NL    NL NL 
NL    NL  COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN 
Brussel, 5.2.2009 
SEC(2009) 104 
  
WERKDOCUMENT VAN DE DIENSTEN VAN DE COMMISSIE 
bij de 
 
MEDEDELING VAN DE COMMISSIE AAN H ET EUROPEES PARLEMENT EN DE 
RAAD 
  
Een actieplan van de Europese Gemeenscha p voor de instandhouding en het beheer van 
het haaienbestand 
 
SAMENVATTING VAN DE EFFECTBEOORDELING
 
{COM(2009) 40 final} 
{SEC(2009) 103} {SEC(2009) 106} 
NL 2   NL 1. PROCEDURELE ASPECTEN EN RAADPLEGING VAN BELANGHEBBENDEN  
Deze effectbeoordeling (EB) heeft betrekki ng op een voorstel voor een mededeling van 
de Commissie aan het Europees Parlement en de Raad inzake een actieplan van de 
Europese Gemeenschap voor de instandhouding en  het beheer van het haaienbestand. Bij 
het opstellen van het verslag is rekening ge houden met de resultaten van het openbare en 
institutionele overleg en met een aan een pa rticuliere consultant opgedragen studie over 
dit thema. 
2. PROBLEEMOMSCHRIJVING  
2.1. Problemen die maatregelen vereisen 
Hoewel bekend is dat Chondrichthyes (haaien , roggen en draakvissen) kwetsbaar zijn 
voor overbevissing, is de expl oitatie van deze soorten de  afgelopen decennia gestaag 
toegenomen. Deze tendens wordt aangestuurd door  een aantal factoren die de waarde van 
haaien als aquatische hu lpbron hebben verhoogd. 
De kwetsbaarheid van de haaienpopulatie voor ongereglementeerde visserij komt 
doorgaans tot uiting in een pa troon van, afwisselend, sterke  groei en instorting. Een 
toename van de vangsten wordt gevolgd door een snelle achteruitgang die via 
bescherming van de bestanden kan worden omgebogen in een zeer traag herstel. Ruwweg een derde van de Europese haaiensoorten in EG-wateren worden door  de Internationale 
Unie voor het behoud van de natuur en de  natuurlijke hulpbr onnen (IUCN) als met 
uitsterven bedreigde soorten beschouwd.  
In 1999 heeft de FAO in het kader van de Ge dragscode voor een verantwoorde visserij 
een Internationaal Actiepla n voor het behoud en het beheer van de haaien (IPOA – 
SHARKS) goedgekeurd. Dit internationale plan  is weliswaar niet -bindend, maar alle 
betrokken landen worden aangemoed igd het ten uitvoer te leggen. 
In dit licht is de Commissie van plan om begin 2009 een mededeling inzake een actieplan 
van de Europese Gemeenschap voor de instandhouding en het beheer van het 
haaienbestand aan te nemen. 
2.2. Onderliggende oorzaken van het probleem 
Over het algemeen wordt de levensloop van de Chondrichthyes gekenmerkt door een 
lage vruchtbaarheid. De jonge vis is bovendi en groot en komt pas laat tot volledige 
wasdom. De dieren leven lang en kennen een hoog overlevingspercentage in alle 
ouderdomsklassen. Een dergelijke leve nsloop gaat samen met een laag 
reproductiepotentieel en een beperkte capacite it tot populatieaanwas. Daardoor herstellen 
de Chondrichthyes slechts moeizaam va n overbevissing of andere nadelige 
invloedsfactoren. 
Het beheer van de Chondrichthyes in en buite n de EG-wateren wordt ernstig bemoeilijkt 
door het gebrek aan gedetaille erde gegevens over vangste n, teruggooi en aanlandingen. 
Naast het traditionele tekor t aan registratiegegevens over vangsten, teruggooi en 
NL 3   NL aanlandingen, spelen bovendien de gebrekki ge kennis van de handel in van haaien 
afkomstige producten en de povere handelsstatistieken een rol.  
