15. 2. 89 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen Nr. C 38/7 
II 
(Voorbereidende besluiten) 
COMMISSIE 
Voorstel voor een tweede richtlijn van de Raad tot coördinatie van de wettelijke en bestuurs­
rechtelijke bepalingen betreffende het directe levensverzekeringsbedrijf, tot vaststelling van be­
palingen ter bevordering van de daadwerkelijke uitoefening van het vrij verrichten van diensten 
en houdende wijziging van Richtlijn 79/267/EEG 
COM(88) 729 def. - SYN 177 
(Door de Commissie ingediend op 23 december 1988) 
(89/C 38/08) 
DE RAAD VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN, 
Gelet op het Verdrag tot oprichting van de Europese 
Economische Gemeenschap, inzonderheid op artikel 57, 
lid 2, en artikel 66, 
Gezien het voorstel van de Commissie, 
In samenwerking met het Europese Parlement, 
Gezien het advies van het Economisch en Sociaal 
Comité, 
Overwegende dat de interne markt van het levensverze­
keringsbedrijf en de in de Eerste Richtlijn 79/267/EEG 
van de Raad van 5 maart 1979 tot coördinatie van de 
wettelijke en bestuursrechtelijke bepalingen betreffende 
de toegang tot het directe levensverzekeringsbedrijf, en 
de uitoefening daarvan ('), hierna „Eerste Richtlijn" ge­
noemd, bedoelde verrichtingen tot ontwikkeling moeten 
worden getracht; dat, om dat doel te bereiken, voor de 
verzekeringsondernemingen die hun hoofdkantoor bin­
nen de Gemeenschap hebben, het verrichten van diensten 
in de Lid-Staten moet worden vergemakkelijkt, en zo­
doende aan de verzekeringnemers de mogelijkheid moet 
worden geboden om niet alleen op in hun land geves­
tigde verzekeraars een beroep te doen, maar ook op ver­
zekeraars die hun hoofdkantoor in de Gemeenschap 
hebben en in andere Lid-Staten zijn gevestigd; 
Overwegende dat overeenkomstig het Verdrag iedere 
discriminatoire behandeling inzake het verrichten van 
diensten, gebaseerd op de omstandigheid dat een onder­
neming niet is gevestigd in de Lid-Staat waar de dienst 
wordt verricht, sinds het einde van de overgangsperiode 
verboden is; dat dit verbod geldt voor het verrichten van 
diensten door iedere vestiging van een onderneming in 
de Gemeenschap: hoofdkantoor, agentschap of bijkan­
toor; 
Overwegende dat om praktische redenen het verrichten 
van diensten moet worden omschreven, rekening hou­
dend met enerzijds de vestiging van de verzekeraar en 
anderzijds de plaats van de verbintenis; dat derhalve 
O PB nr. L 63 van 13. 3. 1979, blz. 1. eveneens een omschrijving moet worden gegeven van de 
verbintenis; dat bovendien de werkzaamheden door mid­
del van vestiging moeten worden onderscheiden van de 
werkzaamheden in het kader van het vrij verrichten van 
diensten; 
Overwegende dat de Eerste Richtlijn moet worden aan­
gevuld, inzonderheid om de controlebevoegdheden en 
-middelen van de toezichthoudende autoriteiten nader te 
omschrijven; dat bovendien specifieke bepalingen moeten 
worden vastgesteld betreffende de toegang tot, de uit­
oefening van en het toezicht op de werkzaamheden in 
het kader van het verrichten van diensten; 
Overwegende dat aan de verzekeringnemers die, omdat 
zij het initiatief nemen een verbintenis aan te gaan in een 
ander land en zich derhalve onder de bescherming stellen 
van het rechtsstelsel van dit andere land, geen bijzondere 
bescherming nodig hebben in de Lid-Staat van de verbin­
tenis, totale vrijheid moet worden verleend om een be­
roep te doen op een zo ruim mogelijke markt van het 
levensverzekeringsbedrijf en de in de Eerste Richtlijn be­
doelde verrichtingen; dat voorts een adequate bescher­
ming moet worden gegarandeerd voor de andere verze­
keringnemers; 
Overwegende dat, wat de groepsverzekering en bepaalde 
individuele pensioensverzekeringen betreft ten gevolge 
van het veelvoud en de ingewikkeldheid van de verschil­
lende stelsels en hun nauwe relaties met de stelsels van 
sociale zekerheid, een grondige studie vereist is; dat deze 
derhalve dienen te worden uitgesloten van het toepas­
singsgebied van de bijzondere bepalingen voor het vrij 
verrichten van diensten van deze richtlijn; dat zij het on­
derwerp zullen vormen van een andere richtlijn; 
Overwegende dat de in de Lid-Staten vigerende bepalin­
gen op het gebied van het op de overeenkomsten met 
betrekking tot de in de Eerste Richtlijn bedoelde werk­
zaamheden toepasselijke recht uiteenlopend blijven; dat 
de vrijheid om als op de overeenkomst toepasselijk recht 
een ander recht te kiezen dan dat van de Lid-Staat waar 
het risico is gelegen, in bepaalde gevallen kan worden 
verleend op grond van regels die rekening houden met 
de specifieke omstandigheden; 
Nr. C 38/8 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen 15. 2. 89 
Overwegende dat de bepalingen van de Eerste Richtlijn 
betreffende portefeuilleoverdracht moeten worden ver­
sterkt en aangevuld met bepalingen die specifiek betrek­
king hebben op de overdracht van de portefeuille van in 
het kader van dienstverrichting gesloten overeenkomsten 
aan een andere onderneming; 
Overwegende dat bij de huidige stand van de coördinatie 
aan de Lid-Staten de bevoegdheid moet worden verleend 
om ter bescherming van de verzekeringnemers de gelijk­
tijdige uitoefening van werkzaamheden in het kader van 
het vrij verrichten van diensten en werkzaamheden in het 
kader van vestiging te beperken; dat in een dergelijke be­
perking niet kan worden voorzien in de gevallen waarin 
de verzekeringnemers die bescherming niet behoeven; 
Overwegende dat de toegang tot het vrij verrichten van 
diensten moet worden onderworpen aan procedures die 
garanderen dat de verzekeringsonderneming de bepalin­
gen in acht neemt betreffende zowel de financiële garan­
ties als de verzekeringsvoorwaarden; dat deze procedu­
res kunnen worden versoepeld voor zover de werkzaam­
heden in het kader van dienstverrichting betrekking heb­
ben op verzekeringnemers die wegens de kenmerken van 
de verbintenis die zij voornemens zijn aan te gaan geen 
bijzondere bescherming behoeven in de Lid-Staat waar 
het risico is gelegen; 
Overwegende echter dat het, voor deze tweede categorie 
