COMMISSE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN 
Brussel, 20.11.1996 
COM(96) 567 def. 
MEDEDELING VAN DE COMMISSIE 
AAN DE RAAD EN HET EUROPEES PARLEMENT 
OVER VROUWENHANDEL VOOR SEKSUELE 
EXPLOITATIE 

DEEL I: ALGEMEEN KADER 2 
CONTEXT 2 
TOEPASSINGSGEBIED 2 
ACHTERGROND 4 
DEEL II: ONTWIKKELING VAN EEN GEÏNTEGREERD MULTIDISCIPLINAIR 
BELEID 5 
II. 1: INTERDISCIPLINAIRE VOORSTELLEN 7 
II. 1. a: Het "STQP-programma" tegen mensenhandel 7 
n. 1. b: Noodzaak van betere gegevens en onderzoek 7 
II. 1. c: Samenwerking en coördinatie 8 
n. 1. d: Voorlichtingscampagnes 10 
H. 1. e: Opleiding 11 
II. 2: MIGRATIE 11 
II. 2. a: Opleiding voor migratie-ambtenaren 12 
n. 2. b: Tijdelijke verblijfsvergunning 12 
II. 3: JUSTITIËLE SAMENWERKING 13 
IL 3. a: Bestaande internationale instrumenten 13 
n. 3. b: Nationale wetgevingen 13 
n. 3. c: Een nieuw wettelijk instrument van de Europese Unie .... 14 
II. 3. d: Sancties 15 
II. 4: POLITIËLE SAMENWERKING 15 
II. 4. a: Samenwerking en communicatie 16 
II. 4. b: Politie-opleiding 17 
II. 4. c: Derde landen 18 
II. 5: DE MAATSCHAPPELIJKE EN WERKGELEGENHEIDSDIMENSIE . . 19 
n. 5. a: Voorlichting 19 
n. 5. b: Sociale programma's 19 
n. 5. c: Opvang- en rehabilitatiecentra 20 
II. 5. d: Arbeidsomstandigheden 21 
II. 5. e: Opleiding op maatschappelijk gebied 22 
DEEL III: SAMENWERKING MET DERDE LANDEN 23 
III. 1: MIDDEN- EN OOST-EUROPA EN DE NOS 24 
III. 2: LANDEN IN AFRIKA, HET CARIBISCH GEBIED EN DE STILLE 
OCEAAN (ACS) 26 
in. 3: ALA/MED-LANDEN 27 
DEEL IV: CONCLUSIE . 29 
BIJLAGE 1: Volledige lijst van in deze mededeling voorgestelde actiepunten 30 
BIJLAGE 2: Uittreksels van de belangrijkste teksten over vrouwenhandel 38 
BIJLAGE 3. Gedetailleerde bibliografie over de vrouwenhandel in Europa 47 
DEEL Iî ALGEMEEN KADER 
CONTEXT 
We zien in deze tijd een toename van de vrouwenhandel voor seksuele exploitatie, een 
vorm van internationaal georganiseerde misdaad waarin hoge winsten worden behaald met 
relatief weinig risico's voor de handelaars. Duizenden vrouwen worden door handelaars uit 
ontwikkelingslanden en uit Midden- en Oost-Europa naar West-Europa gebracht en worden 
daar vastgehouden in omstandigheden waarin hun fundamentele mensenrechten worden 
geschonden. Van slechts een minderheid van de gevallen wordt aangifte gedaan en 
handelaars worden zelden veroordeeld. 
Door het werk van niet-gouvernementele organisaties (NGO's), de Verenigde Naties en de 
Raad van Europa is er meer aandacht voor deze problematiek gekomen en is internationaal 
het bewustzijn ervan gegroeid. De Raad van ministers van Justitie en Binnenlandse Zaken 
(JBZ) van de Europese Unie aanvaardde in november 1993 een reeks aanbevelingen aan de 
Lid-Staten ter bestrijding van de mensenhandel1, en naast een aantal resoluties kwam het 
Europees Parlement in december 1995 met een unaniem verslag en een resolutie over de 
mensenhandel2. Op een grote conferentie in juni 1996 in Wenen kwamen op initiatief van 
de Europese Commissie voor het eerst deskundigen, NGO's, academici, politie- en 
immigratie-autoriteiten en regerings- en parlementaire vertegenwoordigers bijeen. Op de 
conferentie werd een aantal specifieke gebieden benoemd waarop actie zou moeten worden 
ondernomen en werd een reeks aanbevelingen goedgekeurd over onder andere de 
ontwikkeling op EU-niveau van een veelomvattend actieplan voor een gestructureerde 
aanpak. 
Deze Mededeling heeft als doel een brede beleidsdiscussie te stimuleren en een 
samenhangende Europese aanpak van deze kwesties te bevorderen. Tegelijkertijd wordt in 
deze Mededeling geprobeerd, rekening houdend met de acties die momenteel in het kader 
van JBZ worden besproken, concrete en snel te verwezenlijken voorstellen te benoemen. 
De Commissie is van mening dat een dergelijke aanpak ook maatregelen zou moeten 
inhouden die gericht zijn op verbetering van zowel de internationale als de Europese 
samenwerking, terwijl tevens op nationaal niveau meer doeltreffende maatregelen moeten 
worden getroffen. 
TOEPASSINGSGEBIED 
In ieder initiatief tot bestrijding van deze vorm van internationale georganiseerde misdaad 
moet de aandacht voor het verwoestende effect ervan op de slachtoffers centraal staan. 
Onder de mensenrechten van vrouwen valt ook hun recht zelf te beschikken en in vrijheid, 
zonder dwang, discriminatie of geweld, te beslissen over zaken die verband houden met 
1 Aanbevelingen over de mensenhandel - Council Press Release 10550/93 van 29-30 november 1993, zie 
Bijlage 2. 
2 Verslag over de mensenhandel van de Commissie openbare vrijheden en binnenlandse zaken van 14 
december 1995, Rapporteur Mevr. Maria Paola Colombo Svevo, A4-0326/95. 
hun seksualiteit, waaronder ook hun seksuele en reproduktieve gezondheid3. De 
Mededeling zal zich dan ook beperken tot de buitengewoon ernstige schending van de 
mensenrechten waarvan sprake is bij vrouwenhandel voor seksuele exploitatie4. 
Hoewel deze Mededeling alleen betrekking heeft op vrouwen, roept het onderwerp 
vrouwenhandel vragen op die ook relevant zijn voor de handel in kinderen. Bij de huidige 
bezorgdheid over misbruik en uitbuiting van kinderen spelen echter naast de handel veel 
andere aspecten, die daarom apart dienen te worden behandeld. De speciale behoeften van 
kinderen en de specifieke situatie waarin zij zich bevinden, zowel in maatschappelijk als 
juridisch opzicht, vragen om gerichte analyses en reacties. De Commissie onderzoekt hoe 
de Europese instellingen na de eerste reacties van de Commissie in een "Aide-Mémoire"5 
in de Informele Raad van ministers van Justitie en Binnenlandse Zaken van 27 september 
1996, verder kunnen bijdragen tot deze strijd. De Commissie wil zich aansluiten bij de 
conclusie van het onlangs in Stockholm gehouden Wereldcongres tegen commerciële 
seksuele exploitatie van kinderen dat een samenhangende en gecoördineerde aanpak van 
het probleem nodig is. Bij de voorbereiding van alle volgende initiatieven van de 
Commissie met betrekking tot preventie van misbruik of seksuele uitbuiting van kinderen 
zal dit bredere perspectief in acht worden genomen. Op 16 oktober 1996 heeft de 
Commissie een Mededeling goedgekeurd met onmiddellijk te verwezenlijken maatregelen 
ter bestrijding van kinderpornografie op Internet, evenals een Groenboek over de 
Bescherming van minderjarigen en de menselijke waardigheid, met daarin een actieplan 
voor de langere termijn. 
In deze Mededeling wordt vrouwenhandel gedefinieerd als het transporteren van vrouwen 
uit derde landen naar de Europese Unie (met inbegrip van eventuele volgende 
verplaatsingen tussen Lid-Staten) met de bedoeling hen seksueel te exploiteren. Er moet 
onderscheid worden gemaakt tussen legale en illegale binnenkomst. Sommige vrouwen 
komen legaal de Unie binnen, hetzij omdat zij afkomstig zijn uit landen waarvan de 
staatsburgers geen visum nodig hebben om voor een kort verblijf het grondgebied van een 
Lid-Staat te mogen betreden, hetzij omdat zij beschikken over een visum voor een kort 
verblijf of zelfs over een werkvergunning voor langere tijd, bijvoorbeeld als "danseres". Dit 
kan een dekmantel voor prostitutie zijn. 
Bij vrouwenhandel voor seksuele exploitatie gaat over vrouwen die intimidatie en/of 
geweld van de kant van hun handelaars hebben ondergaan. Of er aanvankelijk sprake was 
van instemming, hoeft niet ter zake te doen: sommige vrouwen komen in de 
vrouwenhandel terecht, wetend dat zij in de prostitutie zullen werken, maar wier 
fundamentele mensenrechten vervolgens worden geschonden, in omstandigheden die veel 
weg hebben van slavernij. Het is echter niet de bedoeling dat in deze Mededeling wordt 
ingegaan op de kwestie van vrouwen die niet worden gedwongen te reizen om in het 
Vierde Wereld-vrouwenconferentie van de Verenigde Naties - Peking 1995, zie ook Bijlage 2. 
In de Mededeling van de Commissie over Integratie van de gelijke kansen voor vrouwen en mannen in 
alle communautaire beleidsvormen en acties (COM(96) 67) worden vragen in verband met geweld jegens 
vrouwen en handel in personen aangestipt. 
Verkrijgbaar bij de Task Force Justitie en Binnenlandse zaken van de Commissie. 
buitenland als prostituée te werken, en evenmin op de kwestie van de zwarte arbeidsmarkt 
in andere sectoren in de Europese Unie. 
ACHTERGROND6 
Hoeveel slachtoffers van vrouwenhandel zijn er? 
Het lijdt geen twijfel dat de handel in vrouwen door georganiseerde criminelen toeneemt. 
Hoewel precieze cijfers ontbreken, deels omdat het illegale en clandestiene activiteiten 
betreft, deels omdat in veel landen het probleem op officieel niveau niet volledig wordt 
erkend, zijn er wel enkele nationale studies7 voorhanden. De IOM (Internationale 
Organisatie voor Migratie) schat dat in 1995 ongeveer 500.000 vrouwen, meestal illegaal, 
verhandeld zijn naar landen van de EU, en onlangs bleek uit onderzoek van de NGO 
International Campaign to End Child Prostitution in Asian Tourism (EPCAT) dat er een 
duidelijke tendens bestaat van grote aantallen vrouwen en meisjes die uit Rusland, 
Oekraïne en Wit-Rusland naar het Westen worden getransporteerd8. Ook uit cijfers die 
door nationale NGO's worden genoemd, kan worden afgeleid dat het aantal vrouwen uit 
Midden- en Oost-Europa toeneemt9. 
Wat zijn de oorzaken? 
Uit de studies van de IOM blijkt dat de oorzaken van migratie in verband met 
vrouwenhandel onder andere kunnen worden gevonden in het gebrek aan kansen in de 
landen van herkomst, extreme armoede in veel ontwikkelingslanden en marginalisatie van 
vrouwen in de landen waar zij vandaan komen. Slecht of geen onderwijs is ook een 
cruciale factor, en in gebieden met een hoge werkloosheid hebben vrouwen daar meestal 
meer van te lijden dan mannen. Daarnaast blijkt de vraag naar 'exotische prostituées' toe te 
nemen en lopen vrouwen uit landen waar het sekstoerisme bloeit meer kans om via 
vrouwenhandel in het buitenland terecht te komen. Steeds machtiger wordende 
georganiseerde criminele netwerken streven er voorts naar de vraag te stimuleren en 
potentiële slachtoffers van vrouwenhandel te strikken. 
Welke landen zijn erbij betrokken? 
Verhandelde vrouwen blijken uit zo goed als alle delen van de wereld te komen, maar uit 
sommige streken of landen meer dan uit andere. In Afrika blijkt vrouwenhandel 
bijvoorbeeld vooral in Ghana, Nigeria en Marokko voor te komen, in Latijns-Amerika uit 
6 De informatie in dit gedeelte is grotendeels gebaseerd op gegevens die vergaard zijn tijdens de 
Conferentie in Wenen en uit IOM-studies - zie ook de bibliografie in Bijlage 3. 
7 Bijvoorbeeld een studie op nationaal niveau, zoals "Traite des êtres humains - vers une politique de 
volonté commune", Centre pour l'égalité des chances et la lutte contre le racisme, maart 1996 (België). 
8 "Commercial Sexual Exploitation of Children in some Eastern European Countries", EPCAT, maart 
1996. 
9 Nederlandse Stichting tegen Vrouwenhandel (STV), verslagen uit 1994 en 1995. 
Brazilië en Colombia, in Caribisch gebied uit de Dominicaanse Republiek, en in Zuid-
Oost-Azië in de Filippijnen en Thailand. Onderzoek van de IOM wijst uit dat er duidelijk 
aantoonbare verbanden bestaan tussen bepaalde landen van herkomst en ontvangende 
landen10. Verder valt op dat na het ontstaan van de Nieuwe Onafhankelijke Staten (NOS) 
en de val van de muur in Berlijn een groot aantal Midden- en Oosteuropese landen 
herkomst- en/of transitolanden zijn geworden. 
De handel vindt plaats in de richting van geïndustrialiseerde landen en alle EU-Lid-Staten 
zijn er in meer of mindere mate bij betrokken. De Commissie is zich er echter van bewust 
dat er ook vrouwenhandel bestaat binnen en tussen landen in andere regio's van de wereld, 
waar de EU slechts indirect invloed op de situatie kan uitoefenen. 
Hoe vindt de vrouwenhandel plaats? 
Uit ervaringen van justitie en politie blijkt dat er weliswaar vrouwenhandel op kleine 
schaal door een gering aantal voorkomt, maar dat er vooral ook grote ondernemingen en 
internationale netwerken bestaan, die met politieke steun en economische middelen in de 
herkomst-, transito- en bestemmingslanden, een geavanceerde en goed georganiseerde 
"bedrijfstak"11 hebben opgezet. Ook is melding gemaakt van corruptie van ambtenaren. 
Welke routes en transportmiddelen worden gekozen, hangt uiteraard af van de geografische 
ligging van het land van herkomst ten opzichte van het land van bestemming. Vrouwen die 
de EU binnenkomen vanuit Midden- en Oost-Europa, reizen meestal per trein of auto, 
terwijl vrouwen uit verder weg gelegen landen per vliegtuig komen. 
Wie zijn de vrouwen? 
De vrouwen zijn over het algemeen erg jong (de meeste onder 25 jaar en vele 
minderjarig). In een IOM-studie12 wordt voorgesteld onderscheid te maken tussen de 
handel in vrouwen uit Midden- en Oost-Europese landen en uit ontwikkelingslanden. 
Vrouwen uit ontwikkelingslanden zijn meestal ouder en zijn vaker getrouwd en hebben 
kinderen; vrouwen uit Midden- en Oost-Europa blijken jonger en beter opgeleid te zijn. 
DEEL II: ONTWIKKELING VAN EEN GEÏNTEGREERD MULTIDISCIPLINAIR 
BELEID 
De belangrijkste conclusie van de Conferentie van de Europese Commissie in Wenen in 
juni 1996 was dat vrouwenhandel niet effectief kan worden bestreden zonder 
multidisciplinaire en gecoördineerde aanpak, waaraan alle betrokkenen - NGO's, 
maatschappelijke instanties en juridische, politie- en migratie-autoriteiten - deelnemen en 
waarbij zowel op nationaal als op internationaal niveau wordt samengewerkt. 
10 "Trafficking and Prostitution: The growing Exploitation of Migrant Women from Central and Eastern 
Europe", mei 1995. 
11 "Trafficking in women for purposes of sexual exploitation", Dr. W. Bruggeman, Europol-drugseenheid, 
werkdocument voor de Conferentie in Wenen. 
12 Zie voetnoot 10. 
In de aanbevelingen van de Conferentie wordt de eerste verantwoordelijkheid bij de Lid-
Staten gelegd, omdat veel onderwerpen het best op nationaal niveau kunnen of moeten 
worden aangepakt. Toch is door de grensoverschrijdende aard van de problematiek ook 
actie op niveau van de Europese Unie nodig: in de eerste plaats acties op Europees niveau 
of ter aanvulling van nationale acties, en ten tweede samenwerking van de Gemeenschap 
met partners in derde landen. Alle instrumenten die de EU krachtens het Verdrag ter 
beschikking staan moeten worden ingezet, zowel in de context van de Gemeenschap als in 
het kader van de derde pijler van justitie en binnenlandse zaken13. 
De Commissie hecht bijzonder belang aan het werk van NGO's en burgers in de bestrijding 
van vrouwenhandel. De NGO's hebben aangetoond in staat te zijn tot het ontwikkelen van 
vernieuwende manieren om slachtoffers van seksuele uitbuiting te bereiken en te helpen. 
Zij spelen een essentiële rol in de bewustmaking van regeringen en de publieke opinie en 
in de lobby voor wetswijzigingen. 
Parallel met de acties van de Commissie in vervolg op de Conferentie in Wenen, zijn de 
Lid-Staten al begonnen om de samenwerking in het kader van de derde pijler te verbeteren, 
en wordt op dit moment onderhandeld over een aantal initiatieven. De bedoeling van deze 
Mededeling is om die acties op andere gebieden aan te vullen. Het is ook de eerste interne 
stap van de Commissie in de ontwikkeling van een samenhangende strategie voor haar 
acties om - voor zover dat binnen haar bevoegdheden valt - slachtoffers te helpen. 
Overeenkomstig de tijdens de Conferentie vastgestelde hoofdgebieden wordt in deze 
Mededeling onderscheid gemaakt tussen migratie, justitiële samenwerking, 
rechtshandhaving, maatschappelijke aangelegenheden en internationale aangelegenheden. 
