Achtste verslag over de stand van de uitvoering en de uitvoeringsprogramma's (zoals voorgeschreven in artikel 17) van Richtlijn 91/271/EEG inzake de behandeling van stedelijk afvalwater

Achtste verslag over de stand van de uitvoering en de uitvoeringsprogramma's (zoals voorgeschreven in artikel 7) van Richtlijn 91/271/EEG inzake de behandeling van stedelijk afvalwater

De gegevens van slechts 25 lidstaten werden beoordeeld. De kwaliteit van de gegevens die door IT en PL werden verstrekt, was onvoldoende. Voor HR gold in 2012 geen nalevingsverplichting.

Alle 28 lidstaten hebben gegevensreeksen ingediend in het kader van deze verslaglegging. Het gaat hoofdzakelijk om gegevens voor het jaar 2012 en in uitzonderlijke, gemotiveerde gevallen voor 2011 (CY, HU en LT).

Het is van essentieel belang dat de inspanningen om de naleving van de richtlijn stedelijk afvalwater te verbeteren en te handhaven worden voortgezet. Dit werd ook erkend in het 7e milieuactieprogramma, waarin wordt gesteld dat het natuurlijke kapitaal van de Unie alleen beschermd, behouden en verbeterd kan worden als het effect van de druk op overgangs- en kustwateren en zoet water tegen 2020 aanzienlijk en in overstemming met de KRW wordt teruggebracht.

In dit verslag worden voor het eerst door de lidstaten verstrekte gegevens over de opvang en behandeling van stedelijk afvalwater en over de uitvoeringsprogramma's gebundeld. Dit geeft een duidelijk beeld van de tekortkomingen in de naleving en de maatregelen die de lidstaten denken te treffen om die tekortkomingen weg te werken, en van de geraamde investeringsbehoeften en het tijdsschema om eraan tegemoet te komen.

Vanwege de financiële en planningsaspecten van de aanleg van afvalwaterinfrastructuur vormt de tenuitvoerlegging een hele uitdaging. Om deze tot een goed einde te helpen brengen, heeft de EU aanzienlijke financiering vrijgemaakt uit de fondsen voor het cohesiebeleid van de EU (17,8 miljard euro in de programmeringsperiode 2007-2013, die nog steeds gewijzigd kan worden). Investeringen in infrastructuur leiden rechtstreeks en onrechtstreeks tot economische groei en werkgelegenheid en dragen zo bij tot een van de kernprioriteiten van de huidige Commissie: het stimuleren van banen, groei en investeringen.

In de Richtlijn inzake de behandeling van stedelijk afvalwater zijn minimumeisen vastgesteld voor de opvang en behandeling van stedelijk afvalwater. Het is een van de belangrijkste beleidsinstrumenten van het EU-acquis op watergebied. De tenuitvoerlegging van de Richtlijn inzake de behandeling van stedelijk afvalwater heeft sinds de aanname ervan in 1991 met name geleid tot een aanzienlijke afname van de lozingen van belangrijke verontreinigende stoffen zoals de organische belasting en nutriënten, die de grootste oorzaak zijn van eutrofiëring van wateren. De tenuitvoerlegging is echter nog lang niet voltooid. In sommige lidstaten die in 2004 of daarna tot de EU zijn toegetreden, bestaan er grote tekortkomingen in de naleving.

Het 8e uitvoeringsverslag beslaat meer dan 19 000 gemeenten en steden ("agglomeraties") met meer dan 2 000 inwoners, die een verontreiniging voortbrengen die overeenkomt met 495 miljoen zogeheten inwonerequivalenten (i.e.). In vergelijking met het vorige verslag werd een daling met ongeveer 100 miljoen i.e. opgemerkt, die hoofdzakelijk te verklaren is door de herberekening van de grootte van de agglomeraties op basis van nieuwe gegevens uit volkstellingen, toerisme en industrie in CZ, ES, HU en RO, en door het feit dat de demografische gegevens van IT en PL niet werden meegerekend.

Nagenoeg 15 000 dorpen en steden (86 % van de totale verontreinigingsbelasting in de EU) bevinden zich in de 15 lidstaten waaruit de EU tot 2004 bestond. De overige liggen in de 13 lidstaten die in 2004, 2007 en 2013 tot de EU toetraden. Voor vele agglomeraties in verschillende van die lidstaten (BG, CY, LV, HU, RO SI en SK) gelden langere termijnen voor de naleving dan 2011/2012. Zij zijn bijgevolg nog niet beoordeeld in dit verslag.

De nalevingspercentages op het niveau van de EU15 waren globaal genomen erg hoog. Op het niveau van de individuele lidstaten kwamen nalevingspercentages van 95-100 % relatief vaak voor. In de EU13 waren de resultaten veel lager, vooral in kwetsbare gebieden. Wel is er aanzienlijke vooruitgang geboekt sinds het laatste verslag (SWD(2013) 298 final).

De resultaten voor de EU28 in haar geheel zijn echter nog steeds erg hoog, doordat het aandeel van de jaarlijkse verontreinigingsbelasting voortgebracht door de EU13 relatief beperkt is (14 %).

