7. 11.75 Publikatieblad  van  de Europese  Gemeenschappen Nr. C 255/25 
zoek  toe  en verleent  hieraan  zijn  steun;  het  komt 
hierbij  tot de volgende  twee  conclusies. 
Het Comité  onderstreept  het  belang  van  de rol die 
de Gemeenschap  kan  spelen  bij de bestrijding  van  de 
armoede  en is het  met  de Commissie  eens  dat  „het 
voorstel  om  modelprojecten  te lanceren  (bewijst)  dat 
de Gemeenschap  het  voornemen  heeft  om op dit ge-
bied een  rol  te spelen  die  — hoewel  beperkt  wat 
betreft  de beschikbare  middelen  — potentieel  van 
groot  belang  is".  Door  middel  van  dit programma  en 
van adequate  maatregelen  ten einde  te verzekeren  dat 
het niet  bij  dit programma  blijft,  kan  de Gemeen-
schap  een  echt  menselijk  imago  verwerven. De Raad  heeft  nu de verantwoordelijkheid  ervoor  te 
zorgen  dat  het  programma  van  modelprojecten  spoe-
dig ten uitvoer  kan  worden  gelegd.  Het  Comité  is van 
mening  dat  de goedkeuring  van  het  programma  niet 
lang  op zich  mag  laten  wachten,  zodat  snel  met  het 
praktische  werk  kan  worden  begonnen.  De goedkeu-
ring dient  te worden  gegeven  in een  passende  juridi-
sche  vorm,  opdat  een  stevig  basis  wordt  gelegd  voor 
de ontwikkeling  op lange  termijn  en de communau-
taire  ondersteuning  van  een  kleine,  maar  potentieel 
zeer belangrijke  stap  in de richting  van  een  alles 
omvattend  sociaal  beleid  dat  de gehele  Europese  be-
volking  ten goede  komt. 
Gedaan  te Brussel,  24 april  1975. 
De Voorzitter 
van bet Economisch  en  Sociaal  Comité 
H. CANONGE 
Advies  inzake  een  voorstel  voor  een  richtlijn  van  de Raad  tot  harmonisatie  van  de 
wettelijke  en bestuursrechtelijke  voorschriften  van  de Lid-Staten  betreffende  het behoud 
van de rechten  en voordelen  van  de werknemers  bij fusies  van  vennootschappen,  over-
drachten  van  vestigingen  en concentraties  van  ondernemingen 
De tekst  waarop  de adviesaanvrage  betrekking  heeft  is bekendgemaakt  in Publikatieblad 
van de Europese  Gemeenschappen  nr.  C 104  van  13 september  1974,  blz.  1. 
A. JURIDISCHE  GRONDSLAG  VAN  HET  ADVIES 
Op 14 juni  1974  heeft  de Raad  besloten  het  Economisch  en Sociaal  Comité  overeen-
komstig  de bepalingen  van  het  artikel  100  van  het  Verdrag  tot  oprichting  van  de 
Europese  Economische  Gemeenschap  over  bovengenoemd  voorstel  te raadplegen. 
B. VAN  HET  ECONOMISCH  EN  SOCIAAL  COMITÉ 
Het Economisch  en Sociaal  Comité  heeft  beraadslaagd  over  zijn  advies  inzake  voor-
noemd  onderwerp  tijdens  zijn  op 23 en 24 april  1975  te Brussel  gehouden  129e  zitting. 
Dit advies  luidt  als volgt: 
HET  ECONOMISCH  EN  SOCIAAL  COMITÉ, 
Gezien  het  van  14 juni  1974  daterende  verzoek  van 
de Raad  van  de Europese  Gemeenschappen  om  een 
advies  inzake  het „Voorstel  voor  een  richtlijn  van  de 
Raad  tot harmonisatie  van  de wettelijke  en bestuurs-
rechtelijke  voorschriften  van  de  Lid-Staten  betref-
fende  het behoud  van  de rechten  en voordelen  van  de werknemers  bij  fusies  van  vennootschappen,  over-
drachten  van  vestigingen  en concentraties  van  onder-
nemingen", 
Gezien  het  Verdrag  tot oprichting  van  de Europese 
Economische  Gemeenschap  en in het  bijzonder  arti-
kel 100  van  dit Verdrag, 
Nr. C 255/26 Publikatieblad  van  de Europese  Gemeenschappen 7. 11.75 
Gezien  het  besluit  van  zijn  Bureau  van  25 juni  1974, 
de Afdeling  voor  sociale  vraagstukken  met  het opstel-
len van  een  advies  ter zake  te belasten, 
Gezien  het advies  van  de Afdeling  voor  sociale  vraag-
stukken  van  12/13  maart  1975,  en het  door  de heer 
Muhr,  rapporteur,  opgestelde  rapport, 
Gezien  de beraadslagingen  tijdens  zijn  op 23 en 24 
april  1975  gehouden  129e  zitting  (vergaderingen  van 
23 en 24 april  1975), 
Overwegende  dat  fusies  van  vennootschappen,  over-
drachten  van  vestigingen  en concentraties  van  onder-
nemingen  dikwijls  herzieningen  van  het personeelsbe-
stand  ten gevolge  hebben,  kunnen  daarbij  in het verle-
den door  de werknemers  verworven  rechten  teniet 
gaan  of worden  aangetast,  indien  de rechten  van  de 
werknemers  niet  worden  gewaarborgd  door  middel 
van een  adequate  minimale  wettelijke  bescherming; 
Overwegende  dat  het  weliswaar  gewenst  is fusies, 
overdrachten  en concentraties  zowel  in het algemeen 
belang  als met  het  oog  op de bescherming  van  het 
individu  te binden  aan  bepaalde  regels,  maar  dit 
geenszins  met  zich  meebrengt  dat  er grond  zou  zijn 
voor  een  algeheel  verbod  van  wijzigingen  in de struc-
tuur van  ondernemingen,  daar  bundelingen  nuttig 
kunnen  zijn  met  het  oog  op de vooruitgang  van  de 
techniek,  op het behoud  van  werkgelegenheid  die an-
ders verloren  zou  gaan  en op de toenemende  stijging 
van de levensstandaard,  welke  één  van  de doelstellin-
gen is van  het Verdrag  van  Rome; 
Overwegende  dat zich  bij fusies  en bedrijfsoverdrach-
ten belangrijke  problemen  kunnen  voordoen  met  be-
trekking  tot de wettelijke  aansprakelijkheid,  die,  hoe-
wel het  onderhavige  voorstel  voor  een  richtlijn  er 
geen  aandacht  aan  besteedt,  niet  over  het  hoofd 
mogen  worden  gezien; 
Overwegende  dat  de adequate  sociale  bescherming 
van de werknemers  bij de wet  en de verwezenlijking 
van fusies,  overdrachten  en concentraties  afzonderlijk 
kunnen  worden  behandeld,  zodat  de in deze  richtlijn 
vastgelegde  procedures  dergelijke  bundelingen  niet 
behoeven  op te houden, 
BRENGT.  VOLGEND  ADVIES  UIT, 
dat met  62 stemmen  vóór  en 27 stemmen  tegen  bij 14 
onthoudingen  is goedgekeurd: 
Het Comité  keurt  het voorstel  voor  een  richtlijn  goed 
onder  voorbehoud  van  de volgende  opmerkingen: 1. Algemene  opmerkingen 
1.1. Het  Comité  stemt  van  ganser  harte  in met  het 
doel van  het  onderhavige  voorstel  voor  een  richtlijn, 
nl. om door  invoering  van  beschermende  voorschrif-
ten van  dwingende  aard  de werknemers  te behoeden 
voor  het  verlies  van  rechten  en voordelen  als gevolg 
van fusies  van  vennootschappen,  overdrachten  van 
vestigingen  en concentraties  van  ondernemingen.  Het 
streven  de werknemers  een  adequate  minimale  be-
scherming  te garanderen  is immers  heden  ten dage  in 
vergelijking  met  vroeger  een  nog  belangrijkere  doel-
stelling,  daar  de industriële  ontwikkeling  zowel  op 
het nationale  als op het  communautaire  vlak  nu nog 
vaker  dan  in het verleden  tot wijzigingen  in de struc-
tuur van  ondernemingen  leidt,  die ook  veel  omvang-
rijker  zijn  dan  vroeger  het  geval  was.  Dergelijke 
structurele  wijzigingen  hebben  dikwijls  ingrijpende 
gevolgen  voor  de sociale  positie  van  de werknemers. 
