Advies van het Comité van de Regio's over de "Mededeling van de Commissie over het Sociaal Actieprogramma 1998-2000"

(1999/C 93/09)

HET COMITÉ VAN DE REGIO'S,

gezien de Mededeling van de Commissie over het "Sociaal Actieprogramma 1998-2000" (COM(1998) 259 def.);

gezien het besluit van de Commissie d.d. 5 mei 1998, het Comité van de Regio's hierover te raadplegen, overeenkomstig artikel 198 C, lid 1, van het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap;

gezien het besluit van zijn Bureau d.d. 13 mei 1998, commissie 5 "Sociaal beleid, volksgezondheid, consumentenbescherming, onderzoek, toerisme" met de voorbereiding van dit advies te belasten;

gezien het ontwerpadvies (CDR 277/98 rev.) dat op 9 november 1998 door commissie 5 is goedgekeurd (rapporteur: mevrouw Buron),

heeft tijdens zijn op 13 en 14 januari 1999 gehouden 27e zitting (vergadering van 14 januari) het volgende advies goedgekeurd.

1. Inleiding: de gegrondheid van de Mededeling van de Commissie

1.1. Een nieuwe fase in het sociaal beleid

Het Comité van de Regio's is van mening dat de Mededeling van de Europese Commissie "Sociaal Actieprogramma 1998-2000" een essentieel instrument voor de ontwikkeling van het Europees sociaal model is.

1.1.1. Het Comité van de Regio's heeft zijn prioriteiten ten aanzien van het Europees sociaal model uiteengezet in zijn adviezen van:

- 11 juni 1997 "Rapport van het Comité van Wijzen: Het Europa van de burger- en sociale rechten";

- 20 september 1995 "Sociaal Actieprogramma voor de middellange termijn - 1995-1997";

- 16 november 1994 "Europees Sociaal Beleid: Toekomstige acties voor de Unie".

Het sociaal actieprogramma 1998-2000 is van bijzonder belang omdat het overeenstemt met een nieuwe fase in het Europees sociaal beleid. Deze fase wordt gekenmerkt door:

1.1.2. een globale visie, waarbij tegelijkertijd rekening wordt gehouden met:

- de bevordering van de werkgelegenheid,

- de bestrijding van sociale uitsluiting en de bevordering van gelijke kansen, en,

- de wil, een goed functionerend model van sociale zekerheid in stand te houden door het te vernieuwen;

1.1.3. een bredere en solidere rechtsgrondslag, met name door een sociaal hoofdstuk en een titel over werkgelegenheid in het Verdrag van Amsterdam op te nemen;

1.1.4. een herwaardering van het sociaal beleid binnen het communautair beleid, doordat de wisselwerking tussen economisch en sociaal beleid eindelijk wordt erkend. In de praktijk leidt dit tot gezamenlijke Raadsvergaderingen van de ECOFIN-ministers en de ministers van Sociale Zaken. De jaarlijkse goedkeuring van richtsnoeren voor de werkgelegenheid, samen met de bestudering van de nationale plannen voor de werkgelegenheid, is een aanpak die vergelijkbaar is met het uitoefenen van "multilateraal toezicht" op economisch gebied;

1.1.5. een nieuwe impuls op wetgevingsgebied, d.m.v. afspraken tussen de sociale partners, die tot de goedkeuring van een aantal belangrijke richtlijnen hebben geleid.

1.2. Het Europees sociaal model: uitdagingen en dringende behoeften

Deze nieuwe fase is des te noodzakelijker omdat het Europees sociaal model voor tal van uitdagingen staat, die de Commissie terecht onderstreept:

- het werkgelegenheidscijfer blijft veel te laag;

- de noodzaak, zeer snel in te spelen op de nieuwe vormen van arbeidsorganisatie en de opkomende informatiemaatschappij;

- de opkomst van sociale uitsluiting in een samenleving die, vergeleken met de rest van de wereld, toch als "rijk" kan worden bestempeld;

- de vergrijzing;

- het streven van de burgers naar meer democratie en een echte "maatschappelijke dialoog".

1.3. Bovendien treden tegenwoordig steeds duidelijker spanningen op tussen het economische concurrentievermogen enerzijds en het sociaal model anderzijds: deze houden verband met een krappe begroting, een evenwichtige verdeling van de middelen (pensioenen, uitkeringen), arbeidskosten en minimumloon, flexibiliteit en veiligheid, enz. Om te voorkomen dat deze spanningen uitmonden in fundamentele tegenstrijdigheden, dient Europa haar sociaal model verder te ontwikkelen. Daar is haast bij: het verschijnsel van sociale uitsluiting in de steden grijpt om zich heen, en gaat vaak gepaard met uitingen van racisme en breuken tussen gemeenschappen; steeds meer mensen raken uitgesloten van de arbeidsmarkt, en de stelsels voor sociale zekerheid (uitkeringen en pensioenen) raken geheel verstikt. Ontwikkeling van het sociaal model zal moeilijk zijn, vooral vanwege de begrotingsbeperkingen waar alle overheden in Europa (op nationaal, regionaal en lokaal niveau) mee te maken hebben, maar dat het nodig is wordt alom erkend.

