COMMISSE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN 
Brussel, 15.01.1997 
COM(96) 720 def. 
VERSLAG VAN DE COMMISSIE AAN DE RAAD 
EN HET EUROPEES PARLEMENT 
OVER DE UITVOERING VAN 
HET ACTIEPROGRAMMA 
"EUROPA TEGEN AIDS" 
1994-1995 

*• INLEIDING 
Bij besluit van 4 juni 1991 hebben de Raad en de ministers van Volksgezondheid van de 
Lid-Staten, in het kader van de Raad bijeen, een actieprogramma voor 1991-1993 in het 
kader van het "Europa tegen aids"-programma goedgekeurd1. Overeenkomstig dit besluit 
heeft de Commissie op 10 maart 1993 aan de Raad een verslag over de in 1991 en 1992 
ondernomen activiteiten voorgelegd2 en op 25 november 1994 een over 19933, om de 
Raad en de ministers van Volksgezondheid in staat te stellen de doeltreffendheid van de 
werkzaamheden te evalueren. 
Met de inwerkingtreding van het Verdrag betreffende de Europese Unie en met name van 
artikel 129 van het EG-Verdrag op 1 november 1993 heeft de Gemeenschap nieuwe 
bevoegdheden op het gebied van de volksgezondheid gekregen. In afwachting van de 
goedkeuring van het communautair actieprogramma in verband met de preventie van aids 
en van bepaalde andere besmettelijke ziekten dat de Commissie op 9 november 1994 
heeft voorgesteld4, hebben het Europees Parlement en de Raad op 19 juni 1oc>5 een 
besluit goedgekeurd om het programma "Europa tegen aids" met twee jaar te verlengend 
Krachtens artikel 3, lid 2 van besluit nr. 1729/95/EG van het Europees Parlement en de 
Raad, heeft het onderhavige verslag, waarin onderdelen van het verslag over de uitvoering 
in het jaar 19946 zijn opgenomen en afgesloten, tot doel verslag uit te brengen over de 
uitvoering van het actieprogramma "Europa tegen aids" 1994-1995. 
II. TENUITVOERLEGGING VAN HET ACTIEPROGRAMMA "EUROPA TEGEN AIDS" 1994-1995 
1. Selectiecriteria voor de bij de Commissie ingediende projecten 
Het eerste criterium is of een project duidelijk in het algemene kader van het 
programma past, aansluit bij een of meer van de acties en of de Lid-Staten erbij 
betrokken zijn. Daarom zijn projecten die andere landen dan de Lid-Staten betroffen of 
in hoofdzaak bestonden uit onderzoek zonder directe praktische toepassing op het gebied 
van de volksgezondheid niet gehonoreerd. 
Besluit 91/317/EEG, PB L 175 van 4.7.1991, blz. 26. 
COM(93) 42 def. 
COM(94) 525 def. 
COM(94) 413 def, 9.11.1994. 
Besluit nr. 1729/95/EG, PB L 168 van 18.7.1995, blz. 1. 
COM(95) 521 def. van 7 november 1995 
Het tweede criterium is of het project een "communautaire meerwaarde" bezit, in 
tegenstelling tot projecten die slechts van nationaal of plaatselijk belang zijn. Die 
communautaire meerwaarde kan op verschillende manieren gerealiseerd worden, bij 
voorbeeld: 
als een project in een aantal Lid-Staten plaatsvindt; 
als er verscheidene organisaties uit verschillende Lid-Staten bij betrokken zijn; 
als het een thema betreft dat voor de hele Gemeenschap van belang is, zoals 
reizen of migratie; 
als het een innoverende benadering van een duidelijk probleem betreft en geen 
doublure vormt met elders al verrichte werkzaamheden. In dit kader kan een 
louter nationaal project gefinancierd worden als het als model kan fungeren voor 
andere Lid-Staten of als de resultaten van rechtstreeks belang voor andere Lid-
Staten zijn. 
Het derde criterium is of een project welomschreven technisch-wetenschappelijke en 
preventieve activiteiten omvat die een organisatie binnen een welbepaalde periode kan 
voorbereiden en uitvoeren. Het programma is bedoeld voor het financieren van uit 
wetenschappelijk en technisch oogpunt deugdelijke projecten of van proefacties, en 
niet voor het subsidiëren van permanente basisdiensten. 
Het vierde en laatste criterium tenslotte betreft de financiering. De Commissie verleent 
namelijk subsidie voor projecten, op basis van het beginsel van gedeelde kosten, maar kan 
deze in het algemeen niet volledig financieren. 
2. Raadgevend Comité 
Overeenkomstig het besluit nr. 1729/95/EG wordt de Commissie bij de uitvoering van het 
programma bijgestaan door een Raadgevend Comité, bestaande uit vertegenwoordigers 
van de Lid-Staten. Dit comité is in 1994 tweemaal bijeengekomen (in februari en 
september) en in 1995 driemaal (in februari, april en september). Alle door de Commissie 
geselecteerde subsidieaanvragen zijn voor advies aan het comité voorgelegd. Om het werk 
van het comité te vergemakkelijken is een beoordelingsschema opgesteld (zie bijlage 1), 
dat door het comité is goedgekeurd en door elk lid voor elk project wordt ingevuld. Zo 
is per project een bepaald aantal punten verkregen, dat vergeleken is met het maximaal 
mogelijke aantal punten. 
Na raadpleging van het comité heeft de Commissie vervolgens besloten een project al dan 
niet te.financieren. 
3. Oproepen tot het indienen van blijken van belangstelling 
Het Besluit nr. 1729/95/EG van de Raad en het Europees Parlement betreffende de 
verlenging van het actieprogramma 1991-1993 tot eind 1995, goedgekeurd in het raam 
van het programma "Europa tegen aids"7, is pas op 19 juni 1995 goedgekeurd. Aangezien 
de Commissie in 1994 uitsluitend ad hoe-acties mocht financieren, heeft zij een oproep 
tot het indienen van blijken van belangstelling gepubliceerd, waarin de inhoud van de 
bijlage bij het voorstel voor een besluit8 was overgenomen. 
Op dezelfde manier heeft de Commissie ook in april 1995 een oproep tot het indienen 
van blijken van belangstelling gepubliceerd voor projecten inzake de preventie van 
HIV/aids". 
Verder heeft de Commissie een niet-openbare inschrijving gehouden op basis van een 
oproep tot het indienen van blijken van belangstelling uit 199210 voor de evaluatie 
alsmede voor de verspreiding van de informatie die uit het programma is voortkomen. 
Het Raadgevend Comité voor aankopen en overeenkomsten vond echter dat er te weinig 
inschrijvingen binnengekomen waren en heeft daarom zijn instemming geweigerd. 
4. Algemeen overzicht van de in het kader van het actieprogramma 1994-1995 
ondersteunde projecten 
Deze projecten zijn geselecteerd op basis van de verzoeken om financiering die bij de 
Commissie zijn ingediend door organisaties die op het gebied van de preventie van 
HIV/aids actief zijn. 
Tijdens de uitvoering van het actieprogramma 1994-1995 hebben in totaal 134 projecten 
(te weten 59 in 1994 en 75 in 1995) financiële steun ontvangen van de Commissie. Deze 
verschillende projecten zijn als volgt over de verschillende activiteitengebieden van het 
programma verdeeld: 
Kennis, attitudes en het gedrag van het 33 projecten 
grote publiek en bepaalde doelgroepen, 
voorlichting en bewustmaking van het 
publiek en bovengenoemde doelgroepen 
- Maatregelen voor kinderen en jongeren 19 projecten 
- Preventie van HIV-overdracht bij 29 projecten 
bepaalde groepen en in bepaalde omstan­
digheden 
7 
8 
9 
10 COM(93) 453 def. 
Nr. 94/C 108/08, PB nr. C 108 van 16 april 1994, blz. 19 
Nr. 95/C 82/09, PB nr. C 82 van 4 april 1995, blz. 9 
Nr. 92/C 181/08, PB C 181 van 17.7.1992, blz. 15. 
Maatschappelijke en psychologische 19 projecten 
hulpverlening 
Verzameling van gegevens over Hl V/aids 19 projecten 
Bestrijding van discriminatie van vijf projecten 
seropositieven en aidspatiènten en hun 
omgeving. 
Voor al deze projecten tezamen bedroeg de totale communautaire bijdrage 17,7 miljoen 
ecu (9,0 miljoen ecu in 1994 en 8,7 miljoen ecu in 1995). De gemiddelde communautaire 
bijdrage per gefinancierd project bedroeg 132.000 ecu, waarbij het percentage van de 
financiële deelneming in het algemeen 50 à 70% beliep. Ter vergelijking: in het raam 
van het actieprogramma "Europa tegen aids" 1991-1993 zijn 150 projecten gesteund voor 
een totaal bedrag van 12,36 miljoen ecu, dat wil zeggen een gemiddelde communautaire 
bijdrage van 82.400 ecu per project. 
III. UIT HOOFDE VAN DE VERSCHILLENDE ACTIES VAN HET PROGRAMMA VERRICHTE 
WERKZAAMHEDEN 
De verschillende acties worden gerangschikt volgens de actiegebieden die in de bijlage 
bij besluit nr. 1729/95/EG van de Raad en het Europees Parlement worden genoemd. 
Aangezien deze actiegebieden onderling afhankelijk zijn, zijn in veel projecten aspecten 
te vinden die op meer dan een gebied betrekking hebben. Bij het indelen van een project 
onder een bepaald actiegebied is daarom gekeken naar het voornaamste aspect (zie voor 
een overzichtstabel bijlage II). 
ACTIEGEBIED 1: Kennis, attitudes en het gedrag van het grote publiek en 
bepaalde doelgroepen alsmede voorlichting en bewustmaking 
van het publiek en bovengenoemde doelgroepen 
Voorlichting en bewustmaking omtrent het aidsprobleem vormen essentiële onderdelen 
van iedere doeltreffende preventiestrategie. Bovendien vormt nauwkeurigheid van de 
informatie een noodzakelijke voorwaarde om gedragsveranderingen te bewerkstelligen en 
zo doende de discriminatie te bestrijden. 
Op dit gebied heeft de Commissie 33 projecten gefinancierd: 
Er is een Frans-Belgische voorlichtings- en bewustmakingscampagne gehouden, 
die gericht was op populaties van niet-Europese afkomst, door middel van het 
verspreiden van didactisch materiaal dat in tien niet-Europese talen was vertaald: 
videocassettes, voorlichtingsbrochures, affiches, discussies. 
- Met steun van de Commissie is een proefproject voor voorlichting over de wijzen 
van overdracht en preventie van Hiv/aids gesteund, gericht op de Turkse en 
Koerdische bevolking in de grensstreek van het Franse departement Bas-Rhin. Bij 
dit initiatief is rekening gehouden met de culturele gebruiken van deze 
doelgroepen en is getracht de problemen met de interculturele communicatie te 
overwinnen door contact te zoeken met sleutelfiguren, zoals de Imam, de Turkse 
onderwijzer, de Turkse trainer, ten einde hun steun en medewerking te verkrijgen 
en in samenwerking met gezondheids- en maatschappelijk werkers te bepalen wat 
voor didactisch materiaal er gebruikt moest worden. 
In het Middellandse-Zeegebied is een actie ten behoeve van mensen in een 
gemarginaliseerde positie ondernomen. Dit omvatte zowel bewustmaking van deze 
doelgroep voor de preventie van Hiv/aids als opleiding van mensen die jongeren 
opvangen, sociaal-psychologische begeleiding van seropositieven en hun 
mogelijkheden op financieel en maatschappelijk gebied. 
Leden van het Europees Parlement en van verschillende nationale parlementen zijn 
uitgenodigd voor een Europese Conferentie van parlementariërs, die bedoeld was 
om alle Europese politici aan te zetten tot uitwisseling van informatie en bewust 
te maken van de overdracht van Hl V/aids. 
Naar aanleiding van een soortgelijk experiment in Frankrijk, zijn in Spanje in 
openbare ruimten affiches over aids opgehangen om de informatie voor alle lagen 
van de bevolking toegankelijk te maken. Meer dan 1000 expositiepakketten en 
voorlichtingsbrochures zijn verspreid onder steden, jeugdorganisaties, territoriale 
besturen, onderwijsinstellingen en instellingen voor gezondheidszorg. Het 
voordeel van een tentoonstelling als deze is dat de boodschap overkomt zonder 
dat het grote publiek over speciale kennis hoeft te beschikken. 