De acties die op deze gebieden worden ondernomen, dienen echter ook in een breder 
perspectief te worden geplaatst, en omdat sommige van de behandelde problemen met 
elkaar samenhangen, is een aantal aanbevelingen multidisciplinair van aard14. In dit 
document komen eerst de multidisciplinaire zaken aan de orde, waarna de specifieke 
gebieden afzonderlijk worden behandeld. In elk hoofdstuk worden de aanbevelingen van de 
Conferentie in Wenen hernomen (cursief gedrukt) en worden voorstellen gedaan voor te 
ondernemen actie (vet gedrukt). Bij elk genoemd actiepunt geeft de Commissie aan waar 
Titel VI van het Verdrag betreffende de Europese Unie (de zogeheten "derde pijler") bepaalt dat de Lid-
Staten bepaalde binnenlandse en justitiële zaken (met name immigratie- en asielbeleid en politiële en 
justitiële samenwerking) als aangelegenheden van gemeenschappelijk belang aanmerkea De voorziene 
samenwerkingsvormen verschillen in een aantal opzichten van de mechanismen van de Europese 
Gemeenschap, bijvoorbeeld wat betreft de algemene eis van unanieme besluitvorming en het beperkte 
recht van initiatief van de Commissie. 
Zo valt het voorstel voor een tijdelijke verblijfsvergunning onder het migratiebeleid, maar heeft het tot 
doel de gerechtelijke procedures te vergemakkelijken. Een ander voorbeeld is het nauwe verband tussen 
betere voorlichting en sterkere coördinatie. Voorts werd in de discussies tijdens de Conferentie duidelijk 
dat er moeilijk een scherpe scheidslijn te trekken valt tussen autoriteiten en acties, en waren alle 
deskundigen het erover eens dat het probleem niet door één enkele instelling kan worden aangepakt. 
de verantwoordelijkheid voor de verdere verwezenlijking ervan ligt15. 
II. 1: INTERDISCIPLINAIRE VOORSTELLEN 
II. 1. a: Het "STOP-programma" tegen mensenhandel 
Een van de onlangs genomen initiatieven op het gebied van justitie en binnenlandse zaken 
is een aanmoedigings- en uitwisselingsprogramma voor personen die verantwoordelijk zijn 
voor de bestrijding van mensenhandel en seksuele exploitatie van kinderen, dat naar 
verwachting binnenkort zal worden goedgekeurd. Dit programma krijgt de naam "STOP" 
(Sexual Trafficking of Persons), en zal, wanneer het eenmaal loopt (gehoopt wordt dat dit 
voor eind 1996 het geval zal zijn), een bruikbaar instrument zijn voor het opvullen van de 
leemten die op dat gebied zijn gesignaleerd. Het gaat daarbij met name om gegevens en 
onderzoek, informatieverspreiding onder autoriteiten, en opleiding. Verwacht wordt dat, 
afhankelijk van de jaarlijkse vaststelling van kredieten door de begrotingsautoriteit, voor de 
komende vijfjaar in dit programma 6,5 miljoen ecu beschikbaar zal worden gesteld (0,5 
voor 1996 en 1,5 voor 1997 en de daarop volgende jaren). 
Te ondernemen actie door de EU: 
Snelle goedkeuring en tenuitvoerlegging van de gemeenschappelijke acties inzake 
bovengenoemd programma. 
II. 1. b: Noodzaak van betere gegevens en onderzoek 
Door gebrek aan betrouwbare gegevens over alle aspecten van mensenhandel is gerichte 
actie tot nu toe onmogelijk geweest. Om de weinige bestaande studies aan te vullen, is het 
nodig dat er specialistische onderzoeksprojecten worden opgezet, bijvoorbeeld voor sociaal 
en economisch onderzoek naar de structurele oorzaken (armoede, ongelijkheid, sociale 
uitsluiting) en naar de klanten. 
Daarnaast heerst er een buitengewoon schrijnend gebrek aan cijfers over slachtoffers en de 
grootte van de netwerken. De verzameling van gegevens en de toegepaste methoden 
vertonen zwakheden; in het bijzonder zijn definities onderling niet vergelijkbaar en zijn er 
tot op heden niet op regelmatige basis rapporten verschenen waarin trends werden 
geëvalueerd. Dit geldt voor zowel het nationale, het regionale als het internationale niveau. 
Om precieze, goed gerichte preventieprogramma's voor te bereiden is het nodig dat er beter 
inzicht wordt verkregen in het relatieve aandeel van verschillende herkomst- en 
transitolanden (hoewel organisaties als de IOM belangrijk werk hebben verricht op het 
gebied van migratiestromen). Daarnaast is het van belang dat er betere uitwisseling 
plaatsvindt van de kennis omtrent de methoden van mensenhandelaars, waaronder ook 
informatie over de gevolgde routes en het gebruik van valse documenten, zodat efficiëntere 
controles door migratie-autoriteiten mogelijk worden. Alle deskundigen op dit gebied 
Bij de Lid-Staten, op nationaal niveau, of bij de Europese Gemeenschap (eerste pijler, d.w.z. het Verdrag 
van Rome) of bij de Europese Unie (derde pijler, d.w.z. samenwerking op het gebied van justitie en 
binnenlandse zaken) of bij de Commissie (door directe actie). 
moeten bij het programma worden betrokken, zoals Europese NGO's en NGO's in de herkomst­
en transitolanden (die deel van het onderzoek moeten uitmaken). Overigens geven 
sommige Lid-Staten NGO's opdracht tot het opstellen van jaarlijkse verslagen van de 
situatie. 
Er moet een systeem komen van regelmatige informatievoorziening, waardoor autoriteiten 
hun beleid doorlopend kunnen aanpassen. Een bepaald deel van het onderzoek zal door 
politie-instanties moeten worden verricht, met name onderzoek om te komen tot 
genormaliseerde en vergelijkbare cijfers. Daarnaast hoopt de Commissie dat er 
samenwerking mogelijk wordt tussen nationale politie-instanties en internationale lichamen 
(Europol en Interpol) enerzijds en burgerlijke onderzoeksinstellingen en gespecialiseerde 
organisaties als de IOM anderzijds, zodat er geen dubbel werk wordt gedaan. Hoewel het 
een waardevolle doelstelling op de lange termijn kan zijn, lijkt het de Commissie in dit 
stadium echter niet realistisch om jaarlijks een geconsolideerd verslag van de situatie op te 
stellen dat alle gebieden beslaat. Voor het vaststellen van doeltreffende acties zullen de 
Lid-Staten meer hebben aan specifieke studies en rapporten die ook een solide basis 
kunnen vormen voor vervolgacties van de Commissie op de gebieden die tot haar 
bevoegdheid behoren. 
Te ondernemen actie door de Gemeenschap en de Commissie: 
Voor zover mogelijk sociale begrotingslijnen van de Gemeenschap gebruiken en 
ontwikkelen voor onderzoek op de bovengenoemde gebieden16, evenals voor studies 
over de rol van vrouwenhandel in de verspreiding van seksueel overdraagbare 
aandoeningen en drugsgebruik. Door middel van gespecialiseerde workshops van 
mensen uit de praktijk en onderzoekers vaststellen welke gebieden prioriteit 
verdienen voor gespecialiseerd onderzoek; 
Door de Commissie gefinancierde onderzoeken publiceren en beschikbaar maken. 
Te ondernemen actie door de EU: 
Passende studies in het "STOP-programma" onderbrengen, met name rekening 
houdend met het toekomstige werk van de Europol-drugseenheid. 
II. 1. c: Samenwerking en coördinatie 
De constatering dat er te weinig uitgebreide informatie beschikbaar is ter ondersteuning 
van instellingen, leidt tot de duidelijke conclusie dat er dringend behoefte is aan 
uitwisseling van de wél beschikbare informatie, en dat de instellingen hun werkzaamheden 
moeten coördineren. Op de Conferentie in Wenen waren zowel overheidsinstanties als 
NGO's van mening dat er onvoldoende contact bestaat tussen de personen die zich 
bezighouden met de verschillende stadia van slachtofferhulp en werd herhaaldelijk 
gevraagd om het instellen van nationale centrale coördinatielichamen door de Lid-Staten, 
bestaande uit politie-, migratie-, justitiële en sociale instanties, evenals leden van NGO's. 
16 Bijvoorbeeld het Vierde Programma inzake Gelijke Kansen. 
8 
Of dergelijke lichamen daadwerkelijk worden opgericht is natuurlijk een zaak waarover de 
Lid-Staten zelf moeten beslissen, maar de Commissie ziet niet goed in hoe vrouwenhandel 
op zowel nationaal als internationaal niveau doeltreffend kan worden bestreden als vormen 
van binnenlandse coördinatie ontbreken. Centralisatie van de gegevens zou bijdragen tot 
het verkrijgen van vergelijkbare informatie, maar ook over individuele gevallen blijkt er te 
weinig contact te zijn, en het is nodig de communicatievormen hiervoor te verbeteren. 
Meer coördinatie zou niet alleen binnen of tussen de Lid-Staten zinvol zijn. Ook andere 
internationale organisaties zijn op dit gebied actief. De Raad van Europa is via zijn 
stuurgroep voor gelijkheid tussen mannen en vrouwen (CDEG) sinds september 1991, toen 
het seminar over actie tegen vrouwenhandel werd gehouden, actief op het gebied van 
vrouwenhandel en gedwongen prostitutie17. Als vervolg op dit seminar stelde de CDEG een 
Groep van Specialisten in voor actie tegen vrouwenhandel en gedwongen prostitutie, die in 
1994 een actiegerichte lijst van door de Stuurgroep te overwegen prioriteiten opstelde. 
Vervolgens vroeg de CDEG een deskundige adviseur een Actieplan op te stellen op basis 
van de aanbevelingen van de Groep van Specialisten18. In een onlangs gehouden 
vergadering (22-25 oktober 1996) heeft de CDEG besloten dat moet worden overwogen of 
een groep van Specialisten uit verschillende sectoren kan worden ingesteld die als taak zou 
krijgen voorstellen voor concrete actie voor te bereiden, mogelijk in de vorm van een 
Aanbeveling. 
De Commissie zal proberen haar banden met internationale en regionale organisaties, zoals 
de Verenigde Naties, de Raad van Europa, EU-instellingen en andere regionale 
groeperingen aan te halen, ten einde de relevante behoeften en prioriteiten te kunnen 
vaststellen en om het beleid van deze organisaties beter bij elkaar te laten aansluiten. 
Onder andere gaat het daarbij om de ondersteuning van lichamen die specifiek op de 
vrouwenhandel gerichte acties begeleiden en bevorderen, om bevordering van planning op 
de middellange en lange termijn van prioritaire en gezamenlijk te verwezenlijken 
activiteiten, en om uitbreiding van de informatie-uitwisseling over lopende activiteiten en 
relevante onderzoeksprojecten. 
Na de Conferentie in Wenen heeft de Commissie een coördinatiepunt voor haar acties 
ingericht19. De Commissie zou ook graag zien dat NGO's in verschillende landen meer 
contact met elkaar onderhouden voor uitwisseling van goede praktijkvoorbeelden en het 
mogelijk opzetten van gezamenlijke projecten. 
Te ondernemen actie door de Lid-Staten: 
Overwegen hoe het verzamelen van nationale gegevens kan worden verbeterd en 
hoe adequate communicatiemechanismen tussen de betrokken groepen en 
18 
19 Zie "Proceedings of the Seminar", Straatsburg 25-27 september 1991. 
"Plan of Action against traffic in women and forced prostitution", Michèle Hirsch, EG(96) 2, Straatsburg 
1996. Bij de voorbereiding voor de Conferentie in Wenen heeft de Commissie rekening gehouden met 
het reeds door de Raad van Europa verrichte werk. 
In de Task Force justitie en binnenlandse zaken. 
autoriteiten tot stand kunnen worden gebracht 
Te ondernemen actie door de Lid-Staten en de Commissie: 
Het werk in de Raad van Europa nauw coördineren. 
Te ondernemen actie door de EU en de Commissie: 
Met andere internationale organisaties overwegen of het beleid kan worden 
gecoördineerd en of gezamenlijke acties mogelijk zijn; 
De dialoog met NGO's in verschillende landen, zowel binnen als buiten de EU, 
uitbreiden en netwerken van deze NGO's bevorderen. 
II. 1. d: Voorlichtingscampagnes 
Een belangrijke vorm van preventie is de voorlichting aan vrouwen in de herkomstlanden 
over de mogelijkheden en beperkingen van legale immigratie en over de risico's van 
uitbuiting die gepaard gaan met illegale immigratie. NGO's in derde landen verrichten al 
belangrijk werk, maar dit dient te worden geconsolideerd en uitgebreid. Voor NGO's lijkt 
hierin een centrale rol te zijn weggelegd, aangezien zij door ervaring beschikken over 
gespecialiseerde kennis van de plaatselijke omstandigheden in de landen van herkomst. 
Ook de ambassades en consulaten van de Lid-Staten spelen een belangrijke rol. Dit werd 
ook in 1993 door de Raad erkend, toen een van zijn vijf aanbevelingen tegen 
mensenhandel20 was dat er voorlichtingscampagnes in diplomatieke en consulaire kringen 
moeten worden gestart ten einde exploitatie van prostituées te voorkomen. In dit opzicht 
kan in samenwerking met regeringen van ontvangende landen nog meer worden gedaan, 
misschien ook door de campagnes te richten op schoolgaande jongeren. 
Vrouwen die slachtoffer zijn geworden van vrouwenhandel en in de EU verblijven, moeten 
worden voorgelicht over de manieren waarop zij hulp kunnen vinden. Deze voorlichting 
wordt gegeven door maatschappelijke en geneeskundige diensten en door NGO's, en de 
Commissie zoekt naar manieren om de voorlichtingsactiviteiten te ondersteunen. Vrouwen 
die de EU binnenkomen voor legaal werk maar vervolgens onder dwang in de prostitutie 
terechtkomen, moeten ook worden geïnformeerd over hun rechten en worden geholpen bij 
het krijgen van toegang tot de systemen ter bescherming van die rechten. 
Om potentiële klanten af te schrikken kan er meer preventieve voorlichting over 
gezondheidsrisico's worden gegeven. Dit zou bovendien ook bijdragen tot het verkleinen 
van de risico's voor de volksgezondheid binnen de EU. 
Te ondernemen actie door de Gemeenschap en de Commissie: 
20 Aanbevelingen over de mensenhandel - Council Press Release 10550/93 van 29-30 november 1993, Zie 
bijlage 2. 
10 
Met steun van de begrotingsautoriteit manieren vinden om meer financiële middelen 
te verkrijgen voor voorlichtingsactiviteiten van NGO's; 
Voorlichtingscampagnes voor slachtofferhulp ondersteunen; 
Voorlichtingscampagnes ondersteunen die gericht zijn op afschrikking van 
potentiële klanten. 
Te ondernemen actie door de Gemeenschap en de Lid-Staten: 
Overeenkomstig het Vierde actieprogramma van de Gemeenschap op de 
middellange termijn inzake gelijke kansen bevorderen dat er voorlichtingsstelsels 
worden opgezet over de rechten van slachtoffers; zorgen voor regelmatige 
informatie-uitwisseling tussen Lid-Staten over manieren om met vrouwenhandel 
gepaard gaande mishandeling te bestrijden. 
Te ondernemen actie door de Commissie: 
Met de Lid-Staten overwegen om samen met de EU-delegaties in derde landen 
gecoördineerde voorlichtingscampagnes over vrouwenhandel te voeren. 
II. 1. e: Opleiding 
Tijdens de Conferentie in Wenen werd aanbevolen zowel interdisciplinaire als op elke 
beroepsgroep toegespitste opleidingen tot stand te brengen. Beide soorten opleiding zouden 
op Europees niveau bij het toekomstige uitwisselingsprogramma Grotius21 of bij het 
"STOP-programma" kunnen worden ondergebracht. 
Te ondernemen actie: 
Zie met name: 
II.2.a: Opleiding voor migratie-ambtenaren 
II. 4. b: Politieopleiding 
II. 5. e: Opleiding op maatschappelijk gebied 
II. 2: MIGRATIE 
In het algemene patroon van het verschijnsel vrouwenhandel spelen zaken die verband 
houden met migratie (visa, controles bij binnenkomst, verblijf in en vervolgens 
verplaatsingen tussen de grondgebieden van de Lid-Staten) een belangrijke rol. In het 
Verdrag betreffende de Europese Unie worden het immigratiebeleid en het beleid ten 
aanzien van staatsburgers van derde landen, evenals de voorschriften met betrekking tot de 
overschrijding van de buitengrenzen van de Lid-Staten door personen en de uitoefening 
van de controle daarop, als aangelegenheden van gemeenschappelijk belang aangemerkt 
21 Dit programma wordt in 1996 opgezet in het kader van de derde pijler en heeft betrekking op opleidings-
en uitwisselingsprogramma's op justitieel gebied. 
11 
(Art. K. 1 punten 2 en 3). Het Verdrag biedt daarmee de wettelijke basis voor 
gemeenschappelijke acties op het specifieke gebied van het migratiebeleid. 
II. 2. a: Opleiding voor migratie-ambtenaren 
De Conferentie van Wenen adviseerde de verbetering van de opleiding en de bewustmaking 
van ambtenaren die zich bezighouden met migratie (vooral zij die werkzaam zijn op 
ambassades en consulaten, en zij die belast zijn met het afgeven van visa), en adviseerde 
voorts in toekomstige meerjarige uitwisselingsprogamma's "vrouwenhandel" te betrekken. 
De Commissie erkent de noodzaak van de ontwikkeling van voorlichting en scholing voor 
ambassade- en consulair personeel en voor migratie-ambtenaren binnen de Lid-Staten. In 
derde landen waar een visumplicht geldt voor toegang tot de EU, heeft het 
ambassadepersoneel dat de visa verstrekt, de mogelijkheid om enerzijds potentiële 
visumaanvragers te wijzen op de risico's en de bestaande praktijken, en anderzijds alert te 
zijn op de tactieken van mensenhandelaars. 
