6. 8. 84 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen Nr. C 206/1 
II 
(Voorbereidende besluiten) 
ECONOMISCH EN SOCIAAL COMITÉ 
Advies inzake een voorstel voor een richtlijn van de Raad inzake luchtkwaliteitsnormen 
voor stikstofdioxide 
(84/C 206/01) 
De tekst waarop de adviesaanvrage betrekking heeft is bekendgemaakt in het Publika­
tieblad van de Europese Gemeenschappen nr. C 258 van 27 september 1983, blz. 3. 
A. JURIDISCHE GRONDSLAG VAN HET ADVIES 
Op 26 september 1983 heeft de Raad van de Europese Gemeenschappen besloten, 
overeenkomstig de artikelen 100 en 235 van het Verdrag tot oprichting van de Euro­
pese Economische Gemeenschap, het Economisch en Sociaal Comité om advies te 
vragen inzake voornoemd onderwerp. 
Procedure 
De Afdeling voor milieu, volksgezondheid en consumptie, die met de voorbereiding 
van de werkzaamheden van het Comité dienaangaande was belast, heefft haar op het 
rapport van de heer de Normann gebaseerde advies, op 26 en 27 april 1984 goedge­
keurd. 
B. ADVIES VAN HET ECONOMISCH EN SOCIAAL COMITÉ 
Het Economisch en Sociaal Comité heeft tijdens zijn 217e zitting (vergadering van 
23 mei 1984) het volgende advies uitgebracht, dat met algemene stemmen is goedge­
keurd: 
1. Inleidende opmerkingen 
1.1. Het Comité onderschrijft het voorstel van de 
Commissie voor een richtlijn van de Raad inzake 
luchtkwaliteitsnormen voor stikstofdioxide; het acht 
dit bijzonder belangrijk voor de bescherming van de 
menselijke gezondheid en het milieu. 
1.2. Volgens het Comité dient het probleem snel te 
worden aangepakt, voordat het uit de hand loopt en 
kritieke vormen gaat aannemen. 
1.3. Het Comité adviseert de Raad de voorgestelde 
richtlijn, rekening houdend met de in deze tekst 
gemaakte opmerkingen, goed te keuren en er om 
volgende redenen voor te zorgen dat de Commissie 
snel ingrijpt: 1.3.1. Bekend is dat stikstofdioxide boven 
bepaalde concentraties schadelijke gevolgen heeft 
voor de gezondheid van mens en dier, de planten­
groei en materialen van allerlei aard. 
1.3.2. Sinds een aantal jaren is de stikstofdioxide­
concentratie in het milieu aan het toenemen. 
1.3.3. Zuurgraad en nitraatgehalte van de regen 
zijn voortdurend groter geworden. 
1.3.4. Bekend is thans dat fotochemische luchtver­
ontreiniging (smog) — een complex verschijnsel 
waarbij stikstofdioxiden zijn betrokken —: niet 
alleen bij fel zonlicht en in stabiele luchtsystemen 
voorkomt, maar zich te allen tijde en onder allerlei 
omstandigheden kan voordoen. 
1.4. Dit voorstel vindt zijn oorsprong in drie wets­
teksten van de Raad (1973, 1977 en 1983) welke 
Nr. C 206/2 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen 6. 8. 84 
verband houden met het communautaire actie­
programma inzake het milieu, alsmede met een ver­
drag betreffende de grensoverschrijdende luchtver­
ontreiniging over lange afstand (1981). In al deze 
gevallen gaat het erom, grenswaarden vast te stellen 
en de luchtvervuiling geleidelijk te verminderen en 
uiteindelijk te voorkomen. 
1.5. Grenswaarden voor de luchtkwaliteit vormen 
op zich slechts een onderdeel van de milieustrategie. 
1.6. Andere, even belangrijke aspecten zijn de 
vaststelling van emissielimieten voor de voornaam­
ste bronnen van verontreiniging, het bevorderen van 
technologische veranderingen om dergelijke emis­
sies terug te dringen en — misschien wel in de aller­
eerste plaats — onderwijs en voorlichting om te 
bereiken dat de mensen zelf een einde aan de ver­
ontreiniging willen maken. 
