COMMISSE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN 
Brussel, 07.04.1998 
COM(1998)212def. 
VERSLAG VAN DE COMMISSIE AAN DE RAAD 
EN HET EUROPEES PARLEMENT 
over de stand van zaken bij de liberalisering van de energiemarkten 

Inhoud 
• Doelstellingen van de Commissie 
• Belemmeringen voor de totstandbrenging van de interne markt voor energie -
Redenen voor liberalisering 
• De door de Commissie gevolgde benadering 
• Eerste fase: richtlijnen inzake doorzichtige prijzen en de doorvoer van 
elektriciteit 
• Tweede fase: richtlijn inzake vergunningen voor koolwaterstoffen 
• Derde fase: voorstellen van de Commissie voor richtlijnen betreffende 
gemeenschappelijke regels voor de interne markt voor elektriciteit en aardgas 
• Richtlijn 96/92/EG 
• Overgangsregelingen 
• Situatie in de lidstaten 
• Overzicht 
• Overzicht per land 
• Gemeenschappelijk standpunt inzake aardgas 
• Conclusie - Is er voldoende vooruitgang geboekt? 
• Begeleidings- en vervolgmaatregelen 
Doelstellingen van de Commissie 
Bij de ontwikkeling van de interne markt voor energie is de Commissie er in de eerste 
plaats van uitgegaan dat een sterkere integratie van de nationale energiemarkten een 
middel is om de continuïteit van de voorziening te verbeteren, de kosten te verlagen en het 
concurrentievermogen te vergroten. In een gemeenschappelijke markt zonder binnen­
grenzen wordt de energievoorziening flexibeler en gediversifieerder, hetgeen bevorderlijk 
is voor de voorzieningszekerheid in de gehele Gemeenschap. Meer mededinging in de 
energiesector leidt bovendien tot efficiëntieverbetering in de energie-industrie in de EU en 
tot versterking van het concurrentievermogen. Sterkere concurrentie heeft bovendien 
lagere energieprijzen tot gevolg, waardoor afnemers kunnen profiteren van een 
concurrentievoordeel bij de productie. De interne markt heeft de groei, het 
concurrentievermogen en de werkgelegenheid bevorderd. Voor de Europese 
Gemeenschap is de vraag dus niet of de interne energiemarkt moet worden voltooid, maar 
op welke wijze dat het beste kan worden gedaan. 
Belemmeringen voor de totstandbrenging van de interne markt voor energie 
Redenen voor liberalisering 
Er bestaan nog grote belemmeringen voor de handel in elektriciteit en gas, niet alleen op 
internationaal niveau maar soms zelfs binnen één land. Deze belemmeringen zijn het 
gevolg van het feit dat aan de nationale nutsbedrijven in de beide sectoren exclusieve 
rechten zijn verleend. De prijs van elektriciteit en gas is in Europa gemiddeld 40% hoger 
dan in de Verenigde Staten. Voor sommige industriële sectoren is de energieprijs van 
levensbelang omdat de kosten van energie een zeer groot deel van de productiekosten 
uitmaken. De compartimentering van de energiemarkten is dan ook nadelig voor Europese 
bedrijven die op de wereldmarkt willen concurreren. Door de opheffing van de 
belemmeringen voor de intracommunautaire handel kunnen elektriciteit- en gasafhemers 
profiteren van de voordelen van een sterk concurrerende markt, inclusief de vrijheid van 
keuze en de kleinere prijsverschillen tussen de lidstaten. De Commissie heeft zich op de 
elektriciteits- en gassector gericht, omdat voor het transport en de distributie van deze 
vormen van energie een specifieke netwerkinfrastructuur onmisbaar is. De belangrijkste 
doelstellingen bij de totstandbrenging van de interne markt voor elektriciteit en gas waren: 
verbetering van de voorzieningszekerheid, door de geleidelijke openstelling van de 
markten voor elektriciteit en gas; 
vrij verkeer van gas en elektriciteit in en tussen de lidstaten, afhankelijk van de 
vraag; 
versterking van het concurrentievermogen door gas- en elektriciteitsafhemers te 
laten profiteren van een concurrerender energiemarkt; dit is van levensbelang voor 
energie-industrieën die op de wereldmarkt concurreren, daar energie een 
belangrijke rol speelt in de economische bedrijvigheid. 
De door de Commissie gevolgde benadering 
De Commissie heeft haar wetgevingsvoorstellen voor de interne energiemarkt gebaseerd 
op de volgende uitgangspunten: 
• Ten eerste: de noodzaak van een geleidelijke benadering, teneinde de energie-industrie 
voldoende tijd te geven om zich op flexibele wijze aan te passen aan de nieuwe 
omgeving. 
• Ten tweede: de Gemeenschap moet de lidstaten geen rigide systeem opleggen, maar 
juist voorzien in een kader dat door de lidstaten zelf kan worden ingevuld met 
regelingen die het best passen bij de nationale situatie. 
• Ten derde: een overmaat aan regelgeving moet worden vermeden. 
• Ten vierde: de Commissie baseert zich in haar benadering op artikel 100 A van het 
Verdrag; dit betekent dat, na een politieke dialoog met de Raad, het Europees 
Parlement en het Economisch en Sociaal Comité, overeenstemming tussen de lidstaten 
vereist is. 
Eerste fase: richtlijnen inzake doorzichtige prijzen en de doorvoer van elektriciteit 
De richtlijn inzake doorzichtige prijzen (Richtlijn 90/377/EEG van de Raad) werd 
vastgesteld op 29 juni 1990. Deze richtlijn voorziet in een communautaire procedure die 
de doorzichtigheid van de prijzen van gas en elektriciteit voor industriële eindafhemers 
moet garanderen. In het kader van de richtlijn moeten elektriciteits- en gasbedrijven de 
voor de verschillende verbruikscategorieën gehanteerde prijzen tweemaal per jaar 
mededelen aan het Bureau voor de Statistiek van de Europese Gemeenschappen. Uit de 
tot nu toe gepubliceerde cijfers blijkt dat de voorwaarden waaronder elektriciteit en gas 
aan industriële afnemers worden geleverd van lidstaat tot lidstaat en soms zelfs binnen één 
land sterk verschillen als gevolg van de gesloten markten. 
De richtlijn betreffende de doorvoer van elektriciteit (Richtlijn 90/547/EEG van de Raad 
van 29 oktober 1990 betreffende de doorvoer van elektriciteit via de hoofdnetten) en gas 
(Richtlijn 91/296/EEG van de Raad van 31 mei 1991 betreffende de doorvoer van aardgas 
via de hoofdnetten) hebben ten doel de uitwisseling van elektriciteit en aardgas tussen 
niet-buurlanden te bevorderen en te vergemakkelijken. Ondanks de geboekte vooruitgang 
moet worden geconstateerd dat de handel in elektriciteit en gas tot nu toe alleen mogelijk 
was tussen monopolistische netwerken en openbare nutsbedrijven, maar niet tussen 
afnemers in de ene en producenten in de andere lidstaat. 