verzekeringnemers en wanneer het om een levensverze­
keringsovereenkomst gaat, dienstig is de verzekeringne­
mer de mogelijkheid te geven de overeenkomst binnen 
een termijn van 30 dagen op te zeggen; 
Overwegende dat in de Eerste Richtlijn het beginsel is 
neergelegd, dat de in de Eerste Richtlijn 73/239/EEG (') 
tot coördinatie van het schadeverzekeringsbedrijf be­
doelde werkzaamheden niet gelijktijdig mogen worden 
uitgeoefend met die welke in de Eerste Richtlijn worden 
bedoeld; dat zij weliswaar de voortzetting van de be­
staande meer dan een branche beoefenende ondernemin­
gen heeft toegestaan, doch duidelijk heeft gesteld dat 
deze geen agentschappen of bijkantoren mogen oprich­
ten voor het levensverzekeringsbedrijf; dat dienovereen­
komstig ook dient te worden verboden dat deze onder­
nemingen, in het kader van dienstverrichting, door de 
Eerste Richtlijn bedoelde verbintenissen aangaan; 
Overwegende dat een bijzondere samenwerking op het 
terrein van het vrij verrichten van diensten moet worden 
ingesteld tussen de bevoegde toezichthoudende autoritei­
ten van de Lid-Staten onderling en tussen deze autoritei­
ten en de Commissie; dat tevens een sanctieregeling 
moet worden ingesteld die van toepassing is wanneer de 
onderneming die diensten verricht, zich niet voegt naar 
de bepalingen van de Lid-Staat van dienstverrichting; 
Overwegende dat het gepast is de technische reserves, 
met inbegrip van de rekenkundige reserves, te onderwer­
pen aan de regels en het toezicht van de Lid-Staat van 
dienstverrichting wanneer de werkzaamheden in het ka­
der van dienstverrichting verbintenissen betreffen waar­
voor de Lid-Staat waarvoor de dienstverrichting bestemd 
(') PB nr. L 228 van 16. 8. 1973, blz. 3. is, de verzekeringnemers een bijzondere bescherming wil 
bieden; dat de technische reserves, met inbegrip van de 
rekenkundige reserves, daarentegen onderworpen blijven 
aan de regels en het toezicht van de Lid-Staat waar de 
verzekeraar is gevestigd wanneer dit streven naar be­
scherming van de verzekeringnemer niet gegrond is; 
Overwegende dat in een aantal Lid-Staten de verzeke­
ringsovereenkomsten niet zijn onderworpen aan enige 
vorm van indirecte belasting, terwijl in andere Lid-Staten 
bijzondere heffingen worden toegepast; dat deze heffin­
gen, in de Lid-Staten waar zij gelden, qua structuur en 
tarieven aanzienlijk verschillen; dat voorkomen moet 
worden dat deze verschillen ernstige concurrentiedistor-
sies voor de ondernemingen tussen de Lid-Staten met 
zich brengen; dat de toepassing van de belastingregeling 
van de Lid-Staat waar de verbintenis wordt aangegaan 
een dergelijk bezwaar kan ondervangen en dat het de 
taak van de Lid-Staten is de nadere regels voor het innen 
van deze heffingen vast te stellen; 
Overwegende dat de Eerste Richtlijn uitdrukkelijke spe­
cifieke regels behelst op het gebied van de vergunning­
verlening aan agentschappen en bijkantoren van onder­
nemingen welker hoofdkantoor zich buiten de Gemeen­
schap bevindt; 
Overwegende dat eveneens moet worden voorzien in een 
specifieke procedure voor elk verzoek om vergunning­
verlening aan een dochteronderneming of een verzoek 
om verwerving van een deelneming, afkomstig van een 
onderneming waarop het recht van een derde land van 
toepassing is, welke beoogt te waarborgen dat de onder­
nemingen van de Gemeenschap een regeling op basis van 
wederkerigheid genieten in de betrokken derde landen; 
dat de Eerste Richtlijn beoogt de modaliteiten van een 
dergelijke procedure vast te stellen, 
HEEFT DE VOLGENDE RICHTLIJN VASTGESTELD: 
TITEL I 
Algemene bepalingen 
Artikel 1 
Deze richtlijn heeft tot doel: 
a) aanvulling van de Eerste Richtlijn 79/267/EEG; 
b) vaststelling van de bijzondere bepalingen aangaande 
het vrij verrichten van diensten voor de in die richtlijn 
bedoelde en in titel III van de onderhavige richtlijn 
nader omschreven werkzaamheden. 
Artikel 2 
In de zin van deze richtlijn wordt verstaan onder: 
a) Eerste Richtlijn: Richtlijn 79/267/EEG; 
b) onderneming: 
— voor de toepassing van de titels I en II, iedere on­
derneming waaraan overeenkomstig artikel 6 of 
artikel 27 van de Eerste Richtlijn vergunning is 
verleend, 
15. 2. 89 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen Nr. C 38/9 
— voor de toepassing van de titels III en IV, iedere 
onderneming waaraan overeenkomstig artikel 6 
van de Eerste Richtlijn vergunning is verleend; 
c) vestiging: hoofdkantoor, agentschap of bijkantoor van 
een onderneming, met inachtneming van artikel 3; 
d) verbintenis: een verbintenis die geconcretiseerd wordt 
in de vorm van een verzekering of van verrichtingen 
als bedoeld in artikel 1 van de Eerste Richtlijn; 
e) Lid-Staat van de verbintenis: de Lid-Staat waar de 
verzekeringnemer zijn gewone verblijfplaats heeft of, 
indien de verzekeringnemer een rechtspersoon is, de 
Lid-Staat waar zich de vestiging van deze rechtsper­
soon bevindt waarop de overeenkomst betrekking 
heeft; 
f) Lid-Staat van de vestiging: de Lid-Staat waar de vesti­
ging die de verbintenis aangaat is gelegen; 
g) Lid-Staat van dienstverrichting: de Lid-Staat van de 
verbintenis, wanneer deze wordt aangegaan door een 
in een andere Lid-Staat gelegen vestiging; 
h) moederonderneming: een moederonderneming in de 
zin van artikel 1 van de Zevende Richtlijn 
83/349/EEG van de Raad van 13 juni 1983 op de 
grondslag van artikel 54, lid 3, sub g), van het Ver­
drag betreffende de geconsolideerde jaarrekening ('); 
i) dochteronderneming: een dochteronderneming in de 
zin van artikel 1 van Richtlijn 83/349/EEG. 
Artikel 3 
Voor de toepassing van de Eerste Richtlijn en van deze 
richtlijn wordt met een agentschap of bijkantoor gelijk­
gesteld, elke duurzame aanwezigheid van een onderne­
ming op het grondgebied van een Lid-Staat, ook indien 
die aanwezigheid niet de vorm heeft van een bijkantoor 
of een agentschap, maar enkel bestaat uit een bureau, 
beheerd door eigen personeel van de onderneming of 
door een zelfstandig persoon die echter gemachtigd is 
duurzaam voor die onderneming op te treden zoals een 
agentschap zou doen. 
