15. 3. 75 Publikatieblad  van  de Europese  Gemeenschappen Nr. C 62/3 
II 
(Voorbereidende  besluiten) 
ECONOMISCH  EN  SOCIAAL  COMITÉ 
Advies  inzake  een  Mededeling  van  de Commissie  aan  de Raad  getiteld  „Energie  voor 
Europa:  onderzoek  en ontwikkeling" 
De tekst  waarop  de adviesaanvrage  betrekking  heeft  is nog  niet  bekendgemaakt  in het 
Publikatieblad  van  de Europese  Gemeenschappen. 
A. JURIDISCHE  GRONDSLAG  VAN  HET  ADVIES 
Op 18 oktober  1974  heeft  de Raad  besloten  het Economisch  en Sociaal  Comité  overeen-
komstig  de bepalingen  van  artikel  198  van  het Verdrag  tot oprichting  van  de Europese 
Economische  Gemeenschap  over  bovengenoemd  voorstel  te raadplegen. 
B. ADVIES  VAN  HET  ECONOMISCH  EN SOCIAAL  COMITÉ 
Het Economisch  en Sociaal  Comité  heeft  beraadslaagd  over  zijn  advies  inzake  voor-
noemd  onderwerp  tijdens  zijn  op 29 en 30 januari  1975  te Brussel  gehouden  127e  zitting. 
Dit advies  luidt  als volgt: 
HET  ECONOMISCH  EN  SOCIAAL  COMITÉ, 
Gezien  de van  18 oktober  1974  daterende  adviesaan-
vrage  van  de Raad  van  de Europese  Gemeenschappen 
inzake  de mededeling  van  de Commissie  aan  de Raad 
getiteld  „Energie  voor  Europa:  onderzoek  en ontwik-
keling", 
Gezien  het  Verdrag  tot oprichting  van  de Europese 
Economische  Gemeenschap,  in het  bijzonder  artikel 
198, 
Gezien  het  op 29 oktober  1974  door  zijn  Bureau 
genomen  besluit,  de  Afdeling  voor  energie  en 
nucleaire  vraagstukken  met  het opstellen  van  een rap-
port en een  advies  inzake  deze  mededeling  te be-
lasten,  , Gezien  het advies  dat deze  Afdeling  tijdens  haar  op 
10 januari  1975  gehouden  vergadering  heeft  opge-
steld, 
Gezien  het rapport  dat  door  de rapporteur,  de heer 
Schlitt,  werd  voorgelegd, 
Gezien  de beraadslagingen  tijdens  zijn  op 29 en 30 ja-
nuari  1975  gehouden  127e  zitting,  vergadering  van 
30 januari, 
Overwegende  dat  als  onderdeel  van  een  gemeen-
schappelijk  energiebeleid  nieuwe  energiebronnen  en 
-vormen  dienen  te worden  ontwikkeld; 
Overwegende  dat hiertoe  een gemeenschappelijk  pro-
gramma  voor  onderzoek  en ontwikkeling  van  funda-
mentele  betekenis  is, 
Nr. C 62/4 Publikatieblad  van  de Europese  Gemeenschappen 15. 3. 75 
BRENGT  VOLGEND  ADVIES  UIT, 
dat met  meerderheid  van  stemmen  (6 stemmen  tegen 
bij 10 onthoudingen)  werd  goedgekeurd: 
1. Algemene  opmerkingen 
1.1. Het  Comité  stemt  in met  het initiatief  van  de 
Commissie  om in het kader  van  een  nieuwe  strategie 
voor  het energiebeleid  voor  de Gemeenschap  tevens  te 
komen  tot een  gemeenschappelijk  beleid  op het  ge-
bied van  het energie-onderzoek  en met  name  tot ge-
meenschappelijke  of althans  gecoördineerde  onder-
zoek-  en ontwikkelingsactiviteiten  op energiegebied. 
1.2. Evenals  de Commissie  in haar  overwegingen 
is het Comité  van  oordeel  dat gemeenschappelijke  en 
op elkaar  afgestemde  inspanningen  op dit  gebied 
moeten  worden  gezien  als één  van  de belangrijkste 
taken  van  de Gemeenschap  van  het ogenblik.  Onder-
zoek  en ontwikkeling  kunnen  op twee  manieren  bij-
dragen  tot het oplossen  van  de problemen  in verband 
met de  toekomstige  energiebevoorrading  van  de 
Europese  Gemeenschap.  In de eerste  plaats  kan  het 
aanbod  van  primaire  energie  worden  vergroot  door 
het ontsluiten  van  nieuwe  energiebronnen  of door  de 
ontwikkeling  van  betere  technieken  voor  de winning 
van fossiele  energiereserves;  in de tweede  plaats  kan 
door  doelgericht  onderzoek  worden  bijgedragen  tot 
vermindering  van  de energiebehoeften. 
