EUROPESE COMMISSIE Brussel, 23.2.2022 COM(2022) 78 final MEDEDELING VAN DE COMMISSIE Update verscherpt toezicht – Griekenland, februari 2022 {SWD(2022) 50 final}



ACHTERGROND De economische ontwikkelingen en het beleid in Griekenland worden gemonitord in het kader van zowel het Europees Semester voor de coördinatie van het economisch beleid als het raamwerk voor verscherpt toezicht overeenkomstig de artikelen 2 en 3 van Verordening (EU) nr. 472/2013 ( ). Met het verscherpt toezicht voor Griekenland ( ) wordt erkend dat Griekenland maatregelen moet blijven doorvoeren om de (potentiële) oorzaken van economische en financiële moeilijkheden aan te pakken, en tegelijkertijd structurele hervormingen moet doorvoeren om een robuuste en duurzame economische groei te ondersteunen. Verscherpt toezicht biedt een omvattend raamwerk voor het monitoren van de economische ontwikkelingen en het voeren van beleid dat nodig is om voor een duurzaam economisch herstel te zorgen. Daarmee kunnen recente economische en financiële ontwikkelingen in Griekenland op regelmatige basis worden beoordeeld, kunnen de financieringsvoorwaarden voor overheidsschuld worden gemonitord en kan de schuldhoudbaarheidsanalyse worden geactualiseerd. Verscherpt toezicht biedt tevens een raamwerk voor de evaluatie van de algemene toezegging die Griekenland op 22 juni 2018 aan de Eurogroep heeft gedaan om de hervormingen die in het kader van het programma van het Europees Stabiliteitsmechanisme zijn goedgekeurd, voort te zetten en te voltooien en om ervoor te zorgen dat de doelstellingen van de belangrijke hervormingen die in het kader van de programma’s voor financiële bijstand zijn goedgekeurd, worden veiliggesteld. In dat verband wordt met het verscherpt toezicht de uitvoering gemonitord van specifieke toezeggingen om, in de periode tot medio 2022, de in het kader van het programma ingezette essentiële structurele hervormingen op zes sleutelgebieden binnen de overeengekomen termijnen te voltooien: i) budgettair en budgettair-structureel beleid; ii) sociale zekerheid; iii) financiële stabiliteit; iv) arbeidsmarkten en productmarkten; v) de Hellenic Corporation of Assets and Participations (HCAP) en privatisering, en vi) de modernisering van de overheidsdiensten ( ). Dit is het dertiende verscherpt-toezichtverslag voor Griekenland. Dit verslag is gebaseerd op de bevindingen van een virtuele missie gehouden op 25 januari 2022 en op regelmatig overleg met de autoriteiten. Deze missie is door de Europese Commissie in samenwerking met de Europese Centrale Bank (ECB) uitgevoerd ( ). Het Internationaal Monetair Fonds heeft deelgenomen in het kader van zijn Post Financing Assessment (PFA)-raamwerk, terwijl het Europees Stabiliteitsmechanisme heeft deelgenomen in het kader van zijn systeem voor vroegtijdige waarschuwing en in overeenstemming met het memorandum van overeenstemming van 27 april 2018 over de taakverdeling tussen de Europese Commissie en het Europees Stabiliteitsmechanisme. In dit verslag wordt een beoordeling gemaakt van de stand van uitvoering van de toezeggingen die Griekenland aan de Eurogroep heeft gedaan ten aanzien van de voltooiing van hervormingen tegen eind 2021. Dit verslag staat los van een vrijgave van de volgende reeks beleidsafhankelijke schuldmaatregelen die – volgens het overeengekomen halfjaarlijkse schema – op grond van het veertiende verslag zou kunnen plaatsvinden. Het veertiende verslag zal naar verwachting in mei 2022 worden bekendgemaakt. De toezeggingen die Griekenland in juni 2018 aan de partners van de Eurogroep heeft gedaan – en die de basis vormen voor verdere schuldverlichtingsmaatregelen – zijn vastgelegd voor de periode tot medio 2022. Griekenland zit nu dus in het laatste jaar van deze regeling. De autoriteiten hebben aangegeven hun inspanningen vooral te willen richten op het vóór medio 2022 uitvoeren van de nog resterende toezeggingen. De beslissingen over de vrijgave van resterende schuldverlichtingsmaatregelen en over het beëindigen van het verscherpt toezicht zullen rekening moeten houden met de progressie die is gemaakt bij het voltooien van toegezegde hervormingen, maar ook met de bredere economische beleidsomgeving. ALGEHELE BEOORDELING Griekenland kon zich snel herstellen van de pandemie en de voortuitzichten blijven positief, ook al zijn ze met grote onzekerheid omgeven. De economie zou, volgens de huidige verwachtingen, in 2021 een bbp-groeipercentage van 8,5 % bereiken, geschraagd door de binnenlandse vraag en het beter dan verwachte toeristische seizoen. De economische bedrijvigheid bereikte reeds in het derde kwartaal 2021 het niveau van vóór de pandemie. De verwachtingen voor 2022 blijven gunstig, dankzij het accommoderende budgettaire en monetaire beleid en de stevige impulsen van het herstel- en veerkrachtplan. Niettemin is de vrees dat de verspreiding van de nieuwe omikronvariant van het coronavirus zal drukken op de groei in het laatste kwartaal 2021. Het effect hiervan zou echter in het eerste kwartaal 2022 grotendeels moeten wegebben. Griekenland heeft vanaf januari 2022 een vaccinatieplicht ingevoerd voor inwoners ouder 60 jaar. Risico’s op verdere disrupties blijven bestaan, al is de verwachting nu dat de impact daarvan van korte duur zou zijn. De recente prijsontwikkelingen op de wereldenergiemarkt, en dan vooral de stroomprijzen, hebben tot een plotse stijging van de consumentenprijzen geleid en zijn een verdere bron van onzekerheid voor de hele economie. Hoewel de meeste maatregelen voor noodsteun in 2021 zijn uitgefaseerd, heeft het kabinet met nieuwe, doelgerichte steun snel gereageerd op de uitbraak van de nieuwe variant van het coronavirus en op de hoger dan verwachte inflatie. In 2022 zou het overheidstekort, vergeleken met het jaar voordien, aanzienlijk afnemen (). De ontwikkelingen op de arbeidsmarkt blijven gunstig en de werkloosheid, die in het derde kwartaal 2021 uitkwam op 14,1 % (een daling ten opzichte van de 17,2 % in het derde kwartaal 2020), zou in 2022 verder moeten afnemen. In 2020 bedroeg het percentage mensen met een armoederisico 17,7 %, een daling ten opzichte van 2019 (17,9 %). De autoriteiten hebben met succes een verdere reeks specifieke toezeggingen uitgevoerd: ·Bij de overheidsdiensten hebben de autoriteiten het opstellen van functiebeschrijvingen voor ambtenaren daadwerkelijk voltooid. Samen met de digitale organogrammen, die eerder in 2021 beschikbaar