Nr. C 31/14 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen 6. 2. 91 
zeer belangwekkend is — en zelfs belangwekkender dan 
datgene wat in dit voorstel voor een verordening wordt 
beoogd — en dringt er bij de Commissie op aan om, 
Gedaan te Brussel, 18 oktober 1990. 
Het Comité staat positief tegenover het voorgestelde 
programma en stemt in grote lijnen met het voorstel van 
de Commissie in. Het laat deze algemene instemming 
evenwel vergezeld gaan van een aantal kanttekeningen 
en aanbevelingen, die in het navolgende zijn opge­
nomen. 
1. Inleiding 
1.1. Volgens het kaderprogramma van communau­
taire werkzaamheden op het gebied van onderzoek en 
technologische ontwikkeling (O & TO) (1990-1994) (2), 
onderzoeksgebied 4 — „Biowetenschappen en biotech­
nologie" — moet een nieuw specifiek O & TO-pro-
gramma op het gebied van biotechnologie voor de 
periode 1990 t/m 1994 worden vastgesteld en uitge­
voerd. Voorgesteld wordt hiervoor op de EG-begroting 
een bedrag van 164 miljoen ecu uit te trekken. 
1.2. Van dit bedrag zal 1 % worden besteed aan 
gecentraliseerde werkzaamheden inzake kennisver­
spreiding en exploitatie van de resultaten van de speci­
fieke en de aanvullende programma's, zoals bepaald is 
in artikel 4 van het Besluit betreffende het kaderpro­
gramma (1990-1994). 
(!) PB nr. C 174 van 16. 7. 1990, blz. 53. 
(2) PB nr. L 117 van 8. 5. 1990, blz. 28 e.v. zodra dit mogelijk is, haar conclusies ten aanzien van 
deze punten voor te leggen en daarop gerichte voorstel­
len in te dienen. 
De Voorzitter 
van het Economisch en Sociaal Comité 
Francois STAEDELIN 
1.3. Dit vierde programma in de reeks BEP(3), 
BAP(4) en BRIDGE (5) heeft blijkens bijlage 2 van het 
Besluit betreffende het kaderprogramma (paragraaf 
4 A, blz. 39) tot doel „de versterking van de fundamen­
tele kennis op het gebied van biologie als gemeenschap­
pelijke en geïntegreerde grondslag voor toepassingen 
in de landbouw, de industrie, de volksgezondheid, de 
voeding en het milieu". 
1.4. In concreto heeft het voorgestelde programma 
betrekking op de volgende gebieden, waarbij de indi­
catieve verdeling van de toe te wijzen middelen procen­
tueel is aangegeven: 
Gebied 1: Benadering op molecuulniveau / 35 a 40 % 
— structuur en functie van eiwitten, 
(3) Meerjarenprogramma voor onderzoek en opleiding op het 
gebied van biomoleculaire engineering (1982-1986) (PB nr. L 
375 van 20. 12. 1981, blz. 1, gewijzigd bij PB nr. L 305 van 
8. 11. 1983, blz. 11). 
(4) Meerjarenactieprogramma voor onderzoek op het gebied van 
biotechnologie (1985-1989) (PB nr. L 83 van 23. 3.1985, 
blz. 1, gewijzigd bij PB nr. L 206 van 30. 7. 1988, blz. 38). 
(5) Specifiek programma voor O &c TO op het gebied van bio­
technologie (1990-1994) (PB nr. L 360 van 9. 12. 1989, blz. 32). Advies over het voorstel voor een beschikking van de Raad tot vaststelling van een specifiek 
programma voor onderzoek en technologische ontwikkeling op het gebied 
van biotechnologie (1990-1994) (*) 
(91/C 31/04) 
De Raad heeft op 6 juni 1990 besloten, overeenkomstig de bepalingen van artikel 130 Q, 
lid 2, van het Verdrag tot oprichting van de Europese Economische Gemeenschap, het 
Economisch en Sociaal Comité om advies te vragen inzake het bovengenoemde voorstel. 
De Afdeling voor energie, nucleaire vraagstukken en onderzoek, die met de voorbereiding 
van de desbetreffende werkzaamheden was belast, heeft haar advies op 7 september 1990 
goedgekeurd. Rapporteur was de heer De Tavernier. 