Tweede fase: richtlijn inzake vergunningen voor koolwaterstoffen 
De richtlijn betreffende de voorwaarden voor het verlenen en het gebruikmaken van 
vergunningen voor de prospectie, de exploratie en de productie van koolwaterstoffen 
(Richtlijn 94/22/EG van het Europees Parlement en de Raad), werd vastgesteld op 
30 mei 1994. In tegenstelling tot de elektriciteitsrichtlijn, die de liberalisering van zowel de 
productie als de levering behelst, heeft het voorstel voor de gassector (zie hieronder) 
uitsluitend betrekking op de opslag, het transport en de distributie van aardgas. De 
productie van gas en olie valt onder de richtlijn inzake koolwaterstoffen. Op grond van die 
richtlijn moeten de lidstaten aan alle bedrijven uit de EU op gelijke en niet-discriminerende 
voorwaarden toegang geven tot de activiteiten op het gebied van prospectie, exploratie en 
productie van olie en aardgas op het grondgebied van de EU en de EER. 
Derde fase: voorstellen van de Commissie voor richtlijnen betreffende 
gemeenschappelijke regels voor de interne markt voor elektriciteit en aardgas 
De oorspronkelijke voorstellen voor de liberalisering van de gas- en de elektriciteitssector 
zijn door de Commissie ingediend op 21 februari 1992 (COM(91)548 def). Na langdurige 
en intensieve besprekingen is op 19 december 1996 Richtlijn 96/92/EG betreffende 
gemeenschappelijke regels voor de interne markt voor elektriciteit vastgesteld. Op 
8 december 1997, één jaar na de vaststelling van de elektriciteitsrichthjn, heeft de Raad 
overeensteniming bereikt over een gemeenschappelijk standpunt inzake het voorstel voor 
de interne aardgasmarkt. Hieruit blijkt de oprechte wens van de lidstaten om met vereende 
krachten een interne markt voor energie tot stand te brengen. 
Richtlijn 96/92/EG 
Richtlijn 96/92/EG betreffende gemeenschappelijke regels voor de interne markt voor 
elektriciteit, die op 19 december 1996 door de Raad van ministers is vastgesteld, betekent 
een belangrijke stap vooruit. De richtlijn, die op 19 februari 1997 in werking is getreden, 
is van invloed op de volgende marktsectoren: productie, distributie/transmissie, verbruik 
en toegang tot het net. 
Productie 
Voor de bouw van nieuwe productiecapaciteit kunnen de lidstaten kiezen voor twee 
methodes, namelijk voor een vergunningsstelsel of een aanbestedingsstelsel. De gekozen 
methode moet aan objectieve, transparante en niet-dUscrirninerende criteria voldoen en 
bovendien een gelijke mate van marktopenstelling garanderen. Bij de 
aanbestedingsprocedure is een centrale planning mogelijk. Een centrale instantie stelt een 
raming op van de behoefte aan nieuwe capaciteit; de vereiste capaciteit wordt vervolgens 
toegewezen via een aanbestedingsprocedure. De aanbestedingen worden georganiseerd 
door een volledig onafhankelijke instantie. Bij de vergunningsprocedure mag iedere 
producent op elk moment een elektriciteitscentrale bouwen en exploiteren, op voorwaarde 
dat wordt voldaan aan de door de lidstaten vastgestelde criteria voor vergunningverlening. 
In dit geval is er geen centrale planning, maar zorgt de marktwerking ervoor dat het 
capaciteitsaanbod op de vraag wordt afgestemd. Beide systemen geven bedrijven de 
mogelijkheid om op alle markten in de Europese Unie nieuwe productiecapaciteit te 
bouwen en te exploiteren. Bepaalde typen elektriciteitsproducenten kunnen via beide 
procedures vergunningen krijgen (zelfopwekkers, onafhankelijke stroomproducenten). 
Transmissie/distributie 
De lidstaten wijzen een netbeheerder aan of verlangen van de elektriciteitsbedrijven die 
eigenaar van transmissienetten zijn, dat zij een netbeheerder aanwijzen, die in een bepaald 
gebied verantwoordelijk is voor de exploitatie, het onderhoud en de ontwikkeling van het 
transmissie- en distributiesysteem 
De transmissienetbeheerder is verantwoordelijk voor de inschakeling van de stroom-
productie-eenheden in zijn gebied. De criteria voor de inschakeling van de 
stroomproductie-eenheden moeten objectief transparant en met-discriminerend zijn. De 
richtlijn voorziet als uitzondering op deze regel in een mechanisme voor een gunstige 
behandeling van elektriciteit uit: 
• hernieuwbare energiebronnen: een lidstaat kan de transmissienetbeheerdcr verplichten, 
bij het inschakelen van stroomproductie-eenheden prioriteit te geven aan productie­
installaties die gebruikmaken van hernieuwbare energiebronnen, afvalstoffen of 
warmte/krachtkoppeling; 
• energiebronnen uit eigen land: prioriteit voor de inschakeling van stroomproductie-
eenheden die brandstof uit eigen land gebruiken, tot 15% van de totale primaire energie 
die nodig is voor de productie van de in de betrokken lidstaat verbruikte elektriciteit. 
Verbruik 
Aan amemerszijde wordt de elektriciteitsmarkt in een periode van zes jaar geleidelijk voor 
concurrentie opengesteld. De eerst fase treedt in werking in februari 1999, de tweede in 
februari 2000 en de derde in februari 2003. Het minimumniveau van de marktopenstelling 
in de eerste fase bedraagt 25,37% van het gemiddelde communautaire aandeel in de 
openstelling van de elektriciteitsmarkt. Het wordt berekend als het aandeel in het totale 
verbruik van eindamemers die meer dan 40 GWh per jaar verbruiken. In de tweede fase 
wordt deze vefbruiksdrempel verlaagd tot 20 GWh, wat overeenkomt met een gemiddeld 
communautair aandeel van 28%; in de derde fase wordt de verbruiksdrempel 
teruggebracht tot 9 GWh, wat overeenkomt met een gemiddeld communautair aandeel 
van 33%. Deze mate van marktopenstelling is een minimumniveau dat voor alle lidstaten 
geldt, maar dat een verdere openstelling niet uitsluit. De afnemers die in aanmerking 
komen om deel te nemen aan de marktopenstelling worden door de lidstaten aangewezen, 
onder toezicht van de Commissie. Twee categorieën doen automatisch mee: de zeer grote 
eindamemers die meer dan 100 GWh per jaar verbruiken en de distributiemaatschappijen, 
voor de hoeveelheid elektriciteit die binnen hun distributienet door andere in aanmerking 
komende eindverbruikers wordt afgenomen. 
