Nr. C 318/6 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen 12. 12. 88 
5. Industrieafval 
Het Comité stelt vast dat de onderhavige ontwerp­
richtlijnen uitsluitend betrekking hebben op huisvuil. 
Het wijst erop dat industrie- en vergelijkbaar afval (b.v. 
afkomstig uit de medische sector) in verband met de 
Gedaan te Brussel, 28 september 1988. 
1. Algemene opmerkingen 
1.1. Het Comité is ingenomen met het initiatief van 
de Commissie, dat gebaseerd is op het vierde milieu­
actieprogramma van de EG (1987-1992) en in het bij­
zonder op paragraaf 2.6 „Voorlichting en educatie" van 
dit programma. De voorgestelde maatregelen vormen 
een zinvolle en noodzakelijke invulling van het EG-
actieprogramma (2) op het gebied van milieu­
bescherming. In dit verband verwijst het Comité naar 
zijn advies over het actieprogramma en naar de in­
itiatieven die het, in het kader van het Europees Jaar 
van het Milieu, ter bevordering van milieubewust ge­
drag door middel van de algemene en de beroepsoplei­
ding heeft ontplooid. 
0) PB nr. C 197 van 17. 7. 1988, blz. 13. 
(2) PB nr. C: 180 van 8.7. 1987. vaak zeer gevaarlijke bestanddelen, maar ook door de 
eventuele recyc/mg-mogelijkheden bijzondere proble­
men oplevert. Deze kunnen in dit kader niet worden 
behandeld, maar dienen wel zo spoedig mogelijk op 
communautair niveau te worden geregeld. 
De Voorzitter 
van het Economisch en Sociaal Comité 
Alfons MARGOT 
1.2. Milieuvervuiling en -aantasting kunnen, via tij­
dige voorlichting en educatie en het opzetten van een 
apparaat om deze in de praktijk te brengen, effectiever 
voorkomen worden wanneer milieu-educatie systema­
tisch plaatsvindt. Als milieu-educatie in alle bij dit 
thema aansluitende gebieden van (hoger) onderwijs, 
beroepsopleiding en nascholing buiten schoolverband 
geïntegreerd wordt, kunnen burgers tijdig en grondig 
op milieuproblemen opmerkzaam gemaakt worden. Te­
vens kunnen door de overdracht van interdisciplinaire 
kennis en vaardigheden gedragsveranderingen en -ver­
beteringen en een grotere betrokkenheid tot stand ge­
bracht worden. Milieu-educatie zou op uiteenlopende 
doelgroepen (b.v. leerkrachten, wetenschappers leer­
lingen, producenten, consumenten) moeten worden af­
gestemd en met behulp van adequate leermiddelen en 
-methoden de kennis van het milieu moeten verbreden 
en verdiepen. 
1.3. Systematische stimulering van de bewust­
wording t.a.v. het milieu in een vroeg stadium, door 
middel van gerichte verspreiding van betrouwbare in-Advies over het voorstel voor een beschikking van de Raad inzake de preventie van milieuaan­
tasting door acties op het gebied van onderwijs en opleiding (!) 
(88/C 318/03) 
De Raad van de Europese Gemeenschappen heeft op 30 mei 1988 besloten, overeenkomstig 
de bepalingen van artikel 130 S van het EEG-Verdrag, het Economisch en Sociaal Comité 
advies te vragen over het bovengenoemde voorstel. 
De Afdeling voor milieu, volksgezondheid en consumentenvraagstukken, die met de voorbe­
reiding van de desbetreffende werkzaamheden was belast, heeft haar advies op 5 september 
1988 goedgekeurd. Rapporteur was de heer Nierhaus. 
Het Economisch en Sociaal Comité (ESC) heeft tijdens zijn 258e zitting (vergadering van 
28 september 1988) het volgende advies uitgebracht, dat met algemene stemmen is goed­
gekeurd. 
12. 12. 88 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen Nr. C 318/7 
formatie over milieuproblemen en de regionale en we­
reldwijde samenhang hiervan, kan leiden tot een be­
wuster gedrag van de consument. Tevens kan deze tot 
gevolg hebben dat werkgevers en werknemers in de 
openbare en de particuliere sector gaan beseffen welke 
produkten en produktieprocédés het milieu belasten, en 
d.m.v. gerichte initiatieven op milieuvriendelijke pro­
dukten en procédés willen overschakelen. Door land­
bouw veroorzaakte schade aan het milieu kan via ge­
richte voorlichting en opleiding van producenten van 
milieubelastende stoffen worden voorkomen. Tevens 
zouden op deze manier schadelijke door milieuvriende­
lijke stoffen kunnen worden vervangen, of zelfs produk-
tiemethoden in de landbouw kunnen worden gewijzigd. 
1.4. Met behulp van een gevarieerde milieu-educatie, 
waarnaar gestreefd wordt, kan worden ingezien hoe de 
effecten van de verschillende bijdragen over milieu in 
de media met elkaar samenhangen, en kan zich een 
nieuwe verhouding tussen mens en natuur ontwikkelen. 
