Naar een succesvolle uitbreiding - Strategiedocument en Verslag van de Commissie over de vorderingen van de kandidaat-lidstaten op de weg naar toetreding [SEC (2001) 1744 à 1756]

I. Algemene context

1. Inleiding

2. Publieke opinie en uitbreiding

3. Het uitbreidingsproces en de buurlanden

a) Westelijke Balkan

b) EVA-landen

c) Nieuwe Onafhankelijke Staten

d) Middellandse-Zeegebied

II. Vorderingen van de kandidaat-lidstaten bij het voldoen aan de toetredingsvoorwaarden

1. Politieke criteria

a) Algemene ontwikkelingen

b) Conclusies

2. Economische criteria

a) Algemene ontwikkelingen

b) Conclusies

3. Andere verplichtingen van het lidmaatschap

a) Overname, uitvoering en handhaving van het acquis

b) Overzicht per sector en conclusies

c) De EMU en de euro

III. Naar een succesvolle uitbreiding

1. Het draaiboek: de nog af te handelen hoofdstukken

a) Financieel kader en daarmee verband houdende hoofdstukken

b) Andere hoofdstukken

2. Actieplan voor administratieve en gerechtelijke capaciteit

a) Intensivering van de maatregelen voor institutionele versterking

b) Beter toezicht

c) Administratieve capaciteit na de toetreding

3. De pretoetredingsstrategie voor Turkije - naar een nieuwe fase

4. De volgende stappen

a) Voldoen aan de toetredingscriteria

b) De eerste toetredingen

c) Andere kandidaat-lidstaten waarmee wordt onderhandeld - naar een bijgewerkte routebeschrijving

IV. Conclusies

Bijlagen

Bijlage 1: Conclusies van de periodieke verslagen

Bulgarije

Cyprus

Tsjechische Republiek

Estland

Hongarije

Letland

Litouwen

Malta

Polen

Roemenië

Slowakije

Slovenië

Turkije

Bijlage 2: Belangrijkste statistische indicatoren van de kandidaat-lidstaten (2000)

Bijlage 3: De pretoetredingsstrategie

Bijlage 4: Per 30 september 2001 door de kandidaat-lidstaten geratificeerde mensenrechtenverdragen

Bijlage 5: Twinningprojecten in 1998-2001

Bijlage 6: Stand van de onderhandelingen per 26 oktober 2001

I. Algemene context

1. Inleiding

Al ruim vijftig jaar draagt de Europese Unie ertoe bij dat er een einde komt aan conflicten uit het verleden en vrede, veiligheid, gerechtigheid en welzijn in heel Europa worden versterkt. Sinds de kandidaat-lidstaten de uitnodiging kregen lid te worden van de Europese Unie, draagt het uitbreidingsproces doorslaggevend bij tot de totstandbrenging van politieke stabiliteit, economische vooruitgang en sociale rechtvaardigheid. Stabiele instellingen, regeringswissels op basis van vrije en democratische verkiezingen, een betere bescherming van de mensenrechten, waaronder de rechten van minderheden, en markteconomische beginselen zijn inmiddels vrij gewoon. Het uitbreidingsproces maakt van Europa een veiliger oord voor haar burgers en draagt bij tot conflictpreventie en -beheersing in de rest van de wereld.

De uitbreiding levert niet alleen voordelen op voor de huidige en nieuwe lidstaten, maar ook voor buurlanden waarmee de Europese Unie nauwe banden onderhoudt. Er mogen op ons continent geen nieuwe scheidslijnen worden getrokken. Iedere nieuwe lidstaat wordt met zijn eigen politieke, economische, culturele, historische en geografische identiteit lid van de EU, en dat is een verrijking voor Europa als geheel.

Een sterk en verenigd Europa is belangrijker dan ooit, met name tegen de achtergrond van de terroristische aanslagen van 11 september en de daaropvolgende gebeurtenissen. De kandidaten voor het lidmaatschap van de Europese Unie betuigden hun instemming met de EU-veroordeling van terrorisme en sloten zich onmiddellijk en volledig aan bij de conclusies en het actieplan van de buitengewone Europese Raad van 21 september 2001.

De Commissie herinnert eraan dat zij vastbesloten is van de uitbreiding een succes te maken. Dit is bevorderlijk voor de veiligheid en stabiliteit in Europa, maar ook in aan de EU grenzende regio's en verder weg. 2002 wordt een cruciaal jaar voor de succesvolle voltooiing van de lopende toetredingsonderhandelingen en voor de voorbereidingen van de kandidaat-lidstaten op het lidmaatschap.

In de periodieke verslagen van dit jaar en de voorstellen voor herziene toetredingspartnerschappen worden de terreinen genoemd waarop verdere inspanningen het meest noodzakelijk zijn. Samen met de routebeschrijving die de Commissie vorig jaar november heeft opgesteld en die op de daaropvolgende bijeenkomsten van de Europese Raad is goedgekeurd, vormen deze een leidraad voor de succesvolle afronding van het toetredingsproces met de betrokken landen. De Commissie zal in de periodieke verslagen van komend jaar beoordelen of een kandidaat-lidstaat ver genoeg is om de rechten en verplichtingen van het lidmaatschap op zich te nemen. Als de inspanningen worden volgehouden, moet het mogelijk zijn de toetredingsonderhandelingen vóór eind 2002 af te sluiten met de landen die voldoen aan de toetredingscriteria. Op deze basis zouden deze landen klaar zijn om in 2004 lid te worden van de EU, overeenkomstig de doelstelling van het Europees Parlement en de Europese Raad.

De beginselen voor dit proces blijven ongewijzigd. Op de Europese Raad van Berlijn is een duidelijk raamwerk gecreëerd voor de financiële aspecten van de uitbreiding. Dit raamwerk vormt een toereikende basis voor de toetreding van maximaal tien landen in 2004. Op de Europese Raad van Nice is overeenstemming bereikt over een kader voor de institutionele hervormingen die noodzakelijk zijn in verband met de uitbreiding. De onderhandelingen worden gevoerd op basis van het bestaande acquis, onder toepassing van de beginselen van eigen merites en het inlopen van achterstand, en worden afgesloten met de kandidaat-lidstaten die voldoen aan de criteria voor het lidmaatschap. Dit zijn de noodzakelijke en toereikende voorwaarden die aan het begin van dit proces zijn vastgesteld voor de voltooiing van de eerste toetredingen. Discussies binnen de Europese Unie over de hervorming van het beleid of de instellingen moeten duidelijk worden gescheiden van de toetredingsonderhandelingen en mogen deze niet hinderen of vertragen.

Het tempo van de onderhandelingen met elke kandidaat weerspiegelt, eerst en vooral, het tempo van de eigen voorbereidingen van die kandidaat op de toetreding. De toepassing van het beginsel van differentiatie op basis van de eigen merites van elke kandidaat-lidstaat samen met een gedecideerd continueren van de voorbereidingen op het lidmaatschap, gesteund door de EU-pretoetredingsinstrumenten, betekent ook dat kandidaat-lidstaten waarmee de onderhandelingen later begonnen zijn, hun achterstand op een bepaald moment kunnen inhalen. De huidige uitbreidingsstrategie vormt een goede grondslag voor de tijdige voltooiing van de onderhandelingen met de kandidaat-lidstaten die ver genoeg gevorderd zijn met hun voorbereidingen.

De voorwaarden voor het lidmaatschap, zoals die uiteen zijn gezet door de Europese Raad van Kopenhagen in 1993 en verder werden uitgewerkt op de daaropvolgende bijeenkomsten van de Europese Raad, vormen de maatstaf voor de beoordeling van de vorderingen van de kandidaat-lidstaten. Deze voorwaarden gelden nog steeds en er is geen sprake van dat zij worden aangepast. In dit stadium van het uitbreidingsproces moet de aandacht echter zowel worden gericht op het vermogen van de kandidaat-lidstaten om het acquis te implementeren en te handhaven, als op de omzetting ervan in wetgeving. Om deze reden wordt nu bijzondere aandacht geschonken aan de bestuurlijke en justitiële capaciteit van de kandidaat-lidstaten. Via een actieplan wil de Commissie meer steun verlenen voor institutionele opbouw en nauw toezicht uitoefenen op het nakomen van verplichtingen die de kandidaat-lidstaten tijdens de onderhandelingen op zich nemen en de verwezenlijking van de in de toetredingspartnerschappen genoemde prioriteiten.

De Europese Unie blijft volledige steun verlenen voor de voorbereidingen op het lidmaatschap van kandidaat-lidstaten die de onderhandelingen niet binnen de hierboven genoemde termijn kunnen afsluiten. De onderhandelingen met deze kandidaat-lidstaten worden voortgezet op basis van de beginselen die het toetredingsproces al sedert het begin leiden. In 2002 zal de Commissie in haar strategiedocument over de uitbreiding een bijgewerkte versie opnemen van de routebeschrijving en, voor zover nodig, een herziene pretoetredingsstrategie voor deze kandidaat-lidstaten, rekening houdende met hun vorderingen komend jaar en de conclusies van de Europese Raad van Göteborg.

Om de voorbereidingen op de uitbreiding te intensiveren worden de kandidaat-lidstaten steeds nauwer betrokken bij EU-programma's en -activiteiten. Bij de opstelling van de economische pretoetredingsprogramma's is rekening gehouden met de vereisten voor de economische en monetaire unie. Verder worden nationale werkgelegenheidsstrategieën ontwikkeld. In de conclusies van de Europese Raad van Göteborg worden de kandidaat-lidstaten uitgenodigd de economische, sociale en milieudoelstellingen van de Unie om te zetten in hun nationale beleid. De kandidaat-lidstaten moeten zo veel mogelijk worden betrokken bij het proces van Lissabon, dat gericht is op de strategische doelstelling van de Unie om een duurzaam, sterk concurrerend, op kennis gebaseerd economisch bestel te ontwikkelen.

Samenwerking op het gebied van justitie en binnenlandse zaken wordt steeds belangrijker, zowel voor de bestrijding van terrorisme en georganiseerde criminaliteit, als met het oog op de discussies op langere termijn over de mogelijke totstandkoming van gezamenlijke regelingen voor grenscontrole. Het Schengen-systeem zal voor alle nieuwe lidstaten gelden. Volledige deelname eraan zal worden gebaseerd op een tweeledig proces. De nieuwe lidstaten moeten bij toetreding eerst zorgen voor een goede controle van de buitengrenzen. De opheffing van de controles aan de binnengrenzen met de huidige lidstaten volgt pas in een later stadium, na goedkeuring van een desbetreffend afzonderlijk besluit van de Raad.

Toetreden tot de Europese Unie kan niet worden gelijkgeschakeld met toetreden tot de euro. Deelname aan de muntunie maakt deel uit van het acquis, maar de kandidaat-lidstaten moeten eerst nog voldoen aan de convergentiecriteria voor deelname aan de euro. Hierover wordt later, na de toetreding, een besluit genomen, nadat is vastgesteld dat sprake is van een hoge graad van duurzame convergentie, zoals ook het geval was voor de eerste deelnemers aan de eurozone. De eerste prioriteit voor iedere kandidaat-lidstaat is nu echter het voldoen aan de economische criteria van Kopenhagen.

De kandidaat-lidstaten worden steeds meer betrokken bij de discussie over de toekomst van Europa, met inbegrip van de Conventie, die de weg moet bereiden voor de volgende Intergouvernementele Conferentie. Het werk van de Conventie en de IGC is van kapitaal belang voor de toekomst van Europa; het vormt echter geenszins een nieuwe voorwaarde voor de uitbreiding.

Naarmate het debat over de toekomst van Europa vordert en de uitbreidingsdatum dichterbij komt, zullen de burgers van de huidige en toekomstige lidstaten meer inzicht willen verwerven in de mogelijke gevolgen van die uitbreiding. De Commissie is, samen met het Europees Parlement, bereid in deze vraag te voorzien en de inspanningen van politieke leiders in de betrokken landen te steunen bij het verduidelijken van bepaalde vraagstukken aan het publiek.

Het zou voor Europa als geheel, en voor de wereld in het algemeen, buitengewoon inspirerend zijn als Cyprus ongedeeld lid zou worden van de Europese Unie, op basis van een regeling waarbij met de belangen van de respectieve partijen gelijkelijk rekening wordt gehouden. Betreurenswaardig is dat de Turks-Cyprische leiders momenteel niet betrokken zijn bij de inspanningen om deze kwestie onder auspiciën van de Verenigde Naties op te lossen. Alle betrokken partijen moeten ten volle gebruik maken van de geboden mogelijkheden om een oplossing te bereiken alvorens de toetredingsonderhandelingen worden afgerond. Wordt echter geen oplossing bereikt vóór afsluiting van de onderhandelingen, dan neemt de Raad, zonder dat dit een voorwaarde is, overeenkomstig de conclusies van de Europese Raad van Helsinki, een besluit over toetreding.

