Nr. C 339/16 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen 31. 12. 91 
Advies over de voltooiing van de interne markt en consumentenbescherming 
(91/C 339/08) 
Het Economisch en Sociaal Comité heeft op 29 januari 1991 besloten, overeenkomstig arti­
kel 20 (vierde alinea) van het Reglement van Orde, een initiatiefadvies op te stellen over de 
voltooiing van de interne markt en consumentenbescherming. 
De Afdeling voor milieu, volksgezondheid en consumentenvraagstukken, die met de voorbe­
reiding van de desbetreffende werkzaamheden was belast, heeft haar advies op 6 september 
1991 goedgekeurd. Rapporteur was de heer Ataide Ferreira; corapporteur was de heer 
Proumens. 
Het Economisch en Sociaal Comité heeft tijdens zijn 289e zitting (vergadering van 
26 september 1991) het volgende advies uitgebracht, dat met 44 stemmen vóór en twee 
stemmen tegen, bij tien onthoudingen, is goedgekeurd. 
1. Inleiding 
1.1. Met het onderhavige initiatiefadvies wordt be­
oogd, na te gaan in hoeverre de voltooiing van de 
interne markt daadwerkelijk tot een betere behartiging 
van de belangen van de consument kan leiden. 
1.2. Dat consumenten bij de aankoop van goederen 
en in de dienstverlening op specifieke problemen 
stuiten, wordt nu al jarenlang door de EG-instellin-
gen(*) en andere internationale organisaties [Raad van 
Europa, Organisatie voor economische samenwerking 
en ontwikkeling (OESO), Verenigde Naties (VN) (2)], 
maar ook door nationale overheden onderkend. Dat 
heeft geleid tot de vastlegging van de volgende (in vijf 
hoofdgroepen ingedeelde) grondrechten van de consu­
ment: 
— recht op voorlichting en vorming, 
— recht op bescherming van gezondheid en veiligheid, 
— recht op bescherming van economische belangen, 
— recht op verhaal, 
— recht op vertegenwoordiging (recht om te worden 
gehoord). 
1.2.1. Deze aan hen toegekende rechten moeten con­
sumenten zowel in de particuliere als in de overheidssec­
tor kunnen laten gelden. Dat verklaart waarom het 
(J) Vermeldenswaard is vooral de resolutie van de Raad van 
14 april 1975 betreffende een eerste programma van de Eu­
ropese Economische Gemeenschap voor een beleid inzake 
bescherming en voorlichting van de consument waarin de 
Raad voor het eerst officieel aan consumenten de hierna 
opgesomde rechten toekent. 
(2) Dit moge blijken uit: de activiteiten van het in 1969 opgerichte 
comité consumentenbeleid van de OESO en de talrijke aanbe­
velingen die dit comité heeft gedaan; Aanbeveling 73/705/ 
EEG inzake consumentenbescherming en het verslag over de 
behartiging van de economische en sociale belangen van 
consumenten (doe. nr. 4920 van 3 juni 1982) van de Raad 
van Europa; de richtsnoeren voor de bescherming van consu­
menten die op 9 april 1985 (Resolutie 39/248/EEG) door de 
Algemene Vergadering van de Verenigde Naties zijn goed­
gekeurd. onderhavige advies de problemen behandelt waarmee 
de consument tegenover beide sectoren te maken kan 
krijgen, in weerwil van het feit dat de consumentenpro-
blematiek van oudsher voornamelijk in de particuliere 
sector werd gesitueerd. 
1.2.2. Tot voor kort kregen de moeilijkheden waar­
mee de consument in zijn contacten met overheidsbe­
drijven te kampen heeft, inderdaad nog niet de aandacht 
die deze verdienen. 
1.2.2.1. Gebleken is nu dat consumenten overal in 
de Gemeenschap in hun contacten met openbare dienst­
verlening hinder ondervinden. Eén van hun grootste 
problemen ten aanzien van de openbare dienstverlening 
houdt verband met de aard van de contracten tussen 
gebruiker en openbaar nutsbedrijf. De gebruiker is in 
feite wel verplicht om die contracten te ondertekenen: 
wil hij/zij toegang krijgen tot bepaalde — soms elemen­
taire — goederen of diensten, dan is er geen andere keus 
dan de contractbepalingen te aanvaarden die eenzijdig 
door de overheid (gedoeld wordt op dienstverlening 
door de overheid zelf, door openbare ondernemingen 
of door concessiehouders) worden opgelegd (3). 
1.2.2.2. Zij krijgen daarbij te maken met collectieve 
voorzieningen (zoals de voorziening van elektriciteit, 
gas en water of het openbaar vervoer) die doorgaans 
worden geleverd ofwel door staatsbedrijven ofwel door 
particuliere of semi-overheidsbedrijven die een natio­
nale, regionale of lokale concessie hebben ontvangen 
en daardoor een monopoliepositie zijn gaan innemen; 
in al die gevallen kan van concurrentie geen sprake zijn 
(vooral in samenhang met de infrastructuur). Doordat 
deze bedrijven niet door concurrenten onder druk wor­
den gezet, behoeven zij minder moeite te doen om 
tegemoet te komen aan eisen en verwachtingen van 
gebruikers, dan particuliere bedrijven. 
(3) De Commissie heeft een voorstel voor een richtlijn van de 
Raad betreffende oneerlijke bedingen in consumenten-
overeenkomsten ingediend [doe. COM(90) 322 def.] waaron­
der ook overheidsbedrijven vallen. Tijdens de onderhandelin­
gen hierover is echter naar voren gekomen dat meerdere lid­
staten zich tegen een zo ruim toepassingsgebied verzetten. 
31. 12. 91 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen Nr. C 339/17 
1.2.2.3. In de teksten van de Gemeenschap over con­
sumentenbescherming wordt maar zelden gewag ge­
maakt van overheidsbedrijven. Het Comité ziet in dat 
de speciale positie die overheidsbedrijven innemen, aan­
leiding kan geven tot ongelijkheid van behandeling en 
verzoekt de Commissie derhalve onmiddellijk een aan­
vang te maken met onderzoek om vast te stellen welke 
bescherming de consument nodig heeft en wat in EG-
verband ondernomen kan worden om aan die behoefte 
te voldoen. Hierbij dient te worden nagegaan of en zo 
ja, in welke omvang een daadwerkelijke vertegenwoor­
diging van gebruikers in instanties die verantwoordelijk 
zijn voor de controle van en het toezicht op overheidsbe­
drijven bestaat en hoe deze vertegenwoordiging dient te 
worden uitgebreid. Het Comité zal hiertoe zijn bijdrage 
leveren en met voorstellen en richtsnoeren komen. 
1.2.2.4. De consument verwacht van overheidsbe­
drijven een efficiënte dienstverlening en prijzen die dui­
delijk en overzichtelijk zijn. Naar het oordeel van het 
Comité moeten de lid-staten voor nationale, regionale 
en lokale overheidsbedrijven dezelfde regels inzake con­
sumentenbescherming laten gelden als voor particuliere 
bedrijven, en wel los van de vraag of de dienstverlening 
rechtstreeks plaatsvindt of via staatsbedrijven of con­
cessiehouders. 
1.2.3. Daarnaast mogen ook de moeilijkheden die 
tussen consumenten en beoefenaren van vrije beroepen 
kunnen ontstaan niet over het hoofd worden gezien. 
Het betreft hier in het bijzonder de toegang tot informa­
tie, de aansprakelijkheid voor de verleende dienst en de 
competentievraag bij het oplossen van geschillen. 
2. Consumentenbescherming en EG-instellingen, nu en 
in de toekomst 
2.1. Vóór de inwerkingtreding van de Europese Akte 
2.1.1. Bij de doelstellingen van het Verdrag worden 
consumentenbescherming en de behartiging van de be­
langen van de consument niet uitdrukkelijk genoemd. 
Desondanks zijn de instellingen van de Gemeenschap 
in de jaren zeventig begonnen met het nemen van enkele 
initiatieven waardoor de EG-dimensie van een consu­
mentenbeleid duidelijk naar voren moest komen. De 
Commissie werd tot het voeren van een consumenten­
beleid gestimuleerd door de Raad, die door het aanne­
men van meerdere resoluties (]) de fundamenten heeft 
0) Resolutie van de Raad van 14 april 1975 betreffende een 
eerste programma van de Europese Economische Gemeen­
schap voor een beleid inzake bescherming en voorlichting van 
de consument (pB nr. C 92 van 25. 4. 1975); resolutie van de 
Raad van 19 mei 1981 betreffende een tweede programma 
van de Europese Economische Gemeenschap voor een beleid 
inzake bescherming en voorlichting van de consument 
(PB nr. C 133 van 3. 6. 1981); mededeling van de Commissie 
aan de Raad van 23 juli 1985 over een nieuwe impuls voor 
consumentenbeleid; resolutie van de Raad van 23 juni 1986 
betreffende de toekomstige koers van het beleid van de Eu­
ropese Economische Gemeenschap inzake de bescherming en 
de bevordering van de belangen van de consument; resolutie 
van de Raad van 15 december 1986 betreffende de integratie 
van het consumentenbeleid in de andere gemeenschappelijke 
beleidsvormen. gelegd voor een gemeenschappelijk consumentenbeleid, 
en door het Europese Parlement (2) en het Economisch 
en Sociaal Comité (3) die aan de hand van respectievelijk 
resoluties en initiatiefadviezen er duidelijk blijk van 
hebben gegeven, oog te hebben voor de problemen van 
consumenten. 
2.1.2. Zoals ook op andere beleidsterreinen van de 
Gemeenschap het geval is, zijn uit bovengenoemde ini­
tiatieven maar weinig wetsteksten voortgevloeid, die 
bovendien dikwijls teleurstellend zijn voor de vertegen­
woordigers van de consumenten (4). Dit is vooral te 
wijten aan het toepassen van de unanimiteitsregel en 
aan het ontbreken van een rechtsgrondslag waardoor 
aan de Gemeenschap de bevoegdheid wordt toegekend 
om op dit terrein op te treden (5). Voor een Europa dat 
— los van mooipraterij en illusies — integratie hoog in 
haar vaandel draagt en ervan overtuigd is dat besluiten 
niet meer binnen de landsgrenzen moeten worden geno­
men, is het ontbreken van een concrete bevoegdheid 
inzake consumentenbescherming een ernstige lacune. 