1.4. Het Comité van de Regio's is ervan overtuigd dat het Europees sociaal model moet inspelen op de veranderingen, en de middelen moet hebben om daarop vooruit te lopen. Een Europese aanpak is dan ook essentieel om sociale minimumnormen te garanderen en de sociale cohesie van de Unie - een voorwaarde voor haar economische groei - te waarborgen.

1.5. De rol van de lokale en regionale overheden in de grote maatschappelijke veranderingen

Alle overheidsniveaus (Unie, lid-staten, regio's, gemeenten) zijn bij de ontwikkelingen betrokken, en de Europese Commissie heeft een belangrijke coördinerende en stimulerende rol. Terwijl de lid-staten verantwoordelijk zijn voor het sociaal beleid van hun land, krijgen de lokale en regionale overheden rechtstreeks te maken met de veranderingen die dit beleid ondergaat. Deze veranderingen ontstaan immers op lokaal niveau, zij worden zichtbaar op een bepaald grondgebied, en de territoriale lichamen hebben de gevolgen ervan in goede banen moeten leiden. Ondanks de beperkte middelen voor deze nieuwe taken, hebben de lokale overheden hun aanpassingsvermogen laten zien: zij zijn de drijfkracht achter de economische ontwikkeling ter bevordering van de werkgelegenheid geworden; zij zorgen voor de maatschappelijke integratie en moderniseren hun diensten ten einde de cohesie op hun grondgebied te beschermen. In feite brengen zij het subsidiariteitsbeginsel dagelijks in praktijk. Uit hoofde van dit beginsel dienen de lokale en regionale overheden te worden betrokken bij het uitwerken van een Europees sociaal beleid, en bij te dragen aan het zoeken naar oplossingen voor de problemen van alledag. De lokale overheden, en vooral de kleinere daarvan, hebben immers eens te meer bewezen dat zij niet alleen goed op de hoogte zijn van de op hun grondgebied levende en veranderende behoeften, maar ook van de meest geschikte middelen en sociale maatregelen om daarop doeltreffend in te spelen. Een en ander veronderstelt een betere kennis (met geschikte statistische hulpmiddelen) van de bevoegdheden en interventiemogelijkheden van de territoriale lichamen op de verschillende actiegebieden die in de Mededeling worden gepresenteerd, afhankelijk van de bestuurlijke structuur in de lid-staten van de Europese Unie.

1.6. Het Comité van de Regio's onderstreept overigens dat de activiteiten van de territoriale lichamen voor de bevordering van de werkgelegenheid en de bestrijding van sociale uitsluiting de nodige financiële steun van de nationale overheid en de EU moeten krijgen.

Bij de Mededeling van de Commissie moeten de volgende kanttekeningen worden geplaatst:

2. De grondslagen van de vernieuwing

De Commissie onderstreept terecht dat het sociaal beleid van de Unie tegenwoordig over een steviger fundament en een verzameling instrumenten beschikt op basis waarvan de vernieuwing kan worden voorbereid; zij benadrukt met name de bredere rechtsgrondslag in de Verdragen, de goedkeuring van nieuwe wetgevingsvoorstellen, de verdieping van de sociale dialoog en de verbreding van de discussie over het sociaal beleid.

De vernieuwing van het sociaal beleid dient dus zowel op het niveau van de grondslagen van de Unie als door middel van goed met het algemene kader gecoördineerde, concrete acties te worden aangepakt.

2.1. De verworvenheden: ratificatie van het Verdrag van Amsterdam

De eerste verworvenheid is het Verdrag van Amsterdam. Het Comité van de Regio's wijst erop dat op bepaalde terreinen, net als voor het werkgelegenheidsbeleid is gedaan, onmiddellijk maatregelen moeten worden getroffen, zonder de ratificatie van het Verdrag door de lid-staten af te wachten. Zo moeten op grond van artikel 95 van het Verdrag van Amsterdam en de daaraan gehechte Verklaring, met inachtneming van de bevoegdheden van de lid-staten maatregelen ter verbetering van de situatie van personen met een handicap worden voorgesteld.

2.2. Het wetgevingswerk voortzetten

De tweede verworvenheid wordt gevormd door het geheel van richtlijnen die door de Europese Commissie zijn goedgekeurd of voorgesteld op het gebied van gezondheid en veiligheid, arbeidsomstandigheden en gelijke kansen. De meest recente richtlijnen inzake ondernemingsraden, ouderschapsverlof of atypische arbeid laten zien dat de inspanningen van de Commissie, de Raad en het Parlement op wetgevingsgebied noodzakelijk zijn voor de consolidering van het kader van sociale minimumnormen, zoals de Commissie terecht onderstreept. Het CvdR dringt er met name op aan dat de Commissie de in bijlage 2 van de Mededeling genoemde maatregelen uitvoert. Deze inspanningen moeten worden voortgezet en in de eerste plaats op de Europese sociale dialoog zijn gebaseerd.

2.3. Werkprogramma

Het Comité van de Regio's is verheugd over de uitvoering van het werkprogramma van de Commissie. Het herinnert eraan dat de strategische initiatieven gevolgen hebben voor de lokale en regionale overheden, en wenst over het gehele programma te worden geraadpleegd.

