ARCHIVES HISTORIQUES 
DE LA COMMISSION 
 
 
 
COLLECTION RELIEE DES 
DOCUMENTS "COM" 
 
 
 
 
COM (83) 300 
 
 
 
Vol. 1983/0 122 
  
 
Disclaimer  
Conformém ent au règlement (CEE, Euratom) n° 354/83 du Conseil du 1er février 1983 
concernant l'ouverture au public des archives historiques de la Communauté économique 
européenne et de la Communauté européenne de l'énergie atomique (JO L 43 du 15.2.1983, 
p. 1), tel que modifié par le règlement (CE, Euratom) n° 1700/2003 du 22 septembre 2003 
(JO L 243 du 27.9.2003, p. 1), ce dossier est ouvert au public. Le cas échéant, les documents 
classifiés présents dans ce dossier ont été déclassifiés conformément à l'article 5 dudit 
règlem ent. 
In accordance with Council Regulation (EEC, Euratom) No 354/83 of 1 February 1983 
concerning the openi ng to the public of the historical archives of the European Econom ic 
Community and the European Atomic Energy Communit y (OJ L 43, 15.2.1983, p. 1), as 
amended by Regulation (EC, Euratom) No 1700/2003 of 22 September 2003 (OJ L 243, 
27.9.2003, p. 1), this f ile is open to the public. Where necessary, classified documents in this 
file have been declassified in conformity with Article 5 of the aforementioned regulation.  
In Übereinstimmung mit der Verordnung (EWG, Euratom) Nr. 354/83 des Rates vom  1. 
Februar 198 3 über die Freigabe der historischen Archive der Europäischen  
Wirtschaftsgemeinschaft und der Europäischen Atomgem einschaft (ABI. L 43 vom  15.2.1983,  
S. 1), geändert durch die Verordnung (EG, Euratom) Nr. 1700/2003 vom 22. Septem ber 2003  
(ABI. L 243 vom 27 .9.2003, S. 1), ist diese Datei der Öffentlichkeit zugänglich. Soweit  
erforderlich, wurden die Verschlusssachen in dieser Datei in Übereinstimmung mit Artikel 5  
der genannten Verordnung freigegeben.  
COMMISSIE  VAN  DE  EUROPESE GEMEENSCHAPPEN 
COM(83)  300 def 
Brussel,  28  juli  1983 
ONDERZOEKPROGRAMMA  INZAKE DE ONTWIKKELING  VAN 
KERNSPLIJTINGSENERGIE  (1984-1987) 
(Mededeling  van de  Commissie  aan de  Raad) 
COM(83)  300 def 

2 
ONDERZOEKPROGRAMMA  INZAKE DE ONTWIKKELING  VAN 
KERNSPLIJTINGSENERGIE  (1984-1987) 
TOELICHTING 
In de mededeling  "Voorstellen  voor een Europese  strategie  op 
wetenschappelijk  en technisch  gebied:  kaderprogramma  1984-
1987 (1) heeft de Commissie  de fundamentele  programmapunten 
van deze  strategie  aangegeven. Volgens  een van  deze programma­
punten is het van  essentieel  belang dat het  beheer van de 
energiebronnen  wordt verbeterd  en de afhankelijkheid  van de 
Gemeenschap  op energiegebied  wordt verminderd  om de uitdaging 
van de energieproblemen  te kunnen beantwoorden.  Met het oog 
op de verwezenlijking  van deze fundamentele  programmapunten 
beveelt de Commissie  een aanpak per doelstelling  aan ten  einde: 
"de tenuitvoerlegging  van het  door de Lid-Staten  spe­
cifiek gewenst onderzoek  te bevorderen; 
"de uiteindelijke  vaststelling  van actieprogramma's 
te bevorderen door  de belangrijkste  behoeften  van de 
Gemeenschap  te identificeren  en te rangschikken  en, 
op basis hiervan,  het relatieve  belang te bepalen 
van de overeenkomstige wetenschappelijke  en technische 
doelstellingen;  en 
"concrete  ervaring  op te doen met de  methode  voor de 
politieke  en technische  keuze tussen  nationale,  inter­
nationale  en communautaire  activiteiten." 
Voor de verbetering  van het  beheer van de  energiebronnen  en 
vermindering  van de  afhankelijkheid  op energiebeleid  heeft de 
Commissie  voorgesteld  de werkzaamheden  in de periode  1984-1987 
te concentreren  op de volgende  vier wetenschappelijke  en 
technologische  doelstellingen:  rationeel  energiegebruik, 
ontwikkeling  van hernieuwbare energiebronnen, beheerste  thermo-
nucleaire  kernversmelting  en ontwikkeling  van kernsplijtings­
energie.  De algemene  lijnen van het  actieprogramma voor  de 
ontwikkeling  van kernsplijtingsenergie  waarop  dit voorstel  be­
trekking  heeft,  zijn beschreven  in document  COM(82)865  def. dat 
met name de  volgende passage bevat: 
"De ontwikkeling  van kernsplijtingsenergie  vormt een 
van de voornaamste middelen  om door diversifiëring  van 
de energiebronnen  de afhankelijkheid  van de  Gemeenschap 
van aardolie  te beperken.  De bestendiging  van een 
stevig nucleair  programma  vormt derhalve  een essentië­
le factor van het  Europese  energiebeleid.  De commu­
nautaire  strategie  omvat de versterking  en intensive­
ring van onderzoekwerkzaamheden,  in het  bijzonder  op 
de algemene  gebieden nucléaire  veiligheid,  bescherming 
(1) COM (82) 865  def. 

3 
van de gezondheid  en het  milieu en veiligheidscontrole  van 
splijtstoffen.  Het Europese  Parlement  heeft een resolutie  aan­
genomen  ter goedkeuring  en bevestiging  van deze strategie,  ten 
aanzien waarvan  ook de  Raad zich in gunstige zin heeft uitge­
sproken. Er dient overigens  op te worden gewezen  dat het nu­
cleaire programma-onderdeel  de ontwikkeling  van de  volledige 
splijtstofcyclus  met inbegrip  van opwerking  en snelle reactoren 
omvat. 
Met het oog  hierop  zijn de onderstaande  beleidslijnen  voor 
communautaire  O & O-werkzaamheden  uitgestippeld. 
"De communautaire  O, O &  D-werkzaamheden  moeten  der­
halve voornamelijk  op de veiligheidsaspecten  zijn ge­
richt, d.w.z.  bescherming  van de  bevolking  en werkne­
mers tegen nucleaire  risiko's.  Het aldus georiën­
teerde communautaire  onderzoek  kan een  positieve in­
vloed hebben op de nucleaire controverse  door het 
aanbrengen  van objectieve informatie  die het  nationale 
kader overstijgt.  De communautaire  werkzaamheden,  die 
de nationale opvattingen inzake  veiligheid  nader tot 
elkaar brengen,  werken  tenslotte  het streven  naar 
verbetering  van de  concurrentiepositie  van de  industrie 
in de hand, doordat  de belemmeringen  voor het handels­
verkeer binnen  Europa  worden  beperkt. 
"Op internationaal  niveau  valt een steeds  duidelijker 
tendens tot samenwerking  op het  algemeen  gebied van 
nucleaire  veiligheid  waar te nemen en met  deze tendens, 
die voor de ontwikkeling  van deze energiebron zeer 
gunstig wordt geacht, z'al  door de Gemeenschap  rekening 
worden gehouden. 
"De voornaamste  beschouwde  gebieden  zijn reactorveilig­
heid, beheer en opslag van radioactieve  afvalstoffen, 
bestralingsbescherming,  veiligheidscontrole  van splijt­
stoffen,  ontmanteling  van nucleaire  installaties  en, 
met betrekking tot  de rest van de  splijtstofcyclus  die 
reeds het industriële  stadium heeft bereikt,  bepaalde 
veiligheidsaspecten  die het  optreden  van de Gemeen­
schap rechtvaardigen". 
Deze beleidslijnen  moeten  terug te vinden  zijn in de inhoud van 
het voorgestelde  actieprogramma.  De voorgenomen  sectoriële 
onderzoekwerkzaamheden  zijn over het algemeen  gericht  op doel­
stellingen  op energiebeleid,  hoewel deze lijn niet systematisch 
wordt doorgetrokken.  Met een  aantal werkzaamheden  worden  ten­
slotte doelstellingen  nagestreefd  die tevens onder het program­
ma-onderdeel  verbetering  van levens-  en arbeidsomstandigheden 
vallen, zowel met betrekking tot  de bescherming  van de  gezond­
heids als de  bescherming  van het  milieu die voornamelijk  moeten 
worden bewerkstelligd  door middel van het  onderzoekprogramma 
inzake gezondheid  en veiligheid.  Andere  werkzaamheden  die 
weliswaar  duidelijk  zijn gericht  op de ontwikkeling  van kern­
splijtingsenergie,  zullen  tegelijktertijd  bijdragen tot  het 
vorwezenlijken  van doelstellingen  op het  gebied van de  bevor­
dering van het  concurrentievermogen  van de  industrie,  vooral 

4 
de opheffing van  handelsbelemmeringen  en de bevordering en 
ontwikkeling van  nieuwe  technologieën. 
2. INHOUD  VAN HET ACTIEPROGRAMMA  INZAKE  DE ONTWIKKELING  VAN 
KERNSPLIJTINGSENERGIE. 
Dit actieprogramma  is onderverdeeld in een aantal  subprogramma's 
die de Commissie  voornemens  is te spreiden over eigen  werk­
zaamheden,  die in de  laboratoria  van het  Gemeenschappelijk 
Centrum  voor Onderzoek  moeten worden  uitgevoerd, en projecten 
voor gezamelijke rekening die in  laboratoria  in de Lid-Staten 
moeten worden  verwezenlijkt. De  redenen  die de Commissie 
hebben aangezet  een dergelijke  verdeling voor te  stellen,  zul­
len voor elk geval  afzonderlijk  worden  verklaard in de  gede­
tailleerde  voorstellen  voor de verschillende  subprogramma's; 
zij vloeien voort uit een grondig  onderzoek  van de  situatie 
en van de huidige capaciteiten van het  communautaire  onderzoek 
en het nationale  onderzoek  in de Lid-Staten. Het  GCO-programma 
van eigen  onderzoekwerkzaamheden  voor de periode  1984-1987 
zal in zijn geheel worden  voorgelegd en  besproken  bij de 
verschillende  instellingen  van de Gemeenschap,  maar bepaalde 
aspecten van dat  programma  - die een integrerend deel van dit 
actieprogramma  voor de ontwikkeling van  kernsplijtingsenergie 
vormen - moeten  duidelijk  uit dit  oogpunt  worden  beoordeeld, 
in het bijzonder wat  betreft  de totale  begroting en de 
onderlinge afhankelijkheid  m.b.t. andere  aspecten van het 
actieprogramma  die als projecten voor gezamenlijke rekening 
zijn voorgesteld. 
Het actieprogramma  inzake de ontwikkeling van  kërnspliijtings-
energie omvat de volgende  aspecten: 
1. Reactorveiligheid 
Met enkele van  deze werkzaamheden  worden  doelstellingen  nage­
streefd die ook  onder het programma-onderdeel  inzake verbete­
ring van levens- en  arbeidsomstandigheden  vallen,  nl. verbete­
ring van de  veiligheid,  bescherming  van de gezondheid en 
milieubescherming. Een gedeelte van  deze werkzaamheden  zal 
tevens bijdragen tot de bevordering van het concurrentievermogen 
van de industrie,  in het bijzonder tot de opheffing en beperking 
van handelsbelemmeringen  en tot de bevordering en ontwikkeling 
van nieuwe  technologieën  voor conventionele bedrijven. 
1.1. Eigen  werkzaamheden  op het gebied van de  reactorveiligheid  
(1984-1987) 
Dit is het grootste van de  GCO-programma's.  Het verrichte 
onderzoek  is meestal bevestigend van aard en heeft tot doel 
de werkzaamheden  van de vergunningsautoriteiten te  ondersteunen 
met experimenten  en gedetailleerde theoretische analyses en te 
voorzien  in de behoeften van exploitanten van kerncentrales en 
fabrikanten  van componenten  voor nucleaire  installaties.  Behal­
ve bepaalde  horizontale  activiteiten  op gebieden die voor  alle 
reactorontwerpen van belang  zijn, hebben  de projecten voorna­
melijk betrekking op  licht - waterreactoren en met vloeibaar 
metaal gekoelde  snelle kweekreactoren. 

5 
1.2. Programma van werkzaamheden  voor gezamelijke rekening  op  
het gebied  van de  reactorveiligheid  (1984-1987) 
Het behandelde  gebied en de doelstellingen  stemmen  volledig 
overeen met die van de  eigen werkzaamheden op het  gebied van 
de reactorveiligheid.  De voorgestelde projecten  moeten name­
lijk de eigen werkzaamheden  aanvullen  of ondersteunen  en 
worden ingepast  in de verschillende nationale  programma's die 
in uitvoering  zijn in de centra waar de  projecten  moeten worden 
verwezenlijkt. 
1.3. Tenuitvoerlegging  van de  resolutie  van de Raad van 22  juli  
1975 inzake technologische  problemen  op het  gebied van de  
nucleaire  veiligheid . 
Met deze activiteit  is een  begin gemaakt in 1976  nadat in de 
onderzoekbegroting  een post voor personeelsuitgaven  was opge­
nomen (voor vier personeelsleden  van categorie  A, twee van 
categorie  B en twee van  categorie  C). Deze werkzaamheden 
hadden vergelijkende, analytische  en overzichtsstudies  tot 
doel, voornamelijk  met het oog op coördinatie van het  onder­
zoek en harmonisatie  van de methoden,  codes en veiligheidsnor­
men voor thermische licht-waterreactoren  en met natrium  gekoelde 
snelle kweekreactoren. 
In 1980 hechtte  de Raad  zijn goedkeuring  aan een  voorstel  van 
de Commissie om  deze activiteiten  uit te  breiden  met werkzaam­
heden op contract,  ten einde financiële  steun te verkrijgen 
voor vergelijkende, analytische  en overzichtsstudies betref­
fende codes en normen  voor snelle  reactoren. 
Deze activiteit  zal in de  periode  1984-1987 op  hetzelfde niveau 
als in het  verleden  worden  voortgezet. 
2. Eigen werkzaamheden  inzake  plutoniumsplijtstoffen  en actini-
denonderzoek  (1984-19871 
'-it, programma  heeft zowel betrekking  op de ontwikkeling  van 
splijtstoffen  voor snelle  reactoren  als op meer fundamenteel 
onderzoek  inzake actiniden.  Het programma zal  voornamelijk 
worden uitgevoerd  in de gespecialiseerde  laboratoria  van het 
Europese  Instituut  voor Transuranen  te Karlsruhe. 
3. Werkzaamheden op het  gebied van radioactieve  afvalstoffen 
Hoewel deze werkzaamheden  specifiek  betrekking  hebben op de 
doelstellingen  die worden  nagestreefd voor  de ontwikkeling  van 
kernspijtingsenergie,  leveren zij tevens  een aanzienlijke 
bijdrage  tot de  verbetering  van de  levens-  en arbeidsomstandig­
heden, met name uit het oogpunt van de  verbetering  van de 
veiligheid,  bescherming  van de  gezondheid  en bescherming  van 
het milieu. 

6 
3.1. Eigen werkzaamheden  inzake het beheer van radioactieve  af­ 
valstoffen  (19 84-1987) 
Dit programma  heeft voornamelijk betrekking  op problemen  in 
verband met de  behandeling  en de  voorlopige opslag  of defini­
tieve berging  van radioactieve  afvalstoffen-  Er zullen zowel 
theoretische  als experimentele studies  worden  verricht,  ten 
einde de procedures voor  het beheer van afvalstoffen  uit 
veiligheidsoogpunt  te beoordelen. 
3.2. Programma  van werkzaamheden  voor gezamelijke rekening  in­ 
zake het beheer en de verwijdering  van radioactieve  afval­  
stoffen (1985-1989) 
Momenteel  loopt een tweede  vijfjarenprogramma  (1980-1984)  van 
werkzaamheden  voor gezamelijke rekening.  Dit programma  staat 
in nauw verband  met de  werkzaamheden  die door het GCO op  het­
zelfde gebied worden  uitgevoerd  en vanaf het begin in 1975 is 
het volkomen  geïntegreerd  in de nationale  programma's.  Na 
voltooiing  van het  lopende  programma  eind 1984 zal de Commissie 
overeenkomstig  het twaalfjarenplan  1980-1992  inzake radioactieve 
afvalstoffen  voorstellen  de werkzaamheden  op dit gebied voort 
te zetten.  Dit nieuwe programma zal  in grote lijnen  enerzijds 
de karakterisering  van behandelde  afvalstoffen  met het oog op 
de verwijdering  daarvan  en de verbetering  van de  toegepaste 
processen  omvatten  en anderzijds  de studie van het  prestatie­
patroon van de  verschillende geologische opslagmogelijkheden 
en insluitingsmethoden  alsmede  de evaluatie  van de  veiligheid 
daarvan.  Hoewel  het derde programma  betreffende radioactieve 
afvalstoffen  niet op hetzelfde  tijdstip  als het actieprogramma 
1984-1987  kan beginnen,  omdat het huidige  programma tot  eind 
1984 loopt, maakt het toch deel  uit van dit actieprogramma. 
Hiermee  dient dus rekening  te worden gehouden  voor zover  het 
in verband  staat met de in  punt 3.1. voorgestelde eigen  werk­
zaamheden  en met het oog op de  financiële  terugslag  op het 
actieprogramma  in de betrokken periode  (1985-1987). 
4. Eigen werkzaamheden  op het  gebied van de  veiligheidscontrole  
en het beheer van splijtbaar  materiaal  en ondersteuning  van  
het Directoraat  Veiligheidscontrole  (1984-1987) 
Het voortdurende streven  naar verscherping  van de  maatregelen 
voor de veiligheidscontrole  en het  beheer van splijtbaar  mate­
riaal onderstreept  de behoefte  aan onafgebroken  onderzoek­
en ontwikkelingswerkzaamheden.  In nauw  overleg  met het  Euratom-
Directoraat  Veiligheidscontrole,  de nationale  laboratoria,  de 
exploitanten  van kerncentrales  en de IAEA stelt de GCO  voor 
zijn bijdrage  aan deze werkzaamheden  te vergroten.  Het voorge­
stelde programma  is gericht op de ontwikkeling  van verschillen­
de veiligheidscontroletechnieken  die in de  voornaamsten  typen 
van nucleaire  installaties  kunnen worden  toegepast. 

