TOELICHTING

1.ACHTERGROND VAN DE AANBEVELING

In een geglobaliseerde wereld waar zware criminaliteit en terrorisme in toenemende mate transnationaal zijn en steeds meer facetten vertonen, moeten de rechtshandhavingsinstanties over alle middelen kunnen beschikken om in samenwerking met externe partners de veiligheid van hun burgers te garanderen. Met het oog daarop moet Europol persoonsgegevens kunnen uitwisselen met rechtshandhavingsinstanties van derde landen, voor zover dit noodzakelijk is om zijn taken uit te voeren.

Sinds de inwerkingtreding van Verordening (EU) 2016/794 op 1 mei 2017 en op grond van het Verdrag is het de verantwoordelijkheid van de Commissie om namens de Unie te onderhandelen over internationale overeenkomsten met derde landen op het gebied van de uitwisseling van persoonsgegevens met Europol. Voor zover dat noodzakelijk is om zijn taken te kunnen uitvoeren, kan Europol samenwerkingsverbanden met externe partners aangaan en onderhouden op basis van werkafspraken en administratieve afspraken die op zich niet kunnen fungeren als rechtsgrondslag voor de uitwisseling van persoonsgegevens.

Gezien de politieke strategie als uiteengezet in de Europese veiligheidsagenda, de conclusies van de Raad en de mondiale strategie, de operationele behoeften van de rechtshandhavingsinstanties in de hele EU en de potentiële baten van nauwere samenwerking op dit gebied, acht de Commissie het noodzakelijk om op de korte termijn onderhandelingen te openen met acht landen, zoals aangegeven in het elfde verslag over de totstandbrenging van een echte en doeltreffende Veiligheidsunie.

De Commissie heeft bij het bepalen van de prioritaire landen rekening gehouden met de operationele behoeften van Europol. Volgens de Europol-strategie 2016-2020 komt het Middellandse Zeegebied prioritair in aanmerking voor versterkte partnerschappen. In de externe strategie van Europol voor 2017-2020 wordt bovendien de nadruk gelegd op de noodzaak van nauwere samenwerking tussen Europol en het Midden-Oosten/Noord-Afrika als gevolg van de bestaande terroristische dreiging en migratiegerelateerde uitdagingen.

Europol heeft momenteel geen afspraken met landen in deze regio.

Deze aanbeveling betreft met name de onderhandelingen met Libanon, hoewel de samenwerking met elk land van het Midden-Oosten/Noord-Afrika moet worden bezien in de context van de hele regio. De huidige instabiliteit in de regio, meer bepaald de situatie in Syrië en Irak, vormt een aanzienlijke bedreiging voor de veiligheid van de EU op de lange termijn, waaraan dringend het hoofd moet worden geboden. Dat is niet alleen van belang voor een doeltreffende bestrijding van het terrorisme en de daarmee samenhangende georganiseerde misdaad, maar ook voor het aanpakken van migratiegerelateerde uitdagingen zoals het faciliteren van irreguliere migratie en mensenhandel. Samenwerking met plaatselijke rechtshandhavingsinstanties is van essentieel belang om deze uitdagingen aan te gaan.

Op basis van de technische dialoog voor het vaststellen van gemeenschappelijke maatregelen voor betere informatie-uitwisseling en gezamenlijke operationele rechtshandhavingsacties tegen de illegale handel in vuurwapens heeft de EU met Libanon al een akkoord bereikt over een lijst van maatregelen om de samenwerking tussen de betrokken rechtshandhavingsinstanties van de EU en het Midden-Oosten/Noord-Afrika te verbeteren, de ondersteuning van capaciteitsopbouw in het kader van desbetreffende regionale en/of bilaterale programma’s te waarborgen en operationele acties te ontwikkelen binnen een gezamenlijk overeengekomen kader. Ook Libanon heeft blijk gegeven van belangstelling om met de EU-rechtshandhavingsautoriteiten samen te werken op het gebied van terrorismebestrijding, met name door middel van door Cepol verzorgde opleidingen. De overdracht van persoonsgegevens valt hier echter niet onder.

