•ù -ir 
•tr « COMMISSE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN 
Brussel, 28.09.1995 
COM(95) 443 dcf. 
WERKZAAMHEDEN VAN DE EUROPESE UNIE 
OP HET GEBIED VAN ONDERZOEK EN 
TECHNOLOGISCHE ONTWIKKELING 
JAARVERSLAG 1995 
(door de Commissie ingediend) 
as 

I -
SAMENVATTING 
Met dit jaarverslag van de Commissie over de onderzoekwerkzaamheden wordt een nieuwe weg ingeslagen. 
Het wordt uitgebracht op een moment dat het nieuwe kaderprogramma voor onderzoek, dat tot aan het einde 
van deze eeuw zal doorlopen, van start is gegaan in een uitgebreide Europese Unie en een nieuwe Commissie 
is aangetreden. 
Er moet een jaarverslag worden ingediend op grond van artikel 130 P van het Verdrag. Het initiatief daartoe 
is grotendeels te danken aan de belangstelling van het Europees Parlement, maar ook de Commissie zelf is 
steeds actiever geworden in haar streven naar een grotere openheid wat haar werkzaamheden betreft en het 
verstrekken van informatie. Dit eerste verslag is dan ook grotendeels in deze geest opgesteld. De Commissie 
hoopt dat dit verslag de sfeer van vruchtbare samenwerking tussen de communautaire instellingen nog verder 
zal verbeteren, een sfeer die ook heeft geleid tot de tijdige goedkeuring van het vierde kaderprogramma op 
26 april 1994 en van de bijbehorende specifieke programma's vóór eind 1994. 
Dit jaarverslag geeft een overzicht van het zeer ruime aanbod van communautaire onderzoekwerkzaamheden 
die momenteel in het kaderprogramma zijn samengebracht. Ook biedt het een momentopname van de situatie 
eind 1994 en geeft het een overzicht van het werkprogramma en de beoogde resultaten voor 1995. Het 
jaarverslag 1995 heeft betrekking op de in 1994 behaalde resultaten van onderzoekwerkzaamheden die 
voornamelijk tijdens het derde kaderprogramma (1990-1994) zijn begonnen. De beschrijving van het 
werkprogramma voor 1995 gaat over de start van het vierde kaderprogramma (1994-1998). 
Voor het communautair onderzoekbeleid was 1994 een zeer druk jaar met veel uitdagingen. Voor de 
tenuitvoerlegging van het vierde kaderprogramma waren niet minder dan 25 wetsteksten nodig: 
Het kaderprogramma zelf (zowel EG- als Euratom-teksten) en de achttien specifieke programma's; twee 
programma's betreffende de werkzaamheden van het Gemeenschappelijk Centrum voor Onderzoek van de 
Gemeenschap (GCO) en de wetenschappelijke en technische werkzaamheden in een concurrentieel kader ter 
ondersteuning van het Gemeenschapsbeleid; twee besluiten betreffende de regels voor deelneming aan 
communautaire onderzoekprogramma's; en tot slot de regels voor de verspreiding van resultaten. 
Tijdens een informele bijeenkomst van de Onderzoekraad in juli vond het eerste beraad over de coördinatie 
van het wetenschaps- en technologiebeleid van de Lid-Staten plaats. Vervolgens bracht de Commissie in 
oktober 1994 haar mededeling xCoördinatie door samenwerking' uit. 
Eveneens in 1994 stelde de Commissie de Europese Adviesraad voor wetenschap en technologie (European 
Science and Technology Assembly ESTA) in, waarin vooraanstaande vertegenwoordigers uit de wereld van 
industrieel onderzoek en wetenschap zijn samengebracht om de banden tussen de Commissie en de 
onderzoekgemeenschap aan te halen. 
De lidstaten van de Europese Economische Ruimte namen volop deel aan de programma's voor niet-nucleair 
onderzoek van de Gemeenschap. De Europese Unie was ook actief op het gebied van de internationale 
wetenschappelijke en technische samenwerking en de sluiting van bilaterale overeenkomsten: er werd een 
overeenkomst getekend met Australië; de onderhandelingen met Canada werden afgesloten en 
onderhandelingen met Zwitserland en Israël zijn van start gegaan. 
Daarnaast heeft de Commissie de activiteiten voortgezet ter bevordering van het overleg inzake wetenschap 
én technologie in hun algemene culturele context in Europa, in het kader van het ^Europees Forum voor 
Wetenschap en Technologie'. Ook heeft ze in november 1994 de Europese week van de wetenschappelijke 
cultuur georganiseerd. 
-\CK-
De onderzoekactiviteiten van 1994 - en het belang van de communautaire onderzoekinspanningen in het 
algemeen - kunnen in slechts enkele cijfers worden samengevat met betrekking tot de activiteiten van het 
derde kaderprogramma, waaraan Lid-Staten en de landen van de Europese Economische Ruimte en van de 
EVA deelnamen en waaronder ook de belangrijkste begeleidende maatregelen vallen: in 1994 zijn 6.101 
nieuwe projecten gestart met in totaal 18.261 deelnemers; eind 1994 liepen er in totaal 10.976 projecten; in 
1994 is door de Gemeenschap in totaal 1.936 MECU uitbetaald (het GCO niet meegerekend). De projecten 
betekenden niet minder dan 16.407 transnationale samenwerkingsverbanden in het kader van acties voor 
gezamenlijke rekening met meerdere partners waarbij onderzoekteams uit de gehele Gemeenschap en de 
Europese Economische Ruimte betrokken waren. 
In 1995 zal de Commissie ervoor zorgen dat de specifieke programma's van het vierde kaderprogramma 
doelmatig worden uitgevoerd, waarbij steeds meer rekening zal worden gehouden met de behoeften van de 
burger en van de markt. Voor dit doel waren er onder meer een zeer actieve en gebruikersgerichte 
publiciteitscampagne nodig alsmede informatiedagen over de eerste officiële uitnodiging tot het indienen van 
voorstellen voor de programma's op 15 december 1994. 
Na de toetreding van de drie nieuwe Lid-Staten, Oostenrijk, Finland en Zweden, dienen de middelen die aan 
het vierde kaderprogramma zijn toegewezen, te worden aangepast. Verder moet het overleg worden 
begonnen over aanvullende financiering van het kaderprogramma, waarover in juni 1996 een beslissing moet 
vallen; de Commissie verwacht hierover later dit jaar voorstellen te kunnen doen. 
Daarnaast maakt de Commissie de weg vrij voor nieuwe initiatieven, een nieuwe aanpak. De Europese Unie 
worstelt met problemen als werkloosheid, grote maatschappelijke veranderingen en in een snel tempo 
verlopende technische vernieuwing. De door het communautair onderzoek geleverde bijdragen bij het 
scheppen van nieuwe mogelijkheden en antwoorden op deze uitdagingen moeten beter zichtbaar worden 
gemaakt voor de burgers. Er moeten daarom snel concrete stappen worden gedaan om de samenhang en de 
doelmatigheid van de onderzoekactiviteiten van de Gemeenschap verder te verbeteren, uitgaande van een 
consensus tussen alle betrokkenen over de te volgen aanpak 
De bevoegde leden van de Commissie hebben daarom afgesproken een aantal 'Task-forces' op te richten die 
stappen moeten ondernemen om de communautaire, nationale en overige inspanningen te bundelen tot 
gemeenschappelijke projecten van industrieel belang, zodat die aan effect winnen. In dit verband zouden de 
instrumenten die reeds in het Verdrag zijn vastgelegd, maar waarvan vroeger te weinig gebruik is gemaakt, 
nuttig kunnen blijken: de artikelen 130 K, L en N. Deze artikelen voorzien in aanvullende programma's, 
deelneming door de Gemeenschap aan programma's die door een aantal Lid-Staten worden opgezet of 
gemeenschappelijke ondernemingen. De Commissie zal ideeën ter tafel brengen om deze discussie verder toe 
te spitsen. De primaire verhouding tussen onderzoek en industrie is een onderwerp dat bijzondere aandacht 
verdient. 
Andere belangrijke onderwerpen die de Commissie dit jaar wil aanpakken zijn onder meer het gehele 
innovatieproces (waar de speciale steun van het kaderprogramma voor het midden- en kleinbedrijf van 
bijzonder belang is); een algehele strategie voor internationale samenwerking op het gebied van onderzoek; 
onderzoek in de informatiemaatschappij; en verdere vereenvoudiging van beheersprocedures in combinatie 
met verdere vorderingen bij de verbetering van programma-evaluaties. 
De Commissie hoopt dat dit jaarverslag toegankelijk en informatief is voor de lezers, zowel degenen die 
reeds bij het communautair onderzoek betrokken zijn, als degenen die er via dit verslag mee kennismaken. 
Het is de bedoeling dat men het beschouwt als een nuttig naslagwerk, een bron van algemene kennis voor 
onderzoekers, bedrijven, onderzoekorganisaties, planners op het gebied van onderzoekbeleid, politici en 
eigenlijk iedereen die het concurrentievermogen van de Europese Unie en het welzijn van haar onderdanen 
ter harte gaat. 
iiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiHiiiiiHiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiuB——a——•—niiiiiiimiiii iiiuiuum 
INHOUD 
WERKZAAMHEDEN VAN DE EUROPESE UNIE 
OP HET GEBIED VAN ONDERZOEK EN 
TECHNOLOGISCHE ONTWIKKELING 
JAARVERSLAG 1995 
SAMENVATTING 
INLEIDING 
DEEL EEN 
ONDERZOEK, TECHNOLOGISCHE ONTWIKKELING EN 
DEMONSTRATIE (OTO) 
IN DE EUROPESE UNIE Blz. 
ld 
2-22 
Samenvatting van de activiteiten van 1994 en van de werkprogramma's voor 1995 
BELEIDSONTWIKKELINGEN: Vierde kaderprogramma en coördinatie 2 
Activiteiten van 1994: Start van het vierde kaderprogramma en hernieuwde 2 
inzet voor coördinatie, concentratie en stimulering 
Vooruitzichten voor 1995: Het onderzoek in Europa beter laten inspelen 6 
op de behoeften van industrie en maatschappij 
OTO-PROGRAMMA'S: resultaten en vooruitzichten 8 
INTERNATIONALE SAMENWERKING 12 
VERSPREIDING EN OPTIMALISERING VAN RESULTATEN 15 
OPLEIDING EN MOBILITEIT VAN ONDERZOEKERS 17 
GEMEENSCHAPPELIJK CENTRUM VOOR ONDERZOEK 19 
BEHEER 20 
- 1c-
DEEL TWEE 
RESULTATEN 1994 
INFORMATIE- EN COMMUNICATIETECHNOLOGIE 
INDUSTRIËLE EN MATERIAALTECHNOLOGIE 
MILIEU 
BIOWETENSCHAPPEN EN BIOTECHNOLOGIE 
ENERGIE 
VERVOER 
INTERNATIONALE SAMENWERKING 
VERSPREIDING EN OPTIMALISERING VAN RESULTATE 
MENSELIJK POTENTIEEL EN MOBILITEIT 
GEMEENSCHAPPELIJK CENTRUM VOOR ONDERZOEK 23-62 
23 
31 
35 
39 
43 
49 
50 
56 
59 
61 
DEEL DRIE 
WERKPROGRAMMA'S 1995 
EERSTE ACTIVITEIT: OTO-programma's 
TWEEDE ACTIVITEIT: Internationale samenwerking 
DERDE ACTIVITEIT: Verspreiding en exploitatie van resultaten 
VIERDE ACTIVITEIT: Opleiding en mobiliteit van onderzoekers 
GCO EN ONDERSTEUNENDE ACTIVITEITEN IN EEN 
CONCURRENTIEEL KADER 63-81 
63 
76 
77 
78 
80 
DEEL VIER 
BIJLAGEN 
BIJLAGE I: Tabellen 1 tot en met 10 betreffende de activiteiten van 1994 
(aantal en aard van projecten, deelnemers, verbanden, 
financiering, enz.) 
BIJLAGE II: Tabel 11 betreffende de werkprogramma's voor 1995 
(tijdschema van uitnodigingen tot het indienen van 
voorstellen en selectieprocedure) 
BIJLAGE III: Financiering (3e KP, 4e KP, ontwikkeling van 
jaarlijkse betalingsverplichtingen uit hoofde van de KP's) 
BIJLAGE IV: Mijlpalen bij de vaststelling van de besluiten inzake de 
kaderprogramma's (3e KP, 4e KP, PB-referenties) 
BIJLAGE V: Lijst van programma-evaluaties en effectenstudies 
BIJLAGE VI: Lijst van de akronymen 82-108 
83 
94 
101 
104 
106 
107 
-ld-
INLEIDING 
Dit verslag is het eerste in zijn soort. In het Verdrag betreffende de Europese Unie is artikel 130 P opgenomen, dat als volgt luidt1: 
' Aan het begin van elk jaar legt de Commissie aan het Europees Parlement en de Raad een verslag voor. Dit verslag heeft met 
name betrekking op de activiteiten inzake onderzoek en technologische ontwikkeling en verspreiding van de resultaten in het 
voorafgaande jaar alsmede op het werkprogramma van het lopende jaar.' 
De Commissie beschouwt dit verslag als een uitstekende mogelijkheid om op een open en toegankelijke manier een algemeen overzicht 
te geven van de onderzoekactiviteiten van de Europese Unie, en mede daardoor een ruimer inzicht te geven in het belang ervan en de 
bijdrage die hiermee wordt geleverd aan de welvaart en het maatschappelijk welzijn' van de Europese Unie. 
Met het vierde kaderprogramma zijn er nieuwe verplichtingen gekomen inzake voortdurende controle en evaluatie van de 
communautaire OTO-programma's. Op de bijeenkomst van de Onder/.oekraad in december 1994 zette de Commissie in het licht van 
deze nieuwe verplichtingen een nieuwe strategie voor de evaluatie van communautaire onderzoekprogramma's uiteen. In de toekomst 
kan dit jaarverslag een vast onderdeel kunnen zijn van het algemene beoordelingsproces2. 
Om voor de hand liggende redenen kan het voorliggende jaarverslag 1995 niet alle aandacht besteden aan de nieuwe evaluatiestrategie, 
die nog niet geheel is afgerond, noch aan alle verplichtingen op grond van het vierde kaderprogramma en de specifieke programma's 
ervan, die nu pas worden uitgevoerd. 
In de praktijk heeft het verslag over 1994 dan ook hoofdzakelijk betrekking op de activiteiten uit hoofde van het derde kaderprogramma 
en de begeleidende maatregelen (Actions de Préparation, d'Accompagnement et de Suivi - APAS) die in het vierde kaderprogramma 
worden voortgezet. Het verslag over het werkprogramma voor 1995 betreft voornamelijk het vierde kaderprogramma. 
Het Verdrag bepaalt dat het verslag vaan het begin van elk jaar...' wordt voorgelegd. Omdat het verslag in belangrijke mate moet 
worden gebaseerd op betrouwbare statistische en begrotingsgegevens, is de beschikbaarheid van deze gegevens echter een bepalende 
factor voor het tijdstip van publikatie. 
Het verslag bestaat uit vier delen. Het eerste deel, v Onderzoek, technologische ontwikkeling en demonstratie in de Europese Unie: 
Samenvatting van de activiteiten van 1994 en van de werkprogramma's voor 1995', geeft een synthese van de resultaten van 1994 en 
van de voornemens voor 1995. Het tweede deel, s Resultaten 1994'. bevat meer gespecificeerd enkele belangrijke onderzoekresultaten 
van ieder specifiek programma. Het derde deel, ^Werkprogramma's 1995', geeft een beknopt overzicht van de activiteiten die in 1995 
voor elk van de specifieke programma's zijn gepland. Tenslotte bevat het laatste deel, 'Bijlagen', grafieken, tabellen en lijsten met 
feitelijke gegevens, zoals de voornaamste statistieken inzake projecten, financiering, deelnemers, onderzoekverbanden, enz., belangrijke 
data en documenten i.v.m. de goedkeuring van het derde en vierde kaderprogramma, en lijsten met publikaties en akronymen, en een 
algemeen tijdschema voor uitnodigingen tot het indienen van voorstellen en de selectie van onderzoekprojecten. 
Deze tekst wordt geciteerd in artikel 4, lid 1, tweede alinea in de twee besluiten 
(EG en Euratom) tot vaststelling van het vierde kaderprogramma. De verplichting is 
derhalve goedgekeurd voor alle activiteiten van het kaderprogramma. Bovendien 
wordt in de besluiten (EG en Euratom) betreffende de regels voor deelneming aan 
communautaire onderzoekprogramma's en de regels voor de verspreiding van 
resultaten, respectievelijk artikel 10, lid 1, en artikel 4, lid 1, op de volgende 
wijze verwezen naar het jaarverslag: 
•Het jaarverslag dat de Commissie overeenkomstig artikel 4, lid 1, van Besluit nr. 
[vermelding van het betreffende KaderprograwmabesluitJ aan het Europees Parlement 
en de Raad voorlegt, bevat informatie over de tenuitvoerlegging van dit besluit. 
Tot sint moet men niet uit het oog verliezen dat het vierde kaderprogramma is 
vastu<-aield conform de bepalingen van het Verdrag betreffende de Europese Unie, 
teiwiil liet derde kaderprogramma, waarop het retrospectieve deel van dit verslag 
v/.c',i ii.im-M i )k betrekking heeft, is vastgesteld in over eens l emrnmg rnef de Europese 
Aki <•. 
Hierbij dient te worden opgemerkt d.ji het Comité voor wetenschappelijk en 
technisch onderzoek (CREST) dat de Commissie en de Raad adviseert, in zijn 
evaluatieverslag over het tweede kad-rruogt amma reeds de volgende aanbeveling 
deed: De in Bijlage I opgenomen st.< 'stische samenvatting moet, op basis v*n *en 
itarliik.se analyse, de grondslag vormen van het jaarverslag van de Commissie als 
itdoeld in artikel 130 P van het Verdrag van Maastricht. De in dit verslag 
opgenomen statistieken komen grotendeels overeen met die van het CREST-verslag. 
-2-
DEEL EEN 
ONDERZOEK, TECHNOLOGISCHE ONTWIKKELING EN 
DEMONSTRATIE (OTQ) 
IN DE EUROPESE UNIE 
Samenvatting van de activiteiten van 1994 en van de 
werkprogramma's voor 1995 
BELEIDSONTWIKKELINGEN; Vierde kaderprogramma en coördinatie 
Activiteiten van 1994: Start van het vierde kaderprogramma en hernieuwde inzet 
voor coördinatie, concentratie en stimulering 
Gedurende 1994 werd het algehele communautaire OTO-beleid voor de periode 1994-1998 
besproken en afgerond in overeenstemming met de bepalingen van het Verdrag betreffende de 
Europese Unie, dat in november 1993 is geratificeerd, en met het Witboek "Groei, 
concurrentievermogen, werkgelegenheid', waarin de sleutelrol van onderzoek en ontwikkeling 
voor de Europese Unie is geanalyseerd en bevestigd. Met name werden het vierde 
kaderprogramma (1994-1998) en, op grond van de voorstellen van de Commissie van maart 
1994, de overeenkomstige 20 specifieke programma's vastgesteld. Ook werd overeenstemming 
bereikt over de algemene regels voor deelneming aan de communautaire programma 's en voor de 
verspreiding van resultaten, waarvoor de Commissie in februari voorstellen had ingediend. 
Tenslotte werden de specifieke programma's ten uitvoer gelegd met de goedkeuring door de 
Commissie van de werkprogramma's en de publikatie van uitnodigingen tot het indienen van 
voorstellen. Na bespreking in het Europees Parlement en door de ministers van Onderzoek, diende 
de Commissie de mededeling "Coördinatie door samenwerking' in. 
In haar analyse in het Witboek van de bijdrage die door onderzoek en technologische ontwikkeling 
wordt geleverd aan groei, concurrentievermogen en werkgelegenheid, kwam de Commissie tot de 
slotsom dat er vooral behoefte is aan meer OTO-financiering, betere coördinatie van nationaal en 
communautair OTO-beleid en verbeteringen in de capaciteit om wetenschappelijke doorbraken en 
technologische prestaties om te zetten in industriële en commerciële successen. De specifieke 
aanbevelingen behelsden onder meer: 
betere coördinatie van nationaal en communautair beleid 
het opzetten van doelmatige mechanismen voor technologie-overdracht 
concentratie van inspanningen op gebieden die beantwoorden aan nieuwe behoeften en 
markten 
het definiëren van nieuwe grootschalige projecten in samenspraak met nationale instanties 
en bedrijven. 
Vierde kaderprogramma (1994-1998) 
Het kaderprogramma blijkt een onmisbaar instrument te zijn voor de uitvoering van het beleid van 
de Europese Unie inzake onderzoek, technologische ontwikkeling en demonstratie. Bovendien 
wordt, in overeenstemming met het Verdrag betreffende de Europese Unie, alle communautair 
onderzoek momenteel samengebracht in het vierde kaderprogramma (1994-1998). Ook zijn de 
banden met andere vormen van communautair beleid aangehaald en is de algehele structuur 
van het programma duidelijker geworden, overeenkomstig de verschillende soorten activiteiten 
waarvan het Verdrag (artikel G) melding maakt. Mede hierdoor is er meer aandacht ontstaan voor 
het belang van bepaalde activiteiten van een meer v horizontale' aard, te weten internationale 
wetenschappelijke samenwerking, verspreiding en optimalisering van resultaten en opleiding en 
mobiliteit van onderzoekers. 
Het vierde kaderprogramma werd op 26 april 1994 vastgesteld en de overeenkomstige 20 
specifieke programma's werden in de loop van 1994 overeengekomen (zie deel vier, bijlage IV, 
voor mijlpalen in het besluitvormingsproces en voor verwijzingen naar besluiten in het 
Publikatieblad). Dit houdt in dat ze binnen een bestek van ongeveer twee jaar werden voorgesteld, 
besproken en vastgesteld dit is sneller dan bij het derde kaderprogramma mogelijk bleek. Gelet 
op de moeilijkheden die zijn ontstaan door de medebeslissingsprocedure (artikel 189b van het 
Verdrag) tussen het Europees Parlement en de Raad en de regel inzake de volstrekte meerderheid 
van stemmen, komt dit neer op een echte krachttoer. Dit zou onmogelijk zijn geweest als de 
Instellingen niet vastbesloten waren geweest om vóór eind 1994, de sluitingsdatum van het derde 
kaderprogramma, tot een geslaagde afronding te komen, waarmee ook de continuïteit van de 
communautaire onderzoekactiviteiten werd zeker gesteld. 
Het vierde kaderprogramma heeft, in vergelijking met het derde kaderprogramma, de volgende 
hoofdkenmerken: 
De financiering ten bedrage van 12.300 miljoen ecu1 is voldoende om de continuïteit van 
het communautair onderzoek te waarborgen. Op 30 juni 1996 kan daar nog aanvullende 
financiering bijkomen. 
Een betere coördinatie van de onderzoekinspanningen. 
Hogere prioriteit wordt toegekend aan onderzoekgebieden van industrieel belang en aan 
terreinen die verband houden met het milieu en met biowetenschappen en biotechnologie. 
In het kaderprogramma komt een aantal nieuwe prioritaire gebieden naar voren, met name 
vervoer en gericht sociaal-economisch onderzoek, waarop twee verschillende specifieke 
programma's betrekking hebben. 
Er wordt meer belang gehecht aan de verspreiding en exploitatie van 
onderzoekresultaten. 
Er worden nieuwe wijzen van uitvoering geïntroduceerd om een grotere doelmatigheid en 
een groter effect mogelijk te maken; in thematische netwerken en themaclusters worden 
bijvoorbeeld onderzoekpartners uit verschillende disciplines samengebracht rond een 
gemeenschappelijke doelstelling, waarbij de nadruk vooral komt te liggen op de deelname 
van de gebruikers. Bovendien is uitdrukkelijk bepaald dat demonstratieprojecten ook 
onder het kaderprogramma vallen, zoals in het Verdrag is omschreven. 
De deelneming van midden- en kleinbedrijf (MKB) wordt in de meeste programma's 
aangemoedigd door middel van vereenvoudigde procedures en specifieke maatregelen, 
inclusief uitvoerbaarheidspremies en financiering voor onderzoek in samenwerkingsverband 
(geënt op het CRAFT-proefinitiatief van het programma Industriële en materiaaltechnologie 
van het derde kaderprogramma). 
De administratieve belasting voor de indieners van voorstellen wordt verminderd en de 
Niet meegerekend de financiering van de deelname aan het kaderprogramma door de 
landen van de Europese Economische Ruimte, die in 1994 166 miljoen ecu bedroeg. In 
april 1995 heeft, de Commissie na de toetreding van Oostenrijk, Finland en Zweden 
tot de Europese Unie voorgesteld de I inanciering uit hoofde van het vierde 
kaderprogramma met 7v, te verhogen. 
-4-
doorzichtigheid wordt vergroot door het vaststellen van vaste data voor uitnodigingen tot 
het indienen van voorstellen; eenvoudiger en geharmoniseerde informatiepakketten, en 
aanvraagformulieren en formulieren voor contractonderhandeling; gelijktijdige of 
gezamenlijke selectieprocedures bij de programma's, enz. 
Het specifieke karakter van het eigen onderzoekcentrum van de Gemeenschap, het 
Gemeenschappelijk Centrum voor Onderzoek (GCO), wordt bevestigd. De toekomstige 
financiering van de activiteiten ervan zal echter steeds meer worden gebaseerd op een 
concurrentiële aanpak. 
Voor het eerst wordt de gelegenheid geboden om onderzoekactiviteiten die van belang zijn 
voor de kolen- en staalindustrie en die tot dusver onder auspiciën van het EGKS-Verdrag 
werden uitgevoerd, geleidelijk in het programma op te nemen. 
Op 21 november 1994 hechtte de Raad zijn goedkeuring aan gemeenschappelijke regels 
betreffende deelneming aan communautaire OTO-activiteiten en betreffende de verspreiding 
van resultaten. Deze regels werden voorheen in ieder specifiek programma afzonderlijk 
opgenomen, terwijl de regels voor de verspreiding van resultaten in het derde kaderprogramma 
waren vastgelegd door Besluit 92/272/EEG van de Raad, waaraan uitvoering is gegeven bij 
Verordening 94/1990/EG van de Commissie. 
Verbetering van de coördinatie van nationaal en communautair OTO-beleid 
Er werden concrete initiatieven genomen met de bedoeling de coördinatie van het nationaal 
en communautair beleid te verbeteren2. Na een resolutie van het Europees Parlement in mei 
1994 hielden de ministers van onderzoek en onderwijs van de Europese Unie in juli 1994 op 
uitnodiging van het Duitse Voorzitterschap een informele bijeenkomst in Schwerin. Vervolgens 
keurde de Commissie in oktober 1994 de Mededeling v Coördinatie door samenwerking' 
(COM(94)438) goed. 
Deze mededeling moet het antwoord geven op een grote uitdaging waarvoor het Europese O&O 
wordt gesteld en die ook in het Witboek werd benadrukt, namelijk het tegengaan van de effecten 
van de versnippering van het OTO-beleid in Europa. Momenteel wordt niet meer dan ongeveer 
13% van de openbare OTO-middelen vrijgemaakt door Europese kaders voor onderzoek in 
samenwerkingsverband. De mededeling gaf argumenten en algemene actielijnen voor een betere 
coördinatie van het restant, naar gelang van de gemeenschappelijke bedoelingen en belangen en in 
overeenstemming met het subsidiariteitsbeginsel. De mededeling was toegespitst op drie niveaus: 
de uitstippeling van beleid; de tenuitvoerlegging ervan; en internationale samenwerking. Meer 
specifiek was ze gericht op een werkelijk doelmatige uitvoering van 'aanvullende programma's' 
(art. 130 K) en "deelneming aan door verscheidene Lid-Staten opgezette onderzoek- en 
ontwikkelingsprogramma's' (art. 130 L) als mogelijkheden waarmee ter dege rekening moet 
worden gehouden. Dit is mogelijk een passend antwoord op de behoefte aan betere Europese 
coördinatie wat betreft industriële OTO. Een eerste vereiste van de coördinatie is een 
systematische uitwisseling van relevante en vergelijkbare informatie inzake nationaal OTO-
beleid. Dergelijke inspanningen zouden kunnen worden gericht op concrete onderwerpen van 
algemeen belang en op gebieden die gebaat zijn bij betere samenwerking en coördinatie. 
Artikel 130 H van het Verdrag luidt: 
'1. De Gemeenschap en de Lid-Staten coördineren hun activiteiten op 
het gebied van onderzoek en technologische ontwikkeling, ten einde 
de wederzijdse samenhang van het beleid van de Lid-Staten en het 
beleid van de Gemeenschap te verzekeren. 
2. De Commissie kan in nauwe samenwerking met de Lid-Staten alle 
dienstige initiatieven nemen om de in lid 1 bedoelde coördinatie te 
bevorderen. ' 
-5-
De vastgestelde behoefte aan betere Europese coördinatie bij OTO was gedurende het meest 
recente overleg over de toekomstige rol van het Comité voor Wetenschappelijk en Technisch 
Onderzoek (CREST) een belangrijk agendapunt. Men onderkent dat het mandaat van het CREST 
beschouwd moet worden in het licht van de centrale rol die het Europese OTO is toebedeeld als 
een belangrijk communautair instrument. Het overleg heeft tot de conclusie geleid dat het CREST 
een grote rol moet spelen bij de ontwikkeling van OTO-beleid op middellange en lange termijn, 
met name ten aanzien van de coördinatie tussen nationale activiteiten en met communautaire 
werkzaamheden en bij het opstellen van toekomstige kaderprogramma's. In dit verband denkt men 
dat ook dat het nuttig is om CREST een grotere rol toe te bedelen bij de evaluatie van OTO-
programma's. 
Coördinatie houdt in dat er behoefte is aan een verdere ontwikkeling van gemeenschappelijke 
kennis ten aanzien van ontwikkelingen op het gebied van wetenschap en technologie in het 
ruimere verband van het concurrentievermogen van de industrie en de maatschappelijke behoeften. 
Het in het kaderprogramma opnemen van een specifiek programma op het gebied van gericht 
sociaal-economisch onderzoek (TSER) en de oprichting van het Instituut voor technologische 
studie van het GCO te Sevilla waren in dit opzicht grote stappen vooruit. Het programma behelst 
de evaluatie van de mogelijkheden voor het wetenschaps- en technologiebeleid, onderzoek inzake 
onderwijs en opleiding, en onderzoek naar sociale integratie en uitsluiting in Europa. Het TSER-
programma voorziet in de oprichting van het European Technology Assessment Network 
(ETAN), dat deskundigen op het gebied van onderzoek naar wetenschaps- en technologiebeleid en 
besluitvormers op Europees niveau bij elkaar brengt. 
De publikatie van het eerste Europees Rapport over indicatoren voor wetenschap en 
technologie in oktober 1994 was eveneens een belangrijk feit, waarmee werd beoogd om op 
Europees niveau kwantitatieve informatie inzake wetenschap en technologie samen te brengen. Dit 
belangrijke niéuwe hulpmiddel wordt om de twee jaar door de Commissie uitgebracht en is het 
resultaat van de gezamenlijke inspanningen van de gespecialiseerde instellingen van de Lid-Staten, 
de nationale instanties en de internationale instellingen met de benodigde vakkennis, en 
functionarissen van de Commissie. Het rapport behandelt zes belangrijke onderwerpen: de plaats 
van de Europese wetenschap en technologie in mondiaal verband; industriële OTO en 
concurrentievermogen; de diversiteit van de Europese OTO, convergentie en samenhang; 
samenwerking op OTO-gebied in Europa; de Europese Unie als samenwerkingspartner in mondiaal 
verband; en tenslotte de opvattingen van de Europeanen over wetenschap en technologie. 
Bij al deze nieuwe initiatieven mogen we echter de bestaande activiteiten ter bevordering van 
coördinatie niet vergeten. Gecoördineerde werkzaamheden, die per definitie ondersteuning 
inhouden van de coördinatie van nationale activiteiten via instrumenten als workshops en 
conferenties, kortlopende wetenschappelijke missies, publikaties en reiskostenvergoedingen voor 
E U-afgevaardigden, enz., zijn bekende maatregelen uit het kaderprogramma, met name uit de 
programma's Metingen en proeven en Medische biologie en gezondheid. In totaal zijn er in 1994 
365 nieuwe gecoördineerde werkzaamheden gestart en liepen er eind 1994 3.205 gecoördineerde 
projecten. 
Om de samenhang van de in Europa ondernomen OTO-activiteiten te versterken, streeft men 
tevens naar nauwere coördinatie tussen communautaire OTO-activiteiten en overige Europese 
en internationale gouvernementele en niet-gouvernementele wetenschappelijke organisaties en 
de vele netwerken van onderzoekers die hierdoor zijn opgezet. 
COST (Cooperation in Science and Technology) draagt bij aan de coördinatie door bundeling 
van nationaal gefinancierd onderzoek in de 25 Europese landen die aan COST deelnemen. In 1994 
werden 36 nieuwe COST-acties gestart, waarmee het totale aantal op 115 kwam. Verder is de 
coördinatie tussen de Gemeenschap en het paneuropees initiatief Eureka op pragmatische wijze 
voortgezet en per geval uitgevoerd. Goede voorbeelden van doelmatige coördinatie zijn de nauwe 
betrekkingen die zijn opgezet tussen de communautaire programma's voor respectievelijk mariene 
wetenschappen en technologieën (MAST) en voor het wegvervoer (DRIVE) en de Eureka-
activiteiten Euromar en Prometheus. Tenslotte zijn de banden aangehaald tussen de 
Gemeenschap en Europese onderzoekinstellingen als het Europees Centrum voor kernenergie 
CERN, het Europees Laboratorium voor moleculaire biologie EMBL en het Europees 
Ruimte-agentschap ESA. Meer in het bijzonder heeft de Commissie op 10 oktober 1994 met het 
CERN en op 18 januari 1995 met het EMBL administratieve afspraken gemaakt. 
Advies en studies bij de voorbereiding van toekomstig OTO-beleid 
De in het Witboek aangekondigde Europese Adviesraad voor wetenschap en technologie 
(European Science and Technology Assembly ESTA) werd op 16 maart 1994 door de Commissie 
opgericht. De Adviesraad fungeert als hoogwaardig adviesorgaan op onderzoekgebied voor de 
Commissie. De raad bestaat uit honderd vooraanstaande wetenschappers en industrieel 
onderzoekers die op persoonlijke titel door de Commissie zijn aangesteld en afkomstig zijn van 
nationale en Europese onderzoekorganisaties en -centra, universiteiten en industriële 
ondernemingen en bedrijfsorganisaties. Op verzoek van de Commissie brengt de Adviesraad 
adviezen uit over de uitvoering van het OTO-beleid van de Europese Unie en meer in het 
bijzonder over liet kaderprogramma en de specifieke programma's, met name over de 
wetenschappelijke en technische inhoud van de programma's en over bepaalde aspecten van het 
beheer ervan. Uit eigener beweging brengt de Adviesraad verslagen en ontwerp-adviezen uit over 
allerlei aspecten van het OTO-beleid van de Unie of over mondiale trends op het gebied van 
wetenschap en technologie en de gevolgen daarvan. 
Het Industrial Research and Development Advisory Committee (IRDAC) zal de Commissie 
blijven voorzien van bijzondere adviezen en deskundigheid. 
Het Europees Forum voor wetenschap en technologie is opgericht om de ideeën en discussies 
over sociaal-economische, ethische, juridische, historische en culturele aspecten van wetenschap en 
technologie in Europa te bevorderen. Het Forum brengt academische en industriële onderzoekers, 
politieke besluitvormers, vertegenwoordigers van overheidsinstanties en deskundigen van 
verschillende disciplines bijeen in conferenties die door middel van studies en voorbereidende 
seminars ter dege zijn voorbereid. In 1994 werden vijf projecten georganiseerd, die zeer gunstig 
werden ontvangen. Ook werd er een Europese Week van de wetenschappelijke cultuur gehouden. 
Daarnaast werd er als voorbereiding op de komende kaderprogramma's een aantal studies gestart 
of voltooid. Enkele verhelderende voorbeelden: een studie inzake het vaststellen van de openbare 
middelen voor onderzoek in de Lid-Staten, de diversifiëring van de industrie in verband met 
onderzoek voor defensiedoeleinden, de beoordeling van kritieke technologie in Europa, Europese 
en internationale samenwerking bij technologische prognose, en de opzet van Europese 
programma's op het gebied van samenwerking. Uit de "Eurobarometer'-onderzoeken die 
regelmatig worden uitgevoerd, blijkt dat het publiek een beter inzicht heeft gekregen in 
wetenschap en technologie. 
Vooruitzichten voor 1995: Het onderzoek in Europa beter laten inspelen op de behoeften van 
industrie en maatschappij 
De middelen richten op de voornaamste uitdagingen 
In overeenstemming met de mededeling " Coördinatie door samenwerking' van de Commissie 
moeten alle mogelijkheden die krachtens het Verdrag beschikbaar zijn, worden aangewend om het 
communautaire OTO-potentieel ten vo!w te benutten en om concrete resultaten te behalen. In de 
mededeling van de Commissie T'i - 'eic inzake het concurrentievermogen van de Europese Unie 
op industriegebied' worden als pruviien' *' onder meer aangemerkt de bevordering van immateriële 
investeringen, zoals onderzoek en oplüdin,,, KU <:e noodzaak om meer rekening te houden met de 
markt. 
-7-
Er is een aantal Task-forces opgericht om een begin te maken met gemeenschappelijke projecten 
van industrieel belang. Deze Task-forces hebben betrekking op thema's als: 
vde auto van morgen'; 
Nmultimedia voor educatieve software'; 
"een nieuwe generatie vliegtuigen'; 
svaccins en virusziekten'; 
vde spoorwegen van de toekomst'; 
Nintermodaal vervoer'. 
peze aanpak wordt zodanig voortgezet dat ook andere mogelijke gebieden van openbaar en 
industrieel belang eronder vallen, zoals milieu of maritieme industrie. De Task-forces moeten alle 
beschikbare deskundigheid, de aanverwante industrie (onder meer het MKB), en met name 
gebruikersgroepen inschakelen om kennis te nemen van hun standpunten omtrent de technische 
prioriteiten en om relevante belangengroepen en nationale instanties te raadplegen. De Task-forces 
voeren een uitgebreide economische, wetenschappelijke en technische analyse van de 
vooruitzichten uit. Ze moeten voorstellen doen om projecten te groeperen door relevante gebieden 
van werkprogramma's aan te wijzen en door projecten waartoe op grond van de specifieke 
programma's besloten is - ook de lopende - door te lichten. De Task-forces moeten ook 
voorstellen doen voor het eventueel bijstellen en aanpassen van werkprogramma's en voor nieuwe 
initiatieven, met name voor de eventuele toepassing van de artikelen 130 K, L en N van het 
Verdrag betreffende de tenuitvoerlegging van aanvullende programma's, communautaire 
deelneming aan initiatieven van de Lid-Staten en de oprichting van gemeenschappelijke 
ondernemingen. 
De eerste resultaten van de werkzaamheden van deze Task-forces worden in beschouwing 
genomen en hun werkzaamheden worden nader besproken in een aantal mededelingen die in het 
algemene werkprogramma van de Commissie voor 1995 zijn aangekondigd. Het zijn onder meer 
mededelingen of groenboeken over de banden tussen onderzoek en industrie; over de rol van 
onderzoek in de informatiemaatschappij; over de 
bevordering van innovatiebeleid; over de prenormatieve dimensie van communautaire 
onderzoekprogramma's; over nieuwe vormen van samenwerking als bedoeld in de artikelen 130 K 
en L van het Verdrag; en over de instrumenten van samenwerking overeenkomstig artikel 130 N 
van het Verdrag. 
Daarnaast dient de Commissie voorstellen voor aanvullende financiering van het kaderprogramma 
in, zoals bepaald in de besluiten betreffende het kaderprogramma, met het doel zo mogelijk te 
starten met de eerste aanvullende programma's. 
De Commissie heeft eveneens voorgesteld de financiële bepalingen van de twee kaderprogramma's 
aan te passen in verband met de uitbreiding van de Unie. Voorgesteld wordt een verhoging van 
7% van de financiële middelen van de kaderprogramma's of aanvullende financiering voor een 
bedrag van 861 miljoen ecu, ten einde het huidige niveau van de onderzoekinspanningen in de 
uitgebreide Europese Unie te kunnen handhaven. Dit cijfer komt overeen met de op de 
begrotingsbesprekingen van november jongstleden vastgestelde verhoging van de begroting voor 
het intern beleid van de Gemeenschap; het komt ook ongeveer overeen met de bijdrage die de drie 
nieuwe Lid-Staten aan het vierde EG-kaderprogramma hadden moeten leveren als zij in 1995 nog 
feden van de Europese Economische Ruimte waren geweest (7,01%) alsmede met de bijdrage aan 
de niet-nucleaire programma's van het derde kaderprogramma van deze landen in 1994 (6,87%). 
Verdere praktische stappen ter verbetering van de coördinatie 
De mededeling "Coördinatie door samenwerking' is in verschillende forums zowel binnen als 
buiten het institutionele kader van de Gemeenschap uitgebreid besproken. Het overleg wordt in 
1995 voortgezet met het oog op de aanneming van een resolutie van de Raad en het aanwijzen van 
prioritaire gebieden voor concrete maatregelen. 
Er worden verdere stappen gedaan inzake de omschrijving van de toekomstige rol van het CREST, 
tegelijk met de discussies over coördinatie. Een vraagstuk dat nog bestudeerd moet worden is de 
wisselwerking tussen het CREST en andere bij OTO betrokken Europese organen. 
Om de analyse en vergelijking van onderzoek en innovatie in Europa te vergemakkelijken, wordt 
momenteel het European Technology Assessment Network (ETAN) opgericht, op basis van een 
uitnodiging tot kennisgeving van belangstelling die in maart 1995 in het kader van het nieuwe 
programma op het gebied van gericht sociaal-economisch onderzoek werd gepubliceerd. Een 
dergelijk netwerk kan op lange termijn ertoe bijdragen dat de standpunten van degenen die met 
onderzoek zijn belast, parlementsleden, deskundigen op het gebied van sociale en economische 
vraagstukken enz. nader tot elkaar komen wat betreft de gemeenschappelijke problemen waarvoor 
we gesteld worden en de actielijnen die op nationaal en Europees niveau moeten worden 
nagestreefd. De activiteiten ervan inzake de uitwisseling van informatie en van 
onderzoekervaringen dienen vraaggericht te zijn, gestuurd door de gebruikers, te weten nationale 
overheden, parlementsleden, de Commissie, fabrikanten en allen die een belangrijke rol spelen op 
sociaal-economisch gebied. In dit verband worden ideeën over de coördinatie tussen de activiteiten 
van nationale centra en van het Instituut voor technologische studie te Sevilla in een werkdocument 
ter tafel gebracht. 
OTO-PROGRAMMA'S; resultaten en vooruitzichten 
Activiteiten van 1994 
De omvang van de OTO-activiteiten in de Gemeenschap kan gemakkelijk worden geïllustreerd met 
een paar essentiële cijfers die betrekking hebben op de activiteiten van het derde kaderprogramma 
waaraan de Lid-Staten en de landen van de Europese Economische Ruimte en de EVA deelnamen, 
alsmede tot de belangrijkste begeleidende maatregelen: in 1994 zijn 6.101 nieuwe projecten met 
18.261 deelnemers van start gegaan; eind 1994 liepen er in totaal 10.976 projecten; in 1994 
bedroeg de communautaire steun in 1.936 MECU aan betalingen (betalingen aan het 
Gemeenschappelijk Centrum voor Onderzoek niet meegerekend). Hiervoor waren er niet minder 
dan 16.407 samenwerkingsverbanden tussen over de gehele Gemeenschap of de Europese 
Economische Ruimte verspreide onderzoekteams in het kader van multipartneracties voor 
gezamenlijke rekening. Meer gegevens hierover vindt u in de tabellen van deel vier, bijlage I. In 
deel twee van dit verslag worden de activiteiten die in 1994 in het kader van de verschillende 
OTO-programma 's zijn uitgevoerd en de resultaten daarvan besproken. Enkele representatieve 
activiteiten worden hieronder nader toegelicht. 
Volgens artikel 130 F van het Verdrag worden met de communautaire OTO-activiteiten twee 
doelstellingen nagestreefd. Een daarvan is "de wetenschappelijke en technologische grondslagen 
van de industrie van de Gemeenschap te versterken en de ontwikkeling van haar internationale 
concurrentiepositie te bevorderen, alsmede de onderzoekactiviteiten te bevorderen die uit hoofde 
van andere hoofdstukken van dit Verdrag nodig worden geacht'. De specifieke programma's van 
het Kaderprogramma dragen over het algemeen bij aan beide doelstellingen; de voorbeelden van 
resultaten die hierna worden aangedragen, dienen ter illustratie hiervan en zijn niet zozeer bedoeld 
om een algemene beschrijving van de doelstellingen en reikwijdte van elk programma te geven. 
Onderstaand worden enkele specifieke voorbeelden van onderzoekactiviteiten aangehaald die 
verband houden met het concurrentievermogen van de Europese industrie: 
In het kader van het programma voor informatietechnologie (ESPRIT) zijn 109 activiteiten gestart 
in de context van het Europese software- en systeeminitiatief (ESSI), dat erop is gericht zo goed 
mogelijke softwarepraktijken te verspreiden. Tevens is aanloopkapitaal verstrekt aan het Europese 
Software Instituut (ESI), dat is opgericht door vijftien belangrijke softwareproducenten, die een 
Europese opleidingsactiviteit op softwaregebied zijn gestart. De ESSI-activiteiten hebben vooral 
bijval gekregen van kleine en middelgrote ondernemingen die grote belangstelling hebben voor de 
beste praktijken met betrekking tot nieuwe softwaretechnologieën met het oog op een verbetering 
_9-
van hun concurrentievermogen. 
Een tweede voorbeeld uit dit programma zijn de initiatieven voor computer-geïntegreerde fabricage 
en engineering (CIME). Er zijn geavanceerde informatietechnologiesystemen ontwikkeld voor het 
gezamenlijk ontwerpen en produceren van geïntegreerde systemen voor industriële communicatie 
en automatisering. Bovendien zijn belangrijke bijdragen geleverd aan verschillende 
normalisatieactiviteiten, bijvoorbeeld op het gebied van machine-ontwerpen. In de 
uitvoerbaarheidsfase van het IMS-project (intelligent fabricagesysteem) is een aantal proeven 
afgerond, waaraan niet alleen deelnemers uit Europa hebben meegewerkt, maar ook uit Japan, de 
VS en andere regio's. 
Op het gebied van de geavanceerde communicatietechnologie zijn prototypen van geïntegreerde 
communicatiesystemen ontwikkeld in het kader van projecten die werden uitgevoerd in nauwe 
samenwerking met gebruikers uit verschillende sectoren, zoals het vervoer, de produktie-industrie, 
de cultuursector, het uitgeverij wezen, de bouw, de handel en het bankwezen. Technisch-
economisch onderzoek en de ontwikkeling van normen voor onderlinge netwerkverbindingen 
vormden een onderdeel van deze projecten. 
Geminiaturiseerde technologie kent een grote bloei. In het kader van het programma Industrie- en 
materiaaltechnologie konden dankzij recente ontwikkelingen in de micro-elektronica prototypen 
worden ontwikkeld van " micromotoren' : kleine motoren met een omvang van 1 millimeter of zelfs 
nog kleiner. Deze micromotoren hebben velerlei toepassingsmogelijkheden; op medisch gebied 
kunnen ze bijvoorbeeld worden gebruikt bij microchirurgie of in implanteerbare pompen. De 
vervaardiging ervan levert echter grote technische problemen op. Micromotoren zijn bijzonder 
gevoelig voor natuurkrachten (een stofdeeltje of vetpartikel en ze functioneren al niet meer) en 
bovendien zijn ze moeilijk te assembleren. Vier organisaties hebben dan ook hun krachten 
gebundeld om met behulp van driedimensionale mathematische modellen het ontwerp van 
micromachines te bestuderen, de mechanische en deformatie-eigenschappen van de onderdelen te 
onderzoeken, en met behulp van elektrostatische krachten de wrijvingsproblemen op te lossen. Bij 
de assemblage wordt lijm gebruikt om het gewicht van de micromotoren zo laag mogelijk te 
houden. 
In het kader van het Biotechnologieprogramma zijn er op initiatief van geïnteresseerde bedrijven 
zeven industriële platforms ingesteld, die in verschillende technologiesectoren actief zijn. 
Contractanten en de diensten van de Commissie kunnen hier terecht voor deskundig advies over 
onderwerpen die van belang zijn voor de industrie. Hiermee wordt een dynamische interactie 
bevorderd, waarvan alle betrokken partijen de vruchten zullen plukken. Wat de wetenschappelijke 
resultaten betreft, zijn er op het gebied van industriële micro-organismen belangrijke vorderingen 
gemaakt; er zijn nieuwe micro-organismen geïsoleerd en gekarakteriseerd die onder extreme 
omstandigheden kunnen overleven. 
Enkele concrete resultaten die bijdragen tot het beleid van de Gemeenschap op andere 
gebieden en voorzien in maatschappelijke behoeften en daarmee in de realisering van de tweede 
algemene doelstelling van de communautaire OTO-activiteiten zijn vermeldenswaard: 
Onderzoek naar het natuurlijke milieu heeft informatie opgeleverd die kan worden aangewend bij 
de uitvoering en verdere ontwikkeling van het milieubeleid en -beheer in de Europese Unie. Met 
de twee programma's op milieugebied werd op verschillende fronten succes geboekt; zo is er een 
nieuwe functionele aanpak ontwikkeld voor de beoordeling en bescherming van wetlands, is meer 
inzicht verschaft in het complexe verontreinigingsproces in het westelijk deel van de Middellandse 
Zee, is in het kader van de Alpenovereenkomst een hydrodynamisch en ecologisch model 
ontwikkeld van de effecten van milieuverontreiniging in hooggelegen bergmeren;en heeft men 
meer inzicht gekregen in de mechanismen van de fysieke processen van de kustlijnvorming. 
Het programma Metingen en proeven heeft de wetenschappelijke en technische basis gelegd voor 
meer dan dertig Europese normen en heeft daarmee een aanmerkelijke bijdrage geleverd aan de 
-10-
werking van de interne markt. Voor de industrie zijn met name de projecten voor het testen van 
materialen (metalen, keramiek, coatings enz.) en de bouw van belang. Een Europees project ter 
ontwikkeling van betere methoden voor het bepalen van de hittebestendigheid en het brandgedrag 
van gestoffeerde meubelen heeft niet alleen de basis gelegd voor toekomstige normen en mogelijke 
wetgeving, maar bood ook Lid-Staten die op dit gebied over onvoldoende proefvoorzieningen 
beschikken de gelegenheid hun kennis hiervan uit te breiden. 
Aan het beleid inzake de gezondheidszorg en consumentenbescherming is een bijdrage geleverd 
door zowel het programma Medische biologie en gezondheid als het programma Landbouw en 
agro-industrie. Drie grote projecten waren erop gericht effectieve vaccins tegen het HlV-virus te 
ontwikkelen, evenals medicijnen die de progressie van aids vertragen. Ook is een methodologie 
ontwikkeld om de veiligheid van transgene tomaten te beoordelen; deze zal van groot nut zijn bij 
het opstellen van richtsnoeren voor de beoordeling van nieuwe voedingsmiddelen. 
Ook het Programma voor Telematicasystemen van algemeen belang vormde een bijdrage tot 
het beleid op het gebied van de gezondheidszorg en andere sectoren zoals vervoer, interne markt, 
cultuur en onderwijs en opleiding. In het kader van dit programma is een "s multimedia-
teleschool', ontwikkeld die docenten de mogelijkheid biedt visueel contact te onderhouden met vele 
studenten die zich op verschillende plaatsen bevinden. Er zijn inmiddels 20 actieve cursussen 
gegeven over onderwerpen als het leren van vreemde talen, telecommunicatie en milieubewustzijn, 
waaraan werd deelgenomen door meer dan 1.600 leidinggevenden van grote bedrijven uit twaalf 
landen. 
