[pic] | COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN |

Brussel, 15.6.2006

SEC(2006)761 definitief

VERSLAG VAN DE COMMISSIE

Verslag over het mededingingsbeleid 2005

INHOUDSOPGAVE

Inleiding 7

I – Antitrust – Artikelen 81, 82 en 86 van het EG-Verdrag 12

A – Wetgeving, interpretatieve regels en procedureregels 12

1. Misbruik van machtspositie 12

2. Overeenkomsten en onderling afgestemde feitelijke gedragingen 13

2.1. Groepsvrijstellingsverordeningen in de vervoersector 13

2.1.1. Zeevervoer 13

2.1.2. Luchtvervoer 14

2.2. Groepsvrijstellingsverordening motorvoertuigendistributie 15

3. Procedureregels 17

3.1. Toegang tot het dossier 17

3.2. Omgaan met marktinformatie en klachten 18

Kader 1: Artikelen 81 en 82 van het EG-Verdrag: Communautair belang bij het vervolgen van vermeende inbreuken en prioriteitstelling 19

4. Toetsing van EU-wetgeving aan concurrentie 21

5. Groenboek over schadevorderingen wegens schending van de communautaire antitrustregels 22

B – Toepassing van de artikelen 81, 82 en 86 24

1. Energie, basisindustrieën, chemische en farmaceutische producten 24

1.1. Energie 24

1.2. Basisindustrieën 30

1.3. Chemische stoffen 31

1.4. Farmaceutische producten 32

Kader 2: AstraZeneca: misbruik van overheidsprocedures in de farmaceutische sector 33

2. Informatie, communicatie en media 34

2.1. Elektronische communicatie en postdiensten 34

2.2. Media 40

2.3. Informatie-industrie, Internet en consumentenelektronica 43

3. Diensten 45

3.1. Financiële diensten 45

3.2. Vervoer 47

3.2.1. Luchtvaart 47

3.2.2. Inlandvervoer 49

3.3. Distributie en andere diensten 50

3.3.1. Vrije beroepen 50

3.3.2. Afvalbeheer 51

4. Industrie, verbruiksgoederen en verwerkende industrie 53

4.1. Verbruiksgoederen en levensmiddelen 53

4.2. Machinebouw en andere verwerkende bedrijfstakken met inbegrip van vervoermiddelen 54

5. Kartels 59

5.1. Overzicht van de ontwikkelingen in het kartelbeleid 59

5.1.1. Een nieuw directoraat 59

5.1.2. Clementieregeling van de Commissie 60

5.2. Zaken 62

C – ECN: Overzicht van de samenwerking 67

1. Algemeen overzicht 67

1.1. Samenwerking over beleidskwesties 67

1.2. Wijziging van nationale wetgeving om een doeltreffende handhaving door nationale mededingingsautoriteiten te waarborgen 68

1.3. Samenwerking in individuele gevallen 68

2. Toepassing van EU-concurrentieregels door de nationale rechters in de EU: Verslag over de toepassing van artikel 15 van Verordening (EG) nr. 1/2003 71

2.1. Bijstand in de vorm van inlichtingen of advies 71

2.2. Rechtspraak van nationale rechters 72

2.3. Amicus curiae 72

2.4. Financiering van de opleiding van nationale rechters op het gebied van het EU-mededingingsrecht 72

2.5. Samenvattingen van door de Commissie uitgebrachte adviezen overeenkomstig artikel 15, lid 1, van Verordening (EG) nr. 1/2003 72

3. ECN-samenwerking in verscheidene secotren 75

D – Rechtszaken: een selectie 78

E – Statistische gegevens 85

II – Concentratiecontrole 88

A – Wetgeving en interpretatieve regels 89

1. Onderzoek naar corrigerende maatregelen 89

2. Nieuwe richtsnoeren voor gevallen waarin van de fusie wordt afgezien 91

3. Stroomlijning van de verwijzing van concentratiezaken – ervaring in 2005 92

3.1. Statistisch overzicht 92

3.2. Praktische aspecten van de verwijzing vóór aanmelding 93

B – Beschikkingen van de Commissie 95

1. Beschikkingen overeenkomstig artikel 8 95

2. Beschikkingen overeenkomstig artikel 6, lid 1, onder b) en artikel 6, lid 2 101

3. Verwijzingen 104

4. Aanmeldingen die werden ingetrokken/operaties waarvan werd afgezien 110

C – Rechtszaken: een selectie 113

D – Statistische gegevens 119

III – Toezicht op staatssteun 121

A – Wetgevende en interpretatieve regels 121

1. Verordeningen, richtsnoeren, kaderregelingen en mededelingen 121

1.1. Actieplan Staatssteun 121

Kader 3: Actieplan Staatssteun 121

1.2. Richtsnoeren regionale steun 2007-2013 122

1.3. Naar een nieuw kader O&O- en innovatiesteun 124

1.4. Mededeling betreffende staatssteun voor exportkredietverzekeringen 125

1.5. Herziening milieusteunkader 126

1.6. Diensten van algemeen economisch belang 127

Kader 4: Diensten van algemeen economisch belang 127

2. Landbouw 128

2.1. Nieuwe jaarlijkse verslagen over staatssteun 128

2.2. Transparantie 129

3. Steenkool 129

4. Vervoer 130

5. Transparantie 131

6. Uitbreiding 132

6.1. Bestaande steun in de nieuwe lidstaten 132

6.2. Toetreding van Bulgarije en Roemenië 133

B – Zaken 134

1. Reddings- en herstructureringssteun 134

1.1. Reddingssteun 134

1.2. Herstructureringssteun 135

2. Scheepsbouw 140

3. IJzer- en staalindustrie 144

4. Publieke omroep, breedband, filmindustrie 145

5. Bankwezen 150

6. Regionale steun 151

7. O&O-steun, innovatiesteun 154

8. Milieusteun en steun voor energiebesparing 159

9. Steun voor opleiding, werkgelegenheid en KMO's 162

10. Fiscale steun 164

11. Steun ter compensatie van door natuurrampen veroorzaakte schade 169

12. Overig: gezondheidszorg, postdiensten, landsverdediging 170

13. Landbouw 171

14. Visserij 176

15. Steenkool 176

16. Vervoer 177

16.1. Spoorvervoer 177

16.2. Gecombineerd vervoer 178

16.3. Wegvervoer 178

16.4. Luchtvervoer 179

C – Handhaving van staatssteunbeschikkingen 182

1. Inleiding 182

2. Individuele zaken 183

D – Rechtszaken: een selectie 185

E – Statistische gegevens 192

IV – Internationale activiteiten 194

A – Uitbreiding en Westelijke Balkan 194

B – Bilaterale samenwerking 195

1. Inleiding 195

2. Overeenkomsten met de VS, Canada en Japan 195

3. Samenwerking met andere landen en regio's 199

C – Multilaterale samenwerking 201

1. International Competition Network (ICN) 201

2. OESO 203

V – Vooruitzichten voor 2006 208

1. Antitrust 208

2. Concentraties 209

3. Staatssteun 209

4. Internationale activiteiten 210

Bijlage – In dit verslag besproken zaken 211

1. Artikelen 81, 82 en 86 van het EG-Verdrag 211

2. Concentratiecontrole 213

3. Staatssteun 214

In leiding

INLEIDING DOOR DE DIRECTEUR-GENERAAL VAN DG CONCURRENTIE

In 2005 heeft DG Concurrentie aanzienlijke vooruitgang geboekt bij een doelmatigere en gerichtere toepassing van de mededingingsregels op alle beleidsterreinen waar wij actief zijn.

Dit jaar ging het Actieplan Staatssteun van start, een pakket ingrijpende hervormingen die de staatssteunregels gerichter moet maken om staatssteun beter af te stemmen op doelstellingen zoals innovatie, risicokapitaal, onderzoek en ontwikkeling. Het uiteindelijke doel van het Actieplan Staatssteun is het staatssteuntoezicht voorspelbaarder te maken, met betere resultaten voor de economie en een doeltreffender toezicht. Bij het toezicht op staatssteun viel er bij de te behandelen zaken ook een aanzienlijke verhoging van de werkdruk te constateren: 676 nieuwe zaken geregistreerd in 2005 (een stijging met 8% ten opzichte van het voorgaande jaar).

Bij de handhaving van de antitrustregels ging de hoogste prioriteit van DG Concurrentie naar het opsporen, ontmantelen en bestraffen van kartels, de ergste vorm van concurrentieverstorende gedragingen. Kartels verhogen de prijs van goederen en diensten kunstmatig, beperken het aanbod en remmen innovatie af (zodat consumenten uiteindelijk meer moeten betalen voor minder kwaliteit); zij kunnen ook de productiekosten van Europese ondernemingen fors doen stijgen. Het succes van het clementieprogramma van de Commissie - met een stijgend aantal kartelonderzoeken tot gevolg - is een bemoedigend signaal dat ons beleid werkt. In 2005 gaf de Commissie vijf beschikkingen tegen kartels, waarbij voor in totaal 683,029 miljoen EUR aan geldboeten werd opgelegd. Om de capaciteit in de strijd tegen kartels te versterken, werd in 2005 binnen DG Concurrentie een afzonderlijk Directoraat Kartels opgericht.

Bij de andere handhavingsactiviteiten van DG Concurrentie op antitrustgebied ging de nadruk steeds meer liggen op het aanpakken van zaken waarmee praktijken gemoeid zijn waarvan de consumenten het meeste te lijden hebben. Een voorbeeld: de Commissie heeft AstraZeneca bestraft omdat de onderneming het octrooisysteem misbruikte om zo het op de markt brengen te vertragen van generische geneesmiddelen die met haar eigen 'kaskraker' Losec concurreerden. Om mededingingsproblemen op te lossen, werd niet alleen van formele inbreukprocedures gebruikgemaakt, maar ook van de nieuwe mogelijkheid sinds Verordening (EG) nr. 1/2003 om van ondernemingen verbindende toezeggingen te krijgen. Dit was bijvoorbeeld het geval in verband met het commerciële beleid van Coca-Cola.

Een mijlpaal bij de toepassing van Verordening (EG) nr. 1/2003 waren de twee sectorale onderzoeken (artikel 17) die van start gingen: één in de sector financiële diensten en één in de energiesector (gas en elektriciteit), twee sectoren die van cruciaal belang zijn voor het verwezenlijken van de algemenere doelstelling "Groei en Banen" van de Commissie. Met deze sectorale onderzoeken heeft de Commissie haar toezegging hard gemaakt om in haar de handhavingsbeleid een proactievere en meer economische benadering te gaan volgen. De Commissie zal de uitkomsten van deze onderzoeken gebruiken om te bepalen of en zo ja welke maatregelen op het gebied van handhaving en toezicht in deze sectoren nodig zijn om ervoor te zorgen dat de interne markt naar behoren functioneert. De analyse van de uitkomsten van deze onderzoeken en er daarna de passende conclusies aan verbinden, zal voor DG Concurrentie een van de belangrijke opdrachten voor 2006 (en daarna) worden.

Wat concentraties betreft, zijn de handhavingsactiviteiten in 2005 toegenomen, als gevolg van de algemene toename in de activiteiten op het gebied van fusies en overnames. Er werden 313 concentratiezaken aangemeld, of een stijging met 25% ten opzichte van 2004. Het onderzoek van zaken door DG Concurrentie is ook steeds meer gebaseerd op een almaar grondiger onderzoek van de feiten. Daarbij ligt de nadruk op het opsporen van mededingingsbezwaren aan de hand van een gedegen economische analyse en grondig feitenonderzoek. Bijzondere aandacht ging daarbij naar concentraties die de verwezenlijking van de liberaliseringsdoelstellingen van de EU kunnen belemmeren.

De EU-concurrentieregels doeltreffender maken was een van de hoofddoelstellingen van de modernisering. Dat is alleen mogelijk door ervoor te zorgen dat het European Competition Network (ECN), waarin de Commissie en de nationale mededingingsautoriteiten samenwerken, goed kan functioneren. Het netwerk wil vooral zorgen voor de coherente en consistente toepassing van de EU-concurrentieregels in de EU van na de uitbreiding. In dat verband werd de Commissie, overeenkomstig artikel 11, lid 4, van Verordening (EG) nr. 1/2003, in kennis gesteld van bijna 80 zaken waarin een nationale mededingingsautoriteit een beschikking wilde geven op grond van artikel 81 en/of 82.

DG Concurrentie speelt, in nauwe samenwerking met DG Informatiemaatschappij, een belangrijke rol bij de tenuitvoerlegging van het (op de beginselen van het EU-mededingingsrecht voortbouwende) reguleringskader voor elektronische communicatie dat de Commissie in 2002 heeft goedgekeurd. In dat verband is DG Concurentie, samen met DG Informatiemaatschappij, medeverantwoordelijk voor de doorlichting van door nationale toezichthouders aangemelde reguleringsmaatregelen voor elektronische-communicatiemarkten. In 2005 behandelde DG Concurrentie 201 dergelijke aanmeldingen (meer dan het dubbel van de 89 aanmeldingen in 2004). Ook het aantal beschikkingen dat de Commissie ten aanzien van die aanmeldingen heeft gegeven, is tussen 2004 en 2005 bijna verdubbeld - van 64 tot 117.