1.2. Het  Comité  wijst  nogmaals  op zijn  standpunt 
dat fusies  van  vennootschappen,  overdrachten  van 
vestigingen  en concentraties  van  ondernemingen  in 
sommige  gevallen  opportuun  zijn  op voorwaarde  dat 
zij aan  bepaalde,  in het belang  van  de economie  en in 
het belang  van  de werknemers  opgestelde  maatstaven 
voldoen.  Daarom  mogen  deze  geen  onnodige  of al te 
bezwaarlijke  belemmeringen  in de weg  worden  ge-
legd.  Het  Comité  is echter  van  mening  dat  veel  voor 
de werknemers  nadelige  gevolgen  kunnen  worden 
voorkomen  indien  van  tevoren  zorgvuldig  wordt 
nagegaan  wat  het effect  van  een  reorganisatie  voor  de 
werknemers  is. Het  kan  namelijk  voorkomen  dat  der-
gelijke  structurele  wijzigingen  belangrijke  voordelen 
inhouden  voor  de rentabiliteit  van  de onderneming, 
terwijl  de financiële  lasten  uitsluitend  door  de werk-
nemers  worden  gedragen.  Daarom  hecht  het  Comité 
bijzonder  belang  aan  dit voorstel  van  de Commissie, 
hetgeen  geldt  voor  alle  voorstellen  die  tot doel  heb-
ben te voorkomen  dat werknemers  worden  benadeeld 
of, indien  zij schade  zouden  lijden,  hen  schadeloos  te 
stellen.  Er dient  immers  te worden  vermeden  dat 
alleen  de werknemers  de lasten  moeten  dragen  van  de 
technische  vooruitgang  of alleen  de offers  moeten 
brengen  die  op korte  termijn  noodzakelijk  kunnen 
zijn om op langere  termijn  de levensstandaard  te kun-
nen verhogen. 
1.3. Verder  wil  het  Comité  er ook  met  nadruk  op 
wijzen  dat  de  concentratievormen  waarvan  in de 
onderhavige  richtlijn  sprake  is een  belangrijke  bij-
drage  kunnen  leveren  tot het  behoud  van  werkgele-
genheid,  vooral  wanneer  één  van  de bij de concentra-
ties betrokken  bedrijven  anders  zou  moeten  worden 
opgeheven.  Het  constateert  dan  ook  met  tevredenheid 
dat de nieuwe  richtlijn  in geen  enkel  opzicht  beoogt 
een wettelijke  belemmering  te vormen  voor  het  ver-
langen  van  bedrijfsdirecties  te streven  naar  verbete-
ring van  de bedrijfsstructuur  en verhoging  van  de ren-
tabiliteit. 
7. 11.-75 Publikatieblad  van  de Europese  Gemeenschappen Nr. C 255/27 
1.4. Het  Comité  gaat  er vanuit  dat  zowel  het  vei-
ligstellen  van  de werkgelegenheid  en van  de verwor-
ven rechten  als het behoud  van  de geldende  arbeids-
voorwaarden  bereikt  kunnen  worden  hetzij  door 
regels  van  dwingend  recht  die de individuele  persoon 
beschermen,  hetzij  door  een  systeem  van  collectieve 
rechtsbescherming  waarbij  het voeren  van  onderhan-
delingen  met  de vertegenwoordigers  van  de werkne-
mers  centraal  staat.  Het  Comité  constateert  dat  de 
richtlijn  uitgaat  van  een  combinatie  van  beide  syste-
men.  Door  een  samenstel  van  dwingende  rechtsregels 
zal in het geval  van  wisseling  van  werkgever  de auto-
matische  overdracht  van  de arbeidsverhoudingen  van 
de cedent  op de cessionaris  en de bescherming  van  de 
werknemers  tegen  ontslag  dat  uitsluitend  op grond 
van structurele  wijzigingen  in de onderneming  plaats-
vindt,  worden  gewaarborgd  en zullen  nadelige  gevol-
gen van  tevoren  zoveel  mogelijk  worden  uitgesloten. 
Aan de andere  kant  zal door  voorlichting  en raadple-
ging  van  de werknemersvertegenwoordigers  en door 
middel  van  onderhandelingen  met  deze  laatsten  ge-
streefd  worden  naar  compensatie  van  met  name  die 
nadelige  gevolgen  waarvoor  de individuele  rechtsbe-
scherming  niet  geldt  of die  hierdoor  niet  op bevredi-
gende  wijze  kunnen  worden  verzacht. 
1.5. In  het  voorstel  van  de Commissie  wordt  niet 
aan alle  problemen  die  een  wisseling  van  werkgever 
meebrengt  voor  de wettelijke  aansprakelijkheid  te-
genover  werknemers  aandacht  besteed.  Het  Comité 
heeft  overwogen  of deze  kwestie  niet  in een  ander 
juridisch  kader  dient  te worden  behandeld  dan  in dat 
van de hem  thans  voorliggende  richtlijn.  Vraagstuk-
ken met  betrekking  tot  de wettelijke  aansprakelijk-
heid  zijn  vanzelfsprekend  bijzonder  ingewikkeld,  daar 
zij aspecten  van  het  recht  betreffen  die hoofdzakelijk 
buiten  het  terrein  van  het  arbeidsrecht  vallen.  Deze 
problemen  zijn  bijzonder  moeilijk  op communautair 
niveau  op te lossen  in verband  met  de verschillen  in 
rechtsstelsel  die de Lid-Staten  kennen.  Een  ander  pro-
bleem  dat  zich  hierbij  voordoet  is dat  té stringente 
regels  inzake  de wettelijke  aansprakelijkheid  onder-
handelingen  over  bedrijsovernamen  in bepaalde  ge-
vallen  in de weg  kunnen  staan. 
1.6. In  haar  huidige  vorm  geeft  de richtlijn  geen 
antwoord  op de vraag  of ook  de vroegere  werkgever 
naast  de nieuwe  werkgever  aansprakelijk  blijft  voor 
door  hem  vóór  de fusie  of de  bedrijfsoverdracht 
jegens  de werknemer  aangegane  verplichtingen,  waar-
aan hij op het moment  van  de bedrijfsoverdracht  nog 
niet had  voldaan.  Evenmin  wordt  het  duidelijk  of 
werknemers  wier  dienstverband  bij het over  te nemen 
bedrijf  is beëindigd  voordat  de overname  daadwerke-
lijk plaatsvond  vorderingen  die  zij nog  op de oude 
werkgever  hebben  ook  kunnen  laten  gelden  tegen-
over  de nieuwe  werkgever. 
1.7. Het  Comité  constateert  dat  de Commissie  er 
de voorkeur  aan  gegeven  heeft  deze  kwesties  te be-schouwen  als vraagstukken  die  hoofdzakelijk  een  rol 
spelen  bij insolventie  en faillissement  en dat  zij deze 
vraagstukken  liever  wil  regelen  in het  kader  van  de 
omvangrijke  werkzaamheden  die  op dit ogenblik  op 
dit belangrijke  terrein  door  haar  worden  verricht. 
1.8. Het  Comité  stelt  vast  dat talrijke  gevallen  van 
insolvabiliteit  en faillissement  zonder  enig  verband 
met een  fusie  voorkomen  en dat  er anderzijds  veel 
fusies  en overdrachten  van  vestigingen  plaatsvinden 
zonder  dat insolvabiliteit  of faillissement  dreigde.  Het 
Comité  heeft  overlegd  of het  doelmatig  zou  zijn  de 
kwestie  van  de aansprakelijkheid  in de onderhavige 
richtlijn  op te lossen  door  het  invoeren  van  hoofde-
lijke  aansprakelijkheid  voor  cessionaris  en cedent. 
Het deelt  de mening  van  de Commissie  en geeft  er 
dan ook  de voorkeur  aan  het  vraagstuk  van  de hoof-
delijke  aansprakelijkheid  van  de cessionaris  en de 
cedent  te regelen  in een  afzonderlijk  juridisch  docu-
ment.  Het  Comité  is van  mening  dat  deze  kwestie 
dringend  om een  oplossing  vraagt. 
2. Bijzondere  opmerkingen 
2.1. Overwegingen 
Het Comité  is van  mening  dat  de vierde  overweging 
in te absolute  bewoordingen  is gesteld  en in dit 
opzicht  niet  geheel  juist  is. Het  stelt  derhalve  voor 
deze  overweging  als volgt  te formuleren: 
„Overwegende  dat  de structurele  wijzigingen  van 
de ondernemingen  niet  altijd  beantwoorden  aan 
deze  doelstelling,  maar  integendeel  de levensom-
standigheden  en  arbeidsvoorwaarden  van  de 
werknemers,  met  name  wat  betreft  het  behoud 
van hun  rechten  en voordelen,  negatief  dreigen  te 
beïnvloeden  en dat  dezelfde  vraagstukken  zich 
voordoen  ongeacht  de aard  van  de cessie  van  de 
onderneming". 
2.2. Artikelen  1 en 2 
Deze  artikelen  geven  geen  aanleiding  tot bijzondere 
opmerkingen. 
