Advies van het Economisch en Sociaal Comité over de "Mededeling van de Commissie over de tenuitvoerlegging van het Eerste actieplan voor innovatie in Europa - Innovatie ter bevordering van groei en werkgelegenheid"

(98/C 235/10)

De Commissie heeft op 21 januari 1998 besloten, overeenkomstig artikel 198 van het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschappen, het Economisch en Sociaal Comité te raadplegen over de voornoemde mededeling.

De Afdeling voor energie, nucleaire vraagstukken en onderzoek, die met de voorbereiding van de desbetreffende werkzaamheden was belast, heeft haar advies op 13 mei 1998 met algemene stemmen goedgekeurd. Rapporteur was mevrouw Sirkeinen.

Het Economisch en Sociaal Comité heeft tijdens zijn 355e Zitting op 27 en 28 mei 1998 (vergadering van 27 mei) het volgende advies uitgebracht, dat met 116 stemmen vóór, bij 3 onthoudingen is goedgekeurd.

1. Inleiding

1.1. Het Economisch en Sociaal Comité stelt in zijn advies () betreffende het Groenboek over innovatie vast dat:

- innovaties de basis vormen voor concurrentievermogen en werkgelegenheid alsmede voor economische en maatschappelijke ontwikkeling en welvaart;

- innovaties de basis leggen voor verdergaande cohesie en

- innovatie per definitie een breed en gedecentraliseerd, uit velerlei deelfactoren opgebouwd proces is, dat met inachtneming van het subsidiariteitsbeginsel gecoördineerd dient te worden.

1.2. Het terugdringen van de werkloosheid in Europa vraagt om nieuwe uitgangspunten en een nieuwe aanpak. Belangrijk is vooral dat de voorwaarden voor innovatie in Europa worden verbeterd. Deze reiken veel verder dan onderzoek en technologie alleen en omvatten ook de manier van denken, maatschappelijk kader, onderwijssysteem en regelgevingskader. Om de werkloosheid tegen te gaan is tijdens de Top van Amsterdam en Luxemburg dan ook besloten de Commissie de opdracht te geven onderzoek en innovatie te bevorderen.

1.3. Met het in 1995 uitgebrachte Groenboek over innovatie () heeft de Commissie de discussie over innovatiebeleid op gang gebracht. Het Comité heeft in mei 1996 hierover advies () uitgebracht. Het Groenboek en de reacties daarop hebben de basis gelegd voor het eerste actieplan van de Commissie voor innovatie in Europa, dat in december 1996 gereedkwam. In de mededeling van de Commissie die nu voor advies aan het Comité is voorgelegd, worden een eerste, jaarlijks op te stellen, overzicht gegeven van de tenuitvoerlegging van het actieplan en prioritaire acties voor 1998 gepresenteerd.

2. Essentie van de mededeling van de Commissie

Het onderhavige document omvat de volgende onderdelen:

2.1. Tenuitvoerlegging van het actieplan

Op EU-niveau is een begin gemaakt met de tenuitvoerlegging van het actieplan. In onderstaande tabel worden de verschillende maatregelen, de belangrijkste vorderingen en de stand van zaken op de verschillende gebieden weergegeven.

Bescherming van intellectuele eigendom

Groenboek over octrooien:

- de Commissie heeft besloten begin 1998 verdere maatregelen te nemen

IPR-helpdesk:

- begin 1998 wordt een aanbesteding voor het leveren van externe diensten uitgeschreven; medio 1998 moet de helpdesk operationeel worden

Toegang tot gegevens over octrooien:

- het Europees Octrooibureau heeft besloten over te gaan op één interfacesysteem

Bescherming van biotechnologische uitvindingen:

- de Raad heeft in november 1997 een politiek akkoord bereikt over een richtlijn dienaangaande

Intellectuele eigendom in de informatiemaatschappij:

- voorstel van de Commissie voor een richtlijn dienaangaande van 10 december 1997

Technische uitvindingen:

- voorstel van de Commissie voor een richtlijn dienaangaande na overleg op basis van het Groenboek "Bescherming van gebruiksmodellen op de interne markt"

Financiering van innovatieactiviteiten

Europese kapitaalmarkten:

- oprichten van "Euro-Nieuwe markt" en EASDAQ (elektronische markt van de Europese Vereniging van Effectenmakelaars)

- verslag van de Commissie aan de Europese Raad van juni 1998 over de nog resterende belemmeringen

I-TEC (innovatie en risicokapitaal):

- selectie van negen fondsen ultimo 1997 (380 miljoen ecu voor 150 kleine en middelgrote high-tech-bedrijven); beoogd wordt deze fondsen met elkaar te verbinden in een netwerk

JEV (transnationale joint ventures):

- tenuitvoerlegging van een steunmaatregel voor JEV (5 miljoen ecu)

