Een aanhoudend probleem is de bouw van het rioolnetwerk van Famagusta, waarvoor het contract in december 2013 door de Commissie werd beëindigd. Het geschil met de vorige aannemer is onderworpen aan arbitrage en deze zaak loopt nog. Tegelijkertijd is er voor de daarmee samenhangende herstelwerkzaamheden een contract gesloten, maar de werken moeten nog beginnen.

Er is nog steeds sprake van aanzienlijke leemten in de capaciteiten van de begunstigden om na een volledige oplossing de EU-wet- en regelgeving doeltreffend uit te voeren, en de goedkeuring van vele wetteksten is nog hangende. De Turks-Cypriotische gemeenschap blijft echter op een aantal vlakken goede vorderingen maken en heeft meer inzicht gekregen in de taken die wachten in verband met de uitvoering van op de EU-normen afgestemde wetgeving.

Steun via subsidies blijft een wezenlijk element van het programma. De steun die is verleend aan belangrijke economische sectoren om zich voor te bereiden op een hereniging werd geïntensiveerd via projecten voor de ondersteuning van de particuliere sector en van het platteland, alsmede voor de ontwikkeling van het menselijk potentieel. Inspanningen voor concrete verbeteringen op het gebied van voedselveiligheid en de uitroeiing van dierziekten werden voortgezet.

De Commissie blijft de bijstandsverordening uitvoeren vanuit het overkoepelende streven om de hereniging te ondersteunen. De Commissie is bereid het programma aan te passen ingevolge eventuele in de gesprekken bereikte overeenkomsten over een oplossing voor de kwestie-Cyprus.

Het programmateam opereert via het EU-bureau voor programmaondersteuning (EUPSO), dat in het noordelijke deel van Nicosia is gevestigd. De vertegenwoordiging van de Commissie op Cyprus organiseert ook bijeenkomsten, seminars en persconferenties en communiceert met de Cypriotische burgers van het gehele eiland, onder meer over het steunprogramma. Daarnaast voert het vanuit het steunprogramma gefinancierde EU Infopoint een reeks communicatie- en zichtbaarheidsacties uit door informatie te verstrekken over beleid, prioriteiten en maatregelen van de EU ter ondersteuning van de Turks-Cypriotische gemeenschap en door het bevorderen van de Europese cultuur.

De Commissie voert het programma uit in een unieke politieke, juridische en diplomatieke context. Er zijn ad-hocregelingen nodig om bij de uitvoering van het programma de beginselen van gezond financieel beheer na te leven. Normaal gesproken wordt voor door de EU gefinancierde steunprogramma’s het juridische kader voor de ontwikkeling van de steun vastgelegd in een overeenkomst met de regering van het begunstigde land. Voor de steun aan de Turks-Cypriotische gemeenschap kan een dergelijke overeenkomst niet worden gesloten. De Commissie heeft als verantwoordelijke instantie maatregelen goedgekeurd om de hiermee gepaard gaande risico’s te beheersen en te beperken, onder meer door intensief toezicht op contracten en ondersteuning van begunstigden, aangepaste betalingsvoorwaarden en een voorzichtige benadering bij het gebruik van bankgaranties. De steun omvat een aanzienlijk bedrag aan subsidies, waarvan het beheer heel wat middelen vergt.

Het programma wordt uitgevoerd in de gebieden van de Republiek Cyprus waarover de regering van de Republiek Cyprus geen feitelijk het gezag uitoefent en waar de toepassing van de Europese wet- en regelgeving overeenkomstig Protocol nr. 10 bij het Toetredingsverdrag is geschorst. De steun wordt uitgevoerd door middel van direct en indirect beheer.

Tussen 2006 en eind 2020 was een bedrag van 592 miljoen EUR vastgelegd voor maatregelen in het kader van de bijstandsverordening. Het bedrag dat in juli 2020 (deel I) en september 2020 (deel II) was vastgelegd voor het jaarlijks actieprogramma 2020 bedroeg in totaal 36,6 miljoen EUR . Het meerjarig financieel kader (MFK) 2014‑2020 voorziet in een meerjarig perspectief voor het programma, met een stabiele, jaarlijkse financiering. Aangezien het steunprogramma is gericht op de hereniging van Cyprus, heeft het echter een tijdelijk karakter, en zowel de bijstandsverordening als Verordening (EU) nr. 1311/2013 van de Raad tot bepaling van het meerjarig financieel kader bevat de mogelijkheid tot herziening in het geval van hereniging.

