en kleinbedrijf tot voldoende risicokapitaal nog wel aanzienlijk worden verbeterd.

4. Bijzondere opmerkingen

In dit hoofdstuk komt een aantal van de 27 door de Commissie gestelde vragen aan de orde. Deze worden zonder ze expliciet te noemen behandeld.

4.1 Gebruikers van de financieringsinstrumenten van de EU hebben een goed gestructureerde inhoudsopgave en een uitvoerige „gebruiksaanwijzing” nodig, zowel op papier als online. Omwille van de continuïteit moet bovendien worden gezorgd voor een goed evenwicht tussen enerzijds instrumenten (en de beginselen waarop deze rusten) die hun waarde hebben bewezen en anderzijds zo weinig mogelijk nieuwe benaderingen.

4.2 Evenwicht tussen een uniform samenstel van regels en de noodzakelijke flexibiliteit, die ook de inachtneming van speciale behoeften omvat, vereist naast de harmonisering van de regelgeving ook en vooral de onvoorwaardelijke erkenning van nationale procedures binnen het gemeenschappelijke strategische kader voor onderzoek en innovatie. Wat de werkmethoden binnen de Commissie betreft verwijst het EESC naar paragraaf 3.7.2: in een periode waarin ze ervaring met nieuwe benaderingswijzen kunnen opdoen zouden ambtenaren genoeg speelruimte moeten krijgen om van nog nader te definiëren uitzonderingsregelingen/speciale regelingen/afwijkingen (24) gebruik te maken. Het opdoen van ervaring is in dit verband namelijk van primair belang. (25) Het EESC verwijst wat dit betreft naar zijn advies over vereenvoudiging (26), waarin het bepleit een op vertrouwen gebaseerde aanpak te hanteren en het aanvaardbare foutenrisico te verhogen.

4.3 Gelet op de noodzakelijke nationale en regionale steun van de lidstaten voor onderzoek en innovatie en op hun hervormingsprogramma's zouden de EU-middelen primair aan transnationale samenwerking – vooral onderzoek in samenwerkingsverband – moeten worden besteed. Onderzoek in samenwerkingsverband levert diverse lidstaten dankzij de bundeling van expertise en hulpbronnen een duidelijke meerwaarde op, oefent een hefboomeffect uit op het steunbeleid van de lidstaten en komt de Europese integratie ten goede.

4.4 Ook in het kader van de Europa 2020-strategie moet onderzoek en ontwikkeling in het teken van excellentie blijven staan. De structuurfondsen moeten daarom sterker worden gericht op de tot dusverre ondervertegenwoordigde regio's om daar een hoogwaardige basis en de daarvoor noodzakelijke structuren op te bouwen. Wat dit betreft schrijft de Commissie terecht: Op de lange termijn kan excellentie van wereldklasse alleen gedijen in een systeem waarin alle onderzoekers in de hele EU zijn voorzien van de middelen om excellent te worden en uiteindelijk om de topplaatsen te wedijveren. Daartoe is vereist dat de lidstaten voor hun publieke onderzoeksbasis ambitieuze moderniseringsagenda's uitvoeren en publieke financiering ondersteunen. De EU-financiering moet, ook door middel van de fondsen in het kader van het cohesiebeleid, ertoe bijdragen waar en naarmate passend excellentie op te bouwen.

4.5 Voor synergie met de structuurfondsen en een optimale coördinatie met het steunbeleid van de lidstaten is een goede afstemming (27) nodig tussen de toekomstige gemeenschappelijke strategie voor de EU-financiering van onderzoek en innovatie en het toekomstige cohesiebeleid (vraag 8). „Slimme specialisering” zou het leidende beginsel moeten zijn voor regionale strategieën.