2.4. Discussie over het sociaal beleid

Het Comité van de Regio's steunt het idee dat in het Europese sociaal beleid rekening moet worden gehouden met demografische trends, de sociale bescherming en de bestrijding van racisme. Het sociaal beleid dient beslist met de andere communautaire beleidstakken te worden geïntegreerd en als één geheel te worden behandeld.

Deze integratie mag zich niet beperken tot zaken als gelijke kansen; alle "sociale aspecten" van het communautaire beleid moeten stelselmatig in de overwegingen worden meegenomen.

3. De uitdagingen van een veranderende wereld aangaan

Deze veranderingen, die voornamelijk verband houden met de ontwikkeling van de arbeidswereld, hebben vaak zwaarwegende gevolgen voor de lokale overheden, die zich geconfronteerd zien met crisissituaties (faillissementen, tekort op de arbeidsmarkt, uitsluiting). Zij moeten steeds weer nieuwe oplossingen uitproberen om hun grondgebied te beschermen. Hoewel de lid-staten voor tal van aspecten van sociaal beleid bevoegd zijn, spelen de territoriale bestuurslichamen op dit gebied een steeds grotere rol als:

- werkgever;

- bestrijder van de sociale uitsluiting;

- promotor van de economische bedrijvigheid op hun grondgebied;

- verlener van sociale diensten;

- instantie die verantwoordelijk is voor gezondheid en veiligheid;

- verantwoordelijk is voor de democratische participatie van de burgers;

- garant staat voor lokale en regionale overheidsdiensten.

De lokale en regionale overheden zijn bereid deze verantwoordelijkheden op zich te nemen, mits zij daarvoor over voldoende financiële middelen kunnen beschikken.

3.1. Het eigenlijke "sociale" actieterrein: specifieke rol van de lokale overheid: dienstverlening

De werkloosheid is de grootste uitdaging: de bezettingsgraad blijft te laag, vaak om sterk uiteenlopende redenen, waarvan het gebrek aan scholing bijzonder zorgwekkend is. Bovendien wordt iemand die zijn baan verliest of geen toegang heeft tot de arbeidsmarkt daardoor geconfronteerd met uitsluiting, armoede en de noodzaak zich om te scholen. Hoewel de territoriale lichamen bij hun economisch beleid maar weinig manoeuvreerruimte hebben, zijn zij betrokken bij het steunen van de ontwikkeling van bedrijven en van de opleiding en scholing van mannen en vrouwen, en moeten zij diensten aan de burgers verlenen (bijstand, huisvesting, sociale zorg, en maatschappelijke en burgerlijke integratie). Hiertoe dienen zij hun administratie te moderniseren.

3.2. De arbeidspatronen en arbeidsorganisatie veranderen: hierop kan worden ingespeeld m.b.v. aanpassingsvermogen en flexibiliteit, mits hierover overleg wordt gepleegd en de veiligheid wordt gewaarborgd.

3.3. De sociale uitsluiting houdt stand ondanks het steunbeleid van de staat, en brengt het Europees sociaal model in gevaar. Op lokaal en regionaal niveau wordt geëxperimenteerd met nieuwe manieren om de uitsluiting te bestrijden: deze ervaringen moeten stof tot nadenken geven bij de bezinning op nationaal en Europees niveau over de vernieuwing van het sociaal beleid.

3.4. Het Comité van de Regio's onderstreept de noodzaak, te inventariseren wat de bevoegdheden van de lokale en regionale overheden op deze gebieden zijn en welke soorten maatregelen zij nemen. Ook dringt het er bij de lid-staten en de Raad op aan, erop toe te zien dat met deelname aan deze beleidsmaatregelen volop rekening wordt gehouden. Deze inventarisatie is des te meer noodzakelijk daar de Europese Unie, mede in het vooruitzicht van de komende hervorming van de structuurfondsen, volop rekening moet kunnen houden met de verschillende door de regionale en lokale overheden op sociaal gebied getroffen maatregelen.

3.5. Het Comité van de Regio's dringt er bij de Commissie op aan, ervoor zorg te dragen dat het mededingingsbeleid (toezicht op de verlening van regionale of nationale overheidssteun) niet in strijd is met de bevordering van de werkgelegenheid op lokaal of regionaal niveau.

3.6. Noodzaak van statistieken en indicatoren

Vanwege hun bevoegdheden en het feit dat zij dicht bij de burgers staan, zijn de lokale overheden verantwoordelijk voor tal van aspecten van sociaal beleid. Zij beschikken echter niet over indicatoren en statistieken waarmee zij in één klap de sociale en demografische ontwikkelingen en de impact van hun maatregelen kunnen beoordelen. Bovendien hebben de communautaire instellingen lokale indicatoren nodig, om het cohesiebeleid, het stedelijk beleid en de impact van de Structuurfondsen te beoordelen, en om de bestudering van het Europees Ruimtelijk Ontwikkelingsperspectief (EROP) te vergemakkelijken. Om te voorkomen dat de territoriale lichamen onevenwichtig hoge kosten moeten maken, dient te worden gestreefd naar samenvoeging met de statistische activiteiten van de EU.

Het Comité van de Regio's dringt erop aan dat deze indicatoren op lokaal of regionaal niveau worden vastgesteld (m.b.v. NUTS II of III).

