[pic] | COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN |

Brussel, 8.10.2007

SEC(2007) 907

WERKDOCUMENT VAN DE DIENSTEN VAN DE COMMISSIE Begeleidend document bij het

MEDEDELING VAN DE COMMISSIE AAN DE RAAD, HET EUROPEES PARLEMENT, HET EUROPEES ECONOMISCH EN SOCIAAL COMITÉ EN HET COMITÉ VAN DE REGIO´S Klein, schoon en concurrerend Een programma om kleine en middelgrote ondernemingen te helpen bij de naleving van de milieuwetgeving Beknopte effectbeoordeling {COM(2007) 379 definitiefSEC(2007) 906SEC(2007) 908}

De kleine en middelgrote ondernemingen (KMO's), die worden gedefinieerd als bedrijven met minder dan 250 werknemers, nemen een belangrijke plaats in in de economie van Europa. En zoals de grote bedrijven kunnen ook KMO's een aanzienlijke invloed hebben op het milieu. Hoewel de invloed van elk bedrijf afzonderlijk niet noodzakelijk altijd even groot is, is de gezamenlijke milieudruk van de bedrijfjes uit alle sectoren samen wel belangrijk (in sommige gevallen kan ook het individuele effect van een KMO op het milieu aanzienlijk zijn op lokaal of regionaal niveau). Terwijl er nauwelijks bewijzen zijn voor de specifieke invloed van KMO's op het milieu, blijkt uit het onderzoek ter zake telkens weer dat het met name voor KMO's niet altijd even gemakkelijk is om aan de milieuwetgeving te voldoen.

In de literatuur wordt algemeen aanvaard dat het voor bedrijven en overheidsinstanties te ingewikkeld en omslachtig zou zijn in detail te moeten bepalen welk het aandeel is van KMO's in de vervuiling (bijv. luchtvervuiling), met name wanneer het gaat om de milieubelasting als gevolg van verschillende soorten verontreiniging (bv. CO2, SOx, NOx, enz.) in elke lidstaat. In veel gevallen zijn deze gegevens namelijk niet beschikbaar. Het vaak geciteerde cijfer van 70% als aandeel van de KMO's in de industriële verontreiniging in Europa lijkt evenwel betrouwbaar en in een aantal studies wordt getracht een beter inzicht te geven in de bijzondere milieuproblemen die in bepaalde landen door KMO's worden veroorzaakt. In een Brits rapport wordt bijvoorbeeld het aandeel van de KMO's in de totale koolstofdioxide-emissies van bedrijven in het VK op 60% geraamd en de conclusie daarbij is dat er heel wat ruimte is voor verbetering van de energie-efficiëntie en het terugdringen van emissies bij KMO's. Voorts blijkt uit ramingen uit Nederland en het Verenigd Koninkrijk dat het commerciële en industriële afval van KMO's gemiddeld 50% uitmaakt van het totaal. Deze studies bevestigen ook de bewering dat KMO's een groot aandeel hebben in de druk op het milieu.

Uit diverse regionale en nationale studies blijkt dat de meeste KMO's zich nauwelijks bewust zijn van het effect dat zij hebben op het milieu en van de wijze waarop zij dat dienen te beheren. Volgens een recent en goed gedocumenteerd onderzoek in het VK (door NetRegs) is 7% van alle bedrijven in het VK van mening zijn dat hun activiteiten schadelijk kunnen zijn voor het milieu, maar wanneer zij geconfronteerd worden met een lijst van mogelijk schadelijke activiteiten stijgt dat cijfer plots tot 41%.

Voor vele KMO's blijft het naleven van voorschriften een zwakke plek, aangezien zij vaak te weinig vertrouwd zijn met de wetgeving om er ook aan te kunnen voldoen. In een onderzoek van het "Institute of Directors" (IoD, VK) staat dat de leden ervan die werkzaam zijn in sectoren zoals bouw, mijnbouw, vervoer of industrie, waarvoor een zeer strenge milieuwetgeving geldt, in feite relatief weinig aandacht hebben voor het milieu: 59% van de leden uit de industriesector gaf te kennen weinig of niets af te weten van milieuwetgeving; voor de sectoren bouw, mijnbouw en vervoer bedroeg dat cijfer 52%. Uit dezelfde studie blijkt dat slechts 26% van de industriesector "heel veel" of "heel wat" afwisten van REACH.

