VERSLAG VAN DE COMMISSIE AAN HET EUROPEES PARLEMENT EN DE RAAD OVER DE LENINGACTIVITIEIT VAN DE EUROPESE UNIE IN 2011 /* COM/2012/0419 final */





INHOUDSOPGAVE 1........... Inleiding. 2 2........... Door de Europese Unie verstrekte leningen. 2 2.1........ BB-mechanisme. 2 2.1.1..... BB-operaties in 2011. 3 2.2........ EFSM... 4 2.2.1..... EFSM-operaties in 2011. 4 2.3........ MFB-faciliteit 7 2.3.1..... MFB-operaties in 2011. 8 2.4........ Euratom-faciliteit 8 2.4.1..... Euratom-operaties in 2011. 8 3........... Door de Europese Unie opgenomen leningen. 9 3.1........ BB-mechanisme. 9 3.2........ EFSM... 10 3.3........ MFB.. 12 3.4........ Euratom-faciliteit 12 4........... Europese Investeringsbank. 13 4.1........ Door de EIB verstrekte leningen. 13 4.2........ Door de EIB opgenomen leningen. 13 5........... Vrijwaren van de financiële stabiliteit in de eurozone. 14 5.1........ Griekse leningfaciliteit (GLF) 14 5.2........ Europese Faciliteit voor financiële stabiliteit (EFSF) 15 5.3........ Europees stabiliteitsmechanisme (ESM) 15 1. Inleiding Overeenkomstig de Raadsbesluiten tot instelling van de diverse leninginstrumenten van de Europese Unie moet de Commissie het Europees Parlement en de Raad jaarlijks op de hoogte brengen van het gebruik dat van deze instrumenten is gemaakt. Met dit verslag wordt voldaan aan de verplichting om de leningactiviteit voor elk instrument en de daartoe opgenomen leningen te beschrijven. 2. Door de Europese Unie verstrekte leningen De financiële steun aan derde landen en aan lidstaten wordt door de Commissie verleend op grond van diverse Raadsbesluiten, die verschillen al naargelang de betrokken geografische gebieden en de nagestreefde doelstellingen. Deze steun neemt doorgaans de vorm aan van bilaterale leningen die worden gefinancierd door met EU-begrotingsgarantie op de kapitaalmarkten middelen op te nemen[1]. 2.1. BB-mechanisme BB-steun neemt de vorm aan van door de Unie verstrekte leningen op middellange termijn en wordt doorgaans verleend in combinatie met financiering van het Internationaal Monetair Fonds (IMF) en andere multilaterale kredietverleners (zoals de EIB, de EBWO en de Wereldbank) of bilaterale bijstand van de lidstaten. Het mechanisme heeft een uitzonderlijk karakter en wordt bij Raadsbesluit per geval aangesproken. Potentiële begunstigden zijn de lidstaten buiten de eurozone die met ernstige betalingsbalansproblemen af te rekenen hebben. Het mechanisme is bedoeld om de externe financieringsproblemen van de begunstigde lidstaten te verlichten en de levensvatbaarheid van de betalingsbalans van een land te herstellen. De steun wordt uitbetaald mits is voldaan aan economische beleidsvoorwaarden die tussen de Commissie (in overleg met het Economisch en Financieel Comité (EFC)) en de lidstaat zijn afgesproken en mits vóór de sluiting van de leningovereenkomsten een memorandum van overeenstemming ter zake is ondertekend. Er worden pas verdere tranches uitgekeerd nadat is geverifieerd of de vereiste maatregelen zijn getroffen. Het BB-mechanisme is in 2008 opnieuw geactiveerd in reactie op de internationale economische en financiële crisis. Het plafond ervan is in december 2008 opgetrokken van 12 miljard EUR tot 25 miljard EUR[2] en is in mei 2009 nog eens verhoogd tot 50 miljard EUR[3] om de EU in staat te stellen snel op alle verdere verzoeken om BB-steun te reageren. Op 31 december 2011 was een totaalbedrag van 14,6 miljard EUR toegezegd aan Hongarije[4], Letland[5] en Roemenië[6], waarvan eind 2011 13,4 miljard EUR was uitbetaald. Tabel 1: Stand van de BB-steun per 31 december 2011 (in miljard EUR) Land || Toegekend bedrag || Uitgekeerd bedrag || Terugbetaald bedrag || Uitstaand bedrag || Gemiddelde looptijd van de leningen (jaren) Hongarije || 6,5 || 5,5 || 2,0 || 3,5 || 6,1 Letland || 3,1 || 2,9 || 0 || 2,9 || 6,6 Roemenië || 5,0 || 5,0 || 0 || 5,0 || 7,0 Totaal || 14,6 || 13,4 || 2,0 || 11,4 || 