4Sf 3" TMÜflS 
tapi COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN 
COM(93) 559 def. 
Brussel, 24 november 1993 
Mededeling van de Commisaie betreffende 
het actiekader op het gebied van de volksgezondheid 
Off 
•J^gyTiw^srójaggg 
Mededeling van de Commissie betreffende 
het actiekader op het gebied van de volksgezondheid 
INHOUD 
SAMENVATTING 
DEEL A 
Achtergronden van het beleid ter zake van de volksgezondheid 
I. Inleiding P-6 
a) De huidige uitdagingen op gezondheidsgebied in de Lid-Staten van 
de Europese Gemeenschap P*° 
b) De omvang van het beleid ten aanzien van de volksgezondheid P*° 
II. Gezondheidstoestand en trends in de Lid-Staten P*9 
a) Sterfte P-9 
b) Morbiditeit P-10 
III. De basis voor communautaire actie P-12 
a) Subsidiariteit P-12 
b) Juridische grondslagen P*13 
c) Behandeling in het verleden van gezondheidskwesties door de 
communautaire Instellingen P-16 
1 &s 
DEEL B 
IV. 
V. 
VI 
VII. 
Bijlage 
Bijlage 
Bijlage 
Bijlage De aanpak van de Europese Gemeenschap 
Selectie van de activiteiten 
a) Omvang van de mogelijke activiteit 
b) De middelen voor communautaire actie 
c) Selectie van de gebieden voor activiteiten 
(i) Selectiecriteria 
(ii) Ernstige bedreigingen voor de gezondheid, uitgezonderd 
drugs 
(iii) Drugverslaving 
(iv) Zeldzame ziekten 
Veroorzaking van ziekten 
De aard en omvang van de betrokkenheid van de Gemeenschap 
a) Algemene aanpak 
b) Mechanismen voor overleg en participatie 
c) Ondersteuning van de acties van de Lid-Staten en bevordering van 
de coördinatie 
d) Voorlichting, educatie en gezondheidsbevordering 
e) Onderzoek 
f) Opleiding van gezondheidswerkers 
g) Samenwerking met internationale organisaties en derde landen 
(i) Internationale organisaties 
(ii) Samenwerking met derde landen 
Toekomstige actie op het gebied van de volksgezondheid 
I OVERZICHT VAN HET PREVENTIEBELEID VAN DE LID-STATEN 
II 
III 
IV 
BIJLAGE V COMUNAUTAIRE BELEIDSVORMEN EN INSTRUMENTEN DIE VAN DIRECT 
BELANG ZIJN VOOR DE GEZONDHEIDSBESCHERMING 
EISEN VOOR DE BESCHERMING VAN DE GEZONDHEID ALS INTEGREREND 
DEEL VAN VORMEN VAN COMMUNAUTAIR BELEID 
IDENTIFICATIE VAN DE VOORNAAMSTE BEDREIGINGEN VOOR DE 
GEZONDHEID IN DE GEMEENSCHAP 
STATISTISCHE GEGEVENS p.20 
p.21 
p.22 
p.22 
p.22 
p.23 
p.25 
p.26 
p.26 
p.29 
p.29 
p.32 
p.33 
p.35 
p.36 
p.37 
p.40 
p.42 
p.49 
p.56 
p.59 
p.61 
SAMENVATTING 
In deze Mededeling wordt een uiteenzetting gegeven van de voorstellen van de 
Commissie ter bevordering van het werk van de Gemeenschap op het gebied van 
de volksgezondheid ten einde het doel te bereiken dat in het Verdrag 
betreffende de Europese Unie wordt genoemd, te weten: "de Gemeenschap draagt 
bij tot een hoog niveau van bescherming van de gezondheid" (artikel 129). Zij 
definieert een kader voor communautaire actie en beschrijft de rol van de 
Instellingen van de Gemeenschap en van de Lid-Staten. Zij stippelt een 
strategie uit voor actie, stelt vast over welke middelen de Gemeenschap 
beschikt om haar doel te bereiken en vermeldt de procedures voor evaluatie, 
herziening en overleg. Ten slotte worden er belangrijke actiegebieden voor de 
komende vijf jaar in geselecteerd. 
De mededeling heeft twee delen. Het eerste deel beschrijft de achtergrond van 
het volksgezondheidsbeleid en het tweede de aanpak van de Europese 
Gemeenschap. 
A. Achtergronden van het beleid ter zake van de volksgezondheid 
Hoofdstuk I van het document verstrekt een overzicht van de voornaamste met 
de gezondheid samenhangende problemen en uitdagingen waarmee de Lid-Staten 
thans geconfronteerd. Deze problemen hebben betrekking op: 
- de vergrijzing van de bevolking; 
de toenemende mobiliteit van de bevolking; 
wijzigingen in het milieu en in de arbeidsomstandigheden; 
- de hoger gespannen verwachtingen ten aanzien van de gezondheid; 
de sociaal-economische problemen, in het bijzonder het 
maatschappelijk isolement. 
Als gevolg van deze problemen wordt de druk op de Lid-Staten voor het 
verlenen van gezondheidsdiensten steeds groter en waarschijnlijk zal die druk 
in de toekomst verder toenemen. 
Vervolgens wordt de omvang van het volksgezondheidsbeleid geschetst; tevens 
wordt uiteengezet hoe de activiteiten gericht op de onmiddellijke omgeving 
van de mensen hierbij betrokken worden. Daarnaast wordt de algemene context 
beschreven waarin zij leven. In bijlage I van de Mededeling wordt het beleid 
van de Lid-Staten op het gebied van de preventie en van de 
gezondheidsbevordering samengevat. 
Hoofdstuk II geeft een beschrijving van de belangrijkste trends in de 
gezondheidstoestand in de Lid-Staten op basis van de beschikbare sterfte- en 
morbiditeitsgegevens. Uit de cijfers blijkt dat de laatste tientallen jaren 
de totale gezondheidstoestand aanzienlijk verbeterd is: de mensen leven 
langer; kanker en hart- en vaatziekten en voor jongeren ongevallen, zijn de 
voornaamste doodsoorzaken in de Gemeenschap. Er worden nog andere 
omstandigheden opgesomd die significante morbiditeit en sterfte produceren. 
In bijlage V worden uitgebreidere statistische gegevens verstrekt. 
In hoofdstuk III wordt de basis uiteengezet voor communautaire actie inzake 
de volksgezondheid. Het beschrijft de toepassing op dit gebied van de 
principes voor subsidiariteit, doorzichtigheid en proportionaliteit; hierbij 
wordt er de nadruk op gelegd dat de kwesties van de financiering en de 
verstrekking van zorg en behandeling per Lid-Staat moeten worden opgelost. 
De juridische grondslagen van de communautaire activiteiten op 
gezondheidsgebied worden geschetst (beleid, programma's en rechtsinstrumenten 
om deze uit te voeren staan in bijlage II en III genoemd). Vervolgens worden 
de bepalingen en de betekenis van artikel 129 uitgebreid behandeld. De 
voornaamste elementen van dit artikel zijn het accent op de preventie van 
ziekten, in het bijzonder de voornaamste bedreigingen van de gezondheid, 
waaronder de drugverslaving, het feit dat de gezondheidseisen in acht moeten 
worden genomen wanneer communautair beleid op andere gebieden wordt 
ontwikkeld en de plicht die op de Commissie rust om tezamen met de Lid-Staten 
hun beleid en hun programma's te coördineren. 
Tenslotte schetst dit hoofdstuk nog het werk dat de Europese Raad, de Raad, 
het Europees Parlement en het Economisch en Sociaal Comité hebben verricht 
voor de ontwikkeling van het communautair volksgezondheidsbeleid. 
B. De aanpak van de Europese Gemeenschap 
In hoofdstuk IV wordt eerst uiteengezet welke omvang de eventuele 
communautaire actie op volksgezondheidsgebied heeft en wat de doelstellingen 
van een dergelijke communautaire actie zijn. Vervolgens wordt beschreven 
welke middelen aanwezig zijn voor het ondernemen van communautaire actie op 
dit terrein, inclusief de vaststelling van gemeenschappeijk doelstellingen en 
de oprichting van netwerken, de uitwisseling van gegevens en personeel, de 
verbetering van de gegevenssystemen, de financiële steun voor de programma's 
en projecten, de opstelling van een jaarverslag van de Gemeenschap over de 
gezondheid en de bijstand voor de inspanningen om de kosten te verlagen. 
Er wordt vermeld welke principes gelden voor het identificeren van ziekten of 
bedreigingen voor de gezondheid. Bij de selectie moet worden nagegaan welke 
effecten de ziekten hebben op de gezondheidstoestand van de bevolking van de 
Gemeenschap en of op communautair niveau preventieve actie kan worden 
ondernomen (bijlage IV somt ernstige bedreigingen voor de gezondheid en de 
impact ervan op). 
Op deze basis worden kanker, hart- en vaatziekten, ongevallen, AIDS en 
besmettelijke ziekten, drugverslaving en zeldzame ziekten geschikt bevonden 
als actiedoelen. 
In hoofdstuk V over de veroorzaking van ziekten wordt opgemerkt dat het voor 
een effectieve profylaxe van essentieel belang is dat de oorzaken met een 
combinatie van maatregelen worden aangepakt Belangrijke causale factoren, 
zoals roken en alcohol, worden vermeld, tezamen met gegevens over de trends 
in de Gemeenschap. 
In hoofdstuk VI betreffende de aard en de omvang van de betrokkenheid van de 
Gemeenschap worden de algemene mechanismen toegelicht die de Commissie zal 
gebruiken om de beleidsdoelstellingen te bereiken. Voorrang zal worden 
verleend aan grootschalige projecten met grote impact en er zal 
gezondheidstoezicht worden uitgeoefend op andere communautaire programma's en 
vormen van beleid terwijl deze vaste vorm krijgen. 
De soorten algemene mechanismen die zullen worden gebruikt worden in detail 
beschreven: 
Overleg en participatie. Er wordt gezorgd voor passende mechanismen om de 
Commissie van advies te dienen bij het uitstippelen en uitvoeren van 
activiteiten. 
Bevordering van programma- en beleidscoördinatie. Er zullen 
vergelijkingen, evaluaties en kosten-batenanalyses worden verricht en er 
zullen netwerken worden opgericht voor controle op de ziekten. 
Samenwerking met internationale organisaties en derde landen. De 
bestaande samenwerking met relevante internationale organisaties zoals de 
WGO zal worden uitgebreid, bij voorbeeld door hen specifiek werk te laten 
verrichten, door gezamenlijke programma's uit te voeren of door hun 
programma's te ondersteunen. Ten aanzien van derde landen zullen de 
bestaande bijstandsprogramma's worden opgevoerd en er zal worden 
nagedacht over verdere samenwerking met bepaalde landen, met name in 
Midden- en Oost-Europa. 
Voorlichting, educatie en gezondheidsbevordering. Een gecoördineerd 
programma voor gezondheidseducatie en bevorderingsmaatregelen zal worden 
opgesteld, dat zowel op causale factoren als op specifieke ziekten is 
gericht. Hierdoor wordt het werk dat al op bepaalde gebieden, bij 
voorbeeld die van AIDS en kanker wordt verricht, voortzetten. 
Onderzoek. Er zullen maatregelen worden getroffen om de banden met de 
communautaire onderzoekprogramma's zoals vastgesteld in het vierde 
kaderprogramma voor onderzoek en ontwikkeling nauwer aan te halen om 
ervoor te zorgen dat de behoefte aan onderzoek op gezondheidsgebied wordt 
bevredigd, om een strategie uit te stippelen voor onderzoek op 
volksgezondheidsgebied en om er zeker van te zijn dat de resulaten naar 
behoren worden verspreid. 
Opleiding van gezondheidswerkers. Om de doeltreffendheid van de rol van 
gezondheidswerkers bij de volksgezondheid te vergroten, zullen de 
bestaande cursussen worden geëvalueerd, zal de samenwerking bij andere 
worden bevorderd en zullen uitwisselingen van ervaringen en gegevens over 
onderwijs en opleiding worden gestimuleerd. 
In hoofdstuk VII, betreffende de toekomstige actie op het gebied van de 
volksgezondheid, worden op basis van de argumenten in de voorafgaande 
hoofdstukken, de prioritaire gebieden voor communautaire actie op 
volksgezondheidsgebied genoemd. De voorgestelde gebieden bestrijken 
"horizontale" en ziekte-gerichte. Het zijn: 
- Gezondheidsbevordering, -educatie, -voorlichting en -opleiding 
Gezondheidsgegevens en -indiactoren en controle en toezicht op 
ziekten 
- Kanker 
- Drugs 
AIDS en andere besmettelijke ziekten 
Ongevallen en letsel 
Met de verontreiniging samenhangende ziekten 
- Zeldzame ziekten 
- Andere bedreigingen voor de gezondheid (wanneer de onstandigheden dat 
vereisen). 
Deze Mededeling is slechts een eerste stap in de richting van een 
voortdurende inspanning voor het ontwikkelen van beleid, programma's en 
individuele acties die bedoeld zijn om artikel 129 en andere artikelen in de 
Verdragen die op de gezondheidsbescherming betrekking hebben volledig ten 
uitvoer te leggen. Zij wordt gevolgd door een reeks programma's over elk van 
de hierboven genoemde onderwerpen. De Commissie hoopt dat zij discussies zal 
uitlokken, de aandacht zal helpen vestigen op de profylaxe en de 
gezondheidsbevordering, zoals dat het geval geweest is in de Lid-Staten over 
de gezondheidszorg en de behandeling en blijvende partnerships en netwerken 
zal doen ontstaan in een gemeenschappelijke inspanning om in de Gemeenschap 
een hoog niveau van bescherming van de gezondheid tot stand te brengen. 
DEEL A 
ACHTERGRONDEN VAN HET BELEID TER ZAKE VAN DE VOLKSGEZONDHEID 
I. INLEIDING 
1. In deze mededeling worden de voorstellen van de Commissie uiteengezet voor 
een actiekader op het gebied van de volksgezondheid in het licht van de 
ratificatie van het Verdrag betreffende de Europese Unie waardoor artikel 3 
(0) en 129, met expliciete bepalingen inzake de volksgezondheid, zijn 
ingevoerd in het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap. 
2. In wezen doet de mededeling vier dingen: in de eerste plaats vermeldt zij 
de belangrijkste gezondheidskwesties waarmee de Gemeenschap te maken heeft. 
In de tweede plaats zet zij uiteen hoe voor de communautaire acties 
prioriteiten kunnen worden gesteld. In de derde plaats beschrijft zij de 
soorten acties die mogelijk zijn en hoe deze passen in wat tot nu toe door de 
Gemeenschap en door de Lid-Staten ter zake van de volksgezondheid is gedaan, 
ook in andere communautaire programma's. Ten slotte wordt een aantal 
specifieke actieprogramma's voorgesteld. 
3. Het is de bedoeling dat het voorgestelde kader dat in deze mededeling 
wordt uiteengezet, voortbouwt op de belangrijke bijdragen die de Raad, het 
Europees Parlement en het Economisch en Sociaal Comité hebben geleverd en op 
het werk van de Commissie. Het houdt ten volle rekening met alle principes 
voor communautaire actie die in het Verdrag betreffende de Europese Unie en 
in de andere Verdragen zijn vastgelegd. 
a) De huidige uitdagingen op gezondheidsgebied in de Lid-Staten van de 
Europese Gemeenschap 
4. De grote culturele, sociale en economische verscheidenheid van de Europese 
Gemeenschap betekent dat de verschillende Lid-Staten zich geplaatst zien voor 
allerlei verschillende problemen op het terrein van de 
gezondheidsbescherming. Maar er zijn ook verscheidene gemeenschappelijke 
problemen die op de gezondheid betrekking hebben en die in de Gemeenschap als 
geheel moeten worden aangepakt. Deze zijn: 
- de bevolking vergrijst. Het percentage mensen van 60 jaar en ouder neemt 
toe. Volgens één scenario stijgt het van slechts 17,5 % in 1980 tot 24 % in 
2010. Deze toename betekent dat er geleidelijk grotere aantallen ouderen 
komen die een onevenredig gebruik van de gezondheidszorg maken, terwijl 
tegelijkertijd de last om deze te betalen op een naar verhouding kleinere 
beroepsbevolking komt te rusten. Aldus dreigt de behoefte aan gezondheidszorg 
groter te worden dan het vermogen of de bereidheid van de samenleving om 
daarin te voorzien. Daar komt nog bij, dat uit onderzoek blijkt dat ongeacht 
of landen nu een groter of een kleiner bedrag aan de gezondheidszorg 
besteden, het effect van de behandeling op de sterftecijfers van de bevolking 
kleiner is dan de kracht van de factoren die de incidentie van ziekten als 
kanker en hart- en vaatziekten beïnvloeden en dat de daling van de 
ouderdomssterfte gepaard gaat met een stijging van het aantal niet-
behandelbare handicaps die thans onder ouderen veel voorkomen. Uit studies 
kan men ook afleiden dat het gemiddeld aantal jaren dat de mens gehandicapt 
leeft sneller is gegroeid dan het aantal jaren dat hij in gezondheid leeft. 
- de bevolking wordt meer mobiel. De immigratie in de Europese Gemeenschap, 
de verwezenlijking van de interne markt en de algemene toename van het reizen 
en het toerisme, zorgen voor een steeds grotere onderlinge vermenging van de 
bevolkingen. Voor de gezondheid zijn de gevolgen van deze trend: de snellere 
verspreiding van besmettelijke ziekten, de mogelijkheid van een groter 
drugmisbruik en de eventuele problemen bij het voorzien in de specifieke 
behoeften van migranten. 
- ziekten die met veranderingen in het milieu en de arbeidsomgeving 
samenhangen. Een aantal gezondheidsproblemen wordt veroorzaakt door 
veranderingen in het milieu als gevolg van economische en technologische 
ontwikkelingen. De toename van het aantal gevallen van ziekten van de 
ademhalingswegen en bepaalde vormen van kanker kunnen met deze veranderingen 
in verband worden gebracht. Bovendien kan ook de invoering van nieuwe 
arbeidsmethoden en moderne machines en computers in de arbeidsomgeving tot 
problemen met de lichamelijke en geestelijke gezondheid leiden. Ook de 
omstandigheden die met stress en aandoeningen van het bewegingsapparaat 
verband houden nemen significant toe. 
- de verwachtingen op gezondheidsgebied worden hoger gespannen. Bovenstaande 
factoren, die leiden tot een grotere vraag naar gezondheidszorg, gaan 
vergezeld van een toeneming van de verwachtingen van de mensen ten aanzien 
van wat de gezondheidszorg kan doen. De voortdurende ontwikkeling van 
effectieve technologieën voor diagnose en behandeling heeft deze verwachting 
van steeds meer en steeds grotere prestaties doen toenemen en de wens van 
iedereen en met name van de achterstandsgroepen en armere regio 's om er 
toegang tot te hebben, versterkt. De economische kosten hiervan zijn gestegen 
als gevolg van het feit dat veel nieuwe procedures afhankelijk zijn van 
geavanceerde en duurdere geneesmiddelen en apparatuur. 
- sociaal-economische problemen, in het bijzonder sociaal isolement. De 
langzame economische groei en als gevolg daarvan hoge 
werkloosheidpercentages, brengen de Lid-Staten ertoe de overheidsuitgaven aan 
banden te leggen. Dit beperkt het bedrag dat voor de gezondheidsdiensten 
beschikbaar is en wat aan bijstand kan worden betaald. Bovendien kunnen 
werkloosheid, ongelijkheid, discriminatie, armoede en sociaal isolement ook 
zelf tot gezondheidsproblemen aanleiding geven. 
5. In verband met al de hierboven omschreven kwesties op gezondheidsgebied 
waarmee de Lid-Staten te maken hebben, zijn hun uitgaven op dat gebied de 
laatste twintig jaar snel gestegen. Zoals blijkt uit fig. 1 (bijlage 5) zijn 
in de jaren zeventig en tachtig de uitgaven voor de gezondheid significant 
gestegen in verhouding tot het bruto binnenlands produkt (BBP); gedeeltelijk 
is dit het gevolg van de vertraging in de economische groei. In de tweede 
helft van de jaren tachtig zijn de bedragen voor bepaalde Lid-Staten 
gestabiliseerd en zelfs gedaald toen de groei aantrok. Niettemin blijven de 
kosten een punt van veel zorg in de jaren negentig, met name tegen de 
achtergrond van de huidige depressie en beperkingen die in de begroting aan 
de groei van de overheidsbestedingen worden opgelegd. De Lid-Staten hebben 
strenge maatregelen genomen om de kosten in bedwang te houden; deze 
kostenbeperking is alleen mogelijk gebleken door maatregelen om de 
verstrekkingen te beperken, bij voorbeeld door beperkingen op het 
voorschrijven van medicijnen en het raadplegen van de arts en door het 
verminderen van de vraag, door voor medicijnen en analyses kosten in rekening 
te brengen. 
6. De druk op de gezondheidszorg is niet verdwenen en zal ook nog wel groter 
worden, ondanks het feit dat de correlatie tussen de voornaamste 
gezondheidsindicatoren en de uitgaven op gezondheidsgebied slechts gering is. 
Bovendien is vastgesteld dat een verlaging van de uitgaven voor de 
gezondheidszorg arme, zieke en oude mensen onevenredig zwaar treft. Vandaar 
dat behoefte bestaat aan evenwichtige reacties op de onvermijdelijke druk om 
de uitgaven op gezondheidsgbied aan te passen bij voorbeeld door maatregelen 
op het terrein van de volksgezondheid (voorbeelden: stoppen met roken, 
voeding en beweging, bestrijding van de luchtverontreiniging enz.), een 
betere structuur en financiering van de gezondheidszorg om de kosten zo laag 
mogelijk te houden, afschaffen van ondoeltreffende behandelingen en maken van 
een kosten/baten-analyse van medische apparatuur en medicijnen. 
7. De moeilijkheid om ondanks de sterke economische beperkingen ter zake van 
de gezondheidsbescherming juiste beslissingen te nemen, heeft de Raad ertoe 
gebracht het Besluit van 11 november 1991 met betrekking töt fundamentele 
keuzen in gezondheidsbeleid goed te keuren (PB nr. C 304 van 23.11.1991). Dit 
Besluit en ook het Verdrag betreffende de Europese Unie, maken het duidelijk 
dat de Lid-Staten zich verplicht voelen ervoor te zorgen dat hun burgers een 
hoge mate van gezondheid genieten. Deze ethische en wettelijke verplichting 
om de gezondheid van de bevolking te beschermen wordt versterkt door de 
economische voordelen, voor specifieke leeftijdsgroepen en sectoren van 
bedrijvigheid (bij voorbeeld werkers in de périnatale zorg), die een gevolg 
zijn van het nemen van stimulerende, beschermende en preventieve maatregelen 
ter zake van de gezondheid. 
8. Door doeltreffende acties te nemen, kan men voortijdig overlijden onder de 
produktieve bevolking voorkomen en dat geldt ook voor invaliditeit en 
chronische ziekten met alle gevolgen van dien voor verzuim en 
arbeidsongeschiktheid; de gezondheid kan verbeterd worden en de vraag naar 
gezondheidszorg en behandeling kan in de hand worden gehouden. Kortom, het 
produktievermogen van de Gemeenschap kan maximaal opgevoerd worden en 
tegelijkertijd kunnen de kosten van een slechte gezondheid worden verminderd. 
Ten slotte kan - en dat is het belangrijkste - het beschermen van de 
gezondheid niet alleen economisch voordelen brengen maar ook de kwaliteit van 
het bestaan verbeteren, hetgeen onschatbare voordelen heeft, zowel voor het 
individu als voor de samenleving in haar geheel. 
b) De omvang van het beleid ten aanzien van de volksgezondheid 
9. Tegen deze achtergrond kan de omvang van de activitieten ten aanzien van 
de volksgezondheid worden afgebakend door te overwegen welke gevaren de 
gezondheid van een gemeenschap bedreigen en welke stappen nodig zijn om de 
individuele leden van die gemeenschap en de gemeenschap zelf tegen deze 
bedreigingen te beschermen en de waarschijnlijkheid dat de individuen een 
compleet en gezond leven leiden, te vergroten. Afgezien van de 
gezondheidsrisico's die verband houden met de individuele genetische, 
lichamelijke en mentale opbouw, zijn de gezondheidsrisico's afkomstig uit 
iemands eigen levensgewoonten en zijn directe omgeving, in het bijzonder 
thuis en op het werk en uit de plaatselijke omgeving - de combinatie van 
sociale, economische en culturele omstandigheden die de algemene achtergrond 
vormen voor iemands leven. Derhalve moeten de maatregelen om de gezondheid 
van personen te beschermen op beide "omgevingen" betrekking hebben. 
