Advies van het Economisch en Sociaal Comité over het "Jaarlijks verslag van het Cohesiefonds 1995"

(97/C 158/02)

De Raad heeft op 16 september 1996 besloten, overeenkomstig de bepalingen van artikel 198 van het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap het Economisch en Sociaal Comité te raadplegen over het "Jaarlijks verslag van het Cohesiefonds 1995".

De Afdeling voor regionale ontwikkeling, ruimtelijke ordening en urbanisme, die met de voorbereiding van de desbetreffende werkzaamheden was belast, heeft haar advies op 10 maart 1997 goedgekeurd. Rapporteur was de heer Barros Vale.

Het Economisch en Sociaal Comité heeft tijdens zijn 344e Zitting (vergadering van 19 maart 1997) het volgende advies uitgebracht, dat met 87 stemmen vóór en 4 tegen, bij 7 onthoudingen, is goedgekeurd.

1. Inleiding

1.1. Het Economisch en Sociaal Comité wordt wederom geraadpleegd over het verslag van de Commissie inzake de in 1995 samen met de begunstigde lid-staten genomen besluiten in het kader van het Cohesiefonds, dat bij het Verdrag van Maastricht werd ingesteld. Dit fonds heeft tot doel de economische en sociale samenhang te versterken door het verlenen van financiële hulp aan Ierland, Griekenland, Portugal en Spanje voor de verwezenlijking van projecten op het gebied van milieu en vervoersinfrastructuur. Deze financiële steun van in totaal 15 150 miljoen ecu tegen prijzen van 1992 loopt van 1993 tot 1999.

1.2. Deze bijstandsverlening ging op 1 april 1993 van start met de oprichting van het Cohesie-financieringsinstrument, dat tot 26 mei 1994 van kracht was. Op deze dag trad nl. de Verordening betreffende het Cohesiefonds in werking, waarop de besluiten tussen deze datum en eind 1994 werden gebaseerd.

1.3. Zo is 1995 dus het eerste jaar waarin de instrumenten die in de verordening betreffende het Cohesiefonds het licht zagen, volledig werden benut. Dit verslag is dus ook het eerste verslag sinds de inwerkingtreding van de genoemde verordening dat betrekking heeft op een compleet kalenderjaar.

1.4. Het Economisch en Sociaal Comité stond destijds achter het voorstel tot oprichting van het Cohesie-financieringsinstrument en het Cohesiefonds, en heeft tijdens zijn Zitting van 20 december 1995 zijn goedkeuring gehecht aan een door de desbetreffende Afdeling opgesteld advies over het door de Commissie ingediende verslag inzake het Cohesie-financieringsinstrument 1993/1994 en het Jaarverslag van het Cohesiefonds 1994.

2. Algemene opmerkingen

2.1. Het Comité verheugt zich erover dat het wederom wordt geraadpleegd over het verslag inzake het Cohesiefonds. Het Comité wil de Commissie echter op twee punten wijzen die het nut en de kwaliteit van de aanbevelingen in dit advies in belangrijke mate hebben beïnvloed: het feit dat de Commissie het verslag niet binnen de gestelde termijn heeft ingediend en het, in sommige gevallen, ontbreken van voldoende vergelijkbare gegevens op grond waarvan het Comité een zo juist mogelijk oordeel kan vellen over het belang van de voorgestelde projecten.

2.2. De Commissie heeft, in weerwil van de opmerkingen hierover in het vorige advies, het verslag pas in september 1996 ingediend en daarmee de voor de indiening van het verslag maximaal toegestane termijn van zes maanden ruim overschreden. Daardoor krijgt het Comité pas aan het eind van 1996, dus een jaar erna, de kans een uitspraak te doen over de besluiten die in 1995 ten aanzien van het Fonds zijn genomen. Het gevolg hiervan is dat de Commissie de aanbevelingen van het Comité niet meer in overweging of ter harte kan nemen om de acties in het kader van het Cohesiefonds beter en doeltreffender te organiseren.

2.3. Ondanks het feit dat de informatie in het verslag erop vooruitgegaan is, blijven er nog een paar minpuntjes te melden, zoals het ontbreken van comparatieve gegevens over de verhouding tussen de steun van het Cohesiefonds en andere, nationale of communautaire, middelen van overheidswege. Met deze gegevens zou nl. een algemeen beeld kunnen worden geschetst van de bijstand die aan alle gesubsidieerde projecten wordt verleend en van het verband met andere nationale en communautaire middelen en beleidstakken. Het Comité is tevens van mening dat de informatie en conclusies ten aanzien van de economische en sociale gevolgen van de in het kader van het Cohesiefonds genomen besluiten onvoldoende zijn. Bovendien heeft het Comité zo zijn bedenkingen bij de redelijkheid en billijkheid van de voorwaarden voor bijstandsverlening die in artikel 6 van de Verordening betreffende het Cohesiefonds worden geformuleerd.

