EUROPESE COMMISSIE 
Brussel, 20.12.2011 
SEC(2011) 1630 definitief 
  
COMMISSION STAFF WORKING PAPER 
SAMENVATTING VAN DE EFFECTBEOORDELING 
bij 
Besluit van het Europees Parlement en de Raad 
betreffende een EU-mechanism e voor civiele bescherming 
{COM(2011) 934 definitief} 
{SEC(2011) 1632 definitief}  
 
NL 0   NL Disclaimer: Dit verslag verbindt uitsluitend de diensten van de Commissie die bij de 
opstelling ervan betrokken waren en loopt niet  vooruit op de uitei ndelijke vorm van een 
mogelijk besluit van de Commissie. 
 
NL 1   NL 1. INLEIDING  
De EU-wetgeving inzake civiele bescherming best aat uit twee beschikkingen van de Raad tot 
vaststelling van respectievel ijk een communautair mechanisme voor civiele bescherming1 en 
een financieringsinstrument  voor civiele bescherming2. Het mechanisme is bedoeld voor het 
ondersteunen en coördineren van de voorbereid ing voor en inzet van bijstand in natura 
(teams, deskundigen en materieel) van de lidstaten  ten behoeve van landen die bij een ernstige 
door de natuur of de mens veroorzaakte noods ituatie, binnen of buiten de Unie en ongeacht 
het soort noodsituatie, om intern ationale bijstand verzoeken. 
Het aantal, de intensiteit en de complexiteit van rampen neemt steeds meer toe. De huidige 
systemen voor de preventie van en beschermi ng tegen rampen en voor de coördinatie op EU-
niveau moeten daarom worden aangepast om dergelijke uitdagingen op een doeltreffende en 
doelmatige manier het hoofd te bieden. 
Deze effectbeoordeling is door de  Commissie uitgevoerd om te helpen dat proces in goede 
banen te leiden. Er is gekeken naar versch illende beleidsopties voor samenwerking op het 
gebied van civiele bescherming, waarbij alle onderdelen van een evaluatie vooraf van de 
toekomstige vorm van het financieringsinstrument werden meegenomen. 
2. RAADPLEGING VAN BELANGHEBBENDE PARTIJEN  
Het effectbeoordelingsproces werd begeleid door de Stuurgroep effectbeoordeling, waarbij 21 
diensten3 waren betrokken, en omvatte onder meer een uitvoerige externe studie4. 
De belangrijkste belanghebbenden zijn na tionale civielebeschermingsautoriteiten, 
internationale organisaties, bureaus van de Verenigde Naties, organisaties voor 
rampenbestrijding en de internationale ge meenschap van hulpverleners. Er vonden drie 
gerichte raadplegingen van belanghebbenden plaats5 en er werd een reeks evenementen voor 
belanghebbenden gehouden6. Op advies van de Eff ectbeoordelingsraad is het 
effectbeoordelingsverslag herzien om hierin alle  opmerkingen tot uitdrukking te laten komen. 
3. PROBLEMEN DIE OM EEN OPLOSSING VRAGEN  
Het huidige financieringsinstr ument loopt eind 2013 af. De be schikking tot vaststelling van 
het mechanisme houdt nauw verband met het financieringsinstrume nt, maar kent in 
tegenstelling tot laatstgenoemde geen vervaldatum. Met betrekking tot civielebeschermingsacties in he t kader van het mechanisme en  het financieringsinstrument 
staat de EU voor drie grote ui tdagingen: 1) de voortdurende toename van het aantal, de 
                                                
 
1 PB L 314 van 2007, blz. 9. 
2 PB L 71 van 2007, blz. 9. 
3 SG, SJ, BUDG, HOME, ENV, JUST, CLIM, RTD, JRC, MOVE, ENER, REGIO, SANCO, AGRI, 
ENTR, INFSO, ELARG, DEVCO, FPIS, EEAS. 
4 Bijlage C. 
5 De bijeenkomsten van belanghebbenden vonden plaats op 6 april en 17 juni 2011, beide keren met 120 
deelnemers. 
6 Bijeenkomst van de directeuren-generaal Civiele bescherming in Boedapest, gehouden van 23 tot en 
met 25 mei 2011. 
 
