Advies van het Comité van de Regio's over "1999 - Internationaal jaar van de ouderen"

(1999/C 374/09)

HET COMITÉ VAN DE REGIO'S,

gezien het besluit van zijn Bureau d.d. 18 november 1998 om overeenkomstig art. 198 C, vierde alinea, van het EG-Verdrag een advies op te stellen over "1999 - Internationaal Jaar van de ouderen" en commissie 5 "Sociaal beleid, volksgezondheid, consumentenbescherming, onderzoek, toerisme" te belasten met de desbetreffende voorbereidingen;

gezien het ontwerpadvies (CDR 442/98 rev. 2) dat op 22 maart 1999 door commissie 5 is goedgekeurd (rapporteurs: mevrouw Haijanen (FI/EVP) en de heer Keymer (VK/EV),

heeft tijdens zijn 30e zitting van 15 en 16 september 1999 (vergadering van 16 september) het volgende advies met algemene stemmen goedgekeurd.

1. Inleiding

1.1. De Verenigde Naties hebben 1999 uitgeroepen tot het Internationaal Jaar van de ouderen. Doel van dit themajaar is de demografische situatie beter in beeld te brengen, een debat op gang te brengen, de coördinatie tussen de verschillende diensten te verbeteren en het uitstippelen van strategieën alsmede onderzoek en uitwisseling van best practices te stimuleren. De thema's van dit jaar zullen zowel op lokaal, regionaal en nationaal niveau als per continent en wereldwijd worden uitgewerkt. In het kader van het Internationaal Jaar van de ouderen zullen ook in de EU tal van evenementen worden georganiseerd op Europees, nationaal, regionaal en lokaal niveau.

1.2. De bevolking in de EU-landen vergrijst door lage geboortecijfers enerzijds en een dankzij de ontwikkeling van de medische wetenschap gestegen levensverwachting anderzijds. In 2025 zal de bevolking in Europa voor meer dan een derde uit personen van de pensioengerechtigde leeftijd bestaan. Veel lidstaten zullen de komende decennia ook te maken krijgen met een relatief snel groeiend aantal 80-plussers.

1.3. De veranderingen in de bevolkingsopbouw stellen de Europese Unie en het regionale en lokale bestuur in de lidstaten voor een aanzienlijke taak. De grote uitdagingen voor het ouderenbeleid zijn de voorwaarden te scheppen om als oudere langer een gezond en actief leven te leiden, te zorgen voor toereikende medische en maatschappelijke zorg en een op de behoeften van ouderen afgestemde leefomgeving, een inkomen voor ouderen te garanderen, en ouderen meer mogelijkheden te bieden om levenslang te leren en aan het maatschappelijk leven deel te nemen. De attitude ten opzicht van het ouder worden en ouderen moet anders worden. Kennisvergroting is een belangrijk instrument om de bestaande negatieve instelling in het beroepsleven te doorbreken. Zeer belangrijk is ook dat in het beroepsleven wordt ingespeeld op de gewijzigde demografische structuur en mogelijkheden bestudeerd worden om ouderen in dienst te nemen/houden. Op die wijze kan men ook het welzijn van ouderen vergroten.

De Europese Unie en het regionale en het lokale bestuur moeten er zich voor hoeden ouderen te beschouwen als een homogene groep personen die behoefte hebben aan maatschappelijke en medische zorg. Het is belangrijk dat de waarde van zelfredzaamheid niet uit het oog wordt verloren en dat aldus ouderen die hiertoe in staat zijn, voldoende ruimte gelaten wordt om zelf een actieve rol te spelen in het verwezenlijken van een gezond en actief leven.

2. De grote uitdagingen voor het ouderenbeleid

2.1. Langer gezond en actief blijven

2.1.1. Taak van het ouderenbeleid is ervoor te zorgen dat ouderen langer een actief en zelfstandig leven kunnen blijven leiden. Mensen van de pensioengerechtigde leeftijd moeten niet alleen worden onderzocht op ziekten, er zou ook moeten worden gekeken naar hun lichamelijke en geestelijke gesteldheid en hun maatschappelijk functioneren. In het algemeen kan worden gesteld dat mensen tevreden zijn met hun leven zolang ze het gevoel hebben dat ze voor hun leeftijd nog redelijk veel kunnen doen. Door voor ouderen de voorwaarden te scheppen om langer een actief leven te leiden, kunnen bovendien de kosten van het ouderenbeleid aanzienlijk worden ingeperkt. Het aandeel ouderen dat een beroep doet op medische zorg en andere door de regionale en lokale overheden aangeboden publieke diensten hangt immers ervan af hoe fit ouderen zijn.

