COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN 
COM(93) 151 def. 
Brussel. S Ml 1993 
VERSLAG VAN DE COMMISSIE 
AAN DE RAAD. HET EUROPEES PARLEMENT EN HET ECONOMISCH EN SOCIAAL COMITE 
EG-PROGRAMMA ' S OP HET GEBIED VAN 
ONDERWIJS EN OPLEIDING 
1986-1992 
EEN OVERZICHT VAN DE BEHAALDE 
RESULTATEN 
_-:*». 
INHOUD 
a 
DEEL I 
Inleiding 
1.1 Inleiding b I z. 1 <s*~ 
1.2 De invoering van blz. 2 
communautaire programma's 
1.3 Vormen van samenwerk i ng bIz. 4 
DEEL II 
De programma's en de resultaten blz. ***io*** 
11.1 Toegenomen mobi11 te it en samenwerking op het 
gebied van onderwijs en opleiding blz. ***io*** 
11.2 Een bijdrage aan een groter Europees 
concur rent i evermogen blz. ***14*** 
11.3 EconomIsche en socI a Ie samenhang b i nnen de 
Europese Gemeenschap blz. ***20*** 
11.4 Europa dichter bij de burger blz. ***22*** 
11.5 Transnationale overdracht van kennis en ervaring blz. ***25*** 
DEEL III 
Conclusie blz. ***29*** 
— -\ — 
DEEL I 
Inleiding 
1.1 miElPINQ 
De programma's van de Europese Gemeenschap op het terrein van onderwijs en opleiding 
hebben in de Lid-Staten van de Gemeenschap en daarbuiten veel belangstelling gewekt. 
Op een tijdstip waarop er sprake is van een uitgebreide openbare discussie over de 
toegevoegde waarde van het optreden van de Gemeenschap en van een groeiend besef van 
de noodzaak om de Gemeenschap dichter bij haar burgers te brengen lijkt het een 
geschikt ogenblik om te inventariseren welk effect de programma's tot op heden hebben 
gehad. Dit overzicht is derhalve bedoeld als nuttige achtergrondinformatie ten 
behoeve van de voorstellen voor de programma's die de Commissie eind 1993 moet 
indienen. 
De Gemeenschap zonder grenzen die vanaf Januari 1993 een feit zal zijn, zal de 
burgers van de Gemeenschap nieuwe mogelijkheden bieden om in andere Lid-Staten te 
wonen, te werken en te studeren. De voltooiing van de interne markt zal voorts leiden 
tot nog meer vormen van samenwerking op een groot aantal economische, sociale en 
culturele terreinen. Samenwerking op vele niveaus van de talrijke betrokken partijen 
en organisaties zal de basis vormen voor het wederzijdse vertrouwen dat onontbeerlijk 
is voor toekomstige gemeenschappelijke inspanningen op EG-niveau. Grotere aandacht 
voor de basis en een "bottom-up"-benader ing bij het opbouwen van de Gemeenschap 
worden algemeen als een steeds voornamere prioriteit gezien. 
Verder zullen, zodra het Verdrag van Maastricht is geratificeerd, de nieuwe 
bepalingen ervan, met name de artikelen 126 en 127, een duidelijk uitgangspunt bieden 
voor grotere samenwerking op het terrein van onderwijs en opleiding als aanvulling op 
de door de Lid-Staten zelf getroffen maatregelen ter bevordering van de kwaliteit van 
hun onderwijs- en opleidingsstelsels en het denkbeeld van de permanente educatie. 
*** Onderwijs en opleiding zijn een bindende kracht voor de economische en sociale 
ontwikkeling, die alle terreinen van de communautaire ontwikkeling raakt. De in dit 
verslag gedocumenteerde ervaring met de programma's van de Gemeenschap toont aan hoe 
onderwijs en opleiding andere initiatieven schragen, bij voorbeeld op het gebied van 
regionale ontwikkeling, industriële groei en innovatie, alsook onderzoek en 
technologische ontwikkeling. Dit verslag concentreert zich op de tussen 1986-1992 
gelanceerde specifieke onderwijs- en opleidingsprogramma's, maar de lezer dient 
eveneens rekening te houden met de component onderwijs en opleiding in die andere 
beleidsgebieden, speciaal onderzoek en technologische ontwikkeling, waar het Tweede 
en Derde Kaderprogramma (in het bijzonder het specifieke programma "Menselijk 
potentieel en mobiliteit") onderwijs en verspreidingsactiviteiten hebben 
geïntegreerd.*** 
Er staat veel op het spel. Zonder investeringen in de vaardigheden en flexibiliteit 
van de huidige en toekomstige beroepsbevolking zal de Gemeenschap in internationaal 
verband niet kunnen concurreren. Zonder onderwijsvoorzieningen van hoge kwaliteit in 
de gehele Gemeenschap zal voorts de samenhang van de EG worden verzwakt en het 
vermogen om gezamenlijk, harmonieus (maar niet geharmoniseerd) op te treden in gevaar 
worden gebracht. 
*** Vrouwen zullen een vitale rol spelen. Al te lang hebben de vrouwen geen 
gelegenheid gehad om hun potentieel op de arbeidsmarkt te ontplooien. Zij waren 
geconcentreerd in een beperkte groep bedrijfstakken, vaak in laaggeschoolde beroepen 
met weinig mogelijkheden voor opleiding en promotie. De toekomstige economische 
welvaart van de Gemeenschap hangt nauw samen met de vrijmaking van het 
vrouwenpotentieel door een grotere toegang tot en gebruikmaking van opleiding te 
waarborgen.*** 
- 1 6C--
UÛ Jongeron ap©len een sleutelrol bij de opbouw van Europa. Zij dienen te zijn 
ïci^i'uai c«i Uin aandeel te leveren bij het opbouwen van hun Europa. Vele Jongeren 
l;:jüüon reeds een internationale en Europese visie, maar zijn daarnaast verbonden aan 
6Q osgen lokale, regionale en nationale identiteit. Bij Jongeren leeft een sterk 
varlangen om te worden betrokken bij gezamenlijke Europese projecten op praktische 
basis. 
Uit dit korte overzicht zal hopelijk blijken dat de Gemeenschap tijdens de afgelopen 
vijf Jaar met actieve steun van alle Lid-Staten een positief begin heeft gemaakt met 
het leggen van het fundament voor een duurzame samenwerking op de lange termijn op 
deze terreinen. Dit dient thans op nationaal, regionaal en lokaal niveau verder te 
worden ontwikkeld in samenwerking met alle verschillende partijen. De openbare, 
particuliere en vrijwilligerssector zijn hierbij alle betrokken en hebben meegewerkt 
aan het bundelen van kennis en het organiseren van gemeenschappelijke projecten op 
communautair niveau. ZIJ hebben geestdriftig gereageerd op de transnationale 
samenwerking tussen de diverse nationale stelsels en zijn volledig betrokken bij de 
uitwisseling van ideeën en ervaring. De rijk geschakeerde verscheidenheid van de 
nationale en regionale stelsels en praktijken wordt in dit vrijwillige proces niet 
alleen veilig gesteld, maar heeft ook een nieuwe benadering van toekomstig beleid en 
de toekomstige praktijk bevorderd. 
Bij de voorbereiding en tenuitvoerlegging van de programma's heeft de Commissie 
gebruik kunnen maken van de adviezen van het Onderwijscomité van de Raad en van haar 
Raadgevend Comité voor de beroepsopleiding. Voorts beschikt ieder afzonderlijk 
programma over een eigen comité, bestaande uit nationale vertegenwoordigers en in 
sommige gevallen vertegenwoordigers van de sociale partners, die er zorg voor dragen 
dat de programma's zodanig worden uitgevoerd en begeleid dat ze het beleid in de Lid-
Staten aanvullen en ondersteunen. 
Op het gebied van het beleid is er over het algemeen sprake van een streven naar meer 
samenwerking en grotere rationalisatie. Wat betreft de samenwerking bijvoorbeeld 
heeft de ervaring met de ontwikkeling van programma's in aanzienlijke mate 
bijgedragen aan de benadering die ten grondslag ligt aan de communautaire 
programma's, met name EUROFORM, dat op zijn beurt FORCE en EUROTECNET tot steun kon 
zijn. Wat rationalisatie aangaat, stond de Commissie open voor de mogelijkheid op 
bepaalde terreinen samen te werken (bijvoorbeeld door de fusie van de comités van 
FORCE en EUROTECNET en de integratie van de uitwisseling van werkende Jongeren in het 
kader van PETRA); deze benadering werd duidelijk geformuleerd in het in augustus 1990 
ingediende Memorandum van de Commissie inzake de rationalisatie en coördinatie van 
beroepsopleidingsprogramma's op communautair niveau. 
1.2 DE INVOERING VAN COMMUNAUTAIRE PROGRAMMA'S 
De eerste aanzet voor de onderwijs- en opleidingsprogramma's gaat ten dele terug op 
het door de Raad en de Ministers van Onderwijs in 1976 goedgekeurde Actieprogramma op 
onderwijsgebied en ten dele op de toepassing van artikel 128 van het Verdrag van 
Rome. In deze besluiten van de Ministers van Onderwijs worden de hoofddoelstellingen 
van de communautaire actie aangegeven, alsmede de gebieden die met voorrang aandacht 
verdienen, met name: 
o de bevordering van nauwere betrekkingen tussen de onderwijs- en 
opleidingsstelsels in Europa; 
o grotere samenwerking tussen universiteiten en instellingen voor hoger onderwijs; 
o betere mogelijkheden voor de erkenning van universitaire diploma's en 
studieperioden; 
o stimulering van de vrijheid van verkeer van docenten, studenten/leerIingen en 
onderzoekers; 
o het bereiken van gelijkheid van behandeling inzake de toegang tot onderwijs. 
- 2 -
:.. : . ontwikkeling van het Actieprogramma op onderwijsgebied van 1976 maakte de 
.•j mogelijk van een aantal actieprogramma's die vanaf 1986 op communautair 
Jv GU van stapel liepen. Het skala en de aard van de actieprogramma's weerspiegelden 
J reads in 1976 geuite algemene bezorgdheid en vormen tevens een duidelijke verdere 
ontwikkeling, aangezien zij tegemoet kwamen aan een Gemeenschap die zich met een 
nieuwe dynamiek en doelgerichtheid ontwikkelde. Deze nieuwe dynamiek bleek met name 
uit de overeenstemming om de gemeenschappelijke markt in te voeren en het tijdschema 
voor de voltooiing ervan vast te stellen; de ontwikkeling van de noodzakelijke 
menselijke hulpbronnen werd al spoedig gezien als een eerste vereiste om de markt te 
kunnen laten functioneren en haar ware potentieel te laten bereiken. 
leder programma was probleemgericht wat betreft aanvankelijke motivering en raison 
d'être. 
o In 1986 werd begonnen met het COMETT (Programma betreffende samenwerking tussen 
universiteit en onderneming Inzake opleiding op het gebied van de technologie), het 
eerste grootschalige programma op dit terrein. Het was doelbewust zodanig opgezet dat 
het op het gebied van onderwijs en opleiding dezelfde rol kon spelen als het ESPRIT-
programma op dat van onderzoek en ontwikkeling en had tot doel om een betere 
samenwerking tussen universiteit en onderneming tot stand te brengen teneinde de 
kwaliteit van opleidingen op het gebied van technologische veranderingen te 
verbeteren. 
o Het ERASMUS-programma (Communautair actieprogramma Inzake de mobiliteit van 
studenten) werd opgericht in 1987. Het was bedoeld om de samenwerking tussen 
universiteiten te bevorderen teneinde op grotere schaal wederzijdse erkenning van 
kwalificaties en een grotere mobiliteit van studenten en docenten tussen instellingen 
in de gehele Gemeenschap te bewerkstelligen. De Commissie ging bij de mobiliteit van 
studenten binnen de EG uit van een streefcijfer van 10%. 
o EUROTECNET (Actieprogramma ter bevordering van de Innovatie op het gebied van de 
beroepsopleiding In verband met de technologische veranderingen In de Europese 
Gemeenschap) gaat terug op de Resolutie van de Raad van 1983 waarin opleidingsbeleid 
voor de Jaren tachtig wordt geformuleerd en werd in 1990 op basis van een driejarige 
voorbereidende fase geformaliseerd tot een programma ter bestudering van het effect 
van technologische veranderingen op kwalificatiestelsels en opleidingsmethodieken. 
o In 1988 vloeide PETRA (Actieprogramma voor de beroepsopleiding van Jongeren en de 
voorbereiding van Jongeren op het leven als volwassene en In een beroep) rechtstreeks 
voort uit het eerdere Communautaire actieprogramma betreffende de overgang van 
Jongeren van de school naar het leven als volwassene en in een beroep; de opzet was 
zodanig dat er vooral rekening werd gehouden met problemen als gevolg van grote 
werkloosheid onder Jongeren door nieuwe normen voor initiële beroepsopleiding in de 
Gemeenschap te formuleren. 
o Jeugd voor Europa (Actieprogramma ter bevordering van de uitwisseling van 
Jongeren in de Gemeenschap) werd in 1988 geformaliseerd als bundeling van een reeks 
initiatieven met het oogmerk buitenschoolse uitwisseling van Jongeren te stimuleren 
en gaat terug op het door de Europese Raad in 1985 goedgekeurde rapport Adonino over 
een Europa van de burgers. 
o IRIS (Europees netwerk voor beroepsopleidingsprogramma's voor vrouwen) kwam voort 
uit de Aanbeveling van de Commissie van 1987 betreffende de toegang van vrouwen tot 
beroepsopleiding als Europees netwerk tot ondersteuning van innovatie van de 
beroepsopleiding, dat is gericht op een doeltreffender deelname van vrouwen. 
o LINGUA (Actieprogramma ter bevordering van de kennis van vreemde talen In de 
Europese Gemeenschap) richtte zich op de toenemende verontrusting over het zwakke 
punt van zovele inspanningen van de Gemeenschap, namelijk de noodzaak dat meer 
burgers in staat dienen te zijn om in ten minste twee andere talen dan hun moedertaal 
te communiceren. 
o In 1990. lanceerde de Commissie het TEMPUS-programma (Transeuropees 
moblIIteltsprogramma voor universiteitsstudies) dat opgezet is om de hervorming van 
- 3 -
i-u 3lzUr-:>-- \zor hoger onderwijs en opleiding in de landen van Midden- en Oost-Europa 
'<;• c. r»; ;"••:* cunon. Dit programma is een integrerend onderdeel van het PHARE-programma 
•"''v'. door do Cs^conschap is opgezet om steun te verlenen bij de economische en sociale 
horstructurering van de Midden- en Oosteuropese landen. 