1.7. Het Comité dringt er bij de Raad op aan, deze 
en andere bij hem ter tafel liggende richtlijnen 
betreffende het actieprogramma onverwijld goed te 
keuren. 
2. Algemene opmerkingen 
2.1. In de richtlijn worden een grenswaarde voor 
de concentratie stikstofdioxide in de omgevings­
lucht, alsmede — lagere — richtwaarden vastge­
steld; deze laatste dienen dan als waarschuwing. 
2.2. Volgens het Comité zijn deze door de Lid-Sta-
ten te nemen maatregelen geschikt en ook uitvoer­
baar. 
2.3. In de richtlijn is alleen sprake van stikstof­
dioxideconcentraties in de omgevingslucht. Het 
Comité zou gaarne zien dat de Commissie wordt 
verzocht soortgelijke initiatieven te ontplooien om 
de concentraties stikstofdioxide in gebouwen (ook 
woningen) en op de werkplek te beperken. In afzon­
derlijke, uit het actieprogramma voortvloeiende 
richtlijnen zullen de emissieniveaus van verschil­
lende bronnen worden behandeld. 
2.4. Effecten van stikstofoxiden 
2.4.1. Er is veel geschreven over het effect van stik­
stofoxide op de menselijke gezondheid; het Comité 
heeft deze literatuur doorgenomen en meent dat de 
Commissie er goed aan doet zich te verlaten op de 
gegevens die Dr. Wagner haar in zijn verslag ver­
strekt. 2.4.2. Het Comité merkt op dat de meeste gege­
vens betrekking hebben op kortstondige blootstel­
lingen bij betrekkelijk hoge concentraties. Stadsbe­
woners die langdurig blootstaan aan de in steden 
normale mediaanconcentraties, blijken hiervan in 
het algemeen geen ernstige gevolgen te ondervin­
den. 
2.4.3. Het Comité merkt tevens op dat er veel min­
der bekend is over de gevolgen voor de planten­
groei, terwijl de gegevens betreffende het effect op 
materialen, fotochemische smog en zure neerslag 
nog niet kunnen worden gekwantificeerd; dit neemt 
niet weg dat men zich hiertoe meer inspanningen 
zou kunnen getroosten. 
2.4.4. In het rapport van de Afdeling voor milieu, 
volksgezondheid en consumptie worden nadere bij­
zonderheden over de effecten van stikstofoxiden en 
andere technische gegevens verschaft en wordt een 
overzicht van de bronnen van NOx-emissies gege­
ven. 
3. Bijzondere opmerkingen 
3.1. Meting van stikstofmonoxide- en stikstofdioxi­
deconcentraties 
3.1.1. Aangezien stikstofmonoxide belangrijk is als 
stof waaruit stikstofdioxide kan worden gevormd, 
wordt de Lid-Staten in het voorstel aanbevolen, spe­
ciale meetstations voor NO in te richten. 
3.1.2. Het Comité gaat in dit opzicht verder en 
acht het zeer belangrijk dat de Commissie wordt 
verzocht, het voorstel zo te wijzigen dat de Lid-Sta­
ten ertoe worden verplicht, de milieuconcentraties 
van zowel stikstofmonoxide als stikstofdioxide te 
meten, daar beide metingen in de aanbevolen 
methode kunnen worden gecombineerd. 
3.1.3. Door de concentraties van beide stoffen 
(zowel van NO, als van het hieruit gevormde N02) 
te meten, verkrijgt men gegevens over de samen­
hang tussen emissie en luchtkwaliteit. 
3.2. Grenswaarde 
3.2.1. Het Comité onderschrijft de — via continu, 
het gehele jaar door, gemeten uurgemiddelden bere­
kende — grenswaarde van 200 ug/m3 voor stikstof­
dioxide bij 98 percentielen. De Commissie komt aan 
dit cijfer door uitgaande van het neerwaartse extra­
polatieresultaat van de Wereldgezondheidsorganisa­
tie — 940 p.g/m3 bij 99,98 percentielen — een veilig-
6. 8. 84 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen Nr. C 206/3 
heidsfactor 3 in te calculeren; volgens haar is dit 
naar schatting het laagste niveau waarop kortston­
dige N02-exposities tot schadelijke gevolgen voor 
de gezondheid kunnen leiden. 