2.1.2. Beweging is belangrijk voor ouderen om gezond te blijven en dingen zelf te kunnen blijven doen. Hierdoor kunnen zij blijven deelnemen aan het maatschappelijk leven. Het belang van beweging dient dan ook benadrukt worden. Voor ouderen die ziek worden, moeten snelle en efficiënte medische verzorging, onderzoek en voldoende veelzijdige revalidatie voorhanden zijn. Ook moet er al in een eerder stadium speciale aandacht worden besteed aan zaken als preventieve geneeskunde en voorbereiding op de pensionering.

2.2. Toereikende medische en maatschappelijke zorg

2.2.1. Ouderen doen voor een groot deel beroep op dezelfde commerciële, vervoers-, gezondheids-, culturele en onderwijsdiensten en -goederen als de overige bevolking. Naarmate de bevolking vergrijst, groeit ook de vraag naar maatschappelijke en medische zorg. Met name door de toename van het aantal aan geheugenstoornissen en dementie lijdende ouderen is meer hulp, maatschappelijke en medische zorg geboden. De diensten dienen te worden afgestemd op de individuele behoeften van ouderen. Revalidatie en ambulante zorg dienen de voorkeur te genieten boven intramurale zorg. Bij het opzetten van medische en maatschappelijke zorg dient de oudere te worden gezien als een deel van een maatschappelijk netwerk, waartoe gezin, overige familieleden, vrienden, buren en andere contacten behoren.

Sommige lokale overheden hebben personeel in dienst genomen en opgeleid dat tot taak heeft, ouderen te helpen in het dagelijkse leven. Dankzij de ontwikkeling van deze diensten is bovendien lokale werkgelegenheid gecreëerd.

De diensten dienen te worden afgestemd op de individuele behoeften van ouderen. Met het oog hierop is het zaak dat voor coördinatie tussen de sociale en de geneeskundige dienstverlening aan deze burgers wordt gezorgd.

2.2.2. Het is zaak te zorgen voor voldoende deskundig personeel in de bejaardenzorg. Ook de familieleden die een oudere verzorgen, hebben daarbij hulp nodig. De traditionele rol van de familie in de opvang van bejaarden is een wezenlijk element in het sociaal weefsel van de samenlevingen in Europa, dat moet worden gestimuleerd met positieve maatregelen.

2.2.3. De organisatie van het werk en de werkmethodes dienen te worden ontwikkeld door toepassing van nieuwe uit onderzoek en in de opleiding verkregen kennis, door speciale bijstand te verlenen aan familieleden en andere zorgverstrekkers uit het informele circuit. De mobiliteit van werknemers tussen de EU-lidstaten vormt daarnaast een uitdaging op zich voor de beroepsopleiding.

Ook moet worden bevorderd dat er coördinatie plaats vindt tussen lokale en regionale vrijwilligersorganisaties, omdat deze namelijk een aanzienlijk potentieel vormen van allerlei soorten van steunverlening die ouderen kan worden geboden. Daar komt nog bij dat dergelijke organisaties onmisbare kennis van de situatie ter plaatse bezitten en dus kunnen aangeven in welke zones het percentage ouderen bijzonder groot is.

2.2.4. Belangrijk is dat bij het opzetten van dienstverlening voor ouderen rekening wordt gehouden met zaken als geografische aspecten, slechte verbindingen en het ontbreken van adequate zorgvoorzieningen.

2.2.5. In de toekomst zouden middelen van de Structuurfondsen en met name het Europees Sociaal Fonds moeten worden aangewend om initiatieven van regionale en lokale overheden ten behoeve van ouderen, te ondersteunen. Zo zou de opleiding van personeel dat met de verzorging van hulpbehoevende personen is belast, voor steun van het ESF in aanmerking moeten komen.

