EUROPESE COMMISSIE Brussel, 22.9.2021 COM(2021) 598 final MEDEDELING VAN DE COMMISSIE Update verscherpt toezicht – Griekenland, september 2021 {SWD(2021) 273 final}



ACHTERGROND De economische ontwikkelingen en het beleid in Griekenland worden gemonitord in het kader van zowel het Europees Semester voor de coördinatie van het economisch beleid als het raamwerk voor verscherpt toezicht overeenkomstig de artikelen 2 en 3 van Verordening (EU) nr. 472/2013 ( ). Met het verscherpt toezicht voor Griekenland ( ) wordt erkend dat Griekenland maatregelen moet blijven doorvoeren om de (potentiële) oorzaken van economische en financiële moeilijkheden aan te pakken, en tegelijkertijd structurele hervormingen moet doorvoeren om een robuuste en duurzame economische groei te ondersteunen. Verscherpt toezicht biedt een omvattend raamwerk voor het monitoren van de economische ontwikkelingen en de voortzetting van het beleid dat nodig is om voor een duurzaam economisch herstel te zorgen. Daarmee kunnen recente economische en financiële ontwikkelingen in Griekenland op regelmatige basis worden beoordeeld, kunnen de financieringsvoorwaarden voor overheidsschuld worden gemonitord en kan de schuldhoudbaarheidsanalyse worden geactualiseerd. Verscherpt toezicht biedt tevens een raamwerk voor de evaluatie van de algemene toezegging die Griekenland op 22 juni 2018 aan de Eurogroep heeft gedaan om de hervormingen die in het kader van het programma van het Europees Stabiliteitsmechanisme zijn goedgekeurd, voort te zetten en te voltooien en om ervoor te zorgen dat de doelstellingen van de belangrijke hervormingen die in het kader van de programma’s voor financiële bijstand zijn goedgekeurd, worden veiliggesteld. In dat verband wordt met het verscherpt toezicht de uitvoering gemonitord van specifieke toezeggingen om, in de periode tot medio 2022, de in het kader van het programma ingezette essentiële structurele hervormingen op zes sleutelgebieden binnen de overeengekomen termijnen te voltooien: i) budgettair en budgettair-structureel beleid; ii) sociale zekerheid; iii) financiële stabiliteit; iv) arbeidsmarkten en productmarkten; v) de Hellenic Corporation of Assets and Participations (HCAP) en privatisering, en vi) de modernisering van de overheidsdiensten ( ). Dit is het elfde verscherpt-toezichtverslag voor Griekenland. Dit verslag is gebaseerd op de bevindingen van een missie op afstand op 15 juli 2021 en op regelmatig overleg met de autoriteiten. Deze missie is door de Europese Commissie in samenwerking met de Europese Centrale Bank uitgevoerd ( ). Het Internationaal Monetair Fonds heeft deelgenomen in het kader van zijn raamwerk voor post-programmamonitoring, terwijl het Europees Stabiliteitsmechanisme heeft deelgenomen in het kader van zijn systeem voor vroegtijdige waarschuwing en in overeenstemming met het memorandum van overeenstemming van 27 april 2018 over de taakverdeling tussen de Europese Commissie en het Europees Stabiliteitsmechanisme. In dit verslag wordt een beoordeling gemaakt van de stand van uitvoering van de toezeggingen die Griekenland aan de Eurogroep heeft gedaan ten aanzien van de voltooiing van hervormingen tegen medio 2021. Dit verslag staat los van een vrijgave van de volgende reeks beleidsafhankelijke schuldmaatregelen die – volgens het overeengekomen halfjaarlijkse schema – op grond van het twaalfde verslag zou kunnen plaatsvinden. Het twaalfde verslag zal naar verwachting in november worden bekendgemaakt. De toezeggingen die Griekenland in juni 2018 aan de partners van de Eurogroep heeft gedaan – en die de basis vormen voor verdere schuldverlichtingsmaatregelen – zijn vastgelegd voor de periode tot medio 2022. Griekenland zit nu dus in het laatste jaar van deze regeling. Vele toezeggingen zijn inmiddels uitgevoerd, maar de missie probeerde meer duidelijkheid te krijgen over wat er nog aan uitstaande hervormingstoezeggingen moet worden afgerond en volgens welk tijdschema. ALGEHELE BEOORDELING De economie vertoont tekenen dat het herstel, ondanks een later dan voorziene opening, sneller verloopt dan was verwacht. Het reële bbp is, na de forse daling met 8,20 % in 2020, op kwartaalbasis gestegen met 4,5 % in het eerste en met 3,4 % in het tweede kwartaal 2021, vooral dankzij investeringen en de opbouw van voorraden. Volgens de tussentijdse zomerprognose 2021 van de Commissie zou het bbp met 4,3 % toenemen in 2021 en met 6,0 % in 2022, rekening houdende met de investeringsimpulsen van het herstel- en veerkrachtplan, maar ook met de begrotingsstimulus van de steunmaatregelen van de overheid. Het begrotingsbeleid blijft accommoderend, aangezien de autoriteiten de economie met gerichte en tijdelijke steun blijven ondersteunen, onder meer in reactie op de verwoestende branden die het land in augustus hebben getroffen. Maatregelen ten behoeve van de werkgelegenheid, met name met steun van het EU-steuninstrument om het risico op werkloosheid te beperken in een noodtoestand (SURE), hebben de arbeidsmarkt verder geschraagd. Deze werden geflankeerd door de versoepeling van de beperkende maatregelen in verband met corona en de hervatting van het toeristische seizoen. Zo kon het werkloosheidspercentage verder worden teruggebracht tot 15,9 % in het tweede kwartaal 2021 – tegenover 17,1 % in het tweede kwartaal 2020. De vaccinatiecampagne blijft progressie maken, maar de verwachtingen blijven bijzonder onzeker, met name in verband met de recente plotse stijging van COVID-19-gevallen deze zomer als gevolg van de verspreiding van nieuwe varianten van het coronavirus. Het recentelijk goedgekeurde herstel- en veerkrachtplan zal een cruciale rol spelen om Griekenland sterker uit de COVID-19-pandemie te laten komen. Het Griekse herstel- en veerkrachtplan was een van de eerste plannen en is op 13 juli formeel goedgekeurd door de Raad, na een positieve beoordeling door de Europese Commissie op 17 juni. Griekenland kreeg op 9 augustus een bedrag van 3,96 miljard EUR aan prefinanciering uitgekeerd. Het plan bevat maatregelen die 17,8 miljard EUR aan subsidies en 12,7 miljard EUR aan leningen moeten vrijmaken, en is een belangrijke inspanning van Griekenland om een antwoord te bieden op de uitdagingen waar het land voor staat. Het omvat talrijke investeringen die van belang zijn voor het klimaat, en zal impulsen geven aan de digitalisering van het land en aan een groot aantal hervormingen die voortbouwen op vroegere en lopende inspanningen. Griekenland was ook het eerste land dat zijn partnerschapsovereenkomst voor de programmeringsperiode 2021-2027 kon indienen. Deze partnerschapsovereenkomst, die op 29 juli 2021 door de Commissie is goedgekeurd, schetst de strategische krachtlijnen voor de uitrol van investeringen ter waarde van meer dan 21 miljard EUR die de economische, sociale en territoriale cohesie in Griekenland moeten ondersteunen. De uitvoering van de hervormingen gaat voor een aantal beleidsthema’s tegen een bevredigend tempo door. Een aantal specifieke beleidstoezeggingen zou in de huidige verslagperiode volledig zijn uitgevoerd. Daarbij gaat het met name om de volgende maatregelen: ·Belangrijke en substantiële progressie werd gemaakt bij de privatiseringen, met name door de closing van de transactie betreffende het