•-':;—-'o In 1991 werd FORCE (Actieprogramma voor de ontwikkeling van voortgezette 
beroepsopleiding in de Europese Gemeenschap) gelanceerd, dat zich richt op 
beleidsontwikkeling, innovatie en uitwisseling van ervaring met betrekking tot 
voortgezette beroepsopleiding en 
*** 
r 
Als een tamelijk recente ontwikkeling zijn COMETT (sinds 1990) en ERASMUS (sinds 
1992) opengesteld voor deelname door EVA-landen, waardoor deze programma's een nog 
sterker transeuropees karakter krijgen. Zodra de overeenkomst betreffende de Europese 
Economische Ruimte van kracht is geworden, zullen de EVA-landen vanaf 1 Januari 1995 
aan alle onderwijs- en opleidingsprogramma's van de EG kunnen deelnemen. 
Tabel 1 bevat een samenvatting van de programma's. 
TABEL 1 ; ONDERWIJS- EN CPI^IDINSSPROQRAIi^'S VAN DE EG 
•dig* benaming " ° Duur Korte 
benaming. Volledige 
Programma betreffende samenwerking tussen 1986-94 
universiteit en onderneming inzake opleiding 
op het gebied van de technologie 
Communautair actieprogramma inzake de 1987-
moblliteit van studenten 
Actieprogramma voor de beroepsopleiding van 1988-94 
jongeren en de voorbereiding van Jongeren 
op het leven als volwassene en in een beroep 
Actieprogramma ter bevordering van de uit- 1988-94 
wisseling van jongeren in de Gemeenschap -
"Jeugd voor EuropaN-programma 
Europees netwerk voor beroepsopleiding*- 1988-93 
programma's voor vrouwen 
Actieprogramma ter bevordering van de 1990-94 
innovatie op het gebied van de beroeps­
opleiding in verband met de technologische 
verandering in de Europese Gemeenschap 
Actieprogramma ter bevordering van de kennis 1990-94 
van vreemde talen In de Europese Gemeenschap 
Transeuropees mobiliteitsprogramma voor 1990-94 
universiteitsstudies 
Actieprogramma voor de ontwikkeling van de voort- 1991-94 
gezette beroepsopleiding in de Europese Gemeenschap •••Uitvoering van 
de begroting t/m 
1992 (MECU) >»• 
COMETT 
ERASMUS 
•. 
PETRA 
JEUGD VOOR 
EURgPA * 
IRIS 
EUROTECNET 
LINGUA 
TEMPUS 
FORCE •••206,6»»* 
•••307.5*** 
***78,7*** 
•••32,2*** 
•••0.75»** 
***7,0*** 
***68,8*** 
***194,0*** 
•••31.3*** 
1.3 VORMEN VAN SAMENWERKING 
Bij het opzetten van alle programma's is de katalyserende rol van de communautaire 
actie bevorderd door het gebruik van drie vormen van samenwerking (weergegeven in 
tabel 3-5 op de volgende bladzijden): 
> in de eerste plaats via netwerken, dat wil zeggen dat er transnationale netwerken 
van personen en organisaties zijn opgericht die voor dezelfde problemen en 
kwesties staan, teneinde een georganiseerde uitwisseling van ideeën en een 
verspreiding van goede praktijken (zie tabel 2) te stimuleren; 
- 4 -
> in de tweede plaats Mobiliteit en uitwissel Ing, dat wil zeggen de actieve 
stimulering van docenten en studenten om rechtstreeks ervaring op te doen in een 
andere Lid-Staat, en voorts blijvende samenwerking tussen de betrokken 
instellingen voor onderwijs en beroepsopleiding te bewerkstelligen (zie tabel 3); 
> in de derde plaats via gemeenschappelijke transnationale projecten, dat wil 
zeggen projecten tussen partners in verschillende Lid-Staten die zijn bedoeld 
voor de georganiseerde overdracht van innovatieve benaderingen ten opzichte van 
problemen op het gebied van onderwijs en opleiding in een Europees kader (zie 
tabel 4) en de toevoeging van een Europese dimensie aan het concept van de 
op Ie Id i ng. 
Alle programma's hebben direct en indirect bijgedragen tot de stimulering van 
contacten en interactie tussen beleidmakers op verschillende niveaus in de Lid­
staten. Er is sprake van een groeiend verlangen om inzicht te verkrijgen in het 
functioneren van de onderwijs- en opleidingsstelsels van de Lid-Staten en deze te 
vergelijken. Voorts is het van belang erop te wijzen dat de Commissie buiten de 
programma's om nog een groot aantal aanvullende maatregelen heeft ondersteund, zoals 
studies en bijdragen aan vergaderingen, conferenties en Europese organisaties op het 
gebied van onderwijs en beroepsopleiding. Deze acties hebben door middel van de 
uitwisseling van ervaring en gedachten bijgedragen tot het ontstaan van een goed 
gefundeerde en flexibele basis voor communautaire actie op het gebied van onderwijs 
en beroepsopleiding, waarbij gebruik wordt gemaakt van de grote verscheidenheid aan 
ervaring en kennis in de verschillende regio's van de Gemeenschap. 
De uiterst positieve reactie vanuit de basis op de programma's van de Gemeenschap 
duidt erop dat de Commissie in talrijke instellingen binnen het gehele onderwijs- en 
opleidingsstelsel grote belangstelling voor en een positieve houding ten opzichte van 
de transeuropese samenwerking op dit terrein heeft weten te bewerkstelligen. De op 
dit terrein behaalde resultaten zijn ontegenzeglijk in grote mate te danken aan de 
enthousiaste inzet waarvan afzonderlijke personeelsleden, studenten, werkgevers, 
vakbonden en beleidmakers in de verschillende Lid-Staten blijk hebben gegeven. Dit is 
een belangrijk gegeven voor de toekomst. Het kwantitatieve effect van de programma's 
is vanzelfsprekend beperkt gebleven, aangezien ze nog maar korte tijd bestaan. De 
communautaire acties vormen een aanvulling op hetgeen in de eerste plaats een 
verantwoordelijkheid van de Lid-Staten is. In tabel 5 hieronder wordt het percentage 
van de aan deze programma's toegewezen EG-middelen weergegeven. 
TABEL 5 : UITGAVEN IN VERBAND MET ONDERWIJS- EN OPLEIDINGSPROGRAMMA'S / EUROPEES 
SOCIAAL FONDS / 0 t O-PROGRAMMA'S 
als percentage van de globale uitgaven van de Europese Gemeenschap 
Activiteit 1987 1988 1989 1990 1991 1992 TOTAAL 
Onderwijs en 0,20 0,16 0,27 0,38 0,51 0,57 0,38 
op Ie Id i ng 
Europees 7,30 6,61 7,65 8,77 7,71 8,10 7,74 
Sociaal Fonds 
Onderzoek en 2,92 2,42 3,26 3,76 2,64 4,03 3,22 
ontwikkel ing 
TOTAAL CEG 100 100 100 100 100 100 100 
De behaalde kwantitatieve resultaten duiden op de relatief bescheiden hoeveelheid 
financiële middelen die in de programma's zijn geïnvesteerd. De katalysatorfunctie 
van de communautaire programma's Is gebleken uit de aanvullende financiering die 
beschikbaar is gesteld door Lid-Staten, regio's, bedrijven en afzonderlijke 
instellingen voor onderwijs; een zeer omvangrijk publiek is reeds bereikt, met over 
het algemeen uiterst positieve en nuttige resultaten. Zo is bijvoorbeeld bijna iedere 
instelling voor hoger onderwijs in de Gemeenschap betrokken geweest bij een 
communautair programma en komt de mobiliteit van studenten binnen de Gemeenschap 
(zowel de door de EG als de door de Lid-Staten gefinancierde mobiliteit) steeds meer 
- 5 -
!n de buurt van het streefcijfer van 10% van ERASMUS (dat wil zeggen een op de tien 
van alle studenten in het hoger onderwijs). 
- 6 -
Tabel 2 Netwerken, structuren en systemen 
COMETT Netwerk van 205 samenwerkingsverbonden van ondernemingen en universiteiten (10.000 leden), 
dat alle regio's van de EG/EVA en de meeste terreinen van de geavanceerde technologie 
omvat. 
Ontwikkeling van een geheel Europa omvattende infrastructuur voor de organisatie van 
plaatsing van studenten (7.000 per jaar). 
Experimenteren met nieuwe Europese structuren voor onderwijs op afstand en met geavanceerde 
opleidingsmethoden (3.000 opleidingspakketten). 
Een alle Lid-Staten en EVA-landen omvattend netwerk van CQMETT-informatiecentra. 
Oprichting van netwerken voor sectoren (landbouw- en voedingsindustrie, automobiel branche, 
sof twa re-engInee rIng). 
ERASMUS Netwerk voor uitwisseling van meer dan 1.900 interuniversitaire samenwerkingsprogramma's, 
waaraan bijna 1.200 instellingen voor hoger onderwijs deelnemen en dat de structuren biedt 
voor mobiliteit van studenten. 
Europees Puntenoverdrachtsysteem voor de Europese erkenning van overdraagbare studiepunten, 
waarbij momenteel meer dan 140 universiteiten en vijf verschillende studierichtingen zijn 
bet rokken. 
Oprichting van Europese bonden voor hoger onderwijs die vele vakgebieden omvatten. 
Netwerken van nationale beurzenbureaus (NBB's) en nationale informatiecentra voor 
academische erkenning (NARICs) in alle EG- en EVA-landen. 
Wetswijzigingen in vele landen om de mobiliteit te vergemakkelijken. 
PETRA 
JEUGD VOOR 
EUROPA PP Europees netwerk van 0j>leidingspartnerschappen (ENTP - 392 opleidingsprojecten). 
Netwerk voor samenwerking van nationale instanties op het gebied van beroeps­
keuzevoor Ii chtIng. 
Netwerk van nationale coördinatie-organen. 
Infrastructuur voor uitwisseling van jongeren in Europa, waarbij 14 nationale instanties en 
Europese niet-gouvernementele organisaties zijn betrokken. 
IRIS Netwerk van 468 projecten voor de opleiding van vrouwen in nieuwe technologie ***, 
technische gebieden en het opzetten van een eigen bedrijf, gericht op herintredende 
vrouwen, werkloze vrouwen en op loopbaanontwikkeling van vrouwen.*** 
Volledige on-line database voor projecten. 
EUROTECNET Netwerk van 277 innovatieve demonstratieprojecten die de voornaamste technologieën 
omvatten; ontwikkeling en verspreiding van modellen, instrumenten en materialen. 
Netwerk van specialisten op het gebied van innovatieve benaderingen op het terrein van de 
opleiding. r 
LINGUA Netwerk voor uitwisseling, waarbij meer dan 200 interuniversitaire samenwerkingsprogramma's 
zijn betrokken. 
Netwerk van nationale agentschappen. 
Enige honderden samenwerkingsverbanden voor vreemde-talenonderwijs; oprichting van volledig 
nieuwe netwerken van bij het vreemde-talenonderwijs betrokken organisaties. 
Duizenden samenwerkingsverbanden van scholen en instellingen voor beroepsopleiding. 
TEMPUS Netwerk van 637 Gemeenschappelijke Europese Projecten (GEP's). opgericht ten behoeve van de 
opwaardering en de herstructurering van het hoger onderwijs in 10 landen van Midden- en 
Oost-Europa, waarbij 1800 instellingen in Oost en West betrokken zijn. 
Netwerk van nationale TEMPUS-buroaus irr Midden- en Oost-Europa en van de nationale 
contactpunten van TEMPUS in de Lid-stoten van de EG. 
FORCE Netwerk van 430 transnationale projecten waaraan wordt deelgenomen door 3.000 
ondernemingen, de sociale partners en opleidingsorganisaties. 
Netwerk van nationale coordinatie-organen. 
Verzameling van beschikbare gegevens over en ontwikkeling van samenhangende Europese 
statistieken betreffende voortgezette beroepsopleiding in bedrijven. 
Scheppen van een gemeenschappelijk kader van richtsnoeren voor voortgezette 
beroepsopleiding en kwalificatiestructuren. 
-*-
Teeel 1 : Mobiliteit en uitwisseling 
CQMETT 
PETRA Transnationale uitwisselingen betreffen momenteel 7.000 personen per jaar, waarbij het 
meestal gaat om opleidingsplaatsen voor studenten in het bedrijfsleven (en om enige 
uitwisselingen van personeel tussen bedrijfsleven en universiteit). 
De globale mobiliteitsacties van COMETT zullen meer dan 30.000 personen gedurende 
aanzienlijke perioden (gemiddeld 6 maanden) hebben omvat. 
Impliciete mobiliteit in verband met andere onderdelen van het programma (voorbereiding van 
en deelname aan cursussen, bezoeken) leidt tot nog eens 3.000 reizen per jaar. 
Qpkomst van door het bedrijfsleven zelf uitgevoerde mobiliteitsacties. 
ERASMUS^ Interuniversitaire mobiliteit van studenten bedraagt 40.000 (LINGUA-studenten niet 
meegerekend) voor periodes van gemiddeld zeven maanden (het streefcijfer bedraagt 150.000 
par jaar). 
De mobiliteitsprogramma's van universiteitspersoneel omvatten thans 5.000 personen per 
jaar. 
Bezoeken en cursussen brengen nog eens 5.000 reizen per jaar met zich mee. 
Thans komen jaarlijks 9.000 jongeren opleidingsplaatsen en jeugdinitiatieven ten goede 
(globale doelstelling voor 1994 - 100.000). 
Mobiliteit van opleiders en van opleidingsinstellingen. 
JEUGD VOOR 
EUROPA PP pttwlsseling van jongeren (normaliter 1-3 weken). Fase I: ongeveer 80 000 jongeren. Fase 
II: geraamd op 100.000 jongeren (ca. 35 000 in het eerste jaar). 
IRIS Financiering van uitwisselingsbezoeken tussen IRIS-projecten (12 gastorganisaties voor 
projecten en 72 projectfunctionarissen per Jaar). 
EUROTECNET Bilaterale en multilaterale uitwisselingen van deskundigen (350-400 personen per jaar) 
tussen EUROJECNET-projecten. 
LINGUA 
TEMPUS Uitwisselingen van talenstudenten van momenteel ongeveer 6-7.000 per jaar. 
