COMMISSE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN 
Brussel, 24.I0.IW7 
COM(97) 523 del. 
IIe Verslag van de Commissie aan de 
Raad, het Europees Parlement en het 
Economisch en Sociaal Comité 
over de toepassing van Richtlijn 
89/552/EEG 
"Televisie zonder grenzen" 

1. INLEIDING 
2. ONDERWERP VAN HET VERSLAG 
3. ONTWIKKELING VAN DE TELEVISIEMARKT IN EUROPA 
4. TOEPASSING VAN DE RICHTLIJN 
4.1 Coördinatie tussen de nationale instanties en 
de Commissie 
4.2 Bescherming van minderjarigen: toepassing van de speciale 
procedure waarin artikel 2, lid 2, van de richtlijn voorziet 
4.3 Toepassing van de voorschriften op het gebied van reclame 
5. DE JURISPRUDENTIE VAN HET HOF VAN JUSTITIE 
5.1 Algemene opmerkingen 
5.2 Zaak C-412/93 "Leclcrc-Siplcc" 
5.3 De arresten van het Hof van 10 september 1996 in de zaken 
Commissie tegen Verenigd Koninkrijk en Commissie tegen 
Koninkrijk België 
5.4 Zaken C-14/96 "Paul Denuit" en C-56/96 "VT4" 
5.5 Zaak C-320/94 et al. "RT1" 
5.6 Zaken C-34, C-35 en C-36/95 "De Agostini" en "TV-Shop" 
6. CONCLUSIES 
/. INLEIDING 
In artikel 26 van de Richtlijn 89/552/EEG "televisie zonder grenzen" (hierna: de 
richtlijn)1 is het volgende bepaald: Uiterlijk aan het einde van het vijfde jaar na de 
datum van vaststelling, en vervolgens om de twee jaar, dient de Commissie bij het 
Europese Parlement, de Raad en het Economisch en Sociaal Comité een verslag in 
over de wijze waarop de richtlijn ten uitvoer wordt gelegd en doet zij zo nodig 
bijkomende voorstellen om de richtlijn aan te passen aan de ontwikkelingen op 
omroepgebied. 
Overeenkomstig artikel 4, lid 3, van de richtlijn moet over de toepassing van de 
artikelen 4 en 5 van de richtlijn een specifiek verslag worden opgesteld2. 
Via deze mededeling dient de Commissie het tweede verslag over de toepassing van 
de richtlijn in bij het Europees Parlement, de Raad en het Economisch en Sociaal 
Comité. 
In het eerste verslag, dat betrekking had op de periode tot eind 1994, werd 
geconcludeerd dat de richtlijn moest worden herzien, met name om haar aan te 
passen aan de ontwikkelingen in de Europese audiovisuele sector. 
Dienovereenkomstig heeft de Commissie een voorstel ingediend3. De voornaamste 
kenmerken van het door de richtlijn ingevoerde bestel, alsmede de redenen voor het 
voorstel tot wijziging, worden uitvoerig beschreven in de toelichting op het voorstel. 
Om deze reden wordt in dit document niet ingegaan op deze elementen, noch op de 
aspecten van de toepassing van de richtlijn die in het eerste verslag werden 
behandeld. 
Over het door de Commissie ingediende voorstel tot wijziging is gedurende de 
laatste twee jaar bij de communautaire instellingen uitvoerig gediscussieerd. Via de 
medebeslissingsprocedure werd op 19 juni Richtlijn 97/36/EG van het Europees 
Parlement en de Raad tot wijziging van Richtlijn 89/552/EE(i goedgekeurd. De 
nieuwe richtlijn treedt in werking op de dag van haar bekendmaking in het 
Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen4. 
Richtlijn 97/36/EG omvat een wijziging van artikel 26 van Richtlijn 89/552/EEG 
die behelst dat het volgende verslag over de toepassing uiterlijk aan het einde van 
het derdejaar na de vaststelling ervan moet worden ingediend (d.w.z. 31/12/2000). 
1 Richtlijn 89/552/EEG van de Raad van 3 oktober 1989 betreffende de coördinatie van bepaalde 
wettelijke en bestuursrechtelijke bepalingen in de lidstaten inzake de uitoefening van televisie­
omroepactiviteiten (PB L 298 van 17.10.89, blz. 23). 
2 Voor de jaren 1991 en 1992: COM(94) 57 de f. van 3.3.1994; voor de jaren 1993 en 1994: COM(96) 
302 def. van 15.07.1996. 
3 
4 COM(95) 86 def. van 31.05.1995. 
Rel'. 
-3 
Om te voorkomen dat een hiaat ontstaat, heeft dit verslag betrekking op de 
toepassing van Richtlijn 89/552/EEG in de periode van januari 1995 tot de 
inwerkingtreding van de nieuwe richtlijn, d.w.z. een periode van ongeveer 30 
maanden. 
2. ONDERWERP VAN HET VERSLAG 
Hoewel de wetgeving van verschillende lidstaten nog niet geheel in 
overeenstemming is met Richtlijn 89/552/EEG5, hebben de concrete toepassing van 
de beginselen die aan de richtlijn ten grondslag liggen en de consequente 
rechtspraak van het Hof van Justitie een grote bijdrage geleverd aan de geleidelijke 
totstandkoming van een vrije ruimte waarin de Europese televisie-industrie zich 
volledig kan ontplooien. 
In de lidstaten van de Unie is het beginsel van vrij verkeer van televisie­
uitzendingen in al hun vormen, volgens nauwkeurig omlijnde rechtsregels, thans 
verwezenlijkt. 
In dit verslag worden de opmerkelijke feiten die zich in de referentieperiode bij de 
toepassing van de richtlijn hebben voorgedaan, beschreven en geanalyseerd. Tevens 
wordt een algemeen overzicht gegeven van de vooruitgang die is geboekt bij de 
interpretatie van de in de richtlijn vervatte voorschriften, waarbij speciale aandacht 
wordt besteed aan de beslissingen van het Hof van Justitie. Aangezien dit verslag 
betrekking heeft op een overgangsperiode en onlangs een nieuwe richtlijn is 
goedgekeurd, is het niet de bedoeling om een diepgaande analyse te maken van de 
draagwijdte van de toepassing van de richtlijn, maar alleen de belangrijkste 
ontwikkelingen op het gebied van de jurisprudentie te beschrijven, door ze in de 
context te plaatsen van de audiovisuele sector, die volop in ontwikkeling is. 
3. ONTWIKKELING VAN DE TELEVISIEMARKT IN EUROPA. 
Naast een aanzienlijke toename van het aantal televisiezenders (er zijn in Europa 
momenteel meer dan 250 televisiezenders, waarbij het in 2/3 van de gevallen om 
particuliere zenders gaat; in de Gemeenschap is hun aantal in zes jaar bijna 
verdubbeld6) en van de inkomsten die in de televisiesector worden gegenereerd (de 
totale televisie-inkomsten in de Europese Unie in 1995 zijn geraamd op 43,3 miljard 
dollar, ca. 38 miljard ecu, een toename van 14% ten opzichte van 19947) vond in 
1995 en 1996 de voorbereiding en de invoering van de digitale televisie in Europa 
plaats. 
5 in 1995 en 1996 zijn tegen verschillende lidstaten inbreukprocedures ingeleid dan wel voortgezet. 
6 IDATE, "Marché mondial de l'audiovisuel et du cinéma - Industries et Marchés", november 1996, blz. 
114. 
7 Ibidem, blz. 111. 
-4 
Begin 1997 werden via de satelliet 330 digitale televisiediensten verspreid, tegen 
slechts een tiental in januari 1996K. 
Deze steeds snellere ontwikkeling van digitale televisiediensten heeft geleid tot een 
discussie in de lidstaten over de noodzaak om het nationale juridisch kader aan te 
passen aan de vereisten van deze nieuwe diensten en in enkele gevallen zijn reeds 
maatregelen vastgesteld en ten uitvoer gelegd9. 
De Commissie hecht groot belang aan de juiste toepassing van de beginselen van 
vrij verkeer en non-discriminatie op dit gebied. Zij benadrukt met name het 
toegenomen belang van de juiste toepassing van het zogenaamde "home country 
co«/ro/"-beginsel (volgens dit beginsel is op de omroepen uitsluitend het recht van 
toepassing van de staat waarin zij hun hoofdvestiging hebben) omdat in de 
audiovisuele sector door de grotere zendcapaciteit die te danken is aan de digitale 
technologie het ontstaan van transnationale diensten wordt bevorderd. 
