27. 11. 89 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen Nr. C 298/59 
BIJLAGE 
bij het advies van het Economisch en Sociaal Comité 
Het volgende wijzigingsvoorstel, waarvoor één kwart van de stemmen werd uitgebracht, is tijdens de 
beraadslagingen verworpen. 
Artikel 19 
b) De laatste zin van deze paragraaf (Over alle aspecten... te worden gediscussieerd) te schrappen. 
Motivering 
Dit wijzigingsvoorstel spreekt voor zichzelf. 
Stemuitslag 
Stemmen vóór: 47, stemmen tegen: 69, onthoudingen: 15. 
Advies over de bijdrage van de coöperatieve sector tot de regionale ontwikkeling 
(89/C 298/16) 
Op 31 mei 1988 heeft het Bureau van het Economisch en Sociaal Comité, overeenkomstig 
artikel 20, derde alinea, van het Reglement van Orde, besloten een advies te laten opstellen 
over de bijdrage van de coöperatieve sector tot de regionale ontwikkeling. 
De Afdeling voor regionale ontwikkeling, ruimtelijke ordening en urbanisme, die met de 
voorbereiding van de desbetreffende werkzaamheden was belast, heeft haar advies op 29 juni 
1989 goedgekeurd. Rapporteur was de heer Bento Goncalves. 
Het Comité heeft tijdens zijn 269e zitting (vergadering van 28 september 1989) het volgende 
advies uitgebracht, dat met algemene stemmen is goedgekeurd. 
1. Inleiding 
1.1. De verwezenlijking van de doelstellingen van 
het tijdens de top van Milaan in 1985 gepresenteerde 
Witboek, en de toepassing van de besluitvormings­
procedures van de Europese Akte, die in 1987 van 
kracht is geworden, moeten tot de totstandkoming van 
de interne markt leiden. 
1.2. Het vrije verkeer van goederen, personen, dien­
sten en kapitaal vormt de grondslag van een Europa 
zonder grenzen en heeft gevolgen voor een groot aantal 
sociaal-economische categorieën, met inbegrip van de 
coöperaties. 
1.3. Artikel 100 van het EEG-Verdrag vormt een 
zeer algemene basis voor de coöperatieve vereniging. In 
artikel 58, tweede alinea, daarentegen wordt de 
coöperatieve vereniging expliciet genoemd als belangrij­
ke factor voor de totstandkoming en de werking van 
de interne markt. 1.4. Het stemt het Comité dan ook tot voldoening 
dat de Commissie de coöperatieve sector formeel heeft 
erkend naar aanleiding van de conclusies van de Eu­
ropese conferentie over coöperaties, onderlinge waar­
borgmaatschappijen en andere verenigingen, die op 
20 en 21 november 1986 heeft plaatsgevonden en geza­
menlijk door het Coördinatiecomité van coöperatieve 
verenigingen van de EEG en het Economisch en Sociaal 
Comité was georganiseerd. De bijdrage van het Europe­
se Parlement bestond uit de rapporten-Mihr, -Avgerinos 
en -Trivelli. 
2. Verwezenlijking van de interne markt en regionale 
ontwikkeling 
2.1. Het Europa van de burgers en de Europese Akte 
kunnen slechts concreet gestalte krijgen indien de ver­
antwoordelijken in de Gemeenschapsinstellingen alles 
in het werk stellen om de voorwaarden te scheppen 
Nr. C 298/60 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen 27. 11. 89 
waaronder de sociale en economische krachten via hun 
organisaties — waarbij de coöperaties een belangrijke 
rol spelen — kunnen meewerken aan de verwezenlijking 
van de in het Witboek neergelegde doelstellingen. 
2.2. Door de toetreding van Griekenland, Spanje en 
Portugal is de geografische samenstelling van de Ge­
meenschap veranderd en zijn er nu meer achtergebleven 
gebieden. Het gaat hierbij vooral om bepaalde afgelegen 
regio's en eilandgebieden. 
2.3. De verwezenlijking van de interne markt kan de 
regionale verschillen nog groter maken. Daarom moe­
ten maatregelen worden genomen om de gevolgen voor 
de zwakste regio's binnen de perken te houden. De 
sociaal-economische groeperingen spelen hierbij een rol 
van doorslaggevende betekenis. 