Opleidingsplaatsen voor talendocenten: meer dan 4.000 per jaar. 
Uitwisselingen en vergaderingen van ongeveer 30.000 jongeren per jaar op het terrein van 
het beroeps- en algemeen onderwijs. 
Bezoeken van docenten vreemde talen en personeelsfunctionarissen uit het bedrijfsleven aan 
hun collega's in andere Lid-Staten. 
Mobiliteit van studenten tot dusverre ongeveer 6 500 (hoofdzakelijk Oost -> Weet). 
Mobiliteit van personeel ongeveer 10 500 (waarvan tweederde West •> §oet). 
FORCE 850 leidinggevende personeelsleden op het gebied van personeelszaken/op leiding, sociale 
partners en opleiders zijn betrokken bij uitwisselingen van 1-3 maanden. 
430 transnationale opleidingsprojecten met uitwisselingen van korte duur tussen de 3.000 
deelnemende projectorganisaties. 
- 8 -
Tabel 4 : Projecten en acties 
_E 
COMETT Uitvoering van specifieke studies en analyses op het gebied van de opleiding (ongeveer 
1.000 opleidingsprojecten in het kader waarvan ongeveer 150.000 personen rechtstreeks 
zullen worden opgeleid vla 7.000 cursussen en die indirect (met behulp van 
opleidingspakketten) ongeveer 500.000 personen bereiken (hetgeen aan 30.000 bedrijven ten 
goede komt). 
Samenstelling van ongeveer 3.000 opleidingspakketten betreffende alle terreinen van de 
geavanceerde technologie. 
ERASMUS Op het ogenblik 140 gemeenschappelijke intensieve cursussen per jaar. 
Samenwerking in verband met gemeenschappelijke samenstelling van nieuwe 
onderwijsprogramma's (170 projecten). 
PETRA 959 projecten in het kader van transnationale opleidingspartnerschappen. 
900 projecten In verband met jongereninitiatieven. 
75.000 jongeren en 10.000 personeelsleden die bij deze projecten zijn betrokken. 
Samenwerking tussen meer dan 70 onderzoekinstellingen die in 28 transnationale thematische 
partnerschappen zijn gegroepeerd. 
JEUGD V0QR In fase I ongeveer 2.000 projecten voor jongerenuitwisseling. 
EUROPA Ongeveer 25 studiebezoeken en 10 opleidingscursussen op Europees niveau waaraan door 
omstreeks 700 werkende jongeren wordt deelgenomen. 
IRIS .468 opleidingsprojecten. 
Uitwisseling van informatie over innoverende opleidingsprojecten door middel van 
kwartaal bul let ins, IRIS-gegevensbank en opleidingsseminars. 
Financiering van projectpartnerschappen (13 in 1991), ultwissleingsbezoeken (12 
gastprojecten in 1991) en publIci teltstoelagen (7 in 1991) ***. 
EUROTECNET Uitwisseling van informatie omtrent 277 innovatieve door Lid-Staten opgezette 
opleidingsprojecten. 
Verspreiding van resultaten tijdens meer dan 100 speciale studiebijeenkomsten per jaar. 
LINGUA Opleiding van meer dan 4.000 talendocenten. 
Samenstelling van honderden op de werknemers In het bedrijfsleven gerichte pakketten voor 
talenopleiding/-onderwijs. 
TEMPUS 637 projecten, voornamelijk gewijd aan de ontwikkeling van curricula voor hoger onderwijs, 
mobiliteit en de opwaardering van faciliteiten, alsmede de bevordering van betrekkingen 
tussen onderwijs en bedrijfsleven. 
FÇRCE 225 proefprojecten voor het opzetten van innovatieve opleidingsinitiatieven. 
120 kwalificatieprojecten bedoeld om de kwalificatie-eisen voor alle niveaus van de 
werknemers op bedrijfs-, sectorieel, regionaal en nationaal niveau vast te stellen. 
Wat betreft de beleidsontwikkeling heeft dit twee consequenties gehad: 
> het gecombineerde effect van de communautaire programma's heeft geleid tot een 
aanzienlijk toegenomen besef van het belang en de mogelijke waarde van 
transnationaal onderwijs en transnationale opleidingsactiviteiten binnen de 
Gemeenschap op alle niveaus, van technisch en beroepsonderwijs tot en met de 
universiteit, en het heeft structuren en instrumenten in het leven geroepen 
waarbinnen dergelijke activiteiten kunnen worden uitgebreid en verder ontwikkeld; 
en 
> de toegenomen transnationale dialoog en activiteit hebben op hun beurt weer 
geleid tot een groeiend inzicht dat in alle of de meeste Lid-Staten, ongeacht de 
verschillen, zich talrijke overeenkomstige beleidskwesties voordoen en dat er 
veel valt te winnen bij gezamenlijke discussie, analyse en formulering van nieuwe 
oplossingen. 
-4> -
Afzonder Mjfco instellingen beseffen in toenemende mate dat hoge kwaliteit slechts kan 
v:ordcn borelïct vla contacten in breder Europees verband, zowel omdat dit tegemoet 
komt aan de verwachtingen van studenten en toekomstige werkgevers als omdat het 
voortdurende streven naar verbeterde prestaties op elk niveau aanpassing aan Europese 
parameters vereist. Een uitgebreide structuur van deskundige organisaties heeft de 
Commissie bij de uitvoering van een steeds groter aantal programma's en acties 
ondersteund. De werkzaamheden van deze organisaties hebben vaak meer omvat dan een 
formele adviserende taak op communautair niveau, waardoor de programma's zich in 
sommige Lid-Staten op een op de lokale structuur en tradities afgestemde wijze konden 
ontwikkelen. 
- 10 -
DEEL II 
De programma's en de resultaten 
11.1 TOEGENOMEN MOBILITEIT EN SAMENWERKING OP HET GEBIED VAN ONDERWIJS EN 
QPIEIPINS 
Transnationale mobiliteit van studenten, Jongeren en personeel is een belangrijke 
investering op lange termijn, speelt een belangrijke rol in de EG-programma's die 
Intensieve grensoverschrijdende samenwerking bevorderen. Mobiliteit heeft 
verstrekkende gevolgen voor Individuen» vooral Jongeren, en organisaties, alsook voor 
de onderwijs- en wetenschappelijke stelsels waarbinnen zij zich ontwikkelen. De 
programma's hebben niet slechts in belangrijke mate bijgedragen tot de mobiliteit, 
maar hebben tevens de voorwaarden voor mobiliteit en samenwerking meer in het 
algemeen in aanzienlijke mate beïnvloed, bijvoorbeeld met betrekking tot de nationale 
wetgeving en financiering ten behoeve van het doorbrengen van een studieperiode in 
een andere Lld-Staat. 
11.1.1 Specifieke mobiliteitsprogramma's, zowel voor studenten als onderwijzend 
personeel 
Alle programma's op een na betreffen de mobiliteit van studenten en stagiairs en het 
merendeel ervan voorziet ook In de mobiliteit van onderwijzend personeel, met name in 
dat van docenten en opleiders. De mobiliteitsacties begonnen hoofdzakelijk op het 
terrein van het hoger onderwijs, maar breidden zich vervolgens tot andere sectoren 
uit, zoals die van de Jongerenuitwisseling. De positieve gevolgen van mobiliteit zijn 
gelegen in de verbeterde carrièrevooruitzichten van de afzonderlijke deelnemers en in 
de terugkoppeling naar de organisaties en onderwijsprogramma's voor beroepsopleiding 
in de deelnemende landen. 
> De programma's bevorderen niet slechts de Individuele moblIItelt, maar ook vormen 
van opleiding die mobiliteit met zich meebrengen, zoals bijvoorbeeld In het kader 
van ERASMUS en LINGUA, die de nadruk leggen op geïntegreerde programma's waarbinnen 
moblIItelt deel uitmaakt van een gestructureerd studiepakket dat leidt tot een 
erkende kwalificatie (bijvoorbeeld dubbele of gemeenschappelIJke studiepakketten, 
uit modulen opgebouwde academische kwalificaties) en bevordering In het kader van 
COMETT van geïntegreerde stages In andere L/d-Staten. 
Volgens schattingen hebben Inmiddels meer dan 260.000 studenten en stagiairs, 
ongeveer 18.000 Jongeren en bijna 8.500 docenten en opleldlngspersoneel 
geprofiteerd van de EG-programma's. BIJ het ERASMUS-programma Is het percentage In 
het buitenland studerenden toegenomen van 0,5% tot 4%, met als gevolg dat het 
totale aantal In het buitenland studerenden thans tussen de 6 en 7% ligt. Hierdoor 
Is de doelstelIIng van 10% mobiliteit In het kader van ERASMUS aanzienlijk 
dichterbij gekomen. Voorts hebben aanzien!IJke aantallen personen geprofiteerd van 
deelname aan op Europese samenwerking gebaseerde cursussen (bijvoorbeeld voor 
COMETT alleen al naar schatting 130.000). 
In het kader van het JEUGD VOOR EUROPA- en PETRA-programma bieden uitwisselIngen 
van Jongeren ervaring betreffende het economische, sociale en culturele leven In 
andere landen tijdens de vorming (In vele gevallen In verband met de voorbereiding 
op de loopbaan). De periode van Initiële opleiding vormt een belangrijk onderdeel 
van de social laat Ie van Jongeren, gedurende welke attitudes en aspiraties duidelijk 
vorm krijgen. Bijna alle Jongeren die deelnemen aan dergelIJke uitwisselIngen doen 
dat voor de eerste maal. 
> FORCE kent beurzen toe aan personen die binnen bedrijven bij de ontwikkel Ing van 
voortgezette beroepsopleiding zijn betrokken, zoals leidinggevend personeel van 
afdelingen personeelszaken en opleiding, personeelsvertegenwoordigers en opleiders. 
- 11 -
> De uitbreiding van de programma's tot de UVA-I&nden (COMETT, ERASMUS) en de 
betrokkenheid bij Midden- en Oost-Europa (TEMPUS) beïnvloeden voorts In belangrijke 
mate de denkbeelden omtrent een groter Europa. 
11.1.2 Europese ervaring door middel van transnationaal onderwijs en 
transnationale opleiding 
> Voor de meerderheid die niet aan uitwisselIngen deelneemt , bieden de programma's 
steeds meer een Europese dimensie door middel van onderwlJsprogramma's en 
leermiddelen die dankzij transnationale Europese samenwerking tot stand zijn 
gekomen. Alle programma's voorzien hierin expliciet, maar het geldt In het 
bijzonder voor COMETT, ERASMUS, TEMPUS en PETRA. 
> De werkzaamheden In het kader van LINGUA ondersteunen deze activiteiten door de 
taalvaardigheid als middel tot culturele communicatie en onderling begrip te 
vergroten. 
11.1.3 Het opzetten van Europese netwerken 
De bevordering van samenwerkingsverbanden als middel om kwaliteit en doeltreffendheid 
te vergroten is een leidend beginsel geweest bij het opzetten van de EG-programma's 
in het algemeen, maar ook bij dat van afzonderlijke projecten. Er zijn vele 
verschillende soorten netwerken ontstaan, die hun oorsprong vinden in de EG-
programma's. Zij geven vorm en duurzaamheid aan de ontstane samenwerking. 
> De 207 consortia van InstelIIngen voor hoger onderwijs en ondernemingen van COMETT 
vormen contactpunten tussen de vraag naar en het aanbod van geavanceerde 
opleidingen op het terrein van de technologie, d/e zijn gebaseerd op een 
gecombineerde regionale en sectorlële benadering. Deze consortia zijn marktgericht 
en hun dienstverlening bestaat u/t de analyse van de behoeften op opleld/ngsgebled 
tot en met de verzorging van opleid Ing zelf. 
> De werkzaamheden In het kader van FORCE dragen rechtstreeks bij tot een beter 
begrip van de opleldlngsmarkt vla een hecht netwerk van transnationale 
partnerschappen en door middel van de bestudering van het beleid Inzake 
voortgezette opleid Ing In het algemeen en op specifieke terreinen, zoals de rol van 
kwalificaties b/J col Ieet leve onderhandelingen. 
> De Interuniversitaire samenwerkingsprogramma's en samenwerkingsverbanden van 
universiteiten In het kader van ERASMUS/LINGUA hebben een belangrijke rol gespeeld 
bij het bundelen van netwerken aangaande ufteen/opende onderwerpen, met Inbegrip 
van uiterst gespeel alIseerde vakgebieden binnen de geestes- en 
maatschappIJwetenschappen, die zich In sommige landen met moeite staande kunnen 
houden, maar kunnen floreren Indien verenigd In een groter netwerk. 
> BIJ PETRA heeft het mul11pileatoreffect van projecten In verband met het Europese 
netwerk van de opleldIngspartnerschappen en het netwerk van nationale coördinatie­
organen, dat wordt ondersteund door de PETRA/SYS-database, gezorgd voor nieuwe 
mogelIJkheden voor de ontwikkel Ing en uitwissel Ing van Innovatieve opleiding voor 
Jongeren. 
> Het IRIS-netwerk heeft de samenwerking ver gemakkeilJkt tussen projecten die gericht 
zijn op de opleiding van, In het bijzonder benadeelde, vrouwen, w/er behoeften aan 
opleiding vaak worden veronachtzaamd. De IRIS-beurs "Vrouwen, een vitaal 
potentieel'', die In oktober 1992 werd gehouden, trok meer dan 500 deelnemers uit de 
hele Gemeenschap. *** 
> JEUGD VOOR EUROPA heeft op bas/s van zijn programma van studiebezoeken en cursussen 
voor werkende Jongeren een netwerk gecreëerd dat begeleiding en opleiding biedt 
voor bij uitwisselingen van Jongeren betrokken Jeugd/ge werknemers. 
> Het netwerk van EUROTECNET-proJecten, dat berust op nat Zonale organen voor 
coördinatie en verspreiding en wordt ondersteund door een on-lInedatabase (ECHO, 
CORDIS), zorgt voor versprei ding van Innovatieve benaderingen op grote schaal. 
- 12 -
i1.1.4 Verbetering van de kwaliteit van de mobiliteit 
De kwantitatieve toename van de mobiliteit is geen doel op zichzelf. De EG-
programma's hechten derhalve groot belang aan de verbetering van de kwaliteit van de 
mobiliteitsacties of de uitwisselingen. 