Ten einde een basis te bieden voor het opzetten van acties voor de preventie van 
aids en de doeltreffendheid daarvan te meten, is het van essentieel belang om via 
de juiste indicatoren te beschikken over nauwkeurige informatie over de kennis, 
de attitudes en het gedrag van de bevolking van de Europese Gemeenschap en van 
bepaalde doelgroepen. Deze activiteiten zijn van het grootste belang en dienen 
financieel te worden gesteund, niet alleen om de lacunes en de prioriteiten voor 
de toekomst te bepalen, maar ook om dubbel werk binnen de Europese 
Gemeenschap te vermijden. Daartoe heeft de Commissie drie projecten voor 
analyses op communautaire schaal gesubsidieerd. Het ene was gericht op het grote 
publiek, het tweede op bepaalde doelgroepen, zoals vrouwen, homoseksuelen, 
jongeren en etnische minderheden en het derde op reizigers en toeristen. Drie 
universitaire instituten hebben zich daarvoor toegelegd op het achterhalen en 
bestuderen van de onderzoeken die al in de verschillende Lid-Staten van de 
Gemeenschap zijn gedaan op het gebied van acties en strategieën ten behoeve van 
voorlichting, bewustmaking en preventie rond aids en op het kritisch analyseren 
en samenvatten van de daarbij gevolgde methoden en behaalde resultaten. Doel 
hierbij was de aanpak in de Lid-Staten te vergelijken om de gevolgde strategieën 
en methoden te evalueren en eventuele verschillen tussen Lid-Staten alsmede de 
specifieke aspecten van elk van de landen aan het licht te brengen, teneinde 
eveneens de mogelijkheid van gecoördineerde acties op communautaire schaal te 
verwezenlijken. 
De Commissie heeft steun verleend aan een project waarbij vier Lid-Staten 
betrokken waren en dat bedoeld was om na te gaan wat de impact van 
voorlichting is op veranderingen in de kennis, de attitudes en het gedrag van de 
betrokken populaties en om een didactisch voorlichtingsmodel voor te stellen, met 
name ten aanzien van de primaire preventie. Tegen deze achtergrond is de rol van 
de sociaal-culturele normen en waarden, alsmede van de sociaal-cognitieve 
factoren die met de behandeling van de informatie verband houden, als 
bemiddelaar tussen de voorlichting die aan personen wordt gegeven en eventuele 
veranderingen in attitudes en gedrag, geanalyseerd. 
De Commissie heeft steun verleend aan een project dat gebruik maakte van 
omvangrijke, uit statistiekenen interviews verkregen gegevens, die ontleend waren 
aan een belangrijke, door het regionale centrum voor Europa van de WHO 
gesubsidieerde studie onder de titel "Managing AIDS", waarbij verscheidene 
landen betrokken waren. De resultaten van deze studie hebben praktische gevolgen 
voor een verbetering van de manieren om aids in de hand te houden en te 
voorkomen, maar de verspreiding ervan zal niet leiden tot voldoende motivatie om 
het beleid en het gedrag te veranderen. Dit project stelde dus een methode voor 
het veranderen van de motivatie voor in vier Lid-Staten (België, Italië, Nederland 
en Portugal) die gebaseerd was op de belangrijkste resultaten. Het zal de 
verbetering mogelijk maken van interactief leren tussen de organisaties en het 
initiatief tot een nauwkeurige evaluatie van successen en mislukkingen uit het 
verleden, die moet leiden tot nieuwe, actiegerichte beleidsmaatregelen. 
In de eerste plaats moet men weten welke acties gevoerd zijn en welke 
organisaties zich met de bestrijding van aids en HIV-infectie bezighouden. 
Daarom heeft de Commissie steun verleend aan een project dat tot doel had een 
educatieve gids voor het grote publiek samen te stellen, waarin de belangrijkste 
organisaties en personen op het gebied van aids vermeld staan, en verder een 
verzameling campagnemateriaal betreffende specifieke onderwerpen in verband 
met aids. De resultaten van deze werkzaamheden zijn in een internationale 
publicatie vastgelegd. 
In drie landen van de Europese Gemeenschap is een proefproject uitgevoerd 
betreffende de haalbaarheid van een elektronisch systeem om informatie over 
HIV/aids te verstrekken aan huisartsen en apothekers om hen bij hun werk te 
helpen. 
Als gevolg van de aidsepidemie, komen de artsen en de gezondheidsstelsels te 
staan voor problemen van maatschappelijke, ethische en politieke aard. Zo moeten 
ook de regeringen zorgen dat internationale solidariteit tot stand komt. Om de 
correlaties tussen de epidemiologie van aids, de maatschappelijke verschijnselen 
en de veranderingen in de bevolking te analyseren, is onder auspiciën van de 
Commissie een internationaal interdisciplinair symposium georganiseerd. Dit 
symposium is op 17 en 18 oktober 1995 in Parijs gehouden; niet-specialisten, 
beleidsmakers en journalisten zijn bij die gelegenheid ingelicht over de impact die 
aids op de maatschappij en op de demografie heeft. 
Van 24 tot en met 27 november 1995 is in Barcelona onder auspiciën van de 
Commissie een conferentie gehouden onder het motto "Verpleegkundigen en aids". 
Deze conferentie had tot doel te voldoen aan de behoeften van de 
verpleegkundigen om informatie en ervaringen uit te wisselen en hun gevoel van 
kwetsbaarheid ten opzichte van HIV/aids te verminderen. 
De Commissie heeft financiële steun verleend aan een project om de brochure 
"Sida: les faits, l'espoir" in alle talen van de Gemeenschap te vertalen en daarbij 
deze vertalingen aan te passen aan de specifieke realiteit van elke Lid-Staat. 
Vakbonden in Spanje en Italië zijn betrokken geweest bij een programma voor de 
uitwisseling van ervaringen, gebaseerd op enerzijds de opleiding en bewustmaking 
van vakbondsafgevaardigden met betrekking tot aids op de werkplek en anderzijds 
het optreden van de vakbonden ter bescherming van HIV/aids-geïnfecteerden op 
het werk en ter bestrijding van discriminatie. De arbeidswetgeving in die twee 
landen en de sociale bescherming met betrekking tot HIV/aids-geïnfecteerden zijn 
geanalyseerd en vergeleken. Ten behoeve van het Europees ve**Mnd van 
vakverenigingen zijn aanbevelingen opgesteld. 
Aan de hand van een representatieve steekproef van studentes in Griekenland is, 
in samenwerking met verschillende Europese partners, het seksueel gedrag en de 
kennis over aids geanalyseerd. Hierbij is naar hun oordeel over de belemmeringen 
en de voordelen van het gebruik van het condoom gevraagd. 
De zomercampagne "Europa tegen aids", waaraan de Commissie in 1994 en 1995 
steun heeft verleend, was gericht op de verbetering van de aidspreventie onder 
jeugdige vakantiegangers en toeristen; hierbij is een beroep gedaan op de media 
(affiches op stations en vliegvelden, presentatie van het thema in de gedrukte 
media, met name in tijdschriften voor jongeren, uitzending van spots op televisie 
en radio, verdeling van T-shirts en stickers) en is overleg gepleegd met de 
nationale aidscentra en de jongerennetwerken van de meeste Lid-Staten en 
bepaalde derde landen (presentatie van het thema "Europa tegen aids" in de 
communicatiemiddelen van toeristische organisaties, zoals jeugdherbergen en 
campings en in de tijdschriften van bijvoorbeeld het jongerenpaspoort en de 
Interrailkaart). in alle deelnemende landen zijn dezelfde boodschappen en logo's 
gebruikt. 
Dank zij de medewerking van 300 radiostations van verschillende Lid-Staten is 
in 1994 en 1995 een voorlichtingscampagnes voor jongeren georganiseerd. Deze 
actie bood de mogelijkheid om via gesproken advertenties, informatiebulletins, 
persoonlijke getuigenissen, discussies en interviews de jongeren te bereiken. Er 
zijn eveneens uitwisselingen tussen de stations gepland alsmede acties buiten de 
studio, zoals het gratis uitdelen van condooms, informatiesets die speciaal voor 
jeugdige toeristen waren ontworpen, cassettes met samenvattingen van de 
hierboven bedoelde radioprogramma's en lijsten met de nummers van de 
telefonische hulpdiensten. 
De radio bereikt vaak beter dan welke andere media ook de maatschappelijk 
uitgesloten of gemarginaliseerde populaties in stedelijke of landelijke gebieden in 
heel Europa. Gezien dat feit heeft de Commissie haar steun verleend aan de 
invoering van een maandelijkse radiouitzending van Europese dimensie die voor 
die populaties is bestemd. Zeven Lid-Staten zijn betrokken geweest bij die actie 
die hoofdzakelijk ten doel had voorlichting te geven over risicogedrag, de 
manieren waarop de ziekte wordt overgedragen, de verenigingen en instellingen, 
de doeltreffendste maatregelen die voor de preventie van de ziekte getroffen zijn 
enz. Dit is door bemiddeling van het Europees netwerk van de wereldvereniging 
van communautaire radiostations (AMARC-Europe), verwezenlijkt door middel 
van voorbeelden van elk land van de Europese Gemeenschap. 
Teneinde de etnische minderheden in vier Lid-Staten bewust te maken van het 
HIV/aidsprobleem, heeft de Commissie steun verleend bij de uitvoering van een 
project waarbij als middel voor de overdracht van informatie in de verschillende 
talen van de betrokken populaties gebruik is gemaakt van radioprogramma's en 
telefonische hulpdiensten. 
De Commissie heeft steun verleend aan een drie dagen durend evenement, 
TRANSMISSION '96, dat bedoeld was om strategieën uit te stippelen voor het 
gebruik van nieuwe informatietechnologieën bij de aidspreventie. Het belangrijkste 
doel daarbij was de personen die in de aidspreventie en/of -behandeling werkzaam 
waren te stimuleren om deze technologieën te begrijpen en te gebruiken. 
Ter bevordering van de bioscoopfilm en de video als middel voor het geven van 
voorlichting over de HIV/aidsepidemie, heeft de Commissie steun verleend aan 
het tweede internationale filmfestival over HIV/aids, dat van 4 t/m 9 april 1995 
in Parijs is gehouden. 
Er moeten meer gegevens worden verzameld dan thans beschikbaar zijn over hoe 
de burgers van de Gemeenschap denken over hun eigen gezondheidstoestand en 
de gezondheidsstelsels van hun Lid-Staten, alsmede over wat zij als hun eigen 
prioriteiten op gezondheidsgebied beschouwen. Dergelijke gegevens kunnen een 
waardevolle rol spelen wanneer het erom gaat gezondheidsprogramma's op 
communautair niveau te ondersteunen en de Lid-Staten in staat te stellen hun 
beleidsmaatregelen en prioriteiten te plannen en te evalueren, en vergelijkingen 
te trekken met die van andere Lid-Staten. Het probleem van de HIV/aidsinfectie 
is al sinds 1989 regelmatig onderwerp van periodieke Eurobarometer-enquêtes. Bij 
deze enquêtes worden drie voorname parameters onderzocht: de attitudes van de 
Europeanen ten aanzien van de infectie met HIV/aids, de attitudes van de 
Europeanen ten aanzien van de op dit gebied te treffen maatregelen, alsmede de 
kennis van en de betrokkenheid bij het verschijnsel. Op verzoek van de Raad van 
ministers is in de periode van april tot en met mei 1994 een Eurobarometer-
. enquête gehouden naar de veiligheid van bloed, bloedtransfusie en HÏV/aids. In 
1995 heeft de Commissie een Eurobarometer-enquête laten houden onder de titel 
"De Europeanen en de volksgezondheid", waarin een hoofdstuk gewijd was aan 
HIV/aids. Deze enquête heeft een bijgewerkt beeld van de mening van de 
Europese burgers opgeleverd en tevens een analyse van de ontwikkeling van de 
trends in een periode van zes jaar. Tevens was dit de eerste Eurobarometer­
enquête over dit onderwerp in de nieuwe Lid-Staten. 
ACTIEGEBIED 2: MAATREGELEN VOOR KINDEREN EN JONGEREN 
Jongeren vormen uiteraard een van de voornaamste doelgroepen voor de maatregelen 
inzake informatie, onderwijs en preventie die in het kader van het programma "Europa 
tegen aids" zijn getroffen. 
Voor dit actiegebied heeft de Commissie 19 projecten gesteund: 
Zij heeft steun verleend voor een initiatief van het Franse ministerie van 
Onderwijs ten behoeve van de harmonisatie van de seksuele opvoeding op school. 
Het project had tot doel een methodologische handleiding op te stellen om scholen 
te helpen acties voor seksuele opvoeding op te zetten, door het oprichten van een 
netwerk van opleiders en door uitwisseling van know-how met andere Lid-Staten. 
