Mededeling van de Commissie - informatienota aan de europese Raad over de tussentijdse evaluatie van de implementatie van de uitbreidingsstrategie

Voorwoord

Zoals de Europese Raad van Göteborg heeft verklaard: "Het uitbreidingsproces kent geen weg terug. Uitgaande van de vorderingen tot dusver, bevestigt de Europese Raad dat het draaiboek het kader is waarbinnen de uitbreidingsonderhandelingen tot een goed einde zullen worden gebracht. Als het tempo van de vorderingen bij het voldoen aan de toetredingscriteria wordt volgehouden, zou het draaiboek het mogelijk moeten maken de onderhandelingen voor de kandidaat-lidstaten die klaar zijn, eind 2002 te voltooien. De doelstelling is dat zij als lidstaten deelnemen aan de verkiezingen voor het Europees Parlement in 2004."

Het draaiboek (of de routebeschrijving) voor de toetredingsonderhandelingen is een centraal element van de door de Europese Raad in Nice goedgekeurde uitbreidingsstrategie. Het draaiboek bevat, voor 2001 en de eerste helft van 2002, de onderhandelingshoofdstukken waarvoor de Unie gemeenschappelijke standpunten moet vaststellen, met het oog op de voorlopige sluiting van de hoofdstukken. De speciale bijeenkomst van de Europese Raad in Gent, op 19 oktober 2001, voorziet in de mogelijkheid de implementatie van het draaiboek te evalueren gedurende de eerste helft van de looptijd daarvan. Daartoe presenteert de Commissie deze "tussentijdse evaluatie van de implementatie van de uitbreidingsstrategie", waarin de vooruitgang wordt onderzocht die is geboekt tijdens de toetredingsonderhandelingen voor de hoofdstukken die in 2001 in het draaiboek zijn opgenomen.

Voor de negen hoofdstukken die zijn opgenomen in het draaiboek voor de eerste helft van 2001, zijn gemeenschappelijke standpunten vastgesteld die in de meeste gevallen voorlopige sluiting van het hoofdstuk met de kandidaat-lidstaten mogelijk maken. De onderhandelingen over enkele hoofdstukken, zoals het vrij verkeer van personen, het vrij verkeer van kapitaal en milieu, lopen nog met bepaalde kandidaat-lidstaten. Voor enkele van de negen andere hoofdstukken die in het draaiboek voor de tweede helft van 2001 zijn opgenomen, zijn de werkzaamheden vrij ver gevorderd, terwijl voor de andere hoofdstukken nog gemeenschappelijke standpunten moeten worden vastgesteld. De Commissie blijft helpen bij de vaststelling van de vereiste EU-standpunten in de loop van dit semester: zij doet tijdig de nodige voorstellen en brengt duidelijkheid in vraagstukken met de kandidaat-lidstaten waar dit gewenst is.

Op basis van deze evaluatie kan worden geconcludeerd dat de toetredingsonderhandelingen goed vorderen in overeenstemming met het draaiboek, dat een zeer nuttig hulpmiddel blijkt te zijn om te waarborgen dat alle partijen bij de onderhandelingen zich committeren aan een realistisch tijdschema. De committering van de Unie om binnen bepaalde tijdsbestekken gemeenschappelijke standpunten vast te stellen, ook op gebieden waarop de belangen van de lidstaten verschillen, heeft een signaal doen uitgaan naar de kandidaat-lidstaten dat hun inspanningen de moeite waard zijn.

De Commissie vestigt de aandacht van de Europese Raad op het feit dat de volgende terreinen, die voor 2001 zijn opgenomen in het draaiboek, bijzondere attentie behoeven.

a) Terreinen waarvoor de EU in de loop van dit halfjaar een gemeenschappelijk standpunt zal vaststellen:

* Vervoer: mogelijke tijdelijke beperkingen op de toegang tot de nationale wegvervoersmarkt (cabotagerestricties). Er dient een akkoord te worden gevonden inzake de tijdelijke beperking van de toegang tot de nationale wegvervoermarkt van de lidstaten voor wegvervoerders uit de kandidaat-lidstaten (cabotage), zowel in het licht van de door de kandidaat-lidstaten ingediende verzoeken om overgangsperioden, als vanwege de mogelijke verstoring van de concurrentie als gevolg van aanzienlijke verschillen in de exploitatiekosten.

* Belastingen: verzoek van verschillende kandidaat-lidstaten om tijdelijk btw-vrijstelling voor bepaalde producten of lagere accijnzen voor sigaretten te mogen handhaven. Bij de beoordeling van deze verzoeken dienen de lidstaten rekening te houden met de noodzaak om het functioneren van de interne markt te waarborgen, alsmede met de politieke, economische en sociale implicaties voor de kandidaat-lidstaten.

* Landbouw, met name veterinaire en fytosanitaire aangelegenheden (directe betalingen en referentiejaren worden in dit stadium nog niet behandeld): bijzondere aandacht dient te worden besteed aan het welzijn van dieren en de volksgezondheid in slachthuizen en zuivelbedrijven. Het algemene principe voor de onderhandelingen op deze gebieden is dat het hoge niveau van voedselveiligheid in de huidige Unie gehandhaafd dient te worden door toe te zien op de effectieve implementatie van de controlesystemen van de interne markt.

* Justitie en binnenlandse zaken: Enerzijds mag de uitbreiding niet leiden tot een nieuwe tweedeling van Europa, met name in regio's waar sprake is van nauwe banden. Anderzijds moet de toekomstige buitengrens van de Unie voldoen aan de veiligheidseisen van de huidige EU-burgers. Voorts kunnen de nieuwe lidstaten slechts volledig worden geïntegreerd in het Schengen-systeem als zij de Schengen-normen volledig kunnen toepassen.

* Energie: nucleaire veiligheid. Nu de EU-aanbevelingen inzake nucleaire veiligheid zijn doorgegeven aan de kandidaat-lidstaten, dienen hun standpunten ten aanzien van deze aanbevelingen te worden onderzocht met het oog op de voorlopige sluiting van het hoofdstuk. De verbintenissen tot sluiting van installaties die niet op peil kunnen worden gebracht, zoals Ignalina (Litouwen), Bohunice-VI (Slowakije) en bepaalde installaties van Kozloduy (Bulgarije), moeten worden nagekomen, hetgeen betekent dat een en ander op passende wijze moet worden opgenomen in de toetredingsverdragen.

b) Terreinen waarvoor met sommige kandidaat-lidstaten op basis van een reeds vastgesteld gemeenschappelijk standpunt overeenstemming moet worden bereikt:

* Vrij verkeer van kapitaal: onopgeloste problemen met Polen en Malta in verband met verzoeken om overgangsregelingen voor investeringen in onroerend goed. Inspanningen moeten worden geleverd om een aanvaardbare oplossing te vinden met deze twee landen.

* Vrij verkeer van personen: het vrije verkeer van werknemers. Met diverse kandidaat-lidstaten dient een akkoord te worden bereikt op basis van het gemeenschappelijk standpunt van de EU, dat een flexibele oplossing biedt en door de lidstaten liberaal moet worden gehandhaafd. Al is de grootst mogelijke mate van vrij verkeer nodig, toch moeten tegelijkertijd gedurende enkele jaren maatregelen kunnen worden genomen die verstoring van de arbeidsmarkt moeten voorkomen.

De Commissie blijft de routebeschrijving voor het eerste halfjaar van 2002 implementeren en zal erop toezien dat de desbetreffende voorstellen begin 2002 worden gedaan.

Voldoen aan de doelstellingen die in Göteborg zijn gesteld, vereist de nodige inspanningen van de kandidaat-lidstaten, maar ook van de Unie. De kandidaat-lidstaten moeten doorgaan met hun voorbereidingen om volledig te voldoen aan de toetredingscriteria van Kopenhagen. De Commissie zal de vooruitgang die zij hierbij boeken evalueren in de komende periodieke verslagen, waarin met bijzondere aandacht zal worden bezien of de landen over de bestuurlijke capaciteit beschikken om het acquis ten uitvoer te leggen. De vooruitgang in de onderhandelingen dient te zijn gebaseerd op overtuigende vooruitgang bij de overname, implementatie en naleving van het acquis. De Raad dient op zijn beurt overeenstemming te bereiken over gemeenschappelijke standpunten binnen het tijdsbestek waarin in het draaiboek wordt voorzien. Daarbij wordt de lidstaten verzocht ten volle rekening te houden met de economische en sociale implicaties van hun onderhandelingsstandpunten voor de kandidaat-lidstaten.

De Commissie zal slechts een gunstig advies uitbrengen over de toetreding van een kandidaat-lidstaat, indien zij ervan overtuigd is dat het land goed voorbereid is en aan alle toetredingsvoorwaarden voldoet. Van de twaalf landen die op dit moment onderhandelingen voeren, hebben er tien streefdata vastgesteld voor toetreding die verenigbaar zijn met het tijdschema van Göteborg. Elk land wordt nog steeds op zijn eigen merites beoordeeld, zodat de Unie voorbereid is op de mogelijkheid dat alle landen die aan de gestelde voorwaarden voldoen, in 2004 toetreden. De EU zal ook een strategie ontwikkelen voor die landen die niet op die datum toetreden.

De Commissie is verheugd over de maatregelen die door Turkije zijn genomen om de recente economische en financiële crisissituaties te boven te komen, de grondwet te wijzigen, ten einde de basisrechten en -beginselen uit te breiden, en de wetgeving en bestuurlijke structuren aan te passen ter voorbereiding van het lidmaatschap. Zij is van mening dat deze maatregelen actief moeten worden nagestreefd, in het bijzonder met het oog op de versterking van de democratie en de bescherming van de mensenrechten. Zij zal in detail over deze ontwikkelingen berichten in het komende periodieke verslag.

De Commissie herinnert eraan dat enkele in het toetredingspartnerschap voor Turkije geïdentificeerde prioriteiten zijn nagestreefd in het kader van de verbeterde politieke dialoog. Deze omvatten, met name, de inspanningen om de kwestie-Cyprus tot een bevredigend einde te brengen en bestaande geschillen met buurlanden op te lossen. Zij merkt op dat de besprekingen met Turkije over dit onderwerp worden voortgezet in het kader van de verbeterde politieke dialoog. Wat de inspanningen van de secretaris-generaal van de Verenigde Naties betreft ter bevordering van een alomvattende regeling voor de kwestie-Cyprus, is de Commissie van oordeel dat Turkije hieraan een waardevolle bijdrage kan leveren. Zij hoopt dat Turkije het VN-proces zal steunen, ten einde de voorwaarden te creëren voor de succesvolle afsluiting daarvan. De Commissie zal zich inzetten voor het treffen van een regeling van de kwestie-Cyprus vóór de toetreding van Cyprus tot de EU, gebaseerd op de conclusies van de Europese Raad van Helsinki.

