NL    NL  COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN 
Brussel, 25.03.2004 
COM(2004) 200 definitief 
  
MEDEDELING VAN DE COMMISSIE 
AAN HET EUROPEES PARLEMENT, DE RAAD, 
HET EUROPEES ECONOMISCH  EN SOCIAAL COMITÉ EN 
HET COMITÉ VAN DE REGIO'S 
Versterking van de capaciteit op het gebied van civiele bescherming in de Europese Unie 
 
 2    MEDEDELING VAN DE COMMISSIE 
AAN HET EUROPEES PARLEMENT, DE RAAD, 
HET EUROPEES ECONOMISCH  EN SOCIAAL COMITÉ EN 
HET COMITÉ VAN DE REGIO'S 
Versterking van de capaciteit op het gebied van civiele bescherming in de Europese Unie 
  
(Voor de EER relevante tekst) 
INHOUDSOPGAVE 
1. Inleiding ................................................................................................................... .... 3 
2. Achtergrond................................................................................................................. .4  
2.1. Ontwikkeling van een juridisch kader voor samenwerking op het gebied van civiele 
bescherming ................................................................................................................. 5 
2.2. Hoe het communautaire mechanisme momenteel werkt ............................................. 6 3. Overzicht van de reactiecapaciteiten............................................................................ 9 3.1. Gebrekkige informatie ................................................................................................. 9 3.2. Opleiding en accent op interoperabiliteit ................................................................... 10 3.3. Betere communicatie en coördinatie.......................................................................... 11 3.4. Financiële kwesties .................................................................................................... 15 4. Volgende stappen....................................................................................................... 16 5. Conclusies .................................................................................................................. 18 
 
 3    1. INLEIDING  
Het Europese continent is de laatste jaren getroffen door vrij extreme weersomstandigheden: 
overstromingen in Midden- en Oost-Europa in  de zomer 2002, gevolgd door een hittegolf en 
zware bosbranden in Zuid-Europa in de zomer 2003 en ernstige  overstromingen in Frankrijk 
in december 2003. Dit alles heeft zware ge volgen gehad op sociaal, economisch en 
milieugebied, en geleid tot een verlies aan me nsenlevens en hoge kosten voor de nationale 
begrotingen. In diezelfde periode waren er  ook nog aardbevingen en door menselijk toedoen 
veroorzaakte rampen1, waarvan een aantal op zee, zoals de olieramp met de Prestige.  
De recentste verwoestende terroristische aans lag in Spanje versterkt bovendien de noodzaak 
de Europese capaciteiten te verbeteren om in geval van een ramp onmiddellijke bijstand te kunnen verlenen als tastbare getuig enis van Europese solidariteit. 
Buiten Europa vallen vergelijkbare fenomenen  te constateren. Gegevens over zware 
natuurrampen op internationaal niveau geven zowel een toename van het aantal rampen als 
van de economische consequenties daarvan te  zien. Dit heeft te maken met een aantal 
factoren, zoals onder andere een  toename van de bevolkingsdich theid in risicogebieden of 
gebieden die bijzonder blootgesteld zijn aan de negatieve gevolgen van slechte 
weersomstandigheden. Deze ontwikkelingen nope n de regeringen ertoe de preventieve 
maatregelen aan te scherpen en de reactiecapaciteit te verhogen. 
De mechanismen waarvan de Gemeenschap gebr uik maakt, verschillen naar gelang van het 
soort noodsituatie. Wanneer een ramp een bepaald land binnen of buiten de EU treft, voorziet 
het communautaire mechanisme in onmiddelli jke bijstand via de teams voor civiele 
bescherming van de deelnemende landen. Tegel ijkertijd biedt het Bureau voor Humanitaire 
Hulp (ECHO) in geval van noodsituaties in derde landen hulp aan slachtoffers van zowel natuurrampen als door menselijk toedoen ver oorzaakte crises, in samenwerking met zijn 
uitvoerende partners (VN-inst anties, het Rode Kruis en zusterorganisaties, en NGO’s)
2.  
Bovendien kan het communautaire mechanisme  in geval van een n oodsituatie buiten de 
Europese Unie overeenkomstig overweging 12 van Beschikking 2001/792 van de Raad een 
werktuig zijn om de crisisbeheersing in de zin van de tweede pijler van het EU-Verdrag (EU-
crisisbeheersing) te vergemakke lijken en te ondersteunen. In aan sluiting op de conclusies van 
de Europese Raad van Sevilla hebben de Raad en de Commissie een akkoord bereikt over de 
voorwaarden waaronder in dergelijke omsta ndigheden van het mechanisme gebruik kan 
worden gemaakt in derde landen3. Door de coherentie tussen de verschillende  instrumenten 
waarover de Unie op het gebied  van buitenlandse betrekkingen beschikt te verhogen, zal de 
EU beter kunnen reageren op de uitdagingen en de drei gingen die onder andere zijn 
uiteengezet in de in december door de Europese Raad goedgekeurde Europese 
veiligheidsstrategie, en zal een  adequate crisisbeheersing to t stand kunnen worden gebracht 
                                                 
1 Door menselijk toedoen veroorzaakte gevaren in de  zin van deze mededeling zijn alle gevaren die 
samenhangen met menselijke activiteiten, zoals bijvoorbeeld technologische gevaren of terroristische dreigingen. 
2 Zie ook Verordening (EG) nr. 1257/96 van de Raad van 20 juni 1996 betreffende humanitaire hulp  
 (PB L 163, blz. 1). 
3 Gezamenlijke verklaring van de Raad en de Commissi e van 29 september 2003 over het gebruik van het 
communautaire mechanisme voor civiele bescherming bij crisibeheersing in de zin van titel V van het 
Verdrag betreffende de Europese Unie. 
 
 4    met zowel civiele als militaire middelen, terw ijl de humanitaire hulp gegarandeerd politiek 
onafhankelijk blijft. 
Regeringen over de hele wereld worden ook steeds meer geconfronteerd met nieuw 
opkomende chemische, biologische, radiologis che en nucleaire (CBRN-) en terroristische 
aanslagen, die ook nieuwe preventie- en reactie capaciteit vereisen al s aanvulling op bestaande 
instrumenten. Met het oog hierop heeft de Co mmissie in 2002 een nieuw programma opgezet 
ter bevordering van de samenwerking tussen de  lidstaten op het gebied van voorbereiding, 
detectie en maatregelen ter beperking van de gevolgen van CBRN- of terroristische aanslagen 
binnen de EU.  
Van regeringen wordt verwacht dat zij snel reag eren wanneer zich een ramp voordoet. In de 
meeste landen zijn er diensten voor civiel e bescherming om onmiddellijke ondersteuning te 
bieden, en in de internationa le gemeenschap is er een lange traditie op het gebied van 
solidariteit en worden hulptroepen gemobiliseerd4 zodra zich een ramp voordoet. De laatste 
jaren heeft de EU inspanninge n geleverd om de samenwerking tussen de lidstaten op het 
gebied van civiele bescherming te versterk en teneinde doeltreffender te reageren op 
uitdagingen in de EU in het kader va n haar groeiende internationale rol. 
Bovendien heeft de Europese Unie in 2002 een solidariteitsfonds opgericht5, waarmee wordt 
beoogd door zware rampen getroffen mensen, gebi eden en landen financ ieel te helpen om 
terug te keren naar zo normaal mogelijke levensomstandigheden.  
Terwijl preventie van natuurrampen en door me nselijk toedoen veroorzaakte ongevallen een 
hoge prioriteit blijft, strekt deze medede ling ertoe een overzicht te geven van de 
reactiecapaciteit op het gebi ed van civiele bescherming in de EU, en waar nodig 
verbeteringen voor te stellen. In  de mededeling komen zowel inte rne als externe aspecten van 
civiele bescherming aan bod – in beide gevallen zijn de behoeften zijn vaak identiek, maar 
voor bijstand van de EU op het gebied van civi ele bescherming buiten de  Unie gelden andere 
procedures.  
Medio juni 2004 zal een confer entie worden gehouden over he t solidariteitsfonds en de 
onmiddellijke reactie van de EU op rampen, waarop van gedachten zal kunnen worden 
gewisseld over een aantal in deze me dedeling naar voren gebrachte punten. 
2. ACHTERGROND  
Hoewel de hoofdverantwoordelijkheid voor he t opvangen van de onmiddellijke gevolgen van 
een ramp rust op het land waar deze ramp zi ch voordoet, speelt de Commissie op het gebied 
van civiele bescherming sinds begin jaren negen tig een steeds belangrijker rol. De lidstaten 
zijn het eens geworden over de noodzaak om de samenwerking op het gebied van civiele bescherming te versterken en hebben hier met de eerste resolutie van de Raad van 1987 een 
kader voor gecreëerd. In 1997 werd vervolge ns een eerste communautair actieprogramma 
voor civiele bescherming ingesteld. 
                                                