Het feit dat in het kader van de demersale visserij op meerdere soorten wordt gevist, 
maakt het bijzonder moeilijk het haaienbestand in EG-wateren te beheren en gericht te 
beschermen zonder ernstige gevolgen voor de  andere gevangen soorten. Een andere 
onderliggende oorzaak van de beheersproblemen in  het gebied zijn terug te voeren op de 
aanzienlijke overcapaciteit van de vloot die in het kader van de  demersale visserij kleine 
haaien en roggen als bijvangst bovenhaalt. 
2.3. Wie wordt met het probleem geconfronteerd? 
Het actieplan van de EG kan gevolgen he bben voor een brede waaier belanghebbende 
partijen. De EB heeft tot doel de economische , sociale en milieueffecten bij de betrokken 
belanghebbende partijen (vangstsector, verw erkingssector, kleinhandel, consumenten en 
de samenleving in het alge meen) in kaart te brengen. 
2.4. Hoe ziet de potentiële ontwikkeling van het probleem eruit? 
Tot dusverre is een aantal juridische maat regelen genomen waarmee bepaalde aspecten 
van de instandhouding en het beheer van haai en op internationaal en EG-niveau zijn 
aangepakt. Niettemin zijn er indicaties voor een afname van de haaienpopulatie. 
Vanwege het gebrek aan bestandsspecifi eke gegevens, met name gespreid over 
significante tijdsreeksen, kunnen geen zekere uitspraken over de juiste toestand van de meeste Eslamobranchii-populaties worden ge daan. Deze situatie zal pas veranderen 
indien extra maatregelen worden genomen. 
3. D
OELSTELLINGEN  
Het actieplan heeft drie specifieke doelstellingen: 
(1) de kennis over de haaienvisse rij, de haaiensoorten en de rol die zij spelen in het 
ecosysteem, uit te breiden; 
(2) de duurzaamheid van de gerichte haaienvisse rij te waarborgen en  erop toe te zien 
dat de bijvangst van haaien  in het kader van andere  visserijtakken goed wordt 
gereglementeerd; 
(3) de samenhang tussen het interne en exte rne communautaire beleid betreffende 
haaien te stimuleren. 
Om deze drie doelstellingen van het in het overlegdocument opgenomen actieplan te 
halen, heeft de Commissie negen “actiegebieden” of operationele doelstellingen voorgesteld. 
4. B
ELEIDSOPTIES  
Bij de EB die in deel 5 wordt voorge steld, is uitgegaan van drie opties: 
Optie A: Status quo zonder actieplan  
NL 4   NL Dit betekent dat de huidige situatie voortduurt en de bestaande Gemeenschapswetgeving 
inzake haaien behouden blijft en waar nodig op basis van nieuw wetenschappelijk advies wordt aangepast aan nieuwe omstandigheden. 
Optie B: Maatregelen op een aantal “actiegebieden”  
Naar aanleiding van de EB-st udie zijn de negen actiegebied en die voor openbaar overleg 
zijn overgelegd, samengevoegd tot vijf. 
Bovendien zijn voor elke maatregel (of activit eit) verschillende uitvoeringsalternatieven 
(“hard” of “zacht”) in aanmerking genomen. 
Optie C: Strikte toepassing van het voorzorgsbeginsel  
Dit houdt in dat een actieplan tot wijz iging van het bestaande communautaire 
wetgevingskader voor haaien wordt vastgestel d waarbij een strikte interpretatie van het 
voorzorgsbeginsel wordt ingevoerd en alle gerichte haaienvisser ij en bijvangst van 
haaien door vaartuigen van de Gemeensc hap worden verboden, tenzij op basis van 
wetenschappelijk advies TAC’s en andere  regelgevingsmaatregelen zijn ingevoerd. 
5. E
FFECTBEOORDELING  
5.1. Optie A 
Gevolgen voor 
het milieu  De continue rapportage van te  algemene of foute gegevens  over soorten kan in de weg 