Tenslotte heeft de Commissie in haar Mededeling betreffende de diensten van 
algemeen belang in Europa (COM(96)443 def. van 11 september 1996) het specifiek 
karakter van de omroepdiensten erkend en wijst zij erop dat in het ontwerp-verdrag 
van Amsterdam een protocol betreffende de financiering van de openbare omroep is 
opgenomen, dat aan het EG-Verdrag zal worden gehecht. 
4. TOEPASSING VAN DE RICHTLIJN 
4.1 Coördinatie tussen de nationale instanties en de Commissie 
In elke lidstaat moet op de toepassing van de richtlijn worden toegezien door 
de voor de audiovisuele sector bevoegde nationale instanties. Met de 
nationale instanties wordt systematisch contact onderhouden, met name via 
de uit vertegenwoordigers van de lidstaten bestaande ad hoe-groep, die bij de 
Commissie op haar initiatiefis opgericht. 
Door de werkzaamheden van deze groep, waaraan ook waarnemers van de 
EVA-landen, de landen van Midden- en Oost-Europa die associatie­
overeenkomsten met de Unie hebben gesloten en van het secretariaat van de 
Raad van Europa deelnemen, kon enerzijds informatie worden uitgewisseld 
over de toepassing van de richtlijn in de verschillende landen, en kon 
anderzijds de interpretatie van de bepalingen van de richtlijn worden 
vergemakkelijkt. 
De groep heeft zich onder meer bezig gehouden met de toepassing van de 
artikelen 4 en 5 (maatregelen ter bevordering van de verspreiding en 
Europees waarnemingscentrum voor de audiovisuele sector, Statistisch jaarboek 1997, p. 162. 
Bijvoorbeeld in het Verenigd Koninkrijk, waar de Independent Television Commission onlangs in het 
kader van de tenuitvoerlegging van de "Broadcasting Act" van 1996 vergunningen heeft toegekend 
voor de eerste digitale "multiplex" via etherfrequenties. 
-5 
productie van Europese televisieprogramma's), met de geldende regels voor 
nieuwe vormen van reclame (met name de "virtuele reclame"), en met de 
werkzaamheden die thans door internationale organisaties worden verricht 
(Raad van Europa, Organisatie voor Economische Samenwerking en 
Ontwikkeling, Wereldhandelsorganisatie, enz.) en die waarschijnlijk 
gevolgen zullen hebben voor de communautaire wetgeving op audiovisueel 
gebied. 
De Commissie is zeer tevreden over de administratieve samenwerking met 
de nationale instanties, waardoor de problemen in verband met 
omroepactiviteiten in de Gemeenschap op doeltreffende wijze konden 
worden aangepakt. 
De werkzaamheden van de ad hoe-groep hebben de weg voorbereid voor de 
toekomstige werkzaamheden van het Contactcomité, dat onlangs is opgericht 
bij Richtlijn 97/36/EG. Het Contactcomité moet met name (nieuw artikel 23 
bis): 
a) bijdragen tot de daadwerkelijke tenuitvoerlegging van deze richtlijn via 
geregeld overleg over alle praktische toepassingsproblemen, inzonderheid 
met betrekking tot artikel 2, en andere kwesties waarvoor een 
gedachtenwisseling dienstig wordt geacht; 
b) op eigen initiatief of op verzoek van de Commissie advies uitbrengen 
over de toepassing van de bepalingen van de richtlijn door de lidstaten; 
c) een forum bieden voor een gedachtenwisseling over de punten die 
zullen worden opgenomen in de verslagen welke de lidstaten krachtens 
artikel 4, lid 3, moeten indienen, over de gang van zaken in dat verband, 
over het mandaat voor de in artikel 25 bis bedoelde onafhankelijke studie, 
over de evaluatie van de desbetreffende aanbestedingen en over de studie 
zelf; 
d) het resultaat bespreken van het geregelde overleg dat de Commissie 
voert met vertegenwoordigers van omroeporganisaties, producenten, 
consumenten, fabrikanten, dienstverrichters, vakbonden en de creatieve 
milieus; 
e) bijdragen tot de uitwisseling van informatie tussen de lidstaten en de 
Commissie over de situatie en de ontwikkeling van het regelgevende werk 
betreffende televisieomroepdiensten, rekening houdend met het 
audiovisueel beleid van de Gemeenschap, en over relevante 
ontwikkelingen op technisch gebied; 
f) zich beraden over sectoriële ontwikkelingen waarover een 
gedachtenwisseling nuttig lijkt. 
4.2 Bescherming van minderjarigen: toepassing van de speciale procedure 
waarin artikel 2, lid 2, van de richtlijn voorziet 
Bij wijze van uitzondering op de algemene regel van de vrijheid van 
ontvangst en het niet-belemmeren van de doorgifte10, biedt artikel 2, lid 2, 
van de richtlijn de lidstaten de mogelijkheid - mits een speciale procedure 
wordt gevolgd - maatregelen te nemen tegen omroepen die onder de 
bevoegdheid van een andere lidstaat vallen en die op "duidelijke, belangrijke 
en ernstige" wijze inbreuk maken op artikel 22 van de richtlijn. Dit artikel 
dient ter bescherming van minderjarigen tegen programma's die hun 
"lichamelijke, geestelijke of zedelijke ontwikkeling" ernstig zouden kunnen 
aantasten. 
De betrokken lidstaat moet de televisie-omroeporganisatie en de Commissie 
schriftelijk kennis geven van de ten laste gelegde inbreuken en van de 
maatregelen die hij voornemens is te trefffen indien nogmaals zo'n inbreuk 
wordt gemaakt. 
Er moet overleg worden gepleegd. Indien dit niet binnen vijftien dagen te 
rekenen vanaf de kennisgeving tot een minnelijke schikking leidt, en de ten 
laste gelegde inbreuk blijft doorgaan, kan de betrokken lidstaat eenzijdig 
voorlopige maatregelen nemen tegen de betrokken omroeporganisatie. 
De Commissie ziet erop toe dat de genomen maatregelen verenigbaar zijn 
met het Gemeenschapsrecht. Wanneer dit niet het geval is, kan zij de 
betrokken lidstaat verzoeken de maatregelen in kwestie onmiddellijk 
ongedaan te maken. 
In de referentieperiode heeft slechts één lidstaat (het Verenigd Koninkrijk) 
van deze procedure gebruik gemaakt; hierbij ging het om drie gevallen. 
In de eerste twee gevallen had het overleg geen resultaat en hebben de Britse 
autoriteiten de doorgifte verboden van de uitzendingen van omroepen die 
onder de bevoegdheid van een andere lidstaat vallen. 
Nadat zij met de betrokken lidstaten contact had opgenomen en de gevolgen 
van de door het Verenigd Koninkrijk gemelde maatregelen had onderzocht, 
was de Commissie in beide gevallen van oordeel dat de maatregelen 
verenigbaar waren met het Gemeenschapsrecht. Dit oordeel was met name 
gebaseerd op een beoordeling van de evenredigheid en op een evaluatie van 
de eventuele discriminerende gevolgen van de maatregelen1 '. 
Het derde geval dat overeenkomstig artikel 2, lid 2, ter kennis van de 
Commissie werd gebracht, wordt ten tijde van de opstelling van dit verslag 
10 Voor de interpretatie van deze term, zie: COM(95)86 def., blz. 19. 
1 Zie het advies van de Commissie nr. C(96)3933 def. in de zaak "Rendez-Vous Télévision" en nr. 
C(95)2678 def. in de zaak "XXXTV". 
onderzocht, aangezien de autoriteiten van de lidstaat waar de gewraakte 
uitzendingen vandaan kwamen krachtige maatregelen hebben genomen om 
ze te doen ophouden, maar zij vanuit een ander land lijken door te gaan. 
De Commissie acht de toepassing van artikel 2, lid 2, in de referentieperiode 
bevredigend. Het algemeen belang kon worden veiliggesteld zonder dat het 
vrij verrichten van diensten al te zeer in het gedrang kwam. 