De Europese Raad van Helsinki concludeerde dat Turkije een kandidaat-lidstaat is waarvan het verzoek om lidmaatschap zal worden beoordeeld op basis van dezelfde criteria als de andere kandidaat-lidstaten. De pretoetredingsstrategie, waarop in de conclusies van die Raad wordt aangedrongen, is inmiddels goed gevorderd. De Commissie neemt met instemming kennis van de politieke en economische hervormingen waartoe reeds de aanzet is gegeven. Turkije moet erop toezien dat deze hervormingen doel treffen, met name wat de bescherming van de mensenrechten betreft, en een actieve bijdrage leveren aan de oplossing van de kwestie-Cyprus en de geschillen die zijn gerezen in verband met het gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid.

De komende uitbreiding van de Europese Unie wordt grondig voorbereid door middel van de in dit document toegelichte strategie. Deze berust op duidelijke beginselen, die door de opeenvolgende bijeenkomsten van de Europese Raad zijn genoemd, en op een transparante en objectieve methode, die door de Commissie in Agenda 2000 is toegelicht en ieder jaar in de periodieke verslagen wordt toegepast. Dit document, en de daarmee gepaard gaande verslagen, bieden een analyse van de stand van zaken in het kader van het uitbreidingsproces aan het eind van 2001, en wijzen de weg om ervoor te zorgen dat de volgende en beslissende fase van het uitbreidingsproces succesvol verloopt.

2. Publieke opinie en uitbreiding

Bij de voorbereiding van de huidige uitbreidingsronde moeten de politieke en economische leiders in de Europese Unie met het publiek een dialoog aangaan over de uitbreiding en een bijdrage leveren aan de discussie over de Unie in de kandidaat-lidstaten.

Opiniepeilingen en de Eurobarometer geven te zien dat de voorlichting over de gevolgen van de uitbreiding en het inzicht daarin in de huidige Unie moeten worden verbeterd. In de kandidaat-lidstaten is de steun van het publiek voor de toetreding over het algemeen groot, al varieert deze steun ook wel door toedoen van verschillende factoren, bijvoorbeeld door ontwikkelingen in de toetredingsonderhandelingen.

In mei 2000 is de Commissie een communicatiestrategie begonnen om meer informatie beschikbaar te stellen over het uitbreidingsproces. Wil deze opzet slagen, dan moeten Europese instellingen, maar ook gekozen vertegenwoordigers, politieke leiders, regeringen, economische en sociale partners en de civiele samenleving in het algemeen bij de dialoog worden betrokken.

De Commissie ontwikkelt haar communicatiestrategie op een gedecentraliseerde basis, rekening houdende met de bijzondere behoeften en voorwaarden van de lidstaten en de kandidaat-lidstaten. De vertegenwoordigingen van de Commissie in de vijftien lidstaten, en haar delegaties in de dertien kandidaat-lidstaten, dragen de verantwoordelijkheid voor de opstelling van programma's die op hun behoeften zijn afgestemd. Op regionaal niveau wordt prioriteit verleend aan regio's van de Unie in haar huidige vorm die aan de kandidaat-lidstaten grenzen. Bij de ontwikkeling van de strategie werkt de Commissie nauw samen met de bureaus van het Europees Parlement.

De Commissie zal de Raad en het Parlement op de hoogte stellen van de resultaten.

3. Het uitbreidingsproces en de buurlanden

Wanneer de EU uitbreidt, krijgt zij nieuwe buurlanden en haar betrekkingen met deze buurlanden krijgen dan ook een ander karakter, waarin de nieuwe situatie tot uitdrukking komt. De EU heeft specifiek beleid ontwikkeld voor elke aan haar grondgebied grenzende regio: zo is er het Stabilisatie- en Associatieproces voor de westelijke Balkan, het proces van Barcelona voor het Middellandse-Zeegebied en het kader voor Partnerschap en Samenwerking met Rusland, Oekraïne en andere Nieuwe Onafhankelijke Staten (NOS). Dit vormt een aanvulling op de nauwe en geïntegreerde betrekkingen die zijn ontwikkeld met de landen die deel uitmaken van de Europese Vrijhandelsassociatie en de Europese Economische Ruimte.

Dit beleid is gericht op de totstandkoming van een vrijhandelszone die de EU en haar buurlanden omvat en waarin democratie en eerbiediging van de mensenrechten en de rechtsstaat overheersen.

Naarmate de EU uitbreidt, nemen ook de gezamenlijke belangen van de EU en haar nieuwe buurlanden toe. Dit creëert nieuwe mogelijkheden, en vormt een stimulans voor groei en investeringen. Uitbreiding betekent uiteindelijk dat er een interne markt ontstaat van ruim 500 miljoen consumenten. Het is in het gemeenschappelijk belang van de EU en haar nieuwe buurlanden dat zij samen blijven werken aan de consolidering van de economische hervormingen en de versterking van het bedrijfsleven door een transparant regelgevingsklimaat tot stand te brengen. Geleidelijke aanpassing aan de regels van de interne markt en het regelgevingskader van de EU vergemakkelijkt de handel en trekt investeringen aan in regio's die aan de EU grenzen. Dit brengt voordelen met zich voor bedrijven in alle betrokken landen.

De uitbreiding brengt echter ook een aantal nieuwe uitdagingen met zich. Er zal behoefte zijn aan meer samenwerking tussen de EU en haar buurlanden voor onderwerpen als justitie en binnenlandse zaken. De EU zal waarschijnlijk meer migranten aantrekken uit de buurlanden en met deze landen moeten gaan nadenken over strategieën om de legale migratie beter te plannen en illegale migratie en mensenhandel te bestrijden. Het beheer van de grenzen wordt nog belangrijker, aangezien nauw zal moeten worden samengewerkt op gebieden variërend van douane- en veterinaire/fytosanitaire controles tot bestrijding van georganiseerde criminaliteit en drugshandel.

De Unie in uitgebreide vorm moet de betrekkingen met haar onmiddellijke buren verdiepen en werken aan de verdere ontwikkeling van een gezamenlijke aanpak. Het is niet onwaarschijnlijk dat de Unie in uitgebreide vorm er belang in zal zien om de gemeenschappelijke elementen van de huidige drie geografische strategieën met elkaar te verbinden. De toekomstige grenzen van de Unie mogen geen nieuwe scheidslijn worden. Een goed opgezet proximiteitsbeleid, dat voortbouwt op het huidige beleidskader, moet waarborgen dat de EU in uitgebreide vorm en haar buurlanden hun gezamenlijke belangen en activiteiten verdiepen.

a) Westelijke Balkan

In 2001 is de democratie geconsolideerd in het gebied van de westelijke Balkan. Na de verkiezing van een nieuwe democratische regering in de Federale Republiek Joegoslavië (FRJ) hebben de landen in deze regio de politieke, economische en administratieve hervormingen voortgezet. Er is echter niet overal evenveel vooruitgang geboekt en de heropleving van het geweld in de zuidelijke regio's van de FRJ en in de voormalige Joegoslavische Republiek Macedonië is een zware slag voor de vrede en veiligheid in de regio. De uitdaging voor de EU bestaat eruit daadkrachtig te reageren wanneer de situatie in de regio onbestendig is en tegelijkertijd verder te gaan op de weg naar integratie van de landen in deze regio in de EU, overeenkomstig de conclusies van de Europese Raad van Feira.

Het stabilisatie- en associatieproces (SAP) biedt een kader waarbinnen nieuwe contractuele betrekkingen en een bijstandsprogramma (CARDS) de betrokken landen helpen in hun eigen tempo vorderingen te boeken als potentiële kandidaat voor het EU-lidmaatschap. Regionale samenwerking is van groot belang voor de consolidatie van de stabiliteit en een vitaal onderdeel van de betrokkenheid van de EU bij Zuidoost-Europa. Dit vereist aanvullende inspanningen. Alle landen in de regio dienen bijstand te krijgen bij hun pogingen om de inspanningen op het vlak van de regionale samenwerking te synchroniseren met de vereisten voor integratie in de EU. Het stabilisatie- en associatieproces, het stabiliteitspact en financiële bijstand spelen in dit verband elk voor zich een aanvullende rol.

b) EVA-landen

De nieuwe lidstaten treden toe tot de overeenkomsten van de Unie met de leden van de Europese Vrijhandelsassociatie (EVA). De toetredende landen moeten een aanvraag indienen om lid te worden van de Europese Economische Ruimte (EER), overeenkomstig artikel 128 van de Overeenkomst inzake de EER. Met het oog hierop houdt de Commissie de EVA-partners op de hoogte van de vorderingen in het kader van de toetredingsonderhandelingen.

c) Nieuwe Onafhankelijke Staten

De EU werkt aan een sterker partnerschap met Rusland, zodat beide partijen voordeel kunnen ondervinden van intensievere samenwerking op gebieden als energie, buitenlands beleid, justitie en binnenlandse zaken en milieu. De partnerschaps- en samenwerkingsovereenkomst (PSO) met Rusland biedt een basis voor een politieke dialoog en een brede vorm van samenwerking, onder meer in verband met de aanvraag van Rusland voor het lidmaatschap van de Wereldhandelsorganisatie (WTO). De ontwikkeling van de betrekkingen tussen de EU en Rusland binnen het kader van de PSO kreeg een nieuwe impuls op de topontmoeting EU-Rusland in oktober 2001, waarop overeenstemming werd bereikt over een werkgroep op hoog niveau voor de ontwikkeling van een concept voor een gemeenschappelijke Europese economische ruimte.

Rusland juicht de uitbreiding van de EU toe en verwacht van de EU dat de gevolgen daarvan voor Rusland zorgvuldig worden onderzocht. Dergelijke vraagstukken komen aan bod in de bij de partnerschaps- en samenwerkingsovereenkomst ingestelde organen, met het doel eventuele problemen vóór de uitbreiding op te lossen. De kwestie-Kaliningrad is in deze context aan de orde gesteld. De Commissie presenteerde in 2001 een discussiestuk. Daarin wordt onderzocht welke gevolgen de uitbreiding heeft voor Kaliningrad. Ook wordt aandacht besteed aan andere vraagstukken van gemeenschappelijk belang, zoals milieubescherming in het Oostzeegebied. Het is in het belang van de EU en Rusland erop toe te zien dat Kaliningrad baat ondervindt van de gunstige economische gevolgen van de uitbreiding. Praktische vraagstukken, zoals visa en grensformaliteiten voor reizen tussen Kaliningrad en de rest van Rusland moeten worden besproken om constructieve oplossingen te vinden binnen het acquis.

De EU heeft ook partnerschaps- en samenwerkingsovereenkomsten gesloten met Oekraïne en Moldavië en zich ertoe verbonden deze twee landen bij te staan in hun proces van politieke en economische overgang en van geleidelijke aanpassing aan de Europese wetgeving en praktijk. Beide landen is verzocht deel te nemen aan de Europese Conferentie en beide zijn actief in regionale en sub-regionale groepen waaraan ook wordt deelgenomen door EU-lidstaten, kandidaat-lidstaten en landen die betrokken zijn bij het stabilisatie- en associatieproces. Ook Wit-Rusland krijgt een grens met de EU, maar de betrekkingen met dit land zijn beperkt vanwege de zwakke staat van dienst van Wit-Rusland op het gebied van de democratie, de mensenrechten en de rechtsstaat.

d) Middellandse-Zeegebied

De EU werkt samen met de landen van het Middellandse-Zeegebied in het kader van het proces van Barcelona, waarbinnen de vijftien lidstaten samen met twaalf landen uit het Middellandse-Zeegebied streven naar samenwerking in politieke en veiligheidsvraagstukken, economische samenwerking, met als einddoel vrijhandel, en sociale en culturele samenwerking. Diverse regionale samenwerkingsinitiatieven en een netwerk van bilaterale betrekkingen onderbouwen dit kader. Het proces ondervindt weliswaar hinder van het uitblijven van langdurige vrede in het Midden-Oosten, maar het is er in ieder geval in geslaagd de in 1995 ingestelde dialoog gaande te houden en een forum te bieden voor bijeenkomsten tussen Israël en de Arabische landen.

Er zijn associatieovereenkomsten in werking getreden tussen de EU en Marokko, Tunesië, Israël en de Palestijnse Autoriteit. Dergelijke overeenkomsten zijn ook al getekend met Jordanië en Egypte. De overeenkomst met Jordanië treedt op zeer korte termijn in werking. De onderhandelingen gaan voort met Algerije, Libanon en Syrië, en het ziet ernaar uit dat de overeenkomsten met de eerste twee landen vóór eind 2001 kunnen worden afgerond. De resterende drie landen (Cyprus, Malta en Turkije) vallen onder al eerder bestaande overeenkomsten en bevinden zich op de weg naar toetreding. Voorts voorziet het proces van Barcelona in sluiting van vrijhandelsovereenkomsten tussen de partners ("Zuid-Zuid-Overeenkomsten"). De EU heeft dan ook met grote instemming kennis genomen van en steun aangeboden voor het proces van Agadir, dat op 8 mei 2001 in gang is gezet en in het kader waarvan Marokko, Tunesië, Egypte en Jordanië hebben afgesproken vrijhandelsovereenkomsten te sluiten.

