NL Publicatieblad van de Europese Unie C 107/6

Samenvatting van een besluit van de Commissie

van 13 juli 2011

waarbij een concentratie verenigbaar wordt verklaard met de interne markt en de werking van de EER-Overeenkomst

(Zaak COMP/M.6101 — UPM/Myllykoski en Rhein Papier)

(Kennisgeving geschied onder nummer C(2011) 4997)

(Slechts de tekst in de Engelse taal is authentiek)

(Voor de EER relevante tekst)

2012/C 107/04

Op 13 juli 2011 heeft de Commissie een besluit vastgesteld met betrekking tot een concentratiezaak in het kader van artikel 8, lid 1, van Verordening (EG) nr. 139/2004 van de Raad van 20 januari 2004 betreffende de controle op concentraties van ondernemingen (1). Een niet-vertrouwelijke versie van de volledige tekst van het besluit is beschikbaar in de authentieke taal van de zaak en in de werktalen van de Commissie op de website van Directoraat-generaal Concurrentie op het volgende adres:

http://ec.europa.eu/comm/competition/index_en.html

I. DE PARTIJEN

(1) UPM is een in Finland gevestigde, wereldwijd actieve onderneming die papierproducten ontwikkelt, produceert en vermarkt. Zij produceert tevens pulp, elektriciteit, labelstock, gezaagd hout en houtpaneelproducten.

(2) Myllykoski is een Finse onderneming in particuliere handen. Zij ontwikkelt, produceert en vermarkt papierproducten en produceert tevens pulp. Zij heeft fabrieken in Finland, Duitsland en de Verenigde Staten en oefent wereldwijd verkoopactiviteiten uit.

(3) Het in Duitsland gevestigde Rhein Papier produceert papierproducten in Duitsland en oefent wereldwijd verkoopactiviteiten uit. De onderneming wordt beheerd door Myllykoski en staat onder de zeggenschap van dezelfde aandeelhouders die Myllykoski in handen hebben. Myllykoski en Rhein Papier worden hierna de „Myllykoski-Groep” genoemd.

II. DE TRANSACTIE

(4) Op 28 januari 2011 ontving de Commissie, overeenkomstig artikel 4 van de concentratieverordening, een officiële aanmelding van een voorgenomen concentratie waarbij UPM-Kymmene Corporation (hierna „UPM” genoemd) in de zin van artikel 3, lid 1, onder b), van voornoemde verordening de uitsluitende zeggenschap over Myllykoski Corporation (hierna „Myllykoski” genoemd) en Rhein Papier GmbH (hierna „Rhein Papier” genoemd) verwerft.

III. EU-DIMENSIE

(5) De betrokken ondernemingen tezamen hebben een totale wereldwijde omzet van meer dan 5 000 miljoen EUR (2). Elk van de ondernemingen heeft voor de gehele EU een omzet van meer dan 250 miljoen EUR, doch geen van hen verwezenlijkt meer dan twee derde van de totale EU-omzet binnen een en dezelfde lidstaat. Derhalve heeft de aangemelde transactie een EU-dimensie.

IV. DE PROCEDURE

(6) Bij besluit van 4 maart 2011 (hierna „het besluit ex artikel 6, lid 1, onder c”) genoemd) had de Commissie ernstige twijfel bij de verenigbaarheid van de concentratie met de interne markt en leidde zij het onderzoek in op grond van artikel 6, lid 1, onder c), van de concentratieverordening. UPM heeft op 22 maart 2011 haar schriftelijke opmerkingen met betrekking tot het besluit artikel 6, lid 1, onder c), ingediend.

(7) Op 15 april 2011 diende UPM een reeks documenten in onder de noemer „Documenten over een aantal kernthema’s” en kondigde zij aan dat zij tevens een economische studie zou verstrekken. De studie werd op 18 april 2011 ingediend.

(8) Op 5 mei 2011 stelde de Commissie een mededeling van punten van bezwaar vast op grond van artikel 18 van de concentratieverordening. UPM antwoordde op 20 mei 2011 schriftelijk op de mededeling van punten van bezwaar en vroeg om een hoorzitting.

(9) Op 27 mei 2011 vond een hoorzitting plaats. De Myllykoski-Groep, haar kredietverlenende banken en Bertelsmann AG, inclusief dochterondernemingen van de Bertelsmann-Groep, woonden de hoorzitting als belanghebbenden bij.

(10) De bijeenkomst van het Adviescomité vond plaats op 1 juli 2011.

