WERKDOCUMENT VAN DE DIENSTEN VAN DE COMMISSIE

SAMENVATTING VAN DE EFFECTBEOORDELING

Begeleidend document bij het

Voorstel voor een VERORDENING VAN HET EUROPEES PARLEMENT EN DE RAAD

inzake voorlichtings- en afzetbevorderingsacties voor landbouwproducten op de binnenmarkt en in derde landen

Het gemeenschappelijk landbouwbeleid (GLB) ondersteunt voorlichtings- en afzetbevorderingsacties voor landbouwproducten op de binnenmarkt en in derde landen. Sinds 1999 werd deze steun verleend via een horizontale voorlichtings- en afzetbevorderingsregeling voor een brede waaier aan producten. Deze regeling werd voor het laatst herzien in 2008 met het oog op vereenvoudiging.

De huidige GLB-hervorming[1] heeft betrekking op vraagstukken als een grotere doelgerichtheid van de steun, een betere convergentie van de steunniveaus tussen en binnen de lidstaten en duurzaamheid via vergroeningsmaatregelen. De voorlichtings- en afzetbevorderingsacties houden verband met de GLB-hervorming en zijn daarom inmiddels aan herziening toe. Deze hervorming zal ook helpen bij de aanpak van verscheidene tekortkomingen en zal bijdragen tot een grotere doelmatigheid en doeltreffendheid van het beleid en tot betere voorlichting van de burgers over de toegevoegde waarde van het GLB. Het verwachte effect op het concurrentievermogen, de toegevoegde waarde en de duurzaamheid van de landbouw in de EU zou ook resulteren in een grotere bijdrage van het GLB tot de Europa 2020-strategie.

Het hervormingsproces is in 2011 van start gegaan op basis van een externe evaluatie van het huidige beleid en een groenboek over afzetbevorderingsacties en voorlichting ten behoeve van landbouwproducten.[2] Dit heeft in maart 2012 geleid tot de mededeling van de Commissie waarin richtsnoeren voor de hervorming zijn vastgesteld.[3]

Het Europees Parlement heeft zich verheugd getoond over het initiatief. Het was van mening dat de hervorming van het afzetbevorderingsbeleid de aanzet zal geven tot meer waardering voor de Europese landbouwproductie in en buiten Europa, en dus positieve gevolgen zal hebben voor de winstgevendheid.

1. Probleemstelling en toegevoegde waarde voor de EU

1.1. Verhoogde druk op concurrentievermogen landbouwsector

Het grootste probleem is de toenemende druk op het concurrentievermogen van de landbouwsector, die is toe te schrijven aan drie verschillende factoren:

· Felle concurrentie voor Europese landbouwproducten

Terwijl de EU de overheidssteun voor uitvoer aanzienlijk heeft teruggeschroefd (van 50 % van de GLB-uitgaven in 1980 tot minder dan 0,5 % nu) en diezelfde trend voortzet, nemen de meeste van haar concurrenten beleidsmaatregelen ter financiering van afzetbevorderingsacties of verlenen zij steun bij uitvoer om het concurrentievermogen te vergroten. Dit is met name het geval voor de Verenigde Staten, ’s werelds grootste exporteur van landbouwproducten (samen met de Europese Unie in 2011). In 2012 hebben de VS op federaal niveau alleen 280 miljoen dollar aan openbare middelen besteed ter bevordering van de uitvoer van landbouwproducten.

Daarnaast duiken meer en meer initiatieven op tegen het beleid van de Europese Unie inzake geografische aanduidingen.[4] Naar aanleiding van het Europese succes bij de internationale bescherming van geografische aanduidingen (GA’s) zijn een aantal verenigingen opgericht die het beginsel van generieke namen voor landbouwproducten verdedigen en derde landen een platform bieden om de bescherming van GA’s aan te vechten.

Bovendien heeft de Europese landbouw vandaag te kampen met een veel concurrentiëlere omgeving als gevolg van de toenemende mondialisering van de wereldeconomie en liberalisering van de handel. Bijgevolg neemt de uitvoer van Europese landbouwproducten naar de rest van de wereld af ten gunste van opkomende economieën met een aanzienlijk potentieel om de omvang van hun landbouwproductie te verhogen. Zo bijvoorbeeld is het aandeel van Brazilië in de wereldwijde uitvoer de voorbije tien jaar in waarde verdubbeld van 5 % naar bijna 10 %. Deze scherpe concurrentie doet zich niet alleen in derde landen voor, maar ook op de binnenmarkt, waar Europese landbouwproducten moeten concurreren met ingevoerde producten.