In het kader van het programma Landbouw en agro-industrie, met inbegrip van de visserij, is 
een aantal nieuwe projecten gestart die belangrijke gegevens moeten opleveren voor het 
Gemeenschappelijk Landbouwbeleid en de plattelandsontwikkeling en die duidelijk zullen maken 
hoe kwantitatieve modellen in de toekomst in de landbouw kunnen worden toegepast. Bovendien is 
het Gemeenschappelijk Visserijbeleid ondersteund doordat de kennis van de voornaamste 
visbestanden voor de Europese visserij in de Atlantische Oceaan en de Middellandse Zee is 
uitgebreid. 
Tot slot zijn er in het kader van het Energieprogramma nieuwe instrumenten voor strategische 
analyse en modelvorming ontwikkeld, die het mogelijk maken het complexe energie-milieu-
economiesysteem en de toekomstige trends hierin te analyseren, met als doel op energiegebied een 
algemene OTO-strategie voor de Europese Unie op te stellen. Er is een nieuwe generatie 
mathematische modellen ontwikkeld om dit complexe systeem te karakteriseren, zowel op 
Europees als op mondiaal niveau. Bovendien is er, in samenwerking met de VS, een 
boekhoudkader ontwikkeld om de kosten van verschillende brandstofcycli (kolen, gas, duurzame 
energiebronnen, en nucleaire splijtstofcycli) te beoordelen. In het programma Thermonucleaire 
fusie is het ontwerp van ITER, de eerste experimentele fusiereactor, voortgezet in het kader van 
de tussen vier partijen (Euratom, Japan, Rusland en de VS) gesloten Overeenkomst ITER-EDA 
(Engineering Design Activities). Er werd een industrieel consortium uitgekozen om bij te dragen 
aan de deelname van Euratom aan het algehele ontwerp van ITER. 
Zeker niet onbelangrijk zijn tenslotte de activiteiten geweest die de banden versterkt hebben met 
het regionaal beleid en structuurbeleid van de Gemeenschap en geïnspireerd waren door de 
mededeling van de Commissie van 12 mei 1993 "Samenhang en het OTO-beleid" (COM(93)203). 
De minder ontwikkelde gebieden hebben op verschillende manieren van het kaderprogramma voor 
het OTO kunnen profiteren met name door: 
de keuze van onderzoekthema's (zoals woestijnvorming, duurzame energie, traditionele 
fabricage, plattelandsgebieden, mariene wetenschappen) 
maatregelen ten behoeve van KMO's (zoals het CRAFT-project dat in het kader van het 
industriële technologieprogramma is gestart en is uitgebreid tot andere programma's) 
maatregelen op het gebied van netwerken 
het belang dat wordt toegekend aan verspreiding van onderzoekresultaten en 
-11-
technologieoverdracht met name in het kader van de programma's VALUE II en SPRINT 
specifieke acties zoals het programma op het gebied van menselijk potentieel en mobiliteit. 
Ook is een aantal activiteiten uitgevoerd (waaronder studies, seminars en proefacties) die 
gecoördineerd waren met de activiteiten in het kader van de Structuurfondsen. Voorbeelden van dit 
soort activiteiten zijn de "bewustheidsseminars" in regio's van doelstelling 1 (Lissabon en Dublin) 
en studies met betrekking tot: een vademecum van OTO-activiteiten die in aanmerking komen voor 
structurele financiering; OTO-netwerken tussen regio's van doelstelling 1 en geïndustrialiseerde 
regio's; OTO-profiel van regio's van doelstelling 1 en OTO in plattelandsgebieden en op eilanden; 
een gids van projecten (1989-1993) in het kader van het STRIDE-programma (wetenschap en 
technologie voor regionale innovatie en ontwikkeling in Europa). Voorts heeft een door de 
Structuurfondsen gefinancierd project het mogelijk gemaakt een mechanisme te testen voor de 
exploitatie van resultaten van communautair onderzoek in regio's van doelstelling 1. De hierbij 
opgedane ervaring zal worden gebruikt bij de besluitvorming inzake de uitvoering van de 
activiteiten van de derde activiteit van het vierde kaderprogramma. 
Al deze inspanningen hebben positief gewerkt op de totale onderzoekcapaciteit van de minder 
ontwikkelde regio's. Het aantal deelnames afkomstig uit de regio van doelstelling 1 is in 
vergelijking met het tweede kaderprogramma en het derde kaderprogramma met ongeveer 13% 
gestegen. 
Andere voorbeelden van projecten die nuttig zijn gebleken voor de industrie of waarmee in 
maatschappelijke behoeften werd voorzien, worden besproken in deel twee van dit verslag, dat 
handelt over de OTO-resultaten van 1994. 
Voornaamste initiatieven voor 1995 
De voornaamste doelstelling die bij alle programma's in 1995 wordt nagestreefd is de nieuwe 
specifieke programma 's op efficiënte wijze uit te voeren, hetgeen in de meeste gevallen betekent 
dat er uitnodigingen tot het indienen van voorstellen worden gepubliceerd, projecten worden 
geselecteerd en een begin wordt gemaakt met de uitvoering hiervan. Meer hierover volgt in deel 
drie van dit verslag. Deze paragraaf gaat in op de nieuwe onderdelen van de specifieke 
programma 's die uit hoofde van het vierde kaderprogramma ten uitvoer worden gelegd. 
De drie specifieke programma's op het gebied van de informatie- en communicatietechnologie 
dragen bij tot de totstandkoming van een sop kennis gebaseerd Europa', tot de vorming van de 
informatiemaatschappij (op basis van de aanbevelingen die zijn gedaan tijdens de ontmoeting van 
de Raad van Europa en de G-7) en tot de ontwikkeling van een "Europese Digitale Industrie'. 
Meer dan voorheen zal rekening worden gehouden met de behoeften van gebruikers, met name op 
die gebieden waarop naar verwachting nieuwe markten en banen zullen ontstaan: 
multimediatechnologieën, software en telematicatoepassingen. 
Een van de voornaamste taken van de twee programma's op het terrein van de industrietechnologie 
is in de context van duurzame ontwikkeling de "fabriek van de toekomst' voorbereiden. De 
activiteiten op dit gebied omvatten onderzoek naar betere arbeidsomstandigheden, alsmede de 
ontwikkeling van nieuwe produktietechnologieën, materialen en organisatiemodellen. Onderzoek 
naar normen en metingen en naar vervoerstechnologieën zal bijdragen tot de tenuitvoerlegging van 
hçt communautaire beleid op andere gebieden, zoals de interne markt en het vervoer. 
Voorts worden op het gebied van het milieu de twee programma's uitgevoerd die zich richten op 
(a) de fundamentele mechanismen van het klimaat en natuurlijke systemen - terrestrisch, 
atmosferisch en marien ("global change'), (b) milieutechnologieën, waaronder mariene technologie 
en technieken voor aardeobservatie vanuit de ruimte, en (c) de sociale dimensies van 
milieuveranderingen. Om een goede coördinatie van de inspanningen op internationaal niveau te 
waarborgen, worden de activiteiten in nauwe samenwerking met het European Network for 
Research on Global Change (ENRICH) en met andere internationale instanties ontwikkeld. 
-12-
Drie specifieke programma's met betrekking tot biowetenschappen en biotechnologie dienen een 
tweeledig doel: de strategische positie van Europa op dit veelbelovende gebied te versterken, en de 
kwaliteit van leven te verbeteren door niet alleen "jaren aan het leven toe te voegen', maar vooral 
"leven aan de jaren'. Om dit te bereiken wordt onderzoek verricht naar biotechnologie, 
voedingsmiddelen, geneesmiddelen, de belangrijkste ziekten (zoals kanker en aids), het menselijk 
genoom en de hersenen. Bovendien staat er onderzoek op stapel naar de juridische, ethische en 
sociale aspecten van de biowetenschappen en de biotechnologie. Er worden door de Lid-Staten van 
de Europese Unie onderhandelingen gevoerd in de Raad van Europa voor de afhandeling van de 
tekst van de kaderovereenkomst inzake bio-ethiek. De sluiting van deze overeenkomst door het 
Comité van Ministers van de Raad van Europa is gepland voor 1995. Een voorstel om de 
Europese Gemeenschap als partij aan deze overeenkomst te laten deelnemen zal waarschijnlijk te 
zijner tijd aan de Raad worden voorgelegd. 
De drie energieprogramma' s hebben ten doel een efficiënter gebruik van energie (brandstofcellen, 
batterijen enz.) te bevorderen, bestaande technologieën (bijvoorbeeld voor nucleaire veiligheid of 
het terugdringen van de C02-uitstoot) te verbeteren, de ontwikkeling van toekomstige 
energiebronnen (duurzame energie, kernfusie enz.) te bevorderen en te bereiken dat meer rekening 
wordt gehouden met sociaal-economische factoren. De projecten voor demonstratie van efficiënte 
energietechnologieën worden voortgezet. Met betrekking tot kernfusie wordt het accent 
hoofdzakelijk gelegd op het ontwerp voor de bouw van ITER; in 1995 wordt een interimrapport 
hierover uitgebracht. Wat betreft JET (Joint European Torus) en de gespecialiseerde apparatuur in 
de Associatielanden wordt gestreefd naar ondersteunende OTO voor plasmafysica en 
plasmatechnologie. De activiteiten op het vlak van fusietechnologie, veiligheid en maatschappelijke 
aanvaardbaarheid van energie door kernversmelting worden uitgebreid. 
Het nieuwe vervoerprogramma zal bijdragen tot de formulering van een authentiek Europees 
vervoerbeleid, in het kader waarvan hoogwaardige transeuropese netwerken worden ontwikkeld. 
Het onderzoek heeft betrekking op alle vormen van vervoer (per spoor, door de lucht, over de 
weg, over zee en binnenwateren, en stedelijk vervoer) en heeft tot doel een efficiënt, verenigbaar, 
gecoördineerd, rendabel en milieuvriendelijk vervoersnet tot stand te brengen. 
Voor het eerst wordt er ook een programma gericht sociaal-economisch onderzoek uitgevoerd. Dit 
omvat een evaluatie van de opties voor het wetenschaps- en technologiebeleid, onderzoek op het 
gebied van onderwijs en opleiding, en onderzoek naar sociale integratie en sociale uitsluiting in 
Europa. Een belangrijke rol is hierbij weggelegd voor het Europese netwerk voor de sociaal-
economische evaluatie van technologieën (ETAN). 
INTERNATIONALE SAMENWERKING 
Activiteiten van 1994 
In het afgelopen jaar is internationale wetenschappelijke samenwerking een nog belangrijker rol 
gaan spelen bij de onderzoekactiviteiten van de EU. Dit blijkt zowel uit het feit dat het merendeel 
van de specifieke programma's van het vierde kaderprogramma meer ruimte bieden voor 
internationale samenwerking, als uit het feit dat er een specifiek programma is opgezet (de 
'tweede activiteit') dat hiervoor een coherent kader biedt. Bovendien zijn er concrete initiatieven 
genomen om nieuwe relaties op te bouwen met een aantal landen of om bestaande 
samenwerkingsverbanden uit te breiden en de banden met in wetenschappelijke samenwerking 
gespecialiseerde Europese organisaties te versterken. 
Bij al deze initiatieven speelden verschillende factoren een rol, zoals: 
de verantwoordelijkheden van de Unie jegens dat deel van Europa dat vijftig jaar lang van 
het Westen was afgescheiden; 
-13-
de wens de regio's in Oost-Europa en het Middellandse-Zeegebied en ontwikkelingslanden te 
laten meeprofiteren van het wetenschappelijk onderzoek en daarmee bij te dragen tot een 
oplossing van de problemen waarmee zij worden geconfronteerd; 
de technologische vooruitgang die werd geboekt doordat de Unie gemeenschappelijk 
ondernemingen tot wederzijds voordeel is gaan vormen met de voornaamste technologische 
mogendheden; 
de behoefte aan een betere coördinatie en rationalisatie van de activiteiten die in het kader 
van de verschillende Europese samenwerkingsverbanden worden ontplooid. 
Midden- en Oosteuropese landen en de Nieuwe Onafhankelijke Staten 
De Europese Unie heeft een aantal initiatieven genomen om de wetenschappelijke en technische 
samenwerking tussen deze landen en de Gemeenschap te versterken op basis van het criterium 
"wederzijds voordeel'. Doel hiervan was onderzoek en technologische ontwikkeling in deze landen 
te stimuleren, aangezien dit van essentieel belang is voor hun sociale en economische ontwikkeling 
en de consolidatie van hun democratie. 
Er werden grote inspanningen geleverd in het kader van het PECO-initiatief om wetenschappers 
uit Midden- en Oost-Europa en de Nieuwe Onafhankelijke Staten te stimuleren deel te nemen 
aan vijf specifieke programma's van het derde kaderprogramma: milieu, biomedisch onderzoek 
en gezondheid, niet-nucleaire energie, veiligheid van kernsplijting en menselijk potentieel en 
mobiliteit. Met 29,5 miljoen ecu aan middelen werden 238 prioritaire projecten geselecteerd en 
een reservelijst opgesteld met nog eens 160 projecten. Voortbouwend op de activiteiten die in 1992 
en 1993 waren ontplooid, werd er een regeling ingesteld onder de titel COPERNICUS 1994, met 
een begroting van 67 miljoen ecu. Er werden 220 projecten voor onderzoek in 
samenwerkingsverband en gecoördineerde werkzaamheden (netwerken) geselecteerd, waarbij in 
totaal meer dan duizend partners betrokken waren. Het accent lag hierbij op het versterken van de 
banden tussen universiteiten, onderzoekinstellingen en de industrie in heel Oost- en West-Europa. 
In juni 1993 werd de internationale vereniging ter bevordering van de samenwerking met 
wetenschappers uit de Nieuwe Onafhankelijke Staten van de voormalige Sovjet-Unie (INTAS) 
opgericht. Momenteel zijn bij deze vereniging aangesloten de Europese Gemeenschap en haar 
vijftien Lid-Staten, Noorwegen en Zwitserland. Er werden 459 projecten geselecteerd, met een 
begroting van 21 miljoen ecu. De proeffase van de INTAS werd verlengd tot eind 1995. Voorts 
heeft de Gemeenschap in 1994 haar steun voortgezet aan het Internationaal Centrum voor 
Techniek en Wetenschap (CIST), dat in november 1992 door de Europese Unie, de Verenigde 
Staten, Japan en Rusland is opgericht met als doel militaire wetenschappers en ingenieurs uit de 
voormalige Sovjet-Unie om te scholen voor civiele beroepen en het ontwapeningsproces te 
bespoedigen. Met de eerste serie projecten werden meer dan 8200 wetenschappers en ingenieurs 
bereikt. 
Geïndustrialiseerde landen en internationale programma's 
De wetenschappelijke en technische samenwerking met geïndustrialiseerde landen bevordert de 
gezamenlijke ontwikkeling van wetenschap en technologie op mondiaal niveau en maakt de OTO-
resultaten van 's werelds technologische "zwaargewichten' beter toegankelijk voor Europese 
wetenschappers en ingenieurs. 
Wat betreft de bilaterale betrekkingen heeft de Commissie toestemming gekregen van de Raad 
om met Zwitserland besprekingen te starten, waardoor het land aan het gehele kaderprogramma 
(1994-1998) kan deelnemen, en met Israël over een overeenkomst die het voor dit land mogelijk 
moet maken deel te nemen aan alle niet-nucleaire programma's van het vierde kaderprogramma. 
Met Australië werd een overeenkomst gesloten, die op 25 juli 1994 in werking trad, en met 
Canada wordt onderhandeld over eenzelfde overeenkomst. Beide laatstgenoemde overeenkomsten 
maken het mogelijk met de betrokken landen op projectbasis samen te werken aan bepaalde 
onderzoekprogramma's. Voorts hebben de Verenigde Staten en Zuid-Afrika de Commissie 
-14-
benaderd met een verzoek om een kaderovereenkomst over samenwerking op het gebied van 
wetenschap en technologie. De verbeterde samenwerking met Japan kwam tot uitdrukking in de 
oprichting in 1994 van het Europees-Japanse forum voor wetenschap en technologie, twee 
gezamenlijk georganiseerde seminars over energie en milieu en een groter aantal studiebeurzen 
waarmee Europese wetenschappers en ingenieurs in Japan een studie kunnen volgen. 
In de context van de Europese Economische Ruimte waren Finland, IJsland, Noorwegen, 
Oostenrijk en Zweden volledig betrokken bij de specifieke programma's van het derde 
kaderprogramma en in 1994 werd overeengekomen het vierde kaderprogramma aan de EER-
Overeenkomst toe te voegen. 
Ook de multilaterale samenwerking heeft belangrijke ontwikkelingen doorgemaakt. Het HFSP 
(Human Frontier Science Programme) is voortgezet en er zijn vorderingen gemaakt met de 
proeffase van het IMS (Intelligent Manufacturing Systems-initiatief. Bovendien is de Gemeenschap 
een belangrijke deelnemer geworden aan het overleg dat wordt gevoerd op het gebied van de 
"megawetenschap', binnen zowel het forum "megawetenschap' van de OESO als de Carnegie-
groep, die bestaat uit de landen van de G-7 en Rusland. 
Landen rond de Middellandse Zee en ontwikkelingslanden 
Behalve het specifieke programma biowetenschappen en biotechnologie ten behoeve van de 
ontwikkelingslanden zijn er ook twee regelingen van geografische aard ten uitvoer gelegd die 
buiten het kaderprogramma vallen, namelijk AVICENNE (dat betrekking heeft op de landen rond 
de Middellandse Zee) en ISC (Internationale Wetenschappelijke Samenwerking die betrekking 
heeft op de landen in Azië, Latijns-Amerika en het Middellandse-Zeegebied). In totaal zijn in 1994 
in het kader van deze drie regelingen 400 onderzoekprojecten gestart en studiebeurzen verleend. 
Op 21 en 22 maart 1995 werd op initiatief van het Franse ministerie van Hoger Onderwijs en 
Onderzoek in samenwerking met de Commissie in Sofia-Antipolis een seminar georganiseerd 
onder de titel " Europe of Research and the Mediterranean'. 
Voornaamste initiatieven voor 1995 
In het vierde kaderprogramma zijn alle activiteiten op het gebied van OTO-samenwerking met 
derde landen en internationale organisaties in één programma (de tweede activiteit) ondergebracht. 
Activiteiten die voorheen onder programma's als PECO, COPERNICUS, ISC en AVICENNE en 
het vroegere programma voor samenwerking met ontwikkelingslanden vielen, worden in het 
vervolg in het kader van dit nieuwe programma uitgevoerd. Hierdoor wordt de bijdrage van de 
Gemeenschap duidelijker zichtbaar voor haar partners buiten de Europese Unie. 
Het aantal activiteiten en de diversiteit ervan maken het des te meer noodzakelijk dat er een 
coherente algemene strategie voor wetenschappelijke en technische samenwerking met derde 
landen en internationale organisaties wordt ontwikkeld die voldoende rekening houdt met de 
mogelijkheden, verantwoordelijkheden en belangen van de Gemeenschap. Om de discussie te 
stimuleren zal de Commissie mededelingen doen over een algemene strategie en mogelijke 
samenwerking met de nieuwe onafhankelijke staten op het gebied van wetenschap en technologie, 
en onder meer voorstellen de activiteiten die thans door INTAS worden bestreken voort te zetten 
wanneer de proeffase eind 1995 is afgerond. 
Meer in het bijzonder is het de bedoeling dat de overeenkomst zullen worden gesloten met Israël 
en Zwitserland voor hun .deelneming aan het vierde kaderprogramma. In juni 1995 is de 
overeenkomst voor wetenschappelijke en technische samenwerking met Canada gesloten. 
Bovendien wordt de ondertekening verwacht van een proces verbaal van overeenstemming met 
Canada inzake kernfusie te ondertekenen. De Onderzoekraad heeft op 10 maart 1995 toestemming 
gegeven om de besprekingen te beginnen over de voortzetting van het IMS-initiatief. 
-15-
VERSPRE1DING EN OPTIMALISERING VAN RESULTATEN 
Activiteiten van 1994 
In het Witboek werd onderstreept hoezeer het noodzakelijk is dat OTO-resultaten worden vertaald 
in innovaties die op de markt kunnen worden gebracht. Deze uitdaging is reeds enkele jaren 
geleden door de Commissie onderkend. Daarom werd in 1990 besloten naast het derde 
kaderprogramma een programma op te zetten dat speciaal gewijd was aan de verspreiding en 
exploitatie van resultaten. Hiervoor werd een bedrag uitgetrokken dat overeenkwam met 1 % van 
de totale begroting van het derde kaderprogramma. Het programma heeft ertoe bijgedragen dat de 
industrie, met name het MKB, zich beter bewust is geworden van communautaire 
onderzoekprogramma 's en -resultaten die in hun technologische behoeften kunnen voorzien. 
De activiteiten in verband met de gecentraliseerde actie (het VALUE-programma) waren onder 
andere gericht op de ontwikkeling van een infrastructuur voor de verspreiding en exploitatie van 
resultaten. Met het oog hierop is steun verleend aan de informatiedienst betreffende 
communautaire onderzoek- en ontwikkelingswerkzaamheden (CORDIS), is een netwerk van 
experimentele VALUE-relaiscentra opgezet in alle Lid-Staten en zijn projecten voor de exploitatie 
van communautaire OTO-resultaten ondersteund. 
Voorts is buiten het kaderprogramma om een initiatief genomen, SPRINT, om de overdracht en 
invoering van technologie (ongeacht de vraag of deze dankzij communautaire OTO-activiteiten is 
ontwikkeld) door de industrie, met name het MKB, te bevorderen. In het kader van SPRINT zijn 
onder andere netwerken van "technologiemakelaars' ontwikkeld, zijn innovatiebeheermethoden 
verspreid, is een adviesregeling voor "science parks' ingesteld en is een Europese 
waarnemingspost voor innovatie opgericht. 
De ervaring met deze programma's, alsook met bijvoorbeeld het programma voor industrie- en 
materiaaltechnologie (BRITE-EURAM), heeft geleerd dat de exploitatie van resultaten het meeste 
succes heeft als de partners reeds aan het begin een duidelijke ondernemingsstrategie formuleren 
en overeenstemming bereiken over de te volgen exploitatieroutes. Om deze reden werden de in 
1994 in het kader van het BRITE-EURAM-programma gestarte projecten aan strenge 
selectieprocedures onderworpen, waarbij met name rekening werd gehouden met de vraag of er 
voldoende vooruit was gepland, en zal er streng toezicht worden gehouden op het beheer en de 
voortgang van deze projecten. 
Onderstaande voorbeelden, die afkomstig zijn uit de diverse programma's en de gecentraliseerde 
actie, illustreren de verscheidenheid van maatregelen die zijn genomen om de exploitatie te 
verbeteren en maken duidelijk hoeveel aandacht aan dit punt is besteed: 
ontwikkeling van Europese of internationale normen (onder het programma 
communicatietechnologie bijvoorbeeld bijna 500); 
aanvraag van octrooien (telkens circa 50 onder de programma's biotechnologie, landbouw 
en communicatietechnologie); 
afgifte van vergunningen voor de overdracht van technologie (ongeveer 350 onder het 
programma communicatietechnologie); 
organisatie van seminars voor tussentijdse beoordeling ten behoeve van consortia 
teneinde de afrondings- en exploitatiefase van de projecten voor te bereiden; 
publikatie van vlot leesbare xsuccesverhalen' die op grote schaal kunnen worden verspreid; 
verspreiding van informatie over de voornaamste resultaten en 
-16-
toepassingsmogelijkheden via VALUE-relaiscentra; 
verspreiding van alle programmaresultaten via de CORDIS-gegevensbank of 
projectcatalogi; 
verlenging van projecten waarvoor via het VALUE-programma exploitatiesteun moet 
worden verleend; 
organisatie van wetenschappelijke bijeenkomsten (conferenties, symposia, seminars en 
workshops) en publikatie van verslagen hierover en van andere wetenschappelijke rapporten; 
bevordering van de mobiliteit van onderzoekers (aangezien overdracht van know-how en 
ervaring veelal de meest effectieve manier is om technologie over te dragen); 
verkoop van gecertificeerde referentiematerialen (programma metingen en proeven); 
vorming van gegevensbanken met biologisch materiaal, zoals malaria-antigenen en 
genomen (programma's biowetenschappen en biotechnologie ten behoeve van de 
ontwikkelingslanden en biomedisch onderzoek en gezondheid); 
tentoonstellingen (kernfusie). 
Voornaamste initiatieven voor 1995 
Er zal een groenboek over de bevordering van het innovatiebeleid in de Europese Unie worden 
gepubliceerd om te stimuleren dat OTO-resultaten worden vertaald in innovaties die van 
commercieel belang zijn voor de industrie en na te gaan welke andere factoren succesvolle 
innovatie bevorderen of belemmeren. 
Het MKB is, vanwege zijn flexibiliteit en zijn vermogen zich snel aan te passen aan veranderingen 
op de markt, van groot belang voor de economische groei en het concurrentievermogen. De 
specifieke maatregelen ter bevordering van MKB-deelneming die in praktisch alle programma's 
zijn opgenomen, moeten dit vermogen ten volle helpen benutten. Een nog belangrijker rol is echter 
wellicht weggelegd voor het MKB als gebruiker van resultaten van communautaire OTO-projecten. 
De inspanningen op het gebied van verspreiding en optimalisering van resultaten zullen verder 
worden gestroomlijnd en benadrukt door het vierde kaderprogramma, met name door 
implementatie van een specifiek programma voor verspreiding en optimalisering van de resultaten 
van OTO-activiteiten, demonstratie inbegrepen, dat onder meer in het kader van VALUE en 
SPRINT ontplooide activiteiten omvat, alsmede door de coördinatie van de activiteiten van dit 
programma met die van de aanverwante specifieke programma's op dit gebied. Het nieuwe 
programma voor verspreiding en optimalisering van OTO-resultaten betekent de horizontale 
implementatie van een van de vier hoofdlijnen van het vierde kaderprogramma (de derde activiteit) 
waarbij op samenhangende wijze reeds eerder op verschillende aanverwante terreinen uitgevoerde 
initiatieven worden geïntegreerd. 
De voornaamste beleidsinstrumenten zijn: 
het verbeterde geïntegreerde informatiesysteem voor OTO-resultaten, CORDIS, dat on-line 
en off-line toegankelijk is; 
projecten voor technologievalidering en -overdracht; 
een uitgebreid netwerk van nieuw gedefinieerde contactpunten voor de verspreiding van 
OTO-resultaten; 
het innovatie waarnemingscentrum en andere ondersteunende plannen ter bevordering van 
innovatie op gebieden als wetenschapsparken, kwaliteitsbeoordelingsontwerp, enz. 
Het programma zal de gebieden in de Gemeenschap die het minst geholpen zijn door de OTO-
-17-
programma's helpen en een bijdrage leveren tot economische en sociale samenhang. Het hangt 
nauw samen met de verschillende initiatieven op die gebieden en houdt rekening met de 
mededeling van de Commissie inzake samenhang en OTO-beleid (COM(93)203 def.). Het 
belangrijkste initiatief is de gezamenlijke uitnodiging tot indiening van voorstellen van 
verschillende diensten van de Commissie, die medio september 1995 zal worden gepubliceerd met 
het oog op de selectie van een aantal proefgebieden waarin regionale technologieplannen en 
projecten voor technologieoverdracht zullen worden uitgevoerd. Een tweede voorbeeld van een 
nieuwe maatregel op dit gebied is de technische steun en de steun op het gebied van 
bedrijfsvoering, met name in de minder ontwikkelde gebieden in de Gemeenschap, die bedoeld is 
voor openbare en particuliere bemiddelende financiële instanties in de Lid-Staten. Het doel is de 
MKB's de mogelijkheid te bieden medefinanciering te verkrijgen met winstdeling, met name waar 
het er om gaat de beoordeling van door MKB's in te dienen technologische projecten te 
bevorderen en een optimale exploitatie van de onderzoekresultaten mogelijk te maken. 
De regelingen voor de tenuitvoerlegging van de verspreidingsregels die door de Raad voor het 
vierde kaderprogramma zijn opgesteld moeten door de Commissie worden vastgesteld. 
De Commissie heeft een overkoepelende coördinatiegroep voor verspreiding en exploitatie 
opgericht, waarin alle OTO-programma's zijn vertegenwoordigd. Het voornaamste doel van deze 
coördinatiegroep is de onderlinge coördinatie tussen de programma's te waarborgen en een 
gemeenschappelijk actieplan hiervoor op te stellen. 
OPLEIDING EN MOBILITEIT VAN ONDERZOEKERS 
Activiteiten van 1994 
Doel van de communautaire activiteiten op het gebied van de opleiding en mobiliteit van 
onderzoekers is het menselijk potentieel voor wetenschappelijk onderzoek te vergroten en te 
ontwikkelen. Hoewel Europa op onderzoekgebied over een menselijk potentieel beschikt dat een 
vooraanstaande positie in de wereld bekleedt, wordt dit potentieel door een gebrek aan effectieve 
transnationale samenwerking en mobiliteit vaak onvoldoende benut. In het verleden hadden 
Europese onderzoekers vaak sterkere banden met laboratoria aan de overzijde van de Atlantische 
Oceaan dan met onderzoekinstellingen in de buurlanden. Om deze reden is het verbeteren van de 
kwaliteit van geavanceerde opleidingen en het vergroten van het aantal onderzoekers in Europa 
steeds een duidelijke beleidsdoelstelling van de communautaire OTO-kaderprogramma's geweest. 
In 1994 alleen al werden in het kader van het communautaire programma ongeveer 1500 nieuwe 
contracten voor studiebeurzen en netwerken ondertekend. 
Het Witboek van de Commissie over groei, concurrentievermogen en werkgelegenheid 
onderstreept de noodzaak tot investeringen in het menselijk kapitaal van de Europese Unie op alle 
niveaus. De kwalificaties van onderzoekers, hun vermogen om aan de behoeften van groeiende 
bedrijfstakken te voldoen en de mate waarin het kapitaal dat zij vormen wordt benut, worden in 
het Witboek aangewezen als factoren die een essentiële rol spelen bij het vernieuwen van de groei, 
het versterken van het concurrentievermogen en het scheppen van werkgelegenheid in de 
Gemeenschap. Het is dan ook vooral van belang dat er ingrijpende beleidsmaatregelen worden 
genomen op het gebied van opleiding en wetenschappelijk onderzoek. 
Ten tijde van het derde kaderprogramma was het programma menselijk potentieel en mobiliteit er 
voornamelijk op gericht de menselijke onderzoekinfrastructuur op Europees niveau te ondersteunen 
door netwerken op te bouwen, grote wetenschappelijke apparatuur beter toegankelijk te maken, 
(dat zijn wetenschappelijke installaties die zeldzaam of uniek zijn in Europa en waar buitengewoon 
onderzoek moet worden verricht), jonge onderzoekers op te leiden (beurzen voor doctorale studies 
of post-doctorale studies) en wetenschappelijke bijeenkomsten op hoog niveau 
("Euroconferenties") te ondersteunen. 
-18-
Er konden projectvoorstellen worden ingediend op alle gebieden van de exacte, economische en 
natuurwetenschappen. Op het gebied van de sociale en menswetenschappen omvatte het 
programma activiteiten die de Europese concurrentiepositie zouden kunnen verbeteren en zouden 
kunnen leiden tot duurzame economische ontwikkeling. Het onderzoek was niet gericht, in die zin 
dat de onderzoekers zelf het onderwerp en de richting van hun onderzoek konden bepalen. Gezien 
de aard van een free research programma heeft de Commissie moeten ervaren dat het merendeel 
van de voorstellen betrekking had op fundamenteel onderzoek, waardoor de deelname van de 
industrie navenant beperkt bleef. In disciplines die duidelijker van belang zijn voor de industrie, 
zoals engineering, waren bedrijven beduidend meer bij de projecten betrokken. Er dient echter te 
worden opgemerkt dat ook fundamenteel onderzoek op langere termijn doorgaans tot commerciële 
toepassingen leidt en bovendien bijdraagt tot de vorming van hooggekwalificeerde onderzoekers, 
waarvan de welvaart in West-Europa uiteindelijk afhangt. 
Voornaamste jnitiatieyftn voor WS 
De relatie tussen de twee communautaire beleidslijnen inzake immateriële investeringen, 
onderzoek, en onderwijs en opleiding wordt in de context van het vierde kaderprogramma voor 
OTO versterkt: 
Het nieuwe programma "Gericht sociaal-economisch onderzoek" (behorend tot de eerste 
activiteit van het vierde kaderprogramma) omvat werkzaamheden op het gebied van 
onderzoek naar onderwijs. 
De ondersteuning van de voortgezette opleiding van onderzoekers is steeds kenmerkend voor 
de OTO-programma's van de Gemeenschap en een specifiek programma ("Opleiding en 
mobiliteit van onderzoekers" dat de vierde activiteit van het kaderprogramma vormt) is 
gewijd aan bevordering en opleiding van mobiliteit van onderzoekers in Europa. Dit 
programma is een voortzetting van het HCM-programma; er zijn echter een aantal 
belangrijke, hieronder in het kort weergegeven ontwikkelingen opgestart. 
Er komt een flexibeler regeling voor subsidies voor opleiding van onderzoekers, die zal gelden 
voor alle onderzoekprogramma's die opleidingssubsidies bieden. Voor 1995 zal een voorlopige 
regeling worden voorgesteld die rekening houdt met de juridische, financiële en sociale 
omstandigheden van de gastlanden. 
De netwerkactiviteit zal in vergelijking met het vorige programma qua financieringsniveau per 
partner aanzienlijk worden opgevoerd. De Commissie probeert op die manier werkelijk 
geavanceerde opleiding en niet alleen mobiliteit van onderzoekers te ondersteunen. 
Er worden aanzienlijke inspanningen geleverd om een grotere betrokkenheid van de industrie bij 
het programma te bevorderen door binnen de industrie op systematischer en doelgerichter wijze 
informatie over het programma te verspreiden en door industriële laboratoria meer te betrekken bij 
de beoordeling van projectvoorstellen. 
Daarnaast zijn de met de verschillende activiteiten van het programma verband houdende 
cohesieaspecten in vergelijking met het vorige HCM-programma verbeterd. De genoemde aspecten 
worden ook door een "ad hoc" werkgroep bestudeerd. 
Tot slot dient te worden opgemerkt dat deelneming aan een door de Europese Unie gefinancierd 
onderzoekproject op zich al een nuttige gelegenheid biedt om ervaring op te doen met 
samenwerking bij transnationale onderzoekactiviteiten en te leren de kansen hiertoe optimaal te 
benutten. 
-19-
CEMEENSCHAPPELIJK CENTRUM VOOR ONDERZOEK 
Activiteiten van 1994 
Het Gemeenschappelijk Centrum voor Onderzoek (GCO) speelt een unieke en nuttige rol in het 
onderzoekbeleid van de Europese Unie. Het GCO is een schatkamer van specialistische 
vaardigheden en vormt daarmee een unieke bron van objectieve en neutrale kennis op specifieke 
gebieden, met name met betrekking tot de voornaamste beleidslijnen van de Unie. De besprekingen 
over het vierde kaderprogramma waren er aanleiding toe de situatie van het GCO en de rol die het 
speelt in het onderzoek in de Gemeenschap nog eens onder de loep te nemen, waarbij de Raad, het 
Parlement en de Commissie een zeer actieve bijdrage hebben geleverd. Hierbij werden de 
institutionele rol van het GCO en zijn bijdrage aan het communautaire beleid, niet alleen op het 
gebied van onderzoek maar ook op vele andere terreinen, nogmaals onderstreept. Daarnaast werd 
in het vierde kaderprogramma een grote innovatie doorgevoerd: het GCO wordt opengesteld voor 
de buitenwereld, waardoor het gestimuleerd wordt zijn activiteiten op concurrentiële basis voort te 
zetten, net als de andere openbare en particuliere onderzoekinstellingen in Europa. Hiermee krijgt 
het GCO de gelegenheid zelf mee te werken aan de uitvoering van de specifieke programma 's door 
in netwerk- of consortiumverband projectvoorstellen in te dienen wanneer hiertoe uitnodigingen 
worden gedaan. 
In 1994 vonden ook ingrijpende veranderingen plaats op gebieden die onder het GCO ressorteren: 
in samenwerking met het ESA en andere ruimtevaartbureaus werden de voorbereidingen 
getroffen voor de oprichting van een centrum voor aardobservatiegegevens; 
aan het GCO-instituut in Ispra werd het Europees centrum voor de validatie van 
alternatieve methoden opgezet, dat ernaar streeft het aantal dierproeven te verminderen of 
geheel uit te bannen; 
op diverse gebieden werd technologische vooruitgang geboekt, variërend van de 
ontwikkeling van nieuwe materialen voor schone energietechnologieën tot de campagne 
om fraude bij de tenuitvoerlegging van het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid te 
bestrijden; 
op het gebied van de kernenergie heeft het GCO een aanmerkelijke bijdrage geleverd aan de 
campagne om de illegale handel in radioactieve stoffen tegen te gaan door zijn 
deskundigheid ten dienste te stellen van de communautaire en nationale overheden. 
Wat de bestuurskundige aspecten betreft, werd besloten de Raad van Beheer van het GCO een 
prominentere rol toe te kennen. Voorts werd een Adviesgroep voor Wetenschap en Industrie 
opgericht die de directeur-generaal van het GCO en de Raad van Beheer kan adviseren over de 
wetenschappelijke en technische activiteiten van het GCO. 
Voornaamste initiatieven voor 1995 
Het GCO zet zich er daadwerkelijk voor in de banden met andere Europese onderzoekinstellingen 
nauwer toe te halen. Het Instituut voor technologische studie in Sevilla zal bijvoorbeeld 
deelnemen aan het ETAN-netwerk voor de evaluatie van technologieën dat wordt opgezet in de 
context van het programma voor gericht sociaal-economisch onderzoek. De Europese 
waarnemingspost voor exacte wetenschappen en technologie van dit instituut zal de 
verantwoordelijke politici en Europese industriëlen de benodigde informatie verschaffen over 
wetenschappelijke ontwikkelingen en technologische innovaties. 
De afzonderlijke projecten staan beschreven in een dertigtal werkschema's die te zamen het door 
de Raad van Beheer van het GCO goedgekeurde werkprogramma voor 1995 vormen. Nieuw hierin 
-20-
is onder andere het feit dat in de programma's milieu en klimaat, industrie- en 
materiaaltechnologie en niet-nucleaire energie het accent op milieutechnologie ligt; bovendien zijn 
er in het kader van het sociaal-economisch onderzoek nieuwe strategische studies gepland. 
In 1995 zal bij activiteiten die zijn bedoeld om wetenschappelijke en technische steun te 
verlenen aan het communautaire beleid voor het eerst een concurrent iele aanpak worden 
gevolgd. Deze onderzoekactiviteiten zullen worden uitgevoerd door onderzoekinstellingen, 
waaronder universiteiten, ondernemingen en het GCO. 
BEHEER 
Activiteiten van 1994 
Beoordeling en effectenonderzoek 
Het beoordelen van programma's is niet alleen van belang omdat aldus de rendabiliteit van 
uitgevoerde activiteiten kan worden geëvalueerd, maar ook omdat op basis hiervan nieuwe 
programma's en acties kunnen worden voorbereid. De toekomstige beoordelingsstrategie was dan 
ook een van de voornaamste onderwerpen die werden aangesneden tijdens het interinstitutioneel 
overleg over het vierde kaderprogramma. In december 1994 hebben de diensten van de Commissie 
een nota bij het CREST ingediend over een coherente methode voor de beoordeling van en het 
toezicht op het kaderprogramma en de specifieke programma's. Met deze benadering wordt 
voldaan aan de tamelijk complexe verplichtingen met betrekking tot beoordeling en permanent 
toezicht die zijn neergelegd in de beschikkingen over het vierde kaderprogramma en de 
bijbehorende specifieke programma's, terwijl wordt voorkomen dat de beoordelingsactiviteiten 
verzanden in bureaucratie en dat er alleen wordt beoordeeld ter wille van de beoordeling. CREST 
heeft een ad hoc groep opgericht met de opdracht over dit vraagstuk advies te geven. 
Ter aanvulling van de beoordeling van programma's worden er ook zogenaamde nationale 
effectenstudies verricht. Hiermee worden twee doelstellingen nagestreefd: na te gaan welke 
effecten het communautaire OTO-beleid heeft op het nationale onderzoek in de Lid-Staten en de 
interacties tussen het communautaire en het nationale beleid te analyseren. In de afzonderlijke Lid-
Staten zijn studies uitgevoerd in de vorm van gesprekken en enquêtes, waarover binnenkort een 
samenvattend verslag met de voornaamste bevindingen wordt uitgebracht. Enkele opvallende 
punten worden hierna besproken. 
De meeste respondenten gaven aan dat hun EU-projecten tot het kerngebied van hun technologisch 
onderzoek behoren en dan ook een wezenlijk onderdeel vormen van hun OTO-portefeuilles. Er 
waren enige aanwijzingen dat middelgrote en kleine bedrijven naar verhouding vaker waren 
betrokken bij onderzoek op een kerngebied, waarschijnlijk omdat ze minder mogelijkheden hebben 
tot diversificatie van hun OTO-activiteiten. De mate van communautaire steun als percentage 
van het totale OTO-budget van de deelnemende OTO-eenheden varieert aanzienlijk, afhankelijk 
van het land (en de omvang van de deelnemende ondernemingen). In het algemeen blijkt echter in 
alle typen organisaties een aanmerkelijk percentage van het OTO-budget afkomstig van de 
Gemeenschap te zijn en een groot aantal van de respondenten gaf aan dat het communautaire 
aandeel toeneemt. De meeste respondenten gaven aan dat het onmogelijk zou zijn geweest de 
onderzoekprojecten zonder steun van de Gemeenschap te starten en of dat er zonder die steun 
aanzienlijke vertragingen zouden zijn opgetreden. In vele gevallen leidde de kans om 
communautaire steun aan te vragen tot de vorming van consortia ongeacht of men al dan niet 
communautaire steun ontving. Voorts is gebleken dat bij transnationale samenwerking veelal wordt 
voortgebouwd op bestaande netwerken voor wetenschappelijke samenwerking, in die zin dat delen 
van bestaande onderzoekteams samen nieuwe samenwerkingsverbanden aangaan. 
Een lijst met programmabeoordelingen en effectenstudies uit 1994 is opgenomen in bijlage V bij 
-21-
deel vier. 
Beheer: vereenvoudiging en harmonisatie 
Met een nieuwe benadering van het OTO-programmabeheer werd beoogd het gehele 
uitvoeringsproces zichtbaarder, doorzichtiger en efficiënter te maken. Er is een aantal 
initiatieven genomen om de beheerprocedures te vereenvoudigen en te harmoniseren, waaronder de 
volgende: 
de uitnodigingen tot het indienen van voorstellen worden in het vervolg vier keer per 
jaar op een vaste datum gepubliceerd (op 15 maart, 15 juni, 15 september en 15 
december); 
er zal een snellere doorstroming plaatsvinden van deskundigen die de Commissie assisteren 
bij de beoordeling van projecten De deskundigen worden na drie beoordelingsronden, of na 
drie jaar, vervangen; 
er is een " managementhandboek' uitgebracht, dat onderzoekers inzicht verschaft in de 
wijze waarop projectvoorstellen worden beoordeeld, met een inleiding over 
contractonderhandelingen; 
de aanvraagformulieren zijn eenvoudiger en gebruikersvriendelijker geworden: het 
administratieve onderdeel is voor het merendeel van de programma's geharmoniseerd, en het 
wetenschappelijk/technische onderdeel is, hoewel het inhoudelijk per programma verschilt, 
qua opzet voor alle programma's hetzelfde geworden; 
er is een geharmoniseerd model voor de informatiepakketten van de programma's 
geïntroduceerd; 
de formulieren voor contractonderhandelingen zijn vereenvoudigd, na uitgebreid overleg 
met de wetenschappelijke wereld en de industrie is een eenvoudiger modelcontract 
opgesteld; 
de specifiek op het MKB gerichte maatregelen zijn verbeterd, op grond van de ervaring 
die is opgedaan met bestaande regelingen (CRAFT, uitvoerbaarheidspremies, VALUE en 
SPRINT); 
de coördinatie tussen de programma's is verbeterd en doorzichtiger geworden: voor 
gebieden die onder meerdere programma's vallen vinden de uitnodigingen tot het indienen 
van voorstellen en de beoordelingen van de voorstellen gemeenschappelijk of gelijktijdig 
plaats, er wordt voorlichting gegeven aan indieners over projecten die onder verschillende 
programma's vallen, en er worden coördinatiegroepen gevormd die met specifieke 
onderwerpen worden belast (bijvoorbeeld coördinatiegroepen voor de verspreiding en 
exploitatie van resultaten). 
Ondanks al deze initiatieven zijn de grondbeginselen van het beheer dezelfde gebleven. 
Uitgangspunt bij de communautaire OTO-steun is dat de programma's voor iedereen toegankelijk 
zijn en dat iedereen gelijke kansen heeft. De administratieve procedures zijn erop gericht te 
garanderen dat de te ondersteunen projecten worden geselecteerd op grond van de kwaliteit en de 
bijdrage die ze kunnen leveren aan de tenuitvoerlegging van het communautair beleid. 
Het aantal medewerkers van de Commissie is ongeveer constant gebleven, ondanks de gestage 
toename van de jaarlijks toegekende communautaire OTO-steun. Op 31 december 1994 werden in 
totaal 3.497 functionarissen, tijdelijke medewerkers en assistenten uit de onderzoekbegroting 
(directe en indirecte acties) betaald. In 1995 zal dat aantal vermoedelijk 3.623 zijn. 
-22-
Voprpaamrte jnitMCYffl yopr Jpog 
De Commissie blijft streven naar vereenvoudiging en bespoediging van de procedures voor de 
beoordeling, selectie en financiering van OTO-proJecten. Het is van essentieel belang dat 
onderzoekers en de industrie niet overmatig worden gehinderd door vertragingen, die tot op zekere 
hoogte echter onvermijdelijk zijn, gezien de grote sommen overheidsgeld die met de OTO-
projecten zijn gemoeid. De vereenvoudigde modelcontracten, die binnenkort klaar zullen zijn, en 
een meer algemeen gebruik van bijzondere maatregelen ten behoeve van het MKB zijn 
voorbeelden van initiatieven die in deze richting wijzen. 
De Commissie zal in een mededeling haar voornemens uiteenzetten met betrekking tot het toezicht 
op en de beoordeling van communautaire OTO-programma's. De eerder door de Commissie 
geschetste benadering en met name de opmerkingen van het CREST zullen hierbij als uitgangspunt 
dienen. De diensten van de Commissie zullen ook üe eerste toezicht actie van start doen gaan. 
-23 
DEEL TWEE 
RESULTATEN 1994 
INFORMATIE- EN COMMUNICATIETECHNOLOGIE 
INFORMATIETECHNOLOGIE (IT) 
Doelstellingen 
De voornaamste doelstellingen van het IT-programma (ESPRIT-III) luiden als volgt: 
de wetenschappelijke en technologische grondslagen van de Europese IT-industrie te 
versterken door O&O-activiteiten in samenwerkingsverband; 
het internationale concurrentievermogen van de Europese industrie te verbeteren en de weg 
te effenen voor normalisatie; en 
door middel van hoogwaardig onderzoek bij te dragen tot onder andere de economische en 
sociale samenhang in de Europese Unie. 
Het programma werd formeel onderverdeeld in de volgende gebieden: 
/. Micro-elektronica 
2. Informatieverwerkende systemen en programmatuur 
3. Geavanceerde bedrijfs- en huisautomatiseringssysternen; randapparatuur 
4. Computergeïntegreerde fabricage en engineering (CIME) 
5. Fundamenteel onderzoek. 
Het laatstgenoemde gebied is een upstream-activiteit, waarvan de resultaten kunnen worden 
toegepast in verschillende meer industrieel georiënteerde (downstream-)sectoren. 
Wetenschappelijke/technologische vorderingen 
De laatste uitnodiging tot het indienen van projectvoorstellen voor het ESPRIT-III-programma werd 
in april 1993 gepubliceerd. Uit de 1277 ingediende projectvoorstellen werden in totaal 202 
projecten geselecteerd. Dankzij een bespoediging van de administratieve procedures konden vóór 
eind 1993 reeds 24 contracten worden ondertekend, terwijl de resterende 178 contracten begin 
1994 werden gesloten. 
Bij de uitvoering van het werkprogramma voor thema 2 kwam, gezien de prioriteiten van de 
industrie, het accent te liggen op twee gebieden, namelijk high-performance computing en 
networking, en het Europese software- en systeeminitiatief (ESSI), dat zich richt op de verspreiding 
van de beste softwarepraktijken. Daarnaast zijn werkzaamheden verricht op het gebied van het 
programma voor open microprocessorsystemen (OMI), een horizontale activiteit die zich over 
meerdere programmagebieden uitstrekt en ten doel heeft de capaciteiten van Europa op het gebied 
van microprocessorsystemen uit te breiden en het gebruik hiervan in applicatiesystemen te 
bevorderen. Bij dit programma werd voor het eerst het concept van "themaclusters' toegepast, 
d.w.z. een reeks elkaar aanvullende projecten en begeleidende maatregelen die bijdragen tot de 
verwezenlijking van een duidelijk omschreven industriële doelstelling. 
-24-
Het IT-programma heeft reeds honderden belangrijke resultaten opgeleverd, die bij de beoordeling 
in 1995 nader zullen worden geanalyseerd. Ter illustratie volgen hier enkele voorbeelden van de 
onderzoek- en verspreidingsactiviteiten die hebben plaatsgevonden: 
zeven Europese halfgeleiderproducenten deelden mee een gemeenschappelijke technologie te 
hebben ontwikkeld voor de produktie van een CMOS van 0,5 fi. Dit was het resultaat van 
een in het kader van ESPRIT gefinancierd O&O-project dat in samenwerkingsverband werd 
uitgevoerd in de context van het EUREKA-project "Joint European Submicron Silicon 
Initiative' (JESSI). De resultaten kunnen in de gehele Unie worden geëxploiteerd bij de 
ontwikkeling van zeer complexe toepassingsgebonden componenten voor 
systeemtoepassingen; 
op het gebied van software zijn in het kader van ESSI 109 acties gestart en is aanloopkapitaal 
verstrekt aan het Europese Software Instituut (ESI), dat is opgericht door vijftien belangrijke 
softwareproducenten, die een Europese opleidingsactie op softwaregebied zijn gestart. De 
ESSI-activiteiten hebben vooral bijval gekregen van kleine en middelgrote ondernemingen die 
grote belangstelling hebben voor de beste gedragingen met betrekking tot nieuwe 
softwaretechnologieën met het oog op een verbetering van hun concurrentievermogen; 
op basis van resultaten van het ESPRIT-programma is het succesvolle GOLDRUSH-
parallelverwerkingssysteem ontwikkeld. Het METKÏT-project heeft praktisch materiaal 
opgeleverd voor de systematische meting van prestaties op het gebied van software-
verwerking; dit materiaal is gebruikt bij de opleiding van meer dan 5000 softwarespecialisten 
en wordt door meer dan 60 grote organisaties in Europa en inmiddels ook in de VS 
toegepast; 
kortere ontwerpcycli, lagere ontwikkelingskosten en betere kwaliteit zijn de voornaamste 
doelstellingen die door enkele honderden Europese organisaties op het gebied van parallelle 
computersimulatie worden nagestreefd. Momenteel wordt gewerkt aan de ontwikkeling van 
34 codes in diverse sectoren, waaronder de automobielindustrie, de ruimtevaartindustrie, de 
scheepsbouw, de energievoorziening en de chemische industrie. De neurale computer 
SYNPASE-1 won de Duitse prijs voor de beste recent op de markt gebrachte innovatie; 
MULTIDOC, een door het MKB ontwikkeld muitimedia-beheersysteem voor elektronische 
folders, wordt momenteel geïnstalleerd bij overheidsdiensten en in de banksector. De 
personal communication computer, waarin multimedia- en videocommunicatietechnieken 
worden gecombineerd, is in 1994 met succes geïntroduceerd; 
voor OMÏ was 1994 een keerpunt op het gebied van software en hardware. Met de 
ontwikkeling van de PlBus, een verbindingslijn voor on chip-systemen, is bijvoorbeeld de 
basis gelegd voor interoperabiliteit van ceüen op hardware-niveau; het ontwerppakket 
hiervoor is nu vrij verkrijgbaar; 
het voornaamste resultaat op het gebied van CIME was de ontwikkeling van geavanceerde 
informatietechnologieën voor het gezamenlijk ontwerpen en produceren van geïntegreerde 
systemen voor industriële communicatie en automatisering; bovendien is een belangrijke 
bijdrage geleverd aan verschillende normalisatie-activiteiten, bijvoorbeeld op het gebied van 
werktuigbouwkundige ontwerpen (ISO STEP). In de uitvoerbaàrheidsiase van het project 
voor intelligente fabricagesystemen (IMS) is een aantal proeven afgerond, waaraan niet 
alleen deelnemers uit Europa hebben meegewerkt, maar ook uit Japan, de VS en andere 
regio's. Over de hoofdfase van het IMS-project wordt momenteel nog overlegd; en 
wat betreft het lange-termijnonderzoek werden in 1994 95 projecten uitgevoerd en waren 45 
-25 
werkgroepen en 13 speerpuntnetwerken actief. Niet alleen werden er grote vorderingen 
gemaakt met het fundamenteel onderzoek, ook leidden veel projecten tot een technologische 
doorbraak die rechtstreekse gevolgen had voor de industrie. Een voorbeeld hiervan is het 
Maintainable Real Time System (MARS), een tijdgestuurde architectuur voor gedistribueerde 
fouttolerante systemen; verschillende bedrijven, met name in de automobielindustrie, hebben 
dit systeem aangeschaft. 