In november 2000 zijn de 27 ministers van Buitenlandse Zaken overeengekomen de Europees-mediterrane samenwerking opnieuw te stimuleren en ambitieuze doelen uit te zetten om het proces van Barcelona verder vooruit te helpen. De werkzaamheden zijn sindsdien geïntensiveerd. De tragische gebeurtenissen van 11 september 2001 hebben echter laten zien dat er behoefte is aan nog nauwere samenwerking, ook en misschien wel vooral op sociaal, cultureel en onderwijsgebied. Het proces van Barcelona biedt een uitermate geschikt kader daarvoor.

II. Vorderingen van de kandidaat-lidstaten bij het voldoen aan de toetredingsvoorwaarden

Als in eerdere jaren worden in de periodieke verslagen ook dit jaar vooral de feitelijk goedgekeurde wettelijke maatregelen genoemd en niet zozeer de maatregelen die in voorbereiding zijn. De Commissie heeft onderzocht of aangekondigde hervormingen in de periode na oktober 2000 daadwerkelijk zijn geïmplementeerd. Voor elk van de 29 hoofdstukken van het acquis van de Europese Unie worden in de rapporten de vorderingen van de kandidaat-lidstaten geanalyseerd bij de overname van het acquis en implementatie en handhaving daarvan middels de nodige bestuurlijke structuren. Elk hoofdstuk bevat een evaluatie van de vorderingen sinds het vorige periodiek verslag met daarnaast een evaluatie van de algemene vooruitgang.

De evaluatie is in eerste instantie gebaseerd op de informatie die door de kandidaat-lidstaten zelf wordt verstrekt. De Commissie heeft zich ook gebaseerd op informatie die is opgesteld in de context van de toetredingsonderhandelingen en tijdens bijeenkomsten in het kader van de associatieovereenkomsten. Zij vergeleek de informatie uit deze bronnen met de informatie die is opgenomen in de nieuwe Nationale Programma's voor de Overname van het Acquis, die zij in de eerste helft van 2001 ontving. De Commissie baseerde zich ook op de rapporten van het Europees Parlement, evaluaties van de lidstaten, de werkzaamheden van internationale organisaties, met name de Raad van Europa en de OVSE, internationale financiële instellingen, Europese bedrijfsorganisaties en niet-gouvernementele organisaties.

1. Politieke criteria

De Europese Raad van Kopenhagen verklaarde als volgt: "Het lidmaatschap vereist dat het kandidaat-land is gekomen tot stabiele instellingen die de democratie, de rechtsorde, de mensenrechten en het respect voor en de bescherming van minderheden garanderen." Artikel 6 van het Verdrag betreffende de Europese Unie bepaalt: "De Unie is gegrondvest op de beginselen van vrijheid, democratie, eerbiediging van de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden, en van de rechtsstaat." Deze beginselen werden benadrukt in het Handvest van grondrechten van de Europese Unie, dat in december 2000 in Nice is geproclameerd.

a) Algemene ontwikkelingen

In de verslagen van 2000 concludeerde de Commissie dat alle landen waarmee onderhandelingen gaande zijn, voldoen aan de politieke criteria en de algemene staat van dienst op het gebied van de versterking van de democratische instellingen, de eerbiediging van de rechtsstaat en de bescherming van de mensenrechten het afgelopen jaar is verbeterd. De Commissie wees de landen er evenwel op de hervorming dan wel versterking van het rechtsstelsel sneller door te voeren en het probleem van de corruptie aan te pakken. Ook riep zij op tot strengere maatregelen voor de bestrijding van het groeiende probleem van de handel in vrouwen en kinderen en beklemtoonde zij dat de inspanningen om verbetering te brengen in de situatie van de Roma onvermoeid moeten worden voortgezet. De Commissie verzocht Turkije dringend de vereiste besluiten te nemen om de intenties inzake bescherming van de mensenrechten om te zetten in concrete maatregelen.

De kandidaat-landen zijn zich sinds de vorige periodieke verslagen blijven inzetten om de werking van hun democratische regeringsstelsels te versterken. In Bulgarije, Cyprus, de Tsjechische Republiek, Estland, Letland, Malta, Polen en Roemenië zijn nationale of plaatselijke verkiezingen gehouden. Die verkiezingen waren in alle gevallen vrij en eerlijk.

Aanzienlijke verdere inspanningen werden geleverd om onafhankelijkheid, transparantie, verantwoordingsplicht en efficiency van de overheidsadministratie te waarborgen. In diverse landen werd het wettelijk kader voor de overheidsdienst versterkt en werden de opleiding van ambtenaren en de modernisering van de overheid voortgezet. Deze inspanningen moeten worden volgehouden.

Verdere vooruitgang werd geboekt bij de hervorming en versterking van het gerechtelijk apparaat, van het grootste belang om de eerbiediging van de rechtsstaat en de effectieve handhaving van het acquis te waarborgen. Diverse landen boekten vooruitgang bij de goedkeuring van basiswetgeving, de versterking van de human resources en de verbetering van de arbeidsomstandigheden. De inspanningen op dit gebied moeten worden versterkt, waarbij bijzondere aandacht moet worden besteed aan het waarborgen van de onafhankelijkheid van de rechterlijke macht.

In eerdere rapporten wordt corruptie een ernstig probleem genoemd, dat "wordt verergerd door lage lonen in de overheidssector en het gebruik op grote schaal van bureaucratische controles in de economie". Deze evaluatie behoudt grotendeels haar geldigheid, al deden zich enkele positieve ontwikkelingen voor. In de meeste landen zijn de instanties die corruptie bestrijden versterkt, en is vooruitgang geboekt op wetgevingsvlak, op gebieden als overheidsopdrachten en de publieke toegang tot informatie. Bemoedigende ontwikkelingen in diverse landen met betrekking tot de hervorming van de overheidsadministratie dragen ook bij tot de bestrijding van corruptie. Ondanks deze inspanningen blijven corruptie, fraude en economische criminaliteit in vele kandidaat-landen een wijdverbreid verschijnsel. De burger heeft dan ook weinig vertrouwen en dit schaadt de geloofwaardigheid van de hervormingen. Verdere, krachtige maatregelen zijn nodig om dit probleem het hoofd te bieden.

De afgelopen jaren wees de Commissie reeds op het probleem van de kindertehuizen in Roemenië. De Roemeense autoriteiten hebben wetgevende, administratieve en financiële maatregelen genomen, met steun in het kader van PHARE. Deze inspanningen moeten worden gecontinueerd om een tastbare en langdurige verbetering van de levensomstandigheden van de betrokken kinderen en families te waarborgen, misbruik te voorkomen en het probleem van de straatkinderen aan te pakken.

De alarmerende trend die in het vorige periodiek verslag werd vastgesteld met betrekking tot de handel in vrouwen en kinderen, zette zich dit jaar helaas door. Verscheidene kandidaat-landen bleven landen van oorsprong, doorvoer en bestemming van deze handel, en niets wijst erop dat het probleem afneemt. Strenge maatregelen zijn nodig om deze trend te keren, met het nodige respect voor de rechten van slachtoffers.

In verscheidene landen kunnen beperkte verbeteringen worden waargenomen wat betreft de problemen met betrekking tot voorarrest. Deze houden vooral verband met de uitzonderlijk lange duur van het voorarrest, het weigeren van toegang aan advocaten en, in sommige gevallen, slechte behandeling. Deze problemen moeten worden aangepakt.

In diverse landen is verdere vooruitgang geboekt met betrekking tot gendergelijkheid, zowel wat wetgeving, als institutioneel kader betreft. Verdere inspanningen zijn echter noodzakelijk voor de bevordering van de economische en sociale gelijkheid van vrouwen. De maatregelen die in diverse landen zijn genomen om de slachtoffers van geweld bij te staan, zijn welkome ontwikkelingen, die gepaard dienen te gaan met passende preventieve maatregelen.

Met betrekking tot minderheden waren er diverse bemoedigende ontwikkelingen. Estland en Letland boekten verdere vooruitgang met de integratie van niet-staatsburgers en blijven voldoen aan alle OVSE-aanbevelingen betreffende staatsburgerschap en naturalisatie. In beide landen moet erop worden toegezien dat de taalwetten worden geïmplementeerd onder eerbiediging van de beginselen van proportionaliteit en gerechtvaardigd openbaar belang. In diverse landen zijn verdere stappen gezet om het wetgevings- en institutionele kader voor de bescherming van minderheden verder te versterken. In Bulgarije, Slowakije en Roemenië spelen minderheden een belangrijke rol in de nationale politiek.

Alle landen met grote Roma-gemeenschappen beschikken nu over nationale actieplannen voor de bestrijding van discriminatie, nog steeds een wijdverbreid verschijnsel, en de verbetering van de levensomstandigheden, die nog steeds moeilijk zijn. In de meeste gevallen is de implementatie van deze actieplannen gaande, en in enkele landen zijn de begrotingsmiddelen wat dit betreft versterkt. In het kader van PHARE worden nog steeds financieringsmiddelen vrijgemaakt voor de ondersteuning van deze acties. Verdere inspanningen zijn vereist om ervoor te zorgen dat de verschillende programma's, in nauwe samenwerking met de vertegenwoordigers van de Roma, duurzaam worden geïmplementeerd en passende budgettaire steun in alle landen beschikbaar wordt gemaakt.

In het verslag over 2000 concludeerde de Commissie dat Turkije niet beantwoordde aan de politieke criteria van Kopenhagen. Ondanks enkele positieve ontwikkelingen behoudt deze evaluatie haar geldigheid. Verdere inspanningen zijn nodig.

Het Turkse nationale programma voor de overname van het acquis werd gevolgd door een omvangrijk pakket van constitutionele hervormingen, dat voortbouwt op het werk van de parlementaire verzoeningscommissie. Dit pakket werd op 3 oktober 2001 in recordtempo en met een overweldigende meerderheid goedgekeurd, een bewijs dat het parlement vastbesloten is Turkije dichter bij de EU-normen te brengen.

Dit is een uiterst belangrijke stap op de weg naar versterking van de waarborgen op het gebied van de mensenrechten en de fundamentele vrijheden en de beperking van de toepassing van de doodstraf. De amendementen houden met name een beperking in van de gronden waarop restricties van de vrijheid van meningsuiting en communicatie, de persvrijheid en de vrijheid van vereniging mogen worden ingevoerd. De aandacht heeft zich nu verplaatst naar de effectieve implementatie van deze belangrijke veranderingen. Uitvoeringswetgeving is in voorbereiding.

Ondanks deze veranderingen blijven de restricties op de uitoefening van de fundamentele vrijheden van kracht. De mate waarin personen in Turkije daadwerkelijk kunnen profiteren van een verbetering van de situatie ten aanzien van de fundamentele vrijheden, is afhankelijk van de interpretatie van de constitutionele amendementen, de details van de uitvoeringswetgeving en de praktische toepassing van de wet door de autoriteiten.

De Commissie stimuleert Turkije sterk om substantiële verbeteringen door te voeren, niet alleen in constitutionele bepalingen en wetten betreffende de bescherming van de mensenrechten, maar vooral in de mensenrechtensituatie in de praktijk. Hiertoe is een hervorming van vele bestaande structuren en praktijken vereist. De Commissie neemt met instemming kennis van het feit dat het moratorium op de doodstraf nog steeds wordt gehandhaafd en de doodstraf door de constitutionele hervormingen minder wordt toegepast, maar herinnert Turkije eraan dat de doodstraf zelf moet worden afgeschaft om Turkije op één lijn te brengen met de beginselen van de Europese Unie. De Commissie verzoekt Turkije met klem bijzondere aandacht te schenken aan de significante verbetering van de situatie in Zuidoost-Turkije.

b) Conclusies

Alle kandidaat-landen waarmee op dit moment wordt onderhandeld, blijven beantwoorden aan de politieke criteria van Kopenhagen. Turkije voldoet nog steeds niet aan die criteria.

De vereisten van de politieke criteria van Kopenhagen en de regelmatige evaluatie door de Commissie van de vorderingen van de kandidaat-lidstaten bij het voldoen aan die criteria, blijven voor de kandidaat-lidstaten fungeren als een belangrijke stimulans. Sinds de adviezen van 1997 en de daaropvolgende periodieke verslagen is aanzienlijke algemene vooruitgang geboekt bij het consolideren en verdiepen van de democratie en de eerbiediging van de rechtsstaat, de mensenrechten en de rechten van minderheden. Voortbouwend op deze vooruitgang waren er het afgelopen jaar verdere positieve ontwikkelingen, en verbeterde de algemene staat van dienst op het gebied van de versterking van de democratische instellingen, de eerbiediging van de rechtsstaat en de bescherming van de mensenrechten zich verder.

De hervorming en versterking van het gerechtelijk apparaat begint weliswaar langzaam maar zeker vruchten af te werpen, maar moet in een hoger tempo en versterkt worden doorgevoerd, met name om de effectieve handhaving van het acquis te waarborgen. De bestrijding van corruptie moet worden geïntensiveerd. Tastbare resultaten op dit gebied zijn nodig gezien de grote bezorgdheid die hierover bestaat en om een transparant ondernemingsklimaat te creëren.

