Advies van het Economisch en Sociaal Comité over het thema "De follow-up van de vierde VN-Wereldvrouwenconferentie"

(2000/C 168/11)

Het Economisch en Sociaal Comité heeft op 25 januari 2000 besloten, overeenkomstig art. 23, derde alinea, van het reglement van orde een advies op te stellen over het voornoemde thema.

De afdeling "Externe betrekkingen" die met de voorbereiding van de desbetreffende werkzaamheden was belast, heeft haar advies op 14 april 2000 goedgekeurd. Rapporteur was mevrouw Florio.

Het Economisch en Sociaal Comité heeft tijdens zijn 372e zitting (vergadering van 27 april 2000) het volgende advies uitgebracht, dat met 116 stemmen vóór, bij twee onthoudingen, is goedgekeurd.

1. Inleiding

1.1. De vierde Wereldvrouwenconferentie van de Verenigde Naties (Peking, 4 t/m 15 september 1995) heeft een Verklaring en een actieprogramma(1) opgeleverd, waarin de doelstellingen en strategieën zijn vastgelegd om de situatie van vrouwen daadwerkelijk te verbeteren en hun ècht gelijkwaardige participatie te garanderen.

1.2. Thans, vijf jaar na dato, heeft de Algemene Vergadering van de VN met resoluties 52/100 en 52/231 besloten om van 5 t/m 9 juni 2000 te New York een speciale zitting te houden, getiteld "Vrouwen 2000: gelijkheid van de seksen, ontwikkeling en vrede in de 21ste eeuw".

1.3. Bedoeling van die speciale zitting is, na te gaan welke vooruitgang met de uitvoering van het in Peking goedgekeurde actieprogramma is geboekt, welke factoren die uitvoering het meest in de weg hebben gestaan en welke toekomstige acties voor de uitbanning van discriminatie van vrouwen moeten worden aanbevolen.

1.4. De evaluatie van de huidige stand van tenuitvoerlegging van de Verklaring en van het actieprogramma van Peking kan niet los worden gezien van de verslagen van de Wereldconferentie over mensenrechten te Wenen in 1993, goedgekeurd tijdens de internationale conferentie over bevolking en ontwikkeling te Caïro in 1994 en de internationale Sociale Top te Kopenhagen van 1995.

1.5. Tijdens de Wereldconferentie over mensenrechten (Wenen, van 14 t/m 25 juni 1993) is onomstotelijk vastgelegd dat de rechten van vrouwen tijdens hun gehele levensduur onvervreemdbaar en ondeelbaar zijn en onlosmakelijk deel uitmaken van de universele mensenrechten.

1.6. Tijdens de internationale conferentie van Caïro (van 5 t/m 13 september 1994) is onderkend dat vrouwen een hoofdrol spelen bij het oplossen van problemen op het gebied van ontwikkeling en demografie. Toen is bovendien voor het eerst gewezen op de noodzaak om de sociale en economische positie van vrouwen te verbeteren, o.m. door middel van onderwijs- en opleidingsprogramma's die vrouwen bewust maken van hun rechten. Ook moet de toegankelijkheid van onderwijs, voorlichting en gezondheidszorg worden verbeterd als onontbeerlijke voorwaarde voor een beter demografisch beleid.

1.7. Tijdens de internationale Sociale Top van Kopenhagen (van 6 t/m 12 maart 1995) is vervolgens voor het eerst de vinger gelegd op de "vervrouwelijking" van de armoede in de wereld. Bij die gelegenheid is ook het beginsel bekrachtigd dat duurzame ontwikkeling alleen op gang kan worden gebracht als het daarvoor gevoerde economische beleid de "sociale factoren" en met name de verschillen op grond van sekse als uitgangspunt heeft.

