A4-0289/97

Resolutie over de invloed van de nieuwe technologieën op de Europese pers

Het Europees Parlement,

- onder verwijzing naar zijn resolutie van 19 september 1996 over "Europa en de wereldwijde informatiemaatschappij - aanbevelingen aan de Europese Raad" en over de mededeling van de Commissie van de Europese Gemeenschappen: "Europa op weg naar de informatiemaatschappij: een actieplan" ((PB C 320 van 28.10.1996, blz. 164.)),

- onder verwijzing naar zijn resolutie van 16 februari 1995 over de G7- conferentie over de informatiemaatschappij ((PB C 56 van 6.3.1995, blz. 97.)),

- onder verwijzing naar zijn resolutie van 13 maart 1997 over de informatiemaatschappij, cultuur en onderwijs ((PB C 115 van 14.4.1997, blz. 151.)),

- onder verwijzing naar zijn resolutie van 26 juni 1997 over de mededeling van de Commissie aan de Raad, het Europees Parlement, het Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de regio's: "Leren in de informatiemaatschappij - Actieplan voor een Europees initiatief in het onderwijs" ((Deel II, punt 5 d) van de notulen van die datum.)),

- onder verwijzing naar zijn resolutie van 26 juni 1997 over de mededelingen van de Commissie aan de Raad, het Europees Parlement, het Economisch en Sociaal Comité en aan het Comité van de regio's over "De informatiemaatschappij: van Korfoe naar Dublin - De nieuwe prioriteiten" en "De gevolgen van de informatiemaatschappij voor het beleid van de EU - Voorbereiding van de volgende stappen" en "Europa in de voorhoede van de Wereldwijde Informatiemaatschappij: een permanent actieprogramma" ((Deel II, punt 5 b) van de notulen van die datum.)),

- gezien het Witboek van de Commissie: "Groei, concurrentievermogen en werkgelegenheid" - Naar de 21e eeuw: Wegen en uitdagingen (COM(93)0700 - C3- 0509/93),

- gezien het voorlopig verslag van de werkgroep van deskundigen op hoog niveau "Bouwen aan een Europese informatiemaatschappij voor ons allen" (1996),

- gezien het eerste jaarlijks verslag aan de Commissie van het Forum voor de informatiemaatschappij "Netwerken voor de mensen en hun gemeenschappen - Het beste maken van de informatiemaatschappij in de Europese Unie "(1996),

- gelet op richtlijn 97/36/EG van het Europees Parlement en de Raad van 30 juni 1997 tot wijziging van richtlijn 89/552/EEG van de Raad betreffende de coördinatie van bepaalde wettelijke en bestuursrechtelijke bepalingen in de lidstaten inzake de uitoefening van televisie-omroepactiviteiten ((PB L 202 van 30.7.1997, blz. 60.)),

- gezien de studie die is verricht op aanvraag van DG XIII van de Commissie, "Electronic publishing - Strategische ontwikkelingen voor de Europese pers op weg naar de 21ste eeuw" (1996),

- onder verwijzing naar zijn resolutie van 21 januari 1993 over de bevordering van het boek en het lezen in Europa ((PB C 42 van 15.2.1993, blz. 182.)),

- onder verwijzing naar zijn resolutie van 10 juni 1997 over de mededeling van de Commissie aan de Raad en het Europees Parlement over "Een gemeenschappelijk BTW-stelsel - een programma voor de interne markt" ((Deel II, punt 5 d) van de notulen van die datum.)),

- onder verwijzing naar zijn resolutie van 19 september 1996 over het Groenboek van de Commissie "Het auteursrecht en de naburige rechten in de informatiemaatschappij" ((PB C 320 van 28.10.1996, blz. 177.)),

- onder verwijzing naar zijn resolutie van 19 september 1996 over de rol van de publieke televisie-omroep in een multimediamaatschappij ((PB C 320 van 28.10.1996, blz. 180.)),

- onder verwijzing naar zijn resolutie van 16 september 1992 over mediaconcentratie en pluralisme ((PB C 284 van 2.11.1992, blz. 44.)),

- onder verwijzing naar zijn resolutie van 20 januari 1994 over het Groenboek van de Commissie "Pluralisme en mediaconcentratie in de interne markt" ((PB C 44 van 14.2.1994, blz. 177.)),