V. TOELICHTING

A. De relevante markten

(11) Beide partijen zijn actief in de productie en distributie van tijdschriften- en krantenpapier. De activiteiten van de partijen overlappen bij de verwerving van teruggewonnen papier, houtaanschaf en de productie van houtpulp. De concentratie leidt tevens tot verscheidene verticale betrekkingen.

1. Tijdschriftenpapier

(12) Wat tijdschriftenpapier betreft, zijn beide partijen in alle soorten actief, behalve houtvrij gestreken papier (woodfree coated paper, hierna „WFC” genoemd) en glad machinegestreken papier (machine finished coated paper, hierna „MFC” genoemd), dat de Myllykoski-Groep niet produceert.

(13) Zoals blijkt uit bovenstaande grafiek, vormen de verschillende soorten en specificaties tijdschriftenpapier een continuüm van verschillende kwaliteiten en prijzen die, algemeen gesproken, gaan van WFC (voornamelijk gebruikt voor tijdschriftcovers of ondernemingspublicaties van zeer hoge kwaliteit, zoals jaarrapporten) tot gestreken mechanisch papier op rol (coated mechanical reels, hierna „CMR” genoemd) en soorten supergekalanderd papier (supercalendered paper, hierna „SC” genoemd). CMR en SC worden voornamelijk gebruikt voor de publicatie van consumententijdschriften, catalogi en adverteer-/direct-marketingmateriaal (3).

(14) Deze papiersoorten kunnen verder worden opgedeeld in ondersoorten, waarbij CMR wordt onderverdeeld in licht(gewicht) gestreken papier (light weight coated, hierna „LWC” genoemd), medium gestreken papier (medium weight coated, hierna „MWC” genoemd) en zwaar gestreken papier (heavy weight coated, hierna „HWC” genoemd). Tussen SC en CMR in zit het glad machinegestreken papier (MFC), dat als een andere categorie kan (4) worden beschouwd. SC-papier omvat een aantal ondersoorten, zoals SC-A+ (en zelfs SC-A++), SC-A en SC-B. Onlangs zijn een aantal producten op de markt gebracht die, hoewel ze niet op SC-machines worden gemaakt en niet noodzakelijkerwijs als SC-papier worden gecategoriseerd, met de goedkopere soorten SC-papier concurreren en waarnaar wordt verwezen als SC-B-equivalent papier of soorten SC-C.

(15) Zoals in voorafgaande zaken was de Commissie van mening dat WFC niet tot de markt voor tijdschriftenpapier dient te worden gerekend. Redenen daarvoor zijn de verschillende kenmerken van het papier, de verschillende toepassingen, de prijsverschillen en de beperkte — of onbestaande — substitueerbaarheid van WFC en andere soorten tijdschriftenpapier aan de aanbodzijde.

(16) De Commissie was tevens van oordeel dat krantenpapier niet tot de markt voor tijdschriftenpapier dient te worden gerekend, aangezien het marktonderzoek heeft aangetoond dat de substitutie zowel aan de vraag- als aan de aanbodzijde beperkt is.

(17) Het onderzoek van de Commissie heeft bevestigd dat het SC-papiersegment niet verder moet worden opgesplitst, aangezien alle soorten SC-papier tot dezelfde markt behoren op basis van aanzienlijke substitutie aan de vraag- en aanbodzijde.

(18) Voorts was de Commissie van mening dat het SC-B-equivalent papier op basis van zeer gelijksoortige productkenmerken, de identieke toepassingen, prijscategorieën en de inruilbaarheid van het SC-B-equivalent papier en de SC-soorten, in het SC-papiersegment dient te worden opgenomen en derhalve als een deel van het spectrum aan tijdschriftenpapier dient te worden beschouwd.

(19) Op basis van het voorgaande kwam de Commissie tot de conclusie dat de markt voor tijdschriftenpapier geen krantenpapier of WFC omvat, maar wel alle soorten CMR (inclusief MFC) en SC (inclusief SC-B-equivalent papier) kan insluiten (5). Rekening houdende met het feit dat de concentratie waarop dit besluit ziet, niet tot concurrentiebezwaren leidt, kan de precieze marktdefinitie hoe dan ook worden opengelaten. Het speelt daarbij geen rol of wordt uitgegaan van een bredere markt voor tijdschriftenpapier met inbegrip van CMR en SC, dan wel van de enge SC-markt alleen.

