Brussel, 25.01.2005

COM(2005)10 definitief

WITBOEK

over de uitwisseling van informatie over strafrechtelijke veroordelingen en hun gevolgen in de Europese Unie

{SEC(2005)63}

(door de Commissie ingediend)

WITBOEK

over de uitwisseling van informatie over strafrechtelijke veroordelingen en hun gevolgen in de Europese Unie

INLEIDING

De totstandbrenging van een ruimte van vrijheid, veiligheid en rechtvaardigheid veronderstelt dat gegevens over strafrechtelijke veroordelingen en over ontzettingen van EU-onderdanen en niet-EU-onderdanen die op het grondgebied van de lidstaten verblijven, tussen de bevoegde autoriteiten van de lidstaten doeltreffend worden uitgewisseld, en dat de mogelijkheid bestaat aan deze veroordelingen en ontzettingen gevolgen te verbinden buiten het grondgebied van de lidstaat die ze heeft uitgesproken.

Zowel de uitwisseling van gegevens over veroordelingen als de daaraan te verbinden gevolgen kwamen herhaaldelijk ter sprake op het niveau van de Unie. De maatregelen 2, 3, 4, 14, 20, 22 en 23 van het programma van maatregelen om uitvoering te geven aan het beginsel van wederzijdse erkenning van strafrechtelijke beslissingen[1] hebben betrekking op deze kwesties. In zijn verklaring betreffende de bestrijding van terrorisme heeft de Europese Raad van 25 en 26 maart 2004 de verbetering van de kwaliteit van de uitwisseling van gegevens over strafrechtelijke veroordelingen als een prioriteit aangeduid; dit werd bevestigd door Raad Justitie en Binnenlandse Zaken van 19 juli 2004. In het programma van Den Haag werd de Commissie verzocht haar voorstellen “inzake verbetering van de uitwisseling van informatie uit de nationale registers van veroordelingen en ontzettingen, met name van seksuele delinquenten (…) in te dienen, zodat zij tegen eind 2005 door de Raad kunnen worden aangenomen”. Dit witboek is een reactie op dit verzoek.

In dit witboek wordt een overzicht verstrekt van de voorwaarden voor uitwisseling van gegevens over veroordelingen en ontzettingen op het grondgebied van de Unie en wordt een ambitieus actieprogramma voorgesteld, dat ten doel heeft een geautomatiseerd systeem voor de uitwisseling van gegevens over strafrechtelijke veroordelingen tussen de lidstaten in te voeren. Dit witboek heeft voorts ten doel een debat op gang te brengen over de verschillende aspecten van de inaanmerkingneming door de lidstaten van veroordelingen die door andere lidstaten zijn uitgesproken. Over deze kwestie zullen in de komende jaren nog veel aanvullende werkzaamheden moeten worden verricht en dit witboek bevat slechts een eerste benadering van de problematiek van de gevolgen van strafrechtelijke veroordelingen op het grondgebied van de Unie.

Stand van zaken

Grote verschillen tussen de nationale strafregisters

In de in bijlage opgenomen tabellen wordt een overzicht gegeven van de wijze waarop de nationale strafregisters zijn georganiseerd. Deze tabellen zijn opgesteld op basis van de antwoorden van de lidstaten op vragenlijsten van de Commissie. Uit deze tabellen blijkt dat er grote verschillen bestaan tussen de nationale strafregisters (bijlage 1).

Centralisatie en verregaande automatisering van nationale strafregisters: de nationale strafregisters zijn in bijna alle lidstaten gecentraliseerd. De autoriteit waarbij de gegevens zijn gecentraliseerd, varieert evenwel (ministerie van Justitie, ministerie van Binnenlandse Zaken, politie). Veruit de meeste strafregisters zijn geautomatiseerd en wanneer dit niet het geval is, zijn er blijkbaar plannen in die richting.

