COMVIISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN 
C0M(91) 299 clef. 
Brussel, 30 augustus 1991 
Voorstel voor een 
BESCHIKKING VAN DE RAAD 
met betrekking tot de Overeenkomst inzake 
burgerluchtvaart tussen de Europese Economische Gemeenschap, 
het Koninkrijk Noorwegen en het Koninkrijk Zweden 
(door de Commissie ingediend) 

- 1 -
TOELICHTING 
1. Bij besluit van 18-19 Juni 1990 heeft de Raad de Commissie gemachtigd 
onderhandelingen aan te vangen met Noorwegen en Zweden waarbij de ten behoeve 
van de onderhandelingen tussen de Gemeenschap en de EVA-Landen vastgestelde 
onderhandelingsrichtsnoeren als uitgangspunt worden genomen. 
2. De Commissie heeft in samenwerking en in nauw overleg met de Lid-Staten 
onderhandelingen gevoerd met een gemengde delegatie van Noorwegen en Zweden. 
Er kon overeenstemming worden bereikt over een tekst waardoor de communautaire 
wetgeving met betrekking tot de luchtvervoersector in Noorwegen en Zweden van 
toepassing wordt. 
3. De aan het bijgevoegde voorstel voor een besluit van de Raad gehechte ontwerp­
overeenkomst bestaat uit zes hoofdstukken, een bijlage en drie protocollen. 
Hoofdstuk I handelt over de werkingssfeer van de overeenkomst. 
Gesteld wordt dat het "acquis communautaire" en de 
interpretaties van het Hof van Justitie van de Europese 
Gemeenschappen en van de Commissie van toepassing zijn. 
Hoofdstuk 11 bevat een overzicht van de mededingingsregels van het 
Verdrag. 
Hoofdstuk 11 I geeft de Commissie het recht de mededingingsregels en de 
verordeningen en richtlijnen die deel uitmaken van het 
"acquis" direct in Noorwegen en Zweden ten uitvoer te 
leggen. 
- 2 
Hoofdstuk IV oprichting van een Gemengd Comité en opsomming van zijn 
taken; bevat bepalingen voor overleg en een procedure die 
ervoor moet zorgen dat de toekomstige communautaire 
wetgeving met betrekking tot het luchtvervoer ook onder 
de overeenkomst valt. 
Hoofdstuk V bevat bepalingen voor overleg en een procedure voor het 
regelen van de betrekkingen met derde landen en met 
internationale organisaties. 
Hoofdstuk VI bevat bepalingen betreffende de inwerkingtreding en 
herziening van de overeenkomst. Dit hoofdstuk bevat ook 
de bepaling dat de overeenkomst komt te vervallen zodra 
de Overeenkomst tussen de EEG en de EVA-Landen over de 
Europese Economische Ruimte in werking treedt. 
B i IIaoe : Hierin wordt een opsomming gegeven van het relevante 
"acquis communautaire" en wordt de werkingssfeer van de 
verordeningen en richtlijnen uitgebreid tot Noorwegen en 
Zweden. 
Protocol 1 heeft betrekking op de toekomstige wetgeving van de 
Gemeenschap. De partijen zijn overeengekomen dat 
relevante verordeningen en richtlijnen die de Gemeenschap 
nog zal vaststellen in aanmerking komen voor opneming in 
het Verdrag. 
Protocol 2 geeft concrete vorm aan verklaringen van de Raad en de 
Commissie betreffende de tenuitvoerlegging van bepaalde 
artikelen van diverse verordeningen en richtlijnen van de 
Raad om te bewerkstelligen dat de overeenkomst door alle 
overeenkomstsluitende partijen op dezelfde wijze ten 
uitvoer wordt gelegd. 
3 
- 3 
Protocol 3 : geeft het standpunt van de Raad weer ten aanzien van het 
probleem van de congestie van het luchtverkeer in Europa 
4. De Commissie is van oordeel dat deze overeenkomst beantwoordt aan de 
onderhandelingsrichtsnoeren van de Raad en stelt voor dat de Raad het 
bijgevoegde voorstel voor een besluit goedkeurt. 
k 
VOORSTEL VOOR EEN BESLUIT VAN DE RAAD 
met betrekking tot de sluiting van de Overeenkomst 
inzake burgerluchtvaart tussen de Europese Economische Gemeenschap, 
het Koninkrijk Noorwegen en het Koninkrijk Zweden 
DE RAAD VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN, 
Gelet op het Verdrag tot oprichting van de Europese Economische Gemeenschap, 
inzonderheid op artikel 113, 
Gelet op het voorstel van de Commissie^1), 
Overwegende dat de Raad op zijn vergadering van 18-19 juni 1990 heeft besloten 
dat de onderhandelingen met Noorwegen en Zweden niet langer mogen worden 
uitgesteld en de Commissie heeft gemachtigd onderhandelingen aan te vangen met 
deze twee landen, waarbij de ten behoeve van de onderhandelingen tussen de 
Gemeenschap en de EVA-Staten vastgestelde onderhandelingsrichtsnoeren als 
uitgangspunt worden genomen; 
Overwegende dat de Commissie de onderhandelingen tijdens het gehele 
onderhandelingsproces in samenwerking en nauw overleg met de Lid-Staten heeft 
gevoerd; 
Overwegende dat de overeenkomst het mogelijk maakt voor het door de Europese 
Economische Gemeenschap, het Koninkrijk Noorwegen en het Koninkrijk Zweden 
bestreken grondgebied een op de burgerluchtvaart toepasselijke regeling te 
treffen en aldus uniforme voorschriften betreffende de toegang tot de markt, de 
capaciteit en de prijsbepaling in die sector vast te stellen; 
Overwegende dat bijgevolg het sluiten van de overeenkomst onder de 
gemeenschappelijke handelspolitiek ressorteert en derhalve op artikel 113 van het 
EEG-Verdrag moet worden gebaseerd; dat technische vereisten ten opzichte van 
bovenvermelde voorschriften als supplementair kunnen worden beschouwd; 
(1) 
5 
Overwegende dat tenslotte, de op grond van de onderhandelingen goedgekeurde tekst 
beantwoordt aan de onderhandelingsrichtsnoeren voor het sluiten van een 
Overeenkomst inzake luchtvervoer tussen de EEG en de EVA-Landen, 
BESLUIT : 
Artikel 1 
De Overeenkomst inzake burgerluchtvaart tussen de Europese Economische 
Gemeenschap, het Koninkrijk Noorwegen en het Koninkrijk Zweden wordt namens de 
Gemeenschap goedgekeurd. 