3.2.2. De door de Afdeling voor milieu, volksge­
zondheid en consumptie aangewezen deskundigen 
hebben gegevens bestudeerd, die in het rapport van 
deze Afdeling zijn opgenomen. 
3.2.3. Op basis van deze gegevens meenden de 
deskundigen dat de Commissie, wat de gezondheid 
van mens en dier betreft, in alle redelijkheid een 
limiet van 300 ug/m3 had kunnen voorstellen. 
3.2.4. Er bestaan evenwel geen vergelijkbare gege­
vens voor het effect op atmosferische verschijnselen 
als fotochemische luchtverontreiniging (smog) en 
zure neerslag. Totdat deze verdere gegevens voor­
handen zijn, moeten de grenswaarden voor stikstof­
dioxide zo laag worden gesteld als maar economisch 
haalbaar is. Om deze reden onderschrijft het Comité 
de voorgestelde grenswaarde van 200 |i,g/m3. 
3.2.5. Het Comité merkt op dat de voorgestelde 
limiet hoger is dan de in Nederland voorgestelde 
grenswaarde, maar beduidend lager ligt dan die 
welke wordt gehanteerd in de nieuwe Duitse bepa­
lingen, waar het alleen om de bescherming van de 
gezondheid gaat. 
3.3. Richtwaarden 
3.3.1. De Commissie komt met twee richtwaarden, 
de ene 50 |ig/m3 bij 50 percentielen en de andere 
135 u.g/m3 bij 98 percentielen (bijlage II). 
3.3.2. Deze richtwaarden dienen als indicator om 
de Lid-Staten te waarschuwen dat de concentraties 
de grenswaarden mogelijk benaderen. De Lid-Sta­
ten dienen in actie te komen wanneer de richtwaar­
den worden overschreden, hoewel de Commissie 
hiervan niet in kennis behoeft te worden gesteld. 
3.3.3. De Lid-Staten zullen alle een eigen alarm­
systeem moeten gebruiken om overschrijdingen van 
de grenswaarden te voorkomen. Bij het ontwerpen 
hiervan zullen zij in aanmerking dienen te nemen, 
dat de methode om stikstofoxideconcentraties te 
meten, nog niet voldoende ontwikkeld lijkt te zijn 
om de lage, voor de richtwaarden voorgestelde con­
centraties nauwkeurig genoeg te kunnen registreren. 3.3.4. Het Comité is er niet van overtuigd dat het 
voorstel er door de invoering van deze richtwaarden 
beter op wordt; de Lid-Staten zouden namelijk de 
indruk kunnen krijgen dat het hier om een beneden-
grens gaat. 
Dit zou verkeerd zijn en tot gevolg kunnen hebben 
dat de kosten in verband met de uitvoering van de 
richtlijn in sommige Lid-Staten buitensporig oplo­
pen. 
3.4. Meetmethode 
3.4.1. Het Comité heeft begrepen dat concentraties 
van stikstofoxiden het best met behulp van de che-
miluminescentiemethode kunnen worden gemeten 
en dat de ontwerpnorm ISO DP 7996 een reductie­
techniek bij lage temperaturen inhoudt waarbij sto­
rende invloeden van ammoniak en dergelijke ver­
bindingen worden vermeden. 
3.4.2. De ISO-norm zal nog iets verder moeten 
worden uitgewerkt om de metingen nauwkeurig 
genoeg en de meetresultaten van de verschillende 
stations onderling vergelijkbaar te maken. Momen­
teel kan voor een niveau van 200 u.g/m3 tot op een 
15 a 20 % nauwkeurig worden gewerkt. Om de resul­
taten nog zo'n 5 % nauwkeuriger te kunnen maken, 
zou een en ander nog verder moeten uitgewerkt en 
zou de Commissie een programma voor technisch 
toezicht moeten invoeren. 