De Commissie benadrukt echter dat haar beoordeling van de maatregelen die 
zijn genomen krachtens artikel 2, lid 2, gebaseerd is op feitelijke en 
juridische overwegingen; de zedelijke beoordeling van de inhoud van de 
programma's is afhankelijk van de tolerantie van elke lidstaat; de lidstaat is 
immers in de eerste plaats verantwoordelijk voor het toestaan of verbieden 
van bepaalde televisie-uitzendingen van omroepen die onder zijn 
bevoegdheid vallen en waarop artikel 22 van toepassing kan ziin Dat de 
autoriteiten van het land van uitzending e;* die van het ia 4 van ontvangst 
hierover verschillende opvatvügsa* v.nnen hebben, is in de richtlijn in 
aanmerking genomen. 
Voorts hebben de door de lidstaat van ontvangst genomen maatregelen geen 
gevolgen voor de maatregelen die, in voorkomend geval, genomen zijn door 
de lidstaat die voor de betrokken omroep bevoegd is. Hier is dus geen sprake 
van de overdracht van bevoegdheid van de ene lidstaat naar de andere, maar 
van een mogelijkheid voor de lidstaat van ontvangst om in ernstige gevallen 
bij uitzondering en volgens een nauwkeurig omschreven procedure 
maatregelen te nemen om zijn belangen veilig te stellen. 
Tevens moet worden benadrukt dat het - volgens het door de richtlijn (artikel 
2, lid 1) ingevoerde stelsel van communautaire voorschriften - de lidstaten 
niet is toegestaan discriminerende zedelijke criteria toe te passen op de 
omroepen die onder hun bevoegdheid vallen: zij mogen ten aanzien van de 
uitzendingen die op hun eigen grondgebied kunnen worden ontvangen geen 
strenger beleid voeren dan ten aanzien van de uitzendingen die voor het 
buitenland bestemd zijn (meestal programma's van satellietomroepen). De 
lidstaten moeten er echter wel voor zorgen dat alle onder hun bevoegdheid 
vallende omroepen zich houden aan de bepalingen van artikel 22. 
4.3 Toepassing van de voorschriften op het gebied van reclame. 
De richtlijn bevat voorschriften inzake de toegelaten hoeveelheid reclame 
(maxima per dag en per uur, artikel 18), inzake het aantal onderbrekingen 
voor reclame en de wijze waarop deze moet worden ingelast (artikel 11), 
alsmede inzake de inhoud en de presentatie van de reclameboodschappen 
(artikelen 10, 12, 13, 14, 15 en 16). Voor sponsoring gelden specifieke 
^oorschriften (artikel 17). 
De Commissie heeft verschillende klachten ontvangen over vermeende 
overtredingen van de voorschriften inzake reclame en sponsoring in bepaalde 
lidstaten. 
Enkele problemen in verband met de interpretatie van de bepalingen van de 
richtlijn zijn opgelost door arresten van het Hof van Justitie (zie punt 5.5. 
over de "zaak RTI") of doordat in de tekst wijzigingen zijn aangebracht door 
Richtlijn 97/36/EG. In het eerste geval gaat het meer in het bijzonder om 
problemen in verband met de vermelding van de naam en/of het logo van de 
sponsor tijdens gesponsorde uitzendingen en telepromoties. In het tweede 
geval gaat het meer bepaald om de nieuwe regels inzake telewinkelen en 
zelfpromotie. 
Nog in andere gevallen hebben de klachten, die vaak afkomstig zijn van 
consumentenorganisaties, betrekking op systematische overschrijding van de 
maximale zendtijd voor reclame. De problemen zijn in het bijzonder het 
gevolg van de handelwijze van sommige omroepen in Spanje, Portugal en 
Griekenland. De Commissie verzamelt momenteel de nodige informatie om 
te kunnen beoordelen of bij deze vermeende overschrijdingen sprake is van 
inbreuken van de betrokken lidstaten en de aangewezen corrigerende 
maatregelen te kunnen nemen. 
De Commissie herinnert eraan dat elke lidstaat verplicht is erop toe te zien 
dat alle uitzendingen van onder zijn bevoegdheid vallende omroepen in 
overeenstemming zijn met de bepalingen van de richtlijn en - meer in het 
algemeen - met het in de betrokken lidstaat vigerende recht inzake de voor 
het publiek bestemde uitzendingen. 
Het scheppen van gelijke voorwaarden voor in verschillende lidstaten 
gevestigde omroepen heeft voor de Commissie de hoogste prioriteit, evenals 
de invoering van een niveau van bescherming van de belangen van de 
televisiekijkers in de Unie dat ten minste gelijk is aan dat van de richtlijn. In 
verband hiermee wil zij voor de nodige middelen zorgen om meer 
mogelijkheden te krijgen voor de follow-up van klachten en de controle van 
de toepassing van het Gemeenschapsrecht op dit gebied. 
5. JURISPRUDENTIE VAN HET HOF VAN JUSTITIE. 
5.1 Algemene opmerkingen 
Het Hof van Justitie heeft verschillende keren uitspraak gedaan over de 
draagwijdte en de uitlegging van de bepalingen van Richtlijn 89/552/EEG. 
De meeste arresten van het Hof, of het nu gaat om procedures op initiatief 
van de Commissie wegens inbreuken op het Gemeenschapsrecht (art. 169 
EG) of om procedures inzake prejudiciële interpretatie (art. 177 EG), hebben 
voornamelijk betrekking op de verschillende onderdelen van het systeem 
voor de verdeling tussen de lidstaten van de bevoegdheid voor de omroepen 
in Europa, en met name op de criteria inzake de band met de rechtsorde van 
de lidstaten. Met name de volgende onderwerpen zijn in de jurisprudentie 
van het Hof aan bod gekomen: de reikwijdte van de jurisdictie van de 
"lidstaat van uitzending" en de criteria inzake de band van de omroepen met 
de rechtsorde van dit land, de mogelijkheid voor de lidstaten om voor de 
9-
onder hun bevoegdheid vallende omroepen strengere of meer gedetailleerde 
regels vast te stellen, de bevoegdheden van de lidstaat van ontvangst met 
betrekking tot uitzendingen uit andere lidstaten. 
Over het algemeen komt de interpretatie van het Hof van Justitie in de 
verschillende zaken overeen met die van de Commissie. Voorts moet worden 
benadrukt dat de uitspraken van het Hof de keuzen die door de 
communautaire wetgever zijn gemaakt bij de vaststelling van de nieuwe 
richtlijn, aanvullen en ondersteunen. Enkele door deze richtlijn 
aangebrachte wijzigingen dienen ter verduidelijking van de tekst, in 
overeenstemming met de jurisprudentie van het Hof. De hier besproken 
jurisprudentie van het Hof zal dus na de goedkeuring van de in de richtlijn 
"televisie zonder grenzen" aangebrachte wijzigingen zeker niet aan belang 
inboeten, maar tijdens de omzettings- en toepassingfase van de nieuwe 
richtlijn haar waarde behouden als referentiekader voor de nationale 
instanties, de Commissie en het bedrijfsleven. 
5.2 Zaak C-412/93 "Leclerc-Siplec" 
Het arrest van 9 februari 1995 "Leclerc-Siplec" heeft de eerste jurisprudentie 
opgeleverd over de toepassing van Richtlijn 89/552/EEG. 
Het ging om een door de Société Leclerc-Siplec ingesteld beroep tegen de 
weigering van TF1 en M6, overeenkomstig de Franse wetgeving, om een 
reclameboodschap uit te zenden betreffende de verkoop van motorbrandstof 
in de Leclerc-supermarkten. Naar aanleiding van een prejudiciële vraag was 
het Hof van oordeel dat de artikelen 30, 85, 86, en 3f van het EG-Verdrag en 
de bepalingen van de richtlijn zich er niet tegen verzetten, dat de lidstaten de 
uitzending van reclameboodschappen ten behoeve van de distributiesector 
door op hun grondgebied gevestigde omroepen verbieden. 
Dit arrest verschaft duidelijkheid over het verband tussen de artikelen 3, 19 
en 20 van de richtlijn. Volgens het Hof vormt artikel 19 slechts een 
precisering van de algemene bevoegdheid die artikel 3, lid 1, de lidstaten 
verleent, om voor de onder hun bevoegdheid vallende omroepen strengere of 
meer gedetailleerde voorschriften vast te stellen dan die van de richtlijn. 
Daarentegen staat artikel 20 de lidstaten toe minder strenge voorwaarden 
vast te stellen dan die welke zijn neergelegd in artikel 11, leden 2 tot en met 
5, en artikel 18, voor wat betreft de uitzendingen die uitsluitend bestemd zijn 
voor het nationale grondgebied en die niet rechtstreeks of onrechtstreeks in 
één of meerdere andere lidstaten kunnen worden ontvangen. 
Uit de interpretatie van het Hof blijkt dat de lidstaten, mits zij zich houden 
aan de bepalingen van het Verdrag (hetgeen in dit geval is gebeurd) en de 
vrijheid van ontvangst en doorgifte van uitzendingen van onder de 
bevoegdheid van andere lidstaten vallende omroepen garanderen, een ruime 
beoordelingsmarge hebben wat betreft de belangen waarmee strengere of 
10-
gedetailleerdere maatregelen dan die van de richtlijn kunnen worden 
gemotiveerd'2. 
Overigens is artikel 19 van de richtlijn van 1989 ingetrokken bij Richtlijn 
97/36/EG. 
5.3 De arresten van het Hof van 10 september 1996 in de zaken Commissie 
tegen Verenigd Koninkrijk en Commissie tegen Koninkrijk België 
In twee arresten van 10 september 1996 (C-222/94, Commissie tegen 
Verenigd Koninkrijk en C-11/95, Commissie tegen België) heeft het Hof 
algemene uitspraken gedaan over de richtlijn. Wanneer deze twee arresten 
samen worden onderzocht, kan een beter inzicht worden verkregen in de 
draagwijdte en de gevolgen ervan voor de tenuitvoerlegging van de richtlijn. 
Zij leveren bijvoorbeeld een zeer belangrijke bijdrage aan de vaststelling van 
de werkingssfeer van de richtlijn, de verduidelijking van het begrip 
"bevoegdheid" en de toepassing van het beginsel van de "plaats van 
vestiging" van omroeporganisaties uit de Gemeenschap. 
In zaak C-222/94 (Commissie tegen Verenigd Koninkrijk) gaf het Hof een 
grondige interpretatie van artikel 2. Het belangrijkste punt van onderzoek 
was het vaststellen van de redenen waarom een lidstaat ten aanzien van een 
bepaalde omroeporganisatie bevoegd is. Dit is uiteraard zeer belangrijk, want 
door de verschillen die op dit punt tussen de nationale wetgevingen bestaan, 
kunnen positieve of negatieve bevoegdheidsgeschillen ontstaan (hetgeen in 
enkele gevallen reeds is gebeurd), waardoor de doeltreffende werking van 
het systeem in het gedrang kan komen. Omdat dit in de richtlijn niet precies 
is vastgelegd, heeft de Commissie altijd gepleit voor toepassing van het 
vestigingscriterium. 
De uitleg die het Hof geeft aan artikel 2, lid 1, leidt tot de conclusie dat het 
in het eerste streepje gebruikte begrip "bevoegdheid van een lidstaat" aldus 
'2. De bewoordingen van het Hof kunnen als volgt worden samengevat : 
"Richtlijn 89/552, die lot doel heeft de vrije verbreiding van televisie-uitzendingen overeenkomstig de 
daarin gestelde minimumnormen te verzekeren, en daartoe de lidstaat van uilzending voorschrijft op de 
naleving van de richtlijn toe te zien, en de lidstaten van ontvangst de vrijheid van ontvangst en 
doorgifte te waarborgen, verleent in artikel 3, lid l, de lidstaten de bevoegdheid, voor de onder hun 
bevoegdheid vallende televisie-omroeporganisaties strengere of meer gedetailleerde voorschriften vast 
te stellen op de gebieden die onder de richtlijn vallen. Deze bevoegdheid, toegekend bij een algemene 
bepaling van de richtlijn en waarvan de uitoefening de vrije verbreiding van televisie-uitzendingen 
geenszins in gevaar brengt, beperkt zich op het gebied van televisiereclame niet tot de in de artikelen 
19 en 20 van de richtlijn genoemde omstandigheden. 
De richtlijn moet daarom aldus worden uitgelegd, dat zij zich er niet tegen verzet, dat een lidstaat bij 
wege van wettelijke of bestuursrechtelijke maatregel uitzending van reclameboodschappen ten behoeve 
van de distributiesector door op zijn grondgebied gevestigde televisie-omroepinstellingen verbiedt. " 
- 11 -
moet worden verstaan, dat het noodzakelijkerwijze een bevoegdheid ratione 
personae ten aanzien van de televisie-omroeporganisaties omvat, die 
uitsluitend kan worden gebaseerd op de band van deze organisaties met de 
rechtsorde van de betrokken staat. Dit laatste begrip dekt in wezen het begrip 
vestiging in de zin van artikel 59, eerste alinea, van het EG-Verdrag. 
Het verschil op dit punt tussen de richtlijn en het Verdrag over 
grensoverschrijdende televisie van de Raad van Europa (dat voornamelijk is 
gebaseerd op het criterium van de plaats van de oorspronkelijke uitzending 
of, in het geval van uitzendingen via satelliet, de plaats waar de verbinding 
naar de satelliet toe zich bevindt) is volgens het Hof het gevolg van een 
bewuste keus van de gemeenschapswetgever, die gerechtvaardigd is omdat 
de aard en het juridisch kader van deze twee teksten verschillend zijn. 
Wanneer een lidstaat van de EU andere criteria dan de plaats van vestiging 
hanteert, en met name wanneer wordt uitgegaan van de plaats van de 
oorspronkelijke uitzending of het publiek waarvoor de uitzending bestemd 
is, kan dit tot gevolg hebben dat deze staat een "dubbel toezicht" uitoefent op 
de omroeporganisaties die reeds onder de bevoegdheid van een andere 
lidstaat vallen, dan wel dat de wetgeving van deze staat niet wordt toegepast 
op alle omroeporganisaties die onder zijn bevoegdheid vallen. Om deze 
reden werd geoordeeld dat enkele delen van de Britse wetgeving niet 
verenigbaar waren met artikel 2 en artikel 3, lid 2, van de richtlijn13. 
Het tweede arrest (Commissie tegen België) gaat in op de fundamentele 
vraag of een algemeen stelsel van voorafgaande en voorwaardelijke 
'3 Het Hof aanvaardde de argumenten van de Commissie en oordeelde als volgt: 
"Een lidstaat komt zijn krachtens de artikelen 2, leden 1 en 2, en 3, lid 2, van richtlijn 89/552 
betreffende de cooerdinatie van bepaalde wettelijke en bestuursrechtelijke bepalingen in de lidstaten 
inzake de uitoefening van televisie-omroepactiviteiten op hem rustende verplichtingen niet na, wanneer 
hij, om te bepalen welke satellietomroeporganisalies onder zijn bevoegdheid vallen, andere criteria 
dan het vestigingscriterium vaststelt, zoals de doorgifte of de ontvangst van programma' s, wat ertoe 
leidt dat hij een door de richtlijn verboden toezicht uitoefent op onder de bevoegdheid van een andere 
lidstaat vallende uitzendingen, en wanneer hij ten aanzien van omroeporganisaties waarvan hij meent 
dat zij onder zijn bevoegdheid vallen, een minder strenge regeling toepast op niel-binnenlandse 
satellietdiensten dan op binnenlandse satellietdiensten. 
Enerzijds moet immers het in het eerste streepje van artikel 2, lid l, van de richtlijn gebruikte begrip 
"bevoegdheid van een lidstaat" aldus worden verslaan, dat het noodzakelijkerwijze een bevoegdheid 
ratione personae ten aanzien van de televisie-omroeporganisaties omval, die enkel kan worden 
gebaseerd op de band van deze organisaties met de rechtsorde van deze staat, wat in wezen het begrip 
vestiging in de zin van artikel 59, eerste alinea, van het Verdrag dekt, waarvan de tekst onderstelt dat 
de dienstver richter en degene te wiens behoeve de dienst wordt verricht, in twee verschillende lidstaten 
gevestigd zijn. Anderzijds kan een lidstaat weliswaar ingevolge artikel 3, lid l, van de richtlijn 
strengere voorschriften vaststellen op de onder de richtlijn vallende gebieden, maar dat neemt niet 
weg, dat volgens artikel 2, lid 1, alle uitzendingen van televisie-omroeporganisaties die onder de 
bevoegdheid van die lidstaat vallen of waarover hij ingevolge artikel 2, lid l, tweede streepje, een 
bevoegdheid moet uitoefenen, voldoen aan de wettelijke voorschriften voor uitzendingen die bestemd 
zijn voor het publiek in die lidstaat. " 
- 12 
vergunning voor de doorgifte van televisie-uitzendingen die onder de 
bevoegdheid van een andere lidstaat vallen, verenigbaar is met het 
Gemeenschapsrecht. 