De tekst van de overeenkomst is aan dit besluit gehecht. 
Artikel 2 
De voorzitter van de Raad vervult de nodige formaliteiten als bedoeld in 
artikel 23 van de overeenkomst. 
Artikel 3 
De Commissie, bijgestaan door vertegenwoordigers van de Lid-Staten, 
vertegenwoordigt de Gemeenschap in het bij artikel 13 van de overeenkomst 
ingestelde Gemengd Comité. 
(o 
- 3 -
Artikel 4 
Dit besluit treedt in werking op de dag volgende op die van zijn bekendmaking in 
het Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen. 
Gedaan te Voor de Raad, 
De voorzitter 
? 
- 1 -
OVEREENKOMST INZAKE BURGERLUCHTVAART TUSSEN 
DE EUROPESE ECONOMISCHE GEMEENSCHAP. HET KONINKRIJK NOORWEGEN 
EN HET KONINKRIJK ZWEDEN 
De overeenkomstsluitende partijen, 
Verlangende regels vast te stellen voor de burgerluchtvaart op het grondgebied 
van de EEG, het Koninkrijk Noorwegen en het Koninkrijk Zweden, die geen afbreuk 
doen aan de regels van het EEG-Verdrag en met name aan de huidige bevoegdheden 
van de Gemeenschap krachtens de artikelen 85 en 86 van het EEG-Verdrag en de 
daarvan afgeleide mededingingsregels; 
Erkennende dat het aangewezen is deze regels te baseren op de wetgeving die 
binnen de Europese Economische Gemeenschap van kracht is, 
Verlangende, met alle eerbied voor de onafhankelijkheid van de rechtbanken, 
uiteenlopende interpretaties te vermijden en te komen tot een zo uniform 
mogelijke interpretatie van de bepalingen van deze overeenkomst en die bepalingen 
van de communautaire wetgeving welke in essentie in deze overeenkomst zijn 
opgenomen ; 
- 2 -
Overwegende dat deze overeenkomst niet vooruit mag lopen op de resultaten van de 
onderhandelingen tussen de EEG en de EVA-landen over de Europese Economische 
Ruimte en meer bepaald over de voorschriften inzake concurrentie en 
steunmaatregelen van de Staten, en zal vervallen op de datum waarop een 
overeenkomst tussen de EEG en de EVA-landen over genoemde Europese Economische 
Ruimte in werking treedt; 
Hebben overeenstemming bereikt over hetgeen volgt : 
HOOFDSTUK 1 
Artikel 1 
1. Bij deze overeenkomst worden voor de overeenkomstsluitende partijen regels op 
het gebied van de burgerluchtvaart vastgesteld. Deze regels doen geen afbreuk 
aan de regels van het EEG-Verdrag, met name aan de bevoegdheden van de 
Gemeenschap krachtens de artikelen 85 en 86 van het EEG-Verdrag en de daarvan 
afgeleide mededingingsregels. 
2. Met het oog daarop zijn de bepalingen van de te eniger tijd in de bijlage 
genoemde verordeningen en richtlijnen onder de hierna omschreven voorwaarden 
van toepassing. De interpretaties van deze bepalingen moeten in 
overeenstemming zijn met de door het Hof van Justitie van de Europese 
f 
- 3 -
Gemeenschappen of de Commissie van de EEG (hierna genoemd "de Commissie") aan 
de artikelen 4 tot en met 6, aan de desbetreffende artikelen van het EEG-
Verdrag en aan die verordeningen en richtlijnen gegeven interpretaties. De na 
de ondertekening van de overeenkomst gegeven interpretaties worden aan 
Noorwegen en Zweden meegedeeld. 
Op verzoek van een overeenkomstsluitende partij wisselt het Gemengd Comité 
krachtens artikel 13 van gedachten over de gevolgen van dergelijke 
interpretaties voor de goede werking van de overeenkomst. 
3. De partijen bij deze overeenkomst nemen alle passende algemene of bijzondere 
maatregelen om de uit deze overeenkomst voortvloeiende verplichtingen na te 
komen en onthouden zich van alle maatregelen welke de verwezenlijking van de 
doelstellingen van deze overeenkomst in gevaar zouden brengen. 
Artikel 2 
Alle onder deze overeenkomst vallende diensten welke door het Scandinavian 
Airlines System (SAS) worden geëxploiteerd tussen een van de Staten waarin de 
moedermaatschappijen zijn geregistreerd en een andere Staat binnen de 
Gemeenschap, worden als diensten van de derde of de vierde vrijheid beschouwd. 
/lû 
- 4 -
HOOFDSTUK 2 
Artikel 3 
Het bepaalde in de artikelen 4 tot en met 6 en de bijlage is van toepassing voor 
zover het gaat om het luchtvervoer of daarmee verband houdende aangelegenheden 
vermeld in de bijlage. 