7 
Deze technieken  zullen worden  gebruikt bij  de kwantitatieve 
bepaling,  identificatie, insluiting  en het beheer van kern­
materiaal.  De desbetreffende  werkzaamheden  zullen  tevens 
bijdragen  tot de ontwikkeling  van een  systeem voor het  beheer 
van informatie die  wordt verkregen  van nutsbedrijven  en van 
inspectiewerkzaamheden. 
De studies  hebben  tenslotte  betrekking  op de ontwikkeling  van 
methoden  voor parametrische analyse  van de  prestaties  van de 
controletechnieken  in verschillende  type installaties  of in 
de splijtstofcyclus. 
5. Programma  van werkzaamheden  voor gezamelijke rekening  be­ 
treffende  de ontmanteling  van kerninstallaties  (1984-1988) 
Dit programma  vormt het logische  vervolg  van het thans lopende 
programma  betreffende  de ontmanteling  van kerncentrales.  Het 
nieuwe programma  is ruimer opgevat  dan het vorige  en het heeft 
voornamelijk tot doel  efficiënte  oplossingen beschikbaar  te 
stellen waarmede  de veiligheid  en de bescherming  van mens en 
milieu kan worden gewaarborgd  tegen de potentiële  gevaren die 
aan de ontmanteling  van kerninstallaties  zijn verbonden.  Bij 
de bepaling  van het aandeel  van dit programma  in de financie­
ring van het actieprogramma  is rekening  gehouden  met het feit 
dat het huidige  voorstel  betrekking heeft  op een  periode 
van vijf jaar. 
DEELNEMING  AAN INTERNATIONALE  PROJECTEN  OF AAN ONDERZOEKPRO-
GRAMMA'S DIE IN DE  LID-STATEN  WORDEN UITGEVOERD. 
De complexiteit  van de onderzoekproblemen  op nucleair  gebied, 
de toenemende  kosten van de  vereiste  installaties  en de  zeer 
specifieke  competenties  waarop een beroep moet worden gedaan 
voor de oplossing daarvan,  leiden  tot een internationalisering 
van het  nucleaire  onderzoek  en tot de ontwikkeling  van weten­
schappelijke  en technische betrekkingen tussen  de Lid-Staten 
en derde landen  waarvan  het beleid  is gericht op vreedzame 
toepassing  van kernenergie. 
De verschillende  subprogramma's  die in het kader  van dit on­
derzoekprogramma  zijn voorgesteld  laten de Commissie  de moge­
lijkheid  deel te nemen aan internationale  onderzoekprojecten 
en aan onderzoekprogramma's  die in de Lid-Staten  worden  uitge­
voerd, indien  deze deelneming  kan bijdragen tot  de succesvolle 
uitvoering  van de  voorgestelde  subprogramma's.  Naar gelang 
van de behoeften  kan deze deelneming  de vorm aannemen  van een 
financiële  bijdrage  of uitwisseling  van gegevens  en resultaten. 
In het verleden is  deze vorm van samenwerking  reeds tot stand 
gebracht voor  de lopende programma's.  Er kan  gebruik worden 
gemaakt van reeds bestaande  kaderovereenkomsten  tussen de 
Commissie  en gespecialiseerde  organisaties  in derde landen. 

8 
MIDDELEN 
De voor elk van de zeven rubrieken  van het  actieprogramma 
voorgestelde begrotingen  zijn in de onderstaande  tabel aange­
geven. Een gedeelte  van de  voor sommige  rubrieken uitgetrokken 
middelen  moet in zekere mate - die naar gelang van het  geval 
verschilt  - de uitgaven  dekken  voor programma-onderdelen  en 
doelstellingen  waaraan  de Commissie  prioriteit  verleent,  maar 
die niet specifiek  betrekking  hebben op de ontwikkeling  van 
kernsplijtingsenergie  en zelfs niet op energie in het  alge­
meen . 
De bedragen  in onderstaande  tabel  zijn uitgedrukt  in Ecu  tegen 
constante  waarde medio  1983. De  definitieve  programmavoorstel-
len zullen  cijfers  bevatten  die overeenkomstig  de inflatie­
prognoses  en rekening  houdende  met de  tijdschema's  voor de 
vaststelling  van de  kredieten  zijn bijgewerkt. 
De verdeling  van de  middelen  over de verschillende sectoren 
en soorten  van werkzaamheden  en de totale begroting,  die 
477,5 miljoen  Ecu bedraagt,  zijn in overeenstemming  met de in 
doe. COM(82)865 def.  uitgestippelde  beleidslijnen. 
GERAAMDE  BEGROTING  (WAARDE  19 83) 
Onderdelen  van het  actieprogramma  miljoen  Ecu (1) 
1.1. Eigen  werkzaamheden  op het  gebied van 
de reactorveiligheid  192,2 
1.2. Programma  van werkzaamheden  voor geza­
menlijke rekening  op het  gebied van de 
reactorveiligheid  (1984-1987)  68,0  81,3(4) 
1.3. Tenuitvoerlegging  van de  resolutie  van 
de Raad van 22  juli 1975 betreffende  de 
technologische  problemen  op het  gebied 
van de nucleaire  veiligheid  3,3 
2. Eigen  werkzaamheden  betreffende pluto-
niumsplijtstoffen  en actinidenonderzoek 
(1984-1987)  65,7 
3.1. Eigen  werkzaamheden  inzake de veiligheid 
van kernmaterialen  (1984-1987)  48,9 
3.2. Programma  van werkzaamheden  voor geza­
menlijke rekening betreffende  het beheer 
en de verwijdering  van radioactieve  43+pm 75 of 
afvalstoffen  (1985-1989)  (2) 100 (5) 
4. Eigen  werkzaamheden  op het  gebied van 
de veiligheidscontrole  en het  beheer 
van splijtbaar  materiaal  en ondersteu­
ning van het  Directoraat Veiligheidscon­
trole (1984-1987)  45,4 
5. Programma  van werkzaamheden  voor gezamen­
lijke rekening betreffende  de ontmante­
ling van kerninstallaties  (1984-1988)  11,0 (3) 
TOTAAL  477,5  + pm 

9 
(1) Waarde medio  1983 
(2) Voor de eerste drie jaar  van het  derde programma  en het 
laatste  jaar van het  lopende  (tweede  programma) 
(3) Voor de eerste  vier jaar van het  programma 
(4) Cijfers  in reële Ecu rekening  houdende  met de  inflatie 
(7 % per  jaar) tijdens  de uitvoering  van het  programma. 
In het officiële  voorstel  dat aan de  Raad moet worden 
voorgelegd  zal dit  cijfer worden  vermeld. 
(5) Zoals  punt (4), maar cijfers  voor vijf jaar. Het hoogste 
bedrag (100 miljoen  Ecu) geldt voor het geval waarin  wordt 
besloten een proefinstallatie  te bouwen. In dat  geval 
moet het cijfer (waarde  1983) dat geldt voor de periode 
waarop het actieplan betrekking heeft  (43 miljoen Ecu) 
worden vermeerderd  (+pm). 
SYNCHRONISATIE  VAN DE VERSCHILLENDE DELEN  VAN HET  ACTIEPROGRAM - 
MA. 
Alle delen van het  actieprogramma,  met uitzondering  van twee, 
worden uitgevoerd  in de  periode 1984-1987.  Het betreft de 
volgende  uitzonderingen: 
deel 3.2. Werkzaamheden  voor gezamelijke  rekening betref­
fende het beheer en de verwijdering  van radioactieve  afval­
stoffen,  die een onderdeel  vormen van het  subprogramma 
"beheer van radioactieve afvalstoffen". 
Het huidige  programma  loopt tot eind 1984 en het  volgende 
programma  start begin 1985. 
deel 5. Werkzaamheden  voor gezamelijke  rekening betref­
fende de ontmanteling  van kerninstallaties. 
Het huidige  programma  loopt tot eind 1983 en het  volgende 
programma  strekt zich  uit over de periode 1984-1988. 
Het ligt in de bedoeling  van de  Commissie  de planning  en 
uitvoering  van het  actieprogramma  gelijk te schakelen  door de 
verschillende  subprogramma's  te doen samenvallen. 
De Commissie  behoudt  zich derhalve  het recht voor alle onder­
delen van het  actieprogramma  eind 1986 aan een  herziening  te 
onderwerpen;  op datzelfde  tijdstip  moet ook het  GCO-programma, 
dat een belangrijk gedeelte  van het  actieprogramma  voor de 
ontwikkeling  van kernsplijtingsenergie  bevat, opnieuw worden 
bekeken. 
1. SUBPROGRAMMA  "VEILIGHEID  VAN KERNSPLIJTINGSREACTOREN" 
Dit programma omvat  zowel de veiligheid  van licht-waterreacto-
ren (LWR) als de veiligheid  van met  vloeibaar  metaal  gekoelde 
snelle kweekreactoren  (LMFBR). 

10 
Bij de beschrijving  van de  doelstellingen  zal geen onderscheid 
worden gemaakt  tussen  werkzaamheden  van het GCO en  werkzaamhe­
den voor gezamelijke rekening. Bij elk type  project  zullen 
de werkzaamheden  evenwel  afzonderlijk  worden  omschreven. 
Met een  ster aangeduide  GCO-werkzaamheden  worden  besproken  in 
het kader van het  programma  ter vervanging van  Super  Sara. 
In het hieronder  aangegegeven  programma  is in  feite reeds re­
kening gehouden  met het  besluit  om het Super-Saraproject op 
te geven en het is tevens in  overeenstemming  met het  resultaat 
van het  oriëntatiedebat  van de  Raad op 10.3.1983  over de toe­
komstige  werkzaamheden  van het  Gemeenschappelijk  Centrum  voor 
Onderzoek. 
De programmadoelstellingen en  werkzaamheden  worden  besproken 
onder twee algemene  titels,  nl. voorkoming  van ongevallen en 
ongevallenanalyse, beheersing en beperking van de gevolgen van 
een ongeval,  hoewel  bepaalde  werkzaamheden  op beide gebieden 
bijdragen  leveren. 
Voor de selectie  van de  onderwerpen  werden  de volgende  algemene 
criteria  gehanteerd: 
- de communautaire  werkzaamheden  zo doeltreffend  mogelijk  maken 
door een beperkt aantal belangrijke gebieden te selecteren 
waar de Commissie  het best de  coördinatie  en samenwerking 
tussen nationale  programma's  kan stimuleren; 
- het gemeenschappelijk belang voor de Lid-Staten nastreven, 
waarbij al te  specifieke  kwesties  worden  vermeden. 
1.A. Veiligheid  van licht-waterreactoren 
l.A.1. Doelstellingen 
In de Lid-Staten van de  Europese  Gemeenschap  waren eind 1981 
in totaal  ongeveer  40 kerncentrales met licht-waterreactoren 
in bedrijf  en 30 centrales in  aanbouw.  Het stroomopwekkings­
vermogen  bedraagt  respectievelijk  40.000  MW voor de centrales 
in bedrijf  en 37.000  MW voor de centrales in  aanbouw. 
Hoewel de beschikbaarheid van de  bestaande  centrales bevredi­
gend is en de  exploitatie  aan meer dan de  gemiddelde  veilig­
heidseisen  voldoet,  moeten  de onderzoekprogramma's  op het 
gebied van de  reactorveiligheid  worden  voortgezet ten einde 
de thans  ingebouwde  veiligheidsmarges verder te  kunnen  evalueren 
en kwantificeren. Met de  verworven  kennis kan tevens in  aan­
zienlijke  mate worden  bijgedragen tot de ontwikkeling van de 
reactortechnologie,  vooral op het gebied van de  veiligheids­
systemen  . 
Bij de voorkoming  van ongevallen  wordt voornamelijk gestreefd 
naar een steeds grotere  kwaliteit  van de verschillende  compo­
nenten en systemen  uit het  oogpunt  van ontwerp  en fabricage 
om de bedrijfszekerheid  te vergroten. Dientengevolge  wordt 
in aanzienlijke  mate bijgedragen tot de  bedrijfsveiligheid 
en -economie. 

11 
De werkzaamheden  van de  Commissie  zullen  hier voornamelijk  op 
de volgende gebieden  zijn geconcentreerd: 
- Risico-  en betrouwbaarheidsevaluatie 
Er worden  methoden  ontwikkeld voor  het identificeren,  model­
leren en analyseren  van ongevalsequenties  en het  onderzoeken 
van de betrouwbaarheid  van componenten  en systemen.  Dit 
project  omvat het verzamelen  van gegevens  en informatie  van 
energiecentrales  in bedrijf  in het  kader van een  databank­
systeem (ERDS - Europees  Informatiesysteem voor  Betrouwbaar­
heidsgegevens)  . 
~ Menselijke factoren  en wisselwerking  mens-machine 
In het verleden  zijn over dit  onderwerp  door de Commissie 
verschillende  vergaderingen georganiseerd  waaraan  deskundi­
gen uit  de VSA en  Japan hebben  deelgenomen.  In het  kader 
van het nucleaire  programma  van de  Commissie  vormt deze 
activiteit  een nieuw onderzoekgebied;  in de  Lid-Staten  zijn 
de desbetreffende  werkzaamheden  vrij versnipperd  en beperkt. 
Met de voorgestelde  werkzaamheden  wordt voornamelijk  ge­
streefd  naar verbetering  van de  fundamentele kennis  betref­
fende het gedrag van het  bedieningspersoneel, waarbij reke­
ning wordt gehouden  met de  belangrijkste  factoren  die van 
invloed  kunnen  zijn (omgeving,  bijzondere  omstandigheden, 
enz..) . 
Het verzamelen,  verwerken  en toepassen  van gegevens  betref­
fende de betrouwbaarheid  van de mens zal  worden  vergemakke­
lijkt door de totstandbrenging  van het ERDS. 
- Deugdelijkheid  van componenten  en systemen 
Materiaalonderzoek,  detectie  van fouten en de  deugdelijkheid 
van constructies  vormen  met het oog op de  voorkoming  van 
ongevallen  een belangrijke onderzoekgebied. 
Op lange termijn  wordt gestreefd naar  een systematische 
benadering waarbij  aan de  hand van verschillende  typen 
variabelen  de resterende levensduur  van constructies  kan 
worden bepaald. 
Onlangs  hebben  bovendien enkele EEG-Lid-Staten  de aandacht 
van de Commissie  gevestigd  op het  verlangen  om over een 
middelgrote  triltafel  te beschikken voor  het bestuderen  van 
seismische  effecten.  Op dit voorstel  zal nader worden  in­
gegaan om beter  inzicht  te verkrijgen  in de  technische 
aspecten  en de algemene  uitvoerbaarheid. 
Op het  gebied van de  ongevallenanalyse  en de  beheersing  en  
beperking  van de  gevolgen  van een  ongeval  zal de  Commissie 
streven  naar verbetering  van de  kennis inzake  de mechanismen 
die de ontwikkeling  van een  ongeval bepalen.  Het is van 
essentieel  belang  dat het  experimentele  en het  analytische 

12 
onderzoek  volledig  met elkaar  zijn verweven,  om de resultaten 
van dure experimenten daadwerkelijk te  kunnen  benutten voor 
de verbetering van modellen en  codes die worden  gebruikt 
voor analyse van de  reactorveiligheid. 
De beschikbaarheid van experimenteel  geverifieerde  computer­
codes voor potentiële  gebruikers van  codes  (verkopers van 
reactoren,  vergunningsautoriteiten en nutsbedrijven)  moet 
een geleidelijke  harmonisatie van de  veiligheidsanalyse  in 
de Europese  Gemeenschap  kracht  bijzetten  en moet tegelijker­
tijd de middelen verschaffen die nodig  zijn om aan een aantal 
kwaliteitswaarborgcriteria  te voldoen. Er dientnaar een zo 
ruim mogelijke  internationale  samenwerking  te worden  gestreefd 
om grote  installaties  binnen en buiten de reactor te  kunnen 
gebruiken en een beroep te  kunnen  doen op gekwalificeerde 
multidisciplinaire  teams. 
De doelstellingen  van de voorgestelde  werkzaamheden  hebben 
voornamelijk betrekking op gebieden die een belangrijke rol 
vervullen  bij de  realistische  evaluatie  van het verloop en 
de gevolgen van ongevallen. Het  betreft  de volgende onder­
werpen: 
- Onderzoek  naar abnormaal  gedrag van de reactorkern en het  
koelsysteem (kerntemperaturen  beneden  1200°C.) 
Deze studies  hebben  betrekking op  kleine  en grote  breuken  en 
op vermogensovergangen  in de primaire en secundaire  koel­
systemen  die niet tot een  ernstige  aantasting van de  splijt­
stofelementen  leiden.  Het voornaamste  doel van  deze studies 
is de ontwikkeling van  fysiche  modellen en van  computercodes 
voor afzonderlijke  effecten  en voor de  complexe  wisselwer­
kingen tussen  verschillende  verschijnselen  die voorkomen  in 
het ongevalsscenario met een  tijdelijke  onderbreking in de 
koeling  van de kern. 
- Onderzoek  naar het gedrag van de reactorkern en hët  koel­  
systeem bij een  ernstig  ongeval (kerntemperatuur  boven  
1.200°C. j 
Het doel van dit  onderzoek  is de analyse van  mechanismen  en 
verschijnselen  die in de loop van een ongeval van primair 
belang  zijn en kunnen  leiden  tot aantasting van de  splijt­
stof en dientengevolge tot het vrijkomen van  splijtings-
produkten en waterstof. 
In het kader van  deze activiteit stelt  de Commissie  voor de 
competenties die in het verleden  zijn verworven  bij de 
uitvoering  van het  SUPER SARA-programma  ter beschikking van 
de Lid-Staten te  stellen.  Er zal een  nauwe samenwerking  met 
alle laboratoria  in de Lid-Staten tot stand  worden  gebracht, 
ten einde de bestaande middelen en competenties zo  goed mo­
gelijk te benutten. 