1.8. De drie kerngedachten van het actieprogramma van Peking waarin nogmaals is vastgelegd dat vrouwenrechten mensenrechten zijn en niet als afzonderlijke rechten mogen worden beschouwd, zijn:

De genderverschillen moeten meer in aanmerking worden genomen: economische groei en duurzame en rechtvaardige ontwikkeling zijn alleen mogelijk bij effectieve gelijkheid van rechten en levensomstandigheden voor mannen en vrouwen; empowerment: met dit begrip wordt niet alleen geduid op sociale macht voor vrouwen (bevoegdheden en verantwoordelijkheden voor vrouwen in de besluitvormingscentra), maar ook op macht voor de vrouw als persoon (de vrouw moet ook als persoon tot haar recht komen, d.w.z. dat zij zich bewust moet zijn van haar waarde als mens en van haar capaciteiten); mainstreaming: dit begrip houdt in dat "seksespecifiek denken" onderdeel moet zijn van alle politieke, economische en sociale maatregelen en keuzes; "seksespecifiek denken" is niet langer einddoel, maar uitgangspunt voor het optreden van regeringen. Het zou goed zijn als de sociale partners, ngo's en overige organisaties van het maatschappelijk middenveld voortdurend daaraan meewerken en op de verwezenlijking daarvan toezien.

1.9. In de Verklaring en het actieprogramma van Peking zijn twaalf cruciale thema's geïdentificeerd: armoede; onderwijs en opleiding; gezondheidszorg en sociale voorzieningen; geweld; gewapende conflicten; economie; macht en besluitvorming; werking van de instituties; grondrechten; media; milieu; meisjes.

1.10. De uitvoering van de maatregelen van het actieprogramma wordt toevertrouwd aan de regeringen en aan alle institutionele en niet-gouvernementele instanties die werkzaam zijn op nationaal, subregionaal, regionaal en internationaal niveau.

2. Knelpunten en vorderingen bij de uitvoering van het actieprogramma

2.1. Vrouwen en armoede: de vaststelling van de "vervrouwelijking" van de armoede heeft tot gevolg gehad dat veel regeringen speciaal voor "sociaal zwakkere" vrouwen maatregelen op het gebied van sociale dienstverlening, onderwijs en gezondheidszorg zijn gaan uitvaardigen.

De ongelijke toegang van vrouwen tot kapitaal, middelen en arbeidsmarkt blijft een van de bepalende factoren van dat verschijnsel van de "vervrouwelijking" van de armoede, dat dikwijls nog wordt verergerd door de met economische hervormingsmaatregelen gepaard gaande vèrstrekkende bezuinigingen op de sociale uitgaven. De situatie is vooral erg nijpend in de landen van Midden- en Oost-Europa waar de met de overgang op de markteconomie gepaard gaande diepgaande structurele veranderingen de facto een verslechtering van de positie van de vrouwen met zich mee hebben gebracht.

2.2. Onderwijs en opleiding voor vrouwen: op dit gebied is aanzienlijke vooruitgang geboekt, maar er worden nog steeds maar weinig middelen uitgetrokken voor de verbetering van de infrastructuur van het onderwijs en in veel landen is duidelijk behoefte aan een hervorming van het basisonderwijs.

2.3. Vrouwen en gezondheidszorg: het aantal sterfgevallen van barende vrouwen is teruggelopen, het gebruik van voorbehoedsmiddelen is toegenomen, de specifieke problemen van - vooral oudere - vrouwen beginnen meer aandacht te krijgen en verder worden overal programma's opgestart tegen besmetting met het HIV/AIDS-virus en andere seksueel overdraagbare aandoeningen (SOA). Op het gebied van onderzoek en technologie is seksespecifiek denken echter nog niet ingeburgerd; de infrastructuur van de overheid schiet dikwijls tekort door een gebrek aan financiële middelen en menselijk kapitaal; in veel landen is de situatie bovendien verslechterd doordat de gezondheidszorg is geprivatiseerd zonder dat de toegang daartoe voor de sociaal "zwakkeren" is veiliggesteld. De bestaande instrumenten voor preventie en de verbetering van de omstandigheden wat de gezondheid en veiligheid van vrouwen op hun werkplek betreft, zijn nog steeds ontoereikend. Met name als het gaat om het momenteel in herziening zijnde IAO-Verdrag nr. 103 inzake de bescherming van het moederschap, moet worden vastgesteld dat sommige regeringen de beschermingsnormen willen verlagen.

