A4-0450/98

Resolutie over de harmonisatie van de vormen van aanvullende bescherming bij het statuut van vluchteling in de Europese Unie

Het Europees Parlement,

- gezien het Verdrag betreffende de Europese Unie, en vooral Titel VI,

- gezien het Verdrag van Amsterdam van 2 oktober 1997,

- gezien de Europese Conventie tot bescherming van de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden van 4 november 1950,

- gezien de Conventie van Genève van 28 juli 1951 over de status van vluchteling, zoals gewijzigd door het Protocol van New York van 31 januari 1967,

- gezien de Universele Verklaring van de rechten van de mens van 10 december 1948,

- gezien de Conventie van de Verenigde Naties van 10 december 1984 voor het afschaffen van foltering en andere wrede, onmenselijke of vernederende behandelingen,

- gezien de mededeling van de Commissie aan de Raad en het Europees Parlement over het immigratie- en asielbeleid (COM(94)0023 - C3-0107/94),

- onder verwijzing naar zijn resolutie van 21 september 1995 over bovengenoemde mededeling ((PB C 269 van 16.10.1995, blz. 156.)),

- gezien de resolutie van de Raad van 30 november en 1 december 1992 over een geharmoniseerde benadering van de problemen in verband met derde landen die als gastland optreden, de conclusies van de Raad van 30 november en 1 december 1992 voor de landen waarvoor er over het algemeen geen ernstig risico van vervolging bestaat, en de resolutie van de Raad van 30 november en 1 december 1992 over klaarblijkelijk ongegronde asielaanvragen,

- gezien de resolutie van de Raad van 20 juni 1995 over de minimumgaranties voor de asielverleningsprocedures ((PB C 274 van 19.9.1996, blz. 13.)),

- gezien het gemeenschappelijk standpunt van de Raad van 4 maart 1996 over de geharmoniseerde interpretatie van de definitie van het begrip vluchteling ((PB L 63 van 13.3.1996, blz. 2.)),

- gezien de resolutie van de Raad van 14 oktober 1996 tot vaststelling van de prioriteiten voor de samenwerking bij justitie en binnenlandse zaken in de periode van 1 juli 1996 tot 30 juni 1998 ((PB C 319 van 26.10.1996, blz. 1.)),

- gezien de Conventie van Dublin van 15 juni 1990 tot vaststelling van het land dat verantwoordelijk is voor de behandeling van een asielaanvraag die in een van de lidstaten van de Europese Gemeenschappen gedaan wordt,

- gezien de voorstellen van de Commissie voor een gemeenschappelijk optreden voor de tijdelijke bescherming van ontheemden op grond van artikel K.3, lid 2, sub b) van het Verdrag betreffende de Europese Unie COM(98)0372 - C4-0505/98 - 97/0081 (CNS) en COM(98)0372 - C4-0506/98 - 98/0222 (CNS),

- gezien de resolutie van de Raad van 18 december 1997 tot vaststelling van de prioriteiten voor de samenwerking bij justitie en binnenlandse zaken in de periode van 1 januari 1998 tot de datum van inwerkingtreding van het Verdrag van Amsterdam ((PB C 11 van 15.1.1998, blz. 1.)),

- gezien verzoekschrift nr. 852/97, ingediend door Friedrich Magirius (Duitser) e.a., over het asielbeleid van de Europese Unie,

- gezien het verslag van de Commissie openbare vrijheden en binnenlandse zaken en het advies van de Commissie rechten van de vrouw (A4-0450/98),

A. overwegende dat de universele verklaring van de rechten van de mens een ieder het recht toekent zich tegen vervolging te beschermen en in onverschillig welk land asiel te vragen en dat dit fundamentele recht past in de traditie van de eerbied voor het individu in Europa,

B. overwegende dat de hoedanigheid van vluchteling geregeld wordt door de Conventie van Genève, die door alle lidstaten van de Europese Unie ondertekend is, en dat de staten zich er met die Conventie toe verbonden hebben om bescherming te bieden aan al wie vervolging vreest wegens zijn ras, godsdienst, nationaliteit, de sociale groep waartoe hij behoort, of zijn politieke opvattingen, vooropgesteld dat de redenen voor niet-toepassing van deze conventie, die in artikel 1, lid F ervan worden genoemd, voor hem niet gelden;

C. overwegende dat volgens de Vluchtelingenconventie van Genève als vluchtelingen worden beschouwd personen die terecht vervolging vrezen wegens hun ras, godsdienst, nationaliteit, de sociale groep waartoe zij behoren, of hun politieke opvattingen, en daarom buiten het land verblijven waarvan zij onderdaan zijn,