NL 2   NL intensiteit en de complexite it van rampen; 2) budgettaire be lemmeringen door de huidige 
economische situatie; en 3) systemische bepe rkingen die inherent zijn aan het huidige 
mandaat van het mechanisme, die de doeltreffendheid, doelmatigheid en samenhang van de EU-respons bij rampen beperken. 
Het mechanisme heeft op dit moment een aan tal tekortkomingen die verband houden met de 
preventie van, paraatheid voor en respons op rampen: 
(1) De reactieve ad-hocaanpak
 beperkt de doeltreffendheid, doelmatigheid en 
samenhang van de Europese respons bij ramp en. Het mechanisme kan op dit moment 
niet de zekerheid geven dat bij een noodsituatie ook daadwerkelijk bijstand beschikbaar is en biedt geen mogelijkheid voor het opstellen van zinvolle 
noodplannen. 
(2) Kritieke hiaten in responsmiddelen
 door een tekort aan mi ddelen en door problemen 
met timing en gemeenschappelijk gebruik. Hiaten doen zich met name voor bij middelen voor rampen waarvan de kans klei n is dat ze gebeure n, maar waarvan de 
gevolgen enorm zijn als ze gebeuren ("low probability/high impact"), bij gespecialiseerde middelen waaraan hoge koste n zijn verbonden en bij "horizontale" 
middelen. 
(3) Beperkte vervoeroplossingen en moeizam e procedures belemmeren een optimale 
respons : Gebrekkige toegang tot vervoermidde len kan verhinderen dat bijstand wordt 
verleend. Aanvraagprocedures voor financ iële steun voor vervoer worden uit 
administratief oogpunt als bijzonder lastig  ervaren en bemoeilijken een snelle 
respons. 
(4) Beperkte paraatheid bij opleidingen en oefeningen:  Er doen zich problemen voor met 
betrekking tot de compatibiliteit van mate rieel, samenwerkingsprocedures en de 
paraatheid van individuele deelnemende stat en. Er is weinig vertrouwen in elkaars 
capaciteiten. Zonder EU-bijstand zullen de deel nemende staten niet in staat zijn om 
hun paraatheid voor overweldigende en gr ensoverschrijdende gebeurtenissen te 
verhogen.  
(5) Geen integratie van preventie : Sectorspecifiek preventieb eleid bevat geen algemeen 
Europees kader voor risicobeheersing waarin  de verschillende elementen bij elkaar 
kunnen worden gebracht, zodat preventie, paraatheid en respons effectiever aan 
elkaar kunnen worden gekoppeld. 
3.1. Referentiescenario 
In het referentiescenario blijft de beschi kking tot vaststelling van het mechanisme 
ongewijzigd en wordt het financieringsinstrumen t in de huidige vorm verlengd. Dit zou leiden 
tot een responssysteem dat niet voldoende effe ctief is om aan de behoeften te voldoen en 
waarbij geen economische voordelen worden behaald door een betere bundeling van middelen en geen gebruik wordt gemaakt van de moge lijkheden voor samenwerking om te komen tot 
betere preventie en grotere paraatheid.  
De Commissie is van meni ng dat zonder verdere actie 
(1) minder middelen beschikbaar zullen zijn voor samenwerking op EU-niveau; 
 
