A4-0169/98

Resolutie over de rol van de Unie in de wereld: Tenuitvoerlegging van het gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid in 1997

Het Europees Parlement,

- gelet op artikel J.7 van het Verdrag betreffende de Europese Unie,

- gelet op de artikelen 92, lid 4 en 148 van zijn Reglement,

- gelet op zijn resolutie van 12 juni 1997 over de vooruitgang bij de tenuitvoerlegging van het gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid (januari-december 1996) ((PB C 200 van 30.6.1997, blz. 148.)),

- gelet op de het Verdrag van Amsterdam en zijn resolutie van 19 november 1997 over het Verdrag van Amsterdam (CONF 4007/97 - C4-0538/97) ((PB C 371 van 8.12.1997, blz. 99.)),

- gezien het Interinstitutioneel Akkoord tussen het Europees Parlement, de Raad en de Commissie inzake bepalingen betreffende de financiering van het gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid ((PB C 286 van 22.9.1997, blz. 80.)),

- geraadpleegd door de Raad op 30 maart 1998 over het Raadsdocument over de voornaamste aspecten en fundamentele keuzen van het GBVB, met inbegrip van de gevolgen voor de begroting van de Europese Gemeenschappen (7087/98 - C4-0216/98),

- gelet op het verslag van de Commissie buitenlandse zaken, veiligheids- en defensiebeleid en het advies van de Commissie ontwikkelingssamenwerking (A4-0169/98),

A. overwegende dat het overeenkomstig artikel J.7, tweede alinea van het VEU ieder jaar een debat dient te wijden aan de vooruitgang die bij de tenuitvoerlegging van het gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid is geboekt,

B. gezien de doelstellingen van dit beleid overeenkomstig artikel J.1 van het VEU en het bepaalde in artikel C over de samenhang van het gehele externe optreden van de Unie en de desbetreffende verantwoordelijkheid van de Raad en de Commissie,

C. gezien het gebruik dat de Europese Raad en de Raad van de instrumenten als bedoeld in het VEU hebben gemaakt, vooral van de gemeenschappelijke optredens en standpunten, alsook het bepaalde in artikel J.4, lid 1 over de vaststelling van een gemeenschappelijk veiligheidsbeleid,

D. overwegende dat de echte instrumenten van het GBVB, gezamenlijke optredens en gemeenschappelijke standpunten, nog steeds niet regelmatig worden gebruikt, hoewel zij nodig zijn ter ondersteuning van de talrijke verklaringen die de Raad aflegt,

E. overwegende dat er belangrijke uitdagingen en nieuwe crises zijn ontstaan, die een krachtiger en meer doeltreffend optreden van de Europese Unie op het gebied van conflictpreventie en de vreedzame oplossing van conflicten vereisen,

F. overwegende dat er nieuwe inspanningen nodig zijn om het externe optreden van de Europese Unie een grotere zichtbaarheid te geven,

G. overwegende dat de buitenlandse betrekkingen van de Europese Unie in overeenstemming moeten zijn met de waarden waarop de Unie zelf gebaseerd is, teneinde de democratie, de eerbiediging van de rechten van de mens en van minderheden en de rechtsstaat te bevorderen,

H. overwegende dat er nu interinstitutionele overeenstemming bestaat over de financiering van het GBVB, maar dat het Parlement nog altijd niet het recht heeft om op de hoogte gesteld en geraadpleegd te worden, wat bijzonder ernstig is in het geval van internationale onderhandelingen, onder meer onderhandelingen over bi- en multilaterale handelsovereenkomsten,

I. overwegende dat het Europees Parlement zijn eigen rol en optreden in het kader van het GBVB voortdurend moet heroverwegen om zijn invloed te maximaliseren en de democratische controle op het GBVB te vergroten,