Artikel 4 
1. Onverenigbaar met deze overeenkomst en verboden zijn alle overeenkomsten 
tussen ondernemingen, alle besluiten van ondernemersverenigingen en alle 
onderling afgestemde feitelijke gedragingen welke de handel tussen de 
overeenkomstsluitende partijen ongunstig kunnen beïnvloeden en ertoe strekken 
of ten gevolge hebben dat de mededinging binnen het door deze overeenkomst 
bestreken grondgebied wordt verhinderd, beperkt of vervalst en met name die 
welke bestaan in : 
a) het rechtstreeks of zijdelings bepalen van de aan- of verkoopprijzen of van 
andere contractuele voorwaarden; 
b) het beperken of controleren van de produktie, de afzet, de technische 
ontwikkeling of de investeringen; 
/M 
- 5 -
c) het verdelen van de markten of van de voorzieningsbronnen; 
d) het ten opzichte van handelspartners toepassen van ongelijke voorwaarden 
bij gelijkwaardige prestaties, hun daarmede nadeel berokkenend bij de 
meded i ng i ng; 
e) het afhankelijk stellen van het sluiten van overeenkomsten van de 
aanvaarding door de handelspartners van bijkomende prestaties welke naar 
hun aard of volgens het handelsgebruik geen verband houden met het 
onderwerp van deze overeenkomsten. 
2. De krachtens dit artikel verboden overeenkomsten of besluiten zijn van 
rechtswege nietig. 
3. De bepalingen van lid 1 van dit artikel kunnen echter buiten toepassing worden 
verklaard 
- voor elke overeenkomst of groep van overeenkomsten tussen ondernemingen, 
- voor elk besluit of groep van besluiten van ondernemersverenigingen, en 
- voor elke onderling afgestemde feitelijke gedraging of groep van gedragingen 
die bijdragen tot verbetering van de produktie of van de verdeling der 
produkten of tot verbetering van de technische of economische vooruitgang, 
mits een billijk aandeel in de daaruit voortvloeiende voordelen de gebruikers 
ten goede komt, en zonder nochtans aan de betrokken ondernemingen 
^«l 
- 6 -
a) beperkingen op te leggen welke voor het bereiken van deze doelstellingen 
niet onmisbaar zijn, 
b) de mogelijkheid te geven, voor een wezenlijk deel van de betrokken 
produkten de mededinging uit te schakelen. 
Artikel 5 
Onverenigbaar met deze overeenkomst en verboden, voor zover de handel tussen de 
overeenkomstsluitende partijen daardoor ongunstig kan worden beïnvloed, is het, 
dat een of meer ondernemingen misbruik maken van een machtspositie op het door 
deze overeenkomst bestreken grondgebied of op een wezenlijk deel daarvan. 
Dit misbruik kan met name bestaan in : 
a) het rechtstreeks of zijdelings opleggen van onbillijke aan- of verkoopprijzen 
of van andere onbillijke contractuele voorwaarden, 
b) het beperken van de produktie, de afzet of de technische ontwikkeling ten 
nadele van de verbruikers, 
/i\ 
- 7 -
c) het toepassen ten opzichte van handelspartners van ongelijke voorwaarden bij 
gelijkwaardige prestaties, hun daarmede nadeel berokkenend bij de mededinging, 
d) het feit dat het sluiten van overeenkomsten afhankelijk wordt gesteld van het 
aanvaarden door de handelspartners van bijkomende prestaties, welke naar hun 
aard of volgens het handelsgebruik geen verband houden met het onderwerp van 
deze overeenkomsten. 
Artikel 6 
1. Behoudens de afwijkingen waarin deze overeenkomst voorziet, zijn 
steunmaatregelen van Noorwegen of Zweden dan wel van de Lid-Staten van de EEG 
of in welke vorm ook met staatsmiddelen bekostigd, die de mededinging door 
begunstiging van bepaalde ondernemingen of van de produktie van bepaalde 
goederen vervalsen of dreigen te vervalsen, onverenigbaar met deze 
overeenkomst, voor zover deze steun het handelsverkeer tussen de 
overeenkomstsluitende partijen ongunstig beïnvloedt. 
2. Met deze overeenkomst zijn verenigbaar : 
a) steunmaatregelen van sociale aard aan individuele verbruikers op voorwaarde 
dat deze toegepast worden zonder onderscheid naar de oorsprong van de 
produkten; 
b) steunmaatregelen tot herstel van de schade veroorzaakt door natuurrampen of 
andere buitengewone gebeurtenissen. 
/tl* 
- 8 -
3. Als verenigbaar met deze overeenkomst kunnen worden beschouwd : 
a) steunmaatregelen ter bevordering van de economische ontwikkeling van 
streken waarin de levensstandaard abnormaal laag is of waar een ernstig 
gebrek aan werkgelegenheid heerst; 
b) steunmaatregelen om de verwiJzenliJking van een belangrijk project van 
gemeenschappelijk Europees belang te bevorderen of een ernstige verstoring 
in de economie van een overeenkomstsluitende partij op te heffen; 
c) steunmaatregelen om de ontwikkeling van bepaalde vormen van economishe 
bedrijvigheid of van bepaalde regionale economieën te vergemakkelijken, 
mits de voorwaarden waaronder het handelsverkeer plaatsvindt daardoor niet 
zodanig worden veranderd dat het gemeenschappelijk belang wordt geschaad. 
Artikel 7 
1. Op de naleving van het bepaalde in artikel 6 wordt toegezien : 
- met betrekking tot Noorwegen en Zweden door toepassing van leden 2 tot en 
met 6 en van de overeenkomstige nationale voorschriften en verordeningen van 
deze Staten; 
- met betrekking tot de EEG overeenkomstig de bepalingen van het Verdrag van 
Rome. 
JS 
- 9 -
2. Met betrekking tot de steunmaatregelen van Noorwegen en Zweden onderwerpt de 
Commissie, te zamen met Noorwegen en Zweden, de in die Staten bestaande 
steunregelingen aan een voortdurend onderzoek. Zij stelt die Staten de 
dienstige maatregelen voor, welke de geleidelijke ontwikkeling of de werking 
van deze overeenkomst vereist. 