De Commissie is van oordeel dat het verplicht stellen van een voorafgaande 
vergunning die door de autoriteiten van het land van ontvangst wordt 
toegekend, mits de omroepen aan verschillende voorwaarden voldoen (in het 
geval van de Franse Gemeenschap bijvoorbeeld het sluiten van 
overeenkomsten met de Executieve waarin culturele verplichtingen zijn 
opgenomen; de vergunning kan in alle gevallen worden ingetrokken) een 
ernstige belemmering vormt voor de doorgifte van televisie-uitzendingen uit 
andere lidstaten en dus in strijd is met artikel 2, lid 2 van de richtlijn. 
De Belgische regering heeft verschillende argumenten aangevoerd om de 
invoering van een dergelijk systeem te rechtvaardigen. 
In de eerste plaats verklaarde zij ten aanzien van de regelgeving van de 
Franse Gemeenschap op het gebied van kabeltelevisie, dat de doorgifte via 
de kabel buiten de werkingssfeer van de richtlijn viel. Het Hof oordeelde 
echter dat uit de negende en de tiende overweging junctis artikel 1, onder a), 
en artikel 2, lid 2, van de richtlijn volgt dat de richtlijn wel degelijk van 
toepassing is op de doorgifte via de kabel van televisie-uitzendingen14. 
Dit standpunt wordt bevestigd door de derde, de vijfde en de twaalfde 
overweging van Richtlijn 93/88/EEG (tot coördinatie van bepaalde 
voorschriften betreffende het auteursrecht en naburige rechten op het gebied 
van de satellietomroep en de doorgifte via de kabel) en door het Verdrag 
over grensoverschrijdende televisie van de Raad van Europa (waarvaar 
wordt verwezen in de vierde overweging van de richtlijn "televisie zonder 
grenzen"), waarvan de werkingssfeer ondubbelzinnig de doorgifte via de 
kabel omvat. 
Met de andere argumenten wilde de Belgische regering de lidstaten van 
ontvangst het recht toekennen om een zekere vorm van toezicht op televisie­
uitzendingen uit andere lidstaten uit te oefenen. Ter rechtvaardiging van deze 
"tweede controle" zijn verschillende redenen aangevoerd. Bijvoorbeeld de 
noodzaak om te verifiëren of een omroep het recht heeft de door het Verdrag 
gewaarborgde vrijheden te genieten en zo ja, onder de bevoegdheid van 
welke lidstaat; de instandhouding van een pluriform omroepbestel; de 
bescherming van de auteursrechten; de noodzaak om ervoor te zorgen dat de 
openbare orde, de goede zeden en de openbare veiligheid niet in gevaar 
komen. 
14 De uitspraak van hét Hof liet aan duidelijkheid niets te wensen over: 
"Richtlijn 89/552 moet aldus worden uitgelegd dat zij van toepassing is op de teledistributie via de 
kabel. " 
- 13-
Het Hof heeft duidelijk bevestigd dat het, onverminderd de speciale 
procedure waarin artikel 2, lid 2, van de richtlijn voorziet in geval van 
overtreding van de bepalingen van artikel 22, uitsluitend de taak is van de 
"lidstaat van vestiging" (zoals gedefinieerd in de zaak met betrekking tot het 
Verenigd Koninkrijk) om erop toe te zien dat zijn eigen wetten worden 
nageleefd door de onder zijn bevoegdheid vallende omroepen. Indien de 
lidstaat van ontvangst van oordeel is dat een andere lidstaat de krachtens de 
richtlijn "televisie zonder grenzen" op hem rustende verplichtingen niet is 
nagekomen, kan hij altijd een beroep doen op de procedures waarin de 
artikelen 169, 170 en 186 van het KG-Verdrag voorzien. I let Hof ontkent 
niet dat de lidstaat van ontvangst in sommige gevallen (bijvoorbeeld om na 
te gaan of de uitzendingen uit een andere lidstaat afkomstig zijn of om de 
pluriformiteit, de auteursrechten, de goede zeden, de openbare orde of de 
openbare veiligheid te beschermen) gegronde redenen zou kunnen hebben 
om een met het Gemeenschapsrecht verenigbare vorm van controle uit te 
oefenen op de televisie-uitzendingen die op zijn grondgebied kunnen worden 
ontvangen. 
In dit geval was het Hof echter van oordeel dat de Belgische regering niet 
heeft aangetoond dat de bescherming van dergelijke belangen een algemeen 
stelsel van voorafgaande vergunning voor de televisie-uitzendingen uit 
andere lidstaten, dat de facto afschaffing van de vrijheid van dienstverlening 
betekent, rechtvaardigt15. 
15 Het volgende deel van het arrest is het belangrijkst : 
"Richtlijn 89/552 betreffende de coördinatie van bepaalde wettelijke en bestuursrechtelijke bepalingen 
in de lidstaten inzake de uitoefening van televisie-omroepactiviteiten moet, gelet op het systeem volgens 
hetwelk zij in de artikelen 2, leden I en 2, en 3, lid 2, de verplichtingen verdeelt tussen de lidstaten van 
waaruit de uitzendingen afkomstig zijn, en de lidstaten die deze ontvangen, aldus worden uitgelegd, dat 
enerzijds het toezicht op de naleving van het op televisie-uilzendingen toepasselijke recht van de 
lidstaat van uitzending en van de bepalingen van de richtlijn enkel toekomt aan de lidstaat van 
uitzending, en anderzijds, de lidstaat van ontvangst niet gemachtigd is dienaangaande zijn eigen 
toezicht uit te oefenen. 
Hieruit volgt, dat een lidstaat de krachtens artikel 2 van de richtlijn op hem rustende verplichtingen 
niet nakomt, wanneer hij : 
- een stelsel van voorafgaande vergunning voor de doorgifte via de kabel van televisie-uitzendingen uit 
andere lidstaten behoudt 
- een stelsel van voorafgaande, uitdrukkelijke en voorwaardelijke vergunning behoudt voor de 
doorgifte via de kabel van televisie-uitzendingen uil andere lidstaten die commerciële reclame of een 
leleverkoopprogrammu bevatten die meer bepaald voor zijn kijkers bestemd zijn. 
Een lidstaat mag zich in geen geval hel recht aanmeten om eenzijdig corrigerende of beschermende 
maatregelen te treffen, teneinde hel hoofd te bieden aan een eventuele miskenning van het 
gemeenschapsrecht door een andere lidstaat. " 
14-
5.4 Zaken C-14/96 "Paul Denuit" en C-56/96 "VT4" 
Het Hof bevestigt deze jurisprudentie in twee recente arresten in de 
prejudiciële zaken "Paul Denuit", C-14/96 van 29 mei 1997, en "VT4", C-
56/96 van 5 juni 1997, en gaat zelfs nog verder. 
In zaak C-14/96 gaat het om de weigering van de Belgische autoriteiten 
(Franse gemeenschap) om de kabelexploitant Coditel Brabant N.V. 
toestemming te geven voor de doorgifte van de programma's van een 
omroeporganisatie die onder Britse bevoegdheid valt (TNT/Cartoon), omdat 
deze exploitant inbreuk zou maken op de bepalingen van de richtlijn, in het 
bijzonder op die betreffende de bevordering van Europese producties 
(artikelen 4 en 5). Nadat de Belgische rechter dit ministeriële besluit had 
vernietigd heeft de rechtbank van koophandel van Brussel in beroep het Hof 
verzocht om een prejudiciële beslissing. 
In zijn arresten van 10 september had het Hof de prejudiciële vragen van de 
rechtbank van koophandel reeds gedeeltelijk beantwoord. Daarin had het 
Hof zich reeds uitgesproken over de rechtsvraag welke controlebevoegdheid 
de lidstaat van ontvangst heeft ten aanzien van een omroeporganisatie die 
onder de bevoegdheid van een andere lidstaat valt. Tevens had het Hof zich 
daarin uitgesproken over het bepalen van de bevoegdheid, waarbij het was 
uitgegaan van het vestigingscriterium. 
