MEDEDELING VAN DE COMMISSIE AAN HET EUROPEES PARLEMENTovereenkomstig artikel 294, lid 6, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unieover het standpunt van de Raad (in 1ste lezing) over de vaststelling van een richtlijn van het Europees Parlement en de Raad tot instelling van één Europese spoorwegruimte (herschikking) /* COM/2012/0119 final - 2010/0253 (COD) */





2010/0253 (COD) MEDEDELING VAN DE COMMISSIE AAN HET EUROPEES PARLEMENT overeenkomstig artikel 294, lid 6, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie over het standpunt van de Raad (in 1ste lezing) over de vaststelling van een richtlijn van het Europees Parlement en de Raad tot instelling van één Europese spoorwegruimte (herschikking) 1. Achtergrond Indiening van het voorstel bij het Europees Parlement en de Raad (document COM(2010) 475 definitief – 2010/0253 (COD): || 21/9/2010 Advies van het Europees Comité van de Regio's: || 28/1/2011 Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité: || 16/3/2011 Advies van het Europees Parlement in eerste lezing: || 16/11/2011 Vaststelling van het politiek akkoord van de Raad met het oog op een standpunt van de Raad in eerste lezing: || 12/12/2011 Vaststelling van het standpunt van de Raad in eerste lezing: || 8/3/2012 2. Doelstelling van het voorstel van de Commissie Uit inbreukprocedures, klachten van belanghebbenden en diverse studies en rapporten over de tenuitvoerlegging van het eerste spoorwegpakket is gebleken dat het huidige regelgevingskader op een aantal punten kan worden verbeterd. Het voorstel van de Commissie tot herschikking van het eerste spoorwegpakket moet niet alleen tot een vereenvoudiging en meer transparantie leiden, maar ook de problemen aanpakken inzake a) de correcte financiering en gebruiksheffingen voor spoorweginfrastructuur, b) de concurrentievoorwaarden op de spoorwegmarkt en c) organisatorische hervormingen om het toezicht op de markt te waarborgen: a) een eerste reeks doelstellingen van deze herschikking zijn een correcte, transparante en duurzame financiering van de infrastructuur waarborgen en - dankzij de betere voorspelbaarheid van de infrastructuurontwikkelingen en toegangsvoorwaarden - investeringen door spoorwegondernemingen faciliteren in combinatie met meer passende en beter gestructureerde infrastructuurheffingen, verbetering van de concurrentiepositie van het spoor ten opzichte van andere vervoerswijzen en bijdragen tot de internalisering van de milieukosten; b) een tweede pakket doelstellingen betreft het vermijden van concurrentieverstoring door het gebruik van overheidsmiddelen voor commerciële activiteiten, vermijden dat commercieel gevoelige informatie door de traditionele spoorwegondernemingen wordt verzameld en tegen potentiële concurrenten wordt gebruikt, wegwerken van belangenconflicten bij het beheer van spoorgebonden diensten en zorgen voor een betere beschikbaarheid daarvan voor nieuwe spelers alsmede voor meer transparantie op de markt; c) met betrekking tot het toezicht, heeft deze herschikking als doel ervoor te zorgen dat de toezichthoudende instanties over de middelen beschikken om hun taak efficiënt te vervullen door hen een grotere onafhankelijkheid, ruimere bevoegdheden en extra middelen te verschaffen. 3. Opmerkingen over het standpunt van de Raad 3.1 Algemene opmerkingen over het standpunt van de Raad Op 12 december 2011 bereikte de Raad een politiek akkoord en op 8 maart 2012 heeft hij bij gekwalificeerde meerderheid een standpunt in eerste lezing aangenomen. Het standpunt van de Raad beantwoordt nog steeds aan de algemene doelstelling om tot een vereenvoudiging en meer transparantie te komen dankzij de consolidering van de drie bestaande richtlijnen en de wijzigingen daarvan, maar de Raad heeft het voorstel van de Commissie inzake de toegang tot spoorgebonden diensten, de financiering van infrastructuur, infrastructuurheffingen en de bevoegdheden van de toezichthoudende instantie afgezwakt. In een aantal gevallen betekent het voorstel van de Raad dat de huidige regelgeving gewoon wordt gehandhaafd, ondanks de hierboven in punt 2 genoemde redenen om een aantal verbeteringen aan te brengen. In dit opzicht zou het standpunt van de Raad kunnen worden verbeterd door rekening te houden met een aantal door het Europees Parlement aangenomen amendementen. 3.2 Gedetailleerde opmerkingen van de Commissie De gedetailleerde opmerkingen zijn gerangschikt overeenkomstig de belangrijkste onderdelen van de ontwerprichtlijn. 3.2.1 Algemene bepalingen (artikelen 1 tot en met 3) De wijzigingen van de Raad beogen een verdere verduidelijking en vereenvoudiging van de bestaande bepalingen en zijn derhalve aanvaardbaar voor de Commissie. 3.2.2 Beheersmatige onafhankelijkheid: onafhankelijkheid van spoorwegondernemingen en infrastructuurbeheerders (artikelen 4 tot en met 7) Ook hier beogen de wijzigingen van de Raad in hoofdzaak een verdere verduidelijking en vereenvoudiging van de bestaande bepalingen. De Commissie stemt derhalve in met deze verbeteringen. 3.2.3 Financiële sanering van de infrastructuurbeheerders en de spoorwegondernemingen (artikelen 8 en 9). De Raad koppelt het vereiste financiële evenwicht van de infrastructuurbeheerder aan het contract tussen de bevoegde autoriteit en de infrastructuurbeheerder, dat een langere periode kan bestrijken en de infrastructuurbeheerders derhalve minder zekerheid biedt voor de planning en uitvoering van infrastructuurinvesteringen op lange termijn dan het voorstel van de Commissie. 3.2.4 Toegang tot spoorweginfrastructuur en diensten (artikelen 10 tot en met 13) Het merendeel van de door de Raad aangebrachte wijzigingen sporen met de algemene doelstelling van het voorstel van de Commissie. De Commissie betreurt evenwel dat de verplichting om een juridische scheiding te maken tussen spoorwegondernemingen die over een machtspositie beschikken en exploitanten van dienstvoorzieningen wordt gereduceerd tot de eis op organisatorisch gebied en inzake besluitvorming onafhankelijk te zijn en tot de verplichting een gescheiden boekhouding te voeren. Hierdoor zal het in de praktijk moeilijker worden om volledige transparantie en de gelijke behandeling van spoorwegondernemingen te waarborgen. De omgekeerde bewijslast betreffende het bestaan van levensvatbare alternatieven wordt afgezwakt. Ten slotte handhaaft de Raad de verplichting om een dienstvoorziening die niet wordt gebruikt, via verhuur of leasing, beschikbaar te stellen aan andere belangstellende partijen, maar moet een spoorwegonderneming die expliciet te kennen geeft dat zij toegang tot die voorziening wenst te krijgen, aantonen dat zij behoefte heeft aan die voorziening en moet een voorziening pas beschikbaar worden gesteld nadat ze drie jaar buiten gebruik is, tegenover twee jaar in het voorstel van de Commissie. 3.2.5 Grensoverschrijdende overeenkomsten (artikel 14) De Commissie aanvaardt het voorstel van de Raad waarbij de procedure om te waarborgen dat grensoverschrijdende overeenkomsten in overeenstemming zijn met het EU-recht nader wordt omschreven. 3.2.6 Toezichthoudende rol van de Commissie (artikel 15) De wijzigingen van de Raad betreffende deze rol zijn aanvaardbaar voor de Commissie. 3.2.7 Verlenen van vergunningen aan spoorwegondernemingen (artikelen 16 tot en met 25) De Raad heeft een beperkt aantal wijzigingen aangebracht aan het voorstel van de Commissie om de bestaande bepalingen te verduidelijken. De Commissie stemt in met die wijzigingen. 3.2.8 Infrastructuurheffingen en toewijzing van infrastructuurcapaciteit (artikelen 26 tot en met 54) De meeste wijzigingen van de Raad hebben tot doel de bestaande bepalingen te verduidelijken en zijn derhalve aanvaardbaar voor de Commissie. De Commissie betreurt evenwel dat de Raad haar voorstel heeft afgezwakt door de differentiëring van de heffing op basis van de geluidsprestaties of het gebruik van ERTMS en de invoering van reserveringsheffingen facultatief te maken. De Raad heeft de minimumlooptijd voor contracten tussen de bevoegde autoriteiten en infrastructuurbeheerders betreffende de planning en financiering van infrastructuur teruggebracht tot drie jaar. De Commissie is er sterk van overtuigd dat haar oorspronkelijke voorstel voor een vijfjarige periode een goed compromis was en dat het standpunt van de Raad (cfr. 3.2.3) de investeringen op lange termijn hypothekeert. De Raad heeft een bepaling toegevoegd die het mogelijk maakt de kosten voor goederenvervoer van en naar derde landen over een netwerk met een spoorbreedte die afwijkt van het hoofdspoorwegnet in de Unie volledig door te berekenen. De Commissie is van oordeel dat een dergelijke afwijking niet kan worden gerechtvaardigd door een zuiver technisch in plaats van economisch of operationeel onderscheid. 3.2.9 Toezichthoudende instanties (artikelen 55 tot en met 57) De meeste door de Raad aangebrachte wijzigingen leiden tot een verzwakking van de positie van de toezichthoudende instantie ten opzichte van het oorspronkelijke voorstel van de Commissie. De Commissie betreurt dat de mogelijkheid voor toezichthoudende instanties om op te treden bij financiële geschillen (met name de vaststelling van het infrastructuurprogramma, contractuele overeenkomsten met nationale overheden en capaciteitsuitbreidingsplannen) in het voorstel van de Raad helemaal facultatief wordt. De Commissie blijft ervan overtuigd dat duidelijker vereisten om de onafhankelijkheid van het personeel van de toezichthoudende instantie te waarborgen gerechtvaardigd zijn. 3.2.10 Slotbepalingen (artikelen 58 tot en met 67) In een aantal gevallen heeft de Raad de bevoegdheden van de Commissie om gedelegeerde handelingen of uitvoeringshandelingen vast te stellen beperkt, maar het resultaat blijft voor de Commissie aanvaardbaar. De Commissie betreurt de restrictieve benadering bij de bepaling van het essentiële karakter van specifieke bijlagen, maar de meeste wijzigingen stellen de Commissie verder in staat de geharmoniseerde tenuitvoerlegging van de regelgeving te waarborgen en zijn derhalve aanvaardbaar. De Raad stelt een omzettingstermijn van 36 maanden voor. De Commissie geeft de voorkeur aan een kortere termijn, zoals ook het Parlement voorstaat. 4. Conclusie Dit voorstel is bijzonder belangrijk om de doelstellingen te verwezenlijken die uiteengezet zijn in de mededeling "Stappenplan voor een interne Europese vervoersruimte – werken aan een concurrerend en zuinig vervoerssysteem", die op 28 maart 2011 is aangenomen. Het moet tevens de weg vrijmaken voor nieuwe initiatieven van de Commissie in de loop van 2012 om de verdere marktintegratie van het spoorvervoer te bevorderen en zou derhalve zo snel mogelijk door de medewetgevers moeten worden aangenomen. Ondanks de afzwakking van een aantal bepalingen is de Commissie van oordeel dat het voorstel van de Raad spoort met de belangrijkste doelstellingen van haar voorstel en dat het wetgevingsproces en de besprekingen met het Europees Parlement in tweede lezing moeten worden voortgezet.