Advies van het Comité van de Regio's over de "Gevolgen voor de lokale en regionale overheden van de onderhandelingen over de Algemene WTO-overeenkomst inzake de handel in diensten (GATS)"

(2003/C 256/14)

HET COMITÉ VAN DE REGIO'S,

gezien het besluit van zijn bureau op 8 april 2003 om, overeenkomstig art. 265, lid 5, van het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap, de commissie "Externe betrekkingen" met de voorbereiding van dit advies over de "Gevolgen voor de lokale en regionale overheden van de onderhandelingen over de Algemene WTO-overeenkomst in zake de handel in diensten (GATS)" te belasten;

gezien het Verdrag tot oprichting van de Wereldhandelsorganisatie en de GATS (Algemene WTO-overeenkomst inzake de handel in diensten) uit het jaar 1994(1);

gezien de Mededeling van de Commissie aan de Raad en aan het Europees Parlement - "Benadering van de WTO-millenniumronde door de EU" (COM(1999) 331 def.);

gezien het verslag van het Europees Parlement, waarin aanbevelingen aan het adres van de Commissie zijn opgenomen die betrekking hebben op de in de Wereldhandelsorganisatie gevoerde onderhandelingen over de ingebouwde agenda (2028/2001 (INI), A5-0076/2001 van 28 februari 2001);

gezien zijn advies over "Het standpunt van de EU op het gebied van landbouw met het oog op de volgende WTO-onderhandelingsronde" (CDR 327/99 fin)(2);

gezien de verklaring van de Vergadering van de Regio's van Europa (AER) van 18 oktober 2002 over "De Algemene Overeenkomst inzake de handel in diensten en de culturele diversiteit";

gezien het op 14 november 2001 overeengekomen "ontwikkelingsplan van Doha" (Doha Development Agenda) voor een nieuwe ronde internationale handelsbesprekingen;

gezien de verklaring van het Europees Parlement over de Algemene WTO-overeenkomst inzake de handel in diensten (GATS), inclusief de culturele diversiteit (EP T5-0087/2003 van 12 maart 2003);

gezien zijn advies over de "Onderhandelingspositie op landbouwgebied met het oog op de volgende WTO-onderhandelingsronde" (CDR 181/2002 fin);

gezien het door de commissie "Externe betrekkingen" op 23 mei 2003 goedgekeurde ontwerpadvies (CDR 103/2003 rev.) (rapporteur: de heer Endlein, voorzitter van de Deutscher Landkreistag, D-PSE),

heeft tijdens zijn 50e zitting op 2 en 3 juli 2003 (vergadering van 3 juli) het volgende advies uitgebracht, dat met algemene stemmen werd goedgekeurd.

1. Standpunt van het Comité van de Regio's

Algemene opmerkingen

1.1. Het Comité van de Regio's wijst op het grote belang van de GATS-onderhandelingen voor het bestuursniveau van de lokale en regionale overheden vanwege de uitwerking daarvan op de economie van regio's (in de regio's gevestigde bedrijven hebben belang bij een gemakkelijkere toegang tot de markten buiten de EU) en de gevolgen daarvan voor de lokale en regionale overheden, die immers in grote mate verantwoordelijk zijn voor de verlening van diensten.

1.2. Het preciseert dat de in onderhavig advies opgenomen aanbevelingen in eerste instantie aan de Commissie zijn gericht, die namens de EU de WTO-onderhandelingen voert. Daarnaast roept het de regionale en lokale overheden van de EU en de nationale en Europese organisaties die deze overheden vertegenwoordigen ertoe op zeer actief aan de discussie over de wereldwijde liberalisering van de handel in diensten deel te nemen.

1.3. Het acht het volstrekt noodzakelijk de WTO-onderhandelingen voortdurend op de voet te volgen en de resultaten ervan steeds aan een kritisch onderzoek te onderwerpen. Het zou graag zien dat het publiek op de hoogte wordt gehouden van de onderhandelingen die momenteel binnen de WTO plaatsvinden en dat de besturen van regio's en gemeenten en de burgers die zij vertegenwoordigen ten volle bij het Europese debat over de GATS worden betrokken.