Een van de vele begeleidende maatregelen die in 1994 werden aangekondigd was een Europese 
prijs voor informatietechnologie, ITEA. De prijzen - drie hoofdprijzen van elk 200.000 ecu en 
twintig finalistenprijzen van elk 5.000 ecu - zullen in november 1995 onder auspiciën van de 
European Council of Applied Sciences and Engineering (Euro-CASE) worden uitgereikt. Elke 
Europese organisatie kan mededingen naar deze prijzen, die worden toegekend voor nieuwe 
produkten met een hoog IT-gehalte en een groot marktpotentieel. De ITEA-regeling kan met name 
voor innovatiegerichte kleine en middelgrote bedrijven een effectief promotie-instrument blijken. 
In juni 1994 vond de Europese IT-conferentie plaats, EITC '94, de opvolger van de ESPRIT-
conferentieweek. In het kader van deze conferentie werd een aantal technische dagen 
georganiseerd, waarop werd gesproken over de trends op specifieke onderzoekgebieden. De sociale 
en economische aspecten van informatietechnologie vormden het onderwerp van een 
forumdiscussie. Tevens was er een tentoonstelling over IT-toepassingen (werkplek, mobiliteit, vrije 
tijd), waarin de resultaten van ongeveer zestig ESPRIT-projecten waren verwerkt. Ongeveer 1.600 
mensen namen aan de conferentie deel, terwijl de tentoonstelling door circa 3.000 mensen werd 
bezocht. 
In 1994 is eveneens gewerkt aan de voorbereiding van het nieuwe IT-programma. Ongeveer 50 
industriële themawerkgroepen zijn geraadpleegd over de diverse deelgebieden van het programma. 
Tevens is, vanwege de nieuwe beleidsvoornemens, speciale aandacht geschonken aan het overleg 
met gebruikers. Hiervoor werden zes industriële adviesgroepen ingesteld, met in totaal ongeveer 90 
deskundigen en evenzovele vertegenwoordigers van organisaties op het gebied van bijvoorbeeld 
kapitaalgoederen, consumptiegoederen en dienstverlening aan producenten en consumenten. 
Bovendien werden in de tweede helft van 1994 meer dan 25 informatiedagen georganiseerd, niet 
alleen in Brussel maar ook in andere grote steden in de EU- en EVA-landen. 
O&O OP HET GEBIED VAN 
GEAVANCEERDE COMMUNICATIETECHNOLOGIEËN IN EUROPA (RACE) 
Doelstellingen 
De voornaamste doelstelling van het RACE-programma is om, rekening houdend met de 
ontwikkelingen van de digitale netwerken voor geïntegreerde diensten en de nationale 
invoeringsstrategieën, omstreeks .1995 te komen tot uitvoering van geïntegreerde 
breedbandcommunicatiediensten in de gehele Gemeenschap. 
Wetenschappelijke/technologische vorderingen 
Nadat in mei 1993 een uitnodiging tot het indienen van projectvoorstellen was gepubliceerd, 
konden in 1994 25 nieuwe projecten van start gaan. De onderzoekprojecten van fase II van het 
RACE-programma hebben betrekking op acht prioritaire gebieden: 
/. O&O op het gebied van geïntegreerde breedbandcommunicatie (IBC): 
De werkzaamheden op dit terrein hebben geresulteerd in een duidelijke beschrijving van de 
-26 
voornaamste IBC-concepten. Er zijn modellen van optische netwerken ontwikkeld en de-onderdelen 
en systemen zijn verbeterd. Bovendien is er een communautaire en Europese benadering 
ontwikkeld voor de specificatie van de infrastructuur van breedbandnetwerken. 
2. Intelligentie in netwerken en flexibel beheer van communicatiemiddelen: 
Dankzij de resultaten van de werkzaamheden kon een architectuur worden ontwikkeld voor de 
beschrijving van onderling koppelbare netwerken, evenals een methode voor het beheer van 
dienstsystemen. Tevens zijn functiespecificaties ontwikkeld ten behoeve van normalisatie­
instellingen zoals het Europees Normalisatie-Instituut voor de Telecommunicatie (ETSI) en de 
Internationale Telecommunicatie-Unie (ITU-T). 
3. Mobiele en persoonlijke communicatie: 
De onderzoekprojecten op dit gebied hebben bijgedragen tot de ontwikkeling van normen voor de 
derde generatie mobiele communicatiesystemen (Universele Mobiele Telecommunicatiesystemen, 
UMTS). Tevens is aandacht besteed aan de problemen rond het gebruik van hyperfrequenties bij 
mobiele breedbandcommunicatiesystemen (MBS). 
4. Beeld- en datacommunicatie 
Er zijn koppelingstechnologieën ontwikkeld voor de overdracht van beelden via kabels, glasvezels, 
radioverbindingen, satelliet en ATM (asynchrone transtérmodus). Tevens is een bijdrage geleverd 
aan de ontwikkeling van multimediadiensten, de voorbereiding van codeer- en decodeersystemen en 
de ontwikkeling van normen voor audiovisuele diensten (Motion Picture Expert Group 2, MPEG-
2). 
5. Geïntegreerde-dienstentechnologie 
Met de projecten op dit terrein wordt ingespeeld op de behoeften op het gebied van geavanceerde 
en hoogwaardige telecommunicatiediensten, waarbij rekening wordt gehouden met de nieuwe eisen 
van gebruikers met betrekking tot interoperabiliteit en rendabiliteit. Er is gewerkt aan de 
ontwikkeling van interfaces op basis van nieuwe technologieën. Tevens is een bijdrage geleverd aan 
de ontwikkeling en het testen van een geharmoniseerde architectuur voor de beschrijving van 
diensten en er zijn gemeenschappelijke functiespecificaties opgesteld met het oog op toekomstige 
normalisatie (Intelligent Network/Telecommunications Management Network, IN/TMN). 
6. Technologieën voor informatiebeveiliging 
Het gaat hierbij om de kwaliteit en betrouwbaarheid van de informatie die wordt overgedragen of 
gebruikt bij geavanceerde communicatietoepassingen en -diensten. De projecten hebben bijgedragen 
tot'de ontwikkeling van technologieën voor informatiebeveiliging, evenals tot de voorbereiding van 
normen voor open, gedistribueerde en heterogene systemen voor geavanceerde communicatie. 
7. Geavanceerde communicatie-experimenten 
Er is onderzoek uitgevoerd naar de haalbaarheid van geïntegreerde communicatiesystemen. Ook 
zijn prototypen ontwikkeld van geïntegreerde communicatiesystemen die kunnen worden toegepast 
in diverse sectoren, zoals het vervoer, de nijverheid, de cultuursector, het uitgever ij wezen, de 
bouw, de handel en het bankwezen. Aangezien het niet lang meer zal duren voordat geïntegreerde 
communicatiediensten op de markt komen, is tevens technisch-economisch onderzoek verricht. Tot 
slot is ook een bijdrage geleverd aan de ontwikkeling van normen voor netwerkkoppeling. 
8. Testinfrastructuur en interworking 
De activiteiten op dit gebied zijn van horizontale aard en dienen dan ook ter ondersteuning van alle 
bovengenoemde activiteiten. Doel hiervan is de interoperabiliteit van netwerkonderdelen op alle 
niveaus te waarborgen. Met het oog hierop zijn op proefplaatsen tests uitgevoerd met gekoppelde 
breedbandnetwerkonderdelen, zijn verschillende proefplaatsen aan elkaar gekoppeld en zijn op deze 
gekoppelde proefplaatsen toepassingsproeven uitgevoerd. Tevens is met de proeven en 
27-
experimentcn een bijdrage geleverd aan de voorbereiding van normen (User Network Interface 
UNI). 
Aan de projecten die in het kader van het RACE-programma worden uitgevoerd wordt 
deelgenomen door vrijwel alle grote bedrijven en leveranciers van telecommunicatieapparatuur. 
Hetzelfde geldt voor de exploitanten in de communicatiesector. Bovendien dient te worden 
opgemerkt dat de Unie en de EVA-landen ieder een evenredige bijdrage leveren aan het 
programma. De deelname van het MKB bedraagt 40%. 
Aan meer dan 60% van de projecten wordt meegewerkt door bedrijven uit minder welvarende 
regio's van de Unie, terwijl bijna 20% van de deelnemende bedrijven is gevestigd in landen die in 
aanmerking komen voor cohesiesteun. Aldus wordt een belangrijke bijdrage geleverd aan de 
overdracht van technologieën en de verspreiding van resultaten in deze regio's. 
Er zijn talrijke samenwerkingsverbanden tot stand gebracht met het ETSI, het Comité Européen de 
Normalisation Electronique (CEN/CENELEC), de European Broadcasting Union (EBU) en andere 
normalisatie-instellingen, evenals met de Vereniging van Europese Telecommunicatienetwerk­
exploitanten (ETNO) en het European Institute for Research and Strategie Studies in 
Telecommunications (EURESCOM). Ook vindt er wetenschappelijke samenwerking plaats met 
COST en EUREKA. 
Een essentieel onderdeel van het RACE-programma is de regeling die is ingesteld om een goede 
coördinatie tussen de projecten te waarborgen. Ongeveer om de twee maanden worden technische 
bijeenkomsten georganiseerd, waaraan wordt deelgenomen door vertegenwoordigers van alle 
projecten. Met een centraal project wordt gezorgd voor integratie en consolidatie van de resultaten, 
met name wat betreft de functiespecificaties en de gemeenschappelijke praktijken. 
ACTIVITEITEN OP HET GEBIED VAN DIGITALE BEELDOVERDRACHT EN 
BEELDWEERGAVE 
In juni 1993 heeft de Raad een resolutie inzake geavanceerde televisiesystemen aangenomen en de 
Commissie verzocht een mededeling inzake digitale televisie in te dienen, teneinde 
overeenstemming te bereiken over de toekomstige communautaire activiteiten op het gebied van 
ontwikkeling en normalisatie. Vervolgens heeft het Europees Parlement zijn goedkeuring gehecht 
aan het voorstel 12 miljoen ecu toe te wijzen voor een verkennende actie op het gebied van digitale 
beeldoverdracht en beeld weergave. Met deze actie werd beoogd: 
ervoor te zorgen dat binnen Europa op korte termijn een consensus wordt bereikt over de 
technische specificaties voor systemen voor digitale beeldoverdracht, alsook over een 
gemeenschappelijke strategie voor de invoering van deze systemen; 
demonstraties te geven van systemen voor digitale beeldoverdracht; en 
de economische gevolgen van een omschakeling op systemen voor digitale beeldoverdracht te 
evalueren. 
In 1993 is een uitnodiging tot het indienen van projectvoorstellen gepubliceerd. De Commissie 
ontving 22 voorstellen, waarvan er zeven als verkennende acties zijn geselecteerd. In 1994 zijn nog 
vier andere voorstellen geselecteerd. 
r -28-
TELEMATICASYSTEMEN VAN ALGEMEEN BELANG 
Doelstellingen 
Met het programma Telematicasystemen van algemeen belang wordt beoogd: 
de technologische, sociale en economische problemen waarmee grote overheidsdiensten in de 
gehele Unie zich geconfronteerd zien op te lossen, zodat ze beter gaan functioneren; 
de wetenschappelijke en technologische grondslagen van de Europese industrie te versterken, 
met name in strategische sectoren waarin geavanceerde technologieën worden toegepast, 
teneinde haar internationale concurrentiepositie te verbeteren; 
de economische en sociale samenhang binnen de Unie te versterken en een algemene 
harmonieuze ontwikkeling te bevorderen; en 
bij te dragen tot de succesvolle voltooiing van de interne markt. 
Wetenschappelijke/technologische vorderingen 
Het programma ging in 1992 van start en het merendeel van de projecten werd vóór het einde van 
1994 voltooid. #êi programma Telematicasystemen van algemeen belang heeft talrijke succesvolle 
resultaten opgeleverd, in de vorm van specificaties voor nieuwe systemen, instrumenten en 
toepassingen, architecturen, normen voor hardware en software, gemeenschappelijke procedures, 
modellen, effectenstudies en kosten-batenanalyses. Van elk programmagebied wordt hieronder een 
voorbeeld gegeven. 
/ ^ Overheidsdiensten: 
iviet behulp van het in het kader van het EWTIS-project ontwikkelde European Water Traffic 
Information System is een informatienetwerk voor Europese havens opgezet. De centrale databank 
bevat gegevens over elk schip en zijn vaarroute, alsook over de vraag of het schip een gevaarlijke 
lading vervoert. Hierdoor kunnen opsporings- en reddingsorganisaties snel over de benodigde 
informatie beschikken wanneer zich op zee een noodgeval voordoet. 
2. Vervoer: 
In het kader van het SOCRATES- en het ACCEPT-project zijn verkeersinformatie- en 
routegeleidingssystemen op basis van cellulaire mobiele telefonie ontwikkeld die door chauffeurs in 
heel Europa in hun moedertaal kunnen worden gebruikt. Op autosnelwegen en in steden zijn tests 
uitgevoerd met auto's die met de hierbij ontwikkelde RDS-TMC-ontvanger (radio data system -
traffic message channel) of met een cellulaire mobilofoon waren uitgerust. Tevens zijn prenormen 
ontwikkeld voor plaatsbepalingssystemen en voor een beter datasysteem voor digitale 
wegenkaarten. 
3. Gezondheidszorg: 
In het kader van het proefproject DIABCARD is een medisch informatiesysteem ontwikkeld 
waarbij op een chipkaart gegevens kunnen worden opgeslagen die van belang zijn voor de zorg van 
chronisch zieken. Het project richtte zich op patiënten met diabetes mellitus, een ziekte die 
ongeveer 20 miljoen patiënten treft, onder wie veel ouderen, en daarmee een van de meest 
voorkomende chronische ziekten in Europa is. Doel van het project was na te gaan of de 
communicatie tussen huisartsen, ziekenhuizen en de patiënten thuis kon worden verbeterd, zodat de 
diabetespatiënten beter kunnen worden behandeld. 
4. Onderwijs en opleiding: 
Een project heeft geleid tot de oprichting van een multimedia-teleschool , die docenten de 
mogelijkheid biedt visueel contact te onderhouden met vele studenten die zich op verschillende 
plaatsen bevinden. Er zijn aan deze teleschool inmiddels twintig interactieve cursussen gegeven in 
onder andere vreemde talen, telecommunicatie en milieubewustzijn, waaraan werd deelgenomen 
29 
door meer dan 1600 werknemers van grote bedrijven uit 12 landen. 
5. Bibliotheekwezen: 
In 1994 zijn er nieuwe projecten en begeleidende maatregelen geselecteerd en besproken, die de 
afronding betekenden van het werkprogramma Bibliotheekwezen. De in voorgaande jaren gestarte 
projecten beginnen reeds significante resultaten op te leveren; bij voorbeeld op het gebied van 
bibliotheeknetwerken op basis van open standaards (levering; opzoeking en opsporing van 
documenten in zich op afstand bevindende bibliotheekcatalogi); beeldsystemen die toegang geven 
tot foto's, kaarten en dia's; technieken voor optisch schriftlezen in combinatie met hypertext en 
andere technieken bij voorbeeld voor de ontwikkeling van gestructureerde catalogi die door de 
computer kunnen worden gelezen. Veel projecten hebben betrekking op nieuwe innoverende 
bibliotheekdiensten, bij voorbeeld: uitrusting van mobiele bibliotheken die moderne elektronische 
bibliotheekdiensten in plattelandsgebieden kunnen leveren; of toegang tot een geluidsarchief in 
combinatie met de desbetreffende bibliografische referenties. Er is ook aandacht besteed aan 
copywright en er is een forum opgericht dat de bibliotheken in de gehele EU voor deze zaken moet 
sensibiliseren. 
6. Taalonderzoek en -technologie: 
Op verschillende gebieden, zoals geneeskunde, rechters, software-ontwikkeling en luchtvaart, bleek 
bij proeven met de toepassing van meer geavanceerde taaltechnologieën dat op deze wijze 
technologieën effectief van laboratoria op de industrie kunnen worden overgedragen. 
7. Plattelandsgebieden: 
In het kader van het RUTOTEL-project is een multimediaterminal ontwikkeld die het voor toeristen 
gemakkelijker zal maken een vakantie in minder toeristische gebieden te plannen. Na selectie van 
een bepaalde regio verschijnt een kaart hiervan op het beeldscherm. Wanneer wordt ingezoomd op 
een deelgebied, wordt er informatie getoond over de recreatieve voorzieningen en pittoreske 
plaatsen in dat gebied. De bewegende beelden en bijbehorende geluiden maken duidelijk hoe deze 
plaatsen er in werkelijkheid uitzien. Vervolgens verschijnt op de computer een lijst met gegevens 
over overnachtingsmogelijkheden, gidsen en andere praktische informatie. Uiteindelijk moet het 
mogelijk worden dat de consument zijn vakantie rechtstreeks op de computer boekt. 
Met het oog op de voorbereiding van toekomstige activiteiten op het gebied van 
telematicatoepassingen werd in maart 1994 een uitnodiging tot het indienen van voorstellen voor 
voorbereidende en begeleidende maatregelen gepubliceerd. Naar aanleiding hiervan werden 
verschillende projecten en uitvoerbaarheidsstudies geselecteerd op het gebied van 
telematicatechnologie (6 projecten), taaitechnologie (13 projecten), informatietechnologie 
(22 projecten en 7 studies), luchtverkeersleiding (14 projecten) en telematica voor stedelijke 
gebieden (9 projecten). Bovendien hebben verschillende diensten van de Commissie een 
gezamenlijke uitnodiging tot het indienen van voorstellen voor begeleidende maatregelen op het 
gebied van onderwijs en opleiding gepubliceerd. 
Dank zij het programma worden gebruikers en leveranciers van telematicadiensten en -produkten 
met elkaar in contact gebracht, waardoor de gebruikers zich beter bewust worden van de potentiële 
voordelen van telematicatechnologieën en de leveranciers meer inzicht krijgen in de behoeften van 
(eind)gebruikers. 
Door dit contact groeit het vertrouwen bij beide partijen, wat zal leiden tot meer investeringen, de 
ontwikkeling van nieuwe systemen en diensten en daarmee ook nieuwe werkgelegenheid. Het 
programma Telematicasystemen van algemeen belang is bevorderlijk voor de ontwikkeling van de 
markt, waarmee de vraag naar telematicadiensten gestaag zal toenemen. Door het gebruik van 
telematica kan de Europese industrie tegen lagere kosten betere produkten vervaardigen, waardoor 
ze beter zal kunnen concurreren. Werknemers kunnen op een goedkopere, gemakkelijkere en 
30 
effectievere wijze worden opgeleid. Doordat de gezondheidszorg, het onderwijs, het vervoer, het 
bibliotheekwezen en andere overheidsdiensten hun overheadkosten zien dalen, blijft meer geld over 
voor de dienstverlening, waarmee een beter leefklimaat voor de inwoners van Europa wordt 
gewaarborgd. 
Het programma Telematicasystemen van algemeen belang scoorde uitstekend op het punt van de 
MKB-deelname: ongeveer 50% van de betrokken bedrijven is een kleine of middelgrote 
onderneming (er zij echter opgemerkt dat dit een gemiddelde is; de MKB-deelname varieerde van 
29% tot 63%, naar gelang van de betrokken sector). 
In mei 1994 heeft de Commissie aan het Europees Parlement en de Raad een verslag overgelegd 
over de tussentijdse beoordeling van het programma Telematicasystemen van algemeen belang en 
over de uitvoering en resultaten ervan. Bij de beoordeling werd geconcludeerd dat men erin was 
geslaagd praktische toepassingen voor de nieuwe technologieën te ontwikkelen en dat het 
programma duidelijk rekening hield met de wensen en behoeften van de gebruiker, in die zin dat 
mensen die gebruik zullen maken en zullen profiteren van de ontwikkelde telematicatoepassingen 
en deze uiteindelijk zullen kopen, duidelijk bij het programma betrokken werden. 
Het beoordelingscomité (een onafhankelijk team van industriëlen en academici) adviseerde de 
Commissie de verschillende programmagebieden te integreren, zodat het onderzoek vanuit een 
bredere invalshoek kan worden benaderd en een strategisch plan kan worden opgesteld voor de 
lange termijn, waarbij het comité onderstreepte dat het programma als een lange-
termijnonderneming moet worden gezien. Het comité juichte het plan van de Commissie de zeven 
onderzoekgebieden onder gezamenlijk beheer te plaatsen dan ook toe. Ook was het comité vol lof 
over het feit dat er geregeld bijeenkomsten worden gehouden om de vertegenwoordigers van de 
projecten de gelegenheid te bieden informatie uit te wisselen, waarbij werd aangetekend dat dit 
aantoonbaar had bijgedragen tot de cohesie tussen gebruikers en leveranciers. Tot slot merkte het 
comité op dat de absorptie van de resultaten van de telematicaprojecten werd belemmerd doordat 
een gemeenschappelijke, goedkope en gemakkelijk toegankelijke infrastructuur nog altijd ontbreekt. 
Gezamenlijke overheidsinvesteringen vormen, aldus het comité, de enige realistische manier om 
deze infrastructuur tot stand te brengen en het programma speelt hierbij een centrale rol. 
TIDE (telematica voor de integratie van gehandicapten en ouderen) 
Informatie- en communicatietechnologieën kunnen een grote bijdrage leveren tot een betere 
kwaliteit van leven voor gehandicapten en ouderen. Deze technologieën zijn bevorderlijk voor de 
sociale en economische integratie van deze groep mensen in de gemeenschap en bieden hen de 
mogelijkheid een zo zelfstandig mogelijk leven te leiden. De benadering die wordt gevolgd is 
bestaande technologieën aan te passen aan de capaciteiten van gehandicapten en ouderen. Het gaat 
hierbij om een breed scala van hulpmiddelen en diensten, van braille-beeldschermen waarmee 
nieuwe grafische programma's op moderne computers ook voor blinden toegankelijk worden, via 
robot-armen voor rolstoelen, tot aangepaste technologieën voor het "intelligente huis'. Het 
voornaamste doel dat met dit communautaire initiatief wordt nagestreefd is door middel van 
technische normen, nieuwe relaties tussen de betrokkenen in deze sector enz., de samenhang op 
deze markt te bevorderen teneinde het concurrentievermogen van de industrie te versterken en de 
kwaliteit van het leven van deze groep mensen te verbeteren. 
Voor de proeffase (1992-1994) was een begroting van 18 miljoen ecu uitgetrokken, waarmee 21 
nroiecten en een studie zijn gefinancierd. In de tweede fase, de zogenaamde overbruggingsfase 
H 993 1997) waarvoor 42 miljoen ecu beschikbaar is, worden 55 projecten en horizontale 
werkzaamheden gefinancierd. Bij het vierde kaderprogramma worden de TIDE-activiteiten 
voortgezet als onderdeel van het programma Telematicatoepassingen. 
-31 
In 1994 is de proeffase beoordeeld door een technisch comité dat bestond uit onderzoekers en 
gehandicapte gebruikers, die onder supervisie stonden van een beoordelingscommissie. Zij gaven 
een bijzonder positief oordeel over het programma. De proeffase van het TIDE-programma werd 
door de beoordelingscommissie als volgt gekenschetst: 
men is er opmerkelijk goed in geslaagd de sector te mobiliseren door grote bedrijven, het 
MKB en gebruikers de gelegenheid te bieden samen te werken; 
de investeringen in het TIDE-programma zijn buitengewoon rendabel gebleken, met name 
gezien het korte tijdsbestek en de beperkte middelen; en 
het TIDE-programma richt zich op de gebruiker en er is duidelijk gebleken welke voordelen 
het de gebruikers biedt. 
Tevens heeft de beoordelingscommissie in haar aanbevelingen aangegeven waar de voornaamste 
accenten dienen te liggen bij de activiteiten die in de overbruggings- en de telematicafase zullen 
worden ontplooid, namelijk: 
de gebruikers dienen in alle stadia bij het project betrokken te blijven; en 
Europese fabrikanten dienen reeds bij het ontwerp van hun produkten rekening te houden met 
de behoeften van gehandicapten en ouderen ("ontwerp voor iedereen'). 
MULTIMEDIAPUBLIKATIES 
Teneinde de voorbereidingen te treffen voor activiteiten op dit nieuwe gebied informatietechnologie 
dat in het vierde kaderprogramma aan het programma telematicatoepassingen is toegevoegd, werd 
4 miljoen ecu beschikbaar gesteld voor verkennende werkzaamheden op het gebied van multimedia 
publiceren. Nadat op 15 maart 1994 een uitnodiging tot het indienen van voorstellen hiervoor was 
gepubliceerd (PB C 78/51) werden 412 voorstellen ontvangen. 
Hiervan werden 22 projecten geselecteerd, die betrekking hadden op vijf gebieden, namelijk 
elektronische kranten en tijdschriften, multimedia-eatalogi, multimedia-activahandel (waaronder 
reclame), STM-publishing, en technische diensten/documentatie. Deze projectvoorstellen waren 
ingediend door consortia van onder andere grote Europese uitgeverijen, onderzoekorganisaties, 
gespecialiseerde middelgrote en kleine ondernemingen en consumentenorganisaties. 
De resultaten, die naar verwachting halverwege 1995 beschikbaar zullen komen, vormen een 
leidraad voor de OTO-activiteiten die in het kader van het onderdeel informatietechnologie van het 
programma Telematicatoepassingen (1994-1998) zullen worden uitgevoerd. 
Ter voorbereiding van het onderdeel van het werkprogramma voor telematicatoepassingen dat 
betrekking heeft op de informatietechnologie hebben meer dan 600 deskundigen namens 
universiteiten, de industrie en consumentenorganisaties tijdens een intensieve adviesfase 
samengewerkt met de diensten van de Commissie. 
INDUSTRIËLE TECHNOLOGIE 
INDUSTRIËLE EN MATERIAALTECHNOLOGIE (BRITE-EURAM II) 
Doelstellingen 
Uitgangspunt van het programma Industriële- en materiaaltechnologie blijft de wens om door 
middel van onderzoek- en ontwikkelingswerkzaamheden de wetenschappelijke en technologische 
grondslagen van de Europese produktie-industrie te versterken en deze daarmee een nieuwe impuls 
s - 32 -
te geven. De voornaamste doelstellingen van het programma luiden als volgt: 
het concurrentievermogen van de Europese industrie, nu deze voor zulke grote internationale 
uitdagingen wordt gesteld, te verbeteren, met name op strategische gebieden van 
geavanceerde technologie; en 
met het streven naar wetenschappelijke en technische kwaliteit tevens de economische en 
sociale samenhang in Europa te versterken. 
Ter aanvulling van deze algemene doelstellingen zijn nog een aantal andere strategische 
doelstellingen geformuleerd: 
de toepassing van geavanceerde technologieën in het MKB bevorderen; 
kleine en middelgrote produktiebedrijven meer betrekken bij de Europese OTO-
werkzaamheden, opdat ze sterkere banden ontwikkelen met andere ondernemingen en de 
beschikbare middelen beter gaan beheren; 
onderzoekers en ingenieurs door uitbreiding en diversificatie van de opleidingsmogelijkheden 
beter voorbereiden op de moderne Europese industrie; 
meer aandacht schenken aan de gevolgen van nieuwe technologieën voor mens, maatschappij 
en milieu; en 
intensievere inspanningen leveren om een goede verspreiding en exploitatie van resultaten te 
waarborgen. 
Het programma is formeel onderverdeeld in de volgende drie gebieden: 
1.1. Grondstoffen en recycling 
1.2. Materialen 
2. Ontwerp en fabricage 
3. Luchtvaartonderzoek. 
Wetenschappelijke/technologische vorderingen 
Dat de doelstellingen konden worden verwezenlijkt, was mede te danken aan de inspanningen die 
zijn geleverd om de multisectorale en multidisciplinaire samenwerking bij technisch basisonderzoek 
en de toepassing van nieuwe technologieën door eindgebruikers te bevorderen. Het verwerven van 
wetenschappelijke en technische kennis, zowel op een fundamenteel niveau als op het niveau dat 
nodig is voor de ontwikkeling van normen en codes voor goede praktijken, blijft een belangrijk 
aandachtspunt. Al deze elementen vergemakkelijken een effectieve overdracht van technologie. 
De voornaamste activiteit van 1994 was de start van de resterende onderzoekprojecten die waren 
geselecteerd na de tweede uitnodiging tot het indienen van voorstellen voor het BRITE-EURAM-1I-
programma (sluitingsdatum 26 februari 1993). Voor 654 nieuwe onderzoekcontracten werden de 
fondsen vastgelegd. Voor 568 daarvan werden contracten ondertekend, waarna de projecten van 
start zijn gegaan. Het ging hierbij om 158 contracten voor onderzoek in samenwerkingsverband 
waarvoor partnerschappen werden gevormd tussen de industrie, onderzoekcentra en universiteiten, 
267 contracten voor onderzoek in samenwerkingsverband in het kader van CRAFT, 42 toelagen 
voor opleiding, 77 uitvoerbaarheids/ 
uitbreidingspremies en 24 gerichte onderzoeksactiviteiten. 
In de loop van het jaar werden 142 in samenwerkingsverband uitgevoerde projecten voltooid. Deze 
zullen in april 1995 worden beoordeeld. Bij de beoordeling van de in 1993 voltooide projecten 
bleek dat het succes van de BRITE-EURAM-projecten nog altijd voortduurt: bij 75% van deze 
projecten werden de doelstellingen verwezenlijkt en gemiddeld levert elke ecu die in onderzoek 
wordt geïnvesteerd binnen vijf jaar na afronding vim het project een potentieel economisch effect 
op van 6 ecu. I 
Dit is de eerste maal dat er bij een afzonderlijk programma direct financieel bewijs is geleverd van 
-33 
de voordelen van door de.Commissie gesteunde OTO-activiteiten. 
Zoals elk jaar omvatte het programma ook in 1994 de evaluatie van voltooide projecten. De 
evaluatie werd uitgevoerd in samenwerking met onafhankelijke adviseurs, op basis van gesprekken 
en analyses van indicatoren als beheer, samenwerking, onderzoekresultaten, economische 
voordelen, deelneming van het MKB, maatschappelijke en milieu-effecten, en exploitatiestrategie. 
De conclusies luiden als volgt: 
48% van de behaalde resultaten kan worden vertaald in minstens vijf toepassingen; 58% van 
de resultaten kan in ten minste drie verschillende industriële sectoren worden toegepast; 
38% van de geanalyseerde projecten zal naar verwachting in de komende vijf jaar een 
financiële winst opleveren van ten minste 5 miljoen ecu; 
74% van de resultaten zal naar verwachting binnen drie jaar op de markt worden gebracht; 
en 
67% van de deelnemende kleine en middelgrote bedrijven gaf aan dat hun innovatiecapaciteit 
aanzienlijk is vergroot en hun concurrentievermogen is verbeterd. 
In kwalitatief opzicht heeft het groeiende aantal ervaringen met het BRITE-EURAM-programma 
geleerd dat de resultaten pas op een werkelijk effectieve wijze kunnen worden geëxploiteerd 
wanneer reeds aan het begin een duidelijke ondernemingsstrategie wordt geformuleerd en 
overeenstemming wordt bereikt tussen de partners over de te volgen exploitatieroutes. Om deze 
reden zijn de in 1994 na de tweede uitnodiging tot het indienen van voorstellen gestarte projecten 
aan strenge selectieprocedures onderworpen, en er zal ook streng toezicht worden gehouden op het 
beheer en de voortgang van deze projecten. In 1994 werd besloten bij de tussentijdse en 
eindbeoordelingen rekening te gaan houden met de indicatoren die worden gehanteerd bij 
bovengenoemde jaarlijkse beoordelingsrapportage en analyse. 
Het programma leverde een groot aantal "succesverhalen' op. 
Zo worden in de textielindustrie enorme hoeveelheden water en energie verbruikt; voor de 
verwerking van een kilogram textiel is ongeveer een kilogram water en chemicaliën nodig. Het is 
moeilijk en duur om het afvalwater te behandelen, met als gevolg dat ondanks de groeiende 
aandacht voor het milieu het merendeel van het afvalwater nog altijd eenvoudigweg in rivieren en 
zeeën wordt geloosd. Gezien de moeilijke economische situatie van het moment, zal de industrie 
alleen kiezen voor een milieuvriendelijker oplossing wanneer deze ook financieel rendabel is. Een 
oplossing die aan deze eisen voldoet is ontwikkeld tijdens een BRITE-EURAM-project, waaraan 
vijf partners hebben meegewerkt. Het geheim van het nieuwe systeem is een speciaal polymeer, dat 
semipermeabel is en bestand is tegen hitte, zuren en de chemicaliën in het afvalwater. Van dit 
polymeer worden grote vellen gemaakt, die aan de binnenzijde van lange cilinders worden 
aangebracht waar het afvalwater doorheen wordt geleid. Door osmose worden de zouten en andere 
onzuiver heden uit het water verwijderd. Voordeel van dit systeem is niet alleen dat de hoeveelheid 
chemicaliën die in de Europese wateren terecht komt drastisch vermindert, maar ook dat 90% van 
het water kan worden hergebruikt. Hierdoor betaalt het systeem zichzelf in twee jaar tijd terug. 
Enkele textielbedrijven zijn dit systeem dan ook reeds gaan toepassen. Aangezien dit systeem ook 
in andere industrietakken kan worden toegepast, kan Europa op grote schaal profiteren van de 
milieu- en financiële voordelen ervan. 
Een ander project van industriële aard heeft aangetoond dat Europa goed is opgewassen tegen de 
internationale technologische concurrentie, met name van Japan en de VS, op het gebied van 
geïntegreerde componenten. Omdat de in de elektronica-industrie gebruikte componenten steeds 
kleiner worden, moeten er ook nieuwe technologieën worden ontwikkeld voor de integratie 
hiervan. Door optimalisering van een technologie voor de produktie van gelaagd keramiek kon een 
monolitisch component worden vervaardigd dat voor meerdere doeleinden geschikt is; het kan 
XIIAl,130nll.WPD,15/09/95,15:54 
34 
worden gebruikt in filters voor de motorindustrie, in huishoudelijke apparaten en talloze andere 
produkten. 
De mechanica, een van de sterke punten van Europa, vormt een ander belangrijk deelgebied van 
het programma. Een van de projecten heeft geresulteerd in een oplossing voor de problemen die 
zich in de fijnmechanica voordoen met kogel- en glijlagers, die aan grote beperkingen onderhevig 
zijn en aan hoge temperaturen worden blootgesteld. De samenwerking tussen verschillende 
instellingen en bedrijven heeft geleid tot de ontwikkeling van een thermoplastisch glijsysteem en 
van een smeringssysteem voor twee toepassingen in de micromechanica. 
In de loop van het jaar werden verschillende conferenties en workshops georganiseerd, die 
gedeeltelijk werden gefinancierd in het kader van het programma. Hoogtepunt hierbij was de vijfde 
EG-conferentie over OTO op het gebied van de industrietechnologie, die van 8 tot en met 12 
december 1994 in Brussel werd gehouden. Deze conferentie werd door 1500 mensen bijgewoond 
en bood een uitstekende gelegenheid om de resultaten van BRITE-EURAM-II door te nemen en het 
volgende programma voor industrie- en materiaaltechnologie voor de jaren 1994-1998, BRITE-
EURAM-IH, te presenteren. 
METINGEN EN PROEVEN 
Doelstellingen 
Doel van dit programma is de meet-, test- en chemische analysemethoden te verbeteren, voor zover 
deze onvoldoende nauwkeurig zijn om discussie tussen laboratoria over de resultaten ervan uit te 
sluiten, om de nieuwe uitdagingen waarvoor de industrie wordt gesteld aan te nemen of om het 
milieu, de voedselkwaliteit en de gezondheid te bewaken. Het programma is onderverdeeld in vier 
gebieden, namelijk: 
1. Ondersteuning van verordeningen en richtlijnen 
2. Vraagstukken in verband met het testen in bepaalde sectoren 
3. Gemeenschappelijke ijkmiddelen voor de Gemeenschap 
4. Ontwikkeling van nieuwe meetmethoden. 
Wetenschappelijke/technologische vorderingen 
In 1994 waren de inspanningen behalve op het financieren van de resterende projecten op gebied 4 
voornamelijk gericht op de gebieden 2 en 3. Het accent lag hierbij op onderzoek ter ontwikkeling 
van geschreven normen die nodig zijn voor de versterking van de interne markt en van officieel 
referentiemateriaal voor de toepassing van deze normen. 
Met de ontwikkeling en verbetering van analytische en testmethoden, referentiemateriaal en 
overdrachtsnormen heeft het programma een aanmerkelijke bijdrage geleverd aan het 
communautaire beleid op een aantal gebieden. 
Belangrijke activiteiten ter ondersteuning van het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid vonden 
bijvoorbeeld plaats op het gebied van het testen van vee op de aanwezigheid van groeihormoon of 
diergeneesmiddelen, het bepalen van de chemische, biologische en medicinale samenstelling van 
veevoer en het opsporen van fraude in de vorm van vervalsing van landbouwprodukten (zoals 
boter, olijfolie of volkorenpasta) door gebruik van minderwaardige ingrediënten. Een ander 
voorbeeld is de ontwikkeling van betere methoden om na te gaan of voedsel eventueel besmet is 
geraakt door verpakkingsmateriaal en van nauwkeuriger aanduidingen van de verwerkte vitaminen 
en voedingsvezels op de verpakking van voedingsmiddelen, hetgeen leidt tot een betere 
bescherming van de consument. 
35 
Op milieugebied heeft het programma opnieuw hoogwaardig referentiemateriaal opgeleverd en zijn 
de noodzakelijke coördinatiemaatregelen genomen om ervoor te zorgen dat bij de controle op 
chemische verontreiniging nauwkeurige en vergelijkbare resultaten worden verkregen. De 
kwaliteitsgarantieregeling, die oorspronkelijk was ontwikkeld voor de bewaking van de Noordzee, 
wordt uitgebreid tot de Middellandse Zee. Bij de tenuitvoerlegging van deze regeling, die zeer 
bevorderlijk is geweest voor de samenwerking met landen buiten de Europese Unie, zijn thans 
meer dan 200 laboratoria betrokken. Er wordt nog gewerkt aan een vergelijkbare regeling voor de 
bewaking van de microbiologische activiteit in de zeeën rond de Unie. Van belang voor zowel de 
industrie als de gezondheid en veiligheid van de burger zijn de verbeteringen in de methoden om 
gevaarlijke stoffen op te sporen en na te gaan met welke stof men te maken heeft. 
Op biomedisch gebied is, behalve voor de ontwikkeling van een aantal nieuwe real-time 
biosensoren voor klinische en industriële toepassingen, ook steun verleend voor de ontwikkeling, 
coördinatie en harmonisatie van Europese EQAS-regelingen (External Quality Assurance Schemes) 
op het gebied van de klinische chemie en microbiologie. 
De uitnodiging tot het indienen van projectvoorstellen op het gebied van nieuwe instrumentatie gaf 
de industrie, met name de kleine en middelgrote bedrijven die op dit punt een leidende rol spelen, 
de gelegenheid om een oplossing te vinden voor meetproblemen en de basis te leggen voor 
toekomstige produkten. De toepassingen varieerden van de on-line bewaking van robots, de lozing 
van industriële afvalstoffen en de voedselkwaliteit tot miniatuursystemen voor patiëntenbewaking 
tijdens chirurgische ingrepen. 
Door bij te dragen tot de verbetering van de wetenschappelijke en technische grondslagen van meer 
dan 30 Europese normen die, veelal in opdracht van de Commissie, door het CEN, het CENELEC 
en het ETSI worden ontwikkeld, heeft het programma eveneens een wezenlijke bijdrage geleverd 
tot de werking van de interne markt. Van bijzonder belang voor de industrie zijn de projecten voor 
het testen van materialen (metalen, keramiek, coatings enz.), constructies en andere produkten. Een 
Europees project voor de ontwikkeling van betere methoden voor het bepalen van de 
hittebestendigheid en het brandgedrag van gestoffeerde meubelen heeft niet alleen de basis gelegd 
voor toekomstige normen en mogelijke wetgeving, maar bood ook Lid-Staten die op dit gebied 
over onvoldoende proefvoorzieningen beschikken, de gelegenheid hun kennis hiervan uit te 
breiden. 
De verkoop van BCR-gecertificeerd referentiemateriaal is wederom gestegen en een effectieve 
manier gebleken om resultaten te verspreiden en binnen de Unie een betere kwaliteitscontrole van 
metingen te bevorderen. Ook zijn er meer dan 30 workshops en cursussen georganiseerd, waardoor 
ook degenen die niet rechtstreeks bij het programma betrokken waren hun voordeel konden doen 
met de resultaten van de projecten en bovendien de behoeften van met name de industrie konden 
worden vastgesteld. 
MILIEU 
MILIEU 
Doelstellingen 
De in het kader van dit programma ontplooide onderzoeksactiviteiten zijn erop gericht inzicht te 
verschaffen in de fundamentele mechanismen op milieugebied en op alle gebieden van menselijke 
activiteit geïntegreerde preventiestrategieën te ontwikkelen en uit te voeren. Het programma vormt 
een reactie op de wetenschappelijke uitdagingen die het gevolg zijn van de "global change' en zorgt 
voor continuïteit in de wetenschappelijke ondersteuning voor het milieubeleid van de Unie. 
-36 
Daarnaast wordt met het programma steun verleend aan het multidisciplinaire onderzoek naar alle 
elementen van de biosfeer en de historische ontwikkeling daarvan. Bij dergelijk onderzoek wordt in 
het algemeen niet alleen gekeken naar de relatie van de mens met zijn natuurlijke milieu, maar ook 
met zijn economische, sociale en culturele omgeving, aangezien deze niet los van elkaar kunnen 
worden gezien. 
Technologische-wetenschappelijke vorderingen 
/. "Global change' en het natuurlijke milieu 
1.1 Klimaatonderzoek: 
Met de vele projecten werd een wezenlijke bijdrage geleverd op gebieden als: 
(a) de reconstructie en ontwikkeling van modellen van de evolutie van het klimaatsysteem, met 
name tijdens het quartaire tijdperk, zodat we beter gaan begrijpen hoe het klimaat onder 
invloed van menselijke factoren kan veranderen; en 
(b) de ontwikkeling van inzicht in en de beschrijving en voorspelling yan klimaatveranderingen 
die zullen plaatsvinden ten gevolge van het antropogene broeikaseffect, teneinde de 
wetenschappelijke basis te leggen voor preventieve en aanpassingsmaatregelen. 
Ook richtten de communautaire activiteiten zich op de gevolgen van klimaatveranderingen voor de 
natuurlijke hulpbronnen, de bosbouw en het grondwater, de degradatie van de grond en de 
woestijnvorming in het Middellandse-Zeegebied, en bosbranden. Op basis van de wetenschappelijke 
informatie die met deze projecten wordt verkregen, kunnen duurzame beheerstrategieën en 
beschermende maatregelen worden ontwikkeld. 
Een voorbeeld hiervan is het MEDALUS-project (dat zich richt op onderzoek naar 
woestijnvorming in het Middellandse-Zeegebied): hierbij werd op CD-ROM informatie opgeslagen 
over het uitgebreide veldprogramma, evenals alle veld- en weergegevens en het MEDALUS-model, 
waarmee de veranderingen in de begroeiing, hydrologie en bodem in de bergen kunnen worden 
voorspeld. 
/. 2 Atmosfeeronderzoek: 
De voorlopige analyse van de metingen die zijn gedaan in het kader van het in 1994 gestarte 
SESAME-project (Second European Stratospheric Arctic and Middle Latitude Experiment), dat 
zich richt op onderzoek naar de chemische processen in de stratosfeer en de aantasting van de 
ozonlaag, heeft uitgewezen dat het ozongehalte op middelbare breedte boven Europa enkele 
procenten beneden het lange-termijngemiddelde ligt. Dit strookt met de mondiale trends die met 
betrekking tot de ozonlaag in het afgelopen decennium zijn geobserveerd. Ook is aangetoond dat er 
een correlatie bestaat tussen de ozonconcentratie in de atmosfeer en UV-B-straling. 
SESAME is de Europese bijdrage aan het voortdurende onderzoek naar de ozonlaag dat door de 
Wereld Meteorologische Organisatie en in het kader van het Milieuprogramma van de VN wordt 
uitgevoerd, zoals was bepaald in het Protocol van Montreal betreffende stoffen die de ozonlaag 
afbreken. SESAME wordt ondersteund door de EU en een groot aantal nationale organisaties (er 
zijn 55 onderzoekgroepen uit 21 landen bij betrokken) en illustreert tot welke significante resultaten 
gecoördineerde nationale en communautaire OTO-activiteiten kunnen leiden. 
1.3 Onderzoek naar ecosystemen: 
Het onderzoek op het gebied van het natuurlijke milieu heeft eveneens wetenschappelijke informatie 
opgeleverd die kan worden gebruikt bij de uitvoering of verdere ontwikkeling van met milieubeleid 
en -beheer in de EU en de Lid-Staten. Enkele succesvolle voorbeelden hiervan zijn: 
(a) de nieuwe functionele aanpak voor de beoordeling van wetlands, die bedoeld is om het EU-
beleid inzake de bescherming van wetlands te verbeteren; 
(b) een beter inzicht in het complexe verontreinigingsproces aan de westkust van de 
•/ 
37 
Middellandse Zee; 
(c) de ontwikkeling van een hydrodynamisch-ecologisch mode! van de reactie van hooggelegen 
bergmeren op milieuverontreiniging, in het kader van de Alpenovereenkomst. 
2. Milieutechnologie en -technieken: 
Ter gelegenheid van de Europese innovatieconventie (Stuttgart, 11 en 12 oktober 1994) werden 
innovatieve produkten op het gebied van milieutechnologie gepresenteerd aan nieuwe gebruikers en 
werd de overdracht van technologie tussen bedrijven in verschillende regio's van Europa 
bevorderd. 
Wat betreft het hergebruik van afval werd een workshop georganiseerd rond de vraag waar het 
verdere onderzoek inzake de bestrijding van de milieuvervuiling zich op moet richten. Hierbij werd 
aandacht besteed aan een breed scala van afvalproducerende sectoren. Met het oog op het 
milieubeleid van de EU is vastgesteld in hoeverre er behoefte is aan technische bijstand bij het 
karakteriseren en kwantificeren van gevaarlijk afval, en of er hulp moet worden verleend bij het 
vaststellen van obstakels die hergebruik in de weg staan en het opstellen van maatregelen om de 
afvalbeheerproblemen te verminderen. 
De voortgang die op het gebied van milieutechnologie is geboekt met de in het kader van het 
milieuprogramma gefinancierde O&O-projecten is onderzocht tijdens een aantal sectorieel 
georiënteerde workshops: pulp- en papierindustrie, metaalafwerkingsprocédés, bleken van textiel, 
suikerkristallisatie, vervangers voor halogenen, baksteenfabricage, cementindustrie. Ook zijn 
bijeenkomsten georganiseerd waarbij werd gesproken over de vorderingen met betrekking tot het 
hergebruik van plastic, de biologische, chemische en fysische behandeling van afvalwater, de 
geïntegreerde behandeling van afvalwater en het terugdringen van de uitstoot van schadelijke 
stoffen (waaronder fotokatalyse). 
Tot slot zijn nieuwe technieken voor milieubewaking ontwikkeld, met name nieuwe 
b iosensortechnieken. 
3. Onderzoek naar economische en sociale aspecten van milieuproblemen: 
Verschillende projecten op dit gebied hebben een aanzienlijke bijdrage geleverd aan het 
communautaire beleid op andere terreinen. De onderzoekprojecten op het gebied van de uitvoering 
van het EU-beleid inzake klimaatverandering, verzuring, afvalbeheer enz. hebben de 
wetenschappelijke basis gelegd voor de verdere ontwikkeling van het milieubeleid. Ook is gekeken 
hoe milieufactoren kunnen worden geïntegreerd in het beleid op andere terreinen, zoals landbouw, 
vervoer en stadsplanning. 
Andere thema's van communautair belang die op dit gebied aan de orde komen, zijn de groene 
boekhouding, de relatie tussen milieu en werkgelegenheid, en de relatie tussen milieubewustzijn en 
gedrag. 
Wat betreft de evolutie van de wetenschappelijke en technologische samenwerking in de 
Gemeenschap, dient te worden opgemerkt dat het onderzoek naar de economische en sociale 
aspecten van het milieu heeft bijgedragen tot de ontwikkeling van een netwerk van deskundigen uit 
verschillende disciplines (sociologie, economie, rechten, natuurwetenschappen) in de EU en 
Midden- en Oost-Europa. 
4. Technologische risico 's en natuurrampen: 
Bij het onderzoek naar technologische risico's is een reeks nieuwe methoden ontwikkeld voor de 
beoordeling van de risico's van chemische samenstellingen, waardoor de reikwijdte en de 
betrouwbaarheid van risicobeoordelingsstelsels van de EU zijn verbeterd. 
38-
De activiteiten op het gebied v;ji natuurrampen hebben bijgedragen tot de verwezenlijking van de 
algemene doelstelling meer inzüht te krijgen in het verloop, de mechanismen en de gevolgen van 
gevaarlijke natuurverschijnsel^ i (tellurische, metereologiche en hydrogeologische gevaren, 
waaronder bosbranden en overs romingen). 
"SPACE' en "SPOT IV' 
Met de "SPACE'-actie wordt beoogd de ontwikkeling en exploitatie van 
aardobservatietoepassingen te vergemakkelijken en met name bij te dragen tot de opzet van 
een Europees exploitatiesysteem voor milieu-observatie en -onderzoek. 
Hierbij wordt rekening gehouden met (a) de noodzaak synergieën tot stand te brengen met 
andere OTO-programma's van de EU en de ruimtevaartprogramma's van het ESA en de 
afzonderlijke Lid-Staten en ervoor te zorgen dat de programma's elkaar aanvullen, (b) de 
behoeften die naar voren komen uit het EU-beleid voor andere sectoren, (c) de voordelen die 
de ontwikkeling van een concurrerende Europese ruimtevaartindustrie kan opleveren, (d) de 
potentiële voordelen van een betere internationale samenwerking op ruimtevaartgebied, en 
(e) de noodzaak tot het instellen van een passend juridisch kader voor de ontwikkeling van 
nieuwe marktkansen en satellietcommunicatiediensten. 
Doel van de "SPOT-IV-actie is de ontwikkeling van het ruimte-instrument "végétation' te 
ondersteunen, waarmee de continentale ecosystemen kunnen worden geobserveerd. De 
hiermee verkregen gegevens kunnen worden gebruikt bij de tenuitvoerlegging van het 
communautaire beleid op verschillende gebieden, zoals landbouw, onderzoek en ontwikkeling 
en internationale samenwerking. 