> PETRA heeft vooral het volgen van erkende opleidingen door Jongeren In het 
buitenland gestimuleerd In plaats van korte uitwisselIngen of bezoeken, een 
werkervaring waaraan door Jongeren In het bedrijfsleven minder waarde wordt 
gehecht. 
> Het ERASMUS-, COMETT- en LINGUA-programma benadrukken het belang van erkend 
onderwijs b/J het studeren of het volgen van een stage In het buitenland. De 
uitwisselingsprogramma's voor onderwijzend personeel van ERASMUS en LINGUA leggen 
de nadruk op een geïntegreerde didactische Inbreng d/e onderdeel uitmaakt van het 
standaard-cursusprogramma bij de gast Instel I Ing. 
Alle programma's hechten belang aan een grondige evaluatie van de gesteunde acties 
als belangrijk middel voor verbetering van de kwaliteit. Evaluatie omvat In d/t 
verband methoden om projecten zowel In de beginfase als tijdens het stadium van de 
tenuitvoerlegging te beoordelen. 
De keuze van de projecten heeft binnen de verschlIlende programma's teams van 
deskundigen samengebracht die zelf over een unieke combinatie van kennis beschikken 
welke hen In staat stelt omtrent zowel projectontwikkeling als het verdere beleid 
Inzake het programma te adviseren. 
> In verband met de samenstel I Ing van nieuwe opleldlngseenheden of -modules wordt bij 
PETRA gewerkt aan gemeenschappelijke evaluatiemethoden en een gemeenschappelIJk 
puntensysteem; de doeltreffendheid van de opleidingsmodules wordt getoetst In het 
kader van transnationale uitwisselIngen. ERASMUS heeft een parallelle academische 
evaluatie ontwikkeld met gel IJktIJdlge examens, waarbij rekening wordt gehouden met 
tlJdsverschlIlen tussen de landen. 
> JEUGD VOOR EUROPA heeft transnationale evaluatiemethoden voor Jongerenprojecten 
ontwikkeld. 
> ERASMUS heeft een onafhankelIJke onderzoek Instel I Ing aangetrokken om regelmatige 
onderzoeken naar deelnemende studenten en InstelIIngen te verrichten. 
> Alle programma's hebben maatregelen vastgesteld ter verbetering van de verspreiding 
van Informatie omtrent goede praktijken onder de deelnemende InstelIIngen en de 
InstelIIngen die nieuwe samenwerkingsprojecten beginnen. 
11.1.5 De bevordering van een beter kader voor mobiliteit 
De EG-programma's hebben ernaar gestreefd de markt voor de mobiliteit te stimuleren 
door er zorg voor te dragen dat de burgers goed zijn voorgelicht omtrent de voordelen 
van mobiliteit en de praktische aspecten in verband daarmee. Talrijke programma's 
hebben de mobiliteit op indirecte wijze bevorderd en daardoor de voorwaarden 
waaronder de mobiliteit in de toekomst kan plaatsvinden, verbeterd. 
Vanwege de omvang van de door ERASMUS, COMETT, TEMPUS en LINGUA op gang gebrachte 
mobiliteit van studenten wordt door instellingen voor hoger onderwijs thans veel 
meer aandacht besteed aan ondersteunende voorzieningen, zoals opvang, academische 
en beroepsbegeleiding, taalonderwijs, sociale zekerheid en 
gezondheidsvoorzieningen. De nationale autoriteiten hebben obstakels die de 
mobiliteit belemmerden, verminderd of uit de weg geruimd, met name wat betreft de 
academische erkenning van een studie in het buitenland en de uitbreiding van 
financiële steun aan studenten voor een studie in het buitenland. 
> Als gevolg van de door COMETT en ERASMUS gegeven stimulans aan het hoger onderwijs 
beschikken vele Instel IIngen voor hoger onderwijs thans over gespeel alIseerde 
-A^-- 14 -
diensten en functionarissen die deskundig advies kunnen verstrekken omtrent 
moblIItelt en Europese samenwerking In het algemeen. Deze diensten zijn volledige 
Informatiecentra geworden die voorlichting kunnen verstrekken omtrent alle 
fInancleringsmogeIIJkheden van de EG, In het bijzonder met Inbegrip van O & O. 
> De PETRA-netwerken van centra voor beroepskeuzevoorlichting zullen bijdragen tot de 
voorlichting van Jongeren omtrent de mogelIJkheden tot beroepsopleiding In het 
buitenland en op die wijze attitudes en verwachtingen scheppen waardoor zij In de 
toekomst waarschijn!IJk positiever staan ten opzichte van moblIItelt. 
> Het onderzoek van ERASMUS naar het effect van een studie In het buitenland op de 
loopbaan laat duidelijk zien welke voordelen op beroepsgebied uit mobiliteit 
voortvloeien. 
11.1.6 Consequenties voor nationale wetgeving/praktijken en bundeling van ervaring 
De met de EG-programma's opgedane ervaring en daaruit voortvloeiende dynamiek hebben 
indirect bijgedragen tot veranderingen op wetgevend gebied en anderszins met 
betrekking tot nationale opleidingsstelsels. De omvang en de verscheidenheid van de 
Europese samenwerking duiden erop dat binnen de nationale stelsels thans sprake is 
van een groter besef van de noodzaak om elders gevolgde praktijken te evalueren 
alvorens hervormingen op touw te zetten. Als gevolg hiervan is in ieder land sprake 
van een vrijwillige bundeling van ervaring ter ondersteuning van de 
beleidsontwikkeling. Dit heeft voorts geleid tot de herziening en verbetering van 
maatregelen ter ondersteuning van transnationale samenwerking en het uit de weg 
ruimen van struikelblokken bij de samenwerking op Europees niveau binnen de Lid­
staten. 
Het PETRA-programma Is als geheel opgebouwd rondom een gemeenschappelIJk kader var 
richtsnoeren voor de beleidsontwikkeling op het terrein van de beroepsopleiding 
voor Jongeren, dat de beroepsopleld/ngsstelsels beter In staat stelt zich aan 
snelle veranderingen aan te passen. 
De Lid-Staten hebben gebruik gemaakt van de door het PETRA-programma geboden 
mogelIJkheden om een communautaire dimensie toe te voegen aan belangrijke nationale 
Initiatieven zoals het baccalauréat professionnel In Frankrijk, de hervorming van 
de 1st f tut I professional I In Italië en de Invoering van een nieuw soort 
beroepsschool fescol as oroflsslonals') In Portugal. 
> Het tweejaarIfJkse verslag van FORCE over de situatie op het terrein van de 
voortgezette beroepsopleiding In de Lid-Staten Is een waardevol hulpmiddel dat 
transparant Ie en convergentie van Initiatieven In de Gemeenschap mogelijk maakt. 
FORCE biedt degenen die op nationaal en lokaal niveau bij de beleldsontwlkkelIng 
zijn betrokken een waardevol vergel IJkend analytisch kader voor beleid en wetgeving 
Inzake voortgezette opleiding. 
> Op basis van de ervaring van JEUGD VOOR EUROPA Is aan sommige nationale stelsels 
thans een Europese dimensie wat betreft de opleiding van werkende Jongeren 
toegevoegd. 
> De kwalItatleve en kwantitatieve ervaring met studeren In het buitenland In het 
kader van het ERASMUS-, COMETT-, LINGUA- en PETRA-programma zijn van Invloed 
geweest op de formulering van wettelIJke bepalingen betreffende studeren In het 
buitenland en de financiering van studie In het buitenland, en heeft voorts geleld 
tot herziening van bepaalde aspecten van de nationale bepalingen Inzake 
gezondheidszorg en sociale zekerheid. 
> De In het kader van PETRA opgerichte transnationale samenwerkingsverbanden voor 
onderzoek die de bestudering van de doeltreffendheid van het huidige beleid en de 
huidige praktijk op het terrein van de Initiële beroepsopleiding tot doel hebben, 
verstrekken de personen en organisaties die betrokken zijn bij de planning en de 
ontwikkel Ing van het beleid Informatie die hen In staat stelt de resultaten In 
verband met kwesties van gemeenschappelIJk belang te vergel IJken en bij het plannen 
van toekomstige maatregelen van gemeenschappelIJke tendensen uit te gaan. Door 
- 15 -
bevordering van samenwerking tussen de nat Zonale stelsels voor beroepskeuze­
voor licht Ing maakt PETRA de Initiële beroepsop/eld/ngsstelsels meer transparant. 
> ERASMUS heeft de deelnemende landen ertoe gebracht de wetgeving en 
studiefinancierIngsregelen te herzien ten einde studie in het buitenland mogelijk 
te maken. Voorts heeft het de vaststelt Ing van oen groot aantal transnationale of 
aanvul tonde kwalificaties gestimuleerd en heeft hot oen belangrijke rol gespeeld 
bij experimenten en studiehervormingen. Verder hooft hot do atoot gegeven aan een 
actie van de Lid-Staten om de academische Jaren op elkaar af te ateamen teneinde de 
mobiliteit van studenten en Interuniversitaire aamenwerking te vergemakkelijken. 
- 16 -
Het PETRA-programma als geheel Is opgebouwd rondom een gemeenschappelIJk kader van 
richtsnoeren voor beleldsontwlkkelIng op het terrein van de beroepsopleiding van 
Jongeren, met name In verband met het recht van Jongeren op beroepsopleiding. 
> COMETT heeft de aandacht gevestigd op moei11Jkheden die zich voordoen bij stages In 
het bedrijfsleven In het buitenland en de aanzet gegeven tot veranderingen op 
wetgevend terrein om dergelijke stages te vereenvoudigen. 
> TEMPUS staat de Midden- en Oosteuropese landen bij In hun herstructurering van de 
stelsels voor hoger onderwijs door middel van Institutionele samenwerking tussen 
Oost en West (InstelIIngen voor hoger onderwijs, Industrie). 
H.2 EEN BIJDRAGE AAN EEN GROTER EUROPEES CONCURRENTIEVERMOGEN 
Een van de gemeenschappelijke doelstellingen van de onderwijs- en 
opleidingeprogramma's is een groter Europees concurrentievermogen. Er is sprake van 
een groeiende consensus in de gehele Europese Gemeenschap, alsook In andere delen van 
de wereld, dat het zogenaamde "immateriële kapitaal" een van de belangrijkste 
kwaliteiten vormt van geavanceerde economieën, zonder welke de natuurlijke 
hulpbronnen van dé naties, hun financiële macht en vaste activa zullen slinken. Het 
betreft hier niet slechts de verwerving van nieuwe vaardigheden en kennis, maar ook 
van organisatorisch en innovatief vermogen, dat heden ten dage kan worden 
aangetroffen in gecompliceerde informatienetwerken en samenwerkingsverbanden, vla 
welke naties en ondernemingen met elkaar concurreren. 
11.2.1 Kwalltieve en kwantitatieve verbetering van de beroepskwalificatie 
De kwaliteit van de beroepskwalificatie van de beroepsbevolking van de Gemeenschap 
vormt een essentiële produktlefactor. De verbetering ervan is cruciaal voor de 
verdere ontwikkeling en het behoud van het concurrentievermogen van ondernemingen, 
zowel op de wereldmarkt (aangezien de Gemeenschap over een beperkt potentieel 
beschikt) als binnen de interne markt, hetgeen zal leiden tot een herstructurering op 
nationaal en internationaal niveau en derhalve tot een behoefte aan nieuwe 
vaardigheden van werknemers. 
> De steeds grotere inzet van de sociale partners blijkt duidelijk. Hun 
belangstel I Ing voor de analyse van de behoeften op het gebied van de opleiding komt 
tot uiting In de omvangrijke rol d/e zij spelen bij de FORCE-projecten, met name de 
projecten die zijn gericht op Innovatieve opleidingsmethoden. 
> Vla zijn uitgebreide contacten met InstelIIngen voor hoger onderwijs en het 
bedrijfsleven draagt COMETT rechtstreeks bij tot de samenstel I Ing van 
gemeenschappelijke leermiddelen van hoge kwaliteit, alsmede tot het scheppen van 
Infrastructuren voor de marketing en verspreiding ervan. 
> Talrljke EUROTECNET-proJecten tonen het verband aan dat binnen bedrijven bestaat 
tussen doeltreffend onderwijs en economisch concurrent levermogen en bevatten acties 
ter verbetering van de kwaliteit van onderwijzend personeel en opleiders. 
11.2.2 Koppeling tussen onderwijs en opleiding enerzijds en het economische leven 
en het concurrentievermogen anderzijds 
Het creëren van kanalen voor dialoog en wederzijds begrip tussen onderwijs/opleiding 
en het economische leven en het beschikbaar stellen van financiële stimulansen voor 
specifieke opleidingsprojecten die een koppeling vormerr^tussen deze beide sectoren, 
zijn twee in alle programma's gebruikte benaderingen. Er wordt in het bijzonder op 
gelet dat kleine en middelgrote ondernemingen (KMO's) bij dit proces voldoende zijn 
vertegenwoordigd, 
- 17 -
PETRA ondersteunt nadrukkelIJk de acties van de Lid-Staten die erop genera zijn 
het aanzien en de aantrekkingskracht van de Initiële beroepsopleiding te verhogen, 
deze toegankelijker te maken en Jongeren d/e zulks wensen, het recht op opleiding 
te garanderen. Voorts Is het programma gewijd aan de verbetering van de kwalItelt\ 
en de toegevoegde waarde van stages In bedrijven en van de stelsels voor) 
beroepskeuzevoorIIchtIng In het algemeen. 
In het hoger onderwijs speelt ERASMUS een sleutelrol bij de toename van het aantal 
universitair afgestudeerden met transnationale ervaring die van belang Is voor de 
zich ontwikkelende Europese markt. De kwalitelt van de hoger-onderwlJsstelsels 
wordt verder bevorderd door vernieuwingen op het terrein van de curricula en 
onderwijsmethodieken als gevolg van nauwere interuniversitaire samenwerking. 
*** vooral In do context van de In 1989 gestarte experimentele opleidingsacties van 
de Commissi e In het kader van de 'Voorbereiding van het MKB op Europa 1992". *** 
COMETT steunt consortia, uitwisselIngen en opleidingsprojecten waarbij het 
bedrijfsleven on InstelIIngen voor het hoger onderwijs zijn betrokken, die tezamen 
op soepele en duurzame wijze tegemoet zullen kunnen komen aan de scholIngsbehoeften 
van het bedrijfsleven op de korte en lange termijn. Het MKB neemt aan 70% van de 
COMETT-proJecten deel. 