In dit geval waren de Belgische autoriteiten bovendien van mening dat de 
programma's van TNT/Cartoon niet onder de bevoegdheid van een lidstaat 
vallen in de zin van artikel 2, lid 1, van de richtlijn "Televisie zonder 
grenzen", met name omdat deze niet voldoen aan de in de artikelen 4 en 5 
gestelde eisen (uitzendquota) en omdat de programma's van Turner in 
werkelijkheid grotendeels afkomstig zijn van een land dat geen lid is van de 
Europese Gemeenschap. Het Hof antwoordt ondubbelzinnig dat : "een 
televisie-omroeporganisatie onder de bevoegdheid valt van de lidstaat waar 
zij is gevestigd. De oorsprong van de door de televisie-omroeporganisatie 
uitgezonden programma 's of de overeenstemming ervan met de artikelen 4 
en 5 van de richtlijn is irrelevant bij de vaststelling van de lidstaat onder de 
bevoegdheid waarvan een dergelijke omroeporganisatie valt ingevolge 
artikel 2, lid 1. ". 
Het feit dat een omroeporganisatie die in een lidstaat is gevestigd en 
derhalve onder de daadwerkelijke of veronderstelde controle van deze 
lidstaat valt, programma's van niet-communautaire oorsprong uitzendt in een 
andere lidstaat, geeft de lidstaat waarin deze programma's worden ontvangen 
dus geen zeggenschap over de inhoud daarvan, uiteraard onder voorbehoud 
van de uitzondering die geldt bij schending van artikel 22. 
Zaak C-56/96 heeft betrekking op het verbod van de Belgische autoriteiten 
(Vlaamse gemeenschap) op de doorgifte van de programma's van VT4, een 
omroeporganisatie die is gevestigd in het Verenigd Koninkrijk, via de 
Vlaamse kabelnetwerken. Verwijzend naar het TV 1 O-arrest van 5 oktober 
1994 (zaak C-23/93) oordeelde het Vlaamse ministerie van cultuur dat VT4, 
- 15-
waarvan de activiteiten geheel of voornamelijk op de Vlaamse gemeenschap 
zijn gericht, probeerde de Vlaamse wetgeving te ontduiken. VT4 voerde 
daartegen echter aan dat krachtens artikel 2 van de richtlijn de lidstaat van 
ontvangst een omroeporganisatie die een vergunning heeft van een andere 
lidstaat, de toegang tot zijn nationale kabelnetwerk niet mag weigeren. 
Bovendien was VT4 van oordeel dat de jurisprudentie inzake TV 10 niet als 
uitgangspunt kon dienen, omdat geen beroep kan worden gedaan op het 
"algemeen belang" als het gaat om economische belangen, zoals de 
bescherming van de nationale reclamemarkt of de bescherming van een 
monopolie van een nationale commerciële omroeporganisatie. 
Deze zaak is in de eerste plaats van belang (evenals de vorige prejudiciële 
vraag) vanwege het feit dat het om een concreet geval gaat waarin de 
bevoegdheid (in dit geval ten aanzien van de omroeporganisatie VT4) moet 
worden vastgesteld, waardoor het Hof de gelegenheid krijgt het begrip 
"vestiging" nader te omschrijven (met name als het gaat om een 
omroeporganisatie met vestigingen in meer dan één lidstaat). 
In zijn arrest overweegt het Hof in de eerste plaats dat het enkele feit dat alle 
uitzendingen en alle reclameboodschappen uitsluitend bestemd zijn voor het 
Vlaamse publiek, niet het bewijs vormt dat VT4 niet kan worden geacht in 
het Verenigd Koninkrijk te zijn gevestigd. Bovendien bevestigt en 
verduidelijkt het Hof zijn jurisprudentie in de eerder genoemde zaak, 
Commissie tegen Verenigd Koninkrijk, door te oordelen dat wanneer een 
televisie-omroeporganisatie in meer dan één lidstaat is gevestigd, zij onder 
de bevoegdheid valt van de lidstaat op het grondgebied waarvan zij het 
centrum van haar activiteiten heeft^. Dus zelfs als alle programma's van 
een televisie-omroeporganisatie van een lidstaat uitsluitend zijn ontwikkeld 
en bestemd voor een publiek in een andere lidstaat, kan alleen de lidstaat van 
uitzending deze programma's toetsen aan zijn nationale recht (de bepalingen 
ter omzetting van de richtlijn daaronder begrepen) om te beoordelen of zij 
daarmee verenigbaar zijn. 
Er zij op gewezen dat de communautaire wetgever door deze jurisprudentie 
wordt gesterkt in de fundamentele keuzen die hij heeft gemaakt bij het 
goedkeuren van de bepalingen van Richtlijn 97/36/EG tot wijziging van 
artikel 2, lid 1, 'van de richtlijn van 1989, waarbij het met name gaat om het 
vaststellen van een volledige lijst van bevoegdheidscriteria op basis van het 
16 Het Hof heeft voor recht verklaard : "artikel 2, lid I, van richtlijn 89/552/EEG (...) moet aldus worden 
uitgelegd dat een televisie-omroeporganisatie onder de bevoegdheid valt van de lidstaat waar zij is 
gevestigd. Wanneer een televisie-omroeporganisatie in meer dan één lidstaat is gevestigd, valt zij 
onder de bevoegdheid van de lidstaat op het grondgebied waarvan zij hel centrum van haar activiteiten 
heeft, met name de plaats waar de beslissingen over hei programmeringsbeleid en de definitieve 
samenstelling van de uit te zenden programma's worden genomen". Daarbij moet worden opgemerkt 
dat deze specifieke criteria niet exact overeenkomen met die welke de communautaire wetgever heeft 
vastgesteld in artikel 2, lid 3, van Richtlijn 97/36/EG, te weten de lidstaat waar het hoofdkantoor is 
gevestigd en waar de programmeringsbesluiten worden genomen en, in bepaalde gevallen, de lidstaat 
waar een aanzienlijk deel van het bij de televisie-omroepactiviteiten betrokken personeel werkzaam is. 
16-
begrip "vestiging" (ook al komen de specifieke criteria die in artikel 2, lid 3, 
van de gewijzigde richtlijn worden genoemd, niet exact overeen met die 
welke door het Hof worden genoemd in de VT4-zaak). 
5.5 Zaak C-320/94 en al. "RTF"7 
Deze zaak heeft het Hof ertoe geleid zich bij zijn arrest van 12 december 
1996 uit te spreken over sommige bepalingen van de richtlijn inzake reclame 
en sponsoring (gevoegde prejudiciële zaken C-320/94, C-328/94, C-329/94, 
C-337/94, C-338/94, C-339/94 "Reti Televisive Italiane"). 
Het Tribunale amministrativo regionale (T.A.R.) van Lazio (Italië) had het 
Hof van Justitie krachtens artikel 177 van het EG-Verdrag verscheidene 
vragen gesteld betreffende de prejudiciële uitlegging van de richtlijn, met 
name inzake sponsoring en "telepromoties". 
Deze telepromoties zijn een veel gebruikte vorm van televisiereclame in 
Italië; daarbij worden studioprogramma's (vooral spelletjes) onderbroken 
voor de geacteerde voorstelling van een of meerdere producten of diensten, 
waarbij de presentatoren van het programma hun rol in het lopende spel 
verlaten om de voorgestelde goederen of diensten aan te prijzen. 
De door de T.A.R. van Lazio gestelde vragen hadden vooral betrekking op: 
1) de interpretatie van artikel 17, lid 1, onder b) van de richtlijn (mag 
de naam en/of het logo van de sponsor worden getoond op andere 
momenten dan aan het begin en/of aan het eind van de 
gesponsorde uitzending?) 
2) wanneer in artikel 18 van de richtlijn "reclamevormen zoals de 
rechtstreekse aanbieding aan het publiek" worden vermeld, is dit 
dan louter als voorbeeld bedoeld - waardoor ook telepromoties 
eronder kunnen vallen - of gaat het enkel om aanbiedingen in 
strikte zin? 
Het Hof heeft op 12 december het volgende arrest gewezen: 
1) artikel 17, lid 1, sub b), van de richtlijn moet aldus worden uitgelegd, dat 
het de vermelding van de naam en/of het logo van de sponsor op andere 
momenten dan aan het begin en/of aan het eind van de gesponsorde 
uitzending niet verbiedt; 
17 Arrest van het Hof (Zesde kamer) van 12 december 1996. Reti Televisive Italiane SpA (RTI) (C-
320/94), Radio Torre (C-328/94), Rete A Sri (C-329/94), Vallau Italiana Promomarket Sri (C-337/94), 
Radio Italia Solo Musica Sri e.a. (C-338/94) en GETE Sri (C-339/94) tegen Ministero delle Poste e 
Telecomunicazioni. Gevoegde zaken C-320/94, C-328/94, C-329/94, C-337/94, C-338/94 en C-339/94. 