staan van de ontwikkeling van gerichte visserijbeheersplannen ter voorkoming van de 
overbevissing van haaien. 
Ondanks de opgevoerde inspanni ngen van de Commissie, de I CCAT, de IOTC en andere 
ROVBs om pelagische haaien in de bestands beoordelingen op te nemen (met name voor 
de tonijnvisserij), is een aanhoudende dali ng van sommige bestanden niet ondenkbaar, 
zelfs in de mate dat de meest kwetsbare s oorten met uitsterven worden bedreigd. Deze 
ontwikkeling kan worden omgekeerd aan de ha nd van de uitvoering  van herstelplannen 
in het kader van de status quo.  
Het verdwijnen van cruciale soorten en toppredatoren leidt tot een verschraling van het 
mariene ecosysteem, de biodiversiteit en de werking van het ecosysteem.  
Economische 
gevolgen  De voor de verre visserij toegeruste vloten va n Spanje, Portugal en Frankrijk zijn, vanuit 
economisch oogpunt, het sterkst afhankelijk va n de haaienvisserij. Met name de visserij 
met drijvende beugen kan te lijden krijgen van een daling in de vangst van blauwe haai, 
vooral in de Indische Oceaan, waar de best andstoestand van deze soort “zeer onzeker” is 
en “… de blauwe haai vanwege zijn  typische levensloop kwetsbaar is voor 
overbevissing” (IOTC, 2007). Hoewel de vangste n van blauwe haai in het noordelijke en 
zuidelijke deel van de Atlantische Oceaan  volgens de ICCAT boven de met de MDO 
overeenstemmende biomassa liggen (ICCAT, 2005), geeft de vangst per eenheid van 
visserijinspanning (CPUE) een neerwaartse trend te zien.  
De haaienvangst in het noordelijke deel van de Atlantische Oceaan maakt weliswaar 
maar een klein percentage van de opbrengst van de EG-vloot uit, maar levert haar toch 
enig voordeel op. 
Naar alle waarschijnlijkheid zullen de va ngsten op de langere termijn afnemen als 
gevolg van de uitputting van de bestanden, wat een impact zal hebben op zowel de 
vangst- als de verwerkingsbranches. 
Deze optie heeft geen significante economi sche gevolgen voor de controleautoriteiten 
NL 5   NL van de EU-lidstaten, hoewel deze situatie  op de langere termijn kan veranderen.  
Sociale gevolgen  Wat werkgelegenheid betreft, speelt de geme ngde visserij in het noordelijke deel van de 
Atlantische Oceaan doorgaans de grootste rol. De sociale afhankelijkheid (waarde van de 
aanlanding per werknemer) is het hoogst in  de verre visserij. Zowel qua omvang als 
waarschijnlijkheid zal de impact middelgroot zijn.  
Sommige NUTS-2 regio’s in de EU zijn bijzonder afhankelijk van de visserij, onder 
meer op haaien. Het gaat dan met name om  Galicië, Bretagne, N oordoost-Schotland, de 
regio “Highlands and Islands” en de Algarve.  Deze regio’s kunnen te maken krijgen met 
aanzienlijke sociale problemen naarmate de  haaienvangsten afnemen. In dermate 
afhankelijk gebieden zal de impact zowel qua  omvang als waarschijnlijkheid groot zijn.  
De beperkt blijvende inspraak van de bela nghebbende partijen in het sectorale beleid zal 
waarschijnlijk leiden tot een verslechte ring van de situatie  van het bestand.  
Risico’s en 
compensaties  Op korte tot middellange termijn zijn de risico’s minimaal. 
Het publiek zou afkeurend reageren als het ac tieplan niet wordt goedgekeurd, aangezien 
dit thema in de internationale pers breed is  belicht en recent door andere partijen, zoals 
de Amerikaanse NMFS, vooruitgang is geboekt.  
 
