Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het "Voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad tot wijziging van Verordening (EEG) nr. 1408/71 van de Raad betreffende de toepassing van de sociale-zekerheidsregelingen op werknemers en zelfstandigen, alsmede op hun gezinsleden die zich binnen de Gemeenschap verplaatsten, en van Verordening (EEG) nr. 574/72 van de Raad tot vaststelling van de wijze van toepassing van Verordening (EEG) nr. 1408/71 ter harmonisatie van de rechten en vereenvoudiging van de procedures"

(COM(2003) 378 def. - 2003/0138 (COD))

(2004/C 32/16)

De Raad heeft op 10 juli 2003 besloten het Europees Economisch en Sociaal Comité, overeenkomstig de bepalingen van art. 262 van het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap, te raadplegen over het voornoemde voorstel.

Het Europees Economisch en Sociaal Comité heeft de heer Koryfidis aangewezen als algemeen rapporteur en hem verzocht zich met de voorbereidende werkzaamheden terzake te belasten.

Het Europees Economisch en Sociaal Comité heeft tijdens zijn 403e zitting van 29 en 30 oktober 2003 (vergadering van 29 oktober) het volgende advies uitgebracht, dat met 71 stemmen vóór en geen stemmen tegen, bij 2 onthoudingen, is goedgekeurd.

1. Inleiding

1.1. Verordening (EEG) nr. 1408/71 is vaak aangepast naar aanleiding van veranderingen in de socialezekerheidsstelsels van de lidstaten en besluiten van het Hof van Justitie die van invloed zijn op de toepassing ervan. Sinds 1999 wordt gewerkt aan de vereenvoudiging en actualisering van de verordening. Het EESC heeft zich onder meer in de volgende adviezen uitgelaten over voorstellen tot wijziging van de verordening: "Wijziging sociale zekerheid - werklozen"(1), "Toepassing sociale zekerheid migranten"(2), "Wijziging verordening socialezekerheidsregelingen"(3), "Uitbreiding sociale zekerheid tot onderdanen derde landen"(4), "Sociale zekerheid bij verhuizing binnen de Gemeenschap"(5) en "Socialezekerheidsregelingen"(6).

1.2. Tegelijkertijd moet Verordening (EEG) nr. 574/72 over de toepassing van Verordening (EEG) nr. 1408/71 worden aangepast aan de in deze laatste verordening aan te brengen wijzigingen.

1.3. In de afgelopen jaren is geprobeerd om het vrije verkeer van personen binnen de EU te vergemakkelijken. Het is in dit verband van buitengewoon groot belang dat EU-burgers zonder overbodige problemen de zorg kunnen krijgen die zij eventueel nodig hebben bij een tijdelijk verblijf in een andere dan de bevoegde lidstaat.

1.4. Krachtens de huidige inhoud van Verordening (EEG) nr. 1408/71 dienen personen die tijdelijk verblijven in een andere dan de bevoegde lidstaat onder dezelfde voorwaarden als de burgers van die lidstaat recht te hebben op "onmiddellijk noodzakelijke" of "noodzakelijke" zorg, afhankelijk van de reden voor hun verblijf (als toerist, gedetacheerd werknemer of student, werknemer in het internationale wegvervoer of werkzoekende).

1.5. Om toegang tot deze zorg te krijgen en in aanmerking te komen voor terugbetaling van kosten, moet de betrokkene een formulier overleggen (E 111, E 128, E 110, E 119) die hij bij de nationale socialezekerheidsinstelling van zijn land van herkomst kan aanvragen. Het formulier verschilt al naar gelang de reden van zijn verblijf in het buitenland (als toerist, gedetacheerd werknemer of student, werknemer in het internationale wegvervoer).