· Verhoogde kostendruk voor de landbouw in de EU

In de periode 2000-2012 zijn de landbouwprijzen op de wereldmarkt gestegen met 82 %, terwijl de prijzen voor energie en meststoffen respectievelijk met 261 % en 286 % omhoogschoten. Dit zorgde voor de grootste volatiliteit van de voorbije dertig jaar. De aanhoudende stijging van de energie- en diervoederprijzen zal zich naar verwachting voortzetten en onvermijdelijk tot hogere kosten voor het productieproces leiden.

Landbouwers moeten ook strengere productienormen naleven om een veilige, hoogwaardige en duurzame productie te waarborgen. Op die manier kunnen zij voldoen aan de GLB-vereisten, de voorschriften inzake diergezondheid en dierenwelzijn en fytosanitaire voorschriften, die in het kader van de GLB-hervorming alle verder zullen worden versterkt met specifieke vereisten inzake milieu en klimaatverandering.

· Onvoldoende bewustzijn van de kwaliteit van landbouwproducten uit de EU, met name op de binnenmarkt

Productkwaliteit kan het concurrentievermogen een forse impuls geven op voorwaarde dat die kwaliteit bekend en erkend is. De meeste Europese burgers weten al dat de Europese Unie, via het GLB, moet waarborgen dat landbouwproducten kwaliteitsvol, gezond en veilig zijn. Uit statistieken blijkt echter dat de consumenten onvoldoende worden ingelicht over de werkelijke kwaliteit van Europese landbouwproducten. Zo herkent slechts 14 % van de consumenten de BOB/BGA-logo’s[5], die de belangrijkste Europese kwaliteitsregelingen in het kader van het GLB, zijn.

1.2. De toegevoegde waarde voor de EU van het voorlichtings- en afzetbevorderingsbeleid in het kader van het GLB

In tegenstelling tot andere economische sectoren is de landbouw de enige sector waarvoor een gemeenschappelijk EU-beleid geldt met gemeenschappelijke regels, onder meer op het gebied van afzetbevordering, die zijn vastgesteld in het Verdrag.

Het GLB stelt landbouwers niet alleen in staat om via duurzame landbouwmethodes veilig voedsel van hoge kwaliteit te verstrekken, maar eveneens om collectieve goederen te leveren. Het GLB is bijgevolg niet enkel van belang voor landbouwers of landbouwgemeenschappen, maar voor de hele samenleving. Het is derhalve belangrijk de burgers beter bewust te maken van de doelstellingen en de toegevoegde waarde van het GLB om zo de kennis over het GLB en het maatschappelijk draagvlak voor het GLB te verruimen. Voor de markten van derde landen is het belangrijk de toegenomen concurrentie het hoofd te bieden door de kwaliteit van Europese producten aan te prijzen, evenals de voordelen van Europese productiemethoden, met name wanneer handelsbelemmeringen geleidelijk uit de weg worden geruimd. Actie op EU-niveau zal zorgen voor coherentie in de voorlichtings- en afzetbevorderingsactiviteiten, in overeenstemming met wat mag worden verwacht van een gemeenschappelijk EU-beleid als het GLB. Kortom, het afzetbevorderingsbeleid maakt de consument bewuster van de intrinsieke kwaliteiten van de Europese landbouwproducten en de wijze waarop deze worden geproduceerd, vergemakkelijkt de handel in dergelijke producten en versterkt de uitwisseling van goede praktijken tussen de lidstaten. Niettemin dient het Europese afzetbevorderingsbeleid, gezien de veranderingen die op stapel staan met de hervorming van het GLB, eveneens te worden bijgewerkt.

In het licht van het bovenstaande en gezien het gebrek aan middelen in de nationale begrotingen in de nasleep van de economische crisis — waardoor de lidstaten of producentenorganisaties zeer weinig afzetbevorderingscampagnes ten uitvoer leggen — heeft een EU-regeling een belangrijk hefboomeffect op generieke voorlichtingsprogramma’s alsook voor de tenuitvoerlegging van meerlandenprogramma’s, die zorgen voor uitwisseling van ervaring tussen de lidstaten en voor schaalvoordelen.