iconische Hellinikon-project (de vroegere internationale luchthaven van Athene) en de selectie van een voorkeursinvesteerder voor de concessie van de Egnatia-snelweg en de transactie betreffende het staatsgasbedrijf DEPA Infrastructure. De werkzaamheden van Hellenic Corporation of Assets and Participations vorderen goed wat betreft de voorbereiding van de actualisering van haar strategische plan en het prestatiecontract voor het gemeentelijk vervoersbedrijf Athene (OASA). ·De aanvullende salarisschaal bij de Belastingdienst, die in het kader van het tiende verslag is vastgesteld, is met succes uitgerold voor een aanzienlijk aantal medewerkers, waarmee de specifieke toezegging ten aanzien van de belastingdienst nu is uitgevoerd. ·Ondanks grote vertragingen bij de aanbestedingsprocedure kon het contract voor de volledige uitrol van het IT-systeem dat het raamwerk voor investeringsvergunningen moet ondersteunen, recentelijk worden ondertekend, waardoor ook deze specifieke toezegging is nagekomen. ·De opdracht voor de ontwikkeling van de nationale portalsite voor de codificatie en hervorming van Griekse wetgeving is gegund, waardoor deze specifieke toezegging is afgerond. De uitvoering van deze opdracht loopt over 36 maanden en wordt door de EU gefinancierd via het nationaal strategisch referentiekader (NSRF). Ook op andere terreinen waarvoor toezeggingen zijn gedaan, wordt vooruitgang geboekt en de autoriteiten hebben toegezegd erop toe te zien dat de uitvoering ervan volgens het afgesproken tijdschema verloopt. Meer in het bijzonder gaat het om: ·Het end-to-end elektronische inningssysteem bij de belastingdienst (een specifieke toezegging voor medio 2021) zit in een testfase en het definitieve systeem zou tegen eind 2021 beschikbaar moeten zijn, grotendeels in lijn met wat in het tiende verslag was verwacht. ·Wat betreft de zorg en de sociale voorzieningen, de inning van terug te vorderen bedragen (d.w.z. uitgaven die het bij wet vastgelegde plafond voor overheidsuitgaven aan farmaceutische producten en andere zorgdiensten overschrijden en die bij zorgverstrekkers moet worden teruggevorderd) verloopt nu grotendeels volgens schema, nadat er door de pandemie vertragingen waren opgetreden. De autoriteiten boeken vooruitgang bij de goedkeuring van de primaire wetgeving voor de invoering van een persoonsgebonden budget voor mensen met een handicap op basis van een nieuwe aanpak voor functionele keuringen van mensen met een arbeidsongeschiktheid. Secundaire wetgeving zou tegen het jaareinde volgen. ·Wat betreft het ondernemings- en investeringsklimaat hebben de autoriteiten, na de wetgeving die in april 2021 is goedgekeurd, in juni 2021 verdere primaire wetgeving goedgekeurd om de vergunningverlening voor economische activiteiten in alle overeengekomen sectoren te hervormen. Dit is een toe te juichen stap. Niettemin worden de autoriteiten aangemoedigd om het tempo op te voeren voor de goedkeuring van de ministeriële besluiten die nodig zijn om de wetten uit april en juni uit te voeren. Alleen zo kunnen de nieuwe bepalingen volledig operationeel worden. De progressie bij de uitvoering van de routekaart voor de voltooiing van het kadasterproject is bevredigend te noemen, met beperkte vertragingen bij de goedkeuring van boskaarten. De Europese instituties zijn ingenomen met het feit dat de autoriteiten nieuwe kadasterwetgeving hebben goedgekeurd, die de kadastrale metingen en de procedures voor eigendomsoverdracht moeten versnellen. Na de recente hervorming van het arbeidsrecht zouden de autoriteiten tegen begin 2022 met een eerste ontwerp voor een nieuw wetboek