Tegelijkertijd biedt een veelomvattende en vakover­
schrijdende milieu-educatie de mogelijkheid, een 
theoretische en praktische opleiding te verzorgen, waar­
in niet alleen specifieke kennis moet worden overge­
dragen, maar ook de verhouding tussen economie en 
milieu geanalyseerd en geëvalueerd dient te worden. 
1.5. De voorgestelde maatregelen op milieu-educa­
tiegebied zouden tot een verdergaande informatie- en 
ideeënuitwisseling tussen de lid-staten en de Commissie 
van de EG kunnen leiden, alsmede tot een betere samen­
werking van de diverse groeperingen. Daarmee leveren 
zij een bijdrage tot een intensief bewustwordingsproces 
ten aanzien van de verschillende ethische opvattingen 
over de verhouding mens/natuur en de perceptie van 
de waarden en de culturele verscheidenheid binnen de 
EG. 
De interdisciplinaire uitwisseling van ervaringen op alle 
gebieden van de algemeen vormende en de beroepsoplei­
ding, nascholing buiten schoolverband en de universi­
teiten bevordert dat individuen de noodzaak van een 
preventief milieubeleid gaan inzien. Dit is een essentiële 
voorwaarde om de houding t.o.v. het milieu in positieve 
zin te kunnen veranderen en de kwaliteit van het milieu 
te verbeteren (1). 
1.6. Milieu-educatie waarin de bijzondere ken­
merken van de lid-staten, de regionale en wereldwijde 
effecten van milieubelasting en de schade aan mens en 
natuur aan de orde komen, kan ertoe bijdragen dat EG-
burgers meer begrip van de specifieke problemen van 
iedere regio krijgen en dat tevens meer bekwaamheid 
en bereidheid tot steun voor preventieve maatregelen 
op milieugebied ontstaan. Hieronder valt ook de bereid­
heid, zo nodig materiële en immateriële offers te 
brengen. 
1.7. Gezien de veelsoortige nationale onderwijs­
stelsels vindt het Comité systematische milieu-educatie 
(') Zie ook de resolutie van de Raad van 9 juni 1986 over 
consumenteneducatie in het voortgezet onderwijs (PB nr. 
C 184 van 23. 7. 1986). op Europees niveau een goede zaak, die het als eerste 
positief, doch onvolledig antwoord ziet op de eisen die 
het in zijn advies over het vierde milieu-actieprogramma 
heeft geformuleerd. De scholingsprogramma's voor het 
algemeen vormend (hoger) onderwijs, de beroepsoplei­
ding en nascholingscursussen buiten schoolverband 
zouden door de Commissie in samenwerking met het 
Europees Centrum voor de ontwikkeling van de be­
roepsopleiding (Cedefop) en de Europese Stichting tot 
verbetering van de levens- en arbeidsomstandigheden 
systematisch en zonder dralen op inhoud en bruikbaar­
heid onderzocht moeten worden, zodat milieu-educatie 
in de verschillende leerplannen kan worden geï­
ntegreerd. Verder dienen het ontwikkelen en testen van 
adequaat, over de grenzen van één enkele lid-staat 
uitgaand leermateriaal, met name ter opleiding van 
milieudocenten, een zwaartepunt te vormen. Bovendien 
zou een documentatie over de tot nu toe opgezette 
modelprojecten opgezet en gepubliceerd moeten 
worden. 
Het Comité is van mening dat de doelstellingen van 
het Commissievoorstel niet haalbaar zijn als milieu­
educatie en -onderzoek in de EG niet gericht gestimu­
leerd worden. Daarom dringt het er uitdrukkelijk op 
aan, dit voorstel aan te vullen met een subsidieregeling 
voor modelprojecten. 
Overigens zou ondernemingen of organisaties die over­
heidssubsidie voor een project krijgen, gevraagd moeten 
worden, milieu-educatie t.b.v. hun werknemers te 
stimuleren. Dit zou aansluiten bij de in vele lid-staten 
gangbare praktijk dat projecten slechts overheidssubsi­
die ontvangen, als hieraan een milieu-effectrapportage 
verbonden is. 
1.8. Met het oog op het belang van met milieuzaken 
belaste personen (milieudeskundigen) in de openbare 
en de particuliere sector stelt het Comité een bijzonder 
initiatief van de Commissie van de EG voor. Dit zou 
verder moeten gaan dan de beroepskwalificatie van 
deskundigen en niet alleen betrekking moeten hebben 
op de rechten en plichten van milieudeskundigen; hierbij 
moeten ook voorwaarden voor het vrije verkeer van 
werknemers binnen de EG worden vastgesteld en voor 
de diverse vakgebieden de eisen voor (na)scholing wor­
den omschreven. Deze met milieuzaken belaste des­
kundigen dienen met veiligheidsfunctionarissen verge­
lijkbare capaciteiten te hebben. In het bijzonder moet 
worden nagegaan welke positieve gevolgen milieu­
bescherming voor het midden- en kleinbedrijf kan heb­
ben. Tevens dienen de voorschriften t.a.v. het milieu 
voor het midden- en kleinbedrijf versoepeld te worden 
en moeten nieuwe activiteiten t.b.v. milieubehoud en 
-verbetering worden gestimuleerd. 