3. Indien de Commissie, na de belanghebbenden te hebben aangemaand hun 
opmerkingen te maken, vaststelt dat een steunmaatregel door een van deze 
Staten of met staatsmiddelen bekostigd, volgens artikel 6 niet verenigbaar is 
met deze overeenkomst of dat van deze steunmaatregel misbruik wordt gemaakt, 
stelt zij de betrokken Staat daavan in kennis en verzoekt zij dat de betrokken 
steunmaatregel wordt opgeheven of gewijzigd binnen de door haar vast te 
stellen termi jn. 
4. De betrokken Staat neemt, tenzij hij de andere overeenkomstsluitende partijen 
ervan in kennis stelt dat hij met het gevraagde niet instemt, de nodige 
maatregelen en brengt de Commissie daarvan op de hoogte. 
5. Indien de betrokken Staat met de door de Commissie gevraagde maatregelen niet 
instemt, wordt de zaak binnen 21 dagen voor behandeling ingediend bij het 
Gemengd Comité, dat binnen 14 dagen na de datum van indiening bijeenkomt. 
/£ 
- 10 -
6. De Commissie wordt van elk voornemen tot invoering of wijziging van 
steunmaatregelen tijdig op de hoogte gebracht, om haar opmerkingen te kunnen 
maken. Indien zij meent dat zulk een voornemen volgens artikel 6 
onverenigbaar is met deze overeenkomst, vangt zij onverwijld de in lid 3 
bedoelde procedure aan. De betrokken Staat kan de voorgenomen maatregel niet 
tot uitvoering brengen voordat die procedure tot een definitief besluit heeft 
ge I e i d. 
HOOFDSTUK 3 
Artikel 8 
1. Noorwegen en Zweden zien erop toe dat de Commissie met het oog op de 
toepassing van de voorschriften van de artikelen 4 en 5 en van de bijlage de 
in de bijlage bedoelde informatie ontvangt. 
2. In de gevallen waarin de Commissie als bepaald in de bijlage bij deze 
Overeenkomst de informatie rechtstreeks bij de ondernemingen kan inwinnen, 
verstrekken Noorwegen en Zweden de Commissie op verzoek deze informatie en/of 
organiseren indien zij daarom worden verzocht op een bepaalde datum een 
rechtstreeks bezoek waarop de Commissie wordt uitgenodigd, met inachtneming 
van de ter zake in de nationale wetgeving vastgelegde procedurele waarborgen. 
•7 
- 11 -
Artikel 9 
1. Noorwegen en Zweden zien erop toe dat de artikelen 4, 5 en 6 en de bepalingen 
van de in de bijlage aangegeven verordeningen en richtlijnen op hun 
grondgebied worden toegepast en dat de naleving ervan met hetzelfde gevolg als 
in de EEG wordt verzekerd. 
2. De overeenkomstsluitende partijen zien erop toe dat de uit de artikelen 4, 5, 
6, 7 en uit bovengenoemde verordeningen en richtlijnen voortvloeiende rechten 
voor de nationale rechtbanken kunnen worden ingeroepen. 
Artikel 10 
Alle vraagstukken in verband met de geldigheid van de krachtens de artikelen 4, 
5, 6, 7 en de in de bijlage bij deze overeenkomst aangegeven verordeningen en 
richtlijnen door de Instellingen van de Gemeenschap genomen besluiten vallen 
onder de uitsluitende bevoegdheid van het Hof van Justitie van de Europese 
Gemeenschappen 
//. 
- 12 -
Artikel 11 
1. Wanneer Noorwegen en/of Zweden in een besluit worden verzocht op grond van de 
in de bijlage aangegeven verordeningen en richtlijnen maatregelen te nemen dan 
neemt de betrokken staat, tenzij hij de andere overeenkomstsluitende partijen 
ervan in kennis stelt dat hij met dit verzoek niet instemt, de nodige 
maatregelen en doet daarvan kennisgeving aan de Commissie. 
2. Indien de betrokken staat niet met het verzoek van de Commissie instemt, wordt 
de zaak binnen 21 dagen voor behandeling ingediend bij het in artikel 13 
bedoelde Gemengd Comité, dat binnen 14 dagen na de datum van indiening 
bi Jeenkomt. 
HOOFDSTUK 4 
Artikel 12 
1. De overeenkomst doet geen afbreuk aan het recht van iedere 
overeenkomstsluitende partij om, onder de voorwaarde dat het beginsel van non-
discriminatie en de bepalingen van dit artikel en van artikel 13, lid 2, 
worden nageleefd, haar binnenlandse wetgeving met betrekking tot een in het 
kader van deze overeenkomst getroffen regeling unilateraal te wijzigen. 
n 
- 13 -
2. Zodra een overeenkomstsluitende partij een wijziging van haar binnenlandse 
wetgeving heeft goedgekeurd, stelt zij de andere overeenkomstsluitende 
partijen via het in artikel 13 bedoelde Gemengd Comité uiterlijk acht dagen na 
de goedkeuring daarvan in kennis. Het Gemengd Comité houdt een 
gedachtenwisseling over de gevolgen van een dergelijke wijziging voor de goede 
werking van de overeenkomst. 
3. Het Gemengd Comité hecht zijn goedkeuring aan : 
- hetzij een besluit om de overeenkomst te herzien, ten einde daarin, zo nodig 
op basis van wederkerigheid de bedoelde wetswijzigingen op te nemen; 
- hetzij een besluit waarbij wordt vastgesteld dat bedoelde wetswijzigingen 
worden beschouwd als zijnde in overeenstemming met de overeenkomst; 
- hetzij andere maatregelen ter vrijwaring van de goede werking van de 
overeenkomst. 
