'"TOWSHUPS 
COMMISSE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN 
Brussel, 25.11.1997 
COM(97) 610 def. 
VERSLAG VAN DE COMMISSIE 
AAN HET EUROPEES PARLEMENT, 
DE RAAD, 
HET ECONOMISCH EN SOCIAAL COMITÉ 
EN HET COMITÉ VAN DE REGIO'S 
OVER DE COÖRDINATIE 
VAN DE ACTIVITEITEN TEN BEHOEVE VAN HET 
MIDDEN- EN KLEINBEDRIJF (MKB) EN DE 
AMBACHTELIJKE SECTOR 
1997 

INHOUDSOPGAVE 
5 SAMENVATTING 
INLEIDING 9 
Doelstellingen en omvang van de coördinatie 10 
Structuur van het verslag 10 
Een gemeenschappelijke definitie van het MKB 11 
Een betere kennis van het MKB 11 
HOOFDSTUK I. VERBETERING VAN HET MKB-KLIMAAT 13 
1. Administratieve vereenvoudiging en verbetering van het juridisch klimaat 13 
1.1.Gecoördineerde actie met de lidstaten en de organisaties die de ondernemingen 
vertegenwoordigen, op het gebied van juridische en administratieve vereenvoudiging 13 
1.2. Beoordeling van het effect van de communautaire wetgeving op de ondernemingen 14 
1.2.1. Overleg tussen de diensten over wetgevingsvoorstellen 14 
1.2.2. Communautair systeem voor de beoordeling van het effect van 
wetgevingsvoorstellen op de ondernemingen en met name op het MKB 14 
1.3. Vereenvoudiging en verbetering van de wetgeving voor de interne markt 15 
1.4. Het programma voor de interne markt 16 
1.5. De overdracht van ondernemingen 20 
1.6. Mededingingsbeleid 20 
1.6.1. De mededingingsregels die op de ondernemingen van toepassing zijn 21 
1.6.2. Overheidssteun 22 
2. Financieel klimaat 23 
2.1. Betalingsachterstanden bij handelstransacties 23 
2.2. De voorbereiding van het MKB op de invoering van de euro 23 
2.3. Grensoverschrijdende kredietoverdrachten 24 
2.4. Toegang tot innovatiefinanciering 24 
3. Fiscaal klimaat 24 
3.1. Belastingheffing op ondernemingen 24 
3.2. Indirecte belastingen: BTW 25 
3.3. Douane 2000 26 
4. Sociaal klimaat 27 
4.1. Actie voor de werkgelegenheid in Europa - Een vertrouwenspact 27 
4.2. Sociale dialoog 28 
4.3. Overleg met het bedrijfsleven 30 
4.37T. Overlegvergaderingen met de Europese MKB-organisaties 30 
4.3.2. Overleg met de ondernemingen van de sociale economie 30 
4.3.3. Overleg met de organisaties van de handels- en distributiesector 31 
4.4. Lokale ontwikkeling en werkgelegenheid 31 
4.5. Hygiëne, veiligheid en gezondheid op het werk 32 
5. Milieuwetgeving 33 
5.1. Het Vij fde actieprogramma inzake het milieu 33 
5.2. Milieubeheer- en milieuauditsysteem 34 
5.3. Vluchtige organische stoffen 34 
HOOFDSTUK II. PROGRAMMA'S EN MAATREGELEN TER ONDERSTEUNING 
VAN HET MKB 35 
1. De gecoördineerde acties met de lidstaten op het gebied van steunverlening aan het 
MEK 35 
2. Benchmarking 36 
3. Toegang tot financiering en krediet 38 
3.1. Maatregelen om de toegang tot financiering te vergemakkelijken 38 
3.1.1. Partnerschap banken-MKB: de Ronde Tafel van vertegenwoordigers van de 
bank sector 38 
3.1.2. Europese kapitaalmarkten 39 
3.1.3. Onderlinge waarborg 39 
3.2. De financiële instrumenten van de Unie 40 
3.2.1. De Europese Investeringsbank (EIB) 40 
3.2.1.1. De globale leningen van de EIB ten behoeve van het MKB 40 
3.2.1.2. De MKB-faciliteit: leningen met rentesubsidie ten behoeve van 
werkgelegenheidsscheppende kleine en middelgrote ondernemingen 40 
3.2.1.3. Speciaal actieprogramma van Amsterdam 41 
3.2.2. Het Europees Investeringsfonds 42 
3.2.2.1 Waarborgen op leningen ten behoeve van het MKB 42 
3.2.2.2. Proefproject "Groei en milieu": waarborgen op milieuleningen 43 
3.2.3. Proefacties inzake risicokapitaal 44 
3.2.3.1. Proefactie "Startkapitaal" 44 
3.2.3.2. Actie "Eurotech Capital" 45 
3.2.3.3. Innovatiefinanciering 46 
4. Steun voor de ontwikkeling van regionale kleine en middelgrote ondernemingen 46 
4.1. Regionale steunmaatregelen 47 
4.2. De communautaire initiatieven 50 
4.3. Innoverende vormen van steunverlening 52 
5. Maatregelen ten behoeve van het mkb in specifieke sectoren (landbouw en visserij^ 54 
6. Steun voor het mkb bij de europeanisering en internationalisering van zijn 
strategieën, vooral door middel van betere informatie- en samenwerkingsdiensten 55 
6.1. Voorlichting van de ondernemingen 55 
6.1.1. Het netwerk van Euro Info Centres 5 5 
6.1.2. Andere voorlichtingsacties 57 
6.2. Samenwerking en partnerschap tussen ondernemingen met het oog op 
europeanisering en internationalisering 57 
6.2.1. Europeanisering van de ondernemingen 58 
~~~ 6.2.1.1. Een juridisch instrument ter bevordering van de transnationale samen­
werking: het Europees Economisch Samenwerkingsverband (EESV) 58 
6.2.1.2. De partnerschapsprogramma'siEUROPARTENARIAT en INTERPRISE 59 
6.2.1.3. Aanmoediging tot interregionale samenwerking: RECITE II 61 
6.2.1.4. Transnationale toelevering 61 
6.2.1.5. Gezamenlijke ondernemingen in de Unie: het JEV-instrument 64 
6.2.2. Internationalisering van de ondernemingen: samenwerking met derde landen 64 
6.2.2.1. Handelsbeleid 64 
6.2.2.2. Samenwerking met de EVA 65 
6.2.2.3. Samenwerking met de Noord-Amerikaanse markt 66 
6.2.2.4. Industriële samenwerking met Japan 67 
6.2.2.5. Samenwerking met de landen van het Middellandse-Zeegebied, 
Latijns-Amerika en Azië 69 
6.2.2.6. Samenwerking met de landen van Midden- en Oost-Europa (LMOE) 
en de Nieuwe Onafhankelijke Staten (NOS) 72 
6.2.2.7. Ontwikkelingssamenwerking met de geassocieerde landen in Afrika, 
het Caraïbisch gebied en de Stille Oceaan (ACS-landen) 76 
6.2.2.8. Samenwerking met Zuid-Afrika 77 
7. Versterking van het concurrentievermogen van het MKB en verbetering van de 
toegang van het MKB tot onderzoek, innovatie en opleiding 77 
7.1. Concurrentievermogen van de ondernemingen 78 
7.1.1. Textiel- en kledingindustrie 78 
7.1.2. Chemische industrie 78 
7.2. Kwaliteit en normalisatie 79 
7.2.1. Kwaliteitsbeleid 79 
7.2.2. Normalisatie en certificatie 79 
7.2.2.1. Bewustmakingscampagne op het gebied van normalisatie 79 
7.2.2.2. NORMAPME 80 
7.3. Onderzoek en technologische ontwikkeling 80 
7.3.1. Deelneming van het MKB aan het vierde OTO-kaderprogramma van de EU 81 
7.3.1.1. Technologiestimulerende maatregelen voor het MKB 82 
7.3.1.2. Andere voor het MKB relevante maatregelen onder KP IV 89 
7.3.1.3. Vijfde kaderprogramma (1998-2002) 90 
7.4. Innovatie 91 
7.5. Informatiemaatschappij 94 
7.5.1. Programma op het gebied van informatietechnologie (IT) 94 
7.5.2. Programma betreffende geavanceerde communicatietechnologieën en-diensten 96 
7.5.3. Projecten voor de ontwikkeling van multimedia 96 
7.5.4. Programma telematicatoepassingen (PT) 97 
7.6. Elektronische handel 97 
7.7. Beroepsopleiding 99 
7.7.1. Doelstelling 4 van het Europees Sociaal Fonds 100 
7.7.2. ADAPT-initiatief 101 
7.7.3. Programma LEONARDO DA VINCI 102 
7.7.4. Programma MEDIA II - Ontwikkeling en distributie van Europese 
audiovisuele werken - (1996-2000) 108 
7.8. Milieu 109 
7.8.1. Milieubeheer- en milieuauditsysteem (EMAS) 109 
7.8.2. Proefactie Euromanagement-Milieu 110 
7.8.3. Gids voor milieubeheer m 
7.87t. LIFE 111 
7.9. Energie en vervoer 111 
7.10. Audiovisuele industrie 113 
7.10.1. Programma MEDIA II 113 
7.10.2. Actieplan voor de invoering van geavanceerde televisiediensten 
in Europa (Actieplan 16:9) 113 
8. Bevordering van het ondernemerschap en ondersteuning van specifieke doelgroepen 114 
8.1. Ambachtelijke, kleine en micro-ondernemingen 114 
8.2. Vrouwelijke ondernemers en medeondernemers, ondernemingen geleid door 
ondernemers uit minder bevoorrechte groepen 116 
8.3. Ondernemingen in de handels- en distributiesector 118 
8.4. "Sociale economie": coöperaties, onderlinge maatschappijen, verenigingen en 
stichtingen 118 
CONCLUSIES 119 
SAMENVATTING 
Het verslag over de coördinatie van de activiteiten ten behoeve van het MKB en de 
ambachtelijke sector wordt opgesteld in het kader van het Besluit van de Raad van 9 
december 1996 betreffende een derde meerjarenprogramma voor het MKB. Het sluit aan bij 
de resoluties van de Raad van 1996 over de coördinatie en over het Geïntegreerd Programma, 
alsmede bij de desbetreffende resoluties van het Parlement van 1997. Door een algemeen 
overzicht te geven van de communautaire activiteiten ten behoeve van het MKB concretiseert 
dit verslag de doelstellingen van het Geïntegreerd Programma, dat bedoeld is als kader voor 
de coördinatie van die activiteiten. Het is erop gericht de zichtbaarheid, de samenhang en de 
doeltreffendheid van alle maatregelen van de Unie ten gunste van de ondernemingen te 
verbeteren. 
Het doel van de coördinatie is ervoor te zorgen dat de MKB-dimensie in de uitstippeling en 
tenuitvoerlegging van het communautaire beleid wordt geïntegreerd en de deelneming van het 
MKB aan de communautaire programma's te versterken. 
Het verslag is toegespitst op twee prioriteiten, namelijk de verbetering van het MKB-klimaat 
en de programma's en maatregelen ter ondersteuning van het MKB, en actualiseert het laatste 
verslag van 1995. In de conclusies worden de vorderingen geschetst die sinds de opstelling 
van het eerste verslag in 1992 zijn gemaakt. 
Als gevolg van de erkenning van het werkgelegenheidsscheppend potentieel van het MKB 
heeft er zich binnen de Unie geleidelijk aan een beleidsprioriteit ten gunste van het MKB 
ontwikkeld, zoals is gebleken uit de positieve signalen die de laatste Europese Raden hebben 
gegeven. 
Om het MKB-klimaat uit administratief, juridisch, fiscaal en financieel oogpunt te verbeteren, 
wil de Commissie bij de uitwerking van alle communautaire beleidsmaatregelen (zoals het 
programma voor de interne markt, mededinging, fiscaliteit, milieu, sociaal beleid) beter 
rekening houden met de specifieke kenmerken van het MKB en heeft zij specifieke acties 
voorgesteld. De nieuwe definitie van de kleine en middelgrote ondernemingen, die in 1996 
werd goedgekeurd, draagt ertoe bij de maatregelen ten behoeve van het MKB beter te richten. 
De coördinatie geschiedt via de beoordeling van het effect van de wetgevingsvoorstellen op 
het MKB en via het overleg tussen de diensten. Wat de bestaande wetgeving betreft, worden 
initiatieven genomen om de wetgeving met betrekking tot de interne markt te vereenvoudigen. 
Op verzoek van de Europese Raad van Amsterdam van juni 1997 heeft de Commissie een 
Task Force "BEST" opgericht om het ondernemingsklimaat te verbeteren en te 
vereenvoudigen. In 1997 werd een aanbeveling betreffende verbetering en vereenvoudiging 
van het ondernemingsklimaat voor startende ondernemingen goedgekeurd. De 
werkzaamheden met betrekking tot de betalingstermijnen en de overdracht van 
ondernemingen worden voortgezet. De verbetering van het financiële klimaat voor het MKB 
was het centrale thema van de werkzaamheden van de Ronde Tafel van bankiers en werd ook 
behandeld in een mededeling over de Europese kapitaalmarkten. De praktische problemen van 
de overgang op de euro worden onderzocht in het kader van werkgroepen, waarvan een 
specifiek betrekking heeft op het MKB. Als gevolg van de Europese Raad van Amsterdam 
heeft de Commissie ook richtsnoeren voor het werkgelegenheidsbeleid van de lidstaten 
voorgesteld" als uitgangspunt voor de besprekingen die op de buitengewone topontmoeting 
over werkgelegenheid in Luxemburg (20/21 november) zullen plaatsvinden. Deze 
richtsnoeren hebben betrekking op diverse onderwerpen, zoals bijvoorbeeld de bevordering 
van een nieuwe ondernemingscultuur in Europa. 
De programma's en maatregelen ter ondersteuning van het MKB zijn in eerste instantie 
gericht op toegang tot financiering en krediet, steun voor de ontwikkeling van kleine en 
middelgrote ondernemingen in minder ontwikkelde regio's, europeanisering en 
internationalisering van het MKB, de versterking van het concurrentievermogen, een betere 
toegang tot onderzoek, innovatie en opleiding, de bevordering van de ondernemingsgeest en 
een betere inachtneming van de milieudimensie. 
De in het kader van het ondernemingenbeleid genomen steunmaatregelen hebben 
voornamelijk betrekking op de voorlichting via het netwerk van Euro Info Centres, die als 
"first-stop-shops" voor toegang van de ondernemingen tot de communautaire informatie 
worden erkend, de europeanisering en internationalisering van de ondernemingen via de 
netwerken voor samenwerking tussen ondernemingen (BC-NET en BRE) en de programma's 
EUROPARTENARIAT en INTERPRISE, alsmede de transnationale toeleveringsacties, 
waaronder met name de organisatie van contactbeurzen voor toeleveranciers (de zg. "salons 
inversés" of IBEX - International Buyers' Exhibitions). De activiteiten hebben eveneens 
betrekking op het ambacht, de handel waarover een Groenboek is gepubliceerd, en de "sociale 
economie". De organisatie van de Derde Europese Conferentie van het Ambacht op 20 en 21 
november 1997 in Milaan onder het thema "Innoveren om werkgelegenheid te scheppen", 
getuigt van het belang dat aan deze economische sector wordt gehecht. Om de ambachtelijke 
en kleine bedrijven bij te staan, wordt voorts een aantal acties ondernomen die er met name op 
gericht zijn een ondernemingscultuur en -geest te ontwikkelen en vrouwelijke ondernemers te 
steunen. Om de oprichting van gezamenlijke ondernemingen binnen de Europese Unie te 
bevorderen, heeft de Commissie het nieuwe JEV-programma (Joint European Venture) 
goedgekeurd. Er wordt ook een actie Euromanagemènt-Milieu ondernomen om de 
deelneming van het MKB aan het communautair milieubeheer- en milieuauditsysteem te 
stimuleren. 
De overige, voor het MKB relevante communautaire steunprogramma's en -maatregelen 
ressorteren voornamelijk onder de structuurfondsen en onder de programma's voor onderzoek 
en technologische ontwikkeling, beroepsopleiding en internationale samenwerking. Andere 
acties zijn van belang voor het MKB op gebieden zoals kwaliteit en normalisatie, innovatie, 
milieu (ECO-AUDIT), vervoer, energie en audiovisuele industrie. 
De deelneming van het MKB aan de programma's is geleidelijk aan toegenomen. Dat geldt in 
eerste instantie voor de structuurfondsen, de belangrijkste financiële instrumenten van de 
Unie, waarbij het MKB een doelgroep voor steunverlening vormt. Als men de periode 
1989-1993 met de periode 1994-1999 vergelijkt, constateert men bijna een verdubbeling van 
de communautaire toewijzingen aan het MKB, die gemiddeld 10% vertegenwoordigen voor 
alle doelstellingen tezamen en zelfs gemiddeld 16% in de regio's van doelstelling 2 in het 
kader van de programma's voor 1997-1999. In de nieuwe lidstaten is dat 30 à 40%. De 
Commissie heeft ook voorgesteld de in de bestaande programma's gelaten speelruimte voor 
het MKB te benutten. Het communautair MKB-initiatief, dat momenteel ten uitvoer wordt 
gelegd, is specifiek gericht op de aanpassing van het MKB aan de interne markt. Over het 
algemeen worden steeds meer middelen aan het MKB toegewezen. Eind 1997 is de 
Commissie begonnen met een beoordeling van het effect van de structuurfondsen op het 
MKB. 
Tussen 1993 en 1996 heeft de Europese Investeringsbank (EIB) haar volume aan globale 
leningen ten behoeve van het concurrentievermogen van het MKB verdubbeld en is ook het 
aantal begunstigde kleine en middelgrote ondernemingen verdubbeld tot 11 034 in 1996. 
4 435 kleine en middelgrote ondernemingen hebben van de MKB-faciliteit geprofiteerd en 
meer dan 45 000 nieuwe arbeidsplaatsen gecreëerd. Het Europees Investeringsfonds wijdt 
momenteel 34% van zijn activiteiten aan het MKB met 613 miljoen ecu aan 
garantieverrichtingen, waarvan 397 miljoen ecu voor het proefproject "groei en milieu". 
In het kader van de programma's voor onderzoek en technologische ontwikkeling (OTO) kon 
door de invoering van specifieke maatregelen voor het MKB de deelneming van het MKB aan 
het 4e Kaderprogramma in vergelijking met het 3e bijna worden verdubbeld. Tussen 1994 en 
1996 hebben 2 500 kleine en middelgrote ondernemingen, waarvan de meerderheid minder 
dan 50 werknemers telt, van de technologiestimulerende maatregelen geprofiteerd. Voorts 
heeft de Commissie in juli 1997, in het kader van het Innovatieprogramma, het proefproject 
I-TEC gestart om de investeringen met startkapitaal in technologisch innoverende kleine en 
middelgrote ondernemingen aan te moedigen. 
Om de internationalisering van het MKB te bevorderen, werden de in de Unie bestaande 
voorlichtings- en partnerschapsmethodologieën en -instrumenten in het kader van 
communautaire programma's uitgebreid tot de mediterrane derde landen (MEDA), de landen 
van Latijns-Amerika (AL-INVEST) en heel recentelijk die van Azië (ASIA-INVEST), 
alsmede tot de landen van Midden- en Oost-Europa (PHARE, COOPME) en de landen die 
aan het TACIS-programma deelnemen. In derde landen worden partnerschapsontmoetingen 
georganiseerd naar het voorbeeld van de programma's EUROPARTENARIAT en 
INTERPRISE. 
Wat beroepsopleiding betreft, is het MKB een prioritaire doelgroep in de programma's die 
onder doelstelling 4 van het Europees Sociaal Fonds en onder het ADAPT-initiatief 
ressorteren, waarvan de toewijzingen al naar gelang de lidstaten variëren van 50 tot 80%. In 
het aan de ondernemingen gewijde deel van het programma LEONARDO DA VINCI zijn 
16% van de partners bij de proefprojecten en 26% bij de mobiliteitsprojecten kleine en 
middelgrote ondernemingen. Naar verwachting zullen deze percentages bij de volgende 
oproepen tot het indienen van voorstellen hoger liggen, aangezien de deelneming van de 
bemiddelende netwerken en de prioriteit die aan het MKB, het ambacht en de 
micro-ondernemingen wordt verleend, nog zullen worden versterkt. 
Ten slotte schetst het verslag de gemaakte vorderingen en erkent het dat de inspanningen tot 
coördinatie nog kunnen worden versterkt om de acties ten behoeve van het MKB te 
rationaliseren en doeltreffender te maken. Om de deelneming van het MKB aan de 
communautaire programma's te vergroten, zullen de hinderpalen voor een optimale benutting 
van de genomen maatregelen worden geïdentificeerd en mogelijke oplossingen worden 
bestudeerd. Hoewel het MKB-beleid hoofdzakelijk onder de lidstaten ressorteert, kan de 
Commissie een significante rol spelen. Overeenkomstig Artikel 130 van het Verdrag 
betreffende de Europese Unie stimuleren de gecoördineerde acties een nauwer overleg tussen 
de lidstaten door de organisatie van de uitwisseling en overdracht van goede werkwijzen 
inzake verbetering en vereenvoudiging van het ondernemingsklimaat en van steunmaatregelen 
ten behoeve van het MKB. Voorts biedt de gestructureerde dialoog tussen de Commissie en 
de beroepsorganisaties de mogelijkheid terdege rekening te houden met de realiteit van het 
MKB en de beleidsactie te versterken. De coördinatie tussen alle partners is noodzakelijk om 
de beleidsprioriteiten te concretiseren en zo het werkgelegenheids-, groei- en 
concurrentiepotentieel van het MKB optimaal te benutten. 
DE FINANCIËLE INSTRUMENTEN, DE COMMUNAUTAERE PROGRAMMA'S EN HET MKB 
Communautaire steun 
Financiële nstrumenten 
EBB - Kredieten op globale leningen 
sinds 1990 
in 1995 
in 1996 
MKB-faciliteit - Globale leningen met 
rentesubsidie 1994 
EIF (garanties) 1994-1997 
waarvan "Groei en milieu" 
Actie startkapitaal 
Structuurfondsen (94-99)* 
CB's/EPD's 
Communautaire initiatieven (94-99) 
MKB 
LEADER II 
WERKGELEGENHEID-NU 
Onderzoek en ontwikkeling 
Hie OTO-kaderprogranuna (91-94) 
IVe OTO-kaderprogramma (94-98) 
TSM (in 10 programma's) (94-98) 
Resultaten 94-96 
Innovatieprogramma 
Beroepsopleiding 
Doelstelling 4 van het ESF 
ADAPT 
LEONARDO DA VINCI (95-99) 
Internationale samenwerking 
JOP (91-97) 
PHARE-MKB (95-96) nationale 
programma's 
COOPME (95-97) 
TACIS-MKB (95-96) 
MED-INVEST/MEDA (95-96) 
AL-INVEST (95-99) 
ECIP (95-99) 
ASIA-INVEST (97-2002) 
Milieu 
Financieel instrument LIFE (93-97) 
Programma MEDIA II 
waaronder leningen voor de 
ontwikkeling van het MKB 
Actieplan 16:9 Aan het MKB 
toegekend 
bedrag in ecu 
11 MM 
2,9 MM 
2,6 MM 
1MM 
613,5 M 
397 M 
35 M 
(investeringen) 
1MM 
700 M 
(ter indicatie) 
117,5 M 
33 M 
13 M 
31 M 
41 M 
250 M 
42 M 
3 M Aantal kleine en 
middelgrote 
ondernemingen 
42 000 
11736 
11034 
4 435 
(45 000 nieuwe 
banen) 
207 
(3 000 banen) 
6 276 (4 jaar) 
5 439 (2 jaar) 
2500 
124 
gezamenlijke 
ondernemingen 
4 000 partner­
schapscontacten 
825 (95-96) 
250 projecten 
220 
220 Deelnemingspercentage 
van het MKB aan alle 
projecten samen 
100% 
100% 
100% 
100% 
100% 
18% 
24% 
100% 
47% 
meerderheid 
16% (ondernemingen) 
26% (mobiliteit) 
meerderheid, waarvan 
69% ondernemingen 
< 100 werknemers 
100% 
100% 
100% 
op het MKB gericht 
85% Deelnemingspercentage van het 
MKB over de totale begroting 
45% van de aan de industrie en 
de dienstensector toegekende 
financieringen 
58,4% 
100% 
34% van alle EIF-verrichtingen 
100% 
gemiddeld 10% voor doelst. 1 
16% voor doelstelling 2 
30-40% voor de nieuwe lidstaten 
100% 
20% 
50% 
100% 
50 à 80% 
meerderheid 
meerderheid voor het MKB 
100% 
100% 
100% 
FacUiteit 1: 100% 
Faciliteit 2: 80% 
40% 
45% 
MM = 1 000 miljoen 
Noot: In deze tabel zijn verschillende vormen van communautaire steun (subsidies, leningen, garanties) opgenomen die betrekking 
hebben op verschillende perioden, zodat de bedragen niet mogen worden samengeteld. 
* Raming van de verwachte deelneming van het MKB. 
INLEIDING 
Dit verslag wordt opgesteld overeenkomstig artikel 5, lid 2, van het Besluit van de Raad van 9 
december 1996 betreffende een derde meerjarenprogramma voor het midden- en 
kleinbedrijf (MKB) in de Europese Unie (1997-2000)1, dat luidt als volgt: "De Commissie 
legt het Europees Parlement, de Raad, het Economisch en Sociaal Comité en het Comité van 
de Regio 's om de twee jaar een verslag voor waarin wordt nagegaan in hoeverre er ingevolge 
haar coördinatiemaatregelen vooruitgang is geboekt met de inaanmerkingneming van het 
MKB-aspect in alle communautaire beleidssectoren en programma 's". Dit verslag over de 
coördinatie van de communautaire activiteiten ten behoeve van het MKB en de ambachtelijke 
sector is het vierde na dat van 19952 (gepubliceerd in 1996 en in meer dan 20 000 exemplaren 
in de belangstellende kringen verspreid), 19943 en 19924. Het heeft betrekking op de jaren 
1995,1996 en een deel van 1997. 
Met dit verslag worden ook de verzoeken van de Raad ingewilligd, die zijn belangstelling 
voor het verslag van 1995 heeft getoond met de goedkeuring van de Resolutie van 22 april 
1996 over de coördinatie van communautaire maatregelen ten behoeve van het MKB en 
de ambachtelijke sector5, waarin hij de Commissie met riame verzoekt het effect van het 
communautaire beleid op het MKB nader te onderzoeken. Met de goedkeuring, in juli 1996, 
van de bijgewerkte versie van het Geïntegreerd programma ten behoeve van het MKB en 
de ambachtelijke sector6 heeft de Commissie gewezen op het nut van een algemeen kader 
voor alle acties ten behoeve van het MKB om de zichtbaarheid en de doeltreffendheid ervan te 
vergroten. Het Geïntegreerd programma is derhalve een instrument voor zowel externe 
(aanmoediging tot gecoördineerde acties tussen de lidstaten) als interne coördinatie (nadruk 
op de coördinatie tussen het ondernemingenbeleid en de overige communautaire 
beleidsvormen of programma's). Dit verslag vertolkt de doelstellingen van het Geïntegreerd 
programma ten behoeve van het MKB en moet worden gezien in het kader van het verzoek 
van de Raad in zijn Resolutie van 9 december 19967 over het Geïntegreerd programma om 
een aanbeveling op te stellen over de wijze waarop het aandeel van het MKB in het beleid en 
de programma's van de Gemeenschap kan worden vergroot. Ook het Europees Parlement 
heeft belangstelling getoond voor de coördinatie van de acties ten behoeve van het MKB met 
de goedkeuring, op 24 april 1997, van een resolutie over het verslag van 19958 en een 
resolutie over het Geïntegreerd Programma van 19969, waarin de Commissie wordt verzocht 
haar inspanningen tot coördinatie te versterken en te concretiseren. 
Als gevolg van de aandacht die de Commissie aan de coördinatie van haar acties ten behoeve 
van het MKB besteedt, heeft zij in april 1996, na de herstructurering van de diensten voor het 
ondernemingenbeleid, een nieuw directoraat opgericht voor het gezamenlijk optreden inzake 
ondernerningenbeleid en toerisme, waarvan een nieuwe eenheid meer specifiek belast is met 
het gezamenlijk optreden van de lidstaten op het gebied van het MKB, met de coördinatie met 
1 Besluit 97/15/EG van de Raad van 9.12.1996, PB nr. L 6 van 10.1.1997, blz.25. 
2 COM(95) 362 van 8.9.1995; naar deze mededeling wordt verwezen telkens als er sprake is van het verslag van 1995. 
^ COM(94) 221 van 7.9.1994; naar deze mededeling wordt verwezen telkens als er sprake is van het verslag van 1994. 
4 SEC(92) 704 van 26.5.1992. 
^ Resolutie 96/C 130/01 van de Raad van 22.4.1996 over de coördinatie van communautaire maatregelen ten behoeve 
van het MKB en de ambachtelijke sector, PB nr. C 130 van 3.5.1996, blz. 1. 
6 COM(96) 329 van 10.7.1996. 
7 Resolutie 97/C 18/01 van de Raad van 9.12.1996 betreffende de volledige ontplooiing van het potentieel van het 
midden- en kleinbedrijf, met inbegrip van micro-ondernemingen en de ambachtelijke sector, door middel van een 
geïntegreerde aanpak ter verbetering van het ondernemingsklimaat en ter bevordering van steunmaatregelen voor 
ondernemingen, PB nr. C 18 van 17.1.1997, blz. 1. 
8 Rapporteur de heer Garosci, A4-0100/97, PB nr. C 150 van 19.5.1997, blz. 50. 
9 Rapporteur mevrouw Peijs, A4-0034/97, PB nr. C 150 van 19.5.1997, blz. 47. 
overig communautair beleid en de verbetering van de toegang van het MKB tot 
communautaire steunprogramma's. Zo heeft de Commissie haar bereidheid getoond om de 
acties ten behoeve van het MKB beter te coördineren vanwege het belang van het MKB voor 
de groei, het concurrentievermogen en de werkgelegenheid. 
Dit verslag heeft betrekking op het MKB in het algemeen, ongeacht de sector en de 
rechtsvorm. Wat het toerisme, dat een horizontaal karakter heeft, betreft, heeft de Commissie 
in 1997 een specifiek verslag goedgekeurd over communautaire maatregelen die van invloed 
zijn op het toerisme10, waarin wordt geschetst welke bijdrage de communautaire 
beleidsmaatregelen leveren aan deze sector die voor de Europese economie en 
werkgelegenheid van groeiend belang is. 
DOELSTELLINGEN EN OMVANG VAN DE COÖRDINATIE 
De coördinatie heeft een dubbel aspect: extern via de gecoördineerde acties die samen met de 
lidstaten worden uitgevoerd met als doel de samenwerking tussen de lidstaten onderling en 
tussen de lidstaten en de Commissie te versterken, met name door de uitwisseling van 
ervaring en van de beste praktijken, en intern via de werkzaamheden die door de verschillende 
diensten van de Commissie zelf worden verricht. De interne coördinatie heeft betrekking op 
alle communautaire programma's, beleidsmaatregelen en acties die voor het MKB zowel uit 
het oogpunt van de regelgeving (sociale wetgeving, milieuwetgeving of wetgeving inzake 
mededinging) als uit financieel oogpunt (financiële instrumenten en programma's zoals de 
structuurfondsen, onderzoek en technologische ontwikkeling of beroepsopleiding) van belang 
kunnen zijn. 
De coördinatie heeft een dubbel doel, namelijk enerzijds ervoor zorgen dat de 
MKB-dimensie in de uitstippeling en tenuitvoerlegging van het communautaire beleid 
wordt geïntegreerd om beter rekening te kunnen houden met de specifieke kenmerken van 
het MKB, en anderzijds de deelneming van het MKB aan de communautaire 
programma's versterken. De inachtneming van de MKB-dimensie in de overige 
beleidsmaatregelen vindt in eerste instantie plaats op het ogenblik van de raadpleging van de 
verschillende diensten over de wetgevingsvoorstellen (systeem voor de beoordeling van het 
effect ervan op het MKB) en over de voorstellen voor communautaire programma's. Wat 
de steunprogramma's betreft, heeft de coördinatie niet alleen betrekking op de ontwerp- en 
programmeringsfase, maar ook op de uitvoerings-, follow-up- en evaluatiefasen. 
STRUCTUUR VAN HET VERSLAG 
Dit verslag omvat twee hoofdstukken die direct verband houden met de prioriteiten van de 
Commissie op het gebied van het ondernemingenbeleid overeenkomstig de krachtlijnen die in 
het derde, meerjarenprogramma voor het MKB van 9 december 1996 zijn gedefinieerd. Het 
eerste hoofdstuk heeft betrekking op de verbetering van het MKB-klimaat uit 
administratief, juridisch, financieel, fiscaal en sociaal oogpunt, terwijl het tweede hoofdstuk 
de programma's en maatregelen ter ondersteuning van het MKB behandelt, waaronder 
met name de gecoördineerde acties, de toegang tot financiering en krediet, de steun voor 
europeanisering en internationalisering, de versterking van het concurrentievermogen van het 
MKB en de verbetering van de toegang van het MKB tot onderzoek, innovatie en 
beroepsopleiding, alsmede de bevordering van de ondernemingsgeest en de ondersteuning van 
specifieke ondernemingen, zoals die van het ambacht, de handel en de sociale economie. In de 
conclusies worden de op het gebied van coördinatie gemaakte vorderingen toegelicht. 
10 COM(97) 332 van 2.7.1997. 
10 
EEN GEMEENSCHAPPELIJKE DEFINITIE VAN HET MKB 
De Commissie heeft voor het eerst één enkel referentiekader voor alle maatregelen ten 
behoeve van het MKB vastgesteld door op 3 april 1996 een aanbeveling betreffendç de 
definitie van de kleine en middelgrote ondernemingen1' goed te keuren, gericht tot de 
lidstaten, de Europese Investeringsbank (EIB) en het Europees Investeringsfonds (EIF). Deze 
aanbeveling is bedoeld om op zowel nationaal als communautair niveau het gebruik van 
eenzelfde definitie van de kleine en middelgrote onderneming, de kleine onderneming en de 
micro-onderneming aan te moedigen en zo de samenhang, de doeltreffendheid en de 
zichtbaarheid van alle acties ten behoeve van deze ondernemingen te vergroten. Een kleine of 
middelgrote onderneming wordt gedefinieerd als een onderneming met minder dan 250 
werknemers, een jaaromzet van minder dan 40 miljoen ecu of een jaarlijks balanstotaal van 
minder dan 27 miljoen ecu en die niet voor 25% of meer van het kapitaal of van de 
stemrechten in handen is van een of meer ondernemingen die zelf geen kleine of middelgrote 
ondernemingen zijn. Voorts worden andere drempelwaarden vastgesteld voor de kleine 
onderneming (minder dan 50 werknemers, een jaaromzet van maximaal 7 miljoen ecu of een 
jaarlijks balanstotaal van maximaal 5 miljoen ecu en het zelfstandigheidscriterium) en de 
micro-onderneming (minder dan 10 werknemers). 
Aangezien de diensten van de Commissie verplicht zijn de inhoud van deze aanbeveling na te 
leven, zou de toepassing van eenzelfde definitie voor alle communautaire programma's ten 
behoeve van het MKB de mogelijkheid moeten bieden om de samenhang tussen deze 
programma's te versterken en een betere coördinatie tot stand te brengen tussen deze 
programma's onderling en ook tussen deze programma's en de nationale steunmaatregelen 
voor het MKB. 
EEN BETERE KENNIS VAN HET MKB 
Ruim 99,8% van de 17,9 miljoen ondernemingen in de Europese Unie behoort tot het 
MKB, biedt werkgelegenheid aan 66% van de totale beroepsbevolking en genereert 
56,2% van de totale omzet. 
Om haar kennis van het MKB te verbeteren, heeft de Commissie twee essentiële acties 
ondernomen. Enerzijds heeft zij de statistische werkzaamheden voortgezet die in 1987 samen 
met de nationale bureaus voor de statistiek werden aangevat en die hebben geleid tot de 
oprichting van het Europees statistisch systeem voor het MKB, een gegevensbank met 
informatie over de ondernemingen naar grootteklasse. Anderzijds heeft zij de sinds 1992 
bestaande samenwerking met de Europese Waarnemingspost voor het MKB hernieuwd, een 
van de belangrijkste analytische bronnen voor de economische prestaties en het klimaat van 
het MKB, die jaarlijks een onafhankelijk verslag opstelt. 
Het Europees statistisch systeem voor het MKB 
In de afgelopen twee jaar heeft de Commissie het Europees statistisch systeem voor het MKB 
aanzienlijk uitgebreid en heeft zij daarbij de lasten voor de ondernemingen trachten te 
beperken. De inhoud ervan werd gevaloriseerd in de vierde uitgave van de publicatie 
«Enterprises in Europe» en in het derde en vierde verslag van de Europese Waarnemingspost 
voor het MKB. 
PB nr. L 107 van 30.4.1996, blz. 4. 
11 
De vierde uitgave van de publicatie «Enterprises in Europe», gepubliceerd eind 1996, 
biedt een beschrijvende analyse van de gegevens, geïllustreerd met grafieken en cijfertabellen. 
Daarin vindt men achtereenvolgens een portret van de Europese ondernemingen (op grond 
van hun aantal, personeelsbestand en omzet), vergezeld van een vergelijking met de 
Verenigde Staten en Japan, thematische analyses (demografie van de ondernemingen, 
innovatie in het MKB, arbeidskosten en productiviteit van het MKB, MKB en toelevering, het 
MKB ten aanzien van de recessie in Europa), regionale analyses, sectorale analyses (27 
sectoren worden onderzocht) en nationale analyses (voor de landen van de Europese 
Economische Ruimte). Men is zojuist begonnen aan een nieuwe bijwerking van het Europees 
statistisch systeem voor het MKB, met als doel de publicatie van de vijfde editie van 
"Enterprises in Europe" vóór begin 1998. 
Voorts bevat de BACH-gegevensbank boekhoudkundige gegevens over ondernemingen, 
ingedeeld in verschillende grootteklassen op basis van een geharmoniseerde definitie. De 
informatie wordt verstrekt door de centrale banken en de bureaus voor de statistiek. De 
gegevensbank is bijzonder goed geschikt voor financiële analyses en op 14 juli 1997 werd een 
eerste studie gepubliceerd, getiteld "European Economy (Supplement A): Financial situation 
of European enterprises"12. 
De Europese Waarnemingspost voor het MKB 
In de periode 1995-1996 heeft de Europese Waarnemingspost voor het MKB twee verslagen 
opgesteld, namelijk het derde en het vierde. Deze verslagen bevatten informatie van zowel 
kwantitatieve als kwalitatieve aard en ook diverse grondige thematische studies. Het derde 
verslag heeft betrekking op de 15 lidstaten van de Europese Unie plus Noorwegen, het vierde 
op de lidstaten van de Europese Economische Ruimte en ook Zwitserland. Het laatste verslag 
behandelt voornamelijk de effecten van de mondialisering van de markten op het MKB en op 
de prestaties van het MKB binnen de interne markt. De conclusie is dat de verwezenlijking 
van de interne markt tot dusver een positieve invloed heeft gehad op de economische groei in 
Europa, met name op de export en de productiviteit van de ondernemingen, en dat het MKB 
daar aanzienlijk van heeft geprofiteerd. Het MKB beschikt momenteel over het grootste 
groei- en werkgelegenheidspotentieel. De grondige thematische studies die in het vierde 
verslag worden gepresenteerd, zijn gewijd aan enerzijds de vrouwen en het MKB en 
anderzijds de coöperaties, onderlinge maatschappijen, verenigingen en stichtingen. In 1997 
werden de voorbereidende werkzaamheden aangevat voor het vijfde verslag dat twee 
thematische studies zal omvatten over het toerisme en over het milieu en nieuwe 
hoofdstukken over de samenwerking tussen kleine en middelgrote ondernemingen, het beroep 
op extern advies en de tekortkomingen en mislukkingen. 
12 1SSN-0379-2056. 
HOOFDSTUK I. VERBETERING VAN HET MKB-KLIMAAT 
De communautaire maatregelen ter verbetering van het MKB-klimaat hebben voornamelijk 
betrekking op de administratieve vereenvoudiging, de inachtneming van de behoeften en 
lasten van het MKB bij de uitwerking van wetgevingsvoorstellen en bij de beleidsmaatregelen 
die op het MKB van invloed kunnen zijn (met name mededinging, interne mark t, fiscaliteit, 
sociaal en milieubeleid), de vereenvoudiging van de bestaande wetgeving, specifieke 
initiatieven zoals die in verband met de betalingstermijnen en de overdracht van kleine en 
middelgrote ondernemingen, en ten slotte het overleg met de MKB-organisaties en de 
vertegenwoordiging van het MKB, met name in de sociale dialoog. 
1. ADMINISTRATIEVE VEREENVOUDIGING EN VERBETERING VAN HET JURIDISCH 
KLIMAAT 
1.1. Gecoördineerde actie met de lidstaten en de organisaties die de ondernemingen 
vertegenwoordigen, op het gebied van juridische en administratieve 
vereenvoudiging 
De administratieve lasten die de ondernemingen worden opgelegd, vloeien hoofdzakelijk 
voort uit de regelgeving van de lidstaten en niet uit die van de Europese Unie13. Dat is ook de 
reden waarom de Commissie, afgezien van de in punt 1.2. beschreven procedures ter 
verbetering van de communautaire wetgeving, heeft besloten informatie en goede werkwijzen 
op het gebied van juridische en administratieve vereenvoudiging met de lidstaten en de 
vertegenwoordigers van de ondernemingen uit te wisselen14. Het doel is deze «uitwisseling 
van de beste praktijken» te verspreiden om de lidstaten in staat te stellen hun prestaties met 
elkaar te vergelijken (bijvoorbeeld door "benchmarking") en hen er zo toe aan te moedigen 
eventueel nieuwe vereenvoudigingsacties te ondernemen. Deze werkzaamheden werden 
verricht met de hulp van de groep van deskundigen inzake de verbetering en vereenvoudiging 
van het ondernemingsklimaat, die is samengesteld uit vertegenwoordigers van de lidstaten en 
van de ondernemingen15. 
Om deze werkzaamheden te structureren, werd het nuttig geacht zich eerst en vooral te 
concentreren op de beginfase van de levenscyclus van een onderneming, d.w.z. de start en de 
eerste ontwikkelingsjaren. Ondanks het belang ervan voor de werkgelegenheid neemt de 
oprichting van een onderneming in sommige lidstaten teveel tijd in beslag vanwege het 
gebrek aan coördinatie tussen de administratieve instanties, wat tot uiting komt in een labyrint 
van formaliteiten en procedures. Deze constatering werd bevestigd door een vergelijkende 
studie van de situaties in Europa, de Verenigde Staten en Japan, die in het kader van het 
innovatieprogramma (EISM-96/142) werd uitgevoerd. Een eerste gecoördineerde actie met de 
lidstaten en de organisaties die de ondernemingen vertegenwoordigen, is van start gegaan ter 
gelegenheid van een forum in juni 1995 te Parijs, waarna drie gespecialiseerde workshops 
hebben plaatsgevonden. De uitwisseling van informatie en de beste praktijken resulteerde in 
een aanbeveling van de Commissie betreffende verbetering en vereenvoudiging van het 
ondernemingsklimaat voor startende ondernemingen16. De Commissie beveelt de lidstaten aan 
voor alle formaliteiten in verband met de oprichting van een onderneming één contactpunt in 
te stellen, één registratieformulier en één identificatienummer te gebruiken en de 
^ Rapport van de groep van onafhankelijke deskundigen inzake juridische en administratieve vereenvoudiging 
(Molitor-groep), COM(95) 288 van 21.6.1996 en het verslag van 1995 van de UNICE over de regelgeving, getiteld 
"Releasing Europe's potential through targeted regulatory reform". 
14 Zie het Geïntegreerd Programma ten behoeve van het MKB en de ambachtelijke sector, COM(96) 329 def. van 
10.7.1997. 
15 Resolutie van de Raad van 10 oktober 1994, PB nr. C 294 van 22.10.1994, blz. 6. 
Aanbeveling van 22 april 1997, PB nr. L 145 van 5.6.1997, blz. 29. 
13 16 
vergunningsprocedures te versnellen. Zij moedigt de lidstaten er eveneens toe aan de 
ondernemingen in de eerste jaren van hun bestaan te stimuleren door de fiscale, sociale, 
statistische en milieuverplichtingen die op hen wegen, te verlichten. 
1.2. Beoordeling van het effect van de communautaire wetgeving op de 
ondernemingen 
1.2.1. Overleg tussen de diensten over wetgevingsvoorstellen 
De rol van het ondernemingenbeleid bij het overleg tussen de diensten over onder meer 
wetgevingsvoorstellen, is ervoor te zorgen dat de Commissie terdege rekening houdt met de 
invloed op het bedrijfsleven en met name op het MKB. Wetgeving is vaak noodzakelijk om 
het milieu te beschermen, de gezondheid en de veiligheid van de werknemers te waarborgen 
of essentiële voorzieningen op het gebied van sociale zekerheid in te voeren. Dergelijke 
wetgeving levert voor de ondernemingen echter vaak nalevingskosten en administratieve 
lasten op, waardoor hun concurrentiepositie, hun groei en hun potentieel voor het scheppen 
van duurzame werkgelegenheid in het gedrang kunnen worden gebracht. Deze lasten wegen 
onevenredig zwaar op kleinere ondernemingen die in vergelijking met grote ondernemingen 
niet over voldoende personele of financiële middelen beschikken. Kleine en middelgrote 
ondernemingen zijn vaak niet op de hoogte van complexe regelgevingen of hebben 
moeilijkheden om deze te begrijpen. Zij hebben noch de tijd, noch de deskundigheid om aan 
de overlegprocedures en de voorbereiding van wetgeving deel te nemen. 