2. Het huidige Europese voorlichtings- en afzetbevorderingsbeleid voor landbouwproducten

De Europese Commissie ondersteunt generieke afzetbevorderingsprogramma’s in het kader van het voorlichtings- en afzetbevorderingsbeleid voor landbouwproducten en de wijze waarop deze worden geproduceerd. Dit is echter niet van toepassing voor acties met betrekking tot handelsmerken en voor acties die de consumptie van een product op basis van zijn specifieke oorsprong bevorderen. De programma’s worden ingediend door sectorale beroepsorganisaties en worden voor ten hoogste 50 % gefinancierd door de EU. De beroepsorganisatie moet een bijdrage van ten minste 20 % leveren en het resterende bedrag is voor rekening van de lidstaat waar de organisatie haar programma heeft ingediend. Bovendien voert de Commissie specifieke initiatieven in derde landen uit, zoals het deelnemen aan internationale beurzen of het organiseren van handelsmissies op hoog niveau waarbij de commissaris voor Landbouw en Plattelandsontwikkeling is betrokken.

De jaarlijkse begroting voor het voorlichtings- en afzetbevorderingsbeleid voor de landbouw bedraagt 50 miljoen EUR.

Het voorlichtings- en afzetbevorderingsbeleid heeft positieve resultaten opgeleverd voor de bewustmaking met betrekking tot kwaliteitsproducten en het imago van de Europese Unie, zowel op de binnenmarkt als in derde landen. Het heeft ook de consumptie van Europese landbouwproducten bevorderd. Dit neemt niet weg dat er kan worden geleerd uit de ervaring met de tenuitvoerlegging van dit beleid en uit de bijdragen van belanghebbenden aan het groenboek en de externe evaluaties van de regeling. Daarbij werden immers moeilijkheden en knelpunten in de uitvoering aan het licht gebracht: de perceptie dat generieke afzetbevordering niet geschikt is in derde landen; het ontbreken van een strategie met duidelijke prioriteiten; de beperkte aantrekkelijkheid van meerlandenprogramma’s; het complexe beheer van de regeling; en het ontbreken van gemeenschappelijke indicatoren om de doeltreffendheid van het afzetbevorderingsbeleid te meten. Deze kwesties moeten aan de orde worden gesteld.

3. Doelstellingen

De Europese landbouw staat voor vele uitdagingen van diverse aard: economische (prijsschommelingen, groeivertraging van de factorproductiviteit, krimpend aandeel van de landbouw in de voedselketen); milieu- en klimaatgerelateerde (instandhouding en bevordering van duurzame landbouw, terugdringen van de uitstoot van broeikasgassen); en maatschappelijke (deelneming in de plattelandseconomie en territoriaal evenwicht). Met de hervorming van het GLB zullen al deze uitdagingen worden aangepakt vanuit een alomvattende benadering.

Als instrument van het GLB moet het afzetbevorderingsbeleid voor landbouwproducten ook gericht zijn op de doelstellingen van "Het GLB tot 2020", en met name de doelstelling om het concurrentievermogen van de sector te versterken, zowel op de binnenmarkt als in derde landen. Dit moet worden bereikt door:

– nieuwe markten voor Europese landbouwproducten te ontwikkelen en open te stellen op de binnenmarkt en in derde landen;

– de consument beter bewust te maken van de kwaliteit van Europese landbouwproducten;

– de doelmatigheid en doeltreffendheid van het afzetbevorderingsbeleid te verbeteren.

4. Beleidsscenario’s

Er werden drie beleidsscenario’s ontwikkeld als alternatieven voor het bestaande beleid. Deze zijn gebaseerd op specifieke kenmerken die zijn voortgekomen uit de maatschappelijke discussie en de standpunten van verschillende belanghebbenden: de beoogde markt(en); het al dan niet bestaan van een Europese strategie voor afzetbevordering; en voorschriften inzake de zichtbaarheid van particuliere merken en de vermelding van de oorsprong van producten.