Op 28 oktober werd het "Sherlock-programma" voor de opleiding, de uitwisseling en de 
samenwerking op het gebied van identiteitsbewijzen op basis van een voorstel van de 
Commissie goedgekeurd. Dit programma is gericht op verbetering van het theoretische en 
praktische inzicht in de beveiliging van identiteitsbewijzen en zou een belangrijke rol 
kunnen spelen in de strijd tegen vrouwenhandel in de gevallen waarin sprake is van 
vervalsing en het gebruik van valse documenten. Verwacht wordt dat in het kader van dit 
programma in de periode 1996-2000 5 miljoen ecu beschikbaar zal zijn. 
In 1996 heeft de Commissie een proefproject uitgevoerd inzake migratie en buitengrenzen, 
en binnenkort zal zij een voorstel indienen voor een meerjarig opleidings- en 
uitwisselingsprogramma voor functionarissen van Lid-Staten die te maken hebben met 
migratie- en asielbeleid en buitengrenzen. 
Te ondernemen actie door de EU: 
Het "STOP-programma" gebruiken voor opleiding van migratie-ambtenaren; 
Overeenkomstig het meerjarige "Sherlock-programma" opleidingsactiviteiten ten 
uitvoer leggen op het gebied van valse identiteitsbewijzen. 
Te ondernemen actie door de Commissie: 
Een voorstel doen voor een meerjarig programma met betrekking tot opleiding en 
uitwisseling van ambtenaren die verantwoordelijk zijn voor immigratie- en 
asielbeleid en buitengrenzen, waarin rekening wordt gehouden met de behoefte aan 
specifieke opleiding van functionarissen die zich bezighouden met deze zaken op 
het gebied van bestrijding en preventie van vrouwenhandel. 
IL 2. b: Tijdelijke verblijfsvergunning 
12 
Onderzoeken of een tijdelijke verblijfsvergunning mogelijk is voor slachtoffers die als 
getuige willen optreden in gerechtelijke procedures en zorgen voor goede coördinatie 
tussen gerechtelijke en politieautoriteiten ten einde te voorkomen dat vrouwen zonder 
overleg worden uitgezet. 
Onderzoek wijst uit dat vrouwen die het slachtoffer zijn van vrouwenhandel en die illegaal 
in de landen verblijven, slechts zelden aan hun handelaars weten te ontsnappen. De angst 
voor repatriëring weerhoudt hen ervan met de autoriteiten samen te werken tegen de 
handelaars. In veel gevallen worden de slachtoffers inderdaad snel teruggestuurd naar hun 
land. Vanuit het oogpunt van de strijd tegen vrouwenhandelaars is dit een onbevredigende 
situatie, want zonder het bewijs van de slachtoffers bestaat de kans dat zaken nooit voor de 
rechter komen. Na de Conferentie in Wenen is een initiatief van België, waarin onder 
andere een voorstel voor een tijdelijke verblijfsvergunning is opgenomen, voorgelegd aan 
de JBZ-Raad, die er nog over discussieert. De Commissie staat achter het idee van een 
verblijfsvergunning, zowel om de handelaars te kunnen bestrijden als om de slachtoffers te 
beschermen. Het is buitengewoon belangrijk dat een verblijfsvergunning minstens wordt 
afgegeven voor de duur van de gerechtelijke procedure tegen de handelaars. Ook moet 
duidelijk zijn dat de houder van een verblijfsvergunning na de rechtszaak een legale status 
in het ontvangende land houdt zolang zij niet naar haar land is teruggekeerd. 
Te ondernemen actie door de EU: 
Snel overeenstemming bereiken over het voorstel voor een gemeenschappelijk 
optreden inzake de tijdelijke verblijfsvergunning voor slachtoffers. 
II. 3: JUSTITIËLE SAMENWERKING 
Zolang de justitiële samenwerking tussen de EU-Lid-Staten niet is verbeterd, zullen 
handelaars blijven profiteren van de leemten en beperkingen van de nationale rechtsstelsels. 
Ook slachtoffers moeten op de rechtsstelsels kunnen vertrouwen, en daarom zijn er vormen 
van bescherming van getuigen nodig om de slachtoffers in de gelegenheid te stellen tegen 
hun handelaars te getuigen. Op de Conferentie in Wenen is een verscheidenheid aan 
onderwerpen inzake justitiële samenwerking naar voren gebracht, zoals strafbaarstelling 
van vrouwenhandel, inbeslagname van opbrengsten van vrouwenhandel en programma's ter 
bescherming van getuigen. 
II. 3. a: Bestaande internationale instrumenten 
De situatie inzake internationale instrumenten is niet bevredigend. In de periode van 1900 
tot 1950 werden meer dan vijf internationale instrumenten opgesteld met betrekking tot 
handel in personen en prostitutie. In deze verdragen staan verschillende onderwerpen 
centraal, maar over het algemeen voorzien zij alle in de strafbaarstelling van bepaalde 
soorten gedrag die verband houden met vrouwenhandel voor prostitutie of bieden zij een 
basis voor de samenwerking tussen landen in de aanpak van het probleem. Geen van deze 
verdragen is door alle vijftien Lid-Staten geratificeerd. 
II. 3. b: Nationale wetgevingen 
13 
Voorbereiding van een inventarisatie en evaluatie van nationale wetgevingen. 
In de meeste Lid-Staten wordt in de wetgeving niet specifiek ingegaan op het vraagstuk 
van seksuele exploitatie van vrouwen die via vrouwenhandel vanuit het buitenland zijn 
gekomen, of wordt het probleem behandeld in de context van souteneursactiviteiten. In 
sommige Lid-Staten wordt echter wel rekening gehouden met de kwetsbare positie van 
buitenlandse vrouwen die slachtoffer zijn van vrouwenhandel. 
Te ondernemen actie door de EU: 
Het voorstel uit het "STOP-programma" ten uitvoer leggen om informatie te 
verzamelen over relevante nationale wetgevingen, bij te dragen tot de beoordeling 
van de effectiviteit ervan en gerechtelijke samenwerking te vergemakkelijken; 
Overwegen om derde herkomstlanden aan te moedigen om doeltreffende 
strafwetgeving tegen handelaars in te voeren en toe te passen. 
II. 3. c: Een nieuw wettelijk instrument van de Europese Unie 
Verbetering van de strafwetgeving. Op de Conferentie in Wenen werden specifieke 
aanbevelingen gedaan over het strafbaar stellen van misbruik van vrouwen, inbeslagname 
van opbrengsten, extraterritoriale werking van wetten, bescherming van getuigen en 
uitwisseling van informatie over veroordelingen. 
De verschillende leemten en inconsistenties die in de aanbevelingen zijn gesignaleerd, 
lijken de invoering van een nieuw wettelijk instrument te rechtvaardigen. Aangezien de 
genoemde kwesties echter vooral onder justitiële samenwerking in strafzaken vallen, heeft 
de Commissie geen recht van initiatief22. Zij juicht daarom in het bijzonder het voorstel toe 
dat na de Conferentie in Wenen aan de Raad is voorgelegd om een instrument goed te 
keuren in de vorm van gemeenschappelijk optreden ter verbetering van de gerechtelijke 
samenwerking in de strijd tegen de mensenhandel, en waarin voorstellen zijn opgenomen 
over alle bovengenoemde zaken. 
De Commissie acht het noodzakelijk dat er overeenstemming wordt bereikt over de 
volgende hoofdpunten: 
de noodzaak maatregelen te treffen om slachtoffers van mensenhandel aan te 
moedigen tot en te helpen bij het doen van aangifte van misdrijven, en te zorgen 
voor speciale regelingen voor opvang en hulpverlening; 
de noodzaak rekening te houden met het feit dat er sprake is van misbruik en 
uitbuiting van de buitengewoon kwetsbare en afhankelijke positie waarin 
slachtoffers verkeren, ongeacht of zij daarvoor toestemming lijken te hebben 
gegeven; 
Verdrag betreffende de Europese Unie, artikel K3(2), tweede inspringing. 
14 
de noodzaak van regelingen voor de bescherming van getuigen, die van toepassing 
kunnen zijn op slachtoffers van vrouwenhandel en op NGO's die slachtofferhulp 
verlenen; 
de noodzaak van informatie-uitwisseling tussen gerechtelijke autoriteiten, en van het 
leggen van een wettelijke basis voor spontane informatie-uitwisseling; 
inbeslagname van opbrengsten uit georganiseerde misdaad in verband met 
vrouwenhandel. 
Een aantal Lid-Staten heeft onlangs de nationale wetgeving zodanig gewijzigd dat 
extraterritoriale rechtspraak mogelijk wordt in zaken van seksueel misbruik van kinderen 
(kindersekstoerisme). Het is van essentieel belang dat de netwerken van kinderhandelaars 
worden opgerold, maar slechts in enkele Lid-Staten zijn er bepalingen die ook gelden voor 
mensen die handel drijven in volwassenen of die volwassenen uitbuiten. De Commissie is 
van mening dat deze leemte in de wetgeving geen recht doet aan de ernst van elke vorm 
van seksuele exploitatie. 
Te ondernemen actie door de Lid-Staten en de EU: 
Overeenstemming bereiken over gemeenschappelijk optreden inzake justitiële 
samenwerking met betrekking tot vrouwenhandel, waarbij ook bovengenoemde 
hoofdpunten worden meegenomen, en de invoering overwegen van extraterritoriale 
voorzieningen voor de berechting van mensenhandelaars. 
II. 3. d: Sancties 
Naast de aanbevelingen van de Conferentie in Wenen inzake strafwetgeving, wijst de 
Commissie erop dat er in de wetgevingen van de Lid-Staten aangaande mensenhandelaars 
verschillen in benadering bestaan wat betreft de sancties. 
In ten minste één Lid-Staat kunnen in het geval van georganiseerde mensenhandel zware 
straffen (tot vijftien jaar gevangenisstraf) worden opgelegd. Aangezien echter niet alle EU-
Lid-Staten specifieke strafbare feiten in verband met mensenhandel hebben vastgesteld, 
bestaan er aanzienlijke discrepanties in de hoogte van straffen die in de nationale 
wetgevingen zijn voorzien. De Commissie is van mening dat op misdrijven in verband met 
vrouwenhandel voor seksuele exploitatie in alle Lid-Staten vrijheidsstraffen en andere 
maatregelen zouden moeten staan. 
Te ondernemen actie door de Lid-Staten: 
De invoering overwegen van zware straffen voor vrouwenhandel, die recht doen aan 
de ernst van het misdrijf. 
II. 4: POLITIËLE SAMENWERKING 
15 
Vrouwenhandel blijkt in hoge mate in handen te zijn van georganiseerde criminele 
netwerken, die functioneren als gestructureerde internationale ondernemingen. Vaak gaat 
dit gepaard met andere vormen van criminaliteit, zoals drugshandel. Vrouwenhandel kan 
niet door één enkele instantie voor rechtshandhaving in een Lid-Staat worden bestreden. 
Dit hoofdstuk moet worden gezien in de context van de huidige discussie in de JBZ-Raad, 
waarin alleen de Lid-Staten het recht van initiatief hebben23. 
II. 4. a: Samenwerking en communicatie 
Analyse en informatie-uitwisseling en betere communicatie en samenwerking tussen 
instanties voor rechtshandhaving, alsmede het instellen van nationale contactpunten en 
adressenbestanden 
Binnen de Lid-Staten moet de communicatie tussen instanties voor rechtshandhaving 
natuurlijk intern worden geregeld. In veel Lid-Staten is er een klein politiekorps 
gespecialiseerd in zedendelicten, en is de deskundigheid op het gebied van vrouwenhandel 
als vorm van criminaliteit beperkt tot de personen die direct in aanraking zijn geweest met 
slachtoffers. In sommige landen zijn stappen gezet om gespecialiseerde eenheden op te 
richten die hetzij multidisciplinair van aard zijn en waarin verschillende instanties 
samenwerken (politie, sociale diensten, immigratiediensten), of die bedoeld zijn als 
nationaal contactpunt, enkel voor betere informatie-uitwisseling tussen politiediensten. 
Natuurlijk kunnen de structuren op nationaal niveau op verschillende manieren worden 
opgezet, met inachtneming van de verschillende nationale stelsels. Waar het om gaat is 
echter dat er efficiënte communicatiemethoden bestaan. 
Om internationale samenwerking te bevorderen hebben de Lid-Staten in 1994 afgesproken 
om mensenhandel in de Overeenkomst tot de oprichting van Europol op te nemen. Europol 
wordt een organisatie voor uitwisseling van informatie en inlichtingen met het oog op 
bestrijding van criminaliteit in de EU, en tijdens de Europese Raad van 21-22 juni 1996 in 
Florence werd definitief overeenstemming bereikt over de Overeenkomst. In Artikel 2 van 
de Overeenkomst zijn de bestrijding van illegale immigratie en mensenhandel als twee van 
de prioritaire activiteiten van Europol neergelegd. De Overeenkomst zal van kracht worden 
als alle Lid-Staten de ratificatie ervan hebben afgerond. Dan zal Europol een rol moeten 
gaan spelen in de strategische en operationele analyse van de mensenhandel als onderdeel 
van de georganiseerde misdaad. Krachtens Artikel 42(2) van de overeenkomst zullen 
Europol en Interpol een formele samenwerkingsovereenkomst sluiten, die expliciet ook op 
mensenhandel betrekking zal hebben. 
In de tussentijd is het mandaat van het eerste fase van Europol, de Europol-drugseenheid 
(EDE), in maart 1995 uitgebreid met actie tegen clandestiene immigratienetwerken en op 
27 september 1996 nogmaals uitgebreid met mensenhandel. De ministers kwamen ook 
overeen dat de EDE een adressenbestand van gespecialiseerde deskundigen moet opstellen 
(een lijst met contactpunten voor politiewerk) in verband met de strijd tegen misdaad, met 
als eerste prioriteit een adressenbestand met betrekking tot illegale drugshandel en 
23 Uit hoofde van artikel K3 (2), tweede inspringing van het EU-Verdrag, heeft de Commissie niet het recht 
het initiatief te nemen om wetsvoorstellen op dit gebied in te dienen. 
16 
mensenhandel. Dit is een belangrijke stap in de richting van betere politiële samenwerking 
op Europees niveau, en de Commissie juicht deze ontwikkeling toe. Wil de EDE effectief 
kunnen opereren, dan zullen nationale gegevens sneller en accurater moeten worden 
geleverd. 
De Conferentie in Wenen adviseerde de instelling van nationale contactpunten. In sommige 
gevallen kan dit via het adressenbestand van gespecialiseerde deskundigen worden 
bewerkstelligd, maar het lijkt gepast dat elke Lid-Staat zelf een dergelijk contactpunt 
instelt, voor zover dat nog niet is gebeurd. 
Een van de eerste taken in het kader van het "STOP-programma", zal waarschijnlijk 
onderzoek zijn naar de centralisatie van informatie en de analyse over onderwerpen die 
verband houden met slachtoffers van mensenhandel, waarbij ook de wenselijkheid van het 
opzetten van een gegevensbank voor opslag van DNA-gegevens zal worden betrokken. 
Te ondernemen actie door de Lid-Staten: 
Zorgen voor snelle ratificatie van de Europol-overeenkomst. 
Te ondernemen actie door de EU: 
Het aanleggen door de EDE van een adressenbestand van gespecialiseerde 
deskundigen en het aanwijzen door de Lid-Staten van nationale contactpunten. 
II. 4. b: Politie-opleiding 
Enerzijds functiegerichte opleiding, en anderzijds bewustmakingstraining ontwikkelen. 
Reeds in 1993 kwam de Raad overeen dat politiepersoneel meer opleiding nodig had om 
mensenhandel voor prostitutiedoeleinden te kunnen bestrijden. Op de vraag van de 
Commissie om informatie van de Lid-Staten over het gevolg dat werd gegeven aan de 
aanbevelingen van mei 1996, meldde één Lid-Staat te beschikken over een gespecialiseerd 
opleidingsprogramma dat open stond voor andere EU-landen (hoewel tot nu toe slechts 
twee buurlanden op het aanbod zijn ingegaan). In sommige Lid-Staten zijn er kleine 
eenheden van gespecialiseerde functionarissen, maar tijdens de Conferentie in Wenen bleek 
dat er een bredere basis nodig is voor het verwerven van meer kennis over netwerken en 
vormen van mensenhandel en de daarmee samenhangende witwasacties waarbij grote 
zakelijke organisaties betrokken zijn. 
Misschien kan in sommige gevallen worden gesteld dat de politie bij het omgaan met 
slachtoffers te weinig oog heeft gehad voor het feit dat de vrouwen slachtoffer van een 
misdrijf zijn. Als slachtoffers lage verwachtingen hebben van de politie als hulpverleners, 
zijn zij natuurlijk nog minder bereid om samen te werken, en gebrek aan vertrouwen van 
de slachtoffers is daarom een belangrijk onderwerp. Het standpunt van de Conferentie in 
Wenen was dat een passende reactie van de politie op slachtoffers het best kan worden 
ontwikkeld door middel van een gespecialiseerde opleiding. Relevante talenkennis werd 
eveneens van belang genoemd voor de verbetering van de communicatie met slachtoffers. 
17 
Een ontwerp-programma onder Titel VI (Oisin) dat binnenkort zal worden goedgekeurd, 
voorziet in de opleiding voor politiepersoneel24. 
Te ondernemen actie door de EU en de Lid-Staten: 
Bovenstaande aspecten van opleidingsprogramma's voor politiepersoneel opnemen 
in het "STOP-programma"; 
De politie bewust maken van de positie van de slachtoffers, bijvoorbeeld door 
gezamenlijke opleidingsprogramma's met organisaties voor slachtofferhulp; 
Taalonderwijs geven in de talen van de slachtoffers, often minste zorgen voor 
tolken; 
Gezamenlijke opleidingen verzorgen met organisaties voor slachtofferhulp; 
Opleidingen over mensenhandel ontwikkelen in het kader van het "OISIN-
programma" inzake rechtshandhaving. 
Te ondernemen actie door de Lid-Staten: 
Ervoor zorgen dat er opgeleide vrouwelijke functionarissen beschikbaar zijn als de 
slachtoffers daarom vragen, en de slachtoffers op de hoogte stellen van deze 
mogelijkheid. 