1.3. Het  Comité  beseft  echter  wel  dat  door  een 
rationeler  gebruik  van  de beschikbare  energie  en 
door  het  ontsluiten  van  nieuwe  energiebronnen  de 
afhankelijkheid  van  aardolie-  en aardgasinvoer  niet 
verleden  tijd  is, maar  slechts  wordt  verminderd.  Dit 
geldt  vooral  voor  de nabije  toekomst.  Een  vermin-
derde  afhankelijkheid  van  de aardolie-invoer  kan 
echter  al wel  leiden  tot een  grotere  politieke  flexibili-
teit van  de Gemeenschap,  vooral  omdat  een volledige 
onderbreking  van  de aardolievoorziening  van  de Ge-
meenschap  immers  nauwelijks  te verwachten  is. Naar 
het oordeel  van  het  Comité  is het  behoud  van  de 
onafhankelijkheid  van de Gemeenschap  in ieder  geval 
een reden  om de onderzoek-  en ontwikkelingsactivi-
teiten  op het gebied  van  energie  zeer  grondig  aan  te 
pakken.  Aangezien  de Gemeenschap  binnen  afzien-
bare tijd  niet  meer  over  goedkope  aardolie  zal kun-
nen beschikken,  lijkt  het ook  uit het oogpunt  van  de 
kosten  juist,  ten behoeve  van  de continuïteit  aanvul-
lende  energiebronnen  te ontsluiten. 
1.4. Investeringen  en onderzoekactiviteiten  die  in 
de particuliere  sector  worden  gedaan  respectievelijk 
ondernomen  met  het doel,  nieuwe  energiebronnen  te 
ontwikkelen,  dienen  door  middel  van  overheidssteun 
tegen  risico's  te worden  afgeschermd.  Vanzelfspre-
kend  dient  tegenover  deze  overheidssteun  ook  over-
heidstoezicht  op de ter beschikking  gestelde  middelen te staan  en dient  ervoor  te worden  gezorgd  dat  de 
staat  een invloed  op deze  investeringen  en onderzoek-
activiteiten  kan  uitoefenen  die  in verhouding  staat 
tot de omvang  van  de overheidssteun.  Gezien  de 
onderzoek-  en ontwikkelingsmogelijkheden  in de Ge-
meenschap  zal het zeer  zeker  mogelijk  zijn,  niéuwe 
energiebronnen  te ontsluiten  indien  de totale  weten-
schappelijke  en technische  kennis  alsmede  het poten-
tieel der ondernemingen  in de Gemeenschap  worden 
geconcentreerd  op veelbelovende  onderzoek-  en ont-
wikkelingsprojecten.  Hoewel  op grond  van  deze  in 
feite  gunstige  uitgangssituatie  een  zo  omvangrijk 
onderzoek-  en ontwikkelingsprogramma  op energie-
gebied  een  goede  kans  van  slagen  heeft,  zal het naar 
het oordeel  van  het  Comité  toch  moeilijk  zijn,  de 
voor  een  dergelijk  programma  benodigde  financiële 
middelen  op te brengen.  Het  beseft  dat met  de tenuit-
voerlegging  van  een  dergelijk  programma,  wil  het 
succes  opleveren,  zeer  aanzienlijke  bedragen  gemoeid 
zijn.  In dit verband  herinnert  het Comité  aan  een qua 
motivering  en opzet  vergelijkbaar  programma  in de 
V.S.,  ten behoeve  waarvan  ca. 10 miljard  dollar  voor 
een periode  van  vijf jaar  uitgetrokken  is. Het  Comité 
is dan  ook  van  oordeel  dat de Gemeenschap,  wil zij 
overtuigende  resultaten  bereiken,  in verband  met  de 
buitengewoon  hoge  kosten  voor  een  zo omvangrijk 
onderzoekprogramma  op energiegebied  beslist  rigou-
reus prioriteiten  dient  vast  te stellen  ten aanzien  van 
de verschillende  onderzoekgebieden. 
1.5. Een  gemeenschappelijk'programma  dient  vol-
gens  het Comité  op zodanige  wijze  te worden  uitge-
voerd  dat het aanzienlijke  intellectuele  potentieel  dat 
in de Lid-Staten  aanwezig  is, volledig  wordt  ingescha-
keld. 
1.6. Van  de  in het  document  „Energie  voor 
Europa:  onderzoek  en ontwikkeling"  door  de Com-
missie  opgesomde  acht  gebieden: 
— energiebesparing, 
— fossiele  energiebronnen, 
— kernenergie, 
— waterstof  als nieuwe  energievorm, 
— zonne-energie, 
— aardwarmte, 
— kernfusie, 
— vormgeving  van de systemen, 
moet  de kans  van  slagen  bepaald  verschillend  worden 
beoordeeld.  Volgens  het Comité  dient  het overgrote 
gedeelte  van de middelen  gebruikt  te worden  voor  die 
gebieden  die op korte  termijn  een zo groot  mogelijke 
vermindering  van  de aardolieafhankelijkheid  moge-
lijk zullen  maken.  Aan  dit criterium  dient  in verband 
met de financiële  situatie  van  de Gemeenschap  en 
tevens  met  het  oog  op eventuele  moeilijkheden  die 
15. 3. 75 Publikatieblad  van  de Europese  Gemeenschappen Nr. C 62/5 
zich elk  ogenblik  opnieuw  bij de energiebevoorra-
ding  kunnen  voordoen,  met  grote  vastberadenheid  te 
worden  vastgehouden.  Men  dient  de gelden  die wor-
den besteed  aan  energievormen  en -bronnen  die pas 
in de volgende  eeuw  op technisch  en economisch  ren-
dabele  wijze  kunnen  worden  ingezet,  als dat  al het 
geval  is, zorgvuldig  te doseren.  Het  heeft  volgens  het 
Comité  uit het  oogpunt  van  het  energiebeleid  geen 
zin, alle  denkbare  of uit wetenschappelijk  oogpunt 
interessante  onderzoekprojecten  op het gebied  van  de 
energie  voort  te zetten  indien  deze  projecten  niet  in 
de nabije  toekomst  (binnen  circa  5 tot 10 jaar)  kun-
nen worden  voltooid  en tot een werkelijke  bijdrage  tot 
de energiebevoorrading  van  de Gemeenschap  of tot 
energiebesparingen  kunnen  leiden.  Het  Comité  vraagt 
zich in dit verband  af of de Commissie,  wil zij bij de 
uitvoering  van  haar  toch  al zo moeilijke  coördine-
rende  en integrerende  taak  in het kader  van  het pro-
gramma  „Energie  voor  Europa"  efficiënter  tewerk 
gaan,  zich  niet  beter  kan  concentreren  op die onder-
zoek-  en ontwikkelingsactiviteiten  die binnen  de ge-
noemde  periode  haalbaar  zijn  en van  belang  zijn  voor 
de energiebevoorrading.  Dit  sluit  niet  uit  dat  de 
Commissie  ook  zorgt  voor  coördinatie  en integratie 
van op langere  termijn  gerichte  onderzoek-  en ont-
wikkelingsactiviteiten  op energiegebied.  Deze  activi-
teiten  moeten  evenwel  worden  ingepast  in het kader 
van de andere  meerjarenprogramma's  voor  onder-
zoek  en overeenkomstig  de daarvoor  uitgetrokken 
financiële  middelen  worden  bevorderd. 
