VERSLAG VAN DE COMMISSIE AAN HET EUROPEES PARLEMENT EN DE RAAD

De toepassing van Verordening (EG) nr. 1082/2006 betreffende een Europese groepering voor territoriale samenwerking (EGTS)

INLEIDING

Artikel 175 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie[1], met name de derde alinea[2], vormde de rechtsgrondslag voor de vaststelling van Verordening (EG) nr. 1082/2006 van het Europees Parlement en de Raad van 5 juli 2006 betreffende een Europese groepering voor territoriale samenwerking (EGTS)[3] (de EGTS-verordening), die in werking trad op 1 augustus 2006 en sinds 1 augustus 2007 volledig van toepassing is. Zij opende een nieuw perspectief op het gebied van samenwerking en maakte de oprichting van een nieuw Europees instrument mogelijk dat een wettelijke structuur biedt voor een betere samenwerking tussen nationale, regionale en lokale autoriteiten en andere publiekrechtelijke organen in verschillende landen, met name in de context van de doelstelling "Europese territoriale samenwerking" (ETS) van het cohesiebeleid.

Het EGTS-instrument beoogt de vergroting van de cohesie van de Unie door het vergemakkelijken van de territoriale samenwerking en het verminderen van de praktische moeilijkheden daarvan via een rechtsorgaan dat kan zorgen voor een grotere rechtszekerheid en een grotere stabiliteit voor samenwerkingsinitiatieven.

Met dit document wordt voldaan aan de verplichting van de Commissie om vóór 1 augustus 2011 aan het Europees Parlement en de Raad verslag uit te brengen over de toepassing van de verordening en zo nodig wijzigingsvoorstellen te doen (artikel 17). Noot: alle vermelde artikelen zijn die van de EGTS-verordening, tenzij anders aangegeven

DOEL VAN HET EGTS-INSTRUMENT

De lidstaten en met name de regionale en lokale autoriteiten ondervonden aanzienlijke moeilijkheden bij de uitvoering van programma's voor territoriale samenwerking wegens verschillende nationale wetten en procedures en de toename van het aantal land- en zeegrenzen in de Gemeenschap na de uitbreidingen van 2004 en 2007.

De bestaande instrumenten voor samenwerking in de Europese Unie, zoals het Europees economisch samenwerkingsverband (EESV), zijn in hoofdzaak gericht op de samenwerking tussen economische actoren[4] en niet op die tussen overheidsinstanties. Bovendien werden de door de Raad van Europa voor regionale en lokale autoriteiten voorgestelde structuren om grensoverschrijdend samen te werken niet in de gehele Europese Unie opgezet.

In deze context werd de EGTS op Europees niveau opgericht als rechtsinstrument dat bijdraagt tot de territoriale samenwerking over de nationale grenzen heen door het verstrekken van een rechtstreeks toepasselijke en duurzame Europese basis voor acties. Alle lidstaten passen de EGTS-verordening volledig toe. De oprichting van een EGTS is optioneel en de EGTS-verordening belet niet dat een instelling vrij kiest voor andere vormen of formules voor territoriale samenwerking, met of zonder rechtspersoonlijkheid.

De EGTS werd ontwikkeld om de territoriale samenwerking niet alleen strategischer te maken maar tegelijkertijd ook flexibeler en eenvoudiger. Een EGTS moet de door de lidstaten en met name de regionale en lokale autoriteiten ondervonden moeilijkheden bij de uitvoering en het beheer van samenwerkingsactiviteiten in de context van verschillende nationale wetten en procedures verminderen.

TOEPASSING VAN DE EGTS-VERORDENING

Om de nodige gegevens over de praktische toepassing van de EGTS te verzamelen heeft directoraat-generaal Regionaal beleid een informele vergadering met de deskundigen van de afzonderlijke lidstaten ( Bezinningsgroep op hoog niveau over het toekomstige cohesiebeleid) belegd, vertegenwoordigers van het Europees Parlement ontmoet en met name nauw samengewerkt met het Comité van de Regio's.

In 2010 hebben de Europese Commissie en het Comité van de Regio's tezamen met de voorzitterschappen 2010-2011 van de Raad van de Europese Unie (Spanje-België-Hongarije) en het Interact-programma een brede raadpleging van de lidstaten, regionale en lokale autoriteiten en andere belanghebbenden over de werking en de meerwaarde van het EGTS-instrument gehouden[5].

Rol van de Europese instellingen en adviesorganen

Europese Commissie

De Commissie heeft voortdurend het belang van een doeltreffende governance voor een goede territoriale samenhang onderstreept[6]. Verder heeft de Commissie actief deelgenomen aan conferenties en discussies die werden georganiseerd door de voorzitterschappen van de Raad, het Comité van de Regio's, EGTS'en en andere belanghebbenden.