arbeidsrecht moeten komen. Dit moet de rechtszekerheid vergroten en wetgeving via wetgevingscodificatie beter toegankelijk maken. ·Op het gebied van rechtspraak maakten de autoriteiten tijdens de huidige verslagperiode goede progressie bij de specifieke toezegging inzake e-filing. Het Griekse herstel- en veerkrachtplan bevat een aantal positieve follow-upmaatregelen dat de doelstellingen van deze hervorming voortzet en verruimt. ·Wat betreft corruptiebestrijding zijn de autoriteiten met maatregelen gekomen die tegen april 2022 stapsgewijs een antwoord moeten bieden voor de resterende aanbevelingen van de Groep van Staten tegen Corruptie (GRECO).

·De autoriteiten hebben vooruitgang geboekt bij het masterplan voor de ontwikkeling van het Olympisch Sportcomplex Athene (OAKA). Wel zullen er nog verdere inspanningen nodig zijn om ervoor te zorgen dat de plannen voor deze site financieel houdbaar zijn op lange termijn. De autoriteiten hebben een aantal ruimere structurele hervormingen naar voren gehaald, die zijn ingezet in het kader van het verscherpt toezicht. Daarbij gaat het met name om de volgende maatregelen: ·Een nieuwe uitgebreide onderwijswet is in augustus 2021 door het Parlement aangenomen en zal nog dit schooljaar 2021-2022 worden toegepast. Deze hervorming introduceert een aantal belangrijke innovaties wat betreft de autonomie van scholen, organisatorische veranderingen en de evaluatie van leraren. ·De autoriteiten hebben – met technische ondersteuning van de Europese Commissie – een gedetailleerd actieplan opgesteld om de indienstneming van ambtenaren te versterken. De uitvoering van dit plan zal worden gemonitord in het kader van het Griekse herstel- en veerkrachtplan. ·De autoriteiten hebben een nieuwe nationale strategie voor overheidsopdrachten voor de periode 2021-2025 goedgekeurd. Deze bevat een aantal cruciale initiatieven zoals de digitalisering van de procedures voor overheidsopdrachten, de invoering van moderne instrumenten en elektronische diensten, en verbeteringen van het governance- en toezichtraamwerk. ·Ten slotte maken de autoriteiten gestage progressie op het gebied van e-governance, met name wat betreft de lopende ontwikkeling van het overheidsportal (gov.gr) en zorgen zij voor robuuste systemen bij overheidsdiensten. Ook de initiatieven op dit gebied zullen worden gesteund vanuit het Griekse herstel- en veerkrachtplan. Op sommige terreinen verliep de vooruitgang niet zo snel als in het tiende verslag was verwacht. Met name is het tempo voor het wegwerken van betalingsachterstand niet versneld. Het totale volume achterstallige bedragen beliep rond 900 miljoen EUR, een overschrijding met bijna 80 % van het totale streefdoel voor eind juli (rond 500 miljoen EUR). Deze forse afwijking is zorgelijk, vooral in het licht van de uitgebreide bijstelling van de betrokken streefdoelen die in het kader van het tiende verslag heeft plaatsgevonden. Door deze vertraging wordt het moeilijk om zelfs tegen eind september de doelstelling te halen om het volume achterstallige betalingen niet zijnde pensioenen nagenoeg weg te werken, hetgeen tegen juni 2021 had moeten gebeuren. De autoriteiten worden uitgenodigd de uitvoering te versnellen van alle initiatieven die kunnen helpen om achterstallige betalingen weg te werken en die voorkomen dat nieuwe achterstallen gaan ontstaan. Zo kan worden vermeden dat in de toekomst van de overeengekomen streefdoelen wordt afgeweken. Niettemin is het bemoedigend te constateren dat de uitvoering van de aanbevelingen van de Algemene Rekenkamer op het gebied van het wegwerken van achterstallen volgens planning blijft verlopen