2.1.1. BB-operaties in 2011 In 2011 is in twee tranches een totaalbedrag van 1,350 miljard EUR uitgekeerd: Tabel 2: Uitbetalingen in het kader van het BB-mechanisme in 2011 (in miljoen EUR) Land || Besluit || Uitbetalings-datum || Looptijd || Coupon || Uitgekeerd bedrag Roemenië || 2009/459/EG || 24.3.2011 || 4.4.2018 || 3,25 % || 1 200 || || 22.6.2011 || 4.10.2018 || 3,13 % || 150 Totaal || || || || || 1 350 De beschikbaarheidstermijn van de aan Hongarije en Letland toegekende financiële bijstand is in respectievelijk november 2010 en januari 2012 verstreken. Dit heeft tot gevolg dat de resterende bedragen van 1 miljard EUR voor Hongarije en van 0,2 miljard EUR voor Letland in het kader van de lopende BB-operaties niet zullen worden uitbetaald. Op 12 mei 2011 heeft de Raad besloten om Roemenië, naast de reeds toegekende BB-steun ten belope van 5 miljard EUR, nog eens ten hoogste 1,4 miljard EUR aan anticiperende financiële bijstand te verlenen[7], waarvan tot dusver nog geen uitbetalingen hebben plaatsgevonden. 2.2. EFSM Bij Verordening (EU) nr. 407/2010 van de Raad van 11 mei 2010 is op grond van artikel 122, lid 2, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (VWEU)[8] het Europees financieel stabilisatiemechanisme (EFSM) ingesteld. Het EFSM wordt volledig gedekt door de EU-begroting en heeft een totale leningcapaciteit van maximaal 60 miljard EUR. De Commissie is gemachtigd om namens de Europese Unie leningen op de kapitaalmarkten of rechtstreeks bij financiële instellingen op te nemen. Het beroep op het EFSM is onderworpen aan beleidsvoorwaarden in de context van een gezamenlijk structureel aanpassings- en bijstandsprogramma van de EU en het IMF. De financiële bijstand in het kader van het EFSM wordt verleend bij een besluit van de Raad, handelend met gekwalificeerde meerderheid. De Commissie en de begunstigde lidstaat sluiten een memorandum van overeenstemming waarin de door de Raad gestelde algemene economische beleidsvoorwaarden worden gepreciseerd. Vervolgens stelt de Commissie het Europees Parlement en de Raad van het memorandum van overeenstemming in kennis. De economische beleidsvoorwaarden worden regelmatig getoetst en kunnen indien nodig worden aangepast[9]. De Commissie brengt regelmatig aan het EFC en de Raad verslag uit over de tenuitvoerlegging van de EFSM-verordening en over het voortduren van de buitengewone gebeurtenissen die de vaststelling ervan rechtvaardigden[10]. 2.2.1. EFSM-operaties in 2011 Het EFSM is in 2011 aangesproken voor Ierland en Portugal, waarbij aan deze beide begunstigde landen een leningbedrag van respectievelijk maximaal 22,5 miljard EUR en 26 miljard EUR is toegezegd. De in totaal door het EFSM, het IMF en andere lidstaten toegekende bedragen belopen respectievelijk 85 miljard EUR en 78 miljard EUR. Tabel 3: Uitsplitsing van de toegezegde bedragen (in miljard EUR) Land || EFSM || EFSF || IMF || Overige || Totaal Ierland || 22,5 || 17,7 || 22,5 || 22,3* || 85 Portugal || 26,0 || 26,0 || 26,0 || || 78 Totaal || 48,5 || 43,7 || 48,5 || 22,3 || 163 * 4,8 miljard EUR van andere lidstaten (Verenigd Koninkrijk, Zweden en Denemarken) en 17,5 miljard EUR van de Ierse staat. Conform Besluit 2011/77/EU van de Raad[11] en Besluit 2011/344/EU van de Raad[12] zijn in 2011 de volgende bedragen uitgekeerd: 13 900 miljoen EUR aan Ierland en 14 100 miljoen EUR aan Portugal. Tabel 4: Uitbetalingen in het kader van het EFSM in 2011 (in miljoen EUR) Land || Besluit || Toe-gekend bedrag || Uitbeta-lingsdatum || Uitge-keerd bedrag || Coupon || Looptijd || Gemid-delde looptijd van de leningen (jaren) Ierland || 2011/77/EU || 22 500 || 12.1.2011 || 5 000 || 2,50 % || 4.12.2015 || 4,9 || || || 24.3.2011 || 3 400 || 3,25 % || 4.4.2018 || 5,8 || || || 31.5.2011 || 3 000 || 3,50 % || 4.6.2021 || 6,9 || || || 29.9.2011 || 2 000 || 3,00 % || 4.9.2026 || 8,1 || || || 6.10.2011 || 500 || 2,375 % || 4.10.2018 || 8,0 Subtotaal || || || || 13 