 
4 Naast de door humanitaire organisaties geboden hulp. 
5 Verordening (EG) nr. 2012/2002 van de Raad van 11 november 2002 tot oprichting van het 
Solidariteitsfonds van de Europese Unie (PB L 311, blz. 3). 
 
 5    In 2000 heeft de Commissie met haar voorstel v oor een versterkt communautair mechanisme 
voor civiele bescherming als aanvulling op he t bestaande communautaire actieprogramma 
voor civiele bescherming (2000-2004)6 een eerste stap gezet n aar de ontwikkeling van een 
EU-strategie inzake civiele bescherming. Dit voorstel heeft geleid tot de goedkeuring van 
Beschikking 2001/7927 van de Raad. Ook toetredings- en  kandidaatlanden en EER-landen 
nemen deel aan dit communautaire mechanis me ter vergemakkelijking van versterkte 
samenwerking bij bijstandsinterv enties in het kader van civi ele bescherming, hierna het 
“communautaire mechanisme” genoem d. Eind 2003 heeft de Commissie het 
uitvoeringsinstrument voor Beschikk ing 2001/792 van de Raad goedgekeurd. 
Het waarnemings- en informatiecentrum, dat 24 uur per dag operationeel is, is de spil van het 
communautaire mechanisme voor civiele be scherming. Het wordt ondersteund door een 
gegevensbestand, opleidingsprogramma’s en  workshops, en een gemeenschappelijk 
noodcommunicatie- en informatiesysteem.  
2.1. Ontwikkeling van een juri disch kader voor samenwerking op het gebied van 
civiele bescherming 
Wanneer de omvang van de ramp de nationale re actiecapaciteit overstijgt, kan snel vitale hulp 
worden geboden als andere landen  bereid zijn hun expertise en uitrusting te delen. Met het 
oog hierop moet een coördinatiemechanisme  in het leven worden geroepen.  
Recente ervaring met een aantal grote rampen heef t geleid tot de roep om verbetering van het 
optreden van de civiele besche rming op communautair niveau . Het Europees Parlement heeft 
onlangs een resolutie en een verslag aangenomen , waarin de Commissie wordt verzocht haar 
reactiecapaciteit na te gaan8. Het belangrijkste gemeenschappelijke element hierbij is de 
behoefte aan efficiëntere coördinatie en bijs tand. Bovendien heeft he t Europees Parlement 
ook aangedrongen op de oprichting van een Europese burgerbescherming9. 
                                                 
6 Beschikking 1999/847/EG van de Raad van 9 december 1999 betreffende een communautair 
actieprogramma voor civiele bescherming, Publicatieblad nr. L 327 van 21/12/1999, blz. 53. 
7 Beschikking 2001/792/EG, Euratom van de Raad van 23 oktober 2001 tot vaststelling van een 
communautair mechanisme ter vergemakkelijking van versterkte samenwerking bij 
bijstandsinterventies in het kader van civiele bescherming, PB L 297, blz. 7.  
8 Resolutie van het Europees Parlement over de gevolgen van de hete zomer van 4 september 2003 
(P5_TA-PROV (2003) 0373); Verslag van het Europ ees Parlement over vergroting van de veiligheid op 
zee naar aanleiding van het vergaan van de  olietanker Prestige (2003/2066 (INI)). 
9 Punt 11 van de Resolutie van het Europees Parlement over de gevolgen van de hete zomer luidt als 
volgt: 
 “[…] verzoekt de Commissie en de Raad de kwestie van de oprichting van een Europese 
burgerbescherming met spoed te behandelen en waardeert de inspanningen van talrijke lidstaten die de door de branden getroffen mediterrane landen extr a personele en materiële middelen ter beschikking 
hebben gesteld”. 
 Punt 22 van het Verslag van het Europees Parl ement over vergroting van de veiligheid op zee naar 
aanleiding van het vergaan van de olietanker Prestige luidt als volgt: 
 “Het Europees Parlement […] wenst dat de Europese  Unie via de Commissie vo orziet in een structuur 
voor coördinatie en actie in noodsituaties, waar bij de Europese hulp onmiddellijk wordt verleend”. 
 
 6    In het ontwerp-verdrag tot va ststelling van een Grondwet voor  Europa wordt gepleit voor 
meer samenwerking tussen de lidstaten op het ge bied van preventie van en bescherming tegen 
natuurrampen of door menselijk toedoen ver oorzaakte calamiteiten, en wordt voorgesteld een 
artikel betreffende civiele bescherm ing in te voeren (artikel III-184)10. In artikel I-42 van het 
ontwerp-verdrag wordt voorts opg eroepen tot solidariteit tussen de lidstaten in geval van 
terroristische aanslagen en natuurrampen11. Deze zogenoemde solidariteitsclausule voorziet in 
toegang tot de volledige waaier aan instrument en inzake civiele bescherming om burgers en 
democratische instellingen te beschermen, met name in geval van terroristische aanslagen, en 
maakt het in het bijzonder mogelijk om in een geest van solidariteit gebruik te maken van civiele, militaire en juridische mi ddelen op het grondgebied van de Unie. 
2.2. Hoe het communautaire mechanisme momenteel werkt 
In geval van een zware ramp kunnen lidstaten of derde landen een ve rzoek om bijstand 
richten aan het Europees waarnemings- en info rmatiecentrum van de Commissie. Dit verzoek 
wordt dan onmiddellijk doorgespeeld aan alle deelnemende landen, en het centrum verzamelt 
de reacties. Het centrum werkt met een perman ent netwerk van contacten, dat is opgezet door 
de Commissie om een ononderbroken verbinding  met de centra voor civiele bescherming van 
de deelnemende landen te garanderen en de uitwisseling van gegevens te bevorderen.  
Door een ramp getroffen landen kunnen een beroep doen op het netwerk om toegang te 
krijgen tot een ‘one-st op shop’ van gespecialiseerd person eel en andere hulpmiddelen in 
zowel de openbare als de part iculiere sector. Binnen enkele uren krijgen deze landen een 
overzicht van de beschikbare hulp. Het waar nemings- en informatiecentrum wordt voorts 
bijgestaan door het Gemeenschappelijk Onde rzoekcentrum van de EU, dat technische 
                                                