Toegang tot het net 
Alle producenten en in aanmerking komende afnemers kunnen met elkaar rechtstreeks 
contracten sluiten voor de levering van elektriciteit. Daarnaast kunnen zij onder objectieve 
en niet-discriminerende voorwaarden toegang krijgen tot het net. Om een en ander 
mogelijk te maken kunnen de lidstaten uit drie procedures kiezen: 
• Toegang voor derden via onderhandelingen: elektriciteitsproducenten en -afnemers 
sluiten rechtstreeks contracten af voor de levering van elektriciteit; met een 
netwerkbeheerder wordt onderhandeld over de toegang tot het net, de 
transmissietarieven en andere voorwaarden. Netbeheerders moeten indicatieve prijzen 
publiceren voor het gebruik van het transmissie- en distributienet. 
• Gereguleerde toegang voor derden: elektriciteitsproducenten en -afnemers sluiten 
contracten met elkaar af voor de levering van elektriciteit, maar de in aanmerking 
komende afnemers hebben recht van toegang tot het net op basis van gepubliceerde 
tarieven. 
• Exclusieve koper: elektriciteitsproducenten en -afnemers sluiten leveringscontracten af. 
De in deze contracten afgesproken elektriciteitsprijs is strikt vertrouwelijk. In het 
systeem van de exclusieve koper met aankoopverplichting is de exclusieve koper 
verplicht om elektriciteit waarvoor een contract is gesloten tussen een in aanmerking 
komende afnemer en een producent, te kopen voor een prijs die overeenkomt met de 
door de exclusieve koper aan de in aanmerking komende afnemers aangeboden 
verkoopprijs, verminderd met een met-discriminerend tarief voor het gebruik van het 
transmissienetwerk. Het economisch voordeel van de in aanmerking komende afnemer 
wordt gevormd door het verschil tussen de prijs waartegen hij normaliter elektriciteit 
zou kopen van de exclusieve koper en de prijs van de elektriciteit waarvoor hij een 
contract heeft gesloten met een andere producent, minus de transmissiekosten. 
Wanneer de exclusieve koper niet aan een aankoopverplichting is onderworpen, werkt 
het systeem op dezelfde wijze als de nettoegang via onderhandelingen of de 
gereguleerde nettoegang, die hierboven zijn omschreven. 
Directe lijnen 
Naast de mogelijkheid van nettoegang voor elektriciteitsleveringen waarvoor in 
aanmerking komende afnemers en producenten een contract hebben afgesloten, hebben 
elektriciteitsproducenten en -leveranciers het recht om hun eigen vestigingen, 
dochterondernemingen en in aanmerking komende afnemers via een directe lijn van 
elektriciteit te voorzien. De lidstaten stellen criteria vast voor de toekenning van 
vergunningen voor de aanleg van directe lijnen op hun grondgebied; die criteria moeten 
objectief en met-discriminerend zijn. 
Openbare dienstverplichtingen 
De lidstaten moeten zelf beslissen welke openbare dienstverplichtingen ze willen instellen; 
de richtlijn voorziet in een mechanisme waarmee ze in dit verband noodzakelijke 
maatregelen kunnen nemen. Deze verplichtingen worden door de afzonderlijke lidstaten 
vastgesteld binnen het in de richtlijn neergelegde communautaire kader. De openbare 
dienstverplichtingen moeten objectief transparant, met-discriminerend en controleerbaar 
zijn en door de lidstaten worden gepubliceerd. Bovendien moeten zij in een van de 
volgende communautaire categorieën vallen: de continuïteit van de voorziening, 
regelmaat, kwaliteit en prijs van de leveringen en de bescherming van het milieu. De 
openbare dienstverplichtingen moeten bij de Commissie worden aangemeld, zodat deze 
kan controleren of ze verenigbaar zijn met het Gemeenschapsrecht. Openbare 
dienstverplichtingen geven de lidstaten bovendien geen "carte blanche". Op grond van 
artikel 90 van het Verdrag moeten ondernemingen die belast zijn met het beheer van 
diensten van algemeen economische belang of die het karakter dragen van een fiscaal 
monopolie, zich houden aan de regels van het Verdrag, met name de mededingingsregels, 
voorzover de toepassing daarvan de vervulling van de hun toevertrouwde taak niet 
verhindert. Dat houdt in dat de lidstaten ervoor dienen te zorgen dat de door hen aan 
elektriciteitsbedrijven opgelegde verplichtingen in verhouding moeten staan tot de 
doelstellingen. Dankzij het door de richtlijn geboden mechanisme kunnen de lidstaten 
zorgen voor een goed evenwicht tussen concurrentie en de noodzaak om bepaalde 
openbare diensten te bevorderen, voorzover zij deze voor het algemeen belang 
noodzakelijk achten en binnen een communautair kader in de geest van het Verdrag en 
van de Mededeling van de Commissie over de diensten van algemeen belang in Europa 
(COM(96) 443 def). 
Overgangsregelingen 
Volgens artikel 24 van de elektrickeitsrichthjn konden lidstaten tot 20 februari 1998 een 
verzoek indienen om in aanmerking te komen voor een overgangsregeling. 
Overgangsregelingen hebben een beperkte duur en staan uiteenlopende maatregelen toe 
om verplichtingen na te komen die voor de inwerkingtreding van de richtlijn zijn 
aangegaan en die vanwege de liberalisering van de markt niet meer kunnen worden 
gerespecteerd. Als voorbeeld kan worden gedacht aan een elektriciteitscontract met 
aankoopverplichting tussen een producent en een distributiebedrijf. De producent heeft op 
grond van het leveringscontract met het distributiebedrijf in een centrale geïnvesteerd. Het 
distributiebedrijf is aangewezen op de verkoop aan tot dusver gebonden afnemers. 
Aangezien de afnemers hun leverancier nu vrij mogen gaan kiezen, is het niet uitgesloten 
dat het distributiebedrijf in moeilijkheden raakt of dat de investering van de producent in 
gevaar komt. Daarom kan de Commissie onder bepaalde omstandigheden en na een 
zorgvuldige afweging van elk individueel geval haar goedkeuring hechten aan 
steunregelingen van de lidstaten. Dit biedt een flexibele oplossing voor specifieke 
problemen binnen de elektriciteitssector van een lidstaat zonder de planning voor de 
tenuitvoerlegging van de elektriciteitsrichtlijn of de optimale keuze voor de structuur die 
elke lidstaat zal trachten te maken om zich op de gemeenschappelijke elektriciteitsmarkt 
voor te bereiden, in gevaar te brengen. Twaalf lidstaten hebben een verzoek voor een 
dergelijke overgangsregeling ingediend, namelijk Duitsland, Frankrijk, het Verenigd 
Koninkrijk, Ierland, Nederland, België, Luxemburg, Spanje, Portugal, Griekenland, 
Denemarken en Oostenrijk. De Commissie heeft nog tal van aanvullende gegevens nodig 
voordat zij over elke aanvraag afzonderlijk een besluit kan nemen. Dit proces kan nog 
maanden in beslag nemen maar moet voor de inwerkingtreding van de richtlijn, in de 
meeste lidstaten 20 februari 1999, zijn afgerond. 