2.3. Artikel  3 
2.3.1.  Het  eerste  lid van  dit artikel,  waarin  wordt 
bepaald  dat  in geval  van  wisseling  van  werkgever  de 
arbeidsverhoudingen  die  de cedent  heeft  aangegaan, 
met alle  daaruit  voortvloeiende  rechten  en plichten, 
automatisch  worden  overgedragen  op de cessionaris, 
kan volgens  het Comité  ongewijzigd  blijven. 
2.3.2.  Ten  aanzien  van  het tweede  en derde  lid van 
dit artikel,  waarin  de handhaving  van  de collectieve 
arbeidsovereenkomsten  wordt  geregeld,  is daarente-
gen het volgende  op te merken. 
2.3.3.  Het  Comité  is van  mening  dat  collectieve 
arbeidsovereenkomsten  waaraan  de cedent  gehouden 
Nr. C 255/28 Publikatieblad  van  de Europese  Gemeenschappen 7. 11.75 
was,  ongeacht  of deze  zijn  afgesloten  als bedrijfsak-
koorden,  ondernemings-c.a.o.'s  of bedrijfstak-c.a.o.'s, 
de cessionaris  slechts  binden  totdat  degenen  die partij 
zijn bij de overeenkomst  een  andere  regeling  hebben 
getroffen.  Er moet  te allen  tijde  naar  een  dergelijke 
regeling  kunnen  worden  gestreefd,  ook  binnen  de in 
artikel  8 vastgelegde  procedure. 
2.3.4.  Daarenboven  acht  het Comité  het niet  zinvol 
in artikel  3, lid 3, bij de regeling  van  de kwestie  van 
de tijdelijke  handhaving  der  in de bedrijfstak  gel-
dende  c.a.o.'s,  onderscheid  te maken  tussen  collec-
tieve  arbeidsovereenkomsten  die  voor  bepaalde  tijd 
en c.a.o.'s  die voor  onbepaalde  tijd  zijn  aangegaan. 
Het is veeleer  van  mening  dat ook  de voor  bepaalde 
tijd aangegane  c.a.o.  slechts  gedurende  maximaal 
1 jaar  van  toepassing  moet  blijven,  voor  zover  deze 
althans  niet  reeds  eerder  door  een  andere  regeling  is 
vervangen. 
2.3.5.  Voorts  zouden  de tot op het ogenblik  van  de 
overdracht  in de collectieve  overeenkomsten  vastge-
stelde  arbeidsvoorwaarden  — in tegenstelling  tot het 
gestelde  in de laatste  zin van  lid 3 van  artikel  3 — 
ook tijdelijk  gehandhaafd  moeten  kunnen  blijven  in-
dien de overgedragen  vestiging  valt  onder  een  andere 
collectieve  arbeidsovereenkomst,  waaraan  de cessio-
naris  gebonden  is. Anders  zou  volgens  het Comité  het 
gevaar  bestaan  dat de personeelsleden  van  de overge-
nomen  vestiging  automatisch  minder  gunstige 
arbeidsvoorwaarden  krijgen,  indien  de  collectieve 
arbeidsovereenkomst  die geldt  voor  de vestiging  van 
de cessionaris,  vergeleken  met  de c.a.o.  die tot op dat 
ogenblik  van  toepassing  was  op de werknemers  van 
het overgedragen  bedrijf,  minder  gunstige  voorwaar-
den biedt. 
2.3.6.  Ten  slotte  geeft  het Comité  ter overweging 
dat er, naar  gelang  de omstandigheden,  redenen  aan-
wezig  kunnen  zijn  om een collectieve  arbeidsovereen-
komst  waaraan  de cessionaris  zich  dient  te houden, 
onmiddellijk  of reeds  binnen  een  jaar  op de werkne-
mers  van  de overgenomen  onderneming  toe  te pas-
sen. Het  acht  het  derhalve  juist  ook  in dat  geval 
goedkeuring  te hechten  aan  een  afspraak  met  de be-
voegde  werknemersvertegenwoordiging,  die tot stand 
zou moeten  komen  in het kader  van  de onderhande-
lingen  waarvan  sprake  is in artikel  8. Zo zou  men  bij 
een dergelijke  afspraak  rekening  kunnen  houden  met 
de mogelijkheid  dat  de nieuwe  collectieve  overeen-
komst  voor  de werknemers  van  de overgenomen 
onderneming  betere  voorwaarden  biedt  dan  de c.a.o. 
die tot op dat moment  op hen  van  toepassing  was  en 
zou men  in het bijzonder  bij de overname  van  een 
kleine  onderneming  door  een  grotere  onderneming 
alle aandacht  kunnen  schenken  aan  dwingende  in-
terne  vereisten. 
2.3.7.  Gezien  deze  overwegingen  dienen  het tweede 
en het derde  lid van  artikel  3 naar  het  oordeel  van 
het Comité  als volgt  te worden  geformuleerd: „2. De  rechten  en verplichtingen  die hun  grond 
hebben  in een door  de cedent  gesloten  bedrijfsak-
koord  of ondernemings-c.a.o.  gaan  automatisch 
over op de cessionaris  en blijven  gelden  totdat 
partijen  een  andere  collectieve  overeenkomst  ge-
sloten  hebben. 
3. Indien  de cessionaris  niet  gebonden  is door 
dezelfde  bedrijfstak-c.a.o.  als de cedent,  is de ces-
sionaris  in elk geval  gehouden  tot handhaving  van 
de in de collectieve  arbeidsovereenkomst  vastge-
stelde  arbeidsvoorwaarden  waaraan  de  cedent 
was gebonden,  totdat  partijen  een  andere  collec-
tieve  regeling  hebben  getroffen.  Komt  binnen  één 
jaar te rekenen  vanaf  het  tijdstip  waarop  de ces-
sionaris  in de bestaande  arbeidsverhouding  treedt, 
geen  nieuwe  collectieve  overeenkomst  tot  stand, 
dan vindt  de c.a.o.  toepassing  die  geldt  voor  de 
bedrijfstak  van  de cedent,  indien  er althans  een 
dergelijke  bedrijfstak-c.a.o.  is gesloten." 
2.4. Artikel  4. 
2.4.1.  Met  betrekking  tot het eerste  lid van  dit arti-
kel is het Comité  van  mening  dat  in geval  van  een 
krachtens  de tweede  zin  mogelijk  ontslag  wegens 
„dwingende  interne  vereisten"  de werknemersverte-
genwoordigers  in ieder  geval  van  tevoren  moeten 
worden  ingelicht  en dat  met  dezen  vooraf  overleg 
moet  worden  gepleegd;  doel  hiervan  moet  zijn,  voor 
de betrokken  werknemers  nieuwe  werkgelegenheid 
met gelijkwaardige  voordelen  te vinden. 
Derhalve  stelt  het Comité  voor,  artikel  4, lid 1, vanaf 
de tweede  zin als volgt  te doen  luiden: 
„Bovenstaande  bepalingen  zijn  niet  van  toepassing 
op ontslagen  welke  noodzakelijk  zijn  wegens 
dwingende  interne  vereisten.  In dat geval  dient  de 
werkgever  de werknemersvertegenwoordigers  in 
te lichten  en te raadplegen  over  de voorgenomen 
ontslagen,  opdat  alles  wordt  gedaan  om  de be-
trokken  werknemers  nieuwe  werkgelegenheid  met 
gelijkwaardige  voordelen  te bieden." 
2.4.2.  Met  betrekking  tot lid 3 van  artikel  4 is het 
Comité  van  mening  dat de bewoordingen  waarin  de-
ze bepaling  vervat  is niet  stroken  met  het  nage-
streefde  doel.  Het  is zijns  inziens  niet  voldoende 
alleen  een  „ingrijpende  wijziging"  van  de arbeids-
voorwaarden  als vereiste  vast  te leggen.  Op  grond 
van de huidige  formulering  zou  de werknemer  de 
arbeidsovereenkomst  zelfs  bij een wezenlijke  verbete-
ring van  zijn  arbeidsvoorwaarden  kunnen  beëndigen 
en zou  de werkgever  daarvoor  de verantwoordelijk-
heid te dragen  krijgen. 
2.4.3.  Een  dergelijk  rechtsgevolg  kan  naar  de 
mening  van  het Comité  echter  alleen  beoogd  zijn  in 
het geval  van  een  voor  de werknemer  nadelige  wijzi-
ging van  zijn  arbeidsvoorwaarden.  Het  Comité  is van 
oordeel  dat dit in de tekst  tot uitdrukking  moet  wor-
den gebracht.  Het  hecht  echter  waarde  aan  de consta-
7. 11.75 Publikatieblad  van  de Europese  Gemeenschappen Nr. C 255/29 
tering  dat  onder  voor  de werknemer  nadelige  wijzi-
gingen  niet  perse  een  materiële  verslechtering  van  zijn 
arbeidsvoorwaarden  behoeft  te worden  verstaan.  Ver-
anderingen  kunnen  nl. ook  nadelig  worden  genoemd 
indien  de werknemer  weliswaar  een  beter  betaalde 
nieuwe  werkkring  krijgt  toegewezen,  maar  hij  deze 
bezigheid  uit ouderdoms-  of gezondheidsoverwegin-
gen niet  kan  verrichten  of indien  hij  niet  bereid  is 
genoegen  tc nemen  met  een  hieruit  voortvloeiende 
verhuizing. 