In bepaalde landen moeten hardnekkige problemen met betrekking tot voorarrest worden aangepakt. De handel in vrouwen en kinderen uit, via en naar bepaalde kandidaat-landen blijft een punt van ernstige zorg. Hiertegen moet dan ook krachtig worden opgetreden. Verdere inspanningen zijn nodig met het oog op gendergelijkheid en non-discriminatie. Het is ook van het grootste belang om de inspanningen ter verbetering van de situatie van de Roma voort te zetten.

Turkije moet de nodige maatregelen nemen om de recente ingrijpende constitutionele wijzigingen om te zetten in concrete vooruitgang betreffende de mensenrechten.

De conclusies van elk periodiek verslag zijn opgenomen in Bijlage 1. De lijst van mensenrechtenverdragen die door de kandidaat-landen zijn geratificeerd, is opgenomen in Bijlage 4.

2. Economische criteria

a) Algemene ontwikkelingen

De beoordeling van de vorderingen die de kandidaat-lidstaten hebben gemaakt wat het voldoen aan de economische criteria van Kopenhagen betreft, geschiedt dit jaar tegen een achtergrond van snel verslechterende economische omstandigheden wereldwijd. In 2000 en de eerste helft van 2001 was de groei in de kandidaat-lidstaten echter relatief sterk.

Het jaar 2000 gaf de beste groeipercentages te zien sinds met de periodieke verslagen werd begonnen. De gemiddelde reële groei van het BBP bedroeg in de kandidaat-lidstaten circa 5%, veel hoger dan de in 1999 geconstateerde nulgroei. De gemiddelde groei in de tien Midden- en Oost-Europese landen was 3,6%, veel beter dus dan de 2,2% het jaar ervoor. De groei herstelde zich in Estland, Litouwen, Roemenië en Tsjechië, en acht landen bereikten een hoger groeipercentage. De uitzonderingen waren Polen en Slowakije, waar de groei enigszins terugliep, hoewel die nog steeds voor Polen een solide 4% en voor Slovenië een goede 4,6% bedroeg. Gemiddeld deden de kandidaat-lidstaten in het Middellandse-Zeegebied het beter dan de overgangseconomieën: de reële BBP-groeicijfers waren 5% in Cyprus en Malta en 7,2% in Turkije. De gemiddelde groei van het BBP in de EU daarentegen was 3,3%, wat erop duidt dat het inhaalproces, hoewel nog steeds gering, iets sneller verliep dan het jaar ervoor.

In de eerste helft van 2001, bij teruglopende economische prestaties in de EU, is de groei van het BBP in de kandidaat-lidstaten gemiddeld afgenomen. Tot dusver is het zo dat de landen die een hogere en stabielere groei kenden, daarvan de sterkste gevolgen hebben ondervonden. Landen die net uit een recessie komen en nu pas een normale productiegroei ondervinden, zoals Tsjechië en Roemenië, lijken het beter te doen. Ook de Baltische staten, die in 2000 een cyclische daling van de groei doormaakten, lijken de huidige groeivermindering te kunnen weerstaan, ten dele als gevolg van het toenemen van de externe vraag door de sterkere groei in Rusland en de NOS. Polen maakt een sterkere vertraging door, grotendeels door slecht gecoördineerd beleid in combinatie met een teruglopend extern klimaat en politieke onzekerheid in het land zelf. De groeiprestaties van Turkije zijn sterk teruggelopen. Eind 2000 en begin 2001 maakte het land twee diepe financiële crises door, die gevolgen hadden voor de groei van het BBP maar de regering ook aanzetten tot enkele hoogst noodzakelijke hervormings- en correctiemaatregelen.

Het BBP per hoofd van de bevolking, gemeten in koopkrachtstandaard, steeg voor de tien landen in Midden- en Oost-Europa in 2000 tot 39% van het EU-gemiddelde, tegen 38% in 1999. Voor alle dertien kandidaat-lidstaten samen bleef het onveranderd op 35% staan. Het overbruggen van de huidige grote inkomenskloof is een project voor de middellange tot lange termijn, waarvoor uiteindelijk een hogere gemiddelde groei nodig is. Ten opzichte van de situatie in 1995 hebben negen kandidaat-lidstaten vooruitgang geboekt en drie niet (Bulgarije, Roemenië en Tsjechië), terwijl Turkije grotendeels op hetzelfde peil is gebleven. Estland, Letland, Hongarije, Polen en Slovenië hebben uitstekende vorderingen gemaakt. De inkomensverdeling is over het algemeen minder gelijkmatig geworden, met name in de tien Midden- en Oost-Europese landen. Dit was te verwachten, ten eerste gezien de vrij egalitaire inkomensverdeling onder de oude regimes; ten tweede door ongelijkmatige groei, waardoor de vraag naar bepaalde arbeidsvaardigheden in sommige gebieden en sectoren meer is toegenomen dan elders. De algehele inkomensstijging moet echter aan velen ten goede komen. De ongelijkheid is nog steeds minder groot dan in de EU.

Ondanks de relatief gezonde algemene groei in alle kandidaat-lidstaten behalve Turkije, zijn vele onevenwichtigheden toegenomen en blijven de macro-economische omstandigheden ongelijk.

De periodieke verslagen voor 2001 geven twee cijfers voor de overheidsbalans. Het ene cijfer is gebaseerd op het meest gebruikelijke nationale systeem. Het andere is berekend volgens het Europees Rekeningenstelsel (ESA 95) en wordt dit jaar voor het eerst door de kandidaat-lidstaten opgegeven. Gemiddeld genomen is het algemene overheidstekort volgens ESA 95 enigszins gestegen, van 3% van het BBP tot 3,5%. Tsjechië en Slowakije hadden aanzienlijke eenmalige meevallers, voornamelijk doordat de fiscale kosten van de sanering van een aantal banken volgens ESA 95 in de algemene nettobalans van de overheid moet worden geboekt in het jaar dat de kosten zijn gemaakt.

Enkele landen ondervinden moeilijkheden bij het uitvoeren van de hervormingen die onontbeerlijk zijn voor fiscale duurzaamheid op de middellange termijn. In Hongarije zijn sommige ondoorzichtige fiscale praktijken weer teruggekeerd. De gemeentelijke hervorming in Polen is niet gepaard gegaan met een realistisch plan voor het betalen van gemeentelijke diensten. In een aantal landen wordt de hervorming van de sociale zekerheid te timide aangepakt, of verkeert die nog in het beginstadium. Dit is het geval in Tsjechië, Slowakije en Slovenië.

De inflatie is in veel van de kandidaat-lidstaten aan het stijgen. Het gemiddelde voor de tien Midden- en Oost-Europese landen, meer dan 15%, is aanzienlijk hoger dan de 10% van vorig jaar. De belangrijkste onmiddellijke veroorzaker van inflatie was de sterke stijging van de olieprijs. Bijzonder zorgwekkend zijn de situaties waar het monetaire beleidskader en de structurele kenmerken in de overgangsfase ertoe leiden dat de inflatie onveranderd hoog blijft. Wat dit betreft doen zich positieve ontwikkelingen voor in Hongarije en Polen, die een nieuw monetair en wisselkoersbeleid hebben ingevoerd, terwijl Slovenië hier een achterstand heeft. Het is Roemenië en Turkije ook dit jaar niet gelukt de inflatie onder controle te brengen. Recentelijk zijn deze landen wel stabilisatieprogramma's overeengekomen met het IMF. De hoge inflatie in Slowakije is het gevolg van het uitblijven van de noodzakelijke verhoging van de gereguleerde prijzen. De stijgende inflatie in Bulgarije in het kader van de currency-boardregeling moet goed in het oog worden gehouden.

Ondanks de goede groeiprestaties is de werkloosheid in de tien Midden- en Oost-Europese landen nog gestegen van bijna 11% tot 12,5%, wat erop wijst dat de tot banenverlies leidende structurele hervormingen en de hoge productiviteitsgroei nog steeds een negatieve impact hebben. De uitzonderingen zijn Hongarije en Slovenië, waar de werkloosheid daalt. De participatiegraad is over het algemeen stabiel, hoewel in enkele gevallen nog laag. Een gebrek aan flexibiliteit van de arbeidsmarkt en niet aangepaste vaardigheden remmen de afname van de werkloosheid zelfs in economieën met een sterke groei. Van Cyprus en Malta kan worden gezegd dat zij dicht bij volledige werkgelegenheid zijn.

In de tien Midden- en Oost-Europese landen is het tekort op de lopende rekening gedaald van 5,6% van het BBP tot zo'n 5%, ondanks een verslechtering van de ruilvoet. Een aanzienlijke correctie heeft plaatsgevonden in Letland en Litouwen, die te omvangrijke verbintenissen hadden. In Malta is het tekort op de lopende rekening aanmerkelijk gestegen als gevolg van een eenmalig effect. Het herstel heeft geleid tot een verslechtering van de externe balans in Tsjechië, dat bereid moet zijn corrigerende maatregelen te nemen. In bijna alle gevallen hebben directe buitenlandse investeringen aanzienlijk bijgedragen tot de financiering van het tekort op de externe balans. Deze investeringen, vaak in het kader van de privatisering, lijken de totale instroom in alle kandidaat-lidstaten nog steeds te domineren. De buitenlandse schuld blijft daarom op hetzelfde peil als vorig jaar, behalve in Turkije. Turkije bevindt zich, doordat zijn munt als gevolg van de financiële crisis sterk in waarde is verminderd, in een slechtere situatie omdat de binnenlandse waarde van de grote buitenlandse schuld sterk is gestegen. Het peil van de buitenlandse directe investeringen in Turkije is aanzienlijk lager dan het zou kunnen zijn.

De kandidaat-lidstaten, behalve Cyprus en Malta, hebben nog te kampen met problemen bij het opzetten van het juridische en institutionele kader dat voor een markteconomie vereist is. Dit geldt ook voor de handhaving van gerechtelijke uitspraken. De ernst van deze problemen loopt uiteen. In Roemenië en in mindere mate Bulgarije zijn de problemen groot, terwijl er in landen als Estland en Hongarije geen significante belemmeringen zijn voor de toegang tot de markt en de rechtszekerheid groot is. Het belangrijkste probleem dat zich nog doet voelen is de tenuitvoerlegging van de faillissementswetgeving. Het is van wezenlijk belang dat op dit terrein vóór de uitbreiding vorderingen worden gemaakt.

De privatisering van de be- en verwerkende industrie is in veel van de tien Midden- en Oost-Europese landen vrijwel voltooid, behalve in Roemenië, waar veel bedrijven nog moeten worden geprivatiseerd, en in mindere mate Bulgarije. Polen moet voor een aantal belangrijke traditionele sectoren nog haalbare privatiserings- en herstructureringsstrategieën vaststellen. Privatiseringsstrategieën worden nu opgesteld voor sectoren als de nutsbedrijven, vervoer en energie, en worden begeleid door inspanningen om deze sectoren te herstructureren. Voor de financiële sector geldt dat de privatisering van de banken is voltooid in een aantal kandidaat-lidstaten, zoals Estland, Hongarije, Letland en Tsjechië. Met de privatisering is vooruitgang geboekt in Litouwen, Roemenië, Polen en Slowakije, terwijl Slovenië een grote achterstand heeft. Wat betreft banken in staatseigendom die niet moeten worden geprivatiseerd, is het van belang dat de overheid niet intervenieert in hun bedrijfspraktijken of kredietbeleid. In andere segmenten van de financiële sector verloopt de privatisering aarzelend, en niet in alle kandidaat-lidstaten even snel. In veel van de tien Midden- en Oost-Europese landen ligt de voltooiing van de grondhervorming, waarvan het opzetten van een functionele grondmarkt onderdeel is, achter op het schema. Dit vormt een belemmering voor de ontwikkeling van de grond- en woningmarkt, wat ongunstige gevolgen heeft voor de arbeidsmarkt en de sector financiële bemiddeling.

De sector financiële bemiddeling is in de economieën van de tien Midden- en Oost-Europese landen overal slechts weinig ontwikkeld, en draagt slechts weinig bij tot de financiering van investeringen in de particuliere sector, die zich in een groeistadium zou moeten bevinden. Bemiddeling is met name zwak en inefficiënt in Bulgarije, Roemenië en Litouwen. Over het algemeen moet nog voor de toetreding verdere vooruitgang worden gemaakt, aangezien voor een correcte werking van het transmissiemechanisme van het monetair beleid uitgebreidere en efficiëntere bemiddeling nodig is. De uitbreiding van de financiële sector is gepaard gegaan met verbetering van het toezicht op het bankwezen. In andere segmenten moet het toezicht echter ook worden verbeterd, niet alleen wat de regelgeving betreft, maar ook ten aanzien van de bestuurlijke capaciteit en de onafhankelijkheid van de toezichthouders.