1.4. Het stelt vast dat lokale en regionale overheden, met name op gebieden als opleiding en cultuur, van overheidswege diensten verlenen die een verworven recht van de burgers zijn, en dat dit het logische gevolg is van de opvatting die deze zelf van hun verplichtingen tegenover hun burgers hebben. Daarom moet worden gewaarborgd dat de democratische controle daarop, alsmede de continuïteit, toegankelijkheid en kwaliteit daarvan, behouden blijven.

1.5. Het geeft ter overweging dat het beginsel van wederzijdse markttoegang voor bedrijven die onder de verantwoordelijkheid van lokale of regionale overheden vallen, geen haalbare kaart is, omdat hun werkingssfeer gebonden is aan het eigen grondgebied. Deze kwestie moet tijdens de WTO-onderhandelingen mede in aanmerking worden genomen.

Bijzondere opmerkingen

1.6. Het Comité is van mening dat het recht om op alle bestuursniveaus, onder eigen verantwoordelijkheid of in het kader van een eigen onderneming, van overheidswege diensten te verlenen, onverlet moet blijven. Daarvoor verwijst het naar de WTO-regels, waarin is bepaald dat liberaliseringsmaatregelen geen grond mogen zijn voor een privatiserings- of dereguleringsverplichting. Hetzelfde geldt voor de voorwaarden waaronder diensten worden verleend: voor de vastlegging daarvan moeten de lokale en regionale overheden onverkort verantwoordelijk blijven, met inachtneming van hun doelstellingen en plaatselijke omstandigheden in ieder land.

1.7. Het steunt het openingsbod van de Commissie bij de onderhandelingen, maar stemt slechts tot op zekere hoogte in met het standpunt van het bevoegde directoraat-generaal dat van overheidswege verleende diensten daarvan zijn uitgesloten. Het zou willen stellen dat daarvan voor lokale en regionale overheden - al dan niet rechtstreeks - bestuursrechtelijke en financiële gevolgen kunnen worden verwacht, vooral in het geval van diensten van algemeen belang. Het dringt erop aan dat er geen enkele bindende verplichting in het kader van de GATS wordt aangegaan voordat er een onafhankelijke evaluatie is gemaakt van de economische, sociale en milieugevolgen van de overeenkomst.

1.8. Het is er in beginsel mee eens dat milieudiensten mede in aanmerking worden genomen (mits daarvan een nauwkeurige omschrijving wordt gegeven) en schaart zich in verband daarmee uitdrukkelijk achter het standpunt van de Commissie dat de exploitatie en distributie van water buiten beschouwing moeten worden gelaten. Daarnaast dient te worden gewaarborgd dat investeringen die lokale of regionale overheden al in milieubeschermende of hygiëne-maatregelen hebben gedaan, hun economische waarde niet verliezen.

1.9. Het is het volledig met de Commissie eens dat er voor gezondheidszorg, opleiding en audiovisuele media geen liberaliseringsvoorstellen moeten worden gedaan. Daaraan moet tijdens de hele duur van de GATS-onderhandelingen worden vastgehouden.

1.10. Het pleit ervoor dat cultuur buiten beschouwing wordt gelaten. Dit betekent vooral dat de onderhandelingspositie van de Commissie op het gebied van recreatieve dienstverlening niet zo mag worden geïnterpreteerd dat daaronder alle vormen van cultuur kunnen worden gerekend.

1.11. Het werpt zich onvoorwaardelijk op als beschermer van de intellectuele eigendom, in de wetenschap dat aan de regelgeving op dat gebied zeer veel haken en ogen zitten.

1.12. Het maakt zich zorgen over de onderhandelingen over nationale regels (art. VI.4 van de GATS-regeling) waarbij deze middels de WTO-procedure voor geschillenbeslechting als onnodige handelsbelemmeringen kunnen worden aangemerkt, met als argumenten dat daarmee een grotere belasting wordt opgelegd dan nodig is om de kwaliteit van de dienst te garanderen en/of dat bedoelde regels niet voldoen aan de maatstaf van de "minst grote handelsbelemmering". Inderdaad kan de WTO, via haar panels voor geschillenbeslechting, regels die door democratisch verkozen bestuurlijke overheden op alle niveaus zijn uitgevaardigd om de burgers of het milieu te beschermen, als onwettelijke non-tarifaire handelsbelemmeringen aanmerken. Daar staat tegenover dat regels ook niet mogen worden gebruikt als een dekmantel voor maatregelen om de concurrentie aan banden te leggen of om de toegang tot markten te weigeren door onredelijke voorwaarden te stellen.

