NL

Brussel, 20.4.2009

COM(2009) 178 definitief

MEDEDELING VAN DE COMMISSIE AAN HET EUROPEES PARLEMENT, DE RAAD, HET EUROPEES ECONOMISCH EN SOCIAAL COMITÉ, HET COMITÉ VAN DE REGIO'S EN DE EUROPESE CENTRALE BANK

De invoering van de euro in Slowakije

MEDEDELING VAN DE COMMISSIE AAN HET EUROPEES PARLEMENT, DE RAAD, HET EUROPEES ECONOMISCH EN SOCIAAL COMITÉ, HET COMITÉ VAN DE REGIO'S EN DE EUROPESE CENTRALE BANK

De invoering van de euro in Slowakije

1. Inleiding

Nadat de Raad op 8 juli 2008 had besloten dat Slowakije aan de nodige voorwaarden voldeed om de euro in te voeren, is het eurogebied op 1 januari 2009, de tiende verjaardag van de euro, uitgebreid tot 16 leden.

Slowakije heeft gekozen voor een "big-bang-scenario", dat wil zeggen een onmiddellijke omschakeling zonder overgangsperiode. Evenals in Slovenië duurde de periode van dubbele omloop, waarin zowel in Slowaakse kronen als in euro's mocht worden betaald, twee weken. De geslaagde omschakeling bewijst dat een periode van dubbele omloop zelfs voor een land met veel contant geld in omloop slechts kort hoeft te duren mits zorgvuldige voorbereidingen zijn getroffen. Een overgrote meerderheid van de Slowaakse bevolking (91%) heeft de omschakeling als vlot en efficiënt ervaren.

In de voorliggende mededeling wordt ingegaan op de belangrijkste omschakelingsaspecten, en met name op de omschakeling naar de chartale euro (hoofdstuk 2), de maatregelen die zijn getroffen om de vrees onder de bevolking voor prijsstijgingen weg te nemen (hoofdstuk 3), de prijsontwikkelingen in de omschakelingsperiode (hoofdstuk 4) en de voorlichtingscampagne en de publieke opinie over het verloop van de omschakeling (hoofdstuk 5). Indien nodig, wordt gekeken welke lessen daaruit kunnen worden getrokken die van belang kunnen zijn voor toekomstige omschakelingen.

2. Omschakeling naar de chartale euro

De omschakeling naar de chartale euro vormt waarschijnlijk het meest zichtbare element in de overgang naar de nieuwe valuta omdat praktisch alle financiële instellingen, bedrijven en burgers erbij betrokken zijn. Zo'n operatie kan alleen efficiënt verlopen als alle betrokken partijen van voldoende eurocontanten worden voorzien en banken en bedrijven goed zijn voorbereid op het vele extra werk.

2.1. Voorbereidingen op de omschakeling naar de chartale euro

Om de Slowaakse kronen in omloop en de chartale geldvoorraad van de centrale bank van Slowakije (NBS) te vervangen, zijn van de Oostenrijkse centrale bank zo'n 188 miljoen eurobiljetten geleend en heeft de Slowaakse Munt zelf in Kremnica 500 miljoen euromunten geslagen. Van de nieuwe eurolidstaten heeft Slowakije als eerste land de euromunten met eigen productiefaciliteiten geslagen.

Op 6 september 2008 (vóór €-dag) werden de eerste euromunten en een maand later de eerste eurobiljetten door de NBS aan de 16 commerciële banken geleverd. Om veiligheidsredenen werd het vervoer van eurocontanten steeds door de politie geëscorteerd.

Eind oktober 2008 volgde de bevoorrading van het bedrijfsleven door de banken. Daarbij leverden de banken bijna 24% van de waarde van hun bankbiljetten en 68% van de waarde van hun munten aan zo'n 14 000 bedrijven waarmee zij een speciaal contract hadden gesloten. In totaal hebben de banken 27,8% van de waarde van hun contanten vóór €-dag doorgesluisd naar het bedrijfsleven. In Slovenië was dit niet meer dan 2,4% en op Cyprus en Malta slechts rond de 1 procent.