900 || || || 8,0 Portugal || 2011/344/EU || 26 000 || 31.5.2011 || 1 750 || 3,50 % || 4.6.2021 || 10,0 || || || 1.6.2011 || 4 750 || 2,75 % || 3.6.2016 || 6,4 || || || 21.9.2011 || 5 000 || 2,75 % || 21.9.2021 || 7,9 || || || 29.9.2011 || 2 000 || 3,00 % || 4.9.2026 || 9,0 || || || 6.10.2011 || 600 || 2,375 % || 4.10.2018 || 8,9 Subtotaal || || || || 14 100 || || || 8,9 Totaal || || 48 500 || || 28 000 || || || In 2012 hebben de volgende additionele uitbetalingen plaatsgevonden: - op 16 januari: 1 500 miljoen EUR aan Ierland en 1 500 miljoen EUR aan Portugal, - op 5 maart: 3 000 miljoen EUR aan Ierland, - op 24 april: 1 800 miljoen EUR aan Portugal, - op 4 mei: 2 700 miljoen EUR aan Portugal. Het totale uitstaande bedrag van het EFSM is daardoor opgelopen tot 38 500 miljoen EUR. In overeenstemming met de conclusies van de staatshoofden en regeringsleiders van de eurozone en de EU-instellingen van 21 juli 2011 ten aanzien van de EFSM-leningen is besloten de looptijden van de leningen te verlengen en de rentemarge te verlagen[13]. De gemiddelde maximumlooptijd is verlengd van 7,5 tot 12,5 jaar en de looptijd van de afzonderlijke leningtranches kan tot ten hoogste 30 jaar worden verlengd. Voorts is de rentemarge op de leningen aan het begunstigde land afgeschaft. Dit heeft tot gevolg dat een begunstigd land alleen de totale financieringskosten van de EU moet betalen. Deze beslissingen worden met terugwerkende kracht op alle reeds uitbetaalde leningtranches toegepast. 2.3. MFB-faciliteit Er wordt macrofinanciële bijstand (MFB) verleend om kandidaat-lidstaten, potentiële kandidaat-lidstaten en nabuurschapslanden van de EU te helpen bij het oplossen van hun betalingsbalansproblemen op korte termijn en het stabiliseren van hun overheidsfinanciën, en hen er tevens toe aan te moedigen structurele hervormingen door te voeren. MFB heeft een uitzonderlijk karakter, wordt slechts tijdelijk toegekend en is aan strikte economische beleidsvoorwaarden onderworpen. MFB-pakketten zijn doorgaans complementair aan IMF-aanpassingsprogramma's. MFB kan worden verleend in de vorm van giften en/of leningen. In januari 2011 heeft de Commissie het Economisch en Financieel Comité een uitvoerige notitie doen toekomen waarin wordt beschreven welke criteria worden gehanteerd om per geval uit te maken of de MFB in de vorm van leningen en/of giften zal worden verstrekt. Het EFC heeft deze notitie onderschreven. De criteria kunnen in twee grote categorieën worden ingedeeld: het niveau van de economische en sociale ontwikkeling[14] van het begunstigde land enerzijds en de houdbaarheid van de schuld en het vermogen om deze terug te betalen anderzijds. Ook de door de Wereldbank en het IMF gehanteerde criteria voor het toekennen van financiële bijstand worden in aanmerking genomen. De door de Commissie gevolgde methode en geselecteerde indicatoren worden uitvoerig beschreven in het werkdocument van de diensten van de Commissie[15] waarvan het jaarverslag voor 2010 over de MFB vergezeld gaat. De Commissie heeft ook een voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad tot vaststelling van algemene bepalingen voor MFB aan derde landen[16] ingediend. Deze kaderverordening zal het besluitvormingsproces stroomlijnen en afstemmen op andere EU-instrumenten voor het verlenen van financiële bijstand. Na de inwerkingtreding van het Verdrag van Lissabon moeten MFB-besluiten bovendien volgens de gewone wetgevingsprocedure (medebeslissing) worden genomen. Mocht een begunstigd land zijn terugbetalingsverplichtingen niet nakomen, dan kan de Commissie een beroep doen op het Garantiefonds[17], zodat de terugbetaling van de overeenkomstige door de Commissie opgenomen lening is verzekerd[18]. In het jaarlijkse Commissieverslag aan het Europees Parlement en de Raad over de verlening van macrofinanciële bijstand aan derde landen[19] wordt gedetailleerde informatie over MFB-operaties verschaft. 