LIFT (hulpinstrumenten om toegang te krijgen tot financiële middelen voor innovatieve technologische projecten):

- aanbesteding voor een externe databank- en helpdeskoperator die als taak heeft het contact tussen investeerders en ondernemers te bevorderen; de helpdesk moet medio 1998 operationeel worden

Ondernemerschap en toegang tot financiële middelen:

- investeringsfora en seminars in het kader van de programma's Innovation (tot nu toe ca. 330 projecten) en Brite-Euram (tot nu toe 5 projecten)

- oprichting van het forum "Biotechnologie en financiën"

- rondetafelconferentie van Parijs over innovatie, de oprichting van ondernemingen en werkgelegenheid

Regelgevingskader en procedures van administratieve vereenvoudiging

Taskforce BEST (vereenvoudiging van het ondernemingsklimaat):

- de bedoeling is een verslag op te stellen voor de Europese Raad in juni 1998

SLIM (vereenvoudiging van de interne marktwetgeving):

- in november 1997 is een verslag aan de Raad voorgelegd

Europees Economisch Samenwerkingsverband (EESV):

- mededeling van de Commissie over het deelnemen van EESV's aan overheidsopdrachten en met openbare middelen gefinancierde programma's

- een voor het MKB bestemde praktische gids voor het EESV in het kader van het initiatief-REGIE (Europees netwerk van EESV's)

Onderwijs en opleiding

Erasmus voor het leerlingwezen:

- 70 000 stageplaatsen in het buitenland tegen 1998

Europass-Opleiding:

- invoering van alternerende opleidingen in het hoger beroepsonderwijs

Campus-Voice:

- samenwerkingsverband tussen 70 instellingen voor hoger onderwijs, 6 ondernemingen, 7 krantenuitgevers en verscheidene studentenorganisaties

Form-Inno-Tech:

- in september 1997 is overeenstemming bereikt over de criteria voor het opzetten van een Europees netwerk voor ondernemingen dat o.a. als doel heeft de oprichting van middelgrote en kleine bedrijven te stimuleren

Train-Re-Tech:

- versterkte samenwerking tussen de programma's "Opleiding en mobiliteit van onderzoekers" en "Leonardo", voortzetting van deze maatregel in het Vijfde Kaderprogramma

- uitbreiding van netwerken voor opleiding door onderzoek

Onderzoek op innovatie richten

Vijfde kaderprogramma voor O& TO:

- hoofdonderdeel van het Kaderprogramma zijn centrale maatregelen die op duidelijk omschreven doelstellingen en behoeften zijn afgestemd

- bevordering van innovatie in de thematische programma's

Inpassing van het MKB in het Vijfde kaderprogramma voor O& TO:

- horizontaal programma "Innovatie en deelneming van het MKB"

- in 2,5 jaar tijd hebben 9 000 middelgrote en kleine bedrijven aan het Vierde kaderprogramma deelgenomen

Onderzoek en standaardisering beter op elkaar afstemmen:

- werkdocument over onderzoek en standaardisering

PROSOMA Esprit:

- via CD-ROM en Internet toegang tot resultaten van O& TO

Initiatief ter bevordering van de overdracht van technologie in het GCO:

- het initiatief zal stapsgewijs worden uitgevoerd, waarbij de ontwikkelingen nauwlettend in het oog zullen worden gehouden en vanaf 1998 de resultaten geëvalueerd zullen worden

Meer algemene coördinatie van het innovatiebeleid

Invoering van coördinatiemechanismen:

- Groep van directeuren-generaal "Innovatie"

- de Commissie legt de laatste hand aan de mededeling "Samenhang, concurrentievermogen, O& TO-beleid en innovatie"

Overzicht van de resultaten van het innovatiebeleid en de innovatieve activiteiten in Europa:

- het project en het voor de trend chart opgestelde tijdschema hebben in november 1997 hun beslag gekregen

2.2. Prioriteiten voor maatregelen in 1998

2.2.1. Tot de prioriteiten van de Commissie behoort uiteraard ervoor te zorgen dat het actieplan voortgezet wordt, met name op het gebied van:

- intellectuele eigendom;

- toegang tot financiële middelen;

- administratieve vereenvoudiging;

- bevordering van ondernemingsgeest.

2.2.2. In het licht van deze doelstellingen zal de nadruk komen te liggen op maatregelen die tot doel hebben:

- de lid-staten en de betrokken actoren tot medewerking aan te zetten, met name door hen te betrekken bij de uitwerking van een algemeen overzicht van de ontwikkelingen op het gebied van innovatie (Trend Chart on Innovation);

- de oprichting, ontwikkeling en groei van met name op basis van de nieuwe technologieën werkende ondernemingen te stimuleren;

- nieuwe vormen van productie en handel te bevorderen;

- bij te dragen tot de professionalisering van innovatieondersteunende beroepen, in het bijzonder door maatregelen voor scholing in technologiebemiddeling, technologie-overdracht en financiële analyse van technologiebedrijven;

- de onderlinge betrekkingen te vergemakkelijken of, indien nodig, particuliere en/of openbare netwerken op te zetten voor ondersteuning van en dienstverlening aan ondernemingen op het gebied van technologie, marketing, informatiebeheer, informatie en financiën.