Begin 2020 werd in het kader van de technische bijstand ter versterking van de capaciteit van de veterinaire specialisten om dierziekten te voorkomen, te bestrijden en uit te roeien, een tweede grootschalige reeks tests en bemonsteringen van dieren op prioritaire ziekten (zoals brucellose en tuberculose) afgerond. Er zijn meer dan 300 000 dieren (rundvee, schapen en geiten) bemonsterd en er werden 383 000 tests uitgevoerd om besmette dieren op te sporen (en te ruimen). De prevalentie van brucellose in de Turks-Cypriotische gemeenschap neemt hierdoor af.

Op het gebied van plattelandsontwikkeling werd het contract om technische bijstand te verlenen via bedrijfsadviesdiensten voor de landbouw verlengd. Het project ondersteunt de strategie voor bedrijfsadviesdiensten voor de landbouw en verleent adviesdiensten aan de begunstigden van de oproep tot het indienen van voorstellen voor “Investeringen in landbouw” (Plattelandsontwikkeling IV). De oproep werd in 2020 afgerond en de Commissie sloot 55 subsidieovereenkomsten voor een bedrag van 4,3 miljoen EUR om de landbouwwaardeketen te versterken.

Het project “innovatief ondernemerschap en dialoog”, dat wordt uitgevoerd in samenwerking met de Northern Ireland Cooperation Overseas (NI-CO), is aanzienlijk uitgebreid. De totale financiële vastlegging bedraagt nu 16,6 miljoen EUR en er werd een nieuw onderdeel toegevoegd (“Behoud en scheppen van werkgelegenheid”) om de nadelige economische gevolgen van de coronacrisis te helpen bestrijden. Kleine en micro-ondernemingen die tijdens de lockdown hun deuren moesten sluiten, ontvingen 3 miljoen EUR aan noodsteun om hen te helpen hun voorraden aan te vullen en andere onverwachte kosten te dekken die zij moesten maken om hun activiteiten te hervatten.

In het kader van het steunprogramma werden middelen vrijgemaakt om te voorzien in de meest dringende behoeften van de gezondheidssector bij de bestrijding van de coronacrisis. Het pakket omvatte persoonlijke beschermingsmiddelen, laboratoriumapparatuur, testsets en beademingsapparatuur. Ook werd een economisch noodpakket ten belope van 11 miljoen EUR vrijgemaakt om de aanpak van de sociale en economische gevolgen van de pandemie te ondersteunen.

De technische bijstand voor de uitvoering van een programma voor energie-efficiëntie in scholen is eind 2020 afgerond. In dit verband werden verbeteringsmaatregelen voor de energie-efficiëntie van tien proefscholen geanalyseerd, zoals de vervanging van ramen, reparaties aan de bouwschil en verbetering van verlichtings-, verwarmings- en koelsystemen. Ook werd de kosteneffectiviteit van deze verbeteringen onderzocht, rekening houdend met de lokale economische omstandigheden. De bevindingen van de studie zullen worden gebruikt om de geschiktheid van toekomstige maatregelen te beoordelen.

In aansluiting op het door de EU gefinancierde geïntegreerde plan voor het beheer van vast afval ontvangen acht lokale gemeenschappen subsidies om hun infrastructuur voor afvalbeheer te verbeteren. Die subsidies bevinden zich in de eindfase van de uitvoering. In Nicosia is via dezelfde subsidieregeling een vluchthuis voor slachtoffers van huiselijk geweld gebouwd.

Met het dienstencontract voor capaciteitsopbouw werden beginselen van de circulaire economie in afvalbeheerpraktijken van lokale gemeenschappen geïntroduceerd. Voortbouwend op het momentum dat ontstond toen de begunstigde de door de EU bevorderde wettekst inzake verpakkingsafval aannam, bevindt de oprichting van de eerste organisatie voor producentenverantwoordelijkheid zonder winstoogmerk voor de recycling van verpakkingsafval zich in de afwerkingsfase.