De In het kader van FORCE de gehele Gemeenschap omvattende partnerschappen, d/e 
z/Jn gericht op de opleiding van werknemers voor de tenuitvoerlegging van total'e-
kwalIte/tstelsels of Europese normen of r/chtlIJnen, vormen een rechtstreeks 
antwoord op de feiten waarvoor de gemeenschappelIJke markt het bedrijfsleven 
plaatst. U/t een studie In het kader van EUROTECNET Is gebleken dat scholing een 
strategisch wapen voor het bedrijfsleven vormt ('Learning organisation"); hiernaast 
zijn de werkzaamheden van PETRA er Intensief op gericht om transnationale 
samenwerkingsverbanden voor de opleiding van Jongeren op het werk te 
verwezen 11Jken. 
> PETRA, COMETT, ERASMUS EN LINGUA leveren een belangrijke bijdrage aan stages In het 
bedrijfsleven: naar schatting hebben In de periode 1992-94 105.000 Jongeren hiervan 
geprofiteerd. 
> De specifieke actie binnen LINGUA die Is gericht op de verbetering van de 
taalvaardigheid op het werk heeft een groot aantal Innovatieve benaderingen van 
deze centrale kwestie In het leven geroepen. 
> Binnen het grotere Europa helpt TEMPUS b/J de herstructurering van het hoger 
onderwijs om tegemoet te kunnen komen aan nieuwe economische eisen; de gesteunde 
projecten vinden In toenemende mate plaats In samenwerking met het bedrijfsleven. 
11.2.3 Afbakening van bepaalde belangrijke sectoren 
Het is noodzakelijk de uitvoering van het programma af te stemmen op de voortdurend 
veranderende behoeften binnen de Gemeenschap. Te dien einde zijn er bepaalde 
prioritaire gebieden of sectoren binnen de programma's aangewezen. 
In de op het bedrijfsleven gerichte programma's (met name COMETT, FORCE, PETRA, 
EUROTECNET) blijft het midden- en kleinbedrijf (MKB) een topprioriteit. Dit neemt 
verscheidene vormen aan, zoals (i) bewustmaking van het MKB van het belang van 
opleiding, (ii) het bevorderen van deelname van het MKB aan projecten, (iii) het 
selecteren van projecten die speciaal zijn gericht op de opleiding van personeel 
van het MKB en (iv) het uitkiezen van sectoren en regio's waar het bedrijfsleven 
bijna uitsluitend uit kleine en middelgrote ondernemingen bestaat. 
- 18 -
> De door de Commissie uitgevoerde, veelomvattende analyse van de behoeften op het 
gebied van vakkennis en scholing In verband met bepaalde sectoren en regio's was In 
hoge mate gebaseerd op de In het kader van COMETT en FORCE opgerichte consortia. De 
sectorlële onderzoeken van FORCE naar opleidingsprogramma's betreffen de 
detal/handelt reparatie van auto's en de landbouw- en voedingsindustrie, terwijl er 
momenteel ook projecten plaatsvinden In talloze andere sectoren, zoals hei 
wegvervoer, de lucht- en ruimtevaart Industrie en de consumentenelektronica. 
Bepaalde werkzaamheden binnen EUROTECNET waren ook sterk gericht op bepaalde 
sectoren, zoals bijvoorbeeld de sector financiële dienstverlening. 
> IRIS verleent steun b/J de ontwikkel Ing van een methodiek om vrouwen In 
wetenschappelIJke en technische beroepen aan te trekken en te behouden. 
> TEMPUS kent ultdrukkelIJke prior/teltssectoren die worden aangewezen door de In 
aanmerking komende landen In het licht van nationale economische behoeften. 
11.2.4 Benutting van de resultaten van O & O 
Verscheidene programma's, met name de programma's inzake het hoger onderwijs, hebben 
de initiatieven op het terrein van 0 &T0 van de Gemeenschap aangevuld door 
mechanismen voor de overdracht en benutting van de resultaten ervan ter beschikking 
te stellen. Van nauwe interactie met de voor 0 & 0 verantwoordelijke diensten van de 
Commissie is met name duidelijk sprake geweest in het kader van COMETT, waar de 
beoordeling van toepassingen en de follow-up van projecten uitgebreide samenwerking 
vereisen. 
> Binnen COMETT z/Jn verscheidene van de op technologie gebaseerde consortia 
bijgestaan bij de uitvoering van specifieke korte cursussen voor de overdracht van 
0 & O-resultaten. Meer In het algemeen beval het rapport van het Raadgevend Comité 
voor onderzoek en ontwikkel Ing In de Industrie over kwallflcatletekorten In Europa 
aan dat de consortia van COMETT een middelpunt voor dergelijke werkzaamheden moeten 
vormen. 
> In het kader van FORCE, COMETT en ERASMUS zijn vele basis-partnerschappen ook 
actief op het terrein van 0 & 0 en zij kunnen, indien het het bedrijfsleven 
betreft, in een goede positie verkeren om de resultaten die voortvloeien uit 
programma's zoals BRITE/EURAM, ESPRIT, DELTA en RACE, te benutten. 
*** > In het kader van de communautaire steun voor de ontwikkeling van de 
Europese Informatiemarkt (INFO EURO ACCESS) zijn gezamenlijke proefacties 
van IMPACT II (opleiding van opleiders en sector iele partnerschappen hoger 
onderwijs-industrie) enerzijds en COMETT en EUROTECNET anderzijds 
gelanceerd.*** 
11.2.5 Uitbreiding van de vreemde-talenkennis in de Gemeenschap 
De kennis van vreemde talen is met recht de achilleshiel van de Gemeenschap genoemd. 
De doeltreffende opbouw van de Gemeenschap hangt voor een groot deel af van een 
grotere wederzijdse kennis en begrip tussen individuen onderling. Dit houdt een 
breder en grondiger kennis van eikaars culturen en talen in. De internationale 
overdracht van informatie in het kader van de onderwijs- en opleidingsprogramma's is 
op zich zelf al een stimulans voor het vreemde-talenonderwiJs geweest. 
> Vanaf de vroegste onderwlJsstadla worden er uitwisselIngen georganiseerd vla PETRA 
en JEUGD VOOR EUROPA, die taalgrenzen proberen te slechten door Jongeren b/Jeen te 
brengen binnen praktische projecten die de uitwissel Ing en het leren van talen 
stimuleren. H/erdoor krijgen Jongeren zelfvertrouwen en verbeteren zij hun 
talenkennis In een belangrijke per lode van hun ontwikkel Ing. 
> De opstelIIng van geïntegreerde programma's binnen ERASMUS heeft ertoe geleld dat 
taalverwerving en taalstud/e In het buitenland niet langer het al leenrecht vormen 
van studenten In de talen en geesteswetenschappen. Studieprogramma's waarbij een 
vreemde taal wordt geleerd In combinatie met een vakgebied (bijvoorbeeld 
Ingenieursstudie, rechten) zijn nu wijdverspreid en bieden een veelzi Jdlge 
- 19 -
vakbekwaamheid die door de werkgevers hogelijk wordt gewaardeerd, 
- 20 -
De van de EG-programma's uitgaande stimulans tot mobiliteit en samenwerking heeft 
ertoe gel eld dat de uitzendende en gastorgan/sat/es zich veel bewuster zijn 
geworden van de noodzaak om hun studenten en stagiairs op georganiseerde en 
professionele wijze voor te bereiden. Centra voor talenonderwijs en speciale 
talencursussen nemen hierdoor In belang toe. 
Het LINGUA-programma, dat een centrale plaats Inneemt bij de communautaire 
Initiatieven In verband met talenonderwijs, stelt zich tot hoofddoel de vaardigheid 
In de minder algemeen onderwezen talen uit te breiden, maar Is eveneens van Invloed 
op de vaardigheid In alle communautaire talen. LINGUA werpt reeds aantoonbare 
resultaten af wat betreft de verbetering van de Initiële opleiding en bijschol Ing 
van talendocenten, de analyse van het Inspelen op de behoeften In specifieke 
onderdelen van het bedrijfsleven en de aanpak van het bijzondere probleem van de 
verbetering van het vreemde-talenonderwiJs In de beroepsopleldng. 
ERASMUS heeft gele/d tot een groei van het aantal Instel IIngen dat een deel van de 
cursus In een andere taal dan de moedertaal verzorgt. 
> Er zijn In de programma's middelen voorzien voor de kosten in verband met de 
voorbereiding op de taal, hetzij In de vorm van voor studenten en opleiders 
bestemde beurzen (bijvoorbeeld b/J COMETT, ERASMUS, FORCE en TEMPUS) of van 
eenmalige subsidies aan de betrokken InstelIIngen (bijvoorbeeld bij TEMPUS); het 
besef van de noodzaak een dergel IJke voorbereiding te verzorgen, vormt een 
belangrijk selectiecriterium. 
> COMETT steunt veeltalIge vers les van specifieke leermiddelen en de aanpassing van 
bestaand cursusmateriaal van hoge kwalitelt om het voor gebruik In andere talen 
geschikt te maken. 
> De toenemende betrokkenheid van de kleinere Lid-Staten bij de samenwerking heeft 
tot gevolg gehad dat de oplel dings Instel Iingen hun opleidingsaanbod moesten 
verbreden van de talen waar veel vraag naar bestaat, tot nog andere talen. De 
samenwerking met de EVA-landen (COMETT, ERASMUS) en met de Midden- en Oosteuropese 
landen (TEMPUS) vormt een verdere bijdrage aan de herlevende belangstelIIng voor de 
talen van die landen. 
11.2.6 Europese opleidlngs- en kwal ificatiemarkten 
De onderwijs- en opleidingsprogramma's spelen een belangrijke rol bij de ontwikkeling 
en bekendheid van de Europese opleidings- en kwal ificatiemarkten. Naarmate de 
gemeenschappelijke markt een feit wordt, zullen de Europeanen zich scholen, 
kwalificaties behalen en werken in een economische ruimte die steeds meer een eenheid 
vormt. De programma's zijn van essentieel belang geworden voor het scholen van 
werknemers met een Europees profiel en voor het stimuleren van de opkomst van nieuwe 
vormen van kwalificaties die worden toegekend op basis van transnationale studie en 
partnerschappen binnen de Gemeenschap. Naast de bestaande nationale kwalificatie-
"markten" roept verder de samenwerking vanuit de basis in regio's, economische 
sectoren en Euregio's nieuwe lokale submarkten in het leven, en de samenwerking 
hiertusesn wordt steeds omvangrijker en doeltreffender. De onderwijs- en 
opleidingsprogramma's hebben vele opleidingsorganisaties -met inbegrip van 
organisaties van werkgevers en werknemers - gecreëerd die voor het eerst de 
mogelijheid bieden om werkelijk in Europees verband te werken. 
> De door FORCE samengestelde overzichtstabelIen van de regelIngen In de diverse Lid-
Staten voor voortgezette opleiding en kwal IfIcatles bieden een basis voor verdere 
analyse en ontwikkel Ing. 
> De door COMETT ondersteunde Europese projecten voor permanente educatie leveren 
ervaring op die van Invloed Is op de (traditioneel meer nationaal gerichte) 
leerplannen voor Initieel onderwijs. 
M.2.7 Aanbrengen van een communautaire dimensie in de opleiding 
- 21 -
De EG-programma's leveren een krachtige bijdrage aan de groei van een Europese markt 
voor de opleiding door de invoering van een Europese dimensie, de stimulering van 
transnationale samenwerking en transnationale samenwerkingsverbanden en d© 
bevordering van wederzijdse kennis van stelsels. Alle programma's hebben op enigerlei 
wijze bijgedragen tot de Europese dimensie op opleidingsgebied, van initiële 
beroepsopleiding tot voortgezette en hogere beroepsopleiding en hoger onderwijs. 
> De FORCE-proJecten zijn speciaal ontworpen voor een geheel Europa omvattende markt 
voor vergelijkbare en wederzijds erkende kwal ifIcatles en zijn tegel IJkertljd van 
Invloed op do nationale kwal IfIcatlestelsels. 
> ERASMUS en COMETT dragen In hoge mate bij tot de Europese oriëntatie van stelsels 
voor hoger onderwijs, hetzij door beïnvloeding van nationaal beleid, hetzij door 
het stimuleren van Europese strategieën binnen afzonder!IJke InstelIIngen voor 
hoger onderwijs. 
> Dankzij JEUGD VOOR EUROPA Is de Europese dimensie In de opleiding van Jeugdige 
werknemers thans In enkele nationale stelsels opgenomen. 
11.2.8 Analyse van de behoefte aan kwalificaties in Europees verband 
De analyse en het begrip van, alsmede, zo mogelijk, het vooruitlopen op nieuwe 
behoeften op het terrein van vaardigheden worden thans beschouwd als uiterst 
wenselijk in verband met de planning van opleiding als onderdeel van de economische 
ontwikkeling. Door middel van samenwerking van alle betrokken partijen hebben de 
programma's de behoefte aan een dergelijke analyse onderstreept, structuren om deze 
uit te voeren ondersteund en bijgedragen aan de verspreiding van de resultaten ervan. 
De samenwerkingsverbanden op opleldingsgebied tussen universiteiten en het 
bedrijfsleven (UETP's) bieden een permanent kader van opleid!ngsvoorzleningen en 
hun doelgroep; deze samenwerkingsverbanden bestuderen de behoeften aan opleiding op 
het terrein van de technologie per sector en regio. Hun werkzaamheden hebben een 
beter begrip gekweekt van de Interactie tussen lokale en Internationale tendensen 
en hebben geleld tot een verbetering van de methodologische vaardigheden van 
degenen die b/J de analyse van de schol Ingsbehoef ten betrokken zijn. 
FORCE heeft bijzondere aandacht gewijd aan de behoeften van het MKB door 
kwal IfIcatlebehoef ten binnen die sector vast te stellen en door een vergelIJk/ng 
per bedrijfstak. 
IRIS heeft de kwal IfIcatletekorten In technische beroepen aangepakt door een 
specifiek op vrouwen afgestemde opleldlngsmethodlek te steunen (begeleiding, 
voorbereidende scholing, assertiviteit). 
> EUROTECNET heeft nieuwe modellen en Instrumenten ontwikkeld met het oog op 
veranderingen In de technologie en de werkorganisatie en de eruit voortvloeiende 
kwal I fIcatlebehoe f ten. 
> PETRA zet thans een Europees netwerk van opleldlngspartnerschappen (ENTP) op als 
basis voor een experimentele aanpak om leerplannen voor de beroepsopleiding en de 
praktische toepassing ervan aan nieuwe Europese behoeften aan te passen. 
