Advies van het Economisch en Sociaal Comité over het "Voorstel voor een besluit van het Europees Parlement en de Raad tot vaststelling van een communautair actieprogramma ter aanmoediging van de samenwerking tussen lidstaten ter bestrijding van sociale uitsluiting"

(2001/C 14/14)

De Raad heeft op 24 juli 2000 besloten, overeenkomstig artikel 137 het Economisch en Sociaal Comité te raadplegen over het voornoemde voorstel.

De afdeling "Werkgelegenheid, sociale zaken, burgerschap", die met de voorbereiding van de desbetreffende werkzaamheden was belast, heeft haar advies op 3 oktober 2000 goedgekeurd. Rapporteur was mevrouw Cassina, co-rapporteur: mevrouw zu Eulenburg.

Het Economisch en Sociaal Comité heeft tijdens zijn 376e zitting (vergadering van 19 oktober 2000) het volgende advies uitgebracht dat met 99 stemmen vóór en 2 stemmen tegen, bij 2 onthoudingen is goedgekeurd.

1. Inleiding

1.1. Het "Voorstel voor een besluit van het Europees Parlement en de Raad tot vaststelling van een communautair actieprogramma ter aanmoediging van samenwerking tussen lidstaten ter bestrijding van sociale uitsluiting" (hierna het "programma" genoemd) vloeit voort uit het strategisch doel voor het volgende decennium, zoals geformuleerd(1) tijdens de Raad van Lissabon.

1.2. Met het voorstel wordt beoogd een dynamisch en transparant samenwerkingskader op te stellen voor EU-lidstaten die actieprogramma's tegen uitsluiting hebben opgezet of zulks van plan zijn. De bedoeling is in het streven naar een solidaire samenleving gezamenlijk op gestructureerde wijze te werken aan een "hechtere sociale samenhang" op basis van een beter inzicht in het verschijnsel sociale uitsluiting en op basis van in gemeenschappelijk overleg vastgestelde criteria voor de analyse van het verschijnsel en voor de te volgen aanpak.

1.3. Doel van het programma is meer inzicht in het verschijnsel "sociale uitsluiting" te krijgen, vorm te geven aan samenwerking en het van elkaar leren in het kader van nationale actieplannen, en mogelijkheden uit te werken voor de diverse actoren om iets te doen aan de problemen van sociale uitsluiting, met name door het opzetten van netwerken op EU-niveau.

1.4. De voorgestelde maatregelen liggen op het vlak van:

- analyse van kenmerken, oorzaken, processen en trends van sociale uitsluiting, het bijeenbrengen van vergelijkbare statistieken, het uitwerken van gemeenschappelijke methoden en het uitvoeren van thematische studies;

- samenwerking en uitwisseling van informatie en beste praktijken op basis van kwantitatieve en kwalitatieve indicatoren en monitoring;

- bevordering van de dialoog tussen de verschillende belanghebbende partijen en ondersteuning van networking tussen op het gebied van sociale uitsluiting werkzame NGO's op EU-niveau.

1.5. De uitvoering van het programma zal in handen zijn van de Commissie, die ook de contacten met de betrokken actoren dient te onderhouden en het onderzoek naar een geïntegreerde en gecoördineerde aanpak ter bestrijding van uitsluiting moet stimuleren. Taak van de Commissie is verder de participatie van de betrokken partijen aan het programma aan te moedigen en voorlichting te geven over de projecten die in aanmerking komen voor het programma.

1.6. Voor een succesvol verloop van het programma wordt ook een beroep gedaan op de instellingen en maatschappelijke organisaties op dit terrein om mee te werken aan het programma.

1.7. De voorgestelde looptijd van het actieprogramma is 5 jaar. In totaal wordt voor het programma een bedrag van 70 miljoen euro uitgetrokken, dat zal worden verdeeld over onderzoek naar sociale uitsluiting (27,6 miljoen), samenwerking (tussen de lidstaten) en uitwisseling van informatie en goede praktijken (29,3 miljoen), en participatie van actoren en netwerken (13,1 miljoen).

1.8. Voor de uitvoering van het programma geldt dat de te nemen maatregelen coherent en complementair dienen te zijn en moeten aansluiten bij andere beleidsonderdelen, instrumenten en maatregelen van de EU, en wel met name in samenhang met het Europees Sociaal Fonds en het programma Equal.