kwamen, zijn de functiebeschrijvingen een cruciaal onderdeel bij de totstandbrenging van een geïntegreerd personeelsbeleid bij de Griekse overheid. ·De autoriteiten hebben de vereenvoudiging van de toekenning van investeringsvergunningen in de overeengekomen sectoren afgerond door het laatste onderdeel van de wetgeving voor opleidingsactiviteiten goed te keuren. Deze inspanningen bouwen voort op en zijn een aanvulling van een ingrijpende hervorming die in het kader van het programma voor financiële bijstand is ingezet. Hiermee worden vereenvoudigde procedures voor de toekenning van investeringsvergunningen uitgebreid tot een aantal andere economische activiteiten (). ·Wat betreft de hervormingen van de sociale voorzieningen hebben de autoriteiten de bestuurlijke reorganisatie van het eengemaakte pensioenfonds (e-EFKA) voltooid. Voordien waren alle nodige lokale kantoren opgericht en operationeel geworden. Bij de IT-infrastructuur van het fonds wordt gestaag vooruitgang geboekt. Deze hervorming vult de inspanningen aan om het voorheen gecompartimenteerde pensioenstelsel te consolideren, terwijl stappen worden gezet in de richting van een volledige digitalisering van de data van het pensioenstelsel. Dit is dus een belangrijke stap om het Griekse pensioenstelsel doelmatiger te maken. Voorts is progressie gemaakt bij de uitvoering van hervormingen en voor een hele reeks specifieke toezeggingen. Meer bepaald: ·Op het gebied van het beheer van de overheidsfinanciën verlopen de werkzaamheden rond verdere verfijningen van de functionele indeling voor overheidsrekeningen (onderdeel van de hervorming van het gemeenschappelijke rekeningstelsel) volgens plan. De verwachting is dat deze tegen april 2022 zullen zijn afgerond en in mei 2022 zullen worden gepubliceerd in de jaarlijkse update van de begrotingsstrategie voor de middellange termijn. ·De autoriteiten hebben progressie gemaakt bij het wegwerken van achterstallige betalingen van de overheid aan de particuliere sector. Het volume achterstallige pensioenbetalingen is verminderd, overeenkomstig de verwachtingen in het actieplan dat in het najaar 2021 was goedgekeurd. De autoriteiten hebben bevestigd dat de achterstand tegen juni 2022 volledig zou zijn weggewerkt. Na meerdere maanden van stagnatie is het volume achterstallige betalingen niet zijnde pensioenen sterk afgenomen dankzij maatregelen van het kabinet om het wegwerken van achterstanden weer op koers te krijgen. Het volume ligt weliswaar nog iets boven het streefdoel dat in maart 2021 is bepaald, maar de autoriteiten verwachten dat de achterstallige betalingen niet zijnde pensioenen tegen februari 2022 nagenoeg zouden zijn weggewerkt. De uitvoering van de aanbevelingen van de Algemene Rekenkamer en de vereenvoudiging van de begrotingsprocedures verliepen volgens planning. ·De hervorming van de ENFIA-onroerendezaakbelasting zit nu in de slotfase van de voorbereiding. Er is een akkoord bereikt over de precieze tarieven van deze belasting en de budgettaire kostprijs van de hervorming op basis van de nieuwe marktconforme WOZ-waarden. Dit zal de heffingsgrondslag verruimen en de onroerendezaakbelasting eerlijker en economisch efficiënter maken. In februari 2022 komt hierover wetgeving zodat de belastingaanslag en de eerste betalingen (met een lichte vertraging) in april 2022 kunnen plaatsvinden. ·Wat de zorg betreft, valt toe te juichen dat de inning van terug te vorderen bedragen (d.w.z. uitgaven die het bij wet vastgelegde plafond voor overheidsuitgaven aan farmaceutische producten en andere zorgdiensten overschrijden en die bij leveranciers van farmaceutische producten en zorgverstrekkers moet worden teruggevorderd) nu volgens schema verloopt voor zowel farmaceutische producten als overige diensten. De inkoopactiviteiten liggen op koers om voor medio 2022 het streefdoel te halen van een aandeel van 40 % gecentraliseerde inkopen in de totale ziekenhuisuitgaven waarvoor de centrale autoriteit voor inkopen in de zorg (EKAPY) aanbestedingen mag uitschrijven. ·De autoriteiten boeken vooruitgang bij de voorbereiding van de hervorming op het gebied van de arbeidsongeschiktheid: de secundaire wetgeving om het arbeidsongeschiktheidspercentage te bepalen op basis van zowel een medische als een functionele keuring is in voorbereiding en zou tegen eind maart 2022 moeten zijn aangenomen. Het nieuwe keuringsraamwerk zal als basis dienen voor besluiten over uitkeringen in natura om mensen met een handicap een persoonsgebonden budget toe te kennen. ·De algemene vergadering van de Hellenic Corporation of Assets and Participations (HCAP) heeft het door de onderneming geactualiseerde strategisch plan goedgekeurd. Dit plan bevat de algemene kritische prestatie-indicatoren die de onderneming zal gebruiken om haar prestaties te monitoren. Ook bevat het gedetailleerde maatregelen voor het optreden van de onderneming als investeerder in en hervormer van de staatsbedrijven die zij in haar portefeuille heeft. Bij de werkzaamheden rond het coördinatiemechanisme is goede progressie gemaakt, met onder meer de goedkeuring van het allereerste prestatiecontract voor het gemeentelijk vervoersbedrijf Athene (OASA). De autoriteiten werken aan een eerste concept van een wet voor de modernisering van het institutionele raamwerk voor staatsbedrijven, dat ook indirecte HCAP-dochterondernemingen en andere overheidsbedrijven buiten de HCAP-portefeuille bestrijkt. De Raad van State heeft in februari 2022 verklaard dat de overdracht aan HCAP van de belangen in de waterbedrijven van Athene en Thessaloniki die in 2018 had plaatsgevonden, ongrondwettig is. De gevolgen van deze uitspraak worden momenteel bestudeerd. ·De afgelopen maanden is al bij al goede vooruitgang geboekt bij privatiseringstransacties. De tenderprocedure voor het staatsgasbedrijf DEPA Infrastructure komt nu in de eindfase en de financiële closing wordt voor binnenkort verwacht. Bij de tenders voor een aantal belangrijke regionale havens en voor Gournes Heraklion (de ontwikkeling van een deel van de vroegere Amerikaanse legerbasis op Kreta) is er progressie, en de tenderprocedure voor de gunning van een concessieovereenkomst voor de ringweg rond Athene (Attiki Odos) is van start gegaan. De autoriteiten hebben verdere progressie gemaakt bij de bouwwerkzaamheden aan de Egnatia-snelweg, zodat het pad geëffend is om de concessieovereenkomst zoals verwacht tegen eind 2022 te activeren.