> De werkzaamheden In verband met het vaststelIen van de voor specifieke sectoren 
bestaande behoeften aan taalvaardigheid In het bedrijfsleven vormen een belangrijk 
onderdeel van het LINGUA-programma. 
11.2.9 Samenstelling van Europees leermateriaal en Europees georiënteerde 
kwal ificatles 
De programma's hebben een belangrijke stimulans gegeven aan de samenstelling en 
marketing van nieuw leermateriaal, waarvan veel op transnationale basis is 
ontwikkeld. 
- 22 -
ERASMUS heeft de ontwikkeling van een groot aantal innovatieve programma's voor 
het hoger onderwijs ondersteund, waarvan er 200 gemeenschappelijke academische 
kwalificaties kennen die erkenning in de beroepssfeer in de gehele Gemeenschap 
vereenvoudigen. Volledige erkenning van een studie in het buitenland en stelsels 
voor punten- en kwalificatieoverdracht bieden de Juiste motivatie en erkenning 
voor degenen die in een ander land wensen te studeren. Voorts vergroten de 
ERASMUS-beurzen voor de samenstelling, aanpassing en vertaling van didactisch 
materiaal het aanbod van leermiddelen van hoge kwaliteit, met name in de tot nog 
toe minder ontwikkelde regio's van de Gemeenschap. 
> De laatste lijst met materiaal van COMETT vermeldt meer dan 1.270 cursussen, 720 
leermiddelen, 148 studies en talrijke databases en nieuwsbrieven die in het kader 
van COMETT I tot stand zijn gekomen. Naar verwachting zal COMETT II deze cijfers 
drievoudig overtreffen. FORCE-proJecten leiden eveneens tot een vraag naar 
cursussen voor voortgezette opleiding, materiaal, modeIpIannen en een analyse van 
kwalificatiebehoeften. Ook de LINGUA-proJecten zijn gericht op de bevordering van 
de taalvaardigheid van de werknemers in het bedrijfsleven. 
> De samenwerkingsverbanden van PETRA hebben leermiddelen samengesteld die in 
verscheidene landen kunnen worden gebruikt, met name op met nieuwe technologie 
verband houdende terreinen, zoals desk-top publishing. 
11.2.10 Herscholing van de opleiders 
Een doeltreffende verzorging van de onderwijsprogramma's hangt grotendeels af van de 
kwaliteit en de Inzet van de opleiders. De investering van de programma's in de 
opleiding van de opleiders heeft een groot muitiplicatoreffect voor onderwijs- en 
opleidingsstelsels in het algemeen. 
> In het kader van PETRA vormt een gemeenschappelIJke transnationale actie Inzake de 
opleiding of her schol Ing van opleiders en beroepskeuzeadviseurs een belangrijk 
thema. Gezien de noodzaak van een verschuiving van de aandacht van het produkt naar 
de consument vormen de capaciteiten op het gebied van marketing en projectbeheer 
van opleiders en opleld/ngsorganlsatles een Investering die prioriteit heeft binnen 
COMETT, FORCE en EUROTECNET. 
> COMETT en EUROTECNET zijn belde betrokken bij de opleiding van opleiders (met name 
voor het bedrijfsleven), waarbij de nadruk In het bijzonder ligt op de opleiding In 
nieuwe opleidtngstechno logteen In verband met open afstandsonderwijs. 
> BIJ JEUGD VOOR EUROPA Is de opleiding van opleiders van Jeugdwerkers de voornaamste 
prioriteit van de nationale agentschappen. 
> LINGUA legt de nadruk op de Initiële opleiding en bijschol ing van vreemde­
talendocenten en ERASMUS heeft zich met name Ingezet om deelname op het terrein van 
de docentenopleidingen te stimuleren. 
11.2.11 Voordelen verbonden aan het werken op Europese schaal: gestegen en extra 
"Europese" uitgaven door de Lid-Staten 
De programma's hebben talrijke kansen geboden om de rentabiliteit van het onderwijs 
en de opleiding te verbeteren door economische schaalvergroting te verwezenlijken, 
door de toegang tot andere financiële middelen te vereenvoudigen en door een 
gemeenschappelijk antwoord te geven op gemeenschappelijke behoeften en 
doelstellingen. De Europese samenwerking en netwerken op basis van de EG-programma's 
leveren een schaalvergroting voor de Lid-Staten en nationale stelsels op en voorkomen 
activiteiten die, indien in ieder land afzonderlijk uitgevoerd, duur en moeilijk te 
coördineren zouden zijn. 
- 23 -
> De aanwezigheid van netwerken In alle programma's als kader voor samenwerking 
vereenvoudigt het zoeken naar geschikte partners. 
> De toekenning van een beginkapitaal door ERASMUS speelt vaak een belangrijke rol 
bij het aanboren van andere financiële bronnen ten behoeve van projecten. De meeste 
Lid-Staten en verscheidene regio's hebben zelf aanvul lende programma's van met 
ERASMUS verband houdende studentenbeurzen Ingevoerd. 
> PETRA'S relatief bescheiden financiële steun voor deelnemers aan programma's zet 
niet alleen de deur open voor Europese samenwerking, maar stimuleert de deelnemers 
ook om hun hulpbronnen op financieel, menselijk en materieel gebied zodanig aan te 
wenden dat oen bijdrage wordt geleverd aan de transnationale samenwerking en de 
resultaten ervan op een uiterst rendabele wijze worden benut. 
TEMPUS biedt oen kader voor de ontwikkel Ing van het nationale hoger onderwijs 
binnen de opkomende nieuwe democratieën In Midden- en Oost-Europa en brengt voorts 
een koppeling tot stand met de ontwikkel ing van het hoger-onderwlJsbeleld In de 
bredere context van G-24 In het kader van PHARE. 
> De transnationale, regionale en Interregionale samenwerking binnen ERASMUS en 
COMETT leidt tot Interuniversitaire samenwerkingsovereenkomsten om docenten en 
voorzieningen gemeenschappelijk te gebruiken teneinde de mogelIJkheden van de 
reglo('s) optimaal te benutten. 
> De regionale en sectorlële netwerken van COMETT stelt groepen van InstelIIngen voor 
hoger onderwijs In staat om een bemiddelaarsrol te spelen voor het bedrijfsleven In 
rendabele consortia (met name met betrekking tot transnationale regelIngen voor 
opleidingsplaatsen voor studenten). Deze consortia blijken ook nuttig voor de 
marketing van door het hoger onderwijs samengesteld didactisch materiaal. 
> De werkzaamheden In verband met het rendement van nieuwe onderwlJsmetnoden, met 
name met betrekking tot het open afstandsonderwijs, vinden In talrijke programma's 
voortgang, met name In LINGUA, COMETT en ERASMUS. Deze werkzaamheden berusten op 
het streven naar schaal vergrot Ing en komen tegemoet aan de behoeften van gebruikers 
In afgelegen gebieden van Europa waar de traditionele vormen van onderwijs niet 
rendabel zijn. 
11.3 ECONOMISCHE EN SOCIALE SAMENHANG BINNEN DE EUROPESE GEMEENSCHAP 
De economische en sociale samenhang wordt beschouwd als een essentiële voorwaarde 
voor de evenwichtige ontwikkeling van de Gemeenschap, terwijl onderwijs en opleiding 
zijn erkend als cruciale factor bij het bereiken van een evenwichtige sociale en 
economische ontwikkeling in alle Lid-Staten. Geen enkele groepering van landen kan 
heden ten dage stellen een grote groei te hebben verwezenlijkt wanneer belangrijke 
delen van haar menselijk potentieel onbenut of onderbenut blijven. 
11.3.1 Bijzondere voordelen voor de meer afgelegen/minder begunstigde regio's 
De programma's streven ernaar compensatie te bieden voor de extra problemen waarvoor 
individuen en organisaties in minder begunstigde en/of meer afgelegen regio's zich 
gesteld zien, met name in de vorm van extra informatie, technische bijstand en/of 
financiële steun. Zo is er bijvoorbeeld de laatste twee jaar in het bijzonder naar 
gestreefd om de nieuwe Duitse deelstaten zo spoedig mogelijk in de diverse 
programma's te integreren. Er is positieve discriminatie toegepast gedurende de 
selectieprocedure voor de projecten waarbij minder begunstigde regio's zijn betrokken 
of in het kader waarvan zij worden gesteund. 
> In het kader van COMETT Is er door middel van een gezamenlijke actie naar gestreefd 
om het netwerk van regionale consortia de gehele Gemeenschap te laten omvatten. 
Bijna alle regio's van de Gemeenschap (en de EVA-landen) zijn erbij betrokken, 
- 24 -
In ERASl'US, LINGUA, COMETT en PETRA zijn mechanismen opgenomen voor een 
evenwichtige studentenmoblIItelt In de Gemeenschap, financiële bepalingen die 
rekening houden met de verschlI lende studiekosten In de verschil lende landen en Is 
voorzien In meer financiële middelen voor de minder begunstigde regio's. 
zodat er een bas Is ontstaat voor Interregionale samenwerking en voor specifieke 
projecten In het kader van diverse EG-programma's. 
> De voor11chtIngsactIes van ERASMUS In Griekenland en Portugal hebben gele/d tot een 
drastische toename van het aantal deelnemers In deze landen. 
> LINGUA vervult oen adviserende rol voor meer afgelegen landen om hen te helpen 
projecten van goede kwaliteit te verwezenlijken en geeft bijzondere aandacht aan 
minderheidstalen. 
> Bij ERASMUS on COMETT leidt het streven naar de vol led/ge deelneming van nlet-
unlversltalre InstelIIngen voor hoger onderwijs tot een evenwichtige samenstelIIng, 
aangezien vele nlet-unlversltaire Instel IIngen zich In de meer afgelegen regio's 
bevinden. 
11.3.2 Gedecentraliseerde uitvoering: Inspelen op regionale behoeften 
Alle programma's hebben hun eigen structuur van gedecentraliseerde organen of 
agentschappen opgebouwd die helpen bij de tenuitvoerlegging van het programma door 
informatie en advies dichter bij de regio's brengen. 
> Wat betreft do Informatievoor zien Ing bestaan er In vele gevallen (bijvoorbeeld 
JEUGD VOOR EUROPA, COMETT, FORCE en PETRA) netwerken van nationale agentschappen of 
nationale coördinatieorganen d/e doeltreffend op lokale prioriteiten kunnen 
reageren. 
> Wat betreft de structuren voor de tenuitvoerlegging: 
. COMETT delegeert belangrijke taken aan regionale structuren voor samenwerking 
tussen hoger onderwijs en bedrijfsleven teneinde nauwe banden te creëren met het 
regionaal ontwikkelingsbeleid en In sommige gevallen rechtstreeks met bureaus en 
Instanties die belast zijn met de regionale ontwikkel Ing. 
. BIJ ERASMUS zijn de Nationale Beurzenbureaus (NBB's) gedecentralIseerde 
organisaties voor het verstrekken van financiële steun aan studenten In het licht 
van het beleid en de prioriteiten van de betreffende Lld-Staat. 
. De nationale agentschappen van LINGUA spelen eveneens een voorname rol b/J de 
uitvoering van het programma als geheel en b/J het uitvoeren van twee 
gedecentraIIseerde acties. 
. BIJ JEUGD VOOR EUROPA zijn de nationale agentschappen gedecentralIseerde 
organisaties voor het verstrekken van voor uitwisselIngsproJeet en bestemde 
financiële middelen. 
11.3.3 Bijzondere projecten voor de overdracht van kennis aan minder begunstigde 
regio's 
Naast het algemene streven van de programma's om personen en organisaties in de 
gehele Gemeenschap te bereiken en te beïnvloeden worden projecten gefinancierd die op 
specifieke communautaire regio's zijn gericht. 
> ERASMUS en COMETT bevorderen de ontwikkel Ing van onderwijsprogramma's en andere 
specifiek op kennisoverdracht van meer naar minder begunstigde regio's gerichte 
projecten. 
> ERASMUS-beurzen hebben ertoe bijgedragen, Europese consortia uit te breiden tot 
landen waar weinig of geen deelneming bestaat. 
25 -
Verscheidene programma's zijn nadrukkelIJk gekoppeld aan acties In het kader van 
het structuurbeleid, waardoor steun wordt gegeven In de vorm van onderwijs en 
opleiding In de meest benadeelde regio's. Deze koppeling kan op programmaniveau 
zijn (bijvoorbeeld binnen FORCE en EUROTECNET met nauwe functionele banden met 
EUROFORM PIC) of op het niveau van het project (bijvoorbeeld COMETT en PETRA) of 
belde. Voorts verschaffen de communautaire gegevens betreffende de programma's 
regionale analyses van het effect van leder programma. 
> Meer dan 60% van de ENTP (Europees netwerk van oploldlngspartnerschappen)-proJecten 
van PETRA In minder begunstigde regio's werken nauw samen met projecten bulten deze 
landen. 
> BIJ EUROTECNET dient de verspreiding van Innovatieve beroepsopleldlngsmodellen als 
bijdrage aan een evenwichtige on samenhangende arbeidsmarkt. Vorder worden binnen 
dit programma methodologische/pedagogische concepten uitgewerkt ter ondersteuning 
van Initiatieven In het kader van de structuurfondsen. 
il.3.4 Actieve betrokkenheid van regio's in de gehele Gemeenschap 
> Vla ERASMUS Is Interuniversitaire samenwerking oen kenmerkend aspect geworden In 
alle regio's van de Gemeenschap, met inbegrip van talrijke regio's waar voord/en 
geen trad It Ie van een dergelijke samenwerking bestond. 
> Interregionale samenwerking (bijvoorbeeld Catal onië - Lombard I Je - Baden-
Wurttemberg - Rhône-Alpes) Is verder met ondersteuning van het programma tot 
volledige ontplooi Ing gekomen op het terrein van het hoger onderwijs, evenals de 
grensoverschrijdende regionale samenwerking In gebieden als de driehoek Saarland-
Lothar Ingen-Luxemburg. 
> BIJ het netwerk van de regionale samenwerkingsverbanden op opleldingsgebied tussen 
universiteit on onderneming (UETP's) van COMETT zijn alle EG- en EVA-landen 
volledig betrokken; dit netwerk levert belangrijke resultaten en voordelen, alsmede 
nieuwe activiteiten en voorzieningen op regionaal niveau op. Samen vormen zij een 
doeltreffende structuur voor Interregionale samenwerking en uitwisseling 
(bijvoorbeeld door middel van de analyse van scholIngsbehoeften en uitwissel Ing van 
stagiairs en opleiders). 
