Dit verslag is gebaseerd op wetenschappelijke beoordelingen en bijdragen van het Wetenschappelijk, Technisch en Economisch Comité voor de visserij (WTECV) en van de Internationale Raad voor het onderzoek van de zee (ICES). In het verslag worden de standpunten en meningen die via een doelgerichte onlineraadpleging zijn ontvangen van 23 lidstaten, 8 adviesraden en 37 belanghebbenden, volledig in aanmerking genomen. Het bij dit verslag behorende werkdocument van de diensten van de Commissie bevat een gedetailleerde beschrijving van de wetenschappelijke bijdragen en adviezen.

Dit verslag voldoet aan de in artikel 31, lid 1, van de verordening vastgestelde opdracht en presenteert tegelijkertijd de basis op grond waarvan het GVB zal bijdragen aan het “actieplan voor de instandhouding van de visbestanden en de bescherming van de mariene ecosystemen” (hierna “het actieplan” genoemd), zoals aangekondigd in de EU-biodiversiteitsstrategie voor 2030. Het laat zien op welke terreinen meer inspanningen nodig zijn.

De publicatie van dit verslag vindt slechts twee jaar na de inwerkingtreding van de verordening plaats. Vanwege het korte tijdsbestek tussen de aanneming, de uitvoering en de monitoring, de verzameling van gegevens en de wetenschappelijke en technische beoordeling, kon niet volledig worden beoordeeld of de doelstellingen van de verordening op regionaal niveau of EU-niveau zijn verwezenlijkt. In dit eerste verslag wordt daarom de nadruk gelegd op een analyse van de volgende punten:

Overeenkomstig artikel 31, lid 1, van de verordening wordt in dit verslag geëvalueerd wat de stand van zaken is ten aanzien van de uitvoering van de verordening. Dit eerste verslag moest uiterlijk op 31 december 2020 worden ingediend, maar deze deadline werd uitgesteld vanwege de COVID-19-pandemie. In dit verslag is het meest recente wetenschappelijk advies verwerkt.

Met deze verordening werd een door “regionalisering” gedragen resultaatgerichte benadering ingesteld. Hierin zijn de algemene regels vastgelegd die gelden in alle Uniewateren, alsook de mogelijkheid om technische maatregelen te nemen die afgestemd zijn op de specifieke regionale kenmerken van de visserijen. Deze resultaatgerichte benadering via regionalisering is in het kader van het GVB opgezet om de besluitvorming dichter bij de vissers te brengen. Bovendien stimuleert zij de lidstaten en de visserijsector om een actieve rol te spelen bij haar totstandkoming en uitvoering.

Deze technische maatregelen moeten bijdragen aan het halen van de doelstellingen van het gemeenschappelijk visserijbeleid (GVB) [zoals gedefinieerd in Verordening (EU) nr. 1380/2013 (hierna “de GVB-verordening” genoemd)] en het bereiken van een goede milieutoestand zoals is vastgesteld in de kaderrichtlijn mariene strategie (MSFD) en de toepasselijke bepalingen van de vogelrichtlijn en de habitatrichtlijn . Vissen op het niveau van de maximale duurzame opbrengst met passende technische maatregelen is bedoeld om de opbrengst van beoogde visbestanden te vergroten en tegelijkertijd ongewenste (bij)vangsten en nadelige effecten op kwetsbare habitats te verminderen door grootteselectiviteit (vermijden van de vangst van kleine vis) of soortselectiviteit (vermijden van de vangst van bepaalde soorten). De maatregelen zijn essentieel voor een doeltreffende uitvoering van het EU-beleid ten aanzien van teruggooi en van de aanlandingsverplichting. Lidstaten en marktdeelnemers moeten prioriteit geven aan de selectie van beter vistuig en betere visserijtechnieken om ongewenste vangst zo veel mogelijk te voorkomen en te beperken.

Op 14 augustus 2019 is Verordening (EU) 2019/1241 van het Europees Parlement en de Raad (hierna “de verordening” genoemd) in werking getreden. Hierin worden de technische instandhoudingsmaatregelen van de EU vastgesteld over hoe, waar en wanneer er mag worden gevist.

Voor een resultaatgericht beheer gecombineerd met een actieve deelname van belanghebbenden en lidstaten is het van belang dat resultaten worden gemonitord, worden gemeten en op den duur worden opgevolgd met herziene technische maatregelen. In eerdere verordeningen ontbraken maatstaven voor het meten van de effecten en het succes van de uitvoering van technische maatregelen. Er kon dus niet nauwkeurig worden vastgesteld in hoeverre de technische maatregelen een bijdrage aan de voornoemde doelstellingen leverden.

