ARCHIVES HISTORIQUES 
DE LA COMMISSION 
 
 
 
COLLECTION RELIEE DES 
DOCUMENTS "COM" 
 
 
 
 
COM (85) 294 
 
 
 
Vol. 1985/0 126 
  
 
Disclaimer  
Conformém ent au règlement (CEE, Euratom) n° 354/83 du Conseil du 1er février 1983 
concernant l'ouverture au public des archives historiques de la Communauté économique 
européenne et de la Communauté européenne de l'énergie atomique (JO L 43 du 15.2.1983, 
p. 1), tel que modifié par le règlement (CE, Euratom) n° 1700/2003 du 22 septembre 2003 
(JO L 243 du 27.9.2003, p. 1), ce dossier est ouvert au public. Le cas échéant, les documents 
classifiés présents dans ce dossier ont été déclassifiés conformément à l'article 5 dudit 
règlem ent. 
In accordance with Council Regulation (EEC, Euratom) No 354/83 of 1 February 1983 
concerning the opening to the public of the historical archives of the European Econom ic 
Communit y and the European Atom ic Energy Communit y (OJ L 43, 15.2.1983, p. 1), as 
amended by Regulation (EC, Euratom) No 1700/2003 of 22 September 2003 (OJ L 243, 
27.9.2003, p. 1), t his file is open to the public. Where necessary, classified documents in this 
file have been declassified in conformity with Article 5 of the aforementioned regulation.  
In Übereinstimmung mit der Verordnung (EWG, Euratom) Nr. 354/83 des Rates vom  1. 
Februa r 1983 über die Freigabe der historischen Archive der Europäischen  
Wirtschaftsgemeinschaft und der Europäischen Atomgem einschaft (ABI. L 43 vom  15.2.1983,  
S. 1), geändert durch die Verordnung (EG, Euratom) Nr. 1700/2003 vom 22. Septem ber 2003  
(ABI. L 243 v om 27.9.2003, S. 1), ist diese Datei der Öffentlichkeit zugänglich. Soweit  
erforderlich, wurden die Verschlusssachen in dieser Datei in Übereinstimmung mit Artikel 5  
der genannten Verordnung freigegeben.  
COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN
C0PK85) 294 def. 
Brussel, 6 juni 1985
MEDEDELING VAN DE COMMISSIE AAN DE RAAD
in te nemen standpunt met betrekking tot het 
verstrijken, op 23 juni 1985, van de overeenkomst 
Euratom/Brazilië van 1961
C0MC85) 294 def.

Mededeling van de Commissie aan de Raad
In te nemen standpunt met betrekking tot het 
verstrijken, op 23 juni  1985, van de overeenkomst 
Euratom/BraziLië van 1961
1. 5e overeenkomst  van 1961
5e toepassing van de overeenkc,mst Huratom/Brazilië van 
1961, welke op 23 juni 1985 verstrijkt, is bijna te ver­
waarlozen geweest. Met name dient te worden opgemerkt
0ar de0 VereenKomst niet w erdbeheerddaar namelijk
9een en k  eloverleg tussen departijen heeft plaatsge -
Vonder.i  ntoepass i  ng van a rt  ikei XIVvande Overeen-
l\o r r ,  s  t .
Tcc def  actoren die tot de ze i., 'C 3 H C V 3n zaken hebben
i  j  gedragen behoren in het D i;zonder-
'.etf e itdat de belangri jk  enuc leaire inspanningen
.  3 r3 razi  l  i  ë met het oog opeen voll  ed ig vertrouwd
„ r denmet technologie v anhet kern react i  eprocédé PWR
en zi  j  nverbrandingscycl us,met eenbelangrijk ele c t r o
r u c  le a irprogramma, eers tVan 1975dateren ;
■  etf e itdat met de ove reenkomst voor name l  i  jk de samen­
wer  ki  ngop hetgebied v an onderzoek e nu i  t w is se l  i  ngvan
kenni  swe r  d b eoogd toen deelectro-nu cleai retoepass i  n-
9en,d iemet ingang van dearen 170 ui  t hetl  abo rat o-
r  iumstadi  um traden, tot deindust ri ël ebed r  ij  v i  ghe id
9 ingenbehorenr
- het niet-verbindende karakter van de overeenkomst, zelfs 
wat het beheer ervan betreft.
Het heeft er dus niet de schijn van dat een nieuwe over­
eenkomst Euratom/Brazilië op een overeenkomstige leest 
als die van 1961 zal worden geschoeid.
2. De nucleaire industriesektor van Brazilië
Zonder het tamelijk gediversifieerde kernonderzoek dat in 
Brazilië, met name onder protectie van de CNEN (Commisad 
Nacional de Energia Nuclear), wordt verricht te onderschat­
ten is de kennis die Brazilië zich op het gebied van kern­
energie heeft verworven voornamelijk een gevolg van de in­
dustriële samenwerking tussen NUCLEBRAS, een staatsorganisme

