Advies van het Economisch en Sociaal Comité over "De gevolgen voor het MKB van de gestage algemene vermindering van voor O& TO-activiteiten uitgetrokken middelen in de Unie (op communautair en op nationaal niveau)"

(97/C 355/08)

Het Economisch en Sociaal Comité heeft op 19 maart 1997 besloten, overeenkomstig artikel 23, lid 3 van zijn Reglement van Orde een advies op te stellen over "De gevolgen voor het MKB van de gestage algemene vermindering van voor O& TO-activiteiten uitgetrokken middelen in de Unie (op communautair en op nationaal niveau)".

De Afdeling voor energie, nucleaire vraagstukken en onderzoek, die met de voorbereiding van de desbetreffende werkzaamheden was belast, heeft haar advies op 24 juli 1997 goedgekeurd. Rapporteur was de heer Malosse.

Het Economisch en Sociaal Comité heeft tijdens zijn 348e Zitting (vergadering van 1 oktober 1997) het volgende advies uitgebracht, dat met 95 stemmen vóór, bij 1 onthouding is goedgekeurd.

1. Resolutie

Het Economisch en Sociaal Comité:

1.1. is zich ervan bewust dat de totstandbrenging van een technisch en financieel kader voor O& TO-activiteiten in de industrie van cruciaal belang is voor groei en werkgelegenheid in Europa;

1.2. stelt vast dat veruit de meeste Europese bedrijven een geringe omvang hebben, vaak over weinig eigen vermogen beschikken en niet in staat zijn hun innovatie- en onderzoekspotentieel te exploiteren;

1.3. ziet met lede ogen aan dat in de Europese Unie over de hele linie steeds minder personen voor O& TO-activiteiten worden ingezet en dat hiervoor bovendien steeds minder geld wordt vrijgemaakt;

1.4. betreurt het dat er geen echt Europese markt voor innovaties is; de overheid treedt vooral in regionaal en nationaal verband op en van een "Europees" effect van deze activiteiten is nauwelijks sprake;

1.5. is tegen beleidsmaatregelen die "het geweten sussen" en in bezweringsformules blijven steken, tegen het gebruik van de verzamelnaam "MKB" voor bedrijven die fundamenteel van elkaar verschillen, en tegen tweederangsbehandeling van kleine bedrijven, die toch goed zijn voor meer dan tweederde van het totale aantal arbeidsplaatsen;

1.6. staat achter de tijdens de Europese Top van Amsterdam (16 en 17 juni 1997) uitgesproken intenties m.b.t. groei, werkgelegenheid en concurrentievermogen; met name de invoering van een instrument om voor het midden- en kleinbedrijf geavanceerde-technologieprojecten te financieren, zou een goede zaak zijn.

Het Comité beveelt daarom aan:

1.7. een nieuwe aanpak te volgen waarbij onderscheid wordt gemaakt tussen kleine, technologie-intensieve bedrijven, "pioniers" die hun capaciteit voor toegepast onderzoek nog onvoldoende gebruiken, en bedrijven - verreweg de meeste - die de eindproducten van O& TO-activiteiten afnemen;

1.8. een methode te gebruiken met behulp waarvan particuliere en publieke middelen voor onderzoek optimaal vrijgemaakt kunnen worden;

1.9. een Europese innovatiemarkt tot stand te brengen, zodat de verkokering van de verschillende nationale regelingen op dit gebied kan worden doorbroken;

1.10. ervoor te zorgen dat bedrijven zich meer op Europa richten; met het oog hierop is het zaak de partnerschapsinstrumenten te versterken en een financieel instrument in het leven te roepen met behulp waarvan Europese bedrijven gemakkelijker samenwerkingsverbanden kunnen aangaan;

1.11. het "slapende" innovatiepotentieel van bedrijven te activeren; daartoe zouden onder meer ingenieurs-onderzoekers hieraan moeten worden uitgeleend en zou op basis van samenwerking onderzoek moeten worden verricht;

1.12. bij het uitwerken van communautaire programma's met name oog te hebben voor de behoeften van kleine, technologie-intensieve bedrijven;

1.13. met het oog op de economische en sociale samenhang de structuurfondsen op deze aanpak af te stemmen.