1.7. Het  Comité  acht  deze  concentratie  op de tij-
dens  een  overzienbare  periode  te verwezenlijken 
onderzoek-  en ontwikkelingsactiviteiten  ook  noodza-
kelijk  aangezien  de door  de Commissie  geformuleerde 
doelstellingen  alleen  kunnen  worden  verwezenlijkt 
door  een  krachtenbundeling  en inspanning  en in eer-
ste instantie  met  op korte  of middellange  termijn  te 
ontwikkelen  energievormen  en -bronnen  of mogelijke 
technische  verbeteringen  op energiegebied. 
1.8. Op  grond  van  deze  overwegingen  is het 
Comité  van  oordeel  dat de noodzakelijke  ontwikke-
lingsactiviteiten  in de eerste  plaats  moeten  zijn  gericht 
op energiebesparing  — door  een  efficiënter  gebruik 
van energie  en door  isolatie  —, op een  beter  gebruik 
van eigen  energiebronnen,  alsmede  op kernenergie  en 
het gasvormig  of vloeibaar  maken  van  steenkool, 
zonder  dat daarbij  de op een langere  termijn  gerichte 
projecten  mogen  worden  veronachtzaamd.  Dit onder-
werp  dient  in een later  uit te brengen  advies  uitvoeri-
ger te worden  behandeld.  Het  is het Comité  niet  dui-
delijk  of ook  op het  gebied  van  het  vervoer  en de 
opslag  van energie  op korte  termijn  resultaten  kunnen 
worden  bereikt. 
1.9. Ten  aanzien  van  alle  onderzoek-  en ontwikke-
lingsactiviteiten  van  de Gemeenschap  moet  — in de-
zen deelt  het Comité  de opvatting  van  de Commissie 
— de eis worden  gesteld  dat zij stroken  met  de vast-
gestelde  koers  van het energiebeleid.  Een  tweede  voor-
waarde  waaraan  al deze  activiteiten  moeten  voldoen, is dat een  zorgvuldig  overzicht  wordt  uitgewerkt  van 
de behoeften  en de beschikbare  middelen  voor  deze 
activiteiten.  Dit moet,  zoals  in het voorgaande  reeds  is 
gesteld,  tot een duidelijke  vaststelling  van  prioriteiten 
leiden. 
2. Bijzondere  opmerkingen 
2.1. Naar  het oordeel  van  het Comité  moeten  in de 
eerste  plaats  steenkool,  alsmede  de in de afgelopen 
jaren  ontdekte  aardolie-  en  aardgasvoorkomens, 
waarbij  vooral  de in de Noordzee  ontdekte  voorko-
•mens  van  aanzienlijke  betekenis  zijn,  tot de binnen-
landse  energiebronnen  worden  gerekend.  Gezien  de 
hoge  olieprijzen  die de OPEC-landen  hanteren  kunnen 
laatstgenoemde  voorkomens  beslist  op economisch 
rendabele  wijze  ontgonnen  worden,  ondanks  de hoge 
ontsluitings-  en exploitatiekosten  hiervan.  In verband 
met de huidige  bevoorradingssituatie  van  de Gemeen-
schap  is naar  het oordeel  van  het Comité  een exploi-
tatie  van  vaak  nog  geen  50 % onbevredigend  te noe-
men.  Op  Gemeenschapsniveau  dienen  op dit gebied 
pogingen  te worden  ondernomen,  het percentage  in 
economisch  opzicht  winbare  hoeveelheden  sterk  te 
doen  stijgen.  Tevens  dient  voorrang  te worden  gege-
ven aan  onderzoekprojecten  die het mogelijk  maken, 
koolwaterstofreserves  in de zeebodem  te exploiteren 
die op een  zo grote  diepte  zijn  gelegen  dat zij bij de 
huidige  stand  van  de techniek  nog  niet  kunnen  wor-
den gewonnen. 