2.4.4.  Op  grond  van  deze  overwegingen  stelt  het 
Comité  voor  artikel  4, lid 3, als volgt  te formuleren: 
,,3. Indien  de werknemer  de arbeidsovereen-
komst  beëindigt  op grond  van  het  feit  dat  een 
fusie  van  vennootschappen  of een  overdracht  van 
vestigingen  een  voor  hem  nadelige  ingrijpende  wij-
ziging  van  zijn  arbeidsvoorwaarden  met  zich  mee-
brengt,  wordt  deze  beëindiging  beschouwd  alsof 
zij was  geschied  door  toedoen  van  de werkgever." 
2.5. Artikel  5 
2.5.1.  Het  Comité  acht  het noodzakelijk  in de for-
mulering  van  de tweede  zin  van  dit artikel  tot uit-
drukking  te brengen  dat  een  werknemer  die  zich  bij 
het sluiten  van  de arbeidsovereenkomst  onder  volle-
dig andere  voorwaarden  bereid  verklaarde  een  even-
tuele  overplaatsing  te aanvaarden,  deze  bij gewijzigde 
omstandigheden  niet  onvoorwaardelijk  behoeft  te 
accepteren. 
2.5.2.  Het  Comité  stelt  derhalve  voor  artikel  5 als 
volgt  te formuleren: 
„De bepalingen  van  artikel  4 worden  naar  analo-
gie toegepast  op de overplaatsingen  van  vestiging 
naar  vestiging  in verband  met  een  fusie  van  ven-
nootschappen  of een  overdracht  van  ondernemin-
gen. Een  dergelijke  toepassing  is evenwel  uitgeslo-
ten indien  de  werknemer  op  grond  van  zijn 
arbeidsovereenkomst  gehouden  is overplaatsing 
naar  een  andere  vestiging  te accepteren,  op voor-
waarde  dat  de overplaatsing  wordt  voltrokken 
binnen  de grenzen  die in de arbeidsovereenkomst 
golden." 
2.6. Artikel  6 
Het Comité  stelt  ten  aanzien  van  dit  artikel  geen 
wijzigingen  voor. 
2.7. Artikel  7 
2.7.1.  Het  Comité  is van  mening  dat  er een  veran-
dering  dient  te worden  aangebracht  in lid 2 van  dit 
artikel.  Enerzijds  acht  het  het  niet  noodzakelijk  uit-
drukkelijk  de woorden  „communautair  recht"  te be-
zigen,  daar  op  het  ogenblik  geen  communautair 
rechtsbestel  bestaat  waarbij  de verkiezing  van  werk-
nemersvertegenwoordigingen  wordt  geregeld.  Zouden 
dergelijke  rechtsregels  op  een  later  tijdstip  alsnog worden  ingevoerd  door  het  statuut  van  de Europese 
naamloze  vennootschap  of in samenhang  met  even-
tuele  andere  bepalingen,  dan  zou  de richtlijn  volgens 
het Comité  altijd  nog  in die zin kunnen  worden  aan-
gevuld. 
2.7.2.  Anderzijds  mist  het  Comité  een  verwijzing 
naar  collectieve  arbeidsovereenkomsten.  Het  wijst 
erop  dat  werknemersvertegenwoordigingen  niet 
alleen  op de wet,  maar  ook  op collectieve  arbeids-
overeenkomsten  gebaseerd  kunnen  zijn.  De bepaling 
van lid  2 mag  evenmin  van  toepassing  zijn  indien 
krachtens  de c.a.o.,  ingeval  de voorwaarden  in lid 1 
vervuld  zouden  zijn,  een nieuwe  werknemersvertegen-
woordiging  moet  worden  gekozen.  Volgens  het 
Comité  zou  aan  deze  bezwaren  reeds  tegemoet  wor-
den gekomen  indien  de huidige  formulering  „krach-
tens de wettelijke,  bestuursrechtelijke  en administra-
tieve  bepalingen  van  de Lid-Staten  of krachtens  het 
communautaire  recht"  werden  vervangen  door  de 
woorden  „krachtens  nationaal  recht  en de collectieve 
arbeidsovereenkomsten". 
2.7.3.  Voorts  wijst  het Comité  erop  dat  toepassing 
van lid 1 niet  geheel  en al mag  worden  uitgesloten 
indien  krachtens  het  vigerende  nationale  recht  slechts 
enkele  van  de verschillende  bestaande  werknemers-
vertegenwoordigingen  opnieuw  moeten  worden  geko-
zen. Ten  einde  een  en ander  duidelijk  te doen  uitko-
men stelt  het voor  het  woord  „indien"  te vervangen 
door  „voor  zover". 
2.7.4.  Ten  slotte  wijst  het Comité  op het feit  dat er 
behalve  „wijzigingen  in de personeelsbezetting"  ook 
nog andere  redenen  kunnen  zijn  die een  nieuwe  ver-
kiezing  van  de werknemersvertegenwoordiging  nood-
zakelijk  maken.  Zo kan  het  ook  noodzakelijk  zijn  de 
werknemersvertegenwoordiging  opnieuw  te kiezen 
wanneer  slechts  een  deel  van  een  vestiging  wordt 
overgenomen  en verder  wordt  beheerd  als  zelfstan-
dige vestiging. 
2.7.5.  Op  grond  van  deze  overwegingen  stelt  het 
Comité  voor  artikel  7, lid 2, als volgt  te formuleren: 
„2. Lid  1 is niet  van  toepassing  voor  zover 
krachtens  nationaal  recht  en de collectieve  arbeids-
overeenkomsten  de  voorwaarden  voor  de verkie-
zing van  een  nieuwe  werknemersvertegenwoordi-
ging  zijn  vervuld." 
2.8 Artikel  8 
2.8.1.  Het  Comité  stelt  allereerst  vast  dat  de fusie 
van naamloze  vennootschappen  op  nationaal  vlak 
door  de eerste  zin  van  artikel  8 buiten  het  toepas-
singsgebied  van  deze  bepaling  valt.  Voor  deze  fusies 
vindt  de informatie  en consultatie  van  de werkne-
mersvertegenwoordigers  regeling  in artikel  6 van  het 
herzien  ontwerp  voor  de derde  richtlijn.  Deze  rege-
ling bevat  meer  gedetailleerde  bepalingen  inzake  de 
informatie  van  de werknemers  en hun  vertegenwoor-
digers  dan  artikel  8 van  de onderhavige  richtlijn  en 
Nr. C 255/30 Publikatieblad  van  de Europese  Gemeenschappen 7.11.75 
legt voorts  de bij de informatie  en consultatie  in acht 
te nemen  termijn  vast.  Het  Comité  is zich  ervan  be-
wust  dat  in de onderhavige  richtlijn,  die een  brede 
•werkingssfeer  heeft,  zodanige  meer  gedetailleerde  be-
palingen  niet  goed  mogelijk  zijn.  Om  ongerechtvaar-
digde  verschillen  uit te sluiten  acht  het  Comité  het 
echter  wenselijk  dat,  evenals  voor  fusies  van  naam-
loze vennootschappen  op nationaal  vlak,  voor  andere 
specifieke  vormen  van  fusies  en concentraties  even-
eens andere,  meer  gedetailleerde  rechtswaarborgen 
worden  ontworpen.  Het  Comité  denkt  daarbij  met 
name  aan  internationale  fusies  van  naamloze  ven-
nootschappen,  aan  fusies  van  besloten  vennootschap-
pen, en aan  concentratie  door  middel  van  aandelen-
overdracht.  Deze  nadere  regelingen  dienen  alsdan  te 
worden  beschouwd  als speciefieke  uitwerkingen  van 
de algemene  regeling  van  artikel  8 van  de onderha-
vige richtlijn. 
2.8.2.  Er  bestaan  in het Comité  bezwaren  tegen  de 
in lid 1 voorkomende  formulering  volgens  welke  de 
cedent  en de cessionaris  slechts  zijn  gehouden  de 
werknemersvertegenwoordiging  vóór  de  uitvoering 
van de geplande  verrichting  op de hoogte  te stellen. 