13 
- Verschijnselen die van  invloed  zijn op de reactoromhulling  
onder ernstige  ongevalsomstandigheden 
Inwendige  druk en temperatuurbelasting van de omhulling 
worden in hypothetische ongevalsscenario's veroorzaakt  door 
gasvormige  produkten of  stoom die vrijkomen uit de primaire/ 
secundaire kringlopen van de reactor en  door produkten van 
de reactie  tussen  gesmolten  kernmateriaal en beton. De 
ontwikkeling  van deze belasting  in de  tijd is sterk afhan­
kelijk van het ongevalsscenario en in de  meeste  gevallen 
eigen aan de  installatie. 
Het communautaire  programma  heeft derhalve tot doel het 
inzicht  te vergroten in verschijnselen die in  alle LWR-
reactoren  voorkomen  en die een belangrijke  invloed  hebben 
op de risico-evaluatie,  zoals verdeling, verbranding en 
recombinatiemogelijkheden van waterstof in een  complex 
milieu alsmede  het transport en de  chemie  van splijtings-
produkten. 
Uitwendige  belasting  van de omhulling kan  worden  veroorzaakt 
door een vliegtuigongeval, explosie van een  gaswolk  en seis­
mische effecten.  De doelstellingen  van de  communautaire 
werkzaamheden  zijn voornamelijk geconcentreerd op het ver­
werven van inzicht  in het  potentiële  gevaar van de explosie 
van een  gaswolk  en de analyse van mogelijke technieken om 
de effecten  daarvan te  voorkomen. 
- Verspreiding van splijtingsprodukten in de atmosfeer 
Aan dit  probleem  dient in  Europa  bijzondere  aandacht  te 
worden besteed gezien de  vrij geringe oppervlakte en de 
grote bevolkingsdichtheid van de verschillende landen. 
Bij het vrijkomen van een grote hoeveelheid  splijtingspro­
dukten zullen  de gevolgen dan ook  onder  bepaalde  omstandig­
heden meer dan één land  treffen. 
De taak van de  Gemeenschap  op dit gebied is  omschreven  als 
het bevorderen van een coherente benadering van de  ontwik­
keling en verificatie  van een  computermodel,  waarbij tevens 
rekening  wordt gehouden  met het  probabilistische  aspect 
van een aantal  verschijnselen.  Bovendien  moeten  Europese 
laboratoria  deelnemen  aan een gemeenschappelijk experimenteel 
project  waarbij verschijnselen in verband met het transport 
van splijtingsprodukten over grote afstand  worden  onderzocht. 
l.A.2. Korte  beschrijving  van voorgestelde  werkzaamheden 
l.A.2.1. Betrouwbaarheids- en  risico-evaluatie 
- Eigen  werkzaamheden 
De werkzaamheden  van het GCO  zijn op twee hoofdgebieden ge­
concentreerd, nl.: 

14 
- totstandbrenging van een geschikt informatiesysteem betref­
fende de  exploitatie  van reactoren : het  Europese  systeem 
van betrouwbaarheidsgegevens  (ERDS).  Dit programma  heeft 
tot doel het gehele  ERDS met de  vier databanken  volledig 
operationeel  te maken. 
- ontwikkeling van  methoden  voor probabilistische  risico­
evaluatie  en toepassing daarvan op het  identificeren,  mo­
delleren  en analyseren van  LWR-ongevalssequenties,  waarbij 
rekening  wordt gehouden  met de chronologie van de  gebeur­
tenissen,  het optreden van het bedieningspersoneel en 
toenemende  onzekerheidsfactoren. 
Deze werkzaamheden  kunnen  worden  uitgebreid  tot de  ontwik­
keling van technieken en modellen die sumulatie (in  reële 
tijd of sneller)  van de verschillende fasen van een ongeval 
mogelijk  maken. 
Hier kan nuttig  gebruik  worden  gemaakt  van snellopende 
thermohydraulische computerinstrumenten zoals die  welke 
voor SUPER SARA werden  ontwikkeld. 
- Werkzaamheden  voor gezamelijke rekening 
Ter ondersteuning van het sub a)  vermelde  programma  en ten 
einde steeds  meer organisaties te betrekken bij het beoor­
delen van de voor- en nadelen van de  probabilistische 
risico-evaluatie,  zal een reeks  benchmarkproeven  worden 
opgezet over in onderling overleg vast te leggen  onderwerpen, 
b.v. methoden  voor het  opbouwen  van gebeurtenissenbomen, 
storingen  met gemeenschappelijke  oorzaak/modus,  kans op 
breuken  in constructies,  enz... 
l.A.2.2. Menselijke factoren en wisselwerkingen  mens-machine 
- Eigen  werkzaamheden  : geen voorstel 
- Werkzaamheden  voor gezamelijke rekening: 
Het programma  is ingedeeld in  twee hoofdgebieden 
- verzameling en analyse van relevante  gegevens  betreffende 
het menselijke gedrag, met inbegrip van beschikbare 
informatie  betreffende  activiteiten  op niet-nucleair 
gebied; 
-modellering  van het gedrag van de  mens,  vergelijking  van 
verschillende  modellen en analyse van de geschiktheid 
daarvan voor  probabilistische  risico-evaluatie  (PRA) als­
mede om te worden  gebruikt bij het  ontwerpen  en exploiteren 
van installaties. 
Er zal nauw worden  samengewerkt  met verschillende organisaties 
zoals Halden,  EPRI,  NCR, nutsbedrijven,  niet-nucleaire  in­
dustrieën,  enz... 

15 
l.A.2.3. Deugdelijkheid  van componenten  en systemen 
- Eigen  werkzaamheden 
De werkzaamheden  van het GCO  zijn op de  volgende hoofdge­
bieden geconcentreerd: 
- evaluatie  van de  doeltreffenheid  van technieken voor  niet-
destructief  onderzoek,  met inbegrip  van het  PISC II-pro-
gramma waarbij technieken voor  niet-destructief  onderzoek 
worden vergeleken  en dat  onder auspiciën  van OESO/NEA 
met medewerking  van laboratoria  uit vijftien  landen  wordt 
uitgevoerd. 
Er lopen momenteel  besprekingen over  een uitbreiding  van 
het programma  waarin inspectietechnieken voor  austenitische 
lassen zouden  worden  opgenomen  alsmede  een reeks proeven 
met bestraalde materialen  die in de  ADECO-installaties  van 
het GCO moeten  worden  uitgevoerd  met gebruikmaking  van 
monsters  op ware grootte afkomstig  van centrales  die wor­
den ontmanteld. 
- Bepaling  van de  levensduur  van componenten  van de  primaire 
kringloop  waarbij gebruik  wordt gemaakt  van modellen  van 
PWR-drukvaten  op een  schaal van 1/5.  Deze proeven  hebben 
tot doel de validiteit  na te  gaan van gecombineerde  tech­
nieken voor modellering  en niet-destructief  onderzoek 
bij de bepaling  van de  verwachte  levensduur  van construc­
ties . 
- Uitvoerbaarheidsstudie  en eventueel  ontwerp  van een  mid­
delgrote  triltafel. 
- Werkzaamheden  voor gezamelijke rekening 
Het programma  voor gezamelijke rekening  moet: 
- Nationale  laboratoria  bijstaan  bij de uitvoering  van zo­
genoemde  parametrische studies  ter ondersteuning  van de 
PISC-werkzaamheden.  Deze studies  moeten  leiden tot een 
betere karakterisering  van de  apparatuur voor  niet-
destructief  onderzoek  en bijdragen  tot de  beoordeling  van 
de validiteit  van technieken voor  niet-destructief  onder­
zoek met het oog op de  toepassing daarvan  in kerncentrales. 
- Op het  gebied van de  breukmechanica  zullen  de oorzaken  en 
effecten  van restspanningen  worden  onderzocht  en er  zullen 
bijdragen  worden  geleverd  tot de  numerieke  analyse  van 
elastoplastische  breukmechanica. 

16 
1·A.2.4.  Onderzoek  van abnormaal  gedrag van het koelsysteem  
en de reactorkern  (splijtstoftemperatuur  < 1200°C) 
- Eigen  werkzaamheden 
De studies met de  LOBI-installatie  met integraal  systeem die 
in samenwerking  met de BMFT is gebouwd  en thans  wordt geëx­
ploiteerd,  zijn gericht  op het  onderzoek  van het  thermohy-
draulische  gedrag van een  PWR-koelsysteem  bij grote en 
kleine breuken  en speciale  overgangsomstandigheden.  Voor­
naamste  werkzaamheden: 
- thermohydraulische analyse van de  fysische  verschijnselen 
die zich in de kern  voordoen  (met inbegrip van b.v. 
kritische  vergelijking  van alternatieve  systemen  voor 
noodkernkoeling en vervalwarmte-afvoer  (DHR)). 
- toepassing van grote  systeemcodes  voor testprognose en 
analyseberekeningen en  evaluatie  van deze codes in het 
kader van  deze activiteit. 
Uit het LOBI-experiment  op het gebied van de toepassing en 
evaluatie  van codes  blijkt  dat er behoefte is aan een  uit­
breiding  van de onafhankelijke  evaluatie  van grote  computer­
codes, met verbetering van  fysische  modellen op basis van 
prognoseberekeningen en thermohydraulische analyse van de 
resultaten  en de ontwikkeling van een analyse van de  instal­
latiecode  als instrument ter vergemakkelijking van het 
evaluatieproces. 
- Werkzaamheden  voor gezamelijke rekening 
De werkzaamheden  voor gezamelijke rekening  vormen  een logi­
sche voortzetting  van het bestaande  programma  en een  aan­
vulling  op de werkzaamheden  van het GCO. 
Het betreft  fundamentele studies inzake experimenten op 
verkleinde  schaal met  gedetailleerde  evaluaties  die moeten 
leiden tot de ontwikkeling van modellen voor grote  systeem­
codes . 
Voorbeelden van  deze studies : basiswarmte-overdracht bij 
tweefasenstroming, koelmiddelstromingspatronen  onder  uiteen­
lopende  omstandigheden  die het koelmiddelgedrag simuleren in 
verschillende  ontwerpen  van de primaire en secundaire 
kringloopsystemen. 

17 
1.A.2.5.  Reactorkern  en koelsysteem  onder  ernstige  ongevals-
omstandigheden  (splijtstoftemperatuur  > 1200^C. ) 
- Eigen  werkzaamheden 
Het Super-Saraprogramma  had tot  voornaamste  doel inzicht 
te verkrijgen  in de essentiële  verschijnselen  van een  ern­
stig ongevalsscenario waarbij  de kern niet langer  is bekleed, 
hetgeen  leidt tot aantasting  van de  splijtstof  en het  vrij­
komen en transport  van splijtingsprodukten.  De thans geplan­
de werkzaamheden  zijn op hetzelfde doel  gericht  maar beper­
ken zich voornamelijk  tot : (i)  analyse  van beschikbare 
gegevens  in de  reactor,  (ii) ontwikkeling  van modellen  res­
pectievelijk  computerinstrumenten,  (iii)  specifieke  experi­
mentele  ondersteuning (buiten  de reactor).  De thermohydrau-
lische analyse  zal voornamelijk betrekking  hebben  op aan­
tasting van bekleding  van de  kern en vermogensovergangen  bij 
het opnieuw  onderdompelen  van de  kern en omvat modellering 
van overgangstweefasenstroming, convectieve  warmteoverdracht 
in de niet-beklede  (stoom)  zone,  effecten  van straling  en 
chemische  reactie. 
Met betrekking  tot de  splijtstof  moeten  verschijnselen  wor­
den gemodelleerd zoals  de vervorming  van splijtstofstaven 
en bekleding, smelting  en verplaatsing  alsmede  verbrokke­
lingsverschijnselen  van bekleding  en splijtstof.  Proeven 
ter ondersteuning  van de  ontwikkeling  van modellen  en codes 
kunnen worden  uitgevoerd  in bestaande  installaties  die zijn 
ontworpen  voor een ongewoon  breed drukgebied. 
Met betrekking  tot het  vrijkomen  van splijtingsprodukten 
is een grondige studie  en evaluatie  gepland  van de  werk­
zaamheden  die in de  wereld  worden  verricht  voor de ontwik­
keling van modellen  en codes. 
- Werkzaamheden  voor gezamelijke rekening 
Het bovengenoemde  programma  van eigen werkzaamheden  moet 
nauw zijn verbonden  met de  geplande  werkzaamheden  voor ge­
zamelijke  rekening  op dit gebied (die  een uiteenlopende 
reeks proeven buiten  de reactor  en projecten voor  modelont­
wikkeling  omvatten). Bovendien  dient  toegang  te worden 
verkregen  tot de  resultaten  van experimenten  in de  reactor. 
Het is derhalve wenselijk  dat samenwerking  tot stand wordt 
gebracht  met: 
- het Zweedse  project  Marviken  V 
- de projecten  LOFT en Clean-Up  TMI 2  onder auspiciën  van de 
US/DOE 
- de projecten  PBF, NRU,  ACRR-Sandia  onder auspiciën  van de 
US/NRC 
en eventueel  later met: 
- het Canadese  programma  NRX/NRU. 

18 
De Commissie  zal tevens mogelijkheden  onderzoeken  om deel te 
nemen aan integrale  testprogramma's  die in  Europa  worden  uit­
gevoerd (PHEBUS). 
De Commissie  stelt bovendien voor deel te  nemen aan testpro­
gramma's  met betrekking tot  afzonderlijke  effecten  en daar­
bij aansluitende  analysewerkzaamheden  op het gebied van 
materiaalreacties  (chemische en  fysiche  processen), de 
vorming  van brokstukken van  splijtstof  en de mogelijkheden 
om deze te koelen, de  waarschijnlijkheid  en effecten  van 
stoomexplosies, de  potentiële  aantasting van drukvat en 
vloerplaat  door gesmolten  materiaal,  enz... 
Deze studies  moeten  aanwijzingen verstrekken betreffende 
het behoud  of het  herstel  van de reactorkern in een  sta­
biele situatie,  ook in gevallen waarbij  zich tijdelijk  een 
groot gebrek  aan evenwichttussen  vermogen  en koeling heeft 
voorgedaan. 
De werkzaamheden  betreffende het vrijkomen en transport van 
splijtingsprodukten  en de studies inzake  aërosolgedrag  staan 
in verband met de hele keten van gebeurtenissen: 
- het vrijkomen van splijtingsprodukten uit  splijtstof; 
- fysich-chemische  effecten  bij transport van  splijtings-
produkten van de primaire kringloop naar het  insluitings-
vat en de verschijnselen die  zich in het  insluitingsvat 
voordoen. 
l.A.2.6. Verschijnselen die van  invloed  zijn op de reactor­ 
omhulling  onder  ernstige  ongevalsomstandigheden 
- Eigen  werkzaamheden 
Het GCO beschikt over een groot  reservoir  (100 m3) om bij 
te dragen  tot de studies inzake waterstofverbranding. Het 
ESSOR-insluitingsvat  kan eventueel ook ter beschikking 
worden gesteld voor de analyse van de verdeling van  water­
stof en andere  gassen. 
- Werkzaamheden  voor gezamenlijke rekening 
De geplande  werkzaamheden  in samenwerking  met nationale 
organisaties  zijn zowel  van analytische als experimentele 
aard. 
- Ter bepaling van de ontbrandbaarheid- en explosiegrenzen 
bij meervoudige  mengsels  zullen  verbrandingsprocessen 
worden bestudeerd,  terwijl  bijzondere  aandacht  zal worden 
geschonken  aan de  criteria  voor de  overgang  van deflagra-
tie naar detonatie. 
- Er zullen  technieken  worden  ontwikkeld ter verzachting 
van de effecten  van waterstofverbranding  door middel van 
gecontroleerde recombinatie met zuurstof of  andere  tech­
nieken. 

19 
- Steeds  op het  gebied van de  verdeling  en verbrandingspro­
cessen zullen  studies  worden  voortgezet  ter bepaling  van 
de externe belasting  van de  omhulling  bij explosie  van 
gaswolken  en de  reactie  van insluitingsconstructies  van de 
reactor. 
l.A.2.7.  Verspreiding  van splijtingsprodukten  in de atmosfeer 
- Eigen  werkzaamheden 
Geen voorstel 
·- Werkzaamheden  voor gezamenlijke rekening 
De Commissie  heeft in het  verleden  op beperkte schaal deel­
genomen  aan programma's die er  mede toe moeten  bijdragen  dat 
de bevolking  kan worden beschermd  tegen stralingen  bij een 
ongeval. 
Deze werkzaamheden  zullen  worden  uitgebreid  en bijzondere 
aandacht  zal worden  besteed  aan onderzoek  betreffende  de 
omschrijving  van het  vrijkomen  van splijtingsprodukten  door 
ongeval,  de studie  van speciale effecten zoals  de versprei­
ding van splijtingsprodukten  boven de zee, de  ontwikkeling 
van verspreidingsmodellen  en verificatie  daarvan  met proeven 
over korte  en lange afstand  die in samenwerking moeten wor­
den verricht  in het  kader van experimenten  in het  veld. 
l.A.3. Middelen 
Zie tabel "Overzicht  en indeling  van het  actieprogramma  inzake 
de ontwikkeling  van kernsplijtingsenergie". 
1.B. Veiligheid  van snelle  reactoren 
'.B.l. Doelstellingen 
Ze meeste  Lid-Staten  van de Gemeenschap hebben in de  afgelopen 
25 jaar een aanzienlijke bijdrage geleverd  in de  ontwikkeling 
van met vloeibaar  metaal  gekoelde  snelle  kweekreactoren.  Er 
zijn belangrijke  bedragen  besteed  aan deze ontwikkeling  welke 
momenteel nog een  aandeel heeft  van 20 % van de  totale  uitga­
van voor O & O in de  energiesector.  De technische prestaties 
van de Gemeenschap worden  nergens  ter wereld geëvenaard,  ver­
schillende  experimentele reactoren  en prototypen  zijn op 
succesvolle  wijze gebouwd en in  bedrijf  gebracht,  terwijl  een 
groot demonstratieproject (super  Phenix,  1300 MWe)  zijn vol­
tooiing  nadert  (1984). 
Bij de keuze van de thema's  voor het gemeenschapsprogramma 
(1984-1987)  is in de  eerste plaats uitgegaan  van de  overeen­
stemming  met de  doelstellingen  van de  resolutie  van de Raad 
van 18/2/1980  inzake  snelle  kweekreactoren  ( ). 
'•JB N°. C bi/5 van 29/2/1980. 

20 
In bovenvermelde  resolutie  van de  Raad wordt de nadruk  gelegd 
op het belang van de  snelle  kweekreactoren als concept voor 
de toekomstige energievoorziening van de  Gemeenschap,  wordt 
gewezen  op het belang van de  continuïteit  in de ontwikkeling 
van het systeem en  wordt het primordiaal belang bevestigd van 
de veiligheid  als streefdoel  van de ontwikkelingen en  werk­
zaamheden  en wordt een beroep  gedaan  op de Gemeenschap  om aan 
bovenvermelde  doelstelling  steun te verlenen. 
Wat de ongevallenpreventie  betreft,  dient in de eerste  plaats 
te worden  vermeld dat de inspanningen inzake de ontwikkeling 
van de waarschijnlijkheidsrisico-analyse,  menselijke factoren 
en wisselwerking  mens/machine,  ingedeeld in het hoofdstuk 
van de licht-waterreactoren, over het  algemeen  relevant  zijn 
voor LMFBR.  Zij worden  daarom  in dit verband  hier niet her­
haald. De meer specifieke  punten  voor het  LMFBR-gedeelte  zijn: 
- Instrumentatie, controle en  beveiliging.  In ruime zin be­
oogt men de verbeterde verwerking van informatie afkomstig 
uit vitale  delen van het  systeem,  met name de uiterst  com­
pacte kern, ten einde de toestandbewaking van de  installatie 
met het oog op informatie van de operator en eventueel voor 
een automatisering van een corrigerend  ingrijpen. 
- Integriteit  van componenten  en constructies  en daarmede 
verband houdende  studies van materiaaleigenschappen. 
Op de lange  duur streeft  men naar een systematische  benade­
ring die een  juiste  beoordeling mogelijk  maakt van de 
levensduur van  constructies,  rekening  houdend  met de  speci­
fieke bedrijfsbelastingen,  materialen en  omgevingskenmerken 
van LMFBR. 
Er dient te worden  opgemerkt  dat LMFBR-constructies vervaar­
digd zijn uit dunwandig  roestvast  staal dat aan  hoge tempera­
turen wordt  blootgesteld  en dat  deze onderdelen derhalve  aan­
zienlijk  verschillen  van de  constructies  in LWR, die dik  zijn, 
grotendeel  uit ferritisch  staal  zijn vervaardigd en in be­
drijf bij lagere temperaturen  moeten  functioneren. 
Bij de ontwerp-  en berekeningscodes en bij  niet-destructieve 
inspectiemethoden  dient daarom  rekening te  worden  gehouden 
met verschijnselen  en materiaaleigenschappen ten aanzien w aar­
van de ervaringen met het  ontwerp,  de constructie  en het 
bedrijf  van componenten  van licht-waterreactoren  niet noodza­
kelijk toereikend of relevant  zijn. 
Voor wat betreft  de punten  ongevallenanalyse, controle en 
afzwakking  stelt  men zich ten doel deel te  nemen in het oplos­
sen van  specifieke  termo-hydraulische  problemen  die uiterst 
belangrijk  zijn in de initiële  fase van een ongeval. 
Evenals in het verleden zal een belangrijke bijdrage  worden 
geleverd  in de bestudering van de  ernstige  en onwaarschijn­
lijkste  ongevallen waarbij sprake is van  ernstige  beschadiging 
van de kern. Er zal echter  meer nadruk  worden  gelegd op een 
realistischer  beschrijving  van de  verschillende  fasen van po­
tentieel  gevaarlijke  ongevallen. Men hoopt dat dit zal  leiden 