Deze acties hebben (a) de weg geëffend voor de integratie van met teledetectietechnieken verkregen 
informatie in de statistische systemen van de Gemeenschap, (b) bijgedragen tot het ontwerp van een 
operationeel teledetectiesysteem in de ruimte, en (c) een bijdrage geleverd aan onderzoek- en 
observatieprojecten op het gebied van tropische wouden (het TREES-project) en bijgedragen tot een 
beter inzicht in de mondiale processen die plaatsvinden bij de verbranding van tropische vegetatie 
(het FIRE-project). 
Concrete acties op het gebied van ruimtevaartonderzoek werden voornamelijk door het GCO 
uitgevoerd. 
MARIENE WETENSCHAPPEN EN TECHNOLOGIE (MAST-II) 
Doelstellingen 
Met het MAST-II-programma wordt beoogd: 
bij te dragen tot de ontwikkeling van de wetenschappelijke en technologische grondslagen 
voor de exploratie, de exploitatie, het beheer en de bescherming van Europese kustwateren 
en van de zeeën rondom de Lid-Staten van de Gemeenschap; en 
verschillende onderzoekactiviteiten die momenteel worden uitgevoerd de noodzakelijke 
communautaire dimensie te geven en een evenwicht te bereiken in het mariene-
wetenschappelijke potentieel van de verschillende gebieden van de Europese Gemeenschap. 
Wetenschappelijke/technologische vorderingen 
Met de 25 nieuwe onderzoekprojecten die zijn gestart is het totaal aantal contracten op 93 
gekomen, waarbij 660 partnerschappen zijn betrokken. 
Bij deze nieuwe projecten komen de voornaamste thema's van de onderzoekgebieden van het 
39 
programma aan bod: 
1-5. Mariene wetenschappen (waaronder grote doelgerichte projecten) 
2. Wetenschap en technologie van kustwateren 
3. Mariene technologie. 
Vijf van deze projecten richten zich op de beoordeling van mogelijke risico's voor het mariene 
milieu in verband met onderzoek, bewaking en metingen voor de mariene wetenschappen en 
technologie. 
De resultaten kunnen als volgt worden samengevat: 
Consolidatie van de twee grote doelgerichte projecten die in 1993 van start zijn gegaan: 
het Middellandse-Zeeproject (MTP), waaraan 180 wetenschappers van 70 
wetenschappelijke instellingen in 14 EER-lahden meewerken; en 
het Noordatlantische-Oceaanproject (NATP), waaraan 110 wetenschappers van 32 
instellingen in 10 EER-landen meewerken. 
Bij deze twee projecten wordt beoogd transeuropese samenwerking op tot nog toe 
ongekende schaal te bevorderen. In dit opzicht is het MTP zelfs nog innovatiever dan 
het NATP, omdat het Middellandse-Zeegebied op het punt van internationale 
samenwerking een veel minder sterke traditie kent; 
voortzetting van het G8-kustmorfodynamica-project, dat op unieke wijze bijdraagt tot de 
vorming van een groot netwerk van Europese instellingen met zowel academische als 
commerciële belangen in 12 EER-landen. Alom wordt erkend, met name in de VS en Japan, 
dat Europa dankzij de synergie en samenwerkingsverbanden die met het MAST-ÏI-
programma tot stand zijn gebracht, een leidende rol in de wereld is gaan spelen in het 
onderzoek naar fysische processen in kustgebieden; 
start van een gezamenlijke actie voor de toepassing van high-performance-
computingtechnieken in mariene wetenschappen en de onderlinge vergelijking van modellen; 
start van verscheidene ondersteunende initiatieven (gebied 4 van het programma) inzake het 
beheer van oeeanografische gegevens: bijstand op het gebied van gegevensbeheer bij het 
MTP, elektronische datapublikatie, en ontwikkeling van databanken met referentiemateriaal; 
en 
medewerking bij de organisatie van de tweede Europese conferentie over 
onderwaterakoestiek, van 4 tot en met 8 juli 1994 in Kopenhagen. Onderwaterakoestiek is 
een van de voornaamste onderzoeksthema's van gebied 3 van het MAST~ll-programma, 
mariene technologie. Met deze conferentie, waaraan behalve door de EU en de EVA-Ianden 
ook werd deelgenomen door bijvoorbeeld Midden- en Oosteuropese landen, de VS, Canada, 
Zuid-Afrika, China en India, is nog eens duidelijk gemaakt welke hoge status het Europese 
onderzoek op dit gebied heeft. 
BIOWETENSCHAPPEN EN BIOTECHNOLOGIE 
BIOTECHNOLOGIE 
Doelstellingen 
Met dit programma wordt beoogd: 
de doelstellingen van het BRIDGE-programma te verruimen; 
prenormatief onderzoek uit te voeren, waarbij het accent ligt op het beoordelen van de 
veiligheid van nieuwe technieken en produkten; 
toezicht te houden op de ethische, sociale en economische implicaties van de biotechnologie; 
op alle terreinen van het programma gebruik te maken van informatietechnologie voor het 
verzamelen, groeperen, analyseren, verspreiden of simuleren van gegevens; en 
onderzoek te verrichten op het niveau van moleculen, cellen, organismen en populaties. 
40/ 
De Gemeenschap ondersteunt vier onderzoekgebieden: 
/. Benadering op molecuulniveau 
2. Benadering op celniveau en op het niveau van organismen 
3. Ecologie en populatiebiologie 
4. Horizontale activiteiten ten behoeve van alle onderzoekgebieden. 
Wetenschappelijke/technologische vorderingen 
Teneinde de samenhang en efficiëntie van de onderzoekprogramma's van de Gemeenschap en de 
afzonderlijke Lid-Staten te verbeteren is op verschillende innovatieve wijzen steun verleend voor 
onderzoek en opleiding, bijvoorbeeld met B-, G1- en PTP2-projecten (basisprojecten, generieke 
projecten en projecten met technologische prioriteit), industriële platforms, een decentraal beheer 
en gedecentraliseerde opleidingen. 
De industriële platforms zijn ingesteld op initiatief van een groep geïnteresseerde bedrijven in een 
bepaalde industriële sector. Hoeveel en welke informatie er naar de industriële platforms wordt 
doorgespeeld wordt bepaald door de contractanten, aangezien zij het intellectuele-eigendomsrecht 
hebben op de in het kader van het communautaire programma geboekte resultaten. Contractanten 
en de diensten van de Commissie kunnen bij de industriële platforms terecht voor deskundig advies 
over onderwerpen die van belang zijn voor de industrie. Hiermee wordt een dynamische interactie 
bevorderd, waarvan alle betrokken partijen de vruchten zullen plukken. Er zijn reeds zeven 
industriële platforms opgericht, die zich ieder op een afzonderlijk technologiegebied richten. In 
totaal nemen hieraan niet minder dan 128 bedrijven deel, waarvan 52 kleine en middelgrote 
bedrijven (41%). Twee nieuwe platforms worden momenteel opgericht. 
Hieronder volgt een overzicht van de voornaamste O&O-resultaten: 
er is meer inzicht verschaft in de katalytische mechanismen van enzymen met betrekking tot 
biologische membranen, de interactie tussen antilichamen en antigenen, en de relatie tussen 
de structuur en de functie van receptoren; 
dankzij de activiteiten op het gebied van DNA-" sequencing' die een groot aantal netwerken 
van Europese laboratoria in nauwe onderlinge coördinatie hebben uitgevoerd, kon een 
belangrijk deel van het gistgenoom (14 Mb), het genoom van de Bacillus subtilis (4 Mb) en 
het veel grotere genoom van de Arabidopsis (100 Mb) in kaart worden gebracht; 
met het oog op het verbeteren van de veeteelt is onderzoek uitgevoerd op het gebied van de 
voortplanting van dieren en het in kaart brengen van de genomen van runderen en varkens; 
wat betreft de ontwikkeling van alternatieven voor dierproeven in de farmacotoxicologie 
hebben enkele G-projecten reeds geresulteerd in verschillende nieuwe in-vitrotests waarmee 
enkele belangrijke immunotoxische reacties kunnen worden voorspeld; 
op het gebied van de plantenbiotechnologie zijn vijf netwerken opgebouwd, waarbij 
mechanismen voor interne en externe coördinatie zijn ingesteld. Deze netwerken nemen deel 
aan een PTP-project waarmee wordt beoogd een bijdrage te leveren aan de ontwikkeling van 
enkele gewenste toepassingen door activiteiten op het gebied van plantenontwikkeling, 
reacties op abiotische druk, opslagprocessen enz. in het zaad of de knol, een efficiënt 
gebruik van stikstof en de overdracht van resultaten ten behoeve van toegepast onderzoek in 
perifere landen; en 
belangrijke vorderingen zijn gemaakt bij de verschillende onderzoeken naar industriële 
micro-organismen. Een G-project op het gebied van extremofiele micro-organismen heeft 
opmerkelijke resultaten opgeleverd: er zijn nieuwe micro-organismen geïsoleerd en 
gekarakteriseerd die onder extreme omstandigheden kunnen overleven. 
Het informatiecentrum BIODOC is de biotechnologische ontwikkelingen in de wereld blijven 
volgen en heeft opnieuw informatie verstrekt aan de diensten van de Commissie, de 
Er is steun verleend aan 23 G-projecten, die betrekking hadden op bepaalde aspecten van de onderzoekgebieden 
1, 2 en 3. 
Er wordt steun verleend aan 9 PTP-projecten voor onderzoek naar genomen en plantenbiologie. 
41 -
overheidsdiensten van de Lid-Staten en andere geïnteresseerden. 
De Europese informatiedienst voor biotechnologie (EBIS), waarvan het redactiecomité is 
samengesteld uit vertegenwoordigers van verschillende diensten, heeft ook in 1994 informatie 
verstrekt en documenten beschikbaar gesteld aan het publiek. De EBIS is nauw gaan samenwerken 
met het coördinatiecomité voor de biotechnologie (BCC) op het Secretariaat-Generaal. 
BIOMEDISCH ONDERZOEK EN GEZONDHEID (BIOMED-I) 
Doelstellingen 
Doel van het programma is het medisch en gezondheidsonderzoek efficiënter te maken door de 
Europese middelen samen te voegen en ervoor te zorgen dat de resultaten in de gehele 
Gemeenschap worden toegepast. Vier activiteiten zijn aangewezen als prioritaire gebieden: 
/. Ontwikkeling van gecoördineerd onderzoek naar systemen van ziektepreventie, verpleging en 
gezondheidszorg 
2. Belangrijke volksgezondheidsproblemen en ziekten met verstrekkende sociaal-economische 
gevolgen, waaronder aids, kanker, hart- en vaatziekten, psychische en neurologische 
aandoeningen en leeftijdsgebonden gezondheidsproblemen 
3. Analyse van het menselijk genoom 
4. Onderzoek op het gebied van de biomedische ethiek. 
Wetenschappelijke/technologische vorderingen 
Uit de projectvoorstellen die werden ingediend naar aanleiding van de gepubliceerde uitnodigingen 
werden voornamelijk gezamenlijke acties geselecteerd, waarbij de deskundigheid van verschillende 
zijden is samengevoegd in onderzoeknetwerken. 
In 1994 werden van een lijst met 303 voorstellen waarvan in 1993 was vastgesteld dat ze in 
aanmerking kwamen voor communautaire steun, 140 projecten voor gecoördineerde 
werkzaamheden en één project voor gezamenlijke rekening geselecteerd, waarvoor in totaal 
38.092.650 ecu werd vastgelegd. Tot de begeleidende maatregelen behoorden 45 contracten voor 
studiebeurzen, waarvoor in totaal 3.035 miljoen ecu werd vastgelegd. 
Een van de in 1994 geboekte specifieke resultaten verdient hier vermelding. Het betreft een 
belangrijke bijeenkomst op het gebied van farmaceutisch onderzoek, die in december 1994 in 
Brussel plaatsvond, waarbij werd gesproken over de toekomst van het Europese klinische 
onderzoek. De bijeenkomst werd bijgewoond door vooraanstaande wetenschappers, 
vertegenwoordigers van de farmaceutische industrie en regelgevende instanties. Een van de 
activiteiten was een belangrijk ronde-tafelgesprek over de ethische aspecten van, de controle op en 
de noodzaak tot klinische experimenten tijdens de zwangerschap. Een verslag van de bijeenkomst 
wordt halverwege 1995 gepubliceerd. 
In december 1994 werd in Brussel eveneens een bijeenkomst georganiseerd over oncologisch 
onderzoek op Europees niveau. De 57 projectleiders van de in het kader van BIOMED-I 
uitgevoerde onderzoekprojecten op het gebied van de oncologie werden uitgenodigd deel te nemen 
aan discussies over hun werk. De projecten zijn als volgt gegroepeerd: fundamenteel onderzoek 
(30), klinisch onderzoek (16), bevolkingsonderzoek (3), onderzoek op het gebied van 
chemopreventie (3), en epidemiologisch onderzoek (5). Doel van deze discussies was de 
verschillende activiteiten op een rij te zetten en te discussiëren over de voortgang van deze 
projecten (de resultaten zullen eind 1995 worden gepubliceerd). 
Tevens werden in 1994 enkele specifieke EU-projecten uitgevoerd die waren gericht op de 
ontwikkeling van effectieve vaccins tegen het Hl V-virus en van geneesmiddelen die de progressie 
van aids vertragen, namelijk: 
het "monkey models for AIDS research'-project, waarbij een vaccin is ontwikkeld tegen het 
SlV-virus (Simian Immunodeficiency Virus) bij makaken; 
het "European vaccine against AIDS'-project (EVA), waarbij eveneens gewerkt wordt aan de 
ontwikkeling van een vaccin tegen het SlV-virus; en 
het "Design, synthesis and evaluation of new antiviral compounds against AIDS'-project, in 
-42 -
het kader waarvan meer dan 10.000 verbindingen worden getest op hun werkzaamheid bij de 
behandeling van aidspatiënten. 
In het kader van het menselijk-genoomproject zijn de banden met de Human Genome Organization 
(HUGO), een organisatie van genoomwetenschappers met kantoren in Europa (Londen), Amerika 
(Bethesda) en het Stille-Oceaangebied (Osaka), verder versterkt. De Commissie was 
vertegenwoordigd op de door de HUGO georganiseerde conferenties (Londen - VK 1991, Nice -
Frankrijk 1992, Kobe - Japan 1993, Washington - VS 1994 en Heidelberg - Duitsland 1996). Ook 
heeft zij, wat betreft de deelname van Europese genoomonderzoekers, een aanzienlijke bijdrage 
gweleverd aan de door de HUGO georganiseerde "Single Chromosome Workshops'. De 
Commissie erkt tevens mee aan het recente HUGO-initiatief inzake de octrooieerbaarheid en vrije 
toegang tot gegevens over de basenvolgorde van DNA, in het licht van de persoonlijke en 
commerciële belangen die hiermee gemoeid zijn. Dit initiatief ging van start tijdens de conferentie 
van 1994 in Washington en een tweede bijeenkomst vond plaats in januari 1995 in Londen. 
LANDBOUW EN AGRO-INDUSTRIE, INCLUSIEF VISSERIJ (AIR) 
Doelstellingen 
De specifieke doelstellingen van het AIR-programma luiden als volgt: 
de levensvatbaarheid en het concurrentievermogen van de landbouw- en agro-industriële 
sector te verbeteren, met name in de minder ontwikkelde regio's en in die regio's waar de 
landbouw met chronische structurele problemen te kampen heeft; 
de produktie van biologische middelen en het gebruik daarvan door consument en industrie 
beter met elkaar in evenwicht te brengen, met name door de toepassing van agrarische 
produkten op andere gebieden dan bij de produktie van levensmiddelen te bevorderen; 
deelname van het MKB aan dit programma te bevorderen; 
de consument gezonde voedingsmiddelen aan te bieden; 
het milieu te beschermen; en 
het Gemeenschappelijk Landbouw- en Visserijbeleid te ondersteunen. 
Wetenschappelijke/technologische vorderingen 
Van de voorstellen die werden ingediend naar aanleiding van de derde in het kader van het AIR-
programma gepubliceerde uitnodiging werd 17% geselecteerd en de contracten hiervoor werden 
nog in 1994 ondertekend. Ook werden in 1994 de contracten gesloten voor 85 projecten die in 
1993 na de tweede uitnodiging waren geselecteerd. 
Concurrentievermogen van de landbouw- en agro-industriële sector: primaire producenten, de 
industrie en Europese wetenschappers hebben er samen aan gewerkt de Gemeenschap een 
concurrentievoordeel te verschaffen. Tevens is steun verleend voor de ontwikkeling van een 
belangrijk aantal kleine en middelgrote high-techondernemingen. Onderzoek ten behoeve van kleine 
en middelgrote bedrijven die qua technologische ontwikkeling minder ver waren gevorderd en de 
overdracht van technologie naar deze bedrijven werd doorgaans namens deze ondernemingen 
verricht door onderzoekorganisaties en samenwerkingsverbanden. 
Er zijn nieuwe procédés ontwikkeld om de kwaliteit van voedingsmiddelen te verbeteren en de 
veiligheid ervan te waarborgen, bijvoorbeeld nieuwe buisvormige warmtewisselaars, continu-
microgolfbuisverwarmingsinstallaties en on-line sensoren om vervuiling/microbiële besmetting in 
voedselverwerkingsapparatuur op te sporen. Bovendien is een methode ontwikkeld voor de teelt 
van eucalyptus in drogere gebieden. Ook is een apparaat ontwikkeld voor het pellen van kleine 
zaden, evenals procédés voor de omzetting van koolzaadolie in "groene chemicaliën'. Tot slot zijn 
er orale vaccins ontwikkeld voor zalmachtigen en gekweekte zeevis. 
Coördinatie van nationale onderzoekactiviteiten: de gezamenlijke activiteiten hebben geleid tot 
een uitermate succesvolle samenwerking tussen onderzoekers, in de zin dat er netwerken zijn 
gevormd, onderzoekactiviteiten goed werden gecoördineerd en nieuwe onderzoekprojecten zijn 
ontwikkeld die in samenwerkingsverband zullen worden uitgevoerd. 
Een bijzonder succesvolle gecoördineerde actie heeft geresulteerd in een eenvoudige praktische 
43 
handleiding voor het HACCP-systeem, waarmee de kwaliteit en veiligheid van levensmiddelen in 
de voedingsindustrie kan worden gecontroleerd. De gecoördineerde acties op het gebied van 
resistent zetmeel en sensoriële analyses hebben geresulteerd in een aanmerkelijke versterking van 
de wetenschappelijke basis op deze gebieden, evenals in enkele interessante projecten, die in 
samenwerkingsverband zullen worden uitgevoerd. 
Ondersteuning van het Gemeenschappelijk Visserijbeleid: dankzij de gefinancierde projecten 
kon de kennis van de voornaamste visbestanden voor de Europese visserij in de Middellandse Zee 
en de Atlantische Oceaan worden uitgebreid. Tevens is meer inzicht verschaft in het gedrag van 
visgerei en de interactie daarvan met het mariene milieu. 
Op het gebied van de aquacultuur is bereikt dat de ziekten waarmee men hier te kampen heeft nu 
beter onder controle zijn. Tevens is de interactie met het milieu bestudeerd en is de weg geëffend 
voor een genetische verbetering van gekweekte vissoorten. Ook zijn er methoden ontwikkeld om de 
kwaliteit en hygiëne van weinig geconsumeerde vissoorten te waarborgen. 
Ondersteuning van het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid: De gefinancierde projecten spelen 
in op de behoeften met betrekking tot het hervormde Gemeenschappelijk Landbouwbeleid en de 
plattelandsontwikkeling. Het accent ligt hierbij op andere produkten dan voedingsmiddelen en de 
primaire produktie daarvan. Interessant nieuw onderzoek is van start gegaan op het gebied van de 
extensivering van de landbouw, landbouw met lage inputs en organische landbouw, het gebruik van 
braakliggend land en de specifieke behoeften van regio's met een ontwikkelingsachterstand. 
Speciale aandacht is besteed aan bepaalde belangrijke problemen met de gezondheid van dieren en 
planten, een onderwerp dat de gehele Gemeenschap aangaat. Er is een aantal nieuwe projecten 
gestart die belangrijke gegevens moeten opleveren voor het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid 
en de plattelandsontwikkeling en die duidelijk zullen maken hoe kwantitatieve modellen in de 
toekomst in de landbouw kunnen worden toegepast. Voorts is ook steun verleend voor onderzoek 
op het raakvlak tussen landbouw en milieu, waaronder bodemonderzoek en onderzoek op het 
gebied van afval, water en mestgebruik. 
Ook is een methodologie ontwikkeld om de veiligheid van transgene tomaten te beoordelen; deze 
zal van groot nut zijn bij het opstellen van richtsnoeren voor de beoordeling van nieuwe 
voedingsmiddelen door het wetenschappelijk comité voor de voeding. 
Er zijn startkweken ontwikkeld van melkbacteriën voor melkzuurgisting voor rechtstreekse 
inoculatie. Deze worden momenteel gecommercialiseerd. 
ENERGIE 
NIET-NUCLEAIRE ENERGIE (JOULE-H) 
Doelstellingen 
Doel van het programma is bij te dragen tot de ontwikkeling van nieuwe niet-nucleaire 
energieopties door meer aandacht te besteden aan nieuwe energietechnologieën die, ondanks hun 
grote potentieel en milieuvriendelijkheid, nog nauwelijks op de markt zijn doorgedrongen. 
Het accent lag op energietechnologieën waarmee de gevolgen van de energievoorziening voor het 
milieu en met name de C02-uitstoot mogelijk kunnen worden teruggedrongen, zonder dat daarbij 
andere belangrijke doelstellingen uit het oog werden verloren, zoals de veiligstelling van de 
energievoorziening, het versterken van het concurrentievermogen van de Europese energie-industrie 
of het bijdragen tot de plattelandsontwikkeling en de interne samenhang. 
Wetenschappelijke/technologische vorderingen 
Het merendeel van het JOULE-II-programma is uitgevoerd na twee algemene uitnodigingen tot het 
indienen van voorstellen, de eerste in september 1991 en de tweede in april 1993. Gedurende het 
JOULE-II-programma zijn circa 400 projecten ondersteund, waarvoor een bedrag was uitgetrokken 
44-
van ongeveer 260 miljoen ecu, de middelen voor de projectdeelname van EVA-landen en Midden-
en Oosteuropese landen niet meegerekend. De deelname van de industrie is ten opzichte van 
eerdere jaren in 1994 gestegen, met name van het MKB op het punt van zeer innovatieve 
technologieën. 
Op de vier de gebieden van het programma zijn beduidende vorderingen gemaakt, zoals duidelijk 
wordt uit onderstaande voorbeelden. 
Op het gebied van de analyse van strategieën en modellering zijn nieuwe instrumenten ontwikkeld 
voor de analyse van het complexe energie-milieu-economiesysteem en de toekomstige trends daarin 
ten behoeve van een algemene OTO-strategie voor de EU op energiegebied. Ook is er een nieuwe 
generatie mathematische modellen ontwikkeld om dit complexe systeem te karakteriseren, zowel op 
Europees als mondiaal niveau. Bovendien is, in samenwerking met de VS, een boekhoudkader 
ontwikkeld om de kosten van verschillende brandstofcycli (kolen, gas, hernieuwbare 
energiebronnen, en nucleaire splijtstof) te beoordelen. 
De activiteiten op het gebied van fossiele brandstoffen concentreerden zich rond twee thema's: het 
terugdringen van de schadelijke emissies bij verbranding (onder andere van de broeikasgassen) en 
het vergroten van het inzicht in koolwaterstofvoorraden teneinde de energievoorziening te 
verbeteren en het concurrentievermogen van de Europese industrie te vergroten. Het onderdeel 
" schone kolen' betrof de verbranding van vaste brandstoffen, reststoffen en afvalstoffen, waarbij 
met name aandacht werd besteed aan de gecombineerde verbranding van steenkool en biomassa of 
rioolspecie, omdat hierbij minder schadelijke stoffen vrijkomen. Op het gebied van de 
koolwaterstoffen is het inzicht in de invloed van de brandstofsamenstelling (met name van diesel) 
op de vorming van vervuilende stoffen aanmerkelijk toegenomen, terwijl in de exploratie- en 
produktiesector het accent lag op het verschaffen van inzicht in de mechanismen die de 
aanwezigheid en mobiliteit van vloeistoffen in reservoirstructuren bepalen. Hoewel de meeste 
onderzoekprojecten op dit gebied door universiteiten of onderzoekinstellingen zijn opgestart, wordt 
er inmiddels in veel gevallen ook door grote oliemaatschappijen voor eigen rekening aan 
meegewerkt. Hieruit blijkt nog eens hoeveel belang er aan deze activiteiten wordt gehecht. 
Wat betreft de duurzame energiebronnen werden in alle sectoren vorderingen gemaakt. Op het 
gebied van de windenergie zijn in samenwerking met Europese fabrikanten bijzonder innovatieve 
windturbines in de MW-klasse ontwikkeld die de nieuwe commerciële generatie beloven te worden, 
waarmee Europa's leidende positie op de wereldmarkt verder zou worden versterkt. Ook werden 
significante resultaten geboekt op het gebied van de fotovoltaïsche zonne-energie, met name wat 
betreft de dunne-film-zonnecellen (met CuInSe2-cellen werd een hoger rendement behaald dan ooit 
in de wereld was gemeten). In samenwerking met vooraanstaande Europese architecten werden 
projecten uitgevoerd voor de toepassing van duurzame energiebronnen in gebouwen, onder andere 
in het nieuwe Rijksdaggebouw in Berlijn. Op de Azoren en in Schotland zijn de eerste twee 
Europese proefprojecten op het gebied van golfslagenergie van start gegaan, waarvan een 
rendement van 0,5 en 2 MW wordt verwacht. Op het terrein van biomassa werd een doorbraak 
bewerkstelligd met betrekking tot de vloeibaarmaking van houtcellulose via pyrolyse. Tevens is een 
nieuwe elektrochemische methode ontwikkeld voor de raffinage van bio-ruwe olie. 
De werkzaamheden op het gebied van het rationeel gebruik van energie hadden betrekking op 
verschillende sectoren van eindgebruikers. In de industriesector werden geavanceerde unitoperaties 
en generieke systeemtechniekmodellen ontwikkeld, evenals innovatieve methodologieën en 
ontwerpprocedures. In de bouwsector lag het accent op de integratie van energiezuinige 
componenten die op duurzame energie werken. Op het gebied van brandstofcellen werden voor de 
gesmolten-carbonaatcellen elektroden ontwikkeld die beter bestand zijn tegen corrosie en kon het 
rendement van de vast-öxidebrandstofcellen worden verhoogd tot 7 kW. Er zijn nieuwe lithium-
carbonaat- en vast-polymeeraccu's ontwikkeld met een vermogen van meer dan 95 kWu/kg, die in 
elektrische voertuigen kunnen worden toegepast. Een studie heeft uitgewezen dat het gebruik van 
vliegwielen voor de opslag van energie in voertuigen een beter rendement oplevert dan de 
toepassing van geavanceerde accu's. Door een vereenvoudiging van de chemische kinetica, de 
simulatie van turbulentieverbranding en de ontwikkeling van nieuwe diagnostische instrumenten is 
tot slot meer inzicht verschaft in verbrandingsprocessen en kunnen deze beter worden beheerst. 
Dankzij de steun die is verleend aan multinationale consortia van onderzoekinstellingen, industrie, 
universiteiten en energieleveranciers voor de uitvoering van projecten met een Europese 
-45 
draagwijdte heeft het JOULE-II-programma tot belangrijke innovaties geleid in een sector die voor 
heel Europa van strategisch belang is. 
THERMIE 
Via het THERMIE-programma, met een begroting van 700 miljoen ecu voor de periode 1990-
1994, kon de EG steun verlenen voor de demonstratie en verspreiding van nieuwe schone en 
efficiënte energietechnologieën. Het programma was onderverdeeld in drie hoofdgebieden. Het 
eerste gebied, waarvoor 85% van de begroting werd gereserveerd, omvatte de financiële 
ondersteuning van energietechnologieprojecten op het gebied van het rationele gebruik van energie, 
hernieuwbare energiebronnen, vaste brandstoffen en koolwaterstoffen. Bijna 15% van de 
THERMIE-begroting was bestemd voor het tweede gebied, d.w.z. voor begeleidende maatregelen 
ter bevordering van de toepassing van de technologieën. 
Drie typen projecten kwamen in aanmerking voor financiële steun: innovatieve projecten voor de 
eerste commerciële toepassing van nieuwe energietechnologieën, verspreidingsprojecten waarmee 
het gebruik van de bestaande energietechnologieën in verschillende economische en geografische 
omstandigheden wordt bevorderd, en gerichte projecten voor de ontwikkeling van technologieën 
van strategische aard die anders niet zouden zijn ontwikkeld. In totaal heeft de Gemeenschap in de 
vijfjaar dat het THERMIE-programma nu al loopt voor ongeveer 573 miljoen ecu steun verleend 
aan 713 sectoriële projecten. 
De begeleidende maatregelen hadden onder andere betrekking op marktonderzoeken en de 
beoordeling van het marktpotentieel, het toezicht op en de beoordeling van de projecten, de 
verspreiding van informatie over energietechnologieën (via tentoonstellingen, seminars en 
workshops, deelname aan beurzen over energie, contacten met de pers en de produktie van een 
grote verscheidenheid van publikaties). Het merendeel van de begeleidende maatregelen is 
uitgevoerd door het OPET-netwerk (Organisations for the Promotion of Energy Technology), dat 
in 1991 door de Commissie is opgezet. In december 1994 telde dit netwerk bijna 50 organisaties 
uit de gehele Europese Unie, plus 15 EG-Energiecentra in Midden- en Oost-Europa en het GOS. 
Eind 1994 waren 1200 specifieke acties uitgevoerd, voor ongeveer 47 miljoen ecu. Een deel 
hiervan werd uitgevoerd in derde landen met een potentiële markt voor in de EU ontwikkelde 
energietechnologieën (Latijns-Amerika, het Middellandse-Zeegebied, Zuidoost-Azië, EVA-landen, 
de VS, Japan). 
Met de activiteiten op het derde gebied werd beoogd duplicatie te voorkomen en een optimale 
benutting van de beschikbare middelen te waarborgen door coördinatie van de THERMIE-
werkzaamheden met de activiteiten die in het kader van soortgelijke programma's in de Lid-Staten 
werden uitgevoerd en met andere communautaire steuninstrumenten, zoals ALTENER, SAVE, 
JOULE, TACIS, PHARE enz. 
Vanaf 1995 zal het merendeel van de TH ERMI E-activiteiten worden voortgezet in het kader van 
het vierde kaderprogramma. Voor de THERMIE-activiteiten die buiten het bereik van dit 
kaderprogramma vallen, wordt een afzonderlijk programma, THERMIE-II, opgezet. 
DUURZAME ENERGIEBRONNEN 
Het voornaamste doel van deze actie was een brug te slaan tussen de in het kader van het derde 
kaderprogramma uitgevoerde activiteiten op het gebied van duurzame energiebronnen en de bij het 
vierde kaderprogramma voorgenomen activiteiten in verband met de grootschalige integratie van 
duurzame energie. Er werden vijf toepassingsgebieden vastgesteld voor duurzame energiebronnen: 
1. de integratie van duurzame energiebronnen in regio's; 
2. met duurzame energie gestookte waterontziltingsinstallaties voor het Middellandse-Zeegebied; 
3. de ontwikkeling van "bio-elektriciteit'; 
4. stadsplanning waarbij een optimaal gebruik van duurzame energie wordt gestimuleerd; en 
5. de opwekking van fotovoltaïsche elektriciteit in samenwerking met ontwikkelingslanden. 
Reden waarom juist voor deze toepassingsgebieden is gekozen, was de verwachting dat de 
duurzame energiebronnen op korte tot middellange termijn een belangrijke bijdrage kunnen gaan 
leveren aan de energievoorziening. Er is op gelet dat niet alleen naar technologische problemen zou 
46-
worden gekeken, maar ook naar sociaal-economische factoren. 
Bij het opstellen van de begrotingen voor 1994 werd een bedrag van 25 miljoen ecu toegewezen 
voor activiteiten op het gebied van duurzame energiebronnen. Hiervoor werd een uitnodiging tot 
het indienen van projectvoorstellen gepubliceerd, waar veel reacties op kwamen. Van de 340 
ingediende voorstellen heeft de Commissie 80 prioritaire projecten geselecteerd. Voor eind 
december waren voor 19 miljoen ecu contracten gesloten, terwijl de overige contracten begin 1995 
ondertekend zullen worden. 
De activiteiten worden voortgezet met het programma voor niet-nucleaire energie van het vierde 
kaderprogramma. Op basis van de voorlopige resultaten van deze voorbereidende actie zullen 
belangrijke initiatieven worden genomen met het oog op de grootschalige introductie van duurzame 
energiebronnen in bovengenoemde sectoren, waaronder de start van proefprojecten. 
VEILIGHEID VAN KERNSPLIJTING 
Doelstellingen 
De in ingevolge het derde kaderprogramma ontplooide onderzoekactiviteiten in verband met de 
veiligheid van kernsplijting waren gericht op de volgende gebieden: beheer en opberging van 
radioactief afval, reactorveiligheid, ontmanteling van kerninstallaties, TELEMAN 
(afstandsbesturing) en stralingsbescherming. 
Wetenschappelijke/technologische vorderingen 
Het programma beheer en de opslag van radioactief afval is onderverdeeld in (a) afvalbeheer en 
hiermee samenhangende O&Ó-projecten (beheersystemen, afvalverwerking, veiligheid van 
ondergrondse opberging van radioactief afval met een multibarrièresysteem en (b) bouw en/of 
exploitatie van ondergrondse onderzoekfaciliteiten. 
In 1994 zijn drie onderzoekprojecten gestart: in-situ-onderzoek naar gasafgifte in zouthoudende 
vulgrond, ontwikkeling van modellen van het thermo-mechanische gedrag van klei, en natuurlijk 
analogon in een cryptokarstgebied. Verschillende werkprogramma's zijn uitgebreid en aangepast 
aan later vastgestelde onderzoekbehoeften. Dankzij de onderzoeksactiviteiten, met name het in-situ-
onderzoek en het onderzoek naar ondergrondse laboratoria, is het proces van "vertrouwensopbouw' 
aanmerkelijk gevorderd en kon de wetenschappelijke en technische basis worden gelegd voor een 
betere beoordeling van de veiligheid van methoden voor opberging van radioactief afval. 
In het kader van de versterkte gecoördineerde werkzaamheden op het gebied van de 
reactorveiligheid is verder onderzoek verricht naar mogelijkheden om drukwaterreactoren en 
kokendwaterreactoren dusdanig af te sluiten dat er bij ernstige ongevallen geen radioactieve straling 
vrijkomt. Deze actie omvat acht projecten. Op dit gebied werd goede vooruitgang geboekt met het 
tot stand brengen van een consensus binnen de Europese Unie met betrekking tot de bestaande 
know-how en de toepassing daarvan om bijzondere problemen op te lossen. Enkele voorlopige 
resultaten dienen hier te worden vermeld, zoals (a) de consensus die is bereikt over de nieuwe 
inzichten (in tegenstelling tot die van de meer traditionele thermo-mechanische benadering) in de 
chemische processen die zich afspelen bij de interacties van gesmolten materiaal, en (b) de 
haalbaarheid van buiten het reactorvat geplaatste systemen voor de koeling van een gesmolten kern 
en een beoordeling van passieve veiligheidsmaatregelen voor kernreactoren. 
De voornaamste activiteiten die werden ontplooid in het kader van het programma voor de 
ontmanteling van kerninstallaties waren onderzoek- en ontwikkelingsprojecten, het vaststellen van 
uitgangspunten, en het in de praktijk testen van nieuwe technieken, waarvoor onder andere vier 
proefprojecten waren opgezet. De meeste onderzoekprojecten zijn inmiddels voltooid en de 
resultaten hiervan zijn besproken op de conferentie over de ontmanteling van kerninstallaties. Er 
zijn contracten gesloten voor proef-ontmantelingsprojecten en ook enkele voor het testen van 
ontmantelingstechnieken in de praktijk. Momenteel worden twee ontmantelingsdatabanken 
ontwikkeld (EC DB-TOOL en EC DB-COST) om een optimale benutting van de geboekte 
resultaten en de ervaring die sinds 1979 is opgedaan, te bevorderen. 
De r£L£M/l/V-projecten van 1994 waren onder andere gericht op het gebied van de fotogrammetrie 
en telemetrie en op de ontwikkeling van een kunsthand, een stralingstolerante grijper en een robot 
met benen. Aan twee projecten werd rechtstreeks deelgenomen door kleine en middelgrote 
bedrijven, zodat deze de resultaten konden exploiteren. Er zijn twee handboeken gepubliceerd over 
milieutolerantie en er is een EG/ES A-databank ontwikkeld. Het exploitatiepotentieel, het grote 
aantal octrooien, publikaties en onderzoekgraden, het netwerk van industriëlen, onderzoekers en 
academici, en het actieve beheer van het programma kregen bij de tussentijdse beoordeling een 
speciale vermelding. 
Het onderzoek op het gebied van stralingsbescherming draagt bij tot de continue ontwikkeling van 
de inzichten en praktijken met betrekking tot stralingsbescherming. Het programma bestond uit drie 
onderdelen: blootstelling van de mens aan straling en radioactiviteit, de gevolgen van 
stralingsblootstelling voor de mens, en risico's en beheer van stralingsblootstelling. Het programma 
heeft opnieuw significante resultaten opgeleverd, zoals blijkt uit onderstaande voorbeelden: 
van enkele genprodukten die betrokken zijn bij het DNA-herstel is aangetoond dat ze deel 
uitmaken van het transcriptiecomplex dat de genetische code afleest die in het DNA is 
opgeslagen. Twee contractanten hebben voor hun aandeel in dit werk de prestigieuze Jeantet-
prijs gewonnen; 
er is een nieuw belangrijk agens ontwikkeld, met de codenaam L1HOPO, dat van de tot nog 
toe onderzochte verbindingen het beste middel blijkt om plutonium uit het lichaam te 
verwijderen; 
met betrekking tot de dosimetric heeft Europa een belangrijke bijdrage geleverd aan de 
activiteiten van de internationale commissies ICRP en ICRU op het gebied van de 
ontwikkeling van coherente en universeel toepasbare dosimetrische concepten en procedures, 
wat van groot belang is voor de herziening van de basisveiligheidsnormen; 
door een optimalisering van de methoden ter beperking van de stralingsdosis en de 
kwaliteitscriteria die in de radiologie bij kinderen en volwassenen worden gehanteerd wordt 
de veiligheid van patiënten die worden blootgesteld aan (in de geneeskunde dagelijks 
toepaste) ioniserende stralen beter gewaarborgd; 
doordat meer inzicht is verschaft in de invloed van het leefmilieu en andere fysisch-
chemische variabelen op de kwaliteit van de binnenhuislucht kunnen betere schattingen 
worden gemaakt van de dosis radon die via de binnenhuislucht in de longen terecht komt; 
de methoden voor meting van radioactieve besmetting van verschillende organen en dierlijke 
produkten zijn inmiddels zo ver ontwikkeld dat met gepaste maatregelen in de veeteelt de 
hoeveelheid radioactiviteit die in de menselijke voedselketen terecht komt, kan worden 
beperkt; en 
door 18 Europese instellingen wordt een uitgebreid systeem ontwikkeld ter ondersteuning van 
de besluitvorming inzake de maatregelen die in geval van een kernongeval buiten het directe 
rampterrein moeten worden genomen (RODOS); dit vormt de basis voor een Europees 
rampenbestrijdingsnetwerk. 
SAMENWERKING MET DE VOORMALIGE SOVJET-UNIE 
OP HET GEBIED VAN DE VEILIGHEID VAN KERNSPLIJTING (COSU) 
Sinds 1992 steunt de Commissie een gezamenlijk programma van de EG en het GOS met 
betrekking tot de gevolgen van het ongeval in Tsjernobyl, waarbij het accent ligt op de gevolgen 
voor de gezondheid en het milieu, en op rampenbestrijding. In het kader van dit programma, 
waarvoor van de kant van de EG 22 miljoen ecu is toegewezen, worden 16 projecten in 
samenwerkingsverband uitgevoerd, waarbij ongeveer 200 laboratoria betrokken zijn (80 uit de EU 
en 120 uit het GOS). Het programma heeft reeds tot belangrijke resultaten geleid, waarvan er 
hieronder enkele worden genoemd. 
Gevolgen voor de gezondheid 
dankzij de samenwerking met het TACIS- en het ECHO-programma kon belangrijke 
medische apparatuur beschikbaar worden gesteld en konden medische zorgverleners worden 
opgeleid, waardoor slachtoffers met schildklierkanker beduidend beter kunnen worden 
behandeld; 
de methoden voor behandeling van door straling veroorzaakt huidletsel bij brandweerlieden 
en schoonmakers die bij het ongeval waren betrokken, worden geoptimaliseerd; en 
48 
er wordt een protocol onWikkeld voor beenmergtransplantatie bij slachtoffers die bij 
ongevallen aan hoge stralingAloses zijn blootgesteld. 
Milieu-effecten " 
de plattelandsbevolking blijkt jan een beduidend hogere stralingsdosis te zijn blootgesteld dan 
was verwacht; 
de radionucliden worden gerecycled door natuurlijke produktiesystemen zoals bossen en 
weilanden, waardoor het probleem van de besmetting minder snel is opgelost dan was 
verwacht; en 
de kennis van het gedrag van cesium is enorm toegenomen, waardoor een optimale planning 
van bijvoorbeeld bodemsaneringstechnieken mogelijk is geworden. 
Rampenbestrijding : 
momenteel wordt in Rusland, Oekraïne en Wit-Rusland een on-line systeem ter 
ondersteuning van de besluitvorming bij eventuele toekomstige kernongevallen geïnstalleerd; 
en 
door de overmatig strenge maatregelen die zijn genomen na het ongeval is de angst onder de 
bewoners alleen maar toegenomen en bovendien vormden ze een enorme belasting voor de 
nationale economieën. 
Voor de eerste internationale conferentie van de Europese Unie, de Russische Federatie, Oekraïne 
en Wit-Rusland over de gevolgen van het ongeval in Tsjernobyl, die van 18 tot 22 maart 1996 in 
Minsk zal plaatsvinden, kan een samenvatting van elk van de projecten beschikbaar worden 
gesteld. 
BEHEERSTE KERNFUSIE 
Doelstellingen 
De lange-termijndoelstelling is gezamenlijk veilige en milieuvriendelijke reactorprototypen te 
ontwikkelen op basis van fusie door magnetische opsluiting. 
De eerste hoofddoelstelling van het programma is de wetenschappelijke en technische grondslagen 
te verschaffen en de milieu- en veiligheidscriteria op te stellen voor een Next-Step-machine, de 
eerste experimentele fusiereactor, en de industrie voor te bereiden op de constructie hiervan. 
Verder wordt beoogd de haalbaarheid van kernfusie uit oogpunt van veiligheid en milieu-effecten 
aan te tonen, de betrokkenheid van de Europese industrie te vergroten en het reactorpotentieel van 
aan de Tokamak verwante toroïdale magnetische configuraties te bepalen. 
Wetenschappelijke/technologische vorderingen 
Alle onderzoek op het gebied van de magnetische kernfusie is geïntegreerd in één communautair 
programma dat tegenover andere instellingen met fusieprogramma's in de wereld ook als zodanig 
wordt gepresenteerd. De Commissie is verantwoordelijk voor de uitvoering van dit programma, 
hetgeen voornamelijk geschiedt via associatiecontracten met de Lid-Staten (en Zwitserland) of met 
organisaties in de Lid-Staten, of via de gezamenlijke onderneming JET, de NET-overeenkomst 
(waarbij rekening is gehouden met de deelname van Euratom aan het ITER-project), het GCO, 
contracten van beperkte duur (met name met organisaties in Lid-Staten waarmee geen 
associatiecontract is gesloten) en industriële contracten. De Gemeenschap financierde opnieuw 
ongeveer 25% van de exploitatiekosten die worden gemaakt in het kader van de 
associatiecontracten, 45% van de kapitaalinvesteringen in de als prioritair aangewezen projecten, en 
80% van de JET-uitgaven. 
In 1994 heeft het adviescomité, het CCFP, zijn beoordeling van de planning op middellange 
termijn inzake de benodigde installaties en faciliteiten afgerond, waarvan dankbaar gebruik is 
gemaakt bij de voorbereiding van het programma voor 1994-1998. Er is een 
meerpartijenovereenkomst gesloten om de mobiliteit van de wetenschappers en ingenieurs die aan 
het programma meewerken te bevorderen. In coördinatie met het programma Menselijk potentieel 
en mobiliteit zijn studiebeurzen verstrekt. De industrie is aangemoedigd tot een grotere deelname 
aan het programma, met name door de organisatie van fusie-industrieworkshops. Tot slot werd nog 
een reizende tentoonstelling georganiseerd die t'en groot aantal bezoekers trok. 
49-
1. Next Step-ontwerp: 
het Next-Step-ontwerp is verder ontwikkeld in het kader van de vierpartijenovereenkomst 
(tussen Euratom, Japan, Rusland en de VS) inzake samenwerking bij de werkzaamheden 
voor het gedetailleerd technisch ontwerp (EDA) ten behoeve van een internationale 
thermonucleaire experimentele reactor (ITER, de Next Step op mondiaal niveau); het verslag 
over de kernpunten van het ontwerp werd in januari 1994 uitgebracht; protocol 1 werd 
afgesloten en op 21 maart 1994 werd protocol 2 ondertekend (voor de periode tot de 
geplande afronding van de EDA in juli 1998); 
er is een industriële groep samengesteld die een bijdrage zal leveren aan de algemene 
ontwerpactiviteiten voor de Next Step; er zijn lijsten opgesteld met gekwalificeerde bedrijven 
die kunnen meewerken aan de O&O-activiteiten en prototypen kunnen leveren voor de Next 
Step. 
2. Technische ontwikkelingen op langere termijn: 
de SEAFP-beoordeling (Safety and Environment Assessment of Fusion Power) is 
gezamenlijk uitgevoerd door het NET-team, de Euratom-UKAEA-associatie, en een groep 
industrieën die een tijdelijk samenwerkingsverband zijn aangegaan, in samenwerking met 
andere associaties en het GCO (het verslag hierover zal begin 1995 verschijnen); 
in het multilaterale kader van een uitvoeringsovereenkomst van het International Energy 
Agency (tot dusverre ondertekend door Euratom, Japan en de VS) zijn de activiteiten gestart 
voor het conceptuele ontwerp van een krachtige hoog-energetische neutronenbron voor 
fusiematerialen. 
3. JET: 
de installatie is ingrijpend verbeterd, onder andere door de introductie van een pompomleider 
die een betrouwbare methode vormt voor de beheersing van de plasmazuiverheid en van 
essentieel belang is voor het Next-Step-ontwerp; toen de plasmaoperatie met succes werd 
hervat bleek de belastbaarheid van de installatie te zijn toegenomen. 
4. Ondersteunend programma: 
wetenschappelijke ondersteuning ten behoeve van de Next Step en JET: met de 
gespecialiseerde installaties en de begeleidende programma's werd meer inzicht en controle 
bereikt over opsluiting, de interactie tussen plasma en wand, de brandstoftoevoer en afvoer, 
en de verhitting en current drive; er zijn directorplasma's verkregen met een betere straling 
en een geringere energietoevoer; er werd een nieuwe tokamak opgestart voor de bestudering 
van de dwarsdoorsnede van verlengde plasma's; en er zijn nieuwe diagnostische instrumenten 
ontwikkeld; 
onderzoek naar alternatieve lijnen bij toroïdale magnetische opsluiting: in een stellarator zijn 
hoge dichtheden bereikt zonder dat er disrupties optraden; het werkbereik van een reserved-
field pinch werd uitgebreid tot grotere stroomsterkten; er zijn nieuwe diagnostische 
instrumenten ontwikkeld (bijv. polarimetrie). 
VERVOER 
In aansluiting op een deel van de EURET-activiteiten van het tweede kaderprogamma zijn enkele 
studies van start gegaan. Doel hiervan was de periode tussen het eind van het EURET-programma 
en de start van het specifieke vervoerprogramma van het vierde kaderprogramma te overbruggen 
en de nieuwe OTO-activiteiten op vervoersgebied voor te bereiden. Deze activiteiten waren in de 
eerste plaats bedoeld ter ondersteuning van het Gemeenschappelijk Vervoerbeleid en waren er met 
name op gericht duurzame mobiliteit tot stand te brengen. 
Met de studies werd beoogd: 
de werkzaamheden op het gebied van de ontwikkeling van functie- en exploitatiespecificaties 
voor verkeersleiding in de luchtvaart, het zeevervoer en het spoorwegvervoer voort te zetten. 
De samenwerking tussen gebruikers en industrie werd hierbij voortgezet; 
de voorbereidingen te treffen voor nieuwe activiteiten die in het kader van het 
vervoersprogramma zullen worden ontplooid, met name op het gebied van strategie, 
wegvervoer en stedelijk vervoer. Er wordt een kwalitatieve beoordeling uitgevoerd van de 
L 
°\ - 50 - \ 
stand van zaken op deze gebieden in de EU-Lid-Stateni Hierbij zullen tevens de instrumenten 
worden ontwikkeld die nodig zijn om de toekomstige activiteiten op Europees niveau te 
sturen en de nationale activiteiten te coördineren. : 
Uit de projectvoorstellen die naar aanleiding van de uitnodiging werden ontvangen werden er 29 
geselecteerd (studiecontracten), waarvan de effectieve kosten voor 100% worden gefinancierd. 
Voor de luchtvaartsector werd in nauwe coördinatie tussen verschillende diensten van de 
Commissie nog een volgende uitnodiging gepubliceerd, die resulteerde in twee werkzaamheden 
voor gezamenlijke rekening. Het merendeel van de studies en werkzaamheden voor gezamenlijke 
rekening is in de zomer van 1994 van start gegaan. De eerste tussentijdse resultaten kwamen 
volgens plan beschikbaar. Concrete resultaten worden pas tussen april en september 1995 
verwacht. 
INTERNATIONALE SAMENWERKING 
BIOWETENSCHAPPEN EN BIOTECHNOLOGIE 
TEN BEHOEVE VAN DE ONTWIKKELINGSLANDEN (STD) 
Doelstellingen 
De doelstellingen van het programma luiden als volgt: 
de onderzoekcapaciteiten van de ontwikkelingslanden en de Lid-Staten op gebieden die van 
prioritair belang zijn voor de ontwikkeling van de derde wereld (landbouw, gezondheid, 
voeding en milieu in de tropen en subtropen) verder versterken door middel van 
gezamenlijke onderzoekactiviteiten; 
de coördinatie op Europees niveau verbeteren, samenwerkingsverbanden tussen 
ontwikkelingslanden tot stand brengen, en de banden die in de eerste fasen van het 
programma tot stand zijn gebracht tussen partners uit de Gemeenschap en 
ontwikkelingslanden versterken, intensiveren en uitbreiden; 
significante vorderingen maken met activiteiten die in dringende ontwikkelingsbehoeften 
voorzien, waaronder milieubescherming en een rationeel beheer van natuurlijke hulpbronnen, 
teneinde de levensstandaard en gezondheidstoestand van de bevolking van 
ontwikkelingslanden, met name de armsten onder hen, te verbeteren; 
het werk van bepaalde Europese teams die betrokken zijn bij andere communautaire 
wetenschaps- en technologieprogramma's opwaarderen door hen de mogelijkheid te bieden 
tot verruiming van hun onderzoekterrein en diversificatie van hun methodologische 
benadering van het tropische milieu; en 
de verschillende initiatieven op deze gebieden door middel van de communautaire dimensie 
een meerwaarde te geven. 
