Advies van het Economisch en Sociaal Comité over het "Voorstel voor een richtlijn van het Europees Parlement en de Raad tot wijziging van Richtlijn 85/611/EG tot coördinatie van de wettelijke en bestuursrechtelijke bepalingen betreffende bepaalde instellingen voor collectieve belegging in effecten (ICBE's) met het oog op de reglementering van beheersmaatschappijen en vereenvoudigde prospectussen"

(1999/C 116/01)

De Raad heeft op 16 oktober 1998 besloten, overeenkomstig artikel 198 van het EG-Verdrag, het Economisch en Sociaal Comité te raadplegen over het voornoemde voorstel.

De Afdeling, "Interne markt, productie en consumptie", die met de voorbereiding van de desbetreffende werkzaamheden was belast, heeft haar advies op 11 februari 1999 goedgekeurd. Rapporteur was de heer Levitt.

Het Economisch en Sociaal Comité heeft tijdens zijn 361e zitting (vergadering van 24 februari 1999) het volgende advies uitgebracht, dat met 68 stemmen vóór, bij vijf stemmen tegen is goedgekeurd.

1. Inleiding

1.1. Bij Richtlijn 85/611/EEG(1) inzake instellingen voor collectieve belegging in effecten (ICBE's) werd "één enkele vergunning" voor deze instellingen ingevoerd (d.w.z. dat toelating in één lid-staat volstaat om producten op de gehele interne markt te mogen verhandelen). Anders dan in de periode vóór 1985, het jaar waarin de richtlijn werd goedgekeurd, bestaat dit type instellingen nu in alle lid-staten. Het werkingsgebied van de richtlijn is echter beperkt, omdat de faciliteit van een enkele vergunning slechts van toepassing is op beleggingen in effecten (voornamelijk aandelen en obligaties) die op een beurs of een soortgelijke gereguleerde markt worden verhandeld. De Commissie stelt voor, de grondbeginselen van de ICBE-richtlijn te handhaven, maar het toepassingsgebied uit te breiden.

1.1.1. De Commissie denkt dat het voorgestelde wetgevingskader individuele beleggers een hoog beschermingsniveau zal bieden dank zij de voorgestelde normen voor zowel ICBE-producten als -beheer. Wat de producten betreft, strekken de voorstellen ertoe dat de inleg van de beleggers in voldoende solide activa wordt belegd en dat de voorschriften voor risicospreiding worden nageleefd. Aangaande het beheer stelt zij strikte regels voor inzake markttoegang, portefeuillebeheer en toezicht.

1.1.2. De Commissie wil twee richtlijnen wijzigen(2). Dit advies gaat over de voorstellen betreffende de financiële tussenpersonen die ICBE's mogen beheren (de beheermaatschappijen). Zij beoogt de voor de deze maatschappijen geldende regels te coördineren en richt zich daarbij op markttoegang, bedrijfsuitoefening en bedrijfseconomisch toezicht. Het is haar bedoeling, met deze coördinatie de weg te effenen voor invoering van "één enkele vergunning", zoals ook ten aanzien van andere financiële diensten het geval is, en de belegger meer bescherming te bieden. Ook wil zij beheermaatschappijen de mogelijkheid geven, collectieve beleggingsfondsen en portefeuilles te beheren ten behoeve van zowel particuliere als institutionele beleggers, pensioenfondsen inbegrepen.

2. Samenvatting van het Commissiedocument

2.1. Het voorstel heeft o.m. betrekking op de volgende onderwerpen:

- toegangsvereisten;

- nationaliteit van het fonds;

- werkzaamheden van de beheerder van een beleggingsfonds;

- delegatie;

- vrijheid van vestiging en dienstverlening; en

- informatieverstrekking aan beleggers en regels voor vereenvoudigde prospectussen.