21 
tot een minder conservatieve benadering bij de  evaluatie  van 
de vrijkomende mechanische energie  waardoor  zou kunnen  worden 
aangetoond dat het reactorgedrag  veel goedaardiger is dan 
thans wordt  verondersteld.  Onder  dit hoofdstuk  vallen  de 
volgende  onderwerpen: 
- Reactorkern en koelsystemen onder  abnormale  omstandigheden 
- Analyse van  ernstige  ongevallen 
- Deugdelijkheid van  constructiedelen  onder dynamische  belas­
tingen 
- Buitenste  insluiting  onder ongevalsomstandigheden. 
l.B.2. Activiteiten 
J..B.2.1.  Instrumenten,  controle  en beveiliqinq 
- Eigen  werkzaamheden  : niet voorgesteld 
- Werkzaamheden  voor gezamenlijke rekening : 
Verbetering  van sensors 
Opvoering van de betrouwbaarheid van de instrumentatie en 
toepassing  op identificatie  van fouten en  lokalisering  daar­
van door: 
- ontwikkeling van sensors voor een LMFBR-milieu met ge­
bruikmaking van  nieuwe  of verschillende  meetprincipes en 
nieuwe transmissiemedia; 
- groepering van instrumenten in enkelvoudige gemakkelijk 
te hanteren sondes. 
Op computers  gebaseerde signaalverwerkingstechnieken en 
toepassing  daarvan 
Toepassing  van op  computers  gebaseerde signaalverwerkings­
technieken  (b.v. patroonherkenning) en gebruik daarvan bij: 
- thermische en akoestische geluidsanalyse in natrium; 
- verbeterde  discriminatie  tussen fouten en kunstgrepen bij 
inspectie  van reactorcomponenten door middel van  akoesti­
sche gegevens  en Foucaultstromen; 
- automatisering van  lokalisering  van falende  splijtstof 
door middel van  detectors  met vertraagde neutronen; 
- bewaking  van de  reactiviteit  en van de toestand van sub­
ensembles  . 
Systeemontwerpen 
Ontwikkeling  van systeemontwerpconcepten waarin de  algemene 
tendensen  worden  weerspiegeld naar gedeelde  controle,  uit-
qebreidere  controlemiddelen en verhoogde bewakingsniveaus 
•:-n waarmede  wordt voldaan aan de  eisen van aantoonbare 

22 
betrouwbaarheid,  veiligheid,  snelle  werking  en verhoogde  be­
schikbaarheid  van de  installatie. 
l.B.2.2.  Deugdelijkheid van  componenten  en constructies 
- Eigen  werkzaamheden  : 
De werkzaamheden  van het GCO op dit gebied  zijn gericht  op: 
- karakterisering van reactormaterialen (onder uiteenlopende 
belastingssnelheden,  temperaturen  en bestralingsomstan­
digheden)  , in het bijzonder kruip/vermoeiingsproeven; 
- ontwikkeling van  constitutieve  vergelijkingen met invoe­
ring van modellen  voor materiaalschade; 
- breukmechanicaproeven  aan uiteenlopend  gevormde  specimen 
welke bij verschillende fluxen  zijn bestraald met het 
oog op de evaluatie van stralingsschade. 
- Werkzaamheden  voor gezamelijke rekening : 
- toetsing van  constitutieve  vergelijkingen  door middel van 
experimentele  proeven  aan vormen,  materialen (met inbegrip 
van gelaste delen)  door gebruikmaking  van belastingscom­
binaties  die representatief  zijn voor de werkelijke be­
drijfsomstandigheden bij  snelle  reactoren; 
- proeven  inzake de verwachtingen inzake de levensduur van 
geselecteerde  componenten  van austenitisch  staal,  zoals 
kniestukken en  componenten  van ferritisch  staal,  b.v. 
buisstukken voor gebruik in  ketels; 
- voortschrijding  van constructieve defecten. 
Proeven  aan grote  specimen  en modelconstructies (met 
inbegrip  van gelaste  onderdelen)  die onderworpen  zijn aan 
typische  reactorbelastingsschema's:  biaxiale  belastingen, 
gecombineerde  membraan-  en biaxiale  belastingen,  gecombi­
neerde primaire  (mechanische)  en secundaire (thermische 
en residuele)  spanningen,  cyclische  belastingen. 
l.B.2.3. Reactorkern en  koelsystemen  onder abnormale  omstan­  
digheden  . 
- Eigen  werkzaamheden 
Men beschikt over een  goed toegeruste natriumkringloop  welke 
zal worden  ingeschakeld voor de  volgende  werkzaamheden: 
- meting  van de kookkarakteristieken van natrium in de  sta­
tionaire  toestand en  massadebietomstandigheden  bij over­
gangen,  alsmede  thermische geluidsanalyse bij roosters 
met 12 splijtstofnaalden  en proefstukken op  ware grootte 
(dit gedeelte van het  programma  zal begin 1985  worden 
afgesloten). 

23 
- simulering  van de afvoer van vervalwarmte uit subensembles: 
de specifiek  te onderzoeken  verschijnselen  zijn het warmte­
transport  door natuurlijke  convectie en de grenzen daarvan. 
Deze studie  geldt voor alle snelle  reactorontwerpen en 
vormt een aanvulling  op de hierna  te bespreken  voorstellen. 
- Activiteiten  voor gezamenlijke rekening 
- Thermo-hydraulische  studies  van het natriumkoelmiddel: 
verbeterde  modellen voor de  natuurlijke  convectie en  koken 
van natrium bij  vermogensovergangen  en stopgezette  reactor. 
Er zal aandacht  worden  besteed aan de  beschrijving  van het 
warmtetraject  tussen de kern en de  intermediaire  warmte 
wisselaar  alsmede  aan het temperatuursbereik in het  boven­
ste plenum. 
- Gedrag van de  splijtstof  bij overgangstoestanden  (experi­
ment in de reactor) 
. Gedrag van de  splijtstof  bij overgangstoestanden 
Voor de HFR-reactor te Petten  worden  voorgesteld  lang­
zame overgangen naar  oververmogen.  In deze  reactor 
werden reeds  soortgelijke  experimenten uitgevoerd voor 
omstandigheden waarbij sprake is van  koelmiddelverlies. 
De HFR is bij  uitstek  geschikt  voor overgangen met een 
enkele splijtstofnaald  met verdubbelingstijden  voor het 
vermogen  van 1 tot 10 sec. De  reactor  biedt de moge­
lijkheid  om gedurende  een bepaalde  tijd splijtstofnaal­
den bij nominaal  vermogen  te preconditioneren voordat 
de overgangstoestand  wordt  ingezet. 
l.B.2.4. Analyse van  ernstige  ongevallen 
- Eigen  werkzaamheden 
De thans beschikbare computercodes  hebben  betrekking op 
inleidende  gebeurtenissen tot de vroege overgangsfase 
(b.v. EAC/GCO)  en op de  latere  fasen van ongevalsscenario's 
(b.v. SIMMER/NRC).  Zowel  in de vroegere als  latere  scena­
riofasen  doen zich gecompliceerde  stromingssituaties  voor 
waarbij  men te  maken  heeft met multicomponenten/multifase 
fluïdadynamica.  Onderhavig  project  beoogt een  verbetering 
van zowel EAC als  Simmer  om een  groter  realisme tot stand 
te brengen bij de  simulering  van ongevallen en de  evaluatie 
van de gevolgen. 
De ontwikkeling van een  theoretisch  model zal worden  onder­
steund door een experimenteel toetsingsprogramma met simu-
leringsmedia  en werkelijke  reactormaterialen. 

24 
Een aanzienlijke inspanning zal  zijn gewijd aan het experi­
menteel  onderzoek  en modellering van specifieke aspecten 
van ongevalsscenario's, zoals verstopping en  stollingsver­
schijnselen,  wisselwerking tussen  splijtstof  en koelmiddel, 
koelbaarheid van de brokstukkenlaag  onder  omstandigheden  na 
een ongeval,  vorming  en koeling van pools van  gesmolten 
materialen,  thermomechanische  belasting op opvangconstructies 
van de kern. 
Hiertoe  zullen  de volgende  activiteiten  worden  ondernomen: 
Voortzetting  van het in de reactor uitgevoerde  PAHR-program-
ma dat door het GCO  wordt  gecoördineerd  en gefinancieerd 
met het oog op de bestudering van de koelbaarheid van  bedden 
van brokstukken: de  proeven  binnen  de reactor  zullen  plaats­
vinden in de BR-2 (Mol) en in Melusine (Grenoble). 
Proeven  buiten de reactor in de multipurposefacility 
FARO waar 100 kg UO2 tot  smelten  kan worden  gebracht en 
in verschillende beproevingssecties kan  worden  toegelaten 
met het oog op het  onderzoek  van plaaterosie  door tK^-
stralen,  verstopping en  stollingsverschijnselen  in 
kanaal - en  bundelgeometrie,  thermomechanische  belasting 
op constructiedelen, fragmentatie en  afzetting,  wissel­
werking  tussen  splijtstof  en koelmiddel in grote hoeveel­
heden . 
- Activiteiten  voor gezamenlijke rekening 
- Verschijnselen na het  falen  van splijtstof  (proeven bin­
nen de reactor) 
Er wordt  voorgesteld  twee typen ongevallen te simuleren: 
een verlies  van de warmteafvoermogelijkheid en een ongeval 
met een  subensemble. 
Er zal een  onderzoek  worden  ingesteld  naar de volledige 
ongevalssequentie van de verstoring van de koeling tot het 
smelten  van splijtstofelementen,  alsmede  naar het gedrag 
van gesmolten  materiaal. Met  name bij een  subensemble 
bestaat grote belangstelling  voor het gedrag  van een pool 
van gesmolten  materiaal en het koelingspotentieel  daarvan. 
Het ligt in de bedoeling  deze experimenten  uit te  voeren 
in de reactoren BR-2  (S.C.K.  Mol) en  SCARABEE  (CEA-Cada-
rache). 
De voor de in de reactor uitgevoerde  experimenten  gevraag­
de fondsen  dekken  de kosten van uitvoerbaarheidsstudies 
die noodzakelijk  zijn voor het BR-2-programma  en een deel 
van het SCARABEE-programma,  alsmede  van de uitvoering van 
een aantal  SCARABEE-experimenten  gedurende  een periode 
van twee jaar. 

25 
- Bewegingen  en wisselwerking van gesmolten materialen 
Als aanvulling  op de eigen  werkzaamheden  zullen  onderzoe­
kingen inzake  afzonderlijke  effecten  worden  voltooid: 
. experimenteel  onderzoek  van specifieke  problemen  in 
verband met gesmolten materiaal, b.v. uitworp uit een 
kern, wisselwerking met constructiedelen 
. bijdragen tot de ontwikkeling van  codes  en toetsing 
daarvan voor de behandeling van multifase- en  multi-
component-verschijnselen. 
Tevens zullen  werkzaamheden  plaatsvinden met betrekking 
tot 
- Vrijkomen van  splijtingsprodukten  uit beschadigde  splijt­
stof en de  verdeling  daarvan 
. theoretische analyse en experimentele  verificatie  van 
verdampingssnelheden van  radiologisch  belangrijke 
species  die b.v. plutonium,  hogere  actiniden,  cesium, 
ruthenium bevatten 
. verdeling  van de  radioactiviteit  in de primaire  kring­
loop tijdens  en na een  ernstig  ongeval met de kern. 
l.B.2.5. Deugdelijkheid van  constructies  onder dynamische  be­ 
lastingen 
- Eigen  werkzaamheden 
Het onderzoek  van de  dynamische  materiaaleigenschappen  houdt 
nauw verband met de bestudering van materiaaleigenschappen 
onder operationele  omstandigheden:  het hoofddoel  vormt de 
definiëring  van constitutieve  wetten voor materiaal in ver­
schillende  staat van beschadiging en  onder dynamische  be­
lasting. 
Kleine monsters  van ongebruikte of beschadigde materialen 
zullen worden  onderworpen  aan trekproeven bij  verschillende 
reksnelheden en temperaturen. 
Van de speciale  beproevingsmachine voor  hoge dynamische 
belastingen  zal gebruik  worden  gemaakt  bij grote  monsters 
(doorsnede  5000 mm2) ten einde de  invloed  na te gaan van 
dikte, defecten op  ware grootte, enz... en ter  verifiëring 
van constitutieve  wetten. Ook  worden  proeven  overwogen  met 
betonmonsters. 
Naast de studie van materiaaleigenschappen  zullen  de werk­
zaamheden  met betrekking tot de  uitbreiding  en ontwikkeling 
van codes  voor de  dynamische  structuuranalyse  worden  voort­
gezet. 

26 
- Werkzaamheden  voor gezamenlijke rekening 
- Ontwikkeling, verbetering en toetsing van  codes  voor ont­
werp en analyse van constructies van  snelle  reactoren 
(b.v. primaire  insluiting,  reactordak, pijpsystemen)  onder 
dynamische  belastingen. 
l.b.2.6. Buitenste  insluiting  onder ongevalsomstandigheden 
- Eigen  werkzaamheden : niet voorgesteld 
- Werkzaamheden  voor gezamenlijke rekening 
Deze werkzaamheden  zijn gericht  op een aantal  probleemgebie­
den die  verband  houden  met de  definiëring  van een  radioacti-
viteitsbronterm  voor de  daaropvolgende  beoordeling van een 
ernstig  ongeval waarbij natrium en eventueel  splijtings-
produkten  vrijkomen in de buitenomhulling. 
- Wisselwerking van natrium met  lucht,  water  en beton 
- Transport van splijtingsprodukten in de secundaire  inslui­
ting . 
Modellering  van het  gedrag  van aerosols. 
- Gedrag  van de buitenomhulling 
Beoordeling van de buitenste  insluiting  met het oog op de 
retentiecapaciteit. 
1.B.3. Bronnen 
Zie de tabel "Samenvatting  en indeling  van het  actieprogramma 
inzake de ontwikkeling van  kernsplijtingsenergie". 
1.C. Tenuitvoerlegging van de  resolutie  van de  Raad van 22.7.  
1975 betreffende de technologische vraagstukken van de  
nucleaire  veiligheid . 
Deze actie,  welke  volledig  op het hoofdkantoor  wordt  geleid, 
begon in 1976 met de  opneming  in de begroting van een post 
voor de personeelskosten (4 A, 2 B, 2 C). Het doel van  deze 
werkzaamheden  is in hoofdzaak  vergelijkende, analytische en 
synthesestudies te  maken  op het gebied van de  coördinatie  van 
de research en van de harmonisering van veiligheidsmethodieken, 
codes en normen  voor zowel  licht-water-, als  snelle  kweekreac­
torsystemen. 
In 1980 is de  Raad akkoord  gegaan  met een voorstel van de  Com­
missie om een contractueel gedeelte aan  deze activiteiten  toe 
te voegen  met het oog op een  financiële  ondersteuning van de 
vergelijkende,  analytische en synthesestudies op het gebied 
van codes  en normen  voor snelle  kweekreactoren. 

27 
De Commissie  brengt  regelmatig verslag aan de  Raad uit over 
de vorderingen die  zijn gemaakt.  De Commissie  hecht bijzonder 
veel belang  aan deze activiteiten  en heeft voorgesteld om  deze 
in de periode  1984-1987  met dezelfde  intensiteit  als voorheen 
voort te zetten. 
l.C.1. Activiteiten 
op het gebied van de  thermische  reactoren (LWR) 
- Studies inzake technische en  reglementerende  aspecten 
. Uitwisselina van informatie  over toegepaste  veiligheids­
voorschriften,  criteria,  codes  en normen  met het oog op 
de verwezenlijking van een  zekere  mate van harmonisering 
door wederzijdse informatie. 
. Vaststelling  van algemene  en specifieke  veiligheidscrite­
ria, codes  en normen  en benaderingen  van specifieke  vei­
ligheidsproblemen  voor LWR zoals  deze worden  toegepast 
of opgesteld in de Lid-Staten. 
. Klassificatie  en identificatie  van convergerende  en diver­
gerende  aspecten,  vaststelling  van de  oorzaken,  voorstel­
len tot verbetering. 
. Overleg inzake  ontwerpen  voor nationale voorschriften, 
criteria,  codes  en normen  in de Lid-Staten en inzake 
ontwerpen  voor codes  en richtlijnen  die op nationaal vlak 
worden voorbereid. 
. Coördinatie  van veiligheidsanalyses inzake specifieke 
projecten, met  andere  internationale  instellingen  - in 
het bijzonder met  OESO/NEA  en IAEA - gecoördineerde 
activiteiten. 
- Coördinatie  van nationale  onderzoekprogramma's 
. Verwerking  van informatie inzake  programma's  welke wordt 
verstrekt  door nationale  deskundigen  en het GCO, 
. Verwerking  van informatie inzake gedetailleerde  program­
ma's. Jaarlijkse  publikatie van  programmabladen  - Index 
van researchprogramma's 
. Uitwisseling van  meningen  en synthesen  inzake  generieke 
problemen 
. Vaststelling  van onderwerpen  ten aanzien  waarvan  bundeling 
van middelen  van voordeel kan  zijn en van  gebieden  waarop 
een begin zou  moeten  worden  gemaakt  met onderzoek. 
op het gebied van snelle  kweekreactoren 
- Vergelijking van veiligheidsmaatregelen met het oog op de 
opstelling  van voorlopige  gemeenschappelijke  veiligheids­
criteria  en richtlijnen 

28 
- Uitwisseling van informatie en  besprekingen  inzake de lopen­
de onderzoekprogramma's  in de Lid-Staten; overleg en  samen­
werking  bij coördinatie 
- Opstelling van state-of-the-art-rapporten met betrekking tot 
geselecteerde  gebieden  en aanbeveling van  nieuwe  activitei­
ten . 
- Uitvoering van  "benchmark"  type studies ter  vergelijking 
van uiteenlopende benaderingswijzen die  worden  toegepast 
bij specifieke  problemen. 
Codes en normen  voor snelle  reactoren 
- Vergelijkende analyse van nationale  normen  bij fabricage, 
inspectie  en kwaliteitscontrole bij  componenten  voor snelle 
reactoren 
- Vergelijkende analyse van structurele  codes zoals elasto-
plastische  benchmark-berekeningen,  seismische  benchmark-
berekeningen;  ontwerpcodes  (zoals  ASME)  die vereist  zijn 
voor het ontwerp  van componenten  voor snelle  reactoren 
- Vergelijkende analyse van materiaaleigenschappen en -speci­
ficaties  zoals breukeigenschappen  bij rek en  druk,  toelaat­
bare drukken,  kruipvermoeiingsgegevens  en gegevens  die van 
nut zijn bij de analyse van materiaaldefecten. Materialen 
beschouwd  in functie van hun geschiktheid  voor gebruik bij 
snelle reactoren. 
- Ontwikkeling van een richtsnoer  voor veiligheidsklassifica-
tie voor mechanische  systemen  en componenten  van snelle 
reactoren en  vergelijking  hiervan met  analoge  richtlijnen 
die buiten de  Gemeenschap  gelden. 
l.C.2. Middelen 
De voor de periode  1984-1987  benodigde  middelen  bedragen 
2,2 miljoen ECU  voor personeelkosten (4 A, 2 B, 2 C) en 2 
miljoen ECU  voor contractuele bijdragen  voor studies inzake 
de vergelijking,  analyse en  synthese  op het gebied van  codes 
en normen  voor snelle  reactoren. 
Totaal 4,2 miljoen ECU (3,3 miljoen ECU -
waarde 1983) 

29 
2. SUBPROGRAMMA  "SPLIJTSTOFFEN  EN ACTINIDENONDERZOEK" 
2.1. Doelstellingen 
Dit subprogramma  wordt uitgevoerd  in het  Instituut  van Tran-
suranen van het GCO te  Karlsruhe.  Het is  gebaseerd  op de 
internationaal  gevestigde  ervaring  van dit instituut  op het 
gebied van splijtstoffen  en op de  leidende rol  van deze 
instelling  op het  terrein van het  actinidenonderzoek. 
Het subprogramma  omvat twee onderdelen  welke  beide van direkt 
belang  zijn voor de ontwikkeling  van de  splijtstoffenindustrie: 
- verbetering  van splijtstoffen  voor snelle  kweekreactoren; 
- de veiligheid  van de  splijtstofkringloop  voor zowel  licht­
waterreactoren  als snelle kweekreactoren. 
Daarnaast  en als centraal  gegeven  voor een grootscheepse  samen­
werking met wetenschappelijke  laboratoria  in de Gemeenschap, 
is een deel van dit subprogramma  gewijd aan het  onderzoek  van 
de chemische  en fysische  eigenschappen  van vaste actiniden. 
Het is de  bedoeling  op deze wijze basiskennis  te verwerven 
die voor alle nucleaire  research  van belang is. 
Het onderzoek  inzake  kernsplijtstoffen  voor FBR, dat in het 
verleden  het grootste gedeelte  van de  activiteiten  van het 
Instituut  omvatte,  wordt thans gericht  op specificatie  van een 
geoptimaliseerde  carbidesplijtstof. 
De uitgebreidere aandacht  die besteed  wordt aan de  veiligheid 
van de splijtstofcyclus,  neemt een groot gedeelte  van het 
subprogramma  in beslag en verschaft  een ondersteuning  van 
andere subprogramma's  van het  actieprogramma  "KernspLijting" 
(b.v. reactorveiligheid  en beheer van afvalstoffen. 
Hieronder  valt een reeks punten  zoals: 
- bepaling  van de  thermodynamische  eigenschappen bij  hoge en 
zeer hoge temperaturen  van geselecteerde nuclea:  :e materia­
len die een  rol spelen bij  de analyse  van kernongevallen; 
- bestudering  van oxydesplijtstoffen  onder overgangsomstandig­
heden, ten einde een inzicht  te krijgen  in de  migratie  van 
splijtingsprodukten  in en het  vrijkomen daarvan  uit splijt­
stof ; 
- studie  van het  ontstaan  van actiniden  in de  kern (zowel 
voor LWR als voor FBR) welke van belang  zijn voor de mani­
pulatie van bestraalde  en opgewerkte  splijtstof; 
- studie  van poeder- en aerosolvorming bij  de verwerking  van 
plutoniumsplij  tstoffen. 

