houdende machtiging tot het openen van onderhandelingen over een allesomvattende overeenkomst voor wetenschappelijke en technologische samenwerking tussen de Europese Unie en de Europese Gemeenschap voor Atoomenergie en de Zwitserse Bondstaat waarbij de Zwitserse Bondstaat geassocieerd wordt met Horizon 2020 – Het kaderprogramma voor onderzoek en innovatie (2014-2020) en met het programma voor onderzoek en opleiding van de Europese Gemeenschap voor Atoomenergie (2014-2018) ter aanvulling van "Horizon 2020", en waarbij de deelname van Zwitserland aan het ITER-project in de jaren 2014-2020 wordt geregeld

TOELICHTING

1.ACHTERGROND VAN HET VOORSTEL

Op 7 maart 2011 heeft de Zwitserse Bondsstaat (hierna "Zwitserland") per brief aangegeven belangstelling te hebben voor associatie.

Voor zover bekend voldoet Zwitserland aan de criteria voor associatie zoals respectievelijk bescheven in artikel 7 van het voorstel voor een Verordening van het Europees Parlement en de Raad tot vaststelling van Horizon 2020 – Het kaderprogramma voor onderzoek en innovatie (2014-2020) en artikel 5 van het voorstel voor een Verordening van de Raad tot vaststelling van een programma voor onderzoek en opleiding van de Europese Gemeenschap voor Atoomenergie (2014-2018) ter aanvulling van "Horizon 2020" – het kaderprogramma voor onderzoek en innovatie.

Zwitserland is sinds 2004 geassocieerd met de EU-kaderprogramma's voor wetenschappelijke en technologische ontwikkeling. De EU is gebaat bij de Zwitserse deelname aan de EU-kaderprogramma's vanwege de toegenomen onderzoekssamenwerking tussen de entiteiten van de Europese Unie en van Zwitserland, met name op het gebied van informatie- en communicatietechnologie, gezondheid en nanowetenschappen. Zwitserland neemt ook actief deel aan artikel 185-initiatieven, en draagt daar financieel aan bij. Zwitserland wordt vanwege zijn kwalitatief hoogstaande laboratoria en instanties op gebied van kernsplijting en versmelting beschouwd als een uitstekende, goedgeplaatste partner voor Euratomonderzoek.

Zwitserland is recentelijk geassocieerd met het zevende kaderprogramma van de Europese Unie voor activiteiten op het gebied van onderzoek, technologische ontwikkeling en demonstratie (2007-2013) op grond van de Overeenkomst inzake wetenschappelijk en technologische samenwerking tussen de Europese Gemeenschap en de Europese Gemeenschap voor Atoomenergie, enerzijds, en de Zwitserse Bondsstaat, anderzijds.

Zwitserland is slechts het derde land dat geassocieerd is met het volledige onderzoeksprogramma van Euratom. Het is sinds 1979 geassocieerd met het thematisch gebied "kernversmelting" van de Euratom-kaderprogramma's op grond van de Overeenkomst tot samenwerking tussen de Europese Gemeenschap voor Atoomenergie en de Zwitserse Bondsstaat op het gebied van de beheerste thermonucleaire kernversmelting en de plasmafysica van 1978. Deze overeenkomst wordt volgens artikel 19, lid 2, daarvan stilzwijgend verlengd in overeenstemming met alle latere door Euratom genomen besluiten betreffende het programma.

De Zwitserse deelname aan het deel "kernsplijting" van het Euratom-kaderprogramma en de nucleaire activiteiten van het Gemeenschappelijk Centrum voor Onderzoek wordt geregeld door de Overeenkomst inzake wetenschappelijk en technologische samenwerking tussen de Europese Gemeenschap en de Europese Gemeenschap voor Atoomenergie, enerzijds, en de Zwitserse Bondsstaat, anderzijds, waarbij de Zwitserse Bondstaat geassocieerd wordt met het kaderprogramma van de Europese Gemeenschap voor Atoomenergie (Euratom) voor onderzoeks- en opleidingsactiviteiten inzake kernenergie (2012-2013), die op 12 december 2012 in werking trad en van kracht zal blijven tot 31 december 2013.

De nieuwe overeenkomst tussen de Europese Unie en de Europese Gemeenschap voor Atoomenergie, enerzijds, en Zwitserland, anderzijds moet zorgen voor het samenbrengen en allesomvattend regelen van de voorwaarden van de Zwitserse associatie met Horizon 2020 en met het onderzoeks- en opleidingsprogramma van Euratom ter aanvulling van Horizon 2020, en van de Zwitserse deelname aan het ITER-project in de jaren 2014-2020. Het moet derhalve de samenwerkingsovereenkomst kernversmelting van 1978 opvolgen en vervangen. Hiervoor zijn verschillende redenen.

