[I SS IE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN 
C0M(91) 275 def. 
Brussel, 18 september 1991 
VOLTOOI ING VAN 
HET BURGERLUCHTVAARTBELEID IN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN 
MET HET OOG OP DE BINNEN DE GROTE MARKT GELDENDE VOORWAARDEN 
Voorstel voor een 
VERORDENING (EEG) VAN DE RAAD 
betreffende het verlenen van exploitatievergunningen 
aan luchtvaartmaatschappijen 
Voorstel voor een 
VERORDENING (EEG) VAN DE RAAD 
betreffende de toegang van luchtvaartmaatschappijen tot 
intracommunautaire luchtroutes 
Voorstel voor een 
VERORDENING (EEG) VAN DE RAAD 
inzake luchtvaart- en luchtvrachttarieven voor luchtdiensten 
(door de Commissie ingediend) 

d -
TOELICHTING 
I . INLEIDING 
Uit de in juni 1990 goedgekeurde tweede fase van het luchtvervoerbeleid 
werd het eveneens duidelijk welke stappen voor Januari 1993 moeten 
worden genomen met het oog op verdere liberalisatie. Wel moet worden 
ingezien dat liberalisatie slechts één aspect van het gemeenschappelijk 
luchtvervoerbeleid is en derhalve is het wellicht nuttig in het kort 
aan te geven welke plaats libera M sat ie in het geheel inneemt. 
Ii• HET BELEID IN HET ALGEMEEN 
Doelstel Iingen 
Het vermogen van het luchtvervoersysteem om mensen afkomstig uit alle 
delen van de Gemeenschap en daarbuiten snel samen te brengen is een 
onontbeerlijk aspect van het communautaire integratieproces en de 
ontwikkeling van nauwere betrekkingen tussen de Gemeenschap en andere 
delen van de wereld. 
Wat het langere afstandsverkeer betreft, is er voor het luchtvervoer 
een belangrijke taak weggelegd, nl. tegemoetkoming aan de vraag van de 
consument en bevordering van het economisch en sociaal integratieproces 
in de Gemeenschap. 
Het luchtvervoer kan dienen om nauwere en snellere verbindingen tot 
stand te brengen niet alleen tussen centrale regio's, maar ook tussen 
de periferie en het centrum van de Gemeenschap. Dit laatste punt is van 
groot belang, aangezien luchtverbindingen - tezamen met verbeterde 
telecommunicatiesystemen - kunnen helpen de nadelen voor perifere 
regio's op te heffen en aldus de regionale economische ontwikkeling, 
met name in de dienstensector met inbegrip van het toerisme, te 
vergemakkelijken. Het gaat bij het luchtvervoer in de Gemeenschap 
vooral om passagiersvervoer, maar ook het vrachtvervoer moet niet over 
het hoofd worden gezien. 
Een meer specifieke doelstelling in dit verband is de noodzaak van 
totstandbrenging van luchtverbindingen met minder ontwikkelde perifere 
regio's met een geringe vraag naar vervoer ; het feitelijke en 
potentiële vervoersvolume op deze verbindingen is niet van dien aard 
dat het een commerciële dienst rechtvaardigt. In dergelijke gevallen is 
het derhalve mogelijk dat het luchtvervoersysteem moet voldoen aan 
incidentele openbare dienstverplichtingen. 
- 3 -
Het belang van geregelde luchtverbindingen tussen de belangrijkste 
centra van de Gemeenschap en alle andere delen van de wereld is 
duidelijk, gezien het nauwe verband tussen het bestaan van directe 
luchtverbindingen en economische samenwerking. Een uitgebreid extern 
netwerk moet als een eerste vereiste voor het ontwikkelen van goede 
economische en andere betrekkingen tussen de Gemeenschap en de rest van 
de wereld worden beschouwd. In deze context speelt luchtvracht een veel 
belangr i Jkere rol. 
Naast deze fundamentele vervoersdoelstelIingen is er nog een aantal 
verdere doelstellingen waaraan aandacht moet worden besteed. 
Het is duidelijk dat het vervoer er niet wel zou bij varen, indien de 
vervoerskosten te hoog zouden zijn. Dit zou niet zo erg zijn wanneer er 
een beroep zou kunnen worden gedaan op andere vervoertakken, maar voor 
afstanden boven de duizend kilometer is luchtvervoer de aangewezen 
vervoerwijze, met het gevolg dat de tarieven redelijk laag moeten 
worden gehouden. 
In vele regio's van de Gemeenschap is het toerisme sterk afhankelijk 
van de vraag of er goedkoop luchtvervoer voorhanden is. 
Ook de kwaliteit van de dienstverlening aan reizigers (veiligheid, 
betrouwbaarheid, frequentie, keuze, flexibiliteit) is van belang. 
Van doorslaggevend belang voor luchtvervoeractiviteiten is het 
voorhanden zijn van voldoende infrastructuur, dit zorgt wel voor 
problemen, met name wanneer rekening wordt gehouden met de milieu­
effecten. 
Er dient voor te worden gezorgd dat het luchtvervoer stoelt op gezonde 
financiële grondslagen. Zulks niet alleen om een betrouwbare 
dienstverlening aan de reizigers en verladers te waarborgen, maar ook 
om in te staan voor aanvaardbare arbeidsvoorwaarden. 
Het is van groot belang dat de communautaire luchtvaartindustrie op 
mondiaal niveau concurrerend is in verband met de belangrijke rol die 
het luchtvervoer en met het luchtvervoer verband houdende activiteiten, 
zoals bijvoorbeeld de ruimtevaartindustrie, spelen bij het creëren van 
hooggekwalificeerde arbeidsplaatsen, de ontwikkeling van nieuwe 
technologieën, ook in ander sectoren en - last but not least - bij het 
in evenwicht houden van de betalingsbalans. 
Concluderend kan dus worden gesteld dat het gemeenschappelijk 
luchtvervoerbeleid moet instaan voor een uit financieel oogpunt gezonde 
industrie, die een zekere economische stabiliteit en aanvaardbare 
arbeidsvoorwaarden biedt enerzijds, voor een marktstructuur waarin 
luchtvaartmaatschappijen hun diensten kunnen aanpassen aan de zich op 
de markt voordoende groei en veranderingen en de consument een keur aan 
voldoende diensten kunnen bieden tegen redelijke prijzen anderzijds. 
- 4 -
De ervaring heeft geleerd dat om deze doelstellingen te bereiken 
concurrentie wenselijk is. Wel is het zo dat een volledig 
gedereguleerde markt tot misbruik kan leiden en tot concurrentie-
belemmerend gedrag; een zekere reglementering is derhalve noodzakelijk 
om dergelijke praktijken te bestrijden en de consument te beschermen. 
Er dient evenwel niet te worden ingegrepen voordat de zaken spaak 
lopen. 
In ieder geval moet het regulerende kader dat moet worden aangehouden 
of in het leven worden geroepen een situatie scheppen waarin 
onrechtvaardige voordelen voor individuele luchtvaartmaatschappijen 
zijn verboden, met name indien zij ten koste van de veiligheid gaan. 
Deze uitgangspunten hebben tot de ontwikkeling van vier belangrijke 
beleidsterreinen geleid : 
A. Iiberalisat ie 
B. harmonisatie 
C. infrastructuur 
D. extern beleid 
A. LIBERALISATIE 
1. Luchtvervoerbeleid 
Dit beleid omvat vier hoofdelementen : luchttarieven, markttoegang, 
capaciteitsbeheer en het verlenen van exploitatievergunningen aan 
luchtvaartmaatschappijen. Dit beleid heeft ten doel een marktstructuur 
tot stand te brengen die de concurrentie bevordert en zorgt voor 
soepelheid op de markt, zodat luchtvaartmaatschappijen op commerciële 
basis kunnen opereren en de consument keuzemogelijkheden heeft. Met dit 
beleid wordt uitvoering gegeven aan de in het Verdrag vervatte 
beginselen van het vrij verrichten van diensten en het recht op 
vestiging. De onderhavige voorstellen beogen het beleid op dit gebied te 
vervolledigen ; verdere details worden gegeven op bladzijde 13 e.v. 
2. Bescherming tegen concurrentie-belemmerend gedrag 
De Commissie heeft passende middelen om in te grijpen tegen 
concurrentie-bel emmerend gedrag. Zij beschikt over 
concurrentievoorschriften en onlangs werden er nieuwe mogelijkheden om 
geschapen om onmiddellijk maatregelen te nemen tegen marktbedervend 
gedrag. Tezelfdertijd kreeg de Commissie de mogelijkheid tot ontheffing 
voor samenwerking tussen luchtvaartmaatschappijen, hetgeen een 
efficiënter luchtvervoersysteem tot gevolg heeft, wat de gebruikers ten 
goede komt. 
Ook heeft de Commissie de bevoegdheid om steunmaatregelen van de 
overheid te beperken teneinde concurrentieverstoring te voorkomen. 
- 5 -
3. Bescherming tegen oneerlijk gedrag 
De Commissie kreeg reeds een zeer directe rol toebedeeld op het gebied 
van de bestrijding van oneerlijk gedrag. Zij heeft 
beslissingsbevoegdheid ten aanzien van te hoge of te lage tarieven, 
discriminerende verkeersbeperkingen op luchthavens, excessieve 
bescherming van nieuwe luchtdiensten, te beperkende openbare 
dienstverpiichtingen en het bevriezen van de capaciteit of vermindering 
van een capaciteitstoeneming in het geval van laagconjunctuur. 
B. HARMON I SAT I E 
Door het feit dat er met de Iiberalistatie werkelijk één 
luchtvervoermarkt in de Gemeenschap tot stand zal worden gebracht, 
ontstond de noodzaak van harmonisatie van de normen en standaarden op 
een aantal gebieden, zodat er voor de elkaar beconcurrerende 
luchtvaartmaatschappijen in de EEG, ongeacht hun vestigingsplaats in de 
Gemeenschap, gelijke spe Ivoorwaarden gaan gelden. 
Men werd het er dus over eens dat er op zeer vele terreinen harmonisatie 
moet plaatsvinden waarvan de belangrijkste de volgende zijn. 
1. Veiligheid 
Er bestaat reeds een richtlijn inzake onderzoek naar de oorzaak van 
luchtvaartongevallen. samenwerking en uitwisseling van deskundigheid. 
Aan verbeteringen hier op wordt gewerkt. 
Binnenkort zullen er door de Raad gemeenschappelijke 
luchtwaardigheidsvoorschr iften (JARS) worden goedgekeurd. 
Aan gemeenschappelijke voorschriften voor vergunningen wordt gewerkt. 
Hetzelfde geldt voor beperkingen van de vliegt ilden. 
De noodzaak van het indienen van voorstellen voor de laatste drie 
onderwerpen werd door de Raad bekrachtigd. 
2. Eerlijke concurrentie 
Er is een gedragscode van kracht voor automatische boekingssystemen 
(CRS), die instaat voor onpartijdige concurrentie en een bepaald niveau 
van consumentenbescherming. 
Een gedragscode voor de toewijzing van slots werd voorgesteld teneinde 
doorzichtigheid, non-discriminatie en een zekere mobiliteit op de markt 
te verzekeren. Ook dit voorstel is het gevolg van een door de Raad 
gesignaleerde behoefte. 
- 6 -
Er werd regelmatig over leg voorgesteld tussen luchthavens en 
luchthavenaebruikers. Deze voorschriften streven naar een zo goed 
mogelijk gebruik van de schaarse infrastructuurvoorzieningen, terwijl 
met de voorstellen eveneens het beginsel wordt geïntroduceerd dat 
luchthavenheffingen in verhouding moeten staan tot de werkelijke kosten. 
Voorts wordt voorgesteld dat luchthavens in het kader van de 
overlegprocedure het recht moeten hebben op deelneming aan de procedures 
voor de toewijzing van slots. Dit alles moet worden gezien als een 
eerste stap op weg naar een oplossing van het capaciteitsprobleem op 
luchthavens. 
3. Bescherming van de consument 
Er werden regels goedgekeurd inzake de vergoeding blJ 
embarkat ieweiger ing. 
Aan een gedragscode voor reisorganisatoren wordt gewerkt. 
Ook gemeenschappelijke aansprakelI ikheidsreaeIs (Verdrag van Warschau) 
worden uitgewerkt. 
4. M îIi eu 
Reeds 10 jaar geleden werden er grenzen inzake geluidhinder goedgekeurd in 
de vorm van regels inzake een verbod op luchtuitvoeringen voor vliegtuigen 
die niet voldoen aan hoofdstuk 2. Ook gelden er verbodsregels voor het 
toevoegen aan bestaande vloten van vliegtuigen die niet voldoen aan 
hoofdstuk 3. Onlangs werden voorstellen gedaan voor regels inzake een 
verbod op luchtuitvoeringen voor vliegtuigen die niet voldoen aan hoofdstuk 
3. Verwacht wordt dat de Raad snel met een en ander zal instemmen. Aan 
mi lieregels voor luchthavens wordt gewerkt. 
C. INFRASTRUCTUUR 
Er bestaan ernstige capaciteitsproblemen in het Europese luchtvaartsysteem. 
Deze vloeien zowel voort uit een onbevredigend verkeersleidingssysteem als 
uit onvoldoende landings- en startbaancapaciteit in belangrijke economische 
centra van de Gemeenschap. Op deze beide gebieden zullen er wettelijke 
regelingen moeten komen. 
De Raad zelf heeft gevraagd om wettelijke regelingen inzake 
gemeenschappelijke voorschriften voor verkeersleidings-apparatuur. 
Ook bestudeert de Commissie de situatie op alle grote luchthavens in de 
Gemeenschap met name om na te gaan of er een soort milieu-contract kan 
worden opgesteld dat capaciteitsstijgingen op luchthavens mogelijk zou 
maken op voorwaarde dat er bepaalde milieumaatregelen worden getroffen. De 
studie moet voor Juli worden afgerond en onmiddellijk daarna zal een begin 
worden gemaakt met de voorbereiding van wettelijke stappen. 
Een en ander zal niet voor 1992 kunnen worden afgerond. 
- 7 -
D. BUITENLANDSE BETREKKINGEN 
Er bestaat reeds communautaire wetgeving op het gebied van de 
luchtvaarttarieven, het capaciteitsbeheer en de markttoegang en op zeer 
vele andere gebieden. Deze eerste drie zaken vormen traditioneel de 
ruggegraat van elke bilaterale overeenkomst. Over binnenlandse betrekkingen 
en de discussie over de communautaire bevoegdheid wordt dus niet 
lichtvaardig gedacht. Het is namelijk zo dat een overeenkomst tussen een 
Lid-Staat en een derde land bijna altijd van invloed zal zijn op de 
commerciële situatie in de Gemeenschap voor luchtvaartmaatschappijen uit de 
over ige Lid-Staten. 