Door  deze  formulering  verkeert  de werkgever  in de 
gelegenheid,  de werknemersvertegenwoordigers  pas 
op het allerlaatste  moment  voor  de uitvoering  van  de 
maatregel  in te lichten.  Het  Comité  is nagegaan  in 
hoevere  het wenselijk  zou  zijn  om in het belang  van 
een tijdige  voorlichting  een  uiterste  termijn  aan  de 
kennisgeving  te verbinden.  Zulks  acht  het echter  niet 
zinvol,  aangezien  de naleving  van  een  dergelijke  ter-
mijn  in de praktijk  aanzienlijke  moeilijkheden  met 
zich zou  kunnen  meebrengen:  ten tijde  van  de onder-
handelingen  over  de verrichtingen  waarvan  sprake  is 
in de richtlijn,  is het nl. dikwijls  niet  te voorspellen 
wanneer  het  overleg  zal worden  afgesloten.  Ander-
zijds  acht  de Afdeling  het echter  noodzakelijk,  in de 
formulering  tot uitdrukking  te brengen  dat  de ken-
nisgeving  aan  de werknemersvertegenwoordiging  „tij-
dig" voordat  definitief  besloten  wordt  tot  fusie  of 
overdracht  van  vestiging  dient  te geschieden. 
2.8.3.  Het  Comité  stelt  derhalve  voor  lid 1 van 
artikel  8 als volgt  te wijzigen: 
„1. De cedent  en de cessionaris  zijn  verplicht,  tij-
dig voordat  definitief  besloten  wordt  tot fusie 
of overdracht  van  vestiging  de vertegenwoor-
digers  van  hun  respectieve  werknemers  over-
eenkomstig  de bepalingen  van  artikel  7 voor 
te lichten  omtrent  de redenen  die  hun  ertoe 
hebben  gebracht  een  dergelijke  verrichting  te 
overwegen,  alsmede  omtrent  de  juridische, 
economische  en sociale  gevolgen  die  een  en 
ander  voor  de werknemers  zal hebben.  Verder 
moeten  zij  aangeven  welke  maatregelen  te 
hunnen  opzichte  genomen  moeten  worden. 
Indien  de  werknemersvertegenwoordigers 
hierom  verzoeken,  moet  over  deze  voorlich-
ting onmiddellijk  van  gedachten  worden  ge-
wisseld." Het Comité  zou  bovendien  gaarne  zien  dat lid 1 van 
artikel  8 als volgt  wordt  aangevuld: 
„Alle  documenten  die nodig  zijn  om zich  zo volle-
dig mogelijk  op de hoogte  te stellen  van  de voor-
genomen  verrichtingen  moeten  aan  de vertegen-
woordigers  van  de werknemers  worden  voorge-
legd.  Bovendien  kunnen  deze  zich  laten  bijstaan 
door  een  of neer  deskundigen  van  hun  keuze". 
2.8.4.  Het  Comité  constateert  bovendien  dat  in de 
informatie-  en consultatieregeling  geen  rekening  is 
gehouden  met  de doorwerking  voor  fusies  aan  de top 
van concerns  in de dochterondernemingen.  Volgens 
hem moet  ook  voor  de informatie  van  de werkne-
mersvertegenwoordigingen  van  afhankelijke  vennoot-
schappen  een  oplossing  worden  gevonden  indien  deze 
door  dergelijke  verrichtingen  worden  geraakt. 
2.8.5.  Het  Comité  constateert  ten aanzien  van  lid 2 
van dit  artikel  dat  de bindende  arbitrageprocedure 
waarvan  sprake  is ter regeling  van  geschillen  tussen 
werkgever  en werknemersvertegenwoordigingen  over 
de belangen  van  werknemers  bij structurele  verande-
ringen  in de onderneming,  reeds  in enkele  Lid-Staten 
bestaat  en in die landen  aan  de verwachtingen  heeft 
voldaan.  Het  wijst  er echter  tevens  op dat  een  derge-
lijke  arbitrageprocedure  in de rechtsstelsels  van  de 
overige  Lid-Staten  ongebruikelijk  is. In die  landen 
bestaan  andere  procedures  om  meningsverschillen  te 
beslechten,  die men  dient  te handhaven  daar  zij in die 
landen  eveneens  bewezen  hebben  te voldoen.  Het  is 
met name  vaak  niet  gebruikelijk  dat een  beslissing  ten 
aanzien  van  eventuele  werknemerseisen  ten  opzichte 
van de werkgever  toevalt  aan  een  niet  bij de kwestie 
betrokken  derde  partij  en dat  een  scheidsrechterlijke 
uitspraak  ook  dan  bindende  kracht  wordt  toegekend 
als partijen  niet  van  tevoren  overeengekomen  zijn 
zich bij een  dergelijke  uitspraak  te zullen  neerleggen. 
Volgens  het  Comité  dient  het  daarom  aan  partijen 
overgelaten  te worden  of zij een  procedure  overeen-
komstig  het  nationale  recht  of overeenkomstig  de in 
de Lid-Staten  geldende  gebruiken,  dan  wel  de arbitra-
geprocedure  waarvan  sprake  is in lid 2 van  artikel  8 
willen  inleiden,  in welk  laatste  geval  de scheidsrech-
terlijke  uitspraak  echter  alleen  bindende  kracht  mag 
hebben  indien  de partijen  van  tevoren  hebben  ver-
klaard  zich  bij deze  beslissing  neer  te zullen  leggen. 
Op grond  van  deze  overwegingen  stelt  het  Comité 
voor  artikel  8, lid 2, als volgt  te formuleren: 
„Indien  het  overleg  waarvan  gewag  wordt  ge-
maakt  in de eerste  alinea  geen  voor  beide  partijen 
bevredigend  resultaat  ten  gevolge  heeft,  kunnen 
partijen  een  procedure  inleiden  overeenkomstig 
het nationale  recht,  dan  wel  een  procedure  die 
beantwoordt  aan  hetgeen  in de Lid-Staat  gebrui-
kelijk  is. In plaats  van  zich  te onderwerpen  aan 
een dergelijke  procedure  kunnen  de  betrokken 
partijen  de zaak  ook  voorleggen  aan  een  arbitra-
gecollege.  Deze  instantie  dient  te zijn  samenge-
steld,  enerzijds,  uit  personen  welke  voor  de helft 
7. 11.75 Publikatieblad  van  de Europese  Gemeenschappen Nr. C 255/31 
worden  aangewezen,  en,  anderzijds,  uit  een  voor-
zitter  die  in onderling  overleg  tussen  de partijen 
wordt  aangeduid  of,  wanneer  partijen  niet  tot een 
akkoord  kunnen  komen,  door  de  ter  zake  be-
voegde  rechterlijke  instantie.  De  uitspraak  van  het 
arbitragecollege  over  de maatregelen  die  ten gun-
ste van  de werknemer  dienen  te worden  getroffen 
heeft  bindende  kracht,  indien  beide  partijen  van 
tevoren  hebben  verklaard  zich  bij deze  beslissing 
neer te zullen  leggen." 
2.8.6.  Met  betrekking  tot lid 3 van  artikel  8 is het 
Comité  van  mening  dat  niet-nakoming  van  de ver-
plichtingen  die  voortvloeien  uit lid 1 en lid 2 welis-
waar  niet  tot nietigheid  van  de verrichting  leidt,  maar 
dat er toch  vanuit  gegaan  dient  te worden  dat  er in 
dergelijke  gevallen  andere  sancties  mogelijk  zijn;  de 
richtlijn  moet  de Lid-Staten  ertoe  verplichten,  dien-
overeenkomstige  sancties  op te leggen.  Bij ontbreken 
van sancties  dienen  de in de leden  1 en 2 omschreven 
procudures  in ieder  geval  ongeldig  te worden. 
2.8.7.  De  formulering  van  lid 3 van  artikel  8 dient 
overigens,  in verband  met  de door  het  Comité  voor-
gestelde  wijziging  van  lid  2, als  volgt  te worden 
aangepast: 
„3. De  verbintenis  tot  het  aangaan  van  een 
onmiddellijke  gedachtenwisseling,  als bedoeld 
in lid 1, of tot het  instellen  van  procedures, 
als bedoeld  in lid 2, laat  de mogelijkheid  tot 
het doorvoeren  van  de verrichting  onverlet." 
2.9. Artikel  9 
2.9.1.  Ten  aanzien  van  lid 1 van  dit artikel  stelt  het 
Comité  vast  dat  de werknemers  die  ten  tijde  van  de 
wisseling  van  werkgever  hun  arbeidsovereenkomst 
hebben  opgezegd  alleen  dan  uit hoofde  van  de aan-
vullende  regelingen  voor  sociale  zekerheid  rechten  ten 
opzichte  van  de cessionaris  kunnen  doen  gelden,  in-
dien het  vermogen  dat  voor  de voldoening  van  deze 
rechten  bestemd  is eveneens  aan  de cessionaris  wordt 
overgedragen.  Het  is evenwel  van  oordeel  dat  de ces-
sionaris  ook  dan  gehouden  is, door  de cedent  toege-
zegde  prestaties  te leveren  wanneer  deze  niet  door  een 
speciaal  daartoe  bestemd  vermogen  worden  gedekt, 
doch  uit de lopende  bedrijfsinkomsten  bekostigd  die-
nen te worden. 