2.
dat met het oog op de verwezenlijking van het electro- 
nucleaire programma van 1975 werd gesticht, en indus­
triële ondernemingen van de Gemeenschap, met name KWU 
en Péchiney.
In het bijzondere geval KWU werd een zeer .intense in­
dustriële samenwerking ontwikkeld in het kader van een 
overeenkomst tussen de Bondsrepubliek Duitsland en Bra­
zilië (in het preambule waarvan wordt verwezen naar de 
overeenkomst Euratom/Brazilië 1961).
Brazilië heeft eveneens zijn industriële samenwerking op 
het gebied van kernenergie met Argentinië uitgebreid, 
welk land een analoge nucleaire autonomie nastreeft als 
die van Brazilië. Een samenwerkingsovereenkomst op het 
gebied van kernenergie Argentinië/Brazilië werd in 1980 
gesloten.
De nucleaire samenwerking VS/Brazilië werd echter niet 
ontwikkeld in verband met de onenigheden over het Non- 
Proliferatieverdrag van 1968 dat door Brazilië* werd 
geweigerd. Hoewel dit land voorstander is van de denu- 
clearisering van Latijns-Amerika heeft het verzet van de 
VS tegen de toepassing door Brazilië van gevoelige techno­
logieën (verrijking, opwerking van splijtstoffen) er toe 
bijgedragen dat de vooruitgang van Brazilië op deze ge­
bieden werd vertraagd.
De nucleaire mogelijkheden van Brazilië zijn, op het mo­
ment, zijn uraniumbronnen (tot nu toe weinig geëxploi­
teerd) en de produktiemoge l  ijkheden voor zware onderdelen 
voor druk reactoren waarover dit land beschikt. Daaren­
tegen worden bij de bouw van kerncentrales (twee centrales 
van 1350 MWe elk, waarvan de voltooiing is gepland voor 
1990 en 1991) en de centrale welke reeds in werking is ge­
steld (een centrale van 600 MWe) nog steeds technische en 
financiële moeilijkheden ondervonden ;  men heeft zich 
klaarblijkelijk vertrouwd gemaakt met de vervaardiging 
van brandstoffen, doch de technieken in verband met ver­
rijking en splijtstofopwerking bevinden zich nog steeds 
in een laboratorium- of proefstadium.
Ondanks deze onvolledige resultaten wordt Brazilië er door 
de betekenis van de verrichte inspanningen waarschijnlijk 
toegebracht zijn nucleaire ontwikkeling verder uit te brei­
den onder voortzetting van de tot op heden toegepaste in­
dustriële samenwerking.
Evenals door Argentinië