 
10 Artikel III – 184 luidt als volgt: 
 “1. De Unie bevordert de samenwerking tussen de lidstaten om zodoende te komen tot een grotere 
doeltreffendheid van de systemen ter voorkoming van en bescherming tegen natuurrampen of door de mens veroorzaakte calamiteiten binnen de Unie. 
 Het optreden van de Unie is erop gericht: 
 (a) het optreden van de lidstaten op nationaal, regionaal en lokaal niveau met betrekking tot 
risicopreventie, het voorbereiden van de instanties op het gebied van civiele bescherming in de lidstaten 
en het optreden bij natuurrampen of door de mens veroorzaakte calamiteiten te steunen en aan te vullen; 
 (b) snelle operationele en doeltreffende samenwerking  tussen de nationale civiele beschermingsdiensten 
te bevorderen; 
 (c) de samenhang tussen internationale acties op het gebied van civiele bescherming te stimuleren. 
 2. Bij Europese wet of kaderwet worden de maatregelen vastgesteld die nodig zijn om bij te dragen tot 
de verwezenlijking van de in lid 1 genoemde doelst ellingen, met uitzondering van enige harmonisatie 
van de wettelijke of bestuursrechtelij ke regelingen van de lidstaten.”  
11 Artikel I-42 luidt als volgt:  
“De solidariteitsclausule  
1. De Unie en de lidstaten treden solidair tezamen op indien een lidstaat slachtoffer is van een terreuraanslag, van een natuurramp of van een ramp  veroorzaakt door menselijk optreden. De Unie 
maakt van alle tot haar beschikking staande instrumenten, waaronder de door de lidstaten ter 
beschikking gestelde militaire middelen, gebruik om:  a) - de dreiging van het terrorisme op het grondgebied van de lidstaten te keren;  
 - de democratische instellingen en de burgerbevolking tegen een eventuele terroristische aanval te 
beschermen;   - op verzoek van de politieke autoriteiten van een lid staat op diens grondgebied bijstand te verlenen 
in geval van een terroristische aanval;  
b) - op verzoek van de politieke autoriteiten van een lidstaat op diens grondgebied bijstand te verlenen in geval van een ramp.  
2. De nadere bijzonderheden betr effende de uitvoering van deze bepa ling zijn opgenomen in artikel III-
231.” 
 
 7    ondersteuning biedt via geavanceerde modelleri ng, satelliettoepassinge n en geïntegreerde 
analyse. Naarmate de situatie zich verder ontwikkelt, verstrekt het waarnemings- en informatiecentrum ook bijgewerkte informatie. Het kan ook deskundigen en verbindingsofficieren ter plaatse zenden om de  samenwerking tussen de interventieteams te 
vergemakkelijken en te helpen met logistieke, taal- of andere problemen. 
De Prestige 
Het ongeval met de Prestige is een duidelijk  voorbeeld waarbij de omvang van de ramp 
middelen vereist die verder gaan dan de nationale reactiecapaciteiten en waarbij 
gecoördineerde actie op EU-n iveau doeltreffend kan zijn: 
● Het waarnemings- en informatiecentrum h eeft acht verschillende bijstandsverzoeken 
gelanceerd met als resultaat dat schepen, v liegtuigen, uitrusting en deskundigen uit 
verschillende deelnemende landen ter beschikking  zijn gesteld van de Spaanse, Portugese en 
Franse autoriteiten. 
● Het waarnemings- en informatiecentrum en het Gemeenschappelijk 
Onderzoekcentrum hebben, in samenwerking me t de Spaanse autoriteiten, satellietbeelden 
verkregen van het gebied in het kader van het charter "ruimtevaart en  grote rampen". Alle 
beelden zijn door het Gemeenschappeli jk Onderzoekcentrum geanalyseerd. 
● Naar aanleiding van het ongeval met de “P restige” heeft de Commissie voorgesteld de 
werkingssfeer van het Europees Agentschap voor maritieme veiligheid, dat het 
communautaire mechanisme zal ondersteunen, uit te breiden12. Voorts heeft de Commissie 
een jaar na het ongeval een bijeenkomst in Ca tanië, Sicilië, georganiseerd om lering te 
trekken uit het gebeurde. 
● Op verzoek van de Spaanse autoriteiten h eeft het solidariteitsfonds  van de EU voor 
8,626 miljoen euro bijgedragen in de kosten voor noodmaatregelen en zijn twee EIB-leningen 
goedgekeurd voor een totaalbedrag van 500 miljoen euro om bij te dragen aan het 
economische herstel van het gebied. 
  
Bosbranden in Portugal 
De branden in Portugal in de zomer van 2003 hebben getoond dat vrijwillige bijstand zijn 
grenzen heeft wanneer een aantal buurlanden tegeli jk in een noodtoestand verkeert. Hoewel in 
21 deelnemende landen een duidelijke politieke  bereidheid bestond om te helpen, kreeg 
Portugal uiteindelijk slechts bijs tand van Italië (2 Canadairs)  en Duitsland (3 helikopters) 
omdat de beschikbare capaciteit reeds groten deels was ingezet voor de bestrijding van 
branden elders in het Mi ddellandse Zeegebied.  
 
Hieruit werd onder andere de lering getrokken dat wanneer vele land en tegelijk door een 
vergelijkbare ramp worden getroffen, zij nauwe lijks in staat zijn hun buurlanden te helpen.  
Het waarnemings- en informatiecentrum werd  bijgestaan door het Gemeenschappelijk 
Onderzoekcentrum, dat dagelijks informatie ve rschafte over brandgevaren en een snelle 
raming van de schade verstrekte. 
  
                                                 
12 Voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad tot wijziging van Verordening 
(EG) nr. 1406/2002 tot oprichting van een Europees Agentschap voor maritieme veiligheid  
 
 8    Overstromingen in Frankrijk 
Tijdens de overstromingen in Zuid-Frankrijk  in december 2003 is om pompen met hoge 
capaciteit verzocht. In minder dan drie uur ti jd zijn twee landen ge vonden met middelen die 
voldeden aan de technische eisen, en vervolge ns nog vijf andere bronnen. Uiteindelijk hebben 
vier landen bijstand verleend (met pompen met een dagelijkse pom pcapaciteit van 1.872.000 
m³/dag), waardoor men de noodsituatie gemakkel ijker onder controle kreeg en men in de 
getroffen gebieden sneller kon terugker en naar normale levensomstandigheden. 
De ervaring met deze noodsituatie heeft eens te  meer bevestigd dat het gegevensbestand 
ontoereikend is en dat de uitrus ting onderling compatibel moet z ijn. Het is belangrijk te weten 
waar de uitrusting zich bevindt om deze onmiddellijk te kunnen overbrengen.  
  
Aardbeving in Marokko 
Op 24 februari 2004 is Marokko getroffen door  een zware aardbeving. Het waarnemings- en 
informatiecentrum heeft, in samenwerking me t het voorzitterschap, snel contact opgenomen 
met de EU-delegatie in Mar okko en met de vertegenwoordigi ng van Marokko bij de EU om 
de ernst van de situatie en de behoeften beter te kunnen inschatten. 
Op de avond van diezelfde dag hebben de Marokkaanse autoriteiten om Europese bijstand 
verzocht. Het waarnemings- en informatiecentrum heeft aan alle deelnemende landen een 
verzoek om onmiddellijke bijstand gericht, me t name via/door het beschikbaar stellen van 
opsporings- en reddingsteams en generatoren. Tegelijkertijd we rd in nauw overleg met het 
voorzitterschap een Frans-Spaans coördinati eteam aangewezen. Voorts is onmiddellijk 
contact opgenomen met het VN-bureau OCHA me t het oog op een doeltreffende coördinatie 
ter plaatse. 
Via ECHO heeft de Commissie een noodbeslu it met 6 partners goedgekeurd en € 975.000 
vrijgemaakt voor bijstand aan de slachtoffers van de aardbeving. Met de financiering uit 
ECHO werd beoogd te voorzien in onmiddellijke behoeften aan/zoals medische bijstand, 
drinkwater, huishoudelijke apparaten, toiletartik elen en onderdak. De ECHO-partners bij deze 
operatie waren het Franse, Duitse en Spaanse  Rode Kruis en dr ie Europese NGO’s - 
Asamblea de Cooperacion Por la Paz (Spanje) , CESVI-Cooperazione e Sviluppo (Italië) en 
Movimiento para la Paz el Desa rrollo y la Libertad (Spanje). 
De operatie heeft drie dagen geduurd en er  hebben meer dan 17 Europese landen aan 
deelgenomen. 
 