Situatie in de lidstaten 
Overzicht 
De elektriciteitsmarkt zal in een periode van zes jaar geleidelijk voor concurrentie worden 
opengesteld; de openstelling betreft aanvankelijk ongeveer een kwart van de markt en 
moet uiteindelijk resulteren in de liberalisering van een derde van de markt, die in totaal 
45 miljoen ecu vertegenwoordigt. Overigens zullen de meeste lidstaten verder gaan dan 
het in de richtlijn voorgeschreven rninimumniveau voor marktopenstelling. In Nederland 
komt in de loop van 1998 al 32% van de afnemers in aanmerking, en in 2008 zullen alle 
afnemers in aanmerking komen. In Zweden worden sinds 1 januari 1996 alle afnemers als 
in aanmerking komend beschouwd. In het VK komen de huidige verbruiksdrempels 
overeen met een marktopenstelling van 42%, terwijl de markt vanaf eind 1998 volledig 
open moet zijn. Finland wil de markt in de loop van 1998 volledig openstellen. In 
Duitsland zullen alle eindafhemers en cüstributiebedrijven in aanmerking komen. In 
Denemarken zal bijna 90% van de markt voor concurrentie worden opgesteld. Spanje zal 
de markt verder en sneller openstellen dan op grond van de richtlijn vereist is. De meeste 
overige lidstaten zullen hun plannen binnenkort bekendmaken. Zelfs volgens de meest 
behoudende ramingen zou eind 1999 ten minste 60% van de elektriciteitsmarkt in de EU 
geliberaliseerd zijn. Hieruit blijkt dat, hoewel de behandeling van de door de Commissie 
voorgestelde richtlijn veel tijd heeft gekost, de noodzaak van liberalisering van de interne 
elektriciteitsmarkt algemeen wordt erkend. 
Overzicht per land 
Oostenrijk 
Structuur van de elektriciteitssector: Elk van de negen Lander heeft zijn eigen 
elektriciteitsbedrijf. Deze regionale bedrijven zijn eigenaar van het distributienet voor laag-
en middenspanning, en zij hebben het monopolie op de elektriciteitsvoorziening in het 
eigen Land. De elektriciteitsproductie wordt grotendeels verzorgd door acht producenten, 
die voor ten minste 50% eigendom zijn van de Verbundgesellschaft (de nationale 
net exploitant). Dit bedrijfis ook eigenaar van het volledige 380 kV- en het grootste deel 
van het 220 kV-hoogspanningsnet, met uitzondering van de TIWAG- en VKW-netten (de 
regionale bedrijven die op grond van de richtlijn inzake de doorvoer van de elektriciteit 
zijn erkend als TSO). 
Stand van zaken bij de liberalisering: Het eerste wetsontwerp is door het ministerie 
ingediend en wordt naar verwachting in maart 1998 voorgelegd aan het Parlement. 
Productie: Vergunningsprocedure. Toegang tot het net: Exclusieve koper met aankoop­
verplichting, met beperkte uitzonderingen. In aanmerking komende afnemer: 
Verbruiksdrempel waarover momenteel wordt gesproken: 40 GWh, hetgeen overeenkomt 
met 27%. Bovendien is het de bedoeling alle distributiebedrijven in aanmerking te laten 
komen, waardoor de marktopenstelling aanzienlijk hoger zal komen te liggen. 
België 
Structuur van de elektriciteitssector: 94% van de door huishoudens afgenomen 
elektriciteit wordt geproduceerd door Electrabel, een privé-onderneming, en SPE, een 
overheidsbedrijf Deze twee bedrijven zorgen voor transmissie via een gemeenschappelijk 
net (CPTE-GECOLI). De distributie wordt in het algemeen verzorgd door de gemeenten 
en door Electrabel. 
Stand van zaken bij de liberalisering: Er zijn nog geen wetsvoorstellen ingediend. België 
maakt gebruik van een extra overgangsperiode van één jaar. Op verzoek van de minister 
van economische zaken heeft het comité van toezicht voor elektriciteit en gas advies 
uitgebracht over de omzetting van de richtlijn. 
Denemarken 
Structuur van de elektriciteitssector: Het Deense systeem voor elektriciteitsvoorziening 
bestaat uit twee verticaal geïntegreerde systemen aan weerszijden van de Grote Belt. De 
twee systemen zijn niet onderling gekoppeld. Het westelijke net staat in verbinding met 
Noorwegen, Zweden en Duitsland, terwijl het oostelijk net is verbonden met Zweden en 
Duitsland. Er zijn circa 100 distributiebedrijven, die samen acht productiebedrijven 
bezitten. Het transportnet wordt door twee bedrijven geëxploiteerd, Eltra in het westen en 
Elkraft in het oosten van het land. 
Stand van zaken bij de liberalisering: In mei 1996 is een wijziging goedgekeurd op de wet 
inzake de elektriciteitsvoorziening; deze wijziging is op 1 januari 1998 in werking 
getreden. In de herfst van 1998 zal naar verwachting een voorstel worden ingediend dat 
moet voorzien in de ontbrekende wetgeving, die noodzakelijk is om aan de richtlijn te 
voldoen. 
Productie: Vergunningsprocedure. Om milieuredenen wordt voor kerncentrales of 
kolencentrales geen vergujming verleend. Toegang tot het net: Toegang voor derden, via 
onderhandelingen. In aanmerking komende afnemers: Industriële afnemers met een 
jaarlijks verbruik van meer dan 100 GWh en distributiebedrijven met een jaarlijkse afzet 
van meer dan 100 GWh. Dit komt overeen met een marktopenstelling van 90%. 
Finland 
Structuur van de elektriciteitssector: Het Finse systeem wordt gedomineerd door het 
staatsbedrijf IVO en het particuliere bedrijf PVO, samen goed voor 80% van de productie. 
Het nationale transportnet is in handen van Fin Grid. Er zijn ongeveer 115 (lokale en 
regionale) distributiemaatschappijen. 
Stand van zaken bij de liberalisering: Op 1 juni 1995 is de elektriciteitssector in Finland 
geliberaliseerd. Opwekking: Vergunningsstelsel. Er bestaat geen centrale regeling van de 
productie-eenheden en vraag en aanbod worden met elkaar in evenwicht gebracht via de 
contracten tussen de producenten en de distributiemaatschappijen. Toegang tot het net: 
Gereguleerde toegang; de tarieven zijn onafhankelijk van de afstand en worden 
gepubliceerd. In aanmerking komende afnemers: Alle afnemers komen in aanmerking. 
Scheiding van activiteiten: Het nationale transportnet is eigendom van Fin Grid, dat 
volledig gescheiden is van andere activiteiten en ook een aparte boekhouding voert. 
Duurzame energie: Subsidieregelingen voor investeringen in windturbines en kleine 
warmte/krachtinstallaties gestookt met biomassa, alsmede belastingvoordelen. Het 
grootste deel van de bepalingen van de elektriciteitsrichtlijn is in Finland al in nationaal 
recht omgezet. 