5.2. Optie B 
Gevolgen voor 
het milieu  Sterk positieve impact op de capaciteit om de bestanden te beheren en 
specifieke maatregelen voor kwetsbare of bedreigde soorten ten uitvoer 
te leggen.  Verbetering van de bestandstoestand en ecologische voordelen stroomafwaarts zijn waarschijnlijk, maar wel pas op de langere termijn. 
Deze impact is doorgaans klein tot middelgroot qua omvang en redelijk tot zeer waarschijnlijk.
 
Economische 
gevolgen  Talrijke maatregelen zullen waarschijnl ijk rechtstreekse kosten voor de 
regelgevende autoriteiten meebre ngen. In het geval van “zachte” 
regulering zullen deze kosten lager u itvallen (bijv. 3,7m euro bij 40 % 
aanwezigheid van waarnemers tegen 9,26m euro bij 100 %). De impact zal meestal middelgroot tot groot zijn in omvang en zeer waarschijnlijk.
 
Van de verzameling van extra ge gevens wordt geen significante 
economische impact verwacht.  Bevorderlijk voor het garandere n van bestaande economische 
voordelen.
 
Sociale 
gevolgen  Positieve rechtstreekse voordelen voor alle belanghebbende partijen in 
alle tijdsperioden, plus onrechtstreek se sociale voordelen op de langere 
termijn. De impact zal meestal middelgroot zijn in omvang en zeer waarschijnlijk.
 Actiegebied 1: 
Betere 
identificatie 
en betere 
rapportage  
Risico’s en 
compensaties  De reactie van de be langhebbende partijen zal waarschijnlijk zeer 
gunstig zijn, hoewel de ene harde subop ties zal prefereren en de andere 
zachte.  
De risico’s hangen samen met de aanvaarding en het gebruik van de 
maatregelen door ROVB-partijen die g een EU-lidstaat zijn (vangsten 
door EG-vaartuigen vormen slechts een fractie van de vangsten door 
andere vlaggenstaten in  de door ROVBs gereglementeerde gebieden).  
Actiegebied 2: 
Op onderzoek Gevolgen voor 
het milieu  Zeer positief, vooral voor kwetsbare en bedreigde soorten. Klein tot 
middelgroot in omvang, redelijk tot zeer waarschijnlijk.  
NL 6   NL Economische 
gevolgen  Negatief wat de hoge – weliswaar tot de  korte termijn beperkte - kosten 
betreft, maar waarschijnlijk pos itief op de lange termijn met 
economische voordelen voor de uitvoeringsinstanties. De impact zal 
meestal middelgroot zijn in omvang en zeer waarschijnlijk.  
Positieve onrechtstreekse economisch e impact op de langere termijn 
dankzij het behoud of het he rstel van de bestanden.  
Sociale 
gevolgen  Positieve rechtstreekse impact in alle tijdsperioden, vooral dankzij 
versterking van de capaciteit. Talrijke onrechtstreekse voordelen 
dankzij het behoud of de verhoging  van de op de haaienvangst 
gebaseerde inkomens. De impact zal meestal middelgroot zijn in 
omvang en zeer waarschijnlijk.  gebaseerde 
instand-
houdings-
maatregelen  
Risico’s en 
compensaties  Naar verwachting zeer gunstige reactie  van de belanghe bbende partijen. 
Enig risico op het gebied van aanvaarding en gebruik van de 
maatregelen door ROVB-partijen die g een EU-lidstaat zijn, met name 
wat betreft de bestanden met een vers preidingsgebied dat zich uitstrekt 
tot in de volle zee.  
Gevolgen voor 
het milieu  Verlaging van de sterfte na de te ruggooi en grotere selectiviteit, plus 
nauwkeuriger rapportage. Impact: ge ring qua omvang, middelgroot qua 
waarschijnlijkheid.  
Economische 
gevolgen  Grotendeels rechtstreekse kortete rmijnkosten voor de EU en haar 
lidstaten, maar positieve impact op de uitvoeringsinstanties. De impact zal meestal middelgroot zijn in omvang en zeer waarschijnlijk.
 