4.6 Om het hele innovatieproces beter te ondersteunen moet samen met de betrokken partijen zorgvuldig worden gekeken naar de subsidie-, aanbestedings- en concurrentieregels (zie vraag 19), die dit doel in de weg zouden kunnen staan. (28) Dit komt doordat de mededingingswetgeving en de ondersteuning van innovatie op gespannen voet met elkaar kunnen staan. De subsidie-, aanbestedings- en concurrentieregels zouden daarom niet mogen worden toegepast op een manier die innovaties ontmoedigt. Het is zelfs mogelijk dat hervormingen nodig zijn. Er zijn ook nogal eens beschermende maatregelen geboden als concurrenten innovaties louter en alleen kopen om het innovatieproces te blokkeren.

4.6.1 Voor het innovatietraject van met overheidsgeld gefinancierd onderzoek tot het op de markt brengen van het eindproduct is namelijk een lange, hechte samenwerking nodig die moeilijk te realiseren valt met de huidige regels (met betrekking tot onder meer openbaarmaking, intellectuele eigendom, subsidieregels en wetgeving voor overheidsopdrachten) (vraag 20). Om een eventuele tegenspraak tussen „meer innovatie” en „meer publiciteit en eerlijker concurrentie” te kunnen oplossen moet wat dit betreft naar nieuwe benaderingen en regels worden gezocht. Een bepaalde hoeveelheid baanbrekend of fundamenteel onderzoek kan hieraan in wezenlijke mate bijdragen omdat een dergelijk belangenconflict er geen vat op heeft (zie ook paragraaf 4.7.3).

4.7 De Commissie gaat ook in op de verdeling van de financiering tussen:

— kleine en middelgrote bedrijven, sociale ondernemingen en grote ondernemingen;

— fundamenteel onderzoek en op maatschappelijke doeleinden gericht onderzoek;

— onderzoek en het verdere innovatieproces;

— technische, maatschappelijke en commerciële innovaties en innovaties op het gebied van dienstverlening;

— top-down en bottom-up.

Voor zover het hierop al niet in dit advies is ingegaan doet het EESC de volgende suggesties:

4.7.1 Bij het bepalen van de te financieren onderwerpen en de daarbij te gebruiken instrumenten dient om uiteenlopende redenen speciale aandacht uit te gaan naar het midden- en kleinbedrijf. (29)

— Kleine en middelgrote bedrijven moeten de mogelijkheid hebben om gedurende een periode die hun schikt aan programma's deel te nemen (zoals nu ook gebeurt bij het FET-programma Toekomstige en opkomende technologieën).

— Speciale aandacht dient uit te gaan naar jonge bedrijven en micro-ondernemingen (met minder dan 10 werknemers) met een groot innovatiepotentieel. Zij zouden ook gemakkelijker voor deelname in aanmerking moeten komen.

— Fondsen zouden moeten worden gebruikt voor de verbetering van innovatieketens (vooral relevant voor ondernemers).

— Innovaties op het gebied van de dienstverlening zouden meer aandacht moeten krijgen.

— Er zijn mensen nodig om kleine ondernemingen bij het gebruik van innovatieprogramma's te ondersteunen en hun een betere toegang hiertoe te verschaffen; het Enterprise Europe Network zou in dit verband een belangrijke rol kunnen spelen.

— Ondernemingen van de sociale economie moeten bij het uitdenken van financieringsmodellen in aanmerking worden genomen.

4.7.2 Grote doorbraken naar fundamenteel nieuwe kennis – met de daaruit voortvloeiende innovaties als internet, gps, beeldvorming door middel van magnetische resonantie, lasers, computers en nanotechnologie – waren het resultaat van fundamenteel onderzoek en het toegepaste onderzoek dat daarop volgde. Fundamenteel onderzoek en toegepast onderzoek zijn het onmisbare zaaigoed voor toekomstige innovaties. (30) Het EESC heeft zich ook gebogen over de vraag hoe dit zaaigoed kan terechtkomen bij organisaties die het gebruiken voor innovaties. (31)

