JAARVERSLAG (1999) - Europees Programma voor Wederopbouw en Ontwikkeling in Zuid-Afrika (Verordening (EG) nr. 2259/96)

(door de Commissie ingediend)

1 CONTEXT VAN HET PROGRAMMA

2 PROGRAMMA EN PRIORITEITEN

3 PROGRAMMERING

4 IMPLEMENTATIE 1999

5 CONTROLE EN EVALUATIE

6 EVALUATIE NATIONALE STRATEGIE

7 SAMENWERKINGSPARTNERS

8 COÖRDINATIE MET DE LIDSTATEN

9 DIVERSEN

10 CONCLUSIES EN VRAAGSTUKKEN VOOR DE TOEKOMST

Bijlage I VERORDENING (EG) NR. 2259/96 VAN DE RAAD VAN 22.11.1996

Bijlage II PROJECTEN GOEDGEKEURD IN 1999

Bijlage III VASTLEGGINGEN EN BETALINGEN IN 1999

Bijlage IV INFORMATIE OVER PROJECTEN GEGUND IN 1999

INLEIDING

Verordening (EG) nr. 2259/96 van de Raad van 22 november 1996 vormt de rechtsgrond voor de ontwikkelingssamenwerking met Zuid-Afrika; het samenwerkingsprogramma draagt de naam Europees Programma voor Wederopbouw en Ontwikkeling in Zuid-Afrika. Overeenkomstig artikel 9 van de Verordening legt de Commissie het Europees Parlement en de Raad een jaarverslag voor over de tenuitvoerlegging van deze verordening.

Dit derde verslag heeft betrekking op financieel jaar 1999, het laatste jaar waarin genoemde rechtsgrond geldig was; de verordening verstreek immers op 31 december 1999.

De begrotingstoewijzing voor het Europees Programma voor Wederopbouw en Ontwikkeling voor 1999 bedroeg 127,5 miljoen euro voor vastleggingen en 80 miljoen euro voor betalingen.

1 CONTEXT VAN HET PROGRAMMA

In het begrotingsjaar 1986 creëerde de begrotingsautoriteit begrotingslijn B7-5070, die gericht was op de verlening van steun aan ontwikkelingsacties in Zuid-Afrika. Met behulp van deze en de hieropvolgende toewijzingen werd het Speciaal Programma van de Europese Gemeenschap voor Zuid-Afrika gefinancierd.

De voornaamste doelgroep van dit programma was de civiele samenleving (de EG begon slechts na de democratische verkiezingen van 1994 betrekkingen te onderhouden met de regering van Zuid-Afrika), waarbij de aandacht aanvankelijk vooral uitging naar de strijd tegen apartheid, maar de nadruk steeds meer kwam te liggen op ontwikkelingsvraagstukken. Met het Speciaal Programma werden 744 projecten gefinancierd, waarmee in totaal 443 miljoen ecu was gemoeid.

Sedert de democratische verkiezingen in april 1994 heeft de samenwerking van de EU met Zuid-Afrika zich geleidelijk ontwikkeld tot een meer traditionele "ontwikkelingsaanpak", waarbij de nieuwe regering steeds meer betrokken werd bij het Europees Programma voor Wederopbouw en Ontwikkeling, dat in 1995 in de plaats trad van het Speciaal Programma.

Reeds in april 1994 had de Raad zich uitgesproken voor intensievere samenwerking met Zuid-Afrika door de steun van de Gemeenschap te concentreren op gebieden waar de levensomstandigheden van de bevolking, en met name van de armste bevolkingsgroepen, wellicht het meest zouden kunnen worden verbeterd.

Dit lag op één lijn met het ontwikkelingsprogramma van de nieuwe regering (het Programma voor Wederopbouw en Ontwikkeling - RDP). Dit ontwikkelingsprogramma van de regering (dat nog steeds loopt) ondervond problemen bij de tenuitvoerlegging en werd in 1996 gekoppeld aan het bredere macro-economische beleid van de regering, dat bekend staat als GEAR (Growth, Employment and Redistribution). GEAR is sterker gericht op groei en de rol van de particuliere sector.

Tegen de achtergrond van de hierboven beschreven beleidsveranderingen hebben de ontwikkelingsactiviteiten in Zuid-Afrika sedert 1996 een proces ondergaan van herstructurering en reorganisatie, en werd de programmering versterkt (zie Hoofdstuk 3).

Doordat Zuid-Afrika in 1997 is toegetreden tot de Overeenkomst van Lomé, zij het als gekwalificeerd lid van Lomé IV bis, kunnen Zuid-Afrikaanse bedrijven nu meedoen aan aanbestedingen voor in het kader van het 8e Europese Ontwikkelingsfonds gefinancierde projecten. Zuid-Afrika heeft als volwaardig partner deelgenomen aan de onderhandelingen om de regels vast te stellen die in de plaats dienden te treden van de Overeenkomst van Lomé IV, die in februari 2000 is verstreken; het heeft ook de Overeenkomst van Cotonou ondertekend, die in juni 2000 werd getekend, zij het nog steeds met de status van gekwalificeerd lid (Protocol nr. 3 bij de Overeenkomst).

Tijdens de Europese Raad van Berlijn in maart 1999 keurden de staatshoofden en regeringsleiders de resultaten goed van de onderhandelingen over de bilaterale overeenkomst inzake handel, ontwikkeling en samenwerking; deze overeenkomst vormt een contractueel kader voor de verdere bevordering van handel en ontwikkelingssamenwerking tussen de EU en Zuid-Afrika. Na een aanvullende reeks technische bijeenkomsten werd de overeenkomst op 22 oktober in Pretoria ondertekend; de bepalingen worden sinds 1 januari 2000 op voorlopige basis toegepast op de gebieden die onder de bevoegdheid vallen van de Gemeenschap.