2.4. Geweld tegen vrouwen: een groot aantal regeringen heeft strengere wetten uitgevaardigd tegen allerlei vormen van geweld tegen vrouwen; er worden speciale diensten en eenheden voor vrouwelijke slachtoffers van geweld opgezet en er wordt materiaal verzameld voor educatie en preventiecampagnes op dit gebied. Er komen steeds meer netwerken van vrouwen voor solidariteit en hulp bij de aangifte van geweld. Genitale verminkingen komen nog steeds veel voor in de landen van het zuidelijk halfrond en de leefgemeenschappen van emigranten. Er bestaat nog steeds gebrek aan informatie over de verschillende vormen van geweld en de voorlichtings- en preventiecampagnes voldoen nog niet. De regeringen hebben nauwelijks gereageerd op de bewustmakingscampagnes om te bewerkstelligen dat de verschillende vormen van geweld tegen vrouwen, met inbegrip van genitale verminkingen, etnische verkrachting en mensenhandel, een grond zijn om politiek asiel te verlenen. Het verschijnsel van mensenhandel neemt toe, met vooral slachtoffers onder vrouwen en kinderen.

2.5. Vrouwen en gewapende conflicten: de internationale Joegoslavië- en Rwanda-tribunalen en het Internationaal Strafhof hebben op dit gebied ad-hoc-regels vastgelegd, terwijl tegelijkertijd kan worden vastgesteld dat het internationaal humanitair recht zich steeds meer bewust is van de verschillen in de gevolgen van gewapende conflicten voor vrouwen en voor mannen en dat de neiging groeit om uit te gaan van een op dat onderscheid gebaseerde visie, vooral als het gaat om de status van vluchtelingen. De rol van vrouwen bij het oplossen van conflicten en de instandhouding van de vrede wordt nog onderschat. Etnische verkrachting wordt thans dan wel als een misdaad tegen de menselijkheid beschouwd, maar blijft in de praktijk nog steeds ongestraft.

2.6. Vrouwen en economie: internationale regels t.a.v. de economische rechten van vrouwen zijn inmiddels in een groot aantal landen in de wetgeving opgenomen, veel EU-lidstaten zijn bezig om regelingen te treffen voor ouderschapsverlof en steeds meer vrouwen treden toe tot de arbeidsmarkt, vooral in de dienstverlenende sector. Helaas is die vooruitgang niet overal gelijkelijk verdeeld en zijn vooral vrouwen die op het platteland of in de informele sector werken, er nog steeds heel slecht aan toe. Ook als het gaat om gelijkheid van behandeling in de economie, blijft de kloof tussen mannen en vrouwen nog erg groot.

2.7. Vrouwen, beslissingsbevoegdheid en besluitvorming: tal van regeringen hebben op dit gebied maatregelen genomen en acties gelanceerd en hebben (opleidings-)programma's opgestart om te bevorderen dat vrouwen toegang krijgen tot de politieke en institutionele besluitvormingscentra, gekoppeld aan maatregelen om mannen en vrouwen hun gezins- en beroepstaken met elkaar te helpen combineren. Dat neemt niet weg dat ècht gelijkwaardige deelname aan de besluitvorming nog toekomstmuziek is.

2.8. Institutionele instrumenten: in veel landen zijn instanties opgericht, c.q. versterkt die tot doel hebben om door middel van promotie-activiteiten, analyse en evaluatie tot een grotere gelijkheid van kansen voor mannen en vrouwen bij te dragen. De resultaten die door deze instanties worden bereikt, zijn echter niet om over naar huis te schrijven, als gevolg van gebrekkige zichtbaarheid, een onduidelijke taakomschrijving en tekortschietende financiële middelen. Dergelijke instanties vertonen dan ook dikwijls de neiging om op den duur op een zijspoor te geraken en genieten geen effectieve politieke autonomie.