Frankrijk 
Structuur van de elektriciteitssector: De elektriciteitssector wordt gedomineerd door 
EDF, dat 95% van alle opwekkings- en distributieactiviteiten en al het transport voor 
rekening neemt. 
Stand van zaken bij de liberalisering: Er is nog geen besluit genomen. Wel is een brede 
discussie van start gegaan over een "witboek" over de organisatie van de 
elektriciteitssector. Alle belanghebbende partijen zullen daarbij in de gelegenheid worden 
gesteld hun mening te geven over de belangrijkste opties die door de richtlijn worden 
geboden. 
Duitsland 
Structuur van de elektriciteitssector: De Duitse elektriciteitssector omvat bijna 1000 
bedrijven. Het hoogspanningsnet wordt gebruikt door negen supraregionale 
transmissiebedrijven, die in hun regio's ook het grootste deel van de elektriciteit 
opwekken. Na de hereniging van Duitsland werd de VEAG, een geïntegreerd 
opwekkings- en transmissiebedrijf voor Oost-Duitsland, opgericht. Elk regionaal en 
gemeentelijk distributiebedrijf is verantwoordelijk voor het beheer over de vraag naar en 
het aanbod van elektriciteit in zijn regio. 
Stand van zaken bij de liberalisering: De energiewet is al door de Bundestag (Parlement) 
behandeld en ligt momenteel bij de Bundesrat (Senaat). Opwekking: 
Vergunningsprocedure. Toegang tot het net: Toegang voor derden tot het transmissienet 
via onderhandelingen. Wat de distributie betreft (op gemeentelijk niveau), kunnen de 
distributiemaatschappijen kiezen hetzij voor gereguleerde toegang tot het net, hetzij voor 
het systeem van de exclusieve afnemer met een aankoopverplichting gedurende een 
overgangsperiode (tot 2005). In aanmerking komende afnemers: Geen 
verbruiksdrempel; elke eindgebruiker en elk distributiebedrijf komt in aanmerking. 
Duurzame elektriciteitsopwekking: Afhamegarantie tegen een gegarandeerde 
minimumprijs. Brandstoffen uit eigen land: Bescherming van het Oost-Duitse bruinkool 
tot 2003. Scheiding van activiteiten: Gepland zijn aparte boekhoudingen, 
verzelfstandiging van het management voor de exploitanten van het transportnet en 
ontkoppeling van informatie voor de potentiële exclusieve afnemer. 
Griekenland 
Structuur van de elektriciteitssector: Het openbaar energiebedrijf (PPC) functioneert als 
een staatsmonopolie en controleert praktisch alle opwekkings-, transport- en 
distributieactiviteiten in Griekenland. De enige uitzondering is elektriciteit die in kleine 
centrales wordt geproduceerd door onafhankelijke producenten en zelfopwekkers die 
duurzame energiebronnen gebruiken (en slechts bij uitzondering conventionele 
brandstoffen). Alle elektriciteit die onafhankelijke producenten of zelfopwekkers 
produceren, moet wel exclusief aan PPC geleverd worden. 
Stand van zaken bij de liberalisering: Griekenland heeft al aangekondigd een extra 
overgangsperiode nodig te hebben en er is nog geen besluit genomen over de plannen om 
de elektriciteitssector te liberaliseren. 
Italië 
Structuur van de elektriciteitssector: ENEL heeft het monopolie op de opwekking, het 
transport, de distributie en de in- en uitvoer van elektriciteit, een gering aantal 
uitzonderingen daargelaten: lokale nutsbedrijven zijn betrokken bij de distributie van 
elektriciteit, de autofabrikanten (Edison, enz.) wekken elektriciteit op voor eigen gebruik 
of voor verkoop aan firma's van dezelfde groep. De opwekking van duurzame energie en 
10 
warmte/krachtkoppeling zijn vrij, zij het dat de opgewekte elektriciteit aan ENEL moet 
worden verkocht. 
Stand van zaken bij de liberalisering: Italië heeft nog geen besluit genomen over de 
plannen met betrekking tot de omzetting van de richtlijn in nationaal recht. 
Ierland 
Structuur van de elektriciteitssector: De elektriciteitssector wordt gedomineerd door de 
Electricity Supply Board (ESB), een verticaal geïntegreerde onderneming die zich 
bezighoudt met opwekking, transport en distributie van elektriciteit. Sinds 1994 heeft de 
Griekse regering een aantal openbare aanbestedingen uitgeschreven voor alternatieve 
energiebronnen voor een capaciteit van 263 MW., en voor 120 MW. aan turf Samen staat 
dit ongeveer gelijk aan 10 % van de geïnstalleerde capaciteit. De meeste centrales zijn 
echter nog niet gebouwd. 
Stand van zaken bij de liberalisering: Ierland heeft al laten weten een extra 
overgangsperiode van één jaar nodig te hebben. De formele wetgevingsprocedure zal naar 
verwachting eind 1998 van start gaan maar hierover is nog geen besluit gevallen. 
Luxemburg 
Structuur van de elektriciteitssector: In Luxemburg berust de elektriciteitsvoorziening 
praktisch geheel op de invoer van elektriciteit. Er zijn twee afzonderlijke netwerken die 
worden geëxploiteerd door Cegelec, een overheidsbedrijf en Sotel, een particulier bedrijf 
dat alleen aan grote industriële afnemers levert. 
Stand van zaken bij de liberalisering: Over de ontwerp-kaderwet is nog geen politiek 
besluit genomen. De betrokken wet en verordeningen zullen begin 1999 in werking 
treden. Verwacht wordt dat de volgend basisaanpak zal worden gevolgd: Opwekking: 
Aanbestedingsprocedure parallel aan een vergunningsprocedure voor de kleinere 
opwekkers. Toegang tot het net: Nog geen besluit genomen. Opening van de markt: 
Afnemers met een verbruik van meer dan 100 GWh, die ongeveer 40% van het totale 
elektriciteitsverbruik voor rekening nemen. 
Nederland 
Structuur van de elektriciteitssector: Momenteel zij er 33 distributiebedrijven die samen 
eigenaar zijn van de vier bedrijven die zich in Nederland met de opwekking van 
elektriciteit bezighouden. Deze laatste zijn verenigd in de SEP, de eigenaar en exploitant 
van het transportnet. 