10. Terwijl de acties en programma's van de overheden de ontwikkeling van 
volksgezondheidsstrategieën beheersten, is de laatste dertig jaar de aandacht 
van de volksgezondheid steeds meer gericht op de verantwoordelijkheid van het 
individu voor zijn eigen gezondheid en de wijzigingen die het kan aanbrengen 
in zijn eigen gedrag om te voorkomen dat het ziek wordt. Dergelijke 
overwegingen zijn toegepast op de voeding, het nemen van voldoende beweging, 
het vermijden van gevaarlijke en giftige stoffen - drugmisbruik daaronder 
begrepen - en het voorkomen van ongevallen. 
11. De internationale bestrijding van ziekten heeft voor het eerst vaste vorm 
aangenomen in nationale quarantaineregelingen in Europa en het Midden-Oosten; 
deze waren bedoeld om de verspreiding van epidemische ziekten van het ene 
naar het andere land te voorkomen. Deze inspanningen hebben voor het eerst de 
noodzaak aangetoond van internationale samenwerking voor de 
gezondheidsbescherming. In 1907 is in Parijs een internationale 
gezondheidsorganisatie opgericht, aan wie de deelnemende landen melding 
moesten doen van ernstige besmettelijke ziekten; vervolgens werd deze melding 
aan de overige deelnemende landen doorgegeven. Voorts had deze organisatie 
tot taak verdragen op gezondheidsgebied en quarantainevoorschriften ter zake 
van het reizen per schip en per trein te bestuderen en op te stellen. 
Uiteindelijk is zij in 1948 opgegaan in de Wereldgezondheidsorganisatie 
(WGO). 
12. De WGO voert zowel korte- als lange-termijnprojecten uit om overal in de 
wereld ziekten te bestrijden of uit te bannen en onderhoudt nauwe banden met 
andere gespecialiseerde organisaties van de VN die zich ook met 
gezondheidskwesties bezighouden en wel met name met het Kinderfonds van de 
Verenigde Naties, de Voedsel- en Landbouworganisatie van de Verenigde Naties 
(FAO) en de Internationale Arbeidsorganisatie (IAO). 
13. Van het begin af aan heeft de Gemeenschap gezondheid en welzijn tot een 
van haar voornaamste doelen gemaakt; aan de economische doelstellingen van 
het EEG-Verdrag, de veiligheidsbepalingen van het EGKS-Verdrag en de 
stralingsbeschermingseisen van het EURATOM-Verdrag ligt bezorgdheid voor de 
gezondheid ten grondslag. Om die redenen maakt het Verdrag betreffende de 
Europese Unie de gezondheidsbescherming tot een van de belangrijkste punten 
bij het streven naar een steeds grotere eenheid van de volkeren van de 
Gemeenschap en verplicht het de Gemeenschap en de regeringen van de Lid-
Staten ertoe bij te dragen dat de bescherming van de gezondheid een hoger 
peil bereikt. 
II. GEZONDHEIDSTOESTAND EN TRENDS IN DE LID-STATEN 
A) Sterfte 
14. De afgelopen decennia zijn gekenmerkt door twee belangrijke trends in de 
gezondheidstoestand van de bevolking van de Europese Gemeenschap. In de 
eerste plaats blijkt uit de sterftecijfers duidelijk dat de algemene 
gezondheidstoestand voortdurend aanzienlijk beter wordt. In alle Lid-Staten 
leven de mensen langer en sterven minder zuigelingen. Tussen 1960 en 1989 is 
de levensverwachting voor mannen in de 12 Lid-Staten gestegen van 67,3 tot 
72,8 jaar en voor vrouwen van 72,7 tot 79,2 jaar. Bovendien zijn de Lid­
staten met de hoogste cijfers zich blijven verbeteren en hebben die met de 
laagste cijfers hun achterstand verkleind. Het verschil tussen de Lid-Staten 
is dus kleiner geworden en tussen 1970 en 1988 gehalveerd. Nog opvallender is 
dat in 1988 het laagste cijfer voor de levensverwachting voor de gehele 
bevolking van een Lid-Staat (74,3 jaar) beter was dan het hoogste in 1970 
(73,8 jaar). 
15. Een zelfde, maar nog indrukwekkender beeld komt uit de cijfers voor de 
zuigelingensterfte in de Gemeenschap naar voren. Dit cijfer is met een factor 
groter dan 4 verminderd en wel van 34,8 per 1000 in 1960 tot 8,2 per 1000 in 
1989. Evenals dat met de levensverwachting het geval is, is de kloof tussen 
de beste en de slechtste cijfers aanzienlijk nauwer geworden en ook hier was 
de laagste Lid-Staat in 1989 (12,18 per 1000) beter dan de beste in 1970 
(12,75 per 1000). 
16. De tweede trend is die van een significante verschuiving van de 
doodsoorzaken; het belang van besmettelijke ziekten (AIDS buiten beschouwing 
gelaten) is aanzienlijk kleiner geworden dank zij de betere hygiënische en 
levensomstandigheden, preventieve maatregelen, zoals inentingsprogramma's en 
het voorhanden zijn van doeltreffende behandelingen. Hun plaats is voor een 
groot deel ingenomen door andere ziekten, met name kanker en hart- en 
vaatziekten. Terwijl in 1989 meer dan de helft van de 2,9 miljoen 
sterfgevallen in de Gemeenschap aan deze laatstgenoemde ziekten te wijten 
was, was hun aandeel in 1990 tot twee derde gestegen. Van de 3,3 miljoen 
sterfgevallen waren 1,4 miljoen te wijten aan hart- en vaatziekten en 0,8 aan 
kanker. Deze ziekten zijn niet alleen de belangrijkste doodsoorzaak voor 
mensen boven 65 jaar, maar ook voor de bevolking tussen 35 en 65 jaar en zij 
dragen dus op significante wijze bij tot het voortijdig overlijden, net als 
ongevallen dat doen voor de leeftijdsgroep van 5 t/m 34 jaar. De 
sterftepatronen blijven echter veranderen. Er zijn bij voorbeeld aanwijzingen 
voor een recente daling van de sterfte als gevolg van hart- en vaatziekten en 
een stijging van het aantal sterfgevallen als gevolg van vroeger zeldzame 
ziekten zoals de ziekte van Alzheimer. Dergelijke ontwikkelingen houden 
verband met demografische veranderingen, vooruitgang bij de therapie en de 
lancering van grootschalige preventieprogramma's. 
b) Morbiditeit 
17. Sterftecijfers geven niet meer dan een onvolledig beeld van de algehele 
gezondheidstoestand van een bevolking. Voor een volledig beeld zijn ook 
gegevens over de morbiditeit nodig, d.w.z. over de aantallen mensen met een 
bepaalde ziekte of aandoening. Uit dergelijke gegevens blijkt niet alleen 
welke ziekten het meeste onder de bevolking voorkomen, maar zij vormen tevens 
een indicatie voor de eisen die aan de gezondheidszorg worden gesteld. Hoewel 
de afzonderlijke Lid-Staten over morbiditeitsgegevens beschikken, zijn er, 
als gevolg van aanzienlijke verschillen in verzamelmethoden en definities, op 
dit moment maar weinig vergelijkbare morbiditeitsgegevens voor de Gemeenschap 
als geheel beschikbaar. 
18. Een opmerkelijke uitzondering zijn de verkeersongevallen; hierover zijn 
gegevens, zowel over doden als over gewonden, in de Gemeenschap beschikbaar. 
Over het geheel vertonen deze cijfers voor de periode van 1970 t/m 1990 een 
daling van het aantal doden als gevolg van verkeersongevallen en een 
geringere, ongelijkmatiger daling voor het aantal gewonden. Hierbij zijn 
hoofdzakelijk de jongste leeftijdsgroepen betrokken. In het licht van de 
discussie over het Witboek bij de ontwikkeling van vervoersbeleid, heeft de 
Commissie een mededeling over een actieprogramma inzake verkeersveiligheid 
(COM(93)246 van 9 juni 1993) en een voorstel voor een besluit van de Raad 
inzake de oprichting van een databasis voor verkeersongevallen (COM(93) 348 
van 23 juli 1993) gepubliceerd. Ook voor hart- en vaatziekten zijn enige 
gegevens beschikbaar, aangezien zeven Lid-Staten meewerken aan de MONICA-
studie van de WGO in het kader waarvan sterfte- en morbiditeitscijfers voor 
deze ziekten worden verzameld. Uit deze gegevens blijkt dat hart- en 
vaatziekten niet alleen de voornaamste doodsoorzaak in de Gemeenschap zijn, 
maar ook de oorzaak van ernstige morbiditeit onder de bevolking van 
middelbare leeftijd en onder ouderen. 
19. Voor andere ziekten bestaan geen omvangrijke vergelijkbare gegevens voor 
de gehele Gemeenschap. De nationale statistieken verschaffen wat de 
morbiditeit betreft echter wel aanwijzingen voor het relatieve belang van de 
verschillende ziekten. Tabel 1 vermeldt gegegevens voor de voornaamste 
ziekten in Denemarken en Frankrijk en wel overeenkomstig 
10 
de respectieve percentages van de totale ziekenhuisopname en de verpleegduur 
in dagen. Hieruit blijkt dat, ondanks enige verschillen, het algemene patroon 
in beide landen niet ongelijk is: hetzelfde soort ziekten is in beide landen 
belangrijk. 
Letsels Tabel 1 
ZIEKENHUISOPNAME EN VERPLEEGDÜUR IN DAGEN 
FRANKRIJK 1985-1987 DENEMARKEN 1990 
Opnamen Verpleegduur Opnamen Verpleegduur 
in dagen in dagen 
13,2 11,7 7,7 13,9 
Aandoeningen 
van de spijs 
verteringsorganen 12,7 
Hart- en 
vaatziekten 11,6 
Kanker 10,2 
Aandoeningen 
van de adem­
halingswegen 6,9 
Aandoeningen 
van het bewegings­
apparaat 6,3 
Overige ziekten 39,1 12,0 
15,5 
12,5 
5,8 
7,0 
35,5 7,1 
24,9 
11,7 
10,4 
14,8 
23,4 6,7 
21,9 
8,9 * 
8,8 
15,5 
24,3 
+ Indicatieve, door de ministeries van Volksgezondheid verstrekte 
gegevens, niet direct vergelijkbaar als gevolg van verschillen in de 
definities, de indeling en de referentieperiodes. 
* De Deense cijfers betreffen alleen long- en borstkanker. 
20. De bescnTk'Ëare^ege^ns bevestigen dat hart- en vaatziekten de grootste 
bijdrage tot de communautaire morbiditeit leveren (net als tot de sterfte) 
maar laten wel zien kanker van minder groot belang is voor de morbiditeit dan 
voor de sterfte en dat er verscheidene niet-dodelijke ziekten zijn die voor 
de morbiditeit van grote significantie zijn, met name de aandoeningen van de 
ademhalingswegen en die van het bewegingsapparaat. Wanneer men de 
sterftecijfers en de beschikbare morbiditeitsgegevens combineert, wordt het 
mogelijk een lijst op te stellen van de ziekten die een grote sterfte en/of 
morbiditeit produceren. In tabel 2 worden de ziekten opgesomd die voor de 
Gemeenschap als geheel bijzonder ernstige gezondheidsproblemen veroorzaken. 
Tabel 2 
ZIEKTEN DIE EEN GROTE STERFTE EN/OF MORBIDITEIT PRODUCEREN 
Ongevallen 
Hart- en vaatziekten 
Kanker 
Psychische stoornissen, suïcide daaronder begrepen 
Aandoeningen van het bewegingsapparaat 
Aandoeningen van de ademhalingswegen, astma daaronder begrepen 
21. Daarnaastneemtdêoelangrijkheid van enkele besmettelijke ziekten, die 
in het verleden een belangrijke doodsoorzaak waren, thans weer toe. Dit is 
vooral het geval door de komst van AIDS en door het feit dat bepaalde ernstige 
besmettelijke ziekten zoals TBC, waarvan men niet dacht dat zij nog een 
ernstig probleem vormden, weer de kop opsteken. Al deze ziekten kunnen, als 
geen actie wordt ondernomen, voor ernstige problemen gaan zorgen. Ten 
11 
•lotte moet ook drugverslaving aan de lijst worden toegevoegd vanwege de 
aanzienlijke sociale en gezondheidsproblemen die daarmee verband houden en 
omdat steeds meer mensen betrokken raken bij drugmisbruik. 
22. Deze ziekten tezamen zijn dus verantwoordelijk voor de meeste 
sterfgevallen en voor het grootste deel van de behoefte aan gezondheidszorg 
in de Lid-Staten van de Gemeenschap. Maar er zij met nadruk op gewezen dat de 
hierboven vermelde cijfers alleen op algemene trends betrekking hebben. Het 
is zeker een feit dat op bepaalde manieren de verschillen en de kloof tussen 
de "beste" en de "slechtste" Lid-Staten van de Gemeenschap kleiner worden. 
Bij een vergelijking van nationale cijfers kan echter een tamelijk verward 
beeld ontstaan; één reden hiervoor is het verschil in omvang van de Lid-
Staten. Bovendien verbergen de nationale cijfers zelf significante 
verschillen tussen de regio's binnen elke Lid-Staat. 
23. In het geval bij voorbeeld van de sterfte aan longkanker en 
bronchuacarcinoom was het totale EG-sterftecijfer 48,8 per 100.000. Het VK 
was de staat met het hoogste cijfer (70.5) en Portugal met het laagste 
(20,6). Maar binnen het VK varieerde dit cijfer tussen het Noorden van 
Engeland (92,4) en Noord-Ierland (49,2). Met zijn nationale cijfer (51,1) 
kwam Italië het dichtst bij het communautair gemiddelde, maar dat maskeert 
het feit dat het cijfer in Noord-Italië driemaal zo hoog was als dat in het 
Zuiden. Ook voor andere ernstige ziekten kan men dergelijke grote variaties 
binnen de Lid-Staten aantreffen. Dergelijke variaties zijn een gevolg van 
cuturele, sociale en economische verschillen tussen de regio's en ook van het 
significante effect dat milieufactoren zoals luchtverontreiniging op de 
gezondheid kunnen hebben. 
24. Eveneens is door studies aangetoond dat er significante variaties in 
morbiditeit en sterfte bestaan tussen verschillende sociaal-economische 
groepen binnen de Lid-Staten. In 1987 bij voorbeeld waren in Engeland de 
cijfers voor périnatale en zuigelingsterfte voor ongeschoolden 50 % hoger dan 
voor geschoolden en was in Denemarken het sterftecijfer voor werkloze en 
ongeschoolde mannen in slechte woonomstandigheden 6,2 % hoger dan voor de 
beste groepen. Derhalve moet bij het bestuderen van de totale toestand en 
trends in de Gemeenschap ten volle rekening worden gehouden met de variaties 
niet alleen tussen maar ook binnen de Lid-Staten alsmede met de algemene 
patronen voor de gehele Gemeenschap. 
25. Bovendien zijn, wanneer wij specifieke ziekten als mogelijke doelen voor 
communautaire actie beschouwen, gegevens over sterfte en morbiditeit daarvan 
op zichzelf niet voldoende. Wij moeten ook kijken naar de sleutelfactoren die 
verband heuden met de veroorzaking daarvan, naar de algemenere sociale en 
economische context die op de gezondheidsbescherming en op de beleidskeuzen 
betrekking heeft en naar de inspanningen die de Lid-Staten zich al getroost 
hebben om te reageren op deze uitdagingen op gezondheidsgebied. Een overzicht 
van het beleid en de maatregelen van de Lid-Staten om ziekten te voorkomen en 
de gezondheid te bevorderen, tegen de hierboven bedoelde achtergrond, wordt 
in bijlage I gegeven. 
III DE BASIS VOOR COMMUNAUTAIRE ACTIE 
a) Subsidiariteit 
26. Voor de manier waarop deze activiteiten door de Gemeenschap en de Lid-
Staten moeten worden uitgevoerd geldt het subsidiariteitsbeginsel. 
Subsidiariteit, waarvan de kenmerken zijn vastgelegd in artikel 3 B van het 
12 
Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap, betekent dat de 
Gemeenschap bij kwesties waarvoor zij niet bij uitsluiting bevoegd is, 
optreedt wanneer de actie, vanwege de omvang of de effecten ervan, beter op 
communautair niveau kan worden ondernomen. Bovendien moet, ongeacht of een 
kwestie wel of niet onder de uitsluitende bevoegdheid van de Gemeenschap 
valt, de actie van de Gemeenschap ter zake in verhouding staan tot de te 
verwezenlijken doeleinden 
27. Onderstaande overwegingen zijn in het bijzonder van toepassing op het 
terrein van de volksgezondheid: 
a. Bij het coördineren van beleid heeft de Gemeenschap tot taak 
constructieve relaties tot stand te brengen, te helpen bij het opvullen 
van de hiaten die in het beleid zijn vastgesteld, strategieën voor een 
doeltreffende tenuitvoerlegging van beleidsvormen en maatregelen uit te 
stippelen en te verbeteren, en ervoor te zorgen dat de overdracht en de 
stromen van kennis, expertise en materiaal van wederzijds voordeel zijn 
voor de betrokken partijen. 
b. Overeenkomstig het proportionaliteitsbeginsel is de Commissie voornemens 
de nadruk te leggen op de tenuitvoerlegging van grotere projecten -
waarbij voor het grootste deel meer dan een Lid-Staat is betrokken - in 
plaats van op kleinere. Hierdoor wordt de impact zo groot mogelijk en 
wordt voorkomen dat de Europese Gemeenschap betrokken wordt bij 
kleinschalige kwesties en belangen die als een inmenging in reeds door de 
autoriteiten van de Lid-Staten behandelde zaken kunnen worden beschouwd 
of als een onhandigheid omdat middelen worden gebruikt die in geen 
verhouding staan tot de doelen die worden nagestreefd. 
c. De verschillen binnen en tussen de Lid-Staten wat voedingspatroon, 
cultuur, weersomstandigheden, grondgebruik en type en concentratie van 
economische bedrijvigheid betreft zijn zo groot dat algemeen gesproken de 
Gemeenschap geen gedetailleerde voorschriften zal geven, zelfs niet voor 
problemen die van Lid-Staat tot Lid-Staat, van regio tot regio of van 
plaats tot plaats gelijk of gelijksoortig zijn. Op gezondheidsgebied is 
het de taak van het individu en het gezin de mogelijkheden die voor hen 
openstaan te overwegen, in overeenstemming met hun waarden, hun 
verhoudingen en hun sociaal-economische omstandigheden en de beslissingen 
te nemen die hen rechtstreeks aangaan. Het is de taak van de samenleving 
om, via het democratisch proces, een context te scheppen die bevordelijk 
is voor de beste door het individu te nemen beslissing en voor de juiste 
beslissingen op collectief vlak in alle kwesties waar het individu niet 
alleen het gewenste gezondheidsresultaat kan bepalen of bereiken. 
d. De Lid-Staten houden zich, tezamen met hun gezondheidswerkers en overige 
betrokkenen, bezig met het financieren en verstrekken van zorg en 
behandeling. De Commissie kan de Lid-Staten echter helpen bij de 
verbetering van hun samenwerking op het gebied van de gezondheidszorg, 
zoals bij fundamentele keuzen op gezondheidsgebied1) en bij acties die 
bedoeld zijn om de kwaliteit van de gezondheidszorg en de behandeling te 
verbeteren. 
b. Juridische grondslagen 
28. Voordat het Verdrag betreffende de Europese Unie werd gesloten, bezat de 
Gemeenschap geen specifieke wettelijke basis of bevoegdheid op het gebied van 
de volksgezondheid. Dat wil niet zeggen dat de Verdragen geen bepalingen 
1) Zie punt 7 
13 
bevatten die van rechtstreeks belang waren voor de bescherming van gezondheid 
en welzijn. Aldus hebben gezondheid en werk van de aanvang af een prominente 
plaats ingenomen in het EEG-Verdrag (de artikelen 117, 118 en artikel 118 A 
van de Europese Akte) en in het EGKS-Verdrag; de bepalingen voor de 
bescherming van de gezondheid van de werknemers en de bevolking in het 
EURATOM-Verdrag (de artikelen 30 t/m 39) zijn spoedig de hoeksteen geworden 
voor wetgeving op dit gebied in alle Lid-Staten. 
29. Andere bepalingen van het EEG-Verdrag betreffen ook direct of indirect de 
gezondheid. In artikel 2 staat de plicht vermeld van de Gemeenschap om de 
levensstandaard te verbeteren, artikel 36 maakt de beperking mogelijk van 
invoer of doorvoer van goederen uit hoofde van de bescherming van de 
gezondheid en het leven van personen, artikel 43 behandelt het landbouwbeleid 
dat van invloed kan zijn op de menselijke gezondheid, artikel 48 waarborgt 
het vrije verkeer van personen, dus ook van patiënten en werknemers in de 
gezondheidszorg, de artikelen 52 t/m 58 zijn van belang voor het recht van 
vestiging en in artikel 59 wordt het vrije verkeer van diensten, dus ook van 
gezondheidsdiensten gegarandeerd. Artikel 100 A heeft een grote impact op de 
gezondheid, aangezien alle voorstellen voor richtlijnen ter voltooiing van de 
interne markt voor produkten (bij voorbeeld bloedprodukten), diensten, 
kapitaal en personen krachtens dit artikel een hoge mate van 
gezondheidsbescherming moeten garanderen; de artikelen 130 F t/m 130 Q hebben 
betrekking op het onderzoek, dus ook dat op gezondheidsgebied. Daarnaast ligt 
de bescherming van de menselijke gezondheid als het uiteindelijk doel van 
maatregelen op het gebied van de milieubescherming, besloten in de artikelen 
130 R en 130 S van het EEG-Verdrag, als gewijzigd bij de Europese Akte. Ten 
slotte dient artikel 155 onder meer als grondslag voor aanbevelingen, ook 
voor kwesties de gezondheidsbescherming betreffende en het is in het verleden 
wel gebruikt voor het doen van aanbevelingen inzake een lijst met 
beroepsziekten; artikel 235 is gebruikt voor voorstellen voor besluiten en 
verordeningen ten aanzien van verschillende kwesties die op de gezondheid 
betrekking hadden, zoals voorlichting van het grote publiek en opleiding van 
gezondheidswerkers in het kader van het programma "Europa tegen kanker", de 
oprichting van een agentschap voor veiligheid en gezondheid op het werk en de 
oprichting van een Europese Drugswaarnemingspost (EMCDDA). 
30. De beleidsmaatregelen, programma's en instrumenten (zie bijlage II en 
bijlage III) om deze artikelen ten uitvoer te leggen, hebben een 
doorslaggevende rol gespeeld bij de verandering van de gezondheidsscène in de 
Europese Gemeenschap en het verbeteren van de kwaliteit van het bestaan van 
haar burgers. Het Verdrag betreffende de Europese Unie heeft de strekking van 
deze bepalingen niet alleen gehandhaafd, maar ze ook nog versterkt. De 
consumentenbescherming heeft in artikel 129 A een duidelijk mandaat gekregen 
om de gezondheid en de veiligheid van de consumenten te beschermen. Artikel 
130 - over het milieu - verlangt van de Gemeenschap dat zij het doel, de 
menselijke gezondheid te beschermen, helpt bereiken. Daarnaast is de 
Gemeenschap krachtens artikel 126 verplicht bij te dragen tot de ontwikkeling 
van onderwijs van hoge kwaliteit, hetgeen een belangrijke rol speelt bij de 
bescherming en bevordering van de gezondheid. Bovendien kan de Raad krachtens 
artikel K.9 van het Verdrag betreffende de Europese Unie met eenparigheid van 
stemmen op initiatief van de Commissie of een Lid-Staat besluiten een actie 
te ondernemen die gericht is op de bestrijding van de drugverslaving. 
31. Bovenal is echter, in artikel 3, lid o en artikel 129 van het Verdrag 
betreffende de Europese Unie, aan de volksgezondheid een eigen expliciete 
bepaling gewijd. De Gemeenschap heeft tot taak gekregen bij te dragen tot een 
hoog niveau van gezondheidsbescherming, met inachtneming van de principes die 
14 
door de Europese Raad van Edinburgh zijn vastgelegd (subsidiariteit, 
openheid, doorzichtigheid en proportionaliteit). Zij heeft de bevoegdheid 
gekregen zich van deze taak te kwijten op een manier die het beleid en de 
activiteiten van de Lid-Staten respecteert en ondersteunt, ongerechtvaardigde 
inmenging en bemoeiing voorkomt en ruimte laat voor aanpassing en keuze van 
middelen voor de tenuitvoerlegging. Hierbij dient de ervaring die tot nu toe 
is opgedaan met acties die de Gemeenschap heeft ondernomen op 
volksgezondheidsgebied als leidraad en als basis waarop verder moet worden 
gebouwd. Met name het in 1986 door de Europese Raad gelanceerde programma 
"Europa tegen kanker" heeft de waarde aangetoond van het vaststellen van 
gemeenschappelijke doelstellingen en doelen. Het heeft de weg vrijgemaakt 
voor de goedkeuring door de Raad van andere programma's en initiatieven met 
betrekking tot AIDS, de vraag naar drugs, alcoholmisbruik en 
gezondheidseducatie op school en heeft laten zien wat kan worden bereikt door 
partnerschap, samenwerking en het gebruik van instrumenten in andere vormen 
van communautair beleid. Bij de uitvoering van de programma's "Europa tegen 
kanker" en "Europa tegen AIDS", heeft de Commissie een methode gekozen die 
ouder was dan het subsidiariteitsbeginsel en een stelselmatige poging omvatte 
om toegevoegde waarde te produceren voor de Gemeenschap, door de samenwerking 
te bevorderen tussen de Lid-Staten op het gebied van studies en onderzoek en 
de verspreiding door de Gemeenschap van de meest geslaagde nationale 
praktijken, in het bijzonder door het bijeen brengen van de verantwoordelijke 
partners in de Lid-Staten. De resultaten van deze programma's en de noodzaak 
dat zij worden voortgezet, zijn onderstreept tijdens de recente evaluatie 
door de Raad van hun doeltreffendheid. 
