NL Publicatieblad van de Europese Unie C 108/58

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het „Voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad betreffende de overbrenging van afvalstoffen”

(COM(2003) 379 def. - 2003/0139 (COD))

(2004/C 108/11)

De Raad heeft op 1 september 2003 besloten, overeenkomstig art. 175 van het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap, het Europees Economisch en Sociaal Comité te raadplegen over het voornoemde voorstel.

De gespecialiseerde afdeling „Landbouw, plattelandsontwikkeling en milieu”, die met de voorbereiding van de desbetreffende werkzaamheden was belast, heeft haar advies op 18 december 2003 goedgekeurd. Rapporteur was de heer BUFFETAUT.

Het Comité heeft tijdens zijn 405e zitting op 28 en 29 januari 2004 (vergadering van 28 januari 2004) het volgende advies uitgebracht, dat met algemene stemmen is goedgekeurd.

1. Inleiding

De centrale doelstellingen van het Commissievoorstel zijn:

a) verwerking van Besluit C(2001) 107 van de OESO-Raad van 14 juni 2001 en het herziene Verdrag van Bazel in de wetgeving van de Gemeenschap;

b) oplossing van de problemen bij de toepassing, het beheer en de handhaving van de verordening van 1993 en vergroting van de juridische duidelijkheid;

c) bevordering van de wereldwijde harmonisatie op het gebied van grensoverschrijdende transporten van afvalstoffen; en

d) herschikking en vereenvoudiging van de artikelen van de verordening om meer duidelijkheid en logica in het geheel te brengen.

2. Belangrijkste elementen van de verordening

Voor afvalstoffentransporten gelden verschillende procedures en controleregelingen, afhankelijk van het soort getransporteerd afval en de aard van de behandeling die het afval op de plaats van bestemming ondergaat. Afhankelijk van de vraag hoe gevaarlijk de afvalstoffen zijn en welke behandeling zij zullen ondergaan, variëren de controlevoorschriften dus.

2.1. Procedure van voorafgaande schriftelijke kennisgeving en toestemming

Voor transporten van alle voor verwijdering bestemde afvalstoffen en transporten van gevaarlijke en semi-gevaarlijke voor nuttige toepassing bestemde afvalstoffen geldt de procedure van voorafgaande schriftelijke kennisgeving en toestemming.

Een producent of inzamelaar van afvalstoffen (de zgn. kennisgever) die voor nuttige toepassing of verwijdering bestemde gevaarlijke of semi-gevaarlijke afvalstoffen van bijlage IV of voor verwijdering bestemde ongevaarlijke afvalstoffen van bijlage III wil transporteren, dient de voor de plaats van verzending bevoegde autoriteiten vooraf schriftelijk daarvan in kennis te stellen.

Hij dient daarnaast een contract te sluiten met de ontvanger inzake de nuttige toepassing of verwijdering van de afvalstoffen waarop de kennisgeving betrekking heeft.

De kennisgeving wordt naar de bevoegde autoriteit van verzending gestuurd, die haar doorstuurt naar de bevoegde autoriteit van bestemming. Wanneer deze de kennisgeving volledig acht, stuurt zij de kennisgever een ontvangstbevestiging.

2.2. Aanmeldingsplicht

De procedure van voorafgaande schriftelijke kennisgeving is niet van toepassing op transporten van voor nuttige toestemming bestemde ongevaarlijke afvalstoffen van bijlage III. De opdrachtgever voor het transport is echter wel verplicht een contract te sluiten met de ontvanger inzake de nuttige toepassing of verwijdering van de bewuste afvalstoffen.

2.3. Belangrijkste wijzigingen en verduidelijkingen wat betreft het toepassingsgebied en de definities - Titel I

a) Het toepassingsgebied van de verordening wordt verduidelijkt.

b) De gebruikte terminologie van „kennisgever”, „ontvanger”, „verzending” en „bestemming” is niet aangepast aan de terminologie van het Verdrag van Bazel en het OESO-besluit van 2001.

c) Er worden enkele nieuwe definities toegevoegd.

d) Voorgesteld wordt de algemene definitie van „bevoegde autoriteit” te wijzigen en in overeenstemming met het Verdrag van Bazel te brengen.

e) Er wordt een definitie van „milieuhygiënisch verantwoord beheer” toegevoegd.

f) De definitie van „kennisgever” wordt verduidelijkt.

