1.Inleiding

Krachtens Verordening (EU) nr. 517/2014 dient de hoeveelheid fluorkoolwaterstoffen (HFK's) die bedrijven in de Unie in de handel mogen brengen, dat wil zeggen door import of productie, gereduceerd te worden. Door het verminderen van de verkoop van deze broeikasgassen met vaak een hoog aardopwarmingsvermogen, zal de uitstoot ervan in de loop der tijd aanzienlijk verminderen.

De geleidelijke vermindering is in 2015 begonnen en zal het toegestane aanbod van HFK's doen afnemen: in 2030 zal het aanbod van HFK's met 79 % zijn afgenomen in vergelijking met 20092012. In 2030 alleen al, zal de geleidelijke vermindering hebben geleid tot een vermeden emissie ter grootte van 70 miljoen ton aan CO2-equivalenten. Dit is een afname van twee derde in vergelijking met het oorspronkelijke scenario. Derhalve zal dit een belangrijke bijdrage leveren aan het behalen van de klimaatdoelstellingen van de Unie.

Wanneer het aanbod van HFK's afneemt, moeten fabrikanten van apparatuur en producten waarbij tot nog toe HFK's als koelmiddel gebruikt worden, overstappen op klimaatvriendelijke alternatieven. De grote technologische vooruitgang van de laatste jaren heeft het voor veel soorten apparatuur en producten mogelijk gemaakt over te stappen op geschikte en energiezuinige alternatieve koelmiddelen met een laag aardopwarmingsvermogen (GWP).

Veel alternatieve koelmiddelen hebben echter eigenschappen, zoals ontvlambaarheid of hoge druk, die mogelijk minder bekend zijn bij onderhoudspersoneel van apparatuur en de eindgebruiker. Om de veilige installatie en bediening van apparatuur waarbij gebruik wordt gemaakt van alternatieve koelmiddelen te waarborgen, dient, naarmate de geleidelijke vermindering vordert, passende scholing aangeboden te worden die op grote schaal wordt gevolgd door onderhoudspersoneel uit de gehele Unie. Indien dit niet het geval is, kan de overgang naar alternatieve koelmiddelen in het gedrang komen en kunnen onnodig hoge kosten ontstaan.

In dit verband, beantwoordt dit verslag aan artikel 21, lid 6, van Verordening (EU) nr. 517/2014, op grond waarvan de Commissie "uiterlijk op 1 januari 2017 een rapport [moet publiceren] waarin de Uniewetgeving wordt bestudeerd met betrekking tot de opleiding van natuurlijke personen inzake het veilig omgaan met alternatieve koelmiddelen ter vervanging of vermindering van het gebruik van gefluoreerde broeikasgassen, en […], indien aangewezen, een wetgevingsvoorstel [moet indienen] bij het Europees Parlement en de Raad met het oog op de wijziging van de desbetreffende Uniewetgeving". Dit verslag bevat een analyse van de desbetreffende Uniewetgeving. Het bevat tevens een beoordeling van de opleidingen die thans beschikbaar zijn in alle lidstaten, het gebruik dat van die opleidingen wordt gemaakt door onderhoudspersoneel en andere actuele opleidingsinitiatieven die gebruikt kunnen worden als basis voor het breder onder de aandacht brengen van scholing op het gebied van alternatieve koelmiddelen.

Dit verslag is gebaseerd op externe technische werkzaamheden die uitgevoerd zijn in opdracht van de Commissie, met inbegrip van een vragenlijst aan de hand waarvan aan autoriteiten van de lidstaten om input werd gevraagd, alsmede een uitgebreide raadpleging van belanghebbenden, met inbegrip van beraadslagingen binnen het overlegforum dat is opgericht krachtens artikel 23 van Verordening (EU) nr. 517/2014.

2.Uniewetgeving en productnormen inzake scholing

2.1Verordening (EU) nr. 517/2014 (F-gasverordening)

In Verordening (EU) nr. 517/2014 en gerelateerde uitvoeringsverordeningen van de Commissie werden op EU-niveau zeer specifieke vereisten geformuleerd voor de opleiding en certificering van technisch personeel dat als koelmiddel gebruikte gefluoreerde broeikasgassen hanteert. Veel van deze vereisten zijn gebaseerd op maatregelen die reeds zijn genomen op grond van de eerdere Verordening (EG) nr. 842/2006 en bijbehorende uitvoeringsverordeningen uit 2008. Deze vereisten hebben als voornaamste doelstelling ervoor te zorgen dat de uitstoot van broeikasgassen van apparatuur minimaal is.