en dat de autoriteiten met voorstellen zijn gekomen om bepaalde begrotingsprocedures te vereenvoudigen; het merendeel daarvan zou tegen oktober en december 2021 moeten zijn goedgekeurd. De autoriteiten hebben al bij al opvallende vooruitgang geboekt bij de hervorming van het inspectieraamwerk. Alleen het laatste ontbrekende onderdeel van de prioritaire sectoren die in het kader van het verscherpt toezicht worden gemonitord – primaire wetgeving en uitvoeringsbesluiten op het gebied van milieu-inspecties – heeft als gevolg van een bredere hervorming van de milieuwetgeving vertraging opgelopen ten opzichte van de termijn van mei 2021 waarmee in het tiende verslag werd gerekend. De autoriteiten hebben toegezegd de hervorming van het inspectieraamwerk tegen oktober 2021 af te ronden. Op het gebied van rechtspraak vorderen de werkzaamheden voor de oprichting van ‘JustStat’-eenheden voor gerechtelijke statistiek trager dan verwacht en de aanbesteding voor het geïntegreerde systeem voor het beheer van rechtszaken in civiele en strafrechtelijke procedures (OSDDY-PP) moet nog worden uitgeschreven. Na de goedkeuring van een aantal belangrijke onderwijswetten in 2021 zou nu ook de wet op het hoger onderwijs tegen eind 2021 moeten zijn goedgekeurd, iets later dan gepland. In de zorg blijven gecentraliseerde inkopen doorgaan, maar de vaststelling van het nieuwe wetgevingsraamwerk voor de nationale centrale autoriteit voor inkopen in de zorg (EKAPY) is nu verschoven naar de volgende evaluatieperiode. Bij de herziening van de wet op de eerstelijnszorg wordt progressie gemaakt, ook al worden cruciale onderdelen zoals de regierol van en de verplichte inschrijving bij huisartsen nog verder uitgewerkt. Ook was er progressie bij de indienstneming van nieuwe huisartsen. De autoriteiten hebben toegezegd tegen medio oktober het betrokken voorstel af te ronden en open te stellen voor een publieke consultatie. De impact van de pandemie op de financiële sector was tot dusver beperkt, dankzij de maatregelen die door de Griekse autoriteiten en op het niveau van de eurozone zijn opgetuigd. De uitvoering van overeengekomen beleidsinitiatieven is hervat, maar de progressie is al bij al beperkter dan verwacht. Het percentage niet-renderende leningen (NPL’s) bleef in het eerste kwartaal 2021 steken op 30 % (vergelijkbaar met het niveau van eind 2020), maar de tendens van een volgehouden verbetering zou de komende kwartalen opnieuw op gang moeten komen, dankzij verdere aanzienlijke securitisaties in het kader van de Hercules-regeling. De eerste tekenen van het gebruik van het nieuwe insolventieraamwerk dat in het kader van het tiende verslag is uitgerold, zijn bemoedigend te noemen, maar het is nog te vroeg om het nieuwe raamwerk op zijn effectiviteit te beoordelen. De gunningsprocedure voor het opzetten van de sale-and-lease-back-entiteit voor kwetsbare debiteuren heeft verdere vertraging opgelopen: de oprichting ervan wordt nu niet vóór medio 2022 verwacht, zonder dat een en ander echter invloed heeft op andere onderdelen van het insolventieraamwerk. Het wegwerken van de achterstand bij zaken voor insolventies van huishoudens (een specifieke toezegging voor eind 2021) is hervat, maar zal waarschijnlijk meer tijd in beslag nemen dan aanvankelijk was gedacht, doordat de werkzaamheden van rechtbanken meerdere maanden stillagen in verband met de pandemie en door een beperkte afhandelingscapaciteit bij een aantal rechtbanken. Voor elektronische veilingen en andere executieprocedures zullen de welgekomen en belangrijke stappen uit het herziene (ontwerp-)wetboek van burgerlijke rechtsvordering