Inhoud: de in de strafregisters opgenomen gegevens verschillen van lidstaat tot lidstaat. In sommige registers worden alle veroordelingen opgenomen, in andere slechts de ernstigste strafbare feiten. Sommige strafregisters bevatten veroordelingen van rechtspersonen, andere niet. Sommige registers zijn beperkt tot definitieve beslissingen (kracht van gewijsde), terwijl in andere registers, tenminste voorlopig, ook beslissingen worden opgenomen waartegen nog rechtsmiddelen kunnen worden ingesteld. Sommige strafregisters bevatten ook gegevens over lopende vervolgingen en over buitenvervolgingstellingen of vrijspraken met name op grond van ontoerekeningsvatbaarheid. In sommige lidstaten worden alleen beslissingen van strafrechters in het strafregister opgenomen, in andere ook beslissingen van bestuurlijke autoriteiten of van handelsrechtbanken, waarbij bijvoorbeeld tuchtrechtelijke sancties of het verbod op de uitoefening van bepaalde beroepen worden opgelegd. Er bestaan ook verschillen met betrekking tot de gegevens over strafuitvoeringsmaatregelen.

Toegang tot nationale strafregisters: de nationale wetgevingen bevatten onderscheiden regelingen met betrekking tot de autoriteiten die toegang hebben tot het strafregister. In sommige lidstaten hebben alleen de gerechtelijke autoriteiten of de politiediensten directe of indirecte toegang tot alle gegevens. Elders hebben ook administratieve autoriteiten beperkte of onbeperkte toegang indien dit voor de vervulling van hun taak nodig is. In een zeer beperkt aantal lidstaten hebben ook derden toegang tot het strafregister (beroepsorganisaties, particuliere werkgevers, privé-detectives, enz.). Overeenkomstig de meeste wetgevingen kan aan de betrokkenen toegang worden verleend tot de op hun naam geregistreerde gegevens. Deze toegang kan evenwel beperkt zijn tot mondelinge inlichtingen of tot een uittreksel dat niet alle gegevens bevat.

De termijn om vermeldingen uit het strafregister te verwijderen verschilt sterk van lidstaat tot lidstaat. Sommige lidstaten hebben geen systeem voor verwijdering van gegevens, terwijl andere gegevens automatisch of op verzoek verwijderen.

Uitwisseling van informatie over strafrechtelijke veroordelingen

De uitwisseling van gegevens over in andere lidstaten uitgesproken veroordelingen wordt momenteel geregeld in de artikelen 13 en 22 van het Europees Verdrag aangaande de wederzijdse rechtshulp in strafzaken van 1959[2] (hierna “het verdrag van 1959” te noemen), die worden aangevuld door artikel 4 van het op 17 maart 1978 gesloten aanvullend protocol bij dit verdrag.

In deze bepalingen zijn de voorwaarden geregeld voor het uitwisselen van uittreksels uit het strafregister tussen de verdragsluitende partijen. Krachtens deze bepalingen zijn de verdragsluitende partijen verplicht elkaar ten minste éénmaal per jaar in kennis te stellen van de veroordelingen die betrekking hebben op hun onderdanen.

Hoewel het verdrag van 1959 het huidige kader voor de informatie-uitwisseling vormt, hebben de daarin vastgestelde mechanismen een beperkte draagwijdte. Uit verschillende studies[3] en uit informatie waarover de Commissie beschikt, blijkt dat de gegevensuitwisseling stroef verloopt. Er zijn drie soorten tekortkomingen:

de moeilijkheid om snel vast te stellen in welke lidstaten een persoon reeds is veroordeeld;

de moeilijkheid om snel en volgens een eenvoudige procedure informatie te verkrijgen;

de moeilijkheid om de eventueel verstrekte informatie te begrijpen.

De moeilijkheid om snel vast te stellen in welke lidstaten een persoon reeds is veroordeeld : het is in de praktijk moeilijk voor een lidstaat om snel, definitief en op betrouwbare wijze vast te stellen of een persoon reeds strafrechtelijk is veroordeeld in een andere lidstaat. Er moeten drie soorten situaties worden onderscheiden:

het in artikel 22 van het verdrag van 1959 neergelegde mechanisme voor de centralisatie van gegevens in de staat waarvan de betrokkene de nationaliteit bezit (hierna “de staat van nationaliteit” te noemen) geldt niet voor onderdanen van staten die het verdrag van 1959 niet hebben ondertekend. In dat geval kan niet worden nagegaan of de betrokkene reeds eerder is veroordeeld op het grondgebied van de Unie, tenzij aan alle lidstaten een verzoek in die zin wordt gericht.