2. Inleiding

2.1. Van alle ondernemingen in Europa behoort ruim 99,8 %, oftewel ongeveer 15 miljoen, gezien hun omvang (minder dan 250 werknemers), omzet (minder dan 40 miljoen ecu per jaar) en onafhankelijkheid (minder dan 25 % van het vermogen of de zeggenschapsrechten in handen van een grote onderneming of een groep) tot de categorie van het midden- en kleinbedrijf (MKB). Deze bedrijven nemen zo'n 67 % van de economische activiteit en de werkgelegenheid in de Unie voor hun rekening ().

2.1.1. Als gevolg van de verscherpte concurrentie en de toenemende mondialisering van de economie, kan het MKB in de innovatiegolf niet achterblijven. Dit betekent onder meer dat het toegang moet hebben tot nieuwe technologie of de voor zijn activiteiten noodzakelijke technologie zelf moet ontwikkelen. Een en ander geldt ook voor ondernemingen in traditionele bedrijfstakken; de juiste technologie biedt hun een doorslaggevend concurrentievoordeel.

2.2. In het verleden is er in het EU-beleid altijd veel aandacht geweest voor het MKB. Het EG-Verdrag vormt de basis van en het kader voor dit beleid:

- krachtens artikel 130 dient de Gemeenschap de concurrentiepositie van haar industrie te versterken door "een gunstig klimaat voor het ontplooien van initiatieven en voor de ontwikkeling van ondernemingen in de gehele Gemeenschap, met name van het midden- en kleinbedrijf, te bevorderen". Bovendien moeten maatregelen worden genomen om "een betere benutting van het industrieel potentieel van het beleid inzake innovatie, onderzoek en technologische ontwikkeling te stimuleren";

- krachtens artikel 130 F, lid 2 dient de Gemeenschap kleine- en middelgrote bedrijven te stimuleren "bij hun inspanningen op het gebied van hoogwaardig onderzoek en hoogwaardige technologische ontwikkeling";

- in titel XIV van het EU-Verdrag wordt er expliciet op gewezen dat gestreefd dient te worden naar economische en sociale samenhang om de verschillen in ontwikkeling tussen de regio's en de achterstand van achteropgeraakte regio's te verkleinen.

2.3. De huidige communautaire O& O-programma's zijn er bewust op gericht om de bevolking ten goede te komen, de werkgelegenheid te verbeteren en het concurrentievermogen van Europa te vergroten. In dit opzicht is het MKB een belangrijk "doelwit"; de toegang van kleine en middelgrote bedrijven tot de O& TO-programma's is dan ook - mede met het oog op de toekomst van deze programma's - van het grootste belang. Diverse pogingen ten spijt is de Commissie er echter niet echt in bevredigende mate in geslaagd de deelname van deze ondernemingen aan haar O& O-programma's uit te breiden. Om zichtbare resultaten te boeken, moet het roer dus radicaal om. Dit blijkt duidelijk uit het rapport dat een aantal onafhankelijke deskundigen over de vijfjaarlijkse evaluaties van de O& TO-kaderprogramma's van de Gemeenschap () heeft opgesteld. Zij wijzen erop dat kleine en middelgrote ondernemingen eerder aan de programma's zouden deelnemen als deze op een betere begeleiding kunnen rekenen bij het oplossen van de financiële en juridische problemen - vooral m.b.t. de intellectuele eigendom - waarmee zij te maken krijgen als zij hun onderzoeksresultaten op de markt willen brengen. Verder betreuren de deskundigen het dat de Europese bedrijfscultuur achterloopt bij die in de VS, waar de verspreiding en overdracht van technologie veel gebruikelijker is.

2.4. Het Comité wil de EU-Instellingen en de lid-staten in dit initiatiefadvies een aantal voorstellen aan de hand doen om te bereiken dat bedrijven meer hun voordeel kunnen doen met O& O-resultaten, gemakkelijker over nieuwe technologie kunnen beschikken en daardoor een grotere bijdrage kunnen leveren aan de verwezenlijking van de algemene doelstellingen groei, concurrentievermogen en werkgelegenheid.

