Samenvatting van het advies van de Europese Toezichthouder voor gegevensbescherming over het actieplan van de Europese Commissie voor een alomvattend EU-beleid voor de preventie van witwassen en financieren van terrorisme

(De volledige tekst van dit advies is beschikbaar in het Engels, Frans en Duits op de EDPS-website: www.edps.europa.eu)

(2020/C 322/05)

Samenvatting

Op 7 mei 2020 heeft de Commissie een mededeling gepubliceerd inzake een actieplan voor een alomvattend EU-beleid voor de preventie van witwassen en financieren van terrorisme (C(2020)2800 final), waarin een routeplan is vastgesteld voor de verwezenlijking van de doelstellingen op dit gebied. In dit advies worden de gevolgen voor de gegevensbescherming van de in het actieplan van de Commissie beschreven initiatieven beoordeeld.

De EDPS erkent het belang van de bestrijding van het witwassen van geld en de financiering van terrorisme (“AML/CFT”) als doelstelling van algemeen belang, maar dringt erop aan om in de wetgeving een evenwicht te vinden tussen de beperking van de grondrechten op privacy en bescherming van persoonsgegevens en de maatregelen die nodig zijn om de doelstellingen van algemeen belang op het gebied van AML/CFT daadwerkelijk te bereiken (conform het evenredigheidsbeginsel).

De EDPS beveelt de Commissie aan de daadwerkelijke uitvoering van het bestaande AML/CFT-kader in de gaten te houden en er tegelijkertijd op toe zien dat de algemene verordening gegevensbescherming en het gegevensbeschermingskader in acht worden genomen en worden nageleefd. Dit is met name relevant voor de werkzaamheden aan de onderlinge koppeling van centrale mechanismen voor bankrekeningen en registers van uiteindelijk begunstigden, die grotendeels gebaseerd moeten zijn op de beginselen van minimale gegevensverwerking, nauwkeurigheid en privacy door ontwerp en door standaardinstellingen.

De EDPS is ingenomen met de voorgenomen harmonisatie van het AML/CFT-kader, aangezien deze zal leiden tot een consequentere toepassing van de belangrijkste voorschriften door de lidstaten en tot een uniforme interpretatie door het Hof van Justitie van de Europese Unie. De EDPS verzoekt de Commissie bij de besluitvorming over de nieuwe maatregelen van het versterkte rulebook te kiezen voor de risicogebaseerde aanpak, aangezien deze benadering ook in overeenstemming is met de beginselen van gegevensbescherming.

De EDPS beveelt de Commissie aan om in haar voorstel tot instelling van een AML/CFT-toezichthouder op EU-niveau te voorzien in een specifieke rechtsgrondslag voor de verwerking van persoonsgegevens en de noodzakelijke gegevensbeschermingswaarborgen in overeenstemming met de algemene verordening gegevensbescherming en Verordening (EU) 2018/1725, met name wat betreft de uitwisseling van informatie en de internationale doorgifte van gegevens.

De EDPS is ingenomen met het initiatief van de Commissie om de ontwikkeling van FIU.net te stimuleren en een geschikte oplossing voor het beheer ervan te vinden die in overeenstemming is met de algemene verordening gegevensbescherming en het gegevensbeschermingskader. Voorts bevelen wij aan dat in het voorstel tot instelling van een mechanisme voor ondersteuning van en coördinatie met de FIE’s wordt verduidelijkt welke voorwaarden voor FIE’s gelden voor wat betreft de toegang tot en uitwisseling van informatie over financiële transacties.

De EDPS steunt de ontwikkeling van PPP’s voor het onderzoek naar en de analyse van de typologieën en trends op het gebied van AML/CFT, met inachtneming van de grenzen van de algemene verordening gegevensbescherming. Sterker nog, en zij het dat de EDPS geen oordeel wenst te geven over de beleidsdoelstellingen die aan het initiatief ten grondslag liggen, zijn wij van mening dat PPP’s voor het uitwisselen van operationele informatie over verdachten die bij rechtshandhavingsinstanties in beeld zijn gekomen met de meldingsplichtige entiteiten, zouden resulteren in een hoog risico voor het recht op privacy en gegevensbescherming. Bovendien moet de verwerking van informatie over mogelijke strafbare feiten in verband met financiële transacties beperkt blijven tot de bevoegde autoriteiten, zonder dat daarbij particuliere entiteiten worden betrokken.

De EDPS is ingenomen met de inspanningen van de Commissie om binnen de Financiële-actiegroep een grotere rol te spelen en ervoor te zorgen dat de EU met één stem spreekt. Hij moedigt de Commissie aan om er bij het opstellen van internationale normen op dit gebied naar te streven de gegevensbeschermingsbeginselen als een essentieel onderdeel in de AML/CFT-processen op te nemen.

Tot slot verwacht de EDPS dat hij overeenkomstig artikel 42 van Verordening (EU) 2018/1725 na de aanneming van wetgevingsvoorstellen wordt geraadpleegd indien deze gevolgen inhouden voor de bescherming van de rechten en vrijheden van personen in verband met de verwerking van persoonsgegevens. Dit kan onder gelden voor de toekomstige voorstellen voor een verordening inzake AML/CFT-maatregelen, waarbij een mechanisme voor ondersteuning van en coördinatie met FIE’s wordt ingesteld en een toezichthouder op EU-niveau wordt ingesteld.

1. INLEIDING EN ACHTERGROND

1. Op 7 mei 2020 heeft de Europese Commissie een mededeling aangenomen over een actieplan voor een alomvattend EU-beleid voor de preventie van witwassen en financieren van terrorisme (C(2020)2800 final) (het “actieplan”). Het actieplan is een initiatief in het kader van beleidsdoelstelling nr. 21 van het werkprogramma van de Commissie voor 2020 “Voltooiing van de bankenunie”.