Positieve economische gevolgen op de langere term ijn voor alle 
belanghebbende partijen.  
Sociale 
gevolgen  Positieve rechtstreekse sociale gevol gen voor alle tijdsperioden dankzij 
de toegenomen kennis van de bela nghebbende partijen en hun grotere 
betrokkenheid bij het sectorale bestuur. 
Talrijke onrechtstreekse voordelen dank zij het behoud of de verhoging 
van de op de haaienvangst gebaseerde inkomens.  Actiegebied 3: 
Bewustma-
king van de 
belangheb-
bende 
partijen  
Risico’s en 
compensaties  Naar verwachting zeer gunstige reactie  van de belanghe bbende partijen. 
Risico op het gebied van aanvaardi ng en gebruik van de maatregelen 
door ROVB partijen die geen EU-lidst aat zijn, met name wat betreft de 
bestanden met een verspreidingsgebied dat zich uitstrekt tot in de volle 
zee. 
Gevolgen voor 
het milieu  Zeer positieve rechtstreekse respons  op het gebied van instandhouding 
van de bestanden en biodiversiteit.  “Harde” opties (zoals onmiddellijk 
ingaande voorzorgs-TAC's) leveren dezelfde voordelen op, maar van 
kortere duur. Hoge impact, zowel qua omvang als waarschijnlijkheid.  
Economische 
gevolgen  Negatieve kortetermijnimp act voor de vangst- en de verwerkingssector; 
kan significant zijn voor zeer afha nkelijke vloten. De meeste kosten 
zullen op de langere termijn dalen. De impact zal meestal middelgroot 
zijn in omvang en zeer waarschijnlijk.  
De onrechtstreekse impact zal op de langere termijn zeer positief zijn 
naarmate de bestanden herstellen en de controles kunnen worden 
versoepeld.  Actiegebied 4: 
Afstemming 
van de 
visserij-
inspanning en 
de vangsten 
op de 
beschikbare 
hulpbronnen  
Sociale 
gevolgen  Gespreide, maar significante nega tieve gevolgen op de korte tot 
middellange termijn, vooral voor de vangst- en verwerkingssector. De 
impact zal meestal middelgroot zijn  in omvang en zeer waarschijnlijk.  
Talrijke onrechtstreekse voordelen dank zij het behoud of de verhoging 
van de op de haaienvangst gebaseerde  inkomens, vooral op de langere 
termijn.  
NL 7   NL Risico’s en 
compensaties  Positieve reactie van alle bela nghebbende partijen, hoewel zij ook 
gevoelig zijn voor de wijze va n tenuitvoerlegging (onmiddellijk 
ingaande of geleidelijke invoering).  
Gevolgen voor 
het milieu  Significante impact voor bepaalde soorten, met name de blauwe haai en de kortvinmakreelhaai (dit zijn visserijtakken waarop momenteel de 
meeste ontvinningsafwijkingen va n toepassing zijn). Middelgrote 
impact, zowel qua omvang als waarschijnlijkheid.
 
Economische 
gevolgen  Vooral voor vloten die actief zijn in de verre visserij en gebruik maken 
van afwijkingen in het kader van Verordening (EG) nr. 1185/2003. 
Waarschijnlijkheid: groot; omvang: gering tot middelgroot.  
De kosten voor toezicht, controle en inspectie zouden stijgen, maar 
waarschijnlijk niet significant.  
Sociale 
gevolgen  Negatieve impact van middelgrot e omvang op de korte termijn, met 
name voor de in de verre visserij actieve vloten en de thuishavens 
(zoals Galicia).  Actiegebied 5: 
Minimali-
seren van 
afval en 
teruggooi van 
haaien  
Risico’s en 
compensaties  Volgens de publieke opinie moet worden ingegrepen, maar het gevaar 
bestaat dat andere partijen niet zullen ageren en dat de inspanning 
verschuift naar andere kwetsbare soorten.  
 