·De kadastrale metingen en de transitie naar de oprichting van het nieuwe Griekse kadaster (Ktimatologio) waren de voorbije drie maanden in volle gang. De goedkeuring van de boskaarten, die momenteel is opgeschort vanwege de verlenging van de bezwaartermijnen, zou in mei 2022 opnieuw van start gaan. De bezwaartermijnen zijn verlengd als gevolg van de impact van de natuurbranden in de zomer van 2021. De autoriteiten verwachten dat de goedkeuring tegen juli 2022 grotendeels zal zijn afgerond, hetgeen min of meer in lijn is met de bevindingen van het voorgaande verslag. ·De werkzaamheden rond de codificatie van de arbeidswetgeving gaan door, in nauwe samenwerking met de centrale codificatiecommissie (KEK). Een eerste concept van de herziene wetgeving zou nu in maart 2022 worden gepresenteerd. De autoriteiten hebben toegezegd om de gecodificeerde wetgeving in mei 2022 goed te keuren. ·De invoering van verplichte e-filing bij de bestuursrechtbanken vordert en zou tegen april 2022 moeten zijn afgerond. Een platform met een elektronisch roljournaal waar stakeholders zich kunnen registreren en de voortgang van rechtszaken kunnen monitoren, is van start gegaan in Athene. De functionaliteit ervan zal stapsgewijs worden uitgebreid over heel Griekenland. De elektronische echtscheidingsprocedure is nu volledig operationeel. ·De autoriteiten bleven verder werken aan de uitvoering van de resterende aanbevelingen voor corruptiebestrijding uit de vierde evaluatieronde van de Groep van Staten tegen Corruptie (GRECO). Een groot deel van deze aanbevelingen is afhankelijk van de goedkeuring van het Wetboek op de rechterlijke organisatie en het statuut van magistraten, die vertraging heeft opgelopen (zie verder). De aanbevelingen tegen omkoping van overheidsfunctionarissen waren eind 2021 met succes uitgevoerd. Sommige specifieke toezeggingen en andere cruciale beleidsmaatregelen hebben echter vertraging opgelopen ten opzichte van de termijnen die in het kader van het twaalfde verslag waren overeengekomen. Daarbij gaat het met name om: ·Het nieuwe elektronische inningssysteem van de Belastingdienst dat vertragingen heeft opgelopen. Deze zijn te wijten aan vertragingen bij de oplevering van de definitieve, volledige versie van het end-to-end elektronische inningssysteem door de contractant. Deze staat nu gepland voor juni 2022. Daardoor is de verwachting nu dat dit nieuwe elektronische systeem, dat gepland stond voor eind april 2022, tegen eind september 2022 volledig operationeel zal zijn. Toch houdt de Belastingdienst nog steeds vast aan de plannen dat zijn centrale en decentrale diensten, waaronder het directoraat inning en teruggaven en de operationele eenheid inning, tegen april 2022 bepaalde functionaliteiten van dit systeem zullen beginnen te gebruiken. ·Bij de hervorming van de eerstelijnszorg viel beperkte progressie te constateren. Naast een definitieve versie van de primaire wetgeving, hebben de autoriteiten nu concepten voor secundaire wetgeving uitgewerkt. Die beschrijven de belangrijkste aspecten van de patiëntenregistratie en de poortwachtersfunctie van huisartsen, al moeten bepaalde centrale parameters van het systeem nog verder worden ingevuld. De autoriteiten worden aangemoedigd tijdig voor voldoende prikkels te zorgen om het aantal mensen dat zonder verwijzing medisch-specialistische zorg vraagt onder controle te houden, maar wel gelijke toegang tot de zorg garanderen. Ook zou de verplichte patiëntenregistratie uit het bestaande wettelijke kader moeten worden uitgevoerd. De autoriteiten hebben toegezegd om eind februari of begin maart 2022 een publieke consultatie over de wetgeving te houden, die dan kort nadien zou worden goedgekeurd, op tijd voor het veertiende verscherpt-toezichtverslag. De uitvoering van de hervorming zal daarna aanvangen en zou verder van dichtbij worden gemonitord. ·De voltooiing van de hervorming van het inspectieraamwerk voor het toezicht op economische activiteiten en productmarkten blijft nog uit. Aan de secundaire wetgeving in de laatste resterende sector van milieubescherming was nog niet de laatste hand gelegd bij het verschijnen van deze evaluatie. De reden daarvoor was dat nog de nodige consultaties moesten plaatsvinden die de grondwettigheid van de hervorming moeten garanderen. Deze consultaties zijn nu afgerond en de wetgeving zou op korte termijn moeten worden goedgekeurd. Deze wetgeving zal het beheersmodel voor de handhaving verder uitwerken, om zo tot een geharmoniseerde aanpak te komen bij de toepassing van het handhavingssysteem. ·De autoriteiten hebben twee instrumenten van secundaire wetgeving aangenomen die van kritiek belang zijn voor de uitvoering van de nieuwe wet op de overheidsopdrachten, terwijl op het laatste instrument nog wordt gewacht. De twee goedgekeurde interministeriële besluiten betreffen de vaststelling van een certificatieraamwerk voor particuliere ingenieurs voor openbare werken en studies. De goedkeuring van het derde nog uitstaande interministeriële besluit, dat gaat over het oprichten van een nieuwe rechtspersoon die een nieuw geïntegreerd IT-systeem moet ontwikkelen en in stand houden, heeft