2.2. Het voorstel strekt er volgens de Commissie vooral toe, beheerders van ICBE's een "Europees paspoort" toe te kennen waarmee zij in andere lid-staten bijkantoren kunnen vestigen en overal in de EU onbelemmerd diensten kunnen verrichten. Voorts wil zij bestaande belemmeringen elimineren "die beheermaatschappijen beletten andere activiteiten dan het beheer van activa van beleggingsfondsen/unitfonds en beleggingsmaatschappijen te ontplooien". In de toekomst zal het beheerders worden toegestaan, "niet alleen collectieve maar ook individuele beleggingsportefeuilles te beheren (voor rekening van afzonderlijke particulieren of institutionele beleggers, zoals pensioenfondsen), alsook een aantal specifieke nevenactiviteiten te verrichten die met de kernactiviteit verband houden". Voorts worden de voorwaarden geformuleerd aan de hand waarvan taken aan derden kunnen worden gedelegeerd. Tevens strekt haar voorstel ertoe, de aan de beleggers te verstrekken informatiedocumenten, met name door invoering van vereenvoudigde prospectussen, te moderniseren. In de huidige ICBE-richtlijn ontbreken geharmoniseerde regels voor markttoegang, een regeling voor het bedrijfseconomisch toezicht en voorschriften voor het vestigen van bijkantoren en het vrij verrichten van diensten door beheermaatschappijen.

2.3. Het voorstel verdient qua strekking bijval. Het kent in een aantal opzichten evenwel onduidelijkheden, en ook lijkt het op bepaalde punten met het interne-marktbeginsel van wederzijdse erkenning te strijden. In paragraaf 3 wordt hierop nader ingegaan.

3. Bijzondere opmerkingen

3.1. Voorwaarden voor beroepstoegang (wijzigingen met betrekking tot artikel 1 bis, lid 2 en artikel 5, lid 2)

De definitie van "beheermaatschappij" is verwarrend omdat de Commissie deze op verschillende plaatsen uiteenlopend lijkt te hanteren: soms in de zin van bijvoorbeeld beheerder van beleggingsfondsen of unit trusts en gedelegeerd beheerder van beleggingsmaatschappijen. Bovendien blijft in het midden of met de termen beleggingsbeheerder en activabeheerder altijd hetzelfde wordt bedoeld.

3.2. Nationaliteit

Een "beheermaatschappij" wordt gedefinieerd als "een maatschappij waarvan de normale werkzaamheden bestaan in het beheren van unit trusts/beleggingsfondsen en beleggingsmaatschappijen" (artikel 1 bis, lid 2). Als lid-staat van herkomst van een beheermaatschappij geldt "de lid-staat waar de statutaire zetel van de beheermaatschappij is gevestigd" (artikel 1 bis, lid 3). Is de ICBE echter een unit trust, dan heeft deze de nationaliteit van de lid-staat waar de statutaire zetel van de beheermaatschappij is gevestigd (artikel 1 bis , lid 5, onder a). Is de ICBE een beleggingsmaatschappij, dan heeft deze de nationaliteit van de lid-staat waar de statutaire zetel waar de beleggingsmaatschappij is gevestigd (artikel 1 bis, lid 5, onder b). Dit onderscheid is verwarrend omdat het aanleiding kan geven tot verschillende toegangsrechten binnen de EU en zelfs binnen lid-staten. Noch in de toelichting, noch in de richtlijn zelf wordt het evenwel verklaard of gewettigd.

3.2.1. De afzonderlijke lid-staten kennen verschillende ICBE-structuren en toezichtsregelingen die in de praktijk goed blijken te functioneren. Deze structuren en regelingen moeten kunnen profiteren van één van de hoekstenen van de interne markt voor financiële diensten, namelijk het beginsel van wederzijdse erkenning. Maar:

- het ontwerp kent uiteenlopende normen voor verschillende fonds- en risicostructuren, waarbij bepaalde soorten fondsen worden gediscrimineerd;

- is een ICBE een vennootschap, dan moet deze grensoverschrijdend fondsen kunnen beheren. Volgens het ontwerp is dit evenwel onmogelijk in lid-staten waar fondsen uitsluitend de vorm van een unit trust mogen aannemen.