In 2005 hebben we ook belangrijke stappen gezet om ervoor te zorgen dat de beschikkingen van de Commissie op mededingingsgebied ook daadwerkelijk ten uitvoer worden gelegd, zoals mag blijken uit de inleiding (in december) van de formele procedure wegens niet-nakoming in de zaak Microsoft. Ook op het gebied van staatssteun is het bedrag van de onrechtmatige en onverenigbare staatssteun die op basis van beschikkingen tussen 2000 en medio 2005 nog moest worden teruggevorderd, gedaald: op een bedrag van in totaal 9,4 miljard EUR was er eind juni 2005 zo'n 7,9 miljoen EUR daadwerkelijk teruggevorderd.

Naast het Actieplan Staatssteun heeft DG Concurrentie ook belangrijke vooruitgang geboekt bij zijn ambitieuze herziening van het mededingingsbeleid, met als doel het handhavingsbeleid op het gebied van de mededinging te verruimen om zo de EU-concurrentieregels doeltreffender te maken en het concurrentievermogen te versterken. Het discussiestuk van DG Concurrentie over de toepassing van artikel 82 van het EG-Verdrag op misbruik in de vorm van uitsluitingsgedrag en de goedkeuring van het groenboek over schadeclaims zal bijdragen tot een versterking van de 'concurrentiecultuur' in de EU. Een ander voorbeeld is het voorstel van de Commissie om de groepsvrijstellingsverordening voor lijnvaartconférences (waarbij de EU-concurrentieregels voor beperkende zakelijke praktijken buiten toepassing waren verklaard) in te trekken. Door de vrijstelling in te trekken kunnen EU-exporteurs profiteren van lagere transporttarieven voor even betrouwbare diensten, hetgeen het concurrentievermogen van het EU-bedrijfsleven versterkt.

Tot slot heeft DG Concurrentie in 2005 ook aanzienlijke middelen geïnvesteerd in initiatieven voor een betere regelgeving. Het ging met name om het screenen van nieuwe initiatieven van de Commissie om de impact ervan op de mededinging na te gaan, maar ook door bij de lidstaten het belang van concurrentie te bepleiten. Samen met de werkzaamheden voor de uitbouw van ons eigen beleid, hebben deze initiatieven ertoe bijgedragen de concurrentieregels doeltreffender te maken en hebben ze gezorgd voor transparantie en voorspelbaarheid voor zowel bedrijfsleven als consumenten.

Al met al werd in 2005 belangrijke vooruitgang geboekt, zowel bij de consolidering van de herziene concurrentieregels op gebied van antitrust en concentraties, als bij de ingrijpende hervorming op het gebied van staatssteun. Dit jaar zijn we ook goed gevorderd bij het doorvoeren van een meer impactgerichte, strikter economische aanpak van mededingingsproblemen in alle bestaande instrumenten. Ook heeft DG Concurrentie belangrijke nieuwe projecten op stapel gezet - met als blikvanger de sectorale onderzoeken - waarvan de uitkomsten in de komende jaren zullen resulteren in nieuwe initiatieven en/of handhavingsbeleid. Een en ander zal ten goede komen aan EU-consumenten (particulieren zowel als ondernemingen) en zal bijdragen tot het concurrentievermogen van de EU.

BERICHT VAN DE RAADADVISEUR-AUDITEURS

De Commissie heeft de functie van raadadviseur-auditeur in het leven geroepen zodat de leiding van de administratieve procedure in antitrust- en fusiezaken kon worden toevertrouwd aan een onafhankelijk persoon, die ervaring heeft in concurrentieaangelegenheden en die over de nodige integriteit beschikt om deze procedures objectief, transparant en doelmatig te laten verlopen. De raadadviseur-auditeurs voeren deze opdracht uit in overeenstemming met het mandaat.

Vertrouwelijkheid of toegang tot het dossier in het kader van de mededeling over de regels voor toegang tot het dossier

In 2005 rezen in een aantal zaken moeilijke vragen in verband met de toegang tot het dossier. Meer bepaald zorgden in een aantal zaken waar het dossier duizenden documenten bevatte waarvoor terecht vertrouwelijkheid was gevraagd, verzoeken om toegang tot het dossier voor vertragingen in de procedure. Omdat bij elk document moet worden nagegaan of het beweerde belang bij toegang met het oog op de rechten van verdediging prevaleerde over vertrouwelijkheid, is een grondige voorbereiding van toegang tot het dossier van essentieel belang om een procedure vlot te laten verlopen.

Het is in het belang van alle betrokkenen dat de procedure vlot en soepel verloopt. Daarom moeten zowel de partijen die informatie verstrekken als de partijen die om toegang tot vertrouwelijke informatie vragen, de leidende beginselen inzake vertrouwelijkheid in acht nemen. Met name:

- wie informatie verstrekt, moet zijn verzoek om vertrouwelijke behandeling voldoende motiveren en beperken tot specifieke passages waarvoor het risico op ernstig nadeel redelijkerwijs kan worden gevraagd. Een niet-vertrouwelijke versie van de informatie moet worden verstrekt, samen met een beknopte beschrijving van alle gegevens die werden geschrapt. Het is van belang dat de niet-vertrouwelijke versies en de beschrijvingen van de geschrapte informatie zodanig zijn opgesteld dat een partij die toegang tot het dossier krijgt, kan bepalen of de geschrapte informatie relevant kan zijn voor haar verdediging en of er dus voldoende redenen zijn om aan de Commissie toegang tot de betrokken informatie te vragen;

- partijen die om toegang tot vertrouwelijke informatie vragen, moeten gedetailleerde, onderbouwde verzoeken indienen waaruit duidelijk, uit oogpunt van hun rechten van verdediging, hun belang bij de specifieke documenten blijkt.

Besluiten van de raadadviseur-auditeurs

In 2005 hebben de raadadviseur-auditeurs bij het behandelen van individuele verzoeken om toegang tot het dossier in 7 zaken 13 besluiten genomen op grond van artikel 8 van hun mandaat. Op grond van dat artikel kunnen partijen toegang vragen tot documenten die zij nodig hebben om naar behoren hun recht te worden gehoord te kunnen uitoefenen, en waartoe zij geen toegang hebben gekregen omdat het vertrouwelijke documenten betrof. De raadadviseur-auditeur kan besluiten om toegang tot dergelijke documenten te weigeren of om volledige dan wel gedeeltelijke toegang te verlenen.

De raadadviseur-auditeurs hoefden in 2005 geen besluit op grond van artikel 9 te nemen. Op grond van dat artikel in hun mandaat kunnen de raadadviseur-auditeurs beslissen dat de Commissie toch toegang tot informatie kan geven, ook al maakt de betrokken onderneming bezwaar maakt tegen inzageverlening, wanneer zij van oordeel zijn dat de informatie niet beschermd is of wanneer, na afweging van het belang bij het vrijgeven van de informatie tegen de mogelijk daardoor veroorzaakte schade, de vrijgave de doorslag geeft. Een beroep tegen dergelijk besluit kan een beroep worden ingesteld bij de EU-rechter. Deze procedure wordt gemeenzaam de Akzo-procedure genoemd.

Om een zware procedure te vermijden zijn de raadadviseur-auditeurs begonnen met het zenden van "pre-artikel 9"-brieven. Daarmee worden ondernemingen van de voorlopige positie van de raadadviseur-auditeurs in kennis gesteld, vooraleer een definitief en juridisch bindend besluit op grond van artikel 9 wordt genomen. In 2005 is een aantal van deze brieven verzonden.

Omvang van het dossier in een zaak

In 2005 erkenden de raadadviseur-auditeurs dat de partijen, in lijn met de rechtspraak, het recht moeten hebben om, op verzoek, toegang te krijgen tot alle documenten die objectief verband houden met de beweerde inbreuk, behoudens de normale uitzonderingen in verband met vertrouwelijkheid van de documenten of het feit dat het interne documenten betreft. Toch hebben de diensten van de Commissie een zekere marge om al dan niet te besluiten onderzoeken die volgens hen voldoende met elkaar verband houden, samen te voegen. Op basis van objectieve redenen kunnen de betrokken diensten van de Commissie besluiten dat een omvattend en grondig onderzoek van de te onderzoeken concurrentieverstorende gedragingen vereist dat verschillende product- of geografische markten tezelfdertijd moeten worden onderzocht, of niet.

Verslagen van de raadadviseur-auditeurs en hoorzittingen

De raadadviseur-auditeurs stelden in 2005 tussentijdse en/of eindverslagen op in 3 concentratie- en 12 antitrustzaken; voor een aantal van deze zaken had de hoorzitting in 2004 plaatsgevonden. In 2005 werd in 8 antitrustzaken om een hoorzitting verzocht. Er werden geen hoorzittingen gehouden in concentratiezaken. De afnemende belangstelling voor hoorzittingen in concentratiezaken valt mogelijk te verklaren door de wens van de partijen om de beperkt beschikbare tijd te gebruiken voor onderhandelingen over corrigerende maatregelen – in plaats van voor het aanvechten van de beoordeling van de Commissie voor een ruimer publiek, waaronder zich ook een aantal ondernemingen kunnen bevinden die vijandig staan tegenover de concentratie.

Procedure voor mondelinge verklaringen

In 2005 is een nieuwe procedure ingesteld die ervoor moet zorgen dat ondernemingen die in het kader van de clementieregeling met de Commissie willen samenwerken, daarvan niet worden afgeschrikt door het risico op discovery in civiele schadeprocedures in jurisdicties buiten de EU. Dit betekent dat de overige leden van het vermoedelijke kartel niet op de gebruikelijke wijze toegang krijgen tot verklaringen van ondernemingen (dus via cd-rom/dvd of op papier). Wel mogen de partijen aantekeningen maken bij het beluisteren van de opnames van de verklaringen die de clementieverzoeker heeft afgelegd.

I – Antitrust – Artikelen 81, 82 en 86 van het EG-Verdrag

A – Wetgeving, interpretatieve regels en procedureregels

1. MISBRUIK VAN MACHTSPOSITIE

1. Op 19 december heeft DG Concurrentie een discussiestuk uitgebracht over de toepassing van de EU-concurrentieregels over het misbruik van machtspositie (artikel 82 van het EG-Verdrag)[1]. Het discussiestuk is opgesteld ter bevordering van het debat over hoe de EU-markten best worden beschermd tegen uitsluitingsgedrag van ondernemingen met een machtspositie, dat de resterende concurrentiedruk op de markten dreigt te beperken. In het discussiestuk wordt een kader voorgesteld voor de voortdurende strikte handhaving van artikel 82 EG, dat wordt gebaseerd op de in recente zaken verrichte economische analyse, en waarin een mogelijke methodologie wordt uiteengezet voor de beoordeling van een aantal van de meest voorkomende machtsmisbruiken, zoals afbraakprijzen, merkexclusiviteit, koppelverkoop en weigering om te leveren. Andere vormen van misbruik, zoals discriminerende en uitbuitende gedragingen zullen het voorwerp zijn van verdere werkzaamheden van de Commissie in 2006. DD Concurrentie verzocht om uiterlijk op 31 maart 2006 opmerkingen te maken over dit discussiestuk.

2. Artikel 82 van het EG-Verdrag verbiedt het misbruik van een machtspositie. Misbruiken worden veelal ingedeeld in misbruik door uitsluiting, waarbij concurrenten van de markt worden uitgesloten, en exploiterend misbruik, waarbij de onderneming met een machtspositie haar marktmacht uitbuit door – bijvoorbeeld – buitensporige prijzen op te leggen. In het discussiestuk worden alleen misbruiken door uitsluiting behandeld.

3. Het discussiestuk beschrijft een algemeen kader voor het onderzoek van misbruik door uitsluitingsgedragingen van een onderneming met een machtspositie. Wanneer een onderneming met een machtspositie actief is op een markt, is de concurrentie op die markt al zwak. Daarom is het doel van de concurrentieregels de gedragingen van die onderneming met een machtspositie, die de concurrentie verder kunnen verzwakken en consumenten kunnen benadelen, te vermijden, ongeacht of dat nadeel zich op korte, middellange of lange termijn voordoet. Voor op de prijs gerichte gedragingen, zoals kortingen, wordt in het stuk nagegaan of alleen gedragingen die even efficiënte concurrenten kunnen uitsluiten als misbruik moeten worden aangemerkt. In het stuk wordt ook nagegaan of op grond van artikel 82 van het EG-Verdrag rekening moet worden gehouden met efficiëntiewinsten en, zo ja, op welke manier. Indien daarmee rekening moet worden gehouden, moeten de geclaimde efficiëntiewinsten primeren over het restrictieve effect van het betrokken gedrag.

4. DG Concurrentie voert momenteel een breed overleg over het discussiestuk. Zij heeft het reeds besproken in het European Competition Network (ECN) en heeft nu de openbare raadpleging gestart. Als onderdeel van deze raadplegingsprocedure zal de Commissie in het voorjaar van 2006 een hoorzitting houden over misbruik van een machtspositie, en in het bijzonder over het in het discussiestuk voorgestelde kader.

