Advies over het energiebeleid van de Gemeenschap (94/C 393/20)

Het Economisch en Sociaal Comité heeft op 23 maart 1993 besloten overeenkomstig de bepalingen van artikel 23, 3e alinea, van zijn Reglement van Orde een advies uit te brengen over het energiebeleid van de Gemeenschap.

De Afdeling voor energie, nucleaire vraagstukken en onderzoek, die met de voorbereiding van de desbetreffende werkzaamheden was belast, heeft haar advies op 14 juli 1994 goedgekeurd. Rapporteur was de heer Gafo Fernández, co-rapporteurs waren de heren Frandi en von der Decken.

Het Economisch en Sociaal Comité heeft tijdens zijn 318e Zitting (vergadering van 14 september 1994) het volgende advies uitgebracht, dat met grote meerderheid van stemmen vóór en 11 stemmen tegen, bij 6 onthoudingen, is goedgekeurd.

1. Motivering van het initiatiefadvies

1.1. Energie is van essentieel belang voor het concurrentievermogen van de communautaire economie en voor het welzijn van de burgers van de Europese Unie.

1.2. Daarom heeft de Europese Commissie met het oog op de intergouvernementele conferenties waar het Verdrag van Maastricht werd voorbereid, een ontwerp voor een daarin op te nemen energiehoofdstuk opgesteld. Dit document werd uiteindelijk ingetrokken, omdat ter zake geen politieke overeenstemming kon worden bereikt en omdat op het niveau van de communautaire instellingen en de economische en sociale organisaties onvoldoende over de gewenstheid van zo'n hoofdstuk was gediscussieerd.

1.3. Kort daarna brachten zowel het Europees Parlement als het Economisch en Sociaal Comité evenwel een advies uit over de interne markt voor elektriciteit en aardgas, waarin zij een gemeenschappelijk beleid noodzakelijk achtten om die interne markt tot stand te kunnen brengen. Er is momenteel ruim voldoende aanbod van energie. Het Comité is zich er echter van bewust dat het aanbod op middellange termijn negatief beïnvloed zou kunnen worden door de politieke instabiliteit in verschillende gebieden waar energie wordt geproduceerd. Aangezien de Europese Unie tegelijkertijd steeds afhankelijker wordt van externe energie is het zaak, een gemeenschappelijke strategie op energiegebied uit te stippelen. In deze strategie moet het energiebeleid van de afzonderlijke lid-staten (i.v.m. het subsidiariteitsbeginsel) worden gerespecteerd, maar moet ook geprobeerd worden naar buiten toe een gemeenschappelijk standpunt te bepalen waarmee profijt kan worden getrokken van de politieke en economische dimensie van een gecoördineerd optreden van de Europese Unie op energiegebied. Dit mag echter niet betekenen dat de bemoeienis met en de regelgeving in deze sector toenemen.

1.4. Om al deze redenen acht het Economisch en Sociaal Comité het nuttig, aan de andere communautaire instellingen, de regeringen van de lid-staten en de sociaal-economische kringen onderhavig advies voor te leggen, waarin bij wijze van voorbeeld een ontwerp voor een energiehoofdstuk is opgenomen. Het ESC hoopt dat dit document de aanzet zal geven voor een uitvoerige discussie over de reikwijdte en gewenstheid van een gemeenschappelijk energiebeleid van de Europese Unie.

1.5. Het ESC heeft in het advies plaats willen inruimen voor de verschillende ideeën die in de Europese Unie over dit onderwerp leven. Het heeft daarom twee openbare hoorzittingen georganiseerd om te vernemen welke meningen onafhankelijke deskundigen en de voornaamste sociale en beroepsorganisaties in de energiesector zijn toegedaan. Daarnaast heeft de studiegroep op de Canarische Eilanden (Spanje) een speciale vergadering gehouden met vertegenwoordigers van de perifere en ultraperifere EU-regio's, ten einde een beter inzicht te krijgen in hun situatie en specifieke prioriteiten op energiegebied. Vele van de tijdens deze hoorzittingen naar voren gebrachte standpunten zijn voor het opstellen van dit advies van essentieel belang geweest.

2. Voorgeschiedenis

2.1. De belangrijkste mijlpalen op de weg naar een gemeenschappelijk energiebeleid zijn, na het EGKS-Verdrag (1951) en het EURATOM-Verdrag (1957), die resp. betrekking hebben op de energiebronnen steenkool en kernenergie, de Europese Top van Parijs in december 1972, alsmede de door de Raad op 17 september 1974 goedgekeurde resolutie over "Een nieuwe strategie inzake het energiebeleid voor de Gemeenschap" ().

2.2. Hierin werd niet alleen de grondslag gelegd voor wat uiteindelijk de "communautaire energiedoelstellingen" zou gaan heten, maar ook voor de eerste, concreet in cijfers uitgedrukte doelstellingen voor de gehele Gemeenschap, die de naam "Energiedoelstellingen voor 1985" meekregen.

2.3. Bij het ontwikkelen van deze doelstellingen was uitgegaan van drie basisprincipes.

2.3.1. Het eerste principe luidde dat de communautaire energiedoelstellingen moesten bestaan uit een reeks concrete scenario's, die zowel door regeringen als door bedrijven en individuele burgers in de lid-staten als referentiekader voor de lange termijn konden worden gebruikt.

2.3.2. Het tweede principe was dat deze doelstellingen als richtsnoeren en niet als voorschriften dienden te worden beschouwd. Als rechtsvorm werd een aanbeveling van de Raad gekozen, die niet formeel bindend is. Dit betekende dat het energiebeleid van de Gemeenschap in feite de som zou moeten zijn van het door iedere afzonderlijke lid-staat gevoerde beleid, dat vrijwillig op de op communautair niveau vastgestelde energiedoelstellingen moest worden afgestemd, zonder dat de Europese Commissie over de noodzakelijke rechtsinstrumenten beschikte om zulks af te dwingen.

2.3.3. Het derde principe was samenwerking op internationaal niveau, zowel met de energieproducenten als later met de overige energieverbruikende landen in de wereld, om binnen het Internationaal Energieagentschap de energievraagstukken op te lossen.

2.4. De oorspronkelijke energiedoelstellingen werden voortdurend bijgewerkt en verbeterd, en werden in de vorm van "Doelstellingen voor 1990" en "Doelstellingen voor 1995" gepubliceerd. Zij hadden telkens een element gemeen, nl. het streven naar continuïteit van de energievoorziening in de Gemeenschap tegen aanvaardbare prijzen, en dat is in de praktijk sinds de jaren '70 steeds, zelfs tijdens de recente Golfcrisis, gelukt.

2.5. De afzonderlijke lid-staten bleken hun energiebeleid echter slechts in beperkte mate op de communautaire doelstellingen af te stemmen. Een van de hoofdoorzaken hiervan is dat de structuur van het gebruik van primaire energie per land nog steeds sterk uiteenloopt.

2.6. Het was dan ook geen verrassing dat de Commissie in 1988 in haar document over de interne energiemarkt moest constateren dat de totstandbrenging van een dergelijke markt nog steeds zeer sterke belemmeringen ondervond en dat er tussen de diverse lid-staten enorme verschillen bestonden qua prijs en beschikbaarheid van en belasting op energie.

2.7. In het document van 1988 werd uitgegaan van een ingrijpende wijziging van het beleid. De Commissie had oorspronkelijk alleen maar oog voor het externe aspect van de voorzieningscontinuïteit, maar is inmiddels overgegaan op een tweesporenbeleid : naast aandacht voor het genoemde aspect wordt nu ook gestreefd naar uitbreiding van de interne markt tot de energiesector.

2.8. Sinds 1988 is er in de totstandbrenging van de interne energiemarkt veel vooruitgang geboekt, hoewel de resultaten in met name de subsectoren elektriciteit en aardgas achterblijven bij die in andere economische sectoren. Eén van de oorzaken van deze achterstand is het feit dat de afzonderlijke lid-staten hun energiebeleid niet op elkaar afstemmen.

3. Energiescenario's voor de Gemeenschap en de

wereld tot 2010 en daarna

3.1. Het Comité is van mening dat bij het uitstippelen van een communautair energiebeleid aandacht moet worden besteed aan een aantal toekomstscenario's - zowel voor de Gemeenschap als voor de rest van de wereld - op basis van ramingen van de vraag naar en het aanbod van energie in het algemeen en per afzonderlijke energievorm. Deze ramingen moeten - tenminste wat de belangrijkste trends betreft - verder reiken dan het jaar 2010, omdat er tekenen zijn die erop wijzen dat aardolie in de toekomst vooral door de OPEC-landen zal worden aangeboden (zie par. 5.3.4).

3.2. Daarom heeft het Comité in de loop van zijn werkzaamheden de verschillende bestaande scenario's, alsook de ontwikkeling die deze in de laatste jaren hebben doorgemaakt, onder de loep genomen. Het heeft het echter niet wenselijk geacht om in dit advies naar één bepaald scenario te verwijzen, omdat de keuze van één scenario de beleidsmakers ertoe zou kunnen verleiden tè veel op een enkele voorspelling te vertrouwen.

4. Algemene opmerkingen met betrekking tot een energiebeleid van de Gemeenschap

4.1.

Het energiebeleid tegen de achtergrond van het macro-economisch beleid

4.1.1. Het energiebeleid vormt één van de belangrijkste instrumenten voor het economisch beleid van een land. Het is als zodanig van kapitaal belang voor de verwezenlijking van de grote algemene doelstellingen, met name op het gebied van economische groei, inflatie, werkgelegenheid en verdeling van de welvaart.

4.1.2. Het Comité vindt daarom dat d.m.v. een transparant en vooral duurzaam normatief kader een gunstig investeringsklimaat moet worden geschapen, dat uitzicht biedt op terugverdiening van de investeringen op de lange termijn.

4.2.

Continuïteit van de voorziening

4.2.1. De continuïteit van de voorziening van geïmporteerde brandstof is sinds 1973 één van de essentiële onderdelen van de communautaire samenwerking op energiegebied geweest. Weliswaar is deze samenwerking door het huidige relatief rijkelijke aanbod van energie enigszins ingeslapen, maar het lijdt geen twijfel dat dit principe in verband met de afhankelijkheid van de Europese Unie van het buitenland, die de laatste jaren is blijven toenemen (in 1985 werd 44 % van de benodigde energie ingevoerd, thans is dat 52 %), één van de hoofdlijnen van het energiebeleid moet blijven en zelfs nog aan betekenis moet winnen.