Er zijn dus urgente redenen waarom de Gemeenschap zich bezig moet houden 
met het vraagstuk van de externe bevoegdheid. Een specifiek voorstel 
COM(90)17 is gewijd aan de procedurele problemen, maar daarnaast moeten er 
snel maatregelen worden genomen teneinde verkwanseling van de troeven die 
de Gemeenschap in handen heeft te voorkomen. 
Ill- LIBERALI SAT IEVOORSTELLEN 
De bijlage omvat drie voorstellen : 
a. het verlenen van exploitatievergunningen aan luchtvaartmaatschappijen 
b. markttoegang 
c. luchtvaart- en luchtvaarttarieven 
Met het oog op het scheppen van een duidelijke Juridische situatie zullen 
in deze drie voorstellen alle soorten burgerluchtvaart aan de orde komen. 
Dit betekent bijvoorbeeld dat ook luchtvracht in deze teksten wordt 
opgenomen. 
In artikel 3 van Verordening 2343 verzoekt de Raad om het indienen van 
voorstellen betreffende het verlenen van vergunningen aan 
luchtvaartmaatschappijen en het verlenen van exploitatievergunningen voor 
routes. Aangaande het verlenen van vergunningen aan 
luchtvaartmaatschappijen werd een speciaal voorstel ingediend, maar ten 
aanzien van het verlenen van exploitâtievergunnigen en voor routes werd het 
onjuist geacht te discrimineren tussen luchtvaartmaatschappijen die van 
buitenaf diensten onderhouden in een Lid-Staat en in die Lid-Staat 
gevestigde luchtvaartmaatschappijen-, er mag dus geen sprake zijn van 
omgekeerde discriminatie. Het voorstel inzake het verlenen van 
exploitatievergunningen voor routes werd derhalve opgenomen in het voorstel 
inzake markttoegang dat ervoor zorgt dat luchtvaartmaatschappijen op 
dezelfde wijze worden behandeld, ongeacht in welke Lid-Staat hun een 
vergunning werd verleend. 
- ö -
a. Het verlenen van exploitaitevergunningen aan luchtvaartmaatschappijen 
Er zijn thans geen specifieke communautaire regels inzake de 
betrekkingen tussen de bevoegde nationale autoriteiten en 
luchtvaartmaatschappijen die reeds in de Lid-Staten zijn gevestigd of 
zich daar zuilen vestigen. In zijn besluit aangaande de tweede fase 
heeft de Raad evenwel bepaald dat beleidsmaatregelen op dit gebied 
moeten worden gebaseerd op geharmoniseerde communautaire criteria die 
vanaf 1.7.1992 moeten worden toegepast. 
De voorsteilen van de Commissie inzake het tweede pakket 
luchtvaartmaatregelen omvatten reeds een eerste reeks voorschriften voor 
besluiten betreffende het verlenen van exploitatievergunningen en 
vergunningen voor routes. Toentertijd stond het beginsel voorop dat 
wanneer een luchtvaartmaatschappij die een aanvraag om een vergunning 
indient als economisch en technisch geschikt wordt beschouwd zij recht 
heeft op een exploitatievergunning. 
Hoewel de Raad de noodzaak van communautaire actie inzag, kwam hij tot 
de conclusie dat er allereerst gemeenschappelijke regels inzake de eisen 
op het gebied van economische en technische geschiktheid moeten worden 
vastgesteld voordat men zich in deze verder vastlegt. 
De Commissie heeft het ontbreken van een coherent beleid op het gebied 
van de verlening (of bekrachtiging) van exploitatievergunningen aan 
luchtvaartmaatschappijen altijd gezien als een belangrijke 
beleidskwestie op het gebied van de markttoegang die nog geregeld moet 
worden. Zij heeft deze kwestie dan ook in nauwe samenwerking met 
deskundigen uit de Lid-Staten en belanghebbenden (AEA, ACE, ERA en de 
consumentenorganisaties) diepgaand bestudeerd. In dit verband 
analyseerde zij de bestaande systemen in de Lid-Staten en andere delen 
van de wereld (VS) zorgvuldig. 
Alle belanghebbenden en deskundigen waren het erover eens dat een hoog 
veiligheidsniveau en voldoende stabiliteit van de luchtdiensten als de 
voornaamste na te streven doelstellingen moeten worden beschouwd. 
De Commissie identificeerde bijgevolg vijf essentiële vragen waarop 
antwoord moet worden gegeven : 
1. welke zijn de eisen in verband met eigendom en plaats van vestiging ? 
2. hoe kunnen aanvaardbare en zinvolle economische en financiële normen 
worden vastgesteld ? 
3. is het nodig of nuttig om voor verschillende soorten 
luchtvaartmaatschappijen (of diensten) verschillende eisen vast te 
stellen ? 
- 9 
4. moet er rekening worden gehouden met de marktsituatie in het algemeen 
wanneer een beslissing wordt genomen over een aanvraag ? 
5. welke normen moeten er worden gehanteerd voor de beoordeling van de 
technische geschiktheid ? 
De Commissie kwam na zorgvuldige afweging van deze vragen tot de 
volgende conclusies : 
ad 1 : (zie art ikel 4) 
Als gevolg van de fundamentele kenmerken van het internationale 
luchtvaartsysteem zijn voorschriften vereist inzake communautair 
eigendom en beheer; ook de plaats van vestiging moet zich in de 
Gemeenschap bevinden. Een luchtvaartmaatschappij moet in het bezit zijn 
van en daadwerkelijk worden beheerd door een meerderheid van 
communautaire onderdanen en de meerderheid van het bestuur moet bestaan 
uit dergelijke onderdanen. 
Het is evenwel duidelijk dat de beperkingen op het eigendom een normale 
bedrijfsontwikkeling in het belang van communautaire 
luchtvaartmaatschappijen kunnen hinderen. Invoering van de mogelijkheid 
tot het sluiten, op basis van wederkerigheid, van soepelere 
overeenkomsten met derde landen, zonder afbreuk te doen aan 
internationale verbintenissen is dan ook wenselijk. 
ad 2 : (z ie art ikel 5) 
Er moeten financiële en economische eisen worden vastgesteld teneinde te 
voldoen aan het politieke oogmerk van het bereiken van voldoende 
stabiele luchtdiensten (met andere woorden slechts financieel gezonde 
luchtvaartmaatschappijen mogen diensten onderhouden). De regels moeten 
goed worden uitgebalanceerd teneinde in alle Lid-Staten efficiënte en 
duidelijk voorschriften in te voeren enerzijds en te strikte en 
bureaucratische normen die de mogelijkheden van luchtvaartmaatschappijen 
op het gebied van marktontwikkelingen zouden schaden te voorkomen 
anderzijds. Het beginsel van non-discriminatie moet in alle gevallen 
worden gewaarborgd. 
De Commissie koos voor een reeks eenvoudige, maar duideliJke economische 
en financiële normen waarin aanvaarbare niveaus worden vastgesteld; 
onder deze niveaus moet een vergunning niet worden verleend of worden 
gehandhaafd. 
- 10 -
Deze normen maken enkel onderscheid tussen nieuwe en reeds gevestigde 
luchtvaartmaatschappijen, voorzover zulks noodzakelijk is om te 
verzekeren dat nieuwe luchtvaartmaatscharr•'i«*n hun activiteiten op een 
gezonde financiële en economische basis ';i;n ïen. 
De normen hebben betrekking op financiële liquiditeit en de controle op 
financiële ontwikkelingen, de algemene financiële structuur, 
verzekeringen en de duur van de vergunning 
ad 3 : (zie art ikel 5) 
De Commissie bestudeerde zorgvuldig de noodzaak van het koppelen van 
exploitatievergunningen aan verschillende soorten economische 
bedrijvigheid (dat wil zeggen geregelde, ni et-geregelde, regionale 
diensten enz.). 
Deze studies brachten de Commissie tot de conclusie dat men zich, 
afgezien van luchtvaartmaatschappijen die diensten met zeer kleine 
vliegtuigen onderhouden, waarvoor minder strikte regels moeten worden 
voorgesteld moet onthouden van het voorste!len van specifieke regels 
voor specifieke soorten luchtvaartmaatschappijen. 
Deze conclusie is, behalve op het meer algemene doel van voorkoming van 
te complexe regels-, gebaseerd op de noodzaak geen scheiding op het 
gebied van voorschriften tot stand te brengen tussen markten die elkaar 
veelal overlappen, waardoor luchtvaartmaatschappiJen zouden worden 
verhinderd vlug in te spelen op snel verandererende commerciële 
mogeli jkheden 
In de tweede plaats meent de Commissie evenwel dat de eis van een door 
luchtvaartmaatschappijen die een aanvraag indienen over te leggen 
bedrijfsplan het op niet al te nadrukkelijke wijze mogelijk maakt te 
bezien of het financiële potentieel van een bedrijf in overeenstemming 
is met de omvang en het soort van de beoogde activiteiten en voorts 
rekening te houden met de economische gevoigen van veranderingen in het 
exploitât iepatroon. 
ad 4 : 
Enkele Lid-Staten en luchtvaartorganisaties zijn van mening dat er bij 
het nemen van een beslissing over een individuele aanvraag om een 
exploitatievergunning op een of andere wijze expliciet rekening moet 
worden gehouden met het effect van het een vergunning verlenen aan een 
nieuwe luchtvaartmaatschappij op de markt in het algemeen, en met de 
economische situatie van reeds gevestigde kichtvaartmaatschappiJen. 
- 11 -
De Commissie vindt deze redenering steekhoudend en heeft zich derhalve 
serieus verdiept in alle aspecten van dit probleem. Zij kwam tot de 
conclusie dat er naar behoren met deze wens rekening kan worden gehouden 
door aan de de aanvraag indienende luchtvaartmaatschappij te vragen een 
bedrijfsplan over te leggen. 
De autoriteiten zullen bij het beoordelen van deze bedrijfsplannen een 
gerede mogelijkheid hebben om te beoordelen of de hypotheses over 
marktontwikkelingen kloppen en vast te stellen welke plannen volledig 
onrealist isch zi jn. 
De Commissie is het evenwel niet eens met de wens van bepaalde partijen 
om niet alleen tot op zekere hoogte na te gaan of een bedrijfsplan van 
een nieuwe luchtvaartmaatschappij economisch uitvoerbaar is, maar ook te 
voorzien in specifieke bescherming van de belangen van reeds gevestigde 
luchtvaartmaatschappijen. Gezien het feit dat er hoe dan ook reeds een 
aantal economische hinderpalen voor het verkrijgen van toegang tot de 
markt bestaan, zou een dergelijke extra bescherming het risico inhouden 
dat er rigide marktstructuren in het leven worden geroepen die 
uiteindelijk afbreuk zullen doen aan het algemene concurrentievermogen 
van de communautaire luchtvaartindustrie. 
Tenslotte moet de uiterst nuttige rol die nieuwe 
luchtvaartmaatschappijen kunnen spelen bij het vervolledigen van het 
netwerk en het identificeren van ongebruikte marktkansen worden erkend 
door een passend regelgevend kader inzake exploitatievergunningen, in 
het leven te roepen. 
ad 5 : (z ie art ikel 9) 
Er kan geen sprake zijn van een compromis ten aanzien van de technische 
normen in verband met de veiIigheidsdoelstel Iingen die aan de normen ten 
grondslag liggen. Er dient dan ook geen vergunning te worden verleend 
aan of aangehouden voor een luchtvaartmaatschappij (of onderneming die 
een aanvraag indient) die niet aan deze normen beantwoordt. 
Op termijn moeten de technische normen in overeenstemming zijn met de 
JAA-voorschriften voor bewijzen voor luchtvaartexploitanten (AOC's) die 
thans worden uitgewerkt. Zolang deze regels nog niet van kracht zijn, 
blijven de Lid-Staten hun besluiten nemen op basis van de huidige 
nationale voorschriften. 
12 -
b. Markttoegang 
Vervoersrechten van de derde, de vierde en de vijfde vrijheid werden met 
het tweede pakket maatregelen in het leven geroepen tussen alle 
luchthavens in de ene Lid-Staat en alle luchthavens in een andere Lid-
Staat. De vervoersrechten van de vijfde vrijheid zijn voor het moment 
enigszins beperkt. De Raad heeft besloten om met ingang van 1 januari 
1993 de vervoersrechten van de vijfde vrijheid volledig ten uitvoer te 
leggen en cabotage in te voeren. 
Dit scheppen van nieuwe mogelijkheden voor het verkrijgen van 
markttoegang zal vanzelfsprekend de weg naar meer concurrentie 
vrijmaken. Enerzijds is dit positief, maar anderzijds kunnen nieuwe 
luchtvaartmaatschappijen hiervan hinder ondervinden, terwijl er geen 
garantie bestaat voor het in het leven roepen van luchtdiensten vanuit 
enkele regio's van waaruit er om regionale beleidsredenen diensten 
zouden moeten komen. In verband met deze problemen bestaat er reeds een 
mogelijkheid om een luchtvaartmaatschappij op een nieuwe route gedurende 
maximaal twee Jaar te beschermen en voor een beperkte periode een 
openbare dienstverpiichting in te stellen. Deze voorzieningen moeten 
worden aangehouden en, zo nodig, verder worden ontwikkeld. 
De vervoersrechten van de vijfde vrijheid zijn nog beperkt, maar de 
hiervoor geldende restricties moeten in overeenstemming met de 
toezeggingen van de Raad, zowel voor passagiersvluchten als voor 
luchtvracht worden opgeheven. 
Op nog twee andere belangrijke terreinen zag de Commissie zich geplaatst 
voor fundamentele beleidskeuzen en -alternatieven bij het uitwerken van 
haar markttoegang voorstellen. 
De Raad verzocht de Commissie behalve om regels inzake vergunningen voor 
luchtvaartmaatschappijen (zie het voorgaande) eveneens om het indienen 
van voorstellen voor regels inzake exploitatievergunningen voor routes. 
Het lijkt vanzelfsprekend dat een luchtvaartmaatschappij waaraan door 
een Lid-Staat een vergunning werd verleend een soortgelijke mogelijkheid 
moet hebben een exploitatievergunning voor een route te verkrijgen en 
het zou onlogisch zijn wanneer plafonds voor meervoudige aanwijzing 
(indien deze worden aangehouden) slechts zouden worden gebruikt voor van 
buiten af inkomende luchtvaartmaatschappijen en niet ook ten aanzien van 
het land van oorsprong. 
Er kan evenwel worden aangevoerd dat luchtvaartmaatschappijen die 
diensten onderhouden op routes waarvoor geen openbare 
dienstverpiichtingen of regels inzake de bescherming van nieuwe - met 
kleine vliegtuigen onderhouden - diensten gelden tot op zekere hoogte 
moeten worden beschermd tegen nieuwkomers. 