 9    3. OVERZICHT VAN DE REACTIECAPACITEITEN  
Het huidige systeem vereist re latief weinig menselijke en  budgettaire middelen gezien de 
kenmerken van de structuur er van. Het communautaire mechanisme heeft twee jaar na zijn 
inwerkingtreding getoond dat het van nut kan zijn voor de deelnemende landen en wordt 
reeds gezien als een steeds belangrijker onderd eel van de reactiecapaciteit op het gebied van 
civiele bescherming op EU-niveau. Er zijn echter aspecten die in de toekomst een probleem 
zouden kunnen vormen, en de ervaring heeft ook getoond dat het huidige systeem zijn 
beperkingen heeft en dat een aantal problemen bijzondere aandacht verdienen, met name: 
 - gebrekkige informatie;  - behoefte aan meer opleiding en  accent op interoperabiliteit; 
 - behoefte aan betere comm unicatie en coördinatie; 
 - financiële kwesties, zo wel binnen als buiten de EU. 
3.1. Gebrekkige informatie 
Wanneer in het kader van het communautaire m echanisme om bijstand wordt verzocht, stellen 
de deelnemende landen personeel en uitrusti ng ter beschikking op vrijwillige basis. Om de 
reactiecapaciteiten te kennen en  zo snel te kunnen reager en, heeft de Commissie een 
gegevensbestand tot stand gebracht waarin  potentieel beschikbare bijstand wordt 
geregistreerd. Momenteel is dit gegevensbestan d nog niet ver ontwikkeld, en bevat het vooral 
informatie over interven tieteams. Toen Frankrijk bij voorb eeld recentelijk pompen met hoge 
capaciteit nodig had, had sl echts één land met pompen uitgeruste teams in het 
gegevensbestand geregistreerd en  was de capaciteit van deze pomp en niet aangegeven. Uit de 
reactie op het bijstandverzoek bleek dat zes deelnemende landen over uitrusting beschikten 
die aan de technische specificaties voldeden. 
De eerste ervaringen met het communautaire mechanisme hebben dan ook uitgewezen dat het 
gegevensbestand moet worden vervolledigd  zodat het de nodige informatie over de 
reactiecapaciteiten bevat. Op basis van een aa ntal vooraf vastgestel de scenario’s voor 
natuurrampen, CBRN- of terroristische aanslagen  zou het gegevensbestand een onmiddellijk 
overzicht moeten geven van de in geval van noo d beschikbare teams en uitrusting. Hoewel de 
beschikbaarheid van uitrusting en/of personeel altijd in real time zal moeten worden 
bevestigd, hebben de deelnemende landen erkend dat de aanwezigheid van dergelijke informatie in het gegevensbestand hen ertoe zou aanzetten vaker gebruik te maken van het 
communautaire mechanisme en hen zou helpen om  de nog resterende tekorten vast te stellen. 
Doorgaans beschikken de lidstat en over de nodige ui trusting om het hoofd te bieden aan de 
voornaamste steeds terugkerende rampen in hun land. Grootschalige rampen kunnen de 
nationale reactiecapaciteiten echter overstijgen, en  gelet op de waarschijnlijkheid dat bepaalde 
gevaren toenemen met het ontstaan van nieu we dreigingen, zoal s CBRN-dreigingen of 
terrorisme, komen nationale diensten voor civi ele bescherming onder zw are druk te staan. 
Voor een aantal dreigingen en gevaren is hoog gespecialiseerde uitrusting nodig, doch het is 
voor elke individuele lids taat onmogelijk om op a lles voorbereid te zijn. 
De lidstaten zijn reeds overee ngekomen om hun eigen reactiecap aciteiten uit te breiden via 
een gecoördineerd mechanisme om expertise en middelen te bundelen teneinde het hoofd te 
bieden aan rampen. Deze gecoördineerde aanpak zal slechts werken indien het systeem alle 
 
 10    nodige informatie kan verschaffen zodat alle deelnemende landen weten wat beschikbaar is. 
Het geschiktste instrument hiervoor is het communautaire mechanisme. 
Naast het aanvullen en verbeteren van het gegevensbestand verd ienen twee verdere 
problemen bijzondere aandacht: het mogelijke gebruik van militaire middelen en de kosten 
van de verleende bijstand: 
– In het geval van zware rampen wordt voor bijstand in het kader van civiele 
bescherming vaak gebruik gemaakt van militair materiaal of materiaal voor dubbel gebruik, zoals helikopters. In he t geval van CBRN- of terroristische 
aanslagen is dit zelfs vaak basisuitrusting. Dergelijke u itrusting moet derhalve in 
het gegevensbestand worden opgenomen.  
– In een noodsituatie mag geen kostbare tijd  aan financiële kwesties worden 
besteed. De berekening van de kosten voor  bijstandsverlening en de acceptatie 
daarvan zijn tijdrovend gebleken. Dit pr obleem zou kunnen worden verholpen als 
het gegevensbestand de standaardkosten voor het verschaffen van de relevante 
uitrusting e.d. bevatte. 
Het gegevensbestand zal worden herwerkt en de deelnemende landen zal worden 
verzocht vollediger gegevens te verstrekken,  om sneller en doeltreffender te kunnen 
reageren op bijstandsverzoeken. Zo nodi g zal de Commissie een wijziging van 
Beschikking 2001/792 van de Raad voorstellen. 
3.2. Opleiding en accent op interoperabiliteit 
Opleiding 
Voor een doeltreffend gebruik van het communautaire mechanisme is hoog gekwalificeerd 
personeel met passende ervaring nodig, alsook team s die gewend zijn om samen te werken in 
Europees verband. Eind 2003 bevatte het gege vensbestand gegevens over in totaal 6737 
personen die gespecialiseerd waren op zeer verschillende terreinen zoals opsporing en 
redding, CBRN, terrorisme, ruiming, logistieke  ondersteuning, enz. Om efficiënt te kunnen 
samenwerken, moeten de operationele teams el kaar goed kennen en vertrouwd zijn met de 
door hun collega's in andere lids taten gebruikte technieken.  
De Commissie organiseert regelm atig opleidingscursussen en oefeningen. Onlangs zijn drie 
oefeningen en twee workshops in verband met CBRN-dreigingen georganiseerd (EU-
financiering van 1,5 miljoen euro), en in 2004 en 2005 zullen vijf oefeningen in verband met 
natuurrampen en technologische ongevallen pl aatshebben (EU-financiering van 1,56 miljoen 
euro). In de eerste helft van 2004 zullen tien opleidings cursussen voor 220 deskundigen 
worden georganiseerd en geëvalueerd (EU-fina nciering van 1,1 miljoen), en recentelijk zijn 
nog eens 14 cursussen voor 330 deelnemers gepl and, die zullen plaatshebben in 2004/5 (EU-
financiering van 1,7 miljoen). Voorts h eeft de Commissie een programma voor de 
uitwisseling van deskundigen opgezet om erva ring te delen en de samenwerking tussen 
deskundigen van deelnemende landen te vers terken (EU-financiering van 0,8 miljoen). 
Opleiding, oefeningen en andere vormen van samenwerking in het kader van bestaande 
beleidsbeslissingen dragen ertoe bij dat de solidariteit in crisissituaties op EU-niveau 
zichtbaarder is en de samenwerking doe ltreffender is dan in het verleden. 
 