NL 3   NL (2) vervoergerelateerde problemen en  vertragingen zullen toenemen; 
(3) individuele lidstaten een onvoldoende hoge staat van paraatheid zullen bereiken; 
(4) de voordelen van samenwerking bij prev entie minder dan optimaal zullen zijn. 
3.2. Motivering voor optreden van de EU en subsidiariteit 
Artikel 196 VWEU verschaft de specifieke re chtsgrondslag voor civielebeschermingsacties 
van de Unie voor het ondersteunen en aanvullen van acties van lidstaten op nationaal, regionaal en lokaal niveau ter voorkoming van, voorbereiding op en bestrijding van door de 
natuur of de mens veroorzaakte rampen  en voor het bevorderen van samenhang bij 
internationale activit eiten op het gebied van civiele bescherming. 
Het EU-optreden op dit terrein omvat onder meer  het beheer van situ aties met een sterke 
multinationale component, die vragen om algemene coördinatie en gezamenlijk optreden op een hoger niveau dan dat van individuele lidsta ten. Europese toegevoegde waarde zou zowel 
worden gecreëerd door schaalvoordelen op het terrein van logistiek en vervoer als door 
schaalvoordelen die ontstaan door de vrijwillige pool van middelen, en ook door een beter 
gebruik van schaarse middelen en als gevol g van besparingen door het ondernemen van 
preventieve actie in plaats van pas achteraf op een ramp te reageren. 
4. D
OELSTELLINGEN VAN DE HERZIENING  
Algemene doelstellingen Specifieke doelstellingen 
Respons 
(1) Effectievere en efficiëntere respons 
door planning en betere beschikbaarheid 
van bijstand Verschuiving van een reacti eve en ad-hoccoördinatie 
naar een voorspelbaar systeem waarvoor van tevoren plannen en afspraken zijn gemaakt  
(2) Dichten van kritieke hiaten in de 
responscapaciteit Opsporen en dichten van kritieke hiaten in de 
responscapaciteit voor rampen, op een kosteneffectieve 
wijze  
(A) Verminderen van knelpunten die ontstaan door een 
gebrek aan logistieke en financiële middelen voor 
vervoer Vervoer 
(3) Verbeteren van de respons op 
ernstige noodsituaties door het vinden 
van betere oplossingen voor 
vervoerproblemen (B) Vereenvoudigen van vervoerbepalingen en 
stroomlijnen van administratieve procedures  
Paraatheid 
(4) Ondersteunen en aanvullen van 
paraatheidsacties van deelnemende 
staten met een samenhangend EU-
beleidskader inzake rampenparaatheid (1) Beter koppelen van nationale systemen voor 
rampenparaatheid door het vergroten van de samenhang 
(2) Vergroten van de reikwijdte van lopende 
paraatheidsacties van de EU en verbeteren van de 
afstemming met nationale programma's 
(3) Expliciet aangeven dat rampenparaatheid een van 
de doelstellingen van samenwerking op EU-niveau op het gebied van civiele bescherming is en hier voldoende 
middelen aan toewijzen  
 
NL 4   NL Preventie 
(5) Ondersteunen en aanvullen van 
acties van deelnemende staten gericht 
op het beheersen van rampenrisico's 
met een samenhangend EU-
beleidskader voor rampenpreventie (1) Ondersteunen van het opstellen van nationale 
risicobeheersplannen voor rampen 
(2) Verbeteren van de uitwisseling van ervaringen door 
het bevorderen van een unifor m begrip van praktijken 
voor het beheersen van rampenrisico's en het 
verstrekken van voldoende financiële middelen om een hoog beschermingsniveau te kunnen bereiken 
(3) Integreren van rampenpreventiebeleid 
(4) Vergroten van de bewustwording van het belang van 
preventie  
5. ONDERZOCHTE OPTIES EN HUN GEVOLGEN  
5.1. Beschikbaarheid van bijstand 
In haar mededeling van 2010 "Naar een krac htigere Europese respons bij rampen"7 stelt de 
Commissie voor om een Europese responscapaciteit voor rampen  (een vrijwillige pool van 
vooraf vastgelegde middelen van deel nemende staten) te creëren en een Europees centrum 
voor respons in noodsituaties op te richten. Verder  bevat de mededeling voorstellen voor het 
faciliteren van vervoer en het dichten van cap aciteitshiaten met door de EU gefinancierde 
middelen. Alle belanghebbenden zijn groot voors tander van meer planning, meer afspraken 
vooraf en een groter e voorspelbaarheid. 
Beleidsopties voor beschikbaarheid van bijstand : (1) vrijwillige pool zonder medefinanciering 
door de EU; (2) vrijwillige pool met beperkte medefinanciering door de EU (alleen de kosten 
van het inzetten van de middele n); (3) vrijwillige pool met meer  medefinanciering door de EU 
(een gedeelte van de kosten van het opzetten va n de pool, waaronder de kosten van materieel), 
kosten voor het stand-by houden en inzetten van de middelen. 
Optie 1 heeft geen gevolgen voor de EU-begrotin g en brengt geen wijzigingen van wetgeving 
met zich mee. Het betreft een zuiver politieke toe zegging en biedt geen langetermijnzekerheid 
voor de beschikbaarheid van voldoende middel en. Optie 2 vermindert de financiële 
belemmeringen voor deelnemende staten voor he t beschikbaar stellen van middelen voor de 
pool en maakt de EU-respons samenhangender en  meer behoeftegericht. Deze optie voorkomt 
dat werk dubbel wordt gedaan, bevordert comple mentariteit en versnelt de bijstandverlening, 
waarbij in het algemeen efficiencywinsten word en behaald. De administratieve lasten voor 
deelnemende staten en de EU zijn laag. De geraamde budgettaire verschuiving bedraagt 
9 miljoen euro per jaar. Optie 3 heeft vergelijkbare gevolgen als optie 2, maar de voordelen 
met betrekking tot de effectiviteit en effici ëntie van de respons worden onder optie 3 nog 
verder vergroot omdat deze optie sne ller tot een functione le pool leidt.  
In het algemeen zijn de opties 2 en 3 wat effect iviteit en efficiëntie betreft verreweg de beste, 
waarbij de voordelen bij optie 3 ze lfs nog groter zijn dan bij optie 2. 
5.2. Opsporen en dichten van kritieke hiaten  
In de mededeling van 2010 staan verschillende ma nieren voor het dichten van hiaten in de 
responscapaciteit. Een daarvan is het dichten va n die hiaten met door de EU gefinancierde 
middelen die door de lidstaten worden gedeeld en op een vergelijkbare wijze worden ingezet 
                                                 