Verder heeft de Commissie bijgedragen aan twee projecten betreffande de 
methodologische aspecten. Het eerste had betrekking op de uitwisseling van 
informatie over gezondheidsopvoeding op school en in de opleidingscentra van 
een land en ook op de bevordering van uitwisselingen van personeel en materiaal 
voor de opleiding van het onderwijzend personeel (leerkrachten, jeugdwerkers, 
enz.). Het tweede project betrof de organisatie van een Europese conferentie over 
gezondheidsopvoeding en Hiv/aidspreventie op scholen, die in Rome is gehouden 
en waarvoor onder andere vertegenwoordigers uit alle Lid-Staten, specialisten op 
aidsgebied en op het gebied van gezondheidsopvoeding, waren uitgenodigd. Deze 
conferentie heeft geleid tot een Europees consensusdocument over de 
HIV/aidspreventie op school. 
Een preventieprogramma, dat in hoofdzaak bestemd was voor schoolgaande 
kinderen in de leeftijd van 13 en 14 jaar (ongeveer 100.000 leerlingen), is zowel 
in Spanje als in Portugal van start gegaan. Het bijzondere van dit project is dat 
het de medewerking van leerkrachten en ouders verlangde. Een van de 
fundamentele aspecten van dit project was de bestrijding van de discriminatie ten 
opzichte van geïnfecteerde personen en met name ten opzichte van seropositieve 
kinderen op school. Bij dit project is in beide betrokken landen op ruime schaal 
educatief materiaal verspreid. 
- De Commissie heeft een actieweek voor de HIV/aidspreventie gefinancierd, die 
van 27 november tot en met 1 december 1995 in een Franse regio is gehouden. 
Deze campagne had tot doel de jongeren te informeren over het aidsprobleem en 
hen daarvan bewust te maken (wijze van overdracht, bescherming enz.), alsmede 
de taboes rond deze ziekte weg te nemen en zo doende over het aidsprobleem te 
kunnen praten in het kader van een open dialoog op basis van het beginsel van 
tolerantie. Ook in het Verenigd Koninkrijk en in Duitsland zijn twee soortgelijke 
acties gevoerd. Het Britse project was bestemd voor schoolgaande jongeren en 
hield het gebruik van audiovisuele technologieën door de leerlingen zelf in. Het 
Duitse project was specifiek bestemd voor (al dan niet schoolgaande) jongeren in 
het Belgisch-Duitse grensgebied en hield rekening met de culturele eigenheden 
van deze streek. 
10 
De Commissie heeft bijgedragen tot de uitvoering van een project voor de 
oprichting van een preventienetwerk voor HIV/aids in twee Lid-Staten (Spanje en 
Portugal) dat bestemd was voor jongeren en waarbij gewetensbezwaarden waren 
betrokken. Het doel was te helpen bij de verspreiding van kennis over Hl V/aids, 
de bewustmaking van de doelgroep voor de infectie en veranderingen in houding 
en seksueel gedrag. 
De Commissie heeft steun verleend aan een Spaans project, dat tot doel had een 
interventiemodel te ontwikkelen en specifieke aanbevelingen te formuleren voor 
het ondernemen van acties die op niet-schoolgaande jongeren waren gericht. 
Voorts is met steun van de Commissie in het voorjaar van 1994 in Denemarken 
een conferentie gehouden over het opzetten van een Europees netwerk betreffende 
jongeren en opvoeding tot HIV/aidspreventie, de epidemiologie van HIV/aids, 
» reizen en seksueel gedrag, problemen in verband met migranten, en drugsgebruik. 
" Bij dit netwerk zijn zowel niet-gouvernementele organisaties betrokken als 
overheidsinstanties van de Lid-Staten die belast zijn met de volksgezondheid. Er 
is een tweede conferentie gehouden om de geboekte vorderingen te evalueren en 
tot gemeenschappelijke indicatoren met betrekking tot preventie te komen. 
In het kader van de voorlichting, bewustmaking en aidspreventie onder jongeren 
heeft onder auspiciën van de Commissie in Nederland een grote Europese 
manifestatie plaatsgevonden, waarbij rekening gehouden is met de culturele en 
maatschappelijke verschillen tussen de jongeren en waaraan een groot aantal 
scoutingorganisaties uit de Europese Gemeenschap hebben deelgenomen. Dit 
project heeft in alle landen van de Gemeenschap een overduidelijke weerslag 
gehad, aangezien ongeveer zes miljoen jeugdige padvinders en padvindsters hierbij 
direct of indirect betrokken waren. Deze manifestatie heeft in 1994 en 1995 
subsidie uit het programma "Europa tegen aids" gekregen. 
Met behulp van door de Commissie gesteunde proefprojecten voor preventie, 
gericht op kansarme jongeren, zijn de attitudes en het gedrag van deze doelgroep 
in Nederland en Duitsland onderzocht. Deze projecten zijn aangepast voor een 
soortgelijke doelgroep in Ierland, in de regio Cork, waarbij rekening gehouden is 
met de specifieke culturele kenmerken van Ierland. De resultaten en de bij deze 
projecten opgedane ervaring zullen worden overgedragen naar andere regio's in 
de Lid-Staten die met dezelfde problemen te kampen hebben. 
De Commissie heeft steun verleend aan een project voor actie en analyse in drie 
Lid-Staten (Frankrijk, België en Luxemburg), betreffende de beeldvorming van 
aids bij probleemjongeren, aan de hand van een serie foto's. Dit diepgaand 
onderzoek naar de beelden van seropositiviteit en de ziekte kunnen betere 
werktuigen opleveren en preventieve strategieën die beter aangepast zijn aan deze 
doelpopulatie. 
Ten slotte zijn twee theaterprojecten, specifiek gericht op jongeren, door de 
Commissie gesteund. In Spanje en in het Verenigd Koninkrijk is een rondtrekkend 
theater opgericht waarbij jongeren konden deelnemen aan voorstellingen waarin 
aids aan de orde kwam. Verder is in vormingscentra in België, het Verenigd 
11 
Koninkrijk en Spanje een voorlichtingsworkshop over seksualiteit voor jongeren 
tussen 13 en 21 jaar gehouden. De opleiding van de presentatoren daarvan is 
gezamenlijk door de betrokken landen verzorgd en de resultaten van deze proef 
zijn gebundeld, zodat ze in andere Lid-Staten als leidraad voor soortgelijke 
projecten gebruikt kunnen worden. De Commissie heeft erop toegezien dat bij alle 
activiteiten op dit gebied is samengewerkt met het Europees informatiecentrum 
"AIDS & Youth", dat is opgericht bij de tenuitvoerlegging van het 
actieprogramma 1991 -1993. 
ACTIEGEBIED 3: Preventie van HIV-overdracht bij bepaalde groepen en in 
bepaalde omstandigheden 
Voor dit actiegebied heeft de Commissie 29 projecten gesubsidieerd: 
Reizen en toerisme 
Een programma ter preventie van de overdracht van HIV/aids dat gericht was op 
jonge Europese toeristen in Griekenland, is met steun van de Commissie en in 
partnerschap met twee andere Lid-Staten gerealiseerd. Na overleg met 
sleutelfiguren in de toerismesector over de manier waarop de 
preventiedoelstellingen bereikt konden worden is een campagne gevoerd met 
radioboodschappen, brochures en posters in alle Europese talen in 
toeristenplaatsen en vermaakcentra. De resultaten betreffende de gevolgde 
methode en de campagne zelf zijn gebundeld en verspreid onder de vijf grootste 
reisorganisaties, de stadsbesturen van de Europese steden waar veel toeristen 
komen, de verschillende religieuze instellingen en alle belangstellende 
organisaties. 
Er is meermalen gewezen op het belang van acties ter preventie van HIV/aids die 
gericht waren op migrerende populaties en van passende diensten ter 
ondersteuning van seropositieve migranten. Het netwerk "AIDS & Mobility" heeft, 
met steun van de Commissie, zijn werkzaamheden in verband met de coördinatie 
tussen de verschillende Europese organisaties die op het gebied van de preventie 
van HIV/aids onder migrerende populaties, etnische minderheden en reizigers 
werkzaam waren, voortgezet. Deze werkzaamheden behelsden met name de 
terbeschikkingstelling van documentatiediensten zoals gegevensbases, educatief 
materiaal en informatie over de verschillende op dit gebied uitgevoerde projecten, 
alsmede de organisatie van seminars over de interactie tussen aids en de 
migratiestromen. 
- In samenwerking met bedoeld netwerk is een grote vergadering 
georganiseerd, waaraan zowel de coördinatoren van de nationale 
programma's voor aidsbestrijding als de vertegenwoordigers van 
organisaties van etnische minderheden die eveneens deze ernstige ziekte 
bestreden, hebben deelgenomen. Deze vergadering had tot doel, duidelijk 
te maken wat de problemen en de specifieke behoeften waren van de 
etnische minderheden ten opzichte van de gezondheid en HIV/aids en de 
uitwisseling mogelijk te maken van ideeën die konden leiden tot de 
12 
uitstippeling van nationale strategieën die beter aangepast waren aan de 
eigenheden van de betrokken populaties. 
- De Commissie heeft het eveneens nuttig geoordeeld een project te 
subsidiëren dat zich met name richt op het controleren en evalueren van 
de diensten die verleend worden aan Ierse migranten die tussen Ierland en 
het Verenigd Koninkrijk reizen. Ook dit project valt onder het netwerk 
"AIDS & Mobility". 
Een Duits instituut heeft een analyse verricht van de typische problemen terzake 
van HlV/aids/SOZ in de regio's aan de buitengrenzen van de Europese 
Gemeenschap. Gezien de aanzienlijke personenstroom vormen deze regio's een 
bijzonder probleem wat de preventie van HlV/aids/SOZ betreft. Het voornaamste 
doel van deze actie was specifieke preventiemethoden die aan de toestand van 
deze regio's aangepast waren te ontwikkelen en vast te stellen welke maatregelen 
getroffen moesten worden. Deze werkzaamheden zullen van nut zijn voor de 
oprichting van een Europees netwerk dat zich met deze problematiek bezighoudt. 
In de Spaanse autonome regio Galicië en in het noorden van Portugal is ca. 9% 
van de aidspatiënten zeevarend. Uit studies is een hoge prevalentie van HIV-
infecties in deze groep en vooral een tekort aan preventieve maatregeien gebleken. 
Daarom achtte de Commissie het nuttig een in Spanje en in Portugal uitgevoerd 
proefproject te ondersteunen, dat de attitudes en het gedrag van de groepen 
zeevarenden in kwestie ten opzichte van HIV/aids en seksueel overdraagbare 
ziekten moest bepalen en de gevaren voor overdracht van HIV/aids moest 
verminderen. 
Gevangenissen 
Nadat bij recidivisten die in een Franse gevangenis gevangen zaten een zeer hoge 
HIV/aidsprevalentie was vastgesteld, is men ervan uit gegaan dat tijdens eerdere 
perioden van gevangenschap besmetting had plaatsgevonden. Gezien het ontbreken 
van gegevens voor Europa, bleek het noodzakelijk het besmettingsgevaar in de 
gevangenis te evalueren om zo doende een specifiek preventiebeleid te 
formuleren. De Commissie heeft een project voor een modelstudie ondersteund 
dat door een Frans instituut is uitgevoerd en dat het mogelijk heeft gemaakt: 
- de prevalentie te ramen van risicopraktijken alsmede van bepaalde sociaal-
demografische en psychosociale determinanten daarvan bij de 
gedetineerden voor en tijdens hun gevangenschap; 
- het voorkomen van seroconversies tijdens het verblijf in de gevangenis te 
documenteren en de risicopraktijken van de gedetineerden in samenhang 
met de recidive te vergelijken. 
De resultaten van deze studie dienen als basisinstrument voor soortgelijke studies 
in andere Lid-Staten en voor de formulering van preventiebeleid. 
In dit verband is, dankzij de inspanningen van de Commissie, in het raam van een 
haalbaarheidsstudie een Frans-Duitse samenwerking tot stand gekomen om de 
13 
oprichting van een Europees netwerk voor preventie van HIV-infectie in de 
gevangenis mogelijk te maken. Momenteel werken in dit netwerk zes Lid-Staten 
samen aan de formulering van gemeenschappelijke werktuigen voor het 
epidemiologisch toezicht, de waarneming van risicogedrag in het gevangenismilieu 
en de uitstippeling van gemeenschappelijke strategieën voor primaire preventie in 
de Europese Unie. 