De meest recente wetenschappelijke analyse door het WTECV laat een langzame en zeer geleidelijke trend zien in de richting van het vangen van een groter aandeel grotere vissen. Hoewel experimentele onderzoeken laten zien dat de selectiviteit kan worden verbeterd met specifiek vistuig onder gecontroleerde omstandigheden, is het moeilijk gebleken om directe causale verbanden te leggen tussen de toepassing van specifieke verordeningen voor vistuig, veranderingen in het gebruik van vistuig en de algemene grootteselectiviteit van vissersvloten. Er zijn onvoldoende gedetailleerde gegevens beschikbaar om deze verbanden aan te tonen. Bovendien wordt aangenomen dat operationele factoren (waar en wanneer er wordt gevist en gedetailleerde informatie over de optuiging van het vistuig), waarover niets in wetgeving is vastgelegd, eveneens een groot effect hebben op de selectiviteit.

De verordening, waarin een meer resultaatgerichte benadering voor de vaststelling van maatregelen wordt gevolgd, omvat streefdoelen voor technische maatregelen, zodat die ertoe kunnen bijdragen dat:

·ongewenste vangsten worden beperkt (vooral van kwetsbare soorten);

·exploitatiepatronen worden geoptimaliseerd;

·opbrengsten worden verbeterd; alsmede

·de effecten van visserij op zeebodemhabitats in overeenstemming zijn met EU-milieuwetgeving.

De noodzaak van betere methoden om de selectiviteit en de effecten daarvan te meten wordt duidelijker en dringender. Effectiviteit kan alleen worden beoordeeld aan de hand van zichtbare resultaten: een betere bescherming van jonge exemplaren en van paaigronden, minder incidentele vangsten van kwetsbare mariene soorten, minder ongunstige milieueffecten, en positieve bijdragen aan de milieuwetgeving. Dergelijke meetmethoden dienen twee doelen: i) de voorafgaande evaluatie van de mogelijke resultaten van de beoogde en ontwikkelde maatregelen en ii) de beoordeling van de met de maatregelen behaalde resultaten.

De selectiviteit wordt bepaald door zowel het type vistuig als de wijze waarop het door kapiteins en vissers wordt ingezet, wat betreft de vislocatie, het seizoen, het tijdstip van de dag, de snelheid en andere operationele keuzes. Verbetering van de selectiviteit hangt niet alleen af van het gebruik van wetgeving om de structuur van vistuig te veranderen, maar ook van het gebruik van wetgeving om stimuleringsmaatregelen te creëren waardoor vissers het vistuig op een betere manier gaan inzetten. Dit houdt in dat er betere methoden nodig zijn om de selectiviteit te monitoren, met nauwkeurigere metingen van de aantallen kleine vissen of van de kwetsbare soorten die worden gevangen. Recente monitoringmethoden leverden gegevens waarmee het WTECV alleen algemene trends in de grootteselectiviteit van grote vlootsegmenten kon beoordelen. In haar aanstaande actieplan zal de Commissie overwegen de lidstaten aanvullende middelen aan te bevelen om de informatie te verzamelen die nodig is om dit beleid tot een succes te maken.

4.Bijdrage aan het bereiken van de EU-milieudoelstellingen

Technische maatregelen moeten ook bijdragen aan het bereiken van een goede milieutoestand, zoals is vastgesteld in de kaderrichtlijn mariene strategie. Maatregelen die gericht zijn op de instandhouding van biologische rijkdommen van de zee in het kader van het GVB, die ook bijdragen aan de bescherming van het mariene milieu, vallen onder de exclusieve bevoegdheid van de EU. Het GVB vereist wel samenhang met de EU-milieuwetgeving en de verordening bouwt voort op de hierin vastgestelde streefdoelen.

Er zijn kwantitatieve milieustreefdoelen in ontwikkeling in het kader van de kaderrichtlijn mariene strategie, maar de meeste milieudoelstellingen hebben nog een kwalitatief karakter. Dit geldt bijvoorbeeld voor de “gunstige staat van instandhouding” waarnaar wordt verwezen in artikel 1, punt e), en artikel 2 van de habitatrichtlijn.