voor vreemdelingen die onderdaan zijn van een staat die partij is bij het verdrag van 1959 moet het mechanisme voor de centralisatie van gegevens in de lidstaat van nationaliteit in beginsel wel functioneren. Doch hoewel de verdragsluitende partijen krachtens het verdrag van 1959 verplicht zijn kennisgeving te doen van veroordelingen van vreemdelingen, dienen de staten van nationaliteit deze veroordelingen niet in hun nationale strafregisters op te nemen. De facto nemen verscheidene verdragsluitende partijen deze veroordelingen niet of slechts in beperkte mate op in hun nationale strafregisters. Andere registreren slechts veroordelingen en straffen die ook in hun strafrechtssysteem bekend zijn. Bijgevolg zijn de strafregisters van de staten van nationaliteit vaak onvolledig. Indien een staat contact opneemt met de staat van nationaliteit om de strafrechtelijke antecedenten van een persoon te kennen, zal eerstbedoelde staat dus slechts onvolledige informatie verkrijgen. Bovendien zal de staat van nationaliteit ongetwijfeld zijn wettelijke regeling inzake inschrijving of verwijdering toepassen op de door andere staten uitgesproken veroordelingen. Bijgevolg kan éénzelfde veroordeling onderworpen zijn aan twee verschillende wettelijke regelingen: die van de staat van veroordeling en die van de staat van nationaliteit. Dit leidt tot verwarring.

wat de eigen onderdanen betreft, zouden de in de andere verdragsluitende partijen uitgesproken veroordelingen beter bekend moeten zijn ten gevolge van de in het verdrag van 1959 vastgestelde verplichte kennisgeving. Doch om juridische en praktische redenen is de uitgewisselde informatie fragmentair en onvolledig. Juridische beperkingen met betrekking tot de informatie-uitwisseling kunnen soms voortvloeien uit voorbehouden bij het verdrag van 1959. Voorts is een aantal situaties niet op bevredigende wijze geregeld (bv. het geval van personen met een dubbele nationaliteit). Ook nemen sommige lidstaten, zoals reeds vermeld, de door andere lidstaten uitgesproken veroordelingen niet op in hun nationaal strafregister. Tot slot is deze uitwisseling van mededelingen in de praktijk soms ontoereikend (bv. wanneer de nationaliteit van de veroordeelden niet in de nationale strafregisters is opgenomen) of zelfs onbestaande.

De moeilijkheid om snel en volgens een eenvoudige procedure informatie te verkrijgen : wanneer de nationale autoriteiten de strafrechtelijke antecedenten van vreemdelingen wensen te kennen, kunnen zij een verzoek om rechtshulp indienen (artikel 13 van het verdrag van 1959). In de praktijk functioneert dit mechanisme slecht en de nationale rechterlijke instanties zijn vaak van mening dat deze procedure om in een andere lidstaat informatie over strafrechtelijke antecedenten te verkrijgen omslachtig, ongebruikelijk en storend voor de voortgang van de nationale procedure is. Bijgevolg komt het vaak voor dat bij het opleggen van straffen aan onderdanen van andere lidstaten alleen rekening wordt gehouden met het uittreksel uit het strafregister van het land waar het proces plaatsvindt, waarbij de rechterlijke instanties absoluut niet op de hoogte zijn van eventuele in andere lidstaten uitgesproken veroordelingen, met name in de lidstaat van nationaliteit of van verblijf.

De moeilijkheid om de eventueel verstrekte informatie te begrijpen: de aan rechterlijke autoriteiten meegedeelde informatie van andere lidstaten wordt niet altijd begrepen. Dit is gedeeltelijk te wijten aan vertaalproblemen, maar de juridische problemen zijn nog groter. De in de nationale strafregisters opgenomen gegevens zijn van zeer uiteenlopende aard. Dit is een gevolg van de verschillen tussen de nationale strafrechtstelsels en inhoudelijk is de informatie, meer bepaald met betrekking tot de straffen, voor de autoriteiten die ze ontvangen soms verwarrend.

Op 13 oktober 2004 heeft de Commissie een voorstel voor een besluit van de Raad inzake de uitwisseling van gegevens uit het strafregister aangenomen[4]. Dit voorstel heeft ten doel de huidige mechanismen voor de uitwisseling van gegevens tussen de lidstaten op korte termijn te verbeteren. Met dit voorstel worden deze mechanismen niet fundamenteel gewijzigd en zullen de hierboven vastgestelde tekortkomingen maar gedeeltelijk worden verholpen. In elk toekomstig project om het systeem te verbeteren zullen deze problemen moeten worden aangepakt.