De vooruitgang bij de economische integratie van de kandidaat-lidstaten in de EU is vooral te danken aan handel en kapitaalstromen, met name buitenlandse directe investeringen.

Wat de handelsintegratie betreft kan gezegd worden dat de export van de kandidaat-lidstaten in 2000 gemiddeld voor 62% naar de EU ging en dat 58% van hun invoer daaruit afkomstig was. Wanneer Turkije wordt uitgezonderd, is het 65% voor de uitvoer en 62% voor de invoer. Voor elk van de tien Midden- en Oost-Europese landen is in de periode 1995-2000 de uitvoer naar de EU percentsgewijs gestegen. Ook voor deze landen als groep is het aandeel van de uitvoer naar de EU gestegen. Deze regio heeft de afgelopen tien jaar de snelste groei van de handel met de EU vertoond, en was in 2000 goed voor ongeveer elf percent van de totale handel van de EU met derde landen, tegenover 6 percent in 1992. In de EU is dit effect het sterkst in de naburige lidstaten. Het onderlinge handelsverkeer tussen de kandidaat-lidstaten blijft verhoudingsgewijs achter, hoewel verschillende van de tien landen in 2000 een lichte stijging te zien gaven.

Financiële integratie: twee derde van de netto kapitaalinstroom kwam in de jaren '90 uit de lidstaten van de EU. Voor het grootste deel betreft dat buitenlandse directe investeringen. Door de privatisering kwam bijna de helft van de buitenlandse directe investeringen terecht bij niet-handelssectoren, zoals financiële instellingen (banken) en openbare nutsbedrijven (bijvoorbeeld in de telecommunicatiesector). De investeringen op nieuwe terreinen nemen toe in sommige landen: in Bulgarije gaat het bijvoorbeeld om meer dan de helft van de buitenlandse directe investeringen, en in Hongarije domineert dit type investeringen. In de sector verhandelbare goederen is een vijfde van alle directe buitenlandse investeringen gedaan in relatief arbeidsintensieve bedrijfstakken als textiel, kleding, elektrische machines en motorvoertuigen. In het kader van het overgangsproces en de reële convergentie van de economie dragen directe buitenlandse investeringen bij tot de vervanging van verouderde kapitaalgoederen en de invoering van nieuwe technologieën en managementtechnieken.

b) Conclusies

De vorderingen van elk land zijn beoordeeld aan de hand van de subcriteria van de economische criteria van Kopenhagen: het bestaan van een functionerende markteconomie en het vermogen om de concurrentiedruk en marktkrachten binnen de Unie het hoofd te bieden. Deze subcriteria zijn nader vastgesteld in de mededeling van de Commissie Agenda 2000.

Voor het bestaan van een functionerende markteconomie is het een voorwaarde dat de prijzen en de handel zijn geliberaliseerd en dat een effectief afdwingbaar juridisch stelsel, ook voor eigendomsrechten, voorhanden is. Macro-economische stabiliteit en consensus over het economische beleid verbeteren de prestaties van een markteconomie. Een goed ontwikkelde financiële sector en het ontbreken van belangrijke barrières voor toegang tot en verlaten van de markt verbeteren de efficiency van de economie. Het tweede criterium ('het vermogen om de concurrentiedruk en marktkrachten binnen de Unie het hoofd te bieden') is afhankelijk van het bestaan van een markteconomie en een stabiel macro-economisch kader waarbinnen de afzonderlijke marktdeelnemers bij het nemen van hun besluiten kunnen rekenen op een bepaalde mate van voorspelbaarheid. Het veronderstelt ook het bestaan van voldoende menselijke en materiële hulpbronnen, met inbegrip van infrastructuur. De staatsbedrijven moeten worden geherstructureerd en alle ondernemingen moeten investeren om hun efficiency te verbeteren. Naarmate bedrijven meer toegang hebben tot externe financiering en goed slagen in hun herstructurerings- en innovatieprogramma, zal hun aanpassingsvermogen ook groter zijn. In het algemeen zal een economie de verplichtingen van het lidmaatschap beter aankunnen naarmate haar economische integratie met de Unie vóór de toetreding al verder is gevorderd. Criteria waaruit dit blijkt zijn de aard en het volume van de handel met de lidstaten van de EU.

De twee criteria tezamen genomen kan van Cyprus en Malta worden gezegd dat bevestigd is dat zij functionerende markteconomieën zijn en de concurrentiedruk en de marktkrachten binnen de Unie kunnen weerstaan.

Estland, Hongarije, Letland, Litouwen, Polen, Slovenië, Slowakije en Tsjechië zijn functionerende markteconomieën. Er zijn tussen deze landen aanzienlijke economische verschillen, maar als zij bepaalde in de periodieke verslagen beschreven maatregelen doorzetten en in een aantal gevallen versterken, moeten zij in de nabije toekomst in staat worden geacht de concurrentiedruk en de marktkrachten binnen de Unie te kunnen weerstaan.

Bulgarije is bijna een functionerende markteconomie. Als het land doorzet met de hervormingen en de inspanningen om de zich nog voordoende problemen te elimineren versterkt, kan het naar verwachting de concurrentiedruk en de marktkrachten binnen de Unie op middellange termijn het hoofd bieden.

Roemenië voldoet aan geen van beide criteria, maar heeft voor het eerst beslissende vorderingen gemaakt in deze richting.

Turkije heeft geen verdere vooruitgang kunnen boeken in de richting van een functionerende markteconomie, vooral door de recente crises. Aanzienlijke segmenten van de Turkse economie kunnen echter reeds concurreren op de markt van de EU in het kader van de douane-unie met de EG.

Gedetailleerde conclusies over de mate waarin de kandidaten aan elk subcriterium voldoen zijn te vinden in bijlage 1. De belangrijkste statistische indicatoren zijn opgenomen in bijlage 2.

3. Andere verplichtingen van het lidmaatschap

De Europese Raad van Kopenhagen heeft aangegeven dat de kandidaten in staat moeten zijn ,de verplichtingen van het lidmaatschap op zich te nemen, wat mede inhoudt dat zij de doelstellingen van een politieke, economische en monetaire unie onderschrijven."

a) Overname, uitvoering en handhaving van het acquis

Het vermogen om de verplichtingen van het lidmaatschap op zich te nemen vereist de overname, uitvoering en handhaving van het acquis. De Europese Raad heeft bij diverse gelegenheden gewezen op het belang van uitvoering en handhaving van het acquis door de kandidaat-lidstaten. In 1995 wees de Europese Raad in Madrid op het belang van aanpassing van de bestuurlijke structuren van de kandidaat-lidstaten teneinde de voorwaarden te scheppen voor geleidelijke harmonieuze integratie. De Europese Raad van Feira memoreerde in 2000 dat ,vooruitgang bij de onderhandelingen afhankelijk is van de opneming door de kandidaat-lidstaten van het acquis in hun nationale wetgeving en vooral van hun vermogen om het doeltreffend toe te passen en te handhaven" door versterking van hun bestuurlijke en justitiële structuren. De Europese Raad van Göteborg (juni 2001) wees er opnieuw op dat de kandidaat-lidstaten vorderingen moeten maken wat betreft het omzetten, uitvoeren en handhaven van het acquis, en in het bijzonder aandacht moeten besteden aan het opzetten van adequate bestuurlijke structuren, de hervorming van het rechtsstelsel en het ambtenarenapparaat.

Omzetting, uitvoering en toepassing van het acquis is niet alleen een taak voor de centrale overheid, maar ook voor het bedrijfsleven, regionale en plaatselijke instanties en beroepsorganisaties. Door het Europees Parlement, het Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio's is aangedrongen op een sterkere betrokkenheid van de civiele samenleving bij het proces. De nationale autoriteiten van de kandidaat-lidstaten moeten de dialoog met de vertegenwoordigende instellingen intensiveren om het acquis uiteen te zetten en de uitvoering ervan in het hele land te bevorderen.

b) Overzicht per sector en conclusies

De periodieke verslagen van dit jaar noteren over het algemeen voor de meeste kandidaat-lidstaten en de meeste terreinen weer aanzienlijke vooruitgang bij de vaststelling van wetgeving tot aanpassing aan het acquis. Voor enkele gebieden, zoals vervoer [1], telecommunicatie, energie en justitie en binnenlandse zaken, is onlangs of wordt op korte termijn echter belangrijke nieuwe Gemeenschapswetgeving vastgesteld, in de meeste gevallen op basis van eerdere wetgeving.

[1] Het witboek Het Europese vervoersbeleid tot het jaar 2010: tijd om te kiezen (COM(2001)370 def.) beveelt een betere regeling van de concurrentie tussen verschillende vervoerswijzen aan door de spoorwegen en andere milieuvriendelijke vervoersmethoden in staat te stellen zich tot concurrerende alternatieven voor het wegvervoer te ontwikkelen.

Enkele landen ondervinden nog moeilijkheden met het omzetten van delen van het acquis. Hoewel het afgelopen jaar vooruitgang is geboekt, moet nu de meeste aandacht uitgaan naar het opbouwen van adequate bestuurlijke structuren en het versterken van de bestuurlijke capaciteit om het acquis uit te voeren.

Voor alle of vrijwel alle kandidaat-lidstaten stellen de periodieke verslagen en de voorgestelde herziene toetredingspartnerschappen het volgende vast:

* interne markt: horizontale administratieve infrastructuren op het gebied van normalisatie, accreditering, certificatie, conformiteitsbeoordeling, markttoezicht, wederzijdse erkenning van kwalificaties en toezicht op financiële dienstverlening moeten worden ingesteld of versterkt, en de mogelijkheden voor de tenuitvoerlegging van industriële en intellectuele eigendomsrechten moeten worden versterkt;

* concurrentie: de handhavingscapaciteit voor de regels inzake overheidssteun en de antikartelbepalingen moet worden uitgebreid of versterkt;

* vervoer en energie: passende structuren voor toezicht en inspectieregelingen moeten worden opgezet of versterkt (ook met het oog op komende nieuwe EG-bepalingen), met name om de veiligheid van het weg- en zeevervoer te bevorderen;

* telecommunicatie en cultuur en audiovisueel beleid: er moeten onafhankelijke structuren voor toezicht worden opgezet of versterkt, wat telecommunicatie betreft met name in verband met komende nieuwe EG-bepalingen;

* milieu: de bestuurlijke capaciteit en de capaciteit op het gebied van monitoring en handhaving moeten verder worden versterkt, met name wat betreft afvalstoffen, watermanagement en chemische stoffen;

* sociaal beleid en werkgelegenheid: er moet worden toegezien op de handhaving van de voorschriften voor gezondheid en veiligheid op de arbeidsplaats, en de arbeidsinspectie moet worden versterkt;

* justitie en binnenlandse zaken: het justitiële stelsel moet over de gehele linie worden versterkt, het grensbeheer moet worden verbeterd, vooral aan de toekomstige buitengrenzen van de EU en ter voorbereiding op de deelname aan het Schengen-informatiesysteem, en alle betrokkenen moeten intensiever samenwerken bij de bestrijding van de georganiseerde criminaliteit;

* douane en belastingen: IT-systemen moeten worden ontwikkeld voor de uitwisseling van elektronische gegevens met de Gemeenschap en de lidstaten, en het vermogen van de belastingdienst en de douane om de Gemeenschapswetgeving te handhaven en de naleving ervan te controleren, ook aan de buitengrenzen, moet worden versterkt;

* landbouw: de inspectieregelingen moeten worden aangepast aan de veterinaire en fytosanitaire wetgeving, vooral om de voedselveiligheid te waarborgen, en het vermogen om de beheersmechanismen van het gemeenschappelijk landbouwbeleid uit te voeren en te handhaven, moet worden versterkt. Dit betreft met name het geïntegreerd beheers- en controlesysteem en het betaalorgaan (het desbetreffende Sapard-orgaan kan wat de rurale ontwikkeling betreft hiervoor een voorloper zijn);

* structuurbeleid: de bestuurlijke capaciteit bij de betrokken ministeries moet worden versterkt en passende bestuurlijke structuren moeten worden opgezet voor programmering, beheer en controle van de structuurfondsen;

* financiële controle: de bestuurlijke capaciteit op het gebied van de interne financiële controle bij de overheid en de bestrijding van fraude moet worden versterkt.

Ook op een aantal andere gebieden moeten afzonderlijke kandidaat-lidstaten hun bestuurlijke capaciteit versterken. Dit kan het geval zijn voor de eerder genoemde hoofdstukken: sommige landen moeten bijvoorbeeld een onafhankelijke toezichthoudende instantie instellen voor gegevensbescherming, of deze instantie versterken. Dat kan ook gelden voor andere hoofdstukken, zoals visserij, statistiek of de economische en monetaire unie. Deze prioriteiten worden genoemd in de periodieke verslagen en opgenomen in de voorgestelde herziene toetredingspartnerschappen.

De periodieke verslagen geven ook aan welke hoofdstukken geen grote problemen geven wat de bestuurlijke capaciteit betreft. Dat kan komen doordat er voor de uitvoering van het acquis op dat gebied geen grote bestuurlijke capaciteit nodig is, of dat het betrokken land over het algemeen al goed is voorbereid.