Intraveneuze drugsgebruikers 
Om te kunnen nagaan hoe doeltreffend hun beleidsmaatregelen ten opzichte van 
de volksgezondheid, aidspreventie en drugsverslaving waren, vonden bepaalde 
Europese steden het noodzakelijk een kaartsysteem aan te leggen van de 
drugsgebruikers te hunnen laste, met name van hen die een programma voor 
behandeling met methadon volgden. Het feit dat in deze kaartsystemen steeds 
meer en steeds uitvoeriger gegevens werden opgeslagen, was niet zonder gevaar 
voor het aantasten van de privacy van personen, doordat vastgestelde wettelijke 
regels werden overschreden. Daarom heeft de Commissie een programma 
ondersteund dat enerzijds gericht was op de bevordering van de ontwikkeling en 
de bijstelling van het plaatselijke beleid ter preventie van Hl V/aids bij 
drugsverslaafden en anderzijds op de vaststelling van nieuwe richtsnoeren om het 
mogelijk te maken kaartsystemen aan te leggen met eerbiediging van de rechten 
van de betrokkenen. 
Een Brits universitair instituut heeft in het Verenigd Koninkrijk en in Duitsland 
een project uitgevoerd om de risicofactoren voor HIV-infectie bij vrouwen die 
langs intraveneuze weg drugs gebruiken, te analyseren. In het kader van deze actie 
zijn de Hl V-prevalentie en het risicogedrag van deze vrouwen bestudeerd en 
daarnaast hun kennis van en hun houding tegenover deze ziekte. Tenslotte zijn de 
ervaringen die deze vrouwen met preventieve acties hadden opgedaan, 
geanalyseerd. Dit project moest het mogelijk maken geschikte programma's voor 
de preventie van HIV/aids op te zetten en een algemeen sociaal beleid met 
betrekking tot aan drugs verslaafde vrouwen vast te stellen. De verschillende 
resultaten en conclusies van deze actie zijn tenslotte vergeleken met de gegevens 
die verzameld zijn bij de uitvoering van soortgelijke acties in Spanje, Frankrijk 
en Italië in het kader van het actieprogramma 1991-1993. 
Vrouwen die in het bijzonder gevaar lopen met HIV besmet te raken 
- De Commissie heeft voor dit actiegebied verder de nadruk gelegd op het steunen 
van preventiemaatregelen gericht op vrouwen, met name bepaalde doelgroepen 
zoals prostituées. Daartoe is een Franse proefactie, die in 1993 door de Commissie 
gefinancierd was, in 1994 voortgezet. Deze actie had tot doel prostituées te helpen 
hun eigen gezondheidswerkers te worden, zodat zij konden medewerken aan het 
, opstellen van nieuwe strategieën ter preventie van HIV/aids. Met de nieuwe actie 
is getracht de in 1993 opgedane ervaring te systematiseren en is tevens een 
gezamenlijke actie in het veld gevoerd in Frankrijk, België, Spanje, Italië en 
Duitsland. Uit de prostitutie in deze vijf landen zijn vrouwen aangezocht en 
opgeleid om te kunnen meewerken aan het tot stand brengen van bilaterale 
betrekkingen tussen deze landen en de betrokken organisatie en als contactpersoon 
14 
te fungeren tussen de prostituées en de HIV/aidsdeskundigen van de gezondheids-
en sociale diensten van de deelnemende landen. Met steun van de Commissie is 
in Spanje een project voor preventie en sociaal-psychologische hulpverlening voor 
prostituees - vooral voor vrouwen die in grote maatschappelijke problemen 
verkeren - gelanceerd, volgens dezelfde opzet als het Franse project. 
Na evaluatie van de resultaten die tijdens de reeds gefinancierde eerste fase van 
EUROPAP (Europees netwerk voor preventie van aids bij prostituees) in 1993 
verkregen zijn, achtte de Commissie het nodig dit project nogmaals financieel te 
ondersteunen. Deze tweede fase was nuttig om: 
de preventiemaatregelen bij de prostituees in elf landen van de 
Gemeenschap te ontwikkelen en uit te breiden, met inachtneming van de 
conclusies en resultaten van de eerste fase; 
modellen voor goede praktijken te ontwikkelen voor de preventie van HIV 
en seksueel overdraagbare ziekten alsmede voor wat de toegang voor de 
prostituees tot de ondersteunende diensten betreft; 
- het internationaal netwerk van actoren voor preventie te versterken en een 
bijdrage te leveren tot de opleiding van maatschappelijk werkers; 
- materiaal voor gezondheidsonderricht uit te wisselen door de oprichting 
van een bibliotheek waarin al het bestaande materiaal dat betrekking heeft 
op de preventie van HIV en de prostitutie wordt ondergebracht. 
Om een nuttig gebruik mogelijk te maken van de resultaten van de voor 
migrerende prostituees bestemde maatregelen ter preventie van HIV en seksueel 
overdraagbare ziekten, alsmede van de contacten die met de medische diensten 
van de betrokken landen zijn gelegd, achtte de Commissie het eveneens 
noodzakelijk het TAMPEP-project, dat al in 1993 subsidie had ontvangen, 
opnieuw financieel te ondersteunen. Een van de belangrijkste doelen is het gebruik 
en de verspreiding van de TAMPEP-preventiemethode onder de 
gezondheidsdiensten te bevorderen en belangstellenden in staat te stellen zich te 
laten informeren en opleidingen te volgen binnen de organisaties die bij de 
uitvoering van dit project betrokken zijn. 
De Commissie heeft financiële steun verleend aan de ontwikkeling van een 
modelproject voor preventie en opsporing van HIV/aids onder de prostituees van 
de stand Valencia, met als doel de incidentie van seksueel overdraagbare ziekten 
en van de infectie met HIV onder de prostituees te verlagen, met name door het 
organiseren van facultatieve screening-onderzoeken en door steun te verlenen aan 
seropositieve vrouwen door het geven van aan hun situatie aangepaste adviezen. 
Er is informatie over dit modelonderzoek uitgewisseld met andere organisaties in 
de Europese Gemeenschap die op hetzelfde gebied werkzaam zijn en meer in het 
bijzonder met de organisaties die in de door de Europese Commissie opgerichte 
werkgroep vertegenwoordigd zijn. 
Met steun van de Commissie zijn twee projecten voor primaire preventie ten 
behoeve van vrouwen uitgevoerd, het ene in de grensregio van Duitsland, 
Frankrijk en Luxemburg (de regio Saar-Lor-Lux), het andere in het Verenigd 
Koninkrijk en in Nederland. Voor het eerste project zijn verscheidene categorieën 
15 
vrouwen benaderd (vrouwen met een partner die seropositief, biseksueel of 
intraveneus drugsgebruiker was, vrouwen die drugs gebruikten, prostituees, 
vrouwen die vaak van partner wisselden enz.). Het tweede project was meer 
specifiek gericht op lesbische of biseksuele vrouwen. 
Verticale overdracht van HIV van moeder op kind 
De Commissie heeft steun verleend aan een vergelijkende analyse van de 
activiteiten inzake prenatale screening op HIV in verschillende Europese centra. 
Voor dit werk was met name een onderzoek nodig naar de psychologische 
barrières en de problemen ten aanzien van de screening bij gezondheidswerkers 
en bij zwangere vrouwen, alsmede een analyse van de huidige 
opleidingsprogramma's op het gebied van de verloskunde waarin het thema van 
HIV/aids wordt aangesneden. 
Andere populaties 
Met steun van de Commissie is een Deens preventieproject uitgevoerd, dat 
bestemd was voor homoseksuelen die een bezoek brengen aan toeristische plaatsen 
in Spanje. Hiertoe is in samenwerking met de plaatselijke autoriteiten en 
organisaties voor aidsbestrijding aan vrijwilligers een speciale opleiding gegeven. 
Bij de activiteiten, die met name bestonden uit het uitdelen van preventie- en 
voorlichtingsmateriaal alsmede discussies, zijn ook de directie en de 
personeelsleden van vermaakcentra in de plaatsen in kwestie betrokken. 
- Met steun van de Commissie is in de grensregio van Duitsland, Frankrijk en 
Luxemburg (de regio Saar-Lor-Lux) een project inzake primaire preventie 
uitgevoerd, dat bestemd was voor jonge mannen die zich prostitueerden. 
Veiligheid van bloed en bloedproducten 
De voortzetting van de inspanningen ter bevordering van de zelfvoorziening met 
bloed in de Europese Gemeenschap wordt uitdrukkelijk genoemd in het besluit tot 
verlenging van het programma "Europa tegen aids". Daartoe zijn door de 
Commissie in 1994 twee onderzoeken in Nederland gesteund. 
- De Commissie heeft ook nog in 1995 een project gesteund om kwesties te 
onderzoeken die verband hielden met de inspectie en erkenning van instellingen 
voor bloedtransfusie; dit project is gecoördineerd door een Griekse universiteit. 
ACTIEGEBIED 4: Sociale en psychologische hulpverlening 
De Commissie heeft steun verleend aan 19 acties die tot dit gebied behoren. 
- Het stimuleren van de uitwisseling van ervaringen over modellen voor 
hulpverlening en bijstand aan seropositieven en aidspatiënten behoort tot het 
actieprogramma van de Commissie. In dat kader zijn met steun van de Commissie 
bijeenkomsten van de zeven belangrijkste telefonische hulpdiensten in de Europese 
Gemeenschap georganiseerd met het oog op de uitwisseling van ervaring en het 
16 
ontwikkelen van ideeën en methoden voor de verbetering en uitbreiding van de 
verleende diensten. Ook andere thema's, zoals opleiding van het personeel, 
evaluatie van de activiteiten, exploitatie van de verzamelde informatie, de 
mogelijkheid om nieuwe diensten te creëren en de geconstateerde technische 
problemen, zijn hier besproken. Bovendien heeft de Commissie een project 
gestimuleerd om het effect van de bestaande telefonische hulpdiensten te 
onderzoeken en te evalueren. Daarbij heeft men zich gebogen over de toegang, de 
vertrouwelijkheid en de publiciteit voor deze lijnen bij het grote publiek en 
aanbevelingen opgesteld om de dienstverlening te verbeteren. 
Het samenstellen en verspreiden van handleidingen, informatiebulletins en 
overzichten met de meest recente informatie over de preventie van Hl V-overdracht 
is een bijzonder aandachtsgebied van de Commissie, evenals het ontwikkelen in 
de Europese Gemeenschap van computerhulpmiddelen voor het behandelen van 
verzoeken om informatie van het publiek of de betrokken groepen. In dit verband 
is een elektronisch systeem voor verspreiding en uitwisseling tussen de informatie-
en documentatiecentra van start gegaan. 
Het programma heeft eveneens steun verleend aan een conferentie die van 15 tot 
en met 19 augustus 1995 in Kopenhagen is gehouden over het thema aids en 
maatschappelijk werk; hierbij waren aanwezig: vertegenwoordigers van 
maatschappelijk werkers, niet-gouvernementele organisaties, vertegenwoordigers 
van Europese autoriteiten en de pers. Tijdens deze conferentie bestond de 
mogelijkheid methoden, strategieën, modellen en aanbevelingen met betrekking 
tot maatschappelijk werk op het gebied van HIV/aids te bespreken en te 
ontwikkelen. Bovendien is tijdens deze conferentie de mogelijkheid besproken om 
een netwerk van maatschappelijk werkers en andere belanghebbende partijen op 
te richten. 
De Commissie heeft steun verleend aan een project van een Brits universitair 
instituut om de psychologische en emotionele consequenties van HIV-infectie te 
onderzoeken bij personen die al vijf jaar of langer seropositief zijn en de 
behoeften van deze mensen, en de gevolgen van hun infectie voor de begeleidende 
diensten na te gaan. In Griekenland is een analyse verricht van de beperkingen en 
aanpassingen waaraan seropositieven en aidspatiënten onderworpen zijn. Daarbij 
is gekeken naar de basisbehoeften van seropositieven, de wijze waarop zij hun 
toestand beleven, de veranderingen die in hun dagelijks leven hebben 
plaatsgevonden en de hindernissen en beperkingen die hun kwaliteit van leven 
beïnvloeden. Ten aanzien van de conclusies hebben uitwisselingen van informatie 
en vergelijkingen met andere Lid-Staten plaatsgevonden. 
Een soortgelijke analyse als de twee reeds genoemde, maar dan speciaal met 
betrekking tot seropositieve of aan aids lijdende vrouwen, is met steun van de 
Commissie in het Verenigd Koninkrijk uitgevoerd. Een van de doelstellingen was 
hier eveneens het versterken van de contacten tussen de hulpverleningsorganisaties 
voor seropositieve of aan aids lijdende vrouwen en tussen deze organisaties en de 
bestaande Europese netwerken. Alle Lid-Staten waren direct of indirect bij dit 
project betrokken. Bovendien is in Duitsland, België en Nederland een 
17 
ondersteuningsactie ondernomen die specifiek bestemd was voor seropositieve 
vrouwen. 