Artikel 13 
1. Er wordt een Gemengd Comité ingesteld dat belast is met het beheer van de 
overeenkomst en dat toeziet op de juiste uitvoering daarvan. Te dien einde 
doet het Comité aanbevelingen en neemt het met eenparigheid van stemmen 
besluiten. De besluiten van het Gemengd Comité worden door de 
overeenkomstsluitende partijen in overeenstemming met hun eigen voorschriften 
uitgevoerd. 
lo 
- 14 -
2. Met het oog op de Juiste uitvoering van deze overeenkomst wisselen de 
overeenkomstsluitende partijen informatie uit en plegen zij, indien één hunner 
daarom verzoekt, overleg in het Gemengd Comité. 
3. Het Gemengd Comité stelt uiterlijk 21 dagen na de inwerkingtreding van deze 
overeenkomst zijn reglement van orde vast. 
4. Het Gemengd Comité bestaat uit een vertegenwoordiger van Noorwegen en Zweden 
enerzijds en van de EEG anderzijds. 
5. Noorwegen of Zweden en de EEG nemen beurtelings het voorzitterschap van het 
Gemengd Comité waar, volgens in zijn reglement van orde vast te leggen regels. 
6. Het Gemengd Comité komt ten minste eenmaal per Jaar op initiatief van zijn 
voorzitter bijeen om de algemene werking van de overeenkomst te bespreken, en 
telkens wanneer speciale omstandigheden daartoe aanleiding geven, op verzoek 
van een van de overeenkomstsluitende partijen. 
7. Het Gemengd Comité komt bovendien bijeen overeenkomstig de artikelen 1, 7, 11 
en 12. Indien geen overeenstemming wordt bereikt, dient het Gemengd Comité 
ter zake een besluit te nemen op een van zijn volgende vergaderingen die moet 
plaatsvinden binnen twee maanden na de datum waarop de kwestie aan het Comité 
is voorgelegd, overeenkomstig de in het reglement van orde omschreven 
voorwaarden. 
v 
- 15 -
8. Het Gemengd Comité kan om het even welke werkgroep oprichten om het in de 
uitvoering van zijn werkzaamheden bij te staan. 
Artikel 14 
1. Een besluit van het Gemengd Comité is bindend voor de overeenkomstsluitende 
part iJen. 
2. Indien één van de overeenkomstsluitende partijen van mening is dat een andere 
overeenkomstsluitende partij een besluit van het Gemengd Comité niet naar 
behoren ten uitvoer legt, mag zij verzoeken dat de kwestie door het Gemengd 
Comité wordt besproken. Indien het Gemengd Comité de kwestie niet kan 
oplossen binnen de twee maanden nadat het hierover is geraadpleegd, vervalt 
deze overeenkomst. 
3. Het besluit van het Gemengd Comité wordt bekendgemaakt in het Publikatieblad 
van de Europese Gemeenschappen, leder besluit bevat de datum van 
tenuitvoerlegging op het grondgebied van de drie overeenkomstsluitende 
partijen en alle andere eventueel voor de ondernemingen belangrijke 
informatie. De besluiten worden zo nodig door de overeenkomstsluitende 
partijen in overeenstemming met hun eigen procedures bekrachtigd of 
goedgekeurd. 
n 
- 16 -
4. De overeenkomstsluitende partijen stellen elkaar ervan in kennis dat deze 
formaliteit is vervuld. Heeft deze kennisgeving niet plaatsgehad binnen een 
periode van twaalf maanden nadat het Gemengd Comité een besluit heeft genomen, 
dan is I ld 5 mutatis mutandis van toepassing. 
5. Indien het Gemengd Comité niet binnen zes maanden na de datum waarop de 
kwestie aan het Comité is voorgelegd de besluiten op grond van de artikelen 1, 
lid 2, 7, lid 5, 11, lid 2, en 12, lid 3, neemt, houdt deze overeenkomst op 
van kracht te zijn. 
6. Met betrekking tot de in artikel 12 bedoelde wetgeving welke in de periode 
tussen de ondertekening en de inwerkingtreding van de overeenkomst is tot 
stand gekomen en waarvan de andere overeenkomstsluitende partijen in kennis 
zijn gesteld, wordt de in lid 5 genoemde datum beschouwd als de datum waarop 
die kennisgeving heeft plaatsgehad. Het Gemengd Comité kan niet vroeger dan 
twee maanden na de inwerkingtreding van de overeenkomst tot een besluit komen. 
HQQFPSTUK § 
Artikel 15 
De overeenkomstsluitende partijen plegen op verzoek van een van de partijen en in 
overeenstemming met de in de artikelen 16, 17 en 18 omschreven procedures overleg 
over : 
i? 
- 17 -
a) de vraagstukken op het gebied van het luchtvervoer die in internationale 
organisaties worden behandeld, 
b) de verschillende aspecten van de ontwikkelingen die zich op het gebied van het 
luchtvervoer in de betrekkingen tussen de overeenkomstsluitende partijen en 
derde landen hebben voorgedaan alsmede over de werking van de belangrijke 
onderdelen van de op dit gebied gesloten bilaterale en multilaterale 
overeenkomsten. 
Het overleg vindt plaats binnen een maand na het verzoek of zo spoedig mogelijk 
in dringende gevallen. 
Artikel 16 
1. Het in artikel 15, sub a), bedoelde overleg heeft vooral tot doel : 
a) gezamenlijk na te gaan of de aan de orde zijnde vraagstukken problemen van 
gemeenschappelijk belang doen rijzen, en 
b) naargelang van de aard van deze problemen : 
- gezamenlijk te overwegen of het optreden van de overeenkomstsluitende 
partijen in de betrokken internationale organisaties dient te worden 
gecoördineerd, of 
- gezamenlijk alle andere dienstige maatregelen te overwegen. 
2. De overeenkomstsluitende partijen wisselen zo spoedig mogelijk alle informatie 
uit welke voor de in lid 1 omschreven doeleinden belangrijk zijn. 