32. Bij het nemen van initiatieven tot actie krachtens artikel 129 dient de 
Gemeenschap zich toe te leggen op het voorkomen van ziekten. De preventie is 
dus het brandpunt van de communautaire actie, in al haar facetten, in de 
eerste plaats om te zorgen voor een goede gezondheid en om de blootstelling 
aan de risicofactoren die de ziekten veroorzaken tot een minimum te beperken, 
of, in de tweede plaats, om het uitbreken van ziekten onder de mensen die op 
deze wijze zijn blootgesteld te voorkomen, bij voorbeeld door keuringen, 
inentingen en preventieve geneeskunde/profylaxe of, in de derde plaats, om te 
voorkomen dat de ziekte voortschrijdt of nogmaals optreedt. De preventie kan 
worden onderscheiden van de behandeling, aangezien deze laatste kan worden 
omschreven als een poging om aangeboren gebreken te corrigeren of een persoon 
zijn vroegere (betere) gezondheidstoestand, in het continuum van volmaakte 
gezondheid tot de dood, terug te geven. De behandeling is, anders dan de 
preventie, dus een zaak voor de samenwerking tussen de Lid-Staten en niet een 
gebied waarop de Commissie namens de Gemeenschap initiatieven kan nemen. 
33. De preventieve activiteiten van de Gemeenschap moeten noodzakelijkerwijs 
gericht zijn op de belangrijkste bedreigingen van de gezondheid. Wat ernstige 
bedreigingen van de gezondheid zijn, kan worden bepaald aan de hand van een 
hele reeks factoren, zowel objectieve (gezondheidsgegevens en indicatoren) 
als subjectieve (perceptie, ethische, culturele en politieke kwesties). In 
hoofdstuk IV komen wij op deze kwesties terug. Een punt moet hier echter al 
aan de orde worden gesteld: artikel 129 verlangt specifiek een 
volksgezondheidsactie ten aanzien van de drugverslaving. 
34. Impliciet wordt in artikel 129 de tweedeling erkend tussen acties, zoals 
voorlichting over de gezondheid en gezondheidseducatie, die enerzijds gericht 
zijn op de mens ten einde diens kansen te vergroten op een betere gezondheid, 
een gezonde levenswijze en een risicoarm of -loos gedrag en anderzijds 
acties op sociaal gebied, met onderzoek naar de oorzaken en overdracht van 
ziekten. Dit onderzoek kan fundamenteel zijn en ook op het gedrag, de 
15 
maatschappij en het milieu gericht zijn en het kan op de onmiddellijke, de 
plaatselijke en zelfs de verre omgeving - waarop het individu weinig of geen 
invloed heeft - betrekking hebben. 
35. Van het allergrootste belang is de bepaling in artikel 129 dat eisen ter 
zake van de gezondheid een bestanddeel vormen van communautair beleid op 
andere gebieden. In de toekomst zal bij de opstelling van beleidsvormen en 
maatregelen die op de gezondheid van invloed zijn, van de aanvang af rekening 
moeten worden gehouden en zij zullen in overeenstemming moeten zijn met het 
beleid ter zake van de volksgezondheid. Dit betekent dat van beleid op andere 
gebieden, al heeft het een andere juridische grondslag, verlangd kan worden 
dat het het doel van de gezondheidsbescherming dient. 
36. Centraal in de rol van de Gemeenschap bij de tenuitvoerlegging van 
artikel 129 staat de verplichting om in verbinding met de Lid-Staten hun 
beleid en programma's ter zake van de preventie te coördineren, daaronder 
begrepen de drugpreventie, het onderzoek naar en de analyse van de oorzaken 
en wijzen van overdracht van bedreigingen van de gezondheid, 
gezondheidsvoorlichting en -educatie. De Commissie zal, in nauwe samenwerking 
met de Lid-Staten, passende initiatieven nemen om een dergelijke coördinatie 
te bevorderen en dat met name op gebieden waar de Lid-Staten al hebben 
aangetoond dat de noodzaak tot samenwerking bestaat, met name controle op en 
bestrijding van ziekten, gezondheidsgegevens en -indicatoren, 
gezondheidsvoorlichting en -educatie en bij de bestrijding van de ernstigste 
bedreigingen van de gezondheid: drugs, kanker en AIDS. 
c) Behandeling in het verleden van gezondheidskwesties door de communautaire 
Instellingen 
i) De Europese Raad 
37. In 1986 hebben de vertegenwoordigers van de regeringen van de Lid-Staten, 
in het kader van de Raad bijeen, een resolutie goedgekeurd betreffende een 
actieprogramma van de Europese Gemeenschappen tegen kanker (86/C1984/05)1), 
waarin de doelstellingen van dit programma werden opgesomd en de te overwegen 
prioritaire acties. Ook werd overeengekomen 1989 tot voorlichtingBJaar over 
kanker te maken. Tevens werden in dit programma de Lid-Staten opgeroepen uit 
hun ervaringen met de behandeling en revalidatie van drugverslaafden te 
putten en tezamen leraren, ouders en jongeren te informeren over de risico's 
die aan drugverslaving verbonden waren en om een verslag op te stellen en 
aanbevelingen te doen voor maatregelen die op communautair niveau moesten 
worden genomen. Deze grote bezorgdheid over drugs kwam tot uitdrukking in de 
verklaringen van de achtereenvolgende vergaderingen van de Europese Raad: 
Londen 1986, Dublin en Rome 1990, Luxemburg en Maastricht in 1991 en Lissabon 
1992. Tijdens de vergadering van Londen in 1986 is ook gewezen op het belang 
van de coördinatie van nationale AIDS-campagnes met het oog op de vergroting 
van het bewustzijn en de verbetering van de voorlichting van het grote 
publiek over deze ziekte. Deze resoluties en verklaringen hebben de weg 
vrijgemaakt voor de communautaire actie tegen kanker, drugs en AIDS. 
ii) De Raad 
38. De belangstelling van de Raad en de ministers van Volksgezondheid voor en 
hun discussies over kwesties betreffende de volksgezondheid namen in 1977 een 
aanvang en namen aan het begin van de jaren tachtig toe. In 1982, toen het 
Europees Parlement wilde weten wat er eigenlijk op het gebied van de 
volksgezondheid was gedaan sinds 1978, het jaar waarin de Raad een tweede 
1) PB C184 van 23.7.1986 
16 
programma voor onderzoek en ontwikkeling op medisch en volksgezondheidsgebied 
had goedgekeurd, begonnen de pogingen om op dit gebied een tijdschema vast te 
stellen nieuwe vormen aan te nemen. De mededeling van de Commissie over de 
communautaire samenwerking op gezondheidsgebied luidde ten slotte in 1984 de 
activiteiten in. 
39. Op de informele bijeenkomst van de ministers van Volksgezondheid in 
november 1984 is gesproken over de stijging van de kosten van de 
gezondheidszorg, de bestrijding van de verslaving aan tabak en drugs en de 
gezondheidseducatie voor jongeren. De volgende (formele) vergadering van de 
Raad van ministers van Volksgezondheid vond in mei 1986 plaats. Er werden 
resoluties en besluiten goedgekeurd betreffende het actieprogramma ter zake 
van de kankerbestrijding, de invoering van een Europees medisch paspoort, 
maatregelen ter bestrijding van AIDS en manieren om het verbruik van tabak en 
alcohol terug te dringen. Deze en volgende bijeenkomsten van de ministers van 
Volksgezondheid, waarop verschillende gezondheidsproblemen zijn besproken en 
belangrijke initiatieven zijn genomen, deden de hoop op een communautair 
gezondheidsbeleid toenemen. 
40. De ondertekening van het Verdrag betreffende de Europese Unie op 7 
februari 1992 deed de verwachting toenemen dat de mogelijkheid de 
gezondheidsbescherming te verbeteren in een Gemeenschap waar samenwerking en 
coördinaties van beleid en programma's, lange tijd de droom van enkelen, 
realiteit kon worden. Tijdens het Britse voorzitterschap, in de tweede helft 
van 1992, culmineerde dit in de bestudering door de Raad van ministers van 
Volksgezondheid van fundamentele vraagstukken ter zake van de verdere koers 
van de communautaire acties op volksgezondheidsgebied. Er is gesproken over 
de noodzaak met het verleden te breken en te zorgen voor meer continuïteit, 
samenhang en het stellen van prioriteiten bij het werk op 
volksgezondheidsgebied en voor het opzetten van een passend kader, dat de 
succesvolle communautaire programma's op het terrein van kanker en AIDS en 
acties op specifieke gebieden, zoals drugs en gezondheidseducatie op school, 
moest omvatten. Hierbij is de Raad ter ondersteuning een werkdocument van de 
Commissie voorgelegd met als titel "Volksgezondheid", waarin de resultaten 
tot op dat moment van de communautaire inspanningen werden samengevat en 
geïnventariseerd en de noodzaak werd erkend van een coherente benadering op 
basis van preventie, gezondheidsbevordering en -bescherming via andere vormen 
van communautair beleid, coördinatie tussen de Lid-Staten en samenwerking met 
derde landen en internationale organisaties. 
41. Op 27 mei 1993 hebben de Raad en de ministers van Volksgezondheid, in het 
kader van de Raad bijeen, een belangrijke resolutie over toekomstige acties 
op het terrein van de volksgezondheid goedgekeurd, waarin alle belangrijke 
aspecten van het volksgezondheidskader waarbinnen de Gemeenschap in de 
toekomst gaat werken, werden behandeld. In deze resolutie is nogmaals de 
noodzaak bevestigd van een nauwe samenwerking en van een reflectie over het 
belang dat in andere vormen van beleid aan de gezondheidseisen moet worden 
gehecht; tevens is hierin een aantal richtsnoeren betreffende de fundamentele 
actiedoelstellingen opgenomen, te weten het aantal jaren dat de mens te leven 
heeft verlengen en het leven in die jaren verbeteren, de noodzaak van 
meerjarenplanning voor het waarborgen van samenhang en continuïteit, de 
criteria voor het kiezen van activiteitengebieden door na te gaan of deze in 
aanmerking komen voor preventieve acties en kunnen aansluiten op andere 
vormen van beleid met een gezondheidselement en van de methoden voor 
samenwerking en overleg en ten slotte de relaties met derde landen en 
internationale organisaties. De Commissie heeft deze richtsnoeren zorgvuldig 
bestudeerd en hiermee in deze mededeling rekening gehouden. 
17 
ill) Het Europees Parlement 
42. Al sinds het begin van de jaren tachtig bepleit het Europese Parlement 
een communautair gezondheidsbeleid; het heeft verscheidene resoluties op 
gezondheidsgebied aangenomen en wel bij voorbeeld over onderwerpen als: 
gezondheidsbeleid in de Europese Gemeenschap (PB C128 van 16.5.1983, biz. 
86) 
Europees handvest voor de rechten van de patiënt (PB C46 van 20.2.1984) 
communautair programma voor AIDS-onderzoek (PB C46 van 20.2.1984) 
in het ziekenhuis verpleegde kinderen (PB C148 van 16.6.1986, blz, 37) 
de rechten van de kraamvrouw (PB C235 van 12.9.1988, blz. 183). 
43. De leden van het Europese Parlement hebben altijd veel belangstelling 
getoond voor gezondheidskwesties, zoals blijkt uit het zeer grote aantal 
parlementaire vragen over dit onderwerp. De verschillende commissies van het 
Parlement en in het bijzonder de Commissie milieubeheer, volksgezondheid en 
consumentenbescherming en de Commissie jeugd, cultuur, onderwijs, de media en 
sport hebben verscheidene verslagen opgesteld over onderwerpen die met de 
gezondheid verband hielden zoals over AIDS, gezondheidseducatie en 
drugmisbruik, bioethica, orgaantransplantaties en zelfvoorziening in bloed. 
44. Een recent verslag van de commissie milieubeheer, volksgezondheid en 
consumentenbescherming over het volksgezondheidsbeleid na Maastricht (1993-
PE205.804) is opgesteld na een op 3 juni 1993 gehouden hearing. In het 
verslag wordt in het bijzonder de nadruk gelegd op artikel 129, waar gezegd 
wordt dat de Lid-Staten onderling hun beleid en hun programma's moeten 
coördineren en dat de programma's en de eisen inzake gezondheidsbescherming 
een bestanddeel vormen van het gemeenschapsbeleid op andere gebieden. Het 
verslag geeft een uitgebreid overzicht van de huidige kwesties op 
gezondheidsgebied zoals de demografie en de behoeften op gezondheidsgebied, 
vergelijkbare/compatibele gegevens en indicatoren op gezondheidsgebied, 
kosten van de gezondheidszorg en onderzoeks- en gezondheidsbeleid. De 
commissie heeft verscheidene voorstellen voor communautaire actie gedaan: 
verzoeken aan de Commissie om te zorgen voor grootschalige overlegprocedures, 
instelling van een epidemiologische onderzoeksdienst, verzameling, analyse en 
verspreiding van gegevens over meldplichtige ziekten, stimulering van 
uitwisselingsprojecten voor gezondheidswerkers, uitbreiding van de 
uitwisseling van gegevens tussen de nationale gezondheidsstelsels, verslag 
over de gezondheidstoestand van de Gemeenschap, onderzoek naar de 
mogelijkheid de uitbreiding van het gebruik van algemeen verkrijgbare 
geneesmiddelen te stimuleren en coördinatie van het gebruik van alle 
geneesmiddelen, vermelding van de minimumniveaus voor gezondheidszorg, 
ontwikkeling en verrichting van activiteiten ter zake van 
gezondheidsbevordering en -educatie, waaronder inentingen en 
bevolkingsonderzoek en intensivering van de activiteiten van de Commissie op 
het gebied van kanker en AIDS en ter zake van de problemen van de ouderen. 
Het verslag en de daarbij behorende resolutie zullen de lopende inspanningen 
om aan de Gemeenschap de zozeer nodige volksgezondheidsdimensie toe te 
voegen, een extra impuls geven. 
45. Ook dient melding te worden gemaakt van het belangrijke werk van de 
werkgroep voor volksgezondheid en van het bureau voor de evaluatie van 
wetenschappelijke en technologische keuzemogelijkheden van het Europese 
Parlement. 
iv) Het Economisch en Sociaal Comité 
46. De afgelopen tien jaar heeft het Economisch en Sociaal Comité regelmatig 
18 
advies uitgebracht over gezondheidskwesties zoals: arbeidsgeneeskunde, 
gevaarlijke stoffen en preparaten, het communautair systeem voor de snelle 
uitwisseling van gegevens over ongevallen met consumentenverbruiks- en 
gebruiksartikelen, kanker als beroepsziekte, een actieprogramma betreffende 
toxicologie en bescherming van de volksgezondheid, preventie van 
verontreiniging door asbest, een programma voor de preventie van kanker en de 
doorzichtigheid van prijzen van medische produkten. In een recent verleden 
heeft het Comité communautaire initiatieven goedgekeurd op sociaal gebied, 
zoals het Europees Jaar van de Ouderen, het programma "Europa tegen kanker", 
het programma "Europa tegen AIDS" en de oprichting van de Europese 
Drugswaarnemingspost (EMCDDA). 
47. Gezien de wilsuitingen van de communautaire Instellingen en ook de wensen 
van talrijke gezondheidswerkers, organisaties van medici en van patiënten, 
belangengroepen en gewone mensen in de Gemeenschap, tracht de Commissie, die 
de geschiktheid en haalbaarheid van de actie enerzijds en de beschikbare 
middelen anderzijds grondig heeft bestudeerd, met deze mededeling een 
samenhangend, uitgebreid kader te scheppen voor communautaire acties op 
volksgezondheidsgebied waarin de nieuwe bepalingen in de Verdragen tot uiting 
komen. 
19 
DEEL B 
DE AANPAK VAN DE EUROPESE GEMSENSCHAP 
IV. SELECTIE VAN DE ACTIVITEITEN 
a) Gsrang van de mogelijke activiteit 
48. De Raad en de Lid-Staten hebben een groot aantal gebieden vastgesteld 
waar verdere acties op communautair niveau nodig zijn, hetgeen de omvang en 
diversiteit van de verwachtingen aantoont en de noodzaak onderstreept 
prioriteiten te stellen om de financiële middelen en de vraag met elkaar in 
evenwicht te brengen: 
voortzetting van de bestaande communautaire programma's voor kanker en 
AIDS 
hart- en vaatziekten 
besmettelijke ziekten 
psychische stoornissen 
erfelijke ziekten 
astma en allergieën 
migratie en gezondheid 
gezondheid en milieu 
preventie van ongevallen en geweld 
preventie van drugmisbruik 
- verbetering van de gegevens en de vergelijkbaarheid daarvan 
voeding 
tabak 
alcohol 
uitwisseling van gegevens over het beleid van de Lid-Staten 
proefprojecten op het gebied van preventie en vroegtijdige diagnose 
oprichting van expertisecentra 
uitwisseling van bezoeken van gezondheidswerkers 
onderzoek op volksgezondheidsgebied 
kostenbeheersing 
- fundamentele keuzen in gezondheidskwesties 
zelfvoorziening in bloed 
toxicologie 
gezondheid en jongeren 
- gebruik van farmaceutische produkten 
nierdialyse 
medisch paspoort 
49. In hoofdstuk II zijn, op basis van gegevens over sterfte en morbiditeit, 
de groepen ziekten e.d. vastgesteld die momenteel of in de toekomst de 
ernstigste bedreigingen voor de gezondheid in de Gemeenschap vormen. In dit 
hoofdstuk worden deze ziekten stuk voor stuk bestudeerd, om na te gaan of zij 
voor communautaire acties in aanmerking komen. Hiertoe is het noodzakelijk 
dat voor de communautaire acties globale doelstellingen worden vastgesteld 
en, op basis van deze doelstellingen, operationele criteria voor het 
selecteren van ziekten. 
50. Er zijn in essentie vier onderling verbonden doelstellingen voor 
communautaire actie: 
i) het voorkomen van voortijdig overlijden, waardoor vooral de jonge en 
actieve bevolking wordt getroffen; 
ii) het vergroten van de levensverwachting zonder handicaps of ziekte; 
20 
iii) het bevorderen van de kwaliteit van het bestaan door het verbeteren van 
de algemene gezondheidstoestand en het voorkomen van chronische en invalide 
makende ziekten; 
iv) het bevorderen van het algemeen welzijn van de bevolking, vooral door de 
economische en sociale gevolgen van een slechte gezondheid tot een minimum te 
beperken. 
51. Om deze doelstellingen te verwezenlijken en het effect van haar acties zo 
groot mogelijk te maken, moet de Gemeenschap vaststellen welke ziekten bij 
voorrang moeten worden aangepakt. Hiertoe moet worden begonnen met de 
bestudering van de gegevens die helpen de ernstigste bedreigingen van de 
gezondheid vast te stellen, zoals gegevens over sterfte, morbiditeit, het 
risico van schade wanneer maatregelen achterwege blijven, ontvankelijkheid 
voor preventieve maatregelen, perceptie door het grote publiek en kosten, 
zowel van sociale als van economische aard. Op basis van de communautaire 
criteria voor subsidiariteit en toegevoegde waarde kunnen dan deze ernstige 
bedreigingen voor de gezondheid waarvan aangetoond kan worden dat een 
communautaire actie daarvoor rendabel, gemakkelijke toepasbaar en passend is, 
voor communautaire acties worden geselecteerd. Bovendien kunnen andere 
ziekten die niet als ernstig kunnen worden beschouwd, voor communautaire 
actie worden uitgekozen mits kan worden aangetoond dat de bestrijding daarvan 
nut ondervindt van het optreden van de Gemeenschap. 
52. De acties en maatregelen van de Commissie moeten relevant zijn en op een 
zodanige manier worden overgebracht en uitgelegd dat de burgers van de 
Gemeenschap ze kunnen begrijpen; niettemin dienen zij alleen te worden 
gericht tot de beslissers en uitvoerdere die in meer dan een Lid-Staat op 
voldoende grote schaal werkzaam zijn. Anders neemt naar mate het optreden van 
de Gemeenschap zichtbaarder wordt, het risico van een versnippering van de 
inspanningen en de middelen toe en bestaat de kans dat de bijbehorende impact 
en mate van voldoening kleiner worden. 
b) De middelen voor communautaire actie 
53. De communautaire actie tegen ziekten zal in het bijzonder gericht zijn op 
de bevordering van samenwerking tussen de Lid-Staten, ondersteuning van hun 
acties, bevordering in nauwe samenwerking met de Lid-Staten van de 
coördinatie van hun beleid en programma's en een beter gebruik van het 
communautaire beleid voor zover dat betrekking heeft op de volksgezondheid. 
Bijzondere aandacht moet worden besteed aan de volgende activiteiten: 
gezondheidsvoorlichting, -bevordering, -educatie en -opleiding, samenwerking 
met internationale organisaties en derde landen, en onderzoek. De actie van 
de Gemeenschap kan met name de volgende vormen aannemen: 
1) Schepping van een algemeen kader ter ondersteuning van het beleid en de 
programma's van de Lid-Staten (netwerken, gezamenlijke acties, systemen voor 
gegevensuitwisseling). Weliswaar werken de Lid-Staten op bepaalde gebieden al 
samen, maar deze samenwerking kan nu worden versterkt. Een grotere 
samenwerking zou bij voorbeeld kunnen inhouden: 
* vaststelling van gemeenschappelijke doelstellingen op bepaalde 
gebieden of ten aanzien van nieuwe bedreigingen en problemen voor de 
gezondheid; 
* programma's voor de uitwisseling van ervaringen en gezondheidswerkers 
en voor de verspreiding van de meest effectieve praktijken; 
21 
* normalisering en verzameling van vergelijkbare/compatibele gegevens 
over de gezondheid en bevordering van systemen voor toezicht/bewaking 
van de gezondheid; 
* oprichting van gegevensnetwerken voor de evaluatie van verschillende 
behandelingen en nieuwe op de gezondheid toegepaste technologieën; 
* opstelling van een jaarlijks voortgangsrapport over de 
gezondheidssituatie in de Gemeenschap, hoofdzakelijk gebaseerd op de 
verslagen uit iedere Lid-Staat ten einde de uitgevoerde werkzaamheden 
te evalueren en beslissingen voor de toekomst te nemen; 
* financiële bijstand voor programma's en proefprojecten; 
* bijstand voor de pogingen van de Lid-Staten om de kosten van de 
gezondheid te verminderen, door het verlagen van de hindernissen voor 
het vrij verkeer van patiënten tussen de Lid-Staten en door het 
ontwikkelen van de gezondheidsaspecten van het gebruik van medische 
produkten, met inachtneming van de bevoegdheden van de Lid-Staten op 
dit terein. 
2) Een beter gebruik van het communautair beleid en de communautaire 
instrumenten voor zover deze op de volksgezondheid betrekking hebben. In dit 
opzicht zal meer aandacht worden besteed aan de gevolgen voor de 
gezondheidsbescherming en de profylaxe wanneer nieuwe communautaire 
initiatieven worden genomen op andere gebieden dan de gezondheid. 
c) Selectie van de gebieden voor activiteiten 
(1) Selectiecriteria 
54. Op basis van bovenstaande overwegingen kunnen de volgende criteria worden 
vastgesteld voor het selecteren van ziekten (of andere bedreigingen voor de 
gezondheid) voor communautaire actie: 
1. Ziekten die, wanneer geen maatregelen worden getroffen, een significant 
voortijdig overlijden (levensjaren verloren) en/of globale hoge 
sterftecijfers veroorzaken of kunnen veroorzaken; 
2. Ziekten die, wanneer geen maatregelen worden getroffen, een significant 
slechte gezondheid veroorzaken of kunnen veroorzaken doordat zij een hoge 
morbiditeitsprevalentie hebben of een hoge morbiditeit en/of een ernstige 
handicap kunnen veroorzaken (jaren van handicapvrij leven verloren); 
3. Ziekten die significante gevolgen voor de kwaliteit van het bestaan 
alsmede grote sociaal-economische gevolgen hebben, zoals hoge kosten voor 
gezondheidszorg en behandeling of aanzienlijke arbeidsongeschiktheid of 
ziekteverzuim; 
4. Ziekten waarvoor uitvoerbare preventiemaatregelen bestaan; 
5. Ziekten die wanneer de Gemeenschap ter zake acties onderneemt, een 
toegevoegde waarde opleveren, vooral dank zij schaalvoordelen. 