De Commissie heeft gezorgd voor de voortzetting van een programma voor 
sociale hulpverlening om twintig gezinnen die zich in grote moeilijkheden 
bevinden en waarvan ten minste één gezinslid seropositief is, psychologisch en 
maatschappelijk te begeleiden. Met dit programma, dat in partnerschap 
gerealiseerd wordt, kon de uitwisseling van ervaringen en de overdracht van 
know-how van de ene Lid-Staat naar de andere bevorderd worden en kan er 
verder voor worden gezorgd dat soortgelijke voorzieningen in andere Lid-Staten 
worden gecreëerd. Verder is in België een actie voor de resocialisatie van 
drugsverslaafden en/of seropositieven gevoerd. Om het project overdraagbaar te 
maken naar andere Lid-Staten zijn de voorwaarden voor deelname van 
drugsverslaafden en/of seropositieven aan dit project in drie andere Lid-Staten 
geanalyseerd. 
De Commissie heeft eveneens een modelproject in de autonome regio Valencia 
bevorderd, dat betrekking had op de reïntegratie van jeugdige seropositieven of 
aidspatiënten in het maatschappelijk of beroepsleven, door het hun mogelijk te 
maken de vooroordelen die erop sociaal-, gevoels-, economisch en 
onderwijsgebied bestaan, het hoofd te bieden. Hiertoe zijn cursussen en workshops 
georganiseerd waardoor zij een psychologisch steuntje in de rug kregen en de 
persoonlijke expressie, de creativiteit en de autonomie van deze jongeren werden 
bevorderd. 
Met steun van de Commissie is een modelproject voor bijstand aan en ter 
ondersteuning van seropositieven en aidspatiënten tot stand gekomen. Deze actie, 
die is ondernomen in de regio Athene, was heel in het bijzonder enerzijds gericht 
op mensen die als gevolg van hun infectie met HIV zonder werk waren of over 
weinig geld beschikten en anderzijds op de gezinnen die financieel afhankelijk 
waren van het inkomen van een besmet persoon. Dank zij de uitwisseling van 
informatie en ervaringen in het kader van dit project, is de samenwerking tussen 
verschillende organisaties die vanuit verschillende invalshoeken op het gebied van 
aids werkzaam waren, versterkt. 
De Commissie heeft steun verleend voor de uitvoering van een project dat tot doel 
had informatie te verzamelen en de medische en sociale dienstverlening aan 
getroffen gezinnen en kinderen die met HIV/aids besmet waren, te beschrijven. 
Deze actie is in tien Lid-Staten uitgevoerd. Om dit werk tot een goed einde te 
kunnen brengen, heeft men de omvang van het probleem van de gezinnen die door 
Hl V/aids getroffen zijn geraamd en een studie verricht betreffende hun sociaal-
demografische herkomst. Vervolgens heeft men de klinische diensten beschreven 
die voor deze gezinnen bestemd zijn en hun interactie met de diensten die door 
niet-gouvernementele organisaties worden geboden. Deze actie had tot doel zo 
volledig mogelijke informatie te verstrekken over de diensten die het beste 
afgestemd waren op de behoeften van gezinnen. 
Uitgaande van hetzelfde idee heeft een Italiaans instituut informatie verzameld 
over de activiteiten en taken van de diensten en structuren buiten het ziekenhuis 
18 
die bestemd waren voor HI V-dragers, met als doel aan deze ervaringen algemene 
bekendheid te geven op Europees niveau. Deze informatie kan immers nuttig zijn 
voor verschillende groepen personen, met name de mensen die getroffen zijn door 
HIV/aids en hun gezinnen of de gezondheidswerkers. 
In het raam van het programma is een project betreffende de kwaliteit van de 
diensten voor bijstand en ondersteuning in Europa gefinancierd. Bij dit project is 
de organisatie van deze diensten in de verschillende Lid-Staten vergeleken. Er is 
een enquête gehouden om de behoeften van aidspatiënten beter te herkennen en 
te begrijpen. Tenslotte zijn nog aanbevelingen voor goede praktijken opgesteld. 
Tenslotte heeft de Commissie een project ondersteund dat hoofdzakelijk tot doel 
had: 
- >v de kwaliteit van de hulp voor met HIV besmette kinderen en hun familie 
te verbeteren, door de bestaande systemen voor hulp op gezondheids- en 
maatschappelijk gebied in praktische zin aan de behoeften van de kinderen 
en hun familie aan te passen; 
- de integratie van de activiteiten van de gouvernementele en niet-
gouvernementele organisaties die bijstand verlenen aan de geïnfecteerde 
kinderen. 
De Commissie heeft ernaar gestreefd de acties van de organismen die voor de vier 
hierboven genoemde projecten verantwoordelijk waren, te coördineren, met name 
met de activiteiten van het Europees forum van seropositieve kinderen dat tijdens 
de uitvoering van het actieprogramma 1991-1993 is opgericht. 
ACTIEGEBIED 5: VERZAMELING VAN GEGEVENS OVER HIV/aids 
Voor het bepalen van doeltreffende strategieën ter bestrijding van de ziekte is het van 
essentieel belang om te beschikken over nauwkeurige, relevante epidemiologische 
gegevens. Het verzamelen en analyseren van deze gegevens op communautair niveau 
heeft daarbij twee belangrijke voordelen: in de eerste plaats hebben de Lid-Staten dan de 
mogelijkheid hun nationale cijfers in een ruimere context te situeren en de ontwikkeling 
van de epidemie in hun land te vergelijken met andere landen. Voorts kunnen aan de 
hand van de op communautair niveau verzamelde gegevens de voornaamste tendensen 
onder de algemene bevolking en de belangrijke ontwikkelingen bij bepaalde groepen 
gemakkelijker worden aangegeven en kunnen de preventieactiviteiten beter afgestemd 
worden. 
Voor dit actiegebied heeft de Commissie 19 projecten gesubsidieerd: 
In 1994 en 1995 heeft zij haar steun aan het Europees Centrum voor de 
epidemiologisch controle van aids voortgezet. Het voornaamste doel van dit 
project is de instandhouding en uitbreiding van het Europees systeem voor 
toezicht op aids en de HIV-infectie. Dit systeem maakt de verzameling, 
interpretatie en verspreiding op het niveau van de Europese Unie en voor elke 
Lid-Staat mogelijk van de gegevens van het nationale toezicht. De secundaire 
doelstellingen die zich op basis van de activiteit van het programma hebben 
19 
ontwikkeld, omvatten de evaluatie van de methoden van toezicht, de vaststelling 
van de incubatietijd en de duur van het leven met aids, de analyse van de 
epidemiologische trends en de uitvoering van ramingen, alsmede de analyse van 
ziekten waarvan de epidemiologische kenmerken verband houden met de 
epidemie die een gevolg is van HIV (tuberculose, hepatitis en seksueel 
overdraagbare ziekten). Tijdens de looptijd van het programma zijn door het 
Centrum ontwikkeld: 
- de analyse van de incidentie van aids per geboortejaarcohort; 
het toezicht op de HIV-infectie bij kinderen die via de moeder geïnfecteerd 
zijn; 
de analyse van de factoren die behoren bij verschillende pathologieën die 
aidsindicatoren zijn; 
- een analyse van het verband tussen enerzijds de incidentie van aids en 
HIV in de verschillende landen en anderzijds andere factoren zoals 
seksueel gedrag, gedrag terzake van drugsverslaving, de 
preventieprogramma's, de demografische opbouw van de bevo'king, het 
sociaal-economisch niveau van het land enz.; 
- de raming van de HIV-incidentie aan de hand van herhaalde gegevens over 
seroprevalentie, die bij zwangere vrouwen verkregen zijn via niet-
gecorreleerde anonieme enquêtes en de gegevens over de vruchtbaarheid 
van vrouwen per leeftijd; 
- de analyse van het overleven van aidspatiënten; 
de evaluatie van de impact van de verspreiding van methoden ter preventie 
van pneumocystose; 
- een geografisch informatiesysteem van gegevens dat de verbetering van de 
grafische weergave en de analyse van de gegevens in ruimte en tijd 
mogelijk zal maken. 
Het Europees Centrum heeft ook financiële steun van de Commissie gekregen 
voor een haalbaarheidsstudie in verband met een project om een tweetalig 
(Engels-Frans) Europees bulletin uit te brengen over het toezicht op besmettelijke 
ziekten, waaronder aids. 
Het Instituut voor Hygiëne en Epidemiologie in Brussel heeft met steun van de 
Commissie en in samenwerking met vijf landen die betrokken zijn bij een 
controlenetwerk, een onderzoek uitgevoerd naar de verzameling van gegevens over 
de vraag naar HIV-tests en andere consulten met betrekking tot HIV/aids bij de 
huisarts. Dit instituut heeft eveneens een onderzoek ingesteld naar de counseling 
op het gebied van Hl V/aids door de huisarts. 
De raad van bestuur van het laboratorium van de Public Health Service (het 
gezondheidswezen) in Londen heeft een onderzoek ingesteld om de Commissie 
te kunnen adviseren over de haalbaarheid van de oprichting van een 
epidemiologisch netwerk voor het toezicht op besmettelijke ziekten in de Europese 
Gemeenschap en deskundig advies te kunnen geven over de prioriteiten en taken 
van het toezicht, zoals de ontwikkeling van elektronische gegevensuitwisseling. 
Dit onderzoek heeft ook geleid tot de opstelling van een Handvest voor 
besmettelijke ziekten (waaronder aids) op communautair niveau. 
20 
De Commissie heeft een Grieks project gesteund waarin wordt onderzocht ol' 
epidemiologische gegevens over seksueel overdraagbare aandoeningen gebruikt 
kunnen worden als gidswaarden voor de ontwikkeling van aids, ten einde een 
systeem op te zetten om deze ontwikkeling te kunnen voorspellen en de middelen 
ter preventie van aids op doeltreffender wijze in te zetten. 
Een ander Grieks project, waar ook Italië, het Verenigd Koninkrijk, Spanje en 
Duitsland bij betrokken waren en dat door de Commissie gesteund is, was gericht 
op de prevalentie van HIV en hepatitis (HVB en HVC) onder intraveneuze 
drugsgebruikers in Griekenland om informatie te verkrijgen over de risicofactoren 
van deze infecties. De resultaten zullen worden vergeleken met die van studies die 
in andere landen in en buiten Europa zijn uitgevoerd om tot gemeenschappelijke 
preventiemaatregelen op dit gebied te komen. 
De Commissie heeft steun verleend aan de>uitvoering van een project dat gericht 
was op het formuleren van richtsnoeren voor de bestrijding en beheersing van 
hepatitis C. Dit project is algemeen gebaseerd op de epidemiologie en concentreert 
zich op gastheerfactoren als predictor van het resultaat van de ziekte. 
Drie universitaire instituten (in Griekenland, België en het Verenigd Koninkrijk) 
hebben zich met steun van de Commissie beziggehouden met het onderzoeken van 
de kosten die door HIV/aids worden veroorzaakt voor de gezondheids- en de 
sociale diensten in de Lid-Staten. Hierbij is gezocht naar gemeenschappelijke 
methoden om deze kosten te beheersen; het doel was een effectieve verdeling van 
de financiële en personele middelen voor de bestrijding van HIV/aids mogelijk te 
maken. 
De Commissie heeft zich ook ingezet voor activiteiten om de epidemiologische 
opleiding op HIV/aidsgebied en aanverwante gebieden in de Gemeenschap uit te 
breiden en te verbeteren. Daartoe heeft zij steun verleend aan een voor de 
opleiding van ziekenverplegers bestemde handleiding over het risico van HIV-
infectie bij drugsgebruikers, hetgeen momenteel het onderwerp is van een 
internationale publicatie. Bovendien heeft de Commissie financiële steun verleend 
voor het uitbrengen van een tweetalig supplement bij het tijdschrift "SlDALERTE",dat 
als voornaamste doelstellingen heeft de Europese gezondheidswerkers met name 
over de preventie van HIV/aidsinfectie te informeren, gezondheidsopvoeding te 
bieden en de bescherming van de patiënten en de eerbiediging van de rechten te 
bevorderen. Dit supplement behandelt in het bijzonder de HIV-infectie en de 
wisselwerking daarvan met tuberculose, ter aanvulling van de ontoereikende 
informatie en preventie ten aanzien van deze geassocieerde ziekten. Deze 
transdisciplinaire aanpak, waarbij zowel de grenzen tussen de landen als die tussen 
de verschillende disciplines worden overschreden, is zowel bij de internationale 
instanties die bij de bestrijding van deze twee epidemieën betrokken zijn als bij 
de artsen in de betrokken landen gunstig ontvangen. Daarom heeft de Commissie 
het nuttig geoordeeld deze actie ook in 1995 voort te zetten. 