- onder verwijzing naar zijn resolutie van 15 juni 1995 over pluralisme en mediaconcentratie ((PB C 166 van 3.7.1995, blz. 133.)),

- gezien de openbare hoorzitting van de Commissie cultuur, jeugd, onderwijs en media over de invloed van de nieuwe technologieën op de pers van 4 juni 1996,

- gelet op artikel 128, leden 1 en 4, van het EG-Verdrag waarin wordt gesteld dat "de Gemeenschap bijdraagt tot de ontplooiing van de culturen van de lidstaten onder eerbiediging van de nationale en regionale verscheidenheid van die culturen, maar tegelijk ook de nadruk leggend op het gemeenschappelijk cultureel erfgoed" en "bij haar optreden uit hoofde van andere bepalingen van dit Verdrag rekening houdt met de culturele aspecten",

- gelet op artikel 148 van zijn Reglement,

- gezien het verslag van de Commissie cultuur, jeugd, onderwijs en media (A4-0289/97),

A. overwegende dat Europa in de nabije toekomst zeer snel afstevent op de informatiemaatschappij,

B. overwegende dat deze nieuwe Europese maatschappij wordt beïnvloed door en zich tegelijk ontwikkelt met de markt van de nieuwe informatie- en communicatietechnologieën,

C. overwegende dat deze nieuwe technologieën al hebben gezorgd voor een radicale verandering van het communicatielandschap, dat wordt gekenmerkt door een technologische vervlechting van telecommunicatie-, informatietechnologie- en audiovisuele diensten,

D. overwegende dat het normaal is dat nieuwe ondernemingen uit het gebied van de informatietechnologie en de telecommunicatie zijn binnengedrongen in het gebied van de massamedia op Europees en mondiaal niveau en dat de concurrentieslag op het gebied van het verstrekken van informatie niet langer alleen wordt geleverd door de traditionele uitgevers, persbureaus en de radio- en televisieomroepen,

E. overwegende dat het Europees Parlement herhaaldelijk het standpunt heeft geformuleerd dat kennis, informatie en cultuur geen producten zijn zoals alle andere commerciële producten,

F. overwegende dat de pers een onbetwistbare rol heeft gespeeld en nog altijd speelt voor de democratie, de vrijheid en de mensenrechten,

G. overwegende dat de nieuwe technologieën een positieve invloed hebben op de informatie van het publiek, zoals de snellere en ruimere toegang tot verscheidene bronnen van informatie, het tweerichtingsverkeer tussen de ontvanger en de bron van informatie, de wereldwijde verspreiding van de informatie, de meer directe en democratischer toegang van de burgers tot voorstellen en besluiten van de Europese, nationale en regionale overheden en het feit dat de burgers gemakkelijker kunnen deelnemen aan de besluitvorming,

H. echter ook wijzend op de ongerustheid die ook het Europees Parlement in het verleden heeft geuit over het nieuwe communicatielandschap, bij voorbeeld in verband met het overspoeld worden door informatie en nieuwsberichten die niet altijd kritisch worden geselecteerd of voldoende zijn uitgewerkt en waarvan de bron van herkomst niet altijd bekend is, het gevaar voor marginalisering op het gebied van informatie - ook al is het tijdelijk - van bepaalde maatschappelijke groepen die nog niet vertrouwd zijn met de nieuwe technologieën of die niet dezelfde kansen krijgen voor toegang tot deze technologieën, het overwicht op de netten van producten die veeleer commercieel zijn terwijl er minder producten zijn die uitdrukking geven aan de Europese identiteit - gekenmerkt door een grote taalkundige en culturele verscheidenheid- en het Europese culturele erfgoed, maar ook de zich stilaan aftekenende tendens tot menselijke vereenzaming,

I. van mening dat de combinatie en de complementariteit van de diverse, nieuwe en traditionele, communicatiemiddelen kunnen zorgen voor volledige en algemene informatie,