Een nieuwe aanpak: de niet-nalevingskloof Om een ruimer beeld te krijgen van de situatie in de lidstaten met betrekking tot het streefdoel voor de opvang en behandeling van afvalwater, bevat dit verslag voor het eerst een beoordeling van de tekortkomingen ten aanzien van het werkelijk correct opgevangen, aangesloten en behandelde afvalwater. Deze aanpak vormt een aanvulling op de officiële nalevingsbeoordeling die wordt gebruikt om de naleving van de wettelijke verplichtingen die voortvloeien uit de richtlijn stedelijk afvalwater, te beoordelen. De methode en de resultaten worden toegelicht in de bijlage en kunnen als volgt worden samengevat: Hoewel er nog een lange weg af te leggen is om de volledige naleving van de richtlijn stedelijk afvalwater te verzekeren, is er al veel vooruitgang geboekt en ondergaat een groot deel van het Europese stedelijke afvalwater een passende behandeling voordat het opnieuw in het milieu terechtkomt. Om tot volledige naleving te komen, moet er actie worden ondernomen om de bestaande tekortkomingen weg te werken: • 11 miljoen i.e. (2 %) moeten worden aangesloten en behandeld, of worden verwerkt via afzonderlijke of andere passende systemen; • 48 miljoen i.e. (9 %) van het stedelijk afvalwater dat reeds is aangesloten, moet een secundaire behandeling ondergaan; en • 39 miljoen p.e. (12 %) van het stedelijk afvalwater dat reeds is aangesloten, moet een ingrijpendere behandeling ondergaan.

2.1. Opvangsystemen en afzonderlijke of andere passende systemen (artikel 3)

De meeste lidstaten vangen een aanzienlijk deel van hun afvalwater op, met een gemiddelde naleving van 98 % (tegenover 94 % in het vorige verslag). 20 lidstaten behaalden een nalevingspercentage van 100 %. Alle lidstaten hebben hun vorige resultaten geëvenaard of verbeterd, behalve BG. In slechts twee lidstaten bedroeg het nalevingspercentage nog steeds minder dan 60 % (BG en SI). Er zijn nog altijd landen waar het afvalwater slechts gedeeltelijk wordt opgevangen en waar relatief vaak afzonderlijke of andere passende systemen worden toegepast (meer dan 20 %). Dit is het geval in EL, HU, LV, LT en SK.

2.2. Secundaire of biologische behandeling (artikel 4)

92 % van het afvalwater in de EU kreeg een secundaire behandeling in overeenstemming met de bepalingen van de richtlijn stedelijk afvalwater, 10 procentpunten meer dan in het vorige verslag. 16 lidstaten behaalden een naleving van 90-100 %, in 5 andere lidstaten lag de naleving tussen 50 en 90 % (CY, CZ, ES FR en PT) en in 3 lidstaten (BG, MT, SI) lag het nalevingspercentage lager. Hoewel de nalevingspercentages in de lidstaten van de EU-13 nog steeds achterlopen, is er met een globaal percentage van 68 % aanzienlijke vooruitgang geboekt in vergelijking met het vorige verslag, toen slechts 39 % van het afvalwater een passende secundaire behandeling kreeg.

2.3. Ingrijpendere of tertiaire behandeling en kwetsbare gebieden (artikel 5)

Nagenoeg 75 % van het grondgebied in de EU is ondertussen aangemerkt als kwetsbaar gebied. 15 lidstaten hebben hun volledige grondgebied als dusdanig aangemerkt, terwijl 13 lidstaten slechts voor bepaalde waterlichamen hebben aangegeven dat zij "kwetsbaar" zijn. HU en SI hebben zich ertoe verbonden in de toekomst een ingrijpendere behandeling toe te passen in het deel van hun grondgebied dat zich in het stroomgebied van de Donau bevindt en dat niet onder dergelijke behandelingsverplichtingen viel uit hoofde van hun respectieve Toetredingsverdragen. Meer informatie over kwetsbare gebieden is te vinden in de Data Viewer van het EMA.

Met een globaal nalevingspercentage van 88 % zijn er grote vorderingen gemaakt sinds het vorige verslag: het nalevingspercentage is met 11 procentpunten gestegen. Vanwege vertragingen bij de tenuitvoerlegging van een ingrijpendere behandeling in lidstaten van de EU-13 bedraagt het gemiddelde nalevingspercentage in die lidstaten evenwel maar 32 %. Globaal genomen bereikten 9 lidstaten een nalevingspercentage van minder dan 50 %. In nog eens 4 lidstaten bedroegen de percentages 50-90 %. Positiever is dat 12 lidstaten een nalevingspercentage van 90-100 % haalden. De volledige naleving wordt onder meer bemoeilijkt door de hoge investeringsbehoeften, problemen bij het vrijmaken van de nodige financiering en de lange en complexe procedures voor het aanleggen van nieuwe infrastructuur en het verbeteren van de bestaande infrastructuur.