3.4.3. De meetmethode voor N02 is op het ogen­
blik tot op ca. 20 u.g/m3 nauwkeurig. Er zal dus nog 
meer werk nodig zijn om de in bijlage III.B.2 
vereiste 5 u.g/m3 te kunnen halen. 
3.4.4. Het Comité dringt er bij de Commissie op 
aan de meetfouten door een verbetering van de 
meetmethodes te verkleinen en een gids samen te 
stellen voor luchtbemonstering en werktechnieken, 
om te bereiken dat alle Lid-Staten dezelfde metho­
des toepassen. 
3.4.5. Tevens dient de Commissie ervoor te zorgen 
dat alle Lid-Staten één en dezelfde standaardmeet­
techniek gebruiken; toepassing van bijlage III.B.l 
zou tot het gebruik van uiteenlopende meetmetho­
des kunnen leiden. 
3.5. Controle met behulp van meetstations 
3.5.1. Het Comité onderschrijft het voorstel meet­
stations in te richten op plaatsen die waarschijnlijk 
Nr. C 206/4 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen 6. 8. 84 
aan hoge stikstofoxideconcentraties bloot zullen 
staan of waar continu NOx-metingen om andere 
redenen nuttig zouden zijn. 
3.5.2. In sommige Lid-Staten die op dit gebied ver­
der zijn dan andere, zijn al meer van dergelijke sta­
tions in bedrijf. 
3.5.3. Het Comité dringt er bij de Commissie op 
aan snel een inventaris op te maken van de reeds in 
gebruik zijnde stations en uit de hier opgedane erva­
ringen een aantal beginselen te destilleren waarmee 
andere Lid-Staten op weg kunnen worden geholpen. 
3.5.4. Het Comité vindt niet dat de voor het inrich­
ten van meetstations vereiste kapitaalsinvestering en 
de bedrijfskosten ervan buitensporig hoog zijn, wan­
neer men in aanmerking neemt hoe nuttig de met 
deze stations vergaarde kennis kan worden gebruikt. 
Een meetstation kost bijvoorbeeld 30 000 Ecu en de 
lopende kosten bedragen per jaar 17 000 Ecu. 
3.5.5. Volgens het Comité worden in bijlage III. A 
te veel plaatsingsmogelijkheden voor meetstations 
gegeven. Om te hoge kosten te vermijden, zouden 
alleen in stadsgebieden, waar een overschrijding van 
de grenswaarden waarschijnlijk moet worden geacht 
en de mensen aan relatief hoge N02-concentraties 
in de omgevingslucht blootstaan, voortdurend toe­
zicht moeten worden uitgeoefend. 
3.5.6. Om onnodige kosten tot een minimum te 
beperken, adviseert het Comité Afdeling de Com­
missie voor te stellen dat de Lid-Staten op basis van 
kortstondige metingen door mobiele stations en 
door de regering aangewezen laboratoria, tot een 
voorlopige raming van stikstofoxideconcentraties 
komen. Aan de hand hiervan kan het optimale aan­
tal meetstations worden vastgesteld. Er kan dan ook 
op kortere termijn effectief worden opgetreden. 
3.5.7. De Commissie zou ook moeten worden ver­
zocht, enige aandacht aan de ontwikkeling van 
inter- en extrapolatietechnieken te schenken. Het 
Comité merkt op dat de ontwerp-richtlijn op dit 
punt zo is geformuleerd dat de Lid-Staten naar 
keuze mathematische modellen kunnen uitwerken 
om zo het aantal meetstations te verkleinen. 
3.6. Verzameling en verspreiding van gegevens 
3.6.1. Het Comité is het met de Commissie eens 
wanneer zij in haar voorstel de nadruk legt op het verzamelen van gegevens inzake stikstofoxiden, en 
acht het raadzaam, deze voor verder onderzoek naar 
uit andere stoffen gevormde verontreinigende agen­
tia te gebruiken. 
3.6.2. Wel meent het Comité dat deze gegevens om 
de drie maanden aan de Commissie zouden moeten 
worden toegezonden. Zij zou deze dan moeten bun­
delen en hiervan om de zes maanden een overzicht 
moeten publiceren. Hiertoe dienen de artikelen 6 en 
7 dienovereenkomstig te worden gewijzigd. 