2.2.3. In de bijlage zijn inlichtingenbladen opgenomen waarin bovengenoemde maatregelen kort beschreven staan.

3. Algemene opmerkingen

3.1. Het Comité wil in dit advies voornamelijk enkele opmerkingen van algemene aard maken m.b.t. de mededeling van de Commissie alsmede de voor 1998 voorgestelde prioritaire acties tegen het licht houden. De huidige afzonderlijke maatregelen zullen niet worden besproken, tenzij er sprake is van iets wezenlijks nieuws. Over het innovatiebeleid () en het actieplan heeft het Comité verscheidene adviezen - reeds uitgebracht of thans in voorbereiding - opgesteld. De daarin vervatte stellingnames, die in dit advies niet zullen worden herhaald, liggen aan de basis van dit advies.

3.2. Voor al diegenen die direct bij het actieplan betrokken zijn of anderszins hierbij belang hebben, is het zonder meer nuttig dat de Commissie elk jaar een overzicht publiceert over de stand van zaken bij de tenuitvoerlegging van het actieplan voor innovatie en prioriteiten voor het volgende jaar vaststelt. Er zou echter meer zorg kunnen worden besteed aan de presentatie van dit overzicht. Nu is de mededeling, hoewel beknopt, zelfs voor iemand die in de materie thuis is, nogal moeilijk te begrijpen, te meer daar in de mededeling niet dezelfde indeling wordt aangehouden als in het actieplan voor het innovatiebeleid. Verder ontbreekt een motivering van de voor 1998 voorgestelde prioriteiten en wordt niet aangegeven welke maatregelen zouden moeten worden genomen.

3.3. Het Comité stelt voor, het verslag overzichtelijker te maken door in een tabel onder de drie volgende rubrieken kort samen te vatten welke stappen concreet zijn genomen:

- prioritaire maatregelen;

- vorderingen op de verschillende gebieden;

- voor het volgende jaar geplande maatregelen.

Doelstellingen en prioriteiten van het EU-innovatiebeleid

3.4. Een van de grootste problemen van de EU is de hoge werkloosheid. Het is dan ook niet meer dan terecht en bovendien noodzakelijk dat ook m.b.v. het innovatiebeleid getracht wordt dit probleem aan te pakken. In landen waar meer wordt geïnvesteerd in onderwijs, onderzoek, innovatie en nieuwe technologieën ontstaan meer nieuwe arbeidsplaatsen.

3.5. Innovatie is in wezen cultuurgebonden. Dit zou in het actieplan van de Commissie meer moeten worden benadrukt. Het gaat om de instelling, de bereidheid van een samenleving om te vernieuwen, de houding t.a.v. veranderingen en risico's, ondernemingsgeest en dynamiek in het algemeen. Wat dat betreft is het van cruciaal belang onderwijs en opleiding te ontwikkelen en de banden met de beroepspraktijk en het bedrijfsleven te versterken.

3.6. Om innovaties te doen slagen, is het van belang dat in de bedrijven zelf op grote schaal kan worden meegewerkt aan het innovatieproces. Het werk moet zo georganiseerd worden dat iedereen aan dit proces zijn bijdrage kan leveren, eenieders bekwaamheden worden benut en iedereen de mogelijkheid wordt geboden zijn bekwaamheden verder te ontwikkelen.

3.7. Van oudsher geldt in Europa dat bij structurele hervormingen van het bedrijfsleven ook aandacht moet worden besteed aan de sociale samenhang. Dit is onlangs nog bekrachtigd door het Verdrag van Amsterdam. De dialoog tussen de sociale partners kan in dit proces een belangrijke rol spelen.

3.8. Nieuwe arbeidsplaatsen ontstaan in de eerste plaats in het MKB, in de ambachtelijke sector en in uiterst kleine bedrijven. Deze bedrijven staan dicht bij de markt en kunnen zich snel aanpassen en inspelen op de behoeften van de mensen. Hoogste prioriteit is nu de voorwaarden te verbeteren voor het MKB om in alle opzichten deel te nemen aan het innovatieproces. In diverse adviezen () heeft het Comité hierop gewezen. Een belangrijk hulpmiddel daarbij is netwerken tussen ondernemingen op te zetten, waarbij met name de samenwerking tussen kleine en grote ondernemingen moet worden bevorderd.