Gezien het belang van de MKB-sector voor de economie van de Europese Unie dienen de 
diensten van het ondernemingenbeleid ervoor te zorgen dat, wanneer een wetgevingsvoorstel 
naar verwachting van invloed zal zijn op het -MKB, niet alleen terdege rekening wordt 
gehouden met de nalevingskosten en andere lasten van de regelgeving zelf, maar ook met de 
administratieve procedures of verplichtingen die daaruit voortvloeien. 
Als onderdeel van de overlegprocedure voeren de diensten van het ondernemingenbeleid het 
concept "Eerst aan de kleintjes denken" in, dat door de Commissie bij de opstelling van 
nieuwe wetgeving zou moeten worden toegepast. Dit concept is gebaseerd op het inzicht dat 
grote ondernemingen zich kunnen aanpassen aan wettelijke eisen die aan het MKB worden 
gesteld, terwijl het omgekeerde niet waar is. Dit betekent dat een wetgevingsvoorstel uit het 
oogpunt van een kleine onderneming moet worden bekeken en dat erop moet worden 
toegezien dat de betrokken MKB-organisaties naar behoren werden geraadpleegd. 
De beleidsgebieden waarop de diensten van het ondernemingenbeleid actief er; direct 
betrokken zijn geweest bij het overleg tussen de diensten, zulks vanwege de potentiële 
gevolgen voor het ondernemingsklimaat en het MKB, zijn onder meer: de sociale dialoog, het 
programma voor de interne markt (het nieuwe gemeenschappelijke BTW-stelsel, 
overheidsopdrachten, de herziene Intrastat-verordening (Eurostat)), de herziene verordening 
inzake de milieukeur, de euro, milieu-aansprakelijkheid, het Groenboek over het 
levensmiddelenrecht, en zakelijke communicatie. Bij al deze kwesties die significante 
gevolgen hebben voor het MKB, hebben de voor het ondernemingenbeleid bevoegde diensten 
van de Commissie erop toegezien dat er begrip werd opgebracht voor en terdege rekening 
werd gehouden met de problemen van het MKB en dat de MKB-organisaties werden 
geraadpleegd. 
1.2.2. Communautair systeem voor de beoordeling van het effect van 
wetgevingsvoorstellen op de ondernemingen en met name op het MKB 
Wanneer een specifiek wetgevingsvoorstel naar verwachting een significant effect zal hebben 
op het bedrijfsleven en met name op het MKB, eisen de diensten van het 
ondernemingenbeleid dat het betrokken Directoraat-generaal een effectbeoordeling opstelt die 
een beknopt, maar compleet beeld geeft van de gevolgen voor het MKB, opdat de 
14 
beleidmakers kunnen zien dat er met de bijzondere problemen van het MKB terdege rekening 
is gehouden. 
In het jaarlijks wetgevingsprogramma van de Commissie is aangegeven van welke 
wetgevingsvoorstellen het effect op het bedrijfsleven zal moeten worden beoordeeld, zodat 
externe belangengroepen daarvan bij voorbaat op de hoogte zijn gesteld. Dit biedt hun de 
mogelijkheid om aan de overlegprocedure deel te nemen. De beoordeling van het effect op het 
bedrijfsleven zal worden gebaseerd op de analyse van het effect van de desbetreffende 
regelgeving door het Directoraat-generaal dat verantwoordelijk is voor het 
wetgevingsvoorstel. Het doel is ervoor te zorgen dat het juiste evenwicht wordt bereikt tussen 
nieuwe eisen, zoals bijvoorbeeld de milieu- of veiligheids- en gezondheidscontroles, en de 
nalevingskosten en andere administratieve lasten voor het bedrijfsleven. 
In 1995 werden 14 effectbeoordelingen opgesteld voor vier wetgevingsvoorstellen betreffende 
ondernemingsstructuurstatistiek17, de bescherming van de werknemers tegen de risico's van 
blootstelling aan carcinogene agentia op het werk18, interconnectie op 
telecommunicatiegebied19 en emissies van inwendige verbrandingsmotoren in niet voor de 
weg bestemde mobiele machines20. 
Van de 19 nieuwe wetgevingsvoorstellen in het wetgevingsprogramma van de Commissie 
voor 1996 werden 10 geacht een significant effect te zullen hebben op het bedrijfsleven, met 
name op het MKB, en werd de betrokken Directoraten-generaal verzocht een specifieke 
effectbeoordeling te verrichten. Van deze 10 effectbeoordelingen zijn er 7 klaar, terwijl de 
overige 3 uitstel hebben gekregen tot 1997. 
Het betreft onder meer voorstellen inzake het gebruik van organische oplosmiddelen bij 
bepaalde industriële werkzaamheden zoals chemisch reinigen, drukken en reparatie van 
voertuigen, waarbij heel wat kleine en middelgrote ondernemingen betrokken zijn21, de 
uitvoering van de raamovereenkomst inzake ouderschapsverlof, waarbij een aantal Europese 
MKB-organisaties heeft gewezen op de noodzaak rekening te houden met de specifieke 
positie van het MKB22, het in rekening brengen van het gebruik van 
infrastructuurvoorzieningen aan zware vrachtvoertuigen23 en de productie van statistieken 
over de loonkosten24. Al deze effectbeoordelingen kunnen worden bestudeerd door het 
desbetreffende COM-document bij het Bureau voor officiële publicaties der Europese 
Gemeenschappen aan te vragen. 
Ten slotte heeft de Commissie in het kader van het eerste actieplan voor innovatie in Europa 
een mechanisme ingesteld voor de voorafgaande beoordeling van het effect van de 
regelgeving op innovatie in de context van de algemene richtsnoeren voor het 
wetgevingsbeleid. 
1.3. Vereenvoudiging en verbetering van de wetgeving voor de interne markt 
Het SLIM-initiatief25 (eenvoudiger regelgeving voor de interne markt), dat in mei 1996 door 
de Commissie werd gelanceerd, is erop gericht de middelen te vinden om de eisen die de 
17 COM(95) 99 def. van 31.3.1995. 
18 COM(95) 425 def. van 13.9.1995. 
19 COM(95) 379 def. van 19.7.1995. 
20 COM(95) 350 def. van 6.9.1995. 
21 COM(96) 538 def. van 6.11.1996. 
22 COM(96) 26 def. van 31.1.1996. Richtlijn 96/34/EG van de Raad van 3.6.1996, PB nr. L 145 van 19.6.1996, blz. 4. 
23 COM(96) 331 def. van 10.7.1996. 
24 COM(96) 475 def. van 16.10.1996. 
25 COM(96) 204 def. van 8.5.1996. 
15 
regels van de interne markt aan.de ondernemingen en met name aan de kleinsten onder hen 
stellen, te beperken en de werking van de Unie transparanter en doeltreffender te maken. Het 
nieuwe aan de. SLIM-methode is dat zij het formuleren van aanbevelingen ter 
vereenvoudiging van de wetgeving opdraagt aan kleine teams bestaande uit deskundigen van 
de nationale administraties en vertegenwoordigers van de gebruikers, zoals bijvoorbeeld de 
ondernemingen (productie en handel, met inbegrip van het MKB). 
De eerste fase van het SLIM-proefproject was toegespitst op de volgende vier sectoren: 
INTRASTAT (systeem voor het verzamelen van statistieken over het intracommunautaire 
handelsverkeer), voor de bouw bestemde producten, erkenning van diploma's en 
siergewassen. Voor elk van deze sectoren hebben de teams van deskundigen oplossingen 
voorgesteld om de wetgeving te vereenvoudigen of te verbeteren26. Op grond van hun 
aanbevelingen heeft de Commissie reeds voorstellen ter verbetering van het 
INTRASTAT-systeem ingediend27 en zal zij binnenkort voorstellen op andere gebieden 
formuleren. 
De tweede fase van het SLIM-project, die momenteel wordt uitgevoerd, heeft betrekking op 
de volgende sectoren: verplichtingen inzake de belasting over de toegevoegde waarde, 
bankdiensten, gecombineerde nomenclatuur van de buitenlandse handel en meststoffen. De 
werkzaamheden zullen resulteren in aanbevelingen waaraan een mededeling van de 
Commissie aan de Raad "Interne markt" van november 1997 zal worden gewijd. 
Het SLIM-proefproject is maar een onderdeel van een uitgebreider, evolutief programma ter 
vereenvoudiging en verbetering van de wetgeving inzake de interne markt om deze 
doeltreffender te maken, een van de strategische maatregelen van het actieprogramma voor de 
interne markt. Dit evolutieve vereenvoudigingsprogramma zal de SLIM-methode met andere 
rationaliseringsmaatregelen combineren om vóór 1999 diverse gebieden van de wetgeving, 
zoals verzekeringen en effecten, dienstverlening aan consumenten, telecommunicatie, 
douanevoorschriften en -procedures en het vennootschapsrecht te vereenvoudigen. 
1.4. Het programma voor de interne markt 
De Commissie ziet erop toe dat haar diensten bij de tenuitvoerlegging van het programma 
voor de interne markt rekening houden met de behoeften en belangen van het MKB. De Euro 
Info Centres verstrekken nuttige feedback van het MKB binnen de interne markt. Wat 
overheidsopdrachten betreft, werd een Groenboek28 gepubliceerd dat de betrokken partijen de 
mogelijkheid biedt hun standpunt toe te lichten. Voorts wordt het potentiële effect van de 
wetgeving voor de interne markt op diverse beleidsgebieden door de groepen voor overleg 
tussen de diensten van de Commissie onderzocht. 
De volledige benutting van het potentieel van de interne markt, die een van de krachtlijnen 
vormt van het Vertrouwenspact voor de Werkgelegenheid29, is een van de prioriteiten van 
de actie van de instellingen van de Europese Unie. In dit verband wordt aanbevolen de 
ondernemingen profijt te helpen trekken van de interne markt. In haar verslag over de impact 
en doeltreffendheid van de interne markt30 onderstreept de Commissie het belang van de 
positieve economische invloed van de interne markt (bijna 1,5% extra groei en circa 900 000 
nieuwe banen) en wijst zij erop dat vertragingen bij de toepassing van de interne-marktregels 
26 Verslag van de Commissie over het SLIM-proefproject - COM(96) 559 def. van 6.11.1996. 
27 COM(97) 252 def. van 30.5.1997 en COM(97) 275 def. van 4.6.1997. 
28 COM(96) 583 van 27.11.1996. 
29 CSE(96) 1 def. van 5.6.1996. 
30 COM(96) 520 def. van 30.10.1996. 
op nationaal niveau de positieve bijdrage van de interne markt aan groei, 
concurrentievermogen en werkgelegenheid nog steeds beperken. 
Ingevolge dit verslag heeft de Commissie haar prioriteiten met het oog op de verbetering van 
de prestaties van de interne markt in de komende jaren vastgesteld en deze in haar 
actieprogramma voor de interne markt31 gepresenteerd. Dit actieprogramma berust op 4 
strategische doelstellingen: doeltreffender regelgeving, opheffing van de voornaamste 
marktverstoringen, opheffing van sectorale belemmeringen voor marktintegratie en 
totstandbrenging van een interne markt die alle burgers ten goede komt. Sommige van de 
specifieke acties zijn er meer bepaald op gericht de toegang van het MKB tot de interne markt 
te verbeteren, met name die welke betrekking hebben op de verbetering van de toegang van de 
ondernemingen tot de door hen verlangde informatie, door het opzetten van een Internet-shop 
als aanvulling op en in coördinatie met de Euro Info Centres, de vereenvoudiging van de 
nationale en communautaire regelgeving en de verbetering van dè betalingstermijnen bij 
handelstracties. De Europese Raad van Amsterdam (16/17 juni 1997) heeft het 
actieprogramma goedgekeurd en de doelstellingen ervan gesteund en heeft daarmee de 
noodzaak bevestigd van een nieuwe politieke impuls om de bestaande hinderpalen uit de weg 
te ruimen en de integrale verwezenlijking van de potentiële voordelen van de interne markt te 
waarborgen. 
Uit enquêtes en studies blijkt dat grotere ondernemingen het meest hebben geprofiteerd van 
het programma voor de interne markt. Kleine en middelgrote ondernemingen werken op 
regionaal en lokaal niveau, terwijl grotere ondernemingen een ruimere kennis hebben van en 
meer vertrouwd zijn met de interne-marktwetgeving. Dezelfde bronnen wijzen echter uit dat 
kleine en middelgrote ondernemingen die vóór het interne-marktprogramma (IMP) reeds op 
EU-niveau of in grensoverschrijdende regio's actief waren, vinden dat het IMP op hen een 
positief effect heeft gehad. Zij geven toe dat een toename van de concurrentiedruk in het 
ondernemingsklimaat hogere kwaliteitsnormen en een grotere productiviteit heeft opgeleverd. 
Voor de meeste kleine en middelgrote ondernemingen, ongeacht of zij op internationaal 
niveau actief zijn, stelt zich het probleem van de kosten om nieuwe technische, 
administratieve en fiscale regelgeving na te leven. Grote ondernemingen rapporteren dat zij 
een personeelslid hebben kunnen aanwijzen om zich uitsluitend bezig te houden met het 
administratieve werk dat nodig is om de nieuwe- wetgeving na te leven. Voor kleinere 
ondernemingen levert dit echter hoge vaste kosten op die doorgaans een hoger percentage van 
hun totale omzet uitmaken dan bij grotere ondernemingen. Het is ook zo dat kleine 
fabrikanten in bepaalde sectoren, zoals machinebouw, meestal klantspecifieke apparatuur 
produceren waardoor de conformiteitskosten voor elk nieuw model hoog oplopen. Kleinere 
machinebouwers bijvoorbeeld zien de EG-markering als een noodzakelijk 
marketinginstrument. De nalevingskosten zijn evenwel vaste kosten die de 
rentabiliteitsdrempel onvermijdelijk verhogen: ze zijn verwaarloosbaar voor grotere 
fabrikanten die in grote aantallen produceren, maar kunnen hoog oplopen voor fabrikanten 
van gespecialiseerde exclusieve machines of machines die in kleinere aantallen worden 
geproduceerd. 
Niettemin hebben kleine en middelgrote ondernemingen uit diverse sectoren zich positief 
uitgelaten over het effect van de interne markt op hun activiteiten. In de detergenten- en 
cosmeticasector bijvoorbeeld hebben zij geprofiteerd van een betere toegang tot de Europese 
markten. In de sector uitrusting van bouwplaatsen32 is 29% van de kleine en middelgrote 
31 CSE(97) 1 def. van 4.6.1997. 
3 Ws/Atkins. "Impact and effectiveness of the Internal Market Programme in the Construction Site Equipment sector", 
mci 1996. 
17 
tegen 7% van de grote ondernemingen van oordeel dat de interne-marktwetgeving hen ertoe 
heeft aangemoedigd om op andere markten te verkopen. Kleine ondernemingen die in 
sectoren zoals de machinebouw reeds op internationaal niveau werkten, zijn de mening 
toegedaan dat het systeem van zelfcertificatie voor de EG-markering een grote steun betekent 
voor de kleine en middelgrote ondernemingen omdat het hen helpt de technische kwaliteit van 
hun producten te verbeteren en efficiënter met grotere ondernemingen te concurreren. Andere 
enquêtes33 bevestigen dat sinds de totstandbrenging van de interne markt 37% van de 
ondervraagde kleine en middelgrote ondernemingen zijn Europese distributie- en 
marketingactiviteiten aanzienlijk heeft verbeterd, 27% betere producten of productieprocessen 
heeft ontwikkeld en 12% personeel met nieuwe vaardigheden heeft aangeworven om zich aan 
de Europese marktbehoeften aan te passen. Wat de BTW-procedures voor de 
intracommunautaire handel betreft, vindt 32% van de kleine en middelgrote ondernemingen 
tegen slechts 30% van de grote ondernemingen dat het nieuwe stelsel een positief effect heeft 
gehad op zijn activiteiten. 
Vennootschapsrecht 
De Europese Commissie heeft zojuist een breed overleg op gang gebracht tussen de lidstaten, 
de beroepsorganisaties en universitaire kringen over het thema "Interne markt en 
vennootschapsrecht"34. Met dit overleg wil de Commissie nagaan of de juridische structuren 
waarbinnen de ondernemingen functioneren, geschikt zijn dan wel wijzigingen behoeven in 
het kader van de interne markt en de Economische en Monetaire Unie. De Commissie wil 
onder meer weten welke behoeften er bestaan tot vereenvoudiging van de huidige regels, met 
name ten aanzien van het MKB. 
De Commissie is voornemens een nieuw voorstel in te dienen voor een tiende richtlijn inzake 
grensoverschrijdende fusies van kapitaalvennootschappen. Het toepassingsgebied van dit 
nieuwe voorstel zal niet meer uitsluitend beperkt zijn tot naamloze vennootschappen, maar zal 
gericht zijn op alle kapitaalvennootschappen. Deze uitbreiding zal vooral ten goede komen 
aan de kleine en middelgrote ondernemingen die vaak zijn opgericht in de vorm van 
vennootschappen met beperkte aansprakelijkheid. De mogelijkheid tot grensoverschrijdende 
fusies zal bijdragen aan de internationalisering van de activiteit van deze ondernemingen, 
zoals door de Commissie in haar meerjarenprogramma voor het MKB wordt aanbevolen. 
Voorts zal de Commissie een voorstel indienen voor een Veertiende Richtlijn betreffende 
de verplaatsing van de zetel van vennootschappen van de ene lidstaat naar de andere. Deze 
richtlijn, die hetzelfde toepassingsgebied heeft als het nieuwe voorstel inzake 
grensoverschrijdende fusies, zal wellicht ook een doeltreffend instrument worden voor de 
internationalisering van het MKB. 
ErkennTng van diploma's 
Op 8 februari 1996 heeft de Commissie een voorstel aangenomen voor een richtlijn 
betreffende de invoering van een mechanisme ter erkenning van diploma's voor 
beroepswerkzaamheden die binnen de werkingssfeer van de liberaliseringsrichtlijnen en van 
de richtlijnen houdende overgangsmaatregelen vallen, en tot aanvulling van het algemene 
stelsel van erkenning van diploma's35. 
Dit voorstel is erop gericht de belangrijkste bepalingen van de richtlijnen met 
"overgangsmaatregelen" en van de "liberaliseringsrichtlijnen" inzake met name handel, 
33 "EU initiatives for SMEs - are the policies appropriate ?", Deloitte Touche Tohmatsu International, 1995. 
3<* Op basis van een verslag van de Commissie, getiteld: "The Simplification of the Operating Regulations for Public 
Limited Companies in the European Union", 1995. 
35 COM(96) 22 def. van 8.2.1996. 
18 
industrie en ambacht te herzien om de communautaire wetgeving duidelijker en eenvoudiger 
te maken. Het is ook bedoeld om een mechanisme in te voeren ter erkenning van diploma's 
voor beroepswerkzaamheden die niet onder het algemene stelsel vallen. Dit mechanisme zal 
migranten in staat stellen erkenning van hun diploma's te vragen, als zij niet de vereiste 
beroepservaring hebben om zich op een richtlijn met "overgangsmaatregelen" te beroepen. 
Regels inzake boekhouding 
Richtlijn 78/660/EEG36 betreffende de jaarrekeningen van kapitaalvennootschappen en 
Richtlijn 83/349/EEG37 betreffende de geconsolideerde jaarrekeningen voorzien in de 
mogelijkheid voor de lidstaten om kleine en middelgrote ondernemingen of kleine groepen 
ondernemingen die bepaalde drempelbedragen niet overschrijden, van sommige van de daarin 
opgenomen verplichtingen vrij te stellen. Artikel 53, lid 2, van Richtlijn 78/660/EEG bepaalt 
dat deze drempelbedragen om de vijfjaar in het licht van de. economische en monetaire 
ontwikkeling van de Unie worden herzien. 
De laatste herziening dateert van maart 1994. De volgende herziening zal in 1999 
plaatsvinden. De wijziging van de drempelbedragen zal deel uitmaken van een voorstel tot 
aanpassing van de richtlijnen aan de economische ontwikkelingen, met name wat de kleine en 
middelgrote ondernemingen betreft. Sommige van de beoogde wijzigingen houden verband 
met de invoering van de euro, maar de Commissie zal ook het boekhoudkundige stelsel 
onderzoeken dat op kleine en middelgrote ondernemingen van toepassing is om het eventueel 
te versoepelen, rekening houdend met de behoeften die uit het bestaan van de interne markt 
voortvloeien. De Commissie heeft een vragenlijst over de boekhouding in het MKB verspreid 
en zal de gemaakte opmerkingen bij de opstelling van de wijzigingen van de richtlijnen in 
aanmerking nemen. De nieuwe definitie van de kleine en middelgrote ondernemingen38 is een 
ander element waarmee de Commissie bij de voorbereiding van deze voorstellen rekening zal 
houden. 
Bescherming van de intellectuele en industriële eigendom 
Als gevolg van het overleg dat met de publicatie, in 1995, van een Groenboek over 
gebruiksmodellenbescherming in de interne markt39 op gang is gebracht, dient de 
Commissie binnenkort een maatregel voor te stellen tot harmonisatie van de nationale 
wetgevingen op dit gebied, rekening houdend met het effect van de huidige verschillen op het 
vrije goederenverkeer en op de voorwaarden voor eerlijke concurrentie. De gebruiksmodellen 
zijn een soepele en betaalbare vorm van bescherming die goed is aangepast aan kleine en 
middelgrote ondernemingen die in bepaalde innovatiesectoren werkzaam zijn. De Commissie 
zet tevens haar inspanningen voort met het oog op een snelle goedkeuring van de voorstellen 
over de bescherming van tekeningen en modellen, wat voor het MKB van groot belang kan 
zijn. "*" 
Overheidsopdrachten 
De Commissie heeft op 27 november 1996 een Groenboek goedgekeurd over "De 
overheidsopdrachten in de Europese Unie: beschouwingen over een toekomstig 
beleid"40, dat erop gericht is de doeltreffendheid van haar beleid tot openstelling van de 
overheidsopdrachten te verbeteren op basis van ruim overleg met alle betrokken partijen. Het 
Groenboek schetst de beschouwingen van de Commissie over de specifieke problemen 
36 PBnr.L 222 van 14.8.1978, blz. 11. 
37 PBnr. LI 93 van 18.7.1983, blz. 1. 
38 PBnr. LI 07 van 30.4.1996, blz.4. 
39 COM(95) 370 van 19.7.1995. 
40 COM(96) 583 van 27.11.1996. 
19 
waarmee het MKB wordt geconfronteerd om van de nieuwe, door de communautaire 
richtlijnen gecreëerde mogelijkheden te profiteren en stimuleert een debat dat moet uitmonden 
in een aantal concrete maatregelen om de deelneming van het MKB aan overheidsopdrachten 
te bevorderen. Deze maatregelen dienen met name betrekking te hebben op steun aan de 
ondernemingen op gebieden zoals opleiding, voorlichting, technische bijstand en 
samenwerking tussen ondernemingen. 
Een aantal Euro Info Centres heeft gespecialiseerde programmatuur voor elektronisch 
aanbesteden ontwikkeld om voornamelijk voor hun klanten in Nederland, het Verenigd 
Koninkrijk en Frankrijk de toegang tot informatie over aankondigingen te verbeteren. Voorts 
werden de Euro Info Centres bij diverse toepassingen en ook bij een studie van SIMAP 
("Système d'Information pour les Marchés Publics" - Informatiesysteem voor 
overheidsopdrachten) betrokken. 
1.5. De overdracht van ondernemingen 
Sinds de Commissie de Aanbeveling van 7 december 1994 inzake de overdracht van 
kleine en middelgrote ondernemingen41 tot de lidstaten heeft gericht, hebben talrijke 
lidstaten maatregelen genomen of althans in het vooruitzicht gesteld om het juridische en 
fiscale ondernemingsklimaat op dit gebied te verbeteren. De Commissie had de lidstaten een 
termijn van twee jaar toegestaan tot uiterlijk 31 december 1996. Na afloop van deze termijn 
waren de lidstaten verplicht de Commissie in te lichten over alle, op het gebied van de 
overdracht van ondernemingen aangenomen wettelijke en bestuursrechtelijke bepalingen. Om 
een eerste balans op te maken van de sinds 1994 genomen maatregelen en om de beste 
bestaande praktijken te definiëren, heeft de Commissie op 3 en 4 februari 1997 te Rijsel een 
Europees forum over dit onderwerp georganiseerd42. De werkzaamheden van dit forum 
hebben aangetoond dat de gemaakte vorderingen hoofdzakelijk betrekking hebben op de 
vereenvoudigde naamloze vennootschap, de eenmansvennootschap, het recht inzake de 
omzetting van een juridische structuur in een andere, de continuïteit van 
personenvennootschappen en de belastingregeling voor schenkingen, erfenissen en de verkoop 
van ondernemingen. De inspanningen die zijn geleverd om de overdracht van ondernemingen 
te vergemakkelijken, zullen in de komende jaren worden voortgezet. 
1.6. Mededingingsbeleid 
De Europese ondernemingen zijn over het algemeen gebaat bij een doeltreffend 
mededingingsbeleid. Dat geldt des te meer voor het MKB. Het mededingingsbeleid levert de 
kleine en middelgrote ondernemingen immers directe voordelen op op markten waar zij door 
de machtspositie van grote ondernemingen worden bedreigd, en indirecte voordelen doordat 
het de prijzen en kosten drukt. Tegelijkertijd bevordert het mededingingsbeleid de toegang 
van nie"uwe, vaak kleine en middelgrote ondernemingen tot de markt. Onverantwoorde 
overheidssteun verstoort echter de marktwerking en heeft derhalve een nadelig effect op het 
MKB. 
41 PB nr. L 385 van 31.12.1994, blz. 14, en nr. C 400 van 31.12.1994, blz. 1. 
42 PB nr. C 284 van 27.9.1996, blz. 3 van de omslag. 
20 
1.6.1. De mededingingsregels die op de ondernemingen van toepassing zijn 
De kleine en middelgrote ondernemingen zijn de voornaamste begunstigden van de recente 
bekendmaking van de Commissie43 betreffende de herziening van haar bekendmaking van 3 
september 1986 inzake overeenkomsten van geringe betekenis (krachtens Artikel 85 van het 
EG-Verdrag inzake overeenkomsten tussen ondernemingen). 
De Commissie constateert dat de overeenkomsten tussen kleine en middelgrote 
ondernemingen, zoals gedefinieerd in de aanbeveling van de Commissie van 3 april 199644, 
zelden een significante invloed hebben op de handel tussen de lidstaten of de mededinging. Zo 
ontsnappen zij doorgaans aan het door Artikel 85, lid 1, ingestelde verbod. Indien deze 
overeenkomsten bij wijze van uitzondering aan de toepassingsvoorwaarden van deze bepaling 
voldeden, zouden zij van te gering communautair belang zijn om een optreden daartegen te 
rechtvaardigen. Daarom staat in de bovenvermelde tekst dat de Commissie geen enkele 
procedure zal inleiden, noch op verzoek, noch ambtshalve, om op dergelijke overeenkomsten 
de bepalingen van Artikel 85, lid 1, toe te passen. 
De Commissie behoudt zich evenwel het recht voor om tegen dergelijke overeenkomsten op 
te treden wanneer zij betrekking hebben op een wezenlijk deel van de betrokken markt en 
wanneer de concurrentie door het cumulatieve effect van distributienetwerken wordt beperkt. 
Wat verticale afspraken betreft, d.w.z. afspraken tussen operatoren die zich in een verschillend 
stadium van de handel bevinden, heeft de Commissie zojuist een Groenboek45 gepubliceerd 
dat de weg opent voor een ruim debat over het toekomstige beleid inzake de toepassing van de 
mededingingsregels. 
In deze context en overeenkomstig de Resolutie van de Raad van 10 oktober 199446 waarin de 
Commissie werd verzocht de samenwerkingsmogelijkheden van het MKB te onderzoeken, is 
de Commissie voornemens een grondiger analyse te maken van de samenwerking op het 
gebied van gezamenlijke aankopen. 
Wat de toepassing van de mededingingsregels in specifieke bedrijfssectoren zoals de 
distributie en de verkoop- en klantenservice inzake motorvoertuigen betreft, zijn door de 
goedkeuring van Verordening 1475/9547 diverse bepalingen ingevoerd waardoor de dealers, 
die voor het merendeel kleine en middelgrote ondernemingen zijn, een grotere commerciële 
onafhankelijkheid ten opzichte van de constructeurs kan worden gegarandeerd. Hierdoor kon 
ook het evenwicht tussen de positie van de fabrikanten en distributeurs van reserveonderdelen 
en die van de constructeurs worden hersteld. 
Op 31.1.1996 heeft de Commissie een nieuwe Verordening goedgekeurd inzake de toepassing 
van artikel 85, lid 3, van het Verdrag op groepen overeenkomsten betreffende 
technologieoverdracht48, met als doel bepaalde overdrachten van technologie te 
vergemakkelijken, wat aan het MKB ten goede zou moeten komen. 
43 COM(96) 722 def. inzake overeenkomsten van geringe betekenis, PB nr. C 29 van 30.1.1997, blz. 3. 
44 Aanbeveling van de Commissie van 3.4.1996, gericht tot de lidstaten, de EIB en het EIF, betreffende de definitie van 
de kleine en middelgrote ondernemingen, PB nr. L 107 van 30.4.1996, blz. 4. 
45 COM(96) 721 def. van 22.1.1997. 
46 Resolutie 94/C 294/04 van de Raad van 10.10.1994 betreffende de vrije ontwikkeling van de dynamiek en het 
innoverend vermogen van het MKB, met inbegrip van de ambachtelijke sector, in een concurrerende economie, PB 
nr. C 294 van 22.10.1994, blz. 7, punt III, 4e streepje. 
47 PBnr. L 145 van 29.6.1995, blz. 25. 
PBnr. L 31 van 9.2.1996, blz. 2. 
21 48 
1.6.2. Overheidssteun 
Wat overheidssteun betreft, werd in het algemene beleid van de Commissie steeds rekening 
gehouden met de situatie van het MKB. Deze houding heeft in 1992 concreet gestalte 
gekregen met de eerste specifieke kaderregeling inzake overheidssteun voor het MKB49. 
Volgens deze kaderregeling kan overheidssteun voor het MKB binnen bepaalde grenzen 
genieten van de vrijstelling, als bedoeld in artikel 92, lid 3, sub c), van het Verdrag, en 
derhalve als verenigbaar met de interne markt worden beschouwd. Voorts heeft de 
kaderregeling een de minimis-regel ingevoerd waardoor de lidstaten voor steun van zeer 
geringe omvang worden vrijgesteld van de verplichting tot aanmelding bij de Commissie. 
Deze steun wordt geacht geen invloed te hebben op het handelsverkeer tussen de lidstaten. 
Hoewel de de minimis-regel geen enkele beperking stelt aan de omvang van de 
ondernemingen die daarvoor in aanmerking kunnen komen, is het duidelijk dat deze 
hoofdzakelijk voor het MKB van belang is. 
De na drie jaar beoogde herziening van de toepassing van de kaderregeling inzake 
overheidssteun voor het MKB heeft in 1996 plaatsgevonden50. De voornaamste, in 1992 
vastgestelde richtsnoeren (algemene beoordelingscriteria, toelaatbare intensiteiten) zijn niet 
veranderd, maar toch is een aantal verduidelijkingen en wijzigingen aangebracht. In de eerste 
plaats verruimt de kaderregeling het voorwerp van de toelaatbare steun; zij bepaalt namelijk 
dat de gunstige behandeling die steun voor materiële investeringen geniet, ook zal worden 
toegepast op steun voor immateriële investeringen in de vorm van technologieoverdracht. 
Dergelijke steun is bedoeld om kleine en middelgrote ondernemingen aan té moedigen 
geavanceerde technologieën toe te passen die zij zelf niet hebben kunnen ontwikkelen. Wat de 
overige vormen van steun betreft, neemt de nieuwe kaderregeling grotendeels de criteria van 
de vorige kaderregeling over (steun voor advies, opleiding en verspreiding van kennis) of 
verwijst zij naar specifieke kaderregelingen of richtsnoeren51, die vaak gunstiger regels 
bevatten voor de beoordeling van steun voor het MKB. Zo mag bijvoorbeeld de milieusteun 
of de steun voor onderzoek en ontwikkeling ten behoeve van het MKB met 10% worden 
verhoogd ten opzichte van de normaliter voor grote ondernemingen toegestane niveaus. Ten 
slotte werd de de minimis-regel in een afzonderlijke mededeling52 gewijzigd. Vergeleken met 
de oorspronkelijke de minimis-regel worden de uitvoeringsvoorwaarden aanzienlijk 
vereenvoudigd. Ook wordt het toepassingsgebied uitgebreid tot alle vormen van steun (met 
uitzondering van exportsteun, die uitgesloten blijft) en worden de regels inzake cumulatie van 
verschillende categorieën uitgaven door een enkel drempelbedrag vervangen. De drempel 
waaronder steun niet bij de Commissie moet worden aangemeld, is vastgesteld op 
100 000 ecu over een periode van driejaar, ongeacht de vorm van steun. Ten slotte werd de in 
de kaderregeling gebruikte definitie van het MKB aangepast aan de geharmoniseerde definitie 
die doorde Commissie53 is goedgekeurd (zie inleiding). 
Het is van belang hieraan toe te voegen dat de Commissie naar aanleiding van drie 
aanmeldingen die zij in 1996 heeft ontvangen, besloten heeft dat de kaderregeling voor het 
MKB eveneens van toepassing is op steun aan het MKB voor directe investeringen in het 
buitenland. Dit besluit weerspiegelt de houding van de Commissie die het MKB ertoe wil 
49. Communautaire kaderregeling inzake overheidssteun voor het MKB, 92/C 213/02 van 20 mei 1992, PB nr. C 213 
van 19.8.1992, blz.2. 
5^ Communautaire kaderregeling inzake overheidssteun voor kleine en middelgrote ondernemingen, 96/C213/04, PB 
nr. C 213 van 23.7.1996, blz.4. 
^ Communautaire kaderregeling inzake staatssteun ten behoeve van het milieu, PB nr. C 72 van 10.3.1994, blz. 3; 
communautaire kaderregeling inzake staatssteun voor onderzoek en ontwikkeling, PB nr. C 45 van 17.2.1996, blz. 5; 
richtsnoeren betreffende werkgelegenheidssteun, PB nr. C 334 van 12.12.1995, blz.4. 
5^ Mededeling van de Commissie inzake de minimis-steun, PB nr. C 68 van 6.3.1996, blz. 9. 
53 Aanbeveling van de Commissie van 3.4.1996, PB nr. L 107 van 30.4.1996, blz.4. 
22 
aanmoedigen zijn activiteiten te internationaliseren, zoals bijvoorbeeld door middel van 
investeringen in landen buiten de Gemeenschap. 
Behalve de nieuwe kaderregeling voor steun aan het MKB heeft de Commissie onlangs een 
kaderregeling goedgekeurd inzake steun voor ondernemingen in achtergebleven stadswijken. 
Dit instrument biedt de mogelijkheid om steun te verlenen aan ondernemingen die zich in 
dergelijke gebieden vestigen of daar reeds gevestigd zijn, op voorwaarde dat aan de criteria 
van de kaderregeling wordt voldaan. Aangezien de potentiële begunstigden van dergelijke 
steun hoofdzakelijk kleine en middelgrote ondernemingen zijn, is de positieve houding van de 
Commissie op dit gebied vooral voor hen van belang. 
Hier moet aan worden toegevoegd dat de houding van de Commissie ten aanzien van het 
MKB, zoals deze in de bovenvermelde teksten naar voren is gekomen, de uitdrukking is van 
een algemeen beleid. Bij de controle van steun, zoals trouwens ook op haar andere 
werkgebieden, tracht de Commissie altijd rekening te houden met de bijzondere situatie van 
het MKB en ertoe bij te dragen de ontwikkeling van het MKB met inachtneming van de 
mededingingsregels te stimuleren. 
2. FINANCIEEL KLIMAAT 
2.1. De Betalingsachterstanden bij handelstransacties 
Achterstallige betalingen vormen een steeds grotere hinderpaal voor de ontwikkeling van de 
Europese ondernemingen, met name de kleine en middelgrote ondernemingen, aangezien hun 
cashflow, hun rentabiliteit en hun concurrentievermogen daardoor worden ondermijnd. In haar 
Aanbeveling van 12 mei 1995 over de betalingstermijnen bij handelstransacties54 stelt de 
Commissie een aantal praktische en juridische maatregelen voor om het probleem van de 
betalingsachterstanden in Europa aan te pakken. De lidstaten wordt verzocht de meest 
geëigende maatregelen te nemen om de betalingstermijnen te verbeteren en daar vóór 
31.12.1997 bij de Commissie een rapport over in te dienen. In 1997 heeft de Commissie het 
effect van de aanbeveling beoordeeld en een mededeling55 gepubliceerd waaruit blijkt dat de 
lidstaten weinig hebben ondernomen om de betalingsachterstanden te verkleinen en dat de 
situatie op het gebied van betalingen niet is verbeterd. Indien de lidstaten vóór eind 1997 geen 
afdoende maatregelen hebben genomen, zal de Commissie een voorstel indienen voor een 
richtlijn ter bestrijding van laattijdige betalingen, met minimumeisen die in de nationale 
wetgeving moeten worden geïntegreerd, zoals onder meer een wettelijk recht op 
achterstandsrente, doeltreffende en betaalbare verhaalprocedures om de betaling te verkrijgen 
en een maximale betalingstermijn voor overheidsopdrachten. 
2.2. De voorbereiding van het MKB op de invoering van de euro 
De diensten van het ondernemingenbeleid hebben actief deelgenomen aan alle 
werkzaamheden van de Commissie in verband met de euro. Zo hebben zij deelgenomen aan 
de werkgroepen "ondernemingen", "consumenten", "betalingssystemen", "betaalmiddelen", 
"boekhouding en belastingheffing" met betrekking tot de overgang op de euro, alsmede aan 
de voorbereiding van de Ronde Tafel van 15 mei 1997, waarop alle betrokken economische 
subjecten van gedachten hebben gewisseld over de praktische aspecten van die overgang. Zij 
hebben de invoering van de euro ook geregeld op de agenda geplaatst van hun vergaderingen 
met de beroepsorganisaties, de Euro Info Centres (EIC's) en de leden van de Ronde Tafel 
banken-MKB. Zij hebben een groep ad hoc opgericht over het MKB en de euro, bestaande uit 
de intermediairs van de ondernemingen en met als doel de uitwisseling van informatie 
onderling en met de Commissie te bevorderen. Zij hebben privé- en overheidsinitiatieven op 
54 PB nr. L 127 van 10.6.1995, blz. 19. 
55 C(97) 2121 van 9.7.97, PB nr. C 216 van 17.7.97. 
23 
het gebied van communicatie over de euro ten behoeve van het MKB aangemoedigd en de 
EIC's alle nuttige documenten over de euro bezorgd. Voorts zijn de EIC's in 1996 gestart met 
een voorlichtingscampagne over de invoering van de euro, die in 1997 en ook later nog 
wordt voortgezet. Deze campagne zal worden gekenmerkt door talrijke 
voorlichtingsvergaderingen en de publicatie van diverse documenten die een antwoord 
moeten geven op de belangrijkste vragen over de effecten van de invoering van de euro op de 
verschillende functies van de onderneming. Deze voorlichtingsacties zijn ook voor de 
ambachtelijke sector en de micro-ondernemingen bedoeld. 
2.3. Grensoverschrijdende kredietoverdrachten 
Om de transnationale activiteiten van het MKB te vereenvoudigen en ook de kosten ervan te 
beperken, heeft de Commissie concrete maatregelen voorgesteld, zoals de richtlijn betreffende 
grensoverschrijdende overmakingen56, die de ondernemingen in staat zal stellen snel en 
veiliger overmakingen te verrichten. Voorts dienen de lidstaten volgens de richtlijn te 
voorzien in procedures voor het beslechten van transnationale geschillen over 
aangelegenheden die onder de richtlijn vallen. 
2.4. Toegang tot innovatiefinanciering 
Het actieplan voor innovatie in Europa, dat op 20 november 1996 werd goedgekeurd, voorziet 
in maatregelen om innovatiefinanciering met name door middel van risicokapitaal aan te 
moedigen. In de resolutie van de Europese Raad over groei en werkgelegenheid, die op de 
Top van Amsterdam is aangenomen, werd het belang van de toegang tot krediet voor 
hightechprojecten en voor het MKB onderstreept. 
3. FISCAAL KLIMAAT 
De werkzaamheden van de Commissie met betrekking tot het fiscale en douanebeleid zijn 
erop gericht de volledige totstandbrenging van de interne markt te steunen door de 
administratieve regelgeving op deze beleidsterreinen aan de interne markt aan te passen. 
Tegelijkertijd wordt een significante vereenvoudiging van de wetgeving nagestreefd teneinde 
de administratieve lasten voor het bedrijfsleven en met name het MKB aanzienlijk te 
verlichten. In het kader van het actieplan voor innovatie in Europa zal er wellicht een 
mededeling over belastingheffing en innovatie worden gepubliceerd. 
3.1. Belastingheffing op ondernemingen 
Ingevolge het discussiestuk "Belastingheffing in de Europese Unie" van de Commissie van 
20 maart 199657 werd een werkgroep van hoge ambtenaren voor het belastingbeleid opgericht. 
Op grond van de besprekingen in die werkgroep heeft de Commissie een mededeling 
gepresenteerd, getiteld "Belastingheffing in de Europese Unie-Verslag over de 
ontwikkeling van de belastingstelsels"58. In dit verslag wordt de oprichting aanbevolen van 
een nieuwe, permanente werkgroep om een strategisch overzicht te geven van het fiscale 
beleid en wordt de vereenvoudiging van het fiscale klimaat voor het MKB en de overige 
ondernemingen bestempeld als een onderwerp dat door die werkgroep zou kunnen worden 
onderzocht. Deze nieuwe werkgroep is inmiddels opgericht en heeft zijn werkzaamheden op 
11 maart 1997 aangevat. 
56 Richtlijn 97/5/EG, PB nr. L 43 van 14.2.1997, blz.25. 
57 SEC(96) 487 def. van 20.3.1996. 
58 COM(96) 546 def. van 22.10.1996. 
24 
Als gevolg van de werkzaamheden van deze werkgroep voor het belastingbeleid, die reeds 
viermaal is bijeengekomen, en van de informele ECOFIN-Raad van Mondorf-les-Bains (L) 
heeft de Commissie op 1 oktober 1997 een mededeling59 aan de Raad goedgekeurd waarin zij 
een pakket maatregelen voorstelt om schadelijke belastingconcurrentie binnen de Unie te 
bestrijden. Dit pakket omvat onder meer een gedragscode waarmee de lidstaten een politieke 
verbintenis aangaan om schadelijke belastingconcurrentie op het gebied van de 
belastingheffing op ondernemingen te bestrijden, maatregelen om belangrijke distorsies op het 
gebied van de indirecte belastingen op te heffen en maatregelen om bronbelastingen op 
betalingen van rente en royalty's tussen dochterondernemingen in verschillende lidstaten af te 
schaffen, een onderwerp waarover de Commissie wellicht een nieuw voorstel zal moeten 
indienen. 
3.2. Indirecte belastingen: BTW 
Wat indirecte belastingen betreft, heeft de Commissie in juli 1996 een werkprogramma 
voorgesteld voor de invoering van een gemeenschappelijk BTW-stelsel60. Dit zal concreet tot 
uiting komen in een aantal voorstellen van de Commissie met als belangrijkste doelstellingen: 
- zorgen voor de gelijke behandeling van het nationale en intracommunautaire 
goederen- en dienstenverkeer, wat de kleine en middelgrote ondernemingen in staat zal 
stellen vanuit hun vestigingsplaats in de gehele Gemeenschap actief te zijn zonder met 
extra administratieve lasten te worden geconfronteerd (met inachtneming van het beginsel 
van een enkele plaats van belastingheffing); 
- de onzekerheid en de complexiteit in verband met de toepassing van de BTW verminderen 
door invoering van een geharmoniseerd BTW-stelsel dat op uniforme wijze kan 
worden toegepast overeenkomstig de eisen van een echte interne markt en met behoud 
van het niveau van de BTW-ontvangsten; 
- de onzekerheid als gevolg van verschillende interpretaties van de richtlijnen verminderen 
door het statuut van het BTW-Comité te wijzigen. Zoals op het gebied van douane en 
accijnzen zou de Raad dit Comité kunnen opdragen de Commissie bij het nemen van 
uitvoeringsmaatregelen bij te staan. 
Deze strategie omvat een voorbereidende fase waarin de Commissie twee voorstellen 
betreffende de wijziging van het statuut van het BTW-Comité61 en de versterking van de 
administratieve samenwerking ("FZSOZJS"-programma)62 heeft ingediend. Een voorstel over 
onderlinge bijstand bij de inning zou nog dit jaar moeten volgen. 
Vervolgens wil de Commissie drie pakketten formele voorstellen indienen: 
- het eerste pakket is bedoeld om de belastbare handelingen, de belastingplichtigen en de 
belastinggrondslag te definiëren en de kwestie van de vrijstellingen en de aftrek te regelen 
voordat een nieuwe onderlinge aanpassing van de tarieven wordt voorgesteld; 
- het tweede pakket heeft betrekking op het territoriale toepassingsgebied van de BTW, de 
plaats van heffing en de organisatie van de transacties, de rechten en plichten van de 
belastingplichtigen en de controlemethoden; 
- het derde pakket omvat de mechanismen voor herverdeling van de belastinginkomsten, de 
speciale stelsels en de overgangsmaatregelen, alsmede een laatste onderlinge aanpassing 
van de tarieven. 
59 COM(97) 495 def. van 1.10.1997. 
60 COM(96) 328 def. van 22.7.1996. 
61 COM(97) 325 van 25.6.1997. 
62 COM(97) 175 van 23.4.1997. 
25 
De conferentie over "het gemeenschappelijk BTW-stelseT\ die in november 1996 in Limelette 
(B) werd georganiseerd, heeft de mogelijkheid geboden de verschillende betrokken partijen, 
waaronder de MKB-organisaties, te raadplegen. 