1.9. Voorts wordt gestreefd naar samenwerking met de EVA- en EER-landen en de kandidaat-lidstaten in Midden- en Oost-Europa, alsook met Turkije, Malta en Cyprus, die toegang tot het programma zullen hebben op de voorwaarden die in de reeds afgesloten c.q. nog overeen te komen akkoorden zijn vastgelegd.

1.10. Artikel 137, lid 2, tweede en derde alinea, en de hierop aansluitende artikelen 2 en 136 van het Verdrag vormen de rechtsgrondslag van het programma.

2. Algemene opmerkingen

2.1. De Raad van Lissabon heeft gewezen op het belang van "modernisering van het Europees sociaal model door te investeren in mensen en sociale uitsluiting te bestrijden": aan de informatiemaatschappij wordt voor en met de participatie van iedere EU-burger gebouwd, met oog voor zowel kwantitatief als kwalitatief toereikende dienstverlening. Hierbij staat het maatschappijbeeld voorop aan armoede een einde te maken en sociale samenhang te bevorderen, onder meer door samenwerking op Europees niveau. Een modern en rechtvaardig sociaal model zou de concurrentiepositie van de Europese Unie verre van schaden: wanneer de EU zorgt voor een beter evenwicht tussen economische ontwikkeling en sociale samenhang, heeft zij ten opzichte van derde landen een unieke troef in handen, waarmee zij een bijzonder stempel kan drukken op haar bijdrage en rol in internationale instellingen.

2.2. Het opnieuw opnemen van sociale samenhang als beleidsprioriteit is een belangrijk keerpunt, waarmee recht wordt gedaan aan het primaire belang van een humane ontwikkeling van de EU. In de praktijk zou deze wending tot uiting moet komen in een reeks nieuwe maatregelen, beleidslijnen en gedragswijzen. Met het oog op de grondslagen van democratie herinnert het Comité eraan dat in Lissabon opnieuw is voorgesteld om het streven naar sociale samenhang nauw te koppelen aan de grondrechten, zoals deze zijn geformuleerd door de VN, via een herziening van het Sociaal Handvest en binnenkort, in de hoop dat de Conventie voor grondrechten tot resultaten leidt die de goedkeuring van de lidstaten hebben, ook via het Verdrag.

2.3. Het Comité wijst erop dat de economie in de EU er sinds tijden niet zo goed heeft voorgestaan en dat onder dergelijke omstandigheden alle aandacht kan uitgaan naar de sociaal-humane ontwikkeling van de EU. Door de Europese regeringen(2) zijn plechtige beloftes in die richting gedaan. Bovendien kan worden vastgesteld dat ook het bedrijfsleven steeds meer belang hecht aan een sterkere sociale samenhang ter consolidering van ontwikkelingsstrategieën en groei. Zaak is in de strijd tegen uitsluiting alle mogelijkheden te benutten, om voor iedereen kansen te kunnen creëren. Het Comité herinnert eraan dat in de mededeling "Bouwen aan een solidair Europa" (par. 5.5.1(3)) benadrukt wordt dat het nu een goede gelegenheid is om te profiteren van de voor het komende decennium te verwachten economische groei en te investeren in de actieve participatie van de gehele bevolking, zodat op lange termijn de noodzaak en omvang van inkomensoverdrachten afnemen. Het devies luidt met andere woorden omschakeling in de overheidsuitgaven van passieve inkomensoverdrachten naar actieve investeringen en toekomstgerichte aanpassingsmaatregelen. Vanuit deze benadering dient de strijd tegen uitsluiting vooral gericht te worden op duurzame integratie van gemarginaliseerden in het arbeidsproces en het sociaal-maatschappelijk leven. Het Comité benadrukt dat het vooral zaak is de arbeidsmarkt open te breken voor gemarginaliseerden: de bestaande barrières moeten worden verlaagd voor kansarme groepen en personen (zoals mensen die gebukt gaan onder zware gezinslasten, gehandicapten, laaggeschoolden, mensen met psychische stoornissen en ex-gedetineerden). Hoewel deelname aan het arbeidsproces een essentiële voorwaarde is, kan hiermee niet altijd worden volstaan. In dit licht onderstreept het Comité dan ook de noodzaak het probleem van de marginalisering via specifieke doelgerichte maatregelen bij de wortel aan te pakken, zodat de vicieuze cirkel van armoede en uitsluiting kan worden doorbroken en het probleem niet langer van de ene generatie op de andere overgaat. Erkend moet worden dat de sociale-zekerheidstelsels, met name de opvangnetten die in alle mogelijke probleemsituaties een bestaansminimum (zowel in de vorm van uitkeringen als goederen en diensten) garanderen, hierbij onbetwistbaar van essentieel belang zijn. Van belang is in dit verband ook te streven naar een sollidariteitscultuur die in de politieke, economische en sociale keuzes tot uiting komt.