55. De toepassing van het eerste en het tweede criterium is nog betrekkelijk 
eenvoudig, maar er zij gewezen op het belang van en de moeilijkheden bij het 
gebruik van het derde criterium. Immers, de "kwaliteit van het bestaan" is 
een zeer subjectief criterium dat gebruikt wordt om een beschrijving te geven 
van de mate van invalidteit, leed, pijn of het vermogen normale werkzaamheden 
te verrichten. In bepaalde studies is wel gezegd dat de mensen sommige 
gezondheidstoestanden als "een lot dat erger is dan de dood" beschouwen en 
22 
met dergelijke overwegingen is bij het waarderen van de totale last van 
ziekten rekening gehouden, door gebruik te maken van begrippen als het aan de 
kwaliteit aangepast levensjaar. 
56. De selectieprocedure omvat twee afzonderlijke trappen. Eerst kunnen, door 
toepassing van de eerste vier criteria, de ziekten worden geïdentificeerd die 
overal in de Gemeenschap als ernstig worden beschouwd; dit behoeven niet de 
ernstige ziekten te zijn die de Gemeenschap moet aanpakken. Deze laatste 
kunnen alleen worden vastgesteld na een tweede selectietrap waarbij het gaat 
om de toegevoegde waarde voor de Gemeenschap. Ten slotte kan worden 
vastgesteld welke van de met behulp van de tweetrapmethode geïdentificeerde 
ziekten bij voorrang moeten worden aangepakt, door te trachten de toegevoegde 
waarde voor de Gemeenschap wat de winst voor de gezondheid betreft zo groot 
mogelijk te maken door te zorgen voor de noodzakelijke samenhang met en 
voortzetting van de al tegen bepaalde ziekten ondernomen communautaire acties 
en te trachten met een bepaalde actie zoveel mogelijk ziekten te bestrijken. 
57. De eerste stap in de procedure bestaat in het bestuderen en analyseren 
van de beschikbare gegevens over een aantal ernstige ziekten uit de 
"Internationale Classificatie van de Ziektes". De tabel in bijlage IV 
bevat een lijst van de ziekten die overeenkomstig bovenstaande criteria zijn 
beoordeeld. Bijlage V bevat de statistische gegevens die bij de analyse en 
de bespreking van de daaruit volgende trends zijn gebruikt. In onderstaande 
paragrafen worden de ziekten genoemd waarop op basis van de criteria het 
accent van de communautaire actie moet komen te liggen en worden de trends 
besproken. Daarnaast worden communautaire acties op het gebied van de 
preventie van de drugverslaving beschreven die al in artikel 129 als 
prioritair zijn aangewezen. 
(ii) Ernstige bedreigingen voor de gezondheid, uitgezonderd drugs 
Kanker 
58. De voornaamste, met de levenswijze verbonden vorm van kanker is die van 
de ademhalingswegen en de longen. Er zijn epidemiologische aanwijzingen dat 
dit hoofdzakelijk met roken verband houdt. De laatste decennia is het aantal 
met roken en alcohol samenhangende vormen van kanker toegenomen 
(hoofdzakelijk kanker van de bovenste ademhalingswegen en het bovenste deel 
van het spijsverteringskanaal en de longen). 
59. In fig. 2 van bijlage V zijn duidelijk de trends te zien in de 
richting van een communautair-gemiddelde prevalentie van met de manier van 
leven verbonden bedreigingen van de gezondheid en een vervlakking van de 
prevalentie tussen mannen en vrouwen (als gevolg van het feit dat meer 
vrouwen gaan roken). De snelste ontwikkelingen blijken die in Denemarken en 
Nederland te zijn, maar de trend is in alle landen zichtbaar, behalve in 
Spanje welk land juist een onverwachte daling van de prevalentie bij vrouwen 
heeft laten zien. Wanneer het om andere vormen van kanker gaat, zijn de 
trends lang niet zo duidelijk en in sommige gevallen volgen zij niet 
hetzelfde patroon. Dit is een gevolg van twee factoren: de eerste de 
veranderingen in de levenswijze en de tweede de verbetering van het vermogen 
een vroegtijdige diagnose te stellen en dus te komen tot een tijdige 
herkenning. De verbetering van het vermogen een vroegtijdige diagnose te 
stellen (gecombineerd met een verbetering van de sexuele hygiëne) betekent in 
het geval van baarmoederhalskanker dat een dalende trend kan worden 
vastgesteld. Wat borstkanker betreft is echter de omgekeerde tendens 
zichtbaar; in bijna alle Lid-Staten is het aantal gevallen stijgende. Het is 
23 
moeilijk een eenvoudige verklaring voor deze ontwikkeling te geven, aangezien 
niet gemakkelijk een relatie kan worden gelegd tussen borstkanker en 
risicofactoren die met de levenswijze verband houden, hoewel vermoed wordt 
dat de voeding een rol speelt. Er is eveneens een stijging te constateren van 
het totale aantal gevallen van kanker van de spijsverteringsorganen. Hier 
wordt echter het verband met de voeding en de veranderde eetgewoonten 
algemeen als een belangrijke verklaring beschouwd. Hiernaar en naar het 
verband tussen borstkanker en voeding wordt - in het raam van het programma 
"Europa tegen kanker"- ëen onderzoek ingesteld via de grote enquête naar de 
eetgewoonten in zeven Lid-Staten. 
Hart- en vaatziekten 
60. Er bestaat een algemene tendens in de richting van een daling van de 
sterfte als gevolg van hart- en vaatziekten, hoewel de cijfers in Spanje en 
Griekenland niet zo duidelijk zijn als in de andere Lid-Staten, om redenen 
die mogelijk met een verandering in eetgewoonten samenhangen. Tot nu toe is 
geen sluitende verklaring voor deze ontwikkeling gegeven, maar er schijnt 
enig verband te bestaan tussen de verminderde prevalentie en veranderingen in 
levenswijze. Algemeen gezegd is de sterfte het sterkst gedaald in landen met 
de sterkste vermindering van het aantal rokers, de beste bloeddrukcijfers, 
een daling van het serum-cholesterolgehalte en de grootste toename van de 
lichaamsbeweging. Bovendien heeft ook de invoering van doeltreffender 
behandelingsmethoden invloed gehad op de sterfte. 
Ongevallen 
61. Sinds 1970 vertoont het aantal dodelijke ongevallen in de Gemeenschap 
(vergiftiging daaronder begrepen) een dalende lijn. Het aantal 
verkeersongevallen met dodelijke afloop en met lichamelijk letsel is in de 
meeste Lid-Staten significant gedaald. Zo is de sterfte in Frankrijk tussen 
1970 en 1990 met een derde gedaald, in Italië met de helft en in Nederland 
met twee derde. Anderzijds is het aantal gewonden na 1985 in Portugal 
aanzienlijk gestegen en in Spanje is zowel het aantal doden als het aantal 
gewonden in die periode gestegen, hoewel deze nog betrekkelijk laag zijn. 
Bovendien zij erop gewezen dat, zoals in tabel 5 (bijlage V) wordt 
aangetoond, in de Gemeenschap verkeersongevallen nog altijd de voornaamste 
doodsoorzaak voor jongeren zijn. 
Suïcide 
62. Het totale aantal gevallen van zelfdoding in de Gemeenschap vertoont de 
laatste 20 jaar een stijgende tendens. Een vergelijking tussen het eerste en 
het laatste beschikbare jaar (1970 en 1989) leert ons dat Duitsland het enige 
land is waar het aantal gevallen van zelfdoding significant is gedaald. De 
overige Lid-Staten laten hetzij een stabiel patroon, hetzij een toename zien. 
Er kan voor deze ontwikkeling geen sluitende verklaring worden gegeven, 
hoewel de maatschappelijke veranderingen vanzelfsprekend een rol spelen. Maar 
verschillen tussen politieke, culturele en historische traditie zijn van 
belang, zoals blijkt uit het feit dat zelfdoding in Zuid-Europa over het 
algemeen minder voorkwam dan in bepaalde Noordeuropese landen. 
AIDS en andere besmettelijke ziekten 
63. De besmettelijke ziekten zijn voor een groot deel niet langer een 
prevalente doodsoorzaak in de Gemeenschap, hoewel zij nog altijd een 
significante morbiditeit veroorzaken. Met de verschijning van AIDS aan het 
24 
begin van de jaren tachtig is dit beeld echter enigszins veranderd. In het 
laatste decennium is het aantal lijders aan deze ziekte in de Gemeenschap 
echter snel gestegen. In 1982 waren slechts 86 mensen gemeld bij wie AIDS was 
vastgesteld. In 1990 was dit aantal tot iets onder 14.000 gestegen. De 
aantallen stijgen nog steeds, hoewel het stijgingspercentage is gedaald. Op 
30 juni 1992 waren meer dan 69.000 gevallen gemeld en op 30 juni 1993 is dit 
aantal opgelopen tot bijna 89.000. Uitgaande van een bepaalde vertraging bij 
het melden van gevallen, wordt geschat dat eind juni 1993 het cumulatieve 
aantal meer dan 95.000 bedroeg. Hoewel alle Lid-Staten betrokken zijn, nemen 
drie van hen, te weten Frankrijk, Spanje en Italië, 71 % van alle gevallen 
in de Gemeenschap voor hun rekening. In de noordelijke Lid-Staten wordt het 
grootste aantal AIDS-gevallen aangetroffen onder homosexuele mannen en in de 
zuidelijke Lid-Staten onder druggebruikers die spuiten. Maar het percentage 
AIDS-gevallen onder heterosexuelen blijft overal in de Gemeenschap stijgen. 
Voor het aantal mensen in de Gemeenschap dat met het HIV-virus - de 
veroorzaker van AIDS - besmet is, is geen nauwkeurig cijfer beschikbaar. De 
WGO schat echter dat ongeveer 500.000 mensen geïnfecteerd zijn. 
64. Het feit dat ook tuberculose, die vaak met AIDS samengaat, de laatste 
tijd weer de kop opsteekt, betekent ook dat wij acties tegen besmettelijke 
ziekten moeten blijven ondernemen. 
Andere ernstige ziekten 
65. Zoals uit tabel 1 blijkt, veroorzaken verscheidene andere ziekten, zoals 
met name psychische stoornissen, aandoeningen van het bewegingsapparaat en 
van de ademhalingswegen, in de Gemeenschap een aanzienlijke morbiditeit. Door 
de vergrijzing van de bevolking zal de prevalentie van deze aandoeningen 
toenemen. Een communautaire actie tegen deze ziekten heeft weliswaar niet de 
hoogste prioriteit, maar zal voor de toekomst mogelijk moeten worden 
overwogen. 
b) Drugverslaving 
66. Drugverslaving is de enige bedreiging voor de gezondheid die in artikel 
129 met name wordt genoemd, waardoor zij automatisch voorrang krijgt bij de 
actie van de Gemeenschap op het gebied van de volksgezondheid. Op 
communautair niveau is al sprake van coördinatie van de acties ter zake van 
drugs; de omvang van dit veelzijdige probleem, met zijn vertakkingen naar 
ernstige maatschappelijke bedreigingen zoals sociaal isolement en 
werkloosheid en de moeilijkheden die de Lid-Staten ondervinden bij de 
bestrijding van de ernstige gevolgen ervan voor de maatschappij, hebben 
geleid tot een reeks initiatieven die de laatste paar jaar op communautair 
niveau zijn genomen. Het brede spectrum van initiatieven die door de Raad en 
het Europese Parlement zijn genomen, heeft aangetoond hoeveel belang zij aan 
dit probleem hechten en is het bewijs van hun opvatting dat acties 
noodzakelijk zijn om dit op communautair niveau aan te pakken. Dit is nog 
versterkt doordat drugs in artikel 129 afzonderlijk worden genoemd als 
ernstige bedreiging voor de gezondheid waaraan door een communautaire 
volksgezondheidsactie prioriteit moet worden verleend. 
67. Tot de belangrijke initiatieven ter zake van drugs behoren de Europees 
plannen tegen drugs die door het CELAD (Europees Comité voor Drugbestrijding) 
is opgesteld en die de Europese Raad in december 1990 heeft goedgekeurd en in 
december 1992 heeft verlengd. Deze stukken behelzen een groot aantal te 
verrichten activiteiten. Bovendien heeft de Raad in februari 1993 een 
resolutie aangenomen tot oprichting van de EMCDDA, die belast is met de 
verzameling van gegevens, analyses, vergelijkingen en evaluaties op 
25 
druggebied, met bijzondere nadruk op zijn eerste driejaren-werkprogramma 
betreffende de vraag en de vermindering van de vraag naar drugs. In de 
toekomst zal de Gemeenschap in staat zijn haar resultaten op het gebied van 
de drugpreventie te consolideren, voort te bouwen op het reeds verrichte werk 
en een op de toekomst gericht programma te presenteren voor acties ten 
aanzien van drugs en drugverslaving in het kader van de volksgezondheid. 
c) Zeldzame ziekten 
68. Per definitie hebben zeldzame ziekten weinig gevolgen voor de 
maatschappij en veroorzaken betrekkelijk weinig sterfte en morbiditeit. 
Niettemin heeft de ervaring ons geleerd dat juist omdat zij zeldzaam zijn en 
er dus weinig gegevens over bestaan, zij significante problemen kunnen 
veroorzaken voor afzonderlijke landen. De legionairsziekte, de ziekte van 
Jacob-Creutzfeld en genetische afwijkingen zoals hemofilie zijn duidelijke 
voorbeelden. Communautaire initiatieven die op dergelijke ziekten gericht 
zijn, kunnen dus van pas komen om de inspanningen van de Lid-Staten aan te 
vullen en zo veel mogelijk gegevens en ervaringen uit te wisselen zodat alle 
Lid-Staten geholpen worden bij het ondernemen van passende acties wanneer zij 
met een ongewone bedreiging worden geconfronteerd. Ook zijn er ziekten die in 
sommige Lid-Staten zeldzaam zijn maar in andere niet. Een typisch voorbeeld 
is thalassemie, een ziekte die in het Zuiden van de Gemeenschap veel 
voorkomt. Ten aanzien van zeldzame ziekten zal de Gemeenschap dus nauw moeten 
samenwerken met de Lid-Staten om initiatieven te plannen die kunnen zorgen 
voor schaalvoordelen en solidariteit kunnen scheppen tussen de Lid-Staten. 
V. VEROORZAKING VAN ZIEKTEN 
69. De in het vorige hoofdstuk opgesomde groepen ziekten zijn die waarop de 
communautaire maatregelen zich dienen te richten. Maar bij het overwegen 
welke preventieve actie zo effectief mogelijk is, is het niet genoeg deze 
actie alleen op bepaalde ziekten of groepen ziekten te richten; nog 
belangrijker is het deze op de causatieve factoren af te stemmen. Wanneer 
wordt overwogen wat voor soort maatregelen en prioriteiten in aanmerking 
komen en welke prioriteit eraan kan worden verleend, is het noodzakelijk te 
kijken naar de voornaamste factoren die betrokken zijn bij de etiologie van 
deze ziekten. 
70. Zoals de significante verschillen in morbiditeit en sterfte tussen de 
verschillende sociaal-economische groepen in de Lid-Staten al aangeven, 
vormen slechte sociaal-economische omstandigheden (bij voorbeeld slechte 
huisvesting, moeilijke toegang tot de gezondheidszorg, langdurige 
werkloosheid) natuurlijk een bedreiging voor de volksgezondheid. Dit verband 
is erkend in het onlangs gelanceerde programma over sociaal isolement 
(COM(93)435) waarin gepoogd wordt via geselecteerde projecten de impact te 
beoordelen van een reeks sociaal-economische omstandigheiden ter zake van het 
sociaal isolement en de solidariteit te bevorderen. De bestrijding van deze 
omstandigheden staat weliswaar centraal in andere vormen van communautair 
beleid, maar is niettemin een van de voornaamste zorgen van de Gemeenschap 
bij het nastreven van haar doel, een bijdrage te leveren tot de preventie van 
risico's voor bepaalde groepen en bij het uitstippelen van een doeltreffende 
strategie voor de gezondheidsbescherming. 
71. Zonder volledig te willen zijn vermeldt tabel 3 de voornaamste factoren 
die betrokken zijn bij de hierboven geïdentificeerde ernstige bedreigingen 
voor de gezondheid. 
26 
Tabel 3 
FACTOREN DIE BETROKKEN ZIJN BIJ DE VEROORZAKING VAN ZIEKTEN 
BEDREIGING FACTOREN 
(Ongevallen 
(Kanker 
Hart- en vaatziekten 
Besmettelijke ziekten, waaronder AIDS 
Drugmisbruik 
Psychische stoornissen, suïcide 
daaronder begrepen 
Aandoeningen van het bewegingsapparaat 
Aandoeningen van de ademhalingswegen, 
astma daaronder begrepen Rijden onder invloed, defecte of 
slecht ontworpen produkten en 
diensten, milieuproblemen 
Roken, alcoholmisbruik, voeding, 
genetische factoren, blootstelling aan 
straling en carcinogene stoffen 
Roken, alcoholmisbruik, genetische 
factoren, stress, gebrek aan beweging 
Slechte hygiëne, besmet water, 
onveilig sexueel gedrag, drugmisbruik, 
voeding, besmet bloed 
Sociaal-economische problemen, 
geestesstoornissen, stress 
Sociaal-economische problemen, 
genetische factoren, stress 
Slechte arbeidsomstandigheden, 
lichamelijke stress, voeding, gebrek 
aan beweging 
Milieuproblemen, waaronder 
verontreinigingen, roken, genetische 
factoren 
72. Uit bovenstaande tabel blijkt dat, afgezien van de genetische factoren, 
er een aantal andere gemeenschappelijke, zowel specifieke als algemenere, 
factoren is dat bij deze bedreigingen van de gezondheid betrokken is. Van de 
specifieke factoren zijn roken en alcohol direct betrokken en de voeding 
speelt ook een rol. In algemenere zin zijn milieuproblemen bij alle direct of 
tot zekere hoogte betrokken. Sommige factoren zijn ook betrokken bij andere 
significante aandoeningen; voedingsproblemen spelen een belangrijke rol bij 
diabetes, rachitis en osteoporose, alcohol veroorzaakt levercirrhose en 
wanneer zwangere vrouwen roken verhoogt dat het risico van 
zuigelingensterfte. 
73. Ten aanzien van het uitstippelen van een doeltreffende strategie voor de 
preventie van ziekten en de bescherming van de gezondheid heeft het feit dat 
allerlei aandoeningen verscheidene belangrijke factoren gemeen hebben, 
aanzienlijke consequenties. Het betekent bij voorbeeld dat maatregelen die 
erop gericht zijn mensen met roken te laten stoppen, een significante impact 
hebben op de morbiditeits- en sterftecijfers van een hele reeks aandoeningen; 
hierdoor wordt hun impact sterk vergroot. 
74. Maatregelen die gericht zijn op het elimineren of verminderen van de 
impact van bepaalde causale factoren die met meer dan een ziekte verband 
houden, waarbij bij voorbeeld gebruik gemaak wordt van acties voor 
27 
gezondheidsinformatie, -educatie en -bevordering en kwesties als voeding, 
tabak en alcohol aanpakt en maatregelen die gericht zijn op het grote publiek 
of bepaalde groepen, zoals kinderen of ouderen, kunnen een sleutelrol spelen 
in de totale strategie en ertoe bijdragen dat met beperkte middelen een zo 
groot mogelijk effect wordt gesorteerd. Dergelijke 'horizontale' maatregelen 
vormen een essentieel deel van de in hoofdstuk VI uitgestippelde strategie. 
Naast de factoren die bij meer dan een bedreiging van de gezondheid betrokken 
zijn, mag men echter de specifieke kenmerken van elke ziekte niet uit het oog 
verliezen. Over het algemeen is het moeilijk de oorzaak van veel ziekten 
volledig nauwkeurig aan te geven. De ontwikkeling van de microbiologie heeft 
geleidelijk de identificatie van de micro-organismen mogelijk gemaakt die 
voor de meeste besmettelijke ziekten verantwoordelijk zijn, maar wij moeten 
wachten totdat het menselijk genoom in kaart is gebracht voordat wij weten 
welke genen verantwoordelijk zijn voor bepaalde klinische omstandigheden. 
Bovendien zullen zich de middelen om deze ziekten te bestrijden in de 
toekomst zeker aanpassen naar mate hun precieze oorzaak ontdekt wordt. 
75. Net als de gegevens over de prevalentie en de effecten van de ziekten 
zelf in de Gemeenschap, zijn ook die over de belangrijkste causale factoren 
onvolledig. Over drie van de belangrijkste ervan: voeding, roken en 
alcoholverbruik, zijn echter enige gegevens beschikbaar uit WGO-cijfers die 
een beeld opleveren van de trends in de gehele Gemeenschap. 
76. Wat de voeding betreft, zijn cijfers beschikbaar over de percentages vet 
en eiwitten in de menselijke voeding. In 1989 varieerde de hoeveelheid vet 
als percentage van de totale energieopname tussen 34% in Portugal tot 47 % in 
België en dat van eiwit tussen 10 % in Griekenland tot 14 % in Frankrijk. 
Grotere significantie hebben echter de trends waaruit blijkt dat hoewel het 
percentage eiwit in de voeding sedert 1970 niet veel was veranderd, de 
vetopname in verscheidene landen, met name Frankrijk, Italië, Spanje en 
Portugal, aanzienlijk was toegenomen. 
77. Wat roken betreft bestaan er cijfers voor het totale sigarettenverbruik 
per hoofd in de Lid-Staten op jaarbasis. Deze laten een duidelijke 
divergentie zien in de trends tussen de noordelijke en de zuidelijke Lid­
staten. In de periode 1976 t/m 1990 is het totale verbruik in zes noordelijke 
Lid-Staten gedaald met tussen 13,4 % in Denemarken (van 1801 tot 1560 
eenheden per jaar) en 25,5 % in Nederland (van 2086 tot 1555 eenheden per 
jaar); anderzijds waren er in de zuidelijke Lid-Staten aanzienlijke 
stijgingen te noteren, waarbij bij voorbeeld Spanje een toename van 87,8 % 
(van 1122 tot 2109 eenheden per jaar) liet zien. Dit verschil tussen Noord en 
Zuid wordt bevestigd door gegevens van EUROSTAT over de uitgaven aan 
tabaksprodukten als aandeel van de totale gezinsuitgaven. 
78. De trend in het alcoholverbruik is praktisch het spiegelbeeld van die 
voor het roken van sigaretten. In de periode tussen 1970 en 1988 zagen de 
noordelijke Lid-Staten het alcoholverbruik per hoofd aanzienlijk stijgen: zo 
steeg het in Denemarken met 45,6 % (van 6,8 tot 9,9 liter zuivere alcohol per 
hoofd per jaar), in Nederland met 46,4 % (van 5,6 tot 8,2) en in het VK met 
43,4 % (van 5,3 tot 7,6). In die zelfde periode is in de zuidelijke Lid-
Staten het verbruik gedaald: in Italië met 36,5 % (van 13,7 tot 8,7) en in 
Frankrijk met 21,6 % (van 16,2 tot 12,7). 
79. Er zij op gewezen dat deze cijfers met grote voorzichtigheid moeten 
worden geïnterpreteerd, aangezien de basisreferenties voor de Lid-Staten 
aanzienlijk variëren. De WGO-gegevens over alcohol als percentage van de 
totale opgenomen energie laten bij voorbeeld zien dat in 1989 een 
28 
aanzienlijke variatie bestond tussen de Lid-Staten, van 3 % in Griekenland 
tot 8 % in Duitsland. De voornaamste waarde van dergelijke cijfers is dat zij 
trends aangeven die op hun beurt bestaande en potentiële problemen laten zien 
en gebieden in het licht stellen waar maatregelen noodzakelijk zijn. 
VI. DB AARD EN OMVANG VAN DB BETROKKENHEID VAN DE GEMEENSCHAP 
a) Algemene aanpak 
80. De gezondheidssector is een uitgestrekt terrein van georganiseerde 
activiteit; het functioneren van deze sector en de effecten beïnvloeden 
direct en diepgaand een van meest gekoesterde bezittingen van de mens, d.w.z* 
zijn gezondheid. Tradities, gebruiken en de wettelijke en administratieve 
organisatie van de diensten en stelsels van de volksgezondheid lopen zo sterk 
uiteen dat het zinloos is te denken aan unificatie of harmonisatie van 
beleidsvormen en diensten op dit gebied. 
81. De rol van de Gemeenschap bestaat in het ondersteunen van de inspanningen 
van de Lid-Staten op het gebied van de volksgezondheid, het helpen bij het 
formuleren en nastreven resp. uitvoeren van doelstellingen en strategieën en 
het bijdragen tot de continuïteit van de verstrekking van de 
gezondheidsbescherming in de gehele Gemeenschap; hierbij wordt gestreefd naar 
het behalen van de beste resultaten die op een bepaald gebied ergens anders 
in de Gemeenschap al behaaald zijn. 