1. is van mening dat de ontwikkeling van het GBVB weliswaar enige vooruitgang vertoont vergeleken bij de voorgaande jaren, maar dat de in zijn bovengenoemde resolutie van 12 juni 1997 geuite kritiek grotendeels geldig blijft; constateert echter dat er vooruitgang is geboekt in het buitenlands beleid in ruimere zin, zoals blijkt uit de democratisering in Midden- en Oost-Europa en de partnerschapsovereenkomst met Rusland;

2. merkt op dat:

a) de publieke opinie niet ziet dat er vooruitgang bij de ontwikkeling van een Europees buitenlands beleid wordt gemaakt,

b) er geen sprake is van interinstitutionele overeenstemming over het recht van het Parlement om op de hoogte gesteld en geraadpleegd te worden,

c) de Commissie nog steeds niet volledig gebruikmaakt van haar recht om de Raad voorstellen voor te leggen,

d) er maar weinig vooruitgang is gemaakt met de ontwikkeling van een gemeenschappelijk veiligheidsbeleid, de coördinatie van het defensiebeleid, de ontwikkeling van een echt gemeenschappelijk wapenbeleid en de integratie van de WEU in de Europese Unie,

e) het buitenlands beleid van de Europese Unie nog steeds in geen verhouding staat tot de handelsactiviteiten;

3. herinnert eraan dat het Raadsvoorzitterschap krachtens het Interinstitutioneel Akkoord inzake bepalingen betreffende de financiering van het gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid gehouden is om het Europees Parlement elk jaar te raadplegen over een door de Raad opgesteld document inzake de voornaamste aspecten en fundamentele keuzes van het GBVB, met inbegrip van de financiële gevolgen voor de begroting van de Europese Gemeenschappen;

4. betreurt het dat het eerste van deze verslagen dat door het voorzitterschap is voorgelegd, een vrijwel volledig historische en beschrijvende aanpak heeft en niet ingaat op de doeltreffendheid van het GBVB vorig jaar, noch enige aanwijzing geeft omtrent fundamentele keuzen die in de toekomst gemaakt moeten worden, en verzoekt de Raad ervoor te zorgen dat deze zaken in het verslag van volgend jaar uitgebreid aan de orde komen;

5. besluit om de financiële gevolgen van de voornaamste aspecten en de fundamentele keuzen van het GBVB uitgebreid te behandelen tijdens de krachtens het Institutioneel Akkoord ingestelde ad hoc-overlegprocedure;

6. is van mening dat er geëigende procedures voor de behandeling van onder meer de volgende zaken vastgesteld moeten worden en dat deze moeten worden vastgelegd in het nieuwe Reglement van het Parlement, dat nu wordt herzien om te voldoen aan de eisen die voortkomen uit de inwerkingtreding van het Verdrag van Amsterdam:

a) de belofte van de fungerend Raadsvoorzitter ((PE 226.288 en deel I, punt 4 van de notulen van 11.3.1998.)) namens de Raad dat het Parlement volledig op de hoogte gehouden zal worden (zowel door de Raad als door de Commissie) van de voornaamste aspecten en ontwikkelingen betreffende de toetredingspartnerschappen die worden aangegaan met landen die om toetreding tot de Europese Unie verzoeken, en van de toetredingsonderhandelingen zelf, dat hij het Parlement zal raadplegen over wijziging van de partnerschappen en bij zijn besluiten rekening zal houden met de standpunten van het Parlement,

b) een bredere en flexibeler toepassing van de bemiddelingsprocedure op grond van de Gemeenschappelijke Verklaring van 4 maart 1975, die van toepassing is voor de communautaire besluiten van algemene strekking die belangrijke financiële gevolgen hebben,

c) een nog op te stellen interinstitutioneel akkoord dat voorziet in de raadpleging van het Parlement inzake alle internationale overeenkomsten en andere algemene besluiten die zijn gebaseerd op het Euratom-Verdrag,

d) betrekking van het Parlement bij besluiten over de vaststelling van sancties in het geval van schending van de mensenrechten in derde landen;

