Inleiding

Overeenkomstig artikel 7 van Verordening (EU) nr. 911/2014 moet de Commissie bij het Europees Parlement en de Raad een verslag indienen over de uitvoering van die verordening en een evaluatie na halve looptijd uitvoeren van de acties van het Europees Agentschap voor maritieme veiligheid (EMSA) op het gebied van de bestrijding van door schepen en olie- en gasinstallaties veroorzaakte verontreiniging van de zee.

Het verslag en de bijlage bevatten de resultaten die zijn bereikt met de bijdrage van de Unie en een beoordeling van het vermogen van het Agentschap om zijn verantwoordelijkheden op doeltreffende en kosteneffectieve wijze na te komen.

Voor de Commissie en de raad van bestuur van het EMSA zijn die resultaten nuttig om een eventuele aanpassing van de toewijzing van middelen en taken in de jaarlijkse en meerjarige programmering van het Agentschap te bespreken.

Achtergrond

Het mariene milieu, de kusten en de burgers zijn in het verleden getroffen door ernstige olielekkages. Ongevallen met de tankers Torrey Canyon (1967), Amoco Cadiz (1978), Erika (1999) en Prestige (2002) veroorzaakten echte milieurampen. Ook olie- en gasinstallaties en proefboringen brengen grote risico's met zich mee, zoals in 2010 bleek uit de ramp met Deepwater Horizon in de Golf van Mexico. We zijn ons meer en meer bewust geworden van de gevolgen van olielekkages voor de maatschappij, de economie en het milieu . De manier waarop de lidstaten en de sector zich op dergelijke voorvallen voorbereiden en erop reageren, is daardoor aanzienlijk gewijzigd.

Uit de ramp met de Prestige bleek dat in Europa op dat moment onvoldoende capaciteit was om olie uit zee te recupereren. Op EU-niveau werd het besluit genomen om voor aanvullende capaciteit te zorgen, zodat kuststaten overal in Europa konden worden geholpen om snel, effectief en efficiënt op te treden bij een grote olielekkage. In 2004 kreeg het Europees Agentschap voor maritieme veiligheid de opdracht om die extra capaciteit te creëren. Het was niet de bedoeling om de nationale of regionale capaciteit te vervangen, maar om bij een groot incident extra capaciteit te kunnen bieden.

Na de ramp met het booreiland Deepwater Horizon werd besloten dat het EMSA ook in die gevallen moest kunnen optreden, zonder daarom de olie- en gasindustrie te ontslaan van haar eigen verantwoordelijkheid.

In Europese wateren heeft een dergelijke ramp zich de voorbije jaren niet meer voorgedaan. Dat is vooral te danken aan de vooruitgang op het vlak van preventie en veiligheid, die er is gekomen door een samenwerking tussen private ondernemingen, nationale maritieme instanties, internationale wetgevers en het EU-beleid. De ontwikkeling en effectieve uitvoering van de EU-wetgeving inzake maritieme veiligheid, waarbij strikte normen op eenduidige wijze worden gehandhaafd, hebben voor een ommekeer gezorgd.

Uit verscheidene incidenten, onder meer met de tanker Agia Zoni II voor de kust van Griekenland in september 2017, is echter gebleken dat Europa nog altijd polyvalent en doeltreffend moet kunnen optreden bij olielekkages. Het volume aan olie en gas dat over zee wordt vervoerd, stijgt nog altijd en er wordt steeds meer offshore naar olie en gas geboord. Dat blijft voor risico's zorgen.

Bestrijding van verontreiniging door het EMSA

Volgens de verordening waarbij het Agentschap is opgericht, zijn de taken van het EMSA:

·op verzoek en op kostenefficiënte wijze de mechanismen van de lidstaten voor de bestrijding van verontreiniging ondersteunen met extra middelen;

·de lidstaten en de Commissie op technisch en wetenschappelijk vlak bijstaan in geval van verontreiniging van de zee door schepen en olie- en gasinstallaties.

Diensten voor de bestrijding van olieverontreiniging

Sinds 2005 is door middel van jaarlijkse aanbestedingen een EMSA-netwerk opgebouwd en onderhouden van oproepbare schepen voor de bestrijding van olielekkages. Commerciële vaartuigen worden op lange termijn gecharterd en omgebouwd voor de bestrijding van olielekkages. Die schepen voeren hun normale commerciële activiteiten uit, maar moeten in noodgevallen binnen 24 uur kunnen optreden. Deze dienst vormt een aanvulling op de nationale en regionale middelen en regelingen.

In 2013 werd de opdracht van het Agentschap uitgebreid en moest het ook verontreiniging door olie- en gasinstallaties kunnen bestrijden. Daarom werd de capaciteit van de vloot verhoogd. In gebieden waar de nationale overheden het gebruik van dispergenten toestaan, werd de sproeicapaciteit verhoogd. Ook werden de schepen uitgerust om beter te kunnen optreden in vluchtige en explosieve atmosferen . Het EMSA legde een voorraad dispergenten aan en zorgde voor sproeisystemen op zee. Die zijn in de eerste plaats bedoeld om te gebruiken bij ernstige verontreiniging door olie- en gasinstallaties, maar kunnen ook worden ingezet bij scheepslekken.

Daarnaast heeft het Agentschap een programma voor materiële bijstand opgesteld. Gespecialiseerd, op zichzelf staand materiaal moet ervoor zorgen dat het EMSA op polyvalente wijze kan optreden tegen verontreiniging. In 2016 zijn twee opslagplaatsen met dergelijk materieel aangelegd, in de Noordzee en de Oostzee.

Eind 2016 beschikte het EMSA over de volgende capaciteit voor de bestrijding van olieverontreiniging: