Advies over het Witboek "Europees Sociaal Beleid - Toekomstige acties over de Unie"

(95/C 210/10)

Het Comité van de Regio's heeft op 26 juli 1994 besloten, in overeenstemming met artikel 198C van het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap, een initiatiefadvies op te stellen over voornoemd Witboek.

De commissie "Economische en Sociale samenhang - Sociaal beleid, Volksgezondheid" die met de voorbereiding van de desbetreffende werkzaamheden was belast, heeft haar advies op 12 oktober 1994 goedgekeurd. Rapporteur was de heer Bodfish.

Tijdens zijn vijfde zitting (vergadering van 16 november 1994) heeft het Comité van de Regio's het volgende advies goedgekeurd.

Inleiding

1. Het Comité van de Regio's stelt het op prijs dat het zijn bijdrage kan leveren tot de levendige discussie die momenteel in de Europese Unie over het toekomstige sociaal beleid wordt gevoerd en juicht het Witboek en de daardoor op gang gebrachte discussie ten zeerste toe. Het benadrukt de cruciale rol die lokale en regionale autoriteiten spelen in het proces van sociale en economische ontwikkeling, waaraan in het Witboek naar zijn mening niet altijd voldoende recht wordt gedaan. Het is daarentegen teleurgesteld dat in de Verdragen niet uitdrukkelijk is vastgelegd dat over sociaal beleid overleg moet worden gepleegd.

2. Het Comité wijst op de onderlinge verwevenheid van het Witboek "Sociaal Beleid" en het Witboek over groei, concurrentievermogen en werkgelegenheid. Dat de spil van beide documenten wordt gevormd door werkloosheid, vindt het Comité een goede zaak omdat die inderdaad het grootste economische en sociale probleem en dé uitdaging voor de Unie vormt. Samen vertegenwoordigen zij een volledige reeks van voorstellen voor het economisch en sociaal beleid van de Unie van nu tot in de volgende eeuw.

3. Het Comité stelt vast dat:

- lokale en regionale overheden de facto het sociaal beleid in alle landen van de Unie al in grote mate mede-bepalen en acht het voor de verwezenlijking van de doelstellingen van het Witboek van het grootste belang dat die betrokkenheid nog groter wordt;

- lokale en regionale overheden grote werkgevers zijn : in sommige landen van de Unie zorgen zij voor niet minder dan 25 % van de werkgelegenheid. In die hoedanigheid zijn zij niet alleen verantwoordelijk ten overstaan van hun werknemers m.b.t. arbeidsvoorwaarden, gelijkheid van kansen, opleiding, gezondheid en veiligheid, maar ook ten overstaan van de Unie omdat zij moeten helpen de voorwaarden te scheppen waaraan moet worden voldaan om economische groei te bereiken. Voor deze belangrijke rol dienen zij bij de Commissie volledige erkenning te verkrijgen;

- lokale en regionale overheden een strategische functie vervullen als stimulator en cooerdinator van de plaatselijke economische groei. Daarvoor nemen zij deel aan projecten voor stadsvernieuwing en plattelandsontwikkeling, zorgen zij voor de verbetering en/of uitbreiding van de infrastructuur en spelen zij in op veranderingen van de plaatselijke arbeidsmarkt door het vergemakkelijken van de toegang tot of het bieden van opleidings- en bijscholingsmogelijkheden. Het Comité wil dan ook worden geraadpleegd over alle voorstellen voor EU-beleid op deze gebieden.

- Het Comité neemt verder kennis van en betuigt zijn volledige instemming met het handvest van de Raad van Europa betreffende lokaal zelfbestuur. Daarin wordt gewezen op de noodzaak om verscheidenheid in stand te houden en te voeden door aan lokale en regionale overheden aanzienlijke algemene bevoegdheden toe te kennen.

- Het Comité wijst op de belangrijke rol van de lokale en regionale overheden als verleners van primaire diensten als onderwijs, opleiding, huisvesting, bijstand en sociale voorzieningen, vervoer, gezondheidszorg en bescherming van het milieu en bevestigt dan ook bovenal dat het zelf, als orgaan dat de belangen van lokale gemeenschappen behartigt, een sleutelrol vervult.

Werkgelegenheid - De hoogste prioriteit

4. Het Comité is het met de Europese Raad eens dat de volgende tijdens de Top van Brussel van december 1993 vastgestelde zeven gebieden in het actieprogramma voor de tenuitvoerlegging van het Witboek van de Commissie over groei, concurrentievermogen en werkgelegenheid de bijzondere aandacht van de lid-staten moeten krijgen :

1) verbetering van onderwijs- en opleidingsstelsels, met name permanente opleiding;

2) verbetering van de flexibiliteit binnen de ondernemingen en op de arbeidsmarkt;

3) reorganisatie van de arbeid binnen de bedrijven;

4) doelgerichte vermindering van de indirecte arbeidskosten (verplichte heffingen) voor met name laag geschoold werk;

5) een beter gebruik van de overheidsmiddelen voor werkloosheidsbestrijding;

6) specifieke acties voor onvoldoende geschoolde jongeren;

7) scheppen van arbeidsplaatsen voor de zgn. "nieuwe behoeften".