De problematiek van de ontzettingen

Ontzettingen vormen een speciale categorie straffen die specifieke problemen stellen met betrekking tot de beschikbaarheid en de uitwisseling van informatie en de gevolgen ervan. In dit witboek worden alleen de ontzettingen behandeld die aan een strafrechtelijke veroordeling kunnen worden verbonden. Zij kunnen op het ogenblik van de veroordeling uitdrukkelijk door de strafrechter worden uitgesproken dan wel automatisch uit deze veroordeling voortvloeien. Zij kunnen ook worden uitgesproken in het kader van civiele, administratieve of tuchtrechtelijke procedures die aansluiten op een strafrechtelijke veroordeling. Ten gevolge van dit verschillende rechtskarakter, worden gegevens over ontzettingen niet altijd in de nationale strafregisters opgenomen en geschiedt de uitwisseling van deze gegevens op willekeurige basis. Maar ook wanneer deze informatie beschikbaar is, is zij niet altijd bruikbaar omdat het ontbreken van harmonisatie een werkelijke belemmering is voor de wederzijdse erkenning. De Commissie zal in 2005 een afzonderlijke mededeling over deze kwestie presenteren. Een benadering afhankelijk van het soort misdrijf lijkt aangewezen. In november 2004 heeft België reeds een initiatief gepresenteerd betreffende de wederzijdse erkenning van de ontzetting van het recht om met kinderen te werken in geval van veroordeling wegens kinderpornografie, dat op dat gebied een eerste stap is.

De uitwisseling van informatie verbeteren door de invoering van een geautomatiseerd systeem

Doel: Elk systeem voor de uitwisseling van informatie over strafrechtelijke veroordelingen moet ten doel hebben het voor de eindgebruiker mogelijk te maken via zijn nationaal strafregister zeer snel en langs elektronische weg beveiligde, volledige en gemakkelijk te begrijpen informatie te verkrijgen over strafrechtelijke veroordelingen die een persoon op het grondgebied van de Unie heeft opgelopen.

De keuzemogelijkheden

In het programma inzake wederzijdse erkenning worden drie methoden voorgesteld (maatregel 4) om de uitwisseling van informatie over veroordelingen tussen de lidstaten te vergemakkelijken: ( i ) de vergemakkelijking van de bilaterale informatie-uitwisseling , ( ii ) de vorming van een netwerk van nationale bestanden en ( iii ) de totstandbrenging van een werkelijk Europees centraal bestand.

Het voordeel van de eerste twee methoden is dat de gegevens op nationaal niveau worden bijgehouden, de nationaalrechtelijke voorschriften inzake het beheer van en de toegang tot gevoelige informatie worden in acht genomen en de gegevens niet moeten worden gekopieerd. Aan deze methoden zijn evenwel drie belangrijke nadelen verbonden:

om volledige informatie over veroordelingen te verkrijgen zouden systematisch alle nationale strafregisters moeten worden geraadpleegd, waardoor het aantal raadplegingen van deze registers aanzienlijk zou stijgen.

er zouden 25 X 24 = 600 mogelijkheden voor informatie-uitwisseling tot stand moeten worden gebracht of een overeenkomstige toegangscapaciteit vanuit de verschillende systemen.

aan de verzoekende autoriteiten kan geen begrijpelijke en onmiddellijk bruikbare informatie worden verstrekt.

Met de derde methode kunnen deze moeilijkheden worden opgelost. Volgens deze methode worden de gegevens centraal in een standaardformaat opgeslagen. Deze methode is evenwel onevenredig ten opzichte van de beoogde doelstellingen. Zij houdt immers in dat de in de nationale strafregisters opgenomen informatie op Europees niveau moet worden gekopieerd. Voorts zou een speciaal systeem voor onderhoud en toegang moeten worden ontwikkeld en een juridische regeling worden ingevoerd voor deze informatie.