21 
Zowel in 1994 als in 1995 is steun verleend aan een Belgisch project voor de 
opleiding van gezondheidswerkers. Dit project is bedoeld om de communicatie 
tussen de artsen en de HIV/aidspatiënten te verbeteren en de discriminatie ten 
opzichte van seropositieven en aidspatiënten te verminderen. Hiertoe hebben deze 
gezondheidswerkers een opleiding gevolgd waardoor zij in staat zijn hun 
communicatietechnieken te verbeteren. Naar aanleiding van de verkregen 
resultaten is deze opleiding geëvalueerd, aangepast en verspreid in negen Lid-
Staten. 
De Commissie heeft een project gefinancierd dat door een groep Britse 
universiteiten was opgezet om de opleiding te evalueren van personen die op 
aidsgebied werkzaam waren. Twee soortgelijke acties zijn ondernomen door 
Spaanse instituten; de ene betrof de opleiding van personen die voor niet-
gouvernementele, op aidsgebied actieve organisaties, in samenwerking met de 
bovengenoemde Britse groep en de andere op het gebied van de preventie van 
drugsgebruik. 
- Onder auspiciën van de Commissie is een internationaal seminar gehouden over 
de methodologische aspecten en de wetenschappelijke prioriteiten met betrekking 
tot de studie van asymptomatische seropositieven (seropositieven die lange tijd 
geen duidelijke klinische progressie of immunologie vertonen). De resultaten van 
deze activiteit hebben geleid tot de publicatie van aanbevelingen die hét mogelijk 
moeten maken de onderzoeksstrategieën terzake van de non-progressie van de 
HIV-infectie te rationaliseren. 
ACTIEGEBIED 6: Bestrijding van discriminatie van HIV-geïnfecteerden en 
aidspatiënten en hun omgeving 
Op dit gebied heeft de Commissie vijf projecten gesteund: 
- Een analyse om de stand van de tenuitvoerlegging van de resolutie van de Raad 
van 22 december 1989n te bepalen. Ook de wettelijke maatregelen en de 
bestuursrechtelijke praktijken in de Lid-Staten die leiden tot discriminatie jegens 
mensen die met Hl V/aids of andere dodelijke ziekten besmet zijn of die dergelijke 
discriminatie trachten te bestrijden, zijn onderzocht en vergeleken. Op grond 
hiervan kunnen veranderingen worden voorgesteld om de rechten van de 
betrokkenen beter te eerbiedigen. Er is een Europese conferentie georganiseerd 
voor nationale deskundigen en leden van organisaties die op dit gebied werkzaam 
zijn om de resultaten van de analyse te evalueren en te bespreken. 
M PBC 10 van 16.1.1990, blz. 3. 
22 
De Commissie heeft steun verleend aan een project van een groep Britse 
universiteiten om te meten of communautaire actie voor een doeltreffender 
bewustmaking van de bevolking van de EG voor Hl V/aids wenselijk en 
uitvoerbaar is. Ook is onderzoek verricht naar de mogelijkheden om een Europese 
gedragscode op te stellen betreffende discriminatie van personen die door 
HIV/aids getroffen zijn. Er is nog een project ondersteund, dat tot doel had te 
trachten in alle Lid-Staten vast te stellen welke belemmeringen aanwezig waren 
voor het treffen van maatregelen ter bestrijding van discriminatie, in het bijzonder 
op het gebied van het arbeid, de verzekeringen, de huisvesting, het onderwijs en 
het gezondheidsstelsel. Het tweede doel was de toepassing van deze maatregelen 
in alle Lid-Staten te stimuleren. 
De Commissie heeft steun verleend aan de totstandkoming van een project voor 
het analyseren van de discriminatie van seropositieven en aidspatiënten ten 
aanzien van de toegang tot de openbare gezondheidsdiensten en voor het 
onderzoeken van de toegankelijkheid van het rechtsstelsel wanneer het om 
discriminatie ging. Deze analyse is in zes Lid-Staten van de Gemeenschap 
verricht. Het doel van het project was met name modellen voor goede praktijken 
te ontwikkelen en strategieën en beleidsmaatregelen in de Europese context vast 
te stellen. 
ACTIEGEBIED 7: Coördinatie met andere programma's op het gebied van 
HIV/aids 
Om de coördinatie van de verschillende communautaire programma's en 
beleidsmaatregelen die direct of indirect met de preventie van de overdracht van HIV en 
de bestrijding van aids te maken hebben zeker te stellen, heeft de Commissie een Interne 
groep aids opgericht waarin de verschillende betrokken directoraten-generaal regelmatig 
bijeenkomen, De Interne groep aids heeft in 1994 en 1995 4 maal vergaderd. Tijdens de 
bijeenkomsten van deze Interne groep is een geregelde uitwisseling mogelijk van 
informatie over de uitvoering van de betrokken programma's, over de lopende acties en 
over de initiatieven die op de belangrijkste betrokken gebieden: volksgezondheid, 
preventie en onderwijs, onderzoek, farmaceutische industrie, samenwerkingsbeleid met 
ontwikkelingslanden enz., worden voorbereid. 
De Commissie heeft haar actieve medewerking verleend aan de Internationale Conferentie 
over aids die in augustus 1994 in Yokohama is gehouden. Er is een voorbereidende 
conferentie georganiseerd met het oog op de presentatie van de verschillende 
communautaire programma's alsmede van bepaalde projecten. De Commissie was ook 
vertegenwoordigd met een stand in de tentoonstellingshal. Zij heeft er ook voor gezorgd 
dat een groot aantal contractanten die steun hadden ontvangen in het kader van het 
"Europa tegen aids "-programma, aanwezig waren. Vertegenwoordigers van de Commissie 
hebben werkgroepen in het kader van de conferentie voorgezeten. 
23 
Eind 1995 zijn eveneens voorzieningen getroffen voor een zeer actieve deelneming van 
de Commissie aan de internationale aidsconferentie die in juli 1996 in Vancouver is 
gehouden: 
- directe medewerking door vertegenwoordigers van de Commissie aan de 
organisatie en de zittingen van de conferentie; 
een stand waarin de activiteiten en de resultaten van de Europese 
Gemeenschap op het gebied van de bestrijding van Hl V/aids werden 
gepresenteerd; 
- de voorbereidende conferentie "Volksgezondheid - aids" die in de 
Europese Gemeenschap is gehouden. 
IV. AlDSBESTRIJDING IN HET KADER VAN ANDERE COMMUNAUTAIRE BELEIDSONDERDELEN 
1 Onderzoek 
Het medisch onderzoek op het niveau van de Europese Unie is gericht op: 
- het poolen van gegevens; 
- het vermijden van dubbel werk; 
- de normalisering van methoden en reagentia; 
- een betere selectie van cohorten voor klinische proeven; 
- het bijeen brengen van complementaire vaardigheden in 
multidisciplinaire projecten; 
- de verbetering van de opleidingsmogelijkheden voor jonge 
onderzoekers op gespecialiseerde gebieden; 
- een beter gebruik van de resultaten in de 
volksgezondheidsindustrie; 
de verbetering van de toegankelijkheid van de onderzoeksresultaten 
voor alle delen van Europa; 
de oprichting van gemeenschappelijke Europese voorzieningen 
voor dierproeven, om zo doende het totale aantal dieren dat bij 
proefnemingen wordt gebruikt te verminderen; 
- de verhoging van het rendement. 
Sinds 1983, slechts twee jaar nadat voor het eerst de diagnose van aids was 
gesteld, speelt de Europese Commissie een actieve rol bij de bestrijding van de 
aidsepidemie. De financiering van het aidsonderzoek is in 1987 begonnen in het 
raam van het vierde onderzoekprogramma op het gebied van geneeskunde en 
volksgezondheid. De doelstelling en de beschikbare begrotingsmiddelen zijn met 
de jaren aanzienlijk uitgebreid. In het raam van het programma BIOMED 1 
(1990-1994) zijn in totaal 38 projecten, waarbij enkele honderden 
onderzoeksteams betrokken waren, gefinancierd. In het kader van het programma 
BIOMED 2 (1994-1998) zijn naar aanleiding van de eerste oproep in 1995/96 13 
op aids betrekking hebbende projecten gelanceerd. De tweede oproep, die 
inmiddels is gedaan, zal nog meer projecten opleveren. 
24 
De projecten houden alle nauw verband met de drie voornaamste prioriteiten van 
het programma: 
- de ontwikkeling van veilige en doeltreffende vaccins tegen HIV-infectie; 
de ontwikkeling van therapeutische agentia die de progressie van de ziekte 
bij geïnfecteerde personen onderdrukken; 
het onderzoek naar de epidemiologie van het virus in Europa. 
In het kader van het internationale samenwerkingsprogramma 1NCO met de 
ontwikkelingslanden en van het onderdeel gezondheidsonderzoek daarvan steunt 
de Commissie een bepaald aantal belangrijke samenwerkingsprojecten tussen 
Europese en Afrikaanse onderzoekteams. 
Een van deze multilaterale projecten, dat eveneens door DG VIII wordt gesteund, 
is in wijde kring bekend geworden als de studie van Mwanza (Tanzanie), waarin 
is aangetoond dat HIV-overdracht doeltreffend met de helft kan worden 
teruggebracht in een populatie die de vruchten plukt van een herstel van de 
diensten voor vroegtijdige opsporing en behandeling van MST, waarvan de 
sleutelrol bij de overdracht van HIV overigens reeds door vroegere in Kenia en 
vervolgens in Zaïre gesteunde projecten was aangetoond. 
Een project dat beoogt kwalificatiecriteria voor MST-diensten te definiëren ten 
einde het maximale rendementsniveau vast te stellen, loopt in dezelfde Mwanza-
regio en vormt een vervolg op het eerste. 
Door de eerste oproep tot het indienen van voorstellen konden eveneens 
gezamenlijke onderzoekprojecten worden geselecteerd betreffende de verspreiding 
van HIV-subtypen in Afrika en de betekenis daarvan, vooral met het oog op de 
ontwikkeling van vaccins. 
De Commissie steunt eveneens een breed opgezet project in samenwerking met 
ONUSIDA inzake de differentiële verspreiding van HIV in Afrika. 
2 Het beleid van de Gemeenschap op het gebied van aids in de 
ontwikkelingslanden 
De Commissie heeft in 1994 en 1995 haar activiteiten op het gebied van Hl V/aids 
in de ontwikkelingslanden voortgezet. 
In een mededeling aan de Raad en het Europees Parlement12 heeft de Commissie 
voorstellen voor beleidsprincipes, strategieën en acties op het gebied van HIV/aids 
in ontwikkelingslanden gedaan. Op basis hiervan heeft de Raad in mei 1994 een 
resolutie aangenomen, waarin de door de Commissie voorgestelde beleidslijnen 
worden goedgekeurd. De Commissie heeft ook een wettelijke basis voorbereid 
voor het gebruik van de begrotingspost voor aids. Dit stuk is in behandeling bij 
het Parlement en de Raad. 
12 COM (93) 479 def. van 7 januari 1994 
25 
De maatregelen die door de Commissie met middelen uit het Europees 
Ontwikkelingsfonds en de begroting worden ondersteund, hebben zich op de 
volgende prioritaire strategieën geconcentreerd: 
- bevorderen van een effectief beleid en acties om de overdracht van 
HIV/aids langs seksuele en périnatale weg tot een minimum te beperken 
en discriminatie te voorkomen; 
het doorbreken van de kringloop "armoede-instabiliteit-HIV/aids" door 
bijzondere aandacht te besteden aan bevolkingsgroepen die aan bijzondere 
risico's blootstaan (vluchtelingen, migranten, enz.); 
- het versterken van de sector van de gezondheidszorg en de sociale sector 
om deze in staat te stellen de toenemende belasting als gevolg van de 
uitbreiding en de preventie van de epidemie het hoofd te bieden; 
- het steunen van de regeringen bij het evalueren en plannen van de 
gevolgen van de epidemie voor de verschillende sectoren van de economie 
en sociale groepen; 
- het vergroten van de wetenschappelijke kennis over de epidemie, de 
impact daarvan en de mogelijke maatregelen en reacties, ten einde de 
kwaliteit daarvan te vergroten. 
Over het algemeen vergaderen de diensten van de Commissie regelmatig met 
deskundigen uit de Lid-Staten en de operationele coördinatie ten aanzien van 
HIV/aids op centraal en nationaal niveau wordt bestudeerd. 