5. Het Comité onderschrijft deze beginselen, waarvan overigens door de lid-staten - zij het met accentverschillen - ter bestrijding van de hoge werkloosheid wordt uitgegaan. Door het vastleggen van strakke, voor alle lid-staten gelijke doelstellingen zou het echter onmogelijk worden, soepel en snel in te spelen op veranderingen die zich op een gegeven ogenblik op de arbeidsmarkten van bepaalde regio's voordoen en die onderling verschillen omdat de voor de diverse regio's geldende algemene randvoorwaarden nu eenmaal niet dezelfde zijn.

Er moet naar worden gestreefd dat de maatregelen in het kader van het werkgelegenheidsbeleid van de EU, alsook van en in de lid-staten elkaar aanvullen en dat dit beleid op EU-niveau meer wordt gecooerdineerd. Het Comité is derhalve ingenomen met het voorstel van de Commissie om de samenwerking tussen haarzelf en de bevoegde nationale, regionale en lokale instanties, maar ook in EU-verband te vergroten.

6. Het Comité stemt ermee in dat het zwaartepunt wordt gelegd bij het scheppen van arbeidsplaatsen als eerste prioriteit en waardeert het dat in het Witboek "Europees Sociaal Beleid" de aandacht wordt gevestigd op de bijdrage welke in dat opzicht wordt geleverd door allerlei soorten bedrijven die daarvoor - meestal door lokale en regionale overheden gestarte en gecooerdineerde en met subsidie van de Unie verwezenlijkte - specifieke lokale initiatieven ontwikkelen of samenwerkingsverbanden (partnerschappen) opzetten. Die activiteiten hebben een stimulans gevormd voor positieve en daadkrachtige maatregelen op de arbeidsmarkt waarmee is tegemoetgekomen aan de noodzaak om de gemeenschap te betrekken bij het zoeken naar creatieve oplossingen en tevens op de behoeften van de nationale en plaatselijke arbeidsmarkt wordt ingespeeld, overeenkomstig het subsidiariteitsprincipe. Het Comité dringt er met klem op aan dat in de discussie over sociaal beleid en het toekomstige actieprogramma óók aandacht wordt besteed aan de voorbeelden van dergelijke innoverende maatregelen op lokaal niveau waarmee de beste resultaten zijn bereikt.

7. Verder vindt het Comité dat in het Witboek meer betekenis zou moeten worden toegekend aan maatregelen ter bevordering van de territoriale samenhang, niet alleen omwille van de sociale rechtvaardigheid maar ook omdat dergelijke maatregelen tot economische groei en het scheppen van werkgelegenheid in de Europese Unie bijdragen. Territoriale ongelijkheden waren, en zijn nog steeds, oorzaak èn gevolg van een ondoeltreffend gebruik van het produktieve potentieel, waardoor maatschappelijk ongelijke situaties ontstaan. Om groei en werkgelegenheid zoveel mogelijk te bevorderen, moet daarom speciale aandacht worden besteed aan een betere benutting van de produktieve hulpbronnen in de minder ontwikkelde regio's van de Europese Unie. Dit zou met name kunnen door daarvoor de nodige infrastructuur beschikbaar te stellen, zodat een evenwichtige territoriale ontwikkeling en de groei van de produktiesectoren van deze regio's wordt bevorderd. Op die manier wordt niet alleen de economische en sociale samenhang versterkt, maar ook bijgedragen tot de economische groei en de verbetering van de werkgelegenheid in Europa. Dit is bovendien een goede manier om tegelijkertijd economische efficiency na te streven en de gelijkheid in en het welzijn van de samenleving te vergroten.

Investeren in een beroepsbevolking van wereldformaat

8. Het Comité onderschrijft het recht op voortdurende opleiding en de toezegging dat aan volwassenen tijdens hun hele leven de mogelijkheid moet worden geboden om (bij) te leren. Daarbij moet de aandacht niet alleen uitgaan naar vakonderwijs, maar ook naar verbetering van het niveau van de algemene vorming. Gestreefd moet worden naar een koppeling tussen de algemene en vakgerichte onderdelen van bij- en nascholing. Dit zou niet alleen tot verhoging van het opleidingsniveau van de gehele bevolking leiden, maar ook de menselijke, sociale en economische kosten van werkloosheid helpen verminderen. Lokale en regionale overheden staan voorop als het gaat om het bieden van onderwijs- en opleidingsmogelijkheden en moeten in samenwerking met de bedrijven, een positieve bijdrage leveren tot de ontwikkeling van vaardigheden. Bovendien kunnen zij het KMB helpen met de opleidingen die deze nodig hebben; in talrijke lid-staten is samenwerking en partnerschap met de particuliere sector op opleidingsgebied een diepgewortelde traditie.