2.9. Grondrechten van vrouwen: vrouwenrechten zijn mensenrechten: niettegenstaande het feit dat een groot aantal normen betreffende grondrechten van vrouwen in de diverse rechtsstelsels zijn vastgelegd (m.n. inzake huwelijks-, arbeids- en eigendomsrecht), zijn vrouwen nog steeds het slachtoffer van discriminatie, niet alleen in juridisch opzicht, maar ook en vooral de facto als gevolg van in de samenleving verankerde culturele waarden, tradities en stereotypen.

Steeds meer landen gaan over tot de ratificatie van het Verdrag voor het uitbannen van alle vormen van discriminatie tegen vrouwen, maar houden daarbij veel slagen om de arm, terwijl sommige regeringen de grootste moeite hebben om de daarin vervatte voorschriften in hun rechtsbestel over te nemen.

2.10. Vrouwen en de media: de afgelopen jaren zijn er informatienetwerken voor vrouwen ontstaan. De voornaamste reden daarvoor was dat de nieuwe technologieën de toegang voor vrouwen tot informatie gemakkelijker hebben gemaakt en de mogelijkheden voor vrouwen om een vrouwencultuur ingang te doen vinden en daarover van gedachten te wisselen, hebben vergroot. In de wereld van de media zijn er nog te weinig vrouwen die mee-beslissen. De media blijven een mannenwereld en zijn verantwoordelijk voor een negatieve en stereotype beeldvorming van de vrouw. De invloed van pornografie neemt in sommige gebieden toe. Vooral zorgwekkend is de opmars van pornografie op Internet en het ontbreken van een instrumentarium om de verspreiding van dit verschijnsel, ten behoeve van kinderen, in de hand te houden, de beelden te "filteren" en preventief op te treden.

Daarom blijft het nodig om vrouwen te laten doordringen in de wereld van de media, zowel met betrekking tot de participatie van vrouwen in de besluitvorming als tot de verspreiding van niet-discriminatoire culturele modellen. De noodzaak om te kunnen beschikken over een systeem waardoor het mogelijk wordt om beelden die vrouwen in hun waardigheid krenken, te controleren en te "filteren", doet zich steeds scherper gevoelen.

2.11. Vrouwen en milieubeleid: de rol van vrouwen in het milieubeleid van hun land krijgt meer gewicht enerzijds dankzij milieucursussen en anderzijds doordat geprobeerd wordt milieu-activiteiten te creëren die voor vrouwen een inkomen genereren. De inbreng van vrouwen bij het uitstippelen van milieubeleid en de besluitvorming over milieuzaken is nog steeds te gering. Er zij gewezen op het cruciale werk dat de plattelandsvrouw binnen het kader van de in Agenda 2000 voorgeschreven multifunctionele landbouw op het gebied van het landbouwmilieu verricht. Erkend wordt dat vrouwen niet alleen een belangrijke rol spelen bij de landbouwactiviteiten op zich, maar ook bij de diversifiëring van het platteland, waarbij in ieder geval milieuvriendelijke methoden worden gehanteerd en de kwaliteit en het eigen karakter van de voortgebrachte producten en geleverde diensten worden bevorderd.

2.12. Meisjes: aandacht voor de problemen van meisjes als specifieke doelgroep is nog vrij recent; er wordt momenteel geprobeerd om specifieke beleidsmaatregelen uit te werken. Daarvoor ontbreken echter nog adequate statistieken, waarin onderscheid naar sekse en leeftijd wordt gemaakt en die het mogelijk maken om de problemen precies af te bakenen en doeltreffendere maatregelen te nemen. Opleidings- of informatieprogramma's als middel om de verspreiding van drugs tegen te gaan, en om pubers tegen iedere vorm van uitbuiting en seksueel misbruik te beschermen, bestaan nog nauwelijks. In veel landen worden de internationale normen van het Verdrag voor de Rechten van het Kind (art. 32) en van de Internationale Arbeidsorganisatie ter uitbanning van de economische uitbuiting van het werk van minderjarigen nog niet toegepast.

