Advies van het Economisch en Sociaal Comité over het "Voorstel voor een besluit van het Europees Parlement en de Raad tot vaststelling van een communautair actieprogramma voor gezondheidsmonitoring binnen het actiekader op het gebied van de volksgezondheid" ()

(96/C 174/02)

De Raad heeft op 12 maart 1996 besloten, overeenkomstig de bepalingen van artikel 129 van het EG-Verdrag het Economisch en Sociaal Comité te raadplegen over voornoemd voorstel.

De Afdeling voor milieu, volksgezondheid en consumentenvraagstukken, die met de desbetreffende werkzaamheden was belast, heeft haar advies op 5 maart 1996 goedgekeurd. Rapporteur was de heer Lemmetty.

Het Economisch en Sociaal Comité heeft tijdens zijn 334e Zitting (vergadering van 27 maart 1996) het volgende advies uitgebracht, dat met ruime meerderheid van stemmen (1 stem tegen) is goedgekeurd.

1. Overzicht van door het ESC uitgebrachte adviezen over de volksgezondheid

1.1. De afgelopen jaren zijn door het Economisch en Sociaal Comité verscheidene adviezen uitgebracht op het gebied van de volksgezondheid. Meerdere malen heeft het Comité, in het verlengde van Artikel 129 van het Verdrag betreffende de Europese Unie, opgeroepen tot nauwere samenwerking en betere cooerdinatie tussen de lid-staten onderling en tussen de Unie en andere internationale organisaties. Dank zij een betere cooerdinatie kunnen geboekte resultaten op het terrein van de volksgezondheid met elkaar worden vergeleken, hieruit de beste oplossingen naar voren worden gehaald, en kan zo een de burgers van de Unie ten goede komende meerwaarde worden gecreëerd in Europa.

1.2. Het ESC heeft zich in zijn advies over het actiekader op het gebied van de volksgezondheid op het standpunt gesteld dat een volksgezondheidsbeleid niet slechts dient te zijn gericht op de preventie van ziekten, maar moet worden gezien als onderdeel van een breder geheel ter bevordering van de volksgezondheid in een horizontaal en interdisciplinair perspectief, hetgeen samenwerking tussen verschillende takken van de wetenschap impliceert. Tevens heeft het Comité de Raad verzocht om de Commissie te belasten met een alomvattende en horizontale analyse van de volksgezondheid ().

1.3. Het belang van relevante en toegankelijke informatie is in diverse adviezen benadrukt. Het Comité heeft b.v. gewezen op het belang van informatie-uitwisseling tussen de lid-staten om verschillen in aanpak terug te dringen. Adequate en nauwkeurige gegevens over de situatie t.a.v. de volksgezondheid en gedetailleerdere indicatoren hiervoor zouden bovendien als basis kunnen dienen voor toekomstige besluiten in de volksgezondheidssector zowel op EU-niveau, als ook in de lid-staten, waar in de meeste gevallen de besluiten worden genomen en ook de verantwoordelijkheid ervoor ligt.

1.4. Het ESC heeft in zijn advies over gezondheidsbevordering, -voorlichting, -opvoeding en -opleiding (doc. CES 50/95) de Commissie aangespoord een "adequate structuur" op te zetten "voor de verzameling van gezondheidsgegevens en -indicatoren, teneinde de invloed van de verschillende factoren, leefwijze en individueel gedrag, alsmede omgeving en sociaal-economische omstandigheden beter te kunnen inschatten" en tevens "in nauwe samenwerking met Eurostat een voor alle lid-staten en alle in de gezondheidsbevordering werkzame organisaties openstaande databank" op te starten ().

1.5. Het Comité is tevens van oordeel dat het gezondheidsbeleid een sociale en economische dimensie heeft die uit een oogpunt van solidariteit, concurrentievermogen en werkgelegenheid op de juiste manier moet worden gekoppeld aan het sociale Europa en het Europa van de burger, met name door problemen met meer horizontale maatregelen aan te pakken (arbeid, werkgelegenheid, stedelijk leefmilieu, huisvestings- en landbouwbeleid, consumentenzaken, milieu, enz.) ().

1.6. Het Comité heeft verder te kennen gegeven dat het belang hecht aan samenwerking tussen de lid-staten en eveneens het subsidiariteitsbeginsel benadrukt.

1.7. Derhalve is het Comité, verwijzende naar de bovengenoemde argumenten, zeer verheugd over het nieuwe voorstel van de Commissie inzake het lanceren van een communautair actieprogramma voor gezondheidsmonitoring. Hoofddoel van het voorstel is immers om voor alle burgers van Europa hoogwaardige gezondheidszorg te garanderen.