3. Minder O& TO-middelen en de ontwikkeling van de Unie

3.1. Volgens het Bureau voor de Statistiek der Europese Gemeenschappen (EUROSTAT) geven de middelen die in de Unie voor onderzoek en technologische ontwikkeling worden uitgetrokken vanaf 1991 een daling te zien; in 1993 bedroegen ze nog slechts 0,9 % van het BBP, tegen 1 % in 1985. Om een beeld van de situatie te krijgen: in Zweden en Frankrijk bedragen de overheidskredieten voor O& TO resp. 1,30 % en 1,27 % van het BBP, en in Ierland en Griekenland, die onderaan de ranglijst staan, resp. 0,34 % en 0,21 %.

3.1.1. Europa geeft aan O& TO bijna eenderde minder uit (1,91 % van het BBP in 1995) dan de Verenigde Staten (2,8 %) en Japan (3,1 %). Wat het door het bedrijfsleven gefinancierde industriële onderzoek betreft, blijft Europa fors achterlopen bij de Verenigde Staten en Japan (1 % van het BBP tegen resp. 1,6 % en 2,2 %).

3.1.2. Bovendien wordt in Duitsland en Frankrijk van alle O& TO-middelen minder dan de helft aan de ontwikkeling van nieuwe producten besteed, terwijl hiervoor in de Verenigde Staten en Japan meer dan 60 % wordt uitgetrokken. Daar komt bij dat het percentage arbeidskrachten dat voor O& TO-activiteiten wordt ingezet ook steeds verder daalt. Onderzoekers vormen slechts 0,42 % van de werkende bevolking; in de Verenigde Staten en Japan zijn zij procentueel met ongeveer twee keer zoveel. Deze cijfers zijn des te schrijnender als men bedenkt dat in de Verenigde Staten naar verhouding drie keer zoveel en in Japan vier keer zoveel onderzoekers in bedrijven werkzaam zijn.

3.1.3. Hier komt nog bij dat de economische crisis in Europa aanhoudt en dat de middelen die de lid-staten voor O& TO uittrekken, sinds het begin van de jaren negentig sterk zijn afgenomen.

3.2. In tal van lid-staten - óók de grootste - worden voor O& TO zo weinig financiële middelen vrijgemaakt, dat de EU-programma's als een laatste redmiddel fungeren voor het voortbestaan van publieke en particuliere onderzoeksploegen en -laboratoria. Dit heeft geleid tot een stormloop op communautaire kredieten en een ongebreidelde groei van het aantal aanvragen en dossiers. Als gevolg hiervan is de selectie steeds strenger geworden en de kans op succes geleidelijk geslonken. Het valt te vrezen dat kleine en middelgrote ondernemingen e.d., die niet zo goed "gewapend" zijn, hierdoor het kind van de rekening worden.

3.2.1. Verder oefenen de grote industrieën in toenemende mate invloed uit op de keuze van door de overheid te financieren onderzoeksthema's. Dit blijkt wel uit het functioneren van de task forces van de Commissie; deze hebben prioriteiten vastgesteld waarmee wordt ingespeeld op de behoeften en verwachtingen van sectoren waar de ondernemingsactiviteit in hoge mate geconcentreerd is. Door deze ontwikkeling zullen kleine bedrijven alleen maar verder gemarginaliseerd raken in het Europese O& TO-beleid.

4. De specifieke problemen van het MKB in Europa

4.1. Als gevolg van hun aantal, hun belang voor de werkgelegenheid (66 % van het aantal banen in de Unie) en hun eigen-vermogenspositie (65 % in de Unie), worden kleine en middelgrote bedrijven steeds belangrijker voor de economie. Zij vormen echter geen homogene groep; daarom dienen ze naar gelang van hun O& TO-behoeften en -capaciteit in een aantal categorieën te worden onderverdeeld. Eén enkele definitie van het MKB zou in dit verband namelijk geen enkele zin hebben en het trekken van praktische conclusies onmogelijk maken.

4.2. Voorgesteld wordt de volgende drie soorten ondernemingen te onderscheiden:

4.2.1. Het technologie-intensieve kleinbedrijf

Ten eerste ondernemingen met een goed ontwikkelde O& TO-structuur, die nieuwe technologie leveren of gebruiken. Zij zijn in de minderheid; hun aantal wordt geschat op 3 % van het totale aantal bedrijven. Veel van deze ondernemingen nemen deel aan de door de Unie gefinancierde onderzoeksprojecten.