2.4. Belangrijkste wijzigingen en verduidelijkingen wat betreft transporten binnen de Gemeenschap - Titel II

Titel II is het belangrijkste gedeelte van de verordening.

a) Het aantal lijsten wordt teruggebracht van drie naar twee. Daarnaast wordt voorgesteld om het aantal procedures tot een tweetal te beperken. De bedoeling is ook om de lijsten met semi-gevaarlijke en gevaarlijke afvalstoffen (resp. bijlage III en IV) in één bijlage (bijlage IV) onder te brengen. Bijlage II (de lijst met ongevaarlijke afvalstoffen) wordt dan bijlage III. Concreet betekent dit: — transporten van ongevaarlijke afvalstoffen die voor nuttige toepassing zijn bestemd, dienen vergezeld te gaan van bepaalde informatie, — voor transporten van alle voor verwijdering bestemde afvalstoffen, zowel de gevaarlijke als de semi-gevaarlijke, en niet in de bijlagen opgenomen afvalstoffen die voor nuttige toepassing zijn bestemd, is voorafgaande kennisgeving en schriftelijke toestemming vereist.

b) Daarnaast is in de verordening vastgelegd dat de bevoegde autoriteiten op individuele basis en binnen 30 dagen toestemming moeten verlenen en er zijn procedurele waarborgen voor de kennisgever opgenomen.

c) Voor inrichtingen voor nuttige toepassing en verwijdering met een voorlopig karakter zullen dezelfde voorschriften gelden als voor inrichtingen voor definitieve nuttige toepassing en verwijdering (zie opmerkingen hieronder).

d) Voorgesteld wordt de lijst met gegevens en documenten die voor transporten van ongevaarlijke afvalstoffen moeten worden voorgelegd, uit te breiden en te verduidelijken.

e) Conform het OESO-besluit van 2001 geldt de procedure van voorafgaande schriftelijke kennisgeving en toestemming niet voor transporten van afvalstoffen die uitdrukkelijk bestemd zijn voor laboratoriumonderzoek.

f) Voor afvalstoffen die POP's bevatten, zullen dezelfde voorschriften gelden als voor het transport van voor verwijdering bestemde afvalstoffen.

g) Voorgesteld wordt een procedureregel vast te stellen voor geschillen tussen bevoegde autoriteiten over de indeling van afvalstoffen.

h) De kennisgever dient een borgsom te hebben gestort of een gelijkwaardige verzekering te hebben afgesloten op het moment van kennisgeving.

i) Voorgesteld wordt dat de verplichting om afval terug te nemen wanneer het transport niet op de geplande wijze kan worden voltooid of wanneer het transport als illegaal moet worden beschouwd, ook dient te gelden voor voor nuttige toepassing bestemde ongevaarlijke afvalstoffen.

2.5. Bepalingen m.b.t. transporten binnen lidstaten - Titel III

Voor dit deel worden geen wijzigingen voorgesteld.

2.6. Belangrijkste wijzigingen en verduidelijkingen wat betreft uitvoer uit en invoer in de Gemeenschap - Titels IV, V en VI

a) Deze wijzigingen en toevoegingen houden vooral verband met de toepassing van de procedurele eisen van het Verdrag van Bazel, die verschillen van die voor transporten binnen de Gemeenschap.

b) De Europese Commissie gaat ervan uit dat het voorstel geen aanvullende economische belasting voor het bedrijfsleven vormt. Het is wel mogelijk dat sommige lidstaten met meer kosten te maken krijgen.

c) Verwacht wordt dat het voorstel tot een uniformere toepassing van de verordening zal leiden en dus tot minder concurrentievervalsing op de interne markt.

3. Algemene opmerkingen

3.1. Het Comité is van mening dat de traceerbaarheid van transporten van afvalstoffen dankzij de door de Commissie voorgestelde tekst zal verbeteren. De tekst moet ertoe bijdragen een einde te maken aan bepaalde praktijken en tegelijkertijd voorschriften bieden die coherent en streng genoeg zijn om aan te zetten tot de invoering van goede praktijken waarmee milieubescherming en duurzame ontwikkeling kunnen worden bevorderd.

3.2. Verplichte aanmelding, borgsommen en de verplichting om afvalstoffen terug te nemen wanneer afspraken niet worden nagekomen, moeten een beter zicht geven op de activiteiten van afvalbedrijven, de transporten gemakkelijker traceerbaar maken en de betrokken actoren sterker op hun verantwoordelijkheid aanspreken. Ook de autoriteiten krijgen meer bevoegdheden. Zij moeten – dit was een van de grote hiaten in de bestaande regeling - voortaan schriftelijk toestemming verlenen voor de geplande transporten (zij moeten controleren om wat voor soort transport het gaat, of het afvalverwerkingsbedrijf in kwestie een exploitatievergunning heeft, of het geplande transport overeenkomstig de voorschriften is, enz.). Dit alles dient binnen bepaalde termijnen te gebeuren om te voorkomen dat de transporten vertraging oplopen.