9. het Comité stemt in met

- het voorstel om in de hele Europese Unie te waarborgen dat jongeren onder de achttien jaar niet werkloos kunnen zijn. Voorwaarde is echter dat er goede en geschikte onderwijs- en opleidingsmogelijkheden zijn, de bestaande werkgelegenheid niet wordt verplaatst en er voldoende geldmiddelen beschikbaar zijn.

- Het benadrukt de belangrijke rol van lokale en regionale overheden bij de bestrijding van analfabetisme, niet alleen onder jonge schoolverlaters maar ook onder volwassenen die een bijscholing beginnen. Voor het uit de wereld helpen van analfabetisme moeten doelstellingen worden vastgelegd, mét de benodigde adequate opleidingsmogelijkheden en geldmiddelen.

- Het is ervan overtuigd dat de reikwijdte en het scala van leerlingstelsels het best kan worden vergroot door de wederzijdse erkenning daarvan en de bevordering van brede, gemoduleerde opleidingen voor het aanleren van bepaalde vaardigheden.

- Het juicht het voorstel toe, te zorgen voor grootschaligere en betere verstrekking van beroepskeuzevoorlichting en arbeidsbemiddeling. Een dergelijke dienstverlening moet naar zijn mening onderdeel zijn van een systeem van beroeps(keuze)voorlichting gedurende het hele leven waarop alle werkenden of intreders op de arbeidsmarkt aanspraak kunnen maken.

- Het oppert ter overweging dat beroepsopleiding zou kunnen worden bevorderd door belastingfaciliteiten, waarbij óók kan worden gedacht aan de mogelijkheid van een "opleidingsheffing".

Het Europees Sociaal Fonds

10. Het Comité acht het zeer belangrijk dat lokale en regionale overheden een grotere rol wordt toebedeeld in de uit het ESF gefinancierde regelingen voor partnerschappen. Het is van belang in de verordeningen de verplichting van de lid-staten op te nemen om de regionale en plaatselijke overheden, sociale partners en opleidingsinstituten bij de voorbereidende werkzaamheden te betrekken. Het juicht het toe dat de Commissie er in het Witboek nadrukkelijk voor pleit dat op lokaal en regionaal niveau meer middelen van het ESF ter beschikking worden gesteld en dat lokale en regionale overheden daarin meer zeggenschap krijgen. Die extra middelen moeten worden bestemd voor hoogwaardige en vernieuwende opleidingen die betrekking moeten hebben op zowel beroeps- als meer algemene kwalificaties waarmee daadwerkelijk op de behoeften van de plaatselijke arbeidsmarkt wordt ingespeeld, als alternatief voor het gebruik van de ESF-middelen voor algemene nationale programma's.

11. Het Comité is bovendien ingenomen met de toepassing van de nieuwe doelstelling 4 van het ESF, en stemt er met name mee in dat proefprojecten voor omscholing als middel om op industriële veranderingen te kunnen inspelen, uit het ADAPT-initiatief moeten worden gefinancierd. Het stelt voor, het beheer van de middelen voor doelstelling 4 te regionaliseren. Bovendien is het volgens hem een goede zaak dat doelstelling 3 nu méér behelst dan opleidingen alleen en is uitgebreid tot andere onderdelen van het sociaal beleid. Die uitbreiding - én de groeiende werkloosheid - brengt echter wel met zich mee dat een groot deel van de beperkte middelen van het ESF voor de verwezenlijking van doelstelling 3 bestemd moet blijven.

12. De uitbreiding van de activiteiten van het ESF, mede met een nieuwe doelstelling 4, maakt de verhoging van het budget van het Fonds dringend noodzakelijk.

Stimulering van strengere arbeidsnormen als onderdeel van concurrerend Europa

13. Het Comité is het met de Commissie eens dat een aantal hierna te noemen aspecten van het bij het Gemeenschapshandvest gevoegde sociaal actieprogramma met voorrang moeten worden geregeld (met name de voorstellen betreffende voorlichting en raadpleging van werknemers, a-typische vormen van werk en detachering van werknemers).