echter vertraging opgelopen en wordt nu op korte termijn verwacht. ·Het uitschrijven van de aanbesteding voor het geïntegreerde systeem voor het beheer van rechtszaken in civiele en strafrechtelijke procedures (OSDDY-PP) heeft opnieuw vertraging opgelopen en zou nu in maart 2022 gaan plaatsvinden. De Europese instituties hebben zich andermaal zorgelijk uitgelaten over de vertragingen en hebben de autoriteiten aangemoedigd om ervoor te zorgen dat de procedure verder efficiënt en zonder hindernissen kan verlopen. ·De goedkeuring van het nieuwe Wetboek op de rechterlijke organisatie en het statuut van magistraten heeft aanzienlijke vertraging opgelopen. Het wetboek zou aanvankelijk tegen september 2021 in werking treden, maar dat is nadien uitgesteld tot januari 2022. Momenteel zijn de autoriteiten voornemens het wetboek tegen eind april 2022 bij het Parlement in te dienen. De autoriteiten wijten deze verdere vertraging aan problemen in verband met overleg en het omwerken van teksten. Dit wetboek zou onder meer moeten helpen om de problemen te verminderen bij de achterstand in de aanpak van persoonlijke faillissementen die in het kader van de toezegging op het gebied van financieel beleid wordt gemonitord: de herziene tucht- en promotievoorschriften uit het wetboek zouden een cultuur kunnen stimuleren waarbij leden van de magistratuur zich strikter aan hoge professionele standaarden houden. De goedkeuring van dit wetboek is ook een belangrijke randvoorwaarde voor de uitvoering van een aanzienlijk deel van de toezegging inzake corruptiebestrijding. De autoriteiten worden sterk aangemoedigd haast te maken met het afronden van het wetboek, gelet op het fundamentele belang ervan voor het efficiënte functioneren van de rechtspraak. ·De vereiste secundaire wetgeving om de JustStat-eenheid bij het ministerie van Justitie operationeel te maken, zou (met negen maanden vertraging) tegen eind maart 2022 worden goedgekeurd. Dit gespecialiseerde departement heeft als taak data te verzamelen en te verwerken om daarmee de prestaties van de rechtspraak meten en verbeteren. Naast de vooruitgang bij specifieke toezeggingen, juicht dit verslag toe dat de autoriteiten vooruitgang hebben geboekt bij een aantal bredere structurele hervormingen die in het kader van het verscherpt toezicht waren ingezet. Daarbij gaat het met name om het volgende: ·Een lijst met afwijkingen van de eengemaakte salarisschalen is afgerond in het kader van de inspanningen van de autoriteiten om centrale controle op de bepalingen inzake indienstneming en salarissen bij de overheidsdiensten te versterken. De goedkeuring van de wettelijke bepalingen om de geconstateerde zwakke punten aan te pakken, staat voor april 2022 gepland. Een inschatting van de behoeften aan vaste en tijdelijke leraren voor de middellange tot lange termijn zal eveneens tegen april 2022 zijn afgerond. ·De autoriteiten hebben met succes het centrale digitale portal (Gov.gr) opgezet. Dit werd geflankeerd door de nodige initiatieven die de interoperabiliteit en robuustheid van het systeem moeten garanderen, in lijn met de richtsnoeren en prioriteiten uit de nationale strategie voor digitale transformatie en de dringende behoeften als gevolg van de evolutie van de pandemie. ·De autoriteiten zetten hun werkzaamheden rond de Wet op het hoger onderwijs voort, na eerdere welkome hervormingen in het onderwijs. De goedkeuring van die wet heeft vertraging opgelopen door de uitdagingen als gevolg van de pandemie. De autoriteiten hebben toegezegd de publieke consultatie in maart 2022 van start te laten gaan en de goedkeuring van de wet wordt momenteel verwacht voor mei 2022. De afbouw van niet-renderende leningen (NPL’s) in de banksector – vooral via de Hercules-regeling – ging door, maar er blijven kwetsbaarheden bestaan omdat de netto-instroom van niet-renderende leningen aanhoudt, zij het tot dusver tegen een beperkter tempo. Het aandeel niet-renderende leningen bedroeg 15 % op individuele basis in september 2021, een sterke daling ten opzichte van 30,1 % eind 2020 en 40,6 % eind 2019 (). Het blijft echter het hoogste in de eurozone. De netto-instroom van niet-renderende leningen hield aan, maar bleef onder de initiële verwachtingen. Dankzij de securitisaties in het kader van de Hercules-regeling zullen banken hun risicokosten op termijn verder kunnen verlagen en op hun balans ruimte kunnen creëren voor nieuwe kredietverlening. Hoewel door recente securitisatietransacties in het kader van de Hercules-regeling hogere voorzieningen moeten worden gevormd, werd het effect daarvan op de kapitaalpositie van banken gedeeltelijk gecompenseerd door succesvolle initiatieven om hun kapitaal te versterken. Niettemin blijft de kapitaalpositie van banken een van de zwakste in de eurozone en gaat het daarbij om een hoog aandeel latente belastingvorderingen. Bij de uitvoering van overeengekomen beleidsinitiatieven in de financiële sector is vooruitgang geboekt, maar diverse beleidsinitiatieven lopen achter op schema. Wat de uitvoering van de faillissementswetgeving betreft, zijn alle procedures (buitengerechtelijke schuldsanering, rehabilitatie van