2.2. Volgens  het Comité  is het zeer  belangrijk,  de 
communautaire  kolenproduktie  op een  zodanig  peil 
te handhaven  en uit te breiden  dat  hiermee  tot de 
bevrediging  van  de meest  dringende  behoeften  van de 
Gemeenschap  kan  worden  bijgedragen.  Het  Comité 
gelooft  niet  dat het op grond  van  de structuur  van  de 
gemeenschappelijke  steenkoolvoorkomens  nog  moge-
lijk is, wezenlijk  rationelere  winningstechnieken  te 
ontwikkelen.  In veel  steenkolenmijnen  zijn  de win-
ningsmethoden  reeds  in hoge  mate  geautomatiseerd 
— voor  zover  de specifieke  omstandigheden  waar-
onder  de winning  in de verschillende  mijnen  plaats-
vindt  dit toelaten  —, maar  van  onderzoek-  en ont-
wikkelingsactiviteiten  op dit gebied,  waaraan  volgens 
het Comité  ook  voorrang  moet  worden  gegeven,  kun-
nen nog  bepaalde  resultaten  worden  verwacht.  De 
Europese  kolenmijnen  zullen  ook  in de toekomst, 
zelfs  indien  de winningstechnieken  nog  verder  geper-
fectioneerd  worden,  zeer  arbeidsintensief  blijven, 
zodat  steenkool  een dure  energiebron  van de Gemeen-
schap  zal blijven. 
2.3. Er  dient  bijzondere  aandacht  te worden  be-
steed  aan  de zo volledig  mogelijke  mechanisering  en 
automatisering  van  arbeidsmethoden  met  een  hoog 
rendement,  alsmede  aan  de automatisering  van  de 
was-  en zeefinstallaties  voor  steenkool. 
2.4. In  het  voorstel  van  de Commissie  wordt 
tevens  ingegaan  op de omzetting  van  steenkool  in 
koolwaterstoffen.  Het Comité  is van  oordeel  dat aan 
onderzoek-  en ontwikkelingsactiviteiten  op het gebied 
Nr. C 62/6 Publikatieblad  van  de Europese  Gemeenschappen 15. 3. 75 
van de steenkool-  en bruinkoolvergassing  hoge  prio-
riteit  toegekend  moet  worden,  aangezien  de reeds  be-
kende  technologie  erop  duidt  dat  steenkool-  en 
bruinkoolgas  al op korte  termijn  een reële  aanvulling 
op het aardgas  kan  betekenen.  Op het gebied  van  de 
winning  van  vloeibare  koolwaterstoffen  uit steenkool 
zijn eveneens  procédés  bekend,  maar  deze  zijn  buiten-
gewoon  kostbaar.  Het  Comité  staat  echter  niet  afwij-
zend  tegenover  de gedachte,  onderzoekprojecten  te 
steunen  die  kunnen  leiden  tot de ontdekking  van 
minder  kostbare  procédés.  Wel  moet  dan  nauwkeurig 
onderzocht  worden  of dit onderzoek  binnen  afzien-
bare tijd kans  van slagen  heeft. 
2.5. Indien  binnen  afzienbare  tijd  geen  concrete 
resultaten  mogelijk  lijken,  kunnen  de hiervoor  be-
schikbare  gelden  beter  worden  besteed  aan  onder-
zoek-  en ontwikkelingsactiviteiten  die op kortere  ter-
mijn  perspectief  bieden,  zoals  een  rationelere  steen-
koolwinning.  Het Comité  gaat  er hierbij  van uit dat in 
werkelijke  noodgevallen  nog  altijd  kan worden  terug-
gegrepen  op de bekende  procédés  voor  het vloeibaar 
maken  van  steenkool.  Ook  gaat  het ervan  uit dat de 
Gemeenschap,  zelfs  wanneer  minder  kostbare  metho-
des worden  ontdekt  om  steenkool  vloeibaar  te 
maken,  toch  nog  niet  genoeg  steenkool  ter beschik-
king heeft  of kan  invoeren  om zo'n  procédé  op vrij 
grote  schaal  toe te passen.  Het  Comité  verklaart  met 
nadruk  dat niet  alleen  ten aanzien  van  de arbeidsom-
standigheden,  maar  ook  ten aanzien  van  het voorko-
men en de genezing  van  silicose  belangrijke  activitei-
ten moeten  worden  ontplooid  om de in de kolenmij-
nen werkzame  werknemers  een  optimale  veiligheid 
bij het verrichten  van hun  werk  te garanderen. 
2.6. Een  groot  gedeelte  van  de communautaire 
onderzoek-  en ontwikkelingsuitgaven  dient  volgens 
het Comité  aan  de ontwikkeling  van  kernenergie  ten 
goede  te komen.  Nog  onlangs  heeft  het in zijn  advies 
betreffende  de herziening  van  het  meerjarenpro-
gramma  voor  onderzoek  erop  gewezen  dat kernener-
gie bij de huidige  stand  van zaken  een werkelijk  alter-
natief  voor  aardolie  biedt. 