14. Het Gemeenschapshandvest van de sociale grondrechten van de werkenden en het Protocol betreffende de sociale politiek kunnen samen een doorslaggevende rol spelen als het erom gaat de voorwaarden te scheppen voor een gezonde economie gebaseerd op de beginselen van sociale gerechtigheid. Voordat het zover is, moet er echter nog meer vooruitgang worden geboekt op weg naar de voltooiing van de interne markt en de vaststelling van gemeenschappelijke minimale arbeidsnormen voor de hele Unie. Daarvoor moeten ook volgens het Comité bindende minimumnormen op het gebied van arbeidsomstandigheden worden vastgesteld; daarentegen moeten gemeenschappelijke minimumnormen inzake arbeidsvoorwaarden niet door middel van bindende richtlijnen, maar door convergentie van het beleid van de lid-staten tot stand komen. Zo wordt een kader gecreëerd waarin de verschillende nationale stelsels ingepast kunnen worden en dat tevens ruimte laat voor onderhandelingen tussen de sociale partners.

Op de volgende terreinen zouden aanbevelingen betreffende convergentie kunnen worden gegeven :

- rechten ter bescherming van werknemers tegen individueel ontslag;

- bescherming van de persoonlijke levenssfeer van werknemers;

- het recht op gelijke behandeling in geval van deeltijdwerk - indien hiervoor is gekozen - en werk met arbeidscontracten voor een bepaalde duur;

- het verbod op discrimatie van werknemers die gebruik maken van hun recht om illegale werkzaamheden te weigeren;

- het recht op doorbetaling van het loon tijdens officiële feestdagen en ziekte;

- het recht van werknemers gehoord te worden over interne bedrijfsaangelegenheden die hen persoonlijk aangaan.

- eliminatie van indirecte discriminatie van vrouwen op het gebied van sociale bescherming en individuele rechten in het beroepsleven.

15. Op de hierboven genoemde terreinen is onverwijld optreden vereist. Dit betekent dat de ontwikkelingen in de afzonderlijke lid-staten niet - zoals de Commissie dat wil - zouden moeten worden afgewacht. Het is daarbij van groot belang dat de maatregelen worden toegespitst op het vastleggen van bindende minimumnormen. Dankzij die normen kan een kader worden gecreëerd waarin de nationale systemen kunnen worden ingepast, terwijl de onderhandelingsmarge van de sociale partners onaangetast blijft. Het Comité zou van de lid-staten de ondubbelzinnige toezegging willen krijgen dat zij de overheidsinstanties van de nodige middelen zullen voorzien om met succes een hiertoe strekkend beleid te kunnen uitvoeren.

16. Aan de Overeenkomst betreffende de sociale politiek in het Verdrag betreffende de Europese Unie, die gestoeld is op een consensus tussen werkgevers- en werknemersorganisaties, wordt veel belang gehecht. Het Comité pleit voor de volledige erkenning van de belangrijke rol die daarin voor lokale en regionale overheden is weggelegd. Als die erkening uitblijft, is twijfel over de toekomst van de sociale dialoog gerechtvaardigd. Immers, versterking en verbreding van de sociale dialoog is onmogelijk zolang lokale en regionale overheden als belangrijke werkgevers daarbij niet worden betrokken.

17. Het Comité van de Regio's is een kant-en-klaar forum voor discussies over de arbeidsmarkt en vraagstukken van sociaal beleid, vooral wanneer het aangelegenheden betreft die gevolgen hebben voor de bevoegdheden van lokale bestuursinstanties.

De opbouw van een Europese arbeidsmarkt

18. Het Comité stemt in met de voorstellen in het Witboek om de laatste juridische obstakels voor het vrije verkeer van werknemers weg te nemen en stelt vast dat de wederzijdse erkenning van kwalificaties een grote stap in de goede richting is.

Conditio sine qua non voor het volledig vrije verkeer van àlle burgers van de Unie is echter wel dat de sociale voorzieningen en het immigratiebeleid van de lid-staten onderling verder worden aangepast.

Om de rechten van rechtmatig in de Unie verblijvende niet-onderdanen te kunnen uitbreiden ten einde te komen tot volledig vrij verkeer is het noodzakelijk dat het migratie- en asielbeleid van de lid-staten wordt geharmoniseerd.

19. Lokale en regionale overheden hebben een doorslaggevende rol in de strijd om werkgelegenheid en tegen racisme en vreemdelingenhaat. Het volstaat daarvoor te kijken naar de talrijke positieve voorbeelden van plaatselijke initiatieven om te bevorderen dat verschillende gemeenschappen vreedzaam samenleven. Lokale en regionale overheden bevinden zich in de unieke omstandigheid dat zij de grootste verantwoordelijkheid dragen voor het uitvoeren van het beleid op gemeenschapsniveau. Bovendien spelen zij een belangrijke rol bij het verstrekken van sociale voorzieningen, onderwijs, taalcursussen en speciale diensten voor het aanwerven en integreren van etnische minderheden op de arbeidsmarkt, en zijn zij als zodanig de aangewezen instanties om het probleem van de naar verhouding hoge werkloosheid onder etnische minderheden aan te pakken.