een failliet, gewone en vereenvoudigde faillissementsprocedure en een systeem voor vroegtijdige waarschuwing) nu operationeel, net zoals de daarbij behorende etrokken onlineplatforms. De vaststelling van nieuwe zittingsdagen voor lopende insolventiezaken van huishoudens komt, volgens de updates die de autoriteiten hebben verschaft, weer op gang maar het wegwerken van de achterstand loopt nog steeds achter bij de verwachtingen en zou niet vóór eind 2023 plaatsvinden. De autoriteiten hebben stappen gezet om bij rechtbanken de capaciteit voor de behandeling van zaken te versterken en verwachten dat de bepalingen van het Wetboek op de rechterlijke organisatie en het statuut van magistraten dit proces nog zullen verbeteren. De elektronische veilingen nemen, sinds de hervatting daarvan in september 2021, in aantal toe, terwijl aan de verbetering van het systeem wordt gewerkt. De autoriteiten blijven vastberaden om tegen respectievelijk medio 2023 en medio 2024 de overeengekomen laatste doelstellingen te behalen wat betreft het behandelen en wegwerken van de volledige achterstand bij uitgewonnen overheidsgaranties. De afhandeling van claims verloopt sneller, maar dit is slechts ten dele terug te zien in betalingen. Om de streefdoelen voor 2022 te behalen, zal het aantal behandelde claims en betalingen nog fors moeten toenemen. De oproep tot het indienen van blijken van belangstelling voor de sale-and-lease-backentiteit zou naar verwachting in februari 2022 van start gaan. Een tijdelijke steunregeling voor kwetsbare debiteuren met een hoofdverblijf zou volgens de autoriteiten moeten zorgen voor een soepele overgang, in afwachting dat de start van de activiteiten van de sale-and-lease-backentiteit, die momenteel niet vóór eind maart 2023 wordt verwacht. De autoriteiten worden aangemoedigd om stevige garanties in te bouwen die het oneigenlijke gebruik van de regeling moeten tegengaan en de juridische risico’s moeten beperken. Ook moeten zij vaart maken met de oprichting van de sale-and-lease-backentiteit, zodat de tijdelijke regeling tijdig kan worden uitgefaseerd. Het overleg over de toekomst van het Hellenic Financial Stability Fund heeft goede progressie gemaakt en de desbetreffende wetswijziging zou tegen april 2022 worden goedgekeurd. De autoriteiten hebben hun voornemen aangekondigd om per 1 mei 2022, in overleg met de sociale partners, een verhoging van het wettelijke minimumloon door te voeren, om zo het negatieve effect van de prijsstijgingen voor werkers met een laag inkomen te verlichten. Deze verhoging zou er komen na een bescheiden verhoging van 2 % waartoe in juli 2021 is besloten en die in januari 2022 is uitgevoerd nadat het minimumloon twee jaar was bevroren (als gevolg van de pandemie). Deze verhoging weerspiegelt ontwikkelingen in de lonen en de productiviteit, alsmede andere indicatoren op basis van data tot de eerste helft van 2021. De autoriteiten hebben de gewone procedure om het minimumloon aan te passen versneld om het effect van de hoge inflatie op werkers met een laag loon te verzachten, maar zij willen zich blijven houden aan de procedure die in wet nr. 4172/13 voor het bepalen van het minimumloon is vastgelegd. Ook hebben de autoriteiten aangegeven dat de mogelijke aanpassing van het minimumloon in mei niet ten koste van het concurrentievermogen zal gaan en een beperkte budgettaire kostprijs zal hebben, onder meer wat betreft de loonsom in de publieke sector. De verhoging van het minimumloon die uit dit overleg voortvloeit, zou in april 2022 worden aangekondigd en de maand nadien worden doorgevoerd. Al met al is de conclusie van dit verslag dat Griekenland, ondanks de nog steeds uitdagende omstandigheden als gevolg van de pandemie, de nodige maatregelen heeft getroffen om de van het land verwachte specifieke toezeggingen uit te voeren. De Griekse autoriteiten hebben een geloofwaardig traject geschetst dat voor de door Griekenland gedane toezeggingen verdere substantiële vooruitgang zal opleveren tegen het tijdstip dat het veertiende verscherpt-toezichtverslag in mei 2022 zal worden gepubliceerd. De autoriteiten hebben resultaten geboekt voor specifieke toezeggingen in diverse sectoren, met name wat betreft het versterken van de efficiëntie van overheidsdiensten, het voltooien van de bestuurlijke reorganisatie bij het eengemaakte pensioenfonds (e-EFKA) en het vereenvoudigen van de vergunningverlening in de overeengekomen sectoren. Griekenland heeft ook vooruitgang geboekt bij ruimere structurele hervormingen, met name onder meer op het gebied van de digitalisering, en is doende het herstel- en veerkrachtplan voor het land uit te voeren (). De Europese instituties verwelkomen de hechte en constructieve samenwerking van de autoriteiten op alle gebieden en moedigen hen aan om de ontstane dynamiek vast te houden en, zo nodig, de inspanningen op te voeren om de deels door de pandemie ontstane vertragingen te verhelpen, met name wat betreft de hervormingen van het beleid voor de financiële sector, de eerstelijnszorg, het ondernemingsklimaat en justitie, en de overeengekomen streefdoelen voor het wegwerken van achterstallen te behalen.