Wetenschappelijke/technologische vorderingen 
De laatste uitnodiging tot het indienen van voorstellen voor dit programma, naar aanleiding 
waarvan in 1994 projecten werden geselecteerd, was met opzet beperkt tot enkele sectoren 
waarvoor bij eerdere uitnodigingen onvoldoende voorstellen waren ingediend. Aldus kon het 
evenwicht tussen de verschillende thema's van het programma worden bewaard, zoals ook blijkt uit 
de technische bijlage. Van de in 1994 ondertekende contracten heeft 25% betrekking op een beter 
beheer van de natuurlijke hulpbronnen in verband met de bescherming van het milieu, 14% betreft 
onderzoek naar gezondheidszorgstelsels, en 12% gaat in op de lokale verwerking van 
voedingsprodukten - drie thema's die van groot belang zijn voor de toekomst van de inwoners van 
derde-wereldlanden. 
De 79 contracten die in 1994 werden ondertekend maakten het mogetijk 348 teams samen te stellen 
(met inbegrip van de deelnemers die geen communautaire steun ontvingen) - waarvan 205 in 
Europa, en 143 in ontwikkelingslanden: namelijk 9 in het Middellandse-Zeegebied, 48 in Latijns-
Amerika, 34 in Azië en 52 in ACS-landen. Deze cijfers geven een indicatie van de intensiteit van 
de activiteiten in het Zuiden, alsook van het algemene belang van de thema's die aan de orde 
-51 
komen (reden voor de beperkte deelname van landen in het Middellandse-Zeegebied is het feit dat 
voor deze regio een speciaal programma is ingesteld: AVICENNE). 
De doelstelling de "zuid-zuid'-relaties te versterken werd verwezenlijkt, getuige het feit dat bij 
twee derde van de contracten ten minste twee partners uit het zuiden zijn betrokken, en bij 31% 
zelfs meer dan twee. Het minimum aantal Europese partners is twee, maar bij 45% van de 
contracten zijn er meer betrokken. Ook de Europese samenwerking is, dankzij de activiteiten van 
in het kader van dit programma gevormde netwerken zoals het European Tropical Forest Research 
Network of de European International Pest Management Working Group, aanmerkelijk versterkt. 
Het programma heeft eveneens bijgedragen tot een versterking van de grondslagen voor een 
toekomstige Europese strategie op het gebied van internationaal landbouwonderzoek ten behoeve 
van ontwikkelingslanden. 
Er zijn reeds verschillende publikaties verschenen waarin de resultaten van het programma staan 
samengevat, waaronder het eerste deel van een reeks waarin de resultaten van het deelprogramma 
voor de landbouw van STD-2 (1987-1990) op een rij zijn gezet, een catalogus met de contracten 
die naar aanleiding van de eerste uitnodiging tot het indienen van voorstellen zijn gesloten op het 
gebied van de landbouw en de gezondheidszorg, een document over "Needs and perspectives of 
télédétection in developing countries' en een over "l'Europe et la coopération scientifique et 
technique sur l'eau', vier publikaties waarin verslag wordt gedaan van de geboekte resultaten in de 
gezondheidssector (onderzoek naar vaccins, gezondheidszorgstelsels, de biologische aspecten van 
parasitisme en schistosomiasis). Ook is een databank met informatie over malaria-antigenen 
opgezet. 
In 1994 zijn in het kader van dit programma 16 workshops, colloquia en seminars georganiseerd, 
waarmee werd beoogd resultaten te verspreiden, contacten tussen wetenschappers uit het noorden 
en het zuiden te bevorderen en de laatsten in staat te stellen zich aan te sluiten bij de internationale 
wetenschappelijke gemeenschap. Om enkele voorbeelden te geven: er was een bijeenkomst over het 
beheer van de bodem en waterbronnen in het Middellandse-Zeegebied, een conferentie over de 
hulpbronnen en het beheer van tropische wouden, een internationaal symposium over 
systeemonderzoek op het gebied van landbouw en rurale ontwikkeling, een workshop over de 
technische en logistieke problemen die zich voordoen bij de bereiding van vaccins, een bijeenkomst 
over de ontwikkeling van gepaste methodologieën voor de validering van 
gezondheidsinteractiestrategieën in ontwikkelingslanden en een conferentie over leishmaniasis en 
haar vectoren. 
INTERNATIONALE WETENSCHAPPELIJKE SAMENWERKING (ISC) 
Met deze actie, die zich toespitst op de ontwikkeling van samenwerkingsverbanden op het gebied 
van wetenschap en technologie tussen de Gemeenschap en ontwikkelingslanden in Azië, Latijns-
Amerika en het Middellandse-Zeegebied, wordt steun verleend voor gezamenlijke 
onderzoekprojecten, studiebeurzen en informatie-uitwisseling (waaronder wetenschappelijke 
bijeenkomsten) over onderwerpen van gemeenschappelijk belang. 
De nationale autoriteiten op het gebied van wetenschappelijke en technologische samenwerking van 
de derde landen spelen bij dit programma een centrale rol. Zij bepalen, samen met de diensten van 
de Commissie, waarmee zij gezamenlijke comités hebben gevormd, op welke punten wordt 
samengewerkt, ze promoten het programma binnen de wetenschappelijke gemeenschap van hun 
land en dienen voorstellen in. 
Voorbeelden van onderwerpen die als prioritair gebied zijn aangewezen voor gezamenlijke 
activiteiten zijn wateronderzoek (in samenwerking met Mexico), biotechnologie (met China), en 
geologische gevaren (met landen rond de Andes); een aantal landen gaf er de voorkeur aan vanuit 
een ruime invalshoek te blijven streven naar een algemene verbetering van hun capaciteiten. De 
promotieacties behelsden onder meer uitnodigingen tot het indienen van voorstellen, 
voorbereidende studiebeurzen en workshops over specifieke onderwerpen. Resultaat van deze acties 
was dat de nationale autoriteiten 544 voorstellen voor gezamenlijke onderzoekprojecten indienden 
en 321 kandidaten voor studiebeurzen aanmeldden. Na een wetenschappelijke beoordeling met 
behulp van onafhankelijke deskundigen en referenties werden 144 onderzoekprojecten en 102 
kandidaten geselecteerd, waarvoor de EG in totaal 26,3 miljoen ecu beschikbaar stelde. 
52 
Alle gebieden van de exacte en natuurwetenschappen komen rij de onderzoekprojecten aan bod; bij 
ongeveer 20 projecten gaat het om fundamenteel onderzoek ! maar het merendeel heeft betrekking 
op toegepast onderzoek, bijvoorbeeld op het gebied vaii industriële materialen, fijnchemie, 
bewaking en controle van milieuverontreiniging, aardwetenschappen, biotechnologie, landbouw en 
volksgezondheid. Deze projecten bieden de Europese,; partners de gelegenheid met een 
verscheidenheid van wetenschappers samen te werken en een nieuwe omgeving te verkennen, ander 
biologisch materiaal te onderzoeken en unieke wetenschappelijke uitdagingen aan te gaan. De 
partnerlanden met het grootste aantal projecten zijn Argentinië, Brazilië, China, India, Israël en 
Mexico, die samen 63% van de projecten voor hun rekening nemen. Aan de meeste projecten, met 
name in de derde landen, wordt ook meegewerkt door universiteiten. Daardoor leveren de 
projecten niet alleen in wetenschappelijke zin maar ook in ruimere zin resultaten op, door het 
stimuleren van onderwijs en andere activiteiten. 
Zowel op politiek niveau als door de verschillende wetenschappelijke gemeenschappen is 
instemmend gereageerd op de keuze voor de hierboven beschreven combinatie van instrumenten -
zoals dialoog met de partnerlanden, ontwikkeling van onderzoekcontacten, en gezamenlijke 
projectvoorbereiding, uitvoering van wetenschappelijke werkzaamheden en ontwikkeling van 
vervolgprojecten - die is ontwikkeld in het licht van de ervaringen die zijn opgedaan sinds de 
voorzichtige start van het initiatief halverwege de jaren tachtig. Het brede scala van 
onderzoekthema's dat voor steun in aanmerking komt, levert echter bepaalde problemen op, die 
met het vierde kaderprogramma worden aangepakt. Overeenkomstig de aanbevelingen van de 
externe beoordelingscommissie is besloten de wetenschappelijke en technologische samenwerking 
met ontwikkelingslanden te rationaliseren door bepaalde onderdelen van dit programma samen met 
het STD-programma onder te brengen in één programma. 
AVICENNE 
De voornaamste doelstelling van het AVICENNE-programma is de wetenschappelijke en 
technologische samenwerking tussen landen rond de Middellandse Zee en de EU te bevorderen. 
Het programma is er met name op gericht in het Middellandse-Zeegebied een synergie tot stand te 
brengen met betrekking tot onderzoekthema's die voor deze regio van gemeenschappelijk belang 
zijn. 
Aangezien het AVICENNE-initiatief pas in 1992 van start is gegaan en de contracten een 
gemiddelde looptijd hebben van drie jaar, zal de eerste reeks eindresultaten pas in 1996 
beschikbaar komen. Toch kunnen reeds enkele interessante feiten worden geconstateerd: 
de doelstellingen van het programma zijn verwezenlijkt, in die zin dat er in de gehele regio 
sterke partnerschappen tot stand zijn gekomen in alle betrokken wetenschappelijke en 
technologische sectoren; zowel in kwalitatief als kwantitatief opzicht waren de in 1994 
ingediende voorstellen voor gezamenlijke onderzoekprojecten beduidend beter dan die van de 
twee voorgaande jaren. In 1994 zijn 38 contracten getekend met in totaal 208 deelnemers, 
waarvan 175 openbare onderzoekinstellingen en 33 kleine en middelgrote bedrijven (ofwel 
19% van de deelnemers); 
het programma heeft geleid tot een versterking van het concurrentievermogen van alle EU-
partners uit de openbare en particuliere sector, doordat: 
het programma het mogelijk maakt de voornaamste problemen waarmee het 
Middellandse-Zeegebied te kampen heeft in hun totaliteit te onderzoeken, doordat het 
gehele gebied nu rechtstreeks toegankelijk is, evenals de deskundigheid van de derde 
landen in dit gebied; 
bepaalde technologieën waarover de EU beschikt, evenals de relevante know-how, 
kunnen worden aangepast aan specifieke situaties die zich voordoen in de derde landen 
rond de Middellandse Zee en daar dus ook worden toegepast; en 
de kennis en know-how van de EU-deelnemers over bepaalde wetenschappelijke en 
technische problemen waarmee deze regio te kampen heeft alleen door middel van een 
dergelijke samenwerking kan worden uitgebreid (met een beter concurrentievermogen 
tot gevolg); 
bij dit initiatief worden thema's als volksgezondheid, verwerking van afvalwater, bestrijding 
53 
van de verontreiniging van de Middellandse Zee, en gebruik van hernieuwbare 
energiebronnen in deze regio systematisch aangepakt. De onderzoekactiviteiten zijn erop 
gericht het leefmilieu van de betrokken bevolking onmiddellijk te verbeteren; en 
het AVICENNE-initiatief profiteert van de horizontale activiteiten die worden ontplooid ter 
ondersteuning van het vernieuwde communautaire beleid inzake het Middellandse-Zeegebied. 
SAMENWERKING MET MIDDEN- EN OOSTEUROPESE LANDEN EN 
DE NIEUWE ONAFHANKELIJKE STATEN VAN DE VOORMALIGE SOVJET-UNIE 
COPERNICUS 
Doel van deze activiteiten was door middel van internationale samenwerking het onderzoek en de 
technologische ontwikkeling in de betrokken landen te bevorderen, aangezien dit van essentieel 
belang is voor hun sociale en economische ontwikkeling en de consolidering van hun democratie, 
evenals de samenwerking tussen wetenschappers uit deze landen en de Unie in hun aller belang aan 
te moedigen. 
In januari 1994 kondigden de drie Directoraten-generaal Onderzoek, Industrie en 
Telecommunicatie, informatiemarkt en exploitatie van de onderzoekresultaten gezamenlijk een 
uitnodiging tot het indienen van voorstellen aan. De uitnodiging gold partners uit de Unie en 
Midden- en Oost-Europa (Albanië, Bulgarije, Estland, Hongarije, Letland, Litouwen, Polen, 
Roemenië, Slovenië, Slowakije en Tsjechië). Onder bepaalde voorwaarden konden ook partners uit 
de voormalige Sovjet-Unie en de tien EVA-landen deelnemen. De uitnodiging had betrekking op 
zes gebieden, namelijk: 
informatietechnologie, waaronder high-performance computing, informatiesystemen, opto-
elektronica, micro-elektronica en elektronische data-uitwisseling; 
communicatietechnologie, telematica en taaitechnologie; 
fabricage, produktie, verwerking en materialen, waaronder computer-geïntegreerde fabricage 
en robotica; 
metingen en proeven; 
agro- en voedingsindustrie; en 
biotechnologie. 
De potentiële partners reageerden uitermate positief op deze uitnodiging. Er werden ongeveer 
1.650 voorstellen ingediend voor een totaalbedrag van circa 550 miljoen ecu. Na een beoordeling 
door onafhankelijke deskundigen werden 220 hoge-kwaliteitsprojecten geselecteerd, waarvoor 
ongeveer 67 miljoen ecu beschikbaar werd gesteld. Het merendeel van de contracten voor deze 
projecten werd voor eind 1994 ondertekend. De meeste projecten - waarbij het gaat om zowel 
gezamenlijke onderzoekprojecten als gecoördineerde werkzaamheden (netwerken) - hebben een 
duur van drie jaar. Met in totaal meer dan duizend partners die afkomstig zijn van universiteiten, 
onderzoekinstellingen en de industrie in heel Oost- en West-Europa zal deze activiteit het bestaande 
kader voor wetenschappelijke samenwerking beduidend versterken en een grote bijdrage leveren tot 
de verwezenlijking van bovengenoemde doelstellingen. 
Internationale vereniging ter bevordering van de samenwerking met wetenschappers van de Nieuwe 
Onafhankelijke Staten van de voormalige Sovjet-Unie (INTAS) 
De voornaamste activiteiten van de INTAS in 1994 waren: 
de voltooiing van de 51 activiteiten die waren gestart in het kader van de noodmaatregelen 
van juni 1993, behorende tot de 1.019 projecten die door INTAS waren geselecteerd na de 
uitnodigingen tot indiening van voorstellen in 1992, 1993 en 1994. Van de 46 voor dit doel 
vastgelegde miljoen ecu is op 30.11.1994 4,4 miljoen ecu betaald. 
de publikatie van een open uitnodiging tot het indienen van intentieverklaringen 
(sluitingsdatum 8 april 1994), de beoordeling van de 4.074 ingediende voorstellen, en de 
selectie van 459 projecten, waarvoor 21 miljoen ecu werd vastgelegd; 
de verlenging van de proeffase van de INTAS tot eind 1995; en 
een onafhankelijke beoordeling van de INTAS-activiteiten. 
Al deze ontwikkelingen moeten worden bezien in het licht van de multinationale aspecten van de 
activiteiten van de vereniging en het steeds wisselende politieke, economische, juridische en sociale 
klimaat binnen de wetenschappelijke gemeenschap in de Nieuwe Onafhankelijke Staten. 
\ -54-
i 
INTERNATIONAL SCIENCE AND TECHNOLOGY CENTRE (ISTC) 
In 1994 heeft de Gemeenschap haar steun aan het ISTC voortgezet, dat in november 1992 door de 
Europese Unie, de Verenigde Staten, Japan en Rusland is opgericht met als doel militaire 
wetenschappers en ingenieurs uit de voormalige Sovjet-Unie om te scholen voor civiele beroepen 
en het ontwapeningsproces te bespoedigen. Met de eerste serie projecten werden meer dan 8.200 
wetenschappers en ingenieurs bereikt. 
GEÏNDUSTRIALISEERDE DERDE LANDEN BUITEN EUROPA 
Het algemene doel van de samenwerking met geïndustrialiseerde derde landen buiten Europa is de 
belangen van de Gemeenschap te behartigen door bij te dragen tot een gezamenlijke ontwikkeling 
van wetenschap en technologie op mondiaal niveau en het wetenschappelijke en technologische 
werk in deze landen beter toegankelijk te maken voor Europese onderzoekers en ingenieurs. 
Op 23 februari 1994 werd een overeenkomst voor wetenschappelijke en technologische 
samenwerking met Australië ondertekend, die op 25 juli 1994 in werking trad. Deze maakt het 
mogelijk met Australië op projectbasis samen te werken aan onderzoekprogramma's op zes 
gebieden. De eerste bijeenkomst van het gemeenschappelijk comité voor wetenschappelijke en 
technologische samenwerking vond plaats op 11 oktober 1994. 
Nadat de Raad daarvoor in 1993 toestemming had gegeven zijn onderhandelingen gevoerd met 
Canada over een soortgelijke overeenkomst. Deze overeenkomst is in juni 1995 ondertekend. 
Op 29 september 1994 gaf de Raad de Commissie toestemming om besprekingen te beginnen over 
een overeenkomst met Israël, die het voor dit land mogelijk moet maken deel te nemen aan alle 
niet-nucleaire programma's van het vierde kaderprogramma. De onderhandelingen zijn daarop 
onmiddellijk van start gegaan en verwacht wordt dat de overeenkomst vóór eind 1995 zal worden 
ondertekend. 
Na een voorbereidende missie naar Zuid-Afrika in oktober 1994 heeft Zuid-Afrika in december 
aan de Commissie voorgesteld een overeenkomst voor wetenschappelijke en technologische ^ 
samenwerking te sluiten. ^.y 
/> 
Eind mei ontving de Commissie van Amerikaanse zijde een voorstel om te onderhandelen over een/ 
kaderovereenkomst voor wetenschappelijke en technologische samenwerking tussen de Europese 
Unie en de Verenigde Staten. Meteen daarna werden contacten gelegd tussen de Commissie en de 
Amerikaanse autoriteiten. Op 18 en 19 oktober hield de gemeenschappelijke task-force voor 
onderzoek en biotechnologie van de Gemeenschap en de Verenigde Staten haar vierde bijeenkomst. ' 
De wetenschappelijke en technologische samenwerking met Japan vormde het onderwerp van de 
eerste bijeenkomst van het Europees-Japanse forum voor wetenschap en technologie, die op 8 juni 
in Tokio was georganiseerd. Bij deze gelegenheid vond eveneens een ontmoeting plaats tussen de 
Commissie en de ministers die de universiteiten en OTO in hun portefeuille hebben. Bovendien 
heeft de Commissie de zevende bijeenkomst van de Carnegie-groep bijgewoond. In december 1994 
werden twee gemeenschappelijke seminars georganiseerd: een over katalyse en een over de effecten 
van C02. De studiebeurzenregeling werd in de loop van 1994 versterkt; 71 jonge Europese 
wetenschappers en ingenieurs hebben een beurs ontvangen die hen in staat stelt maximaal twee jaar 
in een particulier of overheidslaboratorium in Japan ervaring op te doen. 
Hoewel deze regeling met verschillende middelen werd gefinancierd (de Gemeenschap, 
gezamenlijk, Japan), berustte de verantwoordelijkheid voor de selectie van de bursalen bij de 
Commissie. 
Meer specifiek werden op het gebied van informatietechnologie, telecommunicatie, telematica en 
elektronische data-uitwisseling activiteiten ontplooid om een wederzijds voordelige 
wetenschappelijke en technologische samenwerking te bevorderen. Mede dankzij deze activiteiten 
kon de relatie tussen wetenschappelijke en industriële samenwerking worden versterkt en daarmee 
ook het beleid van de EU om internationalisering van Europese bedrijven te stimuleren. Ook 
hebben de activiteiten bijgedragen tot de ontwikkeling van een mondiale informatiestructuur en de 
opleiding van mensen die deze kunnen gebruiken en promoten, evenals tot de ontwikkeling van 
"centres of excellence' in ontwikkelingslanden en tot een betere benutting van de 
onderzoekresultaten van geïndustrialiseerde landen als Japan, de Verenigde Staten en Canada. 
-55 
Na een grondige beoordeling door onafhankelijke deskundigen, waarbij de wetenschappelijke 
verdiensten en het industrieel potentieel als criteria golden, zijn projecten geselecteerd en van start 
gegaan, met als doel onderzoeknetwerken van onderzoekcentra in de Gemeenschap en de meest 
geavanceerde ontwikkelingslanden op te bouwen en te ontwikkelen. Ook vonden andere vormen 
van samenwerking plaats, waaronder informatie-uitwisseling door middel van workshops, seminars 
en studiereizen. 
INTERNATIONALE ORGANISATIES 
Het voornaamste doel van een nauwere samenwerking met internationale wetenschappelijke 
organisaties in Europa is de samenhang van de "European Research Area' te verbeteren en 
optimaal gebruik te maken van de vaak unieke deskundigheid die deze organisaties, die ter 
ondersteuning van hun activiteiten een unieke omgeving en infrastructuur moeten opbouwen, 
hebben ontwikkeld. 
Daarom heeft de Commissie in 1994 een administratieve regeling getroffen met het Europees 
Centrum voor kernonderzoek (CERN) en het Europees Laboratorium voor Moleculaire Biologie 
(EMBL). Deze administratieve regelingen maken een meer systematische informatie-uitwisseling 
mogelijk en bieden wetenschappelijke organisaties ruimere mogelijkheden tot deelname aan het 
vierde kaderprogramma. In beide gevallen is aan deze regelingen een aantal jaren van 
samenwerking bij afzonderlijke activiteiten voorafgegaan, wat in het geval van het CERN 
bijvoorbeeld heeft geleid tot de ontwikkeling van een nieuwe supercomputer met een bijzonder 
groot vermogen en een ruimere benutting van de deskundigheid van het CERN op het punt van 
supergeleiding en computercommunicatienetwerken. Interessant detail is dat het "World-Wide-
Web', een verzameling buitengewoon effectieve en gebruiksvriendelijke 
computercommunicatiediensten die momenteel in EUROPANET en INTERNET wordt 
geïntegreerd, oorspronkelijk door het CERN is ontwikkeld. 
De Commissie is nauw blijven samenwerken met de betrokken OESO-comités, met name de 
Commissie voor wetenschappelijk en technologisch beleid (CSTP) en het forum "megawetenschap', 
dat kwesties bespreekt als astronomie, diepboren, global change en oceanografie en tevens 
verantwoordelijk is voor het beheer en de organisatie van grootschalige internationale projecten op 
deze gebieden. 
Tevens heeft de Commissie haar goed gestructureerde samenwerking met het European Space 
Agency (ESA) voortgezet, onder andere via zes gemeenschappelijke werkgroepen op het gebied 
van aardobservatie, telecommunicatie, industrieel beleid, internationale betrekkingen, OTO, en 
onderwijs en opleiding. De Commissie treedt hierbij voornamelijk op als promotor en gebruiker 
van ruimtevaarttechnologie, met name op het gebied van aardobservatie. 
Ook vonden er opnieuw geregeld ontmoetingen plaats tussen de Commissie en de betrokken VN-
organisaties, met name de UNESCO, waarbij de kwestie van het oppervlaktewater het voornaamste 
gespreksonderwerp was. De Commissie werkt ook samen met Economische Commissie voor 
Europa (ECE) van de VN, met name aan de ontwikkeling van de ECE-lijst met 
veiligheidsrichtsnoeren voor de biotechnologie. 
COST 
Doel van COST is de door de 25 COST-lidstaten op nationaal niveau gefinancierde onderzoeken op 
Europees niveau te coördineren. De COST-activiteiten bestaan gewoonlijk uit fundamenteel of 
pre-concurrentieel onderzoek of activiteiten van openbaar nut. Elk COST-land kan maatregelen 
voorstellen, evenals de Europese Commissie, die ook als volwaardig lid aan elke COST-actie kan 
deelnemen. De noodzaak tot coördinatie met COST-acties komt in de teksten van verschillende 
specifieke programma's van het vierde kaderprogramma tot uiting. De Commissie levert het 
wetenschappelijk secretariaat voor COST en helpt daarmee de samenwerking en coördinatie met de 
desbetreffende communautaire specifieke OTO-programma's zeker te stellen om de 
informatiestroom te optimaliseren en doublures te voorkomen. Het secretariaat omvat ook een 
aantal door de Lid-Staten gedetacheerde nationale deskundigen die ook tot de coördinatie bijdragen. 
In 1994 gingen 36 nieuwe COST-acties van start, waarmee het totaal op 115 is gekomen. Aan deze 
acties namen gemiddeld 12 landen deel. Bovendien werken 27 instellingen in niet-COST-landen 
56-
mee aan 17 afzonderlijke acties. Tot op heden heeft de Europese Commisse voor zes COST-acties 
een gemeenschappelijke verklaring van intentie ondertekend. De totale t;OST-begroting van de 
Gemeenschap voor het coördineren van nationale wetenschappelijke en technische activiteiten 
bedroeg in 1994 8 miljoen ecu. Bijgewerkte informatie over COST-activiteiten is beschikbaar op 
het OTO-informatiesysteem van de Gemeenschap, CORDIS. 
In 1994 is aan de technische comités voor telecommunicatie, vervoer, materialen, meteorologie, 
sociale wetenschappen, chemie, stedelijke weg- en waterbouw, en bosbouw en bosprodukten nog 
een nieuw comité toegevoegd, namelijk voor landbouw en biotechnologie. Bovendien zijn er twee 
werkgroepen ingesteld om de mogelijkheden voor COST-acties op het gebied van de 
neurowetenschappen en de fysica te onderzoeken. 
EUREKA 
Met EUREKA wordt beoogd de produktiviteit en het concurrentievermogen van Europa te 
verbeteren door een nauwere samenwerking tussen bedrijven en onderzoekinstellingen op het 
gebied van geavanceerde technologieën en de ontwikkeling van produkten, procédés en diensten 
met een mondiaal marktpotentieel te bevorderen. 
Het feit dat dit initiatief en het kaderprogramma elkaar aanvullen wordt, met inachtneming van hun 
specifieke kenmerken, systematisch benut. De Commissie is op alle niveaus lid van de 
beheerstructuren van Eureka. Alle nieuwe voorstellen voor Eureka-projecten worden door 
functionarissen van de Commissie doorgelicht om te zien of er overlapping optreedt van 
onderzoekwerkzaamheden die in communautair verband worden of zullen worden uitgevoerd, en of 
het mogelijk is eraan deel te nemen of onderling resultaten over te dragen. De Gemeenschap neemt 
aan steeds meer Eureka-activiteiten deel en Eureka wordt uitdrukkelijk vermeld in de teksten van 
het vierde kaderprogramma en van de specifieke programma's. De Gemeenschap is voorts bezig 
met het nemen van steunmaatregelen, met name wat betreft normalisatie en regelgeving. Bij de 
host van de communautaire gegevensbank ECHO is een algemeen toegankelijke versie van de 
Eureka-gegevensbank geïnstalleerd. 
De Commissie neemt momenteel deel aan 14 projecten en 9 overkoepelende initiatieven op 
gebieden die ook bij de communautaire programma's aan de orde komen. Ook heeft zij 
meegewerkt aan zes reeds voltooide projecten. Voor deze projecten was in totaal 5.697 miljoen ecu 
beschikbaar, waarvan de Commissie 265,2 miljoen ecu heeft bijgedragen. 
Van twee grote projecten, het CEFIR-project op het gebied van nieuwe materialen en het project 
voor een mobiel analytisch laboratorium op milieugebied, is de eerste fase onder leiding van het 
Gemeenschappelijk Centrum voor Onderzoek met succes afgerond. Bij het laatste project is een 
geavanceerd mobiel laboratorium ontwikkeld voor de analyse van lucht-, bodem- en watermonsters. 
Ook is onder leiding van de Commissie het EUROCAIRN-project voortgezet, de opvolger van het 
eveneens door de Commissie geleide COSINE-project, dat resulteerde in de eerste operationele 
"paneuropese informatiesnelweg', EUROPANET, waarvan dagelijks door duizenden onderzoekers 
in Europa gebruik wordt gemaakt (en dat afstamt van de eerste proef-pakketschakelingsnetwerken 
die in 1972 in het kader van het COST-II-project zijn ontwikkeld). Momenteel wordt in het kader 
van EUROCAIRN gewerkt aan de ontwikkeling van de volgende generatie netwerken, in nauwe 
samenwerking met de diensten van de Commissie. 
GECENTRALISEERDE ACTIE VOOR DE VERSPREIDING EN EXPLOITATIE 
VAN DE KENNIS DIE VOORTVLOEIT UIT DE SPECIFIEKE PROGRAMMA'S 
VOOR ONDERZOEK EN TECHNOLOGISCHE ONTWIKKELING 
VAN DE GEMEENSCHAP 
(VALUE-ID 
Doelstellingen 
Het algemene doel van de gecentiaiiseerde actie voor de verspreiding en exploitatie van de kennis 
die voortvloeit uit communautaire onderzoeksactiviteiten is een specifieke meerwaarde toe te 
voegen aan de O&O-activiteiten van het derde kaderprogramma voor de periode van 1990 tot 
1994. Enerzijds zorgt de actie voor de nodige continuïteit bij een deel van de maatregelen die in 
f* 
/ .•'• 57 
het kader van het VALUE-programma ten uitvoer worden gelegd; anderzijds worden er ook 
nieuwe onderwerpen geïntroduceerd, met name met betrekking tot de gevolgen van OTO-
activiteiten en de resultaten daarvan voor de samenleving. 
Wetenschappelijke/technologische vorderingen 
Nadat in 1993 een uitnodiging tot het indienen van voorstellen was gepubliceerd werden in 1994 de 
ingediende voorstellen beoordeeld, 45 projecten geselecteerd en contracten hiervoor gesloten. Er 
dient te worden opgemerkt dat de uitnodiging, ondanks de beperkte begroting (3,5 miljoen ecu), tot 
veel reacties leidde: er werden 311 projectvoorstellen ontvangen. 
Hoeveel tijd er verstrijkt voordat de resultaten van preconcurrentieel onderzoek, zoals het 
onderzoek dat in het kader van de communautaire programma's wordt verricht, kunnen worden 
geëxploiteerd, hangt af van de sector: een computerprogramma kan wellicht binnen twee of drie 
jaar op de markt worden gebracht, terwijl dat bij een nieuw farmaceutisch produkt wel tien jaar 
kan duren. Een groeiend aantal exploitatieprojecten die in de afgelopen jaren zijn gestart begint 
echter tot resultaten te leiden (waarvan de technische en economische levensvatbaarheid momenteel 
wordt onderzocht), evenals tot nieuwe activiteiten, zoals de oprichting van bedrijven die de 
resultaten kunnen exploiteren. Ook andere exploitatieactiviteiten zijn voortgezet, in het kader van 
EUREKA-projecten met ruimere middelen (bijv. een project voor een vaccin tegen aids). Deze 
projecten zullen niet alleen in economisch, maar ook in sociaal en milieukundig opzicht positieve 
gevolgen hebben (bijv. een project voor hergebruik van kunststoffen). 
In coördinatie met deze specifieke programma's is nog een aantal andere activiteiten uitgevoerd, 
die in meer dan 150 exploiteerbare of overdraagbare onderzoekresultaten hebben geresulteerd, 
welke via het netwerk van relaiscentra zijn verspreid. Specifieke activiteiten, zoals het in het kader 
van VALUE-II gecofinancierde "flair flow'-project, hebben een meer gerichte verspreiding in 
bepaalde sectoren mogelijk gemaakt, bijvoorbeeld in de agro-voedingsindustrie. 
Met steun van het netwerk van relaiscentra zijn in 1994 in de Gemeenschap 150 "VALUE cross 
road days' georganiseerd, waarmee werd beoogd de plaatselijke industrie beter bewust te maken 
van het bestaan van onderzoekresultaten die wellicht in hun technologische behoeften voorzien (op 
deze wijze werden 550 onderzoekresultaten gepresenteerd). Daarnaast vonden nog andere promotie­
activiteiten plaats, zoals de deelname aan tentoonstellingen over specialistische onderwerpen, 
conferenties of evenementen op Europees niveau, om het publiek beter bewust te maken van de 
Europese prestaties op het gebied van onderzoek en ontwikkeling. 
De samenwerking met het Europees Octrooibureau is voortgezet, met name in verband met een 
project dat was gericht op de ontwikkeling van een multimedia-zelfstudieprogramma op optische 
Het proefnetwerk van relaiscentra dat begin 1993 voor een duur van twee jaar is opgezet is in 1994 
aanmerkelijk versterkt. Nadat op 1 januari 1994 de EER-overeenkomst in werking is getreden, is 
het netwerk met vijf centra uitgebreid tot 32 relaiscentra, onder meer in de EVA-landen die de 
overeenkomst hebben ondertekend. Het netwerk heeft in 1994 een groot aantal acties uitgevoerd 
met betrekking tot de verspreiding van informatie over de specifieke programma's, maar vooral 
ook heeft het een aantal bijzonder effectieve instrumenten ontwikkeld ter ondersteuning van de 
exploitatie van resultaten. Hierdoor is het netwerk een van de pijlers geworden waarop een 
Europese infrastructuur voor de verspreiding en overdracht van wetenschappelijke en 
technologische kennis kan worden gebouwd, waaraan binnen de Europese industrie grote behoefte 
bestaat. Er zijn maatregelen genomen om een soepele overgang tussen de activiteiten van de 
VALUE-relaiscentra en die van het nieuwe netwerk tijdens het vierde kaderprogramma te 
waarborgen; dankzij aanvullende fondsen (överbruggingsfinanciering) kan het huidige netwerk na 
afloop van de contracten (op 30 april 1995) zijn activiteiten nog enkele maanden voortzetten (mei-
augustus). 
Het aanbod van de OTO-informatiedienst (CORDIS) van de Gemeenschap omvatte in 1994 meer 
dan 100.000 documenten die waren ondergebracht in negen databanken. Die waren toegankelijk via 
de voornaamste openbare Europese netwerken en op CD-Rom. Er zijn meer dan 13.000 
geregistreerde CORDIS-gebruikers. Naast deze computerdiensten verstrekt CORDIS informatie in 
gedrukte vorm waarmee meer bekendheid wordt gegeven aan de activiteiten van de Gemeenschap 
58 
op het gebied van onderzoek en technologische ontwikkeling. 
Met de specifieke behoeften van de meer perifere en minst ontwikkelde gebieden (LFR) van de 
Gemeenschap is met name rekening gehouden in het VALUE II- en het SPRINT-programma. Bij 
de promotie van de genoemde activiteiten in LFR's zijn drie hoofdlijnen gevolgd: 
Ten eerste heeft informatie en verspreiding van OTO-resultaten plaatsgevonden op 
bewustheidsseminars en VACRO DAGEN in LFR's met ondersteuning door demonstraties van de 
on-line-dienst van CORDIS over OTO-programma's, projecten en resultaten. Ten tweede is de 
OTO-exploitatie en technologieoverdracht in LFR's vooral gepromoot door de opzet van het 
netwerk van relaiscentra waarvan zich meer dan 30% in LFR's bevindt, alsmede door VALUE of 
SPRINT-projecten waaraan door minstens één uit een LFR afkomstige begunstigde werd 
deelgenomen. Verder zijn 22 studies, waarvan 10 in LFR's, gestart op het gebied van regionale 
innovatie, strategieën voor technologieoverdracht en infrastructuren. 
Tenslotte zijn in minder ontwikkelde gebieden (LFR) proefactiviteiten voortgezet of gestart in de 
vorm van gemeenschappelijke acties van de verschillende diensten van de Commissie: regionale 
technologieplannen in acht regio's en VALOR-projecten voor technologieoverdracht in twee 
regio's. Eerstgenoemde activiteiten zijn strategische studies met betrekking tot de definitie van het 
regionaal innovatiebeleid. Laatstgenoemde activiteiten omvatten de ontwikkeling van specifieke 
industrialisatiemethoden door middel van financiering van projecten voor de exploitatie van nieuwe 
technologieën ten behoeve van industriële MKB's in LFR's. Zo hebben de proefactiviteiten 
geresulteerd in 34 toelagen voor verkennend onderzoek en technologieoveidrachtprojecten ten 
behoeve van MKB's. De met deze proefinitiatieven opgedane ervaring zal worden gebruikt bij de 
besluitvorming over de activiteiten die als onderdeel van de derde activiteit van het vierde 
kaderprogramma moeten worden uitgevoerd. 
STRATEGISCH PROGRAMMA VOOR INNOVATIE 
EN OVERDRACHT VAN TECHNOLOGIE (SPRINT) 
Met SPRINT wordt beoogd innovatie en overdracht van technologie naar het MKB te bevorderen. 
Nieuwe technologieën en innovaties worden verspreid door samenvoeging van nationale innovatie­
infrastructuren in een Europees netwerk, ondersteuning van projecten met een hoge 
demonstratiewaarde, coördinatie van de nationale innovatiebevorderende beleidsmaatregelen en 
systematische bewaking van innovatie met behulp van het European Innovation Monitoring System 
(EIMS). 
Door de uitbreiding van de activiteiten en begrotingsmiddelen konden in 1994 opnieuw significante 
resultaten worden geboekt, waarbij opnieuw is gebleken hoe belangrijk het SPRINT-programma is 
voor de Europese industrie. De voornaamste initiatieven die in het kader van SPRINT in 1994 zijn 
genomen staan hieronder samengevat. 
/. Bevordering van 4e verspreiding van nieuwe technologieën onder bedrijven: 
De circa 50 netwerken van onderzoek- en technologieorganisaties hebben hun werkzaamheden in 
Ï994 voortgezet. Naar aanleiding van de 21 specifieke programma's voor technologieoverdracht is 
'm februari een belangrijke conferentie georganiseerd over de rol van projecten voor 
technologieoverdracht in het innovatieproces. Overeenkomstig de aanbevelingen van een 
beoordelingsstudie zullen de particuliere netwerken zich in de toekomst blijven concentreren op het 
sluiten van contracten voor technologieoverdracht, terwijl de openbare netwerken zich gaan 
bezighouden met de organisatie van "campagnes ter bevordering van de overdracht van 
technologie'. 
2. Versterking van de Europese infrastructuur voor innovatie en overdracht van technologie: 
Verdere ondersteuning van de activiteiten van promotors op het gebied van de planning en het 
ontwerp van "science parks' en andere innovatiecentra was het doel van in 1993 gepubliceerde 
uitnodigingen tot het indienen van projectvoorstellen, die onder andere hebben geresulteerd in 
uitvoerbaarheidsstudies m.b.t. science parks, een beoordeling van bestaande scfcuee parks, en 
regionale strategieën en infrastructuren voor innovatie en overdracht van technologie. 
Het MINT-plan (Managing the Integration of New Technology) is in 1993 in werking getreden en 
tot dusverre is ongeveer de helft van de 100 adviesactiviteiten die indertijd waren gepland reeds 
59-
uitgevoerd. In enkele Lid-Staten kon de experimentele fase nog niet kon worden afgerond, maar in 
sommige Lid-Staten was de regeling bijzonder succesvol, met name in Lid-Staten met een 
omvangrijk MKB en een minder ontwikkeld nationaal/regionaal innovatiesysteem. 
Er zijn doorlopend maatregelen genomen om de ontwikkeling van innovatiebeheerstechnieken te 
bevorderen: voor de vierde maal is de European Design Prize uitgereikt, in oktober vond de vijfde 
European Value Management Conference plaats, die in het kader van SPRINT werd gefinancierd, 
en er is een boek gepubliceerd met de titel "Quality promotion in Europe'. 
3. Verbetering van het bewustzijn van en inzicht in innovatie en uitwisseling van ervaringen met het 
innovatiebeleid van de Gemeenschap en de afzonderlijke Lid-Staten: 
In het kader van het European Innovation Monitoring System (EIMS) werden vijf workshops 
georganiseerd met als doel een systematische uitwisseling van ervaringen en de beste praktijken 
tussen mensen uit het bedrijfsleven en beleidsmakers binnen de Gemeenschap en de Commissie 
zelf. 
In 1994 is een aantal studies voltooid, waarover publikaties zijn verschenen als "An integrated 
approach to European innovation and technology diffusion policy, a Maastricht memorandum', 
"Investment, innovation and competitiveness: sectorial performance within the triad' en "Survey of 
the innovation infrastructure in Central and Eastern Europe'. In het "Community Innovation 
Survey' werd een aantal belangrijke feiten met betrekking tot innovatie in Europa aan de orde 
gesteld. 
Specifieke activiteiten op het gebied van de exploitatie van de resultaten van communautair 
onderzoek die in 1994 zijn uitgevoerd waren onder andere studies, de ontwikkeling van opleidings-
en demonstratie-instrumenten, metingen en typegoedkeuringen, technische en economische 
verificatie, octrooiactiviteiten buiten het kader van VALUE (er werden 5 nieuwe octrooiaanvragen 
opgesteld, 40 octrooiaanvragen ingediend voor 15 nieuwe uitvindingen, en 134 octrooien toegekend 
voor 26 uitvindingen), de registratie van handelsmerken en -namen (er werden 12 aanvragen 
ingediend en 25 eerder ingediende aanvragen werden toegekend), en de derde PATINNOVA-
conferentie, die in juni in Kopenhagen plaatsvond en voor de eerste maal in samenwerking met het 
Europese Octrooibureau werd georganiseerd. 
MENSELIJK POTENTIEEL EN MOBILITEIT 
Doelstellingen 
Het voornaamste doel van dit programma was bij te dragen tot een kwantitatieve en kwalitatieve 
groei van het menselijk potentieel voor onderzoek en technologische ontwikkeling. Bij de selectie 
van de onderzoekprojecten werd een "bottom-up'-benadering gevolgd: de onderzoekers hebben in 
hoofdzaak zelf de voorstellen opgesteld, zonder daarbij gebonden te zijn aan bepaalde 
onderzoekgebieden. 
Het programma behelsde alle gebieden van de wetenschap en technologie. Op het gebied van de 
sociale en biowetenschappen konden ook voorstellen worden ingediend voor projecten die beoogden 
bij te dragen tot de verbetering van de concurrentiepositie van Europa en de ontwikkeling van een 
sterke economie. Hierdoor konden bijvoorbeeld ook projecten worden geaccepteerd op het gebied 
van bestuurswetenschappen, het raakvlak tussen wetenschap, technologie en maatschappij, en de 
algemene acceptatie van en het inzicht in wetenschappelijke en technologische vooruitgang. 
Het programma voorzag tevens in opleidingsactiviteiten: studiebeurzen, netwerken, toegang tot 
grootschalige faciliteiten, en Euroconferenties. 
Wetenschappelijke/technologische vorderingen 
Het programma Menselijk potentieel en mobiliteit geniet inmiddels een grote bekendheid. Het had 
een grote impact op onderzoekinstellingen en individuele onderzoekers: er werden zoveel 
voorstellen ingediend dat niet minder dan 60 tot 80% van de voorstellen moest worden afgewezen. 
Bovendien kon voor de geselecteerde projecten beduidend minder geld worden toegewezen dan was 
gevraagd. Het aantal ondersteunde projecten mag dan misschien hoog lijken, het haalt het niet bij 
-60 
de verwachtingen die in de Europese onderzoeksgemeenschap blijkbaar waren gewekt. 
In 1994 werden 1461 nieuwe contracten ondertekend. Deze kunnen als volgt worden 
onderverdeeld: 
toelagen aan particulieren1 781 contracten 
toelagen aan instellingen 241 contracten 
netwerken 284 contracten 
grote installaties 23 contracten 
Euroconferenties 132 contracten 
Het programma is per definitie een opleidingsprogramma op het hoogste niveau. Alle activiteiten 
waren gericht op de carrièreontwikkeling van jonge onderzoekers. Aldus heeft het programma 
bijgedragen tot de ontwikkeling van onderzoek, wetenschap en technologie in Europa. Ook is het 
programma bevorderlijk geweest voor de Europese samenhang, door de specifieke maatregelen ten 
behoeve van minder ontwikkelde regio's in de Gemeenschap. 
In juli 1994 werd in Rostock een belangrijke conferentie georganiseerd voor onderzoekers uit 
verschillende Lid-Staten die in het kader van het programma Menselijk potentieel en mobiliteit met 
een beurs naar Duitsland waren gekomen om aldaar mee te werken aan onderzoek. Het ging om 
een proefproject waarmee werd beoogd rechtstreeks van de onderzoekers feed-back te krijgen over 
het programma. De Rostock-conferentie, waarvan de resultaten binnenkort worden gepubliceerd, 
zal model staan voor toekomstige conferenties. 
Toen het programma zijn eerste vruchten begon af te werpen, werd een systeem ingesteld om de 
informatie over de resultaten van het programma beschikbaar te stellen via een CORDIS-databank, 
die naar verwachting vanaf begin 1995 toegankelijk zal zijn voor het publiek. In de loop van 1994 
organiseerde de Commissie een uitgebreide informatiecampagne over het nieuwe programma, 
waaronder informatiedagen, publikaties en persberichten. Tevens werden plannen opgesteld voor de 
verspreiding van documentatie, waaronder aanvraagformulieren, zowel on-line als op papier. 
In september 1994 vond in Luxemburg, onder de bescherming van prins Henri, Groothertog van 
Luxemburg, de eindronde plaats van de EU Contest for Young Scientists, waarbij de presentatie in 
handen was van commissaris René Steichen. Dit evenement, dat grote belangstelling van de pers 
trok, vormde het laatste stadium van een wedstrijd waarvoor een jaar eerder landelijke voorronden 
hadden plaatsgevonden, waaraan meer dan 10.000 wetenschappers op schoolgaande leeftijd hebben 
meegedaan. 
Op alle fronten werden in het kader van het programma Menselijk potentieel en mobiliteit 
initiatieven opgezet die op lange termijn een positief effect zouden moeten hebben op minder 
ontwikkelde regio's. Het ging hierbij bij voorbeeld om de financiering van de terugkeer van 
onderzoekers naar minder ontwikkelde regio's zodat zij aldaar een bijdrage kunnen leveren aan de 
onderzoekinspanningen, specifieke maatregelen voor onderzoeknetwerken; een betere verspreiding 
van informatie, gerichte laboratoriumcursussen, en subsidies voor onderzoekers die ais gastdocent 
gaan werken aan instellingen in minder welvarende regio's. Met name de regeling voor grote 
installaties heeft effectief bijgedragen tot het gebruik op ruime schaal in de gehele Gemeenschap 
van belangrijke onderzoekinstellingen die zeldzaam zijn in Europa, duur en van essentieel belang 
voor succesvol OTO. Aangezien deze installaties zich meestal buiten de minder welvarende 
gebieden bevinden, hebben vooral onderzoekers uit die regio's van de regeling kunnen profiteren. 
NB: Wat de toelagen aan particulieren betreft is er een duidelijk verschil tussen het aanta! ondertekende contracten en 
het aantal toegewezen contracten. 
-61 -
GEMEENSCHAPPELIJK CENTRUM VOOR ONDERZOEK (GCO) 
Doelstellingen en wetenschappelijke en technologische vorderingen 
Specifieke onderzoekprogramma's 
De voornaamste taak van het GCO in 1994 was bij te dragen tot de uitvoering van het derde 
kaderprogramma van de EG. Hiervoor werd 66% van de GCO-begroting gereserveerd en heeft het 
GCO de volgende specifieke programma's uitgevoerd. 
Het programma industrie- en materiaaltechnologie omvatte onderzoek naar geavanceerde 
materialen, dat werd uitgevoerd door het Instituut geavanceerde materialen, alsmede onderzoek 
naar arbeidsomstandigheden, dat werd verricht door het Instituut beveiligingstechnologie, het 
Instituut systeemengineering en informatica, en het Instituut milieuzaken. 
Het programma metingen en proeven behelsde onderzoekprojecten op het gebied van metingen en 
referentiemateriaal, die werden uitgevoerd door het Instituut referentiematerialen en -metingen, en 
onderzoekprojecten op het terrein van referentiemethoden voor niet-nucleaire energie 
(fotovoltaïsche systemen) en de beoordeling van de betrouwbaarheid van structuren. Deze projecten 
werden uitgevoerd door het Instituut systeemengineering en informatica en het Instituut 
beveiligingstechnologie. 
In het kader van het programma milieubescherming heeft het Instituut milieuzaken 
onderzoekprojecten uitgevoerd op het gebied van lucht-, bodem- en waterverontreiniging en 
afvalstoffen. Daarnaast heeft het Instituut teledetectietoepassingen onderzoek verricht naar de 
toepassing van teledetectietechnieken en hebben het Instituut beveiligingstechnologie en het Instituut 
systeemengineering en informatica onderzoekactiviteiten ontplooid op het gebied van industriële 
risico's. 
Het programma veiligheid van kernsplijting behelsde activiteiten op een aantal 
onderzoekgebieden, variërend van reactorveiligheid, waarmee het Instituut beveiligingstechnologie 
werd belast, en voorzorgsmaatregelen in verband met kernenergie en beheer van 
splijtingsmateriaal, waarvoor het Instituut veiligheidstechnologie en het Instituut systeemengineering 
en informatica verantwoordelijk waren, tot nucleaire brandstoffen en actiniden, een gebied dat tot 
het werkterrein van het Instituut transuraniumelementen behoorde. 
Het programma fusietechnologie en veiligheid van kernfusie is opgezet op verzoek van de 
medewerkers van het Europese fusieprogramma en uitgevoerd door het Instituut 
beveiligingstechnologie, het Instituut systeemengineering en informatica en het Instituut 
geavanceerde materialen. 
De activiteiten van het programma menselijk potentieel en mobiliteit, die door alle instituten 
worden uitgevoerd, zijn in 1994 geïntensiveerd. De Raad van beheer van het GCO heeft in de loop 
van 1994 zijn goedkeuring gehecht aan 96 individuele post-doctorale studiebeurzen, deelname van 
het GCO aan 7 netwerken, twee institutionele studiebeurzen in samenwerking met universiteiten, en 
deelname van het GCO aan een grootschalige installatie. 
Wetenschappelijke/technologische ondersteuning van het communautaire beleid 
Het GCO heeft niet alleen een bijdrage geleverd aan het kaderprogramma, maar tevens zijn 
wetenschappelijke en technische deskundigheid ter beschikking gesteld van andere Directoraten-
generaal van de Commissie naar aanleiding van hun verzoek om ondersteuning bij de formulering 
en uitvoering van het communautaire beleid. In 1994 ging 27,8% van de ondersteuningsmiddelen 
naar het Milieubeleid. Het Energiebeleid nam hiervan resp. 27,3%, het Gemeenschappelijk 
Landbouwbeleid 14,2% voor zijn rekening. 
In 1994 zijn er door het GCO 951 papers gepubliceerd en zijn er 30 GCO-octrooien verleend. Elk 
jaar worden er in het "Publications Bulletin" gedetailleerde lijsten met GCO-publikaties en 
-octrooien gepubliceerd. 
-62 
Sedert 1988 kunnen ook externe consumenten gebruik maken van de wetenschappelijke 
deskundigheid van het GCO. In de zeven jaar die sindsdien zijn verstreken, heeft het GCO voor 
meer dan 83 miljoen ecu aan orders in de wacht gesleeptt:57% van de orders is afkomstig van de 
industrie, die daarmee de voornaamste klant van het GCÇ blijft. Onderzoekorganisaties zijn goed 
voor 21 % van de orders. 
63-
DEEL DRIE 
WERKPROGRAMMA'S 19951 
EERSTE ACTIVITEIT: OTO-PROGRAMMAS 
TELEMATICATOEPASSINGEN VAN ALGEMEEN BELANG 
Doelstellingen 
De belangrijkste doelstellingen van het nieuwe programma Telematicatoepassingen zijn: 
* bevordering van het concurrentievermogen van het gehele Europese industrie en de 
doelmatigheid van de diensten van openbaar belang; 
* stimulering van de werkgelegenheid door middel van de ontwikkeling van toepassingen van 
de informatie- en/of communicatietechnologieën op gebieden als telewerken en telediensten; 
* verbetering van het leefklimaat voor de burgers, met name door voor hen de toegang tot de 
opkomende informatie- en communicatie-infrastructuur te vergemakkelijken; 
* bevordering van de onderzoekactiviteiten die nodig zijn voor andere communautaire 
beleidsterreinen. 