2.7. Daar  de kernreactoren  in korte  tijd  een grote 
mate  van  beschikbaarheid  hebben  bereikt  en de tot 
nog toe in bedrijf  genomen  reactoren  buitengewoon 
veilig  blijken  te zijn  — hoewel  voor  bepaalde  proble-
men nog  een  oplossing  moet  worden  gevonden  —, 
acht het Comité  het juist,  dat alle  verdere  onderzoek-
en ontwikkelingsactiviteiten  zeer  energiek  worden 
voortgezet.  Daarbij  dient  het onderzoek  op het gebied 
van de ontwikkeling  van  reactoren  voornamelijk  te 
worden  geconcentreerd  op hoge-temperatuurreacto-
ren en kweekreactoren,  alsmede  op specifieke  vraag? 
stukken  op het  gebied  van  de reactorveiligheid.  De 
ingebruikneming  van kweekreactoren,  waarbij  al aan-
zienlijke  vertraging  is opgelopen,  kan  niet  langer  uit-
stel dulden.  Pas wanneer  de kweekreactoren  het com-
merciële  stadium  zullen  hebben  bereikt,  zal dit voor 
de Gemeenschap  een  aanzienlijk  grotere  onafhanke-
lijkheid  bij de splijtstofvoorziening  betekenen.  Evenzo 
belangrijk  is de hoge-temperatuurreactor,  waarvan  de hoge  temperaturen  de mogelijkheid  bieden  tot water-
stofproduktie  op grote  schaal.  De hoge  kosten  die 
met de ontwikkeling  van  de kweekreactor  gemoeid 
zijn, vereisen  een veel  nauwere  samenwerking  tussen 
de drie  grote  groepen  in de Gemeenschap.  Weliswaar 
hebben  verscheidene  Europese  distributiemaatschap-
pijen  (EDF,  ENEL  en RWE)  besloten  tot samenwerking 
bij de bouw  en de exploitatie  van  met  kweekreacto-
ren werkende  centrales,  maar  de ontwikkelingsactivi-
teiten  in Engeland,  Frankrijk  en West-Duitsland/Bel-
gië/Nederland  verlopen  nog  steeds  in grote  mate 
onafhankelijk  van elkaar. 
2.8. Nog  belangrijker  zijn  bovendien  de onder-
zoek-  en ontwikkelingsactiviteiten  die op het gebied 
van de splijtstofcyclus  moeten  worden  verricht.  De 
Commissie  zou de desbetreffende  Lid-Staten  dringend 
moeten  verzoeken,  hun  onderzoek  naar  betrouwbare 
verrijkingsinstallaties  met  een hoog  rendement  krach-
tig voort  te zetten.  Het  Comité  constateert  dat in de 
Gemeenschap,  met  uitzondering  van  de bestaande 
militaire  installaties  én de gedeeltelijk  functionerende 
proefinstallaties,  met  de produktie  voor  civiele  doel-
einden  nog  niet  is begonnen.  Bovendien  zal de capaci-
teit van  de op commerciële  grondslag  werkende  ver-
rijkingsinstallaties  waarvan  de bouw  in het kader  van 
EURODIF  en URENCO  is gepland,  bij lange  na niet 
groot  genoeg  zijn  om in de toekomstige  behoefte  van 
de Gemeenschap  te voorzien. 
2.9. Hetzelfde  probleem  doet  zich  volgens  het 
Comité  voor  ten aanzien  van de stand  van  de ontwik-
keling  van  de opwerkingstechnologie.  Alle  elektrici-
teitsproducenten  in Europa  vrezen  namelijk  dat  de 
bestaande  en geplande  opwerkingsinstallaties  niet  in 
staat  zijn,  de bestraalde  splijtstoffen  op te werken  die 
de eerstkomende  tien  jaar  zullen  ontstaan.  Het 
Comité  heeft  de indruk  dat in de betreffende  Lid-Sta-
ten meer  vaart  moet  worden  gezet  achter  het streven, 
in het bijzonder  voor  zeer  intensief  gebruikte  splijt-
stoffen  uit lichtwaterreactoren  tijdig  een  bruikbare 
opwerkingstechniek  met  hoog  rendement  te ontwik-
kelen.  Een  dergelijke  opwerkingstechniek  is ook  be-
palend  voor  de vraag  of het ongebruikte  uranium  kan 
worden  teruggewonnen  en tijdig  plutonium  voor 
kweekreactoren  ter beschikking  komt.  Het  Comité 
zou echter  in het bijzonder  op het probleem  van  de 
opwerking  willen  wijzen,  omdat  moeilijkheden  op dit 
terrein  tot stillegging  van  functionerende  kerncentra-
les zouden  kunnen  leiden. 
2.10.  Het  is volgens  het Comité  evenzeer  dringend, 
een duidelijk  plan  voor  de behandeling  en de defini-
tieve  opslag  van radioactief  afval  uit te werken.  Dit is 
immers  een van  de problemen  die voor  de veiligheid 
van de bevolking  en voor  de komende  generaties  van 
belang  zijn.  Het  heeft  reeds  in zijn  adviezen  inzake 
het voorstel  ter herziening  van  het  meerjarenpro-
gramma  voor  onderzoek  van  de Gemeenschap  resp. 
inzake  de mededeling  van de Commissie  over  de „Be-
vordering  van  het gebruik  van  kernenergie"  de aan-
dacht  op dit probleem  gevestigd. 
15.3.  75 Publikatieblad  van  de Europese  Gemeenschappen Nr. C 62/7 
2.11.  In  dit verband  heeft  het Comité  ook  de vrees 
uitgesproken  dat  de uraniumvoorziening  van  de Ge-
meenschap  niet  helemaal  zo zeker  is als in de afgelo-
pen jaren  dikwijls  is voorgesteld.  Naar  zijn  oordeel 
moeten  in het  kader  van  het  onderzoekprogramma 
op energiegebied  ook  de methoden  voor  de explora-
tie van  uraniumerts  verder  worden  ontwikkeld  en de 
resultaten  ook  die landen  ter beschikking  worden  ge-
steld  die bereid  zijn  samen  met  de Gemeenschap  of 
de Lid-Staten  deze  ontwikkelingsresultaten  in weder-
zijds  belang  op hun  grondgebied  toe te passen. 