Voorts heeft de Commissie de BTW-verplichtingen gekozen als thema van het tweede 
SLIM-proefproject (eenvoudiger regelgeving voor de interne markt) dat in 1997 zal 
plaatsvinden. Het doel ervan is twee gebieden (verplichtingen voor de belastingbetalers, de 
persoon die de belasting verschuldigd is) te onderzoeken om zo het huidige stelsel te 
verbeteren. Het SLIM-team dat met dit dossier is belast, heeft voornamelijk onderzoek 
verricht naar een aantal fundamentele BTW-verplichtingen op nationaal en communautair 
niveau, die voor de ondernemingen een zware last vormen, om na te gaan op welke gebieden 
vereenvoudigingen moeten worden aangebracht. 
3.3. Douane 2000 
Het actieprogramma Douane 2000, dat op 19 december 1996 in de vorm van een beschikking 
van het Europees Parlement en de Raad werd goedgekeurd63, is erop gericht de nationale 
douaneadministraties te moderniseren en de samenwerking onderling en met de Commissie te 
bevorderen. Het doel ervan is ervoor te zorgen dat de communautaire wetgeving op uniforme 
wijze aan de buitengrenzen wordt toegepast en dat de interne markt optimaal functioneert. Dit 
programma voorziet in artikel 6, lid 2, en Artikel 9 in vereenvoudigingsmaatregelen die de 
Commissie een coherent kader moeten bieden voor een actie ter vereenvoudiging van de 
douanevoorschriften en -procedures, met als doel de deelneming van de ondernemingen aan 
het internationale handelsverkeer te vergemakkelijken. 
De belangrijkste, op dit gebied ondernomen acties hebben betrekking op: 
- de aanpassing en vereenvoudiging van de regelingen voor douanevervoer door wijziging 
van het douanewetboek en de uitvoeringsbepalingen ervan voor het communautaire 
douanevervoer en door onderhandelingen over een nieuwe overeenkomst voor het 
gemeenschappelijke douanevervoer, alsmede de informatisering van het beheer van de 
regelingen; de beoogde maatregelen zouden de veiligheid en doeltreffendheid van deze 
regelingen, waarmee in een belangrijke behoefte van de economische subjecten wordt 
voorzien, moeten versterken; 
- de vereenvoudiging van de economische douaneregelingen door wijziging van het 
communautaire douanewetboek en de uitvoeringsbepalingen ervan en door de 
ontwikkeling van systemen voor automatisch beheer van deze regelingen, teneinde de 
ondernemingen in staat te stellen communautaire producten onder economisch gunstige 
voorwaarden uit te voeren; 
- de wjjziging van het communautaire douanewetboek met het oog op een gecentraliseerd 
beheer van de vereenvoudigde procedures en een versoepeling van de verplichting om 
samen met de verklaring een aantal begeleidende documenten in te dienen, waardoor de 
informatisering van de douanebehandelingsprocedures wordt vergemakkelijkt; 
- de harmonisatie en vereenvoudiging van de preferentiële oorsprongsregels, wat in de loop 
van het eerste halfjaar van 1997 concrete resultaten heeft opgeleverd met de goedkeuring 
van een enkelvoudige tekst van het aanvullend protocol betreffende de oorsprong bij de 
vrijhandelsovereenkomsten die de Gemeenschap met haar Europese partners heeft 
gesloten. Diezelfde tekst zal nog dit najaar aan de Middellandse-Zeelanden en wellicht aan 
Mexico en Zuid-Afrika worden voorgesteld. Een soortgelijke tekst zal worden voorgesteld 
aan de landen die van het Stelsel van Algemene Preferenties genieten en zou op 1.1.1998 in 
werking moeten treden. 
63 PB nr. L 33 van 4.2.1997, blz. 24. 
26 
Voorts loopt er momenteel een SLIM-proefproject inzake vereenvoudiging van de 
gecombineerde nomenclatuur voor de buitenlandse handel, met als doel een modernisering 
voor te stellen van de nomenclatuur waarvan bepaalde onderverdelingen uit economisch 
oogpunt verouderd lijken. 
4. SOCIAAL KLIMAAT 
4.1. Actie voor de werkgelegenheid in Europa - Een vertrouwenspact 
Sinds de jaren '70 is de werkloosheid in Europa alsmaar gestegen. Dat brengt miljoenen 
mannen en vrouwen in een precaire situatie en ondermijnt de Europese samenleving. Om het 
algemene kader voor het scheppen van werkgelegenheid vast te stellen, heeft de Commissie in 
juni 1996 een mededeling64 goedgekeurd waarin zij een Europees vertrouwenspact voorstelt. 
Het Europees vertrouwenspact bouwt voort op de strategie die in het Witboek van de 
Commissie van 1993 over groei, concurrentievermogen en werkgelegenheid was voorgesteld. 
Door een klimaat van vertrouwen te herstellen, wil het alle actoren, overheidsinstanties en 
sociale partners ertoe aanzetten hun respectieve verplichtingen in het kader van een 
algemene en gecoördineerde strategie voor de werkgelegenheid te definiëren. De aanpak 
ervan is een combinatie van een op werkgelegenheid gericht macro-economisch beleid met 
resolute actie om de interne markt te voltooien, een versnelde hervorming van de 
werkloosheidsregelingen en een beter gebruik van het Europese structuurbeleid. Op het MKB 
wordt vooral de nadruk gelegd in verband met de volledige benutting van de mogelijkheden 
van de interne markt. De Commissie stelt de prioriteiten vast voor haar MKB-beleid en 
bepaalt haar houding ten aanzien van overheidssteun voor het MKB. De Commissie pleit ook 
voor de aanwending van extra financiële middelen uit de structuurfondsen voor de 
ontwikkeling van het MKB, aanpassing aan de industriële wijzigingen, locale initiatieven 
voor ontwikkeling en werkgelegenheid en territoriale pacten voor een sterker partnerschap 
met het oog op het scheppen van werkgelegenheid. Voorts zou een veel nauwer partnerschap 
met de Europese Investeringsbank (EIB) ertoe moeten leiden dat de oprichting van kleine en 
middelgrote ondernemingen door de structuurfondsen wordt ondersteund. 
Het vertrouwenspact heeft ruime steun gekregen van de lidstaten* de sociale partners, het 
Europees Parlement en het Comité van de Regio's. Tijdens zijn zitting van 16-17 juni 1997 in 
Amsterdam heeft de Europese Raad zijn voornemen bevestigd om de administratieve lasten 
voor het MKB te verlichten. Hij heeft de EIB ook dringend verzocht onderzoek te verrichten 
naar een faciliteit om technologisch geavanceerde projecten van kleine en middelgrote 
ondernemingen te financieren. De Europese Raad van Amsterdam was ook een keerpunt 
voor het werkgelegenheidsbeleid in de Unie. Met de goedkeuring van de titel inzake 
werkgelegenheid kwamen de staatshoofden en regeringsleiders overeen dat werkgelegenheid 
als een~~vraagstuk van gemeenschappelijk belang moet worden beschouwd. Het nieuwe 
Verdrag beoogt de coördinatie van het werkgelegenheidsbeleid van de lidstaten te verbeteren 
en voorziet in de opstelling van gemeenschappelijke richtsnoeren, die te zijner tijd tot 
aanbevelingen voor de lidstaten kunnen leiden. Naar aanleiding van het in Amsterdam 
genomen besluit om reeds vóór de inwerkingtreding van het Verdrag een aanvang te maken 
met de tenuitvoerlegging van de nieuwe titel inzake werkgelegenheid, heeft de Commissie op 
1 oktober 1997 haar goedkeuring gehecht aan een mededeling betreffende richtsnoeren 
voor het werkgelegenheidsbeleid van de lidstaten65 als uitgangspunt voor de besprekingen 
die op de buitengewone bijeenkomst van de Europese Raad van 20/21 november in 
Luxemburg zullen plaatsvinden. Op basis van de conclusies van het voorzitterschap naar 
aanleiding van de topontmoeting over werkgelegenheid, zal de Commissie een definitief 
"4 Actie voor de werkgelegenheid in Europa - Een vertrouwenspact, CSE(96) 1 def. van 5.6.1996. 
65 COM(97) 497 def. Van 1.10.1997. 
27 
voorstel ter goedkeuring aan de Raad voorleggen. De voorgestelde richtsnoeren houden in dat 
de lidstaten zich in hun werkgelegenheidsbeleid op vier zwaartepunten moeten concentreren, 
namelijk ondernemingszin, arbeidsinzetbaarheid, aanpassingsvermogen en bevordering van 
gelijke kansen. Om een nieuwe ondernemingscultuur in Europa aan te moedigen, zijn 
evenwel extra inspanningen vereist. Zo moet bijvoorbeeld het oprichten en besturen van 
ondernemingen worden vergemakkelijkt (met name door administratieve vereenvoudiging), 
moéten risicokapitaalmarkten worden ontwikkeld en moet het belastingstelsel 
werkgelegenheidsvriendelijker worden gemaakt. 
4.2. Sociale dialoog 
De sociale dialoog op Europees niveau wordt, zoals in vele lidstaten, op sectorale en 
interprofessionele basis georganiseerd. Het MKB wordt in beide vormen van de dialoog 
vertegenwoordigd. Op communautair of nationaal niveau bestaan er geen specifieke 
regelingen voor het MKB in verband met de sociale dialoog. 
De Europese sociale dialoog op interprofessioneel niveau 
De sociale dialoog van Hertoginnedal werd voor het eerst in 1985 georganiseerd met als 
deelnemers de drie Europese organisaties die de belangrijkste nationale interprofessionele 
werkgevers- eu vakverbonden vertegenwoordigen. Voorts worden alle Europese federaties, 
waaronder UEAPME, geraadpleegd over de onderwerpen die ter discussie staan. De informele 
(althans vóór de Europese Akte en de Overeenkomst betreffende de sociale politiek) en 
vrijwillige dialoog heeft door middel van gezamenlijke standpunten of verklaringen een 
positieve bijdrage geleverd tot het Europees sociaal beleid. 
In 1995 heeft de interprofessionele dialoog een nieuwe impuls gekregen met de goedkeuring, 
op 3 juni 1996, door de Raad van de Richtlijn betreffende Ouderschapsverlof66, die voortvloeit uit 
de op 14 december 1995 door de UNICE, het CEEP en het EVV gesloten raamovereenkomst 
inzake ouderschapsverlof. Dit is de eerste Europese overeenkomst op grond van Artikel 4 van 
het Sociaal Protocol, dat gehecht is aan het Verdrag betreffende de Europese Unie (VEU). In 
Artikel 4 staat namelijk dat "de dialoog tussen de sociale partners op communautair niveau 
kan leiden tot contractuele betrekkingen, met inbegrip van overeenkomsten". De 
raamovereenkomst inzake ouderschapsverlof bevat specifieke regelingen om in de functionele 
en organisatorische behoeften van het MKB te voorzien. Enkele MKB-organisaties hebben 
echter hun diepe bezorgdheid uitgesproken over de geldigheid van dit aspect van de sociale 
dialoog op grond van het feit dat, aangezien zij van de in het kader van de sociale dialoog 
gevoerde onderhandelingen over overeenkomsten betreffende de sociale politiek worden 
uitgesloten, dergelijke overeenkomsten niet terdege rekening houden met het MKB. 
De Europese sociale dialoog op sectoraal niveau 
Niet alle sectoren hebben een sociale dialoog op Europees niveau tot stand gebracht. Dit hangt 
af van een aantal factoren, zoals met name de gezamenlijke bereidheid van de sociale partners 
en het bestaan van een gemeenschappelijk sectoraal beleid op Europees niveau (bv. landbouw, 
visserij of wegvervoer), de noodzaak van een grondige herstructurering op Europees niveau 
(bv. textiel, telecommunicatie of burgerluchtvaart) of de erkenning van een sector met heel 
specifieke eisen (bv. industrieel reinigen of veiligheid). 
Wat de omvang van de ondernemingen betreft, bestaan er tussen de sectoren aanzienlijke 
verschillen. In de primaire sector, die door het MKB wordt gedomineerd, functioneert de 
sociale dialoog over het algemeen goed. De sociale partners hebben van dit forum gebruik 
gemaakt om onderwerpen te bespreken zoals werkgelegenheid, beroepsopleiding, veiligheid 
en gezondheid. Dergelijke activiteiten leiden ongetwijfeld ook tot deelneming aan 
66 Richtlijn 96/34/EG van 3.6.1996, PB nr. L 145 van 19.6.1996, blz. 4. 
28 
EU-opleidingsprojecten of tot echte onderhandelingen. Zo hebben bijvoorbeeld de Europese 
sociale partners in de landbouwsector op 24 juli 1997 de eerste sectorale raamovereenkomst 
inzake de verbetering van de arbeid in loondienst in deze sector gesloten. Deze overeenkomst 
bevat aanbevelingen over de arbeidstijd en aanvullende bepalingen met betrekking tot de 
arbeidsvoorwaarden. 
De dienstensectoren kunnen ruwweg worden onderverdeefd in sectoren in herstructurering en 
sectoren in expansie. De meeste dienstensectoren in herstructurering, zoals het bank- en 
verzekeringswezen, telecommunicatie, postdiensten, de luchtvaart en de spoorwegen, worden 
ruimschoots gedomineerd door grote (publieke) ondernemingen. Veel van deze sectoren 
worden met een snel veranderend economisch klimaat geconfronteerd: mondialisering, steeds 
snellere invoering van informatietechnologie en privatisering. Deze evolutie kan leiden tot de 
opkomst van nieuwe, kleinere ondernemingen. 
De meeste dienstensectoren in expansie worden gekenmerkt door een hoge concentratie van 
kleine en middelgrote ondernemingen. De sociale dialoog bestaat al lang in traditionele 
sectoren, zoals wegvervoer (sinds 1965), HORECA (sinds 1983) en handel (sinds 1985). De 
besprekingen hebben hier voornamelijk betrekking op werkgelegenheid, arbeidsvoorwaarden 
en politieke kwesties en resulteren in gemeenschappelijke standpunten of gezamenlijke acties. 
Voorts heeft de expansie van nieuwe diensten, zoals veiligheid of reiniging, geleid tot een 
toename van het aantal sectoren dat actief betrokken is bij de Europese sociale dialoog. 
Aangezien de erkenning van de sector een van de stimulansen is om activiteiten op dit gebied 
te ontplooien, hebben de sociale partners er alle belang bij concrete resultaten te bereiken. 
Over het algemeen hebben sectoren die door grote ondernemingen worden gedomineerd, de 
neiging hun activiteiten meer op industriële-beleidskwesties te concentreren, terwijl door het 
MKB gedomineerde sectoren, met name die in expansie, eerder met sociale kwesties begaan 
zijn (werkgelegenheid, veiligheid of gelijke kansen). 
Een beslissend moment voor de Europese sociale dialoog 
Samen met de opbouw van een echte Europese Unie groeit het bewustzijn van de noodzaak 
tot verdere ontwikkeling van het Europees sociaal beleid, vooral wat de werkgelegenheid 
betreft, zoals uit de Europese Raden van Florence en Amsterdam is gebleken. De sociale 
dialoog is een belangrijk instrument bij het uitstippelen en tenuitvoerleggen van sociaal beleid 
en zal naar verwachting in de komende jaren nog aan belang winnen, vooral met het oog op de 
integratie van de Overeenkomst betreffende de sociale politiek in het VEU als gevolg van de 
Raad van Amsterdam in juni 1997. 
De Commissie heeft de Europese sociale partners reeds ontmoet om het Europees 
vertrouwenspact voor de werkgelegenheid te bespreken, met als gevolg dat zowel de 
interprofessionele als de sectorale sociale dialoog steeds meer op werkgelegenheid en direct 
daarmee verband houdende sociale aspecten zal worden toegespitst. Verwacht wordt dat het 
MKB als motor voor het scheppen van werkgelegenheid in dit proces een essentiële rol zal 
spelen. 
Om de sociale dialoog te versterken, heeft de Commissie op 18 september 1996 een 
mededeling gepubliceerd over de ontwikkeling van de sociale dialoog op 
Gemeenschapsniveau67. De mededeling bevat een oproep tot alle sociale partners om hun 
standpunt te geven over de toekomstige vorm en het kader van de sociale dialoog. Op 28 en 
29 april 1997 werd in Den Haag een forum georganiseerd om de resultaten van de 
raadpleging met de sociale partners te bespreken. MKB-organisaties die op de mededeling 
hadden gereageerd, werden uitgenodigd om aan het forum deel te nemen. Op grond van deze 
67 COM(96) 448 def. van 18.9.19.96. 
29 
standpunten en van een evaluatie van de huidige structuren uit het oogpunt van 
doeltreffendheid en impact, zullen de beginselen van de toekomstige sociale dialoog worden 
vastgesteld in een tweede mededeling die vóór eind 1997 moet worden goedgekeurd. 
Zoals in de Mededeling betreffende de Ontwikkeling van de Sociale Dialoog op 
Gemeenschapsniveau werd voorgesteld, is de Commissie ook begonnen met een studie van de 
mate van vertegenwoordiging van de Europese sociale partners die momenteel bij de sociale 
dialoog betrokken zijn. 
4.3. Overleg met het bedrijfsleven 
4.3.1. Overlegvergaderingen met de Europese MKB-organisaties 
In het besef van het belang van overleg met de vertegenwoordigers van het Europese MKB, 
vervullen de Commissiediensten voor het ondernemingenbeleid een coördinerende rol door 
erop toe te zien dat de Europese MKB-organisaties naar behoren worden geraadpleegd over 
relevante kwesties die door andere diensten van de Commissie worden bestudeerd. Geregeld 
worden overlegvergaderingen belegd waarop vertegenwoordigers van andere diensten van de 
Commisie hun beleidsdoelstellingen of ideeën toelichten voordat een Groenboek wordt 
gepubliceerd of definitieve beslissingen over een voorstel voor een richtlijn of verordening 
worden genomen. Op de overlegvergaderingen in 1996 werden onderwerpen behandeld zoals 
milieu-aansprakelijkheid, de sociale dialoog, een Groenboek over de bescherming van 
gebruiksmodellen in de interne markt, het gebruik van industriële oplosmiddelen (voorstel van 
de Commissie voor een richtlijn), sectoren en activiteiten die uitgesloten zijn van de richtlijn 
betreffende de organisatie van de arbeidstijd, en een voorstel, voor een richtlijn over 
autowrakken. Buiten deze overlegvergaderingen*om werden de Europese MKB-organisaties 
op de hoogte gehouden van kwesties op andere relevante gebieden, zoals de 
betalingstermijnen bij handelstransacties, de overdracht van ondernemingen, de Ronde Tafel 
van bankiers en de ontwerp-aanbeveling van de Commissie over de vereenvoudiging van de 
administratieve procedures in de lidstaten voor startende ondernemingen. 
4.3.2. Overleg met de ondernemingen van de "sociale economie" 
De gepriviligieerde dialoog met het Raadgevend comité voor coöperaties, onderlinge 
maatschappijen, verenigingen en stichtingen (COMVS) werd voortgezet. Dit Comité werd 
door de sector zelf opgericht en is sinds zijn plenaire vergadering van 11.12.95 niet meer 
"voorlopig". Het Comité is niet bedoeld om de vertegenwoordigende organisaties van de 
verschillende sectoren of de formele overlegorganen van de Europese instellingen te 
vervangen. Via zijn organisatie in thematische werkgroepen bestaat de belangrijkste taak van 
het Comité erin de Commissie op verzoek of op eigen initiatief te attenderen op de 
standpunten van de coöperaties, onderlinge maatschappijen, verenigingen en stichtingen ten 
aanzien van alle kwesties in verband met de Europese opbouw en de gevolgen daarvan voor 
hen. Zo heeft het Comité zich uitgesproken over de mededeling van de Commissie inzake de 
voorlichting en de raadpleging van de werknemers68, advies gegeven over de herziening van 
de Europese verdragen en met name over de toepassing van het begrip "algemeen belang" op 
de COMVS-sector en een verklaring goedgekeurd over de juridische grondslag van het 
werkprogramma ten behoeve van de COMVS. Het Comité bereidt ook adviezen voor over het 
Witboek inzake onderwijs en opleiding, over het Groenboek betreffende de 
informatiemaatschappij en over de invoering van de euro. 
68 COM(95) 547 def. van 14.11.1995. 
4.3.3. Overleg met de organisaties van de handels- en distributiesector 
Om een breed overleg over de Europese interne handel op gang te brengen, heeft de 
Commissie op 20 november 1996 een Groenboek over de Handel goedgekeurd69. De tekst 
werd besproken met de Directeuren-Generaal van de Interne Handel, die het debat op 
nationaal niveau hebben aangezwengeld met studiebijeenkomsten waarvoor de Commissie 
steun heeft verleend. 
Het Comité voor Handel en Distributie (CHD)70 is herhaaldelijk bijeengekomen om diverse 
onderwerpen te bespreken die direct betrekking hebben op de handel en zijn standpunt 
daarover te bepalen. Sinds eind 1996 werd bijzondere aandacht besteed aan de euro en de 
invoering van de eenheidsmunt, de verticale afspraken, de elektronische handel en het 
Groenboek over de Handel. Na zijn hernieuwing in 1997 en de herstructurering van zijn 
werking om zijn doeltreffendheid te vergroten, zal het nieuwe CHD in staat zijn de 
Commissie heel snel adviezen met het standpunt van de handelaars te verstrekken. 
4.4. Lokale ontwikkeling en werkgelegenheid 
De Europese strategie voor de werkgelegenheid, die op de Europese Raad van Essen 
(december 1994) in grote lijnen werd geschetst en op de daaropvolgende Europese Raden 
verder werd uitgewerkt, heeft ertoe geleid de problematiek van de plaatselijke initiatieven 
voor ontwikkeling en werkgelegenheid (PIOW's) als een van de prioritaire thema's van de 
communautaire actie te beschouwen. 
In dit verband heeft de Commissie in juni 199571 haar mededeling over "een Europese 
strategie ter stimulering van PIOW's" gepresenteerd, waarin zowel de nadruk wordt gelegd op 
het potentieel van het lokale niveau voor het scheppen van nieuwe banen als op de structurele 
hinderpalen die moeten worden opgeheven om de ontwikkeling te waarborgen. 
De PIOW's zijn interessant om drie redenen: zij bieden nieuwe werkgelegenheidskansen 
waarmee in een aantal behoeften kan worden voorzien, zij bieden nieuwe ondernemers de 
mogelijkheid tot deelneming aan projecten die niet alleen werkgelegenheid scheppen, maar 
ook bijdragen aan de lokale samenhang, en ten slotte dragen zij vaak bij aan een dynamiek om 
broze stedelijke of landelijke structuren nieuw leven in te blazen. 
De PIOW's stuiten echter nog te vaak op moeilijkheden van financiële, juridische, technische 
en institutionele aard. 
Vandaar dat de plaatselijke ontwikkeling van de werkgelegenheid een belangrijk thema van de 
communautaire actie is geworden en aanleiding heeft gegeven tot talrijke initiatieven, zowel 
op politiek niveau als met betrekking tot de actie van de communautaire structuurfondsen72. 
Ingevolge het initiatief van Voorzitter Santer tot opstelling van een Europees 
vertrouwenspact73, heeft de top van staatshoofden en regeringsleiders in Florence (juni 1996) 
positief gereageerd op het voorstel van de Commissie om bij wijze van proef een zestigtal 
territoriale pacten voor de werkgelegenheid te sluiten, die in het kader van de activiteit van de 
communautaire structuurfondsen zouden worden gefinancierd, met name door gebruik te 
maken van de beschikbare flexibiliteitsmarges. 
Gezien de kenmerken van de territoriale pacten voor de werkgelegenheid, met name hun 
"bottom-up"-aanpak, de nadruk op innovatie en de totstandbrenging van lokale 
69 COM(96) 530 van 20.11.96. 
70 Besluit 81/428/EEG van de Commissie van 20.5.81, PB nr. L 165 van 23.6.1981, blz.24. 
7X COM(95) 273 def. van 13.6.1995. 
'*• COM(96) 109 van 20.3.1996, "Structuurmaatrcgelen van de Gemeenschap en werkgelegenheid". 
73 CSE(96) 1 def. van 5.6.1996. 
31 
partnerschappen, zal het gaan om acties waarbij de logica van de lokale ontwikkeling die door 
de Commissie sinds de publicatie van het Witboek over groei, concurrentievermogen en 
werkgelegenheid wordt verdedigd, centraal staat. 
4.5. Hygiëne, veiligheid en gezondheid op het werk 
In 1995 werd het handboek voor de interne audit ten behoeve van het MKB in 20 000 
exemplaren gepubliceerd en door de communautaire netwerken, waaronder met name de 
Euro Info Centres en de specifieke netwerken "veiligheid en gezondheid op het werk" 
verspreid. Dit zelf-audit handboek, dat bedoeld is om onregelmatigheden en 
ongevallenrisico's te identificeren en te beoordelen, vormt een van de essentiële elementen 
om de veiligheid en de gezondheid van de werknemers en bijgevolg ook de productkwaliteit 
en de prestaties in het MKB te verbeteren. Hoewel de interne audit in grote ondernemingen 
courant is, wordt hij vanwege de daaraan verbonden kosten in het MKB minder vaak 
toegepast. Met de publicatie van dit handboek heeft de Europese Commissie de 
leidinggevende personen in kleine en middelgrote ondernemingen een beoordelings- en 
hulpinstrument bij de besluitvorming op het gebied van de veiligheid en gezondheid op het 
werk verschaft. Het doel ervan is de ondernemers de veiligheids- en gezondheidsproblemen in 
hun onderneming zelf te helpen analyseren en aanpakken. De Commissie levert de publicaties 
die dagelijks voornamelijk door kleine en middelgrote ondernemingen of hun 
vertegenwoordigende organisaties worden aangevraagd. Behalve naar het handboek is er ook 
veel vraag naar twee publicaties in de serie "Veiligheid en gezondheid op het werk", namelijk 
de "Handleiding voor de risicobeoordeling op het werk" en de "Gids voor het MKB". 
In coördinatie met het Franse nationaal instituut voor onderzoek en veiligheid en het Franse 
ministerie van Sociale Zaken en met de medewerking van de overige lidstaten hebben de 
diensten van de Commissie in 1995 het tweede Europese filmfestival veiligheid en 
gezondheid georganiseerd met als doel het gebruik en de kwaliteit van de desbetreffende 
audiovisuele producten te bevorderen. Talrijke MKB-vertegenwoordigers hebben aan het 
evenement deelgenomen en men heeft geconstateerd dat veel van de door de constructeurs 
gemaakte producten voor het MKB bestemd zijn. Voorts hebben de diensten van de 
Commissie in 1996 in samenwerking met de internationale vereniging voor sociale zekerheid 
een wedstrijd georganiseerd om producten voor onderwijs en opleiding in de preventie te 
belonen. Ook hier werd ruimschoots rekening gehouden met de MKB-dimensie, zowel wat de 
deelneming aan de wedstrijd als de verspreiding en het gebruik van de bekroonde producten 
binnen het MKB betreft. 
In oktober 1996 heeft de eerste Europese week voor veiligheid en gezondheid op het werk 
veel inspanning gevergd om snel een groot aantal kernevenementen of-acties te organiseren. 
Een groet deel van de opgezette projecten had betrekking op praktische acties ten behoeve van 
het MKB. Bij zowat de helft van de 36 projecten die door de Europese Commissie werden 
gesubsidieerd, was het MKB de doelgroep. Een voorbeeld hiervan zijn de bezoeken aan kleine 
en middelgrote ondernemingen van de metaalverwerkende sector, die in België werden 
georganiseerd. Tegelijkertijd hebben talrijke voorlichtingsvergaderingen voor het MKB een 
groot succes gekend. In Ierland heeft het proefproject "goede buren" meer dan 50 grote 
ondernemingen en de sociale partners bijeengebracht om de minst actieve kleine en 
middelgrote ondernemingen te steunen. Over het algemeen hebben de media voor een 
uitvoerige verslaggeving gezorgd in de pers. Gezien het succes van de eerste Europese week 
zal in 1997 een tweede week worden georganiseerd rond het thema "risicobeoordeling, 
bevordering van de methode". Het is de bedoeling dat daarbij bijzondere aandacht 
wordt besteed aan het MKB. 
Tegelijkertijd werden in 1995 en 1996 diverse projecten gesubsidieerd met betrekking tot het 
MKB. Een van die projecten, dat in 1995 als proefproject van start is gegaan, heet "Safety 
check" en is bedoeld om een praktisch instrument voor de risicobeoordeling van 
micro-ondememingen te ontwikkelen. Het succes van het proefproject, dat aanvankelijk voor 
Duitsland was opgezet, werd eveneens bevestigd met praktijkbeoordelingen in Frankrijk, 
België en Luxemburg. Momenteel passen de veiligheidsinstituten van andere landen van de 
Gemeenschap de methode toe voor andere beroepen in de ambachtelijke sector. Achteraf 
zullen de resultaten worden uitgewisseld. 
Op sectoraal niveau werd een project gesubsidieerd dat resulteerde in de voorbereiding van 
een gids voor de risicobeoordeling en de controle van chemisch gevaar in het MKB. Een 
soortgelijk project bestaat in de opstelling van een handleiding voor werknemers die afval 
moeten behandelen. Dit project is in 1996 gestart- en heeft betrekking op de problemen 
waarmee de werknemers kunnen worden geconfronteerd in 'kleine en middelgrote 
ondernemingen die vaak niet over geavanceerde apparatuur en de nodige deskundigheid 
beschikken. 
In 1996 zijn in het kader van het SAFE-programma (Safety Actions For Europe) 
verschillende projecten gestart. Het algemene doel van dit programma is de veiligheid, de 
hygiëne en de gezondheid op het werk te verbeteren en de beroepsrisico's met name in het 
MKB te voorkomen of te beperken. Voor 1997 zijn twee soorten acties gepland: 
basisprojecten en voorlichtingsacties. Voor het eerste actietype zal een oproep tot het indienen 
van voorstellen in het Publicatieblad worden gepubliceerd. Het tweede actietype 
(voorlichting) zal in nauwe samenwerking met het netwerk van Euro Info Centres worden 
ontwikkeld. 
Behalve de voorlichtingsacties ten behoeve van het MKB werd een aantal projecten opgezet 
om gegevens over het MKB en de veiligheid en gezondheid op het werk te verzamelen. Het 
eerste project betreft het inlassen van een hoofdstuk over arbeidsomstandigheden en 
-kwaliteit in het vijfde jaarverslag van de Europese Waarnemingspost voor het MKB. 
Een ander project is de publicatie van een verslag over veiligheid en gezondheid op het 
werk in de Europese Unie. Een aantal gegevens in dit verslag, dat voor 1998 is gepland, zal 
betrekking hebben op het MKB. Het Europees Agentschap voor de veiligheid en de 
gezondheid op het werk, dat in Bilbao is gevestigd, werd in 1996 officieel opgericht en de 
structuren komen geleidelijk aan tot stand, waaronder met name het informatienetwerk dat 
wellicht in 1997 operationeel zal zijn. 
5. MILIEUWETGEVING 
5.1. Het Vijfde actieprogramma inzake het milieu 
De Commissie heeft in 1996 een voortgangsverslag74 goedgekeurd over de uitvoering van het 
Vijfde actieprogramma inzake het milieu75, waarin zij de van 1992 tot 1995 gemaakte 
vorderingen evalueert. Hoewel de Commissie onderstreept dat bij andere beleidsvormen over 
het algemeen meer rekening wordt gehouden met milieukwesties, concludeert zij dat er 
vooruitgang wordt gemaakt met variabele snelheden. 
De Commissie heeft ook een voorstel aangenomen voor een besluit van het Europees 
Parlement en de Raad betreffende de herziening van het Vijfde Actieprogramma "Op weg 
naar duurzame ontwikkeling"76, waarin zij vijf prioritaire gebieden aangeeft waarop meer 
actie moet worden ondernomen. Volgens het voorstel moet vooral de nadruk worden gelegd 
74 COM(95) 624 van 10.1.1996. 
'^ Vijfde actieprogramma inzake het milieu, COM(92) 23 van 1 8.3.1992. 
76 COM(95) 647 van 24.1.1995. 
33 
op de ontwikkeling van programma's voor de verdere bevordering van het 
milieubewustzijn bij kleine en middelgrote ondernemingen uit de industriële sector. 
Ondernemingen die schone technologieën wensen toe te passen, moeten steun krijgen om de 
technische en financiële hinderpalen te kunnen overwinnen. Op 9 december 1996 is in de 
Raad een politiek akkoord over de tekst van een gemeenschappelijk standpunt bereikt. 
5.2. Milieubeheer- en milieuauditsysteem 
Om continue verbeteringen in de milieuprestatie van industriële activiteiten te bevorderen, 
heeft de Raad op 29 juni 1993 een verordening vastgesteld inzake de vrijwillige deelneming 
van bedrijven uit de industriële sector aan een communautair milieubeheer- en 
milieuauditsysteem (EMAS - Eco-Management and Audit Scheme)77. Het systeem houdt in 
dat de bedrijven milieubeleid, -programma's en -beheersystemen op het niveau van de locatie 
uitwerken en toepassen. Dit gaat gepaard met een systematische en periodieke beoordeling 
van de milieuprestatie van de locaties door onafhankelijke verificateurs en de publicatie van 
jaarlijkse milieuverklaringen door elk bedrijf dat aan het systeem deelneemt. Deelneming aan 
het systeem kan een groot concurrentievoordeel opleveren en kan door hoofdaannemers van 
hun onderaannemers worden geëist. De registratie in het EMAS-systeem levert echter 
problemen op voor kleine en middelgrote ondernemingen, aangezien zij vaak niet over de 
nodige financiële en beheerscapaciteiten beschikken. De Commissie heeft derhalve 
instrumenten ontwikkeld om hun deelneming te bevorderen (zie hoofdstuk II). 
5.3. Vluchtige organische stoffen 
Het effect van het milieubeleid op het MKB werd eveneens in aanmerking genomen en 
beoordeeld bij de voorbereiding van het voorstel voor een richtlijn van de Raad inzake de 
beperking van de emissie van vluchtige organische stoffen ten gevolge van het gebruik van 
organische oplosmiddelen bij bepaalde industriële werkzaamheden78. De Commissie heeft een 
grondige studie verricht van het effect van het wetgevingsvoorstel op het bedrijfsleven. 
Dankzij dit voorstel kunnen de beoogde milieudoelstellingen worden bereikt door toepassing 
van emissiebeperkende technologie en/of vervanging van producten met een hoog gehalte aan 
oplosmiddelen door producten met weinig of geen oplosmiddelen. Deze soepele regeling werd 
speciaal ingevoerd om een oplossing te bieden voor de problemen waarmee de vele 
MKB-exploitanten van de installaties die onder het voorstel vallen, worden geconfronteerd. 
77 Verordening (EEG) nr. 1836/93, PB nr. L 168 van 10.7.1993, blz. 1. 
78 COM(96) 538 def. van 6.11.1996. 
HOOFDSTUK II. PROGRAMMA'S EN MAATREGELEN TER ONDERSTEUNING 
VAN HET MKB 
1. DE GECOÖRDINEERDE ACTIES MET DE LIDSTATEN OP HET GEBIED VAN 
STEUNVERLENING AAN HET MKB 
Via de gecoördineerde acties wordt overleg gepleegd tussen de lidstaten onderling en tussen 
de lidstaten en de Commissie om de uitwisseling van de beste praktijken op het gebied van de 
verbetering van het ondernemingsklimaat (zie hoofdstuk I, punt 1.1. over de 
gecoördineerde actie nr.l) en van de beleidslijnen en maatregelen ter ondersteuning van het 
MKB te bevorderen. Zo zou er geleidelijk aan een betere samenhang tussen de nationale 
en communautaire maatregelen tot stand moeten komen. 
Het kader voor de gecoördineerde acties, dat is vastgesteld in het Geïntegreerd Programma79 
en waarmee concreet gevolg wordt gegeven aan Artikel 130 van het Verdrag betreffende de 
Europese Unie, voorziet in een aantal forums over essentiële kwesties, waaraan politieke 
leiders, nationale en regionale functionarissen, bedrijfsorganisaties en beroepsbeoefenaars 
deelnemen, alsmede in diverse follow-up activiteiten. Er heeft reeds een aantal forums 
plaatsgevonden waarbij de nadruk werd gelegd op problemen die zich in verschillende fasen 
van de levenscyclus van een onderneming voordoen. 
In het kader van de gecoördineerde actie nr.2 betreffende steunmaatregelen voor de 
ondernemingen werden tijdens het forum van Madrid'van 16 en 17 november 1995 
maatregelen besproken om kleine en middelgrote ondernemingen tijdens de aanloopfase en in 
de beginstadia van hun ontwikkeling bij te staan. Het forum heeft maatregelen op het gebied 
van financiële steun en belastingheffing, opleiding en advies, alsmede de infrastructuur voor 
de steunverlening bestudeerd. De deelnemers hebben bij hun besprekingen gebruik kunnen 
maken van "The European Directory of Measures in Favour of Business Start-ups and 
Assistance for New Enterprises"80, een gids waarin interessante ervaringen en goede 
praktijken in elke lidstaat worden belicht. 
De follow-up werkzaamheden via een stuurgroep zijn erop gericht een geschikte 
methodologie te ontwikkelen om de beste praktijken op te sporen en te promoten. Het is de 
bedoeling hierbij gebruik te maken van een gegevensbank met steunmaatregelen en van 
diverse Internet-instrumenten om een uitwisseling van informatie tussen de ondersteunende 
diensten en de ondernemers te bevorderen. Hiervoor werd in 1997 een aanbesteding 
gehouden81. Voorts zullen als gevolg van de besprekingen met de lidstaten naar verwachting 
een aantal studiebijeenkomsten worden georganiseerd over de verschillende vormen van 
steunmaatregelen die in Madrid werden geïdentificeerd, teneinde het proces van de 
gecoördineerde acties te verdiepen. 
In het kader van de gecoördineerde actie nr.3 werd in november 1996 te Dublin een forum 
georganiseerd over de stimulering van de vraag naar diensten bij het MKB, getiteld "de 
zichtbaarheid en de doeltreffendheid van de diensten voor steunverlening aan het MKB 
versterken". Meer dan tweehonderd verschillende actoren - ondernemingen, 
overheidsinstanties (nationale, regionale en lokale) en bemiddelende organisaties - hebben van 
gedachten gewisseld over de huidige situatie op de markt van de diensten voor steunverlening 
aan het MKB, over bestaande moeilijkheden en geconstateerde lacunes, om na te gaan met 
welke acties de eventuele tekortkomingen van deze markt kunnen worden verholpen. Drie 
werkgroepen hebben respectievelijk aandacht besteed aan de recente tendensen inzake 
79 COM(94) 207 van 3.6.1994. 
°^ Dit document is bij het Publicatiebureau verkrijgbaar. 
81 PB nr. S 189 van 30.9.1997, blz.33 
35 
overheidsmaatregelen en -programma's op regionaal en nationaal niveau, de recente 
tendensen inzake maatregelen en programma's die door intermediairs worden aangeboden, en 
de ervaringen op het gebied van marketing in de ondersteunende diensten. Zij hebben 
nagedacht over drie fundamentele vragen: welke eisen stelt het MKB; wat is de rol van de 
intermediairs enerzijds en van de overheid anderzijds; en op welke wijze kan men evalueren 
of de geleverde diensten in de behoeften van het MKB voorzien en of zij doeltreffend en van 
goede kwaliteit zijn? 
In de conclusies werd het volgende onderstreept: het potentieel van de "first-stop-shops" om 
het MKB relevante informatie te helpen verkrijgen, de noodzaak tot decentralisatie van de 
informatie om lokale kleine en middelgrote ondernemingen te kunnen bereiken en tot 
versterking van de rol van de intermediairs, alsmede de toepassing van informatiesystemen. 
De nadruk werd ook gelegd op administratieve vereenvoudiging en de essentiële behoefte aan 
coördinatie, zowel tussen de lokale, regionale en nationale overheden onderling als tussen de 
overheid en de MKB-intermediairs. De Commissie zal haar werkzaamheden met de 
organisatie van verschillende specifieke werkgroepen voortzetten. 
Een ander forum over de overdracht van ondernemingen heeft in februari 1997 in Rij sel 
plaatsgevonden en was gewijd aan vereenvoudigings- en steunmaatregelen in de 
overdrachtsfase. 
2. BENCHMARKING 
De interne Markt, het vooruitzicht van de Economische en Monetaire Unie en het 
mondialiseringsproces zijn voor de Europese industrie een uitdaging om haar 
concurrentievermogen continu te versterken. Om deze uitdaging te kunnen aannemen, moet 
Europa systematisch en vastberaden alle factoren bestuderen die zijn groeipotentieel 
beperken. Als antwoord op verzoeken van het bedrijfsleven en van de Raad heeft de 
Commissie in haar mededeling van april 199782 voorgesteld benchmarking in de economie en 
de samenleving toe te passen om de prestaties op diverse sleutelgebieden te vergelijken en 
factoren op te sporen die voor economisch succes van doorslaggevend belang zijn. 
Benchmarking zal op verschillende niveaus worden bevorderd: op het niveau van de 
ondernemingen, op sectoraal niveau en in verband met de economische en sociale 
randvoorwaarden. 
Benchmarking op het niveau van de ondernemingen is in eerste instantie een zaak van 
de industrie zelf. De overheid kan echter een nuttige bijdrage leveren door benchmarking bij 
een breder publiek bekend te maken, met name bij de kleine en middelgrote ondernemingen 
die niet over de nodige middelen en ervaring beschikken om zonder hulp aan benchmarking te 
doen. De Commissie heeft derhalve voorgesteld samen met alle betrokken partijen de 
mogelijkheid te onderzoeken om een Europees netwerk voor benchmarking van 
ondernemingen op te zetten. Een dergelijk netwerk moet ervoor zorgen dat er overal in de 
Unie coherente, betrouwbare en gelijkwaardige diensten beschikbaar zijn, met name voor het 
MKB. De Commissie steunt momenteel de volgende initiatieven: 
• een proefproject van Forbairt (Ierland) voor het identificeren van ervaringen, diensten en 
methoden die reeds in Europa zijn ontwikkeld, en het uitwerken van een actieplan voor de 
oprichting van een Europees netwerk voor benchmarking van ondernemingen; 
• een project van Eurochambres om via het bestaande netwerk van Europese Kamers van 
Koophandel en Industrie programma's te bevorderen voor bewustmaking inzake kwaliteit 
ten behoeve van het MKB, de toepassing van benchmarking via proefprojecten aan te 
moedigen en de voorwaarden voor de toegang van het MKB tot het bovengenoemde 
Europese netwerk te verbeteren. 
82 COM(97) 153 van 16.4.1997. 
36 
Op sectoraal niveau is benchmarking voornamelijk gericht op de evaluatie van de specifieke 
randvoorwaarden die moeten worden vervuld om het concurrentievermogen in een specifieke 
sector te versterken. Wat sectorale benchmarking betreft, hebben de Commissie en de 
industrie diverse initiatieven genomen: 
- consumentenelektronica: een vijfjarig programma EU-Japan voor elektronicaleveranciers 
liep af in 1996 en werd gesponsord door de Commissie en het Japanse ministerie van 
Internationale Handel en Industrie (MITI). Het was bedoeld om de kwaliteit van de in 
Europa gevestigde leveranciers door benchmarking met de beste praktijken in Japan te 
verbeteren; 
- automobielindustrie: de Commissie voert thans een project uit om het 
concurrentievermogen van de Europese productielocaties voor de automobielindustrie te 
benchmarken; 
- chemische industrie: een project dat in nauwe samenwerking met de industrie en de 
vertegenwoordigers van de werknemers wordt uitgevoerd, bestaat uit drie fasen: planning, 
analyse en toepassing. De analysefase wordt nu aangevat; 
- biotechnologie, geneesmiddelen en levensmiddelen: in het kader van een studie zal 
bijzondere aandacht worden besteed aan die gebieden waarop benchmarking kan worden 
toegepast en actie kan worden ondernomen, zoals bv. het regelgevend kader. Ook zal het 
belang worden onderzocht van ondernemingscultuur, risicokapitaal, optimale grootte voor 
succesrijke innovatie en factoren die van invloed zijn op de mobiliteit en productiviteit van 
wetenschappers; 
- machinebouw: er wordt een inventaris van acties voor deze sector opgemaakt om een basis 
te leggen voor sectorale benchmarking in verband met een aantal sleutelaspecten; 
- bouw: er wordt een casestudy verricht om de beste praktijken en benchmarks voor deze 
sector te definiëren. 
Door benchmarking van de randvoorwaarden - met name de factorkosten, infrastructuren, 
kwalificaties, innovatie en het milieu - kan de doeltreffendheid van het overheidsbeleid dat 
van invloed is op het concurrentievermogen, worden beoordeeld en kan worden nagegaan 
welke maatregelen vereist zijn om het te verbeteren. De lidstaten zullen samen met de 
Commissie vier proefprojecten uitvoeren volgens een werkmethode die de transparantie, de 
dialoog en de deskundigheid waarborgt. De onderwerpen van deze projecten zijn: een nieuwe 
technologische en organisatorische context (benchmarking van met name de verspreiding en 
toepassing van nieuwe informatie- en communicatietechnologieën door ondernemingen); 
innovatiefinanciering (dit project zal voortbouwen op de ervaring die via het 
innovatieprogramma is opgedaan); logistiek en kwalificaties. 