Jurisprudentie 1996 bladzijde 1-6471 
17 
IK 2) de artikelen 1, sub b) en 18 van de richtlijn moeten aldus worden 
uitgelegd, dat de uitdrukking "vormen van reclame zoals de rechtstreekse 
aanbieding aan het publiek" in artikel 18 de functie van voorbeeld heeft, 
zodat ook andere vormen van reclame (zoals "telepromoties") die evenals 
telewinkelen ("rechtstreekse aanbiedingen") door hun wijze van presentatie 
meer tijd in beslag nemen dan reclameboodschappen, meetellen voor de 
uitbreiding van de maximale dagelijkse zendtijd voor reclame van 15 % tot 
20 %. 
Bovendien wijst het Hof erop dat deze uitbreiding een mogelijkheid is die 
aan de lidstaten wordt geboden en dat deze ervoor kunnen kiezen hiervan 
geen gebruik te maken18. 
Er dient op te worden gewezen dat in de nieuwe richtlijn alle vormen van 
reclame onderworpen zijn aan dezelfde maximale dagelijkse zendtijd en dat 
De argumentatie van het Hof kan als volgt worden samengevat: 
"Richtlijn 89/552 inzake de uitoefening van televisie-omroepactiviteiten, en in het bijzonder de 
artikelen I, sub b, en 18, moet aldus worden uitgelegd, dal in het kader van de gemeenschapsregeling 
de uitdrukking "vormen van reclame zoals de rechtstreekse aanbieding aan het publiek" in artikel 18, 
wat de mogelijkheid betreft om de maximale dagelijkse zendlijd voor reclame lol 20 % uit te breiden, 
de functie van voorbeeld heeft, zodat zij ook belrekking kan hebben op andere vormen van reclame 
zoals "telepromoties" die evenals "rechtstreekse aanbiedingen aan het publiek" door hun wijze van 
presentatie meer tijd in beslag nemen dan reclameboodschappen. 
De gemeenschapswetgever heeft immers in een uitbreiding van de maximum zendtijd voor 
rechtstreekse aanbiedingen aan het publiek voorzien, omdat die verkoopvorm meer zendtijd in beslag 
neemt dan gewone reclameboodschappen, en niet omdat die aanbiedingen uilzendingen zijn waarin 
pr.odukten worden geloond die rechtstreeks per telefoon, per post of langs elektronische weg kunnen 
worden besteld en bij de kijkers thuis worden bezorgd, want het bestellen van produkten door de kijker 
is een verrichting die volledig los staat van de televisiepresentatie waarom het in de richtlijn gaat. 
Daarom is het normaal, dat andere reclamevormen die doorgaans ook meer tijd in beslag nemen dan 
reclameboodschappen, in aanmerking kunnen komen voor de uitdrukkelijk, maar niet uitsluitend voor 
de rechtstreekse aanbiedingen aan het publiek bedoelde uitbreiding. Elke Lid-Staat behoort evenwel, zo 
hij al gebruik zou willen maken van de in artikel 18 geboden mogelijkheid om de maximum zendtijd 
voor reclame voor onder zijn bevoegdheid ressorterende televisie-omroeporganisaties tot 20 % uit te 
breiden, met inachtneming van hel Verdrag te beslissen, of die uitbreiding kan gelden voor andere 
reclamevormen die zich onderscheiden van reclameboodschappen, maar toch geen rechtstreekse 
aanbiedingen aan het publiek vormen. 
Richtlijn 89/552 inzake de uitoefening van televisie-omroepactiviteiten, en in het bijzonder artikel 7, lid 
I, sub b, moet aldus worden uitgelegd dat zij, wanneer het om gesponsorde programma's gaat, de 
vermelding van de naam en/of het logo van de sponsor op andere momenten dan aan het begin en/of 
aan het eind van het programma niet verbiedt. 
De Lid-Staten hebben evenwel ingevolge artikel 3, lid I, van de richtlijn de mogelijkheid om voor de 
onder hun bevoegdheid ressorterende televisie-omroeporganisaties ter zake strengere of meer 
gedetailleerde regels vast te stellen, voor zover zij geen afbreuk doen aan de door het Verdrag 
gewaarborgde vrijheden en met name niet aan het vrij verrichten van diensten en het vrije verkeer van 
goederen. Deze uitlegging doet geen afbreuk aan het feit dal gesponsorde televisieprogramma's in geen 
geval mogen aansporen tot aankoop of verhuring van produkten of diensten van de sponsor of van 
derden, in het bijzonder door specifieke aanprijzingen van die produkten of diensten. " 
de uitdrukking "vormen van reclame zoals de rechtstreekse aanbieding aan 
het publiek" is geschrapt. De maximale dagelijkse zendtijd van een uur 
telewinkelen (art. 18, lid 3) is eveneens afgeschaft en vervangen door nieuwe 
specifieke bepalingen voor algemene kanalen en voor kanalen die uitsluitend 
zijn bestemd voor telewinkelen. 
5.6 Zaken C-34, C-35, C-36/95 "De Agostini" en "TV-Shop" 
In de gevoegde zaken C-34, C-35 et C-36/95 (Konsumentombudsmannen 
tegen De Agostini Svenska Förlag AB en TV-Shop i Sverige AB) stelde de 
Konsumentombudsman (consumentenombudsman) dat in Zweden ontvangen 
reclame- en telewinkelen-uitzendingen krachtens de wet handelspraktijken 
(marknadsföringslagen 1975:1418) oneerlijk zijn, ofwel omdat zij 
rechtstreeks op kinderen zijn gericht (zaak C-34/95, de Zweedse wetgeving 
verbiedt reclameuitzendingen die kinderen van minder dan 12 jaar als 
doelgroep hebben) ofwel omdat zij om andere redenen (gebrek aan 
duidelijkheid, nauwkeurigheid en volledigheid van de aankondigingen) de 
belangen van de consumenten kunnen schaden. 
De Zweedse rechtbank bij wie deze zaak is aanhangig gemaakt 
(Marknadsdomstolen van Stockholm) heeft beslist in elk van deze drie zaken 
een vraag te verwijzen naar het EVA-Hof. Na de toetreding van Zweden tot 
het EG-Verdrag, werden de procedures overgedragen naar het Hof van 
Justitie te Luxemburg19. 
De Zweedse rechtbank heeft het Hof gevraagd te antwoorden op de volgende 
vragen: 
"Moeten de bepalingen van artikel 30 of artikel 59 van het Verdrag dan wel 
Richtlijn 89/552/EEG van 3 oktober 1989 aldus worden uitgelegd, 
a) dat zij zich ertegen verzetten, dat een lidstaat optreedt tegen 
televisiereclame die een adverteerder vanuit een andere lidstaat laat 
uitzenden (in de drie zaken), 
b) dat zij zich verzetten tegen toepassing van de bepalingen van § 11, lid 1, 
van de "radiolag" inzake een verbod op tot kinderen gerichte reclame (in 
zaak C-34/95)?" 
19 Het EVA-Hof had al op 16 juni 1995 een uitspraak gedaan over het Noorse deel van deze gevallen in 
de gevoegde zaken E-8/94 en E-9/94 die betrekking hadden op bepaalde prejudiciële vragen van de 
"Markedsrâdet" van Oslo aan het EVA-Hof. Het Eva-Hof heeft beslist dat artikelen 2, lid 2, en 16 van 
de richtlijn, zoals geïntegreerd in de Overeenkomst betreffende de Europese Economische Ruimte 
(EER), aldus moeten worden uitgelegd dat zij een beletsel vormen voor een aan een adverteerder 
opgelegd verbod volgens hetwelk hem wordt verhinderd een reclameboodschap te vertonen die 
voorkomt in een televisieprogramma van een in een andere EER-Staat gevestigde omroeporganisatie, 
indien zulks het uitvloeisel is van een algemeen verbod in de nationale wetgeving van specifiek op 
kinderen gerichte reclameboodschappen. 