 11    Gemeenschappelijke uitrusting en insignes, zoal s jassen en tenten, zo rgen voor een betere 
herkenbaarheid van de leden van de EU-teams ter plaatse, als onderdeel van een Europese 
burgerbescherming ad hoc die wordt gevormd door bestaande gespecialiseerde nationale 
teams. 
Interoperabiliteit 
Momenteel zijn de in het bu itenland ingezette teams voor civiele bescherming doorgaans 
zelfvoorzienend en komen zij met hun eigen uitr usting. In de toekomst zouden deze teams 
gebruik moeten kunnen maken van specifieke buite nlandse uitrusting, mi ts wordt voorzien in 
voldoende opleiding. De in he t kader van het communautai re mechanisme geplande 
oefeningen en opleidingscursussen zullen bijzonder nuttig zijn om praktische moeilijkheden aan het licht te brengen, zoals communicatie en  compatibiliteit van tech nische uitrusting, wat 
essentieel is voor een snelle reactie. Daarnaas t is technologisch onderzoek noodzakelijk om de 
interoperabiliteit van de technische uitrusti ng en bijgevolg ook de doeltreffendheid en de 
coördinatie onder de gebruikers  verder te verbeteren.  
Civiele/militaire interoperabili teit is ook in het licht van de recente ontwikkelingen, en met 
name in het kader van het Europees Veiligheid s- en Defensiebeleid (EVDB), aan de orde 
gesteld. In dit verband is besloten dat de  inhoud van het militaire gegevensbestand ter 
beschikking van het communautaire mechanis me zal worden gesteld. Dit zal bijzonder 
relevant zijn in het geval van CBRN- of terroristische aanslagen. 
De Commissie zal verder werken aan een progr amma voor opleiding en gezamenlijke 
oefeningen om ervoor te zorgen dat teams en deskundigen uit verschillende deelnemende 
landen doeltreffend kunnen samenwerk en met buitenlandse uitrusting. 
Gemeenschappelijke insignes voor de interven tieteams zullen bijdragen tot een betere 
herkenbaarheid van de Europese burg erbescherming ad hoc en een grotere 
zichtbaarheid van de Europese solidariteit.  
3.3. Betere communicatie en coördinatie 
De rol van de lidstaten 
Deelnemende landen activeren het communautaire m echanisme vaak in een heel laat stadium, 
wanneer de noodsituatie reeds grote proporties heeft aangenomen. Op grond van de huidige 
beschikking zijn de lidstaten niet verplich t het waarnemings- en informatiecentrum op de 
hoogte te brengen wanneer zich een zware ra mp voordoet, zelfs niet wanneer deze 
grensoverschrijdende gevolgen heeft. De erva ring heeft echter getoon d dat door in een zo 
vroeg mogelijk stadium informatie toe te zenden aan alle deelnemende landen, deze voorbereid zijn om te reageren in geval van een bijstandsverzoek. 
Aangezien gebruikmaking van het waarnemi ngs- en informatiecentrum op dit ogenblik 
volledig vrijwillig is, brengen de deelnemende landen het centrum niet altijd op de hoogte 
wanneer bijstand wordt verleend op bilaterale of multilaterale basis. Zij zien evenwel in dat het belangrijk is informatie over de door ande re landen verleende bijs tand te hebben om zelf 
zo doeltreffend mogelijk bijstand te kunnen verlenen.  
 
 12    Betere verbinding met andere netwerken 
De beschikking van de Raad voorziet in  de ontwikkeling van een gemeenschappelijk 
noodcommunicatie- en informatiesysteem voor de administraties voor civiele bescherming in 
de lidstaten en de betrokken diensten van de Commissie. Dit systeem zal operationeel zijn in 
2004 en een garantie vormen voor de authenticiteit, de integrit eit en de geheimhouding van de 
gegevens die de lidstaten met elkaar uitw isselen in zowel normale omstandigheden als 
noodsituaties. Een aantal van deze as pecten zal helpen om beter voorbereid te zijn en beter te 
reageren op CBRN- en terroristis che aanslagen. Er is voorzien in  een onderlinge link tussen 
dit communicatiesysteem en de andere be staande netwerken, met name in geval van 
stralingsgevaar en noodsitua ties op gezondheidsgebied. De onde rlinge links zullen aan de 
hand van oefeningen worden getest en gevalideerd. 
Het waarnemings- en informatiecentrum voor ci viele bescherming fungeert ook als interface 
met andere netwerken die bij een no odsituatie betrokken zouden kunnen zijn: 
– het systeem van de Europese Gemeensc hap voor de uitwisseling van urgente 
radiologische informatie (ECURIE) dat in  geval van groot stralingsgevaar of een 
nucleaire noodsituatie garandeer t dat niet alleen de lidstaten maar ook de toetredings- 
en kandidaatlanden onmiddellijk worden gewaarschuwd en dat informatie wordt uitgewisseld. In het kader van dit systeem zijn de deelnemende landen verplicht belangrijke radiologische noodsituatie s aan de Commissie te melden; 
– het Systeem voor vroegtijdige waarschuwing en maatregelen
 (EWRS), een 
informatiesysteem voor surveillance en maat regelen op het gebied van overdraagbare 
ziekten zoals vastgestel d bij Beschikking 2119/98/EG13 en Beschikking 
2000/57EC14. Het brengt een verbinding tot stan d tussen de Commi ssie en de voor 
gezondheidssurveillance bevoegde autorite iten van de diverse lidstaten, en kan 
gebruik maken van gespecialiseerde gege vensbestanden in ee n aantal lidstaten; 
– het systeem voor snelle waarschuwing voor biologische en chemische aanvallen en 
bedreigingen (RAS-BICHAT), dat in het leve n is geroepen met het oog op een snelle 
overdracht van gegevens tussen de vertegenw oordigers van de lidstaten in het comité 
voor de bescherming van de gezondheid en de bevoegde diensten van de Commissie 
met betrekking tot moedwillige verspreiding van biologische en chemische agentia met het doel schade toe te brengen. Het systeem vormt een aanvulling op het EWRS wat betreft de eisen van Beschikking 2119/98 inzake regelingen en  procedures ter 
voorkoming en beheersing van overdr aagbare ziekten en  toe te passen 
bestrijdingsmaatregelen. 
– De laatste twee systemen zijn recentelijk  uitgebreid tot de toetredingslanden, de 
kandidaat-landen en de landen van de EER . Ze zullen worden versterkt door de 
totstandbrenging van een medisc h intelligentiesysteem dat sn el sporen detecteert en 
gevaren evalueert.  
                                                
 
13 Beschikking Nr. 2119/98/EG van het Europees Parlement en de Raad van 24 september 1998 tot 
oprichting van een netwerk voor epidemiologische  surveillance en beheersing van overdraagbare 
ziekten in de Europese Gemeenschap (PB L 268, blz. 1). 
14 Beschikking van de Commissie van 22 december 1999 betreffende het systeem voor vroegtijdige 
waarschuwing en maatregelen ter voorkoming en beheersing van overdraagbare ziekten overeenkomstig 
Beschikking nr. 2119/98/EG van het Europees Parlement en de Raad (PB L 21, blz. 32). 
 
