S •"'J'S&jà-âÉ.-sf 
Hm COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN 
C0M(91) 36 dof. 
Brussel, 20 februari 1991 
iyw 
'•V-w 
ï'U MEDEDELING VAN DE COMMISSIE 
inzake 
EEN EUROPEES ENERGIEHANDVEST 

MEDEDELING VAN DE COMMISSIE 
inzake 
EEN EUROPEES ENERGIEHANDVEST 
nI e|dlng 
Op zijn vergadering van 25 en 26 Juni 1990 In Dublin heeft de 
Europese Raad de Commissie verzocht het voorstel van de Nederlandse 
regering Inzake de realisatie van een Europees energienetwerk te 
bestuderen. 
Premier Lubbers presenteerde In Dublin een memorandum waarin hij 
voorstelde door de oprichting van een Europese Energiegemeenschap 
profijt te trekken van de complementaire eigenschappen van de 
Gemeenschap, de Sovjet-Unle en de Midden- en Oosteuropese landen. 
Eind augustus zond de Nederlandse overheid de Commissie hierop 
aansluitend een aanvullende nota, waarin bepaalde aspecten van het 
oorspronkelijke memorandum werden uitgewerkt. Van deze nota werd 
eind vorig Jaar een tweede versie gemaakt, daterend 17 december. 
!. Rekening houdend met de formele en Informele mededelingen van 
verscheidene Lld-Staten, heeft voorzitter Delors op 
21 november 1990, tijdens de CVSE-top in Parijs, de ideeën van de 
Commissie over de mogelijke inhoud van een Europees Energiehandvest 
ontvouwd. HIJ heeft met name erop gewezen dat de centrale 
doelstelling van het energiebeleid bestaat In het op zodanige wijze 
garanderen van de energievoorziening dat het concurrentievermogen 
van de economie en het weizijn van de burgers kunnen worden 
verhoogd, terwijl tegelijkertijd voor de energieproducenten een 
stabiele en voordelige situatie kan worden gecreëerd. 
Met een Europees Energiehandvest zou een vertrouwenskiImaat kunnen 
worden geschapen, dat bevorderlijk Is voor een optimaal gebruik en 
transport van de hulpbronnen. Voorts zou dit Handvest een bijdrage 
tot de diversificatie van de energievoorzieningen moeten leveren en 
de milieudimensie erin moeten betrekken. 
Op de Europese Raad van 14 en 15 december 1990 In Rome is het 
Voorzitterschap tot de conclusie gekomen dat er In Europa 
samenwerking op lange termijn nodig Is en heeft de Raad te kennen 
gegeven dat er in 1991 met het oog op de uitwerking van een 
Europees Energiehandvest een Internationale conferentie dient 
plaats te vinden. 
Z 
De Europese Commissie onderschrijft het Initiatief om alle 
betrokken landen uit te nodigen voor een conferentie waarop een 
dergelijk Handvest moet Worden opgesteld. Het dool hiervan Is te 
komen tot een adequate bundeling van de principes en spelregels 
voor de betrekkingen van deze landen met elkaar en met de rest van 
de wereld. 
Het Handvest moet een raamwerk vormen voor de besprekingen en 
beslissingen over de voorwaarden voor concrete samenwerking binnen 
Europa, die In op afzonderlijke problemen afgestemde protocollen 
worden opgenomen. 
5. Het belang van een dergelijke Handvest berust voornamelijk op de 
functionele complementariteit tussen de eigenaars van de 
energiereserves, de bezitters van geavanceerde technologie en 
know-how, en de afzetmarkten In Europa. 
Door middel van het Handvest zou de aandacht moeten worden 
gevestigd op de onderlinge afhankelijkheid op energiegebied en zou 
het besef van wederzijdse verantwoordelijkheid ten aanzien van de 
energie- en milieuproblematiek moeten worden verhoogd. In dit 
opzicht zou de feitelijke tenuitvoerlegging van het Handvest ai ie 
Europese burgers ten goede komen. Het Handvest zou ook een goede 
gelegenheid kunnen zijn om op plechtige wijze opnieuw uiting te 
geven aan de wlI tot samenwerking op Europese schaal. 