(-) Zie bijvoorbeeld de resolutie over het consumentenbeleid 
in de Europese Gemeenschap (PB nr. C 10/1984); de reso­
lutie over de verhaalmogelijkheden van de consument 
(PB nr. C 99/1987). 
(3) Studie van het Economisch en Sociaal Comité inzake „Ge­
bruik en harmonisatie van de gerechtelijke en buitengerechte­
lijke middelen ter bescherming van de consument in de Eu­
ropese Gemeenschap [doe. ESC (79)93]; initiatiefadvies inzake 
de dialoog „producenten/consumenten" (PB nr. C 206/1984); 
initiatiefadvies inzake de algemene veiligheidseisen ten aan­
zien van produkten (PB nr. C 175/1988); initiatiefadvies over 
voorlichting en advies aan de consument met het oog op 
de voltooiing van de interne markt (PB nr. C 298/1989); 
advies over de sociale grondrechten van de Gemeenschap 
(PB nr. C 126/1989). 
(4) Richtlijnen over textielprodukten (Richtlijn 71/307/EEG inza­
ke textielbenamingen, gewijzigd door Richtlijnen 75/36/EEG, 
83/623/EEG en 87/140/EEG; Richtlijn 72/276/EEG inzake de 
kwantitatieve analyse van binaire mengsels van textielvezels, 
gewijzigd door Richtlijnen 79/76/EEG, 81/75/EEG en 87/ 
184/EEG; Richtlijn 73/44/EEG); Richtlijn 76/768/EEG inzake 
kosmetische produkten, gewijzigd door Richtlijnen 79/661/ 
EEG, 82/368/EEG, 83/574/EEG, 88/667/EEG en 89/679/EEG; 
Richtlijnen 79/112/EEG inzake etikettering en presentatie van 
levensmiddelen bestemd voor de eindverbruiker alsmede inza­
ke de daarvoor gemaakte reclame, gewijzigd door Richtlijnen 
86/197/EEG en 89/395/EEG; richtlijnen inzake prijsaandui­
dingen op levensmiddelen en non-food produkten (Richtlijn 
79/581/EEG, gewijzigd door Richtlijn 88/315/EEG; Richtlijn 
88/314/EEG); Richtlijn 84/450/EEG inzake misleidende recla­
me; Richtlijn 85/374/EEG inzake de aansprakelijkheid voor 
produkten met gebreken; Richtlijn 85/577/EEG inzake over­
eenkomsten die buiten bedrijfsruimten worden afgesloten 
(huis-aan-huis-verkoop); Richtlijn 87/102/EEG inzake consu­
mentenkrediet, gewijzigd door Richtlijn 90/88/EEG; Richtlijn 
87/357/EEG betreffende artikelen die door een misleidend 
uiterlijk een gevaar vormen voor de gezondheid of de veilig­
heid van de consument; Richtlijn 88/378/EEG inzake de veilig­
heid van speelgoed; Richtlijn 87/344/EEG betreffende de 
rechtsbijstandverzekering. 
(5) Tekenend daarvoor zijn de discussies rond de (inmiddels 
goedgekeurde) richtlijn inzake aansprakelijkheid voor pro­
dukten met gebreken die dertien jaar lang hebben aangesleept, 
evenals het moeizame verloop van de bespreking over het 
voorstel voor een richtlijn inzake oneerlijke bedingen in con­
sumentenovereenkomsten, die nu ook al weer vijftien jaar 
duren. 
Nr. C 339/18 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen 31. 12. 91 
Dit geldt voor de interne markt waar het economisch 
beleid van de Gemeenschap zich alleen dreigt te gaan 
richten op het aanbod, maar ook voor het „Europa van 
de burgers", waar naast een sociaal en milieubeleid een 
sociaal gericht consumentenbeleid niet mag ontbreken. 
2.1.3. Het is onbegonnen werk een interne markt en 
daarnaast ook nog een Europese Sociale Ruimte te 
willen verwezenlijken, zolang de Gemeenschap geen 
beleid voert waarin de specifieke en gerechtvaardigde 
verlangens van een voor het welslagen daarvan onmis­
bare groep, namelijk de consumenten, hun plaats heb­
ben. De Europese Gemeenschap staat voor economische 
en sociale samenhang; omwille van die samenhang is 
het belangrijk dat de EG-instellingen voldoende bij 
de wet vastgelegde bevoegdheden krijgen om gelijke 
kansen te bieden aan iedereen en ongelijkheden weer 
recht te trekken door het nemen van maatregelen waar­
door zwakkeren worden beschermd. Het valt nauwe­
lijks te verklaren waarom consumenten in bepaalde lid­
staten een wettelijke bescherming krijgen die hun in 
EG-verband wordt onthouden. 
2.1.4. De bepalingen van het EEG-Verdrag (in het 
bijzonder de artikelen 30 en 36) en de uitleg die het 
Europese Hof van e Justitie eraan heeft gegeven, hebben 
tot op zekere hoogte dan wel geleid tot ontmanteling 
van — nationale — protectionistische maatregelen [zo 
is het verboden het assortiment van ingevoerde produk-
ten waaruit de consument kan kiezen onder de dekman­
tel van consumentenbescherming te beperken (*)], maar 
hebben tegelijkertijd de lid-staten belet maatregelen te 
nemen of te handhaven ter bescherming van de consu­
ment, tenzij aan de hand van objectieve criteria kan 
worden aangetoond dat de genomen maatregelen con­
sumentenbescherming tot doel hadden. Dit heeft tot 
„negatieve integratie" (2) geleid. 
(1) Zie hiervoor met name het „Dassonville"-arrest van 11 juli 
1974 (zaak 8/74) en het arrest „Cassis de Dijon" van 
20 februari 1979 (zaak 120/78), die tot een uitvoerige jurispru­
dentie aanleiding hebben gegeven. Daarnaast zijn ook belang­
rijk het arrest „Buy Irish" van 24 november 1982 (zaak 249/ 
81), het arrest „Schloh" van 12 juni 1986 (zaak 50/85) en het 
arrest „Reinheitsgebot" van 12 maart 1987 (zaak 178/84). 
(2) „Negatieve integratie" houdt in dat de lid-staten bij maatrege­
len die het vrije verkeer in de weg staan, objectief dienen aan 
te tonen dat deze maatregelen nodig zijn om de consumenten 
te beschermen en dat dit doel niet door „maatregelen van 
gelijke werking" kan worden bereikt (voorbeelden hiervan 
treft men vooral aan op het gebied van. de voorlichting van 
de consument en van de samenstelling van produkten). De 
indruk bestaat dat het Hof van Justitie over het geheel geno­
men de mening is toegedaan dat voorschriften inzake de 
samenstelling van produkten gemakkelijk vervangen kunnen 
worden door voorschriften inzake consumentenvoorlichting 
en vooral de etikettering van produkten (zie hiervoor o.a. het 
arrest GB-Inno-BM van 7 maart 1990, zaak C-362/88); zaak 
179/84 Commissie vs. Duitsland, „Reinheitsgebotarrest" van 
12 maart 1987. Volgens het Hof mogen nationale belemmerin­
gen die uit hoofde van de volksgezondheid gerechtvaardigd 
zijn, worden gehandhaafd (het arrest-Nisin van 5 februari 
1981, zaak 53/80 en het arrest-Kampfmeyer van 6 mei 1986, 
zaak 304/84). 2.2. Veranderingen als gevolg van de inwerkingtreding 
van de Europese Akte 
2.2.1. De met de Europese Akte in het EEG-Verdrag 
aangebrachte wijzigingen (artikel 100 A) lijken — voor­
al dank zij het opgeven van de unanimiteitsregel — de 
weg vrij te maken voor een dynamisch consumenten­
beleid. Gebleken is dat het aantal initiatieven ten bate 
van consumenten in het vooruitzicht van de interne 
markt inderdaad is toegenomen (3). Daarnaast heeft de 
Gemeenschap een aantal initiatieven genomen waar­
door de lid-staten (ook soms lid-staten die op het gebied 
van consumentenrecht het verst gevorderd zijn) zich 
gedwongen zagen maatregelen te nemen die zij anders 
niet zouden hebben genomen (4). Het vrije verkeer van 
goederen en diensten als onderdeel van de gemeenschap­
pelijke markt mag immers niet worden gezien als een 
doel op zich, maar slechts als een middel om één van 
de in artikel 2 van het Verdrag genoemde doelstellingen, 
namelijk „een toenemende verbetering van de levens­
standaard", te bewerkstelligen. 
2.2.2. Wanneer de draagwijdte van artikel 100 A 
echter aan een nauwkeuriger onderzoek wordt onder­
worpen, blijkt dat consumentenbescherming alleen be­
staat bij de gratie van de voltooiing van de interne 
markt: bij haar voorstellen betreffende die interne 
markt moet de Commissie van een hoog (consumenten)-
beschermingsniveau uitgaan. Dit betekent dat de EG-
instellingen slechts iets voor consumenten kunnen doen 
wanneer de voltooiing van de interne markt daarmee 
gebaat is. Anders gezegd, consumentenbeleid blijft een 
tweederangsbeleid dat een aanvulling vormt op een 
ander beleid en geen rechtstreekse werking heeft. Aan 
de in artikel 100 A vastgelegde benaderingswijze zijn 
talrijke — soms zelfs wezenlijke — beperkingen ver­
bonden : 
2.2.2.1. In de tekst wordt „een hoog beschermingsni­
veau" alleen vereist voor voorstellen van de Commissie: 
nergens staat uitdrukkeliik vermeld dat de Raad (5), het 
Hof van Justitie of de lid-staten zich hieraan moeten 
(3) De Richtlijnen en voorstellen voor richtlijnen sinds 1990 
kunnen hiervoor als voorbeeld dienen: Richtlijn 90/314/EEG 
over pakketreizen, voorstel voor een richtlijn over oneerlijke 
bedingen in consumentenovereenkomsten, voorstel voor een 
richtlijn inzake de aansprakelijkheid van dienstverleners, 
werkzaamheden van de Commissie inzake consumentenbe­
scherming op het gebied van de postorderverkoop enz. 
(4) Dat landen een speciale regeling ten aanzien van de aansprake­
lijkheid voor produkten met gebreken hebben getroffen, is 
bijvoorbeeld louter en alleen het gevolg van een initiatief in 
EG-verband. 