De Commissie heeft een informatiebrochure gepubliceerd over het HIV/aids-
programma voor ontwikkelingslanden en daarnaast twee boeken over veilig bloed 
in ontwikkelingslanden: "Safe blood in developing countries: principles and 
organisation"- ISBN 92-827-5279-8 en "Safe blood in developing countries: the 
lessons from Uganda"- ISBN 92-827-5281-X, 
26 
3 Activiteiten in verband met de preventie en de behandeling van aids 
in de farmaceutische sector 
De farmaceutische sector richt zich op twee aspecten van de aidsbestrijding. Het 
eerste aspect betreft snelle en gelijktijdige uitwisseling in de hele Unie van 
geneesmiddelen ten behoeve van aidspatiënten. Het tweede behelst maatregelen 
om de veiligheid van uit menselijk bloed of plasma bereide geneesmiddelen wat 
het virus betreft zoveel mogelijk te waarborgen. 
1. Geneesmiddelen voor aidspatiënten 
Tot voor kort bestond de farmaceutische benadering van patiënten met aids en 
bijbehorende aandoeningen uit het gebruik van virale reverse 
transcriptaseproducten die de replicatie van het virus verhinderen. Drie 
geneesmiddelen van dit type zijn goedgekeurd: zidovudine, ralcitabine en 
didanosine. 
De komst van protease-inhibitoren, die het enzym dat proteïne afbreekt afremmen, 
betekende een andere aanpak en de klinische voordelen voor de patiënten lijken 
veelbelovend. Een aantal ondernemingen heeft een aanvraag voor goedkeuring van 
dit soort geneesmiddelen ingediend bij het Europees Bureau voor 
geneesmiddelenbeoordeling (EBG). 
Deze toepassingen profiteren van de onlangs ingevoerde gecentraliseerde 
procedure waardoor de gehele communautaire markt toegankelijk is geworden. 
Naar aanleiding van het wetenschappelijk advies van het EBG neemt de 
Commissie een beslissing die voor de gehele Gemeenschap geldt. 
Voor het EBG en het Comité voor farmaceutische specialiteiten, het 
wetenschappelijk comité dat de toepassing beoordeelt en het advies opstelt, gelden 
geneesmiddelen voor aids als prioritair. 
2. Veiligheid van bloedproducten 
Richtlijn 89/3 81 /EEG van de Raad breidt de werkingssfeer van de communautaire 
wetgeving voor geneesmiddelen uit tot producten op basis van bloedbestanddelen 
die op industriële wijze zijn bereid, namelijk albumine, stollingsfactoren en 
immunoglobulinen van menselijke oorsprong. Voor deze producten gelden dus de 
algemene wettelijke bepalingen betreffende de vergunningen voor de 
vervaardiging en het in de handel brengen. Bovendien stelt deze richtlijn 
verscheidene meer specifieke maatregelen vast voor uit bloed bereide producten, 
met name verplichte selectie- en controlemaatregelen voor bloeddonors, 
aanbevolen door de Raad van Europa en de Wereldgezondheidsorganisatie. 
De verbetering van de veiligheid van bloedproducten is een voortdurend proces, 
dat gelijke tred houdt met de stand van de kennis en de techniek. In 1994 heet het 
Comité voor farmaceutische specialiteiten, waarin de bevoegde autoriteiten van 
de Lid-Staten vertegenwoordigd zijn, een aanvullende maatregel vastgesteld om 
27 
de veiligheid van bloedproducten wat virussen betreft te vergroten. Deze 
maatregelen houdt een verplichte invoering van controles van de plasmapool en 
selectie van de verschillende donaties in. Vanaf 1 november 1994 wordt 
fabrikanten van bloedproducten aangeraden de plasmapools op een serie 
virusmarkers te testen, waaronder de antilichamen voor HIV1 en HIV2. 
V. EVALUATIE 
Ex ante-beoordeling van de voorstellen 
De ex ante-beoordeling van de in het kader van het programma ter financiering 
voorgelegde voorstellen is uitgevoerd in overleg met het Comité van het 
programma. In dat kader heeft men zich tot doel gesteld projecten te selecteren 
die een bijdrage konden leveren tot de verwezenlijking van de doelstellingen en 
activiteiten uit het actieprogramma 1994-1995. De doelstellingen van het 
programma, zoals die voortvloeien uit het Besluit van 4 juni 1991, zijn: 
- uitbreiding van de uitwisseling van informatie en ervaring, 
- bevordering van de samenwerking en de coördinatie van nationale 
activiteiten, 
- bevordering van communautaire activiteiten. 
Een van de drie voornaamste criteria voor de ex ante-beoordeling is de 
communautaire of transnationale dimensie van het project. De toepassing van dit 
criterium heeft het aldus mogelijk gemaakt de voorstellen te selecteren die een 
bijdrage konden leveren tot de algemene doelstellingen van het programma. 
Wat de uitvoering van de activiteiten betreft die in het programma zijn gepland 
(en met zoveel woorden vermeld staan in de bijlage bij het besluit van 19 juni 
1995), had het eerste criterium voor de ex ante-beoordeling van de voorstellen tot 
doel projecten te selecteren die rechtstreeks een bijdrage leverden tot de 
uitvoering van de in het besluit geplande activiteiten. 
Algemeen gesproken betekent de ex ante-beoordeling dan ook dat slechts een 
derde van de aan de Commissie voorgelegde voorstellen werd geaccepteerd. 
Er zij bovendien nog op gewezen dat tussen het actieprogramma 1991-1993 en 
de voortzetting ervan voor 1994-1995 het gemiddelde bedrag per project is 
toegenomen, in samenhang met de versterking van de transnationale dimensie. 
28 
Follow-up van de projecten 
In de overeenkomsten betreffende de in het kader van het programma 
gefinancierde projecten is bepaald dat een of meer tussentijdse verslagen en een 
definitief verslag over de uitvoering van het project moeten worden ingediend. De 
diensten van de Commissie kunnen aan de hand van die verslagen nagaan of de 
in de overeenkomst genoemde werkzaamheden goed worden/zijn uitgevoerd: de 
Commissie verlangt als dat nodig is aanpassingen. Deze controle op de 
werkzaamheden vormt een voorwaarde vooraf voor de betaling van de 
communautaire bijdrage. 
Ex post-beoordeling van de ondernomen acties 
De in het raam van de begroting voor het jaar 1995 gefinancierde projecten zullen 
pas eind 1996 technisch voltooid en administratief en financieel afgesloten zijn 
en enkele ervan zelfs pas in de loop van het eerste halfjaar van 1997. 
Ten tijde van de opstelling van dit verslag was het dus niet mogelijk te 
beschikken over een ex post-beoordeling van de doeltreffendheid van de in het 
kader van het actieprogramma 1994-1995 ondernomen acties. Derhalve heeft de 
Commissie het plan om, nadat alle activiteiten zijn voltooid, een onafhankelijke 
totale evaluatie van de ondernomen acties te laten uitvoeren. 
VI. CONCLUSIE 
Tijdens de uitvoering van het actieprogramma "Europa tegen aids" 1994-1995 had 
meer dan 70% van de toegewezen kredieten en bijna twee derde van alle 
projecten betrekking op drie actiegebieden (nr. 1, 3 en 5). 
25% van de projecten (20% van de kredieten) betrof het actiegebied "voorlichting 
en bewustmaking van het publiek, alsmede de attitudes en het gedrag". Deze 
bestemming lijkt gerechtvaardigd, wanneer men kijkt naar het cruciale belang van 
de voorlichting van het publiek en de noodzaak in het kader van een totale 
preventiestrategie de attitudes en gedrag te kennen en te beïnvloeden. 
De activiteiten in verband met de preventie van de "overdracht van HIV onder 
bepaalde groepen en in bijzondere omstandigheden" hebben 22% van het totale 
aantal projecten (26% van de begroting) uitgemaakt. Het belang dat gehecht wordt 
aan preventieve acties die specifiek voor deze groepen en omstandigheden 
bestemd zijn, moet worden gerelateerd aan de epidemiologische gegevens en aan 
de ontwikkeling daarvan in de periode 1993-1995, alsmede aan de analyse van de 
manier van overdracht (injecties van drugs eveneens in relatie tot bepaalde 
omstandigheden zoals prostitutie of de gevangenis, mannelijke homoseksuele 
relaties enz.) 
29 
Op het gebied van de "epidemiologische controle van HIV/aids en op aanverwante 
gebieden" heeft het programma eveneens een aanzienlijke bijdrage geleverd: 22% 
van alle projecten (26% van de begroting), waaruit blijkt dat het dringend 
noodzakelijk is om op Europees niveau over epidemiologische gegevens te 
beschikken. Deze tendens is in 1996 benadrukt door de tenuitvoerlegging van het 
nieuwe programma in verband met de preventie van aids en van bepaalde andere 
besmettelijke ziekten (1996-2000). In dit verband wordt het mogelijk het effect 
te meten van de ontwikkeling van acties voor toezicht op andere besmettelijke 
ziekten op Europees niveau tegenover de middelen die overblijven voor de acties 
ter preventie van HIV/aids, in het kader van een jaarlijkse begroting die 
betrekkelijk constant blijft. 
Het relatieve belang dat in het kader van het actieprogramma aan deze 
actiegebieden wordt gehecht, geldt vanzelfsprekend eveneens in het nieuwe 
communautaire actieprogramma in verband met de preventie van aids en van 
bepaalde andere besmettelijke ziekten in het kader van de actie op het gebied van 
de volksgezondheid (1996-2000), dat op 29 maart 1996 door het Europees 
Parlement en de Raad is goedgekeurd13 en waarvan de vier hoofdpunten zijn: 
- monitoring van en toezicht op Hl V/aids en andere besmettelijke ziekten; 
- de bestrijding van de overdracht van HIV en andere seksueel 
overdraagbare ziekten, in het bijzonder wat betreft risicomilieu en -gedrag; 
- voorlichting, educatie en opleiding 
- begeleiding van seropositieven en aidspatiënten en bestrijding van 
discriminatie. 
Naar aanleiding van de uitvoering van het programma "Europa tegen aids" in de 
periode van 1994-1995 kan men ten aanzien van de doelstellingen van dit 
programma vier belangrijke lijnen vaststellen. 
In de eerste plaats heeft het actieprogramma 1994-1995, gezien het aantal 
verzoeken om informatie en het aantal aan de Commissie voorgelegde projecten, 
veel belangstelling gewekt bij de verschillende actoren op het gebied van de 
aidspreventie in Europa. 
Dank zij het actieprogramma "Europa tegen aids" was het mogelijk vast te stellen 
wie de voornaamste actoren op het gebied van de aidspreventie zijn die in staat 
zijn op communautair niveau samen te werken, zoals: universiteiten, 
onderzoeksinstituten, niet-gouvernementele organisaties (NGO's), nationale 
bureaus voor preventie of gezondheidseducatie enz. en die men daarbij kan 
inschakelen. 
Besluit nr. 647/96/EG, PB nr. L 95 van 16.4.1996, blz. 16 
30 
Voor zover dat in haar vermogen lag, heeft de Commissie de volledige 
medewerking van alle Lid-Staten aan de activiteiten in het raam van dit 
programma gestimuleerd. Van sommige van deze landen en met name de nieuwe 
Lid-Staten, heeft geen enkele nationale instelling in 1995 subsidie ontvangen. Er 
zij echter op gewezen dat in elk van deze Lid-Staten organisaties of instellingen 
als geassocieerd partner hebben deelgenomen aan projecten of activiteiten van het 
programma (zie het schema in bijlage III C). 
Het aspect tenslotte dat bijzondere vermelding verdient is dat de communautaire 
of transnationale dimensie zich geleidelijk heeft gemanifesteerd en dat zich 
Europese samenwerkingsnetwerken hebben gevormd rond specifieke 
preventiethema's. Zo kan het nieuwe communautaire actieprogramma (1996-2000) 
steunen op samenwerkingsnetwerken op gebieden als: 
- aidspreventie in verband met de prostitutie; 
- aidspreventie in de gevangenis; 
migranten en aids; 
- aidspreventie en de problemen aan de grenzen; enz. 
De snelle ontwikkelingen van dit moment terzake van therapieën en antivirale 
geneesmiddelen, waaraan tijdens de Internationale aidsconferentie die in juli 1996 
in Vancouver is gehouden ruimschoots aandacht is besteed, hebben de horizon 
van deze ziekte verbreed en mogelijke vooruitzichten voor uitstel van langere 
duur opgeleverd. Het is echter zeker onjuist de inspanningen te laten verslappen 
die tot nu toe op preventiegebied, zowel op nationaal als op communautair niveau, 
zijn gedaan. 
Het eerste, werkelijk echte bolwerk tegen HIV/aids blijft meer dan ooit de 
preventie door voorlichting, educatie, het gebruik van condooms alsmede de 
solidariteit met seropositieven en aidspatiënten. 