82. De behoeften op het gebied van de volksgezondheid zijn overal in de 
Gemeenschap enorm groot en er is geen sprake van dat de Gemeenschap eraan kan 
denken deze te bevredigen. In plaats daarvan zal de Gemeenschap, onder 
toepassing van instrumenten en maatregelen die worden geacht de grootste 
impact te hebben, acties ondernemen die met de beperkte beschikbare middelen 
de hoogst mogelijke toegevoegde waarde opleveren. De Commissie zal trachten 
ervoor te zorgen dat acties op beleids- en strategieniveau die op zoveel 
mogelijk geselecteerde ziekten zijn gericht, de grootste prioriteit krijgen, 
over voldoende middelen beschikken en duidelijke doelstellingen hebben. De 
Commissie zal prioriteit verlenen aan grootschalige projecten met een grote 
impact, waarbij zoveel mogelijk overheidsorganisaties en niet-goevernementele 
organisaties worden betrokken die hun waarde op hun respectieve terrein 
hebben bewezen. De Commissie zal er ook voor zorgen dat instrumenten in 
andere vormen van beleid gebruikt worden voor of een bijdrage leveren tot de 
gezondheidsbescherming en dat een eventueel ongunstig effect van andere 
beleidsmaatregelen wordt uitgeschakeld door instelling van een 
"gezondheidstoezicht" in alle fasen van het opstellen van desbetreffende 
instrumenten en programma's. Ten slotte is de Commissie bereid verzoeken van 
de Lid-Staten in te willigen om de onderlinge samenwerking te helpen 
vergroten en telkens wanneer dat nodig is zal zij de hulp inroepen van 
internationale organisaties die ter zake van gezondheidskwesties bevoegd 
zijn. 
83. Tabel 4 laat, in matrixvorm, zien welke soort actie op communautair 
niveau kan worden ondernomen voor elke bedreiging van de gezondheid. Van 
bijzonder belang zijn de activiteiten inzake coördinatie, samenwerking, 
voorlichting, onderricht, gezondheidsbevordering, opleiding en onderzoek die 
hieronder nader worden besproken. 
29 
TABEL 4 
MOGELIJKHEDEN VOOR COMMUNAUTAIRE ACTIE 
04 
O SOORT ACTIE 
ZIEKTENEN 
ANDERE 
BEDREIGINGEN 
1 VOORDE 
1 GEZONDHEID 
Trinlawftnil 
DtugnisbnBk 
AlmhotaHbnOc 
Te weinig beweging 
Vcrkeetde voeding 
Kanker 
Ziekten van de 
Hoedsonioop 
Aandoeningen van de 
edcranHingswegcn 
Aangebeten 
•nonnlUn 
aandoeningen 
Ongevallen Indicatoren 
voor 
geaondhfide 
**** 
***• 
**** 
•* 
**** 
**** 
**** 
•** 
*** 
*** 
**** Toezicht 
Bewaking 
• 
*** 
* 
* 
* 
*• 
** 
*** 
** 
** 
*** Geamdheids Voorlichting 
Publiek SfrHfiftrr 
pen 
*** ** 
** •** 
*** ** 
** ** 
*** *** 
*** **** 
*** **** 
** *•* 
** *** 
** *** 
**** *** groe-educaüe/-
bcvoBJftiing 
*** 
**** 
*** 
** 
*** 
**** 
**** 
** 
** 
** 
**** Opleiding 
werken 
* 
**** 
** 
* 
•* 
*** 
•** 
*** 
** 
** 
*** Samenwerking 
tussen de Lid-
**** 
**** 
*** 
* 
*** 
*** 
*** 
**** 
*** 
** 
*** Betekb-
ceidnfine* 
He 
**** 
**** 
** 
* 
*• 
*** 
** 
**** 
* 
** 
*** UJtjtijipAwg 
rttaftegioln 
**** 
**** 
** 
* 
*• 
**** 
*** 
**•* 
* 
* 
*** Gebruik 
nartnanenten in 
andaw beUJds-
**** 
**** 
**** 
* 
**** 
**** 
*** 
**** 
* 
* 
**** nmnoel 
e steun 
*** 
***** 
*** 
** 
*** 
**** 
** 
*** 
** 
** 
** StUdttS 
enquêtes 
* 
*** 
•** 
** 
**** 
**** 
*** 
*** 
** 
** 
**** SMtMnmeddng 
derde landen 
** 
**** 
** 
** 
** 
**** 
*** 
*** 
** 
*** 
** 1 
Andere I 
iperiSeke 
pswcntive 
* 
*** 
* 
* 
* 
**** 
*** 
** 
•* 1 
* ' 
**** = HOOG *** = MIDDEN ** = LAAG * = GEEN 
TABEL 4 
MOGELIJKHEDEN VOOR COMMUNAUTAIRE ACTIE 
UJ SOORT ACTIE 
ZIEKTEN EN ANDERE 
BEDREIGINGEN 
VOORDE 
GEZONDHEID 
Aandoenngcn van bet 
beweging sappatast 
GcaxMaprohVinfn 
Psychische 
stoormssenfaicide 
Met de voeceng 
samenhangende 
aandoenngcn 
AIDS 
Anden wtinetlenjke 
Bekten 
Zc-Ulfawe ziekten 
MCI ne« voeosei venianQ 
houdende aandoenngcn Indicatoren 
voor 
gezondheids-
** 
** 
** 
**** 
** 
**** 
**** 
*** 
*** Toezicht 
Bewaking 
* 
* 
* 
* 
* 
**** 
**** 
*** 
*** Gezondheids Voorlichting 
Publiek Specifieke 
pen 
*** *** 
** ** 
** ** 
* ** 
* ** 
** **** 
** **** 
* *** 
** ** Gezondheids-
grae-educane/* 
bevefdenng 
** 
** 
** 
** 
** 
**** 
** 
* 
** Opleiding 
gezondhetds-
werkem 
** 
** 
** 
** 
** 
***• 
**** 
*** 
*** Saroenwcr 
king 
bissende 
Lid-Staten 
** 
** 
** 
** 
** 
**** 
**** 
**** 
*** Bdeids-
cooYdotttte 
* 
* 
* 
* 
* 
**** 
•*** 
*** 
*** Uitsappding 
en uitvoering 
etnaegiecn 
* 
* 
* 
* 
* 
**** 
**** 
** 
** Gebruik 
instnBnenten 
manden 
bdeids-
vomica 
** 
** 
** 
** 
** 
*** 
** 
* 
*** Financiële 
steun 
** 
** 
** 
** 
** 
**** 
**** 
** 
** Studies 
enquêtes 
** 
** 
** 
*** 
*** 
**** 
**** 
*** 
*** Saiucnweiking 
mtotganitatifa, 
denk landen 
** 
** 
** 
** 
** 
**** 
**** 
*** 
** Andere 
specifieke 
preventive 
acnes 
** 
* 
* 
** 
* 
**** 
*** 
** 
** 
**** = HOOG *** = MIDDEN ** = LAAG * - GEEN 
b) Mechanismen voor raadpleging en participatie 
84. In artikel 129 van het Verdrag betreffende de Europese Unie wordt de 
raadpleging van het Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de regio's 
voorgeschreven. Bovendien zijn in communautaire instrumenten met bindende 
karakter raadplegings- en participatiemechanismen opgenomen in verband met 
programma's en maatregelen die de Gemeenschap op het gebied van de 
volksgezondheid heeft goedgekeurd. De Commissie is van plan om naast deze 
mechanismen aanvullende expertise te verkrijgen, zodat optimale overleg- en 
participatiemechanismen beschikbaar komen voor de begeleiding en 
terugkoppeling van de communautaire activiteit op het gebied van de 
gezondheidsbescherming en daarbij de bestaande structuur van comités en 
werkgroepen stroomlijnen en consolideren. 
84. Voorgesteld wordt een Raadgevend Comité voor de Gezondheidsbescherming op 
te richten dat de Commissie moet adviseren over alle met de 
gezondheidsbescherming verband houdende kwesties waarmee de Gemeenschap wordt 
geconfronteerd en wel in het bijzonder betreffende activiteiten ter zake van 
preventie en samenwerking. Het zal de Commissie bijstaan bij het opzetten en 
uitvoeren van haar werkzaamheden op volksgezondheidsgebied, met name door het 
beoordelen van de prioriteiten en door advies uit te brengen over 
voorgestelde programma's en instrumenten. Het Raadgevend Comité zal bovendien 
behulpzaam zijn bij de coördinatie op landelijk niveau van verschillende 
initiatieven en helpen zorgen voor de communicatie tussen de autoriteiten van 
de Lid-Staten en de personen die bij de uitvoering van de programma's zijn 
betrokken. Bovendien moet het de Commissie helpen bij het opstellen van 
documenten over de gezondheidstoestand in de Lid-Staten. Het is de bedoeling 
dat de resultaten van de werkzaamheden van dit Comité aan de andere 
Instellingen door middel van een jaarverslag bekend zullen worden gemaakt. 
85. De Commissie zal in de context van de specifieke programma's binnen het 
actiekader volksgezondheid, zorgen voor passende mechanismen voor raadpleging 
en participatie. 
c) Ondersteuning van de acties van de Lid-Staten en bevordering van de 
coördinatie 
86. De Commissie is van plan haar steun voor de Lid-Staten te baseren op 
specifieke acties die alleen zij kan ondernemen, in het bijzonder door de 
uitwisseling te bevorderen van ervaringen en standpunten en het voorbereiden 
van acties die via allerlei instrumenten in verschillende sectoren kunnen 
worden ondernomen. 
87. Ten aanzien van de activiteitengebieden waar volgens de Commissie 
mogelijkheden bestaan om nieuwe en innoverende coördinatieacties te lanceren 
gelden de volgende overwegingen: 
(i) De vergelijking en evaluatie van preventief beleid ten opzichte van 
bedreigingen voor de gezondheid is wel moeilijk, maar van fundamenteel belang 
om een ongecoördineerde benadering te voorkomen die een negatief effect kan 
hebben op de keuzen en beslissingen van de autoriteiten op 
volksgezondheidsgebied. De Commissie kan in dit verband een beslissende rol 
spelen en wel door het verrichten van grootschalige kosten-batenanalyses die 
met name zijn gebaseerd op epidemiologische modellen en methoden en door 
voorstellen te doen voor maatregelen en programma's ter verbetering van de 
verdediging tegen ziekten. 
32 
(ii) De Commissie zal trachten de Lid-Staten te helpen de normen voor 
gezondheidsbevordering en de profylaxe te verbeteren. Enkele Lid-Staten 
hebben ongetwijfeld op sommige gebieden een grote mate van bescherming 
bereikt en aangezien ernaar wordt gestreefd een beschermingsniveau te 
bereiken dat even hoog is als het beste dat in de Gemeenschap bestaat, dient 
de Commissie te trachten de informatie te verstrekken die nodig is om 
tekortkomingen te corrigeren en daarbij het beleid en de programma's van de 
Lid-Staten die in dit verband het meest geavanceerd zijn, als referentiepunt 
te nemen. Op dit gebied zal een eerste doel zijn de oprichting van een 
onderling verbonden netwerk van vakbekwame centra voor het toezicht op en de 
bestrijding van ziekten, onder toepassing van passende gegevens, criteria en 
methoden. Er worden al inspanningen in die richting gedaan en er zullen 
passende initiatieven worden genomen ten aanzien van andere ziekten, die 
voortbouwen op al bestaande systemen en regelingen, bij voorbeeld ten aanzien 
van kanker. 
(iii) Wat de eisen van de gezondheidsbescherming betreft en de 
gezondheidsbescherming die deze mensen geboden wordt, varieert de houding van 
de Lid-Staten tegenover personen uit niet-Lid-Staten aanzienlijk. Het beleid 
op dat terrein moet worden gecoördineerd en de Commissie is voornemens 
passende initiatieven op dit gebied te ontplooien. Om deze doelstellingen te 
verwezenlijken bestaat behoefte aan de grootst mogelijke doorzichtigheid 
tussen de Lid-Staten, en de Commissie moet passende adviezen inwinnen en op 
grote schaal raadplegingen organiseren om effectief te plannen, haar 
boodschap over te laten komen en de dialoog over de kwestie van migranten en 
gezondheid te bevorderen. 
d) Voorlichting, educatie en gezondheidsbevordering 
88. Activiteiten die op het grote publiek en specifieke subgroepen zijn 
gericht kunnen worden gerangschikt onder gezondheidsvoorlichting, -educatie 
en -bevordering. Met de jaren is duidelijk geworden dat de precieze betekenis 
van elk van deze termen varieert naar gelang van de culturele en liguïstische 
context. 
90. Gezondheidsvoorlichting omvat de overdracht, meestal naar het grote 
publiek, maar ook wel naar gespecificeerde groepen van informatie over zaken 
die met de gezondheid te maken hebben. Normaliter is de inhoud betrekkelijk 
algemeen en niet persoonlijk, aangezien het onwaarschijnlijk is dat de 
ontvangers nauwkeurig kunnen worden geïdentificeerd. Het medium kan zijn 
papier (folders enz.), tijdschriften en kranten (advertenties en artikelen), 
audiovisueel (TV en radio) of - en dat komt minder vaak voor - persoonlijk 
(bij voorbeeld praatjes en lezingen door gezondheidsdeskundigen). 
90. Gezondheidseducatie betekent het aanbieden - met behulp van leermiddelen 
- van kennis over de gezondheid op een bepaalde doelgroep. Het proces omvat 
interactie met en terugkoppeling van de ontvangers en men kan pas zeggen dat 
het proces is afgesloten als de doelgroep blijk heeft gegeven van een 
gewijzigd bewustzijn, dat de kennis van een aantal feitelijke gegevens en 
meer dan dat moet omvatten. Het kritische punt is dat de onderwijsgevende een 
bepaalde hoeveelheid informatie en gegevens wil overbrengen en verschillende 
benaderingen kiest om zijn doel te bereiken. Er zij op gewezen dat hoewel dit 
proces typisch in verband wordt gebracht met het onderwijs aan 
schoolkinderen, het niet tot deze groep beperkt blijft. De 
verantwoordelijkheid ter zake berust bij de overheidsdiensten in de 
afzonderlijke Lid-Staten; het ministerie van Gezondheid en dat van Onderwijs 
33 
kunnen erbij betrokken zijn en andere ministeries kunnen er ook nog 
bemoeienis mee hebben. 
91. Gezondheidsbevordering kan men omschrijven als toegepaste 
gezondheidsvoorlichting. Met andere woorden, terwijl met de 
gezondheidsvoorlichting en -educatie gepoogd wordt de doelgroep te voorzien 
van de informatie en de middelen die voor een gezonde levenswijze nodig zijn, 
poogt de gezondheidsbevordering actief attitudes, gedragingen en het milieu 
te wijzigen om het voeren van een gezonde levenswijze mogelijk te maken. 
Maatregelen in het kader van de gezondheidsbevordering en die welke moeten 
leiden tot een verbetering op lange termijn van de sociale en economische 
omstandigheden, moeten hand in hand gaan aangezien de gezondheidsbevordering 
een ingewikkelde taak is die verweven is met de gehele sociale en politieke 
situatie. Het is niet voldoende met de gezondheid verband houdende problemen 
van een kant aan te pakken en evenmin de inspanningen te beperken tot mensen 
die een groot risico lopen; in plaats daarvan moet de gehele gemeenschap 
betrokken worden bij een gezamenlijke inspanning die iedereen een voortdurend 
gevoel van samenwerking en deelneming geeft en resulteert in een verbetering 
op lange termijn van de algemene levensomstandigheden. 
92. De gezondheidsbevordering en -educatie kunnen gezien worden als algemene 
activiteiten die plaatsvinden op een groot, uiteenlopend gebied (gezin, 
school, werk, gemeenschap), betrekking hebben op veel met de levenswijze 
verband houdende bedreigingen van de gezondheid (kanker, AIDS, drugs, hart­
en vaatziekten, ongevallen enz.) en gericht zijn op de verandering van het 
risicogedrag (roken, alcohol, voeding, drugmisbruik, gebrek aan 
lichaamsbeweging enz.). De sociale en culturele verschillen tussen en zelfs 
binnen de Lid-Staten moeten zorgvuldig worden geëvalueeerd bij het verrichten 
van activiteiten van de Gemeenschap op het terrein van de 
gezondheidsbevordering en -educatie, in het bijzonder ten aanzien van voeding 
en drugmisbruik. 
93. De verschillende benaderingen die in een ongelijksoortige en 
gecompliceerde samenleving als de Europese Gemeenschap noodzakelijk zijn, 
mogen echter nooit leiden tot een verstrooiing van de aanpak. In tegendeel, 
de verschillende benaderingen dienen elkaar te versterken om een zo groot 
mogelijke doeltreffendheid van alle activiteiten op het gebied van de 
gezondheidsbevordering en -educatie te waarborgen. Dit kan worden bereikt 
door de verschillende benaderingen op de verschillende niveaus (Europees, 
nationaal, regionaal en lokaal) aan elkaar te koppelen. Een doeltreffende 
organisatie en coördinatie van de acties ter zake van de 
gezondheidsbevordering en -educatie op alle niveaus, alsmede een zorgvuldige 
planning en evaluatie van alle acties, in de context van een totaal plan, is 
een eerste vereiste om maximale voordelen te behalen uit de inspanningen die 
worden gedaan om de gezondheid te bevorderen. De Commissie is dan ook van 
plan de bestaande programma's te herzien om ervoor te zorgen dat wanneer er 
sprake is van acties van soortgelijke aard, zoals gezondheidsbevordering en 
-educatie, deze gehergroepeerd worden ten einde dubbel werk te voorkomen en 
de doeltreffendheid te verbeteren. 
94. Bij de tenuitvoerlegging van de gezondheidsbevordering en -educatie is 
het de taak van de Commissie om: 
de uitwisseling van gegevens en modellen voor goede praktijken te 
vergemakkelijken door middel van netwerken, informatiepakketten, 
handboeken en workshops; 
34 
steun te verlenen door te zorgen voor passende stimulansen; 
activiteiten op communautair niveau te lanceren, op te zetten en zo nodig 
te coördineren. 
95. Er zal een passend gebruik worden gemaakt van de middelen en 
deskundigheid waarover de Lid-Staten van de Gemeenschap beschikken om de 
doeltreffendheid van de acties op het gebied van de gezondheidsbevordering en 
-educatie te vergroten. 
e) Onderzoek 
96. Naast de artikelen 130 F t/m 130 Q over "onderzoek en technologische 
ontwikkeling", die op alle onderzoeksactiviteiten betrekking hebben, geeft 
artikel 129 van het Verdrag betreffende de Europese Unie de Gemeenschap een 
duidelijk mandaat voor onderzoek naar de oorzaken en de overdracht van 
ziekten. Acties binnen het actiekader voor de volksgezondheid dienen volledig 
gebruik te maken van de resultaten van de communautaire kaderprogramma's voor 
onderzoek. 
97. Het onderzoek op het gebied van de medische biologie en de gezondheid 
(BIOMED), in het raam van het lopende communautaire programma van onderzoek 
en technologische ontwikkeling, loopt tot in 1994 door en heeft een begroting 
van meer dan 130 miljoen ecu. 
98. Het huidige onderzoek betreft vier hoofdlijnen: 
coördinatie van het onderzoek naar stelsels op het gebied van de 
preventie, de verzorging en de gezondheid, 
problemen en ziekten van groot sociaal-economisch belang, 
analyse van het menselijk genoom, 
- medische ethiek. 
99. AIDS neemt een vooraanstaande plaats in onder de ernstige 
gezondheidsproblemen. De andere ernstige gezondheidsproblemen zijn hart- en 
vaatziekten, psychische stoornissen en neurologische aandoeningen alsmede het 
verouderingsproces en met de leeftijd samenhangende problemen. Op al deze 
gebieden worden de banden met actiegerichte activiteiten versterkt. 
100. Momenteel wordt gesproken over een vierde kaderonderzoekprogramma. De 
Commissie heeft op 6 oktober 1993 een werkdocument gepubliceerd (COM(93)459) 
betreffende de wetenschappelijke en technologische inhoud van de specifieke 
programma's op basis van een formeel voorstel van de Commissie (COM(93) 276. 
Dit stuk wordt thans bestudeerd door het Europees Parlement en de Raad. De 
volgende thema * s worden voorgesteld voor onderzoek op het gebied van de 
biogeneeskunde en de gezondheid in de periode van 1994 t/m 1998: 
- AIDS, tuberculose en andere besmettelijke ziekten; 
kanker; 
farmaceutisch onderzoek; 
- neurowetenschappen en hersenonderzoek; 
preventie, arbeidsgeneeskunde, risicofactoren en onderzoek op het gebied 
van de volksgezondheid; 
epidemiologie van ziekten met ernstige sociaal-economische gevolgen; 
hart- en vaatziekten; 
analyse van het menselijk genoom; 
onderzoek naar de gezondheidszorg; 
biomedische technologie en engineering; 
35 
biomedische ethiek. 
101. Nog een gebied waarop in enkele jaren significante ontwikkelingen in het 
communautaire onderzoek worden verwacht, is dat van het Telematicaprogramma 
voor gezondheidszorg (vroeger AIM). De werkzaamheden in het kader van AIM met 
een begroting van bijna 100 miljoen ecu voor de periode van 1991 t/m 1994 
zijn bedoeld om de kwaliteit en het rendement van gezondheidsdiensten te 
verbeteren door het gebruik van "telematica", d.w.z. een combinatie van 
informatica en telecommunicatie. 
102. Om ervoor te zorgen dat een gecoördineerde inspanning wordt gedaan en 
dat de bestaande communautaire onderzoeksprogramma's in voldoende mate de 
onderwerpen gezondheidsbevordering en profylaxe bestrijken, dient aan 
onderstaande voorwaarden te worden voldaan: 
Identificatie, op basis van duidelijke, op communautair niveau 
overeengekomen prioriteiten, van de aspecten van de volksgezondheid die 
aansporing en bevordering door onderzoek nodig hebben, 
samenhang tussen de volksgezondheidsacties en de onderzoekactiviteit, 
een duidelijke strategie ten aanzien van de kwesties die voor de 
volksgezondheid van belang zijn, 
geleidelijke oprichting van geschikte constructies, bij voorbeeld 
netwerken, 
de juiste verspreiding van onderzoekresultaten en hun impact op besluiten 
op het niveau van de Gemeenschap en van de Lid-Staten. 
f) Opleiding van gezondheidswerkera 
103. De gezondheidswerkers op verschillende posten (algemene praktijk, 
ziekenhuizen, scholen, beroep, vrijetijdsbesteding) hebben een sleutelfunctie 
bij het overbrengen aan de gemeenschap van boodschappen op het gebied van de 
gezondheidsbevordering en -voorlichting. Dit is al aangetoond in het geval 
van de kanker- en de AIDS-bestrijding, waarbij belangrijke activiteiten 
hebben plaatsgevonden in het raam van de betrokken communautaire programma's. 
Het ligt in het voornemen van de Commissie om het werk op dit terrein voort 
te zetten om: 
(i) De gezondheidswerkers meer bewust te maken van de belangrijke rol die 
zij kunnen spelen en van de manier waarop zij ernstige ziekten kunnen helpen 
voorkomen 
(ii) Hun kennis vergroten van kwesties die van belang zijn voor de preventie 
van ziekten met een multiculturele dimensie, bij voorbeeld de rol van de 
voeding, migratie (bij voorbeeld in verband met thalassemie en HIV) of hun 
kennis van aandoeningen die in belang toenemen (bij voorbeeld tuberculose). 
104. Met dit doel voor ogen zal de Commissie - voor zover dat in het kader 
van de actieprogramma's past - het volgende doen, met inachtneming van de 
richtsnoeren van de Gemeenschap voor onderwijs en opleiding, zoals door de 
Commissie uiteengezet in mei 1993 (COM(93)183) en de ervaring die bij 
communautaire actieprogramma's als ERASMUS, FORCE en COMETT, is opgedaan: 
36 
(i) De uitwisseling tussen de Lid-Staten bevorderen van gegevens over 
lopende opleidingscursussen en -programma's, met name in verband met 
verslavingen, maar ook alcohol en medicijnen, voeding en sexueel 
overdraagbare aandoeningen. 
(ii) Coördineren van en adviseren over opleidingsprogramma's voor 
gezondheidswerkers, in nauwe samenwerking met de bevoegde autoriteiten, 
erkende instellingen en de betrokken comités en verenigingen. 
(iii) De uitwisseling stimuleren van ervaringen met onderwijsmethoden en 
leermiddelen die verband houden met de preventie van ernstige bedreigingen 
voor de gezondheid en inzake de evaluatie van de doeltreffendheid van deze 
onderwijsmethoden en leermiddelen. 
(iv) Inventariseren en evalueren van de bestaande methoden en praktische 
toepassingen van manieren om de toegankelijkheid en beschikbaarheid te 
verbeteren van voor gezondheidswerkers bestemde gegevens en materiaal die 
verband houden met de preventie van ernstige bedreigingen voor de gezondheid. 