De voorgestelde oplossing

Om binnen een redelijke termijn een doeltreffend mechanisme voor de uitwisseling van informatie over strafrechtelijke veroordelingen in te voeren, moet worden nagedacht over een “middenweg” tussen de instelling van een Europees bestand en de vorming van een netwerk van nationale bestanden. Deze gemengde oplossing moet ten doel hebben de drie belangrijke tekortkomingen (zie hierboven) te verhelpen. Deze oplossing vergt een aanpak in twee fasen:

eerste fase: de invoering van een systeem voor het identificeren van de lidstaten waarin een persoon strafrechtelijke antecedenten heeft en van de technische en elektronische infrastructuur voor de snelle en beveiligde uitwisseling van informatie over strafrechtelijke veroordelingen;

tweede fase: de ontwikkeling van een “Europees standaardformaat” voor gegevensuitwisseling waardoor de eindgebruiker begrijpelijke en bruikbare informatie kan verkrijgen.

De eerste fase moet het mogelijk maken snel te kunnen vaststellen in welke lidstaat (lidstaten) de persoon reeds is veroordeeld. Om de strafrechtelijke antecedenten van een persoon te kennen, moet momenteel het strafregister van de staat waarvan hij de nationaliteit bezit worden geraadpleegd, maar zoals reeds uiteengezet zijn de aldus verkregen resultaten weinig betrouwbaar.

In de eerste fase moet een Europees register van veroordeelden worden opgezet. In dit register zouden alleen de gegevens ter identificatie van de persoon (naam, voornaam, geboorteplaats en –datum, nationaliteit, enz.) en van de lidstaat waarin deze persoon reeds is veroordeeld, worden opgenomen. Het zou geen gegevens bevatten over de inhoud en de vorm van de veroordeling. Hierbij zouden de nationale en de communautaire voorschriften met betrekking tot de bescherming van de persoonlijke levenssfeer worden geëerbiedigd. Door het register te raadplegen zal een lidstaat onmiddellijk kunnen vaststellen in welke andere lidstaat een persoon reeds is veroordeeld. Nadere informatie kan dan rechtstreeks worden verkregen bij de betrokken staat (zie schema in bijlage 2).

Met het oog op het opzetten van dit register moet er op het niveau van de Unie een gemeenschappelijke definitie van het begrip strafrechtelijke veroordeling worden vastgesteld. Volgens de lidstaten kunnen de strafregisters immers ook een aantal procedurele beslissingen bevatten die in de fase vóór het proces worden gegeven (zie hierboven punt 6). Om de kwaliteit van de gegevensuitwisseling en de betrouwbaarheid van het voorgestelde register te waarborgen, moet overeenstemming worden bereikt over de volgende vraag: welk type beslissingen moet tot gevolg hebben dat een persoon in het register wordt opgenomen? In haar voorstel voor een besluit inzake de uitwisseling van gegevens uit het strafregister had de Commissie een definitie van het begrip veroordeling voorgesteld. Deze definitie - die het begrip veroordeling bewust beperkt tot definitieve beslissingen van strafgerechten waarbij wordt vastgesteld dat een persoon schuldig is en tot een aantal gemengde (bestuursrechtelijke/strafrechtelijke) beslissingen die gewoonlijk onder de werkingssfeer van de justitiële samenwerking vallen – zou kunnen worden overgenomen.

De informatie moet tussen centrale nationale autoriteiten worden uitgewisseld . Elke centrale autoriteit moet er overeenkomstig het nationale recht eerst voor zorgen dat de verzoekende autoriteit of persoon recht van toegang heeft tot de gevraagde informatie en deze autoriteit of persoon vervolgens een volledig antwoord verstrekken dat naast de op nationaal niveau beschikbare informatie ook alle op Europees niveau bestaande gegevens bevat.

Technisch ligt deze oplossing in het verlengde van de reeds in het kader van andere Europese informatiesystemen bekende en beproefde mechanismen zoals SIS of Eurodac. Overigens zouden de in het kader van deze beide systemen bestaande infrastructuren ook hier kunnen worden gebruikt, wat aanzienlijke schaalvoordelen zou opleveren zonder de autonomie van deze systemen aan te tasten aangezien het gemeenschappelijke gebruik van infrastructuren geenszins impliceert dat gegevens worden gedeeld.

Ook wordt voorgesteld de technische infrastructuur op te zetten die nodig is voor een beveiligde en snelle uitwisseling van gegevens uit de nationale strafregisters. Bijgevolg zullen dus reeds in de eerste fase vragen en antwoorden langs elektronische weg snel en beveiligd kunnen worden uitgewisseld tussen de nationale autoriteiten (elektronische overdracht van gescande documenten).