4.2.2. Deze voorzieningscontinuïteit kan op verschillende manieren worden verbeterd. In de eerste plaats door een adequate combinatie van verschillende primaire energiebronnen, waarbij rekening wordt gehouden met factoren als spreiding van het aanbod, het aantal jaren dat bekende voorraden nog zullen bestaan of de kosten die aan de exploitatie hiervan zijn verbonden. Daarnaast via een doordachte geografische spreiding van leveranciers, waarbij geopolitieke factoren als nabije ligging of stabiliteit worden meegewogen, en in de derde plaats door het gebruik van interne instrumenten, b.v. de strategische voorraden of rantsoenering bij eventuele voorzieningsproblemen, zoals het Comité in zijn advies over dit onderwerp () bepleitte. Ten slotte mag niet worden vergeten dat ook een doelmatig gebruik van energie en de concurrerende voorziening van energie uit de Europese Unie zelf, mits verenigbaar met de bescherming van het milieu, tot verbetering van de voorzieningscontinuïteit kunnen bijdragen.

4.2.3. In ieder geval wordt de voorzieningscontinuïteit het best gewaarborgd door nauwe samenwerking tussen de lid-staten op communautair niveau en door de politieke druk die op die manier op de externe energieleveranciers kan worden uitgeoefend.

4.2.4. Bij de continuïteit van de voorziening gaat het echter niet uitsluitend om de afhankelijkheid van het buitenland. In een eerder advies () heeft het Comité erop gewezen dat niet alleen de beschikbaarheid van voldoende energiebronnen van belang is, maar ook de regelmatigheid van de energielevering, met name van elektriciteit en aardgas. Voorts is het van groot belang dat de levering van energie tegen voor alle partijen aanvaardbare prijzen voor het gehele grondgebied van de Europese Unie, met name ook de eilanden en de meest perifeer gelegen gebieden, is gegarandeerd.

4.2.5. Deze drie punten, nl. continuïteit van de externe voorziening, regelmatigheid van de energielevering en levering tegen redelijke voorwaarden in alle regio's van de Europese Unie, vormen volgens het Comité de sleutelelementen van het concept "voorzieningscontinuïteit".

4.3.

Totstandbrenging van de interne energiemarkt

4.3.1. Het Comité heeft zich onlangs over dit onderwerp kunnen uitspreken (). Bij die gelegenheid heeft het erop gewezen dat de energiemarkt een essentieel onderdeel vormt van de Interne markt, die zonder dit element onvolledig zou zijn. De interne energiemarkt moet er bovendien toe bijdragen dat het concurrentievermogen van de communautaire economie in de wereld toeneemt.

4.3.2. Als doelstelling van de interne energiemarkt is genoemd "het streven naar een energievoorziening tegen vergelijkbare prijzen en voorwaarden in alle gebieden van de Gemeenschap".

4.3.3. Hierbij moet evenwel rekening worden gehouden met twee belangrijke factoren, nl. de "plicht tot openbare dienstverlening" van de sectoren elektriciteit en aardgas ten aanzien van een groot deel van de samenleving en de noodzaak om voor een betere economische en sociale samenhang tussen de regio's van de Gemeenschap te zorgen.

4.3.4. Het Comité is van mening dat de totstandbrenging van de interne energiemarkt en de continuïteit van de voorziening de twee basiselementen vormen waarop een evenwichtig gemeenschappelijk energiebeleid moet worden opgebouwd.

4.4.

Energie en economische en fiscale instrumenten

4.4.1. Economische en fiscale instrumenten (belastingen en belastingfaciliteiten) worden gebruikt voor het internaliseren van de milieu-effecten en de externe kosten of nadelen die uit het gebruik van natuurlijke hulpbronnen ontstaan en niet evenredig in de eindprijs kunnen worden doorberekend. Deze instrumenten maken het mogelijk om gebruik en consumptie zo te sturen dat dit met een duurzame ontwikkeling op lange termijn te verenigen is. Bij de tenuitvoerlegging van een beleid als het energiebeleid kunnen zij dus een bijzonder belangrijke rol vervullen; zij maken het mogelijk bepaalde energiebronnen te belasten en andere te subsidiëren.

4.4.2. Het Comité is van mening dat de energiesector, en meer concreet de aardoliesector, momenteel aanzienlijk wordt belast. Hiermee moet rekening worden gehouden wanneer mogelijk andere soorten instrumenten worden toegepast of wanneer de bestaande instrumenten worden gewijzigd.

4.4.3. Het Comité vindt het creëren van dergelijke instrumenten ter bevordering van een rationeel gebruik van energie en de bescherming van het milieu een goede zaak, maar uitsluitend als daarbij aan de volgende voorwaarden wordt voldaan :

4.4.3.1. Deze instrumenten moeten veel meer gebruikt worden om een bepaald doel te bereiken en minder om alleen maar belasting te heffen. Toepassing ervan mag echter niet tot gevolg hebben dat de concurrentiepositie van de Europese industrie in de wereld verslechtert.

4.4.3.2. Opzet en wijze van toepassing van de instrumenten moeten transparant zijn en evenredig zijn met de nagestreefde doeleinden. Bovendien moet bekeken worden wat het effect ervan is op de werkgelegenheid.

4.4.3.3. Er moet rekening worden gehouden met het recht van de overheden van de lid-staten, ook op regionaal en plaatselijk niveau, om instrumenten te kiezen die beter op hun behoeften zijn toegesneden.

4.4.3.4. Het is de taak van de Europese Commissie om, binnen het kader van haar bevoegdheden, de Raad economische en fiscale instrumenten voor te stellen die in de gehele Europese Unie moeten worden toegepast om de doelstellingen van het energiebeleid te kunnen verwezenlijken. Daarnaast dient zij na te gaan of de op nationaal of lokaal niveau bestaande instrumenten de werking van de interne markt niet belemmeren.

4.5.

Energie en onderzoek

4.5.1. Het Comité heeft herhaaldelijk verklaard volledig achter het gemeenschappelijk O& TO-beleid te staan (). Het is van mening dat dit beleid met name op energiegebied goede resultaten heeft opgeleverd en de zelfvoorziening met energie heeft helpen verbeteren, het gebruik van hernieuwbare energiebronnen heeft gestimuleerd (), de energie-efficiency heeft bevorderd en ertoe heeft bijgedragen dat bij produktie en gebruik van energie steeds meer rekening wordt gehouden met het milieu ().

4.5.2. Het Comité is daarom van mening dat onderzoeksbeleid en energiebeleid in de toekomst nauw met elkaar moeten worden verweven. Aangezien onderzoek pas na verloop van tijd concrete resultaten oplevert, moet het onderzoeksbeleid ten behoeve van de energiesector aangeven welke koers op de langere termijn zal worden gevolgd. Dat neemt evenwel niet weg dat ook energieproblemen en -doelstellingen op kortere termijn, die vaak nauw samenhangen met politieke beslissingen, de nodige aandacht behoeven.

4.5.3. Om de investeringen rendabeler te maken is verder nodig dat de onderzoeksresultaten op ruimere schaal onder energieproducenten èn -consumenten worden verspreid, zowel in de EU als daarbuiten, en met name in landen waarmee de EU overeenkomsten inzake technische en economische samenwerking heeft gesloten. Verwacht wordt dat de Thermie-programma's van grote invloed zullen zijn op de verspreiding van energietechnologieën.

4.6.

Energie en milieu

4.6.1. Met betrekking tot het milieubeleid kan min of meer hetzelfde worden gezegd. Het Comité erkent dat vele vormen van energieproduktie en -gebruik zeer grote en mogelijk negatieve gevolgen hebben voor het milieu, maar het weet ook dat energie tegelijkertijd voor vooruitgang, groei, werkgelegenheid en welzijn zorgt. Kosten en baten van het energiegebruik moeten dus met elkaar in evenwicht worden gebracht ().

4.6.2. Volgens het Comité is het mogelijk, conflicten tussen de doelstellingen van milieubeleid en energiebeleid rationeel, en met behulp van de technologische ontwikkeling op te lossen. Milieudoelstellingen gaan dikwijls hand in hand met het streven naar efficiëntie bij winning, omzetting en verbruik van energie. Het Comité is voorstander van een gekoppelde ontwikkeling met geleidelijk strengere voorwaarden aan beide kanten, vooropgesteld dat deze voorwaarden op een betrouwbare technologische basis berusten, de kosten en baten tegen elkaar opwegen en, vooral, de regelmatige energievoorziening niet in gevaar komt.

4.7.

Energie en economische en sociale samenhang

4.7.1. Het Comité, dat een apart advies over dit onderwerp heeft opgesteld, is van mening dat de samenhang op energiegebied tot uitdrukking moet komen in een gewaarborgde èn regelmatige energielevering en dat deze in alle regio's van de Europese Unie tegen aanvaardbare en vergelijkbare voorwaarden dient te geschieden.

4.7.2. Het Comité ziet in dat de kosten van de energievoorziening niet overal in de Europese Unie op hetzelfde niveau kunnen liggen. Het is daarom van mening dat de transeuropese netwerken, die op dit gebied de pijler van de interne markt zullen vormen, moeten worden aangevuld met interregionale energienetten; in het geval van regio's met een ontwikkelingsachterstand zouden deze mede moeten worden gefinancierd door het Cohesiefonds, zodat de hogere vaste kosten in dergelijke regio's - die voortvloeien uit het feit dat de regio in kwestie decentraal gelegen of dun bevolkt is - zoveel mogelijk kunnen worden beperkt en de economische ontwikkeling van de betrokken gebieden mogelijk wordt gemaakt.

4.7.3. Met betrekking tot de externe voorzieningscontinuïteit kan over de perifeer gelegen regio's van de Europese Unie, met name de eilanden, min of meer hetzelfde worden opgemerkt. In dit geval zou het absurd zijn te eisen dat veraf of geïsoleerd gelegen energienetwerken net zo gediversifieerd zijn als de netten in centraal gelegen gebieden in de EU. Er moeten dus adequate maatregelen worden uitgewerkt, van prioritaire voorziening in noodgevallen tot communautaire co-financiering van belangrijke investeringen in de infrastructuur die nodig is om een vergelijkbaar niveau van voorzieningscontinuïteit en kwaliteit van energielevering te bereiken.

4.8.