3.8.1. Ten behoeve van de tenuitvoerlegging van het actieplan voor innovatie zou het nuttig zijn, de typologische indeling van het MKB uit het hierboven geciteerde advies aan te houden, nl. ondernemingen die nieuwe technologieën ontwikkelen, ondernemingen die van de vooruitgang in de techniek profiteren en zgn. passieve ondernemingen, die technologische producten afnemen. Een concreet voorstel voor toepassing in de praktijk zal in paragraaf 5.1.4 van dit advies aan de orde komen.

3.9. Innovatiebeleid omvat bijzonder uiteenlopende en tal van niveaus bestrijkende gebieden. In de EU spelen naast ondernemingen en andere individuele actoren ook lokale, regionale, nationale en EU-instanties een rol in het innovatiebeleid. Het Comité heeft reeds in zijn advies inzake het Groenboek over innovatie naar voren gebracht dat de EU zich in de eerste plaats dient te concentreren op zaken die onder haar bevoegdheid vallen. Daarbij gaat het om vraagstukken die verband houden met het regelgevingskader in de EU, de interne markt, de structuurfondsen en de onderzoeksprogramma's. Het Comité wil eens te meer benadrukken dat menselijke hulpbronnen en het aantrekken van financiële middelen voor deze zaken absoluut prioriteit moeten genieten.

3.10. Ten aanzien van zaken die tot de verantwoordelijkheid van de lid-staten, regio's of op de markt opererende actoren behoren, kan de EU maatregelen nemen als daardoor meer wordt bereikt of als behoefte bestaat aan politiek handelen. Typische voorbeelden van gedecentraliseerde onderdelen van het innovatiestelsel zijn financiering, onderwijs en opleiding, oprichting en ontwikkeling van bedrijven alsmede onderzoeksactiviteiten zowel aan universiteiten als in andere centra. Op deze gebieden dient de EU in de eerste plaats vergelijkbare gegevens te compileren en beschikbaar te stellen om de uitwisseling van ervaringen en de oprichting van samenwerkingsverbanden tussen kenniscentra, onderwijsinstellingen en adviesorganisaties op dit terrein uit de verschillende lid-staten alsmede, indien nodig, de coördinatie van nationale en regionale maatregelen mogelijk te maken.

Eerste actieplan voor innovatie in Europa

3.11. Het Comité stelt met voldoening vast dat tal van standpunten die het in zijn advies inzake het Groenboek over innovatiebeleid () heeft gepresenteerd, in het actieplan terug te vinden zijn. Het Comité is echter over het actieplan zelf niet geraadpleegd en maakt derhalve van de gelegenheid gebruik om de volgende opmerkingen te maken.

3.11.1. Juist omdat het zo belangrijk is de innovatie te bevorderen, is een efficiënt en overzichtelijk actieplan geboden. Het Comité heeft echter de indruk dat het eerste actieplan van de Commissie en de tenuitvoerlegging ervan nogal fragmentarisch en weinig doelgericht zijn. Het Comité is zich ervan bewust dat het bevorderen van innovatie vele aspecten heeft en derhalve complex is. Het Comité betwijfelt evenwel of het actieplan van de Commissie wel effect heeft.

3.11.2. Het actieplan is voornamelijk erop gericht onderzoek en de exploitatie van de hieruit verkregen resultaten te bevorderen, met name in het kader van het Vijfde Kaderprogramma voor O& TO. De maatregelen hebben voor het merendeel als doel de voorwaarden voor onderzoek te verbeteren en de hinderpalen die het exploiteren van onderzoeksresultaten bemoeilijken, uit de weg te ruimen.

3.11.3. Toch is onderzoek niet het enige dat tot innovatie aanzet. In het actieplan wordt volledig voorbijgegaan aan een minstens even belangrijk onderdeel van het innovatiestelsel: de markt. Parallel met het technologisch aanbod dient in ondernemingen inzicht in de marktbehoeften en commercialiseringsmogelijkheden voor de markten binnen de EU en daarbuiten te worden ontwikkeld. Dit zou duidelijk moeten worden vastgelegd in het actieplan, ook al heeft de EU over een groot deel van de eventueel te nemen maatregelen, bv. op het vlak van voorlichting en onderwijs, geen zeggenschap.

3.11.4. Wel tot de verantwoordelijkheid van de EU behoort de goede werking van de interne markt. Een goede werking van de interne markt is een eerste vereiste, willen innovaties kans van slagen hebben. Dit geldt voor alle markten, maar met name sectoren die nog helemaal of voor een deel afgeschermd zijn, vormen een probleem. Dat de ontwikkeling veel langzamer gaat dan bij de grootste concurrenten is het duidelijkst te merken in de communicatiesector en in de informatietechnologie in het algemeen, terwijl anderzijds in deze sectoren de meeste innovatieve activiteiten worden ontplooid.