Het Economisch en Sociaal Comité heeft tijdens zijn 280e zitting (vergadering van 18 oktober 
1990) het volgende advies uitgebracht, dat met algemene stemmen is goedgekeurd. 
6- 2. 91 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen Nr. C 31/15 
— structuur en functie van genen, 
— genexpressie. 
Gebied 2: Benadering op celniveau en op het niveau 
van organismen / 45 a 55 % 
— celregeneratie, reproduktie en ontwikkeling van le­
vende organismen, 
— metabolisme van dieren, planten en microben; es­
sentiële fysiologische processen, 
— communicatiesystemen binnen de levende materie. 
Gebied 3: Ecologie en populatiebiologie / 10 a 15 % 
— ecologische implicaties van biotechnologie, 
— instandhouding van genetische rijkdommen. 
1.5. Het programma zal in hoofdzaak worden uitge­
voerd via onderzoekscontracten voor gezamenlijke re­
kening. Ook zijn gezamenlijke activiteiten en begelei­
dende maatregelen gepland. 
2. Opmerking vooraf 
2.1. Het Comité heeft vernomen dat de Commissie 
ter bevordering van de coherentie en de duidelijkheid 
bij de tenuitvoerlegging en het beheer van de commu­
nautaire onderzoeksactiviteiten o.m. heeft gekozen voor 
een uniforme indeling van de verschillende specifieke 
O & TO-programma's waarover het Comité geraad­
pleegd wordt, ongeacht de wetenschappelijke en techni­
sche inhoud en doelstellingen ervan. 
2.2. Het Comité heeft in beginsel uiteraard niets 
tegen deze methode. Wel is het zo dat het beperken van 
de voorstellen tot datgene wat zij met elkaar gemeen 
hebben, dat de taak van adviesorganen er bepaald niet 
gemakkelijker op maakt. In die omstandigheden zijn 
voor de meningsvorming tal van nadere mondelinge 
en schriftelijke inlichtingen van de Commissie nodig, 
waarvan op zijn minst een deel beslist in de beschikking 
van de Raad tot vaststelling van het onderhavige pro­
gramma had mogen worden verwerkt. 
2.3. Bovendien betreurt het Comité dat aldus tal van 
facetten op de achtergrond blijven die de EG-activiteiten 
op het gebied van biotechnologisch onderzoek juist zo 
origineel maken en die sinds de start van die activiteiten 
in 1982 in algemene zin sterk tot het welslagen hiervan 
hebben bijgedragen. Een aantal van die facetten komt 
in dit advies aan de orde. 
3. Raakvlakken tussen het voorgestelde programma 
en BRIDGE 
3.1. Het voorgestelde programma zal een periode 
van vijf jaar bestrijken, te beginnen op 1 januari 1990. 
Hoewel ervan mag worden uitgegaan dat dit program­
ma, gezien het te verwachten tijdstip van goedkeuring, 
niet vóór 1 januari 1991 echt ten uitvoer kan worden gelegd, kan wel worden opgemerkt dat de uitvoering 
ervan parallel zal lopen met de uitvoering van het op 
1 januari 1990 in werking getreden BRIDGE-program-
ma, dat een periode van vier jaar (1990-1993) bestrijkt. 
3.2. Deze situatie geeft aanleiding tot een aantal 
vragen en wel in de eerste plaats over de wetenschappe­
lijke en technische inhoud van het voorgestelde pro­
gramma. Het is namelijk niet duidelijk waarin de onder­
zoeksgebieden waarop dit programma betrekking heeft, 
echt verschillen van die welke onder het BRIDGE-
programma vallen. 
3.3. Tijdens de voorbereiding van dit advies is door 
de Commissie aanvullende informatie verstrekt waar­
door een beter inzicht is gegeven in de activiteiten van 
het BRIDGE-programma die in het nieuwe programma 
zullen worden uitgebouwd, en in de nieuw te ontwik­
kelen activiteiten. De Commissie zou er goed aan heb­
ben gedaan in een toelichting bij het voorstel voor een 
beschikking aan te geven waar overlappingen niet a 
priori te vermijden waren. Het ware ook wenselijk 
geweest, in een dergelijke toelichting de stand van tea-
uitvoerlegging van het BRIDGE-programma te ver­
melden. 