2.4. Het door de Commissie en de lid-staten gevoerde 
regionale ontwikkelingsbeleid heeft ten doel om via de 
hervorming van de structuurfondsen, die voortaan over 
meer middelen kunnen beschikken, de verschillen in 
economische groei en welvaart te verminderen. Dit 
beleid heeft positieve resultaten opgeleverd, zij het 
slechts in weinige gebieden. Bovendien zijn de resultaten 
vergeleken bij de globale economische groei in de Ge­
meenschap onvoldoende omdat de voornaamste econo­
mische krachten in de verschillende regio's nauwelijks 
zijn ingeschakeld. 
3. Betekenis en rol van de coöperaties bij de verwezen­
lijking van de interne markt 
3.1. In alle sectoren van het economisch leven be­
staan coöperaties. De betekenis van deze coöperaties is 
van land tot land en van sector tot sector verschillend. 
Een uitzondering vormen de lid-staten die de 
coöperaties juridische obstakels in de weg leggen. 
Coöperaties hebben aangetoond dat tot mislukking ge­
doemde individuele projecten toch kunnen slagen. Zij 
hebben ervoor gezorgd dat ook de zwaksten een kans 
krijgen. Bovendien dragen zij in belangrijke mate bij 
tot het behoud van de werkgelegenheid en de totstand­
koming van nieuwe arbeidsplaatsen. Een van hun 
prioriteiten is de opleiding van werknemers en van 
hun leden. Hierdoor stimuleren zij in zekere zin de 
particuliere ondernemingsgeest. 
3.2. In de Gemeenschap tellen de coöperaties 63 mil­
joen leden en bieden zij werk aan 3 miljoen mensen. 
Deze cijfers laten zien dat de coöperaties in de Gemeen­
schap een vooraanstaande rol spelen en een plaats heb­
ben verworven in het lokale en regionale economische leven. Bovendien spelen zij een belangrijke rol bij de 
sociaal-economische integratie en samenhang. 
3.3. In de minder ontwikkelde regio's van de Ge­
meenschap is de coöperatieve ondernemingsvorm ge­
schikt om concrete resultaten te bereiken, omdat deze 
niet alleen een oplossing vormt voor economische pro­
blemen, maar ook voor talrijke andere fundamentele 
vraagstukken.-Zo zijn coöperaties in staat om kleine, 
verspreide ondernemingen met bescheiden financiële 
mogelijkheden bij elkaar te brengen en te mobiliseren 
om aldus de lokale en regionale ontwikkeling meer 
kracht te geven. Hierdoor wordt de werkgelegenheid 
bevorderd en de ontvolking van het platteland te­
gengegaan omdat met name de jonge bevolkingsgroe­
pen arbeidsmogelijkheden krijgen. 
3.4. Hetzelfde geldt voor beter ontwikkelde gebieden 
die met de gevolgen van een industriële crisis te kampen 
hebben. Bij faillissementen van ondernemingen bestaan 
hier verschillende mogelijkheden, waarbij de 
coöperatieve vorm het voordeel biedt dat de werk­
nemers actief bij de herstructurering van de onderne­
ming betrokken worden, zodat de kans op slagen groter 
wordt. Wel moeten dan ook geschikte financiële en 
steuninstrumenten en een goed herstructureringsplan 
bestaan en moet de deelneming van de werknemers 
bij de besluitvorming reglementair gewaarborgd zijn. 
Bovendien zijn competente bedrijfsleiders, be­
drijfsadviseurs en deskundige opleiders nodig. 
3.5. De mogelijkheden van een onderneming zijn 
onafhankelijk van de gekozen rechtsvorm, maar wor­
den rechtstreeks bepaald door de kennis en de ervaring 
van de bedrijfsleiding en door de rol die de werknemers 
spelen. Coöperaties zorgen ervoor dat ook de meest 
onervaren personen de nodige kennis verwerven, waar­
door meer kansen worden geboden om ondernemingen 
op te richten. 
3.6. Hiermee wordt de juistheid aangetoond van de 
in het rapport-Mihr van het Europees Parlement gepo­
neerde stelling dat coöperaties niet alleen het econo­
misch pluralisme waarborgen en de concurrentie tussen 
ondernemingen versterken, maar ook in zekere zin de 
economische vrijheid en democratie verdedigen. 
4. Kenmerken en beginselen van het coöperatiewezen 
4.1. Coöperaties kunnen gedefinieerd worden als 
verenigingen die tot doel hebben de economische en 
sociale behoeften van hun leden te bevredigen door een 
niet-opeisbaar gemeenschappelijk bezit op te bouwen 
en te beheren en tegelijkertijd de individuele zelfstandig­
heid te respecteren. 