later van kracht worden dan verwacht (op 1 januari 2022), hetgeen te betreuren valt omdat eerder de verzekering was gegeven dat dit wetboek medio september 2021 van kracht zou worden. De autoriteiten hebben nieuwe stappen gezet om bepaalde procedurele aspecten van elektronische veilingen in 2022 doelmatiger te laten verlopen. Vertragingen bij het wegwerken van de achterstand bij uitgewonnen overheidsgaranties bleven ook in het tweede kwartaal 2021 aanhouden, waardoor het streefdoel van weg te werken zaken voor 2021 neerwaarts moest worden bijgesteld. Recente data geven weliswaar bemoedigende signalen te zien van een versnelling, maar het zal een uitdaging blijven om de herziene streefdoelen te halen. De Europese instituties zijn ingenomen met de goedkeuring in juli 2021 van de nodige secundaire wetgeving die het raamwerk voor latente belastingvorderingen volledig operationeel moet maken, waardoor banken van latente belastingvorderingen zullen kunnen gebruikmaken wanneer zij verliezen lijden. Ook zal de betrokken primaire wetgeving binnenkort worden gewijzigd zodat securitisaties en de verkoop van niet-renderende leningen eenvoudiger zullen worden. De autoriteiten hebben aangegeven dat de voltooiing van een aantal specifieke toezeggingen en andere belangrijke hervormingen haalbaar moet zijn tegen het twaalfde verslag. Meer in het bijzonder gaat het om: ·Wat betreft structurele begrotingshervormingen, de implementatie van het eerste niveau van de functionele indeling voor overheidsrekeningen (een specifieke toezegging voor medio 2021 op het gebied van het gemeenschappelijke rekeningstelsel) ligt op schema om tijdig vóór de goedkeuring van de begroting 2022 te zijn afgerond. Het end-to-end elektronische inningssysteem (een specifieke toezegging voor medio 2021 op het gebied van de belastingdienst) zit in een testfase zodat het tegen eind oktober 2021 volledig operationeel zou moeten zijn. In november 2021 zou er wetgeving moeten komen om voor 2022 de ingrijpende hervorming van de ENFIA-onroerendzaakbelasting uit te voeren, met een bredere heffingsgrondslag dankzij de nieuwe marktconforme woz-waarden (een specifieke toezegging). ·Op het gebied van energie is een antitrust-remedy overeengekomen met de autoriteiten. Wanneer deze met succes zal zijn uitgevoerd – door op het gebied van regelgeving en van bedrijven de nodige maatregelen te nemen – zal deze specifieke toezegging zijn voltooid. ·Ook de specifieke toezegging om het systeem voor geïntegreerd personeelsbeleid bij de overheidsdiensten te voltooien, zou tegen oktober 2021 moeten zijn afgerond, nu recentelijk alle gegevens die over iedere medewerker zijn verzameld bij de inventarisatie van het aantal ambtenaren, de centrale betalingsinstantie en het departement human resources, onderling gekoppeld zijn. De autoriteiten hebben ook de evaluatie van de bestaande categorieën personeelsleden met een tijdelijke aanstelling afgerond en hebben toegezegd tegen oktober 2021 een jaarplafond voor deze personeelscategorie vast te stellen dat vanaf 2022 zou gaan gelden. De Europese instituties hebben de autoriteiten aangemoedigd om de procedure voor de aanstelling van de secretaris-generaal op het departement onderwijs zo snel mogelijk af te ronden. ·Ondanks beperkte vertragingen maken de autoriteiten goede progressie bij het operationeel maken van de strategische projectpijplijn en de Project Preparation Facility (PPF). Deze zullen beide een cruciale rol spelen bij de implementatie van het Griekse herstel- en veerkrachtplan. Deze beide entiteiten zouden volledig operationeel moeten zijn wanneer het twaalfde verslag