Stand van zaken bij de liberalisering: Het Parlement zal op 18 maart een stemming houden 
over de nieuwe elektriciteitswet, die op 1 januari 1999 in werking zal treden. De 
hoofdlijnen luiden als volgt: 
Opwekking: Geen specifieke vergunningen. Iedereen mag een elektriciteitscentrale 
bouwen indien hij aan de milieu- en veiligheidsvoorschriften voldoet. Transport: De bij 
transport en distributie van elektriciteit betrokken bedrijven zijn juridisch onafhankelijk 
van die welke zich bezighouden met productie- en leveringsactiviteiten. Toegang tot het 
net: Gereguleerde toegang voor derden. Opening van de markt: 32% in 1998, alle 
afnemers in 2008. Duurzame elektriciteitsopwekking: De afnemers zijn verplicht ten 
11 
minste 5% elektriciteit af te nemen die met duurzame energiebronnen is opgewekt. De 
autoriteiten verstrekken "groene" certificaten aan de producenten (ook buitenlandse) van 
"groene" elektriciteit. Deze "groene" certificaten worden aan de afnemers verkocht zodat 
zij kunnen bewijzen dat zij aan de aankoopverplichting hebben voldaan. Openbare 
dienstverplichtingen: Voor de levering aan gebonden afnemers geldt een maximumprijs 
die door de minister wordt bepaald. De wet bevat ook een "evenwichtsbepaling" 
(reciprociteitsclausule). 
Portugal 
Structuur van de elektriciteitssector: Het nationale systeem van elektriciteitsvoorziening 
bestaat uit twee deelsystemen: het openbare (SEP) en het onafhankelijke systeem (SEI). 
De transmissie wordt door een onafhankelijk bedrijf verzorgd. 
Stand van zaken bij de liberalisering: In het openbare systeem zijn opwekking, transmissie 
en distributie door langetermijncontracten met elkaar gekoppeld. Afnemers genieten een 
uniform tarief. Bij het onafhankelijke systeem is de productie (waterkracht, duurzame 
elektriciteit) laag en leveren onafhankelijke producenten aan in aanmerking komende 
afnemers. Opwekking.' Voor het SEP is de aanbestedingsformule, voor het SEI het 
vergunningsstelsel gekozen. Toegang tot het net: Gereguleerde toegang voor derden. In 
aanmerking komende afnemers: Afnemers met een jaarverbruik van ten minste 
100 GWh en distributiebedrijven voor wat betreft 8% van hun verbruik komen volgens de 
Portugese wet al in aanmerking. Met de uitvoeringsverordening wordt ook toegang voor 
derden mogelijk, waarna de markt medio 1998 werkelijk kan worden geopend. De 
drempel voor eindafhemers zal worden teruggebracht tot 40 GWh zodat deze op het door 
de richtlijn geëiste niveau komt te liggen. 
Spanje 
Structuur van de elektriciteitssector: De opwekkingsmarkt wordt gedomineerd door 
Endesa, een staatsbedrijf dat in 1999 moet worden geprivatiseerd, en twee particuliere 
bedrijven, Iberdrola en Unión Fenosa. In de transmissiesector is Redesa dominant. In de 
distributiesector neemt de Endesa-groep 43% van de distributie voor haar rekening, 
gevolgd door Iberdrola met 35%, Unión Fenosa met 14%, enz. 
Stand van zaken bij de liberalisering: Op 1 januari 1998 is wetgeving van kracht geworden 
waarmee een hogere mate van liberalisering wordt bereikt dan door de 
elektriciteitsrichtlijn vereist. De nieuwe structuur is gebaseerd op een spotmarkt in 
combinatie met gereguleerde toegang voor derden. De exploitant van het transportnet. 
Red Eléctrica is ook in termen van eigendom onafhankelijk, d.w.z. dat geen van de 
aandeelhouders een belang van meer dan 10% in het bedrijf mag hebben. Opwekking. 
Vergunningsprocedure. Zelfopwekkers mogen hun productieoverschot toevoegen aan de 
pool zodra zij in hun eigen behoefte hebben voorzien. Toegang tot het net: Gereguleerde 
toegang voor derden. In aanmerking komende afnemers: Sinds januari 1998 komen 
afnemers met een verbruik van ten minste 15 GWh per jaar in aanmerking. Zij nemen 
ongeveer 30% van de totale elektriciteitsproductie voor rekening. Op 1 januari 2000 zal 
de verbruiksdrempel worden teruggebracht tot 9 GWh, in 2002 tot 5 GWh, in 2004 tot 
1 GWh, terwijl vanaf 2007 alle afnemers in aanmerking komen. Duurzame 
elektriciteitsopwekking: Er zal een steunregeling komen die voorziet in een 
aankoopverplichting voor duurzame elektriciteit en warmte/krachtkoppeling. 
12 
Zweden 
Structuur van de elektriciteitssector: Er zijn ongeveer 300 producenten. Acht daarvan 
verzorgen meer dan 95% van de productie. De grootste is het staatsbedrijf Vattenfall AB, 
dat een markaandeel van 50% heeft. Daarna komt Sydkraft met een marktaandeel van 
20%. De distributie wordt verzorgd door gemeentelijke ondernemingen (circa 270). Het 
transportnet is van de staat en wordt geëxploiteerd door Svenska Kraftnât, een 
staatsbedrijf. 
Stand van zaken bij de liberalisering. Per 1 januari 1996 is de Zweedse markt 
geliberaliseerd. Alle afnemers komen voor toegang in aanmerking. Vandaag de dag vindt 
75-80% van de elektriciteitslevering plaats op basis van rechtstreekse contracten met de 
producenten. De overige 20-25% wordt via de spotmarkt geleverd. Opwekking: 
Vergunningsprocedure. Toegang tot het net: Gereguleerde toegang voor derden. De 
transmissietarieven zijn onafhankelijk van de afstand. Er is geen centrale coördinatie in 
Zweden en het evenwicht tussen vraag en aanbod wordt door de spotmarkt van de 
Scandinavische pool bepaald. Scheiding van activiteiten: Svenska Kraftnât, de 
systeemexploitant, heeft een eigen rechtspersoonlijkheid en is niet betrokken bij de 
opwekking of distributie van elektriciteit. Duurzame elektriciteitsopwekking: Duurzame 
elektriciteitsopwekking wordt gestimuleerd met investeringspremies en 
belastingvoordelen. Distributiebedrijven zijn verplicht elektriciteit van kleine producenten 
af te nemen. Het merendeel van de bepalingen van de elektriciteitsrichtlijn is al omgezet. 
Verenigd Koninkrijk 
Structuur van de elektriciteitssector: Er zijn drie grote producenten actief (National 
Power, Power Gen en British Energy) maar het aantal onafhankelijke producenten (IPPs) 
neemt gestaag toe. Het distributienet is eigendom van twaalf regionale 
distributiemaatschappijen (REC's). Een onafhankelijke exploitant en NGC exploiteren het 
transportnet en de spotmarkt. 
Stand van zaken bij de liberalisering: De elektriciteitsvoorziening in Engeland en Wales is 
al in 1990/91 gereorganiseerd. Opwekking: Vergunningsprocedure voor 
productiecapaciteit. Toegang tot het net: Exploitatie van een elektriciteitspool en een 
vorm van gereguleerde toegang voor derden. De pool is een spotmarkt waarop het 
productieaanbod en de geschatte vraag op halfuurbasis één dag op voorhand worden 
gecoördineerd. Alle producenten verkopen uitsluitend via de pool. Eindafhemers kunnen 
alleen op distributieniveau kiezen uit leveranciers via een gereguleerd systeem voor 
toegang voor derden. De twaalf REC's die eigenaar zijn van het distributienet concurreren 
dus met elkaar net als met de andere leveranciers. In aanmerking komende afnemers. 