De Slowaakse banken hebben de nieuwe, in juni 2008 vastgestelde vereenvoudigde ECB-regels voor de bevoorrading van het bedrijfsleven [1] niet toegepast. Volgens de NBS en de commerciële banken kwamen de nieuwe richtsnoeren voor Slowakije te laat omdat de leveringscontracten met het bedrijfsleven eind mei 2008 al voor het overgrote deel rond waren. Bij een tussentijdse wijziging van de regels zouden de bedrijven niet gelijk worden behandeld. Ook hadden de distributieplannen voor het contante geld dan ingrijpend moeten worden aangepast.

Alle door de NBS bestelde 1,32 miljoen voorverpakte kits met euromunten (minikits) van 500 SKK (circa 16,60 EUR) zijn tussen 1 en 31 december 2008 aan het bedrijfsleven en het grote publiek verkocht. Op basis van de tot dan toe opgedane ervaring had de Commissie om en nabij één minikit per huishouden aanbevolen. Aangezien Slowakije ongeveer twee miljoen huishoudens telde en daarnaast niet was voorzien in speciale kits voor de detailhandel, heeft de Commissie er in haar Zevende en Achtste Verslag over de praktische voorbereidingen op de toekomstige uitbreiding van het eurogebied op gewezen dat het aantal door de NBS bestelde minikits waarschijnlijk niet toereikend zou zijn. Veel bankfilialen en postkantoren raakten in de eerste dagen door hun minikits heen (tot 5 december was al 81% verkocht). Daarop deed de NBS de aanbeveling om niet meer dan tien minikits per persoon te geven. Een groot aantal bedrijven heeft voorverpakte kits gekocht om wisselgeld op voorraad te hebben. Andere bedrijven en overheidsinstanties hebben ze als kerstcadeau of voor eindejaarsuitkeringen gebruikt. Bij veel distributeurs waren de minikitvoorraden al snel uitgeput omdat zij hun behoeften niet van tevoren bij de NBS kenbaar hadden gemaakt. In een enquête van de Commissie heeft 25% van de ondervraagden die geen minikit hebben aangeschaft, als reden daarvoor aangegeven dat zij niet meer verkrijgbaar waren [2].

Om de omwisseling van opgepot geld over een langere periode te spreiden, konden bij een aantal commerciële banken in de laatste week van 2008 Slowaakse kronen gratis tegen de officiële omrekeningskoers worden omgewisseld in euro's. Veel banken hebben ook speciale producten aangeboden om nieuwe cliënten te trekken of hun eigen cliënten ertoe aan te zetten de contanten die zij thuis hadden, op een bankrekening te storten.

Blijkens een enquête die de Commissie drie dagen voor de omschakeling heeft gehouden [3], beschikte een groot deel van de Slowaakse bevolking al over eurocontanten: 60% had euromunten, die hoofdzakelijk afkomstig waren uit de starterkits (53%) dan wel waren meegebracht van een buitenlandse reis (42%), en 49% had al bankbiljetten, die zij hadden overgehouden van een buitenlandse reis (56%) of omdat zij geld hadden gewisseld bij een bank in Slowakije (39%).

De bevoorrading vooraf van banken en bedrijven was goed georganiseerd. In de periode voor de invoering is duidelijk meer eurogeld aan bedrijven geleverd dan bij de laatste drie omschakelingen. Uit de grote vraag in Slowakije naar minikits met euromunten is opnieuw gebleken dat de bevolking grote belangstelling heeft voor de eerste euromunten met de nationale zijde van hun eigen land. Weliswaar beschikten zij al over euromunten, maar die waren uitgegeven door andere landen. Het is van belang om voor voldoende minikits voor de inwoners te zorgen zodat zij al vóór de omschakeling vertrouwd kunnen raken met hun nieuwe munt. Aangezien bedrijven vanaf de dag van de omschakeling wisselgeld in euro nodig hebben, moeten voortaan systematisch speciale starterkits voor de detailhandel worden ingepland. Ook moet bij de planning van de productievolumes rekening worden gehouden met bedrijven en instellingen die kits cadeau willen geven.Om ervoor te zorgen dat kleine bedrijven gemakkelijker aan eurogeld kunnen komen, moet voortaan het nieuwe, vereenvoudigde ECB-richtsnoer voor de bevoorrading van bedrijven worden gevolgd. |

2.2. Periode van dubbele omloop

In de 16 dagen durende periode van dubbele omloop (van 1 tot 16 januari) waren de NBS en de commerciële banken elke dag (behalve zondag 11 januari) open voor de omwisseling van contant geld. Tot zondag 4 januari bleef het rustig in de banken, maar dit beeld sloeg volledig om op 5 januari, toen velen terugkeerden van vakantie: op die dag werden aan het loket bijna 198 000 wisseltransacties en geldopnames verricht. Daarmee was een bedrag gemoeid van bijna 325 miljoen EUR, het honderdvoudige van het bedrag van 5 januari 2008. 7 januari staat in de periode van dubbele omloop op plaats twee wat betreft het aantal wisseltransacties (168 000) en het daarmee gemoeide bedrag (261 miljoen EUR).