2. Essentie van het voorstel

2.1. De Commissie presenteert in haar voorstel een vijfjarig actieprogramma waarmee de opbouw van een hoogwaardig systeem voor gezondheidsmonitoring wordt nagestreefd. De Unie en haar lid-staten zouden daardoor de beschikking dienen te krijgen over indicatoren en gegevens met betrekking tot werkzaamheden op het terrein van de volksgezondheid. Doel van het systeem voor gezondheidsmonitoring is eveneens om de planning, het toezicht op de uitvoering en de evaluatie van communautaire programma's en maatregelen volgens het subsidiariteitsbeginsel te vergemakkelijken.

2.2. Als onderdeel van het actieprogramma zou verder een telematicanetwerk voor gegevensverzameling en -verspreiding moeten worden ontwikkeld, en zou er een uitbreiding moeten komen van de capaciteit benodigd voor het analyseren van de verzamelde gezondheidsgegevens en het vervaardigen van rapporten, overzichten en ander informatief materiaal over de gezondheidstoestand.

2.3. De doelstelling van het programma is om uitvoering te geven aan de volgende maatregelen:

a) vaststelling van communautaire gezondheidsindicatoren;

b) ontwikkeling van een Europees netwerk voor verspreiding van gezondheidsgegevens;

c) analyse en verslaglegging.

2.4. De Commissie stelt in haar document dat de keuze van communautaire gezondheidsindicatoren de benodigde mogelijkheden biedt om over de gezondheidstoestand en de determinanten daarvan in de Unie te waken, om EU-programma's en -maatregelen te plannen, controleren en evalueren en om de lid-staten te voorzien van informatie over de volksgezondheid ten behoeve van de ontwikkeling van het gezondheidsbeleid.

3. Algemene opmerkingen

3.1. Het ESC is van mening dat aan de Mededeling van de Commissie en haar daarop stoelende voorstel voor een besluit een gezonde en realistische basis ten grondslag ligt. De doelstellingen en beginselen van het voorstel worden door het Comité onderschreven.

3.2. Het gaat hier om een belangrijke aangelegenheid. De Unie heeft het voorgestelde programma voor gezondheidsmonitoring nodig om haar taak op het gebied van de volksgezondheid te kunnen vervullen. Bij de voorbereidende werkzaamheden is zorgvuldig en met kennis van zaken te werk gegaan, en de voorgestelde maatregelen zijn goed onderbouwd.

3.3. Het centrale probleem, zowel op nationaal als op internationaal vlak, is het ontbreken van voldoende terreinen bestrijkende gezondheidsindicatoren die zijn ontwikkeld om het effect te meten van gezondheidspolitieke maatregelen, en de slechte vergelijkbaarheid van de indicatoren.

3.4. Het wellicht belangrijkste resultaat van het programma is dat nieuwe indicatoren worden ontwikkeld en in gebruik genomen. Het ESC vindt dat in het programma nog sterker de nadruk dient komen te liggen op de op die doelstelling gerichte ontwikkeling van nieuwe gezondheidsindicatoren.

3.5. Het ESC is het eens met de door de Commissie gehanteerde uitgangspunten voor de opbouw van een systeem voor gezondheidsmonitoring:

- bestaande systemen en reeds aanwezige kennis dienen te worden benut;

- voorkomen moet worden dat extra en dubbel werk wordt verricht;

- het systeem mag voor de lid-staten geen onnodige en ongegronde belasting met zich brengen;

- het kosten-batenaspect moet worden bekeken;

- het systeem dient zo flexibel mogelijk van opzet te zijn.

3.5.1. Bijzondere nadruk wil het ESC leggen op het belang van samenwerking tussen de Commissie en de WGO (Wereldgezondheidsorganisatie), de OESO (Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling) en het EWDD (Europees Waarnemingscentrum voor drugs en drugsverslaving). Tevens zou de Commissie dienen te denken aan de mogelijkheden tot samenwerking met andere Europese organen, zoals het Europees Milieuagentschap, het Bureau voor de gezondheid en veiligheid op het werk en de Europese Stichting tot verbetering van de levens- en arbeidsomstandigheden. Naast vergelijkingsmateriaal uit de lid-staten van de Unie is ook vergelijkingsmateriaal uit andere landen nodig.

3.5.2. Ten aanzien van deelname aan het programma door niet-lid-staten en door de geassocieerde landen, spreekt het Comité de hoop uit dat het toepassingsgebied van het voorstel wordt uitgebreid met een op overeenkomsten gebaseerde samenwerking met alle landen van het Middellandse-Zeegebied.