MACRO-ECONOMISCHE ONTWIKKELINGEN De economie hield in het derde kwartaal 2021 de groeidynamiek vast dankzij stevige uitvoerprestaties en particuliere consumptie. De groei in het derde kwartaal 2021 (2,7 % op kwartaalbasis) werd ook geschraagd door een snel herstel van ontvangsten uit het toerisme en de goederenuitvoer bleef veerkrachtig, ondanks knelpunten in de waardeketens. Ook investeringen leverden een positieve bijdrage, weliswaar vanuit een betrekkelijk laag vertrekpunt. De recent opgedoken omikronvariant en de daarmee samenhangende aanscherping van de restrictieve maatregelen in 2021 zullen hebben gedrukt op de groei in het laatste kwartaal van 2021, maar het effect hiervan zou in de loop van het eerste kwartaal 2022 grotendeels moeten wegebben. Al met al zal het reële bbp volgens de ramingen in 2021 met 8,5 % zijn opgeveerd, waarbij de economische bedrijvigheid al in het derde kwartaal 2021 het niveau van vóór de pandemie bereikte. De groeibijdrage zal in 2022 volgens de prognoses vooral van binnenlandse factoren komen, geschraagd door de stimuli van de uitvoering van de investeringen en hervormingen in het kader van de herstel- en veerkrachtfaciliteit (RRF). De externe omgeving zou ondersteunend blijven, aangezien de verwachting is dat het toerisme een aanzienlijk deel van zijn verlies tijdens de pandemie zal goedmaken, terwijl de uitvoer van goederen de stevige prestatie van het jaar voordien zal voortzetten. Voor het jaar als geheel is de raming dat de reële bbp-groei in 2022 zal uitkomen op 4,9 %. In het derde kwartaal 2021 is de werkgelegenheid met 4,9 % toegenomen, een stijging ten opzichte van 1,9 % in het tweede kwartaal. Hoewel de werkgelegenheid bijna het niveau van vóór de pandemie heeft bereikt, zijn de verliezen in de actieve beroepsbevolking tijdens de pandemie nog niet volledig goedgemaakt. Het reële beschikbare inkomen van huishoudens zou in 2021 sterk opveren en in 2022 verder blijven groeien. De stijging van de olie- en gasprijzen zorgde voor een opvallende toename van de inflatie in de tweede helft van 2021, maar deze druk zou in de loop van 2022 moeten afnemen naarmate de internationale prijzen matigen. De tussentijdse winterprognose van de Commissie rekent ermee dat de inflatie in 2022 een piek bereikt van 3,1 %. De reeds genoemde aankondiging van de verhoging van het minimumloon in mei 2022 komt er tegen deze achtergrond van toenemende inflatie en een sterk herstel. Overeenkomstig wet nr. 4172/13, die de procedure voor de aanpassing van het minimumloon vastlegt, moet de hoogte van het wettelijke minimumloon worden bepaald rekening houdende met de toestand van de economie en de evolutie van de groeiverwachtingen, met name ontwikkelingen op het gebied van productiviteit, inflatie, concurrentievermogen, werkgelegenheid, werkloosheid, inkomen en salarissen. Het concurrentievermogen, gemeten als arbeidskosten per eenheid product (), was sinds 2018 verbeterd, grotendeels door een daling van de reële beloning per werknemer, aangezien de reële lonen werden gematigd terwijl de werkgelegenheid toenam. De tijdelijke schok die de pandemie in 2020 veroorzaakte, zorgde voor een forse stijging van de arbeidskosten per eenheid product, aangezien nagenoeg niet werd geraakt aan de beloning per werknemer dankzij de maatregelen voor noodsteun die de autoriteiten hebben opgetuigd. In 2021 zou de productiviteit bijna weer volledig hersteld moeten zijn en zou de productiviteitsgroei hoog blijven, mede dankzij de investeringen die plaatsvinden in het kader van het Griekse herstel- en veerkrachtplan. Zoals uit grafiek 1 blijkt, heeft Griekenland sinds 2018 al bij al aanzienlijke winst geboekt op het punt van concurrentievermogen. Ondanks deze verbeteringen blijft de uitvoerbasis van Griekenland sterk gericht op laagtechnologische producten en het aandeel van de uitvoer in het bbp is, ondanks recente verbeteringen, laag. Voorts vertoonde de lopende rekening, na correctie voor conjuncturele effecten (), in 2020 een groot tekort (-11,8 % van het bbp in termen van nationale rekeningen) en blijft zij ver achter bij het niveau dat nodig is om een prudente netto internationale investeringspositie (NIIP) te bereiken. Het nominale minimumloon is in 2021 in een meerderheid van de lidstaten uit de eurozone gestegen (11 op 15 lidstaten waar collectieve onderhandelingen bestaan), gaande van 0,3 % in Nederland tot 16,3 % in Letland. Grafiek 1:Reële effectieve wisselkoers op basis van de arbeidskosten per eenheid product (19 handelspartners – eurozone) (1Kw2017 = 100) Bron: Europese Commissie Opmerking: De reële effectieve wisselkoers op basis van de arbeidskosten per eenheid product wordt gedefinieerd als de ratio van de reële effectieve wisselkoers (waarde valuta tegenover het gewogen gemiddelde van de handelspartners in de eurozone) gedeeld door de arbeidskosten per eenheid product. Deze indicator brengt de aanjagers van blijvende veranderingen in kostprijsconcurrentievermogen van elke lidstaat ten opzichte van zijn belangrijkste handelspartners in beeld. De prognoses blijven met grote risico’s omgeven. Ondanks de beter dan verwachte economische prestaties in de eerste drie kwartalen van 2021, is de evolutie van de pandemie op zowel nationaal als internationaal niveau een blijvende bron van onzekerheid, wat betreft zowel de komst van toeristen als het eventuele verdere aanhouden van de knelpunten aan de aanbodzijde. Ook blijven er kwetsbaarheden bestaan. Daarnaast rekent de raming slechts met een beperkt negatief effect op de productie van de opvallende stijging van de inputkosten, in lijn met het actuele beeld van toekomstgerichte sentimentsindicatoren