2.4. Het Comité is, zoals gezegd, ingenomen met het feit dat 1995 het eerste volledige jaar is waarin het Cohesiefonds zijn activiteiten heeft ontplooid en dat het onderhavige verslag, zoals in het vorige advies werd bepleit, voor het eerst betrekking heeft op een compleet kalenderjaar.

2.5. Het Comité constateert voorts tot zijn genoegen dat er vooruitgang is geboekt in de richting van een algemene stroomlijning van de juridische en bestuursrechtelijke regelgeving en procedures, waardoor m.n. het beheer, de werking, de evaluatie en de controle van de projecten aanmerkelijk zijn verbeterd, wat ook in het verslag tot uiting komt.

2.6. Het Comité is blij dat een aantal aanbevelingen uit het vorige advies zijn overgenomen, maar hoopt dat de Commissie in toekomstige verslagen in minder algemene bewoordingen verwijst naar de raad van het Comité dan in dit verslag het geval is.

2.7. Het Comité is, behoudens een aantal concretere opmerkingen hieronder, verheugd over de wijze waarop de Commissie en de lid-staten erin geslaagd zijn de voor 1995 begrote vastleggingskredieten (opnieuw) en betalingskredieten (voor het eerst) voor 100 % te gebruiken.

2.8. Het Comité is, wederom behoudens uitvoeriger overwegingen in het onderstaande, ingenomen met de positieve ontwikkelingen op het gebied van projectevaluatie, begeleidende en controlemaatregelen en de interinstitutionele dialoog; in het laatste geval is, m.n. waar het gaat om de actieve betrokkenheid van de sociale partners, echter nog een lange weg te gaan.

2.9. Het Comité wijst er nogmaals op dat het zowel nuttig als belangrijk is in het verslag melding te maken van een eventuele verlenging van de looptijd van het fonds na 1999, gezien de grote moeite die de cohesielanden zullen hebben om aan de zogeheten "convergentiecriteria" te voldoen - en te blijven voldoen - en de positieve invloed die de instandhouding van het Cohesiefonds hierop kan uitoefenen.

3. Bijzondere opmerkingen

3.1. In de Verordening betreffende het Cohesiefonds wordt in artikel 10, lid 2, verklaard dat "een passend evenwicht tussen projecten op milieugebied en die voor vervoersinfrastructuur in acht wordt genomen". Sinds 1993 probeert de Commissie de criteria voor naleving van dit bij verordening vastgelegde principe soepel te hanteren.

Het evenwicht tussen de twee sectoren waarop het Cohesiefonds van toepassing is, heeft zich in de afgelopen drie jaar als volgt ontwikkeld:

3.1.1. Verdeling per sector

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

Verdeling per sector en per land

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

Het Economisch en Sociaal Comité verheugt zich erover dat zijn vorige aanbeveling, nl. dat het in de verordening voorgeschreven evenwicht moest worden getoetst aan een referentieperiode van meer dan een kalenderjaar, niet in de wind is geslagen. Het is immers juist op dit vlak dat de door de Commissie betrachte flexibiliteit tot uiting zou moeten komen.

De Commissie heeft dit standpunt onderschreven en een en ander op 22 november 1995 toegelicht (Cohesie en milieu - COM(96) 509).

Het Comité pleit echter nogmaals voor een beter evenwicht tussen de twee sectoren, aangezien de ontwikkelingen tussen 1994 en 1995 - ondanks de positieve ontwikkeling van de globale cijfers voor 1993-1995 - een lichte teruggang te zien geven.

Het Comité is voorts van mening dat de 50/50-verdeling beter over de verschillende lid-staten moet worden gespreid.

3.1.2. Verdeling per land

Het Economisch en Sociaal Comité is ook nu weer verheugd over het feit dat de vastleggingskredieten zeer dicht bij het gemiddelde van de indicatieve verdeling per lid-staat zijn gebleven:

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

Het Comité betreurt echter dat zulks niet het geval is voor de betalingskredieten, wat gezien de omstandigheden in 1995 weliswaar begrijpelijk is, maar daarom niet minder reden mag zijn voor de Commissie en de lid-staten om zich hier in de toekomst op te concentreren.