IL 4. c: Derde landen 
Samenwerking met derde landen (opleiding, contactpunten). 
Waar opleidingen worden ontwikkeld door de Lid-Staten, kunnen politie-functionarissen uit 
derde landen, met name uit Midden- en Oost-Europa, bijdragen leveren en zelf iets leren. 
Programma's als de Middeneuropese Politieacademie (MEPA) en reeds bestaande 
gezamenlijke internationale programma's in bepaalde Lid-Staten, bieden niet alleen de 
mogelijkheid om goede praktijkvoorbeelden uit te wisselen, maar blijken ook belangrijke 
kansen te bieden om de ondersteuning door internationale lijsten van contactpunten aan te 
vullen met de ontwikkeling van contactpunten voor operationele doeleinden. 
In de aanbevelingen van 1993 van de JBZ-Raad werd verwezen naar de benoeming van 
gespecialiseerde verbindingsambtenaren, en een aantal Lid-Staten heeft al dergelijke 
ambtenaren in belangrijke herkomstlanden gestationeerd. 
Te ondernemen actie door de EU en de Lid-Staten: 
Voor dit programma is voor de periode 1996-2000 12 min. ecu voorzien (2 min. ecu in 1996 en 2,5 min. 
ecu voor de jaren 1997 en daarop volgend), afhankelijk van de kredieten die jaarlijks door de 
begrotingsautoriteit worden vastgesteld. 
18 
Opleidingen openstellen voor de Midden- en Oosteuropese landen en de door de 
EDE bij te houden lijst van contactpunten uitbreiden tot landen van buiten de EU; 
Zo goed mogelijk gebruik maken van de gespecialiseerde EU-
verbindingsambtenaren in herkomstlanden, in het bijzonder door het gezamenlijk 
gebruik van middelen, ten einde de samenwerking met lokale 
rechtshandhavingsinstanties te versterken. 
II. 5: DE MAATSCHAPPELIJKE EN WERKGELEGENHEIDSDIMENSIE 
Op dit gebied zijn de Lid-Staten, de lokale autoriteiten en de samenleving in het algemeen 
verantwoordelijk. De Gemeenschap zal alleen actie ondernemen als de doelstellingen van 
de voorgestelde actie onvoldoende door de Lid-Staten zelf kunnen worden verwezenlijkt. 
De hieronder besproken programma's van de Commissie kunnen weliswaar bijdragen tot de 
strijd tegen vrouwenhandel, zij dienen echter niet als vervanging van actie door de Lid-
Staten. Zo kan de Unie betrokken raken bij25 het leiden en coördineren van toekomstige 
studies naar maatschappelijke problemen in de Unie, het laten circuleren van informatie, de 
verspreiding van ervaringen, het stimuleren van het denkproces en de actie in de Lid-
Staten, het bevorderen van samenwerking, het onder de openbare aandacht brengen van 
maatschappelijke problemen van gemeenschappelijk belang, en het helpen oplossen van 
problemen die ondanks het feit dat zij onder de bevoegdheid van de Lid-Staten vallen, om 
een gemeenschappelijke aanpak vragen26. 
IL 5. a: Voorlichting 
Preventieve voorlichting in de EU: ondersteuning van voorlichtingscampagnes voor 
bevordering van het bewustzijn van het publiek van geweld tegen vrouwen, evenals 
uitwisseling van informatie en van goede praktijkvoorbeelden in de strijd tegen 
vrouwenhandel. 
Zie paragraaf II. 1. d "Voorlichtingscampagnes" hierboven. 
II. 5. b: Sociale programma's 
Ontwikkeling van hulpprogramma's, programma's met betrekking tot sociale uitsluiting en 
maatregelen inzake de herintegratie in de maatschappij binnen de EU, met inbegrip van 
volksgezondheid. 
In een aantal Lid-Staten zijn nationale programma's gestart waarin de strijd tegen sociale 
De Commissie heeft al een aantal afzonderlijke acties medegefinancierd of ondersteund, die hetzij onder 
het derde programma van de Gemeenschap inzake gelijkheid tussen vrouwen en mannen (1991-1996) 
vielen, of die pasten in het kader van de projecten in de strijd tegen sociale uitsluiting, waaronder een 
colloqium over vrouwenhandel in oktober 1996 in Griekenland en een conferentie die in 1997 in het VK 
zal worden gehouden over vrouwen en geweld op Internet, en een Ministersconferentie in Nederland in 
april 1997. 
Aanbevelingen in het Verslag van het Comité des Sages "For a Europe of civic and social rights" (1996). 
19 
uitsluiting en uitsluiting van de arbeidsmarkt op geïntegreerde wijze wordt aangepakt en 
waarin wordt samengewerkt tussen nationaal, regionaal en lokaal niveau. In navolging van 
dit voorbeeld is het nieuwe EU-programma Integra opgezet, dat bedoeld is om te 
bevorderen dat de groepen die het meeste risico lopen te worden uitgesloten van de 
arbeidsmarkt, in betaalde arbeid worden opgenomen door middel van gezamenlijke 
inspanningen van overheidsinstanties, NGO's, het MKB, sociale partners en verenigingen. 
In dit programma kunnen ook slachtoffers van vrouwenhandel worden geholpen. Onder de 
beoogde maatregelen zijn vooral de volgende van belang: training in basisvaardigheden, 
advies, begeleiding, ondersteuning van geografische mobiliteit en uitwisseling van goede 
praktijkvoorbeelden. 
Er is behoefte aan een versterking van de actie ter bescherming van de volksgezondheid 
van zowel slachtoffers als klanten, die beiden talloze overdraagbare ziekten kunnen 
verspreiden (AIDS, hepatitis enz.). Dergelijke actie zou zowel gericht moeten zijn op 
preventie als op medische en psychologische slachtofferhulp, waarbij bijzondere aandacht 
moet worden besteed aan het bereiken van de slachtoffers daar waar zij zich bevinden. 
Te ondernemen actie door de Lid-Staten: 
Lokale en nationale hulpprogramma's, programma's tegen sociale uitsluiting en 
herintegratiemaatregelen ondersteunen en ontwikkelen. 
Te ondernemen actie door de Commissie: 
Ten volle gebruik maken van de geboden mogelijkheden van het nieuwe Integra-
programma om in samenwerking met de Lid-Staten hulp te verlenen aan 
slachtoffers van vrouwenhandel; 
Gebruik maken van het "Leonardo-programma" om opleidingen te verzorgen voor 
mensen die risico lopen; 
Gebruik maken van het programma "Preventie van AIDS en bepaalde besmettelijke 
ziekten..." en het programma "Gezondheidsbevordering, -voorlichting, -opvoeding 
en -opleiding in het kader van de actie op het gebied van volksgezondheid" om 
slachtoffers te helpen27. 
IL 5. c: Opvang- en rehabilitatiecentra 
Meer opvang- en rehabilitatiecentra openen. 
In sommige Lid-Staten zijn er centra voor slachtoffers die aan hun handelaars zijn 
ontsnapt, en helpen NGO's bij het draaiend houden van dergelijke centra. Het is duidelijk 
van levensbelang dat er passende maatschappelijke en medische hulp, evenals 
zorgvoorzieningen beschikbaar zijn om slachtoffers die mogelijk in slechte lichamelijke of 
geestelijke toestand verkeren te helpen herstellen. 
27 Besluit nr. 647/96/EG en Besluit nr. 645/96/EG. 
20 
Te ondernemen actie door de Lid-Staten: 
Ondersteuning van opvang- en rehabilitatiecentra in alle Lid-Staten. 
Te ondernemen actie door de Commissie 
Onderzoeken welke mogelijkheden er zijn om het programma "Jeugd voor 
Europa"28 te gebruiken voor het creëren van veilige plekken voor slachtoffers, en 
waar mogelijk jong vrijwilligers van de nieuwe Europese vrijwilligerscentrale bij 
enkele van de rehabilitatieprojecten betrekken; 
Ervaringen en goede praktijkvoorbeelden uitwisselen met betrekking tot onder 
andere de opzet van rehabilitatiecentra, de toegankelijkheid van die centra 
(bijvoorbeeld door middel van outreach-werkers) en de bescherming van het 
vertrouwelijke karakter van de centra. 
II. 5. d: Arbeidsomstandigheden 
Naast de Aanbevelingen van de Conferentie in Wenen, moet het volgende worden 
overwogen: Aandacht voor de arbeidsomstandigheden van au pair meisjes, van vrouwen 
die in bars of restaurants en in bepaalde gezondheidsclubs werken enz. Wettelijke eisen 
aan werkgevers in het kader van vestigingsvergunningen binnen de Europese Unie. 
In sommige Lid-Staten worden eisen gesteld aan de arbeidsomstandigheden van au pair 
meisjes om uitbuiting tegen te gaan. 
In alle Lid-Staten worden sociale en gezondheidsinspecties in bars, restaurants en hotels 
uitgevoerd. Via deze controles kunnen gevallen van gedwongen prostitutie aan het licht 
komen. 
Lid-Staten kunnen bewijzen van goed gedrag of betrouwbaarheid verlangen van eigenaars 
van bars, danslokalen en massagesalons en van bedrijfsleiders van huwelijksbureaus en 
escortservices, of van personen die betrokken zijn bij transport van immigranten. Indien zij 
dergelijke bewijzen verlangen, moeten zij volgens de richtlijnen van de Gemeenschap in 
het kader van het recht van vestiging in de Europese Gemeenschap, de bewijzen te 
erkennen die zijn afgegeven door de Lid-Staat van herkomst29. 
Te ondernemen actie door de Lid-Staten: 
Informatie uitwisselen over goede praktijkvoorbeelden wat betreft de eisen die 
worden gesteld aan au pair werk; 
28 
29 Het programma Jeugd voor Europa bevordert actief burgerschap onder jonge mensen. Het moedigt 
samenwerking tussen de Lid-Staten aan op het gebied van jeugdbeleid. 
Richtlijn 68/367, Richtlijn 75/368, Richtlijn 82/470. 
21 
Zorgen voor coördinatie tussen sociale en gezondheidsinspectiediensten en 
politiediensten met als doel slachtoffers te vinden en te helpen; 
Nagaan of de bepalingen in richtlijnen van de Gemeenschap inzake bewijzen van 
goed gedrag een doeltreffend middel zijn om voor de activiteiten waarvoor ze 
gelden, een waarborg te bieden inzake legitieme punten van zorg op het gebied van 
openbare orde; 
De doeltreffendheid vaststellen van Richtlijn 64/221 betreffende de coördinatie van 
bijzondere maatregelen ten aanzien van de verplaatsing en verblijf, welke 
gerechtvaardigd zijn uit hoofde van de openbare orde, de openbare veiligheid en de 
volksgezondheid (tenuitvoerlegging van artikel 56 van het Verdrag van Rome). 
Te ondernemen actie door de Commissie: 
De Lid-Staten aanmoedigen om na te gaan hoe doeltreffend de vereiste verklaringen 
van goed gedrag zijn en op basis daarvan indien nodig passende actie voor te 
stellen. 
II. 5. e: Opleiding op maatschappelijk gebied 
Naast de aanbevelingen van de Conferentie in Wenen dient het volgende te worden 
vermeld: de ontwikkeling of het opzetten van programma's om bijvoorbeeld 
gezondheidskundige en maatschappelijke dienstverleners op te leiden in het omgaan met 
slachtoffers en talenkennis bij te brengen om hen in staat te stellen de slachtoffers op 
effectieve wijze te helpen. 
Om slachtoffers die eenmaal een legale verblijfsstatus hebben gekregen in staat te stellen 
een plaats in de maatschappij te hervinden en weer werk te zoeken, moeten zij de kans 
krijgen een opleiding te volgen waardoor zij zich kunnen voorbereiden op een nieuw 
bestaan. Voor personen die werken in gezondheidskundige en sociale beroepen is 
gespecialiseerde opleiding nodig. 
Opleiding van leraren en informatie-uitwisselingsacties, zoals ontwikkeld in het Socrates-
programma, kunnen hierin een rol spelen. Ook zouden door het Socrates-programma 
projecten van volwasseneneducatie voor slachtoffers kunnen worden gesteund.30 
Socrates is een meerjarig programma van de Europese Unie op het gebied van algemeen onderwijs. De 
belangrijkste actie van dit programma is de uitwisseling van studenten in het kader van het "Erasmus-
programma" en het tot stand brengen van samenwerkingsverbanden tussen scholen in het kader van de 
nieuwe "Comenius-actie". Het programma biedt echter ook ruimte voor acties op andere gebieden van 
onderwijs, om nieuwe pedagogische methoden te testen en goede praktijkvoorbeelden te verspreiden. 
Leonardo is een meerjarig programma op het gebied van beroepsopleiding. De belangrijkste actie in dit 
programma zijn de bewustmaking van opleiders voor Europese vraagstukken en de uitwisseling van 
werkende jongeren. Ook in dit programma is ruimte om nieuwe opleidingsmethoden te testen en goede 
praktijkvoorbeelden te verspreiden. 
Beide programma's zullen ook worden ingezet voor de follow-up van het Europese Jaar voor onderwijs 
en scholing tijdens het gehele leven. 
22 
Te ondernemen actie door de Lid-Staten: 
Plaatselijke en landelijke scholingsprogramma's ondersteunen voor personen in 
sociale en gezondheidskundige beroepen. 
Te ondernemen actie door de Commissie: 
Onderzoeken welke mogelijkheden er zijn om gespecialiseerde 
opleidingsprogramma's voor gezondheidskundige en maatschappelijk dienstverleners 
op te zetten in het kader van "Socrates" of "Leonardo"; 
In het kader van "Socrates" en/of "Leonardo" gebruik maken van de programma's 
van volwasseneneducatie voor slachtoffers. 
DEEL III: SAMENWERKING MET DERDE LANDEN 
De belangrijkste doelstellingen van het beleid van de Gemeenschap op het gebied van 
ontwikkelingssamenwerking zijn onder andere de strijd tegen armoede, de bevordering van 
eerbiediging van de mensenrechten en de democratie en bevordering van duurzame 
ontwikkeling31. Het probleem van de vrouwenhandel houdt direct verband met deze 
doelstellingen. 
De aandacht moet niet alleen uitgaan naar de vrouwenhandel vanuit derde landen naar de 
Europese Unie, want dat is slechts een deel van een veel groter wereldwijd fenomeen. 
Handel in seks vindt op zeer grote schaal plaats, zowel binnen ontwikkelingslanden (van 
het platteland naar stedelijke gebieden en belangrijke kanalen van vrouwenhandel) als 
tussen ontwikkelingslanden en aangrenzende ontwikkelingslanden met een bloeiende 
seksindustrie. Ook vrouwenhandel tussen derde landen lijkt toe te nemen, en wel van de 
Nieuwe Onafhankelijke Staten naar Midden- en Oost-Europese landen. 
De instrumenten die reeds worden toegepast zijn onder andere samenwerkingsprogramma's 
met overheidsinstanties in de herkomstlanden en begrotingslijnen voor het financieren van 
acties door NGO's en maatschappelijke organisaties (in het bijzonder met betrekking tot 
mensenrechten). Deze kunnen verder worden ontwikkeld, gelijktijdig met de mobilisatie 
van de voorzieningen voor het voeren van een dialoog met regeringen van derde landen 
over mensenrechten-kwesties, zoals die zijn opgenomen in de nieuwe generatie 
overeenkomsten tussen derde landen en de Gemeenschap. De belangrijkste partners van de 
Gemeenschap zijn de landen van herkomst en het is dan ook allereerst van belang dat de 
dialoog met de nationale autoriteiten en instellingen in deze landen wordt geïntensiveerd. 
Ook internationale samenwerking met andere derde herkomstlanden is van essentieel 
belang. Voorts zou de Gemeenschap moeten proberen te helpen bij de ontwikkeling van 
Verdrag betreffende de Europese Unie, artikel 130U. 
23 
samenwerking tussen betrokken regio's in derde landen32. 
Te ondernemen actie door de Gemeenschap en de Commissie: 
Overwegen om waar mogelijk gebruik te maken van overeenkomsten met derde 
landen om besprekingen te voeren over vrouwenhandel en over de manier waarop 
de partners kunnen samenwerken. 
Aanbevelingen van de conferentie in Wenen: 
Hulpprogramma's en speciale maatregelen ontwikkelen waardoor herintegratie in de 
maatschappij in het land van herkomst gemakkelijker wordt en sociale uitsluiting wordt 
bestreden, met inbegrip van een betere gebruikmaking en uitbreiding van verschillende 
EG-programma's in het kader van de ontwikkelingssamenwerking en overeenkomsten met 
derde landen. 
Ondersteuning door de Lid-Staten en de EU van initiatieven van de herkomstlanden gericht 
op volledige herintegratie van slachtoffers. 
III. 1 : MIDDEN- EN OOST-EUROPA EN DE NOS 
In de bestaande programma's worden de oorzaken van vrouwenhandel aangepakt door 
middel van bestendiging van pluralistische democratische procedures en praktijken, met het 
oog op ondersteuning van het hele proces van economische en politieke hervormingen. Er 
is al een breed scala aan acties gefinancierd die tot doel hadden de rechten van de vrouw 
en van kinderen te bevorderen en te beschermen33, en het belangrijkst zijn de 
democratiseringsprogramma's Phare en Tacis, die als algemeen doel hebben te helpen bij 
de ontwikkeling van de samenleving en met name van democratische beginselen op basis 
van meerpartijenstelsels, mensenrechten, rechtsstelsels en economische vrijheid in de 
landen van Midden- en Oost-Europa en in de Nieuwe Onafhankelijke Staten. De gebieden 
waarop activiteiten zijn ondernomen en waarin aandacht is besteed aan het specifieke 
onderwerp vrouwenhandel, zijn de bevordering van mensenrechten, openbare vrijheden, 
gelijke kansen, niet-discriminerende praktijken, toegang tot onderwijs en de 
informatiemedia en het beleid inzake politie en justitie. In 1994 werd in het kader van het 
democratiseringsprogramma een project "Voorkoming van vrouwenhandel" gefinancierd, 
dat was opgezet door de Stichting tegen Vrouwenhandel in samenwerking met partners in 
Tsjechische Republiek en Polen. 