Energiebeleid en subsidiariteitsbeginsel

4.8.1. Omdat de momenteel gebruikte fossiele energiebronnen eindig zijn, vormt het energiebeleid, mede als gevolg van de technologische ontwikkelingen van de laatste decennia, niet langer een nationale aangelegenheid, maar heeft het een wereldwijde dimensie gekregen. Tegelijkertijd worden beslissingen inzake produktie en gebruik van energie in toenemende mate op regionaal en plaatselijk niveau genomen, met name waar het gaat om duurzame energiebronnen en zuinig gebruik van energie.

4.8.2. Het Comité is zich er verder van bewust dat er ernstige fouten zijn gemaakt bij de raming van vraag en aanbod van energie in de EU-landen. Deze fouten zijn te wijten aan onjuiste ramingen van de verwachte economische groeipercentages, de aanzienlijke daling, met name tussen 1979 en 1985, van de energiebehoefte, waardoor het totale energieverbruik lager is komen te liggen dan was geraamd, de technologische vooruitgang en ten slotte de ontdekking en exploitatie van nieuwe energiebronnen in de EU. Het Comité stelt met bezorgdheid vast dat de vraag naar energie na de periode 1979-1985 weer aan het toenemen is. Het zou graag zien dat de oorzaken hiervan worden onderzocht en dat bij het plannen van de energiebehoefte voortaan in praktische oplossingen wordt voorzien.

4.8.3. Door de lange termijnen voor planning en bouw, die vaak definitief vastliggen, en de grote bedragen die met dergelijke beslissingen zijn gemoeid, zijn de kosten van de ontstane overcapaciteiten op energiegebied, met name in de sector elektriciteit, niet alleen in de lid-staten maar ook in de rest van de wereld bijzonder hoog opgelopen.

4.8.4. Het Comité heeft een positief advies uitgebracht over de totstandbrenging van een paneuropese energievoorziening () die uiteraard eerst en vooral in de EU zelf zou moeten worden gecreëerd.

4.8.5. Om al deze redenen vindt het Comité dat het subsidiariteitsbeginsel in het energiebeleid dient te worden toegepast door uitsluitend diè bevoegdheden naar de EU over te hevelen die nodig zijn om de met dit beginsel nagestreefde efficiency ook inderdaad te bereiken. De EU zou zo voldoende moeten kunnen optreden op gebieden als voorzieningscontinuïteit en harmonisatie van o.a. bepaalde fiscale, milieu- en openbare-dienstverleningsaspecten van de energiesector. Dit zou de volgende voordelen hebben :

4.8.5.1. Versterking van de solidariteit bij het gebruik van de in de EU zelf aanwezige energiebronnen, zonder evenwel aan de soevereiniteit van elk der lid-staten te tornen.

4.8.5.2. Verbetering van de voorzieningszekerheid door binnen het Internationaal Energieagentschap (IEA) een op EU-niveau gecoördineerde collectieve strategie vast te stellen die flexibel genoeg is om de diverse op nationaal en regionaal niveau ontworpen plannen te omvatten.

4.8.5.3. Vermindering van de reservecapaciteiten van het bestaande net, met name in de elektriciteitssector, en van de kosten van de voorziening zonder dat de voorzieningszekerheid of de kwaliteit van de energielevering hieronder lijden.

4.8.5.4. Positieve bijdrage tot de geleidelijke totstandbrenging van de interne energiemarkt en de verwezenlijking van de doelstellingen hiervan.

4.8.5.5. Bevordering van de acceptatie van energieproducerende installaties op plaatselijk niveau.

4.8.5.6. Versterking van de voortrekkersrol op energiegebied die de EU zowel op politiek als op economisch niveau, in de wereld speelt.

4.9.

Internationale dimensie van het energiebeleid van de Europese Unie

4.9.1. Het Comité erkent de belangrijke rol die het IEA bij het verenigen van de belangen van de in de OESO samenwerkende grootste energieverbruikende landen gespeeld heeft en moet blijven spelen. Het is echter wel van mening dat het gewicht van de afzonderlijke EU-lid-staten in het IEA kan toenemen als hun energiebeleid op elkaar wordt afgestemd. Aan die coördinatie zouden de volgende beginselen ten grondslag moeten liggen :

4.9.1.1. Wereldwijde samenwerking en solidariteit. De afgelopen 20 jaar is gebleken dat dit in 1973 geformuleerde principe van voorzichtigheid en actualiteit getuigt. De meest recente concrete uitwerking hiervan is overigens het Europese Energiehandvest (). Het Comité is het volledig eens met dit principe : het is zich bewust van de noodzaak om op basis van solidariteit tot oplossingen te komen. De samenwerking zou zich tot alle onderwerpen moeten uitstrekken, maar zou vooral overdracht van onderzoeksresultaten, zuinig gebruik van energie en vermindering van de invloed op het milieu moeten omvatten.

4.9.1.2. Voortrekkersrol van de Gemeenschap. Tegen de achtergrond van dit samenwerkingsconcept zou de Europese Unie tevens een voortrekkersrol moeten vervullen bij het zoeken naar wereldwijde oplossingen voor energievraagstukken. Deze rol dient zowel door de EU als door de lid-staten afzonderlijk binnen hun respectieve bevoegdheden te worden ingevuld, maar het is van het uiterste belang dat de twaalf lid-staten, rekening houdend met hun respectieve verplichtingen, in de diverse internationale energiefora een gecoördineerd standpunt naar voren brengen.

4.9.2. Het Comité onderstreept dat deze internationale dimensie van het energiebeleid van de EU, gebaseerd op de principes samenwerking, solidariteit en leiderschap, niet alleen bijdraagt tot de stabiliteit en de vooruitgang in de wereld, maar bovendien het enige middel is om op lange termijn voor een stabiele energievoorziening tegen aanvaardbare economische condities te zorgen, hetgeen de uiteindelijke doelstelling van dit beleid is.

5. Sectorale aspecten

5.1.

De situatie in het algemeen

5.1.1. Sinds 1973 heeft de energiebalans van de EU een zeer bevredigende ontwikkeling doorgemaakt (zie bijlage 1). Zo is niet alleen het energieverbruik per eenheid produkt aanzienlijk afgenomen, maar kon bovendien de externe afhankelijkheid van 62,5 % in 1973 naar de huidige 52 % worden teruggebracht, al is dit percentage de laatste jaren weer zorgwekkend gestegen. Verder is een veel beter evenwicht tussen de diverse bronnen van primaire energie bereikt; de diversificatiemogelijkheden van de gebruikers zijn toegenomen, waardoor de concurrentiepositie van de bedrijven in de sector is verbeterd.

5.1.2. Toch zijn er nog steeds zeer grote verschillen wat het verbruik van primaire energie, het energieverbruik per capita en de externe afhankelijkheid van de afzonderlijke lid-staten betreft. Deze verschillen zijn terug te voeren op een reeks geografische, economische en maatschappelijke factoren, waarmee bij het uitstippelen van een communautair energiebeleid rekening moet worden gehouden.

5.2.

Vaste brandstoffen

5.2.1. Huidige situatie : In 1992 vertegenwoordigden vaste brandstoffen 21 % van het totale verbruik van primaire energie, een percentage dat sinds 1973 nauwelijks veranderd is. Vier lid-staten produceren steenkoolsoorten met een groot energetisch vermogen en in zes lid-staten wordt bruinkool en turf gewonnen. In 1992 werd 35 % van het totale verbruik gedekt door invoer van nogal uiteenlopende herkomst.

5.2.2. De kosten van de communautaire steenkoolproduktie liggen, behalve wanneer deze in dagbouw wordt gewonnen, voor het grootste deel beduidend hoger dan die van in de EU ingevoerde en opgeslagen steenkool. Deze ingevoerde steenkool is deels afkomstig uit landen waar de exploitatiekosten relatief laag zijn doordat de steenkool wordt gewonnen onder arbeids- en milieuomstandigheden die sterk afwijken van de communautaire normen. Vanwege dit kostenverschil zijn sinds jaar en dag omvangrijke nationale programma's voor produktie- en verkoopsteun nodig, die van tevoren door de Europese Commissie moeten worden bekeken, geanalyseerd en goedgekeurd. De Raad heeft een nieuwe steunregeling goedgekeurd voor de periode 1994-2002, die samenvalt met de periode waarin het EGKS-Verdrag nog van kracht is. Deze regeling voorziet in geleidelijke vermindering van de steun en sluiting van mijnen die niet concurrerend genoeg zijn. Het Comité vindt dat zorgvuldig moet worden nagegaan welk effect de stillegging van mijnen kan hebben op de voorzieningszekerheid op middellange en lange termijn. Ook moet worden onderzocht of het in economisch opzicht zinvol is om mijnen die tijdelijk hebben stilgelegen weer in exploitatie te nemen.

5.2.3. Macro-economische impact : De steenkoolsector schept veel werkgelegenheid en de grote investeringen die in deze sector worden gedaan (1142 mln ecu in 1990), zijn lange-termijninvesteringen. In deze sector vindt technologische innovatie plaats m.b.t produktie- en winningstechnieken.

5.2.4. De communautaire steenkoolproduktie is van groot belang voor de voorzieningszekerheid, niet alleen wat het volume van de energievoorziening betreft, maar ook omdat deze brandstoffen bij voorrang worden gebruikt voor de produktie van elektriciteit in centrales in de nabijheid van mijnen. De te verwachten vermindering van de winningscapaciteit zal ongetwijfeld gevolgen hebben voor de energievoorziening van deze elektriciteitscentrales, met name i.v.m. de kosten van andere ontvangstvoorzieningen en het vervoer van bedoelde brandstoffen. Geïmporteerde steenkool zal in de diversifiëring van de toekomstige energielevering een steeds belangrijker rol gaan spelen.

5.2.5. In verband met de hoge kosten van vervoer over land wordt steenkool hoofdzakelijk ter plaatse gebruikt, zodat deze sector voor de interne energiemarkt slechts indirect van belang is, nl. via de daardoor geproduceerde elektriciteit.

5.2.6. In deze sector wordt vrij algemeen gebruik gemaakt van economische en fiscale instrumenten; deze zijn gericht op het subsidiëren van de produktie en van de relatief zware sociale lasten. Invoering van een eventuele milieubelasting zou echter bijzonder negatieve gevolgen hebben, evenals elke andere vorm van belasting op produktie of verbruik. De mijnen zijn namelijk ternauwernood rendabel en de internationale concurrentiedruk door invoer van steenkool is bijzonder groot.