27. 11. 89 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen Nr. C 298/61 
In tegenstelling tot enkele andere bedrijfsvormen stelt 
de coöperatie de verbetering van de situatie van de 
leden boven puur winstbejag. 
4.2. De coöperaties trachten daarom tot een econo­
misch verantwoord beheer te komen en rekening te 
houden met de concurrentie op de markt. Gezamenlijk 
gedragen verantwoordelijkheid, democratische verhou­
dingen en solidariteit bepalen het ondernemingsbeleid. 
Dit betekent dat dienstverlening aan de leden en samen­
werking tussen de coöperaties op de eerste plaats 
komen. 
4.3. De democratie uit zich binnen de coöperatie in 
vrijheid van toetreding en uittreding, gelijke rechten, 
wederkerigheid in de betrekkingen tussen leden en 
coöperatie, en een winstverdeling die evenredig is aan 
het aandeel van de leden in de activiteiten van de 
coöperatie. 
4.4. Ten slotte is in een coöperatie de medezeggen­
schap meer gebaseerd op het individu dan op het ka­
pitaal dat deze in de coöperatie inbrengt. 
5. Bijdrage van de coöperaties tot de regionale ontwik­
keling 
5.1. Reeds in 1981 heeft de Commissie van de Eu­
ropese Gemeenschap in het kader van het onderzoeks-
en actieprogramma betreffende de ontwikkeling van de 
arbeidsmarkt een studie verricht waaruit duidelijk bleek 
dat de coöperaties een positieve rol spelen bij het 
scheppen van nieuwe arbeidsplaatsen, met name voor 
jongeren. 
5.2. Het Comité komt in zijn rapporten over berg-
streken, eilandgebieden en achtergebleven gebieden in 
de Gemeenschap en in zijn advies over plaatselijke 
werkgelegenheidsinitiatieven tot de conclusie dat 
coöperaties voor de armste en minst ontwikkelde gebie­
den een goede mogelijkheid vormen om de ontwik­
kelingsachterstand weg te werken. 
5.3. In een advies van 1984 over de werkloosheid 
heeft het Comité er bij de Commissie reeds op aange­
drongen, maatregelen te nemen om de oprichting van 
nieuwe vormen van kleine coöperatieve ondernemingen 
minder obstakels in de weg te leggen. 
5.4. In het rapport-Avgerinos van het Europees Par­
lement wordt er met name op aangedrongen dat de 
ontwikkeling van de achtergebleven gebieden bevorderd 
wordt door de schepping van werkgelegenheid via nieu­
we sociaal-economische structuren, die tot stand moe­
ten komen door de ontwikkeling van het midden- en 
kleinbedrijf (MKB), en met name van de coöperaties. 5.5. In de afgelegen en achtergebleven gebieden van 
de Gemeenschap zijn lokale ondernemingen de pijlers 
van de economie, ongeacht of zij op individuele of op 
collectieve leest geschoeid zijn. 
5.6. Deze lokale ondernemingen zijn vooral 
coöperaties en andere verenigingsvormen, die er vanwe­
ge hun filosofie het best in slagen, het bestaande po­
tentieel aan financiële middelen en arbeidskrachten te 
mobiliseren en te coördineren. 
5.7. Wanneer het economisch slecht gaat, verdwijnen 
vaak de solidariteit en onderlinge steun die kenmerkend 
zijn voor het leven op het platteland. De coöperaties 
kunnen ervoor zorgen dat deze weer tot leven komen, 
niet alleen tussen de leden van de coöperatie, maar ook 
tussen coöperaties en andere economische entiteiten. 
5.8. Een programma ter ontwikkeling van de 
coöperatieve sector kan er ook voor zorgen dat deze 
band tussen de bevolking en de regio, tussen de bewo­
ners onderling, tussen de bewoners en de ontwikkeling 
van nieuwe economische en culturele activiteiten, en 
ten slotte tussen de regionale activiteiten en de rest van 
het land, weer tot stand komt. 
5.9. Landbouwcoöperaties (voor produktie, aan­
koop of verkoop), en krediet- en dienstencoöperaties 
kunnen tot een verbetering van de levensomstandighe­
den en van de inkomenssituatie van de plattelandsbewo­
ners bijdragen als zij zich aansluiten bij nationale of 
regionale organisaties die hun activiteiten in een pro-
duktieketen opnemen, of als zij zelf dergelijke organi­
saties oprichten. 
