Advies van het Economisch en Sociaal Comité over het "Voorstel voor een richtlijn van het Europees Parlement en de Raad betreffende de onderlinge aanpassing van de wettelijke en bestuursrechtelijke bepalingen van de lidstaten inzake de reclame en sponsoring voor tabaksproducten (door de Commissie ingevolge artikel 47, lid 2, en de artikelen 55 en 95 van het EG-Verdrag ingediend)"

(2002/C 36/20)

De Raad heeft op 3 juli 2001 besloten, overeenkomstig artikel 95 van het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap, het Economisch en Sociaal Comité te raadplegen over het voornoemde voorstel.

De afdeling "Werkgelegenheid, sociale zaken, burgerschap", die met de voorbereiding van de desbetreffende werkzaamheden was belast, heeft haar advies op 3 oktober 2001 goedgekeurd. Rapporteur was de heer Fuchs.

Het Comité heeft tijdens zijn 385e Zitting van 17 en 18 oktober 2001 (vergadering van 17 oktober) het volgende advies uitgebracht, dat met 50 stemmen voor en 18 stemmen tegen, bij 7 onthoudingen, is goedgekeurd.

1. Inleiding

1.1. Het ESC neemt er kennis van dat het richtlijnvoorstel bedoeld is ter vervanging van Richtlijn 98/43/EG van 6 juli 1998, die door het Hof van Justitie van de Europese Gemeenschappen nietig is verklaard(1); een en ander zal de voltooiing van de interne markt ten goede komen. Het voorstel moet de reclame en sponsoring voor tabaksproducten regelen, de wettelijke en bestuursrechtelijke bepalingen van de lidstaten harmoniseren en de factoren die het functioneren van de interne markt in de weg staan aanpakken. Het uiteindelijke doel is het vrije verkeer van goederen en diensten te waarborgen.

1.2. De meeste lidstaten beschikken al over wetgeving om de reclame en sponsoring voor tabaksproducten te reglementeren. De werkingssfeer van deze bepalingen verschilt sterk van land tot land. Alle lidstaten hebben echter Richtlijn 89/552/EEG omgezet, op grond waarvan televisiereclame voor tabaksproducten verboden is. Momenteel kunnen volgens het Commissievoorstel drie categorieën landen worden onderscheiden:

a. landen met beperkte restricties voor tabaksreclame: Luxemburg, Zweden, Spanje, Griekenland, Duitsland en Oostenrijk;

b. landen met een volledig verbod op tabaksreclame: Frankrijk, Italië, Portugal en Finland;

c. landen die aan een wetswijziging werken: Verenigd Koninkrijk, Ierland, Nederland, Denemarken en België.

De verschillen tussen de nationale wetgevingen kunnen het vrije verkeer van goederen of van diensten op het gebied van reclame en sponsoring extra belemmeren. Daarom moeten deze verschillen aangepakt worden.

1.3. Artikel 47, lid 2, artikel 55 en artikel 95 van het EG-Verdrag vormen de rechtsgrondslag van het voorstel. Krachtens artikel 95, lid 3, dient de Commissie wat de volksgezondheid betreft te streven naar een hoog beschermingsniveau. De betreffende wetgevingen van de lidstaten moeten ervoor zorgen dat jongeren niet door reclame tot roken worden aangezet en hieraan verslaafd raken. Dat komt de volksgezondheid ten goede.

In dit verband wordt ook rekening gehouden met eventuele problemen op het gebied van de volksgezondheid die een lidstaat ter kennis van de Commissie brengt (artikel 95, lid 8).

1.4. Het voorstel is bedoeld om reclame en sponsoring voor tabak te reglementeren, maar heeft geen betrekking op televisiereclame, die onder andere EU-bepalingen valt. In alle media moeten reclame en sponsoring voor tabak worden verboden (op een manier die in overeenstemming is met de jurisprudentie van het Hof van Justitie). Verder dient er krachtens de voorgestelde richtlijn gerapporteerd te worden over wetenschappelijke ontwikkelingen die de totstandkoming en het functioneren van de interne markt beïnvloeden.