Kortom, in plaats van de interne markt voor financiële diensten te versterken, zou in het specifieke geval van de ICBE's wel eens het tegendeel het resultaat kunnen zijn.

3.3. Werkzaamheden van de beheermaatschappij

In artikel 5, lid 2, tweede alinea, wordt verwezen naar een lijst van "werkzaamheden" van de beheermaatschappij die in een nieuwe bijlage 2 bij het ontwerp is gevoegd. Het doel van deze lijst is onduidelijk. Bovendien vindt het Comité dat de lijst niet als limitatief mag worden beschouwd. Het denkt namelijk dat een uitputtende lijst in de weg staat aan de mogelijkheid, flexibel op veranderde marktomstandigheden te reageren, alsook beheerders belemmert, andere, niet in de lijst opgenomen werkzaamheden uit te voeren die best kunnen stroken met hun taak als beheerder van een beleggingsfonds. Ook moet duidelijk worden voorgeschreven dat een beheermaatschappij niet verplicht is, alle in bijlage 2 genoemde werkzaamheden uit te voeren.

3.4. Delegatie

Het voorgestelde artikel 5 octies maakt het een beheermaatschappij onmogelijk, activabeheer te delegeren aan personen met gekwalificeerde deelnemingen in haar kapitaal. Dit betekent dat de beheerder van een unit trust niet aan een moedermaatschappij mag delegeren.

3.4.1. De praktische gang van zaken verschilt aanzienlijk van lid-staat tot lid-staat. In sommige lid-staten is de beheermaatschappij wettelijk verplicht tot activabeheer en/of verslaglegging betreffende het fonds, terwijl deze taken in andere lid-staten aan derden, inclusief een moedermaatschappij, kunnen worden gedelegeerd.

3.4.2. Deze verschillende structuren functioneren goed en verschaffen de belegger efficiënte bescherming. Iedere lid-staat kent voorschriften om potentiële belangenconflicten te regelen, en de nationale toezichthouders voeren deze uit.

3.4.3. Het Comité vindt het daarom onnodig dat regelingen die hun waarde hebben bewezen vanwege het ontwerp moeten worden veranderd. Moet er toch een regeling komen, dan kan met algemene beginselen worden volstaan. Zo zou bijvoorbeeld kunnen worden voorgeschreven dat indien een lid-staat het een beheermaatschappij toestaat, om redenen van efficiënte bedrijfsvoering aan derden te delegeren, de maatschappij ertoe wordt verplicht, de delegatie vooraf bij de bevoegde autoriteit aan te melden, en dat niet mag worden gedelegeerd aan personen wier belangen met die van de beheermaatschappij kunnen strijden.

3.5. Vrijheid van vestiging en vrij verrichten van diensten

De voorgestelde artikelen 6, 6 bis, 6 ter, en 6 quater bevatten het beginsel dat een beheermaatschappij die in haar lid-staat van oorsprong een vergunning heeft, in de hele EU zaken kan doen middels vestiging van bijkantoren of op basis van het vrije dienstenverkeer, zonder dat de ontvangende lid-staat nogmaals toestemming moet verlenen. Dit verdient in zijn algemeenheid bijval maar de regeling zadelt de beheermaatschappijen wel met onevenredig zware lasten op: krachtens artikel 6 bis dient een beheermaatschappij die op het grondgebied van een andere lid-staat een bijkantoor wenst te vestigen, de bevoegde autoriteiten van de lid-staat van herkomst daarvan in kennis te stellen, terwijl artikel 46 beleggingsmaatschappijen tot informatieverschaffing aan de lid-staat van ontvangst verplicht.