Huidi ge situatie
Nu de overeenkomst van 1961 zal gaan verstrijken kan 
men constateren dat de vertragingen in het electro- 
nucleaire programma van 1975 samenvallen met een si­
tuatie die sterk afwijkt van die van toen :  geringere 
groei van het energieverbruik en vooral het verbruik 
van elektriciteit, ingebruikstelling van de grote stuw­
dammen, belangrijke gas- en aardolievondsten. Boven­
dien is de instandhouding van het niveau van de Bra- 
ziliaanse inspanningen op het gebied van kernenergie 
door de omvang van de schuldenlast en de schaarse finan­
ciële middelen momenteel problematisch geworden, behal­
ve wat de nagestreefde beheersing van een electro- 
nucleair kernreactieprocédé betreft. Wanneer aan deze 
doelstelling ook maar de geringste prioriteit wordt ver­
leend kan dit Brazilië ertoe brengen zijn uraniumbronnen 
voor exportdoe leinden te ontwikkelen.
Sinds zeer kort wijzen talrijke tekenen erop dat de nieu­
we Braziliaanse autoriteiten voorbereidingen treffen het 
nucleaire beleid van het land aan te passen aan de hui­
dige en te verwachten economische omstandigheden. Deze 
nog onbekende beslissingen zullen, naar verwacht wordt, 
hun eindwerking hebben op de samenwerking en op het nu­
cleaire handelsverkeer met het communautaire gebied.
Ten opzichte van Brazilië te volgen gedragslijnen
De contacten die sinds begin 1984 worden onderhouden wijzen 
uit dat Brazilië politieke waarde hecht aan de handhaving 
van een samenwerkingskader Euratom/Brazilië.  In verband 
met de politieke ontwikkelingen welke thans aan de gang 
zijn, is de Braziliaanse regering echter nog niet in staat 
de wegen die zij terzake zat volgen uit te stippelen. De 
diensten van de Commissie hebben de Groep Atoomvraagstuk- 
ken hier begin 1985 van in kennis gesteld.
Ondanks deze onzekerheid met betrekking tot de koers die 
Brazilië zal gaan volgen, hebben de diensten van de Com­
missie in het werkdocument SEC(85)466 van 27 maart 1985 
(bijlage I) een aanvang gemaakt met de bestudering van de 
inhoud van een eventuele overeenkomst of regeling Euratom/ 
Brazilië welke verenigbaar is met de belangen van de Ge­
meenschap. Op 21 mei 1985 vond op deze basis een bespreking 
plaats in het kader van de Groep Atoomvraagstukken .
Bij deze gelegenheid werd vastgesteld dat de nabij zijnde 
verstrijking van de overeenkomst Eu ratom/Brazi l  ië van 1961, 
gevoegd bij de termijnen die door thans in Brazilië aan de 
gang zijnde politieke ontwikkelingen worden opgelegd, het 
in elk geval onmogelijk maken met dit land een overeenkomst 
te sluiten die onmiddelijk aansluit op de overeenkomst van

1961- Het werd echter voorsha 
niet wenselijk geacht de overe 
te laten verlopen, waarbij wer 
het verstrijken van de overeen 
novembe r 1983.nds ten opzichte van Brazilië 
enkomst van 1961 stilzwijgend 
d gewezen op het precedent van 
komst Euratom/Argentinië in
Bovendien bracht de 
ten aanzien van een 
Euratom/Brazilië zo 
behoud dat Braziliëgroep voorlopig een 
passend kader waarbi 
kunnen worden ontwi 
zijn belangstellinggunstig adv ies ui  t
nnen de sam enwerk i  ng
kke ld, onde rVOOr -
hiervoor be Ve s t igd.
De Commissie zal du 
stand houden, zodat 
van Brazilië wordt 
onderhandelingen ov 
onderzoek kan onders de gewenste contact 
zij, wanneer dit doo 
gerechtvaardigd, de r  
er een regeling Eurat 
werpen.en met Brazilië in 
r  het standpunt 
ichtsnoeren voor 
om/Brazilië aan een
Voorlopig heeft de Commissie het voornemen, gezien het ver­
strijken van de overeenkomst van 1961 op 23 juni 1985, en 
dus vóór deze datum, de Braziliaanse Missie een nota-ontwerp 
in bijlage II) te doen geworden teneinde dit land te ver­
zoeken zodra het dit gewenst acht zijn wensen met betrekking 
tot een eventuele toekomstige overeenkomst/rege l  ing met het 
oog op de samenwerking Euratom/Brazilië bekend te maken.