Het samenwerkingsprogramma van de Europese Commissie met Zuid-Afrika is groter dan dat met enig ander land op het Afrikaanse continent, en het is dan ook zeker dat het land een van de belangrijkste ontwikkelingspartners van de EU zal blijven, met name in de Afrikaanse en Zuidelijk-Afrikaanse context. De ondertekening van de overeenkomst inzake handel, ontwikkeling en samenwerking heeft een nieuwe context gecreëerd voor ontwikkelingsrelaties, met inbegrip van het aspect van integratie van Zuid-Afrika in de regionale economie, met name met het oog op de gevolgen voor de onmiddellijke buurlanden van Zuid-Afrika. Het tweesporenkarakter van de Zuid-Afrikaanse economie en samenleving (die zeer geavanceerde segmenten en subsectoren omvat), alsmede de geleidelijke consolidering van de sociaal-economische overgang die werd aangevat door de nieuwe regering, maken van Zuid-Afrika een bijzondere, andere partner met, in vergelijking met andere ACS-landen, zeer atypische kenmerken.

2 PROGRAMMA EN PRIORITEITEN

De doelstellingen en prioriteiten van het Europees Programma voor Wederopbouw en Ontwikkeling werden gedefinieerd in de rechtsgrond (Verordening (EG) nr. 2259/96 van de Raad van 22 november 1996). Overeenkomstig artikel 1 worden in het kader van de implementatie de beleidsvormen en hervormingen van de nationale overheid van Zuid-Afrika ondersteund met het doel bij te dragen tot de duurzame en harmonische economische en sociale ontwikkeling van dat land en de grondslagen voor een democratische samenleving en een rechtsstaat waar de mensenrechten en de fundamentele vrijheden geëerbiedigd worden, te consolideren. In deze context werd voorrang verleend aan de meest achtergestelde bevolkingsgroepen.

Artikel 2 noemt de sectoren die in aanmerking komen voor steun in het kader van het programma (democratisering en mensenrechten, onderwijs en opleiding, gezondheidszorg, plattelandsontwikkeling, stedelijke ontwikkeling en sociale woningbouw, steun voor de particuliere sector, in het bijzonder het midden- en kleinbedrijf (MKB), institutionele versterking, regionale samenwerking, milieubescherming).

Door het programma gefinancierde activiteiten moeten de prioriteiten van de regering duidelijk tot uitdrukking brengen (RDP- en GEAR-beleid).

3 PROGRAMMERING

Artikel 6 van de rechtsgrondslag voorzag in de totstandbrenging van meerjarige indicatieve programma's die, gebaseerd op een gedefinieerde strategie, een duidelijk kader vormen voor door de EU gefinancierde samenwerkingsactiviteiten in Zuid-Afrika.

Het eerste meerjarig indicatief programma werd in mei 1997 ondertekend en verstreek overeenkomstig de rechtsgrond op 31 december 1999. Dit meerjarig indicatief programma sluit aan op de bepalingen van de rechtsgrond, zowel wat de doelgroep betreft (de meest achtergestelde bevolkingsgroepen in Zuid-Afrika) als wat betreft de sectoren die in aanmerking komen (lijst in artikel 2 van de rechtsgrond).

De in het meerjarig indicatief programma aangeduide prioritaire sectoren waren:

- elementaire sociale dienstverlening (gezondheidszorg, onderwijs en opleiding, watervoorziening en waterzuivering) (50-60% van het meerjarig indicatief programma)

- steun voor de particuliere sector (nadruk op het scheppen van werkgelegenheid en op kleine en middelgrote ondernemingen (15-20% van het meerjarig indicatief programma)

- goed bestuur en democratisering (15-20 % van het meerjarig indicatief programma)

- regionale samenwerking (± 5% van het meerjarig indicatief programma)

Ontwikkeling van de menselijke hulpbronnen, gendervraagstukken en milieubescherming werden gekozen als horizontale thema's.

Het gemiddelde jaarlijkse indicatieve financiële bedrag voor de periode tot eind 1999 bedroeg circa 125 miljoen ecu.

De EG en de regering van Zuid-Afrika zijn zich bewust van de belangrijke rol van gedecentraliseerde samenwerkingspartners (plaatselijk bestuur, NGO's, vakbonden, universiteiten, particuliere non-profitorganisaties enz.) in het ontwikkelingsproces, en kwamen overeen 25% van de middelen in het kader van het programma toe te wijzen aan de gedecentraliseerde samenwerkingspartners voor rechtstreekse tenuitvoerlegging (zie Hoofdstuk 6).

4 IMPLEMENTATIE 1999

4.1 Vastleggingen

12 programma's werden in 1999 door het Zuid-Afrikaanse comité goedgekeurd (zie Hoofdstuk 7), en vervolgens door de Commissie bekrachtigd. De volgende tabel toont de omvang van de middelen die werden toegekend aan de verschillende prioritaire sectoren en de verdeling naar voor de uitvoering verantwoordelijke partner (overheid of gedecentraliseerd).

Tabel 1 - Europees Programma voor Wederopbouw en Ontwikkeling in 1999

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

Vastgehouden werd aan het principe om middelen in het kader van het programma doelgerichter te concentreren op een kleiner aantal programma's met een betekenisvolle impact, zonder echter kleine, cruciale projecten uit te sluiten. Projecten waaraan relatief kleine bedragen verbonden zijn, die de Zuid-Afrikaanse bijdrage vormen aan regionale projecten die gecofinancierd worden met EOF-middelen, zijn van bijzonder belang voor de sector regionale integratie.

4.2 Betalingen

Het tempo van de betalingen, een probleem sinds de start van het programma, mag nu bevredigend worden genoemd en kan wellicht de komende jaren verder worden verbeterd. Al doen bepaalde, in de afgelopen jaren geïdentificeerde, oorzaken voor de trage betalingen zich nog steeds gelden, toch hebben de maatregelen die tot dusver ten uitvoer zijn gelegd om hier verbetering in te brengen, geleid tot de verdriedubbeling van de betalingen in de afgelopen vier jaar, van 30 miljoen euro in 1996 tot 99,9 miljoen euro in 1999.Ook in 1999 werd een beroep gedaan op doelgerichte sectorale steunprogramma's, waardoor betalingen sneller konden plaatsvinden en een directere impact hadden. De betalingen voor deze programma's op het gebied van gezondheidszorg, watervoorziening en -zuivering beïnvloeden de resultaten vanaf 2000. Voor zover een en ander aan de criteria beantwoordt, zal het gebruik van dit model worden voortgezet, met name nu blijkt dat de betrokken instanties in Zuid-Afrika verheugd zijn over de resultaten.