wordt uitgebracht, met onder meer het eerste plan voor de ontwikkeling van contracten van strategisch belang en het uitschrijven van de tenderprocedure voor raamcontracten voor consultants om projecten via de PPF in de voorbereidingsfase te brengen. De autoriteiten zouden ook de goedkeuring afronden van de resterende secundaire wetgeving die van cruciaal belang wordt geacht om de nieuwe wet op overheidsaanbestedingen operationeel te maken, nu er de voorbije maanden gestage vooruitgang is geboekt. ·Overleg is van start gegaan over de toekomst van het Hellenic Financial Stability Fund (een specifieke toezegging). Een wetswijziging met betrekking tot de looptijd, governance, strategie voor de afstoting van activa en de bijzondere rechten van het Fonds zou tegen oktober 2021 moeten zijn goedgekeurd. Hierbij moet ook nog worden vermeld dat de aanstellingsprocedure voor de functie van vice-bestuursvoorzitter van het Fonds vertraging heeft opgelopen. Het blijft van essentieel belang om de onafhankelijkheid van het Fonds te beschermen en vast te houden aan de selectieprocedure zoals die in de wet is vastgelegd. Al met al is de conclusie van dit verslag dat Griekenland, ondanks de uitdagende omstandigheden als gevolg van de pandemie, de nodige maatregelen heeft getroffen om de van het land verwachte specifieke toezeggingen uit te voeren. De autoriteiten hebben specifieke toezeggingen in diverse sectoren uitgevoerd, zoals privatiseringen, het verbeteren van het ondernemingsklimaat en de belastingdienst, terwijl vooruitgang is geboekt voor ruimere structurele hervormingen van onder meer onderwijs en overheidsdiensten. De Europese instituties verwelkomen de hechte en constructieve samenwerking op alle gebieden en moedigen de autoriteiten aan om de ontstane dynamiek vast te houden en, zo nodig, de inspanningen op te voeren om de deels door de pandemie ontstane vertragingen te verhelpen, met name wat betreft de hervormingen van de financiële sector en het wegwerken van achterstallen. MACRO-ECONOMISCHE ONTWIKKELINGEN Na de forse neergang met 8,2 % in 2020 is het herstel van de Griekse economie in de eerste jaarhelft ingezet. Het reële bbp op kwartaalbasis is (voor seizoensinvloeden gecorrigeerd) gestegen met 4,5 % in het eerste en met 3,4 % in het tweede kwartaal 2021, vooral als gevolg van investeringen en de opbouw van voorraden. De stijging van de consumentenprijzen is deze zomer weer aangetrokken en is, na diverse maanden te zijn gedaald, in augustus uitgekomen op 1,2 %. De ontwikkelingen in het eerste deel van het jaar zijn, ook al wijken zij enigszins af van de algemene inflatiedruk die in andere lidstaten viel waar te nemen, vooral toe te schrijven aan het effect van de btw-verlagingen op de prijzen van diensten. Maatregelen ten behoeve van de werkgelegenheid schragen nog steeds de arbeidsmarkt, ondanks de sterke verstoring van de economie als gevolg van de pandemie. Naar raming zou in 2020 rond 1,5 miljoen werknemers in meer dan 200 000 bedrijven ondersteund zijn via maatregelen ten behoeve van de werkgelegenheid die werden gefinancierd uit het EU-steuninstrument om het risico op werkloosheid te beperken in een noodtoestand (SURE). In 2021 zouden meer dan 600 000 werknemers aanspraak kunnen maken op dit instrument. Door de versoepeling van de beperkende maatregelen en de heropening van het toeristische seizoen (die hebben geholpen om de banencreatie te versnellen) is het werkloosheidspercentage in het tweede kwartaal 2021 gedaald tot 15,9 %, of 0,4 procentpunt onder het niveau van het eerste kwartaal en meer dan 1 procentpunt lager dan het jaar voordien. Desondanks