1.6. Toen de Europese Raad van Barcelona in maart 2002 zijn goedkeuring gaf aan het actieplan om de belemmeringen van de geografische mobiliteit uiterlijk in 2005 uit de weg te hebben geruimd, besloot hij tevens een Europese ziekteverzekeringskaart in te voeren. Tijdens zijn voorjaarsbijeenkomst in Brussel drong de Europese Raad erop aan dat de nodige besluiten worden genomen om ervoor te zorgen dat deze kaart in de zomer van 2004 in gebruik kan worden genomen. De kaart zal "alle formulieren vervangen die momenteel nodig zijn voor medische behandeling in een andere lidstaat" en zal "de procedures vereenvoudigen, zonder de bestaande rechten en plichten te wijzigen". Deze in Barcelona en Brussel genomen besluiten liggen ten grondslag aan het onderhavige voorstel voor een verordening.

2. Samenvatting van het Commissiedocument

2.1. De voorgestelde verordening is vooral bedoeld om de invoering van een Europese ziekteverzekeringskaart mogelijk te maken. Een van de belangrijkste wijzigingen is het voorstel om het recht op medische zorg te harmoniseren en de procedures om deze zorg te krijgen te vereenvoudigen.

2.2. Alle groepen personen die tijdelijk in een andere lidstaat verblijven moeten volgens het voorstel onder alle omstandigheden recht hebben op "medisch gezien noodzakelijke zorg".

2.3. Verder bevat de ontwerpverordening een voorstel voor een nieuw artikel 84 bis met bepalingen voor de organen en de personen die onder de verordening vallen; zij dienen elkaar inlichtingen te verstrekken en samen te werken. In de oude verordening is alleen de samenwerking tussen de organen in de verschillende lidstaten geregeld.

2.4. Voorgesteld wordt om in Verordening (EEG) nr. 547/72 de woorden "bewijsstukken, verklaringen, aangiften, aanvragen en andere documenten" te vervangen door het woord "documenten". Dan kunnen de E-formulieren worden vervangen door de ziekteverzekeringskaart.

2.5. Het voorstel van de Commissie ligt dus in het verlengde van haar mededeling van 17 februari 2003(7) en moet de wettelijke basis vormen van de in 2004 in te voeren ziekteverzekeringskaart.

3. Algemene opmerkingen

3.1. De invoering van een Europese ziekteverzekeringskaart zal het Europa van de burgers concreet dichterbij brengen. In technisch en juridisch opzicht is dit project echter verre van eenvoudig. De lidstaten hanteren verschillende regels om te bepalen wie recht heeft op zorg, en niet alle lidstaten zijn er al klaar voor om op één kaart over te stappen.

3.2. Het EESC is ingenomen met het voorstel om de rechten van alle categorieën gelijk te schakelen, in die zin dat iedereen recht heeft op "noodzakelijke zorg"; het had hier in zijn advies over een Europese ziekteverzekeringskaart(8) (18 juni 2003) op aangedrongen.

3.3. Burgers krijgen betere mogelijkheden om zich vrijelijk binnen de EU te bewegen als het recht op medisch gezien noodzakelijke zorg ook die vormen van zorg omvat waarvoor voorafgaande toestemming vereist is. De administratieve commissie voor de sociale bescherming van migrerende werknemers moet zo snel mogelijk een lijst van deze zorgvormen opstellen.

3.4. Hoewel de invoering van één kaart volgens het EESC dus een goede zaak is, zou het strakke tijdschema voor deze operatie wel eens problemen kunnen opleveren. Slechts een deel van de huidige lidstaten en een enkele van de op 1 mei 2004 tot de EU toetredende landen is namelijk in staat om zich bij de invoering van de Europese verzekeringskaart aan het voorgestelde tijdschema te houden.

3.5. De momenteel aan de gang zijnde vereenvoudiging en herziening van de hele Verordening (EEG) nr. 1408/71 en (EEG) nr. 574/72 wordt er niet gemakkelijker op als tegelijkertijd allerlei detailherzieningen worden voorgesteld.

4. Bijzondere opmerkingen

4.1. De nummering van artikel 1 (1), dat betrekking heeft op in het huidige artikel 22 aan te brengen wijzigingen, is uitermate ingewikkeld en zou daarom verduidelijkt moeten worden.

