Het voorstel is verenigbaar met het algehele juridische kader van het gemeenschappelijk landbouwbeleid en de Europese structuur- en investeringsfondsen (ESI-fondsen) en beperkt zich tot een gerichte wijziging van Verordening (EU) nr. 1305/2013. Het voorstel vormt een aanvulling op alle andere maatregelen van de Unie om de huidige ongekende situatie het hoofd te bieden, en met name de maatregelen om de markten te ondersteunen en voedselzekerheid te garanderen. Het laat de minimumuitgavenvereisten van artikel 59, leden 5 en 6, van Verordening (EU) nr. 1305/2013 en het non-regressiebeginsel van artikel 1, lid 2, van Verordening (EU) 2020/2220 onverlet.

Om ervoor te zorgen dat de middelen die in het kader van de bestaande plattelandsontwikkelingsprogramma’s beschikbaar zijn, zo efficiënt mogelijk worden aangewend, moeten de lidstaten aantonen dat de steun gericht is op degenen die het zwaarst zijn getroffen, en wordt verleend op basis van objectieve en niet-discriminerende criteria. De lidstaten zouden de maatregel in hun plattelandsontwikkelingsprogramma’s moeten opnemen via een programmawijziging. De lidstaten kunnen van start gaan met betalingen aan de begunstigden zodra ze een programmawijziging tot invoering van de nieuwe maatregel hebben ingediend. Dat kan na de vaststelling van dit voorstel en van de wijzigingen van de desbetreffende secundaire wetgeving (Uitvoeringsverordeningen (EU) nr. 808/2014 en (EU) nr. 809/2014 van de Commissie).

Met het oog daarop zal de steun in de vorm worden gegoten van een eenmalig vast bedrag voor landbouwers en voor kmo’s die actief zijn op het gebied van de verwerking, afzet of ontwikkeling van landbouwproducten. De betalingen van de Commissie moeten in overeenstemming zijn met de begrotingskredieten en afhangen van de beschikbaarheid van financiering.

De Commissie stelt daarom als aanvullende maatregel voor, financiering uit het Europees Landbouwfonds voor plattelandsontwikkeling (Elfpo) beschikbaar te maken zodat de lidstaten liquiditeitssteun kunnen verlenen aan landbouwers en agrovoedingsbedrijven die met aanzienlijk hogere productiekosten te maken hebben, met name aan diervoeder- en meststoffenbedrijven en aan energie-intensieve bedrijven in de verwerkende industrie die hun gas- en elektriciteitskosten zien stijgen. Door de cashflowproblemen van dergelijke bedrijven rechtstreeks aan te pakken, zal de steun de mondiale voedselzekerheid bevorderen en marktverstoringen als gevolg van hogere productiekosten het hoofd bieden.

Het gemeenschappelijk landbouwbeleid (GLB) voorziet in een reeks maatregelen, waaronder een vangnet voor de prijzen en de mogelijkheid om uitzonderlijke maatregelen te nemen. In haar mededeling van 23 maart 2022 heeft de Commissie reeds een aantal uitzonderlijke initiatieven gepresenteerd om de voedselzekerheid te waarborgen en de veerkracht van de voedselsystemen te versterken. De huidige situatie is echter ongezien en vereist aanvullende initiatieven, aangezien bepaalde kleine bedrijven en landbouwers dringend behoefte hebben aan noodsteun om het hoofd boven water te houden.

Ook de klimaatverandering en milieuproblemen moeten worden aangepakt. In de bovengenoemde mededeling riep de Commissie ertoe op “de tekortkomingen die door de zich ontwikkelende crisis zijn blootgelegd, aan te pakken op manieren die de transitie naar duurzame, veerkrachtige en eerlijke voedselsystemen in de EU en wereldwijd bevorderen”.