(5) De Raad heeft bij voorbeeld nog niet zo lang geleden tijdens 
de hernieuwde behandeling van het Commissievoorstel voor 
een richtlijn inzake pakketreizen de consumentenbescherming 
op meerdere punten teruggeschroeft (herziening van de 
prijzen, verhaalmogelijkheden en de oplossing van geschillen, 
garantiefondsen); op het gebied van de algemene veiligheids­
eisen t.a.v. produkten wil de Raad het toepassingsgebied van 
de desbetreffende richtlijn beperken tot verbruiksgoederen 
waardoor de deur wordt opengezet voor talrijke grens­
gevallen. 
31. 12. 91 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen Nr. C 339/19 
houden. Overigens zou deze maatstaf tot gevolg hebben 
dat de consumentenbescherming minder goed zou moe­
ten worden in lid-staten die het beschermingsniveau 
waartoe in de Gemeenschap wordt overgegaan, al zou­
den hebben overschreden (1). 
2.2.2.2. Voor initiatieven t.b.v. de consument die 
geen verband houden met de voltooiing van de interne 
markt (met name toegang tot goederen en diensten, 
toegang tot rechtspraak, huisvesting en bepaalde aspec­
ten van collectieve voorzieningen, voedings- en levens-
middelenbeleid en volksgezondheid) kan artikel 100 A 
niet als rechtsgrondslag dienen. Algemeen gesproken is 
de voltooiing van de interne markt een economisch 
streven dat onvoldoende recht doet aan de sociale aspec­
ten van een consumentenbeleid. 
2.2.2.3. De eenwording van Europa verloopt middels 
de harmonisatie van nationale wetten; een andere in 
het EEG-Verdrag daarvoor vastgelegde en niet onbe­
langrijke „techniek" is echter die van de wederzijdse 
erkenning: dit houdt in dat bij het ontbreken van har­
monisatie goederen of diensten die in één lid-staat van 
de Gemeenschap wettelijk in de handel worden ge­
bracht, onder voorbehoud van de hierop in het Gemeen­
schapsrecht gemaakte uitzonderingen in beginsel ook 
in de andere lid-staten in de handel moeten kunnen 
worden gebracht. Juridisch gezien belet niets de lid­
staten om „andersom" te discrimineren^), maar een 
dergelijk beleid kan in economisch opzicht niet lang 
standhouden tegen het verzet daartegen van de kant 
van de betrokken bedrijven. 
2.3. Opname van een hoofdstuk over consumenten in 
het Verdrag 
2.3.1. Uit het bovenstaande blijkt dat de Gemeen­
schap niet over een goede rechtsgrondslag beschikt 
waarop een echt consumentenbeleid kan berusten. Nu 
heeft de ervaring uitgewezen dat die situatie door som­
mige lid-staten en pressiegroepen wordt aangegrepen 
om de initiatieven van de Gemeenschap op het gebied 
van consumentenbescherming stelselmatig aan kritiek 
te onderwerpen. Talrijke initiatieven zijn ongedaan ge­
maakt, afgezwakt of vertraagd, niet vanwege de inhoud 
ervan, maar omwille van het feit dat de EG-instellingen 
(*) De consument is nog het meest gediend met het criterium van 
het „hoogste beschermingsniveau": de Commissie kan dan 
in haar voorstellen steeds de wetgeving van de lid-staat die 
in het consumentenrecht op een bepaald gebied het verst 
gevorderd is, als uitgangspunt nemen. 
(2) Een lid-staat die „andersom" discrimineert onderwerpt de 
produkten en diensten van het eigen land aan strengere voor­
schriften dan de ingevoerde produkten. geen bevoegdheid voor consumentenbescherming 
hebben (3). 
2.3.2. In een tijd waarin besprekingen en onderhan­
delingen over de Politieke Unie worden gevoerd en 
nationale beleidsmaatregelen nog meer op elkaar wor­
den afgestemd, vormt de uitdrukkelijke toekenning aan 
de Gemeenschap van bevoegdheden op het gebied van 
de bescherming en de behartiging van consumenten­
belangen een actueel vraagstuk. 
2.3.3. Gezien de huidige, vaak bekritiseerde beper­
kingen waaraan het optreden van de Gemeenschap 
onderhevig is, zijn er stemmen opgegaan om de Ge­
meenschap een uitdrukkelijk in de teksten van het Ver­
drag vast te leggen bevoegdheid op het gebied van 
consumentenbescherming en behartiging van de belan­
gen van consumenten toe te kennen (4). In die zin hebben 
bepaalde nationale delegaties tijdens de Intergouver­
nementele Conferentie over de Politieke Unie, met steun 
van de meeste andere lid-staten, voorgesteld om consu­
mentenbescherming uitdrukkelijk te vermelden als één 
van de doelstellingen van de Politieke Unie(5). Daarbij 
is het de bedoeling de instellingen in staat te stellen om 
een specifiek en actief consumentenbeleid te voeren, en 
om bij het uitvoeren van andere voor de consument 
belangrijke beleidsmaatregelen de belangen van consu­
menten mee te laten spelen. Het Comité betreurt het 
dat de Commissie heeft verzuimd iets in die zin te 
ondernemen (6), maar verheugt zich erover dat deze 
thans neigt naar aanvaarding van het beginsel van uit­
drukkelijke vermelding van de consumentenbescher­
ming. 
2.3.4. Met het oog op de Politieke Unie is het belang­
rijk, een consumentenbeleid tot stand te brengen dat 
voortvarend en voortuitstrevend is. Daarom is het es­
sentieel dat in de desbetreffende Verdragsbepaling een 
procedure wordt vastgelegd voor besluitvorming met 
gekwalificeerde meerderheid en dat de lid-staten daarin 
(3) Voorbeelden daarvan zijn de richtlijn inzake overeenkomsten 
die buiten bedrijfsruimten worden afgesloten (het in 1977 al 
ingediende voorstel hiervoor is pas in 1985 goedgekeurd), 
het voorstel voor een richtlijn inzake oneerlijke bedingen in 
consumentenovereenkomsten (dit al in 1977 aangekondigde 
richtlijnvoorstel is tot op heden nog niet goedgekeurd) en het 
voorstel voor een richtlijn inzake algemene veiligheidseisen 
t.a.v. produkten; vermeldenswaard in dit verband zijn ook 
de werkzaamheden i.v.m. de harmonisatie op het gebied van 
verzekeringscontracten. In de plaats van die harmonisatie, 
waar alle consumentenorganisaties eensgezind om vragen, 
zijn er in de desbetreffende EG-richtlijnen gecompliceerde 
bepalingen opgenomen over het recht dat op verzekerings­
contracten van toepassing is. 
(4) Dit valt te belezen in de persberichten van meerdere consu­
mentenorganisaties en in de resolutie van de Consumentenad­
viesraad van 12 maart 1991. 
(5) Ook in het advies van de consumentenadviesraad van 
12 maart 1991 wordt een dringend beroep gedaan op de lid­
staten om in het nieuwe Verdrag over de Politieke Unie 
een bepaling op te nemen waarin de bevoegdheden van de 
Gemeenschap op het gebied van de bescherming en de behar­
tiging van de belangen van consumenten uitdrukkelijk worden 
vastgelegd. 
(6) In het discussiedocument waarin de Commissie haar eerste 
bijdragen tot de intergouvernementele conferentie „Politieke 
Unie" levert, is hiervan nergens sprake [doe. ESC(91) 500]. 
Nr. C 339/20 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen 31. 12. 91 
de vrijheid wordt gelaten, aan de eigen consumenten 
een bescherming te bieden die boven die van de Ge­
meenschap uitgaat (het beginsel van de minimale har­
monisatie). Overigens zou erkenning van de noodzaak 
om consumentenbeleid tot EG-beleid te verheffen, de 
gelegenheid zijn de draagwijdte van de artikelen 30 en 
36 van het Verdrag (op grond waarvan de lid-staten — 
met name om redenen van consumentenbescherming 
— het vrije verkeer van goederen kunnen blijven belem­
meren, hetgeen in feite ten koste gaat van de gemeen­
schappelijke markt) uit te breiden. 
2.3.5. Het Comité is er zonder meer voorstander van 
dat de bescherming van consumenten en de behartiging 
van hun belangen uitdrukkelijk wordt vermeld als één 
van de doelstellingen van het Verdrag. Daarenboven 
wenst het dat de rechten die door internationale vérdra-
gen en overeenkomsten aan consumenten zijn toege­
kend, in het Verdrag worden genoemd (!), alleen door 
in het nieuwe verdrag de bevoegdheden van de Gemeen­
schap op dit gebied uitdrukkelijk te vermelden, kan de 
Gemeenschap in staat worden gesteld, ook op lange 
termijn, een globaal en specifiek consumentenbeleid te 
voeren. 
2.3.6. Het Comité is tevens van mening dat de Com­
missievoorstellen die op grond van die nieuwe bevoegd­
heden zullen worden uitgewerkt, gezien de samenstel­
ling van het Comité en zijn rol als vertegenwoordiger 
van de consumenten in de Gemeenschap, hem verplicht 
voor advies moeten worden voorgelegd. 
3. Consumentenvertegenwoordiging in Europa 
3.1. De Gemeenschap en de behartiging van consu­
mentenbelangen 
3.1.1. De Commissie 
3.1.1.1. De Dienst consumentenbeleid 
3.1.1.1.1. In de opzet van de instellingen van de 
Gemeenschap is ruimte gelaten voor een „consumen-
ten"-dimensie, De Commissie is echter de enige instel­
ling die nog niet zo lang geleden een instantie — de 
Dienst consumentenbeleid — in het leven heeft geroe­
pen, die tot taak heeft zich alléén met de behartiging 
van de belangen van consumenten bezig te houden. 
Hoewel het te betreuren valt dat de Commissie geen 
directoraat-generaal voor consumentenvraagstukken in 
het leven heeft willen roepen (2), heeft zij toch hiermee 
een belangrijke stap vooruit gedaan: consumenten­
vraagstukken kunnen in deze dienst aan een doelgerich­
te en onafhankelijke analyse worden onderworpen. Dit 
moet zonder meer worden toegejuicht (3). 
(*) Zie hiervoor voetnoten 1 en 2. 
(2) Aan het hoofd van de Dienst consumentenbeleid staat echter 
wel een directeur-generaal die in de ambtelijke hiërarchie op 
gelijke hoogte is geplaatst met de hoofden van de directoraten-
generaal. 
