VERSLAG VAN DE COMMISSIE Verslag over investeringsprojecten van communautair belang in de energiesector 1998

Inhoudstafel

1. DEEL A. - SAMENVATTING VAN DE ONTVANGEN INFORMATIE

1.1. Algemeen - Relatie tot de doelstellingen van het communautaire energiebeleid

1.2. Investeringen in de aardoliesector

1.2.1. Atmosferische distillatiecapaciteit

1.2.2. Conversiecapaciteit

1.2.3. Ontzwavelingscapaciteit en verbetering van het octaangetal

1.3. Investeringen in de aardgassector

1.3.1. De lengte van de pijpleidingen

1.3.2. Opslagcapaciteit en verdampingscapaciteit

1.3.3. Opslaginstallaties

1.4. Investeringen in de elektriciteitssector

1.4.1. Conventionele themische centrales

1.4.2. Kerncentrales

1.4.3. Waterkrachtcentrales

1.4.4. Transmissielijnen en -kabels

2. DEEL B - LIJST VAN DE BIJLAGEN

1. DEEL A. - SAMENVATTING VAN DE ONTVANGEN INFORMATIE

1.1. Algemeen - Relatie tot de doelstellingen van het communautaire energiebeleid

Dit verslag is gebaseerd op Verordening 736/96 van de Raad [1] op grond waarvan de lidstaten de Commissie jaarlijks mededeling moeten doen van alle investeringsprojecten op het vlak van productie, transport, opslag en distributie van aardolie, aardgas en elektriciteit. Het betreft hier projecten die binnen drie jaar (aardolie en aardgas) of binnen vijf jaar (elektriciteit) van start moeten gaan. Buitenbedrijfstellingen van installaties of delen van installaties moeten ook worden aangemeld. De verordening heeft tot doel de Commissie een algemeen overzicht te geven van geplande veranderingen in de energiecapaciteit en infrastructuren van de Gemeenschap.

[1] Verordening (EG) nr. 736/96 van de Raad van 22.4.1996 inzake mededeling aan de Commissie van investeringsprojecten van communautair belang in de sectoren aardolie, aardgas en elektriciteit, PB L 102 van 25.4.1996.

Al deze resultaten dragen bij tot een betere kennis van hetgeen bereikt wordt met de drie prioritaire doelstellingen van het communautaire energiebeleid - een ononderbroken energievoorziening, concurrentiekracht en milieubescherming -, zoals deze zijn vastgesteld in het Groenboek "Voor een energiebeleid van de Europese Unie" [2] en verder zijn uitgewerkt in het Witboek "Een energiebeleid voor de EU" [3]. Deze doelstellingen hebben de goedkeuring gekregen van de lidstaten en andere betrokkenen op energiegebied. Willen deze doelstellingen effect sorteren, dan moeten zij tot integrerend onderdeel worden gemaakt van nieuw ontplooide initiatieven op het gebied van het energiebeleid, alsook van reeds lopende maatregelen op dit gebied. Een en ander zal goed worden geïllustreerd in het binnenkort te verwachten Groenboek van de Commissie over de continuïteit van de energievoorziening (een prioritaire actie voor het jaar 2000). De energie-infrastructuren worden verder ontwikkeld met het oog op een beter werkende interne markt voor energie. Bovendien zal met een uitbreiding van de gasproductiecapaciteit een bijdrage worden geleverd tot de bestrijding van de toenemende CO2-emissies.

[2] COM(94)659 def. van 11.1.1995.

[3] COM(95)682 def. van 13.12.1995.

Krachtens de verordening dient de Commissie de Raad een samenvatting voor te leggen van de door de lidstaten verstrekte gegevens. Geprobeerd is de in dit verslag gegeven informatie en die in het verslag van 1997 [4] met elkaar te vergelijken. Hoewel vergelijkingen op sommige punten wel mogelijk zijn, is het nog te vroeg om enige conclusies ten aanzien van de investeringstrends in de lidstaten te trekken.

[4] Verslag over investeringsprojecten van communautair belang in de energiesector 1997 (SEC(1998)1419 def.).

