COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN 
C0M(94) 96 de f. 
Brussel, 06.04.1994 
STRATEGISCHE OPTIES VOOR DE VERSTERKING VAN DE PROGRAMMA-
INDUSTRIE IN DE CONTEXT VAN HET AUDIOVISUELE BELEID 
VAN DE EUROPESE UNIE 
GROENBOEK 
(door de Commissie ingediend) 
WOORD VOORAF 
Het Witboek over groei, conçu rrentievemogen en werkgelegenheid, dat in december 1993 door 
de Europese Raad is goedgekeurd, opent de discussie over de grote veranderingen in onze 
samenleving aan de vooravond van de 21ste eeuw. Onder de sectoren waarin het meest op 
het spel staat, noemt het 
Witboek de informatiemaatschappij en in het bijzonder de audiovisuele sector, die tot de 
grootste potentiële bronnen van economische groei en nieuwe werkgelegenheid behoren. 
De audiovisuele sector, die een zeer belangrijk element van deze veranderingen vormt, 
bevindt zich in een fase van ingrijpende veranderingen, in het bijzonder onder invloed van een 
snelle technologische ontwikkeling. 
Films en televisieprogramma's vervullen bij uitstek een rol bij de overdracht van de Europese 
culturen en zijn levende getuigen van de tradities en de identiteit van ieder afzonderlijk land. 
Om die reden verdienen zij bijzondere aandacht. Programma's zijn van strategisch belang voor 
de ontwikkeling van de audiovisuele sector en vormen op het ogenblik de basis van de 
toekomstige diversificatie van deze sector. 
De Europese Unie moet de blik vastberaden op de toekomst richten, deelnemen aan deze 
ontwikkelingen, die zich op wereldschaal voltrekken, en de taak die haar toekomt op het 
gebied van de beheersing en de benutting van de nieuwe technologieën op zich nemen. De 
Europese exploitanten moeten in staat zijn hun strategieën aan te passen en allianties aan te 
gaan ten einde te profiteren van de mondiale groei van de sector. 
Dit groenboek verdiept zich in de toekomst van een specifieke bedrijfstak die zich bevindt in 
het middelpunt van die ingrijpende veranderingen, waarvan de reikwijdte op dit moment nog 
moeilijk valt te overzien. 
Hoe kan worden bereikt dat de Europese programma-industrie concurrerender wordt en zich 
meer gaat richten op de wereldmarkt? Hoe kan worden bereikt dat zij meeprofiteert van de 
mondiale groei van de audiovisuele sector? Hoe kan zij in staat worden gesteld haar potentieel 
aan nieuwe werkgelegenheid te realiseren? Hoe kunnen de Europese culturen met respect 
voor de identiteit van ieder afzonderlijk land worden bevorderd? 
In dit groenboek worden al die vragen onderzocht ten einde een brede discussie in de 
Europese Unie op gang te brengen en de keuzemogelijkheden voor de toekomst aan te geven 
aan de hand van drie grote lijnen: spelregels, financiële stimulering en convergentie van de 
nationale steunregelingen. 
Het is de wens van de Commissie dat op basis van dit document een breed en diepgaand 
overleg plaatsvindt dat in overeenstemming is met de collectieve inspanning die nodig is om te 
komen tot versterking van de Europese programma-industrie. 
Bijdragen van allen die bij deze sector betrokken zijn zijn welkom! 
INHOUDSOPGAVE 
1 INLEIDING 1 
2 ESSENTIËLE TRENDS IN DE PROGRAMMA-INDUSTRIE 6 
2.1 De diagnose 6 
2.1.1 De filmindustrie 
i) De achteruitgang van het marktaandeel van de Europese films 6 
ii) De versnippering van de nationale markten 6 
iii) De spiraal van chronische tekorten 7 
iv) De negatieve effecten van de stuenmechanismen 8 
2.1.2 De televisie-industrie 9 
i) Explosieve groei van de vraag en stijging van de produktiekosten 9 
ii) De geringe circulatie van de programma's binnen Europa 9 
iii) De zwakte van de produktiestructuren en catalogi 9 
2.2 De nieuwe technologische situatie 10 
2.2.1 Individualisering van het aanbod 12 
2.2.2 Internationalisering en mondialisering 13 
2.2.3 Explosieve groei van de vraag naar programma's en behoefte aan 
programmacatalogi 13 
2.2.4 Nieuwe produkten 14 
2.2.5 De eisen die aan de sector worden gesteld 16 
3 WAT STAAT ER VOOR DE EUROPESE PROGRAMMA-INDUSTRIE 
OP HET SPEL? 18 
3.1 De audiovisuele sector in de nieuwe "informatiemaatschappij" 18 
3.1.1 De doelstellingen van de Europese strategie 18 
3.1.2 De implicaties voor de audiovisuele sector 19 
3.2 De risico's 21 
3.2.1 Opsluiting in gesloten markten 21 
3.2.2 Afwijzing van modernisering 22 
3.3 De kansen 22 
3.3.1 Overwinnen van de taalbarrières 22 
3.3.2 Benutting van de verscheidenheid 23 
3.4 Doelstellingen van een Europees beleid 
voor de programma-industrie 24 
3.4.1 Ontsluiting van de nationale markten 25 
3.4.2 Meer rekening houden met het Europese publiek 25 
3.4.3 Een sector met toekomst bevorderen 25 
3.4.4 Zorgen dat een déficitaire sector op termijn rendabel wordt 26 
4 DE BESTAANDE INSTRUMENTEN 27 
4.1 De bestaande regelgeving in de Europese Unie 27 
4.1.1 De rol van de Lid-Staten " 27 
4.1.2 De rol van de Europese Unie 28 
4.2 Een omgeving die gunstig is voor de ontwikkeling 
van de diensten 28 
4.2.1 De ontwikkeling van de infrastructuren en de liberalisering 
van de diensten 28 
4.2.2 Het wegnemen van de belemmeringen voor de interne markt 29 
4.3 Maatregelen ter bevordering van de Europese programma's 30 
4.3.1 Grootste deel van de zendtijd voor Europese produkties 32 
4.3.2 Bevordering van de onafhankelijke produktie 33 
4.3.3 Chronologische volgorde van media 33 
4.4 Financiële stimulering op Europees niveau 34 
4.4.1 De communautaire instrumenten 34 
i) Het MEDIA-programma 34 
ii) Het actieplan 36 
4.4.2 Andere Europese instrumenten 36 
4.5 De financiële stimulering op nationaal niveau 37 
4.6 De internationale context 38 
5 OPTIES VOOR DE TOEKOMST 39 
5.1 De spelregels 40 
5.1.1 Ontwikkeling van de markt 40 
i) Infrastructuren en diensten 40 
ii) Interne markt 41 
iii) Toepassing van de mededingingsregels 41 
5.1.2 De maatregelen ter bevordering van de Europese programma's 42 
i) Doelmatiger controle van de toepassing 
van het Gemeenschapsrecht 43 
ii) Hoe kan de doelmatigheid van de stimuleringsmaatregelen 
worden versterkt? 44 
iii) Chronologie van de media 46 
5.1.3 Moeten de nieuwe typen diensten ook in het beleid worden betrokken? 47 
5.2 De financiële stimulering op het niveau van de Europese Unie 48 
5.2.1 Horizontale aanpak van de sector of prioriteiten binnen de sector? 48 
i) ' De horizontale aanpak 49 
ii) Prioritaire sectoren 49 
5.2.2 Voorrang voor ondernemingen of voorrang voor projecten? 50 
5.2.3 Welke omvang, qua geografie, tijd en financiële middelen? 51 
i) De omvang van de markten 51 
ii) De factor tijd 52 
iii) Het financieringsniveau 52 
5.2.4 Europese markt en culturele diversiteit 52 
5.2.5 Deelname aan de ontwikkeling van nieuwe markten 54 
i) Hulp bij wederopbouw en ontwikkeling 54 
ii) Het openstellen van communautaire mechanismen 
voor financiële stimulering 54 
iii) Een nieuw partnerschap 55 
5.3 Op weg naar convergentie van de nationale steunregelingen? 56 
5.3.1 Een raamwerk voor gedachtenuitwisseling en discussie 56 
5.3.2 Welke hoofdthema's voor gedachtenuitwisseling en discussie? 57 
i) Convergentie van de prioriteiten van 
de nationale steunregelingen 57 
ii) Convergentie van de financiering van 
de nationale steunregelingen 58 
iii 
CONCLUSIE 61 
SAMENVATTING 62 
1 Opties voor de spelregels 65 
2 Opties voor financiële stimulering 66 
3 Naar convergentie van de nationale steunregelingen? 67 
IV 
i INLEIDING 
De audiovisuele sector als geheel is een complexe bedrijfstak die op dit moment een fase van 
ingrijpende veranderingen doormaakt, met name als gevolg van een snelle technologische 
ontwikkeling. 
Die veranderingen die zich voltrekken, leiden tot nieuwe vormen van wisselwerking tussen de 
verschillende culturele, technologische en industriële componenten van de sector. 
Ook leiden ze tot nieuwe produkten en nieuwe audiovisuele diensten die gebruik maken van 
de multimediale en interactieve mogelijkheden van de informatiemaatschappij. 
Deze ontwikkelingen bieden nieuwe kansen voor de marktdeelnemers in de sector, die als 
gevolg hiervan hun strategieën aanpassen en nieuwe allianties vormen. Die convergentie zal 
de filmindustrie, de omroepen en de producenten van televisieprogramma's omvatten, maar 
ook kabel- en telecommunicatie-exploitanten, uitgeverijen en fabrikanten van informatie- en 
communicatietechnologieën. 
De groei van de audiovisuele sector zal zich voortzetten en daardoor potentieel veel nieuwe 
arbeidsplaatsen scheppen die een hoog kwalificatieniveau vereisen. 
Al deze verschijnselen doen zich op mondiaal niveau, voor en het is nog niet mogelijk de 
omvang ervan volledig te bepalen. 
Dit groenboek en de gedachtenuitwisseling waartoe het wil aanzetten, richten zich op 
een specifiek aspect van de audiovisuele sector: de ontwikkeling van de Europese 
industrie van bioscoopfilms en televisieprogramma's. 
De Commissie is zich ervan bewust dat het moeilijk is dit aspect te isoleren van de vele 
problemen in verband met de veranderingen die zich voltrekken in de audiovisuele sector. 
Maar zij is van mening dat dit noodzakelijk is ten einde rekening te kunnen houden met twee 
kenmerken van de programma-industrie: 
enerzijds zijn bioscoopfilms en televisieprogramma's geen gewone produkten: zij 
spelen bij uitstek een rol bij de overdracht van de cultuur en behouden een 
specifiek karakter temidden van de nieuwe soorten audiovisuele produkten die in 
steeds grotere aantallen ontstaan, en als levende getuigen van de tradities en de 
identiteit van ieder afzonderlijk land zijn ze het waard te worden aangemoedigd; 
anderzijds is de programma-industrie een strategisch element voor de groei van 
de audiovisuele sector, en zal zij dit in de toekomst in nog sterkere mate zijn: uit 
recente ontwikkelingen blijkt dat de machtigste partijen op de wereldmarkt 
(fabrikanten van apparatuur of kabel- en telecommunicatie-exploitanten) trachten 
controle te krijgen over de belangrijkste programmacatalogi. 
Bij de discussie over de toekomst van de Europese programma-industrie, waartoe dit 
groenboek de aanzet geeft, zal natuurlijk rekening moeten worden gehouden met de mondiale 
ontwikkeling van de audiovisuele sector. Zij zal met name worden gevoed door de ideeën over 
de ontwikkeling van de informatiemaatschappij. 
(2) i 
Maar aan de hand van de huidige analyse van de Commissie kunnen, rekening houdend met 
de technologische ontwikkeling, de convergentie van de industrieën en de veranderingen van 
de marktstructuren, kunnen nu al vier hoofdelementen voor de toekomst van de Europese 
programma-industrie worden geformuleerd: 
zij moet concurrerend zijn in een de context van een open en mondiale markt; 
zij moet zich richten op de toekomst en een actieve rol spelen bij de ontwikkeling 
van de informatiemaatschappij; 
zij moet uiting geven aan de creatieve mogelijkheden en de persoonlijkheid van 
de Europese volkeren; 
zij moet in staat zijn haar groei om te zetten in nieuwe arbeidsplaatsen in Europa. 
Rekening houdend met het Verdrag van Maastricht, dat het instrumentarium van de Europese 
Unie aanvult (met name door bepalingen op het terrein van de cultuur), en van hetgeen al is 
bereikt op het gebied van het audiovisueel beleid, heeft dit groenboek als doel opties voor de 
toekomst aan te reiken rond de drie genoemde hoofdlijnen. 
Het centrale probleem van dit groenboek kan dus als volgt worden samengevat: 
Hoe kan de Europese Unie bijdragen aan de totstandbrenging van een 
programma-industrie in Europa (zowel film als televisie) die concurrerend is 
op de wereldmarkt, die op de toekomst gericht is, die kan zorgen dat de 
Europese culturen hun uitstraling behouden en die nieuwe werkgelegenheid 
in Europa kan scheppen? 
De aanpak is dus gericht op de bijdrage van de Europese Unie. Maar het is duidelijk dat die 
doelstellingen slechts kunnen worden bereikt door een gecoördineerde mobilisatie van alle 
betrokken partijen op de verschillende niveaus. 
Overigens is dit groenboek een logisch onderdeel van een reeks van gedachtenwisselingen en 
aanvullende discussies die de Commissie heeft opgezet ten einde vast te stellen welke rol de 
Europese Unie moet spelen in verband met de uitdagingen waarvoor de audiovisuele sector in 
Europa zich gesteld ziet. 
De belangrijkste van deze verkennende werkzaamheden is het Witboek "Groei, 
concurrentievermogen, werkgelegenheid"1. Dit witboek verschaft het raamwerk voor de acties 
en de gedachtenwisselingen van de Unie over de ontwikkeling van de informatiemaatschappij. 
Hierbij wordt met nadruk gewezen op de 
"Groei, concurrentievermogen, werkgelegenheid - Naar de 21e eeuw: wegen 
en uitdagingen - Witboek"; COM(93) 700 def. van 5.12.1993 - Hoofdstuk 5, 
punten A en C. Zie voor een presentatie van deze aspecten van het Witboek 
punt 3.1 hieronder. 
potentiële groei van de audiovisuele sector, met name in termen van werkgelegenheid. Binnen 
dit richtinggevend kader voor de middellange en lange termijn hebben de kwesties met 
betrekking tot de ontwikkeling van infrastructuren en toepassingen geleid tot de samenstelling 
van een overleggroep op hoog niveau inzake de informatiemaatschappij. De Europese Unie is 
voornemens de taak die haar toekomt op het gebied van de beheersing en benutting van de 
nieuwe technologieën volledig op zich te nemen. 
Aan de technologische en industriële uitdagingen die voortvloeien uit de "digitale revolutie" in 
de televisie-omroep is een specifieke Mededeling van de Commissie aan het Europees 
Parlement en aan de Raad over digitale uitzending2 gewijd. 
Buiten de institutionele activiteiten naar aanleiding van dit document (en van de voorgestelde 
richtlijn over de normen voor uitzending per satelliet3) volgt de Commissie met aandacht de 
werkzaamheden van de "European Digital Video Broadcasting Group", waarin de meeste 
belanghebbende Europese ondernemers zijn verenigd.4 
Ten slotte wordt in het groenboek "Pluralisme en media-concentratie in de interne markt -
Beoordeling van de noodzaak van communautair beleid"5 binnen het kader van de 
veranderingen van de structuren van de audiovisuele markt en van de strategieën van de 
marktdeelnemers het vraagstuk van de noodzaak van interventie van de Europese Unie inzake 
regels voor de eigendom van de media geanalyseerd. 
Het vervolg dat aan die verschillende acties wordt gegeven zal mede bepalend zijn voor de 
omstandigheden waaronder zich in Europa geleidelijk een nieuw klimaat voor de audiovisuele 
sector en een nieuwe communicatiemaatschappij zal ontwikkelen. De Commissie zal trachten 
de activiteiten op dit gebied strak te coördineren vanuit een gobale visie op deze 
ontwikkelingen. 
Ten einde rekening te kunnen houden met de analyses en suggesties van alle betrokken 
partijen binnen de Unie, meende de Commissie dit groenboek te moeten samenstellen op 
basis van een fase van vooroverleg, tijdens welke drie soorten van bijdragen zijn verzameld. 
Enerzijds hebben vakkringen hun analyses en suggesties voorgelegd: 
de beroepsorganisaties die de sector op Europees niveau 
vertegenwoordigen alsmede de verschillende structuren die in deze 
Mededeling van de Commissie aan de Raad en aan het Europees Parlement 
"Digitale video-omroep - Een communautair beleidskader - Ontwerp-resolutie 
van de Raad", COM(93)557 def. van 17.11.93. 
Voorstel voor een Richtlijn van het Europees Parlement en van de Raad inzake 
het gebruik van normen voor het uitzenden van televisiesignalen (aanpassing 
van richtlijn 92/38), COM(93)556 def. van 15.11.93. 
Zie punt 4.2 voor een presentatie van de werkzaamheden van deze groep. 
COM(92)480, def. van 23.12.1992 
Over dit groenboek heefteen uitvoerig overlegproces plaatsgevonden, waarvan 
de resultaten in het voorjaar zullen worden gepresenteerd in een mededeling 
aan de Raad en het Parlement, en waarin de Commisie een standpunt zal 
innemen over de noodzaak van actie. 
sector belast zijn met het beheer van communautaire 
stimuleringsmaatregelen in het kader van het MEDIA-programma6 zijn door 
middel van een vragenlijst om hun bijdragen verzocht; 
daarnaast is iedere onderneming of organisatie die de wens te kennen 
heeft gegeven bij te dragen uitgenodigd om haar analyses en suggesties 
schriftelijk in te dienen. 
Daarnaast is in november 1993 op initiatief van de Commissie een "overleggroep inzake het 
audiovisueel beleid"7 in het leven geroepen, die de opdracht kreeg de sector te analyseren en 
suggesties te doen voor de toekomst. Het verslag van de werkzaamheden van die 
overleggroep geeft de meningen van de auteurs weer en is dus geen document dat uitgaat 
van de Commissie of door de Commissie is goedgekeurd. 
Ten slotte zijn de bevoegde overheidsinstanties van de Lid-Staten uitgenodigd hun analyses in 
te dienen. 
Uit de vele bijdragen die zijn ontvangen8, komt naar voren dat naast uiteenlopende en zelfs 
tegenstrijdige standpunten over de instrumenten voor audiovisueel beleid op het niveau van de 
Unie, ook praktisch unaniem een aantal verschijnselen worden geconstateerd die de noodzaak 
van een uitgebreide discussie over de toekomst van de audiovisuele sector in Europa 
bevestigen: 
de audiovisuele sector wordt gezien als een van de industriële sectoren met 
sterke groeimogelijkheden, in het bijzonder wat betreft het scheppen van nieuwe 
arbeidsplaatsen; 
de kwestie van handhaving van de diversiteit van de nationale en regionale 
culturen, die vaak wordt uitgedrukt in termen van handhaving van de 
keuzemogelijkheid voor het publiek, is in de huidige situatie duidelijk gekoppeld 
aan de ontwikkeling van een - grotendeels Europese - programma-industrie die 
op termijn rendabel kan worden; 
Besluit van de Raad van 21.12.1990 betreffende de tenuitvoerlegging van een 
actieprogramma ter bevordering van de ontwikkeling van de audiovisuele 
industrie in Europa (Media)(1991-1995), 90/685(EEG, PB L 380 van 31.12.1990 
(blz. 37 t/m 44). 
Deze overleggroep stond onder voorzitterschap van Antonio-Pedro 
Vasconcelos (film- en televisieproducent en voormalig coördinator van het 
nationaal secretariaat voor de audiovisuele sector te Lissabon) en bestond uit 
David Puttnam (filmproducent, directeur van ANGLIA TV en directeur van de 
firma ENIGMA Productions), Michèle Cotta (journaliste en televisieproducente 
bij France 2, voormalig voorzitster van de Haute Autorité de l'Audiovisuel en 
voormalig hoofd van de voorlichtingsdienst van TF1), Peter Fleischmann 
(filmregisseur, directeur van de firma Halleluja Films en oprichter van de 
Fédération Européenne des Réalisateurs de l'Audiovisuel), en Enrique 
Balmaseda Arias-Davila (advocaat, voormalig juridisch adviseur bij de Spaanse 
televisie en voormalig directeur-generaal van het Instituut voor film- en 
audiovisuele kunst te Madrid). 
Daarnaast heeft de groep dankbaar gebruik gemaakt van de deskundigheid 
van Gaetano Stucchi (RAI), in het bijzonder wat betreft de nieuwe 
technologieën. 
Vgl. Bijlage 1 - Lijst van bijdragen. 
de technologie van digitale compressie wordt gezien als "revolutionair": men 
verwacht dat deze de economie van de sector ingrijpend zal veranderen en met 
name de strategische rol van de programma-industrie zal versterken; 
Indien de Europese Unie haar audiovisuele beleid wil versterken, moet zij dat 
snel doen, niet alleen omdat de snelheid van de technologische ontwikkeling 
daarom vraagt, maar ook met het oog op de onafwendbare liberalisering van de 
sector op internationaal niveau. 
In dit groenboek komen die elementen van consensus ruimschoots aan de orde, maar het 
hoofddoel is een brede discussie op gang te brengen over de consequenties die daaraan 
binnen de Europese Unie moeten worden verbonden met het oog op de opties voor de 
toekomst. 
Met het oog daarop zal het groenboek in zeer brede kring worden verspreid en zal het 
diepgaand worden besproken. 
2 ESSENTIËLE TRENDS IN DE PROGRAMMA-INDUSTRIE 
Uit een analyse van de Europese programma-industrie blijkt dat deze structurele 
tekortkomingen kent en dat zij onvoldoende inspeelt op de nieuwe trends die inzetten als 
gevolg van de nieuwe technologische situatie. 
2.1 De diagnose 
De bijdragen van de Overleggroep, beroepskringen en de Lid-Staten hebben een vaak zeer 
gedetailleerde diagnose opgeleverd van de huidige toestand van de Europese programma-
industrie. Afgezien van bepaalde nuanceverschillen tussen de diverse analyses, met name wat 
betreft de oorzaken van de waargenomen verschijnselen, komt de diagnose in grote lijnen 
overeen. 
Hierdoor is de Commissie in staat de hoofdkenmerken vast te stellen van de recente 
ontwikkelingen in de sector alvorens zij zich buigt over de belangrijkste veranderingen die te 
verwachten zijn als gevolg van de huidige technologische ontwikkelingen in verband met de 
digitalisering. 
2.1.1 De filmindustrie 
De ontwikkeling van de Europese filmsector laat een duidelijke achteruitgang van het 
marktaandeel van Europese films zien. De oorzaken van die achteruitgang zijn complex, maar 
over een aantal krachtlijnen is men het algemeen eens. 
i) De achteruitgang van het marktaandeel van de Europese films 
Daar het bioscoopbezoek voortdurend afneemt (in sommige Lid-Staten is er op het ogenblik 
echter een trend van stabilisatie), heeft de exploitatie van bioscoopfilms zich ontwikkeld rond 
het medium televisie (waar in het bijzonder de rol van zenders voor abonneetelevisie 
toeneemt) en de videocassette. Het succes van een film via deze verschillende 
distributiewijzen wordt vaak sterk bepaald door het succes in de bioscoop, maar het grootste 
deel van de opbrengst komt tegenwoordig uit de video-exploitatie voort (zowel verhuur als 
verkoop). 
Doch welk medium men ook beschouwt, het marktaandeel van Europese films neemt steeds 
verder af ten gunste van films van buiten Europa, vooral uit Noord-Amerika. 
De daling van het bioscoopbezoek treft namelijk alleen de Europese films, terwijl de 
Noordamerikaanse films hun publiek hebben weten te behouden. Hierdoor is hun 
marktaandeel in de Europese Unie als geheel gestegen tot gemiddeld bijna 80%. Het "etalage­
effect" van het bioscoopsucces heeft uiteraard ook zijn weerslag op de televisie- en video­
exploitatie. 
") De versnippering van de nationale markten 
De culturele en taalkundige verscheidenheid is ongetwijfeld een factor die bijdraagt tot de 
versnippering van de Europese markt. Maar terwijl de circulatie van Europese films binnen 
Europa slechts gering is, kennen Noordamerikaanse films een zeer grote paneuropese 
verspreiding. 
Die paradox leidt tot een polarisatie van het aanbod van nationale films (in aantal en 
economisch potentieel afhankelijk van de grootte van de nationale markt) enerzijds en films 
van buiten Europa anderzijds. 
Onder de factoren die worden genoemd als oorzaken van dit verschijnsel wordt de zwakte van 
de Europese distributiestructuren unaniem benadrukt. Naast dit structurele probleem 
onderstrepen sommigen het feit dat in het totale proces van creatie, produktie en distributie 
niet voldoende rekening wordt gehouden met de markt. 
* De versplintering van de distributiestructuren 
De Noordamerikaanse filmindustrie investeert massaal in de distributie en de promotie van 
haar films over het gehele gebied van de Gemeenschap. Omdat de opbrengsten van de totale 
Europese markt voor haar onmisbaar zijn geworden om de voortdurend toenemende 
produktiekosten te kunnen dekken, ontwikkelt zij paneuropese strategieën, waarbij ze gebruik 
kan maken van machtige distributienetwerken. 
De Europese filmindustrie daarentegen heeft te kampen met de versplintering van de 
distributiestructuren. Met bijna 1000 distributiebedrijven in Europa voor de ongeveer 400 
Europese films die jaarlijks worden gemaakt is deze sector te groot, zonder werkelijke 
Europese netwerken voor internationale distributie te bieden. 