Evenals in 1998 was er in de loop van het jaar een tekort aan betalingskredieten; in november 1999 kwam een extra bedrag van 20 miljoen euro vrij in het kader van de Notenboom-procedure. Ondanks deze extra toewijzing diende een aantal betalingen te worden uitgesteld tot 2000. Wellicht was het mogelijk geweest over te gaan tot effectieve betaling van een aanvullend bedrag van 20 miljoen euro als de kredieten beschikbaar waren geweest. Onvermijdelijk was het ontstaan van enkele problemen met de begunstigde partijen, voornamelijk, maar niet uitsluitend, in de niet-publieke sector, eind 1999 en begin 2000; het probleem van het tekort aan betalingskredieten is overgedragen naar 2000.

4.3 Beheer

Enkele beheerproblemen bleven een probleem vormen: vooral het uiterst beperkte personeelsbestand (diensten van de Commissie in Brussel en delegatie in Pretoria) en de nog steeds zware administratieve werklast wijzen erop dat versterking van het personeel een kritieke prioriteit is, die verband houdt met veranderingen in de operationele procedures.

De benoeming door de Zuid-Afrikaanse overheid van een nationale ordonnateur en de vereenvoudiging van enkele van hun interne procedures maakten dat financieringsovereenkomsten eerder konden worden getekend, en middelen de voor de implementatie van de projecten bevoegde instanties eerder bereikten. Ondanks deze vorderingen blijft de effectieve start van de implementatiefase in diverse gevallen een probleem vormen.

In Bijlage II is een overzicht opgenomen van programma's/projecten die in 1999 werden goedgekeurd in het kader van het programma, alsmede hiermee verbonden vastleggingen en betalingen.

In Bijlage III wordt informatie verstrekt over de totale vastleggingen en betalingen.

Bijlage IV bevat gedetailleerde informatie over contracten gegund in verband met programma's voor 1999.

5 CONTROLE EN EVALUATIE

Een omvattend systeem voor controle en evaluatie is opgezet. Het jaarlijks overleg had plaats in april 1999, dat wil zeggen aan het begin van het Zuid-Afrikaanse fiscale jaar, en had ten doel vorderingen te evalueren en bestaande problemen aan te pakken, in partnerschap met de regering en de gedecentraliseerde samenwerkingspartners. Dit overleg vergt een intensieve voorbereiding, maar vormt een nuttige gelegenheid om:

* de oorzaken van vertragingen, moeilijkheden en problemen onder de loep te nemen en te bespreken, enz.;

* een agenda op te stellen voor de programmering van het komende jaar;

* kwesties aan de orde te stellen op het vlak van strategie, planning en procedures voor de toekomst.

Er worden notulen opgesteld; deze worden door beide partijen ondertekend en vormen een officieel referentiedocument voor de evaluatie van de vorderingen in het kader van de implementatie van het programma. Zes maanden later had de tussentijdse evaluatie plaats (november 1999); bij deze gelegenheid werd een eerste ontwerp van het programma voor de volgende jaren opgesteld.

Vermelding verdient in de context van beide bijeenkomsten in 1999 dat de aandacht geleidelijk is verschoven van evaluatie van geval tot geval van de programma's in uitvoering naar een doelgerichtere aanpak, die eruit bestaat de voornaamste problemen te onderzoeken in een klein aantal programma's, en vraagstukken van strategisch belang aanzienlijk grondiger te bespreken. Verder hebben lidstaten voor het eerst deelgenomen aan een van de werkzittingen van de bijeenkomst van november; daarbij werden de toekomstige strategie, het indicatief programma en de goedkeuring van een nieuwe rechtsgrond besproken.

De evaluatie van programma's (tussentijdse en slotevaluatie) wordt gewoonlijk voorzien in de financieringsovereenkomsten. In de loop van 1999 werden evaluaties of tussentijdse evaluaties verricht voor volgende programma's en projecten die de afgelopen jaren zijn geïnitieerd:

Proefprogramma landhervorming (95-03) (slotevaluatie) november 1999

Programma ontwikkeling part. sector (95-06) (tussentijdse evaluatie) september 1999

Beheerprogramma openbare diensten (96-03) (tussentijdse evaluatie) april 1999

Bijstand politie Oostelijke Kaapprovincie (96-08) (tussentijdse evaluatie) november 1999

Steunprogramma openbare gezondheidszorg (97-11) (tussentijdse evaluatie) augustus 1999

De aanbevelingen in al deze verslagen worden in aanmerking genomen, zowel in de context van individuele projecten en programma's (in dat geval met name de aanbevelingen van de tussentijdse evaluaties), als, voor zover van toepassing, bij planning en opzet van maatregelen in het kader van het globale programma.

6 EVALUATIE NATIONALE STRATEGIE

De nationale strategie is in 1999 geëvalueerd om sterke en zwakke punten van eerdere EU-strategieën te identificeren en het denkproces over de nieuwe samenwerkingsstrategie, die in de komende drie jaar moet worden vastgesteld, te sturen.

Daarbij bleek dat de relevantie van de hoofddoelstellingen van de EG-strategie tot dusverre vooral gelegen was in ondersteuning van de nationale prioriteiten en strategieën van de Zuid-Afrikaanse regering. Verder werd gewezen op enkele onvolkomenheden in de tenuitvoerlegging van het meerjarig indicatief programma, verband houdende met gebreken in de opzet van het project, de grote verscheidenheid aan projecten, die de uitoefening van controle bemoeilijkt, en de tijd die wordt besteed aan administratieve procedures in plaats van aan productie en controle van de resultaten en verwezenlijkingen op het niveau van de begunstigden. Bij de evaluatie werd tevens gewezen op de gebrekkige implementatiecapaciteit van enkele van de Zuid-Afrikaanse partners (regeringsinstanties en NGO's), alsmede op het gebrek aan coördinatie tussen de donoren.