20. Het Comité stemt in met de voorstellen in het Witboek om het vrije verkeer van personen te bevorderen en om EURES verder uit te breiden.

21. Het vreedzaam samenleven van verschillende rassen is één van de sleutelfactoren bij de totstandkoming van een Europese Unie gebouwd op de solidariteit tussen haar burgers. Er zou dan ook meer geld beschikbaar moeten worden gemaakt voor de uitwisseling van ervaringen tussen lokale en regionale overheden. Op die manier kan worden bevorderd dat een voorbeeld wordt genomen aan bijzonder geslaagde initiatieven op dit terrein.

22. Het Comité steunt het voornemen van de Commissie om een discussie te starten over de vraag of in de Verdragen uitdrukkelijk moet worden verwezen naar de strijd tegen discriminatie op grond van geslacht, ras, religie, leeftijd of handicaps. Het Comité is van plan volwaardig deel te nemen aan de discussies over de herziening van de Verdragen, met name als het gaat om vraagstukken die voor lokale en regionale overheden van bijzonder belang zijn. Het betreurt het dat het huidige Verdrag de raadpleging van het Comité over de onderhandelingen met het oog op de herziening van de Verdragen in 1996 niet verplicht stelt.

Gelijke behandeling van mannen en vrouwen

23. Lokale en regionale overheden hebben een hoog percentage vrouwen in dienst en beschikken dus over veel praktijkervaring met positieve acties ten gunste van vrouwen waarmee andere instanties hun voordeel kunnen doen. Bovendien hebben zij gezorgd voor betere arbeidsvoorwaarden voor "a-typische" werknemers (voor het merendeel vrouwen). Het Comité vindt dan ook dat de Commissie de uitwisseling van ervaringen tussen lokale en regionale overheden in hun hoedanigheid van werkgevers zou moeten bevorderen. Methoden inzake tewerkstelling die hun deugdelijkheid hebben bewezen, kunnen dan verder worden ontwikkeld, terwijl beter van de daarmee opgedane ervaring kan worden geprofiteerd.

24.

- Het Comité is ingenomen met het voornemen om gevolg te geven aan de aanbeveling van de Raad betreffende kinderopvang, maar meent dat de nationale, regionale en plaatselijke overheden van de EU een nog actievere rol zouden moeten spelen. De Unie zou de waarde van peuter- en kleuteropvang, kleuterscholen en andere vormen van opvang van nog niet-leerplichtige kinderen kunnen onderstrepen door de uitwisseling van ervaringen en van richtsnoeren betreffende geslaagde methoden te bevorderen.

- Het Comité juicht het toe dat de Commissie van plan is om aan te dringen op de goedkeuring van het voorstel voor een richtlijn betreffende ouderschapsverlof, maar meent dat de Commissie ook onderzoek moet doen naar nieuwe vormen van werk, zoals gedeelde banen, de opsplitsing van werk, glijdende werktijden, de overgang van deeltijd- naar voltijdsbanen en andersom, werkuren op jaarbasis, seizoenarbeid, werken tijdens schooltijd en thuiswerk met behulp van moderne technologie : al deze mogelijkheden, waarmee lokale en regionale overheden pionierswerk hebben verricht, hebben voordelen voor werkgever én werknemer en zijn van essentieel belang omdat zij vrouwen stimuleren om weer te gaan werken.

- Het Comité stemt eveneens in met het voornemen van de Commissie om de goedkeuring te stimuleren van het voorstel voor een richtlijn betreffende de bewijslast.

- Ook valt het in goede aarde dat de Commissie "mechanismen" wil ontwikkelen om de gelijkheidsdimensie in het optreden van de Structuurfondsen, waaronder de communautaire initiatieven, "te integreren door het gebruik van nauwkeuriger doelen, de verzameling van gegevens en het toezicht op de deelneming van vrouwen."

Sociaal beleid en sociale bescherming - een actieve samenleving voor iedereen

25. Het Comité deelt het standpunt van de Commissie dat sociale beleidsmaatregelen van de Unie verder moeten strekken dan werkgelegenheid alleen, en ook gericht moeten zijn op de sociale en economische integratie van alle burgers. Bovendien zouden maatregelen met het oog op economische en monetaire convergentie regelmatig moeten worden geëvalueerd en getoetst aan de maatschappelijke consequenties ervan. Het Comité is voorstander van convergentie tussen de lid-staten, en wel van opwaartse convergentie. De wet- en regelgeving op EU-niveau zou gericht moeten zijn op het vastleggen van minimumnormen voor sociale bescherming en te gedetailleerde werkzaamheden op het gebied van wetgeving moeten vermijden. Het Comité vindt dat het recht op sociale bescherming moet worden "geïndividualiseerd". Voorts moet worden aanbevolen dat bestaande voorstellen voor een richtlijn geconsolideerd/uitgevoerd worden vóórdat er nieuwe uitgewerkt of voorgelegd worden.