2.3.1. MFB-operaties in 2011 In 2011 heeft de Commissie voorgesteld MFB aan Georgië en Kirgizië te verlenen, maar er zijn nog geen besluiten ter zake vastgesteld. In de loop van 2012 wordt een resultaat verwacht. In februari 2012 heeft Egypte om 500 miljoen EUR aan MFB verzocht, die ten dele in de vorm van een gift kan worden uitgekeerd en een aanvulling zou vormen op de middelen die door het IMF en andere donoren worden verstrekt. De Commissie en het IMF zijn momenteel de resterende externe financieringsbehoefte van het land aan het analyseren ter voorbereiding van een antwoord op het verzoek van Egypte. In juli 2011 hebben twee uitbetalingen van leningen plaatsgevonden: - 100 miljoen EUR aan Servië; het betrof de eerste tranche in het kader van een in 2009 aangenomen besluit[20]; - 26 miljoen EUR aan Armenië; het betrof de eerste tranche in het kader van een in 2009 aangenomen besluit[21]; In februari 2012 is de tweede en laatste tranche van de MFB aan Armenië uitgekeerd. Het ging om een bedrag van 39 miljoen EUR. Daarnaast is in 2011 voor een totaalbedrag van 55 miljoen EUR aan giften uitbetaald (35 miljoen EUR aan Armenië en 20 miljoen EUR aan Moldavië[22]). 2.4. Euratom-faciliteit Van Euratom-leningen kan worden gebruikgemaakt om projecten in de lidstaten (Besluit 77/270/Euratom van de Raad) of in bepaalde derde landen (Oekraïne, Rusland en Armenië) (Besluit 94/179/Euratom van de Raad) te financieren. In 1990 heeft de Raad het leningplafond vastgesteld op 4 miljard EUR, waarvan ongeveer 3,4 miljard EUR is benut. In 2002 heeft de Commissie voorgesteld het leningplafond op te trekken van 4 miljard EUR tot 6 miljard EUR, maar de Raad heeft daarover nog geen overeenstemming bereikt. 2.4.1. Euratom-operaties in 2011 In 2011 zijn noch leningbesluiten genomen, noch uitkeringen verricht. 3. Door de Europese Unie opgenomen leningen De Commissie is gemachtigd om namens zowel de Europese Unie als Euratom op de kapitaalmarkten middelen op te nemen ter financiering van de leningen die de Raad heeft besloten te verstrekken. Bij de leningactiviteiten wordt gebruikgemaakt van back-to-back transacties, waardoor wordt gewaarborgd dat de EU-begroting geen rente- of valutarisico loopt[23]. Tegenover opgenomen leningen staan verstrekte leningen. Tabel 5: Totaalbedrag van de door de Europese Unie opgenomen leningen – uitstaande bedragen in hoofdsom(1) (miljoen EUR) || EGKS i.l. (1) (2) || Euratom (1) || BB || MFB || EFSM || Totaal Europese Unie 2008 || 266 || 484 || 2 000 || 654 || || 3 404 2009 || 214 || 481 || 9 200 || 584 || || 10 479 2010 || 219 || 466 || 12 050 || 500 || || 13 235 2011 || 225 || 447 || 11 400 || 590 || 28 000 || 40 662 (1) Omrekeningskoersen per 31 december van elk jaar. (2) De Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal (EGKS) is sinds 2002 in liquidatie. De laatste door de EGKS uitgegeven obligatie vervalt in 2019. || 3.1. BB-mechanisme In maart 2011 diende in het kader van het BB-mechanisme één lening van 1,2 miljard EUR op de markt te worden aangegaan. Met het oog op een vlotte en efficiënte uitvoering werd besloten deze middelen samen met de voor een lening aan Ierland in het kader van het EFSM-programma benodigde middelen (3,4 miljard EUR) op te nemen. In juni werd ten behoeve van Roemenië nog eens 0,15 miljard EUR opgenomen. Tabel 6: In de loop van 2011 uitgegeven EU-obligaties (in miljard EUR) Land || Beschrijving || Uitgiftedatum || Verval-datum || Omvang (EUR) Roemenië || EU 4,6 mrd 3,25 %/2018 || 24.3.2011 || 4.4.2018 || 1,20 (+ 3,4 voor EFSM Ierland) Roemenië || EU 0,15 mrd 3,125 %/2018 || 22.6.2011 || 4.10.2018 || 0,15 Totaal || || || || 1,350 3.2. EFSM In het kader van het EFSM-programma werd de Commissie namens de Europese Unie met een zeer grote financieringsbehoefte geconfronteerd uit hoofde van de financiering van de steun aan Ierland en Portugal. Het EU-aandeel (aangevuld door het IMF en de EFSF) kon vrij snel worden