3.3. De logischere formulering en structurering van de tekst moet de toepassing ervan vergemakkelijken en concurrentievervalsing binnen de EU verminderen. Het Comité wijst erop dat de tekst door het EP (1) al is besproken binnen de milieucommissie en de voltallige vergadering. Het Comité betreurt dat het niet eerder is geraadpleegd. Het had graag zijn advies uitgebracht vóór het parlementaire debat, waarin een aantal voorstellen zijn gedaan ter verbetering van de tekst.

3.4. Het Comité merkt op dat de aanpak van de Commissie vooral gericht lijkt op enkelvoudige transporten van afvalstoffen (d.w.z. 1 lading). In de praktijk wordt voor meervoudige transporten van afvalstoffen echter meestal met een algemene kennisgeving gewerkt. Vanwege de administratieve en bijkomende kosten en de vervoersvolumes die zo groot zijn dat meerdere ladingen nodig zijn, komen enkelvoudige transporten nauwelijks voor.

4. Bijzondere opmerkingen

4.1. Als rechtsgrondslag wordt verwezen naar de artikelen 175 en 133 van het Verdrag tot oprichting van de Europese Unie. Nu dient art. 175, waarin wordt verwezen naar milieubescherming, uiteraard te worden aangehaald, maar het is absoluut te vroeg om in dit verband ook al naar art. 133 te verwijzen. Momenteel zijn er nog te grote verschillen binnen de EU om van een Europese afvalstoffenmarkt te kunnen spreken. Deze verschillen zullen eerst moeten worden weggewerkt. Gebrek aan homogeniteit, duidelijkheid en nauwkeurigheid in de definities leidt tot veel uiteenlopende interpretaties. Herhaaldelijk wordt naar het Europees Hof van Justitie gestapt om geschillen te beslechten. Van een markt in de Europese zin van het woord staat men dus nog ver af. De Commissie dient uiteraard maatregelen te treffen om de openstelling van de bewuste markt mogelijk te maken, maar mag daarbij niet uit het oog verliezen dat diverse zaken eerst geregeld moeten worden, nl.: — definitie van hergebruik, nuttige toepassing en verwijdering; — definitie en inkadering van zgn. behandelingen met een voorlopig karakter; — harmonisering van fiscale en steunregelingen; — duidelijkheid inzake de financiering van installaties; — harmonisering van de vergunningsregelingen voor transporten naar bepaalde geografische gebieden en van de vrijheden voor producenten om overal in Europa contracten te sluiten; en — harmonisering van de indeling van afvalstoffentransporten waarbij gewaarborgd dient te worden dat dit niet tot een herclassificatie van afvalstoffen leidt en dat in in- en uitvoerlanden dezelfde regels van toepassing zijn.

4.2. Artikel 1, lid 6

Het Comité heeft bezwaar tegen de uitzondering die voor afvalstoffen die onder Verordening nr. 2002/1774 vallen, wordt gemaakt. Wanneer de betrokken producten afvalstoffen zijn, is het niet meer dan logisch dat zij onder de regelgeving voor het vervoer van afvalstoffen dienen te vallen, al was het alleen om de procedures uniform te houden.

4.3. Artikel 2, definities

Het Europees Parlement heeft een aantal voorstellen gedaan die de duidelijkheid en nauwkeurigheid van de definities ten goede komen.

4.4. Artikel 3, lid 4, en artikel 20

Het lijkt het Comité weinig realistisch om bedrijven die stalen van afvalstoffen voor analyse naar het laboratorium willen sturen, ertoe te verplichten de autoriteiten hiervan drie dagen van te voren in kennis te stellen. In de praktijk is zo'n regeling absoluut niet haalbaar, laat staan dat controle mogelijk is. Overigens worden stalen van afvalstoffen doorgaans op dezelfde dag naar het laboratorium vervoerd en weer teruggebracht.

Een regeling waarbij op de dag zelf of vóór het ophalen c.q. het transport van afvalstoffen voor laboratoriumanalyse kennisgeving verplicht zou worden gesteld, zou een oplossing kunnen zijn. Door met de stalen een kopie te sturen van de informatie die op het kennisgevingsformulier moet worden aangegeven, blijven de afvalstoffen traceerbaar.

4.5. Artikel 3

Het Parlement heeft voorgesteld om de uitvoer van afvalstoffen te verbieden voor handelingen die niet „definitief” zijn.

De huidige wetgeving biedt geen duidelijke omschrijving van „handelingen met een voorlopig karakter” noch duidelijke regels m.b.t. de werking in de praktijk. Het Comité vraagt zich af of het daarom niet beter is om, zoals voorgesteld door het Europees Parlement, de uitvoer van afvalstoffen te verbieden voor dergelijke handelingen.