7 COM(2010) 600. 
 
NL 5   NL als die van de vrijwillige pool. Wanneer zij niet nodig zijn voor EU-operaties, zouden de 
deelnemende staten die er het beheer over vo eren de middelen voor nationale doeleinden 
kunnen gebruiken. 
Beleidsopties voor kritieke hiaten : (1): dichten van hiaten door  deelnemende staten zonder 
medefinanciering door de EU; (2) dichten van hiaten door deelnemende staten met 
medefinanciering door de EU; (3) dichten van hiaten met middelen op EU-niveau. 
Optie 1 brengt weliswaar voor de EU-begroting g een significante kosten met zich mee, maar 
is ook weinig effectief. De financ iële lasten en baten zijn ongelijk over de  deelnemende staten 
verdeeld, wat tot spanningen zal leiden. Bij op tie 2 worden hiaten op een effectieve en 
efficiënte wijze gedicht en vindt ook het gemeenschappelijk gebruik van middelen op een 
effectieve en efficiënte wijz e plaats. Dit wordt gerealisee rd door de invoering van een 
rechtvaardiger en samenhangender model door  (gedeeltelijke) la stendeling en het 
verminderen van de financiële belemmeringen voor deelnemende staten. Optie 3 is zeer 
effectief. Het stelt de EU in staat om vastgestelde hiaten tijdig op een kosteneffectieve wijze 
te dichten − op voorwaarde dat voldoende begrotings middelen beschikbaar zijn. Vanwege het 
subsidiariteitsbeginsel kunnen vraagtekens word en geplaatst bij het be schikbaar stellen van 
meer middelen uit de EU-begroting. 
Optie 2 lijkt met name geschikt voor middelen di e bestemd zijn voor rampen waarvan de kans 
klein is dat ze gebeuren, maar waarvan de ge volgen enorm zijn als ze gebeuren, en optie 3 
voor horizontale middelen die alle actoren ten goede komen, met name als de gevolgen voor 
de begroting klein zijn. 
5.3. Vervoer 
Beleidsopties voor beperkte logistieke  en financiële middelen voor vervoer : (1) stoppen van 
de regeling; (2) geen beleidswijziging; (3) ve rhoging van de maximale medefinanciering van 
de EU voor vervoer voor behoeften die de hoogs te prioriteit hebben; (4 ) algehele verhoging 
van de maximale medefinancie ring van de EU voor vervoer. 
Optie 1 werkt bijzonder negatief uit op het verwezen lijken van de doelstellingen voor civiele 
bescherming en is daarom terzijde geschoven. Optie 2 is afhankelijk van particuliere oplossingen waaraan geen kosten zi jn verbonden en de bereidheid  van deelnemende staten om 
elkaar vervoer aan te bieden. De opties 3 en 4 verlagen de hindernissen voor de financiering 
van vervoer. Bij optie 3 wordt de  respons in het algemeen behoe ftegericht. De administratieve 
lasten voor externe partners blijven  bij optie 3 en 4 vrijwel hetzel fde. Aan optie 4 is het risico 
verbonden dat de lage vervoerkosten leiden tot de inzet van niet-essentiële goederen. Optie 3 
heeft daarom de voorkeur. 
Beleidsopties voor gestroomlijnde administratieve procedures
: (1) geen beleidswijziging; (2) 
vereenvoudiging. 
Optie 1 behelst een vereenvoudiging van proce dures door de Commissie zonder herziening 
van de wetgeving. Optie 2 omvat een herziening  van de wetgeving en leidt tot een verdere 
verlaging van de administratieve kosten voor de EU en de deelnemende staten en levert een 
aanzienlijke bijdrage aan het bereiken van de doelstellingen. Aangezien optie 1 niet 
voldoende is om te komen tot aanzienlijke verbeteringen, heeft optie 2 de voorkeur. 
 