26.

- Het Comité stemt met name in met het voorstel om de sociale-zekerheidsstelsels in Europa waaraan het concept van de welvaartsstaat ten grondslag ligt, te handhaven. Het is belangrijk dat regelingen worden getroffen voor de bescherming van werklozen en werknemers die slecht worden betaald of niet volledig aan het arbeidsproces kunnen deelnemen doordat zij gezinstaken moeten vervullen, ziek zijn of handicaps hebben. Wel moet de werkloosheidsbestrijding daarnaast worden voortgezet.

- Het Comité stemt in met het voorstel om het Europees model van de welvaartsstaat te handhaven en aan te passen.

- Het Comité is ingenomen met het voorstel om een aanbeveling betreffende de aanpassing van de stelsels voor sociale zekerheid in overweging te nemen, "met name via de individualisering van de rechten en de bijdragen op basis van een vergelijking van de huidige ongelijke behandeling naar geslacht in de sociale zekerheid".

- Het Comité stelt eveneens met tevredenheid vast dat de Commissie overweegt om een aanbeveling betreffende de financiering van de sociale zekerheid voor te stellen, "met daarin opgenomen gemeenschappelijke richtlijnen ter bevordering van een betere aanpassing van de sociale zekerheid aan de stimulering van de werkgelegenheid".

- Het Comité juicht het toe dat in het EU-programma tegen armoede en sociale uitsluiting is gekozen voor de geïntegreerde en op de regio's afgestemde aanpak waarvoor in Armoede-III wordt gepleit. Het is van belang dat in deze programma's plaats wordt ingeruimd voor de uitwisseling van ervaringen en informatie over vernieuwende experimenten.

- Het Comité is ingenomen met de toezegging dat in de relevante wetten, programma's en initiatieven rekening zal worden gehouden met de specifieke behoeften van gehandicapten.

- Ook de voorstellen voor een besluit om méér EU-acties te ondernemen "om de problemen van een vergrijzende bevolking, aan te pakken", krijgen de instemming van het Comité.

- Het Comité is ingenomen met de voorstellen en maatregelen van de Commissie ten einde de opsplitsing van de arbeidsmarkt naar geslacht op te heffen en geeft zijn steun aan de in de toekomst te nemen initiatieven daartoe.

- Het Comité schaart zich achter het standpunt van de Commissie dat er consequent naar gestreefd moet worden, discriminaties op het stuk van het arbeidsrecht op te heffen en voor de gehele Unie geldende maatregelen te nemen waardoor de positie van de vrouw t.a.v. gelijke kansen verbeterd wordt.

- Het Comité beschouwt de voorstellen tot intensivering van de sociale dialoog op het stuk van de gelijke kansen als een geschikt instrument om vooruitgang op dit gebied te boeken.

27.

- Het Comité stelt vast dat toegang tot betaalbare en geschikte huisvesting voorwaarde is bij de verwezenlijking van de doelstellingen op het gebied van gezondheidszorg, armoedebestrijding, onderwijs en werkgelegenheid.

- Dat huisvesting een recht is, moet nadrukkelijker worden erkend. Er moet ook meer worden gedaan aan de bestrijding van dakloosheid.

- De voornaamste conclusie van het verslag over 1993 van de Europese federatie van nationale organisaties voor daklozen (FEANTSA) "Europa's daklozen : aan hun lot overgelaten", vormt een argument voor de noodzaak om de hulpverlening aan daklozen opnieuw te onderzoeken op adequaatheid, reikwijdte en inhoud.

- In het licht van het voorgaande acht het Comité het een zeer goede zaak dat de Commissie in dit Witboek huisvesting een grote rol toebedeelt in de strijd tegen sociale uitsluiting.

28. Een belangrijke factor in het streven om mensen te beschermen tegen het verlies van hun arbeidsplaats is de noodzaak te voorkomen dat zij verstrikt raken in omstandigheden waardoor zij onvermijdelijk tot armoede vervallen. Daarom hebben ook de kleine letters van de sociale-zekerheidsstelsels zeer zeker hun gewicht. Bovendien moeten de sociale-zekerheidsstelsels en huisvestingsvoorzieningen deel gaan uitmaken van de strategieën om onderbetaling van werknemers tegen te gaan.

29. Het Comité ziet in dat een wettelijk kader moet worden geschapen waarbij de bijzonderheden van de uitvoering van maatregelen aan de nationale beleidsmakers wordt overgelaten. Daarom pleit het ervoor dat de EU haar aandacht vooral richt op de gevolgen van nationale sociale regelingen voor de strijd tegen sociale uitsluiting. Voor de verwezenlijking van dat doel zou het uitwerken van indicators over de mate waarin maatregelen in de strijd tegen sociale uitsluiting effect hebben gesorteerd, van zeer groot nut zijn; daarop zou door de EU toezicht moeten worden uitgeoefend.