30 
Het gedeelte van het  subprogramma  dat betrekking heeft op fun­
damenteel  actinidenonderzoek  omvat  onder meer werkzaamheden 
op het gebied van de kristalchemie (bereiding en  karakterise­
ring van monsters)  en een studie van de  fysiche  eigenschappen 
in vaste toestand  welke  gericht  is op de  concipiëring  van een 
algemene  theorie inzake bonding in vaste  actiniden  en voor 
het leggen van een grondslag voor een eventuele toepassing 
van actiniden  bevattende verbindingen als  katalysators. 
2.2. Voorgestelde  werkzaamheden 
2.2.1. Toepassingsgrenzen van  nucleair  materiaal 
In dit project  worden  wezenlijke aspecten van  nucleair  mate­
riaal onderzocht: 
- berekening van de  invloed  van normale  en extreme  bedrijfs­
omstandigheden  op de mechanische  en chemische  stabiliteit 
van geavanceerde  splijtstof  voor snelle  reactoren 
- bepaling van de thermofysiche eigenschappen van bepaalde 
reactormaterialen  bij zeer  hoge temperatuur ten  behoeve 
van de analyse van ongevallen met de reactorkern. 
Optimalisering  van geavanceerde  splijtstof. 
Aan de hand van uitvoerige  informatie die  werd verkregen 
tijdens  de onderzoekprogramma's  1977-1980  en 1980-1983  zal 
worden gewerkt  aan de  specificatie  van geoptimaliseerde (wat 
betreft  versplijting,  vermogen  van de staaf en  mechanische 
stabiliteit)  geavanceerde  splijtstof,  een carbiderijke  splijt­
stof met laag zuurstofgehalte  waar zoweL helium  als natrium 
als contact  medium  kunnen  dienen.  Deze  ontwikkeling zal  wor­
den gevolgd en ondersteund  door het uitwerken van een  splijt­
stof gedragbeschrijvende  code die is  opgebouwd  uit deelmodellen 
die in geschikte experimenten  zijn getest. De geoptimaliseer­
de splijtstoffen  zullen  worden  onderworpen  aan snelle  flux-
bestralingen  die de voorspelde eigenschappen  moeten  bevestigen. 
Eigenschappen  van reactormaterialen bij zeer  hoge temperaturen. 
Materialen  voor reactoren met  snelle  neutronen, met  name 
splijtstoffen  en koelmiddelen,  zullen  worden  onderworpen  aan 
hoge en zeer  hoge temperaturen en de  thermodynamische  eigen­
schappen  zullen  worden  bepaald. Een van de  onderzoekmethoden 
hierbij  is de  snelle  uitzetting  bij verwarming  door middel 
van laserpulstoediening,  een andere  methode  wordt gevormd 
door evenwichtsdampdrukmetingen  in een autoclaaf bij  hoge 
temperatuur en druk. Metingen van de  soortelijke  warmte  bij 
constante druk  boven  het smeltpunt  zullen  de nog ontbrekende 
kennis opleveren van thermofysiche eigenschappen die nodig 
zijn om het materiaalgedrag bij een ongeval te  kunnen  voor­
spellen. 

31 
2.2.2.  Veiligheid  van de  actinidencyclus 
Dit project  moet antwoorden  opleveren op vragen die  samenhan­
gen met de  invloed  van transuranen op de  veiligheid  van de 
splijtstofcyclus : 
- metingen van adtLnidevorming in de  reactor 
- analyse van de mogelijke  mecha'  smen van het  toevallig 
vrijkomen  van de bij  splijtstof  fabricage  gevormde  stof en 
aerosolen 
- demonstratie ^an de mogelijkheden en beperkingen van ver­
schillende  voorbewerkingsmethoden voor de opwerking van ge­
avanceerde  plutoniumsplijtstof  en onderzoek van de belang­
rijkste  problemen  bij de opwerking. 
Vorming  van actiniden  in de  reactor  (FACT) . 
De vorming van  actiniden  in LWR- en  FBR-splijtstof fen met 
hoog versplijtingsrendement  is wegens  het stralingsgevaar  van 
doorslaggevende betekenis voor de behandeling van bestraalde 
en teruggevoerde  splijtstof  en voor de  splijtstofcyclus  in 
het algemeen.  De vorming van isotopen van  zware  metalen, 
ook van de minder  belangrijke  actiniden  (Np, Cm) , zal met 
grote nauwkeurigheid onder de voor energiereactoren en FBR-
prototypes  gebruikelijke  omstandigheden  worden  onderzocht. 
Daarbij  zullen  computervoorspellingen  worden  gecontroleerd 
en zal de  stralingsdosis  worden  berekend. Er  zullen  capsule­
bestralingen  van mg hoeveelheden en van  splijtstofpallets 
onder goed omschreven  omstandigheden  moeten  worden  uitgevoerd. 
In het tweede  geval moet de isotopenanalyse  worden  aangevuld 
met chemische behandeling hetgeen een  logisch  verband  legt 
met het  deelproject  REPRO.  Tenslotte  zullen  thermofysiche 
karakteristieken,  fasediagrammen  en wisselwerking tussen 
splijtstof  en bekleding  worden  bepaald van  splijtstof  die 
aanmerkelijke  hoeveelheden van minder  belangrijke  actiniden 
als Np-237  en AM-241  bevat. 
Veilige  behandeling van  splijtstoffen  (SHAPE) . 
Onderzoek  zal worden  besteed aan het hanteren van  splijtstof­
fen, voornamelijk  plutoniumsplijtstof fen, met speciale  aan­
dacht voor de  stof-  en aerosolvorming . Hierbij  zullen  ook 
produktieprocedures  onder de loupe  worden  genomen  met het 
oog op  eliminering  van de stofvorming door het gebruik van 
in een gel  opgenomen  neergeslagen materiaal en optimale 
homogenisering van  gemengde  oxyden  bij lage temperaturen. 
Tevens  zullen  de bij een ongeval,  zoals  brand in  handschoenen-
kasten,  gevormde  aerosolen  worden  onderzocht. De op dit 
gebied opgedane  experimentele  ervaring  vormt  een hechte 
basis waarop  voor verschillende  industrieën  in de Gemeenschap, 
studies  aan schadelijke  en giftige  aerosolen  kunnen  worden 
uitgevoerd. 
Splijtstofopwerking  (REPRO) 

32 
Opwerkingsstudies  inzake de voorbewerking van  carbidesplijt-
stof zullen  worden  afgerond met het speuren naar  alternatieve 
processen.  Aan de orde  komen  verder de  centrale  problemen van 
de splijtstofopwerking  zoals  plutoniumbevattende  residuen, 
en problemen in verband met  Np-237  en met de  afscheiding  van 
actiniden  uit de opwerkingsstroom voordat zij in de  afval­
stroom terecht  komen. 
2.2.3. Actinidenonderzoek 
Met dit  project  wordt beoogd  onderzoek uit te voeren aan en 
inzicht  te verkrijgen  in de chemische  binding  van vaste  acti­
niden speciaal  aan intermetallische  en eenvoudige  binaire 
verbindingen  van de minst  bekende  elementen uit de  eerste 
helft van de reeks, met  name protactinium,  neptunium, ame-
ricium en curium. 
Actinidechemie 
Door middel van  geschikte  kristalgroeimethoden  worden  speci­
fieke verbindingen van de  belangrijke  en minder  belangrijke 
actiniden  gemaakt  van zeer  hoge zuiverheid  en met reproduceer­
bare fysifche  en chemische eigenschappen, een  noodzakelijke 
voorwaarde,  niet alleen  voor het  deelproject  "actinide-fysica" 
maar ook voor het gezamenlijke actinidenonderzoek van de  Lid­
staten van de  Gemeenschap.  Daarnaast  worden  van deze  verbin­
dingen de fysisch  -chemische eigenschappen als  kristalstruc­
tuur, PVI-diagram en  stabiliteitsgebieden  bestudeerd. 
Actinidefysica 
De fysische  kenmerken  van een  aantal  welgekozen  actinidever-
bindingen,  die representatief  zijn voor bepaalde  bindings­
typen, worden  bestudeerd met  speciale  aandacht voor oppervlak­
te-eigenschappen.  Het doel hiervan  is tweeledig,  namelijk 
het bestuderen van de  invloed  van 5f-elektronen  op de chemi­
sche binding  en het leggen van een  basis  voor de eventuele 
katalytische  toepassing van  actinideverbindingen. 
2.2.4. Overgangsgedrag van  oxydesplijtstoffen  en vrijkomen  
van splijtingsprodukten  bij ernstige  splijtstofbe­  
schadiging  . 
Opstelling  van een  model  dat het gedrag van een  oxydesplijt-
stof beschrijft  bij een sprong in  vermogen  of temperatuur. 
De overgangsstudies lopen  uiteen  van de  betrekkelijk  beschei­
den afwijkingen  van normaal  bedrijf,  die onvermijdelijk  zijn 
bij splijtstofbewegingen  of bij het  niet op elkaar  afgestemd 
zijn van koelstroom en  vermogen,  tot extreme  situaties  van 
een hypothetisch  ongeval waarbij  ernstige  splijtstofbeschadi­
ging te verwachten is. 

33 
Modellering  en overgangsexperimenten 
Fundamenteel  theoretische studies,  ondersteund  door experi­
menteel  werk aan de  migratie  van splijtingsprodukten  binnen 
het splijtstofrooster,  vormen de  grondslag  voor het model 
dat zal worden  ontwikkeld  en zal worden  vergeleken  met de 
resultaten  van meer  technologisch gerichte  proeven.  Deze 
proeven  behelzen  onder meer overgangstests  in de  reactor 
en simuleringsexperimenten  met bestraalde  splijtstof  in hete 
cellen. 
Vrijkomen  van splijtingsprodukten  bij ongevalsomstandigheden 
Aan de  situatie  bij ernstige splijtstofbeschadiging  wordt in 
eerste instantie  gewerkt  door bestudering  van splijtstof  die 
is getest tijdens  de reactorveiligheidsexperimenten. 
Er zal een  studie  worden gemaakt van het  vrijkomen  van kort­
levende  splijtingsprodukten tijdens stralingsexperimenten 
waarmee  ongevallen  met ernstige splijtstofbeschadiging  worden 
nagebootst. 
Onder de  gebruikte  splijtstoffen  zullen  zijn gemengd  oxyde 
voor FBR , uraanoxyde  voor LWR en  eventueel  ook gemengd-oxyde-
variëteiten  voor LWR. 
2.3. MIDDELEN 
Paragraaf Activiteit miljoen  ECU 
(van 1983) 
2.1.1. Toepassingsgrenzen  van nu-
cleairmateriaal 17,4 
2.2.2.  Veiligheid  van de  actiniden-
cyclus 28 
2.2.3. Actinidenonderzoek 13,8 
2.2.4. Overgangsgedrag  van oxyde-
splijtstoffen  en vrijkomen 
van splijtingsprodukten  bij 
ernstige splijtstofbeschadi­
ging 6,5 
TOTAAL : 65,7 

34 
3. SUBPROGRAMMA  "BEHEER  RADIOACTIEVE  AFVALSTOFFEN" 
3.1. Doelstellingen 
Alleen voor wat betreft  laag-radioactief  afval is gedurende 
enkele  tientallenjaren  in de  Gemeenschap  een succesvol  afval­
beheer gevoerd.  Het beheer van afval met langlevende isotopen 
(in het bijzonder  dat van met  plutonium  besmet  afval,  d.w.z. 
afvalstoffen  die voortvloeien uit opwerkingsverrichtingen), 
is nog niet in het  stadium  van industriële  rijpheid  gekomen, 
hoewel hiervoor  een aantal basistechnieken beschikbaar  zijn. 
Niet in de  laatste  plaats  komt  hierbij  nog het  feit dat een 
definitieve  afvoer  van deze afvalstoffen  nog niet in de 
praktijk  wordt  toegepast. 
Het algemeen  deel van de 0 &  O-activiteiten  van de  Gemeenschap 
is daarom  een bijdrage  te leveren tot  de inrichting  van een 
veelomvattend afvalbeheerssysteem  dat in  staat is de mens en 
het milieu  te beveiligen. 
Het actieprogramma  van de  Gemeenschap  voor de periode  van 
12 jaar (1980-1992)  inzake  radioactieve  afvalstoffen,  dat in 
1980 door  de Raad is goedgekeurd  ( ),  voorziet  in het  noodza­
kelijk overleg binnen  de Gemeenschap,  evenals  in het  leiden 
van deze  activiteiten  en de  continuïteit  daarvan. 
De doelstellingen  van de  gemeenschappelijke  actie  zijn: 
a) Voor wat betreft  de fasen behandeling, verpakking  en mani­ 
pulatie van afvalstoffen: 
- verbetering  van de  bestaande  beheersmethoden  met gebruik­
making van de  vooruitgang  van de  techniek.  In het  bij­
zonder de optimalisatie  van de  methodiek  van het  beheer 
van zwak en middelmatig  actief  afval en het  beschikbaar 
maken van economischer, betere  en veiliger  methoden. 
- het ontwikkelen  en tot rijpheid  brengen  van behandelings-
en verpakkingsprocessen voor  sterk  radioactief  afval en 
afval van lange levensduur, voor zover  men nog  niet over 
deze processen beschikt. 
- de ontwikkeling  van processen  met een  soortgelijk  doel 
voor die gasvormige  afvalstoffen  die in de  toekomst  niet 
rechtstreeks  in de lucht zouden  worden  geloosd. 
- het uitwerken  van methoden  voor het karakteriseren,  aan­
vaardbaarheidscriteria  en kwaliteitscontrole  voor afval­
stoffen die moeten  worden  opgeslagen. 
( ) PB N°. C 51/1 van  29.2.1980. 

35 
b) Voor wat betreft de fase van de  uiteindelijke  opslag van 
sterk radioactieve afvalstoffen en  langlevende  afval: 
- het aantonen  van de bruikbaarheid van een  definitieve 
opslag in de continentale geologische formaties (zout, 
graniet,  klei, enz..)  door bestudering en  bouw en ex­
ploitatie  van experimentele grotten en de  installatie 
van prototypen  beneden  het aardoppervlak. 
- evaluatie van de bruikbaarheid van  definitieve  opslag 
door begraving van het afval  onder oceaansedimenten  door 
middel  van proeven  in laboratoria en in  situ. 
- evaluatie van de  veiligheid  van de verschillende  keuze­
mogelijkheden  bij de  definitieve  afvoer  door ontwikkeling 
van risico-analysemethoden, modellering van verschijnselen 
en het verkrijgen van experimentele resultaten. Bij 
deze benadering  wordt  rekening  gehouden  met het  feit dat 
het onmogelijk  is om rechtstreeks de  veiligheid  aan te 
tonen gedurende  lange  perioden en is de mogelijkheid van 
constante verbetering  aanwezig  aan de  hand van ervarin-; 
gen die met experimentele  installaties  worden  opgedaan. 
c) Inzake beheer  van radioactieve afvalstoffen in  zijn totali­  
teit . 
- de optimalisatie van het  beheer  van radioactieve  afval­
stoffen  met het oog op  veiligheid  en kosten. 
- de integratie van afvalstoffenbeheer in een globale 
strategie  voor de splijtstofcyclus  na het verlaten van 
de reactor. 
- bestudering van plurinationale  dimensies  voor het afval­
stof fenbeheer  en de invloed  daarvan  °P het  beheer  van 
deze afvalstoffen. 
Voor het realiseren van  deze doelstellingen zal het  noodzake­
lijk zijn om zonder  aarzelingen  door te gaan met de 0 & 0-
activiteiten  van de  Gemeenschap,  zowel  in het  Ger2enschappelijk 
Centrum  voor Onderzoek  als door middel  van werkzaamheden  voor 
gezamenlijke rekening die reeds,  gedurende  een aantal jaren, 
een belangrijk deel  omvat  van de  activiteiten  in de Lid-Staten 
(in het bijzonder  voor wat betreft de  definitieve  opslag). 
De samenwerking  en coördinatie  op communautair  gebied  moet 
worden  versterkt op basis van de  oriëntaties  van het  communau­
taire actieprogramma  op het vlak van de radioactieve  afval­
stoffen.  Ook de internationale  samenwerking  in de ruimste 
zin moet worden  geïntensifieerd  omdat  alleen  door gezamenlij­
ke inspanningen  een oplossing  voor het vraagstuk van de  defi­
nitieve  afvoer kan  worden  gevonden  die algemeen  door het 
publiek zal  worden  geaccepteerd. 