3.4. Het naast elkaar ten uitvoer leggen van pro­
gramma's met zeer duidelijke raakvlakken vraagt in 
ieder geval om een goed programmabeheer en een goede 
coördinatie, ten einde de voor de twee programma's 
bestemde middelen zo verstandig mogelijk te gebruiken. 
Daarvoor is eveneens een nauwe coördinatie vereist 
tussen de communautaire en de nationale onderzoeks­
activiteiten op biotechnologisch gebied en de andere 
relevante communautaire programma's, b.v. op me-
disch-biologisch, gezondheids- en milieugebied. 
3.5. Het is overigens verheugend vast te stellen dat 
onder „Gebied 3: Ecologie en populatiebiologie" 
onderzoekswerkzaamheden vermeld worden betreffen­
de „ecologische implicaties van biotechnologie". Die 
activiteiten zullen een flinke uitbreiding mogelijk maken 
van het overleg dat in het kader van het BRIDGE-
programma zal plaatsvinden over de gevolgen van de 
ontwikkelingen in het vlak van de biotechnologie en 
met name van de consequenties ervan voor milieu en 
samenleving. Hiermee wordt tot op zekere hoogte te­
gemoet gekomen aan de wensen die het Comité in zijn 
advies over het BRIDGE-programma (!) heeft opgete­
kend. 
4. Financiering van het programma 
4.1. De Commissie wil het budget voor biotechnolo­
gisch onderzoek ten opzichte van BRIDGE met 
64 miljoen ecu verhogen. 
4.2. Een dergelijke verhoging lijkt gegrond, niet al­
leen omdat de looptijd van het programma theoretisch 
wordt verlengd (zie paragraaf 3.1 hierboven), maar ook 
(') Advies van 7 april 1989 (PB nr. C 159 van 26. 6. 1989, blz. 26). 
Nr. C 31/16 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen 6. 2. 91 
omdat biotechnologie een uitgebreid onderzoeksterrein 
bestrijkt en de wetenschap zeer grote belangstelling 
voor deelneming aan dergelijke programma's toont. Dit 
laatste moge blijken uit het feit dat het in het kader van 
BRIDGE uitgeschreven verzoek om projectvoorstellen 
heeft geleid tot 1 884 aanmeldingen (deze cijfers zijn 
uiteraard met de nodige voorzichtigheid te hanteren), 
waarvan slechts 12% zijn gehonoreerd. 
4.3. Het Comité vestigt er evenwel de aandacht op 
dat het voor de uitvoering van het onderhavige pro­
gramma benodigde bedrag dat in 1993 en 1994 daad­
werkelijk zal kunnen worden besteed, afhankelijk is 
van de bevestiging, in het kader van de nieuwe financiële 
vooruitzichten voor die jaren, van het bedrag van 
3 200 miljoen ecu dat noodzakelijk geacht wordt voor 
de tenuitvoerlegging van het kaderprogramma zelf in 
die periode, zoals bepaald is in artikel 1.4 van het 
Besluit van de Raad betreffende het kaderprogramma. 
4.4. Het Comité vindt dat daarmee vooral in fi­
nancieel opzicht een vrij onzekere situatie wordt ge­
creëerd, hetgeen indruist tegen de behoefte aan conti­
nuïteit, welke essentieel is bij wetenschappelijk onder­
zoek. Met de goedkeuring van de formule van de voort­
schrijdende programmering voor het kaderprogramma 
werd daaraan juist tegemoet gekomen. 
5. Wijze van uitvoering van het programma 
5.1. Volgens de Beschikking van de Raad inzake het 
BRIDGE-programma zou het onderzoek voor gezamen­
lijke rekening langs twee wegen moeten verlopen, nl.: 
„— N-projecten, voor de integratie in aangepaste 
Gemeenschapsstructuren {European Laboratories 
Without Walls: ELWW) van de onderzoeks-
inspanningen op het gebied waar de belangrijkste 
knelpunten een gevolg zijn van leemten in de ba­
siskennis, (...) 