5.2.7. Vaste brandstoffen hebben in alle fasen (winning, bewerking, vervoer en verbruik) aanzienlijke negatieve gevolgen voor het milieu gehad, ook al kan het gebruik van steenkool door toepassing van nieuwe technieken en door een toenemend gebruik van kwalitatief hoogwaardiger steenkool milieuvriendelijker worden gemaakt. Daarom moet het gebruik van hoogwaardiger steenkool worden gestimuleerd, ten koste van dat van meer vervuilende soorten.

5.2.8. Onderzoeksactiviteiten in deze sector hebben in de eerste plaats betrekking op rookgaszuiveringstechnieken, schone verbrandingstechnieken, kolenvergassing, hergebruik van slakken en ertsloos gesteente en verbetering van arbeidsomstandigheden en veiligheid in de mijnen.

5.2.9. De ondergrondse produktie van vaste brandstoffen heeft enorme sociale gevolgen, met name op regionaal en plaatselijk niveau. Daarom moet in geval van mijnsluitingen rekening worden gehouden met de mogelijkheden om in de betrokken regio's andere economische activiteiten te ontwikkelen die alternatieve arbeidsplaatsen scheppen.

5.3.

Aardolie

5.3.1. Huidige situatie : In 1992 maakte aardolie 45 % van het totale verbruik van primaire energie uit, een beduidend geringer percentage dan in 1973 (62 %), al is het sinds 1982 vrijwel constant gebleven.

5.3.2. Van dit aandeel is 78 % afkomstig uit invoer van allerlei herkomst, waarbij de OPEC-landen evenwel de belangrijkste leveranciers zijn. Van de huidige lid-staten is alleen het Verenigd Koninkrijk een belangrijke producent. Daarentegen produceert de communautaire raffinage-industrie een gering overschot - ondanks het feit dat de eigenlijke distillatiecapaciteit tussen 1980 en 1990 met ca. 30 % is gedaald - en levert zij kwalitatief hoogstaande produkten die aan de voortdurend strengere milieu-eisen van de consument beantwoorden.

5.3.3. De aardoliesector heeft een belangrijk macro-economisch effect, zowel wat de werkgelegenheid (bijna 1 mln directe en indirecte arbeidsplaatsen) als wat de bruto toegevoegde waarde en het investeringsniveau betreft, vooral wanneer ook naar de petrochemische sector wordt gekeken. Dat de aardoliesector bovendien van zeer groot belang is voor de economie, en met name voor de transportsector, is tijdens de verschillende oliecrises in de jaren zeventig duidelijk gebleken.

5.3.4. Uit het oogpunt van de voorzieningszekerheid is de aardoliesector tamelijk gevoelig. Het feit dat de aardolie door vele verschillende landen wordt geleverd, komt de voorzieningszekerheid onmiskenbaar ten goede. Men vergete echter niet dat de EU voor deze energievorm het sterkst van het buitenland afhankelijk is en dat de huidige trend wijst op een concentratie van het toekomstige aanbod van deze brandstof in een klein aantal landen. Daarom is het zaak dat de EU haar aardolie blijft betrekken uit geografisch gespreide herkomstgebieden. Ook bestaat de mogelijkheid dat de bewezen reserves in nieuwe produktiegebieden als gevolg van een stijging van de olieprijs zullen toenemen.

5.3.5. De voornaamste problemen die zich momenteel in de aardoliesector met betrekking tot de interne energiemarkt voordoen, houden verband met de volkomen ontoereikende harmonisatie van de speciale belastingen op aardolieprodukten.

5.3.6. In de aardoliesector wordt intensief gebruik gemaakt van economische en fiscale instrumenten. Naast de speciale aardoliebelasting zijn er zware heffingen op zaken als lozingen en emissies van raffinaderijen, afgewerkte olie of de verwerking van vervuilde grond onder tankstations. Deze belastingen en heffingen vormen een zeer belangrijk aandeel in de belastinginkomsten van de lid-staten. Al deze instrumenten zijn echter vrijwel uitsluitend voor fiscale doeleinden gebruikt. In de toekomst zouden zij, althans gedeeltelijk, gebruikt moeten worden ten dienste van de energiedoelstellingen : verbetering van de energie-efficiency, ontwikkeling van duurzame energiebronnen en financiële stimulering van het gebruik van minder milieubelastende brandstoffen. Een milieubelasting zou ook op de aardoliesector een negatief effect hebben, zij het in mindere mate dan bij vaste brandstoffen.

5.3.7. Ook hebben zowel produktie als distributie en gebruik van aardolie grote gevolgen voor het milieu. Er zijn omvangrijke programma's geïntroduceerd om deze milieu-effecten zo gering mogelijk te houden, maar hiermee zijn grote investeringen gemoeid.

5.3.8. Wat het door de EU gefinancierde onderzoek betreft, stond de aardoliesector niet bovenaan de prioriteitenlijst, ofschoon de activiteiten op dit gebied als van essentieel belang moeten worden beschouwd. Onderzoeksactiviteiten zijn vooral gericht geweest op nieuwe exploratie- en produktietechnieken en, in mindere mate, ook op nieuwe procédés voor schone verbranding. Al zouden de aardolievelden maar een klein beetje efficiënter worden geëxploiteerd, dan zou dit al van groot belang zijn voor de bevoorradingszekerheid in de EU.

5.3.9. De aardoliesector is belangrijk voor de bevordering van de economische en sociale samenhang, omdat aardolieprodukten dank zij de flexibele vervoers- en gebruiksmogelijkheden aan alle EU-regio's onder vergelijkbare kwaliteits- en prijsvoorwaarden kunnen worden geleverd.

5.4.

Aardgas

5.4.1. Huidige situatie : In 1992 maakte aardgas 19 % uit van het totale verbruik van primaire energie in de Europese Unie. In 1973 bedroeg dit aandeel nog 12 %; sindsdien is het geleidelijk, maar onophoudelijk gestegen. Naar verwachting zal deze trend zich de komende jaren voortzetten.

5.4.2. Slechts een relatief klein percentage van het aardgas wordt ingevoerd, maar dit aandeel is sinds 1980 voortdurend toegenomen en ligt nu op 38 % van het totale verbruik. In verband met de bijzondere kenmerken van de aardgaslevering - aanzienlijke beperkingen wat flexibiliteit van het aanbod en de transportmogelijkheden betreft - zijn er slechts vier belangrijke externe leveranciers : Noorwegen, het GOS, Algerije en in mindere mate Libië.

5.4.3. Macro-economisch gezien heeft de aardgassector rechtstreeks grote invloed op de werkgelegenheid en op investeringen in exploratie of distributie.

5.4.4. De voorzieningszekerheid in de aardgassector is op korte termijn wel gewaarborgd, maar daarmee zijn risico's op de middellange en lange termijn niet uitgesloten. Dit heeft te maken met het kleine aantal potentiële aanbieders, de afnemende produktie in de EU zelf en de leveringsvoorwaarden. Daartegenover staan evenwel positieve factoren, zoals de nauwere banden met Noorwegen en de mogelijke toetreding van dat land tot de EU, de van het Europees Energiehandvest te verwachten stabiliserende invloed op de politieke betrekkingen met het GOS en het feit dat de EU er zelf belang bij heeft, via de regelmatige afname van aardgas bij te dragen tot de politieke stabiliteit in het GOS en in Noord-Afrika.

5.4.5. Om de doelstellingen van de interne markt in de aardgassector te kunnen bereiken (), moet nog een nieuwe kaderregeling worden vastgesteld.

5.4.6. Momenteel wordt in de aardgassector slechts in beperkte mate gebruik gemaakt van economische en fiscale instrumenten. De invoering van een milieubelasting zou in deze sector wellicht enig effect hebben.

5.4.7. Produktie, distributie en gebruik van aardgas is slechts in beperkte mate belastend voor het milieu. De uitstoot van SO2 of zwevende deeltjes is zeer gering en de CO2-uitstoot relatief laag.

5.4.8. Het onderzoek in deze sector zou vooral gericht moeten zijn op het gebruik van aardgas bij de elektriciteitsopwekking, ten einde het rendement van de centrales te verhogen.

5.4.9. De aardgassector heeft grote invloed op de economische en sociale samenhang. De bijzondere kenmerken van aardgas zijn er de oorzaak van dat aardgasvoorziening in een aanzienlijk deel van het communautaire grondgebied - vooral de plattelands- en de decentraal en zeer decentraal gelegen gebieden met een lager inkomensniveau - niet mogelijk is of slechts tot enkele kleine regio's beperkt blijft, terwijl de levering tegen commerciële voorwaarden daar ook nog eens zeer duur is.

5.5.

Kernenergie

5.5.1. Huidige situatie : Kernenergie draagt in de Europese Unie voor ca. 13 % bij tot de voorziening met primaire energie; daarmee staat deze energievorm op de vierde plaats - na aardolie (44 %), kolen en gas - van de ranglijst van primaire energiedragers. Met dit percentage ligt de Europese Unie vóór op Japan en de VS, waar het aandeel van kernenergie minder dan 10 % bedraagt; wereldwijd gezien bedraagt dit 6 %.

5.5.2. Met een aandeel van ca. 33 % in de met kernenergie geproduceerde elektriciteit (kernenergie wordt in de gehele wereld vrijwel uitsluitend voor de produktie van elektriciteit gebruikt, zie par. 5.8) loopt de Europese Unie in de wereld voorop. Een bijzonder kenmerk van kernenergie in de Europese Unie is evenwel dat deze slechts in zes lid-staten en in sterk uiteenlopende mate gebruik wordt geproduceerd. Het aandeel van de uit kernenergie geproduceerde elektriciteit in de totale produktie van de afzonderlijke landen bedraagt naar orde van grootte : 1) Frankrijk : 75 %, 2) België : 60 %, 3) Spanje : 36 %, 4) Duitsland : 27 %, 5) Verenigd Koninkrijk : 21 %, 6) Nederland 6 % en 7) overige landen : 0 %.

5.5.3. De groei van het kernenergie-aandeel in de Europese Unie lag de afgelopen jaren met 4,5 % per jaar (1986-1991) nog aan de hoge kant; voor de toekomst wordt echter zowel in de Europese Unie als in de VS een stagnatie verwacht. Dit is het gevolg van de uiteenlopende politieke visies op het gebruik, en in feite ook de veiligheid van kernenergie, en de uiteenlopende mate waarin deze energievorm door de bevolking van de afzonderlijke lid-staten wordt geaccepteerd. Daarom heeft het Comité er in zijn initiatiefadvies over "Technologische vraagstukken i.v.m. nucleaire veiligheid" () op aangedrongen dat de Europese Unie een zo eensluidend mogelijk standpunt over de toekomstige rol van kernenergie bepaalt.

