Voorstel voor een besluit van het Europees Parlement en de Raad tot instelling van één enkel programmerings- en financieringsinstrument voor culturele samenwerking (Programma "Cultuur 2000") (98/C 211/08) (Voor de EER relevante tekst) COM(1998) 266 def. - 98/0169(COD)

(Door de Commissie ingediend op 28 mei 1998)

HET EUROPEES PARLEMENT EN DE RAAD VAN DE EUROPESE UNIE,

Gelet op het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap, inzonderheid op artikel 128, lid 5, eerste streepje;

Gezien het voorstel van de Commissie,

Gezien het advies van het Comité van de Regio's,

Volgens de procedure van artikel 189 B van het Verdrag,

1. Overwegende dat de cultuur een wezenlijk element van de Europese integratie is en bijdraagt tot de bevestiging en de levenskracht van het Europese maatschappijmodel en tot de uitstraling van de Gemeenschap in de wereld;

2. Overwegende dat de cultuur ertoe neigt de grenzen van de gebieden die traditioneel als de hare worden erkend, te doorbreken om eveneens op sociaal en economisch terrein door te dringen; dat daarom de cultuur tegenover de nieuwe uitdagingen waarvoor de Gemeenschap zich gesteld ziet, zoals de mondialisering, de informatiemaatschappij, de sociale cohesie en ook de schepping van werkgelegenheid, een belangrijke rol heeft te vervullen;

3. Overwegende dat vanwege het toenemend belang van de cultuur voor de Europese samenleving en vanwege de belangrijke uitdagingen waarmee de Gemeenschap thans, aan de vooravond van de 21e eeuw, wordt geconfronteerd, de doeltreffendheid en de samenhang van de communautaire actie op het vlak van de cultuur dient te worden vergroot door één enkel beleids- en programmeringskader voor de jaren 2000 tot en met 2004 voor te stellen, gelet op de noodzaak om op de onderscheiden betrokken communautaire beleidsterreinen meer met cultuur rekening te houden; dat de Raad in dit verband in zijn Besluit van 22 september 1997 (1) de Commissie heeft verzocht voorstellen te doen voor de totstandbrenging van één enkel programmerings- en financieringsinstrument voor de tenuitvoerlegging van artikel 128;

4. Overwegende dat het voor de volledige instemming en deelname van de burgers aan de opbouw van Europa noodzakelijk is om meer hun gemeenschappelijke culturele waarden en oorsprong te doen uitkomen die het kernelement vormen van hun identiteit en van hun behoren tot een op vrijheid, democratie, tolerantie en solidariteit berustende maatschappij; dat het noodzakelijk is tussen de economische en de culturele dimensie van de Gemeenschap een beter evenwicht te bewerkstelligen zodat deze dimensies elkaar aanvullen en versterken;

5. Overwegende dat het Verdrag tot doel heeft tussen de volkeren van Europa een steeds hechter verbond tot stand te brengen en bij te dragen tot de ontplooiing van de culturen van de lidstaten onder eerbiediging van hun nationale en regionale verscheidenheid, maar tegelijkertijd ook de nadruk leggend op het gemeenschappelijk cultureel erfgoed;

6. Overwegende dat de Gemeenschap bijgevolg gehouden is zich in te zetten voor de ontwikkeling van een open en veelzijdige culturele ruimte die de Europeanen gemeen hebben waarbij zij zich dient te baseren op de inachtneming van het subsidiariteitsbeginsel, op de samenwerking tussen culturele actoren en op de bevordering van een de opbloei van culturele activiteiten begunstigend wetgevend kader waarbinnen de culturele verscheidenheid word geëerbiedigd;

7. Overwegende dat het om deze voor de Europeanen gemeenschappelijke culturele ruimte werkelijk te doen leven, van belang is het scheppend werk te bevorderen, het culturele erfgoed met een Europese dimensie tot zijn recht te laten komen, de wederzijdse kennis van de cultuur en van de geschiedenis van de volkeren van Europa aan te moedigen en culturele uitwisselingen te bevorderen ten einde de verbreiding van de kennis te verbeteren en voorts samenwerking en scheppend werk te stimuleren;