3.7. De opbouw van de Europese Unie: integratie van het economisch en sociaal beleid

Europa staat op het punt om, met de totstandkoming van de monetaire unie, de interne markt te voltooien. Hoewel de economische belangen voorop staan, mogen de sociale aspecten in geen geval los daarvan worden gezien; de wisselwerking tussen het economisch en sociaal beleid dient in aanmerking te worden genomen. Om deze onderlinge vervlechting te beoordelen, hebben de Commissie, de lid-staten en de lokale en regionale overheden gegevens nodig; zij moeten discussies en uitwisselingen organiseren, om ervoor te zorgen dat het economisch en sociaal beleid op alle niveaus wordt gecoördineerd.

3.8. Demografische gegevens

De Commissie plaatst dit probleem terecht in de schijnwerpers. De demografische ontwikkeling heeft nu al gevolgen en zal steeds meer gevolgen hebben voor de werkgelegenheid en de sociale zekerheid, maar ook voor het leefklimaat, de sociale zorg en de dienstverlening aan de burgers. Deze terreinen vallen onder de bevoegdheid van de lokale overheden: worden daarvoor meer investeringen gedaan, dan kan de werkgelegenheid in deze sectoren eveneens toenemen.

3.9. De uitbreiding

Bij de vernieuwing van het Europees sociaal model moet rekening worden gehouden met de uitbreiding van de Unie. Overname van het acquis communautaire is een absoluut noodzakelijke voorwaarde voor de toetreding van nieuwe lid-staten. De economische, maatschappelijke en demografische structuur van de toekomstige lid-staten wijkt sterk af van die van de huidige lid-staten. Hun toetreding tot de Unie moet worden voorbereid, om verschillen in arbeidskosten, sociale zekerheid en arbeidsomstandigheden gelijk te trekken. Een plotselinge omschakeling is voor deze landen ondenkbaar; het is dan ook van groot belang dat zij worden geholpen onmiddellijk de nodige aanpassingen voor te bereiden, zodat de cohesie in Europa ook in de toekomst bewaard blijft.

3.10. De toetreding van de kandidaat-lid-staten tot het Comité van de Regio's

Het Comité van de Regio's is van mening dat de lokale en regionale overheden, zelfs als zij momenteel in deze landen nauwelijks ontwikkeld zijn, een fundamentele rol zullen spelen in het aanpassingsproces, omdat zij dicht bij de burgers staan. Het Comité dringt er bij de Unie op aan, de lokale en regionale overheden van de toekomstige lid-staten de status van waarnemer toe te kennen binnen het Comité, zodat zij actief aan de uitbreiding van de Unie kunnen deelnemen.

3.11. De uitwisseling van ervaringen

Het Comité van de Regio's acht het bovendien wenselijk dat de uitwisseling van ervaringen met de lokale overheden van de kandidaat-lid-staten inzake specifieke onderwerpen, wordt bevorderd. Voorgesteld zou moeten worden, het Phare-programma te herzien om er een onderdeel sociaal beleid in op te nemen.

4. De volgende stappen: een agenda voor veranderingen

Het Comité van de Regio's steunt de doelstelling van de Europese Commissie, dat de economische vooruitgang gepaard moet gaan met sociale vooruitgang. De levensstandaard staat centraal; hieronder vallen een behoorlijke kwaliteit van het bestaan, gelijke kansen voor iedereen, en sociale samenhang. Daarnaast is de werkgelegenheid van cruciaal belang, maar hiermee kan nog geen samenleving zonder uitsluiting worden gecreëerd. De maatschappelijke integratie, de gezondheid en de kwaliteit van het bestaan (leefklimaat, vervoer, onderwijs) vergemakkelijken de toegang tot de arbeidsmarkt. De lokale en regionale overheden spelen in dit verband een essentiële rol.

4.1. De instrumenten: partnerschap

Het lokale niveau als natuurlijke omgeving voor het partnerschap; structuur van het partnerschap:

De Commissie onderstreept dat het partnerschap bij uitstek een instrument voor de vernieuwing van het Europees sociaal beleid is. Het Comité van de Regio's deelt deze zienswijze. De Commissie hoopt dat het debat over het sociaal beleid m.b.v. het partnerschap kan worden verdiept, mede dankzij de politieke, sociale en burgerlijke dialoog. Het Comité van de Regio's wijst erop dat deze dialoog het beste op lokaal of regionaal niveau plaatsvindt. Daar kunnen de politieke, economische en sociale partners samenkomen om de gemeenschappelijke strategieën uit te stippelen en consensus te bereiken.

4.2. Een nieuw aspect waarmee rekening dient te worden gehouden is de opkomst van het Europese burgerschap en de burgerlijke dialoog, in aanvulling op de sociale dialoog die inmiddels zijn plaats in het institutionele bestel heeft gekregen.

4.3. De "burgerlijke" dialoog is het doeltreffendst als deze op lokaal niveau wordt gevoerd over gemeenschappelijke en door iedereen aanvaarde doelstellingen. De lokale en regionale overheden zijn eersteklas gesprekspartners, zowel voor het werkgelegenheidsbeleid als voor de verwezenlijking van een samenleving zonder uitsluiting.