(20) In het licht van het bewijsmateriaal met betrekking tot de aanzienlijke handelsstromen binnen de EER en Zwitserland, het ontbreken van wezenlijke belemmeringen voor het handelsverkeer binnen de EER, het feit dat vervoer niet alleen mogelijk is, maar zelfs over lange afstanden wordt georganiseerd, en dat de verkoopprijzen binnen deze ruimte uniform zijn, was de Commissie van oordeel dat de relevante geografische markt uit de EER en Zwitserland bestaat.

2. Krantenpapier

(21) Zowel UPM als de Myllykoski-Groep zijn actief op de markt voor krantenpapier. Krantenpapier is een papiersoort die voornamelijk voor het drukken van kranten wordt gebruikt. Het onderscheidt zich doordat het relatief goedkoop en stevig is, waardoor het tegen hoge snelheid en in grote volumes door grote drukpersen kan worden gehaald. Er worden verschillende soorten en specificaties krantenpapier geproduceerd. De twee voornaamste segmenten van de markt voor krantenpapier zijn standaardkrantenpapier en verbeterd krantenpapier (6).

(22) UPM heeft meegedeeld dat er, overeenkomstig precedentzaken van de Commissie (7), een markt voor krantenpapier als geheel bestaat. De substitueerbaarheid van de verschillende soorten krantenpapier aan de vraagzijde wordt als hoog beschouwd. In het bijzonder worden verschillende soorten voor meerdere toepassingen door elkaar gebruikt en kunnen gebruikers tussen de verschillende soorten wisselen, wat ze ook daadwerkelijk doen. UPM deelde bovendien mee dat verbeterd krantenpapier voor tijdschrifttoepassingen kan worden gebruikt; het zou in het bijzonder SC-papier kunnen vervangen.

(23) Aangezien geen enkele redelijke alternatieve marktdefinitie tot concurrentiebezwaren zou leiden, heeft de Commissie de precieze definitie van de productmarkt met betrekking tot de markt voor krantenpapier opengelaten.

(24) De Commissie is tot het besluit gekomen dat de relevante geografische markt voor krantenpapier uit de EER en Zwitserland bestaat.

3. Andere markten

(25) De Commissie kwam tot de conclusie dat de relevante productmarkt en geografische markt niet precies dienen te worden gedefinieerd wat betreft i) verwerving van teruggewonnen papier, ii) houtaanschaf, iii) productie van houtpulp, iv) houtpaneelproducten en v) gezaagd hout. In deze zaak zou immers geen enkele redelijke alternatieve marktdefinitie tot concurrentiebezwaren leiden.

(26) De Commissie kwam tevens tot de conclusie dat de omvang van de productmarkt en de geografische markt met betrekking tot de opwekking van en de groothandel in elektriciteit in de onderhavige zaak niet moeten worden gedefinieerd, aangezien de concentratie niet tot concurrentiebezwaren leidt..

B. Beoordeling uit mededingingsoogpunt

1. Tijdschriftenpapier

(27) De marktaandelen in de papierindustrie zijn meestal gebaseerd op capaciteitsgegevens, waarvoor onafhankelijke bronnen (8) voorhanden zijn. Overeenkomstig deze praktijk heeft UPM marktaandelen op basis van capaciteit verstrekt voor de gehele markt voor tijdschriftenpapier en voor het SC-marktsegment. Het marktonderzoek bevestigde over het algemeen deze cijfers.

(28) Hieronder worden de marktaandelen op basis van capaciteit voor de gehele markt voor tijdschriftenpapier met SC, MFC en CMR opgesomd: Onderneming Capaciteitsaandeel UPM 20-30 % Myllykoski-Groep (9) 10-20 % Gecombineerd 40-50 % Stora Enso 10-20 % Norske Skog 5-10 % SAPPI 5-10 % Burgo 5-10 % SCA Forest 5-10 % Leipa 0-5 % Anderen 5-10 % Totaal 100 %

(29) Deze marktaandelen bevatten nog geen SC-B-equivalent papier, aangezien dat pas onlangs zijn intrede deed op de markt. Indien laatstgenoemd product in de bovenstaande capaciteitscijfers zou worden opgenomen, zou dat voor de partijen tot een gecombineerd marktaandeel van ca. 30-40 % leiden.

(30) De concurrentie van het onlangs op de markt gebrachte SC-B-equivalent papier heeft al een aanzienlijke beperkende invloed gehad op de SC-producten waarvoor de partijen een relatief sterke positie bekleden. Deze nieuwe producten concurreren rechtstreeks met SC-papier, de verkoop ervan groeit snel en verwacht wordt dat de druk van de producenten van SC-B-equivalent papier in de nabije toekomst zal toenemen.