2. Overeenkomsten en onderling afgestemde feitelijke gedragingen

2.1. Groepsvrijstellingsverordeningen in de vervoersector

2.1.1. Zeevervoer

Intrekking van Verordening (EEG) nr. 4056/86 van de Raad – Groepsvrijstelling voor lijnvaartconferenties

5. Op 14 december heeft de Commissie een voorstel[2] voor een Verordening van de Raad goedgekeurd houdende intrekking van Verordening (EEG) nr. 4056/86 over de toepassing van de artikelen 81 en 82 op het zeevervoer[3]. De Raad zal over dit voorstel beslissen met gekwalificeerde meerderheid na raadpleging van het Europees Parlement.

6. De doelstelling is om een einde te maken aan de groepsvrijstelling voor lijnvaartconferenties, op grond waarvan lijnvaartondernemingen in conferenties vrachtprijzen kunnen vaststellen en de capaciteit kunnen regelen. De evaluatie die drie jaar in beslag nam, werd afgerond met een effectbeoordeling die leerde dat lijnvaartconferenties de vier cumulatieve voorwaarden van artikel 81, lid 3, niet vervulden en dat het intrekken van de groepsvrijstelling de vrachtprijzen waarschijnlijk zou doen dalen, terwijl een betrouwbare dienstverlening behouden blijft en de concurrentiekracht van de Europese industrie, in het bijzonder die van EU-uitvoerders, wordt versterkt. Het voorstel voorziet voor de bepalingen inzake de groepsvrijstelling voor lijnvaartconferenties in een overgangsperiode van twee jaar vanaf de dag waarop de verordening door de Raad wordt vastgesteld.

7. Het voorstel is er ook op gericht Verordening (EG) nr. 1/2003 van de Raad[4] te wijzigen door de werkingssfeer ervan uit te breiden tot cabotage en wilde vaart en bijgevolg de concurrentieregels op dezelfde wijze toe te passen op alle economische sectoren.

8. Om de overgang naar een volledig concurrerend regime gemakkelijker te maken, is de Commissie voornemens om in 2007 de gepaste richtsnoeren over concurrentie in het zeevervoer vast te stellen.

Verlenging en wijziging van Verordening (EG) nr. 823/2000 van de Commissie – groepsvrijstellingsverordening voor consortia

9. Op 20 april stelde de Commissie Verordening (EG) nr. 611/2005 vast tot wijziging van de bestaande groepsvrijstellingsverordening voor lijnvaartconsortia[5]. De verordening verlengt Verordening (EG) nr. 823/2000 van de Commissie tot 25 april 2010 en voegt twee kleine wijzigingen toe. De wijzigingen staan een lid van het consortium toe het consortium te verlaten zonder enige financiële sanctie na een beginperiode van niet meer dan 24 maanden. Dit is zes maanden meer dan bij de vorige regeling. Bovendien is deze beginperiode nu ook van toepassing wanneer de partijen bij een bestaande overeenkomst zijn overeengekomen om een aanzienlijke nieuwe investering te verrichten in de door het consortium aangeboden zeevervoerdiensten. Een dergelijke investering moet ten minste de helft uitmaken van de door de consortiumleden verrichte totale investeringen. Ten slotte werd een van de basisvoorwaarden voor vrijstelling, namelijk het bestaan van daadwerkelijke prijsconcurrentie in het consortium, opgeheven: ook met “individuele vertrouwelijke contracten” mag nu rekening worden gehouden om het bestaan van een dergelijke concurrentie aan te tonen.

10. De groepsvrijstelling voor consortia is nauw verbonden met de groepsvrijstelling voor lijnvaartconferenties (Verordening (EEG) nr. 4056/86 van de Raad). Gelet op de nauwe banden tussen beide groepsvrijstellingen vond de Commissie dat het noch nodig, noch nuttig was om belangrijke wijzigingen aan te brengen aan de groepsvrijstelling consortia vóór het einde van de evaluatie van Verordening (EEG) nr. 4056/86.

2.1.2. Luchtvervoer

Vervanging van groepsvrijstellingsverordening (EEG) nr. 1617/93 van de Commissie

11. De Commissie ging door met de in 2004 gestarte raadplegingsprocedure over de herziening van Verordening (EEG) nr. 1617/93[6], door op 2 maart een document te publiceren over de in het kader van de raadpleging ontvangen opmerkingen.

12. Op 15 november keurde de Commissie een voorontwerp van een groepsvrijstellingsverordening goed ter vervanging van Verordening (EEG) nr. 1617/93 van de Commissie. Verwacht wordt dat het voorontwerp door het Adviescomité voor mededingingsregelingen en economische machtsposities wordt besproken. Het voorontwerp van groepsvrijstellingsverordening bepaalt dat:

13. overleg over passagiersvervoertarieven op luchtdiensten binnen de EU zal van een groepsvrijstelling genieten tot 31 december 2006; deze vrijstelling zal niet worden verlengd na deze datum;

14. overleg over verdeling van slots en luchthavendienstregelingen zal van een groepsvrijstelling genieten tot 31 december 2006; deze vrijstelling zal niet worden verlengd na deze datum;

15. overleg over passagiersvervoertarieven op luchtdiensten tussen punten in de EU en punten in derde landen zal tot 31 december 2008 van een groepsvrijstelling genieten, die is onderworpen aan verplichtingen inzake verslaggeving.

16. Samen met de voorbereiding van een nieuwe groepsvrijstellingsverordening, hebben Commissiedepartementen ook besprekingen met IATA en verscheidene individuele luchtvaartmaatschappijen aangeknoopt.

2.2. Groepsvrijstellingsverordening motorvoertuigendistributie

Clausules inzake vestigingsplaats in distributieovereenkomsten voor motorvoertuigen genieten niet langer van een groepsvrijstelling.

17. Op 1 oktober trad het laatste deel van de door de Commissie doorgevoerde hervorming van de op de motorvoertuigendistributie toepasselijke concurrentieregels in werking: “vestigingsclausules” in distributiecontracten tussen autofabrikanten en dealers vallen niet langer onder de groepsvrijstellingsverordening motorvoertuigendistributie (Verordening (EG) nr. 1400/2002 van de Commissie). Vestigingsclausules zijn bepalingen in distributieovereenkomsten voor auto’s waarin voor de dealer een specifieke vestigingsplaats wordt aangeduid en die de dealer verbieden om op andere plaatsen bijkomende verkoop- of leveringspunten te vestigen.

18. De nieuwe regel heeft betrekking op personenauto’s en lichte commerciële voertuigen. Hij is niet van toepassing op exclusieve-distributiesystemen of op overeenkomsten die slechts minimale gevolgen hebben voor de markt[7]. Voor selectieve distributieovereenkomsten betekent de nieuwe regel dat vestigingsclausules die dealers beletten om bijkomende verkoop- of leveringspunten te openen, buiten de bij de groepsvrijstellingsverordening gecreëerde “vrijplaats” zullen vallen.

19. Twee beleidsdoelstellingen liggen aan de basis van de nieuwe regel[8]:

20. het herleiden van territoriale beperkingen zodat consumenten van daadwerkelijke concurrentie tussen dealers kunnen profiteren, vooral inzake prijzen en in gebieden waar zij niet daadwerkelijk over de mogelijkheid beschikken te kiezen tussen dealers van hetzelfde merk; en

21. de ontwikkeling van innovatieve distributievormen, zoals verkooppunten voor meerdere merken, vergemakkelijken.

22. Door vestigingsclausules aan te pakken op grond van artikel 5 van de verordening, heeft de Commissie erkend dat er meer ruimte is voor individuele toetsing, van geval tot geval, of een clausule al dan niet aan alle gestelde voorwaarden voldoet om een uitzondering op grond van artikel 81, lid 3, te rechtvaardigen. De meest waarschijnlijke positieve effecten van vestigingsclausules in selectieve distributiesystemen zijn dat zij meeliften (free-riding) op investeringen en reclame van gevestigde dealers kunnen voorkomen.

23. Wat de eerste in de verordening vermelde soort vestigingsclausules – clausules die het openen van bijkomende verkooppunten verbieden – betreft, is het moeilijk om in te zien hoe het openen van bijkomende verkooppunten door autofabrikanten kan worden geëist om meeliftgedrag te vermijden. De verordening staat autofabrikanten toe te eisen dat secundaire verkooppunten voldoen aan alle kwalitatieve normen die van toepassing zijn op de dealers in het gebied waar het verkooppunt geopend zal worden, en van tevoren te controleren of aan deze normen is voldaan. Dat zal over het algemeen voorkomen dat op oneerlijke wijze wordt geprofiteerd van de investeringen en de promotie-inspanningen van de bestaande dealers. Het is bovendien onwaarschijnlijk dat secundaire verkooppunten tot een stijging van de transactie- en logistieke kosten van een autofabrikant zullen leiden, omdat het contract dat hij met de dealer heeft, zal blijven bepalen waar de autofabrikant de door de dealer bestelde auto’s moet leveren. Dit houdt in dat het, wanneer dealers een tweede verkooppunt in een andere lidstaat vestigen, niet nodig is nog een contract met de plaatselijke importeur te sluiten, hoewel de autofabrikant natuurlijk bepaalde taken aan de plaatselijke importeur kan delegeren, zoals het controleren of aan de kwaliteitscriteria wordt voldaan. De aankoopvoorwaarden en verkoopdoelstellingen blijven dezelfde als die welke zijn vastgesteld overeenkomstig de bestaande distributieovereenkomst.

24. Wat de tweede in de verordening vermelde soort vestigingsclausules betreft – clausules die het openen van bijkomende leveringspunten verbieden –, kan een individueel onderzoek wellicht eerder leiden tot een verschillend resultaat. Er kan een groter risico bestaan dat dergelijke leveringspunten worden gebruikt (of misbruikt) om op oneerlijke wijze te profiteren van de investeringen, promotie-inspanningen en goodwill van de in dat gebied bestaande dealers. Wanneer leveringspunten in de praktijk de facto worden gebruikt om “verkopen” af te sluiten (in tegenstelling tot loutere “diensten inzake overdracht”), zou een fabrikant met succes de afwijking op grond van artikel 81, lid 3, kunnen inroepen, op voorwaarde dat het beperken van het openen van leveringspunten de enige manier is om dergelijke risico’s van meeliftgedrag, die zouden kunnen leiden tot een destabilisatie van zijn distributienetwerk, te voorkomen.

3. Procedureregels

3.1 . Toegang tot het dossier

25. Op 13 december stelde de Commissie een mededeling vast betreffende de regels voor toegang tot het dossier van de Commissie in antitrust- en fusiezaken[9]. De mededeling bevat het kader voor het uitoefenen van het recht van toegang tot het dossier overeenkomstig de bepalingen waarnaar in de mededeling uitdrukkelijk wordt verwezen. Ze heeft geen betrekking op de mogelijkheid om documenten te verstrekken in het kader van andere procedures. Het in de mededeling beschreven recht op toegang tot het dossier – dat moet worden onderscheiden van het algemene recht op toegang tot documenten op grond van Verordening (EG) nr. 1049/2001[10] – staat de betrokkenen waaraan de Commissie een mededeling van punten van bezwaar heeft gezonden, toe hun recht van verdediging daadwerkelijk uit te oefenen.

26. Het doel van de mededeling – die de mededeling over de toegang tot het dossier van 1997 vervangt – bestaat erin de transparantie en helderheid te versterken in de procedure van de Commissie voor het behandelen van verzoeken om toegang tot het dossier in antitrust- en fusiezaken. Daartoe wordt in de mededeling vastgesteld dat de adressaten van de punten van bezwaar van de Commissie recht hebben op toegang tot het dossier, hetzij in elektronische, hetzij in papieren vorm. De mededeling bepaalt wanneer aan partijen toegang tot het dossier wordt verleend. Zij bepaalt dat het “dossier van de Commissie” alle documenten bevat die verband houden met de specifieke procedure die heeft geleid tot de mededeling van punten van bezwaar van de Commissie. Interne documenten van de Commissie (waaronder documenten die met lidstaten werden uitgewisseld), bedrijfsgeheimen en andere vertrouwelijke informatie zijn echter niet toegankelijk voor partijen. De Commissie interpreteert het begrip “interne documenten” als omvattende, in beginsel, alle correspondentie tussen de Commissie en haar externe deskundigen. De resultaten van studies die in het kader van een procedure zijn uitgevoerd en documenten die nodig zijn om de in de studie aangewende methodologie te begrijpen of om de technische juistheid ervan na te gaan, zijn echter wel toegankelijk.

27. De mededeling bevat een uitgebreide beschrijving van procedures voor de behandeling van vertrouwelijke informatie en voor het in de praktijk verlenen van toegang tot het dossier. Ook wordt de procedure beschreven voor het oplossen van onenigheid over verzoeken om vertrouwelijke behandeling, en de rol daarbij van de raadadviseur-auditeur.

28. In de mededeling wordt ook de daarmee verband houdende kwestie behandeld van de toegang tot specifieke documenten voor klagers in antitrustprocedures en andere betrokkenen in concentratieprocedures. De reikwijdte van een dergelijk recht is echter beperkter dan die van het recht op toegang tot het dossier.

3.2. Omgaan met marktinformatie en klachten

29. De Commissie waardeert informatie van bedrijven en consumenten aangezien deze bijdraagt tot het garanderen van de daadwerkelijke handhaving van de concurrentieregels. De Commissie verwelkomt informatie over sectoren waarin de markt niet goed functioneert en over vermeende inbreuken op de concurrentieregels.