3.6. Samenwerking tussen de lid-staten is eveneens van wezenlijk belang om uit de werkzaamheden een meerwaarde te halen. Het analyseren en interpreteren van de verzamelde gegevens is een veeleisende onderzoekstaak die grote deskundigheid vergt. Er zou dan ook gebruik moeten worden gemaakt van de kennis aanwezig bij (organen van) deskundigen in de lid-staten, en een deel van het voorgestelde krappe budget zou er b.v. voor kunnen worden uitgetrokken om deskundigen binnen te halen en hun werkzaamheden te ondersteunen.

3.7. Het Comité noteert met tevredenheid dat de Commissie in artikel 7 voorstelt om de verslagen van het programma ook aan het Economisch en Sociaal Comité toe te zenden. Dit versterkt het vaste en goede gebruik ten aanzien van alle programma's voor de volksgezondheid.

4. EU-gezondheidsindicatoren

4.1. In het Commissievoorstel houdt het vaststellen van gezondheidsindicatoren zowel in dat bestaande indicatoren worden geïdentificeerd en geanalyseerd als dat specifieke EU-gezondheidsindicatoren worden gekozen en/of opgesteld en dat voor deze indicatoren definities worden uitgewerkt. Bij deze werkzaamheden dient tevens rekening te worden gehouden met de O& O-activiteiten die in de diverse lid-staten van de Europese Unie - hetzij op kosten van deze lid-staten zelf, hetzij met EU-gelden - zijn en worden ontplooid.

4.2. In het voorstel is de bepaling opgenomen dat de Commissie bijgestaan zou worden door een comité bestaande uit twee vertegenwoordigers per lid-staat. Het ESC vindt het van bijzonder belang dat bij de keuze van de inhoud van gezondheidsindicatoren en de gebieden waarvoor zij worden vastgesteld tijdens de voorbereidende werkzaamheden gebruik wordt gemaakt van in de lid-staten aanwezige deskundigheid evenals van de deskundigheid bij vertegenwoordigers van reeds bestaande comités die zich bezighouden met statieken over de volksgezondheid en de veiligheid in de Unie. Het Comité vindt dat met name de mening van het raadgevend comité voor de veiligheid, de hygiëne en de gezondheidsbescherming op de arbeidsplaats dient te worden gehoord.

4.3. Het Comité constateert dat het zwaartepunt van het programma voor wat betreft de inhoud van de gezondheidsindicatoren en de gebieden waarvoor deze kunnen worden vastgesteld, ligt in de bijlage van de Mededeling (Bijlage A). Hoewel het daarin gegeven overzicht van algemene en preliminaire aard is, stelt het Comité voor, dit overzicht op te nemen in het voorstel zelf, zodat daarin informatie over gebieden voor gezondheidsindicatoren terug te vinden zal zijn.

4.4. Naar aanleiding van het bovengenoemde overzicht in Bijlage A van de Mededeling dienen enkele preliminaire en fundamentele opmerkingen te worden gemaakt. Bij het opstellen van het overzicht moet op de volgende zaken worden gelet:

- Gezondheid van de factoren die daarvoor bepalend zijn, worden gezien als een zeer complex geheel, en uit gezondheidsgegevens dienen dan ook zowel beroepsmatige opvattingen als meningen van mensen zelf naar voren komen;

- Gezondheid moet verder worden gezien als een aangelegenheid die niet alleen te maken heeft met bepaalde ziekten en een daarmee gepaard gaand onvoldoende functioneren, maar ook met collectieve en individuele voorwaarden voor gezondheid, waarbij informatie hierover kan bijdragen tot de bevordering van de volksgezondheid. Bijgevolg moeten eveneens sociaal-economische en met werk en milieu samenhangende aspecten worden meegenomen in het geheel van gezondheidsbeïnvloedende factoren. Daarom dient te worden gekeken naar gewoonten op het gebied van gezondheid, waaronder o.a. eetgewoonten;

- Eén van de prioritair geachte sectoren binnen de Unie is de consumentenbescherming. Aspecten met een essentiëel belang voor de consument liggen o.a. op het terrein van de kwaliteit, het aanbod, en de financiering van de gezondheidszorg en de gelijke toegang tot deze diensten. Indirect refereert de Commissie in haar Mededeling hier ook aan door in te gaan op de haalbaarheid en de kosten en baten van de op te stellen statistieken over bescherming van de informatie m.b.t. de gezondheidszorg. Tevens is het belangrijk dat wordt gekeken naar de rechten van de patiënt en de manier om ervoor te zorgen dat deze rechten worden eerbiedigd.

5. Gegevensverzameling- en verspreiding

5.1. Het ESC benadrukt dat zowel bij het opstellen van indicatoren als bij het verzamelen van gegevens de bescherming van persoonsgegevens terdege in acht dient te worden genomen.