In haar mededeling stelt de Commissie ook andere gebieden voor waarop benchmarking kan 
worden uitgevoerd, zoals de lasten van de regelgeving voor het MKB, de bescherming van de 
intellectuele eigendom en innovatie. Het Geïntegreerd Programma ten behoeve van het MKB 
en de ambachtelijke sector beoogt bijvoorbeeld de toepassing van benchmarking op het 
juridisch en administratief ondernemingsklimaat en benchmarking van bedrij fsondersteunende 
maatregelen maakt deel uit van de werkzaamheden bij de follow-up van de gecoördineerde 
actie nr. 2. De resultaten zullen aan alle lidstaten, communautaire instellingen en andere 
betrokken partijen worden meegedeeld. Ten slotte zal er in het kader van het actieplan voor 
innovatie en in samenwerking met de beroepsbeoefenaars een benchmarking-systeem voor 
Europese risicokapitaalvennootschappen worden opgezet. 
37 
3. TOEGANG TOT FINANCIERING EN KREDIET 
3.1. Maatregelen om de toegang tot financiering te vergemakkelijken 
3.1.1. Partnerschap banken-MKB: de Ronde Tafel van bankiers 
De Ronde Tafel, die in september 1995 door Commissaris Christos Papoutsis werd opgericht, 
heeft haar werkzaamheden in 1996 voortgezet. Het belangrijkste doel ervan was de beste 
praktijken ter verbetering van de relaties tussen het bankwezen en het MKB te identificeren 
door deskundigen uit de banksector en de Europese MKB-organisaties in een aantal 
workshops bijeen te brengen. 22 leden hebben daaraan deelgenomen: 7 leden van Europese 
MKB-organisaties en 15 bankiers (een uit elke EU-lidstaat), die de coöperatieve, spaar- en 
handelsbanken vertegenwoordigden. De Europese Commissie heeft voornamelijk een 
stimulerende rol gespeeld door het secretariaat voor het initiatief te verzorgen, als katalysator 
op te treden en de meningsverschillen te helpen overbruggen. 
Het eindrapport van de leden van de Ronde Tafel, dat op 27 februari 1997 werd gepubliceerd, 
bevat een groot aantal beste praktijken en aanbevelingen. Het onderstreept niet alleen wat de 
banken hebben gedaan om de producten en diensten die zij het MKB aanbieden, te 
ontwikkelen en te verbeteren, maar besteedt ook aandacht aan inspanningen om de 
communicatie te verbeteren, initiatieven om het ondernemerschap te ondersteunen en de wijze 
waarop banken hun organisatie hebben hervormd om beter en sneller in de behoeften van hun 
MKB-klanten te voorzien. De aanbevelingen zijn gericht tot diverse doelgroepen: banken en 
andere financiële instellingen; het MKB, zijn organisaties en andere ondernemingen, 
regionale en nationale overheidsinstanties en Europese instellingen. Een korte samenvatting 
van het eindrapport, de beste praktijken en de aanbevelingen is beschikbaar in de 11 talen van 
de Gemeenschap. 
In de context van het innovatieprogramma van de Commissie zal met het "I-TEC 
INFO"-project (Intensive Transeuropean Exchange and Communication on Innovation 
Financing - intensieve Trans-Europese uitwisseling en communicatie op het gebied van 
innovatiefinanciering) de studie worden voortgezet van de steunmechanismen die door 
EU-banken zijn gecreëerd om de financiering van innoverende projecten te bevorderen. 
Vervolgens zal de Commissie een aantal workshops voor de uitwisseling van 
beleidsinformatie organiseren, waaraan relevante beleidmakers en actoren zullen deelnemen. 
Specifiek op dit gebied wordt in het eerste actieplan voor innovatie onderstreept dat de banden 
tussen technologische innovatie en financiële kringen moeten worden versterkt. 
38 
3.1.2. Europese kapitaalmarkten 
De acties van de Commissie om de toegang van het MKB tot de kapitaalmarkten te verbeteren 
en de oprichting van nieuwe kapitaalmarkten voor het MKB te stimuleren, werden door de 
verschillende Commissiediensten, waaronder met name die voor het ondernemingenbeleid 
uitgevoerd. Zo heeft de Commissie bijvoorbeeld financiële steun verleend voor de oprichting 
van de EASD (European Association of Securities Dealers - Europese vereniging van 
effectenhandelaars), die vervolgens heeft geleid tot de oprichting van de 
EASDAQ-effectenbeurs (European Association of Security Dealers Automated 
Quotation - geautomatiseerde notering van de EASD). De Commissie heeft in 1995 een 
mededeling goedgekeurd, getiteld "Verslag over de haalbaarheid van de oprichting van 
een Europese kapitaalmarkt voor kleinere groeiende bedrijven die met ondernemingszin 
worden geleid"83, waarover het Parlement op 4.7.96 een resolutie heeft aangenomen84. Als 
gevolg daarvan heeft de Commissie een mededeling goedgekeurd onder de titel "Europese 
kapitaalmarkten voor het midden- en kleinbedrijf: vooruitzichten en potentiële 
hinderpalen voor de vooruitgang"85, waarmee een nauwe samenwerking wordt beoogd 
tussen de betrokken diensten van de Commissie, namelijk ondernemingenbeleid, 
telecommunicatie, financiële zaken en interne markt. In haar eerste actieplan voor innovatie 
heeft de Commissie ook onderstreept dat het van belang is gunstige voorwaarden te scheppen 
voor het functioneren van de nieuwe effectenbeurzen voor innoverende, snelgroeiende kleine 
en middelgrote ondernemingen en heeft zij de lidstaten verzocht acties op dit gebied te 
bestuderen. 
Sinds 1995 is een aantal effectenbeurzen opgericht om in de behoeften van het MKB en met 
name van snelgroeiende kleine en middelgrote ondernemingen te voorzien. Deze nieuwe 
beurzen zijn "gereglementeerde" markten overeenkomstig Richtlijn 93/22/EEG van 10.5.1993 
inzake beleggingsdiensten en hebben derhalve, als zij dat wensen (bv. EASDAQ), het recht 
om grensoverschrijdende activiteiten te ontplooien. Zonder de Richtlijn Beleggingsdiensten 
zou elke grensoverschrijdende activiteit veel moeilijker, zoniet onmogelijk zijn geweest. De 
Alternative Investment Market (AIM), die op 19 juni 1995 in Londen werd opgericht, telde 
eind maart 1997 270 genoteerde ondernemingen. Aan de Parijse "Nouveau Marché", die op 
20.3.1996 operationeel werd, waren eind mei 1997 26 ondernemingen genoteerd, terwijl 
andere effectenbeurzen in 1997 in Frankfurt, Amsterdam en Brussel van start gingen; deze 
vier markten vormen het "Euro-NM"-netwerk (opgericht als EESV), waarbij zowel de 
toelatingsvoorschriften als de noteringsprocedures en informatieverspreidingsmethoden zijn 
geharmoniseerd, en tegen eind 1998 zou het verkeer van effecten van de ene markt naar de 
andere binnen het netwerk mogelijk moeten zijn. De pan-Europese EASDAQ-markt werd op 
30.9.1996 in Brussel opgericht. De Commissie volgt de ontwikkelingen op deze-nieuwe 
markten-op de voet en is bereid de promotors inlichtingen te verstrekken over de 
mogelijkheden die door de EU-richtlijnen worden geboden. 
3.1.3. Onderlinge waarborg 
In 1996 heeft de Europese Vereniging van onderlinge-waarborgmaatschappijen (AECM) haar 
werkzaamheden met steun van de Commissie voortgezet. Zo werd steun verleend voor de 
uitbreiding van het onderlinge-waarborgsysteem in Portugal en Griekenland. In Budapest 
werd een studiebijeenkomst gehouden om de landen van Oost-Europa te attenderen op de 
mogelijkheden die door het onderlinge-waarborgsysteem worden geboden. Ten slotte werd 
83 COM(95) 498 def. van 25.10.1995. 
84 A4-0168/96, PB nr. C 211 van 22.7.1996, blz.40. 
85 COM(97) 187 def. van 5.5.1997. 
39 
een haalbaarheidsstudie verricht voor de oprichting van een onderlinge-waarborgsysteem in 
Finland, dat lid is geworden van de AECM, hoewel het systeem nog niet operationeel is. 
3.2. De financiële instrumenten van de Unie 
3.2.1. De Europese Investeringsbank (EIB) 
Voor een algemene presentatie van de activiteiten van de EIB wordt verwezen naar het vorige 
verslag. Hierbij moet echter worden opgemerkt dat de EIB haar activiteiten in het kader van 
haar samenwerkingsbeleid ten aanzien van derde landen tot de Republiek Zuid-Afrika heeft 
uitgebreid. 
3.2.1.1. De globale leningen van de EIB ten behoeve van het MKB 
Via haar globale leningen financiert de EIB op indirecte wijze de investeringen van het MKB. 
De bijgewerkte cijfers in de hierna volgende tabel wijzen op de belangrijke rol van de EIB bij 
de ondersteuning van de investeringen van het MKB. 
Sinds 1990 heeft de EIB in aanzienlijke mate bijgedragen aan de financiering van het 
MKB. Zo hebben nagenoeg 42 000 kleine en middelgrote ondernemingen geprofiteerd 
van kredieten voor een totaal bedrag van meer dan 11 miljard ecu, d.w.z. circa 45% van 
de financieringen die aan de industrie en de dienstensector zijn verleend. Meer dan 4/5 
van deze ondernemingen telt minder dan 50 werknemers en 97% minder dan 250. Meer 
dan 23 000 verrichtingen (6,4 miljard ecu aan kredieten) hadden betrekking op 
investeringen in de steungebieden en ongeveer 13 000 projecten werden buiten deze 
gebieden uitgevoerd. 
DE EUROPESE INVESTERINGSBANK EN HET MKB 
In 1996 heeft de EIB globale leningen afgesloten voor een totaal bedrag van 5 580 miljoen ecu 
tegen 5 175 miljoen ecu in 1995. In de loop van het jaar werden 13 033 kredieten op lopende 
globale leningen toegekend voor een bedrag van 4 444 miljoen ecu (13 801 kredieten en 4 354 
miljoen ecu in 1995). 
58,4% van dit bedrag diende ter ondersteuning van circa 11 034 kleine en middelgrote 
ondernemingen, waarvan acht tiende minder dan 50 werknemers telde. 70% van deze 
ondernemingen is in regionale ontwikkelingsgebieden gevestigd. 
Ongeveer 42% van de kredieten is toegekend voor kleine en middelgrote investeringen in de sector 
infrastructuur (milieu, communicatie, energie), die meestal door lagere overheden werden 
uitgevoerd. 
De financieringen die de EIB in de Gemeenschap ter ondersteuning van de concurrentiepositie 
van de ondernemingen heeft toegekend, bedroegen: 
in 1995: 3,5 miljard ecu, waarvan 2,9 miljard ecu voor 11736 kleine en middelgrote 
ondernemingen; 
in 1996: 3,8 miljard ecu, waarvan 2,6 miljard ecu voor 11034 kleine en middelgrote 
ondernemingen. Italië (882 miljoen ecu), Frankrijk (409 miljoen ecu), Duitsland (295 
miljoen ecu), Spanje (279 miljoen ecu), het Verenigd Koninkrijk (253 miljoen ecu) en 
België (247 miljoen ecu) waren de belangrijkste begunstigden van kredieten op 
globale leningen. Voorts steunt de EIB investeringen van het MKB op het gebied van 
het milieu of van rationeel energiegebruik. 
3.2.1.2. De MKB-faciliteit: leningen met rentesubsidie ten behoeve van 
werkgelegenheidsscheppende kleine en middelgrote ondernemingen 
4 435 begunstigde kleine en middelgrote ondernemingen creëren meer dan 45 000 
nieuwe banen 
40 
In april 1994 heeft de Raad een mechanisme van rentesubsidies uit de begrotingsmiddelen van 
de Europese Unie voor een bedrag van een miljard ecu aan globale leningen van de EIB ten 
behoeve van het MKB goedgekeurd86. Op 14.6.1994 werd tussen de Europese Commissie en 
de EIB een overeenkomst gesloten betreffende de toepassing van het subsidiemechanisme 
door de EIB. De Commissie heeft op 25.10.1996 het derde verslag over de toepassing van dit 
besluit goedgekeurd87. 
Voor dit mechanisme komen kleine en middelgrote ondernemingen in aanmerking waarvan de 
netto vaste activa niet meer dan 75 miljoen ecu bedragen en die maximaal 500 werknemers 
hebben; ten minste 60% van de begunstigden moeten echter kleine en middelgrote 
ondernemingen zijn met minder dan 250 werknemers en een jaarlijkse omzet van maximaal 20 
miljoen ecu of een balanstotaal van minder dan 10 miljoen ecu. De rentesubsidie van 2% per 
jaar wordt gedurende 5 jaar verleend op een maximaal leningbedrag van 30 000 ecu per 
gecreëerde baan, wat neerkomt op een subsidie van 3 000 ecu over 5 jaar per gecreëerde baan. 
De subsidie wordt toegekend op grond van een schriftelijke verklaring van de begunstigden 
waaruit blijkt dat de nieuwe arbeidsplaatsen al ten minste 6 maanden bestaan. De betaling 
geschiedt zodra de lening effectief is verstrekt en de eerste rentebetaling verschuldigd is. Na 
besluit van de Raad werd dit mechanisme in september 1994 ten uitvoer gelegd en eind 
december 1995 was het volledige bedrag van 1 miljard ecu aan leningen van de MKB-faciliteit 
toegekend aan 4 435 kleine en middelgrote ondernemingen en was 8% uitbetaald aan 444 
begunstigde ondernemingen. Medio juni 1997 werd 63%'van de faciliteit uitbetaald aan 
3 086 ondernemingen, wat 626 miljoen ecu aan leningen en 36 000 nieuwe 
arbeidsplaatsen vertegenwoordigt. 95% van het totale leningbedrag werd toegekend aan 
ondernemingen met minder dan 250 werknemers en 80% aan ondernemingen met 
minder dan 50 werknemers. Eind 1997 zal de EIB alle subsidiebetalingen aan het MKB 
hebben afgerond. Zo zullen 4 435 kleine en middelgrote ondernemingen van de 
MKB-faciliteit hebben geprofiteerd, wat neerkomt op meer dan 45 000 nieuwe 
arbeidsplaatsen. Uit de uitsplitsing naar branche blijkt dat de meeste leningen aan de 
secundaire (71%) en tertiaire sector (28%) werden verstrekt. De metaalnijverheid en de 
machinebouw vertegenwoordigen 20%, gevolgd door de diensten van de particuliere en de 
overheidssector (19%); andere belangrijke sectoren (5 à 7% elk) zijn levensmiddelen, handel, 
houtbewerking, rubberindustrie, papier/pulp en drukkerij. 
3.2.1.3. Speciaal actieprogramma van Amsterdam 
Ingevolge de resoluties van de Europese Raad van Amsterdam heeft de EIB tijdens de zomer 
van 1997 de richtsnoeren goedgekeurd voor een driejarig actieprogramma, namelijk het 
"Speciaal actieprogramma van Amsterdam", waarvan een deel gewijd is aan kleine en 
middelgrote ondernemingen die actief zijn op het gebied van nieuwe technologieën en 
waarvoor een maximumbedrag van een miljard ecu zal worden uitgetrokken, afkomstig uit de 
overschotten van de EIB. 
86 Besluit 94/217/EG van de Raad van 19 april 1994, PB nr. L 107 van 28.4.1994, blz. 57. 
87 COM(96) 522 def. van 25.10.1996, verslag van de Commissie over de toepassing van het Besluit betreffende de 
toekenning van rentesubsidies van de Gemeenschap op leningen voor kleine en middelgrote ondernemingen, welke 
door de EIB in het kader van haar tijdelijke leningfaciliteit worden verstrekt (de MKB-faciliteit). 
41 
3.2.2. flet Europees Investeringsfonds 
3.2.2.1 Waarborgen op leningen ten behoeve van het MKB 
Het Europees Investeringsfonds (EIF), dat in het kader van het groei-initiatief als gevolg 
van de Europese Raad van Edinburgh is opgericht, heeft tot taak leninggaranties te verstrekken 
voor projecten betreffende de Trans-Europese netwerken en ten behoeve van het MKB. Het 
EIF beschikt over een maatschappelijk kapitaal van 2 miljard ecu, waarop eind 1996 voor in 
totaal 1 786 miljoen ecu was ingeschreven door de EIB (40%), de Gemeenschap (30%) en 76 
financiële instellingen uit alle lidstaten (19,3%), en kan garanties verstrekken vooreen totaal 
bedrag dat uiteindelijk maximaal achtmaal het bedrag van het geplaatste kapitaal kan belopen, 
d.w.z. 16 miljard ecu. 
In juni 1997 beliepen de garantieverrichtingen ten behoeve van het MKB in totaal 613,5 
miljoen ecu (naast de verrichtingen voor de Trans-Europese netwerken, die 1 195 miljoen ecu 
vertegenwoordigden), waarvan 397 miljoen ecu voor het proefproject "Groei en milieu" 
en 14,5 miljoen ecu voor het verwerven van deelnemingen. De MKB-verrichtingen 
vertegenwoordigden 34% van alle verrichtingen van het EIF. 
Sinds medio 1996 kan het EIF ook deelnemingen verwerven in het kapitaal van 
ondernemingen die gespecialiseerd zijn in de kapitaalfinanciering van kleine en 
middelgrote ondernemingen. Medio februari 1997 had het EIF meer dan 25 voorstellen voor 
deelnemingen met betrekking tot kleine en middelgrote ondernemingen ontvangen en 
bestudeerd, waarvan er tot dusver 3 zijn ondertekend. Voor deze deelnemingen zal het EIF 
zijn middelen (70 à 80 miljoen ecu tot eind 1998) concentreren op die delen van de 
participatiemarkt via dewelke het toegevoegde waarde kan verlenen aan de steunmaatregelen 
van de particuliere sector en van de kapitaalmarkt, d.w.z. de risicokapitaalinvesteringen in 
ondernemingen met een sterk groeipotentieel, waaronder met name die welke nieuwe 
technologieën of producten ontwikkelen en exploiteren. 
Andere garantie- en participatieverrichtingen worden momenteel onderzocht en voor 1997 
wordt geraamd dat de participatieverrichtingen van het EIF ongeveer 4% en de pas 
ondertekende garantieverrichtingen met betrekking tot het MKB 30 à 35% van de totale 
verrichtingen van 1997 zullen belopen. Er is dus reeds een vrij goed evenwicht tot stand 
gebracht tussen de verrichtingen van het EIF met betrekking tot de Trans-Europese netwerken 
en de nieuwe verrichtingen ten behoeve van het MKB. De strategie van het EIF bestaat erin 
zijn activiteiten in de MKB-sector geleidelijk aan te diversifiëren met verrichtingen die voor 
de gefinancierde Europese kleine en middelgrote ondernemingen een hoge toegevoegde 
waarde opleveren. 
In 1996L_heeft het Fonds, afgezien van het project "Groei en milieu", vijf transacties ten 
behoeve van het MKB ondertekend en heeft daarmee bewezen in staat te zijn de aanwending 
van particuliere middelen voor investeringen in Europese kleine en middelgrote 
ondernemingen te stimuleren. 
42 
Voorbeelden van in 1996 ondertekende EIF-verrichtingen ten behoeve van het MKB: 
Scottish Equity Partnership, een financieel instrument ter verbetering van de toegang van het 
MKB tot eigen kapitaal, waarbij het EIF garanties verstrekt op leningen van particuliere 
financiers (banken of institutionele beleggers), waarmee ter aanvulling van de 
overheidsmiddelen kredieten worden toegewezen aan een risicokapitaalfonds dat 
deelnemingen in Schotse kleine en middelgrote ondernemingen zal verwerven; 
First Irish Mezzanine Fund II, waarbij het EIF garanties verstrekt voor leningen van de 
particuliere sector in het kader van een financieel instrument dat door de Allied Irish Bank, 
een aandeelhouder van het EIF, is gecreëerd om eigen middelen in het Ierse MKB te 
investeren; 
De effectiseringstransactie van de Nationale Kas voor Beroepskrediet (NKB) in België, 
waarbij het EIF garanties verstrekt voor de financiering van de verkoop aan derden van bij de 
NKB opgenomen MKB-leningen, zodat de NKB nieuwe MKB-leningeh kan toekennen; 
Merseyside Special Investment Fund in het Verenigd Koninkrijk, waarbij het EIF een 
partiële garantie verstrekt voor de lening van Barclays aan subfondsen ter bevordering van 
nieuwe investeringen, door middel van leningen aan Britse kleine en middelgrote 
ondernemingen; 
De Efibanca-transactie is bedoeld om het krediet op een globale lening van de EIB aan 
Efibanca, een in de Italiaanse MKB-sector gevestigde instelling, te verbeteren zodat de EIB 
Efibanca extra kredieten kan verstrekken. 
3.2.2.2. Proefproject "Groei en milieu": waarborgen op milieuleningen 
Ingevolge een initiatief van het Europees Parlement ten behoeve van het MKB en het milieu 
hebben de Commissie en het EIF in december 1995 een akkoord ondertekend over de 
uitvoering van het proefproject "Groei en milieu". In dit verband verstrekt het EIF een partiële 
garantie voor leningen aan kleine en middelgrote ondernemingen met minder dan 100 
werknemers (bij voorkeur ondernemingen met minder dan 50 werknemers), voor 
investeringen die significante milieuvoordelen opleveren. "Groei en milieu" is een van de 
maatregelen in het kader van het Witboek over groei, concurrentievermogen en 
werkgelegenheid en van de Adviesgroep Concurrentievermogen. Het doel ervan is de 
milieu-investeringen van het MKB in de Unie aan te moedigen. De Gemeenschap betaalt de 
premies voor de door het EIF verstrekte garanties op leningen die door bemiddelende banken 
zijn toegekend om investeringen in de lidstaten te financieren. Het EIF treedt derhalve indirect 
op via een netwerk van banken in de verschillende lidstaten, die door middel van een 
aanbesteding worden geselecteerd88. De verantwoordelijkheid voor de goedkeuring en het 
beheer van de leningen wordt aan deze bemiddelende financiële instellingen overgedragen. 
Volgensjamingen zal het volume van de gegarandeerde leningen 1 800 miljoen ecu bedragen. 
Dit leninggarantie-instrument zal het MKB in staat stellen tegen betere voorwaarden leningen 
te financieren voor investeringen die gunstige effecten op het milieu sorteren. Door de 
garanties van het EIF wordt niet alleen de toegang tot de kredietbronnen vergemakkelijkt, 
maar wordt ook de rentevoet verlaagd. 
Het systeem bezit de volgende kenmerken: 
- de garanties dekken investeringsleningen met een minimale looptijd van 3 jaar (geen 
bedrijfskapitaal) en voor minder dan 1 miljoen ecu; 
Gepubliceerd in PB nr. C 177 van 12.7.1995, blz. 10-13. 
43 
- alleen investeringen die direct of indirect significante milieuvoordelen opleveren 
(bijvoorbeeld inzake preventie/beperking van alle vormen van verontreiniging, 
energiebesparingen, de verbetering van de productieprocessen, producten en diensten om 
een hoger niveau van milieubescherming te bereiken), komen voor het programma in 
aanmerking; 
- de door het EIF verstrekte garanties dekken maximaal 50% van de totale projectkosten; 
- alleen nieuwe leningen komen voor het garantiesysteem in aanmerking. 
Tot dusver heeft het EIF 12 contracten met financiële intermediairs in 9 lidstaten gesloten en 
het zet zijn besprekingen voort om een volledig netwerk in elk van de 15 lidstaten tot stand te 
brengen. De eerste bankgaranties werden eind 1996 verstrekt en de Commissie wacht met 
belangstelling op de integrale verwezenlijking van haar doelstelling, namelijk de toegang tot 
financiering voor de milieu-investeringen van het MKB in de Europese Unie 
vergemakkelijken. Gezien het experimentele karakter ervan zal dit programma worden 
geëvalueerd op grond van het totale volume en de aard van de door het MKB gedane 
milieu-investeringen. Deze evaluatie zal uitsluitsel moeten geven over de wenselijkheid van 
een permanent programma en de wijze waarop het kan worden gerealiseerd. 
3.2.3. Proefacties inzake risicokapitaal 
3.2.3.1. Proefactie "Startkapitaal" 
PROEFACTIE «STARTKAPITAAL» 
Eind 1988 heeft de Europese Commissie een proefactie opgezet cm het startkapitaal 
(regionaal beleid en ondernemingenbeleid) te stimuleren. De proefactie telt 23 
operationele investeringsfondsen die tussen 1990 en 1993 als gevolg van een 
aanbesteding werden opgericht. De 23 fondsen hebben gedurende vijfjaar geprofiteerd 
van terugvorderbare voorschotten waarmee 50% van hun bedrijfskosten werden gedekt. 
Voorts hebben 15 van de 23 fondsen, die in steungebieden van de Unie zijn gevestigd, 
van de Commissie een kapitaalbijdrage ontvangen via de Europese 
Bedrijfsinnovatiecentra (BIC 's) in die gebieden. Deze fondsen, die in 8 landen van de 
Europese Unie - België, Duitsland, Frankrijk, Ierland, Italië, Nederland, Spanje en het 
Verenigd Koninkrijk - zijn gevestigd, zijn zelfstandige privaatrechtelijke eenheden die 
verantwoordelijk zijn voor hun investeringsbeslissingen. Drie fondsen hebben een 
transnationale dimensie en bestrijken respectievelijk de Benelux, Frankrijk-Spanje en 
Saarland-Lotharingen -L uxemburg. 
Van de proefactie werd tussen november 1996 en mei 1997 een externe evaluatie verricht 
waarvan-iiet verslag in het tweede halfjaar van 1997 beschikbaar zal zijn. 
Tot dusver hebben de 23 fondsen 49,7 miljoen ecu bijeengebracht en 35 miljoen ecu 
geïnvesteerd in het starten van 207 ondernemingen die nog steeds actief zijn. Zij hebben 
3 000 directe arbeidsplaatsen gecreëerd. 
Het tussentijdse evaluatieverslag constateert sinds het begin van de proefactie een natuurlijke 
opsplitsing van de 23 fondsen in twee polen en twee prestatietypes: 
1. de particuliere fondsen met een louter commerciële aanpak, en 
2. de particuliere of overheidsfondsen voor lokale ontwikkeling. 
Voor de eerste categorie hangt het begrip 'startkapitaal' samen met een strenge selectie van 
een heel klein aantal investeringen van vrij grote omvang. Slechts 3 van de 23 fondsen werden 
beheerd als startkapitaal fondsen met louter commerciële doeleinden. De bijdrage van de 
proefactie aan de bedrijfskosten is in 2 van de 3 gevallen van essentieel belang geweest. Voor 
44 
de tweede categorie is startkapitaal een kwestie van kleine deelnemingen in lokale kleine en 
middelgrote ondernemingen met een beperkt groeipotentieel en een overwegend regionale 
markt. Voor de oprichting van de regionale fondsen is de steun in het kader van de proefactie 
van doorslaggevend belang geweest. 
Het verslag onderstreept de grote achterstand van Europa en met name van de zuidelijke 
regio's ten opzichte van de Verenigde Staten wat het niveau van de activiteiten op het gebied 
van startkapitaal betreft. Niettemin halen de beste Europese fondsen maar iets lagere 
rendementspercentages dan de Amerikaanse fondsen. Duitsland is de grootste investeerder 
van startkapitaal met 41% van de totale investeringen van deze sector in Europa. 
Enkele resultaten van de proefactie "Startkapitaal" 
Technostart (Stuttgart): Een participatie van 12% in het bedrijf Jet und Lasersystem, 
dat een prototype van een laserverfsysteem heeft ontwikkeld. Toepassingen in de 
luchtvaart. Negen arbeidsplaatsen gecreëerd. 
F.A.I.R. (Luik): Een participatie van 33% in het bedrij f ICM, dat gespecialiseerd is in 
het ontwerp en de fabricage van 'röntgengeneratoren met constant potentieel' voor de 
kwaliteitscontrole ter plaatse van lassen. Vijf arbeidsplaatsen gecreëerd. 
Business Innovation Fund (Dublin): Een participatie van 20% in het bedrijf EDI 
Factory, dat gespecialiseerd is in computersystemen om de uitwisseling van kennis op 
het gebied van elektronica tussen de industrieën te bevorderen. Zes arbeidsplaatsen 
gecreëerd. 
Innovi-Euro ventures (Benelux): Een participatie van 20% in het bedrijf Fondatech, 
dat persluchtapparatuur ontwikkelt om de funderingen van gebouwen te versterken. 
Vijftien arbeidsplaatsen gecreëerd. 
RTVL (Rijssel): Participatie van 37,5% in het bedrijf ACTN, dat bezig is met de 
omschakeling van een metaalbewerkende onderneming op oppervlaktebehandeling, 
verven» poeder- en vloeistoflakken, met integratie van een automatische 
verfinstallatie. Vijfentwintig arbeidsplaatsen gecreëerd. 
Korda Associates (Londen): Participatie van 26,5% in het bedrijf Cambridge 
Animation, dat gespecialiseerd is in de audiovisuele productie van tekenfilms. Vijftien 
arbeidsplaatsen gecreëerd. 
3.2.3.2. Actie "Eurotech Capital" 
De actie Eurotech Capital heeft ten doel de financiering van transnationale hightechprojecten 
met particulier kapitaal te stimuleren. Zo heeft de Commissie Europese risicokapitaalfondsen 
erkend die gespecialiseerd zijn op het gebied van investeringen in geavanceerde technologie. 
Deze financiële organisaties, die een investeringscapaciteit van minimaal 50 miljoen ecu 
hebben, zijn bereid ten minste 20% ervan te reserveren voor participaties in kleine en 
middelgrote ondernemingen die transnationale hightechprojecten ontwikkelen. 
In 1996 telde het Eurotech Capital-netwerk 14 leden en bestrijkt zo de meeste lidstaten. Dit 
netwerk heeft zich ertoe verbonden een totaalbedrag van 232 miljoen ecu in transnationale 
hightechprojecten te investeren, wat in verhouding tot de vastlegging van 9,2 miljoen ecu op 
de communautaire begroting een hefboomeffect van 1 op 25 sorteert. 
45 
3.2.3.3. Innovatiefinanciering 
Sinds 1995 werden in het kader van het programma voor innovatie in Europa diverse 
steunacties voor innovatiefinanciering opgezet. 
Via de organisatie van investeringsforums in de lidstaten (5 in 1995 en 2 in 1996) werden 
bedrijfsleiders van meer dan 500 innoverende en in volle groei verkerende kleine en 
middelgrote ondernemingen die op zoek zijn naar financieringsbronnen, in contact 
gebracht met financiële instellingen die investeringsmogelijkheden zoeken (voor het 
merendeel risicokapitaalvennootschappen uit de gehele Unie). 
Het proefproject I-TEC (Innovation and Technology Equity Capital - risicokapitaal voor 
innovatie en technologie), dat op 1 juli 1997 in het kader van het innovatieprogramma 
officieel van start is gegaan, is een initiatief om de investeringen met startkapitaal in 
technologisch innoverende kleine en middelgrote ondernemingen aan te moedigen. I-TEC is 
bedoeld om de risicokapitaalverschaffers beter in staat te stellen de investeringen met 
startkapitaal in dergelijke ondernemingen die ondanks hun economische levensvatbaarheid en 
hun inherente kwaliteit anders niet in aanmerking zouden worden genomen, te evalueren en te 
beheren. Vóór eind 1997 zullen negen risicokapitaalverschaffers met een totale 
investeringscapaciteit van 380 miljoen ecu worden geselecteerd om aan het proefproject 
I-TEC deel te nemen. 
Ten slotte zal in 1997 een interface-dienst tussen de kleine en middelgrote ondernemingen die 
aan het vierde kaderprogramma voor onderzoek en technologische ontwikkeling (OTO) 
deelnemen, en de financieringsbronnen worden beproefd. In het kader van dit proefproject zal 
een 'Helpdesk voor Innovatiefinanciering' worden opgericht om potentiële investeerders over 
de lopende projecten en het potentieel ervan in te lichten en het MKB of de betrokken 
onderzoekers gemakkelijker toegang te verlenen tot privékapitaal, met name op transnationaal 
niveau (bijvoorbeeld informatie over de risicokapitaalbronnen en de toegang ertoe en over de 
verwachtingen van de investeerders). Dankzij de studies en de seminars voor de uitwisseling 
van goede praktijken in het kader van het innovatieprogramma kon op het gebied van 
innovatiefinanciering ervaring worden opgedaan die door middel van instrumenten zoals het 
Europees systeem voor het volgen van het innovatiegebeuren (EIMS) en I-TEC INFO nog zal 
worden uitgebreid. 
4. STEUN VOOR DE ONTWIKKELING VAN REGIONALE KLEINE EN MIDDELGROTE 
ONDERNEMINGEN 
In de vorige verslagen van 1992, 1994 en 1995 werden de werkingsprincipes van de 
structuurfondsen uitvoerig beschreven. De in het verslag van 1995 gepresenteerde 
richtsnoeren voor de Doelstellingen 1, 2, 3, 4 en 5b (voor de periode 1994-1999) gelden nog 
steeds. Daarentegen werden over de nieuwe programma's voor doelstelling 2 voor de periode 
1997-1999 in 1996 en 1997 besprekingen gevoerd. Voorts werden als gevolg van de 
toetreding in 1995 van 3 nieuwe lidstaten programma's voor deze landen goedgekeurd. 
Er zij aan herinnerd dat in het kader van de communautaire bestekken (CB's) en de enige 
programmeringsdocumenten (EPD's) gemiddeld ongeveer 10% van de totale middelen van 
de fondsen specifiek bestemd is voor maatregelen ter stimulering en verbetering van het 
productieapparaat en het economisch klimaat van het MKB en dat dit percentage hoger 
ligt in de regio's van Doelstelling 2. 
46 
4.1. Regionale steunmaatregelen 
Doelstellingen 1,2 en 6 
Wat Doelstelling 1 (regio's met een ontwikkelingsachterstand) betreft, worden de 
Operationele Programma's (OP's) of het Enig Programmeringsdocument (EPD) momenteel 
ten uitvoer gelegd. 
De tussentijdse evaluatie is nog niet beschikbaar. De programma's voor de regio's van 
doelstelling 1, die vooral voor het MKB van belang zijn, zoals de operationele programma's 
"industrie" voor Ierland, Italië, Portugal en Griekenland, worden door de diensten voor het 
ondernemingenbeleid systematisch bestudeerd om bij de uitvoering ervan beter rekening te 
houden met de MKB-dimensie en eventueel de goede praktijken en geslaagde proefacties over 
te dragen. 
Als gevolg van de toetreding, in 1995, van de drie nieuwe lidstaten (Finland, Oostenrijk en 
Zweden) zijn er onderhandelingen gevoerd over EPD's, waarbij een belangrijke plaats werd 
ingeruimd voor steun aan het MKB. De in deze landen geleverde inspanning ten behoeve 
van het MKB (30 à 40% van de communautaire steun) is bijna dubbel zo groot als die 
voor de andere doelstellingen (15 à 20%). In haar mededeling van juli 199689 heeft de 
Commissie de EPD's van de 3 nieuwe lidstaten gepresenteerd (vooral de inhoud en de 
toegewezen middelen), waarbij in vergelijking met de programma's waarover eerder is 
onderhandeld, veel meer rekening wordt gehouden met de MKB-dimensie. Doelstelling 
6 werd gecreëerd voor de dunstbevolkte regio's van de Unie (<8 inwoners/km2) in Zweden 
en Finland. 
De steunmaatregelen voor de overname, de oprichting en de ontwikkeling van kleine en 
middelgrote ondernemingen nemen een belangrijke plaats in bij de nationale 
initiatiefprogramma's die de regio's en de lidstaten in het kader van de meerjarige 
bijstandsverlening door het regionale structuurbeleid indienen. Er zij aan herinnerd dat het 
regionale cohesiebeleid een beleid is met gezamenlijke verantwoordelijkheid. De 
communautaire actie is bedoeld ter completering van soortgelijke nationale of regionale acties 
of als bijdrage daaraan (Art. 4 van Verordening 2081/93 van de Raad van 20.7.199390). De 
steunmaatregelen worden gedefinieerd in het kader van een meerjarige, algemene regionale 
ontwikkelings- of omschakelingsstrategie. 
In de centrale regio's van de Unie, die vaak door de nabijheid van grote stadscentra worden 
gekenmerkt, wordt het accent gelegd op de kwaliteit van het economisch klimaat voor het 
MKB en de aanpassing ervan aan de ontwikkeling van de externe markten. In minder 
ontwikkelde gebieden, waaronder de plattelandsgebieden, is het MKB kwetsbaarder en vergt 
het regionale beleid andere instrumenten. Vooral de oprichting van netwerken van kleine en 
middelgrote ondernemingen biedt de mogelijkheid niet alleen een "kritieke massa" te bereiken 
om bepaalde producten op de lokale en extraregionale markt af te zetten, maar ook de 
vaardigheden te delen. 
Voor de arctische gebieden is het zaak om in kleine dorpen een gedecentraliseerd netwerk van 
activiteiten op te zetten waarbij de nieuwe informatietechnologieën en geavanceerde 
communicatiediensten worden toegepast die op de wereldmarkt gericht zijn, aangezien de 
lokale vraag heel beperkt is. De beroepsbevolking die gekwalificeerde arbeid zoekt, beschikt 
over het algemeen reeds over een goed opleidingsniveau. 
89 COM(96) 316 def. van 3.7.1996 over de tenuitvoerlegging van het regionale beleid van de Europese Unie in 
Oostenrijk, Finland en Zweden. 
90 "Coördinatieverordening", PB nr. L 193 van 31.7.1993, blz.5-19. 
47 
Op 30 mei 1997 heeft de Commissie de richtsnoeren met het oog op de aanpassing van de 
programma's van de structuurfondsen tot 1999 voor de Doelstellingen 1 en 6 
gepresenteerd om met name rekening te houden met de beleidsprioriteiten die op de informele 
Raad van Ministers voor regionaal beleid en ruimtelijke ordening van Ballyconnell (IRL) in 
november 1996 en op de Europese Raad van Florence in juni 1996 werden vastgesteld; in 
Florence werd namelijk voorgesteld de in het kader van de bestaande programma's 
beschikbare middelen aan te wenden om het MKB en de plaatselijke initiatieven voor 
ontwikkeling en werkgelegenheid te steunen. Zo zijn de vastgestelde prioriteiten in eerste 
instantie gericht op het scheppen van werkgelegenheid, met name door het MKB. De 
lidstaten en de regio's dienen derhalve te worden aangemoedigd om met deze middelen het 
werkgelegenheidsscheppend potentieel van het MKB te benutten. 
Voor Doelstelling 2 (door de achteruitgang van de industrie getroffen regio's) was 1996 een 
overgangsjaar met de onderhandelingen over de nieuwe programma's voor de periode 
1997-1999, die in 1997 werden goedgekeurd. De ontwikkeling van het MKB is een van de 
prioriteiten van de Commissie in haar richtsnoeren voor doelstelling 291, zoals blijkt uit de 
EPD's die door de lidstaten zijn ingediend. Daarin wordt verwezen naar de nieuwe definitie 
van de kleine en middelgrote ondernemingen92, teneinde de toepassing ervan op zowel 
communautair als nationaal niveau te harmoniseren. 
Zo wordt geleidelijk prioriteit verleend aan het MKB, zoals blijkt uit de recentste EPD's 
waarin een extra financiële inspanning wordt geleverd ten behoeve van direct op het 
bedrijfsleven gerichte maatregelen, met name via medefinanciering van nationale 
maatregelen. De partners die met de uitvoering van deze programma's zijn belast (de 
Commissie, de lidstaten, de regio's en de sociaal-economische partners), dienen er derhalve 
op toe te zien dat de programma's hun doelstellingen bereiken en dat de maatregelen ten 
behoeve van het MKB worden toegepast en doeltreffend zijn om het concurrentievermogen en 
het werkgelegenheidsscheppend potentieel van het MKB te versterken. 
De diensten van het ondernemingenbeleid zorgen voor de coördinatie met het regionale 
beleid, met name via overleg tussen de diensten, niet alleen over de talrijke regionale 
programma's, maar ook over thematische acties zoals bij de goedkeuring van de volgende 
mededelingen: "Structuurmaatregelen van de Gemeenschap en werkgelegenheid"93, 
waarin wordt voorgesteld om van de flexibiliteit van de programma's te profiteren en de 
uitvoering ervan te richten op het scheppen van werkgelegenheid (investering in menselijk 
potentieel, versterking van de dienstverlening aan de ondernemingen, technologische 
imiovatie en nieuwe bronnen van werkgelegenheid en het sluiten van territoriale pacten voor 
de werkgelegenheid tussen de particuliere en de overheidssector); "Cohesie- en 
cultuurbeleid"94; "Cohesiebeleid en milieu"95, waarin het belang van het MKB als 'nieuwe 
bron van werkgelegenheid in de milieusector wordt erkend en waarin wordt gewezen op de 
noodzaak om schone producten en technieken te stimuleren, met name in het MKB; en ten 
slotte "Aanzet tot een actieve benadering van de steden in de Europese Unie"96, en 
"Cohesie en de informatiemaatschappij"97. 
91 Leidraad voor de activiteiten in de industriegebieden met afnemende activiteit (doelstelling 2) in de tweede 
programmeringsperiode 1997-1999, doe. C(96) 952 def. van 29.4.1996. 
92 Aanbeveling van de Commissie van 3 april 1996, gericht tot de lidstaten, de EIB en het EIF, betreffende de definitie 
van de kleine en middelgrote ondernemingen, PB nr. L 107 van 30.4.1996, blz.4. 
93 COM(96) 109 van 20.3.1996. 
94 COM(96) 512 van 20.11.1996. 
95 COM(95) 509 van 22.11.1995. 
96 COM(97) 197 van 6.5.1997. 
97 COM(97) 7 van 21.1.1997. 
48 
De Commissie heeft in 1996, overeenkomstig Artikel 130 B van het Verdrag betreffende de 
Europese Unie, ook het eerste verslag over de economische en sociale cohesie98 
goedgekeurd, waarin de effecten van het nationale, communautaire en structuurbeleid op de 
samenhang worden onderzocht. Een analyse van het effect van het ondernemingenbeleid op 
de samenhang toont aan dat, hoewel de maatregelen ten behoeve van het MKB eerder op een 
versterking van de cohesie gericht zijn, er weinig of geen respons is van de ondernemingen in 
bepaalde gebieden met een ontwikkelingsachterstand. 
Sinds het verslag van 199499 bevatten alle jaarverslagen over de structuurfondsen voortaan 
een hoofdstuk over de complementariteit tussen de structuurfondsen en het MKB- en 
toerismebeleid, dat continu zal worden verbeterd. 
Om een gezond en efficiënt beheer van de door de structuurfondsen in het kader van het 
SEM 2000-initiatief (Sound and Efficient Management) medegefinancierde acties te 
waarborgen, werkt de Commissie momenteel aan een voorstel voor een verordening over de 
precieze voorwaarden voor de uitvoering van de financiële controle door de lidstaten op 
dergelijke acties. In dit verband heeft zij regels vastgesteld voor de uitgaven die al dan niet 
voor medefinanciering door de Gemeenschap in aanmerking komen. Er werden met name 
kaarten opgesteld met informatie over maatregelen op het gebied van financiële engineering 
zoals risicokapitaal en over de garantiefondsen (beschikbaar op Internet 
http//dgl608.intro.html). 
Diverse studies werden uitgevoerd waaronder een in 1996 over het effect van het 
structuurbeleid op de economische en sociale cohesie van de Unie 1989-1999100. Om de 
aard van de medegefinancierde acties en het economisch effect ervan op het MKB beter te 
kennen, heeft de Commissie in de loop van 1997 een thematische beoordeling verricht van 
"het effect van de structuurfondsen op het MKB101", die betrekking zal hebben op de 
volledige huidige programmering, met inbegrip van de communautaire initiatieven. Deze 
evaluatie zal dienen ter completering en bijwerking van die uit 1993 waarvan de resultaten in 
het verslag van 1994 werden toegelicht102. 
In het kader van het netwerk van de 250 Euro Info Centres dienen de werkzaamheden te 
worden vermeld van de subgroep die gespecialiseerd is in de structuurfondsen en die uit 
49 EIC's uit de 15 lidstaten bestaat. Deze subgroep heeft in 1996, behalve 
informatievergaderingen en gedachtenwisselingen over het communautaire MKB-initiatief en 
de interregionale samenwerking krachtens Artikel 10 van het EFRO, verzamelingen gemaakt 
van "success stories" in verband met projecten die een positieve bijdrage hebben geleverd aan 
de lokale ontwikkeling in bijvoorbeeld Duitsland en Italië. Zo werd een honderdtal projecten 
geanalyseerd en aan de Commissie gepresenteerd. De gespecialiseerde EIC's zijn eveneens 
een waardevol instrument voor de feedback van praktische informatie naar de Commissie en 
verstrekken ook technisch advies aan de lokale, regionale en nationale overheden bij het 
ontwerp en de uitvoering van de programma's die door de structuurfondsen worden gesteund. 
Heel wat EIC's spelen een belangrijke rol bij de voorlichting van het MKB over de 
mogelijkheden die door de regionale programma's worden geboden. De EIC's nemen vaak 
deel aan het ontwerp en de bevordering van programma's voor regionale ontwikkeling, zoals 
INTERREG et OUVERTURE. Tenslotte werd in het kader van DIRECTORIA, een 
evenement op het gebied van interregionale samenwerking dat van 4 tot 6 december 1995 in 
98 COM(96) 542 van 6.11.1996, gepubliceerd door het Publicatiebureau, ISBN 92-827-8878-4. 
99 COM(95) 583 van 14.12.1995 en COM(96) 502 van 30.10.1996. 
100 Gepubliceerd door het Publicatiebureau, ISBN 92-827-9168-8. 
101 PB nr. S 133 van 12.7.1997, blz. 39. 
102 COM(94) 221 van 7.9.1994. 
49 
Brussel en van 24 tot 26 februari 1997 in Straatsburg heeft plaatsgevonden, een beroep gedaan 
op de EIC's voor de promotie ervan en een tiental leden van het netwerk was aanwezig op de 
stand van de Europese Unie. 