1.5. De voorgestelde maatregelen zijn in overeenstemming met de aanbevelingen van het Raadgevend Comité voor Kankerpreventie van de Commissie(2) en die van de Wereldgezondheidsassemblee van de WHO(3). Bovendien wordt rekening gehouden met het op 14 juni 1999(4) goedgekeurde advies van het Consumentencomité van de Commissie over een maatschappelijk verantwoord tabaksbeleid.

1.6. Speciale aandacht verdienen ook de initiatieven van het WHO om het roken te ontmoedigen. De 52e Wereldgezondheidsassemblee besloot op 24 mei 1999 een intergouvernementele onderhandelingsgroep in het leven te roepen die als opdracht kreeg om een voorstel voor een kaderovereenkomst van de WHO ter bestrijding van tabaksgebruik uit te werken. Tijdens de onderhandelingen over deze overeenkomst is het ook de bedoeling om bepalingen vast te stellen die tabaksreclame, sponsoring en andere vormen van promotie moeten reglementeren. Een en ander zal gevolgen hebben voor het acquis communautaire.

1.7. In een deskundigenrapport over de bestrijding van tabaksgebruik(5) dat in opdracht van de Wereldbank is opgesteld, luidt een van de conclusies dat een algeheel verbod, d.w.z. een verbod dat betrekking heeft op alle media en alle vormen van gebruik van merknamen en logo's, effect zal sorteren.

2. Algemene opmerkingen

2.1. Het ESC is ingenomen met de voorgestelde richtlijn.

2.2. Het ESC is het met de Commissie eens dat het dankzij de door haar voorgestelde harmonisering en onderlinge aanpassing van de wettelijke en bestuursrechtelijke bepalingen van de lidstaten gemakkelijker zal zijn de wetgeving in kwestie toe te passen. Het ESC is ervóór om de wettelijke bepalingen van de lidstaten verder te harmoniseren of onderling aan te passen als dit is een noodzakelijke stap is op weg naar de voltooiing van de interne markt. Helaas bevat de mededeling van de Commissie geen gegevens waaruit blijkt dat er op het gebied van tabaksreclame werkelijk sprake is geweest van handelsbelemmeringen.

2.3. Het initiatief van de Commissie kan gezien worden als een nieuwe fase in de verbetering van de volksgezondheid in de EU. Meer dan eens heeft het ESC ervoor gepleit dat de volksgezondheid op EU-niveau meer aandacht krijgt(6).

2.4. De voorgestelde richtlijn levert een bijdrage aan het streven om gezondheidsschade als gevolg van roken te voorkomen. Alleen met een brede, transnationale strategie kunnen echter blijvende resultaten worden geboekt. Het ESC staat dan ook zonder voorbehoud achter de conclusies van de Raad inzake het WHO-kaderverdrag ter bestrijding van tabaksgebruik van 19 juni 2001(7) en steunt de inspanningen van de Commissie om de WHO bij het uitwerken van bovengenoemde kaderovereenkomst bij te staan.

2.5. Het ESC is ermee ingenomen dat de Commissie in de voorgestelde richtlijn gehoor heeft gegeven aan zijn oproep van 9 juli 1997(8) om directe en indirecte tabaksreclame te verbieden.

2.6. Het ESC verwijst naar diverse eerdere adviezen(9), waarin het vaststelde dat tabaksproducten schade toebrengen aan de gezondheid en tot hart- en vaatziekten, kanker en andere aandoeningen leiden. De WHO(10)(11) gaat ervan uit dat in de EU jaarlijks ongeveer een half miljoen mensen voortijdig overlijden als gevolg van tabaksgebruik. Vier op de vijf volwassen rokers zijn voor hun achttiende met roken begonnen. Gezien de doelstelling van de Gemeenschap om een hoog gezondheidsniveau te garanderen en de consument te beschermen is als onderdeel van een omvangrijk preventiebeleid een algeheel verbod op tabaksreclame nodig. Zo kan worden voorkomen dat met name kinderen en jongeren, die extra bescherming nodig hebben, door reclame tot roken worden aangezet en verslaafd raken.

2.7. Er moet meer epidemiologisch en klinisch onderzoek naar de gevolgen van roken plaatsvinden, waarbij vooral de rol van additieven en kankerverwekkende stoffen aandacht verdient.

2.8. Het ESC gaat ervan uit dat de Commissie terdege rekening heeft gehouden met de uitspraak van het Hof van Justitie van 5 oktober 2000.