7. is van oordeel dat de volledige tenuitvoerlegging van het Verdrag van Amsterdam deze kritiek voor een deel zou kunnen ondervangen door de oprichting van een unit voor beleidsplanning en vroegtijdige waarschuwing en instelling van de functie van een hoge vertegenwoordiger, die de zichtbaarheid van het GBVB zou vergroten, en door toe te staan dat enkele besluiten op het gebied van het buitenlands beleid bij meerderheidsstemming worden genomen;

8. verzoekt de Raad en de lidstaten de nodige politieke wil op te brengen om de instrumenten waarin door het Verdrag van Maastricht en het Verdrag van Amsterdam wordt voorzien te gebruiken en te ontwikkelen, teneinde tot een echt gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid te komen;

9. erkent dat het GBVB in zijn huidige vorm het vermogen van Europa beperkt om de invloed uit te oefenen die zijn politieke, economische en culturele gewicht verdient;

10. acht het dringend noodzakelijk een echte gemeenschappelijke Europese diplomatie te creëren door de vertegenwoordigingen van de Commissie in landen waar de meeste lidstaten van de Europese Unie geen eigen vertegenwoordiging hebben, om te vormen tot echte diplomatieke vertegenwoordigingen van de Unie;

11. roept de Raad en de Commissie op om mensenrechten als een prominent onderdeel van het GBVB van de Europese Unie te behouden;

12. onderstreept dat bepalingen inzake mensenrechten en democratie moeten worden opgenomen in alle overeenkomsten met derde landen, teneinde de democratie en de fundamentele vrijheden te beschermen;

13. wijst erop dat de maatregelen uit hoofde van het GBVB meestal maar een zeer beperkt doel dienden en dat de instrumenten van het GBVB niet in staat lijken om een alomvattend beleid te bepalen op algemenere aandachtspunten als armoede en milieu;

14. draagt de Europese Unie op om in overleg met de WEU en de NAVO alle praktische afspraken te maken opdat in de toekomst snel en effectief gebruik kan worden gemaakt van de ter beschikking staande instrumenten, inclusief de "combined joint task forces";

15. onderstreept dat de Raad en de Commissie bij lange na niet voldoen aan hun Verdragsverplichtingen, noch aan hun plichten tegenover de burgers van de Unie, als zij het Parlement alleen van tijd tot tijd enige informatie geven over buitenlandse beleidskwesties, en spreekt nogmaals de wens uit dat het Parlement formeel wordt geraadpleegd over de fundamentele keuzen van het volledige buitenlands beleid;

16. verheugt zich over het feit dat de Raad een gedragscode inzake wapenuitvoer heeft goedgekeurd; acht het niettemin belangrijk dat deze zo spoedig mogelijk wordt omgezet in een gemeenschappelijk optreden en aan het Europees Parlement wordt voorgelegd op basis van het geconsolideerd jaarverslag aan de Raad inzake de tenuitvoerlegging van de code;

17. herinnert aan het feit dat het naar aanleiding van de onderhandelingen over de MOI het initiatief heeft genomen om vóór het sluiten van de overeenkomst ex officio een uitspraak te doen; is van mening dat dit een precedent is dat algemene navolging verdient en spoort de Raad en de Commissie ertoe aan zijn aanbevelingen op te volgen;

18. staat op zijn recht een uitvoerig standpunt te bepalen over de opstelling van de Commissie bij onderhandelingen over bi- en multilaterale overeenkomsten, overeenkomstig de laatste alinea van artikel 228, lid 2, zoals gewijzigd door het Verdrag van Amsterdam; wijst erop dat hiervoor precedenten bestaan en eist voortaan verplicht hierbij betrokken te worden;

19. is van mening dat het zelf vorm moet geven aan de verschillende instrumenten om invloed uit te oefenen waarover het beschikt, zoals aanbevelingen, het intelligente gebruik van hoorzittingen, de toekenning van de Sacharov-prijs en uitnodigingen om de plenaire vergadering toe te spreken; stelt vast dat een daadwerkelijke ontplooiing van de parlementaire diplomatie, zoals de recente missie van het Europees Parlement naar Algerije of zijn gezamenlijke missie naar Albanië met vertegenwoordigers van de parlementaire assemblées van de OVSE en de Raad van Europa in januari 1998, een aanzienlijke bijdrage kan leveren aan de effectiviteit van het buitenlands beleid van de Unie en roept daarom op tot een betere coördinatie en samenwerking tussen de Raad, de Commissie en het Parlement om hier maximaal profijt van te trekken;