Sinds de uitnodiging van de Europese Raad van Kopenhagen aan de landen van Midden- en Oost-Europa in 1993, heeft het uitbreidingsproces onmiskenbaar bijgedragen tot de politieke stabiliteit, economische vooruitgang en sociale rechtvaardigheid die nu in dit deel van het continent heersen. Stabiele instellingen, regeringswissels op basis van vrije en democratische verkiezingen, een grotere bescherming van de mensenrechten, waaronder de rechten van minderheden, en de beginselen van de markteconomie zijn inmiddels vrij gewoon in bijna alle kandidaat-lidstaten. In onze turbulente wereld levert het uitbreidingsproces aldus een belangrijke bijdrage aan de wereldwijde strategie voor conflictpreventie. De geloofwaardigheid van de Unie vereist dat zij haar beloften gestand doet en dat alle betrokken landen constructief blijven werken aan de gemeenschappelijke doelstellingen, die in duidelijke bewoordingen aan hun volkeren zijn medegedeeld.

MEDEDELING VAN DE COMMISSIE INFORMATIENOTA AAN DE EUROPESE RAAD over de tussentijdse evaluatie van de implementatie van de uitbreidingsstrategie

1. Inleiding

Het doel van deze nota is de Europese Raad, met het oog op de bijeenkomst in Gent op 19 oktober 2001, informatie te verschaffen over de voortgang tot dusver bij de implementatie van de uitbreidingsstrategie, met name de daarin genoemde routebeschrijving voor de toetredingsonderhandelingen, zoals die is goedgekeurd door de Europese Raad van Nice, en bevestigd door de Europese Raad van Göteborg als kader voor de succesvolle voltooiing van de onderhandelingen.

Het toetredingsproces is gebaseerd op twee essentiële elementen. Het eerste element is de pretoetredingsstrategie (de voornaamste onderdelen hiervan zijn de toetredingspartnerschappen, de nationale programma's voor de overname van het acquis, de pretoetredingssteun, de deelname aan communautaire programma's en de associatieovereenkomsten). Het doel van de pretoetredingsstrategie is alle dertien landen (waaronder Turkije) in staat te stellen het acquis zo spoedig mogelijk, dus vóór de toetreding, over te nemen. Tot de pretoetredingsstrategie voor Turkije werd besloten door de Europese Raad van Helsinki van december 1999. Het tweede element is het onderhandelingsproces zelf, dat op dit moment tien landen in Midden- en Oost-Europa omvat, alsmede Cyprus en Malta. Deze nota concentreert zich op de toetredingsonderhandelingen.

Er is aanzienlijke vooruitgang geboekt sinds de toetredingsonderhandelingen van start zijn gegaan met een eerste groep van zes landen (Cyprus, Tsjechië, Estland, Hongarije, Polen en Slovenië) in maart 1998 en met een tweede groep van eveneens zes landen (Bulgarije, Letland, Litouwen, Malta, Roemenië en Slowakije) in februari 2000. Alle 31 onderhandelingshoofdstukken (m.u.v. institutionele bepalingen en "overig") zijn inmiddels geopend met elk van de landen waarmee sinds 1998 onderhandelingen worden gevoerd, en daarvan zijn er in sommige gevallen al 23 voorlopig afgesloten [1]. Met elk van de landen waarmee de onderhandelingen in 2000 van start zijn gegaan, zijn tussen de 29 en 15 hoofdstukken geopend, waarvan er in sommige gevallen al 19 voorlopig zijn afgesloten [2]. De situatie van de onderhandelingen per land wordt beschreven in de aangehechte tabel.

[1] Cyprus: 23; Tsjechië: 19; Estland: 19; Hongarije: 22; Polen: 17; Slovenië: 21.

[2] Bulgarije: 11; Letland: 16; Litouwen: 18; Malta: 17; Roemenië: 8; Slowakije: 19.

De uitbreidingsstrategie identificeerde een routebeschrijving voor de toetredingsonderhandelingen tot 2002. Deze routebeschrijving omvat een lijst van hoofdstukken waarvoor de Unie als prioriteit heeft de definitie van gemeenschappelijke standpunten, waaronder standpunten inzake verzoeken om overgangsmaatregelen, met het oog op de voorlopige sluiting daarvan. De vooruitgang die tot dusver is geboekt bij de implementatie van deze routebeschrijving voor de toetredingsonderhandelingen wordt hieronder voor elk afzonderlijk hoofdstuk geëvalueerd.

Voor elk hoofdstuk dat voor 2001 is opgenomen in de routebeschrijving, evalueert de nota met welke landen het hoofdstuk aan de onderhandelingstafel is geopend en met welke landen het voorlopig is afgesloten. De overeengekomen overgangsmaatregelen worden vermeld. In dit verband moet worden opgemerkt dat, wanneer de Commissie voorstelt een verzoek om overgangsmaatregelen in te willigen, zij dat doet op basis van de beginselen die zijn vastgelegd in de beleidsnota over de uitbreiding.

De nota vermeldt verder de planning voor de presentatie van de ontwerpen voor gemeenschappelijke standpunten. Hierbij moet voorts worden aangetekend dat de geplande timing afhankelijk is van het op tijd ontvangen van voldoende informatie van de kandidaat-lidstaten.

Verder worden in dit document de voornaamste vraagstukken van de onderhandelingen in elk hoofdstuk geïdentificeerd en wordt daarin vermeld welke specifieke problemen zich tijdens de onderhandelingen hebben voorgedaan die verdere aandacht vereisen. Maatregelen om vorderingen te maken met de voornaamste vraagstukken, zoals technische bijeenkomsten, en andere belangrijke informatie voor de evaluatie van de voortgang die is geboekt bij de implementatie van de uitbreidingsstrategie, worden ook vermeld. Informatie wordt ook verstrekt over de mate waarin belangrijke verplichtingen waartoe de kandidaat-lidstaten zich hebben verbonden, worden nagekomen of eisen van de EU zijn vervuld.

2. Implementatie van de overeengekomen routebeschrijving voor het eerste halfjaar van 2001

Het prioriteitenschema voor de eerste helft van 2001 omvat de hoofdstukken vrij verkeer van goederen, vrij verkeer van personen, vrij verkeer van diensten, vrij verkeer van kapitaal, vennootschapsrecht, cultuur en audiovisueel beleid, sociaal beleid en werkgelegenheid, milieu en buitenlandse betrekkingen.

Vrij verkeer van goederen (Hoofdstuk 1)

Dit hoofdstuk is voorlopig afgesloten met alle landen, behalve Bulgarije en Roemenië. Bulgarije presenteert naar verwachting zeer binnenkort een aanvullende stellingname als antwoord op het eerste gemeenschappelijke standpunt van de EU. Het hoofdstuk is nog niet geopend met Roemenië en het openen ervan is niet gepland tijdens het Belgisch voorzitterschap.

De EU heeft slechts een zeer klein aantal overgangsperioden geaccepteerd in dit hoofdstuk. Deze overgangsperioden betreffen de verlenging van marktvergunningen voor farmaceutische producten in vier kandidaat-lidstaten (Cyprus, Litouwen, Malta en Slovenië) en het verstrijken van de geldigheid van certificaten voor medische hulpmiddelen in Polen.

Bulgarije heeft in zijn initiële stellingname expliciet verklaard dat het niet van plan is te verzoeken om overgangsperioden. Er zijn technische bijeenkomsten gehouden met Bulgarije. Technisch overleg zal ook worden georganiseerd met Roemenië om meer duidelijkheid te brengen in hangende vraagstukken alvorens de onderhandelingen in dit hoofdstuk kunnen worden geopend.

In het algemeen verloopt de implementatie van de verplichtingen die de kandidaat-lidstaten tijdens de onderhandelingen zijn aangegaan, in de meeste gevallen zonder grote vertragingen.

Vrij verkeer van personen (Hoofdstuk 2)

Het hoofdstuk is voorlopig afgesloten met Cyprus, Hongarije, Letland, Malta en Slowakije. Met Tsjechië, Estland, Polen, Slovenië en Litouwen wordt nog onderhandeld, aangezien met deze landen nog geen akkoord is bereikt over de tekst van het gemeenschappelijk standpunt van de EU dat voorlopige sluiting mogelijk moet maken. Het hoofdstuk moet nog worden geopend met Bulgarije en Roemenië. Voor Bulgarije wordt op dit moment gewerkt aan het ontwerp voor een gemeenschappelijk standpunt. Dat moet vóór eind september worden gepresenteerd. Het openen van het hoofdstuk met Roemenië tijdens het huidige voorzitterschap is niet gepland.

Het centrale vraagstuk in dit hoofdstuk is dat van het vrij verkeer van werknemers. Omdat dit gedeelte van het acquis politiek en praktisch zo belangrijk is, omdat er zo veel gevoeligheden en onzekerheden bestaan rond werknemersmobiliteit, en omdat de verwachting bestaat dat het overgrote deel van de voorspelde arbeidsmigratie zich in bepaalde lidstaten zal concentreren, heeft de EU besloten een overgangsregeling voor te stellen. Deze omvat minimaal een periode van twee jaar waarin de bestaande lidstaten nationale maatregelen mogen toepassen op onderdanen van nieuwe lidstaten waar het gaat om toegang tot de arbeidsmarkt. Voor het afsluiten van deze periode vinden evaluaties plaats, op grond waarvan lidstaten kunnen besluiten het acquis toe te passen. De overgangsperiode duurt maximaal vijf jaar, maar kan met twee jaar worden verlengd in lidstaten waar sprake is van een ernstige verstoring van de arbeidsmarkt dan wel het risico bestaat van een dergelijke verstoring. Beschermende maatregelen kunnen worden toegepast tot het einde van het zevende jaar. Oostenrijk en Duitsland mogen flankerende nationale maatregelen toepassen om ernstige verstoringen van hun arbeidsmarkten aan te pakken in specifieke gevoelige dienstensectoren, die te maken hebben met de grensoverschrijdende mobiliteit van werknemers. In een afzonderlijke verklaring wordt vastgesteld dat de lidstaten ernaar streven onderdanen van de kandidaat-lidstaten, reeds vóór de toepassing van het volledige acquis, meer toegang te verlenen tot de arbeidsmarkt. Verschillende lidstaten hebben inmiddels positieve signalen afgegeven die in deze richting wijzen.