TITEL II 
Bepalingen tot aanvulling van de Eerste Richtlijn 
Artikel 4 
1. Het recht dat van toepassing is op de in deze richt­
lijn bedoelde overeenkomsten met betrekking tot de in 
de Eerste Richtlijn bedoelde werkzaamheden is het recht 
(') PB nr. L 193 van 18. 7. 1983, blz. 1. van de Lid-Staat van de verbintenis. Wanneer het recht 
van deze Staat zulks toestaat, kunnen de partijen echter 
het recht van een ander land kiezen. 
2. Wanneer de verzekeringnemer in één der in artikel 
13 bedoelde gevallen zijn gewone verblijfplaats heeft in 
een andere Lid-Staat dan die waarvan hij onderdaan is, 
kunnen de partijen het recht van de Lid-Staat waarvan 
hij onderdaan is kiezen. 
3. De Lid-Staat waarvan de Wet de overeenkomst be­
heert mag, in de in artikel 13 bedoelde gevallen, de ver­
zekeringnemer niet beletten een verbintenis aan te gaan 
die door de Wet van de Lid-Staat van vestiging is toege­
laten. 
4. Indien een Staat uit meer dan één territoriale een­
heid bestaat en elke eenheid daarvan eigen rechtsregels 
voor verbintenissen uit overeenkomst bezit, wordt voor 
de vaststelling van het overeenkomstig deze richtlijn toe 
te passen recht iedere eenheid als een land beschouwd. 
Een Lid-Staat waarbinnen verschillende territoriale een­
heden eigen rechtsregels voor verbintenissen uit overeen­
komst bezitten, is niet verplicht de bepalingen van deze 
richtlijn toe te passen op conflicten tussen het recht van 
deze eenheden. 
5. Dit artikel laat de toepassing onverlet van de bepa­
lingen van het land van de rechter die, ongeacht het op 
de overeenkomst toepasselijke recht, het geval dwingend 
beheersen. 
Indien het recht van een Lid-Staat daarin voorziet, kan 
gevolg worden toegekend aan de dwingende bepalingen 
van het recht van de Lid-Staat van de verbintenis, indien 
en voor zover die bepalingen volgens het recht van dit 
land toepasselijk zijn, ongeacht het recht dat de overeen­
komst beheerst. 
6. Behoudens het in de voorgaande leden bepaalde, 
passen de Lid-Staten op de in deze richtlijn bedoelde 
verzekeringsovereenkomsten de algemene bepalingen van 
hun internationale privaatrecht inzake verbintenissen uit 
overeenkomst toe. 
Artikel 5 
Artikel 23 van de Eerste Richtlijn wordt aangevuld met 
het volgende lid: 
,,3. Iedere Lid-Staat neemt de nodige maatregelen 
opdat de op de verzekeringsondernemingen toezicht­
houdende autoriteiten over de bevoegdheden en mid­
delen beschikken die noodzakelijk zijn om toezicht 
uit te oefenen op de werkzaamheden van de op zijn 
grondgebied gevestigde verzekeringsondernemingen, 
met inbegrip van de werkzaamheden die buiten dit 
grondgebied worden verricht, overeenkomstig de 
richtlijnen van de Raad betreffende deze werkzaam­
heden en met het oog op de toepassing ervan. 
Deze bevoegdheden en middelen moeten aan de toe­
zichthoudende autoriteiten met name de mogelijk­
heid verschaffen om: 
Nr. C 38/10 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen 15. 2. 89 
— grondige informatie te verkrijgen over de situatie 
en alle werkzaamheden van de onderneming, met 
name 
— door het inwinnen van inlichtingen of het op­
vragen van documenten betreffende de verze­
keringsactiviteiten, 
— door het verrichten van controles ter plaatse 
in de bedrijfsruimten van de onderneming; 
— jegens de onderneming alle afdoende en noodza­
kelijke maatregelen te treffen om te bewerkstelli­
gen dat de werkzaamheden van de onderneming 
blijven stroken met de wettelijke en bestuursrech­
telijke bepalingen welke de onderneming in de 
onderscheiden Lid-Staten in acht moet nemen, in­
zonderheid met het programma van werkzaamhe­
den, voor zover dit laatste verplicht blijft, alsook 
om misstanden te vermijden of te beëindigen die 
de belangen der verzekerden zouden schaden; 
— te bewerkstelligen dat de door de toezichthou­
dende autoriteiten noodzakelijk geachte maatre­
gelen worden toegepast, zo nodig door de tenuit­
voerlegging ervan te gelasten, in voorkomend ge­
val door een beroep te doen op de gerechtelijke 
instanties. 
De Lid-Staten kunnen de toezichthoudende autori­
teiten ook de mogelijkheid bieden alle inlichtingen te 
verkrijgen betreffende de overeenkomsten die in het 
bezit zijn van tussenpersonen.". 
Artikel 6 
1. Artikel 25 van de Eerste Richtlijn wordt geschrapt. 
2. Elke Lid-Staat verleent, onder de in het nationale 
recht vastgestelde voorwaarden, de op zijn grondgebied 
gevestigde ondernemingen toestemming voor de gehele 
of gedeeltelijke overdracht van hun portefeuille met 
overeenkomsten waarvoor deze Lid-Staat de Lid-Staat 
van de verbintenis is, aan een in dezelfde Lid-Staat ge­
vestigde ondernemende onderneming, indien de toe­
zichthoudende autoriteiten van de Lid-Staat van het 
hoofdkantoor van de overnemende onderneming verkla­
ren dat deze onderneming, mede gelet op de overdracht, 
de vereiste solvabiliteitsmarge bezit. 
3. Elke Lid-Staat verleent, onder de in het nationale 
recht vastgestelde voorwaarden, de op zijn grondgebied 
gevestigde ondernemingen toestemming voor de gehele 
of gedeeltelijke overdracht van hun portefeuille met 
overeenkomsten die zijn gesloten in de in artikel 10, lid 
1, bedoelde omstandigheden, aan een in de Lid-Staat van 
dienstverrichting gevestigde overnemende onderneming, 
indien de toezichthoudende autoriteiten van de Lid-Staat 
van het hoofdkantoor van de overnemende onderneming 
verklaren dat deze onderneming, mede gelet op de over­
dracht, de vereiste solvabiliteitsmarge bezit. 
