TOELICHTING

1.ACHTERGROND VAN HET VOORSTEL

•Motivering en doel van het voorstel

Op 13 oktober 2020 heeft de Raad Aanbeveling (EU) 2020/1475 van de Raad van 13 oktober 2020 betreffende een gecoördineerde benadering van de beperking van het vrije verkeer in reactie op de COVID-19-pandemie vastgesteld. De aanbeveling bevatte een gecoördineerde aanpak ten aanzien van de volgende kernpunten: de toepassing van gemeenschappelijke criteria en drempelwaarden wanneer moet worden beslist over het al dan niet instellen van beperkingen van het vrije verkeer, het in kaart brengen van het risico op COVID-19-overdracht met een overeengekomen kleurcode, en een gecoördineerde aanpak van eventuele maatregelen die geschikt zijn voor personen die tussen gebieden reizen, afhankelijk van het risico op overdracht in die gebieden.

Aanbeveling (EU) 2020/1475 van de Raad beoogt tot meer coördinatie te komen tussen lidstaten die, in verband met de pandemie, maatregelen overwegen ter beperking van het vrije verkeer om redenen van volksgezondheid. In de aanbeveling staat duidelijk dat de lidstaten bij de vaststelling en toepassing van beperkingen van het vrije verkeer de beginselen van het EU-recht, en met name evenredigheid en non-discriminatie, moeten eerbiedigen.

Bij de aanbeveling werd de Commissie verzocht om, met de steun van het Europees Centrum voor ziektepreventie en -bestrijding (ECDC), regelmatig de in die aanbeveling geschetste criteria, databehoeften en drempelwaarden te beoordelen in het licht van de evolutie van de epidemiologische situatie en haar bevindingen ter overweging voor te leggen aan de Raad, in voorkomend geval samen met een voorstel om de aanbeveling te wijzigen.

Zoals opgemerkt in de mededeling van 19 januari 2021 over een eengemaakt front tegen COVID-19, markeert de jaarwisseling waarschijnlijk het begin van het einde van de COVID-19-pandemie. Dankzij baanbrekend wetenschappelijk werk en opmerkelijke inspanningen van zowel de politieke als de bedrijfswereld is wat normaal tien jaar zou kosten, in tien maanden bereikt en worden nu miljoenen Europeanen gevaccineerd tegen COVID-19 door middel van een snelle massavaccinatiecampagne.

Zolang het aantal besmettingen echter toeneemt en nog niet genoeg mensen gevaccineerd zijn om het tij van de pandemie te keren, is het echter zaak waakzaam te blijven en vast te houden aan de inperkingsmaatregelen en volksgezondheidscontroles. De EU en de lidstaten moeten nu actie ondernemen om het risico van een potentieel agressievere derde golf van besmettingen – met reeds in Europa aanwezige, sneller overdraagbare nieuwe varianten van het virus – in te dammen.

Deze nieuwe varianten van het virus zijn zorgwekkend. Deze varianten zouden volgens de huidige aanwijzingen geen ernstiger ziekteverloop veroorzaken, maar blijken wel 50 tot 70 % gemakkelijker overdraagbaar te zijn. Dit betekent dat het virus zich gemakkelijker en sneller kan verspreiden, waardoor de druk op de overbelaste zorgstelsels toeneemt. Dit is waarschijnlijk een oorzaak van de aanzienlijke stijging van het aantal gevallen in de meeste lidstaten de afgelopen weken.

Reizen zal dan ook een bijzondere uitdaging blijven. Alle niet-essentiële reizen, met name naar en vanuit hoogrisicogebieden, zouden sterk moeten worden ontmoedigd totdat de epidemiologische situatie aanzienlijk is verbeterd.

Deze aanpak wordt gesteund door de aanbevelingen die het ECDC heeft gedaan in zijn snelle risicobeoordeling van 21 januari 2021. Het ECDC heeft de introductie en communautaire verspreiding van zorgwekkende varianten in de EU/EER als zeer waarschijnlijk aangemerkt, wegens de grotere overdraagbaarheid ervan. Grotere overdraagbaarheid zou waarschijnlijk tot meer besmettingen leiden. Dit zou op zijn beurt waarschijnlijk een groter aantal overlijdens en ziekenhuisopnames veroorzaken – in alle leeftijdsgroepen, maar met name onder ouderen en mensen met comorbiditeit. Het ECDC oordeelde derhalve dat striktere niet-medicamenteuze maatregelen nodig waren om de overdracht te verminderen en de druk op de zorgstelsels te verlichten. Het ECDC ging er dus van uit dat de introductie en communautaire verspreiding grote gevolgen zou hebben. Het algemene risico in verband met de introductie en communautaire verspreiding van zorgwekkende varianten is door het ECDC als hoog/zeer hoog ingeschat.

Om de invoer en verspreiding van de nieuwe zorgwekkende SARS-CoV-2-varianten te vertragen, heeft het ECDC als een van de responsopties aanbevolen om niet-essentiële reizen te vermijden. Naast aanbevelingen tegen niet-essentiële reizen en reisbeperkingen voor besmette personen zouden reismaatregelen zoals het testen en in quarantaine houden van reizigers moeten worden gehandhaafd, met name voor reizigers uit gebieden waar de nieuwe varianten vaker voorkomen. Als sequentieanalyses niet volstaan om uit te sluiten dat de nieuwe varianten vaker kunnen voorkomen, zouden volgens de richtsnoeren van het ECDC inzake genoomsequentieanalyse evenredige reismaatregelen ook moeten worden overwogen voor reizigers uit gebieden waar het niveau van communautaire overdracht aanhoudend hoog is.

Overeenkomstig Aanbeveling (EU) 2020/1475 beoordeelt de Commissie, met de steun van het ECDC, regelmatig de in die aanbeveling geschetste criteria, databehoeften en drempelwaarden in het licht van de evolutie van de epidemiologische situatie. Gezien voornoemde uitdagingen in verband met de besmettelijkere zorgwekkende varianten, is de Commissie van mening dat Aanbeveling (EU) 2020/1475 van de Raad moet worden aangepast.

De evenredige, niet-discriminerende reisbeperkingen en tests voor reizigers, in het bijzonder uit gebieden met een hogere incidentie van zorgwekkende varianten, moeten worden gehandhaafd of versterkt. Waar nodig moet de quarantaine van reizigers worden ingevoerd, met passende uitzonderingen voor reizigers met een essentiële functie of behoefte.

Dergelijke gerichte maatregelen moeten ervoor zorgen dat het niet hoeft te komen tot grenssluitingen, algemene reisverboden of de opschorting van lucht-, land- of watervervoer tussen lidstaten, die niet gerechtvaardigd zijn, aangezien gerichtere maatregelen, zoals verplichte quarantaine of tests, voldoende effectief en minder verstorend zijn. Het systeem van “green lanes” moet de vervoersstromen in beweging houden, met name om het vrije verkeer van goederen te waarborgen en verstoringen van de toeleveringsketen te voorkomen.