Het resultaat is dat maar 20% van de Europese films het tot buiten de eigen landsgrenzen 
brengt. De films worden uitgebracht in enkele landen, zonder globale strategie. Alleen succes 
op de eerste exploitatiemarkten kan leiden tot de beslissing tot distributie op grotere schaal. 
Maar door die stapsgewijze aanpak missen de distributeurs de schaalvoordelen die mogelijk 
zijn bij een promotiestrategie voor het totale distributiegebied. 
Bovendien heeft die versplintering ertoe geleid dat deze distributiesector niet in staat is te 
investeren in de filmproduktie, waardoor deze industrie niet alleen over minder middelen 
beschikt, maar ook een onontbeerlijke verbinding met de markt mist. 
* Onvoldoende rekening houden met de markt 
De verbreking van de onmisbare banden met de markt komt voornamelijk op twee niveaus tot 
uiting: 
In het scheppende stadium vindt er bij de Europese projecten onvoldoende ontwikkeling 
plaats. Maar juist tijdens die cruciale fase moeten originele ideeën worden omgewerkt ten 
einde beter rekening te houden met de verschillende publieksgroepen, met name de Europese 
en mondiale publieksgroepen. Wat dat betreft is het te betreuren dat sommige mechanismen 
voor overheidssteun te exclusief zijn gericht op de lokale produktie en er niet voldoende toe 
stimuleren rekening te houden met de Europese en transnationale markten. 
Deze fase van creatie/ontwikkeling is van fundamenteel belang: zelfs met de meest 
geavanceerde distributiemechanismen kan de Europese filmindustrie niet concurrerend worden 
als niet rekening wordt gehouden met de verschillende smaken en behoeften van het publiek. 
In het stadium van promotie en marketing zijn de Europese campagnes tegenover de massale 
investeringen van de Noordamerikaanse ondernemers (deze "blockbusters" hebben vaak een 
budget voor promotie dat even groot is als dat voor de produktie) te gering van omvang; 
bovendien hebben de Europese bedrijven onvoldoende ervaring op het gebied van 
paneuropese en mondiale marketing. 
iii) De spiraal van chronische tekorten 
De stijging van de produktiekosten in combinatie met deze onvoldoende benutting van de 
verschillende markten leidt ertoe dat de Europese filmindustrie in een spiraal van chronische 
tekorten terecht is gekomen. 
De steeds sterkere betrokkenheid van de omroepen bij de financiering van de filmproduktie 
heeft aan deze situatie nog geen einde kunnen maken. Hun investeringen in coprodukties zijn 
er vooral op gericht aantrekkelijke programma's voor een veelal nationaal publiek toegankelijk 
te maken. 
Het feit dat de Europese filmproduktie niet grootschalig genoeg is en opgesloten is in te kleine 
7 
nationale markten om te kunnen zorgen voor toenemende investeringen en voldoende 
rendement uit die investeringen, ziet men terug op alle niveaus, zowel voorafgaand aan de 
eigenlijke produktie als zodanig als in de fasen daarna. Dit heeft een vertrouwenscrisis tot 
gevolg die Europees kapitaal doet wegvloeien naar met name de Noordamerikaanse 
programma-industrie. 
iv) De negatieve effecten van de steunmechanismen 
Afgezien van de tekortkomingen die verband houden met het feit dat de steunmechanismen 
vaak een uitsluitend lokale dimensie hebben, kan het feit dat er steeds meer nationale en 
regionale hulpfondsen voor de filmproduktie in het leven worden geroepen waarvan de 
voorwaarden vaak niet of niet voldoende rekening houden met de eisen van de markt, in de 
hand werken dat de Europese industrie zich tot op zekere hoogte gaat gedragen als een 
"steuntrekker". 
Waar dat verschijnsel zich voordoet ontwikkelen de Europese ondernemers zich tot 
specialisten in het verkrijgen van steun uit die fondsen, met als gevolg dat ze minder goed in 
staat zijn financiële risico's te nemen die in overeenstemming zijn met de inkomsten die ze 
kunnen verwachten op de markt. Ze ontwikkelen dus projecten zonder zich bezig te houden 
met het potentiële publiek, in de wetenschap dat een belangrijk deel van de produktiekosten 
kan worden gedekt door overheidssteun. 
Het feit dat films die met overheidsfinanciering zijn geproduceerd soms helemaal niet in 
bioscopen worden uitgebracht is een duidelijke illustratie van dit verschijnsel. 
Dit is niet het gevolg van de overheidssteun op zichzelf, die een doeltreffende stimulans kan 
zijn tot de ontwikkeling van rendabele projecten, mits de steun wordt verleend op voorwaarden 
waarbij rekening wordt gehouden met de marktdimensie. Ook het omgekeerde kan zich 
voordoen, namelijk dat iedere overheidssteun wordt opgeheven en dat de filmindustrie als 
gevolg daarvan zo goed als volledig verdwijnt. Daarom is het van wezenlijk belang na te 
denken over de prioriteiten, de omvang en de mechanismen voor overheidssteun in de 
Europese Unie. 
2.1.2 De televisie-industrie 
In de sector televisie heeft de explosieve toename van de vraag naar programma's niet geleid 
tot een uitbreiding van de Europese programma-industrie, die opgesloten blijft in te kleine 
markten. 
i) Explosieve groei van de vraag en stijging van de produktiekosten 
De sterke toename van het aantal omroepen in de jaren tachtig en de verlenging van de 
dagelijkse zendtijd hebben geleid tot een explosieve groei van de vraag naar programma's. 
De verhoging van de opbrengst van de sector is onvoldoende geweest om de verhoging van 
de produktiekosten en de enorme stijging van de prijzen voor de uitzendrechten van 
sportevenementen te compenseren. De programmabudgetten werden verlaagd en de 
omroepen moesten op grote schaal programma's van buiten Europa importeren, afkomstig uit 
programmacatalogi waarvan de kosten reeds op andere markten waren terugverdiend. 
ii) De geringe circulatie van de programma's binnen Europa 
Bovendien hebben de meeste nieuwe omroepdiensten zich op exclusief nationale basis 
ontwikkeld, met het gevolg dat de televisieproduktie zich concentreerde op het tevredenstellen 
van een nationaal publiek met programma's die een zeer geringe circulatie hebben binnen de 
Gemeenschap (hooguit binnen homogene taalgebieden). 
Het aantal coprodukties en gezamenlijk gefinancierde projecten waarbij ondernemers uit 
verschillende Lid-Staten betrokken zijn is onvoldoende om het mogelijk te maken projecten te 
ontwikkelen die interessant kunnen zijn voor een Europees of een mondiaal publiek. Dit tekort 
heeft vooral grote gevolgen voor de produktie van televisiefilms, maar ook van series, 
tekenfilms en documentaires, gezien het belang van dit type programma's bij de vorming van 
catalogi. Het zijn "voorraad"programma's die in principe in de loop der tijd vele malen kunnen 
worden gebruikt. Catalogi van dit type programma's vormen het economisch kapitaal van een 
industrie van televisieprogramma's. 
iii) De zwakte van de produktiestructuren en catalogi 
De produktiestructuren blijven versnipperd, zijn vaak afhankelijk van een of twee nationale 
omroepen en te klein om zich op grotere markten staande te houden. Er wordt te weinig in 
geïnvesteerd en door hun beperkte eigen middelen hebben ze minder mogelijkheden om 
programmacatalogi op te bouwen, omdat het merendeel van de rechten van de programma's 
wordt overgedragen aan de omroepen die de produktie financieren. 
Nu door de opkomst van abonneetelevisie de programmacatalogi een duidelijke strategische 
rol gaan spelen bij het opstarten van nieuwe diensten, ondervindt de Europese televisie­
industrie de gevolgen van deze structurele tekortkomingen. 
Tegelijkertijd is er een tendens tot verticale integratie van omroepen, enerzijds met de 
productiesector, en anderzijds met de technologieën voor voorwaardelijke 
(3) 
toegang en de apparatuur voor individuele ontvangst.9 De allianties die de laatste tijd in 
Europa zijn gevormd tonen aan dat deze trend nog sterker zal worden en mondiale dimensies 
zal aannemen rond communicatiegroepen bestaande uit telecommunicatie-ondernemers, 
houders van catalogi en fabrikanten van apparatuur. 
In het algemeen wordt, ondanks de specifieke kenmerken van de film- en televisie-industrieën, 
de Europese programma-industrie dus gekenmerkt door: 
fragmentatie rond nationale markten die het voor ondernemingen die te 
klein zijn om de concurrentie op de Europese en de wereldmarkt aan te 
gaan nauwelijks mogelijk maakt te overleven; 
geslotenheid van die nationale markten, die nog wordt versterkt door de 
zwakke distributiestructuren en de geringe transnationale circulatie van de 
programma's; 
gevangenheid in een spiraal van chronische tekorten; 
onvermogen tot het aantrekken van Europees kapitaal, dat wel 
beschikbaar is voor investeringen in programma-industrieën buiten Europa. 
2.2 De nieuwe technologische situatie 
De overgang van analoge naar digitale uitzending, die steeds dichterbij komt, biedt zodanige 
nieuwe mogelijkheden dat de term "revolutionair" op zijn plaats is. 
Digitale uitzending is gebaseerd op de digitale compressie waarvan de prestaties dagelijks 
worden verbeterd (de enorme hoeveelheid informatie die nodig is voor het uitzenden van een 
bewegend beeld wordt "gecomprimeerd", dat wil zeggen gereduceerd met behulp van 
algoritmen). Door digitale uitzending wordt het mogelijk om: 
via een zelfde communicatiemedium veel meer informatie te vervoeren; 
dezelfde informatie via verschillende uitzendmedia te vervoeren 
(radiogolven, kabel, satelliet, telefoonlijnen, ...), waarbij verschillende 
niveaus van interactiviteit met de eindgebruiker worden ontwikkeld; 
toegang te krijgen tot informatie, deze op te slaan, te bewerken en naar 
wens te combineren, naar behoefte van de eindgebruiker; 
op dezelfde netwerken diensten voor de consumenten en de bedrijven te 
combineren. De economische en sociale rechtvaardiging van de 
omvangrijke investering die vereist is houdt verband met die mogelijkheid 
van breder gebruik, maar ook met de mogelijke voordelen, zowel voor de 
gebruiker als voor de bedrijven die de diensten verlenen. 
9 Apparaten voor individuele ontvangst zijn (afgezien van decoders) vooral 
schotelantennes. 
10 
* De eerste mogelijkheid biedt audiovisuele dienstverleners twee keuzes10. Zij 
kunnen kiezen voor kwantiteit of kwaliteit van de uitzending, of voor een combinatie van beide. 
De keuze voor kwantiteit biedt de dienstverleners de mogelijkheid één uitzendmedium te 
gebruiken, hetzij om een aantal verschillende diensten aan te bieden (steeds klantgerichter 
dienstenaanbod), hetzij om één enkele dienst op verschillende tijdstippen aan te bieden (Near 
Video on Demand). 
De keuze voor kwaliteit biedt de mogelijkheid de verschillende kwaliteitsparameters van 
audiovisuele uitzendingen te variëren, van hoge definitie via alle beeldkwaliteiten en -formaten, 
verschillende geluidskanalen en aanvullende diensten (teletekst...) tot mobiele televisie, dit 
alles via één uitzendmedium. 
* De tweede mogelijkheid leidt tot totale concurrentie tussen alle uitzendvormen 
voor audiovisuele programma's, waarbij televisie en telecommunicatie nauw met elkaar 
verweven zullen worden. Dankzij de digitale technologieën zal de toegang tot een 
communicatiemedium steeds minder duur worden. Die technologieën maken het mogelijk dat 
men minder afhankelijk is van de schaarste aan frequenties. Bij uitzending per satelliet of over 
de kabel kunnen de mogelijkheden van digitale televisie gemakkelijk worden verwezenlijkt. Bij 
uitzending via de ether is dit grotendeels afhankelijk van de manier waarop de Lid-Staten de 
planning van de frequenties aanvatten. Bij de keuze van uitzendvormen zal men uitgaan van 
het niveau van interactiviteit met de eindgebruiker dat voor elke soort dienst vereist is. 
* De derde mogelijkheid biedt in feite op elk moment toegang tot alle informatie. 
Deze mogelijkheid leidt bovendien tot het multimedia-concept, waarbij het mogelijk is naar 
wens beeld, tekst en geluid te combineren en de eindgebruiker zich vrijelijk kan "verplaatsen" 
door het totaal aan beschikbare informatie. 
Gezien de draagwijdte en de snelheid van de (digitale) technologische revolutie zullen de 
Europese hardware- en software-industrieën (in de brede zin van het woord) waarschijnlijk 
naar nieuwe vormen van strategische samenwerking en allianties moeten zoeken en deze 
moeten ontwikkelen om hun respectieve sterke punten te benutten. Willen de Europese 
bedrijven profiteren van de kansen die multimedia-benadering biedt, dan zullen alle 
betrokkenen voldoende stimulansen moeten vinden om in die richting samen te werken. 
* De vierde mogelijkheid maakt het moeilijk te accepteren dat vertragingen in de 
totstandbrenging van geavanceerde digitale infrastructuren niet alleen de mogelijkheid dat de 
consument kan beschikken over een uitgebreid aanbod aan educatieve, amusements- en 
informatiediensten, maar ook de ontwikkeling van 
10 Met de term 'audiovisuele dienstverlener' worden hier niet alleen omroepen 
bedoeld, maar ook alle dienstverleners op het gebied van telecommunicatie die 
audiovisuele programma's zouden kunnen uitzenden (zie hierna blz. 7). 
11 
zakelijke diensten voor professionele gebruikers, die essentieel zijn voor het 
concurrentievermogen van de Europese bedrijven, in het gedrang brengen. 
De mogelijkheden van digitalisering betreffen al onze communicatiesystemen, maar ze zullen 
een beslissende invloed hebben op de economie van de beeldproduktiesector. Zonder te 
kiezen voor een exact scenario is het mogelijk de belangrijkste trends te onderscheiden 
waartoe deze technologische ontwikkelingen zullen leiden, te meer daar het merendeel van 
deze trends slechts een versterking en versnelling inhoudt van trends die zich reeds op de 
audiovisuele markt manifesteren. 
2.2.1 Individualisering van het aanbod 
Het publiek heeft altijd de bestaansgrond gevormd van een programma of audiovisuele dienst, 
maar de verschillende distributie- of uitzendmethoden van die programma's en diensten en de 
economische grondslagen daarvan zijn van grote invloed op het gewicht van de consument in 
het gehele proces. 
Naast het verschijnsel van de "massamedia", dat structuur geeft aan het algemene 
televisieaanbod dat wordt gefinancierd uit omroepbijdragen of reclame, heeft de ontwikkeling 
van thematische of niet-thematische abonneetelevisie geleid tot een systeem waarbij een 
groep trouwe kijkers wordt gevormd, die weliswaar minder in aantal zijn, maar die 
rechtstreeks de dienst kunnen financieren waarop zij zich hebben geabonneerd. 
De invoering van nieuwe soorten diensten zal dit proces van individualisering van het aanbod 
nog versnellen: het aanbod zal zich ontwikkelen rond de keuzen en de koopkracht van de 
consument. Ter illustratie: 
betalen-per-programma (Pay-per-View, PPV) stelt de consument in staat 
de uitzendingen van zijn keuze te selecteren uit een programmarooster dat 
beperkt is, zowel wat het aantal uitgezonden programma's betreft als ook 
wat betreft het tijdstip waarop de uitzending begint (bijv. elke 15 minuten 
de aanvang van 10 films); de consument betaalt slechts voor de 
geselecteerde uitzending; 
video-op-aanvraag (Video-on-Demand, VOD) stelt de consument in staat 
op elk moment het programma(onderdeel) van zijn keuze te selecteren uit 
een vrijwel onbeperkte programmacatalogus (de beperkingen zijn van 
economische aard - de capaciteit om uitzendrechten van programma's te 
verwerven - en van technische aard - opslagcapaciteit en beheer van de 
centrale server); de consument betaalt slechts voor het geselecteerde 
programma(onderdeel); 
talloze interactieve diensten (die verschillende niveaus van dialoog tussen 
de kijker en de audiovisuele dienstverlener mogelijk maken) en 
multimedia-diensten (combinatie van verschillende typen informatie) 
kunnen zich verder ontwikkelen en de consument tot een steeds 
individueler gebruik in staat stellen. 
Deze overgang van een min of meer passieve naar een actieve consument heeft gevolgen 
voor de economie van de audiovisuele sector. Aangezien de financiering van de sector in 
toenemende mate gebaseerd is op individuele uitgaven, zal het functioneren ervan meer gaan 
lijken op dat van de bioscoop- of 
12 
de videomarkt. Om de kijker voor zich te winnen zal het met name absoluut noodzakelijk zijn 
de schakel van de promotie/distributie van programma's te versterken. 
2.2.2 Internationalisering en mondialisering 
De opkomst van nieuwe technische mogelijkheden voor de ontwikkeling van transnationale en 
zelfs transcontinentale audiovisuele diensten (satelliet, kabel, telefoon) en voor de diversificatie 
van informatiedragers (videocassette, videoplaat, CD-ROM11, CD-I12) is slechts één aspect 
waarin de trend van de door economische factoren gestimuleerde internationalisering en 
mondialisering van de sector tot uiting komt. 
Door de voortdurende stijging van de produktiekosten van audiovisuele programma's is het 
absoluut noodzakelijk geworden dat de exploitatiemarkt van die programma's wordt uitgebreid, 
hetzij door de doelgroep uit te breiden tot nieuwe geografische gebieden, hetzij door de 
vormen van exploitatie te diversifiëren. Deze uitbreiding vergt op haar beurt nieuwe 
investeringen, met name op het terrein van promotie en distributie. Dit vereist op termijn de 
ontwikkeling van een mondiale en globale strategie. 
De Europese programma-industrie heeft deze tendens vaker ondergaan dan gevolgd. Ze heeft 
de mogelijkheden van haar interne markt nog niet ten volle benut en beschikt daardoor niet 
over adequate structuren om voordeel te halen uit deze fundamentele dimensie van de groei 
van de sector. 
2.2.3 Explosieve groei van de vraag naar programma's en behoefte aan 
programmacatalogi 
Vanuit het perspectief van de digitale revolutie kunnen binnen de audiovisuele sector drie 
verschillende functies worden onderscheiden: 
de houder van de rechten levert de programma's; 
de audiovisuele dienstverlener zorgt voor een specifiek aanbod op grond 
van zijn kennis van de verschillende markten; 
het communicatiemedium zorgt voor de overdracht van de dienst. 
Het verdwijnen - als gevolg van digitale compressie, waarvan de mogelijkheden gemakkelijk en 
op korte termijn kunnen worden verwezenlijkt voor uitzending via kabel en satelliet - van de 
beperkingen die voortvloeien uit de schaarste aan golflengten zal de machtsverhoudingen 
binnen de sector drastisch wijzigen. Het is duidelijk dat in het centrum van het proces van 
ontwikkeling van de markt bedrijven die nieuwe applicaties ontwikkelen en die gevarieerde 
diensten leveren machtiger zullen worden. Maar hiertoe is het noodzakelijk dat de betrokkenen 
11 De CD-ROM (Compact Disc Read Only Memory), die in 1985 door Philips werd 
uitgevonden, is een compact disc waarop een enorme hoeveelheid multimedia-
informatie (beeld, geluid, tekst...) kan worden opgeslagen en die kan worden 
afgelezen op een pc. 
12 De CD-I (Compact Disc Interactive), een uitvinding van Philips en Sony, is net als 
de CD-ROM een drager voor multimedia-toepassingen. Het afspeelapparaat wordt 
rechtstreeks op de televisie aangesloten en kan dan met de afstandsbediening 
eenvoudig worden bediend. Er is reeds een groot aantal populaire programma's 
(spelletjes, educatieve toepassingen, cultuur, film) op de markt verkrijgbaar. 
13 
strategieën ontwikkelen die gebaseerd zijn op de inhoud: het potentieel van een dienstverlener 
zal rechtstreeks worden bepaald door de exclusieve audiovisuele rechten die hij heeft weten te 
verwerven. 
Duidelijke voorbeelden van deze op inhoud gerichte strategie, die evenzeer noodzakelijk is 
voor de communicatiegroepen als voor de fabrikanten van apparatuur of van de 
telecommunicatie-exploitanten, zijn de allianties die de laatste tijd, vooral in de Verenigde 
Staten, worden gesloten: de verticale samenwerking van MCA en Matsushita, van Columbia en 
Sony, van PolyGram en Philips en van Paramount en Viacom tonen aan dat de machtigste 
ondernemingen op de wereldmarkt ernaar streven controle te krijgen over de belangrijkste 
programmacatalogi. 
De nieuwe kansen die dit biedt voor de houders van rechten zullen enerzijds worden 
afgemeten naar kwaliteit: de kwaliteit van een programma wordt bepaald door het aantal 
kijkers dat het zal weten aan te trekken en de prijs die de kijkers ervoor willen betalen. 
Anderzijds zullen ze worden afgemeten naar kwantiteit: de invoering van nieuwe diensten zal 
plaatsvinden op basis van een bepaalde "kritische massa" (vereist minimum) van programma's 
die een samenhangende catalogus vormt in relatie tot een segment van een bepaalde markt; 
daarnaast zal de (kwantitatieve en kwalitatieve) regelmaat van de produktie een beslissende 
factor zijn bij de structurering van de relaties tussen de programma-industrie en de 
audiovisuele dienstverleners. 
De uitdaging van structurering van de programmacatalogi en vergroting van de 
produktiecapaciteit van de Europese programma-industrieën blijkt dus van fundamenteel 
belang te zijn. 
De capaciteit om een grote verscheidenheid aan programma's aan te bieden, een van de 
belangrijkste gevolgen van de digitale revolutie, zal het mogelijk maken te voorzien in een 
sterk uiteenlopend gamma van behoeften en van typen gebruikers. De schaalvoordelen in de 
programmaproduktie zullen nog altijd aanzienlijk zijn, maar er zullen ook vele mogelijkheden 
komen voor programma's die bestemd zijn voor een beperkt en gespecialiseerd publiek. Dat 
element is van belang aangezien de culturele fragmentatie van Europa een negatieve factor is 
geweest voor het concurrentievermogen van de Europese audiovisuele industrie: benutting van 
de culturele diversiteit kan een kans worden. 
2.2.4 Nieuwe produkten 
De digitalisering zal niet alleen leiden tot een diversificatie van de distributiemethoden in de 
ruime zin van het woord van audiovisuele programma's. Nieuwe informatiedragers (CD-I, CD-
ROM) en nieuwe diensten (diensten op verzoek, databases, ...) brengen een ingrijpende 
verandering teweeg in het begrip audiovisueel programma, waardoor er een breed scala aan 
nieuwe audiovisuele produkten zal ontstaan. 
De educatieve, amusements- en informatiefunctie, die traditioneel - op voorwaarden die per 
Lid-Staat variëren - is toegekend aan de televisie, zal worden ontwikkeld op basis van nieuwe 
toepassingen, waarbij gebruik zal worden gemaakt van multimedia-toepassingen en 
mogelijkheden tot interactiviteit. 
Zo vormt het terrein van afstandsonderwijs en -opleiding, dat als zeer belangrijk hulpmiddel is 
aangemerkt, met name voor de perifere regio's, en de bij- en 
14 
nascholing van het personeel van het midden- en kleinbedrijf, een belangrijk terrein voor de 
ontwikkeling van nieuwe soorten diensten en produkten13. 
Op al die gebieden geeft de uitbreiding van het produktaanbod dat al op de markt is een beeld 
van bepaalde nieuwe ontwikkelingen die zich voltrekken binnen de programma-industrie. 
Enerzijds kan de relatie tussen klassieke programma's (zowel film als televisie) en nieuwe 
produkten worden geformuleerd in termen van synergetische effecten in het kader van de 
mondialisering van de industrie. Zo zal men een film (of een tekenfilm) die een mondiaal 
succes heeft gekend graag gebruiken als basis voor een nieuw videospel (de personages en 
de achtergrondbeelden kunnen overigens rechtstreeks in digitale vorm worden opgenomen in 
het spel). Ook kan de techniek van beeldproduktie per computer voor het maken van spelletjes 
een belangrijke ervaring zijn voor de produktie van animaties of speciale effecten voor films. 
Kortom, ieder beeld dat gemaakt wordt en iedere ervaring die wordt opgedaan, in welke 
subsector van de audiovisuele industrie ook, kan in deze hele keten leiden tot nieuwe 
produkten. 
Anderzijds kan dit verband worden geformuleerd in termen van vervanging: aangezien het 
onmogelijk is de tijd die dagelijks als vrije tijd wordt besteed oneindig uit te breiden, kan het 
zijn dat de tijd die consumenten besteden aan videospelletjes, educatieve of andere diensten 
(op televisie of op een home-computer) er op den duur toe leidt dat er minder tijd wordt 
besteed aan het kijken naar klassieke programma's. Vanuit dat standpunt bezfen is het moeilijk 
te voorzien welke plaats (economisch maar ook cultureel bezien) de verschillende typen 
audiovisuele produkten in de toekomst ten opzichte van elkaar zullen innemen. 
In het licht van deze korte schets van de multimediaproblematiek wordt het onmogelijk de 
grenzen van de audiovisuele sector duidelijk af te bakenen. Wel wordt het onontbeerlijk te 
komen tot een definiëring van de programma-industrie waarop dit groenboek betrekking heeft. 
Onder programma-industrie verstaan wij de industrie die bioscoopfilms en 
televisieprogramma's produceert. 