De volgende scenario’s zijn voorgesteld met het oog op de effectbeoordeling en kunnen een bijdrage leveren aan het besluitvormingsproces:

– Het "versterkte status quo"-scenario komt neer op een beperkte aanpassing van het huidige afzetbevorderingsbeleid. Hierbij wordt de waarde van het afzetbevorderingsbeleid erkend en worden de tekortkomingen aangepakt om het beleid te vereenvoudigen en toegankelijker te maken, meer begunstigden in staat te stellen deel te nemen (met name producentenverenigingen) en hun een passende technische ondersteuning te bieden.

– Het "doelgerichte" scenario gaat verder dan het "versterkte status quo"-scenario. Hierbij zouden gerichte afzetbevorderingsactiviteiten op de binnenmarkt en in derde landen ten uitvoer worden gelegd. De strategie zou gebaseerd zijn op een nauwe follow-up van marktontwikkelingen en onderhandelingen over vrijhandelsovereenkomsten, en zou het mogelijk maken afzetbevorderingsprogramma’s op specifieke markten, doelgroepen, producten of sectoren te richten. Dit scenario heeft ook tot doel om de samenwerking tussen marktdeelnemers uit verschillende lidstaten te vergroten en zo het rechtstreekse beheer van meerlandenprogramma’s door de Commissie te vergemakkelijken. De lijst van in aanmerking komende producten en thema’s zal bij dit scenario uitgebreider zijn. Tot slot zijn bij dit scenario, onder specifieke voorwaarden, verwijzingen toegelaten naar de oorsprong van de producten en naar particuliere merken als toelichting bij de algemene boodschap.

– Het "uitsluitend derde landen"-scenario gaat even ver als het "doelgerichte" scenario, maar is beperkt tot de markten van derde landen. Het beheer zal bij dit scenario worden gecentraliseerd bij de Commissie en de acties zullen worden uitgevoerd in overeenstemming met een selectiestrategie. De wijzigingen die zijn uiteengezet in het kader van het "versterkte status quo"-scenario zullen worden opgenomen in dit scenario. Bovendien zullen naast generieke afzetbevorderingsacties ook commerciële activiteiten voor individuele particuliere merken in aanmerking komen in het kader van het afzetbevorderingsbeleid, waardoor de lijst van in aanmerking komende producten en thema’s uitgebreider zou kunnen zijn.

5. Beoordeling van de effecten van de beleidsscenario's

5.1. "Geen beleid"-scenario

Studies en evaluatierapporten, waaronder een verslag van de Rekenkamer van 2009, tonen aan dat het Europese afzetbevorderingsbeleid een positieve rol speelt - hoewel dit moeilijk te meten valt - en uiteindelijk de Europese landbouwers beloont voor hun inspanningen om te produceren volgens de strenge GLB-normen. Afzien van dit beleid zou het vooruitzicht van een toegenomen waarde van Europese landbouwproducten in de kiem smoren en zou derhalve leiden tot een verlies van toegevoegde waarde voor de EU, zowel wat betreft marktaandeel als imago. Het "geen beleid"-scenario zou ook kunnen uitmonden in een concentratie of intensivering van de productie, en in de homogenisering van landbouwproducten.

5.2. "Versterkte status quo"-scenario

Uit economisch oogpunt moeten producenten beter gebruik kunnen maken van de voorlichtings- en afzetbevorderingsprogramma’s wanneer de toegang tot de regeling wordt uitgebreid tot de producentenorganisaties. Dit scenario stimuleert een efficiënte exploitatie van de landbouwsector, geeft een forse impuls aan het concurrentievermogen en creëert zowel schaalvoordelen als groei.

Het toenemende aantal initiatieven zal het imago van de Commissie op internationale beurzen bevorderen, wat hoofdzakelijk voordelen zal bieden voor de kleine en middelgrote ondernemingen (kmo’s) die eraan deelnemen. Technische bijstand zou het ontwerp van afzetbevorderingsprogramma’s, met inbegrip van meerlandenprogramma’s, moeten verbeteren en de binnenmarkt bijgevolg dynamischer maken.

Uit maatschappelijk oogpunt zou het bevorderen van de oprichting van producentenorganisaties de landbouwsector moeten versterken en de sociale omstandigheden in plattelandsgebieden verbeteren.