5.5.4. Macro-economische gevolgen : De produktie van elektriciteit uit kernenergie levert, als gevolg van de positieve macro-economische effecten van elektriciteit (zie par. 5.8), aanzienlijke bruto toegevoegde waarde op. Kernenergie is een energievorm waarbij geen CO2 vrijkomt, en dit aspect zal in de toekomst wellicht een grote rol gaan spelen. Het Comité wijst er in dit verband op dat voor het vinden van oplossingen voor de problemen in verband met veiligheid, sluiting en definitieve opslag bijzondere inspanningen zijn vereist en dat hierbij grote voorzichtigheid geboden is.

5.5.5. Voorzieningszekerheid : De uraniumvindplaatsen liggen over de hele wereld verspreid en grote (strategische) reserves van deze grondstof kunnen gemakkelijk in een beperkte ruimte en tegen betrekkelijk lage kosten worden aangelegd. Daarom levert kernenergie, mits voor een hoog veiligheidsniveau wordt gezorgd, een aanzienlijke bijdrage tot de voorzieningszekerheid. Mede omdat kernenergie zo'n belangrijk aandeel (ongeveer 33 %) in de produktie van elektriciteit heeft, terwijl de volkeren in de Gemeenschap zo verschillend over kernenergie denken, is het daarom zaak, tegen deze achtergrond de volgende drie kanttekeningen te plaatsen :

- met een krachtige opvoering van de elektriciteitsproduktie door gebruik van kernenergie in de EU zou de continuïteit van de energievoorziening in dit gebied van de wereld verder worden verbeterd;

- het ligt momenteel niet voor de hand dat in de EU op grotere schaal van kernenergie gebruik kan worden gemaakt, omdat de publieke opinie in het algemeen verontrust is over, zoniet gekant is tegen kernenergie;

- bovendien zou de acceptatie van kernenergie ook sterk negatief kunnen worden beïnvloed indien zich, ondanks alle inspanningen, een groot ongeluk met kernenergie zou voordoen;

- bij ongewijzigde omstandigheden zou zich in de komende tien à vijftien jaar een, mogelijk ernstige, energiecrisis kunnen voordoen indien een groot deel van de thans operationele kerncentrales aan het eind van hun levensduur om technische redenen wordt gesloten en naar vervangende produktiemogelijkheden moet worden gezocht.

5.5.5.1. Aan deze kanttekeningen liggen de volgende motieven ten grondslag : Het ziet er niet naar uit dat duurzame energiebronnen en -vormen het tekort aan energieproduktie kunnen aanvullen. Opvoering van de produktie van steenkool in de EU kan althans enig soelaas bieden, zij het dat hiervoor nieuwe mijnen moeten worden geopend (of oude heropend), hetgeen een kostbare zaak kan zijn. Uiteraard kan het hiaat met omvangrijke importen (met name van steenkool en aardgas) worden aangevuld, maar aan deze oplossing kleeft het bezwaar dat de invoerafhankelijkheid van de Europese Unie fors toeneemt.

5.5.5.2. Een en ander toont duidelijk aan dat de toekomst en acceptatie van kernenergie en de bijdrage hiervan tot de energieproduktie van centrale betekenis zijn in de discussie over de voorzieningszekerheid van de EU op middellange en lange termijn.

5.5.6. Interne markt : Elektriciteit, en daarmee ook elektriciteit uit kernenergie, wordt in de Europese Unie al heel wat jaren tussen de lid-staten uitgewisseld of zelfs geëxporteerd c.q. geïmporteerd. Door de betere koppeling van de transportnetten zal de zich al aftekenende positieve uitwerking op de interne markt ook door de verdere ontwikkeling van kernenergie wellicht nog toenemen.

5.5.7. Economische en fiscale instrumenten : Onderzoek en ontwikkeling op het gebied van kernenergie zijn in veel landen, ook in de Europese Unie, om historisch verklaarbare redenen steeds gestimuleerd. Sinds kernenergie op de markt is gebracht, loopt deze steun in de afzonderlijke landen van de Europese Unie echter sterk terug. De nationale overheid blijft evenwel een belangrijke taak houden op het gebied van b.v. toezicht op veiligheid, sluiting en definitieve opslag.

5.5.8. Milieu : Bij normale exploitatie wordt bij kernenergie de norm voor toegestane emissies van radioactieve stoffen niet of nauwelijks overschreden; bij het gebruik van kernenergie komen evenmin stoffen als SO2, NOx en CO2 vrij, wat bij fossiele brandstoffen wel het geval is. Bij de huidige stand van de techniek bestaat echter het gevaar dat zich ernstige ongelukken voordoen. Daarom heeft het Comité erop aangedrongen dat de veiligheid van de kerntechnologie grondig wordt verbeterd.

5.5.9. Onderzoek en ontwikkeling : Bij onderzoek en ontwikkeling zouden in de toekomst de verbetering van de veiligheid, het aantonen dat veilige opslag van kernafval mogelijk is en de toepassing bij warmte/krachtkoppeling (b.v. voor stadsverwarming) centraal moeten staan.

5.5.10. Economische en sociale samenhang : De Europese Unie kan en moet met haar grote kennis en ervaring bijdragen tot de totstandbrenging van internationale standaarden en normen op het gebied van nucleaire veiligheid, en met name de Midden- en Oosteuropese landen bij het oplossen van hun veiligheidsproblemen helpen. Door uitvoer van kerninstallaties naar landen die hierdoor in hun ontwikkeling worden bevorderd, biedt kernenergie - voor zover hierbij de internationale verdragen inzake toezicht op kernenergie in acht worden genomen - uitgebreide mogelijkheden voor activiteiten van de industrie in de Europese Unie, hetgeen wellicht tot de verbetering van de economische en sociale samenhang zal bijdragen.

5.6.

Hydro-elektrische energie

5.6.1. Hydro-elektrische energie had in 1992 een aandeel van 1,2 % in het verbruik van primaire energie in de EU. Het aandeel in de opwekking van elektriciteit was echter 9 %, terwijl het voor 18 % van de totale hoeveelheid opgewekte elektriciteit kan zorgen.

5.6.2. Hydro-elektrische energie had in het verleden een belangrijk macro-economisch effect. Bovendien konden de waterkrachtcentrales regio- en seizoensgebonden verschillen in de watertoevoer corrigeren, in de waterbehoefte van de landbouw voorzien en voor de drinkwatervoorziening van de bevolking zorgen. Omdat de belangrijkste mogelijkheden om door waterkracht elektriciteit op te wekken al worden benut, zal het aandeel ervan niettemin kleiner worden; het zal in de toekomst vooral gaan om de ontwikkeling van centrales die in geval van overcapaciteit het water weer omhoogpompen.

5.6.3. Ofschoon de produktie van hydro-elektrische energie sterk beïnvloed wordt door de hoeveelheid neerslag, speelt waterkracht een belangrijke rol in de elektriciteitssector, omdat met waterkrachtcentrales goed kan worden ingespeeld op veranderingen in de vraag en omdat zij bijdragen tot de beperking van de totale produktiekosten. Elektriciteitsopwekking door waterkracht vormt een ideale aanvulling op de opwekking van thermische elektriciteit.

5.6.4. Waterkrachtcentrales dragen in sommige EU-lid-staten in aanzienlijke, maar in de meeste slechts in beperkte mate bij tot de bevoorradingszekerheid. Wel vormen zij een belangrijke aanvulling op de nationale systemen van elektriciteitsopwekking.

5.6.5. Wat de interne energiemarkt betreft, moet verwezen worden naar het bovengenoemde aanvullende karakter van hydro-elektrische energie. Ook de meeste tussen de lidstaten afgesloten seizoenscontracten voor de levering van elektriciteit dienen ter aanvulling van de elektriciteitsvoorziening.

5.6.6. De economische en fiscale instrumenten kunnen in deze sector worden aangewend via een eventuele algemene heffing op waterverbruik voor deze doeleinden. Dit zou de rentabiliteit echter kunnen schaden. Daarom moet ook gekeken worden naar de mogelijkheid om water in stuwmeren op te slaan, wat de landbouwactiviteiten en de regeling van de waterstand ten goede kan komen en de kans op overstromingen kan helpen verkleinen.

5.6.7. De bestaande waterkrachtcentrales hebben geen groot effect op het milieu. De weerstand van de bevolking tegen de aanleg van nieuwe stuwmeren daarentegen is sterk toegenomen.

5.7.

Hernieuwbare energievormen

5.7.1. Huidige situatie : In 1992 vertegenwoordigden hernieuwbare energievormen 0,4 % van het totale verbruik van primaire energie. De belangrijkste hiervan waren brandstof uit biomassa, hergebruik van stedelijk afval, zonne- en windenergie en mini-waterkrachtcentrales.

5.7.2. Het belang van deze energievormen schuilt dus niet zozeer in hun huidige aandeel, maar meer in het feit dat zij het milieu slechts in geringe mate belasten en de energieproblemen van perifeer gelegen regio's kunnen helpen verlichten. Daarom zou het gebruik van hernieuwbare energievormen op middellange en lange termijn sterk moeten worden uitgebreid.

5.7.3. De sector heeft maar weinig macro-economisch effect, ook al hebben hernieuwbare energievormen een grotere toegevoegde waarde per eenheid produkt dan conventionele energiebronnen. Vanwege de hiervoor benodigde techniek kan het gebruik van hernieuwbare energievormen, in tegenstelling tot andere vormen van energie, ook ingang vinden in het midden- en kleinbedrijf.

5.7.4. De bijdrage van hernieuwbare energievormen tot de voorzieningszekerheid is voor Europa als geheel nauwelijks van enige betekenis, alhoewel zij op plaatselijk niveau en met name in veel eilandgebieden het enige bruikbare alternatief naast aardolie vormen.

5.7.5. De invloed van hernieuwbare energievormen op de interne markt is, afgezien van het feit dat zij bijdragen tot de produktie van elektriciteit voor de distributienetwerken, tamelijk beperkt.

5.7.6. Het gebruik van economische en fiscale instrumenten in de sector hernieuwbare energie is vooral gericht geweest op het verlenen van financiële steun voor de bouw van installaties. Ook in de toekomst zou hiervoor geld moeten worden uitgetrokken.

5.7.7. Hernieuwbare energievormen zijn over het algemeen tamelijk milieuvriendelijk.

5.7.8. Het onderzoek op dit terrein neemt naar verhouding een vrij grote plaats in, en is gericht op het ontwikkeling van technologieën waarmee de diverse hernieuwbare energiebronnen op zuinigere en efficiëntere wijze kunnen worden benut.