- 13 -
Een dergelijke aanpak zou slechts enige rechtvaardiging kunnen hebben 
wanneer het gaat om "niet zo drukke"-routes waarop het onderhouden van 
diensten niet meer dan twee of drie luchtvaartmaatschappijen 
gerechtvaardigd is. De Commissie heeft zorgvuldig zonder vooroordelen de 
noodzaak bestudeerd van een niet-discriminerende selectieprocedure voor 
niet zo drukke routes die niet onder de werkingssfeer van openbare 
dienstverpiichtingen vallen. Zij kwam tot de conclusie dat verdere 
waarborgen, naast de reeds bestaande, uiteindelijk waarschijnlijk 
contraproduktief zouden blijken te zijn, omdat het normale concurrentie-
effect van de marktkrachten hierdoor wordt verstikt. Haar conclusie is 
op de volgende overwegingen gebaseerd : 
- nieuwe wettelijke belemmeringen voor markttoegang, naast de reeds 
bestaande feitelijke belemmeringen in de vorm van infrastructurele 
knelpunten en oude reeds gevestigde rechten, zouden de mogelijkheid 
tot het scheppen en handhaven van het benodigde concurrentieniveau dat 
essentieel is om de efficiency in de luchtvaartindustrie te 
verbeteren, sterk kunnen ondermijnen ; 
- aanvullende selectieprocedures die doorzichtige en niet-
discr iminerende besluiten op basis van objectieve criteria beogen, 
kunnen niet tot stand worden gebracht zonder een nieuw administratief 
mechanisme in het leven te roepen. 
De directe en indirecte kosten verbonden aan dergelijke 
bureaucratische procedures doen eventuele voordelen waarvan slechts in 
zeer specifieke situaties sprake zou zijn teniet. 
In de plaats van het voorstellen van regels ter bescherming van deze 
diensten besloot de Commissie wijziging van de regels inzake openbare 
dienstverpiichtingen voor te stellen. Voorgesteld wordt om het plafond 
inzake het vervoersvolume (nl. 30.000 zitplaatsen per jaar) slechts te 
gebruiken om de toegang van een luchtvaartmaatschappij te kunnen 
beperken en om nieuwe met kleinere vliegtuigen onderhouden diensten 
tijdelijk te beschermen. Dit plafond zal evenwel niet worden gebruikt 
om permanentere openbare dienstverpiichtingen vast te stellen. 
Cabotage 
De tweede fundamentele kwestie heeft betrekking op de invoering van 
cabotagerechten. De Raad van de Ministers van vervoer bevestigde reeds 
dat deze rechten behoren bij het idee van de Interne markt. Dit zou 
inhouden dat deze rechten met ingang van 1 januari 1993 volledig dienen 
te worden ingevoerd. 
- 14 -
De Commissie heeft diepgaand bestudeerd of het nodig is deze rechten 
geleidelijk in te voeren teneinde marktverstoringen te voorkomen. Zij 
kwam tot de conclusie dat de uitoefening van cabotagerechten slechts van 
beperkt economisch belang voor luchtvaartmaatschappijen zou zijn, met 
name indien de cabotage niet in verband zou staan met het normale 
netwerk van een luchtvaartmaatschappij en het om op zichzelf staande 
cabotage zou gaan. 
Het starten van een cabotagedienst vraagt om zeer zorgvuldige 
voorbereiding en het is duidelijk dat er althans gedurende een periode 
een handicap zou bestaan ten opzichte van een "inheemse" 
luchtvaartmaatschappij. 
Onder deze omstandigheden ziet de Commissie geen aanleiding tot de 
vaststelling van bijzondere regels waardoor de volledige verwezenlijking 
van de interne markt op dit specifieke terrein zou worden vertraagd. 
Ook is de Commissie van mening dat specifieke situaties kunnen worden 
opgelost door een beroep te doen op openbare dienstverpiichtingen. 
De Commissie is dan ook tot de conclusie gekomen dat het niet veel zin 
zou hebben om overgangsregels vast te stellen voor toepassing totdat 
deze rechten ingevoerd zijn. 
c. Lucht en luchtvaarttarieven 
Er werd reeds een aanzienlijke vrijheid wat de vaststelling van de 
tarieven betreft tot stand gebracht, met name voor niet volledig 
flexibele tarieven, in het tweede in 1990(1) goedgekeurde pakket 
maatregelen. Door de Raad van Ministers werd evenwel besloten dat het 
communautaire systeem vanaf 1 januari 1993 een volledig ontwikkeld 
systeem van dubbele afkeuring voor alle luchtvaarttarieven zal zijn. 
In de normale interne-marktsituatie zullen ondernemingen evenwel in een 
normaal commercieel klimaat zaken kunnen doen. Dit betekent dat zij als 
er sprake is van concurrentie, vrij moeten zijn om hun prijsbeleid te 
bepalen. 
Zulks was tot dusver niet het geval in de burgerluchtvaart, behalve in 
het geval van bepaalde promotietarieven, en zal niet het geval zijn bij 
het systeem van dubbele afkeuring. De Commissie stelt derhalve voor dat 
de vaststelling van van de tarieven vrij moet zijn, wanneer er normale 
concurrentievoorwaarden zijn vastgesteld. De onderhavige reeks 
voorstellen gaan niet onmiddellijk in, maar wel over drie jaar, behalve 
onder buitengewone omstandigheden, zoals congestie; er wordt dan ook 
voorgesteld om met ingang van 1996 de vrije vaststelling van tarieven 
voor geregelde luchtdiensten voor te stellen. De huidige situatie van 
de vrije vaststelling van tarieven voor ni et-geregelde luchtdiensten en 
luchtvracht moet ongewijzigd blijven. 
(1) Verordening nr. 2342/90 van de Raad van 24 Juli 1990 ; PB L 217 van 
11.8.1990. 
- 15 -
Het systeem van dubbele afkeuring bestaat reeds in het tweede pakket en 
werd met slechts enkele technische wijzigingen overgenomen. 
Er is evenwel nog een moeilijkheid : deze betreft het bestaande systeem 
van garanties in het kader waarvan de Commissie tarieven moet 
onderzoeken, indien haar aldus door een Lid-Staat wordt gevraagd. Dit 
kan veel last veroorzaken, indien hier niet op een of andere wijze paal 
en perk aan wordt gesteld. 
Dan is er nog de overgang naar een systeem van dubbele afkeuring waar er 
momenteel reeds sprake is van automatische goedkeuring. 
Dit punt werd besproken met nationale deskundigen en belanghebbenden (de 
luchtvaartindustrie, consumenten) en men werd het er grotendeels over 
eens dat : 
a) het beginsel van inachtneming van de verhouding tot de kosten 
gehandhaafd moet blijven. 
b) er garanties moeten worden aangehouden, maar dat deze moeten worden 
beperkt tot situaties waarin de belangen van de consument bijzonder 
gevaar lopen, dat wil zeggen wanneer het gaat om de meest gebruikte 
volledig flexibele tarieven op routes waarop de concurrentie beperkt 
is. 
Op basis van deze beginselen stelt de Commissie voor om de toe te passen 
procedures in het geval van onenigheid of luchttarieven al dan niet 
moeten worden afgekeurd (artikel 7) lichtelijk te wijzigen. Voorgesteld 
wordt om de mogelijkheid van het voorleggen van een luchtvaarttarief 
voor onderzoek door de Commissie te beperken tot volledig flexibele 
tarieven die in rekening worden gebracht op routes waarop de 
concurrentie om een of andere reden beperkt is. Dit zal ervoor zorgen 
dat het gebruik van garanties die het systeem van dubbele afkeuring 
aanvullen wordt beperkt tot situaties waarin dit systeem niet goed zou 
functioneren op grond van onvoldoende concurrentie. 
Ook wordt voorgesteld om een luchtvaart dat voor onderzoek door de 
Commissie werd voorgelegd niet zal worden geschorst, maar gedurende het 
onderzoek van kracht zal blijven. Aldus zal worden voorkomen dat er op 
gemeenschapsniveau een nieuw ingewikkeld onderzoeksmechanisme voor 
tarieven tot stand wordt gebracht en dat de opzet van het systeem van 
dubbele afkeuring wordt uitgehold door terug te grijpen op 
overreguler ing. 
16 -
Men kan zich blijven afvragen of de toepassing van een systeem van 
dubbele afkeuring daar waar momenteel automatische goedkeuring wordt 
gegeven een achteruitgang betekent. De Commissie, die inziet dat een 
dergelijke wijziging zou kunnen worden gezien als het opnieuw reguleren 
van geliberaliseerde terreinen, heeft in nauwe samenwerking met 
deskundigen uit de Lid-Staten alternatieven bestudeerd teneinde onnodige 
ontwikkelingen die tot hernieuwde regulering leiden te voorkomen. ZIJ 
kwam tot de conclusie dat door bepaalde soorten tarieven uit te sluiten 
van ingewikkelde garantieprocedures gecombineerd met een stelsel van 
automatische goedkeuring voor tarieven in het kader van al les-inbegrepen 
reizen (tarieven al les-inbegrepen reizen) of groepsreizen (artikel 4) 
het risico van hernieuwde regulering door het terugvallen op dubbele 
afkeuring als algemeen beginsel zou worden voorkomen. 
d. Een bijzonder punt - ni et-geregelde luchtdiensten 
De intra-europese vervoermarkt wordt vooral gekenmerkt door de alom 
aanwezigheid van door niet-geregelde luchtvaartmaatschappijen 
uitgevoerde luchtdiensten. In termen van passagierski lometers verrichten 
niet-geregelde luchtvaartmaatschappijen 65% van alle luchtvervoer in de 
Gemeenschap. 
De communautaire wetgeving heeft zich tot dusver slechts beziggehouden 
met het geregeld en niet met het niet-geregeld luchtvervoer (het 
vrachtvervoer uitgezonderd). De geregelde luchtvaartmaatschappijen 
klagen er dan ook over dat voor hen steeds meer communautaire regels 
gelden, terwijl dat voor de niet-geregelde luchtvaartmaatschappijen niet 
het geval is. 
Anderzijds is het zo dat de vrijmaking van de markttoegang voor 
geregelde luchtdiensten nu in zekere zin verder gevorderd is, zodat deze 
meer mogelijkheden hebben dan niet-geregelde luchtvaartmaatschappijen 
met het gevolg dat laatstgenoemden ook beginnen te klagen. Voorts maken 
de soepele tariefvoorschriften het geregelde luchtvaartmaatschappijen 
mogelijk rechtstreeks te concurreren met de niet-geregelde 
luchtvaartmaatschappijen op de toerismemarkt. Tezelfdertijd doen de 
niet-geregelde luchtvaartmaatschappijen de geregelde 
luchtvaartmaatschappijen steeds meer directe concurrentie aan door 
"uitsluitend vervoer" zonder enige hotelaccomodatie te verkopen. 
De niet-geregelde luchtdiensten zijn zeer belangrijk voor het toerisme 
in grote delen van de Gemeenschap. Een beleid dat deze diensten in 
gevaar zou brengen, zou dan ook onwijs zijn. In dit verband zij gewezen 
op hetgeen on de V.S. en op de Noord-Atlantische markt is gebeurd toen 
de concurrentie werd vrijgelaten. Het resultaat was een drastische 
daling van het marktaandeel van niet-geregelde diensten. De reden 
hiervan was vooral dat luchtvaartmaatschappijen op niet-geregelde 
luchtdiensten slechts bepaalde soorten luchtvervoer kunnen aanbieden, 
terwijl op de geregelde luchtdiensten alles kan worden aangeboden. Ook 
werd er door de reizigers bij gelijke kosten een zekere voorkeur aan de 
dag gelegd voor een geregelde boven een niet-geregelde luchtdienst. 
- 17 -
In de Gemeenschap zijn de mogelijkheden van geregelde luchtdiensten 
reeds aanzienlijk toegenomen en het huidige pakket maatregelen zal deze 
mogelijkheden nog verder uitbreiden. De situatie is nu dan ook dat 
geregelde luchtdiensten practisch alles wat er op de markt bestaat, 
kunnen aanbieden, terwijl niet-geregelde luchtdiensten officieel slechts 
bepaalde produkten kunnen aanbieden. Het is moeilijk te zeggen of het 
door dit verschil in marktkansen komt dan wel of een en ander het gevolg 
is van een zekere recessie, maar het is een feit dat de chartermarkt 
moeilijke tijden doormaakt. Het gevaar lijkt aanwezig dat de niet-
geregelde diensten zich voor dezelfde handicap gesteld zien als waarmede 
deze diensten in de V.S. en op de Noord-Atlantische markt worden 
geconfronteerd. 
Er werd de Commissie voorgehouden dat het beste beleid bescherming van 
de niet-geregelde luchtdiensten zou zijn. Dit is evenwel een 
bevredigende oplossing op lange termijn. 
Een mogelijke oplossing zou een reeks specifieke communautaire 
voorschriften voor niet-geregelde diensten zijn. Deze zouden parallel 
kunnen lopen met de voorschriften inzake markttoegang voor geregelde 
diensten en hierin zou, met inachtneming van de concurrentieregels, 
sprake kunnen zijn van vrije tariefvaststelling. Indien de voorschriften 
evenwel zouden afwijken van die voor geregelde diensten zou dat het 
gevaar van een aantal moeilijke discussies en klachten inhouden. Het 
risico van het door regulering kunstmatig veroorzaken van nieuwe 
marktfragmentering zonder dat hiermee aan enige behoefte van de 
consument wordt voldaan, moet niet worden onderschat. 
Een ongecompliceerde aanpak zou dan ook zijn om voor te stellen dat niet 
geregelde luchtvaartmaatschappijen aan precies dezelfde verplichtigen 
moeten voldoen als geregelde luchtvaartmaatschappijen op terreinen 
waarop zij rechtstreeks met elkaar concurreren . Dan zouden zij evenwel 
ook dezelfde mogelijkheden moeten hebben op het gebied van de toegang 
tot routes. 
De Commissie heeft op dit punt gemengde signalen ontvangen uit de Lid­
staten en van luchtvaartorganisaties. Het is duidelijk dat men zelfs 
binnen de betrokken organisaties in deze van mening verschilt. Onder 
deze omstandigheden zijn de conclusies van de Commissie voornamelijk 
gebaseerd op haar eigen beoordeling van dit probleem. 
De Commissie heeft het voor en tegen van deze twee fundamentele 
alternatieven zorgvuldig tegen elkaar afgewogen. Hierbij werd ervan 
uitgegaan dat er overtuigende en belangrijke redenen moeten worden 
aangevoerd, indien men verschillende voorschriften voor fundamenteel 
hetzelfde produkt wil vaststellen. 
- 18 -
De Commissie is van mening dat er geen sterke argumenten zijn voor de 
vaststelling van twee soorten voorschriften. Zij besloot derhalve voor 
te stellen om de verschillende luchtvervoerwiJzen te integreren. Dit 
betekent met name dat fundamenteel voor alle luchtvaartmaatschappijen 
dezelfde voorschriften gaan gelden inzake tarieven (met specifieke 
bepalingen voor IT-tarieven), markttoegang en exploitatievergunningen. 