In de voornaamste aanbevelingen voor de toekomstige strategie werd gewezen op de behoefte aan gedegen voorbereiding van het programma, gebaseerd op intensief overleg met alle betrokkenen en passende sectorale onderzoeken. De concentratie van EU-middelen op de belangrijkste ontwikkelingsdoelstellingen is van zeer groot belang om meer effect te sorteren en een betere controle mogelijk te maken. Sectorale steunprogramma's met gerichte begrotingssteun worden gestimuleerd, mits de betrokken diensten kunnen aantonen dat zij in staat zijn deze uit te voeren en daarover verantwoording afleggen. De behoefte de ontwikkeling van kennis te stimuleren door technische bijstand van hoog niveau en innovatieve projecten werd benadrukt, alsmede de behoefte aan regelmatigere en tijdigere evaluaties en controles.Na diepgaand overleg met de Zuid-Afrikaanse partners en de lidstaten is met de hieruit getrokken lessen en de aanbevelingen rekening gehouden, vooral bij de opstelling van het nationaal strategisch document en het meerjarig indicatief programma voor de periode 2000-2002, alsmede, waar mogelijk, bij de voorbereiding van de projecten waarvoor in 1999 vastleggingen zijn gedaan.

Na de evaluatie volgde intensief overleg tussen de Zuid-Afrikaanse autoriteiten en de EU-lidstaten; dit was gericht op belangrijke gebieden waarop de EG steun verleent: water en waterzuivering, gezondheidszorg, onderwijs en opleiding, ontwikkeling van de particuliere sector, plaatselijke ontwikkeling, mensenrechten en de consolidering van de democratie. Voor elk van deze sectoren werden de huidige situatie en uitdagingen besproken; verder werden prioritaire gebieden voor toekomstige maatregelen gedefinieerd. Potentiële synergieën en complementariteit tussen EG en lidstaten werden geïdentificeerd om de efficiency en impact van toekomstige EU-bijstand te verhogen.

7 SAMENWERKINGSPARTNERS

Als gezegd, wordt, behalve de steun voor de regering (op centraal en provinciaal niveau), tenminste 25% van de besteedbare middelen toegewezen voor tenuitvoerlegging door gedecentraliseerde samenwerkingsinstanties.

De middelen worden nog steeds toegewezen aan gespecialiseerde NGO's, die belangrijke ontwikkelingsprogramma's kunnen uitvoeren in de prioritaire sectoren van het meerjarig indicatief programma, in coördinatie met het regeringsbeleid. In 1999 werd een nieuwe aanpak uitgeprobeerd in de gezondheidszorg. Verschillende overheids- en niet-overheidsinstanties werkten samen aan een programma; alle instanties waren verantwoordelijk voor activiteiten op gebieden waarop zij over specifieke bekwaamheden beschikten, terwijl de niet-overheidsinstanties volledig onafhankelijk bleven.

De Europese Commissie blijft de oprichting van consortia, netwerken en andere vormen van partnerschap actief aanmoedigen om de sectorale integratie te verhogen en de dialoog met de overheidssector te vergemakkelijken. In 1999 gingen nieuwe initiatieven van start met de volgende netwerken:

SANTSEP (South African Network of Trauma Service Providers);

Urban Sector Network (netwerk van NGO's voor de verschaffing van ontwikkelingskennis aan armen in stedelijke gebieden).

Na langdurige voorbereidingen is een programma goedgekeurd voor de verlening van steun aan Interfund. Interfund speelt een belangrijke rol in de NGO-sector in Zuid-Afrika en assisteert enkele kleine NGO's aan de basis die elementaire sociale diensten verlenen aan de armste sectoren van de samenleving.

8 COÖRDINATIE MET DE LIDSTATEN

In artikel 4, lid 6, artikel 7, lid 2, artikel 7, lid 3, artikel 8 en artikel 9 van de rechtsgrond worden verschillende niveaus vermeld waarop informatie kan worden uitgewisseld of coördinatie kan plaatsvinden met de lidstaten.

Het voorzitterschap en de EG-delegatie organiseren periodieke bijeenkomsten in Pretoria om informatie uit te wisselen over het Europees Programma voor Wederopbouw en Ontwikkeling en de door de lidstaten gefinancierde activiteiten. Nieuwe initiatieven in het kader van het programma (studies, ontwerpfinancieringsvoorstellen, enz.) worden systematisch ingediend bij de plaatselijke vertegenwoordigingen van de lidstaten.

Over sectorale punten worden plaatselijke bijeenkomsten georganiseerd om het sectoraal beleid van de EG te coördineren met dat van de lidstaten. Voorts wordt de beoordeling van projecten tijdens het jaarlijks overleg (zie Hoofdstuk 5) besproken met de lidstaten, die overeenkomstig artikel 9 een exemplaar ontvangen van de notulen.

Na plaatselijk overleg worden financieringsvoorstellen ingediend bij het Zuid-Afrikaanse comité waar de lidstaten hun standpunten naar voren brengen. Het Zuid-Afrikaanse comité is in 1999 drie keer bijeengekomen om programma's te bespreken en daarover goedkeuring te bereiken.

Vooral het overleg met de lidstaten was in 1999 bijzonder intensief in de context van de opstelling van het nieuwe strategische document en het indicatief programma. Specifieke sectorale bijeenkomsten werden georganiseerd, zowel onder leiding van de delegatie als van de lidstaten. Het succes van deze bijeenkomsten is af te lezen aan de goedkeuring door het Zuid-Afrikaanse comité van het strategisch document in december. Het streven naar meer coördinatie is echter tamelijk eenzijdig, in die zin dat bepaalde lidstaten huiverig zijn voor of slechts met veel pijn en moeite een proactieve programmering vastleggen voor toekomstige activiteiten.

9 DIVERSEN

In 1999 ontving de delegatie bezoek van diverse vertegenwoordigers van de bij samenwerking en ontwikkeling betrokken EU-instellingen, waaronder leden van het Europees Parlement, de Europese Investeringsbank etc. Vijf bezoeken, waaronder een van Commissielid Nielson, hielden rechtstreeks verband met de onderhandelingen over en ondertekening van de overeenkomst inzake handel, ontwikkeling en samenwerking.