3.6.3. Hierdoor zou het probleem van de vervui­
ling door stikstofoxiden meer bekendheid krijgen en 
zou ook duidelijker worden hoe het verontreini­
gingsproces verloopt; tevens zouden aldus de 
vereiste maatregelen kunnen worden getroffen. In 
het bijzonder kan op deze manier, door vergelijking 
van de situatie ervóór en erna, het effect van de 
maatregelen worden beoordeeld. 
3.6.4. Het Comité stelt voor een inventaris op te 
maken van de in de Gemeenschap voorkomende 
verontreinigingen. Hiertoe zou bovengenoemde pro­
cedure ook op andere luchtverontreinigende stoffen 
moeten worden toegepast, met het doel althans een­
maal per jaar kaarten te publiceren waarop de voor­
naamste verontreinigde gebieden en concentraties 
van verontreinigende stoffen worden aangegeven. 
Behalve stikstofoxiden zouden ook zure regen, foto-
chemische verontreiniging en belangrijke milieu­
schade in kaart moeten worden gebracht. 
3.6.5. Grote voordelen van een dergelijke werk­
wijze zouden zijn dat de toegepaste beschermings­
methoden aldus op hun doeltreffendheid kunnen 
worden getoetst, dat er meer gegevens beschikbaar 
komen om planning en beleidsbeslissingen te verge­
makkelijken en dat de publieke opinie voor deze 
maatregelen kan worden gewonnen. 
3.6.6. Het Comité meent dat de Lid-Staten hun 
steentje zullen moeten bijdragen tot het verzamelen, 
analyseren en verspreiden van plaatselijke gegevens, 
zodat de Commissie zich dan alleen nog maar met 
communautaire trends en de noodzakelijke commu­
nautaire maatregelen behoeft bezig te houden. 
3.6.7. Het Comité stelt voor, de Commissie te ver­
zoeken het nodige te doen zodat met een dergelijke 
inventarisering van de in de Gemeenschap voorko­
mende verontreinigingen een begin kan worden 
gemaakt. Het is voorts van het grootste belang dat 
de Commissie voor referentiedoeleinden standaard­
methodes publiceert. 
6. 8. 84 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen Nr. C 206/5 
3.6.8. Het Comité beseft dat er veel mankracht en 
geld nodig zal zijn voor zo'n algemeen programma 
om de publieke opinie tegen de luchtvervuiling in 
het geweer te brengen. Niettemin verzoekt het de 
Commissie en de Raad met klem, het programma 
voor te stellen respectievelijk goed te keuren, omdat 
deze stap een eerste vereiste is om te weten te 
komen wat er moet worden gedaan. 
3.7. Comité voor de aanpassing aan de vooruitgang 
van wetenschap en techniek 
3.7.1. Het Comité stemt in met het voorstel tot 
instelling van een comité voor de aanpassing van 
deze richtlijn aan de vooruitgang van wetenschap en 
techniek, welke tot veranderingen in de voorgestelde 
referentiemethodes kan leiden. 
3.7.2. Het Comité stemt er tevens mee in dat het 
voorgestelde comité voor de aanpassing aan de 
vooruitgang van wetenschap en techniek niet de 
bevoegdheid zou krijgen de in bijlage I van de ont-
werp-richtlijn voorgestelde grens- en richtwaarden 
direct of indirect te wijzigen. 
3.7.3. Hét Comité meent dat de Commissie zou 
moeten worden verzocht, een rationalisering en een 
coördinatie van dit voorgestelde comité met andere, 
soortgelijke, in luchtverontreinigingsrichtlijnen 
voorgestelde comités te overwegen, om te vermijden 
dat er te veel van dergelijke comités in het leven 
worden geroepen — zie hiertoe Richtlijn 80/779 
(S02 en zwevende deeltjes) en Richtlijn 82/884 
(inzake atmosferisch lood). 