De Commissie zal de Raad een verslag voorleggen over de tenuitvoerlegging van de verordening tegen eind 2001. Het is de bedoeling dat in dit verslag een vollediger beeld wordt geschetst van de te verwachten ontwikkelingen bij de communautaire energie-investeringen en te evalueren hoe de verordening tot de verwezenlijking van de nagestreefde doelstellingen heeft bijgedragen.

1.2. Investeringen in de aardoliesector

In de aardoliesector moeten de volgende typen investeringsprojecten op raffinagegebied worden medegedeeld:

* distillatie-installaties met een capaciteit van minimaal 1.000.000 ton per jaar;

* uitbreiding van distillatiecapaciteit tot over 1.000.000 ton per jaar;

* reforming/kraakinstallaties met een minimumcapaciteit van 500 ton per dag; en

* ontzwavelingsinstallaties voor residuen van stookolie/gasolie/raffinage grondstoffen/andere aardolieproducten.

In de periode 1996-1998 hebben een aantal fusies, overnames en samenwerkingsverbanden in de aardolie-industrie het licht gezien. Op de energiemarkt, welke in die periode door uitzonderlijk lage aardolieprijzen werd gekenmerkt, was het hierbij steeds de bedoeling profijt te trekken van synergetische effecten, het vermijden van dubbel werk en kostenminimalisering. Tevens bleek hieruit de historische zwakte van de raffinagemarges in de Europese Unie, zoals deze voortvloeien uit de overtollige conversiecapaciteit en het gebrek aan evenwicht tussen vraag en aanbod voor bepaalde producten binnen de Gemeenschap. Bovendien zijn sommige raffinaderijen in de periode 1996-1998 buiten bedrijf gesteld.

Daar staat tegenover dat er rond 2005 grote investeringen worden verwacht om aan de steeds striktere brandstofnormen en productspecificaties van de Gemeenschap te voldoen.

Bijgevolg wordt een positieve investeringstrend verwacht op het gebied van hydro-kraakdistillaten en -residuen, alsmede op conversiegebied, als gevolg van de zowel kwantitatieve als kwalitatieve ontwikkelingen op de markt. Deze tendens was reeds in 1997 te bespeuren.

Voorts worden investeringen bij verscheidene raffinaderijen verwacht in eenheden ter verhoging van het octaangehalte en voor ontzwaveling.

1.2.1. Atmosferische distillatiecapaciteit

Tussen 1 januari 1997 en 1 januari 1998 is de totale atmosferische distillatiecapaciteit van de Europese Unie (operationele capaciteit) licht gedaald van 642 tot 639 miljoen ton/jaar.

In 1997 werden drie raffinaderijen in de Europese Unie gesloten:

(1) KPR te Gulfhavn in Denemarken (capaciteit 2,9 miljoen ton/jaar);

(2) De Leuna-raffinaderij in Duitsland (capaciteit 5 miljoen ton/jaar); en

(3) Gulf te Milford Haven in het Verenigd Koninkrijk (capaciteit 5,6 miljoen ton/jaar).

Deze capaciteitsdalingen zijn gedeeltelijk gecompenseerd door de inbedrijfstelling op 1 november 1997 van een nieuwe raffinaderij te Leuna in Duitsland met een aanvangscapaciteit van 8,7 miljoen ton/jaar.

In een aantal bestaande raffinaderijen was er tevens sprake van zowel capaciteitsverminderingen als -uitbreidingen.

De benuttingsgraad van de atmosferische distillatiecapaciteit is voortdurend toegenomen. Voor ruwe olie is de benuttingsgraad van 91% in 1996 opgelopen tot 92% in 1997 (71% in 1986/1987). Dit vloeide voort uit een gunstige economische situatie welke resulteerde in enige vooruitgang met betrekking tot de raffinagemarges, in lagere ruwe-olieprijzen, in een intensivering van de raffinageactiviteiten, alsmede in de uitvoer van productieoverschotten, vooral van benzine naar de VS.

Volgens de ontvangen informatie werd tussen 1 januari 1998 en 1 januari 1999 een geringe daling van ongeveer 3 miljoen ton van de distillatiecapaciteit in de Europese Unie verwacht. Bij deze cijfers is de door Shell aangekondigde capaciteitsvermindering van 2,3 miljoen ton/jaar voor zijn raffinaderij te Berre in Zuid-Frankrijk reeds verdisconteerd. Voorts kan een enigszins dalende trend tegemoet worden gezien in de distillatiecapaciteit van de Europese Unie gedurende de periode 1999/2000. Hierbij is al rekening gehouden met de door Shell aangekondigde sluiting van de Shell Haven-raffinaderij (met een capaciteit van 4,6 miljoen ton/jaar) in het Verenigd Koninkrijk.