2.3. Op de behoeften van ouderen afgestemde huisvesting, leefomgeving en openbaar vervoer

2.3.1. In het beleid voor huisvesting, vervoer en ruimtelijke ordening dient ook oog te zijn voor de behoeften van ouderen. Het effect van de in dit verband te nemen beslissingen op de inhoud en de kosten van het ouderenbeleid kan zich wel voor tientallen jaren doen gevoelen. De eisen die aan huisvesting worden gesteld, zijn verschillend al naar gelang de levensfase. Eén van de doelstellingen van het ouderenbeleid is te zorgen voor op de behoeften van ouderen afgestemde huisvesting. Men zou er het best aan doen reeds bij de bouw van de woningen met deze behoeften rekening te houden. Ook is het zaak om bij woningbouw- en bestemmingsplannen kennis te nemen van de mening van ouderen. Winkels en diensten dienen zo te worden gelokaliseerd dat zij voor iedereen toegankelijk zijn en zelfredzaamheid van ouderen bevorderen. Met name in hun structuur- en bestemmingsplannen zien regionale en lokale overheden zich aldus voor de nodige uitdagingen geplaatst. Voor ouderen toegankelijk vervoer is eveneens van essentieel belang als men ouderen de mogelijkheid wil bieden actief te blijven en deel te nemen aan het leven in hun gemeenschap.

Steeds meer personen vestigen zich na hun beroepscarrière in een ander land of andere regio van de Europese Unie, waar de geografische ligging of het klimaat aantrekkelijker zijn. De lokale en regionale overheden die deze personen in hun gebied opvangen, dienen met deze bijzondere situatie rekening te houden.

2.3.2. Eén van de toepassingen van de zich snel ontwikkelende technologie zijn hulpmiddelen. Hulpmiddelen bieden uitkomst als ouderen bepaalde dingen niet meer zelf kunnen doen. Zij ondersteunen het zelfstandig wonen en verlichten het werk van bejaardenverzorgers. Dergelijke hulpmiddelen dienen gebruikersvriendelijk te zijn.

Sommige territoriale instanties hebben initiatieven opgezet om ervoor te zorgen dat ouderen zo lang mogelijk zelfstandig thuis kunnen blijven wonen. Bijvoorbeeld een 24 uurs-telefonische dienstverlening die ouderen in staat stelt zelfstandig te blijven wonen en zo nodig hulp of bijstand te vragen.

Daarnaast zouden er in navolging van wat momenteel al wordt gedaan ter opheffing van bouwtechnische belemmeringen voor ouderen, vormen van financiële bijstand moeten komen voor ouderen die hun woningen van dergelijke hulpmiddelen willen voorzien.

2.4. Inkomen ouderen garanderen

2.4.1. Willen ouderen een actief, zelfstandig bestaan kunnen voeren, dan dienen zij over toereikende bestaansmiddelen te beschikken. De hoogte van een waardevast gegarandeerd pensioen hangt af van de algemene economische ontwikkeling. Het is zaak dat het pensioenstelsel zo wordt gestructureerd dat het ook functioneert bij een vergrijzende bevolking en een toenemende levensduur. Ook moet het mogelijk worden gemaakt om pensioen en werk op een flexibele manier met elkaar te verenigen. Voor ouderen die in staat zijn een volwaardig actief leven te leiden, moet het mogelijk zijn om ook na hun pensionering in zekere mate te kunnen kiezen voor zinvolle arbeid waarvoor zij ook een inkomen ontvangen. Naarmate de bevolking ouder wordt, zal de consumptie door ouderen een steeds groter deel van de potentiële consumptie gaan uitmaken. Het gegarandeerde pensioen houdt op zijn beurt de vraag naar verbruiksgoederen in stand, hetgeen voor een goede werking van de economie onontbeerlijk is.