Zoals vermeld in de mededeling van de Commissie “De voedselzekerheid waarborgen en de veerkracht van voedselsystemen versterken” van 23 maart 2022 (COM(2022) 133 final) heeft de niet-uitgelokte invasie van Oekraïne door Rusland de reeds kwetsbare landbouwmarkten verder gedestabiliseerd. Vóór de inval was er op de grondstoffenmarkten al een aanzienlijke prijsstijging, die op de landbouwmarkten voelbaar was door de toenemende kosten voor energie, meststoffen en veevoeder. De verder stijgende kosten voor landbouwers en kleine en middelgrote ondernemingen (kmo’s) die landbouwproducten verwerken, afzetten of ontwikkelen, beïnvloeden de prijs van levensmiddelen en tonen de kwetsbaarheid van het Europese voedselsysteem, met name de afhankelijkheid van invoer. Hierdoor ontstaat bezorgdheid over het inkomen van landbouwers en producenten in de agrovoedingsketen.

In het kader van het voorstel voor Verordening (EU) nr. 1305/2013 is een effectbeoordeling uitgevoerd. Voor de voorgestelde beperkte wijzigingen is geen aparte effectbeoordeling vereist.

Er zijn geen externe belanghebbenden geraadpleegd. Wel is in het voorstel rekening gehouden met het overleg dat de afgelopen weken is gevoerd met de lidstaten en met leden van het Europees Parlement.

Een verordening is het geschikte instrument om de aanvullende maatregel in te voeren die nodig is in deze ongekende omstandigheden.

Het voorstel bevat beperkte, gerichte wijzigingen die niet verder gaan dan nodig is om het beoogde doel te bereiken, namelijk dat uitzonderlijke, tijdelijke ondersteuning wordt geboden aan landbouwers en kmo’s die actief zijn op het gebied van de verwerking, afzet of ontwikkeling van landbouwproducten en die hard geraakt zijn door de gevolgen van de Russische invasie van Oekraïne.

In het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie is bepaald dat de bevoegdheid voor landbouw moet wordt gedeeld door de Unie en de lidstaten en dat een gemeenschappelijk landbouwbeleid met gemeenschappelijke doelstellingen en een gemeenschappelijke uitvoering moet worden opgezet. Het voorstel bevat een nieuwe plattelandsontwikkelingsmaatregel met gemeenschappelijke doelstellingen en een gemeenschappelijke uitvoering ervan.

In het kader van de algemene rapportagemechanismen van de Verordeningen (EU) nr. 1303/2013 en (EU) nr. 1305/2013 zal worden toegezien op en gerapporteerd over de uitvoering van de maatregelen.

De voorgestelde wijziging verandert niets aan de jaarlijkse maxima van het meerjarig financieel kader voor vastleggingen en betalingen als bedoeld in bijlage I bij Verordening (EU) 2020/2093. De totale jaarlijkse verdeling van de vastleggingskredieten voor het Europees Landbouwfonds voor plattelandsontwikkeling (Elfpo) blijft ongewijzigd. De betalingen worden vóór 15 oktober 2023 aan de begunstigden gedaan en moeten derhalve in het kader van de begroting van 2023 worden gefinancierd. De betalingskredieten die nodig zijn voor de financiering van deze maatregel, lopen via het Elfpo-begrotingsonderdeel van de aanstaande ontwerpbegroting 2023 van de Commissie en zullen worden gecompenseerd door een overeenkomstige daling van de behoefte aan betalingskredieten in de daaropvolgende jaren.

(1)Landbouwers en plattelandsbedrijven zijn ongekend zwaar getroffen door de gevolgen van de Russische invasie van Oekraïne. Stijgende prijzen voor productiemiddelen, met name voor energie, meststoffen en diervoeders, hebben geleid tot een economische ontwrichting van landbouw en platteland en tot liquiditeitsproblemen bij landbouwers en bij kleine plattelandsbedrijven die actief zijn op het gebied van de verwerking, afzet of ontwikkeling van landbouwproducten. Daardoor is een uitzonderlijke situatie ontstaan die moet worden aangepakt.

(2)Om de gevolgen van de Russische invasie van Oekraïne het hoofd te bieden, is er een nieuwe, uitzonderlijke en tijdelijke maatregel nodig voor de aanpak van de liquiditeitsproblemen, die een gevaar vormen voor de continuïteit van de landbouwactiviteiten en van kleine bedrijven die actief zijn op het gebied van de verwerking, afzet of ontwikkeling van landbouwproducten.