1.2.2. Conversiecapaciteit

De conversiecapaciteit is tussen 1 januari 1997 en 1 januari 1998 met 5,6 miljoen ton oftewel 2,4% afgenomen, voornamelijk als gevolg van de in het voorgaande hoofdstuk genoemde raffinaderijsluitingen.

Op 1 januari 1998 beliep de totale conversiecapaciteit 232 miljoen ton, zo'n 32% van de distillatiecapaciteit, d.w.z. hetzelfde percentage als het voorgaande jaar.

Sinds 1995 hebben viscositeitsreductie en thermisch kraken in de Europese Unie een dalende lijn vertoond. Daarentegen is de hydro-kraakcapaciteit gestegen, een tendens die, volgens de ontvangen gegevens, in het tijdvak 1999/2000 waarschijnlijk zal doorzetten.

In de overproductie van benzine is geen verandering gekomen. Daarentegen is de totale conversiecapaciteit voor katalytisch kraken tussen 1 januari 1997 en 1 januari 1998 nagenoeg onveranderd gebleven.

1.2.3. Ontzwavelingscapaciteit en verbetering van het octaangetal

De afgelopen jaren heeft de Europese raffinage-industrie grote bedragen geïnvesteerd in de ontzwavelingscapaciteit om het communautaire streefcijfer van 0.05% zwavel in dieselbrandstof te kunnen halen. De ontzwavelingscapaciteit voor middeldistillaten is daardoor tussen 1 januari1995 en 1 januari 1998 in de Europese Unie met ongeveer 15% toegenomen.

De komende jaren zouden nieuwe investeringen moeten volgen:

* om de verplichtingen van de Gemeenschap inzake de verlaging van het zwavelgehalte van benzine en dieselbrandstof in het tijdvak 2000-2005 na te komen; en

* om het zwavelgehalte van vloeibaar gemaakte brandstoffen (zware stookolie en gasolie voor verwarmingsdoeleinden) in de komende tien jaar te verlagen.

In dit verband kan een verdere toename van de ontzwavelingscapaciteit van de Europese Unie tegemoet worden gezien. Deze capaciteitsuitbreiding zou, in de periode 1999-2000, een hoger niveau kunnen bereiken dan de aangekondigde 7,6 miljoen ton.

De capaciteit voor de verbetering van het octaangetal omvat katalytisch reformeren, isomerisatie, alkylering en gecombineerde zuurstofeenheden (MTBE, ETBE).

Katalytisch reformeren is in 1997 in de Europese Unie met 5,4 miljoen ton, oftewel 6% teruggelopen, deels als gevolg van de eerder genoemde raffinaderijsluitingen.

De capaciteit van alkylerings- en samengestelde zuurstofeenheden, welke een belangrijke rol speelt bij de verbetering van de benzinekwaliteit, is in de loop van 1997 met meer dan 7% toegenomen. Deze tendens zou in de komende jaren sterker moeten doorzetten, in verband met de verplichting om aan de nieuwe communautaire brandstofspecificaties te voldoen, met name wat betreft de verkleining van het gehalte aan benzeen en andere aromatische verbindingen in brandstof over de periode 2000-2005.

1.3. Investeringen in de aardgassector

Wat het vervoer en/of de distributie van gas betreft, zijn de lidstaten verplicht de volgende typen investeringsprojecten aan te melden:

* grensoverschrijdende gaspijpleidingen en projecten van gemeenschappelijk belang, zoals aangegeven in de richtsnoeren opgesteld overeenkomstig artikel 155 van het EG-Verdrag;

* terminals voor de invoer van vloeibaar aardgas, en

* investeringsprojecten betreffende ondergrondse opslaginstallaties met een capaciteit van ten minste 150.000.000 miljoen m³.

1.3.1. De lengte van de pijpleidingen

De lengte van de bestaande pijpleidingen in kilometers met een diameter van meer dan 300 mm, als aangemeld bij de Commissie, beliep 20.420 kilometer, een toename met 8.4% in vergelijking met de cijfers van het verslag voor 1997.