Door de invoering van het hierboven beschreven systeem zal een deel van de huidige problemen kunnen worden opgelost; maar bij gebrek aan standaardisering van de uitgewisselde informatie zal het niet mogelijk zijn direct begrijpelijke en bruikbare informatie te verkrijgen.

Dit zal het doel zijn van de tweede fase die een nog snellere informatie-uitwisseling mogelijk moet maken. In de nationale strafregisters worden momenteel zeer uiteenlopende gegevens opgenomen. De invoering van een geautomatiseerd systeem voor gegevensuitwisseling veronderstelt de vaststelling van een door alle lidstaten erkend “Europees standaardformaat”, dat het mogelijk moet maken gemakkelijk vertaalbare en juridisch onmiddellijk te begrijpen informatie door te geven.

Dit standaardformaat zou het mogelijk moeten maken dat onder meer de volgende gegevens worden opgenomen:

gegevens over de persoon op wie de beslissing betrekking heeft (naam, voornamen, geboortedatum, geboorteplaats, eventueel pseudoniemen of aliassen, geslacht, nationaliteit, rechtsvorm en hoofdkantoor voor rechtspersonen...);

gegevens over de vorm van de beslissing (datum en plaats, naam en aard van de autoriteit die de beslissing heeft gegeven, aard van de beslissing: definitieve rechterlijke beslissing, beslissing van het openbaar ministerie waartegen geen rechtsmiddelen kunnen worden ingesteld…);

gegevens over de aan de beslissing ten grondslag liggende feiten (datum, plaats, aard, juridische kwalificatie, toepasselijke strafbepaling…);

gegevens over de inhoud van de beslissing (opgelegde maatregel of straf, eventuele bijkomende straffen, veiligheidsmaatregelen, duur van de straf of maatregel, latere elementen met betrekking tot de strafuitvoering, eventuele ontzettingen…).

Om de gegevensuitwisseling te vergemakkelijken, moet elk van deze gegevens nauwkeurig worden gedefinieerd en indien mogelijk worden gecodeerd om de vertaling ervan te vergemakkelijken. Na de invoering van dit “Europees standaardformaat”, zullen aan de verzoekende autoriteit zeer snel gegevens in haar taal kunnen worden verstrekt. Om de problemen als gevolg van de verschillen tussen de gebruikte juridische begrippen op te lossen, kan in het kader van het mechanisme een “woordenboek” worden samengesteld, waarin zowel de aard als de betekenis van de begrippen wordt verklaard. Hoewel dit mechanisme het niet mogelijk maakt de moeilijkheden als gevolg van de verschillende aard van de straffen aan te pakken, kunnen toch de nodige doorzichtigheid en een aanvaardbaar niveau van wederzijds begrip voor de eindgebruikers tot stand worden gebracht.

Werkp rogramma

Na het opstellen van een eerste technische haalbaarheidsstudie zal de Commissie in het voorjaar van 2005 een voorstel voor een besluit inzake de instelling van een geautomatiseerd Europees mechanisme voor de uitwisseling van gegevens over veroordelingen indienen (dit komt overeen met de hierboven beschreven fase 1). Ook in 2005 zal een tweede haalbaarheidsstudie over de juridische en technische aspecten van het "Europese standaardformaat" worden uitgevoerd ter voorbereiding van fase 2 van het project. Met de uitvoering van fase 1 zou vanaf 2006 kunnen worden begonnen.

GEBRUIK VAN DE GEGEVENS OVER IN DE ANDERE EU-LIDSTATEN UITGESPROKEN VEROORDELINGEN

De verbetering van de kwaliteit van de uitwisseling van gegevens over strafrechterlijke veroordelingen heeft slechts zin als deze gegevens ook kunnen worden gebruikt. De gevolgen van een veroordeling voor de rechtsorde van de andere lidstaten kunnen van uiteenlopende aard zijn.