31 
BIJLAGE I 
SCHEMA VOOR DE BEOORDELING VAN DE PROJECTEN 
1. Nummer van de lijst 
2. Selectiecriteria CATEGORIE 
B D 
Duidelijkheid van de doelstellingen 
Overeenstemming tussen de 
taakomschrijving en de doelstellingen 
Kwaliteit van de gehanteerde methode 
Wijze van follow-up en evaluatie 
Wijze van vergaring van de resultaten 
Kennis van het onderwerp 
Overdracht van de actie 
Innoverend karakter 
Overlapping met bestaande projecten 
3. Algemene waardering 
4. Voorgestelde financiering (als 
percentage van het totale budget) 
5. Andere opmerkingen 
& 
BIJLAGE IIA 
VERDELING VAN HET AANTAL PROJECTEN EN DE BEDRAGEN PER ACTIEGEBIED IN 1994 
ACTIEPROGRAMMA "EUROPA TEGEN AIDS" 1994-1995 
ACTIEGEBIED 
VOORLICHTING, ATTITUDES 
EN GEDRAG 
MAATREGELEN VOOR 
KINDEREN EN JONGEREN 
PREVENTIE VAN HIV-
OVERDRACHT 
SOCIALE EN PSYCHO­
LOGISCHE HULPVERLENING 
VERZAMELING VAN 
GEGEVENS OVER HIV/AIDS 
BESTRIJDING VAN 
DISCRIMINATIE 
COÖRDINATIE MET ANDERE 
PROGRAMMA'S 
TOTAL BEDRAG PER ACTIEGEBIED 
IN ECU 
• 
1 633 810 
1 454 214 
810414 
662 447 
3 716 175 
301 422 
420 654 PERCENT AGE VAN DE 
BEGROTING PER 
ACTIEGEBIED 
18,16% 
16,16% 
9,01% 
7,36% 
41,29% 
3,35% 
4,67% 
8 999136 100,00% AANTAL PROJECTEN PER 
ACTIEGEBIED 
12 
9 
-"'•'"• 7 ..*' •• ; 
9 
14 
2 
6 
59 
BIJLAGE II B 
VERDELING VAN HET AANTAL PROJECTEN EN DE BEDRAGEN PER ACTIEGEBIED IN 1995 
ACTIEPROGRAMMA "EUROPA TEGEN AIDS" 1994-1995 
ACTIEGEBIED BEDRAG PER ACTIEGEBIED 
IN ECU PERCENTAGE VAN DE 
BEGROTING PER 
ACTIEGEBIED AANTAL PROJECTEN PER 
ACTIEGEBIED 
C>£ | VOORLICHTING, ATTITUDES 
! EN GEDRAG 
MAATREGELEN VOOR 
I KINDEREN EN JONGEREN 
| PREVENTIE VAN fflV-
1 OVERDRACHT 1 906 027 22,02%! 
432 649 5,00% i 
3 695 192 42,69%; 2\ 
10 
22 
j SOCIALE EN PSYCHO-
tLOGISCHE HULPVERLENING 
[VERZAMELING VAN 
1 GEGEVENS OVER HIV/AIDS 771 056 8,91% 
985 326 11,38% 10 
|BESTRIJDING VAN 
! DISCRIMINATIE 714 446 8,25% 
j COÖRDINATIE MET .ANDERE 
PROGRAMMA'S h__~ __ 151 768; 
S 656 464| l,75%j 
100,00% 75 
BIJLAGE III A 
VERDELING PER LAND VAN DE KREDIETEN DIE IN 1994 UIT HOOFDE VAN HET ACTIEPROGRAMMA 1994-1995 ZIJN 
AANGEGAAN 
LAND 
B AANTAL SUBSIDIES PER 
LAND 
8 
D i '1 
UK , ,:"'?-:v'...._ 
E ;..-;•'- : 
F*;" 
GR 
I 
IRL 
L 
NL 
P 
UK 
TOTAL 
AANVULLEND KREDIET 
VOOR DE INTERNATIONALE 
CONFERENTIE IN 
YOKOHAMA 
TOTAAL-GENERAAL 1 
3< ;. • •-'*"•$ 
13 "C .... 
6 
1 
3 
1 
4 
0 
17 
CKZ- ... . \ 58 
1 
59 TOEGEWEZEN BEDRAG IN 
ECU TOEGEWEZEN PERCENTAGE 
VAN DE BEGROTING PER 
LAND 
3 396 928 37,70% 
6 024 0,10% 
93 663 1,00% 
217 8791 2,40% 
1 592 269 17.70% 
501203: J 5,60% 
>;-.-. 214 000; / 2,50% 
228 243, 2,40% 
292 232^ .3,20% 
564 011; 6,30% 
0| 0,00% 
1 887 472! 21,00% 
8 993 924 99,90% 
5 212: 0,10% 
8 999136 100,00% 
BIJLAGE III B 
VERDELING PER LAND VAN DE KREDIETEN DIE IN 1995 UIT HOOFDE VAN 
HET ACTIEPROGRAMMA 1994-1995 ZIJN AANGEGAAN 
& LAND AANTAL SUBSIDIES PER 
LAND 
A •'- -!'_ 0 " * TOEGEWEZEN BEDRAG IN 
ECU TOEGEWEZEN PERCENTAGE 
VAN DE BEGROTING PER 
LAND 
0! 0,00% 
B 16 J .:;.. 1 765 158! 20,00% 
D ! ..... 6 h ' 757 9761 8,80% 
DK . f\ ,. 2 | ^ - 148 1631 . 1,70% 
E ; "9^ 838 522 9,70% 
F __ ^1 13 ! , :"•< 2 004 868 • 23,20% 
GR 3 ! 324 297! 3,70% 
IC " ! v"-;2 257980; -, ': 3,00% 
IRL 0 
L :.'-,^o-.- . :_• 
NL ! ^ 5 
P 3'^. 
s I 0<> 01 0,00% 
0; 0,00% 
V'-~'_: "> 616 998! 7,10% 
77 809 ' 0,90% 
• 0 0,00% 
SF 3D; | _0J 0,00% 
UK %17 1794953! 20,70% 
TOTAL 74 •••*_• 8 586 724 98,80% 
AANVULLEND KREDIET j ! ! 
VOOR DE INTERNATIONALE 
CONFERENTIE IN ! 
VANCOUVER j ij 99 740! 1,20% 
TOTAAL-GENERAAL 75 8 686 464 100,00% 
BIJLAGE m C 
IN 1995 IN HET KADER VAN HET 
ACTIEPROGRAMMA 
OPGERICHTE TRANSNATIONALE 
PARTNERSCHAPPEN 
3» 
I'ARTNF.US VAN DUITSLAND BU DIENS ZF.S SUBSIDIES ALS LEIDER VAN HF.T PARTNERSCHAP 
•\ . . H ' D DK E • F GR I' t IRL L '* NL P S SF UK 
co 
PARTNERS VAN DENEMARKEN UU DIENS TWEE SUBSIDIES ALS LEIDER VAN HET 
PARTNERSCHAP v" '. 
3 D OK E F GR [RL I. NL P SF , L'K PARTNERS VAN BELGIË HM DIENS 13 SUBSIDIES ALS LEIDER V AN IIF.T I'ARTNF.HSCII M' 
A B D DK E F GR I IRL L NL P S SF-, UK 
PARTNERS VAN SPANJE HM DIF.NS NEGEN SUBSIDIES ALS LEIDER VAN MI: I PARTNERSCHAP 
A B D DK E F GR I [RL L NL P S SF 
PARTNERS VAN FRANKRIJK BU DIENS 13 SUBSIDIES ALS LEIDER VAN HEI PARTNERSCHAP 
/S 
•, 
4 
1 
1 
) ^ 
t .... .-
B -.••'••. -.;.-
kl *?' 
T. ,0 
«v 
^H 
» '. D, DK E F GR "l !RL Ü .. NL pj s' :SF IK 
a 
PARTNERS VAN ITALIE BIJ DIENS TWEE SUBSIDIES ALS LEIDER VAN HET PARTNERSCHAP 
•\ D'. 'D DK F P GR ! !RI. I. M s SF L'K PARTNERS VAN GRIEKENLAND BIJ DIENS DRIE SUBSIDIES ALS LEIDER \ W HET 
PARTNERSCHAP " 
B D DK ' E\ «•.. F GR IRL L NL P S SF IK 
PARTNERS VAN NEDERLAND BIJ DIENS VIJF SUBSIDIES AUS LEIDER VAN HET PARTNERSCHAP 
A B O DK E F GR I IRL L V_ i> S SF, UK 
PARTNERS-. \N PORTUGAL BM DIENS ENIGE SUBSIDIE AUS LEIDER V\N HF.T PARTNF.RSCIP 
I o L 
r PARTNERS \ AN IH;T VF.RENIGU KONINKRIJK BM DIENS P SUBSIDIES M.- 1.E1DF.R \ \N UK' 
PARTNERSCHAP 
A B D DK F. 
BIJLAGE IV 
EPIDEMIOLOGISCHE GEGEVENS 1993-1995 
Aantal aidsgevallen en incidentiecijfer (i.c.)* per land en per jaar van diagnose waarvan op 31 december 1995 aangifte was gedaan, gecorrigeerd voor late 
aangifte 
-R-land 
Duitsland AANTAL AANGEGEVEN GEVALLEN 
DIAGNOSEJAAR 
1993 
aantal 
1 766 
Oostenrijk 228 
België ! 245 
Denemarken j 239 
Spanje | 5 172 
Finland 25 
Frankrijk0 | 5 383 
Griekenland j 158 
Ierland 69 
Italië 4 765 
Luxemburg ! 20 
Pays-Bas j 459 
Portugal 498 
Zweden | 180 
Verenigd ; 
Koninkrijk 1 645 i.e. 1994 
aantal 
21,8| 1620 
29,04 161 
24,4 
46,3 
103,9 
4,9 242 
234 
6 558 
44 
91,11 5415 
15,2 192 
19,6 61 
83,4! 5 405 
50,6 j 13 
30,01 450 
50,6| 567 
20,7 180 
i 
28,41 1 565 i.e. 1995 
aantal i.e. 
19,9' 945 11,6 
20,3 161! 20,2 
24,0 154| 15,2 AANTAL AANGEGEVEN GEVALLENGECORRJGEERD VOOR LATE 
AANGŒTO 
DIAGNGSEJAAR 
1993 
aantal 
1 816 
232 
248 
45,2; 201! 38,8 240 
165,7 4 327'! 109,2 
8,7 36 7 
91,3i 3 637! 61 
18,4: 156! 14,9 
17,2i 19i 5,3 5313 
25 i.e. 
22,5 1994 
aantal 
1 829 
29,5 171 
24,7;.. 255 
46,5 239 
134,5! 7 220 
4,9 44 
5 477 92,71 5 786 
165 15,9' 228 
71! 20,1 ! 67 
94,6 4 505! 78,8! 4 828J 84,5 ! 5 650 
32,4 15! 36,9 20J 50,6: 13 
29,2 3471 22,4 j 461 30,2 460 
57,7 395' 40,2! 519l 52,8 j 661 
20,6; 163; 18,6; 181 
i 
26,9, 1024; 17,6 1677 20,8» 183 
29,0 j 1693 i.c. 
22,5 
21,6 
25,3 
46,2 
182,5 
8,7 
97,5 
21,9 
18,9 
98,9 
32,4 
29,9 
67,2 
20,9 
29,1 1995 
aantal 
1 701 
202 
237 
233 i.e. 
20,8 
25,4 
, 23,4 
45,0 
6 879! 173,6 
39Î 7,6 
5 365 90,0 
239! 22,9 
271 7,6 
6 079 106,3 
..as; 36,9 
474! 30,6 
702; 71,5 
191 21,8 
1429| 24,5 gecumuleerd 
aantal* 
15 093 
1 551 
2 124 
1 872 
39 170 
230 
41 948 
1422 
514 
33 701 
105 
3 979 
3 341 
1 356 
12 437 
Per miljoen inwoners 
* Omvat 324 gevallen met een onbekend diagnose 
° Inclusief de overzeese departementen: Guadeloupe, Frans-Guyana, Martinique en Réunion 
Bron: Europees centrum voor epidemiologisch toezicht op aids - kwartaalverslag nr. 33-1995/4 

ISSN 0254-1513 
COM(96) 720 def. 
DOCUMENTEN 
NL 05 
Catalogusnummer : CB-CO-96-732-NL-C 
ISBN 92-78-14127-5 
Bureau voor officiële publikaties der Europese Gemeenschappen 
L-2985 Luxemburg 
Hl