(3) Dikwijls houden ook andere directoraten-generaal zich met 
onderwerpen bezig die een raakvlak hebben met consumen­
tenbescherming (het voorstel voor een vergoedingsregeling 
bij embarkatieweigering in het geregeld luchtvervoer valt 
bijvoorbeeld onder het directoraat-generaal „vervoer"). 3.1.1.1.2. De Dienst consumentenbeleid van de Com­
missie kan zelf initiatieven nemen of iets aanpakken 
omdat de andere diensten met vragen komen of de 
dienst over bepaalde vraagstukken raadplegen. Dit 
brengt een werklast met zich mee waarop de financiële 
armslag en het personeelsbestand (4) van deze dienst 
onvoldoende berekend is. Helaas heeft de Commissie 
verzuimd de Dienst consumentenbeleid de middelen te 
verschaffen die deze nodig heeft om zijn taak naar 
behoren te vervullen. Het is duidelijk dat er te weinig 
geld voor consumentenbeleid wordt uitgetrokken: dat 
7 690 000 ecu (oftewel 0,018%) van de begroting voor 
1991 bestemd is voor de behartiging van de belangen 
van 340 miljoen consumenten in de EG (s) spreekt boek­
delen. De Raad maakt het nog erger door een ontwerp­
begroting voor 1992 goed te keuren waarin dit bedrag 
wordt teruggebracht to 4,3 miljoen ecu. Als ook het 
Parlement daarmee instemt, betekent dit dat 0,007% 
van de EG-begroting aan consumentenbeleid zou wor­
den besteed. Hierdoor zouden met name het voortbe­
staan van de Consumentenadviesraad (zie hieronder) 
en de uitbreiding van de consumentenbeweging in het 
zuiden van Europa en in Ierland in gevaar kunnen 
worden gebracht. Het advies van het Comité aan de 
Commissie (bij het uitwerken van begrotingsvoorstel­
len) en aan het Parlement (gezien zijn budgettaire be­
voegdheden) luidt dan ook, niet uit het oog te verliezen 
dat de dienst doeltreffend moet kunnen werken. 
3.1.1.2. De Consumentenadviesraad 
3.1.1.2.1. De Commissie heeft bovendien een Consu­
mentenadviesraad opgericht waarin vertegenwoordi­
gers van de zich met consumentenorganisaties bezig­
houdende vier overkoepelende Europese consumen­
tenorganisaties [Europees Bureau van consumenten­
verenigingen (BEUC), Comité van gezinsorganisaties 
in de Europese Gemeenschappen (Coface), Europees 
Verband van vakverenigingen (EVV), European Com-
munity ofConsumer Cooperatives (Euro-Coop)] en van 
nationale consumentenorganisaties zitting hebben. Het 
grote nut van deze raad is dat deze de Commissie in de 
gelegenheid stelt kennis te nemen van het oordeel van 
de consumenten over haar lopende en toekomstige acti­
viteiten. Doordat de Consumentenadviesraad ook toe­
gankelijk is voor vertegenwoordigers van nationale con­
sumentenorganisaties, geeft deze de Commissie boven­
dien inzicht in de vergaande regionale en culturele ver­
schillen tussen consumptiepatronen en in de wijze waar­
op consumenten overal in Europa worden beschermd. 
Deze verschillen vormen uiteraard het aanknopingspunt 
voor de werkzaamheden in de Gemeenschap. 
3.1.1.2.2. De handelwijze van de Commissie in haar 
betrekkingen met de Consumentenadviesraad valt op 
een aantal punten te laken: zij raadpleegt de raad niet 
stelselmatig over alle voorstellen die in voorbereiding 
(4) Het personeelsbestand is de laatste jaren dan wel uitgebreid, 
maar voor een groot deel door inschakeling van tijdelijke 
functionarissen, uitzendkrachten of nationale ambtenaren die 
naar de Commissie worden gedetacheerd. 
(5) Ter vergelijking: de tabaksteelt in Europa wordt met 2,5% 
van de totale begroting gesubsidieerd. 
31. 12. 91 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen Nr. C 339/21 
zijn of raadpleegt deze wel, maar pas als zij het voorstel 
zelf al heeft goedgekeurd (1). Het is een feit dat de 
Dienst consumentenbeleid haar dossiers — wel eens 
aan de late kant, maar meestal in het stadium van het 
discussiedocument — voor advies aan de Consumen­
tenadviesraad voorlegt en dat hetzelfde niet gezegd kan 
worden van de andere directoraten-generaal van de 
Commissie, waarvan sommige niet eens van het bestaan 
van de raad afweten. De aanbeveling van het Comité 
aan de Commissie luidt dan ook dat deze laatste de 
Consumentenadviesraad uiterlijk in het stadium van het 
voorontwerp van een voorstel zou moeten raadplegen 
(zelfs wanneer geen sprake is van een initiatief van 
de Dienst consumentenbeleid) en het advies van de 
Consumentenadviesraad, samen met de tekst van het 
Commissievoorstel, aan de andere organen en instellin­
gen van de Gemeenschap zou moeten doen toekomen 
om deze te helpen bij het voorbereiden van hun adviezen 
en besluiten. 
3.1.1.2.3. Een gebrek aan financiële en logistieke 
middelen bemoeilijkt bovendien het werk van de Con­
sumentenadviesraad: het Comité doet dan ook een 
beroep op de Commissie en vooral op de Dienst consu­
mentenbeleid om al het mogelijke te doen teneinde de 
leden van de raad in staat te stellen, hun taak naar 
behoren te vervullen. 
3.1.1.2.4. De consument moet worden bevestigd in 
zijn rol van volwaardig deelnemer aan het economisch 
verkeer. Met dat doel voor ogen zou de Commissie 
contactvergaderingen moeten beleggen van de Consu­
mentenadviesraad samen met andere raadgevende or­
ganen (men denke hierbij vooral aan het Comité voor 
handel en distributie (CCD) en soortgelijke instanties 
van de Gemeenschap met een raadgevende functie 
m.b.t. bedrijfsleven en dienstverlening). De Dienst con­
sumentenbeleid zou de secretariaatswerkzaamheden op 
zich kunnen nemen. Hierdoor zou een — sterk door het 
Comité bepleite — dialoog op gang gebracht kunnen 
worden tussen consumenten en andere economische 
belangengroepen in de samenleving. 
3.1.2. Het Europese Parlement 
3.1.2.1. Instemming verdient het initiatief van het 
Europese Parlement dat in 1990 buiten zijn officiële 
structuren om een parlementaire intergroep heeft opge­
richt die zich specifiek met consumentenproblemen be­
zighoudt. 
3.1.2.2. Voorts organiseert het Europese Parlement 
openbare hoorzittingen die geheel of gedeeltelijk gaan 
over de problemen waarmee consumenten in Europa te 
kampen hebben (2). 
0) De Consumentenadviesraad is bijvoorbeeld niet geraadpleegd 
over het driejarig actieplan betreffende het consumenten­
beleid. 
(2) Bijvoorbeeld de op 7 en 8 november 1990 door de commissie 
milieu, volksgezondheid en consumentenbescherming geor­
ganiseerde openbare hoorzitting over 1992 en de consument. 3.1.2.3. De commissie milieubeheer, volksgezond­
heid en consumentenbescherming van het Europese Par­
lement is belast met de behandeling van onderwerpen 
die speciaal van belang zijn voor consumenten. Aange­
zien veel vraagstukken weliswaar niet in de eerste plaats 
het consumentenbelang betreffen, maar niettemin dui­
delijke consumentenaspecten hebben, stemt het tot vol­
doening dat ook deze onderwerpen in genoemde com­
missie ter sprake komen. Voorbeelden daarvan zijn het 
landbouw- en het mededingingsbeleid. 
3.1.2.4. De ervaring heeft uitgewezen dat de bij de 
behandeling van consumentenproblemen bereikte resul­
taten dikwijls karig afsteken tegen de daarvoor gedane 
administratieve inspanningen. Wellicht kan in de toe­
komst een minder formele aanpak worden gevolgd. 
3.1.2.5. Het Comité is van mening dat het ESC en 
het Europese Parlement over alle belangrijke consumen­
tenvraagstukken van gedachten moeten blijven wis­
selen, vooral wanneer de bevoegde commissie van het 
Europese Parlement behoefte aan informatie heeft. 
3.1.3. Het Economisch en Sociaal Comité 
3.1.3.1. Binnen het Economisch en Sociaal Comité is 
de Afdeling voor milieu, volksgezondheid en consumen­
tenvraagstukken verantwoordelijk voor consumenten-
aangelegenheden. Deze Afdeling heeft zich in de loop 
der jaren ontwikkeld tot een forum waar regelmatig 
besprekingen plaatsvinden tussen consumentenverte­
genwoordigers en vertegenwoordigers van het bedrijfs­
leven. Ondanks de minderheidspositie die consumen­
tenvertegenwoordigers in het Comité — en in de Afde­
ling — innemen, zijn deze besprekingen toch nuttig 
gebleken en hebben zij op een aantal terreinen van het 
consumentenbeleid vruchten afgeworpen. 
3.1.3.2. Binnen de Groepsstructuur van het Comité 
omvat Groep III (Diverse werkzaamheden) een catego­
rie consumenten, waarmee het Comité laat zien dat het 
het specifieke karakter van deze categorie economische 
subjecten onderkent. Het Comité heeft overigens ver­
scheidene initiatiefadviezen uitgebracht over de proble­
matiek in verband met de bescherming en het bevorde­
ren van consumentenbelangen. Helaas moet worden 
vastgesteld dat de Commissie en de andere EG-instellin-
gen tot dusverre hun voordeel hiermee niet hebben 
gedaan (3). 
3.1.3.3. Bovendien valt het te betreuren dat consu­
mentenorganisaties in een aantal lid-staten nog steeds 
het belang van het ESC niet inzien. Sommige lid-staten 
hebben in hun afvaardiging in het Comité niet eens 
personen opgenomen die zich beroepsmatig met de 
behartiging van consumentenbelangen bezighouden, dit 
is overigens ook bij andere belangengroepen het geval. 
Het Comité doet een dringend beroep op de lid-staten 
die tot op heden hebben nagelaten consumenten vertege­
nwoordigers voor het Comité aan te wijzen, dit verzuim 
(3) Zie voetnoot 6. 
Nr. C 339/22 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen 31. 12. 91 
zo mogelijk bij de eerstvolgende vernieuwing van het 
Comité goed te maken f1). 
3.1.4. De Raad van de EG 
3.1.4.1. Het Comité vindt het een goede zaak dat 
tijdens sommige voorzittersperiodes wel eens uitslui­
tend aan consumentenaangelegenheden gewijde verga­
deringen worden georganiseerd. Dikwijls worden deze 
onderwerpen echter tijdens Raadszittingen over interne 
markt of economische zaken en financiën behandeld. 