J. erkennend dat de pers een bijzondere rol kan en moet blijven vervullen, samen met de nieuwe communicatiemogelijkheden die de elektronische media en de nieuwe technologieën bieden, met name voor wat betreft het versterken en stimuleren van de maatschappelijke discussie, de dagelijkse en periodieke controle op de politieke machthebbers, de mogelijkheid om in een lezersbrief een kritisch standpunt in te nemen tegenover nieuwsberichten en duiding, de betrokkenheid bij onderwerpen in verband met sociale en culturele minderheden, de verscheidenheid van de taal, het ontstaan van een lezerspubliek en het overbrengen van kennis aan jongeren en burgers,

K. wijzend op de in de Europese cultuur ingewortelde gewoonte van het lezen, waarop alle activiteiten op het gebied van de vorming van moderne burgers in de Europese maatschappij gebaseerd zijn,

L. overwegende dat de verspreiding en de oplage van de gedrukte media, met uitzondering van enkele gespecialiseerde tijdschriften, de laatste jaren in de meeste Europese landen een neerwaartse trend vertoont,

M. overwegende dat het drukken en het verspreiden van kranten en tijdschriften, alsook het vereiste personeel enorm duur zijn en dat daarentegen de automatisering van de informatie, de bijna te verwaarlozen kostprijs van de productie en verspreiding van gegevens, alsook de ruimere mogelijkheden voor het aanbieden van soepele en "goedkopere" arbeidsvormen (free lance, deeltijdwerk, telewerken, thuiswerken, enz) de "on line"-informatiediensten beduidend goedkoper maken,

N. overwegende dat de voortdurende nationale en communautaire steun voor het gebruik van nieuwe technologieën door elektronische media en voor de ontwikkeling van informatietechnologieën en multimediadiensten de concurrentiepositie van de traditionele pers en persbureaus in sommige gevallen nog ongunstiger zou kunnen maken,

O. het feit toejuichend dat de traditionele Europese uitgeversindustrie en de Europese persbureaus al hebben geïnvesteerd in elektronische edities aangezien zij bij uitstek geschikt zijn om de netten rijkelijk van materiaal te voorzien,

P. overwegende dat er in 1996 ongeveer 500 Europese titels on line werden aangeboden, hetgeen tot nu toe noch specifiek, noch in het algemeen winstgevend is geweest, en hopende dat deze investeringen in de toekomst productiever zullen zijn,

Q. overwegende dat een deel van de pers de laatste jaren in haar pogingen om haar concurrentiepositie te verbeteren, vooral tegenover de audiovisuele middelen, haar toevlucht neemt tot sensatiepraktijken, "visualisering" van de feiten met foto's, stunts, reportages die een inbreuk vormen op het privé-leven, het lokken van lezers door middel van cadeaubonnen, gratis exemplaren, e.a,. hetgeen de kwaliteit van de berichtgeving in het gedrang brengt,

R. overwegende dat het aandeel van de reclame-uitgaven voor de gedrukte media sedert 1980 in de meeste Europese landen terugloopt, terwijl het voor wat betreft audiovisuele middelen aangroeit, en dat nu ook "on line"- informatiediensten hun intrede doen in de reclamemarkt (vooral in de sector van de autoreclame, vastgoed, arbeidsmarkt, enz.),

S. overwegende dat de voorschriften voor de reclamezendtijd op radio en televisie die zijn vastgesteld in het kader van de richtlijn "Televisie zonder grenzen" niet strikt worden nageleefd in alle lidstaten,

T. overwegende dat de journalisten om hun baan te behouden of om een andere baan te krijgen in de nieuwe informatiediensten, zullen moeten beschikken over extra kwalificaties en kennis inzake het gebruik, de mogelijkheden en de methodes van de nieuwe technologieën en "on line"-diensten,

U. overwegende echter dat de journalist de taak en de verantwoordelijkheid blijft hebben om betrouwbare en kwalitatief goede informatie te verstrekken en dat de journalisten, binnen het huidige communicatielandschap, a fortiori moeten werken volgens de regels van de ethiek en de deontologie,

V. overwegende dat de meer flexibele vormen waarin journalisten werken , met name degenen die in de nieuwe informatiediensten werken (bijv. deeltijdcontracten, telewerken, free lance, enz.), verschillen van de traditionele arbeidscontracten en de bestaande organisatie van het beroep, vooral op het gebied van werkomgeving, sociale zekerheid, werktijden, enz.,