Uit alle onderzoeken blijkt dat de ontoereikende naleving van milieuregels door KMO's vooral is toe te schrijven aan het feit dat zij zich nauwelijks bewust zijn van de gevolgen van hun activiteiten voor het milieu, aan een gebrek aan kennis van de milieuwetgeving, aan een gebrek aan capaciteit om de gevolgen van hun activiteiten voor het milieu efficiënt aan te pakken, en soms ook aan de buitensporige administratieve en financiële lasten die gepaard gaan met de naleving van voorschriften. Voorts ondervindt de naleving ook hinder van de perceptie dat milieubescherming een dure zaak is die nauwelijks wat oplevert voor het bedrijf zelf.

Het directoraat-generaal Milieu van de Europese Commissie heeft een effectbeoordeling opgesteld als basis voor het "Environmental Compliance Assistance Programme" voor KMO's (COM (2007) 379 def.). De belangrijkste aspecten van het programma zijn met de belanghebbenden besproken in een overlegvergadering in 2005 en in daarop aansluitende ad-hocvergaderingen in de loop van 2006.

Uit de effectbeoordeling blijkt dat de huidige situatie vooral om drie redenen zorgwekkend is:

1. Omdat de KMO's zich niet bewust zijn van de gevolgen van hun activiteiten voor het milieu en onvoldoende kennis hebben van de voor hen geldende milieuwetgeving, vormen zij een potentieel aanzienlijk risico voor het milieu en leggen zij een zware hypotheek op de doeltreffendheid van vele communautaire maatregelen inzake milieubescherming.

2. De niet-naleving van milieuvoorschriften kan belangrijke en directe risico's meebrengen voor alle werknemers van de KMO's.

3. Een beter beheer van milieuaangelegenheden kan de KMO's economische en/of financiële voordelen opleveren (dankzij een grotere milieu-efficiency en milieu-innovatie), een mogelijkheid waarvan vele KMO's zich wellicht niet bewust zijn.

Zonder maatregelen ter zake blijft een coherent beleid op het gebied van KMO's en het milieu een vrome wens en kan de huidige situatie niet worden bijgestuurd.

In de voorbije jaren heeft de Commissie een aantal initiatieven genomen om de KMO's te helpen bij het aanpakken van milieuproblemen, in het bijzonder via milieubeheersystemen, de invoering van een milieukeur, schone technologieën en financiële steun. Ook op nationaal niveau zijn reeds tal van initiatieven genomen om de KMO's te helpen aan de wettelijke voorschriften te voldoen en hun milieuprestatie te verbeteren. Bij een door de Commissie uitgevoerd onderzoek in het kader van de effectbeoordeling zijn in 15 lidstaten van de EU 92 dergelijke initiatieven geïdentificeerd op nationaal en regionaal niveau.

De lokale en nationale initiatieven laten evenwel nog steeds voldoende ruimte voor aanvullende maatregelen van de Commissie, die bovendien noodzakelijk zijn aangezien in vele lidstaten nog geen regionale en nationale initiatieven ten behoeve van de KMO's tot stand zijn gebracht. In vele gevallen is er geen direct verband tussen steun aan de KMO's en de naleving van milieuregels, en is de steun evenmin specifiek op KMO's gericht. Bovendien is de indruk ontstaan dat de lidstaten niet echt lessen willen trekken uit de in andere lidstaten opgedane ervaring en evenmin met die andere lidstaten willen samenwerken, met als gevolg dat her en der in de EU weliswaar initiatieven worden genomen maar dat een coherente structuur ontbreekt. Dit programma – het Environmental Compliance Assistance Programme voor KMO's – wil zowel het kader als de financiële middelen verstrekken om in die leemte te voorzien. Een en ander zou moeten resulteren in betere milieuprestaties in de individuele lidstaten en zou voor de Gemeenschap als geheel voordelen moeten opleveren op milieu-, sociaal en economisch gebied. Ook de werking van de interne markt zal daarbij gebaat doordat, dankzij een coherente en geharmoniseerde toepassing van milieunormen in de hele EU, voor alle bedrijven dezelfde voorwaarden zullen gelden. Andere mogelijke voordelen zijn een betere toegankelijkheid van de markten voor KMO's en een groter concurrentievermogen dankzij de uitwisseling van goede praktijken, een beter inzicht in de milieueisen en de invoering van kosteneffectieve milieubeheersystemen.