NL 6   NL 5.4. Paraatheid 
De belanghebbenden toonden zich in het algeme en tevreden met de huidige regelingen voor 
opleidingen en oefeningen. Sommigen vroegen om de reikwijdte van deze regelingen te 
vergroten. Het invoeren van bindende wetgeving, normen of kwaliteitslabels werd al in een 
vroeg stadium afgewezen, omdat artikel 196 VWEU − de rechtsgrondslag − harmonisering 
uitsluit.  
Beleidsopties: 1) niet-binde nde richtsnoeren betreffende opl eiding en oefeningen en geen 
verandering in de hoogte van de bestedingen ui t hoofde van het financieringsinstrument; 2) 
algemeen EU-beleidskader inzake rampenpar aatheid zonder bindende bepalingen, plus 
aanvullende EU-middelen voor de oprichting van een opleidingsnetwerk en andere acties; 3) 
EU-steun voor nationale opleidingen afhankelijk st ellen van de vraag of opleidingscentra aan 
bepaalde minimumeisen voldoen. 
Optie 1: Niet-bindende EU-richtsnoeren die waarsc hijnlijk zullen leiden tot verschillen in de 
staat van paraatheid van deelnemende staten, zijn niet effectief. De economische, milieu- en maatschappelijke gevolgen van rampen zouden net als de administratieve lasten maar beperkt 
worden verminderd, omdat deelnemende stat en alleen hun eigen normen zouden toepassen. 
Optie 2: Aangezien de deelnemende staten niet  allemaal dezelfde staat van paraatheid hebben, 
heeft de invoering van niet-bindende EU-richtsno eren uiteenlopende gevolgen met betrekking 
tot kosten en effectiviteit. Wanneer financië le steun wordt verschaft, komen de kosten 
(gedeeltelijk) voor rekening van de EU-begroting. 
Optie 3: Meer effectiviteit en efficiëntie van operaties waarbij meerdere deelnemende staten 
zijn betrokken, wordt bereikt door gemeen schappelijke beginselen, kennis, betere 
interoperabiliteit en een grot ere pool van middelen. De kosten op EU-niveau die met het 
opzetten van een opleidingsnetwerk zijn gemoeid, zijn beperkt. De uitvoeringskosten voor de 
deelnemende staten houden onder meer verba nd met normen voor opleidingsprogramma's. De 
administratieve lasten voor publieke en private partijen kunnen aanzienlijk zijn, omdat de naleving van normen en het voldoen aan eisen vermoedelijk aanzienlijk hogere rapportagekosten met zich meebrengen. 
De opties 2 en 3 leveren wat betreft efficiën tie en Europese toegevoegde waarde meer 
voordelen op dan optie 1. Hoewel optie 3 u it het oogpunt van effect iviteit en samenhang 
waarschijnlijk beter is dan op tie 2, staan de belanghebbenden terughoudend tegenover die 
optie. 
5.5. Preventie  
De belanghebbenden zijn het erover eens dat pr eventieacties een integraal onderdeel moeten 
worden van een evenwichtige aanpak waarmee we rk wordt gemaakt van civiele bescherming 
op EU-niveau.  
Beleidsopties: 1) geen nieuwe EU-wet geving, maar richtsnoeren voor nationale 
minimumpreventienormen en nationale risico beheersplannen voor rampen, en dezelfde 
medefinancieringspercentages als nu; 2) alge meen EU-beleidskader voor rampenpreventie 
met niet-bindende richtsnoeren, plus aanvullend e EU-middelen voor risicobeheersplannen; 3) 
vaststellen van een datum waar op de risicobeheersplannen van de lidstaten gereed moeten 
zijn, plus richtsnoeren van de Commissie.  
 