20. betreurt het gebrek aan ambitie om een algemeen beleid vast te stellen door middel van een gemeenschappelijk standpunt inzake de Balkan, wat ertoe heeft geleid dat de politieke invloed van de Europese Unie, ondanks haar aanzienlijke financiële bijdrage aan de naoorlogse wederopbouw van Bosnië en Herzegovina, zeer beperkt was vergeleken bij die van de VS; dringt erop aan dat de vertegenwoordiging van de Commissie in Bosnië en Herzegovina wordt versterkt;

21. betreurt dat in 1997 op het niveau van de Europese Unie geen passende initiatieven werden ontplooid met betrekking tot Kosovo, dat geen ernstige inspanning werd gedaan met het oog op maatregelen om het vertrouwen te herstellen of onderhandelingen tussen de partijen op gang te brengen;

22. betreurt het dat noch de Europese Unie noch de WEU het besluit konden nemen om EUROFOR en EUROMARFOR naar Albanië te zenden en stelt vast dat de crisis daar is bezworen dankzij het ingrijpen van een aantal lidstaten, eerst en vooral Italië, dat aan het hoofd stond van een multinationale strijdmacht (operatie-Alba);

23. betreurt dat de belangrijke impuls die het mediterrane beleid heeft gekregen door de Europese Raad van Cannes en de Conferentie van Barcelona aan kracht heeft ingeboet door het achterwege blijven van vorderingen bij het vredesproces in het Midden-Oosten en verlangt een krachtig initiatief van de Raad om het proces van Barcelona nieuw leven in te blazen;

24. steunt het werk van de bijzondere afgezant van de Europese Unie in het Midden-Oosten en meent dat de politieke rol van de Europese Unie in overeenstemming moet zijn met haar economische inbreng; is van oordeel dat voor een effectief communautair beleid daar een serieuze dialoog met de Verenigde Staten nodig is;

25. verwelkomt de aanneming van een gemeenschappelijk standpunt inzake het voorkomen en oplossen van conflicten in Afrika, maar benadrukt dat dit slechts een eerste stap is naar samenwerking met de Afrikaanse landen, zodat deze zelf bestaande problemen oplossen, zoals in het gebied van de Grote Meren;

26. acht het bijzonder ernstig dat in het Indiase subcontinent hardnekkig wordt vastgehouden aan kernwapens, waardoor de internationale stabiliteit wordt bedreigd, en betreurt dat door het ontbreken van een werkelijk gemeenschappelijk veiligheidsbeleid van de Europese Unie, de Unie wordt verhinderd een politieke rol te spelen bij het op gang brengen van een dialoog over het strategische evenwicht tussen de landen in dat gebied;

27. betreurt het ontbreken van een gemeenschappelijk beleid inzake de mensenrechten in China, waar geen aanmerkelijke verbetering heeft plaatsgevonden, zoals blijkt uit het onvermogen van de Europese Unie om het eens te worden over een gemeenschappelijk standpunt op de bijeenkomst van de VN-mensenrechtencommissie in Genève;

28. is verheugd over de belangrijke rol die de Unie heeft gespeeld op de ministerconferenties van San José en de Groep van Rio met verschillende Latijns-Amerikaanse landen en steunt de organisatie van een Top van staatshoofden en regeringsleiders Europa/Latijns-Amerika in 1999; herhaalt de wens om een algemeen actieprogramma met Latijns-Amerika te ontwikkelen, in overeenstemming met de toenemende betekenis en invloed van deze regio;

29. verzoekt zijn Voorzitter deze aanbeveling te doen toekomen aan de Raad en de Commissie.