D. overwegende dat iedereen, en met name vrouwen, die het slachtoffer is van stelselmatige onderdrukking van seksuele aard, in de context van oorlogen of andere ernstige maatschappelijke troebelen, of die terecht vreest in deze zin onderdrukt te worden, als lid van een sociale groepering dient te worden erkend als vluchteling in de zin van de Conventie van Genève,

E. daarnaast overwegende dat in het licht van de recente crises de oorzaken van de vluchtelingenstromen in ieder geval niet te verwarren zijn met die van andere migratiebewegingen, en dat de specifieke kenmerken van het asielbeleid een duidelijk onderscheid tussen asiel- en immigratiebeleid vergen,

F. overwegende dat er bij de Raad werkzaamheden aan de gang zijn om de toekomstige handelwijze van de Europese Unie bij immigratie en asielverlening voor te bereiden, dat die werkzaamheden niet duidelijk genoeg het onderscheid maken tussen immigratie en asielverlening, en dat het Parlement er onmiddellijk over geraadpleegd moet worden,

G. overwegende dat de toegang, het verblijf en de status van personen die internationale bescherming zoeken op het grondgebied van de lidstaten niet gereduceerd mogen worden tot alleen maar problemen van binnenlandse veiligheid van de lidstaten, maar dat ze te maken hebben met politieke en morele waarden die gewaarborgd worden door de internationale conventies de lidstaten ondertekend hebben,

H. overwegende dat het asielbeleid niet meer op louter nationaal niveau gevoerd kan worden en dat er aan de hand van de nieuwe Titel IV van het Verdrag van Amsterdam een werkwijze gevolgd moet worden waarmee alle personen die internationale bescherming nodig hebben, afdoende beschermd kunnen worden,

I. overwegende dat die werkwijze ook de invoering van beleidsplannen op lange termijn mogelijk moet maken om de oorzaken van de vluchtelingen- en andere mensenstromen die op zoek zijn naar internationale bescherming, weg te nemen of te verminderen, hetgeen betekent dat er ook intensievere samenwerking met de transitolanden en de belangrijkste landen van herkomst van de immigranten nodig is, alsmede aandacht voor de manier waarop de ontwikkelings- en de economische samenwerking kan worden uitgebreid, onderzoek naar de mate van bescherming van de mensenrechten in deze landen en een krachtiger optreden tegen mensensmokkel,

J. overwegende dat er de laatste jaren een neiging tot afname van het gemiddelde aantal asielaanvragen in de Europese Unie - al zijn er van lidstaat tot lidstaat grote verschillen -, en in veel landen een afremming van het toekenningspercentage van de status van vluchteling vast te stellen zijn, die niet te verklaren zijn door een verbetering van de situatie van de rechten van de mens in de wereld,

K. overwegende dat de laatste jaren verschillende landen hun regelgeving voor asielverlening en immigratie verstrengd hebben, dat die strengere wetten de mensen die bescherming zoeken in de landen van de Unie alsmaar lastiger voorwaarden opleggen en bovendien het aantal voorwaarden vergroten waaraan asielzoekers moeten voldoen om de procedures te kunnen aanvatten die bepalend zijn voor hun rechtspositie,

L. overwegende dat naar de woorden van het gemeenschappelijk standpunt van de Raad van 4 maart 1996, de lidstaten geen gemeenschappelijke zienswijze op de geëigende vormen van bescherming volgens het nationaal recht hebben die gelden voor personen die geen aanspraak kunnen maken op de status van vluchteling maar die wel in hun fundamentele rechten bedreigd worden in geval van terugzending naar hun land van oorsprong, en dat de tijdelijke beschermingsregeling voor ontheemden die momenteel bij de Raad in bespreking is, niet beantwoordt aan de situatie van die personen,

M. overwegende dat in veel lidstaten van de Unie aan die feitelijke situatie een juridisch vacuüm beantwoordt, tussen van de ene kant de Conventie van Genève en van de andere kant de tijdelijke beschermingsregeling, die alleen berekend is op crisissituaties en massale toeloop van ontheemden,

N. overwegende dat, voorzover ze bestaan, de nationale bepalingen voor personen die geen aanspraak kunnen maken op de status van vluchteling terwijl ze toch in hun fundamentele rechten bedreigd worden in geval van terugzending naar hun land van oorsprong, sterk verschillen naar gelang van de lidstaat, waarbij sommige lidstaten beschikken over echte aanvullende regelingen bij het statuut van vluchteling, terwijl andere geen enkele andere rechtsbescherming te bieden hebben dan degene die volgt uit de Conventie van Genève,