Volgens de beschikbare informatie deden zich bij de banken geen grote problemen voor. Op 3 januari waren de IT-systemen van alle banken met succes geconverteerd en vanaf 5 januari waren alle bankdiensten weer beschikbaar. Dankzij de minutieuze voorbereidingen konden de banken het vele extra werk goed aan en bleven de wachttijden doorgaans binnen de perken. Volgens een enquête van de Commissie waren van degenen die naar de bank gingen, slechts weinigen ontevreden over de wachttijden. Deze werden door de ondervraagden op 5 januari het vaakst te lang genoemd, hetgeen geen verbazing wekt omdat dit bij de banken de drukste dag was in de periode van dubbele omloop. Uiteindelijk werden van 1 tot 16 januari aan het bankloket 1,418 miljoen wisseltransacties en geldopnames verricht, viermaal zoveel als in de eerste 16 dagen van het vorige jaar. Daarmee was een bedrag gemoeid van zo'n 2,207 miljard EUR, 2,4 maal zoveel als in dezelfde periode vorig jaar.

Vergeleken met de andere landen die de euro onlangs hebben ingevoerd, lijkt de Slowaakse situatie het meest op die van Cyprus: in beide landen heeft 8% enige hinder ondervonden bij de omwisseling van contant geld of de opname van het nieuwe geld bij de banken. Malta kende grotere problemen (13%, voornamelijk lange rijen), terwijl in Slovenië een en ander het soepelst verliep (3%). Zelfstandigen ondervonden bij de banken grotere problemen dan de ondervraagden uit de andere beroepsgroepen [4].

Op 1 januari gaven alle circa 2 200 geldautomaten in Slowakije kort na middernacht alleen nog eurobiljetten (hoofdzakelijk biljetten van 10 EUR en 20 EUR) uit en werkten de 32 000 betaalterminals in euro. Op 5 januari werden de geldautomaten serieus op de proef gesteld: op die dag werd 2,5 maal zoveel geld (41 miljoen EUR) opgenomen als op 5 januari 2008.

In de eerste dagen nam het gebruik van de euro in het betalingsverkeer minder snel toe dan bij vorige omschakelingen. In Slowakije betaalde op 5 januari 45% van de klanten in euro. In Slovenië was dit op dezelfde dag al 78% (zie grafiek 1). Op Cyprus en Malta, waar de inwoners tot eind januari met hun oude geld mochten betalen, werd op 4 januari de grens van 70% bereikt. Op 7 januari, de dag waarop de meeste Slowaken van vakantie terugkeerden, trok het omschakelingstempo aan tot het niveau van dat van de andere nieuwe eurolidstaten.

Grafiek 1

Percentage contante betalingen in euro in winkels

(% van de klanten)

(...PICT...)

Waarschijnlijk verliep de overschakeling op de euro in Slowakije in het begin trager omdat de kerstvakantie lang duurde (1 en 6 januari waren feestdagen) en ongewoon veel detailhandelaren op 1 en 2 januari in Slowaakse kronen teruggaven (respectievelijk 62% en 16%). Vanaf 3 januari gaf de detailhandel gehoor aan oproepen van de Slowaakse autoriteiten en de Commissie om uitsluitend terug te geven in euro: het percentage transacties in contanten met wisselgeld in Slowaakse kronen daalde op 5 januari tot 3% en op 7 januari was dit vrijwel 0%.

De detailhandel kon het extra werk goed aan. De banken en autoriteiten riepen de inwoners op om de detailhandelaren te ontlasten en in het betalingsverkeer gebruik te maken van hun 5,2 miljoen kaarten. Daaraan werd niet echt gehoor gegeven: gemiddeld heeft minder dan 2,5% van de ondervraagde Slowaken in de periode van dubbele omloop met een kaart betaald [5].