is de jeugdwerkloosheid gestegen: van 32,8 % in het eerste kwartaal 2020 naar 41,7 % in het eerste kwartaal 2021 (recentst beschikbare gegevens). De belangrijkste indicatoren in het Ergani-informatiesysteem laten een verdere toename van de werkgelegenheid tijdens de zomermaanden zien, hetgeen een mogelijke indicatie kan zijn voor een daling van het werkloosheidspercentage voor het volgende kwartaal. Parallel hiermee blijft de vaccinatiecampagne vooruitgang boeken. De recente plotse toename van gevallen deze zomer als gevolg van de opkomst van de nieuwe deltavariant is echter een bron van zorg. Volgens de tussentijdse zomerprognoses 2021 van de Commissie zal het reële bbp naar verwachting met 4,3 % toenemen in 2021 en met 6,0 % in 2022. De groei zal in 2021 te verklaren zijn door binnenlandse factoren, dankzij de investeringsimpuls van het herstel- en veerkrachtplan en door de begrotingsstimulus van de steunmaatregelen van de overheid. Hoewel de komst van buitenlandse toeristen dit zomerseizoen (en met name in augustus) een aanzienlijk deel van de verliezen tegenover 2019 heeft kunnen goedmaken, is de verwachting dat de ontvangsten uit het toerisme onder het niveau van 2019 zullen blijven. Goede uitvoerprestaties zouden goed stand moeten houden, mede dankzij hun opvallende veerkracht tijdens de pandemie. De nominale inflatie zou uitkomen op -0,4 % in 2021 en op 0,5 % in 2022. Het recentelijk goedgekeurde Griekse herstel- en veerkrachtplan moet particuliere en publieke investeringen op termijn versterken. Het plan zou het economisch herstel moeten ondersteunen door strategische investeringen in groene transformatie, digitale transformatie, digitale transitie, duurzame en inclusieve groei, maar ook andere groeibevorderende initiatieven. Volgens de recentste simulaties van de diensten van de Commissie zou het bbp tegen 2026 met 2,1 % tot 3,3 % stijgen, dankzij het gecombineerde effect van de subsidie- en leningcomponent. Die simulaties houden geen rekening met het eventuele positieve effect van de structurele hervormingen uit het plan, dat substantieel zou kunnen zijn. De groei zal ook worden geschraagd door de nieuwe EU-financieringscyclus. De vooruitzichten blijven omgeven met grote onzekerheid. Met name voor het herstel van het toerisme zal de vooruitgang in de bestrijding van de pandemie – zowel nationaal als internationaal – een cruciale factor zijn. De heropening van de toeristische sector begin mei gaf de sector een impuls. Het effect hiervan werd deels tenietgedaan door de late versoepeling van reisbeperkingen in landen waaruit veel toeristen komen. De onzekerheid geldt ook de snelheid van het herstel van de particuliere sector wanneer de steunmaatregelen zullen aflopen. Daarom zal de uitfasering van deze maatregelen zorgvuldig moeten worden getimed om cliff-edge-effecten tegen te gaan en een nieuwe golf van faillissementen te voorkomen. Hetzelfde geldt ook voor de arbeidsmarkt en de stopzetting van de betrokken regelingen voor de ondersteuning van de arbeidsmarkt, die zodanig zullen moeten worden vormgegeven dat een plotse toename van ontslagen onder controle blijft. De recente stijging van inputkosten en de knelpunten in de toeleveringsketen zijn extra factoren van onzekerheid voor de inflatieverwachtingen. Externe geopolitieke factoren en migratiestromen die weer opnieuw zouden kunnen gaan toenemen, blijven een verdere bron van onzekerheid. Positief is dan weer dat de aankopen die vorig jaar werden uitgesteld en nu plaatsvinden, een extra impuls kunnen geven aan de particuliere consumptie, zoals uit hoogfrequente economische indicatoren mag blijken.