4. Elke Lid-Staat verleent, onder de in het nationale 
recht vastgestelde voorwaarden, de op zijn grondgebied 
gevestigde ondernemingen toestemming voor de gehele 
of gedeeltelijke overdracht van hun portefeuille met 
overeenkomsten die zijn gesloten in de in artikel 10, lid 
1, bedoelde omstandigheden, aan een in dezelfde Lid-Staat gevestigde overnemende onderneming, indien de 
toezichthoudende autoriteiten van de Lid-Staat van het 
hoofdkantoor van de overnemende onderneming verkla­
ren dat deze onderneming, mede gelet op de overdracht, 
de vereiste solvabiliteitsmarge bezit en indien deze on­
derneming in de Lid-Staat van dienstverrichting aan de 
voorwaarden van de artikelen 11, 12, 14 en 16 voldoet. 
5. In de gevallen bedoeld in de leden 3 en 4 geven de 
toezichthoudende autoriteiten van de Lid-Staat van vesti­
ging van de overdragende onderneming toestemming 
voor de overdracht nadat zij de instemming hebben ver­
kregen van de toezichthoudende autoriteiten van de Lid-
Staat van dienstverrichting. 
6. Indien een Lid-Staat, onder de in het nationale 
recht vastgestelde voorwaarden, de op zijn grondgebied 
gevestigde ondernemingen toestemming verleent voor de 
gehele of gedeeltelijke overdracht van hun portefeuille 
met overeenkomsten aan een overnemende onderneming 
gevestigd in een andere Lid-Staat die niet de Lid-Staat 
van dienstverrichting is, vergewist hij zich ervan dat aan 
de volgende voorwaarden is voldaan: 
— de toezichthoudende autoriteiten van de Lid-Staat 
van het hoofdkantoor van de overnemende onderne­
ming verklaren dat deze onderneming, mede gelet op 
de overdracht, de vereiste solvabiliteitsmarge bezit; 
— de Lid-Staat waar de overnemende onderneming is 
gevestigd, gaat akkoord; 
— de overnemende onderneming voldoet in de Lid-
Staat van dienstverrichting aan de voorwaarden van 
de artikelen 11, 12, 14 en 16; het recht van deze Lid-
Staat voorziet in de mogelijkheid van een dergelijke 
overdracht en deze Lid-Staat gaat akkoord met de 
overdracht. 
7. De overeenkomstig dit artikel toegestane over­
dracht wordt in de Lid-Staat van de verbintenis bekend­
gemaakt onder de in het nationale recht vastgestelde 
voorwaarden. Deze overdracht kan van rechtswege wor­
den tegengeworpen aan de verzekeringnemers, aan de 
verzekerden en aan iedereen die uit de overgedragen 
overeenkomsten voortvloeiende rechten of verplichtingen 
heeft. 
Deze bepaling doet geen afbreuk aan het recht van de 
Lid-Staten om de verzekeringnemers de mogelijkheid te 
bieden de overeenkomst binnen een bepaalde termijn na 
de overdracht op te zeggen. 
Artikel 7 
Artikel 22, lid 2, van de Eerste Richtlijn wordt vervangen 
door de volgende tekst: 
„De Italiaanse Republiek neemt alle nodige maatre­
gelen om te waarborgen dat de aan de op haar 
grondgebied gevestigde ondernemingen opgelegde 
verplichting, een gedeelte van de door hen afgesloten 
verzekeringen over te dragen aan het Istituto nazio-
nale di assicurazioni uiterlijk binnen twee jaar na de 
inwerkingtreding van deze richtlijn komt te verval­
len.". 
15. 2. 89 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen Nr. C 38/11 
Artikel 8 
1. Het opschrift van titel III van de Eerste Richtlijn 
Schadeverzekering (Richtlijn 73/239/EEG) en de Eerste 
Richtlijn Levensverzekering (Richtlijn 79/267/EEG) 
wordt vervangen door de volgende tekst: 
„TITEL III A 
Regels, toepasselijk op binnen de Gemeenschap ge­
vestigde agentschappen of bijkantoren van onderne­
mingen waarvan het hoofdkantoor buiten de Ge­
meenschap is gevestigd". 
2. Het volgende opschrift wordt ingevoegd na artikel 
29 van de Eerste Richtlijn Schadeverzekering en na arti­
kel 32 van de Eerste Richtlijn Levensverzekering: 
„TITEL III B 
Regels, toepasselijk op dochterondernemingen van of 
verwervingen van een deelneming door een moeder­
onderneming waarop het recht van een derde land 
van toepassing is". 
Artikel 9 
Titel III B wordt aangevuld met een zelfde artikel onder 
nummer 29 bis voor de Eerste Richtlijn Schadeverzeke­
ring en 32 bis voor de Eerste Richtlijn Levensverzeke­
ring. Dit artikel luidt: 
„1. Elk verzoek om vergunningverlening aan een 
dochteronderneming van of om verwerving van een 
deelneming als gedefinieerd in lid 3 door een 
moederonderneming waarop het recht van een derde 
land van toepassing is, vormt het onderwerp van de 
in dit artikel omschreven procedure. 
2. De bevoegde autoriteiten van de betrokken Lid-
Staat stellen de bevoegde autoriteiten van de andere 
Lid-Staten alsmede de Commissie in kennis van een 
verzoek om vergunningverlening. 
3. De Lid-Staten bepalen dat, indien een onderne­
ming waarop het recht van een derde land van toe­
passing is, voornemens is rechtstreeks of niet recht­
streeks een deelneming te verwerven in een in de Ge­
meenschap gevestigd verzekeringsbedrijf, op zoda­
nige wijze dat deze haar dochteronderneming wordt, 
zij daarvan de toezichthoudende autoriteiten van de 
betrokken Lid-Staat in kennis stelt. Deze stellen op 
hun beurt de bevoegde autoriteiten van de andere 
Lid-Staten alsmede de Commissie daarvan in kennis. 
4. De bevoegde autoriteiten van de betrokken Lid-
Staat moeten hun besluit met betrekking tot de in de 
leden 2 en 3 bedoelde verzoeken om vergunningver­
lening opschorten tot de beëindiging van een proce­
dure als voorzien in de leden 5 en 6. 
5. De Commissie gaat binnen drie maanden na 
ontvangst van de in de leden 2 en 3 bedoelde inlich­
tingen na of alle ondernemingen van de Gemeen­
schap een behandeling op basis van wederkerigheid 
genieten, met name met betrekking tot de oprichting 
van dochterondernemingen of de verwerving van 
deelnemingen in verzekeringsbedrijven in het betrok­
ken derde land. 6. Indien de Commissie vaststelt dat de wederke­
righeid niet wordt gewaarborgd, kan zij de in lid 4 
bedoelde opschorting van het besluit verlengen, na 
raadpleging van de bevoegde autoriteiten van de Lid-
Staten in het kader van de in artikel 33 van de Eerste 
Richtlijn Schadeverzekering en in artikel 38 van de 
Eerste Richtlijn Levensverzekering bedoelde samen­
werkingsprocedure. 