5.3. "Doelgericht" scenario

Uit economisch oogpunt zal de Europese afzetbevorderingsstrategie het mogelijk maken acties op specifieke producten, thema’s en markten te richten en op die manier het rendement van de investeringen in het voorlichtings- en afzetbevorderingsbeleid te optimaliseren. Communicatieactiviteiten ter flankering van afzetbevorderingsacties zullen de zichtbaarheid van de Europese Unie vergroten en moeten de vraag naar Europese landbouwproducten stimuleren vanwege de hoge normen waaraan zij voldoen en de productiemethoden waarmee zij worden vervaardigd. De zichtbaarheid van particuliere merken - een belangrijke troef om de aanzet te geven tot de daadwerkelijke aankoop - moet leiden tot een verbetering van de concurrentiepositie van Europese landbouwproducten en ten goede komen aan kmo's, vooral omdat deze voorrang zal worden verleend bij de toegang tot de regeling. Het concurrentievermogen zal ook worden bevorderd door de lijst van in aanmerking komende producten uit te breiden. De activiteiten in het kader van dit scenario zouden een forse stimulans betekenen voor de uitvoer van landbouwproducten uit de EU. Wijzigingen in het beheer van meerlandenprogramma’s moeten leiden tot een verhoging van het aantal dergelijke programma's en tot aanzienlijke schaalvoordelen en uitwisseling van ervaringen.

Uit maatschappelijk oogpunt zal dit scenario bijdragen tot de handhaving — of zelfs tot een toename — van de werkgelegenheid in de sector agrovoeding gezien de verwachte groei van de uitvoer als gevolg van de strategie. Verder zal de strategie de afzetbevordering vergemakkelijken van producten die zijn erkend op grond van Europese kwaliteitsregelingen en een band hebben met bepaalde regio’s van herkomst en Europese tradities, en zal ze op die manier bijdragen tot het propageren en behouden van het Europese culturele erfgoed. De oorsprong van producten onder de aandacht brengen, zou niet alleen voor de betrokken regio’s of lidstaten een positief effect moeten sorteren, maar ook voor de Europese Unie als geheel, aangezien haar imago en tradities kenbaar worden gemaakt. Ten slotte kunnen thema’s die verband houden met het welzijn van de consument en met gezonde voeding via de strategie onder de aandacht worden gebracht.

Uit milieuoogpunt zullen via deze strategie de kenmerken van het GLB met betrekking tot duurzame productie worden benadrukt. Dit zal de waarde van de inspanningen van de Europese producenten verhogen en de ontwikkeling van een landbouw die het milieu respecteert, stimuleren.

5.4. "Uitsluitend derde landen"-scenario

Rekening houdend met een mogelijke groei van de uitvoer wordt in dit scenario prioriteit gegeven aan een verhoging van het concurrentievermogen van de landbouwsector. De zichtbaarheid van handelsmerken en van de oorsprong van producten zal de uitvoer bevorderen. Om het risico van uitzonderlijke winsten voor particuliere ondernemingen en eventuele vervanging van particulier initiatief en investeringen in te perken, zullen echter specifieke subsidiabiliteitscriteria moeten worden toegepast. Anderzijds zal het ontbreken van voorlichtings- en afzetbevorderingsacties die op de binnenmarkt gericht zijn, gevolgen hebben voor de Europese consument: alle algemene voorlichting over landbouwproducten, productiemethoden of gezonde voeding zal worden overgelaten aan de lidstaten of beroepsorganisaties, die dit niet noodzakelijk als de hoogste prioriteit beschouwen.

Uit milieuoogpunt zullen de acties de consument in derde landen aanmoedigen tot de aankoop en consumptie van Europese landbouwproducten die zijn geproduceerd volgens ecologisch ambitieuze GLB-eisen. Hierdoor wordt een duurzame landbouwproductie gestimuleerd. De Europese consument, die niet langer tot de doelgroep van deze acties behoort, zal echter minder worden geïnformeerd over de milieueisen die de Europese landbouwers moeten naleven, met als gevolg dat het verband tussen landbouw en milieu zou kunnen verzwakken.

5.5. Administratieve lasten

Het grotere aantal mogelijke begunstigden in alle scenario’s zal de werklast bij de selectie van de voorlichtings- en afzetbevorderingsprogramma’s verhogen. De tenuitvoerlegging van technische ondersteuning en de ontwikkeling van initiatieven zullen ook meer taken inzake rechtstreeks beheer voor de Commissie met zich brengen. Een verbetering van de selectieprocedure zal echter leiden tot besparingen in vergelijking met de huidige administratieve lasten.