3.11.5. De structuurfondsen zijn de belangrijkste financiële middelen waarover de EU beschikt om de ontwikkeling van sectoren, de samenhang en een evenwichtige ontwikkeling van de leefomstandigheden in de regio's op haar grondgebied te bevorderen. Hoofdinstrument van het EU-beleid voor innovatie zou in de toekomst dan ook moeten zijn, de structuurfondsen tevens voor innovatiebevorderende activiteiten in te zetten. Hiermee zou ook de bevordering van de werkgelegenheid gebaat zijn, hetgeen in de ogen van het Comité een prioritaire doelstelling van de hervorming van de structuurfondsen is. Nu worden de structuurfondsen slechts terloops vermeld in het actieplan.

3.11.6. Voor de bevordering van innovatieve activiteiten zijn ook projecten die de ontwikkeling van de informatiemaatschappij in Europa ondersteunen van belang. De informatiemaatschappij is een vruchtbare omgeving voor innovatieve activiteiten en schept zowel een vraag als voorwaarden voor nieuwe producten en diensten.

Tenuitvoerlegging van het actieplan

3.12. Het Comité stelt met voldoening vast dat op tal van onderdelen al een begin is gemaakt met de tenuitvoerlegging van het actieplan voor innovatie. Het Comité acht het met name positief dat een groot deel van de op gang gebrachte maatregelen betrekking heeft op de in het actieplan opgenomen prioritaire doelstelling "Totstandbrenging van een gunstig wet- en regelgevend en financieel kader". Het is namelijk van oordeel dat maatregelen op dit terrein prioriteit genieten, omdat, zoals in paragraaf 3.8 reeds is opgemerkt, de verantwoordelijkheid hier duidelijk bij de EU ligt.

3.13. Het Comité stelt vast dat in de mededeling over de verschillende onderdelen van het actieplan voor innovatie, zelfs niet wanneer de aandachtsgebieden voor 1998 worden opgesomd, met geen woord wordt gerept van zaken als belasting, technologische verkenningen (foresight), mededinging en structuurfondsen. Het zou nuttig zijn wanneer de Commissie, bv. bij de opsomming van de aandachtsgebieden voor 1998, zou aangeven wanneer deze thema's onder handen zullen worden genomen.

3.14. Er zullen niet speciaal middelen worden uitgetrokken voor het actieplan. De bedoeling is het actieplan voornamelijk te verwezenlijken d.m.v. horizontale maatregelen, coördinatie en herziening van de inhoud van bestaande programma's. Hoewel het Comité zich in zijn advies over het Groenboek voorstander van een dergelijke aanpak heeft getoond, heeft het ook benadrukt dat voor de verspreiding en exploitatie van resultaten op het gebied van O& TO in het kader van het (Vierde) kaderprogramma extra middelen beschikbaar moeten worden gesteld. In hoeverre is deze wens meegenomen in het voorstel voor het Vijfde kaderprogramma?

3.15. Innovatiebeleid is horizontaal van aard. M.a.w. samenwerking en coördinatie tussen de D-G's van de Commissie zijn een absolute voorwaarde, willen de maatregelen op EU-niveau effect hebben. De Groep van directeuren-generaal heeft, voorzover het Comité heeft vernomen, reeds nuttig werk verricht. Toch acht het Comité het noodzakelijk nog nauwer en doelmatiger samen te werken om tot concrete resultaten te kunnen komen.

3.16. De Commissie heeft een Groep van hooggeplaatste ambtenaren uit de verschillende lid-staten ingesteld om de resultaten op het gebied van innovatieve activiteiten en innovatiebeleid in kaart te brengen (Trend Chart). Het Comité vindt dat deze Groep zou moeten worden uitgebreid tot een Forum voor innovatie (Innovation Platform) samengesteld uit deskundigen uit de diverse maatschappelijke sectoren die hierbij betrokken zijn. Dit forum zou zijn visie moeten geven op de belangrijkste problemen en aandachtsgebieden en moeten functioneren als doorgeefluik van informatie over modellen die goed blijken te werken.

3.17. Regelmatig de zaken evalueren en bepalen welke maatregelen moeten worden genomen dient een wezenlijk onderdeel van de uitvoering van het actieplan te zijn. Daartoe moet actief gebruik gemaakt worden van efficiënte hulpmiddelen waarmee alle ontwikkelingen kunnen worden afgedekt. Te denken valt in het bijzonder aan de deskundigheid van het hierboven vermelde forum voor innovatie. Het Comité dient op constructieve wijze in dit evaluatieproces te worden ingepast.

4. Bijzondere opmerkingen bij de verschillende onderdelen van het actieplan

4.1. Bescherming van intellectuele eigendom

4.1.1. Groenboek over octrooien. Hierover heeft het Comité een afzonderlijk advies () uitgebracht.

4.1.2. IPR-helpdesk. Op zich is een maatregel als deze nodig. Het Comité dringt niettemin erop aan, zorgvuldig te bekijken of een dergelijke gecentraliseerde oplossing wel voldoet aan de behoeften van de consument of dat de voorkeur zou moeten worden gegeven aan gedecentraliseerde diensten in de lid-staten c.q. regio's.