Middelen 
Het nieuwe aandachtspunt van onderzoek en technologische ontwikkeling in het specifieke 
programma Telematicatoepassingen is de opkomende informatie- en communicatie-infrastructuur, 
die de basis zal leggen voor de informatiemaatschappij van de toekomst. De voorgestelde gebieden 
van onderzoek en technologische ontwikkeling zijn van doorslaggevend belang voor de 
ontwikkeling van de infrastructuur, gelet op de noodzaak van selectiviteit en concentratie van de 
inspanningen. Informatie- en communicatietechnologieën kunnen in dikwijls complexe 
toepassingen worden gebruikt om aan verschillende categorieën gebruikers, met name 
overheidsdiensten en particulieren, nieuwe produkten en diensten aan te bieden die voorzien in 
hun fundamentele economische en sociale behoeften. Onderzoek en technologische ontwikkeling op 
het gebied van telematicatoepassingen kan een brug slaan tussen de vooruitgang op ITC-gebied en 
de behoeften van de gebruikers. Onder andere daardoor kunnen telematicasystemen en -diensten 
mee evolueren met de technologische vooruitgang, terwijl het gebruiksgemak ervan wordt 
verbeterd. De gevolgen van dergelijk onderzoek zijn groot, mits de ontwikkelde telematica-
oplossingen goed aansluiten bij de behoeften van de gebruiker en rekening wordt gehouden met de 
noodzaak van interoperabiliteit op Europees niveau. 
De belangrijkste criteria bij de selectie van voorstellen zijn: 
betrokkenheid van de gebruiker bij elke projectfase; 
vergaande anticipatie - zo ver als mogelijk - op de behoeften van gehandicapten en ouderen; 
rendabele oplossingen voor reële gebruikersbehoeften, en 
Zie tabel 11 in deel vier voor het tijdschema van de uitnodigingen tot het indienen van voorstellen en de selectieprocedures 
/: ! -64-
gebruikersvriendelijkheid van dtVmtwikkelde oplossingen. 
Het nieuwe programma houdt rekening met de in 1994 door de Raad van de Europese Unie 
opgestelde aanbevelingen betreffende de; totstandkoming van de informatiemaatschappij in Europa. f 
De Raad legde met name nadruk op het belang van nieuwe toepassingen voor de investeringen en 
de werkgelegenheid op gebieden als telewerken en telediensten ten behoeve van onderwijs en 
opleiding, gezondheidszorg en vervoer. 
Een belangrijke opmerking is dat het nieuwe werkprogramma TIDE (Telematics for the Integration * 
of Disabled and Elderly people) nu deel uitmaakt van het totale Telematica-werkprogramma. TIDE '*' 
werd parallel met de andere gebieden van Telematicatoepassingen ontwikkeld door 65 daartoe 
uitgenodigde deskundigen, waaronder gebruikers en gebruikersorganisaties. Het omvat, in 
enigszins gereorganiseerde vorm, alle technologische gebieden die door de proef- en 
overbruggingsfasen van TIDE werden bestreken, met daaraan toegevoegd een nieuwe activiteit ter ^ 
vergroting van de doeltreffendheid en de doelmatigheid van de dienstverleners voor gehandicapten 
en ouderen; hierbij wordt gebruik gemaakt van informatie- en communicatietechnologieën. 
f Voor 1995 geplande specifieke activiteiten / 
Er is een algemene uitnodiging tot indiening van voorstellen gepubliceerd op 15 december 1994,; 
die zal worden gevolgd door uitnodigingen voor bepaalde thema's op 15 maart en 15 september 
1995. De OTO-activiteiten in het programma Telematicatoepassingen zullen sterk worden 
gekoppeld aan beleid 
en projectwerkzaamheden op de terreinen Informatiemaatschappij, kwesties die volgen uit G7-
bijeenkomsten, onderlinge verbinding van onderzoek- en universiteitsnetwerken, transeuropese 
telecommunicatienetwerken, vervoerstelematica, en onderwijs en opleiding (in het laatste geval 
onder andere door middel van de taakgroep betreffende educatieve multimediaprogrammatuur). 
COMMUNICATIETECHNOLOGIEËN 
Doelstellingen 
Doel is de ontwikkeling van geavanceerde communicatiesystemen en -diensten ten behoeve van de 
economische ontwikkeling en de sociale samenhang in Europa, waarbij rekening wordt gehouden 
met de snelle opkomst van technologie, de veranderende regelgeving en de geboden kansen voor 
de ontwikkeling van geavanceerde transeuropese netwerken en diensten. 
Gestreefd wordt naar ondersteuning van een Europese beleid dat is gericht op de snelle ontplooiing 
en het doelmatig gebruik van de geavanceerde communicatie ter consolidering van de interne 
markt teneinde de Europese industrie beter in staat te stellen doeltreffend op de wereldmarkten te 
concurreren. De werkzaamheden moeten leiden tot een nieuw evenwicht tussen de 
overheidsinvesteringen en de particuliere investeringen in communicatie, vervoer, energiegebruik 
en milieubescherming, alsook tot experimenten met het aanbieden van geavanceerde diensten. 
Samen met de werkzaamheden in het kader van het specifieke programma op het gebied van de 
informatietechnologie, zullen zij een gemeenschappelijke technologische grondslag verschaffen 
voor toepassingsgericht onderzoek- en ontwikkelingswerk in het kader van het specifieke 
programma op het gebied van telematicasystemen, en zo de weg bereiden voor de ontwikkeling 
van een Europese markt voor informatiediensten. 
Middelen 
Een kenmerkende eigenschap van het programma op het gebied van geavanceerde 
communicatietechnologieën en -diensten is dat bijna twintig "nationale gastheerinstellingen", die 
dienst doen als platforms voor hoogwaardig-technologische communicatie, ter beschikking van de 
projecten worden gesteld. Deze "nationale gastheerinstellingen" zijn onderling verbonden en 
vormen de eerste Europese top infrastructuur op telecommunicatiegebied. Ook dient te worden 
opgemerkt dat het programma open staat voor samenwerking met derde landen buiten de EER 
(Europese Economische Ruimte), waardoor een bijdrage zal worden geleverd aan de wereldwijde 
ontwikkeling van de informatiemaatschappij. 
-65-
Voor 1995 geplande specifieke activiteiten 
De sluitingsdatum van de uitnodiging tot indiening van voorstellen van 15 september 1994 was 15 
maart 1995. De beoordeling van de ontvangen voorstellen zal aansluitend op die datum volgen. 
Wanneer de projecten uiteindelijk zijn beoordeeld en geselecteerd, kunnen de werkzaamheden in 
de loop van het tweede kwartaal van 1995 beginnen. 
INFORMATIETECHNOLOGIE 
Doelstellingen 
* Verbetering van het leefklimaat en versterking van het concurrentievermogen van het gehele 
Europese bedrijfsleven 
* Bijdragen aan de vestiging van een informatie-infrastructuur in Europa 
* Versterking van de wetenschappelijke en technologische basis van de Europese industrie 
* Bevordering van voorbereidings- en valideringswerkzaamheden met het oog op normalisatie. 
Middelen 
Het IT-programma slaat nieuwe richtingen in met betrekking tot technische inhoud en uitvoering. 
Op het punt van uitvoering legt het programma grotere nadruk op speerpuntnetwerken en wordt 
gebruik gemaakt van samenwerking tussen producenten en gebruikers. Binnen het programma 
wordt een aantal themaclusters opgezet, een nieuwe vorm van OTO die voortbouwt op de 
ervaringen met het open microprocessorsystemeninitiatief (OMÏ) in het kader van ESPRIT III. 
Bedrijven, gebruikers, universiteiten en onderzoekcentra met een gemeenschappelijke 
onderzoekdoelstelling worden bijeengebracht in een speerpuntnetwerk. Hierbij wordt de kritische 
omvang van speerpuntcentra gecombineerd met de voordelen van geografische spreiding voor 
opleiding en technologieoverdracht. In het kader van ESPRIT zijn reeds 13 speerpuntnetwerken 
van start gegaan, waarbij meer dan 500 onderzoekteams zijn betrokken. 
Samenwerking tussen gebruikers en producenten vormt een aanvulling op de gezamenlijke 
onderzoekprojecten: produktiebedrijven en gebruikers vormen met elkaar een consortium met het 
doel aantoonbaar nieuw onderzoek en technologische ontwikkeling ter hand te nemen; hierbij 
hebben de gebruikers een bepaald belang bij de invoering en de exploitatie van de resultaten van 
de samenwerking. 
Themaclusters vormen in dit specifieke programma een belangrijke innovatieve werkwijze. Een 
themacluster bestaat uit een reeks activiteiten op een aantal technologische gebieden die op één 
duidelijk omschreven doel zijn gericht. Naast onderzoekprojecten in samenwerkingsverband kan 
een themacluster activiteiten van andere aard omvatten, naar gelang van de specifieke behoeften. 
Deze kunnen zich uitstrekken tot speerpuntnetwerken, samenwerking tussen producenten en 
gebruikers, samenwerking met Eureka, coördinatie met nationale initiatieven, internationale 
samenwerking, verspreiding van resultaten, en initiatieven op het gebied van opleiding. 
Afzonderlijke activiteiten binnen een themacluster kunnen van kortere duur zijn dan het gehele 
cluster. 
De deelname aan het programma zal voor alle partijen verder worden vergemakkelijkt door het 
stroomlijnen van beheerprocedures. Er wordt gestreefd naar vereenvoudiging van het uitnodigings-
en beoordelingsproces, alsmede naar vermindering van de kosten van het opstellen van voorstellen. 
Er zullen vaker uitnodigingen tot het indienen van voorstellen worden uitgeschreven, waarbij elke 
uitnodiging zal zijn gericht op bepaalde onderwerpen binnen het programma. Elk jaar zal een 
uitnodiging worden uitgeschreven op één of meer van de vier vaste data 15 maart, 15 juni, 15 
september en 15 december. Er worden specifieke procedures in het leven geroepen om het MKB 
te helpen, bij voorbeeld ter financiering van de verkennende fase van projectvoorstellen. Ook 
wordt gewerkt aan een vereenvoudiging van de contracten. 
66 
De technische inhoud weerspiegelt ook de nieuwe nadruk op infrastructuur, toegang, gebruik en 
bruikbaarheid, en optimale praktijken. 
Een gedeelte van het programma is gericht op de meer fundamentele en onderbouwende 
technologieën: software-technologie (ST), technologie voor componenten en subsystemen (TCS), 
en multimediatechnologie (MT). Daarnaast worden vier themaclusters voorgesteld, die gedeeltelijk 
op het gebied van onderbouwende technologieën liggen en gedeeltelijk meer toepassingsgerichte 
activiteiten omvatten: technologie voor bedrijfsprocessen (TBP), integratie bij fabricage (IiM), 
krachtige computers en netwerken (HPCN), en het open microprocessorsystemeninitiatief (OMI). 
Tenslotte is, als aanvulling op de meer praktijkgerichte activiteiten, een deel van het programma 
gewijd aan lange-termijnonderzoek (LTR). 
Voor 1995 geplande specifieke activiteiten 
Na de algemene uitnodiging tot het indienen van voorstellen van 15 december 1994 zullen meer op 
thema's gerichte uitnodigingen volgen op elk van de vier vaste data in 1995. 
INDUSTRIE- EN MATERIAALTECHNOLOGIE 
Doelstellingen 
Het werkprogramma wordt omschreven aan de hand van industriële doelstellingen op de korte, 
middellange en lange termijn, en niet op grond van technologische gebieden. Het werkprogramma 
is van gelijke toepassing op alle bedrijven, materialen, processen en produkten, en is bedoeld om 
de snelle toepassing van resultaten en de actieve deelname van alle partijen, met name van het 
MKB, te bevorderen. 
Op korte termijn wordt voorrang gegeven aan het onderzoek dat is gericht op aanpassing van 
bestaande technologieën of op de ontwikkeling van nieuwe industriële technieken, die leiden tot 
een versterking van de concurrentiepositie, met name in sectoren met een laag technologisch 
niveau. 
Op middellange termijn wordt het onderzoek toegespitst op bedrijven die reeds innoverende 
technologieën en strategieën ontwikkelen, waardoor hun concurrentievermogen wordt versterkt en 
een beter gebruik wordt gemaakt van het menselijk potentieel. 
Op lange termijn wordt het meer fundamentele, strategische en "high risk "-onderzoek 
geconcentreerd op nieuwe produktie- en produktontwerptechnieken die de belofte inhouden van 
nieuwe industrieën of markten met uitzicht op duurzame groei. 
Middelen 
Het werkprogramma omvat gekwantificeerde industriële doelstellingen voor de voorgestelde 
deelgebieden van onderzoek. Deze gekwantificeerde doelstellingen zijn streefcijfers die bedoeld 
zijn om indieners van voorstellen een goede indicatie van de uitdagingen te geven die, uitgaande 
van de huidige stand van zaken, binnen de voorgestelde termijn door de industrie kunnen worden 
beantwoord. 
De aangegeven onderzoektaken op korte, middellange en lange termijn moeten leiden tot resultaten 
die in overeenstemming zijn met de indicatieve doelstellingen voor de gegeven termijn. Binnen dit 
programma wordt de korte termijn beschouwd als korter dan vijfjaar, de middellange termijn als 
vier tot acht jaar, en de lange termijn als langer dan acht jaar, waarbij dient te worden 
aangetekend dat deze termijnen voor de diverse industriële sectoren vermoedelijk verschillend zijn. 
De gekwantificeerde doelstellingen en de indeling van onderzoektaken in korte-, middellange- en 
lange-termijndoelstellingen geven een algemene richting aan ten behoeve van de indieners van 
voorstellen; zij zijn niet gekoppeld aan selectiecriteria voor voorstellen, toewijzing van middelen 
of werkwijzen voor de uitvoering van het programma. Het behoort tot de taak van de indieners per 
project de bijzonderheden van de verwachte effecten van de resultaten aan te geven, alsook het 
67-
tijdschema van mogelijke invoering daarvan in het bedrijfsleven. 
De verwachte onderzoekresultaten dienen niet alleen uit technologieën en methodologieën te 
bestaan, maar ook uit de validering in technische en economische experimenten, waar passend met 
inbegrip van demonstratieprojecten. 
Speciale aandacht wordt geschonken aan initiatieven die eventuele eigenaren en gebruikers in staat 
stellen zo snel en algemeen mogelijk toegang te hebben tot resultaten, met inachtneming van 
intellectuele en industriële eigendomsrechten. Dit kan gepaard gaan met de opneming van 
resultaten in normen en technische voorschriften. Alhoewel deze werkzaamheden niet expliciet in 
vroege onderzoektaken zijn vermeld, vormen zij een belangrijke aanvullende doelstelling van het 
programma. 
Met het oog op het aflopen van het EKSG-verdrag zullen onderzoekactiviteiten in verband met de 
innovatie van staalprodukten en -procédés geleidelijk worden opgenomen in dit programma, op 
voorwaarde dat het preconcurrentiële en multisectoriële karakter ervan bewaard blijft. 
Voor 1995 geplande specifieke activiteiten 
De algemene uitnodiging tot het indienen van voorstellen van 15 december 1994 moet leiden tot 
een begin van de uitvoering van voorstellen tegen het einde van het jaar. 
NORMALISATIE, METINGEN EN PROEVEN 
Doelstellingen 
Het programma kent voor alle gebieden van metingen en proeven de volgende doelstellingen: 
* verbetering van de concurrentiepositie van het Europese bedrijfsleven, met name van het 
MKB, door de bevordering van betere metingen en proeven bij onderzoek en ontwikkeling, 
betere bepaling en controle van de kwaliteit van produkten, efficiëntere metingen tijdens het 
produktieproces, verbeterde schriftelijke normen en technische bijstand voor de wederzijdse 
erkenning van certificaten in overeenstemming met de wereldwijde aanpak van 
conformiteitsbeoordeling; 
* bevordering van onderzoek en elke andere vorm van technische ondersteuning die 
noodzakelijk is voor de ontwikkeling en de uitvoering van het overige communautair beleid 
(interne markt, milieu, landbouw, gezondheidszorg, vervoer en beveiliging van de 
buitengrenzen van de Gemeenschap) en, waar passend, van de Europese normen die nodig 
zijn voor de tenuitvoerlegging daarvan; 
* ondersteuning van de verdere ontwikkeling van de Europese infrastructuur voor métrologie 
door de bevordering van de coördinatie van nationale werkzaamheden, de ontwikkeling van 
meetstandaarden, geavanceerde methoden en systemen op meetgebied, en de wederzijdse 
erkenning van resultaten en accreditatiesystemen; 
* bevordering van de verspreiding en toepassing van goede meetp raktij ken in geheel Europa, 
met name in de minder welvarende regio's. 
Middelen 
Bij de uitnodigingen van beperkte duur zullen de inspanningen worden gericht op de behoeften van 
de industrie met het oog op haar concurrentiepositie, de ontwikkeling van een geharmoniseerde 
Europese infrastructuur voor métrologie en het zorgen voor een solide wetenschappelijke en 
technische basis, die voor de ondersteuning van het communautair beleid zijn vereist. Daarnaast 
zorgen uitnodigingen, die specifiek bedoeld zijn voor voorstellen die beperkt zijn tot de 
aangegeven onderwerpen, voor een flexibele en snelle reactie ten behoeve van onderzoek dat 
dringend nodig is ter ondersteuning van het communautaire beleid en de bijbehorende Europese 
normen. Het belang van de coördinatie van nationale werkzaamheden ter verbetering van de 
Europese infrastructuur voor métrologie en proeven wordt tot uitdrukking gebracht door het 
i- 68 -
I 
toegenomen gebruik van thematische netwerken en opleidingscursussen. 
Voor 1995 geplande specifieke activiteiten 
De algemene uitnodiging tot het indienen van voorstellen van 15 december 1994 zal worden 
gevolgd door thematische uitnodigingen op 15 maart, 15 juni en 15 december 1995. 
MILIEU EN KLIMAAT 
Doelstellingen 
Doel is een beter inzicht te krijgen in de processen die ten grondslag liggen aan klimatologische en 
ecologische veranderingen, teneinde de gevolgen van menselijke activiteiten vast te stellen en te 
beoordelen. Naast de studie van natuurlijke processen zal een gedetailleerde analyse worden 
verricht van menselijk en sociaal gedrag en van de economische ontwikkelingspatronen die 
verantwoordelijk zijn voor schadelijke gevolgen voor het milieu. 
De doelstellingen van het programma zijn: 
* verbetering van de evaluatie van de gevolgen van klimaats- en andere milieuveranderingen 
voor het natuurlijke milieu en voor de samenleving; 
* bijdragen aan de technologische ontwikkeling die noodzakelijk is voor milieuobservatie, 
-bewaking en -onderzoek, waaronder methodologieën en technologieën voor het meten, 
waarschuwen en beheer met betrekking tot mogelijke natuurrampen; ook wordt rekening 
gehouden met het effect van produkten op het milieu, vanaf het stadium van de voor deze 
produkten gebruikte grondstoffen tot en met hun eindgebruik en verwijdering. 
* bijdragen aan de ontwikkeling van een uitgebreide Europese aardobservatie ten behoeve' van 
milieu-observatie en -onderzoek. /-
Middelen 
Onderzoek ter ondersteuning van de wetenschappelijke basis moet zijn gericht op specifieke 
onderzoekgemeenschappen, -netwerken en internationale programma's. Onderzoek ter fundering 
van de ontwikkeling en uitvoering van het milieubeleid van de Unie moet beantwoorden aan de 
behoeften van het communautaire beleidsplan/actieprogramma inzake het milieu en duurzame 
ontwikkeling en van het Europees Milieuagentschap. De mogelijkheid van industriële exploitatie 
van de projectresultaten moet worden vergroot door oriëntering op specifieke industriële kringen 
en fora, vooral die waarbij het MKB is betrokken. 
Voor 1995 geplande specifieke activiteiten 
Een algemene uitnodiging tot het indienen van voorstellen is gepubliceerd in januari 1995 en de 
ondertekening van de eerste contracten zal naar verwachting plaatsvinden in oktober 1995. Een 
uitnodiging tot het indienen van voorstellen op twee andere gebieden met betrekking tot de 
toepassing van ruimtetechnieken voor milieubewaking en -onderzoek (thema c) is gepubliceerd in 
juni 1995. 
MARIENE WETENSCHAPPEN EN TECHNOLOGIEËN 
Doelstellingen 
Doel is de werking van mariene systemen op zeebekkenschaal te begrijpen, teneinde een met het 
behoud van de kwaliteit van het mariene milieu verenigbaar duurzaam gebruik van de oceanen 
voor te bereiden en de rol van die systemen in de wereldwijde veranderingsprocessen te bepalen. 
Middelen 
De studie van de (fysische, scheikundige, biologische en geologische) processen in de zeeën 
-69-
rondom Europa wordt uitgebreid tot extreme mariene milieus, zoals de diepzeegebieden en de 
Noordelijke IJszee. Het concept van grootschalige "thematische" projecten, zoals aanvankelijk 
toegepast voor twee gebieden (t.w. de Middellandse Zee en het noordoostelijk deel van de 
Atlantische Oceaan), wordt nu ook toegepast in de Oostzee en in een gebied dat zich uitstrekt van 
de Straat van Gibraltar tot de Canarische eilanden en de Azoren. 
Aan het algemene gebied van wetenschap en techniek met betrekking tot de kustzones wordt nu 
een nieuwe richting gegeven als "strategisch" marien onderzoek met het oog op toepassing ervan 
bij het beheer van het mariene milieu als bron van natuurlijke rijkdommen en als leefruimte voor 
de mens. Bij mariene technologieën zal meer belang worden gehecht aan onderzoek van biologisch 
actieve stoffen, van geotechnische toepassingen onder water en van instrumenten en platforms voor 
gebruik in extreme mariene omgevingen (diepzee, onder ijslagen, enz.). 
Ten aanzien van de uitvoeringswijze bestaat het voornemen tot invoering van verschillende 
vernieuwingen: meer gecoördineerde werkzaamheden, technologiestimulering ten behoeve van het 
MKB en maatregelen ter verspreiding van de resultaten van eerdere programma's op het gebied 
van de mariene wetenschappen en technologieën. 
Voor 1995 geplande specifieke activiteiten 
Een algemene uitnodiging tot het indienen van voorstellen is gepubliceerd op 15 december 1994 en 
naar verwachting zullen de eerste contracten worden ondertekend in oktober 1995. 
BIOTECHNOLOGIE 
Doelstellingen 
Het zal tot de verantwoordelijkheid van de Gemeenschap behoren in het kader van het programma 
Biotechnologie toekomstig onderzoek aan te moedigen dat naar verwachting voor de samenleving 
de meeste vruchten zal afwerpen. Dit betekent voorrang voor gebieden van kennisexploitatie waar 
bruggen moeten worden geslagen tussen verwante thema's en/of door grote groepen deskundigen 
op internationaal niveau intens moet worden samengewerkt. Deze geïntegreerde aanpak moet ook 
worden gevolgd teneinde: 
* de veiligheid te garanderen bij het gebruik van levende cellen in produktieprocessen; 
* passende aandacht te besteden aan de Europese bijdrage tot internationale genoomprojecten; 
* een redelijke ontwikkeling van de landbouw te bevorderen, met inachtneming van 
milieubescherming, en met passende aandacht voor het welzijn van de dieren indien hiermee 
bijvoorbeeld genetische modificatie van dieren en gewassen of van hun gezondheid is 
gemoeid; 
* de louter kunstmatige grenzen tussen specialistische gebieden als neurobiologie, 
endicrinologie en immunologie te doorbreken om de cellulaire en moleculaire interacties aan 
het licht te brengen. 
Middelen 
Dit programma heeft met zorg gekozen voor drie benaderingen, die elk een specifiek doel dienen 
en beperkt zijn tot de aangegeven wetenschappelijke gebieden: 
1. Teneinde van O & O op middellange termijn de meeste vruchten te plukken zullen middelen 
worden geconcentreerd op vier wetenschapsgebieden. Taakgerichte projecten moeten 
streven naar meetbare effecten en een belangrijke verandering bewerkstelligen in de huidige 
stand van wetenschap en technologie. Hierbij wordt een multidisciplinaire, geïntegreerde 
aanpak aanbevolen. 
2. Vier andere wetenschapsgebieden, waar coördinatie en het voortbouwen op nationale 
programma's van het grootste belang zijn, vormen het voorwerp van gecoördineerde 
-70 
werkzaamheden. Hierbij wordt gestreefd naar handhaving van het grote potentieel aan 
vernieuwende doorbraken op de belangrijkste onderzoekgebieden, die vaak betrekkelijk 
geïsoleerd in de Lid-Staten worden .ontwikkeld, alsmede vergroting van de toegevoegde 
waarde van de resultaten, die uit de interactie en harmonisering met over de grenzen 
ontwikkelde activiteiten voortkomen. 
3. Teneinde een brug te slaan tussen universitaire instellingen, onderzoeklaboratoria en het 
bedrijfsleven (met name het MKB), en zo een beter begrip bij het publiek te kweken en 
"beladen" kwesties met betrekking tot biotechnologische toepassingen te verhelderen, zullen 
vier horizontale activiteiten worden ondersteund op gebieden die onontbeerlijk zijn voor de 
exploitatie van de biologische wetenschappelijke kennis. Deze activiteiten kunnen bijzondere 
aandacht vergen met betrekking tot andere aspecten, zoals sociaal-economische of ethische 
kwesties. 
Deze benaderingen zullen worden uitgevoerd door middel van een bredere participatie bij het 
programma, waardoor wordt gewaarborgd dat belangrijke organisaties en gebruikers op 
evenwichtige wijze worden betrokken: geïntegreerde projecten voor gezamenlijke rekening, OTO-
projecten voor gezamenlijke rekening, gecoördineerde werkzaamheden, demonstratieactiviteiten, 
MKB-premies voor voorbereidende activiteiten, alsmede voorbereidende, begeleidende en 
ondersteunende maatregelen, platforms of "extended audiences" en opleidingstoelagen. 
Er zullen maatregelen worden genomen ter aanmoediging van de deelname van het MKB, met 
name maatregeien die de technologische ontwikkeling stimuleren en maatregelen die de banden 
tussen "science parks" en het op het gebied van de biotechnologie actieve MKB versterken, met 
inachtneming van de behoeften van het MKB uit minder welvarende regio's. 
Voor 1995 geplande specifieke activiteiten 
De eerste algemene uitnodiging tot het indienen van voorstellen is gepubliceerd op 17 januari 1995 
en naar verwachting zullen de eerste contracten worden ondertekend in oktober 1995. Deze 
uitnodiging zal worden gevolgd door een tweede op 15 september met als sluitingsdatum voor de 
indiening van voorstellen 15 december 1995. 
MEDISCHE BIOLOGIE EN GEZONDHEID 
Doelstellingen 
In het kader van het specifieke programma voor onderzoek en technologische ontwikkeling, 
inclusief demonstratie, op het gebied van de medische biologie en de gezondheid (1994-1998) 
wordt onderzoek voorgesteld dat van cruciaal belang is voor elke strategie ter bescherming van de 
gezondheid van de bevolking en ter bestrijding van ziekten. Verder wordt door het programma 
bijgedragen aan de versterking van de wetenschappelijke grondslag van het concurrentievermogen 
van de Europese gezondheidsindustrie en wordt de overdracht van onderzoekresultaten naar de 
klinische praktijk aangemoedigd. In dit programma worden de inspanningen van het vorige 
programma voortgezet, zij het op een breder toepassingsgebied en met een grotere nadruk op de 
behoeften van patiënten, werkers in de gezondheidszorg, de gezondheidsindustrie en de Unie in 
haar geheel. 
Het programma is gericht op zeven onderzoeksgebieden: 
1) Farmaceutisch onderzoek; 
2) Onderzoek op het gebied van biomedische technologie en technieken; 
3) Hersenonderzoek; 
4) Onderzoek naar ziekten met grote sociaal-economische gevolgen; 
5) Onderzoek naar het menselijk genoom; 
71 
ó) Onderzoek op het gebied van de volksgezondheid, inclusief onderzoek voor de 
gezondheidszorg; 
7) Onderzoek op het gebied van de biomedische ethiek (met name de ethische aspecten van de 
gebieden 1 tot en met 6). 
Middelen 
Onderzoek op gebied 4 (Onderzoek naar ziekten met grote sociaal-economische gevolgen) zal door 
de integratie van fundamenteel en klinisch onderzoek fundamentele antwoorden geven met het oog 
op de preventie, diagnose en behandeling van ziekten als kanker, AIDS en andere infectieziekten, 
hart- en vaatziekten, chronische ziekten en zeldzame ziekten, en zal ook gericht zijn op het gebied 
van de arbeidsgeneeskunde en de milieugeneeskunde. Een belangrijk nieuw aspect, mogelijk 
gemaakt door artikel 129 van het Verdrag van de Europese Unie, is de expliciete opneming van 
volksgezondheid in het programma. Verder zijn het farmaceutisch onderzoek en het 
hersenonderzoek thans afzonderlijke gebieden geworden. In het programma zullen ook horizontale 
activiteiten plaatsvinden, zoals onderzoek naar ethische, juridische en sociale kwesties, en 
demonstratieprojecten ter beoordeling van de mogelijkheden van nieuwe technologieën en 
benaderingen. 
In het kader van dit programma ligt het in de bedoeling verder te gaan dan alleen coördinatie, en 
deel te nemen aan onderzoek voor gezamenlijke rekening op specifieke gebieden (farmaceutica, 
biomedische technologie en technieken, hersenonderzoek en onderzoek naar het menselijk 
genoom). 
Voor 1995 geplande specifieke activiteiten 
Voor de uitvoering van het programma is een eerste algemene uitnodiging tot het indienen van 
voorstellen gepubliceerd op 17 januari 1994 met als sluitingsdatum 31 maart 1995. 
LANDBOUW EN VISSERIJ, MET INBEGRIP VAN DE AGRO-INDUSTRIE, 
LEVENSMIDDELENTECHNOLOGIE, BOSBOUW, AQUACULTUUR EN 
PLATTELANDSONTWIKKELING 
Doelstellingen 
De algemene doelstellingen van deze activiteiten zijn: 
* bevordering van de samenwerking tussen bedrijven, onderzoekcentra en universiteiten op de 
gebieden die onder het programma vallen; 
* harmonisatie van het onderzoek in de primaire sectoren landbouw, tuinbouw, bosbouw, 
visserij en aquacultuur, die de produktie van voedsel en andere grondstoffen verzorgen, en 
hun betrekkingen met de toeleveringsbedrijven en de verwerkende industrie; 
* bijdragen aan de bevordering van het concurrentievermogen van de sectoren agro-industriële 
en primaire produktie in Europa door de ontwikkeling van nieuwe technologieën en nieuwe 
produktiesystemen en -methoden, die verenigbaar zijn met duurzame groei en beantwoorden 
aan de behoeften van de consument; 
* verbetering van de kwaliteit van landbouw-, bosbouw- en visserijprodukten in het algemeen, 
en van levensmiddelen in het bijzonder; 
* ondersteuning van de uitvoering van het gemeenschappelijk landbouw- en visserijbeleid, en 
van overig communautair beleid (interne markt en milieu), plattelandsontwikkeling en de 
handhaving van werkgelegenheid in plattelandsgebieden; 
* bijdragen aan de afstemming tussen produktie en gebruik van biologische grondstoffen. 
72 -
1 
X Middelen 
Het programma wordt ten uitvoer gelegd door middelvan projecten voor gezamenlijke rekening 
gecoördineerde werkzaamheden en begeleidende maatregelen. Met betrekking tot het programma 
voor agro-industrieel onderzoek zijn er drie nieuwe soorten activiteiten voor gezamenlijke 
rekening: Projecten voor onderzoek in samenwerkingsverband stellen groepen 
landbouwbedrijven en agro-industrieën zonder oft met ontoereikende eigen middelen voor 
onderzoek en technologische ontwikkeling in de gelegenheid organisaties van buiten aan te trekken 
om voor hen onderzoek te verrichten voor het oplossen van gemeenschappelijke of soortgelijke 
problemen. Premies voor de verkennende fase helpen alle categorieën bedrijven van het MKB bij 
de opstelling van projecten voor gezamenlijke rekening. Thematische netwerken brengen door 
fabrikanten en verwerkende bedrijven, primaire producenten, eindgebruikers, universiteiten en 
onderzoekcentra verricht onderzoek betreffende generieke technologieën bijeen, teneinde invoering 
en overdracht van technologie te bevorderen. 
Er zullen demonstratieprojecten worden uitgevoerd. In deze projecten zullen de interdisciplinaire 
k vaardigheden van producenten van nieuwe technologieën of van nieuwe systemen worden 
\ gecombineerd met die van technologiegebruikers en zo op zinvolle schaalgrootte de technische en 
sociaal-economische voordelen laten zien die de toepassing van moderne principes op de bestaande 
praktijken biedt. 
'S Krachtens de zienswijze van het Europese parlement over ethische en sociale evaluatie van 
programma's op het gebied van de biologische wetenschappen en technologieën, vormen ook de 
activiteiten ten aanzien van ethische, juridische en sociale aspecten een nieuw principe in het 
programma op het gebied van de landbouw en de visserij. De belangrijkste doelstellingen daarvan 
zijn begrip en verbetering van de communicatie met in het bijzonder de consument, 
milieugroeperingen, dierenbescherming, en andere sociale partners op dit gebied. 
Voor 1995 geplande specifieke activiteiten 
De eerste uitnodiging tot het indienen van voorstellen van 15 december 1994 zal in juni en 
december 1995 worden gevolgd door twee andere. 
NIET-NUCLEAIRE ENERGIE 
Doelstellingen 
De hoofddoelstellingen van het programma op het gebied van de niet-nucleaire energie 1994-1998 
(JOULE-THERMIE) zijn betere veiligstelling van de energievoorziening in de ruimste zin en de 
vermindering van de gevolgen van de produktie en het verbruik van energie, met name de C02-
emissies, teneinde recht te doen aan de toenemende zorg voor milieubescherming. In dit kader 
wordt in dit programma ook gestreefd naar het bijdragen aan andere belangrijke 
beleidsdoelstellingen, zoals de versterking van de technologische basis van de industrie (met de 
bijbehorende voordelen voor economie, werkgelegenheid en exportpositie), verbetering van de 
sociaal-economische cohesie en bijdragen aan de samenwerking met derde landen (met name de 
landen in Midden- en Oost-Europa en de ontwikkelingslanden). 
Middelen 
In het nieuwe programma worden bestaande activiteiten gecombineerd met nieuwe. Vele OTO-
activiteiten zullen voor het grootste deel langs dezelfde technologische lijnen worden voortgezet als 
bij het voorgaande programma, t.w. rationeel gebruik van energie, duurzame energie en beter 
gebruik van fossiele brandstoffen, zij het dat hier vele nieuwe elementen aan zijn toegevoegd. In 
de eerste plaats worden in het programma OTO-activiteiten en demonstratieactiviteiten, die 
voorheen afzonderlijk zijn uitgevoerd binnen de programma's JOULE en THERMIE, binnen één 
instrument samengebracht. Ten tweede wordt een nieuwe activiteit ter ondersteuning van een 
algemene strategie voor onderzoek en technologische ontwikkeling op energiegebied 
geïntroduceerd, die de gehele keten van fundamenteel onderzoek tot en met verspreiding van 
resultaten omvat. Ten derde wordt ter ondersteuning van duurzame energiebronnen de financiering 
voor onderzoek en technologische ontwikkeling verdubbeld ten opzichte van de voorgaande ,/ 
s 
73 -
JOULE-programma's. 
De wetenschappelijke en technische doelstellingen van het programma zijn vastgesteld op grond 
van de resultaten van een seminar over energieonderzoek, waarbij de belangrijkste Europese 
organisaties op energiegebied waren betrokken. Bij de uitvoering van het werkprogramma zal 
nauwgezette coördinatie plaatsvinden tussen DG XII (voor het O & O-gedeelte) en DG XVII (voor 
de gedeelten met betrekking tot demonstratie en verspreiding). 
Voor 1995 geplande specifieke activiteiten 
De eerste uitnodiging tot het indienen van voorstellen voor O & O en voor demonstratieprojecten 
liep af op 24 maart 1995, opdat de eerste projecten in het najaar van 1995 zouden kunnen starten. 
Een tweede uitnodiging, beperkt tot voorstellen voor demonstratieactiviteiten, wordt gepland voor 
september 1995. Verder is in het kader van het programma een open uitnodiging gepubliceerd 
voor het indienen van voorstellen voor de verspreiding van de programmaresultaten en ter 
bevordering van de deelname van het MKB, waarvoor 5% van de begrotingsmiddelen van het 
programma is uitgetrokken. 
VEILIGHEID VAN KERNSPLIJTING 
Doelstellingen 
Het programma op het gebied van veiligheid van kernsplijting (1994-1998) kent als belangrijkste 
doelstelling maximale veiligheid voor alle fasen van de splijtstofcyclus en bescherming van 
werknemers, de bevolking en het milieu tegen radiologische gevolgen, van welke aard dan ook, 
van de opwekking van kernenergie. Tot deze taak behoren ook de zorg dat de regelgeving gelijke 
tred houdt met de ontwikkelingen in de nucleaire industrie en bijdragen aan de aanvaarding van de 
industrie door het publiek. Het programma kent vijf belangrijke activiteitsgebieden: verkenning van 
vernieuwende benaderingen; reactorveiligheid; beheer en opberging van radioactief afval en 
ontmanteling van installaties; gevolgen van de blootstelling aan straling voor mens en milieu; en 
beheersing van gebeurtenissen uit het verleden. 
Middelen 
Het nieuwe programma is geherstructureerd om rekening te houden met de behoefte aan 
vernieuwing en de vaststelling van prioriteiten terwijl toch de continuïteit bewaard blijft. Er zijn 
nieuwe elementen aan toegevoegd, zoals nieuwe principes in reactorontwerp, en de onderwerpen 
die eerder aan de orde kwamen in het COSU-programma betreffende de gevolgen van het ongeval 
van Tsjernobyl zijn uitgebreid tot andere radioactief besmette gebieden en in het programma 
opgenomen. De uitvoering van het programma zal plaatsvinden door middel van werkzaamheden 
voor gezamenlijke rekening en gecoördineerde werkzaamheden. Het programma is vastgesteld na 
het seminar over energieonderzoek waarbij de belangrijkste organisaties op energiegebied waren 
betrokken. 
Voor 1995 geplande specifieke activiteiten 
Er is een uitnodiging tot het indienen van voorstellen gepubliceerd met een eerste sluitingsdatum 
van 20 maart 1995. In april en mei worden de voorstellen beoordeeld en de start van de eerste 
projecten wordt voorzien tegen het eind van het jaar. De tweede sluitingsdatum voor voorstellen 
is 28 februari 1996. De uitnodiging tot het indienen van voorstellen voor coördinatieactiviteiten 
blijft open tot 1 november 1997. 
BEHEERSTE THERMONUCLEAIRE FUSIE 
Doelstellingen 
De prioritaire doelstelling van het programma bestaat uit de vaststelling van het engineering-
ontwerp van de next step in het kader van de vier partijensamenwerking aan de Internationale 
Thermonucleaire Proefreactor (ITER-EDA). Er zal worden gezocht naar mogelijke verbeteringen 
van de plasmafysische en technische concepten, waarbij de technische haalbaarheid daarvan zal 
.y -74 
worden beoordeeld, en de ontwikkeling van technologie op lange termijn die het gebruik van 
kernfusie als energiebron mogelijk maakt, zal ter hatód worden genomen. De resultaten van dit 
onderzoek zullen dienstig zijn voor de exploitatie van ITER en op langere termijn, voor het 
conceptuele ontwerp van DEMO, een demonstratiereactor die in staat moet zijn belangrijke 
hoeveelheden elektriciteit op te wekken. 
Middelen en voor 1995 geplande specifieke activiteiten 
Dit programma wordt niet ten uitvoer gelegd door middel van uitnodigingen tot het indienen van 
voorstellen en bijbehorende werkprogramma's. 
* Activiteiten van de "next step ": 
Het ITER-EDA-project wordt voortgezet en omvat het eigenlijke ontwerp door het JCT 
(gemeenschappelijk centraal team) en de HT's (lokale teams) van de 4 ITER-partners en 
ondersteunend natuurkundig en technologisch O&O door de HT's. Het tussentijds rapport van 
ITER-EDA zal in 1995 worden uitgebracht. De next step-activiteiten van Euratom worden, 
behalve voor de deelname aan het JCT, gecoördineerd door het NET-team (Next European Torus): 
ondersteunend O & O op het gebied van de plasmafysica en -technologie zullen op de JET (Joint 
European Torus) en de gespecialiseerde machines van de Associaties worden voortgezet. Een 
voorstel voor de verlenging van JET tot eind 1999 in het belang van ITER wordt overwogen. 
* Verbeteringen van het concept ^ 
Voorstellen voor de modernisering van bestaande apparatuur en voor de bouw van nieuwe 
apparatuur zijn in onderzoek genomen of kunnen worden ingediend in de loop van 1995. Een 
voorstel voor samenvoeging van de activiteiten van de drie Associaties wordt overwogen. 
* Technologie op lange termijn 
De activiteiten betreffende de ontwikkeling van tritiumkweekmantels, stralingsbestendige 
materialen en materialen met geringe activering (met inbegrip van het conceptuele ontwerp van 
een hoogenergetische neutronenbron), en verdere analyse van de veiligheid en maatschappelijke ^ 
aanvaarding van kernfusie worden voortgezet en uitgebreid. 'f1 
/ 
VERVOER / 
Doelstellingen 
Het programma op vervoergebied is erop gericht, door middel van onderzoek, de doelstellingen te 
verwezenlijken van het communautaire vervoerbeleid, t.w. efficiënte en rendabele vervoernetten 
voor goederen en passagiers onder zo goed mogelijke voorwaarden voor het milieu, sociale 
aanvaardbaarheid en energieverbruik. 
De belangrijkste doelstellingen van het voorgestelde programma zijn: 
* ontwikkeling van een efficiënter, veiliger en milieuvriendelijker vervoersysteem voor 
passagiers en goederen; 
* bevordering van de onderlinge aansluiting en interoperabiliteit van de afzonderlijke 
vervoersnetwerken ; 
* verhoging van de efficiëntie van elke afzonderlijke vervoertak en verbetering van de 
onderlinge samenwerking; 
* bevordering van het ontwerp en het beheer van een infrastructuur die de milieuschade 
terugdringt en de prijs/kwaliteitsverhouding verbetert; 
* ontwikkeling - ten behoeve van bedrijven, exploitanten en gebruikers van vervoer, en 
instanties - van de passende hulpmiddelen voor het besluitvormingsproces, die gebaseerd 
zijn op betere kennis en begrip van mobiliteit, verkeersstromen, onderlinge wisselwerking 
en onderlinge afhankelijkheid. 
-75 
Middelen 
Als middel is een Europese aanpak ontwikkeld die gebruik maakt van de synergie tussen de 
verschillende communautaire en nationale activiteiten, alsmede die van andere internationale 
organisaties. De onderzoekactiviteiten zullen op twee niveaus worden ontwikkeld: 
een Europees strategisch niveau; 
een niveau van netwerkoptimalisering (gecombineerd vervoer, vervoer per spoor, 
luchtvervoer, stadsvervoer, zeevervoer en wegvervoer). 
De meeste activiteiten zullen worden uitgevoerd door middel van werkzaamheden voor 
gezamenlijke rekening, gecoördineerde activiteiten, voorbereidende, begeleidende en 
ondersteunende maatregelen, en onderzoekstudies. 
Voor 1995 geplande specifieke activiteiten 
Na de eerste uitnodiging van 15 december 1994 tot het indienen van voorstellen voor alle gebieden 
van het programma, zal een volgende uitnodiging worden gepubliceerd in september 1995, met 
een sluitingsdatum in december 1995. 
GERICHT SOCIAAL-ECONOMISCH ONDERZOEK 
Doelstellingen 
De activiteiten op het gebied van gericht sociaal-economisch onderzoek moeten in de toekomst 
hulp bieden bij de besluitvorming door de ontwikkeling van een gezamenlijke kennisbasis voor de 
uitdagingen waarvoor Europa zich gesteld ziet, op basis van werkzaamheden en onderzoek op de 
volgende drie onderling nauw verbonden gebieden: 
* evaluatie van de opties voor het wetenschaps- en technologiebeleid; 
* onderzoek op het gebied van onderwijs en opleiding; 
* onderzoek naar maatschappelijke integratie en sociale uitsluiting in Europa. 
De evaluatie van de opties voor het communautair wetenschaps- en technologiebeleid heeft tot doel 
de ontwikkeling van een gezamenlijke kennisbasis voor degenen die op regionaal, nationaal en 
Europees niveau instaan voor de besluitvorming op het gebied van wetenschaps- en 
technologiebeleid, en voor iedereen die verantwoordelijk is voor andere activiteitengebieden 
waarin wetenschap en technologie een rol spelen. Het uiteindelijke doel hiervan is de verbetering 
van de samenhang en de coördinatie van Europese inspanningen en beleid op het gebied van 
onderzoek en technologische ontwikkeling. 
De communautaire onderzoekactiviteiten op het gebied van onderwijs en opleiding moeten dienen 
ter ondersteuning van de inspanningen door de Lid-Staten, die gericht zijn op versterking van de 
samenhang tussen onderzoek, onderwijs en opleiding en de verbetering van hun onderwijs- en 
opleidingsstelsels door middel van onderzoek en de verspreiding van goede praktijken en 
innovaties. Beoogd wordt in Europa de ontwikkeling te bevorderen van een samenleving waarin 
onderwijs en opleiding gedurende het gehele leven van de burger een vaste centrale plaats 
inneemt. 
Armoede en sociale uitsluiting zijn grote problemen voor de Lid-Staten. Onderzoek naar 
maatschappelijke integratie en sociale uitsluiting is noodzakelijk om het inzicht in deze problemen 
te verbeteren, zodat oplossingen kunnen worden gevonden. 
Middelen 
In het kader van dit nieuwe programma worden voornamelijk OTO-projecten voor gezamenlijke 
rekening en thematische netwerken ondersteund; ook wordt een aantal horizontale maatregelen 
uitgevoerd, zoals bijvoorbeeld de totstandbrenging van het ETAN-netwerk (European Technology 
Assessment Network). Dit netwerk moet nauw samenwerken met de voornaamste organisaties die 
metterdaad betrokken zijn bij de evaluatie van opties voor het wetenschaps- en technologiebeleid in 
-76 
Europa. Het is de bedoeling dat de deskundigheid uit de verschillende sociaal-economische 
geledingen optimaal wordt gebruikt en dat inforrnatie over lopende onderzoeksactiviteiten en 
andere werkzaamheden in de Europese Unie wordt uitgewisseld. 
De Europese waarnemingspost voor exacte wetenschap en technologie van het Instituut 
technologische prognose van het GCO zal een informatiedienst verzorgen over vooruitgang in 
wetenschap en technologie en waarborgen dat wetenschappelijke ontwikkelingen en technologische 
innovaties worden gevolgd. 
Voor 1995 geplande specifieke activiteiten 
Een eerste algemene uitnodiging tot het indienen van voorstellen is gepubliceerd op 15 maart 
1995, gelijktijdig met een uitnodiging voor kennisgeving van belangstelling voor deelname aan 
ETAN. 
TWEEDE ACTIVITEIT: SAMENWERKING MET DERDE LANDEN EN 
INTERNATIONALE ORGANISATIES 
Doelstellingen 
De doelstellingen van het programma zijn vergroting van de toegevoegde waarde van de 
communautaire OTO-activiteiten en verbetering van de coördinatie met andere communautaire 
instrumenten en van de synergie met acties van de Lid-Staten, teneinde overlapping van de 
werkzaamheden te vermijden en om het werkterrein van de Gemeenschap beter vast te stellen op 
basis van het subsidiariteitsbeginsel. 
Dit programma vormt de centrale activiteit op het gebied van internationale samenwerking, en is 
gericht op vier geografische gebieden: 
A.l. andere kaders voor wetenschappelijke en technologische samenwerking in Europa; 
A.2. de landen in Midden-Europa, alsmede de nieuwe onafhankelijke staten van de voormalige 
Sovjet-Unie; 
B. geïndustrialiseerde derde landen buiten Europa; en 
C. de ontwikkelingslanden. 
Middelen 
De instrumenten, die worden afgestemd op de behoeften en kansen van OTO-samenwerking met 
partners in deze vier geografische gebieden, omvatten coördinatie, dialoog, gecoördineerde 
werkzaamheden en werkzaamheden voor gezamenlijke rekening, begeleidende maatregelen en, in 
bepaalde gevallen, financiële steun voor deelnemers uit derde landen aan andere specifieke 
programma's in het kader van het vierde kaderprogramma (voor de gebieden onder A.2 en C). 
In passende gevallen zullen verbindingen naar andere programma's worden gelegd om de synergie 
en toegevoegde waarde te vergroten, bijvoorbeeld met de programma's op het gebied van milieu 
en klimaat, mariene wetenschappen en technologieën, en niet-nucleaire energie. 
Het ligt in de bedoeling het netwerk van programmabeheerders van de Gemeenschap en 
projectcoördinatoren van Eureka verder te versterken, gezamenlijke afspraken en promotie- en 
contactactiviteiten te organiseren, en de banden met andere onderzoekkaders aan te halen. Hierbij 
zal door onderzoekers en bedrijven een ruimer gebruik worden gemaakt van netwerken voor 
advies en informatievoorziening (VALUE, OPET, enz.) op het niveau van de Gemeenschap, 
Eureka en de Lid-Staten. 
Voor 1995 geplande specifieke activiteiten 
Voor 1995 zijn drie uitnodigingen tot het indienen van voorstellen gepland. De eerste betreft 
77 
postdoctoraal-beurzen voor Japan en Korea (gebied B). De tweede betreft gebied C: hier zullen 
activiteiten worden gericht op drie onderling samenhangende sectoren van algemeen belang 
(duurzaam beheer van hernieuwbare natuurlijke hulpbronnen, duurzame verbetering van de 
produktie van landbouw en agro-industrie, en gezondheid), alsmede op andere gebieden van 
wederzijds belang (informatie- en communicatietechnologie). De derde uitnodiging heeft 
betrekking op gebied A.2; bij deze activiteiten zal worden gestreefd naar instandhouding van het 
OTO-potentieel, oplossing van OTO-problemen van sociaal, economisch en ecologisch belang, en 
intensivering van de samenwerking op OTO-gebieden waar deze landen een vooraanstaande rol op 
wereldniveau spelen. 
Met betrekking tot internationale organisaties bestaat het voornemen uitvoering te geven aan de 
nauwere samenwerking waarop wordt gedoeld in de administratieve regelingen met de Europese 
Organisatie voor kernonderzoek (CERN) en het Europees laboratorium voor moleculaire biologie 
(EMBL), totstandbrenging van nauwere banden met andere Europese organisaties en handhaving 
van de nauwe betrekkingen met het Europese Ruimte-Agentschap (ESA), de Europese Stichting 
voor wetenschappen (ESW), de OESO en de UNESCO. Er zullen ongeveer 25 nieuwe COST-
acties van start gaan; ook zal een aanvang worden gemaakt met voorbereidende werkzaamheden 
op het gebied van de natuurkunde en de neurologie. Een evaluatie van COST met betrekking tot 
structuren, mechanismen en resultaten behoort tot de voornemens. 
Een overeenkomst met Canada wordt ondertekend, naar verwachting zullen de onderhandelingen 
met Zwitserland en Israël met een overeenkomst worden afgesloten, en er is uitzicht op een begin 
van de onderhandelingen met de VS en Zuid-Afrika. 
DERDE ACTIVITEIT: VERSPREIDING EN EXPLOITATIE VAN DE RESULTATEN VAN 
DE ACTIVITEITEN INZAKE OTO 
Doelstellingen 
Bij de derde activiteit binnen het vierde kaderprogramma voor de verspreiding en exploitatie 
van resultaten worden in één programma de voortzetting van bestaande projecten op dit gebied en 
meer in het algemeen activiteiten met betrekking tot innovatie en technologieoverdracht 
gecombineerd. 