Door deze beleidsaanpak kunnen luchtvaartmaatschappijen op commerciële 
gronden beslissen of een markt door niet-geregelde of door geregelde 
luchtdiensten moet worden bediend. Ook zal een luchtvaartmaatschappij op 
deze wijze met niet-geregelde diensten een markt kunnen ontwikkelen en 
dan geleidelijk geregelde luchtdiensten kunnen invoeren. Deze aanpak 
sluit tevens logisch aan bij de nieuwe marktopening die met het voorstel 
inzake het verlenen van vergunningen een luchtvaartmaatschappij wordt 
geboden. 
De integratie van charterdiensten werd verwezenlijkt door de verwijzing 
naar geregelde luchtdiensten in de verordeningen nrs. 2342 en 2343/90 te 
doen vervallen en er slechts sprake te doen zijn van luchtdiensten. Dit 
maakte dat er in Verordening nr. 2342/90 zowel een artikel over prijzen 
voor char terprodukten als een definitie moet worden opgenomen. Een en 
ander komt erop neer dat voorschriften inzake markttoegang van 
toepassing zullen zijn op luchtvaartmaatschappijen, ongeacht of zij 
geregelde dan wel charterdiensten onderhouden. Zij kunnen "uitsluitende 
vervoer" aanbieden, indien zij voldoen aan de communautaire 
voorschriften inzake luchtvaarttarieven en inzake toewijzing van 
exploitatierechten voor routes. "Uitsluitend vervoer" zal evenwel ook in 
het algemeen kunnen worden toegestaan op voor meervoudige aanwijzing 
openstaande routes. 
- 19 -
Voorstel voor een 
VERORDENING (EEG) VAN DE RAAD 
betreffende het verlenen van exploitatievergunningen 
aan luchtvaartmaatschappijen 
DE RAAD VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN, 
Gelet op het Verdrag tot oprichting van de Europese Economische 
Gemeenschap, inzonderheid op artikel 84, lid 2, 
Gezien het voorstel van de Commissie^1), 
Gezien het advies van het Europese Parlement*2), 
Gezien het advies van het Economisch en Sociaal Comité(3), 
Overwegende dat het met het oog op de totstandbrenging, overeenkomstig 
artikel 8A van het Verdrag, van de interne markt in de loop van een periode 
die op 31 december 1992 eindigt, dienstig is een luchtvervoerbeleid te 
verwezenlijken; 
Overwegende dat de interne markt een ruimte omvat zonder binnengrenzen 
waarin het vrije verkeer van goederen, personen, diensten en kapitaal is 
gewaarborgd ; 
Overwegende dat bij de toepassing van het beginsel van het vrij verrichten 
van diensten in de luchtvervoersector met de specifieke kenmerken van die 
sector rekening moet worden gehouden; 
(1) 
(2) 
(3) 
- 20 -
Overwegende dat de Raad bij Verordening (EEG) nr. 90/2343/(4) heeft 
bepaald om met betrekking tot de eisen voor het verlenen van vergunningen 
aan luchtvaartmaatschappijen regels vast te stellen waaraan uiterlijk op 
1 juli 1992 uitvoering dient te zijn gegeven; 
Overwegende dat met betrekking tot de plaats van vestiging van en de 
zeggenschap in de vergunningaanvragende onderneming, niet-discriminerende 
voorschriften dienen te worden vastgesteld ; dat ook rekening dient te 
worden gehouden met de noodzaak van flexibiliteit ten opzichte van derde 
landen ; 
Overwegende dat met het oog op de stabiliteit van de diensten dient te 
worden gewaarborgd dat een luchtvaartmaatschappij te allen tijde onder 
gezonde economische voorwaarden en met inachtneming van een hoog 
veiligheidsniveau werkt; 
Overwegende dat om redenen van consumentenbescherming dient te worden 
gewaarborgd dat luchtvaartmaatschappijen tegen aansprakelijkheidsrisico's 
voldoende zijn verzekerd; 
Overwegende dat binnen de interne markt luchtvaartmaatschappijen ongeacht 
waar in de Gemeenschap geregistreerde luchtvaartuigen moeten kunnen leasen-, 
Overwegende dat een gezonde en doelmatige managementsstructuur, waarbij de 
hogere functies door personen met ervaring en bewezen bekwaamheid op het 
gebied van de luchtvaart worden vervuld, voor de veilige uitvoering van 
luchtdiensten van essentieel belang is; 
Overwegende dat procedures voor het verlenen van vergunningen aan 
luchtvaartmaatschappijen transparant en niet-discriminerend dienen te zijn, 
(4) PB nr. L 217 van 11.8.1990, blz. 8 
- 21 
HEEFT DE VOLGENDE VERORDENING VASTGESTELD 
ArtlKel 1 
1. Deze verordening betreft de economische en technische geschiktheldseisen 
die voorwaarde zijn voor de verlening en handhaving van 
exploitatievergunningen en bewijzen voor luchtvaartexploitanten. 
2. Een luchtvaartmaatschappij dient te allen tijde onder gezonde 
economische voorwaarden en met inachtneming van een hoog 
veiligheidsniveau te werken. 
ArtiKCt 2 
In deze verordening wordt verstaan onder : 
a) onderneming iedere natuurlijke of rechtspersoon al dan niet met 
winstoogmerk, of ieder officieel lichaam, ongeacht of het een eigen 
rechtspersoonlijkheid heeft dan wel van een rechtspersoonlijkheid 
bezittende autoriteit afhangt; 
b) luchtvaartmaatschappij een luchtvervoeronderneming met een geldige 
exploitatievergunning ; 
c) exploitatievergunning een door de verantwoordelijke Staat aan een 
onderneming verleende vergunning die haar in staat stelt, naar in de 
vergunning is vermeld, passagiers, post en/of vracht tegen vergoeding 
door de lucht te vervoeren; 
- 22 -
d) bewijs luchtvaartexploitant hierna "AOC" (air operator's certificate) te 
noemen, een door de bevoegde autoriteiten van een Staat afgegeven 
document waarin wordt verklaard dat de betrokken luchtvaartexploitant 
geschikt is om de in dat document gespecificeerde luchtvaartactiviteiten 
veilig met zijn luchtvaartuig uit te voeren ; 
e) bedrijfsplan een gedetailleerde beschrijving van de door de 
luchtvaartmaatschappij voor de betrokken periode voorgenomen commerciële 
activiteiten, in het bijzonder gerelateerd aan de marktontwikkelingen en 
uit te voeren investeringen, met inbegrip van de financiële en 
economische gevolgen van deze activiteiten ; 
f) verslag over de bedrijfsvoering : een gedetailleerd overzicht van de 
inkomsten en uitgaven voor de betrokken periode met uitsplitsing naar 
met het luchtvervoer verband houdende en andere activiteiten, alsmede 
naar financiële en niet-financiële elementen. 
ArtlKel 3 
1. Zonder een passende exploitatievergunning en een passend AOC mag een 
onderneming op het grondgebied van de Gemeenschap geen passagiers, post 
en/of vracht tegen vergoeding door de lucht vervoeren. 
2. Een Lid-Staat verleent geen exploitatievergunning slechts wanneer de 
betrokken onderneming over een geldig AOC beschikt. 
3. Indien de bij deze verordening gestelde voorwaarden niet worden 
nageleefd, worden de in lid 1 bedoelde vergunningen of AOC's door de 
Lid-Staten niet verleend, respectievelijk niet gehandhaafd. 
- 23 -
4. Een onderneming die aan de bij deze verordening gestelde voorwaarden 
voldoet, heeft recht op een dergelijke vergunning en AOC. 
EXPLOITATIEVERGUNNING 
ArtiKe! 4 
1. Een Lid-Staat verstrekt een onderneming slechts een exploitatie­
vergunning indien luchtvervoer haar hoofdbedrijf vormt en haar 
statutaire zetel en haar voornaamste plaats van bedrijvigheid zich in 
die Lid-Staat bevinden. 
2. De onderneming moet rechtstreeks of door bezit van de meerderheid van de 
aandelen in handen van Lid-Staten en/of van onderdanen van Lid-Staten 
zijn en blijven. Die Lid-Staten of onderdanen moeten te allen tijde 
daadwerkelijk zeggenschap in de onderneming kunnen uitoefenen. De 
meerderheid van het bestuur moet uit vertegenwoordigers van die Lid­
staten of uit onderdanen ervan bestaan. 
3. Onverminderd het bepaalde in lid 2 behouden de luchtvaartmaatschappijen 
die in bijlage I bij, respectievelijk, Verordening (EEG) nr. 90/2343 en 
Verordening (EEG) nr. 91/294 van de Raad*5) reeds zijn erkend, hun 
rechten in het kader van de onderhavige verordening en met de 
onderhavige verordening verband houdende verordeningen, zolang zij aan 
de overige, in de onderhavige verordening vervatte verplichtingen 
beantwoorden. 
4. Tussen derde landen en de Gemeenschap kunnen bilateraal of multilateraal 
uitzonderingen op lid 2 worden overeengekomen. 
5. ledere onderneming die een meerderheidsbelang in een luchtvaart­
maatschappij heeft, dient aan de voorwaarden van lid 2 te voldoen. 
6. Een luchtvaartmaatschappij moet desgevraagd te allen tijde in staat zijn 
om aan de voor de exploitatievergunning verantwoordelijke Staat en aan 
de Commissie aan te tonen dat zij aan de voorwaarden van dit artikel 
voldoet. 
(5) PB nr. L 36 van 8.2.1991, blz. 1 
- 24 -
7. Indien een Lid-Staat niet ervan overtuigd is dat een 
luchtvaartmaatschappij aan de voorwaarden van dit artikel voldoet, kan 
hij de Commissie verzoeken een onderzoek in te stellen. 
Art 1*9! S 
1. Een luchtvaartmaatschappij waaraan voor de eerste maal een 
exploitatievergunning wordt verleend, moet : 
a) over een netto beginkapitaal van ten minste 100 000 ecu beschikken 
b) gedurende een periode van drie maanden de normale uitgaven volgens 
haar bedrijfsplannen kunnen dekken, waarbij zij slechts rekening mag 
houden met contractueel gegarandeerde inkomsten; 
c) tot redelijke tevredenheid van de bevoegde instanties van de 
vergunning verlenende Lid-Staat, kunnen aantonen dat zij gedurende 
een periode van 24 maanden aan haar tegenwoordige en toekomstige 
verplichtingen kan voldoen en 
d) tot redelijke tevredenheid van de bevoegde instanties kunnen aantonen 
dat haar schulden en leas ing-lasten aan het einde van het eerste 
bedrijfsjaar ten hoogste het dubbele van haar aandelenkapitaal zullen 
bedragen. 
De punten b), c) en d) zijn niet van toepassing op luchtvaartmaatschap­
pijen die voornemens zijn diensten te onderhouden met luchtvaartuigen 
met minder dan twintig plaatsen en/of een maximale startmassa ("MT0W") 
(maximum take-off weight) van tien ton. 
2. a) Een luchtvaartmaatschappij die met luchtvaartuigen met minder dan 
twintig zitplaatsen en/of tien ton MT0W vliegt, moet te allen tijde 
kunnen aantonen dat haar netto kapitaal ten minste 100 000 ecu 
bedraagt. 
25 
b) ledere andere luchtvaartmaatschappij moet te allen tijde, met name na 
twaalf maanden bedrijfsvoering, tot redelijke tevredenheid van de 
vergunningverlenende instanties kunnen aantonen dat zij gedurende een 
periode van twaalf maanden aan haar tegenwoordige en toekomstige 
verplichtingen kan voldoen. 
3. Voor de toepassing van dit artikel verstrekt een luchtvaartmaatschappij 
alle relevante inlichtingen en legt met name voor de toepassing van 
lid 2, punt b), aan het begin van elk begrotingsjaar alsook wanneer tot 
ingrijpende wijzigingen in de exploitatie, zoals het onderhouden van een 
nieuwe geregelde of niet-geregelde dienst naar een nieuwe regio, werd 
besloten, de volgende bescheiden over : 
a) door externe accountants gecontroleerde rekeningen, zodra deze 
beschikbaar zijn en uiterlijk zes maanden na het verstrijken van het 
betrokken begrotingsjaar; 
b) bedrijfsplannen voor drie Jaren, waaronder begrepen een begroting 
voor één Jaar; 
c) binnen vier weken na het verstrijken van de periode waarop zij 
betrekking hebben, driemaandelijkse bedrijfsvoeringsverslagen, tenzij 
de vergunningverlenende instanties maandelijkse verslagen verlangen; 
d) documenten met betrekking tot het verzekerd risico. 
4. De vergunningverlenende instantie stelt ten minste om de twaalf maanden 
een onderzoek in naar de financiële en economische situatie van de 
luchtvaartmaatschappi jen. 
- 26 -
5. Het in lid 1, punt a, en in lid 2, punt a, genoemde bedrag van 
100 000 ecu berust op het consumptieprijzen-indexcijfer van de Europese 
Gemeenschap op het tijdstip van inwerkingtreding van deze verordening. 
Wanneer het indexcijfer verandert en het bedrag met bedragen van 
10 000 ecu zou stijgen of dalen, wordt het in lid 1, punt a, en in 
lid 2, punt a, vermelde bedrag dienovereenkomstig aangepast. In dat 
geval stelt de Commissie de Lid-Staten op de hoogte en maakt zij het 
nieuwe bedrag in het Pub Iikatieb lad van de Europese Gemeenschappen 
bekend. 
Artikel 6 
Een luchtvaartmaatschappij dient met het oog op ongevallen met name ten 
aanzien van passagiers, vracht en derden, tegen wettelijke aansprake­
lijkheidsrisico's te zijn verzekerd. 
Artikel 7 
Eigendom van de luchtvaartuigen vormt geen voorwaarde om een vergunning te 
kunnen verkrijgen of te handhaven. 
BEWIJS LUCHTVAARTEXPLOITANT (AOC) 
Artikel 8 
Een onderneming die commerciële luchtvaartactiviteiten verricht, moet in 
het bezit zijn van een AOC. In het AOC of in een begeleidend document ervan 
wordt van de technische organisatie en van de deskundigheid die ter 
verrichting van de gespecificeerde luchtvaartactiviteiten, zijn vereist, 
een duidelijke uiteenzetting gegeven. 
- 27 -
(a) een onderneming mag slechts krachtens en in overeenstemming met de in 
een AOC vervatte voorwaarden commerciële luchtvaartactiviteiten met een 
vliegtuig verrichten. Bijlage 1 behelst de voorwaarden en het model 
van een AOC. 
(b) een onderneming staat de vergunningverlenende en met de AOC-afgifte 
belaste autoriteit toe om alle aspecten van haar voorgenomen of haar 
tegenwoordige, met een AOC verband houdende activiteiten te 
onderzoeken. 