3. Bijzondere opmerkingen

3.1. Het ESC staat achter de doelstelling van de richtlijn, namelijk de bescherming van de volksgezondheid in de lidstaten. Helaas blijkt nergens uit het Commissievoorstel of een reclameverbod ook echt werkt in die lidstaten waar het al is ingevoerd.

3.2. Artikel 1

Helaas is het toepassingsgebied van de voorgestelde richtlijn beperkt; de Commissie streeft niet naar een algemene regelgeving voor tabaksreclame en -sponsoring, waaronder ook reclame in bioscopen en op straat zou vallen.

3.3. Artikel 2

Het ESC wijst op de snel groeiende en veranderende diensten van de informatiemaatschappij, waarop het toezicht waarschijnlijk niet altijd even gemakkelijk is.

3.4. Vooral artikel 3 moet nauwkeurig tegen het licht worden gehouden. Hierbij dient ook onderzocht te worden of voor publicaties die alleen een plaatselijk of regionaal karakter hebben, dus geen belemmeringen creëren voor de werking van de interne markt en uitsluitend onder de nationale wetgeving vallen, een uitzondering moet worden gemaakt, zoals dit ook gebeurt in de bepalingen betreffende sponsoring en publicaties buiten de Europese Unie.

3.5 Artikel 5

Soms worden tabaksproducten in de EU tegen dumpprijzen, dat wil zeggen onder hun werkelijke waarde, verkocht. De Commissie is terecht van plan aan deze belemmering voor de interne markt een aparte verordening te wijden.

3.6. Artikel 6

Het is een goede zaak dat de Commissie verslag moet uitbrengen over de werking van de richtlijn.

Brussel, 17 oktober 2001.

De voorzitter

van het Economisch en Sociaal Comité

G. Frerichs

(1) Zaak C-376/98 van 5 oktober 2000, Duitsland tegen Parlement en Raad

(2) Bijlage bij COM(96) 609 def.

(3) Tobacco or Health, a global status report, WHO, Genève, 1997, blz. 49.

(4) Opinion by the Consumer Committee on Socially Responsible Community Tobacco Policy (14.6.1998).

(5) Curbing the Epidemic, World Bank, Washington, 1999; Tobacco control in developing countries, Oxford, Oxford University Press, 2001.

(6) PB C 407 van 28.12.1998, blz. 21.

(7) PB C 174 van 19.6.2001, blz. 1.

(8) PB C 296 van 29.9.1997, blz. 32.

(9) "Communautair actieprogramma op het gebied van de volksgezondheid (2001-2006)" - PB C 116 van 20.4.2001, blz. 20. "De onderlinge aanpassing van de wettelijke en bestuursrechtelijke bepalingen van de lidstaten inzake de productie, de presentatie en de verkoop van tabaksproducten (algehele omwerking)" - PB C 140 van 18.5.2000, blz. 24."De bestrijding van het tabaksgebruik" - PB C 296 van 29.9.1997, blz. 32.

(10) WHO, Tobacco or Health. A global status report. Genève, 1997.

(11) Peto et al. Mortality from smoking in developed countries 1950-2000, Oxford, Oxford University Press, 1994.

BIJLAGE

bij het advies van het Economisch en Sociaal Comité

De volgende passages zijn naar aanleiding van een wijzigingsvoorstel geschrapt, hoewel meer dan een kwart van de uitgebrachte stemmen hiertegen was:

Paragraaf 2.2

"Handelsbarrières moeten worden geslecht. De verdere harmonisering en onderlinge aanpassing van de wettelijke bepalingen is een noodzakelijke stap op weg naar de voltooiing van de interne markt."

Uitslag van de stemming over het schrappen van de tekst

Vóór: 44, tegen: 28, onthoudingen: 3.

Paragraaf 3.1

"Het ESC staat achter de doelstellingen van de richtlijn. Het verwacht dat de factoren die de werking van de interne markt belemmeren dankzij de richtlijn zullen verdwijnen en dat de bescherming van de volksgezondheid in de lidstaten bovendien op een hoog peil zal komen."

Uitslag van de stemming over het schrappen van de tekst

Vóór: 39, tegen: 33, onthoudingen: 0.