2.9.2.  Het  Comité  stelt  derhalve  voor,  artikel  9, 
lid 1, als volgt  te doen  luiden: 
„1. De  rechten  welke  uit hoofde  van  aanvul-
lende  regelingen  voor  sociale  zekerheid  zijn  ver-
worven  door  werknemers  die de onderneming  op 
het ogenblik  van  de fusie  van  vennootschappen  of 
de overdracht  van  vestigingen  reeds  hebben  verla-
ten; kunnen  op de cessionaris  worden  verhaald, 
tenzij  de wettelijke,  bestuursrechtelijke  en ad-
ministratieve  bepalingen  van  de Lid-Staten  voor-
zien in een  gelijkwaardige  regeling  en tenzij  er een 
speciaal  vermogen  voorhanden  is  waaruit  deze rechten  kunnen  worden  voldaan  en  dat  niet  aan 
de cessionaris  wordt  overgedragen." 
2.9.3.  Het  Comité  stelt  ten  aanzien  van  lid 2 van 
dit artikel  geen  wijzigingen  voor. 
2.9.4.  Het  Comité  geeft  blijk  van  zijn  vrees  dat lid 
3 van  dit artikel  zou  kunnen  leiden  tot een  cumulatie 
van eisen  van  de zijde  van  de werknemer.  Het  is zijns 
inziens  weliswaar  gerechtvaardigd  dat  een  overgeno-
men werknemer  zijn  reeds  verkregen  rechten  en aan-
spraken  behoudt,  doch  de bewoordingen  waarin  deze 
bepaling  thans  is vervat  maken  het  mogelijk  dat  de 
werknemer  naast  zijn  reeds  verworven  aanspraken 
ook nog  rechten  kan  doen  gelden  op grond  van  de in 
de onderneming  van  de cessionaris  bestaande  rege-
ling.  Deze  mogelijkheid  moet  volgens  het Comité  uit 
de weg  worden  geruimd  door  dit voorschrift  in dui-
delijkere  bewoordingen  te stellen. 
2.9.5.  Ook  kunnen  de overgenomen  werknemers 
in een  bevoorrechte  positie  komen  — hetgeen  niet  te 
verantwoorden  lijkt  — indien  het  bedrijf  van  de 
cedent  reeds  langer  heeft  bestaan  dan  dat  van  de 
cessionaris  en er in de laatstgenoemde  een  aan  de 
anciënniteit  gekoppelde  pensioenregeling  van  kracht 
is, die niet  bestond  in het  bedrijf  van  de cedent.  Be-
staat  er bijvoorbeeld  in het bedrijf  van  de cessionaris 
een regeling  volgens  welke  de werknemers  na een 
dienstverband  van  20 jaar  recht  hebben  op aanvul-
lende  prestaties  en is dit bedrijf  pas  5 jaar  oud,  dan 
zouden  de overgenomen  werknemers  van  een  reeds 
20 jaar  bestaand  bedrijf  onmiddellijk  jegens  de cessio-
naris  rechten  kunnen  laten  gelden  die zij noch  in het 
bedrijf  van  de cedent  hadden,  noch  in het bedrijf  van 
de cessionaris  zouden  hebben  gehad  indien  zij van 
meet  af aan  in diens  bedrijf  werkzaam  waren  geweest. 
2.9.6.  Op  grond  van  deze  overwegingen  stelt  het 
Comité  voor,  artikel  9, lid 3, als volgt  te formuleren: 
„3. Het  recht  op prestaties  uit hoofde  van  aan-
vullende  regelingen  voor  sociale  zekerheid,  dat  is 
verworven  door  werknemers  wier  arbeidsverhou-
dingen  nog  geen  einde  hebben  genomen  op het 
ogenblik  van  de fusie  van  vennootschappen  of de 
overdracht  van  vestigingen,  blijft  bestaan  en geldt 
ook ten  opzichte  van  de cessionaris.  Bij  de bepa-
ling van  de rechten  van  de werknemer  wordt  ook 
rekening  gehouden  met  de tijd  gedurende  welke 
de werknemer  na  de fusie  van  vennootschappen 
of de overdracht  van  vestigingen  in de vestiging  of 
de onderneming  van  de cessionaris  werkzaam  is 
geweest. 
De cessionaris  en  de bevoegde  werknemersverte-
genwoordiging  kunnen  overeenkomen  dat  de 
aanspraken  van  de overgenomen  werknemers  op 
prestaties  uit  hoofde  van  aanvullende  regelingen 
voor sociale  zekerheid  niet  worden  vastgesteld  op 
basis  van  de regeling  tussen  cedent  en  werkne-
mers  die  van  kracht  was  voor  de fusie  van  ven-
nootschappen  of  de overdracht  van  vestigingen, 
Nr. C 255/32 Publikatieblad  van  de Europese  Gemeenschappen 7. 11.75 
doch  op grond  van  een  regeling  die  van  kracht  is 
in de vestiging  van  de cessionaris.  Voor  de vast-
stelling  van  het recht  op deze  prestaties  zijn  in dit 
geval  de bepalingen  van  artikel  6 van toepassing. 
De aanspraken  van  de overgenomen  werknemers 
op prestaties  uit  hoofde  van  aanvullende  regelin-
gen voor  sociale  zekerheid  op  grond  van  een  in de 
vestiging  van  de cessionaris  bestaande  regeling 
worden  niet  bij artikel  6 geregeld  indien  op het 
ogenblik  van  de fusie  van  vennootschappen  of  de 
overdracht  van  vestigingen  in de vestiging  van  de 
cedent  geen  regeling  bestond  voor  de voldoening 
van rechten  welke  uit  hoofde  van  aanvullende 
regelingen  voor  sociale  zekerheid  zijn  verworven  " 
2.10.  Artikel  10 
2.10.1.  Het  Comité  heeft  overwogen  of het wel  zin 
heeft  deze  bepalingen  in de richtlijnen  te handhaven, 
nu de Commissie  voornemens  is het op de arbeidsver-
houdingen  binnen  de Gemeenschap  toe  te passen 
conflictenrecht  in het kader  van  een  verordening  van 
de Raad  algemeen  te regelen.  Aangezien  de definitieve 
inhoud  van  deze  verordening  nog  niet  vaststaat,  kan 
onverminderde  handhaving  van  artikel  10; met  name 
van lid 2 van  deze  bepaling,  eventueel  ten  gevolge 
hebben  dat  door  het  naast  elkaar  bestaan  van  de 
onderhavige  richtlijn  en de voorgenomen  verordening 
inzake  conflictenrecht,  meer  dan  één  antwoord  moge-
lijk is op de vraag  welk  arbeidsrecht  moet  worden 
toegepast. 
2.10.2.  Ondanks  deze  overwegingen  spreekt  het 
Comité  zich  uit tegen  volledige  schrapping  van  artikel 
10. Met  het oog  op het feit  dat de richtlijn  regelingen 
moet  behelzen  voor  alle  problemen  die  een  verande-
ring van  werkgever  met  zich  meebrengt,  acht  het het 
echter  alleen  al omwille  van  de volledigheid  geboden 
in de  richtlijn  duidelijk  tot  uitdrukking  te laten 
komen  dat fusies  van  vennootschappen  en overdrach-
ten van  vestigingen  in beginsel  geen  verandering  van 
arbeidsrecht  ten gevolge  hebben. 
2.10.3  Het  Comité  wijst  er echter  bovendien  op 
dat de onderhavige  richtlijn  en de voorgenomen  ver-
ordening  inzake  conflictenrecht  geen  tegenstrijdige 
regelingen  mogen  behelzen.  In dit verband  vestigt  het 
de aandacht  op het feit  dat ingevolge  lid 2 van  artikel 
10, lid 1 niet  van  toepassing  is bij overbrenging  als 
zodanig  van  de arbeidsplaats  naar  een  andere  Lid-
Staat,  terwijl  krachtens  de verordening  inzake  conflic-
tenrecht,  overplaatsing  naar  een  ander  land  van  de 
Gemeenschap  niet  altijd  automatisch  ten  gevolge 
heeft  dat de werknemer  onder  een  ander  arbeidsrecht 
valt.  Ten  slotte  wijst  het  Comité  ook  met  klem  op 
zijn advies  van  30 november  1972  over  het  voorstel 
van de Commissie  voor  de verordening  van  de Raad 
inzake  het op de arbeidsverhoudingen  binnen  de Ge-
meenschap  toe te passen  conflictenrecht.  In dit advies 
wordt  gesteld  dat  een  werknemer  die  wordt  overge-
plaatst  en dientengevolge  onder  een  ander  arbeids-recht  komt  te vallen,  in ieder  geval  in het genot  dient 
te blijven  van  de rechten  en voordelen  welke  hem 
krachtens  de bepalingen  van  het  tot op dat  ogenblik 
vigerende  arbeidsrecht  waren  toegekend.  Zulks  dient 
volgens  het Comité  ook  te gelden  voor  de in artikel 
10, lid 2, genoemde  gevallen. 