6.285 kilometer pijpleiding verkeerden in het aanleg- of plannings -stadium. Dit komt overeen met 30% van de bestaande pijpleidingen en vormt een toeneming met 47% in vergelijking met de cijfers in het verslag voor 1997. Een en ander kan het gevolg zijn geweest van de stijging van het gasverbruik in de Europese Unie.

1.3.2. Opslagcapaciteit en maximale verdampingscapaciteit

De bestaande infrastructuren van communautair belang, als medegedeeld aan de Commissie, bestonden in 495.000 m³ aan vloeibaar-aardgas opslag capaciteit en 1.930.000 m³/uur aan maximale verdampingscapaciteit.

Een aanzienlijke uitbreiding van installaties voor de opslag van vloeibaar aardgas viel te verwachten, gezien het feit dat er 1.025.000 m³ en 2.975.800 m³/uur aan capaciteit in aanbouw was of in het planningsstadium verkeerde.

Van enige buitenbedrijfstellingen van infrastructuren is geen mededeling gedaan.

1.3.3. Opslaginstallaties

De meegedeelde bestaande opslagcapaciteit voor de EU beliep 53,6 miljard m³, een stijging van 12,4% ten opzichte van het vorige verslag.

Volgens de mededelingen bedroeg de in aanbouw zijnde opslagcapaciteit 15,8 en de geplande capaciteit 11,9 miljard m³. Dit is een toename van 55% ten opzichte van de bestaande capaciteit.

Over enige buitenbedrijfstellingen van opslagfaciliteiten zijn geen mededelingen ontvangen.

1.4. Investeringen in de elektriciteitssector

De lidstaten dienen de Commissie informatie te verschaffen over de volgende typen investeringsprojecten op het gebied van elektriciteitsproductie

* thermische centrales (waarin een vermogen van 200 MW of meer per productie-eenheid wordt opgewekt); en

* waterkrachtcentrales (centrales met een vermogen van 50 MW of meer).

Voorts moeten in het geval van investeringsprojecten betreffende elektriciteitstransport gegevens worden verschaft ten aanzien van:

* bovengrondse transmissieleidingen, indien deze voor een voltage van 345 kV of meer zijn ontworpen;

* ondergrondse en onderzeese transmissiekabels, indien deze zijn ontworpen voor een voltage van 100 kV of meer en een belangrijke verbinding vormen in nationale of internationale koppelnetten; en

* projecten van gemeenschappelijk belang als genoemd in de overeenkomstig artikel 155 van het EG-Verdrag vastgestelde richtsnoeren.

1.4.1. Conventionele thermische centrales

De investeringen in conventionele thermische centrales welke reeds in aanbouw waren of met de bouw waarvan tegen 2002 moet worden begonnen waren sterk over de gehele Europese Unie verspreid. Het merendeel zou plaatsvinden in Duitsland (27% van het totaal), in Italië (17%) en in het Verenigd Koninkrijk (17%). Behalve Frankrijk en Spanje hebben alle lidstaten investeringsprojecten in deze sector aangekondigd. In vergelijking met 1997 kan worden vastgesteld dat de projecten in Duitsland en Italië in aantal zijn toegenomen (respectievelijk +1,9 GW en +1,5 GW), terwijl het Verenigd Koninkrijk heeft medegedeeld dat er in totaal 2,0 GW aan projecten is geschrapt.

Van de 16,7 GW aan conventionele thermische capaciteit met de aanleg waarvan rond 2002 een begin moet worden gemaakt, bestaat 80,9% (13,5 GW) uit monovalente thermische centrales, d.i. hetzelfde aandeel als in 1997 (82,3%).

Gas leek de belangrijkste brandstof te zijn, daar 72,6% (121,1 GW) van de in aanbouw zijnde of voor inbedrijfstelling rond 2001 geplande installaties op aardgas konden draaien. Het aantal projecten betreffende monovalente thermische centrales die met bruinkool worden gestookt, vertoonde eveneens een stijgende lijn (3,9 GW per 1.1.1998, tegen 1,4 GW in 1997).