11.4. EUROPA DICHTER BIJ DE BURGER 
De uitbreiding van de onderwijs- en opleidingsprogramma's van de Gemeenschap viel 
samen met de groeiende belangstelling voor de ontwikkeling van het begrip "Het Europa 
van de burger". Het idee en de praktijk van het Europese burgerschap vinden een 
uitdrukking in en worden gesteund door het soort ervaring dat de programma's bieden; 
zij vormen zelf middelen tot vrij verkeer en voorbeelden van de erkenning van de 
Europese verscheidenheid. ZIJ bieden ervaring met de werkelijkheid van de Europese 
eenheid: het vrije verkeer van personen, Ideeën en goederen. ZIJ bieden dit alles via 
hun groeiende netwerken en door middel van de grotere, door hen bevorderde vreemde­
talenkennis aan een steeds groeiend aantal personen, waardoor zij hen in de 
gelegenheid stellen om inzicht te verkrijgen in en deel te nemen aan het opbouwen van 
de Gemeenschap. 
11.4.4 Permanente ontwikkeling van Individuen en organisaties tijdens het proces 
van de opbouw van Europa 
De communautaire programma's zijn opgezet ter ondersteuning van duurzame 
voorzieningen voor infrastructuur en netwerken, zodat individuen en groepen ook na de 
voltooiing van hun gesubsidieerde project kunnen blijven profiteren of deelnemen. 
Talrijke door de EG ondersteunde activiteiten zijn op deze wijze uiterst gestage: 
elementen van de professionele netwerken en structuren van de Lid-Staten gev.crdon. 
- 26 -
Europese organisaties op onderwijsgebied (bijvoorbeeld het Europese Genootschap 
voor de ingenieursopleiding, de Association for Teacher Education in Europe) 
hebben in belangrijke mate geprofiteerd van communautaire steun via de onderwijs-
en opleidingsprogramma's. Deze steun, die expliciet is ingebouwd in programma's 
zoals ERASMUS en TEMPUS, heeft hen in staat gesteld hun activiteiten te 
consolideren, hun aantal leden in de Gemeenschap uit te breiden en advies en 
steun te verlenen ten behoeve van de Europese samenwerking en uitwisseling. 
> De programma's brengen generaties projectleiders voort die te maken hebben met 
verschlIlende nationale situaties en die In de meeste gevallen een doeltreffend 
mul tl piIcatoreffect voor Europa kunnen bewerkstelIIgen. In het kader van COMETT 
worden speciaal opleidingsprogramma's voor dergelijke projectleiders ontworpen die 
zich gesteld zien voor nieuwe combinaties van vaardigheden welke In bestaande 
opleidingsprogramma's tot dusverre geen aandacht kregen. 
> Het grote aantal door de EG-programma's gestimuleerde netwerken en subnetwerken 
vormt een flexibel en rendabel antwoord op de enorme behoefte aan onderwijs en 
opleiding op alle terreinen en op alle niveaus, waardoor een maximaal aantal 
personen In staat worden gesteld om In hun dagelijks bestaan deel te nemen aan het 
proces van de opbouw van Europa. 
11.4.5 Gelijkheid van behandeling 
Gelijkheid van behandeling vormt een belangrijk punt van de programma's, dat in de 
activiteiten van de programma's uitgebreid aan de orde komt. Met gelijkheid van 
behandeling verband houdende doelstellingen worden voorts gestimuleerd door het pro­
actieve beleid van de programma's ten opzichte van economische en sociale samenhang, 
aangezien dergelijke acties vaak aan minder begunstigde regio's ten goede komen. 
In de tweede programmafase van JEUGD VOOR EUROPA is eenderde van de financiële 
middelen van het programma bestemd voor rechtstreekse steun aan kansarme Jongeren 
(de steun kan oplopen tot 75% van de kosten). 
> Ook wanneer gelijkheid van behandel Ing niet expliciet In de specifieke 
doelstelIIngen van het programma (bijvoorbeeld COMETT, ERASMUS) wordt vermeld, komt 
deze tot uitdrukking bij de uitvoering van het programma door middel van select Ie 
en begeleiding. BIJ FORCE, COMETT en PETRA zijn die doelstelIIngen van Invloed op 
de beoorde I Ing van de aanvragen en dragen zij bij tot een specifiek 
opleldlngsterreln waaraan financiële steun wordt geboden. Er bestaan derhalve 
talrijke specifieke projecten of activiteiten/stud les die gericht zijn op de 
behoeften In verband met gelijkheid van behandel Ing. 
Bevordering van gelijkheid van behandeling van vrouwen 
De aandacht voor de gelijkheid van behandeling van mannen en vrouwen komt tot 
uitdrukking in pro-actieve benaderingen in verscheidene programma's, die een 
aanvulling vormen op maatregelen op nationaal niveau. Met name door het IRIS-netwerk 
is opleiding van vrouwen op de politieke agenda geplaatst, waarbij de nadruk ligt op 
de cruciale rol die een dergelijke opleiding speelt bij het verwerven van de 
vaardigheden en het concurrentievermogen die benodigd zijn in het Europa van de jaren 
'90. 
> EUROTECNET heeft de ontwikkel Ing gesteund van voornamei IJk of geheel op vrouwen 
gerichte demonstratieprojecten en tevens de verwezenlIjking van 
opieldlngsstrategleën en -beleid voor de vrouwelijke beroepsbevolking gerichte 
projecten gestimuleerd. 
- 27 -
IRIS Is een dynamisch Europees netwerk waaraan bijna 500 opleldlngsorganlsatles 
deelnemen en dat Informatie over opleiding verspreidt vla zijn pub!I kat les en 
diensten, de opleiding van vrouwen stimuleert door middel van publlel teltsbeurzen, 
technische workshops en symposia en contacten, en uitwisselIngen bevordert door 
middel van bezoeken, beurzen voor partnerschappen en elektronische post. 
> In het kader van COMETT bestaat een specifiek consortium voor samenwerking tussen 
het hoger onderwijs en hot bedrijfsleven, dat zich uitsluitend bezighoudt met 
kwesties op het gebied van de technologfeople/d/ng voor vrouwen (met Inbegrip van 
richtlijnen voor projecten voor het bereiken van een representatieve 
participatiegraad van vrouwen). D/t netwerk beslaat oen groot gedeelte van de 
Gemeenschap en Is gekoppeld aan het IRlS-ln/tlat/ef van de Gemeenschap. 
> FORCE steunt projecten die zijn gericht op de voortgezette scholIngsbehoef ten van 
vrouwen en heeft van do gelijkheid van behandel Ing van mannen en vrouwen een 
centraal punt voor het programma als geheel gemaakt. 
> Wat betreft het streven naar deelname door vrouwen zijn PETRA en JEUGD VOOR EUROPA 
er in geslaagd evenveel Jonge mannen als vrouwen te laten deelnemen; b/J COMETT 
heeft zich een relatief grote deelname van vrouwen voorgedaan In technologische 
stageplaatsen In bedrijven (vergeleken met het aantal vrouwen dat deelneemt aan 
cursussen op het gebied van techniek en technologie); b/J ERASMUS heeft zich sinds 
het begin van het programma een voortdurende stijging van het aantal financieel 
gesteunde vrouwelIJke studenten voorgedaan (In 1989/1990 gestegen tot 56,4%) en 
onder ERASMUS-beursstudenten Is er sprake van een veel groter aantal vrouwelijke 
studenten op vakgebieden die traditioneel mannelijke "bastions" zijn (bijvoorbeeld 
Ingenieurswetenschappen) dan onder studenten In het algemeen. 
Maatregelen ten gunste van de sociaal-economisch benadeelde groepen 
Verscheidene programma's bevatten concrete maatregelen ten gunste van Jongeren uit 
een kansarm eocIaaI-economIsch milieu, die over het algemeen zijn achtergesteld op 
het gebied van onderwijs en opleiding en tot dusverre weinig gelegenheid hebben gehad 
om deel te nemen aan transnationale opleidingsactiviteiten. 
> Uit een recent statistisch overzicht Is gebleken dat ongeveer eenderde van de 
deelnemers aan PETRA tot de groep van de sociaal-economisch benadeelden behoorde; 
vele projecten bieden stimulerende leersituaties aan groepen Jongeren die hebben 
gefaald In de officiële opleidIngsstelsels. 
> BIJ FORCE vormt de toegang tot opleidingen voor do minst geschoolden een belangrijk 
criterium bij do selectie van de projecten. De scholing In basisvaardigheden op de 
werkplek, zoals rekenen en lezen en schrijven vormt een belangrijk bestanddeel van 
talrijke projecten. 
> Bij LINGUA en ERASMUS wordt de nationale agentschappen die verantwoordelijk zijn 
voor het toekennen van beurzen verzocht om bijzondere aandacht te schonken aan 
minder begunstigde kandidaten bij de selectie en bepaling van de ter beschikking te 
stel ten middelen. 
Act ree voor lichamelijk gehandicapten 
> BIJ PETRA stellen de nationale coördinatie-organen bijzondere technische en 
financiële steun tor beschikking om de gehandicapten In staat te stellen aan 
stageprogramma's deel te nemen. 
> Op taalgebied sponsort LINGUA een belangrijk project (Lingua Sur da) voor 
hardhorenden. 
- 28 -
> In het Kzder van JEUGD VOOR EUROPA worden spec lal e uitwisselIngen voor 
gehandicapten gefinancierd, evenals geïntegreerde projecten waaraan zowel 
gehandicapten als niet-gehandleapten deelnemen. 
> In het kader van ERASMUS en FORCE Is steun gegeven aan een aantal projecten en aan 
specifiek op de verbetering van de onderwijs- en opleldlngsmogelIJkheden van de 
gehandicapten gerichte activiteiten. 
11.5 TRANSNATIONALE OVERDRACHT VAN KENNIS 
De grensoverschrijdende overdracht van kennis binnen de Gemeenschap (en in toenemende 
mate naar een groter Europa en daarbuiten) vormt een belangrijk element van de 
onderwijs- en opleidingsprogramma's. De tenuitvoerlegging van de programma's In de 
gehele Gemeenschap heeft een belangrijke katalyserende en organisatorische rol 
gespeeld bij het creëren van een Europese onderwijswereld, niet in de laatste plaats 
door middel van gemeenschappelijke doelstellingen en gemeenschappelijke kaders voor 
beleid en actie op communautair niveau. *** De communautaire programma's hebben 
tevens stimulansen en financiële steun gegeven aan stelsels en netwerken voor open en 
afstandsonderwijs In de Gemeenschap.*** 
11.5.1 Stimulering van netwerken 
De programma's hebben speciale geheel Europa omspannende netwerken voor de overdracht 
van kennis gestimuleerd. Elk netwerk ontwikkelt een eigen dynamiek en schept 
mogelijkheden voor een zich steeds verder uitbreidende samenwerking in regio's en 
sectoren, zowel binnen het eigen programma als daarbuiten. Eerder werd in dit stuk in 
tabel 2 een overzicht van de diverse netwerken gegeven. 
11.5.2 Steeds grotere verspreiding van overdracht wat betreft sectoren en regio'e 
Vele programma's hebben tot nu toe minder begunstigde Lid-Staten en regio's met veel 
succes betrokken bij de voornaamste vormen van Europese samenwerking en er is 
eveneens sprake van opmerkelijk effect op de sectoren. 
> ERASMUS heeft Interuniversitaire samenwerking Ingang doen vinden bulten de 
traditionele terreinen en soorten InstellIngen waar samenwerking reeds lang bestond 
en hielp, met name door middel van de projecten voor gezamenlijke ontwikkel Ing van 
onderwijsprogramma's, instelIIngen In minder begunstigde delen van de Gemeenschap 
bij de Invoering van nieuwe studierichtingen In hun cursussen. 
> De afbakening per sector wat betreft de consortia voor InstelIIngen van hoger 
onderwijs en het bedrijfsleven b/J COMETT heeft gele/d tot een evenwichtige 
verspreiding van consortia over Industriële en technologische sectoren van 
strategisch belang voor de Gemeenschap. De transnationale projecten van FORCE zijn 
eveneens gespreid over Industriële sectoren van essentieel belang. 
11.5.3 De vorming van gemeenschappelijke analysekaders 
De vorming en het beheer van een gemeenschappelijk kader voor de analyse van acties 
en de behoefte aan acties vormen een steeds weerkerend onderdeel van de programma's, 
die vaak leiden tot nieuwe methoden voor uitwisseling en beleidsontwikkeling. 
> In het kader van LINGUA bestuderen groepen deskundigen op het gebied van talen de 
bijzondere taaibehoeften van gespecialiseerde sectoren van de Industrie en de 
handel, en worden er Innovatieve modellen ontwikkeld voor het toekennen van 
diploma's In verband met het vreemde-talenonderwiJs voor het economisch leven. 
> In het kader van FORCE wordt opleidingsbeleid op nationaal, sectorleel en 
ondernemingsniveau In de Gemeenschap geanalyseerd. 
- 29 -
> COMETT en FORCE voeren op bepaalde sectoren gerichte analyses van de behoeften aan 
kwal Ifcat los uit. 
> EUROTECNET ontwikkelt een kader van richtsnoeren teneinde een verbetering van het 
beleid en de stelsels op het gebied van de beroepsopleiding te verwezen!IJken. 
*** 11.5.4 Uitbreiding van de kennis omtrent de Europese Gemeenschap 
> De uitwisselingsprogramma's, met name ERASMUS, die betrekking hebben op bepaalde 
studierichtingen zoals rechten, economie, sociale wetenschappen, bedrijfkunde, 
die inhoudelijk beïnvloed worden door de ontwikkelingen van de Gemeenschap, 
dragen bij tot een betere kennis van de Europese Gemeenschap. 
> Het JEAN-MONNETPROJECT geeft de Commissie, op het gebied van voorlichting en 
kennisoverdracht inzake de Europese integratie, een rechtsstreekse impuls aan 
universitaire kringen, Jongeren en burgers. 