4.4. Het Comité van de Regio's is verheugd over het feit dat de Europese Commissie het partnerschapsbeginsel in de Structuurfondsen heeft versterkt, en dringt erop aan dat hetzelfde beginsel op het Europees sociaal beleid wordt toegepast. De lokale en regionale overheden moeten in het kader van een door de Commissie gecoördineerd programma kunnen deelnemen aan de opstelling, uitvoering en beoordeling van dit beleid.

4.5. Oprichting van forums voor uitwisseling

De Europese Commissie heeft werkgroepen opgericht die zich buigen over onderwerpen die de lokale en regionale overheden rechtstreeks aangaan (zoals het anticiperen van industriële veranderingen). Het Comité van de Regio's wijst erop dat de lokale en regionale overheden dikwijls van deelname worden uitgesloten, en wenst in de toekomst in deze werkgroepen te zijn vertegenwoordigd. Ook wil het bij het door de Commissie aangekondigde periodiek overleg worden betrokken. Het Comité van de Regio's wenst met name, net als in het verleden deel te nemen aan de volgende Europese Forums voor Sociaal Beleid, die in samenwerking met de lokale en regionale overheden moeten worden voorbereid. Deze laatsten moeten tevens kunnen deelnemen aan de discussies over sociaal beleid die mogelijk door de volgende voorzitters van de Unie zullen worden georganiseerd.

4.6. Financiële steun: vergemakkelijking van de toegang voor de lokale overheden

Het Comité van de Regio's is ingenomen met de voorstellen van de Commissie in het kader van het ESF en doelstelling 3. Wel wijst het erop dat de programmering, uitvoering en follow-up van het onderdeel "menselijke hulpbronnen" zo veel mogelijk met oog voor de lokale omstandigheden dienen te geschieden. Ook benadrukt het dat de voor de lokale overheden bestemde proefprojecten, met name op werkgelegenheidsgebied, moeten worden gesteund. Het is zaak duidelijk aan te geven hoe de territoriale lichamen van deze financieringsmogelijkheden gebruik kunnen maken en daarvoor eenvoudiger beheersmodaliteiten uit te werken.

4.7. De geplande maatregelen

Werkgelegenheid

* Het raamwerk: de lokale overheden bij de nationale actieplannen en de beoordeling daarvan betrekken

De Commissie onderstreept dat de convergentie van de beleidslijnen op werkgelegenheidsgebied waartoe de Unie heeft besloten, een onmisbare aanvulling vormt op de economische en monetaire convergentie. Deze convergentie zal worden verwezenlijkt d.m.v. nationale actieplannen, die door iedere lid-staat zullen worden opgesteld. De Commissie onderstreept dat de regionale instanties hierbij moeten worden betrokken en ook het Comité van de Regio's wijst hier nadrukkelijk op. Bestudering van de nationale actieplannen van 1998 toont aan dat de lokale en regionale overheden, ondanks hun sleutelrol op werkgelegenheidsgebied, tijdens de voorbereiding van de plannen slechts sporadisch zijn geraadpleegd, en veel te weinig bij de uitvoering zijn betrokken.

4.8. Het Comité van de Regio's richt zich tot de Raad met het verzoek hem te betrekken bij de opstelling van de Werkgelegenheidsrichtsnoeren, en dringt er bij de lid-staten op aan dat zij de lokale en regionale overheden bij de opstelling van nationale actieplannen voor de werkgelegenheid betrekken. Het is namelijk van essentieel belang dat lokale maatregelen t.b.v. werkgelegenheid in de NAP's worden geïntegreerd en geen incidentele "inhaalacties" zijn: zij moeten in een algemene strategie worden opgenomen.

* De maatregelen

4.9. De Commissie is van plan vanaf 1998 een aantal discussies op gang te brengen. Deze discussies zullen betrekking hebben op de lokale en regionale overheden, en het Comité van de Regio's wenst hierbij dan ook te worden betrokken:

4.9.1. levensstandaard en werkgelegenheid: de levensstandaard dient te worden verbeterd door ongelijkheden tussen regio's op te heffen, zodat de cohesie in de Unie gewaarborgd is;

4.9.2. de uitwisseling van gegevens op lokaal niveau: het Comité van de Regio's benadrukt de noodzaak van de uitwisseling van gegevens, goede praktijken en innovatie m.b.t. de arbeidsmarkt. Dit instrument mag niet beperkt blijven tot het nationaal niveau, maar moet tevens worden gebruikt om de gevolgen van de lokale ontwikkelingen en de verschillen te meten.

4.9.3. Aangezien innovaties vaak op lokaal niveau plaatsvinden, moet het uitwisselingsprogramma voor ervaringen en gegevens op lokale/regionale basis worden opgezet. Bovendien moeten de lokale en regionale overheden deze gegevens kunnen interpreteren, zodat zij de situatie en de ontwikkelingen op hun grondgebied kunnen evalueren. De gegevensbank die zo ontstaat moet bovendien overeenstemmen met de criteria van de Structuurfondsen.

4.9.4. Het Comité van de Regio's zou graag over de oprichting van zo'n gegevensbank worden geraadpleegd; de territoriale lichamen zouden gemakkelijk toegang tot deze gegevensbank moeten hebben.