Doelstelling 5b (kwetsbare plattelandsgebieden) 
Als het MKB - zoals EUROSTAT het in zijn vierde verslag "Enterprises in Europe" noemt -
"de ruggegraat van de Europese economie" vormt, geldt dat des te meer in de 
plattelandsgebieden van de Unie. Het MKB is een essentieel bestanddeel van de economische 
structuur van de plattelandsgebieden, zeker met het oog op de diversifiëring van de economie 
van een structuur die vroeger grotendeels afhankelijk was van de landbouw - een sector die 
radicaal is hervormd - naar een multisectorale sociaal-economische ontwikkeling. Vandaar dat 
het MKB in het kader van diverse programma's en maatregelen voor plattelandsontwikkeling 
die door de structuurfondsen worden medegefinancierd, bijzondere steun krijgt om niet alleen 
de oprichting van kleine en middelgrote ondernemingen te vergemakkelijken en hun 
voortbestaan te waarborgen, maar ook hun klimaat te verbeteren door bijvoorbeeld aan de 
ontwikkeling van de benodigde diensten bij te dragen en hun concurrentievermogen te 
versterken. Voor de tweede, periode van de hervorming van de structuurfondsen, namelijk 
1994-1999, is meer dan 25% van de aan de programma's van Doelstelling 5b verleende 
kredieten bestemd voor investeringen in produktie, MKB, ambacht en diensten, wat 
neerkomt op een communautaire steun van circa 1,7 miljard ecu. 
4.2. De communautaire initiatieven 
De communautaire initiatiefprogramma's worden op basis van richtsnoeren van de 
Commissie opgesteld. Zij hebben over het algemeen betrekking op onderwerpen van 
communautair belang of voorzien in de toepassing van meer relevante of innoverende 
werkmethoden, aangezien de Europese dimensie mogelijkheden biedt om problemen op te 
lossen en inhoud geeft aan de te ondernemen acties. 
Zo werden in 1994 13 communautaire initiatieven (geprogrammeerd voor 1994-1999) 
goedgekeurd, namelijk MKB (1 065 miljoen ecu), ADAPT (1 600 miljoen ecu, aanpassing 
van de werknemers aan de gewijzigde omstandigheden in het bedrijfsleven), LEADER II 
(1 755 miljoen ecu, ontwikkeling van plattelandsgebieden), INTERREG II (3 472 miljoen 
ecu, grensgebieden), REGIS II (600 miljoen ecu, ultraperifere gebieden), EMPLOI (1 810 
miljoen ecu, menselijke hulpbronnen), RECHAR II (453 miljoen ecu, omschakeling van door 
de achteruitgang van de steenkoolindustrie getroffen gebieden), RESIDER II (568 miljoen 
ecu, omschakeling van de ijzer- en staalzones), KONVER (725 miljoen ecu, omschakeling 
van de wapenindustrie en militaire bases), RETEX II (596 miljoen ecu, omschakeling van 
textielzones), URBAN (869 miljoen ecu, steden), PESCA (295 miljoen ecu, herstructurering 
van de~~visserijsector) en PEACE (296 miljoen ecu, speciaal hulpprogramma voor de 
verzoening in Noord-Ierland), die eveneens aan de ontwikkeling van het MKB kunnen 
bijdragen. Een presentatie van de initiatieven REGIS, URBAN, RETEX vindt u in de vorige 
publicatie103. 
Het communautair MKB-initiatief 
Het communautair MKB-initiatief, waarvoor één bedrag van een miljard ecu (regio's van 
Doelstelling 1, 2, 5b en 6) is uitgetrokken - waarvan 800 miljoen bestemd is voor de regio's 
van Doelstelling 1 - dient ter completering van de acties die in het kader van het Geïntegreerd 
Programma ten behoeve van het MKB en de ambachtelijke sector worden ondernomen, 
evenwel volgens de methoden en procedures van de structuurfondsen. Dit initiatief is bedoeld 
om het concurrentievermogen van het MKB in de Unie te versterken en zijn werkklimaat en 
103 COM(95)362 def. van 8.9.1995. 
50 
knowhow te verbeteren. In 1995 en 1996 werden de operationele programma's van het 
MKB-initiatief (behalve dat voor Engeland) goedgekeurd. Zij bevatten maatregelen op het 
gebied van de samenwerking tussen kleine en middelgrote ondernemingen, die van de ene 
lidstaat tot de andere verschillen en voornamelijk op internationalisering, een betere toegang 
tot de interne markt en de overheidsopdrachten gericht zijn, acties inzake toelevering, de 
toepassing van de strategie van "integrale kwaliteitszorg", samenwerking met 
onderzoekscentra, toegang tot nieuwe technologieën, marketing, financiering, verbetering van 
de organisatie en het beheer van de ondernemingen of van het milieubeheer (milieuaudits). De 
diensten van het ondernemingenbeleid zijn over het algemeen lid van de toezichtcomités en 
nemen geregeld deel aan vergaderingen in de lidstaten. De voortgang van de programma's 
verschilt sterk van de ene lidstaat tot de andere. In Ierland bijvoorbeeld zijn in het kader van 
het programma dat voornamelijk gericht is op een financieringstechniek (rentesubsidies) voor 
kleine ondernemingen (<50 werknemers), bijna alle betalingsverplichtingen aangegaan. In 
Frankrijk worden als gevolg van twee oproepen tot het indienen van projectvoorstellen voor 
samenwerking tussen ondernemingen met het oog op modernisering en innovatie en voor 
transnationale partnerschappen momenteel de projecten „ geselecteerd. In Italië werden 
eveneens oproepen gedaan tot het indienen van projecten. In Spanje en Portugal daarentegen 
komen de programma's moeilijk van de grond. In Griekenland werden, dankzij de politieke 
bereidheid tot coördinatie van de acties ten behoeve van het MKB tussen de verschillende 
ministeries, 7 steunstructuren geselecteerd om het MKB beter van alle relevante 
communautaire programma's te laten profiteren. Wat de maatregel ten behoeve van "clusters" 
betreft, worden thans de projecten geselecteerd. De in 1996 goedgekeurde programma's van 
de nieuwe lidstaten omvatten met name maatregelen in Oostenrijk ten behoeve van 
milieuaudits, advies en opleiding op het gebied van telematica en milieutechnologie, in 
Zweden voor toegang tot de markten via netwerken, verbetering van de opleiding en het 
beheer, toegang tot de interne markt, nieuwe informatie- en milieutechnologieën als 
concurrentiefactoren, en in Finland met het oog op de versterking van de banden tussen 
onderzoek en opleiding en de toepassing van de technische verordeningen van de interne 
markt en van de "clusters". 
Voorts heeft de Commissie, gelet op de reserve van 25 miljoen ecu van het communautair 
MKB-initiatief, het Comité van beheer voor communautaire initiatieven op 17.11.1996 drie 
actietypes voorgesteld om de uitvoering van transnationale acties te bevorderen: 
1) uitwisseling van ervaringen en goede praktijken tussen de lidstaten op van tevoren 
vastgestelde gebieden, 2) steun aan de zogenaamde "salons inversés" (contactbeurzen voor 
toeleveranciers, zoals de International Buyers' Exhibitions - IBEX)104 en 3) teletoerisme105 
(om de ondernemingen van de toeristische sector ertoe aan te moedigen op Internet te gaan). 
Als gevolg van een aanbesteding106 heeft de Commissie een bemiddelende instantie 
geselecteerd voor steunverlening bij de animatie en organisatie van transnationale acties en 
met name bij de uitwisseling van ervaringen in het kader van de initiatieven met betrekking 
tot het MKB en de veranderingen in het bedrijfsleven. De diensten van het 
ondernemingenbeleid werken met alle bedoelde acties nauw samen door hun werkmethoden 
voor het MKB-beleid op het regionale beleid toe te passen en bij de selectie van de projecten 
(met name IBEX en toerisme) technische steun te verlenen. 
104 Brochure met het Vademecum ISBN 92-827-7852-5 en PB nr. S 38 van 22.2.1997, blz. 46. 
'"5 Oproep tot het indienen van voorstellen voor de oprichting van een Europese coördinatie- en transferinfrastructuur 
die gericht is op het promoten van elektronische publiciteit en handel via het Internet-netwerk bij MKB uit de 
toeristische sector en in de minder begunstigde regio's van de Unie, PB nr. C 162 van 6.6.1996, blz.21. 
106 Openbare procedure, PB nr. S 142 van 25.7.1996, blz.33. 
51 
Het communautair initiatief LEADER II 
De steun aan het MKB en de ambachtelijke sector is een belangrijke dimensie van 
LEADER II, dat tot dusver 100 programma's/globale subsidies omvat. De communautaire 
bijdrage beloopt 1 755 miljoen ecu (tegen de prijzen van 1995, inclusief de reserve), wat de 
mogelijkheid moet bieden meer dan 4 miljard ecu in 800 LEADER-gebieden te investeren. De 
fondsen die voor steun aan het MKB en het ambacht zijn bestemd, worden op 
gemiddeld meer dan 20% geraamd. Dit percentage verschilt echter van het ene gebied tot 
het andere en vertegenwoordigt slecht een deel van de steun die LEADER aan het MKB en 
het ambacht verleent. Hoewel de in het kader van LEADER II gefinancierde acties reeds een 
aantal directe maatregelen ten behoeve van het MKB omvatten {toegang van het MKB en het 
ambacht tot zakelijke dienstverlening, buurtvoorzieningen van het type "one-stop shop", 
steun voor innoverende investeringen, steun bij de oprichting van ondernemingen of 
bevordering van telewerken), zijn er ook nog andere acties die indirect aan het MKB van de 
betrokken gebieden ten goede komen. Dat geldt voor de diverse technische 
ondersteuningsmaatregelen op het gebied van plattelandsontwikkeling, de maatregelen inzake 
toepassings- en afzetmogelijkheden voor landbouw-, bosbouw- en lokale-visserijproducten en 
ook de maatregelen met betrekking tot opleiding. Maar het is ongetwijfeld de aanpak die aan 
de tenuitvoerlegging van LEADER ten grondslag ligt, namelijk een geïntegreerde 
geografische ontwikkelingsstrategie met de medewerking van de betrokken actoren, die het 
MKB in staat stelt zijn activiteiten in het kader van een algemener ontwikkelingsproject te 
ontplooien. Aangezien innovatie een voorwaarde is voor deelneming aan het 
LEADERrprogramma, kunnen via de uitgevoerde projecten nieuwe organisatie- en 
verkoopmethoden en nieuwe producten worden beproefd, wat het MKB nieuwe 
mogelijkheden biedt. 
Ten slotte werd in LEADER II een nieuwe onderdeel inzake transnationale samenwerking 
opgenomen met een budget van 137 miljoen ecu. Zo kunnen de begunstigden van LEADER 
II gezamenlijk producten en diensten op alle gebieden van de plattelandsontwikkeling 
ontwerpen, realiseren en op de markt brengen. Via dit onderdeel zullen kleine en middelgrote 
ondernemingen uit LEADER-zones kunnen samenwerken en hun activiteiten kunnen 
ontwikkelen. 
4.3. Innoverende vormen van steunverlening 
De Europese Bedrijfsinnovatiecentra (BIC's), die overeenkomstig Artikel 7 van de 
EFRO-verordening door de Commissie worden gesteund, hebben ten doel aan de oprichting 
van innoverende ondernemingen en de modernisering en ontwikkeling van de bestaande 
kleine en middelgrote ondernemingen bij te dragen. In de Unie bestaan er momenteel 140 
BIC's, die voor het merendeel in de regio's van de Doelstellingen 1 en 2, maar ook in die van 
de Doelstellingen 6 en 5b zijn gevestigd. Deze centra maken deel uit van het ENB (Europees 
Netwerk van Bedrijfsinnovatiecentra). De Commissie is in mei 1997 begonnen met een 
evaluatieonderzoek van haar actie ter ondersteuning van de BIC's, een actie die zij sinds 1984 
in het kader van haar regionaal beleid onderneemt. Met deze studie, waarvan de resultaten in 
maart 1998 beschikbaar zullen zijn, wil de Commissie een eerste balans opmaken van haar 
actie, de samenhang beoordelen van haar actie met andere soortgelijke steunmaatregelen voor 
regionale ontwikkeling, die met communautaire of nationale kredieten worden gefinancierd, 
en de voor de uitvoering van deze actie vereiste aanpassingen voorstellen. , 
Artikel 10 van de EFRO-verordening107 staat de financiering toe van studies en 
proefprojecten inzake regionale ontwikkeling op communautair niveau, met name in de 
grensgebieden van de lidstaten. Het budget van Artikel 10 is beperkt tot 1% van de jaarlijkse 
107 Verordening 2083/93 van 20.7.1993, PB nr. L 193 van 31.7.1993, blz.38. 
52 
EFRO-kredieten. Een budget van circa 400 miljoen ecu is bestemd voor acties die betrekking 
hebben op 4 thema's: interne en externe interregionale samenwerking (RECITE II en 
ECOS/OUVERTURE II - 180 miljoen ecu), innovatie ten behoeve van de regionale en lokale 
economische ontwikkeling (90 miljoen ecu), ruimtelijke ordening (45 miljoen ecu) en 
stadsbeleid (80 miljoen ecu). Voor deze acties werden in het PB oproepen tot het indienen van 
voorstellen gepubliceerd. Zo zal steun worden verleend aan proefprojecten op de volgende 
gebieden: steden, informatiemaatschappij, innovatie en technologieoverdracht, nieuwe 
werkgelegenheidsbronnen, culturele samenwerking, interne en externe interregionale 
samenwerking en ruimtelijk ordening. RECITE II is vooral voor het MKB van belang. 
Voorts onderzoekt de Commissie thans de mogelijkheid om een nieuw instrument, "Eurofin" 
genaamd, in te voeren met als doel de financiering van innoverende kleine en middelgrote 
ondernemingen in steungebieden door participatie in hun kapitaal te verbeteren. 
De Commissie steunt ook de regionale ontwikkelingsstrategieën op het gebied van 
innovatie en de informatiemaatschappij. Zo worden de proefprojecten in het kader van 
Artikel 10 van de EFRO-verordening, RIS (Regionale Innovatiestrategieën) en RISI 
(Regionale Strategieën op het gebied van de Informatiemaatschappij), door ongeveer 60 
regionale overheden uitgevoerd en zullen meer dan 1 000 regionale sleutelactoren uit zowel 
de particuliere als de overheidssector, onder wie met name bedrijfsleiders uit het MKB, 
deelnemen aan een gestructureerd strategisch overleg met als doel een regionale strategie uit 
te werken en deze door de identificatie van prioritaire projecten in een concreet actieplan om 
te zetten. De RIS zijn erop gericht de innovatie, met inbegrip van technologische en 
onderzoeksaspecten, alsmede van andere, even belangrijke aspecten van zuiver economische 
en institutionele aard, in traditionele productieapparaten te bevorderen. De RISI zijn bedoeld 
om de economische mogelijkheden en risico's van de informatiemaatschappij voor de regio's 
te identificeren, opdat zij op de effecten van deze nieuwe omwenteling kunnen anticiperen, de 
daardoor geboden mogelijkheden optimaal kunnen benutten en de negatieve gevolgen ervan 
zoveel mogelijk kunnen beperken. Beide acties worden in samenwerking met de activiteiten 
ter bevordering van enerzijds innovatie (RITTS in het kader van het Innovatieprogramma) en 
anderzijds de informatiemaatschappij uitgevoerd. 
De uitwerking van deze regionale strategieën en van het actieprogramma waar zij deel van 
uitmaken, is gebaseerd op de versterking van de samenwerking tussen de particuliere en de 
overheidssector en tussen de regionale ondernemingen, met name het MKB, en de 
infrastructuur van het aanbod van technologieën of diensten, dat met de technologische 
innovatie en de informatiemaatschappij in de regio verband houdt. Alle initiatieven voor 
strategische planning beginnen met de analyse van de vraag, met name van de behoeften van 
het MKB, en impliceren een multidisciplinaire en geïntegreerde aanpak waarbij een echte 
subsidiariteit op het niveau van de regionale verantwoordelijkheden wordt toegepast. 
Artikel 8 van de EOGFL-Oriëntatie-Verordening staat ook steun toe voor studies en 
proefprojecten inzake demonstratie en verspreiding van de communautaire resultaten op het 
gebied van landbouw- en plattelandsontwikkeling (voor voorbeelden wordt verwezen naar het 
hoofdstuk over vrouwelijke ondernemers). 
Artikel 6 van de ESF Verordening staat de financiering toe van innoverende acties voor 
technische bijstand, van proef- en demonstratieprojecten op het gebied van beroepsopleiding 
en ontwikkeling van de werkgelegenheid, alsmede van acties voor follow-up en evaluatie van 
de door het ESF medegefinancierde maatregelen. 
53 
5. MAATREGELEN TEN BEHOEVE VAN HET MKB IN SPECIFIEKE SECTOREN (LANDBOUW 
EN VISSERIJ) 
Doelstelling 5a (aanpassing van de landbouwstructuren en 
modernisering/herstructurering van de visserij) 
De maatregelen in het kader van de vroegere Verordening (EEG) nr. 866/90, die thans 
vervangen is door Verordening nr. 951/97 van de Raad van 20 mei 1997, en van Verordening 
(EEG) nr. 867/90 betreffende de verbetering van de voorwaarden inzake verwerking en afzet 
van land- en bosbouwproducten hebben voornamelijk betrekking op het MKB. Praktische 
ervaring en statistische informatie over de structuur van de levensmiddelensector tonen aan 
dat meer dan 90% van de circa 253 000 bedrijven in die EU-sector minder dan 20 werknemers 
heeft en dat 6% tussen 20 en 99 werknemers telt. Deze maatregelen beschouwen het MKB 
echter niet als doelgroep en bevatten geen specifieke acties of regelgeving voor dit soort 
ondernemingen. Voorts kan over de deelneming van het MKB aan de programma's en over de 
daarmee verband houdende financiële inspanningen op communautair niveau geen 
kwantitatieve informatie worden verstrekt. 
Het gemeenschappelijk visserijbeleid 
De visserijsector wordt door talrijke kleine en middelgrote ondernemingen gekenmerkt. Zo 
blijkt uit een studie van de Europese Commissie108 dat de industrie voor de verwerking van 
visserij- en aquacultuurproducten werk biedt aan circa 90 000 personen in 2 240 bedrijven, 
wat neerkomt op een communautair gemiddelde van 40 werknemers per onderneming 
(minimaal 16 in Italië en maximaal 91 in Duitsland). Bovendien heeft 95% van de schepen 
van de communautaire vloot een lengte van minder dan 24 meter. Het MKB is derhalve de 
belangrijkste begunstigde van de structurele bijstand ten behoeve van de visserij- en 
aquacultuursector. Het merendeel van de structurele en sociaal-economische maatregelen van 
de sector is immers voor het MKB bestemd, voornamelijk via het Financieringsinstrument 
voor de Oriëntatie van de Visserij (FIOV) en het communautaire initiatief PESCA. 
Het FIOV, dat sinds 1994 het vierde structuurfonds van de EU (doelstelling 5a) vormt en voor 
de periode 1994-1999 over 2 800 miljoen ecu beschikt, kan maatregelen medefinancieren op 
de volgende gebieden: 
- aanpassing van de visserijactiviteit (inkrimping van de vloot, oprichting van gemengde 
vennootschappen); 
- modernisering en vernieuwing van de vissersvloot; 
- ontwikkeling van de aquacultuur; 
- bescherming van kustgebieden; 
- uitrusting van vissershavens; 
- verwerking en afzet van producten; 
- promotie van producten; 
- sociaal-economische maatregelen voor vissers; 
- andere maatregelen (technische bijstand). 
108 Statistische studie over de visserij - en aquacultuurprodukten sector in de Europese Gemeenschap, april 1993, 
Europese Commissie. 
6. STEUN VOOR HET MKB BIJ DE EUROPEANISERING EN INTERNATIONALISERING VAN 
ZIJN STRATEGIEËN, VOORAL DOOR MIDDEL VAN BETERE INFORMATIE- EN 
SAMENWERKINGSDIENSTEN 
6.1. Voorlichting van de ondernemingen 
6.1.1. Het netwerk van Euro Info Centres 
In januari 1995 werden als gevolg van de uitbreiding van de Europese Unie tot 15 lidstaten 7 
EIC's in Finland, 9 in Zweden en 7 in Oostenrijk geopend. Tegelijkertijd werd het beleid 
inzake de oprichting van verbindingscentra in de landen van Midden- en Oost-Europa 
voortgezet en tot de landen van het Middellandse-Zeegebied uitgebreid. 
Met 227 centra en 21 verbindingscentra vormen de EIC's één groot netwerk dat zowel 
overheids- als particuliere en semi-overheidsstructuren bestrijkt die directe contacten 
onderhouden met het MKB (Kamers van Koophandel, lokale ontwikkelingsmaatschappijen en 
banken). Zij staan volledig ten dienste van het MKB, zijn polyvalent en verlenen het MKB 
algemene deskundige hulp met betrekking tot communautaire aangelegenheden. 
Als bevoorrechte band tussen Europa en het MKB lichten de EIC's de ondernemingen 
voor, wijden ze in, adviseren ze en verlenen hun bijstand op alle gebieden die door de 
communautaire programma's en beleidsmaatregelen worden bestreken. 
Een nieuwe taak voor de Euro Info Centres 
Het Besluit van de Raad van 1996 betreffende een derde meerjarenprogramma maakt van de 
EIC's de eerste aanspreekpunten ("first-stop-shops") voor de toegang van het MKB tot 
communautaire informatie. Door deze nieuwe taak moeten de EIC's het MKB op 
eenvoudiger, duidelijker en derhalve efficiëntere wijze dan in het verleden toegang tot de 
Europese Unie, haar wetgeving, programma's en mogelijkheden verschaffen. In dit verband 
werd een strategie voor de aanpassing van het netwerk vastgesteld, die op 19 september 1997 
door de lidstaten gunstig werd onthaald. Deze strategie preciseert de concrete implicaties van 
de taak van first-stop-shop, het dienstenpakket dat door de EIC's wordt aangeboden en de 
modaliteiten voor feedback van informatie die afkomstig is van het MKB. 
De dimensie van first-stop-shop 
Overeenkomstig het concept van "first-stop-shop" zijn de EIC's een centrum voor 
doorverwijzing en behandeling van dossiers. Zo vinden de kleine en middelgrote 
ondernemingen een lokale gesprekspartner die een eenvoudig en concreet antwoord kan geven 
op al hun vragen, hetzij direct, hetzij indirect door deze door te verwijzen naar de 
gespecialiseerde structuren of dienstverleners die bevoegd zijn om het dossier af te handelen. 
Uit operationeel oogpunt impliceert de concretisering van de doelstelling van 
"first-stop-shop" de ontwikkeling van een nauwe samenwerking met de overige intermediairs 
van het MKB, waaronder de andere communautaire netwerken zoals de Relay Centra voor 
innovatie, het CRAFT-netwerk van Nationale Steunpunten of de Europese 
bedrijfsinnovatiecentra, waarnaar de EIC's de ondernemers doorverwijzen als zij behoeften 
aan diensten constateren waarin die netwerken kunnen voorzien. Het statuut van 
"first-stop-shop" betekent immers niet dat de EIC's de enige gesprekspartner van het MKB 
worden. De EIC's ontwikkelen op georganiseerde wijze hun partnerschappen met de overige 
intermediairs van het MKB (gastinstellingen, lokale, regionale en nationale partners, beroeps-
en brancheorganisaties enz.) door de onderlinge samenwerking aan te moedigen en dubbele 
functies en bevoegdheden uit hoofde van het subsidiariteitsbeginsel te vermijden. Het is 
immers van belang dat elke gesprekspartner van het MKB zijn voorlichtings- en adviesfunctie 
op een duidelijk gedefinieerd en complementair niveau vervult (algemene communautaire 
informatie voor de EIC's; gespecialiseerde communautaire informatie voor de overige 
55 
netwerken van de Commissie; lokale en nationale informatie voor de lokale en nationale 
partners). 
Om de kwaliteit van hun diensten te waarborgen, worden de EIC's continu aan een 
onafhankelijke audit onderworpen. Als gevolg van deze evaluatie zullen de EIC's eind 1997 
gedeeltelijk worden vernieuwd. Voorts zullen via een uitnodiging tot inschrijving sectorale of 
horizontale, Europese of nationale organisaties die het MKB vertegenwoordigen, als 
geassocieerde leden in het EIC-netwerk kunnen worden geïntegreerd. 
Het dienstenpakket van de EIC's: 
Voorlichting 
In 1995 hebben de EIC's 310 000 vragen van ondernemingen uit de Europese Unie over alle 
Europese onderwerpen beantwoord. In 1996 waren het er meer dan 350 000. Als 
verspreiders van informatie stellen de EIC's talrijke documenten ter beschikking van de 
ondernemingen: brochures, informatiebladen, gidsen zoals bijvoorbeeld de gids voor 
milieubeheer die een instrument is voor zelfanalyse en voorlichting over de toepassing van de 
Europese milieunormen in het MKB. Als organisatoren van studiebijeenkomsten en 
conferenties nemen zij actief deel aan grote evenementen zoals de Europese weken van de 
informatiemaatschappij, georganiseerd met het ISPO (Information Society Project 
Office - projectbureau van de informatiemaatschappij) in de lidstaten van de Europese Unie, 
de LMOE en het Middellandse-Zeegebied. In het kader van de promotiecampagnes van 1996 
en 1997 inzake respectievelijk normalisatie en de euro hebben de EIC's voorlichtingsdagen 
georganiseerd, voorafgegaan door enquêtes onder de ondernemingen en de ruime verspreiding 
van eigen brochures en programmatuur voor zelfanalyse. Aan het einde van het eerste halfjaar 
van 1997 waren er met deze campagnes naar schatting meer dan 6 miljoen contacten gelegd. 
Ten slotte heeft in de loop van 1997 een honderdtal EIC's meer dan 150 evenementen 
georganiseerd in het kader van een voorlichtingscampagne over veiligheid en gezondheid op 
het werk in het MKB. 
Eerste bijstand en advies 
De EIC's verlenen de eerste steun in de verschillende ontwikkelingsfasen van de 
ondernemingen. Zij verstrekken eerst en vooral advies over de Europese 
financieringsmogelijkheden waarover de ondernemingen beschikken, zoals de communautaire 
programma's voor onderzoek en technologische ontwikkeling en de structuurfondsen, het 
Europese beleid inzake kwaliteit, normalisatie en certificatie en het milieubeleid. 
Voorts verlenen de EIC's steun voor de instandhouding en consolidering van nieuwe markten. 
Zo dragen zij bij aan de europeanisering en internationalisering van de ondernemingen door 
meer informatie te verstrekken over alle markten van derde landen en over de desbetreffende 
programma's van de EU, en aan de bevordering van de samenwerking tussen ondernemingen, 
zowel uit de EU als uit derde landen, door een beroep te doen op de andere communautaire 
netwerken en instrumenten. 
Op al deze gebieden steunt de gezamenlijke expertise van het netwerk op de gespecialiseerde 
groepen van EIC's die produkten en diensten ontwikkelen waarmee in de behoeften van het 
MKB wordt voorzien. De belangrijkste gebieden die door deze groepen worden bestreken, 
zijn milieu, de euro, externe betrekkingen, de informatiemaatschappij, overheidsopdrachten en 
normalisatie. 
56 
De feedback van informatie afkomstig uit het MKB 
De diensten van de Commissie zijn zich ervan bewust dat de EIC's een bevoorrechte plaats 
innemen om hun de specifieke problemen te melden waarmee het MKB bij de uitvoering van 
de wetgeving of de deelneming aan bepaalde communautaire programma's wordt 
geconfronteerd. Deze feedback geschiedt door de EIC's rechtstreeks te raadplegen of door ze 
enquêtes te laten houden onder de kleine en middelgrote ondernemingen van hun regio. De 
EIC's zetten de in 1994 aangevatte werkzaamheden met betrekking tot de interne markt voort 
via een feedback-procedure die inmiddels goed functioneert en via de verzameling van 
'success stories'. De EIC's hebben ook deelgenomen aan discussiepanels zoals de 
BTW-stuurgroep en hebben uit eigen naam of namens hun MKB-klanten advies en 
commentaar gegeven over de groenboeken "eenheidsmunt", "innovatie" en 
"overheidsopdrachten". Ten slotte spelen de EIC's een concrete rol in de werking van de 
interne markt door de andere EIC's over de klachtenprocedures in te lichten en de behandeling 
van de ingediende klachten op de voet te volgen. 
6.1.2. Andere voorlichtingsacties 
Om de talrijke vragen om inlichtingen die door een sterk gevarieerd publiek (ondernemingen, 
beroepsorganisaties, adviseurs, studenten) rechtstreeks aan de Commissie worden gesteld, te 
kunnen beantwoorden, hebben de diensten van het ondernemingenbeleid in 1995 hun 
algemene voorlichtingsdienst ten behoeve van het ondernemerspubliek geherstructureerd door 
een informatiecentrum op te richten dat openstaat voor de bezoekers. Via een nauwe 
samenwerking met de informatiecentra van de overige diensten van de Commissie kan op 
efficiënte wijze gerichte informatie worden verstrekt en kunnen studiereizen en 
groepsbezoeken worden georganiseerd. Het maandblad EURO-INFO, dat beknopte informatie 
ten behoeve van het MKB bevat, wordt gratis in 60 000 exemplaren verspreid onder de 
beroepsorganisaties en -verenigingen, de leden van de netwerken BRE, BC-NET en EIC, de 
ondernemingen en de voorlichtingsdiensten van de Europese instellingen, alsmede de bureaus 
en delegaties die er uitdrukkelijk om vragen. De aanwezigheid van de stand van het 
ondernemingenbeleid met gerichte documentatie is een van de meest gevraagde en meest 
geapprecieerde instrumenten, vooral in de minder ontwikkelde regio's van de Unie, waar de 
stand vaak het enige directe instrument voor communautaire informatie is. Deze stand is 
alleen aanwezig op evenementen die op het MKB gericht zijn (met name INTERPRISE, 
EUROPARTENARIAT, "salons inversés", conferenties over het ambacht) en waaraan naar 
schatting gemiddeld 300 personen deelnemen. Om de zichtbaarheid van de communautaire 
acties ten behoeve van het MKB te vergroten, wordt al verschillende jaren samen met andere 
diensten van de Commissie aan bepaalde evenementen deelgenomen. Ten slotte heeft de 
Commissie steun verleend voor voorlichtingsseminars ten behoeve van het MKB in de 
lidstaten. 
6.2. Samenwerking en partnerschap tussen ondernemingen met het oog op 
europeanisering en internationalisering 
Een van de prioritaire gebieden van het ondernemingenbeleid is de samenwerking tussen 
ondernemingen, voornamelijk binnen de Europese Unie, maar ook met derde landen. Om het 
partnerschap tussen de ondernemingen in de Unie te stimuleren, heeft de Commissie 
netwerken voor het zoeken van partners opgericht en specifieke programma's voor 
ontmoetingen tussen ondernemingen (EUROPARTENARIAT en INTERPRISE) uitgewerkt. 
Om de internationalisering van de ondernemingen en met name het partnerschap tussen 
ondernemingen van de Unie en ondernemingen uit derde landen te bevorderen, heeft de 
Commissie specifieke programma's en acties opgezet. 
57 
De netwerken voor het zoeken van partners 
In 1996 hebben de 500 correspondenten uit 73 landen, die het BRE-netwerk vormen, 8 200 
samenwerkingsaanbiedingen of -aanvragen opgesteld. Tegelijkertijd hebben de 300 adviseurs 
uit de 40 landen die momenteel door BC-NET worden bestreken, 7 300 
samenwerkingsaanbiedingen of -aanvragen geformuleerd. Deze aanvragen komen van kleine 
en middelgrote ondernemingen die een duurzaam samenwerkingsakkoord van technische, 
financiële of commerciële aard wensen te sluiten. 
Het derde meerjarenprogramma voor het MKB (1997-2000) voorziet in het opzetten van een 
"gegevensbank" die algemene toegang verleent tot de partnerschapsmogelijkheden, d.w.z. die 
de samenwerkingsmogelijkheden van BRE, BC-NET en de INTERPRISE- en 
EUROPARTENARIAT-evenementen combineert. Overeenkomstig deze richtsnoeren en na 
ruim overleg tussen de leden van de samenwerkingsnetwerken heeft de BC-NET/BRE-sector 
de werkzaamheden aangevat met het oog op de installatie van het nieuwe computer-instrument 
dat de leden met elkaar en met de Commissie moet verbinden. Bij het ontwerp van het 
instrument zijn bepaalde aspecten van doorslaggevend belang geweest, zoals met name de 
noodzaak om een gebruikersvriendelijk instrument te creëren, daarbij moderne technologieën 
toe te passen en de specifieke kenmerken van elk van de netwerken met betrekking tot hun 
werking en de toegang van de leden tot de gegevensbank te handhaven. Een van de 
prioriteiten van het nieuwe computer-instrument is derhalve de leden van BC-NET en BRE een 
actieve rol te laten spelen. De leden zullen in de toekomst immers de gegevens van de 
gemeenschappelijke gegevensbank on-line kunnen raadplegen en de voor hen interessante 
profielen kunnen opvragen door verschillende, van tevoren gedefinieerde zoekparameters te 
combineren. 
6.2.1. Europeanisering van de ondernemingen 
6.2.1.1. Een juridisch instrument ter bevordering van de transnationale samenwerking: het 
Europees Economisch Samenwerkingsverband (EESV) 
Het Europees Economisch Samenwerkingsverband (EESV)109 is een juridisch kader bij 
uitstek om de transnationale samenwerking tussen kleine en middelgrote ondernemingen te 
bevorderen. De voor het ondernemingenbeleid bevoegde diensten van de Commissie hebben 
derhalve het initiatief genomen om een netwerk van EESV's, REGIE genaamd, op te 
richten met als doel technische informatie te verstrekken en technische bijstand te verlenen 
om het EESV bij de economische subjecten te promoten110. 
In het kader van deze actie werd in maart 1996, in nauwe samenwerking met de diensten die 
met het vennootschapsrecht zijn belast, een conferentie georganiseerd om de balans op te 
maken yan de eerste zes jaar ervaring met het EESV en dit juridisch instrument bij het MKB 
te promoten. Deze conferentie is een unieke gelegenheid geweest voor ontmoetingen tussen 
de diensten van de Commissie en de huidige en potentiële gebruikers van het EESV en heeft 
de nodige impuls gegeven voor nieuwe acties ten behoeve van het EESV, zoals met name de 
goedkeuring door de Commissie op 9 september 1997 van een mededeling ter bevordering 
van de deelneming van EESV's aan overheidsopdrachten en aan met openbare middelen 
gefinancierde programma's111. Deze acties zullen betrekking hebben op het ontwerp van 
109 Verordening (EEG) nr. 2137/85 van de Raad van 25 juli 1985 tot instelling van Europese Economische 
Samenwerkingsverbanden (EESV), PB nr. L 199 van 31.7.1985, blz. 1. 
110 Zie de mededeling betreffende de oprichting van het Europees Netwerk van EESV's (Regie), PB nr. C 146 van 13 
juni 1995. De huidige juridische grondslag van het REGIE-project is het Besluit van de Raad betreffende een derde 
meerjarenprogramma voor het MKB, PB nr. L 6 van 10.1.1997, blz.25. 
1 ] ] Mededeling van 9.9.1997, PB nr. C 285 van 20.9.1997, blz. 17. 
58 
praktische hulpmiddelen, zoals een brochure voor kleine en middelgrote ondernemingen die 
dit samenwerkingsinstrument wensen te gebruiken. 
6.2.1.2. De partnerschapsprogramma's: EUROPARTENARIAT en INTERPRISE 
EUROPARTENARIAT 
EUROPARTENARIAT is gericht op de economische ontwikkeling van regio's die voor steun 
van de structuurfondsen in aanmerking komen (doelstellingen 1, 2, 5b en 6), door de 
transnationale samenwerking tussen kleine en middelgrote ondernemingen te bevorderen. Dit 
programma, dat door de diensten van het ondernemingenbeleid en die van het regionaal en 
cohesiebeleid gezamenlijk wordt beheerd, biedt de ondernemingen de mogelijkheid potentiële 
partners te ontmoeten om eventuele samenwerkingsakkoorden te bespreken en te sluiten. 
Jaarlijks vinden er in de Europese Unie twee evenementen plaats. Voor de organisatie ervan 
wordt een methodologie toegepast die haar deugdelijkheid reeds heeft bewezen: keuze van 
een gastland, selectie van kleine en middelgrote ondernemingen uit de gekozen zone, die een 
partnerschap wensen te ontwikkelen (circa 400), opstelling van een catalogus met alle 
profielen van de geselecteerde ondernemingen, verspreiding van de catalogus in de 15 
lidstaten en in derde landen, organisatie van gepersonaliseerde zakelijke afspraken, evaluatie 
en follow-up van de resultaten van de gelegde contacten. 
Dankzij het succes van de formule bestrijkt EUROPARTENARIAT thans meer dan 70 
landen. In samenwerking met de bevoegde Directoraten-Generaal wordt elk evenement 
immers bij de mediterrane partners, de landen van Midden- en Oost-Europa, het Gemenebest 
van Onafhankelijke Staten, de Latijns-Amerikaanse en de Zuid-Oost-Aziatische landen 
gepromoot. De methodologie werd trouwens in de communautaire programma's voor de 
economische ontwikkeling van deze landen overgenomen. 
59 
EUROPARTENARIAT in cijfers: 
In 1995, Duitsland en Portugal. 
EUROPARTENARIAT Noordrijn-Westfalen (Dortmund, 20-21 maart 1995) heeft circa 5 000 
bezoekers uit 54 landen bijeengebracht. De 357 Duitse ondernemingen hebben geprofiteerd van 
ongeveer 10 000 zakelijke afspraken met de 2 000 bezoekende kleine en middelgrote 
ondernemingen, waarvan 200 afkomstig waren uit het Gemenebest van Onafhankelijke Staten. 
Uit het evaluatierapport blijkt dat er tussen Duitse ondernemingen en bezoekers 188 en tussen 
bezoekende ondernemingen 124 samenwerkingsakkoorden zijn gesloten. Gezien de positieve 
economische gevolgen voor het bedrijfsleven hebben de Duitse lokale overheden besloten in 
februari 1998 een tweede evenement in het kader van het INTERPRISE-programma te 
organiseren. 
EUROPARTENARIAT Portugal (Lissabon, 24-25 november 1995). 406 Portugese 
ondernemingen hebben in de loop van zowat 11 000 gesprekken ongeveer 2 000 kleine en 
middelgrote ondernemingen (waarvan 250 uit Zweden, Noorwegen en Finland) ontmoet. Dit 
evenement was een mijlpaal in het EUROPARTENARIAT-programma met de invoering van een 
computerprogramma om de "spontane" afspraken tussen bezoekers te beheren. 
EUROPARTENARIAT groeit derhalve uit tot een forum voor Europese en internationale 
ontmoetingen tussen kleine en middelgrote ondernemingen. 
In 1996, Zweden en Italië. 
EUROPARTENARIAT Noord-Scandinavië (Luleà, 13-14 juni 1996), het eerste 
EUROPARTENARIAT-evenement dat in een van de drie nieuwe lidstaten van de Unie werd 
georganiseerd, heeft meer dan 1 500 kleine en middelgrote ondernemingen uit 50 landen 
bijeengebracht. Voor de gelegenheid en bij wijze van uitzondering heeft EUROPARTENARIAT 
zich niet tot een enkel land gericht, maar tot Finland, Noorwegen en Zweden. Zo hebben 386 
ondernemingen geprofiteerd van circa 7 500 zakelijke afspraken met de 1 200 bezoekende 
ondernemingen, waarvan er zo'n 225 uit de PHARE-landen en 160 uit de TACIS-landen 
kwamen. Tegelijkertijd hebben diverse studiebijeenkomsten plaatsgevonden, waaronder met 
name een conferentie over vrouwelijke ondernemers. 
EUROPARTENARIAT Italië (Genua, 27-29 november 1996) heeft, behalve een grote delegatie 
van ondernemingen uit de PHARE-, TACIS- en Middellands e-Zeelanden, voor het eerst een 
significante deelneming gekend van ondernemingen uit Azië, Latijns-Amerika en de Verenigde 
Staten, zodat meer dan 70 landen vertegenwoordigd waren. De 406 geselecteerde 
ondernemingen uit Noord- en Midden-Italië hebben tijdens zo 'n 12 000 bilaterale besprekingen 
circa 2 350 kleine en middelgrote ondernemingen ontmoet. 
In 1997, Griekenland en Frankrijk (Centraal-Massief): 
EUROPARTENARIAT Griekenland (Piraeus, 23-24 juni 1997).400 ghekse kleine ' en 
middelgrote ondernemingen ontmoetten 1.733 bezoekende ondernemingen afkomstig uit ruim 60 
landen. Van de 1.733 geregistreerde bezoekende ondernemingen kwamen er 758 uit de EU, 37 
uit de EFTA-landen, 299 uit het Middellands Zeegebied, 360 uit PHARE-landen, 200 uit TACIS-
landen, 64 uit Azië en 12 uit VS. In totaal werden er 11.336 ontmoetingen georganiseerd. 
EUROPARTENARIAT Frankrijk Centraal-Massief (Clermont-Ferrand, 16-17 oktober 1997). 
418 franse kleine en middelgrote ondernemingen ontmoetten 1.750 bezoekende ondernemingen 
afkomstig uit ruim 60 landen. Van de 1.750 geregistreerde bezoekende ondernemingen kwamen 
er 974 uit de EU (333 uit Frankrijk), 48 uit de EFTA-landen, 213 uit het Middellands Zeegebied, 
201 uit PHARE-landen, 138 uit TACIS-landen, 104 uit Azië, 34 uit Latijns-Amerika, 25 uit VS en 
13 ui Canad. In totaal werden er 10.300 ontmoetingen georganiseerd. 
Geplande evenementen: EUROPARTENARIAT Nederland 1998 (Apeldoorn, 11-12 juni) en 
EUROPARTENARIAT Spanje 1998 (Valencia, 12-13 november). 
60 
INTERPRISE 
INTERPRISE wordt in het kader van het ondernemingenbeleid uitgevoerd en heeft tot doel 
het aantal lokale, regionale of nationale initiatieven om de transnationale samenwerking 
tussen kleine en middelgrote ondernemingen te stimuleren, door middel van ontmoetingen 
tussen bedrij fsleiders uit te breiden. 
Hoewel dit programma gebaseerd is op de methodologie van EUROPARTENARIAT, bestaan 
er toch aanzienlijke verschillen tussen beide programma's. INTERPRISE steunt immers 
evenementen van beperkte omvang (circa 100 kleine of middelgrote ondernemingen), die op 
een of meer sectoren in alle Europese regio's gericht zijn, ongeacht of zij voor steun van de 
structuurfondsen in aanmerking komen. 
Zo kunnen de lokale bedrijven gebruik maken van INTERPRISE om een economisch 
ontwikkelingsbeleid in een gekozen sector concreet te illustreren. De formule kent een enorm 
succes. Sinds 1990, het jaar waarin het programma van start is gegaan, werden meer dan 200 
projecten uitgevoerd. 
Derde landen - landen van Midden- en Oost-Europa en mediterrane partners - konden in een 
eerste fase bij een aantal van deze projecten worden betrokken. De Commissie heeft deze 
methodologie vervolgens tot de PHARE-landen, de TACIS-landen, de landen van 
Latijns-Amerika, de mediterrane partners en de landen van Zuid-Oost-Azië uitgebreid. Het 
evenement dat van 20 tot 22 mei 1997 te Riyad in het kader van de samenwerking tussen de 
Unie en de Golfstaten werd georganiseerd, is een voorbeeld van de uitbreiding van de 
INTERPRISE-methode. 170 ondernemingen, waarvan 75 uit de Golfstaten en 95 uit de 
Europese Unie, hebben daaraan deelgenomen en tussen de deelnemers hebben 800 afspraken 
plaatsgevonden. 
In 1995 hebben 38 in de lidstaten georganiseerde INTERPRISE-evenementen 6 000 
ondernemingen op de been gebracht en 15 000 zakelijke afspraken opgeleverd. In de 
evaluatierapporten van de projecten is er sprake van nagenoeg 500 samenwerkingsakkoorden. 
In 1996 werden 35 evenementen gesteund en voor 1997 zijn 32 evenementen gepland. 
6.2.1.3. Aanmoediging tot interregionale samenwerking: RECITE II 
In het kader van de interne interregionale samenwerking werd in oktober 1996 een oproep tot 
het indienen van voorstellen gepubliceerd112 om projecten te steunen op 5 gebieden, waarvan 
2 direct met het MKB te maken hebben, namelijk de verbetering van de toegang van het MKB 
tot de Europese markt, met name door toepassing van geschikte technieken voor 
samenwerking tussen ondernemingen, en de verbetering van het dienstenaanbod voor het 
MKB op het gebied van stimulering tot innovatie. 