De uitvoering van de twee gewijzigde contracten voor de uitbreiding van de stortplaats en de ontgassingsinstallatie van de stortplaats, waarmee nu een investering van meer dan 4,5 miljoen EUR voor het beheer van vast afval gemoeid is, vordert goed ondanks de coronacrisis. Dankzij de wijzigingen kan er tot 0,8 MW aan stroom worden opgewekt uit hernieuwbare energiebronnen (opvang, behandeling en verbranding van gas dat vrijkomt op de stortplaats). Met de opgewekte stroom kan het afvalwater van de stortplaats (percolaat) op duurzame wijze worden behandeld door de pas in gebruik genomen verwerkingsinstallatie, die anders onhoudbare exploitatiekosten voor de eindbegunstigde met zich zou hebben meegebracht.

De aanleg van het irrigatiesysteem voor het hergebruik van het gezuiverd afvalwater afkomstig van de afvalwaterzuiveringsinstallatie van Morphou is in maart 2020 voltooid. Ook werden het gedetailleerde ontwerp en het bijbehorende aanbestedingsdossier voor het gebruik van gezuiverd afvalwater en slib van de nieuwe afvalwaterzuiveringsinstallatie van Nicosia afgerond.

In de watersector zijn de werkzaamheden voor de aanleg van het nieuwe hoofdriool van Nicosia (NNTS) voortgezet. NNTS omvat de aanleg van 13 km aan riolen die het afvalwater van Nicosia overbrengen naar de gezamenlijke afvalwaterzuiveringsinstallatie van Nicosia, een door de EU gefinancierd project dat in 2013 werd voltooid. Hoewel de werkzaamheden drie maanden stillagen vanwege de COVID-19-restricties, vorderde het project. Ongeveer 80 % van de pijpleiding is nu aangelegd en de gemalen zijn in aanbouw.

Het EU-project voor het gezamenlijk saneren van de rivier de Pedieos/Kanlıdere, met als doel de Cypriotische gemeenschappen samen te brengen via recreatieve activiteiten, bevindt zich in de fase van gedetailleerd ontwerp.

Het Ontwikkelingsprogramma van de Verenigde Naties heeft de uitvoering van de faciliteit voor lokale infrastructuur (Local Infrastructure Facility — LIF) voortgezet via lopende bijdrageovereenkomsten met de Commissie, waarbij 23,4 miljoen EUR werd vastgelegd. De faciliteit verleent steun voor het voorbereiden en uitvoeren van relevante investeringen in lokale infrastructuur. Naast de twaalf belangrijke projecten die in het kader van de LIF werden bevorderd, werd er in 2020 ook een geoptimaliseerde tweede oproep tot het indienen van voorstellen voor de lokale gemeenschappen afgerond, waardoor nog eens vijf potentiële projecten aan de LIF-pijplijn konden worden toegevoegd.

Verder heeft de Commissie laboratoriumtests en veterinaire verbruiksgoederen ingekocht en is ze begonnen met het uitschrijven van aanbestedingen voor diensten zoals het bemonsteren en testen van dieren. Deze steun bedraagt bijna 1 miljoen EUR en is bedoeld om verder bij te dragen tot de opsporing en uitroeiing van prioritaire dierziekten. Bovendien werd er voor bijna 500 000 EUR aan laboratoriumapparatuur aangeschaft om de schaal en de betrouwbaarheid van de tests in de levensmiddelen- en gezondheidslaboratoria te helpen vergroten.

Dankzij de EU-steun konden er meer particuliere dierenartsen worden betrokken bij de uitvoering van bemonsteringen en tests van dieren en andere volksgezondheidstaken. De begunstigde heeft de door de EU bevorderde wettekst goedgekeurd die particuliere dierenartsen toestaat bovengenoemde taken uit te voeren.