De Commissie verleent actieve steun, zowel direct via conferenties en netwerkingevenementen als via bilaterale contacten met sommige lidstaten en belanghebbenden en via Interact, een programma voor de uitwisseling van ervaringen op het gebied van de Europese territoriale samenwerking. Verder zijn de EGTS'en nu een regelmatig onderwerp van de open dagen die jaarlijks door de Commissie en het Comité van de Regio's worden gehouden.

Europees Parlement

Het Europees Parlement heeft grote belangstelling voor de EGTS'en getoond. Het initiatiefverslag "over doelstelling 3: een uitdaging voor territoriale samenwerking: de toekomstige agenda voor grensoverschrijdende, transnationale en interregionale samenwerking"[7] werd goedgekeurd in 2011. Over EGTS staat in het verslag dat "dit instrument naar tevredenheid functioneert" en dat "het beantwoordt aan de behoefte aan structurele samenwerking op het gebied van financiering, de juridische status van projecten en bestuur op meerdere niveaus (…)." Bovendien moedigen specifieke sectorale verslagen, bijvoorbeeld over sport[8] en gezondheidszorg[9], de bevordering en het gebruik van de EGTS voor grensoverschrijdende, transnationale en interregionale samenwerking aan.

Comité van de Regio's

Het Comité van de Regio's wordt in het Verdrag aangemerkt als een belangrijke partner van de Commissie, met name wat kwesties in verband met de grensoverschrijdende samenwerking betreft. Het Comité heeft in 2008[10] en 2011[11] adviezen over de EGTS uitgebracht, waarbij het zijn verbintenis heeft bevestigd om de EGTS te ondersteunen, maar het heeft ook opgeroepen tot wijzigingen van de wetgeving om de oprichting en het functioneren daarvan te vergemakkelijken. Bovendien is het van mening dat "de EGTS mogelijkheden biedt als proeftuin voor multilevel governance".

Uitvoering door de lidstaten van de EGTS-verordening

De lidstaten moeten de passende maatregelen treffen om ervoor te zorgen dat de EGTS-verordening daadwerkelijk wordt toegepast. De termijn was 1 augustus 2007 en het werkdocument van de diensten van de Commissie dat bij dit verslag is gevoegd, verstrekt gedetailleerde informatie over de door de lidstaten aan de Commissie overgelegde gegevens[12].

Alle lidstaten hebben nu de Commissie in kennis gesteld van de genomen of te nemen maatregelen om de nationale voorschriften in overeenstemming te brengen met de verordening; sommige hebben dit echter met aanzienlijke vertraging gedaan. Deze vertraging heeft vaak aanleiding gegeven tot moeilijkheden bij de goedkeuring van voorstellen voor specifieke EGTS'en.

Aantal en reikwijdte van de EGTS'en

Artikel 5 bepaalt dat "de leden de betrokken lidstaten en het Comité van de Regio's in kennis stellen van de overeenkomst en van de registratie en/of bekendmaking van de statuten". Dit stelt het Comité van de Regio's in staat om een informeel register van EGTS'en bij te houden:

Oprichting van EGTS'en (31 maart 2011) [13]

Jaar | Opgerichte EGTS'en | Cumulatief totaal |

2008 | 4 | 4 |

2009 | 6 | 10 |

2010 | 6 | 16 |

In voorbereiding. | 21 |

Artikel 7 bepaalt dat " een EGTS handelt binnen het kader van de aan haar toevertrouwde taken die zich beperken tot de facilitering en bevordering van territoriale samenwerking ter versterking van de economische en sociale samenhang." De "taken van een EGTS zijn in de eerste plaats beperkt tot de uitvoering van territoriale samenwerkingsprogramma's of projecten die door [het cohesiebeleid] gecofinancierd worden. De EGTS kan andere specifieke acties uitvoeren in het kader van de territoriale samenwerking tussen haar leden (…), waarvoor de Gemeenschap al dan niet een financiële bijdrage levert."

Naast de EGTS-verordening wordt in artikel 18 van Verordening (EG) nr. 1080/2006 (EFRO-verordening)[14] bepaald dat "de lidstaten die deelnemen aan een operationeel programma in het kader van de doelstelling "Europese territoriale samenwerking" kunnen gebruikmaken van de [EGTS], teneinde die groepering de verantwoordelijkheid te geven voor het beheer van het operationele programma door de bevoegdheden van de beheersautoriteit en van het gezamenlijke technische secretariaat eraan over te dragen." Van de 16 op 31 maart 2011 opgerichte EGTS'en was één speciaal opgezet voor de uitvoering en het beheer van een ETS-programma, één hoofdzakelijk voor de uitvoering van een in het kader van het cohesiebeleid gefinancierd project en de rest met andere acties voor territoriale samenwerking, die via ETS gefinancierde projecten kunnen omvatten[15].