Het Comité van mening dat het niet mogelijk is vermenging van afvalstoffen toe te staan zonder dat er een passende oplossing is gevonden voor het risico van „verdunning” en de herclassificatie van afvalstoffen die dat als gevolg kan hebben.

4.6. Artikel 4

Het Comité acht het geen goed idee om vast te leggen dat de persoon die „de aard van afvalstoffen wijzigt” kennisgeving moet doen van de uitvoer van afvalstoffen.

Wat houdt „wijzigen” in? Zolang niet duidelijk is met welk doel de bewerkingen (dit is nog wat anders dan de behandeling van afvalstoffen) plaatsvinden, is het beter geen toestemming te verlenen. Zeker niet als de wetstekst als doel heeft alleen maar transporten van afvalstoffen toe te staan die een optimale bescherming van het milieu en een optimale nuttige toepassing van de afvalstoffen garanderen.

4.7. Artikel 5

Er dient te worden aangegeven dat ook erkende elektronische documenten van een bevoegde bestuursinstantie of een milieuagentschap als kennisgevings- of vervoersdocument mogen worden voorgelegd.

Het voorstel van het Europees Parlement om ondernemingen in de overheidssector te ontheffen van de verplichtingen die voor de particuliere sector gelden, dient daarentegen niet te worden overgenomen om de voor de hand liggende reden dat de vrije concurrentie dan in het geding komt.

4.8. Artikel 6, lid 4, artikel 7, lid 3 en artikel 7, lid 6

Om redenen die hierboven al uiteengezet werden, dienen voorlopige handelingen buiten beschouwing te blijven in onderhavige wetstekst.

4.9. Artikelen 8 en 9

Het Comité is zeer te spreken over de bepalingen die de betrokken actoren moeten garanderen dat de termijnen worden aangehouden. Om de regeling nog efficiënter te maken, zou de kennisgever schadevergoeding moeten kunnen eisen als de bevestiging van ontvangst zonder geldige reden te laat teruggestuurd wordt.

4.10. Artikel 10

Doel van artikel 10 zijn snellere procedures. Het verdient daarom aanbeveling aanvragen per email aan te moedigen.

4.11. Artikel 11

In dit artikel zou kunnen worden vastgelegd dat afvalverwerkingsbedrijven die afvalstoffen invoeren de autoriteiten van verzending op de hoogte dienen te brengen van de behandeling die de afvalstoffen zullen ondergaan. Daarnaast zou in dit artikel een bepaling kunnen worden opgenomen dat de autoriteiten van verzending en van ontvangst gezamenlijk erop toezien dat een en ander naar behoren wordt afgehandeld.

4.12. Artikel 16

Voor het eerst in de Europese wetgeving wordt t.a.v. handelingen met een zgn. voorlopig karakter transparantie geëist en wordt de exploitant verantwoordelijk gesteld. Dat is op zich positief, maar, zoals al eerder gezegd, wordt er over het voorlopige karakter van de handelingen niet verder uitgewijd. Gezien de huidige stand van zaken is het beter om het vervoer van afvalstoffen alleen toe te staan voor zgn. definitieve handelingen.

4.13. Artikel 21

Vermenging van afvalstoffen tijdens het transport dient te worden verboden.

4.14. Artikel 31

Op grond van dit artikel kunnen aan de kennisgever administratieve kosten in rekening worden gebracht. Nu kunnen „passende en evenredige administratieve kosten” per lidstaat variëren met alle gevaar van dien voor concurrentievervalsing.

4.15. Artikel 62

Dit artikel is te vaag en algemeen gehouden. Welke aanvullende maatregelen van de Commissie worden beoogd?

5. Conclusie

Met de voorgestelde verordening kan de traceerbaarheid van afvalstoffen worden verbeterd en kunnen afvalbedrijven vaste termijnen worden gegarandeerd. Dit sluit aan bij de doelstellingen van een betere bescherming van het milieu en duurzame ontwikkeling, die de basisprioriteit van deze wettekst dienen te vormen. Bepaalde punten zouden wel moeten worden gepreciseerd of vereenvoudigd om de tekst doeltreffender te maken.

Voordat de markt kan worden opengesteld, dienen duidelijke, door alle lidstaten erkende definities te worden voorgesteld voor o.m. hergebruik, nuttige toepassing, verwijdering en handelingen met een voorlopig karakter.

Verder zou het bijzonder zinvol zijn om informatie uit te wisselen over goede praktijken in de diverse lidstaten. Met inachtneming van deze opmerkingen is het Comité van oordeel dat de wijzigingen in de verordening bijdragen tot een verbetering van de Europese wetgeving op het desbetreffende terrein.

Brussel, 28 januari 2004 De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité R. BRIESCH

(1) Zie rapport EP T5-0505/2003