4.2. Financiering van innovatie

4.2.1. Proefproject I-TEC. Zowel het project zelf als de wijze waarop hieraan uitvoering zal worden gegeven, zijn goed doordacht en gebaseerd op gegronde argumenten. Het is echter nog te vroeg om de omzetting ervan in de praktijk te kunnen beoordelen.

4.2.2. LIFT-initiatief. De maatregel op zich lijkt adequaat, maar ook hier is de omzetting in de praktijk nog niet zo ver. Beoordeling van de resultaten is dus nog niet aan de orde. In plaats daarvan is een follow-up van het project geboden, waarbij vooral moet worden nagegaan of de gecentraliseerde aanpak wel werkt.

4.2.3. Ondernemerschap en kapitaal voor geavanceerde technologie. Dit is een zeer belangrijk onderdeel. Het project dat op dit terrein van start is gegaan, heeft al tot tal van activiteiten geleid. Het is echter nog te vroeg om de resultaten te beoordelen; dat wat de Commissie als resultaten presenteert, betreft eigenlijk alleen de tenuitvoerlegging van de maatregelen.

4.3. Regelgevingskader en administratieve vereenvoudiging

4.3.1. Mededeling van de Commissie betreffende EESV's. Overheidsopdrachten kunnen een grote rol spelen bij de bevordering van innovatie, dus dit dient de Commissie ook in het vervolg te benadrukken. EESV's zijn op hun beurt een belangrijk instrument om de innovatieve activiteiten van ondernemingen te organiseren. In dit licht gezien is de mededeling, die overheidsopdrachten en EESV's bijeenbrengt, toe te juichen.

4.3.2. REGIE-initiatief. Maatregelen voor het opzetten van netwerken zijn zonder meer noodzakelijk. Er lijkt echter maar weinig schot in de zaak te zitten.

4.4. Onderwijs en opleiding

4.4.1. De projecten Campus-Voice, Form-Inno-Tech en Train-Re-Tech zijn op alle belangrijke onderdelen van het innovatiestelsel gericht. Het Comité beschouwt deze projecten als proefprojecten waarmee ervaringen vergaard en ideeën opgedaan kunnen worden voor programma's op nationaal en zelfs EU-niveau. Van belang is dat de projecten geëvalueerd worden en dat daaraan conclusies worden verbonden voor de uitvoering van de projecten in de praktijk, met inbegrip van het stopzetten van minder geslaagde projecten.

4.5. Onderzoek meer op innovatie richten

4.5.1. De planning van de EU-activiteiten voor de komende jaren is voor dit onderdeel in de afrondingsfase, nu de belangrijkste beslissingen i.v.m. het Vijfde kaderprogramma voor O& TO er bijna door zijn. Het Comité heeft over dit onderwerp reeds verscheidene adviezen () uitgebracht of werkt aan het opstellen daarvan.

4.5.2. De Commissie stelt vast dat O& TO op EU-niveau vier zwakke punten kent, nl. ontoereikende financiering, versnippering, onvoldoende inzicht in de behoeften van de maatschappij en de markt en gebrek aan afstemming van onderzoek op toepassingen in de praktijk. Laatstgenoemde tekortkomingen worden nog eens bevestigd door het feit dat Europese ondernemingen vooral in snel groeiende sectoren marktaandelen hebben verloren. Hoe meer onderzoek beantwoordt aan de behoeften van de markt, hoe minder problemen de financiering ervan met zich mee zal brengen: geld dat in onderzoek wordt geïnvesteerd, wordt met de afzet op de markt zo weer terugverdiend.

4.5.3. Inpassing van het MKB in het Vijfde kaderprogramma voor O& TO. Het Comité heeft in zijn adviezen herhaaldelijk op het belang van deze maatregel gewezen. Het is positief dat de deelname van het MKB is toegenomen, maar de lat zou op dat punt nog hoger moeten worden gelegd.

4.5.4. Onderzoek en standaardisering beter op elkaar afstemmen. Het werkdocument van de Commissie is een stap in de goede richting, maar de maatregelen op dit gebied zouden verder mogen gaan en breder moeten worden opgezet. Bij elk onderzoeksproject dat op EU- of op een ander niveau wordt opgestart, dient vanaf het begin aandacht te worden besteed aan de standaardisering door ofwel ernaar te streven bestaande standaardiseringsnormen in acht te nemen ofwel informatie te verstrekken over de zaken waaraan in de toekomst qua standaardisering zal moeten worden voldaan.

4.5.5. PROSOMA Esprit. Bij dit interessante proefproject lijkt het vooral om de verspreiding van onderzoeksresultaten te gaan. Wat betreft de omzetting in de praktijk, is het nog te vroeg voor conclusies.