4.2.1.1. Hun grootste handicaps zijn hun omvang en hun gebrek aan middelen om op voet van gelijkheid met grote internationale concerns te kunnen concurreren.

4.2.2. De "pioniers" met ongebruikte innovatiecapaciteiten

Ten tweede ondernemingen die men pioniers zou kunnen noemen en die, hoewel ze verschillen van de bedrijven in de vorige categorie in staat zijn nieuwe technologisch hoogwaardige producten te ontwikkelen. Dit zijn meestal ondernemingen die in hun sector in technologisch opzicht vooroplopen. Zij maken naar schatting minder dan 10 % van het totale aantal ondernemingen uit.

4.2.2.1. Zij zijn in staat na te gaan en aan te geven wat zij op O& TO-gebied nodig hebben, maar zijn voor de uitvoering van een en ander op derden aangewezen, aangezien zij zelf niet over voldoende O& TO-capaciteit beschikken.

4.2.2.2. Deze ondernemingen wordt een cruciale rol toegeschreven bij de aanpassing en de verspreiding van innovaties onder bedrijven in de MKB-sfeer die in dat opzicht minder goed toegerust zijn.

4.2.2.3. Hoewel deze ondernemingen zich in het algemeen wel weten te redden (met behulp van nationale en regionale steun), stuiten ze toch steeds vaker op technologische problemen waarbij op lokaal niveau geen enkele partner meer uitkomst kan bieden.

4.2.3. De "gebruikers" van de eindproducten van O& TO-activiteiten

Ten derde ondernemingen die uitsluitend gebruikmaken van de producten van O& TO. Deze zijn veruit in de meerderheid binnen het Europese midden- en kleinbedrijf; hun belangstelling gaat alleen uit naar de eindproducten van O& TO-activiteiten. Ze missen de middelen om een goed beeld te krijgen van hun eigen behoeften op technologiegebied en investeren niet in technologieprojecten waaraan risico's zijn verbonden of die pas op lange termijn profijt opleveren.

4.2.3.1. Zonder bewustmakingsactiviteiten of voorbereidende en steunmaatregelen zullen deze ondernemingen nooit kunnen profiteren van de voordelen die O& TO-programma's bieden.

4.3. Deze klassieke indeling, waaruit naar voren komt dat de betrokken ondernemingen uiteenlopende behoeften hebben en in verschillende mate worden getroffen door het teruglopen van O& TO-middelen, zou moeten worden uitgebreid met een categorie bedrijven die gevestigd zijn in wat in het cohesiebeleid een prioritaire-doelstellingenregio wordt genoemd. Deze regio's zijn namelijk minder "rijk" en bevinden zich bovendien op relatief grote afstand van de centra waar (technologisch) onderzoek wordt verricht.

5. Regionale ontwikkeling en het O& TO-beleid

5.1. Het verkleinen van economische en technologische verschillen is sinds de ratificatie van het EU-Verdrag één van de voornaamste doelstellingen van het EU-beleid. Het O& TO-beleid kan hieraan een grote bijdrage leveren, aangezien een wetenschappelijke basis van cruciaal belang is voor een duurzame groei.

5.2. Maar al te vaak richten achteropgeraakte landen en regio's zich echter op sectoren die weinig technologie- en arbeidsintensief zijn. De regio's in kwestie moet daarom op O& TO-gebied de helpende hand worden geboden, zodat zij in wetenschappelijk en technologisch opzicht een steviger basis kunnen krijgen.

5.3. Voor kleine en middelgrote bedrijven is hierbij een rol van doorslaggevende betekenis weggelegd: in deze prioritaire landen en regio's hebben zij speciale hulp nodig om deel te kunnen nemen aan O& TO-activiteiten; zij zouden daarom sterk gebaat zijn bij flankerende maatregelen om hun technologische kennis en kunde te verbeteren.

6. Deelname van het Europese MKB aan communautaire O& O-programma's

6.1. In de periode 1990-1994 hebben kleine en middelgrote bedrijven 6 276 keer deelgenomen aan via het derde kaderprogramma gefinancierde O& TO-projecten. In 1995 alleen al (het eerste jaar van het vierde kaderprogramma) kwam dit cijfer uit op 4 625.