6. Deze doelstelling past volledig In het energiebeleid dat de 
Commissie voor ogen staat en dat erop gericht Is de communautaire 
energievoorziening te garanderen In het perspectief van de 
totstandbrenging van de interne energiemarkt en een daarop 
afgestemd buitenlands beleid. 
Het Europees Energiehandvest sluit volledig aan bij deze strategie. 
7. De tenuitvoerlegging van een dergelijk Handvest biedt de Europese 
Gemeenschap een nieuw kader voor intensivering van de handel In 
energie, die de stabiliteit van de energievoorziening In haar 
totaliteit ten goede komt. 
De Midden- en Oosteuropese tanden moeten de steun krijgen die zij 
nodig hebben voor hun economisch herstel en energievoorziening, en 
wel onder voorwaarden die een schoner milieu, een beter evenwicht 
tussen de verschillende energiebronnen en een efficiënter 
energiegebruik mogelijk: maken. 
Tenslotte zal ook de Sovjet-Unle dank zij de uitbreiding van de 
energiemarkt en de versterking van de samenwerking de middelen 
kunnen vinden OM haar energiesector te moderniseren. 
Deze benadering, die duidelijk In wederzijds belang is, mag evenwel 
niet lelden tot een in zich zelf gekeerd Europa. Integendeel, zij 
moet bijdragen tot het economisch elan van de wereldeconomie. 
Bovendien moet zij ook de ontwikkeling van het synergisme 
stimuleren tussen de betrekken landen die gemeenschappelijke 
belangen op energiegebied hefteen. 
3 
Omdat het om commerciële activiteiten en overheidsingrijpen In de 
energiesector gaat, blijft de Commissie vasthouden aan een krachtig 
mededingingsbeleid waarin rekening wordt gehouden met de specifieke 
kenmerken van de diverse energiemarkten. De beginselen van dit 
mededingingsbeleid moeten In praktijk worden gebracht om de handel 
te liberaliseren, de keuzemogelijkheden van de consument te 
verruimen, het concurrentievermogen van de ondernemingen te 
verhogen en de energievoorziening te garanderen. 
A. INSTITUTIONELE ASPECTEN 
10. Het Europees Energiehandvest zelf moet een soort gedragscode 
worden, die ondertekenende landen beloven te zullen naleven en te 
doen naleven. 
De tenuitvoerlegging van het Handvest zal door middel van 
specifieke overeenkomsten (of protocollen) geschieden, waarvan de 
ondertekening verplichtingen zal scheppen. Volgens de regels van 
het internationaal recht zullen dit rechtsgeldige overeenkomsten 
tussen partijen zijn. Met deze overeenkomsten wordt beoogd de In 
het Handvest vastgelegde beginselen af te stemmen op de specifieke 
situatie In elk segment van de energiesector. 
Wanneer er dan ook commerciële contracten met bedrijven worden 
gesloten, dienen de bepalingen van deze overeenkomsten te worden 
gerespecteerd. 
B. INHQUP YAN HET HANPYEST 
11. In het Handvest dienen de beginselen, doelstellingen en middelen te 
worden opgenomen, die de ondertekenende landen beloven toe te 
passen of te realiseren. 
a) De beginselen van het Handvest 
12. In de overwegingen ter Inleiding van het Handvest moet worden 
verwezen naar de verplichtingen die zijn aangegaan in het kader van 
het Handvest van Parijs, dat op 21 november 1990 bij de afsluiting 
van de CVSE-top is aanvaard. 
13. Bovendien zou In een aantal overwegingen specifiek kunnen worden 
Ingegaan op de noodzaak om de samenwerking en onderlinge samenhang 
op energiegebied te vergroten, zodat men de gemeenschappelijke 
verantwoordelijkheid op het gebied van de energievoorziening, de 
milieuproblematiek en de optimale exploitatie en benutting van de 
hulpbronnen beter aan kan. 