(v) Artsen, verpleegkundigen en maatschappelijkwerkers voorlichten over en 
kennis bijbrengen van specifieke aandoeningen die in hun respectieve Lid­
staten ongebruikelijk zijn, maar die als gevolg van de toename van de 
migratie en het reizen in de Gemeenschap steeds belangrijker worden; het gaat 
hierbij bij voorbeeld om tuberculose bij migranten, HIV en AIDS bij toeristen 
en thalassemie bij mensen uit het Middellandsezeegebied. 
g) Samenwerking met internationale organisaties en derde landen 
105. Terwijl in artikel 129 de samenwerking met derde landen en 
internationale organisaties specifiek wordt genoemd in verband met de 
volksgezondheid, is samenwerking in het algemeen al tot stand gebracht 
krachtens artikel 228 van het EEG-Verdrag dat het sluiten van akkoorden 
tussen de Gemeenschap en een of meer staten of een internationale organisatie 
regelt. Ook wordt in het Verdrag bepaald dat de Commissie is belast met de 
zorg voor alle dienstige betrekkingen met de organen van de Verenigde Naties, 
van hun gespecialiseerde organisaties en bovendien de wenselijk geachte 
betrekkingen met alle internationale organisaties (artikel 229) onderhoudt. 
In artikel 230 van het EEG-Verdrag wordt bepaald dat de Gemeenschap elke 
dienstige samenwerking tot stand brengt met de Raad van Europa en in artikel 
231 wordt hetzelfde gezegd ten aanzien van de Organisatie voor Europese 
Economische Samenwerking en Ontwikkeling (OESO). 
106. Er bestaat al heel lang samenwerking tussen de Commissie en derde landen 
en verscheidene internationale organisaties op het terrein van de 
volksgezondheid. In de toekomst zal de nadruk komen te liggen op een zodanige 
samenwerking dat alle partijen er zo veel mogelijk profijt van trekken. Om de 
samenwerking tussen de Europese Gemeenschap en de internationale organisaties 
aan te moedigen, is het noodzakelijk goed op de hoogte te zijn van de lopende 
en geplande samenwerking tussen de Lid-Staten en derde landen en 
internationale organisaties. Hierdoor wordt dubbel werk voorkomen en krijgen 
de acties van de Lid-Staten ondersteuning. 
(i) Internationale organisaties 
107. Een betrekkelijk groot aantal overheids- en niet-goevernementele 
organisaties houdt zich impliciet en expliciet met de gezondheid bezig. De 
voornaamste organisaties waar het hier om gaat zijn: WGO, Raad van Europa, 
37 
Internationale Organisatie voor Migratie (IOM), UNESCO, Internationale 
Organisatie voor Atoomenergie (IAEA), OESO, IAO, FAO, VN-programma inzake 
internationale drugbestrijding (UNDCP), Internationale Federatie van Rode 
Kruis en Rode Halve Maan-verenigingen en Internationale Raad inzake 
alcoholisme en verslaafdheid aan andere schadelijke stoffen. 
108. Er zijn akkoorden in verschillende vormen gesloten met de meeste 
internationale organisaties en in een geval is de Gemeenschap lid van een 
internationale organisatie geworden (FAO, 1991). Met uitzondering van de WGO, 
van wie alle activiteiten met de gezondheid te maken hebben, houden de andere 
internationale organisaties zich alleen bezig met specifieke 
gezondheidskwesties voor zover deze met hun doelstellingen verband houden. In 
het geval van de Raad van Europa - die op vele gebieden relaties met de 
Gemeenschap onderhoudt - is sprake van een uitbreiding van zijn rol op 
volksgezondheidsgebied, vooral sinds een aantal landen uit Midden- en Oost-
Europa lid van die organisatie zijn geworden. 
109. Het doel van de stimulering van de samenwerking is tweeledig: 
de versterking van de acties op volksgezondheidsgebied binnen de 
Gemeenschap, alsmede die welke erbuiten worden ondernomen maar er wel 
invloed op hebben; 
de garantie dat de Gemeenschap op internationaal niveau een grotere rol 
gaat spelen op het gebied van de volksgezondheid. 
WGO 
110. De samenwerking met de WGO is gebaseerd op twee briefwisselingen met de 
Commissie (1972 en 1982). Deze samenwerking heeft betrekking op de 
organisatie in haar geheel en op haar regionale centra, in het bijzonder het 
centrum voor Europa en het Internationaal agentschap voor kankeronderzoek 
(IARC). Op operationeel niveau is door de Gemeenschap en de WGO op 
verschillende gebieden intensief samengewerkt. Hiertoe behoort de organisatie 
van gezamenlijke activiteiten op specifieke gebieden. Van bijzonder belang is 
de door de WGO aan de diensten van de Commissie ter beschikking gestelde 
technische expertise, ten einde deze te helpen voldoen aan bepaalde eisen, 
zoals hulp bij ontwikkeling en het verstrekken van humanitaire spoedhulp. De 
samenwerking op kankergebied met het IARC is al intensief. Een uitgebreide 
mededeling over de lopende samenwerking tussen de WGO en de CEG is gedaan aan 
de Raad (COM(93) 224 def.). De Commissie heeft plannen voor een verdere 
briefwisseling met de WGO ten einde de samenwerking ten aanzien van 
specifieke kwesties bij te werken en te verbeteren. 
Raad van Europa 
111. De samenwerking met de Raad van Europa is gebaseerd op het EEG-Verdrag 
en is in 1987 bij een overeenkomst uitgebreid. Op het gebied van de 
volksgezondheid betreft de samenwerking terreinen als drugs, bloed, 
orgaantransplantaties, gezondheidseducatie, kwesties rond de jeugd en de 
gezondheidsbevordering en gezondheid en sport (vooral doping). Er wordt ook 
nauw samengewerkt in het Europees Comité voor de Gezondheid en bij de 
Europese farmacopee en in het bijzonder bij acties ten aanzien van drugs, 
waar nauwe samenwerking bestaat tussen de Commissie en de Pompidou-groep die 
nog verder zal worden uitgebreid door de oprichting van de EMCDDA. Daarnaast 
kan de versterkte samenwerking met de Raad van Europa op het gebied van de 
volksgezondheid, mits in de juiste richting geleid, de samenwerking met 
Midden- en Oost-Europa bevorderen en aldus bijdragen tot de verwezenlijking 
38 
van de doelstellingen van lid 3 van artikel 129. 
112. De Commissie stelt een onderzoek in naar haar samenwerking met de Raad 
van Europa op volksgezondheidsgebied en zal tezijnertijd de resultaten van 
dit onderzoek bekend maken. Er zal worden overwogen voor te stellen om in de 
ontwerp-verdragen van de Raad van Europa op gezondheidsgebied clausules op te 
nemen die het de Europese Gemeenschap mogelijk maken tot deze verdragen toe 
te treden, zonder dat zij specifieke protocollen behoeft te sluiten en te 
ratificeren. 
Andere internationale organisaties 
113. IOM: Samenwerking op het gebied van migratie en gezondheid loopt; 
UNESO: Samenwerking op het gebied van AIDS en voorlichting over drugs loopt 
en wordt uitgebreid; 
IAO: Gezamenlijke activiteiten op het gebied van alcohol en drugs op de 
werkplek. Er worden initiatieven uitgewerkt betreffende roken, 
gezondheidseducatie en -bevordering, waarbij ook de gezinnen van de 
werknemers worden betrokken. 
FAO: Er is tezamen met de FAO een conferentie georganiseerd over voeding en 
gezondheid; meer gezamenlijke activiteiten ter toepassing van de resultaten 
ervan zijn gepland. 
UNDCP: De samenwerking op het gebied van de vermindering van de vraag naar 
drugs wordt uitgebreid. 
Rode Kruis: Humanitaire gezondheidshulp is verleend via de Internationale 
Federatie van Rode Kruis en Rode Halve Maan-verenigingen en de samenwerking 
wordt in de toekomst voortgezet in verband met kwesties als de levering en de 
kwaliteit van bloed, AIDS-preventie enz. 
OESO: Er wordt op het gebied van de gezondheidsaspecten van het milieu 
samengewerkt (voornamelijk ten aanzien van de chemische veiligheid); de 
samenwerking ten aanzien van de gezondheidsstatistieken wordt verder 
uitgebreid. 
IAEA: Er bestaat een nauwe samenwerking op het gebied van de 
stralingsbescherming. 
Aard van de grotere samenwerking 
114. De aard van de grotere samenwerking met internationale en niet-
goevernementele internationale organisaties kan drie vormen aannemen: 
op gebieden waar de Gemeenschap bevoegd is, kan de Commissie de 
internationale organisaties vragen specifieke taken te verrichten voor de 
Commissie op gebieden waar deze organisaties over erkende vakkennis 
beschikken (gezamenlijke projecten). 
op gebieden die bestemd zijn voor de samenwerking tussen de Lid-Staten 
kan de Commissie, in overleg met de Lid-Staten, de hulp inroepen van deze 
organisaties bij het uitvoeren van gezamenlijke programma's en acties waarvan 
enkele of alle Lid-Staten voordeel hebben. 
op gebieden waar de internationale organisaties hun eigen programma's of 
acties uitvoeren die voor de Commissie of de Lid-Staten geen prioriteit 
hebben, kan de Commissie bijstand verlenen indien deze programma's of acties 
wel van belang zijn voor de Gemeenschap. 
(ii) Samenwerking met derde landen 
115. Bij de samenwerking met derde landen zal rekening worden gehouden met de 
bestaande en de toekomstige banden tussen deze landen en de Europese 
Gemeenschap. Een aantal landen heeft formele overeenkomsten met de 
39 
Gemeenschap gesloten; in enkele daarvan wordt de gezondheidsbescherming 
specifiek genoemd. Het is de bedoeling samen met deze landen na te gaan welke 
nadruk in het kader van deze overeenkomsten zal worden gelegd op 
gezondheidskwesties. 
116. Overeenkomstig de conclusies van de Europese Raad van Kopenhagen (1993) 
dienen de communautaire programma's te worden opengesteld voor de landen in 
Midden- en Oost-Europa die associatieovereenkomsten met de Gemeenschap hebben 
gesloten. Hieruit dienen zich praktische banden te ontwikkelen met deze 
landen, ter aanvulling op de steun die de Gemeenschap al verleent. De 
mogelijkheid actieprogramma's voor hen open te stellen zal gezamenlijk met 
deze landen worden bestudeerd. Samenwerking met de derde landen die het 
lidmaatschap van de Gemeenschap hebben aangevraagd moet eveneens de 
identificatie van onderwerpen van wederzijds belang mogelijk maken en moet 
hen geleidelijk bij een aantal lopende acties betrekken. 
117. In het raam van haar betrekkingen met ontwikkelingslanden neemt de 
Gemeenschap deel aan samenwerkingsprogramma's op volksgezondheidsterrein. De 
nadruk wordt gelegd op de ondersteuning, door middel van verschillende 
financiële instrumenten, van de hervorming van gezondheidsstelsels en acties 
die gericht zijn op het bevredigen van de basisbehoeften van de betrokken 
bevolkingen, in het bijzonder de kwetsbaarste groepen. De bijstand strekt 
zich ook uit tot de bestrijding van ernstige endemische ziekten en in het 
bijzonder sexueel overdraagbare aandoeningen en AIDS. 
VII. TOEKOMSTIGE ACTIE OP HET GEBIED VAN DE VOLKSGEZONDHEID 
118. De strategie die is gekozen voor het selecteren van bedreigingen voor de 
gezondheid voor acties op communautair niveau, naast wat is en zal worden 
ondernemen op onderzoekgebied, houdt in dat de Gemeenschap een combinatie zal 
nastreven van (i) acties van algemene aard ten behoeve van de bestrijding van 
veel ziekten, ten behoeve van mensen van verschillende leeftijdsgroepen, 
sociaal-economische groepen en geslacht, zoals gezondheidsgegevens en 
-bewaking, gezondheidsvoorlichting, -educatie en -bevordering en (ii) acties 
die ziekte-specifiek zijn en die om een maximaal effect te bereiken, sterk 
gericht moeten zijn. Hiermee wordt gezorgd voor een verstandige voortzetting 
van de voornaamste lopende programma's die hun waarde hebben bewezen en 
overheden, veel belangengroepen en personen overal in de Gemeenschap bij 
elkaar hebben gebracht en een optimale demonstratie van het 
subsidiariteitsbeginsel hebben gegeven. 
119. De hierboven genoemde categorie (i) reageert direct op de uitdaging, 
actie te voeren tegen alle ernstige bedreigingen voor de gezondheid die 
eerder zijn geïdentificeerd en wel zodanig dat het optreden van de 
Gemeenschap een maximaal rendement belooft en zowel van nut is voor de mensen 
die beslissingen voorbereiden en nemen als voor de burgers van de 
Gemeenschap. Categorie (ii) helpt de inbreng te vergemakkelijken van de 
belangengroepen en deskundigen en hen beter te betrekken bij en te 
organiseren in de bestrijding van specifieke ziekten. 
120. Bijlage IV laat voor elke geïdentificeerde bedreiging voor de 
gezondheid zien wat, kwalitatief gezien, te verwachten is van de impact van 
het optreden van de Gemeenschap. Communautaire programma's met acties van 
algemene aard die onder meer in tabel 4 zijn opgenomen, zullen niet alleen 
toegevoegde waarde opleveren wat deze bedreigingen voor de gezondheid en 
ziekten, maar ook andere bedreigingen en ziekten betreft. Dit geldt bij 
voorbeeld voor de gezondheidsvoorlichting over voeding en roken in verband 
40 
met kanker en hart- en vaatziekten. Ten slotte zullen de specifieke acties in 
de context van programma's voor bijzondere bedreigingen voor de gezondheid de 
eerdere acties aanvullen en versterken en ervoor zorgen dat geen kans 
verloren gaat om de geselecteerde ziekten uitgebreid en coherent aan te 
pakken. Zowel ziekte-gerichte als "algemene" actieprogramma's zullen worden 
ingevoerd door gebruik te maken van de instrumenten als voorzien in artikel 
129 en hun doelstellingen zullen worden verwezenlijkt door maatregelen op 
basis van artikel 129 of andere relevante artikelen van de Verdragen. 
121. Wat de ernstige bedreigingen voor de gezondheid betreft brengen 
bovenstaande overwegingen de Commissie tot de conclusie dat een aantal ervan 
momenteel op afdoende wijze kan worden aangepakt met bestaande programma's en 
instrumenten en met toekomstige acties van algemene aard. Het gaat hierbij om 
hart- en vaatziekten, psychische stoornissen, aangeboren afwijkingen, 
périnatale aandoeningen en aandoeningen van het bewegingsapparaat. De 
Commissie is van plan de toestand ten aanzien van deze ziekten onder controle 
te houden, ten einde specifieke acties te kunnen ondernemen wanneer die nodig 
blijken. Bovendien is de Commissie van plan om voor deze geselecteerde 
programma's en maatregelen, systematischer evaluatiemechanismen in te voeren 
met zowel essentiële als beheersmetingen. De eerstgenoemde omvatten een 
raming van de vermindering van het optreden van risicofactoren en van de 
verandering in risicogedrag en attitudes; met de laatstgenoemde wordt het 
mogelijk te concluderen of de gestelde doelen zijn bereikt en welke 
wijzigingen noodzakelijk zijn, vast te stellen wat de oorzaken van slagen of 
mislukken zijn en te bepalen met welke middelen doelen kunnen worden bereikt 
tegen zo laag mogelijke kosten en hoe met de beschikbare middelen maximale 
resultaten kunnen worden behaald. 
122. Thans kan worden vastgesteld welke gebieden bij voorrang in aanmerking 
komen voor toekomstige acties van de Gemeenschap op het terrein van de 
volksgezondheid. Voor deze gebieden kunnen door de Commissie voorstellen 
worden gedaan voor globale meerjarenprogramma's, die duidelijke 
doelstellingen bezitten en de in dit document reeds uiteengezette principes, 
waaronder subsidiariteit, zullen eerbiedigen. Deze programma's hebben een 
looptijd van vijf jaar en worden in een periode van drie jaar ingevoerd. Zij 
betreffen onderstaande onderwerpen: 
- Gezondheidsbevordering, -educatie, en -opleiding 
- Gezondheidsgegevens en -indicatoren alsmede observatie en controle van 
ziekten 
- Kanker 
- Drugs 
- AIDS en andere besmettelijke ziekten 
- Opzettelijke en onopzettelijke ongevallen en letsel 
- Met verontreiniging samenhangende ziekten 
- Zeldzame ziekten. 
Op grond van de ervaring en de ontwikkelingen in de incidentie van ziekten in 
de Gemeenschap kan de Commissie programma's voor andere bedreigingen van de 
gezondheid voorstellen. 
41 
BIJLAGE I 
OVERZICHT VAN HET PREVENTIEBELEID IN DE LID-STATEN 
1. BELGIË (Franse gemeenschap) 
Momenteel zijn de prioritaire gebieden: AIDS, drugs, ouderen, immigranten en 
kwestbare groepen. De preventieve acties omvatten: gezondheidseducatie, 
schoolgeneeskundige diensten, acties tegen drugs, AIDS en psychische 
problemen. Bovendien blijven allang bestaande programma's betreffende 
inentingen, hygiëne en sportblessures doorlopen. 
(Vlaamse gemeenschap) 
Er is een omvangrijke strategie voor gezondheidsbevordering en -preventie 
uitgestippeld, waarvan de voornaamste onderdelen zijn: 
stellen van prioriteiten voor de middellange termijn; 
coördinatie van plaatselijke en regionale initiatieven die passen in de 
globale, nationale en communautaire context; 
inpassing van sectorale benaderingen in een algemeen kader voor 
gezondheidsbevordering: bij voorbeeld: gezondheid op school, geestelijke 
gezondheid, drugpreventie en kwesties betreffende kind en gezin; 
uitvoering van wettelijke voorschriften (bij voorbeeld vroegtijdige 
melding van ziekten, inentingen); 
beschikbaar stellen van voldoende middelen voor specifieke preventieve 
acties, bij voorbeeld op het gebied van AIDS, kanker, hart- en vaatziekten, 
périnatale sterfte, ongevallen, besmettelijke ziekten en geestelijke 
gezondheid; 
optreden van de autoriteiten met steun van andere partners zoals het 
Vlaams instituut voor gezondheidsbevordering, dat sinds 1991 een belangrijk 
forum is voor alle organisaties die zich met de gezondheidsbevordering en 
-educatie bezighouden; 
andere coördinatiemechanismen zijn ook op specifieke terreinen ingesteld, 
zoals AIDS, preventie van het gebruik van tabak, alcohol en drugs, kanker 
enz. 
controle, toezicht en kwaliteitscontrole op het gebied van de 
volksgezondheid zoals gegevensverzameling en analyse van trends. 
2. DENEMARKEN 
Naast een aantal preventieve diensten die worden verleend door het officiële 
stelsel voor de gezondheidszorg, is het Deense preventiebeleid gebaseerd op 
het stuk "Het programma ten behoeve van de gezondheidsbevordering van de 
Deense regering". Dit in 1989 gepubliceerde programma gaf voorrang aan 
programma's voor kanker, hart- en vaatziekten, ongevallen, psychologische 
problemen en aandoeningen van het bewegingsapparaat. Naast deze prioriteiten 
bezit Denemarken nog specifieke programma's voor drugs en AIDS alsmede voor 
astma en allergische ziekten. 
42 
Het ministerie van Volksgezondheid coördineert alle acties op dit gebied die 
door overheidsinstanties worden ondernomen en streeft naar de inpassing van 
preventieoverwegingen in andere beleidsmaatregelen die in Denemarken worden 
genomen. 
Met dit doel voor ogen is een aantal coördinerende lichamen opgericht die 
alle worden voorgezeten door het ministerie van Volksgezondheid. 
De preventieve activiteiten worden uit de belastingopbrengsten gefinancierd. 
3. DUITSLAND 
De verantwoordelijkheid op volksgezondheidsgebied berust vrijwel geheel bij 
de deelstaten en afgezien van federale programma's voor kanker, AIDS en 
drugs, worden alle andere op de preventie gerichte werkzaamheden op het 
gebied van de volksgezondheid zowel als alle andere met de gezondheid verband 
houdende activiteiten gedecentraliseerd vericht door de deelstaten. Ter 
ondersteuning van de bovenbedoelde werkzaamheden heeft de Bondsregering in 
1993 een programma over het gezondheidsonderzoek gelanceerd met als titel: 
"Gezondheidsonderzoek tot het jaar 2000". Dit programma behandelt zowel 
levenswijzen, voeding en het milieu, als de zorg voor groepen die een 
bijzonder risico lopen, met name kinderen, jongeren, vrouwen en ouderen. 
Er is een aantal federale adviesorganen opgericht die zich met gezondheid en 
preventie moeten bezighouden; de belangrijkste hiervan is de 
Bundesgesundheitsrat (federale raad voor de gezondheid). De raad van 
deskundigen adviseert over gezamenlijke acties en de federale raad voor het 
gezondheidsonderzoek over onderzoek. Voor specifieke ziekten bestaan andere 
advieslichamen en deskundigengroepen. 
De werkzaamheden op het terrein van de preventie worden gefinancierd uit de 
belastingopbrengsten op het niveau van de bond, de deelstaten en de 
gemeenten, uit bijdragen van de ziektekostenverzekeraars en uit bijdragen van 
het bedrijfsleven en diverse andere bronnen. 
4. GRIEKENLAND 
Het preventiebeleid in Griekenland volgt de richtsnoeren van het programma 
van de WGO betreffende gezondheid voor allen in het jaar 2000. De nadruk ligt 
hierbij op de selectie van prioriteiten en op het engagement en de 
samenwerking van particuliere en overheidslichamen. Tot de prioritaire 
gebieden behoren thans: kanker, AIDS, hart- en vaatziekten, voorziening van 
bloed en bloedprodukten, met het bloed verband houdende erfelijke ziekten, 
ongevallen, drugs, psychische stoornissen en besmettelijke ziekten. 
De actie ten aanzien van kanker, met steun van de Gemeenschap, richt zich 
vooral op voeding, tabak en programma's voor bevolkingsonderzoek en op het 
inrichten van een nationaal kankerregister. De bestrijding van AIDS wordt 
voornamelijk uitgevoerd vla speciale programma's voor voorlichting, onderzoek 
en maatschappelijke bijstand. Bijzondere inspanningen worden verricht om 
vrijwillige bloeddonaties te stimuleren, met verplichte controles op 
hepatitis B en C en op HIV en om thalassemie en hemofilie te voorkomen. Er 
wordt steeds meer aandacht besteed aan het verzamelen en voor 
preventiedoeleinden gebruiken van gegevens over ongevallen op de weg, thuis 
en tijdens de vrijetijdsbesteding. Tevens zijn programma's voor 
gezondheidseducatie gelanceerd, waarbij in het bijzonder het begrip van de 
gezonheidsbevorderende school is gelanceerd. De actie tegen besmettelijke 
43 
ziekten omvat systematische inenting en verplichte melding alsmede 
maatregelen ad hoc, bij voorbeeld ten aanzien van tuberculose en malaria. De 
ouderen profiteren van een reeks acties voor gezondheidsvoorlichting en 
-educatie en van maatregelen die ontworpen zijn voor assistentie binnenshuis. 
De opleiding van gezondheidswerkers in de preventie en de problemen van 
migranten wordt steeds belangrijker. 
Het beleid wordt vastgesteld door de minister van Gezondheid en Sociale 
Zekerheid, na overleg met de centrale gezondheidsraad waarin deskundigen 
zitting hebben uit alle sectoren van de gezondheidszorg. Gespecialiseerde 
semi-overheidsinstellingen en lichamen moeten de maatregelen en programma's 
tegen bepaalde ziekten en andere bedreigingen van de gezondheid uitvoeren. 
De actieprogramma's en het onderzoek worden grotendeels gefinancierd uit de 
begroting van het ministerie van Gezondheid maar er komen ook bijdragen uit 
de tabaksaccijns en nationale inzamelingsacties. 
5. SPANJE 
De algemene doelstellingen op het gebied van het gezondheidsbeleid vallen in 
drie categorieën uiteen: de bevordering van een gezonde levenswijze, de 
preventie van gevaren uit het milieu voor de gezondheid en de verbetering van 
de gezondheidszorg. 
Wat de bevordering van een gezonde levenswijze betreft, zijn de 
volksgezondheidsmaatregelen gericht op vermindering van het tabakverbruik en 
de schadelijke gevolgen daarvan voor de gezondheid, stimulering van 
lichaamsbeweging, vermindering van de schadelijke effecten van alcohol, 
vermindering van het drugmisbruik en de verslaving aan schadelijke stoffen en 
ontwikkeling van een dieet dat op individuele behoeften is afgestemd. De 
maatregelen ter preventie van gevaren uit het milieu zijn gericht op de 
vermindering van biologische, fysische en chemische risico's alsmede op het 
voorkomen van risico's op het werk en ongevallen. De verbetering van de 
gezondheidszorg ten slotte omvat de uitbreiding van de openbare 
gezondheidszorg, speciale zorg, zorg voor moeder en kind, ontwikkeling van 
mondhygiëne, geestelijke gezondheid en de revalidatie en het stelsel voor 
geriatrische zorg. Programma's voor het voorkomen van specifieke ziekten 
omvatten programma's over hart- en vaatziekten, kanker, AIDS, ongevallen en 
zoönosen. Naast deze programma's, worden nog twee programma's over 
gezondheidsbevordering en -educatie uitgevoerd. 