8. Overwegende dat het in dit verband dienstig is het volgende te bevorderen: meer samenwerking met de culturele actoren door hen aan te moedigen samenwerkingsovereenkomsten te sluiten op grond waarvan gemeenschappelijke acties kunnen worden verwezenlijkt; steun voor meer gerichte acties met een sterke Europese uitstraling; steun voor specifieke en vernieuwende acties; de oprichting van centra voor uitwisseling en dialoog over geselecteerde thema's van Europees belang;

9. Overwegende dat met de culturele programma's Caleidoscoop, Ariane en Raphaël, die zijn vervat in, respectievelijk, Besluit nr. 719/96/EG van het Europees Parlement en de Raad (2), Besluit nr. 2085/97/EG van het Europees Parlement en de Raad (3) en in Besluit nr. 2228/97/EG van het Europees Parlement en de Raad (4) een eerste stap in de goede richting is gezet wat het optreden van de Gemeenschap ten behoeve van de cultuur betreft, maar dat dit optreden dient te worden gerationaliseerd en versterkt;

10. Overwegende dat, overeenkomstig de Mededeling van de Commissie "Agenda 2000" de doeltreffendheid van de op communautaire schaal gevoerde acties dient te worden vergroot, door met name de middelen die binnen de interne beleidsgebieden, waaronder het optreden op cultureel gebied, beschikbaar zijn, zodanig te concentreren dat elke versnippering over acties waarmee geen significante uitwerking kan worden bereikt, wordt vermeden; dat bijgevolg het cultureel optreden van de Gemeenschap binnen de voor de Europeanen gemeenschappelijke culturele ruimte met name tot de verwezenlijking van projecten met een communautaire dimensie, die voor de burger zichtbaar zijn en een daadwerkelijke impact hebben, dient te leiden;

11. Overwegende dat, met name door de evaluatie van de culturele programma's van de eerste generatie, de uitgebreide consultatieronde met alle betrokken partijen en de resultaten van het Cultureel Forum van de Europese Unie van 29 en 30 januari 1998, de nodige ervaring is opgedaan;

12. Overwegende dat in de conclusies van de Europese Raad van Kopenhagen van 21 en 23 juni 1993 wordt verzocht om de communautaire programma's open te stellen voor de landen van Midden- en Oost-Europa die partij zijn bij de associatie-overeenkomsten; dat de Gemeenschap met bepaalde derde landen samenwerkingsovereenkomsten heeft gesloten die een culturele component bevatten;

13. Overwegende dat in het onderhavige besluit de financiële middelen van het programma voor de gehele looptijd daarvan worden vastgesteld; dit bedrag vormt voor de begrotingsautoriteit in het kader van de jaarlijkse begrotingsprocedure het voornaamste referentiepunt in de zin van punt 1 van de Verklaring van het Europees Parlement, de Raad en de Commissie van 6 maart 1995 (5);

14. Overwegende dat overeenkomstig het subsidiariteits- en het evenredigheidsbeginsel, zoals vervat in artikel 3 B van het Verdrag, de doelstellingen van het overwogen optreden, namelijk de instelling van één enkel programmerings- en financieringsinstrument voor culturele samenwerking, onvoldoende door de lidstaten kunnen worden verwezenlijkt en derhalve vanwege de omvang of de gevolgen van het optreden beter door de Gemeenschap kunnen worden verwezenlijkt; dat het onderhavige besluit zich tot het minimum beperkt dat voor het bereiken van de doelstellingen vereist is en niet verder gaan dan hetgeen daartoe nodig is;

15. Overwegende dat het onderhavige programma met ingang van het jaar 2000 het enige operationele programma dient te zijn; dat Besluit nr. 2228/97/EG derhalve dient te worden ingetrokken,

BESLUITEN:

Artikel 1

Duur en doelstellingen

Voor het tijdvak van 1 januari 2000 tot en met 31 december 2004 wordt voor het optreden van de Gemeenschap op het gebied van de cultuur, te noemen het programma "Cultuur 2000", één enkel programmerings- en financieringsinstrument ingesteld.