In dit verband dient ook te worden gewezen op de noodzaak van een 
maximale benutting van de marktmechanismen en op de 
gemeenschappelijke wil om deze zo goed mogelijk te laten 
funct ioneren. 
k-
b) De doelstellingen van het Handvest 
14. Op basis van de In de overwegingen genoemde hoofdbeginselen zou het 
Handvest duidelijkheid moeten verschaffen omtrent de 
energiedoelstellingen van de ondertekenende landen. 
Daarom moet In de eerste plaats uitdrukking worden gegeven aan de 
gemeenschappelijke wil van de ondertekenaars om de 
energievoorziening onder economisch bevredigende voorwaarden te 
verbeteren en om gelet op de mllleu-elsen de totstandkoming van een 
grote "Europese energiemarkt" te bevorderen. 
15. Op basis van deze bereidheid tot samenwerking kan een reeks 
gezamenlijke doelstellingen worden geformuleerd, die op logische 
wijze met de volgende drie thema's samenhangen : 
ontwikkeling van de handel in energie; 
samenwerking en coördinatie op dit gebied; 
optimale benutting van energie en milieubescherming. 
c) De middelen voor de tenuitvoerlegging van het Handvest 
16. In de eigenijke tekst van het Handvest moet met het oog op de 
verwezenlijking van de verschillende doelstellingen ook worden 
aangegeven welke Instrumenten de ondertekenaars bereid zijn te 
ontwikkelen. In dit stadium kunnen er zes worden genoemd : 
toegang tot de hulpbronnen; 
exploitatie van de hulpbronnen; 
InvesterIngsvoorwaarden; 
liberalisering van het handelsverkeer-, 
technische specificaties en kwal I teltIsvoorschrIften; 
onderzoek, technologische ontwikkeling en Innovatie. 
Toegang tot do. hulpbronnen 
17. Op dit punt moet de tekst van het Handvest in de eerste plaats zijn 
gericht op : 
non-dlscrIminatie en doorzichtigheid van de voorschriften voor 
de exploratie, ontwikkeling en verwerving van de hulpbronnen 
(met inbegrip van de beginselen voor de bepaling of verdeling 
van de eigendom van de hulpbronnen); 
toepassing van een universeel mijnrecht. 
Exploitatie van de hulpbronnen 
18. In de tekst moet uitdrukking worden gegeven aan de noodzaak van 
non-dlscrIminatIe en doorzichtigheid op het gebied van : 
de wetgeving inzake het eigendomsrecht; 
de voorschriften ten aanzien van de exploitatie van bedrijven. 
5" 
Er zijn talrijke wettelijke en bestuursrechtelijke bepalingen voor 
het functioneren van de industrie, die van land tot land 
verschillen. Bovenstaande principes zouden in het bijzonder moeten 
gelden ten aanzien van : 
de eigendom van het bedrijfsvermogen; 
het functioneren van de bedrijfsleiding; 
de fiscale verplichtingen. 
i nvester i ngsvoorwaarden 
19. Dit voor elke industriële activiteit essentiële aspect speelt een 
belangrijke rol in de energiesector, waar de vereiste investeringen 
groot zijn en pas na bijzonder lange tijd worden terugverdiend. 
Verwijzingen naar investeringsbescherming zouden kunnen worden 
gebaseerd op de hoofdbeginselen die reeds in het kader van het 
internationale recht zijn gedefinieerd. 
Voorts moet worden gegarandeerd dat de winsten naar het eigen land 
mogen worden overgeheveld en dat de daarvoor benodigde converti be Ie 
valuta mag worden aangekocht en gebruikt. 
Liberalisering van het handelsverkeer 
20. De liberalisering van de handel in energie vormt een onmisbare 
aanvulling op de ontwikkeling en diversificatie van de hulpbronnen. 