Dat de nationale milieuwetgeving grotendeels is afgeleid van de EU-regelgeving is een extra reden voor een dergelijk initiatief op Europees niveau.

In de effectbeoordeling zijn zestien mogelijke beleidsopties in aanmerking genomen, gegroepeerd in vier grote clusters:

- coördinatie van nalevingsinitiatieven door de lidstaten,

- verbetering van de doelmatigheid van de bestaande beleidsmaatregelen voor KMO's,

- meer communicatie en bewustmakingscampagnes,

- meer financiële steun aan KMO's voor duurzame productie.

De zestien beleidsopties waren niet allemaal even geschikt om in het programma te worden meegenomen. Regelmatige controles door de handhavingsautoriteiten zijn noodzakelijk, maar nog steeds onvoldoende. De lidstaten stimuleren tot actie door het vaststellen van nalevingsdoelstellingen en het laten uitvoeren van meer controles bij de KMO's volstaan niet om de gestelde doeleinden te bereiken; dat geldt overigens ook voor andere in de effectbeoordeling in aanmerking genomen opties en zij zijn dan ook niet in het programma opgenomen.

Op basis van de bestaande literatuur dient de voorkeur te worden gegeven aan een gemoduleerde aanpak omdat de verschillen tussen KMO's onderling veel groter zijn dan die tussen grote bedrijven. Bijsturing is alleen mogelijk aan de hand van een geheel van complementaire maatregelen waarmee alle oorzaken van een gebrekkige naleving van de regelgeving worden aangepakt. Het gaat daarbij met name om opleiding en bewustmakingscampagnes, beoordeling en identificatie van problemen ter plaatse, gerichte advisering, uitwisseling van informatie en goede praktijken, en snoeien in de administratieve papierwinkel.

Het Environmental Compliance Assistance Programme voor KMO's is erop gericht de naleving en correcte toepassing van bestaande milieuwetgeving te stimuleren, en heeft zeker niet ten doel uitzonderingen of privileges toe te staan aan KMO's. Het programma vormt een aanvulling op de bestaande voorschriften en algemene beleidsinitiatieven en mag het wettelijk instrumentarium niet nog verder uitbreiden. In die zin beantwoordt het aan de beginselen van betere regelgeving. In het programma worden de beginselen van betere regelgeving aangewend om voor KMO's de administratieve rompslomp in verband met de naleving van de regels tot een minimum te herleiden. De Commissie heeft zich ertoe verbonden met de lidstaten samen te werken bij het identificeren en aanpassen van die delen van de EU-regelgeving die het begrijpen en toepassen van een beleid onnodig ingewikkeld maken, met als doel het voor de KMO's gemakkelijker te maken aan die regels te voldoen. Het is een kosteneffectieve aanpak, aangezien gebruik wordt gemaakt van de beste beleidshulpmiddelen en –instrumenten, die waar nodig ook worden verbeterd; bovendien wordt actief gezocht naar nieuwe financieringsmogelijkheden voor KMO's en wordt nauw samengewerkt met bedrijfsondersteunende netwerken en organisaties die zich reeds op de aanpak van deze problemen hebben toegelegd.

Om de kennis en beschikbaarheid van gegevens over de gevolgen van KMO-activiteiten voor het milieu te bevorderen, voorziet het programma in de uitwisseling van informatie en goede praktijken tussen de lidstaten, en in een regelmatige controle van maatregelen om gegevens over de impact ervan te verzamelen. De Commissie heeft dan ook hoge verwachtingen over de gevolgen van het programma voor het milieu, maar ook voor de economie en de samenleving in het algemeen.