Het programma "Cultuur 2000" draagt bij tot het benadrukken van een voor de Europeanen door bevordering van de samenwerking tussen degenen die scheppend werk verrichten, de culturele actoren en de culturele instellingen van de lidstaten teneinde de volgende doelstellingen te bereiken:

a) de wederzijdse kennis van de cultuur en de geschiedenis van de Europese volkeren met nadruk op het gemeenschappelijke culturele erfgoed, alsook door bevordering van de culturele dialoog;

b) het scheppend werk, de transnationale verbreiding van de cultuur en het verkeer van kunstenaars en kunstwerken;

c) de bevordering van de culturele verscheidenheid en de ontwikkeling van nieuwe culturele expressievormen;

d) de bijdrage van de cultuur aan de sociaal-economische ontwikkeling;

e) het aandacht vestigen op het culturele erfgoed van Europees belang;

f) de uitstraling van de Europese culturen in de derde landen en de dialoog met de andere culturen van de wereld.

Het programma "Cultuur 2000" bevordert een doeltreffende koppeling met de in het kader van andere communautaire beleidslijnen ondernomen acties die op de cultuur van invloed zijn.

Artikel 2

Soorten culturele acties

De verwezenlijking van de in artikel 1 genoemde doelstellingen gebeurt door middel van de volgende acties:

a) acties welke deel uitmaken van gestructureerde meerjarige samenwerkingsovereenkomsten;

b) grote acties met Europese en/of internationale uitstraling;

c) specifieke, vernieuwende en/of experimentele acties binnen de Gemeenschap en/of in derde landen.

De acties en de tenuitvoerlegging ervan zijn in de bijlage beschreven.

Artikel 3

Begroting

De financiële middelen voor de uitvoering van het programma "Cultuur 2000" voor het in artikel 1 bedoelde tijdvak, worden op 167 miljoen ECU vastgesteld.

De jaarlijkse kredieten worden door de begrotingsautoriteit goedgekeurd binnen de grenzen van de financiële vooruitzichten.

Onverminderd de overeenkomsten en verdragen waarbij de Gemeenschap partij is, dienen de in het programma "Cultuur 2000" begunstigde instellingen en ondernemingen ofwel rechtstreeks of door middel van een meerderheidsdeelneming door de lidstaten en/of onderdanen van de lidstaten gecontroleerd te worden en te blijven.

Artikel 4

Uitvoering

De Commissie is met de uitvoering van het programma "Cultuur 2000" belast.

De Commissie word bijgestaan door een comité van raadgevende aard, bestaande uit vertegenwoordigers van de lidstaten en voorgezeten door de vertegenwoordiger van de Commissie.

De vertegenwoordiger van de Commissie legt het comité een ontwerp voor van de te nemen maatregelen. Het comité brengt binnen een termijn die de voorzitter kan vaststellen naar gelang van de urgentie van de materie over dit ontwerp advies uit, zo nodig door middel van een stemming.

Het advies wordt in de notulen opgenomen; voorts heeft iedere lidstaat het recht te verzoeken dat zijn standpunt in de notulen wordt opgenomen.

De Commissie houdt zoveel mogelijk rekening met het door het comité uitgebrachte advies. Zij brengt het comité op de hoogte van de wijze waarop zij rekening heeft gehouden met zijn advies.

Artikel 5

Derde landen en internationale organisaties

Het programma "Cultuur 2000" staat open voor deelname van de landen van de Europese Economische Ruimte, alsmede voor deelname door Cyprus en de geassocieerde landen van Midden-Europa, overeenkomstig de voorwaarden die zijn vastgelegd in de associatie-overeenkomsten of in de bij de associatie-overeenkomsten gevoegde protocollen betreffende de deelname aan met deze landen gesloten of nog te sluiten communautaire programma's.

Het programma "Cultuur 2000" staat eveneens open voor samenwerking met andere derde landen die associatie- of samenwerkingsovereenkomsten hebben gesloten waarin culturele bepalingen zijn opgenomen, door middel van aanvullende kredieten die volgens met deze landen overeen te komen procedures worden verleend.

