De Raad is het eens met het EP en de Commissie dat infrastructuurbeheerders en spoorwegondernemingen reis- en verkeersinformatie in realtime moeten verstrekken aan andere partijen in de spoorvervoersketen (d.w.z. andere spoorwegondernemingen, stationsbeheerders, verkopers van vervoersbewijzen en touroperators). Als het voor een infrastructuurbeheerder technisch niet haalbaar is realtimegegevens aan andere entiteiten te verstrekken, kan de betrokken lidstaat een vrijstelling toestaan voor een periode van maximaal negen jaar, en moet hij de situatie om de twee jaar opnieuw beoordelen. In dit verband stelt de lidstaat de Commissie in kennis van de redenen voor de vrijstelling en van de maatregelen die zijn genomen of worden overwogen om de situatie te wijzigen.

Het standpunt van de Raad in eerste lezing, dat op 25 januari 2021 is aangenomen, onderschrijft de hoofddoelstelling van het voorstel van de Commissie, namelijk zorgen voor een algemene versterking van de passagiersrechten en tegelijkertijd een correct evenwicht waarborgen tussen de belangen van de reizigers en die van de spoorwegsector. De belangrijkste verbeteringen van het huidige wetgevingskader zijn:

Aangezien de medewetgevers de regels voor herschikkingsprocedures niet hebben gevolgd en diverse wijzigingen hebben voorgesteld van bepalingen die niet in het wetgevingsvoorstel waren opgenomen, leek de oorspronkelijke doelstelling van de Commissie om het voorstel op korte termijn te laten goedkeuren niet langer realistisch. Daarom heeft de Commissie de medewetgevers tijdens de onderhandelingen ondersteuning geboden bij het zoeken naar oplossingen die de verdere ontwikkeling van passagiersdiensten per spoor, met inbegrip van de ticketmarkt, zouden kunnen stimuleren. De Commissie heeft haar inspanningen met name toegespitst op de invoering van een verplichting om doorgaande tickets aan te bieden, het verstrekken van informatie in realtime, het recht zelf alternatief vervoer te regelen, het vervoer van fietsen aan boord van de trein, kortere voorafgaande kennisgevingstermijnen voor personen met beperkte mobiliteit en de verduidelijking van het klachtenmechanisme.

Personen met een handicap en personen met beperkte mobiliteit: Overeenkomstig in het kader van het VN-Verdrag inzake de rechten van personen met een handicap aangegane verbintenissen heeft het wetgevingsvoorstel tot doel ervoor t e zorgen dat de lidstaten niet langer een vrijstelling kunnen toestaan voor het verlenen van bijstand en compensatie voor schade aan mobiliteitshulpmiddelen. Informatie moet in toegankelijke formaten worden verstrekt conform de eisen van de Europese toegankelijkheidswet. Het spoorwegpersoneel moet daartoe de nodige opleiding krijgen. Dit moet ervoor zorgen dat reizen per spoor inclusiever wordt.

Overmachtsclausule: Vóór een arrest van het Hof van Justitie van 2013 waren de belanghebbenden het erover eens de overmachtsclausule in de verordening vervoerders vrijstelde van compensatie. Na het arrest voelden spoorwegondernemingen zich gediscrimineerd ten opzichte van andere vervoerders, die wel vrijstellingen wegens overmacht genieten. Daarom heeft de Commissie voorgesteld een overmachtsclausule met een beperkt toepassingsgebied in te voeren, namelijk zware weersomstandigheden en grote natuurrampen. Het wetgevingsvoorstel moest een gelijk speelveld, juridische billijkheid, evenredigheid en de coherentie met andere vervoerswijzen waarborgen.

Doorgaande tickets: In overeenstemming met het 4e spoorwegpakket, waarin de beslissing om al dan niet strengere regels inzake de verkoop van doorgaande tickets op te leggen aan de lidstaten wordt overgelaten en bepaald is dat de Commissie de marktontwikkelingen op dit gebied tot 2022 moet volgen, had het herschikkingsvoorstel louter tot doel het recht van passagiers op informatie te versterken. Als passagiers niet correct werden geïnformeerd dat zij afzonderlijke tickets hebben gekocht, moeten die tickets worden beschouwd als een doorgaand ticket, dat bij verstoring van de reis recht geeft op uitgebreide bescherming.

Vrijstellingen: Het wetgevingsvoorstel had tot doel a) de einddatum van de vrijstellingen voor binnenlands vervoer te vervroegen (volgens de huidige regels lopen die uiterlijk in 2024 af); en b) ervoor te zorgen dat grensoverschrijdend stads-, voorstads- en regionaal vervoer steeds onder de regels van de verordening zou vallen.

De Commissie is tevreden met de toevoeging van deze bepaling. Hierdoor kan komaf worden gemaakt met discriminatie tussen reizigers. Ongeacht de vraag of zij hun vervoersbewijs rechtstreeks bij de spoorvervoerder of bij een tussenpersoon hebben gekocht, zal hen hetzelfde kwaliteitsniveau en identieke informatie in realtime worden geboden. Bovendien zouden verkopers van vervoersbewijzen en touroperators dankzij de toegang tot reisinformatie en de exploitatie van boekingssystemen meer innovatieve ticketproducten kunnen ontwikkelen, hetgeen de dynamiek op de markt voor treintickets zou stimuleren.

(2)Doorgaande tickets:

Als “één enkele spoorwegonderneming” internationaal vervoer, binnenlands vervoer over lange afstand en regionale spoorvervoersdiensten aanbiedt, verricht zij deze diensten op grond van een “doorgaand ticket”, dat passagiers betere bescherming biedt in geval van een verstoring van de reis. Onder “één enkele spoorwegonderneming” moet niet alleen één enkele vennootschap worden verstaan, maar ook afzonderlijke rechtspersonen, die onderlinge banden hebben op basis van een criterium van 100 % eigendom.