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

3.2. Verdeling op vervoersgebied

Op vervoersgebied pleit het Comité, in aansluiting op zijn vorig advies, voor een beter evenwicht tussen de verschillende vervoerswijzen, waarbij voorrang wordt gegeven aan de milieuvriendelijkste vervoerswijzen.

In tegenstelling tot wat in de inleiding bij het verslag wordt beweerd, zijn er op dit gebied geen verbeteringen opgetreden en blijft het vervoer over de weg een té groot aandeel in beslag nemen ten opzichte van andere vervoerswijzen.

Het Comité verzoekt het Commissie derhalve wederom de middelen voor deze sector beter te verdelen en de voorkeur te geven aan de meest milieuvriendelijke vervoerswijzen die de grootste bijdrage leveren aan de economische ontwikkeling en aan de totstandbrenging van een evenwichtigere ruimtelijke ordening, zoals het geval blijkt te zijn met gecombineerd en multimodaal vervoer. Zo zou de Commissie kunnen denken aan verschillende niveaus van communautaire steun, naar gelang van de mate waarin een project aan de eerder genoemde eisen voldoet.

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

Het Comité verzoekt de Commissie om, met name met het oog op de effectbeoordeling van de bijstandsverlening aan de verschillende vervoerstakken, samen met de lid-staten naar een gemeenschappelijke methode te zoeken om de rentabiliteit van alle voorgestelde projecten te meten.

3.3. Verdeling op milieugebied

Het verslag bevat, behalve in het geval van Spanje, geen gegevens over de verdeling van de kredieten op milieugebied. Het Comité verzoekt de Commissie derhalve in toekomstige verslagen ook voor de overige landen dergelijke informatie te verstrekken.

Naar aanleiding van de verstrekte informatie moet het Comité de Commissie en de lid-staten echter wederom verzoeken meer aandacht te besteden aan investeringen op het gebied van natuurbehoud, waarvoor nog steeds te weinig middelen worden uitgetrokken gezien het nog steeds bestaande, ernstige gevaar van woestijnvorming in sommige lid-staten.

4. Overige opmerkingen

4.1. Het Comité verzoekt de Commissie voorts de lid-staten erop te wijzen dat zij de investeringen beter moeten verdelen over de regio's en, in overeenstemming met het vorige advies, met name aandacht moeten schenken aan de ultraperifeer gelegen gebieden.

4.2. Het Comité is ingenomen met de positieve veranderingen in de presentatie van dit verslag en in het algemeen met de wijze waarop in dit verslag betere en meer gedetailleerde informatie wordt verschaft.

Het Comité is vooral te spreken over de betere informatie inzake de gefinancierde projecten en de door de lid-staten gehanteerde criteria voor de beoordeling ervan, alsook over het - overigens door het ESC aangeraden - bijvoegen van landkaarten die, in het geval van transeuropese netwerken, inzicht verschaffen in de vraag of de goedgekeurde investeringen in overeenstemming zijn met de gestelde prioriteiten.

4.3. Het Comité stelt echter voor de informatie in het verslag te verbeteren door een aantal detail-aspecten die eigenlijk van minder belang zijn, te vervangen door de punten die in dit advies worden voorgesteld en, in het algemeen, een zogeheten "inventaris" op te maken van de doeltreffendheid van alle tijdens de betrokken periode uitgekeerde middelen.

4.4. Het Comité constateert dat de mate waarin de investeringen verenigbaar zijn met de nationale en communautaire doelstellingen, zich in positieve zin heeft ontwikkeld. Het vindt echter dat, afgezien van de in het verslag ten overvloede geuite bezorgdheid over de dubbele financiering, in toekomstige verslagen moet worden nagegaan in hoeverre het Cohesiefonds heeft bijgedragen tot de verwezenlijking van deze nationale en communautaire doelstellingen.

4.5. Het Comité is, zoals het ook stelde in het vorige advies, fervent voorstander van alle actie in het kader van de "Studies en technische ondersteuningsmaatregelen", maar vindt nog steeds dat er, ondanks de geboekte vooruitgang, extra aandacht moet worden besteed aan de onderbenutting van de fondsen op dit vlak.