5.7.9. Het maatschappelijk effect van het gebruik van hernieuwbare energievormen is naar verhouding veel groter dan hun aandeel in de energievoorziening. Zij kunnen een aanzienlijke bijdrage leveren tot de ontwikkeling van decentraal gelegen regio's, de verbetering van het leefklimaat voor de bevolking aldaar, de diversificatie van energievormen en vooral tot het scheppen van werkgelegenheid.

5.8.

Elektriciteit

5.8.1. Huidige situatie : Elektriciteit is een aan leidingen gebonden secundaire energiedrager, en voorziet als zodanig in de Europese Unie in 36 % van de primaire energiebehoefte. In andere geïndustrialiseerde landen van de wereld ligt dit percentage op een vergelijkbaar niveau.

5.8.2. Macro-economische effecten : Elektriciteit is de belangrijkste secundaire energiedrager van de moderne geïndustrialiseerde maatschappij; dit blijkt vooral ook uit het feit dat het aandeel in de afgelopen jaren gemiddeld verder is toegenomen, ook als het verbruik van primaire energie terugliep. De bruto toegevoegde waarde is bijzonder hoog, omdat elektriciteit in vele industriële procédés (warmte en aandrijving), alsook in de informatietechnologie zeer brede toepassingsmogelijkheden kent.

5.8.3. Voorzieningszekerheid : De continuïteit van de elektriciteitsvoorziening is ruimschoots gewaarborgd door de binnenlandse produktie, de vrij goede diversificatie van primaire energiedragers en de koppeling van transportnetten. De koppelnetten dienen in nog sterkere mate met elkaar te worden verbonden.

5.8.4. Interne markt : Ook wat de elektriciteitssector betreft, wordt nog gewacht op een besluit inzake richtlijnen van de EU over gemeenschappelijke voorschriften voor de interne markt voor elektriciteit. Het gaat hierbij om harmonisering en de mate van liberalisering, maar ook om een nieuw algemeen raamwerk voor wetgeving.

5.8.5. Economische en fiscale instrumenten : Van deze instrumenten is in de afzonderlijke lid-staten van de Europese Unie in de loop van de geschiedenis van de toepassing van elektriciteit steeds in uiteenlopende mate gebruik gemaakt. De aanleg van een leidingnet was altijd ook een structuurpolitieke maatregel, die tot doel had de levensomstandigheden in de stad en op het platteland naar elkaar toe te laten groeien, en maakte tevens deel uit van het energie- en het sociaal beleid. Belangrijke doelstellingen zijn in dit verband dat een voldoende mate van transparantie van de energieprijzen en harmonisering van bepaalde fiscale instrumenten in de EU tot stand worden gebracht.

5.8.6. Milieu : Elektriciteit is als aan leidingen gebonden secundaire energiedrager, d.w.z. indien de eigenlijke produktie van elektriciteit buiten beschouwing wordt gelaten, de meest milieuvriendelijke secundaire energiedrager die er bestaat. Er dient verder onderzoek te worden verricht naar de vraag of de vrees voor het gevaar van elektromagnetische velden voor de gezondheid gerechtvaardigd is.

5.8.7. Economische en sociale samenhang : Als aan leidingen gebonden energiedrager biedt elektriciteit in verband met de grote betekenis hiervan voor de moderne industriële samenleving goede mogelijkheden om de economische en sociale samenhang in de Europese Unie te verbeteren.

5.9.

Rationeel gebruik van energie

5.9.1. Huidige situatie : De dalende lijn die het energieverbruik in de EU vertoont, wijst erop dat er sprake was van een rationeler gebruik van energie in die zin dat de energiebronnen efficiënter zijn benut. Deze daling was evenwel ook het gevolg van andere factoren die niet rechtstreeks met energie verband houden, zoals de wijzigingen in de structuur van het BBP in Europa als geheel, waarin het aandeel van de basisindustrieën met hun hoge energiegebruik per eenheid produkt, gaandeweg kleiner wordt.

5.9.2. Rationeel energiegebruik is een van de belangrijkste "energiebronnen" waarover de Europese Unie zelf beschikt. Het optreden van de EU is in hoofdzaak gericht op verbetering van de efficiency bij de omzetting van energie, beperking van het industrieel en huishoudelijk verbruik en benutting van het teveel aan warmte dat door de energie-opwekking zelf vrijkomt. Maar deze verscheidenheid van werkterreinen, gekoppeld aan het lage niveau van de energieprijzen, werkt niet bepaald stimulerend op investeringen ter verbetering van energie-efficiency van verbruiksgewoonten of op energiebesparend gedrag.

5.9.3. Er bestaat geen sector "rationeel energiegebruik" als zodanig, maar wel worden in alle energiesectoren criteria ter verbetering van de energie-efficiency ontwikkeld. De macro-economische effecten kunnen alleen worden beoordeeld in termen van niet-verbruikte energie en de daaruit voortvloeiende verbetering van het concurrentievermogen, maar deze kunnen niet in cijfers worden uitgedrukt.

5.9.4. Rationeel energiegebruik vormt een sleutelfactor in de voorzieningszekerheid, aangezien vermindering van het verbruik bijdraagt tot verbetering van de zelfvoorzieningsgraad.

5.9.5. Rationeel energiegebruik heeft geen rechtstreekse invloed op de interne energiemarkt.

5.9.6. Inschakeling van economische en fiscale instrumenten om het energieverbruik te beïnvloeden, heeft ertoe bijgedragen dat de consumptie werd beperkt en dat zuiniger met energie werd omgesprongen. In het verleden lag het accent evenwel meer op het fiscale aspect en werd te weinig aandacht besteed aan stimulering van rationeel energiegebruik.

5.9.7. Rationeel energiegebruik () is volstrekt onschadelijk voor het milieu en daarom van fundamenteel belang om op het gebied van milieubescherming iets te bereiken.

5.9.8. Het onderzoek op dit terrein staat op een betrekkelijk laag pitje, alhoewel de energieefficiency van een groot aantal procédés de afgelopen jaren aanzienlijk is verbeterd. Er zijn zeer veel methodes bekend die een geringer energieverbruik mogelijk maken zonder dat de kwaliteit van het bestaan daardoor wordt aangetast en die economisch rendabel zijn. Deze methodes worden vaak niet toegepast om de oorspronkelijke investeringen niet verder te laten oplopen, om beheersproblemen te voorkomen of uit gebrek aan belangstelling en motivatie van de gebruikers.

5.9.9. Rationeel energiegebruik heeft indirect een belangrijk positief effect op de werkgelegenheid : produktie en installatie kunnen rechtstreeks banen opleveren, terwijl rationeel energiegebruik indirect nieuwe arbeidsplaatsen kan scheppen in gebieden waar minder gelegenheid is om andere, conventionele energiebronnen te gebruiken.

5.10.

Conclusies per sector

5.10.1. De interne produktie van vaste brandstoffen levert een aanzienlijke positieve bijdrage tot de voorzieningszekerheid, het scheppen van werkgelegenheid en de sociale samenhang. Steenkool draagt op zijn beurt bij tot diversificatie van het aanbod; de negatieve aspecten van het gebruik van deze brandstof, zoals de milieuvervuiling en het feit dat ondergrondse winning vanuit concurrentieoogpunt weinig aantrekkelijk is, wijzen er echter op dat het aandeel ervan in de energiebalans zal afnemen. Het Comité dringt erop aan ervoor te zorgen dat dit proces zich geleidelijk voltrekt, met zo gering mogelijke negatieve gevolgen voor de samenleving en voortdurende aandacht voor de belangrijke rol ervan voor de opwekking van electriciteit en de voorzieningszekerheid.

5.10.2. De aardoliesector vormt nog steeds de ruggegraat van de energievoorziening van de Europese Unie. Deze energievorm valt tot op zekere hoogte te verenigen met alle vereisten van het energiebeleid; wegens haar grote mate van externe afhankelijkheid is echter voorzichtigheid geboden wat het aandeel ervan in de energiebalans op de lange termijn betreft.

5.10.3. In de sector aardgas wordt de grootste groei verwacht. Toch moet rekening worden gehouden met negatieve aspecten wat de voorzieningszekerheid aangaat, die vooral op lange termijn zorgen baart, en met onbekende factoren i.v.m. de totstandbrenging van de interne markt; bovendien mag niet vergeten worden dat een en ander verenigbaar moet zijn met de economische en sociale samenhang tussen de regio's van de Europese Unie.

5.10.4. Kernenergie levert met een aandeel van ca 33 % een wezenlijke bijdrage tot de produktie van elektrische energie in de EU. Van deze energievorm wordt in de lid-staten evenwel in zeer uiteenlopende mate gebruik gemaakt. Uit het oogpunt van voorzieningszekerheid en milieu laat kernenergie een positieve balans zien. Wegens het potentiële risico van grote ongelukken is kernenergie evenwel omstreden. Het Comité wijst erop dat voor het vinden van oplossingen voor de problemen in verband met veiligheid, sluiting en definitieve opslag nog bijzondere inspanningen zijn vereist en dat hierbij grote voorzichtigheid geboden is. De toekomst van kernenergie en de bijdrage hiervan tot de produktie van elektrische energie staan evenwel centraal in de discussie over de voorzieningszekerheid van de EU op middellange en lange termijn.

5.10.5. De sector hydro-elektrische energie, die in verschillende lid-staten een aanzienlijke rol speelt, biedt weinig uitbreidingsmogelijkheden. Maar doordat waterkracht een zeer flexibele energievorm met lage variabele kosten is die bovendien een welkome bijdrage levert tot de optimalisering van de nationale systemen van elektriciteitsopwekking, is het belang ervan veel groter dan het procentuele aandeel ervan in de energiebalans.

5.10.6. De sector hernieuwbare energievormen vertoont een positieve balans wat de bescherming van het milieu en ook wat de voorzieningszekerheid betreft, hoewel deze laatste afhangt van bepaalde installaties die hernieuwbare energie opwekken en van het al of niet aanwezig zijn van natuurlijke factoren. Daarnaast biedt deze sector onmiskenbare maatschappelijke voordelen. Het aandeel ervan in cijfers uitgedrukt stelt echter weinig voor en daarom moet deze energievorm, binnen de grenzen van wat economisch verantwoord is, een zeer krachtige impuls krijgen in geïsoleerde en vooral in zeer decentraal gelegen EU-regio's.