gefinancierd, aangezien de EU, anders dan de EFSF, reeds een gevestigde emittent was. Deze vervroeging van het EFSM-programma leidde tot een recordemissie namens de EU van 28 miljard EUR ten behoeve van het EFSM in de vorm van zes EU-benchmarkobligaties (met een uitstaand nominaal bedrag van 3 miljard EUR of meer voor elke reeks obligaties) en één kleinere transactie. Deze EU-obligaties waren sterk in trek op de markt, hetgeen resulteerde in aanzienlijke overinschrijvingen. Alle belangrijke groepen beleggers, en met name langetermijnbeleggers (beleggingsfondsen, vermogensbeheerders, verzekeraars en pensioenfondsen) en officiële instellingen, hebben deze EU-obligaties gekocht[24]. Deze EU-obligaties deden het ook goed op de secundaire markt, wat de reputatie van de EU als sterke emittent van benchmarkobligaties bevestigde. Voor de obligatie met een looptijd van 15 jaar ontving de EU de onderscheiding van "Sovereign Supranational Agency Sector deal of the year" van International Financing Review en de "deal of the year"-onderscheiding van Euromoney. Tabel 7: Overzicht van de door het EFSM opgenomen en uitgekeerde leningen (in miljard EUR) Land || Opgenomen op || Vervaldatum || Omvang Ierland || 5.1.2011 || 4.12.2015 || 5,00 Ierland (plus 1,2 voor BB-steun Roemenië, zie boven) || 17.3.2011 || 4.4.2018 || 3,40 Ierland (3), Portugal (1,75) || 24.5.2011 || 4.6.2021 || 4,75 Portugal || 25.5.2011 || 3.6.2016 || 4,75 Portugal || 14.9.2011 || 21.9.2021 || 5,00 Ierland (2), Portugal (2) || 22.9.2011 || 4.9.2026 || 4,00 Ierland (0,5), Portugal (0,6) || 29.9.2011 || 4.10.2018 || 1,10 Totaal || || || 28,00 In 2012 hebben de volgende additionele obligatie-emissies plaatsgevonden: - in januari: 3 miljard EUR (1,5 miljard EUR voor Ierland en 1,5 miljard EUR voor Portugal, - in maart: 3 miljard EUR voor Ierland, - in april: 1,8 miljard EUR voor Portugal, - in mei: 2,7 miljard EUR voor Portugal. Het ten behoeve van het EFSM opgenomen totaalbedrag is daardoor opgelopen tot 38,5 miljard EUR. 3.3. MFB In 2011 zijn twee leningen met succes afgerond (100 miljoen EUR voor Servië en 26 miljoen EUR voor Armenië). Beide werden gefinancierd door middel van onderhandse plaatsingen. Tabel 8: Onderhandse plaatsingen door de EU in de loop van 2011 (in miljoen EUR) Land || Beschrijving || Uitgifte-datum || Vervaldatum || Omvang Servië || EU 3,382 %/2019 || 5.7.2011 || 12.7.2019 || 100 Armenië || EU 3,691 %/2026 || 20.7.2011 || 27.7.2026 || 26 Totaal || || || || 126 3.4. Euratom-faciliteit In 2011 zijn geen leningen opgenomen in het kader van Euratom. 4. Europese Investeringsbank 4.1. Door de EIB verstrekte leningen De EIB verstrekt financiering, hetzij rechtstreeks ten behoeve van individuele investeringsprojecten, hetzij via financiële intermediairs ten behoeve van kleinschaliger projecten van kleine en middelgrote ondernemingen of lokale overheden en gemeenten. De EIB verstrekt ook leninggaranties, technische bijstand en durfkapitaal. In 2011 bedroeg de totale omvang van de door de EIB ondertekende financieringsovereenkomsten 61 miljard EUR (tegen 72 miljard EUR in 2010), hetgeen duidt op een geleidelijke terugkeer naar het leningniveau van voor 2008, nadat in de jaren 2008, 2009 en 2010 uitzonderlijke additionele leningsinspanningen werden geleverd. De financiering in de EU-lidstaten was goed voor 54 miljard EUR. Dit bedrag valt niet onder de EU-garantie. Buiten de EU is voor een bedrag van 7,3 miljard EUR aan leningen ondertekend. Daarvan valt 3,1 miljard EUR onder het door de EU-garantie gedekte externe mandaat. De EIB-financieringsactiviteit heeft gevolgen voor de EU-begroting wanneer er EU-garanties, EU/EIB-risicodelingsregelingen of andere mengmechanismen aan zijn gekoppeld. Meer in het bijzonder is voor EIB-leningen in het kader van het externe mandaat (dat betrekking heeft op pretoetreding, zuidelijk en oostelijk nabuurschap, Azië, Latijns-Amerika en Zuid-Afrika) een EU-begrotingsgarantie verleend ter dekking van het politieke en landenrisico. In de loop van het tweede halfjaar van 2012 zal de Commissie een apart verslag publiceren over de externe leningactiviteit van de EIB in 2011. De EIB beheert ook risicodelingsfaciliteiten met gebruikmaking van de EU-begroting ter ondersteuning van intern EU-beleid (bv. de financieringsfaciliteit met risicodeling voor onderzoek- en ontwikkelingsprojecten en het instrument voor leninggaranties voor TEN-vervoersprojecten)[25]. 