Feedback op de raadpleging bevestigt dat de aanpassing aan de verordening (die meer dan 30 eerdere verordeningen consolideert en vervangt) en de overstap van voorschriften op regionale maatregelen als gevolg van het regionaliseringsproces tijd kosten. De meeste lidstaten, adviesraden, belanghebbenden en het WTECV hebben bevestigd dat het nog te vroeg is om het effect van de verordening te meten. Volgens de meeste ngo’s heeft de verordening tot dusver niet aan de daarin vastgestelde doelstellingen en streefdoelen bijgedragen en heeft zij de negatieve effecten van de visserij op het milieu niet kunnen voorkomen. Deze belanghebbenden bevelen hier eveneens een resultaatgerichte benadering aan die verder aansluit bij de ambities van de Europese Green Deal en de EU-biodiversiteitsstrategie voor 2030.

De visserij legt een grote druk op ecosystemen, kwetsbare soorten en zeebodems. Uit een recent verslag van de Europese Rekenkamer is gebleken dat het verlies van habitat en mariene biodiversiteit een heikel punt blijft. De Commissie sluit zich aan bij het oordeel van de Europese Rekenkamer dat er meer actie nodig is, en ziet de ontwikkeling van passende technische maatregelen uit hoofde van de verordening als de manier om dit te bereiken.

In dit verslag worden de soorten die beschermd worden door EU-wetgeving en internationale overeenkomsten die bindend zijn voor de EU, zoals dolfijnen, bruinvissen, zeevogels, haaien en een aantal vis- en schildpadsoorten die met uitsterven worden bedreigd, tot de kwetsbare soorten gerekend. Veel grote, traag groeiende vissen en andere dieren zijn nu uitgestorven op plaatsen waar ze voorheen voorkwamen, en andere worden ernstig bedreigd. De visserij kan voor deze soorten een ernstige bedreiging vormen en in sommige gevallen kunnen technische maatregelen helpen deze bedreiging te beperken. Er is ruimschoots bewijs voor incidentele vangsten van de volgende soorten. Zo kunnen zeevogels in beuglijnen of in kieuwnetten langs de kust verstrikt raken en verdrinken. Ook bruinvissen en dolfijnen kunnen verstrikt raken in kieuwnetten en in (pelagische) trawls. Schildpadden kunnen verstrikt raken in kieuwnetten of blijven haken aan beugen. Diepzeehaaien kunnen vastraken in beugen en kieuwnetten en grote pelagische haaien in voor tonijn bedoelde beugen. Jonge grote haaien en roggen kunnen vanwege hun grootte in bodemtrawls vast komen te zitten.

Een aantal duidelijke gevallen van soorten die met uitsterven worden bedreigd, is bekend, maar een algemene kennis over incidentele vangsten van kwetsbare soorten is onvoldoende om de effecten van deze vangsten nauwkeurig te kunnen beoordelen. Het WTECV heeft vastgesteld dat staande netten langs de kust (kieuwnetten en schakelnetten) het grootste en meest wijdverbreide effect op kwetsbare soorten hebben. Het heeft methoden bekeken om deze incidentele vangsten te beperken en een reeks mogelijke maatregelen vastgesteld, zoals seizoenssluitingen, het gebruik van akoestische afschrikmiddelen en vogelverschrikkerlijnen. De verordening blijft het gebruik van drijfnetten verbieden, beperkt het gebruik van andere typen vistuig waarvan bekend is dat zij negatieve milieueffecten hebben en bouwt voort op de maatregelen van de ingetrokken verordening met betrekking tot walvisachtigen , met inbegrip van de monitoringverplichting die was bedoeld als aanvulling op de ruimere verzameling van gegevens uit hoofde van het voormalige kader voor gegevensverzameling (waarin bijvangstgegevens deel uitmaken van een veel grotere en ruimere verzameling van gegevens). Deze monitoring van walvisachtigen is moeilijk uitvoerbaar gebleken en er bestaan duidelijk zorgen over de doeltreffendheid ervan. De omvang van de bijvangst blijft grotendeels onbekend.

De verordening voorziet tevens in het kader voor de uitvoering van het actieplan voor het verminderen van incidentele vangsten van zeevogels in vistuig en biedt lidstaten mogelijkheden om maatregelen vast te stellen voor hun wateren of op regionaal niveau en zo een effectieve bijdrage te leveren aan de doelstellingen en streefdoelen van de verordening.