Ook in de landbouw moeten milieudeskundigen wor­
den aangetrokken om de belasting voor het milieu 
systematisch te verminderen, dan wel te voorkomen. 
Nr. C 318/8 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen 12. 12. 88 
2. Bijzondere opmerkingen 
2.1. Ad artikel 1, lid 2 
Het Comité stelt voor, ten behoeve van de volledigheid 
na het derde streepje het volgende element in te voegen: 
„— de verantwoordelijkheid van elke generatie 
voor een intact milieu en een natuurlijke basis voor 
het leven van toekomstige generaties („generatie­
contract")". 
Na het zesde en laatste streepje dient het volgende te 
worden toegevoegd: 
„— de verantwoordelijkheid van werknemers, 
werkgevers en deskundigen in het bedrijfsleven en 
bij de overheid voor het stimuleren van milieuvrien­
delijke procédés en produkten door milieubewust 
gedrag; 
— de verantwoordelijkheid van de gehele volks­
huishouding om de belasting van het milieu sys­
tematisch terug te brengen, dan wel te voorkomen". 
2.2. Ad artikel 2, eerste lid 
2.2.1. In de eerste alinea dient het volgende te worden 
toegevoegd: 
„...zowel voor het algemeen vormend onderwijs als 
voor de beroepsopleiding (met inbegrip van na­
scholingscursussen), in samenwerking met de plaat­
selijke instanties, milieu- en consumentenorgani­
saties en de sociale partners, en eventueel met de 
gezinsorganisaties en ouderverenigingen c.q. verzor­
gers van de leerlingen,,. 
2.2.2. Na het eerste streepje dient de volgende tekst 
te worden toegevoegd: 
„...interdisciplinaire cursussen, waarbij tevens met 
de verschillende doelgroepen rekening moet worden 
gehouden,,. 
De tekst na het tweede streepje dient als volgt te worden 
gelezen: 
„— buitenschoolse activiteiten te organiseren en te 
stimuleren om de verworven theoretische kennis 
inzake milieubescherming in de praktijk te kunnen 
beproeven, en hierbij de ervaring van vrijwillige, 
deskundige medewerkers, bijvoorbeeld uit milieu-
of consumentenkringen of landbouworganisaties te 
benutten". 
Gedaan te Brussel, 28 september 1988. 2.2.3. In artikel 2, lid 2, dient nog sterker benadrukt 
te worden dat deskundigen moeten worden opgeleid. 
Daarom dient deze alinea als volgt te luiden: 
„De lid-staten bevorderen eveneens de opleiding 
en nascholing van specialisten in de verschillende 
vakken die betrekking hebben op het milieu; daartoe 
nemen zij ecologische onderwerpen op in de (na)-
scholingsprogramma's. De scholingsprogramma's 
voor het (hoger) onderwijs, de beroepsopleiding en 
nascholingscursussen moeten door de Commissie in 
samenwerking met het Cedefop en de Europese 
Stichting tot verbetering van de levens- en arbeids­
omstandigheden worden opgesteld. Milieu-educatie 
zou eveneens in de beroepsopleiding en in het hoger 
onderwijs moeten worden aangemoedigd, ten einde 
de aandacht van toekomstige deskundigen in 
sterkere mate op de bescherming van het milieu en 
van de natuurlijke hulpbronnen te richten." 
2.2.4. De krachtens artikel 2, lid 3, op te stellen 
nationale programma's voor de algemeen vormende en 
de beroepsopleiding moeten door de Commissie van de 
EG worden geëvalueerd en zowel aan het Europees 
Parlement als aan het Economisch en Sociaal Comité 
worden voorgelegd. 
2.2.5. In artikel 2, lid 4, moet de zinsnede „en dus 
zowel de natuurwetenschappen als de menswetenschap­
pen betreft" geschrapt worden. 
2.2.6. Het Comité zou een nieuw lid 5 willen toe­
voegen, waarin de stimulering van modelprojecten in 
de lid-staten vorm krijgt. 
Dit zou als volgt kunnen luiden: 
„Om het milieu-onderwijs vlotter in de lid-staten 
ingang te doen vinden en ervaringen uit te wisselen, 
stimuleert de Commissie d.m.v. subsidies mo­
delprojecten op het gebied van milieu-educatie 
waarin alle in artikel 1, lid 2 vervatte elementen 
zijn opgenomen. De resultaten van deze projecten 
worden geëvalueerd en de Raad van ministers van 
onderwijs alsook de lid-staten ter beschikking ge­
steld. Bovendien wordt documentatie over de tot 
nu toe uitgevoerde modelprojecten samengesteld en 
gepubliceerd. Tenslotte dienen leermiddelen en pe­
dagogische concepten, waarin de diverse milieuas­
pecten van de lid-staten aan bod komen, te worden 
uitgewerkt en getoetst." 
2.3. Ad artikel 4 
Het Comité rekent erop dat het verslag over de tenuit­
voerlegging van de beschikking ook aan het ESC wordt 
voorgelegd. 
De Voorzitter 
van het Economisch en Sociaal Comité 
Alfons MARGOT