3. Europa en de instellingen van de EU

3.1. In de tijdens de regionale voorbereidende bijeenkomst van de ECE (Economische Commissie voor Europa van de VN) in Genève (19 t/m 21 januari 2000) goedgekeurde conclusies voor de herziening van de toepassing van het actieprogramma van Peking, bevestigen de betrokken regeringen nogmaals hun bereidheid om zich in te zetten voor de twaalf in 1995 geïdentificeerde thema's. Tijdens de Regionale Conferentie Europa zullen daarentegen slechts de volgende vijf prioritaire thema's aan de orde worden gesteld:

1. Vrouwen en economie

2. Geweld tegen vrouwen en meisjes

3. Vrouwen en meisjes die met gewapende conflicten worden geconfronteerd

4. Vrouwen aan de macht en als deelneemsters aan de besluitvorming

5. Emancipatieondersteuningsstructuren.

3.2. Met als uitgangspunt dat vrouwenrechten in de eerste plaats mensenrechten zijn, wordt in die conclusies rechtstreeks verwezen naar de Verdragen voor de uitbanning van alle vormen van discriminatie tegen vrouwen, de Verklaring over de uitbanning van geweld tegen vrouwen, het Verdrag voor de Rechten van het Kind en de Conferentie van Wenen over mensenrechten.

3.2.1. Daarbij wordt aangegeven in welke initiatieven nogmaals is gewezen op de uit het engagement van de VN voortvloeiende noodzaak om een beleid voor gelijke kansen voor mannen en vrouwen te voeren. (Platform for Action 1995 van Peking, Universele Verklaring van de Rechten van de Mens, Verklaring van Kopenhagen en actieprogramma van 1995, Resolutie over vrouwen en armoede van de Commissie "vrouwen en economie" van 1997, Verklaring over grondbeginselen en arbeidsrechten van de ILO van 1998, Ministerieel Communiqué van de ECOSOC van 1999 over werkgelegenheid en arbeid als instrumenten om een einde te maken aan armoede onder vrouwen).

3.2.2. De landen die lid zijn van de Raad van Europa en van de Europese Unie hebben van hun kant nogmaals blijk gegeven van hun voornemen om gevolg te geven aan de Richtlijn over moederschapsverlof van 1992, de Richtlijn over ouderschapsverlof van 1996, de Aanbevelingen om gezinstaken met beroepstaken te verenigen, de Verklaring van Istanboel over de gelijkheid van mannen en vrouwen als basisvoorwaarde voor democratie van 1997, het Sociaal Handvest van de Raad van Europa en de Resoluties van de Raad van de Europese Unie van 1997 en 1998 en de Werkgelegenheidsrichtsnoeren van 1999.

Met bovenstaande teksten zijn de belangrijkste stappen vooruit gezet in Europese instellingen.

3.3. Tijdens het tweede halfjaar van 1999 is onder Fins voorzitterschap een rapport opgemaakt van de indicatoren en evaluatiecriteria voor het thema "Vrouwen aan de macht en als deelneemsters aan de besluitvorming".

3.4. Portugal heeft in zijn hoedanigheid van voorzitter van de Europese Unie tijdens de Regionale ECE-Conferentie een schriftelijke verklaring voorgelegd. De EU-lidstaten hebben zich ertoe verbonden om de programmapunten van Peking in praktijk te brengen en onverkort toe te passen. De keuze van vijf prioritaire thema's voor de Regionale Conferentie Europa laat de noodzaak onverlet om de twaalf thema's van het actieprogramma integraal te benaderen.

3.4.1. Sinds de Vierde Wereldvrouwenconferentie in Peking van 1995 is aanzienlijke vooruitgang geboekt, zoals blijkt uit de jaarlijkse rapportage - zowel van de afzonderlijke lidstaten als van de EU-instellingen - over de toepassing van het actieprogramma. Die vorderingen betreffen strategieën en methoden ter bevordering van mainstreaming (toepassing van "seksespecifiek denken"), vooral in beleidsmaatregelen voor werkgelegenheid, betreffende de structuurfondsen, beleid ter bevordering van de toegang van vrouwen tot een loopbaan en de besluitvorming ter bestrijding van geweld.