Bijzondere inspanningen werden geleverd om ervoor te zorgen dat voldoende informatie wordt verschaft over het Europees Programma voor Wederopbouw en Ontwikkeling en de resultaten daarvan, hoofdzakelijk in Zuid-Afrika, maar ook in Europa. Twee eind 1997 goedgekeurde programma's (Informatie en communicatie in verband met het programma en het Fonds voor conferenties en workshops) waren volledig operationeel en inzetbaar voor de verspreiding van informatie ten behoeve van alle betrokken partijen en het publiek. Het Fonds voor conferenties heeft ook betrekking op vraagstukken in verband met de overeenkomst inzake handel, ontwikkeling en samenwerking.

10 CONCLUSIES EN VRAAGSTUKKEN VOOR DE TOEKOMST

De samenwerkingsactiviteiten met Zuid-Afrika zijn aanzienlijk bijgestuurd en geherstructureerd na de overeenstemming over het nationaal strategisch document en het meerjarig indicatief programma in 1997. Zowel de Europese Commissie, als de Zuid-Afrikaanse regering hebben zich verbonden te streven naar verdere harmonisatie (procedurele aspecten, integratie Overeenkomst van Lomé) en de tot dusver bereikte resultaten te consolideren.

1999 was een buitengewoon vruchtbaar jaar in termen van het samenwerkingsprogramma van de Europese Commissie met Zuid-Afrika. 1999 was het laatste jaar van het meerjarig indicatief programma dat in 1997 met de Zuid-Afrikaanse regering was gesloten en als zodanig een geschikt tijdstip voor Zuid-Afrika en de Commissie om lering te trekken uit de opgedane ervaring en gezamenlijk een nieuwe samenwerkingsstrategie voor de komende drie jaar te definiëren. Daarbij dient speciale aandacht te worden besteed aan de sterke en zwakke punten van eerdere strategieën; dit vormt de basis voor het volgende samenwerkingskader.

Bij het verstrijken van de Raadsverordening eind 1999 is veel tijd besteed aan het volgen van het interinstitutioneel debat over het voorstel voor een nieuwe verordening, als in maart 1999 voorgelegd aan Raad en Parlement. Het voorstel, dat rekening hield met de gevolgen van de overeenkomst inzake handel, ontwikkeling en samenwerking en ernaar streefde de "post-1999" situatie onmiddellijk aan te pakken, kon niet voor eind dat jaar worden goedgekeurd.

De definitieve vormgeving van de overeenkomst inzake handel, ontwikkeling en samenwerking in maart en ondertekening ervan in oktober bevestigden de nieuwe status van Zuid-Afrika en vormden het startsignaal voor aanvullende maatregelen (deconcentratie en decentralisatie) om de uitvoering en efficiency van het programma te verbeteren; de noodzaak daartoe werd steeds groter gezien de kritiek in het evaluatierapport over de nationale strategie en van de Rekenkamer in speciaal verslag nr. 7/98.

Na talloze werkgroepvergaderingen van de voornaamste betrokken diensten (DG Ontwikkeling, Gemeenschappelijke Dienst Buitenlandse Betrekkingen en delegatie) werd een voorstel uitgewerkt om de verantwoordelijkheid voor het beheer van het programma te verdelen naar fase van de projectcyclus (evaluatie, financieringsvoorstel en besluit, werkplannen, contracten, controle en audit etc.). Dit voorstel is een stap in de richting van het verzoek van het Parlement in het kwijtingsverslag van 1997.

Afgezien van de tenuitvoerlegging van het Europees Programma voor Wederopbouw en Ontwikkeling, is in de loop van 1999 veel tijd en moeite besteed aan de vaststelling van het kader voor de toekomstige samenwerking met Zuid-Afrika. Zo is overleg gepleegd over de ontwerpverordening voor de periode 2000 - 2006, is een strategisch document opgesteld en goedgekeurd, is de ontwerpversie van het meerjarig indicatief programma 2000 - 2002 tot stand gekomen, en ligt de blauwdruk op tafel voor het gedecentraliseerd beheer van het algemene ontwikkelingssamenwerkingsprogramma.

De betalingskredieten voor het huidige jaar (2000) en voor 2001 dienen te worden verhoogd om de vooruitgang die de afgelopen jaren bij de tenuitvoerlegging van het programma is geboekt, te continueren. Dit probleem is, voor zover op het moment van schrijven bekend, in 2000, net als in 1999, aangepakt door een verzoek om een aanvullende toewijzing van kredieten in het kader van de Notenboom-procedure. Voor 2001 voorziet de ontwerpbegroting reeds in een substantiële verhoging van de betalingskredieten. Gehoopt wordt dat deze aanvullende middelen dergelijke blokkages in de naaste toekomst helpen voorkomen.

Bijlage I

VERORDENING (EG) NR. 2259/96 VAN DE RAAD VAN 22.11.1996

31996R2259 Verordening (EG) nr. 2259/96 van de Raad van 22 november 1996 betreffende ontwikkelingssamenwerking met Zuid- Afrika Publicatieblad nr L 306 van 28/11/1996 BLZ. 0005 - 0008

Niet meer van kracht VERORDENING (EG) NR. 2259/96 VAN DE RAAD van 22 november 1996 betreffende ontwikkelingssamenwerking met Zuid-Afrika

DE RAAD VAN DE EUROPESE UNIE,

Gelet op het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap,

inzonderheid op artikel 130 W,

Gezien het voorstel van de Commissie (1),

Volgens de procedure van 189 C van het Verdrag (2),

Overwegende dat het beleid van de Gemeenschap ten aanzien van Zuid-Afrika in het verleden werd gekenmerkt door de invoering van negatieve maatregelen, een handelsembargo en economische sancties tegen de voor een politiek van apartheid verantwoordelijke Regering, en positieve maatregelen ter ondersteuning van de bevolkingsgroepen die het slachtoffer van de apartheid waren, in het kader van het via niet-gouvernementele organisaties ten uitvoer gelegde Speciaal Programma voor Zuid-Afrika;

Overwegende dat de Gemeenschap na de verkiezingen van april 1994 en de aanstelling van een democratische Regering is overgegaan op een koers die het beleid en de hervormingen van de nationale autoriteiten steunde;

Overwegende dat de Raad in zijn verklaring van 25 mei 1993 zijn steun heeft toegezegd aan de totstandbrenging van democratische structuren;