In de eerste dagen van januari stonden niet veel mensen in de winkels in de rij. De meeste detailhandelaren hebben naar eigen zeggen geen problemen ondervonden bij de bevoorrading met contant geld of bij de opslag van de ingenomen kronen. In een aantal plattelandswinkels ontstonden problemen toen gepensioneerden de grote eurocoupures wilden uitgeven die zij op het postkantoor als pensioen hadden ontvangen. Naar aanleiding daarvan vestigden de Slowaakse autoriteiten en de Commissie er nogmaals de aandacht op dat pensioenen en salarissen in kleine coupures moesten worden uitbetaald [6].

Enquêtes van de Commissie waarin gevraagd werd naar de inhoud van de portemonnee, bevestigden het beeld dat de overgang naar de euro iets trager verliep dan bij vorige omschakelingen. Zoals uit grafiek 2 blijkt, beschikte 56% van de Slowaken vijf dagen na de omschakeling voornamelijk of alleen over eurobiljetten en beschikte zo'n 63% van hen voornamelijk of alleen over euromunten. In Slovenië waren de desbetreffende percentages op 5 januari 81% en zelfs 88%. Vanaf 7 januari versnelde het tempo in Slowakije: één dag voor het einde van de periode van dubbele omloop beschikte 97% van de Slowaken nog alleen of voornamelijk over eurocoupures en beschikte 98% van hen nog alleen of voornamelijk over euromunten.

Grafiek 2

Inwoners met voornamelijk of alleen eurobiljetten in de portemonnee

(% van de bevolking van 15 jaar en ouder)

(...PICT...)

Een meerderheid van de in de tweede helft van januari geënquêteerde Slowaken (64%) vond de euromunten redelijk tot zeer goed te herkennen en te hanteren. Het desbetreffende percentage lag in Slovenië en op Malta iets hoger (69% en 75%) en op Cyprus veel hoger (81%) aan het eind van de periode van dubbele omloop in die landen. Evenals in de andere landen raakten de Slowaken sneller vertrouwd met de eurobiljetten: 81% van hen vond deze gemakkelijk tot zeer gemakkelijk in het gebruik, tegen 88% van de Maltezen, 91% van de Slovenen en 95% van de Cyprioten [7]. Oudere respondenten hadden meer moeite met het gebruik van de nieuwe munt.

2.3. Inname van het oude geld

Vóór de omschakeling was een fors deel van de chartale Slowaakse kronen al uit omloop genomen. Vóór 31 december 2008 was bijna de helft van het bedrag dat medio september 2008 in omloop was (140 miljard SKK), ingenomen, terwijl 77 miljard SKK nog in omloop was. Tijdens de eerste negen dagen van januari 2009 vloeide zo'n 30 miljard Slowaakse kronen terug. Aan het eind van de periode van dubbele omloop was nog eens 16 miljard SKK teruggevloeid. Eind januari 2009 was nog zo'n 16 miljard SKK in omloop (20% van het bedrag aan Slowaakse kronen dat eind 2008 in omloop was). Dit bedrag bestond voor bijna 94% uit coupures en voor slechts 6% uit munten.

In de eerste maanden van 2009 zijn aanzienlijke hoeveelheden vóór de omschakeling aangeschafte euromunten weer ingeleverd bij de banken. Dit komt doordat sommige detailhandelaren hun behoefte verkeerd hadden ingeschat en veel te veel munten hadden ingeslagen. Naar aanleiding van klachten van detailhandelaars over buitensporige bankkosten voor de verwerking van het contante geld, heeft het Slowaakse parlement besloten dat de commerciële banken eurocontanten gratis moeten aanvaarden als deze tussen 1 maart en 31 augustus 2009 op een bankrekening worden gestort (dit is de tijd die nodig wordt geacht om overtollig contant eurogeld uit omloop te nemen).

Tot eind 2009 kunnen de Slowaakse kroonbiljetten bij alle commerciële banken gratis worden omgewisseld. De NBS wisselt ze ook gratis om en verbindt daaraan geen termijn. De Slowaakse kroonmunten kunnen tot 30 juni 2009 bij de commerciële banken en tot eind 2013 bij de NBS worden omgewisseld.

