COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN 
Brussel, 12.04.19% 
COM(96) 79 def. 
96/0055 (COD) 
Verslag over de werking van Richtlijn 90/88 
Voorstel voor een 
RICHTLIJN VAN HET EUROPEES PARLEMENT EN DE RAAD 
tot wijziging van Richtlijn 87/102 (zoals gewijzigd bij Richtlijn 90/88) 
betreffende de harmonisatie van de wettelijke en bestuursrechtelijke 
bepalingen der Lid-Staten inzake het consumentenkrediet 
(door de Commissie ingediend) 

I. Inleiding en samenvatting 1 
H. De wiskundige formule van Richtlijn 90/88/EEG 5 
1. Enkelvoudige renteberekening 6 
2. Samengestelde rente op jaarbasis 7 
3. Berekening van de samengestelde rente op basis van 1 jaar 8 
4. EG-formule 11 
a) Contante waarde 11 
b) Optelling van diverse berekeningen: het E-symbool 12 
III. Berekening van het jaarlijkse kosten percentage in 
de EG-Lid-Staten en andere leden of de EER 13 
1. Algemene opmerkingen 13 
a) Rente en jaarlijks kostenpercentage 13 
b) Tekstuele definities van het jaarlijkse kostenpercentage 15 
2. Toepassing van de EG-formule 16 
3. Berekening van het jaarlijkse kostenpercentage 
in Duitsland en Frankrijk 17 
a) De Duitse methode 18 
b) De Franse methode 20 
c) Vergelijking tussen de EG-formule en de 
Duitse en Franse methode 22 
4. Argumenten ten faveure van de EG-formule 24 
IV. Bij de berekening in aanmerking te nemen kostenelementen 25 
a) Kostenelementen 25 
b) Situatie in de Lid-Staten 25 
V. Overige aspecten 33 
1. Benaming van het jaarlijkse kostenpercentage 33 
2. Nauwkeurigheid 36 
3. Tijdsdefinities 37 
VI. Conclusies en aanbevelingen 40 
Bijlagen: 
I Artikel 1 en 1 bis van Richtlijn 87/102 (zoals gewijzigd bij 
Richtlijn 90/88) 42 
II Nationale wetgeving ter omzetting van Richtlijn 90/88/EEG 44 
III Verschillende gehanteerde formules (Duitse, Franse en Finse) 50 
A 
I. Inleiding en samenvatting 
1. Op 22 februari 1990 heeft de Raad zijn goedkeuring gehecht aan 
Richtlijn 90/88 tot wijziging van Richtlijn 87/102 "betreffende de harmonisatie van de 
wettelijke en bestuursrechtelijke bepalingen der Lid-Staten inzake het 
consumentenkrediet". Deze Richtlijn is op 31 december 1992 in werking getreden. 
2. Overeenkomstig artikel 1 bis, lid 5, onder b), van de gewijzigde richtlijn, moet 
de Commissie: 
"bij de Raad een verslag indienen met een voorstel dat het, in het licht van 
de opgedane ervaring, mogelijk maakt in de Gemeenschap een uniforme 
wiskundige formule voor de berekening van het jaarlijkse kostenpercentage 
toe te passen". 
Overeenkomstig artikel 1 bis, lid 5, onder c), neemt de Raad "op basis van het 
voorstel van de Commissie vóór 1 januari 1996 met gekwalificeerde meerderheid 
van stemmen een besluit". 
Achtergrond1 
3. In de eerste richtlijn met betrekking tot het consumentenkrediet, 
Richtlijn 87/102/EEG betreffende de harmonisatie van de wettelijke en 
bestuursrechtelijke bepalingen der Lid-Staten inzake het consumentenkrediet2, is het 
beginsel van een uniforme methode voor de berekening van het "jaarlijkse 
kostenpercentage" ingevoerd. De berekeningswijze zelf werd evenwel in het midden 
gelaten. Na overleg met regeringsdeskundigen heeft de Commissie een voorstel 
voor een richtlijn3 ingediend, dat later in dier voege werd gewijzigd4 dat niet alleen 
het wiskundige aspect werd geregeld, maar ook de elementen werden 
gespecificeerd die bij de berekening in aanmerking dienden te worden genomen. 
Richtlijn 90/88 werd op 22 februari 1990 door de Raad goedgekeurd. Krachtens de 
richtlijn werd een communautaire methode voor de berekening van het "jaarlijkse 
kostenpercentage" van het,consumentenkrediet ingevoerd. De bij de berekening in 
aanmerking te nemen kostenelementen van het krediet werden vastgesteld door 
opgave van de kosten die hierbij buiten beschouwing dienden te worden gelaten5. 
1 Voor nadere bijzonderheden in verband met de achtergrond van de Richtlijnen 87/102 en 
90/88, zie hoofdstuk 2 van het Verslag over de werking van Richtlijn 87/102: COM(95)117 
van 11.5.95. 
2 PB nr. L 42 van 12.2.87, blz. 48. 
3 PB nr. C 155 van 14.6.88, blz. 10. 
4 PB nr. C 155 van 23.6.89, blz. 4. 
5 Derde overweging van Richtlijn 90/88. 
4. Alle Lid-Staten dienden er ten minste voor te zorgen dat op hun grondgebied 
slechts één wiskundige formule werd gebruikt voor de berekening van het 
"jaarlijkse kostenpercentage". Gedurende een overgangsperiode, die op 1 januari 
1996 verstreek, konden de Lid-Staten die vóór 1 maart 1990 een andere wiskundige 
formule voor de berekening van het "jaarlijkse kostenpercentage" hanteerden, dit 
blijven doen. 
5. Aangezien Richtlijn 90/88 is opgenomen in de Overeenkomst betreffende de 
Europese Economische Ruimte, bestrijkt dit verslag behalve de 15 Lid-Staten van 
de Europese Unie, ook IJsland, Liechtenstein en Noorwegen. 
6. Ingevolge de in artikel 1 bis, lid 5, onder b), vastgelegde verplichting voor de 
Commissie om bij de Raad een verslag in te dienen dat vergezeld moet gaan van 
een voorstel dat het mogelijk maakt in de Gemeenschap definitief een uniforme 
wiskundige formule voor de berekening van het "jaarlijkse kostenpercentage" toe te 
passen, heeft de Commissie een op het gebied van financiële wiskunde deskundige 
consulent gevraagd een studie te verrichten over de toepassing van Richtlijn 90/88 
in de Lid-Staten van de Europese Gemeenschap en de andere leden of de EER6. 
Tussen april 1995 en januari 1996 hebben tevens vergaderingen en contacten 
plaatsgevonden met regeringsdeskundigen. Op grond van de resultaten van 
bovengenoemde studie, andere onderzoeken naar de omzetting van de richtlijn in 
nationaal recht7, en met name de resultaten van contacten met 
regeringsdeskundigen, legt de Commissie dit verslag voor dat vergezeld gaat van 
een voorstel voor een richtlijn8 dat 
"het, in het licht van de opgedane ervaring, mogelijk maakt in de 
Gemeenschap een uniforme wiskundige formule voor de berekening 
van het jaarlijkse kostenpercentage toe te passen". 
7. Hoewel de richtlijn een evaluatie verlangt en een verslag "dat het, in het licht 
van de opgedane ervaring, mogelijk maakt in de Gemeenschap een uniforme 
wiskundige formule (...) toe te passen", dienen behalve de wiskundige formule ook 
nog andere aspecten te worden onderzocht om tot een uniforme toepassing van 
deze formule te komen. 
7 Studie van de methode voor de berekening van het JKP in de Lid-Staten van de EER, 
Overeenkomst AO/2600/94/000101. Verkrijgbaar bij DG XXIV. 
Zie voetnoot 3 van COM(95)117, Verslag over de werking van Richtlijn 87/102/EEG 
betreffende de harmonisatie van de wettelijke en bestuursrechtelijke bepalingen der Lid-
Staten inzake het consumentenkrediet. 
Hoewel in artikel 1 bis, lid 5, onder c), de term "besluit" wordt gebruikt, gaat hét hier niet om 
een "besluit" in de zin van artikel 189 van het Verdrag, maar om een richtlijn, aangezien het 
doel ervan is de Lid-Staten te verplichten hun wetgeving te wijzigen. Dit wordt nader 
verklaard in de toelichting bij het voorstel voor een richtlijn. 
Conclusies van het verslag9 
8. De omzetting van de richtlijn is in de meeste Lid-Staten van de Europese 
Gemeenschap en de andere leden of de EER voltooid. De formule van bijlage II van 
de richtlijn wordt thans in al deze landen gehanteerd, met uitzondering van 
Duitsland, Frankrijk10 en Finland. 
9. Wat de tekstuele definitie van het "jaarlijkse kostenpercentage" (JKP) betreft, 
dienen in de Engelse en Griekse versie van artikel 1 bis, lid 1, onder a), enige 
wijzigingen te worden aangebracht. 
10. Bij de omzetting van de richtlijn hebben de Lid-Staten geen volledig gelijke 
elementen in de term opgenomen, al was dit met het oog op de transparantie 
eigenlijk wenselijk geweest. Aangezien echter veel moeite werd gedaan om de 
consumenten de betekenis van de thans in iedere Lid-Staat gangbare term bij te 
brengen, lijkt het niet zinvol een wijziging in de formulering in de verschillende talen 
voor te stellen. Wel verdient het aanbeveling de termen een gemeenschappelijk 
kenmerk te geven om met name in grensoverschrijdende situaties de consument in 
staat te stellen ze te identificeren als tegenhanger van de in zijn eigen Lid-Staat 
gebruikte term. Na overleg met regeringsdeskundigen en overeenkomstig het 
proportionaliteits- en het subsidiariteitsbeginsel wordt voorgesteld de vermelding van 
een symbool naast de bestaande term verplicht te stellen. Dit symbool dient in 
iedere Lid-Staat gelijk te zijn. Op die manier blijft de formulering van de term 
ongewijzigd en gaat de omzetting slechts met geringe extra kosten gepaard. 
11. Bewezen is dat de wiskundige formule van Richtlijn 90/88 de enige correcte 
is. Bijgevolg wordt aanbevolen dat zij behouden blijft en definitief overal in de 
Europese Gemeenschap en de andere leden of de EER wordt toegepast. 
12. Ten aanzien van de kostenelementen die bij de berekening van het jaarlijkse 
kostenpercentage in aanmerking moeten worden genomen, heeft de omzetting van 
de richtlijn tot een situatie geleid waarin er in alle Lid-Staten van de Europese 
Gemeenschap en de andere leden of de EER een geharmoniseerd minimaal 
beschermingsniveau voor alle consumenten bestaat. Aangezien de Lid-Staten 
signaleren weinig problemen te hebben met het functioneren van de in artikel 1 bis, 
lid 2, opgenomen lijst met uitzonderingen en de eventueel bestaande verschillen 
zeer miniem zijn, wordt voorgesteld deze lijst voorlopig ongewijzigd te laten. 
13. Bijgevolg wordt samen met dit verslag een ontwerp-richtlijn ingediend waarin 
de volgende wijzigingen in Richtlijn 90/88 worden aangebracht: 
de vermelding naast de term "jaarlijks kostenpercentage" van een 
gemeenschappelijk logo (symbool) dat in iedere Lid-Staat gelijk is, 
wordt verplicht gesteld; 
9 Zie hoofdstuk VI. 
10 Zie bijlage II van dit document. 
artikel 1 bis, lid 5, vervalt: de overgangsmaatregel en de verwijzingen 
naar dit verslag en het bijbehorende wetgevingsvoorstel worden 
geschrapt; 
artikel 1 bis, lid 3, vervalt aangezien geen enkele Lid-Staat van deze 
mogelijkheid gebruik heeft gemaakt11; 
in bijlage II van de richtlijn wordt een bepaling ingelast die 
nauwkeurigheid tot op de tweede decimaal verplicht stelt - bijlage III 
wordt dienovereenkomstig aangepast; 
in bijlage II van de richtlijn wordt een bepaling ingelast die het gebruik 
van een jaar van 365 of 366 dagen verplicht stelt - bijlage III wordt 
dienovereenkomstig aangepast; 
de formulering van de Engelse en Griekse versie van artikel 1 bis, 
lid 1, onder a), wordt gewijzigd. 
14. Alle voorstellen tot wijziging van andere wezenlijke onderdelen van 
Richtlijn 90/88/EEG zullen worden behandeld in combinatie met voorstellen die 
mochten voortvloeien uit het overleg over het verslag over de werking van 
Richtlijn 87/10212. 
11 De Lid-Staten hebben noch op de bijeenkomst in april 1995 (punt 6), noch daarna enig 
bezwaar tegen dit voorstel gemaakt. 
12 Zie voetnoot 1. 
II. De wiskundige formule van Richtlijn 90/88/EEG 
15. Richtlijn 90/88 heeft de verplichting inzake de prijsopgave bij het 
consumentenkrediet uit Richtlijn 87/102/EEG aangevuld met een 
gemeenschappelijke methode voor de berekening van het "jaarlijkse 
kostenpercentage". Het was de bedoeling dat dit percentage een gemeenschappelijk 
gedefinieerd en erkend element van de op te geven prijs van het 
consumentenkrediet zou uitmaken, waardoor de prijs van dit krediet in de hele EG 
vergelijkbaar zou zijn, evenals trouwens de prijzen van de verschillende vormen van 
consumentenkrediet. 
16. In de richtlijn zijn de wiskundige methode voor de berekening van het 
jaarlijkse kostenpercentage en de bij de berekening in aanmerking te nemen 
kostenelementen vastgelegd13. Bovendien werden diverse hypothesen geformuleerd 
waarvan bij bepaalde vormen van consumentenkrediet, zoals bij voorbeeld 
doorlopend krediet, mag worden uitgegaan als op het moment van het sluiten van 
de overeenkomst nog niet alle informatie voorhanden is om het jaarlijkse 
kostenpercentage te berekenen. 
17. De tekstuele definitie van het "jaarlijkse kostenpercentage" luidt als volgt: 
"de totale kosten van het aan de consument verleende krediet, uitgedrukt in 
een percentage op jaarbasis van het verleende krediet en berekend 
overeenkomstig artikel 1 bis'"A 
en 
"dat de contante waarden van alle tussen de kredietgever en de consument 
overeengekomen of overeen te komen verbintenissen (leningen, aflossingen 
en kosten) op jaarbasis gelijk maakt, wordt berekend volgens de wiskundige 
formule van bijlage //".15 
18. Deze tekstuele definitie wordt weergegeven door de in bijlage II van de 
richtlijn opgenomen wiskundige definitie. De bijlage verduidelijkt op wiskundige wijze 
welke verbintenissen via het jaarlijkse kostenpercentage in contante waarde gelijk 
moeten worden gemaakt. 
19. Alle wiskundige formules die momenteel in de Europese Gemeenschap en 
de andere leden of de EER voor de berekening van het jaarlijkse kostenpercentage 
worden gebruikt, zijn in wezen afgeleid van dezelfde beginselen voor 
renteberekening16. De nationale afwijkingen die tot de verschillende vormen en 
13 Zie hoofdstuk IV. 
14 Artikel 1, lid 2, onder e), van Richtlijn 87/102 (zoals gewijzigd bij Richtlijn 90/88). 
15 Artikel 1 bis, lid 1, onder a), van Richtlijn 87/102 (zoals gewijzigd bij Richtlijn 90/88). 
16 Bijlage III van dit verslag. 
uitkomsten van de toegepaste formules leiden, zijn niet van wiskundige aard, 
maar veeleer het gevolg van verschillen in de hypothesen waarvan in sommige 
Lid-Staten bij de berekeningen wordt uitgegaan. Identieke hypothesen zouden 
identieke resultaten opleveren. 
20. Op dit punt is het nodig een eenvoudige wiskundige verklaring te geven van 
de werking van de wiskundige regels. Dit is niet alleen noodzakelijk om de regels 
zelf te begrijpen, maar ook en vooral om de andere berekeningsvormen te 
doorgronden (de Duitse, Franse en Finse17 methoden). Deze leveren verschillende 
uitkomsten op omdat afwijkende basishypothesen worden gehanteerd. 
1. Enkelvoudige renteberekeninq 
21. De prijs van een krediet wordt bepaald door de combinatie van drie factoren: 
het geleende kapitaal (AK) 
de te betalen lasten of kosten (CK) 
de tijd dat het kapitaal door de 
kredietnemer kan worden gebruikt (tK) 
22. Het rentepercentage (i) kan bijgevolg door de volgende vergelijking worden 
weergegeven: 
Kosten (CK) 
j = 
Kapitaal (AK) * Tijd (tK) 
23. Aangezien rentepercentages gewoonlijk in verhouding tot 100 munteenheden 
(%) worden uitgedrukt en op een tijdsperiode van een jaar (per jaar) betrekking 
hebben, ziet de vergelijking er als volgt uit: 
Kosten (CK) * 100 * 1 jaar 
i % per jaar = 
Kapitaal (AK) * Tijd (tKinjaren) 
24. Wordt de tijd in maanden berekend, dan moet "1 jaar" in het bovenste deel 
van de formule worden vervangen door "12 maanden". De betaling van 130,66 ecu 
voor een lening van 1 000 ecu voor een jaar komt derhalve neer op een 
rentepercentage van: 
130,66 * 100 /1 000 * 1 = 13,066 % per jaar 
17 Finland heeft zich beroepen op artikel 1 bis, lid 5, onder a), om een andere formule dan die 
in de richtlijn te behouden. Zodra er één formule voor gebruik in de hele EG wordt 
aangenomen, is het land - blijkens verklaringen van regeringsvertegenwoordigers - bereid 
deze formule toe te passen; er is niet om principiële redenen van de uitzonderingsregeling 
gebruik gemaakt, maar om te vermijden dat er in een korte tijdsspanne eventueel twee 
verschillende wetten moeten worden uitgevaardigd. Onder de Finse wetgeving is de opgave 
van het JKP overigens wel verplicht. 
2. Samengestelde rente op jaarbasis 
25. In de eenvoudige formule (kosten gedeeld door kapitaal en tijd) is geen 
rekening gehouden met samengestelde rente. De banken ontvangen hun rente altijd 
aan het einde van de in de kredietovereenkomst vastgestelde periode, maar een 
bank die vóór het einde van deze periode rentebetalingen ontvangt, kan dit geld 
herbeleggen en zodoende extra rente verdienen. In het gegeven voorbeeld zouden 
de werkelijke kosten na 18 maanden bijgevolg niet eenvoudigweg gelijk zijn aan 
200 ecu, maar aan 200 ecu plus 13,333% van 130,66 ecu (en min het bedrag dat 
de kredietnemer bij een eventuele vervroegde terugbetaling wordt aangerekend). 
26. Het enkelvoudige rentepercentage dekt derhalve de werkelijke kosten niet, 
maar leidt tot hogere lasten dan die waarmee de consument heeft ingestemd. De 
jaarlijkse kostenpercentages van overeenkomsten voor consumentenkrediet zijn met 
andere woorden niet vergelijkbaar als de periode waarover de samengestelde rente 
wordt berekend niet gelijk is. 
27. Voor het eerste voorbeeld in bijlage III van de richtlijn, waarin de looptijd van 
een dergelijke lening niet exact gelijk is aan 1 jaar maar daarentegen 18 maanden 
bedraagt met lasten ten belope van 200 ecu, zou de traditionele eenvoudige formule 
de volgende uitkomst opleveren: 
200*100*12 
= 13,333 % per jaar 
1.000* 18 
28. Volgens het voorbeeld in de bijlage is het resultaat echter gelijk aan 13,066% 
per jaar. Dit verschil is toe te schrijven aan het feit dat kredietovereenkomsten die 
op verschillende tijdsperiodes betrekking hebben, niet met elkaar vergelijkbaar zijn 
zonder dat er sprake is van een uniform besluit over de behandeling van de rente 
die na een bepaalde periode wordt verdiend. Of, om het financieel-wiskundig uit te 
drukken, het gaat erom wanneer de rente bij de hoofdsom moet worden gevoegd. 
29. De definitie van een rentepercentage met 1 jaar als referentieperiode houdt 
derhalve niet alleen in dat alle rentepercentages "per jaar" worden uitgedrukt 
(hetgeen betekent dat het rentepercentage voor de duur van een krediet gedeeld 
wordt door het aantal maanden en vermenigvuldigd wordt met 12), maar ook dat de 
periode waarover de samengestelde rente voor het krediet wordt berekend in alle 
gevallen gelijk moet zijn aan 1 jaar. De formule van Richtlijn 90/88, die in de meeste 
Lid-Staten wordt toegepast (hierna de EG-formule genoemd), voldoet aan deze 
voorwaarde. De Franse berekeningsmethode houdt totaal geen rekening met deze 
voorwaarde, hetgeen ertoe leidt dat de samengestelde rente over willekeurige 
periodes (in de praktijk 1 maand) wordt berekend. De Duitse "360-dagenreger komt 
in beginsel neer op de toepassing van een periode van 1 jaar voor de berekening 
van de samengestelde rente, maar wijkt daarvan af telkens als de rente over een 
periode van minder dan 1 jaar moet worden berekend, vooral als de duur van het 
krediet niet precies gelijk is aan één of meer volledige jaren. De reden hiervoor is 
dat rentepercentages waarbij voor de berekening van de samengestelde rente een 
periode van 1 jaar wordt gehanteerd, niet kunnen worden berekend aan de hand 
van de eenvoudige formule die hierboven is beschreven. 
30. Er is kritiek geleverd op de complexiteit van de EG-formule en de technische 
deskundigheid die zij vereist. Hierbij dient te worden opgemerkt dat de eenvoudige 
formule alleen kan worden gebruikt voor een periode waarin het geleende kapitaal 
onveranderd blijft. Bij kredieten met maandelijkse aflossingen zou de nauwkeurige 
berekening van het jaarlijkse kostenpercentage vele verschillende benaderende 
calculaties vereisen die op zich weliswaar eenvoudig zijn, maar zo vaak zouden 
moeten worden herhaald dat daarvoor eveneens technische bijstand zou moeten 
worden ingeroepen. 
31. Zoals hierna wordt aangetoond, is de EG-formule, die momenteel in de 
meeste Lid-Staten met succes wordt toegepast, niets anders dan een verder 
uitgewerkte vorm van eerder gangbare formules (om met meer variabelen rekening 
te kunnen houden). Deze formule kan makkelijker worden toegepast en is preciezer 
dan de andere methoden die momenteel worden gehanteerd. 
3. Berekening van de samengestelde rente op basis van 1 jaar 
32. Aangezien de berekening van de samengestelde rente een integraal 
onderdeel is van de renteberekening, moet men reeds het rentepercentage "kennen" 
om de eenvoudige formule te kunnen toepassen (ten einde dit rentepercentage te 
berekenen), daar de rente van het eerste jaar bij het kapitaal moet worden geteld 
dat tijdens de daaropvolgende periode rente oplevert (in ons voorbeeld de 
resterende 6 maanden van de in totaal 18 maanden bedragende looptijd van het 
krediet). Het rentepercentage kan niet meer direct worden berekend, maar moet 
worden berekend als een groeipercentage (i) van het oorspronkelijke kapitaal. 