EGTS IN DE PRAKTIJK

Redenen voor de oprichting en de verdere ontwikkeling van een EGTS

Een EGTS biedt een meer coherente samenwerkingscontext aan lokale, regionale en nationale autoriteiten en andere overheidsorganen aan. De EGTS-verordening voorziet in een formeel kader voor de bestaande samenwerking met meer rechtszekerheid, een meer officiële basis en een solidere institutionele structuur. Een EGTS draagt bij tot een betere dialoog tussen de lidstaten en andere overheden en vormt een passende structuur voor territoriale samenwerking op de lange termijn.

Het EGTS-verordeningsinstrument maakt een breed partnerschap, een daadwerkelijke grensoverschrijdende steunverleningscapaciteit en een breed scala aan acties op alle drie samenwerkingsniveaus mogelijk: grensoverschrijdend, transnationaal en interregionaal. Het vereenvoudigt de vroeger zeer heterogene voorwaarden van het rechtskader voor grensoverschrijdende samenwerking in de gehele EU en biedt een passend rechtskader voor transnationale en interregionale samenwerking[16], ook al moesten voor specifieke kwesties ad-hocoplossingen, formeel of informeel, worden gevonden.

De motivering voor de oprichting van een EGTS is vaak de wil om een zichtbare en permanente structuur voor grensoverschrijdende of territoriale samenwerking op te zetten, gezamenlijke groeistrategieën te ontwerpen, schaalvoordelen te verwezenlijken en gezamenlijke projecten, infrastructuur- of milieuvoorzieningen te beheren. Uit de verslagen van de lidstaten, regionale en lokale autoriteiten en EGTS'en blijkt dat het besluit tot oprichting van een EGTS vaak afhangt van de vorige geschiedenis van samenwerking tussen de partners. De partners hebben onderstreept dat de EGTS'en zijn opgericht om beter het hoofd te kunnen bieden aan de samenwerkingsuitdaging: het bereiken van een akkoord over de rol en de taken van de EGTS is een belangrijk deel van het proces. Sommige bestaande EGTS'en zijn voornemens om het aantal leden uit te breiden zodat de oprichting van een EGTS geen alleenstaand feit hoeft te blijven maar een stap vormt in een continu proces.

Praktische moeilijkheden bij de toepassing van de EGTS-verordening

Op grond van het bewijsmateriaal dat is verzameld bij de raadpleging van belanghebbenden zijn verscheidene problemen bij de toepassing van de EGTS-verordening geconstateerd, die verband houden met zowel de oprichting als de werking van de EGTS. De reacties van de bestaande EGTS'en op het instrument zijn positief maar tot nu toe is het potentieel nog te weinig benut.

Zoals hierboven aangegeven, heeft de vertraging bij de vaststelling van de nationale bepalingen ertoe geleid dat op het ogenblik dat zij klaar waren, de ETS-programma's reeds waren afgerond en de sleutelbesluiten over hun toepassingssystemen reeds waren genomen. Bovendien is het mogelijk dat de nieuwigheid van het EGTS-instrument de lidstaten en de beheersautoriteiten ervan heeft afgeschrikt om er gebruik van te maken voor het spelen van een formele rol bij de uitvoering van de samenwerkingsprogramma's.

Tijdverslindende en complexe procedures worden aangemerkt als de grootste negatieve prikkels bij de oprichting van een EGTS. Sommige EGTS'en hebben zich beklaagd over de ontoereikende bekendheid van het instrument bij de nationale autoriteiten en de diensten van de Commissie, wanneer zij om praktische informatie vragen of steun aanvragen. De naleving van de termijn van drie maanden voor een besluit van een lidstaat over een aanvraag tot oprichting van een EGTS lijkt eerder de uitzondering te zijn dan de algemene regel als vastgesteld in artikel 4.

4.2.1 Oprichting van een EGTS

De juridische moeilijkheden bij de oprichting van een EGTS, die meestal worden veroorzaakt door een perceptie van incompatibiliteit tussen de verschillende nationale regels en een gebrek aan samenwerking tussen de lidstaten, behoren tot de belangrijkste obstakels waardoor belanghebbenden worden ontmoedigd om een EGTS op te richten. De variatie in grensoverschrijdende structuren, lokale en regionale autoriteiten en verenigingen benadrukt de behoefte aan een instrument zoals de EGTS. Tegelijkertijd schept deze variatie grote problemen bij de toepassing van een enkel model dat aan alle eisen moet voldoen.