 13    Coördinatie van operaties in derde landen 
Wanneer zich rampen en crises buiten de Europese Unie voordoen, is er vaak behoefte aan 
humanitaire hulp en bijstand in he t kader van civiele bescherming: 
– Bijstand in het kader van civiele besche rming omvat activite iten zoals opsporing 
en redding, evacuatie, br andbestrijding, medische  expertise/uitrusting, 
veldhospitalen en andere gespecialiseerde  activiteiten zoals detectie, analyse, 
meting, veiligheid en beveiliging/ontsmetting in geval van nuclaire, bacteriologische, radiologische of chemis che incidenten. Bijstand in het kader van 
civiele bescherming wordt slechts verl eend als reactie op een verzoek van de 
betrokken lidstaat en met instemming van het EU-voorzitterschap.  
– Humanitaire hulp is bedoeld om  levens te redden en het lijden in de nasleep van 
door menselijk toedoen veroorzaakte crises en natuurrampen te verlichten, en moet zijn ingegeven door beginselen van humaniteit, onpartijdigheid, neutraliteit 
en onafhankelijkheid. Alle humanitaire or ganisaties zijn overtuigd van het belang 
van de eerbiediging van deze fundamentele humanitaire beginselen, die essentieel 
zijn voor hun ongehinderde toegang tot de slachtoffers en voor de fysieke 
veiligheid van hun personeel. Als huma nitaire actor voorziet ECHO dan ook in 
apolitieke, niet-discriminerende, huma nitaire noodhulp die gebaseerd is op de 
behoeften van de begunstigden, en werkt het samen met professionele 
bijstandsbureaus waaronder VN-instanties, he t Rode Kruis en zu sterorganisaties, 
alsook NGO’s. De interventie van ECHO via zijn uitvoerende pa rtners bestaat in 
primaire humanitaire steun (voedsel, onderd ak, waterzuivering, medicijnen, enz.). 
ECHO verleent directe humanitaire bijsta nd, los van eventuele verzoeken van of 
overeenkomsten met het betrokken land.  
– Een civiele-beschermingsinterv entie in het kader van EU-
crisisbeheersingsmaatregelen in derde landen vereist echter een andere aanpak. 
Het verband met de crisisbeheersing in  het kader van het gemeenschappelijk 
buitenlands en veiligheidsbeleid van de Unie is vastgesteld in overweging 12 van 
de beschikking tot vaststelling van he t communautaire mechanisme, waarin 
specifiek is bepaald dat het “onder nader te bepalen voorwaarden, ook een 
werktuig [zou] kunnen zijn om de in titel V van het Verdrag betreffende de Europese Unie [gemeenschappelijk buite nlands en veiligheidsbeleid] bedoelde 
crisisbeheersing te vergemakkelijken en te ondersteunen”. Op de vraag hoe het 
communautaire mechanisme een rol kan spelen in een coherente EU-aanpak inzake crisisbeheersing, wordt nader inge gaan in de gezamenlijke verklaring van 
de Raad en de Commissie van 29 se ptember 2003, waarin de voorwaarden voor 
het gebruik van het communautaire mechan isme als geïntegreerd instrument voor 
crisisbeheersing worden vastgesteld, z onder de integritei t of de autonome 
capaciteit ervan in andere situaties te ondermijnen. Tot dusver is het communautaire mechanisme in dit verband nog niet gebruikt.  
 
 14    Met het oog op een vlotte coör dinatie is een aanta l noodscenario's vast gesteld, die beide 
soorten bijstand omvatten15. Een verbeterd EU-systeem zou de bijdrage van de EU aan door 
de VN geleide operaties kunnen vergroten.  
De EU-lidstaten zijn reeds gewend om samen te  werken op internation aal niveau wanneer hen 
wordt verzocht om bijstand in het kader van ci viele bescherming. Vele lidstaten dragen ook 
bij, met zowel menselijke als fysieke mi ddelen, aan het VN-syst eem voor plotseling 
uitbrekende noodsituaties (UN Disaster A ssessment and Coor dination – UNDAC). 
Civiele-beschermingsoperaties vinden slechts  zelden geïsoleerd plaa ts. Bij noodsituaties 
worden ook aanvullende humanita ire acties ondernomen in het kader van het specifieke 
mandaat van internationale humanitaire organi saties (b.v. het VN-Bureau voor de Coördinatie 
van Humanitaire Aangelegenheden OCHA , UNHCR voor vluchtelingen, UNICEF voor 
kinderen, ICRC voor de besche rming van burgers en ge vangenen), alsook onder het 
beschermheerschap van de Internationale Fe deratie van het Rode Kruis (IFRC), nationale 
afdelingen van het Rode Kruis of plaatselijk e afdelingen van de Rode Halve Maan. In 
dergelijke omstandigheden zal de bijstand in het kader van het communautaire mechanisme plaatshebben in nauwe samenwer king met alle overige internat ionale actoren met het oog op 
een volledige complementariteit. 
De EU zou in staat moeten zijn om als unie doeltreffend te reageren op bijstandverzoeken van 
derde landen en voor een zichtbare, onderschei dende aanwezigheid op het terrein te zorgen 
als aanvulling op andere communaut aire beleidsterreinen. Bij de  recentste noodsitu atie in Iran 
bleek de EU-coördinatie op het terrein een essent ieel onderdeel van de internationale bijstand 
te vormen. Recente ervaring heeft echter ook getoond dat er behoefte bestaat aan betere 
coördinatieprocedures die moeten worden vastgesteld voordat wordt gereageerd op een 
noodsituatie, aangezien hier tijden s de noodsituatie op het terrein weinig tijd en gelegenheid 
voor is.  
Aardbeving in Iran 
Op 26 december 2003 is Iran getroffen door de zwaarste aardbeving van de laatste jaren. De 
stad Bam is verwoest en meer dan 30.000 mensen  kwamen om het leven. In de namiddag van 
diezelfde dag was via het communautaire mechan isme reeds een bijstandsverzoek gelanceerd, 
een EU-coördinator ter plaatse aangewezen en contact gelegd met zowel de Iraanse 
autoriteiten als internationale organisaties. Achttien deelnemende la nden hadden gereageerd 
en de EU-coördinatiecel was in zeer kort e tijd operationeel. De bijstand bestond in 
opsporings- en reddingsteams, veldhospita len, tenten, uitrusting en voedsel.  
Tegelijkertijd heeft ECHO contact opgenomen met zijn belangrijkste partners, met name de 
IFRC, om de dringendste behoeften na de aar dbeving te helpen inschatten. Op 28 december 
heeft ECHO een "eerste noodhulp"-beslu it goedgekeurd om voor 2,3 miljoen euro 
humanitaire hulp te bieden om in de dringendste  behoeften van de slac htoffers te voorzien. 
Van 29 tot en met 31 december en nog eens van 5 tot en met 8 januari heeft ECHO 
deskundigenteams naar Bam gestuurd om de situatie  in te schatten en voo r coördinatie met de 
betrokken hulpdiensten ter plaatse te zorgen. 
                                                 
15 Zie “Responding to Goteborg targets: civil protection capabilities in EU civilian crisis management”. 
Non paper van de Commissie betreffende de inter actie tussen civiele bescherming en humanitaire 
bijstand in crisissituaties – 3 mei 2002. 
 
 15    Op 11 februari is een bijeenkomst met de EU-c oördinatoren voor civiele-bescherming en met 
de vertegenwoordigers van interventieteams geor ganiseerd om lering te  trekken uit eerdere 
ervaringen, met het oog op een grotere doeltre ffendheid en coördinatie bij toekomstige 
activiteiten. Op 14 en 15 apri l wordt nog een dergelijke bijeenkomst georganiseerd door 
OCHA. 
  