Bovendien kunnen in het kader van het "doelgerichte" scenario en het "uitsluitend derde landen"-scenario, de grotere aantrekkelijkheid van de regeling en het voortbouwen op de resultaten van het afzetbevorderingsbeleid een stijging van de werklast met zich meebrengen, zowel voor de nationale autoriteiten als voor de diensten van de Commissie. De Commissie kan ook te maken krijgen met een grote toename van het aantal centraal beheerde acties, met name voor meerlandenprogramma's. Een lopende studie onderzoekt of sommige van deze taken aan een uitvoerend agentschap kunnen worden toevertrouwd.

Ten slotte zal een verbeterd beheer van meerlandenprogramma’s, zoals voorgesteld in het "doelgerichte" scenario en het "uitsluitend derde landen"-scenario, leiden tot een aanzienlijke vermindering van de administratieve lasten voor de beroepsorganisaties in vergelijking met de huidige situatie.

5.6. Internationale dimensie

Het Europese afzetbevorderingsbeleid bevordert het imago en de kwaliteit van Europese landbouwproducten binnen de EU en in derde landen. Het is consistent met de WTO-overeenkomst inzake de landbouw en in overeenstemming met de WTO-regels. Geen van de in de verschillende scenario’s voorgestelde bepalingen hebben een impact op de indeling van afzetbevorderingsacties in kennisgevingen van Europese landbouwuitgaven aan de WTO.

5.7. Evaluatie van de mogelijkheden voor vereenvoudiging

De verschillende scenario’s voorzien in een grotere vereenvoudiging van het beleidsbeheer. Het "uitsluitend derde landen"-scenario gaat hierin het verste. Het omvat een selectie in een enkele fase die slechts eenmaal per jaar zal gebeuren (gemeenschappelijk element van alle scenario’s) en een vereenvoudigd beheer van meerlandenprogramma’s omdat de entiteiten het nodige rechtstreeks met de Commissie zullen afhandelen (ook in het "doelgerichte" scenario). Omdat dit scenario uitsluitend op derde landen is gericht, zullen mogelijke problemen met de interpretatie en de uitvoering van de regeling, die zich zouden kunnen voordoen indien er verschillende regels bestonden voor de binnenmarkt en voor derde landen, worden vermeden.

6. Vergelijking van de doelstellingen en effecten van de scenario’s

De drie scenario’s beogen een groter concurrentievermogen van de landbouwsector in Europa. Hiertoe is een betere bewustmaking van de kwaliteit van de Europese landbouwproducten van het grootste belang. De verwachte economische, maatschappelijke en ecologische effecten van de verschillende scenario's worden samengevat in de onderstaande tabel.

|| || "Versterkte status quo"-scenario || "Doelgericht" scenario || "Uitsluitend derde landen"-scenario

Economisch || Concurrentievermogen van de landbouwsector || + || + + + || + +

Kmo’s || + || + + || + + +

Europese consumenten || 0 || + + || --

Regio’s || + || + + + || + +

Werking van de binnenmarkt || 0 || + + || +

Maatschappelijk || Werkgelegenheid || + || + + || + +

Cultuur, erfgoed || + || + + + || + +

Welzijn van de Europese consument || 0 || + || -

Ecologisch || Duurzame productie || 0 || + + || +

Vereenvoudiging || + || + + || + + +

Beter beheer in het kader van het "versterkte status quo"-scenario zal in het algemeen leiden tot geringe maar merkbaar positieve gevolgen op alle gebieden. Bij voortzetting van de huidige trend zou elk afzonderlijk programma waardevolle resultaten blijven hebben. Door het gebrek aan een algemene aanpak zal de samenhang van het beleid in zijn geheel echter worden ondermijnd en bestaat het risico dat mogelijkheden die zich voordoen in specifieke sectoren of markten, vooral in derde landen, niet worden benut. De nieuwe technische ondersteuning kan een forse impuls aan de verhoudingen tussen de begunstigden geven en hen helpen om partners te vinden voor de tenuitvoerlegging van meerlandenprogramma’s. De beheersproblemen met meerlandenprogramma’s, die onder gedeeld beheer van de Commissie en de lidstaten blijven, worden in dit scenario echter niet aangepakt.