— T-projecten, voor het wegnemen, door een aan­
zienlijke investering van vaardigheden en mid­
delen, van belangrijke knelpunten die het gevolg 
zijn van beperkingen op het gebied van structuur 
en schaalgrootte." 
5.2. Voor de eerste soort projecten zou de financiële 
bijdrage van de Gemeenschap maximaal 400 000 ecu 
per project per jaar bedragen en voor de tweede catego­
rie zou deze tussen 1 en 3 miljoen ecu kunnen liggen. 
5.3. Door de Commissie is verzekerd dat dergelijke 
projecten ook in het kader van het nieuwe, onderhavige, 
programma zullen worden uitgevoerd. Het Comité had 
het niettemin wenselijk gevonden dat dit expliciet in 
het voorstel zou zijn vermeld, aangezien die projecten 
van een vernieuwende aanpak getuigen. Het heeft im­
mers in zijn advies over BRIDGE (*) al opgemerkt dat 
„deze nieuwe aanpak alsook de wijze van tenuitvoerleg­
ging ervan moeten bijdragen tot het creëren van de 
noodzakelijke flexibiliteit ten einde het beschikbare po-
(') Op. at., paragraaf 2.6. tentieel beter op de behoeften van het biotechnologisch 
onderzoek in de Gemeenschap af te stemmen". 
5.4. Met de Europese laboratoria zonder muren 
(ELWW) zijn transnationale open vormen van samen­
werking tussen onderzoeksteams bedoeld die multidis­
ciplinair onderzoek met een specifiek doel verrichten. 
Tot dusverre functioneren ruim dertig ELWW, waarin 
universitaire laboratoria, openbare en particuliere 
onderzoeksinstellingen en industriële ondernemingen 
samenwerken. 
5.5. De oprichting van deze laboratoria werd door 
de groep deskundigen die met de evaluatie van het BAP-
programma was belast, als een van de grote pluspunten 
van dit programma beschouwd, waarmee de nationale 
grenzen tussen laboratoria konden worden weg­
gevaagd. Het Comité wacht op toezeggingen over de 
voortzetting van dat initiatief; het zou zijns inziens zeer 
nuttig zijn geweest, dit tot andere programma's uit te 
breiden. 
6. Deelname van industrie en landbouw aan het pro­
gramma 
6.1. Volgens het Comité is het voor het welslagen 
van de onderzoeksactiviteiten van de EG op het gebied 
van biotechnologie van het grootste belang dat industrie 
en landbouw actief bij de ontwikkeling van de mogelijk­
heden op dit gebied worden betrokken. Zowel dit recht­
streeks betrekken van deze sectoren bij onderzoekspro­
jecten als het nauw samenwerken hiermee op de hier­
voor geëigende wijze bij de uitvoering van deze projec­
ten zijn naar zijn mening bepalend voor de ontwikkeling 
van de resultaten van het onderzoek en de latere com­
merciële exploitatie hiervan. 
6.2. Op dit punt vestigt het Comité de aandacht op 
de opmerkingen die het met name in zijn adviezen 
over de herziening van het BAP-programma (2) en over 
BRIDGE (3) heeft geformuleerd. 
6.3. Het Comité heeft herhaaldelijk gewezen op de 
moeilijkheden waarmee het midden- en kleinbedrijf 
(MKB) heel dikwijls te maken krijgt wanneer het aan 
communautaire onderzoeksprogramma's wil deel­
nemen. Dit geldt ook voor het onderhavige programma. 
Het Comité heeft talrijke duidelijke voorstellen gefor­
muleerd om daar iets aan te doen. 
6.4. Het Comité beseft dat slechts een gering aantal 
kleine en middelgrote bedrijven het zich zowel uit het 
oogpunt van mankracht als uit materieel oogpunt kan 
permitteren, rechtstreeks actief aan onderzoekspro­
jecten deel te nemen, met name op het terrein van 
biotechnologie. Om deze bedrijvencategorie volledig bij 
de technologische innovatie te kunnen betrekken, dient 
naast maatregelen om het MKB in grotere mate aan 
onderzoek te laten deelnemen, ook een actief beleid 
inzake verspreiding en exploitatie van de onderzoeks­
resultaten te worden gevoerd. 