3.4.2. Verder wordt de nadruk gelegd op de noodzaak om indicatoren en evaluatiecriteria uit te denken waardoor het mogelijk wordt om positieve en negatieve kanten van het gelijkekansenbeleid op politiek, economisch en sociaal gebied op te sporen.

3.5. Ter voorbereiding van de ECE-Conferentie heeft de Commissie een informatieve nota opgesteld over de vooruitgang die is geboekt t.a.v. de vijf thema's van de Regionale Conferentie Europa.

3.6. Sinds het Verdrag van Amsterdam behoort het gelijkekansenbeleid voor mannen en vrouwen tot de voornaamste doelstellingen van de EU. Het belangrijkste instrument voor de financiering van programma's en projecten in die zin was tot dusver het Europees Sociaal Fonds, waarvoor zelfs specifieke begrotingslijnen zijn gecreëerd, zoals die voor "Werkgelegenheid nu".

3.7. In het kielzog van het Europees Sociaal Fonds zijn vervolgens alle structuurfondsen in het gelijkekansenbeleid ingeschakeld (Resolutie van de Raad van 1996 "Mainstreaming van het gelijkekansenbeleid voor vrouwen en mannen in de Europese structuurfondsen").

3.8. Binnen het raamwerk van de werkgelegenheidsrichtsnoeren vormt de Resolutie van de Raad van februari 1999 opnieuw een bevestiging van de noodzaak om, óók in de nationale actieplannen voor de werkgelegenheid (NAP), meer de nadruk op het gelijkekansenbeleid te leggen.

3.9. Bij specifieke EU-instrumenten moet ook nog worden gedacht aan het Vierde communautaire actieprogramma op middellange termijn inzake gelijke kansen voor vrouwen en mannen (1996-2000). De zes doelstellingen van dat programma waren:

- mainstreaming,

- inschakeling van alle betrokkenen bij het streven naar gelijke kansen;

- bevordering van gelijkheid van kansen in een veranderende economie;

- combinatie van gezins- en beroepstaken;

- bevordering van een gelijke vertegenwoordiging van mannen en vrouwen in de besluitvorming;

- totstandbrenging van optimale voorwaarden voor de uitoefening van de rechten op gelijke kansen.

3.9.1. De Commissie is momenteel bezig met de voorbereiding van het Vijfde communautaire actieprogramma voor de gelijkheid van mannen en vrouwen en zal daarbij rekening houden met de conclusies van de komende Conferentie Peking + 5 en uitgaan van de mainstreaming-strategie die sinds 1995 in de EU van toepassing is.

3.10. Er zijn nog andere programma's waarin de EU zich, met succes, speciaal op het streven naar gelijke kansen richt (de programma's Daphne en STOP), die tot doel hebben geweldpleging tegen vrouwen en kinderen en vrouwen- en kinderhandel te bestrijden. In samenwerking met de Internationale Organisatie Migratiebewegingen, heeft de Commissie bovendien (en dat is het eerste programma van de Commissie op dit gebied) ook in Bulgarije en Hongarije informatiecampagnes voor vrouwen gelanceerd.

3.11. De behoeften van vrouwen moeten verder ook nog in aanmerking worden genomen op andere beleidsterreinen, zoals externe betrekkingen (incl. ontwikkelingssamenwerking), onderwijs en opleiding. In het Leonardo da Vinci-programma voor beroepsopleiding wordt speciaal aandacht geschonken aan het vraagstuk van gelijke kansen voor mannen en vrouwen als middel om ieder vorm van discriminatie tegen te gaan. Daarnaast is in het vijfde Kaderprogramma voor onderzoek en ontwikkeling een speciale begrotingslijn voor vrouwen opgenomen ("Vrouwen en wetenschap"). Seksespecifiek denken is onderdeel gemaakt van het EU-beleid op het gebied van externe betrekkingen, met name t.a.v. de ontwikkelingssamenwerking (cf. de Verordening van de Raad van 1998 over de integratie van seksespecifiek denken in ontwikkelingssamenwerking) en van de mensenrechten (cf. het Europees Initiatief voor democratie en mensenrechten).