De regeling is voorgelegd aan acht kandidaat-lidstaten. Drie landen (Hongarije, Letland en Slowakije) hebben er inmiddels mee ingestemd, op voorwaarde dat enkele aanpassingen worden aangebracht (wederkerigheid ten aanzien van de huidige lidstaten en het recht om tegen nieuwe lidstaten beschermende maatregelen te nemen die nationaal zijn). Over een overgangsperiode is niet gesproken voor Cyprus en Malta. Een beschermende clausule met een duur van zeven jaar is echter overeengekomen met Malta. Malta vreest dat zijn arbeidsmarkt onder druk zal komen te staan na de toetreding. De onderhandelingen met de andere kandidaat-lidstaten lopen nog.

Een ander belangrijk vraagstuk is de wederzijdse erkenning van beroepskwalificaties en in het bijzonder op welke manier het niveau van de in de kandidaat-lidstaten verkregen kwalificaties kan worden geverifieerd, met name op het vlak van de sectorale richtlijnen. Hierop wordt nauw toezicht uitgeoefend en de kandidaat-lidstaten worden aangemoedigd nog meer inspanningen te leveren om hun wetgeving aan te passen aan het acquis. Wat de beroepskwalificaties betreft die vóór de harmonisatie zijn verkregen, wordt van de kandidaat-lidstaten verwacht dat zij de nodige maatregelen nemen om te waarborgen dat alle werknemers uit de kandidaat-lidstaten voldoen aan de in de richtlijnen gestelde eisen en hun beroepskwalificaties in de hele Europese Unie worden erkend.

Het overgrote deel van het onder dit hoofdstuk vallende acquis kan slechts worden toegepast vanaf de toetreding. De controlewerkzaamheden concentreren zich op de verplichting van de kandidaat-lidstaten tezijnertijd de nodige administratieve structuren tot stand te brengen om te waarborgen dat de EU-burgers gebruik kunnen maken van hun rechten krachtens het acquis op het gebied van het vrij verkeer van personen, wederzijdse erkenning, burgerrechten en coördinatie van de sociale zekerheid vanaf de toetreding. Sinds begin 2001 vinden daartoe op expertniveau gezamenlijke werkzaamheden plaats met de kandidaat-lidstaten om vast te stellen welke technische aanpassingen nodig zijn in het acquis betreffende de coördinatie van de sociale zekerheid.

Vrij verkeer van diensten (Hoofdstuk 3)

Dit hoofdstuk is voorlopig afgesloten met alle landen, behalve Bulgarije en Roemenië. Wat Bulgarije betreft, is de lidstaten medio september een ontwerp voor een gemeenschappelijk standpunt gepresenteerd, waarin voorlopige sluiting wordt voorgesteld. Het hoofdstuk is niet geopend met Roemenië en het openen ervan is niet gepland tijdens het Belgisch voorzitterschap.

Voor de meeste kandidaat-lidstaten zijn overgangsperioden tot vijf jaar overeengekomen met het oog op minimale garantieniveaus voor bankdeposito's en bescherming van investeerders. Enkele kandidaat-lidstaten is, net als bepaalde huidige lidstaten, vrijstelling verleend van het acquis op bankgebied voor zeer kleine instellingen, bijvoorbeeld kredietcoöperaties. Dergelijke instellingen zouden geen voordeel ondervinden van het "Europees paspoort" voor het uitoefenen van activiteiten op de interne markt.

De kandidaat-lidstaten hebben vooruitgang geboekt bij de omzetting en toepassing van het onder dit hoofdstuk vallende acquis, met name de bepalingen van de associatieovereenkomsten, maar er moeten nog inspanningen worden geleverd op het gebied van financiële diensten, alsmede op dat van de primaire verdragsbepalingen betreffende het recht van vestiging en het vrij verkeer van diensten. Gezien de grote hoeveelheid werk die nog door de kandidaat-lidstaten moet worden verzet, en de complexiteit van het acquis, is monitoring van hun committeringen van cruciaal belang. In de sector financiële diensten is implementatie van het acquis sterk afhankelijk van effectieve toezichthoudende organen. De Commissie organiseert, samen met toezichthoudende organen uit de lidstaten, een reeks evaluaties door vakmensen (peer reviews) om de toezichthoudende regelingen van de kandidaat-lidstaten te onderzoeken (in het geval van Estland, Hongarije en Cyprus hebben deze reeds plaatsgevonden).

Vrij verkeer van kapitaal (Hoofdstuk 4)

Dit hoofdstuk is voorlopig afgesloten met alle landen, behalve Polen, Malta en Roemenië. In het geval van Polen en Malta is het hoofdstuk nog niet gesloten vanwege de verschillende standpunten binnen de EU. In het geval van Roemenië zijn verdere evaluaties en verduidelijkingen nodig. Het ontwerp voor een gemeenschappelijk standpunt kan voor het eind van het jaar worden gepresenteerd, aangenomen dat de vereiste informatie binnen is.

Het centrale vraagstuk in de onderhandelingen over dit hoofdstuk is het investeren in onroerend goed (landbouwgrond en bossen, alsmede tweede huizen). Overgangsperioden van zeven jaar voor landbouwgrond en bossen en van vijf jaar voor tweede huizen zijn met verschillende kandidaat-lidstaten overeengekomen. Zelfstandige landbouwers en personen die reeds legaal verblijven in de kandidaat-lidstaten vallen echter buiten de toepassing van deze overgangsregeling.

Met Polen is nog geen akkoord bereikt over de voorlopige sluiting die is voorgesteld in het gemeenschappelijk standpunt van de EU. Op de ministerbijeenkomst in juni heeft Polen aangegeven er de voorkeur aan te geven in een later stadium van de onderhandelingen te spreken over investeringen in onroerend goed. Het belangrijkste thema is de lengte van de overgangsperiode (Polen heeft verzocht om een periode van 18 jaar voor landbouwgrond en bossen en tweede huizen en een periode van 5 jaar voor investeringsdoeleinden). Polen heeft echter nog geen reactie geformuleerd op het gemeenschappelijk standpunt van de EU dat gepresenteerd is aan Polen tijdens het Zweedse voorzitterschap en waarin dezelfde overgangsperioden worden voorgesteld als die zijn voorgesteld aan de overige kandidaat-lidstaten. Polen dient zich ertoe te verbinden de wetgeving te wijzigen, ten einde de investeringsregels voor gekapitaliseerde beroepspensioenfondsen in overeenstemming te brengen met het acquis.

Malta heeft onder verwijzing naar haar geringe grootte en hoge bevolkingsdichtheid een verzocht de huidige beperkingen te mogen handhaven voor niet-Maltese burgers die op permanente basis tweede huizen kopen. Instemmen met dit verzoek zou echter leiden tot discriminatie van EU-burgers, en dat is niet gerechtvaardigd en staat ook niet in verhouding tot de bepalingen van het EG-verdrag. De Commissie heeft aan het begin van het Belgisch voorzitterschap aanvullende informatie gekregen van Malta en bereidt momenteel een herziene versie voor van het ontwerp voor een gemeenschappelijk standpunt.

De Commissie blijft bijzondere aandacht besteden aan de implementatie en handhaving van de bepalingen van de antiwitwasrichtlijn door de kandidaat-lidstaten. Ad hoc-bijeenkomsten worden gehouden met de kandidaat-lidstaten om de implementatie van het acquis op dit gebied te controleren (een eerste bijeenkomst heeft inmiddels plaatsgevonden met Cyprus).

Om het hoofdstuk voorlopig te kunnen afsluiten moet een oplossing worden gevonden met betrekking tot Polen en Malta. Er moet een standpunt worden ingenomen met betrekking tot het Poolse verzoek om langere overgangsperioden dan die waarin is toegestemd voor de andere kandidaat-lidstaten. De Commissie doet de aanbeveling alles in het werk te stellen om een oplossing te vinden die voor beide zijden acceptabel is. In het geval van Malta moet een niet-discriminerende oplossing worden gevonden die niet verder gaat dan nodig is om het doel van de restrictie te bereiken.

Vennootschapsrecht (Hoofdstuk 5)

Dit hoofdstuk is voorlopig afgesloten voor alle landen, met uitzondering van Polen (onenigheid over het voorstel van de EU betreffende farmaceutische vraagstukken) en Roemenië.

De bescherming van de industriële eigendomsrechten voor farmaceutische producten in de uitgebreide Unie is een van de belangrijkste onderwerpen van dit hoofdstuk. De kandidaat-lidstaten hebben in de jaren negentig octrooibescherming ingesteld voor farmaceutische producten, met uitzondering van Cyprus en Malta waar de octrooibescherming reeds in de jaren twintig en omstreeks 1900 werd ingevoerd. Aangezien de nieuwe octrooiwetgeving in het algemeen geen retroactief effect heeft, zal geen enkel geneesmiddel dat voor de wijziging van de desbetreffende wetgeving in de kandidaat-lidstaten in de handel werd gebracht in deze landen octrooibescherming krijgen, terwijl diezelfde producten in de Europese Unie nog steeds geoctrooieerd zijn. Teneinde de problemen die deze situatie kan doen rijzen tot een minimum te beperken, heeft de EU een mechanisme voorgesteld waarbij de octrooihouder de invoer in de EU kan beletten van producten die in een lidstaat geoctrooieerd werden op een tijdstip waarop in de kandidaat-lidstaten nog geen octrooi voor dit product kon worden verkregen.

Wat de verordening betreffende het aanvullend beschermingscertificaat (dat de octrooitermijn verlengt) betreft, hebben de lidstaten gevraagd dat alle geoctrooieerde farmaceutische producten waarvoor een vergunning tot het in de handel brengen is verleend in aanmerking komen voor een dergelijk certificaat. Hongarije heeft zijn verzoek om een overgangsperiode van 5 jaar voor de toepassing van dit certificaat ingetrokken en heeft na meerdere onderhandelingsronden het voorstel van de EU aanvaard.

Het probleem van de octrooibescherming van farmaceutische producten is nog niet geregeld met Polen en Roemenië. De officiële reactie van Polen ten aanzien van het laatste gemeenschappelijk standpunt van de EU is nog niet bekend. De Commissie onderzoekt momenteel de aanvullende informatie die door Roemenië werd verstrekt. Met beide landen heeft bovendien technisch overleg plaatsgevonden om een oplossing te vinden voor deze nog hangende vraagstukken.