De verantwoordelijkheid voor de uitvoering van het preventiebeleid ligt op 
alle bestuurlijke niveaus; landelijk, regionaal en plaatselijk, en een aantal 
adviesorganen verleent bijstand bij het formuleren en uitvoeren van de 
verschillende beleidsmaatregelen. Wettelijke bepalingen regelen gebieden als 
inentingen, ziekten waarvoor aanmeldingsplicht bestaat, voedselhygiëne, 
bescherming tegen luchtverontreiniging, bescherming tegen fysische agentia en 
bescherming tegen risico's op het werk. Daarnaast regelt een globale reeks 
rechtsinstrumenten het tabaksverbruik: reclameverbod, 
gezondheidswaarschuwingen, nicotine- en teergehalte, verbod op verkoop aan 
kinderen en verbruiksbeperkingen of -verboden. 
6. FRANKRIJK 
Het nationale preventiebeleid omvat drie elementen: i) acties die gericht 
zijn op alle belangrijke kwesties die de gezondheid betreffen ii) medische 
preventie (inentingen, bevolkingsonderzoeken en profylaxe) iii) en acties 
44 
gericht op specifieke groepen (schoolkinderen, ouderen, zwangere vrouwen, 
gehandicapten en jongeren met aanpassingsproblemen). 
In 1991 heeft de minister van Volksgezondheid een Comité op hoog niveau voor 
de volksgezondheid ingesteld dat moest adviseren over kwesties en beleid op 
het gebied van de volksgezondheid. Dit Comité houdt zich momenteel bezig met 
de hervorming van het volksgezondheidsbeleid op basis van de strategie van de 
WGO ("gezondheid voor allen"). Preventieve en gezondheidsbevorderende 
activiteiten worden naast dit Comité ook nog verricht door specifieke 
adviesorganen en door plaatselijke autoriteiten. 
Op de volgende gebieden bestaan wettelijke verplichtingen: inentingen, 
medisch onderzoek voor het huwelijk, tijdens de zwangerschap en na de 
geboorte voor moeder en kind, druggebruik, reclame voor alcohol en tabak en 
melding van besmettelijke ziekten. 
Preventieprogramma's voor specifieke ziekten en bedreigingen voor de 
gezondheid betreffen: AIDS, drugs en drugmisbruik, tabak en alcohol, gebruik 
van medicijnen, sexueel overdraagbare aandoeningen, controle op kanker en 
tandheelkundige problemen. Algemene preventieprogramma's zijn gericht op 
ouderen, vrouwen en gehandicapten en betreffen ook de inpassing van 
gezondheidsaspecten in de stadsontwikkeling en scholen. 
De preventieactiviteiten worden gefinancierd uit belastinggelden en bijdragen 
uit de sector van de ziektekostenverzekering. 
7. IERLAND 
De doelstellingen van het nationale preventiebeleid omvatten: preventie van 
besmettelijke ziekten, vroegtijdige opsporing van gezondheidsgebreken bij 
kinderen, waarbij significante verbeteringen zijn bereikt bij de 
tandheelkundige zorg en vermindering van de prevalentie van ziekten die aan 
roken, alcoholmisbruik en andere met de levenswijze verband houdende factoren 
te wijten zijn. 
In 1988 heeft de Ierse regering een beleid goedgekeurd dat gericht was op de 
bevordering van de gezondheid en nieuwe structuren voor 
gezondheidsbevordering ingesteld, waaronder een kabinetssubcommissie voor 
gezondheidsbevordering, om de beschikking te hebben over een effectief 
mechanisme waardoor de besluitvorming op het gebied van overheidsbeleid met 
gevolgen voor de gezondheid kan plaatsvinden op basis van een 
gezondheidsperspeetief. Preventieve acties in Ierland omvatten 
inentingsprogramma's, melding en diagnose van en ziekenhuisdiensten voor 
besmettelijke ziekten, controle op TBC, screening op baarmoederhalskanker, 
moederschap, zuigelingenzorg en gezondheidszorg voor kinderen, 
tandheelkundige zorg, AIDS, drugmisbruik en roken. 
Tegen eind 1993 zal het ministerie van Volksgezondheid een nationale 
gezondheidsstrategie ontvouwen die in het bijzonder een strategisch plan voor 
gezondheidsbevordering zal bevatten, de huidige gezondheidstoestand in 
Ierland zal schetsen en nationale doelstellingen en doelen voor specifieke 
verbeteringen zal bevatten, tezamen met een strategie om deze te 
verwezenlijken. 
8. ITALIË 
De preventieve activiteiten in Italië zijn hoofdzakelijk op vier kwesties 
45 
geconcentreerd: milieu en gezondheid, problemen die met de levenswijze 
verband houden, bescherming van de gezondheid op het werk en preventie van 
besmettelijke ziekten. 
Wat milieu en gezondheid betreft, worden de werkzaamheden steeds meer 
verricht door het Europees centrum voor milieu en gezondheid, dat is 
opgericht krachtens een overeenkomst tussen het regionaal centrum voor Europa 
van de WGO en de Italiaanse regering. Ten aanzien van ziekten die met de 
levenswijze verband houden, concentreert het Italiaanse beleid zich op 
voeding, roken, drugs en AIDS. Ten aanzien van de bescherming van de 
gezondheid op het werk, bestrijkt de kaderwet (nr. 46 van 5 maart 1990) de 
gezondheid en de veiligheid in verband met technische installaties, 
apparatuur, stoffen en gebouwen en zij is aangevuld met decreten waarin de 
EG-Richtlijnen op basis van artikel 118 A van het EEG-Verdrag in Italiaans 
recht zijn omgezet. Italië heeft sinds twee jaar de beschikking over een 
nieuw systeem voor de preventie en de melding van besmettelijke ziekten. Het 
nieuwe systeem betekent dat deze ziekten beter en sneller kunnen worden 
geïdentificeerd; er ontstaat een snelle informatiestroom naar en van het 
ministerie van Volksgezondheid, zodat wanneer dat nodig is direct kan worden 
opgetreden en informatie uitgewisseld kan worden met de internationale 
gezondheidsorganisaties. De verantwoordelijkheid voor de preventieve 
activiteiten berust bij een aantal instanties, met name het ministerie van 
Volksgezondheid, de nationale gezondheidsdienst, plaatselijke 
gezondheidsinstanties en de bureaus voor drugverslaving. 
9. LUXEMBURG 
Sinds de jaren zeventig vormt de preventieve actie een integrerend deel van 
het algehele gezondheidsbeleid in Luxemburg. Dit leidde in 1980 tot een 
reorganisatie van het ministerie van Volksgezondheid, waarbij speciale 
afdelingen voor de preventie werden opgericht. De belangrijkste programma's 
zijn die voor drugs, tabak, alcohol, hart- en vaatziekten en kanker. 
Hiernaast is een speciaal programma gelanceerd ter bevordering van gezonde 
voeding en een gezonde levenswijze. 
De preventieactiviteiten worden gecoördineerd door het ministerie van 
Volksgezondheid, terwijl ook de andere ministeries hun steentje bijdragen. De 
activiteiten op preventiegebied vallen sedert juni 1982 onder de herziene wet 
op de ziektekostenverzekering en de gezondheidssector. Naast de bepalingen 
van deze wet heeft Luxemburg nog geen afzonderlijk globaal preventieprogramma 
opgezet. 
10. NEDERLAND 
Het preventiebeleid is in Nederland gebaseerd op een aantal programma's. De 
profylaxe bestaat uit een aantal inentingsprogramma's, observatieprogramma's, 
programma's voor het bevolkingsonderzoek naar baarmoederhals- en borstkanker 
en consultatiebureaus voor moeders en zuigelingen. Een systematische 
opleiding voor preventie wordt momenteel ingevoerd, met name voor huisartsen. 
De actie voor de gezondheidsbevordering bestrijkt een hele reeks activiteiten 
zoals een landelijke campagne voor gezondheidseducatie, conferenties voor 
gezondheidseducatie op school en op de werkplek, geestelijke 
gezondheidseducatie vooral voor risicogroepen zoals ouderen, gescheiden 
mensen, kinderen enz. De gezondheidseducatie richt zich ook op alcohol, tabak 
en drugs. Intersectorale acties worden uitgevoerd in de arbeidsomgeving, met 
name voor veiligheid en gezondheid op het werk enz. 
46 
De preventieve activiteiten worden verricht door landelijke gespecialiseerde 
instellingen, GGD's, RIAGG's, regionale consultatiebureaus voor alcohol wen 
drugs en eersteiijnsgezondheidsswerkers. De profylaxe wordt doof de 
ziekenfondsen gefinancierd. 
11. PORTUGAL 
Het doel op middellange termijn van de Portugese preventiestrategie is de 
verbetering van het peil van de volksgezondheid door middel van campagnes 
tegen kanker, drugs en AIDS en door de preventie van beroertes en hart- en 
vaatziekten, de preventie van ongevallen in het algemeen, de preventie van 
zelfdoding en door de verbetering van de bijstand aan ouderen, kinderen en 
jongeren. Bovendien poogt de algemene strategie de omstandigheden en het 
functioneren van de gezondheidszorg te verbeteren door het aantal bedden voor 
chronisch zieken te vergroten, door het verbeteren of vervangen van de 
voorzieningen ten behoeve van de gezondheidszorg en door stappen te 
ondernemen om de bestaande menselijke hulpbronnen te rationaliseren en een 
betere verdeling van het personeel voor de gezondheidszorg te bevorderen. Het 
ministerie van Volksgezondheid voert speciale programma's uit op het gebied 
van: controle op diabetes mellitus en hypertensie, vaccinatie, zuigeling- en 
kleuterzorg, gezondheidszorg voor moeders, tandheelkundige zorg, gezondheid 
op school, gezondheidseducatie, een nationaal kankerproject, drugpreventie en 
AIDS. 
Het preventiebeleid in Portugal wordt gecoördineerd door het ministerie van 
Volksgezondheid en is vastgelegd in de Portugese wet op de nationale 
gezondheidsdienst. Het ministerie van Volksgezondheid laat zich adviseren 
door de nationale gezondheidsraad waarin vertegenwoordigers van alle bij de 
gezondheidsbescherming betrokken partijen zitting hebben. De nationale 
gezondheidsraad stelt aanbevelingen op over de algemene gezondheidsstrategie 
en wordt bij dit werk bijgestaan door een groot aantal advieslichamen. 
12. VERENIGD KONINKRIJK 
Het preventiebeleid van het Verenigd Koninkrijk omvat vier onderdelen. 
screening- en immunisatieprogramma's: bevolkingsonderzoek naar borst- en 
baarmoederhalskanker en inenting van alle kinderen tegen difterie, tetanus, 
kinkhoest, polio, mazelen, rode hond, de bof, BCG en HIB. 
specifieke gezondheidsinitiatieven zoals het "Health of the Nation"-
initiatief voor Engeland dat in juli 1992 is gestart en vijf nationale 
prioriteiten omvatte en 27 doelen stelde. De prioritaire gebieden zijn: 
hartinfarct en beroerte, kanker, psychische stoornissen, ongevallen en 
HIV/AIDS en sexuele.gezondheid (waaronder gezinsplanning). Bij de uitvoering 
van dit initiatief moeten alle ministeries in het geweer komen, moeten op 
nationaal en lokaal vlak gezondheidsverbonden worden gesloten, moeten 
passende acties worden ondernomen en moet de controle op de gezondheid en de 
evaluatie van de impact daarvan worden verbeterd. 
- activiteiten op het gebied van de gezondheidsbevordering en de 
gezondheidseducatie. Voor Engeland zijn, in het kader van de "Health of the 
Nation"-strategie, prioriteiten vastgesteld voor activiteiten van de Health 
Education Authority, zowel op landelijk als op plaatselijk niveau, voor 
bevordering van de gezondheid als expliciet onderdeel van de contracten met 
huisartsen en voor de wijdverbreide gezondheidsbevordering in de gehele 
gezondheidsdienst. Andere activiteiten betreffen met name roken, alcohol, 
drugmisbruik, voeding, gezinsplanning en tandheelkundige zorg. 
47 
de acties op het gebied van het milieu en de volksgezondheid betreffen de 
veiligheid van geneesmiddelen, verbruikersprodukten en het milieu, de 
bevordering van voedselhygiëne op nationaal en plaatselijk niveau en ten de 
slotte controle op en bewaking van besmettelijke ziekten. 
48 
BIJLAGE II 
COMMUNAUTAIRE BELEIDSVORMEN EN INSTRUMENTEN DIE VAN 
DIRECT BELANG ZIJN VOOR DE GEZONDHEIDSBESCHERMING 
1. OVERZICHT VAN DE ACTIVITEITEN 
Gezondheid en milieu 
Het nauwe verband tussen de milieuaspecten van de volksgezondheid en de 
noodzaak van overheidsingrijpen was overal in Europa al gelegd aan het einde 
van de vorige eeuw en op dat moment was de internationale activiteit al op 
gang gekomen. De pogingen van de Europese Gemeenschap om de kwaliteit van het 
milieu te bewaren, beschermen en verbeteren en aldus een bijdrage te leveren 
tot het beschermen van de menselijke gezondheid, zijn een voortzetting van 
deze internationale activiteit, die meer invloed heeft gekregen en 
doeltreffender is geworden door de wetgevende bevoegdheden van de EG en door 
de financiële middelen van de EG om bij de uitvoering te helpen. Het jongste 
globale bewijs van de milieuactiviteiten van de Gemeenschap is te vinden in 
"Op weg naar duurzame ontwikkeling", een beleids- en actieprogramma van de 
Europese Gemeenschap op het gebied van het milieu en duurzame ontwikkeling 
(COM(92)23 def., deel II), dat door de Raad op 1 februari 1992 is 
goedgekeurd. Dit programma bevat nadere voorstellen voor de verbetering van 
de kwaliteit van water, lucht en bodem, voor de controle op gevaarlijke 
stoffen en industriële activiteiten en voor het toezicht op straling en de 
controle op vervuiling en afvalverwijdering. 
Gezondheid en veiligheid op het werk 
De aanvaarding van de Europese Akte (1986) en de invoering van artikel 118 A 
betekenden een krachtige impuls voor de inspanningen van de Gemeenschap om de 
gezondheid en de veiligheid van de werknemers te verbeteren en de risico's 
van carcinogene en andere gevaarlijke stoffen te verkleinen en het gevaar 
voor ongevallen op het werk te verminderen. De betrokkenheid van de 
Gemeenschap op dit gebied vloeide voort uit de zorg de arbeidsomstandigheden 
te verbeteren in het Verdrag tot oprichting van de Gemeenschap voor Kolen en 
Staal (april 1951), nog versterkt door de sociale bepalingen (Titel III) van 
het EEG-Verdrag en de maatregelen voor de bescherming van de gezondheid in 
het Euratom-Verdrag. Sedert 1977 zijn belangrijke maatregelen goedgekeurd, 
met name in 1980, maar in 1989 is de betrokkenheid van de Gemeenschap 
significant groter geworden, toen een kaderrichtlijn (89/391/EEG) betreffende 
de verbetering van de veiligheid en de gezondheid van de werknemers op het 
werk werd goedgekeurd. In dit kader is een groot aantal communautaire 
maatregelen goedgekeurd, waardoor de Gemeenschap de stuwende kracht is 
geworden op het terrein van de veiligheid en de gezondheid op het werk. 
Enkele van de maatregelen sluiten nauw aan op de volksgezondheidsmaatregelen 
van de Gemeenschap op het gebied van de toxicologie en de anti-giftcentra*) 
Een gezonde bevolking heeft gezond voedsel nodig 
Voedsel moet veilig, onbesmet en gezond zijn; deze noodzaak heeft geleid tot 
de invoering van fytosanitaire en veterinaire inspecties alsmede van eisen 
1) Resolutie van de Raad en de ministers van Volksgezondheid, in het kader 
van de Raad bijeen, van 3 decemner 1990 betreffende de verbetering van de 
preventie en de behandeling van acute vergiftigingen bij de mens 
49 
ter zake van levensmiddelen, het gebruik van conserveringsmiddelen, 
additieven enz. en van voorschriften voor informatieve etikettering. Deze 
kwesties zijn het voorwerp van een aantal interne-marktmaatregelen in de 
Gemeenschap die al van 1962 dateren. Meer recent (sedert het midden van de 
jaren tachtig) is de belangstelling voor de voedingswaarde van levensmiddelen 
en additieven voor de bevordering van de gezondheid groeiende. De huidige 
bemoeienis op volksgezondheidsgebied geldt het vermijden van levensmiddelen 
die in verband gebracht worden met ernstige ziekten zoals kanker en hart- en 
vaatziekten, de mensen te helpen verstandig te kiezen wat zij moeten eten 
dank zij de gezondheidseducatie en duidelijke etiketten met informatie over 
de samenstelling van voedselprodukten. Hiertoe heeft de Commissie in het raam 
van het programma "Europa tegen kanker" een belangrijke voedingsstudie^) 
gelanceerd. 
Consumentenbescherming 
De bevolking moet ook tegen andere produkten worden beschermd en tegen de 
potentieel schadelijke effecten van sommige diensten. Deze produkten zijn 
niet alleen medische produkten zoals geneesmiddelen-3) en medische 
apparaten4) maar ook het gehele spectrum van potentieel gevaarlijke 
artikelen die op de markt verkrijgbaar zijn. De communautaire interne­
marktmaatregelen om een hoog niveau van gezondheidsbescherming ter zake te 
bereiken omvatten richtlijnen in het raam van de "nieuwe aanpak", 
betreffende medische apparatuur, persoonlijke beschermingsmidelen, machines, 
speelgoed5) enz. alsmede richtlijnen en maatregelen inzake algemene 
produktveiligheid en het bestuderen van ongevallen6). 
Onderzoek en informatietechnologie 
Van fundamenteel belang voor de ontwikkelingen in het 
volksgezondheidsbeleid zijn de resultaten van het onderzoek naar de oorzaken 
en overdracht van ziekten en naar manieren om deze te voorkomen, waaronder 
het gebruik van de moderne technieken uit de informatietechnologie. De 
achtereenvolgende communautaire programma's voor medisch en 
gezondheidsonderzoek bevatten, sedert het begin daarvan in 1978, een 
belangrijk element dat met de preventie van ziekten te maken had. Het 
lopende BIOMED-programma bevat soortgelijke bepalingen. De communautaire 
programma's en proefprojecten voor informatietechnologie en telematica, die 
vaak zijn uitgevoerd in samenwerking met de WGO en de Raad van Europa, 
bevatten elementen die betrekking hadden op het toezicht op erfelijke 
ziekten, het gebruik van de informatica in de geneeskunde (AIM), 
zorgsystemen (statistiek, alarmering, voedselveiligheid en toezicht op 
geneesmiddelen) en de epidemiologie. 
Sociale zekerheid 
De coördinatie van de stelsels voor sociale zekerheid geeft de verzekerden 
in bepaalde omstandigheden toegang tot gezondheidszorg in alle andere landen 
van de Gemeenschap dank zij Verordening 1408/71/EEG, formulier Elll. De 
erkenning van het recht gebruik te maken van de stelsels voor de bescherming 
van de menselijke gezondheid, ongeacht de persoonlijke middelen, is 
2) European Prospective Investigation of Cancer, Nutrition and Health (EPIC) 
1988/9-1998 
3) Richtlijnen van de Raad 65/65 en 75/318 en verdere wetegeving 
4) Richtlijn van de Raad 90/385/EEG van 20.6.1990 (PB L 189 van 20.7.1990) en 
Richtlijn van de Raad 93/42/EEG van 14.6.1993 (PB L 169 van 12.7.1993) 
5) Richtlijn van de Raad 88/378 van 3.5.1988 (PB L187 van 16.7.1988) 
6) Richtlijn van de Raad 92/59 
50 
vastgelegd in de Aanbeveling van de Raad 92/442/EEG over de convergentie van 
de doelstellingen en beleidsmaatregelen voor sociale bescherming. De toegang 
tot de stelsels voor de bescherming van de menselijke gezondheid, ongeacht 
iemands middelen, kan worden gewaarborgd hetzij door een stelsel van 
ziektekostenverzekering waaraan iedereen ongeacht zijn inkomen of zijn 
individuele risicoprofiel kan deelnemen, hetzij door het gratis beschikbaar 
stellen van gezondheidszorg en preventie binnen een nationale 
gezondheidsdienst. 
De gezondheidswerkers 
De gezondheidswerkers en het personeel van goevernementele en niet-
goevernementele organisaties die voor het verstrekken van de 
gezondheidsdiensten verantwoordelijk zijn, spelen een sleutelrol bij het 
geven van adviezen en voorlichting over de bevordering van de gezondheid en 
de preventie van ziekten. De communautaire maatregelen voor de wederzijdse 
erkenning van beroepskwalificaties tussen de Lid-Staten en voor de 
ontwikkeling van samenwerking en opleiding in het hoger onderwijs en in 
opleidingsinstituten, leveren in dit verband een belangrijke bijdrage. 
Bepaalde onderdelen van de communautaire programma's ter bestrijding van 
kanker en AIDS zijn opgezet ter bevordering van een betere opleiding voor 
gezondheidswerkers die bij de strijd tegen deze ziekten betrokken zijn. 
Profylaxe en bevordering van de gezondheid 
De communautaire volksgezondheidsactiviteiten gaan sedert halverwege de jaren 
tachtig verder dan de bestrijding en bescherming van risico's voor de 
gezondheid vanuit het milieu en op het werk en bestrijken nu ook de 
stimulering en coördinatie van maatregelen ter bestrijding van ernstige 
ziekten en ter bevordering van de gezondheid. 
Het communautaire programma tegen kanker (1987-1989) was het eerste programma 
ter preventie van een ernstige ziekte. Het programma "Europa tegen kanker" 
concentreerde zich op acties op bepaalde gebieden zoals het gebruik van tabak 
en alcohol, eetgewoonten, blootstelling aan kankerverwekkende stoffen en aan 
de zon. Het stimuleerde passende controleprogramma's en voorlichting over 
vroegtijdige opsporing en bevorderde een Europese code tegen kanker van tien 
punten voor het grote publiek. De Gemeenschap nam, met gebruikmaking van 
interne-marktbepalingen, wetgevende maatregelen over tabak aan om de 
etikettering van tabaksprodukten en het teergehalte van sigaretten te 
verbeteren en te controleren. Er is een aanbeveling over het roken in 
openbare gebouwen goedgekeurd en een voorstel voor een richtlijn om de 
reclame voor tabaksprodukten te verbieden wordt momenteel bestudeerd. Er is 
een nieuw programma ter bestrijding van kanker aanvaard om deze activiteit 
tussen 1990 en 1994 voort te zetten dat, halverwege de uitvoering ervan, zijn 
waarde en doeltreffendheid, zijn vermogen een tijdschema aan te houden en 
zijn impact op het vergroten van het bewustzijn (via zijn partners op alle 
niveaus) heeft aangetoond. 
Andere belangrijke volksgezondheidsprogramma's zijn naar mate de politieke 
druk en de ontwikkelingen in de gezondheid communautaire actie verlangden, 
spoedig gevolgd. Het programma "Europa tegen AIDS" (1991-1993) heeft tien 
belangrijke actiegebieden. Net als bij kanker, betroffen sommige acties het 
vergroten van het bewustzijn van het grote publiek, een betere 
gezondheidseducatie en samenwerking met de communautaire 
onderzoekprogramma's. Andere nieuwe onderdelen zijn ingevoerd ter aanpassing 
aan het bijzondere karakter van deze ziekte, zoals sociale ondersteuning en 
51 
adviezen, kostenramingen voor bestrijding van de HIV-infectie en inspanningen 
om de discriminatie van met AIDS besmette personen tegen te gaan. Na de 
evaluatie door de Raad van de acties in het raam van dit programma en 
vooruitlopend op het van kracht worden van het Verdrag betreffende de 
Europese Unie, hebben de Raad en de ministers van Volksgezondheid het 
programma tot eind 1994 verlengd. 
Het Europese plan ter bestrijding van drugmisbruik bevat een element dat 
betrekking heeft op volksgezondheidsacties ter vermindering van de vraag naar 
drugs. Uitwisseling van ervaringen, verhoging van het bewustzijn van het 
grote publiek en bijstand voor proefprojecten op preventiegebied zijn 
aspecten van dit plan. Een Europese drugpreventieweek is een belangrijk 
middel om de samenwerking te bevorderen en het bewustzijn te vergroten. 