De Slowaakse omschakeling was goed voorbereid en is soepel verlopen. De Slowaken hebben veel problemen die zich in de andere landen bij de invoering van de euro hebben voorgedaan (zoals lange rijen bij banken), weten te voorkomen door lering te trekken uit de ervaringen van die landen. Hoewel de omschakeling naar de chartale euro een iets tragere start kende dan in de andere landen die een big-bang-scenario volgden, is het algehele beeld uiterst positief. Om de omschakeling te versnellen en daarmee detailhandelaars die in twee munteenheden tegelijk moeten werken te ontlasten, zou vanaf 1 januari uitsluitend in euro teruggegeven moeten worden. Het verdient overweging om bij toekomstige omschakelingen het gebruik van de oude munt als wisselgeld wettelijk te verbieden (behalve in gevallen waarin het niet mogelijk is om de euro te gebruiken). Om tekorten aan contant geld in winkels te voorkomen, moeten bij een eventuele contante uitkering van salarissen en pensioenen vooral kleine coupures worden gebruikt. De detailhandelaars moeten een zorgvuldige raming maken van hun behoefte aan contant eurogeld in de omschakelingsperiode. De banken moeten in hun tariefbeleid rekening houden met het uitzonderlijke karakter van de omschakeling. |

3. Voorkomen van misbruik en van een onjuiste beeldvorming van de prijsontwikkeling bij de burgers

De Slowaakse autoriteiten hebben een reeks maatregelen getroffen, variërend van vrijwillige afspraken tot een uitgebreide prijsmonitoring, om het vertrouwen van de consument en de prijsstabiliteit in de omschakelingsperiode te bevorderen.

Het logo van de ethische code, die de deelnemers verplicht zich aan de omschakelingsregels te houden en van de omschakeling geen misbruik te maken, was te zien op zo'n 20 000 plaatsen (in winkels, bij dienstverleners en bij lokale en regionale instanties). De inwoners konden bij overtreding van de code een klacht indienen bij de regeringsgevolmachtigde voor de euro, die vervolgens een onderzoek instelde. Tot medio februari heeft de gevolmachtigde slechts vier klachten ontvangen, die alle ongegrond bleken. Overtreders van de code konden hun sticker verliezen en op de zwarte lijst van de vereniging van Slowaakse consumenten worden geplaatst.

De verplichte dubbele prijsaanduiding in Slowaakse kronen en in euro's is op 24 augustus 2008 ingegaan en zal nog tot 1 januari 2010 duren. De naleving ervan wordt zorgvuldig gemonitord door de Slowaakse handelsinspectie (SHI). Volgens een enquête van de Commissie achten negen van de tien Slowaken de dubbele prijsaanduiding nuttig. Volgens een meerderheid van de respondenten (53%) waren de dubbele prijzen steeds op correcte wijze aangeduid, en nog eens 31% vond dat deze meestal correct waren aangeduid. Daarmee had Slowakije van de landen die de euro onlangs hebben ingevoerd, de hoogste tevredenheidsscore op dit gebied [8].

Tot eind januari 2009 heeft de SHI meer dan 25 000 controles verricht. De resultaten van de controles zijn gaandeweg sterk verbeterd. Problemen (bv. geen dubbele prijsaanduiding of onjuiste berekening of afronding van een prijs in euro, wisselgeld in SKK zonder uitdrukkelijke toestemming van de klant in de periode van dubbele omloop) deden zich vaker in winkels of bij dienstverleners met vijf of minder werknemers voor. Indien de SHI bij een tweede controle geen verbetering constateert, volgt een waarschuwing en wordt eventueel een procedure gestart. In januari en februari 2009 is de SHI veertien procedures gestart en heeft zij in drie gevallen een boete opgelegd. Ernstige overtredingen van de omschakelingsregels kunnen met een boete van maximaal 60 000 EUR worden bestraft.

Naast controles op eigen initiatief heeft de SHI ook gerichte controles uitgevoerd naar aanleiding van klachten van burgers over een foutieve toepassing van de regels voor dubbele prijsaanduiding of over abnormale prijsverhogingen. Alle klachten zijn zorgvuldig onderzocht. Daarbij werden de prijswijzigingen vergeleken met langetermijntrends en met de prijzen van hetzelfde product in andere winkels en werden ze in een breder verband geanalyseerd (waarbij onder meer werd gelet op de inputprijzen en de ontwikkelingen op de wereldmarkten). In januari en februari 2009 ontving de SHI 607 klachten. Van de 420 klachten over prijsverhogingen bleek er slechts één gegrond.