4.5.6. Initiatief ter bevordering van de overdracht van technologie in het GCO. Het Comité steunt alle maatregelen die ertoe aanzetten van het onderzoek in het GCO gebruik te maken. Er zou nog meer gebruik van gemaakt worden, als van meet af aan het onderzoek van het GCO en de planning daarvan marktgericht zouden zijn.

4.6. Meer algemene coördinatie

4.6.1. Beknopt overzicht van innovatieve activiteiten in Europa. Dit overzicht dient als hulpmiddel om het innovatiebeleid te analyseren. Zo'n instrument is zeker op zijn plaats, omdat bij het innovatiebeleid vele actoren betrokken zijn en er deels nog geen instrumentarium voor dit beleid ontwikkeld is.

5. Prioritaire acties voor 1998

5.1. Uit de mededeling blijkt niet duidelijk op welke criteria de prioriteiten zijn gebaseerd. De eerste vier prioritaire acties voor 1998 - intellectuele eigendom, financiering, administratieve vereenvoudiging en bevordering van ondernemingsgeest - zijn ook zo al belangrijk en actueel.

5.1.1. Op het terrein van intellectuele eigendom is regelgeving voor de werking van de informatiemaatschappij, m.i.v. de elektronische handel, het hardst nodig. Dringend zijn ook de kwesties op het vlak van biotechnologie. Bovendien moet de Commissie zich, vooral als de EU één octrooigebied wordt, inzetten voor de harmonisering van het octrooistelsel wereldwijd.

5.1.2. Ter ontwikkeling van het financieringsstelsel komt de EU alsook de lid-staten de taak toe een goed functionerend wet- en regelgevend kader uit te werken en algemene stimuli te creëren. Met het oog hierop zou het zinvol zijn, een lijst te maken van de factoren die in de verschillende lid-staten de financiering van projecten bemoeilijken. Rechtstreekse financiering door de EU en de lid-staten zelf dient beperkt te blijven tot de "seed money"-fase.

5.1.3. Er zijn verschillende concepten voor administratieve vereenvoudiging uitgewerkt en er lopen ook al enkele programma's. Het Comité heeft dit onderwerp in meerdere adviezen behandeld en zich een voorstander getoond van maatregelen die administratieve vereenvoudiging in de hand werken. In plaats van weer geld uit te geven aan nieuwe concepten, is het nu tijd de plannen in de praktijk om te zetten en administratieve belemmeringen op EU- en nationaal niveau uit de weg te ruimen.

5.1.4. Wat betreft de bevordering van de ondernemingsgeest, zou het Comité ook naar paragraaf 3.9 willen verwijzen. Om ervoor te zorgen dat verschillende types middelgrote en kleine bedrijven hun innovatieve activiteiten uitbreiden, is het volgens het Comité zinvol om de in paragraaf 3.8.1 voorgestelde typologie te hanteren. Het Comité stelt verder voor, proefprojecten op te zetten om daar waar deze nog niet zijn, bemiddelingsinstanties op te richten. Dit kunnen ter zake deskundige of kennis bemiddelende organisaties of personen, zoals directeuren van de Kamer van Koophandel of consultants zijn, die bedrijven op verzoek van dienst zijn bij het vinden van de passende technologie, samenwerkingspartners (grote ondernemingen, particuliere wetenschappelijke onderzoekers enz.) of investeerders. Met behulp van de Commissie dienen deze bemiddelaars netwerken in de hele EU te vormen.

5.2. De vijf doelstellingen die aan het slot van de mededeling worden vermeld, verdienen op zich de steun van het Comité. De Commissie geeft echter niet bepaald duidelijk aan met welke maatregelen zij deze doelstellingen wil verwezenlijken. De doelstellingsgebieden vallen voor het merendeel onder de bevoegdheid van de lid-staten. Er moet dan ook uiterst zorgvuldig worden afgewogen of maatregelen op EU-niveau wel nodig zijn en welke vorm zij dienen aan te nemen.

6. Conclusies en aanbevelingen

6.1. Het Comité acht een jaarlijks verslag over het actieplan voor innovatie zinvol. De mededeling met het eerste verslag is echter vrij onoverzichtelijk. Het Comité stelt daarom omwille van de duidelijkheid voor, de prioritaire maatregelen, de vorderingen op de verschillende gebieden en de werkzaamheden voor het volgende jaar kort samen te vatten in één tabel.

