Verslag over de toepassing van Verordening (EU) nr. 211/2011 over het burgerinitiatief

1.Inleiding

Het Europees burgerinitiatief is een van de belangrijke vernieuwingen die met het Verdrag van Lissabon zijn ingevoerd . Het is bedoeld om de burgers meer te betrekken bij de totstandkoming van de agenda op EU-niveau. Een van de grootste voordelen van het burgerinitiatief is dat de banden tussen gelijkgestemde burgers in heel het continent worden verstevigd, wat het pan-Europese debat bevordert over onderwerpen die de burger duidelijk na aan het hart liggen. De organisatoren van burgerinitiatieven hebben al naar schatting zes miljoen steunbetuigingen verzameld voor hun initiatieven, en bij 10% van de initiatieven is de drempel van 1 miljoen steunbetuigingen bereikt.

Dankzij het Europees burgerinitiatief kunnen burgers rechtstreeks in contact treden met de EU-instellingen om op Europees niveau belangrijke vraagstukken te bespreken. Het doel hiervan is de democratische legitimiteit van de Unie verder te versterken. De Commissie acht het burgerinitiatief van het hoogste belang. Zij doet er alles aan om de werking van dit instrument te waarborgen, zodat het potentieel ervan volledig kan worden benut.

De voorschriften en procedures voor het burgerinitiatief zijn vastgelegd in een verordening, die in februari 2011 door het Europees Parlement en de Raad is vastgesteld en op 1 april 2012 in werking is getreden. De verordening is door alle lidstaten ten uitvoer gelegd. In artikel 22 van de verordening wordt bepaald dat de Commissie uiterlijk op 1 april 2015, en daarna om de drie jaar, aan het Europees Parlement en de Raad een verslag over de toepassing van de verordening moet voorleggen.

De in dit verslag beschreven analyse van de Commissie wordt ondersteund door de feedback die zij ontvangt van de belanghebbenden, onder wie organisatoren van burgerinitiatieven, rechtstreeks of via het onderzoek op eigen initiatief van de ombudsman, de studie van het Europees parlement, diverse publicaties, conferenties enz. Ook is rekening gehouden met informatie en standpunten van de lidstaten, die zijn ontvangen via de groep van deskundigen van de Commissie betreffende het burgerinitiatief.

2.Stand van zaken

Het proces voor Europese burgerinitiatieven omvat een aantal stappen. Burgers die een burgerinitiatief willen opzetten, moeten eerst een “burgercomité” oprichten. Voordat zij kunnen beginnen met het verzamelen van steunbetuigingen, moet het voorgestelde initiatief worden geregistreerd door de Commissie. Nadat de registratie is bevestigd, hebben de organisatoren één jaar om het vereiste minimumaantal steunbetuigingen te verzamelen.

Sinds april 2012 heeft de Commissie 51 verzoeken ontvangen om registratie van een voorgesteld burgerinitiatief. Daarvan zijn er 31 geregistreerd: zestien in 2012, negen in 2013, vijf in 2014 en één in 2015. Voor drie initiatieven worden momenteel steunbetuigingen verzameld.

Voor achttien initiatieven is het einde van de termijn voor het verzamelen van steunbetuigingen bereikt (tien andere zijn vóór het verstrijken van de termijn ingetrokken). Drie van deze achttien initiatieven hebben het vereiste aantal steunbetuigingen gehaald en zijn bij de Commissie ingediend. Op twee ervan is een formeel antwoord van de Commissie gegeven: “Water en sanitaire voorzieningen zijn een mensenrecht! Water is een publiek goed, geen handelswaar!” (Right2Water) en “Een van ons”. Het derde initiatief, “Stop vivisectie”, is in behandeling bij de Commissie, die uiterlijk op 3 juni 2015 zal reageren (zie ook punt 3.e).

Twintig voorgestelde burgerinitiatieven voldeden niet aan de registratiecriteria en konden daardoor niet door de Commissie worden geregistreerd.

Geregistreerd Niet geregistreerd Steunbetuigingen worden verzameld Door de organisatoren ingetrokken Verzamelen van steunbetuigingen beëindigd Initiatieven afgesloten zonder de vereiste steun Ingediend bij de Commissie – nog geen antwoord Antwoord van de Commissie ontvangen Registratie geweigerd 3 10 3 12 1 2 20 31

Zes burgercomités hebben bij het Gerecht van de Europese Unie beroep ingesteld tegen een besluit van de Commissie waarbij registratie werd geweigerd. Het organisatiecomité van “Een van ons” heeft bezwaar gemaakt tegen de mededeling van de Commissie. Al deze zaken zijn aanhangig.

De Europese ombudsman heeft twee klachten van organisatoren van burgerinitiatieven ontvangen. Een daarvan heeft de ombudsman gesloten, oordelende dat er geen sprake was van wanbeheer door de Commissie. De tweede zaak is nog bij de ombudsman in behandeling.

3.Uitvoering van de procedure voor burgerinitiatieven

Dit onderdeel beschrijft de uitvoering van de procedure voor burgerinitiatieven in de diverse fasen die een burgerinitiatief doorloopt.

a.Burgercomité

Een Europees burgerinitiatief moet worden georganiseerd door een burgercomité van ten minste zeven burgers, die inwoner zijn van ten minste zeven verschillende lidstaten en de kiesgerechtigde leeftijd voor de verkiezingen voor het Europees Parlement hebben bereikt. Slechts de zeven leden die vereist zijn om aan deze voorwaarden te voldoen, hoeven zich bij de Commissie te laten registreren.