4.9.5. Zwartwerk: deze activiteit is in strijd met de fundamentele arbeidsrechten, maar vertegenwoordigt in sommige landen een aanzienlijk bestanddeel van de lokale bedrijvigheid. Omdat zij dicht bij de burgers staan, kunnen de lokale en regionale overheden een belangrijke rol spelen bij het opsporen van zwartwerk, en bij pogingen om met name de meest kwetsbare categorie zwartwerkers weer aan een witte baan helpen. Daarnaast kunnen de lokale en regionale overheden ontegenzeggelijk belangrijke bondgenoten zijn in de strijd tegen kinderarbeid.

4.9.6. Steun aan de ondernemingscultuur: het Comité van de Regio's wijst met nadruk op de steun welke de territoriale lichamen bieden bij de oprichting van kleine en middelgrote ondernemingen.

4.9.7. Modernisering van de openbare diensten voor arbeidsvoorziening: de praktijk toont aan dat gedecentraliseerde diensten doeltreffender zijn, omdat zij beter aansluiten op de behoeften van werkzoekenden en ondernemingen. De lokale en regionale overheden moeten bij dit vernieuwingsproces worden betrokken.

4.9.8. Maatregelen voor lokale ontwikkeling: deze innoverende maatregelen om banen te scheppen vormen de basis van de nieuwe werkgelegenheid in Europa. Zij hebben betrekking op de sociale economie, of hebben rechtstreeks te maken met de handelssector. Deze praktijken zijn onder de loep genomen door de Groep voor prospectief onderzoek van de Europese Commissie. Het Comité van de Regio's bevestigt zijn steun aan deze actie en dringt erop aan dat deze werkzaamheden door de Commissie worden voortgezet, en dat de resultaten zo breed mogelijk onder de lokale en regionale overheden worden verspreid (met name via Internet). Bovendien hoopt het Comité dat de Commissie haar steun aan de territoriale werkgelegenheidspacten voortzet. Het benadrukt nog eens dat de regionale en lokale overheden over voldoende mankracht en financiële middelen moeten beschikken om innoverende activiteiten te kunnen opzetten, en dat het raderwerk van de lokale ontwikkeling in grote mate door de Structuurfondsen moet kunnen worden gesteund.

4.10. Modernisering van de onderwijs- en opleidingsprogramma's: binnen de grenzen van hun bevoegdheden zullen de territoriale bestuurslichamen partners bij de nieuwe communautaire programma's zijn, en bij de voorbereiding daarvan moeten worden betrokken.

4.10.1. Ondernemingscultuur, aanpassing en opleiding: de territoriale lichamen, die de drijfkracht achter de economische ontwikkeling zijn, hebben nu reeds diensten opgezet om de oprichting van bedrijven te begeleiden; deze diensten (bedrijvencentra, gezamenlijke beheersfaciliteiten, enz.) zijn toegespitst op de lokale situatie. Samen met de ter plaatse gevestigde ondernemingen kunnen zij de behoeften op het stuk van aanpassing en opleiding van arbeidskrachten inventariseren. Het Comité van de Regio's hoopt dat de dialoog tussen de particuliere sector en de lokale overheid inzake de aanpassing van arbeidskrachten, in doelstelling 3 van de Structuurfondsen wordt opgenomen.

4.10.2. Gelijke kansen: op dit terrein is een rol weggelegd voor de lokale en regionale overheden, aangezien zij de daarvoor benodigde diensten verlenen, zoals structuren om de opvang van kinderen en hulpbehoevenden en de mobiliteit van gehandicapten mogelijk te maken. Bovendien voeren zij steunmaatregelen t.b.v. de meest kwetsbare bevolkingsgroepen (jongeren, vrouwen, langdurig werklozen, enz.) uit. Hun ervaringen moeten in de Europese programma's worden verwerkt.

4.10.3. Gezinsleven: gezinsvriendelijke werkgelegenheidsstrategieën die rekening houden met veranderende gezinssituaties kunnen slechts in nauwe samenwerking met de lokale overheden worden uitgestippeld; die zijn immers verantwoordelijk voor de opvang- en zorgstructuren en hebben de taak te voorzien in de behoeften van de oudere bevolkingsgroep.

4.10.4. Vrij verkeer: met name in de grensregio's is het zaak dat de lokale en regionale overheden in samenwerking met de Commissie proefprojecten opzetten.

4.11. De veranderende arbeidswereld

4.11.1. De sociale dialoog ontwikkelen

Het Comité van de Regio's beveelt aan dat de lokale en regionale overheden, die aan de basis van het "sociale contract" en de democratie liggen, in de toekomst actief deelnemen aan de sociale dialoog.

4.11.2. Aangezien de lokale en regionale overheden belangrijke werkgevers zijn, verleent het Comité van de Regio's zijn steun aan de instanties die aan de sociale dialoog op bedrijfsvakniveau deelnemen en deze vooruit helpen. Het Comité meent dat het wenselijk is, de als werkgevers opererende territoriale lichamen volgens het geldende nationale bestuursrecht bij de vaststelling van een Europese arbeidswetgeving te betrekken.