Binnen de laatstgenoemde categorie geven wij voorrang aan de produktie van 
voorraadprogramma's (fictie, tekenfilms, scheppende documentaires) die geschikt zijn om in de 
loop van de tijd vele malen te worden gebruikt en die dus de basis vormen van programma­
catalogi. De andere soorten (lopende) televisieprogramma's zijn economisch van zeer groot 
belang voor de omroepen en de producenten, maar hebben na eerste uitzending geen (of 
bijna geen) waarde meer. 
13 Het belang van deze audiovisuele hulpmiddelen (in het bijzonder van de 
televisie) voor onderwijs en opleiding wordt met name onderstreept in het 
voorstel voor een wetenschappelijk programma voor gericht sociaal-
economisch onderzoek dat de Commissie onlangs heeft goedgekeurd in het 
kader van het vierde kaderprogramma voor Onderzoek en Ontwikkeling. 
Interactiviteit en individualisering zijn twee belangrijke elementen in de nieuwe 
informatie- en communicatietechnologieën en vereisen diepgaand didactisch 
onderzoek. 
15 
Die industrie van "klassieke" programma's zal tot diversificatie moeten overgaan en de nieuwe 
technische mogelijkheden moeten benutten. Maar de rijkdom van de "klassieke" programma's 
zal een doorslaggevend element zijn voor het succes en de winstgevendheid van die 
diversificatie. 
Nu de nieuwe technologieën nieuwe vormen van beeldproduktie en -communicatie mogelijk 
maken, is het van fundamenteel belang de aandacht te concentreren op deze films en 
televisieprogramma's: 
* ze zijn de basis van de zogeheten "bedrijfskolom van de beeldindustrie"; 
* ze zijn van essentieel belang in de mondiale strijd om de lancering van nieuwe 
technologieën in deze sector, aangezien het publiek zijn keuze maakt op grond 
van de inhoud en niet op grond van de gebruikte technologieën; 
* ze vormen de kern van de culturele dimensie van deze tak van economische 
bedrijvigheid: de kracht van een programma-industrie is zeer sterk bepalend voor 
de culturele uitstraling van het land of de regio van herkomst, omdat zij niet 
alleen een cultureel erfgoed verspreidt, maar ook een levensstijl die van invloed 
is op het dagelijks leven van de burgers/consumenten van beelden; 
* ze zijn de belangrijkste schakel tussen een reeks van makers en bedrijven in de 
keten creatie, produktie, distributie, exploitatie. 
De Europese films en televisieprogramma's vormen dus een uiterst belangrijk cultureel en 
economisch kapitaal. Dit groenboek bevat overwegingen over de mogelijkheden om dit kapitaal 
in stand te houden, te ontwikkelen en te benutten. 
2.2.5 De eisen die aan de sector worden gesteld 
Alle hiervoor genoemde punten samen leiden tot eisen die aan de sector moeten worden 
gesteld, zowel wat betreft de grootte van de structuren als ten aanzien van het functioneren 
ervan. 
De mondialisering van de markt en de stijging van de produktie- en promotiekosten vergen niet 
alleen talent, maar ook industriële structuren die groot genoeg zijn om de noodzakelijke 
financiering aan te trekken en aantrekkelijke programmacatalogi voor verschillende markten op 
te bouwen. 
De toekomstige digitale hoge-snelheidsnetwerken zullen worden gedeeld door diverse totaal 
van elkaar verschillende diensten: spraaktelefonie, informatie, video-on-demand, educatieve 
programma's, enz. Het gebruik van gemeenschappelijke technologieën en de gelijkenis tussen 
activiteiten kunnen van invloed zijn op de structuur van industrieën die nu onafhankelijk zijn. Er 
zullen gemeenschappelijke belangen en technische allianties ontstaan tussen de filmindustrie, 
de exploitanten van kabel- of telecommunicatienetwerken, uitgeverijen en fabrikanten van informatie-
en communicatietechnologieën. De gevolgen van dit verschijnsel kunnen zeer belangrijk 
blijken voor de financiële structuur van de audiovisuele industrie en voor de omvang van de 
kansen op diversificatie voor de industrie. 
16 
Naast een minimumomvang van de ondernemingen zijn er ook vereisten ten aanzien van de 
wijze van functioneren van de sector. Aangezien de economie van de sector in toenemende 
mate gebaseerd is op de individuele keuze van de consument, is het, wil elk programma zijn 
eigen publiek vinden, belangrijk dat bij elke produktie vooraf wordt bepaald binnen welke 
marktsegmenten zij rendabel kan worden gemaakt. Wat dat betreft is structurering van de 
informatiestromen vanuit de verschillende exploitatiemarkten naar de programma-industrieën14 
van even fundamenteel belang als het informeren van het publiek. Een audiovisuele produktie 
kent verschillende beperkingen, afhankelijk van de vraag of deze zich richt op de mondiale 
markt, op een lokale markt, of op een gespecialiseerd segment van een transnationale markt. 
14 De ervaring met in het bijzonder de gecodeerde diensten en met alle diensten die 
gebaseerd zijn op de ontwikkeling en het behoud van een abonneebestand zal 
cruciaal blijken voor de kennis van de verschillende soorten publiek. De Europese 
makers en producenten dienen nauw te kunnen samenwerken met de specialisten op 
dat gebied ten einde tot een meer gerichte ontwikkeling en marketing van hun 
projecten te komen. 
Ook informatie over de technologische ontwikkelingen die gevolgen hebben voor de 
produktie en exploitatie van audiovisuele programma's dient op een doelmatige wijze 
aan de makers, producenten en andere vakmensen in de audiovisuele sector te 
worden verstrekt. 
17 
(4) 
3. WAT STAAT ER VOOR DE EUROPESE PROGRAMMA-INDUSTRIE OP HET 
SPEL? 
De Europese programma-industrie moet, afgezien van de al genoemde problemen, het hoofd 
bieden aan de uitdagingen waarvoor zij gesteld wordt in verband met de opkomst van een 
nieuwe informatiemaatschappij: enerzijds het risico dat de industrie zich terugtrekt op de lokale 
markten en niet profiteert van de mondiale groei van de sector, anderzijds de ontwikkeling van 
een concurrerende industrie die de diversiteit van onze culturen optimaal benut en nieuwe 
arbeidsplaatsen kan creëren in Europa. 
3.1 De audiovisuele sector in de nieuwe "informatiemaatschappij" 
In het Witboek over groei, concurrentievermogen en werkgelegenheid worden vanuit een 
middellange-/lange-termijnperspectief, in het hoofdstuk "De maatschappij in verandering en de 
nieuwe technologie" twee belangrijke uiteenzettingen gewijd aan respectievelijk de 
informatiemaatschappij en de audiovisuele sector.15 
Het Witboek benadrukt het belang van het beheer, de kwaliteit en de snelheid van de 
informatie voor de economische groei en formuleert de basisbeginselen voor de ontwikkeling 
en tenuitvoerlegging van een gemeenschappelijke informatieruimte die uit verschillende 
onlosmakelijk met elkaar verbonden niveaus omvat: 
de apparatuur, de componenten en de programmatuur waarover de gebruiker 
beschikt om de informatie te verwerken; 
de fysieke infrastructuur (communicatienetwerken, satellieten, ...); 
de basisdiensten voor telecommunicatie; 
de applicaties die de gebruikers een groot aantal verschillende diensten bieden; 
de gebruikers. 
Het Witboek onderstreept het belang van de totstandbrenging van een gemeenschappelijke 
informatieruimte voor de groei, het concurrentievermogen en de werkgelegenheid in Europa. 
Die analyse geldt in nog sterkere mate voor de versterking van de Europese audiovisuele 
sector, aangezien deze de consument ruimere keuzemogelijkheden zal geven en nieuwe 
kansen zal bieden voor de programma-industrie. 
De gevolgen van de "digitale revolutie" zoals die geschetst zijn voor de audiovisuele sector 
vormen slechts een specifiek aspect van het ontstaan van een nieuwe 
"informatiemaatschappij", die vele aspecten van het economische en sociale leven ingrijpend 
zal veranderen. De explosieve ontwikkeling van de informatie- en communicatietechnologieën 
die mogelijk wordt door digitalisering blijkt een belangrijke factor voor economische en sociale 
vooruitgang: zij draagt bij tot de groei, de economische en sociale samenhang, de 
doelmatigheid van de andere grote infrastructuren, de ontwikkeling van nieuwe diensten en 
daardoor ook tot nieuwe werkgelegenheid. 
3.1.1 De doelstellingen van de Europese strategie 
Gezien de strategieën die ontwikkeld worden in de Verenigde Staten en Japan en die vooral 
berusten op de ontwikkeling van informatie-infrastructuren 
15 Hoofdstuk 5, punten A en C. 
18 
(de"digitale snelwegen") en op de nieuwe informatie- en communicatietechnologieën, moet de 
Europese Unie krachtiger maatregelen nemen om snel een werkelijk gemeenschappelijke 
informatieruimte tot stand te brengen. 
In het Witboek worden drie hoofddoelstellingen voor die Europese strategie genoemd: 
het optreden moet vanaf het begin een mondiaal perspectief hebben, met 
name via internationale allianties; 
er dient rekening te worden gehouden met de specifieke Europese situatie 
(meertaligheid, culturele verscheidenheid, economische heterogeniteit); 
de voorwaarden moeten worden geschapen die het mogelijk maken dat 
Europa in een open en door concurrentie gekenmerkt internationaal 
systeem de basistechnologie voldoende blijft beheersen en een krachtige 
en concurrerende industrie houdt. 
Om deze doelstellingen zodanig uit te werken dat een maximaal effect op de werkgelegenheid 
wordtbereikt en de ontwikkeling van nieuwe markten en een door concurrentie^gekenmerkt 
klimaat worden bevorderd, moet een Europees beleid ten uitvoer worden gelegd dat 
gebaseerd is op vijf prioritaire beleidslijnen die onderling met elkaar samenhangen: 
de verspreiding onder bedrijven van optimale gebruiksmethoden van de 
informatie- en communicatietechnologieën en de ontwikkeling van 
Europese applicaties op dit gebied; 
de opbouw en invoering van een regelgevend en politiek klimaat dat het 
particulier initiatief stimuleert door concurrentie, universele diensten, 
normalisatie en transparantie te bevorderen, waarbij tegelijkertijd de 
bescherming van gegevens en van het privé-leven, alsmede de beveiliging 
van de informatie- en communicatiesystemen worden gewaarborgd; 
de ontwikkeling in de Gemeenschap van basisdiensten voor transeuropese 
telecommunicatie door de interoperabiliteit van de netwerken te 
bevorderen; 
de ontwikkeling van specifieke opleidingen; 
de beheersing van de technologie en versterking van de prestaties van de 
Europese informatie- en communicatie-industrie, met name door het volgen 
van technologische ontwikkelingen gemakkelijker te maken en door 
ondersteuning van de inspanningen op het gebied van onderzoek en 
ontwikkeling. 
3.1.2 De implicaties voor de audiovisuele sector 
De audiovisuele diensten, die slechts één specifiek onderdeel zijn van een steeds uitgebreider 
aanbod van informatiediensten voor bedrijven en consumenten, kunnen uiteraard zeer veel 
voordeel hebben van een dergelijke strategie. En de "toeleverancier" van die diensten, de 
programma-industrie, heeft er dus ook belang bij dat er snel een gemeenschappelijke 
informatieruimte tot stand wordt gebracht. Als er niet wordt gestreefd naar de ontwikkeling van 
een zo groot mogelijk aantal diensten (ontwikkeling van de vraag), is iedere poging tot 
stimulering van de Europese programma-industrie (stimulering van het aanbod) gedoemd te 
mislukken. 
19 
Afgezien van de trends die verband houden met de nieuwe technologische situatie, maar die al 
zichtbaar zijn op de markt van audiovisuele programma's (met name de mondialisering en 
internationalisering van de industrie), is het grootste deel van de prioritaire beleidslijnen ten 
behoeve van de verwezenlijking van een gemeenschappelijke informatieruimte gemakkelijk te 
vertalen naar de audiovisuele sector: 
De verspreiding van de nieuwe technologieën, met name onder bedrijven in de programma-
industrie, is van zeer groot belang nu de ontwikkelingen op multimedia-gebied ertoe leiden dat 
het hele begrip "programma" moet worden herzien. Vanuit die optiek leiden de nieuwe 
informatie- en communicatie-technologieën er niet alleen toe dat de manier waarop nieuwe 
"audiovisuele produkten" worden ontwikkeld en geproduceerd, moet worden herzien, maar ook 
dat de betrokken bedrijven een groot aantal nieuwe manieren van gebruik en hergebruik van 
bestaande catalogi moeten leren, om zo de Europese culturen een hernieuwde uitstraling te 
geven. 
De totstandbrenging van een door concurrentie gekenmerkt klimaat moet het dus mogelijk 
maken dat er nieuwe soorten diensten ontstaan waardoor de verscheidenheid_van de 
Europese audiovisuele produktie economisch beter kan worden benut. 
De ontwikkeling van de infrastructuren in de vorm van transeuropese communicatienetwerken 
moet het mogelijk maken de omvang van de nieuwe markten te vergroten en zo de rentabiliteit 
van de investeringen van zowel de audiovisuele diensten als de programma-industrieën te 
vergroten. 
De ontwikkeling van specifieke opleidingen voor de programma-industrie is niet alleen van 
wezenlijk belang om vakmensen marktgerichter te maken, maar ook om hen in staat te stellen 
de mogelijkheden van de nieuwe technologieën te benutten. 
Al deze beleidslijnen samen dragen bij tot het klimaat dat noodzakelijk is om te bereiken dat 
de Europese programma-industrie profiteert van de convergentie met de sectoren 
telecommunicatie, uitgeverij, consumentenelektronica en informatica. De komst van nieuwe 
partijen met krachtiger financiële mogelijkheden in de audiovisuele sector opent nieuwe 
mogelijkheden, zowel waar het gaat om het aantrekken van investeringen als wat betreft 
nieuwe afzetmarkten voor de Europese programma-industrie. 
Het Witboek (waarin dit groenboek wordt aangekondigd16) bevat ook 
een vertaling van dit groeipotentieel van de audiovisuele sector in termen van 
werkgelegenheid, waar het met name stelt: 
"De audiovisuele sector heeft een zeer arbeidsintensieve structuur. [...] De sector maakt per 
definitie gebruik van een groot aantal hooggekwalificeerde / 
16 In het Witboek (Hoofdstuk 5, punt C) wordt gesteld: 
"Voorts zal de Commissie in de eerste helft van 1994 een Groenboek over het 
audiovisuele beleid presenteren dat suggesties zal bevatten over de wijze 
waarop de bestaande beleidsinstrumenten op dit gebied verder kunnen worden 
ontwikkeld en verfijnd, zodat zij een maximaal effect sorteren en ertoe kunnen 
bijdragen dat de sector audiovisuele software in Europa in het jaar 2000 
economisch levensvatbaar is en zich niet alleen staande kan houden, maar ook 
nog groeit." 
20 
mensen, zoals technici, acteurs, scenarioschrijvers, regisseurs, enz., en is dus in principe 
minder kwetsbaar voor concurrentie vanuit lage-lonenlanden. Hoewel er gebrek is aan 
betrouwbare statistieken over de werkgelegenheid in de sector, gaat men ervan uit dat ten 
minste 1,8 miljoen mensen hun brood verdienen in de audiovisuele sector [...] in de 
Gemeenschap. Uit de krachtige groeitendens aan de vraagzijde, die nog wordt versterkt door 
technologische ontwikkelingen, in de Europese sector audiovisuele software en uit de aard en 
de opbouw van de werkgelegenheid die daardoor kan worden gegenereerd, blijkt duidelijk dat 
in deze sector een opmerkelijk potentieel voor het creëren van nieuwe banen voorhanden is. 
[...] Parallel met de voor de sector voorspelde toeneming van de groei kunnen, op voorwaarde 
dat de groei wordt vertaald in werkgelegenheid in Europa en niet in financiële overdrachten 
van Europa naar andere delen van de wereld, en bij gelijkblijvende omstandigheden, tegen het 
jaar 2000 circa 2 miljoen nieuwe banen worden gecreëerd. Voorts is, gezien het feit dat bij 
gebruik van de juiste middelen er een gerede kans bestaat op uitbreiding van ons 
marktaandeel, een totaal van 4 miljoen nieuwe banen hetzij direct hetzij indirect in de sector 
audiovisuele diensten geen onrealistische prognose." 
Deze bedrijfstak kan dus alleen maar baat hebben bij een Europese informatieruimte. Sterker 
nog, zij dient bij te dragen aan een snellere totstandbrenging daarvan, want iedere vertraging 
op dit punt zal uiteindelijk een handicap blijken voor onze programma-industrie, die de 
concurrentie zal moeten aangaan met bedrijven van buiten Europa die de 
multimediatechnieken van de toekomst al beheersen en de ervaring en het innovatieve 
vermogen hebben verzameld die hun in staat stellen te groeien en te concurreren op de 
wereldmarkt. 
3.2 De risico's 
Welke risico's en welke kansen zijn er voor de Europese industrieën als gevolg van de 
hiervoor beschreven tendensen? 
De belangrijkste risico's waarmee de Europese programma-industrieën worden geconfronteerd, 
kunnen in enkele woorden worden samengevat: verdringing naar lokale marktsegmenten, 
zonder dat voordeel wordt gehaald uit de mondiale groei van de audiovisuele sector. 
3.2.1 Opsluiting in gesloten markten 
Als de markten niet worden opengebroken en er geen heroriëntering op Europese schaal 
plaatsvindt, is de Europese programma-industrie veroordeeld tot een geleidelijke verstikking 
binnen te nauwe nationale grenzen. 
De sector heeft in sommige Lid-Staten weliswaar gedeeltelijk kunnen profiteren van de eerste 
hausse die het gevolg was van de toename van het aantal audiovisuele diensten of de 
ontwikkeling van de videomarkt, maar dit was vaak slechts een korte-termijneffect, waardoor 
het chronische tekort van de produktie niet kon worden verholpen en er ook geen 
programmacatalogi konden worden opgebouwd die voor andere markten aantrekkelijk zijn. De 
Noordamerikaanse industrie heeft daarentegen ten volle geprofiteerd van de hausse op de 
Europese markt en heeft ook niet geaarzeld in de ontwikkeling daarvan te investeren 
(videomarkt, abonneetelevisie, opnieuw tot stand brengen van netwerken van bioscopen...). 
Haar marktaandelen zijn geconsolideerd en door haar programmacatalogi is de 
Noordamerikaanse industrie een onmisbare partner geworden voor het opstarten van nieuwe 
soorten diensten. 
Door de "digitale revolutie" is de Europese markt voorbestemd om de belangrijkste inzet te 
worden van elke strijd op de wereldmarkt. Alleen een werkelijk Europese programma-industrie, 
die nauw samenwerkt met haar 
21 
machtigste ondernemingen, zal in staat zijn het hoofd te bieden aan de concurrentie die 
onvermijdelijk zal ontstaan tussen de mondiale communicatiereuzen. 
3.2.2 Afwijzing van modernisering 
Als een dergelijke industrie er niet komt, met alle rampzalige gevolgen van dien op 
economisch en cultureel gebied, zouden sommigen geneigd kunnen zijn te trachten de 
totstandkoming te belemmeren van die nieuwe distributienetwerken, die efficiënter zijn 
geworden doordat er nu één digitale taal wordt gesproken. 
Er moet echter worden geconstateerd dat een afwijzing van modernisering niet alleen 
desastreuze gevolgen heeft voor de aanverwante Europese industrieën (telecommunicatie, 
informatica, consumentenelektronica, uitgeverij...), maar dat een dergelijke strategie definitief 
de kansen van ontwikkeling van onze programma-industrieën in gevaar zou brengen. Het 
coördineren van tijdschema's en van industriële herstructureringsmaatregelen voor de totale 
communicatiesector blijkt essentieel voor de versterking van de Europese programma­
industrie, maar ook de ontwikkeling van alle distributienetwerken (onder andere van de 
technisch meest geavanceerde netwerken) is onmisbaar om de groei van de sector te 
verzekeren. 
3.3 De kansen 
Europa lijkt te beschikken over alle noodzakelijke elementen voor het ontwikkelen van een 
sterke en concurrerende programma-industrie: er zijn talentvolle mensen (die overigens 
gemakkelijker te exporteren zijn dan hun produkten...), er is een binnenmarkt met meer dan 
300 miljoen consumenten, er zijn voldoende financiële middelen en men beheerst de nieuwe 
produktie-17 en uitzendtechnologieën (met name die van de digitale compressie, die in de 
Verenigde Staten wordt ontwikkeld met aanzienlijke bijdragen van Europese ondernemingen). 
3.3.1 Overwinnen van de taalbarrières 
Afgezien van de duidelijke structurele tekortkomingen van de Europese audiovisuele sector 
beroept men zich al zo'n dertig jaar algemeen op de Europese taalkundige en culturele 
diversiteit als uitleg of ter rechtvaardiging van de voortdurende toestand van crisis en 
onderontwikkeling waarin deze sector verkeert. 
Zonder hier in te gaan op de geldigheid van dit argument moet worden opgemerkt dat de 
mogelijkheden van de "digitale revolutie" het mogelijk maken om wat tot nu toe werd gezien 
als een structurele belemmering te neutraliseren of er zelfs gebruik van te maken. 
Wat de talen betreft maakt digitale compressie het mogelijk meertalige produkten te maken en 
te verspreiden onder optimale economische voorwaarden. Of het nu de toevoeging betreft van 
verschillende geluidsbanden of van verschillende ondertitelversies (als die bestaan), de 
compressie reduceert 
17 Voor de produktie van hoge-definitievideo, is het - reeds digitale - Europese 
systeem een uitstekend instrument geworden, ook wat de post-produktiefase betreft 
(montage, speciale effecten, enz.) en het wordt gewaardeerd door televisiemakers en 
-producenten en ook steeds meer door filmmakers en producenten. 
22 
de kosten aanzienlijk en maakt het mogelijk alle mogelijkheden te combineren op één 
informatiedrager of één uitzendmedïum en zo het publiek meer mogelijkheden te bieden om 
toegang te verkrijgen tot de Europese programma's. 
De maximale benutting van die nieuwe technische mogelijkheden is onmisbaar voor het 
ontsluiten van de nationale markten en de grensoverschrijdende verspreiding van 
programma's. Hiervoor is een bijzondere inspanning nodig op het gebied van de verspreiding 
van die technologieën onder de bedrijven van die sector. Ook is de ontwikkeling van 
nasybchronisatie en ondertiteling van goede kwaliteit noodzakelijk. De problemen in verband 
met circulatie van de programma's en verwerping door het publiek houden vaker verband met 
de slechte kwaliteit van de nagesynchroniseerde of ondertitelde versies dan met het ontbreken 
van dergelijke versies. 
Vanuit het standpunt van de exploitatie van de Europese markt vormen investeringen in 
nasynchronisatie en ondertiteling een prioriteit. 
3.3.2 Benutting van de verscheidenheid 
Wat de "culturele barrières" betreft kan tot op zekere hoogte worden aangetoond hoezeer de 
toenemende individualisering van het aanbod Europa in staat stelt een kwaliteitsmarkt op te 
bouwen waarbinnen de verscheidenheid van programma's een waardevol economisch 
pluspunt wordt. 
In een markt waar het publiek wordt geconfronteerd met een exponentiële toename van het 
aanbod, op steeds meer verschillende informatiedragers en in steeds meer uiteenlopende 
vormen, is de diversificatie van produkten essentieel. Na een tendens van uniformisering van 
het dienstenaanbod om een zo groot mogelijk publiek te bereiken zal de fragmentatie van de 
markt ertoe leiden dat de dienstverleners een strategie van diversificatie ontwikkelen, ten einde 
te voldoen aan de behoeften van steeds kleinere doelgroepen die echter een specifiek aanbod 
kunnen financieren. 
In deze context moet de verscheidenheid en de kwaliteit van de Europese audiovisuele 
produktie zich kunnen ontplooien en economisch levensvatbaar kunnen worden. 
De recente ontwikkeling van de verkoopmarkt van videocassettes18 biedt een treffende 
illustratie van dit verschijnsel. Terwijl de verhuurmarkt van videocassettes vrijwel uitsluitend 
betrekking heeft op videocassettes met bioscoopfilms, heeft de verkoopmarkt zich al snel 
opengesteld voor niet-filmprogramma's (kinderprogramma's, documentaires, sport, natuur- en 
muziekprogramma's, toerisme...)19. 
18 Ondanks haar recente ontwikkeling is de verkoopmarkt van videocassettes (sell-
through) thans in omvang die van de verhuur voorbijgestreefd: in Duitsland vormt de 
verkoopmarkt 55% van de totale videomarkt. 
19 Op de Britse verkoopmarkt van videocassettes is bijv. van 1991 tot 1993 het 
aandeel van bioscoopfilms van 44% naar 30% gedaald, terwijl het aandeel van 
algemene programma's en van sport- en gezondheidsprogramma's respectievelijk van 
6% naar 22% en van 6% naar 19% is gestegen. Op dit moment profiteren bijna alleen 
lokale programma's van deze toename, maar dit marktsegment biedt zeker ook 
mogelijkheden om programma's afkomstig uit verschillende Europese landen te 
exploiteren. 
23 
Op het gebied van film wordt de markt overheerst door de Noordamerikaanse industrie 
(hoewel de ervaring aantoont dat de verkoopmarkt de exploitatie van Europese films mogelijk 
maakt die op de verhuurmarkt geen succes zouden hebben gehad). Buiten het filmsegment 
stijgt het Europese marktaandeel echter voortdurend. Dit marktsegment, dat laat zien dat het 
Europese publiek behoefte heeft aan verscheidenheid, is overigens het enige waarop het 
Europese marktaandeel stijgt! 