3.8. Economische overwegingen 
3.8.1. Het Comité heeft de voor de Commissie 
gemaakte studie over de economische gevolgen van 
de goedkeuring van luchtkwaliteitsnormen voor 
stikstofdioxide doorgenomen. 
3.8.2. Het Comité was niet in staat, het mogelijke 
nut van dit voorstel in cijfers uit te drukken. Moge­
lijk zal de gezondheid in die gebieden waar de 
grenswaarde zou zijn overschreden, verbeteren, 
voornamelijk doordat er zich waarschijnlijk minder 
ademhalingsstoornissen zullen voordoen. Evenzo 
mag enige verbetering in de opbrengsten van 
bepaalde gewassen worden verwacht. 3.8.3. Door een vermindering van zure neerslag en 
fotochemische smog zou wel een zeer grote vooruit­
gang bij de bescherming van materialen, gebouwen 
en het milieu kunnen worden geboekt. Er bestaat 
evenwel nog geen methode om te bepalen, bij welke 
grenswaarde het nuttig effect wordt geoptimaliseerd. 
Daarom benadrukt het Comité het belang van een 
voortdurende vergelijking van de milieugegevens 
vóór en nadat de maatregelen in kwestie zijn geno­
men. 
3.8.4. In de voor de Commissie gemaakte studie 
wordt verklaard dat het absoluut onmogelijk is, de 
totale kosten die de uitvoering van de ontwerp-richt-
lijn met zich mee zou brengen, zelfs maar bij bena­
dering vast te stellen. 
3.8.5. Volgens het Comité zullen de aan het toe­
zicht op de luchtverontreiniging verbonden kosten 
niet buitensporig hoog oplopen, zolang men zich 
maar concentreert op gebieden waar overschrijdin­
gen van de grenswaarden waarschijnlijk moeten 
worden geacht. 
3.8.6. De kosten van maatregelen ter beperking 
van de stikstofoxideconcentraties zullen omgekeerd 
evenredig met de grenswaarde stijgen. Van toepas­
sing is hier de wet van de verminderende meerop­
brengsten. De Commissie heeft een aantal metho­
den ter beperking van NOx-emissies op hun kos­
ten/batenverhouding gerangschikt en een aantal op 
Nederlandse ervaringen gebaseerde kostenramingen 
gepubliceerd. Ook in de Verenigde Staten opgedane 
ervaringen, die op hoge indirecte kosten wijzen, 
moeten hier worden vermeld. In het Afdelingsrap­
port wordt dieper op deze materie ingegaan. 
3.8.7. Wanneer ergens de grenswaarde wordt over­
schreden, zou de Commissie moeten worden ver­
zocht, na te gaan uit welke bronnen de hogere con­
centraties afkomstig zijn, alsmede in hoeverre van 
technieken ter beperking van NOx-emissies gebruik 
kan worden gemaakt; het gaat er hierbij om, werke­
lijke totale uitvoeringskosten te kunnen begroten en 
te kunnen bepalen, welke methode qua kosten-
batenverhouding het meest geschikt is. 
3.8.8. De Commissie zou er in het algemeen toe 
moeten worden aangespoord een brede maatschap­
pelijke discussie op gang te brengen over methodes 
om de vorming van stikstofoxiden tegen te gaan, 
over denitrificatietechnieken, alsmede over de kos­
ten die hieraan verbonden zijn. 
3.8.9. Door dergelijke maatschappelijke discussies 
zou het misschien tot een deling van de kosten 
en/of tot gecoördineerde onderzoekprogramma's 
kunnen komen. Voor alles zou de Commissie alle 
beschikbare technieken en kostenramingen moeten 
beoordelen en publiceren. 
Nr. C 206/6 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen 6. 8. 84 
3.9. Termijnen 
3.9.1. De bepalingen van de richtlijn dienen op 
1 april 1986 in werking te treden, waarbij de Lid­
staten, voor een aantal duidelijk omschreven gebie­
den, tijdelijke ontheffingen kunnen worden ver­
leend. Deze ontheffingen gelden tot uiterlijk 1 april 
1993. 