W. overwegende dat de journalisten in het nieuwe communicatielandschap, gezien het feit dat de informatie bij herhaling wordt gebruikt door diverse middelen, de economische en morele rechten van de auteur moeten blijven behouden volgens het systeem van auteursrechten dat in de meeste Europese landen van kracht is,

X. erkennende dat het Europese model van het intellectueel eigendomsrecht het enige is dat waarborgen kan bieden voor het beginsel van de individuele verantwoordelijkheid van de journalisten voor de inhoud en de kwaliteit van hun werk,

Y. overwegende dat de vrije toegang tot de distributienetten en de gelijke behandeling van alle titels ook een onverbrekelijk element zijn van de persvrijheid

Z. overwegende dat de uiteenlopende regelingen die in de verschillende lidstaten van de EU gelden inzake de BTW op de gedrukte media, de aanschaf van krantenpapier, de kortingen voor telecommunicatietransacties, vervoer en postverrichtingen, soms de oorzaak zijn van problemen van oneerlijke concurrentie in het licht van het vrij verkeer van de gedrukte media in het kader van de interne markt,

AA. overwegende dat de hoger genoemde fiscale vrijstellingen zijn ingesteld als indirecte ondersteuning van de pers en een erkenning betekenen van zijn sociale, educatieve en culturele rol,

AB. overwegende dat de regionale pers een bijzondere rol vervult omdat deze directer en nauwer betrokken is bij de bijzondere problemen van de randgebieden van de EU en erkennende dat de regionale pers voor de burgers die in de afgelegen gebieden van de EU wonen het middel bij uitstek is om informatie te krijgen over het Europees beleid en de werkzaamheden van de Europese instellingen en organen,

AC. overwegende dat de niet-commerciële pers met een exclusief literaire, wetenschappelijke, educatieve of filosofische inslag, alsook de tijdschriften waarin dialect wordt gebruikt voor een beperkt publiek, een bijzondere culturele rol vervullen,

AD. overwegende dat het Europees Parlement krachtig het standpunt heeft verdedigd dat het pluralisme bewaard moet blijven en dat verdere concentratievorming en creatie van monopolies op het gebied van de eigendomsstructuur van de massamedia moeten worden vermeden,

AE. overwegende dat degenen die bij uitstek bevoegd en geschikt zijn om te discussiëren over de kwesties die de pers betreffen en om ter zake oplossingen voor te stellen, de sociale partners zelf zijn via dialoog en interne regelingen en dat eender welk initiatief van de nationale of communautaire instellingen altijd gericht moet zijn op het stimuleren en het bevorderen van de dialoog en het steunen van de persvrijheid,

1. is van mening dat de Europese Unie moet erkennen dat binnen het nieuwe communicatielandschap van een Europees model van de informatiemaatschappij, de pers een bijzondere rol kan blijven spelen voor de democratie, de cultuur en de mensenrechten en dat het de combinatie van geschreven en elektronische media, persbureaus en multimedia is welke de burgers volledige informatie biedt;

2. verzoekt de Commissie een mededeling op te stellen waarin een analyse wordt gemaakt van de verschillende problemen die voor de pers en de persbureaus ontstaan in de context van de concurrentie met de nieuwe communicatiediensten, en waarin een overzicht wordt gegeven van alle communautaire acties en initiatieven die tot nu toe voor de pers zijn genomen, alsook van de acties en de steun voor de elektronische media en multimedia die directe gevolgen hebben voor de pers;

3. verzoekt de Commissie het extern overleg aan te moedigen en de juiste omstandigheden te creëren voor een bredere discussie en een dialoog over de nieuwe behoeften van de pers en over de problemen waarmee de pers te kampen heeft in de context van de informatiemaatschappij;

4. roept de Commissie op om ervoor te zorgen dat kwesties met betrekking tot de geschreven pers specifieke aandacht zullen krijgen binnen de nieuwe structuur van DG X, in samenwerking met de sociale partners en de bevoegde nationale diensten van de lidstaten;

5. verzoekt de Commissie de Europese uitgevers van kranten en tijdschriften (vooral de kleine uitgeverijen) en de Europese persbureaus te blijven aanmoedigen om te investeren in elektronische edities;