pnu>c-c  _ z
COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN
SEC(85) k66 Brussel, 26 april 1985·
WERKDOCUMENT VAN DE DIENSTEN VAN DE COMMISSIE
Pf.t.r.f.f.t ·  Samenwerking Euratom/Brazi lië, stand van zaken met het oog op het
spoedig aflopen van de overeenkomst 1961
1· Overeenkomst Euratom/BraziLië 1961; balans
De door Euratom in 1961 gesloten "Overeenkomst inzake samenwerking tussen 
de Europese Gemeenschap voor Atoomenergie (Euratom) en de Regering van de
:!^:a!;eve betreffende het vreedzame gebruik van atoomenergie"welke al in 1965 (24 jum 1965) na ratificering door Brazilië in werking trad, loopt op 23 juni 1985 ten einde.
In deze overeenkomst die ten doel had het vreedzaam gebruik van atoomenergie 
te ontwikkelen (artikel I) worden de gebieden omschreven (artikel II) waarop het 
de partijen  vrij staat geval per geval" de modaliteiten van hun samenwerking 
overeen te komen (artikel III). Ten aanzien van het beheer van de overeenkomst was  
voorzien dat van tijd tot tijd" "op verzoek van een van beide partijen" (artikelXiv)
overleg plaats vond en ten einde met name "de bij de toepassing van de overeenkomst
gerezen problemen" aan een onderzoek te onderwerpen. Te dien einde was speciaal
voorzien (artikel XIII) in de toepassing van een controlesysteem om het uitsluitend  
vreedzame gebruik van de krachtens de overeenkomst geleverde stoffen en  
installaties te garanderen, waarbij met name rekening werd gehouden met de
veiligheidscontrole van Euratom en de internationale rol van de Internationale Organisatie voor Atoomenergie (IAEA).
Thans, drie maanden vóór de vervaldatum van de overeenkomst kan de stand van zaken aldus worden samengevat :
beheer :  geen; acties :  beperkt tot de uitwisseling van bezoeken van deskundigen 
en de opleiding van Braziliaanse stagiaires op het gebied van de stralings­
bescherming, zulks op grond van een memorandum van 29 september 1981 tussen 
het GCO-ISPRA en het Instituut voor Stralingsbescherming en Dosimetrie te 
Rio de Janeiro. Het contact dat in 1982 door een Braziliaanse functionaris 
werd opgenomen met de functionaris die voor het fusieprogramma verantwoordelijk 
is, heeft geen resultaten opgeleverd.
Op formeel niveau heeft het Directoraat Veiligheidscontrole van Euratom 
sinds 1979 de invoer van ongeveer 338 ton van natuurlijk uranium dat in 
Braziliaans bezit is en de uitvoer naar Brazilië van ongeveer 16 ton laag verrijkt 
uranium en 5 kg hoog verrijkt uranium geregistreerd; ongeveer 149 ton natuurlijk 
uranium dat in Braziliaans bezit is, bevindt zich momenteel in de Gemeenschap.