30. Het Comité dringt aan op de duidelijke afbakening van de doelstellingen en draagwijdte van het nieuwe programma tegen sociale uitsluiting en wijst vooral met klem op de noodzaak van de volledige en formele erkenning van de rol die voor lokale en regionale overheden in de strijd tegen sociale uitsluiting is weggelegd.

Actie op volksgezondheidsgebied

31. Lokale en regionale overheden zijn de aangewezen instanties om in te grijpen in de omstandigheden die bepalend zijn voor een slechte dan wel verbeterende gezondheidstoestand. Het Comité stelt dan ook met grote tevredenheid vast dat in het Witboek de nadruk op preventie (pro-actieve ziektepreventie en bevordering van de gezondheid) wordt gelegd en dus niet alleen wordt uitgegaan van op genezing gerichte activiteiten. Tegen die achtergrond meent het Comité dat lokale en regionale overheden een doorslaggevende rol spelen bij het nemen van primaire preventieve maatregelen voor de gezondheid. In een aantal lid-staten vallen daaronder : rechtstreekse medische dienstverlening, óók in ziekenhuizen, minimalisering van de blootstelling aan factoren die ziekten of een verslechtering van de gezondheidstoestand teweeg kunnen brengen (luchtvervuiling, geluidshinder, de kwaliteit van het drinkwater enz.) en de zorg voor en het toezicht op een veilige en gezonde omgeving voor mensen om in te leven, werken en spelen.

32. Het Comité juicht het derhalve toe dat de Commissie in het Witboek recht doet aan de invloed die milieu-omstandigheden kunnen hebben op de gezondheid, de nadelige effecten op de gezondheid van bijvoorbeeld armoede en werkloosheid en het belang van door ongevallen, verwondingen en milieuvervuiling veroorzaakte ziekten. Lokale en regionale overheden dragen aanzienlijk bij tot de verbetering van de sociaal-economische en leefomgeving waardoor de basisvoorwaarden worden geschapen voor meer specifieke en op ziektebestrijding gerichte acties.

33. Het Comité dringt er bij de Commissie op aan, na te gaan welke maatregelen verder nog kunnen worden genomen ter lancering en ondersteuning van lokale en regionale projekten die bedoeld zijn om de basisvoorwaarden te scheppen waaraan de leefomgeving moet voldoen om specifieke acties te kunnen ondernemen ter verbetering van de gezondheid en ter bevordering van daartoe strekkende keuzen.

Vakbonden, werkgeversorganisaties en vrijwilligersorganisaties als partners in het veranderingsproces

34. Er kan niet voldoende worden gehamerd op het belang van de rol van lokale en regionale overheden bij het uitwerken van strategieën voor economische groei en werkgelegenheid. Het Comité vindt dan ook dat de EU een belangrijke rol kan spelen door de uitbreiding van lokale initiatieven te stimuleren en de lokale instanties te voorzien van de nodige middelen voor de instandhouding en uitbreiding van de werkgelegenheid.

35. Het Comité is dan ook zeer ingenomen met de in dit hoofdstuk van het Witboek vervatte voorstellen (met name de voorstellen voor meer betrokkenheid van de sociale partners en een nauwere samenwerking tussen werkgevers- en werknemersorganisaties) en hoopt dat de sociale partners ook bij de discussie over de omvang en de aard van oplossingen, waaronder financiering, betrokken worden. Het is echter enigszins teleurgesteld over het ontbreken van een specifieke vermelding van lokale en regionale overheden. Hun cruciale rol komt onvoldoende uit de verf. Eerder in dit advies heeft het Comité al gepleit voor de volledige erkenning van lokale en regionale overheden als deelnemers aan discussies over vraagstukken van sociaal beleid en van de belangrijke rol die daarin voor het Comité zelf is weggelegd.

Handhaving en uitvoering van het Europees recht

36. Volgens het Europees recht zijn lokale en regionale overheden overheidsinstanties die speciale verantwoordelijkheden dragen bij de uitvoering van Europese wetsteksten, met name richtlijnen. De samenhang tussen wetgeving en afspraken en de status van de afspraken (bindend of oriënterend) is echter nog steeds zeer onduidelijk. Om te voorkomen dat er teveel verschillende opvattingen of interpretaties bestaan over de vraag wanneer een afspraak bindend dan wel oriënterend is, moet deze kwestie worden verduidelijkt. Het tot stand brengen van een gemeenschappelijk onderhandelingsklimaat waarin duidelijk wordt gemaakt wie onderhandelingsbevoegdheid heeft, zal dit probleem kunnen helpen oplossen. Onder de lokale en regionale overheden ressorterende organisaties hebben nuttige methoden ontwikkeld om de uitwerking van voorstellen voor Europese wetgeving op het gebied van werkgelegenheid, alsmede de goedkeuring daarvan, op de voet te volgen en advies te geven over de plaatselijke en regionale uitvoering van die wetten.