Bij de tenuitvoerlegging van het Handvest moet dan ook worden 
gestreefd naar een toename van de handel in energie op het gehele 
Europese continent. Daarom zouden onder meer de volgende kwesties 
aan de orde moeten komen : 
de noodzaak van de ontwikkeling van grote transportnetten; 
het streven naar onderlinge koppeling van deze netten; 
de opheffing van de (technische, Juridische, administratieve en 
tarifaire) handelsbelemmeringen; 
de erkenning en toepassing van het recht van doorvoer; 
de bevordering van de internationale handel. 
Technische specificaties en veiligheidsvoorschriften 
21. Ter bevordering van het vrije verkeer van energieprodukten moet er 
worden gestreefd naar onderlinge aanpassing of wederzijdse 
erkenning van de normen en kwaliteitseisen voor de energiesector op 
Europees niveau. Dit zou met name moeten leiden tot : 
invoering van technische specificaties, voorschriften en 
systemen voor conformiteitsproeven, waarmee gestreefd wordt 
naar een hoog niveau van veiligheid en van bescherming van de 
volksgezondheid, het milieu en de belangen van de consument en 
de werknemer ; 
ontwikkeling van dergelijke technische specificaties en 
gemeenschappelijke voorschriften of wederzijdse erkenning van 
eikaars specificaties en voorschriften. 
Gestreefd dient te worden naar een hoog niveau van veiligheid, van 
bescherming van de volksgezondheid, het milieu en de belangen van 
de consument en de werknemer. 
6 
Onderzoek, technologische ontwikkeling en Innovatie 
22. Alle ondertekenende landen zouden blijk moeten geven van hun 
bereidheid om : 
de uitwisseling van technologie en de gezamenlijke uitvoering 
van 0 & TO-actIvltelten te bevorderen; 
samen te werken op het vlak van de toepassing van nieuwe 
technologieën die het resultaat zijn van 0 & TO, met name door 
een bijdrage aan proef- of demonstratieprojecten; 
de toepassing van Innovatieve technologieën te bevorderen; 
het vrije verkeer en de verspreiding van nieuwe, energiezuinige 
technologieën te garanderen (met inachtneming van de 
internationale regels Inzake de industriële en commerciële 
eigendom); 
de nodige voor IIchtIngs- en opleidingsactiviteiten te 
ontplooien. 
C. DE SPECIFIEKE INTERNATIONALE OVEREENKOMSTEN 
23. In de specifieke uitvoeringsprotocollen of -overeenkomsten bij het 
Handvest worden concrete afspraken gemaakt over de realisatie van de 
doelstellingen van het Handvest en de daarvoor In te zetten 
Instrumenten. 
Elk protocol dient de volgende punten te omvatten : 
een beschrijving van de inhoud van de beoogde 
samenwerk Ingsact Ie-, 
een omschrijving van de In te zetten (budgettaire, wettelijke, 
personele, enz.) middelen; 
een opsomming van de deelnemers en de specifieke verplichtingen 
van elke afzonderlijke deelnemer in het kader van de beoogde 
act Ie; 
de duur van de actie en van de verplichtingen. 
24. Nu al kan een aantal specifieke gebieden worden aangewezen, waarop 
samenwerking van wederzijds nut zou zijn. De 
uitvoeringsovereenkomsten zouden onder meer de volgende gebieden 
kunnen betreffen : 
kernenergie en verhoging van de nucleaire veiligheid; 
mlJnexploltatIe en schone technologieën voor de toepassing vary 
steenkool ; 
doelmatig gebruik van energie (energiebesparing); 
ontwikkeling van duurzame energie; 
aardgaswinning en aardgastransport over hogedruknetten 
modernisering van elektriciteitscentrales, koppelnetten en 
elektrleiteltstransport via hoogspanningsleidingen; 
aardol lew Inning en -transport en modernisering van 
raffInaderI Jen; 
overdracht van technologie en stimulering van de Innovatie. 
n-
D. BEHEER YAN HET HANDVEST 
25 Er moet worden gezorgd voor adequaat toezicht op de feitelijke 
toepassing van de beginselen van het Handvest en de bijbehorende 
specifieke Internationale overeenkomsten. 