(31) Als we naar het SC-papiersegment kijken (met inbegrip van SC-B-equivalent papier) zouden de gecombineerde marktaandelen 40-50 % van de totale capaciteit bedragen, waarbij een aantal concurrenten blijven bestaan: Stora Enso (20-30 %), Norske Skog (10-20 %), Holmen (10-20 %) en SCA (5-10 %).

(32) Of concurrenten hun productie kunnen uitbreiden als reactie op een mogelijke capaciteitsvermindering ten gevolge van de transactie, wordt voor een groot deel bepaald door hun reservecapaciteit en de ontwikkeling van de vraag.

(33) Op basis van de voorspellingen van de vraagontwikkeling is de Commissie van oordeel dat de vraag naar tijdschriftenpapier (inclusief SC) in de EER gedurende de volgende drie tot vijf jaar stabiel zal blijven of zelfs zal dalen.

(34) Tegelijkertijd heeft de analyse van de reservecapaciteiten van de concurrenten op gemiddelde jaarlijkse basis aangetoond dat de concurrenten aanzienlijke reservecapaciteiten op de markt houden. Het jaarlijkse gemiddelde benuttingspercentage van de concurrenten op de gehele markt voor tijdschriftenpapier, alsook voor het engere SC-papiersegment, bedroeg in 2010 ongeveer 88 %.

(35) Concurrenten hebben er alle belang bij hun capaciteiten te benutten, aangezien de productie van papier met zeer hoge vaste kosten gepaard gaat. Daarom proberen producenten hun capaciteiten te benutten en zullen zij bijgevolg de prikkel hebben hun benuttingspercentage en verkoopcijfers op te drijven als reactie op prijsverhogingen of capaciteitsverminderingen van UPM.

(36) De concurrenten hebben dan ook zowel de mogelijkheid als de prikkel om alle prijsverhogingen of waarschijnlijke capaciteitsverminderingen te pareren die UMP na de concentratie zou beogen.

(37) Gezien de voorgaande overwegingen, die gedetailleerd werden uitgewerkt in het ontwerp-besluit, is de Commissie van mening dat de voorgenomen concentratie niet tot een significante belemmering van de daadwerkelijke mededinging op de markt voor tijdschriftenpapier of een van de segmenten ervan zal leiden.

2. Krantenpapier

(38) Het aandeel van de partijen binnen de productiecapaciteit voor krantenpapier zou niet meer bedragen dan 20-30 %, of de markt nu als één markt voor alle krantenpapier wordt beschouwd dan wel als een geheel van afzonderlijke markten voor standaardkrantenpapier en verbeterd krantenpapier. De voorgenomen concentratie zou geen impact hebben op een afzonderlijke markt voor sterk verbeterd krantenpapier of SC-B-equivalent papier, aangezien UPM noch Myllykoski dat soort papier produceren.

(39) Wat het aandeel in de afzet betreft, zouden de partijen in 2010 zowel voor standaardkrantenpapier als voor verbeterd krantenpapier gecombineerde marktaandelen van 20-30 % en 20-30 % hebben gehad (10). Volgens schattingen van de Commissie zou het gecombineerde marktaandeel van de partijen op een markt voor verbeterd krantenpapier zonder alle voor de productie van SC-B-equivalent papier gebruikte capaciteit 20-30 % hebben bedragen.

(40) UPM beweerde dat de voorgenomen concentratie geen concurrentiebezwaren door die horizontale overlapping zou doen ontstaan omdat: i) er sterke spelers op de markt zijn die met de uit de concentratie ontstane onderneming kunnen concurreren; ii) kleinere spelers succesvol naar contracten kunnen dingen, aangezien op de markt bij verschillende leveranciers wordt ingekocht, en iii) geïmporteerd papier een belangrijke rol speelt bij het voldoen aan de vraag naar krantenpapier in de EER.

(41) Na de voorgenomen concentratie zal de uit de concentratie ontstane onderneming nog steeds concurrentie van Stora Enso ondervinden, dat de grootste speler zal blijven, zowel in het algemeen (op basis van capaciteit) als wat verbeterd krantenpapier betreft. Daarnaast zijn er vier andere belangrijke spelers, Norske Skog, SCA, Holmen en Palm.

(42) Inzake de kans op mogelijke coördinatie heeft de Commissie opgemerkt dat het onwaarschijnlijk is dat de concentratie de prikkel zou vergroten om heimelijke afspraken te maken, vooral omdat zulks het aantal wezenlijke spelers niet zou verminderen. Myllykoski is pas de zesde grootste speler en is meer dan vijf keer kleiner dan de huidige marktleider Stora Enso.