3.12. Daarnaast is in 1998 een campagne opgestart om het geweld tegen vrouwen in te dammen. Het zwaartepunt is daarin gelegd op preventie van geweld in het gezin, door met name mannen bewust te maken van de noodzaak om deze vorm van geweld te voorkomen. De bedoeling van de campagne is ervoor te zorgen dat geweld tegen vrouwen totaal niet meer getolereerd wordt en dat zoveel mogelijk actoren uit het maatschappelijk middenveld, met inbegrip van niet-gouvernementele organisaties, bij de preventie-activiteiten worden betrokken. Geweld tegen vrouwen wordt ook bestreden d.m.v. regionale samenwerkingsprogramma's, incl. initiatieven op het gebied van de mensenrechten (Latijns Amerika, Middellandse-Zeegebied, Midden- en Oost-Europa).

3.13. Geweld tegen vrouwen kan ook ontstaan doordat zij betrokken raken bij gewapende conflicten, waarbij zij zowel slachtoffer als gijzelaar zijn. Hoe belangrijk het is steun te geven aan vrouwen die zich inzetten voor vredesprocessen, blijkt uit een reeks belangrijke acties en projecten (b.v. Meda-democracy) in Cyprus, Jeruzalem, Libanon, enz. In 1998 werd een ECHO-campagne onder het motto "Een bloem voor de vrouwen van Kabul" gelanceerd.

4. Algemene overwegingen

4.1. Het Comité heeft, vijf jaar na het actieprogramma van Peking van 1995, waardering voor de grote vorderingen die sindsdien zijn gemaakt. De weg naar gelijkheid van mannen en vrouwen is nog lang en bezaaid met struikelblokken. Daarom pleit het Comité ervoor dat de regelingen die de afgelopen jaren op de diverse niveaus (nationaal, Europees en internationaal) in het leven zijn geroepen, concreet worden onderbouwd en dat het bestaande rechtskader in alle landen op gelijke wijze wordt toegepast.

4.2. De EU kan met een samenhangend beleid bijdragen tot de hervorming van de grote wereldinstellingen - Wereldbank, IMF en Wereldhandelsorganisatie - , om ervoor te zorgen dat, met medewerking van deze belangrijke economische en monetaire instellingen, beleidsmaatregelen en specifieke programma's worden uitgevoerd ter bestrijding van armoede en marginalisering onder vrouwen.

4.3. Daarom moet de EU, óók in deze internationale instellingen, zich - als EU èn door de inbreng van de afzonderlijke lidstaten - inzetten voor de bevordering van een krachtige en kwalitatief hoogwaardige aanwezigheid van vrouwen, vooral in de beslissingscentra.

4.4. Ongelijkheid en discriminatie vormen niet alleen een sociaal, maar ook een structureel probleem. Het is dus zaak dat wordt nagedacht over een hervorming van de EU-instellingen waarbij met dat probleem rekening wordt gehouden.

5. Voorstellen en conclusies

5.1. Volgens het Comité moet er meer worden samengewerkt, dient er meer informatie te worden gegeven en zijn er meer activiteiten geboden in samenwerking met de instellingen van de EU, om te beginnen met de Raad, het Europees Parlement en de Commissie.

5.2. De EU moet zorgen voor doelgerichte analyse-instrumenten (databanken, statistieken, studies enz.), waarin een onderscheid naar sekse en leeftijd wordt gemaakt, en ervoor instaan dat de analyse-resultaten zoveel mogelijk worden verspreid. Bovendien moeten er nog meer acties en initiatieven worden uitgewerkt, waarbij ook wordt gekeken naar de voortschrijdende globalisering die tot gevolg heeft dat bepaalde groepen vrouwen meer kansen krijgen, terwijl andere juist worden uitgesloten.