NL 7   NL Optie 1 leidt mogelijk tot verschillen in de uitvoering van risicobeheersplannen en tot 
uiteenlopende minimumnormen voor preventie en resulteert niet in een hoger algemeen 
niveau van preventie. 
Optie 2 leidt tot een snellere uitvoering van richtsnoeren, mits de deelnemende staten een 
aanvraag indienen voor EU-financiering. De kosten zijn afhankelijk van het ontwikkelingsniveau van het nationale systeem . De administratieve kosten van aanvullende 
verslaglegging zijn laag of onbeduidend. De  economische, milieu- en maatschappelijke 
gevolgen van rampen worden ster ker beperkt dan bij optie 1. 
Optie 3 zorgt voor een consiste nte en eerlijke aanpak in de hele EU, hoewel de uitvoering 
mogelijk door de duur van de wetgevingsproce ssen wordt vertraagd. Lage administratieve 
lasten. 
Terwijl optie 1 op de punten effectiviteit en cohe rentie tekortschiet, leiden optie 2 en 3 tot 
meer effectiviteit, efficiëntie en samenhang. Terwijl optie 2 een snellere uitvoering mogelijk 
maakt, leidt optie 3 op middellange termijn  tot een meer samenhangende uitvoering van 
risicobeheersplannen. De belanghebbenden st aan echter terughoudend tegenover de laatste 
optie. 
6. S
AMENVATTING EN CONCLUSIES  
In het effectbeoordelingsverslag wordt voorge steld om het volgende op te nemen in het 
wetgevingsvoorstel: met betrekking tot respons,  essentiële onderdel en en beginselen 
betreffende de vrijwillig e pool van middelen (Besch ikbaarheid van bijstand − optie 3) en door 
de EU gefinancierde middelen (Kritieke hiaten − optie 2), met een verwijzing naar de 
uitvoeringsvoorschriften. Met betrekking tot vervoer  wordt een herziening van enkele van de 
huidige bepalingen voorgest eld strekkende tot een ver hoging van het maximale 
medefinancieringspercentage voor vervoero peraties, alsook een vereenvoudiging van 
administratieve procedures. Met betrekking tot preventie  en paraatheid  worden een algemeen 
EU-beleidskader en richtsnoeren van de Commi ssie voorgesteld. Verder zou moeten worden 
overwogen om voor het opstellen van risicobeheersplannen door de lidstaten een uiterste 
datum vast te stellen (Preventie − optie 3). Tevens zou moeten worden overwogen om 
aanvullende financiële bijstand te verlenen voor het opstellen van risicobeheersplannen, de 
nakoming van minimumnormen, het opzetten va n het opleidingsnetwerk en andere acties 
(Paraatheid − optie 2). 
Voor het verstrekken van aanvullende fina nciële middelen zijn  dienovereenkomstige 
veranderingen aan het fina ncieringsinstrument nodig. 
7. MONITORING EN EVALUATIE  
De Commissie zal op zijn vroegs t drie jaar na de inwerki ngtreding van de wetgeving de 
toepassing ervan aan een evaluatie en to etsing onderwerpen, onder meer op basis van 
monitoringinformatie, zoals resultaatindicatoren  en gegevens over bijvoorbeeld responstijden 
en paraatheidsmaatregelen.