4.7.3 In het komende achtste kaderprogramma zou het aandeel voor de onder leiding van de Europese Onderzoeksraad (ERC) uit te voeren maatregelen daarom moeten worden opgetrokken tot minstens 20 % van de totale steunverlening. Daarnaast zouden fundamentele kwesties ook in andere programmaonderdelen voldoende aandacht moeten krijgen. De ERC heeft bewezen zeer goed in staat te zijn om de stoot te geven tot nieuwe ideeën en toponderzoek, maar zou in toekomstige procedures wel meer oog moeten hebben voor de carrièreaspecten van jonge wetenschappers, zodat dezen worden behouden of teruggewonnen voor het Europese onderzoek.

4.7.4 Onderzoek in samenwerkingsverband is – als kern van het huidige programmaonderdeel „Samenwerking” (32) – de hoofdpijler van het 7e O&O-kaderprogramma (en zijn voorlopers) en heeft zijn waarde ruimschoots bewezen. Het is het belangrijkste financieringsinstrument om onderzoeksactiviteiten van de lidstaten te bundelen en versnippering te voorkomen. Het zou daarom absoluut een grotere rol moeten krijgen in het gemeenschappelijke strategische kader (33), temeer omdat met name onderzoek in samenwerkingsverband gericht is op de aanpak van maatschappelijke uitdagingen (vragen 9 en 11) en bovendien een cruciale bijdrage levert aan de ontwikkeling van technologieën die van doorslaggevend belang zijn voor Europa's internationale concurrentiepositie.

4.7.5 Al met al zou er meer geld moeten gaan naar bottom-upprojecten (vragen 9 en 10 – zie ook paragraaf 4.7.10) om ruim baan te geven aan ideeën die niet genoemd worden in de lijst met onderwerpen of bijvoorbeeld niet ontwikkeld worden door de huidige sectoren (zie ook paragraaf 3.7.6 – industry sets the agenda). Het vliegtuig is immers niet door de scheepsindustrie uitgevonden!

4.7.6 Top-downbenaderingen vloeien voort uit een strategisch perspectief van de belangrijkste partijen dat gebaseerd is op hun kennis van zaken. Bij een bottom-upaanpak wordt daarentegen gebruikgemaakt van het creatieve potentieel van de wetenschappers, ingenieurs en anderen die rechtstreeks aan de te onderzoeken of te verbeteren objecten werken. Zelfs bij de grote maatschappelijke uitdagingen zou het accent meer moeten komen te liggen op bottom-upideeën en -voorstellen uit de brede wetenschappelijke gemeenschap; de aandacht zou niet alleen moeten uitgaan naar top-downvoorschriften. Investeringen in het kader van het innovatiebeleid zouden […] ten goede moeten komen aan organisatorische en van de werknemers uitgaande innovaties. (34)

4.7.7 Voor de balans tussen bottom-up en top-down is een verdere differentiatie nodig: zelfs binnen specifiek omschreven onderwerpen (zoals belangrijke technologieën of grote maatschappelijke uitdagingen) is een bepaalde hoeveelheid bottom-upprocessen nodig om nieuwe oplossingsgerichte ideeën (d.w.z. ideeën die niet al eerst top-down zijn voorgesteld) de ruimte te geven. Afgezien daarvan moeten echter ook volkomen nieuwe benaderingen van kwesties en problemen die niet direct als zodanig herkend zijn een kans krijgen. Waar er in het programmaonderdeel „Ideeën” al plaats is voor dergelijke benaderingen, zouden deze ook binnen het onderzoek in samenwerkingsverband meer ruimte moeten krijgen. Dit gebeurt bijvoorbeeld al met succes in het programmaonderdeel „Toekomstige en opkomende technologieën” van het thema ICT. Hiervoor hebben de betrokken ambtenaren meer flexibiliteit en speelruimte nodig.