De handhaving van de intellectuele en industriële eigendomsrechten blijft een ernstig probleem. Gezien de zwakke resultaten die tot nog toe met de handhaving van deze wetgeving zijn geboekt, heeft de EU er bij de kandidaat-lidstaten sterk op aangedrongen de administratieve capaciteit te verbeteren, in het bijzonder wat de bestrijding van piraterij en namaak betreft. De Commissie blijft deze kwestie van nabij volgen en blijft steun verlenen via de bestaande mechanismen.

Cultuur en audiovisueel beleid (Hoofdstuk 20)

Dit hoofdstuk is voorlopig afgesloten voor alle landen, met uitzondering van Hongarije en Roemenië (met name omdat de wetgeving van deze twee landen nog niet in overeenstemming is gebracht met het acquis).

De onderhandelingen over dit hoofdstuk hadden in hoofdzaak betrekking op de aanpassing aan en de tenuitvoerlegging van de richtlijn betreffende televisie zonder grenzen. De landen waarmee dit hoofdstuk thans is afgesloten, hebben wetgeving goedgekeurd die in een verregaande aanpassing voorziet, hoewel in bepaalde gevallen nog kleine aanpassingen of bijkomende wetgeving noodzakelijk zijn om de volledige normalisatie tot stand te brengen.

De Commissie heeft met de kandidaat-lidstaten regelmatig en uitgebreid overleg gepleegd over de aanpassing van de wetgeving en dit overleg wordt voor zover nodig voortgezet. Terzelfder tijd werden de meeste regelgevende autoriteiten op audiovisueel gebied eveneens versterkt. Bepaalde kandidaat-lidstaten wisselen ervaringen uit met soortgelijke autoriteiten in de lidstaten of zijn voornemens dit te doen, in het bijzonder door middel van zogenaamde "twinning"-projecten.

De kwestie van de kandidaatlidstaten die in de pretoetredingsfase maatregelen ter promotie van Europese werken ten uitvoer leggen, heeft gevolgen voor bepaalde van deze landen in het kader van de WTO en de OESO. De gedachtewisselingen en het overleg over de positie van Roemenië in de WTO (voor Malta is een tijdelijke oplossing gevonden voor een soortgelijk probleem) en over de positie van Tsjechië, Hongarije, Polen en Slowakije in de OESO worden voortgezet.

Sociaal beleid en werkgelegenheid (Hoofdstuk 13)

Dit hoofdstuk is voorlopig afgesloten voor alle landen, met uitzondering van Malta, Bulgarije en Roemenië waarmee de onderhandelingen nog aan de gang zijn. Het verzoek van Malta om een overgangsperiode voor de werktijdenrichtlijn moet zorgvuldig worden overwogen. Het streven is erop gericht tijdens het Belgische voorzitterschap een herzien OGS in te dienen dat rekening houdt met de door Malta verstrekte informatie. Voor Bulgarije en Roemenië is het de bedoeling dit hoofdstuk onder het Belgische voorzitterschap te openen. Voor Roemenië wordt het OGS in september ingediend en voor Bulgarije zou dit eind oktober kunnen geschieden, op voorwaarde dat de Commissie de noodzakelijke informatie tijdig ontvangt.

De onderhandelingen in het kader van dit hoofdstuk gaan hoofdzakelijk over de arbeidswetgeving, de gelijke behandeling van mannen en vrouwen en de gezondheid en de veiligheid op het werk. De kandidaat-lidstaten hebben in het algemeen gedetailleerde tijdschema's voor de goedkeuring en de tenuitvoerlegging van alle maatregelen voorgelegd. De versterking van de administratieve structuren en de structuren voor de handhaving van de wetgeving, in het bijzonder de arbeidsinspecties, vormt echter nog steeds een probleem.

In al de betrokken landen dient nog regelgevend werk te worden verricht, in het bijzonder op het gebied van de gezondheid en de veiligheid op het werk. Het is noodzakelijk dat wat dit betreft vorderingen worden gemaakt met de sociale dialoog op het werk. Bovendien zijn er aanzienlijke kostenimplicaties, vooral voor het midden- en kleinbedrijf. De ervaring heeft geleerd dat in de landen die om overgangsregelingen hebben verzocht de kosten en de termijn voor de daadwerkelijke tenuitvoerlegging van het acquis wel degelijk kunnen worden geraamd, doch dat dit zeer moeilijk is. Het is duidelijk dat de volledige en tijdige toepassing van de voorschriften op het gebied van de gezondheid en de veiligheid grote problemen doen rijzen voor de kandidaat-lidstaten. Teneinde rekening te houden met bepaalde objectieve moeilijkheden die zich voordoen bij de snelle tenuitvoerlegging van bepaalde elementen van het acquis op het gebied van de gezondheid en de veiligheid werden beperkte overgangsregelingen toegestaan (aan Letland, Polen en Slovenië) en het is mogelijk dat in de toekomst nog een aantal van deze regelingen wordt toegekend. Het is noodzakelijk dat zorgvuldig en regelmatig toezicht wordt gehouden op de vorderingen die worden gemaakt met betrekking tot de veiligheid en de gezondheid op het werk, vooral in de landen die niet om overgangsregelingen hebben verzocht (Cyprus, Tsjechië, Estland, Hongarije, Litouwen en Slowakije).

Andere belangrijke onderwerpen in dit hoofdstuk zijn de transponering, de implementatie en de handhaving van de arbeidswetgeving en de gelijke behandeling van mannen en vrouwen evenals de totstandbrenging van sociale-partnerstructuren die in overeenstemming zijn met de centrale functie van de sociale dialoog in het sociale model van de EU. Ter voorbereiding van de aanpassing van hun werkgelegenheidsbeleid aan de werkgelegenheidsstrategie van de EU nemen alle kandidaat-lidstaten in de loop van de komende jaren deel aan een "werkgelegenheidsonderzoek" in samenwerking met de diensten van de Commissie.

Milieu (Hoofdstuk 22)

Dit hoofdstuk is voorlopig afgesloten voor Cyprus, Tsjechië, Estland, Hongarije, Litouwen en Slovenië. Met alle andere landen zijn de onderhandelingen nog aan de gang, behalve met Roemenië waarmee dit hoofdstuk nog niet is geopend. Het is ook niet de bedoeling dat dit onder het Belgische voorzitterschap geschiedt.

Het herziene gemeenschappelijk standpunt voor Polen werd in september ingediend en het herziene OGS voor Letland zal uiterlijk in november worden voorgelegd wanneer deze landen op de standpunten van de EU hebben gereageerd. Er heeft uitvoering technisch overleg plaatsgevonden waarbij een aantal punten werd opgehelderd.

De Commissie onderzoekt momenteel het recente antwoord van Slowakije op het standpunt van de EU. Vermoedelijk zal hieromtrent technisch overleg noodzakelijk zijn en de Commissie is bereid dit op zeer korte termijn te organiseren. Afhankelijk van het feit of en wanneer aanvullende toelichtingen worden ontvangen, kan tegen het einde van het Belgische voorzitterschap of aan het begin van het Spaanse voorzitterschap een ontwerp van gemeenschappelijk standpunt worden voorgesteld.

De standpunten van de EU ten aanzien van Malta en Bulgarije werden respectievelijk in mei en juni 2001 vastgesteld en de Gemeenschap wacht thans op de antwoorden van deze landen. Het lijkt derhalve niet waarschijnlijk dat tijdens het Belgische voorzitterschap ontwerpen van gemeenschappelijk standpunt worden ingediend.

Alle kandidaat-lidstaten hebben om overgangsmaatregelen en technische aanpassingen verzocht. Als gevolg van de onderhandelingen, de verstrekte toelichtingen en de aanzienlijke bijkomende inspanningen die de kandidaat-lidstaten zich hebben getroost, werd een aantal van deze verzoeken ingetrokken. De EU van haar kant heeft onderzoek gedaan naar de mogelijkheid van overgangsmaatregelen op gebieden waar een aanzienlijke aanpassing van de infrastructuur noodzakelijk is of waar grote investeringen in de tijd dienen te worden gespreid. Als gevolg hiervan werden beperkte overgangsperioden toegestaan voor de behandeling van stedelijk afvalwater, verpakkingen en verpakkingsafval, stortplaatsen, geïntegreerde verontreinigingspreventie en -bestrijding, drinkwater, grote stookinstallaties, verbranding van gevaarlijke afvalstoffen en emissies van vluchtige organische verbindingen die vrijkomen bij de opslag en de distributie van aardolieproducten. Er werden geen overgangsmaatregelen toegekend voor de transponering van wetgeving, kaderwetgeving (lucht, afval, water, effectrapportage, toegang tot informatie), natuurbescherming of essentiële elementen van de interne markt. Bovendien werden overeenkomstig het standpunt van de EU dat alle nieuwe investeringen in overeenstemming moeten zijn met het acquis op milieugebied, geen overgangsmaatregelen toegestaan voor nieuwe installaties. Dit betekent dat de overgangsperioden de toekomstige lidstaten wel de mogelijkheid zullen geven zich aan te passen aan de verworvenheden van het verleden, doch dat zij geen nieuwe investeringen met minder strenge milieunormen zullen kunnen aantrekken. Voorts zij opgemerkt dat overgangsmaatregelen enkel werden toegestaan op voorwaarde dat gedetailleerde uitvoeringsplannen werden voorgelegd, met inbegrip van financieringsstrategieën en tussentijdse doelstellingen. Deze tussentijdse doelstellingen dienen in de toetredingsakten te worden opgenomen.

Voor de voorlopig gesloten hoofdstukken zijn de transponerings- en implementatieschema's volledig gespecificeerd. Er werden programma's ter versterking van de administratieve capaciteit voorgelegd, in het bijzonder op het gebied van de chemische bestrijdingsmiddelen en de genetisch gemodificeerde organismen. Het merendeel van de bij de onderhandelingen aangegane verbintenissen werd zonder al te grote vertragingen nagekomen, in bepaalde gevallen zelfs voor de overeengekomen datum. Er dient gestage verdere vooruitgang te worden geboekt, ook bij de versterking van de bestuurlijke capaciteit. Dit wordt via de bestaande structuren van nabij gevolgd.

Externe betrekkingen (Hoofdstuk 26)

Dit hoofdstuk is voorlopig afgesloten voor alle betrokken landen. Onder dit hoofdstuk werden geen verzoeken om overgangsregelingen aanvaard.