33. Een rentepercentage van 13,066% stijgt derhalve met (1 + i ) van het 
oorspronkelijke kapitaal. 
(1 +0,13066) = 1,13066 
1 000 ecu wordt na één jaar 1 000 * (1 + 0,13066) = 1 130,66 ecu. 
34. Dit wordt ook de "toekomstige waarde" van het kapitaal genoemd, omdat 
hiermee het groeipercentage na het verstrijken van een zekere tijdsperiode wordt 
beschreven. Het bedrag kan ook uit "groei-oogpunt" in plaats van uit "rente-oogpunt" 
worden benaderd, aangezien de groei makkelijk te berekenen is. De rente is het 
verschil tussen het oorspronkelijke kapitaal en de toekomstige waarde ervan nadat 
deze groei heeft plaatsgevonden. 
35. Bij een krediet dat na twee jaar volledig wordt terugbetaald, leveren de EG-
formule en de Franse en Duitse formules hetzelfde resultaat op. Bij de Franse en 
de Duitse methode wordt de eenvoudige formule in twee stappen toegepast: 
8 
Jaar 1 Kapitaal, = Kapitaal + (Kapitaal * i) 
Jaar 2 Kapitaal2 = Kapitaal + (Kapitaal * i) + 
[Kapitaal + (Kapitaal * i)] * i 
In het bovenstaande voorbeeld dient bij de 1 130,66 ecu nog eens 
0,13066 * 1 130,66 ecu = 147,73 ecu te worden geteld voor de rente van het 
tweede jaar, hetgeen een uitkomst van 1 278,39 ecu oplevert. 
36. De EG-formule daarentegen vereenvoudigt alleen maar de vergelijkingen op 
nog steeds bekende, eenvoudige algebraïsche wijze: 
Kapitaal, = (1 + i) * Kapitaal 
Kapitaal2 = (1 + i) * (1 + i) * Kapitaal 
= (1 + i)2 * Kapitaal 
In deze eenvoudige vorm kan de formule direct met rekenmachines of computers 
worden berekend door de exponentiële vorm van dezelfde formule te gebruiken. In 
ons voorbeeld: (1 + 0.13066)2 * 1 000 ecu = 1 278,39 ecu. Na drie jaar zou de 
formule zodoende als volgt luiden: (1 + i)3 * kapitaal, en na t jaar: kapitaalt = kapitaal 
* (1 + i)1. 
37. Met verschillende formules wordt zodoende dezelfde uitkomst verkregen, met 
dit versGhil dat de EG-formule eenvoudiger te gebruiken is. Eenvoud is echter niet 
het belangrijkste voordeel: de formule kan namelijk ook op fracties van een jaar 
worden toegepast omdat T uitgedrukt in jaren eigenlijk moet worden voorgesteld 
als "t/1", hetgeen inhoudt dat bij T wordt uitgegaan van een periode van 1 jaar voor 
de berekening van de samengestelde rente. Wordt "t" in maanden uitgedrukt, dan 
zou "t" moeten worden voorgesteld als "tmaand/12". 
38. Een kapitaal van 1 000 ecu dat 6 maand wordt uitgeleend tegen een 
rentepercentage van 12% per jaar, zou aangroeien tot 
kapitaal6 = 1 000 * (1 + 0,12)6/12 = 1 000 * 1,121/2 = 1 058,30052 ecu 
In plaats van in 6/12 kan dit ook worden uitgedrukt in 182/365 dagen 
kapitaal182 = 1 000 * (1 + o,12)182/365 = 1 000 * 1,12182/365 = 1 058.1362418 
39. Een rentepercentage van 12% per jaar levert 58 ecu rente op in een periode 
van zes maanden als de samengestelde rente op jaarbasis wordt berekend. Hoewel 
58 ecu minder is dan de helft van de rente die de bank normaliter na 1 jaar zou 
hebben verdiend - omdat deze rente wordt betaald over een periode die korter is 
dan die welke geldt voor de berekening van de samengestelde rente -, kan de bank 
deze 58 ecu de resterende zes maanden voor 12% uitzetten met een toekomstige 
waarde van 2 ecu, zodat de 60 ecu voor zes maanden wordt behaald die verkregen 
18 Het resultaat wijkt enigszins af omdat een jaar van 365 dagen niet deelbaar is door twee. 
zou zijn indien de samengestelde rente aan het einde van de berekeningsperiode 
(1 jaar) zou zijn berekend. Dit resultaat kan niet worden bereikt met de oudere 
berekeningsmethoden die in Frankrijk en Duitsland nog steeds gangbaar zijn. 
40. Met de Duitse methode zou een rentepercentage van 12% per jaar op een 
kapitaal van 1 000 ecu voor een periode van 6 maanden exact 60 ecu opleveren. 
Als met fracties van een jaar wordt gewerkt, levert de eenvoudige formule geen 
resultaat op of, als dit wel het geval is, wordt van de onderliggende periode van 
1 jaar voor de berekening van de samengestelde rente afgeweken (in het voorbeeld 
door ze te verkorten tot 6 maanden). In plaats van het te hebben over 12% per jaar, 
zou het accurater zijn te spreken van 6% per halfjaar. 
41. De Franse methode stelt in feite dat een percentage van 6% voor een half 
jaar met 2 mag worden vermenigvuldigd om het jaarlijkse kostenpercentage te 
verkrijgen. In Frankrijk wordt de periode waarover de samengestelde rente wordt 
berekend bijgevolg als onbelangrijk beschouwd: zij kan willekeurig worden 
overeengekomen door middel van de aflossingstermijnen {die bij het 
consumentenkrediet normaliter maandelijks zijn). Bij de Franse methode wordt de 
samengestelde rente derhalve gewoonlijk op maandbasis berekend. 
42. In Duitsland daarentegen dient bij de berekening van de samengestelde rente 
verplicht van de periode van 1 jaar gebruik te worden gemaakt. Teneinde 
exponentiële berekeningen te vermijden, wordt van deze regel echter afgeweken 
voor het laatste jaar van de looptijd van het krediet ais dit jaar niet exact gelijk is 
aan 12 maanden. Bij overeenkomsten voor consumentenkrediet met een looptijd 
van minder dan een jaar geven daarom zowel de Duitse als de Franse 
berekeningen een verkeerd beeld van het jaarlijkse kostenpercentage. Beide leveren 
sterk verschillende resultaten op als de looptijd langer is dan een jaar19. 
43. Aangezien Richtlijn 90/88/EEG uitdrukkelijk ten doel heeft één formule voor 
de berekening van het jaarlijkse kostenpercentage in te voeren om het vergelijken 
van de kredietoffertes uit de verschillende landen te vergemakkelijken, moeten de 
berekeningsvoorwaarden uniform zijn. Een van de belangrijkste basisvoorwaarden 
is dat ieder jaarlijks kostenpercentage wordt berekend op grond van dezelfde 
periode van 1 jaar voor de berekening van de samengestelde rente. 
44. Alleen de wiskundige formule van Richtlijn 90/88, die in de meeste Lid-Staten 
wordt gehanteerd, voldoet aan die voorwaarde en levert vergelijkbare jaarlijkse 
kostenpercentages op. 
19 Tabel bij punt 86. 
10 
4. EG-formule 
45. In haar eenvoudigste vorm20 luidt deze wiskundige formule: 
AK=AK*(1+i)t 
waarbij 
\ = de oorspronkelijke lening vermeerderd met alle kosten en de rente aan 
het einde van de looptijd van het krediet 
\ = de oorspronkelijke lening 
i = het rentepercentage per jaar (maar niet in procent) 
t = de looptijd van deze lening 
46. Het zou beter in overeenstemming met de gangbare wettelijke begrippen zijn 
geweest indien de richtlijn de nadruk had gelegd op de totale kosten (C) van een 
krediet in plaats van op zijn 'contante waarde', maar de wiskundige betekenis zou 
gelijk zijn gebleven. De formule met de totale kosten C zou er dan als volgt hebben 
uitgezien: 
Uitgeleend Kapitaal + Totale Kosten = Uitgeleend Kapitaal 
vermenigvuldigd met het 
groeipercentage tijdens de 
looptijd 
AK + C = AK*(1+i)1 
47. Het jaarlijkse kostenpercentage is de factor die de groei van het 
oorspronkelijk kapitaal voorstelt, waarbij met alle kosten gedurende een gegeven 
looptijd rekening wordt gehouden en de berekening van de samengestelde rente op 
jaarbasis geschiedt. Het wordt uitgedrukt in een percentage per jaar. De berekening 
is gebaseerd op een werkelijke tijdsduur, waarbij de kredietnemer tot op de dag 
nauwkeurig wordt gedebiteerd of gecrediteerd voor de leningen, aflossingen en 
kosten. Ter wille van de accuraatheid zouden de resultaten bijgevolg tot op de 
tweede decimaal nauwkeurig moeten worden weergegeven en zou een jaar van 
365 dagen moeten worden gebruikt21. 
a) Contante waarde 
48. Bij het consumentenkrediet is de contante waarde van alle aflossingen en 
kosten normaliter gelijk aan de oorspronkelijke lening. Dit betekent dat als alle door 
het groeipercentage weergegeven kosten in mindering worden gebracht, de 
20 
21 In de praktijk wordt in de formule in deze vorm niet volledig rekening gehouden met alle 
elementen van een transactie. 
Tabel bij punt 125. 
11 
hoofdsom (het oorspronkelijk kapitaal) overblijft. Voor de meeste normale 
berekeningen, zoals die in de voorbeelden in bijlage III van Richtlijn 90/88, kan met 
bovengenoemde formule worden volstaan. Als er zich in de praktijk echter 
afwijkingen voordoen, bij voorbeeld als een lening later wordt uitbetaald dan op de 
in de overeenkomst vastgelegde datum (of, nauwkeuriger gezegd, de datum op 
basis waarvan de rente wordt berekend), dan zou het bedrag van de lening reeds 
rente bevatten. Bij de berekening zou daarom de contante waarde van het bedrag 
van de lening moeten worden gebruikt. De EG-formule houdt daarom in de volgende 
vorm rekening met de contante waarde van een lening: 
AK A K 
(1+0' (1+0'-
Wordt de lening aan het begin van de berekeningsperiode uitbetaald, dan is t gelijk 
aan 0. 
b) Optelling van diverse berekeningen: het E-symbool 
49. De meeste consumentenkredieten worden niet eenvoudigweg in één keer aan 
het einde van hun looptijd afgelost, maar in termijnen terugbetaald. 
50. Daar in de bovengenoemde formule (en in de eenvoudige formules die in 
Frankrijk en Duitsland gebruikelijk zijn) wordt uitgegaan van een constant 
rentedragend kapitaal voor een termijn T, moet ieder krediet in evenveel 
krediettransacties worden opgedeeld als er veranderingen in het rentedragend 
kapitaal optreden. 
51. Het jaarlijkse kostenpercentage is bijgevolg alleen correct als het in alle 
afzonderlijke berekeningen op dezelfde wijze wordt gebruikt en als de som van alle 
contante waarden ( E ) gelijk is aan de som van de contante waarden van de 
leningen, of als de door middel van één enkel groeipercentage uitgedrukte groei van 
de lening gelijk is aan alle initiële en toekomstige lasten en kosten. 
52. Dit is de formule die in de richtlijn wordt gehanteerd en waarbij het E-symbool 
wordt gebruikt om aan te geven dat een optelling van diverse berekeningen moet 
worden gemaakt. Het is ook de formule die in alle Lid-Staten van de Europese 
Gemeenschap en de andere leden of de EER wordt toegepast, met uitzondering van 
Duitsland, Frankrijk en Finland. 
12 
Hl. Berekening van het jaarlijkse kostenpercentage in de EG-Lid-Staten en 
de andere leden of de EER 
1. Algemene opmerkingen 
a) Rente en jaarlijks kostenpercentage 
53. De kredietgevers hanteren talrijke methoden om de prijs van het krediet te 
berekenen en gebruiken er allerlei benamingen voor22. Hoewel er enkele algemene 
richtsnoeren bestaan voor de berekening van de kosten in verband met 
consumentenkrediet, zijn de definities verre van eensluidend. Gewoonlijk maken de 
kredietgevers onderscheid tussen "eenmalige kosten" - zoals provisies en lasten -
en "rente" (variabele of tijdgebonden kosten die alle lasten omvatten die tijdens de 
duur van het krediet toenemen). Sommige banken leggen veeleer de nadruk op het 
(nominale) rentepercentage, andere op provisies. Zowel de methoden om een 
onderscheid te maken tussen provisies en rente als die voor de berekening van de 
rente verschillen niet alleen van land tot land maar ook van kredietgever tot 
kredietgever. Soms is dit toe te schrijven aan de interne kosten-batenberekening 
van een bank of aan het feit dat de kredietgever de winst met andere instellingen 
moet delen (bemiddelingsprovisies, verzekeringspremies). Het kan ook de bedoeling 
zijn de afzonderlijke berekening van de kredietkosten door derden 
(kredietbemiddelaars) te vergemakkelijken. 
54. De nationale wetgeving gaat er gewoonlijk van uit dat kredietgevers vrij zijn 
in de keuze van een passende en niet-willekeurige methode om de kosten van een 
krediet te bepalen. De enige vereisten zijn transparantie en volledigheid van de lijst 
van de kosten. In sommige landen bestaat een uitzondering op de willekeurigheid 
van de definitie van het nominale rentepercentage. Deze uitzondering houdt verband 
met de in artikel 8 van Richtlijn 87/102 gestelde voorwaarden (vervroegde 
terugbetaling). Krachtens dit artikel zijn nationale regels vereist voor de berekening 
van een billijke vermindering van de kosten van het krediet. Sommige landen leggen 
percentages vast voor de in totaal terug te betalen kosten23, terwijl andere stellen 
dat de korting alleen mag gelden voor "tijdgebonden kosten", die worden 
weergegeven door het nominale rentepercentage24. De situatie verschilt van Lid-
22 
23 
24 Uit een in 1984 gehouden enquête bleek dat de term "rente" in Duitsland alleen al in 13 
verschillende betekenissen werd gebruikt. Er zij op gewezen dat dit willekeurig gebruik van 
termen alleen voor interne berekeningen geldt en niet voor de wettelijk voorgeschreven 
vermelding van het JKP. 
In Frankrijk beloopt dit driemaal het bij overeenkomst vastgelegde bedrag van de 
eerstvolgende betaling, daarna neemt het geleidelijk af. Décret 90-979 van 31.10.90 (artikel 
L311-29). 
Er moet een onderscheid worden gemaakt tussen het begrip "rente" in de voorschriften 
betreffende de prijsopgave en het begrip "rente" zoals dat wordt gebruikt in de strenge 
voorschriften betreffende de terugbetaling van tijdgebonden lasten (b.v. anatocisme of "rente 
op rente"), waarbij rechtbanken zich niet rechtstreeks bemoeien met de definitie van de 
nominale rente in de overeenkomst, maar het voor vermindering in aanmerking komende 
13 
Staat tot Lid-Staat25. Hetzelfde geldt voor de definitie van "billijk". Gewoonlijk wordt 
voor dergelijke berekeningen de "regel van 78M26 toegepast. Men is het er algemeen 
over eens dat deze regel niet nauwkeurig is, maar voor kleine krediettransacties 
wordt hij aanvaardbaar geacht. 
55. De richtlijn liet de reeds gangbare berekeningsmethoden voor vervroegde 
terugbetaling en de in de overeenkomsten zelf gehanteerde rentedefinities 
ongemoeid. Zij had alleen ten doel het begrip rente zoals het bij de prijsaanduiding 
in het "rentepercentage" wordt gebruikt, te harmoniseren, m.a.w. het opgeven van 
het resultaat van deze kostenberekening in de vorm van een communautair 
vergelijkbare kredietprijs, te weten het jaarlijkse kostenpercentage, algemeen 
verplicht te stellen. 
56. In dit opzicht bestaat er overeenstemming tussen alle Lid-Staten: geen enkele 
Lid-Staat laat het aan de contractanten over om de methode voor de berekening 
van het jaarlijkse kostenpercentage of de in aanmerking te nemen kostenelementen 
vast te stellen, ofschoon uit het voorgaande is gebleken dat Frankrijk en Duitsland 
toch enige willekeur hebben laten voortbestaan, in die zin dat de kredietgevers het 
jaarlijkse kostenpercentage kunnen beïnvloeden door speciale looptijden voor hun 
kredietovereenkomsten te kiezen. 
57. Qua vorm loopt de regelgeving uiteen. De meeste landen nemen niet gewoon 
de tekst van de berekening in hun wetgeving over, maar vertrouwen de wiskundige 
definitie ervan toe aan administratieve instanties. 
25 
26 deel van de kosten aan de hand van hun eigen rentedefinitie herberekenen. 
In Duitsland heeft het Bundesgerichtshof gesteld dat een "disagio" niet als een eenmalige 
vergoeding, maar als verborgen rente dient te worden beschouwd en dat het bij een 
vervroegde terugbetaling derhalve gedeeltelijk moet worden terugbetaald. Bundesgerichtshof, 
16.11.93, XI ZR 30/93. 
De "regel van 78" is nauwkeurig gedefinieerd in Section 2.510 van de US Consumer Credit 
Code Regulation Z §226.8(b)(7) en ontleent zijn naam aan de som van de getallen 1 tot en 
met 12. In de eerste maand verdient de kredietgever 12/78e van de overeengekomen rente. 
Na 2 maanden heeft de kredietgever 23/78e, d.w.z. de eerste 12/78e plus 11/78e, verdiend 
enz. In de formule waarin de tijdsperiodes in maanden zijn uitgedrukt, worden de terug te 
betalen delen van de in totaal verdiende rente als volgt bepaald: 
[resterende looptijd in maanden + 1 Tresterende looptijd! * totale rente 
(looptijd in maanden + 1 )*looptijd in maanden 
Voor een toelichting, zie het Neue Juristische Wochenschrift van het Duitse 
Bundesgerichtshof 1979, blz. 542. 
14 
b) Tekstuele definities van het jaarlijkse kostenpercentage 
58. In Richtlijn 90/88 wordt het jaarlijkse kostenpercentage direct door zijn 
berekeningsmethode gedefinieerd, terwijl in Richtlijn 87/10227 werd aangenomen dat 
er reeds een definitie bestond. De nationale wetgeving maakt een onderscheid 
tussen de definitie van het jaarlijkse kostenpercentage en de wijze waarop het 
wordt berekend, door de op jaarbasis en in procent uitgedrukte traditionele relatie 
tussen duur, kosten en kapitaal als het belangrijkste element van de definitie te 
beschouwen, gevolgd door de berekeningswijze van het jaarlijkse 
kostenpercentage28. 
° In Denemarken29 is het verplicht de "jaarlijkse kosten in procent" te vermelden 
° Duitsland30 definieert de "aanvankelijke effectieve rente" als "het totale bedrag 
van de kosten, uitgedrukt in een jaarlijks percentage van het nettokapitaal of de 
prijs bij contante betaling" 
0 Spanje31 definieert het "jaarlijks equivalent tarief' als "de totale kosten van het 
krediet, uitgedrukt in een jaarlijks percentage van het geleende kapitaal" 
0 Frankrijk definieert het tarief als het "totaal effectief tarief' 
° Ierland32 definieert het tarief als "de totale kosten van het krediet, uitgedrukt in 
een jaarlijks percentage van het bedrag van het verstrekte krediet" 
° De Italiaanse33 en de Portugese34 wet hanteren een zelfde definitie 
0 Nederland35 definieert een "effectief kredietvergoedingspercentage op jaarbasis" 
als "de overeenkomstig de betalingsregeling in rekening te brengen 
kredietvergoeding, uitgedrukt in een percentage op jaarbasis van het uitstaand 
saldo" 
0 Zweden36 definieert de "effectieve rente" als "de kosten van het krediet voor de 
consument, uitgedrukt in een jaarlijks percentage van het bedrag van het 
27 Artikel 1.2, onder e), van Richtlijn 87/102, zoals gewijzigd bij Richtlijn 90/88. 
28 Bijlage II van dit verslag bevat een lijst met de nationale omzettingsteksten, alsmede een 
korte analyse. 
29 Art. 9.1.4, 1990/398 Lov om kreditaftaler van 13.6.90. 
Art. 4, lid 2, van de Verbraucherkreditgesetz van 17.12.90. 
31 Art. 18 b van de Ley de crédito al consumo van 23.3.95. 
32 Consumer Credit Act 1995, s.9. 
33 Art. 19 van Legge Communitaria 142 van 19.2.92. 
34 Art. 2, lid (a), van de Decreto-Lei van 21.9.91. 
35 Art 1.2 k van de Wet op het consumentenkrediet van 4.7.90. 
36 Art. 2 van Konsumentkreditlag 830 van 1992. 
15 
verstrekte krediet, waarbij op passende wijze rekening is gehouden met de 
termijnaflossingen die gedurende de looptijd van de lening werden verricht". 
59. In de overige Lid-Staten treft men soortgelijke definities aan. Het Verenigd 
Koninkrijk37 is de enige Lid-Staat waar verwezen wordt naar de periode voor de 
berekening van de samengestelde rente: "Het jaarlijks kostenpercentage is een 
tarief per jaar waarbij de samengestelde rente op jaarbasis wordt berekend en dat 
wordt uitgedrukt in een zodanig percentage dat de berekening met behulp van dit 
percentage van a) de som van de contante waarden op de data van alle aflossingen 
van het krediet en de totale lasten van het krediet; en b) de som van de contante 
waarden op de data van alle krachtens de overeenkomst verstrekte kredieten, 
dezelfde uitkomst oplevert". Oostenrijk combineert beide definities in één artikel38 
en definieert het jaarlijkse kostenpercentage als het "decursieve percentage voor 
een heel jaar dat numerieke gelijkheid tot stand brengt tussen de som van het 
uitbetaalde krediet en de som van alle aflossingen" en voegt er als verklaring aan 
toe dat "het de totale kosten van het krediet in verhouding tot het verstrekte krediet 
weergeeft". 
2. Toepassing van de EG-formule 
60. Met uitzondering van Duitsland, Frankrijk en Finland hebben alle Lid-Staten 
van de Europese Gemeenschap en de andere leden of de EER de EG-formule in 
hun nationale wetgeving overgenomen. De meeste (het Verenigd Koninkrijk niet) 
hebben dit gedaan in reactie op de richtlijn. 
61. In sommige gevallen werd de formulering van artikel 1 bis gebruikt en werd 
de wiskundige vergelijking van bijlage II overgenomen, al werden de symbolen soms 
door andere vervangen (omdat men van oordeel was dat verschillende symbolen 
voor aflossingen en leningen de leesbaarheid van de formule zouden 
vergemakkelijken). Sommige landen hebben de wiskundige formule van de richtlijn 
letterlijk overgenomen. Dit is het geval voor Denemarken, Griekenland, Italië, 
Luxemburg, Portugal, Zweden en IJsland. 