-  2 -
2. Braziliaanse verworvenheden op het gebied van de kernenergie
Men kan derhalve constateren dat de toepassing van de Overeenkomst  
Euratom/Brazilië die weliswaar niet verbindend was noch voor wat betreft de  
te verrichten activiteiten noch voor wat betreft de beheersprocedures, zeer  
beperkt is geweest. Dit contrasteert met het feit dat Brazilië in ruime mate  
een beroep heeft gedaan op de steun van de nucleaire industrie in de Gemeenschap,  
voornamelijk in Duitsland en Frankrijk. Dit is slechts een schijnbare paradox  
want er bestaat weinig overeenkomst tussen de eigenlijke activiteiten van 
Euratom en die van Brazili^. vooral sinds dit land in 1975 een elektro-nucleair  
programma van 10.800 MWe heeft gelanceerd dat in 15 jaar (1975-1990) moet  
zijn voltooid (1) waarna Brazilië volledige industriële autonomie zou moeten  
hebben verworven in alle betrokken sectoren, te weten design, bouw en  
exploitatie van kerncentrales, de splijtstofkringloop van verrijking tot  
recyclage van plutonium. Tegelijkertijd werd prioriteit verleend aan de inventarisa­
tie van uraniumbronnen; de ontwikkeling daarvan alsmede die van de uraniumchemie  
werd ondernomen met medewerking van Péchiney.
Tien jaar na de oprichting van NUCLEBRAS, kunnen Brazilië's verworvenheden  
op nucleair gebied als volgt worden samengevat :
- Sector mijnbouw en uraniumchemie :  de exploratie en mijnbouw ressorteren onder  
NUCLEBRAS en haar twee filialen NUCLAM (uranium) en NUCLEMON (thorium);  
momenteel is nog maar een mijn met een capaciteit van 500 ton per jaar in gebruik;  
gezien de ontdekte bronnen is Brazilië een potentieel grondstoffenleverancier
van betekenis op mondiaal niveau; de inwerkingstelling van een installatie voor  
de omzetting in hexafluoride was voor 1984 gepland.
- Verrijking :  de inwerkingstelling van de eerste eenheid van een installatie  
(NUCLEI) gebaseerd op een nieuwe techniek die in samenwerking met de Duitsers  
werd ontwikkeld, werd in februari 1985 aangekondigd; op lange termijn kan niet  
worden uitgesloten dat Brazilië (evenals en eventueel in samenwerking met  
Argentinië) op de markt komt als leverancier van verrijkingsarbeid.
- Vervaardiging van brandstoffen PWR :  NUCLEBRAS beschikt over een installatie  
(FEC) die sinds enkele jaren draait en waaraan binnenkort een capaciteit voor  
de produktie van uraniumoxyde wordt toegevoegd.
- Nucleaire stoomopwekking :  de NUCLEP, een firma die in 1976 door
NUCLEBRAS (met deelneming van KWU) werd opgericht, is momenteel volledig uitgerust
(1) De tenuitvoerlegging van dit programma clat is toevertrouwd aan NUCLEBRAS,  
een orgaan dat met dit doel is opgericht, geschiedt met medewerking van de  
Westduitse firma Kraftwerk-Union. De associatie NUCLEBRAS-KWU is op  
regeringsniveau gewaarborgd door een op 27 juni 1975 ondertekende  
overeenkomst inzake samenwerking op nucleair gebied tussen de Bondsrepubliek  
Duitsland en Brazilië, waarin, met name in de preambule, wordt verwezen naar  
de Overeenkomst Euratom/Brazilië.

- 3 -
voor de produktie van zware onderdelen voor druk reactoren, en is  
concurrerend althans in regionaal verband.
Kerncent ra les :  aan een Westinghouse kerncentrale (600 MWe) die  
in 1972 werd besteld, en die onlangs na talrijke moeilijkheden in  
gebruik is genomen, zullen twee KWU-kerncentrales (elk van 1.350 MWe)  
die momenteel in aanbouw zijn, worden toegevoegd. Binnen een vrij  
korte tijd zal Brazilië derhalve over een grote ervaring beschikken  
voor wat betreft de bouw en werking van kernenergiecentrales.
“ Onderzoek en ontwikkeling :  hoewel minder spectaculair dan het kern­
energieprogramma van 1975 worden in talrijke laboratoria (in universi-  
teiten en andere onderzoekinstituten) kernonderzoek en -ontwikkelings­
arbeid verricht. Een aantal van deze werkzaamheden hebben betrekking  
op het kernenergieprogramma, dat wil zeggen splijtstofopwerking en een  
hele reeks verrijkingstechnieken, terwijl een ander aantal activiteiten  
los hiervan wordt verricht, namelijk werkzaamheden die door middel van  
onderzoek reactoren geschieden, uiteraard toepassing van radioactieve  
elementen, maar ook werkzaamheden met betrekking tot bepaalde snelle-  
reactortechnologieën, fusie en, uiteraard stralingsbescherming, veilig­
heid der centrales en hinder en overlast van kernenergie.
3. Externe beperkingen en steun
De verworvenheden van Brazilië op kernenergiegebied, waaraan de  
Overeenkomst Euratom/Brazilië praktisch niets heeft bijgedragen, vertonen  
in veel opzichten nog leemten. Er zij op gewezen dat de factoren die aan  
deze tekortkomingen ten grondslag liggen wordt gevormd door de externe be­
perkingen als gevolg van de houding van Brazilië ten opzichte van de  
non-proliferatie van kernwapens.
Gezien zijn steun ten behoeve van de denuclearisering van Latijns-  
Amerika (zie het Verdrag van Tlatelolco van 1967, dat ook door Brazilië  
is ondertekend) en gezien het feit dat dit land de waarborgen van de IAEA  
aanvaardt (zie met name de Driepartijenovereenkomst van februari 1976  
tussen de Bondsrepubliek Duitsland, Brazilië en de IAEA) is Brazilië van  
mening dat het voldoende garanties met betrekking tot non-proliferatie  
biedt. Ook zij erop gewezen dat er in Brazilië geen activiteiten worden  
bedreven die kunnen worden geïnterpreteerd als in verband staand met een  
militair programma.
Evenals Argentinië heeft Brazilië echter steeds het Non-Proliferatie-  
verdrag van 1968 dat als onevenwichtig wordt aangemerkt geweigerd te  
ondertekenen. Dat is de oorzaak van een meningsverschil met de Verenigde  
Staten die van begin af aan en vooral sinds 1975 vast besloten zijn gedaan  
te krijgen dat Brazilië tot het Non-Proliferatieverdrag toetreedt. Al  
hebben de desbetreffende inspanningen Brazilië's standpunt niet gewijzigd,  
toch hebben zij een vertragende uitwerking gehad op de pogingen van  
NUCLEBRAS om zich vertrouwd te maken met de technologieën van verrijking  
en splijtstofopwerking.