6.2. In 1995 was de deelname aan de projecten als volgt verdeeld: bedrijfsleven 37 % (dus meer dan eenderde), universitair en hoger onderwijs 32 % (minder dan eenderde), onderzoekscentra 22 % en diversen 6 %.

Van elke vijf van deze deelnemende bedrijven behoren er volgens de EU-definitie drie (ofwel 58 %) tot de MKB-categorie.

6.2.1. Vooral de deelname van het MKB aan de drie specifieke programma's op het gebied van industriële en materiaaltechnologie, telematicatoepassingen, informatietechnologie spreekt tot de verbeelding.

6.3. Toch kunnen bij deze positieve gegevens wel enkele kanttekeningen worden geplaatst:

6.3.1. van alle kleine en middelgrote bedrijven in Europa neemt slechts een relatief gering aantal aan de programma's deel, aangezien O& TO-resultaten vaak in hoge mate vertrouwelijk zijn;

6.3.2. er wordt alleen aandacht besteed aan ondernemingen die op basis van de communautaire definitiecriteria tot het midden- en kleinbedrijf behoren; deze criteria doen vooral in dit verband niet ter zake;

6.3.3. deze definitie gaat voorbij aan de vraag in welke sector een onderneming actief is; een bouwbedrijf met 250 werknemers kan bijvoorbeeld "middelgroot" worden genoemd, terwijl een diamantslijperij met evenveel werknemers een multinationale onderneming is;

6.3.4. in zones die als prioritaire-doelstellingregio's te boek staan en die dus kampen met teruglopende bedrijvigheid, ligt de mediaan van de personeelsomvang van kleine en middelgrote bedrijven bij 30 tot 50 werknemers. Ondernemingen met meer dan 250 werknemers zouden in een andere categorie moeten worden ondergebracht.

6.3.4.1. Het is dus jammer dat de EU-definitie van kleine en middelgrote bedrijven niet nauwkeurig genoeg is, waardoor de representativiteit van de statistische gegevens over hun deelname hier en daar te wensen overlaat.

6.3.5. Het MKB neemt in het algemeen maar in geringe mate deel aan de programma's in kwestie (premies voor het uitvoeren van haalbaarheidsstudies, functie van toeleverancier bij projecten), waarbij per project meestal niet meer dan 50 000 ecu aan steunverlening wordt vrijgemaakt.

6.4. Uit de manier waarop het MKB aan het kaderprogramma deelneemt, blijkt duidelijk dat veel gebruik wordt gemaakt van de technologische stimuleringsmaatregelen voor het MKB, te weten.

6.4.1. premies om het MKB te helpen bij het opzetten van projecten (zoeken van partners, marktonderzoek en analyse van innovatiemogelijkheden, haalbaarheidsstudies);

6.4.2. onderzoek op basis van samenwerking, waarbij groepen van kleine en middelgrote bedrijven, die niet of nauwelijks in staat zijn zelf onderzoek te verrichten maar wel gemeenschappelijke behoeften hebben, bepaalde O& TO-activiteiten door universiteitslaboratoria of onderzoekscentra laten uitvoeren.

6.4.2.1. Ongeacht het soort programma waaraan wordt deelgenomen, blijkt de formule aan te slaan. Bovendien nam een groot aantal bedrijven met minder dan 50 werknemers aan 48 % van de geselecteerde projecten deel.

6.5. Uit deze gegevens moge blijken dat:

6.5.1. kleine bedrijven interesse tonen in O& TO en op dit gebied ook zelf activiteiten ontplooien als de programma's in kwestie op hun specifieke behoeften worden afgestemd;

6.5.2. een gedifferentieerd O& TO-beleid dient te worden ontwikkeld. Het lijkt in dit verband niet verstandig om bij de uitvoering van de programma's of bij het aanzetten tot O& TO-activiteiten van de EU-definitie van het MKB gebruik te maken.

6.6. Tegen deze achtergrond bekeken is het teruglopen van de onderzoeksgelden zorgwekkend te noemen, aangezien de kwetsbaarste kleine en middelgrote bedrijven hier het zwaarst door worden getroffen. Juist deze ondernemingen hebben gerichte steun nodig om strategisch gebruik te kunnen maken van O& TO. Anders bestaat het risico dat ze geen profijt trekken van hun eigen onderzoeksactiviteiten.