36 
3.2. Voorgestelde  activiteiten 
De toekomstige  werkzaamheden  zullen  worden  uitgevoerd  in het 
kader van de  meerjarenprogramma's  voor gezamenlijke rekening 
en de in  strikt  samenwerkingsverband  uitgevoerde eigen  werk­
zaamheden  van het GCO. Het GCO zal een  bijdrage leveren 
met de resultaten  van eigen onderzoek,  met wetenschappelijke 
ondersteuning  en met de  ervaringen  waarover  deze instelling 
beschikt . 
In de toekomst  kunnen  daarnaast  andere  actiemiddelen  in over­
weging worden  genomen met  name de studie  en uitvoering  van 
proefinstallaties . 
De voorgestelde  activiteiten  zijn hieronder  opgesomd.  Hierbij 
kan worden  aangetekend  dat  zij, in het  geval van het GCO-
programma  dat in  1984 moet beginnen,  op iets gedetailleerdere 
wijze zijn omschreven.  Het derde actieprogramma  voor gezamen­
lijke rekening  zal echter in 1985 ( )  een aanvang  nemen en 
voor de vaststelling  van de  bijzonderheden  is het  thans nog 
te vroeg. 
3.2.1. Eigen werkzaamheden 
Project  1.: Beheer  van afvalstoffen  en splijtstofkringloop 
Dit project  is gericht  op een  verbetering  van de  toekomstige 
installaties  voor de splijtstofkringloop  met het oog op een 
optimalisering  van het  afvalstoffenbeheer . 
- studie  van de strategieën ter  minimalisering  van alfastrå­
lers, zowel vanuit  het standpunt  van de  uitvoerbaarheid 
(experimentele  werkzaamheden)  als van dat van het  belang 
daarvan  (baten/kosten-studies) . 
Er zal met name een studie  worden  gemaakt  van het  OXAL-MAW-
proces op grotere schaal  ; in de  periode  1980-1982  is men 
reeds bezig  geweest  met de  studie  van de  toepassing  van dit 
proces op de  chemische  scheiding  van actiniden  die aanwezig 
zijn in met  alfastrålers  verontreinigde  afvalstoffen  af­
komstig uit  opwerkingsinstallaties . Er zal  gebruik  worden 
gemaakt  van de  hete cellen  uit het ADECO-laboratorium  van 
de ESSOR-reactor . Deze  werkzaamheden  zullen  nauw worden 
gecoördineerd met de  activiteiten  voor gezamenlijke rekening. 
- karakterisering  en controle  van geconditioneerd  afval in 
fysiche  en chemisch  opzicht.  Er zal worden  gewerkt  aan een 
verdere verbetering  van niet-destructieve  analysemethoden. 
Daarnaast  zullen  nieuwe  activiteiten  ter hand worden  geno­
men op het  gebied van de  fysische  karakterisering. 
( ) Het huidige  programma  beslaat  de periode  1980-1984 
(PB N°. L  78/22 van 25.3.1980) 

37 
Bepaalde experimenten  komen in  aanmerking  om in de  hete 
cellen van ADECO te worden  uitgevoerd.  Deze werkzaamheden 
vormen een aanvulling  en ondersteuning  van lopende 
werkzaamheden  voor gezamenlijke rekening (zie verder  onder 
punt 1). 
Project  2.: Veiligheid  van de  opslag  van afvalstoffen  in con­
tinentale  geologische formaties. 
Er wordt  voorgesteld  geen belangrijke  wijziging  te brengen 
in de doelstelling  van de in  19 74 door het GCO  begonnen  vei-
ligheidsanalysr  voor de opslag  van sterk  radioactief  afval. 
De werkzaamheden  in het  kader van de  risico-evaluatie  van 
alfastralers  bevattende  afvalstoffen  zullen  echter  worden 
geïntensifieerd . Laatstgenoemde  afvalstoffen  zijn niet op­
genomen  in het  PAGIS-project (Perfomance  Assessment  of Geo-
logical  Isolation  System)  dat wordt uitgevoerd  in het  kader 
van het programma  voor gezamenlijke rekening. 
Verzameling  en toetsing  van de  vereiste  gegevens  zal plaats­
vinden door middel  van laboratoriumexperimenten  op lange 
termijn  met betrekking  tot de  verschillende  barrières.  Sedert 
19 80 vindt in samenwerking  met het S.C.K. te Mol een  studie 
plaats van formaties  plastische  klei; deze werkzaamheden 
zullen worden  voortgezet  met het oog op het  belang van de 
daarmede  verband  houdende  methodologische studies  ten aanzien 
van realistische  experimenten  in situ. Daarnaast  zal een 
bijdrage  worden  geleverd  tot studies inzake harde rotsforma­
ties en zoutformaties welke  een aanvulling  vormen  op labora­
toriumstudies  op nationaal  vlak. 
De coördinatie met de  werkzaamheden  voor gezamenlijke reke­
ning inzake  het MIRAGE-project  (Migration  of radionuclides 
in de geosphere)  zal eveneens  worden  voortgezet. 
Project  3.: Uitvoerbaarheid  en veiligheid  van definitieve 
opslag door begraving  in diepzeesediment. 
Dit onderzoek  op lange  termijn  vereist  samenwerking  op wereld­
niveau met het oog op het  multidisciplinaire  en internationa­
le karakter.  Met deze samenwerking  is reeds een begin gemaakt 
onder auspiciën van  ΝΕΑ, waarvan  de werkgroep  "Sub-Seabed 
Disposal"  een referentiepunt voor dit  onderwerp  vormt. 
Het GCO zal  zijn werkzaamheden  concentreren  op nauwkeurig 
gedefinieerde  keuzemogelijkheden  (b.v.  begraving door  vrije 
valpenetratie)  en op de  ontwikkeling  van gespecialiseerde 
uitrusting  (hyperdruklaboratorium voor  de bestudering  van 
migratieverschijnselen  en van de  werkzaamheid  van barrières 
onder hoge druk) . 
In een volgende fase  zal het GCO  trachten  de oprichting  te 
bevorderen  van Europese  associaties  betrokken bij  de research 
in verband  met de  problemen  die zich voordoen  bij eventuele 
experimenten  in situ. 

38 
Bij de activiteiten  voor gezamenlijke rekening  zal men  blij­
ven bijdragen  tot de  uitvoerbaarheidsstudies,  met name door 
technische studies  uit te  laten voeren  door gespecialiseerde 
industrietakken  in de  Lid-Staten. 
3.2.2. Werkzaamheden  voor gezamenlijke rekening 
De hieronder  vermelde  richtlijnen  zijn van voorlopige aard. 
Zij moeten in de  periode  1983-1984 met  alle betrokken  par­
tijen worden  besproken: 
- voorlopige studies  die op  gecoördineerde  wijze door de 
nationale laboratoria  worden  uitgevoerd  ter aanvulling  van 
de basiskennis  (b.v.  karakterisering  van de  verschillende 
vormen van  afvalstoffen). 
werkzaamheden die  gericht  zijn op het  aantonen  van de ge­
schiktheid  van bepaalde  processen  (b.v.  verwerking  van 
afvalstoffen)  of op het  toetsen  van bepaalde  keuzemogelijk­
heden (b.v.  opslag  in geologische formaties).  Deze  acti­
viteiten  zullen,  indien mogelijk,  geconcentreerd  worden 
rond in de  Lid-Staten  aanwezige  proefinstallaties. 
- studies inzake  de economie, de  veiligheid  en de  aspecten 
van de voorschriften  voor het afvalbeheer  en, meer in het 
algemeen,  de voor elke afvalstroom  toe te  passen  strategie. 
Voor deze studies  en werkzaamheden zal een  grootschalige  uit­
wisseling  van informatie  en denkbeelden  over de werkzaamheden 
van de Lid-Staten vereist  zijn, evenals  een intensief overleg 
op het  niveau  van de Gemeenschap. 
Onderwerp 1.:  Karakterisering  en kwaliteit  van geconditioneer­
de afvalstoffen. 
In het kader van een der  activiteiten  die sedert  aan aantal 
jaren (programma's 1975-1979 en 1980-1984)  voor gezamenlijke 
rekening  zijn ontwikkeld  werken  verschillende laboratoria 
in nauw verband  samen  (programma's in  onderling overleg, 
rondzendproeven,  enz..) bij de  evaluatie  van het rendement 
en het gedrag  op lange  termijn  van matrixmaterialen  voor het 
bekleden  van verschillende soorten afval  met het oog op de 
opslag daarvan.  Deze werkzaamheden  zullen  worden  voortgezet 
in het bijzonder  met het oog op de  controle  van de  hoedanig­
heid van geconditioneerde afvalstoffen. 
Het GCO zal met  zijn Project  n°. 1 een  bijdrage leveren. 
Onderwerp 2.:  Demonstratie  van behandelings-  en conditione­
ringsprocessen  met het oog op een  geoptimali­
seerd beheer  van afvalstoffen. 
In het kader van deze activiteiten  verleent  de Gemeenschap 
financiële  steun aan de  ontwikkeling  van de  processen  die 
reeds als de meest  veelbelovende  zijn vastgesteld  voor een 
geoptimaliseerd  beheer  van de  verschillende afvalstromen. 

39 
Zij zullen de uitwisseling van informatie en ervaringen tus­
sen de betrokken  instellingen verzekeren. 
Alle soorten afvalstoffen zullen in  overweging  worden  genomen 
met speciale  aandacht  voor alfastralers  bevattend  afval, 
afvalstoffen  van bekledingen  en bepaalde  afvalstoffen met 
een middelmatig  hoge en hoge  activiteit  (b.v. residus van op­
lossingen afkomstig van  opwerkingsprocessen). 
Onderwerp  3.: Migratie op  lange  termijn bij opslag in conti­
nentale geologische formaties. 
De risico-evaluatie met betrekking tot de definitieve opslag 
van afvalstoffen  onder  de grond  berust op inzichten in de 
migratie van radioactieve isotopen van  verpakt  afval  door 
kunstmatige  afsluitingen (containers, opvulmateriaal,  enz..) 
en natuurlijke  barrières  (de geologische formatie  zelf en 
de daarop  rustende  lagen)  naar de biosfeer en de  mens. 
De voorgestelde  activiteiten  zullen  worden  gebaseerd  op voort­
zetting  van het  MIRAGE-project  (Migration of Radionuclides 
in the Geosphere)  waarmede,  samen  het het GCO, in 1983 een 
begin is gemaakt.  Het deel is de verbetering van het  inzicht 
in migratieverschijnselen, de  omvang  daarvan  en de modelle­
ring . 
Onderwerp  4.: Ontwerpen  voor definitieve opslag van afval in 
geologische formaties. 
Bij dit project  ligt de nadruk  op initiatieven  van de  Lid­
staten met het oog op de  totstandkoming  van experimentele  of 
proefinstallaties  voor opslag in geologische formaties. 
De thans  lopende  werkzaamheden  zouden  in elk geval  moeten 
worden  voltooid (zoutmijn in  Asse,  experimentele  kleigewel-
ven te Mol, enz..). 
Onderwerp  5.: Evaluatie van de  veiligheid  van definitieve 
opslag van afvalstoffen. 
Belangrijke  aandacht  zal worden  besteed  aan de evaluatie van 
de veiligheid  van verschillende  vormen  van definitieve op­
slag (zowel  in continentale formaties als in de  zeebedding). 
De werkzaamheden  zullen hoofdzakelijk  gebaseerd  worden  op 
het PAGIS-project  (Performance  Assessment  of Geological 
Isolation  System).  De eerste fase,  waarmede  in 1982 is be­
gonnen,  is gericht op het  verzamelen  van de  beschikbare 
informatie en op het kiezen van  methodieken  en scenario's. 
Tegen 1986 zou een evaluatie op  Gemeenschapsniveau  gereed 
moeten  zijn.  Hierin  zouden  de resultaten  moeten  zijn vervat 
van het evaluatieproces  waarmede  sedert  enkele  jaren op 
nationaal vlak is  begonnen. 

40 
Deze werkzaamheden  zullen  onder het gezamenlijk beheer  plaats­
vinden van het GCO en het  programma  stralingsbescherming,  met 
deelneming van de  Lid-Staten  in het kader van punt 2 van het 
communautaire actieprogramma betreffende  radioactieve  afval­
stoffen  . 
Onderwerp  6.: Optimalisatie  van het beheer van  radioactieve 
afvalstoffen;  beheersstrategie  voor verschillen­
de afvalstromen;  globale  strategie  voor de 
splijtstofcyclus  na het  verlaten  van de  reactor. 
Er zal een onderzoek  worden  ingesteld  naar: 
- Vermindering van het  volume  en van de  specifieke  activiteit 
van de  verschillende  afvalstoffen  die worden  geproduceerd. 
- Kwantitatieve  beoordeling van  verschillende  strategieën 
met betrekking  tot elke afvalstroom  van de bron tot de 
definitieve  afvoer. 
- Globale  beheersstrategie  voor de  splijtstofcyclus  na 
het verlaten  van de  reactor;  verschillende  keuzemogelijk­
heden; tijdschema. 
- Veelzijdigheid  van de dimensies van het beheer;  invloed  op 
de optimalisatie  van het beheer. 
3.3. Middelen 
Volgens de  huidige  ramingen  zullen  de kosten van het  programma 
46 miljoen  ECU bedragen voor wat  betreft  de eigen  werkzaamhe­
den (1984-1987)  en 75 tot 100  miljoen  ECU voor de  werkzaam­
heden voor gezamenlijke rekening (1985-1989). Bovenvermelde 
interval  is een gevolg van de noodzaak om een grote  mate van 
flexibiliteit  te behouden  voor een eventuele  financiering 
van experimentele  installaties,  in het  bijzonder  voor de 
definitieve  opslag van  radioactieve  afvalstoffen.  Voor der­
gelijke  installaties  zou, in  principe,  een bilaterale  of 
multilaterale  samenwerkingen  moeten  worden  voorgesteld  door 
de betrokken  Lid-Staten,  in het kader van een  gemeenschaps­
verband. Bij de  opstelling  van dit  document  is hiervan 
echter nog geen sprake. De Commissie  heeft  de Raad te kennen 
gegeven  belangstelling  te hebben  voor dergelijke  voorstellen, 
alsmede de  mening  van de  Raad inzake de  noodzakelijke  middelen. 
De bedragen voor het actieprogramma  overeenkomend  met de 
periode  1984-1987  zijn opgenomen  in onderstaande  indicatieve 
tabel waarin wordt uitgegaan van een  inflatie  van 7 % voor 
de komende  jaren. 

41 
Doelstelling 
1 Eigen werk­ Gezamenlijke Begrotings­
zaamheden werkzaamhed. percentage 
- Behandeling,  conditie­
nering,  manipulatie 
van afval Project  1 
(ten dele) Onderwerpen 
1 en 2 Ongeveer 
50% 
- Definitieve  opslag 
onder de grond Project  2 Onderwerpen 
3, 4 en 5 Ongeveer 
35% 
p.m. (3) 
in de zeebedding Project  3 Onderwerp 5 
(ten dele) Ongeveer 
5% 
- Optimalisatie  van 
het afvalstoffen-
beheer Project  1 
(ten dele) Onderwerp 6 Ongeveer 
10% 
TOTAAL VAN DE  BEGRO­
TING (1) 48,8 milj . 
ECU 40 + 3(2) + p .m. (3) 
(1) waarde 1983 
(2) voor  de eerste  3 jaar van het 3de programma en het  laatste 
jaar van het 2de  (huidige)  programma (48 + 3  miljoen  ECU 
in huidige waarde). 
(3) Pro memorie.  (Betreft  eventuele deelneming  in de  financie­
ring van experimentele  installaties). 
4. VEILIGHEIDSCONTROLE  EN BEHEER  VAN SPLIJTSTOFFEN 
(Uitsluitend  eigen  werkzaamheden) 
4.1. Doelstellingen 
De opzetting  en instandhouding  van een  geloofwaardig systeem 
van de veiligheidscontrole  van nucleaire  materialen  die in Eu­
ropa circuleren  is een van de  fundamentele onderdelen  die be­
palend  zijn voor de aanvaarding  en ontwikkeling  van de  kerne­
nergie en het is een van de  middelen  die een antwoord kunnen 
zijn naar aanleiding  van de  bezorgdheid over  de kans op de 
verspreiding  van kernwapens. 

42 
Aangezien  ook de  economische  uitwerking van een veiligheidscon­
trolesysteem van  belang  is, is het noodzakelijk een  Europese 
strategie  op dit gebied te ontwikkelen  voor de jaren negentig 
en dit impliceert  omvangrijke  activiteiten  van de  Gemeenschap 
in samenhang  met de landelijke  werkzaamheden. 
Het door het GCO voorgestelde 0 &  O-programma  is zodanig  opge­
zet dat hierdoor aan het Directoraat Veiligheidscontrole van 
Euratom  en aan de exploitanten van de  installaties  in Europa 
de technische kennis  wordt  verstrekt  voor de tenuitvoerlegging 
van hun verplichtingen in het  kader  van het  Euratom-Verdrag, 
het Verdrag  tegen  de verspreiding van  kernwapens  en andere 
overeenkomsten. 
Bijzondere  aandacht  zal worden  besteed  aan het  zoeken  naar een 
evenwicht  in het  programma  tussen de technische  behoeften  in 
verband  met verschillende veiligheidscontroleverplichtingen en 
de industriële  realiteit. 
Bij de uitvoering van het  programma  zal de  nauwe  samenwerking 
worden  voortgezet met de nationale onderzoekinstellingen 
(rechtstreeks via  ESARDA),  met de  IAEA en de Amerikaanse  labo­
ratoria  in het  kader  van de  bestaande  overeenkomsten  voor 
samenwerking. 
Het GCO, dat sedert 1969  zijn O & O-programma  inzake de  vei­
ligheidscontrole  geleidelijk  heeft  uitgebouwd,  beschikt  thans 
over het meest  omvangrijke  programma  in Europa.  Via de  tal­
loze contacten met de nationale centra, de kernindustrie en 
de inspecties, zal het  zijn rol als centrale schakel van  onder­
zoek en ontwikkeling  binnen  de Gemeenschap  blijven  vervullen. 
4.2. Voorgestelde  activiteiten 
Naar aanleiding van  boververmelde  doelstellingen is het pro­
gramma  onderverdeeld in drie projecten. 
4.2.1. Methoden  en instrumentatie  voor nucleair materiaalonder­ 
zoek en voor insluiting  en bewaking . 
Dit project heeft tot doel: 
- het ontwikkelen en beschikbaar  maken  van de noodzakelijke 
middelen  en methoden  ter vaststelling  en voor een regelmatige 
controle van de operationele prestaties van de  instrumenten 
die gebruikt  worden  voor de veiligheidscontrole en het 
splijtstoffenbeheer,  in het bijzonder  voor destructief en  niet-
destructief  onderzoek  (DA en NDA) en opsluiting en toezicht 
(C/S) . 
- het voorbereiden van de  omstandigheden  die vereist  zijn voor 
de vervaardiging van  betrouwbare  instrumenten  voor routine-
gebruik in de  praktijk  (industriële  produkten). 

