Samenvatting van het advies van de Europese Toezichthouder voor gegevensbescherming over het voorstel voor een verordening betreffende transparantie en gerichte politieke reclame

(De volledige tekst van dit advies is beschikbaar in het Engels, Frans en Duits op de EDPS-website: www.edps.europa.eu)

(2022/C 145/11)

De Europese Commissie heeft op 25 november 2021 een voorstel aangenomen voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad betreffende transparantie en gerichte politieke reclame (hierna: “voorstel”), als onderdeel van een breder wetgevingspakket over “de democratie en de integriteit van de Europese verkiezingen”.

Doel van het voorstel is de werking van de interne markt voor politieke reclamediensten te ondersteunen en tegelijkertijd strenge Europese normen inzake transparantie bij politieke campagnes en vrije en eerlijke verkiezingen in de EU te bevorderen, de weerbaarheid van democratische processen in de EU te versterken en desinformatie, manipulatie van de informatievoorziening en inmenging in verkiezingen te bestrijden.

De EDPS erkent dat politieke communicatie essentieel is voor de participatie van burgers, politieke partijen en kandidaten in het democratische bestel en voor het grondrecht op vrijheid van meningsuiting. Tegelijkertijd herinnert hij eraan dat deze rechten en vrijheden nauw samenhangen met het recht uit hoofde van artikel 7 van het Handvest op eerbiediging van het privéleven, het familie- en gezinsleven, de woning en de communicatie, en het recht uit hoofde van artikel 8 van het Handvest op de bescherming van persoonsgegevens.

De EDPS is ingenomen met het doel van het voorstel om geharmoniseerde regels vast te stellen over de transparantieverplichtingen voor aanbieders van politieke reclame en aanverwante diensten en over het gebruik van targeting- en amplificatietechnieken. De EDPS heeft in het verleden al ernstige bezorgdheid geuit over de aanzienlijke risico’s die gepaard gaan met gerichte reclame. Hiervan werd laatstelijk gewag gemaakt in zijn advies nr. 1/2021 over het voorstel voor een wet inzake digitale diensten, en eerder in advies nr. 3/2018 over onlinemanipulatie en persoonsgegevens.

De EDPS is het ermee eens dat de bepalingen in de AVG en de EUVG die van toepassing zijn op de verwerking van persoonsgegevens in het kader van politieke reclame moeten worden aangevuld. In dit verband is hij van mening dat in het voorstel nog verder moet worden gegaan en dat er aanvullende beperkingen gesteld moeten worden aan de verwerking van persoonsgegevens in het kader van gerichte politieke reclame. Gezien de vele risico’s waarmee gerichte onlinereclame gepaard gaat, dringt de EDPS er bij de medewetgevers op aan strengere regels te overwegen, door 1) te voorzien in een volledig verbod op microtargeting voor politieke doeleinden, en 2) de categorieën gegevens die mogen worden verwerkt ten behoeve van politieke reclame verder te beperken, onder meer wanneer het gaat om targeting en amplificatie, en in het bijzonder gerichte reclame op basis van het op grote schaal volgen van personen te verbieden.

De EDPS maakt in zijn advies ook andere specifieke opmerkingen en doet aanbevelingen over bepaalde elementen van het voorstel, zoals het verband met het bestaande rechtskader inzake gegevensbescherming, de rol en verantwoordelijkheden van de actoren die betrokken zijn bij politieke reclame en de samenwerking tussen de autoriteiten die verantwoordelijk zijn voor toezicht en handhaving, met inbegrip van gegevensbeschermingsautoriteiten.

1. INLEIDING EN ACHTERGROND

1. De Europese Commissie heeft op 25 november 2021 een voorstel aangenomen voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad betreffende transparantie en gerichte politieke reclame (hierna: “voorstel”) ( 1 ) . Het voorstel maakte reeds deel uit van het actieplan voor Europese democratie dat de Commissie in december 2020 heeft gepresenteerd ( 2 )

2. Het voorstel maakt deel uit van een breder wetgevingspakket inzake “de democratie en de integriteit van de Europese verkiezingen”, waarin ook een voorstel is opgenomen voor een verordening (herschikking) betreffende het statuut en de financiering van Europese politieke partijen en Europese politieke stichtingen ( 3 ) , en twee voorstellen voor een richtlijn (herschikkingen) betreffende de rechten van burgers die verblijven in een lidstaat waarvan zij de nationaliteit niet bezitten bij Europese verkiezingen en gemeenteraadsverkiezingen. De EDPS is afzonderlijk geraadpleegd over die andere drie voorstellen.