Eveneens van belang zijn de LIEN-programma's Phare en Tacis, die tot doel hebben 
initiatieven van NGO's ten gunste van achtergestelde delen van de bevolking in Midden- en 
32 
33 Er is al in beperkte mate hulp verleend aan herintegratieprogramma's voor vrouwen die verhandeld waren 
binnen enkele Aziatische landen. 
In de begrotingslijnen van hoofdstuk B7-7 "Europees initiatief voor de democratie en de bescherming 
van de mensenrechten". 
24 
Oost-Europa te ondersteunen. Een aparte plaats krijgt de hulpverlening aan vrouwen ten 
einde hun gezondheid en maatschappelijke status te verbeteren en om hen te helpen 
toegang te krijgen tot beroepsopleidingen en de arbeidsmarkt. De programma's zijn ook 
gericht op groepen aan de rand van de samenleving, waaronder straatkinderen, daklozen, 
zieken, drugsverslaafden en kansarmen, om de toegang tot een minimum aan zorg te 
verbeteren en in het algemeen hun levensomstandigheden te verbeteren en hun 
maatschappelijke herintegratie te vergemakkelijken. 
Te ondernemen actie door de Gemeenschap en de Commissie: 
Doorlopend gebruik maken van de Democratiserings- en LIEN-programma's Phare 
en Tacis; 
Stimuleren dat gebruik wordt gemaakt van de relevante programma's van de 
Gemeenschap in het kader van de aanvullende protocollen van de Europese 
overeenkomsten met de LMOE's. 
In de context van beleidsadviezen en met behulp van Phare en Tacis in de LMOE's 
en de NOS het wettelijke kader ontwikkelen voor de bevordering van acties van 
grensoverschrijdende samenwerking ter preventie van illegale migratie, en van de 
nieuwe programma's in het kader van de derde pijler; 
NGO's ervan op de hoogte stellen dat het democratiseringsprogramma van B7-7 ook 
kan worden gebruikt voor specifieke acties ter ondersteuning van slachtoffers van 
vrouwenhandel, zoals de ontwikkeling van preventiecampagnes, ontwikkeling van 
vertrouwelijke gezondheidscentra en voorzieningen voor sociale, medische en 
psychologische hulp aan slachtoffers van vrouwenhandel, ontwikkeling van 
uitgebreide programma's om met behulp van scholing en juridische bijstand 
slachtoffers van vrouwenhandel te helpen hun plaats in de samenleving en/of in hun 
land van herkomst te hervinden en ontwikkeling van speciaal op het probleem van 
handel in vrouwen en kinderen toegespitst onderwijs in mensenrechten; 
De begrotingslijn inzake ondersteuning van organisaties die praktische hulp bieden 
aan mensen die slachtoffer zijn van schendingen van de mensenrechten 
(rehabilitatie, juridisch advies, gezondheidszorg en hulp voor mensen die het 
slachtoffer zijn geworden van schendingen van de mensenrechten) gebruiken om 
specifieke projecten op te zetten voor slachtoffers van vrouwenhandel (B7-707); 
Subsidies voor bepaalde activiteiten van organisaties die doelen op het gebied van 
mensenrechten nastreven speciaal bestemmen voor de strijd tegen vrouwenhandel 
(B7-7040). 
Te ondernemen actie door de EU: 
In het kader van de gestructureerde dialoog over justitie en binnenlandse zaken, de 
samenwerking tussen justitie en politie verbeteren, in het bijzonder met de LMOE's. 
25 
III. 2: STATEN IN AFRIKA, HET CARIBISCH GEBIED EN DE STILLE OCEAAN 
(ACS) 
De bestaande programma's zijn gericht op de achterliggende oorzaken van vrouwenhandel, 
zoals armoede, werkloosheid en gezondheidsproblemen, evenals op de gezondheidstoestand 
van prostituées. Een begrotingslijn34 voor mensenrechten werd aangewend voor financiering 
van een voorbereidend seminar en voorstudies, en werd gebruikt voor betaling van een 
deel van de reiskosten naar de Conferentie tegen seksuele uitbuiting van kinderen in 
augustus 1996, zodat vertegenwoordigers van organisaties uit derde-wereldlanden naar 
Stockholm konden reizen. Voorts zijn er projecten van NGO's medegefinancierd, zoals 
projecten voor bewustmaking en herintegratie van straatkinderen, vrouwelijke prostituées 
en slachtoffers van vrouwenhandel, hulp voor netwerken van niet-gouvernementele 
vrouwenorganisaties en voor NGO's die zich bezig houden met de strijd tegen AIDS en 
seksueel overdraagbare aandoeningen. 
Te ondernemen actie door de Gemeenschap en de Commissie: 
Het Europees Ontwikkelingsfonds inzetten voor nieuwe gebieden, bijvoorbeeld voor 
de verbetering van wetgeving, voor opleiding van juridisch en politiepersoneel in 
het bestrijden van vrouwenhandel en preventie- en bewustmakingsactiviteiten; 
Op basis van de ervaringen van de Commissie op het gebied van drugs de dialoog 
over deze zaken met ACS-landen bevorderen en voor de volgende gezamenlijke 
vergadering een ACS-rapporteur benoemen die het initiatief moet nemen voor een 
dergelijke dialoog; 
In samenwerking met NGO's, Lid-Staten en internationale organisaties een 
proefproject ondersteunen dat in een te kiezen land zal worden opgezet. Het zou 
hierbij kunnen gaan om preventie, opleiding en rehabilitatie (wellicht kunnen 
sommige slachtoffers een actieve rol aangeboden krijgen in de eigen rehabilitatie, 
bijvoorbeeld door campagnes in hun land te ontwerpen, op te zetten en uit te 
voeren); 
Met andere betrokken organisaties (NGO's, Lid-Staten, internationale organisaties) 
stimuleringsmaatregelen, onderzoek en proefprojecten vaststellen en opzetten 
(rehabilitatie, bewustmakings- en voorlichtingscampagnes en preventieactiviteiten 
gericht op specifieke groepen en betrokken instanties) met gebruikmaking van de 
relevante begrotingshoofdstukken35. 
34 B7-702, Mensenrechten en democratie in de ontwikkelingslanden. 
- B7-7020, Mensenrechten en democratie in de ontwikkelingslanden. 
- B7-6000, Deelneming van de Europese Unie aan maatregelen van niet-gouvernementele organisaties 
ten behoeve van ontwikkelingslanden. 
- B7-611, Rol van de vrouw in het ontwikkelingsproces. 
- B7-633, Bescheiden kredietfaciliteiten voor vrouwen in ontwikkelingslanden. 
- B7-641, Maatregelen voor herstel en wederopbouw van ontwikkelingslanden. 
- B7-6211, Gezondheidsprogramma's en bestrijding van HIV en aids in de ontwikkelingslanden. 
26 
III. 3: ALA/MED-LANDEN 
In de ontwikkelingssamenwerking van de Gemeenschap met regeringen in Azië, Latijns-
Amerika en het Middellandse-Zeegebied, wordt ernaar gestreefd op verschillende manieren 
de achterliggende oorzaken van vrouwenhandel aan te pakken. Er zijn altijd veel middelen 
besteed aan de ontwikkeling van het platteland, met de bedoeling armoede te bestrijden, 
meer kansen te creëren om dicht bij huis inkomsten te verwerven en vrijwillige migratie 
terug te dringen. Tegenwoordig wordt bijzondere aandacht besteed aan gender-kwesties: 
verbetering van de economische positie van vrouwen en van hun mogelijkheden om een 
inkomen te verwerven, en empowerment van plaatselijke vrouwen om actief deel te nemen 
aan de besluitvorming zowel op niveau van de eigen huishouding als op niveau van de 
gemeenschap. Een hele reeks "positieve actie"-programma's is erop gericht om de lage 
maatschappelijke status van vrouwen te verhogen, om meisjes meer toegang te geven tot 
alfabetisering en basisonderwijs, en om vrouwen in het algemeen meer zelfvertrouwen en 
bewustzijn bij te brengen. 
In stedelijke gebieden zijn de door de Gemeenschap gefinancierde programma's vooral 
gericht op arme en achtergestelde gemeenschappen, waar vrouwen de meeste kans lopen in 
een situatie van seksuele exploitatie terecht te komen. Het "MEDA-
democratiseringsprogramma"36 maakt het mogelijk positieve actie te voeren ter bevordering 
van de verantwoordelijkheid voor mensenrechten en democratische vrijheden, waaronder 
ook rechten van de vrouw, en een programma van 4 miljoen ecu in Centraal-Afrika is 
gericht op de rehabilitatie en herscholing van jongvolwassen vrouwen die seksueel 
geëxploiteerd zijn geweest. In programma's voor stedelijke ontwikkeling worden sociale 
netwerken ondersteund, wordt krediet gegeven voor activiteiten die inkomen voortbrengen 
en worden acties tegen drugs en voor de vorming van vrouwen-solidariteitsgroepen 
ondersteund. Er wordt speciale prioriteit gegeven aan opvangcentra, herscholing en 
herintegratie van straatkinderen en met name van meisjes, die vaak de belangrijkste 
doelwitten van seksuele exploitatie zijn. 
Te ondernemen actie door de Commissie: 
Met andere betrokken organisaties (NGO's, Lid-Staten, internationale organisaties) 
vaststellen welke relevante NGO's, zoals vrouwenorganisaties, er in het 
Middellandse-Zeegebied, Azië en Latijns-Amerika zijn; 
Het mogelijk maken dat een project over vrouwenhandel in het kader van het 
"MEDA-democratiseringsprogramma" wordt opgezet en andere relevante 
begrotingshoofdstukken37 gebruiken voor het opzetten en ondersteunen van 
37 9 min. ecu voor 1996. In het kader van dit programma heeft de Commissie al een in Tunesië gevestigde 
NGO "El Taller" gefinancierd, die zal werken aan het opzetten van een permanent tribunaal tegen 
geweld tegen vrouwen. 
B7-611, Rol van de vrouw in het ontwikkelingsproces. 
B7-633, Bescheiden kredietfaciliteiten voor vrouwen in ontwikkelingslanden. 
B7-703, Democratiseringsproces in Latijns-Amerika, en bekijken welke mogelijkheden er zijn om de 
begrotingslijnenvooralgemeneontwildcelingssamenwerkingtegebruikenvoorfinancieringvanprojecten 
27 
stimuleringsmaatregelen, onderzoeks- en proefprojecten (rehabilitatie, 
bewustmakings- en voorlichtingscampagnes met het oog op preventie en gericht op 
specifieke groepen en de betrokken instanties), evenals projecten gericht op sociale 
en economische herintegratie van de slachtoffers. 
Te ondernemen actie door de Gemeenschap: 
De dialoog over seksuele exploitatie bevorderen, waar mogelijk door gebruik te 
maken van overeenkomsten met derde landen. 
in deze zin. 
28 
DEEL IV: CONCLUSIE 
Dankzij recente initiatieven van onder andere de Raad van Europa, het Europees Parlement 
en de Weense Conferentie van de Commissie, staat dit onderwerp nu hoog op de Europese 
agenda. De voorgestelde acties dienen zo snel mogelijk te worden afgerond en ten uitvoer 
gelegd. De huidige daadkracht moet worden vastgehouden. We moeten nu een 
samenhangende lange-termijnaanpak op Europees niveau ontwikkelen en de door de 
Commissie vastgestelde actiepunten38 in dit document dienen nu in de desbetreffende 
forums te worden besproken. De Commissie constateert met tevredenheid dat ook onder 
het komende Nederlandse Voorzitterschap vrouwenhandel als prioritair onderwerp zal 
worden behandeld39, en de Commissie zal allereerst contacten leggen met de betreffende 
NGO's. 
Wat betreft het werkterrein van de derde pijler, is, naast de belangrijke initiatieven van dit 
moment, de continuïteit gewaarborgd doordat de mensenhandel als een van de prioriteiten 
is opgenomen in het meerjarig werkprogramma van de JBZ-Raad. Er is behoefte aan 
vergelijkbare lange-termijnaanpak op andere werkterreinen, waarvoor de doelstellingen nog 
moeten worden vastgesteld, en de tenuitvoerlegging moet regelmatig worden geëvalueerd. 
Indien wij ernst willen maken met de bestrijding van de vrouwenhandel, zullen daar zowel 
op EU- als op nationaal niveau behoorlijke financiële middelen voor vrijgemaakt moeten 
worden. In dit verband is het een duidelijk teken van erkenning van het probleem dat het 
Europees Parlement in december 1996 zal stemmen over een verwachte toewijzing van 3 
miljoen ecu voor geëxploiteerde vrouwen en kinderen. 
De Commissie is ervan overtuig dat alle EU-instellingen en Lid-Staten hun actieve rol 
moeten blijven spelen om een eind te maken aan het toenemende en ernstige probleem van 
vrouwenhandel. 
38 Zie de lijst in Bijlage 1. 
39 De Commissie zal met plezier de Ministersconferentie over Vrouwenhandel ondersteunen die in april 
1997 in Den Haag wordt gehouden. 
29 
BIJLAGE 1: Volledige lijst van in deze mededeling voorgestelde actiepunten 
DEEL II: ONTWIKKELING VAN EEN GEÏNTEGREERD MULTIDISCIPLINAIR 
BELEID 
II. 1: INTERDISCIPLINAIRE VOORSTELLEN 
II. 1. a: Het "STOP-programma" tegen mensenhandel 
Te ondernemen actie door de EU: 
• Snelle goedkeuring en tenuitvoerlegging van de gemeenschappelijke actie inzake 
bovengenoemd programma. 
III. b: Noodzaak van betere gegevens en onderzoek 
Te ondernemen actie door de Gemeenschap en de Commissie: 
• Voor zover mogelijk sociale begrotingslijnen van de Gemeenschap gebruiken en 
ontwikkelen voor onderzoek op de bovengenoemde gebieden, evenals voor studies 
over de rol van vrouwenhandel in de verspreiding van seksueel overdraagbare 
aandoeningen en drugsgebruik. Door middel van gespecialiseerde workshops van 
mensen uit de praktijk en onderzoekers vaststellen welke gebieden prioriteit 
verdienen voor gespecialiseerd onderzoek; 
• Door de Commissie gefinancierde onderzoeken publiceren en beschikbaar maken. 
Te ondernemen actie door de EU: 
• Passende studies in het "STOP-programma" onderbrengen, met name rekening 
houdend met het toekomstige werk van de Europol-drugseenheid. 
IL 1. c: Samenwerking en coördinatie 
Te ondernemen actie door de Lid-Staten: 
• Overwegen hoe het verzamelen van nationale gegevens kan worden verbeterd en 
hoe adequate communicatiemechanismen tussen betrokken groepen en autoriteiten 
tot stand kan worden gebruikt. 
Te ondernemen actie door de Lid-Staten en de Commissie: 
• Het werk in de Raad van Europa nauw coördineren. 
Te ondernemen actie door de EU en de Commissie: 
30 
• Met andere internationale organisaties overwegen of het beleid kan worden 
gecoördineerd en of gezamenlijke acties mogelijk zijn; 
• De dialoog met NGO's in verschillende landen, zowel binnen als buiten de EU, 
uitbreiden en netwerken van deze NGO's bevorderen. 
II. 1. d: Voorlichtingscampagnes 
Te ondernemen actie door de Gemeenschap en de Commissie: 
• Met steun van de begrotingsautoriteit manieren vinden om meer middelen vrij te 
maken voor voorlichtingsactiviteiten van NGO's; 
• Voorlichtingscampagnes voor slachtofferhulp ondersteunen; 
• Voorlichtingscampagnes ondersteunen die gericht zijn op afschrikking van 
potentiële klanten. 
Te ondernemen actie door de Gemeenschap en de Lid-Staten: 
• Overeenkomstig het Vierde actieprogramma van de Gemeenschap op de 
middellange termijn inzake gelijke kansen, bevorderen dat er voorlichtingsstelsels 
worden opgezet over de rechten van slachtoffers; zorgen voor regelmatige 
informatie-uitwisseling tussen Lid-Staten over manieren om met vrouwenhandel 
gepaard gaande mishandeling te bestrijden. 
Te ondernemen actie door de Commissie: 
• Met de Lid-Staten overwegen om samen met de EU-delegaties in derde landen 
gecoördineerde voorlichtingscampagnes over vrouwenhandel te voeren. 
II. 1. e: Opleiding 
Te ondernemen actie: 
• Zie met name: 
II.2.a: Opleiding voor migratie-ambtenaren 
II. 4. b: Politie-opleiding 
II. 5. e: Opleiding op maatschappelijk gebied 
II. 2: MIGRATIE 
II. 2. a: Opleiding voor migratie-ambtenaren 
Te ondernemen actie door de EU: 
• Het "STOP-programma" gebruiken voor opleiding van migratie-ambtenaren; 
31 
• Overeenkomstig het meerjarige "Sherlock-programma" opleidingsactiviteiten ten 
uitvoer leggen op het gebied van valse identiteitsbewijzen. 
Te ondernemen actie door de Commissie: 
• Een voorstel doen voor een meerjarenprogramma met betrekking tot opleiding en 
uitwisseling van ambtenaren die verantwoordelijk zijn voor immigratie- en 
asielbeleid en buitengrenzen, waarin rekening wordt gehouden met de behoefte aan 
specifieke opleiding van functionarissen die zich bezighouden met deze zaken op 
het gebied van bestrijding en preventie van vrouwenhandel. 
II. 2. b: Tijdelijke verblijfsvergunning 
Te ondernemen actie door de EU: 
• Snel overeenstemming bereiken over het voorstel voor een gemeenschappelijk 
optreden inzake de tijdelijke verblijfsvergunning voor slachtoffers. 
II. 3: JUSTITIËLE SAMENWERKING 
H. 3. b: Nationale wetgevingen 
Te ondernemen actie door de EU: 
• Het voorstel uit het "STOP-programma" ten uitvoer leggen om informatie te 
verzamelen over relevante nationale wetgevingen, bij te dragen tot de beoordeling 
van de effectiviteit ervan en gerechtelijke samenwerking te vergemakkelijken; 
• Overwegen om derde herkomstlanden aan te moedigen om doeltreffende 
strafwetgeving tegen handelaars in te voeren en toe te passen. 