van producenten. Positief is dan weer dat de spaartegoeden die huishoudens tijdens de pandemie hebben opgebouwd, er mee voor zouden kunnen zorgen dat een groter deel van de aankopen die in de voorgaande perioden werden uitgesteld, gaan plaatsvinden, nu huishoudens meer te besteden hebben. De sterke prestatie van de goederenuitvoer sinds het derde kwartaal van 2020 zou een indicatie kunnen zijn van structurele verbeteringen in de uitvoerbasis, zoals ook blijkt uit het feit dat het marktaandeel voor de uitvoer verder toeneemt. Dit kan een bron zijn van verdere opwaartse risico’s. Tabel 1:Overzicht belangrijkste macro-economische variabelen (%) Bron: Europese Commissie BEGROTINGSONTWIKKELINGEN Bij een eerste analyse van de budgettaire en economische data zien de begrotingsprestaties voor 2021 als geheel er goed uit. Ter herinnering: in haar najaarsprognose raamde de Commissie het primaire tekort (zoals gemonitord in het kader van het verscherpt toezicht) op 7,6 % van het bbp voor 2021 en 1,2 % van het bbp voor 2022, waarna er in 2023 een primair overschot van 1,5 % van het bbp zou zijn. Wat de ontwikkelingen aan de uitgavenzijde in 2021 betreft, is een aantal maatregelen voor noodsteun veel geleidelijker uitgevoerd dan in de najaarsprognose was aangenomen zodat betalingen ten belope van rond 0,1 % van het bbp zijn verschoven van 2021 naar 2022. Voorts hadden sommige maatregelen een lagere budgettaire kostprijs dan verwacht, waardoor de totale kostprijs voor de maatregelen in 2021 met nog eens 0,1 % van het bbp verminderde. Tegelijkertijd vielen de overheidsontvangsten in 2021 hoger uit dan in de najaarsprognose van de Commissie was verwacht: bijna 1,2 % van het bbp hoger. Dit valt grotendeels te verklaren door hogere ontvangsten aan vennootschapsbelasting, aangezien de daling van de winstgevendheid van vennootschappen in 2020 (die bepaalt hoeveel belasting in 2021 moet worden voldaan over het belastingjaar 2020) minder scherp was dan aanvankelijk was verwacht. Ook andere inkomensbelastingen en btw-opbrengsten leverden meer op dan was verwacht, hetgeen een afspiegeling is van de beter dan voorspelde macro-economische groei. Deze factoren werden gedeeltelijk gecompenseerd door de kosten van een subsidie van 250 EUR per persoon die het kabinet aan ouderen met een laag inkomen en mensen met een arbeidsongeschiktheidsuitkering heeft toegekend om de effecten van de gestegen inflatie tegen te gaan. Het overgrote deel van de noodmaatregelen was tegen eind 2021 uitgefaseerd. In lijn met eerdere plannen zal alleen een beperkte reeks tijdelijke en gerichte maatregelen voor pandemiesteun aan huishoudens en bedrijven in 2022 blijven doorlopen, met een budgettaire kostprijs van rond 1,7 % van het bbp. Omdat recentelijk echter de omikronvariant is opgedoken, is een aantal maatregelen verlengd, zoals opschortingen van arbeidsovereenkomsten, de regeling werktijdverkorting en de subsidieregeling voor het in dienst nemen van personeel. Ook de zorg zal nog hogere steun blijven krijgen, hetgeen de budgettaire kostprijs voor 2022 met nog eens 0,15 % van het bbp doet toenemen. De terugbetaling van terugbetaalbare voorschotten had in januari 2022 moeten beginnen, maar door vertragingen bij het opzetten van het IT-systeem worden terugbetalingen pas vanaf medio 2022 verwacht. Deze vertraging heeft voor 2022 een zeer beperkt begrotingseffect van zo’n 40 miljoen EUR. Ten slotte zijn de autoriteiten voornemens een hervorming van de ENFIA-onroerendezaakbelasting goed te keuren, die een blijvende budgettaire kostprijs van zo’n 0,1 % van het bbp heeft. In reactie op de gestegen stroomprijzen hebben de autoriteiten een nieuw automatisch steunmechanisme opgezet dat de stijgende kosten voor huishoudens en bedrijven moet verzachten. Deze regeling vervangt een tijdelijke subsidieregeling die in 2021 is ingesteld, en kent een subsidie toe zodra de actuele stroomprijzen een bepaalde drempel overschrijden. Huishoudens kunnen alleen voor hun hoofdverblijf aanspraak maken op deze subsidie. De subsidie zal 80 % van de stijging boven de drempel dekken voor de eerste maandelijks verbruikte 150 kWh en 60 % van de stijging voor de volgende 150 kWh. Kwetsbare huishoudens krijgen een hogere subsidie, die 90 % van de stijging dekt voor de eerste 300 kWh. Voor bedrijven staat één subsidie gepland voor alle categorieën. Die dekt 50 % van de prijsstijging in het eerste kwartaal 2022 en 30 % in het tweede kwartaal 2022. Op basis van de projectie van de groothandelsstroomprijzen van de instantie voor hernieuwbare energie (DAPEEP) kan het totale subsidievolume in de periode tot juli 2022 oplopen tot 1 miljard EUR (0,5 % van het bbp). De subsidieregeling is zodanig vormgegeven dat zij budgettair neutraal is, aangezien de kosten zullen worden gedekt met de geraamde hogere inkomsten uit het emissiehandelssysteem. De extra-inkomsten uit het emissiehandelssysteem zullen ook de kosten moeten dekken van een verwarmingssubsidie die het effect van de felle stijging van de aardgasprijzen moet verzachten. Deze subsidies lijken in overeenstemming te zijn met de handvatten die de Commissie heeft gegeven in haar mededeling over het aanpakken van de stijgende energieprijzen ( ), aangezien deze subsidies tijdelijk zijn en maandelijks opnieuw zullen worden geëvalueerd. De begrotingsrisico’s blijven aanzienlijk. Onzekerheid over de evolutie van de pandemie blijft de belangrijkste risicofactor voor de korte termijn, met name wat betreft de noodzaak van verdere steunmaatregelen en de mogelijke uitwinning van de staatsgaranties die tijdens de pandemie zijn afgegeven. De nieuwe regeling voor stroomsubsidies zal, gezien