5.2. Behalve het verzamelen van gegevens via de bestaande informatiebronnen dient ook speciaal onderzoek te worden verricht. Afhankelijk van het karakter van de metingen zou een deel van het onderzoek jaarlijks moeten plaatsvinden, maar een deel ook veel minder frequent. Deze onderzoeken dienen te worden ontwikkeld in de afzonderlijke lid-staten, als onderdeel van een permanent gezondheidsinformatiesysteem: daarom zouden de bij de onderzoeken te volgen centrale procedures gemeenschappelijk moeten worden ontwikkeld, waarbij een zo groot mogelijke doelmatigheid en vergelijkbaarheid dienen te worden nagestreefd.

6. Analyseren van informatie

6.1. Het is gewenst dat de informatieverspreiding wordt uitgebreid door middel van elektronische netwerken, doch ook via andere middelen. Andere soortgelijke methodes dienen eveneens te worden benut.

6.2. Het ontwikkelen van gezondheidsindicatoren vraagt evenals het verzamelen, analyseren en interpreteren van informatie, om samenwerking in netwerkverband tussen lid-staten en organisaties van deskundigen.

7. Raakvlakken met andere EU-beleidsprincipes en -terreinen

7.1. In de Mededeling van de Commissie wordt een groot aantal EU-beleidsterreinen genoemd die raakvlakken hebben met de inhoud van het onderhavige voorstel.

7.1.1 In het bijzonder acht het Comité samenwerking op het gebied van gezondheid en veiligheid op het werk van belang, waardoor men zich een beeld kan vormen van de mate waarin beroepsziekten en bedrijfsongevallen voorkomen.

7.1.2. Bovendien produceert Eurostat conform het kaderprogramma inzake statistische informatie voor de periode 1993 - 1997 waardevolle gegevens over o.m. de gebieden gezondheid en veiligheid, werkgelegenheid, leefomstandigheden en sociale zekerheid die prioritaire actiegebieden zijn van de sectorprogramma's voor het sociaal beleid, de economische en sociale samenhang alsmede de consumentenbescherming. In 1994 is een begin gemaakt met een de Gemeenschap omvattend huishoudensonderzoek dat o.m. de volgende zaken omvat: ontwikkeling van de bevolking, inkomensniveau, participatie op de arbeidsmarkt, opleiding, huisvesting alsmede bepaalde met de gezondheid verband houdende factoren.

7.1.3. In het voorstel van de Commissie inzake uitwisseling van gegevens op gezondheidsgebied tussen overheidsdiensten in de Unie met behulp van telematica (IDA) wordt een drietal projecten op het gebied van de volksgezondheid aangekondigd.

7.1.4. Het Comité verwijst tevens naar activiteiten op het gebied van de gezondheidszorg die zijn ontplooid naar aanleiding van het derde en vierde O& O-kaderprogramma. In verband hiermee is het oprichten van een Europees clearinghouse voor gezondheidsresultaten interessant.

8. Conclusie

8.1. Het ESC acht het Commissievoorstel van groot belang en staat achter de inhoud ervan.

8.2. Het ESC vindt het opstellen en in stand houden van gezondheidsindicatoren een belangrijke zaak en is van mening dat gebruikers van de gezondheidsgegevens dienen te worden betrokken bij de ontwikkelingswerkzaamheden.

8.3. Het kan problematisch zijn, alle voor de algemene follow-up van de volksgezondheid en het gezondheidsbeleid benodigde parameters in hetzelfde kader in te passen als de indicatoren die thans nodig zijn voor een aantal lopende op de openbare gezondheidszorg betrekking hebbende EU-actieprogramma's. Wellicht zou het beter zijn, de vervolgwerkzaamheden in verband met het opstellen van indicatoren slechts voor een daartoe geschikt deel gezamenlijk uit te voeren en deze indicatoren, wanneer dit nodig is, afzonderlijk te ontwikkelen.

8.4. Het ESC vestigt de aandacht op de omvang van voor het programma uitgetrokken begrotingsmiddelen. Het bedrag dat daarin is gereserveerd voor gegevensverzameling en -verspreiding vindt het Comité, gezien het belang van dit aspect en de betekenis ervan voor het gezondheidsbeleid in de lid-staten en de Unie, echter al te klein. De som die voor het programma is uitgetrokken, dient met het oog op het fundamentele belang van het programma als geheel eveneens te worden verhoogd.

Brussel, 27 maart 1996.

De voorzitter

van het Economisch en Sociaal Comité

C. FERRER

() PB nr. C 338 van 16. 12. 1995, blz. 4.

() PB nr. C 388 van 31. 12. 1994.

() PB nr. C 102 van 24. 4. 1995.