Wanneer de lidstaten verzoeken om bilaterale  of multilaterale bijstand of wanneer zij 
bijstand verlenen aan een ander land, moet  het waarnemings- en informatiecentrum 
hiervan op de hoogte worden gebracht. Om te garanderen dat de nodige informatie 
wordt verstrekt, zal de Commissie voorstellen de beschikking van de Raad te wijzigen. 
Complementariteiten tussen civi ele bescherming en humanitaire hulp op internationaal 
en EU-niveau zullen verder worden nagestre efd en versterkt. Coördinatieprocedures 
met UN-OCHA en UNDAC zouden verder moet en worden toegelicht en goedgekeurd 
met het oog op een snelle coördinatie ter pl aatse, vooral in de vroege stadia van de 
reactie op de noodsituatie, met name om dubbel werk te voorkomen.  
3.4. Financiële kwesties  
De voorschriften en budgettaire mogelijkheden v oor de toekenning van financiële steun door 
de EU als onderdeel van civiele bescherming va riëren naar gelang het om operaties binnen of 
buiten de EU gaat.  
Binnen de EU  
In de uitvoeringsvoorschriften van het communaut aire mechanisme is bepaald dat de kosten 
voor de ontvangen bijstand, bij ontstentenis van een specifieke overeenkomst tussen de 
betrokken landen, worden gedragen door het getr offen land. De kosten voor de bestrijding van 
de bosbranden in de zomer 2003 bij voorbeeld zijn  op 3,2 miljoen euro geschat (bij een totale 
geschatte schade van 2,1 miljard euro), terwijl de bijstand tijdens de overstromingen in Zuid-
Frankrijk volgens eerste schattingen 1 miljoen euro zou bedragen. Binnen de EU (en in de 
toetredingslanden) vormt het ve rvoer van uitrusting en interv entieteams het gros van deze 
kosten, aangezien de lidstaten uitrusting en reddingsteams doorgaans gratis ter beschikking 
stellen (of gebruik maken van plaatselijke uitrusting, vandaar het belang van interoperabiliteit).  
Het solidariteitsfonds helpt mense n, gebieden en landen financieel  om terug te keren naar zo 
normaal mogelijke levensomstandigheden, en st aat ter beschikking van “begunstigde landen”, 
namelijk lidstaten of landen waarmee toet redingsonderhandelingen worden gevoerd. Het 
fonds is vooral bedoeld voor bijstand in geval van zware rampen (hoofdzakelijk 
natuurrampen) met ernstige gevolgen voor de levensomstandigheden, het milieu of de 
economie in één of meerdere gebieden van het getroffen land. 
Uit hoofde van het solidariteitsfonds komen ove rheidsuitgaven voor es sentiële noodoperaties 
zoals de bestrijding van de ra mp, het herstel van infrastruct uur of reddingsdiensten om in 
dringende behoeften te voorzien, in aanmerking voor bijstand. De kosten voor het vervoer van 
reddingsteams en uitrusting naar de plaats van de ramp of voor het betalen van de interventie 
van reddingsteams en/of uitrusting komt b ijgevolg in principe in aanmerking voor 
compensatie uit hoofde van de verord ening inzake het solidariteitsfonds. 
 
 16    Per jaar kan in totaal een bedrag van 1 miljard euro worden vrijgemaakt. Sinds de 
inwerkingtreding van de verordening zijn 14 bijs tandsverzoeken ingediend en is voor in totaal 
832,8 miljoen euro steun toegekend. 
Gezien het toenemende aantal noodsituaties enerzijds en de budgettaire beperkingen in de 
lidstaten anderzijds, zullen de kosten voor bijstandsverl ening in het kader van het 
communautaire mechanisme wellicht een probleem vormen in de toekomst, met name wanneer de steun uit het EU-s olidariteitsfonds ontoereikend blijkt. Vervoerskosten variëren 
naar schatting van 0,2 tot 1 miljoen euro, naar gelang van de locatie en het soort noodsituatie. 
Uitgaande van 10 rampen waarmee telkens 0,6 miljo en euro gemoeid is, zouden de jaarlijkse 
kosten ongeveer 6 miljoen euro bedragen. Als communautaire financiering ter beschikking 
wordt gesteld, moet worden voorzien in een  procedure voor een sn elle besluitvorming. 
Ervaring met de bosbranden van de zomer 2003 heeft getoond dat zuiver vrijwillige 
maatregelen hun grenzen hebben en  dat moet worden voorzien in een bron voor snelle 
financiering. Er zou moeten worden nagegaan in welke mate een dergelijke faciliteit, met 
eventuele terugbetaling in een later stadium, ook zou moeten worden ingevoerd voor rampen 
binnen de EU. Een dergelijke fa ciliteit zou lidstaten waar de omvang van de ramp de 
nationale reactiecapaciteiten overstijgt, moeten  helpen om bijstand van buitenaf te kopen en 
zo de ramp zo snel mogelijk onder controle te krijgen. 
Buiten de EU 
De betaling van vervoerskosten vormt ook buiten de EU een probleem. In bepaalde, beperkte 
omstandigheden kan gebruik worden gemaakt va n fondsen voor humanitaire bijstand om de 
kosten voor civiele bescherming te dekken. Zo als hierboven is opgemerkt, gelden voor 
humanitaire bijstand echter andere principes en voorschriften en er zijn  al gevallen geweest, 
met name Algerije, waarin de Gemeenschap niet  in de mogelijkheid ve rkeerde om steun voor 
vervoerskosten te verlenen omdat op dat ogenblik geen pa ssende, snelle financieringsbron 
voorhanden was. 
Tijdens de aardbeving in Iran konden sommige deelnemende landen (Slovenië, Malta en 
Hongarije) materiaal en uitrusting leveren, maar  wilden zij voor ver voer een beroep doen op 
het communautaire mechanisme. Had dit gekund, da n was alle hulp snel ter plaatse geweest. 
De schatting van de vervoerskosten voor derd e landen is gebaseerd op eerdere ervaringen 
(aardbevingen in Algerije en Iran). Uitgaande va n drie gevallen per jaar zouden de jaarlijkse 
kosten ongeveer 9 miljoen bedragen. 
De Commissie is voornemens voorstellen te do en om financiering te garanderen voor 
vervoer en andere kosten in de vroege stadia  van crises, zowel binnen als buiten de Unie. 
Deze voorstellen zullen deel uitmaken van  de gedetailleerde voorstellen die zullen 
worden gepresenteerd in aansluiting op de mededeling van de Commissie van 10 
februari 2004 over de opbouw van een gemeenschappelijke toekomst, politieke 
uitdagingen en budgettaire middele n van de uitgebreide Unie 2007-2013. 
4. VOLGENDE STAPPEN  
In het licht van de inmiddels opgedane ervaring  en van de hierboven uiteengezette analyse is 
de Commissie van oordeel dat de tijd is ge komen om de werking van het communautaire 
mechanisme te optimaliseren door voorstelle n te doen voor oplossinge n voor de belangrijkste 
 
 17    problemen tot dusver. Aan de hand van deze voor stellen zou de EU haar capaciteit op het 
gebied van civiele beschermi ng kunnen versterken zodat zij doe ltreffender kan reageren in 
geval van rampen en CBRN- of terroristische aansl agen binnen de EU en in derde landen, ook 
bij crisisbeheersingsmaatregel en in het kader van het geme enschappelijk buitenlands en 
veiligheidsbeleid. De Commissie stelt met name de volgende stappen voor. 
• Leemten in de informatie opvullen en het gegevensbestand bijwerken door samen 
met de deelnemende landen de beschikba re reactiecapaciteiten in termen van 
personele middelen en uitrusting te bepale n. Hierbij moet worden vastgesteld voor 
welk soort noodsituatie een beroep zal worden gedaan  op het communautaire 
mechanisme. Deze informatie moet deta ils bevatten over de daaraan verbonden 
kosten, het eventuele gebruik van militaire middelen, enz.  
• Verder werken aan een programma voor opleiding en gezamenlijke oefeningen 
om ervoor te zorgen dat teams en deskundigen uit verschillende deelnemende 
landen doeltreffend kunnen samenwerken bij in terventies. In dit verband zal ook 
het probleem van de interoperabiliteit  worden onderzocht en zullen zo nodig 
voorstellen worden gedaan om deze te verhogen. 
• Met betrekking tot buiten de EU verleende  bijstand zullen de procedures voor 
coördinatie tussen de teams van vers chillende deelnemende landen worden 
onderzocht om te garanderen dat ze duide lijk zijn, dat alle de elnemers er vooraf 
mee bekend zijn en dat ze snel kunnen word en geactiveerd in geval van een crisis. 
Voorts zal er aandacht zijn voor de tots tandbrenging van efficiënte contacten met 
alle bij een noodsituatie betrokken actoren, met name  met de voornaamste VN-
instanties met een inte rnationaal coördinatiemandaat (b.v. OCHA). 
• Met betrekking tot het gebruik van he t communautaire mechanisme bij EU-
crisisbeheersingsmaatrege len in het kader van het gemeenschappelijk 
veiligheidsbeleid zal de Co mmissie samenwerken met de Raad om een efficiënte 
uitvoering van de gezamenlijke verklaring van 29 september 2003 te garanderen en de coherentie tussen de verschillende instrumenten waarover de Unie op het gebied van buitenlandse betr ekkingen beschikt, te ve rhogen. Dit maakt deel uit 
van een bredere inspanning om de EU in st aat te stellen beter te reageren op de 
uitdagingen en dreigingen die onder a ndere zijn uiteenge zet in de door de 
Europese Raad in december 2003 goedgekeur de Europese veiligheidsstrategie. De 
Commissie zet zich in voor de to tstandbrenging van een adequate 
crisisbeheersingscapaciteit met zowel civiele als militaire middelen, en garandeert tevens dat humanitaire hulp politiek onafha nkelijk blijft. Hier is een cruciale rol 
weggelegd voor de toekomstige Europese  minister van Buitenlandse Zaken  
• Voorzien in gecoördineer de EU-reddingsteams met ge meenschappelijke insignes 
en uitrusting met het oog op een goede herk enbaarheid ter plaatse van de leden 
van gecoördineerde EU-teams als onderd eel van een van een uit bestaande 
nationale eenheden gevormde Europese burgerbescherming ad hoc. 
• Voorzien in betere informatie, communi catie en coördinatie door de lidstaten 
ertoe te verplichten het waarnemings- en informatiecentrum op de hoogte te 
brengen wanneer zich een zware ramp voor doet en/of wanneer zij op bilaterale of 
multilaterale basis om bijstand verzoeken of op een dergelijk verzoek reageren. De Commissie is voornemens een form eel voorstel te doen om Bescihkking 
2001/792 van de Raad te wijzigen om er deze eis in op te nemen. 
 