Een zelfde redenering geldt voor de mogelijkheden die ontstaan door de ontwikkeling van 
nieuwe informatiedragers, met name door multimedia. Bij wijze van illustratie noemen wij hier 
de kansen die de programma-industrie worden geboden om op multimedia-gegevensdragers 
de enorme rijkdom van het Europese culturele erfgoed (musea, bibliotheken, architectuur, ...) 
te exploiteren. 
Het is verleidelijk deze analyse te extrapoleren naar de wereldmarkt van de 21ste eeuw, maar 
daarbij moet rekening worden gehouden met twee overwegingen: 
exploitatie van "niches" in de markt kan de mogelijkheid bieden de diversiteit te 
behouden en te ontwikkelen, maar kan niet in de plaats worden gesteld van een 
strategie die gericht is op het opbouwen van programmacatalogi die aantrekkelijk 
zijn voor zo groot mogelijke Europese en mondiale marktsegmenten; 
de exploitatie van die "niches" vereist een paneuropese benadering: hoe kleiner 
de doelgroep van een dienst (d.w.z. hoe kleiner de omvang van het potentiële 
publiek), hoe meer behoefte die dienst heeft aan geografische uitbreiding. 
Overigens tekent zich, met de ontwikkeling (of de wederopbouw) van de audiovisuele sector in 
de landen van Midden- en Oost-Europa nog een culturele en economische kans af. Een sterke 
en concurrerende Europese programma-industrie kan deze ontwikkeling tegelijkertijd 
ondersteunen en ervan profiteren. 
Mits op alle soorten markten concurrerende programma's worden aangeboden en de Europese 
diversiteit op de gehele Europese markt wordt benut kan de Europese programma-industrie 
haar indrukwekkende mogelijkheden verwezenlijken zoals geschetst wordt in het Witboek over 
groei, concurrentievermogen en werkgelegenheid. 
3.4 Doelstellingen van een Europees beleid voor de programma-industrie 
Overeenkomstig haar doelstellingen en in het kader van haar bevoegdheden heeft de 
Europese Unie tot taak de verspreiding van audiovisuele programma's te vergemakkelijken en 
de ontwikkeling van de industrie te stimuleren. Maar het is duidelijk dat een Europees beleid 
voor de programma-industrie het resultaat zal zijn van een collectieve inspanning van alle 
betrokken partijen binnen de Unie. 
Uit de hiervoor gegeven analyse kunnen de hoofdlijnen van een dergelijk beleid worden 
afgeleid : 
Wat betreft de ontwikkeling van de markt moet de Europese programma-industrie profiteren 
van de groeimogelijkheden die ontstaan door de ontwikkeling 
24 
van een Europese informatieruimte, door het realiseren van nieuwe diensten en door 
investeringen uit financieel krachtiger aanverwante bedrijfstakken. 
Vanuit dat gezichtspunt moet de Europese Unie de invoering in Europa van technologisch 
geavanceerde informatie-infrastructuren versnellen ten einde de keuzemogelijkheden van de 
consument te vergroten en nieuwe kansen te creëren voor de programma-industrieën. 
Wat betreft het aanbod van programma's moet worden voorkomen dat alleen programma­
industrieën van buiten Europa profiteren van de ontwikkeling van omvangrijke 
distributienetwerken en dat dit tot gevolg heeft dat de Europese programma-industrie zich 
terugtrekt op lokale markten die geen economisch potentieel bieden en geen culturele 
uitstraling hebben. 
De Europese Unie moet zich dus inzetten voor de ontwikkeling van een programma-industrie 
die in staat is te concurreren op haar eigen markt en op de wereldmarkt, uitdrukking kan 
geven aan haar culturen, werkgelegenheid kan scheppen en winst kan maken. 
Dit vereist een beleid op middellange/lange termijn, waarbij het uiteindelijk doel is dat de 
Europese programma-industrie weer rendabel wordt op een open en dynamische wereldmarkt. 
De doelstellingen van die collectieve inspanning spreken voor zich: 
3.4.1 Ontsluiting van de nationale markten 
Het beleid van de Unie moet in hoofdzaak gericht zijn op het ontsluiten van de nationale 
markten, opdat de Europese programma-industrie kan profiteren van de schaalvoordelen van 
de Europese markt en zij haar produkten er optimaal kan exploiteren. Deze ontsluiting moet 
leiden tot een versterking van de bedrijven in de sector, met name tot het opbouwen van 
catalogi die aantrekkelijk zijn voor de wereldmarkt. 
3.4.2 Meer rekening houden met het Europese publiek 
De ontwikkeling van een concurrerende programma-industrie vormt op termijn de enige 
garantie voor het behoud van verscheidenheid in het audiovisuele programma-aanbod. Gezien 
het belang van de audiovisuele sector als cultuurdrager (met het oog op de verbreiding van 
het culturele erfgoed en van de scheppende kunsten, maar ook gezien de invloed ervan op het 
dagelijks leven en het gedrag), gaat het hier om een zaak van het allergrootste belang voor de 
toekomst van onze Europese samenleving. 
3.4.3 Een sector met toekomst bevorderen 
De audiovisuele sector is niet alleen een van de bedrijfstakken met een zeer groot 
groeipotentieel, in het bijzonder wat betreft de werkgelegenheid, maar is ook nauw verbonden 
met andere industrieën (consumenten-elektronica, telecommunicatie, informatica...) die een 
zelfde trend van internationalisering en mondialisering laten zien. Zonder Europese partners in 
de programma-industrie zullen de andere Europese bedrijfstakken geen andere keus hebben 
dan transatlantische samenwerking, wat weer leidt tot de overdracht van financiële middelen. 
25 
(5) 
3.4.4 Zorgen dat een déficitaire sector op termijn rendabel wordt 
Als de particuliere investeringen niet op doeltreffende wijze worden gestimuleerd door het 
herstel van het vertrouwen in de Europese programma-industrie, bestaat het gevaar dat 
kostbare en structureel ondoelmatige ondersteuningsmechanismen nog zeer lange tijd blijven 
bestaan. In een context van geleidelijke liberalisering van de diensten op mondiaal niveau is er 
dringend behoefte aan herstructurering van een bedrijfstak die zich op termijn dient te 
ontwikkelen zonder protectionisme en zonder subsidies. 
26 
4 DE BESTAANDE INSTRUMENTEN 
In dit hoofdstuk wordt een kort overzicht gegeven van de instrumenten die al door de 
Gemeenschap en de Lid-Staten ten uitvoer zijn gelegd in de audiovisuele sector en in het 
bijzonder van de instrumenten die gericht zijn op versterking van de Europese programma-
industrie. 
4.1 De bestaande regelgeving in de Europese Unie 
Wie het belang van regelgeving als kader voor de structurering van de audiovisuele sector wil 
illustreren denkt onvermijdelijk aan de ervaring in de Verenigde Staten: de strenge scheiding 
tussen studio's (produktie) en netwerken (verspreiding) heeft zonder enige twijfel sterk 
bijgedragen aan de macht van de 'Majors' op de wereldmarkt; en de bevoegdheden van de 
Federal Communications Commission maken de harmonische invoering van een nieuwe 
technologie in de audiovisuele sector mogelijk. 
De Europese werkelijkheid is anders, maar net als elders vindt men er frappante voorbeelden 
van de effecten van regelgeving op de structuren van een bedrijfstak. 
4.1.1 De rol van de Lid-Staten 
In de Lid-Staten hebben verschillende niveaus van bevoegdheid (die op nationaal, regionaal of 
een ander niveau gelegen kan zijn20) een rechtstreekse en beslissende invloed op de 
structuren van de audiovisuele sector. 
Een van de belangrijke elementen van de invloed van regelgeving op het audiovisuele 
landschap houdt verband met de voorwaarden waaraan het verlenen van vergunningen voor 
audiovisuele diensten onderworpen is. 
Als voorbeeld noemen we de oprichting in het Verenigd Koninkrijk van Channel Four, die heeft 
gezorgd voor de snelle ontwikkeling van een sterke, onafhankelijke televisieproduktiesector, en 
de oprichting van Canal + in Frankrijk, die belangrijk heeft bijgedragen aan de nationale 
filmindustrie. 
Het is duidelijk dat het aantal en het soort (dit betreft vooral de wijze van financiering) van de 
toegestane diensten alsook de aard en de omvang van de verplichtingen die hun worden 
opgelegd van beslissende invloed zijn op de structuren van de televisieprogramma-industrieën 
en in toenemende mate ook van de filmindustrieën. 
Overigens beschikken de Lid-Staten over veel speelruimte wat betreft de ontwikkeling van 
infrastructuren zoals satelliet of kabel, en op het gebied van de telecommunicatie. Gezien de 
opkomst van een zeer breed aanbod van informatiediensten, die de afnemers zijn van beeld­
en geluidsprodukten, zullen het ontwikkelingspeil (en in het bijzonder de technologische 
ontwikkeling) van die infrastructuren en het stelsel voor het verkrijgen van toegang daartoe in 
de toekomst een steeds belangrijker rol gaan spelen. 
20 In sommige Lid-Staten zijn bijvoorbeeld bepaalde bevoegdheden overgedragen 
aan de omroepen zelf. 
27 
Ten slotte kunnen het nationale concurrentiebeleid en de regels gericht op het behoud van 
pluralisme in de media van grote invloed zijn op de grootte van ondernemingen in de 
communicatiesector en de mate van hun verticale en horizontale integratie. 
Naast fundamentele factoren als de bevolking, de talen en de algemene toestand van de 
economie van elke Lid-Staat, bepalen deze gebieden waarop de overheid maatregelen kan 
nemen samen voor een groot deel de structuren van de nationale programma-industrieën. 
4.1.2 De rol van de Europese Unie 
De Europese Unie beschikt niet over de middelen om op zo directe wijze te interveniëren in de 
structuren van de audiovisuele sector. Maar ze levert een belangrijke bijdrage aan de 
totstandbrenging van een kader dat de bloei van de sector bevordert. 
Met inachtneming van het subsidiariteitsbeginsel vergemakkelijkt zij de ontwikkeling van de 
industrie door de nationale markten te ontsluiten, gebruik te maken van de dimensie van de 
Europese markt en de produktie en distributie van Europese programma's te bevorderen. 
Die doelstellingen zijn met name vertaald in acties op het gebied van technische normalisatie, 
bevordering en verspreiding van nieuwe technologieën, aanpassing van nationale wetgevingen 
ten einde de toegang tot en de grensoverschrijdende uitoefening van de diverse activiteiten in 
de sector te vergemakkelijken, en toepassing van de communautaire concurrentieregels. 
4.2 Een omgeving die gunstig is voor de ontwikkeling van de diensten 
Het optreden van de Unie is erop gericht een omgeving tot stand te brengen die gunstig is 
voor de ontwikkeling van de diensten door middel van initiatieven met als doel de ontwikkeling 
van de infrastructuren, de liberalisering van de diensten of het wegnemen van hindernissen die 
de werking van de interne markt belemmeren, ten einde grensoverschrijdende activiteiten van 
de dienstverleners te vergemakkelijken. 
4.2.1 De ontwikkeling van de infrastructuren en de liberalisering van de diensten 
Ten aanzien van de ontwikkeling van de informatie-infrastructuren hebben de Commissie en 
de Lid-Staten talrijke initiatieven genomen. Naast de programma's ter ondersteuning van 
onderzoek en ontwikkeling op het gebied van de formatie- en communicatietechnologieën, en 
het beleid van ontwikkeling van normen voor apparatuur heeft de regelgeving inzake 
telecommunicatie een belangrijke verandering ondergaan als gevolg van de liberalisering van 
de diensten met toegevoegde waarde21 en de goedkeuring van een programma dat in 1998 
moet leiden tot liberalisering van de spraaktelefonie. 
Het is de bedoeling dat door dit liberaliseringsproces een omgeving tot stand wordt gebracht 
die gunstig is voor de ontwikkeling van het particuliere initiatief en leidt tot de ontwikkeling van 
nieuwe diensten in een klimaat van open concurrentie, waardoor de keuzemogelijkheden voor 
het publiek zullen worden vergroot en er nieuwe afzetmarkten zullen komen voor de Europese 
programma-industrie. 
21 Vgl. Open Network Provision 
28 
In die context volgt de Commissie ook met veel aandacht de werkzaamheden van de 
"European Digital Video Broadcasting Group". In deze groep zijn 120 Europese ondernemers 
verenigd met als doel de behoeften van professionele gebruikers aan te geven en technische 
specificaties vast te stellen die kunnen worden voorgelegd aan de bevoegde Europese 
normalisatie-instanties. Deze werkzaamheden hebben al resultaten opgeleverd ten aanzien 
van de technische specificaties van digitale uitzending per satelliet en via de kabel; 
vraagstukken in verband met radio-uitzending via de ether of systemen voor voorwaardelijke 
toegang22 vereisen echter werk op langere termijn. 
De kwestie van de voorwaardelijke toegang is een van de fundamentele aspecten van de 
ontwikkeling van nieuwe omroepdiensten. De doelstelling op dit gebied is te komen tot een 
omgeving die voldoende open is om alle potentiële dienstverleners op het gebied van de 
abonneetelevisie de mogelijkheid te bieden tegen billijke en niet-discriminerende voorwaarden 
de markt te betreden zonder dat de consument, om toegang te krijgen tot een ruim 
assortiment van diensten, hoeft te investeren in een groot aantal decoders. Tegelijk met de 
desbetreffende technische werkzaamheden van de European Digital Video Broadcasting 
Group zal de Commissie vóór eind 1994 in het kader van een groenboek over_de bescherming 
van gecodeerde televisiesignalen nagaan in hoeverre regelgevende maatregelen noodzakelijk 
zijn met het oog op de verwezenlijking van de interne markt. 
Wat betreft technische normen zou, om de doelstelling van een harmonische ontwikkeling van 
de markt voor digitale televisie-uitzending te verwezenlijken, bij voorkeur moeten worden 
getracht tot een consensus tussen alle betrokken partijen te komen. In dit opzicht zullen de 
akkoorden die deze marktdeelnemers op vrijwillige basis weten te bereiken, belangrijk zijn. 
Echter: 
in afwezigheid van een voldoende consensus tussen de marktdeelnemers om 
een gecoördineerde ontwikkeling van de markt te waarborgen, 
indien de eisen inzake eerlijke en open concurrentie, inzake de bescherming van 
de consumenten of andere belangrijke eisen van algemeen belang dat vereisen, 
kan het nodig blijken te voorzien in regelgeving om de verwezenlijking van deze doelstelling en 
de bescherming van deze belangen te vergemakkelijken. 
4.2.2 Het wegnemen van de belemmeringen voor de interne markt 
Daarnaast vormt het nader tot elkaar brengen van de nationale wetgevingen op communautair 
niveau een maatregel die de benutting van het potentieel van de Europese markt bevordert, 
doordat hiermee de belemmeringen die de eenwording van de markt in de weg staan worden 
weggenomen en de toegang tot en de uitoefening van de activiteiten in de Europese Unie 
derhalve wordt vergemakkelijkt. en/of 
22 Systemen voor voorwaardelijke toegang omvatten de systemen voor codering 
en decodering van programma's die gebruikt worden door bedrijven voor 
abonneetelevisie: het beeld wordt onherkenbaar gemaakt bij uitzending en kan 
alleen door kijkers die over een decoder en toegangscodes beschikken, weer 
herkenbaar worden gemaakt. 
29 
In de audiovisuele sector hebben verschillende richtlijnen ter coördinatie van de nationale 
wetgevingen bijgedragen aan de ontwikkeling van een Europese markt voor omroepdiensten 
en, meer in het algemeen, voor een grensoverschrijdende exploitatie van audiovisuele 
programma's. 
* In de Richtlijn "Televisie zonder grenzen"23 is een referentiekader vastgesteld 
voor het vrije verkeer van televisie-omroepdiensten. 
Daartoe worden in deze richtlijn met name gemeenschappelijke regels 
vastgesteld voor de reclame. Aangezien reclame een van de 
financieringsbronnen is van de omroepen, gaan de implicaties van deze regels 
veel verder dan de overwegingen van algemeen belang, zoals de bescherming 
van de consument. De beperking van de zendtijd die omroepen aan reclame 
mogen besteden en de regels voor het aantal en het tijdstip van toegestane 
reclameboodschappen bepalen voor een deel de inkomsten van de omroepen en 
daarmee hun mogelijkheden om te investeren in de produktie of de aankoop van 
audiovisuele programma's. Er moet dan ook rekening worden gehouden met het 
totale regelgevende kader om het evenwicht te bepalen dat noodzakelijk is voor 
de ontwikkeling van de programma-industrie. 
* In de Richtlijn "Kabel satelliet"24 zijn de regels vastgesteld voor de uitoefening van 
het auteursrecht en aanverwante rechten in de context van omroep per satelliet 
en via de kabel. 
* Twee richtlijnen25 die, in het algemeen, de uitoefening van het auteursrecht en 
van bepaalde aanverwante rechten betreffen (en dus een bredere toepassing 
vinden dan alleen de audiovisuele sector) vergemakkelijken bepaalde 
transnationale activiteiten (bijv. de verhuur van videocassettes). 
De ontwikkeling van de Europese markt voor diensten opent mogelijk Europese afzetgebieden 
voor de Europese film- en televisieprogramma's. De uitdaging is die mogelijkheid ook werkelijk 
te benutten. 
4.3 Maatregelen ter bevordering van de Europese programma's 
Naast deze eerste benadering vanuit het perspectief van de groei, die gericht was op de 
dienstensector (op basis van het Verdrag), is de speciale situatie van de programma-
industrieën een reden geweest voor het vaststellen van specifieke regels die in juridisch 
opzicht verder gingen dan wat strikt noodzakelijk was om het vrije verkeer van diensten te 
waarborgen. 
23 
24 
25 Richtlijn van de Raad van 3 oktober 1989 betreffende de coördinatie van 
bepaalde wettelijke en bestuursrechtelijke bepalingen in de Lid-Staten inzake 
de uitoefening van televisie-omroepactiviteiten (89/552/EEG), PB L 298, 
17.10.1989 
Richtlijn 93/83/EEG tot coördinatie van bepaalde voorschriften betreffende het 
auteursrecht en naburige rechten op het gebied van satellietomroep en de 
doorgifte via de kabel. 
Richtlijn 92/100/EEG inzake het verhuurrecht, leenrechten bepaalde naburige 
rechten. Richtlijn 93/98/EEG betreffende de harmonisatie van de 
beschermingstermijn van het auteursrecht en van bepaalde naburige rechten. 
30 
Zo is in de Richtlijn "Televisie zonder grenzen" een hoofdstuk gewijd aan de "bevordering van 
de verspreiding en produktie van televisieprogramma's26, waarin juridische mechanismen (die 
elke Lid-Staat ten uitvoer dient te leggen ten opzichte van de televisie-omroepen die onder 
zijn bevoegdheid vallen) met het oog op de volgende doelstellingen: 
besteding van het grootste gedeelte van de zendtijd aan Europese 
produkties27; 
bevordering van de onafhankelijke produktie (die 10% van de zendtijd of 
van het programmabudget dient te vormen)28 
-vaststelling van een chronologische volgorde van media bij de exploitatie 
van filmprodukties29. 
De tenuitvoerlegging van de eerste twee mechanismen was onlangs het onderwerp van een 
Mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement en de Raad30, die gebaseerd was 
op de verslagen die de Lid-Staten bij de Commissie hebben ingediend op grond van het 
waarnemingssysteem dat in de Richtlijn zelf is voorzien31. 
28 26 Hoofdstuk III van de eerder genoemde Richtlijn 89/552/EEG. 
27 Artikel 4 bepaalt met name: "Voor zover mogelijk zien de Lid-Staten er met 
passende middelen op toe dat de omroeporganisaties het grootste gedeelte 
van hun niet aan informatie, sport, spel, reclame of teletekst gewijde zendtijd 
reserveren voor Europese produkties (...). Dit gedeelte moet geleidelijk, aan de 
hand van passende criteria, worden bereikt, rekening houdend met de 
verantwoordelijkheid van de omroeporganisatie jegens haar publiek inzake 
voorlichting, vorming, cultuur en amusement." 
Artikel 5 bepaalt: "Telkens wanneer dat mogelijk is, zien de Lid-Staten er met 
passende middelen op toe dat de omroeporganisaties ten minste 10% van hun 
niet aan informatie, sport, spel, reclame en teletekst gewijde zendtijd of, bij 
wijze van alternatief, naar keuze van de Lid-Staat, ten minste 10% van hun 
programmabudget, reserveren voor Europese produkties die door van de 
televisie-omroeporganisaties onafhankelijke producenten zijn vervaardigd. Dit 
gedeelte moet geleidelijk, aan de hand van passende criteria, worden bereikt, 
rekening houdende met de verantwoordelijkheid van de televisie­
omroeporganisaties jegens hun publiek inzake voorlichting, vorming, cultuur en 
amusement; het dient te worden bereikt door een passend gedeelte te 
reserveren voor recente produkties, dat wil zeggen voor produkties die binnen 
een periode van vijfjaar nadat zij zijn gemaakt, worden uitgezonden." 
Artikel 7 bepaalt: "De Lid-Staten zien erop toe dat de onder hun bevoegdheid 
vallende televisie-omroeporganisaties, behoudens een andersluidende 
overeenkomst tussen de houders van de rechten en de omroeporganisatie, 
geen films uitzenden binnen een termijn van twee jaar na de aanvang van de 
exploitatie daarvan in de bioscopen in een van de Lid-Staten; in het geval van 
coprodukties van films waaraan de omroeporganisatie heeft meegewerkt, is 
deze termijn één jaar." 
Vgl. COM(94)57 van 3.03.1994 
Artikel 4 voorziet in een waarnemingssysteem door te bepalen dat de Lid-
Staten aan de Commissie (om de twee jaar te rekenen vanaf 3.10.1991) een 
verslag dienen voor te leggen over de toepassing van de artikelen 4 en 5. De 
Commissie dient deze verslagen ter kennis van de andere Lid-Staten en van 
het Europees Parlement te brengen, eventueel vergezeld van een advies. Dit 
systeem mag niet worden verward met het algehele evaluatieproces van de 
Richtlijn 'Televisie zonder grenzen' waarover krachtens artikel 26 van de 
31 29 
30 
31 
Op grond van de ervaringen die hiermee zijn opgedaan kan de Commissie, zonder echter 
vooruit te lopen op de algehele evaluatie van de richtlijn, het volgende opmerken: 
4.3.1 Grootste deel van de zendtijd voor Europese produkties 
De in het kader van het waarnemingssysteem van de richtlijn geregistreerde resultaten laten 
zien dat verreweg de meeste televisieomroepen die onder de bevoegdheid van de Lid-Staten 
vallen over de periode 1991/1992 het grootste gedeelte van hun zendtijd aan Europese 
produkties heeft besteed. 
Op grond van die resultaten kan dus een over het geheel genomen positieve balans worden 
opgemaakt van zowel de naleving van de door de richtlijn ingestelde mechanismen als over de 
doeltreffendheid daarvan. 
In het perspectief van een toegenomen grensoverschrijdende circulatie van de programma's 
en een versterking van de structurele effecten van die mechanismen kunnen verschillende 
vragen worden gesteld. Aangezien de reikwijdte van het waarnemingsgedeelte van de richtlijn 
beperkt is tot enkele basisgegevens en de door de Lid-Staten verstrekte gegevens nog altijd 
niet volledig zijn, ontbreekt er nog altijd een aantal essentiële indicatoren: 
welk gedeelte van de Europese programma 's zou niet zijn 
uitgezonden als er geen officiële verplichting toe was? 
Uit de beschikbare gegevens blijkt dat het grootste aantal kijkers wordt 
gehaald door nationale programma's, in het bijzonder fictie; overigens 
realiseren studioprogramma's (variété, talkshows e.d., die in de richtlijn 
worden gerekend tot "Europese produkties"), waarvan het grootste deel niet 
geschikt is voor uitzending buiten het nationale gebied, een verhouding 
kosten/kijkers die beter is dan die van veel programma's van buiten Europa; 
wat is het aandeel van niet-nationale programma 's op het totaal van 
Europese programma 's dat daadwerkelijk is uitgezonden? 
Er zijn geen betrouwbare gegevens op grond waarvan deze vraag kan 
worden beantwoord. Wanneer alleen naar "prime time" (uitzendtijd met 
grootste kijkdichtheid) wordt gekeken, zijn er enkele gegevens die erop 
wijzen dat het polarisatiemodel van nationale en Noordamerikaanse 
produkties sterk overheerst32; 
wat is, in termen van programmabudget (of deel van de omzet), de 
economische waarde van de uitzendrechten van die Europese produkties in 
vergelijking tot die van produkties van buiten Europa? 
Hoewel kan worden geconcludeerd dat dit mechanisme over het geheel genomen 
doeltreffend is, is het nog te vroeg om iets definitiefs te zeggen over de structurele 
effecten daarvan. Dit mechanisme draagt duidelijk bij tot de verspreiding van de 
Europese programma's, maar het moet nog worden 
32 richtlijn vóór eind 1994 een verslag van de Commissie (met betrekking tot alle 
bepalingen van de richtlijn) zal verschijnen. 
Die trend wordt zeer duidelijk bevestigd door een recente enquête van de 
Media Business School over de herkomst van programma's die door een 
twintigtal communautaire televisieomroepen in een week op 'prime time' 
werden uitgezonden. 
32 
beoordeeld in welk opzicht dit het ontstaan van een Europese programma-industrie 
bevordert. 
4.3.2 Bevordering van de onafhankelijke produktie 
Het is op de eerste plaats interessant op te merken dat, gesteld voor de keuze die 
in de richtlijn werd geboden tussen besteding van een deel van de zendtijd en een 
deel van het programmabudget, vrijwel alle Lid-Staten33 hebben gekozen voor de 
eerste mogelijkheid. 