De Commissie betreurt het dat het in dit stadium van de ontwikkeling van de spoorwegmarkt niet haalbaar was op basis van het criterium “zeggenschap en beslissende invloed” te bepalen of er sprake was van “één enkele onderneming”. Gezien het feit dat het bereikte compromis reeds verder gaat dan hetgeen in het wetgevingsvoorstel was opgenomen en een stap voorwaarts is voor een betere bescherming van de passagiers, juicht de Commissie toe dat “één enkele spoorwegonderneming” verplicht wordt doorgaande treintickets aan te bieden.

(3)Tickets die de verkoper op eigen initiatief heeft gecombineerd

Als een verkoper vervoerbewijzen op eigen initiatief combineert en hij de passagier die de aansluitende tickets in één transactie koopt niet informeert dat het niet om een doorgaand ticket gaat, moet voor de verkoper een extra aansprakelijkheid gelden in geval van verstoring van de reis.

Die bepaling zou ervoor zorgen dat het ruimere aanbod aan reisopties zich ook voor passagiers in realistische verbindingen vertaalt. De Commissie is verheugd dat verkopers van vervoersbewijzen en touroperators de mogelijkheid krijgen niet alleen producten te verkopen die reeds door spoorwegondernemingen worden aangeboden.

(4)Recht om zelf vervoer langs een andere route te regelen

Volgens deze nieuwe bepaling heeft de reiziger, indien de spoorwegonderneming binnen 100 minuten na de verstoring geen oplossing biedt via een alternatieve route of de voortzetting van de reis, het recht om zelf alternatief openbaar vervoer (trein of bus) te nemen en door de oorspronkelijke vervoerder te worden vergoed voor de noodzakelijke, passende en redelijke kosten die hij voor het alternatieve vervoersbewijs heeft gemaakt.

De Commissie is ingenomen met deze regel, die spoorwegondernemingen ertoe zal aansporen tijdig oplossingen aan te bieden, zodat de reiziger zijn eindbestemming kan bereiken. Deze bepaling kan ook tot meer samenwerking tussen vervoerders leiden.

(5)Voorafgaande kennisgevingen van personen met beperkte mobiliteit

De Commissie is tevreden met de regel dat personen met een handicap en personen met beperkte mobiliteit hun verzoeken om bijstand in de toekomst uiterlijk 24 uur vooraf kunnen indienen in plaats van de huidige 48 uur. Lidstaten die besluiten om tot 30 juni 2026 een voorafgaande kennisgevingstermijn van 36 uur te hanteren, moeten de Commissie in kennis stellen van de redenen daarvoor en van de maatregelen die in dit verband zijn genomen.





(6)Vervoer van fietsen aan boord van de trein

De Commissie is tevreden met de regel dat in aanbestedingsprocedures voor nieuw rollend materieel en voor grote onderhoudswerkzaamheden aan treinen vanaf 2025 eisen moeten worden opgenomen inzake gereserveerde plaatsen voor het vervoer van fietsen. De spoorwegondernemingen moeten het passende aantal fietsplaatsen bepalen op basis van een openbare raadpleging. In beginsel moeten dat er minstens vier zijn. De lidstaten zouden de mogelijkheid hebben om te verlangen dat er meer (dan vier) plaatsen voor fietsen worden voorzien. Die bepaling zou groene en multimodale vervoersoplossingen ondersteunen. Het is met name positief dat de bepaling ook voor regionale treinen, die nu vrijgesteld zijn, bindend zou zijn.

(7)Klachtenbehandeling

De Commissie is tevreden met de verduidelijkingen in het klachtenmechanisme, waaronder de bepaling over de samenwerking tussen nationale handhavingsinstanties en de aanwijzing van een “leidende instantie” voor complexe zaken. Naast alle spoorvervoerders moeten voortaan ook beheerders van grote stations een klachtenbehandelingsmechanisme opzetten. De Commissie stemt ook in met de ontwikkeling van een EU-breed compensatie- en terugbetalingsformulier, dat toegankelijk moet zijn voor passagiers met beperkte mobiliteit.

(8)Overmachtsclausule:

De Commissie had een “overmachtsclausule” voorgesteld, die beperkt is tot extreme weersomstandigheden en grote natuurrampen. De uitbraak van COVID-19 heeft echter aangetoond dat ook “grote risico’s voor de volksgezondheid” als buitengewone omstandigheden moeten worden beschouwd. De Commissie is het ermee eens dat spoorvervoerders ook vanwege andere gebeurtenissen (bijvoorbeeld terroristische aanslagen of rechtshandhavingsmaatregelen) moeten kunnen worden ontheven van de verplichting om compensatie te betalen voor vertragingen, gemiste aansluitingen en annuleringen. In de voorgestelde overmachtsclausule wordt duidelijk gesteld dat vervoerders alleen kunnen worden vrijgesteld van de verplichting compensatie te betalen (zonder dat afbreuk wordt gedaan aan de andere economische rechten van passagiers). In het licht van een aantal rechtszaken in verband met de rechten van vliegtuigpassagiers in “buitengewone omstandigheden” is de Commissie tevreden met de verduidelijking dat stakingen van het personeel van de spoorwegonderneming of handelingen van andere spoorwegexploitanten die dezelfde infrastructuur gebruiken of van infrastructuurbeheerders of stationsbeheerders niet als “buitengewone omstandigheden” kunnen worden beschouwd.

(9)Vrijstellingen en toepasselijkheid