Het is noodzakelijk er op toe te zien dat de kandidaat-lidstaten heronderhandelingen openen over alle met het acquis onverenigbare bilaterale of multilaterale verdragen of overeenkomsten of dat zij deze intrekken. Zo hebben bijvoorbeeld alle kandidaat-lidstaten die momenteel bij de toetredingsonderhandelingen zijn betrokken, met uitzondering van Cyprus, Malta, Hongarije en Slovenië, bilaterale investeringsovereenkomsten gesloten die onverenigbaar worden geacht met het acquis.

In het kader van de WTO dienen de kandidaat-lidstaten hun doelstellingen en standpunten in overeenstemming te brengen met die van de EG. De door de kandidaat-lidstaten in de WTO aangegane verbintenissen dienen verenigbaar te zijn met die van de EG opdat de compensatie voor derde partijen tot een minimum wordt beperkt. De EU en de kandidaten hebben met het oog op de nieuwe ronde van onderhandelingen, zowel op het niveau van de ministers als op dat van de ambtenaren, een samenwerkingsstructuur voor WTO-vraagstukken ingesteld.

3. Tenuitvoerlegging van de voor het Belgische voorzitterschap overeengekomen routebeschrijving

Het Belgische voorzitterschap heeft op 11 juli 2001 zijn werkprogramma voor de uitbreiding gepresenteerd. Daarbij werd verklaard dat België voornemens is de onderhandelingen in het gewone tempo te laten doorgaan op basis van een zogenoemde routebeschrijving voor de toetredingsonderhandelingen, die in de uitbreidingsstrategie is uiteengezet. Het voorzitterschap is voornemens een reeks conferenties op het niveau van de plaatsvervangers te organiseren, waarvan de eerste op 27 juli 2001 heeft plaatsgevonden. De tweede reeks is voor 25-26 oktober gepland en de derde voor 27-28 november. Op 11-12 december 2001 zal een aantal conferenties op het niveau van de ministers worden gehouden. Op 11 juli 2001 heeft het voorzitterschap bovendien, op aanbeveling van de Commissie, de hoofdstukken bevestigd die geopend zullen worden met Malta [3], Bulgarije [4] en Roemenië [5], de enige landen waarmee nog niet alle hoofdstukken zijn geopend (met uitzondering van hoofdstuk 30 betreffende de instellingen, dat nog met geen enkel land is geopend).

[3] Landbouw (Hoofdstuk 7) - het enige hoofdstuk dat nog niet is geopend met Malta.

[4] Vrij verkeer van personen (Hoofdstuk 2), belastingen (Hoofdstuk 10), sociaal beleid en werkgelegenheid (Hoofdstuk 13), energie (Hoofdstuk 14), regionaal beleid (Hoofdstuk 21), milieu (Hoofdstuk 22) en begroting (Hoofdstuk 29).

[5] Belastingen (Hoofdstuk 10), sociaal beleid en werkgelegenheid (Hoofdstuk 13), consumenten- en gezondheidszorg (Hoofdstuk 23).

Het prioritaire werkprogramma voor het tweede halfjaar van 2001 omvat de volgende hoofdstukken: mededingingsbeleid, vervoerbeleid, energie, belastingen, douane-unie, landbouw (in het bijzonder veterinaire en fytosanitaire vraagstukken), visserij, justitie en binnenlandse zaken, en financiële controle.

Mededingingsbeleid (Hoofdstuk 6)

Dit hoofdstuk is voor alle landen geopend. Het is nog voor geen enkel land afgesloten. Alleen Polen, Slowakije en Malta verzoeken momenteel om overgangsregelingen. Hongarije heeft om een aanpassingsperiode van zes maanden verzocht voor de toepassing van een aantal antitrustverordeningen van de Gemeenschap. De EU beschouwt dit evenwel als een technische aanpassing die in het toetredingsverdrag zal worden geregeld. De Commissie denkt uiterlijk eind oktober voor de twaalf kandidaat-lidstaten herziene ontwerpen van gemeenschappelijk standpunt te kunnen voorleggen.

Overeenkomstig het periodiek verslag betreffende de toetredingsonderhandelingen over dit hoofdstuk, dat in juli 2001 werd bijgewerkt, is het standpunt van de EU dat de kandidaat-lidstaten klaar zijn voor het lidmaatschap van de Europese Unie indien aan de volgende voorwaarden is voldaan: a) het land beschikt over de noodzakelijke kaderwetgeving (op het gebied van de antitrust en de staatssteun); b) de noodzakelijke administratieve capaciteit is tot stand gebracht en c) de kandidaat-lidstaten kunnen op geloofwaardige wijze aantonen dat zij het acquis op het gebied van de mededinging handhaven. De Commissie legt momenteel de laatste hand aan haar evaluatie van de daadwerkelijke handhavingspraktijk in de kandidaat-lidstaten. Dit geschiedt op grond van een evaluatie van de door de mededingingsautoriteiten in de kandidaat-lidstaten genomen besluiten in vergelijking met de door de Commissie gevolgde handelwijze. De eerste resultaten van de evaluatie van de door de kandidaat-lidstaten getroffen voorbereidingen zouden voor de Commissie aanleiding kunnen zijn nog dit jaar te concluderen dat in een beperkt aantal van de betrokken landen zowel het bedrijfsleven als de overheidsinstanties zich hebben aangepast aan een mededingingsdiscipline die vergelijkbaar is met die van de Gemeenschap en dat derhalve de voorlopige afsluiting van dit hoofdstuk ken worden voorgesteld.

Het belangrijkste probleem onder dit hoofdstuk is nog steeds de met het acquis onverenigbare overheidssteun, vooral in de vorm van stimulerende belastingmaatregelen die dikwijls aan buitenlandse investeerders worden toegekend (zoals bijvoorbeeld in het geval van de bijzondere economische zones) en steun aan noodlijdende bedrijfstakken. Dit probleem doet zich, zij het niet overal in dezelfde mate, in alle kandidaat-lidstaten voor. Tsjechië heeft zijn stimuleringsbeleid in nauwe samenwerking met de Commissie in overeenstemming gebracht met de vereisten van het acquis. Ook in Estland en Litouwen heeft de Commissie geen met het acquis onverenigbare steunmaatregelen geconstateerd. Gezien het feit dat het volledige grondgebied van de geassocieerde landen van Midden- en Oost-Europa als identiek met de in artikel 87, lid 3, onder a), van het EG-Verdrag bedoelde gebieden van de Gemeenschap wordt beschouwd, is de Commissie van mening dat de communautaire voorschriften aanzienlijke mogelijkheden bieden voor de omzetting van onverenigbare hulp in met het acquis verenigbare regionale hulp. De Commissie, geleid door het beginsel van de gelijkheid van behandeling, is van mening dat op basis van deze situatie vorderingen mogelijk zijn op een wijze die geen nadelige gevolgen heeft voor een land als Tsjechië, dat blijk heeft gegeven van aanzienlijke goodwill en politieke bereidheid bij de aanpassing aan het acquis van zijn beleid op het gebied van de overheidssteun.

Wat de staatssteun aan de ijzer- en staalsector betreft, zij opgemerkt dat vorderingen bij de onderhandelingen over het mededingingshoofdstuk afhankelijk zijn van de voorwaarde dat een herstructureringsplan wordt opgesteld dat in overeenstemming is met de mededingingsvoorschriften en dat binnen een redelijke tijdspanne aantoont welke ondernemingen levensvatbaar zijn. Slovenië heeft reeds een programma voorgelegd dat de Commissie aanvaardbaar acht. Polen, Tsjechië, Slowakije, Roemenië en Bulgarije dienen nog belangrijke maatregelen te nemen opdat alle problemen in verband met de staatssteun aan de ijzer- en staalsector worden opgelost.

Vervoerbeleid (Hoofdstuk 9)

Dit hoofdstuk is voor alle landen geopend. Alleen voor Cyprus, waarvoor een overgangsperiode voor tachografen werd aanvaard, is het voorlopig gesloten. In een in mei jongstleden ingediend OGS heeft de Commissie voorgesteld dit hoofdstuk ook voorlopig te sluiten voor Slovenië, dat niet om een overgangsperiode heeft verzocht. De Raad onderzoekt momenteel dit voorstel. Het is de bedoeling dat in oktober nog ontwerpen van gemeenschappelijk standpunt voor andere landen worden ingediend, met uitzondering van Bulgarije en Roemenië, waarmee de onderhandelingen pas dit jaar werden geopend.

De belangrijkste onderwerpen van de onderhandelingsposities van de EU ten aanzien van de meeste landen zijn de integratie van de markt voor wegvervoer, de spoorwegen en de veiligheid van de scheepvaart. De integratie van de markt voor wegvervoer moet worden behandeld in het licht van zowel de gedachtewisseling van de Raad van april jongstleden over de informatienota van de Commissie betreffende de integratie van de markt voor wegvervoer en de uitbreiding als het grote aantal overgangsperioden waar de kandidaat-lidstaten om hebben verzocht. Andere elementen waarmee rekening moet worden gehouden zijn, onder meer, de situatie met betrekking tot de harmonisatie van de wetgeving, de administratieve capaciteit en de sociaal-economische ontwikkeling van de markten voor wegvervoer in de kandidaat-lidstaten en het effect daarvan op de interne markt van de uitgebreide Unie.

In het onlangs goedgekeurde Witboek Het Europese vervoersbeleid tot het jaar 2010: tijd om te kiezen wordt erkend dat de prijsconcurrentie, die in de huidige EU-markt al zeer sterk is, door de toetreding van de kandidaat-lidstaten nog zou kunnen worden verergerd. [6] Dat bedrijven in de EU marktaandeel zouden kunnen verliezen aan bedrijven uit de kandidaat-lidstaten is een kwestie die zeer gevoelig ligt. Dat geldt ook voor milieukwesties, en in het Witboek wordt dan ook opgeroepen tot een betere regulering van de concurrentie tussen vervoerswijzen, door het spoorwegvervoer en andere milieuvriendelijke vervoerswijzen in staat te stellen concurrerende alternatieven te worden en daardoor de groei van het wegverkeer onder controle te brengen [7]. Deze trends zullen zich waarschijnlijk nog versterken als de markt wordt opengesteld voor de kandidaat-lidstaten bij toetreding. Om al deze redenen moet worden overwogen enkele tijdelijke beperkingen op de toegang tot de nationale wegvervoersmarkt vast te stellen (cabotagerestricties). Voorts dient bij een ernstige verstoring van de markt een aanvullende tijdelijke beschermingsprocedure te worden overwogen.