De Europese Gemeenschap zou daarom kunnen voorstellen een 
Jaarlijkse ministerconferentie te houden en een arbitrage-Instantie 
op te richten die geschillen over de Interpretatie of de toepassing 
van de Internationale overeenkomsten voor de tenuitvoerlegging van 
het Handvest dient te behandelen. 
Een ad hoc-secretarlaat waarin de ondertekenende partijen evenredig 
vertegenwoordigd zijn, zou met de feitelijke uitvoering van het 
Handvest en de specifieke overeenkomsten kunnen worden belast. Dit 
secretariaat zou een beroep kunnen doen op andere betrokken 
organisaties die op energiegebied gespecialiseerd zijn. 
Zo nodig kan de Commissie op voorlopige basis met het toezicht op 
en de coördinatie van de ontplooide activiteiten worden belast. 
E. TIJDSCHEMA 
26. Deze mededeling zal samen met een Indicatief ontwerp van het 
Handvest In febrauri 1991 aan de Raad worden voorgelegd. 
27. De Gemeenschap zal vervolgens een internationale conferentie 
beleggen om uiterlijk in het begin van de tweede helft van 1991 
onderhandelingen met de betrokken derde landen aan te knopen. 
In het kader van deze conferentie zouden er regelmatig 
bijeenkomsten moeten plaatsvinden, ten einde de werkzaamheden nog 
voor het einde van het jaar te kunnen afronden. 
s 
Brussel, 8 februari 1991 
EUROPEES ENERGIEHANDVEST 
De vertegenwoordigers van de regeringen der Staten en de 
vertegenwoordigers van de Europese Gemeenschap, als deelnemers aan de 
confèrent le blJeen te op 
gezien het "Handvest van Parijs voor een nieuw Europa", dat op 
21 november 1990 naar aanleiding van de Conferentie over Veiligheid en 
Samenwerking In Europa In Parijs Is ondertekend, 
gezien het document dat op 11 april 1990 door de Conferentie van de 
CVSE over economische samenwerking In Europa Is aangenomen, 
gezien het verslag over de conclusies en aanbevelingen van de 
vergadering over milieubescherming In Sofia op 3 november 1989 van de 
Conferentie over Veiligheid en Samenwerking In Europa, 
ernaar verlangend op plechtige wijze uitdrukking te geven aan deze 
nieuwe bereidheid tot op wederzijds respect gebaseerde samenwerking op 
Europese schaal, ten einde de voorwaarden voor vermindering van de 
spanningen en onevenwichtigheden binnen de Internationale gemeenschap 
te scheppen, 
zich ervan bewust dat er zich In de Midden- en Oosteuropese landen 
problemen voordoen bij de wederopbouw en herstructurering en dat het 
wenselijk Is dat de Europese Gemeenschap en alle betrokken Staten 
gezamenlijke activiteiten ontplooien ter bevordering van de economische 
vooruitgang die noodzakelijk is voor het succes van de In deze landen 
ingeleide hervormingen, 
ervan overtuigd dat benutting van de in Europa aanwezige 
complementariteit op energiegebied een positief effect op de 
wereldeconomie zal hebben, 
ervan overtuigd dat energie een belangrijke bijdrage levert tot de 
economische vooruitgang en, In ruimere zin, tot de ontwikkeling van de 
samenleving en het welzijn van de bevolking, 
ervan overtuigd dat de oplossing van de problemen In verband met de 
energievoorziening, de veiligheid van Industriële en met name nucleaire 
installaties, alsmede het milieubehoud in Europa gemeenschappelijke 
belangen dient, 
strevend naar oplossingen waarmee de doelstellingen op het vlak van 
continuïteit van energievoorziening, optimale exploitatie van 
hulpbronnen en doelmatig gebruik daarvan beter kunnen worden bereikt, 
overtuigd van de nuttige Inbreng van de Europese Gemeenschap door de 