- 4 -
Gezien deze beperkingen die waarschijnlijk nog zullen blijven bestaan dient  
men zich af te vragen welke houding Brazilië zal aannemen wanneer zijn werkzaamheden  
op het gebied van de kernenergie door een nieuwe politieke autoriteit (ambtsaanvaarding  
door de nieuwe president op 15 maart) opnieuw zullen worden bezien.
De huidige omstandigheden zijn zeer verschillend van die van 1975 (besnoeiingen  
van de begroting, beperking van het elektriciteitsverbruik wegens de economische  
crisis, ingebruikstelling van grote stuwdammen, enz.). Het is dan ook bijna onvermij­
delijk dat Brazilië, van de nood een deugd makend, de voordelen afweegt van een  
herziening van de tenuitvoerlegging van zijn kernenergieprogramma over een periode  
die zich uitstrekt ook na 1990. De uitwerking van bovengenoemde beperkingen zou  
daardoor afnemen, zelfs indien de principiële houding van Brazilië ten opzichte van  
het Non-Proliferatieverdrag ongewijzigd blijft.
Een van de mogelijke gevolgen van het feit dat het Kernenergieprogramma zich  
over een langere periode zal uitstrekken, zou met name kunnen zijn een eventuele  
heroriëntering op de uitvoer van de deIfstofwinning en uraniumproduktie, welke  
oorspronkelijk uitsluitend waren geconcipieerd om het kernenergieprogramma in eigen  
behoeften te laten voorzien.
De omvang van de ondernomen inspanningen schept voor Brazilië waarschijnlijk  
onherroepelijk verplichtingen op nucleair gebied, terwijl het tegelijkertijd op  
industrieel gebied externe bijstand nodig heeft ten einde zijn doelstellingen  
binnen een redelijke tijd en tegen redelijke kosten te bereiken.
In dit verband is het denkbaar dat NUCLEBRAS-KWU (1), de rol van Péchiney in de  
ontwikkeling van de delfstofwinning en uraniumchemie in Brazilië (2), de overeenkomsten  
tussen Brazilië en Argentinië en de wijze waarop deze twee landen elkaar aanvullen,  
in grote mate de oorsprong zullen bepalen (3) van de steun waarop Brazilië een beroep  
zal blijven doen wegens de belangen die voor de betrokken landen op het spel staan.
------ ■ ■  - m m m /  m m m
(1
) Van Duitse zijde heeft men zich er op toegelegd om de geloofwaardigheid
(met uitzondering van de termijnen) van het Kernenergieprogramma 1975 te handhaven  
en geen twijfel te Laten bestaan over de vastbeslotenheid om de contractuele  
verplichtingen met betrekking tot de tenuitvoerlegging ervan na te komen.
(2) Péchiney heeft de installaties gebouwd van de uraniummijn van Popos de Caldas en de  
installatie voor omzetting in hexafluoride, doch er bestaat geen intergouvernementele  
overeenkomst met Frankrijk inzake samenwerking op kernergiegebied.
(3) Brazilië en Argentinië hebben beiden hetzelfde verlangen naar autonomie op het  
gebied van de nucleaire technologie; zij weigeren beiden het Non-Proliferatie-  
verdrag te ondertekenen. Het gekozen kernreactieprocédé (Argentinië :  zwaar  
water; Brazilië :  PWR), de huidige verworvenheden op kernenergiegebied (Argentinië :  
tien jaar ervaring met de exploitatie van kernenergiecentrales, "nationalisatie"  
van de technologie van verrijking door diffusie; Brazilië :  in het bezit van de  
nodige uitrusting voor de vervaardiging van zware onderdelen voor energiereactoren)  
vullen elkaar in zekere mate aan. Beide landen die van oudsher de reputatie  
bezitten concurrenten zo niet tegenstanders van elkaar te zijn, schijnen hieruit 
een les te hebben geleerd en zijn overgegaan tot samenwerking op kernenergiegebied,  
die thans officieel is bekrachtigd door een in mei 1980 tussen deze landen  
gesloten overeenkomst. Het feit dat de binnenlandse politieke ontwikkelingen van  
beide landen parallel lopen zou de versterking van de samenwerking tussen hen  
moeten vergemakkelijken.