2.4. Het Comité heeft in zijn adviezen(4) herhaaldelijk erop gewezen dat in het beleid en de programma's op de diverse terreinen rekening moet worden gehouden met de factoren sociale uitsluiting en armoede. Het zijn uitermate complexe verschijnselen die niet afgedaan kunnen worden met een eenvoudige analyse of met kant-en-klare algemene oplossingen, die de situatie van gemarginaliseerden dikwijls alleen maar verergeren. Het Comité kan begrijpen dat de Commissie voor dit programma voor een voorzichtige aanpak heeft gekozen; in feite worden alleen de criteria voor de bij de bestrijding van de sociale uitsluiting te volgen werkwijze uiteengezet. Te betreuren is evenwel dat zowel inhoudelijk als financieel te weinig is geprofiteerd van het gunstige klimaat dat met de besluiten van Lissabon, de mededeling "Bouwen aan een solidair Europa" en recentelijk de Sociale Agenda is ontstaan.

2.5. Bovendien hadden enkele van de voorgestelde programmaprioriteiten in het teken van de samenwerking tussen de lidstaten kunnen staan. Uitsluiting en armoede dienen als een samenhangend geheel te worden beschouwd. In die zin is het te betreuren dat de titel van het voorstel slechts gewag maakt van "sociale uitsluiting" en dat in de tekst de twee verschijnselen niet consequent naast elkaar worden genoemd. Met het pluridimensionale karakter van het verschijnsel dient vanaf een zo vroeg mogelijk stadium op een heldere manier en op basis van overeengekomen criteria rekening te worden gehouden, zodat de samenwerking adequaat gestalte kan krijgen. Het Comité wijst in dit verband op het Verslag over de vorderingen van de werkzaamheden(5) waarin voorgesteld wordt de aandacht in eerste instantie te concentreren op een aantal grote pijlers, nl. inkomen, werkgelegenheid, levensomstandigheden en welvaart, consumptie, risicosituaties en maatschappelijke participatie, om aan de hand daarvan indicatoren te kunnen vaststellen ter evaluatie van de verschillende situaties. Het Comité juicht deze aanpak toe, maar voegt eraan toe dat deze pijlers uitgebreid en verdiept dienen te worden door rekening te houden met zowel de klassieke categorieën gemarginaliseerden als met groepen die door nieuwe risicosituaties aan de zijlijn van de maatschappij terecht dreigen te komen.

2.5.1. Het Comité dringt erop aan, onder de primaire aandachtspunten het risico van nieuwe gevallen van uitsluiting in de kennismaatschappij naar voren te halen (vaak leidt een gebrek aan kennis en vaardigheden tot marginalisering; in een kennismaatschappij kan analfabetisme of onvoldoende scholing echter tot levenslange uitsluiting leiden). Dit betekent dat de aandacht gericht moet worden op de minima (die grote kans hebben naar de marge van de samenleving af te glijden wanneer zij als gevolg van een ongeluk minder goed in staat zijn hun inkomen te verdienen), op moeilijk plaatsbare personen (die verplicht worden werk te zoeken met steeds minder werkzekerheid, dat geen hoge eisen aan het scholingsniveau stelt en slecht betaald wordt), op personen die op contractbasis werken en gedurende hun arbeidsleven diverse periodes van werkloosheid meemaken, op personen met wisselende woonplaatsen (migranten uit derde landen en mensen die continu rondtrekken om in hun levensonderhoud te kunnen voorzien) en op oudere werknemers en gepensioneerden met een te klein pensioen om van te kunnen rondkomen. Het verzoek om in de eerste plaats de risicofactoren te onderzoeken die tot uitsluiting kunnen leiden, wordt ingegeven door het streven preventief op te treden, iets waarin ook alle EU-instellingen en lidstaten dienen mee te gaan.