Politiek kader

De EU en Libanon zijn belangrijke partners. Zij staan voor gemeenschappelijke uitdagingen als gevolg van langdurige crises en instabiliteit in de buurlanden. Het partnerschap van de EU met Libanon is sterk en bestrijkt een groot aantal sectoren, die sinds 2006 in de associatieovereenkomst zijn vastgelegd. Libanon heeft te kampen met een complexe problematiek op economisch, sociaal en veiligheidsgebied. Naast de reeds eerder bestaande zwakke punten zet het conflict in Syrië de instellingen, de infrastructuur en het milieu nog meer onder druk, waardoor ook de sociaal-economische stabiliteit in gevaar komt. Libanon vangt meer dan een miljoen geregistreerde Syrische vluchtelingen op, naast de circa 300 000 Palestijnse vluchtelingen die al in het land verbleven.

Op 11 november 2016 hebben de EU en Libanon partnerschapsprioriteiten voor de periode 2016-2020 vastgesteld, waarbij een ambitieuze strategische agenda voor het aanhalen van de banden en het verwezenlijken van de stabilisering van het land en de ruimere regio tot stand komt, zoals uiteengezet in het herziene Europees nabuurschapsbeleid en de integrale EU-strategie. De vastgestelde prioriteiten zijn: veiligheid en terrorismebestrijding, bestuur en rechtsstaat, stimuleren van groei en scheppen van banen, en migratie en mobiliteit.

De EU en Libanon hebben ook overeenstemming bereikt over een pact met wederzijdse verbintenissen en prioritaire acties, overeenkomstig de intentieverklaring die vorig jaar is opgesteld op de conferentie van Londen (februari 2016). Met de ter gelegenheid van de conferentie van Brussel van 5 april 2017 hernieuwde verbintenissen tot ondersteuning van de toekomst van Syrië en de regio is deze gedeelde verantwoordelijkheid om de gevolgen van de Syrische crisis aan te pakken, nog versterkt.

Libanon heeft al herhaaldelijk belangstelling getoond voor onderhandelingen over een overeenkomst met Europol, onder andere op 26 januari 2016 in de context van de dialoog over terrorismebestrijding en het overeengekomen stappenplan.

Met Libanon wordt een dialoog gevoerd over terrorismebestrijding en veiligheid. Er is een actieplan vastgesteld dat betrekking heeft op de ontwikkeling van een nationale strategie inzake terrorismebestrijding, samenwerking op het gebied van rechtshandhaving en justitie, bestrijding van de financiering van terrorisme, grensbeheer, luchthaven- en luchtvaartbeveiliging, en bestrijding van gewelddadig extremisme.

Operationele behoeften

Op basis van de gegevens in SOCTA 2017 en TE-SAT 2017, bovengenoemde besprekingen en de interne expertise van Europol is samenwerking met Libanon met name noodzakelijk om het hoofd te bieden aan de onderstaande vormen van criminaliteit.

Terrorisme: de destabilisering van Syrië (en de mogelijke overloopeffecten daarvan) en de groei van IS en andere terroristische groeperingen vormen een rechtstreekse bedreiging voor de veiligheid van Libanon en de EU, die beide het doelwit zijn geweest van aanslagen door terroristische groeperingen. Europese en Libanese terroristen zijn naar onder meer Syrië, Irak en andere conflictgebieden gereisd om te worden opgeleid en te vechten.

Nauwere samenwerking op het gebied van rechtshandhaving, met inbegrip van de uitwisseling van persoonsgegevens, zal bijdragen tot het opsporen en vervolgen van verdachten van terrorisme en het voorkomen van reizen met terroristisch oogmerk (met inbegrip van het risico van infiltratie in migratiestromen of verplaatsing naar andere conflictgebieden) en de financiering van terrorisme (inclusief de connectie met de georganiseerde misdaad).