Een punt dat de oprichting van EGTS'en verhindert is de verschillende status van de lokale en regionale organen in de verschillende lidstaten. Taken die aan de ene kant van de grens onder de bevoegdheid van regionale of lokale autoriteiten vallen, kunnen aan de andere kant als nationale verantwoordelijkheden worden beschouwd.

Een tweede punt is dat de EGTS-verordening de lidstaten in staat stelt om in het nationale uitvoeringsproces verschillende besluiten te nemen die leiden tot verschillen in kwesties inzake beperkte of onbeperkte aansprakelijkheid. Het stelsel kan in twee aangrenzende staten verschillend zijn. Tijdens de onderhandelingen over de EGTS-verordening stelden sommige lidstaten dat hun nationale wetgeving het niet mogelijk maakte dat lokale autoriteiten lid werden van een rechtsorgaan met onbeperkte aansprakelijkheid: daarom werd de bepaling van artikel 12 noodzakelijk.

Een derde punt voor zowel bestaande als toekomstige EGTS'en is het lidmaatschap van derde landen en hun regionale en lokale organen. Artikel 3 bepaalt dat de leden van EGTS'en lidstaten, regionale of lokale overheden of publiekrechtelijke instellingen of verenigingen daarvan moeten zijn, afkomstig uit ten minste twee lidstaten. Er zijn echter verscheidene gevallen waarin de leden of potentiële leden voordelen zien in de toevoeging van leden uit een derde land of zelfs in de oprichting van een EGTS tussen regio's of lokale autoriteiten van een lidstaat en een derde land. Dit roept problemen op politiek niveau op en in het tweede geval rijst de vraag op welke rechtsgrondslag een EGTS kan worden opgezet tussen leden van slechts een lidstaat en van een derde land.

Bepaalde gemelde hindernissen lijken te wijten te zijn aan een gebrekkige kennis van de EGTS-verordening. Zo bestond er bijvoorbeeld verwarring over wat in de overeenkomst tot oprichting van een EGTS moest worden opgenomen en wat in de statuten daarvan moest staan. Ook de verkeerde opvatting dat particuliere entiteiten geen deel kunnen uitmaken van een EGTS heeft sommige activiteiten beperkt. Particuliere entiteiten die worden beschouwd als aanbestedende diensten voor overheidsopdrachten kunnen immers lid van een EGTS worden (artikel 3, lid 1, onder d)). Er is echter verzocht om deze mogelijkheid nog verder uit te breiden. Ten slotte hebben sommige belanghebbenden melding gemaakt van vertragingen in het bekendmakingsproces voor EGTS, waarbij zij hebben gewezen op de mogelijke noodzaak van verduidelijking en verbetering van het kennisgevingsproces.

4.2.1 Werking van een EGTS

Bestaande EGTS'en delen - bijna eenstemmig – mee dat zodra de horden voor de oprichting zijn genomen, de voordelen duidelijk worden. De oprichting van een rechtsorgaan met een mandaat aan weerszijden van een grens kan de rationele verstrekking van openbaar vervoer of voorzieningen of een geïntegreerde strategie voor de ontwikkeling van de regio in de context van Europa 2020 in grote mate vereenvoudigen.

Het bestaan van een EGTS neemt echter niet alle problemen in verband met grensoverschrijdende activiteiten weg. Verschillende lidstaten of zelfs verschillende autoriteiten binnen dezelfde lidstaat kunnen een verschillende uitleg geven aan een bepaalde wetsbepaling en kunnen verschillende praktijken creëren.

Een belangrijk probleem dat door belanghebbenden is belicht, houdt verband met arbeidsovereenkomsten, ook al schrijft artikel 9, lid 2, onder d), voor dat de statuten van een EGTS nadere regels voor haar werking, met name wat betreft het personeelsbeheer, de aanwervingsprocedures en de aard van de arbeidsovereenkomsten, moet bevatten. Bijgevolg is de Commissie van mening dat de statuten kunnen aangeven welke wetgeving van toepassing is op arbeidsovereenkomsten, bv. de wetgeving van de plaats waar het hoofdkantoor is gevestigd of van de plaats waar andere statutaire organen van de EGTS zijn gevestigd en hun taken verrichten. Anders moet de EGTS overeenkomstig artikel 2, lid 2, van de EGTS-verordening, wanneer krachtens het EU- of het internationaal privaatrecht het recht moet worden gekozen dat geldt voor de handelingen van de EGTS, worden behandeld als een entiteit van de lidstaat waar zij haar hoofdkantoor heeft.