2.6. Het Comité is van oordeel dat de omvang en ontwikkeling van de sociale uitsluiting in de EU en de risico's op nieuwe vormen van uitsluiting in ieder geval op onderstaande vier terreinen tot doortastender optreden nopen:

- de prioriteiten moeten beter en anders worden geformuleerd en o.a. het ontwikkelen van als voorbeeld te fungeren, op gezamenlijk overleg tussen de betrokken actoren te baseren en via networking verder te ontwikkelen innovatieve en concrete initiatieven en methodes in het veld omvatten (deze worden in het Commissievoorstel uitgesloten(6), maar zijn wel mogelijk volgens art. 137 van het Verdrag),

- het budget moet worden opgetrokken en anders worden verdeeld: met het voorgestelde budget kunnen niet alle maatregelen worden gefinancierd, zelfs al zouden alleen maatregelen in aanmerking worden genomen die een voorbeeldfunctie vervullen qua werkwijze en qua resultaten (duurzame sociale integratie, geen kans om opnieuw gemarginaliseerd te raken);

- de sociale cohesie dient als doelstelling te worden geïntegreerd in alle beslissingen en terreinen van EU-beleid(7) (met inbegrip van het macro-economisch, financieel en industrieel beleid, het mededingings- en landbouwbeleid, enz.), en er moet een adequaat screeningssysteem worden ingevoerd om van tevoren strategieën en beslissingen inhoudelijk te evalueren, aanvullende maatregelen ter voorkoming van nieuwe uitsluitingen voor te stellen en achteraf de effecten van beleid en beslissingen op de sociale samenhang te evalueren en remedies voor te stellen;

- er moet bij de lidstaten sterker op worden aangedrongen om actieprogramma's op te zetten ter bestrijding van uitsluiting, inclusief tijdschema (uitgaande van nu) en kwantitatieve, maar vooral ook kwalitatieve doelstellingen om armoede terug te dringen.

2.6.1. Het Comité is van oordeel dat een investering in de bestrijding van uitsluiting, mits daadwerkelijk en duurzaam verandering wordt gebracht in de levensomstandigheden van arme en van de maatschappij uitgesloten burgers, zowel uit sociaal als economisch oogpunt echt de moeite waard is, en verzoekt het Europees Parlement met klem mee te werken aan een aanpassing van het programma, zoals hierboven uiteengezet (d.w.z. steun ten behoeve van concrete innovatieve maatregelen en benaderingen), door als begrotingsautoriteit het budget, met name de middelenverdeling van het programma te herzien.

2.7. De nadruk wordt in het ontwerpprogramma gelegd op het uitwerken van geïntegreerde en complementaire maatregelen die nauw aansluiten bij de werkgelegenheidsstrategie, de programma's en maatregelen in het kader van het Europees Sociaal Fonds en de strategie voor de modernisering van de socialezekerheidsstelsels. Een dergelijke aanpak wordt door het Comité ten zeerste toegejuicht. Het Comité betreurt evenwel dat de tekst van het besluit vrij vaag blijft en zelfs tot misverstanden kan leiden. Er zou duidelijk moeten worden aangegeven dat bij alle ESF-programma's nagegaan moet worden of zij coherent zijn met de nagestreefde sociale samenhang. Afgezien daarvan wordt in het besluit geen gewag gemaakt van de rol van de Groep op hoog niveau inzake sociale bescherming, hoewel de Raad van Lissabon heeft bevestigd dat deze Groep betrokken zal worden bij de werkzaamheden van de Raad om de doelen voor de bestrijding van uitsluiting vast te stellen(8) en de eerste bijdragen van deze Groep, die in paragraaf 2.5 worden aangehaald, reeds zeer waardevol gebleken zijn.

2.8. Actoren die bij het programma betrokken dienen te worden, zijn de overheden op EU-, nationaal, regionaal en lokaal niveau, de sociale partners en de op het gebied van sociale uitsluiting werkzame NGO's op de diverse niveaus alsook de minima en uitgeslotenen zelf, voor wie mogelijkheden moeten worden gecreëerd om zich te organiseren en aan het programma deel te nemen. Uiteraard worden tot de NGO's ook de verenigingen van personen die met armoede en uitsluiting te kampen hebben, zelfhulpgroepen en instanties van maatschappelijke hulpverlening gerekend. De toegang tot de in het programma beoogde dynamische samenwerking wordt echter op tweeërlei manieren gefilterd: enerzijds door de nationale regeringen die de belangrijkste verantwoordelijkheid toebedeeld krijgen in de strijd tegen uitsluiting, anderzijds door de maatschappelijke organisaties (sociale partners en NGO's) op Europees niveau. Essentieel is dat zij de actoren op nationaal, regionaal en lokaal niveau weten te bereiken: het succes van het programma hangt voor een wezenlijk deel af van de goede werking van de participatiemechanismen op alle niveaus. Belangrijk is dus dat de Commissie open blijft staan voor participatie van netwerken (zelfs van nieuwe netwerken(9)) die nieuwe openingen zien en met innoverende maatregelen komen om uitsluiting en armoede tegen te gaan, vooral door het creëren van een ondersteunende omgeving (enabling environment) om uit de spiraal van sociale uitsluiting te raken.