*** 11.5.5 Innovatie In Europees open en afstandsonderwijs 
Open en afstandsonderwijs wordt erkend als een weg naar flexibeler en 
rendabeler opleidingsstelsels, vooral gezien het ontstaan van 
krachtiger en gebruikersvriendelijke technologieën. De communautaire 
onderwijs- en opleidingsprogramma's hebben daarmee ten volle rekening 
gehouden en verstrekkende innovatie gesteund, hetzij met betrekking tot 
zich over de gehele Gemeenschap uitstrekkende stelsels voor het 
aanbieden van open en afstandsonderwijs, hetzij met betrekking tot 
individuele projecten die een nieuwe aanpak van afstandsonderwijs 
toepassen. Het opzetten van netwerken tussen de open universiteiten in 
de Gemeenschap is door de communautaire programma's aangemoedigd, 
terwijl tevens steun werd verleend aan nieuwe open universiteiten in 
landen waar dergelijke instellingen nog niet bestonden. 
In COMETT is naar schatting 30% van het budget van het programma 
besteed aan stelsels en materiaal voor open en afstandsonderwijs. 
Tot de gesteunde projecten behoren nieuwe netwerken voor 
afstandsonderwijs zoale EADTU, SATURN, euroPACE en Eurostep (die 
pioniersarbeid hebben verricht bij het ontwikkelen van de Europese 
infrastructuur voor het grensoverschrijdend aanbieden van 
opleidingscursussen), als ook specifieke pakketten voor 
afetandsonderwi j s (met Inbegr i p van moduI a i re 
doctoraalprogramma's), die vaak specifiek gericht zijn op kleine en 
middelgrote ondernemingen die hun kaderpersoneel niet kunnen 
vvrijmaken voor het volgen van opleidingen. 
Nauwe coördinatie met het communautaire DELTA-programma, dat 
onderzoek naar teer techno log ie financiert, was het gevolg van dit 
proces. Hierdoor kan het pre-competitief onderzoek naar nieuwe 
systemen resulteren In ten volle ontwikkelde opleidingsactiviteiten 
In het kader van COMETT. 
In het kader van het FORCE-programma zijn Innoverende benaderingen 
van afstandsonderwijs voor volwassenen ontwikkeld. Dit is een 
gevolg van de grote belangstelling van ondernemingen voor de 
ontwikkeling van muitimedia-pakketten op het gebied van 
beroepsopleiding voor ni et-vergevorderden. Met behulp van 
dergelijke pakketten kunnen grotere ondernemingen zich met kleinere 
ondernemingen waarmee zij geassocieerd zijn, aaneensluiten om een 
produktgebonden opleiding te verschaffen. 
- 30 -
In ERASMUS is onlangs meer nadruk gelegd op het ontwikkelen van 
benaderingen van open en afstandsonderwijs binnen de 
Interuniversitaire Samenwerkingsprogramma's, ten dele ter 
bevordering van een Europese dimensie in universitaire programma's 
voor die studenten die niet in staat zijn in het buitenland te 
studeren. Tevens hebben consortia van instellingen voor open en 
afstandsonderwijs specifieke steun ontvangen voor het opstellen van 
gidsen betreffende hoger-onderwijscursussen en voor het opzetten 
van taal-steunstelsels voor hun studenten.*** 
- 31 -
11.5.6 Verbetering van de kwaliteit van onderwijs en opleiding 
De EG steunt de inspanningen van de Lid-Staten om een verbetering van de algemene 
kwaliteit van onderwijs en opleiding te bereiken en steunt voorts iedere vorm van 
convergentie die noodzakelijk is voor het vrije verkeer van personen en denkbeelden 
binnen een geïntegreerde markt. De contacten tussen personen en organisaties uit het 
veld in de gehele Gemeenschap leveren rechtstreekse ervaring met de huidige praktijk 
op en stimuleren bijgevolg herziening en innovatie. De recente aandacht voor 
gestructureerde maatregelen en methoden voor kwaliteitsbewaking heeft een dergelijke 
uitwisseling van ervaring en normen, die een aspect vormt van alle EG-programma's, 
tot een vereiste gemaakt. 
Kwaliteitsverbetering wordt gestimuleerd door middel van partnerschappen die zijn 
bedoeld om do opleiding dichter bij de gebruikers/doelgroep te brengen (zoals 
bijvoorbeeld In hot geval van COMETT en FORCE), de bijdrage van goed taalonderwijs 
aan de kwalItelt van projecten (LINGUA) en modelprojecten die optimale praktijken 
verspreiden (COMETT en FORCE). EUROTECNET op zichzelf kan worden beschouwd als in 
wezen een kwalIteltsbewaklngsprogramma vanwege haar netwerken van modelprojecten, 
en de formulering In het kader van PETRA van een uitgebreide reeks 
gemeenschappelIJke doelstel IIngen heeft kwalIteltsverbeter Ing als voornaamste doel. 
De contacten tussen enige duizenden academici per Jaar In het kader van ERASMUS 
beginnen aanzienIIJke Invloed uit te oefenen op de verbetering en stimulering van 
Innovaties wat betreft de methodiek. 
> De nadruk op op specifieke kwaliteitsverbeteringen gebaseerde projector Iter la vormt 
nog een middel ter bevordering van de kwaliteit (bijvoorbeeld door middel van het 
criterium van academische erkenning binnen ERASMUS, LINGUA en COMETT, of door 
praktische werkervaring te stimuleren als onderdeel van de opleiding, zoals b/J 
PETRA of COMETT). 
> De Europese activiteiten op het gebied van netwerken vormen op zichzelf In vele 
gevallen oen kwalIteltsfactor waar het geavanceerde opleiding betreft. In de 
hedendaagse technologie bijvoorbeeld kan hoge kwalitelt vaak slechts worden bereikt 
door middel van Europese samenwerking, aangezien de verschlI lende vormen van 
expertise In toenemende mate gespeelalIseerd worden en op bepaalde plaatsen 
geconcentreerd zijn. 
> Kwaliteitsbewaking op het gebied van onderwijs en opleiding wordt op zichzelf een 
nieuwe vaardigheid; de EG bevordert specifieke projecten In het kader van COMETT 
Inzake technieken met betrekking tot kwalIteltsbewaking op het niveau van zowel het 
Initiële als het voortgezette onderwijs. 
> De FORCE-proJecten schenken aandacht aan de kwestie van het effect van de 
kwalIteltsbewaking op de opleiding en kwal IfIcatIe van werknemers. 
> TEMPUS kan worden gezien als een bijzondere actie voor de verbetering en de 
bewaking van de kwaliteit ten behoeve van Midden- on Oost-Europa. 
> In het kader van verscheidene programma's bestaande projecten voor studiebezoeken 
(bijvoorbeeld ERASMUS, LINGUA) stellen studenten die beurzen ontvangen In staat om 
hun kennis omtrent ontwikkelIngen elders In de Gemeenschap uit te breiden. 
11.5.7 Versterking van en steun voor overig beleid en andere programma's van de 
Gemeenschap 
Onderwijs en opleiding vormen door hun aard en verscheidenheid rechtstreeks of 
indirect een bijdrage aan vele andere terreinen van communautair beleid. 
> Onderzoek en ontwikkel Ing enerzijds en onderwijs en opleiding anderzijds zijn si^i 
elkaar verbonden, aangezien ze onderdeel uitmaken van het geheel aan kennis >. 
vaardigheden dat noodzakelIJk Is om sociale en economische voordelen over 
dragen. 
- 32 -
M&t naz.$ ii^bben de programma's voor hoger onderwijs de communautaire O & O • 
programme's op velerlei wijze aangevuld. 
> Meer In het bijzonder worden FORCE en EUROTECNET versterkt door het communautaire 
Initiatief EUROFORM. FORCE en COMETT vormen ook aanvul IIngen op maatregelen die 
zijn bedoeld om begeleiding te b/eden b/J de Industriële herstructurering en andere 
door de technologische, modernisering veroorzaakte veranderingen. 
> In het algemeen staan de onderwijs- en opleidingsprogramma's met elkaar In 
wisselwerking en vormen een reeks samenhangende antwoorden op de met de Gemeenschap 
verband houdende aspecten van onderwijs en opleid Ing In de Jaren 90, met Inbegrip 
van de noodzaak om door middel van Innovatieve opleldlngsmetnoden vooruit te lopen 
op kwal IfIcatletendensen. 
De onderwijs- en opleidingsprogramma's leveren een bijdrage aan de ontwikkel Ing van 
cursussen en de opleiding van deskundigen op specifieke terreinen. De bijzondere 
waarde van de multinationale benadering blijkt op gebieden zoals landbouw, rechten 
en milieu, en voorts u/t netwerken met programma- of beleidsgerichte doelstelIIngen 
(bijvoorbeeld op het terrein van de biotechnologie. Industrie of de wederzijdse 
erkenning van kwalificaties), ontwikkel Ing van het MKB, de regionale ontwikkel Ing 
en ontwikkelIngshulp. Als specifiek voorbeeld hiervoor kan TEMPUS dienen, dat Is 
geïntegreerd In het bredere PHARE-programma voor de economische ontwikkel Ing van de 
Midden- en Oost europese landen. 
M.5.8 Respect voor nationale en regionale verscheidenheid 
De onderwijs- en opleidingsprogramma's zijn opgezet om open te staan voor nationale 
en regionale gebruiken. Gezien de verschillende, taalkundige, culturele en 
wetenschappelijke tradities in de onderwijs- en opleidingswereld is dit de enig 
juiste benadering. 
ERASMUS, LINGUA, COMETT en TEMPUS zijn alle uitgegaan van het basisconcept van de 
autonomie van de afzonderlijke universiteit en hebben bij alle ondersteunde 
projecten eerder van een "bottom up"- dan van een "top down"-benaderIng gebruik 
gemaakt. Deze aanpak blijkt bijvoorbeeld du/del IJk uit het voor de gehele 
Gemeenschap geldende Europese puntenoverdrachtsysteem, dat berust op wederzijds 
vertrouwen en vrijwilligheid. 
> COMETT Is van het begin af aan uitgevoerd vla lokale/regional e samenwerkings­
verbanden op opleldingsgebied tussen universiteit en onderneming (UETP's). 
> Het medebes 11ssIngsmodeI voor projectondersteun Ing binnen TEMPUS garandeert dat In 
de begunstigde landen In Midden- en Oost-Europa aan de nationale behoeften 
prioriteit wordt gegeven. 
> In het algemeen Is de financiering binnen de programma's gericht op de "Europese" 
kosten In verband met transnationale activiteiten. Zo dient bijvoorbeeld de 
studiefinanciering van ERASMUS, waarb/J de extra kosten van een buitenlandse studie 
In vergel IJk/ng met een studie In eigen land worden betaald, ertoe om de keuze voor 
een studie In het buitenland even aantrekkelIJk te maken als d/e In het eigen land. 
BIJ JEUGD VOOR EUROPA zijn extra financiële middelen naast die van de Lid-Staten 
beschikbaar, welke bestemd zijn voor activiteiten die lelden tot verdere 
transnationale samenwerking op het gebied van de JongerenopleldIng. 
- 33 -
DEEL III 
Conclusie 
In dit overzicht zijn voor de eerste maal in één document de inhoud en de resultaten 
van de communautaire onderwijs- en opleidingsprogramma's geëvalueerd; deze aanpak 
bleek mogelijk door de samenhang en overeenkomsten van hun doelstellingen en 
werkmethoden, ondanks het feit dat ze op verschillende niveaus en in verschillende 
sectoren opereren. De gemeenschappelijke resultaten van de sinds 1986 begonnen 
programma's blijken aanzienlijk wat betreft het aantal deelnemers, het aantal in gang 
gezette transnationale activiteiten en het effect ervan op het beleid in de 
verschillende Lid-Staten. 
Hopelijk biedt dit overzicht enig inzicht in het waardevolle en gevarieerde proces 
van dialoog en uitwisseling dat tijdens de eerste vijf Jaar van de communautaire 
programma's op het gebied van onderwijs en opleiding in gang is gezet. Het betreft 
vooral een dynamisch procee en het bescheiden succes ervan is grotendeels te danken 
aan de geestdrift, de inzet en de energie van de uiterst gemotiveerde betrokkenen 
binnen de afzonderlijke instellingen, bedrijven en ministeries die de door de 
programma's geboden kansen hebben gegrepen en Europese samenwerking tot een tastbare 
realiteit hebben gemaakt. In dat opzicht vormen de programma's de belichaming van het 
subsidiariteitsbeginsel. De bepalingen van het Verdrag van Maastricht zullen een 
nieuwe impuls geven aan een nieuwe fase van activiteit, tijdens welke wordt 
voortgebouwd op hetgeen tot nog toe is bereikt en vooral ingespeeld op de zich 
ontwikkelende en voortdurende veranderende behoeften van het onderwijs en de 
opleiding van de Gemeenschap. 
11 Januari 1993 
- 34 -
KORT OVERZICHT VAN DE PROGRAMMA'S 
ONDERWIJS- EN QPLEIDINGSPRQGRAMïeV 
Volledige benam* ing™ S VAN DE EG 
Korte benaming Duur Uitvoering van de 
begroting t/m 
1992 (MECU) 
CgMHT 
ERASMUS 
Y. 
PETRA 
JEUGD VOOR 
EUROPA «* 
IRIS 
EURg 
LINGUA 
TEMPUS 
FORCE iTECNET Programma betreffende samenwerking tussen 1986-94 
universiteit en onderneming inzake opleiding 
op het gebied van de technologie 
Communautair actieprogramma Inzake de 1987-
mobiliteit van studenten 
Actieprogramma voor de beroepsopleiding van 1988-94 
jongeren en de voorbereiding van jongeren 
op het leven als volwassene en in een beroep 
Actieprogramma ter bevordering van de uit- 1988-94 
wisseling van jongeren in de Gemeenschap -
"Jeugd voor EuropaM-progranma 
Europees netwerk voor beroepeopleidings- 1988-93 
programma's voor vrouwen 
Actieprogramma ter bevordering van de 1990-94 
innovatie op het gebied van de beroeps­
opleiding in verband met de technologische 
verandering in de Europese Gemeenschap 
Actieprogramma ter bevordering van de kennis 1990-94 
van vreemde talen in de Europese Gemeenschap 
Transeuropees mobiliteitsprogramma voor 1990-94 
universiteitsstudies 
Actieprogramma voor de ontwikkeling van de voort- 1991-94 
gezette beroepsopleiding in de Europese Cemeenschap 206,6 
307,5 
79.7 
32.2 
0.75 
7.0 
68.8 
194.0 
31.3 
- 35 -
NL ISSN 0254-1513 
COM(93) 151 def. 
DOCUMENTEN 
04 16 
Catalogusnummer : CB-CO-93-176-NL-C 
ISBN 92-77-54541-0 
JL-Z985 Luxemburg 
-^-