4. Te behandelen punten
De huidige context kan als volgt worden samengevat :
de Overeenkomst Euratom/Brazilië van 1961 is slechts in beperkte mate toegepast  
terwijl de kernenergie het laboratoriumstadiurn heeft verlaten om een waarlijke  
industriesector te worden;
Brazilië dient rekening te houden met de externe beperkingen als gevolg van zijn  
houding ten opzichte van het Non-Proliferatieverdrag;
- de Europese economische subjecten nemen in Brazilië de bevoorrechte plaats in van  
leveranciers van goederen en diensten op het gebied van de kernenergie;  
de nucleaire samenwerking tussen Brazilië en Argentinië ontwikkelt zich steeds verder;
Brazilië is thans reeds in staat onderdelen te vervaardigen voor zware reactoren;
op middellange termijn kan Brazilië leverancier worden van nucleaire grondstoffen  
terwijl het in staat is met eigen middelen of in samenwerking met Argentinië  
te voorzien in zijn eigen behoeften aan speciale splijtbare stoffen.
Gezien deze omstandigheden lijkt een volledig heronderzoek noodzakelijk en  
alvorens over te gaan tot vaststelling van communautaire richtsnoeren voor de samen­
werking met Brazilië op nucleair gebied zou voorlopig de volgende lijst te  
behandelen punten kunnen worden voorgesteld :
1. Wenselijkheid en uitvoerbaarheid van contractuele regelingen tussen de Gemeenschap
en Brazilië
a) met het oog op de veiligstelling van de commerciële en industriële belangen  
van de Gemeenschap, rekening houdend met het feit dat de kernenergiesector  
uitgesloten is van de werkingssfeer van de Kaderovereenkomst voor commerciële  
en economische samenwerking EEG/Brazilië van 1980;
b) met het oog op de vervulling van de taak van Euratom om met andere landen  
betrekkingen aan te knopen die kunnen bijdragen tot de vooruitgang van het  
vreedzame gebruik van kernenergie;
c) met het oog op de bevordering van de samenwerking bij het kernonderzoek, met  
inbegrip van de Euratom-Programma1s, met name ter ondersteuning van de industriële  
samenwerking;
d) met het oog op garanties inzake leveranties aan de Gemeenschap van grondstoffen  
van Braziliaanse oorsprong, terwijl de beperkingen die eventueel voor deze  
grondstoffen zouden gelden, op een strikt minimum worden gehouden.