43 
- ontwikkeling  van nieuwe  of aanpassing  van bestaande  methoden 
voor het onderzoek  van splijtbaar  materiaal  en insluiting 
en toezicht. 
De twee belangrijkste  activiteiten  zijn: 
a) Evualuatie  van de  prestaties  van kernmateriaalonderzoek  en 
insluitings-  en toezichtmethoden  en -procedures;  oprichting 
van laboratoria  voor toetsing  en opleiding. 
Dit subproject  is gericht  op de  vaststelling  van prestatie­
waarden  voor materiaalonderzoek  en C/S-instrumenten. 
De bestaande  laboratoria  van het GCO of  andere  specifieke 
faciliteiten  zoals  opslagfaciliteiten  voor uitgeputte 
splijtstof  of vers splijtbaar  materiaal  zullen  beter 
worden  uitgerust  voor het kalibreren  van instrumenten  en 
methoden,  in het  bijzonder  voor niet-destructief  onderzoek 
en C/S. De  laboratoria  zullen  ter beschikking  worden  ge­
steld van inspecteurs  of deskundigen uit  de Lid-Staten  en 
zullen tevens  moeten  beantwoorden  aan een  toenemend  aantal 
verzoeken  om opleiding.  In deze laboratoria  zullen  zoda­
nige voorwaarden  worden  gecreëerd dat  zij de maatstaven 
van die van de  Europese  kernindustrie  benaderen. 
b) Ontwikkeling  van methoden  en instrumenten  en vervaardiging 
van instrumenten  en apparaten  op industriële  schaal. 
Bepaalde  werkzaamheden  zullen  worden  gewijd  aan de  ontwik­
keling van nieuwe  methoden,  instrumenten  of apparaten 
(zoals verzegelingen)  en interpretatiemodellen  voor  bij­
zondere toepassingen  ten aanzien  waarvan  tot op  heden geen 
bevredigde oplossingen  werden  gevonden,  alsmede  ter voor­
bereiding  van het  industrialiseringsproces  in de  Europese 
industrie  voor de vervaardiging  in series van uitrusting 
die oorspronkelijk  door het GCO of in  nationale  laborato­
ria zijn ontwikkeld  en welke met bevredigende  resultaten 
door inspecteurs  van de  veiligheidscontrole  als prototypen 
in de praktijk  zijn getest. 
4.2.2. Verwerking,  transmissie  en evaluatie  van veiligheids-  
controlegegevens . 
De doelstellingen  van dit project  zijn: 
- ontwikkeling  van statistische  en informatieve hulpmiddelen 
voor de evaluatie  van boekhoudkundige  gegevens  inzake kern­
materialen  welke door  exploitanten  worden  verstrekt; 
- ontwikkeling  van de  benodigde hulpmiddelen (hard-  en soft­
ware) voor het ter  plaatse  en op het  hoofdkantoor evalueren 
van meetgegevens  welke door inspecteurs  zijn verzameld. 
Er zijn  een tweetal subprojecten  gedefinieerd: 

44 
a) Beheer  van boekhoudkundige  gegevens  inzake kernmaterialen 
Dit subproject  is gericht  op de  opstelling  van voor de 
categorie  van installatie  specifieke  regels  en een  data-
voorbereidende  taal voor de automatische verwerking  van 
meetfouten bij  de opgegeven  partijen  materiaal  in de 
aanwezige  statistische  materiaalboekhoudingscodes  ter 
evaluatie  van de  verschillende  karakteristieken  van de 
materiaalbalans. 
Voorts zal een  kritische  toetsing  plaatsvinden  van beslis-
singsanalyseprocedures  voor de materiaalboekhouding  in 
verband  met de ISADAM-code  (International  Safeguards Data 
Management  System). 
b) Automatische verwerking,  transmissie  en evaluatie  van 
inspectiegegevens  voortvloeiend  uit materiaalonderzoek  en 
geproduceerd door  het instrumentarium voor  insluiting  en 
bewaking. 
Deze activiteiten  vormen  een voortzetting  van lopende  stu­
dies voor het ontwerp  en ontwikkelen  van instrumenten  met 
microprocessor-interface  en aanverwante  software voor 
evaluatie  van in de  praktijk  verkregen  gegevens  en daarop-
aansluitende  toetsing  daarvan. Voorts  ligt het in de 
bedoeling  gedetailleerde  evaluatieprocedures  uit te  werken 
voor meetgegevens  en prestaties  van instrumenten. 
Tenslotte  zal een  uitvoerbaarheidsstudie  en een  demonstratie 
plaatsvinden  met een  line-transmissie  van meetgegevens  van 
inspecteurs  naar een plaatselijk  netwerk  of rechtstreeks 
naar het hoofdkantoor. 
4.2.3.  Integratie  van activiteiten  op het  gebied  van de  veilig ­
heidscontrole 
Het betreft  hierbij  de volgende  doelstellingen: 
analyse  van de  technische  kenmerken  van voorgestelde prak­
tijkwerkzaamheden bij  de veiligheidscontrole; 
uitwerking  van wiskundige modellen voor  de beschrijving 
van voor  de veiligheidscontrole  relevante parameters  van 
specifieke  delen  van een  installatie,  van een  gehele  in­
stallatie  of van  delen van de  splijtstofcyclus; 
ontwikkeling  van een  methodiek voor  de opzet van een  aantal 
specifieke  activiteiten  op het  gebied  van de  veiligheids­
controle,  rekening  houdend  met operationele beperkingen  van 
de zijde van exploitanten  en inspecteurs. 
Er zijn vier subprojecten  gedefinieerd: 
a) Een studie  van veiligheidscontrolepraktijken 

45 
Dit subproject  beoogt  de evaluatie van de toereikendheid 
van de  capaciteit  van meet-  en C/S-procedures  voor instal­
laties die met  massahoeveelheden  los materiaal  werken, 
in het bijzonder  splijtstoffabrieken. 
Verder  zullen  geïntegreerde  experimenten plaatsvinden ter 
beoordeling  van de  kwaliteit  van uiteenlopende  boekhoud­
kundige en verificatiewerkzaamheden bij de input van 
opwerkingsinstallaties. 
b) Ontwikkeling van een  interactieve  simulator voor de analyse 
en beoordeling van de  veiligheidscontrolepraktijken. 
Er zal een  ontwerp  worden  gemaakt  voor een verbeterde ver­
sie van een bij het GCO  bestaande  installatiesimulator  voor 
de materiaalstroom en  meetsystemen.  Deze  activiteit  zal 
eveneens  betrekking  hebben  op C/S-metingen  en in een  later 
stadium op enkele  statistische  beslissingsanalysekenmerken. 
Dit hulpmiddel zal tevens dienen voor de  opleiding  van in­
specteurs . 
c) Toepassing van  EXPERT-systeemtechnieken  op studies van de 
veiligheidscontrole. 
De toepasbaarheid van en de voordelen die  EXPERT-systeem­
technieken  kunnen  opleveren voor de planning van bepaalde 
specifieke  inspectie-activiteiten  zoals de  fysieke  inven­
tarisopneming zal in studie  worden  genomen. 
d) Analyse van  veiligheidscontroleprocedures  tijdens  de 
splijtstofkringloop. 
Er zal een analyse  worden  opgesteld van de structuur van 
afzender/geadresseerde-verschillen  voor een aantal  situa­
ties en van de materiaalbalans van grote delen van de 
splijtstofkringloop,  resulterend uit de combinatie van 
deelbalansen per materiaalbalansgebied en  SRD*s. 
4.3. Middelen 
In onderstaande  tabel  is een samenvatting  gegeven  van de ver­
deling der middelen over de  drie verschillende  projecten. De 
bedragen  hebben  uitsluitend  een indicatieve  waarde. 
„ . ,  Totale kosten voor  4 Proiect  -  . . , .  T-^nx 
J (in miljoen ECU) jaar 
4 .2. 1. Methoden  en instrumentatie 30,8 
4 .2. 2. Verwerking van  gegevens  veilig­
heidscontrole 6,1 
4 .2. 3. Integratie  van werkzaamheden  op 
het gebied van de  veiligheids­
controle 8,5 
TOTAAL  : 45,4 miljoen ECU 

46 
5. SUBPROGRAMMA  "BUITENGEBRUIKSTELLING  VAN NUCLEAIRE  INSTALLA­  
TIES" 
(uitsluitend  voor gezamenlijke rekening) 
5.1. Doelstelling 
Men beschikt  nog slechts  over beperkte ervaringen  op het ge­
bied van de  buitengebruikstelling  van kerninstallaties  (er is 
b.v. nog geen enkele kerncentrale ontmanteld).  Het  deel van 
de werkzaamheden  van de  Gemeenschap  op dit gebied  is de ge­
zamenlijke  ontwikkeling  van een  systeem  voor het beheer van 
kerninstallaties  die  definitief  buiten gebruik  worden  gesteld 
en van de  radioactieve  afvalstoffen  die bij de ontmanteling 
vrijkomen,  waardoor,  in de  verschillende  stadia,  de veiligheid 
en de bescherming  van de  mens wordt gewaarborgd  tegen de po­
tentiële  risico's  die voortvloeien uit  de buitengebruikstel­
ling van dergelijke  installaties. 
In dit verband  wordt in het  voorgestelde  subprogramma  de acti­
viteit op de  volgende  doelstellingen  geconcentreerd: 
- Het ontwikkelen  van doeltreffende oppervlakteontsmettings-
technieken  waardoor  weinig secundaire  afval  ontstaat;  een 
bijzondere  doelstelling  met het oog op een  aanzienlijke 
vermindering  van het  volume van de  radioactieve  afvalstoffen 
is ontsmetting tot  een zodanig niveau  dat het  behandelde 
materiaal  zonder enige beperking  kan worden  geloosd. 
- Het ontwikkelen  van passende  technieken voor  het ontmantelen 
van dikwandige  stalen  componenten  en constructies  van ge­
wapend  beton, evenals  van de  hulptechnieken (b.v. afstand­
bediening)  welke de werknemers  tegen radioactieve  straling 
moeten  beveiligen. 
- Het ontwikkelen  van technieken voor  het conditioneren  van 
speciale  radioactieve materialen  die ontstaan bij  het ont­
mantelen  van kerninstallaties  (b.v.  staal,  beton,  grafiet) 
voor de definitieve  afvoer daarvan. 
- Het opstellen  van meer betrouwbare  verwachtingen  ten aanzien 
van de gevolgen  van buitengebruikstelling  voor wat betreft 
blootstelling  aan straling,  kosten  en eisen ten aanzien  van 
de definitieve  opslag;  het bovenstaande  vereist  een optima­
lisatie van algemene  schema's  voor buitengebruikstelling, 
b.v. voor  wat betreft  de timing  van de  ontmanteling  en de 
wijze van afvoer van afvalstoffen. 
van 
- Het bewerkstelligen  'kosten-effectieve  verbeteringen  ten 
behoeve  van het  ontwerp  van toekomstige  installaties  waar­
door de buitengebruikstelling  wordt  vergemakkelijkt. 
- De opstelling  van richtlijnen  voor buitengebruikstelling. 

47 
5.2. Voorgestelde  activiteiten 
5.2.1. Deel A van het  subprogramma  omvat  zeven 0 & O-projecten 
inzake de volgende onderwerpen: 
1. Deugdelijkheid  op lange  termijn  van gebouwen  en systemen; 
2. Ontsmetting voor doeleinden in verband met buitengebruik­
stelling; 
3. Ontmantelingstechnieken; 
4. Behandeling van  speciale  afvalmaterialen:  staal,  beton en 
grafiet; 
5. Grote  containers  voor radioactief  materiaal  dat ontstaat 
bij de ontmanteling van  kerninstallaties; 
6. Raming  van de hoeveelheden  radioactieve  afvalstoffen  die 
voortvloeien  uit buitengebruikstelling  van kerninstallaties 
in de Gemeenschap; 
7. Invloed  van ontwerpkenmerken van  installaties  op de  buiten­
gebruikstelling. 
5.2.2. Deel B houdt verband met de  vaststelling  van richtlij­
nen, zoals: 
- Bepaalde  principes  bij het ontwerp en  exploitatie  van kern­
installaties  met het oog op een vereenvoudigde buitengebruik­
stelling  op een  later  tijdstip; 
- Richtsnoeren voor de  buitengebruikstelling  van kerninstalla­
ties die een  eerste  grondslag zouden  kunnen  vormen  voor een 
communautair  beleid  op dit gebied. 
5.2.3. Deel C houdt voornamelijk verband met het beproeven van 
nieuwe technieken binnen het kader van grote  buitengebruikstel­
lingsoperaties  die in de  Lid-Staten  worden  ondernomen.  Daar­
naast zou de  uitwisseling  van informatie  over dergelijke  ver­
richtingen  worden  bevorderd, b.v. door  afvaardiging  van des­
kundigen uit andere  Lid-Staten. 
In het voorgestelde  subprogramma  zijn de onderwerpen vervat 
van het lopende  programma  (1979-1983)  inzake de buitengebruik­
stelling  van kerninstallaties  waarbij  deel C als nieuw punt 
is toegevoegd. Ook  hier zou de  tenuitvoerlegging  weer plaats­
vinden voor gezamenlijke rekening, een  methode  die bijzonder 
geschikt  is voor dit  onderzoekterrein. 
5.3. Middelen 
Onderstaande  tabel  geeft  een onderverdeling van de middelen 
voor het  subprogramma  en het  voorgenomen  gebruik daarvan (in 
miljoen  ECU, gespreid  over  vijf jaar (1984-1988). 

48 
Onderwerp Communautaire  begroting 
Deel A 5,5 
Deel B 0,2 
Deel C 4,0 
Personeel  en administratie 2,4 
TOTAAL 12 ,1 
De Raad wordt  verzocht nota  te nemen van de oriënteringen die 
in dit document  zijn ontwikkeld  met het oog op de  besprekingen 
inzake de voorstellen  van de  Commissie  voor het GCO-programma 
(nucleair  gedeelte) voor  werkzaamheden  voor gezamenlijke reke­
ning op het  gebied van de  "Veiligheid  van splijtingsreactoren" 
en voor activiteiten  voor gezamenlijke rekening  op het  gebied 
van de "Buitengebruikstelling  van  kerninstallaties". 

SAMENVATTING EN ONDERVERDELING VAN HET ACTIEPROGRMMA  INZAKE  DE ONTWIKKELING VAN  SPLIJTI NiJSENE  RGIE 
(alle kostencijfers  zijn voorlopig  en van  indicatieve  aard-
Subpro­ Veiligheid  van splij­ Referentie Onderwerp Eigen werk­ Werkzaamheden  voor Opm. 
gramma 1 tingsreactoren inzake de zaamheden gezamenlijke rekening 
werkzaamheden miljoen ECU milj oen ECU 
waarde 1983 waarde 1983 huidige 
waarde 
l.A. Veiligheid  LWR 1 . A . 2 . 1 . Betrouwbaarheid  en 16.7 1.9 
risico-evaluatie 
1 ».A · 2 · 2 · Menselijke  factoren _ 3.9 
en wisselwerking 
mens/machine 
1 .A.2.3. Deugdelijkheid  van 19.6 5.2 
componenten  en 
sys temen 
1 . A . 2 . 4 . Onderzoek  naar ab­ 43.1 3.9 
normale gedragingen 
van het koelsysteem 
(<1.200°C.) 
1 . A . 2 . 5 . Reactorkern  en koel 13.4 12.0 
systeem onder  ern­
stige ongevalsom­
standigheden 
(>1.200°C.) 
1 . A . 2 . 6 . Verschijnselen  die - 14.9 
van invloed  zijn op 
de reactoromhulling 
onder ernstige  om­
standigheden. 
1 .A.2.7. Verspreiding  van - 7.1 
splijtingsprodukten 
in de atmosfeer 

Subpro­
gramma  1 Veiligheid  van splij­
tingsreactoren Referentie 
inzake de 
werkzaam­
heden Onderwerp Eigen werk­
zaamheden 
miljoen  ECU 
waarde 1983 Werk zaamheder 
ge zamenlij  ke 
milj oen 
waarde 1983 ï voor 
rekening 
ECU 
huidige 
waarde Opmerk. 
l.B. Veiligheid  LMFBR 1 . B . 2 . 1 . 
1.B.2  . 2 . 
1.B.2  . 3 . 
1 . B . 2 . 4 . 
1.B.2  . 5 . Instrumentatie,  con­
trole en beveiliging 
Deugdelijkheid  van 
componenten  en con­
structies 
Reactorkern  en koel­
systemen onder abnor­
male omstandigheden 
Analyse  van ernstige 
ongevallen 
Deugdelijkheid  van de 
constructies  onder  dy­
namische  belastingen 10 
10 
63.9 
15.5 3.2 
7.2 
6 . 1 
11.3 
' 1.4 
1 . B . 2 . 6 . Buitenomhulling  onder - 3.2. 
ongevalsomstandigheden ongevalsomstandigheden 
Subtotaal 
192 . 2 Subtotaal 
68 Subtotaal 
81.3 ongevalsomstandigheden 
l.C. Tenuitvoerlegging 1.C . 1 . Coördinatie  van het - 3 . 3 4 . 2 
van de resolutie 
van de Raad van 
22.7.1975  inzake 
de technologische 
problemen  van de 
nucleaire  veilig­
heid. veiligheidsonderzoek 
LWR & LMFBR. 
Studies  van methoden, 
codes en normen 
TOTAAL van de resolutie 
van de Raad van 
22.7.1975  inzake 
de technologische 
problemen  van de 
nucleaire  veilig­
heid. veiligheidsonderzoek 
LWR & LMFBR. 
Studies  van methoden, 
codes en normen 
TOTAAL 192 . 2 71.3 85 .5 
: = = = = = = = 

S ubpro-
gramma  2 
Subpro­
gramma 3 Splijtstoffen-  en 
actinidenonderzoek 
Beheer van radio­
actieve afvalstoffen Referentie 
inzake de 
we rk zaam-
heden 
2.2.1, 
2.2.2. 
2.2.3 
2.2.4 Onderwerp 
Toepassingsgrenzen 
van nucleair  mate­
riaal 
Veiligheid  van de 
actinidencyclus 
Actinidenonderzoek 
Overgangsgedrag 
TOTAAL Eigen werk­
zaamheden 
miljoen ECU 
waarde  1983 
17.4 
28 
13.8 
6 . 5 
65 . 7 Werkzaamheden  voor 
gezamenlijke rekening 
miljoen ECU Opm. 
waarde  1983 huidige 
waarde 
3.1.A. 
3 . 1 . B , 
3.1.C. Behandeling condi­
tionering  en manipu­
latie van afvalstof­
fen 
Definitieve  opslag 
(in de bodem) 
Definitieve  opslag 
(in de zeebodem) 
Optimalisatie  van het 
beheer 
TOTAAL 19.6 
2 1.5 
5 . 0 
2 . 8 
48.9 43 
+ p. m. 25 .5 
17.8 
+p . m. 
2.5 
5.2 
5 1 
+p. m. 