De EGTS-verordening noch de relevante EU-richtlijnen bieden een oplossing wanneer een overheidsorgaan zoals een EGTS als aanbestedende dienst werkt of diensten aanbesteedt in een andere lidstaat dan die waarin het is gevestigd. De bestaande EGTS'en moeten echter aanbestedingen houden in meer dan één lidstaat, aangezien de door die EGTS'en uitgevoerde activiteiten verschillende landen bestrijken. Er is verzocht om deze kwestie in de EGTS-verordening te regelen.

Een grotere zichtbaarheid zou de EGTS'en in staat stellen netwerking te ondersteunen en ervaringen uit te wisselen. De diensten van de Commissie hebben bijvoorbeeld niet altijd erkend dat EGTS'en in aanmerking komen voor deelname aan hun oproepen tot het indienen van voorstellen. Ook de nationale overheidsdiensten zijn niet altijd op de hoogte van het bestaan van EGTS'en en hun capaciteiten en rechtsstatus.

De langdurige procedure voor de oprichting van EGTS'en ontmoedigt de latere aanpassing van de overeenkomst of de statuten, ook als de veranderde omstandigheden dit vereisen. De huidige EGTS-verordening maakt echter een vereenvoudigde aanpak van de wijziging van de overeenkomst en de statuten niet mogelijk, met name wat de toelating van nieuwe leden tot een bestaande EGTS betreft.

4.3 Voorbeelden van bestaande EGTS'en

Het scala van de momenteel door de EGTS'en uitgevoerde activiteiten is zeer breed, variërend van het gezamenlijke beheer van natuurlijke hulpbronnen tot een verbeterde toegang tot grensoverschrijdende vervoerssystemen, het beheer van diensten van algemeen belang (zoals gezondheid of onderwijs) en andere territoriale aangelegenheden. Veel EGTS'en zijn voornemens om groei- en duurzame ontwikkelingsstrategieën toe te passen in lijn met de Europa 2020-strategie en om op die manier bij te dragen tot de volledige ontwikkeling van de betrokken gebieden.

De EGTS-activiteiten gaan in veel gevallen verder dan de uitvoering van samenwerkingsprogramma's en -projecten in het kader van het cohesiebeleid, die in de EGTS-verordening als de hoofdtaken worden aangemerkt. Sommige EGTS'en stellen nu echter projecten voor financiering in het kader van ETS- of andere EU-programma's voor.

Hoewel het vermogen om op te treden als beheersautoriteit en gezamenlijk technisch secretariaat van de Europese samenwerkingsprogramma's door de bestaande EGTS'en wordt toegejuicht, is deze optie tot nu toe alleen gebruikt door de EGTS Grande Région . Dit kan te wijten zijn aan de tijdsdruk voor de goedkeuring van de EGTS-verordening en de verplichting voor de lidstaten om eigen nationale bepalingen voor de uitvoering van de EGTS-verordening vast te stellen.

EGTS Grande Région

Deze EGTS naar Frans recht werd in april 2010 door het Groothertogdom Luxemburg, de Région Wallonne (België), Lorraine (Frankrijk) en de Duitse deelstaten Rijnland-Pfalts en Saarland opgericht en is gevestigd te Metz. Zij is het enige voorbeeld van een EGTS die optreedt als beheersautoriteit voor een grensoverschrijdend ETS-samenwerkingsprogramma dat het grootste gedeelte van de betrokken regio's bestrijkt. Het gezamenlijk technisch secretariaat is georganiseerd als een vereniging en is in Luxemburg gevestigd. Deze EGTS wordt gefinancierd uit de technische bijstand van het ETS-programma, dat optreedt als beheersautoriteit van het ETS-programma met dezelfde naam.

EGTS Hospital de la Cerdanya

Deze EGTS, opgericht in april 2010, is een innovatieve oplossing voor de bouw van een ziekenhuis met een onmiddellijk effect op de bevolking van een grensoverschrijdend verzorgingsgebied tussen Frankrijk en Spanje met circa 30 000 inwoners. De betrokken partners zijn de Catalaanse regering en het Franse ministerie van Gezondheid, de nationale gezondheidszorgverzekering en het regionaal agentschap voor ziekenhuizen van Languedoc-Roussillon. Gezien het investeringsvolume en de jaarlijkse bijdragen gaat het hierbij om het grootste van alle EGTS-projecten. Het project speelt een voortrekkersrol op een uiterst belangrijk gebied in de gehele EU waar de samenwerking en harmonisatie op het gebied van de gezondheidszorg in alle lidstaten geleidelijk wordt vergroot.