Art IK*l 9 
1. Een AOC wordt slechts afgegeven of gehandhaafd, indien de vergunning­
verlenende en met de AOC-afgifte belaste autoriteit ervan overtuigd is 
dat de onderneming het onderhouden van veilige diensten kan waarborgen. 
Indien dat niet het geval is, wordt het AOC, naar gelang van het geval, 
gewijzigd, geschorst of ingetrokken. Met het oog daarop legt de 
onderneming aan de vergunningverlenende en met de AOC-afgifte belaste 
autoriteit bewijzen over van : 
(a) haar vermogen een passende organisatie in stand te houden, 
(b) een passende methode voor controle en toezicht op de exploitatie, 
waaronder vluchtuitvoering, 
(c) de nodige opleidingsprogramma's en 
(d) passende onderhoudsmaatregel en, 
die in overeenstemming zijn met de aard en omvang van de in de leden 2 
tot en met 10 omschreven gespecificeerde activiteiten. 
2. De onderneming dient te beschikken over een management-organisat ie die 
over het geheel genomen de kennis en ervaring bezit die voor de 
uitvoering van een bevredigende operationele controle op het soort in 
het AOC gespecificeerde activiteiten nodig zijn. 
- 28 -
3. De onderneming dient voor de vregunningver lenende en met de AOC-
verlenende afgifte belaste autoriteit aanvaardbare personeelsleden te 
hebben aangesteld die voor op zijn minst de volgende werkterreinen 
verantwoordelijk zijn : 
- vluchtuitvoer ing, 
- onderhoudsmaatregel en, 
- opleiding boordpersoneel, 
- grondoperat ies. 
4. De onderneming dient over een vluchthandboek te beschikken en alle 
vluchten moeten in overeenstemming daarmee worden uitgevoerd. Het 
handboek moet ter goedkeuring aan de vergunningverlenende en met de 
AOC-afgifte belaste autoriteit worden voorgelegd. 
5. De onderneming dient, om de veilige afhandeling van haar vluchten te 
waarborgen, zorg te dragen voor gronduitrust ing, die niet noodzakelijk 
haar eigendom behoeft te zijn. 
6. De onderneming dient procedures voor de technische klaring van haar 
vluchten vast te stellen. 
7. De onderneming dient ervoor zorg te dragen dat haar luchtvaartuigen 
naar behoren zijn uitgerust en haar boordpersoneel voor het gebied 
waarin de vlucht wordt uitgevoerd en voor het soort vluchtuitvoering 
naar behoren is geschoold. 
8. De onderneming dient passende onderhoudsmaatregelen te treffen voor 
alle luchtvaartuigen die onder de voorwaarden van het haar verleende 
AOC worden geëxploiteerd. 
9. De onderneming dient zorg te dragen voor de aanwezigheid op de 
hoofdbasis van exploitatie van bij het gebied waarin de vluchten worden 
uitgevoerd en bij het soort vluchtuitvoering passende accomodatie en 
administratieve voorzieningen. 
- 29 -
10. Indien de vergunningverlenende en met de AOC-afgifte belaste autoriteit 
van het aangetoonde vermogen, zoals bij dit artikel is voorgeschreven, 
niet overtuigd is, kan zij om aanvullende bewijzen vragen, waaronder 
eventueel de uitvoering, van één of meer demonstratievluchten onder de 
voorwaarden van commerciële vluchten. 
Artikel 10 
1. De aanvraag om een eerste afgifte, respectievelijk om wijziging van een 
AOC behelst de in bijlage 2 vervatte gegevens. 
2. De aanvraag gaat vergezeld van de in voorkomend geval verschuldigde 
vergoeding. 
3. De aanvraag om wijziging van een AOC wordt, tenzij anders overeen­
gekomen, ten minste dertig dagen, vóór de datum van de geplande 
vluchtuitvoering ingediend. 
4. Behoudens in uitzonderlijke omstandigheden deelt de onderneming tien 
dagen van tevoren met betrekking tot de aangestelde personeelsleden 
voorgestelde wijzigingen aan vergunningverlenende en met de AOC-afgifte 
belaste autoriteit mede. 
Artikel 11 
1. Een onderneming die aan een luchtvaartmaatschappij een luchtvaartuig met 
volledige bemanning levert en de verantwoordelijkheid voor de in verband 
met de exploitatie van het luchtvaartuig te vervullen taken behoudt, is 
evenzeer aan de veiligheidsvoorschriften van deze verordening 
onderworpen. 
2. Behalve in gevallen waarin lid 1 van toepassing is, vraagt een 
luchtvaartmaatschappij die een luchtvaartuig van een andere onderneming 
gebruikt of een luchtvaartuig aan een andere onderneming verstrekt, 
daartoe voorafgaande goedkeuring aan de vergunningverlenende en met de 
: AOC-afgifte belaste autoriteit. De voorwaarden van de goedkeuring dienen 
een bestanddeel van de leasing-overeenkomst tussen partijen te vormen. 
- 30 -
ALGEMEEN 
Artikel 12 
1. Een exploitatievergunning en een AOC blijven geldig zolang de 
luchtvaartmaatschappij aan de in deze verordening vervatte 
verplichtingen voldoet. Een Lid-Staat kan evenwel bepalen dat één jaar 
na de verlening van een vergunning, respectievelijk AOC-afgifte een 
nieuw onderzoek dient te worden uitgevoerd, dat nadien om de vijf Jaar 
dient te geschieden. 
2. Een luchtvaartmaatschappij die om ongeacht welke reden haar vluchten 
staakt, mag deze niet hervatten alvorens de vergunningverlenende en met 
de AOC-afgifte belaste autoriteiten haar financiële en technische 
geschiktheid opnieuw hebben bevestigd. 
3. Een exploitatievergunning of AOC die gedurende zes maanden niet is 
gebruikt, wordt opnieuw ter goedkeuring voorgelegd. 
4. Bij fusie of bedrijfsovername worden de desbetreffende vergunning en het 
desbetreffende AOC in overeenstemming met artikel 14 opnieuw ter 
goedkeuring voogelegd. De betrokken luchtvaartmaatschappij kan haar 
activiteiten voortzetten, tenzij de vergunningverlenende en met de AOC-
afgifte belaste autoriteiten van mening zijn dat de veiligheid in het 
gedrang komt. 
ArtlK?» 13 
1. Indien een luchtvaartmaatschappij niet aan de voorwaarden van deze 
verordening voldoet, wordt haar exploitatievergunning ingetrokken. 
2. Onverminderd het bepaalde in Md 1 kan een Lid-Staat ten einde 
bedriJfsstiI stand in het hoogseizoen te voorkomen, aan een 
luchtvaartmaatschappij, een tijdelijke exploitatievergunning verlenen, 
wanneer daarmee aan de veiligheid geen afbreuk wordt gedaan. Aan een 
insolvent verklaarde luchtvaartmaatschappij, wordt evenwel geen 
tijdelijke vergunning verleend behoudens in omstandigheden waarin een 
realistische financiële reorganisatie gaande is. 
- 31 -
Artikel 14 
1. Een door een onderneming ingediende aanvraag om een 
exploitatievergunning en/of een AOC wordt onverwijld door de betrokken 
Lid-staat bekendgemaakt en de Commissie wordt ervan in kennis gesteld. 
2. De betrokken Lid-Staat besluit zo spoedig mogelijk, uiterlijk één maand 
nadat alle vereiste inlichtingen zijn verstrekt, over de aanvraag, 
waarbij met alle beschikbare gegevens rekening wordt gehouden. Het 
besluit wordt de onderneming die de aanvraag heeft ingediend, 
medegedeeld. Een afwijzing wordt met redenen omkleed. 
3. Onverminderd lid 2 wordt, alvorens wordt besloten, na de dag van 
bekendmaking een periode van drie maanden in acht genomen, ten einde 
belanghebbenden in staat te stellen bewijsmateriaal over te leggen. 
4. Een onderneming waarvan de aanvraag voor een vergunning is afgewezen, 
mag de Commissie verzoeken om in het licht van de in deze verordening 
vervatte voorwaarden de zaak opnieuw te bezien en te besluiten of er een 
vergunning had moeten worden verleend. 
Artltol 15 
1. Om haar uit deze verordening voortvloeiende taken te vervullen, kan de 
Commissie bij de betrokken Lid-Staten en luchtvaartmaatschappijen alle 
nodige inlichtingen inwinnen. 
- 32 -
2. Indien een luchtvaartmaatschappij de gevraagde inlichtingen niet binnen 
de door de Commissie gestelde termijn verstrekt of deze onvolledig 
verstrekt, worden de te verstrekken inlichtingen bij beschikking door de 
Commissie verlangd. In de beschikking wordt vermeld welke inlichtingen 
vereist zijn, wordt een passende termijn waarbinnen deze moeten worden 
verstrekt vastgesteld en worden de in lid 4 voorgeschreven geldboeten 
genoemd alsmede wordt daarin gewezen op het recht bij het Hof van 
Justitie tegen de beschikking in beroep te gaan. 
3. Tezelfdertijd zendt de Commissie een kopie van haar beschikking aan de 
bevoegde instantie van de Lid-Staat op het grondgebied waarvan de 
statutaire zetel van de luchtvaartmaatschappij is gevestigd. 
4. De Commissie kan bij beschikking luchtvaartmaatschappijen geldboeten 
opleggen, variërende van 1 000 tot 50 000 ecu, wanneer zij opzettelijk 
of uit nalat igheid : 
a) op een overeenkomstig lid 2 gegeven beschikking onjuiste inlichtingen 
verstrekken of de inlichtingen niet binnen de gestelde termijn 
verstrekken; 
b) weliswaar de vereiste, doch onvolledige inlichtingen verstrekken. 
5. Overeenkomstig lid 4 genomen beschikkingen zijn niet van 
strafrechtelijke aard. 
6. Het Hof van Justitie heeft volledige rechtsmacht in de zin van artikel 
172 van het Verdrag ter zake van beroep tegen beschikkingen waarbij de 
Commissie een geldboete heeft opgelegd ; het kan de geldboete intrekken, 
verlagen of verhogen. 
- 33 -
ArtlKOI 16. 
Onverminderd het bepaalde in deze verordening dient de 
luchtvaartmaatschappij aan de voorschriften van het nationale 
vennootschapsrecht te voldoen. 
ArtlKftl 17 
1. De Commissie publiceert vóór 1 Januari 1994, en nadien om de twee jaar, 
een verslag over de toepassing van deze verordening. 
2. De Lid-Staten en de Commissie werken samen bij de tenuitvoerlegging van 
deze verordening, met name wat het verzamelen van gegevens voor het in 
lid 1 bedoelde verslag betreft. 
3. Bij de toepassing van deze verordening verkregen vertrouwelijke gegevens 
vallen onder beroepsgeheim. 
ArtllMl 18 
Deze verordening treedt in werking op 1 Juli 1992. 
Deze verordening is verbindend in al haar onderdelen en is rechtstreeks 
toepasselijk in elke Lid-Staat. 
Gedaan te Brussel, op Voor de Raad 
- 34 -
BIJLAGE 1 
VOORWAARDEN EN MODEL VAN HET BEWIJS LUCHTVAARTEXPLOITANT (AOC) 
Een AOC behelst de volgende gegevens : 
(1) naam en plaats van vestiging van de onderneming; 
(2) datum van afgifte; 
(3) beschrijving van het soort vluchtuitvoering waarvoor toestemming werd 
verleend; 
(4) type(s) vliegtuig(en) waarvan het gebruik is toegestaan; 
(5) registratiekenmerken van de toegestane vliegtuigen, met dien verstande 
dat een luchtvaartmaatschappij goedkeuring kan verkrijgen voor een 
andere regeling om de autoriteit mede te delen welke vliegtuigen onder 
dekking van haar AOC worden geëxploiteerd; 
(6) toegestane gebieden voor vluchtuitvoering; 
(7) namen en functies van aangestelde personeelsleden; 
(8) bijzondere beperkingen; 
(9) bijzondere toestemmingen/goedkeuringen. 
Een model van het AOC-formulier is opgenomen in Aanhangsel A. 
- 35 -
AANHANGSEL A 
DEEL I 
NR ... 
Staat 
BEWIJS LUCHTVAARTEXPLOITANT (AOC) 
(Verklaring van de met de afgifte van het bewijs belaste autoriteit) 
Hierbij wordt verklaard dat de hierna genoemde exploitant na een in­
spectie van de operationele en technische voorzieningen geschikt is 
bevonden om veilig commercieel luchtvervoer uit te voeren in over­
eenstemming met bijlage 6, deel 1, van de ICAO en (JAROPS 1) binnen 
de aangegeven beperkingen. 
Naam exploitant 
Plaats van vestiging exploitant 
Soort vluchtuitvoering Type(s) vliegtuig(en) 
Dit bewijs bestaat uit drie delen 
Datum van afgifte 
(Plaats) (datum) 
(handtekening) 
(autoriteit) 
- 36 -
DEEL II 
NR ... 
Registrat iekenmerken 
Namen en functies 
van aangestelde personeelsleden 
Vtuchtuitvoeringen 
Onderhoudsmaat regeIen 
Opleiding boordpersoneel 
Grondoperatles 
fiebieden waarin de vtuchtuitvoeringen geschieden 
- 37 -
Bijzondere beperkingen 
(Uitsluitend VFR, enz.) 
B i j zondere toestemm i ngen/goedkeur i ngen 
CAT I I 
CAT III 
MNPS 
ETOPS 
enz. + vervoer van gevaarlijke stoffen DEEL III 
NR ... 
- 38 -
BIJLAGE 2 
VOOR EEN EERSTE AANVRAAG VAN EEN AOC BENODIGDE GEGEVENS 
De volgende gegevens moeten bij de aanvraag voor de eerste afgifte van een 
AOC worden gevoegd : 
(1) een beschrijving van de managementorganisatie ; 
(2) de namen en functies van de belangrijkste aangestelde personeelsleden, 
met inbegrip van diegenen die verantwoordelijk zijn voor vtuchtuit­
voer ingen, onderhoudsmaatregelen, de opleiding van boordpersoneel en 
grondoperatles alsmede hun diploma's en ervaring ; 
(3) onderhoudsmaatregelen ; 
(4) procedures voor de technische klaring van vluchten ; 
(5) het vluchthandboek, met inbegrip van de goedkeuring van de aangewezen 
de Ien. 