O. overwegende dat die uiteenlopende rechtsstelsels van de lidstaten de inspanningen teniet dreigen te doen die de Unie op het ogenblik levert om te zorgen voor betere verdeling van de verantwoordelijkheid voor de opvang en het verblijf van personen die op zoek zijn naar bescherming, en een schadelijke uitwerking op de geest van solidariteit tussen de lidstaten dreigt te hebben,

P. overwegende dat een nauwere toenadering tussen de aanvullende beschermingsregelingen bij het statuut van vluchteling in de Europese Unie nu al voorbereid moet worden, in het belang van de betrokken personen en de lidstaten zelf, en dat de landen die kandidaat voor toetreding zijn bij die werkzaamheden betrokken moeten worden,

1. bevestigt dat het aanvragen van asiel een fundamenteel recht vormt, en herinnert eraan dat de Europese landen, naast hun verantwoordelijkheid om in te werken op de oorzaken van de vluchtelingenbewegingen, uit naam van hun tradities van eerbied voor de menselijke persoon en gezien de internationale verbintenissen die ze aangegaan zijn, zich ervan moeten vergewissen dat het betreffende recht daadwerkelijk uitgeoefend kan worden;

2. stelt vast dat de Raad sinds het begin van de jaren '90 zonder raadpleging van het Europees Parlement meerdere besluiten voor de asielverlening getroffen heeft die vooral bepaalde criteria voor de weigering asielzoekers toe te laten tot de procedure voor het vaststellen van de vluchtelingenstatus een formeel karakter hebben gegeven; zelfs als het om besluiten of aanbevelingen ging die geen bindende rechtskracht hadden;

3. stelt vast dat een geharmoniseerde interpretatie van de definitie van het begrip vluchteling, zoals bedoeld wordt in het eerste artikel van de Conventie van Genève weliswaar nodig was in het kader van een communautarisering van het asielbeleid, maar dat het gemeenschappelijk standpunt van de Raad van 4 maart 1996 ten aanzien van de geharmoniseerde interpretatie van de definitie van het begrip vluchteling, zich neerlegt bij een beperkte interpretatie van de Conventie van Genève door een aantal lidstaten;

4. betreurt dat er ondanks de pogingen om uniforme toelatingscriteria voor de vluchtelingenstatus overeenkomstig de Conventie van Genève op te stellen, nog steeds grote verschillen zijn in het aantal toelatingen van vergelijkbare gevallen per lidstaat,

5. verklaart opnieuw dat de Conventie van Genève ook van toepassing moet zijn op personen die door andere dan overheidsinstanties vervolgd worden, als de staat zelf niet bij machte is om zijn burgers te beschermen;

6. bekrachtigt dat het onderzoek van dossiers met het oog op de vaststelling van de vluchtelingenstatus binnen een redelijke termijn moet plaatsvinden, hetgeen in verschillende lidstaten momenteel absoluut niet het geval is;

7. betreurt dat het Verdrag van Amsterdam de vooruitgang in de theorie die de overbrenging van het asielbeleid van de derde naar de eerste pijler vertegenwoordigt, niet vervolledigd heeft door echte democratische en rechterlijke controlemechanismen in te voeren vanaf het van kracht worden van het Verdrag, zodat het Europees Parlement van nabij bij de voorbereidende werkzaamheden voor de besluiten betrokken wordt;

8. vraagt de Commissie om zonder verder uitstel de werkzaamheden voor de harmonisatie van de wetgeving van de lidstaten voor verschillende aspecten van het asielbeleid aan te vatten, zodat ze in staat is om voorstellen te doen zodra het Verdrag van Amsterdam in werking treedt;

9. wenst dat die voorstellen zowel naar de letter als naar de geest in overeenstemming zijn met de Conventie van Genève, de Europese Conventie tot bescherming van de rechten van de mens en de Conventie van de Verenigde Naties voor de afschaffing van foltering, zowel wat betreft de procedures als het ernstig onderzoek van de asielaanvragen of de inhoud van de rechten die verleend worden, en dat elk ontwerp van eenvormige definitie van het begrip vluchteling in overeenstemming is met de handleiding voor de procedures en criteria die te hanteren zijn voor het toekennen van de status van vluchteling, die uitgegeven is door het Hoge Commissariaat voor de vluchtelingen van de Verenigde Naties, de enige autoriteit die bevoegd is om de Conventie van Genève te interpreteren;