Het programma "Cultuur 2000" maakt samenwerking mogelijk met op cultuurgebied bevoegde internationale organisaties, zoals de Unesco of de Raad van Europa, op basis van gelijke bijdragen en met inachtneming van de eigen regels van elke instelling of organisatie voor de uitvoering van de in artikel 2 genoemde acties.

Artikel 6

Evaluatie

In de loop van 2002 legt de Commissie het Europees Parlement, de Raad en het Comité van de Regio's een gedetailleerd evaluatierapport voor omtrent de door het programma "Cultuur 2000" ten opzichte van de doelstellingen bereikte resultaten, eventueel vergezeld van een voorstel tot wijziging van het onderhavige besluit.

Na afloop van het programma "Cultuur 2000" dient de Commissie over de uitvoering van het programma een verslag in bij het Europees Parlement, de Raad en het Comité van de Regio's.

Artikel 7

Intrekking

Besluit nr. 2228/97/EG wordt ingetrokken op 1 januari 2000.

Artikel 8

Inwerkingtreding

Dit besluit treedt in werking op 1 januari 2000.

(1) PB C 305 van 7.10.1997, blz. 1.

(2) PB L 99 van 20.4.1996, blz. 20.

(3) PB L 291 van 24.10.1997, blz. 26.

(4) PB L 305 van 8.11.1997, blz. 31.

(5) PB C 102 van 4.4.1996, blz. 4.

BIJLAGE

Het programma "Cultuur 2000" heeft tot doel het scheppend werk, de kennis en de verbreiding van de culturen van de volkeren van Europa - in het bijzonder op het gebied van muziek, literatuur, podiumkunsten, roerend en onroerend erfgoed en nieuwe culturele expressievormen - te stimuleren door de samenwerking tussen organisaties en actoren die op cultureel gebied werkzaam zijn en de culturele instellingen van de lidstaten te bevorderen alsook door acties te ondersteunen die door hun omvang en hun Europees karakter bevorderlijk zijn voor de uitstraling van Europese culturen zowel binnen als buiten de Europese Unie.

De Commissie zal regelmatig de voor de uitvoering van het programma noodzakelijke prioriteiten vaststellen.

I. Beschrijving van de acties

1. Acties die deel uitmaken van gestructureerde meerjarige transnationale samenwerkingsovereenkomsten

De Commissie bevordert de toenadering en de samenwerking, in het bijzonder door het doen ontstaan van netwerken van actoren en organisaties die op cultureel gebied werkzaam zijn en culturele instellingen van de verschillende lidstaten met het oog op de uitvoering van gestructureerde, meerjarige culturele acties zowel binnen als buiten de Gemeenschap. De aldus voor de duur van ten hoogste drie jaar voorgestelde "culturele samenwerkingsovereenkomsten" omvatten alle of een deel van de volgende acties:

- Coproducties van kunstwerken en andere omvangrijke culturele manifestaties (bijv.: exposities, festivals, enz.), in het bijzonder op het gebied van de levende kunsten, de literatuur en het erfgoed, door deze toegankelijk te maken voor zo veel mogelijk burgers van de Unie;

- Culturele evenementen (met betrekking tot podiumkunsten, beeldende of visuele kunsten, het erfgoed) op het grondgebied van de Gemeenschap om de Europese cultuur beter te leren kennen;

- Acties waarbij verscheidene culturele disciplines zijn betrokken en met name:

- het opzetten van geïntegreerde, sectoroverschrijdende projecten (waarbij bijvoorbeeld scheppend werk, erfgoed en nieuwe technologieën samengaan) teneinde plaatsen, gebouwen, plaatsen van opmerkelijk belang, evenementen of scheppend werk op cultureel gebied waarvoor aanzienlijke investeringen nodig zijn, te valoriseren;

- het opzetten van culturele acties die tot doel hebben de dynamiek van de economie te bevorderen, en waarin het gehele of een deel van het beroepsmatige proces is opgenomen, van ontwerp tot technische uitwerking, met inbegrip van technische en andere beroepen die de uitvoering mogelijk maken,

- Acties die tot doel hebben de bijscholing en de mobiliteit van diegenen die een beroep in de culturele sector uitoefenen (kunstenaars, restaurateurs, museologen, enz.), zowel op academisch als op uitvoerend niveau, alsook het gebruik van nieuwe technologieën te bevorderen;