2.10.4.  Op  grond  van  bovenstaande  overwegingen 
en in de veronderstelling  dat  de verordening  inzake 
het internationale  conflictenrecht  in werking  zal tre-
den vóór  deze  richtlijn,  stelt  het Comité  voor  artikel 
10, lid 2, als volgt  te formuleren: 
„2. Lid  1 is niet  van  invloed  op de rechtsgeldig-
heid van  de Verordening  nr.  . . . van de Raad  van 
. . . betreffende  het  op  de  arbeidsverhoudingen 
binnen  de Gemeenschap  toe  te passen  conflicten-
recht". 
2.11.  Artikel  11 
2.11.1.  Het  Comité  heeft  erover  beraadslaagd  of 
concentraties  van  ondernemingen  ook  binnen  het toe-
passingsgebied  van  de richtlijn  dienen  te vallen.  Hier-
bij is het ervan  uitgegaan  dat  de richtlijn  beoogt,  de 
werknemers  te beschermen  tegen  verlies  van  hun 
rechten  en verworven  aanspraken  wanneer  zij  in 
plaats  van  de werkgever  die  zij tot nog  toe  hadden 
een andere  werkgever  krijgen,  zoals  het  geval  is bij 
fusies  van  vennootschappen  en overdracht  van  vesti-
gingen.  Concentraties  van  ondernemingen  hebben 
daarentegen  geen  verandering  van  werkgever  ten ge-
volge  en  evenmin  directe  consequenties  voor  de 
afzonderlijke  arbeidsverhoudingen. 
2.11.2.  Anderzijds  kan  volgens  het Comité  een  tot 
dusverre  onafhankelijke  onderneming  ingevolge  een 
concentratie  van  ondernemingen  door  een  andere 
onderneming  zodanig  worden  gedomineerd  dat  de 
werkgever  in kwestie  niet  langer  vrij  is in de beslissin-
gen die hij ten aanzien  van  zijn  personeel  neemt,  en 
hij wordt  gedwongen  te hunnen  aanzien  een  andere 
houding  aan  te nemen.  Het  Comité  staat  op  het 
standpunt  dat  de behoefte  van  de werknemers  om  te 
worden  behoed  voor  verlies  van  zijn  rechten  en aan-
spraken,  in dergelijke  gevallen  niet  als geringer  mag 
worden  beschouwd  dan  bij fusies  van  vennootschap-
pen en overdrachten  van  vestigingen.  Het  is er daar-
om voorstandster  van  dat de bepalingen  van  de richt-
lijn principieel  ook  op concentraties  van  ondernemin-
gen van  toepassing  zijn. 
2.11.3.  Het  Comité  stelt  echter  wel  vast  dat  de in 
artikel  11 genoemde  voorschriften  van  de richtlijn  op 
grond  van  de bewoordingen  waarin  deze  zijn  gesteld 
niet zonder  meer  op concentraties  van  ondernemin-
gen kunnen  worden  toegepast,  aangezien  hierin  tel-
kens  sprake  is van  de partijen  „cedent"  en „verwer-
ver" (cessionaris),  die  echter  bij  concentraties  van 
ondernemingen  niet  bestaan.  Het  acht  het  derhalve 
meer  in overeenstemming  met  het  nagestreefde  doel, 
te bepalen  dat de richtlijn  in zijn  geheel  op dergelijke 
7. 11.75 Publikatieblad  van  de Europese  Gemeenschappen Nr. C 255/33 
structurele  maatregelen  van  overeenkomstige  toepas-
sing is. 
2.11.4,.  Tevens  is het  Comité  nagegaan  of het  zin 
heeft  om  in artikel  11 naar  de verordening  van  de 
Raad  betreffende  de controle  op  concentraties  van 
ondernemingen  te verwijzen.  Het  constateert  evenwel 
dat het  noodzakelijk  zou  zijn  het  begrip  „concentra-
ties van  ondernemingen"  in de richtlijn  te definiëren 
indien  men  in artikel  11 van  deze  verwijzing  afzag. 
Anders  zou  het  ontbreken  van  een  dergelijke  definitie 
ook op  nationaal  vlak  een  bijzonder  onduidelijke 
juridische  situatie  ten  gevolge  hebben.  Het  Comité 
geeft  er derhalve  de voorkeur  aan,  de verwijzing  te 
handhaven.  Wel  wijst  het  er daarbij  op  dat  de 
momenteel  in artikel  2 van  de verordening  van  de 
Raad  betreffende  de controle  op  concentraties  van 
ondernemingen  gegeven  definitie  in de richtlijn  dient 
te worden  opgenomen  indien  deze  vóór  bovenge-
noemde  verordening  in werking  treedt. 2.11.5.  Op  grond  van  deze  overwegingen  stelt  het 
Comité  voor,  artikel  11 als volgt  te formuleren: 
„De bepalingen  van  deze  richtlijn  zijn  in geval  van 
concentraties  van  ondernemingen,  zoals  omschre-
ven in artikel  2 van  de Verordening  (EEG)  nr. ... 
van de Raad  van  ...  betreffende  de controle  op 
concentraties  van  ondernemingen,  in al die  ge-
vallen  van  overeenkomstige  toepassing  waarin  zij 
dezelfde  uitwerking  hebben  als  in de  gevallen 
waarvan  in  deze  richtlijn  sprake  is en wel  onge-
acht  of de betrokken  ondernemingen  zich  bevin-
den op het  grondgebied  van  één  of meerdere  Lid-
Staten  dan  wel  op dat  van  één  of meerdere  Lid-
staten  en één  of meerdere  derde  landen". 
2.12.  Het  Comité  stelt  ten  aanzien  van  artikel  12, 
13 en 14 geen  wijzigingen  voor. 
Gedaan  te Brussel,  24 april  1975. 
De Voorzitter 
van het Economisch  en  Sociaal  Comité 
H. CANONGE 
BIJLAGE 
bij het advies  van  het Economisch  en Sociaal  Comité 
De volgende  wijzigingsvoorstellen  werden  tijdens  de discussie  verworpen: 
Eerste  alternatief  — punt  1.8 
Het Comité  is het met  deze  zienswijze  echter  niet  eens,  want  insolventie  en faillissement  komen 
dikwijls  voor  zonder  dat er sprake  is van  een  fusie  en een groot  aantal  fusies  en bedrijfsoverna-
men hebben  plaats  zonder  dat er enig  gevaar  is van  insolventie  of faillissement.  Het  Comité  is 
tot de conclusie  gekomen  dat  in de onderhavige  richtlijn  de hoofdelijke  aansprakelijkheid  van 
de cessionaris  en de cedent  voor  alle  vóór  de bedrijfsovername  ontstane  vorderingen  van  de 
werknemers  jegens  de cedent  moet  worden  vastgelegd;  zij tekent  hierbij  aan  dat  dergelijke 
bepalingen  reeds  voorkomen  in het  burgerlijk  wetboek  van  ten  minste  één  Lid-Staat.  Het 
Comité  wijst  erop  dat  directies,  indien  het beginsel  van  hoofdelijke  aansprakelijkheid  niet  zou 
worden  toegepast,  vestigingen  of bedrijven  die  er slecht  voor  staan  gewoon  zouden  kunnen 
verkopen  ten einde  zich  te onttrekken  aan  hun  verplichtingen  tegenover  de werknemers. 
Uitslag  van  de stemming: 
Stemmen  vóór:  53, stemmen  tegen:  55, onthoudingen:  2. 
Punt  2.8.1.  (artikel  8) 
De tekst  vanaf  „ongerechtvaardigde  verschillen  uit te sluiten  .. te  schrappen  en te vervangen 
door  de volgende  tekst: 
Nr. C 255/34 Publikatieblad  van  de Europese  Gemeenschappen 7. 11.75 
„Het  Comité  acht  het echter  gewenst  ongerechtvaardigde  fundamentele  verschillen  die uit 
vaststelling  van  twee  onderscheiden  richtlijnen  voortvloeien  te voorkomen.  Indien  de Raad 
de derde  richtlijn  in de door  de Commissüe  voorgestelde  vorm  goedkeurt,  dient  de onderha-
vige richtlijn  te worden  herzien". 