II. 3. c: Een nieuw wettelijk instrument van de Europese Unie 
Te ondernemen actie door de Lid-Staten en de EU: 
• Overeenstemming bereiken over gemeenschappelijk optreden inzake justitiële 
samenwerking met betrekking tot vrouwenhandel, waarbij ook bovengenoemde 
hoofdpunten worden meegenomen, en de invoering overwegen van extraterritoriale 
voorzieningen voor de berechting van mensenhandelaars. 
II. 3. d: Sancties 
Te ondernemen actie door de Lid-Staten: 
• De invoering overwegen van zware straffen voor vrouwenhandel, die recht doen aan 
de ernst van het misdrijf. 
32 
II. 4: POLITIËLE SAMENWERKING 
II. 4. a: Samenwerking en communicatie 
Te ondernemen actie door de Lid-Staten: 
• Zorgen voor snelle ratificatie van de Europol-overeenkomst. 
Te ondernemen actie door de EU: 
• Het aanleggen door de EDE van een adressenbestand van gespecialiseerde 
deskundigen en het aanwijzen door de Lid-Staten van nationale contactpunten. 
II. 4. b: Politie-opleiding 
Te ondernemen actie door de EU en de Lid-Staten: 
• Bovenstaande aspecten van opleidingsprogramma's voor politiepersoneel opnemen 
in het "STOP-programma"; 
• De politie bewust maken van de positie van de slachtoffers, bijvoorbeeld door 
gezamenlijke opleidingsprogramma's met organisaties voor slachtofferhulp; 
• Taalonderwijs geven in de talen van de slachtoffers, often minste zorgen voor 
tolken; 
• Gezamenlijke opleidingen verzorgen met organisaties voor slachtofferhulp; 
• Opleidingen over mensenhandel ontwikkelen in het kader van het "OISIN-
programma" inzake rechtshandhaving. 
Te ondernemen actie door de Lid-Staten: 
• Ervoor zorgen dat er opgeleide vrouwelijke functionarissen beschikbaar zijn als de 
slachtoffers daarom vragen, en de slachtoffers op de hoogte stellen van deze 
mogelijkheid. 
II. 4. c: Derde landen 
Te ondernemen actie door de EU en de Lid-Staten: 
• Opleidingen openstellen voor de Midden- en Oost-Europese landen en de door de 
EDE bij te houden lijst van contactpunten uitbreiden tot landen van buiten de EU; 
• Zo goed mogelijk gebruikmaken van de gespecialiseerde EU-verbindingsambtenaren 
in herkomstlanden, in het bijzonder door het gezamenlijk gebruik van middelen, ten 
einde de samenwerking met lokale rechtshandhavings-instanties te versterken. 
33 
II. 5: DE MAATSCHAPPELIJKE EN WERKGELEGENHEIDSDIMENSIE 
n. S. b: Sociale programma's 
Te ondernemen actie door de Lid-Staten: 
• Lokale en nationale hulpprogramma's, programma's tegen sociale uitsluiting en 
herintegratiemaatregelen ondersteunen en ontwikkelen. 
Te ondernemen actie door de Commissie : 
• Ten volle gebruik maken van de geboden mogelijkheden van het nieuwe Integra-
programma om, in samenwerking met de Lid-Staten, hulp te verlenen aan 
slachtoffers van vrouwenhandel; 
• Gebruik maken van het "Leonardo-programma" om opleidingen te verzorgen voor 
mensen die risico lopen; 
• Gebruik maken van het programma "Preventie van AIDS en bepaalde besmettelijke 
ziekten..." en het programma "Gezondheidsbevordering, -voorlichting, -opvoeding 
en -opleiding in het kader van de actie op het gebied van volksgezondheid" om 
slachtoffers te helpen. 
II. 5. c: Opvang- en rehabilitatiecentra 
Te ondernemen actie door de Lid-Staten: 
• Ondersteuning van opvang- en rehabilitatiecentra in alle Lid-Staten. 
Te ondernemen actie door de Commissie 
• Onderzoeken welke mogelijkheden er zijn om het programma "Jeugd voor Europa" 
te gebruiken voor het creëren van veilige plekken voor slachtoffers, en waar 
mogelijk jonge vrijwilligers van de nieuwe Europese vrijwilligerscentrale bij enkele 
van de rehabilitatieprojecten betrekken; 
• Ervaringen en goede praktijkvoorbeelden uitwisselen met betrekking tot onder 
andere de opzet van opvangcentra, de toegankelijkheid van die centra (bijvoorbeeld 
door middel van outreach-v/erkers) en de bescherming van het vertrouwelijke 
karakter van de centra. 
II. 5. d: Arbeidsomstandigheden 
Te ondernemen actie door de Lid-Staten: 
• Informatie uitwisselen over goede praktijkvoorbeelden wat betreft de eisen die 
worden gesteld aan au pair werk; 
34 
• Zorgen voor coördinatie tussen sociale en gezondheidsinspectiediensten en 
politiediensten met als doel slachtoffers te vinden en te helpen; 
• Nagaan of de bepalingen in richtlijnen van de Gemeenschap inzake bewijzen van 
goed gedrag een doeltreffend middel zijn om voor de activiteiten waarvoor ze 
gelden, een waarborg te bieden inzake legitieme punten van zorg op het gebied van 
openbare orde; 
• De doeltreffendheid vaststellen van Richtlijn 64/221 betreffende de coördinatie van 
bijzondere maatregelen ten aanzien van de verplaatsing en verblijf, welke 
gerechtvaardigd zijn uit hoofde van de openbare orde, de openbare veiligheid en de 
volksgezondheid (tenuitvoerlegging van artikel 56 van het Verdrag van Rome). 
Te ondernemen actie door de Commissie: 
• De Lid-Staten aanmoedigen om na te gaan hoe doeltreffend de vereiste verklaringen 
van goed gedrag zijn en op basis daarvan indien nodig passende actie voor te 
stellen. 
II. 5. e: Opleiding op maatschappelijk gebied 
Te ondernemen actie door de Lid-Staten: 
• Plaatselijke en landelijke scholingsprogramma's ondersteunen voor personen in 
sociale en gezondheidskundige beroepen. 
Te ondernemen actie door de Commissie: 
• Onderzoeken welke mogelijkheden er zijn om gespecialiseerde 
opleidingsprogramma's voor gezondheidskundige en maatschappelijk dienstverleners 
op te zetten in het kader van "Socrates" of "Leonardo"; 
• In het kader van "Socrates" en/of "Leonardo" gebruik maken van de programma's 
van volwasseneneducatie voor slachtoffers. 
DEEL Hl: SAMENWERKING MET DERDE LANDEN 
Te ondernemen actie door de Gemeenschap en de Commissie: 
• Overwegen om waar mogelijk gebruik te maken van overeenkomsten met derde 
landen om besprekingen te voeren over vrouwenhandel en over de manier waarop 
de partners kunnen samenwerken. 
III. 1: MIDDEN- EN OOST-EUROPA EN DE NOS 
35 
Te ondernemen actie door de Gemeenschap en de Commissie: 
• Doorlopend gebruik maken van de Democratiserings- en LIEN-programma's Phare 
en Tacis; 
• Stimuleren dat gebruik wordt gemaakt van de relevante programma's van de 
Gemeenschap in het kader van de aanvullende protocollen van de Europese 
overeenkomsten met de LMOE's. 
• In de context van beleidsadviezen en met behulp van Phare en Tacis in de LMOE's 
en de NOS het wettelijke kader ontwikkelen voor de bevordering van acties van 
grensoverschrijdende samenwerking ter preventie van illegale migratie, en van de 
nieuwe programma's in het kader van de derde pijler; 
• NGO's ervan op de hoogte stellen dat het democratiseringsprogramma van B7-7 ook 
kan worden gebruikt voor specifieke acties ter ondersteuning van slachtoffers van 
vrouwenhandel, zoals de ontwikkeling van preventiecampagnes, ontwikkeling van 
vertrouwelijke gezondheidscentra en voorzieningen voor sociale, medische en 
psychologische hulp aan slachtoffers van vrouwenhandel, ontwikkeling van 
uitgebreide programma's om met behulp van scholing en juridische bijstand 
slachtoffers van vrouwenhandel te helpen hun plaats in de samenleving en/of in hun 
land van herkomst te hervinden en ontwikkeling van speciaal op het probleem van 
handel in vrouwen en kinderen toegespitst onderwijs in mensenrechten; 
• De begrotingslijn inzake ondersteuning van organisaties die praktische hulp bieden 
aan mensen die slachtoffer zijn van schendingen van de mensenrechten (opvang en 
rehabilitatie, juridisch advies, gezondheidszorg en hulp voor mensen die het 
slachtoffer zijn geworden van schendingen van de mensenrechten) gebruiken om 
specifieke projecten op te zetten voor slachtoffers van vrouwenhandel (B7-707); 
• Subsidies voor bepaalde activiteiten van organisaties die doelen op het gebied van 
mensenrechten nastreven speciaal bestemmen voor de strijd tegen vrouwenhandel 
(B7-7040). 
Te ondernemen actie door de EU: 
• In het kader van de gestructureerde dialoog over justitie en binnenlandse zaken, de 
samenwerking tussen justitie en politie verbeteren, in het bijzonder met de LMOE's. 
III. 2: LANDEN IN AFRIKA, HET CARIBISCH GEBIED EN DE STILLE OCEAAN 
Te ondernemen actie door de Gemeenschap en de Commissie: 
• Het Europees Ontwikkelingsfonds inzetten voor nieuwe gebieden, bijvoorbeeld voor 
de verbetering van wetgeving, voor opleiding van juridisch en politiepersoneel in 
het bestrijden van vrouwenhandel en preventie- en bewustmakingsactiviteiten; 
36 
• Op basis van de ervaringen van de Commissie op het gebied van drugs de dialoog 
over deze zaken met ACS-landen bevorderen en voor de volgende gezamenlijke 
vergadering een ACS-rapporteur benoemen die het initiatief moet nemen voor een 
dergelijke dialoog; 
• In samenwerking met NGO's, Lid-Staten en internationale organisaties een 
proefproject ondersteunen dat in een te kiezen land zal worden opgezet. Het zou 
hierbij kunnen gaan om preventie, opleiding en opvang (wellicht kunnen sommige 
slachtoffers een actieve rol aangeboden krijgen in de eigen rehabilitatie, 
bijvoorbeeld door campagnes in hun land te ontwerpen, op te zetten en uit te 
voeren); 
• Met andere betrokken organisaties (NGO's, Lid-Staten, internationale organisaties) 
stimuleringsmaatregelen, onderzoek en proefprojecten vaststellen en opzetten 
(opvang, bewustmakings- en voorlichtingscampagnes en preventieactiviteiten gericht 
op specifieke groepen en betrokken instanties) met gebruikmaking van de relevante 
begrotingshoofdstukken. 
III. 3: ALA/MED-LANDEN 
Te ondernemen actie door de Commissie: 
• Met andere betrokken organisaties (NGO's, Lid-Staten, internationale organisaties) 
vaststellen welke relevante NGO's, zoals vrouwenorganisaties, er in het 
Middellandse-Zeegebied, Azië en Latijns-Amerika zijn; 
• Het mogelijk maken dat een project over vrouwenhandel in het kader van het 
"MEDA-democratiseringsprogramma" wordt opgezet en andere relevante 
begrotingshoofdstukken gebruiken voor het opzetten en ondersteunen van 
stimuleringsmaatregelen, onderzoeks- en proefprojecten (opvang, bewustmakings- en 
voorlichtingscampagnes met het oog op preventie en gericht op specifieke groepen 
en de betrokken instanties), evenals projecten gericht op sociale en economische 
herintegratie van de slachtoffers. 
Te ondernemen actie door de Gemeenschap: 
• De dialoog over seksuele exploitatie bevorderen, waar mogelijk door gebruik te 
maken van overeenkomsten met derde landen. 
37 
BIJLAGE 2: Uittreksels van de belangrijkste teksten over vrouwenhandel 
1. 1993 JBZ-Aanbevelingen over de mensenhandel voor prostitutiedoeleinden 
(Persmededeling van de Raad 10550/93 van 29-30 november 1993) 
Aanbeveling 1 
Aangezien het voor een effectieve bestrijding van het ronselen van prostituées en voor het 
oprollen van prostitutienetwerken nodig is dat politiefunctionarissen zo goed mogelijk 
geïnformeerd zijn over wetten in andere landen en over bestrijdingsmethoden en praktijken 
van buitenlandse politiediensten, adviseert de Raad tot het nemen van bilaterale initiatieven 
waardoor politiefunctionarissen hun opleiding op dit gebied kunnen voltooien. 
Aanbeveling 2 
Aangezien het voor een effectieve bestrijding van exploitatie van prostitutie nodig kan zijn 
de informatie op nationaal niveau te centraliseren, adviseert de Raad dat nationale 
instanties de mogelijkheden nagaan om binnen de Lid-Staten nationale 
coördinatiestructuren op te zetten en de internationale uitwisseling van die informatie te 
ontwikkelen. 
Aanbeveling 3 
De Raad benadrukt dat het noodzakelijk is om een grotere rol toe te kennen aan het 
verzamelen en verspreiden van informatie op dit gebied door verbindingsambtenaren met 
algemene bevoegdheden, die worden gestationeerd in de Lid-Staten en in de landen buiten 
de EU waar de slachtoffers van prostitutienetwerken vandaan komen. 
Aanbeveling 4 
Aangezien de meeste Lid-Staten niet over speciale wetgeving beschikken om de 
mensenhandel voor prostitutiedoeleinden aan te pakken, zou de Raad willen benadrukken 
dat het van belang is te overwegen of er behoefte is aan het opzetten van 
voorlichtingscampagnes in diplomatieke en consulaire kringen en onder de 
grensbewakingsinstanties, ten einde de exploitatie van prostitutie vóór te zijn, in het 
bijzonder bij de behandeling van visumaanvragen. 
Aanbeveling 5 
De Raad besluit dat de activiteiten in de strijd tegen de mensenhandel voor 
prostitutiedoeleinden zullen worden uitgebreid en geïntensiveerd op de gebieden van 
bestuurlijke en politiële samenwerking, rechtshandhaving, immigratie en toegang tot 
nationale grondgebieden. 
2. Verklaring en Actieprogramma van Wenen A/CONF 157/23, Wereldconferentie 
Mensenrechten, Wenen, 14-16 juni 1993 
38 
Deel I, §18 De mensenrechten van vrouwen en meisjes vormen een onvervreemdbaar, 
integraal en ondeelbaar onderdeel van de universele mensenrechten (...) 
Geweld op basis van gender en alle vormen van uitbuiting, met inbegrip van die welke 
voortkomen uit culturele vooroordelen, en internationale vrouwenhandel, zijn onverenigbaar 
met de waardigheid en waarde van de menselijke persoon en dienen te worden 
uitgebannen. 
Deel II, §38 De Wereldconferentie Mensenrechten benadrukt dat het van belang is toe te 
werken naar uitbanning van alle vormen van uitbuiting van en handel in vrouwen (...) 
3. Verklaring van Peking en Platform for Action van de Vierde 
Wereldvrouwenconferentie, China, 4-15 september 1995 
Doelstelling D. Geweld jegens vrouwen 
§ 122 Daadwerkelijke afschaffing van handel in vrouwen en meisjes ten behoeve van de 
seksindustrie is een zaak van grote internationale zorg. De uitvoering van het Verdrag ter 
bestrijding van handel in personen en van de exploitatie van prostitutie door anderen, 1949, 
alsmede andere relevante documenten, dient te worden geëvalueerd en aangescherpt. Het 
gebruik van vrouwen in internationale prostitutie- en handelsnetwerken, is een 
kernactiviteit van de internationale georganiseerde misdaad geworden. De Speciale 
Rapporteur van de Commissie van de rechten van de mens inzake geweld jegens vrouwen, 
die onderzoek heeft ingesteld naar deze daden als extra oorzaak van de schending van de 
mensenrechten en fundamentele vrijheden van vrouwen en meisjes, wordt uitgenodigd om, 
binnen haar mandaat en met de grootste spoed, aandacht te schenken aan de problematiek 
van internationale handel ten behoeve van de seksindustrie, alsmede aan gedwongen 
prostitutie, verkrachting, seksueel misbruik en sekstoerisme. Vrouwen en meisjes die het 
slachtoffer zijn van deze internationale handel, lopen meer risico op verder geweld, alsook 
op ongewenste zwangerschap en seksueel overdraagbare infectieziekten, inclusief 
HTWAIDS. 
Strategische doelstelling D3. Vrouwenhandel uitbannen en slachtoffers van geweld als 
gevolg van prostitutie en vrouwenhandel ondersteunen. (Zie indien nodig de tekst, §130 a, 
b, c, d, e). 
4. Aanbevelingen van de Europese Conferentie over Vrouwenhandel, Wenen, 10-11 
juni 1996 
Aanbevelingen van de Werkgroep Migratiebeleid 
De Werkgroep Migratiebeleid, 
Overwegende dat er algemene overeenstemming is bereikt over het idee dat het 
migratiebeleid moet worden aangepast ten einde vrouwenhandel effectiever te voorkomen 
en te onderdrukken, 
erkennende dat er voor de bestrijding van vrouwenhandel effectiever en nauwer moet 
worden samengewerkt tussen de bestemmingslanden en de herkomst- en transitolanden, 
39 
verzoekt om verbetering en coördinatie van het verzamelen en uitwisselen van informatie 
en statistieken, met het oog op het bijeenbrengen van de in de verschillende instellingen 
binnen en buiten de EU aanwezige deskundigheid; 
adviseert om onderzoek te ondersteunen dat gericht is op huidige ontwikkelingen in de 
vrouwenhandel; 
benadrukt het belang van versterking van de bestaande opleiding voor migratie-ambtenaren 
en het opnemen van "vrouwenhandel" in toekomstige meerjarige uitwisselingsprogramma's. 