- Acties om voor de burgers de rijkdom en de verscheidenheid van het cultureel erfgoed (roerend, onroerend en immaterieel) te doen uitkomen, bekendheid te geven aan de Europeanen gemeenschappelijke culturele waarden en culturele oorsprong en het wederzijds begrip van de cultuur en de geschiedenis van de volkeren van Europa, evenals de culturele dialoog, te bevorderen. (Acties op het gebied van studie en onderzoek, van bewustmaking en van onderwijs en verbreiding van kennis, seminars, congressen, ontmoetingen over culturele thema's van Europees belang).

De steun van de Gemeenschap wordt, na advies van het in artikel 4 van het onderhavige besluit bedoelde Comité, toegekend voor de uitvoering van de "culturele samenwerkingsovereenkomsten". De steun is bestemd om een deel van het project te financieren en daarnaast ook de kosten te dekken die gepaard gaan met het opzetten van een duurzame en meerjarige samenwerking in een juridische vorm die in één van de lidstaten van de Unie is erkend.

Om de samenwerkingsovereenkomst voor steun in aanmerking te doen komen dienen actoren uit ten minste zeven aan het programma deelnemende landen bij de uitvoering van de acties van het programma "Cultuur 2000" te worden betrokken.

De communautaire steun bedraagt maximal 60 % van de begroting van de "culturele samenwerkingsovereenkomst". De steun mag niet minder bedragen dan 200 000 ECU en niet meer dan 350 000 ECU per jaar.

Deze steun kan met maximaal 20 % worden verhoogd om de netwerk- en beheerskosten van de samenwerkingsovereenkomsten te kunnen dekken.

2. Grote acties

Dit zijn acties van aanzienlijke omvang en met een grote draagwijdte die veel weerklank vinden bij de burgers van de Gemeenschap en die ertoe bijdragen dat zij zich niet alleen meer bewust worden van het feit dat zij tot eenzelfde gemeenschap behoren, maar ook van de grote culturele verscheidenheid binnen Europa.

Onder deze acties vallen met name:

- de Culturele hoofdstad van Europa, waarvan de selectieprocedure wordt bepaald bij Besluit . . . van het Europees Parlement en de Raad van . . .,

- het opzetten van een cultureel Festival van de Europese Unie op het gebied van de podiumkunsten in het land dat het voorzitterschap van de Unie waarneemt,

- de invoering van zogeheten "Europadagen" in bepaalde grote, internationaal gerichte culturele manifestaties, waardoor kunstenaars of intellectuelen uit andere lidstaten of uit met het programma "Cultuur 2000" geassocieerde landen daaraan kunnen deelnemen,

- de aandacht vestigen op evenementen, monumenten of plaatsen van opmerkelijk cultureel belang die representatief zijn voor een gemeenschappelijke culturele stroming, die gelegen zijn op het grondgebied van de Unie, van Europees belang zijn, een grote symbolische waarde hebben en toegankelijk zijn voor de burgers,

- de erkenning van grote artistieke talenten,

- het stimuleren van de culturele dialoog zowel binnen als buiten de Gemeenschap door de organisatie van een Cultureel Forum van de Europese Unie,

- de grensoverschrijdende verbreiding van grote evenementen dankzij de nieuwe technologieën van de informatiemaatschappij; hieronder valt ook de grensoverschrijdende uitzending van culturele evenementen (debatten, artistieke voorstellingen, kunstwerken, enz.) via de televisiestations (steun voor de "ontvangst", voor vertaling, nasynchronisatie, ondertiteling, enz.),

- de organisatie van vernieuwende acties die tegelijkertijd betrekking hebben op het onderwijs, de kunsten en de cultuur.

De steun van de Gemeenschap voor deze acties mag niet minder bedragen dan 200 000 ECU en niet meer dan 1 miljoen ECU.