2.5. Meer mogelijkheden voor ouderen om levenslang te leren en aan het maatschappelijk leven deel te nemen

2.5.1. Ouderen dienen de mogelijkheid te krijgen invloed uit te oefenen op en deel te nemen aan besluitvorming die hen aanbelangt. Naast de representatieve democratie dienen voor ouderen mogelijkheden voor rechtstreekse participatie en beïnvloeding te worden gecreëerd. Van groot belang is dat de gebruikers van diensten betrokken worden bij het regionale en lokale gebeuren. Veel gepensioneerden zijn bovendien geïnteresseerd in vrijwilligerswerk. In het licht van de actieve discussie die de laatste tijd is gevoerd over de bijdrage die de zogenoemde tertiaire sector kan leveren in de strijd tegen de werkloosheid en met name de sociale uitsluiting moet worden opgemerkt dat veel vrijwilligerswerk valt of staat met de actieve inbreng van ouderen.

2.5.2. De snelle maatschappelijke ontwikkelingen maken dat permanente educatie nog belangrijker is geworden. Met name de mondialisering in het beroepsleven en de continue ontwikkelingen in de informatie- en productietechnologie vereisen dat werknemers zich snel kunnen aanpassen aan de veranderingen op het werk. Tegelijkertijd moet het beroepsleven meer worden ingesteld op oudere werknemers. Een belangrijke opgave is ervoor te zorgen dat ouderen kunnen blijven werken. De lidstaten dienen te bekijken hoe in de praktijk de discriminatie van ouderen op de arbeidsmarkt kan worden tegengegaan. Dit zal in hoofdstuk 3 uitvoerig worden besproken.

2.5.3. Om ervoor te zorgen dat ouderen actief blijven, moeten lokale en regionale overheden hun de juiste activiteiten bieden, zoals cursussen, seminars of universiteiten voor ouderen. Op die manier kunnen zij onder deskundig toezicht met elkaar uitzoeken waar hun behoeften liggen.

3. De positie van ouderen op de arbeidsmarkt

3.1. Ouderen en werkgelegenheid

3.1.1. Het percentage ouderen dat werkt, ligt ofwel heel laag (vrouwen) ofwel vertoont een dalende tendens (mannen). Voor beide groepen geldt dat hun aandeel in de beroepsbevolking aanzienlijk lager ligt dan in de V.S. of Japan. De structuren van het beroepsleven en de zienswijzen die op de achtergrond meespelen, zijn dikwijls in het voordeel van jonge, hooggeschoolde werknemers. Degenen die op middelbare leeftijd hun baan verliezen, komen heel moeilijk weer voltijds aan de slag. Uit een recentelijk in Groot-Brittannië gepubliceerd onderzoek blijkt dat een derde van de mannelijke werklozen uit de leeftijdscategorie 45-50 jaar niet meer in het beroepsleven terugkeert. Velen treden vervroegd uit.

3.1.2. Door de veranderingen in de demografische structuur komen de vroegere hypotheses over de werkgelegenheid bij ouderen op de helling te staan. De levensduur stijgt, terwijl in het beroepsleven - veelal als gevolg van een VUT-ondersteunend beleid - de tendens juist is om minder lang te werken. Het gevolg is dat de druk op de publieke sociale zekerheidsstelsels steeds groter wordt. Vervroegde uittreding kan in combinatie met een dalend geboortecijfer bovendien op middellange termijn tot een tekort aan arbeidskrachten op de Europese arbeidsmarkt leiden.

3.1.3. Om de werkgelegenheid in deze leeftijdsgroep en in het algemeen te bevorderen, is het zaak dat de tendens om vervroegde uittreding te ondersteunen, wordt gekeerd en werkgevers gestimuleerd worden om oudere werknemers in dienst te houden en meer oudere werknemers in dienst te nemen. Beleidsvormers, werkgevers en het grote publiek lijken ook meer tot dit inzicht te komen. Steeds meer lidstaten stappen af van het VUT-beleid. Daarnaast zijn regionale en lokale overheden, die zelf overigens ook een belangrijke werkgever zijn, meer advies, scholing en voorlichting gaan geven.