62. De overige Lid-Staten hebben andere symbolen gebruikt, andere voorbeelden 
uitgewerkt, of meer uitleg verstrekt bij het opstellen van de formule, maar de 
basisvergelijking behouden en gebruik gemaakt van het "effectief rendement" of de 
exponentiële groei. 
In België39 wordt de in de richtlijn voorkomende "vergelijking die de contante 
waarden gelijk maakt" met andere symbolen weergegeven. Er wordt een 
37 
38 
39 Statutory Instrument on Consumer Credit Regulation 1980/51, art. 9, lid 1. 
Titel VIII, art. 33, lid 4, van Bankwesengesetz 1993/532. 
Koninklijk Besluit 2311 van 4.8.92 (gewijzigd op 29.4.93 bij 1381/1993). 
16 
herhalingsmethode beschreven om deze vergelijking op te lossen. Deze 
methode wordt stapsgewijze toegepast op diverse voorbeelden. 
In Spanje40 wordt de formule in twee stappen uitgewerkt en worden er in de 
bijlage andere voorbeelden gegeven dan die in de richtlijn. 
- In Ierland41 worden de voorwaarden en toepassingen van de formule in 
woorden weergegeven. Met name groei, waarde bij contante betaling en 
herhalingsmethode worden toegelicht. Ook de nauwkeurigheid wordt 
behandeld. 
Nederland heeft een "Regeling effectief kredietvergoedingspercentage"42 
opgesteld, waarin de wiskundige methoden uitvoerig worden toegelicht. Het 
"effectief kredietvergoedingspercentage op jaarbasis" wordt berekend op het 
uitstaand saldo van een krediet. Ook de berekening voor een doorlopend 
krediet wordt toegelicht. 
Ook Oostenrijk43 past de EG-formule met andere symbolen toe; het heeft 
eveneens het "fictief jaarlijks rentetarief' voor doorlopend krediet uitgewerkt. 
Het Verenigd Koninkrijk heeft een uitgebreid geheel van voorschriften ter 
regeling van de algemene bepalingen van de Consumer Credit Act. De 
wiskundige formule van Richtlijn 90/88 is overgenomen44 en er worden drie 
voorbeelden uitgewerkt, die verschillende gradaties van complexiteit van de 
wiskundige methode illustreren. 
In Noorwegen45 wordt voor de berekening van de "effectieve rente" dezelfde 
formule als in de richtlijn gebruikt. 
3. Berekening van het jaarlijkse kostenpercentage in Duitsland en Frankrijk 
63. Zoals hierboven reeds is aangegeven, is het verschil tussen de in Duitsland 
en Frankrijk gehanteerde wiskundige formules en de EG-formule in wezen terug te 
voeren op het feit dat deze landen weigeren een exponentiële berekeningsmethode 
toe te passen. Het wiskundige gevolg daarvan is dat geen van beide landen voor 
alle gevallen een periode van 1 jaar voor de berekening van de samengestelde 
rente kan hanteren. 
40 
41 
42 
43 
44 
45 Artikel 18a van de Ley de crédito al consumo van 23.3.95. 
Consumer Credit Act 1995. 
Regeling effectief kredietvergoedingspercentage van 6.11.91. 
Titel VIII, art. 33, lid 4, van de Bankwesengesetz. 
Statutory Instrument 15 van 1980, The Consumer Credit (Total Charge for Credit) 
Regulations 1980 van 29.1.80, art. 6 tot 11. 
Forskrift til kredittkjopsloven van 15.7.86, N° 1616. 
17 
a) De Duitse methode 
64. Bij de Duitse methode wordt de rente over 12 maanden berekend. Aan het 
einde van deze periode wordt deze dan bij de hoofdsom geteld voordat de rente 
voor de daaropvolgende 12 maanden wordt berekend. Als het laatste jaar geen 
12 maanden telt, wordt de samengestelde rente eerder berekend. Wettelijk wordt 
dit resultaat verkregen via een gecompliceerde constructie van verwijzingen. Artikel 
4 van de wet op het consumentenkrediet verwijst naar artikel 4 van de verordening 
inzake de prijsaanduiding, dat voor de renteberekening verder verwijst naar artikel 
608 van het burgerlijk wetboek. 
65. Artikel 608 maakt echter geen melding van "renteberekening", maar houdt 
zich uitsluitend bezig met de vraag wanneer kredietnemers rente moeten betalen 
als er dienaangaande niets is overeengekomen (in dat geval moet de rente jaarlijks 
worden betaald of op het tijdstip van de terugbetaling als een krediet in minder dan 
een jaar wordt terugbetaald). Artikel 4 van de verordening betreffende de 
prijsaanduiding past deze regel toe op de renteberekening door naar artikel 608 van 
het burgerlijk wetboek te verwijzen en door gebruik te maken van de omschrijving 
"staffelmethode". 
66. Zoals hiervoor al is uiteengezet, bestaat er bij het toepassen van de 
exponentiële berekeningsmethode geen verband tussen het tijdstip waarop de rente 
wordt betaald en dat waarop de samengestelde rente wordt berekend. 
67. De Duitse methode vindt in werkelijkheid haar oorsprong in een document 
van de Bund-Lënder-Kommission "Preisauszeichnung"46. Daarin wordt de methode 
toegelicht en wordt een formule gegeven waarin van exponenten gebruik wordt 
gemaakt. Ze zijn evenwel per definitie gecompliceerder dan de EG-formule omdat 
eenvoudige berekeningen bijzonder ingewikkeld worden wanneer zij op een correcte 
wiskundige wijze worden uitgedrukt. Deze methode staat bekend als de "360-
dagenmethode" omdat tevens wordt aangenomen dat een jaar uit 360 dagen 
bestaat. 
68. Bij de Duitse formule rijzen niet alleen problemen wat betreft vergelijkingen 
met produkten uit andere Lid-Staten, maar ook bij vergelijkingen met produkten uit 
Duitsland zelf. Met name bij kredieten met looptijden van minder dan een jaar doen 
zich aanzienlijke afwijkingen voor als het jaarlijkse kostenpercentage in de Duitse 
vorm wordt opgegeven. 
69. Stel dat een consument de keuze heeft tussen: 
4 opeenvolgende kredietovereenkomsten elk met een looptijd van 3 maanden 
en een jaarlijks kostenpercentage van 12% per jaar, of 
46 Een administratieve instantie die de beginselen vaststelt voor het toezicht op de 
prijsaanduiding zoals die is geregeld in de prijsvoorschriften. Zie: Bund-Lânder- Ausschuli 
"Preisangaben", Gemeinsames Amtsblatt des Landes Baden-Württemberg, Seite 27, 5.2.93. 
18 
1 kredietovereenkomst met een looptijd van 1 jaar en een jaarlijks 
kostenpercentage van 12,5 % 
Als de berekening wordt uitgevoerd volgens de Duitse "360-dagenmethode" voor 
een nettokapitaal van 1 000 ecu zonder extra kosten, dan zou de consument in het 
tweede geval aan het einde van het jaar 125 ecu aan rente moeten betalen en in 
het eerste geval ieder kwartaal 30 ecu. Indien hij de rente in het eerste geval echter 
aan het einde van het jaar had betaald (zoals in het tweede geval), dan zou hij het 
volgende bedrag aan extra rente hebben betaald: 
[(12% op 30 ecu voor 9 maanden) + (12% op 30 ecu voor 6 maanden) + 
(12% op 30 ecu voor 3 maanden)] = 0,12 * 30 * (9 + 6 + 3)/12 
= 5,40 ecu. 
70. Hoewel de Duitse verordening betreffende de prijsaanduiding correct werd 
toegepast, zou de consument de verkeerde keuze hebben gemaakt als hij voor het 
"goedkopere" krediet had gekozen. 12% per jaar houdt in feite een toeslag van 
5,40 ecu of een "effectief rentetarief' van 12,54% in. 
71. In Duitsland kunnen een consument die een kredietovereenkomst met een 
looptijd van 42 maanden aangaat en een andere die een kredietovereenkomst met 
een looptijd van 48 maanden aangaat, hun jaarlijkse kostenpercentage bijgevolg niet 
op adequate wijze vergelijken omdat bij de tweede voor de berekening van de 
samengestelde rente de 48 maanden in periodes van 1 jaar worden verdeeld, terwijl 
bij de eerste voor de eerste drie jaar een periode van 1 jaar wordt gebruikt en voor 
de resterende looptijd van het krediet een periode van 6 maanden. De Duitse 
methode is wiskundig gezien niet "correct" omdat de regel van 1 jaar voor de 
berekening van de samengestelde rente duidelijk niet in alle gevallen wordt 
nageleefd en omdat berekeningen die op verschillende algemene veronderstellingen 
en voorwaarden zijn gebaseerd, niet gelijk zijn47. 
72. Bij het Duitse systeem zijn voor de renteberekening twee verschillende 
formules vereist: de "regel van 78" voor kortingen en de "regel van 360" voor de 
prijsaanduiding. In gevallen waar het nodig is de contante waarde te berekenen, 
wordt ook de EG-methode toegepast. De EG-methode zou het mogelijk maken bij 
de berekening van kortingen dezelfde formule te hanteren48. 
47 
48 De laatste jaren is er enige verandering in de situatie gekomen. Het Duitse 
Bundesgerichtshof heeft in zijn arrest van 12 maart 1991 (XI ZR 190/90) gesteld dat een 
bank bij een vervroegde terugbetaling van een hypothecaire lening alleen de "contante 
waarde" van de toekomstige rente kan vorderen als vergoeding voor de winstderving. Deze 
"contante waarde" wordt berekend volgens de regel die impliciet ook in de EG-formule is 
vervat en die algemeen door de Duitse banken wordt aanvaard. Sommige banken maken 
thans ook gebruik van de EG-formule voor de korting bij het consumentenkrediet omdat de 
oude "regel van 78" niet kan worden toegepast als het om ongelijke termijnen gaat. 
Momenteel dient de "regel van 78" te worden gehanteerd omdat de "regel van 360" niet kan 
worden toegepast voor een rationele berekening van een korting - deze regel wordt door 
geen enkele bank gebruikt. 
19 
73. De belangrijkste verschillen tussen de Duitse en de EG-methode houden 
verband met de tijdsperiode. De grootste verschillen doen zich voor bij kortlopend 
krediet dat valt onder de voorschriften van de richtlijn ten aanzien van de opgave 
van het jaarlijkse kostenpercentage. Aangezien de richtlijn ten dele niet van 
toepassing is op krediet in rekening-courant en evenmin op krediet dat in minder 
dan 3 maanden moet worden terugbetaald of in maximaal vier betalingen bij een 
looptijd van 12 maanden, vallen de frappantste gevallen wettelijk buiten het 
toepassingsgebied van de richtlijn. Volgens de richtlijn moet echter ook voor 
dergelijk krediet een "jaarlijks rentepercentage49" worden vermeld. 
74. Hoewel dit percentage niet valt onder de bepalingen betreffende de 
wiskundige formule van Richtlijn 90/88, behandelen vele landen beide jaarlijkse 
rentepercentages op dezelfde wijze. Het probleem in verband met kortlopend krediet 
met een looptijd van minder dan een jaar wordt bijgevolg steeds groter. Zo is bij 
voorbeeld met name het kaartkrediet de eerste vorm van grensoverschrijdend 
consumentenkrediet. Hoewel uitdrukkelijk wordt bepaald dat dit krediet onder de 
voorschriften met betrekking tot het jaarlijkse kostenpercentage valt, is het 
doorgaans kortlopend krediet en kan het dus aan de toepassing van deze 
voorschriften ontsnappen. 
75. Wat het consumentenkrediet met een looptijd van meer dan 1 jaar betreft, zijn 
de verschillen tussen de Duitse en EG-methode van geringere betekenis. 
b) De Franse methode 
76. Bij - de Franse methode voor de berekening van het jaarlijkse 
kostenpercentage wordt het belang van een algemeen vaststaande periode voor de 
berekening van de samengestelde rente niet erkend. Het desbetreffende decreet50 
staat het gebruik van verschillende periodes en periodieke tarieven, b.v. van 
1 maand, 3 maanden, een halfjaar enz. toe, waarbij de samengestelde rente binnen 
iedere periode wordt berekend. De enige precisering is dat bij onregelmatige 
betalingen slechts één periode voor het berekenen van de samengestelde rente 
mag worden gebruikt. De omrekening van een maandelijks percentage in een 
jaarlijks rentetarief geschiedt door dit percentage gewoon met 12 te 
vermenigvuldigen. 
77. Deze omrekening is misleidend omdat een jaarlijks tarief wordt opgegeven 
dat in feite niet gebaseerd is op periodes van 1 jaar voor de berekening van de 
samengestelde rente, maar op onderliggende, meestal maandelijkse periodes. Zoals 
hierna wordt aangetoond51, leidt dit vooral bij consumentenkrediet met maandelijkse 
termijnen tot zeer grote verschillen. In Frankrijk lijken de overeenkomsten voor 
consumentenkrediet dus kunstmatig voordeliger voor de consument dan in alle 
andere Lid-Staten van de Europese Gemeenschap en de andere leden of de EER. 
49 Artikel 6 van Richtlijn 87/102. 
50 Artikel 1 van het Décret relatif au calcul du taux effectif global, N° 1985/944 van 4.9.85. 
51 Punt 85. Zie ook Gavalda en Stoufflet: Droit bancaire (2e éd.), §381-1 en Biardeaud: Guide 
Pratique pour le contrôle des crédits immobiliers, §28. 
20 
Is de Duitse afwijking wiskundig inconsistent en geeft zij weliswaar aanleiding tot 
kunstmatige berekeningsmoeilijkheden, maar is de weerslag ervan op gewoon 
afbetalingskrediet beperkt (hoewel deze weerslag aanzienlijker kan zijn bij grote 
eenmalige vergoedingen), de Franse methode wijkt zo sterk af dat de Franse 
rentepercentages misleidend zijn. Dit geldt niet alleen voor andere Europeanen 
maar ook voor Franse consumenten, die geen juist beeld hebben van de verschillen 
tussen de kredietprijzen, b.v. tussen kredieten met maandelijkse of driemaandelijkse 
termijnen. 
78. De redenering achter de Franse methode is kennelijk dat uit Frans oogpunt 
het jaarlijkse kostenpercentage ten doel heeft de lasten voor de consument aan te 
geven (hoewel aanvaard lijkt te worden dat de huidige EG-formule gewoonlijk onder 
zakenlieden wordt gebruikt)52. Deze redenering gaat echter mank: zij is gebaseerd 
op een foutieve interpretatie van de functie van het jaarlijkse kostenpercentage. Dit 
geeft namelijk geen aanwijzing van "de lasten voor de consument" - de consument 
kan het effect van de lasten op zijn budget alleen beoordelen als deze lasten in geld 
zijn uitgedrukt omdat zijn volledige maandelijkse inkomsten en uitgaven in geld zijn 
uitgedrukt. Voor het beantwoorden van de vraag van de consument of hij een 
bepaalde kredietovereenkomst al dan niet moet sluiten, zijn de in de richtlijn 
vastgelegde verplichtingen betreffende de opgave van zowel de termijnen en de 
totale kosten als het totale bedrag van de schuld van cruciaal belang. Alleen 
handelscliënten kunnen het jaarlijkse kostenpercentage gebruiken als een indicator 
voor hun lasten omdat zij dit kunnen vergelijken met hun eigen winstcijfer of met het 
rentepercentage waartegen zij ander kapitaal kunnen beleggen. 
79. Het jaarlijkse kostenpercentage beantwoordt dus de vraag van de consument 
welke kredietovereenkomst hij moet sluiten. Het is een vergelijkingsmiddel. 
Toepassing van de formule van Richtlijn 90/88, die ook bij maandelijkse betalingen 
van een berekening van de samengestelde rente op jaarbasis uitgaat, is dan ook 
de enige manier om op gelijke wijze berekende produkten te vergelijken. 
80. Er zij eveneens op gewezen dat de financiële ontwikkelingen inhouden dat 
de betaaldatum voor de consument ook geld waard is omdat sommige 
kredietkaartrekeningen zelfs overbetaling toelaten en rente over een positief saldo 
uitkeren. 
81. Het oudere argument dat het jaarlijkse kostenpercentage in Frankrijk gelijk 
staat aan woekerrente en dat deze rente niet kan worden gewijzigd omdat daardoor 
52 Een voorbeeld hiervan is de commentaar van het Economisch en Sociaal Comité op de EG-
formule toen deze voor het eerst werd voorgesteld: PB nr. C 337 van 31.12.88, blz. 1-4, 
§3.3.1: 
"Bij deze formule wordt evenwel uitgegaan van - in de handel gebruikelijke -
doorlopende herbelegging van de opbrengsten, i.e. van het meerekenen van de 
opbrengsten die afkomstig zijn uit de herbelegging van de door de kredietnemer 
betaalde aflossingen. Met behulp hiervan zou de waarde van de lening vanuit het 
oogpunt van de kredietgever worden vastgesteld en niet vanuit het oogpunt van de 
consument. Deze kan immers niet tegen dezelfde voorwaarden opbrengsten 
herbeleggen als de kredietgever. " Het gaat erom de kosten voor de kredietnemer 
te kennen. 
21 
krediet onder woeker zou vallen dat vroeger niet onder woeker viel, is niet meer van 
toepassing wegens een wijziging in de Franse methode voor het regelen van 
woeker. 
c) Vergelijking tussen de EG-formule en de Duitse en Franse methode 
82. In de onderstaande tabel werd de berekening gemaakt voor een lening van 
1 000 ecu met vaste termijnbedragen en een rente van 120 ecu per jaar. Uit de 
bovenste rijen van deze tabel blijkt duidelijk dat de essentiële elementen voor het 
berekenen van het jaarlijkse kostenpercentage (kosten, looptijd en hoofdsom) in de 
drie gevallen gelijk zijn. 
83. Bij de Duitse methode wordt de rente iedere maand berekend, maar pas aan 
het einde van het jaar bij de hoofdsom gevoegd. Er zijn drie verschillende 
berekeningen vereist: 
ledere maand 
1. Kapitaaln = Kapitaal^ - Termijnbedrag; 
2. Renten = Kapitaaln * i/12 
Aan het einde van het Jaar 
3. Kapitaal12 = Kapitaal12 + E [Renten ] 
84. Bij de Franse methode wordt de rente op dezelfde wijze berekend als bij de 
Duitse, maar maandelijks bij de hoofdsom gevoegd, ledere maand dient slechts één 
berekening te worden gemaakt: 
ledere maand 
Kapitaaln = Kapitaal,,.., - Termijnbedrag + Kapitaal,,.., * i/12) 
85. De EG-formule vergt slechts één berekening per maand omdat de groei van 
het kapitaal wordt berekend: 
ledere maand 
Kapitaaln = Kapitaal^ *(1+i)1/12 
De rente kan op eenvoudige wijze uit de kolom "kapitaal" worden afgeleid door het 
verschil vast te stellen tussen de diverse saldi na aftrek van de termijnbedragen: 
ledere maand 
Renten = Kapitaal,^ - Kapitaaln - Termijnbedrag 
86. In de drie gevallen blijken verschillende rentepercentages tot hetzelfde 
rentebedrag tegen dezelfde voorwaarden te leiden. Sluit de Duitse methode vrij 
dicht aan bij de EG-methode, de Franse methode wijkt er sterk van af. 
22 
Lening (ecu) 
Termijnbed. (ecu) 
Kred.kosten (ecu) 
Looptijd (maa 
JKP 
Maand 
1 
2 
3 
4 
5 
6 
7 
8 
9 
10 
11 
12 
Som tHJITSLANfj 
1 000,00 
93,33 
120,00 
12 
24,66% 
Kapitaal 
1 000,00 
906,67 
813,33 
720,00 
626,67 
533,33 
440,00 
346,67 
253,33 
160,00 
66,67 
- 26,67 
- 0,00 
1 120,00 \ 
Rente 
20,55 
18,63 
16,71 
14,79 
12,88 
10,96 
9,04 
7,12 
5,21 
3,29 
1,37 
- 0,55 
120,00 FRANKRIJH 
1 000,00 
93,33 
120,00 
12 
21,46% 
Kapitaal 
1 000,00 
924,55 
847,75 
769,57 
690,00 
609,00 
526,56 
442,64 
357,22 
270,28 
181,78 
91,69 
- 0,00 
1 120,00 I E 
Rente 
17,88 
16,53 
15,16 
13,76 
12,34 
10,89 
9,42 
7,91 
6,39 
4,83 
3,25 
1,64 
120,00 G-RICHTLIJ 
1 000,00 
93,33 
120,00 
12 
23,70% 
Kapitaal 
1 000,00 
924,55 
847,75 
769,57 
690,00 
609,00 
526,56 
442,64 
357,22 
270,28 
181,78 
91,69 
- 0,00 
1 120,00 N 
Rente 
17,88 
16,53 
15,16 
13,76 
12,34 
10,89 
9,42 
7,91 
6,39 
4,83 
3,25 
1,64 
120,00 
87. In onderstaande tabel zijn verschillende looptijden voor een krediet van 
1 000 ecu aangegeven, waarbij ervan werd uitgegaan dat de kredietgever voor 
iedere maand van de looptijd van het krediet een rente van 10 ecu int. (Bij de 
traditionele methode voor de berekening van de nominale rente zou dit neerkomen 
op een tarief van 1%; de nominale rente is geen rentepercentage maar een 
parameter voor het vergemakkelijken van de renteberekening). 
IM-v- &$ *W\ IVs* ^"Ü 
60 21,49 22,29 20,29 
12 120 24,66 23,70 21,46 
18 180 24,27 24,00 21,65 
24 240 24,34 23,84 21,58 
48 480 23,09 22,86 20,75 
88. De Duitse methode blijkt bij periodes van minder dan een jaar tot vrij sterke 
afwijkingen te leiden. Over langere periodes is het verschil tussen de Duitse en de 
EG-methode tamelijk klein. Het verschil tussen de EG- methode en de Franse 
methode bedraagt echter 2 à 3%. In sommige regio's zijn de grensoverschrijdende 
gevolgen daarvan reeds merkbaar53. 
53 Duitse banken bieden reeds consumentenkrediet aan in de Elzas, terwijl Credit Lyonnais na 
de aankoop van een Duitse bank (BfG) in Duitsland actief is geworden. Er zijn reeds klachten 
binnengekomen van Franse consumenten die werden misleid door een hypothecair krediet 
dat gekoppeld was aan een kapitaallevensverzekering. De Duitse bank had geen 
duidelijkheid verschaft over het werkelijke JKP en over de eventuele gevaren. 
23 
89. Er bestaat hoe dan ook geen direct verband tussen de rentepercentages 
waardoor een consument bij de Franse methode gewoon 2 of 3% moet bijtellen (of 
bij de Duitse methode 0,2% moet aftrekken), omdat het verschil afhangt van zowel 
de looptijd als de vooruit te betalen provisies en het rentepercentage. 