4.6. Het Comité is zeer te spreken over het project dat in opdracht van de Commissie door de London School of Economics wordt uitgevoerd en hoopt dat de resultaten van deze studie, die enige vertraging heeft opgelopen, aan de in het verslag gewekte verwachtingen voldoen. Het Comité hoopt echter dat de Commissie zich in toekomstige verslagen niet beperkt tot het verwijzen naar verrichte onderzoeken, maar in plaats daarvan een - zij het kort - overzicht geeft van de belangrijkste conclusies die eruit kunnen worden getrokken.

4.7. Het Comité is wederom ingenomen met de bijdrage van de EIB op het gebied van de financiering, evaluatie en begeleiding van de projecten in het kader van het Cohesiefonds, maar vindt, opnieuw, dat beter moet worden aangegeven hoe en in welke projecten de EIB een rol speelt.

4.8. Het Comité vindt het ook positief dat in het onderhavige verslag wordt verwezen naar het effect van de investeringen in de betrokken periode op de werkgelegenheidssituatie, en spoort de Commissie ertoe aan meer van dit soort gegevens op te nemen, die beter aangeven wat het effect en de doeltreffendheid zijn van de financiële steun en de bijdrage daarvan aan een betere samenhang tussen de begunstigde landen en de overige lid-staten van de EU.

4.9. Het Comité verzoekt de Commissie, evenals in het vorige advies, in toekomstige verslagen algemene informatie te verstrekken over het percentage van alle ingediende projecten dat wordt goedgekeurd, alsook beter uit te leggen waarom bepaalde projecten zijn afgekeurd.

4.10. Het Comité is ingenomen met de informatie over de vooruitgang die de vier lid-staten in het kader van de convergentieprogramma's hebben geboekt. Het verslag bevat echter onvoldoende informatie over de inhoud en de gevolgen van de aanbevelingen die de Raad in 1994 en 1995 aan de drie lid-staten met een buitensporige overheidsschuld heeft gegeven en vermeldt niets over de maatregelen die de Commissie overeenkomstig artikel 6 in 1996 moest nemen. Het Comité is van mening dat een doorzichtig gebruik van deze bevoegdheid een essentiële waarborg biedt en verzoekt de Commissie in het Jaarverslag 1996 tekst en uitleg te verschaffen over de maatregelen die zij overeenkomstig artikel 6 heeft genomen.

4.11. Het Comité erkent dat de Commissie haar best heeft gedaan om de controle op te voeren, hoewel deze controle, gezien het toegenomen aantal projecten, nog steeds ontoereikend is. De controleresultaten moeten in toekomstige verslagen nauwkeuriger worden besproken en daarbij moet vooral aandacht worden besteed aan het beheer en de controle door de lid-staten, zoals overigens door het Comité in zijn vorige advies werd bepleit.

4.12. Het Comité erkent eveneens dat het aantal begeleidingsvergaderingen is toegenomen en spoort de Commissie ertoe aan de doeltreffendheid hiervan te vergroten.

4.13. Het Comité dringt wederom met klem aan op een grotere betrokkenheid van de sociale partners bij de vaststelling van de prioriteiten, alsook bij de uitvoering en begeleiding van de gefinancierde projecten.

In verband hiermee en gezien de magere resultaten verzoekt het Comité de Commissie eens te meer de opmerkingen in artikel 4 van de kaderverordening inzake de structuurfondsen ter harte te nemen.

Het Comité dringt er eveneens op aan dat de Commissie de lid-staten verzoekt, vóór het vaststellen van de nationale prioriteiten in het kader van het Cohesiefonds hun licht op te steken bij de respectieve sociaal-economische raden.

4.14. Het Comité deelt de in dit verslag, en overigens door het ESC al eerder naar voren gebrachte mening dat de vaak kleine projecten die op milieugebied worden ingediend, beter gegroepeerd zouden moeten worden.

4.15. Het Comité constateert dat de Commissie geen meldingen heeft ontvangen van fraude met de financiering van de projecten, maar dringt er toch op aan dat in toekomstige verslagen de nodige publiciteit wordt gegeven aan eventuele onregelmatigheden of nalatigheden t.a.v. het beheer van de fondsen.

4.16. Het Comité is blij dat zijn vroegere verzoek om meer aan informatie en bekendmaking te doen, gehoor heeft gevonden.

4.17. Het Comité verzoekt de Commissie opnieuw om in toekomstige verslagen meer details op te nemen over de mate waarin het Cohesiefonds aansluit bij andere communautaire instrumenten en programma's, alsook over het effect en het belang van de investeringen, met als doel het Fonds ook ná 1999 in stand te houden.

Brussel, 19 maart 1997.

De voorzitter van het Economisch en Sociaal Comité

T. JENKINS