30. Deze informatie kan op verschillende manieren aan de Commissie worden bezorgd:

31. Aan klokkenluiders en clementieverzoeken[11] wordt de hoogste prioriteit gehecht. Kartels zijn de ergste vorm van concurrentieverstorende activiteiten en de Commissie besteedt veel middelen aan acties om die te bestrijden.

32. Marktinformatie[12] is altijd welkom, ongeacht of deze leidt tot een onderzoek in een individueel geval. Alleen door uit een aantal bronnen een reeks gegevens te verzamelen, kan de Commissie een coherent begrip van de markt opbouwen.

33. Formele klachten[13] die kwesties van communautair belang aan de orde stellen en en die geschikte achtergrondinformatie bevatten, zijn ook welkom. Veel belangrijke beschikkingen van de Commissie waren wellicht niet mogelijk geweest zonder de informatie en de actieve steun van een klager. Het is meestal nuttig met DG Concurrentie contact op te nemen alvorens een formele klacht in te dienen. Informele contacten vóór het indienen van een klacht maken het mogelijk om in een vroeg stadium te overleggen over de informatie die ter beschikking van de eventuele klager wordt gesteld en kunnen helpen te verduidelijken of een zaak voor de Commissie prioritair zal zijn.

34. Al deze wijzen waarop informatie wordt verstrekt, zijn belangrijk en kunnen leiden tot handhavend optreden. De Commissie zal elke verklaring nauwkeurig onderzoeken en beantwoorden.

KADER 1: ARTIKELEN 81 EN 82 VAN HET EG-VERDRAG: COMMUNAUTAIR BELANG BIJ HET VERVOLGEN VAN VERMEENDE INBREUKEN EN PRIORITEITSTELLING Potentiële klagers wordt verzocht om met de volgende overwegingen rekening te houden vooraleer bij de Commissie een formele klacht in te dienen. Mededingingsautoriteiten en rechtbanken van de lidstaten Wanneer consumenten en bedrijven overwegen om bij de Commissie een formele klacht in te dienen, mogen zij niet uit het oog verliezen dat de mededingingsautoriteiten van de lidstaten ook EU-concurrentierecht toepassen en met de Commissie samenwerken in het ECN. Potentiële klagers moeten daarom nagaan of een mededingingsautoriteit niet goed geplaatst is om op te treden. Wanneer bijvoorbeeld een vermoedelijke inbreuk hoofdzakelijk op het grondgebied van een lidstaat de concurrentie aantast, is het mogelijk dat de nationale mededingingsautoriteit een zaak zal willen behandelen. Zelfs wanneer een zaak gevolgen heeft voor de concurrentie in meer dan een lidstaat, kunnen nationale mededingingsautoriteiten samenwerken bij het verzamelen van bewijsmateriaal in een concurrentiezaak en kunnen twee of drie mededingingsautoriteiten van lidstaten samen een zaak behandelen. Meer uitgebreide richtsnoeren over werkverdeling in het ECN is beschikbaar op de website van de Commissie[14]. Potentiële klagers moeten ook overwegen om een vordering in te stellen bij een nationale rechterlijke instantie. Veel zaken kunnen adequaat worden behandeld door nationale rechterlijke instanties met inbegrip van vorderingen inzake de nakoming van contractuele verbintenissen, de toepassing van de civiele sanctie van nietigheid van artikel 81, lid 2, of verzoeken om voorlopige maatregelen[15]. De Commissie steunt ook nadrukkelijk het recht van de personen die schade hebben geleden door mededingingsverstorende gedragingen, om voor nationale rechterlijke instanties[16] schadevergoeding te vorderen, en heeft een groenboek[17] vastgesteld waarin de opties worden besproken om schadevorderingen te vergemakkelijken. Prioriteiten Alle potentiële klagers die voornemens zijn bij de Commissie een formele klacht in te dienen, moeten er ook rekening mee houden dat de Commissie, hoewel zij alle verkregen informatie zeer ernstig neemt, niet over de middelen beschikt om elk probleem dat haar wordt voorgelegd, te onderzoeken. De Commissie heeft prioriteiten gesteld en concentreert haar beperkte middelen op het onderzoek en de vervolging van de ernstigste inbreuken en op het behandelen van de zaken die relevant zijn voor de ontwikkeling van het EU-concurrentierecht en voor het garanderen van de coherente toepassing van de artikelen 81 en 82 van het EG-Verdrag[18]. Zich baserend op de beschikbare informatie, gebruikt de Commissie een of meer van de volgende criteria, die geschikt zijn voor de individuele zaak, om te beslissen of er al dan niet sprake is van voldoende communautair belang om diepgaand onderzoek uit te voeren in een klacht[19]: de draagwijdte van de impact op de werking van de concurrentie op de interne markt, zoals in het bijzonder aangegeven door: de geografische reikwijdte van de aangeklaagde gedragingen, of het economisch belang van de aangeklaagde gedragingen, of de omvang van de markt, of het belang voor eindgebruikers van de betrokken producten of van de aangeklaagde gedragingen; of de marktpositie van de ondernemingen die het voorwerp zijn van de klacht of de werking van de betrokken markt in zijn geheel; de mate van complexiteit van het vereiste onderzoek, de waarschijnlijkheid dat een inbreuk wordt vastgesteld en of het in het licht van deze gegevens aangewezen is om een diepgaand onderzoek te voeren; de mogelijkheid voor de klager om de zaak aan een nationale rechterlijke instantie in een lidstaat voor te leggen, in het bijzonder rekening houdend met de vraag of de zaak het voorwerp van particuliere handhaving is of reeds is geweest of van die aard is dat ze op die manier adequaat kan worden behandeld; de vraag of het aangewezen is om op te treden op basis van een individuele klacht die betrekking heeft op specifieke juridische kwesties die de Commissie in een of meer andere zaken reeds onderzoekt of heeft onderzocht en/of die het voorwerp uitmaken van een procedure voor de gemeenschapsrechter; het stopzetten of wijzigen van de aangeklaagde gedragingen, in het bijzonder wanneer toezeggingen bindend zijn verklaard door een beschikking van de Commissie overeenkomstig artikel 9 van Verordening (EG) nr. 1/2003 of wanneer de aangeklaagde ondernemingen hun gedragingen om andere redenen hebben gewijzigd, op voorwaarde dat geen belangrijke aanhoudende mededingingsverstorende gevolgen noch de ernst van de vermeende inbreuken aan de klacht een communautair belang geven, ondanks de stopzetting of wijziging; het belang van andere gebieden van Gemeenschapsrecht of nationaal recht die door de aangeklaagde gedragingen worden aangetast vergeleken met het belang van de door de klager opgeworpen mededingingsbezwaren. Deze criteria worden echter soepel toegepast. Het is onmogelijk om abstracte regels te definiëren over de vraag of de Commissie al dan niet moet optreden. Er zullen altijd factoren zijn die hierboven niet zijn vermeld en die de prioriteitsgraad van een bepaalde zaak kunnen doen toenemen of afnemen. De Commissie is bovendien niet verplicht een zaak af te wijzen wegens gebrek aan communautair belang. Wanneer de Commissie echter niet vindt dat er een voldoende communautair belang is om een diepgaand onderzoek te rechtvaardigen, zal zij normaliter de klacht verwerpen met verwijzing naar een of meer van deze criteria. De Commissie tracht binnen een termijn van vier maanden de klagers mee te delen of zij een klacht al dan niet zal onderzoeken. |

- 4. Toetsing van EU-wetgeving aan concurrentie

35. Een belangrijke actie uit de op 22 en 23 maart hernieuwde Lissabon-strategie, was de verbetering van het Europese en nationale regelgevingskader teneinde het concurrentievermogen te bevorderen. De werkzaamheden met het oog op een “betere regelgeving” begonnen in 2002 in het kader van een actieplan van de Commissie, dat op 16 maart werd herzien. Daaronder vallen alle hangende wetgevingsvoorstellen, bestaande regels (vereenvoudiging) en nieuwe wetgevings- en beleidsvoorstellen van de EU. In het verlengde van het actieplan stelde de Commissie in juni[20] herziene richtsnoeren voor effectbeoordeling vast, waaronder alle wetgevings- en beleidsinitiatieven vielen die in het jaarlijkse werkprogramma van de Commissie waren opgenomen. In dergelijke beoordelingen worden alternatieven onderzocht om een gesteld probleem op te lossen en de economische en sociale gevolgen, en de gevolgen voor het milieu daarvan geëvalueerd.

36. De richtsnoeren voor effectbeoordeling erkennen dat “stevige concurrentie in een ondernemersvriendelijk klimaat […] een onmisbare motor [is] voor productiviteitsgroei en concurrentievermogen”[21]. Daarom maakt concurrentiescreening een wezenlijk deel uit van effectbeoordeling. De richtsnoeren voor effectbeoordeling bevatten een niet-exhaustieve opsomming van de soorten voorstellen die moeten worden onderzocht op mogelijke negatieve effecten voor de concurrentie (bijvoorbeeld regels inzake geliberaliseerde netwerkindustrieën, maatregelen die gevolgen hebben voor toetredings- of uittredingsbelemmeringen, vrijstellingen van concurrentieregels, enz.)[22].

37. De basis-“mededingingstest” die in de context van de screening van het concurrentiebeleid wordt uitgevoerd, houdt in dat bij aanvang twee fundamentele vragen worden gesteld. Ten eerste: welke beperkingen van de concurrentie kunnen direct of indirect uit het voorstel voortvloeien (beperkt het de markttoegang, tast het de bedrijfsvoering aan, enz.)? Ten tweede: kan de betrokken beleidsdoelstelling worden bereikt met minder beperkende maatregelen ? Concurrentiescreening kan leiden tot de keuze voor minder beperkende regelgevingsmethoden of tot marktgerichte methoden om bepaalde beleidsdoelstellingen te bereiken, waardoor onnodige of onevenredige beperkingen van de concurrentie worden vermeden. Dit is zowel in het belang van de consumenten als van de industrie.

5. Groenboek over schadevorderingen wegens schending van de communautaire antitrustregels

38. De in de artikelen 81 en 82 van het Verdrag neergelegde concurrentieregels kunnen zowel worden gehandhaafd door mededingingsautoriteiten (publiekrechtelijke handhaving) als door particuliere partijen die een procedure inleiden voor een nationale rechterlijke instantie (particuliere handhaving). Een van de doelstellingen van de modernisering van de EG-antitrustregels was de rol van de nationale rechterlijke instanties en de nationale mededingingsautoriteiten in de handhaving van deze regels nieuw leven in te blazen. Verordening (EG) nr. 1/2003 benadrukt de gezamenlijke verantwoordelijkheid van de Commissie, de nationale rechterlijke instanties en de nationale mededingingsautoriteiten op dit punt, en voorziet in de noodzakelijke instrumenten om een betere en coherente handhaving van de EG-antitrustregels te bereiken. Wat de publiekrechtelijke handhaving betreft, werken de Commissie en de nationale mededingingsautoriteiten momenteel nauw samen in het European Competition Network (ECN) om de EG-antitrustregels toe te passen. Wat particuliere handhaving betreft, schaft Verordening (EG) nr. 1/2003 het monopolie van de Commissie inzake de toepassing van artikel 81, lid 3, af, waardoor de nationale rechterlijke instanties de bevoegdheid krijgen om de artikelen 81 en 82 van het EG-Verdrag volledig toe te passen. Deze nationale rechterlijke instanties beschikken over de exclusieve bevoegdheid om schadevergoeding toe te kennen aan slachtoffers van inbreuken op het concurrentierecht.

39. Schadevorderingen in antitrustzaken vormen het hoofdthema van het door de Commissie op 19 december[23] vastgestelde groenboek. De Commissie wil dit soort vorderingen, waarvan er tot nog toe zeer weinig werden ingesteld[24], aanmoedigen omdat daarmee een dubbel doel wordt gediend. Schadevorderingen bieden de slachtoffers van inbreuken op het EG-antitrustrecht niet alleen de mogelijkheid om schadevergoeding te krijgen, zij vormen ook een extra stimulans voor ondernemingen om de EG-antitrustregels te eerbiedigen. Schadevorderingen versterken niet alleen de gevolgen van vaststellingen van inbreuken door de mededingingsautoriteiten, zij moeten ook een op zichzelf staand handhavingsinstrument zijn. Particuliere handhaving van EG-antitrustregels wordt derhalve een instrument om de draagwijdte van de handhaving van de artikelen 81 en 82 van het EG-Verdrag uit te breiden. Bovendien raken individuele ondernemingen of consumenten in Europa die daadwerkelijk een schadevordering kunnen instellen, nauwer betrokken bij de handhaving van concurrentieregels. Dergelijke ervaring uit de eerste hand vergroot de directe relevantie van de concurrentieregels voor ondernemingen en consumenten. Door de EG-antitrustregels beter te helpen afdwingen, dragen schadevorderingen bij tot de naleving van die regels en derhalve tot daadwerkelijke concurrentie in Europa. Zij zijn derhalve belangrijke instrumenten om een concurrerende economie tot stand te brengen en te behouden, wat een essentieel onderdeel is van de Lissabon-strategie die gericht is op de groei van de economie van de Europese Unie en de schepping van arbeidsplaatsen voor de burgers van Europa.