2.12.  De  kernfusie  behoort  volgens  het Comité  tot 
de ontwikkelingstaken  van  de Gemeenschap  op lange 
termijn.  De Gemeenschap  heeft  tot dusverre  voorna-
melijk  een coördinerende,  maar  toch  belangrijke  func-
tie vervuld.  Hoewel  aanzienlijke  vooruitgang  is ge-
boekt,  is het niettemin  van  mening  dat de kernfusie 
pas in het begin  van  de komende  eeuw  als energie-
bron  kan  worden  toegepast,  terwijl  het nog  maar  de 
vraag  is of dergelijke  projecten  realiseerbaar  zijn.  De 
werkzaamheden  op dit terrein  dienen  ongetwijfeld  op 
zodanige  schaal  te worden  voortgezet  dat er ten min-
ste een  redelijke  kans  van  slagen  is, hoewel  daarbij 
niet het doel  voorop  mag  staan,  de kernfusie  binnen 
afzienbare  tijd een bijdrage  tot de energievoorziening 
van de Gemeenschap  te laten  leveren.  Al deze  werk-
zaamheden  mogen  bepaald  niet  worden  veronacht-
zaamd,  alhoewel  in het  programma  „Energie  voor 
Europa"  voorrang  dient  te worden  verleend  aan  de 
projecten  die op korte  en middellange  termijn  de bes-
te vooruitzichten  bieden.  Wel  dient  de industrie  in 
de grootst  mogelijke  mate  te worden  betrokken  bij de 
werkzaamheden  inzake  werkstoffen  alsmede  bij het 
ontwerpen  en de technische  invoering  van  industriële 
systemen. 
2.13.  Dezelfde  opmerkingen  kunnen  volgens  het 
Comité  ten aanzien  van  zonne-  en aardwarmte  wor-
den gemaakt.  Op  korte  termijn  zal  zonnewarmte 
tegen  betrekkelijk  geringe  kosten  gebruikt  kunnen 
worden  voor  aanvullende  verwarming  en de warm-
watervoorziening  van  woningen  en gebouwen,  zodat 
versnelde  voortzetting  van  de onderzoek-  en ontwik-
kelingsactiviteiten  op dit  gebied  zinvol  is. Zonne-
energie  zal gezien  de klimatologische  omstandigheden 
in de Lid-Staten  echter  slechts  voor  een  beperkt  toe-
passingsgebied  geschikt  zijn.  Hoewel  de laatste  tijd 
goede  vorderingen  zijn  gemaakt  bij de toepassing  van 
organische  halfgeleiders  voor  de omzetting  van  zon-
ne-energie,  zal naar  verwachting  ook  voorlopig  nog 
geen  sprake  kunnen  zijn  van  toepassing  van  foto-
elektrische  cellen  voor  de commerciële  elektriciteits-
produktie  op grote  schaal.  Ook  de vraag  of spoedig 
op rendabele  wijze  van aardwarmte  gebruik  kan  wor-
den gemaakt,  moet,  met  uitzondering  van  enkele 
plaatsen  die  hiervoor  bijzonder  geschikt  zijn,  waar-
schijnlijk  negatief  worden  beantwoord.  Wil  men 
evenwel  voor  een  bevoorradingscontinuïteit  op lange 
termijn  zorgen,  dan  dienen  beslist  zo spoedig  moge-lijk de middelen  en mogelijkheden  te worden  gezocht 
om nieuwe,  andere  energievormen  dan  kernenergie 
toe te passen. 
2.14.  Daarentegen  bestaat  er wel  uitzicht  op dat in 
de komende  twee  decennia  waterstof  als nieuwe  ener-
giebron  economisch  verantwoorde  gebruiksmoge-
lijkheden  biedt.  Het  Comité  is ingenomen  met  de 
ontwikkelingsactiviteiten  op dit terrein  die in het pro-
gramma  voor  energie-onderzoek  zijn  opgenomen;  zij 
dienen  echter  wel  met  de activiteiten  van  de op dit 
gebied  werkzame  industrie  te worden  gecoördineerd, 
terwijl  een sterke  concentratie  van  het onderzoek  niet 
ten koste  van  andere,  beter  toegankelijke  energie-
bronnen  zou  mogen  gaan. 
2.15.  Ten  aanzien  van  alle  onderzoek-  en ontwik-
kelingsactiviteiten  stemt  het Comité  in met  de opvat-
ting van  de Commissie  dat  ook  het  gebruik  van 
nieuwe  energiebronnen  en -vormen  met  de bescher-
ming  van  het milieu  verenigbaar  moet  zijn.  Daar  met 
uitzondering  van zonne-energie  in feite  elke  vorm  van 
energiegebruik  meer  of minder  grote  gevolgen  voor 
het milieu  heeft,  zal in elk afzonderlijk  geval  moeten 
worden  nagegaan  hoe  ervoor  kan  worden  gezorgd 
dat de beslist  noodzakelijke  continuïteit  van  de ener-
gievoorziening  strookt  met  de milieubescherming. 
2.16.  Het  Comité  stemt  in met  de opvatting  van  de 
Commissie  dat  met  behulp  van  systeemmodellen 
nader  onderzoek  nodig  is naar  optimale  strategieën, 
waarbij  de ontwikkeling  van  de verschillende  energie-
bronnen  en -technieken  in hun  dynamische  onder-
linge  samenhang  wordt  bezien.  Daarbij  zal met  name 
aandacht  moeten  worden  besteed  aan  de energie-
kosten  en -opbrengsten  van  de investeringen  in de 
onderscheiden  energiesystemen. 