10. stelt vast dat de nationale wetten op de aanvullende bescherming sterk uiteenlopen van het ene land tot het andere;

11. is verontrust over de tendens in bepaalde lidstaten om de erkenning van een werkelijke vluchtelingenstatus overeenkomstig de Conventie van Genève te vervangen door een precaire bescherming, die neerkomt op een status zonder rechten;

12. wenst dat de Raad in nauwe samenwerking met het Europees Parlement overgaat tot uitvoering van punt 4(g) van zijn resolutie van 14 oktober 1996: onderzoek van de vormen van aanvullende bescherming (feitelijke bescherming en verblijfsvergunning op humanitaire gronden) - en dat het onderzoek aangevuld wordt met een voorstel van de Commissie;

13. meent dat zo'n voorstel met tijdschema voor personen die geen beroep kunnen doen op de status van vluchteling in de zin van de Conventie van Genève, een vorm van aanvullende bescherming moet invoeren die de lidstaten de mogelijkheid geeft om in overeenstemming met hun internationale verbintenissen voor de bescherming van de rechten van de mens, de betreffende personen een statuut te geven;

14. wenst bijtijds geraadpleegd te worden over dat voorstel, waarvoor het zelf voorstelt dat de aanvullende bescherming vooral geldt met gebruikmaking van de internationale instrumenten voor de bescherming van de rechten van de mens:

- voor mensen die hun land ontvlucht zijn en/of er niet naar kunnen terugkeren omdat hun leven, veiligheid of vrijheid er in gevaar zijn door een toestand van veralgemeende geweldpleging, buitenlandse agressie, interne conflicten, schendingen van de rechten van de mens op grote schaal of andere omstandigheden die de openbare orde ernstig verstoren,

- voor mensen die hun land ontvlucht zijn en/of er niet naar kunnen terugkeren omdat ze op goede gronden vrezen dat ze er onderworpen zullen worden aan foltering, seksueel of op hun seksuele voorkeur gericht geweld, vernederende of onmenselijke behandelingen, de doodstraf, of andere schendingen van hun fundamentele rechten;

15. verlangt dat bij de bepaling van de categorieën van personen die bescherming behoeven, voor zover het om de rechten van vrouwen en meisjes gaat, geslachtsspecifieke vormen van geweld en onderdrukking met name vrouwenhandel, die internationaal als gronden voor toelating worden erkend, in aanmerking worden genomen; dat de betrokkenen de nodige medische en psychologische hulp wordt geboden en dat vrouwen een eigen, van hun gezinssituatie onafhankelijke status dienen te krijgen.

16. is van mening dat de aanvullende status op de vluchtelingenstatus de personen in kwestie rechten moet verlenen;

17. is van mening dat maatregelen tot integratie in het sociale en economische leven moeten worden genomen die zijn afgestemd op ieder individueel geval; dat voor minderjarigen zonder begeleiding, overeenkomstig de richtlijnen van de UNHCR, bijzondere beschermingsmaatregelen worden genomen, met inbegrip van behoorlijke huisvesting, vanaf het tijdstip dat zij een aanvraag voor erkenning van de vluchtelingenstatus hebben ingediend;

18. benadrukt dat de verschillende vormen van aanvullende bescherming bij het statuut van vluchteling niet de volledige en onbeperkte uitvoering van de Conventie van Genève in het gedrang mogen brengen, en tegelijk ook onderscheiden moeten worden van de tijdelijke beschermingsregeling;

19. neemt de stimulerende aanzet in aanmerking die het Oostenrijkse voorzitterschap met zijn strategienota inzake migratie- en asielbeleid tot een discussie op Europees niveau heeft gegeven;

20. wenst dat de personen die een aanvullende status op de vluchtelingenstatus hebben aangevraagd en in eerste instantie zijn afgewezen, een beroep met opschortende werking voor alle maatregelen inzake uitzetting of begeleiding tot de grens kunnen indienen;

21. wenst de nationale parlementen, de parlementen van de landen die zich kandidaat gesteld hebben voor toetreding, het Hoge Commissariaat voor de vluchtelingen van de Verenigde Naties en de belanghebbende niet-gouvernementele organisaties van nabij te betrekken bij het denkwerk voor de uitwerking van een echte aanvullende bescherming bij het statuut van vluchteling in de Europese Unie;

22. verzoekt zijn Voorzitter deze resolutie te doen toekomen aan de Raad, de Commissie, de regeringen en parlementen van de lidstaten en de regeringen en parlementen van de kandidaat-lidstaten.