(2) Advies van 27 januari 1988 (PB nr. C 80 van 18. 3. 1988, 
blz. 7). 
0) Op. at., paragraaf 3.3. 
6. 2. 91 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen Nr. C 31/17 
6.5. Voor de landbouw dient beslist een bijzondere 
inspanning te worden gedaan, zodat de agrarische sec­
tor volledig aan de ontwikkeling van de biotechnologi-
sche mogelijkheden kan meewerken en gemakkelijker 
zijn steun geeft aan en wordt betrokken bij een zaak 
die zijn toekomst voor een deel zal bepalen. Het Comité 
verwijst in dit verband naar zijn advies van 29 maart 
1990 over de „uitbreiding van het gebruik van land­
bouw- en bosbouwprodukten in de non-food-sector en 
de energiesector: door onderzoek en technologische 
innovatie geboden vooruitzichten" (l). 
6.6. Het Comité neemt overigens met tevredenheid 
kennis van de mogelijkheid voor samenwerkings­
verbanden van kleine en middelgrote ondernemingen, 
met name Europese Economische Samenwerkings­
verbanden (EESV's) om aan onderzoeksprojecten deel 
te nemen. Door dergelijke vormen van partnership zou­
den kleine en middelgrote ondernemingen de „kritische 
massa" moeten kunnen bereiken die nodig is om vol­
waardig aan onderzoeksactiviteiten te kunnen deel­
nemen. 
6.7. Dergelijke vormen van partnership zouden voor 
de landbouwsector wel van bijzondere betekenis kun­
nen zijn die dank zij intensievere samenwerking binnen 
de sector in sterkere mate aan onderzoek zou kunnen 
meewerken. Aldus kan een tegenwicht worden geboden 
tegen de concentratie van onderzoek en technologische 
ontwikkeling in handen van enkele grote industriële 
firma's, met name op het gebied van de biotechnologie. 
6.8. In elk geval veronderstelt een grotere deelname 
van het MKB in industrie en landbouw aan de commu­
nautaire onderzoeksprogramma's, welke vorm deze dan 
ook moge aannemen, dat die ondernemingen volledig 
op de hoogte zijn van de programma's, de voorwaarden 
voor deelneming, de noodzakelijke formaliteiten en te 
nemen stappen. Ook hier zal voor meer voorlichting 
moeten worden gezorgd. 
7. Onderzoeksactiviteiten voor gezamenlijke rekening 
7.1. De selectie van projecten waarvoor onderzoeks­
contracten voor gezamenlijke rekening worden geslo­
ten, zal op twee manieren verlopen: in de eerste plaats 
via de normale procedure van uitnodigingen tot het 
indienen van voorstellen (deze procedure blijft de regel), 
in de tweede plaats volgens een buitengewone proce­
dure voor de selectie van spontaan ingediende voorstel­
len (unsolicited proposals), waaraan geen uitnodiging 
vooraf is gegaan. Deze tweede procedure, waarvan de 
voorwaarden in bijlage 3 zijn omschreven, is een vol­
ledig nieuwe methode voor de uitvoering van EG-pro-
gramma's voor onderzoek, die in landen als de Ver­
enigde Staten en Japan overigens al wordt toegepast. 
7.2. Het Comité deelt het standpunt van de Commis­
sie dat met deze procedure in de uitvoering van pro­
gramma's de nodige flexibiliteit moet kunnen worden 
gebracht om met onvoorziene ontwikkelingen in het 
onderzoek rekening te kunnen houden. 
0) PB nr. C 124 van 21. 5. 1990, blz. 47. 7.3. Er moet niet alleen worden gezorgd voor volledi­
ge transparantie van deze procedure, maar de Commis­
sie zal volgens het Comité meer informatie moeten 
verstrekken over de communautaire onderzoekspro­
gramma's, de aan de uitvoering hiervan verbonden 
voorwaarden en de wijze van selectie, ten einde de 
programma's voor een ieder toegankelijk te maken en 
te voorkomen dat het beoogde doel van de communau­
taire activiteiten inzake onderzoek en technologische 
ontwikkeling, nl. versteviging van de economische en 
sociale samenhang, in het gedrang komt. 