3. Specifieke acties

De Gemeenschap ondersteunt jaarlijks samenwerkingsacties die uitgaan van de culturele actoren van verschillende lidstaten en baseert zich hierbij op prioriteiten die zijn vastgesteld na advies van het in artikel 4 van het onderhavige besluit bedoelde Comité. Deze acties, waarbij actoren uit ten minste vier lidstaten zijn betrokken, hebben een vernieuwend en experimenteel karakter en hebben met name tot doel:

- de opkomst en de bloei van nieuwe culturele expressievormen - zoals de cultuur van de natuur, de cultuur van de solidariteit, de wetenschappelijke cultuur, de vredescultuur en dergelijke - naast de traditionele cultuur te bevorderen;

- ervoor te zorgen dat niet alleen de cultuur beter toegankelijk wordt voor de Europese burgers, in hun sociale en regionale diversiteit, met inbegrip van de minst bedeelden en jongeren, maar dat ook hun deelname aan de cultuur wordt vergroot;

- aan de verschillende soorten publiek aangepaste multimediaproducten te vervaardigen, om zo de kunstwerken en het Europees erfgoed voor iedereen beter waarneembaar en toegankelijker te maken;

- initiatieven, uitwisseling van ervaringen of samenwerking tussen de culturele en sociaal-culturele actoren die werkzaam zijn op het gebied van de sociale integratie, en in het bijzonder jongeren, te stimuleren.

- De uitstraling van de Europese culturen in derde landen bevorderen door met name de samenwerking tussen in derde landen aanwezige culturele instellingen en/of diensten van de lidstaten over thema's van Europees belang te stimuleren.

De steun van de Gemeenschap voor specifieke acties mag niet minder bedragen dan 50 000 ECU en niet meer dan 100 000 ECU.

II. Coördinatie met de andere communautaire instrumenten voor steun op cultureel gebied

De Commissie zorgt via de samenwerkingsovereenkomsten, de grote acties en de specifieke acties voor de coördinatie met de overige communautaire instrumenten voor steun op cultureel gebied. Dit met name om de samenwerking tussen sectoren met gemeenschappelijke en gelijkgerichte belangen te bevorderen en te organiseren. Het gaat hierbij om sectoren als:

- cultuur en toerisme (door middel van het cultureel toerisme),

- cultuur en onderwijs (met name door op lagere en middelbare scholen audiovisuele en multimediaproducten over de Europese cultuur te vertonen waarbij het commentaar wordt uitgesproken door scheppende en andere kunstenaars)

- cultuur en werkgelegenheid, waar het scheppen van banen in de cultuur, met name in nieuwe culturele centra wordt bevorderd,

- cultuur en buitenlandse betrekkingen,

- statistieken op cultureel gebied met het oog op de uitwisseling van op communautair niveau vergelijkbare statistische gegevens.

III. Communicatie

Dit aspect wordt expliciet genoemd door de begunstigden van communautaire steun, en wel op de meest zichtbare manier, in elk document voor informatie of communicatie met betrekking tot de ondernomen en uitgevoerde actie.

IV. Technische bijstand en begeleidende maatregelen

Bij de uitvoering van het programma "Cultuur 2000" kan de Commissie een beroep doen op organisaties voor technische bijstand waarvan de financiering wordt opgenomen in de algehele begroting van het programma. Zij kan eveneens een beroep doen op deskundigen of netwerken van deskundigen. Bovendien kan de Commissie overgaan tot het uitvoeren van een evaluatiestudie en tot het organiseren van seminars, colloquia en andere bijeenkomsten van deskundigen teneinde de uitvoering van het programma te vergemakkelijken. De Commissie kan eveneens overgaan tot het uitvoeren van acties met betrekking tot informatie, publicatie en verspreiding.

V. Contactpunten

De Commissie en de lidstaten organiseren en versterken de wederzijdse uitwisseling van informatie die van belang is voor de uitvoering van het programma "Cultuur 2000" via culturele contactpunten die belast zijn met:

- de zorg voor de promotie van het programma "Cultuur 2000";

- het bevorderen van een ruimere deelname van beroepsbeoefenaars aan de acties;

- het instandhouden van de betrekkingen met de verschillende steun verlenende instellingen van de lidstaten om ervoor te zorgen dat de acties van het programma "Cultuur 2000" en de nationale steunmaatregelen elkaar aanvullen.