6.7. Onderzoek op basis van samenwerking is vooral een geschikte formule voor de tweede MKB-categorie van "pionierende" bedrijven met "slapende" O& TO-capaciteiten. Een groot gedeelte van de maatregelen om het bedrijfsleven tot meer activiteiten op dit gebied aan te zetten moet op deze kleine en middelgrote bedrijven worden gericht. Alleen op die manier kan Europa zijn concurrentie- en groeivermogen vergroten.

7. Welke maatregelen zijn nodig?

7.1. Als onderdeel van de voorbereidingen van het vijfde O& TO-kaderprogramma heeft het Comité voor wetenschappelijk en technisch onderzoek van de Gemeenschap (CREST) een rapport over de deelname van het MKB aan O& TO-activiteiten goedgekeurd. Het heeft hierbij rekening gehouden met de resultaten van een uitvoerige analyse van het functioneren van kleine en middelgrote bedrijven en hun deelname aan het derde en het vierde O& TO-kaderprogramma.

7.2. De belangrijkste elementen van de in dit rapport gedane aanbevelingen luiden als volgt:

- de werkelijke behoeften van het midden- en kleinbedrijf moeten via een bottom up-aanpak worden vastgesteld;

- oproepen tot het indienen van voorstellen moeten permanent zijn, en niet slechts van tijd tot tijd gedaan worden;

- de procedures moeten uit twee gedeelten bestaan en er dienen voorselecties te worden verricht;

- de informatie in kwestie moet eenvoudig toegankelijk zijn en bedrijven dienen gemakkelijk de hulp te kunnen inroepen die nodig is om projectvoorstellen te kunnen voorbereiden.

7.3. Tijdens het uitwerken van deze aanbevelingen hebben de opstellers van het rapport bijzondere aandacht besteed aan de problemen waarmee het MKB op het gebied van technologische innovatie te maken krijgt; het is namelijk duidelijk dat het in het verleden tal van obstakels heeft moeten overwinnen om aan deze programma's deel te kunnen nemen:

- de mogelijkheid om toegang tot de informatie te krijgen schiet tekort;

- partners zijn soms moeilijk te vinden;

- de tijdsdruk is groot;

- de eigen O& TO-middelen zijn beperkt;

- het MKB is maar matig in staat om zicht te krijgen op zijn O& TO-behoeften en op dit gebied projecten uit te werken.

7.4. Voor het MKB - en dan vooral voor bedrijven die een geringe omvang hebben of gevestigd zijn in prioritaire-doelstellingsregio's - geldt in veel sterkere mate dan voor industrieconcerns dat deze moeilijkheden alleen overwonnen kunnen worden met gerichte technische en financiële steun van de Unie; daarom is het ook zo verontrustend dat zowel de Unie als de lid-staten steeds minder middelen voor onderzoek en technologische ontwikkeling uittrekken.

7.5. Als het budget op hetzelfde niveau blijft, en helemaal als het terugloopt, moeten dus alternatieven worden gevonden om horizontale O& TO-maatregelen ten gunste van het hele MKB te nemen, zodat de betrokken ondernemingen:

7.5.1. naar gelang van hun behoeften en hun participatiemogelijkheden kunnen deelnemen aan het in communautair verband verrichte onderzoek of echt worden betrokken bij de O& TO-programma's en -projecten van de Unie en de lid-staten;

7.5.2. naar gelang van hun capaciteiten en mogelijkheden ondersteuning kunnen krijgen bij hun innovatie-activiteiten en bij het zoeken naar buitenlandse O& TO-partners.

7.6. Vooral de O& TO-beleidsmaatregelen van de lid-staten zijn het doelwit van deze horizontale benadering. Er bestaat namelijk nog steeds geen interne markt voor innovatie. Deze nationale en regionale programma's ter ondersteuning van O& TO-activiteiten en innovatie zijn verkokerd en de exploitatie van de resultaten ervan blijft vrijwel altijd op het nationale of regionale niveau steken. Eén van de prioriteiten van de Unie moet daarom zijn om de verkokering van de nationale programma's, met name wat de exploitatie van resultaten en demonstratie betreft, te doorbreken.