Aan de andere kant van het spectrum is de aanpak bij het "uitsluitend derde landen"-scenario krachtiger en commerciëler. Hier worden afzetbevorderingsacties immers beperkt tot de markten van derde landen en wordt op een meer ambitieuze manier gebruik gemaakt van particuliere merken en van de oorsprong. Dit scenario zou grote economische gevolgen hebben, met name voor kmo’s, die hun eigen merken zouden mogen vermelden in afzetbevorderingsacties. Minpunt is dat dit scenario niet tegemoetkomt aan de behoefte aan voorlichting bij de Europese consument. Dit gebrek aan afzetbevorderingsacties op de binnenmarkt zal uiteindelijk het aankoopgedrag van de Europese consument beïnvloeden.

Het "doelgerichte" scenario houdt rekening met de behoeften van zowel de binnenmarkt als de externe markten. Een globale afzetbevorderingsstrategie voor de landbouw zou doeltreffend zijn en werk maken van zowel economische mogelijkheden in derde landen als voorlichtingsbehoeften op de binnenmarkt. Generieke afzetbevordering zou niet in de eerste plaats economische voordelen bieden aan de agrobedrijven. Dit zou echter gedeeltelijk worden gecompenseerd doordat het voorlichtingsmateriaal voor consumenten dat in het kader van dit scenario wordt aangeboden, zichtbaarheid zou geven aan particuliere merken en de oorsprong van producten.

De "doelgerichte" en "uitsluitend derde landen"-scenario’s zouden leiden tot meer meerlandenprogramma’s, met een hoge toegevoegde waarde voor Europa. Uit de analyse blijkt echter dat meer administratieve lasten — tot op zekere hoogte — niet kunnen worden vermeden.

Wat de begroting betreft, zullen de financiële middelen van het nieuwe beleid worden bepaald binnen de grenzen van het nieuw meerjarig financieel kader voor 2014-2020. Ongeacht de beschikbaarheid van deze middelen zou het "doelgerichte" scenario de grootste hap uit de EU-begroting nemen. Dit is toe te schrijven aan de wens ambitieus te blijven in de ontwikkeling van activiteiten op de markten van derde landen en aan een aanzienlijke toename van meerlandenprogramma’s.

Het budget voor het "uitsluitend derde landen"-scenario zou de helft van dat voor het "doelgerichte" scenario bedragen, ervan uitgaande dat de uitgaven van dit laatste evenwichtig worden verdeeld tussen de binnenmarkt en de markten van derde landen. Hoewel het "uitsluitend derde landen"-scenario goedkoper is, zijn de twee scenario’s gelijkwaardig qua kosteneffectiviteit. Het is duidelijk dat het "uitsluitend derde landen"-scenario niet adequaat kan inspelen op de verwachtingen van de Europese consument. Anderzijds zou het "doelgerichte" scenario zorgen voor een grotere bewustwording van de kwaliteit van Europese landbouwproducten op de binnenmarkt en zo de vraag doen stijgen en duurzame productie bevorderen.

Het "doelgerichte" scenario zou de toegevoegde waarde voor de EU maximaliseren door de kwaliteit van Europese landbouwproducten beter te promoten en door de bewustmaking van de consument in de hele EU te vergroten, door belangrijke grensoverschrijdende kwesties in verband met het beheer van meerlandenprogramma’s aan te pakken en door de uitwisseling van goede praktijken tussen de lidstaten te versterken.

De volgende tabel geeft aan in welke mate elk van de drie scenario’s kan voldoen aan de specifieke doelstellingen van de hervorming:

|| "Versterkte status quo"-scenario || "Doelgericht" scenario || "Uitsluitend derde landen"-scenario

Bewustmaking betreffende de kwaliteit van Europese landbouwproducten || + + || + + + || +

Nieuwe markten ontwikkelen en openstellen op de binnenmarkt en in derde landen || + || + + + || + +

Doelmatigheid en doeltreffendheid || + || + + || + +

Toegevoegde waarde voor de EU || + || + + + || + +

Het "versterkte status quo"-scenario blijkt onvoldoende gericht op activiteiten met een hoge meerwaarde voor de Europese Unie en het "uitsluitend derde landen"-scenario lijkt te risicovol gezien de gebrekkige kennis over landbouwproducten in Europa. Het "doelgerichte" scenario biedt het juiste evenwicht om geleidelijk over te schakelen naar een afzetbevorderingsbeleid voor de landbouw dat meer gericht is op de behoeften van de landbouwsector en markten en tevens de kennis van de consumenten ten aanzien van een ruimer aanbod van landbouwproducten verbetert.