5.10. Coöperaties en soortgelijke verenigingsvormen 
waarin de betrokkenen rechtstreeks meewerken, kun­
nen door hun veelzijdigheid voor de verwezenlijking 
van een sociaal-economische infrastructuur zorgen die 
een doorslaggevende rol bij de regionale ontwikkeling 
speelt, maar die vanwege de geringe rentabiliteit soms 
niet interessant is voor het bedrijfsleven, dat uiteraard 
alleen belangstelling heeft voor lucratieve projecten. 
Coöperaties zouden ook kunnen worden ingeschakeld 
om bij de uitvoering en verspreiding van Europese 
programma's voor regionale ontwikkeling, temeer nu 
de coördinatie van de structuurfondsen nieuw geregeld 
is. 
5.11. Vaak bestaan in geïsoleerde en achtergebleven 
gebieden van de Gemeenschap geen organisaties die met 
nieuwe oplossingen kunnen komen voor een planmatige 
ontwikkeling. In dat geval moeten gespecialiseerde na­
tionale of internationale diensten worden ingeschakeld 
die geschikte oplossingen kunnen aandragen voor de 
ontwikkeling van de regio. 
Nr. C 298/62 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen 27. 11. 89 
5.12. Coöperaties kunnen in deze regio's uitkomst 
bieden omdat zij een gespecialiseerd netwerk op regio­
naal niveau tot stand kunnen brengen, waardoor niet 
alleen het aanwezige potentieel tot ontwikkeling kan 
worden gebracht, maar de afzonderlijke onderne­
mingen ook op nationaal of zelfs internationaal niveau 
kunnen gaan werken. 
5.13. Coöperaties bieden ook een overlevingskans 
voor nieuwe economische initiatieven die vaak afge­
broken worden of mislopen omdat zij op korte termijn 
niet winstgevend zijn. Met medewerking van de 
coöperaties krijgen dergelijke initiatieven meer tijd, 
waardoor zij erin kunnen slagen, op middellange ter­
mijn rendabel te worden. 
5.14. De veelzijdigheid en het intersectoriële karakter 
van de coöperatie maken het mogelijk, individuele pro­
jecten te bundelen tot geïntegreerde programma's met 
een regionale dimensie, die ook de opleiding op alle 
niveaus omvatten. 
5.15. Coöperaties staan dicht bij de bevolking en zijn 
daardoor bij uitstek geschikt om economische con­
flicten die bij nieuwe ontwikkelingen ontstaan, te hel­
pen oplossen. Ook kunnen zij corrigerend optreden bij 
regionale problemen die enerzijds voortkomen uit de 
opeenvolgende uitbreidingen van de Gemeenschap en 
anderzijds het gevolg zijn van de economische crisis in 
de primaire en de secundaire sector. 
5.16. Coöperaties hebben de middelen en de belang­
stelling die nodig zijn om een aantal in het document 
van de Commissie over de toekomst van het platteland 
genoemde maatregelen met succes uit te voeren. Hierbij 
kan met name gedacht worden aan: 
— bosbouwmaatregelen, 
— milieubescherming, 
— energie en platteland, 
— maatregelen ten behoeve van het MKB waaronder 
de coöperaties vallen, 
— onderzoek en ontwikkeling, 
— nieuwe informatie- en telecommunicatietechnolo­
gieën, 
— onderwijs - beroepsopleiding - sociaal beleid, 
— voorlichting en bewustmakingscampagnes, 
— plattelandstoerisme en gebruikmaking van de 
plattelandsgebieden. Hierbij zijn vooral de typische kenmerken van de 
coöperaties belangrijk: 
— Coöperaties worden gevormd door de betrokkenen 
zelf (bewoners van de respectieve regio's). 
— Het specifieke karakter van de coöperatie ligt in 
het streven naar medezeggenschap en democratisch 
beheer, de verbetering van de economische positie 
van de leden en van het maatschappelijke klimaat, 
met inachtneming van de belangen van de werk­
nemers van de coöperatie, en ten slotte de veelzijdig­
heid van de activiteiten om aan vrijwel alle behoef­
ten van de bevolking te kunnen voldoen. 
5.17. Coöperaties werken ook mee aan de milieu­
bescherming. Zo nemen zij maatregelen ter voorkoming 
van bodemerosie, dragen zij bij tot de herbebossing en 
zorgen zij voor een betere exploitatie van de ter plaatse 
aanwezige natuurlijke hulpbronnen. 