3.9.2. Het Comité accepteert dat deze ontheffin­
gen, vooral in het eerste begin, van wezenlijk belang 
zijn; wel hoopt het dat de Lid-Staten met mate 
gebruik van deze mogelijkheid zullen maken en dan 
nog alleen wanneer zij hier, door geldige redenen 
van economische aard, werkelijk toe worden 
genoopt. 
3.9.3. Het Comité neemt aan dat de in de ont-
werp-richtlijn voorgestelde termijn nog de meest 
realistische is; dit neemt zijns inziens echter niet 
weg dat al het mogelijke moet worden gedaan om 
deze termijn en vooral ook die welke voor onthef­
fingen geldt, te verkorten. 
3.10. De noodzaak van meer onderzoek 
3.10.1. Wanneer het Comité een voortzetting van 
het onderzoekwerk bepleit, mag hierin geen motief 
worden gezocht om niet onmiddellijk in te grijpen. 
3.10.2. Wat de gezondheid van mens en dier aan­
gaat, weet men reeds genoeg om grenswaarden voor 
de luchtkwaliteit te kunnen vaststellen. Bij verder 
onderzoek zal misschien blijken dat deze limieten 
nog moeten worden bijgesteld, maar de voorge­
stelde grenswaarden vormen ten minste een redelijk 
uitgangspunt. 
3.10.3. Niettemin zijn er nog tal van gezondheids­
aspecten die nader dienen te worden onderzocht 
(mensen die tijdens hun werk of om andere redenen 
aan hoge N02-concentraties blootstaan!). Deze wor­
den genoemd in het rapport-Wagner, terwijl ook de 
Afdeling er een aantal met name in haar rapport 
vermeldt. De Commissie zou moeten worden ver­
zocht, een programma op te stellen voor verder 
onderzoek naar het effect van stikstofoxiden op 
mensen, dieren en planten en met de uitvoering 
ervan een begin te maken. 
3.10.4. Over de andere gebieden waarop de onder­
havige ontwerp-richtlijn betrekking heeft, het ver­
minderen en voorkomen van zure regen en fotoche-
mische smog, is veel minder bekend, zodat hier nog 
verder onderzoek moet worden verricht. De Com­
missie zou moeten worden gevraagd één enkel document te wijden aan het op dit terrein noodzake­
lijke onderzoek en geschikte maatregelen voor te 
stellen. Een dergelijk onderzoekprogramma moet 
dan goed met het in paragraaf 3.5 voorgestelde 
informatieprogramma worden gecoördineerd. 
3.11. Harmonisatie van de nationale wetgevingen 
3.11.1. Iedere Lid-Staat heeft weer andere wetten 
om de vervuiling van de atmosfeer binnen de per­
ken te houden. Dit blijkt wanneer men probeert de 
bestaande regelingen ter beperking van de verontrei­
niging door stikstofoxiden te vergelijken. 
3.11.2. Het Comité dringt er bij de Commissie op 
aan, de wetgevingen inzake luchtverontreiniging in 
de Lid-Staten en andere belangrijke industrielanden 
te vergelijken om concurrentiedistorsies tot een 
minimum te beperken en dan een aanbevolen com­
munautair wetsmodel, alsmede gemeenschappelijke 
definities voor omgevingsluchtconcentratie en emis­
sielimieten voor de belangrijkste verontreinigende 
stoffen vast te stellen en te publiceren. 
3.11.3. Voorts dient de Commissie dringend te 
worden verzocht, voor planning en praktische doel­
einden, standaardmaatregelen voor een beperking 
van de verontreiniging en het toezicht hierop door 
de Lid-Staten aan te bevelen. 
3.12. Internationale harmonisatie 
3.12.1. De Commissie wordt dringend verzocht, 
ervoor te zorgen dat de uit het onderhavige voorstel 
voortvloeiende maatregelen recht doen aan en 
geharmoniseerd worden met andere internationale 
programma's, in het bijzonder met dat van de Eco­
nomische Commissie voor Europa van de Verenigde 
Naties ('), en verder van aangrenzende derde lan­
den garanties te verlangen dat zij het beleid van de 
Gemeenschap niet, door een negatieve houding, zul­
len dwarsbomen. Dit geldt vooral voor de inspan­
ningen om zure neerslag en fotochemische smog te 
verminderen, aangezien verontreinigende stoffen 
over aanzienlijke afstanden kunnen worden meege­
voerd. 