4. Argumenten ten faveure van de EG-formule 
90. Het jaarlijkse kostenpercentage geldt als een van de belangrijkste factoren 
voor het kiezen tussen verschillende produkten, maar wiskundig gezien is alleen bij 
de EG-formule een prijsvergelijking bij gelijke voorwaarden mogelijk. Alle 
voorschriften betreffende de bij de berekening van het jaarlijkse kostenpercentage 
in aanmerking te nemen kosten zijn nutteloos als de wiskundige procedure voor de 
opneming ervan niet overal eender is gedefinieerd. 
91. Het jaarlijkse kostenpercentage is de enige vorm van een kredietprijs die 
consumenten kan helpen bij grensoverschrijdende aankopen in de Europese interne 
markt. Het vereenvoudigt het wettelijk kader voor het consumentenkrediet en 
vergroot de samenhang tussen de nationale omzettingsmaatregelen. Bovendien 
verschaft het een passend kader voor eventuele toekomstige wetgevende 
maatregelen op communautair niveau. Aangezien sommige landen deze wetgeving 
eveneens op hypothecaire leningen toepassen en de verschillen tussen hypothecaire 
leningen en consumentenkrediet vervagen (tweede hypotheken worden gebruikt voor 
consumptiedoeleinden en de laatste 20% van een ongedekte lening voor een woning 
wordt vaak verstrekt in de vorm van een consumentenkrediet op afbetaling), zou het 
bij een harmonisatie op dit terrein aanbeveling verdienen dat er van meet af aan een 
uniform systeem voor de berekening van het jaarlijkse kostenpercentage bestaat. 
Daar kaartkrediet de eerste vorm van grensoverschrijdend consumentenkrediet zal 
zijn en het gebruik van kredietkaarten gekoppeld aan speciale aanbiedingen van 
doorlopend krediet op afbetaling een exponentiële groei doormaakt, zou ook hier 
behoefte kunnen ontstaan aan een uniform systeem voor prijsaanduiding. 
92. Dat er voor de banken kosten verbonden zijn aan het aanpassen van de 
computerprogramma's en prijsstructuren aan de EG-formule in landen waar deze 
formule thans niet wordt gebruikt, is geen afdoend argument. In de overige Lid-
Staten heeft de banksector deze investering reeds gedaan om zich aan de nationale 
wetgeving te conformeren toen de richtlijn in nationaal recht werd omgezet. 
Bovendien passen banken in Frankrijk en Duitsland vaak hun programma's aan 
teneinde rekening te houden met jurisprudentie en bestuursrechtelijke beslissingen 
ter zake, bij voorbeeld voor de berekening van kortingen in geval van vervroegde 
terugbetaling van consumentenkrediet en hypothecaire leningen, en voor de 
berekening van de schadeloosstelling bij vervroegde terugbetaling. Voor sommige 
berekeningen wordt trouwens reeds de wiskundig correcte formule gehanteerd. 
93. Ook het programmeren zal makkelijker verlopen als de eenvoudiger EG-
methode wordt toegepast. Alleen de EG-formule biedt de consumenten de 
mogelijkheid de kapitaalgroei over een periode van een aantal jaar direct te 
berekenen. Zij is bijzonder eenvoudig (1 000 ecu voor 98 jaar tegen een rente van 
9,6% levert het volgende op: (1 + 0.096)98 * 1 000 = 7 969 559,30 ecu) en kan 
gewoon met een PC of zelfs een zakrekenmachine worden uitgerekend. 
24 
IV. Bij de berekening in aanmerking te nemen kostenelementen 
a) Kostenelementen 
94. De richtlijn bepaalt dat bij de berekening van het jaarlijkse kostenpercentage 
met alle kredietkosten rekening moet worden gehouden. De "totale kosten van het 
aan de consument verleende krediet" zijn: 
alle kosten, met inbegrip van de rente en de andere kosten, die de consument 
verplicht is voor het krediet te betalen. 
95. Volgens de wiskundige formule moet het verschil tussen de contante en 
toekomstige waarde van het geleende kapitaal alle in de berekening in aanmerking 
te nemen kostenelementen omvatten, d.w.z. niet alleen de nominale rente maar ook 
alle andere lasten die met het krediet als zodanig samenhangen en niet met andere 
afzonderlijke diensten die voor de consument van bijzondere waarde zijn. 
96. Behalve wat de verzekeringskosten betreft, maakt de richtlijn gebruik van de 
indirecte methode: vijf soorten kosten die verondersteld worden "kredietkosten" te 
zijn, mogen buiten beschouwing worden gelaten. Krachtens artikel 1 bis, lid 2, 
hoeven de volgende kosten bij de berekening van de "totale kosten van het aan de 
consument verleende krediet" niet in aanmerking te worden genomen: 
i) kosten die de kredietnemer moet betalen bij wanbetaling 
ii) andere kosten dan de aankoopprijs die de consument in elk geval moet 
betalen, ook indien de aankoop contant wordt betaald 
iii) kosten voor rekeningen, overdrachten enz. (behalve wanneer de 
consument ter zake niet over een redelijke keuzevrijheid beschikt en 
wanneer deze kosten abnormaal hoog zijn) 
iv) aansluitingsbijdragen 
b) Situatie in de Lid-Staten 
97. Daar het aantal factoren dat als in de berekening op te nemen 
kostenelementen kan worden beschouwd in theorie onbeperkt is, nemen de meeste 
landen gewoon de in artikel 1 bis, lid 2, voorkomende uitzonderingen over, waarbij 
uitdrukkelijk wordt gesteld dat deze elementen bij de berekening van het jaarlijkse 
kostenpercentage buiten beschouwing moeten worden gelaten hoe nauw zij ook met 
het krediet samenhangen. De regelgeving in Denemarken, Griekenland, Ierland, 
Italië, Luxemburg, Portugal en Noorwegen sluit zodoende zeer dicht aan bij de 
bewoordingen van artikel 1 bis, lid 2, van de richtlijn, waarbij de praktische 
toepassing doorgaans overgelaten wordt aan de jurisprudentie. 
25 
Art. 
1 bis 
lid 2 
B 
DK 
D 
EL 
ES 
F 
IR 
IT 
L 
NL 
Ö 
PT 
SF 
SV 
UK 
IS 
LI 
N i 
/ 
/ 
/ 
/ 
/ 
/ 
/ 
/ 
/ 
/ 
~ 
/ 
/ 
/ 
/ ii 
/ 
/ 
/ 
/ 
/ 
/ 
/ 
• 
— 
/ 
— 
/ 
/ 
/ 
/ iii 
/ 
/ 
/ 
/ 
/ 
/ 
/ 
* 
/ 
/ 
/ 
/ 
/ 
/ 
/ iv 
/ 
/ 
/ 
/ 
* 
/ 
• 
* 
— 
/ 
— 
/ 
/ 
/ 
/ V 
* 
* 
/ 
/ 
* 
/ 
/ 
/ 
* 
* 
/ 
* 
* 
* 
* 
/ 
/ Opmerkingen 
Niet-uitputtende lijst van in aanmerking te nemen kosten. Voor 
verzekeringen is het criterium of er een redelijke keuzevrijheid wordt 
gelaten. 
Verzekeringen die niet ten doel hebben de terugbetalingte 
waarborgen, moeten buiten beschouwing worden gelaten, ongeacht 
of zij verplicht zijn of niet. 
Alle kosten zijn in het tarief inbegrepen, inclusief de kosten voor 
verplichte verzekeringen (er wordt geen uitzondering gemaakt voor 
niet-verplichte verzekeringen). 
In het tarief is met alle kosten rekening gehouden. Oe jurisprudentie 
heeft tot enige wijzigingen geleid. 
Als het scala van geboden diensten breder is dan alleen het krediet, 
worden aansluitingsbijdragen buiten beschouwing gelaten. Is het 
krediet de hoofdactiviteit, dan wordt de aansluitingsbijdrage in 
aanmerking genomen. 
Als rekenings- of verzekeringskosten verplicht zijn, moeten zij in 
aanmerking worden genomen. Er zijn geen aansluitingsbijdragen. 
Alle kosten behalve die voor niet-verplichte verzekeringen zijn in 
aanmerking genomen. 
De wet maakt geen uitzondering voor bepaalde kosten (met inbegrip 
van verzekeringen). 
Alle verplichte kosten zijn inbegrepen. 
Alle kosten, inclusief die voor niet-verplichte verzekeringen, zijn 
inbegrepen. 
Stemt overeen met Richtlijn 90/88, d.w.z. er wordt uitdrukkelijk bepaald dat deze 
kosten bij de berekening van het jaarlijkse kostenpercentage buiten beschouwing 
moeten worden gelaten. 
Gaat verder dan de richtlijn - er wordt geen specifieke uitzondering gemaakt voor 
deze elementen, maar in de praktijk kunnen zij zijn uitgesloten. 
Zie afzonderlijke opmerkingen en de desbetreffende punten hierna. 
26 
98. In Denemarken moeten meer kosten in aanmerking worden genomen dan 
volgens de richtlijn vereist is54. In België wordt zowel een lijst gegeven van de in 
ieder geval wel bij de berekening in aanmerking te nemen kostenelementen55 als 
een soortgelijke lijst met uitzonderingen als in de richtlijn (hoewel noch de niet met 
het krediet samenhangende kosten voor een kredietkaart noch de 
verzekeringskosten zijn inbegrepen, mits de consument over een redelijke 
keuzevrijheid beschikt). Italië en Luxemburg hebben eveneens een niet-uitputtende 
lijst van in de berekening op te nemen kosten, maar wel een uitputtende lijst van 
uitzonderingen. In de praktijk komen de Lid-Staten tot soortgelijke lijsten als de 
Belgische doordat zij verwijzen naar de term "kredietkosten", waaronder elementen 
zoals bemiddelingsprovisies, vooruit te betalen provisies, disagio's enz. vallen, die 
bij de berekening van het jaarlijkse kostenpercentage in aanmerking moeten worden 
genomen. 
99. In sommige Lid-Staten ligt de situatie enigszins anders: in Spanje, Frankrijk, 
Finland, Zweden en het Verenigd Koninkrijk wordt niet gesproken over de lijst van 
artikel 1 bis, lid 2. Dit betekent niet noodzakelijk dat deze Lid-Staten van de 
gebruikelijke methode voor de berekening van het jaarlijkse kostenpercentage 
afwijken, omdat zij ervan uitgaan dat de algemene definitie van de bij de berekening 
in aanmerking te nemen kostenelementen er in principe reeds toe leidt dat sommige 
van de desbetreffende elementen buiten beschouwing moeten worden gelaten 
(provisies bij laattijdige betaling, provisies voor bankrekeningen, 
aansluitingsbijdragen en speciale provisies bij contante betaling). Deze Lid-Staten 
maken echter een belangrijk onderscheid doordat zij over het algemeen alleen de 
in de berekening in aanmerking te nemen kostenelementen die niet verplicht zijn, 
buiten beschouwing laten; terwijl het merendeel van de Lid-Staten de in artikel 1 bis, 
lid 2, opgesomde elementen zonder meer buiten beschouwing laat, gaan deze Lid-
Staten na hoe de provisies in de overeenkomst zijn opgenomen. Bijgevolg maken 
zij net als in artikel 1 bis, lid 2, onder v), een onderscheid tussen verzekeringskosten 
en aile andere lasten. 
54 
55 Artikel 13 van de wet van 1990 op de kredietovereenkomsten definieert de totale prijs van 
een krediet als de som van alle kosten op sommige lasten na (dezelfde als die in de richtlijn 
maar beperkter). De lasten worden in drie soorten onderverdeeld: de in het jaarlijkse 
kostenpercentage op te nemen, maar niet noodzakelijk individueel genoemde lasten (b.v. 
kosten van de kredietgever of derden); de op te geven, maar niet in het jaarlijkse 
kostenpercentage in aanmerking te nemen lasten (aansluitingsbijdragen enz.) en de noch op 
te geven noch in aanmerking te nemen kosten (chequekosten, transactiekosten tenzij de 
methode verplicht is enz.). 
Artikel 2, lid 1, van Koninklijk Besluit 1381 van 4.8.1992 bevat een niet-uitputtende lijst van 
de kosten die in "het jaarlijkse kostenpercentage" opgenomen moeten worden. Het betreft: 
onderzoekskosten, reclamekosten, de kosten voor het samenstellen van het dossier en het 
raadplegen van de bestanden, de kosten van beheer, administratie en inning, de commissies 
toegestaan aan de kredietbemiddelaar, de premie inzake kredietverzekering, borgen en 
andere persoonlijke zekerheden, en in het algemeen alle kosten die de kredietgever vraagt 
aan de consument voor het verstrekken van het krediet. 
27 
100. Krachtens de Spaanse wetgeving moeten alle kosten in de berekening 
worden opgenomen, met inbegrip van de kosten voor verplichte verzekeringen. Voor 
niet-verplichte verzekeringen wordt geen specifieke uitzondering gemaakt. De in de 
berekening in aanmerking te nemen of buiten beschouwing te laten 
kostenelementen worden niet vermeld, met uitzondering van verzekeringspremies 
en provisies bij wanbetaling56. 
101. In Frankrijk bepaalt artikel L. 313.1 van de Code de la Consommation dat de 
berekening alle rente- en andere lasten, provisies en alle soorten directe en 
indirecte vergoedingen moet omvatten, met inbegrip van bij voorbeeld betalingen 
aan kredietbemiddelaars. Het Comité Consultatif van het Comité des Usagers van 
de Conseil National du Crédit heeft in een verslag een gedetailleerde opsomming 
van deze kosten gegeven57, hoewel de lijst geen bindend karakter lijkt te hebben: 
Inbegrepen kosten Niet-inbeqrepen kosten 
dossier- en administratiekosten boekingsprovisies 
kosten voor zekerheidsstellingen en waar- niet-opnemingsprovisies58 
borgen ter garantie van een wisselbrief 
notariskosten kosten voor dienstverlening 
zegelrecht port 
verplichte levensverzekeringspremies niet-verplichte levensverzekerings­
premies 
kasvoorschotprovisies 
beschikbaarhoudingsprovisie 
confirmatieprovisie 
provisies voor rekeningafschriften59 
endosseringsprovisies 
Als gevolg van jurisprudentie en bestuursrechtelijke precedenten worden bij de 
berekening nog andere elementen in aanmerking genomen, zoals bij voorbeeld rekening-
courantprovisies en verzekeringspremies. In Frankrijk mogen ondernemingen geen 
kredieten en verzekeringen aanbieden en is het niet verplicht een verzekering af te sluiten 
voor consumentenkrediet, maar wel voor hypotheken. 
56 
57 
58 
59 Artikel 6.2c van de wet van 1995 op het consumentenkrediet bepaalt dat als de kredietgever 
een schuldverzekering eist, deze in de totale kosten moet zijn opgenomen. Ook moeten 
kosten bij wanbetaling bij de berekening buiten beschouwing worden gelaten. 
La réforme de la legislation sur l'usure: un premier bilan, december 1992. De lijst wordt 
gegeven "onder voorbehoud van de soevereine interpretatie door de rechtbanken". 
Wordt onder diverse benamingen genoemd als een in aanmerking te nemen kostenelement 
(commission d'immobilisation, commission d'engagement sur autorisation, commission de 
confirmation) en onder twee benamingen als een buiten beschouwing te laten kostenelement 
(commission de non-utilisation, commission d'attente). 
Hoewel het eveneens verplicht lijkt te zijn deze gratis te verstrekken. 
28 
102. In Finland worden kredietkosten gedefinieerd als zijnde "het totale bedrag aan 
rente, kosten en andere aflossingen die de consument moet betalen op grond van de 
relatie op het gebied van het consumentenkrediet". Er wordt geen lijst verstrekt van 
in aanmerking te nemen of buiten beschouwing te laten elementen. Sedert 1993 
moeten verzekeringspremies buiten beschouwing worden gelaten en afzonderlijk 
worden vermeld. 
103. In Zweden worden de kredietkosten omschreven als het totaalbedrag van alle 
kostenelementen (rente, extra kosten en andere lasten). In theorie zijn er geen 
uitzonderingen: alle bij de berekening in aanmerking te nemen kostenelementen 
moeten in het jaarlijkse kostenpercentage zijn opgenomen. In de praktijk worden 
dezelfde uitzonderingen als in de richtlijn gehanteerd. Verzekeringskosten worden in 
de voorschriften echter niet genoemd. Als het krediet met een verzekering wordt 
gecombineerd of als een speciale verzekering verplicht is, moeten deze kosten in 
aanmerking worden genomen. Vergoedingen aan derden die met hypotheken (die 
onder het toepassingsgebied van de wet vallen) verband houden, worden niet 
vermeld. 
104. Ook het Verenigd Koninkrijk definieert de totale kosten als de rente en andere 
op om het even welk tijdstip in het kader van de transactie te betalen kosten. De 
uitzonderingen60 zijn veel gedetailleerder aangegeven dan in de richtlijn; er wordt een 
onderscheid gemaakt tussen de verschillende vormen en doeleinden van het krediet. 
Alle levensverzekeringspremies moeten buiten beschouwing worden gelaten61. Bij het 
consumentenkrediet in het Verenigd Koninkrijk zijn initiële provisies (b.v. voor 
administratiekosten) gebruikelijk. Deze kunnen ofwel bij het saldo worden gevoegd, 
ofwel vooruit worden betaald. Het afsluiten van een schuldsaldoverzekering (tegen 
ongeval, ziekte of werkloosheid) is gebruikelijk, maar deze dekt gewoonlijk alleen de 
termijnen die tijdens de periode van ziekte of werkloosheid vallen en de duur ervan 
kan beperkt zijn. Grotere leningen moeten vaak door levensverzekeringen worden 
gedekt. 
105. In Duitsland wordt voor het consumentenkrediet gewoonlijk een initiële 
vergoeding voor administratiekosten gevraagd, maar sommige banken beweren 
verder geen kosten in rekening te brengen (periodieke provisies, provisies voor 
rekeningafschriften enz.). Duitsland maakt gebruik van dezelfde uitzonderingen als 
in de richtlijn. Er wordt een schuldsaldoverzekering aangeboden, maar voor 
consumentenkrediet is deze gewoonlijk niet verplicht. Is dit toch het geval, dan wordt 
zij gewoonlijk vooruitbetaald in de vorm van een vast bedrag en moeten de kosten 
afzonderlijk worden vermeld. Verzekeringen die niet ten doel hebben de terugbetaling 
te waarborgen, worden bij de berekening niet in aanmerking genomen, ongeacht of 
zij verplicht zijn of niet. 
60 Gedefinieerd in artikel 5 van het Statutory Instrument The Consumer Credit (Total Charge 
for Credit) Regulations 1985. 
61 Statutory Instrument The Consumer Credit (Total Charge for Credit) (Amendment) 
Regulations 1985. 
29 
106. De Oostenrijkse regeling definieert de kostenelementen die bij de berekening 
buiten beschouwing moeten worden gelaten. Deze uitzonderingen verschillen van die 
in de richtlijn omdat Oostenrijk geen melding maakt van andere kosten dan de 
aankoopprijs die in elk geval moet worden betaald ongeacht of de transactie contant 
of op krediet wordt betaald, en evenmin van aansluitingsbijdragen. Dit houdt niet 
noodzakelijk in dat deze kosten als rente moeten worden beschouwd, aangezien zij 
kunnen worden gezien als een onderdeel van de aankoopprijs. Door de staat 
opgelegde kosten mogen evenmin in aanmerking worden genomen. De cliënten 
moeten eveneens betalen voor hun jaarlijkse rekeningoverzichten. 
107. In Nederland mogen alleen directe kredietkosten (met inbegrip van een 
verplichte schuldsaldoverzekering), provisies bij wanbetaling en een vergoeding bij 
vervroegde aflossing in de berekening worden opgenomen62. Andere kosten voor 
consumentenkrediet zijn niet toegestaan, noch als initiële kosten noch als periodieke 
provisies. Als met het krediet verband houdende diensten (b.v. verzekeringen bij 
overlijden, werkloosheid of invaliditeit) worden aangeboden, moeten de lasten bij de 
berekening van het jaarlijkse kostenpercentage in aanmerking worden genomen. Zij 
mogen niet als afzonderlijke betalingen in rekening worden gebracht en evenmin de 
maxima in het Besluit Kredietvergoeding overschrijden63. Een schuldsaldoverzekering 
is gebruikelijk, maar een verplichte verzekering is bij consumentenkrediet niet 
toegelaten. 
108. In IJsland omvatten de totale kredietkosten alle door de consument te betalen 
rente- en andere lasten, waarbij dezelfde uitzonderingen gelden als in de richtlijn. 
Kosten voor de overdracht van geldmiddelen en voor de instandhouding van een 
rekening (behalve invorderingskosten) mogen alleen buiten beschouwing worden 
gelaten als de consument over een redelijke keuzevrijheid beschikt inzake de manier 
waarop de geldmiddelen kunnen worden overgemaakt of ingevorderd en als de 
kosten niet abnormaal hoog zijn. Ook andere verzekeringskosten dan die welke met 
verplichte verzekeringen verband houden, mogen in aanmerking worden genomen. 
109. In tegenstelling tot artikel 1 bis, lid 2, onder i) tot iv), waarin uitzonderingen 
worden opgesomd, geeft artikel 1 bis, lid 2, onder v), het enige element dat zeker bij 
de berekening van het jaarlijkse kostenpercentage in aanmerking moet worden 
genomen. Krachtens deze bepaling moeten kosten voor verzekeringen of zekerheden 
bij de berekening buiten beschouwing worden gelaten, behalve de kosten voor 
verzekeringen bij overlijden, invaliditeit, ziekte of werkloosheid die, net als de overige 
kosten die door de kredietgever "als een verplichte voorwaarde voor de 
kredietverlening worden gesteld", in de berekening moeten worden opgenomen. Alle 
landen hebben in hun wetgeving op een of andere wijze naar deze bepaling 
verwezen. De interpretaties lopen evenwel uiteen. Sommige landen gaan ervan uit 
dat dergelijke verzekeringspremies steeds verplicht zijn en dus systematisch in 
62 
63 Krachtens artikel 34 van de Wet op het consumentenkrediet is het de kredietgever verboden 
"enige andere vorm van kredietvergoeding" dan deze kosten in rekening te brengen. 
Besluit Kredietvergoeding, Stb. 1991/549 van 16.10.91. 