4.7.8 Wat de Europese O&O-infrastructuur betreft (ESFRI-lijst) herhaalt het EESC zijn aanbeveling (35) deze door bijdragen aan aanleg en onderhoud te ondersteunen. Ook het programmaonderdeel „Mensen”, dat onder meer de Marie Curie-acties (vraag 23) omvat, heeft zich duidelijk bewezen en zou daarom behouden moeten blijven of zelfs uitgebreid dienen te worden.

4.7.9 Gezien de zwaarwegende problemen van een gemeenschappelijk Europees economisch, monetair en financieel beleid – momenteel een belangrijk politiek discussiepunt – en de macro-economische vraagstukken die daarmee samenhangen, zou ook het desbetreffende onderzoek genoeg gewicht moeten krijgen in de steunprogramma's.

4.7.10 Met betrekking tot vragen die verder gaan dan O&O (vraag 17) is het aan te bevelen om zich vooral te baseren op de ervaring die wordt opgedaan met de pas hiervoor gecreëerde instrumenten en geen nieuwe instrumenten in het leven te roepen. (36) Zie het advies over de Innovatie-unie wat indicatoren en innovatiepartnerschappen betreft. (37) Wat kapitaal betreft verwijst het EESC naar hetzelfde advies. (38)

Brussel, 13 juli 2011 De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité Staffan NILSSON

(1) PB C 325 van 30-12-06, blz. 16

(2) PB C 44 van 16-02-08, blz. 1

(3) PB C 218 van 11-09-09, blz. 8

(4) PB C 182 van 04-08-09, blz. 40

(5) PB C 228 van 22-09-09, blz. 56

(6) PB C 306 van 16-12-09, blz. 13

(7) PB C 255 van 22-09-10, blz. 54

(8) PB C 354 van 28-12-10, blz. 80

(9) PB C 21 van 21-01-11, blz. 49

(10) PB C 48 van 15-02-11, blz. 112

(11) PB C 48 van 15-02-11, blz. 129

(12) PB C 132 van 03-05-11, blz. 39

(13) PB C 132 van 03-05-2011, blz. 22

(14) PB C 218 van 23-07-2011, blz. 87

(15) http://ec.europa.eu/research/evaluations

(16) PB C 48 van 15-02-11, blz. 129, par. 3.12

(17) PB C 48 van 15-02-11, blz. 129, par. 3.10

(18) PB C 256 van 27-10-07, blz. 17, par. 6.4

(19) Zie voetnoot 12.

(20) PB C 132 van 03-05-11, blz. 22

(21) Zie voetnoot 12.

(22) PB C 218 van 11-09-2009, blz. 8, par. 4.1 t/m 4.4

(23) PB C 218 van 23-07-2011, blz.87.

(24) Zie voetnoot 12.

(25) PB C 256 van 27-10-07, blz. 17, par. 6.4

(26) Zie voetnoot 11, par. 3.6.

(27) Zie hiertoe ook par. 3.7.1.

(28) PB C 218 van 11-09-09, blz. 8, par. 4.8

(29) Zie voetnoot 12, paragraaf 4.10.

(30) PB C 354 van 28-12-10, blz. 80, par. 3.2.3

(31) Zie voetnoot 3.

(32) Desalniettemin zouden in het komende voorstel voor het achtste O&O-kaderprogramma nieuwe termen kunnen worden gebruikt voor de maatregelen die nu nog worden aangeduid met „„onderzoek in samenwerkingsverband” en „samenwerking”.

(33) Zie in dit verband ook par. 4.3.

(34) PB C 132 van 3-5-2011, blz. 5.

(35) Zie het EESC-advies over de „Mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement en de Raad. Een strategisch Europees kader voor internationale samenwerking op het gebied van wetenschap en technologie” (INT/545), CESE 524/2011, paragraaf 3.8.4.

(36) Zie tevens voetnoot 12.

(37) Zie voetnoot 12, par. 4.2 en 4.4.

(38) Zie voetnoot 12, par. 4.8.