Overwegende dat de Raad van Ministers van Algemene Zaken in zijn verklaring van 19 april 1994 over de toekomstige betrekkingen tussen de Gemeenschap en Zuid-Afrika opnieuw zijn steun heeft toegezegd aan uitbreiding van de samenwerking met Zuid-Afrika met toespitsing van de communautaire steun op de sectoren die de levensomstandigheden van de bevolking, met name de meest achtergestelde bevolkingsgroepen, kunnen verbeteren;

Overwegende dat de in oktober 1994 in Pretoria tussen de Europese Gemeenschap en de Republiek Zuid-Afrika ondertekende samenwerkingsovereenkomst ten doel heeft een harmonische en duurzame sociaal-economische ontwikkeling te bevorderen en de eerste fase vormt van de totstandbrenging van samenwerking op lange termijn met dat land, en dat met het oog daarop op 31 maart 1995 een voorstel voor onderhandelingsrichtsnoeren door de Commissie bij de Raad is ingediend;

Overwegende dat de begrotingsautoriteit in het kader van de begroting van 1986 heeft besloten een begrotingslijn te creëren ter ondersteuning van ontwikkelingsactiviteiten in dat land;

Overwegende dat de wijze van beheer van de door de Gemeenschap voor de tenuitvoerlegging van deze samenwerking bestemde financiële middelen moet worden vastgesteld;

Overwegende dat er in deze verordening voor de gehele duur van het programma een financieel referentiebedrag is opgenomen in de zin van punt 2 van de verklaring van het Europees Parlement, de Raad en de Commissie van 6 maart 1995, zonder dat dit afbreuk doet aan de door het Verdrag aan de begrotingsautoriteit toegekende bevoegdheden,

HEEFT DE VOLGENDE VERORDENING VASTGESTELD:

Artikel 1

De Gemeenschap zet een financiële en technische samenwerking met Zuid-Afrika op ter ondersteuning van het beleid en de hervormingen van de nationale autoriteiten van dat land.

Het communautaire samenwerkingsprogramma, getiteld "Europees programma voor de wederopbouw en ontwikkeling in Zuid-Afrika", heeft ten doel bij te dragen tot de duurzame en harmonische economische en sociale ontwikkeling van dat land en de grondslagen voor een democratische samenleving en een rechtsstaat waar de mensenrechten en de fundamentele vrijheden geëerbiedigd worden, te consolideren.

In deze context steunt de Gemeenschap bij voorrang de acties ten behoeve van de meest achtergestelde Zuidafrikaanse bevolkingsgroepen.

Artikel 2

1. De krachtens deze verordening ten uitvoer te leggen acties hebben in hoofdzaak betrekking op de volgende gebieden:

- steun voor de democratisering en de bescherming van de mensenrechten;

- onderwijs en opleiding;

- gezondheidszorg;

- plattelandsontwikkeling;

- stadsontwikkeling en sociale woningbouw;

- steun voor en samenwerking met de particuliere sector, in het bijzonder de kleine en middelgrote ondernemingen;

- institutionele versterking en organisatie van plaatselijke gemeenschappen;

- regionale samenwerking en integratie;

- milieubescherming.

2. Bij haar samenwerkingsacties houdt de Gemeenschap rekening met de prioriteiten van het Zuidafrikaans programma voor wederopbouw en ontwikkeling.

Artikel 3

De samenwerkingspartners die in aanmerking komen voor financiële steun uit hoofde van deze verordening, zijn nationale, provinciale en lokale overheden en overheidsinstanties, niet-gouvernementele organisaties en organisaties op gemeenschapsbasis, regionale en internationale organisaties, instellingen en publieke of particuliere bedrijven.

Artikel 4

1. De middelen die in het kader van de in artikel 1 bedoelde samenwerking kunnen worden gebruikt, omvatten met name studies, technische bijstand, opleiding of andere dienstverlening, leveringen en werken, alsmede financiële controles en evaluatie- en controlemissies.

2. De communautaire financiering, in deviezen of plaatselijke valuta, naar gelang voor de uitvoering van de samenwerking nodig is, kan betrekking hebben op:

- uitgaven voor investeringen, met uitzondering van de aankoop van onroerend goed;

- mits naar behoren gemotiveerd, terugkerende kosten (waaronder beheers-, onderhouds- en werkingskosten) om te zorgen voor een optimale benutting van de in het vorige streepje bedoelde investeringen waarvan de exploitatie tijdelijk een zware last voor de partner is. In die gevallen moet het financieringsvoorstel van de Gemeenschap vergezeld gaan van een plan voor het overnemen van deze kosten door de partner aan het einde van het project.

3. In principe is voor elke samenwerkingsactie een financiële bijdrage van de in artikel 3 bedoelde partners vereist. Deze bijdrage wordt gevraagd binnen de grenzen van de mogelijkheden van de betrokken partners en naar gelang van de aard van elke actie. In specifieke gevallen en wanneer de partner hetzij een niet-gouvernementele organisatie, hetzij een organisatie op gemeenschapsbasis is mag de bijdrage naar gelang van zijn mogelijkheden in natura gegeven worden.

4. Er kan gezocht worden naar mogelijkheden voor co-financiering met andere geldverschaffers, met name de Lid-Staten.

5. De Commissie treft alle nodige maatregelen om bekendheid te geven aan de communautaire herkomst van de steun die uit hoofde van deze verordening wordt gegeven.

6. Om de doelstellingen van cohesie en complementariteit, als bedoeld in het Verdrag, te verwezenlijken en om optimale doeltreffendheid van de steun te garanderen, kan de Commissie alle noodzakelijke coördinatiemaatregelen nemen, met name:

a) het instellen van een systeem van regelmatige informatie-uitwisseling over de acties waarvan financiering door de Gemeenschap en de Lid-Staten plaatsvindt of wordt overwogen;

b) coördinatie daar waar de acties worden uitgevoerd, door middel van regelmatige bijeenkomsten en informatie-uitwisseling tussen de vertegenwoordigers van de Commissie en de Lid-Staten in het begunstigde land.

7. De Commissie kan in contact met de Lid-Staten alle nodige initiatieven nemen om te zorgen voor een goede coördinatie met de andere betrokken geldverschaffers.