30 
aanmerking moeten worden genomen, terwijl andere, zoals Duitsland, de tekst van 
de richtlijn letterlijk overnemen maar er in de praktijk van uitgaan dat 
levensverzekeringen voor kredieten nooit verplicht zijn. Dit vloeit voort uit hun 
wettelijke definitie van het begrip "voorwaarde", waarbij een verzekering alleen als 
een "verplichte voorwaarde die door de kredietgever voor de kredietverlening wordt 
gesteld" wordt beschouwd als de kredietovereenkomst wettelijk aan het 
verzekeringscontract is gekoppeld, terwijl de kredietgevers in de praktijk twee 
afzonderlijke contracten aanbieden die als enig verband hebben dat de bank het 
krediet slechts verstrekt als ook de verzekering wordt afgesloten. De Belgische 
wetgeving neemt ter zake het tegenovergestelde standpunt in en stelt de vraag of 
een redelijke keuzevrijheid werd gelaten tussen een kredietovereenkomst die wel en 
een kredietovereenkomst die niet door een dergelijke verzekering is gedekt. In de 
praktijk leidt dit gewoonlijk tot het in aanmerking nemen van dergelijke premies64. Het 
Verenigd Koninkrijk lijkt het enige land te zijn dat uitdrukkelijk bepaalt dat 
levensverzekeringspremies bij de berekening van het jaarlijkse kostenpercentage 
buiten beschouwing moeten worden gelaten, hoewel voor kredietovereenkomsten een 
dergelijke verzekering verplicht is gesteld. 
110. Als gevolg van deze uiteenlopende interpretaties van artikel 1 bis, lid 2, 
onder v), kunnen zich voor identieke produkten van land tot land verschillen in de 
berekeningen van het jaarlijkse kostenpercentage voordoen. In tegenstelling tot de 
kosten die krachtens artikel 1 bis, lid 2, onder i) tot iv), buiten beschouwing moeten 
worden gelaten, vormen verzekeringspremies een belangrijk kostenelement voor de 
consument (in sommige gevallen maken zij een kwart van de kredietkosten uit). Het 
kan noodzakelijk zijn verschillen weg te werken die door de kredietgevers makkelijk 
te omzeilen zijn door eenvoudige formuleringen en afwijkende formules te gebruiken. 
Daardoor komt er weliswaar geen einde aan situaties waarbij kredietgevers weigeren 
krediet te verstrekken zonder dat zij ook een verzekering verkopen, maar het zou de 
weg vrijmaken voor scherpere concurrentie wat verzekeringspremies betreft. Dit is 
nodig omdat dezelfde levensverzekering die niet in combinatie met een overeenkomst 
voor consumentenkrediet wordt afgesloten veelal goedkoper uitvalt. Een afzonderlijke 
levensverzekering zou tevens het voordeel bieden dat zij voor latere 
kredietovereenkomsten en andere doeleinden kan worden gebruikt zonder dat 
vergoedingen in verband met het ouder worden in rekening worden gebracht. De 
kredietgevers moeten ertoe worden overgehaald de consumenten voor te lichten over 
de mogelijkheid een afzonderlijke verzekering af te sluiten in plaats van hen te veel 
te laten betalen voor aan een kredietovereenkomst gekoppelde levensverzekeringen. 
64 Uit empirisch onderzoek in Duitsland is gebleken dat banken en financieringsmaatschappijen 
die aan consumenten met een laag inkomen krediet op afbetaling verlenen, 98% van de 
kredietovereenkomsten verzekeren, terwijl dit percentage bij spaarbanken minder dan 5% 
bedroeg. Een aan een krediet gekoppelde levensverzekering is bijgevolg veelal een extra 
garantie die door de kredietgever van consumenten met een laag inkomen wordt geëist en 
die de bank bovendien extra "rente" oplevert omdat de verzekeringsmaatschappijen aan de 
banken een bemiddelingsprovisie betalen die kan oplopen tot 3,5%. 
31 
111. Op de vergadering met regeringsdeskundigen in april 1995 waarop dit 
onderwerp aan de orde kwam65, brachten de deskundigen verslag uit over de situatie 
in hun Lid-Staat wat betreft de bij de berekening in aanmerking te nemen 
kostenelementen die in hun nationale wetgeving werden genoemd. Sommigen legden 
uit waarom hun Lid-Staat verder was gegaan dan de richtlijn of dat die Lid-Staat met 
zijn wetgeving hetzelfde doel nastreeft ook al is de formulering anders. Over enige 
aspecten werd opheldering verschaft. Uit deze vergadering en uit de resultaten van 
de studie van professor Seckelman kwam naar voren dat alle Lid-Staten bijna 
dezelfde elementen in hun berekeningen opnemen en dat als er al verschillen 
bestaan, deze zeer miniem zijn. De Commissie stelt bijgevolg voor in dit stadium nog 
geen wijzigingen aan te brengen in de lijst van de kostenelementen die bij de 
berekening van het jaarlijkse kostenpercentage in aanmerking moeten worden 
genomen of buiten beschouwing moeten worden gelaten. 
65 Zie punt 6. 
32 
V. Overige aspecten 
112. Hoewel de richtlijn voorziet in een evaluatie en een verslag dat "... het, in het 
licht van de opgedane ervaring, mogelijk maakt in de Gemeenschap een uniforme 
wiskundige formule (...) toe te passen"66, dienen behalve de wiskundige formule ook 
nog andere aspecten te worden onderzocht om tot een uniforme toepassing van deze 
formule te komen67. 
1. Benaming van het jaarlijkse kostenpercentage 
113. De richtlijn bevat geen regeling voor de talrijke rentepercentages of parameters 
aan de hand waarvan kredietgevers volgens het principe van de vrijheid van 
overeenkomst bepalen hoe zij intern de kredietkosten berekenen. De enige wettelijk 
gedefinieerde parameter voor de kredietkosten is het jaarlijkse kostenpercentage, 
waarbij wordt uitgegaan van ofwel een speciaal formulier voor de opgave ervan68 
ofwel een homogene benaming. 
114. Uit onderstaande tabel blijkt dat er bijna evenveel benamingen als Lid-Staten 
zijn. 
66 
67 
68 Artikel 1 bis, lid 5, onder b), van Richtlijn 87/102. 
Hoewel in artikel 14 van de richtlijn "de verdeling van het kredietbedrag over verschillende 
overeenkomsten" uitdrukkelijk wordt vermeld, wordt de richtlijn nog op andere wijzen omzeild. 
Het Duitse Bundesgerichtshof heeft meermaals gesteld dat de combinatie van een 
kapitaallevensverzekering en een consumentenkrediet in één krediet met één JKP kan 
worden omgezet om na te gaan of er van woeker sprake is. Een andere methode om de 
richtlijn te omzeilen, is de combinatie van spaargelden en krediet waarbij de consument 
verplicht wordt op een speciale rekening (b.v. een volwaardige levensverzekeringsrekening 
of zelfs een spaarrekening in termijnen) een bedrag te sparen dat gelijk is aan het 
kredietbedrag. Het krediet vermindert niet en pas aan het einde wordt het gespaarde geld 
gebruikt om het krediet in één keer terug te betalen. Van het begin tot het einde van de 
looptijd is rente verschuldigd over het totale bedrag van het krediet. Het spaargeld heeft veel 
minder rente opgebracht dan over het krediet dient te worden betaald, maar de consument 
heeft het geld moeten gebruiken voor laagrentende besparingen in plaats van voor het 
terugbetalen van het hoogrentende krediet. Dergelijke combinaties kunnen eveneens 
gemakkelijk in één kredietrelatie worden omgezet, waarbij de EG-formule wordt toegepast 
op het totaalbedrag van de betalingen die betrekking hebben op hetzij het krediet hetzij de 
besparingen. In dergelijke gevallen is het werkelijke JKP gewoonlijk ten minste 1% hoger dan 
het opgegeven JKP. De problematiek van dergelijke combinaties moet worden bestudeerd. 
In de wetgeving van de Verenigde Staten wordt het gebruik van een speciaal formulier 
verplicht gesteld waarop het JKP op een speciaal daartoe bestemde plaats moet worden 
vermeld. 
33 
B 
DK 
D 
EL 
ES 
F 
IR 
IT 
L 
NL 
0 
P 
SF 
SV 
UK 
ISL 
Ll 
N Verkorte vorm 
Taux d'intérêt effectif/ 
Effectieve Rentevoet 
E. Rentefod 
E. Zinssatz en, minder 
gebruikelijk, E. 
Zinsfuss 
ir.€1U70KlO, P. 
Epitokio 
Tipo de interés E. 
Taux d'intérêt E. 
E. Interest Rate 
Tasso d'intéressé E. 
Taux d'intérêt E. 
E. Rentevoet 
E. Zinssatz 
Taxa de Juro E. 
Todellinen vuosikorko 
/ effectiv rânta 
Eff. rânta 
E. Interest Rate 
geen 
E. Rente Benaming 
taux annuel effectif 
global/ jaarlijks 
kostenpercentage 
arlige omkostninger i 
procent 
effektiver Jahreszins of 
anfanglicher effektiver 
Jahreszins 
£77)010 7rporypo?7 i KO 
EiriroKio (EnE), etisio 
pragmatiko epitokio, 
(EPE) 
tasa anual equivalente + 
porcentaje anual de 
cargas financieras 
taux effectif global 
annual percentage rate 
of charge (APR), ook 
annual percentage rate 
tasso annuo effettivo 
globale (TAEG) 
taux annuel effectif 
global 
effectief 
kredietvergoedings­
percentage (op 
jaarbasis) 
(dekursiver) effektiver 
en fiktiver Jahres-
zinssatz 
taxa anual de encargos 
efectiva global (TAEG) 
todellinen vuosikorko / 
effectiv rânta 
effektiv rânta 
annual percentage rate 
(APR), ook annual 
percentage rate of 
charges (APRC) 
arleg hlutfallstala 
kostnadar 
Effektive Jahreszins 
effektiv rente Nederlandse vertaling 
totaal effectief jaarlijks 
tarief/ jaarlijks 
kostenpercentage 
jaarlijkse kosten in 
procent 
effectieve jaarlijkse 
rente of aanvankelijke 
effectieve jaarlijkse 
rente 
jaarlijks effectief 
rentetarief 
jaarlijks equivalent tarief 
+ jaarlijks financiële-
kostenpercentage (tipo 
de interés E.) 
totaal effectief tarief 
jaarlijks 
kostenpercentage 
totaal effectief jaarlijks 
tarief 
totaal effectief jaarlijks 
tarief 
effectief 
kredietvergoedings­
percentage (op 
jaarbasis) 
(decursief) effectief en 
fictief jaarlijks 
rentetarief 
totaal effectief jaarlijks 
kostenpercentage 
effectieve jaarlijkse 
rente 
effectieve rente 
jaarlijks 
kostenpercentage 
jaarlijks 
kostenpercentage 
effectieve jaarlijkse 
rente 
effectieve rente 
34 
115. De gemeenschappelijke elementen zijn: 
"Tarief 
Het merendeel van de Lid-Staten van de Europese Gemeenschap en de 
andere leden of de EER gebruikt de term "tarief69. 
"Jaarlijks" 
Op Frankrijk, Zweden en Noorwegen70 na maken alle Lid-Staten gebruik van 
de term "jaarlijks". Dit is vooral van belang omdat bij voorbeeld Frankrijk nog 
steeds maandelijkse of driemaandelijkse tarieven hanteert. 
"Effectief 
De meeste Lid-Staten, met uitzondering van Denemarken, Spanje, Ierland, het 
Verenigd Koninkrijk en IJsland, maken van deze term gebruik. Op deze wijze 
wordt een onderscheid gemaakt met andere rentepercentages die de 
kredietgevers hanteren. 
116. Voorts zij erop gewezen dat niet alle Lid-Staten het begrip "rente" of "kosten" 
in hun term hebben opgenomen. Van de Lid-Staten die dat wel hebben gedaan, 
verwijzen er vrijwel evenveel naar het resultaat van de berekening (het rentetarief)71 
als naar datgene waar het voor staat (het kostenpercentage)72. Of de term nu het ene 
of het andere woord bevat, hij wordt er niet veel transparanter door. 
117. Sommige Lid-Staten gebruiken weliswaar het woord "percentage"73, maar dit 
is zo gebruikelijk dat het toch wel begrepen wordt en het opnemen ervan maakt de 
term niet veel transparanter. Er zij hoe dan ook op gewezen dat het gebruik van de 
term "percentage" geen alternatief vormt voor het verstrekken van precieze informatie 
aan de consumenten. 
118. De allerbelangrijkste elementen voor de transparantie van de term worden 
bijgevolg aangetroffen in de Belgische, Griekse, Italiaanse, Luxemburgse, 
Oostenrijkse en Portugese termen, nl. "tarief, "jaarlijks" en "effectief74. 
69 
70 
71 
72 
73 
74 Met uitzondering van Denemarken, Duitsland, Nederland, Finland, Zweden en Noorwegen. 
Er zij evenwel op gewezen dat Duitsland zowel de term "rente" als "rentetarief gebruikt en 
dat het ontbreken van het woord "tarief een taaleigenaardigheid lijkt te zijn. In de richtlijn zelf 
worden beide termen gehanteerd. Bijgevolg moet ervan worden uitgegaan dat de staten die 
de richtlijn onveranderd hebben overgenomen, de term "tarief' gebruiken 
In Noorwegen is de term wettelijk gedefineerd als een jaarlijks rentepercentage. 
Denemarken, Griekenland, Oostenrijk, Finland, Zweden en Noorwegen. 
België, Spanje, Ierland, Portugal, Verenigd Koninkrijk en IJsland. 
België, Denemarken, Spanje, Ierland, Nederland, Verenigd Koninkrijk en IJsland. 
In het oorspronkelijke voorstel van de Commissie van 1979 werd gebruik gemaakt van de 
termen "effective annual rate of interest", "taux annuel effectif global" en "effektiver 
Jahreszins". In het in 1983 gewijzigde voorstel werden deze vervangen door de termen die 
het Europees Parlement had voorgesteld: "annual percentage rate of charge", "taux annuel 
des frais" en "jâhrlicher Belastungssatz". Later werden weer de oorspronkelijke termen 
35 
119. Een ander kenmerk, dat in de Franse versie van de richtlijn voorkomt en 
momenteel door België, Frankrijk, Italië, Luxemburg en Portugal wordt gebruikt, is het 
woord "totaal". Dit woord maakt de term veel transparanter en begrijpelijker voor de 
gemiddelde consument, aangezien het aangeeft dat het jaarlijkse kostenpercentage 
alle te betalen kosten omvat. 
120. Het feit dat de voor de vertaling van de oorspronkelijke term (taux annuel 
effectif global) gebruikte formulering van Lid-Staat tot Lid-Staat verschilt en vaak een 
andere letterlijke betekenis heeft, heeft tot praktische problemen geleid omdat 
sommige benamingen die in het ene land voor een bepaald "tarief worden 
gehanteerd, in andere landen voor andere, verschillende "tarieven" worden gebruikt. 
Met het oog op de begrijpelijkheid voor de consument zou het bijgevolg nuttig zijn als 
er enige homogeniteit en transparantie kon worden bereikt. Aangezien echter veel 
moeite werd gedaan om de consumenten de betekenis van de thans in iedere Lid-
Staat gangbare term bij te brengen, lijkt het niet zinvol een wijziging in de formulering 
in de verschillende talen voor te stellen. Wel verdient het aanbeveling de termen een 
gemeenschappelijk kenmerk te geven om met name in grensoverschrijdende situaties 
de consument in staat te stellen ze te identificeren als tegenhanger van de in zijn 
eigen Lid-Staat gebruikte term. Na besprekingen met regeringsdeskundigen werd 
geoordeeld dat het niet juist was een harmonisatie voor te stellen van de 
verschillende termen die in de nationale wetgevingen voor het "jaarlijkse 
kostenpercentage" gangbaar zijn, maar in plaats daarvan overeenkomstig het 
proportionaliteits- en het subsidiariteitsbeginsel de termen een gemeenschappelijk 
kenmerk te geven, zodat de consument in staat is ze te identificeren als tegenhanger 
van de term die in zijn eigen Lid-Staat wordt gebruikt. Na overleg met 
regeringsdeskundigen en overeenkomstig het proportionaliteits- en het 
subsidiariteitsbeginsel wordt voorgesteld de vermelding van een symbool naast de 
bestaande term verplicht te stellen. Dit symbool dient in iedere Lid-Staat gelijk te zijn. 
Op die manier blijft de formulering van de term ongewijzigd en gaat de omzetting 
slechts met geringe extra kosten gepaard. 
2. Nauwkeurigheid 
121. De richtlijn geeft niet aan welke mate van nauwkeurigheid bij de berekening 
van het jaarlijkse kostenpercentage in acht moet worden genomen. In de voorbeelden 
van bijlage III wordt ervan uitgegaan dat de Lid-Staten een nauwkeurigheid tot op de 
eerste of tweede decimaal kunnen voorschrijven. Het lijkt derhalve duidelijk dat de 
richtlijn nauwkeurigheid tot op ten minste de eerste decimaal verplicht stelt. 
122. In de meeste landen is dit trouwens reeds het geval. Daardoor kunnen echter 
overeenkomsten voor consumentenkrediet ten bedrage van 20 000 ecu met een 
looptijd van 60 maanden voor de consument als gelijkwaardig overkomen, terwijl de 
gehanteerd. Bij de besprekingen in de werkgroep van de Raad werden weer de 
oorspronkelijke Franse en Duitse termen gebruikt, hetgeen ook in de uiteindelijke versie van 
de richtlijn het geval was. Tot aan de eindversie van de richtlijn werden in het Engels 
afwisselend de termen "effective annual rate of interest" en "annual percentage rate of 
charge" gehanteerd. 
36 
kosten ervan in werkelijkheid ongeveer 50 ecu kunnen verschillen (5 * 0,0999 * 
20 000/2 = 49,99). Aangezien het toepassingsgebied van de wetgeving inzake het 
consumentenkrediet in vele Lid-Staten veel hogere bedragen en langere termijnen 
bestrijkt dan dat van de richtlijn, kan het verschil 500 ecu bedragen. In Lid-Staten 
waar hypothecaire kredieten onder het toepassingsgebied van de richtlijn vallen, kan 
het oplopen tot verscheidene duizenden ecu. Een dergelijke discrepantie is 
ontoelaatbaar. 
123. Voor hogere kredietbedragen moet bijgevolg een grotere mate van 
nauwkeurigheid verplicht worden gesteld. Er zou een nauwkeurigheid tot op ten 
minste de tweede decimaal moeten worden voorgeschreven (nauwkeurigheid tot op 
de eerste decimaal zou wel kunnen worden toegestaan als een decimaal met minder 
dan 50 ecu aan kosten overeenkomt). 
3. Tijdsdefinities 
124. In de Lid-Staten worden verschillende tijdsdefinities gehanteerd. De richtlijn 
bepaalt impliciet dat alle berekeningen tot op de dag nauwkeurig moeten worden 
uitgevoerd (opmerking (b) van bijlage II). Zij bepaalt ook dat de intervallen "worden 
uitgedrukt in jaren of fracties van jaren75. Daarbij wordt ervan uitgegaan dat een dag, 
week of maand in een constante fractie van een jaar kan worden uitgedrukt. 
75 Opmerking (c) van bijlage II. 
37 
Werkwijze JKP-regels 
bij de 
berekening 
van de 
nominale rente 
B 
DK 
D 
EL 
ES 
F 
IR 
IT 
L 
NL 
O 
P 
SF 
SV 
UK 
ISL 
LI 
N 365/52/12 
365 / 360 
360/12 
365/52/12 
365/12 
365/12 
365/52/12 
366 / 365 
365/12 
365/360/12 
360/12 
360/12 
365/52/12 
360 
360/12 — 
365,25 
360 
365 
*-
— 
366/365 
<-
360 
•-
<-
<-
4— 
— 
<-Opmerkingen 
12 maanden van verschillende duur 
Waarde wordt berekend voor één dag en 
omgerekend naar 365,25 dagen (vierjaarlijks 
gemiddelde) 
12 maanden van 30 dagen. Jaar van 365 dagen 
voor sommige transacties 
12 maanden van gelijke duur. Jaren van 360 
dagen voor leningen en van 365 dagen voor 
spaargelden 
Waarde wordt berekend voor één maand en 
omgerekend naar 365 dagen 
Waarde wordt berekend voor een periode en 
omgerekend naar 365 dagen. 12 maanden van 
gelijk aantal dagen 
12 maanden van gelijke duur 
leder jaar is gelijk aan het kalenderjaar 
Feitelijke maanden (28, 30, 31 dagen) 
12 maanden van 30 dagen. 360 dagen voor 
spaargelden en consumentenkrediet, 365 dagen 
voor commerciële leningen 
leder jaar is gelijk aan het kalenderjaar 
12 maanden van 30 dagen 
12 maanden van gelijke duur 
12 maanden van 30 dagen 
<— = idem als voor de berekening van de nominale rente 
125. Zoals blijkt uit bovenstaande tabel, waarin de in de verschillende Lid-Staten 
gevolgde werkwijze wordt beschreven, gebruiken de meeste landen (met uitzondering 
van Duitsland, Oostenrijk, Zweden, Liechtenstein en Noorwegen) voor hun 
berekeningen reeds het correcte kalenderjaar. Voor rente in geval van wanbetaling 
gebruiken de Duitse banken eveneens het jaar van 365 dagen. Voor de berekening 
van het jaarlijkse kostenpercentage schrijven Denemarken, Luxemburg en Spanje 
jaren van 365 dagen voor en Duitsland, Oostenrijk en Liechtenstein jaren van 360 
dagen. Alle overige landen gaan ervan uit dat hetzelfde jaar wordt gebruikt als bij de 
berekening van de nominale rente. 
38 
126. De resultaten die via deze varianten worden verkregen, lopen sterk uiteen. Zo 
levert een nominaal rentepercentage van 18% per jaar voor een doorlopend krediet 
waarvan 1 dag gebruik wordt gemaakt, een jaarlijks kostenpercentage op van 
19,422% per jaar als bij de berekening een jaar van 360 dagen wordt gehanteerd en 
van 19,716% per jaar voor een jaar van 365 dagen76. 
127. Er is geen enkele reden om de berekening op basis van kalenderdagen niet 
verplicht te stellen, terwijl er algemeen van uitgegaan zou kunnen worden dat een 
jaar 365 of 366 dagen telt (of 365,25 dagen om met schrikkeljaren rekening te 
houden, hoewel het verschil waartoe het verlies van een dag om de vier jaar 
aanleiding geeft te klein is om zelfs bij tot op de tweede decimaal nauwkeurige 
berekeningen te worden opgemerkt). Het is evenmin noodzakelijk te compenseren 
als een krediet in een kortere maand wordt opgenomen. 
128. Het is bijgevolg noodzakelijk bijlage II te wijzigen en te bepalen dat een jaar 
verondersteld wordt 365 of 366 dagen te tellen. 
76 Dergelijke berekeningen kunnen het gemakkelijkst met behulp van computers worden verricht 
door gebruik te maken van de kalenderdag omdat iedere computer een ingebouwde kalender 
heeft. Kalenderdata kunnen gemakkelijk van elkaar worden afgetrokken om het aantal dagen 
te bepalen. Computers hebben echter ernstige definitieproblemen als de 360-dagenformule 
wordt gebruikt; uit een test van de desbetreffende functie van een populair rekenprogramma 
bleek dat de 360-dagenfunctie niet correct werkt omdat de som van de dagen van 10 jaar 
meer dan 10 dagen verschilt naargelang de berekening in één keer of met verschillende 
tussenstappen wordt uitgevoerd. Een correcte 360-dagenberekening is bijgevolg onmogelijk. 