De conclusies van het periodiek verslag voor elk land zijn opgenomen in bijlage 1.

c) De EMU en de euro

De kandidaat-lidstaten moeten zich voorbereiden op de procedures voor multilateraal toezicht en coördinatie van het economisch beleid, die onderdeel zijn van de economische en monetaire unie. Een van de economische prioriteiten van voorgaande toetredingspartnerschappen was het instellen van een procedure voor jaarlijks fiscaal toezicht in de pretoetredingsperiode. Deze bestaat uit twee onderdelen, de fiscale kennisgeving en het economisch pretoetredingsprogramma, die multilateraal met de lidstaten worden besproken.

Het raamwerk voor het wisselkoersbeleid van de kandidaat-lidstaten is verduidelijkt. De overgang naar de euro gebeurt in drie fasen: de pretoetredingsfase, de fase na de toetreding en de fase van de invoering van de euro. Unilaterale invoering van de euro gaat in tegen de economische principes die aan de EMU ten grondslag liggen, zoals die in het EG-verdrag zijn opgenomen. Die gaan er namelijk van uit dat de uiteindelijke invoering van de euro het eindpunt is van een gestructureerd convergentieproces in een multilateraal raamwerk. De fasen waarin het EG-verdrag voorziet voor de invoering van de euro kunnen dan ook niet worden overgeslagen.

Van nieuwe lidstaten wordt verwacht dat zij enige tijd na de toetreding tot de Unie ook toetreden tot ERM II. ERM II kan zich aanpassen aan de belangrijkste kenmerken van een aantal wisselkoersregelingen, mits de verbintenissen en doelstellingen daarvan realistisch zijn en overeenstemmen met die van ERM II. De enige duidelijk met ERM II onverenigbare punten die nu al kunnen worden aangewezen, zijn volledig zwevende wisselkoersen, kruipende wisselkoersen en koppeling met andere valuta's dan de euro.

III. Naar een succesvolle uitbreiding

De Europese Raad van Göteborg heeft een zeer ambitieus doel gesteld. De conclusies luiden: ,Als het tempo van de vorderingen bij het voldoen aan de toetredingscriteria wordt volgehouden, zou het draaiboek het mogelijk moeten maken de onderhandelingen voor de kandidaat-lidstaten die klaar zijn, eind 2002 te voltooien. De doelstelling is dat zij als lidstaten deelnemen aan de verkiezingen voor het Europees Parlement in 2004."

Het realiseren van deze doelstellingen vergt inspanningen van zowel de Unie als de kandidaat-lidstaten. De Unie moet gemeenschappelijke standpunten vaststellen die passen in het tijdschema waarin het draaiboek voorziet. De kandidaat-lidstaten moeten doorgaan met de voorbereidingen om aan de toetredingscriteria te kunnen voldoen, en daarbij bijzondere aandacht schenken aan het versterken van hun bestuurlijke capaciteit voor de uitvoering van het acquis. De onderhandelingen kunnen alleen vooruitgaan, als met het overnemen, uitvoeren en handhaven van het acquis overtuigende vorderingen worden gemaakt.

1. Het draaiboek: de nog af te handelen hoofdstukken

Er is bij de onderhandelingen belangrijke vooruitgang geboekt. De kandidaat-lidstaten hebben hun standpunt kenbaar gemaakt over de onderdelen van het acquis die in de diverse hoofdstukken aan de orde komen, alsmede hun wensen ten aanzien van overgangsmaatregelen. In vele gevallen, namelijk waar de kandidaten zich voldoende ertoe hebben verbonden het acquis toe te passen, zijn hoofdstukken voorlopig afgesloten (zie bijlage 6). Het aantal voorlopig afgesloten hoofdstukken geeft echter niet altijd een betrouwbaar beeld van de stand van de onderhandelingen. In sommige gevallen zijn slechts weinig vraagstukken van politieke belang nog onbeslist. Die kunnen dan worden opgelost wanneer de noodzakelijke politieke besluiten zijn gevallen.

Het draaiboek is nuttig gebleken om alle partijen bij de onderhandelingen zich tot een realistisch tijdschema te laten verbinden. Een verslag van de Commissie aan de Europese Raad van Gent geeft een overzicht van de vorderingen die zijn gemaakt en noemt vraagstukken waarover tijdens het Belgische voorzitterschap nog een besluit moet worden genomen [2]. Het document beschrijft enkele problemen waarvoor de EU een standpunt moet vaststellen in het kader van de hoofdstukken vervoer, belastingen, landbouw, justitie en binnenlandse zaken en energie. De Commissie heeft inmiddels, waar mogelijk, de onderhandelingspositie voor deze hoofdstukken aan de Raad doen toekomen, en het Belgische voorzitterschap maakt snelle vorderingen met het vaststellen van onderhandelingsposities. Wat het hoofdstuk energie betreft onderstreept de informatienota dat de standpunten van de kandidaat-lidstaten inzake de aanbevelingen van de EU voor nucleaire veiligheid moeten worden onderzocht, en dat ,de verbintenissen tot sluiting van installaties [van kerncentrales] die niet op peil kunnen worden gebracht, zoals Ignalina (Litouwen), Bohunice-VI (Slowakije) en bepaalde installaties van Kozloduj (Bulgarije), moeten worden nagekomen, hetgeen betekent dat een en ander op passende wijze moet worden opgenomen in de toetredingsverdragen."

[2] Mededeling van de Commissie: Informatienota aan de Europese Raad over de tussentijdse evaluatie van de implementatie van de uitbreidingsstrategie (COM(2001) 553 def. van 2 oktober 2001).

De verbintenis die de Unie is aangegaan om binnen een welbepaalde termijn gemeenschappelijke standpunten vast te stellen, ook voor terreinen waar zich bijzondere problemen voordoen, is voor de kandidaat-lidstaten een positief signaal geweest. De Unie heeft door zo te handelen getoond flexibel te zijn bij het vaststellen van standpunten die van belang zijn voor de aanvaarding door de bevolking, zowel in de Unie als in de kandidaat-lidstaten. Deze aanpak moet worden voortgezet.

Volgens het draaiboek voor de eerste helft van 2002 zal de Unie gemeenschappelijke standpunten vaststellen om de laatste groep hoofdstukken voorlopig te kunnen afsluiten: landbouw, regionaal beleid, financiële en budgettaire bepalingen, institutionele bepalingen en andere aangelegenheden. De Commissie zal tijdig bij de Raad de nodige voorstellen indienen. Bij het opstellen van haar voorstellen gaat de Commissie uit van de hierna omschreven aanpak.

a) Financieel kader en daarmee verband houdende hoofdstukken

De hoofdstukken landbouw en regionaal beleid hebben belangrijke budgettaire componenten en houden verband met het hoofdstuk financiële en budgettaire bepalingen. De onderhandelingen over deze drie hoofdstukken moeten daarom in een samenhangend kader worden gevoerd.

De Europese Raad van Berlijn (maart 1999) heeft het financiële raamwerk voor de periode 2000-20006 vastgesteld. Onderdeel daarvan waren uitbreidingsregelingen die ervan uitgingen dat in 2002 zes nieuwe leden zouden toetreden. De resultaten zijn vastgelegd in een interinstitutioneel akkoord tussen het Parlement, de Raad en de Commissie.

Het in Berlijn tot stand gekomen alomvattende akkoord betrof zowel de beleidshervorming als de reservering van de noodzakelijke middelen voor het pretoetredingsproces en de toetreding, zoals:

* een plafond voor betalingskredieten van 1,27% van het BBP, en absolute plafonds voor de jaarlijkse vastleggingskredieten in de begroting voor elke uitgavencategorie (financiële vooruitzichten 2000-2006). Verwacht werd dat de absolute plafonds tezamen genomen ruim onder het plafond van 1,27% zouden blijven, ook na de uitbreiding;

* hervorming van het gemeenschappelijk landbouwbeleid, de structuurfondsen en de cohesiefondsen;

* verdubbeling van de pretoetredingssteun voor de kandidaat-lidstaten (3,1 miljard euro per jaar [3]);

[3] Alle bedragen zijn vastleggingskredieten op constant prijspeil van 1999.

* voor de financiering van de toetreding gereserveerde bedragen, geleidelijk toenemend van 6,5 miljard euro in 2002 tot 16,8 miljard euro in 2006.

De veronderstellingen die aan het akkoord van Berlijn ten grondslag lagen zijn veranderd. Dit geldt met name voor het mogelijke tijdstip van toetreding en het mogelijke aantal nieuwe lidstaten.

Indien ervan uit wordt gegaan dat de eerste toetredingen in 2004 gebeuren in plaats van in 2002 en dat meer dan zes, maar niet meer dan tien nieuwe lidstaten toetreden, dan blijven de bijgestelde uitbreidingskosten in elk van de jaren 2004-2006 beneden de in Berlijn overeengekomen plafonds. Hierbij is rekening gehouden met de bijgewerkte gegevens over landbouwproductie en consumptie in de tien kandidaat-lidstaten.

De jaarlijkse bedragen die in de financiële vooruitzichten voor de toetreding zijn gereserveerd, nemen van 2002 tot 2006 substantieel toe. Omdat de eerste toetredingen later plaatsvinden, zijn de jaarlijkse bedragen voor de betrokken jaren lager dan wanneer de eerste toetredingen al in 2002 een feit zouden zijn. De in Berlijn overeengekomen bedragen zijn daardoor voldoende voor een groter aantal nieuwe lidstaten, namelijk tien.

De Commissie zal bij de Raad voorstellen indienen voor gemeenschappelijke onderhandelingsposities op het gebied van landbouw, regionaal beleid en begroting op basis van het bestaande acquis en de beginselen die aan het akkoord van Berlijn ten grondslag liggen. De toetredingsonderhandelingen kunnen daardoor onafhankelijk van de besluiten over de financiering van de EU na 2006 worden afgesloten.

De Commissie zal erop toezien dat de budgettaire implicaties van haar voorstellen voor gemeenschappelijke onderhandelingsposities in overeenstemming zijn met de uitgavenplafonds die in Berlijn voor de periode tot 2006 zijn overeengekomen, aangepast voor het mogelijk aantal nieuwe lidstaten. Met name zal de Commissie, zonder vooruit te lopen op toekomstige besluiten inzake de financiering van de EU, het volgende doen:

* voor het hoofdstuk landbouw: onderzoeken hoe directe betalingen en instrumenten voor beheer van het aanbod bij de onderhandelingen moeten worden behandeld;

* voor het structuurbeleid: vaststellen aan welke organisatorische en institutionele voorwaarden door de verschillende landen moet worden voldaan om dit hoofdstuk voorlopig te kunnen afsluiten, en uiteenzetten op welke wijze de toewijzing van structuurfondsen aan nieuwe lidstaten tot 2006 moet geschieden;

* voor het hoofdstuk budgettaire bepalingen: mogelijke overgangsregelingen onderzoeken.

De Commissie zal ervoor zorgen dat de Raad deze vraagstukken in een gemeenschappelijk kader voorjaar 2002 kan bespreken, zodat het verdere verloop van de toetredingsonderhandelingen kan worden voorbereid in overeenstemming met het draaiboek.

b) Andere hoofdstukken

De hoofdstukken Institutionele bepalingen en Andere aangelegenheden zijn nog met geen van de kandidaten geopend. Volgens het draaiboek moet de Unie ook voor deze hoofdstukken in de eerste helft van 2002 haar standpunt bepalen.

Het hoofdstuk over institutionele bepalingen betreft de opneming van de nieuwe lidstaten in het institutionele kader van de Unie. Zoals de Unie bij het openen van de toetredingsonderhandelingen heeft beklemtoond, brengt het lidmaatschap zowel rechten als plichten met zich mee. De Unie verwacht van nieuwe leden dat zij zich houden aan de verplichtingen van het lidmaatschap, overeenkomstig de voorwaarden die in de toetredingsonderhandelingen zijn afgesproken. De nieuwe leden kunnen hun rechten, net als de andere lidstaten, uitoefenen door deel te nemen aan de instellingen van de EU. Traditioneel komt het hoofdstuk over institutionele bepalingen bij toetredingsonderhandelingen aan de orde na de andere hoofdstukken betreffende het acquis.

In de huidige onderhandelingsronde is dit hoofdstuk voornamelijk gebaseerd op de conclusies van de intergouvernementele conferentie van Nice (december 2000), met name:

- de bepalingen van het Verdrag van Nice, met name inzake de aanpassing van de instellingen in het vooruitzicht van de toetreding;

- de bepalingen die zijn vastgelegd in de verklaringen van de intergouvernementele conferentie, zoals met name verklaring 20 over de standpunten die bij de toetredingsonderhandelingen moeten worden ingenomen inzake de zetelverdeling in het Parlement, de weging van stemmen in de Raad en de samenstelling van het Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio's.