37. Het Comité vindt dan ook dat de Europese Commissie bij het uitwerken van strategieën voor de handhaving van het Europees recht zich rekenschap moet geven van de mate waarin organisaties van lokale en regionale overheden tot de daadwerkelijke en tijdige uitvoering van de EU-wetsteksten bijdragen en van de ervaring die zij daarmee hebben opgedaan. Het ontwikkelen van geschikte werkmethoden en de uitwisseling van desbetreffende informatie tussen lokale en regionale overheden overal in Europa en met andere Europese werkgevers (die daarmee ongetwijfeld hun voordeel kunnen doen) zouden verder moeten worden gestimuleerd.

Internationale samenwerking - De rol van het Europees Sociaal Beleid

38. Het Comité stemt in met de algemene strekking van de opmerkingen in het Witboek over de rol van het Europees sociaal beleid in bilaterale en multilaterale samenwerkingsverbanden, maar vindt wel dat uitdrukkelijk moet worden verwezen naar de doorslaggevende rol van goed bestuur bij het uitwerken van duurzame sociaal-economische modellen.

39. De Europese Unie moet derhalve inzien dat er een verband bestaat tussen goed bestuur en duurzame groei. Tegen deze achtergrond moet het werkprogramma erop zijn gericht, te streven naar betrekkingen met de minst ontwikkelde landen die tot doel hebben de eigen capaciteiten van die landen te vergroten. Het oogmerk daarvan moet weer zijn, democratisch en doeltreffend plaatselijk zelfbestuur en de betrokkenheid van gemeenschappen bij het opstellen van programma's voor economische groei en sociale ontwikkeling, te bevorderen.

40. Het Comité vindt net als de Commissie, dat "De tijd ... rijp (is) voor een gerichte beleidsdiscussie tussen de Europese Unie en de landen uit Midden- en Oost-Europa over een aantal sociale kwesties." Naast pogingen om door samenwerking oplossingen te vinden voor moeilijkheden die ontstaan als gevolg van het werkgelegenheidsbeleid, zou de Europese Commissie moeten werken aan méér EU-maatregelen om de lokale en regionale democratische structuren in Midden- en Oost-Europa te verstevigen.

41. De EU zou zich veel krachtiger moeten inzetten voor de opname van bepaalde sociale minimumnormen in internationale handelsovereenkomsten. De uitwerking en handhaving van dergelijke normen mag echter niet alleen de taak zijn van de nieuwe Wereldhandelsorganisatie, als orgaan van de vrije wereldhandel, maar zou in samenwerking met de IAO moeten plaatsvinden.

De volgende stappen

42. Ter afsluiting van dit advies over het Witboek "Europees Sociaal beleid" benadrukt het Comité dat :

- het onverkort dient te worden geraadpleegd over het werkprogramma dat de Europese Commissie uitgaande van dit Witboek in 1995 zal presenteren;

- de plaats van de lokale en regionale overheden en het belang van het vraagstuk van de rechten van de burgers moeten worden gesitueerd in het kader van de intergouvernementele conferentie van 1996 en de herziening van de Verdragen. Het Comité betreurt het echter dat het huidige Verdrag de raadpleging van het Comité over de onderhandelingen met het oog op de herziening van de Verdragen in 1996 niet verplicht stelt;

- het om de in de inleiding van dit advies duidelijk uiteengezette redenen ten volle wil kunnen bijdragen tot de voor 1995 geplande en in samenwerking met het Europees Parlement te organiseren gezamenlijke hoorzitting over het Sociaal Handvest, omdat het Comité net als het Europees Parlement, een belangrijk democratisch gekozen EU-orgaan is;

- het voorstel van de Commissie om "een forum op te richten voor discussies over kwesties van sociaal beleid" op zich moet worden toegejuicht, maar dat het voornemen om dit forum slechts met tussenpozen van achttien maanden bijeen te laten komen onvoldoende is om een échte structuur voor een discussie te creëren en de lokale en regionale overheden bij die discussie te betrekken.

43. Ten slotte verklaart het Comité dat het gaarne zal blijven bijdragen tot de verdere ontwikkeling van sociaal beleid voor Europa en dat het zich verheugt over de stimulerende werking die het Witboek in dat opzicht ongetwijfeld zal hebben.

Brussel, 16 november 1994.

De voorzitter

van het Comité van de Regio's

Jacques BLANC