3.2. EU-ouderenbeleid

3.2.1. Hoewel de bevoegdheid hiervoor in eerste instantie bij de lokale en regionale overheden en de nationale overheid ligt, kan de Europese Unie een belangrijke rol spelen, met name bij het bevorderen van nieuwe inzichten en de uitwisseling van best practices. Voor de positie van oudere werknemers is op EU-niveau aandacht gevraagd in het Gemeenschapshandvest van de sociale grondrechten van de werkenden (1989). In de resolutie betreffende de werkgelegenheid voor oudere werknemers (1995) heeft de Raad vervolgens twee basisbeginsels geformuleerd: er moet meer gedaan worden qua bijscholing en aanpassing van de arbeidsomstandigheden aan de behoeften van ouderen, en er moeten maatregelen worden genomen om de discriminatie van ouderen op de arbeidsmarkt tegen te gaan.

3.2.2. De Raad heeft daarnaast speciale maatregelen voorgesteld om oudere werklozen in het beroepsleven te reïntegreren, mogelijke juridische obstakels voor de beloning van oudere werknemers uit de weg te ruimen en werkgevers meer bewust te maken van de consequenties die het ontslaan van oudere werknemers heeft.

3.2.3. In de officiële verklaringen die de Raad en andere instellingen sindsdien hebben afgegeven, is tot op heden niets met de resolutie uit 1995 gedaan. Het EP heeft in oktober 1998 wel met het nodige succes een conferentie over ouderen georganiseerd, waarbij de positie van oudere werknemers in de EU veel aandacht kreeg. Verder heeft de Raad van Europa tijdens zijn bijeenkomst van december 1998 te Wenen in zijn werkgelegenheidsstrategie als richtsnoer hebben opgenomen dat oudere werknemers gesteund dienen te worden, om ervoor te zorgen dat hun aandeel in de beroepsbevolking toeneemt.

3.2.4. De werkgelegenheidsstrategie ondersteunt permanente educatie. Dit is in elke strategie ter bevordering van de werkgelegenheid onder ouderen een belangrijk onderdeel, omdat het ouderen in staat stelt continu veranderende, voor het werk vereiste vaardigheden onder de knie te krijgen.

3.2.5. Via het Verdrag van Amsterdam wordt in het Oprichtingsverdrag een nieuwe bepaling (nieuw art. 13) opgenomen, om leeftijdsdiscriminatie te bestrijden. Hieraan is een nieuwe richtlijn verbonden, die waarschijnlijk kort na de inwerkingtreding van het Verdrag van Amsterdam zal worden uitgevaardigd.

3.3. Meer bekendheid geven aan best practices

3.3.1. De bevoegdheid hiervoor ligt in eerste instantie bij de lidstaten c.q. de lokale en regionale overheden. De belangrijkste bijdrage die de EU op dit vlak kan leveren, is wel ervoor te zorgen dat de uitwisseling van best practices in verband met de werkgelegenheid van ouderen wordt vergemakkelijkt.

3.3.2. Lokale en regionale overheden zijn zelf een belangrijke werkgever en kunnen dan ook in hun eigen bestuurlijke en uitvoerende werkzaamheden best practices bevorderen. De nationale overheid en de lokale en regionale overheden kunnen verder op tal van andere manieren best practices stimuleren, bijvoorbeeld:

- door de ontwikkeling van best practices te financieren (loonsubsidie, permanente educatie, cursussen, financiële steun enz.),

- door diensten aan te bieden die elders niet bestaan (bijv. beroepsopleiding en bijscholing, beroepskeuzevoorlichting, hulp bij het zoeken van werk en de voorbereiding op sollicitatiegesprekken, bijstandsverlening en maatschappelijke begeleidingssteun voor het opzetten van een eigen bedrijf)

- door erop toe te zien dat de voorschriften in acht worden genomen (bijv. het verbod op discriminatie),

- door organisaties aan te moedigen best practices over te nemen (bijv. voorlichtingscampagnes om de heersende opvattingen over oudere werknemers bij te stellen en mythes en clichébeelden te ontkrachten door werkgevers uit te leggen welke regelingen voor de beloning van oudere werknemers gelden en hun voorbeelden van best practices aan de hand te doen).