39 
VI. Conclusies en aanbevelingen 
129. Bijlage 2 bevat een lijst van de nationale wetteksten ter omzetting van de 
richtlijn in de Lid-Staten van de Europese Gemeenschap en de andere leden of de 
EER. 
130. Wat de tekstuele definitie van het jaarlijkse kostenpercentage betreft, dienen 
de Engelse en de Griekse versie van de richtlijn op een aantal punten te worden 
gewijzigd. De voorgestelde formulering voor de Engelse versie van artikel 1 bis, lid 1, 
onder a), luidt als volgt: 
The annual percentage rate of charge, which shall be that rate, on an annual 
basis, which equalises the present value of all commitments (loans, 
repayments and charges), future or existing, agreed by the creditor and the 
borrower, shall be calculated in accordance with the mathematical formula set 
out in Annex II. 
De voorgestelde formulering voor de Griekse versie van artikel 1 bis, lid 1, onder a), 
luidt als volgt: 
TO CVVOXlKO eTTJOLO TTpOiJfJiClTLKO TïOOOOTO 61T L $Ctp V VCT](; TTOV e^LOCiVe L (76 
erfjoLOi fiótarj TLÇ irapoCaeç otÇîeç TOV avvóXov TOJV Tpexovo&v f) 
lieWovTLK&v üiroxpewaecüi/ (öaveluv, e^o(pXf)aeo}v KOU einpcxpvvoeuv) irov 
éxovv avaXr}<f>6e l onro TO ôave LCTT) KOU TO (öatve i Çôfievo) KctTotvotXwTfi, 
vnoXoyîÇeTctL ovii<f)0ôvct fie TO fiotdrifiotTi KO TVTTO TTOV irotpotTideToa GTO 
•noip6ipT7]\iOL II. 
131. Er wordt voorgesteld de vermelding van een symbool naast de thans in iedere 
Lid-Staat voor het "jaarlijkse kostenpercentage" gehanteerde term verplicht te stellen. 
Dit symbool dient in iedere Lid-Staat gelijk te zijn. 
132. Ten aanzien van de wiskundige formule77 wordt op basis van de in dit verslag 
aangevoerde argumenten voorgesteld de formule van Richtlijn 90/88 te behouden en 
overal in de Europese Gemeenschap en de andere leden of de EER in te voeren. 
Artikel 1 bis, lid 5, kan worden geschrapt aangezien het overbodig is geworden. 
133. Voor de berekening moet nauwkeurigheid tot op de tweede decimaal en het 
gebruik van een jaar van 365 of 366 dagen verplicht worden gesteld. Dit brengt met 
zich mee dat de bijlagen van de richtlijn moeten worden gewijzigd. Eigenlijk zou ook 
een rekenfout in het vierde voorbeeld van bijlage III van de richtlijn moeten worden 
77 Zie voor de wiskundige aspecten de studie van professor Seckelmann over de methode voor 
de berekening van het JKP in de Lid-Staten van de EER (voetnoot 6). 
40 
verbeterd78, maar deze verbetering is achterhaald doordat de voorbeelden werden 
herberekend met een nauwkeurigheid tot op de tweede decimaal en op basis van een 
jaar van 365 of 366 dagen. 
134. Wat de in de berekening op te nemen kostenelementen betreft, heeft de 
omzetting van de richtlijn door de Lid-Staten tot een situatie geleid waardoor er op 
dit punt een geharmoniseerd minimaal beschermingsniveau voor alle consumenten 
in de Europese Gemeenschap en de andere leden of de EER bestaat. Daar de Lid-
Staten thans alle bijna dezelfde elementen in hun berekening opnemen en de 
eventuele bestaande verschillen zeer miniem zijn, wordt voorgesteld de in artikel 
1 bis, lid 2, opgenomen lijst met uitzonderingen voorlopig niet te wijzigen. 
135. Overeenkomstig artikel 1 bis, lid 5, onder b), van Richtlijn 87/102, zoals 
gewijzigd bij Richtlijn 90/88, wordt een ontwerp-richtlijn voorgesteld. Deze richtlijn 
voert de hierboven aanbevolen veranderingen in79. 
136. Alle voorstellen tot wijziging van andere wezenlijke onderdelen van 
Richtlijn 90/88/EEG zullen samen met voorstellen tot wijziging van de oorspronkelijke 
Richtlijn 87/10280 betreffende het consumentenkrediet worden behandeld. 
78 In deze berekening was een fout geslopen. Volgens berekeningen met behulp van een 
rekenprogramma moet de uitkomst gelijk zijn aan 13,1855%. Deze fout is echter niet van 
invloed op de correctheid van de algemene formule. De overige voorbeelden zijn correct 
berekend. 
79 
Daarin zal ook de schrapping van artikel 1 bis, lid 3, van de richtlijn worden voorgesteld, 
aangezien geen enkele Lid-Staat van deze mogelijkheid gebruik heeft gemaakt. 
so 
In mei 1995 werd een verslag over de werking van Richtlijn 87/102 gepubliceerd. De reacties 
op dit verslag worden momenteel door de Commissie onderzocht, leder daarmee 
samenhangend wetgevingsvoorstel kan ook wijzigingen in Richtlijn 90/88 bevatten. 
41 
Bijlage I - Artikel 1 en 1 bis van Richtlijn 87/102 
(zoals gewijzigd bij Richtlijn 90/88) 
Artikel 1 
1. Deze richtlijn is van toepassing op 
kredietovereenkomsten. 
2. In de zin van deze richtlijn wordt verstaan 
onder: 
a) "consument": een natuurlijk persoon die ten 
aanzien van de onder deze richtlijn vallende 
transacties handelt voor doeleinden buiten 
zijn bedrijf of beroep; 
b) "kredietgever": een natuurlijk persoon of 
rechtspersoon of een groep van dergelijke 
personen, die in het kader van de 
uitoefening van een bedrijf of beroep krediet 
verleent; 
c) "kredietovereenkomst": een overeenkomst 
waarbij een kredietgever aan een 
consument in de vorm van uitstel van 
betaling, van een lening of van een andere 
soortgelijke financieringsregeling, krediet 
verleent of toezegt. 
Overeenkomsten voor het op continubasis 
verlenen van diensten of het doen van 
leveringen waarbij de consument het recht 
heeft om gedurende de periode van 
dienstverlening respectievelijk levering in 
termijnen te betalen, vormen geen 
kredietovereenkomsten in de zin van deze 
richtlijn; 
d) totale kosten van het aan de consument 
verleende krediet": alle kosten, met inbegrip 
van de rente en de andere kosten, die de 
consument verplicht is voor het krediet te 
betalen; 
e) "jaarlijks kostenpercentage": de totale 
kosten van het aan de consument 
verleende krediet, uitgedrukt in een 
percentage op jaarbasis van het verleende 
krediet en berekend overeenkomstig 
artikel 1 bis. 
Artikel 1 bis 
1. a) Het jaarlijks kostenpercentage dat de 
contante waarden van alle tussen de 
kredietgever en de consument 
overeengekomen of overeen te komen 
verbintenissen (leningen, aflossingen en 
kosten) op jaarbasis gelijkmaakt, wordt berekend volgens de wiskundige formule 
van bijlage II. 
b) In bijlage III worden ter indicatie vier 
berekeningsvoorbeelden gegeven. 
2. Voor de berekening van het jaarlijkse 
kostenpercentage bepaalt men de totale kosten 
van het aan de consument verleende krediet, 
zoals omschreven in artikel 1, lid 2, onder d), 
met uitzondering van de volgende kosten: 
i) kosten die de consument moet betalen 
wegens niet-naleving van een in de 
kredietovereenkomst opgenomen 
verplichting; 
ii) andere kosten dan de aankoopprijs die de 
consument bij aankoop van goederen of 
diensten in elk geval moet betalen, ook 
indien de aankoop contant wordt betaald; 
iii) kosten voor overdracht van geldmiddelen, 
alsmede kosten voor de instandhouding van 
een rekening waarop de bedragen uit 
hoofde van het krediet, de rente en andere 
lasten moeten worden gedebiteerd, behalve 
wanneer de consument ter zake niet over 
een redelijke keuzevrijheid beschikt en 
wanneer deze kosten abnormaal hoog zijn; 
deze bepaling is echter niet van toepassing 
op de kosten voor de invordering van deze 
aflossingen of betalingen, ongeacht of zij 
contant dan wel op een andere wijze 
worden geïnd; 
iv) de bijdragen die verschuldigd zijn uit hoofde 
van aansluiting bij verenigingen of groepen 
en die voortvloeien uit andere 
overeenkomsten dan de 
kredietovereenkomst, hoewel die bijdragen 
van invloed zijn op de kredietvoorwaarden; 
v) kosten voor verzekeringen of zekerheden; 
inbegrepen zijn echter die kosten welke tot 
doel hebben dat een bedrag van ten 
hoogste de totale kredietsom, met inbegrip 
van rente en overige kosten, bij overlijden, 
invaliditeit, ziekte of werkloosheid van de 
consument aan de kredietgever worden 
betaald, en die door de kredietgever als een 
verplichte voorwaarde voor de 
kredietverlening worden gesteld. 
3. a) Ingeval de onder deze richtlijn vallende 
kredietverrichtingen zijn onderworpen 
aan de op 1 maart 1990 geldende 
42 
nationale bepalingen, op grond waarvan 
het jaarlijkse kostenpercentage van die 
verrichtingen aan maxima is gebonden, 
en indien het op grond van die 
bepalingen is toegestaan om ten 
opzichte van die maxima geen rekening 
te houden met de kosten van forfaitaire 
aard, welke niet tot de in lid 2, onder i) 
tot en met v), beschreven kosten 
behoren, behoeven de Lid-Staten, 
uitsluitend met betrekking tot die 
verrichtingen en inzake de genoemde 
kosten, bij de berekening van het 
jaarlijkse kostenpercentage daarmee 
geen rekening te houden, op 
voorwaarde dat in de in artikel 3 
bedoelde gevallen en in de 
kredietovereenkomst wordt verlangd dat 
aan de consument het bedrag ervan 
wordt meegedeeld en hem wordt gezegd 
dat daarmee rekening is gehouden in de 
te verrichten betalingen. 
b) Punt a) is niet meer van toepassing 
vanaf het moment waarop de uniforme 
wiskundige formule voor de berekening 
van het jaarlijkse kostenpercentage in de 
Gemeenschap van kracht wordt 
overeenkomstig lid 5, onder c). 
a) Het jaarlijks kostenpercentage wordt 
berekend op het moment waarop de 
kredietovereenkomst wordt gesloten, 
onverminderd de bepalingen van 
artikel 3 met betrekking tot 
mededelingen en reclame-aanbiedingen. 
b) Voor de berekening wordt uitgegaan van 
de hypothese ddt de 
kredietovereenkomst geldt voor de 
overeengekomen tijdsduur en dat de 
kredietgever en de consument hun 
verplichtingen nakomen binnen de 
overeengekomen termijnen en op de 
overeengekomen data. 
a) Onverminderd lid 1, onder a), en bij 
wijze van overgangsmaatregel, kunnen 
de Lid-Staten die vóór 1 maart 1990 
wettelijke bepalingen toepassen die voor 
de berekening van het jaarlijkse 
kostenpercentage het gebruik van een 
andere wiskundige formule toelaten dan 
de in bijlage II genoemde, deze 
bepalingen op hun grondgebied 
gedurende een periode van drie jaar 
vanaf 1 januari 1993 blijven toepassen. 
De Lid-Staten nemen passende 
maatregelen om ervoor te zorgen dat op hun grondgebied slechts één wiskundige 
formule wordt gebruikt voor de 
berekening van het jaarlijkse 
kostenpercentage. 
b) Zes maanden voor het verstrijken van 
de onder a) genoemde termijn dient de 
Commissie bij de Raad een verslag met 
een voorstel in dat het, in het licht van 
de opgedane ervaring, mogelijk maakt in 
de Gemeenschap een uniforme 
wiskundige formule voor de berekening 
van het jaarlijkse kostenpercentage toe 
te passen. 
c) Op basis van het voorstel van de 
Commissie neemt de Raad vóór 
1 januari 1996 met gekwalificeerde 
meerderheid van stemmen een besluit. 
6. Bij kredietovereenkomsten waarin clausules 
zijn opgenomen op grond waarvan de rentevoet 
en het bedrag of het niveau van andere kosten 
die deel uitmaken van het jaarlijkse 
kostenpercentage doch op het tijdstip van de 
berekening daarvan niet kunnen worden 
gekwantificeerd, kunnen worden gewijzigd, wordt 
er voor de berekening van het jaarlijkse 
kostenpercentage uitgegaan van de hypothese 
dat de rentevoet en de overige kosten vast 
blijven en tot het einde van de 
kredietovereenkomst worden toegepast. 
7. Indien nodig kan voor de berekening van 
het jaarlijkse kostenpercentage worden 
uitgegaan van de volgende hypotheses: 
indien in de kredietovereenkomst geen 
maximum kredietbedrag is vastgelegd, is 
het verleende kredietbedrag gelijk aan het 
door de betrokken Lid-Staat vastgestelde 
bedrag, doch ten hoogste een bedrag dat 
overeenkomt met 2 000 ecu; 
indien er geen aflossingsschema is 
vastgesteld en dit ook niet kan worden 
afgeleid uit de bepalingen van de 
overeenkomst en de wijze waarop het 
toegestane krediet wordt betaald, wordt de 
krediettermijn geacht één jaar te zijn; 
behoudens andersluidende bepaling wordt, 
indien in de kredietovereenkomst 
verscheidene aflossingsdata worden 
vermeld, het krediet ter beschikking gesteld 
en de aflossingen verricht op de meest 
dichtbijgelegen datum voorzien in de 
kredietovereenkomst." 
43 
Bijlage II 
Nationale wetgeving ter omzetting van Richtlijn 90/88/EEG 
Voor nadere bijzonderheden in verband met de nationale wetgeving wordt de lezer verwezen naar het 
verslag van professor Seckelmann over de Methode voor de berekening van het JKP in de Lid-Staten 
van de EER. Dit verslag is verkrijgbaar bij DG XXIV. 
België 
Omzettingsteksten: Wet op het consumentenkrediet / Loi relative au crédit à la consommation 
1991/1723 van 12.6.91, aangevuld met het Koninklijk Besluit betreffende 
de kosten ... van het consumentenkrediet / Arrêté Royal relatif aux coûts 
... du crédit à la consommation 1992/2311 van 4.8.92; beide zijn later 
gewijzigd. 
Toepassingsgebied: De meeste kredietsoorten (inclusief hypotheken en rekeningen-courant), 
kredietpromotie, activiteiten van bemiddelaars enz. Ruimer dan in de 
richtlijn, met beperkingen inzake rentetarieven en looptijden van kredieten, 
en met specificatie van ontoelaatbare voorwaarden. 
Jaarlijks kostenpercentage / Taux Annuel Effectif Global. 
Gelijkwaardig aan EG-formule. 
Niet-uitputtende lijst van in aanmerking te nemen elementen. 
Verzekeringen zijn niet uitgesloten. Dezelfde uitzonderingen als in artikel 
1 bis, lid 2, maar het criterium is of een redelijke keuzevrijheid is gelaten. 
Overige wetgeving ter zake: 
Wet / Loi 1992/1833 van 6.7.92, Koninklijk Besluit / Arrêté Royal 
1992/2905 (Errata) van 4.8.92, Koninklijk Besluit/Arrêté Royal 1992/2312 
van 4.8.92, Koninklijk Besluit / Arrêté Royal 1993/1226 van 27.4.93, 
Koninklijk Besluit / Arrêté Royal 1993/1381 van 29.4.93. Gebruikte term: 
Gebruikte formule. 
Kostenelementen: 
Overige: 
Denemarken 
Omzettingsteksten: Lov om kreditaftaler 1990/398 van 13.6.90, gewijzigd bij Lov n° 322 van 
31.5.91, lov n' 284 van 29.4.92 en lov n* 226 van 6.4.94, aangevuld met 
Bekendtgorelse n' 896 van 21.12.90, Bekendtgorelse n' 970 van 7.12.92 
en Bekendtgorelse n' 497 van 13.6.94; Lov om maerkning og skiltning 
med pris n' 395 van 13.6.90; en Bekendtgorelse n° 902 van 12.11.92. 
Toepassingsgebied: Ruimer dan in de richtlijn - behandelt vastgoedleningen met een 
hypotheek als onderpand (worden verhandeld als obligaties), 
ârlige omkostninger i procent. 
EG-formule. 
Dezelfde uitzonderingen als in artikel 1 bis, lid 2, maar algemener (de 
kosten voor de rekening en de geldoverdracht worden alleen buiten 
beschouwing gelaten als de consument over een redelijke keuzevrijheid 
beschikt en de kosten niet buitensporig hoog liggen). 
Overige wetgeving ter zake: 
Lov 1991/456 van 17.6.91, gewijzigd bij Lov 1994/429 van 1.6.94; 
Bekendtgorelse n' 322 van 31.5.91, n' 284 van 29.4.92, n' 226 van 
6.4.94, n' 1098 van 21.12.94, n' 970 van 7.12.92 en n° 1228 van 
21.12.92. Gebruikte term: 
Gebruikte fonvule 
Kostenelementen: 
Overige: 
44 
Duitsland 
Omzettingsteksten: Erste VO (von 3.4.92) zur Ànderung der Preisangabenverordnung (von 
14.3.85). 
Toepassingsgebied: In sommige opzichten ruimer dan in de richtlijn, met voorschriften inzake 
wanbetaling en bemiddelaars. 
effektiver Jahreszins of anfânglicher,effektiver Jahreszins. 
Uitzonderingsregeling van artikel 1 bis, lid 5, onder a) - Staffelrechnung 
(berekening volgens de staffelmethode). 
Letterlijke omzetting met de uitzonderingen van artikel 1 bis, lid 2. 
Verzekeringen die niet ten doel hebben terugbetaling te waarborgen, zijn 
uitgesloten, ongeacht of zij verplicht zijn of niet. 
Overige wetgeving ter zake: 
Artikel 609a BGB; Preisangabenverordnung van 14.3.85, 
Ausführungshinweise zu §4 PAV van 18.12.92; Verbraucherkreditgesetz 
van 17.12.90, gewijzigd op 27.4.93. Gebruikte term: 
Gebruikte fonvule: 
Kostenelementen: 
Overige: 
Griekenland 
Omzettingsteksten: 
Toepassingsgebied: 
Gebruikte term: 
Gebruikte formule: 
Kostenelementen: 
Overige: Ministerieel Besluit 01-983 van 7.3.91. 
Hetzelfde als in de richtlijn. 
etisio pragmatiko epitokio. 
EG-formule. 
Zoals in artikel 1 bis, lid 2. 
Overige wetgeving ter zake: 
Besluit 1993/524 van het geld- en kredietcomité van de Bank van 
Griekenland van 8.4.93; Akten van de gouverneur van de Bank van 
Griekenland n' 1993/2213 van 15.6.93; n' 1993/2258 van 2.11.93; 
n* 1994/2286 van 28.1.94. 
Spanje 
Omzettingsteksten: Ley de crédito al consumo 1995/7 van 23.3.95 en erratum van 12.5.87. 
Toepassingsgebied: Hetzelfde als in de richtlijn, maar ook voor hypothecaire kredieten moeten 
het rentetarief en de totale kosten worden vermeld. 
Gebruikte term: tasa anual equivalente en porcentage anual de cargas financieras. 
Gebruikte fonvule: Gelijkwaardig aan EG-formule. 
Kostenelementen: Alle kosten zijn in het tarief opgenomen, met inbegrip van de kosten voor 
verplichte verzekeringen (en kosten voor niet-verplichte verzekeringen zijn 
niet bij de uitzonderingen vermeld). 
Overige: Overige wetgeving ter zake: 
Ley 1965/50 van 21.7.65; Orden Banco de Espana van 16.6.88, Ley 
1988/26 van 29.7.88; Orden 1989/303 van Min. Economia y Haciendas 
van 12.12.89; Circular Banco de Espana 1990/8 van 7.9.90, n° 1993/13 
van 21.12.93 en 1994/5 van 22.7.94; Ley 1994/2 van 30.3.94, Orden 
Banco de Espana van 5.5.94. 
Frankrijk 
Omzettingsteksten: Richtlijn 90/88 is door Frankrijk niet omgezet. 
Toepassingsgebied: -
Gebruikte tenv: taux effectif global. 
Gebruikte formule: 
Kostenelementen: Krachtens de bestaande wetgeving zijn alle kosten in het tarief 
opgenomen. 
45 
Overige: Overige wetgeving ter zake: 
Loi 1966/1010 van 28.12.66; Loi 1978/22 van 10.1.78, gewijzigd bij 
1979/596 van 13.7.79; Ordonnance 1986/71243 van 1.12.86; Loi 1988/15 
van 5.1.88; Décret 1988/293 van 31.3.88; Loi 1989/1010 van 31.12.89; Loi 
1992/60 van 18.1.92; Décret 1985/944 van 8.9.85; Loi 1993/949 van 
26.7.93; Décret n° 1978/372 van 17.3.78, n° 1987/509 van 24.3.78; n° 
1988/293 van 25.3.88; Loi 1995/125 van 8.2.95 
Ierland 
Omzettingsteksten: 
Toepassingsgebied: 
Gebruikte term: 
Gebruikte formule: 
Kostenelementen: 
Overige: 1995 Consumer Credit Act, 28.7.95. 
Ruimer dan in de richtlijn. 
annual percentage rate of charge. 
EG-formule. 
Over het geheel genomen dezelfde als in artikel 1 bis, lid 2. 
Overige wetgeving ter zake: 
Consumer Information (Consumer Credit) Order SI 1987/319 
10.12.87. van 
Italië 
Omzettingsteksten: Legge communitaria 1991/142 van 19.2.92; Decreto vista la legge 
1992/142 van 8.7.92. 
Toepassingsgebied: Ruimer dan in de richtlijn - noch voor notarissen aangegane leningen, 
noch in ten hoogste vier betalingen binnen maximaal twaalf maanden 
terug te betalen leningen zijn uitgesloten, en aankopen op krediet zijn 
inbegrepen. 
tasso annuo effettivo globale. 
EG-formule. 
Dezelfde als in artikel 1 bis, lid 2. Niet-uitputtende lijst van in aanmerking 
te nemen kosten. 
Overige wetgeving ter zake: 
Legge 1992/154 van 17.2.92; Decreto on Legge 1992/154, 24.4.92; 
Instruzioni della Banca d'ltalia in attuazione della legge 1992/154,24.4.92; 
Legge in materia bancaria e creditizia 1993/385. Gebruikte term: 
Gebruikte formule 
Kostenelementen: 
Overige: 
Luxemburg 
Omzettingsteksten: 
Toepassingsgebied: 
Gebruikte term: 
Gebruikte formule: 
Kostenelementen: 
Overige: Règlement Grand-Ducal van 26.8.93. 