U 
- 18 -
Artikel 17 
1. Het in artikel 15, sub b), bedoelde overleg heeft hoofdzakelijk tot doel de 
desbetreffende vraagstukken te onderzoeken en alle in dit verband dienstige 
maatregelen te overwegen. 
2. Met het oog op het in lid 1 bedoelde overleg stelt iedere 
overeenkomstsluitende partij de andere overeenkomstsluitende partijen in 
kennis van de ontwikkelingen welke zich op luchtvervoergebied en met 
betrekking tot de werking van de op dat gebied gesloten bilaterale of 
multilaterale overeenkomsten hebben voorgedaan, indien zij van oordeel is dat 
zulks kan bijdragen tot het aanwijzen van problemen van gemeenschappelijk 
belang. 
Artikel 18 
1. Het overleg waarin de artikelen 15, 16 en 17 voorzien, heeft plaats in het 
kader van het Gemengd Comité. 
2. De informatie en het overleg waarin de artikelen 15, 16 en 17 voorzien, vallen 
onder het beroepsgeheim. 
Is" 
- 19 -
Artikel 19 
1. Deze overeenkomst blijft van kracht zolang zij niet door een van de 
overeenkomstsluitende partijen wordt opgezegd. 
2. ledere overeenkomstsluitende partij kan de overeenkomst middels kennisgeving 
aan de andere overeenkomstsluitende partijen opzeggen. De overeenkomst houdt 
op van kracht te zijn een Jaar na de datum van kennisgeving. 
3. Deze overeenkomst houdt op van kracht te zijn op de dag dat de overeenkomst 
tussen de EEG en de EVA-landen over de Europese Economische Ruimte in werking 
treedt. 
Artikel 20 
Deze overeenkomst wordt herzien op verzoek van een van de overeenkomstsluitende 
partijen en in ieder geval een jaar na de inwerkingtreding ervan. 
26 
- 20 -
Artikel 21 
Noorwegen en Zweden brengen hun wettelijke en bestuursrechtelijke bepalingen in 
overeenstemming met deze overeenkomst vóór het in werking treden van de 
overeenkomst. 
Artikel 22 
Deze overeenkomst komt in de plaats van de op haar toepassingsgebied betrekking 
hebbende bepalingen van de tussen Noorwegen en/of Zweden enerzijds en de Lid­
staten van de Gemeenschap anderzijds van kracht zijnde bilaterale regelingen. 
Artikel 23 
1. Deze overeenkomst is onderworpen aan goedkeuring of bekrachtiging 
overeenkomstig de procedures van de overeenkomstsluitende partijen die elkaar 
kennis geven van de voltooiing van de daartoe vereiste procedures. 
2. Deze overeenkomst treedt in werking op de dag waarop de laatste akte van 
bekrachtiging wordt nedergelegd. 
7^> 
- 21 
3. Deze overeenkomst en de akten van bekrachtiging worden nedergeiegd in het 
archief van het secretariaat van de Raad van de Europese Gemeenschappen, dat 
een voor eensluidend gewaarmerkt afschrift doet toekomen aan iedere 
overeenkomstsluitende partij. 
Artikel 24 
Deze overeenkomst is opgesteld in alle officiële talen (Deens, Nederlands, 
Engels, Frans, Duits, Grieks, Italiaans, Portugees, Spaans) van de Gemeenschap 
evenals in de Noorse en de Zweedse taal, zijnde alle teksten gelijkelijk 
authent iek. 
VS 
- 22 -
BIJLAGE 
Voor de uitvoering van deze overeenkomst worden Noorwegen en Zweden beschouwd als 
vallende onder de termen "Lid-Staten" en "Gemeenschap" in de volgende EEG-
richtlijnen en -verordeningen. 
1. 90/2343/EEG 
Verordening van de Raad van 24 juli 1990 betreffende de toegang van 
luchtvaartmaatschappijen tot geregelde intracommunautaire luchtdiensten en de 
verdeling van de passagierscapaciteit tussen luchtvaartmaatschappijen op 
geregelde luchtdiensten tussen Lid-Staten 
Artikelen 1, 2, 3, lid 1, 4 tot en met 10, 11 met uitzondering van lid 2, 12 
tot en met 14, 17 
2. 90/2342/EEG 
Verordening van de Raad van 24 juli 1990 betreffende de tarieven voor 
geregelde luchtdiensten 
Artikelen 1 tot en met 11, 14 
l? 
