1.Inleiding

De Europese economie groeit voor het zevende jaar op rij. Onder de Commissie-Juncker zijn de investeringen weer op het niveau van voor de crisis gekomen; het aantal mensen met een baan heeft een recordpeil bereikt en de overheidsschuld is over het geheel genomen teruggelopen.

De expansie van de Europese economie zal dit jaar en volgend jaar aanhouden, met positieve groeicijfers in alle lidstaten, ondanks de minder gunstige omstandigheden. De Europese economie had vorig jaar te lijden door wereldwijde zwakte bij aanhoudende spanningen op handelsgebied, een hoge mate van onzekerheid en een aanzienlijke verscherping van de internationale financiële voorwaarden rond de jaarwisseling. De interne vraag zou dit jaar en volgend jaar nog steeds de voornaamste aanjager van de economische groei moeten zijn, ondersteund door een verdere toename van de werkgelegenheid en stijging van de lonen, lage financieringskosten en ondersteunende begrotingsmaatregelen in sommige lidstaten.

Doeltreffende structurele hervormingen, in combinatie met goed gerichte investeringsstrategieën en een verantwoord begrotingsbeleid, vormen nog steeds een succesvol kompas bij de modernisering van de Europese economie. De landspecifieke aanbevelingen die in het kader van het Europees Semester worden aangenomen, bieden de lidstaten richtsnoeren om adequaat te reageren op aanhoudende en nieuwe uitdagingen en om resultaten te boeken met betrekking tot hun gezamenlijke kernbeleidsdoelstellingen. Het is van essentieel belang dat in het kader van het Europees Semester nog steeds wordt aangedrongen op de "heilzame driehoek" van stimulering van investeringen, uitvoering van doeltreffende hervormingen om duurzame en inclusieve groei te bevorderen, en gezond begrotingsbeleid. De landspecifieke aanbevelingen omvatten tevens richtsnoeren om onze economische en monetaire unie beter te doen presteren en beter te besturen, de economieën van de eurozone overeenkomstig de aanbeveling van 2019 over het economisch beleid van de eurozone veerkrachtiger te maken, en de sociale convergentie in lijn met de Europese pijler van sociale rechten te bevorderen.

Door de zwakke punten in de wereldwijde groei is een permanente aanpak van structurele uitdagingen in de economieën van de EU steeds noodzakelijker. Hervormingen krachtdadiger uitvoeren en beter prioriteren is van essentieel belang om de veerkracht en het groeipotentieel van onze economieën te versterken met het oog op de toenemende economische risico's en onzekerheid. Hiertoe moet ervoor worden gezorgd dat innovatie meer impact heeft en grootschaliger wordt, en dat vaardigheden kwalitatief zijn en relevant zijn voor de arbeidsmarkt. Het bevorderen van sociale inclusie, het beschermen en stimuleren van investeringen, en het verbeteren van de overheidsfinanciën zijn essentieel om de gevolgen van de vertraagde groei voor de werkgelegenheid en de ongelijkheid te beperken. Het vertragende economische elan toont aan dat er in de hele eurozone een meer symmetrisch herstel van het evenwicht nodig is. De lidstaten moeten de houdbaarheid van de overheidsfinanciën blijven verbeteren, met name wanneer de schuldquote hoog is. Tegelijkertijd moeten de lidstaten met budgettaire ruimte en lage investeringsniveaus van die ruimte gebruikmaken om het groeipotentieel te ondersteunen. Een versterkte eengemaakte markt en beter onderling afgestemd beleid voor de eengemaakte markt en de nationale structurele hervormingen zullen de productiviteit en de veerkracht van de economie van de EU helpen verbeteren. Op wereldwijde schaal biedt de vernieuwde strategie voor China aanzienlijke kansen voor nieuwe banen en groei in Europa.

Investeringen en hervormingen moeten hand in hand gaan. Met dit pakket wil de Commissie er met name voor zorgen dat investeringen en hervormingen nog meer op elkaar worden afgestemd en een coherenter beleidskader vormen. In overeenstemming met de grondige analyse van de investeringsbehoeften en de knelpunten in de lidstaten die de Commissie in de landverslagen heeft gemaakt, wordt in de landspecifieke aanbevelingen 2019 meer aandacht besteed aan investeringen.

Hoewel met de EU-middelen niet aan alle investeringsbehoeften kan worden voldaan, bieden zij toch aanzienlijke kansen om in te spelen op concrete investeringskloven die in de landspecifieke aanbevelingen aan de orde zijn gesteld. Door het Europees Semester doeltreffender te koppelen aan de EU-financiering voor 2021-2027, zoals de Commissie heeft uiteengezet in haar voorstellen voor het volgende meerjarige financiële kader, bieden financieringsprogramma's van de EU zoals InvestEU, Connecting Europe Facility, Horizon Europa en de fondsen van het cohesiebeleid uitgelezen kansen. Met name de programmering is bij de middelen van het cohesiebeleid van essentieel belang. De dialoog met de nationale en regionale autoriteiten over de manier waarop de Europese structuur- en cohesiefondsen voor de periode 2021-2027 op nationaal niveau beter kunnen worden ingezet, is pas van start gegaan en de landspecifieke aanbevelingen en de landverslagen vormen samen het analytisch kader om tot een succesvolle programmering te komen.