5.3. Een sprekend voorbeeld zijn de nieuwe technologieën, waarvan de verspreiding onontbeerlijk is voor de ontwikkeling, maar die tegelijkertijd tot een nieuwe vorm van uitsluiting van de armste bevolkingsgroepen kunnen leiden. Het Comité is van oordeel dat de toegang tot nieuwe technologieën ook aan die bevolkingsgroepen moet worden gegarandeerd, zodat de nieuwe technologieën daadwerkelijk tot groei en nieuwe werkgelegenheid leiden.

5.4. Zo betekenen migratiestromen enerzijds nieuwe kansen op werk voor vrouwen, maar zijn deze tegelijkertijd camouflage en voedingsbodem voor mensenhandel en alle bijbehorende vormen van misbruik, omdat er dikwijls geen enkele vorm van controle op mogelijk is. Het Comité acht het noodzakelijk dat de migratiestromen onder toezicht worden gehouden en vindt de omvang die dit verschijnsel heeft aangenomen, bijzonder zorgwekkend. De inspanningen om dit verschijnsel tegen te gaan, moeten worden geïntensiveerd (in het kader van programma's zoals STOP en Daphne).

5.5. Aan de integratie van vrouwen op de arbeidsmarkt, en de opheffing van de nog steeds grote loonverschillen, moet terecht belang worden toegekend, en vrouwen en mannen moet de garantie worden geboden dat gezins- en beroepstaken kunnen worden gecombineerd. De rol van de sociale partners en cao-onderhandelingen zijn in dit opzicht van cruciale betekenis.

5.6. Het Comité is van oordeel dat iedere vorm van "dubbele" discriminatie - dus discriminatie van vrouwen, omdat zij deel uitmaken van de zwakkere bevolkingsgroepen (etnische minderheden, migranten, jongeren, gehandicapten) én vanwege hun seksuele geaardheid - moet worden uitgebannen.

5.7. De EU zou zich ervoor moeten inzetten dat de lidstaten hun handtekening zetten onder het Verdrag voor het uitbannen van alle vormen van discriminatie tegen vrouwen en het Optionele Protocol. Er zou voor Europa een raamwerk van rechtsregels tegen iedere vorm van geweld tegen en misbruik van vrouwen moeten worden gecreëerd.

5.8. Ook de ontwikkeling van de demografie vraagt om een adequate oplossing voor het probleem van de vergrijzing van de bevolking, waarbij rekening moet worden gehouden met het percentuele verschil tussen mannen en vrouwen.

5.9. Het Comité stelt vast dat er veel analfabetisme is onder vrouwen, vooral in de regio's van de EU die een ontwikkelingsachterstand hebben. Onderwijs is een basisvariabele voor ontwikkeling en welzijn in een samenleving. Daarom pleit het Comité voor versterking van programma's om te bevorderen dat jongeren, maar vooral meisjes echt naar school gaan, resp. de school niet vroegtijdig verlaten.

5.10. Bekrachtiging van rechten en gelijkheid kan niet alleen van hogerhand worden opgelegd, maar vergt een volledig en democratisch engagement van alle geledingen van de maatschappij. Samenwerking met de sociale partners, ngo's en alle andere soorten verenigingen en organisaties van burgers is dan ook van fundamenteel belang.

5.11. Volgens het Comité is het beslist noodzakelijk dat tijdens de volgende Algemene Vergadering van de VN een aanvang wordt gemaakt met de voorbereiding van de vijfde VN-Wereldvrouwenconferentie in 2005.

5.12. Gezien zijn specifieke rol zou het Comité vertegenwoordigd moeten zijn in de afvaardiging die de Commissie naar de komende speciale zitting van de Algemene Vergadering van de VN stuurt.

Brussel, 27 april 2000.

De voorzitter

van het Economisch en Sociaal Comité

B. Rangoni Machiavelli

(1) "Platform for Action".