Zo kan het voorkomen dat dossiers worden behandeld 
door politici die in eigen land niet ter zake bevoegd 
zijn(2). Het Comité verzoekt de Raad met klem om 
door te gaan met het beleggen van speciaal aan consu­
mentenvraagstukken gewijde vergaderingen. 
3.2. De consumentenorganisaties in Europa 
3.2.1. Naast de officiële vertegenwoordigingska­
nalen moeten de Commissie en de andere EG-instellin-
gen steeds de belangrijke rol van de Europese dan wel 
nationale consumentenorganisaties erkennen als ge­
sprekspartner in de op gang te brengen dialoog over de 
verschillende beleidsvormen in de Gemeenschap. Het 
kan zeker niet zo zijn dat de Consumentenadviesraad als 
alleenvertegenwoordiger van de consumentenbeweging 
wordt aangewezen, aangezien zijn samenstelling geen 
perfecte afspiegeling van de rijk geschakeerde consu­
mentenbeweging vormt. 
3.2.2. Nog belangrijker is het volgende: het beleid 
van Europese integratie, met name waar het om nor­
malisatie gaat, wordt door deregulering gekenmerkt. In 
die situatie moeten de consumenten inspraak hebben 
bij de uitwerking van veiligheids- en kwaliteitsnormen 
ten aanzien van verbruiksgoederen en diensten. Zij 
moeten deskundigen kunnen aanwijzen die hen verte­
genwoordigen daar waar de produktnormen worden 
vastgesteld. De Gemeenschap moet de consumentenver­
tegenwoordigers de mogelijkheid geven, zich van deze 
uit de privatisering van de normalisatieprocedures 
voortvloeiende nieuwe taken te kwijten. Het Comité 
heeft er in zijn initiatiefadvies over de sociale aspecten 
van de interne markt al op gewezen dat het recht 
van consumenten en gebruikers op inspraak bij het 
vaststellen van de veiligheids- en kwaliteitsnormen voor 
il) Zie ook de aanbevelingen van de Consumentenadviesraad in 
zijn advies van 9 december 1986 over het opnemen van het 
consumentenbeleid in de andere gemeenschappelijke beleids­
vormen. 
(2) Komt er dan al eens een Raad alleen voor de behandeling 
van consumentenvraagstukken bijeen, dan blijkt het meren­
deel van de aanwezigen ook nog afkomstig van ministeries 
die zich niet specifiek met consumentenvraagstukken bezig­
houden (economische of sociale zaken, volksgezondheid enz.), 
in overeenstemming met de wijze waarop elke regering is 
gestructureerd. prodükten(3) definitief en duidelijk dient te worden 
erkend. Dit houdt in dat organisaties die de consumen­
tenbescherming als specifiek doel — exclusief dan wel 
in samenhang met andere, verwante doelstellingen — 
hebben, deskundigen moeten kunnen aanwijzen. Daar­
voor is het uiteraard noodzakelijk dat de betrokken 
organisaties kunnen aantonen dat zij de consumenten 
daadwerkelijk vertegenwoordigen. 
3.2.3. Evenzo is een van de hoofdvoorwaarden van 
het welslagen van de interne markt de vraag of de 
consument beschikt over de informatie om in een supra­
nationale context met kennis van zaken de vereiste 
keuzen te maken. Consumentenorganisaties spelen bij 
het verstrekken van deze informatie een rol bij uitstek. 
Met name in lid-staten waar de consumentenbeweging 
nog in de kinderschoenen staat, is het ook op dit punt 
zaak, deze organisaties de mogelijkheid te geven, zich 
doeltreffend van hun uitdijende taken te kwijten. Het 
Comité dringt er daarom bij de Commissie op aan, 
de consumentenorganisaties te blijven voorzien van de 
middelen om de consumenten de informatie te kunnen 
geven die deze nodig hebben om hun rol op de interne 
markt te kunnen spelen en hieruit profijt te kunnen 
trekken. 
3.2.4. De consumentenbeweging in Europa wordt 
door een grote verscheidenheid gekenmerkt. Het noor­
den van de EG heeft al tientallen jaren consumentenor­
ganisaties die over de nodige financiën beschikken om 
zich van hun taken (vertegenwoordiging, voorlichting 
en belangenbehartiging) te kwijten, terwijl de organi­
saties in het zuiden nog maar betrekkelijk kort bestaan 
en slechts over bescheiden middelen beschikken. Het is 
echter zaak dat consumentenbelangen in alle regio's 
van Europa met dezelfde intensiteit worden vertegen­
woordigd en behartigd. Het Comité dringt er daarom 
bij de Commissie op aan, aandacht te blijven besteden 
aan het feit dat in het zuiden van de EG en in Ierland 
een consumentenbeweging bezig is van de grond te 
komen en dat deze tendens steun verdient. Het Comité 
doet dan ook een dringend beroep op de regeringen van 
de lid-staten, terug te komen op hun besluit om op de 
begrotingsmiddelen voor consumentenbeleid te bezui­
nigen, aangezien hierdoor de uitbreiding van deze bewe­
ging wezenlijk in gevaar wordt gebracht. 
3.2.5. Eén van de hoofddoelstellingen van consumen­
tenorganisaties is het geven van voorlichting aan de 
consument. Om er zeker van te kunnen zijn dat de 
desbetreffende informatie ook bij de consument terecht­
komt, is consumenteneducatie noodzakelijk. In eerste 
instantie kunnen dergelijke vormingslessen binnen de 
bestaande pedagogische structuren (basisscholen en ver­
volgonderwijs) worden gegeven. Aan programma's 
voor de vorming van consumenten moet voldoende 
(3) Zie advies van het Comité over „Milieubeleid, basisvariabele 
van de economische en sociale ontwikkeling" (PB nr. C 56 
van 7. 3. 1990, blz. 14) en het advies van het Comité over 
het „Groenboek van de Commissie inzake de ontwikkeling 
van de Europese normalisatie: advies voor snellere technolo­
gische integratie in Europa", rapporteur: de heer de Knegt 
(PB nr. C 120 van 6. 5. 1991, blz. 9). 
31. 12. 91 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen Nr. C 339/23 
aandacht worden gegeven door de relevante autoriteiten 
van de lid-staten. 
3.3. Tot besluit wijst het Comité erop dat het consu­
mentenbeleid van de Gemeenschap op alle niveaus en 
bij alle instanties efficiënter moet worden georganiseerd 
en vooral een steviger financieel draagvlak moet krijgen. 
4. Verwerking van het consumentenbeleid in de andere 
beleidsvormen van de Gemeenschap 
4.1. Het is uitermate belangrijk dat er niet alleen 
specifieke initiatieven worden genomen om de belangen 
van consumenten in EG-verband te behartigen, maar 
ook dat de Gemeenschap daarnaast, overeenkomstig de 
resolutie van de Raad van 15 december 1986 (*), bij het 
tenuitvoerleggen van de andere beleidsvormen daad­
werkelijk rekening houdt met de consumentendimensie 
daarvan. De behartiging van de belangen van consu­
menten verdient een globale horizontale aanpak en is 
een verplichting waaraan geen enkele dienst van de 
Commissie die een dergelijk initiatief neemt, ontkomt. 
Een groot aantal beleidsvormen van de Gemeenschap 
(vooral het mededingings-, het gemeenschappelijk land­
bouw- en het vervoerbeleid) hebben direct of indirect 
gevolgen voor de consument. Speciale aandacht moet 
worden besteed aan de wisselwerking tussen consumen­
tenbeleid en het normaliserings- (2), het milieu-(3) en 
het externe beleid (4). 
4.2. Consumentenbelangen worden momenteel bij 
de Commissie op een versnipperde wijze benaderd. 
Bij ieder afzonderlijk initiatief bepaalt het directoraat-
generaal waaronder het ressorteert, hoeveel aandacht 
eraan wordt gegeven. Voor een buitenstaander is de 
manier waarop de verschillende onderwerpen tussen de 
diensten van de Commissie worden verdeeld, ook niet 
altijd even begrijpelijk. 
(1) Resolutie van de Raad van 15 december 1986 betreffende de 
integratie van het consumentenbeleid in de andere gemeen­
schappelijke beleidsvormen (PB nr. C 3 van 7. 1. 1987). 
(2) Thans worden door het „Nieuwe Aanpak"-beleid bevoegdhe­
den overgeheveld doordat de Europese wetgever de particu­
liere sector de mogelijkheid geeft zelf de toe te passen techni­
sche normen vast te leggen. Voor de consumentenbeweging 
staat hierbij veel op het spel; daarom eist zij van de politieke 
en technische instanties het recht op inspraak bij de normali­
satieprocedures op, alsook de nodige middelen om deze nieu­
we opdracht te kunnen vervullen. 
(3) Het milieubeleid kan van grote invloed zijn op consumenten­
belangen (prijzen, belastingen, assortiment, gezondheid en 
veiligheid). Ook het consumentenbeleid kan echter een meer 
of minder negatieve uitwerking op het milieu hebben als 
gevolg van bepaalde beleidskeuzes. Dit gegeven dwingt de 
beleidsmakers ertoe, deze beide beleidsvormen op één noemer 
te brengen. 
(4) Subsidies aan de Europese industrie — anti-dumpingmaatre-
gelen dan wel rechtstreekse produktiesteun — moeten uitein­
delijk door de Europese consument worden opgebracht. Daar­
om wensen de consumenten bij onderhandelingen over derge­
lijke aangelegenheden te worden betrokken. Hetzelfde geldt 
voor steunmaatregelen in het kader van het gemeenschappe­
lijk landbouwbeleid. 4.3. De Dienst consumentenbeleid, die door een wij­
ziging van het organisatieschema van de Commissie in 
het leven is geroepen, heeft recht van controle op de 
voorstellen die door de andere diensten van de Commis­
sie worden uitgewerkt. Deze verbetering is maar betrek­
kelijk gezien de beperkte bewegingsvrijheid van de 
dienst P). Het Comité heeft vernomen dat de Commissie 
bezig is met de voorbereiding van een mededeling aan 
de Raad over het streven naar integratie van het consu­
mentenbeleid in de andere beleidsvormen van de Ge­
meenschap. Het wacht met ongeduld op de publikatie 
van deze mededeling. 