Deze benadering is gebaseerd op het wederzijds aanvullende karakter van onderzoek en innovatie, 
en doet recht aan de niet-rechtlijnige, complexe en interactieve aard van het innovatieproces. Het 
werkprogramma voor de uitvoering van het specifieke programma voor verspreiding en exploitatie 
is derhalve toegespitst op de volgende drie doelstellingen : 
* totstandbrenging van een omgeving voor het bedrijfsleven die gunstig is voor innovatie en de 
opneming van technologieën; 
* bevordering van de verspreiding van kennis en technologie binnen de Europese Unie (effect 
van de interne markt); 
* zorgen dat onderzoekresultaten en technologieën, die naar zich laat aanzien aan de behoeften 
van het bedrijfsleven zullen beantwoorden, binnen de gehele Unie beschikbaar worden 
gemaakt. 
De aard van de werkzaamheden maakt dat de derde activiteit van het vierde kaderprogamma een 
cruciale rol speelt bij de door het Witboek vastgestelde problemen op het gebied van 
concurrentievermogen, en dat deze activteit rechtstreeks bijdraagt tot de in artikel 130f van het 
Unieverdrag uiteengezette doelstellingen. 
Middelen 
De derde activiteit is onder meer toegespitst op: 
proef- en experimentele acties, waarnemingen en studies ter ondersteuning van het promoten 
van innovatie in de regio's van doelstelling 1 EIMS (European Innovation Monitoring 
78 
System); i 
netwerken voor het promoten van technologieoverdracht en innovatie; 
activiteiten ter ondersteuning van technologieoverdracht en validatieprojecten; 
verspreidings- en informatiedienst (CORDIS) 
De informatiedienst CORDIS zal een uitgebreide reeks diensten 'on-line' en 'off-line' verlenen, 
de kwaliteit van de informatie zal verder worden verbeterd en er zullen toegangspunten worden 
opgezet tot nationale informatiesystemen die eveneens de verspreiding van wetenschappelijke en 
technologische informatie ten doel hebben. 
Voor 1995 geplande specifieke activiteiten 
Na de vooraankondiging op 15 december 1994 is een uitnodiging tot het indienen van voorstellen 
gepubliceerd op 17 januari 1995. De eerste uitnodiging voor het indienen van voorstellen werd op 
15 december 1994 gepubliceerd met de bedoeling een netwerk van ongeveer 45 relaiscentra op te 
zetten en daarmee de grondslag te leggen voor een Europese infrastructuur voor de verspreiding en 
bevordering van technologieën op basis van de behoeften van het bedrijfsleven, met inbegrip van 
de bevordering van de communautaire OTO-programma's en de daarvan afkomstige resultaten. 
Een tweede uitnodiging tot het indienen van voorstellen werd gepubliceerd op 15 maart 1995; deze 
had ondersteuning van technologievalidering en van projecten voor technologieoverdracht ten doel. 
Op deze wijze wordt op Europees niveau bijgedragen aan de verwezenlijking van een doelmatig 
hulpmiddel voor de bevordering van validering, overdracht en integratie van nieuwe technologieën 
in de economische en sociale structuren, en wordt een innovatieve cultuur bevorderd. 
Voor 1995 worden andere uitnodigingen tot het indienen van voorstellen gepland op de volgende 
gebieden: EIMS (European Innovation Monitoring System), financiële omgevingen, regionale 
activiteiten en ondersteuning van "science parks", innovatieve beheertechnieken, experimentele 
netwerken en diensten. Gemeenschappelijke doel hiervan is bij te dragen tot een verbeterd 
innovatieklimaat in de Europese Unie. 
VIERDE ACTIVITEIT: OPLEIDING EN MOBILITEIT VAN ONDERZOEKERS 
Doelstellingen 
Doel van het programma is de bevordering, door stimulering van de opleiding en mobiliteit van 
onderzoekers, van de kwantitatieve en kwalitatieve groei van de menselijke hulpbronnen in de 
Gemeenschap en de geassocieerde landen. De algemene doelstellingen zijn de volgende: 
* stimulering van opleiding door onderzoek en bevordering van een doelmatiger inzet, door 
middel van santenwerking, van hoog gekwalificeerde onderzoekers in de Gemeenschap; 
* verbetering van de mobiliteit van de Europese onderzoekers in heel de Gemeenschap, door 
zowel de mobiliteit tussen universiteiten, onderzoeksinstellingen en bedrijven, als de 
interdisciplinaire mobiliteit aan te moedigen, zodat het onderzoekpotentieel in de 
verschillende disciplines beter kan worden benut; 
* bevordering, bijvoorbeeld door middel van netwerken, van transnationale samenwerking ten 
behoeve van vooral door onderzoekers zelf voorgesteld onderzoek dat niet kan worden 
gesteund in het kader van de eerste activiteit; 
* terbeschikkingstelling aan alle onderzoekers in de Gemeenschap van de bestaande grote 
installaties die onontbeerlijk zijn voor hoogwaardig onderzoek; 
* verbetering van de wetenschappelijke en technologische samenhang van de Gemeenschap en 
bevordering van een algemeen niveau van wetenschappelijke deskundigheid, door 
wetenschappelijke instituten en onderzoekers uit alle regio's kansen voor onderzoek te 
bieden. Net zoals in het programma "Menselijk potentieel en mobiliteit" (1992-1994) zal de 
terugkeer van onderzoekers naar de minder welvarende regio's worden aangemoedigd en 
79 
financieel worden gesteund. 
Deze activiteit moet betrekking hebben op de exacte en natuurwetenschappen, de economische en 
bestuurswetenschappen, en de sociale en menswetenschappen, die bijdragen tot de verwezenlijking 
van de doelstellingen van de Gemeenschap op het gebied van onderzoek, technologische 
ontwikkeling en demonstratie. 
Middelen 
Ten opzichte van het vorige programma is een aanvang gemaakt met een aantal belangrijke 
ontwikkelingen in elk van de vier hoofdactiviteiten, die hieronder worden samengevat: 
Toelagen voor opleiding door onderzoek 
Er zal een flexibeler toelagenstelsel voor opleiding door onderzoek worden opgezet dat geldt voor 
alle onderzoekprogramma's die beurzen beschikbaar stellen. Hierdoor zullen onderzoekers en het 
toekomstige gastinstituut beter in de gelegenheid zijn het onderzoekproject exact aan te passen aan 
de loopbaan van de aanvrager en de onderzoekbehoeften van het gastinstituut. 
Netwerken 
De financiering in het kader van de activiteit inzake van netwerken op het gebied van opleiding en 
mobiliteit van onderzoekers laat een belangrijke toename zien ten opzichte van de financiële 
middelen uit het voorgaande programma. Elke partner in een netwerk zou gemiddeld, per 
laboratorium, ongeveer 70.000 ecu per jaar moeten ontvangen. Dit bedrag, dat enkele malen hoger 
ligt dan het toegekende bedrag onder "Menselijk potentieel en mobiliteit", zou op basis van 5 tot 
10 laboratoria per netwerk moeten leiden tot contracten van 1 tot 2 miljoen ecu. Op deze wijze 
streeft de Commissie naar ondersteuning van werkelijk geavanceerde opleiding, en niet alleen naar 
mobiliteit van onderzoekers. 
Toegang tot grote onderzoekinstallaties 
Naast voortgezette bevordering van de toegang voor onderzoekers tot grote onderzoekinstallaties 
zal financiering worden verstrekt ten behoeve van verbeteringen aan installaties, met het doel een 
doelmatiger gebruik van de installaties te bevorderen. 
Begeleidende maatregelen 
De Euroconferenties zijn ondergebracht bij de begeleidende maatregelen, die ook ondersteuning 
zullen geven aan meer rechtstreekse opleidingsactiviteiten, zoals zomercursussen en stages. De 
laatste zijn bedoeld om tegemoet te komen aan de behoeften en het potentieel van het bedrijfsleven 
met betrekking tot opleiding door geavanceerd onderzoek. In dit verband wil de Commissie een 
reeks studies opzetten over doeltreffender manieren waarop gelijke kansen en grotere deelneming 
aan het programma kunnen worden verkregen voor onderzoekers uit het bedrijfsleven en uit de 
minder welvarende regio's. 
Voor 1995 geplande specifieke activiteiten 
Het nieuwe programma Opleiding en mobiliteit van onderzoekers ging officieel van start op 17 
januari 1995 met de publikatie van de uitnodiging tot het indienen van voorstellen. De eerste 
contracten voor toelagen voor opleiding door onderzoek, de toegang tot grote onderzoekinstallaties 
en begeleidende maatregelen zouden voor het eind van het jaar moeten worden verleend. Voor de 
aanzienlijk ingewikkelder contracten betreffende de netwerken wordt de ondertekening niet vóór 
1996 verwacht. De Commissie is voornemens in 1995 een contract af te sluiten met een 
onafhankelijk en terzake deskundig adviesbureau voor onderzoek naar de deelneming van vrouwen 
aan het programma en naar de mogelijkheden ter verbetering van gelijke kansen. Daarnaast 
kunnen de werkzaamheden voor de verzorging van geavanceerde opleidingen voor onderzoekers 
door middel van moderne telematica het onderwerp van een studie vormen in 1995, in 
samenwerking met andere diensten van de Commissie die op dit gebied werkzaam zijn. 
Met betrekking tot de resultaten van het beurzenstelsel van Menselijk potentieel en mobiliteit en de 
ontwikkeling van het nieuwe stelsel in Opleiding en mobiliteit van onderzoekers heeft de 
Commissie het voornemen een tweede "fellowship seminar" te houden, deze keer in Frankrijk, 
waarbij een groot aantal ontvangers van onderzoekbeurzen in één land bij elkaar komt. 
80 
De Wedstrijd voor jonge onderzoekers van de Europese Unie, het jaarlijkse evenement van de 
Europese Unie waarop wetenschappelijk talent wordt gepresenteerd, zal in 1995 plaatsvinden in 
Newcastle-upon-Tyne in het VK. Er zullen deelnemers uit meer dan 20 landen meedingen. 
HET GEMEENSCHAPPELIJK CENTRUM VOOR ONDERZOEK EN 
ONDERSTEUNENDE ACTIVITEITEN IN EEN CONCURRENTIEEL KADER 
HET GEMEENSCHAPPELIJK CENTRUM VOOR ONDERZOEK 
Doelstellingen 
Het GCO voert werkzaamheden op het gebied van strategisch en toegepast onderzoek uit. 
Daarmee verwerft het zich een plaats in de Europese wetenschap en technologie. Het GCO draagt 
ook bij tot het leggen van wetenschappelijke en technische grondslagen die noodzakelijk zijn voor 
de opstelling en de tenuitvoerlegging van het communautaire beleid op diverse terreinen. Het 
specifieke programma betreffende de werkzaamheden voor de Europese Gemeenschap zal enerzijds 
door middel van eigen werkzaamheden worden uitgevoerd, en anderzijds door middel van 
werkzaamheden die passen in een concurrentieel kader en bedoeld zijn ter wetenschappelijke en 
technische ondersteuning van het communautair beleid. Het specifieke programma betreffende de 
werkzaamheden voor de Europese Gemeenschap voor Atoomenergie (EGA) wordt uitgevoerd door 
middel van eigen werkzaamheden. 
Middelen 
De onderzoekbijdragen van het GCO aan de diverse gebieden van het kaderprogramma zijn 
zodanig gepland dat zij een aanvulling vormen op de overeenkomstige werkzaamheden van de 
specifieke programma's (programma's van werkzaamheden voor gezamenlijke rekening). Dit is 
met name van toepassing op de activiteiten van het centrum voor aardobservatie van het gebied 
Milieu en klimaat, en op het onderzoek van hetzelfde gebied betreffende 'global change'. 
Voor 1995 geplande specifieke activiteiten 
De uitvoering van bovengenoemde programma's is gepland voor 1995 in zo'n 30 werkschema's, 
waarin de afzonderlijke projecten zijn vastgelegd en die tezamen het door de Raad van Beheer van 
het GCO goedgekeurde werkprogramma van het GCO vormen. Nieuwe kenmerken in deze 
programma's zijn de nadruk op milieutechnologieën binnen de programma's Milieu en klimaat-, 
Industrie- en materiaaltechnologen ie Niet-nucleaire energie, alsook de nieuwe strategische studies 
in het kader van het sociaal-economisch onderzoek. 
ONDERSTEUNENDE ACTIVITEITEN IN EEN CONCURRENTIEEL KADER 
Doelstellingen en middelen 
Deze nieuwe ondersteunende activiteiten in een concurrentieel kader worden uitgevoerd door 
middel van werkzaamheden die zijn toegesneden op een concurrentiële aanpak in het kader van de 
relatie tussen opdrachtgever en contractant. Deze activiteiten zijn bedoeld als wetenschappelijke 
en technische ondersteuning van het communautair beleid. De uitvoering van deze 
onderzoekwerkzaamheden wordt toevertrouwd aan onderzoekorganisaties en -centra, waaronder 
het GCO, universiteiten en bedrijven. 
De Commissie heeft de tenuitvoerlegging van deze activiteiten toevertrouwd aan haar Secretariaat-
generaal, tezamen met de Directoraten-generaal die voor het communautair beleid op de 
onderscheiden gebieden verantwoordelijk zijn. 
Voor 1995 geplande specifieke activiteiten 
De beschikbare financiële middelen voor 1995 zijn verdeeld over 72 projecten, die liggen op de 
gebieden Informatie- en communicatietechnologie, Industrietechnologie, Milieu, Biowetenschappen ,J 
/ 
/ i 
/ 
-81 -
en biotechnologie, Energie, Sociaal-economisch onderzoek, en Verspreiding en exploitatie van 
onderzoeksresultaten. Op deze wijze wordt een bijdrage geleverd aan het beleid van de Unie, met 
name op de gebieden industrie, landbouw, milieu, energie, consumentenbescherming, vervoer en 
exploitatie van de onderzoeksresultaten. De betrokken Directoraten-generaal zullen de middelen 
voor de projecten beheren krachtens het Financieel Reglement dat op de begrotingen voor 
onderzoek van toepassing is. 
- 82 -
DEEL VIER 
BULAGEN 
Bijlage I 
De tabellen 1 t/m 10 geven een overzicht van de communautaire OTO-activiteiten in 1994 in de vorm van 
kwantitatieve gegevens (aantal en aard van de projecten, deelnemers, transnationale 
samenwerkingsverbanden, mate van financiering, enz.). De cijfers hebben betrekking op de activiteiten van 
het derde kaderprogramma en de belangrijkste APAS (voorbereidende, begeleidende en ondersteunende 
maatregelen); zij omvatten ook de deelname van de Lid-Staten van de landen van de Europese Economische 
Ruimte en van de EVA. 
Om een logisch geheel te verkrijgen zijn er geen cijfers met betrekking tot eerdere kaderprogramma's in 
opgenomen of gegevens over wijzigingen van contracten. In slechts een paar gevallen, bij voorbeeld het 
programma voor niet-nucleaire energie zouden deze activiteiten een betrekkelijk groot deel van de totale 
activiteiten in 1994 hebben uitgemaakt. 
De afkorting "n.v.t." betekent niet van toepassing. 
De tabellen 5 t/m 10 hebben uitsluitend betrekking op haar werkzaamheden voor gezamenlijke rekening. 
Bijlage II 
Tabel 11 geeft in overzichtelijke vorm de over 1995 tijdschema's voor de projectselectieprocedures voor elk 
van de specifieke programma's, alsmede de voor deze programma's in 1995 op de begroting uitgetrokken 
bedragen (vastleggingen) overeenkomstig de herziene begrotingen voor 1995. 
Bijlage lil 
Deze bijlage bevat twee tabellen met bedragen en een indicatieve verdeling voor het respectievelijke derde en 
vierde kaderprogranmia alsmede een grafiek die het verloop aangeeft van de jaarlijks voor het 
kaderprogramma uitgetrokken bedragen. 
Bijlage IV 
Twee tabellen met de voornaamste stappen van het besluitvormingsproces dat tot vaststelling van het derde 
en het vierde kaderprogramma hebben geleid (belangrijke data en referenties van documenten, duur van de 
goedkeuringsprocedure). 
Bijlage V 
Deze bijlage bevat een lijst van de voornaamste evaluatierapporten en effectstudies van communautaire 
onderzoekprogramma's die in 1994 zijn afgerond of gepubliceerd. 
Bijlage VI 
Lijst met de belangrijkste afkortingen of acronymen. 
Tabel 1 
OTO-activiteiten van 1994: Alle programma's (3e KP)/APAS - Nieuwe projecten en alle projecten naar activiteitencategorie Bijlage I 
Werkzaamheden voor gezamenlijke 
rekening 
Voorbereidende, begeleidende en 
ondersteunende maatregelen 
Gecoördineerde werkzaamheden 
Fusie (waaronder JET en 
beheer/ondersteuning) (3) (4) 
TOTAAL Nieuwe projecten (OTO-contracten ondertekend in 1994) 
Totale EG-
bijdrage (1) (in 
miljoen ecu) 
1.378,40 
203,87 
63,57 
209,00 
1.854,84 Aantal 
projecten 
2.970 
2.615 
365 
151 
6.101,00 Aantal 
deelnemers 
11.903 
2.906 
3.267 
185 
18.261,00 Gemiddeld aantal 
deelnemers per project 
4,0 
1,1 
9,0 
n.v.t. 
-Gemiddeld aantal Lid 
Staten per project 
2,4 
n.v.t. 
n.v.t. 
n.v.t. 
-Gemiddelde EG-bijdrage 
per project (in miljoen 
ecu) 
0,464 
0,078 
0,174 
n.v.t. 
-Alle projecten 
Aantal projecten in 
uitvoering per 
31.12.94(2) 
6.786 
775 
3.205 
210 
10.976,00 Betalingen in 1994 
(totaal, in miljoen 
ecu) 
1.689,36 
58,20 
44,94 
143,45 
1.935,95 
1) Totaalbedrag van de EG-bijdrage voor elk nieuw project, zoals aangegeven in het contract (d.w.z. voor de volle projectduur) 
2) Proiecten in uitvoering zijn projecten waarvan de contracten zijn ondertekend en die een datum voor voltooiing van de onderzoekswerkzaamheden hebben die valt na 31.12.1994. 
3) Uitsluitend het programma voor beheerste thermonucleaire fusie. 
4) Slechts twee projecten met meer dan één deelnemer 
Eigen werkzaamheden -
Gemeenschappelijk Centrum voor 
Onderzoek (5) 
TOTAAL 296,02 
2.150,86 n.v.t. 
6.101 n.v.t. 
18.261 n.v.t. 
-n.v.t. 
-n.v.t. 
-n.v.t. 
-n.v.t. 
-
5) voor de eigen werkzaamheden worden alleen de aangegane verplichtingen van 1994 opgegeven. 
''Ci 
Tabel 2 
OTO-activiteiten van 1994: Specifieke programma's (3e KP)/APAS - Nieuwe projecten (contracten ondertekend in 1994) 
•Vamen van «ptrifteke programma'» (3e KP) Totaal nieuwe projecten (contracten ondertekend in 1994) 
Totale EG-bijdrage (1) (Mio Ecu) Aantal 
projecten Aantal 
deelnemers Gemiddeld aantal 
deelnemers pei project Gemiddeld 
aantal LS (2) per 
project [Gemiddelde EG-bijdrage] 
per project Werkzaamheden voor 
gezamenlijke rekening 
Totaal EG-bijdrage (in miljoen 
eca)(l) Voorbereidende begeleidende 
en ondersteunende maatreeeïen! 
[Totaal EG-bijdrage (in miljoen ecu \ 
(1) Gecoördineerde 
werkzaamheden 
Totale EG-bijdrage m 
miljoen ecu U> 
Informatietechnologie i,40d 249,20| 
•CoinmunicatietechitGloeieèn 8,9 _LJ40l 46,001 
Pelernancasysteroen 4,9 1,5 0,3491 18^0| l,4ffl 
0,38| industriële en materiaaltechnologie (3) 0370| 254,74| 
gistingen en pioeven (4) 26,57 3,1 M _0J3051 26,061 
•vtiliau 104J5j 4,5 0,39S| 102,151 
Ffenene wetenschappen en technologie À6.36 0,481 
biotechnologie 0,298| 33^ 0,39 
15.801 P>andbouw, agro-industrieel onderzoek er. visserij 159,97 0,386 
[Biomedisch onderzoek en gezondheid 43,201 0,185 
flBjowetenschappen en biotechnologie t.b.v. ontwikkelingslanden 29.43 
yCiet-micleaire energie 
[Veiligheid en kernsplijting 0,86 1,0 
flBeheerste thermonucleaire fusie (IET en administratie/ 209,00 
BMensehjk potentieel en mobiliteit 197,64 
Kîecentrafeeerde acties 99,91 
tSamen van AP AS 
gCOPERNlCUS: Samenwerking met de landen in Midden- en Oost-Europa en 39,46 
:de nieuwe onafhankelijke staten van de voormalige SovjcMJnie (NOS) 3,8 1,5 39,40| 
ffntemationale wetenschappelijke samenwerking 29,30 1,3 KM lm IrECO: Deelname van de landen in Midden- en Oost-Europa en de nieuwe 
flanaihankelijkT >t-ten van de voormalige Sovjet-Unie aan het 3e KP 
Cmuzameerw^ 19.21 3,2 
gSPRINT: Tsc' • luicgieoverdracht 24,40 
piiermie; Niet-nucleaire energie 176.00 148,0 
[TIDE: Telematica voor de integratie van gehandicapten en ouderen 
•Overige^ 5X19 34,23 
•TOTAAL' 1.854.84 
1 ) Totaalbedrag van de EG-bijdrage voor elk nieuw project, zoals aangegeven in het contract (d. w.z. voor de volledige duur van het project) 
2) LS: Lid-Staten 
3) Naast de laboratoria die de contracten ondertekenen, nemen nog 466 andere laboratoria actief deel aan de projecten. 
4) Naast de laboratoria die de contracten ondertekenen, nemen nog 559 andere laboratoria actief deel aan de projecten. 
5) Omvat 72 miljoen ecu voor IET en 22 miljoen ecu voor administratie/ondersteuning 
ó) Slechts twee projecten met meer dan één deelnemer 1.587.4011 63.5 
--^ 
Tabel 3 
OTO-activiteiten van 1994: Specifieke programma's (3e KP)/APAS - Totaal projecten (1) van 1994 en algemene overzichten 
Namen van specifieke programma's (3e KP) 
informatietechnologie 
Communicatietechnologieën 
Telematicasystemen 
Industriële en materiaaltechnologie 
Metingen en proeven 
Milieu 
Mariene wetenschappen en technologie 
Biotechnologie 
Landbouw, agro-industrieel onderzoek en visserij 
Biomedisch onderzoek en gezondheid 
Biowetenschappen en biotechnologie t.b.v. ontwikkelingslanden 
Niet-nucleaire energie 
Veiligheid en kernsplijting 
Beheerste thermonucleaire fusie (JET en administratie/ondersteuning 
inbegrepen 
Menselijk potentieel en mobiliteit 
Gecentraliseerde activiteit 
Namen van APAS 
COPERNICUS. Samenwerking met de landen in Midden- en Oost-Europa en 
de nieuwe onafhankelijke staten van de voormalige Sovjet-Unie 
Internationale wetenschappelijke samenwerking 
PECO: Deelname van de landen in Midden- en Oost-Europa en de nieuwe 
onafhankelijke staten van de voormalige Sovjet-Unie aan het 3e KP 
Duurzame energie 
SPRINT: Technologieoverdracht 
Thermie: Niet-nucleaire energie 
TIDE: Telematica voor de integratie van gehandicapten en ouderen 
Overiqe 
TOTAAL Aantal projecten in uitvoering 
per 31.12.1994 (2) Totaal aantal 
projecten (3) Totaal in 1994 verrichte 
betalingen (in miljoen ecu) Totale EG-bijdrage (in 
miljoen ecu) (4) 
630 
120 
246 
898 
166 
513 
107 
276 
289 
500 
260 
350 
86 
210 
2.944 
234 719 
n.v.t. 
n.v.t. 
1.577 
184 
603 
112 
302 
289 
522 
286 
431 
96 
396 
3.413 
n.v.t. 407,52 
118,74 
73,53 
224,15 
11,65 
104,89 
30,28 
50,84 
70,47 
40,60 
24,34 
65,29 
17,84 
143,45 
132,07 
14,63 1.478,43 
n.v.t. 
n.v.t. 
748,92 
55,77 
303,43 
100,60 
165,68 
177,10 
161,58 
104,52 
239,46 
45,12 
551,42 
544,22 
n.v.t. 
474 
478 
321 
53 
478 
1.010 
57 
276 
10.976 1.543 
1.212 
370 
53 
n.v.t. 
n.v.t. 
n.v.t. 
1.148 
-39,68 
34,27 
10,69 
5,88 
18,82 
122,96 
16,22 
157,14 
1.935,95 70,36 
125,76 
31,61 
19,21 
n.v.t. 
n.v.t. 
n.v.t. 
80.83 
I O-, 
1 ) Onder projecten wordt verstaan: projecten waarvan het contract is ondertekend. 
2) Onder projecten in uitvoering per 31.12.1994 wordt verstaan: projecten waarvoor het contract is ondertekend en de datum voor de voltooiing van de onderzoekwerkzaamheden na 31.12.1994 ligt. 
3) Totaal aantal projecten wil zeggen: totaal aantal projecten sinds het begin van het specifieke programma of van APAS. 
4) Onder totale EG-bijdrage wordt verstaan: de totale bijdrage van de Gemeenschap (zie voetnoot onderaan bladzijde 1 van tabel 1 ). 
Tabel 4 
OTO-activiteiten van 1994: Specifieke programma's (3e KP)/APAS - Selectieprocedures 
Specifieke programma's (3e KP)/Gebieden van werkprogramma's Referenties van het PB en 
data van uitnodigingen tot 
biet indienen van voorstellen 
INFORMATIETECHNOLOGIE 
- Micro-elektronica 
- Informatieverwerkende systemen en programmatuur 
- Geavanceerde bedrijfs- en huisautomatiseringssystemen; randapparatuur 
- Computer-geïntegreerde fabricage 
Fundamenteel onderzoek 
IcOMMUNICATIETECHNOLOGIEËN C67 (10/03/93) 
C149 (29/5/93) Aantal 
ontvangen 
voorstellen (1) 
285 
669 
367 
522 
693 Geselecteerde projecten 
Aantal 
99 
244 
101 
126 
155 % van het totale 
aantal 
35% 
37% 
28% 
24% 
22% EG-bijdrage I 
(in MioECUti 
466 
374 
264 
265 
125 
200 25 13% 46 
TELEMATICA (Telematicasystemen voor diensten van algemeen belang) 
- Telematicatechnieken 
- Bibliotheken C78 (15/03/94) 
C310 (16/11/93) 27 
124 35 22% 
28% 1.5 
11 
INDUSTRIËLE EN (MATERIAALTECHNOLOGIE 
1. Materialen: qrondstoffen; 2. Ontwerp en fabricage; 3. Luchtvaartonderzoek Gebieden 1. 2 en 3: Onderzoek in samenwerkingsverband (CRAFT fase II) - OPEN UITNODIGING 
- voorstellen ontvangen 9/93-12/93 (OTO in samenwerking) 
- voorstellen ontvangen 1/94-3/94 (OTO in samenwerking) 
voorstellen ontvangen 3'94-7/94 (OTO in samenwerking) C33 (24/12/91) n.v.t. 
32 
56 
196 n.v.t. 
20 
23 
62 n.v.t. 
63% 
41% 
32% n.v.t. 
7.7 
8,9 
23 
METINGEN EN PROEVEN 
1. Ondersteuning van richtlijnen; 2. Ondersteuning van normalisering; 3. Gemeenschappelijke 
- Gebieden 1, 2 and 3 : 
- Gebied 4 
- Gebieden 2 and 3 C178 (15/07/92) sloot op 
Cl 78 (15/07/92) sloot op 
C338( 15/1 2/93) sloot op 103 
57 
59 18 
14 
49 18% 
24% 
83% 5,4 
9.8 
13 
MILIEU 
- 1. Deelname aan programma's op het gebied van "global change" 
- 2. Milieutechnologie en -technieken 
3. Onderzoek naar economische en sociale aspecten van milieuproblemen 
- 4. Technologische en natuurrampen 
m^SCHAPPEN £ti TECHNOLOGIE 
Gecoördineerde werkzaamheden 
- Risico-evaluatie C139 (18/05/93) 1401 258 
Cl63 (15/6/94) 
C203 (27/7/93) 
C78 (15/3/94) 19 
9 18% 
50% 
11% 
33% 113 
0,7 
0,9 
1.4 
ÏI0TECHNOL0GIE 
Informatie-infrastructuur 
Wetenschappelijke studies C78 (15/03/94) 
C78 (15/03/94) 4 
98 3 
26 75% 
25% 2,2 
1,5 
BÖNDERZOEK OP HET GEBIED VAN DE LANDBOUW EN DE AGRO-INDUSTRIE 
1. Primaire produktie in de landbouw, bosbouw, visserij en aquacultuur 
2. Toelevering aan de landbouw, bosbouw, visserij en aquacultuur 
3. Verwerking van biologische grondstoffen afkomstig van de landbouw, bosbouw, aquacultuur en visserij 
4. Eindgebruik en eindorodukten 
BIOMEDISCH ONDERZOEK EN GEZONDHEID 
- 1. Ontwikkeling van gecoördineerd onderzoek naar systemen van preventie, verpleging en gezondheidszorg 
- 2. Belangrijke volksgezondheidsproblemen en ziekten met verstrekkende sociaal-economische gevolgen 
- 4. Onderzoek op het gebied van de medische ethiek 
- 3.Analyse van het menselijk genoom 
OPLEIDING (onderzoekbeurzen) 
* Deze projecten komen voort uit de overgebleven 303 voorstellen waarvan in juli 1993 is vastgesteld dat zij voor C251 (15/09/93) 684 123 
C324 (10.12.92) 
C324 (10.12.92) 
L267 (24.09.91) 115 
435 140' 
1 
45 18% 
1% 
10% 56 
37 
1,2 
3 
Tabel 4 
OTO-activiteiten van 1994: Specifieke programma's (3e KP)/APAS - Selectieprocedures 
Specifieke programma's (3e KP)/Gebieden van werkprogramma's Referenties van het PB en 
data van uitnodigingen tot 
het indienen van voorstellen Aantal 
ontvangen 
voorstellen (1) Geselecteerde projecten 
Aantal van het totale 
aantal EG-bijdrage 
(in MioECU)! 
BIOWETENSCHAPPEN EN BIOTECHNOLOGIE T.B.V DE ONTWIKKELINGSLANDEN 
- 2e uitnodiging tot het indienen van voorstellen 
" Deze projecten komen voort uit de overgebleven voorstellen uit 1993 en een financiële aanvulling die in 1994 besc 
- 3e uitnodiging tot het indienen van voorstellen C198 (05/08/92) 
C163 (15/06/93) 499 38" 
49 17% 
NIET-NUCLEAIRE ENERGIE geen uitnodigingen 
IVElLTGHEID VAN KERNSPLIJTING geen uitnodigingen 
IMENSELIJK POTENTIEEL EN MOBILITEIT 
- Toelagen aan instellingen 
- Toelagen aan particuleren 
- Netwerken 
- Grote installaties 
- Euroconferenties 
(* deze voorstellen zijn voor een deel in 1993 ontvangen) C163 (15/6/94) 
C258 (15/9/94i 
C357 (15/12/94) 
Permanente uitnodigingen 
t het indienen van voorstell 866 
3838 
974 
0 
225 241 
850 
279 
0 
134 28% 
22% 
29% 
60% 64 
83 
18 
6 
GECENTRALISEERDE ACTIE (VALUE): Verspreiding en optimalisering van resultaten C252 (16/9/93) "289" "45- T8"%~ TT 
Samenwerking op het gebied van W&T met de landen in Midden- en Oost-Europa (COPERNICUS) C3Ó (0l/Ö279"4T 3TB- 14% "97" ^2T6 
[internationale wetenschappelijke samenwerking (ISC) 253 77 30% 8.7 
[Deelname van de landen in Midden- en Oost-Europa en de nieuwe onafhankelijke staten van de voormalige Sovjet-Uni 460 241 52% 10 
Iderde kaderprogramma (PECO) 
[Duurzame energie C78 (15/03/94) 340 80 24% 24 
flSPRINT (Science parks) 94/EE/07 80 41 51% 2.4 
ITHERMIE Cl89 (13/07/93) 559 196 35% 148 
TIDE 
Overige voorbereidende, begeleidende en ondersteunende maatregelen C111 21/04/93 
Diverse uitnodigingen 293 
T8TT 55 
T9"rT 19% 42 
TT 
1) Onder het aantal voorstellen wordt verstaan: het aantal voorstellen dat voor de selectieprocedure in aanmerking komt. 
Tabel 5 
OTO-activiteiten van 1994: Specifieke programma's (3e KP)/APAS - Nieuwe projecten - Werkzaamheden voor gezamenlijke rekening 
Totaal aantal nieuwe projecten (waarvoor de contracten in 1994 werden ondertekend) ingedeeld naar het aantal landen dat aan elk project deelneemt 
Aantal deelnemers 
Namen van specifieke programma's (3e KP) 
Informatietechnologie 
Communicatietechnologieën 
Telematicasystemen 
Industriële en materiaaltechnologie (1) 
Metingen en proeven (2) 
Milieu 
Mariene wetenschappen en technologie 
Biotechnologie 
Landbouw, agro-industrieel onderzoek en visserij 
Biomedisch onderzoek en gezondheid 
Biowetenschappen en biotechnologie t.b.v. ontwikkelingslanden 
Niet-nucleaire energie 
Veiligheid en kernsplijting 
Beheerste thermonucleaire fusie 
Menselijk potentieel en mobiliteit 
Gecentraliseerde actie 
Namen van APAS 
COPERNICUS: Samenwerking met de landen in Midden- en Oost-Europ 
de nieuwe onafhankelijke staten van de voormalige Sovjet-Unie 
Internationale wetenschappelijke samenwerking 
PECO: Deelname van de landen in Midden- en Oost-Europa en de nieuw 
onafhankelijke staten van de voormalige Sovjet-Unie aan het 3e KP 
Duurzame energie 
SPRINT: Technologie-overdracht 
Thermie: Niet-nucleaire energie 
TIDE: Telematica voor de integratie van gehandicapten en ouderen 
Overige 
TOTAAL 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10-=—i 
TOTAAL 
Aantal projecten 
53 
271 
25 
1 
31 
0 
6 
2 
1 
149 
21 
8 4 
82 
7 
15 
3 
2 
5 
6 
0 
0 
10 7 
4 
9 
13 
53 
2 
1 
15 
0 
20 
14 
0 
0 
12 16 
3 
5 
27 
10 
59 
2j 
2 
28 
0 
23 
15 
0 
10 
3 18 
2 
10 
29 
9 
38 
4 
9 
29 
0 
18 
9 
0 
61 
3 25 
2 
4 
38 
1 
30 
4 
4 
31 
0 
5 
6 
0 
61 
1 14 
6 
2 
28 
3 
10 
3 
3 
14 
Oj 
7 
0 
46 
1 9 
3 
1 
19 
6 
7 
3 
6 
0 
1 
3 
0 
35 8 
2 
10 
1 
10 
4 
0 
2 
0 
28 24 
7 
22 
1 
12 
2 
4 
12 
0 
1 
5 
0 
2 
43 178 
25 
26 
535 
76 
234 
18 
57 
142 
2 
79 
69 
1 
151 
305 
38 
6 
7 
12 
2 
192 
n.v.t. 
n.v.t. 
0 
787 56 
89 
114 
5 
9 
n.v.t. 
n.v.t. 
3 
410 41 
29 
50 
14 
7 
n.v.t. 
n.v.t. 
6 
297 52 
14 
19 
9 
13 
n.v.t. 
n.v.t. 
13 
323 19 
3 
14 
11 
11 
n.v.t. 
n.v.t. 
17 
314 21 
7 
5 
6 
n.v.t. 
n.v.t. 
15 
266 3 
1 
2 
1 
8 
n.v.t. 
n.v.t. 
3 
155 5 
1 
3 
6 
n.v.t. 
n.v.t. 
2 
110 2 
2 
7 
n.v.t. 
n.v.t. 
0 
76 4 
1 
1 
10 
n.v.t. 
n.v.t. 
5 
156 209 
144 
219 
53 
269 
196 
31 
64| 
3121| 
1 ) Zie voetnoot bij tabel 2 
2) Zie voetnoot bij tabel 2. 
Tabel 6 
OTO-activiteiten van 1994: Specifieke programma's (3e KP)/APAS - Nieuwe projecten - Werkzaamheden voor gezamenlijke 
rekening 
Totaal nieuwe projecten (waarvoor de contracten in 1994 werden ondertekend), ingedeeld naar het aantal landen (EG/EER/EVA) dat aan elk project deelneemt 
Aantal deelnemende landen (EG/EVA) 
Namen van specifieke programma's (3e KP) 
Informatietechnologie 
Communicatietechnologieën 
Telematicasvstemen 
Industriële en materiaaltechnologie 
Metingen en proeven 
Milieu 
Mariene wetenschappen en technologie 
Biotechnologie 
Landbouw, agro-industrieel onderzoek en visserij 
Biomedisch onderzoek en gezondheid 
Biowetenschappen en biotechnologie t.b.v. ontwikkelingslanden 
Niet-nucleaire energie 
Veiligheid van kernsplijting 
Beheerste thermonucleaire fusie 
Menselijk potentieel en mobiliteit 
Gecentraliseerde acties 
Namen van APAS 
COPERNICUS: Samenwerking met de landen in Midden- en Oost-Europa en 
de nieuwe onafhankelijke staten van de voormalige Sovjet-Unie 
Internationale wetenschappelijke samenwerking 
PECO: Deelname van de landen in Midden- en Oost-Europa en de nieuwe 
onafhankelijke staten van de voormalige Sovjet-Unie aan het 3e KP 
Duurzame energie 
SPRINT: Technologie-overdraeht 
Thermie: Niet-nucleaire energie 
TIDE: Telematica voor de integratie van gehandicapten en ouderen 
Overige 
TOTAAL 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10+ 
Aantal projecten TOTAL 
Totaal 
aantal 
projecten Aantal projecten 
waarbij derde 
landen (1) zijn 
betrokken Aantal projecten 
waarbij internationale 
organisaties zijn 
betrokken 
-
55 
334 
25 
1 
1 
31 
0 
11 
f 
1 
149 
20 
8 15 
5 
36 
13 
36 
2 
. 18 
2 
50 
22 
0 
3 
7 42 
3 
13 
66 
18 
92 
Tl 
7 
50 
0 
16 
22 
0 
29 
13 30 
9 
7 
65 
8 
53 
2 
7 
35 
0 
1 
7 
0 
78 
4 18 
5 
0 
25 
5 
29 
4 
5 
22 
0 
7 
0 
89 
4 6 
2 
6 
2 
14 
1 
2 
15 
0 
3 
0 
47 
1 5 
4 
1 
1 
3 
6 
*> 4. 
1 
0 
1 
0 
18 
1 2 
1 
0 
2 
1 
1 
0 
1 
0 
12 1 
1 
1 
1 
0 
0 
3 4 
1 
1 
1 
1 
1 
0 
4 
0 
2 
6 178 
25J 
26 
535 
76 
234 
18 
57 
142 
2 
79 
69 
1 
151 
305 
38 14 
2 
71 
n.v.t. 
1 3 
1 
9 
2 
1 
n.v.t. 
17 
124 
105 
218 
2 
198 
n.v.t. 
n.v.t. 
2 
1287 65 
33 
1 
18 
5 
n.v.t. 
n.v.t. 
8 
539 16 
6 
18 
10 
n.v.t. 
n.v.t. 
20 
448 3 
6 
17 
n.v.t. 
n.v.t. 
L 18 
351 1 
3 
12 
n.v.t. 
n.v.t. 
10 
1 239 0 
6 
7 
n.v.t. 
n.v.t. 
4 
116 0 
6 
n.v.t. 
n.v.t. 
1 
50 0 
7 
n.v.t. 
n.v.t. 
1 
28 r 0 
2 
n.v.t. 
n.v.t. 
0 
9 0 
5 
n.v.t. 
n.v,t. 
0 
27 209 
144 
219 
53 
269 
196 
31 
64 
3121^ 205 
129 
207 
1 
n.v.t. 
10 
640 3i 
1 (; 
n.v.t. [ 
! 
2i 
39 S 
1) Derde landen die geen lid zijn van de EER/EVA 
^ 
Tabel 7 
OTO-activiteiten van 1994: Specifieke programma's (3e KP)/APAS - Nieuwe projecten - Werkzaamheden voor gezamenlijke rekening 
EG-bijdrage aan projecten (in miljoen ecu) 
Namen van specifieke programma's (3e KP) 
Informatietechnologie 
Communicatietechnologieën 
Telematicasvstemen 
Industriële en materiaaltechnologie (3) 
Metingen en proeven (4) 
Milieu 
Mariene wetenschappen en technologie 
Biotechnologie 
Landbouw, agro-industrieel onderzoek en visserij 
Biomedisch onderzoek en gezondheid 
Biowetenschappen en biotechnologie t.b.v. ontwikkelingslanden 
Niet-nucleaire energie 
Veiligheid van kernsplijting 
Beheerste thermonucleaire fusie 
Menselijk potentieel en mobiliteit 
Gecentraliseerde actie 
Namen van APAS 
COPERNICUS: Samenwerking met de landen in Midden- en Oost-Europa en 
de nieuwe onafhankelijke staten van de voormalige Sovjet-Unie 
Internationale wetenschappelijke samenwerking 
PECO: Deelname van de landen in Midden- en Oost-Europa en de nieuwe 
onafhankelijke staten van de voormalige Sovjet-Unie aan het 3e KP 
Duurzame energie 
SPRINT: Technologieoverdracht 
Thermie: Niet-nucleaire energie 
TIDE: Telematica voor de integratie van gehandicapten en ouderen 
Overige 
TOTAAL 0<0,1(1) 0,1<0,25 0,25<0,5 0,5<1 1.0<1,5 1,5<2 2,0<5 5,0<10 10<20 >20 II TOTAAL 
Aantal projecten 
8 
270 
9 
6 
1 
27 
0 
2 
1 
1 
96 
22 
17 18 
14 
23 
26 
40 
2 
1 
0 
14 
14 
0 
13 
134 
21 48 
2 
9 
86 
24 
121 
2 
4 
22 
0 
49 
35 
0 
10 
108 26 
5 
2 
49 
16 
61 
8 
19 
67 
0 
14 
14 
0 
8 
39 21 
5 
1 
44 
1 
6 
5 
3 
40 
2 
4 
0 
3 
0 24 
3 
50 
5 
0 
0 
4 
2 29 
10 
13 
3 
8 
0 
1 
0 
10 
0 2 
0 
0 
0 
3 
0 2 
0 
0 
0 
3 
0 0 
0 
0 
1 
0 178 
25 
26 
535 
76 
234 
18 
57 
142 
2 
79 
69 
1 
151 
305 
38 
54 
20 
162 
3 
187 
n.v.t. 
n.v.t. 
23 
909 114 
119 
47 
25 
81 
n.v.t. 
n.v.t. 
3 
709 39 
4 
8 
15 
n.v.t. 
n.v.t. 
27 
613 2 
2 
7 
n.v.t. 
n.v.t. 
9 
348 0 
1 
3 
1 
n.v.t. 
n.v.t. 
1 
141 0 
n.v.t. 
n.v.t. 
0 
88 0 
n.v.t. 
n.v.t. 
0 
74 0 
n.v.t. 
n.v.t. 
1 
6 0 
n.v.t. 
n.v.t. 
0 
5 0 
n.v.t. 
n.v.t. 
0 
. 209 
144 
219 
53 
269 
196 
31 
64 
3121 O 
1 ) De totale EG-bijdrage aan een project is 0,1 miljoen ecu of minder. 
Tabel 8 
OTO-activiteiten van 1994: Specifieke programma's (3e KP/APAS - Nieuwe projecten (contracten ondertekend in 1994) - Werkzaamheden voor 
gezamenlijke rekening 
Verdeling van de totale bijdrage van de Gemeenschap (in miljoen ecu) en van de deelname naar deelnemerscategorie) (aantal deelnemers) 
Deelnemerscategorie GB(1) MKB (2) 00(3) HO (4) Int org. (5) OVERIGE TOTAAL 
EG-bijdrage 
(X miljoen 
ecu) Aantal 
deelnemers EG-bijdrage 
(X miljoen 
ecu) Aantal 
deelnemers EG-bijdrage 
(X miljoen 
ecu) Aantal 
deelnemers EG-bijdrage 
(X miljoen 
ecu) Aantal 
deelnemers EG-bijdrage 
(X miljoen 
ecu) Aantal 
deelnemers EG-bijdrage 
(X miljoen 
ecu) Aantal 
deelnemers EG-bijdrage 
(X miljoen 
ecu) Aantal 
deelnemers 
karnen van specifieke programma's (3e KP) 
formatietechnologie 82.11 236» 83.63 333 47.68 146 34.91 265 0.87 ir 249,20 9831 
Communicatietechnologieën 17.00 441 8.50 41 6.40 321 6.80 41 7.30 64 46,00 223Ï 
["elematicasvstemen 23: 114B 
ndustriële en materiaaltechnologie 82.41 3721 69.24 744 54,15 278 47,78 259: 1.16 254.73 16651 
letingen en proeven 1.76 17! 2.18 32 13,89 1521 8,07 54 0.16 26,06 262 
2.78 36! 3.61 34 42,26 495 51,40 553! 0.91 1,19 18! 102.15 11451 
[{Mariene wetenschappen en technologie 0.50 0.96 7,84 53 4,37 0.31 13,99 1041 
[Biotechnologie 0.62 0.73 
1,86| Jm 10,69 
23.53T 85B 18,83 132 1.64 0.96 33,46 UI 
[Landbouw, agro-industrieel onderzoek en visserij 6) 18.00 42.00 145,00 19,96H 118.00 0.00 0.35 4,00 136,908 829. OUI 
«Biomedisch onderzoek en gezondheid 0.00 0.00 1.24 1.24 0.00 0.00 2.48 
KBiologische wetenschappen en biotechnologie t.b.v. ontwikkelingslanden 0.05 13.29 138 15.07 156 1.02 306! 
HNiet-nucleaire energie 6.38 5.95 66! 11,80 8.37 112 1.66 34.15 364K 
[Veiligheid en kernsplijting 0.00 0.00 0.00 0.02 
Beheerste thermonucleaire fusie 20 18 n.v.t. 111 25 209,00 185« 
IfMenselijk potentieel en mobiliteit 0.51 0.50 171 32.56 569! 62,07 1446 1.92 20 2.34 50| 99.91 21138 
BGecentraliseerde actie 17 42 n.v.t. 14 14! 23: 4.90 1101 
HNamen van APAS 
HCOPERNICUS: Samenwerking met de landen in Midden- en Oost-Europa 0.34 2.36 69 15.91 311 19.43 385 0.00 1.37 39.40 8051 
|}de nieuwe onafhankelijke staten van de voormalige Sovjet-Unie 
«Internationale wetenschappelijke samenwerking 0.07 7,59 111 15.84 247 0.35 23,84 3641 
flPECO: Deelname van de landen in Midden- en Oost-Europa en de nieuwe | 0.29 14 0.44 11.89 325 7,04 225 0.09 0.38 141 20.13 5991 
[onafhankelijke staten van de voormalige Sovjet-Unie aan het 3e KP 
Ipuurzame energie 1.08 14 5.96 69 4,41 79 4.06 48 3.65 19,21 23 51 
[SPRINT: Technologieoverdracht 3.00 100 6.40 140 3,40 102 2.00 77 1.80 69 7,80 1751 
^4 
n.v.t. I 
2.161 6631 
•Thermie: Niet-nucleaire energie 148.00 
17,50| 3601 
PTDÈ: Telematica voor de integratie van gehandicapten en ouderen 
BOverige 25 5,10 
I99! 74 6,01 
3R55 791 3,58 
330,80" 40] 
12351 0.03 1,15 34,24 •"31 
12d88| TOTAAL (6) 202.82 "587 JS3L T3T w 3m 
(1) GB: Grote bedrijven 
(2) MKB: Midden- en kleinbedrijf 
(3) Onderzoekorganisaties 
(4) HO: Instellingen voor hoger onderwijs 
(5) Int. org.: Internationale organisaties 
(6) Omvat geen cijfers van DG \1 
-^D 
Tabel 9 
OTO-activiteiten 1994: Specifieke programma's (3e KP)/APAS - Nieuwe projecten (contracten ondertekend in 1994) - Werkzaamheden voor 
gezamenlijke rekening 
Regio's van doelstelling 1 
Namen van specifieke programma's (3e KP) 
Informatietechnologie 
Communicatietechnologieën 
Telematicasvstemen 
Industriële en materiaaltechnologie (3) 
Metingen en proeven (4) 
Milieu 
Mariene wetenschappen en technologie 
Biotechnologie 
Landbouw, agro-industrieel onderzoek en visserij (1) 
Biomedisch onderzoek en gezondheid 
Biowetenschappen en biotechnologie t.b.v. ontwikkelingslanden 
Niet-nucleaire energie 
Veiligheid en kernsplijting 
Beheerste thermonucleaire fusie 
Menselijk potentieel en mobiliteit 
Gecentraliseerde acties 
Namen van APAS 
COPERNICUS: Samenwerking met de landen in Midden- en Oost-Europa en 
de nieuwe onafhankelijke staten van de voormalige Sovjet-Unie 
Internationale wetenschappelijke samenwerking 
PECO: Deelname van de landen in Midden- en Oost-Europa en de nieuwe 
onafhankelijke staten van de voormalige Sovjet-Unie aan het 3 e KP 
Duurzame energie 
SPRINT: Technologieoverdracht 
Thermie: Niet-nucleaire energie 
TIDE: Telematica voor de integratie van gehandicapten en ouderen 
Overige 
TOTAAL (1) Aantal projecten 
Totaal 
178 
25 
26 
535 
76 
234 
18 
57 
142 
2 
79 
69 
1 
151 
305 
38 
209 
144 
219 
53 
269 
196 
31 
64 
3121 Doelstelling 1 
64 
n.v.t. 
8 
167 
14 
103 
5 
15 
33 
0 
26 
35 
0 
n.v.t. 
203 
7 
42 
16 
28 
33 
45 
n.v.t. 
n.v.t. 
10 
854 Deelname (aantal) 
Totaal 
983 
223 
114 
1665 
262 
1145 
104 
241 
829 
4 
306 
364 
1 
185 
2113 
110 
805 
364 
599 
235 
663 
360 
n.v.t. 
413 
12088 Doelstelling 1 
119 
n.v.t. 
16 
283 
16 
158 
8 
20 
61 
0 
32 
75 
0 
n.v.t. 
327 
9 
49 
16 
28 
65 
55 
n.v.t. 
n.v.t. 
12 
1349 Totale EG-bijdrage (in 
miljoen ecu) 
Totaal 
249,20 
46,00 
18,30 
254,74 
26,06 
102,15 
13,99 
33,46 
136.90 
2.48 
29,43 
34,15 
0,02 
209.00 
99,91 
4,90 
39,40 
23,84 
20,13 
19,21 
24,40 
148,00 
17,50 
34,24 
1.587,40 Doelstelling 1 
118.10 
n.v.t. 
n.v.t. 
35.83 
1.77 
13.77 
1.65 
2.76 
7.16 
0.00 
2.66 
5.18 
0,00 
n.v.t. 
14,76 
0,15 
2,67 
1,17 
0,68 
4,62 
6,70 
n.v.t. 
n.v.t. 
0.31 
219,93 
(1) Omvat geen cijfers van DG VI. 