3.3.3. Wat de werkgelegenheid van ouderen betreft, acht de Europese stichting voor de verbetering van de levens- en arbeidsomstandigheden de bestrijding van (openlijke en verborgen) leeftijdsdiscriminatie en het scheppen van een omgeving waarin eenieder ongeacht zijn leeftijd uitstekend kan functioneren, van belang. Op basis van casestudies die de in Dublin zetelende stichting heeft verricht en waarvan het merendeel de particuliere sector betreft, kunnen reeds enkele - voorlopige - conclusies worden getrokken. Als plaatselijke werkgever kunnen ook lokale en regionale overheden deze best practices op velerlei manieren in hun eigen organisatiestructuur toepassen.

3.3.4. Ondernemingscultuur: er zijn tal van bedrijfseconomische redenen te noemen die de indienstneming van oudere werknemers tegen beloning aantrekkelijk maken voor een ondernemingsdirectie, bijvoorbeeld opvullen van lacunes in de know-how en behoud van de ervaring die iemand in de loop der jaren heeft opgebouwd (vervroegde uittreding van oudere werknemers betekent voor een bedrijf ook verlies van de ervaring en kennis van best practices die deze werknemers hebben opgedaan), maximalisering van de rekruteringsmogelijkheden (er kan een zo breed mogelijk spectrum aan kandidaten worden aangeboord), profiteren van de voordelen die aan een gering verloop van personeel verbonden zijn (minder rekruteringscampagnes dus minder kosten), en een diversificatie van het werknemersbestand. De leiding in een bedrijf kan, wanneer zij dat nastreeft, de negatieve instelling ter attentie van oudere werknemers - iets wat men op alle niveaus in de organisatiestructuur kan tegenkomen - ombuigen en kan in dit verband dus een doorslaggevende rol spelen. Door invoering van instrumenten waarmee werknemers inspraak wordt gegeven (bijv. actieplannen voor gelijke rechten en gelijke behandeling, leeftijdregistratie) kan de directie ervoor zorgen dat de doelstellingen van het door de onderneming gevoerde leeftijdsbeleid worden gerespecteerd. Het is duidelijk dat zonder medewerking van de directie geen best practices van de grond kunnen komen in een organisatie.

3.3.5. Actief personeelsbeleid: Taak van de personeelsafdeling is ervoor te zorgen dat de best practices ook echt gestalte krijgen. Met betrekking van ondersteunende maatregelen op terreinen als rekrutering (afschaffing leeftijdsgrenzen), arbeidsorganisatie (bijv. flexibele arbeidscontracten), carrièreplanning, scholingsbeleid (aanpassing van oudere werknemers ondersteunen en bij het overig personeel meer begrip kweken voor werknemers op leeftijd) en een gefaseerd pensioenstelsel kan zij ervoor zorgen dat best practices ingang vinden. De scepsis ter attentie van oudere werknemers kan een aanzienlijke belemmering vormen. Personeelsafdelingen en vakbonden moeten dan ook de handen ineenslaan en gezamenlijk proberen werknemers en directie duidelijk te maken wat vergrijzing betekent en om welke bedrijfseconomische redenen het in dienst nemen/houden van ouderen tegen beloning zinvol is. Zij moeten uitleggen wat de specifieke behoeften van ouderen zijn en aangeven hoe vooroordelen ter attentie van ouderen de kop in kunnen worden gedrukt.

3.3.6. Engagement van oudere werknemers: Oudere werknemers moeten bereid zijn, zich aan te passen aan een veranderende werkomgeving en nieuwe werkmethoden. Werkgevers moeten op hun beurt rekening houden met de behoeften van oudere werknemers. Oudere werknemersmoeten bijvoorbeeld bereid zijn zich bij te scholen, om nieuwe vaardigheden te verwerven of oude op te frissen. De werkgever kan dit steunen door oudere werknemers inspraak te geven bij het opstellen van opleidingsprogramma's voor deze categorie werknemers. In sommige gevallen kan van oudere werknemers worden verwacht dat zij zich flexibel opstellen wat betreft de inhoudelijke invulling van het werk, het aantal uren dat zij willen werken, de verdeling tussen werk en vrije tijd en het tijdstip van pensionering.