[6] Witboek Het Europese vervoersbeleid tot het jaar 2010: tijd om te kiezen. Gereguleerde concurrentie - Noodzakelijke herstructurering, blz. 23.

[7] Witboek Het Europese vervoersbeleid tot het jaar 2010: tijd om te kiezen. Gereguleerde concurrentie - Verhoging van de kwaliteit van het wegtransport, blz. 21.

Wat de spoorwegen betreft, werd de kandidaat-lidstaten verzocht hun onderhandelingsposities te herzien in het licht van het ambitieuze karakter van het nieuwe acquis (verbetering van de markttoegangsrechten, scheiding van het beheer van de infrastructuur en van de spoorwegondernemingen zelf, invoering van veiligheidscertificaten en vergunningen enz.) dat eerder dit jaar op de agenda van de onderhandelingen werd geplaatst. In het OGS dient een standpunt te worden ingenomen ten aanzien van de herziene posities van de kandidaten met betrekking tot dit nieuwe acquis en een mogelijk nieuw verzoek om overgangsperioden. Het is derhalve wenselijk dat de kandidaat-lidstaten zo spoedig mogelijk op dit verzoek reageren.

De Commissie is voornemens gedifferentieerde EU-standpunten voor te stellen ten aanzien van de andere verzoeken, in het bijzonder op het gebied van de binnenwateren (niet- toepassing van de "oud voor nieuw"-regel - sloopregelingen - door Hongarije) en het luchtvervoer (markttoegang, vervoervergunning van luchtvaartmaatschappijen, veellawaai veroorzakende vliegtuigen van Hongarije, Litouwen, Polen en Roemenië).

De implementatie van het bestaande acquis door de kandidaat-lidstaten dient nauwgezet te worden gevolgd. Voorts wordt, in het licht van nieuwe, omvangrijke EU-wetgeving, bijvoorbeeld op het gebied van scheepvaartveiligheid, voorgesteld het hoofdstuk voorlopig af te sluiten, met dien verstande dat nieuwe EU-wetgeving in een later stadium op de agenda van de onderhandelingen wordt geplaatst.

De situatie in de vervoerssector wordt in het algemeen gekenmerkt door de aanzienlijke vorderingen die de kandidaat-lidstaten hebben gemaakt met de transponering van belangrijke onderdelen van het acquis. De implementatie en de handhaving, die er op gericht zijn de financiële, sociale en technische normen in deze sector te versterken, maken evenwel in talrijke gevallen meer gedetailleerde secundaire wetgeving en administratieve procedures noodzakelijk. Deze laatste dienen in zoverre mogelijk in een vroeg stadium van de volgende fasen van het toetredingsproces tot stand te worden gebracht.

Energie (hoofdstuk 14)

Dit hoofdstuk is geopend voor alle landen behalve Bulgarije en Roemenië. Het is voorlopig afgesloten voor Hongarije, dat niet om overgangsperioden heeft verzocht, en voor Polen, Slovenië, Cyprus en Malta. Wat de vier laatstgenoemde landen betreft, zijn voor olievoorraden overgangsperioden aanvaard, waarvan de einddatum uiteenloopt van 2005 voor Slovenië tot 2008 voor Polen. Volgens de planning wordt dit hoofdstuk tijdens het Belgische voorzitterschap geopend voor Bulgarije.

In oktober zijn herziene ontwerpen voor een gemeenschappelijk standpunt gepland met betrekking tot Tsjechië en Slowakije, die beide een aanvullende stellingname hebben gepresenteerd. Afhankelijk van wanneer de andere landen hun stellingname indienen, verwacht de Commissie in november meer herziene ontwerpen voor een gemeenschappelijk standpunt vast te stellen. Om toekomstige stellingnamen snel te kunnen doorgeven, heeft de Commissie technische bijeenkomsten met Estland gehouden, en meer van dergelijke bijeenkomsten zijn mogelijk. De Commissie plant ook een technische bijeenkomst met Letland in september en kan indien nodig dergelijke bijeenkomsten houden met Litouwen en Bulgarije.

De belangrijkste kwesties in het hoofdstuk energie zijn, wat overgangsperioden betreft, olievoorraden en de interne markt voor energie. Daarnaast is nucleaire veiligheid een onderdeel van de onderhandelingen op energiegebied met een aantal kandidaat-lidstaten.

Het is mogelijk gebleken voor te stellen dat overgangsperioden worden aanvaard voor olievoorraden, een typisch investeringsgerelateerde kwestie. De Commissie zal ook later voorstellen de door de kandidaten gevraagde overgangsperioden te aanvaarden, mits aan bepaalde voorwaarden is voldaan. Met name dient het kandidaat-land een gedegen investeringsplan te presenteren.

Wat betreft de interne markt voor energie (richtlijnen elektriciteit en aardgas), de complexe kern van het energiebeleid van de EU, onderzoekt de Commissie een verzoek (van Tsjechië) om een overgangsperiode tot eind 2004 voor de richtlijn aardgas. Aankondigingen van Estland en Letland dat zij gebruik zullen maken van de mogelijkheid voor permanente derogaties waarin de richtlijn aardgas voorziet, worden momenteel door de Commissie geëvalueerd. Deze derogaties voorzien in het (gedeeltelijk) achterwege blijven van de toepassing van bepaalde marktopenstellingsbepalingen van de richtlijn aardgas. De Commissie onderzoekt voorts de situatie in de sector aardgas in Letland op het mogelijke bestaan van een langetermijnmonopolie en de gevolgen daarvan voor de uitvoering van de richtlijn aardgas.

Er moet een oplossing worden gevonden, bij voorkeur binnen het kader van het acquis (wellicht in de richtlijn elektriciteit, bijvoorbeeld regelingen voor ,gestrande kosten"), voor de afhandeling van het verzoek van Estland om een speciale status voor zijn olieschalie (een in Estland veel gebruikte vaste brandstof). De gevolgen van de in deze sector lopende privatiseringsregeling, waardoor een gedeelte van de Estlandse elektriciteitsmarkt mogelijk voor enige tijd wordt gesloten, kunnen in strijd zijn met de drempelwaarden voor marktopenstelling die in de richtlijn elektriciteit zijn vastgesteld.

De Commissie heeft in juli op verzoek van de Raad het Verslag van de Raad over nucleaire veiligheid in de context van de uitbreiding aan de kandidaat-lidstaten doen toekomen. De kandidaat-lidstaten is verzocht uiterlijk op 31 oktober aan te geven of zij de aanbevelingen van het verslag aanvaarden, en een tijdschema te geven voor de tenuitvoerlegging van die aanbevelingen. Tsjechië en Slowakije hebben reeds een eerste reactie gegeven en werken thans aan de tenuitvoerlegging van de aanbevelingen. Toezicht moet worden uitgeoefend door een commissie van deskundigen onder auspiciën van de Groep Atoomvraagstukken van de Raad. De Commissie blijft aan dit proces haar volledige medewerking verlenen. Deze aanpak is geen onderdeel van het acquis in strikte zin, maar is een bevredigende oplossing om een hoog niveau van nucleaire veiligheid in de kandidaat-lidstaten te waarborgen. De verbintenissen tot sluiting van centrales die niet kunnen worden gemoderniseerd (Ignalina in Litouwen, Bohunice VI in Slowakije en een aantal reactoren van Kozloduj in Bulgarije) moeten worden nageleefd en daarom ook in de toetredingsverdragen worden opgenomen.

Belastingen (hoofdstuk 10)

Dit hoofdstuk is geopend voor alle landen behalve Roemenië. Het is voorlopig afgesloten voor alleen Hongarije, dat gedurende een overgangsperiode van vijf jaar het verlaagde btw-tarief voor stadsverwarming en de horeca mag blijven toepassen en een verlaagd accijnstarief voor kleine distilleerderijen. Volgens de planning zal het hoofdstuk tijdens het Belgische voorzitterschap worden geopend voor Bulgarije en zullen voor de andere landen herziene ontwerpen voor een gemeenschappelijk standpunt worden opgesteld. Aanvullende gegevens zijn ontvangen van Letland en Slowakije en worden verwacht van Litouwen en Malta.

Alle kandidaat-lidstaten verzoeken voor dit hoofdstuk om overgangsperioden, hoofdzakelijk voor de toepassing op bepaalde goederen en diensten van lagere btw- of accijnstarieven dan waarin het acquis voorziet. Cyprus en Malta willen voor sociaal gevoelige goederen een nulrecht en ontheffingen handhaven, terwijl de Midden- en Oost-Europese landen lagere tarieven willen blijven toepassen. Alle kandidaat-lidstaten, met uitzondering van Hongarije, Malta en Cyprus, hebben verzocht om overgangsperioden om lagere accijnstarieven te mogen toepassen op sigaretten dan het minimum waarin het acquis voorziet.

Bij de onderhandelingen over dit hoofdstuk is met name vooruitgang geboekt ten aanzien van de verzoeken om verlaagde btw-tarieven, de btw-vrijstellingsdrempel voor kleine en middelgrote ondernemingen en accijnsrechten voor kleine distilleerderijen, terreinen die geacht worden geen grote gevolgen te hebben voor de mededinging of de werking van de interne markt. De kandidaat-lidstaten hebben enkele van hun verzoeken ook ingetrokken.

De Commissie is voornemens tijdens het Belgische voorzitterschap in oktober aan de lidstaten herziene ontwerpen voor gemeenschappelijke standpunten voor te leggen, waarin aanbevelingen worden gedaan voor standpunten inzake de verzoeken om overgangsperioden, met name wat betreft de verzoeken om handhaving van een btw-nulrecht en de verzoeken om handhaving van lagere accijnzen voor sigaretten. Bij het beoordelen of overgangsmaatregelen moeten worden aanvaard, dienen de lidstaten zowel de noodzaak om de werking van de interne markt te beschermen, als de politieke, economische en sociale consequenties voor de kandidaat-lidstaten in aanmerking te nemen.

Landbouw (hoofdstuk 7)

Dit hoofdstuk is geopend voor alle landen behalve Bulgarije, Malta en Roemenië en is tot dusver voor geen van de landen voorlopig afgesloten. Alle landen hebben verzocht om een aanzienlijk aantal overgangsmaatregelen of derogaties. Malta heeft zijn initiële onderhandelingspositie bekendgemaakt. Volgens de planning wordt het hoofdstuk tegen eind 2001 geopend. Ook Bulgarije heeft zijn initiële onderhandelingspositie bekendgemaakt, maar opening van dit hoofdstuk is niet gepland vóór eind 2002.