Naar de mening van de Commissie34 kan echter met de tweede optie de 
doelstelling van artikel 5 van de richtlijn het best worden verwezenlijkt, namelijk de 
investering in nieuwe produkties van producenten die onafhankelijk zijn van de 
omroepen. 
Voorts moet worden vastgesteld dat de nationale verslagen inzake dit aspect 
tekortschieten. Dit is niet alleen het gevolg van het feit dat de gegevens niet 
beschikbaar zijn, maar ook wordt niet vermeld welke definities van de term 
"onafhankelijke producent" zijn gebruikt voor het verzamelen van de gegevens. 
Ondanks de duidelijk structurele doelstelling van de maatregel zijn de vragen ook 
hier talrijker dan de antwoorden. Behalve de vragen die reeds zijn genoemd bij het 
voorgaande mechanismen en die ook hier geheel van toepassing zijn, kunnen nog 
de volgende vragen worden gesteld: 
welk gedeelte van de Europese produkties betreft recente produkties? 
Hoewel artikel 5 uitdrukkelijk spreekt van recente produkties, leveren de 
nationale verslagen in dit opzicht slechts weinig gegevens op; 
wat is het niveau van onafhankelijkheid van de producent ten opzichte 
van de televisie-omroep die zijn programmai's) heeft uitgezonden? 
(relaties inzake kapitaalverstrekking, deel van de jaarlijkse activiteiten van 
de producent voor deze omroep, duur en omvang van de gecedeerde 
rechten...); 
wat is de rol van de regelgeving als stimulans ten aanzien van de prijs die 
voor een programma wordt betaald? Het gaat erom aan de 
weet te komen of de verplichting de onderhandelingspositie van de 
onafhankelijke producenten tegenover de televisie-omroepen verbetert, in 
het bijzonder ten aanzien van de omvang van de gecedeerde rechten. 
4.3.3 Chronologische volgorde van media 
De richtlijn voorziet (in artikel 7) in een derde mechanisme (buiten het gebied dat 
wordt gedekt door het waarnemingssysteem), dat gericht is op de totstandbrenging 
van een soepel systeem van chronologie van de media: 
in de eerste plaats gaat het slechts om de uitzending op televisie van 
filmprodukties, en vallen andere exploitatiemethoden (video) buiten de 
bepaling; 
33 Alleen Frankrijk heeft gekozen voor besteding van een deel van het 
programmabudget. 
34 COM (94) 57 van 3.03.1994, als eerder vermeld. 
33 
in de tweede plaats kan de termijn van twee jaar (of van één jaar in het 
geval van coproduktie met een televisieomroep) die dient te verlopen tussen 
de aanvang van de bioscoopexploitatie van een film en de televisie­
uitzending ervan, met toestemming van de houders van de rechten worden 
verkort. 
Volgens de beginselen van de interne markt is het aanvangstijdstip van de termijn 
bovendien vastgesteld op de aanvang van de bioscoopexploitatie in enige Lid-
Staat. Dit is een essentieel element vanuit het oogpunt van de Europese 
exploitatie van filmprodukties. 
4.4 Financiële stimulering op Europees niveau 
Financiële stimulansen hebben in het algemeen tot doel de ontwikkeling van 
bepaalde activiteiten in gang te zetten die de ondernemingen in een gegeven 
sector niet op eigen initiatief zouden verrichten wegens structurele tekortkomingen 
op die markt. In het algemeen is het de bedoeling dat deze maatregelen op termijn 
verdwijnen, zodra het verwachte structurele effect de markt in staat stelt zich op 
eigen kracht te ontwikkelen (dit in tegenstelling tot subsidies voor activiteiten die 
per definitie niet rendabel zijn). Overigens moeten de bedragen die de 
ondernemingen ontvangen in principe worden terugbetaald (met uitzondering van 
bijdragen voor activiteiten als onderzoek en ontwikkeling of opleiding), zodra de 
gestimuleerde activiteit een rentabiliteitsdrempel heeft bereikt. 
4.4.1 De communautaire instrumenten 
De Gemeenschap heeft tot nu toe voor de audiovisuele sector twee belangrijke 
instrumenten van financiële stimulering ten uitvoer gelegd: het MEDIA-programma 
en het Actieplan voor de invoering van geavanceerde televisiediensten in Europa35. 
i) Het MEDIA-programma 
Het MEDIA-programma, ingesteld voor de periode 1991-1995, is in 1993 
overeenkomstig de bepalingen van het besluit van de Raad waarbij het programma 
werd ingevoerd, door de Commissie geëvalueerd op basis van het verslag van een 
controle die door een onafhankelijk bedrijf was opgesteld36. 
35 
36 Besluit van de Raad nr. 93/424/EEG van 22.07.1993 tot vaststelling van een 
Actieplan voor de invoering van geavanceerde televisiediensten in Europa, 
gepubliceerd in PB nr. L 196 van 5.08.1993, blz. 48 t/m 54. 
Vergelijk Mededeling van de Commissie inzake de evaluatie van het 
actieprogramma ter bevordering van de ontwikkeling van de audiovisuele 
industrie in Europa "MEDIA" 1991-1995, COM(93)364 def. van 23.07.1993. De 
Commissie heeft de eerste conclusies uit deze evaluatie getrokken door een 
wijzigingsvoorstel in te dienen (Vgl. "Voorstel voor een besluit van de Raad tot 
wijziging van besluit 90/685/EEG", doc. COM(93)462 def. van 29.10.1993), 
waarvan de strekking voornamelijk van technische aard is. 
De Raad van 5 november 1993 heeft de noodzakelijke conclusies hieruit 
getrokken voor de looptijd van het huidige programma, dat op 31.12.1995 
afloopt. Die conclusies luiden als volgt: 
de Raad heeft de noodzaak onderstreept om te zorgen voor continuïteit 
in de huidige activiteiten tot eind 1995, en om het gedecentraliseerde 
karakter van het Programma te respecteren; 
hij heeft gewezen op de noodzaak van versterking van de coördinatie 
van en de financiële controle op de activiteiten; 
hij heeft de Commissie gevraagd te beginnen met bestudering van de 
noodzakelijke maatregelen voor het starten van MEDIA 2 na 1995. 
34 
Het was niet mogelijk op grond van de evaluatie, die na een looptijd van slechts 
twee jaar werd uitgevoerd, een definitieve uitspraak te doen inzake de invloed van 
het programma op de bedrijfstak. Er konden echter wel enkele constateringen 
worden gedaan: 
gezien de lengte van de economische cycli in de audiovisuele sector zal de 
micro-economische benadering van het programma, waarvan de actie 
gericht is op alle sectoren binnen de audiovisuele keten, pas een 
kwantitatieve invloed hebben na een termijn van vijf à zes jaar; 
het tot stand brengen van nieuwe structuren in de audiovisuele sector door 
middel van grensoverschrijdende samenwerking en hergroepering van 
ondernemingen wordt gezien als een van de meest veelbelovende effecten 
van het programma; 
het programma functioneert goed als katalysator, daar het aandeel van 
MEDIA slechts 24% bedraagt van de totale financiële middelen voor de 
activiteiten die uit de projecten voortvloeien; 
op bepaalde gebieden zijn de beschikbare middelen onvoldoende om de 
"kritische massa" van interventies op de markt te bereiken en in het 
algemeen is het budget van het programma ontoereikend om de-
noodzakelijke herstructureringen te bewerkstelligen37; 
gezien de budgettaire beperkingen van het programma versterkt de 
horizontale aanpak die erop gericht is elk van de fasen van het proces, van 
creatie tot aan exploitatie, te bestrijken de versnippering van de middelen. 
De ervaring die is opgedaan via het MEDIA-programma bevestigt dus de 
belangrijkste elementen die naar voren komen uit de diagnose van de programma­
industrie. De Commissie is daardoor in staat vier reeksen prioritaire doelstellingen 
te bepalen: opleiding (gericht op de markt en op nieuwe technologieën), pre-
production en ontwikkeling van projecten, distributie en marketing, en, ten slotte, 
stimulering van de particuliere investeringen. 
37 Het jaarlijks budget van hét MEDIA-programma bedraagt thans ongeveer 50 
miljoen Ecu. 
35 
ii) Het actieplan 
Het actieplan36 heeft een beperkter doel: stimulering van het starten van een 
"kritische massa" van televisie-omroepdiensten in het nieuwe formaat 16:939, 
waardoor deze markt in Europa van de grond kan komen. 
De financiële stimuleringsmechanismen richten zich op twee aspecten van de 
problematiek van de invoering van nieuwe diensten: enerzijds neemt het actieplan 
een deel van de extra kosten voor zijn rekening die verbonden zijn aan uitzending 
in het nieuwe formaat; anderzijds neemt het een deel van de extra kosten voor zijn 
rekening die verbonden zijn aan de technische aanpassing van programma's voor 
uitzending op 16:9 formaat (zowel bestaande programma's als nieuwe produkties). 
Dit Actieplan bestaat nog te kort om de effectiviteit ervan duidelijk te kunnen 
evalueren, maar afgezien van de effecten op korte termijn op de "diensten" kan 
worden opgemerkt dat het programma ook een aanzienlijke invloed zou kunnen 
hebben op de programma-industrieën: 
enerzijds levert het actieplan een bijdrage aan de technische duurzaamheid 
van de Europese programmacatalogi op de lange termijn, door te 
bevorderen dat voor de produktie van voorraadprogramma's gebruikt wordt 
gemaakt van technische produktiemiddelen die (wat betreft het formaat 
zowel als de beelddefinitie) compatibel zijn met hoge definitie; 
anderzijds vormt het actieplan, doordat het nauw betrokken is bij een 
nieuwe markt, een uitstekende observatiepost voor technische 
ontwikkelingen waarmee de programma-industrie rekening dient te houden 
om te kunnen beantwoorden aan de eisen die door de nieuwe diensten 
worden gesteld; 
ten slotte stimuleert het actieplan de overgang naar een Europees systeem 
van hoge-definitievideoproduktie voor een uitgebreide reeks televisie- en 
filmprodukties 
4.4.2 Andere Europese instrumenten 
Bij de Europese mechanismen voor steun aan de audiovisuele sector dienen de 
volgende structuren nog te worden genoemd: 
Het Fonds EURIMAGES, opgericht in het kader van de Raad van Europa40 heeft 
als doel Europese coprodukties van bioscoop- en televisiefilms te bevorderen. 
38 
39 
40 De kredieten die noodzakelijk worden geacht om de doelstellingen van het 
actieplan te verwezenlijken bedragen 405 miljoen ecu. Dit bedrag is 
samengesteld uit communautaire kredieten en kredieten afkomstig uit andere 
bronnen. De communautaire kredieten bedragen 228 miljoen ecu. 
Het "klassieke" formaat van een televisiescherm kent een verhouding 
breedte/hoogte van 4/3. De geavanceerde televisiediensten (waaronder hoge-
definitietelevisie) bieden een aanzienlijke verbeteringen van de beeld- en 
geluidskwaliteit, maar ook het formaat van het scherm is anders: de verhouding 
16:9 komt meer overeen met de verhoudingen van een bioscoopscherm. 
Het Fonds EURIMAGES, dat in april 1989 werd opgericht, heeft thans 24 lid­
staten. 
36 
EUREKA-Audiovisueel41 vormt een intergouvernementeel platform met 
als doel het vergemakkelijken van de opzet van transnationale projecten in de 
audiovisuele sector. EUREKA-Audiovisueel beschikt niet over eigen middelen en is 
dan ook eigenlijk geen instrument voor "financiële stimulering", maar 
vergemakkelijkt de transnationale samenwerking bij gerichte projecten waarvoor 
nationale of communautaire middelen worden vrijgemaakt. 
Bovendien vormt EUREKA-Audiovisueel het kader voor de oprichting van het 
Europees waarnemingscentrum voor de audiovisuele sector, dat vooral de taak 
heeft de verspreiding van informatie binnen de beroepssector te bevorderen. 
4.5 De financiële stimulering op nationaal niveau 
Naast financiering van de publieke omroepsector via de omroepbijdragen hebben 
de Lid-Staten - om het hoofd te bieden aan de crisis in de film- en televisie­
industrieën - zowel op nationaal als op regionaal niveau een veelheid aan 
financiële stimuleringsmaatregelen ontwikkeld, die vaker een culturele dan een 
economische grondslag hebben. 
Deze mechanismen, die een weerspiegeling zijn van de nationale of regionale 
realiteit, verschillen aanzienlijk van Lid-Staat tot Lid-Staat, zowel wat de 
toegekende bedragen42, de ondersteunde activiteiten43 en de vormen van 
ondersteuning44, als wat de wijze van financiering van die mechanismen betreft45. 
Ze zijn vooral gericht op de produktie die verbonden is met een Lid-Staat; in het 
geval van transnationale projecten regelen complexe bilaterale 
coproduktieakkoorden de toegang van producenten tot de verschillende nationale 
mechanismen. 
Geen van de genoemde mechanismen houdt rekening met de transnationale of 
Europese dimensie van de markt: de selectieve mechanismen zijn vooral 
41 
42 
43 
44 
45 EUREKA-Audiovisuel is opgericht bij de "Gemeenschappelijke verklaring" die 
in Parijs werd ondertekend na afloop van het Audiovisueel congres in oktober 
1989. 
Bijvoorbeeld: in 1990 besteedde Denemarken een bedrag van 400.000 ecu aan 
steun voor zijn programma-industrieën, terwijl Frankrijk er 268 miljoen ecu aan 
besteedde (dat is meer dan het totale budget van het MEDIA-programma voor 
vijfjaar). 
Het grootste deel van de nationale ondersteuningsmechanismen wordt besteed 
aan de filmproduktie, maar in bepaalde Lid-Staten zijn de ondersteunde 
activiteiten veel gevarieerder (distributie, bioscopen, televisieprogramma's...). 
Het grootste deel van de mechanismen is selectief; alleen Frankrijk beschikt 
over automatische instrumenten van betekenis. 
Wanneer we de mechanismen gebaseerd op fiscale voordelen buiten 
beschouwing laten, financieren vijf Lid-Staten hun steun aan de programma-
industrieën uitsluitend uit de algemene overheidsbegroting, terwijl zes Lid-
Staten op verschillende niveaus gebruik maken van terugsluizing van de 
middelen van de sector (verschillende parafiscale heffingen op de ontvangsten 
van bioscopen, video-exploitanten, omroepen, enz.). 
37 
gebaseerd op culturele (waaronder taalkundige) criteria en de automatische 
mechanismen zijn gebaseerd op resultaten die alleen op de nationale markt zijn 
bereikt. 
4.6 De internationale context 
Het geheel van overwegingen over de toekomst van de Europese programma­
industrie moet ook worden geplaatst binnen de internationale context, zoals deze 
met name uit de recente conclusies van de Uruguay Round voortvloeit. 
Via een vaak zeer technische discussie hebben de onderhandelingen over de 
liberalisering van diensten in het kader van de Uruguay Round de verdienste dat 
het strategisch belang van de audiovisuele sector duidelijk naar voren komt, en 
vooral datgene wat er op het spel staat bij de toekomstige ontwikkeling van de 
audiovisuele sector in Europa. 
Op basis van een analyse van het slotakkoord (General Agreement on Trade and 
Services - GATS) formuleert de Commissie drie belangrijke overwegingen die het 
kader bepalen waarbinnen over toekomstige actie in de audiovisuele sector moet 
worden nagedacht: 
* de audiovisuele sector wordt volledig gedekt door de GATS, zonder dat 
enige specifieke culturele of andere voorwaarden worden gesteld; als 
zodanig is de sector onderworpen aan artikel XIX van het akkoord, dat 
bepaalt: "In pursuance of the objectives of this Agreement, Membres shall 
enter into successive rounds of négociations, beginning not later than five 
years from the date of entry into force of the Agreement establishing the 
WTO and periodically thereafter, with a view to achieving a progressively 
higher level of liberalization. Such négociations shall be directed to the 
reduction of elimination of the adverse effects on trade in services of 
measures as a means of providing effective market access"; 
* daar de Europese Unie zich tot geen enkele liberaliseringsmaatregel in deze 
sector heeft verplicht, beperken haar verplichtingen ten opzichte van de 
GATS zich tot het zorgen voor transparantie - en dus voor het informeren 
van de andere partijen in het akkoord - over eventuele nieuwe maatregelen 
die, zowel op het niveau van de Unie als op het niveau van de Lid-Staten 
worden genomen; overigens is de Europese Unie erin geslaagd door middel 
van ontheffingen van de meestbegunstigingsclausule de verschillende 
aspecten van haar audiovisuele beleid, waaronder de bilaterale en 
multilaterale akkoorden met name inzake coprodukties, te garanderen. 
Het is dus duidelijk dat de Europese Unie en haar Lid-Staten beschikken over de 
noodzakelijke speelruimte om hun maatregelen ten gunste van de programma-
industrie te ontwikkelen, maar tijdens een fase die waarschijnlijk van voorbijgaande 
aard en van beperkte duur is. 
Net als andere dienstensectoren wordt de audiovisuele sector geconfronteerd met 
de uitdagingen van internationalisering en mondialisering, met name in de context 
van de "digitale revolutie". De Europese programma-industrie moet dus haar 
concurrentievermogen ontwikkelen in een geest van openheid naar de 
wereldmarkt. 
38 
5 OPTIES VOOR DE TOEKOMST 
Er moet nogmaals op worden gewezen dat de uitdaging van de toekomst alleen 
met succes kan worden aangegaan als alle betrokken partijen worden 
gemobiliseerd. In dat opzicht is de toepassing van het subsidiariteitsbeginsel van 
essentieel belang bij de vaststelling van een Europees beleid wanneer het gaat om 
acties op terreinen die niet tot de exclusieve bevoegdheden van de Gemeenschap 
behoren. Er moet worden bepaald op welk niveau de maatregelen het 
doeltreffendst zullen zijn ten aanzien van de doelstellingen van de beoogde actie. 
Ook moet ervoor worden gezorgd dat de maatregelen die op de verschillende 
niveaus worden genomen elkaar goed aanvullen. 
Hoewel de vaststelling van de respectieve verantwoordelijkheden van de Europese 
Unie en de Lid-Staten cruciaal is bij het bepalen van de uit te voeren maatregelen, 
is de Commissie van mening dat het in het stadium waarin over de te volgen 
strategie wordt nagedacht absoluut noodzakelijk is openlijk te discussiëren over 
wat er op het spel staat en over de verschillende mogelijke niveaus van 
oplossingen. In het kader van een dergelijke globale aanpak worden in dit 
hoofdstuk "Opties voor de toekomst" vele aandachtspunten naar voren gebracht. 
De eventuele nadere uitwerking in een latere fase zal afhankelijk zijn van de koers 
die uiteindelijk zal worden gekozen. 
Dit gedeelte van het groenboek loopt dus in geen enkel opzicht vooruit op het 
onderzoek ten aanzien van het subsidiariteitsbeginsel, dat vooraf dient te gaan aan 
elk concreet voorstel dat de Commissie na afloop van de discussie met de 
vakwereld en de nationale overheden zal moeten indienen. 
De Commissie heeft in de context van dit groenboek niet de intentie een lijst van 
concrete maatregelen uit te werken die op het niveau van de Europese Unie 
kunnen worden voorgesteld. De opties die in dit document ter discussie worden 
voorgelegd zijn in de eerste plaats de principes die ten grondslag dienen te liggen 
aan het optreden van de Europese Unie, de strategische prioriteiten die 
gezamenlijk kunnen worden bepaald: 
om de nationale markten te ontsluiten en de exploitatie van 
programma's op Europees en mondiaal niveau te bevorderen; 
om de keuzemogelijkheden van het Europese publiek te vergroten; 
om een weg voor de toekomst aan te geven; 
om de rentabiliteit van een déficitaire sector te waarborgen. 
De Commissie is van mening dat de overgangsperiode die thans begint voor de 
Europese programma-industrie - een overgang wat betreft de technologische 
ontwikkeling, het kader dat voortvloeit uit de GATS-akkoorden en de veranderingen 
in de bedrijfstak - dringend een krachtige actie vergt die de industrie in staat stelt 
op termijn te profiteren van het vrije spel van de markt. 
Er wordt voorgesteld de discussie te concentreren op de drie volgende hoofdlijnen: 
de spelregels 
financiële stimulering 
convergentie van de nationale systemen. 
Deze drie aspecten zijn complementair en onderling afhankelijk. Bovendien dient 
de ontwikkeling en tenuitvoerlegging ervan strak gecoördineerd te worden met alle 
acties die de Europese Unie zal ondernemen in het kader van haar audiovisuele 
beleid en met elke andere actie die van invloed zou kunnen zijn op de 
audiovisuele sector. 
39 
In de volgende paragrafen worden enkele vragen gesteld die de Commissie 
essentieel acht bij het aangeven van de contouren van een industrieel beleid. 
Deze zullen achtereenvolgens betrekking hebben op elk van de drie hoofdlijnen 
van een dergelijk beleid, volgens een bewust open benadering die erop gericht is 
aanleiding te geven tot een brede discussie. 
5.1 De spelregels 
De spelregels moeten zowel vanuit het standpunt van hun bijdrage aan de 
ontwikkeling van de markt en de handhaving van de concurrentie worden 
geanalyseerd als vanuit het perspectief van de bevordering van de Europese 
programma's. Overigens leidt het ontstaan van nieuwe diensten tot nieuwe vragen 
betreffende de spelregels. 
5.1.1 Ontwikkeling van de markt 
De ontwikkeling van de Europese markt voor audiovisuele programma's kan 
worden bewerkstelligd door de ontwikkeling van de infrastructuren en de 
liberalisering van de diensten, door het verwijderen van de obstakels voor de 
interne markt en ten slotte door de toepassing van de concurrentieregels. 
Ü Infrastructuren en diensten 
De Commissie is van mening dat het geheel van maatregelen dat de Europese 
Unie dient te ontwikkelen om een paneuropese aanpak van de ontwikkeling van 
nieuwe communicatienetwerken (of het nu gaat om vrije dienstverlening, vrijheid 
van vestiging, gemeenschappelijke technische specificaties, normalisatie, 
uniformering en openstelling van beperkt toegankelijke systemen of onderlinge 
koppeling van infrastructuren) te bevorderen zal bijdragen aan de ontwikkeling van 
nieuwe markten voor de Europese programma's. 
Nieuwe soorten diensten, zoals pay-per-view, video-on-demand, educatieve 
diensten, enz. komen immers tot ontwikkeling via die nieuwe netwerken. Slechts 
door een Europese aanpak van de ontwikkeling van deze netwerken zal in de 
toekomst tegelijkertijd kunnen worden geprofiteerd van de massamarkten en van 
de "niche"-markten in Europa. Dit is een absolute voorwaarde voor de benutting 
van de diversiteit van onze culturen. 
Ook de liberalisering van de telecommunicatiediensten en de openstelling van die 
sector voor vrije concurrentie vormt een doeltreffende bijdrage aan de ontwikkeling 
van deze markten. 
In die context wordt de vraag naar de duur van deze overgang naar een Europese 
informatieruimte een kwestie van essentieel belang: wanneer deze overgang in 
korte tijd voltooid is, kan onze programma-industrie snel profiteren in termen van 
nieuwe afzetmarkten, nieuwe investeringen en ervaring met nieuwe technologieën; 
tegelijkertijd zal de omschakeling van de sector een doelgerichter en krachtiger 
steun vereisen. 
De algemene trend in de dienstensector zoals die wordt geïllustreerd in het 
Witboek, gaat mondiaal in de richting van liberalisering en deregulering. Die trend 
doet zich ook voor in de audiovisuele sector wat betreft de toegang tot de 
informatie- en communicatie-activiteiten. Rekening houden met bepaalde 
overwegingen van algemeen belang die regelgeving ten aanzien van de inhoud 
van de uitgezonden programma's noodzakelijk maken is niet in strijd met die 
40 
trend. De enige vraag die nog moet worden beantwoord is hoe met deze 
regelgeving de nagestreefde doelen zo goed mogelijk kunnen worden bereikt. 
Samengevat: 
De Unie moet de verwezenlijking van de Europese informatieruimte versnellen, 
met name door de ontwikkeling van technologisch geavanceerde informatie­
infrastructuren, de liberalisering van de diensten die van die infrastructuren 
gebruik moeten maken, normalisatie en de totstandbrenging van een open 
omgeving op het gebied van voorwaardelijke toegang. 
Ü) Interne markt 
Ook is de Commissie van mening dat de totstandkoming van de interne markt in 
de audiovisuele sector al heeft bijgedragen aan het ontstaan van een gunstig 
klimaat voor de ontwikkeling van een eigen Europese programma-industrie. Naast 
de formulering en tenuitvoerlegging van een gericht industrieel beleid blijft de 
goede werking van de interne markt, dat wil zeggen het wegnemen van 
belemmeringen voor het vrije verkeer van personen, goederen, diensten en 
kapitaal en het recht van vestiging, een primaire doelstelling. 
De ontwikkeling van gerichte nationale regelgeving voor de audiovisuele sector 
mag de goede werking van de interne markt dus niet aantasten. 
iii) Toepassing van de mededingingsregels 
Het mededingingsbeleid heeft een belangrijke taak in de communautaire strategie 
gericht op een duurzaam herstel van de audiovisuele sector. Een gezonde 
concurrentie die stimuleert tot structurele aanpassingen en technologieën draagt bij 
tot het concurrentievermogen van de Europese audiovisuele bedrijven. Bovendien 
is de toepassing van de concurrentieregels een doeltreffend instrument voor de 
verwezenlijking van de interne markt en een middel tegen de versnippering van de 
nationale markten waarmee de Europese audiovisuele sector te kampen heeft. Dit 
geldt ook voor de toepassing van de regels met betrekking tot overheidssteun. In 
dit kader vereist eerbiediging van het beginsel van non-discriminatie de 
onontbeerlijke openstelling van deze steunregelingen voor onderdanen van andere 
Lid-Staten. Ten slotte draagt de strakke toepassing van de mededingingsregels 
ertoe bij dat er een optimaal klimaat ontstaat voor de ontwikkeling van bedrijven. 