7.7. Voor deze horizontale aanpak is ook enig gericht "veldwerk" nodig; in plaats van met een kant en klaar programma-aanbod te komen en bedrijven - meestal vruchteloos - tot deelname hieraan proberen te bewegen, zou moeten worden nagegaan wat precies de behoeften zijn van alle zo van elkaar verschillende bedrijven.

8. De voorstellen van het Economisch en Sociaal Comité

8.1. Concrete maatregelen

Het Comité heeft bezwaar tegen de vaak symbolische verklaringen die ten gunste van het MKB worden gedaan en tegen marginale maatregelen die leiden tot "ghetto"-programma's. Er moeten juist concrete maatregelen worden genomen, waarbij het zaak is rekening te houden met de specifieke behoeften van de verschillende bedrijvencategorieën.

8.2. Eenvoudiger procedures

Bedrijven hebben in het algemeen behoefte aan programma's met een eenvoudige gebruiksaanwijzing. De EU-regel dat Europese partners gezocht moeten worden, plaatst de kleinste ondernemingen voor enorme problemen; er zijn namelijk taal- en cultuurverschillen, die in het beheer van projecten doorwerken.

8.3. Behoeftenanalyse

Voor het vaststellen van prioriteiten op technologisch gebied moet in het vervolg een bottom up-aanpak worden gevolgd. Dit betekent onder meer dat representatieve panels in het leven moeten worden geroepen om na te gaan waar bedrijven - ongeacht hun omvang - behoefte aan hebben. Voor het beheer van de EU-programma's houdt deze aanpak in dat er "innovatie/MKB-eenheden" moeten komen die erop dienen toe te zien dat de belangrijkste programma's goed op de bestaande behoeften worden afgestemd.

8.4. Juridische en financiële steun

Op alle niveaus, van het lokale tot het communautaire, kan specifieke juridische en financiële steun worden verleend. Op basis van een verfijnde typologie van de diverse soorten bedrijven moet een financieel, juridisch en regelgevingskader tot stand worden gebracht waarbinnen innoveringen ruim baan krijgen:

- betere bescherming van de intellectuele eigendom;

- minder administratieve en bureaucratische procedures;

- gemakkelijker toegang tot geldschieters.

8.5. Steun moet bij de bedrijven zelf terechtkomen

Zogenaamd "ten behoeve van het MKB" genomen maatregelen komen helaas maar al te vaak alleen ten goede aan instellingen en organen die dienst doen als tussenschakels. Daarom dringt het Comité erop aan dat de steun ook echt bij de bedrijven zelf terechtkomt, zelfs als het nodig mocht blijken via tussenschakels te werken. Deze mogen op hun beurt alleen steun ontvangen voor de assistentie die zij aan de bedrijven in kwestie verlenen.

8.6. Loketten voor eerste informatie en speciale diensten voor informatieverspreiding

Bedrijven, met name de kleinste, die alleen gebruikmaken van O& TO-eindproducten, hebben hulp nodig om aan goede technologische informatie te kunnen komen en toegang te krijgen tot de verschillende programma's. In dit verband moet onderscheid worden gemaakt tussen loketten voor de eerste informatievoorziening (zoals de "first stop-shops" van de Euro-Info-centra) en speciale diensten voor de verspreiding van technologische informatie, zoals sectorale technische centra, waarvoor specifieke technische vaardigheden vereist zijn.

8.7. Een Europese markt voor innovatie

Om het concurrentievermogen van de Europese economie te vergroten, moeten bedrijven die gebruikmaken van technologie, de resultaten van nationaal, communautair en internationaal onderzoek ten nutte kunnen maken. Daarom dient er een netwerk voor de verspreiding van wetenschappelijke en technische informatie tot stand te worden gebracht. Deze informatie zou ofwel direct toegankelijk kunnen zijn - onder meer via Internet - ofwel via centra voor wetenschappelijke en technische informatie kunnen worden verkregen. Als bovendien een overzicht wordt gemaakt van de meest relevante O& TO-activiteiten en van de manier waarop de resultaten hiervan worden gebruikt, zou dat een handig instrument opleveren voor benchmarking én voor de coördinatie van EU- en nationale programma's. De Unie moet het naar binnen gerichte karakter van de nationale netwerken aanpakken; zij dient daartoe de meertaligheid te bevorderen en maatregelen die heel Europa bestrijken, actief te ondersteunen.