-  6 -
2. Wenselijkheid om met het oog op eventuele onderhandelingen met Brazilië het  
streven in acht te nemen om bij de externe betrekkingen van de Gemeenschap  
een juiste balans tussen Brazilië en Argentinië in acht te nemen; te zijner  
tijd zou de Gemeenschap namelijk worden verzocht met laatstgenoemd land soortgelijke  
overeenkomsten te sluiten als die welke met Brazilië zijn gesloten.
3. Het te voeren beleid in het geval waarin de houding van Brazilië ten aanzien van de  
voortzetting van de samenwerking Euratom/Brazilië niet vroeg genoeg bekend is  
om de Gemeenschap in staat te stellen een standpunt in te nemen vóór het aflopen  
van de overeenkomst van 1961 (een precedent is het aflopen van de Overeenkomst  
Euratom/Argentinië in november 1983).
O O

OntwerpBIJLAGE II
NOTA
Het Di rectoraat-generaal Buitenlandse Betrekkingen van de  
Commissie van de Europese Gemeenschappen biedt de missie  
van Brazilië bij de Europese Gemeenschappen zijn compli­
menten aan en heeft de eer naar de Overeenkomst inzake  
samenwerking tussen de Europese Gemeenschap voor Atoom­
energie (Euratom) en de regering van de Federatieve Re­
publiek Brazilië betreffende het vreedzaam gebruik van  
atoomenergie, ondertekend  in 1961 en verstrijkend  op 2 3 
juni 1985 te verwijzen.
Sinds april 1984 wijzen de contacten van dit directoraat-  
generaal met de missie van Brazilië uit dat dit land nog  
steeds prijs stelt op de instandhouding van een kader voor  
de samenwerking tussen Euratom en Brazilië.
Het Directoraat-generaal Buitenlandse Betrekkingen heeft  
echter begrepen dat de omstandigheden de Braziliaanse  
regering tot nu toe niet hebben veroorloofd haar bereid­
heid tot het aanvangen van besprekingen ter zake officieel  
te bevestigen noch de grondslagen waarop deze zouden moe­
ten worden gebaseerd nader te omschrijven. Het feit dat  
vóór 23 juni  1985 nog geen aanvang zal zijn gemaakt met  
dergelijke besprekingen en deze dus zeer zeker niet tot een  
nieuwe overeenkomst zullen hebben gevoerd neemt echter niet  
weg dat het mogelijk is deze besprekingen op een latere,  
eenstemmig vast te stellen, datum aan te vangen.
Rekening houdend met de verruiming van de commerciële en  
economische samenwerking, bedoeld bij de raamovereenkomst  
tot samenwerking tussen de Europese Economische Gemeenschap  
en de Federatieve Republiek Brazilië, welke in 1980 werd  
ondertekend, alsook met de omvang van de industriële samen­
werking op het gebied van kernenergie die tussen het commu­
nautaire gebied en Brazilië tot stand is gekomen, blijft de  
Commissie harerzijds echter bereid voorlopige besprekingen  
te voeren over een passend kader voor samenwerking tussen  
Euratom en Brazilië.
Zonder vooruit te lopen op de inhoud van een nieuwe over­
een koms t /  rege l  i  ng Eu ratom/Brazi l  ië,  wenst het Di rectoraat-  
generaal Buitenlandse Betrekkingen te onderstrepen dat zelfs  
bij ontbreken van een dergelijk juridisch kader, en dus met  
name gedurende het tijdvak tussen het verstrijken van de  
Overeenkomst  van 1961 en de eventuele inwerkingtreding van  
een nieuwe overeenkomst/regeling, de Commissie bevoegd is  
elke vorm van samenwerking met Braziliaanse nucleaire

instellingen aan te vangen of voort te zetten in het  
kader van de programma's welke worden gefinancierd  
uit de begroting voor onderzoek van Euratom.
Het Directoraat-generaa l  Buitenlandse Betrekkingen  
van de Commissie van de Europese Gemeenschappen  
maakt van deze gelegenheid gebruik de missie van  
Brazilië bij de Europese Gemeenschappen opnieuw de  
verzekering van zijn bijzondere hoogachting te doen  
geworden.
Brusse l,