40. Het Hof van Justitie bevestigde in 2001 in zijn arrest Courage v Crehan dat slachtoffers van een inbreuk van de EG-antitrustregels een recht hebben om schadevergoeding te vorderen en dat de lidstaten in een procedureel kader moeten voorzien dat een effectieve vergoedingsregeling mogelijk maakt[25]. Het belangrijkste doel van dit groenboek is vast te stellen wat de belangrijkste belemmeringen zijn voor een doeltreffender systeem inzake schadevorderingen en aan te geven wat de verdere opties en de eventuele maatregelen zijn om schadevorderingen naar aanleiding van inbreuken op het EG-antitrustrecht te vergemakkelijken.

41. In het groenboek worden een aantal cruciale thema’s behandeld, zoals de toegang tot bewijsmateriaal, de noodzaak om schuld te bewijzen, de berekening van de schade, de mogelijkheid om de “passing on defence” in te roepen, de procesbevoegdheid van indirecte afnemers, de mogelijkheden inzake vertegenwoordiging en collectieve vordering, de kosten van vorderingen, de coördinatie van openbare en private handhaving en de regels over rechterlijke bevoegdheid en toepasselijk recht.

42. Het doel van het groenboek is de discussie tot stand brengen over hoe het aantal succesvolle schadevorderingen voor inbreuken op EG-antitrustregels kan worden verhoogd. Op basis van de op het groenboek ontvangen reacties zal de Commissie onderzoeken welke eventuele actie nodig is om dergelijke vorderingen verder te begunstigen.

B – Toepassing van de artikelen 81, 82 en 86

1. ENERGIE, BASISINDUSTRIEËN, CHEMISCHE EN FARMACEUTISCHE PRODUCTEN

1.1. Energie

Sectorale onderzoeken inzake gas en elektriciteit

43. In verband met de toepassing van de antitrustregels van de EU in de energiesector was de belangrijkste maatregel in 2005 het opstarten van de sectorale onderzoeken inzake gas en elektriciteit. Op 13 juni heeft de Commissie een beschikking gegeven[26] betreffende het openen van onderzoeken in de sectoren gas en elektriciteit overeenkomstig de bevoegdheden van de Commissie op grond van artikel 17 van Verordening (EG) nr. 1/2003 van de Raad. De motivering voor de sectorale onderzoeken is uiteengezet in een mededeling van de Commissaris voor Mededinging, in overleg met de Commissaris voor Energie[27].

44. De sectorale onderzoeken maken deel uit van de werkzaamheden van de Commissie om een nieuwe impuls te geven aan de Lissabon-strategie en met name de doelstellingen van het stimuleren van economische groei en werkgelegenheid en het omvormen van de Europese Unie tot "de meest concurrerende en dynamische kenniseconomie van de wereld". Om de Lissabon-strategie terug op het juiste spoor te zetten, heeft de Commissie besloten over te gaan tot een meer proactieve toepassing van de mededingingsregels, met name via sectorale onderzoeken, teneinde open en concurrerende markten in Europa, in het bijzonder in de energiesector, tot stand te brengen[28].

45. De onderzoeken zijn toegespitst op de onlangs geliberaliseerde elektriciteits- en gassector. De marktintegratie is veel langzamer verlopen dan verwacht en heeft tot nog toe geen wijziging gebracht in de vaak sterke concentratie die kenmerkend is voor beide sectoren. In 2004 en 2005 zijn de prijzen sterk gestegen, en de klachten van verbruikers dat ze geen competitieve aanbiedingen van hun leverancier kunnen krijgen, zijn aanzienlijk toegenomen. Deze elementen wezen erop dat de markten niet optimaal functioneren en verantwoordden het openen van een onderzoek op grond van artikel 17 van Verordening (EG) nr. 1/2003 en het gebruik van de onderzoekinstrumenten waarover de Commissie beschikt.

46. In de elektriciteitssector is het onderzoek geconcentreerd op de prijsvormingsmechanismen op de groothandelsmarkten voor elektriciteit, de elektriciteitsopwekking en –voorziening en factoren die de distributie- en aanbodstrategie van de producenten bepalen. Er wordt in het bijzonder nagegaan of de elektriciteitsproducenten een belangrijke marktmacht hebben en de groothandelsprijzen voor elektriciteit kunnen beïnvloeden. Deze evaluaties zullen waarschijnlijk ook econometrische analyses omvatten. Speciale aandacht zal worden besteed aan belemmering van de markttoegang en van grensoverschrijdende stromen, bijvoorbeeld als gevolg van langlopende leveringsovereenkomsten in bepaalde lidstaten en de wettelijke en operationele regelingen voor intraconnectoren tussen de nationale elektriciteitsnetwerken.

47. In de gassector is het onderzoek gericht op invoercontracten op lange termijn, swapovereenkomsten en belemmeringen voor grensoverschrijdende gasstromen. De balanceringseisen voor gasnetgebruikers en de gasopslag zullen eveneens onder de loep worden genomen alsook downstreamcontracten op lange termijn en de mogelijke effecten daarvan op de omschakelingskosten en de markttoegang.

48. De onderzoeken in de gas- en elektriciteitssector behandelen verschillende kwesties omdat de ontwikkeling van de mededinging in beide sectoren zich in een verschillende fase bevindt en de sectoren sterk uiteenlopende productiestructuren hebben. Toch zal rekening worden gehouden met het verband tussen beide sectoren. Het belang van gas als primaire brandstof voor elektriciteitsopwekking neemt immers voortdurend toe, en meer competitieve gasmarkten zouden onmiddellijk een gunstig effect op de elektriciteitsmarkten kunnen hebben.

49. Het doel van DG Concurrentie is te bepalen of de inbreuken op de artikelen 81, 82 en 86 er de oorzaak van zijn dat de elektriciteits- en gasmarkt kennelijk slecht functioneren; in dat geval zou de Commissie proactief corrigerend kunnen optreden. Op basis van de elementen die tijdens het onderzoek zijn verzameld en de daaruit voortvloeiende handhavingsprioriteiten zal DG Concurrentie de zaken die onder de artikelen 81, 82 of 86 van het EG-Verdrag vallen, behandelen zodra zulks nodig blijkt. De resultaten van de onderzoeken zullen waarschijnlijk ook worden gebruikt om te bepalen hoe doeltreffend het huidige wetgevende kader bij de liberalisering van de gas- en elektriciteitsmarkt kan zijn.

50. Met het oog op de doelgerichtheid en doeltreffendheid van de onderzoeken heeft DG Concurrentie bij de voorbereiding van de onderzoeken overleg gepleegd met bedrijfsverenigingen, consumentenorganisaties, andere departementen van de Commissie (met inbegrip van DG Vervoer en Energie), nationale mededingingsautoriteiten en nationale toezichthouders, en hun Europese vertegenwoordigers. Het doel van DG Concurrentie is te zorgen voor transparantie gedurende het hele proces. Na een eerste analyse van de antwoorden heeft de Commissie een reeks aspecten gepresenteerd aan een aantal fora, in het bijzonder de raad Energie van 1 december. Tijdens die Raad heeft de Commissie eveneens verslag uitgebracht over de implementatie van het wetgevingspakket voor liberalisering van de energiesector. De belangrijkste aandachtspunten die DG Concurrentie in zijn discussiestuk[29] vermeldt, betreffen de bestaande concentratie, verticale afscherming, het gebrek aan marktintegratie en aan transparantie, en het prijsvormingsmechanisme. Begin 2006 zal een voorlopig verslag worden ingediend, gevolgd door een uitgebreide publieke raadpleging over het verslag. Het definitieve verslag over het onderzoek in de energiesector moet eind 2006 verschijnen.

51. De sectorale onderzoeken betekenen een substantiële versterking van het vermogen van de Commissie om de mededinging in de onlangs geliberaliseerde gas- en elektriciteitssector proactief te bevorderen maar tegelijk is in 2005 met het oog op de ondersteuning van het liberaliseringsproces ook actief werk gemaakt van handhavingsmaatregelen in specifieke gevallen.

Langetermijnovereenkomsten voor gaslevering op downstreammarkten

52. Een specifiek probleem dat is ontstaan nadat de gassector in 2005 voor mededinging is opengesteld, is de mogelijke afscherming van de downstreammarkt door langlopende gasvoorzieningscontracten tussen de traditionele leveranciers aan de ene kant en de distributiebedrijven en industriële en commerciële gebruikers aan de andere.

53. Langlopende contracten beletten de afnemers over te schakelen op andere leveranciers die betere voorwaarden aanbieden. In sommige gevallen lopen de thans geldende contracten pas af na vele jaren, zodat de klanten niet van de groeiende mededinging in de sector kunnen profiteren. De gasvoorzieningsmarkt biedt ook aanzienlijke schaalvoordelen, bijvoorbeeld doordat de grotere balancerings- en flexibiliteitskosten proportioneel afnemen naarmate grotere hoeveelheden gas worden geleverd. Omgekeerd kunnen langlopende contracten op de stroomafwaartse gasmarkt een afremmend effect hebben op de mogelijkheden voor alternatieve leveranciers om een voldoende groot marktaandeel te veroveren en zo doeltreffend te kunnen concurreren. Deze langlopende contracten kunnen dus leiden tot marktafscherming en tot mededingingsproblemen wanneer ze niet onontbeerlijk zijn om compenserende voordelen voor de verbruiker op te leveren.

54. DG Concurrentie, de nationale mededingingsautoriteiten en de nationale toezichthouders hebben de kwestie van langlopende downstreamcontracten tweemaal besproken binnen de subgroep energie van het European Competition Network (ECN). Het Bundeskartellamt heeft een verslag gepubliceerd over langlopende contracten op de markt voor de levering van gas aan lokale nutsbedrijven (Stadtwerke) in Duitsland. Vervolgens is het Kartellamt onderhandelingen gestart met de vijftien grootste leveranciers op deze markt teneinde duidelijke beperkingen op de duur van hun leveringscontracten vast te stellen. Deze onderhandelingen zijn afgebroken in september, en het Bundeskartellamt heeft aangekondigd dat het een formele verbodprocedure zal inleiden[30]. DG Concurrentie onderzoekt eveneens een zaak betreffende langlopende gasvoorzieningscontracten op de Belgische markt.

Gevallen van territoriale beperking

55. In de loop van 2005 heeft DG Concurrentie zijn inspanningen voortgezet om te voorkomen dat de vóór de liberalisering bestaande handelspraktijken op de energiemarkten het liberaliseringsproces zouden ondermijnen. Deze inspanningen werden beloond door de schrapping van territoriale beperkingen uit de gasleveringscontracten tussen Gazprom en een aantal belangrijke traditionele groothandelaren in de EU. Territoriale beperkingen houden in dat gasimporteurs geen gas naar andere lidstaten mogen uitvoeren en/of beperken hun initiatieven in die richting, waardoor de marktintegratie en de mededinging tussen bestaande ondernemingen worden afgeremd.

56. In 2003 had DG Concurrentie ervoor gezorgd dat Gazprom en het Italiaanse olie- en gasbedrijf Eni Spa [31] een eind aan die praktijken maakten. In februari[32] heeft DG Concurrentie gezorgd voor verbeteringen in de gasleveringscontracten tussen de Oostenrijkse groothandelaar OMV en de Russische gasproducent Gazprom. Meer in het bijzonder zal OMV niet langer worden verhinderd het gas dat het van Gazprom koopt, buiten Oostenrijk door te verkopen, en zal het Gazprom vrijstaan aan andere afnemers in Oostenrijk te verkopen zonder dat het het gas eerst aan OMV moet aanbieden (voorkeurrecht). OMV heeft er ook mee ingestemd bij te dragen tot het verhogen van de capaciteit op de TAG-pijpleiding, die Russisch gas via Oostenrijk naar Italië vervoert. Dit resultaat kan worden vergeleken met het resultaat dat in 2003 in verband met Eni is bereikt. De toezeggingen zijn grotendeels identiek aan die welke Eni, de andere aandeelhouder in de TAG-pijpleiding, in oktober 2003 aan de Commissie heeft gedaan. Gezien deze ontwikkelingen werd besloten het onderzoek af te sluiten.

57. In juni[33] heeft DG Concurrentie zijn onderzoek beëindigd naar de gasleveringscontracten tussen Gazprom en de belangrijkste Duitse groothandelaar E.on Ruhrgas AG, een lid van de E.on groep, nadat het de schrapping van de territoriale beperkingen uit deze contracten had verkregen. Bovendien zal Gazprom niet langer gebonden zijn door een clausule van meest begunstigde afnemer, die vroeger in deze contracten was opgenomen. Op grond van deze clausules moest Gazprom aan Ruhrgas dezelfde voorwaarden bieden als aan de concurrenten van Ruhrgas op de Duitse groothandelsmarkt.

58. De beëindiging van deze twee zaken houdt in dat alle zaken die de Commissie in 2001 heeft geopend in verband met exportbeperkingen op Russisch gas (Oostenrijk, Frankrijk, Duitsland, Italië en Nederland) thans zijn afgesloten. Het eveneens in 2001 gestarte onderzoek naar de invoer van Algerijns gas door Italiaanse en Spaanse ondernemers wordt voortgezet.