7. De Commissie legt aan de Raad passende voor­
stellen voor ten einde wederkerigheid tot stand te 
brengen met het betrokken derde land.". 
TITEL III 
Bijzondere bepalingen ten aanzien van het vrij verrichten 
van diensten 
Artikel 10 
1. De bepalingen van deze titel zijn van toepassing 
wanneer een onderneming vanuit een in een Lid-Staat 
gelegen vestiging in een andere Lid-Staat een verbintenis 
aangaat. 
2. Deze bepalingen zijn niet van toepassing op de ver­
richtingen en ondernemingen en evenmin op de instellin­
gen waarop de Eerste Richtlijn niet van toepassing is. 
3. Deze bepalingen zijn evenmin van toepassing op de 
verbintenissen: 
— die worden aangegaan met andere personen dan na­
tuurlijke personen welke voor eigen rekening hande­
len; 
— die worden aangegaan met personen die een com­
merciële, professionele of dienstbetrekking onder­
houden met de perso(o)n(en) op wiens (wier) leven 
de overeenkomst wordt gesloten, ongeacht of deze 
betrekking in het verleden heeft bestaan, thans be­
staat of in de toekomst zal bestaan, voor zover de 
verbintenis wordt aangegaan krachtens deze betrek­
king; 
— die wordt aangegaan met een persoon op wiens leven 
de overeenkomst wordt gesloten indien deze wordt 
aangegaan krachtens de dienstbetrekking of de be­
roepsactiviteit van deze persoon; 
— in verband met de in artikel 1, lid 2, onder a), c), d) 
en e), en lid 3, van de Eerste Richtlijn bedoelde ver­
richtingen. 
4. Een onderneming kan alleen verbintenissen in een 
andere Lid-Staat aangaan indien zij in hun Lid-Staat van 
vestiging voor dergelijke verbintenissen vergunning heeft 
verkregen ingevolge artikel 6 van de Eerste Richtlijn. 
Artikel 11 
Elke onderneming die voornemens is diensten te verrich­
ten, is gehouden de bevoegde autoriteiten van de Lid-
Staat waar het hoofdkantoor is gevestigd en, in voorko­
mend geval, van de Lid-Staat van de betrokken vestiging 
hiervan vooraf in kennis te stellen, met opgave van de 
Lid-Staat of de Lid-Staten op het grondgebied waarvan 
Nr. C 38/12 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen 15. 2. 89 
zij voornemens is diensten te verrichten en van de aard 
van de verbintenissen die zij voornemens is aan te gaan. 
Artikel 12 
1. Elke Lid-Staat op het grondgebied waarvan een on­
derneming voornemens is in het kader van dienstverrich­
ting de in artikel 10 van deze richtlijn bedoelde verbinte­
nissen aan te gaan, kan de toegang tot deze werkzaam­
heid afhankelijk stellen van een vergunning, voor zover 
deze verbintenissen niet onder artikel 13 vallen; te dien 
einde kan hij de eis stellen dat de onderneming: 
a) een certificaat overlegt, afgegeven door de bevoegde 
autoriteiten van de Lid-Staat waar het hoofdkantoor 
is gevestigd, waarin wordt verklaard dat de onderne­
ming voor al haar werkzaamheden over de in artikel 
19 van de Eerste Richtlijn'bedoelde minimum-solvabi-
liteitsmarge beschikt en dat de vergunning overeen­
komstig artikel 6, lid 1, van die richtlijn de onderne­
ming in staat stelt buiten de Lid-Staat van de vesti­
ging werkzaam te zijn; 
b) een certificaat overlegt, afgegeven door de bevoegde 
autoriteiten van de Lid-Staat van de vestiging, waarin 
wordt verklaard welke branches de onderneming mag 
uitoefenen alsmede dat deze autoriteiten er geen be­
zwaar tegen maken dat de onderneming werkzaam­
heden in het kader van dienstverrichting verricht; 
c) een programma van werkzaamheden overlegt dat ge­
gevens moet bevatten betreffende: 
— de aard van de verbintenissen die de onderneming 
voornemens is aan te gaan in de Lid-Staat van 
dienstverrichting; 
— de algemene en bijzondere voorwaarden van de 
verzekeringspolissen die zij voornemens is daar te 
gebruiken; 
— de tarieven die de onderneming voornemens is toe 
te passen voor elke categorie transacties en de 
technische grondslagen die zij voornemens is voor 
elke categorie verrichtingen te hanteren; 
— de formulieren en andere gedrukte documenten 
die zij in de contacten met de verzekeringnemers 
wil gebruiken, 
voor zover deze ook van de gevestigde ondernemingen 
worden geëist. 
2. De bevoegde autoriteiten van de Lid-Staat van 
dienstverrichting kunnen eisen dat de in lid 1, onder c), 
bedoelde gegevens hun in de officiële taal van deze Lid-
Staat worden voorgelegd. 
3. De bevoegde autoriteiten van de Lid-Staat van 
dienstverrichting beschikken over een termijn van zes 
maanden, ingaande op de datum van ontvangst van de in 
lid 1 genoemde documenten, om de vergunning te verle­
nen of te weigeren, naargelang de elementen van het 
door de onderneming overgelegde programma van werk­
zaamheden al dan niet in overeenstemming zijn met de 
in deze Lid-Staat geldende wettelijke en bestuursrechte­
lijke bepalingen. 4. Indien de bevoegde autoriteiten van de Lid-Staat 
van dienstverrichting bij het verstrijken van de in lid 3 
bedoelde termijn geen uitspraak hebben gedaan, wordt 
de vergunning geacht te zijn geweigerd. 
5. Ieder besluit tot weigering van de vergunning of tot 
weigering van het onder a) of b) van lid 1 bedoelde cer­
tificaat moet nauwkeurig met redenen zijn omkleed en 
aan de betrokken onderneming ter kennis worden ge­
bracht. 
6. Elke Lid-Staat voorziet in de mogelijkheid van be­
roep bij een rechterlijke instantie tegen een weigering 
van de vergunning of weigering van afgifte van het in 
lid 1, onder a) of b), bedoelde certificaat. 
Artikel 13 
1. De in het kader van dienstverrichting aangegane 
verbintenissen vallen niet onder het bepaalde in artikel 
12, doch onder het bepaalde in artikel 14, wanneer de 
verzekeringnemer het initiatief neemt de onderneming te 
verzoeken om het aangaan van de verbintenis. 
De verzekeringnemer wordt geacht het initiatief te heb­
ben genomen: 
— wanneer het eerste contact tussen de verzekeringne­
mer en de onderneming, ongeacht het gebruikte mid­
del, wordt opgenomen door de verzekeringnemer, 
of 
— wanneer de overeenkomst wordt gesloten in de Lid-
Staat waar de onderneming is gevestigd, zonder dat 
een voorafgaand contact heeft plaatsgevonden tussen 
de verzekeringnemer en de onderneming in de Lid-
Staat waar de verzekeringnemer zijn gewone verblijf­
plaats heeft. 