EGTS Ister Granum

De EGTS Ister Granum werd in juni 2008 in de Hongaars-Slowaakse grensregio als tweede EGTS in de EU opgericht. De achtergrond wordt gevormd door de zich verder ontwikkelende samenwerking rond de Eszergom-Parkany-brug. Thans zijn 51 Hongaarse en 38 Slowaakse lokale autoriteiten van de Euroregio lid. Door een sterke politieke steun en een actieve Euroregio werd de EGTS snel opgericht, hoofdzakelijk op grond van het goedgekeurde ontwikkelingsprogramma dat thans door de EGTS wordt uitgevoerd. Een belangrijke taak is de ontwikkeling van aanvragen om toekenning van financiële steun uit de ETS-programma's Hongarije-Slowakije en Zuidoost-Europa.

Door de geleidelijke toename van het aantal EGTS'en is duidelijk geworden dat er, hoewel elke EGTS zich aan haar specifieke situatie aanpast, een algemene tendens bestaat om de strategische aspecten van de samenwerking te benadrukken.

EGTS Eurometropool Lille-Kortrijk-Doornik

De eerste in januari 2008 opgerichte EGTS, de EGTS Eurometropool Lille-Kortrijk-Doornik, bestaat uit 145 gemeenten en regionale en nationale autoriteiten. De regio heeft een lange ervaring op het gebied van grensoverschrijdende samenwerking, die teruggaat tot 1991. Zij bestrijkt een uitgebreid stedelijk gebied met een bevolking van circa twee miljoen inwoners. De voornaamste doelstelling is de versterking van de interne samenhang binnen de grensoverschrijdende agglomeratie door de bevordering van de samenwerking en de uitvoering van projecten overeenkomstig de gemeenschappelijke ontwikkelingsstrategie. De meerwaarde is een verbeterd coördinatieproces, gebaseerd op de sterke wil van alle belanghebbenden en een lange geschiedenis van samenwerking.

VOORSTELLEN EN VERBETERINGEN

De Commissie is van mening dat het EGTS-instrument zo eenvoudig en niet-bindend mogelijk moet worden gehouden, waarbij de vorm en de functie van de afzonderlijke EGTS'en vrijelijk kunnen worden bepaald overeenkomstig de taken die zij moeten uitvoeren in de omgeving waarin zij functioneren.

Om ervoor te zorgen dat deze flexibele aanpak niet tot vertragingen bij de uitvoering leidt, is het echter nodig dat de procedures voor de goedkeuring van de voorgestelde EGTS'en aanzienlijk worden verbeterd. De Commissie is daarom voornemens een beperkt aantal specifieke wijzigingen in de verordening en de bredere context aan te brengen.

Wijzigingen in de EGTS-verordening

Een EGTS is een waardevol instrument dat meer en meer geaccepteerd wordt. De trage toepassing van het instrument en sommige moeilijkheden bij de praktische uitvoering duiden erop dat verbeteringen mogelijk en nodig zijn. De Commissie is daarom voornemens om een aantal wijzigingen in de EGTS-verordening aan te brengen. Deze zouden geen veranderingen in de activiteiten van de bestaande EGTS'en vergen maar zouden enerzijds de formulering aan het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie aanpassen en anderzijds zijn gericht op de vereenvoudiging en de versnelling van het oprichtingsproces en de uitvoering. Zo zouden bijvoorbeeld EGTS'en tussen overheidsorganen uit slechts één lidstaat en uit niet-lidstaten kunnen worden toegestaan, als de reikwijdte van de rechtshandeling zou worden verbreed. Een systeem van stilzwijgende reactie waarbij de oprichting van EGTS'en zou worden toegestaan als de nationale autoriteiten daar niet binnen een redelijke termijn met redenen omklede bezwaren zouden tegen aanvoeren, kan in de plaats komen van het huidige voorschrift om in de regel binnen drie maanden te reageren. Het doel van een EGTS zou kunnen worden uitgebreid tot de strategie voor en de planning en het beheer van regionale en lokale belangen in lijn met het EU-beleid. In het kader van dit punt zou ten slotte de uit hoofde van het EU-recht voor een verschillend rechtsinstrument[17] goedgekeurde verzekeringsgebaseerde oplossing het probleem van de oprichting van EGTS'en met beperkte aansprakelijkheid kunnen aanpakken, die in sommige lidstaten maar niet noodzakelijkerwijs in aangrenzende lidstaten zijn toegestaan.