- 39 -
Voorstel voor een 
VERORDENING (EES) VAN PE RAAP 
betreffende de toegang van luchtvaartmaatschappijen tot 
intracommunautaire luchtroutes 
DE RAAD VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN, 
Gelet op het Verdrag tot oprichting van de Europese Economische Gemeenschap, 
inzonderheid op artikel 84, lid 2, 
Gezien het voorstel van de Commissie*1), 
Gezien het advies van het Europese Parlement*2), 
Gezien het advies van het Economisch en Sociaal Comité*3*, 
Overwegende dat het met het oog op de totstandbrenging, overeenkomstig artikel 8A 
van het Verdrag, van de interne markt in de loop van een periode die op 31 
december 1992 eindigt, dienstig is een luchtvervoerbeleid te verwezenlijken; 
Overwegende dat de interne markt een ruimte omvat zonder binnengrenzen waarin het 
vrije verkeer van goederen, personen, diensten en kapitaal is gewaarborgd; 
(1) 
(2) 
(3) 
- 40 -
Overwegende dat voor luchtvaartmaatschappijen bij Beschikking 87/602/EEG van de 
Raad*4) en bij Verordening (EEG) nr. 90/2343/ van de Raad*5*, wat de toegang 
tot geregelde intracommunautaire luchtroutes betreft, de eerste stappen werden 
gezet op de weg naar verwezenlijking van de interne markt; 
Overwegende dat de Raad in Verordening (EEG) nr. 90/2343 bepaalde om die 
verordening uiterlijk op 30 Juni 1992 te wijzigen; 
Overwegende dat de Raad in genoemde verordening eveneens bepaalde om met ingang 
van 1 juli 1992 regels vast te stellen voor het verlenen van exploitatie­
vergunningen voor routes; 
Overwegende dat voorts de Raad in genoemde verordening bepaalde om capaciteits­
beperkingen tussen de Lid-Staten vóór 1 januari 1993 af te schaffen; 
Overwegende dat de Raad in genoemde verordening bevestigde dat cabotage-rechten 
een integrerend deel van de interne markt uitmaken; 
Overwegende dat het Koninkrijk Spanje en het Verenigd Koninkrijk op 
2 december 1987 in Londen in een gezamenlijke verklaring van hun ministers van 
Buitenlandse Zaken regelingen zijn overeengekomen inzake meer samenwerking bij 
het gebruik van de luchthaven van Gibraltar, welke regelingen echter nog niet 
worden toegepast ; 
Overwegende dat de ontwikkeling van het luchtverkeerstelsel op de Griekse 
eilanden en op de Atlantische eilanden die de autonome regio der Azoren vormen, 
thans ontoereikend is; dat de op die eilanden gelegen luchthavens om die reden 
tijdelijk van de toepassing van de onderhavige verordening dienen te worden 
vrijgesteld; 
(4) PB nr. L 374 van 31.12.1987, blz. 19 
(5) PB nr. L 217 van 11. 8.1990, blz. 8 
- 41 -
Overwegende dat beperkingen op het gebied van meervoudige aanwijzing, 
vervoersrechten van de vijfde vrijheid en cabotage-rechten geleidelijk moeten 
worden opgeheven om de ontwikkeling van de luchtvervoersector in de Gemeenschap 
te stimuleren en de diensten voor de gebruikers te verbeteren; 
Overwegende dat onder bepaalde omstandigheden bijzondere maatregelen moeten 
worden genomen voor openbare dienstverpiichtingen die noodzakelijk zijn voor de 
instandhouding van adequate luchtdiensten naar nationale ontwikkelingsgebieden; 
dat bijzondere maatregelen moeten worden genomen voor nieuwe luchtdiensten tussen 
regionale luchthavens; 
Overwegende dat met het oog op de planning van het luchtvervoer aan de Lid-Staten 
het recht moet worden gegeven om niet-discriminerende regels vast te stellen voor 
de verdeling van het luchtverkeer tussen luchthavens binnen hetzelfde 
luchthavensysteem; 
Overwegende dat de vervoersrechten moeten worden uitgeoefend overeenkomstig de 
voorschriften betreffende de veiligheid, de bescherming van het milieu en de 
voorwaarden voor de toegang tot luchthavens, en voorts zonder discriminatie op 
grond van nationaliteit moeten worden behandeld; 
Overwegende dat het, gezien de problemen in verband met de luchthaven-
infrastructuur en de navigatiehulpmiddelen, noodzakelijk is te voorzien in de 
mogelijkheid van het opleggen van bepaalde beperkingen ten aanzien van de 
uitoefening van vervoersrechten; 
Overwegende dat, gezien de concurrentie op de markt, maatregelen dienen te worden 
getroffen om ongerechtvaardigde economische gevolgen voor 
luchtvaartmaatschappijen te voorkomen; 
- 42 -
Overwegende dat moet worden aangegeven welke verplichtingen op de Lid-Staten en 
op de luchtvaartmaatschappijen rusten om de nodige inlichtingen te verstrekken; 
Overwegende dat voor dezelfde soorten luchtdiensten voor een identieke 
beoordeling van de markttoegang moet worden zorg gedragen; 
Overwegende dat het dienstig is alle met de markttoegang verband houdende 
vraagstukken in dezelfde verordening van de Raad te behandelen; 
Overwegende dat de mogelijkheid voor een luchtvaartmaatschappij uit een derde 
land om vervoersrechten tussen communautaire luchthavens uit te oefenen in een 
overeenkomst tussen het betrokken derde land en de Gemeenschap dient te worden 
geregeld; 
Overwegende dat deze verordening Verordening (EEG) nr. 90/2343 en Verordening 
(EEG) nr. 91/294 van de Raad*6) gedeeltelijk vervangt, 
HEEFT DE VOLGENDE VERORDENING VASTGESTELD : 
Artikel 1 
1. Deze verordening betreft de toegang voor geregelde en niet-geregelde 
luchtdiensten tot routes tussen luchthavens in de Gemeenschap. 
(6) PB nr. L 36 van 8.2.1991, blz. 1 
- 43 -
2. De toepassing van deze verordening op de luchthaven van Gibraltar laat de 
respectieve rechtsopvattingen van het Koninkrijk Spanje en het Verenigd 
Koninkrijk betreffende het geschil inzake de soevereiniteit over het 
grondgebied waarop de luchthaven is gelegen, onverlet. 
3. De toepassing van het bepaalde in deze verordening op de luchthaven van 
Gibraltar wordt opgeschort totdat de regelingen van de gezamenlijke verklaring 
van de ministers van Buitenlandse Zaken van het Koninkrijk Spanje en van het 
Verenigd Koninkrijk van 2 december 1987 van toepassing worden. De regeringen 
van het Koninkrijk Spanje en van het Verenigd Koninkrijk zullen de Raad van 
die datum in kennis stellen. 
4. Tot 30 Juni 1993 zijn de luchthavens op de Griekse eilanden en op de 
Atlantische eilanden die de autonome regio der Azoren vormen, van de 
toepassing van deze verordening vrijgesteld. Tenzij de Raad op voorstel van 
de Commissie anders besluit, geldt deze vrijstelling daarna voor een tweede 
periode van vijf jaar, waarna zij nogmaals met vijf Jaar kan worden verlengd. 
Artikel 2 
In deze verordening wordt verstaan onder : 
a) luchtvaartmaatschappij een luchtvervoeronderneming met een geldige 
exploitatievergunning -, 
b) communautaire luchtvaartmaatschappij een luchtvaartmaatschappij met een 
geldige, door een Lid-Staat overeenkomstig Verordening (EEG) nr. ... van de 
Raad <verlening exploitatievergunningen aan luchtvaartmaatschappijen^7) 
afgegeven exploitâtievergunning ; 
(7) PB nr. L 
- 44 -
c) luchtdienst : een vlucht of een reeks vluchten waarop tegen een vergoeding 
en/of betaling passagiers, vracht en/of post worden vervoerd ; 
d) geregelde luchtdienst : een reeks vluchten die elk alle volgende kenmerken 
bezitten : 
i. zij worden uitgevoerd door luchtvaartuigen voor het vervoer van 
passagiers, vracht en/of post tegen betaling, op zodanige wijze dat door 
het publiek voor elke vlucht individueel plaatsen kunnen worden gekocht 
(rechtstreeks van de luchtvaartmaatschappij of via haar erkende agenten); 
ii. zij worden uitgevoerd om het vervoer tussen dezelfde twee of meer plaatsen 
te verzorgen : 
1. hetzij volgens een gepubliceerde dienstregeling ; 
2. hetzij met een zodanige regelmaat of frequentie dat zij duidelijk een 
systematische reeks vormen ; 
e) vlucht : vertrek van een bepaalde luchthaven met als bestemming een bepaalde 
andere luchthaven; 
f) vervoersrecht : het recht van een luchtvaartmaatschappij om op een luchtdienst 
tussen twee communautaire luchthavens passagiers, vracht en/of post te 
vervoeren; 
g) verkoop uitsluitend vervoer : verkoop rechtstreeks aan het publiek door de 
luchtvaartmaatschappij of haar erkende agent van plaatsen op een vliegreis 
zonder levering van verdere diensten, zoals hotelaccomodatie; 
- 45 -
h) betrokken Lid-Staat (-Staten) de Lid-Staat (-Staten) waartussen of 
waarbinnen een luchtdienst wordt onderhouden; 
i) Staat van registratie : Lid-Staat waarin de onder b) genoemde vergunning is 
afgegeven; 
j) regionale luchthaven iedere luchthaven die niet op de lijst van 
"categorie 1-luchthavens" in de bijlage I is opgenomen; 
k) luchthavensysteem : twee of meer luchthavens die samen de luchtvoorzieningen 
van dezelfde stad vormen, zoals aangegeven in de bijlage; 
I) capaciteit : het aantal zitplaatsen dat gedurende een bepaalde periode op een 
geregelde luchtdienst aan het publiek wordt aangeboden; 
m) openbare dienstverpiichting elke verplichting voor een 
luchtvaartmaatschappij om, voor elke route waarvoor haar door een Lid-Staat 
een exploitatievergunning is verleend, alle nodige maatregelen te treffen om 
een luchtdienst te waarborgen die voldoet aan vastgestelde normen inzake 
continuïteit, regelmaat en capaciteit, aan welke normen de luchtvaart­
maatschappij niet zou voldoen indien zij alleen op haar eigen commerciële 
belang zou letten. 
Artikel 3 
Met inachtneming van deze verordening wordt het door de betrokken Staat (Staten) 
aan communautaire luchtvaartmaatschappijen toegestaan om vervoersrechten tussen 
luchthavens of luchthavensystemen in de Gemeenschap uit te oefenen, wanneer deze 
voor burger luchtvaartdiensten openstaan. 
- 46 -
Artikel 4 
1 a) Een Lid-Staat kan, na overleg met andere betrokken Staten en na de Commissie 
op de hoogte te hebben gesteld, een openbare dienstverpiichting opleggen met 
betrekking tot geregelde luchtdiensten naar een regionale luchthaven op zijn 
grondgebied op een route die voor de economische ontwikkeling van de regio 
waarin de luchthaven is gelegen, van vitaal belang wordt geacht, voor zover 
zulks noodzakelijk is om op die route een toereikend aanbod te waarborgen 
van geregelde luchtdiensten die voldoen aan vastgestelde normen inzake 
continuïteit, regelmaat, capaciteit en tarieven, aan welke normen lucht­
vaartmaatschappijen niet zouden voldoen Indien zij alleen op hun eigen 
commerciële belang zouden letten. 
b) De toereikendheid van het aanbod van geregelde luchtdiensten wordt door de 
Lid-Staten beoordeeld in het licht van : 
i. het openbaar belang; 
ii. de mogelijkheid gebruik te maken van andere takken van vervoer en het 
vermogen van deze takken van vervoer om aan de betrokken 
vervoerbehoeften te voldoen; 
iii. de luchtvaarttarieven en voorwaarden die aan de gebruikers kunnen 
worden aangeboden; 
iv. het gecombineerde effect van alle luchtvaartmaatschappijen die op 
bedoelde route diensten onderhouden of voornemens zijn te onderhouden. 
- 47 -
c) Indien nog geen luchtvaartmaatschappij een aanvang heeft gemaakt of op het 
punt staat een aanvang te maken met geregelde luchtdiensten op een route 
waarvoor een openbare dienstverpiichting werd opgelegd, kan de Lid-Staat de 
toegang tot die route gedurende een periode van niet meer dan drie Jaar tot 
slechts één luchtvaartmaatschappij beperken. Het recht om de diensten te 
onderhouden wordt bij openbare aanbesteding aangeboden aan elke 
communautaire luchtvaartmaatschappij die het recht heeft dergelijke 
luchtdiensten te onderhouden. De aanbesteding wordt bekendgemaakt in het 
Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen; tussen de datum van 
bekendmaking en de datum van indiening van de voorstellen moet één maand 
verstrijken. Van de door de luchtvaartmaatschappijen ingediende offertes 
worden de andere betrokken Staten en de Commissie onverwijld in kennis 
gesteld. 
d) Uit de offertes wordt zo snel mogelijk een keuze gemaakt, waarbij wordt 
gelet op de kwaliteit van de geboden dienst en met name de 
luchtvaart tari even en voorwaarden die aan de gebruikers kunnen worden 
aangeboden. 
e) In afwijking van het bepaalde in punt d) wordt na de indieningsdatum een 
periode van twee maanden in acht genomen voor een keuze wordt gemaakt ten 
einde andere Lid-Staten in staat te stellen hun opmerkingen te maken. 
f) De Lid-Staten treffen de maatregelen die nodig zijn om te waarborgen dat van 
elk krachtens dit artikel genomen besluit daadwerkelijk en vooral zo spoedig 
mogelijk in beroep kan worden gegaan wegens schending van het gemeenschaps­
recht of van nationale voorschriften die aan dat recht uitvoering geven. 
48 -
g) Wanneer een openbare dienstverpiichting overeenkomstig het bepaalde in punt 
a) werd opgelegd, kunnen luchtvaartmaatschappijen slechts uitsluitend 
vervoer verkopen, indien de betrokken luchtdienst aan alle eisen van de 
openbare dienstverpiichting voldoet. Die luchtdienst wordt bijgevolg 
beschouwd als een geregelde luchtdienst aangemerkt. 
h) Punt c) is niet van toepassing wanneer een andere betrokken Lid-Staat een 
andere bevredigende regeling voorstelt om aan dezelfde openbare 
dienstverpiichting te voldoen. 
2. Onverminderd artikel 3 kan een Lid-Staat, wanneer één van de luchtvaart­
maatschappijen waaraan hij een vergunning heeft verleend, met een geregelde 
passagiersdienst op een nieuwe route tussen regionale luchthavens met 
luchtvaartuigen met niet meer dan tachtig zitplaatsen is begonnen, gedurende 
een periode van twee jaar het onderhouden van een geregelde dienst door een 
andere luchtvaartmaatschappij afwijzen, tenzij deze wordt onderhouden met 
luchtvaartuigen met niet meer dan tachtig zitplaatsen of zodanig wordt 
onderhouden dat per vlucht tussen de twee bedoelde luchthavens niet meer dan 
tachtig zitplaatsen te koop zijn. 
3. Lid 1, punt c, en lid 2 zijn niet van toepassing voor routes waarop de 
aangeboden capaciteit dertigduizend zitplaatsen per jaar overschrijdt. 