Het uitroeiingsprogramma voor dierziekten is verbeterd door de bouw van een systeem voor de verwijdering van dierlijk afval. De bouwwerkzaamheden zijn begin 2020 voltooid. De Commissie heeft voorts de opstelling van een plan voor het beheer van dierlijk afval ondersteund, zodat de faciliteiten kostenbesparend kunnen werken.

In 2020 is er een begin gemaakt met de aanbesteding van door de EU gefinancierde technische bijstand ter waarde van 3,2 miljoen EUR; die moet de doeltreffende uitvoering van op de EU afgestemde normen in de hele productieketen van levensmiddelen van dierlijke oorsprong helpen versnellen.

In de onderwijssector zijn de inschrijvingen in het kader van de aanbesteding voor “Het onderwijzen en leren verbeteren door middel van een mechanisme voor permanente beroepsontwikkeling” beoordeeld en is het contract gegund. De langetermijndoelstelling van de Commissie om het onderwijs van Turks-Cypriotische kinderen in overeenstemming te brengen met de beste internationale praktijken, wordt ongehinderd voortgezet.

Ondanks een onderbreking wegens de coronacrisis is het project met betrekking tot leerplanontwikkeling voor beroepsonderwijs en -opleiding in uitvoering. Daarbij worden de herziene beroepsnormen voor beroepsvaardigheden toegepast die tot stand zijn gekomen in het VETLAM II-project om de leerplannen te vernieuwen.

Met enige vertraging is het project voor de installatie van wetenschapslaboratoria in basisscholen, met een prijskaartje van 1,1 miljoen EUR, dan toch van start gegaan. Het is de bedoeling dat 48 scholen worden uitgerust met een laboratorium. Ook werd er een rijdend laboratorium (een speciaal daartoe uitgeruste bus) aangeschaft.

Het programma voor economisch toezicht onder leiding van de Wereldbank bleef aanvullende diepgaande analyses en technische bijstand bieden. Het programma richtte zich op begrotingsanalyse, financieel duurzame overheidsorganen, de economische en handelsgerelateerde gevolgen van hereniging, ontwikkeling van de particuliere sector en sociale integratie, alsook macro-economisch toezicht.

4.2.3.Doelstelling 3: verzoening, vertrouwensopbouw en steun voor het maatschappelijk middenveld

Het Comité Vermiste Personen (CMP), dat wordt ondersteund via een bijdrageovereenkomst met het Ontwikkelingsprogramma van de Verenigde Naties, heeft zijn veld- en laboratoriumwerkzaamheden voortgezet. Eind 2020 had het CMP van de in totaal 2 002 vermiste personen 1 188 stoffelijke resten opgegraven, van wie er 994 genetisch zijn geïdentificeerd en teruggebracht naar hun families. Door de pandemie en het extreem warme weer hebben de opgravingswerkzaamheden in 2020 een aanzienlijke vertraging opgelopen. Dat was voor de CMP-leden de aanleiding om een nieuwe opgravingsstrategie te ontwikkelen met het oog op onvoorziene gebeurtenissen.

In december 2020 werd de bijdrageovereenkomst verlengd om de werkzaamheden van het CMP in 2021 te financieren voor een bedrag van 2,6 miljoen EUR. In de periode 2006‑2020 heeft de EU meer dan 30 miljoen EUR bijgedragen, wat neerkomt op 75 % van de totale financiering van het CMP over deze periode.

De bescherming van het cultureel erfgoed via het onder beide gemeenschappen ressorterende Technisch Comité voor het Cultureel Erfgoed bleef een belangrijke component van de in het kader van het steunprogramma ondernomen activiteiten in verband met verzoening en vertrouwensopbouw. In dit verband werden in 2020 18 projecten afgerond. Het programma voor het cultureel erfgoed heeft in totaal bijna 20 miljoen EUR uit EU-fondsen ontvangen; die middelen worden gebruikt om de culturele erfgoedlocaties op het eiland beter te beschermen. In totaal zijn 79 projecten voltooid en zijn er 17 in uitvoering.