Mogelijke verduidelijkingen

Uit de ervaring blijkt dat de EGTS-verordening in sommige gevallen niet goed is begrepen. De Commissie zal trachten duidelijker te maken dat de overeenkomst tot oprichting van een EGTS duidelijk moet aangeven onder welk recht zij zal ressorteren inclusief eventuele bepalingen voor uitzonderingen, dat aan de regels voor overheidsopdrachten onderworpen particuliere organen lid kunnen zijn van EGTS'en en dat de statuten in verband met de werking van een EGTS duidelijk de regels moeten aangeven waaronder zij zal functioneren, zoals de toepasselijke nationale wetgeving voor werknemers.

Verbeteringen in verband met andere EU-verordeningen en beleidsmaatregelen

- Om zijn volledig potentieel te kunnen benutten moet een EGTS-instrument deel uitmaken van een geïntegreerde aanpak voor de uitvoering van de EU-beleidsprioriteiten. In haar voorstellen voor de herziening van de verordeningen betreffende het cohesiebeleid wil de Commissie ervoor zorgen dat het gebruik van EGTS'en niet wordt belemmerd. Dit zou de EGTS'en in staat kunnen stellen een meer prominente rol te spelen bij de uitvoering van activiteiten die samenwerking tussen regio's in verschillende landen vereisen. Bovendien kunnen de EGTS'en een belangrijke rol spelen bij het doeltreffender maken van macroregionale strategieën en interregionale samenwerkingsprojecten (buiten de ETS) en netwerken.

- Het extensief gebruik van EGTS'en voor de uitvoering van andere beleidsmaatregelen van de Unie moet ook worden aangemoedigd. Op het gebied van milieuverbetering, onderzoeksamenwerking, onderwijs en cultuur en dergelijke kan een EGTS ervoor zorgen dat het beleid van de Unie een meerwaarde krijgt door het aanbieden van meer gestructureerde en aanpasbare uitvoeringsmiddelen.

- Bij de komende herziening van de richtlijnen inzake overheidsopdrachten zal de Commissie nagaan hoe de onder meer door deze organen ondervonden moeilijkheden in verband met grensoverschrijdende aanbestedingen kunnen worden aangepakt.

Verbetering van de verzameling en verspreiding van informatie

Een aantal veranderingen kan bijdragen tot een doeltreffender instrument. De Commissie is daarom voornemens om:

- informatie over de uitvoering van de EGTS-verordening in de lidstaten te verzamelen en te verspreiden;

- actief met het Comité van de Regio's mee te werken aan het EGTS-platform[18];

- de uitwisseling van kennis, de vorming van netwerken en de regelmatige gedachtenwisseling met alle betrokken belanghebbenden (nationale, regionale en lokale overheidsdiensten, bestaande en toekomstige EGTS'en) aan te moedigen, bijvoorbeeld door een programma zoals Interact.

CONCLUSIE

Het EGTS-instrument werd voorgesteld om de obstakels te slechten die de territoriale samenwerking in de Europese Unie en daarbuiten belemmeren en om met name grensoverschrijdende activiteiten mogelijk te maken door het vermijden van de blokkades die door incompatibele juridische en administratieve systemen worden opgeworpen. Hoewel het tijdschema voor de invoering van het nieuwe instrument het gebruik daarvan voor dit doel heeft beperkt, blijkt uit de sinds 2007 opgedane ervaring dat het EGTS-instrument aan duidelijke behoeften voldoet. Het is onder meer gebruikt voor:

- het beheren van specifieke projecten, al dan niet met financiële steun van de Gemeenschap;

- het plannen van ontwikkelingsstrategieën voor grensoverschrijdende en multinationale gebieden;

- het verlenen van voorzieningen van gemeenschappelijk belang;

- het bieden van een plaats voor veelzijdige communicatie en samenwerking op verschillende niveaus;

- het zorgen voor de zichtbaarheid en de duurzaamheid van de samenwerking die verder reikt dan de ETS-programma's.

Kortom, het bestaan van dit instrument heeft het mogelijk gemaakt de vrome wens tot samenwerking in concrete vormen van samenwerking om te zetten. De geleidelijke toename van het aantal EGTS'en wijst erop dat de lokale en regionale entiteiten steeds meer middelen vinden om hun aspiraties te helpen verwezenlijken.

De kansen zouden echter op grotere schaal kunnen worden benut. De moeilijkheden bij de oprichting van een EGTS hebben een aantal potentiële groepen afgeschrikt die hadden kunnen bijdragen aan de hierboven vermelde taken. Bovendien lost het bestaan van een enkel grensoverschrijdend opererend orgaan met rechtstatus niet hardnekkige problemen op zoals de bepaling van de toepasselijke regels voor grensoverschrijdende overheidsopdrachten of de status van het personeel van de EGTS'en.