3. Het doel van het voorstel, zoals aangegeven door de Commissie, is de werking van de interne markt voor politieke reclamediensten te ondersteunen en tegelijkertijd strenge Europese normen inzake transparantie bij politieke campagnes en vrije en eerlijke verkiezingen in de EU te bevorderen, de weerbaarheid van democratische processen in de EU te versterken en desinformatie, manipulatie van informatievoorziening en inmenging in verkiezingen te bestrijden, door geharmoniseerde regels vast te stellen inzake: — de transparantieverplichtingen voor aanbieders van politieke reclame en aanverwante diensten om informatie in verband met het verlenen van dergelijke diensten te bewaren, te verstrekken en openbaar te maken, en — het gebruik van targeting- en amplificatietechnieken in het kader van de publicatie, verspreiding of promotie van politieke reclame waarbij persoonsgegevens worden verwerkt (4).

4. Het voorstel vormt een aanvulling op het voorstel voor de wet inzake digitale diensten ( 5 ) , dat een aantal algemene verplichtingen voor onlinetussenpersonen omvat met betrekking tot onlinereclame. Ten opzichte van de wet inzake digitale diensten worden in het voorstel zowel de categorieën informatie die in het kader van politieke reclame openbaar moet worden gemaakt als het toepassingsgebied (in de zin van de betrokken dienstverleners) uitgebreid. Waar de wet inzake digitale diensten transparantievereisten oplegt aan onlineplatforms, wordt in het voorstel beoogd het hele spectrum te bestrijken van uitgevers van politieke reclame en andere relevante dienstverleners die betrokken zijn bij de productie, plaatsing, promotie, publicatie en verspreiding van politieke reclame ( 6 ) . Daarnaast is er sprake van complementariteit en synergieën met de bepaling in de wet inzake digitale diensten dat zeer grote onlineplatforms de systeemrisico’s moeten beoordelen die voortvloeien uit de werking en het gebruik van systemen voor het selecteren en weergeven van reclameboodschappen, met feitelijke of voorzienbare gevolgen voor verkiezingsprocessen ( 7 )

5. De Europese Commissie heeft de EDPS op 25 november 2021 verzocht een advies uit te brengen over het voorstel, overeenkomstig artikel 42, lid 1, van Verordening (EU) 2018/1725. De EDPS werd gedurende de voorbereiding van het voorstel ook informeel geraadpleegd en heeft zijn informele opmerkingen op 10 november 2021 meegedeeld. Hij is ingenomen met het feit dat in een vroeg stadium van de procedure om zijn standpunten is gevraagd en spoort de Commissie aan deze goede praktijk voort te zetten. De opmerkingen en aanbevelingen in dit advies zijn beperkt tot de bepalingen in het voorstel die vanuit het oogpunt van gegevensbescherming het meest relevant zijn.

4. CONCLUSIES

51. In het licht van het voorgaande beveelt de EDPS in hoofdzaak aan om: — nader te specificeren dat het voorstel een aanvulling vormt op en geen afbreuk doet aan de toepassing van zowel de AVG als de EUVG met betrekking tot de verwerking van persoonsgegevens in het kader van politieke reclame; — te voorzien in een volledig verbod op microtargeting voor politieke doeleinden en een verdere beperking van de categorieën gegevens die mogen worden verwerkt ten behoeve van politieke reclame, in het bijzonder door gerichte reclame op basis van het op grote schaal volgen van personen te verbieden; — de taken en verantwoordelijkheden van de actoren die betrokken zijn bij politieke reclame met betrekking tot de verwerking van persoonsgegevens en het gebruik van targeting- en amplificatietechnieken nader te verduidelijken; — nader toe te lichten welke actoren verantwoordelijk zijn voor de doorgifte van informatie aan andere belanghebbende entiteiten; — in artikel 15, lid 6, van het voorstel expliciet te verwijzen naar zowel “bevoegde autoriteiten” als “toezichthoudende autoriteiten”.

Brussel, 20 januari 2022 Wojciech Rafał WIEWIÓROWSKI

(1) COM(2021) 731 final.

(2) COM(2020) 790 final, https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/ip_20_2250.

(3) COM(2021) 734 final.

(4) Toelichting (blz. 6) en overweging 14 van het voorstel (“Daarom moet deze verordening ook betrekking hebben op het gebruik van targeting- en amplificatietechnieken in het kader van de publicatie, verspreiding of promotie van politieke reclame waarbij persoonsgegevens worden verwerkt. De regels van deze verordening die betrekking hebben op targeting en amplificatie, zijn gebaseerd op artikel 16 VWEU.”).

(5) COM(2020) 825 final, https://ec.europa.eu/info/law/better-regulation/have-your-say/initiatives/12418-Digital-Services-Act-package-ex-ante-regulatory-instrument-of-very-large-online-platforms-acting-as-gatekeepers en https://ec.europa.eu/info/law/better-regulation/have-your-say/initiatives/12417-Digital-Services-Act-deepening-the-Internal-Market-and-clarifying-responsibilities-for-digital-services.

(6) Zie toelichting, blz. 3 en 4.

(7) Idem.