Motivering 
Het lijkt  ons  niet  juist,  vooruit  te lopen  op de beslissing  die de Raad  zou  kunnen  nemen  ten 
aanzien  van  het herziene  voorstel  voor  een  derde  richtlijn,  te meer  daar  verschillende  bepalingen 
van deze  richtlijn  dikwijls  sterk  worden  aangevochten. 
Uitslag  van  de stemming: 
Stemmen  vóór:  35, stemmen  tegen:  45, onthoudingen:  10. 
Punt  2.8.3 
Sub 1) de woorden  „en  voordat  definitief  besloten  wordt  tot fusie  of overdracht  van  vestiging" 
te vervangen  door  „tijdig  voor  de uitvoering  van  de maatregel". 
Motivering 
Aan de verwezenlijking  van  een  fusie  of overdracht  van  vestiging  liggen  in het  algemeen 
besluiten  ten grondslag  die trapsgewijs  tot stand  komen.  Daarom  is het moeilijk,  vast  te leggen 
op welk  tijdstip  het definitieve  besluit  wordt  genomen  zonder  dat ten aanzien  hiervan  voortdu-
rend  tot verschil  van  interpretatie  komt.  Het  is echter  ook  in het belang  van  de onderneming 
dat dergelijke  besluiten  niet  te vroeg  algemeen  bekend  worden  en dus  tevens  de concurrentie  ter 
ore komen.  Met  betrekking  tot  de belangenpositie  van  de werknemers,  die  door  passende 
maatregelen  moeten  worden  beschermd,  is het tijdstip  waarop  het besluit  tot fusie  of overdracht 
van vestiging  wordt  genomen  slechts  van  ondergeschikte  betekenis.  Op de voorgrond  staan  voor 
hen de beschermende  maatregelen;  over  aard  en omvang  van  deze  maatregelen  kan  echter  eerst 
werkelijk  worden  gesproken  nadat  het besluit  is genomen. 
Uitslag  van  de stemming: 
Stemmen  vóór:  33, stemmen  tegen:  49, onthoudingen:  9. 
Punt  2.8.3 
Het tweede  lid van  dit punt  als volgt  te doen  luiden: 
„Alle  documenten  die nodig  zijn  om zich  zo volledig  mogelijk  op de hoogte  te stellen  van 
de voorgenomen  verrichtingen  moeten  *ian  de vertegenwoordigers  van  de werknemers 
worden  voorgelegd.  Deze  kunnen  zich  met  instemming  van  cessionaris  en  cedent  laten 
bijstaan  door  een  of meer  deskundigen  van  hun  keuze,  voor  zover  dit ter bespreking  van 
de situatie  noodzakelijk  is". 
Motivering 
Bij de bedoelde  onderhandelingen  worden  grote  belangen  van  de werknemers  en grote  belangen 
van de onderneming  ter  sprake  gebracht.  Personen  van  buiten  de onderneming  die  geen 
vertegenwoordigers  van  de werknemers  zijn,  mogen  daarom  slechts  worden  toegelaten  indien 
cessionaris  en cedent  hiermee  akkoord  gaan:  veel  kwesties  die moeten  worden  besproken  vallen 
om redenen  die verband  houden  met  het concurrentievermogen  van  de onderneming  onder  de 
zwijgplicht. 
Uitslag  van  de stemming: 
Stemmen  vóór:  22, stemmen  tegen:  45, onthoudingen:  12. 
Punt  2.8.3 
Voorgesteld  wordt,  in de opmerkingen  betreffende  artikel  8, lid 1, na „.. . van de werknemers 
worden  voorgelegd"  de volgende  zin in te voegen: 
„Alle  in deze  documenten  opgenomen  gegevens  dienen  vertrouwelijk  te worden  behandeld 
indien  en voor  zover  de vertegenwoordigers  van  de werknemers  door  de cedent  of de 
cessionaris  hierom  worden  verzocht". 
7. 11.75 Publikatieblad  van  de Europese  Gemeenschappen Nr. C 255/35 
Motivering 
Het kan  nodig  zijn  dat  gegevens  betreffende  fusies  en concentraties  de concurrentie  onbekend 
blijven.  Een  vroegtijdige  bekendmaking  van  dergelijke  gegevens  zou  de gehele  verrichting  en de 
toekomstige  positie  van  de werknemers  zelf  in het geding  kunnen  brengen. 
Het is bekend  dat  een  soortgelijk  voorschrift  is opgenomen  in de wetten  op de instelling  en de 
werkwijze  der  ondernemingsraden  in de Bondsrepubliek  Duitsland  en in Nederland;  ook  in de 
onderhavige  context  lijkt  deze  bepaling  van  hetzelfde  belang. 
Uitslag  van  de stemming: 
Stemmen  vóór:  40, stemmen  tegen:  48, onthoudingen:  0. 
Punt  2.8.5 
Het tekstgedeelte  vanaf  „Volgens  het Comité  dient  het daarom  aan..."  tot en met  het  slot  van 
dit punt  .  . zich  bij deze  beslissing  neer  te zullen  leggen"  te vervangen  door  de volgende  tekst: 
„Volgens  het Comité  verdient  het  daarom  de voorkeur,  de partijen  de procedures  overeen-
komstig  hun  nationale  recht  of overeenkomstig  hun  nationale  gebruiken  te laten  toepassen. 
Op grond  van  deze  overwegingen  stelt  het Comité  voor,  artikel  8 te wijzigen  en daarbij  de 
tweede  alinea  van  lid 2 door  de volgende  tekst  te vervangen: 
„Indien  de bovengenoemde  gedachtenwisseling  en onderhandelingen  niet  tot een  voor  beide 
partijen  bevredigend  resultaat  leiden,  kunnen  partijen  de procedure  overeenkomstig  hun 
nationale  recht  of overeenkomstig  hun  nationale  gebruiken  toepassen"." 
Uitslag  van  de stemming: 
Stemmen  vóór:  20, stemmen  tegen:  41, onthoudingen:  14. 
Punten  2.11.2.,  2.11.3.,  2.11.4.  en 2.11.5 
Deze  punten  (Bijzondere  opmerkingen)  vervangen  door: 
„2.11.2.  Het  Comité  is van  mening  dat  in geval  van  concentraties  van  ondernemingen  de 
noodzaak  de werknemers  tegen  aantasting  van  hun  rechten  te beschermen  even  groot  kan 
zijn als in geval  van  fusies  van  vennootschappen  en overdrachten  van  vestigingen". 
„2.11.3.  Het  Comité  constateert  echter  dat  de  onderhavige  richtlijn  niet  direct  van 
toepassing  kan  zijn  op concentraties  van  ondernemingen,  daar  de toepasselijkheid  van  dit 
juridisch  instrument  afhankelijk  is gesteld  van  de overdracht  van  arbeidsverhoudingen  van 
de „cedent"  op de „cessionaris". 
In het  geval  van  concentraties  van  ondernemingen  is in het  geheel  geen  sprake  van  een 
dergelijke  overdracht". 
„2.11.4.  Het  Comité  wijst  er voorts  op dat  tot nu toe  op communautair  niveau  nog  niet 
is vastgelegd  wat  juridisch  onder  „concentraties  van  ondernemingen"  dient  te worden 
verstaan.  Deze  juridische  onzekerheid  zal  pas  zijn  opgeheven  als  de ontwerp-verordening 
van de Raad  betreffende  de controle  op concentraties  van  ondernemingen  zal zijn  aangeno-
men". 
„2.11.5.  Het  Comité  zou  dus  gaarne  zien  dat  de rechten  van  de werknemers  in geval  van 
concentraties  van  ondernemingen  worden  gegarandeerd,  parallel  met  de bepalingen  van  de 
onderhavige  richtlijn.  Deze  bescherming  zou  echter  dienen  te worden  geregeld  in een  ander 
juridisch  instrument  dan  de ontwerprichtlijn  inzake  het  behoud  van  de rechten  van  de 
werknemers  bij fusies  of overdrachten  van  vestigingen. 
Het Comité  vraagt  derhalve  om schrapping  van  artikel  11". 
Motivering 
De indiener  van  dit wijzigingsvoorstel  erkent  dat  het  noodzakelijk  is de werknemers  te bescher-
men die  in dienst  zijn  van  ondernemingen  welke  tot concentraties  besluiten,  voor  zover  deze 
concentraties  wijzigingen  in de rechten  van  de werknemers  met  zich  meebrengen. 
Nr. C 255/36 Publikatieblad  van  de Europese  Gemeenschappen 7. 11.75 
Het is echter  niet  mogelijk,  deze  bescherming  te garanderen  op een  wijze  die verwarring  kan 
wekken,  nl. door  middel  van  een  richtlijn  waarin  wordt  uitgegaan  van  eigendomsoverdracht 
tussen  een  cessionaris  en een cedent. 
Uitslag  van  de stemming: 
Stemmen  vóór:  41, stemmen  tegen:  51, onthoudingen:  4.