2.9. Een ander belangrijk punt in het ontwerpprogramma is het ontwikkelen van samenwerking in netwerkverband. Ook het Comité acht networking belangrijk. Om uitsluiting efficiënt te kunnen bestrijden, dienen dergelijke netwerken actoren van alle niveaus te omvatten: nationale, regionale en lokale overheden, sociale partners, NGO's, religieuze instellingen enz. Ter wille van de nodige efficiëntie dienen dergelijke pluriforme netwerken hun activiteiten te richten op doelstellingen die overeengekomen zijn in gezamenlijk overleg. Van belang is dat de overheden gezien de verantwoordelijkheid die hun is toebedeeld, de omvang van het probleem erkennen en bereid zijn tot samenwerking (ook tussen bestuurslagen onderling). Zij moeten zich in hun beleid flexibel opstellen en zorgen voor een zo goed mogelijk beheer van de ter beschikking staande middelen. Succesvolle bestrijding van uitsluiting is echter nooit de verdienste van één politieke actor alleen, maar van overheidsinstanties die de burgers achter hun streven weten te scharen, met inbegrip van - en dit in de eerste plaats - de personen die geconfronteerd worden met het probleem van sociale uitsluiting. Het Comité wijst op de cruciale rol van de regionale en lokale overheden en de maatschappelijke organisaties op deze niveaus en zou daarom inzake dit actieprogramma graag met het Comité van de Regio's samenwerken.

2.10. Het Comité wijst erop dat de procedures om toegang te krijgen tot het programma duidelijk, eenvoudig en zonder administratieve rompslomp moeten zijn. Dit, en niet het creëren van een veelvoud aan procedures, komt de transparantie ten goede. Dezelfde transparantie en flexibiliteit dienen het uitgangspunt te zijn bij de ontwikkeling van de "open coördinatiemethode", die niet beperkt mag worden tot institutionele oriënterings- en besluitvormingsgroepen zonder dat de andere actoren inspraak hebben gehad.

2.11. Wat betreft de beoogde maatregelen, kan het Comité zijn teleurstelling niet verhullen. Weliswaar acht de Commissie terecht het voor de analyse van de problematiek van sociale uitsluiting essentieel gemeenschappelijke criteria te formuleren voor de te volgen werkwijze en voor betrouwbare en geharmoniseerde statistieken, maar het valt niet in te zien waarom de Commissie zo veel waarde hecht aan "studies" en "onderzoek". Voor dit programma-onderdeel is een flink bedrag uitgetrokken (5,1 miljoen euro voor thematische studies en 4,6 miljoen euro voor deskundig onderzoek en specifieke studies), dat het fonds dreigt uit te hollen zonder dat daar de garantie tegenover staat dat de maatregelen daadwerkelijk positieve effecten hebben op de bestrijding van de uitsluiting als zodanig. Het Comité merkt op dat er reeds een groot aantal hoogwaardige studies op dit terrein bestaan, die de moeite waard zijn om eerst door te nemen.

2.11.1. Het Comité stelt voor in samenwerking met het Comité van de Regio's na te gaan welke mogelijkheden er zijn om een instantie voor waarneming, contact, follow-up en ondersteuning op te richten, met participatie van de Europese netwerken van de op dit terrein werkzame NGO's en het Europees Parlement. Deze instantie zou een lichte structuur moeten krijgen, bestaande uit een aantal vooraanstaande, competente personen die in gezamenlijk overleg worden benoemd door het ESC, het CvdR, het Europees Parlement en de netwerken van de betrokken NGO's. De taak van deze instantie zou kunnen zijn:

- de Europese, nationale en lokale netwerken aan elkaar te koppelen, contacten te onderhouden en op permanente basis samen te werken met nationale, en eventueel regionale, waarnemingsposten(10);

- een selectie te maken uit de bestaande studies en onderzoeken naar uitsluiting en armoede;

- te zorgen voor een regelmatige follow-up van het programma en een overzicht op te stellen van de behaalde resultaten en opgedane kennis;

- de initiatieven te evalueren en met name de best practices eruit te halen om hieraan bekendheid te geven en het proces van het van elkaar leren te bevorderen;

- "systematische screening" van beleid, wetgeving en maatregelen te ondersteunen om te zorgen voor coherentie met de doelstelling van sociale samenhang;

- advies uit te brengen inzake de verdere ontwikkeling van het programma.