1.4.2. Kerncentrales

De totale operationele nucleaire capaciteit in de Europese Unie beliep per 1 januari 1998 nog steeds rond 130,3 GW. Enkele bijstellingen van de bestaande operationele capaciteit daargelaten, vallen er geen wijzigingen in deze capaciteit te verwachten.

In Frankrijk was er één kerncentrale in aanbouw. Verder werden er geen nieuwe centrales gepland.

1.4.3. Waterkrachtcentrales

De totale in aanbouw zijnde of voor 2002 geplande hydro-elektrische capaciteit is toegenomen tot 2.496 MW, waarvan 635 MW volgens de planning in 1998 in bedrijf moet worden gesteld. Bij vergelijking met de gegevens van het voorgaande jaar blijkt deze capaciteit met bijna 70% omhoog te zijn gegaan. Deze toename was voor een groot deel te danken aan de in Duitsland uitgevoerde investeringsprojecten (+1.060 MWe).

Van de in aanbouw zijnde of geplande 2.496 MW was 1.460 MW (58,5%) van het type gemengde pompcentrale en 1.036 (41,5%) van het type primaire conversie.

Deze projecten waren geconcentreerd in vijf lidstaten: Duitsland (42,5%), Italië (22,9%), Griekenland (22,4%), Portugal (9,6%) en Oostenrijk (2,6%).

1.4.4. Transmissielijnen en -kabels

De totale capaciteit van in aanbouw zijnde of voor 2002 geplande hoogspanningstransmissielijnen beliep 7.726 km, en verschilde daarmee niet veel van de in 1997 meegedeelde capaciteit. De investeringsprojecten waren over de gehele Europese Unie verspreid, met een concentratie van 33% van de projecten in Spanje en Italië.

Bovengrondse leidingen maakten 81% van de projecten uit (6.237 km). De meeste projecten hadden betrekking op 380 kV-lijnen (57% van de bovengrondse lijnen) en 400 kV-lijnen (43%).

Ondergrondse kabels maakten 7% van de projecten uit (539 km). Investeringen van dit type voor hoofdzakelijk korte-afstandsverbindingen zijn, ten opzichte van het voorgaande jaar, met 35% in omvang toegenomen.

Onderzeese kabels maakten in totaal 12% van de projecten uit (950 km).

2. DEEL B - LIJST VAN DE BIJLAGEN [5]

[5] SEC(2000) 1180 - Werkdocument van de diensten van de Commissie - Verslag van de Commissie - Verslag over investeringsprojecten van communautair belang in de energiesector 1998 - Deel B - Bijlagen.

Bijlage 1 Aardolie - Raffinagecapaciteit in de EU

Bijlage 2 Aardolie - Ontwikkeling van de conversie- en distillatie-capaciteit in de EU - 15

Bijlage 3 Aardolie - Capaciteit voor ontzwaveling, alkylering en ethervorming in de EU

Bijlage 4 Aardolie - Toekomstige wijzigingen in de raffinage capaciteit van de EU - 15

Bijlage 5 Aardgas - Lengte van de pijpleidingen met een diameter van meer dan 300 mm in km

Bijlage 6 Aardgas - LNG-installaties, LNG-opslagcapaciteit in m³, maximale verdampingscapaciteit in m³/uur

Bijlage 7 Aardgas - Opslaginstallaties, nuttige capaciteit in miljard m³.

Bijlage 8a Elektriciteit - Alle in aanbouw zijnde of geplande centrales

Bijlage 8b Elektriciteit - Conventionele thermische centrales

Bijlage 8c Elektriciteit - Kerncentrales

Bijlage 8d Elektriciteit - Waterkrachtcentrales

Bijlage 8e Elektriciteit - Transmissielijnen en -kabels

Bijlage 9a Elektriciteit - Conventionele thermische centrales per land

Bijlage 9b Elektriciteit - Conventionele thermische centrales per categorie

Bijlage 10a Elektriciteit - Kerncentrales per land

Bijlage 10b Elektriciteit - Kerncentrales per categorie

Bijlage 11a Elektriciteit - Waterkrachtcentrales per land

Bijlage 11b Elektriciteit - Waterkrachtcentrales per categorie

Bijlage 12a Elektriciteit - Transmissielijnen en -kabels per land

Bijlage 12b Elektriciteit - Transmissielijnen en -kabels per categorie