2. Het actieplan bestaat uit zes pijlers, namelijk 1) het verzekeren van de effectieve toepassing van het bestaande EU-kader voor de bestrijding van het witwassen van geld en de financiering van terrorisme (“AML/CFT”); 2) het opstellen van één AML/CFT-rulebook voor de EU; 3) het instellen van AML/CFT-toezicht op EU-niveau; 4) het opzetten van een ondersteunings- en samenwerkingsmechanisme voor FIE’s; 5) de handhaving van EU-strafrechtbepalingen en informatie-uitwisseling, en 6) de versterking van de internationale dimensie van het AML/CFT-kader van de EU. Op 7 mei heeft de Commissie een openbare raadpleging ( 1 ) gelanceerd om parallel aan de goedkeuring van het actieplan tot en met 29 juli 2020 standpunten van burgers en belanghebbenden over deze maatregelen in te winnen.

3. Het actieplan voorziet in de concrete omzetting van de pijlers in een aantal specifieke maatregelen, waaronder diverse wetgevingsvoorstellen betreffende één AML/CFT-rulebook voor de EU, de instelling van een AML/CFT-toezichthouder op EU-niveau en de ontwikkeling van een ondersteunings- en coördinatiemechanisme voor financiële-inlichtingeneenheden (“FIE’s”). Dit advies volgt de structuur van de zes pijlers en geeft uiting aan de standpunten van de EDPS over bepaalde maatregelen van het actieplan, en in het bijzonder over de daarmee mogelijk gepaard gaande beperkingen van de rechten op privacy en gegevensbescherming van personen, zoals die worden gewaarborgd door de artikelen 7 en 8 van het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie. Dit advies doet geen afbreuk aan de verplichting van de Commissie om, overeenkomstig artikel 42 van Verordening (EU) 2018/1725, de EDPS te raadplegen over eventuele wetgevingsvoorstellen in het kader van het actieplan die gevolgen hebben voor de bescherming van het recht van het individu op bescherming van zijn persoonsgegevens.

4. CONCLUSIES

In het licht van het voorgaande formuleert de EDPS de volgende aanbevelingen:

— De EDPS verzoekt de Commissie in het kader van haar wetgevingswerkzaamheden een evenwicht te vinden tussen enerzijds de maatregelen die nodig zijn om de doelstellingen van algemeen belang met betrekking tot de bestrijding van het witwassen van geld en de financiering van terrorisme (“AML/CFT”) daadwerkelijk te bereiken, en anderzijds de beperkingen die deze maatregelen inhouden voor de grondrechten op privacy en bescherming van persoonsgegevens.

— De EDPS beveelt aan dat de Commissie de uitvoering van het bestaande AML/CFT-kader in de gaten houdt en daarbij toeziet op de eerbiediging van de algemene verordening gegevensbescherming en het gegevensbeschermingskader.

— DE EDPS beveelt met betrekking tot de werkzaamheden aan de onderlinge koppeling van centrale mechanismen voor bankrekeningen en registers van uiteindelijk begunstigden aan dat deze met name voldoen aan de beginselen van minimale gegevensverwerking, nauwkeurigheid en gegevensbescherming door ontwerp en door standaardinstellingen.

— De EDPS stelt voor dat de Commissie bij de uitwerking van de nieuwe AML/CFT-maatregelen van het versterkte rulebook vasthoudt aan een risicogebaseerde aanpak, d.w.z. door in minder ingrijpende procedures te voorzien voor minder risicovolle situaties, aangezien dit ook in overeenstemming is met de beginselen van gegevensbescherming.

— Met betrekking tot cliëntenonderzoek beveelt de EDPS aan dat in de voorgestelde wetgeving de nodige waarborgen worden gehandhaafd voor het recht van klanten om te worden geïnformeerd wanneer hun gegevens worden verzameld en te worden ingelicht over het doel of de doeleinden waarvoor gegevens vereist zijn en zullen worden verwerkt, en voor de naleving van de beginselen van gegevensminimalisatie, doelbinding en gegevensbescherming door ontwerp en de grenzen van de geautomatiseerde individuele besluitvorming.

— De EDPS beveelt de Commissie aan om in haar komende voorstel tot instelling van een AML/CFT-toezichthouder op EU-niveau te voorzien in een rechtsgrondslag voor de verwerking van persoonsgegevens alsook in de vereiste gegevensbeschermingswaarborgen in overeenstemming met de algemene verordening gegevensbescherming en Verordening (EU) 2018/1725, met name wat betreft de uitwisseling van informatie en de internationale doorgifte van gegevens;

— De EDPS beveelt de Commissie aan om in het voorstel voor het mechanisme voor de ondersteuning van en coördinatie met FIE’s duidelijkheid te scheppen over de voorwaarden die voor FIE’s gelden voor wat betreft de toegang tot en uitwisseling van informatie over financiële transacties.

— De EDPS steunt de ontwikkeling van PPP’s voor het onderzoek naar en de analyse van de typologieën en trends op het gebied van AML/CFT, mits daarbij de bij de algemene verordening gegevensbescherming vastgestelde grenzen in acht worden genomen.

— De EDPS moedigt de Commissie aan om bij het opstellen van internationale normen in het kader van de Financiële-actiegroep rekening te houden met de beginselen inzake gegevensbescherming.

Brussel, 23 juli 2020. Wojciech Rafał WIEWIÓROWSKI

(1) https://ec.europa.eu/info/law/better-regulation/have-your-say/initiatives/12176-Action-Plan-on-anti-money-laundering/public-consultation