Jaarverslag over het beleid van de Europese Unie op het gebied van humanitaire hulp en de tenuitvoerlegging ervan in 2016

In 2016 richtte de EU ook de Faciliteit voor vluchtelingen in Turkije op ten behoeve van de drie miljoen vluchtelingen die worden opgevangen door Turkije. Het humanitaire luik ter waarde van 1,4 miljard EUR van de Faciliteit voor 2016 en 2017 is gericht op de ondersteuning van vluchtelingen die voornamelijk buiten de kampen leven (zij vormen de grootste groep vluchtelingen in Turkije en zijn ook het meest kwetsbaar). Daarom lanceerde de Commissie, via het Wereldvoedselprogramma en de Turkse Rode Halve Maan, het grootste humanitaire project ooit van de EU, het sociaal vangnet voor noodgevallen (Emergency Social Safety Net – ESSN) om een miljoen van de meest kwetsbare vluchtelingen maandelijks van geld te voorzien via een betaalkaart.

In Syrië ging bijna de helft van de humanitaire hulp van de Commissie naar onmiddellijke levensreddende en dringende humanitaire acties. Daarnaast werd ook ondersteuning geboden in de vorm van drinkwater, sanitaire voorzieningen en hygiëne, voedsel en andere hulpgoederen, en bescherming van kinderen. In Jordanië en Libanon werd de humanitaire financiering van de EU gebruikt om geld te geven aan de meest kwetsbare vluchtelingen, voor levensreddende secundaire gezondheidszorg, niet-formeel onderwijs, onderdak, water, hygiëne en sanitaire voorzieningen. Er werden ook inspanningen geleverd om op internationaal niveau te pleiten voor vrije humanitaire toegang, bescherming van vluchtelingen en naleving van het internationaal humanitair recht.

De Commissie maakte 454 miljoen EUR vrij voor humanitaire acties in Syrië en de buurlanden, aansluitend bij de beloftes die waren gedaan op de conferentie van Londen in februari 2016.

Een aanzienlijk deel van de humanitaire begroting van de EU ging in 2016 naar de ondersteuning van vluchtelingen in de landen die rechtstreeks getroffen worden door de crisis in Syrië en van mensen in Syrië zelf die humanitaire hulp nodig hebben.

In 2016 zijn het aantal, de complexiteit en de ernst van de humanitaire crises toegenomen. Er waren meer dan 50 gewapende conflicten en er is weinig tot geen verbetering opgetreden in de meest ernstige grootschalige crises, zoals die in Syrië, Jemen, Zuid-Sudan en de regio van het Tsjaadmeer. Natuurrampen als gevolg van belangrijke trends als klimaatverandering, urbanisatie en demografische druk, hebben de voorbije jaren ertoe geleid dat elk jaar naar schatting 26 miljoen mensen humanitaire hulp nodig hebben. In totaal hadden meer dan 95 miljoen mensen in 40 landen humanitaire hulp nodig in 2016 en bijna 65 miljoen mensen (waarvan de helft kinderen) moesten hun land ontvluchten, meer dan ooit tevoren.

In dit verslag worden de belangrijkste activiteiten en beleidsresultaten van de Unie op het gebied van humanitaire hulp in 2016 gepresenteerd, zoals deze via het directoraat-generaal Europese Civiele Bescherming en Humanitaire Hulp (ECHO) van de Europese Commissie ten uitvoer zijn gelegd. Het verslag wordt opgesteld in overeenstemming met artikel 19 van Verordening (EG) nr. 1257/96 van de Raad van 20 juni 1996 betreffende humanitaire hulp, dat vereist dat de Commissie bij het Europees Parlement en de Raad een jaarverslag indient met een overzicht van de gedurende het voorbije jaar gefinancierde acties.

Overzicht van de belangrijkste humanitaire hulpacties in 2016 Overzicht van de belangrijkste humanitaire hulpacties in 2016

Zoals ook in voorbije jaren maakte de respons op humanitaire crises in Afrika een groot deel uit van de humanitaire ondersteuning van de EU, waarbij de nadruk vooral lag op de complexe noodsituaties in de Sahel en de Hoorn van Afrika en in de regio van het Tsjaadmeer, waar crises rond voedselzekerheid werden verergerd door een aantal langdurige conflicten. In totaal maakte de Commissie EUR 747 miljoen vrij voor crises in Afrika ten zuiden van de Sahara. De grootste bedragen gingen naar Sudan en Zuid-Sudan (EUR 192 miljoen) en de Hoorn van Afrika (EUR 203 miljoen), alsook naar West-Afrika (EUR 140 miljoen). Zowel in de Hoorn als in de Sahel zorgde de Commissie voor nauwe banden met de ontwikkelingshulp van de EU om de weerbaarheid van de betrokken gemeenschappen te versterken. In de Centraal-Afrikaanse Republiek (CAR) bleef de EU zeer actief als humanitaire donor, overeenkomstig haar consistente inzet op hoog niveau met betrekking tot de CAR, door hulp te bieden op korte en langere termijn en de weerbaarheid te versterken van de slachtoffers van het conflict in het land zelf en van de vluchtelingen in naburige landen.