8.8. Het Europese karakter van bedrijven versterken

Tussen veruit de meeste bedrijven en de interne markt gaapt nog altijd een kloof. Deze bedrijven hebben vooral te lijden van hun te geringe omvang en hun te weinig internationale karakter. De Unie zou hier veel aan kunnen doen door kleine ondernemingen tot meer samenwerking te bewegen. Niet alleen zouden deze met elkaar in contact moeten worden gebracht, ook verdient het aanbeveling om naar analogie van de externe programma's JOP en ECIP een financieel instrument in het leven te roepen waarmee, dankzij de medewerking en garantstelling van bancaire netwerken, ondersteuning kan worden geboden aan de gezamenlijke productontwikkeling door bedrijven.

8.9. Het innovatiepotentieel van "pionierende" bedrijven activeren

"Pionierende" bedrijven, d.w.z. bedrijven die te weinig gebruikmaken van hun onderzoeks- en innovatiemogelijkheden, zouden veel baat hebben bij zo'n financieel samenwerkingsinstrument.

Tegelijk moeten de instrumenten voor in onderlinge samenwerking verricht onderzoek volgens het EU-model Craft () worden uitgebreid. Met een sterker communautair instrumentarium zouden de lid-staten voor hun in onderlinge samenwerking te verrichten onderzoek een "Eureka-achtig" agentschap moeten opzetten. Om ervoor te zorgen dat deze bedrijven beter kunnen voorzien in hun behoefte aan onderzoekers en om "slapende" technologieprojecten nieuw leven in te blazen, zou de Unie bovendien het programma inzake opleiding en mobiliteit van onderzoekers vooral moeten richten op de detachering van ingenieurs-onderzoekers in kleine en middelgrote bedrijven met enige technologische capaciteit.

8.10. Ondersteuning van het technologie-intensieve kleinbedrijf

Vóór alles moeten de bedrijven in kwestie eenvoudiger en gemakkelijker toegang kunnen krijgen tot de Europese programma's. Met het oog hierop dient in bepaalde gevallen de verplichting m.b.t. samenwerking met andere Europese bedrijven geschrapt te worden. Voorwaarde hiervoor is wel dat overtuigende argumenten worden aangevoerd en dat de resultaten binnen Europa kunnen worden verspreid. Met name deze bedrijven moeten vertegenwoordigd worden in "panels" en planningseenheden die actief zijn in de pre-programmeringsfase. Ten slotte zou de Unie er d.m.v. "benchmarking"-projecten en proefprojecten voor de totstandbrenging van netwerken voor dienen te zorgen dat deze bedrijven gemakkelijker risico- en ontwikkelingskapitaal kunnen aantrekken.

8.11. Afstemming van de structuurfondsen op dit beleid

Aangezien de economische en sociale samenhang prioriteit nummer één van het EU-beleid is, zou de Unie hieraan via de structuurfondsen een deel van haar aanzienlijke budget moeten besteden. Zonder hierbij de concurrentie scheef te trekken, dient er nieuwe infrastructuur te komen die ten goede komt aan achteropgeraakte regio's, innovatie en O& TO: onderzoekscentra, wetenschappelijke en technische universiteiten, laboratoria, centra voor de verspreiding van informatie, enz. Om de verkokering van de communautaire beleidsmaatregelen op het gebied van regionale ontwikkeling te doorbreken, zou de Commissie haar cohesiebeleid en haar O& TO-beleid beter op elkaar af moeten stemmen (bijvoorbeeld door meer oproepen te doen tot inschrijving op gemeenschappelijke projecten).

Brussel, 1 oktober 1997.

De voorzitter van het Economisch en Sociaal Comité

T. JENKINS

() Bron: Het bedrijfsleven in Europa, vierde rapport 1996, Eurostat.

() COM(97) 149 def.

() Voor bedrijven die hun onderzoek gezamenlijk uitbesteden aan derden, zoals een laboratorium of een onderzoekscentrum.