Regelgevend kader

59. In 2005 is het regelgevend kader voor de interne elektriciteits- en gasmarkt verder ontwikkeld. Op 28 september hebben de Raad en het Parlement een verordening goedgekeurd betreffende de voorwaarden voor de toegang van derden tot aardgastransmissienetten. Verwacht wordt dat deze verordening de mogelijkheden voor grensoverschrijdende handel door nieuwkomers op de markt zal verbeteren[34]. Begin 2006 zal een richtlijn betreffende de voorzieningszekerheid en de infrastructuurinvesteringen in de elektriciteitssector worden aangenomen[35]. Deze richtlijn zou een betrouwbaar regelgevend kader moeten bieden dat gunstig is voor nieuwe investeringen in elektriciteitsopwekking en -infrastructuur.

60. In 2005 heeft de Commissie verder gestreefd naar de omzetting door de lidstaten van de tweede gasrichtlijn[36] en elektriciteitsrichtlijn[37], die de hoeksteen van de regelgeving inzake het liberaliseringsproces van de energiemarkten vormen. Er zijn aanzienlijke vorderingen behaald. Krachtens de tweede gas- respectievelijk elektriciteitsrichtlijn is de Commissie ook verplicht om tegen eind 2005 verslag uit te brengen over de vorderingen bij de totstandbrenging van een interne gas- en elektriciteitsmarkt. De Commissie heeft op 1 december haar verslag aan de Raad Energie gepresenteerd. Het verslag stemt overeen met de analyse van de sectorale onderzoeken van DG Concurrentie, en stelt voor onderzoeken per land uit te voeren alvorens eind 2006 wordt beslist of een derde liberaliseringspakket nodig is.

61. Voorts heeft het Hof van Justitie in zijn arrest van 7 juni in de zaak VEMW een aantal belangrijke aspecten van het regelgevend kader verduidelijkt[38] . Hoewel de zaak specifiek betrekking had op langetermijnreserveringen van interconnectiecapaciteit in Nederland, heeft ze belangrijke implicaties voor talrijke al lang bestaande langetermijnreserveringen van interconnectiecapaciteit die na de inwerkingtreding van de eerste elektriciteitsrichtlijn zijn blijven bestaan[39].

62. Het Hof was van oordeel dat de prioritaire toegang die in de Nederlandse wet- en regelgeving aan eerder bestaande leveringscontracten werd toegekend (in dit specifieke geval 23% van de totale interconnectiecapaciteit) een discriminatie vormt die krachtens de elektriciteitsrichtlijn van 1996 is verboden, aangezien alle oude en nieuwe gebruikers van het netwerk op grond van de artikelen 7 en 16 van deze richtlijn gelijk moeten worden behandeld. Het Hof motiveerde deze uitspraak met de redenering dat iedere andere interpretatie de overgang van een monopolistische en versnipperde naar een open en concurrerende markt in gevaar zou kunnen brengen. Het Hof was ook van oordeel dat Nederland op grond van de richtlijn een vrijstelling voor bestaande contracten had kunnen aanvragen maar dat niet tijdig heeft gedaan.

63. Deze uitspraak zou de toon kunnen zetten voor verdere rechtszaken op nationaal niveau en maatregelen van de nationale toezichthouders. Wat de handhaving van het antitrustrecht betreft, effent de uitspraak het pad voor de inleiding van zaken door DG Concurrentie, ook al had de uitspraak van het Hof niet uitdrukkelijk betrekking op mededingingsvraagstukken.

64. Het sectorale onderzoek zal DG Concurrentie waarschijnlijk een goed overzicht verschaffen in de feitelijke situatie in verband met langetermijnreserveringen en inzake de noodzaak van follow-uponderzoek.

65. Ten slotte was 2005 ook het jaar waarin de handel in CO2-emissierechten[40] van start is gegaan. Hoewel die maatregel niet alleen voor de energiesector van belang is, zijn de effecten ervan wellicht het duidelijkst voelbaar op de elektriciteitsmarkten. De handel in emissierechten schijnt een effect op de elektriciteitsprijzen gehad te hebben, doordat de elektriciteitsproducenten de prijs van de emissierechten ten dele doorberekenen in de prijzen voor eindgebruikers. Sommige elektriciteitsverbruikers hebben geklaagd dat de prijsverhogingen niet gerechtvaardigd waren, aangezien de emissierechten meestal kosteloos werden toegekend.

REPSOL

66. Hoewel de Commissie in 2005 prioriteit verleende aan de recent geliberaliseerde gas- en elektriciteitssector, werd ook verder werk gemaakt van inbreuken in andere energiesectoren zoals de distributie van motorbrandstoffen.

67. Op 20 oktober 2004 heeft de Commissie overeenkomstig artikel 27, lid 4, van Verordening (EG) nr. 1/2003 een bekendmaking gepubliceerd[41] teneinde de toezeggingen die REPSOL C.P.P. (REPSOL) overeenkomstig artikel 9, lid 1, van Verordening (EG) nr. 1/2003 had gedaan, aan een markttoets te onderwerpen. Dit onderzoek werd door de Commissie ingeleid op grond van artikel 81 van het EG-Verdrag en had betrekking op de toepassing van exclusiviteitsclausules voor de levering van motorbrandstoffen in het kader van door REPSOL gesloten distributiecontracten, die hebben geleid tot de afscherming van de Spaanse markt voor groothandels- en kleinhandelsverkoop van motorbrandstoffen. De contracten waren oorspronkelijk ter kennis van de Commissie gebracht maar deze kennisgeving was op 1 mei 2004 verstreken.

68. Op 17 juni 2004 is aan REPSOL een voorlopige beoordeling in de zin van artikel 9, lid 1, van Verordening (EG) nr. 1/2003 gezonden.

69. In deze voorlopige beoordeling wordt gesteld dat de markttoegang moeilijk is en dat de REPSOL-contracten sterk bijdragen tot een mogelijke afscherming van de markt doordat zij een groot deel van de markt aan REPSOL binden en bovendien een lange looptijd hebben (met name de pacht- en vruchtgebruikcontracten waarvoor REPSOL een eigendomsrecht met beperkte duur had, hebben een looptijd van 25 tot 40 jaar).

70. De door REPSOL aangeboden toezeggingen kennen aan een aantal handelaren met een pacht- of vruchtgebruikcontract (een "U/S-contract") een recht op vroegtijdige opzegging toe, op voorwaarde dat een schadevergoeding aan REPSOL wordt betaald. Voorts zal REPSOL geen nieuwe overeenkomsten met DODO-tankstations[42] van meer dan vijf jaar sluiten, en tot eind 2006 geen nieuw DODO-tankstation aankopen. De tenuitvoerlegging van de voorgestelde toezeggingen zou worden gecontroleerd door een door REPSOL aangewezen trustee.

71. In aansluiting op de resultaten van de markttest betreffende de voorgestelde toezeggingen heeft REPSOL herziene toezeggingen ingediend, en overweegt de Commissie een beschikking op grond van artikel 9, lid 1, van Verordening (EG) nr. 1/2003 te geven, waardoor deze herziene toezeggingen een verbindend karakter zouden krijgen.

1.2. Basisindustrieën

Handelsovereenkomst ALROSA/De Beers

72. Op 3 juni heeft de Commissie overeenkomstig artikel 27, lid 4, van Verordening (EG) nr. 1/2003 een bekendmaking gepubliceerd[43] betreffende een markttest van de toezeggingen[44] die ALROSA en De Beers in de zin van artikel 9, lid 1, van Verordening (EG) nr. 1/2003 hebben gedaan. Het onderwerp van het onderzoek van de Commissie overeenkomstig de artikelen 81 en 82 van het EG-Verdrag en de artikelen 53 en 54 van de EER-Overeenkomst is een handelsovereenkomst tussen deze twee bedrijven, die beide actief zijn in de sector winning en leveren van ruwe diamant. De overeenkomst was oorspronkelijk ter kennis van de Commissie gebracht maar deze kennisgeving is op 1 mei 2004 verstreken.

73. De mededelingen van punten van bezwaar die in januari en juli 2003 aan de bedrijven werden gezonden, vormden de voorlopige beoordeling van de Commissie in de zin van artikel 9, lid 1, van Verordening (EG) nr. 1/2003.

74. In de voorlopige beoordeling wordt gesteld dat De Beers een machtspositie op de wereldmarkt voor ruwe diamant bekleedt. Door het sluiten van een handelsovereenkomst met ALROSA, zijn belangrijkste concurrent, zou De Beers controle verwerven over een belangrijke leveringsbron op de markt voor ruwe diamant en toegang verwerven tot een uitgebreid gamma diamanten die anders buiten zijn bereik zouden blijven. Daardoor zou enerzijds ALROSA als leverancier op de markt buiten Rusland worden uitgeschakeld en anderzijds de bestaande marktmacht van De Beers worden versterkt met als gevolg dat de groei of instandhouding van de mededinging op de markt voor ruwe diamant zou worden belemmerd.

75. In de voorlopige beoordeling werd eveneens opgemerkt dat De Beers, de grootste producent van diamant in de wereld, als gevolg van de handelsovereenkomst zou optreden als distributeur voor ongeveer de helft van de productie van zijn grootste concurrent. Aangezien de handel aanzienlijke hoeveelheden zou omvatten en de overeenkomst zou gesloten worden tussen de twee grootste ondernemingen voor de handel in ruwe diamant, zou de mededinging op de markt door de handelsovereenkomst in sterke mate worden verzwakt.

76. De door ALROSA en De Beers aangeboden toezeggingen hielden een geleidelijke daling in van de waarde van hun onderlinge verkoop van ruwe diamant naar 700 miljoen USD in 2005, 625 miljoen USD in 2006, 550 miljoen USD in 2007, 475 miljoen USD in 2008, 400 miljoen USD in 2009 en 275 miljoen USD in 2010 en de daaropvolgende jaren. In verband met prijsbepaling, sortering en waardering zouden ALROSA en De Beers een overeenkomst sluiten die met de handelsovereenkomst vergelijkbaar is. De tenuitvoerlegging van de aangeboden toezeggingen zou worden gecontroleerd door trustees die respectievelijk door ALROSA en De Beers worden aangewezen.

77. In aansluiting op de resultaten van de markttoets van de aangeboden toezeggingen, overweegt de Commissie om een beschikking vast te stellen overeenkomstig artikel 9, lid 1, van Verordening (EG) nr. 1/2003, waardoor de herziene toezeggingen een verbindend karakter zouden krijgen.

1.3. Chemische stoffen

78. In 2005 heeft DG Concurrentie een "mededingsscreening” uitgevoerd op een aantal ontwerp-wetgevingsteksten in de sector chemische stoffen. Het gaat onder meer om de geplande herziening van Richtlijn 91/414/EEG[45] inzake gewasbescherming, die het in de handel brengen van gewasbeschermingsproducten regelt, en het voorstel van de Commissie voor een verordening inzake de registratie, beoordeling, vergunningverlening en beperkingen met betrekking tot chemische stoffen[46] ( “REACH” ), die zal voorzien in de registratie van zo een 30.000 bestaande en alle toekomstige chemische stoffen.

79. Deze analyse uit mededingingsoogpunt is thans aan de gang en houdt verband met mogelijke wijzigingen die in de loop van het wetgevingsproces in de voorstellen kunnen worden aangebracht. Zij heeft vooral tot doel ervoor te zorgen dat deze wetgevingsteksten en met name de kosten voor het bedrijfsleven, niet tot concurrentiedistorsies leiden.

1.4. Farmaceutische producten

Mededinging bij generische producten

80. Een competitieve farmaceutische industrie vormt een topprioriteit voor de Commissie, met name in het licht van de Lissabon-strategie. Aan innovatieve producten moet een uitgebreide bescherming door intellectuele-eigendomsrechten worden toegekend, zodat ondernemingen hun O&O-uitgaven kunnen recupereren en voor hun innovatie worden beloond. Pogingen van ondernemingen om deze bescherming onrechtmatig te verlengen, remmen de stimulans tot innovatie evenwel af en vormen een ernstige inbreuk op de EU-mededingingsregels. Concurrentie van generische producten die na het verstrijken van een octrooi door derden worden geproduceerd, stimuleert normaal verdere innovatie van farmaceutische producten.

81. In verband met de zaak- AstraZeneca (zie kader 2) en parallel daarmee heeft DG Concurrentie kennis gekregen van gedragingen die in strijd met de mededingingsregels zouden kunnen zijn en tot doel hebben de concurrentie vanwege generische producten uit te sluiten of te vertragen. Deze informatie heeft geleid tot een versterkt toezicht op de mededinging in de sector generische geneesmiddelen.

Parallelhandel in farmaceutische producten

82. De Commissie is van oordeel dat de parallelhandel in farmaceutische producten een middel is tot arbitrage tussen lidstaten met hoge en met lage prijzen, wat bijdraagt tot de totstandbrenging van een gemeenschappelijke markt voor farmaceutische producten. De Europese rechtbanken hebben een restrictief standpunt ingenomen betreffende de toepassing van artikel 81 van het EG-Verdrag op leveringscontingenten die de handel tussen lidstaten beperken of onmogelijk maken, omdat de toepassing van die contingenten eenzijdig gedrag vanwege de ondernemingen vormt.