6. verzoekt de Commissie, de lidstaten en de industrie actief mee te werken aan de ontwikkeling van projecten ter bevordering van het gebruik van kranten bij het onderwijs aan kinderen en jongeren in scholen en deze projecten te ondersteunen;

7. verzoekt de Commissie en de lidstaten de uitgeversmaatschappijen aan te sporen te investeren in de opleiding van hun werknemers;

8. verzoekt de Commissie en de lidstaten de voorwaarden te scheppen voor een dialoog over het gepaste wettelijke en institutionele kader voor de bescherming van de sociale en arbeidsrechten van de journalisten, met name van degenen die in nieuwe arbeidsvormen werken, zoals telewerken, free lance, enz.;

9. verzoekt de Commissie in het kader van het gevolg dat zal worden gegeven aan het Groenboek inzake het auteursrecht in de informatiemaatschappij, ervoor te zorgen dat voor de journalisten de bescherming van de economische en morele rechten behouden blijft in overeenstemming met het Europese systeem van auteursrechten dat in de meeste Europese staten van kracht is en er rekening mee te houden dat hun werk veelvuldig wordt gebruikt door diverse media;

10. is van mening dat de pers maatregelen moet nemen waarbij regels worden opgesteld voor het reguleren van methoden waarvan door een deel van de pers gebruik wordt gemaakt, ter bevordering van de verkoop, zoals het gebruik van foto's, het inspelen op sensatie en reportages die een inbreuk vormen op het privé-leven, en verzoekt de Commissie en de lidstaten de juiste voorwaarden te scheppen voor een dialoog tussen de betrokken sectoren over bovengenoemde onderwerpen;

11. verzoekt de Commissie en de lidstaten toe te zien op de strikte naleving van de bepalingen van de richtlijn "Televisie zonder grenzen" in verband met de zendtijd voor reclame en teleshopping;

12. verzoekt de Commissie en de bevoegde overheden van de lidstaten samen te werken (met inachtneming van het subsidiariteitsbeginsel) om te onderzoeken of het mogelijk is de voorschriften inzake BTW op kranten en tijdschriften in de hele Europese Unie te harmoniseren met het doel het laagst mogelijke belastingtarief (zo mogelijk 0%) op te leggen, alsook om na te gaan of het mogelijk is gemeenschappelijke regelingen te treffen inzake kortingen voor telecommunicatietransacties, vervoer en postverrichtingen;

13. verzoekt de Commissie en de lidstaten toezicht uit te oefenen op de distributiesystemen van de pers in de lidstaten en de gepaste maatregelen te nemen om te verzekeren dat alle kranten en tijdschriften gelijke kansen krijgen voor de toegang tot de distributie en dat bij de distributie de vrije meningsuiting en het vrij verkeer niet worden belemmerd;

14. verzoekt de Commissie en de lidstaten de editie van tijdschriften in talen met beperkt bereik aan te sporen en te steunen, alsook de editie van tijdschriften met een exclusief literaire, filosofische, educatieve, wetenschappelijke, gespecialiseerde inslag die slechts weinig of geen reclame-inkomsten hebben, en tevens persbureaus te steunen die zich op dergelijke talen en onderwerpen hebben toegelegd;

15. verzoekt de Commissie samen te werken met verenigingen en organisaties van de regionale en plaatselijke pers om de burgers uit de randgebieden te informeren over het beleid en de programma's van de instellingen van de Europese Unie;

16. verzoekt de Commissie het Europees Parlement, de lidstaten en alle betrokken partijen de ontwerprichtlijn inzake de eigendomsstructuur van de massamedia in de interne markt te doen toekomen, en in elk geval bij haar initiatieven en haar voorstellen uit te gaan van het beginsel van de bescherming van het pluralisme, het vermijden van concentratievorming en het ongehinderd functioneren van de desbetreffende markt binnen de EU;

17. verzoekt zijn Voorzitter deze resolutie te doen toekomen aan de Commissie, de Raad, het Comité van de regio's, de regeringen en de parlementen van de lidstaten, de Raad van Europa en de Europese beroepsorganisaties van uitgevers en journalisten.