8. Opleidingsactiviteiten 
8.1. Terwijl in het BRIDGE-programma, in navol­
ging van de hieraan voorafgaande programma's, ex­
pliciet een bedrag van 12 miljoen ecu voor opleidingsac­
tiviteiten was uitgetrokken, is in het onderhavige ont-
werp-programma niets over voortzetting van dergelijke 
activiteiten terug te vinden, laat staan dat hiervoor geld 
is uitgetrokken. 
8.2. Het Comité heeft er al op gewezen dat de bijzon­
dere aandacht voor deze activiteiten niet mag verslap­
pen wegens de noodzaak: 
„— ervoor te zorgen dat het onderzoekspersoneel zich 
voortdurend kan aanpassen aan het omgaan met 
complexe technieken en aan de snelle vooruitgang 
van de kennis, 
— sommige lid-staten, die op het gebied van onder­
zoeksinfrastructuur minder goed dan andere zijn 
toegerust, of landen die op dit terrein nog niet over 
adequaat wetenschappelijk personeel beschikken, 
in staat te stellen, ten volle aan de in het kader 
van het programma geplande onderzoekswerk­
zaamheden deel te nemen." 
8.3. Het Comité heeft vastgesteld dat onder de bege­
leidende maatregelen die in het kader van het program­
ma ten uitvoer moeten worden gelegd opleidingsactivi­
teiten zonder nadere aanduiding genoemd worden. Dat 
biedt zijns inziens geen enkele garantie dat die activitei­
ten, die beslist een succes waren, met de gewenste 
vastberadenheid en met voldoende financiële middelen 
zullen worden voortgezet. 
8.4. Het Comité verzoekt derhalve een deel van het 
bedrag dat voor de verwezenlijking van het programma 
wordt uitgetrokken, uitdrukkelijk voor opleidingsacti­
viteiten te bestemmen, zoals bij het BRIDGE-program­
ma het geval is. 
9. Gecoördineerde activiteiten 
9.1. Ten aanzien van de gecoördineerde activiteiten 
wordt in bijlage 3 van de ontwerp-beschikking zonder 
verdere toelichting naar het financieel reglement verwe­
zen. Volgens artikel 87c van het financieel reglement 
bestaan deze activiteiten uit „inspanningen van de Ge­
meenschap gericht op coördinatie van de afzonderlijke 
Nr. C 31/18 Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen 6. 2. 91 
onderzoekswerkzaamheden die in de lid-staten plaats­
vinden ...". 
9.2. Deze formulering vormt totaal geen antwoord 
op de vragen die rijzen bij de aard van de op grond van 
het onderhavige programma uit te voeren gecoördineer­
de activiteiten en komt zeker niet tegemoet aan de 
noodzaak, specifieke activiteiten te lanceren in sa­
menhang met de specifieke doelstellingen van het pro­
gramma, zoals het geval is bij BRIDGE. In dit verband 
wordt evenmin iets gezegd over de door de CUBE-
eenheidt1) te spelen rol. 
9.3. Deze gecoördineerde activiteiten zijn evenwel 
van buitengewoon groot belang, met name voor de 
evaluatie van de gevolgen van biotechnologische ont­
wikkelingen en voor de voorlichting van en het wekken 
van belangstelling bij de bevolking. 
9.4. Vooral dit laatste aspect is door het Comité in 
zijn advies over het kaderprogramma 1990-1994 (2) op 
de voorgrond geplaatst. In dat advies is ook verzocht 
eenheden bij de Commissie als CUBE voldoende finan­
ciële middelen te geven, zodat zij zich van hun taken 
kunnen kwijten. 
9.5. De via BRIDGE uitgevoerde gecoördineerde ac­
tiviteiten moeten in dit verband worden uitgebreid. 
Hier kan waarschijnlijk niet met toezeggingen worden 
volstaan. 