- 23 -
3. 91/294/EEG 
Verordening van de Raad van 4 februari 1991 inzake het onderhouden van 
luchtvrachtdiensten tussen Lid-Staten 
Artikelen 1, 2, 3, lid 1, 4 tot en met 11 
4. 62/17/EEG 
Verordening van de Raad van 6 februari 1962 over de toepassing van de 
artikelen 85 en 86 van het Verdrag, als gewijzigd bij Verordening 59, 
Verordening 118/63/EEG en Verordening 2822/71/EEG 
Artikelen 1 tot en met 9, 10, leden 1 en 2, 11 tot en met 14, 15 met 
uitzondering van lid 3, 16, leden 1 en 2, 17 tot en met 24 
Alle verwijzingen naar de artikelen 85 of 86 in deze verordening dienen te 
worden verstaan als verwijzingen naar respectievelijk de artikelen 4 of 5 van 
deze overeenkomst 
5. 87/3975/EEG 
Verordening van de Raad van 14 december 1987 tot vaststelling van de wijze van 
toepassing van de mededingingsregels op ondernemingen in de sector 
luchtvervoer 
Artikelen 1 tot en met 7, 8, leden 1 en 2, 9, 10, 11, 12 met uitzondering van 
lid 3, 13 met uitzondering van lid 3, 14 tot en met 20 
Alle verwijzingen naar de artikelen 85 of 86 in deze verordening dienen te 
worden verstaan als verwijzingen naar respectievelijk de artikelen 4 of 5 van 
deze overeenkomst 
> 
- 24 
6. 87/3976/EEG 
Verordening van de Raad van 14 december 1987 betreffende de toepassing van 
artikel 85, lid 3, van het Verdrag op bepaalde groepen overeenkomsten en 
onderling afgestemde feitelijke gedragingen in de sector van het luchtvervoer 
Artikelen 1 tot en met 5, 7, 9 
Alle verwijzingen naar de artikelen 85 of 86 in deze verordening dienen te 
worden verstaan als verwijzingen naar respectievelijk de artikelen 4 of 5 van 
deze overeenkomst 
7. 90/2344/EEG 
Verordening van de Raad van 24 juli 1990 tot wijziging van Verordening (EEG) 
nr. 3976/87 betreffende de toepassing van artikel 85, lid 3, van het Verdrag 
op bepaalde groepen overeenkomsten en onderling afgestemde feitelijke 
gedragingen in de sector luchtvervoer 
Artikelen 1, 2 
Alle verwijzingen naar de artikelen 85 of 86 in deze verordening dienen te 
worden verstaan als verwijzingen naar respectievelijk de artikelen 4 of 5 van 
deze overeenkomst 
v 
25 -
8. 91/82/EEG 
Verordening van de Commissie van 5 december 1990 betreffende de toepassing van 
artikel 85, lid 3, van het Verdrag op bepaalde groepen overeenkomsten, 
besluiten en onderling afgestemde feitelijke gedragingen, met betrekking tot 
gronddiensten op luchthavens 
Artikelen 1 tot en met 5 
Alle verwijzingen naar de artikelen 85 of 86 in deze verordening dienen te 
worden verstaan als verwijzingen naar respectievelijk de artikelen 4 of 5 van 
deze overeenkomst 
9. 91/83/EEG 
Verordening van de Commissie van 5 december 1990 betreffende de toepassing van 
artikel 85, lid 3, van het Verdrag op bepaalde groepen overeenkomsten tussen 
ondernemingen met betrekking tot geautomatiseerde boekingssystemen voor 
luchtvervoerdiensten 
Artikelen 1 tot en met 13 
Alle verwijzingen naar de artikelen 85 of 86 in deze verordening dienen te 
worden verstaan ais verwijzingen naar respectievelijk de artikelen 4 of 5 van 
deze overeenkomst 
}z 
r - 26 -
10. 91/84/EEG 
Verordening van de Commissie van 5 december 1990 betreffende de toepassing 
van artikel 85, lid 3, van het Verdrag op bepaalde groepen overeenkomsten, 
besluiten en onderling afgestemde feitelijke gedragingen die betrekking 
hebben op de gezamenlijke planning en coördinatie van de capaciteit, op het 
overleg over passagiers- en vrachtvervoertarieven bij geregelde luchtdiensten 
en op de toekenning van landings- en starttijden op luchthavens 
Artikelen 1 tot en met 6 
Alle verwijzingen naar de artikelen 85 of 86 in deze verordening dienen te 
worden verstaan als verwijzingen naar respectievelijk de artikelen 4 of 5 van 
deze overeenkomst 
11. 91/295/EEG 
Verordening van de Raad van 4 februari 1991 tot vaststelling van 
gemeenschappelijke regels voor compensatie bij instapweigering in het 
geregeld luchtvervoer 
Artikelen 1 tot en met 10 
12. 89/2299/EEG 
Verordening van de Raad van 24 juli 1989 betreffende gedragsregels voor 
geautomat i seerde boek i ngssystemen 
Artikelen 1 tot en met 22 
31 
- 27 -
13. 80/1266/EEG 
Richtlijn van de Raad van 16 december 1980 inzake de toekomstige samenwerking 
en onderlinge bijstand van de Lid-Staten op het gebied van het onderzoek naar 
de oorzaken van luchtvaartongevallen 
Artikelen 1 en 2 
14. 80/51/EEG 
Richtlijn van de Raad van 20 december 1979 inzake de beperking van 
geluidshinder door subsonische luchtvaartui gen, als gewijzigd bij 
Richtlijn 83/206/EEG van de Raad van 21 april 1983 
Artikelen 1 tot en met 8 
15. 89/629/EEG 
Richtlijn van de Raad van 4 december 1989 betreffende de beperking van de 
geluidsemissie van civiele subsonische straalvliegtuigen 
Artikelen 1 tot en met 7 
XL. 
- 28 
16. 90/314/EEG 
Richtlijn van de Raad betreffende pakketreizen, met inbegrip van 
vakantiepakketten en rondreispakketten 
Artikelen 1 tot en met 9 
17. 89/4064/EEG 
Verordening van de Raad van 21 december 1989 betreffende de controle op 
concentraties van ondernemingen 
Artikelen 1 tot en met 8, 9, leden 1 tot en met 8, 10 tot en met 18, 19, 
leden 1 en 2, 20 tot en met 23, 25 
Alle verwijzingen naar de artikelen 85 of 86 in deze verordening dienen te 
worden verstaan als verwijzingen naar respectievelijk de artikelen 4 of 5 van 
deze overeenkomst 
18. 80/723/EEG 
Richtlijn van de Commissie van 25 juni 1980 betreffende de doorzichtigheid in 
de financiële betrekkingen tussen Lid-Staten en openbare bedrijven, als 
gewijzigd bij Richtlijn 85/413/EEG van de Commissie van 24 juii 1985 
Artikelen 1 tot en met 8 
3«-
- 29 -
19. 90/2367/EEG 
Verordening van de Commissie van 25 juli 1990 betreffende de aanmeldingen, de 
termijnen en het horen van betrokkenen en derden, overeenkomstig 
Verordening (EEG) nr. 4064/89 van de Raad. 