steeds grotere rol die op energiegebied voor haar is weggelegd, met 
name dank zij de daadwerkelijke verwezenlijking van de Interne 
energiemarkt, 
vastbesloten een Impuls te geven aan een nieuw model voor samenwerking 
op energiegebied op lange termijn in het kader van een markteconomie, 
ernaar verlangend een klimaat van vertrouwen te scheppen dat gunstig Is 
voor de benutting van de aanwezige complementariteit en voor de 
Intensivering van de tot wederzijds voordeel strekkende 
handeIsbetrekk i ngen, 
overtuigd van het belang dat In dit verband aan verbetering van de 
energie-Infrastructuur moet worden gehecht, 
zich derhalve bewust van de noodzaak de technologische samenwerking te 
verbeteren en het vrije verkeer van energieprodukten met het oog op een 
intensievere handel op het gehele Europese continent te bevorderen, 
verklarend dat het energiebeleid van elk land door gemeenschappelijke 
belangen met dat van de overige landen Is verbonden en dat bij de 
tenuitvoerlegging ervan de navolgende beginselen dienen te worden 
geëerbiedigd, 
benadrukkend dat het van het grootste belang Is dat produktle, 
transport en doelmatig gebruik van energie op een milieubewuste manier 
worden ontwikkeld in het perspectief van een economische markt die het 
gehele Europese continent beslaat, 
tenslotte verklarend op grond van het voorgaande bereid te zijn zich 
in te spannen voor de toepassing van de navolgende beginselen, 
HEBBEN DE VOLGENDE VERKLARING, ZIJNDE HET HET "EUROPEES 
ENERGIEHANDVEST" AANGENOMEN : 
Titel I : DOELSTELLINGEN 
De ondertekenaars streven ernaar de totstandkoming van een grote 
Europese energiemarkt te bevorderen, ten einde enerzijds de 
continuïteit van de energievoorziening onder zo gunstig mogelijke 
economische omstandigheden te verhogen en anderzijds een milieubewuste 
ontplooiing van activiteiten op energiegebied te waarborgen. 
Met het oog hierop achten zij werkzaamheden op de volgende gebieden 
noodzakelIJk : 
1 • QntwiKKel mg v_arj bej handelsverkeer In de energiesector, door 
middel van : 
onbelemmerde werking van de energiemarkt; 
onbelemmerde toegang tot de - beschikbare en toekomstige -
energiereserves met het oog op een winstgevende exploitatie 
daarvan op termi Jn; 
opheffing van de technische en administratieve 
handelsbelemmeringen, alsmede modernisering, vervanging en 
verbetering van apparatuur voor de produktle, het vervoer en de 
toepassing van energie; 
ontwikkeling van de Infrastructuur. 
10 
2. Samenwerking en coördinatie OP energiegebied, waarbij aandacht 
wordt besteed aan : 
toegang tot technische en economische Informatie; 
uitwerking van rechtsregels die alle belanghebbenden de 
mogelijkheid bieden natuurlijke rijkdommen te exploiteren; 
op een hoog niveau gerichte harmonisatie van technische 
specificaties en veiligheidsvoorschriften voor energieprodukten 
en -instailat les; 
projecten op het gebied van onderzoek, technologische 
ontwikkeling en demonstratie. 
3. Optimale benutting van energie en milieubescherming, via, 
ontwikkeling van nieuwe en duurzame energiebronnen; 
bevordering van de energiebesparing; 
bestrijding van de verontreiniging. 
Titel II : TENUITVOERLEGGING 
De ondertekenaars komen overeen bovenstaande doelstellingen te 
realiseren door gezamenlijke acties op het gebied van : 
toegang tot de hulpbronnen; 
exploitatie van de hulpbronnen; 
InvesterIngsvoorwaarden; 
liberalisering van het handelsverkeer; 
technische specificaties en veiligheidsvoorschriften; 
onderzoek, technologische ontwikkeling en innovatie. 