83. Unilaterale leveringscontingenten zouden echter onder artikel 82 van het EG-Verdrag kunnen vallen. Eventueel moet echter rekening worden gehouden met de mogelijke objectieve motivering van dergelijke systemen.

Kader 2: AstraZeneca: misbruik van overheidsprocedures in de farmaceutische sector Op 15 juni heeft de Commissie een beschikking aangenomen waarbij aan AstraZeneca AB en AstraZeneca Plc (AZ) een boete van 60 miljoen EUR wordt opgelegd wegens inbreuk op artikel 82 van het EG-Verdrag en artikel 54 van de EER-Overeenkomst door misbruik van overheidsprocedures en regelgeving in een aantal EER-landen met als doel producenten van generische geneesmiddelen en parallelhandelaren uit te sluiten van concurrentie met het AZ-geneesmiddel Losec tegen maagzweren[47]. Bij de bepaling van de hoogte van de boete werd rekening gehouden met het feit dat sommige kenmerken van het misbruik, met name van de overheidsprocedures, als nieuw kunnen worden beschouwd. 1. Relevante markt De relevante markt omvat de nationale markten voor zogenoemde protonpompremmers (PPI's), die op recept worden verkocht voor de behandeling van gastro-intestinale maagzuurgerelateerde aandoeningen (zoals maagzweren). Het middel Losec van AZ was de eerste PPI. 2. Machtspositie van AZ op de betrokken nationale PPI-markten De vaststellingen van de Commissie over de machtspositie van AZ in de betrokken jaren en landen zijn onder meer gebaseerd op het hoge marktaandeel van AZ en zijn positie als gevestigd speler op de PPI-markt. De eerste speler op een geneesmiddelenmarkt kan in het algemeen hogere prijzen verkrijgen en handhaven dan latere markttoetreders. In de Commissiebeschikking wordt ook aandacht gegeven aan monopsonistische kopers (d.w.z. de nationale gezondheidszorgstelsels) en prijsregulering. In de beschikking wordt opgemerkt dat de onderhandelingspositie van monopsonistische kopers sterk verzwakt is ten opzichte van bedrijven die werkelijk innovatieve nieuwe producten (zoals Losec) aanbieden. Bovendien kunnen monopsonistische kopers geen controle uitoefenen op de markttoegang. 3. Misbruik van de regelgeving Het eerste misbruik door AZ betrof een inbreuk op een verordening van de Raad van 1992[48] betreffende de invoering van een aanvullend beschermingscertificaat voor geneesmiddelen op grond waarvan de bescherming door het basisoctrooi voor farmaceutische producten kan worden uitgebreid. Het misbruik bestond in hoofdzaak uit systematische misleidende informatie die AZ vanaf midden 1993 aan een aantal octrooibureaus in sommige EER-landen had verstrekt in verband met zijn aanvragen voor bijkomende bescherming voor omeprazole (het actieve bestanddeel in het AZ-geneesmiddel Losec). Door deze misleidende informatie heeft AZ in verschillende landen aanvullende bescherming gekregen. Daardoor werden goedkopere generische versies van Losec met vertraging in de handel gebracht, wat kosten voor de gezondheidszorg en de verbruiker met zich heeft gebracht. De Commissie was van oordeel dat de toepassing van dergelijke procedures en voorschriften onder bepaalde omstandigheden een misbruik kan vormen, in het bijzonder wanneer de autoriteiten of lichamen die deze procedures toepassen, weinig of geen beoordelingsbevoegdheid hebben. Het bestaan van corrigerende maatregelen op grond van andere wettelijke voorschriften kan op zich de toepassing van artikel 82 van het EG-Verdrag niet uitsluiten, zelfs indien die bepalingen aspecten van de uitsluitingspraktijk omvatten. De Commissie was in haar beschikking van oordeel dat er geen reden is om de toepasbaarheid van het mededingingsrecht te beperken tot situaties waarin die praktijken geen schending van andere wetten inhouden of waarin geen andere corrigerende maatregelen bestaan. 4. Misbruik van de procedures voor toelating van geneesmiddelen Het tweede misbruik vond plaats aan het eind van de jaren negentig en bestond in verzoeken van AZ voor het schrappen van zijn vergunning voor het in de handel brengen van Losec-capsules in Denemarken, Noorwegen en Zweden op een ogenblik dat de Losec-capsules uit de handel werden genomen en Losec in die drie landen MUPS-tabletten lanceerde. Door de selectieve deregistratie werd vergunning voor de referentiemarkt opgeheven waarop producenten van generische geneesmiddelen en parallelhandelaren zich op dat ogenblik moesten baseren om markttoegang te verwerven en/of te behouden. De Commissie was van oordeel dat AZ door zijn gedragingen ernaar streefde de bestaande bescherming de facto geruime tijd na de in de geldende regels vastgestelde periode te verlengen en dat het daarin tot op zekere hoogte ook is geslaagd. Dit tweede misbruik wordt eveneens gekenmerkt door concurrentiewerende intenties binnen een regelgevend kader dat is gekenmerkt door een beperkte of onbestaande discretionaire bevoegdheid van de betrokken autoriteiten. Bedrijven met een machtspositie hebben een bijzondere verantwoordelijkheid om op redelijke wijze van particuliere of openbare rechten gebruik te maken, rekening houdend met de mogelijkheden van markttoegang van andere partijen. De Commissie heeft in haar beschikking opgemerkt dat afzonderlijke handelingen voor het starten, intrekken of aanvragen van deregistratie normaal op zich geen misbruik vormen. |

2. Informatie, communicatie en media

2.1. Elektronische communicatie en postdiensten

Roamingtarieven bij mobiele telefonie

84. Op het gebied van roaming (d.w.z. gebruik van mobiele telefonie in het buitenland) heeft de Commissie op 10 februari aan de Duitse exploitanten van mobiele netwerken T-Mobile International AG & Co. KG (T-Mobile) en Vodafone D2 GmbH (Vodafone) mededelingen van punten van bezwaar gezonden. De bezwaren betreffende de tarieven die zowel T-Mobile als Vodafone aan buitenlandse exploitanten van mobiele netwerken voor internationale roaming op groothandelsniveau hebben aangerekend (zogenaamde inter-operator tariffs – IOT). De voorlopige conclusies van het onderzoek van de Commissie naar T-Mobile hielden in dat T-Mobile van zijn machtspositie in Duitsland misbruik had gemaakt door vanaf 1997 tot op zijn minst eind 2003 internationale roamingdiensten op groothandelsniveau via zijn eigen netwerk aan te bieden tegen oneerlijke en overdreven tarieven. De Commissie kwam tot dezelfde voorlopige conclusies in verband met de tarieven van Vodafone voor de periode vanaf 2000 tot op zijn minst eind 2003.

Breedbanddiensten

85. In verband met breedbanddiensten heeft de Commissie in 2004 de verbintenissen van Deutsche Telekom AG (DT) aanvaard tot beëindiging van haar praktijk in de vorm van prijsklem bij de gedeelde toegang tot aansluitlijnen (lijndeling) in Duitsland, die voorlopig als misbruik van een machtspositie was bestempeld[49]. De daaruit voortvloeiende regeling was gebaseerd op de methode inzake prijsklem als vastgesteld in de beschikking Deutsche Telekom [50]. Na raadpleging van de Duitse nationale toezichthouder (Bundesnetzagentur) aanvaardde de Commissie de regeling, die tot een aanzienlijke daling van de tarieven voor lijndeling leidde. Vervolgens begonnen verschillende ondernemingen hun netwerken uit te breiden om breedbanddiensten op basis van lijndeling aan te bieden. Op 24 mei diende DT evenwel een aanvraag bij Bundesnetzagentur in waarin het kennis gaf van zijn voornemen om de tarieven voor lijndeling opnieuw te verhogen. De departementen van de Commissie hebben geconstateerd dat dit ertoe zou leiden dat de vóór de overeenkomst bestaande prijsklem zich opnieuw zou voordoen en hebben daarom DT verzocht zijn verbintenissen na te leven. Om te voorkomen dat de Commissie een formele procedure zou inleiden heeft DT een nieuwe aanvraag bij Bundesnetzagentur ingediend waarin het verzocht om dezelfde tarieven als in 2004. Bundesnetzagentur waarmee de departementen van de Commissie in deze zaak nauw hebben samengewerkt, heeft uiteindelijk zijn goedkeuring gehecht aan groothandelstarieven die lager waren dan de aangevraagde tarieven en de tarieven die nodig waren opdat DT zijn verbintenissen zou nakomen[51]. De Commissie verwacht dat de verbeterde voorwaarden voor het verstrekken van breedbanddiensten via lijndeling een positief effect op de mededinging zullen hebben en de penetratie van breedbanddiensten in Duitsland zullen vergroten, waardoor de consument uiteindelijk een ruimere keuze zal hebben en de verbruikersprijzen zullen dalen.

Onderzoek in de sector 3G

86. In september heeft de Commissie haar sectoraal onderzoek afgerond van de mededingingssituatie op de markt voor nieuwe systemen van mobiele communicatie die audiovisuele informatie kunnen doorgeven (3G). Op 27 mei zijn de bevindingen van het sectorale onderzoek publiek gepresenteerd, waarna de marktdeelnemers opmerkingen bij die vaststellingen hebben gemaakt.

87. Het sectorale onderzoek, dat een gezamenlijk initiatief van de Commissie en de Toezichthoudende Autoriteit van EVA was, werd uitgevoerd in 2004 en de eerste helft van 2005 omdat de Commissie zich ervan wenste te vergewissen dat de sportcontent, die van kritiek belang is voor het opstarten van nieuwe mobiele diensten, niet door concurrentieverstorende gedragingen wordt belemmerd. Bij het onderzoek werden de gedragingen van alle actoren die betrokken zijn bij aankoop, wederverkoop en exploitatie van mobiele rechten op sportgebeurtenissen uitgebreid onder de loep genomen.

88. Circa 230 organisaties hebben de in 2004 verzonden vragenlijsten beantwoord. Bij het onderzoek van de verzamelde gegevens heeft DG Concurrentie bovendien 50 situaties geanalyseerd waarin bij de verkoop van 3G-rechten mededingingsproblemen waren opgedoken.

89. Door de resultaten van het sectorale onderzoek heeft de Commissie een duidelijk inzicht verworven in de huidige marktontwikkelingen en de bestaande marketing- en exploitatiepatronen in alle fasen van de waardeketen van sportrechten voor mobiele platforms. De vaststellingen van het sectorale onderzoek en de follow-upmaatregelen zijn samengevat in een verslag over de conclusies van het sectorale onderzoek[52].

90. Het verslag beschrijft een aantal tijdens het sectorale onderzoek vastgestelde handelspraktijken die een potentiële overtreding van de mededingingsregels vormen en de beschikbaarheid van innovatieve mobiele sportdiensten voor de consument kunnen beperken. Het verslag is geconcentreerd op vier belangrijke mededingingsterreinen in verband waarmee tijdens het onderzoek problemen aan de dag zijn gekomen:

91. Bundeling: situaties waarin machtige media-exploitanten alle audiovisuele rechten op topsportwedstrijden gebundeld hebben aangekocht teneinde exclusiviteit voor alle platforms te verwerven zonder dat zij de bedoeling hebben 3G-rechten te exploiteren of sublicenties daarvoor te verlenen.

92. Embargo's: situaties waarin overdreven restrictieve voorwaarden (scherpe tijdslimieten of overbodige beperkingen van de cliplengte) op de mobiele rechten worden gesteld zodat de praktische beschikbaarheid van de 3G-content wordt beperkt.

93. Gezamenlijke verkoop: situaties waarin geen gebruik van de 3G-rechten wordt gemaakt doordat de collectieve verkooporganisaties er niet in slagen de 3G-rechten van individuele sportclubs te verkopen.

94. Exclusiviteit: toekenning van exclusieve 3G-rechten in situaties die leiden tot het monopoliseren van aantrekkelijke uitzendingen door machtige exploitanten.

95. In het verslag werden de marktdeelnemers verzocht hun handelspraktijken te onderzoeken en tijdig de uit die praktijken voortvloeiende concurrentieverstorende effecten te corrigeren. In het verslag werd voorts aangekondigd dat DG Concurrentie samen met de betrokken nationale mededingingsautoriteiten potentieel schadelijke situaties met een nationale dimensie zal onderzoeken die tijdens het sectorale onderzoek waren vastgesteld.

Raadplegingsprocedure van artikel 7 van de kaderrichtlijn (2002/21/EG)

96. Volgens het regelgevend kader van de EU voor elektronische- communicatienetwerken en -diensten[53] zijn de nationale toezichthouders verplicht de relevante elektronische-communicatiemarkten in overeenstemming met de nationale omstandigheden volgens de beginselen van het EU-mededingingsrecht te definiëren.

97. Na de marktanalyse moeten de nationale toezichthouders de Commissie in kennis stellen van alle ontwerp-regelgeving betreffende de definitie van de relevante markten, het al dan niet vaststellen van aanmerkelijke marktmacht en de eventueel voorgestelde corrigerende maatregelen. De Commissie kan ofwel opmerkingen formuleren, die de toezichthouders met bijzondere aandacht moeten bekijken, ofwel de toezichthouders verzoeken de ontwerpmaatregel in te trekken indien de omschrijving van de markt en/of de vaststelling van aanzienlijke marktmacht incompatibel met het Gemeenschapsrecht is. In 2005 heeft de Commissie 201 kennisgevingen van nationale toezichthouders ontvangen (een nettotoename in vergelijking met 89 kennisgevingen in 2004).