In de audiovisuele sector wordt steeds vaker een beroep gedaan op de Commissie 
voor de toepassing van de communautaire mededingingsregels; het gaat daarbij 
zowel om overeenkomsten tussen bedrijven als om overheidssteun. 
Op grond van haar ervaring op dit terrein kan de Commissie enkele opmerkingen 
maken: 
enerzijds worden veel zaken voor de Commissie gebracht zonder dat 
vooraf stappen zijn ondernomen bij de nationale overheidsinstanties 
die met concurrentie zijn belast (of rechtstreeks door die instanties) 
en zonder dat er enige procedure is 
41 
aangespannen voor de nationale rechtbanken46. Zo vraagt men de 
Commissie te vaak om situaties op te lossen die gemakkelijker op 
nationaal niveau hadden kunnen worden geregeld; 
anderzijds is de sector over de hele linie zeer ondoorzichtig als 
gevolg van het feit dat deze in zeer wisselende mate wordt 
geobserveerd, zowel door de nationale overheden als door de 
marktonderzoekbed rijven die betrokken zijn bij het verzamelen van 
gegevens op nationaal niveau. Hierdoor wordt de taak van de 
Commissie op dit terrein ernstig bemoeilijkt, hetgeen met name leidt 
tot vertraging van de procedures; 
ten slotte maakt de mondialisering van de sector, gezien het 
ontbreken van samenwerking tussen de Commissie en de met 
concurrentie belaste overheidsinstanties in derde landen, de analyse 
van de marktstrategieën van internationale audiovisuele of 
multimedia-concerns steeds hachelijker. 
Als antwoord hierop stelt de Commissie Voor in de toekomst de samenwerking 
tussen de Commissie en de met concurrentie belaste overheidsinstanties in de Lid-
Staten en in derde landen verder te ontwikkelen, en in het bijzonder de 
doorzichtigheid van de markt te bevorderen. In dat verband kan het Europees 
Waarnemingscentrum voor de audiovisuele sector, die is opgericht op initiatief van 
Eureka Audiovisueel, een nuttige bijdrage leveren aan de verzameling en de 
verspreiding van de beschikbare informatie, maar ook aan de vaststelling van de 
dringendste behoeften. 
Samengevat: 
De bevordering van de doorzichtigheid op de audiovisuele markt vereist een 
betere samenwerking tussen nationale en communautaire instanties die belast 
zijn met de toepassing van de concurrentieregels, alsmede een samenwerking 
tussen communautaire instanties en instanties van derde landen die belast zijn 
met de toepassing van de concurrentieregels. 
5.1.2 De maatregelen ter bevordering van de Europese programma's 
We hebben gezien dat de Unie via hoofdstuk III van de richtlijn "Televisie zonder 
grenzen" bovendien specifieke voorschriften heeft willen invoeren ten einde de 
programma-industrie te stimuleren. Het gaat hier wat de beginselen betreft om een 
acquis communautaire dat een gunstig kader schept voor de transnationale 
ontwikkeling van de Europese programma-industrie en dat de Commissie in dit 
stadium in stand meent te moeten houden. 
Vanuit het oogpunt van een beleid dat gericht is op versterking van de programma­
industrie heeft de gedachtenwisseling inzake de regelgeving dus niet zozeer 
betrekking op de aanvechting van het beginsel als wel op de wijze waarop dit ten 
uitvoer wordt gelegd, met name in verband met een grotere 
46 Vgl. Bekendmaking betreffende de samenwerking met de nationale 
rechtbanken (PB C 39 van 13.02.1993, blz. 5) 
42 
doelmatigheid van de controle op de tenuitvoerlegging van het communautaire 
beleid en de versterking van de stimuleringsmaatregelen in de vorm van 
regelgeving. 
Ü Doelmatiger controle van de toepassing van Gemeenschapsrecht 
De geloofwaardigheid en de doelmatigheid van de regelgeving voor de 
audiovisuele sector, en met name van de stimuleringsmaatregelen, zijn 
grotendeels afhankelijk van de doelmatigheid van de controle op de nakoming door 
de ondernemers van hun verplichtingen en van de mogelijke sancties in geval van 
niet-nakoming. Beperkte maar duidelijk bindende maatregelen verdienen de 
voorkeur boven ambitieuze mechanismen zonder doelmatige controle. 
De controle (en ook de toepassing van eventuele sancties) is in de eerste plaats 
de verantwoordelijkheid van de nationale overheden. In haar recente Mededeling47 
heeft de Commissie de belangrijkste punten aangegeven waarop de nationale 
rapporten tekortschieten en heeft zij uiteengezet op welke manier zij haar eigen 
controle zal uitvoeren op de tenuitvoerlegging van de artikelen 4 en 5. De 
verschillende minder strak geformuleerde elementen van die mechanismen sluiten 
niet uit dat er geleidelijk een gemeenschappelijke interpretatie ontstaat, eventueel 
onder toezicht van het Hof van Justitie. 
De kwestie van de tenuitvoerlegging van de gemeenschappelijke regels, van de 
controle op de naleving van die regels door het bedrijfsleven en van de toepassing 
van doeltreffende sancties bij overtreding is van cruciaal belang voor de 
harmonieuze ontwikkeling van de omroep in Europa. Een verschillende toepassing 
in de Lid-Staten kan leiden tot concurrentievervalsing vanuit het perspectief van 
het vrije verkeer van televisieuitzendingen zoals dat is geregeld in de richtlijn 
"Televisie zonder grenzen". 
Omdat het hier gaat om een zich zeer snel ontwikkelende sector waar 
investeringen moeten worden gedaan voor een aantal jaren en waar 
marktaandelen soms zeer snel worden veroverd en weer verloren, moeten de 
exploitanten kunnen profiteren van een zo groot mogelijke transparantie en 
rechtszekerheid. Om te voorkomen dat exploitanten aansturen op een "voldongen 
feit" en gokken op de onduidelijkheid van hun verplichtingen, het ontbreken van 
sancties en de duur van de procedures is het noodzakelijk een strenge en 
doelmatige controle uit te voeren op de naleving van het gemeenschapsrecht, 
desnoods door versterking van de bestaande mechanismen voor controle en 
sanctionering. 
Samengevat: 
Hoe kan de doelmatigheid van de controle en van de toepassing van h et 
gemeenschapsrecht worden vergroot? 
Afgezien van de al genoemde punten van onzekerheid omtrent de doelmatigheid 
en de structurele effecten van de mechanismen voor stimulering via regelgeving 
moeten er verschillende vragen worden gesteld voordat de richtlijn "Televisie 
zonder grenzen" in haar geheel wordt geëvalueerd. 
47 Zie voetnoot 28 
43 
Enerzijds moet ervoor worden gezorgd dat de stimuleringsmechanismen goed zijn 
afgestemd op de nieuwe typen diensten die sneller zullen ontstaan dank zij de 
"digitale revolutie". 
Anderzijds moet erover worden nagedacht of het wenselijk en mogelijk is de 
doelmatigheid van deze mechanismen te vergroten en toch de flexibiliteit te 
behouden die noodzakelijk is om rekening te houden met de diversificatie van de 
omroepsector in de ruime zin van het woord. 
111 Hoe kan de doelmatigheid van de stimuleringsmaatregelen worden 
vergroot? 
De speelruimte die de Lid-Staten wordt toegestaan bij de tenuitvoerlegging 
("passende middelen") van de mechanismen van de richtlijn heeft geleid tot grote 
verschillen in de mate waarin de omroepen in de verschillende Lid-Staten aan 
verplichtingen zijn onderworpen en de mate waarin zij worden gecontroleerd. 
Bovendien zijn er binnen één Lid-Staat soms ook verschillen tussen diverse 
soorten omroepen.48 
Gezien de economische effecten van de stimuleringsmaatregelen in de vorm van 
regelgeving op de activiteiten van de omroepen moet worden gevreesd dat te 
grote verschillen in de regelingen, rekening houdend met het vrije verkeer van de 
omroepdiensten, leiden tot verstoring van de concurrentieverhoudingen. 
* Rekening houden met de verscheidenheid van de omroepen 
Wat sommigen echter kenschetsen als de belangrijkste zwakte van de 
mechanismen van de richtlijn49 is voor een belangrijk deel het gevolg van de eisen 
van flexibiliteit die onlosmakelijk verbonden zijn met de diversiteit die de Europese 
audiovisuele sector kenmerkt. De economische druk op de omroepdiensten is 
namelijk even uiteenlopend als de diensten zelf: 
algemene of thematische diensten 
gecodeerde of niet-gecodeerde diensten 
diensten die gefinancierd worden door omroepbijdragen, door 
reclame, door abonnementen, door betaling naar verbruik of door een 
gemengd systeem 
diensten die al lang bestaan of nieuwe diensten 
diensten bestemd voor een nationaal of een internationaal publiek 
diensten die worden uitgezonden in een meerderheids- of een 
minderheidstaal. 
Die wezenlijke verschillen hebben enorme gevolgen voor de strategieën van de 
ondernemers, ook wat betreft de aankoop van rechten of produkties, en er moet 
dan ook als zodanig rekening mee worden gehouden. 
48 
49 Wij kijken hier alleen naar de nationale verplichtingen die de tenuitvoerlegging 
op nationaal niveau vormen van de doelstellingen van de artikelen 4 en 5 van 
de richtlijn, met veronachtzaming van alle aanvullende maatregelen die de Lid-
Staten (met name om taalpolitieke redenen) eenzijdig kunnen nemen met 
betrekking tot omroepen die onder hun bevoegdheid vallen. 
Dit betreft hoofdzakelijk de zinsneden in de artikelen 4 en 5: "Voor zover 
mogelijk", "met passende middelen" en "geleidelijk". 
44 
In dat verband moet erop worden gewezen dat de definitie van "televisie-omroep" 
die in de richtlijn50 gegeven wordt diensten als Pay-per-View51 omvat, maar geen 
telecommunicatiediensten als video-on-demand52. 
Bij iedere vergroting van de doelmatigheid van de mechanismen zal dus rekening 
moeten worden gehouden met die realiteit, en ook met de trend tot diversificatie 
van de sector. Het principe van diversificatie van de omroepdiensten hoeft niet te 
botsen met dat van stimulering van de Europese programma-industrie in de vorm 
van regelgeving. Integendeel, aangepaste mechanismen kunnen die diversiteit 
(waarom het Europese publiek vraagt) bevorderen en tegelijkertijd waarborgen dat 
de Europese programma's de plaats krijgen die hun toekomt. 
Overigens lijkt de diversiteit van de nationale situaties soms het aannemen van 
exacte definities op het niveau van de Europese Unie in de weg te staan (zo stuit 
de definitie van "onafhankelijk producent van de omroeporganisaties", als deze de 
tenuitvoerlegging van structurele mechanismen mogelijk moet maken, op 
aanzienlijke organisatorische verschillen in de televisieproduktiesector in de Lid-
Staten). Om rechtszekerheid en evenwicht te bereiken is het echter wenselijk te 
zoeken naar minimale definities die als basis kunnen dienen in de Gemeenschap, 
zonder echter exactere definities op nationaal niveau uit te sluiten ten einde de 
structurele doelstellingen aan te passen aan de nationale situatie. 
* Verduidelijking van de verplichtingen 
Rekening houdend met het voorafgaande moet de vraag worden gesteld of een 
verheldering of wijziging van de verplichtingen op zinvolle wijze mogelijk is op 
basis van structurele doelstellingen. Het zou daarbij niet alleen gaan om het 
scheppen van een kader dat gunstig is voor de grensoverschrijdende uitoefening 
van bepaalde activiteiten, maar ook om de ontwikkeling van gerichtere 
stimuleringsmaatregelen. 
Er moet vooral langs de volgende lijnen worden gedacht: 
50 
51 
52 Artikel 1 van de richtlijn definieert "televisie-omroepen" als "het oorspronkelijke 
uitzenden via de kabel of draadloos, via de ether of via satelliet, in al dan niet 
gecodeerde vorm van voor ontvangst door het publiek bestemde 
televisieprogramma's. Hieronder is mede begrepen het overdragen van 
programma's tussen ondernemingen met het oog op doorgifte daarvan aan het 
publiek. Hieronder zijn niet begrepen communicatiediensten die informatieve 
gegevens of andere prestaties op individueel verzoek verstrekken, zoals 
telekopiediensten, elektronische databanken en andere soortgelijke diensten". 
PPV-diensten behoren tot het terrein van de televisie-omroep in die zin dat de 
uitzending door de dienst tot stand wordt gebracht ten behoeve van het publiek 
(zij het dat dat' publiek beperkt is tot de kijkers die over geschikte 
ontvangstapparatuur beschikken); de keuze van de kijker beperkt zich 
technisch gezien tot het bepalen van het gedeelte van de uitzendingen dat zal 
worden gedecodeerd en dus daadwerkelijk zichtbaar wordt. Het gaat om "point 
tot multipoinf-communicatie, dat wil zeggen communicatie vanuit één punt (van 
uitzending) naar een groot aantal punten (van ontvangst). 
VOD behoort, net als alle "werkelijk interactieve" diensten tot het gebied van 
de telecommunicatie, omdat de uitzending van het programma tot stand komt 
op initiatief van de kijker, naar aanleiding van zijn persoonlijke verzoek. Het 
gaat om "point to point"-communicatie, dat wil zeggen van één punt (van 
uitzending) naar één punt (van ontvangst). 
De definitie van de richtlijn lijkt diensten die op individueel verzoek werken uit 
te sluiten, zodat diensten als VOD niet tot de televisie-omroep zouden behoren. 
45 
stimulering van het grensoverschrijdende verkeer van audiovisuele 
programma's (voornamelijk voor voorraadprogramma's waarmee 
catalogi kunnen worden opgebouwd die gedurende lange periodes op 
een groot aantal verschillende informatiedragers en markten kunnen 
worden geëxploiteerd); 
stimulering van investeringen in de produktie van nieuwe 
programma's en de verwerving van rechten op recente programma's, 
met name programma's van producenten die onafhankelijk zijn van 
de omroepen. 
Samengevat: 
Hoe kan rekening worden gehouden met de diversiteit aan soorten diensten? 
Hoe kan de circulatie van de programma's binnen Europa worden 
gestimuleerd? 
Moeten er exactere gemeenschappelijke definities worden ingevoerd? 
Moet stimulering van investering in de produktie van programma's of de 
aankoop van rechten voorrang krijgen boven mechanismen die gebaseerd zijn 
op de zendtijd? _ _i 
iii) Chronologie van de media 
Onafhankelijk van iedere regelgeving is de chronologie van de media (of het 
"Windows"-systeem) van nature het resultaat van de wens maximale inkomsten te 
verkrijgen uit de verschillende vormen van exploitatie van een film (of een 
televisieprogramma). 
Het besluit over het tijdstip waarop de overgang naar een nieuwe markt (van 
bioscoop naar video, van video naar abonneetelevisie, van abonneetelevisie naar 
gewone televisie, ...) plaatsvindt, kan afhankelijk van het soort programma en de 
doelgroep verschillen, zelfs als de beslissing er altijd op gericht is een maximale 
opbrengst te verwerven. Bovendien zullen de invoering van PPV en VOD en de 
komst van veel nieuwe informatiedragers (videoplaat, CD-I, CD-ROM) 
veranderingen teweegbrengen in die chronologie en het zo voor de houders van 
rechten moeilijker maken de wijze van exploitatie te kiezen. Volgens die redenering 
is de vrijheid van de rechthebbenden een element van wezenlijk belang voor de 
rendabele exploitatie van de programma's. 
Naast dit essentiële argument van maximalisering van de opbrengsten van iedere 
produktie gelden er andere overwegingen die aanleiding kunnen zijn tot relativering 
van deze vrijheid: 
enerzijds leiden het belang van de exploitatie in de bioscoop, waarvan de 
resultaten vaak voor een belangrijk deel bepalend zijn voor het succes op 
de andere markten, en een beleid gericht op de bevordering van het 
bioscoopbezoek ("een film moet je in de bioscoop zien") tot een tendens om 
deze wijze bij uitstek van exploitatie van speelfilms te beschermen; 
anderzijds is de toenemende omvang van de investeringen van de 
omroepen in filmproduktie voor sommigen aanleiding om te vrezen dat er 
46 
een systeem van "vermomde televisieproduktie" ontstaat waarbij de 
exploitatie in de bioscoop niet meer dan een bijkomstigheid wordt; 
ten slotte vragen andere exploitatievormen (bijv. de videosector), die zich 
bedreigd voelen door de nieuwe mogelijkheden voor de verspreiding van 
audiovisuele programma's, veelal om specifieke bescherming. 
Daarnaast moet met het oog op de toekomstige ontwikkelingen rekening worden 
gehouden met de verschillende belangen. Het blijft dus de vraag of er 
communautaire regelgeving moet komen betreffende de chronologie van de media 
en welke vorm die regelgeving eventueel zou moeten hebben. 
Samengevat: 
Moet er - rekening houdend met de noodzaak van maximalisering van de 
exploitatie-opbrengsten en van aanmoediging van nieuwe media en nieuwe 
diensten - een communautair systeem voor de chronologie van de media 
worden gehandhaafd? 
Moet het bestaande systeem worden gewijzigd, en met name worden uitgebreid 
tot andere exploitatiewijzen dan televisie? 
5.1.3 Moeten de nieuwe typen diensten ook in het beleid worden betrokken? 
De "digitale revolutie" zal ertoe leiden dat er nieuwe soorten audiovisuele diensten 
ontstaan aan weerszijden van de grens tussen: 
omroep: communicatie vanuit één verspreidingspunt naar een groot aantal 
punten van ontvangst, en 
telecommunicatie: communicatie op basis van één punt van uitzending naar 
één punt van ontvangst. 
Afgezien van de trend van liberalisering van de diensten (deregulering van de 
toegang tot die activiteiten voor particuliere exploitanten) die zich in beide sectoren 
voordoet, zijn de bestaande regels, maar ook de filosofie die overheerst in de 
aanpak van deze beide terreinen van communicatie sterk verschillend: de omroep 
is traditioneel onderworpen aan vele voorschriften ten aanzien van de inhoud, 
terwijl de telecommunicatie slechts in zeer geringe mate gereglementeerd is. 
Die tweedeling van rechtsstelsels kan ertoe leiden dat diensten die naar de geest 
min of meer met elkaar overeenkomen, maar verschillende 
verspreidingstechnieken gebruiken, op verschillende manieren worden behandeld. 
Zo zou een dienst voor "near-video-on-demand" die over een groot aantal 
uitzendkanalen beschikt onder het omroepstelsel vallen, terwijl een echte "video-
on-demand"-dienst onder de voorschriften voor telecommunicatie zouden vallen. 
47 
Een dergelijke situatie zou kunnen leiden tot een verstoring van de 
concurrentieverhoudingen tussen verschillende soorten audiovisuele diensten: 
klassieke omroep, abonneetelevisie, PPV, near-video-on-demand, video-on-
demand, enz. 
Aangezien nieuwe media voor de verspreiding van audiovisuele programma's 
geleidelijk aanzienlijke financiële middelen zullen aantrekken, wordt wel 
gesuggereerd dat zij net als de klassieke omroepdiensten bijdragen aan de 
promotie van de Europese programma's. 
Bij de aanpak van deze kwestie moet rekening worden gehouden met de 
doelstellingen van snelle ontwikkeling van de gemeenschappelijke 
informatieruimte. De vraag of die nieuwe diensten ook in het beleid moeten worden 
betrokken houdt dan ook nauw verband met de aanwezige kansen: men mag niet 
uit het oog verliezen dat het noodzakelijk is deze nieuwe diensten zo veel mogelijk 
te ontwikkelen en tegelijkertijd te waarborgen dat de Europese programma­
industrie een gerechtvaardigd aandeel krijgt van de groei van de Europese markt 
die daaruit voortvloeit. 
Ook moet rekening worden gehouden met overwegingen betreffende de algemene 
doeltreffendheid van de mechanismen voor de promotie van de Europese 
programma's en met technische beperkingen: op PPV en near-video-orr-demand 
kan in principe een promotiemechanisme worden toegepast dat gebaseerd is op 
de uitzendtijd (tegenover de hoeveelheid tijd die werkelijk wordt verbruikt), maar 
voor VOD is een andere aanpak nodig53. Sommigen pleiten voor regels betreffende 
de investering in de produktie of de aankoop van Europese programma's. 
Samengevat: 
Hoe kan een optimaal evenwicht worden bereikt tussen de ontwikkeling van 
nieuwe soorten diensten en de ontwikkeling van de Europese programma­
industrie? 
Is het wenselijk specifieke regels uit te werken voor de nieuwe manieren van 
uitzending van audiovisuele programma's (met name programma's die op 
individuele aanvraag worden verstrekt, in tegenstelling tot omroepdiensten in de 
eigenlijke zin van het woord - "point to multipoinf-communicatie)? Welke 
bepalingen zouden passend zijn? __ 
5.2 De financiële stimulering op het niveau van de Europese Unie 
5.2.1 Horizontale aanpak van de sector of prioriteiten binnen de sector? 
In het perspectief van de ontwikkeling van de Europese markt van film- en 
televisieprogramma's moet de vraag worden gesteld of de financiële stimulering 
gericht moet zijn op elke fase van de "audiovisuele keten" (vanaf het schrijven 
53 Voor PPV-diensten omvatten de uitzendtijd en de inhoud daarvan alle verrichte 
uitzendingen, ongeacht de individuele consumptie. Bij VOD daarentegen 
worden de uitzendtijd en de inhoud daarvan bepaald door de individuele 
consumptie, zodat die pas achteraf bekend zijn. 
48 
tot en met alle vormen van exploitatie van audiovisuele programma's), of dat de 
inspanningen gericht moeten zijn op sectoren waaraan prioriteit wordt gegeven. 
Ü De horizontale aanpak 
De "crisis" van de sector in Europa treft alle schakels in de "audiovisuele keten". 
Dit kan een reden zijn om te voorzien in stimuleringsmechanismen voor elke fase 
van het proces van produktie en exploitatie van programma's. 
Het MEDIA-programma heeft door een op de bedrijfstak gerichte aanpak getracht 
de belangrijkste tekortkomingen binnen het gehele proces te identificeren (rekening 
houdend met de specifieke kenmerken van sectoren als de animatiefilm of met 
kwesties als het gebruik van nieuwe technologieën bij de produktie van 
programma's) en te bepalen met welke stimuleringsmechanismen hierin 
verbetering zou kunnen worden gebracht. 
Ül Prioritaire sectoren 
Een andere, meer macro-economische, benadering bestaat erin vast te stellen 
welke schakels van de "audiovisuele keten" prioriteit hebben en het grootste deel 
van de beschikbare middelen daarop te concentreren ten einde een 
"hefboomwerking" teweeg te brengen voor de totale keten. 
Uit de meningen die de Commissie tijdens de fase van vooroverleg heeft 
verzameld komt naar voren dat vijf sectoren zouden kunnen worden beschouwd 
als prioritair met het oog op de versterking van de Europese programma-industrie: 
de produktie van programma's die zijn afgestemd op de behoeften van de 
Europese markt vergt een aanzienlijke investering in de ontwikkeling van 
projecten, waarbij rekening moet worden gehouden met zowel de 
verschillende doelgroepen als met alle mogelijk media (in het bijzonder 
multimedia); 
de optimale exploitatie van programma's op de Europese markt (op alle 
mogelijke informatiedragers en via alle mogelijke uitzendmedia) vergt, naast 
een aanzienlijke inspanning op marketing-gebied, dat er Europese 
distributienetwerken worden opgezet die op termijn in staat zijn te investeren 
in produktie en catalogi van rechten op te bouwen; 
voor de bevordering van de verspreiding binnen Europa van de 
programma's en om rekening te houden met de specifieke kenmerken van 
landen met een beperkt taalgebied is het noodzakelijk dat aanzienlijke 
inspanningen worden geleverd voor de ontwikkeling van nasvnchronisatie en 
ondertiteling, met speciale aandacht voor de kwaliteit ervan; 
de ontwikkeling van een Europese programma-industrie vereist dat er 
financiële middelen worden aangetrokken, niet alleen uit de sector zelf maar 
ook van privé-investeerders die in andere sectoren van de economie actief 
zijn; die financiële middelen kunnen gedeeltelijk worden aangetrokken door 
mechanismen van fondsenwerving en -beheer: 
de transnationale benadering van de audiovisuele produktie en distributie en 
de diversificatie van de distributienetwerken vereisen algemene 
inspanningen op het gebied van marktgerichte opleiding en opleiding in de 
nieuwe informatietechnologieën. 
49 
Deze vijf prioriteiten sluiten maatregelen op andere gebieden niet uit, maar een 
actie van betekenis op deze gebieden lijkt gerechtvaardigd om de ontwikkeling van 
een Europese programma-industrie te stimuleren. 
Samengevat: 
Dient de horizontale aanpak van de financiële stimulering te worden voortgezet 
die alle fasen van het proces creatie/produktie/exploitatie omvat, of moeten de 
financiële middelen te worden geconcentreerd op enkele prioritaire fasen ten 
einde een "hefboomwerking" te creëren voor het totale proces? En zo ja, op 
welke fasen? 
In het bijzonder: 
Hoe kan de ontwikkeling van de projecten vanuit een paneuropees perspectief 
worden verbeterd? 
Hoe kan de paneuropese distributie van programma's en het ontsluiten van de 
nationale markten worden bevorderd? 
Hoe kunnen nasynchronisatie en ondertiteling van goede kwaliteit worden 
bevorderd? 