Wanneer men wil dat het publiek op de hoogte is met en reageert op 
richtsnoeren zoals de Europese Code tegen kanker, zijn een permanent 
programma voor gezondheidsbevordering en -educatie en de verstrekking van 
relevante informatie noodzakelijk. In het programma van de WGO "Health for 
All by the Year 2000" is deze benadering geaccentueerd en de communautaire 
initiatieven op het gebied van gezondheidseducatie die door de ministers van 
Onderwijs en die van Volksgezondheid zijn gelanceerd, houden zich met dit 
onderwerp bezig. Er zijn ook campagnes gestart om de mensen in de context van 
de communautaire programma's ter bestrijding van kanker en AIDS en acties 
tegen drugmisbruik te bewegen hun gedrag te veranderen. 
Andere aspecten 
De activiteiten van de Gemeenschap op het gebied van de volksgezondheid 
vertonen uiteraard nog andere aspecten. Acties ter bevordering van het 
bereiken van zelfvoorziening in menselijk bloed of plasma afkomstig van 
vrijwillige, niet-betaalde donaties en om de produktie van bloedprodukten die 
van deze donaties afkomstig zijn te ontwikkelen, zijn hiervan een goed 
voorbeeld. Er zijn ook acties ondernomen op het gebied van de toxicologie ten 
behoeve van de gezondheidsbescherming, de verbetering van de preventie en de 
behandeling van acute vergiftigingen van de mens, de invoering van een 
Europees medisch paspoort en op een aantal andere gebieden, niet alleen in de 
sfeer van de volksgezondheid maar ook als onderdeel van andere vormen van 
communautair beleid. 
2. LIJST MET COMMUNAUTAIRE INSTRUMENTEN DIE VAN DIRECT BELANG ZIJN VOOR DE 
GEZONDHEIDSBESCHERMING 
* EEG-Verdrag: 
(1951-1957): impliciete erkenning van volksgezondheidsbegrippen door 
verwijzing naar "een toenemende verbetering van de levensstandaard" -
veel artikelen zijn van indirect belang voor de bescherming van de 
gezondheid 
* Euratom-Verdrag 
(1957) zorgt voor: 
- basisnormen voor de bescherming van de gezondheid van de werkers en 
de bevolking tegen de aan ioniseredne straling verbonden gevaren 
(Hoofdstuk III) 
- veiligheidscontroles en opleiding van inspecteurs (Hoofdstuk VII) 
- sluiten van akkoorden of verdragen met internationale organisaties en 
derde landen (Hoofdstuk X) 
52 
* Met de aanvaarding van de Europese Akte: 
(1986): is een specifieke juridische grondslag voor gezondheid, 
veiligheid, milieubescherming en consumentenbescherming gelegd: Artikel 
100 A, lid 3, artikel 118 A (bescherming van de gezondheid en veiligheid 
van de werknemers; milieu: artikelen 130 R, 130 S en 130 T). 
* Veiligheid en gezondheid op het werk: 
(1977-78): aanvaarding van de eerste Richtlijn van de Raad betreffende 
veiligheidssignalering en van de Richtlijn betreffende vinylchloridemonomeer 
(gebaseerd op artikel 100 van het EEG-Verdrag). 
1980: Richtlijn van de Raad betreffende de bescherming van werknemers 
tegen chemische, fysische en biologische agentia (artikel 100) 
1989: Aanvaarding van de kaderrichtlijn 89/391/EEG betreffende 
belangrijke aspecten van gezondheid en veiligheid op het werk 
(artikel 118 A) en twaalf andere richtlijnen voor bijzondere 
aspecten van de veiligheid en de gezondheid op het werk 
* Milieu: 
EEG-Verdrag: artikelen 100 R, 100 S en 100 T 
1) Gevaarlijke stoffen, industriële risico's en biotechnologie: Voorbeelden 
zijn: 
1967: Richtlijn van de Raad 67/548/EEG inzake de indeling, de verpakking en 
het kenmerken van gevaarlijke stoffen (PB L196, 16.8.1967, blz. 1) 
1976: Richtlijn van de Raad inzake de beperking van het op de markt brengen 
en van het gebruik van bepaalde gevaarlijke stoffen en preparaten (PB 
L262, 27.9.1976, blz. 201) 
1982: Richtlijn van de Raad inzake de risico's van zware ongevallen bij 
bepaalde industriële activiteiten (PB L230, 5.8.1982, blz. 1) 
1993: Richtlijn van de Raad inzake principes voor de evaluatie van risico's 
voor de mens en het milieu van stoffen 
2) Lucht. Voorbeelden zijn: 
1970: Richtlijn van de Raad inzake de luchtverontreiniging door gassen 
afkomstig van motorvoertuigen (PB L76, 6.4.1970, blz. 1) 
1982: Richtlijn van de Raad inzake een grenswaarde voor het loodgehalte van 
de lucht (PB L378, 31.12.1982, blz. 15) 
1985: Richtlijn van de Raad inzake luchtkwaliteitsnormen voor 
stikstofdioxyde (PB L87, 27.3.1985, blz. 1) 
3) Richtlijnen inzake afval (PB L194, 25.7.1975, blz. 39), 
afvalwaterbehandeling (PB L135, 30.5.1991, blz. 40), preventie van 
luchtverontreiniging afkomstig van vuilverbrandingsinstallaties (PB L163, 
14.6.1989, blz. 32; PB L203, 15.7.1989, blz. 50) 
4) Geluid (motorvoertuigen, straalvliegtuigen, bouwmachines, huishoudelijke 
apparaten enz.) (PB L42, 23.2.1970, blz. 16) 
53 
5) Witter (drinkwaterkwaliteit, zwemwater) (PB L347, 17.12.1973, blz. 1). 
* Consumentenbescherming 
Levensmiddelen 
Al sinds 1962 zijn Richtlijnen van de Raad aanvaard inzake additieven 
gebruikt in voor menselijke consumptie bestemde waren (op basis van artikel 
100 van het EEG-Verdrag). In 1969 is een Permanent Comité voor levensmiddelen 
opgericht. In 1974 is het Wetenschappelijk Comité voor de voeding opgericht; 
het stelt lijsten met additieven en de voorwaarden voor het gebruik ervan op. 
1985: Richtlijn van de Raad inzake bepaalde stoffen met een hormonale 
werking. 
1989: Richtlijn van de Raad inzake de officiële controle op levensmiddelen 
en Richtlijn van de Raad betreffende de onderlinge aanpassing van de 
wetgevingen van de Lid-Staten inzake voor bijzondere voeding bestemde 
levensmiddelen (op basis van artikel 100 A, lid 3 van het EEG-
Verdrag ) 
1990: Richtlijn van de Raad betreffende voor de menselijke consumptie 
bestemde diepgevroren levensmiddelen 
Richtlijn van de Raad inzake de voedingswaarde-etikettering van 
levensmiddelen 
Richtlijn van de Raad inzake materialen en voorwerpen van kunststof 
bestemd om met levensmiddelen in aanraking te komen 
Verder: 
1989: Richtlijn van de Raad betreffende een communautair systeem voor de 
snelle uitwisseling van gegevens over de gevaren die verbonden zijn 
aan het gebruik van consumentenprodukten (artikel 235) 
1988: Richtlijn van de Raad betreffende de veiligheid van speelgoed 
1991: Richtlijn van de Raad inzake de controle op de verwerving en het 
voorhanden hebben van wapens 
1992: Richtlijn van de Raad inzake algemene produktveiligheid 
* Geneesmiddelen 
In 1965 heeft de Raad de eerste richtlijn goedgekeurd inzake de aanpassing 
van de wettelijke en bestuursrechtelijke bepalingen inzake farmaceutische 
specialiteiten, op basis van artikel 100 van het EEG-Verdrag. 
1975: Instelling van een geneesmiddelencomité: het Comité voor 
farmaceutische specialiteiten; Richtlijn van de Raad betreffende de 
normen en voorschriften voor het testen van farmaceutische 
specialiteiten 
1987: Richtlijn van de Raad tot onderlinge aanpassing van de nationale 
maatregelen inzake het in de handel brengen van met behulp van 
hoogwaardige technieken, met name biotechnieken, vervaardigde 
geneesmiddelen en Richtlijn van de Raad betreffende de proeven met 
54 
het oog op het in de handel brengen van farmaceutische 
specialiteiten. 
1989: Richtlijn van de Raad 89/342 inzake vaccins, 89/343 inzake 
radiofarmaceutlca en 89/105 betreffende de doorzichtigheid van 
maatregelen ter regeling van de prijsstelling van geneesmiddelen voor 
menselijk gebruik (artikel 100 A) 
1991: Richtlijnen van de Commissie tot vastlegging van beginselen en 
richtsnoeren inzake goede praktijken bij het vervaardigen van 
geneesmiddelen en bij het beproeven daarvan 
1992: Richtlijn van de Raad betreffende de etikettering en Richtlijn van de 
Raad betreffende de reclame voor geneesmiddelen voor menselijk 
gebruik (artikel 100 A) 
1993: Verordening (EEG) nr. 2309/93 van de Raad tot oprichting van een 
Europees Bureau voor de gemeensmiddelenbeoordeling en tot 
vaststelling van nieuwe procedures voor de registratie van 
geneesmiddelen voor menselijk en diergeneeskundig gebruik (artikel 
235 van het EEG-Verdrag). 
* Vrij verkeer van personen 
1964: Richtlijn van de Raad voor de coördinatie van de voor vreemdelingen 
geldende bijzondere bepalingen ten aanzien van verplaatsing en 
verblijf, die gerechtvaardigd zijn uit hoofde van de openbare orde, 
de openbare veiligheid en de volksgezondheid (artikel 56, lid 2 van 
het EEG-Verdrag) 
* Medische en paramedische werkzaamheden 
1975: Instelling van een comité van hooggeplaatste ambtenaren van 
volksgezondheid dat zich bezighoudt met: 
Richtlijn van de Raad inzake de onderlinge erkenning van de diploma's van 
artsen (de artikelen 49, 57 en 66 van het EEG-Verdrag) 
Richtlijn van de Raad inzake de coördinatie van de wettelijke en 
bestuursrechtelijke bepalingen betreffende de werkzaamheden van de arts 
(de artikelen 49, 57, 66 en 235 van het EEG-Verdrag), 
Gevolgd door: 
Richtlijnen van de Raad betreffende de wederzijdse erkenning van de 
diploma's van verpleegkundigen (1977), tandartsen (1978), vroedvrouwen 
(1980), apothekers (1985) en huisartsen (1986). 
* Medische apparaten 
De Raad heeft verscheidene richtlijnen goedgekeurd die de bescherming 
betreffen van de gezondheid en de veiligheid van personen met het oog op het 
op de markt brengen van medische apparaten: 
Richtlijn 84/539/EEG inzake de elektrische apparaten die worden gebruikt 
bij de uitoefening van de menselijke geneeskunde en de diergeneeskunde. 
Richtlijn 90/385 inzake implanteerbare medische hulpmiddelen 
Richtlijn 93/42 inzake elektrische apparaten. 
55 
BIJLAGE III 
EISEN VOOR DE BESCHERMING VAN DE GEZONDHEID ALS INTEGREREND DEEL VAN 
VORMEN VAN COMMUNAUTAIR BELEID 
* Samenwerking op het gebied van het recht en interne aangelegenheden: 
Controle van personen aan de buitengrenzen, immigratie, drugs en de Europese 
Drugswaarnemingspost 
* Burgerrechten: 
Toetreding tot het Europees Verdrag tot bescherming van de rechten van de 
mens 
Bescherming van persoonlijke gegevens 
* Externe betrekkingen: 
PHARE en TACIS; VN-drugs 
Relaties met internationale organisaties: Raad van Europa, WGO, FAO, 
OESO, IOM, UNESCO, UNDCP, IAEA, VN 
Aanvaarding van de Europese Farmacopee 
Samenwerking met derde landen: EVA, CEEC, mediterrane landen, Latijns-
Amerika, Noord-Amerika enz. 
Onderhandelingen met ASEAN over het onwettig vervaardigen van drugs en 
psychotrope stoffen 
Controle op de intra-communautaire en internationale handel in drugs en 
psychotrope stoffen. 
* Interne markt 
Kwaliteit, veiligheid en hygiëne van levensmiddelen, waarschuwingssysteem, 
etikettering, additieven, kleurstoffen, verontreinigingen, interactie tussen 
voeding en gezondheid, verpakking. 
Medische apparatuur, normalisatie, bij voorbeeld van in vitro-diagnose, 
farmaceutische produkten; cosmetische produkten, drugs en precursors. 
Stoffen en gevaarlijke preparaten, indeling en etikettering; kunstmest, 
biociden. 
Regulering van de kwalificaties van (gezondheids)werkers. 
* Concurrentie: 
Prijs van medische produkten; stelsels voor sociale zekerheid. 
* Sociale zaken: 
Vrouwen en gezondheid, sociale bescherming, gehandicapten, ouderen, 
migranten, armoede, bescherming van de gezondheid van werknemers, Europees 
Sociaal Fonds. 
* Onderwijs en opleiding: 
ERASMUS, activiteiten voor jongeren en gezondheidswerkers. 
56 
* Landbouw: 
Kwaliteit en gezondheid van planten, dieren en gespecialiseerde gewassen 
(groenten en fruit, wijn, alcohol, tabak enz.); hygiëne in verband met vis, 
schelpdieren, melk en zuivelprodukten. 
Bevordering van het gebruik van olijfolie, zuivelprodukten, groenten en 
fruit. 
Veterinaire en fytosanitaire inspecties binnen en buiten de Gemeenschap. 
* Visserij : 
Kwaliteit van visserij- en aguacultuurprodukten. 
Bevordering van de consumptie van visserij- en aguacultuurprodukten. 
Bevordering van hygiënische omstandigheden bij de produktie, de consumptie en 
het op de markt brengen van visserij- en aguacultuurprodukten. 
* Vervoer: 
Veiligheid bij het vervoer; preventie van ongevallen, met name 
verkeersongevallen in verband met alcohol, ongevallendatabasis. 
* Ontwikkeling: 
Samenwerkingsacties betreffende de hervorming van gezondheidsstelsels en 
programma's en projecten ter ondersteuning van de gezondheidsontwikkeling. 
Campagne tegen AIDS 
Programma voor onderzoek en ontwikkeling op het gebied van de wetenschap en 
de technologie, sub-programma's voor geneeskunde, gezondheid en voeding in 
tropische en subtropische gebieden. 
* Cultuur, communicatie en voorlichting: 
Europa van de burgers: op de jeugd gerichte activiteiten, bij voorbeeld 
drugs, AIDS, sport enz. 
* Milieu 
Nucleaire veiligheid en gezondheidsbescherming (EURATOM); bescherming tegen 
andere fysische agentia: lawaai, laagfrequente elektromagnetische golven. 
Beheersing van gevaarlijke chemische stoffen en preparaten; gevaren in 
verband met de biotechnologie en genetisch veranderde organismen; 
Beheersing van emissies uit industriële installaties; afvalbeheer. 
Kwaliteit van lucht, bodem, water, drinkwater. 
Civiele burgerbevolking. 
* Onderzoek: 
Communautair referentiebureau. 
Nucleaire veiligheid; biologische gevolgen van straling en effecten op de 
gezondheid; evaluatie van de risico's van natuurlijke en medische straling 
Biotechnologie: neurowetenschappen. 
BIOMED 1: analyse van menselijke genomen; biomedische ethica; onderzoek naar 
gezondheidsdiensten en technologieën en ziekten die met de levenswijze 
verband houden: AIDS, kanker, drugs, veroudering, kwaliteitscontrole, vierde 
programma voor onderzoek en technologische ontwikkeling: preventief en 
epidemiologisch onderzoek naar ziekten met omvangrijke sociaal-economische 
gevolgen en erfelijke ziekten. Onderzoek naar gezondheidsstelsels, evaluatie 
van behoeften en onderwijs en voorlichting over gezondheidskwesties. Europees 
hersenonderzoek. 
57 
* Programma voor telecommunicatie en telematica: 
Telematicaprogramma voor gezondheidszorg (AIM) verbeterde kwaliteitsgarantie 
en doeltreffendheid van therapeutische en sociale maatregelen en 
eerstelijnsgezondheidszorg, beheer van medische beelden, medische dossiers, 
gegevenskaarten revalidatiepatiënten enz. via resultaten van verscheidene 
specifieke projecten, gezamenlijke actie en flankerende maatregelen: RACE, 
ESPRIT, IMPACT, TIDE. 
Telematicaprogramma voor administratie (ENS) CARE-project: snelle, 
doeltreffende toegang tot gezondheidsstatistieken, geneesmiddelencontrole 
enz. 
Wettelijke bescherming van gegevens (aanbeveling Raad van Europa) 
* Indirecte belasting: 
Gedistilleerde en gegiste dranken, verwerkte tabak. 
* Toerisme: 
* Consumentenbescherming: 
Algemene veiligheid van produkten en diensten en aansprakelijkheid; EHLASS-
project; systeem voor de snelle uitwisseling van gegevens; 
consumentenvoorlichting en -educatie. 
* ECHO: 
Humanitaire spoedhulp voor niet-Lid-Staten 
* Sociale en gezondheidsstatistieken 
58 
BIJLAGE IV 
Ziekte/ 
CczondheidsprobU 
Kanker van da dikke dans 
Langkankar 
Kanker van aat apljtverterlngsapparaat 
•orstkanker 
rrestaatkanker TABEL 5 
IDENTIFICATIE VAN DE VOORNAAMSTE BEDREIGINGEN VOOR DE GEZONDHEID IN DE GEMEENSCHAP 
Gestandaardiseerde sterfte 
per 100.000 of indieentie-
ratlo per 100.000 schat-
tIneen 
337 
29 
42 
62 
33 
19 Koeten voor de 
gezondheidszorg 
(an andere kos­
ten, b.v.ver-
nrfal 
*** Praktische aBgcliJkfceden 
voor de preventie Toegevoegde waarde 
voor de Geaeenschap 
(actieangelljkheden) 
*** **** Vooornaaaste 
bedreigingen 
(voomeeaste 
gezondheids-
prebleaen) 
**** Eerdere rn— nautatre 
volksgexondheidaactie 
**** 
UI 
O ZIEKTEN «Ml K aXOEDSCMUHP 
•ypartonale 
Acuut hartinfarct 
Carahrevaaurtairo tltkta 
Vaatziekten 
laehaafacha hartziekte 338 
16 
90 
90 
137 **** *** **** **** ** 
ZIEKTEN VAN 06 A0ENNALIH6SUE6EN 
•ronchltU, 17 . *** •** *** *•* ** 
illean 
rerlnatale aandoeningen 
ONGEVALLEN (vergiftigingen 
Ongevallen aart aotarvaartwlgen 51 
15 *** •**• 
•••• *** 
*** ** 
** 
**** •*** *•*• **•* ** 
1. 
Mebruik van drugs an alcohol 
«TBhlaaan aat aat bewegingsapparaat V*** **** **•* *•*• *** 
**** *** *** *** ** 
**** « HOOG *** « HIDDEN ** « LAAG * « GEEN 
o liekte/ 
Gezondheidsprobleea) 
aez(chtsprob(eaen 
«—"— 
Psychische stoomt seen 
Zelfdodingen 
Nat da voeding aaaanhafajanua ziekten, 
diabetes, cartas ant. 
AIM flncfdantfa} 
«BENE KSHETTELIJKE ZIEKTEN 
tesMset overdraagbare aan- (Incldsntlc) 
doanfngan 
•ESHETTELIJKE CINKUtcma, MJ voorbeeld 
**«l«w (InctdanClê) 
*°* **•* (incidentie) 
andera beaaettetljke kinderziekten 
ZEUZAHE ZIEKTEN 
Tbalaaaaala. slkkatcal-anaala, rachitis 
MOt VOEDSEL UWlUIW'lf ZIEKTEN 
M] voorbeeld salaonellaverglftlglng Gestandaardiseerde sterfte 
per 100.000 of incidentie-
ratio per 100.000 schat­
tingen 
13 
2.41 
51 
26 tosten voor de 
gezondheidszorg 
(en andere kos­
ten, b.v.ver-
zuisi) 
-
** 
* 
**** 
*** 
*** 
*** 
**. 
* 
** Praktische aogelijkheden 
voor de preventie 
** 
** 
** 
*** 
*•** 
**** 
**** 
*** 
**** toegevoegde waarde 
voor de Ceaecnschap 
(act ieeogel i jkheden) 
* 
* Vooornaasstc 
bedreigingen 
(voornaaaste 
gezondheids* 
probteaen) 
* 
-.* 
* *** 
*** 
**** 
**** 
**•* 
*** 
**** ** 
*** 
* 
** 
*** £ erdere ccamunaut aire 
mitigé zondhei ds act ie 
* 
* 
* 
*** 
*** 
*** 
* 
* 
* 
HOOG MIDDEN LAAG GEEN 
BIJLAGE V 
Statistiche Gegevens 
Totale en overheidsuitgaven voor de gezondheidszorg in verhouding tot 
de nationale uitgaven in de Gemeenschap : 1970 - 1980 en 1991 
10 f % van de nationale uitgaven (BBP minus uitvoer plus invoeq 
• Q Overheidsuitgaven 
Totale uitgaven • 
en p e L UK OK !*L B i 
Gegevens overheidsuitgaven GR,. L, P 1990 to 
KL 
Fig. 1 
-6*1-
VERDELING IN TIJD VAN DOODSOORZAKEN EÜR-12 
Ziekten Kwaadaardige Ziekten Ongevallen Andere 
van de tumoren van öet en ongun- oorzaken 
bloedsomloop ademhalings stige effecten 
wegen 
VROUWEN 
Ziekten van Kwaadaardige Ziekten Ongevallen Arfdere 
de bloeds- tumoren van de en ongun- oorzaken 
omloop ademhalings stige effecten 
wegen 
D I960 H 1970 U 1980 X 1990 
Fig. Z 
«i-
DOODSOORZAKEN PER LEEFTIJDSGROEP - EUR 12 - 1989 (1) 
6^ 
TUMOREN 
•H-
, ô t-fc * S-14 10-24.33-34 33—44 -43*--34 33—M. 63-74* -a-73 
ZIEKTEN VAN DE BLOEDSOMLOOP 
1-4 *&-U ta-**23-3433 44 45 &4 SS—o4 ftS-T4 -*T3 
ANDERE OORZAKEN (3) 
1—« 5-1-1 l$--4e«%&^C33--U.4S-->d<3S-&<(aS-.74 4-73 
U) 
(2) 
'.' J'l België 1986: Spanje 1987; Italië 1988. 
In deze leeftijdsgroep hebben bijna alle ongevallen betrekking op het verkeer 
Infectie- en parasitische ziekten, ziekten van het spijsverteringsstelsel, 
van het uro-genitaal stelsel, van het zenuwstelsel, bloed-, hart- en andere 
ziekten 
-ógf-
BIJLAGE V 
STATISTISCHE GEGEVENS 
5-9 j 
10-14 
20-24 
30-34 
35-39 
40-44 
45-49 
50-54 
55-59 
60-64 
65-69 
70-74 
80-84 aar 
jaar 
jaar 
jaar 
jaar 
jaar 
jaar 
jaar 
jaar 
jaar 
jaar 
jaar 
jaar VOORNAAMSTE DOODSOORZAKEN PER LEEFTIJD EN GESLACHT 
IN DE EUROPESE GEMEENSCHAP 
Leeftijd 
jonger dan 1 jaar 
1-4 jaar 
ouder dan 85 jaar Mannen 
Hypoxia, asphyxia neona-
natorum en andere aandoe­
ningen van de ademhalinga* 
wegen 
Verkeersongeval 
Verkeersongeval 
Verkeersongeval 
Verkeersongeval 
Verkeersongeval 
Suïcide 
Acuut hartinfarct 
Acuut hartinfarct 
Acuut hartinfarct 
Acuut hartinfarct 
Acuut hartinfarct 
Acuut hartinfarct 
Acuut hartinfarct 
Acuut hartinfarct 
Ziekten van de 
longen- de bloeds­
omloop en andere 
cardiopathieën Vrouwen 
Hypoxie, asphyxia neona-
natorum en andere aandoe­
ningen van de ademhalings­
wegen 
Aangeboren anomalieën van 
het hart en de bloedsomloop 
Verkeersongeval 
Verkeersongeval 
Verkeersongeval 
Suïcide 
Borstkanker 
Borstkanker 
Borstkanker 
Borstkanker 
Borstkanker 
Borstkanker 
Acuut hartinfarct 
Acuut hartinfarct 
Acute cerebrovasculaire 
ziekte 
Ziekten van de . 
longen- de bloeds­
omloop en andere 
cardiopathieën 
Bron: Wereldgezondheidsorganisat ie 
--r 
ISSN 0254-1513 
COM(93) 559 def. 
DOCUMENTEN 
NL 05 
Catalogusnummer : CB-CO-93-600-NL-C 
ISBN 92-77-61146-4 
Bureau voor officiële publikaties der Europese Gemeenschappen 
I-2(>85 Luxemburg