3. Bijzondere opmerkingen

3.1. Het Comité dringt erop aan om in de titel van het programma ook armoede te vermelden. Voorgesteld wordt om de titel als volgt te formuleren: "Voorstel voor een besluit van het Europees Parlement en de Raad tot vaststelling van een communautair actieprogramma ter bestrijding van sociale uitsluiting en met name armoede in het streven naar een solidaire samenleving".

3.2. In de tweede considerans dient tevens het herziene Sociaal Handvest van de Raad van Europa te worden vermeld.

3.3. Het Comité stelt met voldoening vast dat het in de derde considerans genoemd wordt als één van de instellingen en organen die erop hebben aangedrongen meer te doen aan de bestrijding van sociale uitsluiting.

3.4. In artikel 1 dient in de eerste zin na "samenwerking tussen de lidstaten" te worden toegevoegd: "in gedeelde verantwoordelijkheid met alle betrokken actoren,".

3.5. In artikel 2, lid 2 wordt gewezen op de noodzaak om sociale samenhang te "mainstreamen" in alle beleidsonderdelen. Het Comité ondersteunt dit van harte, maar betreurt dat het hierbij blijft en hiervan geen prioriteit wordt gemaakt. Mainstreamen zou één van de kernpunten van het programma moeten vormen (een maatregel overigens die niets kost, aangezien het een kwestie is van politieke wil van de betrokken actoren).

3.6. De doelstellingen (art. 3) dienen als volgt te worden geherformuleerd:

"- het verbeteren van het inzicht in het verschijnsel sociale uitsluiting en armoede om gezamenlijk criteria en parameters te kunnen vaststellen voor strategieën ter bevordering van de sociale samenhang;

- het organiseren van beleidssamenwerking en van elkaar leren in de context van nationale actieplannen gebaseerd op gemeenschappelijke parameters;

- het ontwikkelen van het vermogen van actoren - met inbegrip van de betrokken personen - om sociale uitsluiting effectief aan te pakken, met name door best practices en networking op alle daarvoor geschikte niveaus."

3.7. In artikel 4 (Acties van de Gemeenschap) dient het eerste punt als volgt te worden geherformuleerd:

"- 'vaststellen van criteria voor de analyse van het complex van oorzaken, processen en trends...'".

Aan het eind van artikel 4 dient een nieuw punt te worden toegevoegd:

"- 'directe steun ten behoeve van initiatieven en gedragswijzen die op het gebied van bestrijding van uitsluiting als best practices te beschouwen zijn, gebaseerd zijn op optimale samenwerking tussen de diverse met elkaar via networking in verbinding staande institutionele en sociale actoren, en nieuwe accenten leggen, met name op punten als consolidering van een solidaire samenleving, voorkomen van het terugvallen in de marginalisering en herverdeling van de kansen.'"

3.8. In artikel 5 dient een nieuw lid 3 te worden toegevoegd, waarin op basis van het voorstel in paragraaf 2.11.1 van onderhavig advies de oprichting van een instantie gestipuleerd wordt die speciaal belast zal zijn met waarnemings-, contact-, follow-up- en ondersteunende werkzaamheden.

3.9. Artikel 6 (Financiering): het Comité dringt erop aan het geplande budget op te trekken, zeker wanneer, zoals het Comité voorstelt, in het kader van het programma innovatieve en concrete activiteiten en gedragswijzen gefinancierd zullen worden.