5.10.7. De elektriciteitssector is als belangrijkste secundaire energiebron van kapitaal belang voor de economie, de bevoorradingszekerheid, het milieu en de economische en sociale samenhang.

5.10.8. Rationeel energiegebruik is één van de "energiebronnen" die de beste toekomstperspectieven bieden. Het levert een positieve bijdrage tot de verbetering van het concurrentievermogen, de voorzieningszekerheid en de bescherming van het milieu.

6. In een communautair energiebeleid op te nemen elementen

6.1.

Noodzaak van een gemeenschappelijk energiebeleid

6.1.1. In het licht van de in de voorgaande hoofdstukken gemaakte analyse acht het Comité het noodzakelijk dat een gemeenschappelijk energiebeleid wordt uitgestippeld.

6.1.2. Vanwege (1) de zeer verschillende omstandigheden en historische achtergronden van de lid-staten, (2) de behoeften op het stuk van bevoorradingszekerheid, (3) de totstandbrenging van de interne markt en (4) de economische en sociale samenhang, is het zaak dat de beleidsmaatregelen van de lid-staten op adequate wijze met elkaar in overeenstemming worden gebracht; hierdoor kan ook een gunstig klimaat worden geschapen voor investeringen in de produktie en distributie van energie.

6.1.3. Het Comité vindt dat bij de eerstvolgende herziening van de Verdragen van de Europese Unie plaats zou moeten worden ingeruimd voor een energiehoofdstuk. Hierin zouden, met volledige inachtneming van het subsidiariteitsbeginsel, de mechanismen ter coördinatie van het beleid van de lid-staten moeten worden vastgesteld, ten einde tot een gemeenschappelijk energiebeleid te komen.

6.2.

Doelstelling van het beleid

6.2.1. Het uiteindelijke doel van het energiebeleid is versterking van het concurrentievermogen van de communautaire economie en verbetering van de kwaliteit van het bestaan van de burgers van de Europese Unie. Om dit doel te bereiken, moet ernaar worden gestreefd dat energie geleverd wordt tegen voor alle categorieën consumenten optimale economische voorwaarden, bevredigende voorwaarden wat de voorzieningszekerheid en de bescherming van het milieu betreft en in overeenstemming met het marktmechanisme, zonder dat de noodzakelijke economische en sociale samenhang daarbij uit het oog wordt verloren.

6.2.2. Een dergelijk energiebeleid zou moeten bestaan uit een aantal basiselementen die samen voor een gemeenschappelijk en samenhangend beleid zorgen. Bij het definiëren van deze elementen moet het subsidiariteitsbeginsel strikt worden toegepast en moet rekening worden gehouden met een aantal op het niveau van de Europese Unie te harmoniseren aspecten.

6.2.3. De Commissie dient voorstellen uit te werken met betrekking tot de elementen die in het communautaire energiebeleid zouden moeten worden opgenomen; deze voorstellen zouden wel in overleg met het Europees Parlement en het Economisch en Sociaal Comité tot stand moeten komen en door de Raad met algemene stemmen moeten worden goedgekeurd. De harmonisatievraagstukken zouden overeenkomstig de desbetreffende Verdragsbepalingen moeten worden geregeld.

6.3.

Elementen van het gemeenschappelijk energiebeleid

6.3.1. Het energiebeleid van de Europese Unie zou moeten stoelen op een aantal gemeenschappelijke doelstellingen en op de volgende elementen : voorzieningszekerheid, nauwkeurige omschrijving van de plicht tot openbare dienstverlening in de energiesector, economische en sociale samenhang, dwarsverbindingen tussen de energiesector en de overige communautaire beleidsvormen (met name het milieubeleid), mededinging en onderzoek.

6.3.2.

Gemeenschappelijke doelstellingen op energiegebied

6.3.2.1. De gemeenschappelijke doelstellingen op energiegebied zouden voor de lid-staten, bedrijven en burgers van de Unie als leidraad moeten fungeren, voor een periode van tien jaar moeten worden vastgesteld en periodiek moeten worden bijgewerkt. Zij zouden moeten worden ontwikkeld door de Europese Commissie, die zich daarbij zou moeten baseren op het energiebeleid van alle afzonderlijke lid-staten. Deze doelstellingen liggen in de lijn van gelijksoortige door de EU sinds 1973 ontplooide activiteiten.

6.3.3.

Voorzieningszekerheid

6.3.3.1. Overeenkomstig het bepaalde in paragraaf 4.2 dient het beleid ter verzekering van de voorzieningscontinuïteit normaal gesproken het volgende te omvatten : coördinatie van de externe betrekkingen op energiegebied, bevordering van een efficiënter gebruik van energie en van de eigen energiebronnen. Voor noodsituaties moet een gemeenschappelijke strategie worden vastgesteld om aan crises het hoofd te kunnen bieden.

6.3.3.2. Om een gemeenschappelijke strategie voor crisissituaties op toeleveringsgebied te kunnen vaststellen, zou het nodig kunnen zijn dat op EU-niveau, in nauwe samenwerking met het Internationale Energieagentschap, gecoördineerde maatregelen op het gebied van vermindering van het energiegebruik, gebruik van strategische voorraden, beperking van het vrije verkeer van goederen en invoering van een nationaal systeem van gecontroleerde maximumprijzen worden genomen. Verder moet de Europese Unie op het vlak van externe betrekkingen op energiegebied met één stem gaan spreken. Dergelijke maatregelen zouden door de Commissie moeten worden uitgewerkt en door de Raad met algemene stemmen moeten worden goedgekeurd. De lid-staten zouden deze maatregelen vervolgens ten uitvoer moeten leggen op een wijze die zij het meest in overeenstemming met de nagestreefde doeleinden achten.

6.3.3.3. De externe betrekkingen op energiegebied zullen worden ontwikkeld binnen het kader van het gemeenschappelijk buitenlands beleid, zoals dat in de Verdragen is vastgelegd.

6.3.3.4. Er moeten programma's ter bevordering van een efficiënt energiegebruik en van de benutting van het eigen energiepotentieel van de Unie worden uitgewerkt. Daarbij mogen evenwel het marktmechanisme en het milieu-aspect niet uit het oog worden verloren.

6.3.4.

Interne markt en plicht tot openbare dienstverlening

6.3.4.1. Ook in de energiesector moet de interne markt tot stand komen. Wel moet daarbij terdege rekening worden gehouden met de bijzondere kenmerken van deze sector, zoals de voorzieningszekerheid en de plicht tot openbare dienstverlening.

6.3.4.2. De plicht tot openbare dienstverlening van de sectoren elektriciteit en aardgas zal in de gemeenschappelijke definitie moeten worden omschreven als de algemene leveringsplicht voor zover deze uitvoerbaar en zinvol is en de invoering, in een nog af te bakenen gebied, van een methode voor het gelijktrekken van de tarieven voor de verschillende groepen consumenten die niet van dit recht hebben afgezien.

6.3.4.3. De lid-staten zijn vrij om te besluiten tot omschrijving en vastlegging van de plicht tot openbare dienstverlening dan wel daarvan af te zien. Indien zij deze plicht vastleggen, dienen zij daarbij wel te streven naar een adequaat evenwicht tussen het energiehoofdstuk en de overige hoofdstukken van de Verdragen, zoals die betreffende mededinging en het vrije verkeer van goederen. Het Economisch en Sociaal Comité is er voorstander van dat deze plicht door alle lid-staten wordt vastgelegd.

6.3.5.

Economische en sociale samenhang

6.3.5.1. Het vaststellen van gemeenschappelijke doelstellingen op energiegebied draagt op zichzelf al bij tot de verbetering van de economische en sociale samenhang. Daarnaast moeten hiertoe echter ook energienetwerken tot stand worden gebracht en moet bijzondere aandacht worden geschonken aan de behoeften van decentraal en zeer decentraal gelegen gebieden.

6.3.5.2. De transeuropese netwerken zijn oorspronkelijk bedoeld als pijler van de interne markt. Zij spelen evenwel uiteraard ook een bijzonder nuttige rol bij het veilig stellen van de gas- en elektriciteitsvoorziening in de Europese Unie, bij de vermindering van de prijsverschillen tussen de lid-staten en tussen verschillende groepen consumenten en bij het streven naar een optimaal gebruik van de eigen energiebronnen.

6.3.5.3. Met het oog hierop zou het concept moeten worden uitgebreid tot transregionale energienetwerken, waarbij van de bestaande projecten uit hoofde van de EG-initiatieven Regen/Interreg II wordt uitgegaan. Deze zouden hoofdzakelijk via de structuurfondsen en de Europese Investeringsbank moeten worden gefinancierd en gebruikt moeten worden om de extra vaste kosten te ondervangen die verbonden zijn aan de infrastructuur voor energievoorziening in perifeer gelegen of dunbevolkte gebieden van de Europese Unie. Aldus zouden deze regio's tegelijkertijd ook gemakkelijker kunnen voldoen aan hun eerder vastgelegde plicht tot openbare dienstverlening - algemene leveringsplicht en gelijktrekking van de tarieven.

6.3.5.4. Versterking van de economische en sociale samenhang betekent ook dat de decentraal en zeer decentraal gelegen regio's, die over weinig eigen energiebronnen beschikken, slechts luttele mogelijkheden hebben om hun energievoorziening te diversifiëren en meer energie verbruiken voor transportdoeleinden, in geval van crisis voorrang moeten krijgen bij de energievoorziening. Hoe dit concreet in zijn werk dient te gaan, moet door de lid-staten zelf worden bepaald.

6.3.5.5. Verder moeten er specifieke communautaire programma's worden ontwikkeld waarmee het eigen energiepotentieel van deze regio's volledig kan worden benut. Daarnaast moet de samenwerking tussen deze regio's op energiegebied en het zoeken naar gemeenschappelijke oplossingen worden gestimuleerd.

6.3.6.

Het energiebeleid en de andere beleidsterreinen

6.3.6.1. Het definiëren van de verhouding tussen energiebeleid en andere beleidsterreinen van de Europese Unie is met name van belang voor het economisch, het milieu-, het mededingings-, het vervoer- en het onderzoeksbeleid.

6.3.6.2. Bij de keuze van op energiegebied te hanteren economische en fiscale instrumenten dienen uiteraard overwegingen van macro-economische en sociale aard voorop te staan, maar de gevolgen hiervan voor en de verenigbaarheid ervan met de energiedoelstellingen dienen zorgvuldig te worden geanalyseerd. Hierbij gaat het vooral om overheidssteun ter stimulering van het benutten van eigen energiebronnen.