6.2.1.4. Transnationale toelevering 
De Commissie heeft geleidelijk aan een beleid inzake toelevering ontwikkeld, dat 
aanvankelijk bedoeld was om de oprichting van een echte Europese toeleveringsmarkt te 
bevorderen en dat recentelijker de internationalisering van de Europese toelevering en de 
versterking van haar concurrentievermogen in de wereldeconomie stimuleert. Initiatieven 
worden genomen in het kader van het ondernemingenbeleid als onderdeel van zijn derde 
meerjarenprogramma voor het MKB in de Europese Unie. Gezamenlijke initiatieven worden 
uitgevoerd met andere diensten van de Commissie, met name industrie, regionaal beleid en 
Eurostat. De Commissie heeft ook een goede werkrelatie tot stand gebracht met een aantal 
beroepsverenigingen en bemiddelende organisaties op het gebied van toelevering, zoals 
Kamers van Koophandel en Industrie en Ontwikkelingsmaatschappijen op Europees, 
112 PBnr. C 326 van 31.10.96, blz. 9. 
61 
nationaal en lokaal niveau. Met de initiatieven worden drie belangrijke doelstellingen 
nagestreefd, namelijk: 
- Verbetering van de transparantie van de toeleveringsmarkt door de publicatie van een 
gids inzake de juridische aspecten van industriële toeleveringen en van een gids van de 
bemiddelende organisaties op het gebied van toelevering (de derde editie is momenteel in 
voorbereiding), door statistische studies van het economisch belang van de toelevering en 
de organisatie en ondersteuning van studiebijeenkomsten en forums over toelevering 
(consumentenelektronica, textiel/kleding en bouw); 
- Versterking van de interindustriële partnerschappen door het opzetten van een netwerk 
voor bijstandsverlening bij toelevering, SCAN - Sub-Contracting Assistance Network -
genaamd (de resultaten van de experimentele fase werden in februari 1995 in Brussel 
gepresenteerd) met het oog op de interconnectie van de bestaande gegevensbanken inzake 
toelevering en uitwisselingen over heel Europa op grond van een gemeenschappelijke 
aanpak bij het verzamelen van gegevens over leveranciers in sleutelsectoren van de 
industrie; de voorbereiding van sectorale toeleveringsnomenclaturen; de promotie en 
ondersteuning van International Buyers' Exhibitions (voor het IBEX-programma: zie 
kaderartikel) en de publicatie van een "Europese gids over samenwerking" en van 
"Richtsnoeren voor partnerschappen bij industriële toeleveringen" in samenwerking met 
UNICE, centra voor ontwikkeling van de toelevering en sectorale projecten, met name in 
de sectoren consumentenelektronica en scooters; 
- Bevordering van de internationalisering van de Europese toelevering via het toekennen 
van beurzen voor opleidingsprogramma's in Japan (Human Resource Training Programme 
- HRTP, thans Japan Industry Insight genoerfïd) in samenwerking met het Centrum voor 
Industriële Samenwerking EU-Japan en de deelneming, in februari 1997, van Europese 
leveranciers van auto-onderdelen aan een contactbeurs voor toeleveranciers in Michigan. 
62 
IBEX: INTERNATIONAL BUYERS1 EXHIBITIONS - "SALONS INVERSÉS" 
Het IBEX-concept werd in het kader van het ondernemingenbeleid gelanceerd en 
beproefd ingevolge het verzoek van de Raad113 om "experimenten te stimuleren met 
bijeenkomsten die óp initiatief van de opdrachtgevers worden georganiseerd om 
contacten te leggen met toeleveranciers in het kader van nieuwe interindustriële 
partnerschapsbetrekkingen" (de zogenaamde "salons inversés" of contactbeurzen voor 
toeleveranciers). Dit concept werd in het kader van het regionale beleid en van het 
communautaire MKB-initiatief overgenomen. Zo stimuleert en steunt de Commissie de 
organisatie van "salons inversés "/IBEX (International Buyers ' Exhibitions) in de regio 's 
die voor de structuurfondsen en met name voor Doelstelling 1 in aanmerking komen. 
De "salons inverses"/IBEXzijn voorgeprogrammeerde ontmoetingen op internationaal 
niveau tussen grote ondernemingen en het MKB, gericht op duidelijk geïdentificeerde 
behoeften van grote ondernemingen en het specifieke potentieel van het MKB om daarin 
te voorzien. Het leggen van deze contacten tussen ondernemingen in een specifieke 
strategische sector (automobiel, levensmiddelen, textiel, hout enz.) is bedoeld om 
enerzijds grote ondernemingen bij het zoeken op internationaal niveau naar 
MKB-partners voor specifieke samenwerkingsbehoeften te helpen en anderzijds de 
relaties tussen grote ondernemingen en het MKB te bevorderen door kleine en 
middelgrote ondernemingen de kans te geven directe contacten te leggen met grote 
ondernemingen die belangstelling hebben voor hun producten en diensten of hun 
knowhow. De IBEX bieden de mogelijkheid om de kwaliteit en het belang van het leggen 
van contacten tussen het MKB en grote ondernemingen te optimaliseren en besparen de 
deelnemers tijd en geld in vergelijking met de traditionele contactbeurzen voor 
toeleveranciers. 
In het kader van het ondernemingenbeleid heeft de Commissie de volgende 7 IBEX 
gesteund: 
VETIS in november 1996 in Turijn (automobiel), waarbij 67 opdrachtgevers tijdens 
4 550 afspraken 316 toeleveranciers hebben ontmoet, een vervolg op VETIS 1994, 
waarbij 54 kopers tijdens 7 314 afspraken 530 leveranciers hadden ontmoet; 
MET in oktober 1996 in Straatsburg (geavanceerde technologie), 20 kopers, 156 
leveranciers, 1 485 afspraken; 
AEROMART in december 1996 in Toulouse (luchtvaart), waarbij 31 kopers tijdens 2 500 
afspraken 182 leveranciers hebben ontmoet; 
Elmia Food in maart 1997 te Jönkoping in Zweden (levensmiddelen), waarbij 25 kopers 
tijdens 280 afspraken 68 leveranciers hebben ontmoet; 
Eurocontract in oktober 1995 te Brussel (multisectoraal), waarbij 54 kopers tijdens 
1 340 afspraken 145 leveranciers hebben ontmçet; 
Telematics, gepland in november 1997 in Milaan. 
113 Resolutie van de Raad van 22 november 1993, PB nr. C 326 van 3.12.1993, blz. 1. 
63 
6.2.1.5. Gezamenlijke ondernemingen in de Unie: het JEV-instrument 
Het doel van dit nieuwe programma JEV (Joint European Venture) is de oprichting van 
transnationale gezamenlijke ondernemingen door het MKB van de Europese Unie te steunen. 
Het sluit aan bij de conclusies van de mededeling van de Commissie van 10 juli 1996 over het 
Geïntegreerd Programma ten behoeve van het MKB en bij het Besluit van de Raad van 9 
december 1996 betreffende het meerjarenprogramma voor het MKB, waarin de Commissie 
wordt verzocht het MKB ertoe aan te moedigen een activiteit in een andere lidstaat te creëren 
ofte ontwikkelen. 
Het is een mechanisme dat een communautaire bijdrage omvat om een deel van de in het 
kader van de oprichting van een gezamenlijke onderneming gedane uitgaven te dekken. Het 
bedrag en de voorwaarden voor de toekenning van deze bijdrage zijn: 
- tot 50%, met een maximum van 50 000 ecu, van de in aanmerking komende kosten in de 
vorm van een terugvorderbaar voorschot; 
- in geval van oprichting van de gezamenlijke onderneming kan deze bijdrage tot maximaal 
100 000 ecu worden verhoogd om behalve 50% van de in aanmerking komende kosten een 
extra betaling van maximaal 10% van het totale bedrag van de verrichte investering te 
dekken. 
Dit programma zal worden uitgevoerd via een netwerk van financiële intermediairs, zoals 
onder meer instellingen die gespecialiseerd zijn in de financiering van investeringen. 
6.2.2. Internationalisering van de ondernemingen: samenwerking met derde landen 
De welvaart van de Europese Unie is grotendeels afhankelijk van de buitenlandse handel en 
investeringen. Er bestaat een positieve relatie tussen vrije wereldhandel en industriële 
expansie, economische groei en werkgelegenheid. Ondanks de verhoogde concurrentiedruk 
heeft de internationalisering van de wereldeconomie het MKB een ongekend groei- en 
concurrentiepotentieel geboden, dat moet worden versterkt. 
De EU-ondernemingen moeten zowel de voordelen van de interne markt optimaal benutten 
als hun aanwezigheid op de markten van derde landen waarborgen. Voordelen voor 
buitenlandse concurrenten als gevolg van de liberalisering van de interne markt moeten 
worden gecompenseerd met inspanningen om EU-ondernemingen met inbegrip van het MKB 
handels- en investeringsmogelijkheden op derde markten te bieden. De Commissie verleent 
niet alleen vrije toegang tot de markten van derde landen via haar handelsbeleid, maar heeft 
ook speciale instrumenten ontwikkeld om de activiteiten van het MKB buiten de grenzen van 
de Gemeenschap te steunen. 
6.2.2. l.—Han dels beleid 
Op 14 februari 1996 heeft de Commissie een markttoegangsstrategie114 goedgekeurd waarin 
zij een strategie schetst om andere markten open te stellen. De Commissie adviseert een 
tweevoudige benadering, bestaande uit bilaterale maatregelen gecombineerd met een 
multilateraal optreden in de WTO en elders. In het kader van deze markttoegangsstrategie 
werd een belangrijke stap gezet met de oprichting van de interactieve 
marktoegangsgegevensbank (beschikbaar op Internet). Zo kan het MKB de Commissie 
meedelen met welke hinderpalen het bij activiteiten in het buitenland wordt geconfronteerd en 
kan de Commissie op haar beurt namens het MKB in het kader van de WTO of bij bilaterale 
onderhandelingen actie ondernemen. 
14 "De mondiale uitdaging van te internationale handel: een markttoegangsstrategie voor de Europese Unie", COM(96) 
53 def. van 14.2.1996. 
R4 
In het kader van de Verordening Handelsbelemmeringen115, die op 1 januari 1996 in werking 
is getreden, werd een zogenaamde derde benadering gecreëerd. Zij heeft betrekking op 
klachten van individuele ondernemingen, met inbegrip van kleine en middelgrote 
ondernemingen (naast de klachten van lidstaten en EU-bedrijfstakken), over nadelige 
handelseffecten als gevolg van handelsbelemmeringen in derde landen. Teneinde het MKB 
relevante en gemakkelijk toegankelijke informatie aan te bieden over de mogelijkheden om in 
het buitenland zaken te doen, zet de EU thans een systeem op voor het verstrekken van 
informatie over de voorwaarden en eisen van markten in derde landen. 
Wederzijdse erkenning kan door zijn reciprociteit aantrekkelijker (en derhalve efficiënter) zijn 
dan eenzijdige druk om de markten van derde landen te liberaliseren door de hinderpalen van 
regelgevende aard waarmee Europese handelaars en exporteurs worden geconfronteerd, te 
beperken. Tot dusver zijn er overeenkomsten voor wederzijdse erkenning van de 
conformiteitsbeoordeling van gereglementeerde producten gesloten met Australië, 
Nieuw-Zeeland, Canada en de Verenigde Staten. De positieve effecten ervan zullen vooral 
worden gevoeld door het MKB dat doorgaans niet in staat is de lasten van diverse nationale 
jurisdicties te dragen. 
Ook op multilateraal niveau volgt de EU een rigoureuze marktontsluitingsstrategie. Deze 
houdt in dat a) het acquis van de Uruguay-ronde wordt geconsolideerd en dat erop wordt 
toegezien dat alle verbintenissen strikt worden nagekomen, b) er middelen worden gezocht 
om de marktontsluiting voort te zetten en de multilaterale of plurilateral regelingen tot 
nieuwe terreinen zoals mededinging en investeringen uit te breiden, en c) er oplossingen 
worden gevonden voor de nieuwe problemen en hinderpalen die met de internationalisering 
van de wereldeconomie gepaard gaan. Dit zal naar verwachting een positief effect sorteren op 
de ontwikkeling van het MKB. 
In het kader van de WTO heeft de EU een sleutelrol gespeeld in de geslaagde 
onderhandelingen over basistelecommmunicatiediensten en informatietechnologieproducten 
en heeft zij de aanzet gegeven tot het akkoord over de financiële diensten, waarover thans 
opnieuw onderhandelingen worden gevoerd. Aan het einde van de WTO-ministerconferentie 
van december 1996 in Singapore hebben de ministers met name de WTO-verklaring over de 
handel in informatietechnologieproducten goedgekeurd, waardoor de deelnemers vóór het jaar 
2000 van douanerechten en andere heffingen op informatietechnologieproducten zullen 
worden vrijgesteld. 41 WTO-leden, die 92% van de wereldhandel in IT-producten 
vertegenwoordigen, hebben hun deelneming aan de uiteindelijke overeenkomst toegezegd. 
Met een extra invoer ten bedrage van circa 105 miljard US$ in 1995 is de EU de op een na 
grootste importeur van IT-producten. De afschaffing door de EU van de tarieven voor circa 
400 informatietechnologieproducten betekent een significante verbetering van de 
markttoegang voor buitenlandse leveranciers. Zij zal de EU-ondernemingen en met name het 
MKB in staat stellen informatietechnologieproducten tegen lagere kosten aan te kopen en zal 
zo een aanzienlijke stimulans zijn voor de versterking van hun concurrentievermogen. 
6.2.2.2. Samen werking met de E VA 
De EER-Overeenkomst (Europese Economische Ruimte) tussen de EU en de 
EVA-EER-lidstaten (Noorwegen, IJsland en Liechtenstein) is op 1.1.1994 in werking 
getreden. Zij bood vanaf die datum een kader voor de deelneming van de EVA-EER-lidstaten 
aan het meerjarenprogramma van communautaire acties ter versterking van de prioritaire 
krachtlijnen en ter verzekering van de continuïteit en de consolidatie van het beleid ten 
aanzien van de ondernemingen, in het bijzonder het midden- en kleinbedrijf. Met ingang van 
1.1.1997 werd de samenwerking tot het derde meerjarenprogramma voor het MKB uitgebreid. 
15 Verordening (EG) nr. 3286/94 van de Raad van 22 december 1994, PB nr. L 349 van 31.12.1994, blz. 71. 
65 
6.2.2.3. Samenwerking met de Noord-Amerikaanse markt 
VERENIGDE STATEN 
In november 1995 hebben de Europese commissarissen voor handel en industrie en de 
Amerikaanse minister van handel de Transatlantische Ondernemersdialoog 
(TransAtlantic Business Dialogue - TABD) geopend, een uniek, door het bedrijfsleven op 
gang gebracht proces dat Europese en Amerikaanse leidinggevende functionarissen in staat 
stelt gezamenlijke aanbevelingen aan de hoogste regeringsniveaus in de EU en de VS te doen 
en zo de transatlantische handel en investeringen te bevorderen. 
In november 1996, werd op de TABD-conferentie in Chicago het Transatlantische initiatief 
voor het kleinbedrijf (Transatlantic Small Business Initiative - TASBI) opgezet om in de 
specifieke behoeften van het kleinbedrijf te voorzien. Het is een integrerend en horizontaal 
deel van de TABD en is bedoeld om wederzijds voordelige zakenrelaties tussen het Europese 
en het Amerikaanse MKB te bevorderen. Momenteel omvat het initiatief twee belangrijke 
componenten: 
-partnerschapsevenementen die er voornamelijk op gericht zijn kleine en middelgrote 
ondernemingen uit specifieke sectoren aan beide kanten van de Atlantische Oceaan tot het 
sluiten van handelsakkoorden en partnerschappen aan te moedigen; 
- het opzetten van een EU/VS-informatie- en samenwerkingssysteem dat als one-stop shop 
fungeert om de ondernemingen complete informatie te verstrekken over onderwerpen in 
verband met handelsactiviteiten in de EU en de VS. 
Voorts zal bij de behandeling van belangrijke kwesties, zoals normen en certificatie, en bij de 
uitvoering van de gezamelijke EU/VS-studie bijzondere aandacht worden besteed aan de 
specifieke problemen van het MKB. 
Gedurende de TABD conferentie in Rome (november 1997) is er verdere vooruitgang geboekt 
in de ontwikkeling van TASBI. Bijkomende specifieke zaken voor KMOs werden 
geïdentificeerd zoals elektronische handel. Het TASBI-commité (samengesteld uit 
vertegenwoordigers van de Europese Commissie, de Amerikaanse Regering en de privé 
sector) zal uitgebreid worden en tweemaal per jaar samenkomen. Er werden nieuwe 
voorstellen gelanceerd die verder onderzocht zullen worden (met betrekking tot analyse, 
training, diffusie van 'succes stories' en algemene informatie). Tevens werden beslissingen 
genomen rond nieuwe acties in de 'partner-evenementen' en de ontwikkeling van informatie-
en coöperatiesystemen. 
• Partnerschapsevenementen 
In 1997-werden twee partnerschapsevenementen georganiseerd: 
a. in de Verenigde Staten: de "European Automotive Suppliers' Mission to Michigan" 
(EASMM97) heeft in februari in Detroit plaatsgevonden tijdens 's werelds grootste 
evenement op het gebied van autotechniek (de SAE Expo van de Society of Automotive 
Engineers). Dit was de eerste actie die door de Europese Commissie werd gecoördineerd 
en gesteund. 140 Europese ondernemingen en organisaties hebben aan meer dan 200 
ontmoetingen met 52 Amerikaanse automobielbedrijven en/of aan de tentoonstelling in het 
Europees Dorp deelgenomen. 
b. in Europa: de "Eurobenefit Matchmaker"-missie, georganiseerd door het Amerikaanse 
ministerie van Handel en gesteund door de Commissie, heeft in april plaatsgevonden. 15 
Amerikaanse ondernemingen uit de medische, automobiel-, sportartikelen-, computer-, 
franchising- en andere sectoren hebben Amsterdam, Brussel en Rome bezocht en aan de 
"Eurobenefit Business Conference" deelgenomen. 
66 
Amerikaanse ondernemingen hebben aan het EUROPARTENARIAT-evenementen in 
Griekenland (Piraeus, 23-24 juni 1997) en Frankrijk-Centraal Massief (Clermont-Ferrand, 16-
17 oktober 1997) deelgenomen. 
Voor 1998-1999 zijn de volgende partnerschapsevenementen gepland: 
a. EASM98, een derde "European Automotive Suppliers' Mission to Michigan"; 
b. "Healthcare matchmaker" evenement, georganiseerd door het Departement van Handel VS 
(US Department of Commerce) in februariel998; 
c. Amerikaanse ondernemingen zullen deelnemen aan EUROPARTENARIAT 1998 in 
Apeldoorn; 
d. PARTNERSHIP-evenement in Texas in 1999, waaraan Europese en Amerikaanse 
hightechbedrijven zullen deelnemen. 
e. De Commissie en het Amerikaanse ministerie van Handel onderzoeken thans andere 
'partner'-evenementen die georganiseerd kunnen worden in Europa en de Verenigde Staten 
(zoals een INTERPRISE evenement en een VS "matchmaker mission" in the franchising 
sector. 
• Informatie- en samenwerkingssysteem 
De Europese Unie en de Verenigde Staten ontwikkelen een voor KMO gebruiksvriendelijk 
informatie- en coöperatiegegevensbestand. Het Amerikaanse ministerie van Handel heeft 
reeds een TABD/SME-homepage gecreëerd met informatie over diensten en toekomstige 
MKB-evenementen. De Commissie onderzoekt momenteel hoe zij het informatiesysteem met 
haar bestaande samenwerkingsnetwerken, met name BC-NET en BSO, kan verbinden. Het 
Amerikaanse ministerie van Handel bestudeert de mogelijkheid om BC-NET tot de VS uit te 
breiden. 
CANADA 
De ondertekening, in december 1996, van de politieke verklaring en het actieprogramma EU-
Canada betekende een nieuwe start in de relaties tussen de EU en Canada. De contacten tussen 
ondernemingen worden als prioritair beschouwd en daarbij zal de nadruk worden gelegd op: 
- identificatie en ondersteuning van de totstandbrenging van transnationale strategische 
allianties tussen ondernemingen, technologieoverdracht en andere vormen van industriële 
samenwerking; 
- onderzoek naar mogelijkheden voor de ondersteuning van contacten tussen 
ondernemingen, met inbegrip van ronde tafels, studiebijeenkomsten en conferenties over 
onderwerpen die van wederzijds belang zijn, eventueel met toepassing van de bestaande 
mechanismen die door de Raamovereenkomst van 1976 werden ingesteld. 
Het subcomité voor industriële samenwerking zal nieuw leven worden ingeblazen en een 
leidinggevende rol krijgen bij de bevordering van contacten tussen ondernemingen, waarbij 
bijzondere aandacht zal worden besteed aan contacten tussen kleine en middelgrote 
ondernemingen. 
Voor het eerst heeft een delegatie van Canadese ondernemingen aan EUROPARTENARIAT 
Frankrijk-Centraal Massief in 1997 deelgenomen. 
6.2.2.4. In dustriële s am en werking m et Japan 
De industriële samenwerking is een van de vier pijlers van het mededingingsbeleid, zoals de 
Commissie die in 1994 in haar mededeling "Het beleid inzake het concurrentievermogen 
van de Europese Unie op industriegebied"116 heeft gedefinieerd. Het doel ervan is de 
1 ] 6 COM(94) 319 van 14.9.1994. 
aanwezigheid van de EU-industrie op snelgroeiende markten te versterken en de 
concurrentiepositie van de ondernemingen door de uitwisseling van ervaring en knowhow te 
verbeteren. Voor haar activiteiten op het gebied van de industriële samenwerking met Japan 
heeft de Commissie derhalve drie complementaire krachtlijnen vastgesteld: 
-Immateriële investeringen op lange termijn in de vorm van opleidings- en 
uitwisselingsprogramma's die de Europese bedrijfsleiders, wetenschappers en ambtenaren 
inzicht moeten geven in de situatie in Japan. Het Centrum voor industriële samenwerking 
EU-Japan werd in 1987 opgericht als een joint-venture tussen de Commissie en het Japanse 
ministerie van Internationale Handel en Industrie (MITI). Het biedt een efficiënte 
voorlichtingsdienst voor óndernemingen en ook opleidingsprogramma's aan. In juni 1996 
werd een kantoor in Brussel geopend. Via thematische missies, bestaande uit een 
veertiendaagse studiebijeenkomst over specifieke, met de industrie verband houdende 
onderwerpen, en het opleidingsprogramma voor leidinggevend personeel, dat bestaat uit 
studiebijeenkomsten van 11 tot 16 weken met cursussen en bezoeken aan bedrijven, hebben 
Europese MKB-bedrijfsleiders de kans gekregen de Japanse taal, cultuur en 
managementmethoden te bestuderen, de markt te analyseren, de industriële structuren, 
distributiekanalen en juridische kwesties te leren kennen en vooral ook waardevolle 
contacten te leggen met de Japanse industrie. Gezien hun beperkte financiële middelen 
hebben de deelnemende kleine en middelgrote ondernemingen steun gekregen in de vorm 
van beurzen die door de Commissie in het kader van het ondernemingenbeleid werden 
toegekend. 
- Steun voor sectorale industriële initiatieven, zoals missies van industriëlen naar Japan, 
conferenties en studiebijeenkomsten. De eerste JAM A-CLEP A-conferentie over 
"Europese onderdelen voor de Japanse automobielindustrie", die in maart 1995 in Parijs 
heeft plaatsgevonden, bestond uit 80 persoonlijke ontmoetingen tussen EU- en Japanse 
industriëlen. De tweede conferentie vond in mei 1996 plaats in Berlijn. Voorts blijft de 
Commissie steun verlenen voor het programma 'consumentenelektronica', dat al sinds 1991 
loopt en waardoor de concurrentiepositie van de producten van de deelnemende producenten 
en kopers van onderdelen aanzienlijk is verbeterd. Dit initiatiefprogramma van de industrie 
werd tot Oost-Europese partners en tot andere gebieden van de consumentenelektronica 
uitgebreid. 
- Aanmoediging van contacten op hoog niveau tussen bedrijfsleiders via de Ronde Tafel 
van EU- en Japanse industriëlen (die sinds 1995 driemaal heeft plaatsgevonden), de 
vergaderingen UNICE-KEIDANREN en het Handelsforum EU-Japan. 
Met het oog op de uitvoering van dit beleid werd de in 1993 aangevatte Dialoog tussen het 
MITI en-de Europese Commissie voortgezet. In 1995 en 1996 hebben diverse vergaderingen 
op hoog niveau tussen vertegenwoordigers van het MITI en de Commissie plaatsgevonden, 
met als doel: 
- het opzetten, controleren en ondersteunen van gezamenlijke programma's ter bevordering 
van de industriële samenwerking tussen de EU en Japan (opleidings- en 
uitwisselingsprogramma's, industriële initiatieven in specifieke sectoren, Ronde Tafel van 
EU- en Japanse industriëlen); 
- de bevordering van de convergentie van het industriebeleid door middel van 
gemeenschappelijke werkgroepen op het gebied van de informatiemaatschappij, 
biotechnologie en kwaliteitsnormen. 
68 
6.2.2.5. Samenwerking met de landen van het Middellandse-Zeegebied, Latijns-Amerika 
en Azië 
De samenwerking tussen de EU en de ontwikkelingslanden in het Middellandse-Zeegebied, 
Latijns-Amerika en Azië is er in eerste instantie op gericht de economische ontwikkeling in 
derde landen met name via het MKB te steunen, maar het Europese MKB profiteert ook van 
die samenwerking, met name door de oprichting van gezamenlijke ondernemingen (ECIP) of 
de levering van goederen en diensten in die landen. 
Behalve de bevordering van de investeringen in het kader van de steunprogramma's voor deze 
derde landen, werden de door het ondernemingenbeleid opgezette programma's en netwerken 
voor samenwerking tussen ondernemingen geleidelijk aan tot deze landen uitgebreid. Zo 
werden de voor de Europese ondernemingen ontwikkelde methodologieën overgedragen om 
een samenwerking met ondernemingen uit derde landen tot stand te brengen. 
• Het ECIP-programma: bevordering van directe investeringen en gezamenlijke 
ondernemingen in het Middellandse-Zeegebied, Azië, Latijns-Amerika en 
Zuid-Afrika 
De Commissie heeft een specifiek instrument ontwikkeld, namelijk European Community 
Investment Partners117 - ECIP (250 miljoen ecu voor 1995-1999), om directe investeringen in 
de landen van het Middellandse-Zeegebied, Azië, Latijns-Amerika en sinds 1996 ook 
Zuid-Afrika te vergemakkelijken. 
ECIP steunt de oprichting van gezamenlijke ondernemingen tussen EU- en lokale bedrijven 
of het sluiten van licentieovereenkomsten. ECIP is gericht op het MKB, maar activiteiten 
van grotere ondernemingen komen ook in aanmerking. Grote multinationale ondernemingen 
zijn echter uitgesloten. In 1995 en 1996 werden 825 projecten goedgekeurd (tegenover 624 in 
1993 en 1994) voor een totaal steunbedrag van 99 miljoen ecu, wat bewijst dat steeds meer 
acties worden gesteund. 
In het kader van de vier verschillende programmafaciliteiten worden subsidies of leningen 
toegekend om acties te steunen met betrekking tot het zoeken van investeringspartners en de 
identificatie van projecten (faciliteit nr. 1), uitvoerbaarheidsstudies en/of proefprojecten 
(faciliteit nr. 2), gezamenlijke ondernemingen door deelneming in het kapitaal (faciliteit nr. 3) 
en opleiding, management en technische bijstand door het dekken van de kosten (faciliteit nr. 
4). Alle acties in het kader van faciliteit nr. 1 en 80% van die in het kader van faciliteit 
nr. 2 zijn op het MKB gericht. 
De Commissie tracht dit instrument op het MKB te richten en sluit grote multinationale 
ondernemingen uitdrukkelijk uit. De nieuwe verordening heeft voor het MKB specifieke 
verbeteringen van de financieringsvoorwaarden opgeleverd, met name in het kader van de 
faciliteiten nrs. 2 en 4. De EU verleent thans financiële bijstand voor dienstreizen die aan 
de uitvoerbaarheidsstudie voorafgaan. Indien een in het kader van faciliteit nr. 2 
medegefinancierde actie slaagt, kan de bijdrage van de Gemeenschap meer dan 50% en tot 
100% van de kosten voor het MKB belopen. In het kader van faciliteit nr. 4 komen alleen 
voor het MKB de kosten van opleiding, technische bijstand en deskundig managementadvies 
door externe bronnen of door de Europese partner in de gezamenlijke onderneming in 
aanmerking voor subsidies. 
17 ECIP-Verordening nr. 213/96 van 29.1.1996, PB nr. L 28 van 6.2.1996, blz. 2. 
69 
• MED A: samenwerking met het Middellandse-Zeegebied 
De economische en financiële structuren van het euro-mediterrane partnerschap dat door de 
conferentie van Barcelona van november 1995 werd ingesteld, voorzien in het creëren van 
een "gebied van gedeelde welvaart". Deze doelstelling zal worden bereikt door de geleidelijke 
totstandbrenging van een vrijhandelszone tegen het jaar 2010 en door middel van passende 
maatregelen op het gebied van de economische samenwerking. In de Verklaring van 
Barcelona118 worden het belang van de ontwikkeling van de particuliere sector en de rol van 
het MKB in het economisch overgangsproces onderstreept. 
In 1996 werden de voor het ondernemingenbeleid verantwoordelijke diensten van de 
Commissie ook nauw betrokken bij de voorbereiding en follow-up van de eerste euro­
mediterrane conferentie van de ministers van Industrie (20-21 mei 1996), die de 
verklaring van Brussel over de industriële samenwerking heeft goedgekeurd. In deze 
verklaring worden prioriteiten vastgesteld om de modernisering van de industrie en de 
investeringsstromen naar de regio aan te moedigen. Het MKB neemt een belangrijke plaats 
in bij deze prioriteiten, die onder meer betrekking hebben op de volgende gebieden: de 
ontwikkeling van gespecialiseerde dienstencentra, oprichting van nieuwe en ontwikkeling van 
bestaande kleine en middelgrote ondernemingen, versterking van de euro-mediterrane 
partnerschaps-, informatie- en communicatienetwerken om de samenwerking tussen de 
ondernemingen te bevorderen. In het Werkprogramma dat deel uitmaakt van de verklaring 
van Brussel, wordt de nadruk gelegd op maatregelen op het gebied van de samenwerking. De 
Commissiediensten voor het ondernemingenbeleid zullen actief bijdragen aan de follow-up 
ervan, met name in het kader van de werkgroep 'Ontwikkeling van de industriële structuur en 
van het ondernemerschap', die zich met het MKB-beleid bezighoudt. 
Sinds 1992 heeft de Commissie in het kader van het vroegere MED-INVEST-programma op 
significante wijze bijgedragen aan de bevordering van de transnationale samenwerking 
tussen kleine en middelgrote ondernemingen in de Europese Unie en het 
Middellandse-Zeegebied. Deze acties werden in de loop van het jaar 1996 met 
MED A-financiering versterkt. 
Deelneming van het mediterrane MKB aan de partnerschapsinstrumenten: 
-De deelneming van het mediterrane MKB aan EUROPARTENARIAT- en 
INTERPRISE-evenementen werd gestimuleerd. Sinds 1992 hebben 2 000 kleine en 
middelgrote ondernemingen uit het Middellandse-Zeegebied aan 9 
EUROPARTENARIAT-evenementen deelgenomen en naar verwachting zullen 200 
mediterrane ondernemingen aan de EUROPARTENARIAT-evenementen van 1997 in 
Griekenland en Frankrijk deelnemen. 
- De partnerschapsmethodologie (MED-PARTENARIAT en MED-INTERPRISE) werd 
tot het Middellandse-Zeegebied uitgebreid. MED-PARTNENARIAT-evenementen 
hebben in mei 1995 (Marokko) en, met een bijzonder talrijke deelneming, in oktober 
1995 (Israël) plaatsgevonden. Ook de MED-INTERPRISE-evenementen wekken steeds 
meer belangstelling (in de verschillende landen werden er tot dusver 10 georganiseerd). In 
1996 hebben 3 MED-INTERPRISE-evenementen plaatsgevonden, namelijk in Bethlehem 
(Palestina), in Caïro (Egypte) - voornamelijk gericht op de elektronica- en de 
informatietechnologiesector - en MED-INTERPRISE-Algerije in Montpellier (Frankrijk), 
waarbij Algerijnse ondernemers hun Europese tegenhangers hebben kunnen ontmoeten. 
1 *8 Bulletin EU 11 -1995, punt 2.3.1. 
Over het geheel genomen hebben de EUROPARTENARIAT-, MED-PARTENARIAT-
en MED-INTERPRISE-evenementen in de laatste vier jaar bijna 4 000 mediterrane 
partnerondernemingen de mogelijkheid geboden gerichte contacten met kleine en 
middelgrote ondernemingen uit de Europese Unie aan te knopen. 
Uitbreiding van BC-NET, BRE en het netwerk van EIC-verbindingscentra tot de landen 
van het Middellandse-Zeegebied 
Het BRE bestrijkt thans alle mediterrane partnerschapslanden behalve Syrië. BC-NET is 
actiefin 8 van de 12 mediterrane partnerlanden, met inbegrip van Egypte, Israël en Jordanië. 
Overeenkomstig de doelstellingen van het euro-mediterrane partnerschap verlenen deze 
netwerken het MKB en zijn ondersteunende organisaties bijstand bij het zoeken naar 
duurzame economische partnerschappen. In 10 van de 12 Middellandse-Zeelanden werden 
eveneens EIC-verbindingscentra opgericht, waarvan de recentste die in de Gazastrook, 
Libanon en Syrië zijn. Net als hun Europese tegenhangers verstrekken deze verbindingscentra 
het MKB alle vereiste informatie over de EU-activiteiten en programma's. In juni 1996 werd 
in Rome het eerste euro-mediterrane forum over informatie- en samenwerkingsnetwerken 
voor kleine en ambachtelijke bedrijven gehouden, dat een operationeel actieprogramma heeft 
goedgekeurd met het oog op de totstandbrenging van een geïntegreerd permanent 
euro-mediterraan netwerk voor de uitwisseling van informatie, ervaringen en de beste 
praktijken. 
Voor 1997 zijn reeds vier MED-INTERPRISE-evenementen (Libanon, Marokko, de 
Golfstaten en Malta) en twee MED-PARTENARIAT-evenementen (Jordanië enTunesië) 
gepland. Er is sprake van de uitbreiding van BSO tot Syrië en de nadruk zal worden gelegd op 
de synergie en de banden tussen deze netwerken en de onlangs in een aantal 
Mediterrane Partnerlanden opgerichte bedrijvencentra. 
Al deze activiteiten worden thans in het kader van het MEDA-programma gefinancierd, 
aangezien de Commissie besloten heeft het MED-INVEST-programma niet te verlengen. De 
Commissie verleent ook steun voor de oprichting van euro-mediterrane netwerken van 
bedrij fsactoren, zoals Kamers van Koophandel en Fabrieken, brancheorganisaties, banken, 
instellingen voor exportbevordering en handelsbeurzen. 
In 1997 werd door de bevoegde diensten van de Commissie een programma voor 1998-1999 
goedgekeurd betreffende partnerschapsacties in het Middellandse-Zeegebied, dat in een 
groot aantal evenementen voorziet (een MED-PARTENARIAT en vijf MED-INTERPRISE 
per jaar) en doellanden definieert. De politieke dimensie en de regionale benadering zullen 
een belangrijk onderdeel van de geplande evenementen vormen, vooral in het Midden-Oosten 
ter ondersteuning van het vredesproces. 
• AL-INVEST: samenwerking met de landen van Latijns-Amerika 
Na afloop van de eerste periode (1992 tot 1994) heeft de Commissie in 1995 besloten met 
AL-INVEST II (41 miljoen ecu voor 1995-1999) van start te gaan. AL-INVEST is bedoeld 
om de Europese investeringen in Latijns-Amerika uit te breiden en het handelsverkeer tussen 
beide regio's te versterken. Het programma is gericht op het MKB in de EU en in 
Latijns-Amerika en heeft hoofdzakelijk ten doel de ontmoetingen tussen Europese en 
Latijns-Amerikaanse ondernemers met name via evenementen van het INTERPRISE-type aan 
te moedigen. 
Het eerste PARTENARIAT-evenement EU/MERCOSUR zal op 3-5 december 1997 in 
Montevideo (Uruguay) plaatsvinden. Driehonderd ondernemingen uit de Mercosur-regio 
(Argentinië, Brazilië, Paraguay en Uruguay) en Chili zullen 200 ondernemingen uit de 
Europese Unie ontmoeten om contacten te leggen en de samenwerkingsmogelijkheden in de 
71 
volgende bedrijfssectoren te onderzoeken: landbouw en levensmiddelen, chemische 
producten, kunststoffen en componenten, textiel en kleding, metallurgie en machinebouw. 
Behalve deze sectorale ontmoetingen werd een netwerk van Zuid-Amerikaanse organisaties 
("Eurocentros de cooperación empresarial") opgezet en verbonden met de Europese 
samenwerkings- en informatienetwerken (voornamelijk BC-NET en BRE) die in de meeste 
Latijns-Amerikaanse landen volledig operationeel zijn. 
• ASIA-INVEST: samenwerking met Aziatische landen 
ASIA-INVEST (32 miljoen ecu voor 1997-2002) heeft ten doel de commerciële 
samenwerking tussen de economische subjecten uit Europa en Azië te bevorderen. Het biedt 
diverse instrumenten om de groei van de handels- en investeringsstromen te stimuleren en 
de Europese ondernemingen en met name het MKB meer bewust te maken van de 
marktkansen in Azië. In 1996 werd ASIA-INVEST uitgebreid tot China met een extra 
budget van 10 miljoen ecu. ASIA-INVEST zal worden beheerd door een secretariaat dat in 
het najaar van 1997 in Brussel werd opgericht. 
ASIA-INVEST beschikt over drie instrumenten om samenwerkingsinitiatieven te steunen: 
- het Business Priming Fund, dat bedoeld is om groepen ondernemingen op nieuwe 
markten en partnerschappen voor te bereiden: 
- ASIA-INTERPRISE en ASIA-PARTENARIAT. Het ASEAN-EU-PARTENARIAT 
vindt in november 1997 plaats in Singapore; 
- de Asia Investment Facility, waarmee per land en per sector onderzoek wordt verricht 
naar de investeringstendensen en -voorwaarden in Azië. 
ASIA-INVEST verbindt de door de EG gesteunde Europese Bedrijfsinformatiecentra 
(EBIC's) in Azië met de Euro Info Centres, de Kamers van Koophandel en Industrie en de 
bedrijfsverenigingen in Europa en helpt de ondernemingen contacten te leggen. EBIC's zijn 
operationeel in Bangkok, Kuala Lumpur, Manila en Mumbai en zijn gepland voor Colombo, 
Jakarta en Hanoi/Ho Chi Minh City. ASIA-INVEST zorgt voor de uitbreiding van BC-NET 
over geheel Zuid- en Zuid-Oost-Azië en China. ECIP is eveneens van toepassing evenals de 
EIB-leningen (340 miljoen ecu aan leningen in Azië). 
Als gevolg van de eerste euro-Aziatische top (ASEM) van maart 1996 in Bangkok wordt veel 
aandacht besteed aan de versterking van de rol van het MKB in het 
internationaliseringsproces, vooral in Azië. Het ASEM-ondernemersforum, dat voor het 
eerst in 1996 in Parijs is bijeengekomen, is een voorbeeld van de uitstekende samenwerking 
tussen het Europese en Aziatische bedrijfsleven op dit gebied. 
6.2.2.6. Samenwerking met de landen van Midden- en Oost-Europa (LMOE) en de 
Nieuwe Onafhankelijke Staten (NOS) 
De EU steunt de Midden- en Oost-Europese landen (LMOE) bij hun politieke en economische 
overgang, voornamelijk met het oog op toekomstige toetredingen tot de Unie. Wat het MKB 
betreft, stimuleert de EU de oprichting van gezamenlijke ondernemingen en directe 
investeringen (JOP-programma in het kader van het PHARE-programma), alsmede de 
ontwikkeling van MKB-ondersteunende instellingen en netwerken (PHARE-programma). De 
EU-bijstand aan de Nieuwe Onafhankelijke Staten (NOS) en Mongolië via het 
TACIS-programma (Technical Aid to the Commonwealth of Independent States - technische 
bijstand aan het Gemenebest van Onafhankelijke Staten) omvat MKB-steun voor het opzetten 
van bemiddelingsbureaus, een dienst voor deskundig advies en partnerschapsevenementen. 
72 
• JOP: bevordering van gezamenlijke ondernemingen en directe investeringen in de 
landen van Midden- en Oost-Europa, de Nieuwe Onafhankelijke Staten en Mongolië 
JOP (Joint Venture Programme, 117,5 miljoen ecu tot dusver toegewezen), dat in 1991 werd 
opgezet, is een specifiek programma binnen het PHARE-programma, met als doel de 
oprichting van gezamenlijke ondernemingen in de LMOE tussen communautaire kleine en 
middelgrote ondernemingen en partners uit deze landen te steunen. Sinds 1995 werd JOP tot 
de Russische Federatie uitgebreid. Momenteel worden stappen ondernomen om andere landen 
van het TACIS-programma (de Nieuwe Onafhankelijke Staten en Mongolië) in JOP op te 
nemen. Net als ECIP steunt JOP via een netwerk van financiële intermediairs 
uitvoerbaarheidsstudies, de deelneming in het kapitaal van de gezamenlijke onderneming en 
de opleiding van haar personeel en verstrekt de voor de oprichting ervan vereiste informatie. 
De genomen maatregelen hebben in eerste instantie de communautaire kleine en middelgrote 
ondernemingen in staat gesteld de voorbereidende fasen van hun projecten voor gezamenlijke 
ondernemingen uit te voeren en hebben zo de administratieve, financiële en juridische lasten 
verlicht. Door de oprichting of uitbreiding van gezamenlijke ondernemingen in de LMOE aan 
te moedigen, bevordert dit programma de investeringen van het communautaire MKB in het 
buitenland. Het programma steunt bij voorrang het MKB: 69% van de goedgekeurde 
dossiers werd immers door ondernemingen met minder dan 100 werknemers ingediend. 
In 1996 werden 400 projecten gesteund. Eind 1996 waren 124 gezamenlijke 
ondernemingen opgericht en daarmee waren investeringen van circa 90 miljoen ecu 
gemoeid, wat neerkomt op een hefboomeffect van 1 op 9. 
• PHAJRE-programma 
In het kader van PHARE119 heeft de Commissie nationale MKB-programma's opgezet door 
technische bijstand te verlenen aan de volgende landen: Polen, Hongarije, Tsjechië, 
Slowakije, Slovenië, Bulgarije, Roemenië, Albanië, Litouwen, Letland, Estland en de 
voormalige Joegoslavische Republiek Macedonië. Voor deze MKB-programma's heeft de 
EU in 1995 en 1996 33 miljoen ecu ter beschikking gesteld, waarvan 23 miljoen ecu (69%) 
werd besteed aan technische bijstand en overdracht van knowhow en 10 miljoen ecu (30%) 
aan financiële instrumenten. De meeste programma's worden op gedecentraliseerde wijze 
door een daartoe in ieder land opgerichte eenheid beheerd. 
PHARE heeft bijgedragen aan de ontwikkeling van MKB-ondersteunende instellingen (die 
voorlichting, advies en opleiding verstrekken), van nationale MKB-bureaus (in Albanië, 
Hongarije, Litouwen, Polen, Roemenië, Slovenië, Slowakije en Tsjechië) en van lokale 
diensten voor technische bijstand, hetzij particuliere, hetzij overheidsdiensten, hetzij een 
combinatie van beide. Thans bestaan er door PHARE gesteunde lokale instellingen in alle 
partnerlanden en netwerken van regionale ontwikkelingsmaatschappijen in sommige ervan. 
Voorts heeft PHARE via verschillende diensten een aantal financiële projecten gesteund om 
te voorzien in een dringende behoefte waaraan het bestaande financiële stelsel moeilijk kan 
voldoen, aangezien het financiële instrument wordt gebruikt als hefboom om de institutionele 
ontwikkeling van het bankwezen te bevorderen. 
PHARE heeft ook een aantal transnationale acties gesteund om contacten tussen EU- en 
LMOE-ondernemingen (deelneming van LMOE-ondernemingen aan EUROPARTENARIAT 
en INTERPRISE) te stimuleren, het opzetten van door de EU gesponsorde netwerken in 
Midden- en Oost-Europa (EIC, BC-NET) aan te moedigen en de beste praktijken en 
ervaringen van EU-instellingen en verenigingen te promoten. Tot dusver werd in elk 
1 ] 9 Verordening (EEG) nr. 3906/89, PB nr. L 375 van 23.12.1989, blz. 1 ; gewijzigd bij Verordening (EG) nr. 753/96, PB 
nr. L 103 van 26.4.1996, blz.5. 
73 
geassocieerd land een EIC-verbindingscentrum opgericht. Deze centra hebben met de Euro 
Info Centres in de EU nauw samengewerkt, aangezien zij leden zijn van dit netwerk. 
Behalve JOP is er nog COOPME, een meerlandenprogramma (13 miljoen ecu voor 1995-
1997) dat is opgezet om MKB-organisaties uit Midden- en Oost-Europa in staat te stellen hun 
leden beter te helpen, de relaties en de samenwerkingsverbanden tussen MKB- en 
handelsorganisaties in de EU en hun tegenhangers in Midden- en Oost-Europa uit te breiden 
en de samenwerking en het partnerschap tussen het MKB in de twee regio's te versterken. 
COOPME steunt met name de uitbreiding van de EU-netwerken (BC-NET, 
EIC-verbindingscentra, Bedrijfsinnovatiecentra) tot Midden- en Oost-Europa, de deelneming 
van PHARE-landen aan EUROPARTENARIAT- en INTERPRISE-evenementen, de 
organisatie van dergelijke evenementen in PHARE-landen (EUROPARTENARIAT Polen 
werd in Gdansk georganiseerd en een INTERPRISE-evenement in Hongarije) en de 
tenuitvoerlegging van twee programma's inzake de mobiliteit van managers, en financiert 
acties die door Europese organisaties zoals Eurochambres, de Europese Vereniging voor 
risicodragend kapitaal en EURADA worden beheerd. 