Sinds 1 januari 2015 dienen gecertificeerde technici, naast technische kennis en een praktische opleiding met betrekking tot gefluoreerde broeikasgassen, eveneens te beschikken over "informatie over relevante technologieën voor het vervangen of het verminderen van het gebruik van gefluoreerde broeikasgassen en het veilig omgaan ermee". Het is de bedoeling om technici die worden opgeleid in het gebruik van gefluoreerde broeikasgassen een algemene achtergrond te verschaffen met betrekking tot de eigenschappen van alternatieve koelmiddelen (CO2, ammoniak, koolwaterstoffen en HFO's) en de kenmerken van de apparatuur waarvoor deze gebruikt worden. Meer specifieke opleidingsvereisten betreffende alternatieve koelmiddelen (anders dan gefluoreerde broeikasgassen) zijn niet opgenomen in de verordening, aangezien deze alternatieve koelmiddelen niet vallen onder het toepassingsgebied hiervan.

2.2Andere relevante Uniewetgeving

Andere Uniewetgeving die een veilige omgang met apparatuur tot doel heeft, omvat daarentegen wel opleidingsverplichtingen met betrekking tot alternatieve koelmiddelen (zie tabel 1). Naast specifieke wetgeving met betrekking tot risico's als ontvlambaarheid en druk, is een algemene productveiligheid van belang in deze context, evenals wetgeving op het gebied van gezondheid en veiligheid.

Tabel 1: Overige Uniewetgeving betreffende de veilige omgang met alternatieve koelmiddelen ter vervanging van gefluoreerde broeikasgassen

Categorie Uniewetgeving Druk Drukapparatuurrichtlijn 97/23/EG (en herschikking 2014/68/EU) Ontvlambaarheid / Explosieve atmosferen ATEX 95 – Richtlijn 2014/34/EU betreffende explosieve atmosferen (tot intrekking van Richtlijn 94/9/EG) ATEX 137 – Richtlijn 99/92/EG betreffende minimumvoorschriften voor de verbetering van de gezondheidsbescherming en van de veiligheid van werknemers die door explosieve atmosferen gevaar kunnen lopen. Gezondheid en veiligheid Richtlijn 89/391/EEG – Richtlijn betreffende gezondheid en veiligheid op het werk (OSH) Productveiligheid Richtlijn 2006/95/EG (en Herschikking 2014/35/EU) – Laagspanningsrichtlijn Richtlijn 2004/108/EG (en Herschikking 2014/30/EU) – Richtlijn elektromagnetische compatibiliteit Richtlijn 2006/42/EG – Machinerichtlijn

Richtlijn 89/391/EEG betreffende de gezondheid en veiligheid op het werk, dient ter bevordering van maatregelen op EU-niveau voor het verbeteren van de gezondheid en de veiligheid van werknemers op de werkplek. Deze richtlijn voorziet in algemene vereisten omtrent de opleiding van werknemers, met inbegrip van tijdelijk personeel/contractanten die op dezelfde werkplek werkzaam zijn. Werknemers moeten een opleiding krijgen zodra zij in dienst komen (voordat zij beginnen met werken), wanneer zij overgeplaatst worden of van functie veranderen, wanneer werkapparatuur voor het eerst wordt gebruikt of wordt aangepast, en wanneer nieuwe technologieën worden toegepast. Ondanks het feit dat deze vereisten algemeen zijn, zijn zij onmiskenbaar van toepassing op alternatieve koelmiddelen wanneer het hanteren en het gebruik van deze middelen een risico kan vormen voor werknemers. Met name het punt betreffende de invoering van nieuwe technologieën is toepasselijk in deze context. Specifieke arbeidsrisico's en veiligheidskwesties worden eveneens aan de orde gesteld in andere specifieke richtlijnen, zoals die inzake drukapparatuur en explosieve atmosferen.

Richtlijn 2014/68/EU inzake drukapparatuur, die betrekking heeft op apparatuur waarbij bijvoorbeeld gebruik gemaakt wordt van CO2, verwijst naar de scholing die vereist wordt door aangemelde instanties, organisaties van derden en gebruikerskeuringsdiensten. Richtlijn 2014/34/EG, betreffende explosieve atmosferen en Richtlijn 1999/92/EG, betreffende de gezondheid en veiligheid van werknemers, vormen de voornaamste wetgeving op het gebied van veiligheidseisen in verband met explosieve atmosferen en het verbeteren van de gezondheid en veiligheid van werknemers die mogelijk risico's lopen door explosieve atmosferen. Deze eisen zijn van toepassing op ontvlambare alternatieve koelmiddelen zoals koolwaterstoffen of HFO's. Er worden specifieke opleidingseisen gesteld aan werknemers die verantwoordelijk zijn voor conformiteitsinspecties. Op grond van Richtlijn 1999/92/EG zijn werknemers verantwoordelijk voor het aanbieden van een passende opleiding voor werkzaamheden in verband met risico's door explosieve atmosferen, zonder daarbij specifiek te verwijzen naar alternatieve koelmiddelen, maar met inbegrip van relevante aspecten zoals het informeren van werknemers over explosiegevaar, bestaande veiligheidsmaatregelen, de wijze waarop er gevaar ontstaat, de juiste manier van werken met apparatuur, de persoonlijke veiligheidsuitrusting die gedragen moet worden en de beschikbaarheid van bedieningsvoorschriften. De opleidingsplicht is eveneens van toepassing op externe contractanten.