4. Op verzoek van een Lid-Staat met een rechtmatig belang die van mening is dat 
de ontwikkeling van een route door het bepaalde in de leden 1 of 2 
onrechtmatig wordt beperkt, uit eigen beweging of wanneer onenigheid over de 
toepassing van lid 2 ontstaat, stelt de Commissie een onderzoek in en zij 
besluit binnen twee maanden na de ontvangst van het verzoek op basis van alle 
relevante factoren of I id 1 dan wel lid 2 op de desbetreffende route van 
toepassing bli jft. 
- 49 -
5. De Commissie deelt haar besluit aan de Raad en de Lid-Staten mede. ledere Lid-
Staat kan het besluit van de Commissie binnen één maand aan de Raad 
voorleggen. De Raad kan met gekwalificeerde meerderheid van stemmen in 
uitzonderlijke omstandigheden binnen een maand anders besluiten. 
Artikel 5 
Bij het onderhouden van luchtdiensten wordt het een communautaire 
luchtvaartmaatschappij door de betrokken Lid-Staat (-Staten) toegestaan 
luchtdiensten te combineren en hetzelfde vluchtnummer te gebruiken. 
Artikel 6 
Deze verordening laat het recht van een Lid-Staat om het verkeer tussen 
luchthavens die onder een luchthavensysteem zijn begrepen, zonder discriminatie 
op grond van nationaliteit of identiteit van de luchtvaartmaatschappij te 
verdelen, onverlet. 
Artikel 7 
1. De uitoefening van vervoersrechten is onderworpen aan bekendgemaakte 
communautaire, nationale, regionale of plaatselijke voorschriften betreffende 
de veiligheid, de bescherming van het milieu en de toewijzing van "slots" 
alsmede aan de volgende voorwaarden : 
- 50 -
(a) de betrokken luchthaven of het betrokken luchthavensysteem moet over 
voldoende faciliteiten beschikken om de luchtdienst af te handelen; 
(b) de navigatiehulpmiddelen moeten toereikend zijn om de luchtdienst af te 
handeI en. 
2. Wanneer niet aan de in lid 1 bedoelde voorwaarden wordt voldaan, kan een Lid-
Staat, zonder te discrimineren op grond van nationaliteit of identiteit van de 
luchtvaartmaatschappij aan de uitoefening van de vervoersrechten voorwaarden 
verbinden deze beperken, of weigeren. Alvorens een dergelijke maatregel te 
treffen, stelt hij de Commissie op de hoogte en verstrekt hij haar alle nodige 
gegevens. 
3. Op verzoek van een Lid-Staat of uit eigen beweging onderzoekt de Commissie de 
toepassing van lid 2 in elk bijzonder geval en besluit binnen één maand na de 
datum van ontvangst van het verzoek of de Lid-Staat de maatregel mag blijven 
toepassen. 
4. De Commissie deelt haar besluit mee aan de Raad en aan de Lid-Staten. ledere 
Lid-Staat kan het besluit van de Commissie binnen één maand aan de Raad 
voorleggen. De Raad kan met gekwalificeerde meerderheid van stemmen in 
uitzonderlijke omstandigheden binnen één maand anders besluiten. 
Artikel 8 
1. Capaciteitsbeperkingen gelden niet voor onder deze verordening begrepen 
luchtdiensten, behalve onder de, in de artikelen 6 en 7 en in dit artikel 
vermelde omstandigheden. 
- 51 -
2. Indien een Lid-Staat waarvan de luchtvaartmaatschappij(en) waaraan hij een 
vergunning heeft verleend, ingevolge de toepassing van lid 1 ernstig 
financieel nadeel heeft (hebben) geleden, haar daarom verzoekt, stelt de 
Commissie een onderzoek in; op grond van alle relevante factoren, met inbegrip 
van de marktsituatie, waarbij met name wordt bezien of er een situatie bestaat 
waarin aan de kansen van de luchtvaartmaatschappijen van die Lid-Staat om op 
doelmatige wijze op de markt te concurreren ernstig afbreuk wordt gedaan, de 
financiële situatie van de betrokken luchtvaartmaatschappij(en) en de bereikte 
bezettingsgraden, besluit de Commissie of de capaciteit voor geregelde 
luchtdiensten naar en vanuit deze Staat voor een beperkte periode dient te 
worden gestabiliseerd. 
3. De Commissie deelt haar besluit mee aan de Raad en aan de Lid-Staten. ledere 
Lid-Staat kan het besluit van de Commissie binnen een maand aan de Raad 
voorleggen. De Raad kan met gekwalificeerde meerderheid van stemmen in 
uitzonderlijke omstandigheden binnen één maand anders besluiten. 
Artikel 9 
De in artikel 4, lid 4, artikel 7, I ld 3 en artikel 8, lid 2, bedoelde termijnen 
gaan pas in wanneer alle noodzakelijke gegevens ter beschikking zijn gesteld. 
- 52 -
Artikel 10 
1. Ten einde haar uit deze verordening voortvloeiende taken uit te voeren, kan de 
Commissie bij de betrokken Lid-Staten en luchtvaartmaatschappijen alle nodige 
inlichtingen inwinnen. 
2. Indien een luchtvaartmaatschappij de gevraagde inlichtingen niet binnen de 
door de Commissie gestelde termijn verstrekt of onvolledig verstrekt, worden 
de te verstrekken inlichtingen door de Commissie bij beschikking verlangd. In 
de beschikking wordt vermeld welke inlichtingen vereist zijn, wordt een 
passende termijn waarbinnen deze moeten moeten worden verstrekt, vastgesteld 
en worden de in lid 4 voorgeschreven geldboeten genoemd alsmede wordt daarin 
gewezen op het recht om bij het Hof van Justitie tegen de beschikking in 
beroep te gaan. 
3. Tezelfder tijd zendt de Commissie een kopie van haar beschikking aan de 
bevoegde instantie van de Lid-Staat op het grondgebied waarvan de statutaire 
zetel van de luchtvaartmaatschappij is gevestigd. 
4. De Commissie kan bij beschikking luchtvaartmaatschappijen geldboeten opleggen, 
variërende van 1 000 tot 50 000 ecu, wanneer zij opzettelijk of uit nala­
tigheid : 
a. op een overeenkomstig lid 2 gegeven beschikking onjuiste inlichtingen 
verstrekken of de inlichtingen niet binnen de gestelde termijn verstrekken; 
b. weliswaar de vereiste, doch onvolledige inlichtingen verstrekken. 
5. Overeenkomstig lid 4 genomen beschikkingen zijn niet van strafrechtelijke 
aard. 
- 54 -
6. Het Hof van Justitie heeft volledige rechtsmacht in de zin van artikel 172 van 
het Verdrag om de wettigheid ter zake van beroep tegen beschikkingen waarbij 
de Commissie een geldboete heeft opgelegd ; het kan de geldboete intrekken, 
verlagen of verhogen. 
Artikel 11 
1. De Commissie publiceert vóór 1 Januari 1994, en nadien om de twee Jaar, een 
verslag over de toepassing van deze verordening. 
2. De Lid-Staten en de Commissie werken samen bij de tenuitvoerlegging van deze 
verordening, met name wat het verzamelen van gegevens voor het in lid 1 
genoemde verslag betreft. 
3. Bij de toepassing van deze verordening verkregen vertrouwelijke gegevens 
vallen onder beroepsgeheim. 
Artikel 12 
De Verordeningen (EEG) nr. 90/2343 en nr. 91/294 worden hierbij ingetrokken, met 
uitzondering van artikel 2, punt e), en bijlage I bij Verordening 
(EEG) nr. 90/2343 en artikel 2, punt b), en de bijlage van Verordening 
(EEG) nr. 91/294. 
Artikel 13 
Deze verordening treedt in werking op 1 januari 1993. 
Deze verordening is verbindend in al haar onderdelen en is rechtstreeks 
toepasselijk in elke Lid-Staat. 
Gedaan te BrusseI, op Voor de Raad 
- 54 
Lilst van "categorie 1"-luchthavens Bijl age 
BELGIË 
DENEMARKEN 
DUITSLAND 
SPANJE 
GR IEKENLAND 
FRANKRIJK 
IERLAND 
ITALIË 
NEDERLAND 
PORTUGAL 
VERENIGD KONINKRIJK BrusseI-Zaventem 
Kébenhavn-Kastrup/RoskiIde 
Frankfurt-Rhein/Ma in 
DüsseI dor f-Lohausen 
München-Riem 
Palma de Mal lorca 
Madrid-Barajas 
Ma Iaga 
Las Palmas 
Athina-Hel I in ikon 
Thessaloniki-Micra 
Paris-Charles de Gaulle/Orly 
Dub 11n 
Roma-F i urn i c i no/C i amp i no 
M iIano-L i nate/Ma I pensa 
Amsterdam-Sch i phoI 
L i sboa, 
Faro 
London-Heathrow/Gatwick/Stansted, 
Luton 
- 55 -
Voorstel voor een 
VERQRPENINQ (E5Q) VAN PE RAAP 
inzake luchtvaart- en luchtvrachttarieven voor luchtdiensten 
DE RAAD VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN, 
Gelet op het Verdrag tot oprichting van de Europese Economische Gemeenschap, 
inzonderheid op artikel 84, lid 2, 
Gezien het voorstel van de Commissie*1), 
Gezien het advies van het Europese Parlement*2), 
Gezien het advies van het Economisch en Sociaal Comité*3), 
Overwegende dat het met het oog op de totstandbrenging, overeenkomstig artikel 8A 
van het Verdrag, van de interne markt in de loop van een periode die op 31 
december 1992 eindigt, dienstig is een luchtvervoerbeleid te verwezenlijken; 
Overwegende dat de interne markt een ruimte omvat zonder binnengrenzen waarin het 
vrije verkeer van goederen, personen, diensten en kapitaal is gewaarborgd; 
(1) 
(2) 
(3) 
- 56 -
Overwegende dat wat de luchtvaarttarieven betreft bij Richtlijn 87/601/EEG van de 
Raad*4) en bij Verordening (EEG) nr. 90/2342 van de Raad*5) de eerste stappen 
werden gezet op de weg naar verwezenlijking van de interne markt; 
Overwegende dat de Raad in Verordening (EEG) nr. 90/2342 bepaalde om vóór 1 
januari 1993 een stelsel van dubbele afkeuring voor alle luchtvaarttarieven in te 
voeren; 
Overwegende dat Iuchtvaarttarieven normalerwijze tot stand moeten komen door het 
marktmechanisme en de mededinging vrij spel te laten-, 
Overwegende dat het, zolang de vrije toegang tot de markt nog niet volledig 
bestaat, nodig is in een overgangsperiode te voorzien; 
Overwegende dat duidelijke criteria voor de beoordeling van luchtvaarttarieven 
dienen te worden vastgesteld; 
Overwegende dat voor dezelfde soorten luchtdiensten identieke beoordeling en 
evaluatie van de luchtvaarttarieven dienen te gelden; 
Overwegende dat het in situaties waarin de concurrentie beperkt is, dienstig is 
in een transparante en objectieve procedure te voorzien in het kader waarvan de 
Lid-Staten de Commissie kunnen verzoeken om na te gaan en uit te maken of een 
voorgesteld luchtvaarttarief met de vastgestelde criteria overeenstemt; 
Overwegende dat moet worden aangegeven welke verplichtingen op de Lid-Staten en 
op luchtvaartmaatschappijen rusten om de nodige inlichtingen te verstrekken; 
Overwegende dat het dienstig is om al hetgeen op vaststelling van de tarieven 
betrekking heeft, in dezelfde verordening van de Raad te behandelen; 
(4) PB nr. L 374 van 31.12.1987, blz. 12 
(5) PB nr. L 217 van 11.8.1990, blz. 1 
- 57 -
Overwegende dat de mogelijkheden voor luchtvaartmaatschappijen uit een derde land 
om luchtvaarttarieven op routes binnen de Gemeenschap te berekenen in een 
overeenkomst tussen de Gemeenschap en het betrokken derde land moeten worden 
geregeld; dat luchtvaartmaatschappijen uit een derde land met het oog op hun 
normale deelneming aan het marktgebeuren het gewone economy-tarief of zijn 
equivalent moeten kunnen berekenen; 
Overwegende dat de onderhavige verordening Verordening (EEG) nr. 90/2342 in haar 
geheel en Verordening 91/294/EEG van de Raad*6) gedeeltelijk vervangt, 
HEEFT DE VOLGENDE VERORDENING VASTGESTELD : 
Artikel 1 
Deze verordening betreft de procedures en criteria voor de vaststelling van 
luchtvaart- en luchtvrachttarieven die door luchtvaartmaatschappijen op 
luchtdiensten binnen de Europese Economische Gemeenschap worden berekend. 
Artikel 2 
In deze verordening wordt verstaan onder : 
(a) luchtvaarttarieven : de prijzen die in ecu moeten worden betaald voor het 
vervoer van passagiers en bagage op luchtdiensten, en de voorwaarden 
waaronder deze prijzen gelden, met inbegrip van aan agentschappen en andere 
bijkomende diensten aangeboden vergoedingen en voorwaarden ; 
(6) PB nr. L 36 van 8.2.1991, blz. 1 
- 58 -
(b) luchtvrachttarieven : de prijzen die in ecu moeten worden betaald voor het 
vervoer van luchtvracht en/of post op luchtdiensten, en de voorwaarden 
waaronder deze prijzen gelden, met inbegrip van aan agentschappen en andere 
bijkomende diensten aangeboden vergoedingen en voorwaarden ; 
(c) standaardtarieven de tarieven die de luchtvaartmaatschappij gewoonlijk 
aanbiedt, met inbegrip van de normale discounttarieven; 
(d) verkoop uitsluitend vervoer : verkoop rechtstreeks aan het publiek door de 
luchtvaartmaatschappij of haar erkende agent van plaatsen op een vliegreis 
zonder de levering van verdere diensten, zoals hotelaccomodatie; 
(e) luchtdienst een vlucht of een reeks vluchten waarop passagiers, vracht 
en/of post worden vervoerd tegen een vergoeding en/of betaling; 
(f) geregelde luchtdienst : een reeks vluchten die elk alle volgende kenmerken 
bezitten : 
(i) zij worden uitgevoerd door luchtvaartuigen voor het vervoer van 
passagiers, vracht en/of post tegen betaling, op zodanige wijze dat door 
het publiek voor elke vlucht individueel plaatsen kunnen worden gekocht 
(rechtstreeks van de luchtvaartmaatschappij of via haar erkende agenten); 
(II) zij worden uitgevoerd om het vervoer tussen dezelfde twee of meer 
plaatsen te verzorgen : 
1. hetzij volgens een gepubliceerde dienstregeling ; 
2. hetzij met een zodanige regelmaat of frequentie dat zij duidelijk een 
systematische reeks vormen ; 
- 59 -
(g) vlucht : vertrek van een bepaalde luchthaven met als bestemming een bepaalde 
andere luchthaven ; 
(h) luchtvaartmaatschappij een luchtvervoeronderneming met een geldige 
exploitatievergunning ; 
(i) communautaire luchtvaartmaatschappij : een luchtvaartmaatschappij met een 
geldige, door een Lid-Staat overeenkomstig Verordening (EEG) nr. 92/ van 
de Raad <verlening exploitatievergunningen aan luchtvaartmaatschappijen:-*7) 
afgegeven exploitatievergunning; 
(j) betrokken Lid-Staat (-Staten) : de Lid-Staat (-Staten) waartussen of waarin 
een luchtdienst wordt onderhouden; 
(k) referentietarief het laagste volledig flexibele tarief enkele reis of 
retour dat op de betrokken route door een communautaire luchtvaart­
maatschappij wordt berekend; indien er meer dan één van dergelijke tarieven 
bestaan, wordt van al deze tarieven het rekenkundig gemiddelde genomen, 
waarbij rekening wordt gehouden met het door elke communautaire 
luchtvaartmaatschappij op deze route tegen een dergelijk tarief aangeboden 
aantal zitplaatsen. 