2.Economische vooruitzichten, globale vorderingen met hervormingen en correctie van onevenwichtigheden

De economie van de Europese Unie zal naar verwachting dit jaar en volgend jaar blijven groeien, al is dit dan in een langzamer tempo. De verwachte vertraging van de economische groei in 2019 is deels toe te schrijven aan de aanzienlijke negatieve gevolgen van het extern klimaat voor op export gerichte sectoren. Sommige land- en sectorspecifieke factoren (bijv. in de automobielindustrie) hebben ook gevolgen gehad voor de productiecijfers in enkele grote Europese economieën. In sommige langen hebben onzekerheid over het binnenlandse beleid en het terugdraaien van hervormingen het vertrouwen en de groeiperspectieven aangetast. Extra banen en een beperkte stijging van de lonen van werknemers zullen naar verwachting de consumptie en de economische activiteit ondersteunen, maar toch blijft de onzekerheid over de economische vooruitzichten drukken op het sentiment. De expansie van de investeringen zal doorzetten, maar in een langzamer tempo door het minder gunstige externe klimaat en de onzekerheid over het handelsbeleid. Over het algemeen moeten gunstige financieringsvoorwaarden en ondersteunende begrotingsmaatregelen in sommige lidstaten de groei van de binnenlandse vraag blijven ondersteunen.

De fundamentele parameters zijn in de afgelopen jaren aanzienlijk verbeterd, maar toch moeten we de veerkracht en het groeipotentieel van de Europese economie blijven verbeteren. Het is van essentieel belang de potentiële groei te stimuleren en de budgettaire ruimte te versterken om toekomstige negatieve schokken op te vangen. Gezien de grote en met elkaar verband houdende risico's rond de economische vooruitzichten, moeten er meer inspanningen worden geleverd om iets te doen aan structurele uitdagingen en de zwakke punten die door het verzwakkende economische elan naar boven kunnen komen. Door het bevorderen en beschermen van investeringen in onderwijs en vaardigheden, kwalitatief hoogstaande infrastructuur en innovatie zal het groeipotentieel van onze economieën worden versterkt en zal tegelijk de totale vraag worden ondersteund. Het bevorderen van de eerbiediging van de rechtsstaat, met name wat betreft onafhankelijke gerechtelijke stelsels en solide anti-corruptiekaders, is eveneens cruciaal in deze context. Wat betreft de overheidsfinanciën, moeten landen met een hoge schuld een beleid voeren waarmee de budgettaire buffers worden vergroot en de schuldquote op een duurzame neerwaartse koers wordt gezet. Toch is het van belang om nu gebruik te maken van de budgettaire ruimte die er is. Er moet in alle lidstaten bijzondere aandacht worden besteed aan de groeibevorderende en herverdelende effecten van de uitgaven en het belastingstelsel. Ten slotte zal een meer symmetrisch herstel van het evenwicht in de eurozone de negatieve gevolgen van de schuldafbouw voor de groei inperken en onze economische prestaties minder afhankelijk maken van de externe vraag.

Bij meer dan twee derde van de landspecifieke aanbevelingen van 2018 en daarvóór, is ten minste "enige vooruitgang" geboekt (zie figuur 1). De implementering van de verschillende aanbevelingen die sinds 2011 met de lidstaten zijn overeengekomen, verloopt stabiel. In sommige gevallen is vastgesteld dat bepaalde elementen van belangrijke hervormingen uit het verleden zijn teruggedraaid. De meeste vorderingen zijn gemaakt op het gebied van financiële diensten, en vervolgens met wetgeving inzake arbeidsverhoudingen en bescherming van werknemers. Bijzonder langzaam vorderen de uitbreiding van de belastinggrondslag, en de hervormingen van gezondheidszorg en langdurige zorg, en concurrentie in de dienstensector.

Figuur 1: Mate van uitvoering van de landspecifieke aanbevelingen van 2011-2018

Opmerking: bij de meerjarige beoordeling wordt gekeken naar de uitvoering vanaf het moment waarop de aanbevelingen voor het eerst werden goedgekeurd tot de bekendmaking van deze mededeling in mei 2019. De algemene beoordeling van de landspecifieke aanbevelingen in verband met begrotingsbeleid houdt rekening met de naleving van het stabiliteits- en groeipact.

Op basis van de vorderingen met de hervormingen op jaarbasis, hebben de lidstaten bij 4 van de 10 aanbevelingen die zij in juli 2018 hebben ontvangen ten minste "enige vooruitgang' geboekt (zie figuur 2). Dit resultaat is slechter dan in de voorgaande jaren. Sinds in het kader van de landverslagen in februari een beoordeling is uitgevoerd, zijn met de hervormingen over het geheel genomen geen significante vorderingen gemaakt. Dit verschilt echter naargelang van de lidstaat en het beleidsdomein. De implementering van hervormingen blijft nog steeds sterk in de financiële diensten, ook al zijn de vorderingen wat beperkter in vergelijking met het doortastende optreden vlak na de crisis. Voor de aanbevelingen over het verruimen van de belastinggrondslag en het versterken van de concurrentie in de dienstensector blijven de vorderingen zwak. Met het oog op de resterende economische en sociale uitdagingen en de neerwaartse risico's voor de economische vooruitzichten, is het van cruciaal belang dat hervormingen beter worden geïmplementeerd om de veerkracht van de economieën van de EU te versterken.

Figuur 2: Tenuitvoerlegging van landspecifieke aanbevelingen: jaarlijkse beoordeling in elk achtereenvolgend jaar sinds 2011 versus uitvoering tot op heden