4.11.3. Telewerk

Telewerk kan een manier zijn om banen te scheppen in gebieden die op grote afstand van de traditionele dienstencentra liggen. Om de ontwikkeling van telewerk in goede banen te leiden beveelt het Comité van de Regio's aan, een statuut voor de bescherming van telewerkers op te stellen, waarin rekening wordt gehouden met het specifieke karakter van dit type arbeid, dat varieert naar gelang van het gebied waar het wordt verricht.

4.11.4. Anticiperen op industriële veranderingen

Het anticiperen op industriële veranderingen is voor de lokale en regionale overheden van groot belang, willen zij economische crises en sociale onrust vermijden. De coherentie op het gebied van openbare steunverlening en Structuurfondsen is eveneens een probleem dat op lokaal/regionaal niveau moet worden aangepakt. Het Comité van de Regio's betreurt het dat het niet bij de werkzaamheden van de Groep op hoog niveau is betrokken, en dringt erop aan dat voortaan met de territoriale bestuursniveaus rekening wordt gehouden.

4.11.5. De informatiemaatschappij en nieuwe diensten

De lokale en regionale overheden hebben op twee niveaus te maken met de informatiemaatschappij: bij hun interne organisatie, en bij hun dienstverlening aan de burgers. De lokale overheden zijn bevoegd op terreinen waar de informatiemaatschappij een grote rol speelt (gezondheid, veiligheid, vervoer, enz.); zij dienen dan ook een grote inspanning te leveren om hun personeel en structuur aan te passen, zodat een optimaal gebruik van de nieuwe technologieën wordt gemaakt. Daarnaast spelen de lokale overheden een rol bij het streven om alle burgers toegang tot de informatiemaatschappij te geven; zij dienen als katalysator op te treden tussen de industriële ontwikkeling en de behoeften van de burgers, om te voorkómen dat de kloof tussen "ingewijden" en degenen die geen toegang tot de informatietechnologie hebben, dieper wordt.

4.11.6. Het Comité van de Regio's onderstreept dat de nieuwe technologieën de democratische verhouding tussen de burgers en de territoriale overheid zullen veranderen, en nieuwe manieren van democratische participatie zullen genereren. Het Comité van de Regio's hoopt dat de territoriale lichamen dankzij specifieke programma's en de Structuurfondsen voldoende middelen en deskundigheid in huis krijgen.

4.11.7. Gezondheid en veiligheid

De lokale en regionale overheden hebben in twee opzichten te maken met dit probleem:

- als werkgevers;

- als verantwoordelijken voor het milieu: om die reden is het van belang dat de richtlijnen m.b.t. milieu, gezondheid en veiligheid worden gecoördineerd.

4.12. Een samenleving zonder uitsluiting

Op dit terrein, waar de maatregelen zo dicht mogelijk bij de burgers moeten worden ontplooid, om een persoonlijke follow-up mogelijk te maken, ligt het optreden van de lokale overheden het meest voor de hand. Het overheidsbeleid dat volgens de Commissie terecht een belangrijke rol speelt, is grotendeels lokaal, regionaal en stedelijk beleid, zelfs als het in het kader van de nationale socialezekerheidsstelsels wordt uitgevoerd.

Sociale zekerheid

4.13. Uitwisseling van ervaringen

Bij de beoordeling van de vooruitgang van de socialezekerheidsstelsels, zou het nuttig zijn te beschikken over vergelijkbare gegevens over de rol van de lokale overheden in deze stelsels (financiering, uitvoering, enz.).

4.14. De overgang naar zelfstandig ondernemerschap vergemakkelijken

In vergelijking met de VS is er in Europa één bron van nieuwe arbeidsplaatsen die onvoldoende wordt benut, namelijk de oprichting van nieuwe ondernemingen. Een van de grootste belemmeringen wordt gevormd door het probleem van de sociale zekerheid, die voor zelfstandige ondernemers minder gunstig is dan voor werknemers in loondienst. De lokale en regionale overheden verlenen steun aan pas opgerichte bedrijven, en het Comité van de Regio's dringt erop aan dat deze steun gepaard gaat met een onderzoek op het niveau van de lid-staten en de Commissie inzake de overgang naar zelfstandig ondernemerschap. Het onderstreept het belang van de oprichting van microbedrijfjes in achtergestelde plattelandsgebieden, probleemwijken in steden en voor bepaalde kansarme bevolkingsgroepen (vrouwen, jongeren, enz.). Het Comité stelt tevens voor dat wordt nagegaan op welke manier steun kan worden verleend aan ondernemingen/organisaties die actief zijn in de zgn. "sociale economie" en dringt erop aan dat de betrokken partners/deelnemers niet worden benadeeld ten opzichte van werknemers in loondienst.

4.15. Demografische trends

Gezien het belang van de demografische ontwikkelingen en bevolkingsbewegingen voor de lokale overheden (bepaalde gebieden zijn b.v. aantrekkelijker voor ouderen), zou het Comité van de Regio's graag met de Commissie over dit onderwerp willen meedenken, zodat met alle territoriale aspecten rekening wordt gehouden.