De sluiting van het Verdrag van Nice bevestigt opnieuw dat de Unie zich sterk heeft verbonden tot de uitvoering van het uitbreidingsproces. Dit verdrag moet nu door de lidstaten worden geratificeerd. De Commissie merkt op dat het verdrag door drie lidstaten is geratificeerd en dat de ratificatie in de meeste andere gevallen voorspoedig verloopt. De Ierse regering organiseert naar aanleiding van het referendum van juni 2000 een nationale conventie om tot opheldering te komen wat de kwesties die verband houden met het verdrag betreft.

De Commissie hoopt dat in de loop van 2002 het verdrag, zoals gepland, door alle lidstaten zal zijn geratificeerd. De Commissie zal samen met het voorzitterschap besluiten over het juiste tijdstip en de procedure voor het hoofdstuk institutionele bepalingen, daarbij rekening houdend met de voortgang van de ratificatie van het verdrag van Nice.

Het laatste onderhandelingshoofdstuk betreft, net als bij de vorige onderhandelingsronden, andere aangelegenheden. Dit hoofdstuk is een verzamelterm voor zaken die niet in de eerdere hoofdstukken zijn behandeld: met name problemen die geen rechtstreeks verband houden met het acquis. De besprekingen in het kader van het hoofdstuk over andere aangelegenheden hebben bij eerdere toetredingsonderhandelingen geleid tot bijvoorbeeld een aantal verklaringen inzake transparantie, de status van ,bepaalde gebieden" en dergelijke, die later aan het toetredingsverdrag zijn gehecht. In de loop van 2002 wordt duidelijk welke vraagstukken in het lopende onderhandelingsproces mogelijk onder dit hoofdstuk zullen moeten worden behandeld.

2. Actieplan voor administratieve en gerechtelijke capaciteit

Lidstaten hebben een adequaat niveau van administratieve en gerechtelijke capaciteit nodig voor de tenuitvoerlegging en handhaving van het acquis. Daarom hebben de opeenvolgende Europese raden de nadruk gelegd op institutionele versterking in de aanloop tot de toetreding.

Een stabiele overheid met een onafhankelijk ambtenarenapparaat is een gemeenschappelijke doelstelling voor alle kandidaat-lidstaten. De meeste hebben zich op indrukwekkende wijze ingezet bij het hervormen van de overheid en hebben hervormingen doorgevoerd in het ambtenarenapparaat. Sommige landen hebben stappen ondernomen om goed personeel aan te trekken en de kwaliteit te verbeteren door opleiding en een betere salariëring. Desondanks blijkt uit de periodieke verslagen dat er nog veel te doen is. Een aantal kandidaat-lidstaten moet bovendien de corruptiebestrijding intensiveren.

Een voorspelbaar en efficiënt rechtsstelsel is eveneens essentieel voor de burger en het bedrijfsleven. In de meeste kandidaat-lidstaten is vooruitgang geboekt bij de hervorming van het gerechtelijk apparaat, maar in een aantal landen moet verder gewerkt worden aan de versterking van de onafhankelijkheid ervan, en betere salariëring, werkomstandigheden en opleiding van rechters.

Hierboven (II 3 b) zijn in een aantal hoofdstukken die verband houden met het acquis de belangrijkste uitdagingen vermeld. Wat betreft de administratieve capaciteit zijn de doelstellingen de volgende:

Ten eerste een soepel functionerende interne markt. Hiervoor zijn dikwijls passende en effectieve regelgevende instanties vereist, zoals mededingingsautoriteiten, en regelgevende instanties op het gebied van telecommunicatie, energie of transport, evenals informatietechnologieën.

* Ten tweede duurzame leefomstandigheden in de Europese Unie. Milieunormen moeten worden toegepast, een goed niveau van gezondheid en veiligheid op de werkplek moeten worden opgelegd, en er moet gezorgd worden voor een hoog niveau van nucleaire veiligheid en grotere veiligheid bij het vervoer. Deze maatregelen vereisen een aantal inspectieregelingen.

* Ten derde de algemene bescherming van de burgers van de Europese Unie. Hiervoor moet onder andere gezorgd worden door beveiliging van de grenzen om een aantal redenen, adequaat markttoezicht voor consumentenbescherming, handhaving en toezicht op een voldoende niveau van voedselveiligheid, en samenwerking op het gebied van justitie en binnenlandse zaken. Voor deze maatregelen zijn diverse inspectie- en handhavingsregelingen vereist.

* Ten vierde een correct beheer van de communautaire middelen. Hiervoor zijn passende structuren vereist in de centrale en regionale overheden voor de toepassing van de regels op het gebied van overheidsaanbestedingen, financiële controle, audit, fraude- en corruptiebestrijding.

De periodieke verslagen en de voorgestelde herziene toetredingspartnerschappen vermelden in detail op welke terreinen elke kandidaat-lidstaat actie moet ondernemen om een voldoende niveau van administratieve capaciteit te bereiken.

Met het oog op verdere maatregelen zal de Commissie een actieplan opstellen. Met elk van de kandidaat-lidstaten zal vroeg in 2002 besproken worden welke benadering zij zullen volgen om deze prioriteiten ten uitvoer te leggen, en eventueel de inspanningen zij voornemens zijn te doen met het oog op institutionele versterking. Bovendien zal de Commissie specifieke toezichtmaatregelen nemen, waar nodig samen met de lidstaten en de kandidaat-lidstaten.

Het actieplan:

* is gebaseerd op de prioritaire gebieden van de herziene toetredingspartnerschappen, de periodieke verslagen en de in de onderhandelingen aangegane verbintenissen;

* zal een reeks lopende maatregelen beschrijven voor het versterken van de administratieve capaciteit en het mobiliseren van verdere middelen ter intensivering van dergelijke inspanningen (met gebruik van bekende mechanismen als twinning of TAIEX - zie bijlagen 3 en 5);

* zal monitoring-mechanismen bevestigen of lanceren: o.a. monitoring-verslagen, peer-reviews, en dergelijke. Aan de hand waarvan de staat van voorbereiding van elke kandidaat-lidstaat zal worden bepaald.

Het actieplan zal net als de periodieke verslagen en de voorstellen voor de herziene toetredingspartnerschappen de situatie van de kandidaat-lidstaat weerspiegelen en rekening houden met de door hen geplande toetredingsdatum.

a) Intensivering van de maatregelen voor institutionele versterking

De Gemeenschap verleent reeds aanzienlijke bijstand aan de kandidaat-lidstaten bij het ontwikkelen van de adequate administratieve capaciteit voor de uitvoering en handhaving van het acquis. Wel tweederde van de nationale PHARE-programma's is gereserveerd voor institutionele versterking en aanverwante investeringen. De programmering is versneld en de jaarlijkse nationale bijstandsprogramma's moeten veel vroeger in 2002 worden vastgesteld dan in voorgaande jaren.

Bovendien zal de Commissie bovenop de jaarlijkse begroting die voor elk van de 10 PHARE-landen in 1999 was vastgesteld, nog eens 250 miljoen euro uit het bestaande PHARE-programma toewijzen voor institutionele versterking in 2002. Deze aanvullende faciliteit voor institutionele versterking is een aanbod aan de kandidaat-lidstaten, dat zou moeten worden aangenomen en tegen de zomer van 2002 zou moeten zijn geprogrammeerd. Zo nodig zou een soortgelijke maatregel ook kunnen worden toegepast op de toewijzing van de pretoetredingsbijstand voor institutionele versterking aan Malta en Cyprus.

De Commissie zal met de kandidaat-lidstaten de noodzaak bekijken om verdere institutionele versterking door te voeren in de programmering voor 2003. Projecten kunnen dan in elk geval nog drie jaar worden voortgezet, volgens de gebruikelijke regels van de Commissie inzake aanbesteding en betaling.

Deze inspanningen vormen een aanvulling op de grote inzet van de kandidaat-lidstaten, die daarin dikwijls worden bijgestaan door PHARE en bilaterale actie van de lidstaten, internationale organisaties en internationale financiële instellingen.

b) Beter toezicht

Aan het toezicht wordt reeds gewerkt. De Commissie voorziet de Raad regelmatig van gedetailleerde tabellen en rapporten over de uitvoering van de in het kader van de onderhandelingen gedane verbintenissen, onder andere met betrekking tot het opbouwen van een adequate administratieve capaciteit.

De Commissie beschikt niet altijd over de relevante expertise om de staat van voorbereiding van de overheden van de kandidaat-lidstaten te beoordelen, aangezien de tenuitvoerlegging grotendeels voor rekening van de lidstaten komt. Daarom zijn op een aantal terreinen peer reviews ingesteld die de kandidaat-lidstaten in staat stellen experts uit de lidstaten en de Commissie aan te trekken bij de beoordeling van de administratieve capaciteit. Peer reviews zijn reeds operationeel of worden overwogen op de volgende terreinen het gebied van: financiële dienstverlening, justitie en binnenlandse zaken, begroting, landbouw, nucleaire veiligheid en milieu. De Commissie zal praktische steun verlenen, met name via het Technical Assistance Information Exchange Office (TAIEX) of andere mechanismen (bijvoorbeeld SIGMA).

De Commissie zal de Raad in het voorjaar van 2002 informeren over de peer reviews of andere relevante maatregelen ter beoordeling van de administratieve capaciteit in de kandidaat-lidstaten. Op deze wijze kunnen de resultaten hiervan worden opgenomen in het kader van de toetredingsonderhandelingen.

Peer reviews zijn geen panacee. Zij vormen een aanvulling op het lopende toezichtsproces. Zij moeten alleen worden gebruikt waar dit gepast is en gericht zijn op terreinen van bijzonder belang zoals gedefinieerd in de periodieke verslagen, de voorstellen voor herziene toetredingspartnerschappen of tijdens de onderhandelingen.

Deze activiteiten zullen bijdragen aan het toezicht op de verbintenissen van de kandidaat-lidstaten tijdens de toetredingsonderhandelingen. Tijdens de Europese Raad van Sevilla in juni 2002 zal de Commissie verslag uitbrengen over haar actieplan en het toezicht op deze verbintenissen.

In de periodieke verslagen van 2002 zal een nauwkeurige analyse worden gemaakt van de behaalde resultaten en gekeken worden of de kandidaat-lidstaten er op de verschillende terreinen van het acquis in zullen slagen bij de toetreding de adequate structuren in te stellen voor de uitvoering en de handhaving van het acquis.

c) Administratieve capaciteit na de toetreding

Van lidstaten wordt verwacht dat zij hun administratieve capaciteit regelmatig aanpassen aan het zich ontwikkelende acquis. Het opbouwen van een adequate administratieve capaciteit is een proces dat niet stopt bij afsluiting van de onderhandelingen; het proces zal tot aan de toetreding en ook daarna worden voortgezet.

In de periode tussen de ondertekening van het toetredingsverdrag en de daadwerkelijke toetreding van de betrokken landen zal de Commissie de ontwikkelingen blijven volgen met betrekking tot kwesties die in de loop van de toetredingsonderhandelingen naar voren zijn gebracht. Ook zal de Commissie ontwikkelingen blijven volgen over economische kwesties die in de beoordeling van de economische criteria zijn genoemd. Vervolgens zal zij verslag uitbrengen aan de Raad.

De pretoetredingsprogramma's zullen in die periode blijven lopen. Voor de eerste toetredende landen zal 2003 waarschijnlijk het laatste jaar zijn waarin pretoetredingsfondsen worden geprogrammeerd. De opleiding van ambtenaren zou een van de belangrijkste behoeften in deze periode kunnen zijn. De tenuitvoerlegging zal normaal gesproken tot drie jaar kunnen duren. De overgangsregelingen voor het beheer en de uiteindelijke afsluiting van de programma's in het eerste jaar na toetreding moeten worden gedefinieerd.

Voor de periode na de toetreding zal de Commissie als hoedster van de verdragen controleren hoe het acquis door de nieuwe lidstaten wordt uitgevoerd, waarbij dezelfde mechanismen worden gebruikt als voor de huidige lidstaten. Hiertoe behoren onder andere periodieke verslagen van de Commissie aan de Raad over de toepassing van het gemeenschapsrecht, inbreukprocedures, en een dialoog tussen de Commissie en de lidstaten over uitvoeringsproblemen (zoals het netwerk voor probleemoplossing in de interne markt of de coördinatiecentra).

Benchmarking en peer pressure worden steeds meer gebruikt binnen de Unie om interoperabele en compatibele administratieve structuren te ontwikkelen. De deelname van de kandidaat-lidstaten aan communautaire programma's en bureaus draagt reeds bij tot een effectieve integratie van deze landen. Het e-Europe initiatief, nationale werkgelegenheidsstrategieën of activiteiten in het kader van de EMU zijn reeds uitgebreid tot de kandidaat-lidstaten via e-Europe plus, de gemeenschappelijke beoordeling van prioriteiten van het werkgelegenheidsbeleid ter voorbereiding op hun deelname aan de Europese werkgelegenheidsstrategie en de economische pretoetredingsprogramma's. Kandidaat-lidstaten moeten dit proces van integratie in bestaand beleid en bestaande mechanismen van de EU voortzetten.