Op aanraden van de Commissie heeft de SHI op gezette tijden prijzen gecontroleerd in sectoren waar bij vorige omschakelingen problemen zijn geconstateerd (zoals in restaurants, cafés en bij kappers en verhuurders van autoparkeerplaatsen). Daarbij worden de prijzen van bepaalde autoparkeerplaatsverhuurders, rijscholen en kappers nauwkeurig onderzocht omdat sinds de start van de verplichte dubbele prijsaanduiding in deze sectoren forse prijsverhogingen zijn waargenomen.

Ter aanvulling van de SHI-controles heeft de vereniging van Slowaakse consumenten een prijsmonitoringsysteem opgezet. De vereniging heeft een zwarte lijst gepubliceerd met detailhandelaars die hun prijzen in de omschakelingsperiode zonder overtuigende verklaring hebben verhoogd. Tot medio februari zijn twaalf bedrijven op de zwarte lijst geplaatst. De SHI houdt ze allemaal nauwlettend in het oog.

De prijsontwikkelingen in alle sectoren van de economie worden geregeld onderzocht door de Raad voor de prijzen, een speciaal orgaan dat door de regering is opgericht. Indien de raad na uitgebreid onderzoek vaststelt dat er in een bepaalde sector sprake is van "speculatieve" prijsverhogingen, dan kan deze de regering voorstellen om de prijzen van de desbetreffende goederen of diensten te reglementeren.

De inwoners worden via de media op de hoogte gehouden van de controleresultaten en worden aangemoedigd om eventuele onregelmatigheden bij de SHI of andere consumentenbeschermingsorganisaties te melden.

Volgens de enquête van de Commissie had 56% van de Slowaken (tegen 76% van de Cyprioten en Slovenen en 47% van de Maltezen) de indruk dat er zeer vaak, vaak of in elk geval soms sprake is geweest van een onjuiste prijsomrekening.

Slowakije heeft uitgebreide maatregelen getroffen om prijsmisbruik en een onjuiste beeldvorming over de ontwikkeling van de prijzen te voorkomen, dit overeenkomstig de aanbevelingen van de Commissie [9]. De autoriteiten moeten ervoor zorgen dat bij klachten van inwoners een onderzoek wordt ingesteld. Zij moeten met name aandacht schenken aan de prijsontwikkelingen aan het eind van de periode van dubbele prijsaanduiding. |

4. Prijsontwikkelingen en prijsperceptie in de omschakelingsperiode

4.1. Prijsontwikkelingen

In 2008 werden de prijsontwikkelingen in Slowakije sterk beïnvloed door zowel interne als externe factoren. De HICP-inflatie bedroeg in 2008 gemiddeld 3,9%, tegen 1,9% in 2007. In de eerste helft van 2008 is de HICP-inflatie op jaarbasis door de stijgende voedsel- en energieprijzen geleidelijk opgelopen. Daarmee werd de stijgende lijn vanaf medio 2007 doorgetrokken. Na een piek van 4,5% op jaarbasis in september 2008 zwakte de HICP-inflatie op jaarbasis in de laatste maanden van 2008 af.

De vermindering van de inflatie vanaf september 2008 was grotendeels te danken aan de voedsel- en brandstofprijzen, die door gunstige basiseffecten in combinatie met inzakkende energie- en voedselprijzen op de internationale markten een daling vertoonden. Deze desinflatietrends werden echter deels tenietgedaan door de stijging van de tabaksprijzen en verwarmingskosten. De verhoging van de accijnzen op sigaretten begin 2008 werkte vertraagd door in de tabaksprijzen, die in oktober begonnen te stijgen. De stijging van de verwarmingskosten hing samen met prijsverhogingen die de overheid in het derde kwartaal van 2008 moest doorvoeren als gevolg van de hoge gasprijzen in de eerste helft van 2008. Ondanks een sterke stijging van de wisselkoers in de eerste helft van 2008 hebben de prijzen van niet-energetische industrieproducten in de tweede helft van 2008 enige opwaartse druk uitgeoefend op de inflatie.