Voorts heeft het Baltic Sea PARTENARIAT, dat in september 1996 in Gdynia, Polen, heeft 
plaatsgevonden en dat in het kader van COOPME werd gefinancierd, 700 kleine en 
middelgrote ondernemingen uit het Oostzeegebied en uit de Europese Unie voor zakelijke 
ontmoetingen bijeengebracht (200 ondernemingen uit de maritieme industrieën en 500 
bezoekende ondernemingen uit de EU en andere Midden- en Oost-Europese landen). Het doel 
ervan was deze ondernemingen in staat te stellen de mogelijkheden voor zakelijke 
partnerschappen met hun tegenhangers uit andere landen te onderzoeken en zo de verdere 
ontwikkeling van de internationale activiteiten in het Oostzeegebied te stimuleren. Het Baltic 
Sea PARTENARIAT heeft bijzonder veel succes geoogst en zal ertoe bijdragen de 
economische ontwikkeling in deze regio en de samenwerking met de EU te versterken. 
Bij de PHARE-acties van de komende vijfjaar zal de nadruk worden gelegd op: het creëren 
van een MKB-vriendelijk klimaat (op juridisch, regelgevend en fiscaal gebied) als voorwaarde 
voor verdere bijstand; een systematische beoordeling van het effect van de 
Phare-programma's op het MKB; de toenemende integratie van MKB-steun in de 
ontwikkelingsprogramma's van de particuliere sector en van milieu-overwegingen en het 
aspect 'vrouwelijk ondernemerschap' in de MKB-programma's; de ontwikkeling van het 
MKB in geïntegreerde programma's voor regionale en plattelandsontwikkeling, 
gecompleteerd, op nationaal niveau, met meer nadruk op de herstructureringsprogramma's 
van de bank- en financiële sector, de ontwikkeling van financiële instrumenten (voornamelijk 
eigen kapitaal, vreemd kapitaal en garanties) via professionele en van de overheid 
onafhankelijke intermediairs (investeringsfondsen of banken); een nauwere samenwerking 
tussen EU- en LMOE-ondernemingen om de overdracht van knowhow inzake 
interne-marktpraktijken te bevorderen, alsmede management- en 
beroepsopleidingsprogramma's voor het MKB. 
In de nieuwe PHARE-richtsnoeren wordt voorgesteld een meerlanden-MKB-faciliteit tot 
stand te brengen om de investeringen in de LMOE te stimuleren. De faciliteit wordt 
momenteel door de Commissiediensten die met externe financiële aangelegenheden en met 
het ondernemingenbeleid zijn belast, de EWBO en de EIB gezamenlijk voorbereid. In de 
nieuwe richtsnoeren wordt eveneens gepleit voor een concentratie van de activiteiten op een 
aantal met de toetreding verband houdende kerngebieden. In dit verband is een werkgroep van 
verschillende Commissiediensten, waaronder die voor externe financiële aangelegenheden, 
industrie en ondernemingenbeleid, thans bezig met de voorbereiding van een nieuw 
programma om economische activiteiten (en met name het MKB) te steunen en zo de 
integratie van die landen in de interne markt te bevorderen. Het nieuwe programma zou een 
74 
aantal van de bestaande en reeds eerder genoemde acties zoals JOP en COOPME kunnen 
integreren en heroriënteren. 
De diensten van het ondernemingenbeleid worden nauw betrokken bij de vaststelling van 
maatregelen ten behoeve van het MKB in de PHARE-landen. Deze coördinatie vindt op 
verschillende niveaus plaats, met name via technische bijstand voor de ontwikkeling van het 
MKB in deze landen, steun bij de opstelling, controle en evaluatie van aanbestedingen en de 
gezamenlijke organisatie van studiebijeenkomsten. Zij dragen bij aan de geleidelijke integratie 
van nieuwe partners uit de LMOE in de informatie- en samenwerkingsnetwerken voor het 
MKB van de EU en aan de oprichting van gezamenlijke ondernemingen via JOP. 
Ten slotte zal, overeenkomstig de aanvullende protocollen bij de Europese overeenkomsten en 
de strategie ter voorbereiding van de toetreding, een aantal communautaire programma's voor 
de geassocieerde landen in Midden-Europa worden opengesteld. De voorbereidingen om het 
Derde Meerjarenprogramma voor het MKB met ingang van 1 januari 1998 voor de 
LMOE open te stellen, zijn reeds aan de gang. 
• TACIS-programma 
TACIS120 (Technical Aid to the Commonwealth of Independent States - technische bijstand 
aan het Gemenebest van Onafhankelijke Staten) is een initiatief van de Europese Unie voor de 
ontwikkeling van harmonieuze en voorspoedige economische en politieke betrekkingen tussen 
de Europese Unie en de Nieuwe Onafhankelijke Staten (NOS) en Mongolië. In het kader van 
TACIS werd voor 1992-1994 51 miljoen ecu en voor 1995-1996 31 miljoen ecu voor steun 
aan het MKB uitgetrokken. 
Het TACIS-MKB-programma is gebaseerd op de behoefte aan bemiddelende organisaties 
die aan bestaande en aan startende ondernemingen bijstand kunnen verlenen. Sinds 1992 
werden in de Nieuwe Onafhankelijke Staten meer dan 40 centra opgericht. 
Er zijn programma's ontwikkeld om individuele ondernemers bij te staan, zoals het European 
Senior Service Network Programme, waarbij leidinggevend personeel praktische 
managementervaring, knowhow en vaardigheden direct aan ondernemingen in de NOS 
overdraagt. Er zijn ook projecten opgezet met Eurochambres om de Kamers van Koophandel 
en Fabrieken in de NOS bij te staan. 
Voorts zal de Commissie de TACIS-steuncentra.geleidelijk aan in BC-NET opnemen, te 
beginnen met de Russische Federatie en Oekraïne. In juni 1994 hebben NO S-ondernemers aan 
het EUROPARTENARIAT in Gdansk (Polen) deelgenomen. Sindsdien heeft TACIS de 
deelneming van de NOS aan EUROPARTENARIAT geformaliseerd en leidt het nationale 
adviseurs op. Hoewel de diensten van de Commissie die direct verantwoordelijk zijn voor 
TACIS de nationale adviseurs financieren, hebben de diensten van het ondernemingenbeleid 
hen aanâlle EUROPARTENARIAT-activiteiten laten deelnemen. 
Ten slotte zal het Comité voor Handel en Distributie met steun van de Commissie zes panels 
oprichten in Hongarije, Rusland, Oekraïne, Estland, Letland en Litouwen. Het doel ervan is 
deze landen te attenderen op de problemen waarmee EU-ondernemingen die daar zaken willen 
doen, worden geconfronteerd en technisch advies en bijstand te verlenen voor de ontwikkeling 
van onafhankelijke beroepsorganisaties en efficiënte distributienetwerken in deze landen. 
Tot besluit bestaat er tussen de diensten van de Commissie een permanente en constructieve 
samenwerking bij de tenuitvoerlegging van het TACIS-MKB-programma, zodat de diensten 
die belast zijn met TACIS kunnen profiteren van de ervaring die de diensten van het 
ondernemingenbeleid met het MKB-beleid hebben opgedaan. 
120 Verordening (Euratom, EEG) nr. 2053/93, PB nr. L 187 van 29.7.1993, blz.l en Verordening (Euratom, EEG) nr. 
1279/96, PB nr L 165 van 4.7.1996, blz. 1. 
75 
6.2.2.7. Ontwikkelingssamenwerking met de geassocieerde landen in Afrika, het 
Caraïbisch gebied en de Stille Oceaan (ACS-landen) 
Sinds 1990 vormt de Vierde Overeenkomst van Lomé tussen de EU en de 70 geassocieerde 
landen in Afrika, het Caribisch gebied en de Stille Oceaan (ACS-landen) de juridische basis 
voor de ontwikkelingssamenwerking en de economische betrekkingen. Op 4 november 1995 
werd de overeenkomst tot wijziging van de Vierde Overeenkomst van Lomé op de 
ACS-EU-Raad in Mauritius ondertekend. De Overeenkomst zal in het jaar 2000 aflopen. De 
Commissie heeft het debat over de toekomstige relaties tussen de EU en de ACS geopend 
met de publicatie van een Groenboek in november 1996121, waarin het de tot dusver bereikte 
resultaten van de ontwikkelingssamenwerking evalueert. Bij de presentatie van de opties om 
het EU-ACS-partnerschap nieuw leven in te blazen, onderstreept de Commissie het 
belang van steun aan de particuliere sector. Bijzondere aandacht moet worden besteed aan 
de samenwerking tussen de Europese buurregio's van bepaalde ACS-landen (zoals 
bijvoorbeeld de ultraperifere gebieden) en de ACS-landen om interregionale 
samenwerkingsacties tussen kleine en middelgrote ondernemingen te steunen. 
De maatregelen voor technische bijstand aan het MKB omvatten onder meer steun aan 
gespecialiseerde organisaties (Kamers van Koophandel), het sturen van deskundigen naar 
banken die het MKB financieren, maar vooral ook de bevordering van investeringsforums. 
Deze forums hebben honderden Europese investeerders met lokale ondernemers in contact 
gebracht. De laatste jaren organiseert de Commissie ook sectorale forums om de lokale 
ondernemingen hun concurrentiepositie te helpen verbeteren. 
Sinds een vijftiental jaren steunt het Centrum voor Industriële Ontwikkeling (CIO) de 
samenwerking tussen Europese kleine en middelgrote industriële ondernemingen en die van 
de ACS-landen door gebruik te maken van instrumenten zoals joint venture, 
managementcontract, licentieverlening of onderaanneming via een netwerk van lokale en 
Europese bureaus en een nauwe samenwerking met de promotiediensten van de lidstaten. 
Het CIO ontvangt jaarlijks ongeveer 600 bijstandsaanvragen en beschikt over een budget van 
72 miljoen ecu voor circa 300 directe maatregelen ten behoeve van het MKB in de 
ACS-landen en in de EU. 
Gezien de complementariteit vàn hun respectieve taken bestaat er tussen de Commissie, de 
EIB en het CIO een nauwe operationele samenwerking. Het CIO selecteert bijvoorbeeld 
"bankabele" projecten die gemakkelijker toegang krijgen tot de middelen van de EIB. 
Sommige globale leningen van de EIB aan lokale kleine en middelgrote ondernemingen gaan 
vergezeld van technische bijstand van de Commissie en van het CIO. Een door de Commissie 
opgericht fonds voor technische bijstand (FACT) cofinanciert acties van het CIO voor 
steunverlening aan de bedrijfsleiders die samenwerkingsprotocollen in het kader van de 
industriële forums EU-ACS hebben ondertekend. Het Europese MKB neemt over het 
algemeen aan de uitvoering van de communautaire ontwikkelingshulp deel via opdrachten 
voor werken, leveringen en diensten. Terwijl de grote Europese ondernemingen de meeste 
opdrachten voor werken in de wacht slepen, zijn de kleine en middelgrote ondernemingen 
- vooral via de "trading companies" - veruit het meest actief bij opdrachten voor leveringen en 
diensten (technische bijstand). 
121 COM(96) 570 van 20.11.1996. 
76 
Om de deelneming van het MKB aan deze opdrachten te bevorderen, heeft de Commissie de 
doorstroming van informatie over met name de communautaire mededingingsregels en 
de bestaande mogelijkheden verbeterd. Zo wordt de informatie over de programma's en 
projecten, die op Internet en op de 'blauwe bladzijden' van "The Courrier" beschikbaar is, 
meer dan 800 maal per dag geraadpleegd. 
6.2.2.8. Samen werking met Zuid-Afrika 
In 1997 zullen in het kader van het Europees programma voor wederopbouw en ontwikkeling 
in Zuid-Afrika twee belangrijke ontwikkelingsprogramma's van de particuliere sector ten 
uitvoer worden gelegd, namelijk het ontwikkelingsprogramma voor Kleine en 
Micro-ondernemingen en het Programma voor de Ontwikkeling van de Handel en de 
Investeringen. 
Het eerste programma omvat hoofdzakelijk een leningsfaciliteit en een kredietregeling voor 
kleine en micro-ondernemingen. 
Het tweede programma heeft ten doel bij te dragen aan de totstandbrenging van een 
dynamische en bloeiende sector van kleine, middelgrote en micro-ondernemingen door de 
internationale concurrentiepositie ervan met name voor startende ondernemers te verbeteren. 
De verwachte begunstigden zijn vroeger benadeelde kleine en micro-ondernemingen die een 
opleiding zullen krijgen in de basisprincipes van het internationale concurrentievermogen 
voor de export. Dit programma voor de ontwikkeling van de handel en de investeringen zal 
onder meer opleiding op het gebied van het internationale concurrentievermogen en product­
en marktontwikkeling met het oog op export en internationaal partnerschap omvatten. De 
maatregelen in het kader van het "internationaal partnerschapsprogramma" zullen gericht zijn 
op kleine en middelgrote ondernemingen in specifieke productsectoren, waaraan de 
mogelijkheid zal worden geboden om meer geavanceerde technologie te ontwikkelen. Er is 
een aantal acties gepland, zoals evenementen van het INTERPRISE-type, verbinding met het 
BRE, een industrieel forum met een regionale dimensie en andere ad hoc initiatieven in het 
kader van het programma, zoals studies, begeleiding van ondernemingen, studiereizen, 
deelneming aan externe partnerschaps- of aan EUROPARTENARIAT-evenementen. 
In 1997 hebben de Republiek Zuid-Afrika en de Europese Gemeenschap een indicatief 
meerjarenprogramma goedgekeurd, dat tot eind 1999 loopt en waarbij de nadruk wordt gelegd 
op ontwikkelingssteun van de particuliere sector. 
7. VERSTERKING VAN HET CONCURRENTIEVERMOGEN VAN HET MKB EN 
VERBETERING VAN DE TOEGANG VAN HET MKB TOT ONDERZOEK, INNOVATIE EN 
OPLEIDING 
Versterking van het concurrentievermogen van het MKB is absoluut noodzakelijk om het in 
staat te stellen het hoofd te bieden aan de scherpere concurrentie in een steeds 
gemondialiseerder economie die ingrijpende veranderingen ondergaat als gevolg van met 
name de opkomst van de informatiemaatschappij en de strengere milieu- en kwaliteitseisen. 
Om dit doel te bereiken, moet het MKB betere toegang worden geboden tot OTO-activiteiten 
en innovatie. Voorts moet het MKB het innovatiepotentieel beter benutten, intensiever 
gebruik maken van de nieuwe communicatietechnieken (waarmee zelfs de meest afgelegen 
ondernemingen snel en goedkoop tot de verst verwijderde markten kunnen doordringen) en 
een beter bedrijfsbeheer nastreven door meer in beroepsopleiding te investeren. Het MKB 
dient in zijn productieprocessen en producten ook meer aandacht aan de milieudimensie te 
besteden teneinde aan de marktverwachtingen tegemoet te komen. 
77 
7.1. Concurrentievermogen van de ondernemingen 
Bevordering van het concurrentievermogen van de Europese industrie 
In het Besluit van de Raad van 25 juni 1996 betreffende de uitvoering van een communautair 
actieprogramma ten behoeve van het concurrentievermogen van de Europese industrie122 
wordt een aantal richtsnoeren vastgesteld, zoals onder meer concretisering van de mededeling 
van 1994 betreffende het concurrentievermogen123 op het gebied van immateriële 
investeringen, industriële samenwerking, mededinging en modernisering van de rol van de 
overheid, stimulering van de cognitieve samenleving in opkomst (bevordering van de 
permanente educatie), ontwikkeling van de industriële samenwerking met alle derde landen, 
versterking van de betrekkingen met de Verenigde Staten via de transatlantische dialoog en 
standaardisering. In 1996 zijn twee sectorale mededelingen goedgekeurd, de ene over de 
textiel- en kledingindustrie en de andere over de chemische industrie. 
7.1.1. Textiel- en kledingindustrie 
In mei 1996 heeft de Commissie haar goedkeuring gehecht aan een mededeling betreffende 
het concurrentievermogen van de sector onderaanneming in de textiel- en kledingindustrie124. 
In juni van datzelfde jaar heeft de Commissie een Ronde Tafel gehouden over de Europese 
textiel- en kledingindustrie, een sector die door het MKB wordt gedomineerd. Deze ronde 
tafel heeft vertegenwoordigers van de Europese federatie die deze bedrijfstak 
vertegenwoordigt (EURATEX), de leiders van de nationale federaties, de sociale partners en 
vertegenwoordigers van de lidstaten de gelegenheid geboden om de problemen van de sector 
met de Commissie te bespreken. Deze besprekingen hebben ertoe geleid dat in juni 1996 op 
initiatief van de Commissie drie gezamenlijke werkgroepen' werden opgericht, die 
respectievelijk de volgende werkterreinen bestrijken: bevordering van het 
concurrentievermogen van de sector (innovatie, OTO, informatietechnologieën, 
werkgelegenheid en opleiding, structurele aanpassing, industriële samenwerking), intern kader 
(partnerschap tussen ondernemingen in de EU, beleid inzake overheidssteun, interne markt en 
handel) en externe betrekkingen (industriële samenwerking met derde landen, markttoegang, 
douane en fraudebestrijding, buitenlandse handel). Het doel ervan is de informatiestroom 
tussen de sector en de Commissie te verbeteren en bestaande programma's en maatregelen die 
voor de textiel- en kledingindustrie van belang zijn te identificeren, alsook eventuele 
initiatieven ten behoeve van de sector en een hervorming ervan aan te moedigen om zo op 
optimale wijze in de behoeften van de ondernemingen te kunnen voorzien. Deze werkgroepen 
hebben in 1996 en 1997 driemaal vergaderd en momenteel bereidt de Commissie een 
mededeling voor. 
7.1.2. Chemische industrie 
In april 1996 heeft de Commissie een mededeling gepubliceerd betreffende een industrieel 
concurrentiebeleid voor de Europese chemische industrie125. Deze mededeling werd opgesteld 
in overleg met vertegenwoordigers van de Europese chemische industrie en bevat een reeks 
maatregelen om het concurrentievermogen van de sector te versterken. De door de 
Commissie, de sector en/of de lidstaten te nemen maatregelen hebben betrekking op de vier 
prioritaire gebieden van de mededeling over het industriële concurrentievemiogen. Het gaat 
derhalve om maatregelen ter verbetering van het regelgevingskader, die niet alleen gericht zijn 
op het consolideren, bijwerken en/of vereenvoudigen van het huidige regelgevingskader voor 
122 Besluit 96/413/EG van de Raad van 25 juni 1996, PBnr. L 167 van 6.7.1996, blz. 55. 
123 COM(94) 319 van 14.9.1994. 
124 COM(96) 210 van 15.5.1996. 
125 COM(96) 1S7 van 30.4.1996. 
78 
chemische stoffen en preparaten, maar ook op het volgen van een gezonde aanpak voor alle 
eventuele nieuwe regelgevingsinitiatieven. Een voorbeeld van een dergelijke maatregel die 
van bijzonder belang is voor het MKB, is de vereenvoudiging van de procedures voor de 
aanmelding van nieuwe chemische stoffen. 
7.2. Kwaliteit en normalisatie 
7.2.1. Kwaliteitsbeleid 
Uit de Euromanagement-enquête (1993-1994) is gebleken dat als gevolg van de marktdruk op 
het gebied van de certificatie van kwaliteitsborgingssystemen kleine en middelgrote 
ondernemingen ernstige moeilijkheden ondervinden bij het ontwikkelen en opzetten van op 
kwaliteitsverbetering gerichte acties die aan' hun behoeften voldoen (aanwezigheid op de 
markt, verbetering van hun organisatie en concurrentiepositie). 
De Commissie heeft zich dan ook ingespannen om de MKB-dimensie een plaats te geven in 
haar Europees kwaliteitsbeleid. Dit beleid is er met name op gericht de discussie opnieuw toe 
te spitsen op kwaliteit (in een ruimere betekenis dan alleen de certificatie van 
kwaliteitsborgingssystemen) als onderdeel van de algemene strategie van ondernemingen die 
een voortdurende verbetering van hun concurrentiepositie nastreven. 
Zo steunt de Commissie thans in het kader van het Europese kwaliteitsbeleid twee specifieke 
initiatieven: de Europese Kwaliteitsprijs voor het MKB en een project van Eurochambres ter 
bevordering van de kwaliteit. 
De Europese kwaliteitsprijs voor het MKB (eerste uitreiking in 1997) is ingesteld door de 
EFQM (European Foundation for Quality Management) en de EOQ (European Organisation 
for Quality) en is geënt op de in 1992 ingevoerde Europese kwaliteitsprijs. Om het begrip en 
de toepassing van integrale kwaliteitsconcepten in het MKB te bevorderen, wordt de 
ondernemingen een model van uitmuntendheid inzake kwaliteitszorg voorgehouden en een 
methode voor zelfevaluatie voorgesteld waarbij dit model als toetssteen dient. Doel van de 
prijs is kleine en middelgrote ondernemingen aan te sporen tot uitmuntendheid op het gebied 
van kwaliteitszorg en hen te doen inzien dat dit de beste strategie is om hun 
concurrentiepositie te verbeteren. 
Het project van Eurochambres ter bevordering van de kwaliteit heeft ten doel op het 
MKB gerichte bewustmakingsprogramma's inzake kwaliteit te stimuleren in het kader van de 
toepassing van het benchmarking-instrument. Daarbij wordt van het bestaande netwerk van 
Europese kamers van Koophandel en Industrie gebruik gemaakt. Dit initiatief moet meer 
algemeen worden gezien in het licht van de totstandbrenging van een Europees 
benchmarking-netwerk op het niveau van de ondernemingen en beoogt de toegang van het 
MKB totdit netwerk te vergemakkelijken. 
7.2.2. Normalisatie - certificatie 
7.2.2.1. Bewustmakingscampagn e op h et gebied van norm alisatie 
Het Europese normalisatiebeleid was het centrale thema van een promotiecampagne die in 
1995 en 1996 door het netwerk van Euro Info Centres is gevoerd. In het kader van deze 
campagne hebben 1 400 evenementen plaatsgevonden en zijn in alle lidstaten samen 3 600 
artikelen verschenen in de pers, waardoor het MKB zich een beeld kon vormen van de 
essentiële veiligheidseisen en de geharmoniseerde Europese technische normen. Ruim 
300 000 kleine en middelgrote ondernemingen werden direct bereikt. Er werd onder meer 
uitleg verstrekt over zeer technische aangelegenheden, zoals met name de richtlijnen met 
betrekking tot machines, persoonlijke beschermingsmiddelen, elektromagnetische 
compatibiliteit en laagspanning. De volgende acties werden ondernomen: voorafgaande 
enquêtes van EIC's bij ondernemingen, voorlichtingsdagen over de door de ondernemingen in 
79 
acht te nemen technische normen en voorschriften voor het verkrijgen van de 
"EG-markering", vervaardiging en verspreiding van brochures, praktische fiches en 
computerprogramma's om de ondernemers wegwijs te maken en promoten van de door de 
EIC's aangeboden dienstverlening als consulent/interface tussen de lokale ondernemer, de 
communautaire instellingen en de nationale instanties die bij de tenuitvoerlegging van de 
communautaire richtlijnen betrokken zijn. 
7.2.2.2. NORMAPME 
Om het MKB de kans te geven actiever aan het Europese normalisatieproces en meer bepaald 
aan de werkzaamheden van het CEN (Comité Européen de Normalisation)/CENELEC 
(Comité Européen de Normalisation Electrotechnique) deel te nemen, heeft de Commissie 
steun verleend voor de oprichting van NORMAPME, het Europees Normalisatiebureau 
voor het Ambacht en het MKB. De medewerking van het MKB op dit gebied is van cruciaal 
belang omdat de Europese normalisatie-instellingen ieder jaar ongeveer 700 Europese normen 
goedkeuren, die in beginsel op vrijwillige basis worden toegepast en zich tot alle 
ondernemingen in de Gemeenschap - zowel exporterende als niet-exporterende - richten, 
aangezien de verouderde nationale normen moeten worden ingetrokken. Bij de opstelling van 
deze Europese normen wordt het MKB echter veelal niet geraadpleegd. Vandaar dat er 
dringend behoefte was aan een orgaan zoals NORMAPME. De werkzaamheden van 
NORMAPME, dat is opgericht in de vorm van een vereniging zonder winstoogmerk naar 
Belgisch recht, werden in de periode 1995-1996 aangevat. De volgende acties werden 
ondernomen: organisatie van een voorlichtingscampagne over normalisatie in samenwerking 
met het CEN en de diensten voor het industrieel beleid, verzameling van documentatie, 
opzetten van een gegevensbank en oprichting van een netwerk van deskundigen. Bovendien is 
NORMAPME een geassocieerd lid van het CEN geworden. 
Naar aanleiding van de Eurobarometer-enquête hebben de Europese normalisatie-instellingen 
met de Commissie overeenstemming bereikt over een "Memorandum of Understanding", dat 
ten doel heeft de Europese normalisatie zichtbaarder te maken. Op grond daarvan zijn in 
nauwe samenwerking met het MKB (NORMAPME) en de Euro Info Centres tal van acties 
ondernomen. Een van deze acties, die met name aan het MKB ten goede zou moeten komen, 
bestond in het opzetten van een systeem voor informatieverstrekking over en deelneming aan 
het normalisatieproces via Internet (INES-project). 
7.3. Onderzoek en technologische ontwikkeling 
Technologie is voor iedere onderneming van gelijk welke vorm of grootte een belangrijke 
troef om concurrentievoordeel te behalen. Voor bedrijven kan het echter moeilijk zijn om op 
hun eigen houtje aan onderzoek en technologische ontwikkeling (OTO) te doen. Een 
mogelijke oplossing is dat diverse ondernemingen en onderzoeksorganisaties samenwerken, 
waardoor middelen en complementaire vaardigheden kunnen worden gebundeld. 
De OTO-programma's van de EU helpen partners uit verschillende landen samen te werken, 
waardoor tussen verschillende nationale bedrijfs- en onderzoekskringen contacten worden 
gelegd. Het vierde OTO-kaderprogramma van de Gemeenschap (KP IV)126 bestrijkt alle door 
de EU gefinancierde OTO-activiteiten (13 miljard ecu voor 1994-1998) en heeft drie 
belangrijke doelstellingen: versterking van het concurrentievermogen van de Europese 
industrie, verbetering van de levenskwaliteit in Europa en ondersteuning van andere 
beleidsmaatregelen van de EU. 
126 PBnr. L 126 van 18.5.1994, blz.I. 
80 
7.3.1. Deelneming van het MKB aan het vierde OTO-kaderprogramma van de EU127 
Kleine en middelgrote ondernemingen leveren niet alleen een essentiële bijdrage aan de zich 
snel ontwikkelende Europese economie, maar zijn als toeleveranciers ook van belang voor het 
concurrentievermogen van de industrie op grotere schaal. Kleine en middelgrote 
hightechondernemingen vormen de drijvende kracht achter snel opkomende sectoren, 
zoals multimedia en ontwikkeling van programmatuur, biotechnologie en biomedische 
of milieutechnologie. In de Verenigde Staten staan zij erom bekend dat zij dubbel zoveel 
innovaties per werknemer opleveren en drieëneenhalf keer zoveel nieuwe producten per in 
onderzoek geïnvesteerde dollar vervaardigen dan grotere ondernemingen. 
Door de totstandkoming van de interne markt worden vele kleine en middelgrote 
ondernemingen in de EU met een toenemende mondialisering van hun markten en met 
buitenlandse concurrenten op hun nationale markten geconfronteerd. Bovendien krijgen 
producten en procédés een steeds grotere technologische inhoud, waardoor tal van kleine en 
middelgrote ondernemingen zich genoodzaakt zien nieuwe technologieën te ontwikkelen of te 
ontsluiten om te kunnen blijven concurreren. 
Door deelneming aan communautaire OTO-programma's met kostendeling kunnen 
kleine en middelgrote ondernemingen hun netwerk van zaken- en onderzoekspartners 
internationaliseren en tegelijkertijd hun technologische basis verbreden door middel 
van een gezamenlijke OTO-inspanning of via toegang tot OTO-resultaten. 
In een studie van 1994 werd een evaluatie gemaakt van de OTO-behoeften en 
-capaciteiten van een representatieve steekproef van circa 2 miljoen Europese 
industriële kleine en middelgrote ondernemingen. 
Deze ondernemingen werden in drie grote groepen onderverdeeld: 
1. Technology Developers (ontwikkelaars van technologie) (1-3%). Deze kleine en 
middelgrote ondernemingen doen zowel aan onderzoek als aan ontwikkeling en bezitten 
ruime OTO-capaciteiten. Vele nemen deel aan door de EU gefinancierde 
onderzoeksprojecten, maar hebben bij het opstellen van voorstellen soms steun nodig om 
op voet van gelijkheid met grotere ondernemingen te kunnen concurreren. 
2. Leading Technology Users (koplopers inzake toepassing van technologie) (10%). Het 
betreft kleine en middelgrote ondernemingen die technologisch geavanceerder zijn dan het 
gemiddelde bedrijf in hun sector. Zij kunnen OTO-behoeften onderkennen, maar hebben 
vaak slechts beperkte of helemaal geen OTO-capaciteiten en zien zich daarom doorgaans 
verplicht onderzoek aan derden uit te besteden. Zij spelen een cruciale rol bij de 
verspreiding van technologische innovatie en de aanpassing ervan aan medium- en 
low-techondernemingen. 
3. Technology Users-Followers (volgers inzake toepassing van technologie) (90%). Het 
leeuwendeel van de kleine en middelgrote ondernemingen in de EU heeft alleen 
12^ Bij alle programma's in het kader van KP IV waarin specifieke maatregelen voor het MKB zijn opgenomen, wordt 
een onderneming als kleine of middelgrote onderneming beschouwd als zij aan de volgende 3 criteria voldoet: < 500 
werknemers, jaarlijkse omzet < 38 miljoen ecu en voor niet meer dan 1/3 in het bezit van een organisatie die groter is 
dan een kleine of middelgrote onderneming (op basis van omzet en aantal werknemers), tenzij deze organisatie een 
financiële investeringsmaatschappij is zoals een bank of een risicokapitaalaanbieder. Een uitzondering is het 
specifieke programma op het gebied van informatietechnologie, waarvoor ondernemingen met een omzet van ten 
hoogste 50 miljoen ecu in aanmerking komen omdat de op dit gebied actieve ondernemingen een hoge toegevoegde 
waarde hebben. Het gaat hier evenwel om een voorlopige definitie die tijdens een overgangsperiode in het kader van 
de onderzoeksprogramma's wordt toegepast en die in principe vóór 31.12.1997 moet worden vervangen als gevolg 
van de Aanbeveling van de Commissie van 3 april 1997 betreffende de definitie van de kleine en middelgrote 
ondernemingen (PB nr. L 107 van 30.4.1997, blz. 4). Hier wordt niet ingegaan op de MKB-deelncming aan het 
Innovatieprogramma van de EU (zie 7.4), dat overeenkomt met de derde activiteit van KP IV. 
81 
belangstelling voor de eindproducten van OTO. Voor hen is het weinig of niet zinvol om 
aan OTO te doen en zij investeren dan ook geen moeizaam verdiend geld in risicovolle 
OTO-pröjecten die slechts op lange termijn resultaat opleveren. 
7.3.1.1. Technologiestimulerende maatregelen voor het MKB 
Een van de prioriteiten van KP IV, die alle specifieke OTO-programma's gemeen hebben, is 
het bevorderen en vergemakkelijken van de MKB-deelneming. In 10 specifieke programma's 
is een speciale reeks maatregelen opgenomen, namelijk technologiestimulerende 
maatregelen voor het MKB (TSM). In het kader van andere programma's werden nieuwe 
projecttypen en taken ontwikkeld om specifieke MKB-problemen op te lossen. 
INHOUD EN TENUITVOERLEGGING 
De in het vierde OTO-kaderprogramma opgenomen technologiestimulerende maatregelen 
voor het MKB (TSM) bouwen voort op de succesvolle ervaring met het 
Brite-EuRam-programma en breiden de CRAFT-regeling uit tot 9 andere 
onderzoeksprogramma's die betrekking hebben op OTO-activiteiten op het gebied van 
biowetenschappen, energie, vervoer en milieu. De TSM werden ingevoerd om de problemen 
van het MKB bij de voorbereiding van voorstellen te helpen oplossen, zoals: toegang tot 
informatie óver EU-programma's, zoeken naar geschikte onderzoekspartners, identificeren 
van OTO-behoeften en aantonen van de uitvoerbaarheid van projecten voordat er fondsen 
voor worden uitgetrokken. De TSM hebben ten doel de deelneming van het MKB aan de 
OTO-programma's van de EU verder aan te moedigen en te vergemakkelijken en zijn 
derhalve hoofdzakelijk op Technology Developers en Leading Technology Users uit het MKB 
gericht. 
De twee belangrijkste maatregelen van de TSM zijn: 
1. Exploratiepremies. Kleine en middelgrote ondernemingen uit verschillende lidstaten die 
een gezamenlijk OTO-project opzetten, kunnen op basis van een ontwerp-voorstel 
financiële steun ontvangen (75% van de totale kosten met een maximum van 45 000 ecu) 
om een compleet voorstel uit te werken en/of een uitvoerbaarheidsstudie te verrichten. 
Deze eerste fase is optioneel en mag niet langer duren dan 12 maanden. 
2. Projecten voor onderzoek in samenwerkingsverband (CRAFT) : zijn gericht op Leading 
Technology Users uit het MKB en bieden deze de gelegenheid derden (OTO-organisaties) 
in te schakelen om voor hun rekening onderzoek te verrichten. De resultaten behoren 
volledig toe aan de kleine en middelgrote ondernemingen. De Commissie deelt de 
onderzoekskosten met deze ondernemingen door 50% van de totale kosten met een 
maximum van 500 000 ecu te financieren. De CRAFT-projecten moeten een -looptijd 
hebben van 1 à 2 jaar. Alle door de EU gefinancierde projecten moeten innoverend en 
concurrentieel zijn, wat inhoudt dat er nog verdere ontwikkeling moet plaatsvinden tussen 
de voltooiing van het project en de exploitatie van de uit het onderzoek resulterende 
producten of diensten. Een nieuwigheid in vergelijking met de oorspronkelijke 
CRAFT-proefactie is dat grotere ondernemingen of overheidsorganen aan projecten 
kunnen deelnemen door maximaal een zesde van de kosten te financieren, wat verticale 
samenwerking tussen kleine en middelgrote ondernemingen enerzijds en particuliere of 
openbare eindgebruikers anderzijds mogelijk maakt. 
Deze inschrijvingsprocedure in twee fasen is niet alleen gunstig voor kleine en 
middelgrote ondernemingen van het CRAFT-type, maar is ook bijzonder interessant 
voor kleine en middelgrote ondernemingen met onderzoekscapaciteiten. Het betreft hier 
met name Technology Developers, die van een exploratiepremie gebruik kunnen maken om 
met meer kans van slagen projecten voor onderzoek in samenwerkingsverband in te dienen. 
Bij deze voor OTO-programma's van de EU gebruikelijke projectvorm bundelen kleine en 
82 
middelgrote ondernemingen vaak hun krachten met grote bedrijven, universiteiten en 
onderzoekscentra om met andere soortgelijke projecten te kunnen wedijveren. 
Voorts is een kleine MKB-eenheid opgericht, die verantwoordelijk is voor de coördinatie van 
de uitvoering van de TSM in het kader van alle 10 onderzoeksprogramma's, het beheer van 
het CRAFT-netwerk van nationale steunpunten en de coördinatie met andere 
MKB-maatregelen van de EU. Deze eenheid fungeert als "first-stop-shop" die alle 
voorstellen ontvangt en behandelt. Er is één informatiepakket voor de 10 programma's 
samengesteld en voor alle programma's zijn standaardformulieren voor het indienen van 
voorstellen beschikbaar, wat de procedure voor het indienen van voorstellen 
vereenvoudigt. De TSM worden geïmplementeerd via open oproepen die lopen van 
december 1994 tot april 1998. Eventuele voorstellen kunnen doorlopend worden ingediend en 
worden drie keer per jaar geëvalueerd. Dankzij de stroomlijning van de interne 
beheersprocedures door de MKB-eenheid worden alle inschrijvers in het kader van de TSM 
binnen 3 maanden na het plaatsvinden van deze evaluaties op de hoogte gebracht van de 
resultaten ervan. 
VOORLICHTINGS- EN BIJSTANDSACTIES 
In de mededeling van de Commissie over het Geïntegreerd programma ten behoeve van het 
MKB werd nadrukkelijk gewezen op de noodzaak voorlichtings- en bewustmakingsacties te 
ondernemen en ondersteuningsnetwerken te coördineren teneinde de MKB-deelneming aan 
het OTO-kaderprogramma van de EU te vergemakkelijken en aan te moedigen. 
Om voor deelneming aan OTO-programma's van de EU in aanmerking te komen, moet een 
voorstel door ten minste twee partners uit verschillende landen worden ingediend. Teneinde 
de kleine en middelgrote ondernemingen bij het zetten van deze kritieke stap te helpen en hun 
tevens informatie te verstrekken, is een CRAFT-netwerk van lokale steunpunten 
opgericht. Alle lidstaten en geassocieerde staten werd verzocht organisaties met voldoende 
middelen en capaciteiten aan te wijzen om een netwerk te vormen met een toereikende 
thematische en geografische reikwijdte in iedere staat. Deze organisaties informeren en helpen 
kleine en middelgrote ondernemingen bij het zoeken naar partners of bij het opstellen van 
voorstellen. Kleine en middelgrote ondernemingen die een project wensen in te dienen, 
kunnen ook van de op de telematicaserver ARCADE beschikbare "reacties van 
belangstellenden" gebruik maken of de CORDIS-gegevensbank "RTD Partners" raadplegen 
om partners te zoeken. 
Voorts hebben de Euro Info Centres (EIC's) als "first-stop-shops" informatie over de TSM 
verstrekt en werden met name sommige onder hen sterk aangemoedigd om met leden van het 
CRAFT-netwerk samen te werken. Tevens werd in het kader van het ondernemingenbeleid in 
december 1997 een gezamenlijke opleidingscursus voor EIC's, CRAFT en Relay Centra voor 
Innovatie (IRC's) georganiseerd. Daarbij werd onder meer onderzocht hoe men het best te 
werk gaat om de voorlichtingsdagen over OTO-programma's aantrekkelijker te maken voor 
het MKB. 
De in het kader van KP III opgedane ervaring heeft geleerd dat systematische multinationale 
voorlichtings- en bijstandsacties die op kleine en middelgrote ondernemingen van een of meer 
onderzoeksterreinen/bedrijfstakken zijn gericht, de totstandkoming van transnationale 
partnerschappen in de hand werken en een doeltreffend middel zijn om de deelneming van het 
MKB aan de TSM te stimuleren. Dergelijke acties bestaan uit vier basisstappen (naar het 
voorbeeld van de methodologie die in het kader van de Euromanagement-actie is ontwikkeld): 
verspreiden van informatie over de TSM, polsen van kleine en middelgrote ondernemingen 
over door de EU gefinancierde projecten, bemiddeling bij de oprichting van transnationale 
consortia op basis van de resultaten van de "reacties van belangstellenden" en verlenen van 
bijstand bij het opstellen van projectvoorstellen. 
In 1995 hebben de diverse diensten van de Commissie drie multinationale voorlichtings- en 
bijstandsacties (totale EU-financiering: 5 miljoen ecu) ondernomen om de 
technologiestimulerende maatregelen voor het MKB te promoten. Aan deze acties, die door 
de diensten voor het onderzoek werden gecoördineerd, werd meegewerkt door respectievelijk 
een vijftigtal particuliere consulenten gespecialiseerd in het enquêteren naar de 
technologiebehoeften van het MKB (Euromanagement II), de 20 leden van het 
CRAFT-netwerk van steunpunten en 17 Europese sectorale federaties (CECIMO, 
ORGALIME, FEFAC enz.). In het kader van deze acties werden 50 000 kleine en 
middelgrote ondernemingen voorgelicht en 2 000 doorgelicht. Het ging om 
ondernemingen die niet eerder aan OTO-programma's van de EU hadden deelgenomen. 
Ongeveer 40% van alle voorstellen die in het eerste jaar van het KP IV in het kader van de 
TSM werden ingediend, is op deze acties terug te voeren. In 1996 werden onder de 
programma's waarin de technologiestimulerende maatregelen voor het MKB waren 
opgenomen, nieuwe voorlichtings- en bijstandsacties opgezet (EU-financiering: 
4,5 miljoen ecu). Aan deze acties hebben in de eerste plaats het CRAFT-netwerk van 
nationale steunpunten, maar ook de Relay Centra voor Innovatie, de Euro Info Centres en 
andere intermediairs meegewerkt. 
In het kader van de voorlichtings- en bewustmakingsacties werden ook evenementen 
georganiseerd. De "eerste technologiedagen voor het MKB", die in oktober 1996 te Brussel 
werden gehouden, telden 850 deelnemers uit 21 Europese landen en Israël. Het ging daarbij 
hoofdzakelijk om kleine en middelgrote ondernemingen (35%) en intermediairs (30%). De 
deelnemers aan de technologiedagen voor het MKB kregen de kans om de met de specifieke 
OTO-programma's belaste ambtenaren van de Commissie te ontmoeten en de eventuele 
mogelijkheden op hun werkterrein te verkennen. 
Al deze acties hebben ertoe geleid dat het aantal onder de TSM ingediende voorstellen 
eind 1996 fors was gestegen, waarbij ongeveer 75% van de betrokken kleine en 
middelgrote ondernemingen voor het eerst deelnamen. 
TUSSENTIJDSE RESULTATEN 
Uit de analyse van de MKB-deelneming aan het vorige OTO-kaderprogramma van de 
EU (KP III) blijkt dat het MKB veeleer aan industriële programma's zoals 
Brite-EuRam (industriële en materiaaltechnologieën) of ESPRIT 
(informatietechnologieën) deelneemt dan aan meer op basisonderzoek gerichte 
programma's. In onderstaande tabel is het aantal contracten opgenomen dat in het kader van 
KP III en KP IV (tot 31.12.1996) met kleine en middelgrote ondernemingen is gesloten. 
84 
MKB-deelneming per projecttype onder KP IV {van 1994 tot en met 1996) en KP III 
(Aantal kleine en middelgrote ondernemingen dat tussen 1.1.1995 en 31.12.1996 een contract met de Commissie heeft ondertekend) 
MKB-deelneming ** 
Programma 
Industriële technologieën 
Biowetenschappen 
Milieu 
Niet-nucleaire energie* 
Vervoer 
Telematica 
ACTS 
ESPRIT 
TOTAAL KP IV 
(1994 tot en met 1996) 
TOTAAL KP III 
(1991-1994) Exploratie-
premies 
704 
169 
33 
2 
70 
n.v.t. 
n.v.t. 
105 
1083 
1572 Onderzoek in 
samenwerkings­
verband 
498 
26 
n.v.t. 
n.v.t. 
n.v.t. 
6 
530 
1203 Projecten met 
kostendeling 
836 
261 
114 
304 
547 
459 
437 
868 
3 826 
3 501 TOTAAL 
2 038 
456 
147 
306 
617 
459 
437 
979 
5 439 
6 276 
* Alleen OTO-onderdeel (JOULE). ** Ondernemingen met minder dan 250 werknemers, n.v.t. = niet van toepassing. 
6 000 kleine en middelgrote ondernemingen hebben deelgenomen aan het derde 
kaderprogramma (KP III), dat de periode 1991 tot en met 1994 bestreek. Ruim 50% 
daarvan waren Technology Developers die aan onderzoek in samenwerkingsverband 
deelnamen, hoewel de CRAFT-proefactie (Cooperative Research Action For Technology) van 
het Brite-EuRam-programma specifiek op Leading Technology Users was gericht. De 
EU-financiering van de CRAFT-projecten bedroeg in totaal ongeveer 70 miljoen ecu. 
Dankzij deze projecten konden ongeveer 1 200 kleine en middelgrote ondernemingen 
aan dit programma meedoen, waardoor de MKB-deelneming opliep van 25% tot 55%. 
Een eerste belangrijk resultaat van KP IV is de toegenomen MKB-deelneming aan projecten 
voor onderzoek in samenwerkingsverband: aan de in de eerste twee jaar (1995-96) opgezette 
onderzoeksprojecten hebben circa 3 800 kleine en middelgrote ondernemingen 
deelgenomen. Dit is evenveel als in de gehele periode van vier jaar die door het vorige 
kaderprogramma werd bestreken. Dit resultaat is vooral toe te schrijven aan een betere en 
gerichte informatieverstrekking en een vlottere toegang dankzij de TSM. Uit onderstaande 
gegevens blijkt dat de stijging van het totale aandeel van de ondernemingen van 35% onder 
KP III tot 40% onder KP IV toe te schrijven is aan het MKB. 
85 
Deelneming aan KP III en IV naar type organisatie 
Totale deelneming aan KP III naar 
partnertype 
Onderzoeks­
organisaties 
24% Totale deelneming aan KP IV naar 
partnertvpe van 1994 tot 1996 
Overige Industrie 
9% 40%waarvan 
58%kleine en 
liddelgrote 
De stijging van het totale aandeel van de ondernemingen van 35% onder KP IV tot 40% 
onder KP III is toe ti schrijven aan het MKB. 
Drie programma's (industriële en materiaaltechnologieën, ESPRIT-informatietechnologieën- en 
vervoer) nemen 66% van de totale MKB-financiering en 67% van de totale MKB-deelneming 
voor hun rekening. Onder KP IV is de MKB-deelneming evenwel evenwichtiger over alle 
programma's gespreid dan onder KP III. Vermeldenswaard is ook dat het merendeel (53%) van de 
coördinators van industriële projecten kleine en middelgrote ondernemingen zijn. 
Aandeel van de MKB-financiering in de programma's onder KP III en IV 
EG - steun aan het MKB per 
programma onder KP III 
Niet-
Biowetten- nucleaire 
schappen energie 
1% 6% EG -steun aan het MKB per 
programma onder KP IV van 1994 tot 
1996 
Telematica ACTS eCnrit 
Niet- ™ Wo zT 
nucleaire 
energie 
6% 
Biowetten-
schappen 
Milieu 5% 
2% Transport 
9% 
Onder KP IV is de financiële steun van de EG aan het MKB evenwichtiger over alle 
programma's gespreid dan onder KP III. 