2.17.  Ten  aanzien  van  alle  bij voorrang  te stimule-
ren onderzoek-  en ontwikkelingsprojecten  dient  vol-
gens  het Comité  te worden  nagegaan  of samenwer-
king met  andere  staten,  vooral  met  de Europese  lan-
den, maar  ook  met  de V.S.,  die  een  omvangrijk 
onderzoekprogramma  op energiegebied  (Project  Inde-
pendence)  willen  gaan  uitvoeren,  doelmatig  en zinvol 
is. Het  Comité  is tevens  uitvoerig  ingegaan  op de 
organisatie  en de kosten  van  een dergelijk  onderzoek-
programma. 
2.18.  De  opmerking  dat  een  doeltreffende  en ver-
plichte  coördinatie  van  het onderzoek  van  de Lid-Sta-
ten op bepaalde  terreinen  noodzakelijk  is, wordt  door 
het Comité  toegejuicht  en gesteund,  hoewel  het erop 
wil wijzen  dat  dergelijke  beschikkingsbevoegdheden 
ten aanzien  van  nationale  onderzoekactiviteiten  en 
-capaciteiten  gepaard  moeten  gaan  met  een  over-
dracht  van  de verantwoordelijkheid  voor  dergelijke 
instellingen.  De grote  betekenis  van  deze  uitspraak 
schuilt  in het feit  dat de Commissie  voor  zichzelf  een 
coördinerende  taak  bij de onderzoek-  en ontwikke-
Nr. C 62/8 Publikatieblad  van  de Europese  Gemeenschappen 15. 3. 75 
lingsactiviteiten  op energieterrein  ziet  weggelegd.  Het 
Comité  beseft  dat het  hier  om  ingrijpende  beperkin-
gen van  de bevoegdheden  der  Lid-Staten  gaat.  Wel 
heeft  het de indruk  dat de Commissie  in verband  met 
de energiesituatie  in de Gemeenschap  zo spoedig 
mogelijk  deze  vergaande  bevoegdheden  ten  aanzien 
van de coördinatie  van  het  onderzoek-  en ontwikke-
lingswerk  dienen  te worden  verleend.  Dit houdt  zijns 
inziens  tevens  het recht  in, door  de betrokkenen  vol-
ledig  te worden  ingelicht  over  de in de uitvoeringsfase 
verkerende  en geplande  onderzoek-  en ontwikkelings-
activiteiten. 
Men  dient  er echter  voor  te zorgen  dat  daarbij  de 
gewettigde  belangen  van  degenen  die  de informatie 
moeten  verstrekken  worden  beschermd. 
2.19.  De  Commissie  acht  een  jaarlijks  bedrag  van 
1,5 miljard  rekeneenheden  voor  onderzoek  en ont-
wikkeling  noodzakelijk.  Het  Comité  spreekt  evenwel 
de vrees  uit dat dit bedrag  niet  toereikend  is om alle 
beleidsvoornemens  op korte  en middellange  termijn 
te verwezenlijken.  Met  het geplande  bedrag  kan  zijns 
inziens  ook  al niet  worden  volstaan  omdat  de waarde van de onderzoek-  en ontwikkelingsinvesteringen  op 
de totale  investeringen  op energiegebied,  nl. ca. 6 %, 
beneden  het gemiddelde  percentage  ligt  dat de Com-
missie  voor  een  „gezond  technologisch  systeem"  aan-
geeft  (nl.  10%).  Deze  twijfel  ten  aanzien  van  dit 
cijfer  wordt  nog  groter  indien  wordt  beseft  dat  de 
energiesector  een  complexe  technologie  nodig  heeft 
die nog  moet  worden  ontwikkeld  en dat in deze  sec-
tor daarom  waarschijnlijk  veel  meer  onderzoek-  en 
ontwikkelingsactiviteiten  moeten  worden  verricht  dan 
doorgaans  in andere  sectoren  het geval  is. Hoewel  tot 
dusverre  een bedrag  van  6 % van  de totale  investerin-
gen in de energiesector  waarschijnlijk  wel  voldoende 
was voor  onderzoek  en ontwikkeling,  mag  men  er 
niet van  uitgaan  dat  dit ook  bij de te ontwikkelen 
nieuwe  energiebronnen  het geval  zal zijn,  omdat  zich 
hierbij  grote  technologische  moeilijkheden  voordoen. 
Gedaan  te Brussel,  30 januari  1975. 
De Voorzitter 
van het Economisch  en Sociaal  Comité 
H. CANONGE 
BIJLAGE 
bij het advies  van het Economisch  en Sociaal  Comité 
De volgende  wijzigingsvoorstellen  werden  tijdens  de vergadering  verworpen: 
Paragraaf  2.6 wijzigen  in: 
„Een  groot  gedeelte  van  de communautaire  onderzoek-  en ontwikkelingsuitgaven  dient 
volgens  de Afdeling  aan  de ontwikkeling  van  kernenergie  ten  goede  te komen.  Zoals  het 
Comité  in zijn  advies  inzake  de mededeling  van  de Commissie  over  de ,Bevordering  van  het 
gebruik  van  kernenergie'  heeft  vastgesteld  zijn  aan  de toepassing  van  kernenergie  een  groot 
aantal  problemen  verbonden.  Gezien  de grote  onzekerheden  en risico's  die de kernenergie  nog 
steeds  met  zich  meebrengt,  dringt  de Afdeling  erop  aan  dat  alle  mogelijke  gevolgen  zorg-
vuldig  onderzocht  worden  alvorens  concrete  maatregelen  t.a.v.  een  grootscheepse  toepassing 
van kernenergie  worden  genomen.  Met  name  voor  de veiligheids-  en milieuproblemen  zullen 
adequate  oplossingen  gevonden  moeten  worden.  Onderzoekactiviteiten  op deze  twee  terreinen 
zijn volgens  het Comité  dan  ook  van  prioritair  belang." 