6.3.6.3. Het is de taak van de Commissie om na te gaan of die nationale instrumenten bijdragen tot verwezenlijking van de gemeenschappelijke doelstellingen en te verenigen zijn met de interne markt. Bij communautaire, voor de gehele Unie geldende instrumenten moet de voorgeschreven procedure worden gevolgd : de Commissie dient een voorstel in, dat na raadpleging van het Economisch en Sociaal Comité door de Raad met algemene stemmen en in samenwerking met het Europees Parlement moet worden goedgekeurd.

6.3.6.4. Het milieubeleid en het energiebeleid dienen onderling te worden gecoördineerd. Zo moeten initiatieven op energiegebied die bijdragen tot de verwezenlijking van milieudoelstellingen worden gestimuleerd (zoals b.v. maatregelen ter bevordering van de energie-efficiëntie of van het gebruik van alternatieve energie) en moet worden afgezien van initiatieven die een onevenredige belasting voor het milieu betekenen. Anderzijds moet ieder gepland initiatief op milieugebied worden beoordeeld op de gevolgen ervan voor de gemeenschappelijke energiedoelstellingen en eventueel worden vervangen door een andere maatregel die beter bij die doelstellingen aansluit.

6.3.6.5. Ook het mededingingsbeleid en het energiebeleid moeten op een adequate manier met elkaar worden gecoördineerd om te voorkomen dat een strikte toepassing van de mededingingsregels een nadelig effect heeft op de voorzieningszekerheid, op de economische en sociale samenhang of op de mogelijkheid tot het nakomen van de plicht tot openbare dienstverlening. Anderzijds moet er bij de tenuitvoerlegging van het energiebeid op worden toegezien dat de werking van het marktmechanisme in de energiesector niet nodeloos in gevaar wordt gebracht.

6.3.6.6. Bij het vastleggen van de doelstellingen van het vervoerbeleid moet rekening worden gehouden met de energie-aspecten hiervan, met name tegen de achtergrond van de doelstellingen inzake rationeel energiegebruik.

6.3.6.7. Ook het onderzoeksbeleid op energiegebied moet aansluiten bij de gemeenschappelijke energiedoelstellingen. Daartoe moeten op de middellange en lange termijn oplossingen worden gevonden die voor zo veel mogelijk potentiële gebruikers in de lid-staten bruikbaar zijn. De verspreiding van onderzoeksresultaten, met name onder middelgrote en kleine bedrijven, moet worden bevorderd, zoals momenteel in het kader van het Thermie-programma gebeurt.

6.4.

Te harmoniseren elementen op energiegebied

6.4.1. De elementen die op energiegebied moeten worden geharmoniseerd, zijn die welke nodig zijn om de interne markt in de energiesector tot stand te brengen en een gemeenschappelijk energiebeleid uit te stippelen.

6.4.2. De belangrijkste elementen zijn energieheffingen, milieu-aspecten en de plicht tot openbare dienstverlening.

6.4.3. Bij harmonisering op communautair niveau dient te worden uitgegaan van een minimumprogramma dat de lid-staten naar gelang van hun behoeften en prioriteiten onder toepassing van het subsidiariteitsbeginsel kunnen uitbreiden. De Commissie moet erop toezien dat dit minimumprogramma aansluit bij de communautaire energiedoelstellingen en dat de beslissingen van de lid-staten hiermee en met de doelstellingen van de interne markt verenigbaar zijn.

6.4.4. Het harmonisatieprogramma zal zich beperken tot het minimum dat voor het bereiken van de gemeenschappelijke doelstellingen noodzakelijk is. Daartoe zal gebruik worden gemaakt van richtlijnen, met een voor deze specifieke materie geschikte rechtsgrondslag. Deze richtlijnen zullen de lid-staten zoveel mogelijk de vrije hand laten, mits zij zich daarbij conformeren aan de te bereiken doelstellingen.

6.5.

Toevoeging van een energiehoofdstuk

6.5.1. Zo'n hoofdstuk zou moeten worden opgesteld tijdens de intergouvernementele conferentie die in 1996 de aanpassing van het Verdrag betreffende de Europese Unie moet voorbereiden. Bij het opstellen moet terdege aandacht worden geschonken aan de energiesituatie van landen die lid van de Europese Unie willen worden en in het bijzonder aan de gevolgen van het Europese Energiehandvest.

6.5.2. Het Comité is zich ervan bewust dat het zijn taak is adviezen uit te brengen over voorstellen voor wet- en regelgeving van de Europese Unie. Gebruik makend van zijn initiatiefrecht wil het echter, ten behoeve van de andere instellingen van de Unie, alvast pogen enigszins aan te geven welke aspecten in een eventueel aan het Verdrag toe te voegen energiehoofdstuk aan de orde zouden moeten komen. Daartoe formuleert het hierbij een ontwerp voor zo'n energiehoofdstuk, waarmee het zijn hierboven uiteengezette ideeën samenvat en tevens een bijdrage wil leveren tot de discussie over en - eventueel - de definitieve formulering van een in het Verdrag op te nemen energiehoofdstuk.

7. Ontwerp van een energiehoofdstuk

Bij wijze van voorbeeld - zou als uitgangspunt kunnen dienen bij werkzaamheden van andere EU-instellingen.

TITEL XVIII

ENERGIE

Artikel 130 AA

De doelstellingen van de Europese Unie op energiegebied zijn : verbetering van het concurrentievermogen van de communautaire economie en verbetering van de kwaliteit van het bestaan van de Europese burgers. Daartoe moet worden gestreefd naar energievoorziening tegen optimale economische voorwaarden, tegen bevredigende voorwaarden wat de voorzieningszekerheid en milieubescherming betreft, in overeenstemming met het marktmechanisme en zonder de noodzakelijke economische en sociale samenhang uit het oog te verliezen.

Artikel 130 AB

1. Om deze doelstellingen te kunnen bereiken, zal een aantal elementen moeten worden vastgelegd die de grondslag voor een gemeenschappelijk en coherent beleid op energiegebied vormen, alsook een aantal aspecten die op het niveau van de Europese Unie moeten worden geharmoniseerd.

2. De Commissie werkt een voorstel uit met betrekking tot de in het communautaire energiebeleid op te nemen elementen. Dit voorstel dient door de Raad, in samenwerking met het Europees Parlement en na raadpleging van het Economisch en Sociaal Comité, met algemene stemmen te worden goedgekeurd. De te harmoniseren aspecten worden overeenkomstig de desbetreffende Verdragsbepalingen geregeld.

Artikel 130 AC

1. Het gemeenschappelijk energiebeleid zou uit de volgende elementen moeten bestaan : voorzieningszekerheid, omschrijving van de plicht tot openbare dienstverlening in de energiesector, dwarsverbindingen tussen deze sector en andere communautaire beleidsterreinen en economische en sociale samenhang.

2. De voorzieningszekerheid wordt gewaarborgd door middel van gemeenschappelijke richtsnoeren op energiegebied, coördinatie van de externe politieke betrekkingen op energiegebied en uitstippeling van een gemeenschappelijke strategie voor crisissituaties.

3. De externe betrekkingen op energiegebied zullen worden ontwikkeld binnen het kader van het gemeenschappelijk buitenlands beleid, zoals dat in de Verdragen is vastgelegd.

4. Om een gemeenschappelijke strategie voor voorzieningscrises te kunnen vaststellen, moet worden besloten tot gecoördineerde maatregelen op het gebied van vermindering van het energiegebruik, gebruik van strategische voorraden en noodmaatregelen ter beperking van het vrije verkeer van goederen. Verder moet de Europese Unie op het vlak van externe betrekkingen op energiegebied met één stem gaan spreken.

5. Onder "plicht tot openbare dienstverlening" moet in de energiesector worden verstaan : de algemene leveringsplicht en de invoering, in de landen die de plicht tot openbare dienstverlening nader willen omschrijven en opleggen, van een methode voor het gelijktrekken van de tarieven voor de verschillende groepen consumenten en energievormen die gemeenschappelijk worden vastgesteld. Bij deze plicht tot openbare dienstverlening dient een adequaat evenwicht te worden gehandhaafd tussen het energiehoofdstuk en de overige hoofdstukken van de Verdragen, zoals die betreffende mededinging en het vrije verkeer van goederen.

6. In het energiebeleid wordt rekening gehouden met de gevolgen ervan voor andere beleidsterreinen van de Europese Unie, met name voor het milieu, mededingings-, vervoer- en onderzoeksbeleid. Als blijkt dat maatregelen op één van deze beleidsterreinen haaks staan op de doelstellingen van het gemeenschappelijk energiebeleid, dan stelt de Raad op voorstel van de Commissie met algemene stemmen vast welke de voor alle betrokkenen meest adequate oplossing is.

7. Bij het uitstippelen van het gemeenschappelijk beleid dient ook aandacht te worden geschonken aan de economische en sociale samenhang. Hiertoe moeten de transeuropese netwerken tot de decentraal en zeer decentraal gelegen gebieden van de Europese Unie worden uitgebreid, moet het eigen energiepotentieel van deze gebieden worden ontwikkeld en moet rekening gehouden worden met de plicht tot openbare dienstverlening.

Artikel 130 AD

1. Harmonisatie in de energiesector is nodig om de interne markt op dit terrein tot stand te kunnen brengen en om een gemeenschappelijk energiebeleid te kunnen uitstippelen.

2. Er is vooral harmonisatie nodig op het terrein van energieheffingen, milieu-aspecten en de plicht tot openbare dienstverlening.

Brussel, 14 september 1994.

De voorzitter

van het Economisch en Sociaal Comité

S. TIEMANN

() PB nr. C 153 van 9. 7. 1975, blz. 1.

() PB nr. C 332 van 16. 12. 1992.

() PB nr. C 73 van 15. 3. 1993, blz. 31.

() PB nr. C 19 van 25. 1. 1993 en PB nr. C 201 van 26. 7. 1993.

() PB nr. C 19 van 25. 1. 1993.

() PB nr. C 269 van 14. 10. 1991.

() PB nr. C 352 van 30. 12. 1993.

() PB nr. C 269 van 14. 10. 1991.

() PB nr. C 73 van 15. 3. 1993, blz. 31.

() PB nr. C 73 van 15. 3. 1993, blz. 65.

() Bv. het gebruik van "Integrated Resource Planning" (IRP), door de Commissie omschreven als "a concept to balance supply-side options and demand-side measures in order to minimize the costs of consumers' energy services and thus ensure an efficient allocation of resources".