3.3.7. Dit beleid kan het best worden gerealiseerd als alles duidelijk wordt besproken met het personeel en zijn vertegenwoordigers, de leiding van de lijnorganisatie zich meer bewust wordt van de algehele problematiek, de uitvoering van het beleid stapsgewijs wordt aangepakt en het beleid via follow-ups en evaluaties regelmatig wordt geanalyseerd (personeelsprofiel, rekruteringsprofiel, werknemers die geïnteresseerd zijn in cursussen).

4. Conclusies: Taak van de regionale en lokale overheden ter attentie van ouderen

4.1. Voor de bestuurslagen die het dichtst bij de burger staan, namelijk het lokale en regionale bestuur, is de belangrijke taak weggelegd om in alle leeftijdsgroepen actieve deelname van burgers aan het politieke en maatschappelijke leven te stimuleren, economische bedrijvigheid te bevorderen en solidariteit tussen de verschillende generaties te kweken.

Een ideale manier om ouderen in dat opzicht weer een economische rol te geven, is hen te laten fungeren als mentor van werkende jongeren. Op die manier kan hun tijdens jarenlange werkzaamheden opgedane kennis en ervaring alsnog maatschappelijk ten nutte worden gemaakt.

4.2. Op regionaal en lokaal niveau moet er in de EU-lidstaten een strategie voor het ouderenbeleid worden uitgewerkt. Hierin moet op een rijtje worden gezet wat er precies nodig is en welke maatregelen moeten worden genomen om werk, bestaansmiddelen, huisvesting, medische en maatschappelijke zorg en deelname aan het maatschappelijk leven voor ouderen te regelen. Belangrijk is dat ouderen zelf en al degenen die met ouderen werken, op grote schaal hierbij betrokken worden. Ter ontwikkeling van de diensten voor ouderen zouden regionale en lokale ambtenaren in de EU-lidstaten ervaringen met best practices kunnen verzamelen en deze via netwerken kunnen verspreiden.

Verder is het belangrijk dat nationale overheid en lagere overheden de zaken goed met elkaar coördineren.

4.3. Op alle onderdelen van EU-beleid dient met ouderen evenveel rekening te worden gehouden als met andere bevolkingsgroepen. Er dient efficiënter te worden nagegaan welke consequenties bepaalde beleidslijnen voor ouderen hebben. Verder moet de EU specifiek voor de ouderenproblematiek een actieplan opstellen, waarin rekening wordt gehouden met de rol van regionale en lokale overheden op dit gebied.

4.4. Het is absoluut van groot belang dat in en tussen de lidstaten netwerken worden opgericht voor de verspreiding van best practices in verband met de werkgelegenheid van ouderen. Bij lokale en regionale overheden overal in de EU zijn zulke best practices in ruime mate voorhanden. Ook van de grote werkgevers in de particuliere sector valt veel te leren. Op lokaal en regionaal niveau worden allerlei lovenswaardige initiatieven genomen. Het probleem is echter dat men geen zicht meer heeft op al deze initiatieven en andere overheidsinstanties dus niet kunnen profiteren van de opgedane ervaringen.

4.5. Het Comité stelt daarom voor, om de ervaringen van regionale en lokale overheden op het gebied van de indienstneming van ouderen tegen beloning te bundelen in een handboek voor best practices. Hiermee zou tegelijkertijd een structurele en duurzame bijdrage kunnen worden geleverd aan het VN-jaar van de ouderen.

4.6. In zijn advies over het Vijfde kaderprogramma voor onderzoek en ontwikkeling heeft het Comité gewezen op de noodzaak van onderzoek naar de vergrijzing. In het nieuwe onderzoeksprogramma is een speciaal programma voor onderzoek naar de verouderende bevolking en gehandicapten opgenomen. Er moet meer onderzoek worden gedaan naar en meer kennis worden vergaard omtrent ouderenzorg, vooral om dementie en depressieve aandoeningen te kunnen behandelen. Lokale en regionale overheden kunnen een belangrijke rol spelen bij de uitvoering van dit onderzoek.

Brussel, 16 september 1999.

De voorzitter

van het Comité van de Regio's

Manfred DAMMEYER