(') Verdrag inzake grensoverschrijdende luchtverontreini­ging over lange afstand, november 1979 (PB nr. L 171 van 27. 6. 1981). 
6. 8. 84 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen Nr. C 206/7 
3.12.2. Het Comité neemt nota van het feit dat de 
Commissie reeds met 33 landen die het Verdrag 
hebben ondertekend, een discussie begonnen is over manieren waarop de emissies overal in Europa kun­
nen worden verminderd, een initiatief dat het 
Comité van groot belang acht. 
Gedaan te Brussel, 23 mei 1984. 
De Voorzitter 
van het Economisch en Sociaal Comité 
Francois CEYRAC 
Advies inzake een voorstel voor een richtlijn van de Raad betreffende de onderlinge 
aanpassing van de wetgevingen der Lid-Staten inzake het gebruik van extractiemiddelen 
bij de produktie van levensmiddelen en voedingsbestanddelen 
(84/C 206/02) 
De tekst waarop de adviesaanvrage betrekking heeft is bekendgemaakt in het Publika­
tieblad van de Europese Gemeenschappen nr. C 312 van 17 november 1983, blz. 3. 
A. JURIDISCHE GRONDSLAG VAN HET ADVIES 
De Raad heeft op 21 november 1983 besloten, overeenkomstig artikel 100 van het Ver­
drag tot oprichting van de Europese Economische Gemeenschap het Economisch en 
Sociaal Comité om advies te vragen inzake voornoemd onderwerp. 
Procedure: 
De Afdeling voor milieu, volksgezondheid en consumptie, die met de voorbereiding 
van de werkzaamheden dienaangaande belast was, heeft haar op basis van het rapport 
van mevrouw Williams opgestelde advies, op 26 en 27 april 1984 goedgekeurd. 
B. ADVIES VAN HET ECONOMISCH EN SOCIAAL COMITÉ 
Het Economisch en Sociaal Comité heeft tijdens de 217e zitting (vergadering van 
23 mei 1984) volgend advies uitgebracht, dat met algemene stemmen werd goedge­
keurd. 
1. Het Comité kent aan de bescherming van 
gezondheid, veiligheid en welzijn van de consument 
de hoogste prioriteit toe en beschouwt het richtlijn­
voorstel dan ook als een stap in de goede richting. 
Daarbij is dit voorstel in overeenstemming met de 
algemene beginselen inzake oplosmiddelen, welke 
zijn neergelegd in Richtlijn 73/241/EEG betref­
fende cacao- en chocoladeprodukten (') en in Richt­
lijn 77/436/EEG betreffende koffie- en cichorei-
extracten (2). Niettemin vestigt het de aandacht op 
(') Richtlijn 73/241/EEG van de Raad van 24 juli 1973 
betreffende de onderlinge aanpassing van de wette­
lijke voorschriften van de Lid-Staten inzake voor men­
selijke voeding bestemde cacao- en chocoladeproduk­
ten (art. 5), in PB nr. L 228 van 16.8. 1973, blz. 23 
e. v.). 
O Richtlijn 77/436/EEG van de Raad van 27 juni 1977 
betreffende de onderlinge aanpassing van de wetge­
vingen der Lid-Staten inzake extracten van koffie en 
extracten van cichorei (art. 3), in PB nr. L 172 van 
12.7. 1977, blz. 20 e. v.). een aantal belangrijke opmerkingen, waarmee zijns 
inziens rekening dient te worden gehouden. 
Algemene opmerkingen 
2. Wetenschappelijk Comité voor de menselijke voe­
ding 
2.1. Het Comité heeft waardering voor het verant­
woorde en deskundige advies over oplosmiddelen 
dat werd uitgebracht door het Wetenschappelijk 
Comité voor de menselijke voeding, een internatio­
naal erkend en onafhankelijk orgaan (-,). 
(3) Zie doe. EUR-7421-NL (elfde reeks).