De drempel ligt momenteel bij 100 kW, hetgeen betekent dat circa 42% van de markt vrij 
is. Sinds begin 1998 wordt deze drempel geleidelijk afgeschaft zodat de markt tegen het 
einde van het jaar volledig zal zijn opengesteld. Scheiding van activiteiten: In het Britse 
systeem is in 1990 een volledige juridische scheiding van activiteiten doorgevoerd. 
Duurzame elektriciteitsopwekking: De distributiebedrijven zijn verplicht de uit 
duurzame bronnen opgewekte elektriciteit van de producenten af te nemen. Een heffing 
op elektriciteit ten behoeve van niet-fossiele brandstoffen moet de kosten hiervan dragen. 
Gemeenschappelijk standpunt inzake aardgas 
Op de raad van 12 februari is een gemeenschappelijk standpunt inzake de interne markt 
voor aardgas vastgesteld. Nu is het Europees Parlement aan zet, dat zijn advies moet 
13 
geven over het gemeenschappelijk standpunt. Hopelijk zal de richtlijn nog in de eerste 
helft van dit jaar worden goedgekeurd. De ontwerp-richtlijn biedt een aantal 
gemeenschappelijk regels betreffende transport, distributie, levering en opslag van 
aardgas. Zij moet ertoe leiden dat er in de aardgassector geconcurreerd wordt, zodat de 
efficiency, de transparantie en de continuïteit van de gasvoorziening worden verbeterd en 
alle in aanmerking komende afnemers gelijke toegang tot deze sector krijgen. De 
voornaamste bepalingen van het gemeenschappelijk standpunt luiden als volgt: 
Liberalisering van de markt: 
De aardgasmarkt zal in een periode van tien jaar geleidelijk worden opengesteld voor 
concurrentie door middel van een systeem bestaande uit een combinatie van kwalitatieve 
en kwantitatieve criteria. Met de toepassing van kwalitatieve criteria wordt een 
verbruiksdrempel voor industriële afnemers bepaald, waarbij zij toegang tot het systeem 
krijgen. In eerste instantie wordt deze op 25 miljoen m3 gesteld, maar na vijfjaar zal deze 
worden teruggebracht tot 15 miljoen m3en na tien jaar tot 5 miljoen m3. Bovendien komen 
alle elektriciteitsproducenten in aanmerking, ongeacht hun jaarverbruik. Om het evenwicht 
op hun elektriciteitsmarkt te bewaren mogen de lidstaten evenwel een drempelwaarde 
invoeren voor de producenten van warmte/krachtkoppeling, zij het dat deze niet hoger 
mag liggen dan die voor de overige afnemers. 
Ook zijn kwantitatieve criteria van toepassing, zoals een minimumpercentage voor de vrije 
markt in de lidstaten. Aanvankelijk zal dit op 20% worden gesteld, maar na vijfjaar zal dit 
worden opgetrokken tot 28% en na 10 jaar tot 33%. Om rekening te houden met 
eventuele onevenwichtigheden ten aanzien van het liberaliseringsniveau ten gevolge van 
de uiteenlopende structuur van de aardgasmarkt, mogen de lidstaten het 
liberaliseringsniveau verlagen als dit in de eerste, tweede en derde fase, na de toepassing 
van de kwalitatieve criteria, hoger ligt dan respectievelijk 30%, 38% en 43%. Daarnaast 
zullen de distributiemaatschappijen, voorzover zij al niet zelf rechtstreeks in aanmerking 
komen, in aanmerking komen voor de levering van het aardgas dat door afnemers wordt 
gekocht die zelf als in aanmerking komend worden beschouwd. 
Bouw en exploitatie van aardgasinstallaties: Voor de bouw en exploitatie van 
aardgasinstallaties verlenen de lidstaten vergunningen op basis van objectieve, 
transparante en met-discriminerende criteria die gepubliceerd moeten worden. Als een 
aanvraag wordt afgewezen, dienen de aanvrager en de Commissie in kennis te worden 
gesteld van de redenen daarvoor. De aanvrager moet een beroep kunnen doen op een 
geschilprocedure. 
Toegang tot het systeem: aardgasondernemingen en in aanmerking komende afnemers 
kunnen toegang krijgen tot het systeem zodat zij met elkaar kunnen onderhandelen over 
leveringscontracten onder objectieve en niet-discriminerende voorwaarden. Daarvoor 
kunnen de lidstaten ten minste één van de volgende twee procedures kiezen, toegang voor 
derden via onderhandelingen of gereguleerde toegang voor derden: 
• Bij toegang voor derden op basis van onderhandelingen zullen aardgasbedrijven en in 
aanmerking komende afnemers met de betreffende aardgasmaatschappijen 
onderhandelen over toegang tot het systeem met het oog op de sluiting van 
leveringscontracten. Aardgasbedrijven moeten elk jaar de belangrijkste voorwaarden 
voor het gebruik van het net bekendmaken. 
14 
• Lidstaten die kiezen voor gereguleerde toegang voor derden moeten de nodige 
maatregelen treffen om aardgasbedrijven en in aanmerking komende afnemers recht op 
toegang tot het systeem op basis van gepubliceerde tarieven te verlenen. 
De lidstaten moeten ervoor zorgen dat elk transport-, opslag- en LNG-bedrijf niet 
discrimineert tussen de verschillende systeemgebruikers en geen misbruik maakt van door 
derden verstrekte informatie bij het de onderhandelingen over toegang tot het systeem. 
Gescheiden en transparante boekhoudingen: Geïntegreerde ondernemingen zijn verplicht 
gescheiden interne boekhoudingen te voeren voor transmissie-, distributie- en 
opslagactiviteiten. 
Openbare dienstverplichtingen: Lidstaten mogen aardgasbedrijven in het algemeen 
economisch belang openbare dienstverplichtingen opleggen mits deze objectief, 
transparant, met-discriminerend en controleerbaar zijn, gepubliceerd worden en in een van 
de volgende vijf categorieën vallen: veiligheid, continuïteit, kwaliteit en prijs van de 
voorraad en bescherming van het milieu. Deze verplichtingen moeten ter kennis van de 
Commissie worden gebracht en altijd in overeenstemming zijn met artikel 90 van het 
Verdrag, dat bepaalt dat ondernemingen die belast zijn met het beheer van diensten van 
algemeen economische belang of die het karakter dragen van een fiscaal monopolie, zich 
moeten houden aan de regels van het Verdrag, met name de mededingingsregels, 
voorzover de toepassing daarvan de vervulling van de hun toevertrouwde taak niet 
verhindert. 