Het is voor dit hoofdstuk het streven om eind 2001 overeenstemming te bereiken over de positie van de EU op zo veel mogelijk punten, behalve een aantal terreinen van grote betekenis als directe betalingen instrumenten voor beheer van het aanbod. Die komen in de eerste helft van 2002 aan de orde.

Voor Cyprus, Estland, Hongarije, Polen, Slovenië en Tsjechië zijn herziene ontwerpen voor gemeenschappelijke standpunten bij de Raad ingediend. Deze betreffen onder meer horizontale vraagstukken, gemeenschappelijke marktordeningen en rurale ontwikkeling (dit omvat voor Tsjechië, Hongarije en Slovenië ook veterinaire en fytosanitaire aangelegenheden. Voor de drie overige landen worden de resterende onderdelen binnenkort aan de Raad voorgelegd. Gepland is op basis hiervan vóór het einde van het Belgische voorzitterschap een gemeenschappelijk standpunt vast te stellen ten aanzien van Cyprus, Estland, Hongarije, Polen, Slovenië en Tsjechië.

De herziene ontwerpen voor gemeenschappelijke standpunten zijn gebaseerd op nauwkeurige analyse van het standpunt van de landen waarmee de EU in 1998 de onderhandelingen heeft geopend, en op het resultaat van technische bijeenkomsten die in de eerste helft van 2001 hebben plaatsgevonden. Deze bijeenkomsten waren in de eerste plaats gericht op verheldering van openstaande technische kwesties betreffende onder meer statistieken, comitéprocedures en de situatie in de kandidaat-lidstaten wat de tenuitvoerlegging van het acquis betreft, en hebben geleid tot intrekking van een aantal onderhandelingsverzoeken. De herziene ontwerpen voor gemeenschappelijke standpunten zijn wat de landbouwonderdelen betreft gericht op verduidelijking van een zo groot mogelijk aantal van de vele technische aangelegenheden die bij de onderhandelingen naar voren zijn gekomen. Dit zijn onder meer de uitbreiding van een aantal lijsten van rassen die voor communautaire steun in aanmerking komen, toegestane methoden in de biologische landbouw, handelsnormen, minimumeisen voor de erkenning van organisaties van producenten, namen en geografische aanduidingen van wijn en alcoholische dranken, wijnbouwgebieden, het vetgehalte van consumptiemelk en de indelingscriteria voor geslachte dieren.

De veterinaire en fytosanitaire onderdelen van de herziene ontwerpen voor gemeenschappelijke standpunten handelen onder meer over vraagstukken betreffende het stelsel voor veterinaire en fytosanitaire controle, inspectieposten aan de grenzen, de stelsels voor de identificatie en registratie van dieren, volksgezondheidseisen voor landbouwbedrijven en aanvullende garanties met betrekking tot specifieke dierziekten. Verder hebben de herziene ontwerpen betrekking op de mogelijkheid van en de voorwaarden voor overgangsperioden voor het welzijn van dieren in buitengewone omstandigheden en de gezondheidssituatie in slachthuizen en zuivelfabrieken. Het algemene principe voor de onderhandelingen op dit gebied is dat het hoge niveau van voedselveiligheid in de huidige lidstaten dient te worden gehandhaafd, door te waarborgen dat de controlesystemen van de interne markt effectief worden uitgevoerd. Het is van belang dat de kandidaat-lidstaten voor deze twee terreinen volledige informatie verstrekken over hun bedrijven. De ontwerpen voor gemeenschappelijke standpunten behandelen op fytosanitair gebied met name kwesties als beschermde gebieden voor schadelijke organismen, bestrijdingsmiddelen, nultolerantie voor bepaald onkruid en de afzet van zaden en teeltmateriaal.

Dit hoofdstuk is in juni 2001 geopend voor Letland, Litouwen en Slowakije. Voor die landen zijn tijdens het Belgische voorzitterschap geen herziene ontwerpen voor gemeenschappelijke standpunten gepland. In het najaar zal technisch overleg plaatsvinden om openstaande technische kwesties te verduidelijken en te zorgen dat de noodzakelijke gegevens beschikbaar komen.

Tijdens het Belgische voorzitterschap behoren kwesties betreffende de veterinaire en fytosanitaire wetgeving tot de prioriteitsgebieden, zoals in de routebeschrijving is aangegeven. Bijzondere aandacht is daarom nodig om het standpunt van de EU over openstaande vraagstukken te verhelderen en ervoor te zorgen dat voldoende gedetailleerde gegevens beschikbaar komen. Dit geldt voor de aanpassing van de wetgeving, een omvangrijk proces door het grote aantal richtlijnen op dit gebied, en voor de versterking van de bestuurlijke capaciteit. Bijzondere aandacht moet uitgaan naar de volksgezondheid en het welzijn van dieren.

Visserij (hoofdstuk 8)

Het hoofdstuk visserij is voorlopig afgesloten voor alle kandidaten, met uitzondering van Polen, Letland en Malta, waarmee de onderhandelingen aan de gang zijn. Letland en Malta hebben aanvullende informatie verstrekt. Polen moet dat nog doen en ook Malta moet nog nadere informatie verstrekken. De landen waarvoor het hoofdstuk voorlopig is afgesloten, hebben geen overgangsmaatregelen gevraagd. Tijdens het Belgisch voorzitterschap is bij besprekingen in de Raad (op basis van het voortgangsrapport van de Commissie) het raamwerk gedefinieerd voor de resterende vraagstukken.

Polen, Letland en Malta hebben verzocht om een permanente derogatieregeling voor bepaalde wateren: Polen voor zijn gehele exclusieve economische zone, Malta voor zijn 25-mijlszone en Letland voor de Golf van Riga. Het verzoek van Letland betreft tevens specifieke instandhoudingsmaatregelen. De drie landen wijzen verder op hun wens de visserij te beperken om de visbestanden te behouden en plaatselijke vissers te beschermen. Polen, Letland en Malta hebben verzocht om opname van nieuwe soorten in bijlage I bij de verordening inzake een gemeenschappelijke marktordening. Malta handhaaft zijn verzoek om ontheffing wat betreft het structuurbeleid (modernisering van de vloot).

Rekening houdend met het fundamentele beginsel van gelijkwaardige toegang tot alle wateren buiten de twaalfmijlszone moeten voor elk land mogelijke oplossingen worden onderzocht. Uitgangspunt daarbij moet zijn dat geen discriminatie mag worden toegepast, dat een oplossing op wetenschappelijke gronden moet zijn gebaseerd, dat de kaderverordening inzake het gemeenschappelijk visserijbeleid moet worden nageleefd en dat maatregelen om de visserij te reglementeren van beperkte reikwijdte en objectieve aard moeten zijn.

Ten aanzien van het verzoek nieuwe soorten op te nemen in bijlage I kan worden gesteld dat geen van de voorgestelde soorten in aanmerking blijkt te komen voor bijlage I (in de gehele Gemeenschap uit de markt genomen of met uitstel verkochte producten). Als alternatief wordt voor bepaalde soorten opname in bijlage IV overwogen (onafhankelijke interventies van producentenorganisaties).

Er zijn geen grote problemen ten aanzien van de algemene beginselen en methoden voor het vaststellen van de toegang van de kandidaat-lidstaten tot de visbestanden. Wat de uiteindelijke vaststelling van de rechten van elke kandidaat in kwantitatieve termen betreft, wijst de EU er bij het voorlopig afsluiten van het hoofdstuk op dat aan het einde van de onderhandelingen recente representatieve referentieperioden en verdeelsleutels voor de relatieve stabiliteit zullen moeten worden vastgesteld.

De meeste kandidaat-lidstaten hebben wat betreft hun vermogen om het acquis ten uitvoer te leggen voldoende informatie verstrekt en zijn toereikende verbintenissen aangegaan, en de ontwikkelingen op dat terrein zullen worden blijven gevolgd. Van Polen, Letland en Malta worden echter verdere verbintenissen op specifieke gebieden verwacht.

Justitie en binnenlandse zaken (hoofdstuk 24)

Dit hoofdstuk is geopend voor alle landen behalve Roemenië en zal volgens de planning ook niet tijdens het Belgische voorzitterschap worden geopend. Het is tot dusver voor geen enkel land voorlopig afgesloten. Herziene ontwerpen voor een gemeenschappelijk standpunt zijn opgesteld voor Hongarije en Slovenië en zullen vóór het einde van het Belgische voorzitterschap gereedkomen voor de andere landen, mits tijdig voldoende informatie beschikbaar komt. De herziene ontwerpen voor een gemeenschappelijk standpunt zullen voor Estland, Cyprus, Polen en Tsjechië worden gepresenteerd in oktober, en voor de andere landen zodra zij op het EU-standpunt hebben gereageerd.

Overeenkomstig de verbintenissen aangegaan in de routebeschrijving heeft de EU haar standpunt wat dit hoofdstuk betreft voor een groot deel reeds vastgesteld, met name in het recentelijk goedgekeurde gemeenschappelijk standpunt van de EU betreffende Hongarije en het horizontale document betreffende Schengen en de uitbreiding, dat op 26 september 2001 door het Coreper is goedgekeurd.

Voor dit hoofdstuk zijn de onderhandelingen niet gericht op overgangsperioden. Het gaat er in wezen veel meer om dat bij de lidstaten vertrouwen moet worden opgebouwd in het vermogen van de kandidaten om het acquis op dit terrein uit te voeren. Ten aanzien van vraagstukken als grenscontrole, illegale migratie, drugshandel en witwassen van geld, georganiseerde criminaliteit, samenwerking van politie en justitie, gegevensbescherming en wederzijdse erkenning van gerechtelijke uitspraken moet gewaarborgd zijn dat de kandidaat-lidstaten aan aanvaardbare normen voldoen. Van het allergrootste belang is ook dat een onafhankelijke, betrouwbare en efficiënte organisatie van politie en justitie tot stand komt.