Artikel 5

De financiële steunverlening krachtens deze verordening vindt plaats in de vorm van niet-terugvorderbare hulp.

Artikel 6

De meerjarige indicatieve programmering per doelstelling alsmede het identificeren en uitvoeren van de in artikel 2 bedoelde acties die daaruit voortvloeien, vinden plaats in nauwe samenspraak met de Zuidafrikaanse Regering en rekening houdend met de resultaten van de in artikel 4, leden 6 en 7, bedoelde coördinatie.

Om de programmering voor te bereiden stelt de Commissie in het kader van een geïntensiveerde coördinatie met de Lid-Staten, met inbegrip van coördinatie ter plaatse, een overzichtsdocument over de samenwerkingsstrategie op dat door het in artikel 8 bedoeld comité, hierna "het comité" te noemen, zal worden behandeld. De Commissie legt het op basis van deze behandeling opgestelde meerjarige indicatieve programma aan het comité voor om een gedachtenwisseling mogelijk te maken, welke plaatsvindt op verzoek van de Commissie of van een of meer leden van het comité. In dat geval geeft het comité, wanneer het niet mogelijk zou blijken de wenselijke consensus over het overzichtsdocument of het programma te bereiken, zijn advies volgens de in artikel 8 bedoelde procedure. Dezelfde procedure is van toepassing wanneer er wijzigingen van het programma noodzakelijk blijken.

Artikel 7

1. De Commissie is belast met het onderzoek en het beheer van, en de besluitvorming over de in deze verordening bedoelde acties overeenkomstig de geldende begrotings- en andere procedures, met name die van in het Financieel Reglement van toepassing op de algemene begroting van de Europese Gemeenschappen.

2. Om te zorgen voor transparantie en de verwezenlijking van de in artikel 4, lid 6, genoemde doelstellingen, doet de Commissie de Lid-Staten en hun vertegenwoordigers ter plaatse korte beschrijvingen van de projecten toekomen zodra het besluit is genomen een bepaald project te onderzoeken. Vervolgens werkt de Commissie deze beschrijvingen bij en zendt deze aan de Lid-Staten.

3. De besluiten betreffende acties waarvan de financiering uit hoofde van deze verordening de 2 miljoen ecu per actie overschrijdt, de wijzigingen van deze acties die een overschrijding meebrengt en met meer dan 20 % van het oorspronkelijk voor de betrokken actie overeengekomen bedrag, en de fundamentele wijzigingsvoorstellen die nodig zijn tengevolge van de problemen die zijn gerezen bij de uitvoering van reeds gelanceerde projecten, worden vastgesteld volgens de procedure van artikel 8. Wanneer de in de eerste alinea bedoelde overschrijding 4 miljoen ecu overschrijdt maar minder bedraagt dan 20 % van het oorspronkelijk uitgetrokken bedrag, wordt het comité volgens vereenvoudigde en versnelde procedures om een advies verzocht. De Commissie stelt het comité op beknopte wijze in kennis van de financieringsbesluiten die zij voornemens is te nemen betreffende projecten en programma's met een waarde van minder dan 2 miljoen ecu. Deze inkennisstelling vindt uiterlijk een week voordat het besluit wordt genomen plaats.

4. Elke krachtens deze verordening gesloten financieringsovereenkomst of elk krachtens deze verordening gesloten financieringscontract voorziet er met name in dat de Commissie en de Rekenkamer controles ter plaatse kunnen uitvoeren op de gebruikelijke wijzen, vastgesteld door de Commissie in het kader van de geldende bepalingen, met name die van het Financieel Reglement van toepassing op de algemene begroting van de Europese Gemeenschappen.

5. Voor zover de acties leiden tot financieringsovereenkomsten tussen de Gemeenschap en Zuid-Afrika, wordt daarin bepaald dat de betaling van belastingen, rechten en lasten niet door de Gemeenschap wordt gefinancierd.

6. De deelneming aan aanbestedingen en opdrachten staat onder gelijke voorwaarden open voor alle natuurlijke en rechtspersonen van de Lid-Staten, Zuid-Afrika en de ACS-Staten. Zij kan in naar behoren gemotiveerde gevallen en om de beste kosten/baten-verhouding tot stand te brengen, worden uitgebreid tot andere ontwikkelingslanden.

7. De leveringen zijn van oorsprong uit de Lid-Staten, Zuid-Afrika, of de ACS-Staten. In naar behoren gemotiveerde uitzonderlijke gevallen kunnen de leveringen hun oorsprong in andere landen vinden.

Artikel 8

1. De Commissie wordt bijgestaan door het comité Zuid-Afrika, bestaande uit vertegenwoordigers van de Lid-Staten en voorgezeten door de vertegenwoordiger van de Commissie.

2. De vertegenwoordiger van de Commissie legt het comité een ontwerp voor van de te nemen maatregelen. Het comité brengt advies uit over dit ontwerp binnen een termijn die de voorzitter kan vaststellen naar gelang van de urgentie van de materie. Het comité spreekt zich uit met de meerderheid van stemmen die in artikel 148, lid 2, van het Verdrag is voorgeschreven voor de aanneming van de besluiten die de Raad op voorstel van de Commissie dient te nemen. Bij de stemming in het comité worden de stemmen van de vertegenwoordigers van de Lid-Staten gewogen overeenkomstig genoemd artikel. De voorzitter neemt niet aan de stemming deel.

3. a) De Commissie stelt de beoogde maatregelen vast wanneer zij in overeenstemming zijn met het advies van het comité.

b) Wanneer de beoogde maatregelen niet in overeenstemming zijn met het advies van het comité of indien geen advies is uitgebracht, dient de Commissie onverwijld bij de Raad een voorstel in betreffende de te nemen maatregelen. De Raad besluit met gekwalificeerde meerderheid van stemmen.

Indien de Raad, na een maand na de indiening van het voorstel, geen besluit heeft genomen, worden de voorgestelde maatregelen door de Commissie vastgesteld.

