1.Inleiding

De handelsbescherming (ook wel handelsbeschermende maatregelen genoemd) wordt gewaarborgd door de drie handelsbeschermingsinstrumenten ("HBI"): antidumping- ("AD-"), antisubsidie- ("AS-") en vrijwaringsmaatregelen. Waar AD- en AS-maatregelen gericht zijn op het tegengaan van de negatieve gevolgen van oneerlijke handelspraktijken als gevolg van invoer met dumping of subsidiëring waardoor de binnenlandse industrie ernstige schade lijdt of dreigt te lijden, zijn vrijwaringsmaatregelen gericht op het tijdelijk beschermen van de binnenlandse industrie tegen de negatieve gevolgen van een onvoorziene en aanzienlijke toename van de invoer waardoor zij ernstige schade lijdt of dreigt te lijden. Ook moet worden opgemerkt dat vrijwaringsmaatregelen worden toegepast op de invoer uit alle landen en dus erga omnes werken, terwijl AD- en AS-maatregelen gerichter zijn en worden toegepast op een specifiek land (of zelfs een specifieke onderneming).

De toepassing van HBI wordt geregeld in het kader van de relevante overeenkomsten en jurisprudentie van de Wereldhandelsorganisatie ("de WTO"). Dergelijke regels moeten strikt worden nageleefd, zodat het multilaterale systeem van de WTO naar behoren werkt. De onjuiste toepassing van HBI kan leiden tot onrechtmatige en ongerechtvaardigde maatregelen met negatieve gevolgen voor de vrije en eerlijke handel. Dit geldt met name voor de vrijwaringsmaatregelen, het meest belemmerende instrument, aangezien de maatregelen van toepassing zijn op alle landen van oorsprong, ongeacht of deze hun uitvoer verhogen en/of schade veroorzaken. Daarom zijn in de relevante WTO-jurisprudentie hogere normen vastgesteld voor het instellen van vrijwaringsmaatregelen.

In de afgelopen jaren en in samenhang met de wereldwijde economische en financiële crises is het aantal handelsbeschermende maatregelen tegen de Europese Unie (EU) en de afzonderlijke lidstaten toegenomen. In tijden van economische vertraging, wanneer het binnenlandse verbruik in bepaalde sectoren afneemt, gaan bedrijven op zoek naar andere afzetmogelijkheden om te proberen de productie/werkgelegenheid in stand te houden en hun kosten in de hand te houden. Hierbij wordt natuurlijk gekeken naar uitvoermarkten. Daarom is het van cruciaal belang dat deze uitvoermogelijkheden niet worden belemmerd door ongerechtvaardigde handelsbeschermingsmaatregelen die de markttoegang onterecht beperken.

De WTO-leden hebben het recht gebruik te maken van HBI. Het is echter belangrijk dat de HBI op de juiste wijze worden gebruikt en niet tot protectionistische maatregelen leiden. De EU zelf maakt regelmatig gebruik van deze instrumenten (met name van AD en AS) en haar systeem is gebaseerd op een evenwichtige en gematigde aanpak, met in de EU-wetgeving vastgelegde normen, die zelfs verder gaan dan de WTO-verbintenissen. Zo is een toetsing van algemeen belang verplicht, evenals de toepassing van de regel van het laagste recht, waarbij maatregelen worden ingesteld op niveaus die de dumpingmarges niet overschrijden wanneer deze toereikend zijn om de door de betrokken bedrijfstak geleden schade te verhelpen. De EU verwacht van haar handelspartners dat ook zij bij het gebruik van de instrumenten tegen de EU of afzonderlijke lidstaten de afgesproken WTO-normen strikt naleven. In dit verband zet de Europese Commissie ("de Commissie"), haar inspanningen voort om beste praktijken bij het gebruik van HBI onder haar handelspartners te bevorderen en blijft zij nauwlettend toezicht houden op de activiteiten van derde landen ten aanzien van HBI.