de grote omvang ervan, nauwlettend moeten worden gemonitord, met name wat betreft de vraag of de toegewezen inkomstenstromen die deze subsidies moeten dekken, afdoende zijn. Tegelijk zal er ook moeten worden voor gezorgd dat er bij het bijzonder fonds voor hernieuwbare energiebronnen (ELAPE) geen tekort ontstaat. Andere risico’s blijven ongewijzigd ten opzichte van het vorige verslag; met name de recente of geplande regelingen inzake financieel beleid (zoals de sale-and-leasebackregeling voor onroerend goed van kwetsbare debiteuren) kunnen een tekort- en schuldverhogend effect hebben, afhankelijk van hun uiteindelijke statistische classificatie. Verdere onzekerheid houdt verband met lopende rechtszaken, onder meer over de retroactieve compensatie voor pensioenkortingen en geschillen met het overheidsvastgoedbedrijf (ETAD). Positief is dan weer dat de beter dan verwachte overheidsontvangsten ook in 2022 zullen doorzetten, hetgeen mogelijk laat zien dat de belastingbasis minder door de crisis werd aangetast dan aanvankelijk was aangenomen. FINANCIERING VAN DE OVERHEID De spreads in rendement zijn toegenomen, maar blijven onder het gemiddelde niveau dat in 2019 – vóór de pandemie – werd bereikt. In december 2021 heeft de raad van bestuur van de Europese Centrale Bank besloten ( ) om netto-aankopen van activa in het kader van het pandemie-noodaankoopprogramma (PEPP) tegen eind maart 2022 stop te zetten en om betalingen van hoofdsommen van op vervaldag komende effecten die in het kader van dit programma waren opgekocht, ten minste tot eind 2024 opnieuw te beleggen. In dit verband heeft de raad van bestuur duidelijk gemaakt dat, mocht er opnieuw een fragmentering van de markt komen in verband met de pandemie, die herbeleggingen te allen tijde flexibel kunnen worden aangepast wat betreft tijd, activaklassen en jurisdicties en dat daarbij ook meer Griekse obligaties kunnen worden opgekocht dan gewoonweg aflopende obligaties door te rollen. Ondanks de lopende activa-aankopen van Griekse overheidsobligaties door de Europese Central Bank, en in het licht van de toegenomen risicoaversie op financiële markten tegen de achtergrond van grotere onzekerheid over de economische vooruitzichten en inflatieverwachtingen, zijn de spreads in rendement tegenover Duitse Bunds opgelopen: begin februari 2022 kwamen zij uit boven 200 basispunten voor een looptijd van tien jaar. Griekenland heeft in 2021 een succesvolle exercitie liquiditeitsbeheer afgerond. Nadat Griekenland in 2017 al zgn. step-up-obligaties had omgeruild, kon het nu voor 3 miljard EUR van de nog resterende 4 miljard EUR step-up-obligaties omruilen. Door deze omruiloperatie is de gewogen gemiddelde looptijd van deze verplichtingen toegenomen van acht tot dertien jaar. Aangezien sommige obligatiehouders in ruil voor hun obligatie geldmiddelen ontvingen, is de overheidsschuld met rond 1 miljard EUR verminderd. Nieuwe obligatie-uitgiften helpen voor grote kasreserves te zorgen. In lijn met de verwachtingen op basis van de seizoenschommelingen van de begrotingsontvangsten en ‑uitgaven en het amortisatieschema, zijn de kasreserves in het laatste kwartaal 2021 afgenomen en bedroegen zij in december 31,6 miljard EUR ( ). Dit is iets hoger dan het niveau dat een jaar voordien viel waar te nemen. Het agentschap van de generale thesaurie publiceerde zijn financieringsstrategie voor 2022. Op basis van dat plan verwacht Griekenland in 2022 voor 12 miljard EUR op te halen op de open markt, iets minder dan het bedrag dat in 2021 is opgehaald. In januari 2022 ging de uitvoering van dit plan van start met de succesvolle uitgifte van een tienjaarsobligatie voor een bedrag van 3 miljard EUR, die een rendement van 1,8 % opleverde. SCHULDHOUDBAARHEIDSANALYSE De actualisering van de schuldhoudbaarheidsanalyse laat zien dat de risico’s grotendeels ongewijzigd zijn gebleven ten opzichte van het twaalfde verslag, maar de onzekerheid blijft groot. De analyse in dit verslag is voor een deel een actualisering van de analyse die in het twaalfde verslag werd gemaakt. In deze actualisering zijn de data over de recente exercitie voor liquiditeitsbeheer en de recentste obligatie-uitgifte verwerkt, terwijl de macro-economische, financiële en budgettaire variabelen nog steeds gebaseerd zijn op de najaarsprognose 2021 van de Commissie. De kortetermijnrisico’s voor de schuldhoudbaarheid blijven onder controle, terwijl risico’s op langere termijn aanzienlijker zijn in de alternatieve scenario’s. In het basisscenario daalt de schuld van 203 % van het bbp in 2021 tot rond 55 % van het bbp in 2060, terwijl de brutofinancieringsbehoeften voor de lange termijn onder 15 % van het bbp blijven. In het scenario met een hogere risicopremie daalt de schuld tegen 2060 tot 90 % van het bbp, en fluctueren de brutofinancieringsbehoeften vanaf de jaren 2030 rond 18 % van het bbp. In het scenario met een lage groei stabiliseert het schuldpeil niet en komen de brutofinancieringsbehoeften vanaf de jaren 2050 permanent boven 20 % van het bbp uit. De alternatieve scenario’s laten zien dat potentiële veranderingen in de rente op middellange termijn en een zwakkere economische groei de schuldhoudbaarheid in negatieve zin zouden kunnen beïnvloeden. Een volledige update, met inbegrip van macro-economische, financiële en budgettaire aannames, zal worden gepresenteerd in het volgende verscherpt-toezichtverslag. Tabel 2:Belangrijkste aannames van het basisscenario Bron: Diensten van de Commissie. Tabel 3:Belangrijkste aannames van de scenario’s Bron: Diensten van de Commissie. Grafiek 2:Uitkomsten van de schuldhoudbaarheidsanalyse (% bbp) Bron: Europese Commissie.