Subpro­
gramma  4 Veiligheidscontrole  en 
materiaalbeheer Re ferentie 
inzake de 
werk zaam-
heden Onde-werp Eigen werk­
zaamheden 
miljoen ECU 
waarde  1983 Werkzaamhedei 
ge z amen li jke 
mi 1j oen 
waarde  1983 ï voor 
reken in g 
ECU 
huidi ge 
waarde Opm. 
S ubpro-
gramma  5 Buitengebruikstelling 
van kerninstallaties 4.2.1. 
4.2.2. 
4.2.3. Methoden  en instrumen­
tatie 
Verwerking, transmis­
sie en evaluatie  van 
gegevens  inzake de 
ve ilighe idscontrole 
Integratie  van activi­
teiten op het  gebied 
van de veiligheidscon­
trole 
TOTAAL 30 . 8 
6 . 1 
8.5 
45 . 4 
5.2.1. 
5.2.2. 
5.2.3. 0 & O-projecten 
Richtlijnen 
Beproeving  van nieuwe 
technieken 
TOTAAL 6 . 2 
0 . 2 
4.6 5.2.1. 
5.2.2. 
5.2.3. 0 & O-projecten 
Richtlijnen 
Beproeving  van nieuwe 
technieken 
TOTAAL 11 + 12 

BIJDRAGE VAN HET  ACTIEPROGRAMMA  INZAKE DE ONTWIKKELING  VAN DE KERNSPLIJTINGSENERGIE  (19L4-1987) 
TOT DE DOELSTELLINGEN  VAN HET  WETENSCHAPPELIJK  EN TECHNISCH  KADERPROGRAMMA  (1984-1987). 
Doelstelling  4. Verbeterd  be­Doelstelling  6. Verbetering  van de  levens-
heer van de energiebronnen. en arbeisomstandigheden TOTAAL 
Wetensch. 
ling 4.1. en techn.  doelstel-
Ontwikkeling  van de Wetensch.  en tech. 
doelstelling  6.1. Wetensch.  en techn. 
splijtingsenergie (speciaal 
de veiligheidsaspecten). Wetensch.  en tech. 
doelstelling  6.1. doelstelling  6.2. splijtingsenergie (speciaal 
de veiligheidsaspecten). Opvoering  van de  vei­
ligheid en bescherming 
van de gezondheid. Bescherming  van het 
milieu en voorkoming 
van besmetting 
Subprogramma  1 
Veiligheid  van 
splij tings-
re actoren. 74% 195.5 milj.ECU 13% 34 milj.ECU 13% 34 milj.ECU 263 .5 milj .ECU 
Subprogramma  2 
Kernsplij ting-
stoffen en ac­
tinidenonderzoek 100% 65.7 milj.ECU 65 .7 milj . ECU 
Subprogramma  3 
Beheer radioac­
tieve afvalstof­
fen. 70% 63.9 milj.ECU 15% 14 milj.ECU 15% 14 milj.ECU 91 . 0 mi  1j • ECU 
Subprogramma  4 
Veiligheidscon­
trole en beheer 
splijtbaar  mate­
riaal 100% 45.4 milj.ECU 45 .4 milj .ECU 
Subprogramma  5 
Buitengebruik­
stelling van kern­100% 11 miljoen  ECU 1 1 miljoen ECU 
installaties  . TOTAAL 381.5 milj.ECU 48 milj.ECU 48 milj.ECU 477 .5 milj • ECU 
Opmerking: 1 . Alle cijfers  zijn bij 
Een nominale  bijdrage 
moet worden  toegekend benadering  opgegeven  in de waarden van 1983 
tot de doelstelling  "Bevoerdering  van het  industrieel  concurrentievermogen" 
aan het subprogramma  1 "Veiligheid  van splijtingsreactoren". 

Advies van het  wetenschappelijk  en technisch  comité 
van Euratom  over de voorstellen  van de Commissie  voor 
het programma 1984-1987 van het  gemeenschappelijk  centrum 
voor onderzoek  (nucleair  gedeelte)  en over het programma 
1984-1987 van werkzaamheden  voor gezamenlijke rekening 
op het gebied  van de  reactorveiligheid 
Het wetenschappelijk  en technisch  comité  heeft op de  vergadering  van 20 mei 
1983 de mededelingen  betreffende  bovengenoemde programma's  onderzocht  die de 
Commissie  aan de Raad  moet voorleggen. 
Het comité  had reeds op de  vorige vergadering  van 18  april 1983 de  voor­
stellen van de Commissie  besproken betreffende  het kaderprogramma  voor onder­
zoek, ontwikkeling  en demonstratie  van de  wetenschappelijke  en technische 
werkzaamheden van de  Gemee chappen  voor de periode  1984-1987 (doe. 
C0M(82)865 def .) . Op  dezelfde vergadering  had het  comité  de richtsnoeren 
besproken voor  de voorgestelde  werkzaamheden op het  gebied  van de  ontwikkeling 
van kernsplijtingsenergie  zoals beschreven  in document  XII/316/83  "Voorstel 
voor een programma  inzake  de ontwikkeling  van kernspijtingsenergie  1984-1987" 
Op de vergadering  van 20 mei 1983  heeft het comité  het GCO-programma  en de 
werkzaamheden  voor gezamenlijke rekening  op het  gebied  van de  reactoi— 
veiligheid  besproken  in het  licht van het  door de Commissie  voorgestelde 
programma  voor 1984-1978  betreffende  de ontwikkeling  van kernsplijtings­
energie.  Het comité  sprak  zijn tevredenheid  uit over deze globale  kijk op 
de 0 en 0 en  D-activiteiten  van de Gemeenschap op het  gebied  van kern­
splijtingsenergie. 
Het comité  hield  zich in het  bijzonder bezig  met het programma  nucleaire 
veiligheid  waarop  zowel eigen  werkzaamheden als werkzaamheden  voor gezamen­
lijke rekening betrekking  hebben, alsmede met de werkzaamheden die het 
nucleaire  gedeelte  van het  voorgestelde  GCO-programma  vormen. 
I. ALGEMENE  BESCHOUWINGEN 
1. Het comité  heeft de Commissie gewezen op de  behoefte  aan een  zekere 
flexibiliteit  bij de  formulering  en uitvoering  van het programma. Het 

comité heeft echter nota  genomen  van het  feit dat het met de huidige 
middelen  niet mogelijk is een belangrijk  nieuw  initiatief,  zoals de  bouw 
van een grote  machine,  te financieren en dat  voor een dergelijk  initiatief 
een nieuw  bedrag  op de begroting  moet worden  uitgetrokken. De  thans 
beschikbare  flexibiliteit  is slechts toereikend  voor het financieren van 
nieuwe projecten in de  orde van grootte van 10-15 miljoen Ecu. 
2. Het comité  wijst erop dat om de  flexibiliteit  te vergroten de  beheers­
verantwoordelijkheid  duidelijker  moet worden  omschreven. 
3. Het comité  z^et in dat  programma's  op deze schaal uiteraard een ontwik­
kelingsproces  doormaken  en in de  onderstaande  aanbevelingen  wordt  getracht 
de Commissie  adviezen te verstrekken waarbij rekening is  gehouden  met deze 
overweging. 
4. Het comité  wenst bij dit ontwikkelingsproces te  worden  betrokken en het 
verlangt dan ook  alle gegevens  te ontvangen  die nodig  zijn om een  volledig 
overzicht  te verkrijgen. 
5. Het comité  merkt met genoegen  op dat het  aandeel  van werkzaamheden  voor 
gezamenlijke rekening in het huidige  programma  is toegenomen,  omdat het 
overtuigd is van het  multiplicatoreffeet  van dergelijke  werkzaamheden. 
II. AANBEVELINGEN 
Behoudens  onderstaande  opmerkingen  hecht het comité  zijn goedkeuring  aan de 
algemene  oriëntatie  van het  programma  en de verdeling van de  middelen. 
II.1. KERNVERSMELTING 
Het comité  heeft opgemerkt  dat de  Commissie  in het huidige  programma  van 
werkzaamheden  voor gezamenlijke rekening op het gebied van kernversmelting 
een totaalbedrag van  circa  45 miljoen Ecu aan technologische  werkzaamheden 
besteedt. 

Het comité  bevestigt  de behoefte  aan onderzoek  naar de veiligheid  van 
kernversrnelt  ing, maar is van mening dat de werkzaamheden  thans en nog 
voor geruime  tijd moeten worden  geconcentreerd  op algemene  problemen. 
Volgens het comité  zouden  deze werkzaamheden ook een  onderzoek  naar 
het beheer  van kernversmeltingsafval  moeten  omvatten. 
II.2. REACTORVEILIGHEID 
Het comité  moedigt  het verwachte  nauwe  verband  aan tussen  werkzaamheden 
voor gezamenlijke rekening  en eigen werkzaamheden en  vestigt  de aan­
dacht op het  belang  van een  passende  deelneming  van de Gemeenschap aan 
projecten  die buiten  de Gemeenschap worden  uitgevoerd. 
Het comité  stelt voor binnen  de ontwikkelinq  van het programma te 
streven  naar een overdracht  van middelen  van het  gebied  "bedwingen 
van ongevallen naar  het gebied  voorkomen van  ongevallen  (b.v.  men­
selijke  factoren,  mens/machine -  interface,  onderhoud  van komponenten en 
systemen).Het  probleem  van de  aanzettinq  en de contaminatie  van soliitinas-
Drodukten  moet echter  OD communautair  niveau  worden  aeanalyseerd .  Er 
dient te worden  onderzocht  of de  grote  insluitingsruimten  die in het 
GCO beschikbaar  zijn kunnen worden  gebruikt voor  het bestuderen  van de 
verdeling  en verbranding  van waterstof.  Er is met  nadruk  gewezen op 
het belang  van een  versterking  van het  LOBI-project  en de  volle benut­
ting van de  experimentele  opstelling. 
Het comité  onderstreepte  het belang  van LMFBR-veiligheid  en hechte  zijn 
goedkeuring  aan de algemene  lijn van het  desbetreffende  programma. 
II.3. RADIOACTIVE AFVALSTOFFEN 
Het WTC onderstreept  het belang  van alle werkzaamheden die  betrekking 
hebben op het  beheer  van alfa-afvalstoffen  en waarbij  wordt gestreefd 
naar vermindering  van het  alfagehalte  in afvalstoffen  en naar volledige 
karakterisering  met het oog op de  verwijdering daarvan. 

II.4. VEILIGHEIDSCONTROLE VAN  SPLIJTBAAR  MATERIAAL 
Het comité  sprak  zijn tevredenheid uit over  de voorgestelde  uitbreiding 
op dit gebied  en steunde vooral  de voorstellen  om een  ijklaboratorium 
op te richten  en in  opleidingsfaciliteiten  te voorzien voor  veiligheids­
inspecteurs  en exploitanten  van centrales. 
II.5. SPLIJTSTOFFEN-  EN ACTINIDENONDERZOEK 
Het comité neemt  nota van en  hecht  zijn goedkeurig  aan het  voornemen 
van de Commissie  om een  gedeelte  van het  potentieel  van de  inrichting 
Karlsruhe  te gebruiken voor  de programma's II 2, II 3 en II 4. 
Het comité  beveelt  de Commissie  aan de  middelen  te herzien  die zijn 
uitgetrokken  voor de studie van geavanceerde  splijtstoffen  en de 
veilige  behandeling  van splijtstofelementen. 
III. SLOTOPMERKINGEN 
Het bovenstaande  is een  verzameling  van enkele korte  opmerkingen  die 
in de loop van een al te  korte bespreking  werden  geformuleerd;  het 
comité wenst dan ook de  afzonderlijke  programma's meer in  detail te 
behandelen alvorens  tot de  tenuitvoerlegging daarvan  wordt  overgegaan. 

EINDADVIES 
Deel reactorveiligheid  van het  onderzoekprogramma  1984-1987 
29e RCPB-reactorveiligheid,  16-17 mei 1983 
De 29e vergadering  van het  RCPB - reactorveiligheid  vond plaats  op 16-17 mei 
1983. De voornaamste  taak was het  discuteren  en uitbrengen  van advies over 
de algemene  doelstellingen  van het  programma  reactorveiligheid  die in de 
documenten  van de  Commissie  zijn voorgesteld (gedeelten  van ACS-335-e 
"Voorstel  voor een programma  1984-1987  inzake de ontwikkeling  van kern­
splijtingsenergie",  ACS-336-e  "Toekomstige  werkzaamheden  van het T-CO" op 
het gebied  van de  reactorveiligheid,,  ACS-332-e  "Voorstel voor  een onderzoek­
programma  voor gezamenlijke rekening  op het  gebied van de  reactorveiligheid 
1984-1987"  en ACS-331-e  "Voorstel voor  het meer-jarenprogramma  van het GCO 
1984-1987"). 
Het RCPB werd er in het  begin van de  vergadering  op gewezen  dat bij het 
uitwerken  van de  voorstellen  werd uitgegaan  van de in  document  C0M(82)865  def. 
uitgestippelde  strategie.  Volgens  deze strategie  moeten  alle door de Com­
missie gesteunde  onderzoekwerkzaamheden  voldoen  aan de in het  kaderprogramma 
aangegeven  doelstellingen  en zij moeten worden  uitgevoerd als eigen  werkzaam­
heden (GCO) of  werkzaamheden  voor gezamenlijke rekening  of een  combinatie 
daarvan. 
Het Comité  erkent de waarde van de  voorstellen  van de  Commissie  waardoor 
over de hele linie grotere voordelen  kunnen  worden  verwacht  en de  integratie 
van de communautaire  onderzoekactiviteiten  in de  hand zal worden  gewerkt. 
Het RCPB moedigt  het verwachte  nauwe  verband  aan tussen de voorgestelde  werk­
zaamheden  voor gezamenlijke rekening  en de  eigen werkzaamheden  bij de verschil­
lende thema's  van het  programma. 
Iedereen  stemde  in met de  door de Commissie  gekozen  thema's  die moeten worden 
behandeld  en zes  delegaties  konden het eens zijn met de  algemene  verdeling 
tussen eigen  werkzaamheden  (GCO) en  werkzaamheden  voor gezamenlijke rekening, 
met dien verstande  dat de  bijzonderheden  nader  dienden  te worden  onderzocht. 
De Nederlandse delegatie  wenste  meer informatie  en meer overleg alvorens  een 
standpunt  in te  nemen. De Duitse delegatie  wenste  meer nadruk te leggen op 
het tot stand brengen  van samenwerking  tussen Lid-Staten  door middel van in-
onderling  overleg uit  te voeren werkzaamheden  buiten  het programma  voor 
gezamenlijke rekening  en maakte  tevens  voorbehoud  ten aanzien  van de  begroting 
van het programma  voor gezamenlijke rekening  en de  verdeling tussen dit pro­
gramma en het  programma  van eigen werkzaamheden.  De Franse delegatie  kon haar 
goedkeuring  niet verlenen zonder  er op te  wijzen dat,  indien een wijziging 
in de begroting  van het  programma  voor gezamenlijke rekening  is vereist,  deze 
wijziging  moet zijn gebaseerd  op prioriteiten  die in  verband staan  met werk­
zaamheden  waarbij  de competenties  van het GCO de  waarde Van de  communautaire 
samenwerking  kunnen  verhogen. 
De bespreking  van het  programma  werd ingedeeld  in vier rubrieken, nl . voor­
koming van ongevallen  en ongevallenanalyse  respectievelijk  bij LWR's en 
LMFBR's . 

Met betrekking tot de  voorkoming  van ongevallen bij licht-waterreactoren 
stemde het Comité  in met de voorgestelde  werkzaamheden  op de gebieden  risico-
en betrouwbaarheidsevaluaties en deugdelijkheid van de  componenten  en sys­
temen. Enkele delegaties  wensten  het GCO  nauwer  te betrekken bij de  werk­
zaamheden  op het gebied van de menselijke factoren.  Andere  wezen  op het 
belang van een sterker streven van de  Commissie  naar ontwikkeling van 
PRA-methoden.  Het comité  heeft er kennis van  genomen  dat de  Commissie  een 
begin heeft  gemaakt  met een studie inzake de uitvoerbaarheid,  waarde  en 
een mogelijk  programma  voor een middelgrote  triltafel  voor se'ismisch  onder­
zoek. Er werd op gewezen  dat het GCO in het kader van  deze studie  gegevens 
over soortgelijke  installaties  en verwante  onderzoekprogramma's,  ook buiten 
de Gemeenschap,  moet verzamelen. 
De Commissie  heeft de uiteenzettingen met betrekking tot de ongevallen­
analyse bij  licht-'aterreactoren  gemakshalve  in drie gebieden  ingedeeld : 
- kernverschijnselen  beneden  1200°  C 
- kernverschijnselen  boven 1200°  C 
- gedrag  van kernsplijtingsprodukten en reactormantel  onder  ernstige ongevals­
omstandigheden  . 
1) Algemeen  wordt de wens geuit het nut van  LOBI voor de  Gemeenschap  zo 
groot mogelijk te  maken  en de voorgestelde personeelsuitbreiding  wordt 
gesteund. De  daaraan  verbonden  werkzaamheden  inzake code-evaluatie  worden 
aangemoedigd  en er werd nadruk  gelegd op de  noodzaak  van een  goede coör­
dinatie  van deze activiteit  met andere  activiteiten  die betrekking  hebben 
op codes  (CSNI). Er  werd op gewezen  dat de  werkzaamheden  goed moeten 
worden geintegree^in het  internationale  kader, vooral ook  werkzaamheden 
in de Lid-Staten (b.v.  BETHSY).  In dit  verband  is er een  tendens  om een 
combinatie van de verschillende  raadgevende  groepen  (LOBI,  groep A) aan 
te moedigen. 
2) Het voorgestelde  GCO-programma  inzake de analyse van ernstige ongevallen 
dat duidelijk  is ingepast in het voorgestelde  programma  voor gezamenlijke 
rekening  werd algemeen  beschouwd  als een wenselijke  manier  om tot een 
communautaire  aanpak  van de  fenomenologie  van ernstige  LWR-ongevallen  te 
komen. Er kan  zich echter een  conflict  voordoen  tussen de personeels­
behoeften voor dit project en de in  punt 1) vermelde  code-evaluatie. Het 
Comité wenst het personeel tussen  deze beide programmagebieden  zodanig 
te verdelen dat de  code-evaluatiewerkzaamheden  inzake thermohydraulische 
aspecten  kunnen  worden  uitgebreid. 
3) Het programma  voor gezamenlijk rekening betreffende explosie van  gaswolken 
moet worden  voortgezet tot  voltooiing  van de  lopende  werkzaamheden.  Het 
eerste programma  voor gezamenlijke rekening  moet om te beginnen  betrekking 
hebben op de twee belangrijke gebieden, nl. waterstofverschijnselen en 
gedrag van kernspijtingsprodukten in de reactormantel. 
Met het oog op het  programma  voor gezamenlijke rekening inzake waterstof­
verschijnselen  en het  gedrag  van kernsplijtingsprodukten in de reactormantel, 
zou het GCO, om te  beginnen  op bescheiden niveau, een competentie op  deze 
beide gebieden  moeten  verwerven. 
Verspreiding  van kernsplijtingsprodukten in de atmosfeer  vormt  een bijzonder 
geschikt  gebied voor  communautaire  samenwerking. 

Met betrekking  tot de  voorkoming  van ongevallen  bij LMFBR's  stemt het 
comité over 't algemeen  in met  werkzaamheden  voor gezamenlijke rekening  op 
het gebied  van instrumentatie,  regeling  en beveiliging.  Het 6C0 zou tot 
deze studies  moeten  bijdragen.  Het Comité dat in het  algemeen  voorstander 
is van werkzaamheden  op het  gebied van de  deugdelijkheid  van componenten  en 
constructies,  opperde  dat deze werkzaamheden zouden moeten worden geconcen­
treerd op de  ontwikkeling  van algemeen  toepasselijke  modellen. 
Het Comité  hechtte  zijn goedkeuring  aan de  algemene  doelstellingen  van de 
werkzaamheden  die onder de rubriek ongevallenanalyse  bij LMFBR's  zijn voor­
gesteld. 
Het Comité  beseft  dat de  door het GCO  verrichte  werkzaamheden  inzake  het 
koken van natrium tegen eind  1984 een heroriëntering  zullen  vereisen  waar­
voor het aanbevelingen  zal moeten doen. 
Het Comité  heeft er nota van genomen dat de  experimenten  in de  reactor betref­
fende het splijtstofgedrag  in de  planningfase  zijn en dat  slechts  enkele 
proeven in de  voorgestelde begroting  zijn opgenomen. 
Op het gebied van de  analyse  van ernstige ongevallen verleent  het Comité 
prioriteit  aan het  gebruik  van bestaande  installaties  en alvorens  een begin 
wordt gemaakt  met nieuwe werkzaamheden  moet het  bestaande  programma worden 
voltooid.  De werkzaamheden  inzake  de deugdelijkheid  van constructies  onder 
dynamische  belasting  werden  sterk aangemoedigd.  Computerinstrumenten  die 
reeds zijn ontwikkeld  of in  ontwikkeling  zijn moeten worden onderhouden.