Irak, Midden-Oosten en Noord-Afrika

De EU speelde een belangrijke rol in de ondersteuning van de slachtoffers van het conflict in Irak (EUR 159 miljoen) en nam op internationaal vlak het voortouw (onder meer via een evenement op hoog niveau op de Algemene Vergadering van de VN onder auspiciën van commissaris Stylianides). De EU hielp ook om bijstand in natura van de EU-lidstaten te verlenen en te coördineren via het Uniemechanisme voor civiele bescherming in de context van het conflict rond Mosoel.

Verder bleef de EU aanzienlijke bijstand verlenen aan humanitaire acties in Jemen (70 miljoen EUR), waar de situatie op het vlak van humanitaire basisbehoeften en naleving van het internationaal humanitair recht verder verslechterde, en in Palestina (25 miljoen EUR). In Noord-Afrika werd verder steun verleend aan de Sahrawi-vluchtelingen en de bevolking in Libië die getroffen wordt door het conflict.

Oekraïne

De EU bleef een van de grootste humanitaire donoren in de crisis in Oekraïne en verstrekte voedsel, onderdak, gezondheidszorg en psychologische begeleiding aan de meest kwetsbare mensen die het slachtoffer zijn van het conflict in het oosten van Oekraïne. In totaal werd er 28,4 miljoen EUR vrijgemaakt voor de humanitaire respons van de EU op de crisis.

Respons op natuurrampen

Snel en efficiënt reageren op natuurrampen was ook in 2016 een belangrijke prioriteit voor de Commissie. Dit heeft zowel betrekking op humanitaire hulp via partnerorganisaties als op het Uniemechanisme voor civiele bescherming, dat de bijstand in natura van de lidstaten vergemakkelijkt en coördineert via het Emergency Response Coordination Centre (ERCC).

In 2016 was de respons op het El Niño-fenomeen, dat dit jaar erger was dan ooit, een belangrijke prioriteit. De Commissie kende 298 miljoen EUR aan humanitaire noodhulp toe aan de slachtoffers van El Niño.

De Commissie stond ook klaar om steun te verlenen in geval van onverwachte rampen. Zo maakte de EU met name geld vrij voor de slachtoffers van de tropische cycloon Winston op Fiji en de droogte in Papoea-Nieuw-Guinea. De EU verleende ook steun aan de slachtoffers van de aardbeving in Ecuador in 2016, in de vorm van humanitaire hulp en Europese bijstand in het kader van civiele bescherming.

Horizontale acties

Onderwijs in noodsituaties

Het onderwijs stimuleren in noodsituaties is de laatste jaren een belangrijke prioriteit voor de Commissie. Zo besteedde de Commissie in 2016 meer dan 4 % van haar oorspronkelijke humanitaire begroting aan onderwijsprogramma’s in humanitaire crises, zoals commissaris Stylianides bij het begin van zijn mandaat beloofde.

Humanitaire wereldtop

De Commissie werkte actief mee aan de humanitaire wereldtop die op 23 en 24 mei 2016 plaatsvond in Istanbul. De EU heeft ongeveer 100 toezeggingen gedaan, waaronder een nieuw, op ontwikkeling gebaseerd beleid inzake gedwongen ontheemding; nieuwe richtlijnen inzake humanitaire bescherming; actieve betrokkenheid en aansluiting bij de "Grand Bargain" om zo de efficiëntie en effectiviteit van de hulp te verbeteren; verdere financiering van onderwijs in noodsituaties met de humanitaire begroting; en onderschrijving van het handvest inzake de integratie van mensen met een handicap in het humanitaire optreden en het handvest over crisissituaties in steden .

De Grand Bargain

De Commissie speelde een hoofdrol tijdens de onderhandelingen over de Grand Bargain in de aanloop naar de humanitaire wereldtop en ook in de eerste twaalf maanden van de uitvoering van de verbintenissen. Met de Grand Bargain hebben donoren en uitvoerende instanties toegezegd om een reeks maatregelen te nemen die de efficiëntie van humanitaire acties moeten verbeteren in een geest van samenwerking en wederzijds engagement. Naast haar rol als facilitator van de Grand Bargain in het algemeen stuurt de Commissie ook mede de onpartijdige en uitgebreide analyses van de humanitaire behoeften aan. Deze werkzaamheden worden als cruciaal beschouwd, want hiermee wordt de basis gelegd voor de strategische planning en financiering en voor een gerichte en efficiënte humanitaire respons.

Koppeling van humanitaire hulp en ontwikkeling

Het belang van de koppeling tussen humanitaire hulp en ontwikkeling werd uitgebreid besproken tijdens een aantal belangrijke multilaterale evenementen en op Europees niveau. In 2016 werd vooruitgang geboekt op dit vlak, zowel op beleidsniveau (bv. de nieuwe Europese consensus inzake ontwikkeling, de humanitaire wereldtop en de "Grand Bargain") als op operationeel niveau.

De diensten van de Commissie werkten nauw samen op Haïti na de orkaan Matthew, met name om de voedselzekerheid en de weerbaarheid van de plattelandsbevolking te versterken en om de weerbaarheid van de bevolking in steden te verbeteren. In Nigeria werd samengewerkt aan de versterking van de weerbaarheid om de complexe crisis in het noordoosten aan te pakken. De diensten van de Commissie zetten ook de eerste stappen om samen proeflanden te selecteren om de koppeling van humanitaire en ontwikkelingshulp te versterken en onder de aandacht te brengen.