Hetzelfde als in de richtlijn, maar aan een kredietkaart gekoppelde 
rekeningen worden op dezelfde wijze behandeld als andere rekeningen. 
taux annuel effectif global. 
EG-formule. 
Dezelfde als in artikel 1 bis, lid 2. 
Overige wetgeving ter zake: 
Loi 9.8.93; Avant-projet de règlement grand-ducal déterminant les 
modalités de calcul du montant de la réduction équitable du coût total de 
crédit. 
46 
Nederland 
Omzettingsteksten: 
Toepassingsgebied: 
Gebruikte term: 
Gebruikte formule: 
Kostenelementen: 
Overige: Wet op het consumentenkrediet van 4.7.90, Stb 1990/395. 
Ruimer dan in de richtlijn en zeer gedetailleerd. Regeling voor 
bemiddelaars; kredietgevers zijn verplicht kredietnemers advies te 
verstrekken. Maximumpercentages. 
effektief kredietvergoedingspercentage (op jaarbasis). 
Gelijkwaardig aan EG-formule. 
Alleen artikel 1 bis, lid 2, onder i) en ii), wordt gebruikt. Als rekening- of 
verzekeringskosten verplicht zijn, moeten zij in aanmerking worden 
genomen. 
Overige wetgeving ter zake: 
Besluit n'1991/515 en 1991/516 van 9.10.91 ;n° 548 van 17.10.91, n° 549 
van 16.10.91, n' 550 van 18.10.91; Regeling 1991/220 van 6.11.91; 
Regeling register vergunninghouders, Ster 1991/220 van 6.11.91. 
Oostenrijk 
Omzettingsteksten: Bankwesengesetz BGBL n' 532 van 13.7.93 (Deel VIII); 
Verbraucherkreditverordnung n' 110 van 13.5.93. 
Toepassingsgebied: In sommige opzichten ruimer dan in de richtlijn. Geen enkele kredietvorm 
is uitgesloten - van toepassing op vastgoedleningen, hypotheekleningen 
en leningen van om het even welk bedrag en om het even welke looptijd. 
Sommige leasingtransacties worden ook als huurkoop beschouwd, 
(dekursiver) effektiver en fiktiver Jahreszinssatz. 
Gelijkwaardig aan EG-formule. 
Alleen 1 bis, lid 2, onder i) en iii), wordt gebruikt. Verzekeringen worden 
in aanmerking genomen als zij verplicht zijn. 
er wordt gebruik gemaakt van een jaar van 360 dagen. 
Overige wetgeving ter zake: 
Konsumentenschutzgesetz 1979/140 van 8.3.79, gewijzigd bij 1993/247 
van 16.4.93; Konkursordnungsnovelle 1993/974; Gewerbeordnung 
1994/194. Gebruikte term: 
Gebruikte fonvule 
Kostenelementen: 
Overige: 
Portugal 
Omzettingsteksten: 
Toepassingsgebied: 
Gebruikte term: 
Gebruikte formule: 
Kostenelementen: Decreto-Lei 1991/359 van 21.9.91 
Ruimer dan in de richtlijn wat betreft de soorten krediet die worden 
bestreken. Hypotheekleningen blijven buiten beschouwing. 
taxa anual de encargos efectiva global. 
EG-formule. 
Dezelfde als in artikel 1 bis, lid 2. Met inbegrip van kosten van 
bemiddelaars. 
Overige: 
Finland 
Omzettingsteksten: Kuluttajansuojalaki / Konsumentskyddslag 1978/38 van 20.1.78, zoals 
gewijzigd bij 1986/385 van 23.5.86, 1993/85 van 8.1.93 en 1994/16 van 
5.1.94; Asetus / Förordning 1993/1602 van 30.12.93, zoals gewijzigd bij 
1994/16 van 1.7.94 
Toepassingsgebied: Ruimer dan in de richtlijn - met inbegrip van leningen voor de aankoop 
van woningen en hypotheekleningen. 
Gebruikte term: todellinen vuosikorko / effektiv rânta 
Gebruikte formule: Uitzonderingsregeling van artikel 1 bis, lid 5, onder a). Formule: besluit 
van het ministerie van Handel en Industrie betreffende de toepassing van 
sommige bepalingen uit hoofdstuk 7 van de wet inzake de 
47 
Kostenelementen: 
Overige: 
Zweden 
Omzettingsteksten: 
Toepassingsgebied: 
Gebruikte term: 
Gebruikte fonvule: 
Kostenelementen: 
Overige: consumentenbescherming (1986/874 van 30.6.86, zoals gewijzigd bij 
1994/661). 
Alle kosten worden in aanmerking genomen, met uitzondering van die 
voor niet-verplichte verzekeringen. 
Overige wetgeving ter zake: 
Luottolaitoslaki / Kreditinstitutslag 1993/1607 van 30.12.93. 
Konsumentkreditlag 1992/830. 
Ruimer dan in de richtlijn - alle kredietvormen, met inbegrip van 
hypotheekleningen en leningen uit hoofde van aankopen op krediet en 
rekeningen-courant. 
effectiv rânta. 
EG-formule. 
Alle kosten worden in aanmerking genomen (er worden geen 
uitzonderingen opgegeven, ofschoon in de praktijk die in de richtlijn 
worden gehanteerd). Verzekeringen worden niet vermeld, maar als zij 
verplicht zijn, moeten zij in aanmerking worden genomen. 
Overige wetgeving ter zake: 
Richtsnoeren 1992/4 voor de toepassing van Konsumentendreditlag 
1992/830; Algemene maatregel van bestuur 1992/1010 van 22.10.92. 
Verenigd Koninkrijk 
Omzettingsteksten: Consumer Credit Act 1974; The Consumer Credit 
(Agreements)(Amendments) Regulation Statutory Instrument 1984/1600 
van 22.10.94. 
Ruimer dan in de richtlijn, 
annual percentage rate of charge. 
Gelijkwaardig aan EG-formule. 
Dezelfde als in artikel 1 bis, lid 2. Alle verplichte kosten worden in 
aanmerking genomen. 
Overige wetgeving ter zake: 
Consumer Credit Act 1974; The Consumer Credit Regulations - Statutory 
Instruments 1980/51 van 29.1.80,1983/1553 van 3.11.83,1983/1562 van 
3.11.83, 1983/1564 van 3.11.83, 1985/1192, 1989/596 van 14.4.89; 
1989/869 van 24.5.89; 1989/1125 van 6.7.89; 1989/1126 van 6.7.89. Toepassingsgebied: 
Gebruikte term: 
Gebruikte fonvule: 
Kostenelementen: 
Overige: 
48 
IJsland 
Omzettingsteksten: 
Toepassingsgebied: 
Gebruikte term: 
Gebruikte formule: 
Kostenelementen: 
Overige: 
Liechtenstein 
Omzettingsteksten: 
Gebruikte term: 
Gebruikte fonvule: 
Kostenelementen: 
Overige: Lög urn neytendalan 1993/30, gewijzigd bij 101/1993 - samengevoegd in 
Lög urn neytendalan 1994/121 van 21.9.94. 
Bestrijkt huurkoop en leasingovereenkomsten. 
ârleg hlutfallstala kostnaöar. 
EG-formule. 
Dezelfde als in artikel 1 bis, lid 2. Alle kosten, met inbegrip van die voor 
niet-verplichte verzekeringen, worden in aanmerking genomen. 
Overige wetgeving ter zake: 
Regulgerö 1993/377 van 3.9.93 en Regulgerö 1993/491 van 3.12.92. 
Gesetz vom 22 Oktober 1992 überden Konsumkredit (Liechtensteinisches 
Landesgesetzblatt 1993 n* 50 von 9/3/93) 
Effektive Jahreszins 
EG-formule. 
Dezelfde als in artikel 1 bis, lid 2. 
er wordt gebruik gemaakt van een jaar van 360 dagen. 
Noorwegen 
Omzettingsteksten: Lov om kredittkjop 1985/82 van 21.6.85 zoals gewijzigd; Forskrift til 
kredittkjopsloven 1986/1616 van 15.7.86; Forskrift 1990/437 van 1.6.90. 
Toepassingsgebied: Enger dan in de richtlijn in die zin dat het alleen krediet voor aankopen 
bestrijkt, maar ruimer omdat alleen voor onroerende goederen een 
Gebruikte term: 
Gebruikte formule: 
Kostenelementen: 
Overige: uitzondering wordt gemaakt -
consumentenaankopen, bestrijkt een 
courant. 
effectiv rente. 
EG-formule (wordt in 1996 toegepast). 
Dezelfde als in artikel 1 bis, lid 2. 
Overige wetgeving ter zake: 
Lov om finansieringsvirksomnet og 
amendement 4.12.92. bestrijkt meer dan alleen 
breder scala van rekeningen-
finansinstitusjoner 1988/40 en 
49 
Bijlage III 
Zie voor de referentie van de Duitse en de Franse formule de voetnoten 46 en 50. 
Formule voor de berekening van het JKP in Finland: 
Eenmalige kredieten: 
12 x200x R 
K x (T + L) 
waarbij: 
P = JKP 
R = bedrag van de totale kosten 
K = bedrag van de oorspronkelijke lening 
T = aflossingsperiode uitgedrukt in maanden 
L = interval tussen aflossingen, uitgedrukt in maanden 
Rekeningen-courant: 
P = 100 x jaarlijkse kredietkosten 
typisch kredietbedrag 
[Verstrekt door de dienst van de ombudsman voor consumentenzaken, Finland] 
50 
TOELICHTING 
Achtergrond - Richtlijn 87/102/EEG en 90/88/EEG 
1. In 1975 heeft de Raad zijn goedkeuring gehecht aan een eerste programma 
van de Europese Economische Gemeenschap voor een beleid inzake 
bescherming van de consument. Daarin werd het fundamentele recht van 
de consument op bescherming van zijn economische belangen benadrukt, 
terwijl er ook op werd aangedrongen prioriteit te geven aan onder meer de 
goedkeuring van communautaire maatregelen om de algemene voorwaarden 
inzake het consumentenkrediet te harmoniseren. Het oorspronkelijke voorstel 
van de Commissie betreffende het consumentenkrediet2 werd na de 
opmerkingen van het Parlement gewijzigd3 om een uniforme methode voor 
de berekening van het jaarlijkse kostenpercentage van het krediet vast te 
stellen. 
2. Op 22 december 1986 heeft de Raad Richtlijn 87/102/EEG4 betreffende de 
harmonisatie van de wettelijke en bestuursrechtelijke bepalingen der Lid-
Staten inzake het consumentenkrediet aangenomen. De negende overweging 
en artikel 5 van deze richtlijn voorzagen in de invoering van een 
communautaire methode of methoden voor de berekening van het "jaarlijkse 
kostenpercentage" van het krediet. Aangezien geen overeenstemming kon 
worden bereikt over een gemeenschappelijke formule voor de berekening van 
het "jaarlijkse kostenpercentage" noch over de in deze berekening op te 
nemen elementen, bepaalde Richtlijn 87/102 dat "zolang geen besluit is 
genomen betreffende een' communautaire methode of methoden voor de 
berekening van het "jaarlijkse kostenpercentage", de Lid-Staten de bestaande 
methoden of gebruiken moeten kunnen handhaven" en dat de "totale kosten 
van het aan de consument verleende krediet" (artikel 1, onder d)) en het 
"jaarlijkse kostenpercentage" (artikel 1, onder e)) moeten worden bepaald en 
berekend overeenkomstig de voorschriften, gebruiken of methoden die in de 
Lid-Staten bestaan. 
3. Na overleg met regeringsdeskundigen heeft de Commissie een voorstel voor 
een richtlijn5 ingediend. Het Europees Parlement6 en het Economisch en 
Sociaal Comité7 hebben aanbevolen niet alleen de wiskundige aspecten te 
regelen, maar ook de in de berekening in aanmerking te nemen 
kostenelementen vast te stellen. Aangezien de meeste Lid-Staten zich bereid 
toonden de actuariële berekeningsmethode te aanvaarden en ook het 
vraagstuk van de in aanmerking te nemen kostenelementen wilden 
1 PB nr. C 92 van 25.4.75. 
2 PB nr. C 80 van 27.3.79, blz. 4. 
3 PB nr. C 183 van 10.7.84. 
4 PBnr. L 42 van 12.2.87. 
5 PB nr. C 155 van 14.6.88, blz. 10. 
6 EP-verslag A2-418/88 van 6.3.89; EP-resolutie van 15.3.89. 
7 ECOSOC-advies, PB nr. C 337 van 31.12.88, blz. 1. 
51 
aanpakken, werd in 1989 een gewijzigd voorstel ingediend waarin beide 
aspecten werden behandeld8. 
4. Richtlijn 90/88/EEG werd op 22 februari 1990 aangenomen. Krachtens deze 
richtlijn werd een communautaire methode voor de berekening van het 
"jaarlijkse kostenpercentage" van het consumentenkrediet ingevoerd. De voor 
de berekening in aanmerking te nemen kostenelementen werden vastgesteld 
door opgave van de kosten die buiten beschouwing moeten worden gelaten. 
Alle Lid-Staten9 dienden er tenminste voor te zorgen dat op hun grondgebied 
slechts één wiskundige formule werd gebruikt voor de berekening van het 
"jaarlijkse kostenpercentage". 
5. Gedurende een overgangsperiode, die op 1 januari 1996 verstreek, konden 
de Lid-Staten die vóór 1 maart 1990 op wettelijke basis voor de berekening 
van het "jaarlijkse kostenpercentage" een andere wiskundige formule 
toepasten, dit blijven doen10. 
6. Artikel 1 bis, lid 5, onder b), van Richtlijn 87/102 (toegevoegd door 
Richtlijn 90/88) verplicht de Commissie tot het indienen bij de Raad van "een 
verslag met een voorstel", dat het mogelijk maakt in de Gemeenschap een 
uniforme wiskundige formule voor de berekening van het "jaarlijkse 
kostenpercentage" toe te passen. 
7. De Commissie heeft een verslag over de werking van Richtlijn 90/8811 
opgesteld, waarin de redenen voor de hierna voorgestelde wijzigingen 
uitvoerig worden toegelicht. Dit verslag is gebaseerd op een studie van een 
op het gebied van de financiële wiskunde deskundige consulent12, op 
onderzoeken naar de omzetting van de richtlijn in nationaal recht13 en vooral 
op contacten met regeringsdeskundigen14. 
13 PB nr. C 155 van 23.06.89, blz. 4. 
Aangezien Richtlijn 90/88 is opgenomen in de Overeenkomst betreffende de Europese 
Economische Ruimte (EER), bestrijkt het verslag (zie voetnote 11 infra) behalve de 15 
Lid-Staten van de Europese Unie ook IJsland, Liechtenstein en Noorwegen. 
Artikel 1 bis, lid 5, onder a), van Richtlijn 87/102 (toegevoegd door Richtlijn 90/88). 
COM(96)79 
Professor Seckelmann heeft een studie verricht over de methoden die in de Europese 
Economische Ruimte voor de berekening van het jaarlijkse kostenpercentage worden 
gehanteerd (verkrijgbaar bij DG XXIV). 
Zie voetnoot 3 van COM(95) 117, Verslag over de werking van Richtlijn 87/102/EEG 
betreffende de harmonisatie van de wettelijke en bestuursrechtelijke bepalingen der Lid-
Staten inzake het consumentenkrediet. 
In april 1995 en januari 1996 hebben te Brussel vergaderingen plaatsgevonden. In de 
maanden daartussen is voortdurend direct contact gehouden. 
Noch de Franse noch de Italiaanse versie van de richtlijn bevat geen verwijzing naar een 
"besluit". 
52 
8. Hoewel in artikel 1 bis, lid 5, onder c), wordt bepaald14a dat de Raad op basis 
van het voorstel van de Commissie "een besluit" neemt, gaat het hier niet om 
een "besluit" in de zin van artikel 189 van het Verdrag, maar om een richtlijn, 
aangezien het doel ervan is de Lid-Staten te verplichten hun wetgeving te 
wijzigen. Deze interpretatie strookt met de uitleg die voordien aan artikel 5 
van Richtlijn 87/102 werd gegeven. In dit artikel wordt melding gemaakt van 
een "besluit" over de invoering van een communautaire methode - de 
methode werd in de praktijk bij richtlijn ingevoerd (Richtlijn 90/88/EEG). 
Voorstellen tot wijziging van Richtlijn 87/102 (zoals gewijzigd bij 
Richtlijn 90/88): 
9. Zoals in het verslag over de werking van Richtlijn 90/8815 uitvoerig is 
uiteengezet, bestaan er bijna evenveel benamingen voor het "jaarlijkse 
kostenpercentage" als er Lid-Staten zijn. 
10. Zoals het wenselijk is dat ter bevordering van de goede werking van de 
interne markt en om de consumenten een hoog beschermingsniveau te 
bieden, in de gehele Europese Gemeenschap en de andere leden of de EER 
één enkele methode voor de berekening van het "jaarlijkse kostenpercentage" 
wordt gehanteerd, is het om dezelfde redenen ook wenselijk dat de 
consumenten in staat zijn de termen te herkennen die in andere Lid-Staten 
worden gebruikt om dit tarief aan te duiden. Met het oog op de transparantie 
en begrijpelijkheid voor de consument is het wenselijk deze termen een 
gemeenschappelijk kenmerk te geven, zodat de consument ze kan 
identificeren als tegenhanger van de term die in zijn eigen Lid-Staat gangbaar 
is. Na overleg met regeringsdeskundigen en overeenkomstig het 
proportionaliteits- en het subsidiariteitsbeginsel is besloten geen harmonisatie 
van de diverse termen in de verschillende talen voor te stellen, maar om in 
alle reclamemededelingen voor consumentenkrediet en in alle schriftelijke 
overeenkomsten met consumenten de vermelding van een symbool naast de 
bestaande term verplicht te stellen. Dit symbool zal in iedere Lid-Staat gelijk 
zijn. Daartoe dienen artikel 3 en artikel 4, lid 2, van Richtlijn 87/102 (zoals 
gewijzigd bij Richtlijn 90/88) te worden aangepast teneinde in alle 
reclamemededelingen voor consumentenkrediet en in alle schriftelijke 
overeenkomsten met consumenten de vermelding van een symbool naast de 
bestaande term "jaarlijks kostenpercentage" verplicht te stellen. 
11. Voor het harmoniseren van de versies van de richtlijn in de verschillende talen 
dient artikel 1 bis, lid 1, onder a), van de Engelseen Griekse versie van 
de richtlijn te worden gewijzigd16. Dit artikel luidt thans als volgt (identiek aan 
de Franse versie): 
Punten 113-120. 
Deze wijziging werd besproken met en aanvaard door Ierland en het Verenigd Koninkrijk 
(wat de woorden "that rate... which equalises" betreft). 
53 
The annual percentage rate of charge, which shall be that rate, on an 
annual basis, which equalises the present value of all commitments 
(loans, repayments and charges), future or existing, agreed by the 
creditor and the borrower, shall be calculated in accordance with the 
mathematical formula set out in Annex II. 
De voorgestelde formulering voor de Griekse versie van artikel 1 bis, lid 1, 
onder a), luidt als volgt: 
To OVVOXL KO eTf\oio irpoiy\JoiT i KÓ IÏOOOOTÓ eut /3âpvucr]ç TTOV 
eÇioœvei. oe eTf\oia fSctOT) TIC, irapoûoeç ocÇîeç TOU auvóXou 
TÜ)V Tpexovowv f\ \leXXovT L KÛv vnoxpt&oewv (öav eluv, 
e ÇocfrXfjoecov KOLI e-nifioipv voeœv) TTOV éxovv 0ivaXr\4>6 el onró TO 
àoiV e LOTT) KOtL TO (Ö0( V € L ÇÔ\le V o) KOiTaUOlXUTTj, V TTOXoy 1 f e TOi L 
ov[l(t)U)va Ue TO paör/paT LKÔ TVTTO TTOV -notponïQ e TOIL OTO 
TrapapTT/Ua II. 
12. Krachtens artikel 1 bis, lid 3, van de richtlijn konden de Lid-Staten waar op 
1 maart 1990 een wetgeving van kracht was waarbij een maximum voor het 
jaarlijkse kostenpercentage werd vastgesteld en kosten die niet onder artikel 
1 bis, lid 2, vielen, niet waren toegestaan, deze voorschriften handhaven (op 
voorwaarde dat deze kosten aan de consument werden meegedeeld). 
Aangezien geen enkele Lid-Staat van deze mogelijkheid gebruik heeft 
gemaakt, kan artikel 1 bis, lid 3, worden geschrapt. Dit zou toch 
noodzakelijk zijn als de formule zoals zij in het onderhavige voorstel voor een 
richtlijn voorkomt, wordt aanvaard. 
13. Zoals in het verslag over de werking van Richtlijn 90/88/EEG werd 
aangetoond, is de in bijlage II van de richtlijn opgenomen formule volledig 
correct en zou zij in de gehele Europese Economische Ruimte moeten 
worden aangenomen. Dit houdt de vervanging in van de momenteel in 
Duitsland, Frankrijk en Finland gangbare formules. In de Duitse noch de 
Franse formule wordt van exponentiële berekeningen gebruik gemaakt. Het 
gevolg daarvan is dat geen van beide landen voor alle gevallen een periode 
van 1 jaar voor de berekening van de samengestelde rente kan hanteren. De 
belangrijkste verschillen tussen de Duitse formule17 en de EG-formule 
betreffen het kortlopend krediet, een steeds vaker voorkomende kredietvorm 
(b.v. kredietkaarten). Sommige Duitse banken passen overigens reeds de EG-
formule toe om kortingen te berekenen, omdat het vroegere systeem niet 
toepasbaar is bij ongelijke termijnbedragen. Bij de Franse formule18 wordt voor 
de omrekening van een maandelijks percentage in een jaarlijks tarief dit 
percentage gewoon met twaalf vermenigvuldigd. Dit is misleidend omdat het 
tarief niet gebaseerd is op een periode van 1 jaar voor de berekening van de 
samengestelde rente, hetgeen tot zeer grote verschillen ten opzichte van de 
Zie punten 64 - 75 van het verslag over Richtlijn 90/88. 
Zie punten 76 - 81 van het verslag over Richtlijn 90/88. 
54 
EG-formule leidt. De Franse overeenkomsten voor consumentenkrediet lijken 
daardoor kunstmatig voordeliger voor de consument dan de overeenkomsten 
in andere Lid-Staten. Hoewel het Duitse systeem wiskundig inconsistent is en 
tot kunstmatige verschillen in de berekeningen leidt, blijft het effect daarvan 
op de meeste gewone afbetalingskredieten beperkt. Het Franse systeem wijkt 
daarentegen zo sterk af dat niet alleen buitenlandse maar ook Franse 
consumenten worden misleid. 