Met het "doelgerichte" scenario zal de landbouwsector beter kunnen reageren op factoren die zijn concurrentievermogen onder druk zetten. Gerichte maatregelen in derde landen zullen het mogelijk maken de scherpe concurrentie met andere landen het hoofd te bieden. De kwaliteit van EU-producten zal beter bekend worden gemaakt aan de hand van een alomvattende strategie ter verbetering van de voorlichting op de binnenmarkt, waaronder een zorgvuldige follow-up van de marktontwikkelingen. Ten slotte dient te worden opgemerkt dat dit scenario zowel op de binnenmarkt als op de externe markten een antwoord zal bieden op de toenemende kostendruk op de landbouweconomie in de EU en zal bijdragen tot het behoud van de diversiteit van de landbouwproductie, het milieu en het platteland van de EU[6].

7. Monitoring en beoordeling

Vandaag wordt stelselmatig een beoordeling gemaakt van de effecten van elk individueel voorlichtings- en afzetbevorderingsprogramma, op basis van indicatoren en doelstellingen die zijn vastgesteld door de indienende organisatie en worden beoordeeld door de diensten van de Commissie bij de goedkeuring van het programma. Aangezien er echter geen algemene strategie bestaat, zijn de resultaten van deze evaluaties moeilijk te aggregeren op het bredere niveau van het afzetbevorderingsbeleid.

In de toekomst wordt het belangrijk om de monitoring en de evaluatie van het Europese afzetbevorderingsbeleid voor landbouwproducten te versterken. Het toekomstige monitoring- en evaluatiesysteem moet ook beter in overeenstemming zijn met de versterkte strategische benadering. Daarom moeten gemeenschappelijke indicatoren op basis van doelstellingen en prioriteiten ten uitvoer worden gelegd om het gebruik van het instrument evaluatie in het selectieproces voor programma’s te vergemakkelijken.

Het monitoring- en evaluatiesysteem voor het afzetbevorderingsbeleid voor de landbouw moet gekoppeld zijn aan het gemeenschappelijke kader voor monitoring en evaluatie van het GLB, als voorgesteld in het hervormingsvoorstel inzake de financiering, het beheer en de monitoring van het GLB[7]. Daartoe wordt de volgende reeks indicatoren voorgesteld:

- Aan de algemene doelstelling gekoppelde impactindicatoren

· Handelsbalans voor de landbouwsector

· Factorinkomen in de landbouwsector

- Aan specifieke doelstellingen gekoppelde resultaatindicatoren

· Uitvoer van landbouwproducten uit de EU

· Waarde van de productie in het kader van kwaliteitsregelingen van de EU

· Niveau van kennis over de kwaliteit van Europese landbouwproducten

- Aan de verschillende maatregelen van het afzetbevorderingsbeleid gekoppelde outputindicatoren

· Aantal programma’s op de binnenmarkt en op markten in derde landen

· Aantal nieuwe begunstigden

· Aantal meerlandenprogramma’s

[1] Zie de effectbeoordeling van het GLB tot 2020 (SEC (2011) 1154 definitief/2).

[2] COM(2011) 436 definitief.

[3] Mededeling: Afzetbevordering en voorlichting ten behoeve van landbouwproducten: een strategie met een belangrijke Europese meerwaarde om de smaken van Europa beter onder de aandacht te brengen (COM(2012) 148).

[4] Zie bijvoorbeeld de oprichting van een nieuwe organisatie in de VS in april 2012: CCFN — Consortium for Common Food Names (consortium voor gewone benamingen van levensmiddelen) — een internationaal initiatief voor het behoud van het recht op het gebruik van generieke benamingen van levensmiddelen.

[5] BOB – beschermde oorsprongsbenaming; BGA – beschermde geografische aanduiding.

[6] Zie studie Scenar 2020, die de negatieve gevolgen van een scenario zonder GLB aantoont: http://ec.europa.eu/agriculture/agrista/2006/scenar2020/final_report/scenar2020final.pdf.

[7] Zie artikel 110 van COM(2011) 628 definitief/2.