4.2. In het voorgestelde nieuwe artikel 84bis staat welke verplichtingen organen en personen hebben. Dit komt de uitvoering van de verordening ten goede, al kunnen twijfels over de precieze reikwijdte van het artikel problemen opleveren. Vooral de derde alinea van lid 1 - de bevoegde organen moeten van iedere verandering in de persoonlijke of gezinssituatie in kennis worden gesteld - is te algemeen geformuleerd en zou alleen op relevante veranderingen betrekking moeten hebben. Ook de betekenis van het woord "passende" in lid 2 is zeer vaag.

4.3. De procedures kunnen niet onmiddellijk na de goedkeuring van het verordeningsvoorstel worden vereenvoudigd. Niet alle lidstaten zijn namelijk al zo ver dat ze de ziekteverzekeringskaart zonder een (verhoudingsgewijs lange) overgangsperiode in gebruik kunnen nemen. Tijdens deze periode worden de oude en de nieuwe procedures naast elkaar gebruikt. Dit kan tot verwarring leiden en stelt daarom extra hoge eisen aan de informatie die wordt gegeven aan zowel de bevoegde organen als de burgers.

4.4. Het voorstel stelt zeer zware eisen aan de informatie die moet worden gegeven aan alle organen in de EU die met de kaart in aanraking zouden kunnen komen. Niet alleen kunnen straks zowel de oude formulieren als de nieuwe Europese kaart worden gebruikt, maar elke lidstaat mag ook nog eens eigen gedetailleerde regels voor deze kaart vaststellen. Er kan sprake zijn van een aparte Europese kaart of van een gecombineerde nationale en Europese kaart. De administratieve commissie neemt besluiten over de informatie die de kaart moet bevatten.

4.5. Het is de bedoeling om al tijdens de overgangsperiode te zorgen voor geharmoniseerde rechten voor iedereen, en ook om de procedure om voor zorg in aanmerking te komen te vereenvoudigen, zodat het niet uitmaakt of hierbij het oude formulier of de nieuwe kaart wordt gebruikt. Daarom moet de administratieve commissie snel met instructies/regels komen voor het gebruik van de verschillende formulieren tijdens de overgangsperiode.

4.6. Alleen in het voorstel voor een nieuw artikel 84bis wordt aandacht besteed aan het gevaar van kaarten met onjuiste gegevens. Het risico op bewust of onbewust misbruik kan vooral tijdens de overgangsperiode groot zijn en moet door de lidstaten serieus worden genomen.

4.7. Overeenkomstig artikel 2, lid 1, kunnen documenten kunnen worden uitgewisseld in de vorm van formulieren op papier of via telematicadiensten in de vorm van elektronische formulieren. Hiervoor is echter altijd een overeenkomst tussen de bevoegde autoriteiten van de verzendende en van de ontvangende lidstaat nodig, wat erop neerkomt dat er vele honderden bilaterale overeenkomsten zullen moeten worden afgesloten. Aangezien dit een bijzonder zware bureaucratische last vormt, dient men in het kader van de telematicaprojecten voor de sociale zekerheid (TESS) zo snel mogelijk een oplossing te bedenken waarbij geen bilaterale overeenkomsten nodig zijn voor de uitwisseling van gegevens via telematicadiensten.

5. Conclusies

5.1. Het EESC staat positief tegenover het voorstel tot wijziging van de verordeningen (EEG) nr. 1408/71 en (EEG) nr. 574/72 en gaat ervan uit dat deze wijziging deel kan gaan uitmaken van de algehele herziening van beide verordeningen.

5.2. Wat de medebeslissingsprocedure betreft moet het EESC zijn adviesfunctie bij dit soort voorstellen zodanig kunnen vervullen dat het zijn oordeel kan uitspreken over alle wijzigingen die in de loop van het proces van goedkeuring in de teksten worden aangebracht.

Brussel, 29 oktober 2003.

De voorzitter

van het Europees Economisch en Sociaal Comité

R. Briesch

(1) PB C 295 van 7.10.1996.

(2) PB C 89 van 19.3.1997.

(3) PB C 73 van 9.3.1998.

(4) PB C 157 van 25.5.1998.

(5) PB C 101 van 12.4.1999.

(6) PB C 367 van 20.12.2000.

(7) COM(2003) 73 def.

(8) PB C 220 van 16.9.2003.