4.4. Vastgesteld moet worden dat aan de totstand­
koming van het interne-marktbeleid studies zijn vooraf­
gegaan (waarvan de bekendste het Cecchini-rapport 
over de kostenbesparingen als gevolg van de interne 
markt is), terwijl nooit onderzoek is verricht naar de 
gevolgen die de voor 1993 op stapel staande veranderin­
gen voor de consument kunnen hebben. Zonder meer 
is aangenomen dat de voor het bedrijfsleven en de lid­
staten van de Gemeenschap verwachte gevolgen van het 
wegvallen van de binnengrenzen mutatis mutandis ook 
voor consumenten gelden. De eerste tekenen wijzen er 
echter al op dat de werkelijkheid ook anders kan zijn. 
4.5. Uit het voorgaande blijkt dat een echt horizon­
taal consumentenbeleid geboden is. Alleen daardoor 
krijgt ieder EG-initiatief een ware consumentendimen­
sie. De Commissie kan volgens het Comité gestalte 
geven aan een dergelijk horizontaal beleid door voor­
stellen die een wettelijke regeling tot gevolg kunnen 
hebben, vergezeld te doen gaan van een evaluatie van 
de mogelijke gevolgen voor de consument (6). 
4.6. Consumentenresearch 
4.6.1. Het Comité is van oordeel dat het hoogst 
noodzakelijk is te bevorderen dat meer onderzoek 
wordt gedaan naar consumentenvraagstukken. Dat 
soort onderzoek vindt tot op zekere hoogte al plaats 
bij bestaande instanties van de lid-staten en bij de EG-
instellingen zelf; toch is het Comité van mening dat een 
meer gespecialiseerde benadering in de Gemeenschap 
geboden is. 
5. Het interne-marktbeleid en de consumentenbescher­
ming in Europa 
5.1. Consumentenbescherming en de grenzen aan het 
streven naar harmonisatie 
5.1.1. De harmonisatie van de voorwaarden t.a.v. 
het handelsverkeer van goederen en diensten vormt het 
(5) De Dienst consumentenbeleid wordt door de andere diensten 
— zij het soms met vertraging — wel geraadpleegd, maar 
moet wegens gebrek aan vakmensen soms het antwoord 
schuldig blijven. Voor meer gegevens zie paragraaf 3.1.1.1. 
(6) Zie ook de aanbevelingen van de Consumentenadviesraad in 
zijn advies van 9 december 1986 over de integratie van het 
consumentenbeleid in de andere beleidsvormen van de EG. 
Nr. C 339/24 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen 31. 12. 91 
hoofddoel van het interne-marktbeleid van de Gemeen­
schap. Bij die harmonisatie van wet- en regelgeving 
stuit men echter momenteel op meerdere verstrekkende 
beperkingen. 
5.1.2. De consumenten verwachten van de EG dat 
de interne markt niet ten koste gaat van de bescherming 
waarop zij gezien hun nationale rechtsvoorschriften 
aanspraak maken. De verantwoordelijke politieke in­
stanties van de EG hebben dit verlangen goed begrepen 
en daartoe al heel wat keren het beginsel „minimale 
harmonisatie" toegepast. Minimale harmonisatie houdt 
in dat een lid-staat de mogelijkheid heeft, maatregelen 
te nemen of te handhaven die de consument een grotere 
mate van bescherming bieden dan een EG-tekst en 
hiervan dus af te wijken voor zover het EG-recht zulks 
toelaat (l). 
5.1.3. De door consumentenorganisaties gewenste 
minimale harmonisatie is echter niet de enige beperking 
van een EG-consumentenbeleid; de manier waarop de 
Gemeenschap functioneert, legt de harmonisatie al aan 
banden. De kritiek daarop zou in algemenere zin voor 
alle door de EG behandelde beleidsterreinen kunnen 
gelden: 
5.1.3.1. Vooral op niet-technische gebieden betekent 
het harmoniseren van teksten zeker niet noodzakelijker­
wijze dat de voorwaarden t.a.v. het in de handel 
brengen van goederen worden geharmoniseerd (2). Door 
verschillen in de juridische en culturele tradities kan één 
en dezelfde tekst in de lid-staten op allerlei verschillende 
manieren worden geïnterpreteerd, hetgeen in de prak­
tijk ook het geval is. Gedeeltelijk valt dit probleem wel 
op te lossen: het Comité stelt de andere EG-instellingen 
voor, de rechten en plichten van dezen en genen duide­
lijk vast te leggen, daarbij nauwkeurige begrippen te 
hanteren en steeds nauwgezet na te gaan of de verschil­
lende taalversies volledig overeenkomen. Zo kan wor­
den bijgedragen tot een aanvaardbaar harmonisatie­
niveau voor EG-beleid. 
5.1.3.2. Een ernstige storende factor bij het totstand-
brengen van Europese wetgeving is de achterstand die 
de lid-staten oplopen bij het omzetten van EG-wetstek-
sten in nationaal recht. Het is overigens betreurens­
waardig dat de lid-staten die voorop lopen als het 
erom gaat in de Gemeenschap wetten uit te vaardigen, 
achteraan komen als diezelfde EG-wetten in nationaal 
recht moeten worden omgezet. Een behoorlijk aantal 
voor de consument belangrijke teksten is nog niet in 
alle lid-staten in nationaal recht omgezet, terwijl de 
termijnen al lang verlopen zijn. In sommige gevallen 
(') Zie b.v. de richtlijnen over oneerlijke reclame en pakketreizen. 
(2) Vermeldenswaard is dat bij optionele harmonisatie door de 
richtlijnen de lid-staten een aantal keuzemogelijkheden wordt 
gelaten. Daarbij hoort de impliciete onderkenning van de 
verschillen in handelsstructuren (een voorbeeld daarvan 
vormt de richtlijn van 25 juli 1985 inzake aansprakelijkheid 
voor produkten met gebreken, waarin acht keuzemogelijkhe­
den worden geboden). zijn de betrokken lid-staten hiervoor al door het Hof 
van Justitie veroordeeld (3). Even betreurenswaardig is 
het dat de Commissie, wanneer lid-staten in gebreke 
blijven, zich tolerant opstelt en er lang mee wacht 
alvorens een lid-staat voor het Hof van Justitie te 
brengen. Het Comité doet een beroep op de lid-staten, 
zich te houden aan verbintenissen die zij in de Raad 
zijn aangegaan. De politieke leiders in de Gemeenschap 
moeten vastleggen welke strafmaatregelen van toepas­
sing zijn op lid-staten waarvan bewezen is dat zij zich 
niet hebben gehouden aan een uit het EEG-Verdrag 
voortvloeiende verplichting. De EG-instellingen zouden 
overigens de rechtstreekse werking van de instrumenten 
van het consumentenbeleid van de Gemeenschap zoveel 
mogelijk moeten erkennen voor zover deze nauwkeurig 
omschreven rechten en plichten met zich meebrengt. 
5.1.3.3. Harmonisatie vooronderstelt dat de wetstek­
sten die eruit voortvloeien, op een gecoördineerde wijze 
door de desbetreffende instanties worden toegepast. 
Alleen dan kunnen de handelsvoorwaarden, vooral op 
technisch gebied, daadwerkelijk gelijk worden ge­
schakeld. Er bestaan echter grote verschillen tussen de 
controle- en sanctiemogelijkheden in de lid-staten, die 
voortvloeien uit verschillen in nationale zeden en ge­
woonten die niet kunnen worden geharmoniseerd. Het 
Comité bepleit dan ook dat de Commissie, in aanslui­
ting op haar werkzaamheden in verband met de officiële 
controle op levensmiddelen, meer energie steekt in haar 
streven naar betere coördinatie en samenwerking bij de 
toepassing van communautaire wetsteksten. 
5.1.4. De „Nieuwe Aanpak" vormt een belangrijke 
hoeksteen van het Gemeenschapsrecht — vooral daar 
waar geen harmonisatie plaatsvindt — en houdt een 
wederzijdse erkenning van nationale voorschriften in: 
produkten en diensten die op het grondgebied van één 
lid-staat in de handel mogen worden gebracht, moeten 
in principe ook op het grondgebied van een andere 
— invoerende — lid-staat worden toegelaten. Deze 
„negatieve integratie" zou wel eens talrijke problemen 
voor de bescherming van de consument kunnen opleve­
ren. Zo wordt het beginsel „wederzijdse erkenning" in 
de verzekeringssector geconcretiseerd in een systeem 
van eenmalige vergunning en van toezicht op de verze­
keringsmaatschappijen via de toezichthoudende autori­
teiten van hun land van herkomst. Dit systeem zal tot 
stand komen zodra de voorstellen voor derde richtlijnen 
inzake levensverzekeringen en andere verzekeringen zijn 
goedgekeurd. Zo hebben verzekeringsmaatschappijen 
te maken met controle-intensiteiten en -principes die 
zullen variëren met de toezichthoudende autoriteit 
waaronder zij vallen. Voor de consumenten betekent 
dit in de praktijk dat hun bescherming afhankelijk zal 
zijn van de feitelijke bevoegdheden — die thans tussen 
de lid-staten sterk uiteen kunnen lopen — van de toe­
zichthoudende autoriteit van de lid-staat van herkomst 
(3) Dit is b.v. het geval bij Richtlijn 84/450/EEG over oneerlijke 
reclame en Richtlijn 85/577/EEG over de aansprakelijkheid 
voor produkten met gebreken. 
31. 12. 91 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen Nr. C 339/25 
en in geen geval aan geharmoniseerde criteria zal beant­
woorden (1). Bovendien is vanwege de wederzijdse er­
kenning van de vergunningen het gevaar niet denkbeel­
dig dat sommige verzekeringsmaatschappijen hun 
hoofdkantoor zullen kiezen afhankelijk van de vrijheid 
die hun in de praktijk door de toezichthoudende autori­
teit van de betrokken lid-staat wordt gelaten, en dat zij 
hun diensten vanuit die lid-staat zullen distribueren 
(control authority shopping). 
5.2. Bijdrage van het interne-marktbeleid tot de consu­
mentenbescherming door de EG-instellingen 
5.2.1. De tenuitvoerlegging van het interne-markt­
beleid heeft geleid tot verscheidene voorstellen die speci­
fiek op een betere bescherming van de consumenten­
belangen gericht zijn. Verscheidene van die voorstellen 
zijn inmiddels definitief door de Raad goedgekeurd, nl. 
de richtlijn over pakketreizen (2) en de richtlijn over 
levensmiddelenetikettering (3). 