Artikel 9

Na elk begrotingsjaar legt de Commissie aan het Europees Parlement en de Raad een jaarverslag over de tenuitvoerlegging van deze verordening voor. In dit verslag zijn de resultaten van de uitvoering van de begroting opgenomen wat betreft de betalingsverplichtingen en de betalingen, alsmede de in de loop van het jaar gefinancierde projecten en programma's. Het bevat nauwkeurige en gedetailleerde statistische informatie over de gunningen van de opdrachten voor de uitvoering van de projecten en programma's.

De Commissie maakt regelmatig een beoordeling van de door de Gemeenschap gefinancierde acties om vast te stellen of de met deze acties beoogde doelstellingen verwezenlijkt zijn en om richtsnoeren te kunnen geven voor de verbetering van de doeltreffendheid van toekomstige acties. Er worden samenvattingen van de beoordelingsverslagen aan de Lid-Staten toegezonden. De volledige verslagen worden desgevraagd ter beschikking van de Lid-Staten gesteld.

Artikel 10

Deze verordening treedt in werking op de derde dag volgende op die van haar bekendmaking in het Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen en verstrijkt op 31 december 1999.

Het financieel referentiebedrag voor de uitvoering van deze verordening voor de periode van 1 januari 1996 tot en met 31 december 1999 is 500 miljoen ecu.

De jaarlijkse kredieten worden door de begrotingsautoriteit toegestaan binnen de grenzen van de financiële vooruitzichten.

Deze verordening is verbindend in al haar onderdelen en is rechtstreeks toepasselijk in elke Lid-Staat.

Gedaan te Brussel, 22 november 1996.

Voor de Raad

De Voorzitter

J. BURTON

(1) PB nr. C 235 van 9. 9. 1995, blz. 5.

(2) Advies van het Europees Parlement van 10 oktober 1995 (PB nr. C 287 van 30. 10. 1995, blz. 29), gemeenschappelijk standpunt van de Raad van 19 maart 1996 (PB nr. C 134 van 6. 5. 1996, blz. 12) en besluit van het Europees Parlement van 18 juli 1996 (PB nr. C 261 van 9. 9. 1996, blz. 144).

Bijlage II

PROJECTEN GOEDGEKEURD IN 1999

(naar prioritaire sector van het meerjarig indicatief programma)

PROJECT CONTRACT Vastleggingen Betalingen NR. (euro) (euro)

Elementaire sociale diensten

Sectoraal steunprogramma lokale watervoorziening en -zuivering 99-73200-017 20.000.000

Sectoraal steunprogramma openbare gezondheidszorg 2000 99-73200-023 38.000.000

Steun fase II Urban Sector Network 99-73200-020 4.500.000

Steunprogramma voor sociale woningbouw (1) 99-73200-026 8.990.000

Goed bestuur en democratisering

Steun voor INTERFUND (capaciteitsopbouw NGO's en CBO's) 99-73200-004 4.000.000

Consolidering traumasector Zuid-Afrika 99-73200-022 7.510.000

Capaciteitsopbouw en institutionele ontwikkeling voor SAPS en DSS 99-73200-024 18.500.000

Programma microprojecten Oostelijke Kaapprovincie 2000 - 2004 (2) 99-73200-025 8.000.000

Ontwikkeling particuliere sector

Steun initiatief ruimtelijke ontwikkeling 'Wild Coast' 99-73200-019 12.800.000

Regionale samenwerking Regionale controle en toezicht op visserijactiviteiten 99-73200-018 1.210.000

SADC Regionaal programma voor drugsbestrijding Zuid-Afrika 99-73200-027 1.990.000

EU/SA Investment Programme (ESIP) 99-73200-021 2.000.000

TOTAAL 127.500.000

(1) Goedkeuring door Comité van programmatotaal ter hoogte van EUR 20.000.000, saldo ter hoogte van EUR 11.010.000 vast te leggen in 2000.

(2) Goedkeuring door Comité van programmatotaal ter hoogte van EUR 20.000.000, saldo ter hoogte van EUR 12.000.000 vast te leggen in 2001.

Bijlage III

VASTLEGGINGEN EN BETALINGEN IN 1999

Vastleggingen: EUR 127.500.000,00 (12 projecten)

Betalingen: EUR 99.999.493,63 (174 betalingen)

Bijlage IV

INFORMATIE OVER PROJECTEN GEGUND IN 1999

Project: 97-73200-008 Ontwikkelingsprogramma arbeidsmarktvaardigheden

Financieringsovereenkomst: Partner Zuid-Afrikaanse regering

Bedrag 46.000.000 euro

Contract 1: Contractant GFA-International Management Consulting

Bedrag 2.868.310 euro

Totaal betaald (1999): Bedrag 570.000 euro

Contract 2: Contractant GOPA-FAS-GTZ

Bedrag 3.412.260 euro

Totaal betaald (1999): Bedrag 682.452 euro

Contract 3: Contractant GOPA-FAS-GTZ

Bedrag 1.090.635 euro

Totaal betaald (1999): Bedrag 218.127 euro

Contract 5: Contractant GOPA-FAS-GTZ

Bedrag 3.078.625 euro

Totaal betaald (1999): Bedrag 615.725 euro

Contract 6: Contractant GOPA-FAS-GTZ

Bedrag 2.182.455 euro

Totaal betaald (1999): Bedrag 436.491 euro

Project: 96-73200-007 Elektrificatie (zonder aansluiting op het lichtnet) van plattelandsscholen

Financieringsovereenkomst: Partner Zuid-Afrikaanse regering

Bedrag 15.000.000 euro

Contract: Contractant IT Power Ltd.

Bedrag 323.070 euro

Totaal betaald (1999): Bedrag 0 euro

Project: 97-73200-010 Versterking lokale regering Mpumalanga

Financieringsovereenkomst: Partner Zuid-Afrikaanse regering

Bedrag 17.900.000 euro

Contract: Contractant SOGES S.p.A.

Bedrag 2.188.490 euro

Totaal betaald (1999): Bedrag 437.698 euro

Project: 95-73200-007 Programma voor adviesverlening over technische bijstand

Financieringsovereenkomst: Partner Zuid-Afrikaanse regering

Bedrag 5.000.000 euro

Contract: Contractant Symonds Group

Bedrag 1.554.350 euro

Totaal betaald (1999): Bedrag 0 euro