10. Ethische aspecten van biotechnologisch onderzoek 
10.1. Het Comité heeft al vaker gewezen op de met 
name ethische en maatschappelijke gevolgen van bio­
logisch en biotechnologisch onderzoek en heeft er bij 
de Commissie op aangedrongen, passende initiatieven 
op dit gebied te nemen. In dit verband zij verwezen naar 
de opmerkingen in zijn adviezen over de voorstellen van 
de Commissie betreffende de analyse van het menselijk 
genoom (3) en betreffende het BRIDGE-programma. 
10.2. Het is een goede zaak dat de Commissie voor­
nemens is, de maatschappelijke, de ethische en de mi­
lieugevolgen van de met het biotechnologie-programma 
uitgevoerde projecten uitvoerig na te lopen. Dit is een 
eerste stap in de richting van de door het Comité 
noodzakelijk geachte totstandbrenging van een „al­
gemeen evenwicht tussen het op lange termijn te ver­
wachten nut van geplande of lopende onderzoekswerk­
zaamheden en de ethische aspecten ervan, die daarbij 
zwaarder moeten wegen dan commerciële, politieke of 
economische overwegingen". 
10.3. Het Comité meent echter dat deze evaluatie 
niet beperkt zou moeten blijven tot de resultaten van 
(!) Concertation Unit for Biotechnology in Europe (Overleg­
orgaan voor biotechnologie in Europa). 
(2) Advies van 15 november 1989 (PB nr. 56 van 7. 3. 1990, 
blz. 34, paragraaf 7.16.4). 
(3) PB nr. C 56 van 6. 3. 1989, blz. 47. onderzoeksprojecten en dat al een eerste beoordeling 
zou moeten plaatsvinden wanneer de voorstellen wor­
den ingediend. Zo zou kunnen worden voorkomen 
dat voorstellen voor onderzoeksprojecten waarvan de 
maatschappelijke, ethische of ecologische consequenties 
negatief zouden kunnen uitvallen, worden uitgekozen 
en door de Gemeenschap mede worden gefinancierd. 
10.4. Het Comité herinnert er voorts aan dat het in 
de beide onder 10.1 genoemde adviezen heeft aange­
drongen op instelling van een commissie voor ethische 
vraagstukken waarin wetenschapsmensen, filosofen, 
sociologen, theologen, juridische deskundigen en verte­
genwoordigers uit de betrokken maatschappelijke 
kringen zitting zouden moeten hebben. In deze commis­
sie zouden alle ethische en morele facetten van de 
onderzoeksprogramma's, waaronder het onderhavige, 
over de hele linie en op coherente wijze kunnen worden 
besproken. 
10.5. Met behulp van deze commissie zouden uitein­
delijk ethische criteria moeten kunnen worden vastge­
steld, welke bij alle onderzoekswerkzaamheden in acht 
moeten worden genomen. Dit zou moeten uitmonden 
in de totstandkoming van een basiscode waarin de 
ethische en morele grenzen worden aangegeven die in 
het kader van de betrokken programma's niet mogen 
worden overschreden. Dit was ook door het Comité 
voorgesteld. 
11. Evaluatie van het programma en de resultaten 
ervan 
11.1. Volgens artikel 5 van de ontwerp-beschikking 
zal het programma in de loop van 1992 worden ge­
ëvalueerd en zullen na afloop van dit programma de 
bereikte resultaten worden beoordeeld. Ook wordt in 
dit artikel bepaald dat verslagen worden opgesteld aan 
de hand van de wetenschappelijke en technische doel­
stellingen en inhoud van het programma (zoals vastge­
steld in bijlage 1 van het voorstel) en aan de hand van 
de criteria voor de selectie van communautaire 0 & 
TO-activiteiten, die worden opgesomd in bijlage 3 van 
het Besluit over het kaderprogramma van 1990 t/m 
1994. 
11.2. Het Comité vraagt zich in de eerste plaats af 
wat het nut zou kunnen zijn van een evaluatie van het 
programma in 1992, wanneer in het gunstigste geval 
per 1 januari 1991 een begin kan worden gemaakt met 
de tenuitvoerlegging ervan; er zal immers ook nog tijd 
heengaan met de selectie van de onderzoeksprojecten 
en het afsluiten van uitvoeringscontracten. Het vindt 
dan ook dat die evaluatie zou moeten plaatsvinden in 
„het derde jaar van uitvoering van het programma". 