14. Bij wijze van voorbeeld worden in de onderstaande tabel de met de 
verschillende formules verkregen resultaten weergegeven voor een lening van 
1 000 ecu waarop elke maand een rente van 10 ecu verschuldigd is: 
Looptijd 
(maanden) 
6 
12 
18 
24 
48 Kosten 
60 
120 
180 
240 
480 Duitse methode 
21,49 
24,66 
24,27 
24,34 
23,09 EG-methode 
22,29 
23,70 
24,00 
23,84 
22,86 Franse methode 
20,29 
21,46 
21,65 
21,58 
20,75 
De Duitse afwijking is aanzienlijk voor periodes van minder dan een jaar, 
maar de Franse afwijking is algemener en ernstiger. 
15. De voordelen van de EG-formule19 zijn dat wiskundig gezien alleen bij het 
gebruik van één enkele formule een prijsvergelijking bij gelijke voorwaarden 
mogelijk is, dat zij de consumenten in staat stelt grensoverschrijdende 
aankopen in de Europese interne markt te verrichten, en dat zij het wettelijk 
kader voor consumentenkrediet in de Lid-Staten vereenvoudigt en de 
samenhang tussen de nationale omzettingsmaatregelen bevordert. De 
produktiekosten voor de programmatuurbedrijven en financiële instellingen 
zullen dalen dank zij de schaalvoordelen die kunnen worden verwezenlijkt 
doordat in de hele interne markt slechts één formule wordt toegepast. Dat er 
voor de banken kosten verbonden zijn aan het aanpassen van de 
computerprogramma's en prijsstructuren aan de EG-formule, is geen afdoend 
argument: in de Lid-Staten waar de EG-formule reeds wordt gebruikt, heeft 
de banksector deze investering immers al gedaan. De banken die zich thans 
verplicht zullen zien veranderingen door te voeren, passen hun programma's 
trouwens vaak aan teneinde rekening te houden met jurisprudentie en 
bestuursrechtelijke beslissingen ter zake. Bovendien hanteren zij voor 
sommige (interne) berekeningen reeds de EG-formule. 
19 Zie punten 82 - 93 van het verslag over Richtlijn 90/88. 
55 
16. Artikel 1 bis, lid 5, dient bijgevolg te worden geschrapt. Dit artikel voorziet in 
een tot 31 december 1995 geldende uitzonderingsregeling (waarvan 
Duitsland en Finland gebruik hebben gemaakt) voor Lid-Staten die een 
andere methode voor de berekening van het jaarlijkse kostenpercentage 
wensten te handhaven. Zoals in het verslag over de werking van Richtlijn 
90/88/EEG werd aangetoond, zou de in bijlage II van de richtlijn opgenomen 
formule in de gehele Europese Gemeenschap en de andere leden of de EER 
moeten worden aangenomen. Dientengevolge zijn artikel 1 bis, lid 5, onder 
a) (de uitzonderingsregeling), artikel 1 bis, lid 5, onder b) (de verwijzing 
naar het verslag en dit wetgevingsvoorstel) en artikel 1 bis, lid 5, onder c) 
(de verwijzing naar het door de Raad te nemen besluit), overbodig 
geworden en zouden zij moeten worden geschrapt. De goedkeuring van 
de in bijlage II opgenomen formule zal leiden tot wijzigingen in de momenteel 
in Duitsland, Frankrijk en Finland van kracht zijnde wetgeving. 
17. Ook worden voor sommige talen (Spaans, Frans en Nederlands) taalkundige 
veranderingen in de formulering van de definities in bijlage II voorgesteld. 
18. Hoewel in de richtlijn in haar huidige vorm de bij de berekening van het 
jaarlijkse kostenpercentage in acht te nemen nauwkeurigheid niet wordt 
vastgelegd, wordt in de voorbeelden van bijlage III uitgegaan van een 
nauwkeurigheid tot op de eerste decimaal. In de meeste Lid-Staten is dit al 
verplicht. Aangezien het toepassingsgebied van de wetgeving inzake het 
consumentenkrediet in vele Lid-Staten hogere bedragen en langere termijnen 
bestrijkt dan dat van de richtlijn, worden met de mate van nauwkeurigheid 
samenhangende verschillen belangrijk, vooral in Lid-Staten waar 
hypothecaire kredieten onder het toepassingsgebied van hun wetgeving 
vallen. Dientengevolge is het noodzakelijk dat nauwkeurigheid tot op de 
tweede decimaal verplicht wordt gesteld (wel zou nauwkeurigheid tot op 
de eerste decimaal kunnen worden toegestaan als het verschil kleiner is dan 
50 ecu). Dit zou eveneens met zich mee brengen dat bijlage II en de in 
bijlage III voorkomende voorbeelden moeten worden gewijzigd. 
19. In bijlage II van de richtlijn wordt bepaald dat de intervallen worden uitgedrukt 
in "jaren of fracties van jaren". Dit dateert uit de tijd dat er nog geen 
computers bestonden. Voor het vergemakkelijken van de berekening werd 
toen uitgegaan van een jaar bestaande uit 12 gelijke maanden, 52 weken en 
360 dagen. Op dezelfde wijze werden de periodes voor het berekenen van 
de samengestelde rente vastgesteld op volledige maanden of jaren om 
berekeningen aan het einde van het jaar mogelijk te maken. Dit leidt tot 
situaties waarin de 31e dag van sommige maanden buiten beschouwing 
wordt gelaten en er 2 dagen aan februari worden toegevoegd om tot 12 
gelijke maanden van 30 dagen te komen. In de praktijk hebben de meeste 
Lid-Staten (met uitzondering van Duitsland, Oostenrijk, Zweden, Liechtenstein 
en Noorwegen) het gebruik van het correcte kalenderjaar bij hun 
berekeningen ingevoerd. Zelfs in laatstgenoemde Lid-Staten wordt voor 
sommige berekeningen het correcte kalenderjaar van 365 dagen gehanteerd. 
Daarbij komt nog dat computerprogramma's over de hele wereld uitgaan van 
56 
een jaar van 365 dagen; voor hun berekeningen baseren de computers zich 
immers automatisch op een jaar van 365 dagen en op het aantal dagen in 
een gegeven periode. Aangezien de krediettarieven die op basis van een jaar 
van 360 dagen worden berekend aanzienlijk kunnen verschillen van die 
welke voor een jaar van 365 dagen gelden, is het noodzakelijk bijlage II te 
wijzigen en te bepalen dat een jaar verondersteld wordt 365/6 dagen te 
tellen20. Dit zou eveneens met zich mee brengen dat de in bijlage III 
voorkomende voorbeelden moeten worden gewijzigd. 
20. Dit voorstel heeft in de praktijk alleen gevolgen voor Duitsland, Oostenrijk, 
Zweden, Liechtenstein en Noorwegen, die bij hun berekeningen nog uitgaan 
van een jaar van 360 dagen. 
21. In het vierde voorbeeld van bijlage III diende tevens een rekenfout te worden 
verbeterd - de uitkomst had 13,1855 of 13,19% moeten zijn en niet 13,21%. 
Deze correctie is echter achterhaald doordat de voorbeelden werden 
herberekend met een nauwkeurigheid tot op de tweede decimaal en op basis 
van een jaar van 365 of 366 dagen. 
22. Dit keer worden geen voorstellen gedaan in verband met de in artikel 1 bis, 
lid 2, van de richtlijn opgenomen lijst (de kostenelementen die bij de 
berekening van het jaarlijkse kostenpercentage buiten beschouwing moeten 
worden gelaten), aangezien de meeste Lid-Staten dezelfde elementen in 
aanmerking nemen en de eventuele bestaande verschillen zeer klein zijn. 
Alle voorstellen tot wijziging van andere wezenlijke onderdelen van Richtlijn 
90/88/EEG zullen samen met voorstellen tot wijziging van de oorspronkelijke 
Richtlijn 87/102/EEG21 betreffende het consumentenkrediet worden 
behandeld. 
Wettelijke situatie in afwachting van de goedkeuring van de voorgestelde 
richtlijn 
23. Als gevolg van de gewijzigde situatie naar aanleiding van de uitbreiding van 
de Europese Unie met Oostenrijk, Finland en Zweden, en doordat de 
omzetting van de Richtlijnen 87/102 en 90/88 in sommige Lid-Staten 
vertraging heeft opgelopen, was de Commissie niet in staat het in artikel 
1 bis, lid 5, onder b), vermelde verslag en voorstel vóór 1 juli 1995 in te 
dienen, en hebben de Raad en het Parlement de voorgestelde ontwerp­
richtlijn niet vóór 1 januari 1996 kunnen goedkeuren. 
20 Denemarken hanteert over een periode van 4 jaar een jaar van gemiddeld 365,25 dagen 
om met schrikkeljaren rekening te houden. Voor de richtlijn werd dit echter niet nodig 
geacht, omdat het verschil niet significant genoeg is om er in een tot op de tweede 
decimaal nauwkeurige berekening rekening mee te houden. 
Een verslag over de werking daarvan werd in mei 1995 gepubliceerd [COM(95)117 van 
11.05.95]. De reacties op dit verslag worden momenteel door de Commissie onderzocht. 
leder daarmee samenhangend wetgevingsvoorstel kan ook wijzigingen in Richtlijn 90/88 
bevatten. 
51 
24. Artikel 1 bis, lid 5, onder a), van Richtlijn 87/102 stond de Lid-Staten, bij wijze 
van overgangsmaatregel, toe gedurende een periode van drie jaar vanaf 
1 januari 1993 (d.w.z. tot 1 januari 1996) wettelijke bepalingen voor de 
berekening van het jaarlijkse kostenpercentage te blijven toepassen die 
verschillen van die in de richtlijn. De Commissie interpreteert artikel 1 bis, lid 
5, onder b), als een impliciete verlenging van deze periode tot op het tijdstip 
van goedkeuring van de richtlijn waaraan in artikel 1 bis, lid 5, onder c), 
wordt gerefereerd. Duitsland, Frankrijk en Finland kunnen hun van bijlage II 
van Richtlijn 87/102 afwijkende wettelijke bepalingen derhalve blijven 
toepassen totdat de voorgestelde richtlijn wordt aangenomen. 
58 
RICHTLIJN 96/ VAN HET EUROPEES PARLEMENT EN DE RAAD 
van 1996 
tot wijziging van Richtlijn 87/102 (zoals gewijzigd bij Richtlijn 90/88) 
betreffende de harmonisatie van de wettelijke en bestuursrechtelijke 
bepalingen der Lid-Staten inzake het consumentenkrediet 
HET EUROPEES PARLEMENT EN DE RAAD VAN DE EUROPESE UNIE, 
Gelet op het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap, inzonderheid 
op artikel 100 A, 
Gezien het voorstel van de Commissie1, 
Gezien het advies van het Economisch en Sociaal Comité2, 
Overeenkomstig de procedure van artikel 189 B van het Verdrag3, 
Overwegende dat het ter bevordering van de totstandbrenging en de werking van 
de interne markt en om de consumenten een hoog beschermingsniveau te bieden 
wenselijk is in de gehele Europese Gemeenschap één methode voor de berekening 
van het jaarlijkse kostenpercentage toe te passen; 
Overwegende dat artikel 5 van Richtlijn 87/102/EEG van de Raad4 voorziet in de 
invoering van een communautaire methode of methoden voor de berekening van 
het jaarlijkse kostenpercentage van het consumentenkrediet; 
Overwegende dat het met het oog op de invoering van deze ene methode wenselijk 
is één wiskundige formule op te stellen voor de berekening van het jaarlijkse 
kostenpercentage, en de hierbij in aanmerking te nemen kostenelementen van het 
krediet te bepalen door opgave van de kosten die hierbij buiten beschouwing 
moeten worden gelaten; 
Overwegende dat in bijlage II van Richtlijn 90/88/EEG5 een wiskundige formule voor 
de berekening van het jaarlijkse kostenpercentage is ingevoerd en dat in artikel 1, 
lid 2, van die richtlijn is bepaald welke kosten bij de berekening van de "totale 
kosten van het aan de consument verleende krediet" buiten beschouwing moeten 
worden gelaten; 
Overwegende dat de Lid-Staten waar vóór 1 maart 1990 reeds een wetgeving van 
kracht was die het toestond voor de berekening van het jaarlijkse kostenpercentage 
een andere wiskundige formule te hanteren, deze wetgeving gedurende een 
overgangsperiode van drie jaar vanaf 1 januari 1993 konden blijven toepassen; 
PB nr. L 42 van 12.2.87, blz. 48. 
PB nr. L61 van 10.3.90, blz. 14. 
55 
Overwegende dat de Commissie bij de Raad een verslag6 heeft ingediend, waaruit 
blijkt dat het, in het licht van de opgedane ervaring, mogelijk is in de Gemeenschap 
een uniforme wiskundige formule voor de berekening van het jaarlijkse 
kostenpercentage toe te passen; 
Overwegende dat geen enkele Lid-Staat gebruik heeft gemaakt van artikel 1 bis, lid 
3, van de richtlijn, waarin wordt bepaald dat in sommige Lid-Staten bij de 
berekening van het jaarlijkse kostenpercentage met bepaalde kosten geen rekening 
hoeft te worden gehouden, en dit overbodig is geworden; 
Overwegende dat nauwkeurigheid tot op de tweede decimaal en het gebruik van 
een jaar van 365 of 366 dagen noodzakelijk is; 
Overwegende dat het wenselijk is dat de consumenten in staat zijn de termen te 
herkennen die in de verschillende Lid-Staten worden gebruikt om het "jaarlijkse 
kostenpercentage" aan te geven, en dat de vermelding in alle reclamemededelingen 
voor consumentenkrediet en schriftelijke overeenkomsten met consumenten van een 
gemeenschappelijk symbool naast de bestaande term in de gehele Europese 
Gemeenschap verplicht wordt gesteld; 
HEBBEN DE VOLGENDE RICHTLIJN VASTGESTELD: 
C0M(96)79 
Éo 
Artikel 1 
Overal waar ingevolge Richtlijn 87/102 de term "jaarlijks kostenpercentage" of de equivalente 
term in een andere taal van de Gemeenschap wordt gebruikt, wordt hij vergezeld door het 
volgende symbool: 
tt % * 
/\rt/*e/ 2 
Artikel 1 bis, lid 1, onder a), wordt als volgt gelezen: 
in de Griekse versie van de richtlijn: 
To GVVOXLKÓ eTijoLO Trpay[}oiT i KÓ TÏOOOOTÓ eir L(3ócpvvor]c TTOV e£iao>vei ae 
erfjata fiâoT] TLÇ irotpoûoeç a£teç TOU OVVÓXOV TUV rpexovoûv f\ 
[ÀeXXovT L KQ>V vnoxptûoeuv (doive LÜJV, e Jjo^XTJoeuv nat eir Lfiotpv voeùv) TTOV 
éxovv avaXri4>8eL onró TO öave LOTT) KOU TO (öave i fóue vo) KOiToivaXuiTf}, 
VTTOXoy l f £ TOLL O V |J0CL) V Ct Ue TO \\0i6r)UOLT L KÓ TVTTO TTOV ITOt pOLT L 6 6 TOI L OTO 
•napâpTrj\ia II. 
- in de Engelse versie van de richtlijn: 
The annual percentage rate of charge which shall be that rate, on an annual basis which 
equalises the present value of all commitments (loans, repayments and charges), future 
or existing, agreed by the creditor and the borrower, shall be calculated in accordance 
with the mathematical formula set out in Annex (II). 
Artikel 3 
Artikel 1 bis, lid 3, vervalt. 
Artikel 4 
Artikel 1 bis, lid 5, vervalt. 
Artikel 5 
Artikel 3 wordt als volgt gewijzigd: 
Onverminderdde bepalingen van Richtlijn 84/450/EEG van de Raad van 10 september 
1984 betreffende het nader tot elkaar brengen van de wettelijke en bestuursrechtelijke 
bepalingen der Lid-Staten inzake misleidende reclame, zoals gewijzigd bij Richtlijn 
96/... van de Raad van 1996 betreffende vergelijkende reclame, alsook de regels 
. en beginselen inzake oneerlijke reclame, moet in iedere reclamemededeling en in 
ieder in bedrijfsruimten is aangebracht aanbod, waarin iemand zich bereid verklaart 
krediet te verlenen of te bemiddelen bij de totstandbrenging van 
kredietovereenkomsten en waarin de rente of enige andere cijfers betreffende de 
Gi 
kosten van het krediet worden genoemd, ook het jaarlijkse kostenpercentage, 
vergezeld van het in artikel 1 van de onderhavige richtlijn genoemde symbool, worden 
aangegeven, eventueel door middel van een representatief voorbeeld indien andere 
methoden niet uitvoerbaar zijn. 
Artikel 6 
Artikel 4, lid 2, onder a), wordt als volgt gewijzigd: 
a) een opgave van het jaarlijkse kostenpercentage, vergezeld van het in artikel 1 
van de onderhavige richtlijn genoemde symbool; 
Artikel 7 
Bijlage I van deze richtlijn wordt bijlage II ter vervanging van bijlage II van Richtlijn 87/102 
(zoals gewijzigd bij Richtlijn 90/88). 
Artikel 8 
Bijlage II van deze richtlijn wordt bijlage III ter vervanging van bijlage ill van Richtlijn 87/102 
(zoals gewijzigd bij Richtlijn 90/88). 
Artikel 9 
1. De Lid-Staten doen de nodige wettelijke en bestuursrechtelijke bepalingen in werking 
treden om vóór 31 december 1996 aan deze richtlijn te voldoen. Zij stellen de 
Commissie daarvan in kennis. 
Wanneer de Lid-Staten deze bepalingen aannemen, wordt daarin of bij de officiële 
bekendmaking ervan naar de onderhavige richtlijn verwezen. De regels voor deze 
verwijzing worden vastgesteld door de Lid-Staten. 
2. De Lid-Staten delen de Commissie de bepalingen van nationaal recht mede, die zij op 
het onder deze richtlijn vallende gebied vaststellen. 
Artikel 10 
Deze richtlijn is gericht tot de Lid-Staten. 
Gedaan te Brussel, 1996 
fc 
Bijlage I 
Bijlage II 
DE BASISVERGELIJKINGDIE DE GELIJKWAARDIGHEIDVAN LENINGEN ENERZIJDS 
EN AFLOSSINGENEN KOSTEN ANDERZIJDS WEERGEEFT 
K - m A K' = m' A* 
E -^-T - E *" K - 1 (1 + if* K' -I (1 + J)'* 
Betekenis van letters en symbolen: 
K = het volgnummer van een kredietopneming 
K' = het volgnummer van een aflossing of een betaling 
AK = het bedrag van kredietopneming nummer K 
A'K = het bedrag van de aflossing of betaling nummer K' 
2_ = het somteken 
m = het volgnummer van de laatste kredietopneming 
m' = het volgnummer van de laatste aflossing of de laatste betaling 
tk = het interval, uitgedrukt in jaren en fracties van jaren, tussen de datum van 
kredietopneming nummer 1 en die van de volgende kredietopneming 2 tot m 
ik. = het interval, uitgedrukt in jaren en fracties van jaren, tussen de datum van 
kredietopneming nummer 1 en die van de aflossingen of betaling 1 tot m' 
i = hettotalereelepercentage.dat kan worden berekend (hetzij algebraïsch, hetzij 
via opeenvolgende benaderingen, hetzij met een computerprogramma) als de 
andere termen van de vergelijking uit de overeenkomst of anderszins bekend 
zijn. 
Opmerkingen 
(a) De door beide partijen op diverse tijdstippen betaalde bedragen zijn niet noodzakelijk 
gelijk en worden niet noodzakelijk met gelijke tussenpozen betaald. 
(b) De aanvangsdatum is die van de eerste kredietverstrekking. 
(c) Het verschil tussen de data die gebruikt worden bij de berekeningsmethode, wordt 
uitgedrukt in jaren of fracties van jaren. Een jaar wordt verondersteld 365 of 366 dagen 
te tellen. 
(d) De uitkomst van de berekening wordt tot op de tweede decimaal nauwkeurig 
weergegeven. Als de derde decimaal groter is dan of gelijk is aan 5, wordt de tweede 
decimaal met 1 vermeerderd. 
C3 
BIJLAGE II 
BIJLAGE III 
VOORBEELDEN VAN EEN BEREKENING 
Eerste voorbeeld 
Het geleende bedrag S = 1 000 ecu op 1 januari 1994. 
Dit wordt terugbetaald in één enkele aflossing van 1 200 ecu op 30 juni 1995 (547 dagen na 
de datum van de lening). 
1200 De vergelijking wordt: 1000 = _^w 
of (1+0 547 
365 
547 
(1+0 365 = 1»2 
1 +i= 1,129444207 
i = 0,129444207 
Dit bedrag wordt afgerond op 12,94%. 
Tweede voorbeeld 
Het overeengekomen bedrag S = 1 000 ecu, maar de kredietgever houdt daarvan 50 ecu af 
voor onderzoeks- en dossierkosten, zodat de lening in feite slechts 950 ecu bedraagt; de 
terugbetaling van 1 200 ecu geschiedt evenals in het eerste voorbeeld op 30 juni 1995. 
De vergelijking wordt: 
(1+0' 547 
,365 - 1,2 
950 = 
Of 
547 
365 
1 + i = 1,1688996... 
i =0,1688996 ... 
afgerond op 16,89%. 1200 
547 
(l+O3* 
1^9. =1,263157 
& 
Derde voorbeeld 
Het geleende bedrag is 1 000 ecu, terug te betalen in twee termijnen van elk 600 ecu, 
respectievelijk na een en twee jaar. 
De vergelijking wordt: _600+ 600 _600f 600 
l+i (1+Q730/365 l+j Q-+^2 
Deze kan algebraïsch worden opgelost en 
heeft als uitkomst i = 0,1306623 afgerond op 13,07%. 
Vierde voorbeeld 
Het geleende bedrag is 1 000 ecu op 1 januari 1994 en de kredietnemer dient de volgende 
bedragen te betalen: 
Na 3 maanden (0,25 jaar) 272 ecu 
Na 6 maanden (0,5 jaar) 272 ecu 
Na 12 maanden (1 jaar) 544 ecu 
Totaal 1 088 ecu 
De vergelijking wordt: 
1000—?2—2L.- 544 
89 180 365 
(l+O365 (l+O365 (l+O365 
Uit deze vergelijking kan i worden berekend door middel van opeenvolgende benaderingen, 
die in een zakrekenmachine kunnen worden geprogrammeerd. 
De uitkomst is: 
i = 0,13226 afgerond op 13,23%. 
C5 

ISSN 0254-1513 
COM(96) 79 def. 
DOCUMENTEN 
NL 10 06 
Catalogusnummer : CB-CO-96-090-NL-C 
ISBN 92-78-00979-2 
Bureau voor officiële publikaties der Europese Gemeenschappen 
L-2985 Luxemburg 
&