6.2. De voorwaarden voor het MKB, ambachtelijke en uiterst kleine bedrijven om deel te nemen aan het innovatieproces in al zijn onderdelen kunnen nog steeds worden verbeterd. Ter bevordering van de ondernemingsgeest, hetgeen één van de prioriteiten voor 1998 is, stelt het Comité voor, proefprojecten op te zetten om daar waar deze nog niet zijn, bemiddelingsinstanties op te richten. Deze dienen het MKB te helpen de weg te vinden naar technologie, samenwerkingspartners en financiering. Volgens het Comité zou het nuttig zijn een typologische indeling te hanteren, waarbij het MKB onderverdeeld wordt in ondernemingen die nieuwe technologieën ontwikkelen, ondernemingen die van de vooruitgang in de techniek profiteren en zgn. passieve ondernemingen, die technologische producten afnemen.

6.3. In het actieplan wordt volledig voorbijgegaan aan het feit dat de markt een zeer belangrijk onderdeel van het innovatiestelsel vormt. Het Comité wil met klem erop wijzen dat de goede werking van de interne markt, die heel duidelijk tot de bevoegdheid van de EU behoort, een eerste vereiste is, willen innovaties kans van slagen hebben.

6.4. Een van de kernelementen van het EU-beleid voor innovatie zou moeten zijn, de structuurfondsen tevens voor innovatiebevorderende activiteiten in te zetten. Hiermee zou ook de bevordering van de werkgelegenheid gebaat zijn, hetgeen in de ogen van het Comité een prioritaire doelstelling van de hervorming van de structuurfondsen is.

6.5. Het Comité is van oordeel dat de EU zich wat betreft het innovatiebeleid in de eerste plaats dient te concentreren op zaken waarvoor zij bevoegd is. Dit zijn vraagstukken die verband houden met het regelgevingskader in de EU, de interne markt, de structuurfondsen en de onderzoeksprogramma's. Bij zaken die tot de verantwoordelijkheid van de lid-staten, regio's of marktactoren behoren, kan de EU maatregelen nemen als daardoor meer kan worden bereikt. Op deze gebieden dient de rol van de EU in eerste instantie beperkt te blijven tot het compileren en beschikbaar stellen van vergelijkbare gegevens, het scheppen van voorwaarden voor de uitwisseling van ervaringen en de oprichting van samenwerkingsverbanden en, indien nodig, tot het coördineren van nationale en regionale maatregelen.

6.6. Voor een doelmatige uitvoering van het actieplan voor innovatie in Europa is het van belang dat met behulp van deskundigen uit brede kring de problemen worden geïdentificeerd, prioriteiten worden vastgelegd en de behaalde resultaten worden beoordeeld. Het Comité stelt daarom voor, een forum voor innovatie op te richten, waarin naast de Groep van hooggeplaatste ambtenaren deskundigen uit de diverse maatschappelijke sectoren die hierbij betrokken zijn, vertegenwoordigd zijn. Dit forum kan tegelijkertijd voor de uitwisseling van ervaringen en de coördinatie tussen lid-staten en andere niveaus dienen.

Brussel, 27 mei 1998.

De voorzitter

van het Economisch en Sociaal Comité

T. JENKINS

() PB C 212 van 22.7.1996.

() COM(95) 688 def.

() Advies over "Het Groenboek betreffende innovatie" - PB C 212 van 22.7.1997; initiatiefadvies over "De gevolgen voor het MKB van de gestage algemene vermindering van voor O& TO-activiteiten uitgetrokken middelen in de Unie (op communautair en op nationaal niveau)" - PB C 355 van 21.11.1997, blz. 31; advies betreffende "De regels inzake de deelneming van ondernemingen, onderzoekscentra en universiteiten en de regels inzake de verspreiding van de onderzoeksresultaten ter uitvoering van het vijfde kaderprogramma (1998-2002) van de Europese Gemeenschap en Euratom".

() Initiatiefadvies over "De gevolgen voor het MKB van de gestage algemene vermindering van voor O& TO-activiteiten uitgetrokken middelen in de Unie (op communautair en op nationaal niveau)" - PB C 355 van 21.11.1997, blz. 31.

() PB C 129 van 27.4.1998.

() Advies over het "Voorbereidend document van de Commissie: Naar het vijfde kaderprogramma: wetenschappelijke en technologische doelstellingen" - PB C 355 van 21.11.1997, blz. 38; advies over het "Gewijzigd voorstel voor een besluit van het Europees Parlement en de Raad betreffende het Vijfde kaderprogramma van de Europese gemeenschap voor activiteiten op het gebied van onderzoek, technologische ontwikkeling en demonstratie (1998-2002)" - PB C 73 van 9.3.1998, blz. 133; advies over het "Vijfde kaderprogramma voor onderzoek en technologische ontwikkeling (1998-2002) - Werkdocument van de Commissie betreffende de specifieke programma's" - in voorbereiding; advies over het "Voorstel voor een besluit van de Raad betreffende de regels inzake de deelneming van ondernemingen, onderzoekscentra en universiteiten en de regels inzake de verspreiding van de onderzoeksresultaten ter uitvoering van het Vijfde kaderprogramma van de Europese Gemeenschap (1998-2002)".