4.2. Door de EIB opgenomen leningen In 2011 bleek het marktklimaat alsmaar onvriendelijker te worden naarmate de bezorgdheid over Europa toenam, maar in de eerste tien maanden van het jaar is de EIB er toch in geslaagd haar financieringsniveau en markttoegang vrij stabiel te houden. In de maanden november/december zijn de marktomstandigheden dan bijzonder ongunstig geworden. In die periode leidde een forse verslechtering van de marktperceptie van de context van de Europese overheidsemittenten tot een aanzienlijke vergroting van de spread en een sterk gekrompen vraag, net als voor de meeste andere Europese emittenten het geval was. De onzekerheid bereikte een hoogtepunt in december, toen Standard and Poor’s en Fitch bekendmaakten dat de ratings van de EIB onder heroverweging stonden met negatieve vooruitzichten. Onder deze omstandigheden bleken het streven van de EIB om haar financieringsprogramma vrij vroeg rond te hebben en het feit dat dit streven eind oktober ook werd verwezenlijkt, van vitaal belang. De emissie van 76 miljard EUR was de op een na grootste die de EIB ooit heeft gedaan (2010: 67 miljard EUR). 5. Vrijwaren van de financiële stabiliteit in de eurozone In reactie op de wereldwijde economische en financiële crisis hebben de Raad en de lidstaten van de eurozone hun goedkeuring gehecht aan maatregelen ter vrijwaring van de financiële stabiliteit in de eurozone en in Europa als geheel. Deze maatregelen worden hierna beschreven. 5.1. Griekse leningfaciliteit (GLF) Nadat de ministers van Financiën van de eurozone op 2 mei 2010 unaniem waren overeengekomen steun aan Griekenland te verlenen[26], is een gezamenlijk driejarenprogramma met het IMF opgezet. Daarmee is een financieel pakket van 110 miljard EUR gemoeid om Griekenland te helpen. Aan het programma zijn strenge beleidsvoorwaarden[27] verbonden, die zijn vastgesteld na onderhandelingen tussen de Griekse overheid, de Commissie en het IMF, in contact met de ECB. De bijdrage van de lidstaten van de eurozone bedraagt 80 miljard EUR en die van het IMF beloopt 30 miljard EUR. Op 31 december 2011 was in totaal 73 miljard EUR aan Griekenland uitbetaald (52,9 miljard EUR door de lidstaten van de eurozone en 20,1 miljard EUR door het IMF)[28]. Rol van de Commissie Bij de GLF treedt de Commissie noch als leninggever, noch als leningnemer op. Op 5 mei 2010 hebben de vertegenwoordigers van de lidstaten van de Europese Unie evenwel besloten de Commissie de taken toe te vertrouwen in verband met de coördinatie en het beheer van de gepoolde bilaterale leningen welke zijn neergelegd in een akkoord tussen de kredietverstrekkers dat op 8 mei 2010 is gesloten tussen de tot de eurozone behorende lidstaten die de steun verstrekken[29]. Deze rol gaat noch met hogere uitgaven bij de Commissie, noch met hogere uitgaven voor enig ander onderdeel van de EU-begroting gepaard[30]. De resterende niet-opgenomen bedragen zijn geannuleerd met ingang van 28 maart 2012. Ook de aan de financiële faciliteit verbonden voorwaarden zijn aangepast: de looptijd is verlengd tot maximaal 15 jaar en de aflossingsvrije periode tot maximaal 10 jaar. Daarnaast is de marge verminderd tot 1,5 %. 