5.18. De ontwikkeling van het toerisme, met name 
op het platteland, vormt een belangrijke nieuwe moge­
lijkheid voor de regionale ontwikkeling, omdat het 
toerisme ertoe bijdraagt dat de bevolking op het platte­
land blijft, dat het milieu beschermd wordt en dat in 
deze regio's, waarin de coöperaties een belangrijke rol 
spelen, nieuwe activiteiten tot ontwikkeling komen. 
5.19. Bovendien spelen de coöperaties een uiterst 
belangrijke rol bij de verwezenlijking van de doelstellin­
gen van het communautair handvest van sociale 
grondrechten. Het Comité heeft hierop reeds gewezen 
in zijn advies ter zake dat tijdens de zitting van februari 
1989 is goedgekeurd. 
5.20. Voor de ontwikkeling van de „sociale econo­
mie", die hoofdzakelijk door de coöperaties gedragen 
wordt, is samenwerking tussen alle betrokken sociaal-
economische groeperingen, met name de vakbonden en 
de beroepsorganisaties, gewenst. 
6. Conclusies 
De coöperaties zullen zich nu intensief moeten gaan 
bezighouden met hun juridische opbouw en specifieke 
structuur, het gebrek aan risicodragend kapitaal en 
de opleidingsmogelijkheden om klaar te zijn voor de 
vereiste aanpassing aan de communautaire wetgeving, 
maar ook om hun concurrentiepositie te verbeteren en 
vooral om bij de tijd te blijven. 
Het Economisch en Sociaal Comité doet daarom de 
Europese organisaties van de coöperatieve beweging en 
de Commissie van~de Europese Gemeenschappen de 
volgende aanbevelingen. 
6.1. Zij moeten gezamenlijk onderzoeken op welke 
wijze de samenwerking tussen coöperaties en tussen 
coöperaties en andere ondernemingsvormen over de 
grenzen heen belemmerd wordt. 
27. 11. 89 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen Nr. C 298/63 
6.2. Zij moeten gezamenlijk nagaan of eventueel een 
alternatief en facultatief Europees rechtskader voor 
coöperaties zou moeten worden geschapen. 
6.3. Zij moeten gezamenlijk onderzoeken welke fi­
nanciële en fiscale maatregelen de coöperaties worden 
aangeboden of — eventueel in gewijzigde vorm — 
zouden moeten worden aangeboden om hun eigen mid­
delen uit te breiden. 
6.4. Zij moeten een lijst opstellen van maatregelen 
die geschikt zijn om de oprichting en uitbreiding van 
coöperaties in alle sectoren onder verantwoordelijkheid 
en met deelneming van haar leden te stimuleren. 
6.5. Zij moeten in het kader van de regionale ontwik­
keling meewerken aan de uitvoering van maatregelen 
en programma's ter verbetering van de opleiding van het 
leidinggevend personeel en de leden van de coöperatie 
waardoor deze zich beter kan aanpassen en zich de 
doelstellingen van de grote Europese binnenmarkt eigen 
kan maken. 
6.6. Zij moeten ruimer bekendheid geven aan en 
voorlichting verstrekken over samenwerking en ontwik-
Gedaan te Brussel, 28 september 1989. keling van de coöperaties, omdat het belangrijk is dat 
de vakbonden en beroepsorganisaties meewerken. 
6.7. Zij moeten steun verlenen aan de invoering van 
een Europees documentatie- en informatiesysteem voor 
onderzoek, statistieken en uitwisseling van nationale en 
communautaire gegevens. 
6.8. Naast DG XXIII moet een uit vertegenwoordi­
gers van de coöperatieve organisaties bestaand per­
manent raadgevend comité worden opgericht, zodat bij 
de uitwerking van het Gemeenschapsbeleid rekening 
kan worden gehouden met de specifieke kenmerken van 
de coöperatie. Dit comité moet voorts een ontwik­
kelingsplan voor de coöperatieve sector in Europa uit­
werken. 
6.9. De Raad zou zich uitdrukkelijk bereid moeten 
verklaren, maatregelen vast te stellen om ervoor te 
zorgen dat coöperaties, onderlinge waarborgmaat­
schappijen en andere verenigingen een actieve rol kun­
nen spelen bij de totstandbrenging en versterking van 
een Europese sociaal-economische ruimte, o.a. op basis 
van de resultaten van de komende conferentie over de 
sociale economie die de Franse regering in Parijs zal 
organiseren. 
De Voorzitter 
van het Economisch en Sociaal Comité 
Alberto MASPRONE