5.2.2. Voorts heeft de Commissie uitgaande van een 
resolutie van de Raad van 9 november 1989 betreffende 
toekomstige prioriteiten voor de stimulering van het 
beleid inzake consumentenbescherming (4), haar drie­
jarig actieplan betreffende het consumentenbeleid in de 
EEG (1990-1992) (5) vastgesteld. Behalve dit programma 
gaat zij verder met haar werkzaamheden inzake integra­
tie van het beleid tot bescherming en bevordering van 
de consumentenbelangen in de andere beleidsvormen 
van de EG. 
5.2.2.1. In het bovengenoemde actieplan zijn belang­
rijke maatregelen opgenomen aangaande veiligheid (6), 
voorlichting, vertegenwoordiging en transacties van 
consumenten. Bijzondere aandacht is besteed aan zin 
en noodzaak van een overigens actief door het Comité 
gesteunde dialoog tussen producenten, dienstverleners, 
tussenpersonen en consumenten, die in een periode van 
liberalisering en deregulering voor de consument van 
uitermate groot belang is(7). Overigens is in het Ver­
enigd Koninkrijk een dialoogstructuur ingevoerd die 
doeltreffend functioneert. Wel dient van meet af aan 
te worden gewezen op de praktische en theoretische 
beperkingen van een dergelijke dialoog. Een dialoog is 
stellig een belangrijk instrument om de in wetgeving 
(') De controle-instantie van het land van vestiging van de consu­
ment kan namelijk slechts in zeer beperkte gevallen en dan 
nog in samenwerking met de controle-instantie van het land 
van herkomst optreden. 
(2) Richtlijn 90/314/EEG van 13 juni 1990 (PB nr. L 158). 
(3) Richtlijn 90/496/EEG van 24 september 1990 (PB nr. L 276). 
(4) PB nr. 294 van 22. 11. 1989, blz. 1. 
(5) Doe. COM(90) 98 def. van 3 mei 1990. 
(6) Zie met name de aandacht die in het driejarig actieplan wordt 
gegeven aan de problematiek in verband met de aansprakelijk­
heid van dienstverleners. 
(7) Zie de voorstellen in het initiatiefadvies van het Comité 
d.d. 24 mei 1984 t.a.v. de dialoog tussen producenten en 
consumenten (PB nr. C 206 van 6. 8. 1984). neergelegde beginselen ten uitvoer te leggen, maar ont­
slaat de EG-instellingen geenszins van de plicht om daar 
waar zulks beslist nodig is, in de wetgevingsbehoeften 
te voorzien. 
5.2.2.2. In het actieplan wordt tevens het belang van 
consumentenvoorlichting tegen de achtergrond van de 
voltooiing van de interne markt, met name waar het 
gaat om het aanbod van goederen en diensten in andere 
EG-landen, onderkend. Hierbij wordt de klemtoon ge­
legd op het belang van coördinatie van door consumen­
tenorganisaties uitgevoerde vergelijkende warentests. In 
dit verband is trouwens al heel wat werk verzet door 
de European Testing Group (onlangs omgedoopt in 
International Testing), een door de consumentenorgani­
saties in het leven geroepen coördinatieorgaan. Voorts 
zal een consument vooral echt baat hebben bij aanbod 
van goederen en diensten uit andere EG-landen wanneer 
een doeltreffend voorlichtingsbeleid wordt gevoerd: een 
grotere variëteit van het aanbod gaat wellicht ten koste 
van de transparantie daarvan en zou uiteindelijk nadelig 
voor de consument kunnen uitpakken. Het Comité 
dringt er, zoals ook al in zijn initiatiefadvies van 
12 september 1989 (8), sterk bij de Commissie op aan, 
een actief beleid inzake consumentenvoorlichting te 
gaan voeren. Deze voorlichting moet betrekking hebben 
op de voordelen die de voltooiing van de interne markt 
voor de consument zal hebben, en op de nadelen hier­
van. Aan dit voorlichtingsbeleid ontbreekt thans nog 
elke systematiek. Zo heeft de Commissie wel initiatie­
ven genomen om als proefproject Europese bureaus 
voor consumentenvoorlichting op te zetten, maar zij is 
hiermee aan de late kant en heeft voor onvoldoende 
regionale spreiding gezorgd. Het Comité adviseert de 
Commissie dan ook een beleid uit te stippelen om de 
consument gericht en uitvoerig te voorzien van informa­
tie over mogelijkheden en risico's van de interne markt 
voor de consument. Zo kan uitvoering worden gegeven 
aan het beginsel dat de consument voldoende inzicht 
moet kunnen krijgen in de goederen en diensten die op 
de markt worden aangeboden. 
5.2.2.3. Het actieplan van de Commissie dient op 
twee punten algemeen van een kritische noot te worden 
voorzien: in de eerste plaats werd het advies van geen 
enkele instantie — Economisch en Sociaal Comité of 
Europees Parlement — ingewonnen; bovendien stoelt 
het programma volledig op de gedachte dat het einddoel 
de voltooiing van de interne markt is. De bestaansreden 
voor de initiatieven van de Commissie is dus dat zij tot 
bedoelde voltooiing bijdragen. Het consumentenbeleid 
wordt dus als het ware beschouwd als middel om de 
interne markt te realiseren, terwijl dit juist omgekeerd 
zou moeten zijn. De consumentenbelangen worden in 
dit programma alleen bevorderd voor zover de interne 
markt daarmee gediend is. Daarnaast wordt er niets 
(8) Zie advies van het Comité over „Voorlichting en advies aan 
de consument met het oog op de voltooiing van de interne 
markt" (PB nr. C 298 van 27. 11. 1989) en het rapport van 
de Afdeling voor milieu, volksgezondheid en consumenten­
vraagstukken over dit onderwerp [doe. ESC(89) 195] (rappor­
teur: G.H.E. Hilkens). 
Nr. C 339/26 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen 31. 12. 91 
over gezegd dat het consumentenbeleid in de andere 
beleidsvormen van de EG zou moeten worden verwerkt. 
Zo komen consumententransacties alleen maar ter spra­
ke voor zover hierbij nationale grenzen in het spel zijn, 
terwijl het de consumentenbescherming juist ten goede 
zou komen als elke consumententransactie voor een 
goede bescherming in aanmerking komt. 
5.3. Voordelen en risico's van de interne markt voor 
de consument 
5.3.1. De afschaffing van de belemmeringen voor het 
vrij verkeer van personen, goederen en kapitaal en de 
totstandbrenging van een grote markt hebben grote 
voordelen voor de consument: zij hebben in algemene 
zin in beginsel baat bij een sterkere concurrentie die 
ontstaat wanneer meer produkten uit alle uithoeken 
van de EG op de markt verschijnen. Meer concurrentie 
biedt immers uitzicht op prijsdalingen. 
5.3.2. Om de mogelijke voordelen van het Europa 
zonder grenzen de consument ook inderdaad ten goede 
te laten komen, is het zaak dat de EG-instellingen 
bijzonder alert zijn op de risico's die zich voordoen 
wanneer de marktliberalisering via omwegen weer 
wordt ondergraven. Het heeft immers geen enkele zin 
bestuursrechtelijke belemmeringen af te schaffen als 
deze door commerciële ondernemingsstrategieën wor­
den opgevolgd. Fusies en kartelafspraken kunnen ertoe 
leiden dat op lange termijn bedrijven in de sfeer van de 
midden- en kleinbedrijf (MKB) en lokale produktie-
activiteiten het veld moeten ruimen, waardoor de keu­
zemogelijkheden van de consument worden beperkt. En 
het heeft ook geen enkele zin dat de lid-staten de Eu­
ropese Unie uitroepen terwijl hun overheidsinstellingen 
rustig doorgaan met het nemen van nationale protec­
tionistische maatregelen. 
533. Voorts levert de voltooiing van de interne 
markt inzoverre reële of potentiële risico's voor de 
belangenbehartiging van de consumenten op dat: 
— de nationale conformiteits- en kwaliteitscontrole 
m.b.t. bepaalde produkten steeds moeilijker uitvoer­
baar wordt omdat de controlemogelijkheden aan de 
grenzen wegvallen, 
— de harmonisering van de indirecte belastingen in 
sommige lid-staten — doordat de BTW op bepaalde 
goederen en diensten daalt — in het voordeel is van 
de consument, maar in andere lid-staten tot een 
stijging van de prijzen van consumptiegoederen zal 
leiden, 
— de mogelijk door de interne markt te ontketenen 
fusiegolf op een inkrimping van de keuzemogelijk­
heden van de consument neerkomt; met name door­
dat plaatselijke en streekprodukten van de markt 
verdwijnen, 
— het als gevolg van het thans door de EG-instellingen 
gevoerde externe beleid kan gebeuren dat de toegang voor uit derde landen afkomstige produkten tot 
de markt wordt bemoeilijkt en de keuze van de 
consument aldus wordt beperkt terwijl de prijzen 
kunstmatig op een hoog niveau worden gehand­
haafd (verschuivingen in het anti-dumping- en in 
het gemeenschappelijk landbouwbeleid). 
Het Comité is van oordeel dat de EG-instellingen tijdig 
de nodige maatregelen kunnen nemen om deze risico's 
weg te nemen. 
5.3.4. De interne markt kan uitsluitend correct func­
tioneren als de consument erop kan vertrouwen dat de 
hem aangeboden produkten veilig zijn. Daarom is het 
zaak een coherent beleid inzake produktveiligheid te 
voeren, waarvan de aansprakelijkheid voor produkten 
met gebreken één aspect is. Het Comité dringt er bijge­
volg bij de Commissie op aan, het toepassingsgebied 
van de richtlijn over aansprakelijkheid voor produkten 
met gebreken uit te breiden met de aansprakelijkheid 
voor produkten uit de agro-industrie en voor ontwik­
kelingsrisico's. Bovendien vloeit uit het beginsel van 
het vrije goederenverkeer de noodzaak voort dat een 
Europees compensatiefonds voor slachtoffers van pro­
dukten met gebreken in het leven wordt geroepen. 
5.4. Hiaten in het interne-marktbeleid m.b.t. het be­
vorderen van de consumentenbelangen 
5.4.1. Op een aantal punten kan worden vastgesteld 
dat de realiteit voor de consument niet in overeenstem­
ming is met hetgeen van hogerhand wordt verkondigd: 
zo valt de Europese ruimte zonder grenzen moeilijk te 
rijmen met invoervrijstellingen voor reizigers, nationale 
quota voor bepaalde produkten als auto's, beperkingen 
op het stuk van klantenservice en garantie bij aankopen 
in een ander EG-land, of moeilijkheden die consumen­
ten ondervinden bij banktransacties naar een ander EG-
land. 