Hoe kunnen de investeringen worden gestimuleerd? 
Hoe kan een marktgerichte opleiding in nieuwe technologieën worden 
ontwikkeld? 
5.2.2 Voorrang voor ondernemingen of voo rra n g y o o r projecten ? 
De programma-industrie is een industrie van prototypes, die daarnaast wordt 
gekenmerkt door het feit dat de consument in het algemeen "betaalt" voor een 
produkt dat hij nog niet kent (wanneer hij bijv. een bioscoopkaartje koopt). De 
industrie berust dan ook in wezen op talent en elk prototype veronderstelt dat er 
een aanzienlijk risico wordt genomen. 
Rekening houden met deze realiteit van de audiovisuele sector kan leiden tot twee 
verschillende benaderingen van de financiële stimulering: 
De eerste benadering bestaat uit het ondersteunen van een zo groot mogelijk 
aantal projecten, om zo aan zo veel mogelijk talenten een kans te bieden en de 
diversiteit te vergroten. Bij die aanpak is de financiële stimulering erop gericht de 
risico's van de produktie te verkleinen, zonder dat daarbij al te veel rekening wordt 
gehouden met de exploitatievoorwaarden van de geproduceerde programma's. 
Wanneer deze aanpak tot het uiterste wordt doorgedreven kan ook dit een 
schadelijk effect hebben: er kunnen programma's worden geproduceerd zonder dat 
rekening wordt gehouden met de markt en met het publiek. Zo worden er jaarlijks 
in Europa programma's gemaakt die in het gunstigste geval alleen op festivals 
worden vertoond en op geen enkele andere wijze worden geëxploiteerd. 
De tweede benadering houdt in dat voorrang wordt gegeven aan acties die zouden 
kunnen leiden tot een versterking van ondernemingen die een zeker aantal 
projecten kunnen ontwikkelen, ten einde die ondernemingen in staat te stellen de 
risico's die inherent zijn aan de audiovisuele produktie te spreiden, op voorwaarde 
dat de ontwikkeling van de projecten in nauw contact met de markt plaatsvindt. 
Volgens die aanpak is het belangrijkste probleem niet de ondersteunde activiteit 
(bijvoorbeeld de produktie) als zodanig (bijvoorbeeld de 
50 
toename van het aantal produkten), maar de omstandigheden waarin die activiteit 
plaatsvindt: de opbouw van catalogi, de maximale exploitatie daarvan, de 
gezondheid en versterking van de betrokken bedrijven. Wanneer deze aanpak tot 
het uiterste wordt doorgedreven kan ook dit een schadelijk effect hebben: 
onderscheid maken tussen bedrijven op grond van hun totale activiteiten kan ertoe 
leiden dat de concurrentieverhoudingen tussen exploitanten worden verstoord. 
Zo vergemakkelijkt de projectsgewijze benadering (zowel van de produktie als de 
distributie) de diverse activiteiten die men wil bevorderen, echter zonder 
noodzakelijkerwijs een duurzaam effect te genereren op de structuren van de 
ondernemingen die ervan profiteren. 
Rekening houden met de totale activiteiten van ondernemingen en met de 
resultaten daarvan op de Europese markt of stimulering van hergroeperingen van 
ondernemingen, maakt het daarentegen mogelijk een eerste stap te zetten op weg 
naar een structurele groei, die geleidelijk het potentieel van de ondernemingen zal 
doen toenemen, zowel in termen van programmacatalogi, als van spreiding van 
risico's of opleidingscapaciteit. 
Samengevat: 
Dient een projectsgewijze benadering (van creatie, produktie of exploitatie) te 
worden voortgezet bij de toekenning van financiële stimulansen? 
of 
Dient voorrang te worden gegeven aan ondernemingen, rekening houdend met 
het totaal van hun activiteiten? 
5.2.3 Welke omvang, qua geografie, tijd en financiële middelen? 
De vaststelling van mechanismen voor financiële stimulering met het oog op 
structurele effecten op het niveau van de Europese markt moet worden gebaseerd 
op passende criteria wat betreft de omvang van de markten, verdiscontering van 
de factor tijd en het financieringsniveau. Die elementen zijn weliswaar technisch 
van aard, maar zijn van wezenlijk belang om de nadelige effecten van de 
financiële stimuleringsmaatregelen te vermijden. 
H De omvang van de markten 
Om de doelstelling van herstructurering van de Europese programma-industrie te 
realiseren, dienen de toe te passen mechanismen rekening te houden met een 
werkelijke Europese dimensie. Een beperkte territoriale draagwijdte (bijv. alleen 
projecten waarbij ondernemingen of markten van drie Lid-Staten zijn betrokken, 
waarvan er twee tot een zelfde taalgebied behoren) bevorderen weliswaar 
grensoverschrijdende activiteiten, maar leiden niet tot echte "ervaring" met de 
Europese markt, noch tot een drastische wijziging van de economische opzet van 
de ondersteunde projecten. 
51 
J]) De factor tijd 
De factor tijd vormt een fundamenteel element van elk industrieel beleid: 
enerzijds dient de looptijd van de mechanismen de limieten te 
weerspiegelen van de "overgangsfase", na afloop waarvan de doelstelling 
van herstructurering dient te zijn bereikt; 
anderzijds dient het vaststellen van het moment van terugbetaling -
aangezien het gaat om financiële stimuleringsmechanismen waarbij zo vaak 
mogelijk is voorzien in het terugbetalen van de ontvangen bedragen, zodra 
de rentabiliteitsgrens is bereikt - de omvang te weerspiegelen van de 
risico's die de ondernemingen hebben genomen in antwoord op de 
financiële stimulans. 
iii) Het financierinqsniveau 
De doeltreffendheid in structureel opzicht van een financieel stimuleringsbeleid is 
bovendien sterk afhankelijk van een "kritische massa", zowel wat betreft het totaal 
bestede bedrag als wat betreft het bedrag per eenheid dat wordt toegekend in het 
kader van de mechanismen: 
als de bedragen te laag zijn, worden ze door de sector geabsorbeerd om de 
bestaande tekorten aan te vullen, zonder dat de structuren fundamenteel 
worden gewijzigd; 
als de bedragen te hoog zijn, verdwijnt hierdoor het element van 
economisch risico en wordt het functioneren van de markt aangetast. 
De soorten mechanismen die mogelijk zijn houden vaak ook nauw verband met de 
financiële middelen die beschikbaar zijn: 
beperkte middelen leiden in het algemeen tot een selectieve aanpak, terwijl 
bij hogere bedragen meer automatische mechanismen mogelijk zijn, 
gebaseerd op indicatoren die direct gekoppeld zijn aan de markt. 
Samengevat: 
De mechanismen die moeten worden toegepast om een structureel effect te 
bereiken op het niveau van de Europese Unie dienen te zijn gebaseerd op een 
werkelijk Europese dimensie en te beschikken over voldoende middelen, 
zodanig dat deze de "kritische massa" bereiken die noodzakelijk is om de 
doelstellingen binnen een redelijke termijn te bereiken. 
5.2.4 Europese markt en culturele diversiteit 
Gezien het culturele belang van de audiovisuele sector is de Commissie van 
mening dat het absoluut noodzakelijk is ervoor te zorgen dat een industrieel beleid 
voor deze sector niet wordt vertaald in een ontwikkeling "met verschillende 
snelheden" die voorbij zou gaan aan de Lid-Staten (of bepaalde regio's daarvan) 
met geringere audiovisuele mogelijkheden of een beperkt 
52 
taalgebied54. Het is belangrijk dat alle regio's binnen de Unie deel kunnen nemen 
aan de ontwikkeling van de audiovisuele industrie. 
Wat de programma-industrieën betreft dient te worden opgemerkt dat het creëren 
van een werkelijke Europese markt op termijn het voornaamste antwoord vormt op 
die verschillende structurele handicaps: 
Dank zij de ontwikkeling van de Europese markt vormt de omvang van de 
nationale markt niet langer een relevante grens voor programmamakers. Ongeacht 
het land waar zij werken moeten zij een Europese publiek zien aan te trekken; 
bovendien zal het succes en de rentabiliteit op de Europese markt deuren openen 
naar nieuwe markten buiten Europa, waar producenten uit landen van 
verschillende grootte en met verschillende talen natuurlijke afzetmarkten zullen 
kunnen vinden (bijv. taalgebieden zoals het Portugese en Spaanse, die in Europa 
beperkt zijn, zijn veel groter wanneer men naar de wereldmarkt kijkt). 
Vanuit dat oogpunt bezien wordt de noodzaak van zowel kwantitatieve als 
kwalitatieve ontwikkeling van nasynchronisatie en ondertiteling55 een prioritaire 
doelstelling, ten einde de intracommunautaire circulatie van de programma's te 
bevorderen. 
Het lijkt er echter op dat gedurende de "tussenfase" van ontwikkeling van de 
Europese markt corrigerende mechanismen kunnen worden overwogen. 
Die mechanismen kunnen, mits zij in overeenstemming zijn met het 
communautaire recht, de vorm aannemen van hetzij "positieve discriminatie" 
binnen het kader van maatregelen waarvan alle ondernemingen binnen de Unie 
zonder onderscheid profiteren, hetzij specifieke maatregelen. 
Samengevat: 
Hoe kan de Unie rekening houden met de specifieke kenmerken van landen 
met een beperkt taalgebied of beperkte produktiecapaciteiten? 
In het bijzonder, moet met die specifieke kenmerken rekening worden 
gehouden in het kader van algemeen toepasbare mechanismen of moeten er 
specifieke mechanismen worden ontwikkeld? En zo ja, welke? 
54 Deze overweging wordt bijzonder belangrijk in het vooruitzicht van de 
toetreding tot de Europese Unie van nieuwe landen met een beperkt taalgebied 
of een beperkte produktiecapaciteit. 
55 Zie punt 3.3.1 "Overwinnen van de taalbarrières" hiervoor. 
53 
5.2.5 Deelname aan de ontwikkeling van nieuwe markten 
Voor een industrie die concurrerend wil zijn op de wereldmarkt is aanwezigheid op 
een zo groot mogelijk aantal nationale markten een even essentiële doelstelling als 
de exploitatie via alle uitzendmedia. In de programma-industrie wordt deze eis nog 
versterkt door het feit dat het aanbod van audiovisuele programma's geleidelijk de 
smaak van het Europese publiek vormt. 
Buiten de communautaire markt, waarbinnen niet van export kan worden 
gesproken, zijn bepaalde markten economisch veelbelovend maar moeilijk te 
betreden (bijv. de markt van de Verenigde Staten); andere bevinden zich in een 
opbouw- of een herstructureringsfase. Maar wat het niveau van rijpheid van die 
markten ook is, alle contacten die de Europese ondernemingen weten te leggen 
ter ontwikkeling van de toegang van hun programma's tot nieuwe markten zullen, 
op de middellange of lange termijn, pluspunten voor de Europese industrie blijken 
te zijn. 
Toch dient er - rekening houdend met de sterke historische en culturele banden 
die ons ermee verbinden en met de audiovisuele en filmtradities die er nog steeds 
bestaan alsmede met het vooruitzicht van een toenemende regionale 
economische integratie56 - op het niveau van de Europese Unie in de eerste 
plaats te worden nagedacht over de markten van de landen van Midden- en Oost-
Europa. 
Ü Hulp bij wederopbouw en ontwikkeling 
De fundamentele redenering die ten grondslag ligt aan de economische relaties 
van de Europese Unie met die landen is die van hulpverlening bij de 
herstructurering en ontwikkeling. Deze is noodzakelijk en zou zich kunnen 
uitbreiden tot de audiovisuele sector in het kader van programma's als PHARE en 
TACIS, mits de maatregelen overeenkomen met prioriteiten die in overleg met de 
begunstigde landen zijn overeengekomen. 
De makers en ondernemingen in de Europese Unie en in de landen van Midden-
en Oost-Europa hebben een zelfde belang bij de ontwikkeling van een 
audiovisuele markt in de voormalige Oostbloklanden en het optreden van de Unie 
kan die ontwikkeling versnellen. 
IQ Het openstellen van communautaire mechanismen voor financiële 
stimulering 
In deze context bestaat het eerste soort specifieke maatregelen die kunnen 
worden overwogen uit het openstellen van de mechanismen van financiële 
stimulering van de Unie voor deelname van ondernemingen uit die landen. Maar 
deze benadering stuit (behalve op de bekende problemen verbonden aan de 
ontoereikendheid van de regelgeving die in die landen nog volledig moet worden 
ontwikkeld, vooral wat betreft het auteursrecht) op twee belangrijke problemen: 
56 Vgl. het juridische kader dat nu wordt gevormd door de 
"Europa-overeenkomsten" met Polen, Hongarije, Roemenië, Tsjechië en 
Slowakije. Steunmaatregelen zijn mogelijk in het kader van de "economische 
regionale integratie-overeenkomsten", mits deze niet neerkomen op 
exportsubsidies. 
54 
enerzijds zijn de verschillen in ontwikkelingsniveau van de audiovisuele 
industrieën en de exploitatienetwerken in Oost- en West-Europa zodanig dat 
de mechanismen die op de situatie binnen de Unie zijn afgestemd niet 
noodzakelijkerwijs relevant zijn in de landen van Midden- en Oost-Europa; 
anderzijds zou deze openstelling - gezien het lage financieringsniveau dat 
deze landen zullen kunnen bijdragen aan de mechanismen waaraan zij 
zouden deelnemen, in vergelijking met het aantal van hun ondernemingen 
dat in staat is projecten in te dienen die voor steun in aanmerking komen -
kunnen leiden tot een overdracht van financiële middelen die de effectiviteit 
van diezelfde mechanismen binnen de Unie op het spel zou kunnen zetten. 
iii) Een nieuw partnerschap 
Het is dan ook beter andere soorten maatregelen te overwegen. Daarom stelt de 
Commissie voor dat wordt nagedacht over de wenselijkheid en de mogelijkheden 
van stimulering van bepaalde activiteiten van ondernemingen van de Europese 
Unie in die landen. 
Andere industrieën - onder andere de Noordamerikaanse - hebben een strategie 
van "terreinverovering" gevoerd, zowel op het gebied van de infrastructuren 
(bioscoopnetwerken, kabel, telecommunicatie, enz.), als op het gebied "van het 
programma-aanbod tegen prijzen die slechts als symbolisch kunnen worden 
gekenschetst. 
Stimulering door de Europese Unie van billijke vormen van partnerschap tussen 
bedrijven van beide delen van Europa zou niet alleen kunnen bijdragen tot een 
herstel van onze industrieën, en in het bijzonder de programma-industrieën, maar 
zou ook een middel vormen tot het aanhalen van fundamentele culturele banden. 
Samengevat: 
Vanuit het oogpunt van de ontwikkeling van de audiovisuele markt in de landen 
van Midden- en Oost-Europa: 
Moet het optreden van de Europese Unie worden beperkt tot instrumenten voor 
steun aan de ontwikkeling en de wederopbouw die betrekking hebben op alle 
bedrijfstakken (en dus eventueel ook de audiovisuele sector)? 
of 
moeten er communautaire financiële stimuleringsmechanismen worden 
ingesteld voor de deelneming van vakmensen uit deze landen? 
of 
moeten er specifieke instrumenten worden ontwikkeld die er met name op 
gericht zijn sommige initiatieven van de communautaire bedrijven in die landen 
in de vorm van partnerschappen te bevorderen? 
55 
5.3 Op weg naar convergentie van de nationale steunregelingen? 
Het optreden van de Lid-Staten is om ve(e redenen doorslaggevend voor de 
ontwikkeling van de structuren van de audiovisuele sector. Dat geldt ook op het 
gebied van de financiële stimuleringsmaatregelen, waar de mechanismen voor 
nationale steun in hun geheel een krachtige hefboom kunnen vormen voor de 
versterking van de programma-industrie. 
Dit nationale beleid is voornamelijk gericht op nationale doelstellingen: 
culturele doelstellingen: behoud van de verscheidenheid en de 
kwaliteit in de programmering, taalpolitiek, ondersteuning van het 
creatieve proces en de bevordering van nationale en lokale 
identiteiten; 
industriële doelstellingen: ontwikkeling van de nationale programma­
industrie, ontwikkeling van de diensten en de nieuwe markten, 
invoering van nieuwe technologieën. 
De doelstelling van versterking van de Europese programma-industrie is in geen 
enkel opzicht strijdig met die doelstellingen, en lijkt zelfs een voorwaarde voor de 
levensvatbaarheid op termijn van het culturele en industriële beleid van<le Lid-
Staten. 
Sterker nog, het nationale beleid kan, mits daarbij rekening wordt gehouden met 
een Europese ambitie van het nationale bedrijfsleven, een belangrijke bijdrage 
leveren tot de versterking van de doelmatigheid van de genomen maatregelen op 
het niveau van de Europese Unie. Als de audiovisuele sector zich echter te zeer 
terug zou trekken op uitsluitend nationale structuren en markten, zou dit de kansen 
op succes van een Europese strategie, en zeker van een mondiale strategie, 
ernstig in gevaar brengen. 
Daarom lijkt het passend gezamenlijk na te denken over de totale strategie, vanuit 
het perspectief van optimalisering van de economische effecten van die stelsels. 
5.3.1 Een raamwerk voor gedachtenwisseling en discussie 
Het kan er uiteraard niet om gaan de autonomie van de Lid-Staten op dit gebied in 
twijfel te trekken, maar vanuit de optiek van de ontwikkeling van de Europese 
programma-industrie door een collectieve inspanning van alle betrokkenen in de 
Unie moet wel worden nagedacht over de vraag welke bijdrage de Lid-Staten via 
hun verschillende niveaus van bevoegdheid kunnen leveren aan 
gemeenschappelijk bepaalde doelstellingen. 
De Commissie is voornemens die discussie bij de verschillende bevoegde 
overheidsinstanties in de Lid-Staten te stimuleren in een geest van samenwerking. 
Het zou er met name om gaan een kader te ontwikkelen voor uitwisseling over 
onderwerpen van gemeenschappelijk belang, ervaringen uit te wisselen, de 
doelmatigheid en de beperkingen van de bestaande nationale stelsels te 
analyseren en uiteindelijk de perspectieven en voordelen van convergentie rond 
gemeenschappelijke doelstellingen te bestuderen. 
In het kader van een stapsgewijze aanpak zal de Commissie in een later stadium 
die gedachtenwisselingen of de conclusies ervan een formeel karakter geven, met 
name door institutionele processen op gang te brengen om te komen tot de 
goedkeuring van aanbevelingen of andere gemeenschappelijke maatregelen. 
56 
5.3.2 Welke hoofdthema's voor gedachtenwisselinq en discussie? 
We hebben gezien dat de communautaire regelgeving al gemeenschappelijke 
regels kent op het gebied van de bevordering van de distributie en de produktie 
van Eurupese programma's. Overigens heeft de Gemeenschap zich altijd positief 
opgesteld tegenover de nationale financiële steun hieraan, mits de voorwaarden 
voor de toekenning van die hulp niet in strijd waren met het algemene belang en in 
het bijzonder met de bepalingen van het Verdrag met betrekking tot het vrije 
verkeer van personen en diensten en met het recht van vestiging57. 
Naast deze juridische benadering is het zinvol vanuit het perspectief van 
optimalisering van de globale doelmatigheid van de nationale steunmaatregelen bij 
de gedachtenwisseling en de discussie uit te gaan van twee elkaar aanvullende 
aspecten: de convergentie van de prioriteiten bij de steun aan de programma­
industrie en de convergentie van de financiering van deze steun. 
Ü Convergentie van de prioriteiten van de nationale steunregelingen 
De diverse nationale stelsels dragen in verschillende mate bij aan de versterking 
van de programma-industrie. Uitwisselingen tussen de Lid-Staten van ervaringen 
en analyses betreffende het functioneren van die stelsels en de prioriteit die 
daaraan wordt verleend kunnen wederzijds verrijkend zijn en daardoor leiden tot 
een aanzienlijke verbetering van de doelmatigheid van die stelsels. 
Vanuit die optiek kunnen diverse thema's voor gedachtenuitwisseling worden 
voorgesteld. 
De kracht van een nationale programma-industrie zal afhangen van de mate 
waarin deze in staat is uitgebreide catalogi op te bouwen met programma's die op 
een aantal verschillende markten (informatiedragers en geografische gebieden) 
kunnen worden geëxploiteerd. 
Gezien die noodzaak is het duidelijk dat het belangrijkste probleem niet de 
produktie als zodanig is (met name in kwantitatieve termen) maar dat dit vooral is 
gelegen in de omstandigheden waaronder die produktie plaatsvindt en de 
exploitatie daarvan.58 
Op dit gebied stelt de Commissie voor na te denken over de manier waarop de 
nationale steunmechanismen al vanaf de fase van de ontwikkeling van projecten 
rekening kunnen houden met de marktgerichtheid daarvan en met de noodzaak de 
vorming, de hergroepering en de maximale exploitatie van programmacatalogi te 
bevorderen. 
57 
58 Er moet op worden gewezen dat het Verdrag betreffende de Europese Unie 
een nieuwe bepaling bevat waarin die aanpak wordt bevestigd, namelijk artikel 
92.3.d, waarin tot de steunmaatregelen die verenigbaar kunnen zijn met de 
gemeenschappelijke markt ook kunnen worden gerekend "steunmaatregelen 
om de cultuur en de instandhouding van het culturele erfgoed te bevorderen, 
wanneer door deze maatregelen de voorwaarden inzake het handelsverkeer 
en de mededingingsvoorwaarden niet zodanig worden veranderd dat het 
gemeenschappelijk belang wordt geschaad". 
De strategische kwestie van de catalogi is eveneens van toepassing op de 
bestaande programma's. Het is met name van belang dat inventarisatie 
daarvan met het oog op exploitatie op zo veel mogelijk markten wordt 
aangemoedigd. 
57 
In diezelfde zin stelt de Commissie voor kwesties betreffende de ontwikkeling van 
de opleiding van vakmensen in de sector aan te vatten, met het accent op 
marktgerichtheid en de verspreiding van de nieuwe informatie- en 
communicatietechnologieën. 
Naast de opzet van de nationale steunmechanismen zou het ook nuttig kunnen 
blijken te komen tot uitwisseling op het gebied van de wijze waarop financiële 
steun wordt verleend. De Lid-Staten hanteren een hele reeks van technieken 
(voorschotten op recettes, selectieve steun, automatische steun, enz.), en het zou 
interessant zijn de doelmatigheid daarvan te vergelijken. 
Voorts moet, om rekening te kunnen houden met de Europese en mondiale 
omvang van de markt, worden nagedacht over het openstellen van de criteria voor 
toegang tot nationale steun: kan het succes van een bioscoopfilm of 
televisieprogramma buiten het land van herkomst bijvoorbeeld relevant blijken voor 
de bevordering van de transnationale ambitie van de nationale ondernemers? 
Andere overwegingen pleiten eveneens voor een zekere mate van convergentie 
van de nationale mechanismen: activiteiten inzake coproduktie of gezamenlijke 
distributie op transnationaal niveau zullen gemakkelijker tot stand komen en 
verlopen als de nationale steunmechanismen meer met elkaar overeenkomen. De 
complexiteit van overeenkomsten voor coproduktie is bijvoorbeeld hoofdzakelijk 
het gevolg van de grote verscheidenheid van nationale steunregelingen. 
De verschillende thema's die hier naar voren worden gebracht zijn niet limitatief. 
Aangezien het erom gaat zaken van gemeenschappelijk belang te identificeren, is 
het duidelijk dat de Lid-Staten zelf de gebieden moeten aangeven waarop naar 
hun mening gedachtenwisseling kan leiden tot verrijking van hun eigen ervaring. 
111 Convergentie van de financiering van de nationale steunregelingen 
Het begrip "kritische massa" in termen van financiering van een beleid tot 
versterking van de programma-industrie loopt niet vooruit op de bestudering van 
de subsidiariteitsaspecten, noch ten aanzien van de herkomst van de recettes, 
noch in verband met de tenuitvoerlegging en het beheer van 
distributiemechanismen. 
Met andere woorden, bij de bepaling van die kritische massa moet zowel rekening 
worden gehouden met de mechanismen die op het niveau van de Europese Unie 
moeten worden gerealiseerd als met de mechanismen waarmee op nationaal 
niveau vergelijkbare of sterk complementaire doelstellingen worden nagestreefd. 
Bij het totale bedrag moet rekening worden gehouden met de middelen uit de 
communautaire begroting, maar ook met de nationale middelen die kunnen worden 
aangewend voor herstructurering van de bedrijfstak. 
Voor de overgang van micro-economisch optreden naar macro-economische actie 
moet een kwalitatieve sprong worden gemaakt in de definitie van de financiële 
stimuleringsmechanismen, maar ook een kwantitatieve sprong waar het gaat om 
de financieringsniveaus. 
Om deze situatie het hoofd te kunnen bieden en een financiering te verkrijgen ten 
bedrage van de "kritische massa" moet worden nagedacht over de verschillende 
mogelijke wijzen van financiering. 
58 
De nationale steunmaatregelen worden ofwel gefinancierd uit het algemene 
overheidsbudget ofwel door terugsluizing van een deel van de inkomsten van de 
sector. 
Bij die tweede formule wordt in de vorm van parafiscale heffingen een deel van de 
ontvangsten van de exploitatie van programma's in bepaalde schakels van de 
audiovisuele keten (heffingen op bioscoopkaartjes, op inkomsten uit reclame of de 
omzet van omroepen, op de inkomsten uit de verhuur van videobanden, ...) 
ingehouden en in het kader van stimuleringsmaatregelen toegekend aan de 
verschillende exploitanten in de programma-industrie. Bij die heffingen moet echter 
het algemene beleid dat de Commissie tot op heden voert op het gebied van 
heffingen met een specifieke bestemming in acht worden genomen. 