De Commissie is daarom voornemens om een beperkt aantal wijzigingen in de verordening voor te stellen om de oprichting en de werking van de EGTS'en te vergemakkelijken en om bepaalde bestaande bepalingen te verduidelijken. Zij moedigt ook andere veranderingen aan om de doelmatigheid en de doeltreffendheid van de EGTS'en bij de bevordering van de samenwerking met het oog op de uitvoering van het Europees beleid te vergroten.

De voorgenomen aanpak van de Commissie zal trachten de obstakels voor de oprichting van nieuwe EGTS'en weg te nemen en te zorgen voor de continuïteit en de vergemakkelijking van de werking van bestaande EGTS'en. De Commissie is van mening dat deze aanpassingen een meer extensief gebruik van de EGTS'en mogelijk zal maken om bij te dragen tot een betere samenwerking en beleidssamenhang tussen de overheidsorganen zonder dat de nationale of Europese overheidsdiensten extra lasten krijgen opgelegd.

[1] Oud artikel 159 van het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap.

[2] "Indien specifieke maatregelen buiten de fondsen om noodzakelijk blijken, kunnen zulke maatregelen, onverminderd de maatregelen waartoe in het kader van ander beleid van de Unie wordt besloten, door het Europees Parlement en de Raad volgens de gewone wetgevingsprocedure na raadpleging van het Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio's worden vastgesteld."

[3] PB L 210 van 31.7.2006, blz. 19.

[4] "andere publiekrechtelijke of privaatrechtelijke juridische lichamen, die zijn opgericht overeenkomstig de wetgeving van een lidstaat" kunnen ook lid van een samenwerkingsverband zijn (artikel 4 van Verordening (EEG) nr. 2137/85), waaronder lokale autoriteiten en kamers van koophandel. Hun activiteiten moeten echter kunnen worden beschouwd als zijnde van economische aard.

[5] Resultaten gepubliceerd in de conclusies van het Comité van de Regio's over de gezamenlijke raadpleging: The Review of regulation (EC) 1082/2006 on the European Grouping of Territorial Cooperation, Committee of the Regions, 2010, http://www.cor.europa.eu/COR_cms/ui/ViewDocument.aspx?contentid=366960dd-3c03-4efa-9230-665455fa6bb5

[6] Tweede voortgangsverslag over de economische en sociale cohesie, COM (2003) 31 definitief van 30.1.2003, blz. 5.

[7] Ontwerpverslag (2010/2155(INI)), Commissie regionale ontwikkeling, Rapporteur: Marie Thérèse Sanchez-Schmid, juni 2011.

[8] "Witboek over sport", EP-resolutie van 8 mei 2008 (2007/2261/INI), punt 83, PB C 271E van 12.11.2009, blz. 51.

[9] Wetgevingsresolutie van het Europees Parlement van 23 april 2009 over het voorstel voor een richtlijn van het Europees Parlement en de Raad betreffende de toepassing van de rechten van patiënten bij grensoverschrijdende gezondheidszorg (COM(2008)0414 – C6-0257/2008-2008/0142 (COD)), amendement 102.

[10] Advies van het Comité van de Regio's over de Europese groepering voor territoriale samenwerking: een nieuwe impuls voor territoriale samenwerking in Europa (CdR 308/2007fin), rapporteur: Mercedes Bresso.

[11] Initiatiefadvies van het Comité van de Regio's over Nieuwe perspectieven voor de herziening van de EGTS-verordening (CdR 100/2010fin), rapporteur: Alberto Núnez Feijóo.

[12] Zie punt 2 van het werkdocument van de diensten van de Commissie.

[13] Bron. Comité van de Regio’s. Zie volledige lijst in punt 3 van het werkdocument van de diensten van de Commissie.

[14] PB L 210 van 31.7.2006, blz. 1.

[15] Bron: verslag van het Comité van de Regio's.

[16] INTERREG III Community Initiative (2000-2006) - Ex-Post Evaluation. Final Report (No. 2008.CE.16.0.AT.016) by Panteia and Partners, mei 2010, blz. 165.

[17] Artikel 12, lid 3, van de verordening (EG) van de Raad betreffende een communautair rechtskader voor een Consortium voor een Europese onderzoeksinfrastructuur (ERIC) (PB L 206 van 8.8.2009, blz. 1): " In geval van beperkte financiële aansprakelijkheid van zijn leden sluit het ERIC de nodige verzekeringen af tegen alle aan de bouw en de werking van de infrastructuur inherente risico's ."

[18] http://portal.cor.europa.eu/egtc/en-US/Platform/Pages/welcome.aspx