2. De onderneming die voornemens is verbintenissen 
aan te gaan in een Lid-Staat onder de regeling van dit 
artikel, voert geen marktonderzoek uit en maakt even­
min reclame met betrekking tot deze werkzaamheid, af­
gezien van openbare aankondigingen met haar adres en 
de branches waarvoor haar in de Staat van vestiging van 
waaruit zij voornemens is verbintenissen aan te gaan, 
vergunning is verleend. 
3. Indien de verzekeringnemer het initiatief neemt de 
onderneming om een verbintenis te verzoeken door mid­
del van een makelaar, ondertekent hij, alvorens contact 
heeft plaatsgevonden met de onderneming, een verkla­
ring waaruit blijkt dat hij wenst dat de makelaar verze­
keringsformules zoekt in een of meer andere Lid-Staten 
dan die waar hij zijn gewone verblijfplaats heeft; deze 
makelaar is de in artikel 2, lid 1, onder a), van Richtlijn 
77/92/EEG (l) bedoelde persoon. De makelaar maakt 
geen reclame betreffende de mogelijkheid om verbinte­
nissen te verzoeken onder de in dit artikel bedoelde re­
geling. 
4. Alvorens een verbintenis aan te gaan onder de in 
dit artikel bedoelde regeling ondertekent de verzekering­
nemer een verklaring waarin hij er nota vaa neemt dat 
(') PB nr. L 26 van 31. 1. 1977, blz. 14. 
15. 2. 89 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen Nr. C 38/13 
deze verbintenis onderworpen is aan de toezichtregels 
van het land van de onderneming die de verbintenis aan­
gaat. 
Artikel 14 
1. Elke Lid-Staat op het grondgebied waarvan een on­
derneming voornemens is in het kader van dienstverrich­
ting de in artikel 13 van deze richtlijn bedoelde verbinte­
nissen aan te gaan stelt de eis dat de onderneming: 
a) een certificaat overlegt, afgegeven door de bevoegde 
autoriteiten van de Lid-Staat waar het hoofdkantoor 
is gevestigd, waarin wordt verklaard dat de onderne­
ming voor al haar werkzaamheden over de in artikel 
19 van de Eerste Richtlijn bedoelde minimum-solvabi-
liteitsmarge beschikt en dat de vergunning overeen­
komstig artikel 6, lid 1, van die richtlijn de onderne­
ming in staat stelt buiten de Lid-Staat van de vesti­
ging werkzaam te zijn; 
b) een certificaat overlegt, afgegeven door de bevoegde 
autoriteiten van de Lid-Staat van de vestiging, waarin 
wordt verklaard welke branches de onderneming mag 
uitoefenen alsmede dat deze autoriteiten er geen be­
zwaar tegen maken dat de onderneming werkzaam­
heden in het kader van dienstverrichting verricht; 
c) de aard van de verbintenissen aangeeft die zij voorne­
mens is aan te gaan in de Lid-Staat van dienstverrich­
ting. 
2. Elke Lid-Staat voorziet in de mogelijkheid van be­
roep bij een rechterlijke instantie tegen een weigering 
van afgifte van het in lid 1, onder a) of b), bedoelde cer­
tificaat. 
3. De onderneming kan haar werkzaamheden aanvan­
gen vanaf de officieel bevestigde datum waarop de auto­
riteiten van de Lid-Staat van dienstverrichting in het be­
zit zijn van de in lid 1 bedoelde documenten. 
4. Dit artikel is eveneens van toepassing indien de 
Lid-Staat op het grondgebied waarvan een onderneming 
voornemens is in het kader van dienstverrichting andere 
dan de in artikel 13 van deze richtlijn bedoelde verbinte­
nissen aan te gaan, de toegang tot die werkzaamheden 
niet afhankelijk stelt van een vergunning. 
Artikel 15 
Degene die een individuele verzekeringsovereenkomst 
aangaat in het kader van de in artikel 13 bedoelde 
dienstverrichting, beschikt over een termijn van ten min­
ste 30 dagen vanaf het ogenblik waarop de partijen zich 
hebben verbonden, om deze overeenkomst op te zeggen. 
De kennisgeving van de verzekeringnemer waarin hij de 
overeenkomst opzegt heeft ten gevolge dat hij wordt 
ontheven van alle uit deze overeenkomst voortvloeiende 
verbintenissen. 
Deze bepalingen zijn niet van toepassing op overeen­
komsten met een looptijd van ten hoogste twee maan­
den. 
De rechtsgevolgen van de opzegging worden beheerst 
door het op de overeenkomst toepasselijke recht, als ge­
definieerd in artikel 4, met name wat de vaststelling van het ogenblik betreft waarop de partijen zich hebben ver­
bonden. 
Artikel 16 
De wetgeving van de Lid-Staten bepaalt dat een in een 
Lid-Staat gevestigde onderneming aldaar in het kader 
van dienstverrichting vanuit een vestiging in een andere 
Lid-Staat althans de volgende verbintenissen kan aan­
gaan: 
— de in artikel 13 van deze richtlijn bedoelde verbinte­
nissen; 
— de in artikel 10 bedoelde, niet onder artikel 13 val­
lende verbintenissen waarvoor de in de eerste Lid-
Staat gevestigde onderneming niet ingevolge artikel 6 
van de Eerste Richtlijn vergunning heeft gekregen. 
Indien deze onderneming, in het laatstgenoemde geval, 
daarentegen wel deze vergunning heeft, kan de eerste 
Lid-Staat zich verzetten tegen deze dienstverrichting. 
Artikel 17 
1. Wanneer de in artikel 11 bedoelde onderneming 
voornemens is wijzigingen aan te brengen in de in artikel 
12, lid 1, onder c), of artikel 14, lid 1, onder c), be­
doelde gegevens, legt zij deze wijzigingen voor aan de 
bevoegde autoriteiten van de Staat van dienstverrichting. 
Deze wijzigingen zijn al naar gelang van het geval 
respectievelijk onderworpen aan artikel 12, lid 3, en aan 
artikel 14, lid 1. 
2. Wanneer de onderneming voornemens is haar 
werkzaamheden uit te breiden tot de in artikel 10 be­
doelde en niet in artikel 13 van deze richtlijn opgenomen 
verbintenissen, volgt zij de in de artikelen 11 en 12 om­
schreven procedure. 
3. Wanneer de onderneming voornemens is haar 
werkzaamheden uit te breiden tot de in artikel 13 van 
deze richtlijn of de in artikel 14, lid 4, van deze richtlijn 
bedoelde verbintenissen, volgt zij de in artikelen 11 en 14 
omschreven procedure. 