3. Andere markten

(43) De Commissie kwam tot de conclusie dat de voorgenomen concentratie niet tot een significante belemmering van de daadwerkelijke mededinging zou leiden met betrekking tot i) de markt voor krantenpapier en de mogelijke kleinere segmenten van die markt; ii) de markt voor de verwerving van teruggewonnen papier en de mogelijke kleinere segmenten van die markt; iii) de markt voor houtaanschaf en de kleinere segmenten van die markt, en iv) de markt voor houtpulp en de kleinere segmenten van die markt.

(44) Daarenboven is de Commissie tot de conclusie gekomen dat de voorgenomen concentratie niet tot een aanzienlijke belemmering van de daadwerkelijke mededinging zou leiden wat de volgende verticale betrekkingen betreft: i) de verticale betrekking tussen houtaanschaf en de productie van pulp; ii) de verticale betrekking tussen de productie van pulp en tijdschriftenpapier onder elke andere marktdefinitie; iii) de verticale betrekking tussen de opwekking van en de groothandel in elektriciteit enerzijds en tijdschriftenpapier onder elke andere marktdefinitie anderzijds; iv) de verticale betrekking tussen houtaanschaf en houtpaneelproducten; v) de verticale betrekking tussen houtaanschaf en gezaagd hout; en vi) de verticale betrekking tussen de verwerving van teruggewonnen papier en de productie van pulp.

VI. CONCLUSIE

(45) Om de hierboven genoemde redenen is de conclusie van het besluit dat de voorgenomen concentratie de daadwerkelijke mededinging op de interne markt of een wezenlijk deel daarvan niet op significante wijze zal belemmeren.

(46) Bijgevolg wordt de aangemelde transactie, waarbij UPM-Kymmene Corporation de uitsluitende zeggenschap verwerft over Myllykoski Corporation en Rhein Papier GmbH in de zin van artikel 3, lid 1, onder b), van Verordening (EG) nr. 139/2004, hierbij verenigbaar met de interne markt en de werking van de EER-Overeenkomst verklaard, overeenkomstig artikel 2, lid 2, en artikel 8, lid 1, van de concentratieverordening en artikel 57 van de EER-Overeenkomst.

(1) PB L 24 van 29.1.2004, blz. 1.

(2) Omzet berekend overeenkomstig artikel 5, lid 1, van de concentratieverordening en de geconsolideerde mededeling van de Commissie over bevoegdheidskwesties in het kader van Verordening (EG) nr. 139/2004 betreffende de controle op concentraties van ondernemingen (PB C 95 van 16.4.2008, blz. 1).

(3) Zowel CMR als SC worden geproduceerd uit natuurlijke (mechanische) pulp. Voor de lagere kwaliteitsklassen kan ook ten dele pulp uit gerecycleerd papier worden gebruikt. SC is, in tegenstelling tot CMR, niet gestreken. Bij de productie van alle soorten papier worden op het einde van het productieproces kalanders gebruikt om het oppervlak glad te maken. Een kalander is een paar rollen waartussen het papier wordt geperst. Bij de productie van SC worden ten minste twee paar met rubber bedekte rollen (soft nips) gebruikt en vaak meer.

(4) MFC is van geringe betekenis wat volume betreft en wordt gewoonlijk niet afzonderlijk weergegeven, maar in LWC vervat. De Myllykoski-Groep produceert geen MFC-papier.

(5) Verder in dit document dient onder de uitdrukking „markt voor tijdschriftenpapier” zowel SC, MFC als CMR te worden begrepen.

(6) MFS (machine finished speciality grades, synoniem voor verbeterd krantenpapier), inclusief UMI (uncoated mechanical improved) en UMO (uncoated mechanical-other).

(7) Zie zaak COMP/M.646 Repola/Kymmene, 30 oktober 1995, overweging 12; zaak COMP/M.2498 UPM-Kymmene/Haindl, 21 november 2001, overweging 13; zaak COMP/M.3822 Stora Enso/Schneidersöhne Papier, 25 juli 2005, overweging 16.

(8) Jaakko Pöyry Databank, RISI; CEPI Print is een organisatie van drukpapierproducenten.

(9) De capaciteit van de Myllykoski-Groep werd met 93 kt neerwaarts gecorrigeerd door UPM (antwoord op de mededeling van punten van bezwaar) (zie bladzijden 9 en 63).

(10) Gebaseerd op de eigen verkopen van de partijen en de algehele verkopen van CEPIPRINT.