 18    • Een oplossing zoeken voor de huidi ge financiële beperkingen door: 
– de mogelijkheid van communautaire fi nanciering voor vervoerskosten in 
verband met bijstandsverlening binn en de EU opnieuw te bezien en 
eventueel uit te breiden. Deze mogelijkheid zou kunnen worden gecreëerd in de financiële vooruitz ichten voor na 2006, door de huidige 
toewijzing uit het communautaire m echanisme te verhogen wanneer een 
aanvulling op het solidariteitsfonds nodi g blijkt. Uitgaande van 5 tot 10 
dergelijke gevallen per jaar zouden de jaarlijkse kosten ongeveer 6 miljoen euro bedragen; 
– na te gaan of het haalbaar is om in bepaalde gevallen te voorzien in 
onmiddellijke financiering (b.v. “fonds de trésorie”), zodat de lidstaten 
aanvullende maatregelen kunnen be talen voor noodsituaties die hun 
onmiddellijke financiële  capaciteiten overstijge n. Deze financiering zou 
moeten worden terugbetaald. De bijsta ndsverlening zou losstaan van enig 
later besluit inzake subsidiabiliteit uit hoofde van het solidariteitsfonds. 
De kosten worden op 10 miljoen per jaar geschat. 
– te voorzien in de mogelijkhe id om vervoerskosten voor 
bijstandsverlening aan derde landen te financieren. Deze mogelijkheid zou kunnen worden opgenomen in de financiële vooruitzichten voor na 
2006. In de tussentijd zou in gevallen waarin financiering uit het ECHO-
budget niet mogelijk is, kunnen worden overwogen gebruik te maken van andere financiële instrumenten. U itgaande van drie gevallen per jaar 
waarmee telkens 3 miljoen euro gemoeid is, zouden de jaarlijkse kosten 9 miljoen euro bedragen. 
• Medio juni 2004 zal een conferentie over het solidariteitsfonds en de 
onmiddellijke reactie van de EU op rampen worden gehouden en zal van 
gedachten kunnen worden gewisseld ove r een aantal in de ze mededeling naar 
voren gebrachte punten. 
5. C
ONCLUSIES  
De Commissie verzoekt de Raad en het Eur opees Parlement hun goedkeuring te hechten aan 
de in deze mededeling geformuleerde oriënt aties en de daarin naar voren gebrachte 
voorstellen te steunen.  
 
 19    FINANCIËLE EN PERSONELE CONSEQUENTIES  
1. Financiële middelen 
• Wanneer een lidstaat in het kader van het mechanisme bijstand of middelen 
verleent aan een andere lidstaat of aan een derde land, worden de vervoerskosten 
door de Commissie gedragen, voor zover hier behoefte aan is en dekking uit 
hoofde van het solidariteitsfonds ontoereikend blijkt. Men gaat ervan uit dat deze vervoerskosten variëren naar gelang van de locati e en het soort noodsituatie. 
○ Binnen de EU zouden de jaarlijkse kosten, uitgaande van een gemiddelde 
van 10 rampen waarmee telkens 0,6 miljoen euro gemoeid is, ongeveer 6 miljoen euro bedragen. 
○ Buiten de EU zou dit, uitgaande van een gemiddelde van 3 rampen 
waarmee telkens 3 miljoen euro gemoeid is, ongeveer 9 miljoen zijn. 
• Kosten voor rampenhulp binnen de EU worden door de Commissie gedragen 
zodat de lidstaten aanvullende maatrege len kunnen betalen voor noodsituaties die 
hun onmiddellijke financiële capaciteiten  overstijgen. De ervaring van de 
afgelopen jaren heeft uitgewezen dat dergelijke kosten kunnen variëren van 
50.000 tot 2 miljoen euro. Uitgaande van een gemiddelde van 10 rampen waarmee 
telkens 1 miljoen euro gemoeid is, zouden de jaarlijkse kosten ongeveer 10 miljoen euro bedragen. De financiering zou moeten worden terugbetaald (of in 
mindering moeten worden gebracht op even tuele latere financiering uit het 
solidariteitsfonds). 
2. Personele middelen 
Om te kunnen voldoen aan de doelstelling van een  proactievere reactie moet de Commissie 
over extra personele middelen beschikken voor de  uitvoering van de daaruit voortvloeiende 
extra taken. In onderstaande ta bel is het extra personeel aangegeven dat voor 2005 en 2006 
aan civiele bescherming zou moeten worden toegewezen. 
Personeel Taakomschrijving 
Functie 
2005 2006 Totaal  
Ambtenaren 
of 
Tijdelijk 
personeel A 
B 
C 4 
1 
1 1 
1 
1 5 
2 
2 - zorgen voor een tijdige reactie in geval van rampen: 
- alle landen onmiddellijk op de hoogte brengen wanneer zich een 
ramp heeft voorgedaan; 
- de hulpaanbiedingen en andere informatie van de diverse 
deelnemende landen verzamelen en doorspelen aan het getroffen land; 
- de getroffen landen helpen optimaal gebruik te maken van de 
Europese bijstand door zich in verbinding te stellen met de autoriteiten van het betrokken land; 
- zich voorbereiden op noodsituaties: 
- een snel, modern en betrouw baar communicatiesysteem tussen de 
noodcentra van de deelnemende landen tot stand brengen;  
 
 20    - een gegevensbestand voor beschikbare middelen tot stand brengen 
en bijwerken, en interventiescenario’s opstellen; 
- zorgen voor opleiding en oefeningen voor de interventieteams en 
specifieke opleidingseisen verder  ontwikkelen, met name om de 
interoperabiliteit van civiele en militaire middelen te verbeteren; 
- een gegevensbestand voor in derd e landen beschikbare middelen en 
uitrusting tot stand brengen en bijwerken; 
- de extra financiële uitgaven programmeren, beheren en controleren; 
- de betrekkingen met andere (ook internationale) actoren, instellingen 
en instanties versterken; 
- de strategie voor informatie en communicatie verfijnen.  
Totaal 6 3 9