11.3. Men kan zich ook afvragen wat de evaluatie 
halverwege zal behelzen, aangezien deze zal sa­
menvallen met de evaluatie van BRIDGE en van het 
kaderprogramma zelf. Zo is niet helemaal uit te sluiten 
dat deze evaluatie ertoe zal leiden dat al in 1993 een 
nieuw biotechnologieprogramma het licht zal zien, 
6. 2. 91 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen Nr. C 31/19 
waarin de door BRIDGE en het onderhavige program­
ma bestreken onderzoeksactiviteiten zouden zijn gebun­
deld. 
11.4. Het Comité stelt bovendien vast dat de meeste 
specifieke onderzoeksprogramma's tot nu toe ook aan 
de hand van specifieke criteria moesten worden onder­
zocht en geëvalueerd. Dit geval doet zich voor bij het 
BRIDGE-programma, waarvan de beschikking een 
bijlage 3 heeft met de titel „Programmadoelstellingen 
en evaluatiecriteria". Men kan zich bijgevolg afvragen 
welke motieven aan deze nieuwe aanpak van de Com­
missie ten grondslag liggen, waarbij nog moet worden 
beseft dat de specifieke doelstellingen van het program­
ma zelf al in zeer algemene bewoordingen zijn gesteld. 
11.5. In het onderhavige geval lijkt het van de groot­
ste betekenis dat de resultaten van het programma 
ook aan de hand van maatschappelijke, ethische en 
milieugevolgen worden geëvalueerd, zoals dat in het 
stadium van projectuitvoering zal gebeuren. 
11.6. Het Comité stelt eens te meer vast dat het 
Economisch en Sociaal Comité in de reeks ontvangers 
van de verslagen van de evaluatie van het programma 
en van de resultaten daarvan ontbreekt. De Commissie 
heeft nooit een plausibele reden voor deze gewoonte en 
voor het handhaven ervan opgegeven; de rechtmatig­
heid van die gewoonte lijkt in het licht van de bepalin­
gen van artikel 130 Q van het EEG-Verdrag zeer aan­
vechtbaar. 
11.7. Er dient dan ook beslist aan te worden herin­
nerd dat overeenkomstig dat artikel het Comité behoort 
Gedaan te Brussel, 18 oktober 1990. te worden geraadpleegd over, met name, ieder voorstel 
tot wijziging, verlenging of vernieuwing van de onder­
zoeksprogramma's. Bijgevolg zijn die verslagen voor 
het Comité van een even essentieel belang voor de 
beoordeling van de Commissievoorstellen als voor de 
Raad en het Parlement. Het dringt er dan ook bij de 
Commissie en de Raad op aan, artikel 5 van het voorstel 
voor een beschikking te wijzigen. 
12. Personeelsuitgaven 
12.1. Volgens het financieel memorandum van de 
ontwerp-beschikking bedragen de personeelsuitgaven 
ten hoogste 2% van het op de EG-begroting voor de 
uitvoering van het programma uitgetrokken bedrag. 
Volgens de Commissie kunnen met dit bedrag twee 
personen extra worden aangetrokken, naast de 28 per­
sonen die thans met de uitvoering van BRIDGE bezig 
zijn, en de daarmee samenhangende extra ex­
ploitatiekosten tot het aflopen van het BRIDGE-pro­
gramma in 1993 worden betaald, en kunnen deze me­
dewerkers in dienst worden gehouden in 1994, zodat 
uitsluitend voor het beheer van het onderhavige pro­
gramma kan worden gezorgd. 
12.2. Met die informatie bevestigt de Commissie dat 
deze medewerkers zullen worden belast met het beheer 
en de uitvoering van zowel BRIDGE als het nieuwe 
programma. Het is te betreuren dat deze informatie 
niet zo duidelijk in het voorstel naar voren komt, temeer 
daar het hier toch gaat om een beginsel van behoorlijk 
bestuur, waarmee kan worden bijgedragen tot de no­
dige samenhang in de uitvoering en de follow-up van 
de onderzoeksactiviteiten. 
De Voorzitter 
van het Economisch en Sociaal Comité 
Fran^ois STAEDELIN