Om in staat te zijn te voorkomen dat mogelijke slachtoffers de bestemmingslanden 
binnenkomen, adviseert de Werkgroep Migratie: 
het algemene bewustzijn van ambtenaren van de Lid-Staten, evenals dat van hen die op 
ambassades en consulaten werken en die belast zijn met het verstrekken van visa, te 
vergroten, zodat verdachte zaken aan het licht komen voordat de behandeling van de 
visumaanvraag van de slachtoffers wordt afgerond, met het doel de georganiseerde 
vrouwenhandel in de landen van herkomst te bestrijden; 
het algemene bewustzijn onder de potentiële slachtoffers in de landen van herkomst te 
vergroten door middel van voorlichtingscampagnes die enerzijds gericht zijn op de kansen, 
beperkingen en rechten van individuen in geval van legale migratie, en anderzijds op de 
risico's die verbonden zijn aan illegale migratie. 
Om vrouwenhandel te bestrijden nadat de slachtoffers het bestemmingsland zijn 
binnengekomen, adviseert de Werkgroep Migratie: 
na te denken over een tijdelijke verblijfsvergunning voor slachtoffers die bereid zijn als 
getuigen op te treden in gerechtelijke procedures; 
na te denken over hulp bij terugkeer naar hun land van vrouwen die slachtoffer van 
vrouwenhandel zijn geworden, in het bijzonder om hen te helpen bij de herintegratie in de 
maatschappij in hun land van herkomst; 
de belangrijke rol van niet-gouvernementele organisaties te erkennen en de samenwerking 
tussen deze organisaties en overheidsorganisaties te ondersteunen. 
Aanbevelingen van de Werkgroep Justitiële Samenwerking 
Overwegende dat vrouwenhandel een ernstige vorm van georganiseerde misdaad is, getuigt 
van bijzondere minachting voor de rechten van slachtoffers en een aantasting vormt van de 
waardigheid van vrouwen; 
Overwegende dat het belangrijker is dan het formuleren van een rechtsgeldige definitie, om 
aandacht te besteden aan de kenmerken van het verschijnsel en in die context speciaal stil 
te staan bij het feit dat de bijzonder kwetsbare en afhankelijke positie van de slachtoffers 
wordt misbruikt en uitgebuit, ongeacht of er schijnbaar sprake is van instemming en 
40 
ongeacht de handelsmiddel en en -methoden; 
Overwegende dat het Gemeenschappelijk Optreden inzake racisme en vreemdelingenhaat 
een goed model biedt voor de aanpak van de kwestie van vrouwenhandel, 
Verzoekt de Werkgroep de Europese Unie in de context van justitiële samenwerking: 
Vast te stellen of er maatregelen moeten worden getroffen voor de strafbaarstelling van 
misbruik van de kwetsbare positie van vrouwen (die met of zonder hun instemming 
slachtoffer zijn geworden van vrouwenhandel voor seksuele exploitatie); 
Een overzicht en evaluatie van de nationale wetgevingen op het gebied van misdrijven in 
verband met vrouwenhandel voor te bereiden, waarin gedetailleerde gegevens zijn verwerkt 
omtrent de extraterritoriale rechtspraak en het aantal vervolgingen en veroordelingen; 
De ratificatie en effectieve tenuitvoerlegging van bestaande internationale conventies over 
de handel in personen te bevorderen; 
Voorzieningen te treffen inzake inbeslagname van de opbrengsten uit misdaad en witwas­
acties in verband met vrouwenhandel; 
Te zorgen voor informatie-uitwisseling tussen gerechtelijke autoriteiten, en een wettelijke 
basis te leggen voor spontane informatie-uitwisseling; 
Aan te bevelen dat elk land een coördinatieorgaan voor de bestrijding van vrouwenhandel 
opzet, waarin gerechtelijke, politie-, immigratie- en andere betrokken instanties en 
organisaties vertegenwoordigd zijn; 
Te bevestigen dat vrouwenhandel een vorm van georganiseerde misdaad is en dat daarom 
de EU-resoluties van 23 november 1995 inzake de bescherming van getuigen in de strijd 
tegen georganiseerde misdaad (en de resolutie inzake individuele personen die 
samenwerken met het justitie in de strijd tegen georganiseerde misdaad) van toepassing 
zijn op alle getuigen, inclusief slachtoffers; 
Door toekenning van een tijdelijke verblijfsstatus ervoor te zorgen dat de slachtoffers voor 
de duur van het politieonderzoek en de gerechtelijke procedures beschikbaar zijn, te zorgen 
voor goede coördinatie met de immigratie-autoriteiten ten einde te voorkomen dat vrouwen 
worden uitgezet zonder voorafgaand overleg met de autoriteiten die belast zijn met het 
onderzoek naar vrouwenhandel en te zorgen voor financiële en andere steun aan het 
slachtoffer gedurende deze periode; 
De noodzaak te benadrukken van meer samenwerking met de organisaties voor 
slachtofferhulp; 
Maatregelen te overwegen ten einde te voorkomen dat INTERNET wordt misbruikt voor 
seksuele exploitatie. 
41 
Aanbevelingen van de Werkgroep Rechtshandhaving en politiële samenwerking 
ALGEMEEN 
Bij vrouwenhandel zijn de vrouwen slachtoffer van een misdrijf en dienen zij als zodanig 
te worden behandeld. Hulp aan slachtoffers moet daarom steeds voorop staan. 
Het is zeer bevorderlijk voor het onderzoek als de slachtoffers meewerken, en dit moet dan 
ook worden aangemoedigd en vergemakkelijkt door middel van een passend wettelijk 
kader, zoals de toekenning van bijzondere verblijfsvergunningen en regelingen voor 
bescherming van getuigen. 
De samenwerking tussen verschillende autoriteiten en NGO's moet worden uitgebreid. 
De nadruk moet liggen op alle vormen van handel in personen voor seksueel misbruik. 
Daarnaast zal specifiek onderzoek naar vrouwenhandel voor seksueel misbruik niet alleen 
een verrijking inhouden van het algemene onderzoek, maar zal het ook leiden tot de 
vaststelling van specifieke behoeften en benaderingen. 
Er zijn heldere definities op nationaal en internationaal niveau nodig om de grenzen te 
kunnen bepalen van de te bestuderen en te analyseren verschijnselen. Er dient rekening 
mee te worden gehouden dat vrouwenhandel niet altijd samen gaat met illegale immigratie. 
Legale migranten kunnen ook slachtoffer van handel worden. 
Er zou meer politiek belang moeten worden gehecht aan de kwestie, zodat de nationale 
autoriteiten passende actie kunnen ondernemen. 
Zowel op nationaal als op internationaal niveau moet een interdisciplinaire aanpak door 
verschillende instanties tezamen worden gegarandeerd. Dit complexe probleem kan niet 
door één instantie alleen worden aangepakt. 
Er moet beter voorlichtingsmateriaal beschikbaar komen in de herkomstlanden, ten einde 
potentiële slachtoffers en betrokken organisaties te kunnen waarschuwen. 
NATIONAAL NIVEAU 
Politie-instanties moeten bijdragen tot bewustmaking, zowel binnen hun eigen gelederen als 
binnen alle andere betrokken instanties. Initiatieven die op het gebied van rechtshandhaving 
zijn ondernomen, dienen te worden aangemoedigd. 
De instelling van een centrale eenheid in elke Lid-Staat zou bijdragen tot de 
verwezenlijking van een multidisciplinaire aanpak, waarbij gebruik wordt gemaakt van 
ervaringen die in sommige EU-Lid-Staten reeds zijn opgedaan. Deelname van alle 
belanghebbende instanties en NGO's moet worden verzekerd. 
In elk land moet de te ontwikkelen nationale strategie op de volgende overwegingen zijn 
gebaseerd: 
42 
- concreet inzicht in het verschijnsel door middel van de ontwikkeling van strategische en 
operationele analyses, gebruikmaking van zowel politie-inlichtingen als van alle relevante 
informatie en aanwijzingen. Deze inspanningen zouden op een gemeenschappelijke basis 
kunnen worden gestructureerd, wellicht met gebruikmaking van het anti-handelmodel van 
de IOM; 
- een adequaat preventiebeleid; 
- een rechtshandhavingsbeleid dat niet wordt beperkt tot strafrechtelijk onderzoek en 
strafprocedures (bestraffing, inbeslagname van winsten, verbeurdverklaring van onwettig 
verkregen eigendom) maar dat ook bestuurlijke maatregelen inhoudt (vergunningen, 
regelingen in verband met het verrichten van arbeid, belastingmaatregelen). 
Er moeten specifieke opleidingsprogramma's worden ontwikkeld voor politiemensen die 
zich bezighouden met de strijd tegen de vrouwenhandel (maatschappelijke en juridische 
aspecten, witwas-acties, psychologische training, werking van opvangcentra). 
De contacten tussen slachtoffers en politie-instanties dienen te worden verbeterd door het 
vertrouwen van de slachtoffers in de politie te vergroten. Dit kan in het bijzonder worden 
bewerkstelligd door middel van taalonderwijs, door de politie meer bewust te maken van 
de specifieke situatie waarin slachtoffers zich bevinden, en door vrouwelijk politiepersoneel 
beschikbaar te stellen wanneer daarnaar wordt gevraagd. 
INTERNATIONAAL 
Hoewel moet worden gestreefd naar deelname aan alle internationale discussies, zou ook 
een specifieke EU-aanpak zinvol zijn. 
Op EU-niveau dient een interdisciplinair actieplan (over de verschillende pijlers) te worden 
ontwikkeld. 
Analyse op internationaal niveau (EU en herkomstlanden) dient te worden uitgevoerd. 
Politiediensten moeten (binnen het kader van de nationale wetgevingen) beter met elkaar 
samenwerken, en eveneens nauw samenwerken met Europol en Interpol. 
Het is van wezenlijk belang dat inlichtingen snel en effectief kunnen worden uitgewisseld. 
Dit moet geschieden op basis van bilateraliteit en waar nodig door middel van 
samenwerking via de Europol-drugseenheid, Interpol en andere samenwerkingsprogramma's 
tussen landen. 
Er dienen nationale contactpunten te worden ontwikkeld en zowel binnen de EU als met de 
andere betrokken landen moet een adressenbestand van contactpunten worden opgesteld, 
vergelijkbaar met die welke reeds op nationaal niveau bestaan. 
Samen met de derde landen moet een passende politie-opleiding worden opgezet. Ook 
dient gebruik te worden gemaakt van bestaande opleidingsinstituten en -programma's. 
43 
Binnen de EU moeten initiatieven worden ontwikkeld om te bereiken dat alle Lid-Staten 
even effectief vormen van criminaliteit die verband houden met soorten georganiseerde 
misdaad kunnen bestrijden. 
Aanbevelingen van de Werkgroep Sociaal beleid en bescherming 
De Werkgroep Sociaal beleid: 
Overwegende het belang van het probleem van vrouwenhandel en de algemene kennis over 
dat onderwerp, 
Overwegende de tendens van constante toename van het fenomeen, 
Overwegende dat vrouwenhandel niet alleen een maatschappelijk probleem is, maar 
hoofdzakelijk een mensenrechten-kwestie, omdat de menselijke waardigheid er direct bij in 
het geding is, 
Overwegende de met eenparigheid van stemmen goedgekeurde resolutie van het Europees 
Parlement over dit onderwerp, 
Overwegende dat sommige Lid-Staten een grote stap voorwaarts hebben gezet in de strijd 
tegen vrouwenhandel, terwijl andere Lid-Staten het onderwerp nog niet op de agenda 
hebben geplaatst, 
- heeft in de sociale dimensie van vrouwenhandel drie factoren onderscheiden: 
* Structurele problemen (armoede, ongelijkheid, verandering van waarden, sociale 
uitsluiting, enz.) 
* De actoren (handelaars, klanten, slachtoffers) 
* De gevolgen (schendingen van mensenrechten, gezondheidsproblemen, enz.) 
- stelt drie niveaus vast waarop kan worden ingegrepen: 
* Internationale en regionale organisaties en de Europese Unie 
* De landen 
* Burgers en NGO's 
- herinnert aan de noodzaak de volgende instrumenten te gebruiken: 
* Internationale en regionale instrumenten (Conventies, resoluties enz.) 
* Financiële instrumenten 
OP HET GEBIED VAN PREVENTIE: 
- verzoekt de betrokken instanties om een effectieve toepassing van de goedgekeurde 
instrumenten, 
- vraagt om de ontwikkeling van preventieve bewustmakingsprogramma's in herkomst-, 
transito- en bestemmingslanden (zoals bijvoorbeeld publieksvoorlichtingscampagnes, met 
name gericht op jongeren), die moeten aansluiten bij de specifieke sociale en culturele 
44 
situatie van elk land, 
- bevestigt het belang van openbare bewustmakingscampagnes over sekstoerisme, 
- moedigt aan dat informatie en ervaringen met betrekking tot vrouwenhandel op EU-
niveau en met derde landen worden uitgewisseld, 
- verzoekt de EU en de Lid-Staten kwalitatief en kwantitatief onderzoek naar 
rechtsvergelijking en relevante beleidsanalyses te ondersteunen, evenals studies naar de 
structuur van de vraag, 
- nodigt de EU en de Lid-Staten uit om speciale interdisciplinaire opleidingen te 
ontwikkelen voor personen die met dit onderwerp te maken hebben (zoals rechters, 
politiepersoneel, dokters en maatschappelijk werkers), 
- onderstreept de rol van ambassades in de strijd tegen vrouwenhandel, 
- verzoekt om de totstandbrenging en/of de ontwikkeling van programma's ter bestrijding 
van sociale uitsluiting, 
OP HET GEBIED VAN SLACHTOFFERHULP: 
- vraagt de Lid-Staten te zorgen voor passende bescherming, en waar nodig de toegang tot 
het recht voor de slachtoffers te vergemakkelijken, 
- moedigt de totstandbrenging aan van meer lokale opvangcentra voor slachtoffers van 
mensenhandel, zodat zij geestelijke, medische, maatschappelijke en bestuurlijke hulp 
kunnen krijgen (specifieke acties voor specifieke methoden), 
- herinnert aan het belang van politiële en justitiële samenwerking, 
- verzoekt de Lid-Staten te bevorderen dat acties van verschillende tegen vrouwenhandel 
strijdende actoren elkaar aanvullen en worden gecoördineerd, 
OP HET GEBIED VAN REHABILITATIE VAN SLACHTOFFERS: 
- vraagt om de ontwikkeling van hulpverleningsprogramma's en speciale maatregelen ter 
vergemakkelijking van de herintegratie in de maatschappij en/of in het land van herkomst, 
met inbegrip van beter gebruik van en uitbreiding van de verschillende EG-programma's in 
het kader van ontwikkelingssamenwerking en associatie-akkoorden met derde landen, 
- nodigt de Lid-Staten en de EU uit om initiatieven van de herkomstlanden te ondersteunen 
die gericht zijn op volledige herintegratie van de slachtoffers, 
*** 
Als follow-up van de Conferentie 
45 
- zou elke nationale regering het probleem van de vrouwenhandel als prioriteit moeten 
aanmerken, 
- zou een netwerk moeten worden opgezet van officiële en niet-officiële instellingen ten 
einde de noodzakelijke synergie te verwezenlijken en discussies en initiatieven te 
coördineren, 
- zouden alle institutionele actoren het bereik van de bestaande begrotingslijnen moeten 
uitbreiden, zodat de strijd tegen vrouwenhandel eronder kan vallen, 
- moet de mogelijkheid worden onderzocht óm een specifiek juridisch instrument op 
Europees niveau te ontwerpen. 
46 
BIJLAGE 3. Gedetailleerde bibliografie over de vrouwenhandel in Europa 
I. Internationale instrumenten 
a) Universele instrumenten 
- International 
Agreement for the suppression of the white slave traffic, signed at Paris on 18 May 1904 
- International Convention for the suppression of the white slave traffic, signed at Paris on 
4 May 1910 and amended by the Protocol signed at Lake Success, New York, on 4 May 
1949 
- International Convention for the suppression of the traffic in women and children, 
concluded at Geneva on 30 September 1921 and amended by the Protocol signed at Lake 
Success, New York, on 12 November 1947 
- International Convention for the suppression of the traffic in women of full age, 
concluded at Geneva on 11 October 1933 and amended by the Protocol signed at Lake 
Success, New York, on 12 November 1947 
- Convention for the Suppression of the Traffic in Persons and the Exploitation of the 
Prostitution of Others - approved by the General Assembly in its resolution 317 (IV) of 
December 2, 1949, opened for signature at Lake Success, New York, on 21 March 1950 
- Final Protocol to the Convention for the Suppression of the Traffic in persons and of the 
Exploitation of the Prostitution of Others, 21 March 1950 
- Third Committee Resolution concerning Traffic in women and girls; United Nations 
General Assembly, 50th Session (1995) 
- Resolution on Traffic in women and girls, Commission on the Status of Women, UN, 39* 
session (1995), (39/6) 
b) Raad van Europa 
- Recommandation 161 (3 mai 1958) de l'Assemblée consultative demandant une 
ratification rapide de la Convention internationale du 2 décembre 1949 pour la répression 
et l'abolition de la traite des êtres humains et de l'exploitation de la prostitution 
c) Europese Gemeenschappen 
Paritaire Resolutie betreffende vrouwenhandel, aangenomen op 27 september 1991 
vergadering in Amsterdam 
ACS-EU 
47 
Paritaire Resolution on the specific role of women in development cooperation and 
vergadering trafficking in women, adopted on 22 March 1996 in Windhoek (Namibia) 
ACS-EU (ref: ACP-EU 1674/96/fin.) 