Artikel 18 
De ondernemingen die krachtens artikel 13, lid 3, van de 
Eerste Richtlijn gelijktijdig de in de bijlage van de eerste 
coördinatierichtlijn „schadeverzekering" (Richtlijn 
73/239/EEG) en de in artikel 1 van de Eerste Richtlijn 
opgesomde werkzaamheden beoefenen, gaan in het ka­
der van dienstverrichting geen verbintenissen voor een 
der in de Eerste Richtlijn bedoelde branches aan. 
Artikel 19 
1. De Lid-Staat van de dienstverrichting kan wette­
lijke en bestuursrechtelijke bepalingen handhaven of in­
voeren die vanuit een oogpunt van de zorg om de be­
scherming van de verzekeringnemer gerechtvaardigd 
Nr. C 38/14 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen 15. 2. 89 
zijn, met name betreffende de goedkeuring van de alge­
mene en bijzondere voorwaarden van de verzekeringspo­
lissen, van de formulieren en andere gedrukte documen­
ten die bestemd zijn om in de betrekking met de verze­
keringnemers te worden gebruikt, van de tarieven en van 
elk ander document dat voor de normale uitoefening van 
het toezicht vereist is, op voorwaarde evenwel dat de re­
gels van de Lid-Staat van de vestiging niet volstaan om 
het noodzakelijke beschermingsniveau te bereiken en de 
voorschriften van de Lid-Staat van dienstverrichting niet 
verder gaan dan daartoe noodzakelijk is. 
2. Voor de in artikel 13 van deze richtlijn bedoelde 
verbintenissen stellen de Lid-Staten van de dienstverrich­
ting echter geen bepalingen vast waarin de goedkeuring 
of systematische mededeling wordt geëist van de alge­
mene en bijzondere voorwaarden van de verzekeringspo­
lissen, van de tarieven, van de formulieren en andere ge­
drukte documenten waarvan de onderneming gebruik wil 
maken in haar betrekkingen met de verzekeringnemers. 
Voor het toezicht op de naleving van de wettelijke en 
bestuursrechtelijke bepalingen betreffende deze risico's 
kunnen zij alleen de niet systematische mededeling van 
deze voorwaarden en andere documenten eisen, zonder 
dat dit vereiste voor de onderneming een voorwaarde 
voor de uitoefening van haar werkzaamheden mag vor­
men. 
Artikel 20 
1. Iedere onderneming die diensten verricht moet aan 
de bevoegde autoriteiten van de Lid-Staat van dienstver­
richting alle ter toepassing van dit artikel gevraagde do­
cumenten voorleggen, voor zover ook de in die Lid-
Staat gevestigde ondernemingen daartoe gehouden zijn. 
2. Indien de bevoegde autoriteiten van een Lid-Staat 
vaststellen dat een onderneming die in het kader van 
dienstverrichting op het grondgebied van die Lid-Staat 
werkzaam is, zich niet houdt aan de rechtsregels van die 
Lid-Staat die op haar van toepassing zijn, verzoeken zij 
de betrokken onderneming een einde te maken aan deze 
onregelmatigheid. 
3. Indien de betrokken onderneming aan dit verzoek 
geen gevolg geeft, stellen de bevoegde autoriteiten van 
de Lid-Staat van dienstverrichting de bevoegde autoritei­
ten van de Lid-Staat van vestiging hiervan in kennis. 
Deze autoriteiten treffen alle passende maatregelen op­
dat de betrokken onderneming een eind maakt aan de 
onregelmatigheid. De aard van deze maatregelen wordt 
ter kennis van de autoriteiten van de Lid-Staat van 
dienstverrichting gebracht. 
De bevoegde autoriteiten van de Lid-Staat van dienstver­
richting kunnen zich ook wenden tot de bevoegde auto­
riteiten van het hoofdkantoor van de verzekeringsonder­
neming, wanneer de diensten door een bijkantoor of 
agentschap worden verricht. 
4. Indien de onderneming, ondanks de door de Lid-
Staat van de vestiging getroffen maatregelen, of omdat 
deze maatregelen ontoereikend zijn of die Lid-Staat 
geen maatregelen treft, inbreuk blijft maken op de in de 
Lid-Staat van dienstverrichting geldende rechtsregels, 
kan deze Lid-Staat, na de toezichthoudende autoriteiten 
van de Lid-Staat van de vestiging daarvan op de hoogte te hebben gebracht, passende maatregelen nemen om 
verdere onregelmatigheden te voorkomen en, voor zover 
zulks volstrekt noodzakelijk is, de onderneming beletten 
met het aangaan van verbintenissen in het kader van 
dienstverrichting op zijn grondgebied door te gaan. Voor 
andere dan de in artikel 13 van deze richtlijn bedoelde 
verbintenissen omvatten deze maatregelen het intrekken 
van de in artikel 12 bedoelde vergunning. De Lid-Staten 
zorgen ervoor dat de voor deze maatregelen noodzake­
lijke kennisgeving op hun grondgebied mogelijk wordt 
gemaakt. 
5. Bovenstaande bepalingen laten de bevoegdheid van 
de Lid-Staten om de op hun grondgebied begane onre­
gelmatigheden te bestraffen, onverlet. 
6. Indien de onderneming die de inbreuk heeft ge­
pleegd, een vestiging heeft of goederen bezit in de Lid-
Staat van dienstverrichting, kunnen de toezichthoudende 
autoriteiten van deze Lid-Staat, overeenkomstig de na­
tionale wetgeving, de voor deze inbreuk vastgestelde ad­
ministratieve sancties ten uitvoer leggen ten aanzien van 
deze vestiging of deze goederen. 
7. Elke in het kader van de leden 2 tot en met 6 van 
dit artikel genomen maatregel welke sancties op of be­
perkingen van de uitoefening van het verrichten van 
diensten inhoudt, moet met redenen worden omkleed en 
ter kennis van de betrokken onderneming worden ge­
bracht. Tegen een dergelijke maatregel kan bij een rech­
terlijke instantie beroep worden ingesteld in de Lid-Staat 
waar hij is genomen. 
8. Wanneer in het kader van artikel 24 van de Eerste 
Richtlijn maatregelen zijn getroffen, worden de be­
voegde autoriteiten van de Lid-Staat van dienstverrich­
ting daarvan in kennis gesteld door de autoriteiten die de 
maatregelen hebben getroffen, en wanneer het maatrege­
len uit hoofde van de leden 1 en 3 van voornoemd arti­
kel 24 betreft, nemen zij alle dienstige maatregelen om 
de belangen van de verzekerden te vrijwaren. 