Bovendien zullen de nieuwe lidstaten profiteren van eventuele nieuwe mechanismen ter verbetering van de tenuitvoerlegging van het gemeenschapsrecht. In het wetboek over governance heeft de Commissie aangegeven dat het in 2002 twinning-regelingen zal voorstellen tussen overheden om de beste praktijken bij de tenuitvoerlegging van maatregelen te delen, op basis van de ervaring van de kandidaat-lidstaten, en ter bevordering van de kennis van het Gemeenschapsrecht in nationale gerechtshoven en bij juristen. De invoering van dergelijke twinning-regelingen tussen de lidstaten zou er voor zorgen dat kandidaat-lidstaten na de toetreding van zulke regelingen kunnen blijven profiteren. Dit zou bijdragen tot een betere implementatie van het acquis in een uitgebreide Unie.

3. De pretoetredingsstrategie voor Turkije - naar een nieuwe fase

De tenuitvoerlegging van de pretoetredingsstrategie, zoals gedefinieerd door de Europese Raad van Helsinki, is goed gevorderd. Aan het eind van dit jaar zullen alle elementen van de strategie aan de orde zijn gekomen. In de volgende fase zal de aandacht uitgaan naar een meer gedetailleerde voorbereiding op de eisen van het EU-lidmaatschap.

In deze nieuwe fase wordt Turkije aangemoedigd het proces van politieke en economische hervormingen te intensiveren en te versnellen overeenkomstig de prioriteiten van het toetredingspartnerschap. Dit brengt verdere constitutionele, wetgevende, administratieve en gerechtelijke hervormingen met zich mee, met als doel Turkije dichter bij de EU-normen te brengen. De recente hervorming van de grondwet en de tenuitvoerlegging van het nieuwe economische plan zijn een veelbelovende start van dit proces.

Er zou meer gebruik moeten worden gemaakt van de versterkte politieke dialoog om verdere vooruitgang te stimuleren met betrekking tot prioriteiten van het toetredingspartnerschap, zoals de mensenrechten, Cyprus en de vreedzame regeling van grensgeschillen.

De steun die Turkije heeft geuit in de politieke dialoog voor de inspanningen van de secretaris-generaal van de VN om een alomvattende oplossing te vinden voor de kwestie Cyprus zou nu moeten gevolgd worden door concrete stappen van Turkije.

Wat betreft het Europese veiligheids en defensiebeleid (EVDB) zou Turkije zich moeten inspannen om de kwestie van de modaliteiten voor deelname aan besluiten over door de EU geleide operaties op te lossen, met het oog op een door de Europese Raad van Laken te nemen besluit, overeenkomstig de conclusies van de Europese Raad van Nice.

Een aantal vertrouwenwekkende maatregelen in het kader van de Grieks-Turkse relaties worden verder ontwikkeld en uitgevoerd. Dit zou moeten leiden tot een gunstig klimaat voor een vreedzame oplossing van grensgeschillen overeenkomstig de conclusies van de Europese Raad van Helsinki.

Turkije zal financiële hulp krijgen om te voldoen aan de prioriteiten van het toetredingspartnerschap. Turkije wordt uitgenodigd de administratieve capaciteit voor projectontwerp en beheer te versterken overeenkomstig de gedecentraliseerde benadering die met alle kandidaat-lidstaten wordt gevolgd. De Commissie zal advies en hulp van deskundigen uit de lidstaten mobiliseren ter ondersteuning van de Turkse inspanningen. Op basis van een door de EU en Turkije te ondertekenen kaderovereenkomst betreffende de Turkse deelname aan programma's van de Gemeenschap, wordt Turkije uitgenodigd effectieve structuren in te stellen voor het beheer van deze programma's, vooral op onderwijsgebied.

De afronding van de onderhandelingen over de uitbreiding van de douane-unie op het terrein van overheidsaanbestedingen en openbare diensten moet prioriteit krijgen.

De Europese Raad van Feira heeft de Commissie gevraagd verslag uit te brengen over de vorderingen bij de voorbereiding van het analytisch onderzoek van het acquis. Dit rapport wordt bij het periodiek verslag 2001 gevoegd.

Op basis van de huidige ervaringen en de geconstateerde lacunes in de Turkse wetgeving en de administratieve voorbereiding op het lidmaatschap, wordt aanbevolen een nieuwe fase in de pretoetredingsstrategie te laten ingaan. Deze omvat een gedetailleerde analyse van de Turkse wetgeving en het tijdschema voor aanpassing aan het acquis. In deze fase zal ook bijzondere aandacht worden besteed aan de capaciteit van de Turkse overheid en het gerechtelijk apparaat om het acquis daadwerkelijk uit te voeren en toe te zien op de naleving ervan.

Van nu af aan zullen de EU en Turkije een uitvoeriger dialoog voeren over de eisen voor de omzetting, tenuitvoerlegging en handhaving van het acquis, een zich daarbij concentreren op specifieke sectoriële kwesties die door de deskundigen in de bestaande fora zullen worden bestudeerd. De agenda's van subcomités zullen dan ook gericht zijn op gedetailleerde prioriteiten voor maatregelen. Turkse ambtenaren zullen uitvoerige informatie ontvangen over specifieke onderdelen van het acquis. EU-deskundigen zullen Turkse ontwerp-wetgeving beoordelen. TAIEX zal werkgroepen organiseren over specifieke kwesties.

Turkije zal worden uitgenodigd actief bij te dragen aan de databank van de Gemeenschap over de aanpassing van wetgeving zodat een gedetailleerde en voortdurende monitoring van de vorderingen mogelijk wordt.

Aanbevolen wordt dat het EG-Turkije-Associatiecomité bij zijn volgende bijeenkomst vaststelt welke onderwerpen in dit proces centraal moeten staan, evenals het vergaderschema.

4. De volgende stappen

a) Voldoen aan de toetredingscriteria

De toetreding vereist dat de kandidaten voldoen aan de voorwaarden voor het lidmaatschap, dat wil zeggen de politieke en economische criteria, en het vermogen om de verplichtingen van het lidmaatschap op zich te nemen. De Commissie zal een positief advies geven over de toetreding van een land als zij er van overtuigd is dat het in staat is op het moment van toetreding te voldoen aan de criteria.

De periodieke verslagen van dit jaar en de huidige fase van de toetredingsonderhandelingen stellen de Commissie nog niet in staat te concluderen dat door een van de kandidaat-lidstaten is voldaan aan de toetredingsvoorwaarden. Gelet echter op het huidige tempo van de onderhandelingen en de tot dusver geboekte vooruitgang, zou de Commissie op basis van de periodieke verslagen voor 2002 in staat moeten zijn aanbevelingen te doen omtrent de kandidaat-lidstaten die klaar zijn voor toetreding. Van de twaalf kandidaat-lidstaten hebben er tien streefdata voor toetreding die verenigbaar zijn met het tijdschema van Göteborg.

In de periodieke verslagen van dit jaar en de herziene toetredingspartnerschappen worden de nog steeds noodzakelijke hervormingen per land beschreven. In de periodieke verslagen van 2002 zal de Commissie haar beoordeling van de vooruitgang bij de tenuitvoerlegging van deze resterende hervormingen aanvullen met een evaluatie van de resultaten van elk land sinds de adviezen. De Unie zou op die manier in staat zijn de toetredingsonderhandelingen tegen het einde van het Deense voorzitterschap in 2002 af te ronden met de landen die aan de voorwaarden voldoen, met het oog op hun toetreding in 2004.

b) De eerste toetredingen

De conclusies van de toetredingsonderhandelingen zullen worden opgenomen in een toetredingsverdrag, waarin de resultaten van de afzonderlijke toetredingsconferenties worden gebundeld, waarschijnlijk net als bij voorgaande toetredingen in een enkel rechtsinstrument. Voor het opstellen van de wetsteksten is technische voorbereiding vereist, die reeds van start is gegaan.

Voor de meest recente uitbreiding was dit rechtsinstrument - bestaande uit een kort verdrag en een lange toetredingsakte - voornamelijk gewijd aan technische aanpassingen van de secundaire wetgeving die nodig was voor de toetreding van de vier betrokken kandidaat-lidstaten. Er was ook een bepaling in opgenomen voor aanpassing van het verdrag indien een kandidaat-lidstaat niet ratificeerde; zo kon het verdrag in werking treden ondanks het ontbreken van de ratificatie in Noorwegen.

Voor het volgende toetredingsverdrag moet in de eerste helft van 2002 een begin worden gemaakt met het redigeren van de tekst in het kader van de Raad en de toetredingsconferenties. De Commissie zou hierbij steun verlenen door de nodige technische voorstellen te doen. Ook zal de Commissie aanwijzen welke delen van het acquis technische aanpassingen vereisen en de Raad een inventarisatie voorleggen van deze technische aanpassingen, op basis van informatie van de kandidaat-lidstaten.

De uitbreiding moet van de zijde van de Unie worden goedgekeurd door de Raad en het Europees Parlement, rekening houdend met het uiteindelijke advies dat de Commissie aan het eind van de onderhandelingen zal voorleggen. Het verdrag dat uit de toetredingsonderhandelingen zal voortkomen wordt dan formeel door de betrokken partijen (lidstaten en kandidaat-lidstaten) ondertekend en voor ratificatie voorgelegd aan de verdragsluitende staten in overeenstemming met hun respectieve grondwettelijke voorwaarden.

c) Andere kandidaat-lidstaten waarmee wordt onderhandeld - naar een bijgewerkte routebeschrijving

Voor die kandidaat-lidstaten waarmee wordt onderhandeld en die geen deel zullen uitmaken van de eerste toetredingsgolf, zal de Commissie periodieke verslagen blijven publiceren, tot het algemene niveau van voorbereiding deze landen in staat stelt te voldoen aan de criteria voor toetreding. De Europese Unie zal haar volledige steun blijven geven aan de voorbereidingen op het lidmaatschap door deze kandidaten.

De onderhandelingen zullen worden voortgezet op basis van de principes die het toetredingsproces vanaf het begin hebben geleid. Het zou mogelijk moeten zijn volgend jaar alle 29 onderhandelingshoofdstukken die verband houden met het acquis te openen, op voorwaarde dat de kandidaten voldoende voorbereid zijn.

In haar strategiedocument van 2002 voor de uitbreiding zal de Commissie een bijgewerkte routebeschrijving opnemen en zo nodig een herziene pretoetredingsstrategie voor deze kandidaten, op basis van de vooruitgang in het volgende jaar en de conclusies van de Europese Raad van Göteborg.

IV. Conclusies

In het licht van het voorgaande beveelt de Europese Commissie de Europese Raad aan zijn conclusies te baseren op de volgende elementen:

1) Uit de periodieke verslagen blijkt dat alle kandidaat-lidstaten het laatste jaar aanzienlijke vorderingen hebben gemaakt bij de uitvoering van de toetredingscriteria, die, samen met de routebeschrijving, significante vooruitgang bij de onderhandelingen mogelijk hebben gemaakt.

2) De principes van dit proces blijven onveranderd. De Europese Raad van Berlijn heeft een duidelijk kader voor de financiële aspecten van de uitbreiding opgesteld. Dit kader vormt een voldoende basis voor de toetreding van maximaal tien nieuwe lidstaten in 2004. De Europese Raad van Nice heeft het kader voor de institutionele hervormingen die nodig zijn voor de uitbreiding gedefinieerd. De onderhandelingen worden gevoerd op basis van het bestaande acquis en zullen worden afgerond met die kandidaten die voldoen aan alle criteria voor het lidmaatschap, waarbij de principes van eigen verdiensten en inhaalmogelijkheden worden toegepast. Dit zijn de noodzakelijke en voldoende voorwaarden die bij aanvang zijn gedefinieerd voor de verwezenlijking van de eerste toetredingen.

3) Hiertoe moet de routebeschrijving volgens plan worden gevolgd. De EU zal nu gemeenschappelijke standpunten voor de overige hoofdstukken moeten bepalen. De Commissie zal er voor zorgen dat de Raad vroeg in 2002 financiële kwesties in een gemeenschappelijk kader kan bespreken, en bij de Raad voorstellen indienen op het terrein van landbouw, regionaal beleid en begroting, op basis van het huidige acquis en de inherente beginselen van de overeenkomst van Berlijn. De toetredingsonderhandelingen kunnen onafhankelijk van de besluiten voor de financiering van de EU na 2006 worden afgerond.

4) De periodieke verslagen van dit jaar en de huidige fase van de toetredingsonderhandelingen stellen de Commissie nog niet in staat te concluderen dat door een van de kandidaat-lidstaten is voldaan aan de toetredingsvoorwaarden. Gelet echter op het huidige tempo van de onderhandelingen en de tot dusver geboekte vooruitgang, zou de Commissie op basis van de periodieke verslagen voor 2002 in staat moeten zijn aanbevelingen te doen omtrent de kandidaat-lidstaten die klaar zijn voor toetreding. Van de twaalf kandidaat-lidstaten hebben tien streefdata voor toetreding die verenigbaar zijn met het tijdschema van Göteborg. De Unie dient dan