5.2. Europese Faciliteit voor financiële stabiliteit (EFSF) Op grond van de op 9 mei 2010 in het kader van de Raad (Ecofin) genomen besluiten hebben de lidstaten van de eurozone de Europese Faciliteit voor financiële stabiliteit (European Financial Stability Facility – EFSF) opgezet in de vorm van een in Luxemburg geregistreerde vennootschap waarvan zij de eigenaars zijn. De EFSF is in staat door de lidstaten van de eurozone gegarandeerde obligaties uit te geven; het aldus opgenomen bedrag wordt vervolgens doorgeleend aan in moeilijkheden verkerende lidstaten van de eurozone onder voorwaarden die met de Commissie, in contact met de Europese Centrale Bank, en het IMF worden afgesproken en door de Eurogroep moeten worden goedgekeurd. De kredietverlening door de EFSF valt niet onder de EU-begrotingsgarantie. De Commissie coördineert haar eigen leningactiviteiten met die van de EFSF ter financiering van de programma's waarbij zij allebei betrokken zijn, teneinde de timing van hun kapitaalmarktactiviteiten te optimaliseren. 5.3. Europees stabiliteitsmechanisme (ESM) Op 2 februari 2012 is overeenstemming bereikt over de instelling van een nieuw permanent crisismechanisme, het Europees stabiliteitsmechanisme (ESM). De inwerkingtreding van het ESM-verdrag is gepland voor medio 2012, na de bekrachtiging ervan door de 17 lidstaten van de eurozone. Het ESM zal de taken overnemen die momenteel door de EFSF en het EFSM worden vervuld en, indien nodig, financiële bijstand aan lidstaten van de eurozone verlenen. Daartoe wordt het ESM gemachtigd middelen te verwerven door financiële instrumenten uit te geven, dan wel door financiële of andere overeenkomsten of regelingen aan te gaan met ESM-leden, financiële instellingen of andere derden. Het aanvankelijke maximale leningvolume van het ESM is vastgesteld op 500 miljard EUR. In dat bedrag zijn de uitstaande EFSF-leningen inbegrepen. [1] Voor een gedetailleerde presentatie van de leningactiviteit van de Commissie, zie http://ec.europa.eu/economy_finance/eu_borrower/index_en.htm [2] Verordening (EG) nr. 1360/2008 van de Raad van 2 december 2008 tot wijziging van Verordening (EG) nr. 332/2002 houdende instelling van een mechanisme voor financiële ondersteuning op middellange termijn van de betalingsbalansen van de lidstaten. [3] Verordening (EG) nr. 431/2009 van de Raad van 18 mei 2009 tot wijziging van Verordening (EG) nr. 332/2002 houdende instelling van een mechanisme voor financiële ondersteuning op middellange termijn van de betalingsbalansen van de lidstaten. [4] Besluit 2009/102/EG van de Raad van 4 november 2008. [5] Besluit 2009/290/EG van de Raad van 20 januari 2009. [6] Besluit 2009/459/EG van de Raad van 6 mei 2009. [7] Besluit 2011/288/EU van de Raad van 12 mei 2011 tot verlening van anticiperende financiële bijstand van de EU op middellange termijn aan Roemenië (PB L 132 van 19.5.2011, blz. 15). [8] Krachtens artikel 122, lid 2, VWEU kan financiële bijstand worden verleend aan lidstaten die verkeren in moeilijkheden die worden veroorzaakt door buitengewone gebeurtenissen die deze lidstaat niet kan beheersen. [9] De toetsing wordt ten minste om de zes maanden uitgevoerd door de Commissie, in overleg met de ECB. Alle eventueel noodzakelijke wijzigingen in het aanpassingsprogramma worden met de begunstigde lidstaat besproken. De Raad, handelend met gekwalificeerde meerderheid op voorstel van de Commissie, besluit over de eventuele aanpassingen die in de oorspronkelijk vastgestelde algemene economische beleidsvoorwaarden moeten worden aangebracht en hecht zijn goedkeuring aan het herziene aanpassingsprogramma dat door de begunstigde lidstaat wordt opgesteld. [10] Het verslag moet uiterlijk zes maanden na de inwerkingtreding van Verordening (EU) nr. 407/2010 en, indien zulks passend is, vervolgens om de zes maanden worden ingediend (artikel 9 van de verordening). [11] Uitvoeringsbesluit 2011/77/EU van de Raad van 7 december 2010 tot verlening van financiële bijstand van de Unie aan Ierland (PB L 30 van 4.2.2011, blz. 34). [12] Uitvoeringsbesluit 2011/344/EU van de Raad van 30 mei 2011 tot verlening van financiële bijstand van de Unie aan Portugal (PB L 159 van 30.5.2011, blz. 