In januari 2009 vlakte de HICP-inflatie af tot 2,7% op jaarbasis en in februari 2009 liep deze nog verder terug tot 2,4% op jaarbasis, dit als gevolg van de verwachte vertraging bij de voedsel- en energieprijzen. Volgens de prognoses van januari 2009 van de Commissie zal de gemiddelde HICP-inflatie in 2009 door de dalende voedsel- en brandstofprijzen net onder de 3% blijven, maar zal deze in 2010 door een toename van de prijzen van energie en diensten mogelijk weer aantrekken tot 3,5%.

Volgens voorlopige berekeningen bedraagt het totale (eenmalige) effect van de omschakeling op de nominale inflatie tijdens en onmiddellijk na de omschakeling ten hoogste 0,3 procentpunt [10].

4.2. Prijsperceptie

Volgens de enquête van de Commissie oordeelde een relatieve meerderheid van de Slowaken positief over de gevolgen van de invoering van de euro voor de prijzen: 42% was van mening dat de prijsstabiliteit erbij gebaat zou zijn, terwijl slechts 19% (tegen 66% op Cyprus, 52% in Slovenië en 37% op Malta) bang was dat de euro tot een hogere inflatie zou leiden [11]. Het positieve oordeel van de Slowaken over de gevolgen van de omschakeling voor de prijzen kwam ook tot uiting in de gemeten gevoelsinflatie.

De gevoelsinflatie volgde in de afgelopen jaren in Slowakije doorgaans dezelfde trend als de HICP-inflatie. De nauwe correlatie tussen de twee reeksen in eerdere jaren (0,9 in de periode 2004-2007) zwakte in 2008 echter iets af (tot 0,67). In dat jaar ging de versnelling van de inflatie gepaard met een sterkere toename van de gevoelsinflatie. Vervolgens nam de gevoelsinflatie weer sterker af dan de werkelijke inflatie. Overigens wordt dit verschijnsel ook in de meeste andere EU-lidstaten waargenomen, namelijk dat de gevoelsinflatie een sterkere reactie vertoonde dan de werkelijke inflatie. Dit zou ten minste deels kunnen samenhangen met het feit dat de voorgaande periode met de hoge mondiale grondstofprijzen de beleving sterk heeft beïnvloed.

Uit de consumentenenquête van de Commissie van januari blijkt dat de omschakeling geen gevolgen heeft gehad voor de gevoelsinflatie, die een neerwaartse trend bleef vertonen en in januari uitkwam op 21,7 procentpunt, tegen 25,6 procentpunt in december. In februari liep de gevoelsinflatie verder terug tot 18,7 procentpunt. Gezien de dalende HICP-inflatie is het effect van de euro-omschakeling op de gevoelsinflatie echter niet zo gemakkelijk te kwantificeren.

Grafiek 3

Gevoelsinflatie en werkelijke inflatie

(in %)

(...PICT...)

5. Voorlichtingscampagne over de omschakeling en perceptie bij het publiek

De voorlichtingscampagne over de invoering van de euro is in 2007 van start gegaan met de lancering van een nationale eurowebsite en gratis infolijn en met de organisatie van seminars en conferenties. In het voorjaar van 2008 ging de campagne op volle toeren draaien.

Doel ervan was alle Slowaken tijdig volledig op de hoogte te brengen van de voornaamste aspecten van de omschakeling. Op centraal niveau werd van maart 2008 tot februari 2009 op radio, tv, en in de gedrukte media campagne gevoerd. Daarnaast werden op grote schaal publicaties en eurocalculators onder de huishoudens verspreid, was er een website die voortdurend werd bijgewerkt (en druk werd bezocht), liepen er speciale projecten voor scholen en journalisten, was er een programma om opleiders op te leiden, en reed er in verafgelegen gebieden een "euromobiel" rond. In september 2008 werd met een gezamenlijk georganiseerde conferentie van de nationale autoriteiten, de ECB en de Commissie - een conferentie die veel aandacht kreeg - de laatste en intensiefste fase van de eurocampagne ingeluid, die met de festiviteiten van 1 januari 2009 een hoogtepunt bereikte. Tijdens de gehele campagne hebben de Slowaakse autoriteiten bijzondere aandacht geschonken aan bepaalde doelgroepen (onder meer kinderen en jongeren, ouderen, mensen met een handicap en etnische minderheden) aan wie zij instrumenten op maat met uitleg over de voornaamste stappen en elementen van de omschakeling hebben verstrekt.