(3)De steun, die het concurrentievermogen van de agro-industrie en de levensvatbaarheid van de landbouwbedrijven moet veiligstellen, moet berusten op objectieve en niet-discriminerende criteria die ervoor zorgen dat de beschikbare middelen zoveel mogelijk terechtkomen bij hen die het meest te lijden hebben onder de gevolgen van de Russische invasie van Oekraïne. Bij dergelijke criteria kan in het geval van landbouwers worden gedacht aan productiesectoren, soorten landbouw of landbouwbedrijfsstructuren, en in het geval van kmo’s aan sectoren, soorten activiteiten, soorten regio’s of andere specifieke beperkingen.

(4)De huidige, dramatische crisis bevestigt de noodzaak om de transitie naar duurzaamheid te bespoedigen teneinde beter voorbereid te zijn op toekomstige crises; de steun in het kader van deze maatregel mag daarom niet leiden tot een verlaging van het totale aandeel van de Elfpo-bijdrage dat is gereserveerd voor de in artikel 59, lid 6, van Verordening (EU) nr. 1305/2013 bedoelde maatregelen.

(5)Vanwege de urgentie en het tijdelijke en uitzonderlijke karakter van deze maatregel moet worden voorzien in een eenmalige betaling en een einddatum voor de toepassing van de maatregel, terwijl gememoreerd moet worden aan het beginsel dat betalingen van de Commissie moeten worden gedaan overeenkomstig de begrotingskredieten en onder voorbehoud van de beschikbaarheid van begrotingsmiddelen.

(6)Om ervoor te zorgen dat de zwaarst getroffen landbouwers en kmo’s meer steun krijgen, moet het de lidstaten worden toegestaan om de hoogte van de vaste bedragen te variëren naargelang van de categorie waarin een in aanmerking komende begunstigde valt, bijvoorbeeld door bepaalde marges of brede categorieën vast te stellen, op basis van objectieve en niet-discriminerende criteria.

(7)Om een adequate financiering van de nieuwe maatregel te waarborgen en tegelijk te voorkomen dat andere doelstellingen van de plattelandsontwikkelingsprogramma’s in het gedrang komen, moet een maximumpercentage voor de bijdrage van de Unie aan deze maatregel worden vastgesteld.

(8)Verordening (EU) nr. 1305/2013 moet daarom dienovereenkomstig worden gewijzigd.

(9)In het licht van de Russische invasie van Oekraïne en de urgentie om de gevolgen daarvan voor de agrovoedingssector van de Unie te bestrijden, wordt het nodig geacht een uitzondering te maken op de periode van acht weken genoemd in artikel 4 van Protocol nr. 1 betreffende de rol van de nationale parlementen in de Europese Unie, dat gehecht is aan het Verdrag betreffende de Europese Unie, het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie en het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap voor Atoomenergie.

(10)Gezien de urgentie van de situatie ten gevolge van de Russische invasie van Oekraïne, moet deze verordening in werking treden op de dag van de bekendmaking ervan in het Publicatieblad van de Europese Unie,

HEBBEN DE VOLGENDE VERORDENING VASTGESTELD:

Artikel 1



Verordening (EU) nr. 1305/2013 wordt als volgt gewijzigd:

1)Het volgende artikel wordt ingevoegd:

“Artikel 39 quater

Uitzonderlijke tijdelijke steun voor zwaar door de gevolgen van de Russische invasie van Oekraïne getroffen landbouwers en kmo’s

1.In het kader van deze maatregel wordt onder de voorwaarden van dit artikel steun verleend in de vorm van noodbijstand aan zwaar door de gevolgen van de Russische invasie van Oekraïne getroffen landbouwers en kmo’s, die erop gericht is de continuïteit van hun bedrijfsactiviteiten te waarborgen.

2.De steun wordt verleend aan landbouwers of aan kmo’s die actief zijn op het gebied van de verwerking, afzet of ontwikkeling van in bijlage I bij het VWEU vermelde landbouwproducten of katoen, met uitzondering van visserijproducten. Het productieproces kan een product opleveren dat niet in die bijlage wordt vermeld.