Artikel 3 
1.a. De Lid-Staten keuren luchtvaart- en luchtvrachttarieven van communautaire 
luchtvaartmaatschappijen niet af, indien deze in redelijke verhouding staan 
tot de volledig aangerekende relevante kosten op lange termijn, met 
inachtneming van de noodzaak van een bevredigende opbrengst van de 
investeringen, en de noodzaak van een voldoende kostenmarge om bevredigende 
veiligheidsnormen te handhaven. 
(7) PB nr. L 
- 60 -
b. Bij de afkeuring van luchtvaarttarieven overeenkomstig punt a) houden de 
Lid-Staten tevens rekening met andere relevante factoren, de behoeften van 
de consumenten en de concurrentie op markt, met inbegrip van de tarieven van 
andere luchtvaartmaatschappijen die op dezelfde route diensten onderhouden 
en de noodzaak om dumping te voorkomen. 
c. Het feit dat een voorgesteld luchtvaarttarief lager is dan dat van een 
andere communautaire luchtvaartmaatschappij die op dezelfde route diensten 
onderhoudt, vormt geen voldoende reden om de goedkeuring te onthouden. 
2. Luchtvaartmaatschappijen brengen geen luchtvaart- of luchtvrachttarieven die 
volgens de in lid 1, punten a en b, vastgestelde criteria onredelijk hoog 
zijn, zulks ten nadele van de gebruikers, dan wel ongerechtvaardigd laag in 
het licht van de concurrentie op de markt. 
3. Slechts communautaire luchtvaartmaatschappijen hebben het recht lagere 
tarieven dan de bestaande in te voeren. 
Artikel 4 
1. Aan reisorganisatoren of aan het publiek aangeboden luchtvaarttarieven, meer 
In het bijzonder in samenhang met hotelaccomodatie voor de duur van de reis en 
luchtvaarttarieven voor groepen van meer dan zes personen worden automatisch 
goedgekeurd. 
- 61 -
2. De in lid 1 bedoelde luchtvaarttarieven worden uiterlijk op de dag vóór de 
vlucht aan de autoriteiten medegedeeld. 
3. Op uitsluitend-vervoer-vluchtvaarttarieven op niet-geregelde luchtdiensten 
zijn de artikelen 3, 6 en 7 van toepassing. 
Artikel 5 
1. Door communautaire luchtvaartmaatschappijen berekende vrachttarieven worden in 
vrij overleg tussen de partijen bij het vrachtcontract vastgesteld. 
2. Binnen de Gemeenschap werkzame luchtvaartmaatschappijen maken desgevraagd alle 
standaardvrachttarieven aan het algemene publiek bekend. 
Artikel 6 
1. Een luchtvaartmaatschappij legt haar voorgestelde luchtvaarttarieven voor 
geregelde luchtdiensten in de door de betrokken Lid-Staten voorgeschreven vorm 
over. 
2. Van luchtvaartmaatschappijen wordt door de luchtvaartautoriteiten niet vereist 
Iuchtvaarttarieven voor geregelde luchtdiensten meer dan 45 dagen voordat zij 
van kracht worden, over te leggen. 
3. Een Iuchtvaarttarief voor een geregelde luchtdienst wordt als goedgekeurd 
aangemerkt, tenzij de betrokken Lid-Staat (-Staten) binnen dertig dagen na de 
datum van overlegging daarvan de aanvragende luchtvaartmaatschappij en iedere 
- 62 -
andere betrokken Lid-Staat in kennis heeft (hebben) gesteld van zijn (hun) 
afkeuring met opgave van redenen dan wel de procedure overeenkomstig artikel 7 
Is geopend. Op verzoek van een Lid-Staat wordt binnen de periode van dertig 
dagen tussen de betrokken Lid-Staten overleg gevoerd. 
4. Op grond van de sedert de inwerkingtreding van deze verordening opgedane 
ervaring kan de Commissie, na overleg met de Lid-Staten, wanneer zij op 
1 Januari 1996 het verslag overeenkomstig artikel 11 overlegt, besluiten dat 
niet onder artikel 7 vallende luchtvaarttarieven automatisch worden 
goedgekeurd. 
5. Een Lid-Staat kan het besluit van de Commissie binnen de termijn van één maand 
aan de Raad voorleggen. De Raad kan met gekwalificeerde meerderheid van 
stemmen in uitzonderlijke omstandigheden binnen twee maanden anders besluiten. 
6. Een Lid-Staat verleent een communautaire luchtvaartmaatschappij toestemming om 
een reeds goedgekeurd luchtvaarttarief voor een geregelde luchtdienst tussen 
hetzelfde stedenpaar aan te passen, met dien verstande dat deze bepaling niet 
geldt voor onrechtstreekse luchtdiensten die, gemeten volgens de normale 
vluchtroute, meer dan 40% langer zijn dan de kortste rechtstreekse 
luchtdienst. De Lid-Staten mogen een communautaire luchtvaartmaatschappij die 
een rechtstreekse geregelde luchtdienst onderhoudt, ook toestemming verlenen 
om haar prijzen aan de reeds voor een niet-geregelde luchtdienst op dezelfde 
route aanvaarde of gepubliceerde prijzen aan te passen, mits beide produkten 
wat kwaliteit en voorwaarden betreft gelijkwaardig zijn. 
7. De betrokken Lid-Staten kunnen hun goedkeuring niet tot minder dan één seizoen 
beperken, tenzij door de aanvragende luchtvaartmaatschappij daarom wordt 
verzocht. 
- 63 -
8. Wanneer een luchtvaarttarief voor een geregelde luchtdienst eenmaal is 
goedgekeurd, blijft het van kracht totdat het verstrijkt of wordt vervangen. 
Het mag met inachtneming van artikel 3, lid 1, evenwel na de oorspronkelijke 
datum van verstrijken door de betrokken luchtvaartmaatschappij voor een 
periode van ten hoogste twaalf maanden worden verlengd. 
Artikel 7 
1. Een betrokken Lid-Staat kan de Commissie voor een geregelde luchtdienst op een 
route waarop de concurrentie is beperkt, verzoeken na te gaan of een 
luchtvaarttarief dat niet onder de bijlage valt, met artikel 3, lid 1, in 
overeenstemming is. De Lid-Staat stelt de overige betrokken Lid-Staat(-Staten) 
en de betrokken luchtvaartmaatschappij hiervan tezelfdertijd op de hoogte. De 
Commissie maakt onverwijld in het Pub Iikatieb lad van de Europese 
Gemeenschappen bekend dat de luchtvaarttarieven voor onderzoek zijn 
overgelegd. 
2. In de zin van deze verordening is sprake van beperkte concurrentie op een 
route : 
-wanneer er aanzienlijke belemmeringen voor markttoegang bestaan, 
bijvoorbeeld op gecoördineerde luchthavens, en wanneer er niet ten minste 
drie luchtvaartmaatschappijen zijn met vrijheid van vaststelling van 
tarieven die elk minstens éénmaal per dag vervoersrechten tussen de 
betrokken luchthavens uitoefenen, of 
- wanneer er sprake is van openbare dienstverpiichtingen, of 
-wanneer door slechts één luchtvaartmaatschappij of door twee 
luchtvaartmaatschappijen in het kader van een overeenkomst inzake 
gemeenschappelijke exploitatie Jaarlijks ten hoogste dertig­
duizend zitplaatsen te koop worden aangeboden. 
- 64 -
3. Een luchtvaarttarief dat overeenkomstig lid 1 binnen 21 dagen na overlegging 
ervan aan de betrokken luchtvaartautoriteiten voor onderzoek ter beschikking 
werd gesteld, wordt tijdens het onderzoek door de Commissie niet van kracht, 
tenzij de Commissie binnen 21 dagen anders beschikt. 
4. De Commissie beslist zo spoedig mogelijk, en in ieder geval binnen twee 
maanden na de ontvangst van voldoende inlichtingen van de betrokken lucht­
vaartmaatschappij, of het luchtvaarttarief met artikel 3, lid 1, in 
overeenstemming is. De Commissie houdt met alle van de betrokken partijen 
ontvangen inlichtingen rekening. 
5. Onverminderd lid 1 kan de Commissie uit eigen beweging onderzoeken of een 
luchtvaarttarief met het bepaalde in deze verordening in overeenstemming is. 
6. De Coram188ie deelt haar besluit aan de betrokken Lid-Staten en aan de 
betrokken luchtvaartmaatschappij mede. 
7. Een betrokken Lid-Staat kan het besluit van de Commissie binnen een termijn 
van één maand aan de Raad voorleggen. De Raad kan met gekwalificeerde 
meerderheid van stemmen in uitzonderlijke omstandigheden binnen een termijn 
van één maand anders besluiten. 
Artikel 8 
Tenminste eenmaal per jaar pleegt de Commissie met vertegenwoordigers van 
organisaties van luchtvaartgebruikers in de Gemeenschap overleg over 
luchtvaarttarieven voor geregeld luchtdiensten en daarmee samenhangende 
aangelegenheden; de Commissie verstrekt de deelnemers daartoe de nodige 
informatie. 
- 65 -
Artikel 9 
Luchtvaartmaatschappijen uit derde landen met vervoersrechten tussen 
communautaire luchthavens kunnen hun prijzen aan het normale economy-tarief of 
aan het equivalent daarvan aanpassen, tenzij er in een overeenkomst tussen de 
Gemeenschap en een derde land een andersluidende regeling geldt. 
Artikel 10 
1. Teneinde haar uit deze verordening voortvloeiende taken te vervullen, kan de 
Commissie bij de betrokken Lid-Staten en luchtvaartmaatschappijen alle nodige 
inlichtingen inwinnen. 
2. Wanneer een luchtvaartmaatschappij de gevraagde inlichtingen niet binnen de 
door de Commissie vastgestelde termijn verstrekt of deze onvolledig verstrekt, 
verzoekt de Commissie bij beschikking om de te verstrekken inlichtingen. In de 
beschikking wordt vermeld welke inlichtingen vereist zijn, wordt een passende 
termijn waarbinnen deze moeten worden verstrekt, vastgesteld en, worden de in 
lid 4 voorgeschreven geldboeten genoemd alsmede wordt gewezen op het recht om 
bij het Hof van Justitie in beroep te gaan. 
3. Tezelfdertijd zendt de Commissie een kopie van haar beschikking aan de 
bevoegde instantie van de Lid-Staat op het grondgebied waarvan de statutaire 
zetel van de luchtvaartmaatschappij is gevestigd. 
- 66 -
4. De Commissie kan bij beschikking luchtvaartmaatschappijen geldboeten opleggen, 
variërende van 1 000 tot 50 000 ecu, wanneer zij opzettelijk of uit 
nalatigheid : 
(a) op een overeenkomstig lid 2 gegeven beschikking onjuiste inlichtingen 
verstrekken, of de inlichtingen niet binnen de gestelde termijn 
verstrekken ; 
(b) weliswaar de vereiste, doch onvolledige inlichtingen verstrekken. 
5. De Commissie kan luchtvaartmaatschappijen wegens overtreding van deze 
verordening bij beschikking geldboeten opleggen tot maximaal 10% van de 
jaaromzet voor de desbetreffende activiteit van de betrokken 
luchtvaartmaatschappij. 
Bij de vaststelling van het bedrag van de geldboete moet zowel met de ernst 
als met de duur van de overtreding rekening worden gehouden. 
6. Overeenkomstig de leden 4 en 5 genomen beschikkingen zijn niet van 
strafrechtelijke aard. 
7. Het Hof van Justitie heeft volledige rechtsmacht in de zin van artikel 172 van 
het Verdrag ter zake van beroep tegen beschikkingen waarbij de Commissie een 
geldboete heeft opgelegd ; het kan de geldboete intrekken, verlagen of 
verhogen. 
Artikel 11 
1. De Commissie publiceert vóór 1 Januari 1994, en nadien om de twee Jaar, een 
verslag over de toepassing van deze verordening. 
- 67 -
2. De Lid-Staten en de Commissie werken samen bij de tenuitvoerlegging van deze 
verordening, met name wat het verzamelen van gegevens voor het in lid 1 
genoemde verslag betreft. 
3. Bij de toepassing van deze verordening verkregen vertrouwelijke gegevens 
vallen onder beroepsgeheim. 
Artikel 12 
Verordening (EEG) nr. 90/2342 wordt hierbij ingetrokken. 
Artikel 13 
Deze verordening treedt in werking op 1 Januari 1993. 
Deze verordening is verbindend in al haar onderdelen en is rechtstreeks 
toepasselijk in elke Lid-Staat. 
Gedaan te Brussel, op Voor de Raad 
- 68 -
Bijlage 
De Commissie is niet verplicht luchtvaarttarieven waarop één van de volgende 
voorwaarden van toepassing is, te onderzoeken : 
- minimum verblijf van tenminste zes dagen; 
- zondagsregeling; 
- boeking voor de gehele reis, afgifte van het biljet en betaling moeten op 
hetzelfde tijdstip gebeuren, met uitzondering van de boeking voor de terugreis, 
die op een later tijdstip mag geschieden; annulering alleen toegestaan vóór het 
vertrek voor de heenreis en tegen betaling van tenminste 20 % van de prijs van 
het biljet ; wijziging van de boeking slechts toegestaan tegen vergoeding; 
- passagiers mogen niet ouder dan 25 of niet jonger dan 60 jaar zijn of het moet 
gaan om een met kinderen die niet ouder dan 25 jaar zijn samenreizende vader 
en/of moeder (minimum : 3 personen); 
- specifieke combinatie met hotelaccomodatie voor de duur van de reis ; 
- off-peak ; 
- soortgelijke of strengere voorwaarden. 
- 69 -
ISSN 0254-1513 
COM(91)275def. 
DOCUMENTEN 
NL 07 
Catalogusnummer : CB-CO-91-370-NL-C 
ISBN 92-77-75319-6 
Bureau voor officiële pubb'katies der Europese Gemeenschappen 
L-2985 Luxemburg