Europees Resolutie over geweld jegens vrouwen - aangenomen op 11 juni 1986 
Parlement (ref: PB C 176, 14.7.1986) 
Europees Resolutie over prostitutie en mensenhandel - aangenomen op 14 april 
Parlement 1989 (ref: PB C 120, 16.5.1989) 
Europees Resolutie over vrouwenhandel - aangenomen op 16 september 1993 (ref: 
Parlement PB C 268, 4.10.1993) 
Europees Resolutie over de mensenhandel - aangenomen op 18 januari 1996 (ref: 
Parlement PB C 32, 5.2.1996) 
Raad van de Aanbeveling van de Raad van Justitie en Binnenlandse zaken betreffende 
Europese Unie mensenhandel, 29 en 30 november 1993 
II Aanverwante instrumenten 
a) Universele instrumenten 
- Slavery Convention signed at Geneva on 25 September 1926 
- ILO Convention concerning Forced Compulsory Labour signed at Geneva on 28 June 
1930 (no. 29) 
- Déclaration Universelle des Droits de l'Homme - adoptée et proclamée par l'Assemblée 
générale dans sa résolution 217 A (III) du 10 décembre 1948 
- European Convention for the Protection of Human Rights and Fundamental Freedoms of 
4 November 1950 
- Supplementary Convention on the Abolition of Slavery, the Slave Trade and Institutions 
and Practices Similar to Slavery, 1 September 1956 
- ILO Convention concerning the Abolition of Forced Labour, 1957 (NO. 105) 
- International Covenant on Civil and Political Rights of December 1966 
- Convention on the elimination of all forms of discrimination against women, 18 
December 1979 
- General Assembly's resolution (42/140) of 7 December 1987 on the rights and dignity of 
migrant workers 
- Convention on the Protection of the Rights of all Migrant Workers and Members of their 
Families of 18 December 1990 
- General Assembly resolution (48/102) of 20 December 1993 on the combat against alien-
smuggling 
48 
- Economic and Social Council resolution (1995/10) of 24 July 1995, concerning criminal 
justice action to combat the organized smuggling of illegal migrants across national 
boundaries 
b) Raad van Europa 
- Convention de sauvegarde des droits de l'homme et des libertés fondamentales, Rome 4 
novembre 1950 
- European Convention on Extradition of 13 December 1957 
- European Convention on Mutual Assistance in Criminal Matters of 10 April 1959 
- European Convention on the Transfer of Proceedings in Criminal Matters of May 1972 
- Convention for the Protection of Individuals with regard to Automatic Processing of 
Personal Data, 28 January 1981 
- Convention on Laundering, Search, Seizure and Confiscation of the proceeds from Crime, 
8 November 1990 % 
- Recommendation n° R (91) 11 of 9 September 1991 concerning sexual exploitation, 
pornography and prostitution of and trafficking in, children and young adults and draft 
report thereto, CDPC(91)17, Strasbourg 18 July 1991 
c) Europese Gemeenschappen 
Europees Resolutie over een Europees handvest voor de rechten van het kind, 
Parlement aangenomen op 8 juli 1992 
Europees Resolutie van 22 januari 1993 over de oprichting van Europol (ref: 
Parlement PB C 42, 15.2.1993) 
Europees Resolutie van 17 december 1993 over pornografie (ref: PB C 20, 
Parlement 24.1.1994) 
Europees Resolutie van 19 mei 1995 over de Europol-overeenkomst (ref: PB C 
Parlement 151, 19.6.1995) 
d) Overige 
Akkoord Schengen betreffende de geleidelijke afschaffing van de controles aan de 
gemeenschappelijke grenzen, 1985 
III. Verslagen 
UN Declaration on the Elimination of Violence against Women, 1993 
UN Advancement of Women - Traffic in women and girls - Report of the 
Secretary General, August 1995 (ref: A/50/369) 
49 
UN 
UN 
UN 
UN 
IOM 
IOM 
IOM 
IOM 
IOM 
Raad van Europa 
Raad van Europa 
Raad van Europa 
Raad van Europa 
Europees 
Parlement 
INTERPOL 
Michèle HIRSCH 
IGC Third Committee Report of the Secretary General to the 50** Session 
of the General Assembly concerning Traffic in women and girls; 
(1995) (ref: A/50/369) 
Fourth World Conference on Women - Beijing, China, 4-15 September 
1995, section D, (ref: A/CONF.177/L./Add. 20) 
UN Expert Group Meeting on Violence against Women Migrant 
Workers - Manila, Philippines - 27-31 May 1996 
Programme of Action of the UN Commission on Human Rights for the 
Prevention of the Traffic in Persons and the Exploitation of Others, 
1996 
"Trafficking in Migrants", Quarterly Bulletin of the International 
Organization for Migration, N°4, September 1994 
Seminar on 'International Response to Trafficking in Migrants and the 
Safeguarding of Migrant Rights', Geneva, 26-28 October 1994 
Trafficking and Prostitution: the growing exploitation of migrant 
women from Central and Eastern Europe, May 1995 
Trafficking in women for sexual exploitation to Italy, June 1996 
Trafficking in Women to Austria for Sexual Exploitation, in 
collaboration with the Office of the Austrian Minister of Women's 
Affairs, June 1996 
Working papers and Proceedings of the Seminar on action against 
traffic in women and forced prostitution as violations of human rights 
and human dignity (Strasbourg 25-27 September 1991) (ref: 
EG/PROST (91)) 
Final report of the Group of Specialists on action against traffic in 
women and forced prostitution (EG-S-TP) with amended appendices, 
Steering Committee for equality between men and women (CDEG), 
June 1994, (ref:s:\equality\cdeg94\ecdeg31.94) 
Amended summary of national replies to the questionnaire on forced 
prostitution and traffic in women, Steering Committee for equality 
between men and women (CDEG), June 1994, 
(ref:s:\equality\cdeg94\ecdeg32.94) 
Synthesis of answers by the individual countries to the questionnaire 
on forced prostitution and traffic in women - amended tables, Steering 
Committee for equality between men and women (CDEG), June 1994, 
(ref: s:\equal ity\cdeg94\ecdeg3 3.94) 
Report on behalf of the Committee on Women's Rights on Exploitation 
of Prostitution and the traffic in Human Beings: rapporteur Carmen 
Llorca Vilaptana, Session document of 31 march 1989, A2-52/89 
Recommandations du Colloque international sur la traite des êtres 
humains (Saint-Cloud, 21-23 septembre 1988) 
Plan of Action against Traffic in women and forced prostitution for 
the Council of Europe, 9 April 1996 (ref: EG (96) 2) 
(Inter-Governmental Consultations on Asylum Refugee and Migration 
Policies in Europe, North America and Australia) 
- Answers by Participating States to the Questionnaire on Trafficking 
of Aliens. Document : IGC/TRAF/7/94 
50 
Budapest Group 
INTERPOL 
UNHCR 
UN 
UN 
UN 
UN 
UN 
UN 
UN 
UN 
UNESCO 
UNESCO - Exchange of information on Alien's trafficking in states of Europe, 
North America and Australia, Dec. 1995 (ref:IGC/TRAF/10/95(I)) 
"Anti-trafficking model legislation", Report of the working group of 
the Budapest Group, prepared by Belgium and Poland with the 
technical support of IGC, Ljubljana, 13-14 June 1996 
IV. Aanverwante verslagen 
Conclusions de la Réunion européenne en matière d'exploitation de la 
prostitution et de la pornographie (Saint-Cloud, 28-29 septembre 
1987) 
"Sexual violence against Refugees - Guidelines on Prevention and 
Response" - Geneva 1995 
Report of the Working Group on Contemporary Forms of Slavery on 
its sixteenth session, Economic and Social Committee, Commission on 
Human Rights, E/CN.4/Sub.2/1991/41, 19 August 1991 
Report of the World Conference on Human Rights, Vienna, 14-25 
June 1993 (A/CONF.157/(Part I)), chap III 
Report of the International Conference on Population and 
Development, Cairo, 5-13 September 1994 (A/CONF. 171/13), annex, 
para 4.9; 10-15;10.20 
Economic and Social Council - Reports prepared by the Secretary 
General to combat the smuggling of illegal migrants (refs: 
A/49/3 50,E/CN. 15/1995/3) 
UNICRI - The World's Women 1995: Trends and Statistics, prepared 
by the Statistics Division of the Department for Policy Analysis 
Economic and Social Council - Commission on Crime Prevention and 
Criminal Justice - Review of priority themes - Measures to combat the 
smuggling of illegal migrants - Report of the Secretary General, 21 
March 1996 (ref: E/CN. 15/1996/4) 
Economic and Social Council - Commission on Crime Prevention and 
Criminal Justice - Review of priority themes - Elimination of violence 
against women, 23 May 1996 (réf. E/CN15/1996/L.10) 
Report of the Special rapporteur on violence against women, April 
1996 (ref: E/CN.4/1996/53) 
Conclusions et recommandations générales de la réunion 
internationale d'experts sur les causes socio-culturelles prostitution et 
stratégies contre le proxénétisme et l'exploitation sexuelle des femmes 
(Madrid, 18-21 mars 1986) (ref: SHS-85/CONF.608/14) 
fédération Internationale des Droits de l'Homme, Conseil international 
des femmes, Communauté Française de Belgique: "Actes de la 
conférence de Bruxelles du 6 mars 1993, Commerce du sexe et droits 
humains (2ème édition)" 
V. Beschikbare nationale bronnen 
51 
a) België 
- Belgische 
Parlementaire 
commissie inzake 
mensenhandel 
- Centrum voor 
gelijkheid van 
kansen en voor 
racism ebestrij ding 
b) Nederland 
Ministerie van 
Sociale Zaken en 
Werkgelegenheid 
Openbaar 
Ministerie Parlementair onderzoek naar een structureel beleid met het oog op de 
bestraffing en de uitroeiing van de mensenhandel 
Belgische Kamer van Volksvertegenwoordigers (ref: 673/8-91/92, 18 
maart 1994) 
Evaluatierapport over de evolutie en de resultaten van de bestrijding 
van de internationale mensenhandel, maart 1996 
Vrouwenhandel, Onderzoek naar aard, globale omvang en de kanalen 
waarlangs vrouwenhandel naar Nederland plaatsvindt, 1985, Buijs, 
H.W.J. en Verbraken, A-M. 
Plan van Aanpak Mensensmokkel, Landelijke Officier van Justitie The 
mensensmokkel, Mvr. P.M.H, van der Molen-Maesen, Rotterdam, 
maart 1996 
c) Frankrijk 
Ministère de Office Central pour la Répression de la Traite des Êtres Humains: 
l'Intérieur et de - Rapport 1994, 
l'Aménagement du - Rapport du 4ème colloque sur la criminalité organisée, décembre 
territoire 1994 (réf. DCPJ/AC4/OCRTEH) 
Ministère de Prostitution et proxénétisme en Europe, étude conçue et réalisée par 
l'Intérieur et de Anne Cazals, La Documentation Française (ref: DF 5 3318-1), Paris 
l'Aménagement du 1995 
territoire 
d) Duitsland 
Bundesministerium Umfeld und Ausmafî des Menschenhandels mit auslândischen 
fur Frauen und Màdchen und Frauen. Schriftenrei he des BMFJ, Bd. 8, Lohlhammer, 
Jugend Stuttgart 
Koths, KOK Lagebild Menschenhandel 1994, Wiesbaden, 1995 (ref: OA 31-
Hamisch, KK'in 331/332) 
e) Zweden 
Prostitution 
Commission Betânkande av 1993 ârs Prostitutionsutredning, SOU 1995:15 
Agistra VI. Publikaties 
Frauenhandel und Prostitutionstourismus, Eine Bestandaufhahme. 
Trickster-Verlag, München, 1990 
52 
Ban Ying e.V. 
Barry, K. 
Bouffioux, M. 
De Staercke, J-P. 
Cabiaia, E. 
Caritas Suisse 
Davies, C. 
Dern, H. 
de Boer, M. 
De Stoop, C. 
De Stoop, C. 
Fondation Roi 
Baudouin 
Förg-Rob, E. Der Handel mit auslàndischen Frauen in Berlin - ei ne 
Bestandsaufnahme, Berlin Koordinationsstelle, 1994 
"The prostitution of Sexuality", 381 pages, June 1996, (ISBN: 0-8147-
1277-0) 
"Appelez-moi Elvira" Traite des Femmes et Réseaux de Pédophilie en 
Belgique Francophone, Editions Luc Pire, Bruxelles, 1994 
"La repressione délia tratta degli esseri umani e dello sfruttamento 
délia prostituzione nella Convenzione di New York", Le nuove leggi 
commentate 1981 
La Traite du malheur: le marché des femmes en Suisse, Lucerne: 
Editions Caritas, 1992 
Free and Equal in Dignity and rights? The Trafficking of Women to 
Europe. Quaker Council for European Affairs, Brussels, 1992 
Menschenhandel, Gesellschaft und Polizei. In: Monatsschrift fîir 
Kriminologie und Strafrechtsform, 6/91, pp 329-338, 1991 
Traffic in Women: Policy in Focus, Final report, Evaluation of the 
PG-directives concerning the Tracing of and Legal Action against 
Traffic in Women, Utrecht University, Netherlands, 1994 
"They are So Sweet, Sir", Limitless Asia Publications, Leuven, 
Belgium, 1994 
"Prostitutie en Seksueel Misbruik: Vrouwenhandel in België: een 
Diagnose, Brussels, 1991 
Prostitution et exploitation sexuelle, Rapport, Bruxelles, 1991 
Frauensolidaritât "Frauenhandel undprostitutionstourismus, 
Hintergründe und Fakten zur sexuellen und rassistischen Ausbeutung 
von Frauen in österreich", Wien, 1992 
Anmerkungen zum Entwurf eines Strafrechtsanderungsgesetzes des 
Bundesrates (BR-Dr. 638/91) zum Menschenhandel. In: Streit, 10. 
Jahrgang, Heft 2, pp. 68-70, 1992 
"Traite des Etres Humains - Exploitation et abus sexuels, les nouvelles 
lois des 27 mars et 13 avril 1995", Revue de droit pénal et de 
criminologie, sous les auspices du Ministère de la Justice, décembre 
1995 
Gekauftes Unglück "Die Armut als Basis des Frauenhandels", Dokumentation 3/92 Frommel, M. 
Gazan, F. and 
Vandemeulebroeke 
,0. 
Hirsch, M. 
Kath. Universitàt 
Erichstàtt 
Kessler, S. "La traite des Etres Humains, Une législation modèle pour 
l'Europe?", Journal des Tribunaux, N° 5768, Bruxelles, septembre 
1995 
Umfeld und Ausmafi des Menschenhandels mit auslàndischen 
Mâdchen und Frauen. Schriftenreihe des Bundesministerium fur 
Familie, Senioren, Frauen und Jugend, Bd. 8, 1992 
"Frauenhandel Geschafte mit Frauen aus dem Trikont. Unter 
besonderer Berücksichtigung der Situation in österreich", 
Diplomarbeit, Fakultàt der Leopold-Franzens-Universitat Innsbruck, 
Austria, 1992 
53 
Louis, M.-V. 
Mârdh, p-A and 
Genç, M. 
Mouvement du 
Nid 
Niesner, E, 
Anonuevo, E. und 
Songsiengchai-
Fenzl, P. 
Niesner, E. 
Nijs, P. 
Payoke 
Regtmeier, W. 
Rubin, G. 
Sieber, U., Bögel, 
M. 
Stichting tegen 
Vrouwenhandel 
and The Greens in 
the European 
Parliament 
Tampep 
Tass, T. 
University of 
Utrecht 
van der Vleuten, 
N. 
WHO-
Regionalbüros 
Collective work "La Conférence Européenne sur le Trafic des Femmes: vers une 
reconnaissance légale du proxénétisme", Projets féministes; 1, 1992, 
pp. 33-57. 
"Migratory prostitution with Emphasis on Europe", Journal of Travel 
Médecine, Vol. 2, N°l 
Slavery and Prostitution, Files and documents, Prostitution and 
Society, 1993 
"Die Würde der Fr au ist unantastbar" - Verfahren gegen 
Frauenhandel - Beobachtungen. Bericht im Rahmen eines 
Forschungsprojektes im Auftrag des BMJFFG. Frankfurt, 1991 
Frauenhandel - und Menschenhandel - Prozefibeobachtung. Nomos, 
1993 
"Une politique structurelle de lutte contre la traite internationale des 
êtres humains: L'aide aux victimes et la lutte contre les réseaux, état 
actuel en Belgique", 31ème Congrès Triennal de la Fédération 
Abolitionniste Internationale. Bucarest, 26-30 septembre 1994 
Annual Report, Antwerpen, 1995 
Menschenhandel - Erfahrungen einer Sonderkommission in einem 
besonderen Deliktsbereich der Organisierten Kriminalitat. In Polizei-
Führungsakademie: Organisierte Kriminalitat, Schriftenreihe der 
Polizei-Führungsakademie, 3+3/90, pp. 81-94, Schmidt-Römhild, 
Lübeck, 1990 
"The Traffic in Women" 
Logistik der Organisierten Kriminalitat. BKA-Forschungsreihe, Bd. 
28, Wiesbaden, 1993 
Working papers and Report of the European Conference against 
Trafficking in Women (Amsterdam, 4-5 July 1991), 1991 
Migrant Prostitution, Licia Brussa, 1996 
"Alien Smuggling in Eastern Europe", mimeo, 1995 
Conclusions of the Conference on Traffic in Persons (15-19 November 
1994) in Utrecht and Maastricht 
Survey on "Traffic in Women", Policies and Policy-Research in an 
International context, Leiden University, The Nederlands, 1991 
"Prostitution in Grenzgebieten", Bericht einer Untersuchung der 
Situation in für Europa der Grenzregion der Tschechischen Republik, 
by Rudolf Netzelmann, Kopenhagen, Danemark, 1995 
"La prostitution. Quarante ans après la Convention de New York", Ed 
Bruylant, Belgique, 1992 
International Frauenhandel, Eine Untersuchung iiber Prostitution 
und Heiratshandel in NRW (1993) HRSG vom Ministerium fur 
Gleichstellung von Frau und Mann, NRW, Düsseldorf 
54 

ISSN 0254-1513 
COM(96) 567 def. 
DOCUMENTEN 
NL 05 06 01 
Catalogusnummer : CB-CO-96-601-NL-C 
ISBN 92-78-11763-3 
Bureau voor officiële publikaties der Europese Gemeenschappen 
L-2985 Luxemburg 
ff