3.6. Bewaarders

Bewaarders zijn essentieel voor het fondsbeheer. Hun vergunningen en structuren dienen aan de regels te beantwoorden. De bewaarder moet met name aan de volgende voorwaarden voldoen:

- de bewaarder moet een kredietinstelling zijn, dan wel een beleggingsonderneming of een instantie die door de lid-staat gemachtigd is om het beroep van effectenbewaarder/rekeningbeheerder uit te oefenen;

- de bewaarder moet beschikken over eigen middelen die in verhouding staan tot de activa van de ICBE's waarvan hij het beheer heeft, zodat hij in staat is om de verplichtingen die uit de uitoefening van zijn taak voortvloeien, na te komen;

- bovendien moet de bewaarder de beheermaatschappij en iedere belegger die daarom verzoekt een door zijn toezichthouder opgesteld document kunnen verstrekken waaruit blijkt dat hij voldoet aan de voorwaarden voor het uitoefenen van zijn beroep, rekening houdend met de wetgeving van de lid-staat waarin hij is gevestigd.

Al deze voorwaarden kunnen ook gesteld worden aan instellingen waaraan de bewaarder het beheer van de externe financiële instrumenten die de activa van de ICBE's vormen, heeft gedelegeerd.

3.6.1. Krachtens de huidige richtlijn moet de bewaarder in dezelfde lid-staat als het fonds zijn gevestigd en wordt hij dus de facto in zijn vestigingsvrijheid beperkt. Het Comité verzoekt de Commissie dan ook, te bezien of deze beperkingen kunnen worden opgeheven, zonder de toezichtsregelingen voor beleggersbescherming aan te tasten.

3.7. Bescherming van beleggers en vereenvoudigde prospectus (de artikelen 27 en 28)

Met het voorstel, de prospectus te vereenvoudigen, kan de grensoverschrijdende marketing van fondsen, die in het verleden werd belemmerd door talloze nationale verplichtingen in verband met informatieverspreiding, worden vergemakkelijkt. De regeling moet evenwel niet dwingend zijn.

4. Conclusies

4.1. Het Comité schaart zich achter het streven van de Commissie om het beginsel van een enkele vergunning tot ICBE's uit te breiden, de instellingen de mogelijkheid te geven diensten te verlenen in verband met zowel individueel als collectief portefeuillebeheer, hun in staat te stellen om andere werkzaamheden dan portefeuillebeheer te verrichten en vereenvoudigde prospectussen uit te brengen.

4.2. De gedachtegang achter het voorstel op het gebied van statusverschillen, nationaliteit en markttoegangsrechten voor ICBE's in de hoedanigheid van unit trusts enerzijds en als beleggingsmaatschappijen anderzijds is evenwel uiterst onduidelijk. Voor verschillende structuren worden uiteenlopende normen gecreëerd. Voorts bestaat het risico dat sommige soorten fondsen worden gediscrimineerd en andere soorten worden belemmerd in hun vrijheid, diensten in andere lid-staten te verrichten. Op die manier wordt de interne markt voor financiële diensten niet versterkt, maar bestaat het risico dat het tegendeel zal gebeuren. Het beginsel van wederzijdse erkenning zou wel eens kunnen worden geschonden omdat de in de afzonderlijke lid-staten bestaande structuren door de respectieve nationaal bevoegde autoriteiten als bevredigend worden ervaren.

4.3. Ook vindt het Comité dat de voorgestelde restricties voor delegatie van activabeheer overbodig zijn. De bestaande structuren functioneren goed, verschaffen de beleggers voldoende bescherming, zijn onderworpen aan regels ter beslechting van eventuele belangenconflicten en zijn aanvaardbaar voor de nationale toezichthouders die de regels uitvoeren. Ook in dit opzicht druist het voorstel tegen het beginsel van wederzijdse erkenning in.

Brussel, 24 februari 1999.

De voorzitter

van het Economisch en Sociaal Comité

B. RANGONI MACHIAVELLI

(1) PB L 375 van 31.12.1985, blz. 3.

(2) COM(1998) 449 def. en COM(1998) 451 def.

BIJLAGE

bij het advies van het Economisch en Sociaal Comité

Voorstellen van de Commissie tot wijziging van Richtlijn van 1985.

>RUIMTE VOOR DE TABEL>