Het dossier handelde dus vooral over de toepassing van de Zweedse 
nationale wetgeving inzake misleidende reclame in één geval en in twee 
andere gevallen waarin Zweedse adverteerders hun reclameboodschappen 
naar het Zweedse publiek uitzonden, inzake televisiereclame die op kinderen 
onder de twaalf jaar gericht is. In de drie gevallen was de betwiste 
televisiereclame uitgezonden door een omroep waarvoor een andere lidstaat 
bevoegd was (TV3 - UK) en gelijktijdig door omroepen waarvoor Zweden 
bevoegd was (TV4 in zaak C-34/95 en Homeshopping Channel in de zaken 
C-35/95 en C-36/95) 
In zijn arrest van 9 juli 1997 wijst het Hof er vooreerst op dat de eerlijkheid 
van handelstransacties en de bescherming van de consumenten in het 
algemeen dwingende vereisten van algemeen belang zijn die - onder 
bepaalde voorwaarden - belemmeringen van het vrije verkeer van goederen 
en het vrij verrichten van diensten kunnen rechtvaardigen.20 
De richtlijn "televisie zonder grenzen" bevat met betrekking tot 
televisiereclame "een samenstel van specifieke bepalingen ter zake van de 
bescherming van minderjarigen,,2,. De inachtneming van die bepalingen 
moet uitsluitend door de lidstaat van uitzending worden verzekerd22. 
Bijgevolg mag de lidstaat van ontvangst op uitzendingen van andere 
lidstaten in geen geval nog bepalingen loepassen die specifiek tot doel 
hebben de inhoud van de televisiereclame te controleren ter bescherming van 
de minderjarigen.23 Bij artikel 3 van de richtlijn wordt het de lidstaten 
evenwel toegestaan strengere regels toe te passen op de omroepen waarvoor 
zij bevoegd zijn. 
In beginsel belet de richtlijn niet dat een lidstaat krachtens een algemene 
regeling betreffende de bescherming van de consumenten tegen misleidende 
reclame, jegens een adverteerder maatregelen neemt wegens een vanuit een 
andere lidstaat uitgezonden televisiereclame. Deze maatregelen mogen 
echter niet zover gaan dat het eigenlijke op zijn grondgebied doorgeven van 
uit die andere lidstaat afkomstige televisie-uitzendingen daardoor wordt 
belet.24 
Meer in het algemeen stelt het Hof dat nationale maatregelen waarbij op 
kinderen van minder dan 12 jaar gerichte reclame en misleidende reclame 
worden verboden gevolgen kunnen hebben voor het vrij verrichten van 
20 r.o. 46, blz. 12 en r.o. 3, blz. 13 van het arrest. 
21 r.o. 57, blz. 14. 
22 r.o. 58, blz. 14. 
23 r.o. 60 en 62, blz. 14 en 15. 
24 r.o. 38, blz. 11. 
20-
diensten25 en dat zij zelfs - indien wordt aangetoond dat deze maatregelen 
een verschillende invloed hebben op de verhandeling van nationale 
producten en op die van producten uit andere lidstaten - het vrije verkeer van 
goederen kunnen belemmeren26. 
Met het oog op het nagaan van de verenigbaarheid van de Zweedse 
wetgeving met de artikelen 30 en 59 van het EG-Verdrag is het Hof van 
mening dat het aan de verwijzende rechter staat na te gaan, of de nationale 
bepalingen noodzakelijk zijn om te voldoen aan dwingende vereisten 
verband houdend met het algemeen belang of met een van de in artikelen 36 
en 56 van het EG-Verdrag genoemde doelstellingen, of het in 
overeenstemming is met het evenredigheidsbeginsel en of die doelstellingen 
niet konden worden bereikt of aan die dwingende vereisten niet kon worden 
voldaan met andere, minder beperkende maatregelen27. 
Zo bracht het Hof enkele algemene beginselen in herinnering, met name het 
beginsel dat elke nationale maatregel met beperkende invloed op het verkeer 
van goederen of diensten nauwgezet moet worden verantwoord en niet 
verder mag gaan dan nodig om het beoogde doel te bereiken. 
Indien in het afgeleide gemeenschapsrecht (in dit geval de richtlijn "televisie 
zonder grenzen") harmoniseringsmaatregelen op het desbetreffende gebied 
zijn bepaald, evenals een bevoegdheidsverdeling tussen de lidstaten voor de 
toepassing van gemeenschappelijke regels, dienen alle lidstaten deze 
verdeling te eerbiedigen en mogen zij hun regels niet toepassen op omroepen 
waarvoor een andere lidstaat bevoegd is. 
Wat in het bijzonder de richtlijn betreft, heeft het Hof voor recht verklaard 
dat deze er niet aan in de weg staat, "dat een lidstaat krachtens een 
algemene regeling betreffende de bescherming van de consumenten tegen 
misleidende reclame, jegens een adverteerder maatregelen neemt wegens 
een vanuit een andere lidstaat uilgezonden televisiereclame, mits hel 
eigenlijke op zijn grondgebied doorgeven van uil die andere lidstaat 
afkomstige televisie-uilzendingen daardoor niet wordt belet ". Betreffende op 
kinderen gerichte reclame, besliste het Hof: "Richtlijn 89/552 moet aldus 
worden uitgelegd, dat zij eraan in de weg staat dat op televisie-uitzendingen 
uit andere lidstaten een bepaling van een nationale omroepwet wordt 
toegepast volgens welke een tijdens de reclamezendtijd op televisie 
uitgezonden reclamespol niet erop gericht mag zijn de aandacht van 
kinderen van minder dan twaalf jaar te trekken ". 
Het Hof maakt met andere woorden een onderscheid tussen een algemene 
regeling waarover de richtlijn geen specifieke bepalingen bevat (m.a.w. meer 
25 r.o. 50, blz. 13. 
26 r.o. 44, blz. 12. 
27 r.o. 45, blz. 12 en r.o. 52. blz. 13. 
-21 
bepaald de bescherming van de consument tegen misleidende reclame, 
waarover reeds richtlijn 84/450/EEG bestond toen richtlijn 89/552 werd 
goedgekeurd) en een aangelegenheid waarover de richtlijn een "samenstel" 
van maatregelen bevat (de maatregelen die specifiek gericht zijn op de 
bescherming van minderjarigen tegen bepaalde televisieprogramma's en 
tegen televisiereclame, cfr. art. 16 en 22). In het eerste geval kan de staat van 
ontvangst maatregelen ter bescherming van de consument nemen tegen 
(nationale) adverteerders, maar geen tweede controle van televisie­
uitzendingen van (niet-nationale) omroepen invoeren, aangezien deze door 
de staat van uitzending moeten worden gecontroleerd. In het tweede geval 
oordeelt het Hof dat de bereikte graad van harmonisatie voldoende is om de 
staat van ontvangst te beletten maatregelen ter bescherming van 
minderjarigen toe te passen waarin is voorzien in een omroepwet, ongeacht 
wie de betrokken marktdeelnemers zijn. In beide gevallen bevestigt het Hof 
andermaal het beginsel dat omroepen uitsluitend worden gecontroleerd door 
de lidstaat onder wiens bevoegdheid zij vallen (de staat van uitzending, 
d.w.z. waar de omroep is gevestigd). 
CONCLUSIES 
In de loop van de referentieperiode leverde het Hof een uitvoerige en vaste 
rechtspraak. De beginselen van de Europese audiovisuele ruimte28 - vrij verkeer op 
grond van controle door het land van oorsprong, gemeenschappelijke regels ter 
bescherming van het algemeen belang indien dit nodig is - zijn bevestigd en 
toegepast. Deze jurisprudentie zal tijdens de fasen van omzetting en toepassing van 
de nieuwe richtlijn relevant blijven voor de ondernemingen, de nationale autoriteiten 
en de Commissie. In het tijdperk van de digitale televisie-omroep zal het vrij verkeer 
van programma's en televisiereclame in Europa toenemen en de richtlijn "televisie 
zonder grenzen" draagt hiertoe bij door het noodzakelijke communautaire juridische 
kader te scheppen. 
Op het gebied van de auteursrechten en aanverwante rechten werd de instelling van deze ruimte 
vervolledigd door de goedkeuring van Richtlijn 93/83/EEG, die thans wordt omgezet. Het op 9 juli 
1997 door de Commissie goedgekeurde voot.^tel voor een richtlijn hetreFtnde de juridische 
bescherming van diensten bestaande uit, of gebaseerd cp, voorwaardelijke toegang beoogt gedeeltelijk 
dezelfde doelstelling (COM(97)356 def). 
- 2"> -
ISSN 0254-1513 
COM(97) 523 def. 
DOCUMENTEN 
NL 02 08 10 IS 
Catalogusnummer : CB-CO-97-533-NL-C 
ISBN 92-78-25903-9 
Bureau voor officiöle publikaties der Europese Gemeensehappen 
L-2985 Luxemburg 
- 2-S-