Artikelen 1 tot en met 20 
20. 88/4261/EEG 
Verordening van de Commissie van 16 december 1988 betreffende de klachten en 
verzoeken en het horen van belanghebbenden en derden, zoals bedoeld in 
Verordening (EEG) nr. 3975/87 van de Raad. 
Artikelen 1 tot en met 15 
ie 
- 30 -
PROTOCOL 1 
DE OVEREENKOMSTSLUITENDE PARTIJEN 
Overwegende dat de overeenkomst voorziet in de opneming van toekomstige wetgeving 
op het gebied van de burgerluchtvaart; 
Overwegende dat de EEG reeds nieuwe wetgeving op een aantal gebieden heeft 
aangekondigd; 
Overwegende dat die nieuwe voorschriften in de toekomst niet tot moeilijkheden 
mogen I e i den, 
Zijn overeengekomen dat met name maatregelen op het gebied van : 
- het overleg tussen luchthavens en gebruikers 
- de wederzijdse erkenning van bewijzen van bevoegdheid en harmonisatie 
- het toekennen van slots 
- het verlenen van vergunningen aan luchtvaartmaatschappijen en de toewijzing 
van routerechten 
- de gemeenschappelijke specificaties voor ATC-uitrust ing 
- cabotage 
- de belasting over de toegevoegde waarde 
- de afschaffing van belastingvrije verkoop tussen de Overeenkomstsluitende 
Part i Jen 
- de betrekkingen met derde landen 
- ongeoorloofde handelspraktijken 
op grond van artikel 12 voor opneming in de Overeenkomst in aanmerking moeten 
worden genomen. 
Vf 
- 31 -
PROTOCOL 2 
DE OVEREENKOMSTSLUITENDE PARTIJEN 
Overwegende dat de overeenkomst voor alle overeenkomstsluitende partijen op 
dezelfde wijze ten uitvoer moet worden gelegd; 
Overwegende dat de Raad en de Commissie van de EEG reeds aanwijzingen hebben 
geformuleerd die van belang zijn voor de tenuitvoerlegging van bepaalde 
art ikei en, 
Hebben overeenstemming bereikt omtrent het volgende : 
1. Voor de toepassing van de aanpassingsbepalingen van artikel 3, lid 5, van de 
sub 2 van de bijlage genoemde verordening met betrekking tot de tarieven voor 
ongeregelde luchtdiensten geldt dat het op de markt aanwezige produkt qua 
kwaliteit en voorwaarden gelijkwaardig moet zijn. Belangrijk voor de 
beoordeling daarvan is de vraag of het produkt bijkomende diensten zoals 
logies omvat of niet, en of de ongeregelde dienst als wettelijk produkt op de 
markt is met een regelmaat in overeenstemming met de definitie van artikel 2, 
sub b), iii), 2); voorts dient de Commissie de aanpassing van de tarieven 
misschien te beoordelen met inachtneming van de voorschriften inzake 
oneerlijke handelspraktijken. 
$f 
- 32 -
De Lid-Staten welke op grond van iid 3 van artikel 10 van de sub 1 van de 
bijlage genoemde verordening speciale voorwaarden genieten, staan op straffe 
van verlies van die speciale voorwaarden ten aanzien van de betrokken 
luchthavens geen nieuwe rechten toe onder voorwaarden welke tot gevolg hebben 
dat hun communautaire partners ten opzichte van maatschappijen van derde 
landen worden benadeeld. 
Wanneer artikel 12, lid 2, van de sub 1 van de bijlage genoemde verordening 
wordt ingeroepen, onderzoekt de Commissie naast de bezettingsgraad ook de op 
het gebied van de verkoop geleverde inspanningen en de produkten van de 
luchtvaartmaatschappijen van de Lid-Staat met het kleinere marktaandeel en 
gaat zij na of normaliter een groter marktaandeel mag worden verwacht. Indien 
dat het geval is, onderzoekt de Commissie verder of een vermindering van de 
mogelijkheden van de betrokken luchtvaartmaatschappijen om op de markt te 
concurreren vooral moet worden toegeschreven aan moeilijkheden in verband met 
congestie op de luchthavens, aan de structuur van de markt en/of aan de 
directe invloed van de grote omvang van het niet-geregeld luchtverkeer. 
De Commissie gaat voor het nemen van een besluit tot verlaging van de 
7,5 percentpunten uit van de volgende verhoudingen : 
Marktaandeel Verminderd groeipercentage 
tussen 30 en 25 % 5 
minder dan 25 % 4 
3? 
- 33 
PROTOCOL 3 
DE OVEREENKOMSTSLUITENDE PARTIJEN 
- bevestigen de noodzaak van een voortzetting en intensivering van de 
werkzaamheden in het kader van Eurocontrol om tot een oplossing te komen voor 
de problemen in verband met de congestie van het luchtverkeer in Europa; 
- nemen er akte van dat toetreding van alle Lid-Staten tot het Verdrag inzake 
Eurocontrol ernstig dient te worden onderzocht; 
- nodigen de Lid-Staten uit samen te werken om te bewerkstelligen dat een groter 
deel van het luchtruim voor de burgerluchtvaart wordt gereserveerd en om dit 
luchtruim soepeler en rationeler te gebruiken; 
- stellen het op prijs dat in de daarvoor geschikte fora inspanningen worden 
geleverd om vooruitgang te boeken bij het vaststellen van compatibele, 
technische en functionele specificaties voor luchtvaartcontrolesystemen en 
-apparatuur. 
4 •7p 
ISSN 0254-1513 
COM (91) 299 def. 
DOCUMENTEN 
NL il 07 
Catalogusnummer : CB-CO-91-378-NL-C 
ISBN 92-77-75491-5 
Bureau voor officiële publikaües der Europese Gemeenschappen 
L-2985 Luxemburg