2. Aanbevelingen van het Comité van de Regio's

2.1. Het Comité van de Regio's dringt er bij de Commissie op aan om als EU-onderhandelaar voor de Wereldhandelsorganisatie met het volgende rekening te houden:

- Liberalisering mag niet worden beschouwd als een doel op zich, maar moet worden gezien als een middel om de welvaart te vergroten. Daaraan moet dus niet op lineaire wijze gestalte worden gegeven, maar door aandacht te schenken aan het geheel van relevante sociale, economische en institutionele omstandigheden.

- Bij de WTO-onderhandelingen moet worden vastgehouden aan het beginsel van regionale en lokale autonomie. Zie hiervoor artikel 6 van het EU-verdrag, en de aan de Europese Conventie voorgelegde voorstellen, waarbij dit beginsel in de toekomstige grondwet nog preciezer omschreven moet worden.

- Er moeten geen liberaliseringsvoorstellen worden gedaan voor sectoren die in de EU niet zijn geliberaliseerd.

- Er mogen tijdens de WTO-onderhandelingen geen standpunten worden ingenomen die een struikelblok kunnen vormen voor de lopende onderhandelingen over de uitvaardiging van EU-wetgeving inzake diensten van algemeen belang.

- Er moet op worden toegezien dat de beginselen van de Wereldhandelsorganisatie (met name de beginselen dat deelname vrijwillig moet zijn en dat er geen dwang wordt uitgeoefend om te privatiseren of te dereguleren) tijdens de onderhandelingen aan bod komen en dat deze bij de omzetting niet op non-actief worden gesteld doordat daaraan in procedures voor de beslechting van geschillen wordt voorbijgegaan.

- Voorkómen moet worden dat door lokale of regionale overheden uitgevaardigde wetten en reglementen als non-tarifaire handelsbelemmeringen kunnen worden aangemerkt.

- Er moet voor worden gezorgd dat het verkrijgen van steun niet het uiteindelijke doel van buitenlandse investeerders is.

2.2. Het wijst erop dat bij van overheidswege verleende diensten of diensten van algemeen belang moet worden vastgehouden aan het beginsel van de verlening van universele diensten.

2.3. Het is ingenomen met het voornemen van de Commissie om de uitwisseling van geschoolde werknemers te vergemakkelijken.

Lokale en regionale overheden en het Comité van de Regio's moeten worden ingepast in de in EU-verband geregelde informatie en coördinatie

2.4. Het stelt vast dat de lokale en regionale overheden het leeuwendeel van de van overheidswege verleende diensten voor hun rekening nemen en dat deze daarom, samen met het Comité zelf, op passende wijze aan de interne EU-afweging moeten deelnemen.

2.5. Het is zeer te spreken over de inspanningen van de Commissie om de transparantie te vergroten en belangengroeperingen uit alle relevante sectoren van de dienstverlening, het maatschappelijk middenveld en de verschillende sociaal-economische geledingen een stem in het kapittel te geven. Lokale en regionale overheden vallen daar echter buiten, omdat hun optreden het hele scala aan van overheidswege verleende diensten beslaat en zij die diensten, op eigen initiatief en op grond van democratisch genomen besluiten, in het kader van hun bevoegdheden hebben gecreëerd.

2.6. Nu diensten ook onderdeel zijn geworden van het internationale liberaliseringsstreven, wil het Comité daarover verplicht worden geraadpleegd. Het zal ervoor ijveren dat die verplichting in het hoofdstuk "Handelsbeleid" van de toekomstige grondwet wordt opgenomen.

Brussel, 3 juli 2003.

De voorzitter

van het Comité van de Regio's

Albert Bore

(1) PB L 336 van 23.12.1994, p. 3.

(2) PB C 317 van 6.11.2000, blz. 12.