Tabel 10 
OTO-activiteiten van 1994: Specifieke programma's (3e KP)/APAS - Nieuwe projecten (contracten ondertekend in 1994) - Werkzaamheden 
voor gezamenlijke rekening 
Totale aantallen samenwerkingsverbanden (1) binnen en tussen landen (EG + EER) 
ibelgiè 
België k04 
Denemarken |69 
Duitsland 
Griekenland 
Spanje 
Frankrijk 
Ierland 
Italië 
Luxemburg 
Nederland 
Portugal 391 
103 
132 
381 
32 
141 
4 
179 
90 
Verenigd Koninkrijk Ï264 
Oostenrijk |20 
IJsland lo 
Noorwegen lp 1 
Zweden Ï71 
Finland |17 
TOTAAL \L229 Denemarken 
69 
76 
215 
55 
69 
165 
31 
96 
1 
114 
40 
173 
18 
0 
48 
60 
27 
1257 Duitsland 
391 
215 
1520 
271 
455 
1072 
113 
684 
6 
503 
191 
1046 
64 
0 
90 
179 
74 
6874 Griekenland 
103 
55 
271 
0 
128 
285 
23 
254 
1 
86 
69 
224 
0 
0 
0 
0 
0 
1499 Spanje 
132 
69 
455 
128 
470 
555 
44 
360 
1 
185 
151 
435 
25 
0 
30 
54 
26 
3120 Frankrijk 
381 
165 
1072 
285 
555 
1468 
95 
863 
5 
411 
209 
894 
45 
0 
81 
130 
60 
6719 Ierland 
32 
31 
113 
23 
44 
95 
27 
76 
1 
44 
30 
118 
2 
0 
8 
14 
7 
665 Italië 
141 
96 
684 
254 
360 
863 
76 
872 
4 
245 
134 
605 
33 
0 
41 
74 
44 
4526 Luxemburg 
4 
1 
6 
1 
1 
5 
1 
4 
0 
1 
1 
4 
0 
0 
0 
0 
0 
29 Nederland 
179 
114 
503 
86 
185 
411 
44 
245 
1 
268 
96 
469 
36 
0 
51 
84 
38 
2810 Portugal 
90 
40 
191 
69 
151 
209 
30 
134 
1 
96 
120 
206 
8 
0 
16 
21 
11 
1393 V.K. 
264 
173 
1046 
224 
435 
894 
118 
605 
4 Oostenrijk 
20 
18 
64 
25 
45 
2 
33 
0 
469 36 
206 8 
859 |50 
50 
0 0 
103 0 
151 0 
67 0 
5668 301 IJsland 
0 
0 
0 
0 
0 
0 
0 
0 
0 
0 
0 
0 
0 
0 
0 Noorwegen 
31 
48 
90 
30 
81 
8 . 
41 
0 
51 
16 
103 
0 
0 
499 Zweden 
71 
60 
179 
54 
130 
14 
74 
0 
84 
21 
151 
0 
838 Finland 
17 
27 | 
74 I 
J 
26 J 
60 | 
7 
44 
0 
38 
11 
67 
371 
(1) De som van de samenwerkingsverbanden in ieder project 
is~> 
TABEL 11 
OTO-activiteiten voor 1995: Werkprogramma 1995 - Specifieke programma's (4e KP) Bijlage II 
1 
Specifiek programma (4e KP) en 
gebieden van het werkprogramma 
TELEMATICA 
A. Telematica voor diensten van algemeen belang 
1. Overheidsdiensten 
2. Vervoer 
B. Kennistelematica 
3. Telematica t.b.v. het onderzoek 
4. Onderwijs en opleiding Data en PB-ref van 
uitnodigingen tot in­
diening van voorstellen 
of kennisgeving van 
belangstelling 
C357 blz.ll (15/12/94) 
C. Telematica voor de verbetering van de werkgelegenheid en levensomstandigheden 
6. Stedelijke en landelijke gebieden 
7. Gezondheidszorg 
9. Verkennende actie "Telematica voor het milieu" 
D. Horizontale OTO-activiteiten 
12. Taaltechnologie 
E. Ondersteunende werkzaamheden 
Specifieke maatregelen voor het MKB 
B.5. Bibliotheken 
D. 11. Telematicatechnologie 
D.12. Taaltechnologie 
D.13. Informatietechnologie 
C.8. Gehandicapten en ouderen 
A.2. Vervoer 
Specifieke maatregelen ten gunste van het MKB 
COMMUNICATIETECHNOLOGIEËN (ACTIVITEITEN) (alle gebieden) 
1. Interactieve digitale multimediadiensten 
2. Fotonische technologieën 
3. Hoge-snelheidsnetwerken 
4. Netwerken voor mobiele en persoonlijke communicatie 
5. Intelligentie in netwerken en dienstenontwikkeling 
6. Kwaliteit, beveiliging en veiligheid van communicatiediensten en -systemen 
7. Horizontale activiteiten 
INFORMATIETECHNOLOGIE (alle gebieden) 
1. Softwaretechnologieën 
2. Technologie voor componenten en subsystemen 
3. Multimediasystemen 
4. Onderzoek op lange termijn 
5. Open Microprocessorsystemen-Initiatief 
Krachtige computers en netwerken 
7. Technologie voor bedrijfsprocessen 
8. Integratie bij fabricage C64 blz. 4 (15/03/95) 
15/09/95 
15/09/95 
1/8/94 (kennisgeving 
van belangstelling) 
eerste aankondiging 
C 258 blz. 5 (15/9/94) 
laatste aankondiging 
C357 blz. 5 (15/12/94) 
C357 blz. 9 (15/12/94) Technologie 
stimulering 
(MKB-maatregelen) 
C357blz. 11 (15/12/94) 
15/06/95 
C357 blz. 9 (15/12/94) Sluitingsdata voor ontvangst van voorstellen 
Projecten 
15/03/95 
15/06/95 
15/12/95 
15/12/95 
01/10/94 (kennisgeving 
van belangstelling) 
15/03/95 
15/03/95 
15/02/95 (Ie fase) 
15/03/95 
15/02/95 (Ie fase) 
15/03/95 
15/03/95 Techn. Stimulering 
(MKB-maatregelen) 
open tot 15/02/96 Selectie­
procedure 
(periode)* 
27/03 - 7/4/95 
/06/95 
/01/96 
/01/96 
16/03 - 04/05/95 
15/03 - 01/06/95 
15/03-01/06/95 
15/03 - 01/06/95 
15/03 - 01/06/95 Procedure voor 
contractonder­
handeling 
(periode )' 
/05/95 
/09/95 
/02/96 
/ 02/96 Verwachte datum 
van eerste onder­
tekening van 
contracten* 
/09/95 
/01/96 
/06/96 
/06/96 
05/05 - 26/06 95 
01/06-01/10,95 
01/06-01/10 95 
01 '06 - 01/10 95 
01/06-01/10 95 /07/95 
09/95 
/09/95 
/09/95 
/09/95 Begroting 
1995 (in 
miljoen ecu) 
294 
210,7 
457,5 -c 
TABEL 11 
OTO-activiteiten voor 1995: Werkprogramma 1995 - Specifieke programma's (4e KP) Bijlage II 
2 
Specifiek programma (4e KP) en 
gebieden van het werkprogramma 
1. Softwaretechnologieën 
2. Technologie voor componenten en subsystemen 
4. Onderzoek op lange termijn 
6. Krachtige computers en netwerken 
7. Technologie voor bedrijfsprocessoren 
Gerichte uitnodiging (deelgebieden van de gebieden 1,2,3.4.5,7,8) 
Gerichte uitnodigingen 
INDUSTRIËLE EN MATERIAALTECHNOLOGIE 
(alle gebieden) 
1. Produktietechnieken 
2. Produkt-innovatiematerialen en -technieken 
3. Vervoertechnologieën 
Thematische netwerken 
Opstelling van deskundigenlijst (industrie- en materiaaltechnologie/ 
normalisatie, metingen en proeven /EGKS staalonderzoek) 
NORMALISATIE, METINGEN EN PROEVEN 
I.Metingen voor Europese kwaliteitsprodukten 
Thematische netwerken 
I. Metingen voor Europese kwaliteitsprodukten 
II.Onderzoek inzake normen en technische ondersteuning voor de handel 
III. Metingen ten dienste van de samenleving 
Thema's II en Hl (werkzaamheden voor gezamenlijke rekening) 
Thema's I, II, m (begeleidende maatregelen) 
Activiteiten op normalisatiegebied van CEN en ETSI 
Gerichte uitnodiging 
MILIEU EN KLIMAAT 
A. Onderzoek inzake het natuurlijke milieu, milieukwaliteit en "global change" 
B. Milieutechnologie 
C. Ruimtevaarttechnieken, toegepast voor milieubewaking en onderzoek Data en PB-ref van 
uitnodigingen tot in­
diening van voorstellen 
of kennisgeving van 
belangstelling 
C64Jjlz. 15 (15/03/95) 
C148 blz. 39 (15/06/95) 
15/09/95 
15/12/95 
C 357 blz. 3 (15/12/94) 
C 357 blz. 3(15/12/94) 
C 148 blz. 15(15/06/95) 
(kennisgeving van belangstelling) 
C357 blz. 7 (15/12/94) 
C357 blz.7 (15/12/94) 
C148 blz. 6 (15/06/95) 
C148 blz. 6 (15/06/95) 
C 148 blz. 7 (15/06/95) 
15/12/95 
C357 blz. 45 (15/12/94) 
Vooraankondiging 
C12 blz. 5(17/01/95) 
(uitsluitend gecoördineerde werkzaamheden in het kader van C. 1.1. Methodologisch 
onderzoek) 
D. Menselijke dimensie van de veranderingen in het milieu 
1 Technologie 
stimulering 
(MKB-maatregelen) 
C357blz. 3 (15/12/94) 
15/12/94 
C357 blz. 45 (15/12/94) 
Vooraankondiging 
C12 blz. 5(17/01/95) Sluitingsdata voor ontvangst van voorstellen 
Projecten 
15/06/95 
20/04/95 (Ie fase) 
20/04/95 (Ie fase) 
15/06/95 
15/09/95 
15/12/95 
15/03/95 Techn. Stimulering 
(MKB-maatregelen) 
open tot Selectie­
procedure 
(periode)* 
15/06 -15/09/95 
15/06- 15/09/95 
15/09-01/12/95 Procedure voor 
contractonder­
handeling 
(periode)* 
15/09 - 15/12/95 
15 09- 15/12/95 
'12/95 
15/12/95 
19/4 - 25/5/95 
12/06/1996(toelagen/OTO-projec ten) 
11/06/97(toelagen voor O.I.S.-projecten) 
17/12/97 (toelagen voor O.I.S.-projecten) 
open tot 17/12/97 
19/04/95 open tot /07/95 
12/06/96 (toelagen OTO-projecten) 
11/06/97 (toelagen voor O.I.S.-projecten) 
open tot 17/12/97 
15/11/95 
open tot 30/07/98 
25/10/95 
27/04/95 17/12/97 (O.I.S.-projecten) 
open 
tot 12/06/96 (toelagen) 
27/03/97 (O.I.S.-projecten) /07/95 
/07/95 
/12/95 
/01/96 
/05 - /07/95 vanaf 17/7/95 
/10-U/95 
/08-/09/95 
/11-12/95 
/01-02/96 
/02-/03/96 
vanaf 07/95 Verwachte datum 
van eerste onder­
tekening van 
contracten* 
11/95 
ii'95 
/n/95 
/11-12/1995 
/10-/11/95 
0196 
03'96 
/04-/05/96 
/10/95 Begroting 
1995 (in 
miljoen ecu) 
285,5 
38,2 
166,5 —1 "\ 
TABEL 11 
OTO-activiteiten voor 1995: Werkprogramma 1995 - Specifieke programma's (4e KP) Bijlage II 
3 
Specifiek programma (4e KP) en 
gebieden van het werkprogramma 
C. Ruimtevaarttechnieken (C 1.1 en C 1.2) 
C. Ruimtevaarttechnieken (begeleidende maatregelen) 
Opstelling van deskundigenlijst (milieu en klimaat/mariene wetenschappen 
en technologieën 
MARIENE WETENSCHAPPEN EN TECHNOLOGIEËN 
A. Mariene wetenschappen 
1. Onderzoek naar mariene systemen 
2. Mariene milieus met extreme eigenschappen 
3. Onderzoek van de regionale zeeën 
B. Strategisch marien onderzoek 
1. Onderzoek naar de kustzeeën en het continentaal plat 
a. Fysische processen in kustgebieden en morfodynamica van de kust 
b. Structuur en dynamiek van de ecosystemen van het continentaal plat 
en van de kustzeeën 
c. Methoden voor de bewaking, de voorspelling van de ontwikkeling en het 
beheer van het continentaal plat en de kustzone 
2. Kustwaterbouwkunde 
C. Mariene technologieën 
1. Generieke technologieën 
2. Geavanceerde systemen 
BIOTECHNOLOGIE 
1. De cel als fabriek 
2. Genoomanalyse (incl. MKB-toelagen) 
3. Biotechnologie van planten en dieren 
4. Cellulaire communicatieprocessen in de neurobiologie (alleen MKB) 
5. Immunologie en generieke vaccintechnologie (incl. MKB) 
6. Structurele biologie (alleen MKB) Data en PB-ref van 
uitnodigingen tot in­
diening van voorstellen 
of kennisgeving van 
belangstelling 
C148 blz. 11 (15/06/95) 
C148 blz. 10 (15/06/95) 
C148 blz. 17 (15/06/95) 
Kennisgeving van belangstelling 
C357 blz. 42 (15/12/94) 
C357 blz. 44 (15/12/94) 
Vooraankondiging 
C12 blz. 13(17/01/95) 
7. Prenormatief onderzoek, biodiversiteit en maatschappelijke acceptatie (alleen MKB) 
8. Infrastructuur (incl. MKB) 
Horizontale activiteiten 
Opstelling van deskundigenlijst 
Alle gebieden C 148 blz. 19 (15/06/95) 
(Kennisgeving van belangstelling) 
15/09/95 Technologie 
stimulering 
(MKB-maatregelen) 
C148 blz. 11 (15/08/95) 
C357 blz. 42 (15/12/94) 
C357 blz. 44 (15/12/94) 
Vooraankondiging 
C12blz. 13(17/01/95) Sluitingsdata voor ontvangst van voorstellen 
Projecten 
15/09/95 
15/09/95 
15/3/95 
15/3/95 
15/6/95 
15/3/95 
15/6/95 
15/3/95 
15/3/95 
15/3/95 
15/3/95 
24/03/95 
15/01/96 (?) Techn. Stimulering 
(MKB-maatregelen) 
12/06/96 (toelagen) 
27/03/97 (samenw. proj.) 
open tot 
11/06/97 (toelagen) 
17/12/97 (projecten voor O.I.S.) 
24/03/95 Selectie­
procedure 
(periode)* 
najaar '95 
/06/95 
/06/95 
/10/95 
/06/95 
/10/95 
/06/95 
/06/95 
/06/95 
/06/95 
18/4 - 17/7/95 Procedure voor 
contractonder­
handeling 
(periode)* 
eind '95 
07-10/95 
07-10/95 
11-12/95 
07-10/95 
11-12/95 
07-10/95 
07-10/95 
07-10/95 
07-10/95 
17/7 -10/11/95 Verwachte datum 
van eerste onder­
tekening van 
contracten* 
1996 
m/95 
/n/95 
/01/96 
m/95 
/01/96 
/U/95 
/11/95 
m/95 
m/95 
16/10/95 Begroting 
1995 (in 
miljoen ecu) 
74,3 
66,9 
TABEL 11 
OTO-activiteiten voor 1995: Werkprogramma 1995 - Specifieke programma's (4e KP) Bijlage II 
4 
Specifiek programma (4e KP) en 
gebieden van het werkprogramma 
MEDISCHE BIOLOGIE EN GEZONDHEID (alle gebieden) 
1. Farmaceutisch onderzoek 
2. Onderzoek op het gebied van de biomedische technologie en technieken 
3. Hersenonderzoek 
4. Onderzoek naar ziekten met grote sociaal-economische gevolgen: van 
fundamenteel onderzoek naar klinische praktijk 
5. Onderzoek naar menselijk genoom Data en PB-ref van 
uitnodigingen tot in­
diening van voorstellen 
of kennisgeving van 
belangstelling 
C357 blz. 17 (15/12/94) 
V ooraankondiging 
C12 blz. 7(17/01/95) 
6. Onderzoek op het gebied van de volksgezondheid, inclusief onderzoek voor de gezondheidszorg 
7. Onderzoek op het gebied van de biomedische ethiek 
8. Horizontale activiteiten: ethische, juridische en maatschappelijke aspecten, en 
demonstratieprojecten 
Onderzoekbeurzen 
Gebieden 1, 2,3 en 5 
Gebieden 4, 6, 7 en 8 
Alle gebieden 
Opstelling van lijst van deskundigen 
LANDBOUW EN VISSERIJ 
1. Ketens van geïntegreerde produktie en verwerking 
3.1 Consumentenvoeding en -welzijn 
3.2 Nieuwe en geoptimaliseerde voedingsmiddelen 
4. Landbouw, bosbouw en plattelandsontwikkeling 
5. Visserij en aquacultuur 
6. Andere activiteiten die hoofdzakelijk via coördinatie uitgevoerd worden 
Gecoördineerde acties en werkzaamheden voor gezamenlijke rekening 
2. Opschaling en verwerkingsmethodologie 
3.3 Geavanceerde en geoptimaliseerde technologieën en processen 
3.4 Aspecifieke voedingswetenschappen 
Demonstratieprojecten gebieden 1,2,3 
Opstelling van deskundigenlijst 
1. Ketens van geïntegreerde produktie èn verwerking 
4. Landbouw, bosbouw en plattelandsontwikkeling 
5. Visserij en aquacultuur 
6. Andere activiteiten die hoofdzakeijk via coördinatie uitgevoerd worden 
Alle gebieden van het werkprogramma C357blz. 17(15/12/94) 
Vooraankondiging 
C12 blz. 7(17/01/95) 
C148 blz. 21 (15/06/95) 
(Kennisgeving van belangstelling) 
C357 blz. 19 (15/12/94) 
C148 blz. 41 (15/06/95) 
C148 blz. 25 (15/06/95) 
(Kennisgeving van belangstelling) 
Dec-95 Technologie 
stimulering 
(MKB-maatregelen) 
C148 blz. 41 (15/06/95) 
C357 blz.19 (15/12/94) Sluitingsdata voor ontvangst van voorstellen 
Projecten 
31/03/95 
31/03/96 
31/12/96 
31/12/97 
15/03/95 
15/09/95 
/03/96 Techn. Stimulering 
(MKB-maatregelen) 
' 
open tot 
12/06/96 (toelagen OTO-proj.) Selectie-
procedure 
(periode)* 
/05-07/95 
/04-07/95 
/11- 12/95 
/05 - 06/96 
vanaf /03-04/95 
11/06/97 (toelagen proj. voor. O.I.S.) 
| 17/12/97 (projecten voor O.I.S.)| Procedure voor 
contractonder­
handeling 
(periode)* 
/09-10/95 
/07 -11/95 
/01- 04/96 Verwachte datum 
van eerste onder­
tekening van 
contracten* 
/11/95 
/09/95 
/02/96 
/07 - H/% 
vanaf /05 - 06/95 /09/96 
vanaf /06/95 Begroting 
1995 (in 
miljoen ecu) 
38,2 
122,1 -f 
TABEL 11 
OTO-activiteiten voor 1995: Werkprogramma 1995 - Specifieke programma's (4e KP) Bijlage II 
5 
Specifiek programma (4e KP) en 
gebieden van het werkprogramma 
NIET-NUCLEAIRE ENERGIE (Joule-Thennie) 
1. Rationeel gebruik van energie 
2. Duurzame energie 
3. Fossiele brandstoffen 
4. Strategie voor ou 'erzoek. ontwikkeling, demonstratie en verspreiding op het 
gebied van energie 
5. Verspreiding van energietechnologieën 
Opstelling van deskundigenlijst 
Thermie 
VEILIGHEID VA > KERNSPLIJTING (alle gebieden) 
A. Verkenning van vernieuwende benaderingen 
B. Reactorveiligheid 
C. Beheer en opbergint ;an radioactief afval en ontmanteling van installaties 
D. Gevolgen van de blootstelling aan straling voor mens en milieu 
E. Beheersing van gebeurtenissen uit het verleden 
Gecoördineerde werkzaamheden en thematische netwerken (alle gebieden) 
Opstelling van deskundigenlijst 
BEHEERSTE THERMONUCLEAIRE FUSffi 
Opstelling van een lijst van deskundigen 
VERVOER (alle gebieden) 
1. Strategisch onderzoek 
2. Optimalisering van de netten 
2.1. Vervoer per spoor 
2.2. Geïntegreerde transportketens 
2.3. Luchtvervoer 
2.4. Stadsvervoer 
2.5. Zeevervoer en vervoer over binnenwateren 
2.6. Wegvervoer Data en PB-ref van 
uitnodigingen tot in­
diening van voorstellen 
of kennisgeving van 
belangstelling 
C357 blz. 21 (15/12/94) 
C357blz. 21 (15/12/94) 
C148 blz. 26 (15/06/95) 
(Kennisgeving van belangstelling) 
/09/95 
C357 blz. 36 (31/12/94) 
vooraankondiging 
C12blz. 3(17/01/95) 
C148 blz. 25 (15/06/95) 
(Kennisgeving van belangstelling) 
C148 blz. 28(15/06/95) 
(Kennisgeving van belangstelling) 
C357 blz. 23 (15/12/94) 
vooraankondiging 
C12 blz. 8(17/01/95) 
15/09/95 Technologie 
stimulering 
(MKB-maatregelen) 
C357 blz. 21 (15/12/94) 
C357 blz. 21(15/12/94 Sluitingsdata voor ontvangst van voorstellen 
Projecten 
24/03/95 
open tot 17/12/95 Techn. Stimulering 
(MKB-maatregelen) 
open tot 
15/09/95 (OTO-projecten) 
13/09/96 (projecten voor O.I.S.) 
11/06/97 (projecten voor O.I.S.) 
17/12/97 (projecten voor O.I.S.) 
(24/05/95 voor gebied 4 (Joule)) 
20/03/95 
28/02/96 
open tot 01/11/97 
15/03/95 
15/12/95 Selectie­
procedure 
(periode)* 
/04 - 07/95 
/04 - 07/95 
voorjaar '96 Procedure voor 
contractonder­
handeling 
(periode)* 
/09- 10/95 
/09- 10/95 
/ 06 - 07/95 Verwachte datum 
van eerste onder­
tekening van 
contracten* 
/Il - 12/95 
/Il - U/95 
/10 -11/95 Begroting 
1995 (in 
miljoen ecu) 
320,1 
72,1 
271,7 
39,3 
TABEL 11 
OTO-activiteiten voor 1995: Werkprogramma 1995 - Specifieke programma's (4e KP) Bijlage II 
6 
Specifiek programma (4e KP) en 
gebieden van het werkprogramma 
GERICHT SOCIAAL-ECONOMISCH ONDERZOEK 
(alle gebieden, uitgezonderd horizontale activiteiten:) 
1. Evaluatie van de opties voor het wetenschaps- en technologiegebied 
2. Onderzoek op het gebied van onderwijs en opleiding 
3. Onderzoek naar maatschappelijke integratie en sociale uitsluiting in Europa 
Lidmaatschap van ET AN (European Technology Assessment Network) 
Opstelling van deskundigenlijst 
INTERNATIONALE SAMENWERKING 
A.2. Midden- en Oost-Europa en de nieuwe onafhankelijke staten van de 
voormalige Sovjet-Unie 
B. Samenwerking met geïndustrialiseerde derde landen buiten Europa 
Onderzoekbeurzen (Japan en Korea) 
C. Samenwerking met de ontwikkelingslanden 
Studies en begeleidende maatregelen 
VERSPREIDLNG EN OPTIMALISERING VAN DE RESULTATEN 
A. Verspreiding en exploitatie 
VALUE-relaiscentra 
Technologievalidering en overdrachtprojecten 
B. Overdracht van technologie naar de bedrijven 
(regionale activiteiten/science parks) Data en PB-ref van 
uitnodigingen tot in­
diening van voorstellen 
of kennisgeving van 
belangstelling 
C365 blz. 24 (15/12/94) 
vooraankondiging 
C25 blz. 4 (01/02/95) 
aankondiging 
C64blz. 17(15/03/95) 
C67 blz. 7 ( 15/03/95) 
C148 blz. 30 (15/06/95) 
(kennisgeving van belangstelling) 
/09/95 
C38 blz. 10 (15/02/95) 
C357 blz. 36 (15/012/94) 
vooraankondiging 
C38 blz. 9(15/02/95) 
aankondiging 
C64 blz. 8 (15/03/95) 
C64 blz. 5 (15/03/95) 
(kennisgeving van belangstelling) 
C357 blz. 5 (15/12/94) 
vooraankondiging 
C12 blz. 9(17/01/95) 
C64 blz. 14 (15/03/95) 
15/06/95(048 blz.36) Technologie 
stimulering 
(MKB-maatregelen) Sluitingsdata voor ontvangst van voorstellen 
Projecten 
08/06/95 
05/05/95 
open 
01/06/95 (Japan) 
31/03/95 (Korea) 
15/06/95(vaccins voor Techn. Stimulering 
(MKB-maatregelen) 
de mens/gezondheid van de 
|| veestapel) | 
06/09/95 (alle andere opties) 
15/03/95 
15/06/95 
15/09/95 Selectie­
procedure 
(periode)* 
/07-09/95 
10/07 - 29/09/95 
(eerste selectie) 
/06 -09/95 
/09/95 - 01/96 
/05/95 
/07/95 
/10/95 Procedure voor 
contractonder­
handeling 
(periode)* 
/10 -11/95 Verwachte datum 
van eerste onder­
tekening van 
contracten* 
/12/95 
01/10 - 27/11/95 
/09 - 12/95 
/01 -05/96 
/06/95 
/10/95 
/11/95 27/11/95 
15/12/95 
15/06/96 
/07/95 
/11/95 
/12/95 
1 Begroting 
1995 (in 
miljoen ecu) 
14,8 
59,9 
73,2 -£ 
TABEL 11 
OTO-activiteiten voor 1995: Werkprogramma 1995 - Specifieke programma's (4e KP) Bijlage II 
7 
Specifiek programma (4e KP) en 
gebieden van het werkprogramma 
OPLEIDING EN MOBILITEIT VAN ONDERZOEKERS 
1. Onderzoeknetwerken 
2. Toegang tot grote onderzoekinstallaties 
3. Opleiding door on'lerzoek 
4. Begeleidende nu tregelen 
3. Opleiding door onderzoek 
4. Begeleidende maatregelen 
Opstelling van lijst van deskundigen 
HORIZONTALE ACTIVITEITEN' 
Opstelling van deskundigenlijst (OTO-programma's) 
Begeleidende maatregt.fn ten behoeve van MKB's 
Opstelling van deskundigenlijst Data en PB-ref van 
uitnodigingen tot in­
diening van voorstellen 
of kennisgeving van 
belangstelling 
C357 blz. 38 (15/12/94) 
vooraankondiging 
C12blz. 11 (17/01/95) 
C148 blz. 37 (15/06/95) 
C148 blz. 13 (15/06/95) Technologie 
stimulering 
(MKB-maatregelen) 
(kennisgeving van belangstelling) 
C148 blz. 34 (15/06/95) 
(kennisgeving van belangstelling) 
C148blz. 32(15/06/95) 
(kennisgeving van belangstelling) 
Multimedia Task Force voor educatieve software (p.m.) 
Opstelling van deskundigenlijst C148 blz. 43(15/06/95) 
(kennisgeving van belangstelling) 
| 
* voor de OTO-proiecten \ Sluitingsdata voor ontvangst van voorstellen 
Projecten 
15/06/95 
18/04/95 
15/05(15/09,15/12/95) 
18/04(30/09/95) 
15/09/95 
2/10/95 
25/07/95 Techn. Stimulering 
(MKB-maatregelen) Selectie­
procedure 
(periode)* 
.m/95 
/05 - 09/95 
/05 - 09/95 
/04 - 08/95 
I Procedure voor 
contractonder­
handeling 
(periode)* 
ind 1995/begin 199 
/09/95 
/09/95 
/08/95 Verwachte datum 
van eerste onder­
tekening van 
contracten* 
1996 
najaar 1995 
najaar 1995 
najaar 1995 Begroting 
1995 (in 
miljoen ecu) 
121,6 
hi 
Bijlage III 
SAMENVATTING VAN DE CIJFERS' 
VIERDE KADERPROGRAMMA VOOR OTO VAN DE GEMEENSCHAP EN KADERPROGRAMMA VAN DE EGA (1994-1998) 
Voorziene bedragen en indicatieve uitsplitsing 
EERSTE ACTIVITEITENGEBIED 
Informatie- en communicatietechnologie 
1. Telematica 
2. Communicatietechnologie 
3. Informatietechnologie 
Industriële technologie 
4. Industriële technologie en materialen 
5. Normalisatie, metingen en proeven 
Milieu 
6.Milieu en klimaat 
7.Mariene wetensch. en technologieën 
Biowetenschappen eu bio­
technologie 
8. Biotechnologie 
9.Medische biologie en gezondheid 
10.Landbouw en visserij 
Energie 
11 .Niet-nucleaire energie 
12.Veiligheid van kernsplijting 
13.Beheerste kernfusie 
Vervoer 
14. Vervoer 
Gericht sociaal-economisch onderzoek 
15.Gericht sociaal-economisch onder/.. 
TWEEDE ACTIVITEITENGEBIED 
l6.Samcuwcrkiug met derde landen en 
internationale organisaties 
DERDE ACTIVITEITENGEBIED 
17.Verspreiding en exploitatie van 
resultaten 
VIERDE ACTIVITEITENGEBIED 
18.Stimulering van de opleiding en 
mobiliteit van onderzoekers 
TOTAAL VlliRDIÏ KADERPROGRAMMA 
(miljoen ecu) 
Werkzaam-heden 
voor gezamenlijke 
rekening 
3384 
843 
630 
1911 
1790 
1617 
173 
760 
532 
228 
1495 
552 
336 
607 
967 
967 
240 
105 
540 
293 
744 
10318 GCO 
(*) 
11 
11 
195 
90 
105 
294 
294 
47 
47 
20 
20 
33 
-
-
600 Ondersteu­
ning aan 
andere 
DG's 
10 
10 
10 
10 
26 
26 
30 
30 
15 
15 
-
37 
-
128 
11046 TG A 
KADERPROGRAMMA 
(miljoen ecu) 
Werkzaam­
heden voor 
gezamen­
lijke 
rekening 
954 
160 
794 
-
-
954 GCO 
(*) 
300 
254 
46 
-
-
300 
1254 TOTAAL 
(miljoen ecu) 
3405 
843 
630 
1932 
1995 
1707 
288 
1080 
852 
228 
1572 
552 
336 
684 
2256 
1002 
414 
840 
240 
138 
540 
330 
744 
12300(1) 
* 19 en 20 : SPECIFIEKE PROGRAMMA'S VAN HET GCO 
Deze cijfers komen overeen met die van de kaderprogrammabesluilen; er is geen rekening gehouden met de recente 
voorstellen van de Commissie om de voor de kaderprogramma's uitgetrokken totale bedragen na de uitbreiding van de 
Unie met 7% te verhogen. 
hZ 
Bijlage III 
SAMENVATTING VAN DE CIJFERS 
DERDE KADERPROC.RAMMA VOOR OTO VAN DE GEMEENSCHAP EN AANVULLEND PROGRAMMA (1990-1994) 
I. ACTIVERENDE TECHNOLOGIEËN 
1. Informatie- en communicatietechnologie 
I nf onnatietechnologie 
Communicatietechnologie 
Ontwikkeling van telematicasystemen van 
algemeen belang 
2. Industriële en materiaaltechnologie 
Industriële en materiaaltechnologie 
Metingen en proeven 
II. BEHEER VAN NATUURLIJKE HULPBRONNEN 
3. Milieu 
Milieu 
Mariene wetenschappen en technologieën 
4. Biowetenschappen en biotechnologie 
Biotechnologie 
Onder/oek op het gebied van de landbouw en 
de agro-industrie*n 
Biomedisch onderzoek en gezondheid 
Biowetenschappen en biotechnieken ten 
behoeve van de ontwikkelingslanden 
5. Energie 
Niet-nucleaire energiebronnen 
Veiligheid van kernsplijting 
Beheerste thermonucleaire kernversmelling 
III. GEBRUIK VAN DE INTELLECTUELE 
HULPBRONNEN 
6. Menselijk potentieel en mobiliteit 
Menselijk potentieel en mobiliteit 
Gecentraliseerde actie op het gebied van 
verspreiding en exploitatie van resultaten DERDE KADER­
PROGRAMMA 
(miljoen ecu) 
Werkzaam­
heden voor 
gezamenlijk 
e rekening 
1338,48 
484,11 
376,20 
663,30 
47,52 
261,40 
102,96 
162,36 
329,67 
131,67 
109,89 
155,43 
35,64 
411,84 
488,07 
57,00 GCO (*) 
77,22 
91,08 
148,50 
161,37 
41,58 
24,75 AANVULLING OP 
HE I DERDE 
KADERPROGRAM­
MA (miljoen ecu) 
Werkzaam­
heden voor 
gezamenlijk 
e rekening 
178,20 
64,35 
49,50 
99,00 
18,81 
54,45 
13,86 
21,78 
43,56 
17,82 
14,85 
103,95 
33,66 
108,90 
68,31 
9,00 GCO (*) TOTAAL 
(miljoen ecu) 
1516,68 
548,46 
425,70 
839,52 
157,41 
464,35 
116,82 
184,14 
373,23 
149,49 
124,74 
259,38 
230,67 
562,32 2490,84 
996,93 
581,17 
831,60 
1052,37 
581,13 
66,00 
TOTAAL 5155,54 544,5 900 
5700 900 6600 
* GCO-PROGRAMMA 
VOOR COMMUNAUTAIR ONDERZOEK UITGETROKKEN BEDRAGEN Bijlage III 
MECUS (Prijsniveau van 1992) 
3.500 
3.000 
2.500 
84 85 86 87 88 89 90 91 92 93 94 95 96 97 98 
JAREN *} *} *} *} 
1984-87 1987-91 1990-94 Aanv. Fin. 1994-98 APAS 
*) Deze cijfers komen overeen met de in de Besluiten inzake de kaderprogramma's aangegeven cijfers en zullen worden 
bijgewerkt krachtens toekomstige besluiten inzake financiering 
Ref.:8498nl.PRE 
OTO-BELEID EUROPESE COMMISSIE - DG XII - WETENSCHAP, ONDERZOEK EN ONTWIKKELING 
Bijlage IV 
BESLUITVORMINGSPROCES - VIERDE KADERPROGRAMMA EN SPECIFIEKE PROGRAMMA'S (1994-1998) 
PROGRAMMANAAM 
KADERPROGRAMMA 1994-1998 - EG 
KADERPROGRAMMA 19Ô4-199Ô -EURATOM 
Telematica 
Communicatietechnologieën 
Informatietechnologieën 
Industrie- en tr.ateriaaltechnologie 
Metingen en proeven 
Milieu en klimaat 
Mariene wetenschappen en technologieën 
Biotechnologie 
Medische biologie en gezondheid 
Landbouw en visserij 
Niet-nucleaire energie 
Veiligheid kernsplijting 
Beheerste thermonucleaire fusie 
Vervoer 
Gericht sociaal-economisch onderzoek 
Samenwerking met derde landen en internationale organisaties 
Verspreiding en optimalisering van resultaten 
Opleiding en mobiliteit van onderzoekers 
GCO (EG) + competitieve OTO-ondersteuning 
GCO (EGA) VOORSTEL VAN DE 
COMMISSIE 
REF. 
COM (93) 276 DEF. 
COM (93) 276 DEF. 
COM (94) 68 DEF. 
COM (94) 68 DEF. 
COM (94) 68 DEF, 
COM (94) 68 DEF. 
COM (94) 68 DEF. 
COM (94) 68 DEF. 
COM (94) 68 DEF. 
COM (94) 68 DEF. 
COM (94) 68 DEF. 
COM (94) 68 DEF. 
COM (94) 68 DEF. 
COM (94) 70 DEF. 
COM (94) 70 DEF. 
COM (94) 68 DEF. 
COM (94) 68 DEF. 
COM (94) 68 DEF. 
COM (94) 68 DEF. 
COM (94) 68 DEF. 
COM (94) 68 DEF. 
COM (94) 70 DEF. VOORSTEL VAN 
DE COMMISSIE 
DATUM 
16-Jun-93 
16-Jun-93 
30-Mar-94 
30-Mar-94 
30-Mar-94 
30-Mar-94 
30-Mar-94 
30-Mar-94 
30-Mar-94 
30-Mar-94 
30-Mar-94 
30-Mar-94 
30-Mar-94 
30-Mar-94 
30-Mar-94 
30-Mar-94 
30-Mar-94 
30-Mar-94 
30-Mar-94 
30-Mar-94 
30-Mar-94 
30-Mar-94 VOORSTEL VAN 
DE COMMISSIE 
REF. PB 
C230/93/4 
C230/93/35 
C228/94/1 
C228/94/22 
C228/94/34 
C228/94/52 
C228/94/68 
C228/94/78 
C228/94/96 
C228/94/107 
C228/94/119 
C228/94/131 
C228/94/143 
C113/94/4 
C113/94/15 
C228/94/164 
C228/94/177 
C228/94/188 
C228/94/198 
C228/94/209 
C228/94/219 
C113/94/24 E.P. 
ADVIES 
DATUM 
18/11/93(1) 
09/02/94 (2) 
20/04/94 (3) 
18/11/93 
5/05/94 
5/05/94 
5/05/94 
5/05/94 
5/05/94 
17/11/94 
5/05/94 
18/11/94 
17/11/94 
5/05/94 
5/05/94 
18/11/94 
17/11/94 
18/11/94 
5/05/94 
5/05/94 
18/11/94 
5/05/94 
5/05/94 
17/11/94 BESLUIT 
DATUM 
26-Apr-94 
26-Apr-94 
23-Nov-94 
27-Jul-94 
23-Nov-94 
27-Jul-94 
23-Nov-94 
15-Dec-94 
23-Nov-94 
15-Dec-94 
15-Dec-94 
23-Nov-94 
23-Nov-94 
15-Dec-94 
8-Dec-94 
15-Dec-94 
15-Dec-94 
23-Nov-94 
15-Dec-94 
15-Dec-94 
15-Dec-94 
15-Dec-94 BESLUIT 
PB REF. 
L126/94/1 
L115/94/31 
L334/94/1 
L222/94/35 
L334/94/24 
L222/94/16 
L334/94/47 
L361/94/1 
L334/94/59 
L361/94/25 
L361/94/40 
L334/94/73 
L334/94/87 
L361/94/143 
L331/94/22 
L361/94/56 
L361/94/77 
L334/94/109 
L361/94/101 
L361/94/90 
L361/94/114 
L361/94/132 BESLUIT 
PB DATUM 
18-May-94 
6-May-94 
22-Dec-94 
26-Aug-94 
22-Dec-94 
26-Aug-94 
22-Dec-94 
31-Dec-94 
22-Dec-94 
31-Dec-94 
31-Dec-94 
22-Dec-94 
22-Dec-94 
31-Dec-94 
21-Dec-94 
31-Dec-94 
31-Dec-94 
22-Dec-94 
31-Dec-94 
31-Dec-94 
31-Dec-94 
31-Dec-94 
spec, progr. BESLUIT­
VORMING 
AANTAL WEKEN 
44,9 
44,9 
34 
17 
34 
17 
34 
37,1 
34 
37,1 
37,1 
34 
34 
37,1 
36,1 
37,1 
37,1 
34 
37,1 
37,1 
37,1 
37,1 
Gemiddeld 
34 -c 
Page 34 
Bijlage IV 
BESLUITVORMINGSPROCES - DERDE KADERPROGRAMMA EN SPECIFIEKE PROGRAMMA'S (1990-1994) 
PROGRAMMANAAM VOORSTEL VAN 
DE COMMISSIE 
REF. 
KADERPROGRAMMA VAN DE GEMEENSCHAP VOOR OT COM (89) 397 DEF. 
VOOR 1990-1994 
AANVULLENDE FINANCIERING VAN HET KP 1990-1994 COM (92) 309 DEF. 
INFORMATIETECHNOLOGIEËN COM (90) 153 DEF. 
COMMUNICATIETECHNOLOGIEËN COM (90) 154 DEF. 
TELEMATICASYSTEMEN OP GEBIEDEN VAN ALGEMEEN | COM (90) 155 DEF. 
BELANG ! 
INDUSTRIËLE EN -MATERIAALTECHNOLOGIE • COM (90) 156 DEF. 
! 
METINGEN EN PROEVEN ! COM (90) 157 DEF. 
! 
MILIEU ! COM (90) 158 DEF. 
MARIENE WETENSCHAPPEN EN TECHNOLOGIE j COM (90) 159 DEF. 
BIOTECHNOLOGIE : COM (90) 160 DEF. 
; 
LANDBOUW EN AGRO-INDUSTRIE COM (90) 161 DEF. 
MEDISCHE BIOLOGIE EN GEZONDHEID COM (90) 162 DEF. 
BIOWETENSCHAPPEN EN TECHNOLOGIEËN VOOR COM (90) 163 DEF. 
ONTWIKKELINGSLANDEN 
NIET-NUCLEAIRE ENERGIE ! COM (90) 164 DEF. 
j 
MENSELIJK POTENTIEEL EN MOBILITEIT I COM (90) 165 DEF. 
VEILIGHEID KERNSPLIJTING ! COM (90) 343 DEF. 
BEHEERSTE THERMONUCLEAIRE FUSIE 
GECENTRALISEERDE ACTIE VOOR VERSPREIDING EN COM (90) 441 DEF. 
COM (90) 611 DEF. 
EXPLOITATIE VAN KENNIS 
; VOORSTEL 
VAN DE 
[COMMISSIE 
DATUM 
28-Aug-89 
15-Jul-92 
23-May-90 
23-May-90 
23-May-90 
28-May-90 
28-May-90 
28-May-90 
28-May-90 
28-May-90 
28-May-90 
28-May-90 
28-May-90 
28-May-90 
28-May-90 
14-Sep-90 
25-Sep-90 
25-Jan-91 VOORSTEL EP 
VAN DE ADVIES BESLUIT 
COMMISSIE DATUM j DATUM 
REF. PB 
C243/89/4 14/12/89 23-Apr-90 
: i 
C225/92/9 18/11/92 j 15-Mar-93 
! 
C174/90/1 12/12/90(1) 
! 12/06/91 (2) 
C174/90/9 : 12/12/90(1) 
; 15/05/91 (2) 
C174/90/19 ; 22/11/90(1) 
; 15/05/91 (2) 
C174/90/28 i 12/12/90(1) 
! 10/07/91 (2) 
C174/90/35 20/11/91 (1) 
; 11/03/92(2) 
C174/90/40 • 22/11/90(1) 
, 15/05/91 (2) 
C174/90/48 22/11/90(1) 
i 15/05/91 (2) 
C174/90/53 ! 09/10/91 (1) 
C174/90/60 12/02/92 (2) 
24/01/91 (1) 
| 10/07/91 (2) 
C174/90/65 : 12/12/90(1) 
l 10/07/91 (2) 
C174/90/72 ! 12/12/90(1) 
i 15/05/91 (2) 
i 24/01/91 (1) 
C174/90/77 
C174/90/85 
C247/90/2 
C261/90/8 
C53/91/39 10/07/91 (2) 
15/05/91 (1) 
15/01/92 (2) 
12/07/91 
10/12/91 
11/12/91 (1) 
08/04/92 (2) 08-Jul-91 
07-Jun-91 
07-Jun-91 
09-Sep-91 
29-Apr-92 
07-Jun-91 
07-Jun-91 
26-Mar-92 
09-Sep-91 
09-Sep-91 
07-Jun-91 
09-Sep-91 
16-Mar-92 
28-Nov-91 
19-Dec-91 
29-Apr-92 
I j BESLUIT 
DATUM 
L117/90/28 
L69/93/43 
L218/91/22 
L192/91/8 
L192/91/18 
L269/91/30 
L126/92/12 
L192/91/29 
L192/91/1 
L107/92/11 
L265/91/33 
L267/91/25 
L196/91/31 
L257/91/37 
L107/92/1 
L336/91/42 
L375/91/11 
L141/92/1 BESLUIT-
BESLUIT VORMING 
REF. PB AANTAL 
WEKEN 
08-May-90 34 
-
20-Mar-93 34,7 
06-Aug-91 58,7 
16-Jul-91 54,3 
16-Jul-91 54,3 
25-Sep-91 67 
12-May-92 100,3 
16-Jul-91 53,6 
16-Jul-91 53,6 
24-Apr-92 95,4 
21-Sep-91 67 
24-Sep-91 67 
19-Jul-91 53,6 
14-Sep-91 67 
24-Apr-92 94 
07-Dec-91 62,9 
31-Dec-91 64,3 
23-May-92 65,7 
Gemiddeld 
67.4 
Page 1 
Bijlage V 
1öé> 
IN 1994 GEPUBLICEERDE EVALUATIERAPPORTEN OVER DE OTO-PROGRAMMA'S 
"Evaluation of the Fisheries and Aquaculture EUR 15279 
Research Programme (FAR) (1988 - 1992)" 
"Evaluation of the DOSES Programme (1989 - 1993)" EUR 15328 
"Evaluation of the Community's Research Programme EUR 15329 
on Decommissioning of Nuclear Installations (1989 - 1993)" 
"Evaluation of the Programme EUR 15706 
Human Genome Analysis (1990 - 1991)" 
"Evaluation of the JOULE Programme (1989 - 1992)" EUR 15759 
"Evaluation of the MONITOR Programme (1989 - 1993)" EUR 15782 
"Mid-term evaluation of the Human Capital and Mobility Programme" EUR 15783 
"Evaluation of the MAST-I Programme" EUR 15867 
"Evaluation of the Radiation Protection EUR 15878 
Research Action (1990 - 1991 & 1992 - 1993)" 
Mid-term evaluation of the TELEMAN Programme" EUR 15868 
Studies naar het effect van communautair W&T-beleid op nationaal W&T-beleid 
werden uitgevoerd voor: 
België 
Denemarken 
Duitsland 
Griekenland 
Ierland 
Italië 
Nederland 
Spanje 
EUR-rapporten zijn verkrijgbaar bij het Bureau voor officiële publikaties der Europese 
Gemeenschappen: 
fax. + 352 48 85 73 / 48 68 17 
lol Bijlage VI 
BELANGRIJKSTE AFKORTINGEN EN ACRONYMEN 
ACS-landen 
ACTS 
AIR 
ALTENER 
APAS 
AVICENNE 
BCR 
BIOMED 
BRIDGE 
BRITE-EURAM 
PAC 
RCPK 
CEN/CELENEC 
CERN 
GOS 
COPERNICUS 
CORDIS 
COST 
COSU 
CRAFT 
CREST 
CSTP 
EGA 
EG 
ECE 
ECHO 
EGKS 
EER 
EVA 
ELMB 
ENRICH 
ESA 
ESW 
ESPRIT 
ESTA 
ETAN 
ETSI 
EU 
EUREKA 
EURET Staten in Afrika, het Caraïbische gebied en de Stille Oceaan 
Geavanceerde communicatietechnologieën en diensten (specifiek OTO-
programma-
Landbouw en agro-industrie, visserij inbegrepen (specifiek OTO-
programma) 
Programma voor alternatieve energie 
Voorbereidende, begeleidende en ondersteunende werkzaamheden 
Wetenschappelijke en technologische samenwerking met de Magreb-
landen en andere landen in het Middellandse Zeegebied 
Communautair referentiebureau 
Medische biologie en gezondheid (specifiek OTO-programma) 
Specifiek OTO-programma voor onderzoek en technologische 
ontwikkeling op het gebied van biotechnologie in Europa (KP3) 
Specifiek programma voor onderzoek en technologische ontwikkeling op 
het gebied van industriële fabricagetechnologieën en toepassingen van 
geavanceerde materialen 
Gemeenschappelijk landbouwbeleid 
Raadgevend comité voor het programma kernversmelting 
Europees comité voor elektrotechnische normalisatie 
Europese organisatie voor kernonderzoek 
Gemenebest van onafhankelijke staten van de voormalige Sovjet-Unie 
Samenwerking op het gebied van wetenschap en technologie met 
Midden- en Oost-Europa 
Informatiedienst betreffende communautaire onderzoek- en 
ontwikkelingswerkzaamheden 
Europese samenwerking op het gebied van wetenschappelijk en technisch 
onderzoek 
Samenwerking met de voormalige Sovjet-Unie op het gebied van de 
veiligheid van kernsplijting 
Cooperative Research Action for Technology 
Comité voor wetenschappelijk en technisch onderzoek (adviseert de 
Europese Commissie en de Raad) 
Comité voor wetenschappelijk en technologisch beleid (OESO) 
Europese Gemeenschap voor Atoomenergie 
Europese Gemeenschap 
Economische Commissie voor Europa (VN) 
European Commission Host Organisation 
Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal 
Europese Economische Ruimte 
Europese Vrijhandelsassociatie 
Europees laboratorium voor moleculaire biologie 
European Network for Research on Global Change 
Europese ruimte-agentschap 
Europese stichting voor wetenschappen 
Europees programma voor onderzoek en ontwikkeling op het gebied van 
de informatietechnologie (specifiek OTO-programma) 
European Science and Technology Assembly 
European Technology Assessment Network 
Europees normalisatie-instituut voor de telecommunicatie 
Europese Unie 
European Research Coordination Agency 
Europees onderzoek op het gehied van vervoer (specifiek OTO-
programma van KP2) 
-log 
KP 
HCM 
HFSP 
t 
IMS 
INTAS 
IRDAC 
ISC 
ISTC 
IT 
ITER 
ITER-EDA 
JET 
JOULE 
GCO 
MAST 
NIS 
OESO 
PB 
OPET 
PECO 
PHARE 
RACE 
OTO 
SAVE 
MKB's 
SPRINT 
STD 
TACIS 
TELEMAN 
TIDE 
TMR 
TSER 
VALUE Kaderprogramma 
Menselijk potentieel en mobiliteit (specifiek OTO-programma van KP3) 
Human Frontier Science Programme (de grenzen van de mens, 
programma v>m Japan en EEG) 
Intelligent fabricagesysteem 
Internationale vereniging ter bevordering van de samenwerking met 
wetenschappers uit de nieuwe onafhankelijke staten van de voormalige 
Sovjet-Unie 
Industrial Research and Development Advisory Committee van de 
Europese Commissie 
Internationale wetenschappelijke samenwerking 
International Science and Technology Centre (Moskou) 
Informatietechnologie 
Internationale thermonucleaire experimentele reactor 
Werkzaamheden met betrekking tot het engineeringontwerp van ITER 
Joint European Torus 
Specifiek programma voor onderzoek en technologische ontwikkeling op 
energiegebied, niet-nucleaire energie en rationeel energiegebruik 
Gemeenschappelijk Centrum voor Onderzoek 
Specifiek programma voor onderzoek en technologische ontwikkeling op 
het gebied van mariene wetenschap en technologie 
Nieuwe onafhankelijke staten van de voormalige Sovjet-Unie 
Organisatie voor economische samenwerking en ontwikkeling 
Publikatieblad 
Organisations tbr the Promotion of Energy Technology 
Programma ter bevordering van de oprichting van gemengde 
ondernemingen in de Midden- en Oosteuropese landen 
Polen-Hongarije: activiteiten voor economische reconversie 
Specifiek OTO-programma voor onderzoek en ontwikkeling op het 
gebied van geavanceerde communicatietechnologie in Europa 
Onderzoek en technologische ontwikkeling (m.i.v. demonstratieprojecten) 
Specifiek actieprogramma voor een efficiënter energiegebruik 
Midden- en kleinbedrijf 
Strategisch programma voor innovatie en overdracht van technologie 
Wetenschap en techniek ten dienste van de ontwikkeling (specifiek OTO-
programma) 
Technische bijstand aan het Gemenebest van onafhankelijke staten (GOS 
en Georgië) 
Telemanipulatie in gevaarlijke en wanordelijke situaties in kerninstallaties 
Telematica voor de integratie van gehandicapten en bejaarden 
Opleiding en mobiliteit van onderzoekers (specifieke OTO-programma's 
van KP4) 
Gericht sociaal-economisch onderzoek (specifiek OTO-programma) 
Verspreiding en toepassing van de resultaten van wetenschappelijk en 
technologisch onderzoek in Europa 

tog 
ISSN 0254-1513 
COM(95) 443 def. 
DOCUMENTEN 
NL 15 
Catalogusnummer : CB-CO-95-484-NL-C 
ISBN 92-77-93763-7 
Bureau voor officiële publikaties der Europese Gemeenschappen 
L-2985 Luxemburg