1. Toegang tot de hulpbronnen 
Aangezien optimale exploitatie van de natuurlijke rijkdommen een 
onmisbare voorwaarde Is voor de realisatie van de doelstelling, de 
totstandkoming van de grote Europese energiemarkt, komen de 
ondertekenaars overeen de toegang tot de hulpbronnen voor de 
betrokken exploitanten te vereenvoudigen. 
Daarom zien zij erop toe dat de voorschriften voor de exploratie, 
ontwikkeling en verwerving van de reserves, met inbegrip van die 
met betrekking tot de exclusieve of gedeelde eigendom ervan, 
doorzichtig en nlet-dlscrIminerend zijn. 
Zij erkennen dat het noodzakelijk Is dergelijke voorschriften op 
het gebied van het mljnrecht In te voeren, voor zover deze nog niet 
bestaan. ZIJ komen overeen de nodige maatregelen te treffen om hun 
Inspanningen op dit gebied te coördineren. 
2. Exploitatie van de hulpbronnen 
De ondertekenaars, zich ervan bewust dat de beschikbare hulpbronnen 
overal op de markt moeten kunnen worden gebracht, erkennen dat het 
noodzakelijk Is elke discriminatie en elke belemmering van welke 
aard dan ook bij de exploitatie van de hulpbronnen op te heffen. 
H 
Ten einde de ontwikkeling en de diversificatie van de hulpbronnen 
te bevorderen, komen de ondertekenaars overeen de exploitanten geen 
discriminerende bepalingen te zullen opleggen, met name waar het 
gaat om regelingen Inzake de eigendom van het bedrijfsvermogen, het 
functioneren van de bedrijfsleiding, de wijze van Interne 
bedrijfsvoering en de belastingheffing. 
3. InvestorInosvoorwaarden 
Aangezien de ondertekenaars inzien dat de bescherming van de 
investeringen van fundamenteel belang is voor de ontplooiing ervan, 
waarborgen zij het recht om de winsten naar het eigen land over te 
hevelen en om de daarvoor benodigde converti be Ie valuta aan te 
kopen en te gebruiken. 
ZIJ garanderen de toepassing van de voorschriften op het vlak van 
investeringen en handel die internationaal reeds tot stand zijn 
gekomen. 
Zij coördineren hun wettellljke regelingen op het gebied van de 
bedrIj fsboekhoudIng. 
4. Liberalisering van het handelsverkeer 
Ten einde de groei en de diversificatie van de energlehandel te 
bevorderen, verbinden de ondertekenaars zich ertoe de onderlinge 
handelsbelemmeringen voor energieprodukten, met Inbegrip van de 
obstakels voor de doorvoer van deze produkten over hun grondgebied, 
geleidelijk uit de weg te ruimen. 
Zij stimuleren de ontwikkeling van grote internationale 
transportnetten, de toegankelijkheid ervan voor de gebruikers en de 
onderlinge koppeling ervan. Te dien einde garanderen zij de 
compatibiliteit van de technische specificaties voor de installatie 
en het functioneren van de genoemde netwerken, met bijzondere 
aandacht voor de stabiliteit van elektriciteitsnetten. 
5. Technische specificaties en veiligheidsvoorschriften 
Ten einde het vrije verkeer van energleapparatuur en -produkten te 
bevorderen, zullen de ondertekenaars met inachtneming van de 
bestaande Internationale overeenkomsten : 
technische specificaties, voorschriften en systemen voor 
conformlteltsproeven Invoeren, waarmee gestreefd wordt naar een 
hoog niveau van veiligheid en van bescherming van de 
volksgezondheid, het milieu en de belangen van de consument en 
de werknemer ; 
te dien einde In onderlinge overeenstemming dergelijke 
technische specificaties en gemeenschappelijke voorschriften 
opstellen of eikaars specificaties en voorschriften erkennen. 