Het programma zal ook bevorderlijk zijn voor de milieuprestaties van KMO's op middellange termijn, dankzij een grotere bewustwording en een beter begrip, voornamelijk van de economische voordelen en het kostenbesparende effect van een betere milieu-efficiëntie. De verwachte voordelen voor het milieu omvatten een toename van de recyclage van bijproducten en afval, een vermindering van het gebruik van energie en grondstoffen, en een minimale afvalproductie.

In de effectbeoordeling wordt ook gewezen op de talrijke economische voordelen van de naleving van milieuwetgeving en een beter beheer van de milieurisico's en –effecten. De meest voor de hand liggende voordelen zijn de lagere kosten als gevolg van de toepassing van milieubeheerprogramma's (verminderd gebruik van energie en materiaal, verbetering van bepaalde procédés) en het bieden van nieuwe perspectieven aan bedrijven via de lancering van groene overheidsopdrachten en de bevordering van innovatief denken. Ook de verbetering van het imago van een bedrijf kan aanzienlijke voordelen opleveren, bijv. in de vorm van betere betrekkingen met de consument via het milieukeur en een betere toegang tot het kapitaal van milieubewuste investeerders. Een ander aanzienlijk economisch voordeel is dat bedrijven die kunnen aantonen dat zij op verantwoorde wijze omgaan met milieurisico's en –effecten, hoger worden ingeschat door bepaalde financiële instellingen die dan ook bereid zullen zijn meer te investeren.

Alle in het programma opgenomen maatregelen voorzien in steun voor de KMO's, en aangezien deelneming eraan vrijwillig is, zijn er ook geen extra administratieve beslommeringen in de vorm van nieuwe wettelijke voorschriften. Het programma heeft specifiek ten doel de administratieve kosten laag te houden om naleving van de regels te vergemakkelijken.

Bovendien worden er ook sociale voordelen voor de bedrijven in het vooruitzicht gesteld. Een betere toegang tot milieu-informatie en een betere perceptie van de milieurisico's en –effecten zullen bijdragen tot een betere organisatie van het bedrijf, en het personeel zal zich meer gemotiveerd en betrokken voelen bij het nastreven van het gemeenschappelijke doel, indien het bedrijf een erkend systeem voor milieubeheer ten uitvoer legt, zoals het communautair milieubeheer- en milieuauditsysteem (EMAS). Een belangrijk extra voordeel is dat, hoe groter het milieubesef en het inzicht in milieuproblemen bij managers en werknemers, des te groter het wederzijdse vertrouwen en begrip tussen KMO's en wetgevers (overheidsautoriteiten). Dat moet resulteren in een constructieve dialoog op lokaal vlak over de vereenvoudiging van de uit zijn voegen gebarsten papierwinkel over milieuwetgeving waar de KMO's tegenwoordig hun weg moeten in vinden.

In het Environmental Compliance Assistance Programme voor KMO's worden maatregelen voorgesteld om de belangen van de KMO's beter in bestaand beleid en bestaande initiatieven te integreren en wordt voorzien in opleiding en capaciteitsopbouw om het programma omvattender en coherenter te maken. Hoewel het programma in eerste instantie gericht is op de naleving van de milieuregelgeving, biedt het ook mogelijkheden om de milieuprestaties van KMO's te verbeteren en daardoor de loutere naleving van regels te overstijgen.

De in de effectbeoordeling opgenomen beleidsopties vormen de basis voor de concrete maatregelen die in het programma worden voorgesteld en die zijn gegroepeerd rond de onderstaande thema's:

- Betere regelgeving bij het opstellen en toepassen van beleid om de naleving van voorschriften door de KMO's te vergemakkelijken, de administratieve lasten zoveel mogelijk terug te dringen en middelen vrij te maken voor een betere naleving van de regels;

- Meer toegankelijke en op het bedrijf toegesneden milieubeheersystemen om de milieuzorg op een coherente en kosteneffectieve wijze op te nemen in de kernactiviteiten van KMO's;

- Gerichte financiële steun en een meerjaarlijks financieel programma, om maatregelen op het gebied van naleving van de milieuvoorschriften en duurzame productie bij de KMO's te bevorderen en te steunen;

- Het opbouwen van een lokale milieuexpertise om de gebrekkige knowhow op te krikken;

- Betere communicatie en meer gerichte informatie om de ter zake bestaande leemten op te vullen en het milieubesef te vergroten.