88). [13] Uitvoeringsbesluit 2011/682/EU van de Raad van 11 oktober 2011 tot wijziging van Uitvoeringsbesluit 2011/77/EU (Ierland) en Uitvoeringsbesluit 2011/683/EU van de Raad van 11 oktober 2011 tot wijziging van Uitvoeringsbesluit 2011/344/EU (Portugal), (PB L 269 van 14.10.2011, resp. blz. 31 en 32). [14] Als hoofdindicator wordt het bruto nationale inkomen per hoofd voorgesteld. [15] SEC(2011) 874 final. [16] COM(2011) 396 definitief. [17] Zie Verordening (EG, Euratom) nr. 480/2009 van de Raad. Tot dusver heeft er zich nog geen wanbetaling op MFB-leningen voorgedaan. [18] Hoewel de terugbetaling van de opgenomen lening uiteindelijk door de EU-begrotingsgarantie wordt gedekt, fungeert het Garantiefonds als een liquiditeitsbuffer die de EU-begroting beschermt tegen het risico dat zij wordt aangesproken als gevolg van wanbetalingen. Voor een uitvoerig verslag over de werking van het Fonds, zie COM(2010) 418 en het begeleidend werkdocument van de diensten van de Commissie (SEC(2010) 968). [19] Het verslag over 2011 is nog niet gepubliceerd. Voor 2010, zie COM(2011) 408 definitief. [20] Besluit 2009/892/EG van de Raad van 30 november 2009. [21] Besluit 2009/890/EG van de Raad van 30 november 2009. [22] Besluit 2010/0162(COD) van de Raad en het Europees Parlement van 7 september 2010. [23] De EFSM-verordening staat immers vooruitfinanciering toe: de Commissie wordt gemachtigd "op het meest geschikte tijdstip tussen geplande uitbetalingen op de kapitaalmarkten of bij financiële instellingen leningen aan te gaan teneinde de financieringskosten te optimaliseren en haar reputatie als emittent van de Unie op de markten te vrijwaren". [24] Voor nadere informatie over de door de EU opgenomen leningen, zie de "Investor Presentation": http://ec.europa.eu/economy_finance/eu_borrower/documents/eu_investor_presentation_en.pdf [25] In overeenstemming met punt 49 van het Interinstitutioneel Akkoord tussen het Europees Parlement, de Raad en de Commissie brengt de Commissie in het kader van de jaarlijkse opstelling van de begroting elk jaar aan het Parlement en de Raad verslag uit over de tenuitvoerlegging van nieuwe financiële instrumenten die uit de EU-begroting worden gefinancierd. [26] De steun is verleend via centraal door de Commissie gepoolde bilaterale leningen van de andere lidstaten van de eurozone onder de voorwaarden die in hun verklaring van 11 april 2010 zijn uiteengezet. [27] De voornaamste beleidsvoorwaarden zijn vastgelegd in Besluit 2010/320/EU van de Raad van 10 mei 2010 gericht tot Griekenland met het oog op de versterking en verdieping van het begrotingstoezicht en tot aanmaning van Griekenland om maatregelen te treffen om het tekort te verminderen in de mate die nodig wordt geacht om de buitensporigtekortsituatie te verhelpen. De voorwaarden zijn nader uitgewerkt in een memorandum van overeenstemming tussen de Griekse autoriteiten en de Commissie, optredend namens de lidstaten van de eurozone. [28] Nadere bijzonderheden over de Griekse leningfaciliteit zijn te vinden op: http://ec.europa.eu/economy_finance/eu_borrower/greek_loan_facility/index_en.htm [29] Deze taken behelzen onder meer namens en op aanwijzing van de tot de eurozone behorende lidstaten die de steun verstrekken, het onderhandelen over en ondertekenen van een overeenkomst met Griekenland inzake een leningfaciliteit, het openen, namens de crediteuren, van een rekening bij de ECB, het gebruiken van die rekening om alle betalingen namens de crediteuren en door de debiteur te verwerken, het coördineren van de procedure voor de betalingen, het uitvoeren van bepaalde berekeningen, het verdelen van de terugbetalingen onder de crediteuren en het informeren van de crediteuren over inbreuken op de leningfaciliteitsovereenkomst en over verzoeken om afwijkingen of wijzigingen ten aanzien daarvan. [30] Zie: http://www.consilium.europa.eu/uedocs/cms_data/docs/pressdata/EN/genaff/114338.pdf