5.4.2. Uitermate belangrijk is het feit dat het in het 
grote EG-gebied moeilijk zal worden toegang tot de 
rechter te krijgen; voor deze problematiek is totaal geen 
oplossing gevonden. Bij geschillen houdt de interne 
markt geen stand en zijn er opeens twaalf of nog meer 
rechtsstelsels die zeer aan hun onafhankelijkheid en 
soevereiniteit vasthouden. Het oplossen van geschillen 
waarbij partijen uit meer dan één lid-staat betrokken 
zijn, is een probleemgebied dat beslist door de verant­
woordelijke Europese politici dient te worden bekeken 
als het althans niet in hun bedoeling ligt, een onvol­
maakt en onsamenhangend economisch bestel tot stand 
te brengen. Het Comité dringt er bij de Commissie op 
aan, met spoed na te gaan hoe geschillen tussen partijen 
in meer dan één lid-staat kunnen worden geregeld. Een 
eerste maatregel zou al zijn als de Commissie en de lid­
staten erop zouden aandringen dat de verdragen van 
Rome en Brussel, die althans het begin van een ant­
woord op deze problematiek geven, in alle lid-staten 
van de Gemeenschap worden toegepast. Evenzo is het 
voor een doeltreffende rechtsbescherming van de consu­
ment van het grootste belang dat het recht van vertegen-
31. 12. 91 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen Nr. C 339/27 
woordiging door consumentenorganisaties in nationale 
en internationale geschillen wordt erkend. 
5.4.3. In het bijzonder moet worden betreurd dat de 
experimenten van de Commissie om de totstandkoming 
van vereenvoudigde procedures voor het regelen van 
geschillen in consumenten- of arbitragezaken te bevor­
deren, niet de aandacht hebben gekregen die zij verdie­
nen. Al deze experimenten hebben namelijk veelbelo­
vende resultaten opgeleverd. Daarom dringt het Comité 
er bij de Commissie op aan, goed gebruik te maken 
van de onder haar supervisie uitgevoerde experimenten, 
voor de voortzetting hiervan te zorgen en zo nodig de 
maatregelen te nemen die tot een algemene toepassing 
hiervan bijdragen. 
6. Conclusies 
6.1. Met het oog op de voltooiing van de interne 
markt en de intergouvernementele conferentie over de 
Politieke Unie komt het Economische en Sociaal Comité 
met de volgende aanbevelingen: 
6.1.1. Het Comité dringt er bij de aan de Intergouver­
nementele Conferentie over de Politieke Unie deel­
nemende regeringen van de lid-staten op aan, de volgen­
de besluiten te nemen: 
— In het verdrag over de Politieke Unie dient een 
bepaling te worden opgenomen die specifiek over 
het consumentenbeleid van de EG gaat; ook de 
grondrechten van de consument dienen hierin te 
worden opgenomen. 
— Aangezien het Comité consumentenvertegenwoor­
digers onder zijn leden telt en de consumenten in 
de EG vertegenwoordigt, dient er een consultatie­
plicht te worden ingevoerd t.a.v. voorstellen van 
de Commissie op het gebied van bescherming en 
bevordering van de consumentenbelangen. 
6.1.2. Het Comité dringt er bij de Raad op aan, op 
gezette tijden vergaderingen te houden waar specifiek 
aangelegenheden worden behandeld die met bescher­
ming en bevordering van consumentenbelangen samen­
hangen en een EG-begroting goed te keuren waarin 
daadwerkelijk wordt voldaan aan de financiële eisen 
die een goed consumentenbeleid aan de Gemeenschap 
stelt. 
6.1.3. Het Comité dringt er bij Commissie, Parle­
ment en Raad op aan, wetsteksten respectievelijk voor 
te stellen, voor te bereiden en goed te keuren waarin 
rechten en plichten duidelijk worden beschreven, zodat 
deze teksten gemakkelijker uniform kunnen worden 
geïnterpreteerd en de rechtstreekse toepasbaarheid er­
van in de Gemeenschap wordt bevorderd. 
6.1.4. Het Comité vraagt het Europese Parlement bij 
zijn werkzaamheden inzake de EG-begroting aandacht 
te besteden aan de financiële behoeften van de Dienst 
consumentenbeleid en aan de andere middelen waar­over de Commissie beschikt om een doeltreffend beleid 
inzake consumentenvoorlichting en bescherming van de 
consumentenbelangen te bevorderen. 
6.1.5. Het Comité dringt er bij de Commissie op aan, 
het volgende te ondernemen: 
— zij dient onverwijld een begin te maken met verken­
nend onderzoek naar de behoefte aan consumenten­
bescherming op het stuk van openbare dienstver­
lening en naar de in EG-verband te nemen maatrege­
len om adequaat in deze behoefte te voorzien; er 
dient met name grondig te worden nagedacht over 
de vraag hoe de consumenten systematisch kunnen 
worden vertegenwoordigd in de instanties die toe­
zicht op ondernemingen in de openbare sfeer uitoe­
fenen, 
— zij dient in haar begrotingsvoorstellen te zorgen 
voor voldoende financiële armslag voor een doel­
treffend functioneren van de Dienst consumenten­
beleid, voor inschakeling van de consumenten in het 
normalisatieproces en voor het ondersteunen van 
consumentenorganisaties in Zuid-Europa en Ier­
land, 
— zij dient systematisch het advies in te winnen van 
de Consumentenadviesraad (CCC) over aangelegen­
heden die de consument direct of indirect aangaan; 
deze raadpleging dient plaats te vinden in een vroeg 
stadium van voorbereiding van voorstellen, 
— zij dient het advies van de CCC ter informatie 
aan het Europese Parlement en het Economisch en 
Sociaal Comité voor te leggen, 
— zij dient de CCC te voorzien van de middelen die 
deze nodig heeft om zich doelmatig en op tijd van 
zijn taken te kwijten, 
— zij dient ter wille van een betere integratie van de 
beleidsvormen gezamenlijke vergaderingen van de 
CCC en het Comité voor handel en distributie en 
andere adviescomités m.b.t. bedrijfsleven en dienst­
verlening te houden, 
— de resultaten van haar werkzaamheden m.b.t. inte­
gratie van het consumentenbeleid in de andere EG-
beleidsvormen dienen te worden gepubliceerd, 
— al haar voorstellen dienen vergezeld te gaan van een 
evaluatie van de gevolgen voor de consument, 
— haar werkzaamheden inzake harmonisering en 
coördinatie van de uitvoering van de EG-teksten 
dienen te worden voortgezet, 
— haar initiatieven voor een doeltreffender bescher­
ming van de consument bij internationale geschillen 
dienen te worden geïntensiveerd en de onderte­
kening en ratificatie van de Verdragen van Brussel 
en van Rome door de lid-staten die zulks tot dusver­
re hebben verzuimd, dienen te worden bevorderd, 
Nr. C 339/28 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen 31. 12. 91 
— er dient door haar te worden nagegaan of consu­
mentenorganisaties in EG-verband het recht kan 
worden verleend om hun leden bij geschillen over 
consumentenaangelegenheden te vertegenwoor­
digen, 
— de resultaten die zijn verkregen bij door haar gefi­
nancierde proefprojecten inzake het aanspannen van 
processen, dienen te worden geëxploiteerd, 
— nu de binnengrenzen in de EG opengaan en koop­
overeenkomsten e.d. worden „geïnternationali­
seerd", dient te worden gezorgd voor bescherming 
van de consument op het stuk van garantieregelin­
gen en klantenservice, 
— de werkingssfeer van de richtlijn over aansprakelijk­
heid voor produkten met gebreken dient te worden 
uitgebreid en er moet worden nagegaan of een Eu­
ropees compensatiefonds voor slachtoffers van pro­
dukten met gebreken kan worden ingesteld. 
6.1.6. Het Comité dringt bij de lid-staten op de vol­
gende maatregelen aan: bij de uitvoering van hun nationaal beleid inzake 
bescherming en bevordering van de consumenten­
belangen dienen zij de consumenten en gebruikers 
bij door de overheid geleverde produkten respectie­
velijk diensten dezelfde bescherming te bieden als bij 
door particulieren geleverde produkten en diensten, 
zij dienen bij de eerstkomende vernieuwing van het 
Comité, voor zover mogelijk, één of meer personen 
in het Comité te benoemen die zich beroepsmatig 
met de bescherming en de bevordering van consu­
mentenbelangen bezighouden, 
zij dienen de wetsteksten en initiatieven van de 
EG binnen de hiervoor aangegeven termijnen in 
nationaal recht om te zetten en zich daarbij aan 
de hierin opgenomen beginselen en bepalingen te 
houden, met name aan de resolutie betreffende de 
consumentenvorming in het basis- en het vervolgon­
derwijs (1). 
(!) PB nr. C 184 van 23. 7. 1986. 
Gedaan te Brussel, 26 september 1991. 
De Voorzitter 
van het Economisch en Sociaal Comité 
Francois STAEDELIN 
BIJLACE 
bij het advies van het Economisch en Sociaal Comité 
Vóór het hierna volgende — verworpen — wijzigingsvoorstel is ten minste één kwart van de stemmen 
uitgebracht : 
Paragraaf 5.3.4 
Het deel van deze paragrtaaf dat begint met „Het Comité dringt er bijgevolg bij de Commissie" tot aan het 
eind van deze paragraaf („... in het leven wordt geroepen.") dient in zijn geheel geschrapt te worden. 
Toelichting 
De richtlijn over produktaansprakelijkheid is nog maar net in werking getreden in een aantal lid-staten. Over 
enige ervaring met de werking van deze richtlijn kan derhalve nog niet gesproken worden. Uitbreiding van 
de werkingssfeer kan dan ook op geen enkele wijze gerechtvaardigd worden, zeker niet met betrekking tot 
ontwikkelingsrisico's, hetgeen een rem op innovatieve ontwikkelingen zou vormen. Voorts is het idee van 
een Europees compensatiefonds voor slachtoffers niet te realiseren en kan een dergelijk ingewikkeld concept 
niet zo maar in een enkele zin, zonder enigerlei onderbouwing, voorgesteld worden. Het Comité zou zich 
daardoor als weinig voor de realiteit oog hebbende instelling profileren. 
Uitslag van de stemming 
Stemmen vóór: 20, stemmen tegen: 27, onthoudingen: 10.