4.16. Mobiliteit en pensioenen

De mobiliteit van werknemers kan het tekort aan gekwalificeerde arbeidskrachten in sommige arbeidsmarktgebieden gedeeltelijk ondervangen. De mobiliteit moet worden bevorderd, met name door de pensioenrechten in de hele Unie overdraagbaar te maken. Op termijn zal de convergentie tussen socialezekerheidsstelsels en belastingregimes de mobiliteit van werknemers vergemakkelijken.

4.17. Middelen om de maatschappelijke integratie op lokaal niveau te bevorderen

Het Comité van de Regio's deelt de zienswijze van de Commissie, dat van passieve maatregelen (uitkeringen) moet worden overgestapt op actieve maatregelen (reïntegratie in de arbeidsmarkt, sociale economie, enz.). De lokale en regionale overheden zijn hiermee al druk aan het experimenteren.

4.18. Het Comité van de Regio's verzoekt de Commissie concrete maatregelen uit te werken - zoals in de Mededeling wordt aangekondigd - om de lokale actoren bij het uitstippelen van een preventieve aanpak van sociale uitsluiting te betrekken. Het wijst erop dat met name steden te maken hebben met het verschijnsel sociale uitsluiting, waardoor de veiligheid, de cohesie en het gevoel van burgerschap in gevaar komen. Het benadrukt de rol van de territoriale bestuurslichamen bij de bestrijding van analfabetisme en de integratie van migranten.

4.19. Het Comité van de Regio's herinnert eraan dat het vluchtelingenprobleem in sommige lid-staten een grote rol speelt, en steunt het initiatief van de Commissie om een speciaal programma aan dit onderwerp te wijden.

4.20. Gelijke kansen

Het Comité van de Regio's heeft toegezegd zich te zullen inzetten voor het gelijkheidsbeginsel en de bestrijding van discriminatie. Lokale initiatieven zijn in dit verband van groot belang om de sociale cohesie en de maatschappelijke integratie in het betrokken gebied te waarborgen.

4.21. Volksgezondheid

De lokale en regionale overheden moeten de gevolgen van bepaalde veranderingen (zoals de vergrijzing van de bevolking) zien te bestrijden, door de nodige maatregelen te nemen. Hiervoor zijn lokale en regionale statistieken nodig. Door op Europees niveau goede praktijken uit te wisselen kunnen bovendien innoverende en overdraagbare praktijken worden aangewezen.

5. De buitenlandse dimensie

5.1. De uitwisseling van ervaringen tussen lokale overheden vormt een basis op grond waarvan het Europees sociaal model kan worden uitgedragen. Door een sociale clausule in de overeenkomsten van de Wereldhandelsorganisatie op te nemen zou de sociale dimensie tevens op internationaal niveau een belangrijke factor kunnen worden.

5.2. Hoewel het Europees sociaal model niet zonder meer kan worden geëxporteerd, kan Europa wel "de sociale vooruitgang op het internationale toneel" bevorderen, zoals de Commissie het formuleert. De programma's voor interregionale samenwerking van de Europese Commissie kunnen de sociale vooruitgang bevorderen. Het Comité van de Regio's beveelt aan, een sociaal onderdeel in het toekomstige communautaire initiatief voor externe interregionale samenwerking op te nemen.

6. Conclusies

Het Comité van de Regio's staat achter de in de Mededeling uiteengezette doelstellingen en steunt de maatregelen om het Europees sociaal model geschikt te maken voor de economische en maatschappelijke veranderingen. Wel wijst het erop dat de lokale en regionale overheden een centrale rol dienen te spelen, vanwege hun innovatievermogen en het feit dat zij dicht bij de burgers staan. Om ervoor te zorgen dat de lokale en regionale overheden op volwaardige en doeltreffende wijze over de toekomst van het Europees sociaal model kunnen meedenken,

wenst het Comité van de Regio's:

6.1. bij het communautair werkgelegenheidsbeleid te worden betrokken, met name bij de opstelling van nationale actieplannen voor de werkgelegenheid en de Europese werkgelegenheidsrichtlijnen vanaf het jaar 2000; de lid-staten zouden hun nationale actieplannen voor de werkgelegenheid in het kader van partnerschappen met de lokale en regionale overheden moeten opstellen;

6.2. te worden geraadpleegd over de oprichting van een gegevensbank over sociaal beleid, op basis van lokale en regionale gegevens, zodat vergelijkbare statistieken kunnen worden gemaakt om de sociale cohesie in Europa te evalueren;

6.3. dat de lokale en regionale overheden in hun hoedanigheid van werkgevers deelnemen aan de Europese sociale dialoog;

6.4. een rol te spelen bij het Europese overleg over het sociaal beleid, en met name te worden betrokken bij de voorbereiding van een volgend Europees Forum voor Sociaal Beleid, waar de rol van de lokale overheden beter uit de verf zou moeten komen;

6.5. dat de Europese Commissie programma's voor steun aan innoverende proefprojecten van de lokale en regionale overheden op het gebied van werkgelegenheid en sociaal beleid opzet;

6.6. dat de lokale en regionale overheden van de kandidaat-lid-staten bij het communautaire beleid op sociaal gebied worden betrokken, met name wat de werkgelegenheid betreft, en aan de werkzaamheden van het Comité van de Regio's kunnen deelnemen.

Brussel, 14 januari 1999.

De voorzitter van het Comité van de Regio's

Manfred DAMMEYER