De Commissie heeft de campagne financieel en technisch gesteund. Onder meer zijn publicaties en promotiemateriaal ter beschikking gesteld, tentoonstellingen georganiseerd, opiniepeilingen verricht en seminars voor journalisten gehouden. Ook heeft zij de salarissen van het voorlichtingspersoneel, de mediacampagne, de nationale infolijn en website, het schoolproject, de programma's voor informatiedistributeurs, de eurocalculators en de euromobiel voor een deel bekostigd middels subsidies.

De deskundigen uit Slowakije hebben deelgenomen aan voorlichtings- en opleidingsacties van de Commissie/OLAF, de ECB en Europol om hen vertrouwd te maken met de wijze waarop de euro tegen valsemunterij wordt beschermd.

Ook heeft de Europese Centrale Bank samen met de NBS activiteiten ontplooid om het publiek en degenen die beroepshalve met contanten omgaan, vertrouwd te maken met de eurobiljetten en -muntstukken en de veiligheidskenmerken ervan.

Volgens de Eurobarometer van januari 2009 kan de nationale eurocampagne als geslaagd worden beschouwd: 90% van de Slowaken achtte zich redelijk tot zeer goed geïnformeerd en bijna 84% was tevreden tot zeer tevreden over de informatie van de nationale autoriteiten. Dit is beslist van belang geweest voor het gunstige eindoordeel over de omschakeling, die negen van de tien Slowaken als vlot en efficiënt hebben ervaren. De media vormden voor verreweg de meeste inwoners de voornaamste informatiebron (93%), gevolgd door de NBS (20%). Zo'n 90% van de ondervraagden heeft de tv-spots over de euro gezien. De meesten van hen vonden deze nuttig tot zeer nuttig. Bijna alle Slowaken (95%) hebben de eurocalculator ontvangen en circa tweederde van hen vond deze handig. Op de vraag of er nog behoefte bestond aan verdere informatie antwoordde zo'n 31% van de Slowaken dat zij meer wilden weten over de veiligheidskenmerken van de euromunten en -biljetten (vier van de tien respondenten kon ten tijde van de enquête geen enkel veiligheidskenmerk opnoemen), 22% wilde meer weten over de juiste afronding van prijzen en 19% wilde meer informatie over de wijze waarop bedrog bij de omrekening van valuta's kon worden voorkomen.

De goed georganiseerde voorlichtingscampagne in Slowakije heeft bijgedragen aan een soepele omschakeling naar de euro. Er is grootscheeps campagne gevoerd. Daarbij kwamen alle doelgroepen, waaronder de minderheden en mensen met bijzondere informatiebehoeften, aan bod. De autoriteiten moeten voorzien in de nog bestaande informatiebehoeften onder de bevolking en extra informatie verstrekken over de veiligheidskenmerken van het eurogeld. Voorts moeten zij verdere aandacht besteden aan problemen die verband houden met een billijke prijsstelling, en de zorg daarover wegnemen.

[1] Richtsnoer ECB/2008/4 van de Europese Centrale Bank van 19 juni 2008 tot wijziging van Richtsnoer ECB/2006/9 inzake bepaalde voorbereidingen voor de omschakeling naar de chartale euro en inzake bevoorrading vooraf en verdere bevoorrading vooraf met eurobankbiljetten en -muntstukken buiten het eurogebied.

[2] Flash Eurobarometer 259 van januari 2009.

[3] Flash Eurobarometer 255 van januari 2009.

[4] Flash Eurobarometer 259 van januari 2009.

[5] Flash Eurobarometer 255 van januari 2009.

[6] Voor winkels op het platteland zijn banken minder gemakkelijk bereikbaar. Daardoor kunnen zij snel door hun wisselgeld heen raken.

[7] Flash Eurobarometer 259 van januari 2009.

[8] Flash Eurobarometer 259 van januari 2009.

[9] Aanbeveling van de Commissie over maatregelen ter vergemakkelijking van toekomstige omschakelingen naar de euro, PB L 23 van 26 januari 2008, blz. 30.

[10] Eurostat: Euro changeover and inflation in Slovakia, 23 maart 2009.

[11] Flash Eurobarometer 259 van januari 2009.

--------------------------------------------------