Het huidige systeem van meervoudige overeenkomsten voor de associatie van Zwitserland met de kaderprogramma's van de EU en Euratom is niet transparant. De Zwitserse associatie met het Euratom-kaderprogramma, die verdeeld is over twee verschillende overeenkomsten, zou eventueel kunnen leiden tot een situatie waarbij Zwitserland slechts met een deel van het kaderprogramma van Euratom geassocieerd zou zijn.

De terminologie vervat in de samenwerkingsovereenkomst kernversmelting van 1978 is gedateerd en komt niet langer overeen met de door de Commissie in het voorstel voor een Verordening van de Raad tot vaststelling van een programma voor onderzoek en opleiding van de Europese Gemeenschap voor Atoomenergie (2014-2018) ter aanvulling van "Horizon 2020" voorgestelde financieringsinstrumenten.

De samenwerkingsovereenkomst kernversmelting biedt Zwitserland een rekenforumule voor financiële bijdragen aan de kernfusie-activiteiten van het Euratom-progamma die voordeliger is dan de rest van het Euratom-programma of het kaderprogramma van de EU. Een dergelijke voorkeursformule is overeenkomstig de Overeenkomst betreffende de Europese Economische Ruimte van toepassing op EER-EVA-staten die geassocieerd zijn met het kaderprogramma van de EU. Zwitserland heeft ervoor gekozen geen lid te worden van de Europese Economische Ruimte. De rekenformule die volgens de samenwerkingsovereenkomst kernversmelting van toepassing is op de Zwitserse bijdrage is nooit herzien, omdat die overeenkomst stilzwijgend wordt verlengd voor opeenvolgende Euratom-kaderprogramma's. De voorwaarden van de Zwitserse associatie onder de samenwerkingsovereenkomst kernversmelting zijn aan heronderhandeling toe.

Met het oog op de helderheid en eenvoud is het derhalve wenselijk om de associatie van Zwitserland met de kaderprogramma's van de EU en Euratom en met het ITER-project in een enkele, allesomvattende overeenkomst te regelen.

Naast het vaststellen van een enkel(e) formule/mechanisme voor de berekening van de Zwitserse financiële bijdrage aan de programma's en aan ITER zou onderhandeling over een nieuwe overeenkomst de mogelijkheid bieden om een nieuw mechanisme te introduceren waarbij de overeenkomst en de financiële bijdragen aan de programma's drie jaar na inwerkingtreding herzien kunnen worden. Het is de bedoeling om in de toekomst een dergelijke herzieningsbepaling op te nemen bij de associatie van alle derde landen met de kaderprogramma's.

De nieuwe overeenkomst zal niet voor de goedkeuring van Horizon 2020, het onderzoeks- en opleidingsprogramma van Euratom ter aanvulling van Horizon 2020, en het financieringsbesluit voor het ITER-project (2014-2020) worden gesloten. De nieuwe overeenkomst moet voorzien in voorlopige toepassing vanaf 1 januari 2014.

Desaltniettemin zal ondertekening van een toekomstige overeenkomst op grond van deze onderhandelingen afhangen van de bevredigende afronding van de lopende discussie van een aantal nog openstaande kwesties betreffende de betrekkingen tussen de EU en Zwitserland, met name de ondertekening door Zwitserland van de samenwerkingsovereenkomst inzake satellietnavigatie. Bovendien moet de nieuwe overeenkomst een bepaling bevatten voor haar automatische beëindiging mocht de overeenkomst tussen de EU en Zwitserland over het vrije verkeer van personen worden beëindigd of mocht Zwitserland verzuimen binnen zes maanden na voltooiing van zijn interne procedures de kennisgeving te doen die nodig is voor de inwerkingtreding van het protocol waarbij de overeenkomst met Zwitserland over het vrije verkeer van personen wordt uitgebreid tot Kroatië.

Hoewel er andere kwesties van invloed zijn op de betrekkingen tussen de EU en Zwitserland is de automatische beëindiging gekoppeld aan de overeenkomst over het vrije verkeer van personen en het protocol waarbij deze overeenkomst wordt uitgebreid tot Kroatië omdat deze overeenkomst directe, ingrijpende effecten heeft voor het leven van de burgers in de lidstaten van de EU.

2.JURIDISCHE ELEMENTEN VAN HET VOORSTEL

De aanbeveling voor een besluit van de Raad is gebaseerd op artikel 218, leden 3 en 4, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie en artikel 101 van het Euratom-verdrag.