98. In 2005 heeft de Commissie een beschikking aangenomen waarin zij om de intrekking van de aangemelde maatregelen verzocht[54]. In deze zaak, die betrekking had op de afgifte van vaste gesprekken op groothandelsniveau in Duitsland, hadden de nationale toezichthouders voorgesteld Deutsche Telekom aan te wijzen als een exploitant met aanmerkelijke marktmacht voor het aanbieden van gespreksafgiftediensten op groothandelsniveau op zijn eigen netwerk. De nationale toezichthouders kwamen tot de conclusie dat de 53 alternatieve vaste- netwerkexploitanten in Duitsland ondanks hun monopoliepositie voor het verstrekken van groothandelsdiensten voor gespreksafgifte via hun respectieve netwerken, gezien de compenserende kopersmacht van Deutsche Telekom, geen aanmerkelijke marktmacht hebben. De Commissie was evenwel van oordeel dat de nationale toezichthouder onvoldoende gegevens had verstrekt om het argument van de compenserende kopersmacht te ondersteunen.

99. Voorts heeft de Commissie drie kennisgevingen beoordeeld waarin de nationale toezichthouders de mening uitspraken dat twee of meer exploitanten gezamenlijk een machtspositie op een relevante markt bekleden. In twee van deze gevallen hebben de toezichthouders de kennisgeving op basis van voorlopige bezwaren van de departementen van de Commissie ingetrokken nog vóór de Commissie een beschikking had gegeven[55]. In de derde zaak, die betrekking had op de groothandelsmarkt voor mobiele toegang en gespreksopbouw in Ierland, had de Commissie geen bezwaar tegen de vaststelling van gezamenlijke machtspositie door de nationale toezichthouder.

100. Ten slotte heeft de Commissie ingestemd met het voorstel van de Franse nationale toezichthouder om de zogenoemde "voice over the Internet protocol (VoIP)"- diensten, waarmee verbruikers op dezelfde wijze als met traditionele telefonie oproepen kunnen doen en ontvangen, in de relevante markt voor vaste spraaktelefonie op te nemen[56]. De Franse nationale toezichthouder maakte een onderscheid tussen enerzijds VoIP-diensten die uitsluitend via internet verlopen en die vergelijkbaar zijn met instant messaging en andere peer-to-peer-communicatie via internet zoals Skype, en anderzijds VoIP-diensten verstrekt door alternatieve breedbandexploitanten die hebben geïnvesteerd in ontbundeling van het plaatselijke aansluitnet en andere breedbandtoegangsproducten en hun klanten dus spraakdiensten van hogere kwaliteit met dezelfde functies als de traditionele telefonie kunnen aanbieden.

Procedures wegens inbreuk op de mededingingsrichtlijn (2002/77/EG) overeenkomstig artikel 226 van het EG-Verdrag

101. Naast en gecombineerd met de EU-mededingingsregels en de overlegprocedure van artikel 7 van de kaderrichtlijn maakt de Commissie gebruik van inbreukprocedures overeenkomstig artikel 226 van het EG-Verdrag om ervoor te zorgen dat de lidstaten (i) de EG-richtlijnen in nationale wetgeving omzetten en (ii) dat zulks correct gebeurt. Het is de taak van DG Concurrentie na te gaan of de lidstaten een van de richtlijnen van het EU-regelgevingskader voor elektronische communicatie naleven, namelijk de zogenoemde mededingingsrichtlijn[57]. Het doel van de mededingingsrichtlijn is in de eerste plaats ervoor te zorgen dat de lidstaten geen met artikel 86 van het EG-Verdrag strijdige uitsluitende of bijzondere rechten voor het aanbieden van elektronische communicatienetwerken en -diensten toekennen of handhaven, en zodoende in de hele EU concurrerende marktvoorwaarden te creëren.

102. De Commissie is doorgegaan met haar inbreukprocedures tegen de lidstaten die de nodige nationale wetgeving om aan de voorschriften van de mededingingsrichtlijn te voldoen, niet tijdig hadden vastgesteld. In de loop van 2005 heeft de Commissie de hangende procedures tegen België, Estland en de Tsjechische Republiek gesloten nadat deze lidstaten de Commissie hadden medegedeeld dat ze nationale maatregelen hadden vastgesteld. Anderzijds heeft het Hof van Justitie in zijn arrest van 14 april vastgesteld dat Griekenland de nodige maatregelen om de mededingingsrichtlijn na te komen, nog niet had vastgesteld[58]. Voorts concludeerde het Hof in een arrest van 16 juni dat Luxemburg niet de nodige maatregelen tot naleving van deze richtlijn had goedgekeurd[59]. Op 23 juni heeft Luxemburg de Commissie evenwel in kennis gesteld van maatregelen die de wetgeving van het land aan de mededingingsrichtlijn zullen aanpassen.

103. In 2004 kreeg de Commissie kennis van het feit dat in Zweden nog steeds voorschriften van kracht waren op grond waarvan televisieomroepen hun terrestrische omroep- en transmissiediensten uitsluitend van het staatsbedrijf Teracom AB kunnen verwerven. De Commissie startte daarom een inbreukprocedure tegen Zweden[60]. Het antwoord van de Zweedse regering op de formele aanmaning van de Commissie, die betrekking had op analoge omroepdiensten, bevatte geen duidelijke verbintenis dat de inbreuk binnen een redelijke termijn zou worden opgeheven. Daarom heeft de Commissie op 16 maart op grond van artikel 226 van het EG-Verdrag een met redenen omkleed advies tegen Zweden aangenomen. De Commissie kwam tot de conclusie dat de verplichting voor omroepen dat zij hun analoge omroepdiensten uitsluitend van Teracom mogen verwerven, een inbreuk op de mededingingsrichtlijn vormt. Uit verder onderzoek in 2005 bleek dat de Zweedse voorschriften inzake digitale omroepdiensten eenzelfde effect hadden. Omroepen in Zweden die hun programma's via een digitaal terristrisch netwerk wensen te verspreiden, zijn verplicht voor bepaalde essentiële aspecten van de digitale distributieketen (zoals multiplexing) met Teracom samen te werken. De Commissie kwam tot de conclusie dat Teracom ook voor digitale omroepdiensten de facto een bijzonder of uitsluitend recht had verworven, wat een inbreuk op de mededingingsrichtlijn vormt. De Commissie heeft bijgevolg op 12 oktober een aanvullende ingebrekestelling aan de Zweedse regering gezonden.

104. Diezelfde dag heeft de Commissie een ingebrekestelling aan Hongarije gezonden waarin zij haar mening te kennen gaf dat de Hongaarse mediawet onverenigbaar met de mededingingsrichtlijn is. Door de rechten van kabeltelevisie-exploitanten om omroeptransmissiediensten aan te bieden, te limiteren tot een gebied dat wellicht niet meer dan een derde van de bevolking omvat, beperkt de Hongaarse mediawet het recht om elektronische communicatienetwerken of -diensten te vestigen of aan te bieden en belemmert hij verdere consolidatie van de kabeltelevisiemarkt. Afschaffing van die beperking zou leiden tot een sterkere concurrentie tussen kabelexploitanten onderling en tussen kabelexploitanten en exploitanten die andere infrastructuurvormen gebruiken.

Postdiensten

105. Het EU-mededingingsbeleid in de postsector wordt ten uitvoer gelegd in het kader van de nog niet voltooide liberalisering van de postmarkt. De postrichtlijn[61] biedt de lidstaten de mogelijkheid om, voorzover nodig om de werking van de universele dienst onder financieel evenwichtige omstandigheden te verzekeren, bepaalde postdiensten te reserveren voor de universele-postdienstexploitanten, die nog steeds een groot deel van de markt voor hun rekening nemen. Krachtens de postrichtlijn dient de Commissie uiterlijk op 31 december 2006 voorstellen in te dienen voor een eventuele volledige liberalisering van de postmarkt in de EU tegen 2009. Bepaalde lidstaten hebben hun monopolie al afgeschaft of te kennen gegeven dat zij van plan zijn zulks vóór die datum te doen.

106. Tegen die achtergrond heeft de Commissie in 2005 de wetsontwerpen betreffende de postdiensten in een aantal lidstaten onderzocht. De Commissie was van oordeel dat de Tsjechische ontwerp-postwet bepalingen omvatte waardoor het monopolie van de gevestigde exploitant het in de postrichtlijn vastgestelde kader zou overschrijden. Dat zou tot gevolg hebben dat in de Tsjechische Republiek een markt die eerder voor mededinging openstond, opnieuw zou worden gemonopoliseerd. De Commissie is van oordeel dat, wanneer het toepassingsgebied van exclusieve rechten de in de postrichtlijn vastgestelde reserveerbare postdiensten niet overschrijdt, die rechten overeenkomstig artikel 86, lid 2, prima facie te verantwoorden zijn[62]. Na informele contacten tussen de Commissie en de Tsjechische regering is de wet zodanig gewijzigd dat het monopolie niet is verlengd en de mededinging op de betrokken markt zich verder kan ontwikkelen.

107. Bovendien onderzoekt DG Concurrentie thans bepaalde praktijken die een belemmering kunnen vormen voor de mededinging bij de grensoverschrijdende postdiensten binnen de Gemeenschap, die in beginsel volgens de EU-regels zijn geliberaliseerd. In de meeste van deze gevallen hebben de vermeende misbruiken betrekking op praktijken waardoor de machtspositie van de markt voor monopoliediensten wordt overgedragen naar aangrenzende markten die openstaan voor concurrentie. Naarmate de liberalisering vordert, zullen dergelijke praktijken waarschijnlijk steeds vaker voorkomen. Daarom moeten de Commissie en de nationale mededingingsautoriteiten waakzaam blijven en ervoor zorgen dat concurrentieverstorende gedragingen de voordelen van het geleidelijke liberaliseringsproces waartoe de Raad en het Parlement hebben besloten, niet ongedaan maken.

2.2. Media

Duitse Bundesliga

108. Op 19 januari heeft de Commissie de beschikking betreffende de Duitse Bundesliga [63] aangenomen, de eerste beschikking betreffende toezeggingen overeenkomstig artikel 9 van Verordening (EG) nr. 1/2003. In de beschikking werd aan de toezeggingen van de Duitse voetballiga met betrekking tot de gezamenlijke en exclusieve verkoop van mediarechten voor voetbalwedstrijden een verbindend karakter verleend en werd de procedure beëindigd.

109. Met de beschikking betreffende de Bundesliga heeft de Commissie haar anti-trustbeleid op mediagebied bevestigd met betrekking tot de verkoop en verwerving van audiovisuele sportrechten waaraan grote bedragen zijn verbonden. Gezien de structuur van de mediasector, waarin een beperkt aantal exploitanten een klein aantal dure exclusieve audiovisuele sportrechten verkopen, rijzen er makkelijk concurrentiebezwaren in deze sector. Aan de aanbodzijde zijn er vaak slechts enkele aanbieders van sportrechten voor aantrekkelijke wedstrijden. De concentratie aan de aanbodzijde wordt versterkt door gezamenlijke verkoop, d.w.z. het poolen van clubrechten en de verkoop door één enkele entiteit[64]. Ook aan de afnemerszijde is sprake van substantiële concentratie, die aanleiding kan geven tot bezorgdheid gezien het potentiële effect op de toegang tot content voor andere exploitanten op de markt[65].

110. De Commissie heeft op 18 juni 2004 een voorlopige beoordeling overeenkomstig artikel 9, lid 1, van Verordening (EG) nr. 1/2003 opgesteld, die ter kennis van het Ligaverband en DFB is gebracht. In deze voorlopige beoordeling werd gesteld dat de gemeenschappelijke en exclusieve verkoop van mediarechten door het Ligavoetbalverband aanleiding gaf tot een aantal mededingingsbezwaren. De Bundesligaclubs werden mogelijk verhinderd om onafhankelijke afspraken met omroepen en/of agentschappen van sportrechten te maken en in het bijzonder om onafhankelijke commerciële beslissingen over de prijs en de inhoud van rechtenpakketten te nemen, zodat mededinging tussen de clubs voor de rechtenverkoop werd uitgesloten. Aangezien de toegang tot voetbalcontent bovendien een belangrijke rol speelt voor omroepen en nieuwe media-exploitanten, die concurreren voor reclame-inkomsten en abonnees, bestond het gevaar dat de gemeenschappelijke verkoop van rechten door Ligaverband een negatief effect zou hebben op de televisiemarkt en de nieuwe mediamarkten downstream door hun productie te beperken en de toegang tot die markten af te schermen.

111. Om deze mededingingsbezwaren weg te werken heeft Ligaverband toezeggingen gedaan die zijn gezamenlijk verkoopbeleid aanzienlijk hebben gewijzigd[66]. De voorgestelde toezeggingen zijn in een bekendmaking overeenkomstig artikel 27, lid 4, van Verordening (EG) nr. 1/2003 onderworpen aan een markttest[67]. Om het gevaar van afscherming op de downstreammarkten te voorkomen zouden de mediarechten onder niet-discriminerende en transparante voorwaarden via een open