3.10. Artikel 7 (Comité): het Comité stelt dat het hier om een beheerscomité dient te gaan. Het valt niet goed in te zien waarom het comité in kwestie (art. 7, lid 3, derde streepje) geraadpleegd zou moeten worden over "het jaarlijkse werkplan voor het uitvoeren van de acties van het programma, en de voorstellen van de Commissie betreffende selectiecriteria voor financiële ondersteuning". Het vaststellen van de selectiecriteria is een taak die zeer gevoelig ligt en een politieke interpretatie van het programma en de doeleinden ervan vereist, hetgeen beter kan worden overgelaten aan de Groep op hoog niveau inzake sociale bescherming (CEPS), die in de conclusies van Lissabon de opdracht heeft gekregen om de criteria en doelstellingen vast te stellen voor de bestrijding van uitsluiting. De politieke rol van het CEPS bij de uitvoering van het programma dient expliciet te worden gepreciseerd in het besluit.

3.11. In artikel 8, lid 1 worden de beleidsonderdelen genoemd die coherent dienen te zijn met het programma ter bestrijding van uitsluiting, waarvoor de Commissie in samenwerking met de lidstaten dient te zorgen. Het Comité kan zich in deze opsomming vinden, maar dringt er bij de Commissie op aan tevens bijzondere aandacht te besteden aan andere, niet genoemde beleidsterreinen, met name het fiscaal, economisch en monetair beleid, mededingingsbeleid, beleid ter bescherming van de consument en landbouwbeleid.

3.12. Het Comité acht het positief dat het programma openstaat (art. 9 - Deelneming van de EVA/EER-landen, de geassocieerde landen van Midden- en Oost-Europa, Cyprus, Malta en Turkije) voor met name de kandidaat-lidstaten, maar benadrukt ook dat er overleg met de landen in kwestie moet plaatsvinden en dat samen met hen de situatie van de sociale uitsluiting aldaar zorgvuldig onder de loep moet worden genomen met het oog op in het kader van de pre-toetredingsstrategieën te nemen uiteenlopende (ook financiële) steunmaatregelen om de strijd tegen uitsluiting efficiënt te bestrijden, in de eerste plaats door ondersteuning van de modernisering en verbetering van de sociale zekerheidsstelsels in de betrokken landen.

3.13. Wat betreft het toezicht en de evaluatie (art. 10) vraagt het Comité zich af of met de eerste evaluatie wel gewacht moet worden tot het eind van het derde jaar. Het Comité zou het nuttig vinden om bijvoorbeeld twee jaar na inwerkingtreding van het programma een tussentijds rapport te laten opmaken door diensten van de Commissie, om zo beter te kunnen bekijken waar de aandachtspunten voor de tweede helft van de looptijd van het programma dienen te liggen. Het Comité verklaart de Commissie graag terzijde te staan bij follow-up- en evaluatiewerkzaamheden van het programma en gaat ervan uit dat de Commissie zijn advies zal vragen over het rapport.

Brussel, 19 oktober 2000.

De voorzitter

van het Economisch en Sociaal Comité

G. Frerichs

(1) "Vandaag heeft de Unie zich zelf voor het komende decennium een nieuw strategisch doel gesteld: de meest concurrerende en dynamische kenniseconomie van de wereld te worden die in staat is tot duurzame economische groei met meer en betere banen en een hechtere sociale samenhang." - Raad van Lissabon, conclusies van het voorzitterschap pt. 5). "Het aantal mensen dat in de EU onder de armoedegrens leeft en sociaal is uitgesloten, is onaanvaardbaar hoog." (Raad van Lissabon, conclusies van het voorzitterschap pt. 32).

(2) Zie Kopenhagen en Kopenhagen + 5.

(3) Noot van de vertaler: Nederlandse versie nog niet beschikbaar.

(4) Zie met name het advies "De kosten van armoede en sociale uitsluiting in Europa" (rapporteur: Burnel) - PB C 284, juli 1998.

(5) Verslag van de Groep op hoog niveau betreffende de versterking van de samenwerking voor de modernisering en verbetering van de sociale bescherming - Brussel, 18 mei 2000, nr. 8634/00.

(6) "Het programma zal geen microprojecten in het veld financieren die betrekking hebben op sociale uitsluiting op lokaal, regionaal of nationaal niveau en waarvan uitgeslotenen rechtstreeks profiteren" (Toelichting pt. 5).

(7) Zoals aangegeven in de mededeling "Bouwen aan een solidair Europa", par. 2.4 en 5.1 - COM(2000) 79 def.

(8) Conclusies van het voorzitterschap, blz. 32.

(9) Dit in tegenstelling tot hetgeen in de bijlage onder pt. 3.1 staat.

(10) Er zou met name moeten worden geprofiteerd van de ervaringen van de follow-up-comités van Kopenhagen.