Een van de belangrijkste gevolgen is het verbod een persoon in een andere lidstaat opnieuw te vervolgen wegens dezelfde feiten (ne bis in idem). Dit beginsel is ook neergelegd in het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie is en houdt nauw verband met de kwestie van de rechterlijke bevoegdheid. Over deze problematiek zal in de eerste helft van 2005 een groenboek worden gepresenteerd. Er moet echter worden opgemerkt dat het geplande mechanisme voor de uitwisseling van informatie over veroordelingen niet toereikend zal zijn om een soepele informatiestroom met betrekking tot het ne bis in idem-beginsel te waarborgen. De beslissingen waarbij wordt vastgesteld dat een persoon niet schuldig is (buitenvervolgingstelling of vrijspraak) worden immers meestal niet ingeschreven in de nationale strafregisters, maar moeten wel in aanmerking worden genomen met het oog op de toepassing van het ne bis in idem-beginsel.

Een in een lidstaat uitgesproken veroordeling kan ook gevolgen hebben in een andere lidstaat wanneer deze laatste lidstaat de beslissing moet ten uitvoer leggen. In dit kader is de uitwisseling van informatie over veroordelingen echter van ondergeschikt belang aangezien voor de tenuitvoerlegging van een veroordeling een optreden vereist is van de lidstaat van veroordeling of van de lidstaat die de veroordeling wil ten uitvoer leggen (bv. om de tenuitvoerlegging van een Europees aanhoudingsbevel te weigeren). Deze kwesties moeten afzonderlijk worden behandeld. Onlangs heeft Oostenrijk over dit onderwerp een initiatief gepresenteerd.

Dit witboek heeft dus alleen ten doel het debat op gang te brengen over de gevolgen van gegevens die in het kader van het hierboven omschreven uitwisselingsmechanisme worden verkregen wanneer in een andere lidstaat voor andere feiten een nieuwe vervolging wordt ingesteld.

In het verdrag van 1959 is niets bepaald over de aan buitenlandse veroordelingen te verbinden rechtsgevolgen. Het Europees Verdrag van 28 mei 1970 inzake de internationale geldigheid van strafvonnissen[5] voorzag in maatregelen op dat gebied, maar is slechts door zeer weinig lidstaten geratificeerd. Op het niveau van de Unie wordt recidive slechts in één tekst (met betrekking tot de bescherming van de euro) behandeld[6].

Momenteel is de mogelijkheid om gevolgen te verbinden aan buitenlandse veroordelingen een zaak van nationaal recht. Deze mogelijkheid is vaak beperkt.

In een nationaal rechtskader kunnen de gevolgen van vroegere strafrechtelijke veroordelingen van uiteenlopende aard zijn. Zij kunnen invloed hebben op:

de strafvervolging zelf (bv. toe te passen procedure, regels inzake voorlopige hechtenis);

het strafproces (bv. keuze van de bevoegde rechterlijke instantie), de kwalificatie van het strafbare feit en de keuze van de straf (bv. voor een persoon die reeds is veroordeeld kan geen straf met uitstel worden uitgesproken);

de strafuitvoering (voor personen die reeds zijn veroordeeld kunnen andere voorwaarden gelden inzake vervroegde invrijheidstelling of aanpassing van de straf) en de mogelijkheid straffen te “vermengen”.

Volgens de lidstaten worden de gevolgen van vroegere strafrechtelijke veroordelingen geregeld door de wet of overgelaten aan de beoordeling van de rechter. In beide gevallen is de mogelijkheid om rekening te houden met in de andere lidstaten uitgesproken veroordelingen meestal beperkt. Om deze tekortkomingen te verhelpen zal de Commissie een ontwerp-kaderbesluit betreffende de inaanmerkingneming van veroordelingen indienen, waarmee de doelstellingen van maatregel 2 van het programma inzake wederzijdse erkenning kunnen worden verwezenlijkt.

[1] PB C 12 van 15.1.2001, blz. 10.

[2] Raad van Europa, European Treaty Series nr. 30.

[3] Zie de studie van het Institute of Advanced Legal Studies (ISLA) die in 2000 is uitgevoerd in het kader van het Falcone-programma (2000/FAL/168) en de studie van het Institute for International Research on Criminal Policy (IRCP) die in 2001 is uitgevoerd in het kader van het Grotius-programma (2001/GRP/024).

[4] COM (2004) 664 def.

[5] European Treaty Series nr. 70. Op 19 oktober 2004 hebben 9 lidstaten dit verdrag geratificeerd.

[6] PB L 329 van 14.12.2001, blz. 3.