De faciliteit om de gezamenlijke technische comités te steunen bleef werken aan het samenbrengen van beide gemeenschappen en aan het bieden van oplossingen voor de dagelijkse uitdagingen van de Cyprioten. In 2020 werd een unieke maatregel op het gebied van vertrouwensopbouw gefinancierd die het makkelijker maakte om schilderijen en audiovisuele archieven van de ene gemeenschap terug te geven aan de andere. De tentoonstelling van een selectie van schilderijen en audiovisueel materiaal was een politiek evenement op hoog niveau dat door de leiders van beide gemeenschappen werd bijgewoond. Ondanks de pandemie en de sluiting van de grensovergangen hebben de Comités voor Cultuur, Milieu, Onderwijs en Volksgezondheid een aantal gerichte activiteiten uitgevoerd.

Na de proeffase werd in 2020 een nieuwe overeenkomst ondertekend met het United World College (UWC) om 20 extra studiebeurzen voor de duur van twee jaar te verstrekken voor het International Baccalaureate-diploma. Het UWC zal ook activiteiten en korte cursussen voor jongeren op Cyprus organiseren. Het doel is een gemeenschap van jonge Cyprioten tot stand te brengen die vastbesloten en toegerust zijn om positieve veranderingen teweeg te brengen in hun samenleving.

Uit het steunprogramma is ook het PRIO-Centrum voor Cyprus gefinancierd, met als doel de werkzaamheden van dat centrum met betrekking tot het “vredesdividend” te bevorderen, dat kan worden bereikt met een alomvattende regeling van de kwestie-Cyprus. In de nieuwe studie werd gewezen op de aanzienlijke voordelen die een oplossing zou opleveren voor het bedrijfsleven en werd er stilgestaan bij de zorgen van de Cyprioten over de economische gevolgen van een regeling. De studie werd in drie talen gepubliceerd (Grieks, Turks en Engels) en aan het grote publiek en de internationale gemeenschap voorgesteld.

De steun aan maatschappelijke organisaties werd in 2020 voortgezet. Via “Civic Space” — technische bijstand voor maatschappelijke organisaties — werd de capaciteitsopbouw van maatschappelijke organisaties voortgezet, werd een gunstig klimaat voor de ontwikkeling van het maatschappelijk middenveld bevorderd en werden netwerken en gezamenlijke acties van Grieks-Cypriotische en andere maatschappelijke organisaties uit de EU gestimuleerd. Civic Space heeft via zijn “Grow Civic”-mechanisme 92 initiatieven voor actief burgerschap ondersteund (waarvan 22 in 2020) op gebieden zoals vrede en verzoening, jeugd, onderwijs, gezondheid, kunst, mensenrechten en milieu. Eind 2020 trad een nieuw contract voor Civic Space met een looptijd van 30 maanden in werking.

De oproep tot het indienen van voorstellen “Het Cypriotisch maatschappelijk middenveld in actie VII” is in 2020 van start gegaan. In een poging om de reikwijdte van de oproep te vergroten werden er voor het eerst middelen uitgetrokken voor kleine en van onderop georganiseerde maatschappelijke organisaties. Alle subsidies die zijn toegekend in het kader van de vorige oproep en van de oproep ter bestrijding van mensenhandel bevinden zich in de uitvoeringsfase en de begunstigden blijven samenwerken met hun Grieks-Cypriotische tegenhangers.

In het voorjaar hebben de door de EU gefinancierde initiatieven ervoor gepleit en gezorgd dat mensenhandel en haatdragend taalgebruik als specifieke strafbare feiten werden opgenomen in de lokale wettekst.

4.2.4.Doelstelling 4: toenadering van de Turks-Cypriotische gemeenschap tot de EU

Het beheer van het programma voor de EU-beurzen is sinds het academiejaar 2014‑2015 gedelegeerd aan de British Council. Het bedrag dat in het kader van de laatste oproep beschikbaar was gesteld, maakte de financiering van 138 beurzen voor het academiejaar 2020‑2021 mogelijk. 127 begunstigden aanvaardden de toegekende beurs. Deze beurzen voorzien in financiële ondersteuning voor studenten in het eerste jaar van hun bachelorstudie, afgestudeerde bachelorstudenten in hun master- of doctoraalprogramma en onderzoekers en werkenden bij de verdere ontwikkeling van hun taal- en professionele vaardigheden in diverse EU-lidstaten.