4V 
6. Onderzoek, technologische ontwlkkeI Ing en Innovatie 
De ondertekenaars zijn voornemens de overdracht van technologie en 
de samenwerking bij hun activiteiten op het gebied van 
technologische ontwikkeling en Innovatie te stimuleren. 
ZIJ bevorderen derhalve : 
de totstandkoming van proef- en demonstratieprojecten; 
de toepassing van innovatieve technologieën; 
de verspreiding van kennis en nieuwe technologieën. 
Bij deze activiteiten worden de internationale voorschriften 
betreffende de Industriële en commerciële eigendom gerespecteerd. 
Titel lil : SPECIFIEKE OVEREENKOMSTEN 
De verwezenlijking van de doelstellingen van het Handvest en de 
tenuitvoerlegging ervan overeenkomstig de titels I en l i geschieden 
door middel van specifieke overeenkomsten tussen de geïnteresseerde 
Staten en de Europese Gemeenschap, ondertekenaars van het Handvest. 
Deze overeenkomsten staan open voor andere geïnteresseerde Staten of 
Internationale organisaties. 
Elke overeenkomst wordt voor bepaalde tijd gesloten en omvat : 
een beschrijving van de inhoud van de beoogde samenwerkingsactie, 
een omschrijving van de aan te wenden financiële en administratieve 
middelen. 
De specifieke overeenkomsten hebben met voorrang betrekking op de 
volgende gebieden : 
kernenergie en verhoging van de nucleaire veiligheid; 
mijnbouw en schone technologieën voor de toepassing van steenkool; 
doelmatig gebruik van energie; 
ontwikkeling van duurzame energie-, 
aardgaswinning en aardgastransport over hogedruknetten; 
modernisering van elektriciteitscentrales, koppelnetten en 
elektr lel teitstransport vla hoogspann ings leidingen-, 
aardoliewinning, transport van aardolie en aardolieprodukten, 
alsmede modernisering van raffinaderijen; 
overdracht van technologie en stimulering van de Innovatie. 
TITEL IY : BEHEER VAN HET HANPYEST 
De vertegenwoordigers van de ondertekenaars plegen ten minste eenmaal 
per Jaar overleg over de toepassing van dit Handvest. Zij onderzoeken 
met name de resultaten van de ontplooide activiteiten, de 
toekomstmogelijkheden en de noodzakelijke infrastructuur. 
# 
Een secretariaat waarin de ondertekenende partijen evenredig zijn 
vertegenwoordigd, wordt met de tenuitvoerlegging van het Handvest en de 
overeenkomsten belast, waarbij zo nodig een beroep kan worden gedaan op 
de deskundigheid van andere organisaties In de energiesector. 
Zo nodig wordt de Europese Gemeenschap op voorlopige basis met het 
toezicht op en de coördinatie van de ontplooide activiteiten belast. 
Titel Y : REGELING YAN GESCHILLEN 
Geschillen over de Interpretatie of de toepassing van de Internationale 
overeenkomsten die met het oog op de tenuitvoerlegging van dit Handvest 
zijn gesloten, zullen aan een arbitrage-Instantie worden voorgelegd, 
indien Is gebleken dat zij niet door de betrokken ondertekenaars zelf 
kunnen worden geregeld. 
Elke partij In het geschil treft de nodige maatregelen om de beslissing 
van de arbitrage-Instantie ten uitvoer te leggen. 
# 
-«gf .1 
ISSN 0254-1513 
COM(91)36def. 
DOCUMENTEN 
'T JL 12 
Catalogusnummer : CB-CO-91-073-NL-C 
ISBN 92-77-69484-X 
VERKOOP?ItUS tot MHz.: 3,50 ECU per 10 Mz. racer. 1,25 ECU 
Bureau voor ofiflöëU publikaties der Europese Gemeenschappen 
L-2985 Luxemburg