Het belang van een dergelijk systeem is tweeledig: 
enerzijds wordt rekening gehouden met de werkelijke omvang van de markt, 
voor zover de heffingen betrekking hebben op een aanzienlijk deel van de 
exploitatie van de audiovisuele programma's. 
anderzijds vereist de uitschakeling van "contribuanten" (alle diensten die 
onderworpen zijn aan parafiscale heffingen) in de audiovisuele sector (en 
waarborgt dit tot op zekere hoogte ook) dat de mechanismen voor 
herverdeling op economisch gezonde wijze functioneren: zo zal een omroep 
eerder bereid zijn om een deel van zijn inkomsten af te staan wanneer de 
herverdeling hem garandeert dat hij er iets voor "terugkrijgt" in de vorm van 
een grotere beschikbaarheid van aantrekkelijke programma's tegen 
concurrerende prijzen. 
Aangezien een dergelijk systeem al op verschillende niveaus in diverse Lid-Staten 
bestaat, en gezien de economische voordelen ervan, stelt de Commissie voor 
samen met de overheidsinstanties van de Lid-Staten en de ondernemers in de 
sector na te denken over de vraag of het wenselijk is dit in de Unie te ontwikkelen. 
Wanneer de Lid-Staten in de gehele Unie een dergelijk stelsel invoeren, zou 
namelijk kunnen worden beschikt over een financiële hefboom waarmee de 
structurele uitdagingen van de programma-industrieën kunnen worden aangegaan 
zonder dat dit een te zware belasting vormt voor de nationale of communautaire 
begrotingen. 
Als hiertoe wordt besloten zou op langere termijn een zekere mate van coördinatie 
door de Gemeenschap kunnen worden overwogen. 
De Commissie is zich ten volle bewust van de politieke gevoeligheid van deze 
beleidskoers en van de technische problemen die eraan verbonden zijn. Gezien 
het belang van de vraagstukken waar het om gaat is het echter gerechtvaardigd 
hier verder over na te denken. 
Hoe dan ook, er moet met nadruk op worden gewezen dat de vraag van de 
wenselijkheid en haalbaarheid van de totstandbrenging van een dergelijk stelsel in 
de gehele Unie nog onbeantwoord is en dat het er meer om gaat dat wordt 
nagedacht over een eventuele coördinatie van de acties van de Lid-Staten dan 
over een voorstel voor een nieuw financieel instrument op het niveau van de Unie. 
In eerste instantie zou het gaan om een inventarisatie van de bestaande systemen 
en een analyse van de kenmerken ervan. 
59 
Samengevat: 
Moet er een op samenwerking gebaseerd raamwerk voor gedachtenwisseling 
en discussie tot stand worden gebracht dat erop gericht is de nationale stelsels 
voor steun aan de programma-industrie en de eventuele convergentie daarvan 
te verbeteren? 
Wat zouden de hoofdthema's voor gedachtenwisseling en discussie moeten 
zijn? 
Zou dit gericht moeten zijn op bevordering: 
- van gemeenschappelijke prioriteiten voor de nationale steunregelingen? 
- van de geleidelijk verwezenlijking van een Europese dimensie? 
- van een debat over de financieringswijze van de overheidssteun? 
60 
CONCLUSIE 
De Commissie is zich ervan bewust dat om te bereiken dat de Europese Unie 
investeert in de toekomst van haar programma-industrie via een beleid dat een 
versterking van de structuur ervan beoogt, vooral een andere houding vereist is. 
Die andere houding is noodzakelijk bij de instellingen van de Unie en de nationale 
overheden, vooral waar het gaat om de wijze waarop zij een overkoepelend beleid 
voor de communicatiesector formuleren, maar in de allereerste plaats ook bij 
degenen die werkzaam zijn in de programma-industrie. 
Cultuur en economie, artistiek werk en publiek, ambachtelijke structuren en 
industriële vereisten met elkaar in overeenstemming brengen... dat zijn geen 
reclameleuzen waarmee getracht wordt de complexiteit te verhullen van de 
verandering die de Europese industrie zal moeten doormaken om te kunnen 
overleven. 
We moeten bewijzen dat Europa vertrouwen heeft in zijn talenten, en die talenten 
de kans geven te schitteren in Europa en in de wereld. 
In die geest legt de Commissie dit Groenboek voor aan de instellingen van de 
Unie en aan de nationale overheden, en zal zij het onderwerpen aan diepgaand 
overleg met beroepskringen. 
Daarbij zullen niet alleen de standpunten van beroepsorganisaties die de sector op 
Europees niveau vertegenwoordigen, maar ook die van het bedrijfsleven zelf 
worden ingewonnen. 
De Commissie wordt namelijk in de audiovisuele sector en zeer in het bijzonder in 
de programma-industrie geconfronteerd met een sterke toename van het aantal 
beroepsorganisaties, die in zeer uiteenlopende mate vertegenwoordigd zijn op 
Europees niveau en in staat zijn gemeenschappelijk standpunten naar voren te 
brengen van de bedrijven die zij vertegenwoordigen. De dialoog met vakkringen 
zou op termijn worden vergemakkelijkt als die veelheid aan organisaties beter 
georganiseerd zou worden. 
Een eerste stap in dit proces zal plaatsvinden in het kader van de Europese 
audiovisuele conferentie die de Commissie in Brussel bijeen zal roepen. De 
resultaten van dat overleg zullen in een later stadium verder kunnen worden 
verfijnd. 
Ten slotte zal de Commissie haar conclusies trekken uit dit proces, en de Lid-
Staten en de Instellingen van de Unie hierover informeren, alvorens zij concrete 
voorstellen zal doen over de initiatieven die op het niveau van de Europese Unie 
moeten worden genomen, versterkt of overwogen. 
61 
SAMENVATTING 
In de context van de ingrijpende en snelle veranderingen van de audiovisuele 
sector, met name als gevolg van de technologische ontwikkeling, richt het 
groenboek "Strategische opties voor de versterking van de programma-industrie in 
de context van het audiovisuele beleid van de Europese Unie", zich op een 
strategisch aspect van de sector: 
De industrie van bioscoopfilms en televisieprogramma's heeft twee specifieke 
kenmerken: 
bioscoopfilms en televisieprogramma's zijn geen gewone produkten: als 
overdragers bij uitstek van de cultuur en levende getuigen van de tradities en de 
identiteit van ieder afzonderlijk land zijn ze het waard te worden aangemoedigd. 
Voorts worden zij als gevolg van de veranderingen die zich voltrekken tot een 
element van het allergrootste belang in de strategie van de machtigste exploitanten 
van de audiovisuele sector. 
De convergentie van de programma-industrieën, de omroepdiensten, de diensten 
van kabel- of telecommunicatie-exploitanten, uitgeverijen en fabrikanten van 
informatie- en communicatietechnologieën leidt tot het ontstaan van nieuwe 
produkten en nieuwe audiovisuele diensten, die zich ontwikkelen tot een nieuwe 
informatiemaatschappij. 
Hoewel het nog niet mogelijk is de volle omvang te bepalen van die verschijnselen, 
die zich op mondiale schaal voordoen, zijn er verschillende fundamentele kwesties 
die van belang zijn voor de toekomst van de Europese programma-industrie: 
Zij moet concurrerend zijn in een de context van een open en mondiale 
markt. 
Zij moet zich richten op de toekomst en een actieve rol spelen bij de 
ontwikkeling van de informatiemaatschappij. 
Zij moet uiting geven aan de creatieve mogelijkheden en de persoonlijkheid 
van de Europese volkeren. 
Zij moet in staat zijn haar groei om te zetten in nieuwe arbeidsplaatsen in 
Europa. 
In dat perspectief wil dit groenboek aanzetten tot discussie over de volgende 
vraag: 
Hoe kan de Europese Unie bijdragen aan de ontwikkeling van een sterke 
programma-industrie (zowel film als televisie) die kan concurreren op de 
wereldmarkt, gericht is op de toekomst, de uitstraling van de Europese culturen 
kan waarborgen en werkgelegenheid in Europa kan scheppen? 
Door talrijke verkennende werkzaamheden, waaronder het Witboek over groei, 
concurrentievermogen en werkgelegenheid de eerste plaats inneemt, tracht de 
Commissie momenteel de hoofdlijnen vast te stellen van het toekomstige beleid 
van de Europese Unie in de communicatiesector, rekening houdend met de 
62 
technologische veranderingen die ontstaan door digitalisering, convergentie van de 
industrieën rond de totstandbrenging van een gemeenschappelijke informatieruimte 
(informatie, infrastructuren, toepassingen) en de ontwikkeling van de 
marktstructuren (met name allianties en concentratieverschijnselen). 
Het groenboek maakt deel uit van die werkzaamheden en is mede gebaseerd op 
bijdragen uit drie bronnen: een door de Commissie in het leven geroepen 
overleggroep, beroepskringen en de Lid-Staten. 
Uit een diagnose van de huidige toestand van de Europese programma-industrie 
blijkt dat deze er niet in geslaagd is: 
een einde te maken aan de versnippering van de sector in lokale markten 
en de circulatie van de programma's binnen Europa te ontwikkelen; 
zich te ontworstelen aan haar chronische tekorten of belangrijke Europese 
of buitenlandse investeringen aan te trekken. 
In deze crisissituatie zullen de ontwikkelingen die het gevolg zijn van de "digitale 
revolutie" bepaalde trends van de audiovisuele markt die nu al zichtbaar zijn, 
versterken. 
de toenemende individualisering van het aanbod en een grotere rol 
van de individuele consumptie in de financiering van de sector; 
de internationalisering van de programma-industrie en aanverwante 
industrieën; 
de toenemende behoefte aan programmacatalogi die aan hoge 
kwantitatieve en kwalitatieve criteria voldoen. 
Die verschillende trends leiden samen tot de noodzaak van een structurele aanpak 
van de programma-industrie die erop gericht is te voldoen aan de vraag van ieder 
marktsegment en alle Europese publieksgroepen, rekening houdend met de 
uiteenlopende informatiedragers en diensten die zullen ontstaan, en in het 
bijzonder met het belang van de multimedia-systemen voor de ontwikkeling van 
onderwijs en opleiding op afstand. 
Die aanpak ligt in het verlengde van de strategie die is uiteengezet in het witboek 
van de Commissie over groei, concurrentievermogen en werkgelegenheid voor de 
verwezenlijking van een Europese informatieruimte die de ontwikkeling van nieuwe 
dienstenmarkten kan bevorderen. 
Afgezien van de mondiale oriëntering van deze aanpak en het feit dat rekening 
wordt gehouden met specifieke Europese kenmerken, dient de Unie uit dien 
hoofde nieuwe prioriteiten vast te stellen: 
- de verspreiding van nieuwe technologieën onder de bedrijven in de sector; 
- de verwezenlijking van een klimaat voor de diensten dat gekenmerkt wordt 
door concurrentie; 
- de ontwikkeling van communicatie-infrastructuren; 
- de ontwikkeling van aangepaste opleidingen. 
Ten aanzien van het gevaar van opsluiting in marktsegmenten die te klein zijn om 
te profiteren van de totale groei van de sector beschikt de Europese programma­
industrie over belangrijke sterke punten, met name de verscheidenheid van haar 
63 
produktie, die, in een context van individualisering van het kwaliteitsaanbod, echte 
economische kansen kunnen blijken. 
In het kader van een collectieve inspanning van alle betrokkenen in de Europese 
Unie zal de Unie tegelijkertijd de ontwikkeling van een gediversifieerde Europese 
markt voor de programma's moeten waarborgen en moeten bevorderen dat de 
Europese industrie daar adequaat op reageert. 
Vanuit dat perspectief: 
moet de Europese Unie de invoering in Europa van technologisch geavanceerde 
informatie-infrastructuren versnellen ten einde de keuzemogelijkheid van de 
consument te vergroten en nieuwe kansen voor de programma-industrieën te 
ontwikkelen. 
Tegelijkertijd dient zij, om te voorkomen dat alleen de programma-industrieën 
buiten Europa profiteren van de ontwikkeling van omvangrijke distributienetwerken 
en dat de eigen programma-industrie zich terugtrekt op lokale markten zonder 
economisch potentieel en culturele uitstraling, zich ook in te zetten voor de 
ontwikkeling van een programma-industrie die kan concurreren op haar eigen 
markt en op de wereldmarkt, waardoor haar culturen kunnen worden uitgedragen, 
werkgelegenheid kan worden geschapen en winst kan worden behaald. 
Het gaat dus om een beleid op middellange/lange termijn, met als uiteindelijk doel 
dat deze bedrijfstak weer rendabel wordt op een open en dynamische wereldmarkt. 
De bestaande instrumenten, zowel op communautair als op nationaal niveau, en 
zowel gericht op financiële stimulering als op stimulering door regelgeving, hebben 
ertoe bijgedragen dat de programma-industrie nog bestaat, maar hebben niet 
geleid tot de noodzakelijke versterking van de structuren van de bedrijfstak. 
De audiovisuele sector, die net als andere dienstensectoren een fase van 
internationalisering doormaakt, in het bijzonder in de context van de 
technologische ontwikkeling, zal in de komende jaren leiden tot een constante druk 
tot voortschrijdende liberalisering. 
De Unie moet dus snel een doelmatig beleid formuleren en ten uitvoer leggen rond 
de volgende doelstellingen: 
de nationale markten ontsluiten; 
het Europese publiek een werkelijke keuzemogelijkheid waarborgen; 
de kansen in een sector met toekomstmogelijkheden maximaliseren; 
op termijn bereiken dat deze van oudsher déficitaire sector 
economisch op eigen benen kan staan. 
Ten einde de contouren van een dergelijk beleid te schetsen wil de Commissie de 
discussie op gang brengen over een reeks opties die zijn onderverdeeld in drie 
grote lijnen: de spelregels, financiële stimulering en convergentie van de nationale 
systemen. 
64 
i Opties voor de spelregels 
Vanuit het perspectief van een beleid van de Europese Unie ter versterking van de 
programma-industrie is de ontwikkeling van de markt door de totstandbrenging van 
infrastructuren, liberalisering van de diensten en het wegnemen van 
belemmeringen voor de interne markt een essentiële doelstelling. 
Bovendien dient voor de bevordering van de transparantie op de markt een betere 
samenwerking te worden bereikt tussen nationale en communautaire instanties die 
belast zijn met de toepassing van de concurrentieregels, en moet ook de 
samenwerking worden verbeterd tussen de communautaire instellingen en de 
overheidsinstanties van derde landen die belast zijn met de toepassing van de 
concurrentieregels. 
Afgezien van de doelstelling van de ontwikkeling van de markt is de Commissie 
van mening dat de op het niveau van de Unie bestaande regels voor de 
bevordering van de Europese programma's een kader vormen dat gunstig is voor 
de grensoverschrijdende ontwikkeling van de Europese programma-industrie die in 
dit stadium in stand zou moeten worden gehouden. 
Er zijn echter nog vele onbeantwoorde vragen in verband met de vergroting van de 
doelmatigheid van die mechanismen: 
Hoe kunnen de doelmatigheid van de controle en van de toepassing van het 
Gemeenschapsrecht worden versterkt? 
Hoe moet rekening worden gehouden met de diversiteit aan soorten diensten? 
Hoe moet de circulatie binnen Europa van de programma's worden 
gestimuleerd? 
Moeten er exactere gemeenschappelijke definities worden ingevoerd? 
Moet investering in de produktie van programma's of de aanschaf van rechten 
voorrang krijgen boven mechanismen die gebaseerd zijn op zendtijd? 
Moet er, rekening houdend met de noodzaak om maximale opbrengsten uit 
exploitatie te verkrijgen en het ontstaan van nieuwe informatiedragers en 
nieuwe netwerken te bevorderen, een communautair systeem voor de 
chronologie van de media worden gehandhaafd? 
Moet het bestaande systeem worden gewijzigd, en met name worden uitgebreid 
tot andere exploitatiewijzen dan video? 
Daarnaast worden er door het ontstaan van nieuwe audiovisuele diensten aan 
weerszijden van de grens tussen omroep en telecommunicatie nieuwe vragen 
opgeworpen: 
65 
Hoe kan een optimaal evenwicht worden bereikt tussen de ontwikkeling van 
nieuwe soorten diensten en de ontwikkeling van de Europese programma­
industrie? 
Is het wenselijk specifieke regels uit te werken voor de nieuwe manieren van 
uitzending van audiovisuele programma's (met name programma's die op 
individuele aanvraag worden verstrekt, in tegenstelling tot omroepdiensten in de 
eigenlijke zin van het woord - "point to multipoinf-communicatie)? Hoe zouden 
de passende bepalingen er uitzien ? 
2 Opties voor financiële stimulering 
Vanuit het perspectief van een industrieel beleid van de Europese Unie voor de 
versterking van de programma-industrie: 
Welke beginselen moeten er ten grondslag liggen aan de financiële stimulering? 
Dient de horizontale aanpak van de financiële stimulering te worden voortgezet 
die alle fasen van het proces creatie/produktie/distributie/exploitatie omvat, of 
moeten de financiële middelen te worden geconcentreerd op enkele prioritaire 
fasen ten einde een "hefboomwerking" te creëren voor het totale proces? En zo 
ja, op welke fasen? 
In het bijzonder: 
Hoe kan de ontwikkeling van de projecten vanuit een paneuropees perspectief 
worden verbeterd? 
Hoe kan de paneuropese distributie van programma's en het ontsluiten van de 
nationale markten worden bevorderd? 
Hoe kunnen de investeringen worden gestimuleerd? 
Hoe kan een marktgerichte opleiding in nieuwe technologieën worden 
ontwikkeld? 
Dient een projectsgewijze benadering (van creatie, produktie, distributie of 
exploitatie) te worden ontwikkeld bij de toekenning van financiële 
stimuleringsbijdragen? 
Dient voorrang te worden gegeven aan ondernemingen, waarbij rekening wordt 
gehouden met het totaal van hun activiteiten? 
Hoe kan, naast de noodzaak zowel de kwantiteit als de kwaliteit van 
nasynchronisatie en ondertiteling te bevorderen ten einde de circulatie binnen de 
Gemeenschap van de Europese programma's te stimuleren, de handhaving van de 
culturele verscheidenheid worden gewaarborgd? 
66 
Hoe kan de Unie rekening houden met de specifieke kenmerken van landen 
met een beperkt taalgebied of beperkte produktiecapaciteiten? 
In het bijzonder, moet met die specifieke kenmerken rekening worden 
gehouden in het kader van algemeen toepasbare mechanismen? 
Dienen er specifieke mechanismen te worden ontwikkeld? En zo ja, welke? 
De noodzakelijkerwijze mondiale oriëntatie van de versterking van de programma­
industrie leidt tot specifieke vragen in de context van de geleidelijke regionale 
integratie met de landen van Midden- en Oost-Europa: 
Vanuit het perspectief van de ontwikkeling van de audiovisuele markt in de 
landen van Midden- en Oost-Europa: 
Moet het optreden van de Europese Unie worden beperkt tot instrumenten voor 
steun aan de ontwikkeling en de wederopbouw die betrekking heeft op alle 
bedrijfstakken (en dus eventueel ook de audiovisuele sector)? 
of 
moeten er communautaire financiële stimuleringsmechanismen worden 
ingesteld voor deelneming van vakmensen uit deze landen? 
of 
moeten er specifieke instrumenten worden ontwikkeld ten einde met name 
sommige initiatieven van de communautaire bedrijven in die landen in de vorm 
van partnerschappen te bevorderen? 
3 Convergentie van de nationale steunmaatregelen 
Gezien de beslissende invloed die de Lid-Staten op hun verschillende niveaus van 
bevoegdheid uitoefenen op de structuren van de audiovisuele sector, en met name 
gezien de potentiële invloed van hun steunregelingen op de programma-industrie, 
stelt de Commissie voor de discussie over de wenselijkheid en haalbaarheid van 
convergentie van de nationale steunregelingen op gang te brengen. 
67 
Moet er een op samenwerking gebaseerd raamwerk voor gedachtenwisseling 
en discussie tot stand worden gebracht dat erop gericht is de nationale stelsels 
voor steun aan de programma-industrie en de eventuele convergentie daarvan 
te verbeteren? 
Wat zouden de hoofdthema's voor gedachtenwisseling en discussie moeten 
zijn? 
Zou dit gericht moeten zijn op bevordering: 
- van gemeenschappelijke prioriteiten voor de nationale steunregelingen? 
- van de geleidelijke verwezenlijking van een Europese dimensie? 
- van een debat over de financieringswijze van de overheidssteun? 
68 
BIJLAGE 
BIJDRAGEN AAN HET GROENBOEK OVER 
HET AUDIOVISUEEL BELEID 
I. BEROEPSKRINGEN 
1) Organisaties die de sector op Europees niveau vertegenwoordigen en 
die de door de heer Pinheiro gezonden vragenlijst hebben beantwoord 
- ACT: (Association of Commercial Televisions in Europe) 
Met daarbij antwoorden van: TF1 en ANT 1 (Antenna TV -
GR). 
Andere organisaties, zoals ITV en Fininvest zonden hun 
bijdrage rechtstreeks. 
- ECCA: (European Cable Communication Association) 
- EPC: (European Publishers' Council) 
- FEITIS (Fédération Européenne des Industries Techniques de l'Image 
et du Son) 
Bijdragen van Franse leden FITCA en SNVC 
Duits lid VTFF 
Italiaans lid UNITC 
- FERA: (Fédération Européenne des Réalisateurs de l'Audiovisuel) 
- FIAD: (Fédération Européenne des Associations de Distributeurs de 
Films 
- EBU/UER: (European Broadcasting Union/Union Européenne de Radio -
Télévision - Europese Radio-Unie) 
(sommige teden hebben ook eigen bijdragen ingezonden) 
- UNIC: (Union Internationale des Cinémas) 
N.B. Deze organisatie had de vragenlijst doorgestuurd naar 
haa Europese leden, zodat zij rechtstreeks konden reageren. 
- FIAPF: (Fédération Internationale des Associations de Producteurs de 
Films) 
2) Organisaties die betrokken zijn bij het MEDIA-programma en die de 
door mevrouw Flesch gezonden vragenlijst hebben beantwoord 
- CEA: (Cinema Exhibitors Association) 
- CEPI: (Coordination of European Independent Producers) 
69 
-EFA: 
- BABEL: (European Film Academy) 
(Broadcasting Across the Barriers of European 
Language) 
- CARTOON: (European Association of Animation Film) 
- DOCUMENTARY :(Project for the Creative Documentary) 
- EAVE: (Les Entrepreneurs de l'Audiovisuel Européen) 
- EURO AIM: (Association Européenne pour un marché de 
l'Audiovisuel Indépendant) 
- EMG: (Euro Media Guaranties) 
- EFDO: (European Film Distribution Office) 
- EVE: (Espace Video Européen - The Irish Film Institute) 
- GRECO: (Groupement Européen pour la Circulation des Oeuvres) 
- LUMIERE: (Sauvegarde et survie du patrimoine cinématographique 
européen) 
- MAP TV: (Mémoire - Archives - Programmes TV) 
- MEDIA SALLES: (Encouragement de l'exploitation cinématographique en 
Europe) 
-• SCALE: (Small Countries improve their Audiovisual Level in 
Europe) 
- SCRIPT: (European Script Fund) 
- CLUB: (Club d'investissement Média) 
- SOURCES: (Stimulating Outstanding Resources for Creative 
European Screenwriting) 
3) Andere bedrijven en organisaties die een bijdrage hebben ingezonden 
- BT: (British Telecom) 
- Central Television: (Verenigd Koninkrijk) 
- Chambre Syndicale des Producteurs et Exportateurs de Films Français EACEM: (European Association of Consumer Electronics 
Manufacturers) 
- IFFS: (International Federation of Film Societies) 
- Fédération Nationale des Cinémas Français 
- Fininvest Comunicazioni: (Italië) 
70 
- France Telecom 
- American Film Marketing Association 
- EUREKA Audiovisueel 
- GESAC: (Groupement Européen des Sociétés d'Auteurs et 
Compositeurs) 
- GNS: (Genootschap van Nederlandse Speelfilmmakers 
- ITV Network Centre; (Verenigd Koninkrijk) 
- IVF: (International Video Federation, Europe) 
-TV5: 
-ZDF: 
II. LID-STATEN 
BELGIË: 
DENEMARKEN: 
DUITSLAND: 
FRANKRIJK: 
IERLAND: 
ITALIË: 
LUXEMBURG: 
NEDERLAND: 
PORTUGAL: 
VERENIGD 
KONINKRIJK: (Frankrijk) 
Inclusief de bijdrage van de "Groep Brugge" van 
transnationale Europese openbare satellietketens, 
waaronder: 
- BBC TV World 
- RAI SAT 
- DEUTSCHE WELLE TV 
- RTVE INTERNATIONAL 
- TRT INTERNATIONAL 
-EURONEWS 
- RTP INTERNATIONAL 
-3 SAT 
-TV5 
(Duitsland) 
Federale staat en Gemeenschappen 
Permanente vertegenwoordiging bij de Europese Unie 
Bondsministerie van Economische zaken 
Permanente vertegenwoordiging bij de Europese Unie 
Permanente vertegenwoordiging bij de Europese Unie 
Departement voor Informatie 
Permanente vertegenwoordiging bij de Europese Unie 
Permanente vertegenwoordiging bij de Europese Unie 
Permanente vertegenwoordiging bij de Europese Unie 
Permanente vertegenwoordiging bij de Europese Unie 
71 
ISSN 0254-1513 
COM (94) 96 def. 
DOCUMENTEN 
NL 15 
Catalogusnummer : CB-CO-94-106-NL-C 
ISBN 92-77-66766-4 
Bureau voor officiële publikaties der Europese Gemeenschappen 
Lr2985 Luxemburg