Afwijkingen: Hoofdstuk VII bevat enkele specifieke bepalingen omtrent afwijkingen van 
de richtlijn. Het doel van deze afwijkingen is in bepaalde gevallen voor een specifieke 
bescherming te zorgen, bijvoorbeeld voor aardgasbedrijven die in economische of 
financiële moeilijkheden verkeren ten gevolge van aankoopverplichtingen of in lidstaten 
waarin aardgas nog niet zolang geleden is geïntroduceerd en dus enorme investeringen 
moeten worden terugverdiend (nieuwe markten). In het eerste geval zullen afwijkingeu 
per geval worden toegestaan, waarbij de Commissie een doorslaggevende rol speelt, 
terwijl in het tweede geval afwijkingen tien jaar na de eerste aardgaslevering automatisch 
komen te vervallen. 
15 
Conclusie 
Is er voldoende vooruitgang geboekt? 
Met de liberalisering van de markten voor elektriciteit en aardgas is een proces van 
structurele hervormingen in gang gezet. Wat de elektricheitsrichthjn betreft hadden 
sommige lidstaten, zoals het VK, Zweden en Finland, hun markten nog voor de 
goedkeuring van de richtlijn geopend. In andere landen is de discussie over de 
noodzakelijke veranderingen pas na de goedkeuring van de richtlijn op gang gekomen. 
Een aantal daarvan is van plan hun markten tamelijk snel open te stellen en heeft daarom 
al wetgeving ingevoerd, zoals Nederland, Spanje en Duitsland. Andere landen zijn nog 
niet zo ver met de invoering van wetgeving. Ondanks het uiteenlopende tempo van 
vooruitgang bij de omzetting van de elektriciteitsrichtlijn is het duidelijk dat de 
herstructurering van de elektriciteitssector overeenkomstig de voorschriften van de 
richtlijn momenteel op de agenda van alle lidstaten staat. Aangezien de richtlijn 
verschillende mogelijkheden biedt voor de organisatie van de markten, dient zij te wordeu 
geëvalueerd om na te gaan of de resultaten tot tevredenheid stemmen. De Commissie 
heeft het omzettingsproces daarom op de voet gevolgd, zowel door middel van bilaterale 
ontmoetingen met de lidstaten als in het kader van de "follow-up groep", die twee maal 
per jaar bijeenkomt met de bedoeling eventuele tegenstrijdigheden te voorkomen en voor 
een samenhangende omzetting van de richtlijn te zorgen. In dit verband dient te worden 
benadrukt dat ondanks de moeilijkheden waarmee de lidstaten bij de omzetting 
geconfronteerd worden, er geen aanwijzingen voor zijn dat deze samenhangende 
omzetting niet binnen het daarvoor in de richtlijn opgenomen tijdschema kan worden 
gerealiseerd. Voor gas zal dezelfde aanpak worden gevolgd, zodra de desbetreffende 
richtlijn is vastgesteld. 
Begeleidings- en vervolgmaatregelen 
De elektriciteitsrichtlijn en het gemeenschappelijk standpunt met betrekking tot de 
voorgestelde gasrichtlijn vormen niet het eindpunt. In de elektriciteitsrichtlijn is een 
herzieningsclausule opgenomen die bepaalt dat de Commissie de richtlijn te gelegener tijd 
op grond van de ervaringen moet herzien zodat in 2006 nieuwe maatregelen van kracht 
kunnen worden. Verwacht wordt dat voor gas tien jaar na de uiteindelijke goedkeuring 
van de richtlijn hetzelfde zal gebeuren. De Commissie zal zich dus beraden op nieuwe 
voorstellen voor de opening van de markt. 
Intussen is toezicht op de tenuitvoerlegging van de elektriciteitsrichtlijn van essentieel 
belang voor een goede werking van de interne markt en om na te gaan of de verschillende 
systemen voor netwerktoegang in een gelijke mate van marktopening resulteren, of de 
geplande procedures voor nieuwe productiefaciliteiten de vrijheid van vestiging 
waarborgen, of de concurrentie eerlijk verloopt en of doeltreffende regelgevings- en 
geschilprocedures zijn ingevoerd om voor een eerlijk speelveld te zorgen. In dit verband 
dienen de lidstaten en de Commissie zich de nodige inspanningen te getroosten om een 
eerlijk verloop van de concurrentie te garanderen. De Commissie moet ervoor zorgen dat 
de mededingingsregels in acht worden genomen om dwarsboming van de marktwerking 
en misbruik van dominante posities te voorkomen. Bij het fusiebeleid moet de dynamiek 
van de aan de gang zijnde liberalisering nauwlettend in het oog worden gehouden. 
Bovendien moet worden opgetreden tegen ongerechtvaardigde steunmaatregelen. 
Parallel daaraan moet de opening van de nationale energiemarkten vergezeld gaan van 
aanvullende maatregelen die bevorderlijk zijn voor de eerlijke concurrentievoorwaarden: 
16 
dat betekent harmonisatie op het gebied van technische en veiligheidsnormen en 
harmonisatie op het gebied van milieubescherming. Aangezien de markten evenwel 
geleidelijk aan worden geliberaliseerd, kan ook de harmonisatie geleidelijk en parallel 
daaraan verlopen. De elektriciteitsrichtlijn bepaalt dat jaarlijks een rapport moet worden 
opgesteld over de harmonisatie-eisen. Het eerste rapport zal zich toespitsen op de rol van 
duurzame elektriciteitsopwekking op de interne energiemarkt. De steunregelingen voor 
duurzame energie moeten eerst worden onderzocht voordat vastgesteld wordt welke 
bepalingen in een eventuele richtlijn voor de harmonisatie op dit gebied worden 
opgenomen. 
Daarnaast is de ontwikkeling van Trans-Europese energienetwerken absoluut essentieel 
voor een evenwichtig functioneren van de interne markt. Een adequate infrastructuur is 
een sine qua non voor het transport van energie in de context van een geïntegreerde 
interne markt en draagt bij tot de continuïteit van de energievoorziening. 
Tot besluit dient te worden opgemerkt dat een nauwgezet onderzoek van de 
maatschappelijke consequenties van de nieuwe marktvoorschriften en de groeiende 
concurrentie van vitaal belang is. De Commissie is bezorgd over de effecten van de 
liberalisering van de sectoren elektriciteit en gas op de werkgelegenheid in de Europese 
Unie. Daarom is zij voornemens een studie te laten maken van de gevolgen van de 
liberalisering voor de werkgelegenheid en zorgvuldig te onderzoeken welke 
begeleidingsmaatregelen en programma's voor vervangende werkgelegenheid dienen te 
worden vastgesteld. 
17 

ISSN 0254-1513 
COM(98) 212 def. 
DOCUMENTEN 
NL 12 10 15 
Catalogusnummer : CB-CO-98-227-NL-C 
ISBN 92-78-33055-8 
Bureau voor officiële publikaties der Europese Gemeenschappen 
L-2985 Luxemburg 
<r