Om bovengenoemde redenen treedt de Commissie indien nodig op om systemische problemen bij het gebruik en de toepassing van handelsbescherming door derde landen aan te pakken en de verenigbaarheid met de WTO-regels te verzekeren. De Commissie dient schriftelijke opmerkingen in en neemt ook regelmatig deel aan openbare hoorzittingen in het kader van HBI-procedures van derde landen, vooral wanneer wordt gedacht dat de rechten en belangen van EU-exporteurs op ongerechtvaardigde wijze worden aangetast. De Commissie treedt bovendien op in relevante institutionele gevallen die het gevolg zijn van onze bilaterale overeenkomsten.

Voorts biedt de Commissie ambtenaren van de onderzoekende autoriteiten van derde landen een uitvoerige HBI-gerelateerde opleiding om haar eigen hoge normen voor HBI-onderzoeken te verspreiden en zodoende de kwaliteit van door derde landen verrichte onderzoeken te verbeteren. Deze opleiding wordt doorgaans een keer per jaar georganiseerd in de vorm van een weekseminarie dat openstaat voor maximaal 25 deelnemers uit verschillende derde landen. Ambtenaren uit India, Japan, Jordanië, Tunesië en Vietnam hebben deelgenomen aan de in 2015 georganiseerde opleiding. In de loop van 2015 heeft de Commissie ook contact gehad met meer derde landen — die regelmatig gebruikmaken van HBI, om een uitwisseling van beste praktijken tot stand te brengen met betrekking tot het gebruik van HBI, in aanvulling op de reeds bestaande dialogen.

In het onderhavige verslag worden de algemene tendensen in de handelsbeschermingsactiviteiten van derde landen beschreven die negatieve gevolgen hebben of kunnen hebben voor de uitvoer uit de EU (AD- en AS-maatregelen van derde landen kunnen de EU in haar geheel of individuele lidstaten treffen). Er wordt ook een overzicht geboden van wat het toezicht op derde landen concreet betekent, met een gedetailleerde analyse per land en gedetailleerde cijfers in de bijlage.

2.Algemene tendensen

2.1.Eind 2015 geldende maatregelen

In 2015 waren 151 HBI-maatregelen van kracht die gevolgen hadden voor de EU-uitvoer; dit was een stijging ten opzichte van de 140 maatregelen die in 2014 van kracht waren. Zoals blijkt uit de onderstaande grafiek, is er sprake van een duidelijke toename van het aantal geldende maatregelen sinds 2010 en blijven HBI-activiteiten vrij belangrijk.

Totaal aantal geldende maatregelen in 2015

Bron: WTO- en EU-statistieken

India is nog steeds het land dat, samen met China, de meeste maatregelen tegen de uitvoer uit de EU heeft ingesteld, met 19 ingestelde maatregelen (4 vrijwaringsmaatregelen en 15 AD-maatregelen in het geval van India en 17 AD-maatregelen en 2 AS-maatregelen in het geval van China). Voor India is dit een afname met 7 maatregelen (AD) ten opzichte van 2014, maar voor China blijft het aantal relatief stabiel, met een toename met één maatregel sinds 2014. India en China worden gevolgd door de Verenigde Staten, met 18 geldende maatregelen, voornamelijk AD-maatregelen, waarvan twee nieuwe HBI-maatregelen voor de EU-uitvoer (1 AS- en 1 AD-maatregel). Brazilië heeft 16 (AD-)maatregelen die van kracht zijn, een aanzienlijke toename met 7 aanvullende maatregelen ten opzicht van het afgelopen jaar. Tot slot is het aantal geldende maatregelen van Turkije (12) stabiel gebleven. Dit is echter het eerste jaar sinds langere tijd dat in Turkije meer AD-maatregelen (7) dan vrijwaringsmaatregelen (5) van kracht zijn.

Eind 2015 geldende maatregelen per land

Bron: WTO- en EU-statistieken