Een instrument waarmee de kandidaat-lidstaten bij uitstek kunnen aantonen dat zij op dit gebied klaar zijn is het actieplan voor de tenuitvoerlegging van Schengen, waarom de EU in haar eerste gemeenschappelijke standpunt voor dit hoofdstuk heeft gevraagd. Dat plan moet laten zien dat het land volledig bekend is met alle aspecten van het Schengen-acquis en een geloofwaardig tijdschema voor de uitvoering geven. Tot dusver is door alle landen behalve Bulgarije en Litouwen een actieplan voor Schengen gepresenteerd. De EU heeft duidelijk gemaakt dat volledige toepassing van het Schengen-acquis een proces in twee fasen is: de opheffing van de binnengrenzen gebeurt pas enige tijd na de toetreding tot de EU en is onderworpen aan een afzonderlijk besluitvormingsproces. Bij de toetreding moeten de kandidaten een grenscontrole van hoog niveau tot stand hebben gebracht, hoewel ook met (andere) toekomstige lidstaten speciale regelingen kunnen worden getroffen om infrastructuur en uitrusting te delen of gezamenlijke patrouilles uit te voeren. Het blijft echter nodig erop te wijzen dat de kandidaat-lidstaten hun systeem voor de controle van de buitengrenzen nu al moeten opwaarderen.

Douane-unie (hoofdstuk 25)

Dit hoofdstuk is voorlopig afgesloten voor Cyprus, Hongarije, Polen, Slovenië, Slowakije en Tsjechië. Voor alle andere landen blijft het open. Alleen Hongarije heeft om een overgangsregeling gevraagd (voor de invoer van aluminium) die inmiddels in gewijzigde vorm is aanvaard. Deze regeling schept geen precedent. De Commissie heeft een herzien ontwerp voor een gemeenschappelijk standpunt ingediend waarin wordt voorgesteld het hoofdstuk af te sluiten voor Letland, gezien de vooruitgang die met de aanpassing van de wetgeving is geboekt. Litouwen heeft aanvullende informatie verstrekt die erop wijst dat het tempo van de aanpassing van de wetgeving in de tweede helft van 2001 wordt verhoogd. Indien dit kan worden bevestigd, zou het hoofdstuk tijdens het Belgische voorzitterschap voorlopig kunnen worden afgesloten.

Tijdens het Belgische voorzitterschap worden ook voor Malta, Estland, Bulgarije en Roemenië herziene ontwerpen voor gemeenschappelijke standpunten opgesteld, zodra door deze landen aanvullende informatie is verstrekt. De resultaten van een in juli gehouden technische bijeenkomst lijken erop te wijzen dat Malta het tempo van de aanpassing heeft verhoogd. Het standpunt over rechtenvrijstellingen behoeft echter nadere verduidelijking. Estland moet de geplande nieuwe douanewet en de uitvoeringsbepalingen vaststellen, en geleidelijk een volledig douanetarief en daarmee verband houdende maatregelen invoeren. Beide kwesties zijn voor de toetreding een sleutelkwestie en een essentieel element voor de werking van de interne markt. Bulgarije en Roemenië moeten hun administratieve capaciteit aanzienlijk versterken.

Voor voorlopige afsluiting van dit hoofdstuk is een zeer hoge mate van aanpassing van de wetgeving (met name douanewetten en uitvoeringsbepalingen) een voorwaarde, maar ook de administratieve capaciteit speelt een belangrijke rol. De diensten van de Commissie zijn voornemens, met steun van de douanediensten van de lidstaten van de EU, douanekantoren in de kandidaat-lidstaten te bezoeken om hun operationele paraatheid voor de toepassing van het acquis te beoordelen. In sommige gevallen, zoals Roemenië en Bulgarije, betekent een hoge mate van aanpassing niet noodzakelijk dat er ook een goed functionerende douanedienst is. Automatisering is een belangrijk punt waaraan ruime aandacht moet worden geschonken, aangezien alle kandidaat-lidstaten ten minste een jaar voor de toetreding over een volwaardig functionerend, met de EU-systemen compatibel IT-systeem moeten beschikken.

Financiële controle (hoofdstuk 28)

Dit hoofdstuk is voorlopig afgesloten voor Cyprus, Estland, Hongarije, Polen, Slovenië en Malta. Het moet mogelijk zijn tijdens het Belgisch voorzitterschap herziene ontwerpen voor gemeenschappelijke standpunten op te stellen voor Letland, Tsjechië, Litouwen, Slowakije en Bulgarije, zodra deze landen de openstaande wetgevingsproblemen hebben opgelost en alle nodige informatie hebben verstrekt. De kandidaat-lidstaten hebben geen overgangsregelingen gevraagd. Het hoofdstuk is voor Roemenië nog niet geopend, en opening is ook niet gepland tijdens het Belgische voorzitterschap.

De belangrijkste punten waar het bij dit hoofdstuk om gaat zijn onder andere de vaststelling van de noodzakelijke wetgeving inzake de interne financiële controle bij de overheid en van significante maatregelen voor de uitvoering daarvan: met name moeten voor het gehele overheidsapparaat maatregelen worden getroffen inzake financieel beheer en controle en interne audit. Voorts moeten de kandidaat-lidstaten tonen dat zij beschikken over onafhankelijke instanties voor externe controle en over een mechanisme waarmee het parlement gepast kan reageren op de resultaten van audits. Bovendien is het belangrijk dat de kandidaat-lidstaten nauw samenwerken met OLAF en een instelling met voldoende bevoegdheden aanwijzen als contactpunt voor de samenwerking op het gebied van de bescherming van de financiële belangen van de EU.

Vrijwel alle landen waarmee de onderhandelingen over dit hoofdstuk aan de gang zijn, hebben op wetgevingsgebied duidelijke vorderingen gemaakt, maar op institutioneel vlak moet nog veel werk worden verricht. Tsjechië en Slowakije moeten hun wetgevingsprocedures voor de goedkeuring van de primaire wetgeving inzake interne financiële controle van de overheid nog afronden. Litouwen en Bulgarije moeten nog aanzienlijke inspanningen leveren voor de invoering van hun wetgeving inzake de interne financiële controle van de overheid en de ontwikkeling van de institutionele capaciteit op het gebied van interne financiële controle en externe audit. Letland moet met name het systeem voor externe audit aanzienlijk verbeteren.

Het is ook van groot belang dat de kandidaat-lidstaten zorgen voor goed beheer van de pretoetredingsinstrumenten, gezien de administratieve capaciteit waarover de toekomstige lidstaten moeten beschikken voor het beheer van de structuur- en cohesiefondsen.

4. Conclusies

De toetredingsonderhandelingen verlopen voorspoedig, in overeenstemming met de routebeschrijving die in het kader van de uitbreidingsstrategie is vastgesteld. De routebeschrijving is een nuttig instrument gebleken om alle partijen bij de onderhandelingen zich tot een realistisch tijdschema te laten verbinden.

De EU heeft op basis van de voorstellen van de Commissie gemeenschappelijke standpunten vastgesteld voor alle negen hoofdstukken die in het prioriteitenschema voor de eerste helft van 2001 zijn opgenomen. Hierdoor konden zeven hoofdstukken voor alle of vrijwel alle kandidaat-lidstaten voorlopig worden afgesloten (vrij verkeer van goederen, vrij verkeer van diensten, vrij verkeer van kapitaal, vennootschapsrecht, sociaal beleid, cultuur en audiovisueel beleid en buitenlandse betrekkingen) en de twee overige hoofdstukken voor ongeveer de helft van de kandidaat-lidstaten (vrij verkeer van personen en milieu).

Wat het prioriteitenschema voor de eerste helft van 2001 betreft zijn de werkzaamheden voor vier hoofdstukken relatief ver gevorderd (visserij, douane-unie, justitie en binnenlandse zaken en financiële controle). Verdere inspanningen zijn nog vereist voor het vaststellen van gemeenschappelijke standpunten om de overige vijf hoofdstukken te kunnen afsluiten. De Commissie verbindt zich ertoe tijdig de nodige voorstellen in te dienen om de Raad in staat te stellen nog dit halfjaar gemeenschappelijke standpunten vast te stellen. De lidstaten wordt verzocht binnen die termijn tot overeenstemming te komen over een gemeenschappelijk standpunt. De kandidaat-lidstaten moeten hunnerzijds bereid zijn binnen deze termijn de gevraagde inhoudelijke reacties te geven en verbintenissen aan te gaan.

De hoofdstukken die in de routebeschrijving voor 2001 zijn opgenomen, omvatten nog een aantal op te lossen kwesties. De Commissie meent dat de volgende punten bijzondere aandacht behoeven:

a) Terreinen waarvoor de EU dit halfjaar een definitief standpunt zal vaststellen:

* vervoer: mogelijke tijdelijke beperkingen op de toegang tot de nationale wegvervoersmarkt (cabotage);

* belastingen: verzoeken van een aantal kandidaat-lidstaten om tijdelijk een btw-nulrecht voor bepaalde producten of lagere accijnzen voor sigaretten te mogen handhaven;

* landbouw, met name veterinaire en fytosanitaire aangelegenheden (directe betalingen en systemen voor beheer van het aanbod komen in dit stadium nog niet aan de orde): bijzondere aandacht moet worden geschonken aan het welzijn van dieren en de volksgezondheidssituatie in slachthuizen en zuivelfabrieken;

* justitie en binnenlandse zaken: enerzijds mag de uitbreiding niet leiden tot een nieuwe tweedeling van Europa, met name in regio's waar nauwe banden bestaan; anderzijds moet de toekomstige buitengrens van de Unie voldoen aan de veiligheidseisen van de huidige EU-burgers. Voorts kunnen de nieuwe lidstaten slechts volledig worden geïntegreerd in het Schengen-systeem als zij de Schengen-normen volledig kunnen toepassen;

* energie: nucleaire veiligheid. Nu de aanbevelingen van de EU inzake nucleaire veiligheid aan de kandidaat-lidstaten zijn overgebracht, moeten voor de voorlopige afsluiting van dit hoofdstuk hun standpunten inzake die aanbevelingen worden onderzocht.

b) Terreinen waarvoor met sommige kandidaat-lidstaten op basis van een reeds vastgesteld gemeenschappelijk standpunt overeenstemming moet worden bereikt:

* vrij verkeer van kapitaal: nog onopgeloste problemen met Polen en Malta in verband met verzoeken om overgangsregelingen voor investeringen in onroerend goed;

* vrij verkeer van personen: het vrije verkeer van werknemers.

Het prioriteitenschema voor de eerste helft van 2002 omvat de volgende hoofdstukken: landbouw (resterende vraagstukken), regionaal beleid en structuurinstrumenten, financiële en budgettaire bepalingen en institutionele bepalingen, alsmede andere nog te behandelen aangelegenheden.

TOETREDINGSONDERHANDELINGEN: STAND VAN ZAKEN

>RUIMTE VOOR DE TABEL>