Paragraaf  2.7 wijzigen  in: 
„Daarnaast  dient  het  onderzoek  op het  gebied  van  de ontwikkeling  van  reactoren  voor-
namelijk  te worden  geconcentreerd  op hoge-temperatuurreactoren  en kweekreactoren.  Pas 
wanneer  de kweekreactoren  het commerciële  stadium  zullen  hebben  bereikt,  zal dit voor  de 
Gemeenschap  een aanzienlijk  gr,otere  onafhankelijkheid  bij de splijtstof  voorziening  betekenen. 
Evenzo  belangrijk  is etc." 
Toelichting 
In het  genoemde  advies  van  26 juni  1974  (1), dat  unaniem  door  het  Economisch  en Sociaal 
Comité  werd  aanvaard,  werd  onder  meer  het volgende  naar  voren  gebracht: 
„Het  Comité  stemt  in met  het voornemen,  de potentiële  radiologische  gevolgen  van  de toe-
komstige  programma's  voor  nucleaire  installaties  over  een  vrij  lange  tijdruimte  te onder-
(*) PB nr. C 116  van  30. 9. 1974,  blz.  26. 
15. 3. 75 Publikatieblad  van  de Europese  Gemeenschappen Nr. C 62/9 
zoeken.  Tot  dusverre  zijn  op dit terrein  nog  veel  te weinig  betrouwbare  gegevens  voorhanden, 
waaruit  blijkt  welke  gevolgen  het op grote  schaal  toepassen  van  kernenergie  heeft." 
Gezien  deze  stand  van  zaken  en gezien  ook  de grote  risico's  die de toepassing  van  kernenergie 
voor  de bevolking  (ook  de komende  generaties)  met  zich  meebrengt,  dienen  allereerst  adequate 
oplossingen  voor  de veiligheids-  en milieuproblemen  te worden  gevonden.  Onderzoekactiviteiten 
op deze  terreinen  zijn  daarom  van  het allergrootste  belang. 
Uitslag  van  de stemming: 
35 stemmen  vóór,  47 stemmen  tegen  en 7 onthoudingen. 
Advies  inzake  het „Middellandse-Zeebeleid  van de Gemeenschap" 
Het advies  van het Comité  heeft  niet  op een bepaald  document  betrekking. 
A. JURIDISCHE'GRONDSLAG  VAN  HET  ADVIES 
Tijdens  zijn  op 19 december  1974  gehouden  126e  zitting  heeft  het Comité  op voorstel 
van zijn  Bureau  besloten,  uit eigen  beweging  een  advies  inzake  voornoemd  onderwerp 
op te stellen. 
B. ADVIES  VAN  HET  ECONOMISCH  EN SOCIAAL  COMITÉ 
Het Economisch  en Sociaal  Comité  heeft  beraadslaagd  over  zijn  advies  inzake  voor-
noemd  onderwerp  tijdens  zijn  op 29 en 30 januari  1975  te Brussel  gehouden  127e  zitting. 
Dit advies  luidt  als volgt: 
HET  ECONOMISCH  EN  SOCIAAL  COMITÉ, 
Gezien  artikel  20, vierde  alinea,  van  zijn  Reglement 
van Orde, 
Gezien  het besluit  van  de Voltallige  Vergadering  d.d. 
19 december  1974  om op voorstel  van  het Bureau  een 
advies  op te stellen  inzake  het „Middellandse-Zeebe-
leid van de Gemeenschap", 
Gezien  zijn  studie  inzake  de landbouwaspecten  van 
het Middellandse-Zeebeleid  van de Gemeenschap, 
Gezien  het advies  van  de Afdeling  voor  externe  be-
trekkingen  d.d.  14 januari  1975, 
Gezien  het door  de rapporteur,  mevrouw  Baduel  Glo-
rioso,  ingediende  rapport, 
Gezien  de beraadslagingen  tijdens  zijn  op 29 en 30 
januari  1975  gehouden  127e  zitting  (vergadering  van 
30 januari), Overwegende  de bilaterale  akkoorden  die sedert  1961 
tussen  de E.E.G.  en de landen  van  het Middellandse-
Zeegebied  zijn  gesloten; 
Overwegende  de beraadslagingen  en voorstellen  van 
het Europese  Parlement; 
Overwegende  de voorstellen  inzake  een  globaal  be-
leid van  de E.E.G.  in het Middellandse-Zeegebied  die 
de Commissie  in 1972  heeft  ingediend; 
Overwegende  de besluiten  van  de Topconferentie  te 
Parijs  van oktober  1972  en van  de Raad  van  de Euro-
pese Gemeenschappen,  waarin  de noodzaak  van  een 
dergelijke  politiek  wordt  onderstreept; 
Overwegende  de Mededeling  van  de Commissie  aan 
de Raad  d.d.  23 januari  1974  betreffende  de betrek-
kingen  van  de Gemeenschap  met  de energieproduce-
rende  landen;