5.3. Optie C 
Gevolgen 
voor het 
milieu  Vergelijkbaar met optie B, maar van kor tere duur. Groot qua omvang en impact. 
Vooral de bestanden in het noordoostelijk e deel van de Atlantische Oceaan zullen 
kunnen herstellen.  
Economische 
gevolgen  Significante negatieve econo mische gevolgen op de korte tot middellange termijn 
staan buiten kijf. Een aanta l specifieke gerichte en gemengde visserijtakken kunnen 
onrendabel worden.  Zonder inkomsten uit de haaienvangst (ca.  25 %) kan de verre visserij met de beug 
door EG-vaartuigen onrendabel worden (uitsluitend in het kader van een geen-vangst-scenario). Op de langere termijn kan deze optie pos itief uitpakken voor alle belanghebbende 
partijen, indien de bestanden voldoende herstellen en voorzorgs-TAC's op hen 
kunnen worden toegepast.  
Sociale 
gevolgen  Negatieve sociale gevolgen op de korte tot middellange termijn in sommige, van de 
visserij afhankelijke gebieden aan het noor delijke deel van de Atlantische Oceaan 
en de Middellandse Zee.  
Met betrekking tot de verre visserij, zeer negatieve sociale gevolgen op de korte tot 
middellange termijn voor een beperkt aantal thuishavens en sectoren 
stroomafwaarts die zeer afhankelijk zijn van de visserij. 
Risico’s en 
compensaties  De zeer aanzienlijke kortetermijngevol gen van deze optie zouden op heftige 
weerstand van de sector en de daarbij betrokken politici stuiten. 
De voordelen van gedeelde bestanden in  volle zee en wateren van derde landen 
zouden afnemen als gevolg van niet-nalevi ng en een (verwacht) gebrekkig gebruik 
van de regelgeving door bij ROVBs aangesloten partijen.  
NL 8   NL 5.4. Vergelijking van de gevolgen 
Gevolgen  Optie  op milieugebied  op economisch gebied  op sociaal gebied  
Optie A  • Verder afname van 
talrijke 
haaienbestanden en schade voor het ecosysteem. • Geringe gevolgen op 
de korte en 
middellange termijn, maar toenemende gevolgen op de lange termijn  • Geringe gevolgen op 
de korte en 
middellange termijn, maar toenemende gevolgen op de lange termijn 
Optie B 
Actiegebied 
1 • Beter beheer, vooral 
van 
bedreigde/kwetsbare soorten • Geringe negatieve 
gevolgen voor de 
sector, maar duur wat uitvoering betreft 
 • Een aantal 
rechtstreekse 
voordelen voor alle betrokkenen in alle tijdsperioden 
Optie B 
Actiegebied 
2 • Beter beheer, vooral 
van bedreigde/kwetsbare soorten • Aanzienlijke 
rechtstreekse overheidskosten op de korte termijn, maar onrechtstreekse voordelen in een latere fase • Verbetering van de 
werkgelegenheid en de capaciteit in de overheidssector 
Optie B 
Actiegebied 
3 • Enkel de soorten 
waarvoor maatregelen 
worden genomen, genieten voordelen • Rechtstreekse 
overheidskosten op de 
korte termijn, maar onrechtstreekse voordelen in een latere fase • Onrechtstreekse 
voordelen dankzij de 
toenemende capaciteit van de belanghebben-de partijen om aan het sectorale bestuur deel te nemen 
Optie B 
Actiegebied 
4 • Zeer positief, vooral 
als wordt gekozen voor “harde” subopties• Negatieve 
kortetermijngevolgen voor vangst- en verwerkingssector; dit verbetert op de lange termijn • Plaatselijke maar 
aanzienlijke gevolgen op de korte tot middellange termijn voor van de visserij afhankelijke partijen; dit verbetert op de lange termijn 
Optie B 
Actiegebied 
5 • Significante gevolgen 
voor bepaalde soorten  • Potentiële gevolgen 
voor de verre visserij 
met de beug • Potentiële gevolgen 
voor de verre visserij 
met de beug 
Optie C  • Vergelijkbaar met 
optie B, maar van 
kortere duur. • Zeer negatief op de 
korte en middellange 
termijn • Zeer negatief op de 
korte en middellange 
termijn 
NL 9   NL 6. VERGELIJKING VAN DE OPTIES  
Het onderzoek van opties voor de toepassing van het actieplan vo or haaien, en de 
daarmee gepaard gaande gevolgen, heeft de hierboven samengevatte resultaten 
opgeleverd. 
Aangezien de situatie van een aantal haaie npopulaties er aantoonbaar  op achteruitgaat, 
volstaat optie A  niet om de EU in staat te stellen tijdig, doeltreffend en systematisch te 
reageren, en zou de huidige situatie  onaanvaardbaar uit de hand lopen. 
Optie C  zou, mits volledig uitgevoerd en na geleefd, zeer geschi kt zijn om de 
doelstellingen op het gebied van gegevens en  beheer te halen. De hierboven opgevoerde 
nadelen tonen echter aan dat aan deze optie niet de voorkeur kan worden gegeven.  
Uit de EB komt een gewijzigde versie van optie B  als meest geschikte optie uit de bus. 
De voornaamste elementen van de geselecteer de optie zijn: maatregelen op het gebied 
van gegevensverzameling en wetenschappelijk  advies, beheersmaatregelen en technische 
maatregelen en extra beperkingen op het ontvinnen van haaien.  
7. CONCLUSIE  
Samengevat kan worden geconcludeerd dat een handhaving van de status quo op de 
lange termijn negatief zal uitwerken. De acties onder de gewijzigde optie B zijn 
voldoende doeltreffend om deze gevolgen om te keren, met name in de EG-wateren, 
zonder dat dit gepaard gaat met onaanvaardbare sociale en  economische gevolgen op de 
korte of de middellange termijn.