Ingeval de vergunning op grond van artikel 26 van de 
Eerste Richtlijn wordt ingetrokken, worden de autoritei­
ten van de Lid-Staat van dienstverrichting daarvan in 
kennis gesteld en nemen zij passende maatregelen om te 
voorkomen dat de betrokken vestiging met het sluiten 
van verzekeringsovereenkomsten in het kader van dienst­
verrichting op het grondgebied van deze Lid-Staat door­
gaat. 
9. De Commissie legt om de twee jaar aan de Raad 
een verslag voor, met een overzicht van het aantal en de 
aard van de gevallen waarin elke Lid-Staat overeenkom­
stig artikel 12 kennis is gegeven van besluiten tot weige­
ring van een vergunning of waarin maatregelen zijn ge­
nomen overeenkomstig het bepaalde in lid 4. De Lid-Sta­
ten verlenen aan de Commissie hun medewerking door 
de voor het opstellen van dat verslag nodige informatie 
te verstrekken. 
Artikel 21 
In geval van liquidatie van een verzekeringsonderneming 
worden de verbintenissen die voortvloeien uit overeen­
komsten gesloten in het kader van dienstverrichting, op 
15. 2. 89 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen Nr. C 38/15 
dezelfde wijze nagekomen als de verbintenissen die 
voortvloeien uit de andere verzekeringsovereenkomsten 
van deze onderneming, zonder onderscheid naar natio­
naliteit van verzekerden en begunstigden. 
Artikel 22 
1. Wanneer een verzekering wordt aangeboden in het 
kader van dienstverrichting, moet aan de verzekeringne­
mer vóór het aangaan van enige verbintenis worden me­
degedeeld in welke Lid-Staat het hoofdkantoor, het 
agentschap of het bijkantoor waarmee de overeenkomst 
wordt gesloten, gevestigd is. 
Wanneer aan de verzekeringnemer documenten worden 
verstrekt, moet daarin de in de vorige alinea bedoelde 
informatie worden vermeld. 
2. In de overeenkomst of andere documenten waarbij 
de dekking wordt verleend, alsmede in het verzekerings-
voorstel wanneer de verzekeringnemer daardoor wordt 
gebonden, moet het adres worden vermeld van de vesti­
ging die de dekking verleent, alsmede dat van het hoofd­
kantoor. 
Artikel 23 
1. Wanneer de verrichting van diensten onderworpen 
is aan een vergunning van de Lid-Staat van dienstver­
richting, wordt de omvang van de technische reserve met 
inbegrip van de rekenkundige reserves en de regels be­
treffende de aandelen in de winst en de afkoop- en pre­
mievrije waarden voor de betrokken overeenkomsten on­
der toezicht van deze Lid-Staat bepaald aan de hand van 
de door deze Lid-Staat vastgestelde regels of, bij gebreke 
daarvan, volgens de in deze Lid-Staat geldende gebrui­
ken. De dekking van deze voorzieningen door gelijk­
waardige en congruente activa en de lokalisatie van deze 
activa, alsmede de toepassing van de regels inzake de 
deelneming in de winst en de aankoop- en verminde­
ringswaarden geschieden onder het toezicht van deze 
Lid-Staat, overeenkomstig zijn regels of gebruiken. 
2. In alle andere gevallen vinden deze verschillende 
verrichtingen plaats onder het toezicht van de Lid-Staat 
van de vestiging, volgens diens regels en gebruiken. 
3. De Lid-Staat van vestiging zorgt ervoor dat de re­
serve voor het totaal van de overeenkomsten, dat de on­
derneming door middel van de betrokken vestiging sluit, 
voldoende is en door gelijkwaardige en congruente ac­
tiva is gedekt. 
4. In het in lid 1 bedoelde geval wisselen de Lid-Staat 
van de vestiging en de Lid-Staat van dienstverrichting 
alle informatie uit die nodig is voor de vervulling van 
hun respectieve taken overeenkomstig de leden 1 en 3. Artikel 24 
Elke verzekeringsovereenkomst die is gesloten in het ka­
der van dienstverrichting is uitsluitend onderworpen aan 
de indirecte belastingen en parafiscale heffingen op ver­
zekeringspremies die bestaan in de Lid-Staat waar de 
verbintenis wordt aangegaan in de zin van artikel 2, on­
der e). 
Het recht dat krachtens artikel 4 op de overeenkomst 
van toepassing is, is niet van invloed op de belastingrege­
ling die van toepassing is. 
Elke Lid-Staat past op de ondernemingen die op zijn 
grondgebied diensten verrichten, zijn nationale bepalin­
gen toe betreffende de maatregelen met het oog op de 
inning van de verschuldigde indirecte belastingen en pa­
rafiscale heffingen in de zin van de eerste alinea. 
TITEL IV 
Slotbepalingen 
Artikel 25 
De Commissie en de bevoegde autoriteiten van de Lid-
Staten werken nauw samen, ten einde het toezicht op de 
in de Eerste Richtlijn bedoelde verzekeringen en verrich­
tingen binnen de Gemeenschap te vergemakkelijken. 
Iedere Lid-Staat brengt de Commissie op de hoogte van 
de belangrijkste moeilijkheden die de toepassing van 
deze richtlijn met zich brengt, onder meer van de moei­
lijkheden die zich voordoen indien een Lid-Staat een ab­
normale verplaatsing constateert van de verzekeringsacti­
viteit, ten nadele van de op zijn grondgebied gevestigde 
ondernemingen, naar agentschappen en bijkantoren die 
in de nabijheid van zijn grondgebied zijn gelegen. 
De Commissie en de bevoegde autoriteiten van de be­
trokken Lid-Staten onderzoeken deze moeilijkheden zo 
snel mogelijk ten einde een afdoende oplossing te vin­
den. 
In voorkomend geval dient de Commissie bij de Raad 
passende voorstellen in. 
Artikel 26 
De Commissie legt de Raad en het Europese Parlement 
op gezette tijden, en voor de eerste maal op 1 . . ., een 
verslag voor over de ontwikkeling van de markt van de 
in het kader vart het vrij verrichten van diensten gesloten 
verzekeringen en uitgevoerde verrichtingen. 
Nr. C 38/16 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen 15. 2. 89 
Artikel 27 Artikel 28 
De Lid-Staten wijzigen hun nationale bepalingen over­
eenkomstig deze richtlijn binnen 18 maanden na kennis­
geving daarvan en stellen de Commissie onmiddellijk v&n 
de wijzigingen in kennis. 
De overeenkomstig de eerste alinea gewijzigde bepalin­
gen worden binnen 24 maanden na de kennisgeving van 
de richtlijn toegepast. Na de kennisgeving van deze richtlijn stellen de Lid-Sta­
ten de Commissie in kennis van de teksten van alle be­
langrijke wettelijke of bestuursrechtelijke bepalingen die 
zij op het door de richtlijn bestreken gebied aannemen. 
Artikel 29 
Deze richtlijn is gericht tot de Lid-Staten.