De TSM beginnen resultaat op te leveren, hoewel hierbij moet worden vermeld dat het opzetten van 
het CRAFT-netwerk en de verspreiding van informatie over de nieuwe steunmaatregelen ten behoeve 
van het MKB enige tijd in beslag heeft genomen. De 668 exploratiepremies die tot dusver in het kader 
van de TSM werden toegekend, bieden 1 500 kleine en middelgrote ondernemingen de gelegenheid 
samen met een buitenlandse partner een voorstel op te stellen, terwijl ongeveer 1 000 kleine en 
middelgrote ondernemingen (vooral Leading Technology Users) thans meewerken aan 143 
onderzoeksprojecten van het CRAFT-type. Deze aantallen zijn opnieuw vergelijkbaar met die voor de 
gehele periode van vier jaar die door het vorige kaderprogramma werd bestreken. De meeste 
MKB-voorstellen werden ingediend in het kader van het programma voor industriële en 
materiaaltechnologieën, maar ook bij andere onderzoeksprogramma's (landbouw en visserij, 
medische biologie en gezondheid, en vervoer) maken steeds meer indieners van voorstellen deel 
uit van het MKB. 
Technologiestimulerende maatregelen 
ingediende en geselecteerde projecten onder voor het MKB: 
KP IV (1994 t/m 1996) 
Projecttype 
Programma 
BR1TE-EURAM III 
SMT 
BIOMED II 
BIOTECHNOLOGIEEN 
FAIR 
MILIEU 
MAST III 
JOULE 
VERVOER 
ESPRIT 
TOTAAL KP IV 
(1994 tot en met 1996) 
TOTAAL KP III 
(1991-1994) Exploratiepremies 
Ingediende 
projecten 
873 
81 
77 
42 
247 
55 
37 
38 
59 
95 
1604 
885 Contracten (1) 
422 
30 
33 
17 
87 
17 
13 
17 
32 
45 
713 
391 Onderzoek in 
samenwerkingsverband 
(CRAFT) 
Ingediende 
projecten 
263 
9 Contracten (1) 
119 
4 
Niet van toepassing 
25 
9 
1 14 
5 
1 
Niet van toepassing 
6 
313 
331 1 
144 
172 
(1) Met inbegrip van contracten waarover in februari 1997 nog werd onderhandeld 
Het succespercentage van kleine en middelgrote ondernemingen onder de 
technologiestimulerende maatregelen is betrekkelijk hoog (ongeveer 45%), ondanks het 
feit dat 75 % ervan nieuwkomers zijn. 
Een analyse van de MKB-deelneming aan TSM-projecten wijst uit dat: 
• aan de oproepen tot het indienen van voorstellen onder de TSM circa 5 200 kleine en 
middelgrote ondernemingen hebben deelgenomen, waarvan 2 500 steun hebben 
ontvangen. Niet-geselecteerde ondernemingen die (volgens het evaluatieverslag) een 
interessant voorstel hadden ingediend, werden ertoe aangemoedigd hun voorstellen bij te 
schaven en opnieuw in te dienen; 
• deelneming aan een CRAFT-project van 700 000 ecu (waaraan gemiddeld 7 partners 
meewerken) per kleine of middelgrote onderneming een eigen investering van' slechts 
50 0Ö0 ecu vereist; 
• kleine ondernemingen (minder dan 50 werknemers) het merendeel van de deelnemers 
uitmaken (70% bij de toegekende exploratiepremies en 46% bij CRAFT-projecten, wat 
voor alle TSM samen neerkomt op in totaal 60%). Ondernemingen die tot meer traditionele 
sectoren zoals levensmiddelenproductie, bouwnijverheid, mijnbouw, textiel of 
houtindustrie behoren, maken 40% van de deelnemers uit en vertegenwoordigen het 
grootste deel van de 6% van de bedrijven uit de categorie met 250-500 werknemers; 
• ongeveer 18% van de kleine en middelgrote ondernemingen uit de 4 "cohesielanden" 
afkomstig zijn (Spanje, Portugal, Griekenland en Ierland), wat meer is dan de gemiddelde 
deelneming van deze landen aan EU-projecten. Uit een analyse van hun deelneming blijkt 
overigens dat de structuur van de industrie van deze landen op kleinere eenheden en 
minder geavanceerde sectoren is gebaseerd. Drie grotere industrielanden van de EU 
(Duitsland, Frankrijk en Groot-Brittannië) leveren daarentegen ongeveer 50% van alle 
MKB-deelnemers; 
87 
ongeveer 75% van de kleine en middelgrote ondernemingen die exploratiepremies 
ontvingen of aan CRAFT-projecten meewerkten, nieuwkomers zijn. De TSM boden 
bijgevolg circa 1 900 kleine en middelgrote ondernemingen de gelegenheid voor het 
eerst aan OTO-programma's van de EU deel te nemen. 
Technologiestimulerende maatregelen voor het MKB: overzicht 
van de projectdeelneming naar omvang onder KP IV (1994 t/m 1996) 
Projecttype Exploratiepremies Onderzoek in samenwerkingsverband 
(exclusief OTO-organisaties) 
(CRAFT) 
Omvang van de kleine en Aanvragen Contracten (1) Ingediende Contracten (1) 
middelgrote ondernemingen projecten 
(aantal werknemers) 
<50 2~353 TÔ4Î TÔ57 464 
50 tot 100 377 2Ö6 327 Ï7Ï 
100 tot 250 343 Ï9Î 356 2Ö6 
250 tot 500 FÏ4 52 Ï44 87 
>500 2 2 Ï38 75 
TOTAAL 3 189 1492 2 022 1003 
(1) Met inbegrip van contracten waarover in februari 1997 nog werd onderhandeld. 
De eerste projecten die in het kader van de oorspronkelijke CRAFT-proefactie van 1993 
werden geselecteerd en gefinancierd, naderen thans hun voltooiing. In tal van bedrijfstakken, 
zowel zeer traditionele als meer geavanceerde, hebben succesvolle projecten plaatsgevonden. 
10 van deze projecten worden toegelicht in een publicatie die bij alle nationale steunpunten 
van het CRAFT-netwerk verkrijgbaar is en die tevens beschikbaar is op de Web-pagina voor 
het MKB (http://www.cordis.lu/sme/home.html). 
De meeste deelnemers (70%) aan de eerste CRAFT-projecten die in 1993 van start zijn 
gegaan, gaven de verbetering van hun technologische basis en de internationalisering van hun 
contacten als belangrijkste motivering voor hun deelneming op. Andere voordelen die uit 
deelneming aan CRAFT-projecten resulteren, zijn: 
• sterkere concurrentiepositie als gevolg van een grotere technologische inhoud van 
procédés/ producten; 
• betere kennis van concurrenten en/of leveranciers/eindgebruikers en ontwikkeling van 
OTO-netwerken; 
• toegang tot procédés en producten die aan de ISO- en EU-normen (CEN/CENELEC) 
voldoen; 
• verkrijgen van de status van een onderneming die aan OTO doet op het hoge 
kwaliteitsniveau van EU-projecten. 
De TSM en met name de CRAFT-acties zijn van essentieel belang voor onderzoek en 
technologische ontwikkeling in de EU. De Europese kleine en middelgrote ondernemingen 
hebben het makkelijker dan ooit om steun voor hun activiteiten op het gebied van OTO en 
innovatie te vinden. 
88 
7.3.1.2. Andere voor het MKB relevante maatregelen onder KP IV 
Afgezien van de TSM, die diverse programma's gemeen hebben en op gecoördineerde wijze 
worden geïmplementeerd, zijn er nog tal van andere programma's die voor het MKB van 
bijzonder belang zijn. 
Demonstratieprojecten op het gebied van biowetenschappen 
De drie specifieke programma's op het gebied van biowetenschappen (landbouw en 
visserij - FAIR, biotechnologie - BIOTECH, en medische biologie en gezondheid - BIOMED) 
ondersteunen demonstratieprojecten die gericht zijn op de exploitatie en verspreiding van 
nieuwe technologieën. Maximaal 6% van de voor deze programma's beschikbaar gestelde 
middelen wordt aangewend voor projecten die de levensvatbaarheid van een nieuwe 
technologie aantonen, hinderpalen voor de exploitatie ervan uit de weg ruimen en de 
economische, sociale of medische voordelen ervan promoten. Demonstratieprojecten steunen 
op het principe "zien is geloven" en verschillen daardoor volledig van traditionele 
OTO-projecten in die zin dat hun opzet erin bestaat de beschikbare kennis te gebruiken om te 
laten zien hoe een nieuwe technologie of vinding concreet kan worden toegepast. De 
EU-steun wordt voor een periode van twee tot vier jaar verstrekt onder dezelfde voorwaarden 
als bij onderzoeksprojecten met kostendeling. Hoewel demonstratieprojecten niet 
rechtstreeks op het MKB zijn gericht, maken kleine en middelgrote ondernemingen toch 
gemiddeld 25% van alle geselecteerde indieners uit. 
MKB-deelneming aan de eerste oproep tot het indienen van voorstellen voor 
demonstratieprojecten op het gebied van biowetenschappen 
PROGRAMMA 
BIOMED 
FAIR 
BIOTECH 
Geselecteerde 
projecten Totaal aantal 
voorstellen 
46 
25 
13 
20 Totaal aantal 
indieners 
332 
130 
79 
100 % MKB-indieners 
16% 
39% 
25% 
25% 
OTO-programma op vervoergebied 
In december 1994 heeft de Raad in het kader van het vierde OTO-kaderprogramma zijn 
goedkeuring gehecht aan een specifiek programma voor onderzoek en technologische 
ontwikkeling, inclusief demonstratie, op vervoergebied (1994-1998)128. Dit programma 
beoogt bij te dragen aan de ontwikkeling, de integratie en het beheer van een efficiënter en 
veiliger-vervoersysteem dat verenigbaar is met het milieu en met de kwaliteit van het bestaan, 
met als doel een duurzame mobiliteit van personen en goederen te bevorderen. Voor de 
uitvoering van dit specifieke programma is een bedrag van 256 miljoen ecu beschikbaar 
gesteld. Tussen december 1994 en maart 1997 zijn drie oproepen tot het indienen van 
voorstellen gepubliceerd. Bij de eerste en de tweede oproep was 35% van de indieners 
afkomstig uit het MKB. Het totaal aantal contractanten bedraagt 1 294, waarvan er 392 
(30%) tot het MKB behoren. 
Onderdeel demonstratie van het programma op het gebied van niet-nucleaire energie -
THERMIE 
Een van de pijlers van het Europese energiebeleid is het THERMIE-programma 
(566 miljoen ecu voor 1995-1998), dat een onderdeel vormt van het vierde 
128 PB nr. L 361 van 31.12.1994, blz. 56. 
89 
OTO:kaderprogramma van de EU. THERMIE verstrekt financiële steun voor projecten 
waarbij innoverende energietechnologieën worden toegepast (type A) en voor aanvullende 
activiteiten (type B). In het THERMIE-programma zijn eveneens technologiestimulerende 
maatregelen voor het MKB opgenomen. 
Voor de acties van type A zijn geen nauwkeurige gegevens over de MKB-deelneming 
beschikbaar, maar uit een kwalitatieve evaluatie blijkt dat de totale deelneming van kleine 
en middelgrote ondernemingen als coördinators van voorgestelde projecten circa 65% 
bedraagt, maar dat dit percentage voor geselecteerde projecten niet meer is dan 
ongeveer 20%. Er dient derhalve nog een aanzienlijke inspanning te worden geleverd 
om het MKB te helpen bij het indienen van voorstellen van hoge kwaliteit, wat juist de 
belangrijkste doelstelling is van de acties die in het kader van de technologiestimulerende 
maatregelen voor het MKB worden ondernomen. 
Onderstaande tabel geeft een overzicht van het aantal acties en het budget voor 
technologiestimulering in het MKB (acties van het type B) voor de jaren 1995 en 1996. 
THERMIE-acties voor technologiestimulering in het MKB (type B) 
Jaar Aantal geselecteerde THERMIE-steun 
acties (miljoen ecu) 
1995 40 4,00 
1996 22 2^05 
Om aan de specifiek op het MKB gerichte instrumenten meer bekendheid te geven, is voor de 
openbare oproep tot het indienen van voorstellen voor 1997 een brochure opgesteld, die via de 
netwerken van OPET's (Organisations for the Promotion of Energy Technologies), 
Craft-steunpunten en Euro Info Centres op grote schaal zal worden verspreid. De bedoeling 
hiervan is kleine en middelgrote ondernemingen erop te attenderen dat zij EU-steun kunnen 
ontvangen voor het verrichten van uitvoerbaarheidsstudies ter voorbereiding van de indiening 
van een voorstel van het type A. De Commissie biedt tevens een "vooronderzoeksdienst" aan 
om kleine en middelgrote ondernemingen hun voorstellen doelgerichter te helpen maken. 
Op de KP IV-programma's in verband met innovatie en informatietechnologieën wordt in de 
volgende punten nader ingegaan. 
Optimale werkwijzen en acties ten behoeve van eerste gebruikers onder ESPRIT 
Zie punt 7.5.1. met betrekking tot het programma op het gebied van informatietechnologie. 
7.3.1.3. Vijfde kaderprogramma (1998-2002) 
Op 30 april 1997 heeft de Commissie haar goedkeuring gehecht aan een "voorstel betreffende 
het vijfde kaderprogramma van de Europese Gemeenschap voor activiteiten op het gebied van 
onderzoek, technologische ontwikkeling en demonstratie (1998-2002)"129, waarin wordt 
gepleit voor een nieuwe benadering van het communautair onderzoek, gebaseerd op de 
vereenvoudiging van de besluitvormings- en werkingsmechanismen en op de concentratie 
van maatregelen en thema's. Daarom omvat het voorstel drie "thematische" en drie 
"horizontale" programma's. Gezien het belang van het MKB als initiator en drager van 
innovatie, de sleutelfactor van het industriële concurrentievermogen, en op grond van de 
ervaring met het vierde kaderprogramma is een specifiek horizontaal programma 
"Innovatie en deelneming van het MKB" opgezet. Doel van dit programma is het MKB 
vlotter toegang te verschaffen tot geavanceerde technologieën en tot de mogelijkheden die 
door de onderzoeksprogramma's van de Unie worden geboden, waarbij met name wordt 
beoogd de exploitatie van onderzoeksresultaten te vergemakkelijken en de ontwikkeling van 
129 COM(97) 142 def. van 30.4.1997. 
90 
innoverende ondernemingen te stimuleren. Het MKB zal niet alleen kunnen profiteren van het 
specifieke programma "Innovatie en deelneming van het MKB" (met name via een centraal 
MKB-aanspreekpunt voor alle onderzoeksprogramma's binnen de Europese Commissie 
voor het indienen van projecten die specifiek door het MKB worden uitgevoerd), maar ook 
van acties in het kader van andere programma's die met name voor het MKB zijn bedoeld 
(exploratiepremies en projecten voor "onderzoek in samenwerkingsverband" (CRAFT)). 
7.4. Innovatie 
PROGRAMMA INZAKE INNOVATIE EN OVERDRACHT VAN TECHNOLOGIE 
Het Innovatieprogramma130 (312 miljoen ecu voor 1995-1998) komt overeen met de derde 
activiteit van het vierde OTO-kaderprogramma en omvat de acties voor de verspreiding en 
exploitatie van de resultaten van de onderzoeksactiviteiten. Het doel ervan is het Europese 
bedrijfsleven zijn concurrentiepositie te helpen verbeteren door de beschikbare technologieën 
en technieken optimaal te benutten. 
In het kader van een nieuwe algemene aanpak van de aanmoediging tot innovatie streeft het 
programma drie onderling samenhangende doelstellingen na: bevordering van een gunstig 
innovatieklimaat en van de integratie van nieuwe technologieën in de ondernemingen; 
stimulering van de totstandbrenging van een open Europese ruimte voor de verspreiding van 
technologieën en kennis; en aanbod van adequate technologieën in deze ruimte. 
De in het kader van het programma bevorderde activiteiten in verband met het MKB hebben 
betrekking op de volgende actielijnen: 
a) Europees systeem voor het volgen van het innovatiegebeuren131 
Het Europees systeem voor het volgen van het innovatiegebeuren beoogt de voorhanden 
zijnde kennis van de prestaties van het bedrijfsleven - met name het MKB -, het 
overheidsbeleid en de diensteninfrastructuur ter ondersteuning van innovatie te vergroten. 
Belangrijke lopende projecten zijn onder meer: 
- de communautaire enquête over innovatie, een samen met Eurostat opgezet project dat 
erin bestond 44 000 ondernemingen, voor het merendeel uit het MKB, in 13 verschillende 
landen te ondervragen met behulp van een geharmoniseerde vragenlijst, wat Eurostat de 
gelegenheid bood een enkele gegevensbank te vormen. De resultaten werden tijdens een 
internationale conferentie in mei 1996 te Luxemburg gepresenteerd; 
- een enquête naar het belang van nieuwe hightechondernemingen op Europees niveau en 
naar de voornaamste kenmerken van snelgroeiende ondernemingen; 
- een onderzoek naar passende methoden om kleine en middelgrote ondernemingen te 
classificeren op grond van hun innovatiecapaciteit. 
b) Promoten van innovatiebeheerstechnieken 
Deze actie heeft ten doel de inspanningen te steunen die door de nationale en regionale 
organisaties uit zowel de particuliere als de overheidssector worden geleverd om de 
toepassing van moderne managementtechnieken in het MKB aan te moedigen. In het kader 
van de 30 projecten die momenteel aan de gang zijn, worden regionale en nationale 
bewustmakingsacties georganiseerd ter bevordering van de efficiënte toepassing van 
innovatiebeheerstechnieken door het MKB. Deze acties beogen de uitwisseling van ervaring 
'•^ Specifiek programma voor de verspreiding en exploitatie van de resultaten van de activiteiten inzake onderzoek en 
technologische ontwikkeling, inclusief demonstratie (1994-1998), Beschikking 94/917/EG van de Raad van 
15.12.1994, PBnr. L 361 van 31.12.1994, blz. 101. 
European Innovation Monitoring System - EIMS. 
91 
en de verspreiding van optimale werkwijzen in het MKB en omvatten 
innovatieadviesopdrachten bij meer dan 1 000 kleine en middelgrote ondernemingen overal in 
Europa. Na afloop van deze opdrachten stellen de desbetreffende ondernemingen een 
actieplan op om de passende managementtechnieken in hun algemene innovatiestrategie te 
integreren. 
c) Europese design-prijs 
Doel van deze prijs is het MKB bewust te maken van de cruciale rol van design in het 
innovatieproces, alsook van de rentabiliteit ervan en van de belangrijke bijdrage van design 
aan het industrieel succes. Voor 1997 waren er ongeveer 400 inschrijvingen uit het MKB. De 
prijzen werden uitgereikt op 31 januari 1997 tijdens een internationale conferentie die door 
alle actoren op dit gebied, alsook door de gepreselecteerde kleine en middelgrote 
ondernemingen werd bijgewoond. 
d) Europese innovatienetwerken en -diensten 
Met deze eind 1995 opgezette experimentele actielijn worden de volgende doelstellingen 
nagestreefd: 
- het MKB betere (geïntegreerde) diensten verstrekken door de actieve samenwerking te 
bevorderen tussen beroepsbeoefenaars die tot dusver weinig hebben samengewerkt 
(bijvoorbeeld technologen en bankiers, initiatiefnemers van sociale innovaties en 
technologen); 
- de harmonisatie van steunmaatregelen van de overheid vergemakkelijken (bijvoorbeeld 
coördinatie van nationale programma's voor de plaatsing vanJonge onderzoekers in kleine 
en middelgrote ondernemingen ter bevordering van de technologieoverdracht, om met 
name de haalbaarheid van transnationale plaatsingen na te gaan); 
- de nationale netwerken van dienstenleveranciers aan het MKB met elkaar verbinden 
(bijvoorbeeld interface diensten/universiteit-industrie) en zo de Europese infrastructuur ter 
ondersteuning van het bedrijfsleven versterken. 
Tot dusver zijn 23 netwerken van in totaal ongeveer 150 organisaties geselecteerd. Een tiental 
van deze organisaties zijn vertegenwoordigers van het MKB. 
e) Projecten op het gebied van technologievalidering en technologieoverdracht 
De actielijn "projecten op het gebied van technologievalidering en technologieoverdracht" is 
vooral maar niet uitsluitend op het MKB gericht. Doel ervan is communautaire steun te 
verlenen aan projecten die op grond van de marktbehoeften en de maatschappelijke vraag de 
validatie van onderzoeksresultaten of de overdracht van technologieën naar nieuwe 
toepassingsgebieden beogen. 
Er werden twee oproepen tot het indienen van voorstellen gepubliceerd, namelijk op 
15 maart 1995 en op 15 september 1996, waarvoor een bedrag van 70 miljoen ecu werd 
uitgetrokken. Voor de definitiefase werden 200 voorstellen geselecteerd, waarvan bijna twee 
derden de demonstratiefase zullen halen met communautaire steun van 500 000 à 
1,5 miljoen ecu. De deelneming van het MKB aan deze twee oproepen was zeer groot en 
er werd een aantal vermeldenswaardige resultaten geboekt die bij zowel de deelneming als de 
geselecteerde voorstellen worden aangetroffen: 
- van de 920 organisaties die aan deze projecten deelnemen, behoort 47% tot het MKB, 
- ongeveer 60% van de projecten wordt door kleine en middelgrote ondernemingen 
gecoördineerd, 
- van 90% van de projectconsortia maakt ten minste één onderneming deel uit die tot het 
MKB behoort. 
92 
De opsplitsing van de projecten in twee fasen (definitie/uitvoerbaarheid en vervolgens 
uitvoering na het slagen van de definitiefase) leidt tot een vereenvoudiging van het 
oorspronkelijke voorstel en een verlichting van de inspanning die van de indiener wordt 
gevergd. Ook de ondersteunende diensten waarop de consortia een beroep kunnen doen, 
blijken bijzonder nuttig voor projecten waarbij veel kleine en middelgrote ondernemingen zijn 
betrokken. 
f) Netwerk van Relay Centra voor Innovatie 
De Relay Centra voor Innovatie (52 centra) adviseren organisaties - met name uit het 
kleinbedrijf - over technologie en innovatie. Voorts helpen zij kleine en middelgrote 
ondernemingen bij het identificeren van passende technologieën die aan hun behoeften 
beantwoorden. Bovendien verlenen zij bijstand bij de exploitatie van deze technologieën en 
verstrekken zij advies over OTO-programma's van de EU. Elk Relay Centrum is 
onafhankelijk en wordt in het kader van het Innovatieprogramma door de EU gefinancierd (23 
miljoen ecu uit een totale begroting van 43,5 miljoen ecu). De hoofddoelstelling van elk Relay 
Centrum voor Innovatie bestaat erin een regionale "pool" te vormen die toegang biedt tot de 
benodigde expertise ter ondersteuning van de exploitatie, technologieoverdracht en 
innovatieactiviteiten van de kleine en middelgrote ondernemingen uit die regio. Deze 
ondernemingen beschikken zo over een directe link met partners en potentiële kopers 
van de technologieën die zij hebben ontwikkeld. 
Het personeel van de Relay Centra voor Innovatie heeft ervaring met bedrijfsleven en 
technologie en is geselecteerd op basis van zijn diepgaande kennis van de 
technologiebehoeften van de plaatselijke industrie (in het bijzonder kleine en middelgrote 
ondernemingen), zijn vermogen om organisaties advies over technologieoverdracht, innovatie 
en aanverwante bedrijfsproblemen te verstrekken, zijn capaciteit om diensten te ontwikkelen 
die aan de specifieke behoeften van de regionale industriële structuur voldoen, zijn vermogen 
om plaatselijke organisaties beter op de exportmarkten te helpen concurreren en, tenslotte, 
zijn grondige kennis van de OTO-programma's van de EU. 
Het Relay Centrum kan via het netwerk bijzonderheden verspreiden over innoverende 
producten, procédés en technologieën van kleine en middelgrote ondernemingen en een dienst 
voor het zoeken naar partners opzetten. Andere diensten zijn onder meer specifiek op de regio 
toegesneden opleidings- en adviesdiensten, netwerkvorming en uitwisseling van ideeën 
(bijvoorbeeld studiebijeenkomsten over integrale kwaliteitszorg, waardebeheer, octrooi- en 
intellectuele-eigendomsrechten en milieuzorg). 
Het netwerk van Relay Centra voor Innovatie heeft in 1995 en 1996 de volgende resultaten 
opgeleverd: bijstand aan overeenkomsten betreffende technologieoverdracht (381 
onderhandeld, 108 ondertekend); bijstand aan organisaties bij de opstelling van voorstellen in 
het kader van OTO-programma's van de EU (1 406 ingediend, 309 goedgekeurd); aantal 
contacten met klanten, vooral uit het MKB: 39 337; aantal keer bijstand verleend aan 
klanten, vooral uit het MKB: 7 052. 
g) OPET-netwerk (Organisation for the Promotion of Energy Technologies) 
Het OPET-netwerk is een gespecialiseerd netwerk (40 OPET's, 4 miljoen ecu voor 2 jaar) dat 
in het kader van het Innovatieprogramma en ter vervanging van het voormalige 
OPET-THERMIE-netwerk werd opgezet om nieuwe en innoverende energietechnologieën te 
stimuleren. Doel ervan is de marktpenetratie van succesvolle nieuwe en innoverende 
energietechnologieën te bevorderen, met name van die welke afgeleid zijn van technologieën 
die in het kader van het programma voor ni et-nucleaire energie (JOULE - THERMIE) werden 
gedemonstreerd. Een van de belangrijkste doelgroepen van het OPET-netwerk is het MKB. 
93 
Het OPET-netwerk houdt zich bezig met rationeel energiegebruik in gebouwen, hernieuwbare 
energiebronnen voor vervoer en industrie en fossiele brandstoffen. 
EERSTE ACTIEPLAN VOOR INNOVATIE IN EUROPA 
Het eerste actieplan voor innovatie in Europa, dat op 20 november 1996 door de Commissie 
werd goedgekeurd, is tot stand gekomen na een brede openbare discussie naar aanleiding van 
de publicatie van het Groenboek over innovatie in 1995. Deze discussie heeft de hoofdlijnen 
van de door de Commissie gestelde diagnose over het tekort aan innovatie in Europa 
grotendeels bevestigd. Met dit plan wordt eveneens het verzoek ingewilligd van de Europese 
Raad van Florence (juni 1996) aan de Commissie om een actieplan op te stellen voor 
maatregelen op het gebied van innovatie. 
In het actieplan worden hoofdzakelijk op communautair niveau maatregelen voorgesteld met 
de volgende doelstellingen: 
• een echte "innovatiecultuur" bevorderen; 
• een juridisch, financieel en regelgevingskader tot stand brengen dat bevorderlijk is 
voor innovatie; 
• onderzoek en innovatie beter op elkaar afstemmen. 
Het actieplan werd zowel door de Europese instellingen als door de sociaal-economische 
actoren positief onthaald. Tijdens de eerste fase van de tenuitvoerlegging van het plan heeft de 
Commissie problemen aangepakt die onder meer te maken hebben met bescherming van de 
intellectuele eigendom (bijvoorbeeld de publicatie van het Groenboek over het 
Gemeenschapsoctrooi), innovatiefinanciering, onderwijs en oplefding ("Erasmus voor het 
leerlingwezen", het initiatief "Leren in de informatiemaatschappij") en innovatiebeheer in 
ondernemingen (benchmarkingsysternen). Eind 1997 zal een eerste balans van de uitvoering 
van het actieplan worden opgemaakt. 
7.5. Informatiemaatschappij 
7.5.1. Programma op het gebied van informatietechnologie (IT) 
Het programma op het gebied van informatietechnologie (dat het voormalige 
ESPRIT-programma vervangt) (2 065 miljoen ecu voor 1994-1998) omvat een breed scala 
van activiteiten gaande van fundamenteel tot toegepast onderzoek op de volgende gebieden: 
softwaretechnologie, technologie voor componenten en subsystemen, elektronische handel, 
langetermijnonderzoek, open microprocessorsystemen, computers en netwerken met groot 
vermogen, technologieën voor bedrijfsprocessen, multimediasystemen en geïntegreerde 
fabricage. Het programma vervult een essentiële rol voor kleine en middelgrote 
ondernemingen die een OTO-project op het gebied van informatietechnologie willen 
uitvoeren of toegang tot hightechresultaten willen krijgen. 
Tijdens de eerste twee jaar (1995 en 1996) werden met 900 miljoen ecu 836 projecten 
opgezet. Ongeveer 1 000 afzonderlijke kleine en middelgrote ondernemingen hebben aan 
een onderzoeksproject met kostendeling deelgenomen en ongeveer 30% van alle onder het 
programma vallende werkzaamheden uitgevoerd. Nog eens 600 kleine en middelgrote 
ondernemingen waren betrokken bij de flankerende maatregelen in het kader van het 
IT-programma, wat dit programma de eerste plaats onder de communautaire 
O&O-pro gramma's oplevert en bevestigt dat de inspanningen om de MKB-deelneming te 
verhogen met succes zijn bekroond. 
Afgezien van de in KP IV opgenomen specifieke stimuleringsmaatregelen ten behoeve van 
het MKB (TSM) (exploratiepremies en CRAFT), werden in het kader van het 
IT-programma flankerende maatregelen op het gebied van inhoud en procedures 
94 
(introductie van specifieke onderwerpen en procedure voor de indiening van voorstellen 
in twee fasen) ingevoerd die aan de specifieke behoeften van het MKB beantwoorden. 
Deze maatregelen blijken de MKB-deelneming aan de activiteiten van het 
IT-programma aanzienlijk te hebben vergemakkelijkt. 
De maatregelen op het gebied van inhoud omvatten met name het Europees Systeem- en 
Software-Initiatief (ESSI) ter bevordering/verspreiding van optimale werkwijzen op het 
gebied van software-ontwikkeling, micro-elektronische componenten en op IT gebaseerde 
fabricagemethoden, een experiment met acties ten behoeve van eerste gebruikers van 
micro-elektronica in producten (FUSE) en de oprichting van informatie- en hulpcentra voor 
technologieoverdracht (met name op het gebied van computers met groot vermogen, 
elektronische handel en automatisering). Voorts werd de samenwerking tussen gebruikers en 
leveranciers van specifieke OTO-technologieën sterk gestimuleerd, wat tot talrijke 
samenwerkingsovereenkomsten tussen grote bedrijven en kleine en middelgrote 
ondernemingen heeft geleid. 
De actie ten behoeve van eerste gebruikers (First User action - FUSE) is hoofdzakelijk gericht 
op alle industriële ondernemingen die voordeel kunnen trekken van nieuwe toepassingen van 
bestaande micro-elektronische technologieën. Het MKB is het meest gebaat bij dit initiatief. 
Aangezien bij FUSE kennisoverdracht centraal staat, werd een netwerk van 26 knooppunten 
voor technologieoverdracht (Technology Transfer Nodes - TTN's) opgezet om het 
bedrijfsleven beter bewust te maken van de voordelen van micro-elektronica en tevens 
informatie en hulp te verstrekken. 
EUROPRACTICE, een actie die nauw bij FUSE aansluit, is in oktober 1995 van start gegaan 
en is erop gericht gebruikers goedkope basisdiensten te verlenen om hen te helpen bij de 
toepassing van micro-elektronica. De geboden diensten omvatten adviesverlening, opleiding, 
programmatuurhulpmiddelen, design support, prototyping en kleinschalige productie. 
Voor vele onderdelen van het programma werd een procedure voor het indienen van 
voorstellen in twee fasen ingevoerd, wat bijzonder gunstig is voor het MKB: in een eerste 
fase wordt het voorstel beoordeeld uit het oogpunt van het verwachte effect ervan op het 
bedrijfsleven. Deze eerste evaluatie neemt maar weinig tijd in beslag en alleen bij een gunstig 
oordeel wordt de onderneming verzocht binnen twee maanden een volledig voorstel in te 
dienen met een gedetailleerde beschrijving van de OTO-strategie en een werkprogramma. 
Deze aanpak in twee fasen is in het voordeel van de kleine en middelgrote ondernemingen, 
aangezien zij pas een volledig voorstel hoeven in te dienen - wat een grote inspanning vergt -
na het eerste "filter" te zijn gepasseerd. Bovendien vinden er frequent oproepen tot het 
indienen van voorstellen plaats (2 tot 4 per jaar), die op vaste data worden gepubliceerd. 
Hierdoor-wordt de ondernemingen de mogelijkheid geboden hun deelneming te plannen en 
hun voorbereiding over diverse maanden te spreiden. 
De in de Informatiemaatschappij en O&O gespecialiseerde EIC-groepen hebben zich 
ingespannen om deze programma's bij kleine en middelgrote ondernemingen ruimere 
bekendheid te geven en hun toegang tot deze programma's te verschaffen. 
In 1996 werden in samenwerking met ISPO (Information Society Project Office) twee 
voorlichtingsweken over de informatiemaatschappij georganiseerd om de kleine en 
middelgrote ondernemingen over de mogelijkheden van de informatiemaatschappij te 
informeren en toepassingen en diensten te demonstreren die op hun dagelijkse 
werkzaamheden van invloed kunnen zijn. Tijdens de tweede van deze Europese weken 
hebben de EIC-verbindingscentra en andere (EICC) organisaties evenementen in 6 
niet-EU-landen georganiseerd (LMOE en Tunesië). 
95 
De ElC-leden van de in O&O gespecialiseerde groep bleven verder evenementen organiseren 
om O&O-programma's te promoten. Zij waren ook actief betrokken bij het promoten van de 
ITEA-prijzen (Information Technology European Awards). Tevens werd veel nadruk gelegd 
op het promoten van.nieuwere acties in het kader van ESPRIT, zoals FUSE en Best Practice. 
Wat laatstgenoemde actie betreft, hebben de Zweedse leden van de groep meer publiciteit 
gegeven aan dit initiatiefin Zweden, waar de deelneming onvoldoende werd geacht. In reactie 
op een verzoek van de Commissie hebben de leden van het netwerk feedback gegeven met 
betrekking tot de wijze waarop het effect van de voorlichtingsdagen voor het MKB kan 
worden versterkt. 
7.5.2. Programma betreffende geavanceerde communicatietechnologieën en -dienstp.n 
In het kader van het OTO-programma van de EU betreffende geavanceerde 
communicatietechnologieën en -diensten (ACTS) werden drie specifieke maatregelen ten 
behoeve van het MKB genomen: maatregelen ter bevordering en vergemakkelijking van de 
MKB-deelneming aan OTO-activiteiten, maatregelen ter verspreiding van informatie onder 
kleine en middelgrote ondernemingen en ter ondersteuning van de benutting van nieuwe 
diensten door het MKB en maatregelen ter bevordering van de totstandkoming van een 
consensus over de toegang van het MKB tot onderling verenigbare systemen voor 
elektronische handel. 
Ruim 25% van de deelnemers aan dit OTO-programma behoort tot het MKB. Er werden 
specifieke maatregelen genomen om kleine en middelgrote ondernemingen aan te sporen aan 
de tweede oproep tot het indienen van voorstellen (in 1995) deel te nemen. Deelneming aan 
de derde oproep tot het indienen van voorstellen in 1997 zal verder worden aangemoedigd. 
Thans is een specifiek project (SMARTS) gewijd aan de uitbreiding van de MKB-deelneming 
aan activiteiten op het gebied van informatieverspreiding en technologieoverdracht. Dit 
project moet ervoor zorgen dat tegen eind 1998 ten minste 5 000 Europese kleine en 
middelgrote ondernemingen toegang hebben tot informatie en resultaten. 
Een centrale doelstelling van het ACTS-onderzoek is de ontwikkeling van technologieën, 
systemen en diensten voor elektronische handel. Ruim 20 projecten betreffende 
"netwerkvorming en handelstransacties door kleine ondernemingen" zijn samengebracht in 
een "keten voor de totstandkoming van een consensus". Deze OTO-keten zorgt voor de 
technologische basis van het Memorandum of Understanding inzake "Vrije toegang tot de 
elektronische handel voor het Europese MKB", dat door meer dan 70 vooraanstaande 
ondernemingen is ondertekend. Dit Memorandum of Understanding verschaft een open kader 
voor sectorale overeenkomsten betreffende de interoperabiliteit van transactie-, directory- en 
verificatiesystemen en betreffende de rechten en verantwoordelijkheden op het gebied van de 
elektronische handel. 
7.5.3. Projecten voor de ontwikkeling van multimedia 
Er zijn twee oproepen tot het indienen van voorstellen voor projecten voor de ontwikkeling 
van multimedia gepubliceerd. In het kader van de ene oproep (onder het IMPACT 
2-programma) werd MKB-deelneming aan de ontwikkelingsteams niet speciaal in de hand 
gewerkt, hoewel kleine en middelgrote ondernemingen toch werden aangespoord deel te 
nemen. De oproep leverde de volgende resultaten op: 103 voorstellen van 565 organisaties, 
waarvan 356 uit het MKB (minder dan 250 werknemers) (63%), en steunverlening aan 
17 projecten waaraan in totaal 105 organisaties deelnamen, waarvan 68 uit het MKB (64%). 
In het kader van de andere oproep (onder het INFO 2000-programma) genoten kleine 
ondernemingen (minder dan 50 werknemers) en regio's van Doelstelling 1 een specifiek 
voordeel: het percentage van de beschikbare steun werd verhoogd van 40% tot 50%. De 
oproep leverde de volgende resultaten op: 477 voorstellen van 2 428 organisaties, waarvan 
1486 (61%) kleine ondernemingen en 1653 (68%) kleine en middelgrote 
ondernemingen, en steunverlening aan 80 projecten waaraan in totaal 405 organisaties 
deelnamen, waarvan 253 (62%) kleine ondernemingen en 318 (78%) kleine en 
middelgrote ondernemingen. 
7.5.4. Programma Telematicatoepassingen (PT) 
In de beschikking van de Raad betreffende het PT132 is de doelstelling geformuleerd dat 5% 
van de PT-begroting voor 1994-1998 naar kleine en middelgrote ondernemingen of 
organisaties moet gaan (met minder dan 500 werknemers). Het spreekt dan ook vanzelf dat 
het PT openstaat voor kleine en middelgrote ondernemingen/organisaties. Projecten die 
voorzien in de behoefte aan betere kennis en integratie van telematica in kleine en middelgrote 
ondernemingen hebben voor 44,1 miljoen ecu aan steun ontvangen. Bij andere projecten 
waren meer dan 50% van de deelnemers kleine en middelgrote ondernemingen/organisaties, 
die voor 32,4 miljoen ecu aan steun ontvingen. Bij meer dan 95% van alle telematicaprojecten 
zijn kleine en middelgrote ondernemingen/organisaties betrokken. Het totaalbedrag van 76,5 
miljoen ecu stemt overeen met 13 % van de EU-financiering voor bestaande projecten 
en met 8,5% van de totale geplande PT-begroting. Momenteel voldoet het 
Telematicaprogramma aan de vastgelegde doelstellingen inzake de betrokkenheid van 
kleine en middelgrote ondernemingen/organisaties. 
7.6. Elektronische handel 
Met als drijvende kracht de spectaculaire vooruitgang op het gebied van 
informatietechnologie, met name de snelle expansie van Internet, biedt elektronische handel 
enorme potentiële mogelijkheden voor consumenten en bedrijven in Europa, en in het 
bijzonder voor het MKB. De verbreiding ervan zal tevens de concurrentiepositie van Europa 
op de wereldmarkten sterk beïnvloeden. Elektronische handel zal evenwel ook tot ingrijpende 
structurele veranderingen op de commerciële en arbeidsmarkten leiden. 
Elektronische handel bestrijkt een breed scala van activiteiten met betrekking tot zowel 
goederen als diensten, zoals onder meer elektronische handel in goederen en diensten, 
online-leverantie van digitale inhoud, elektronische geldovermakingen, elektronisch 
verhandelen van aandelen, elektronische vrachtbrieven, veilingen, gezamenlijk ontwerpen, 
online-inkopen van onderdelen, elektronische overheidsopdrachten, directe verkoop aan de 
consument en service na verkoop. 
In april 1997 heeft de Commissie haar goedkeuring gehecht aan een mededeling over een 
Europees Initiatief op het gebied van de Elektronische Handel133 om de groei van de 
elektronische handel zowel binnen de EU als op de wereldmarkt te bevorderen. 
De hoofdpunten zijn: 
• De noodzaak om het vertrouwen in transnationale elektronische handel te vergroten. Dit is 
van cruciaal belang tegen de achtergrond van zowel de verdere opheffing van 
handelsbelemmeringen en de steeds verder reikende multilaterale verbintenissen in het 
kader van de WTO als de opkomende computercriminaliteit (bv. het elektronisch 
witwassen van geld, het met kwaad opzet inbreken in computersystemen en het schenden 
van het auteursrecht). Vooral het MKB moet worden aangemoedigd om nieuwe 
methoden, technieken en innovaties op handelsgebied over te nemen. 
• Beschikbaarstelling van de vereiste infrastructuur, waarbij problemen inzake capaciteit, 
kosten, interoperabiliteit en gebruikersvriendelijkheid worden aangepakt. De Commissie 
132 PB nr. L 334 van 22.12.1994, blz. I. 
133 COM(97) 157 van 15.4.1997. 
97 
zal samen met de EU-lidstaten en met haar handelspartners werk maken van de volledige 
en tijdige implementatie van de WTO-overeenkomst betreffende basistelecommunicatie, 
die op 1 januari 1998 in werking moet treden en in belangrijke mate aan de liberalisering 
van de telecommunicatiesector zal bijdragen. Hetzelfde geldt voor de onlangs gesloten 
Information Technology Agreement (ITA), die voorziet in de geleidelijke opheffing van 
tarifaire en niet-tarifaire belemmeringen voor de handel in IT-producten, en de 
wederzijdse erkenningsovereenkomsten betreffende conformiteitsbeoordeling Mutual 
Recognition Agreements (MRA). In haar mededeling over "Cohesie en de 
informatiemaatschappij"134 geeft de Commissie aan te streven naar de verkleining van de 
resterende regionale verschillen in kosten, kwaliteit en toegankelijkheid van de 
elektronische-handelsinfrastructuur en -diensten om er zo toe bij te dragen dat regio's 
nieuw leven wordt ingeblazen en plaatselijke diensten worden vernieuwd en in stand 
gehouden. Elektronische-handelsinfrastructuren moeten op grote schaal tegen 
aantrekkelijke prijzen beschikbaar zijn, wil het MKB de hierdoor geboden 
mogelijkheden volledig kunnen benutten. 
Bij het wegwerken van capaciteitsknelpunten zal de Commissie een gecoördineerde 
Europese aanpak volgen. Zij zal daartoe gebruik maken van de OTO-programma's op het 
gebied van informatie- en communicatietechnologie, acties onder het Vijfde 
kaderprogramma en de Trans-Europese netwerken. De Commissie zal ook het nodige 
doen om een actieve deelneming van bedrijfsleven en overheid in Europa aan het 
wereldwijde besluitvormingsproces inzake de ontwikkeling van Internet te 
vergemakkelij ken. 
De Commissie moedigt een consensus over normalisatie op het gebied van de 
elektronische handel aan via het Memorandum of Understanding inzake Vrije 
Toegang tot Elektronische Handel voor het MKB, dat ten doel hééft Europese 
ondernemingen en gebruikers bij de normalisatie- en specificatiewerkzaamheden te 
betrekken. Er zullen stappen worden ondernomen om beter op de 
normalisatiebehoeften van de gebruikers, in het bijzonder uit het MKB, in te spelen. 
Verbetering van de gebruikersvriendelijkheid. Hierbij is het de bedoeling eenvoudige 
gebruikersvriendelijke oplossingen te bieden om ieder stadium in het 
transactieproces elektronisch te kunnen afhandelen. Dit zal ertoe bijdragen dat 
elektronische handel in brede kring en vooral in het MKB ingang vindt, zodat de 
bedrijven in kwestie met de elektronische-handelstechnologieën aan het werk 
kunnen gaan en op de hoogte blijven van de laatste ontwikkelingen terzake. Om deze 
doelstelling te bereiken, is in de OTO-programma's van de EU een bijzondere plaats 
ingeruimd voor elektronische handel (in het kader van het ESPRIT-programma is reeds 
een eerste oproep tot het indienen van voorstellen op het gebied van elektronische handel 
gepubliceerd). Elektronische handel is eveneens een van de prioriteiten van het 
programma voor de'Totstandbrenging van een Gebruikersvriendelijke 
Informatiemaatschappij". 
Bevordering van internationale industriële en technologische samenwerking. In de loop 
van 1997 zullen als onderdeel van het Actieplan van Praag met de deelneming van landen 
uit Midden- en Oost-Europa en in samenwerking met niet tot de Unie behorende 
Middellandse-Zeelanden projecten worden opgezet. De Commissie zal voorts haar 
continue internationale samenwerking op het gebied van de elektronische handel 
intensifieren door het bevorderen van wereldwijde proefprojecten in G7-verband, 
waaraan het MKB kan deelnemen. 
134 COM(97) 7 van 22.1.1997. 
98 
Totstandbrenging van een adequaat regelgevingskader ten aanzien van kwesties zoals 
beveiliging, privacy, bescherming van de intellectuele-eigendomsrechten (met name 
auteursrechten en handelsmerken), consumentenbescherming, voorschriften inzake 
accounting en accountantscontrole en belastingneutraliteit. De reeds getroffen maatregelen 
omvatten: de EG-richtlijn betreffende de bescherming van persoonsgegevens135, het 
voorstel voor een richtlijn inzake het doorzichtigheidsmechanisme (deze richtlijn is 
bedoeld om het risico te verminderen dat uiteenlopende nationale maatregelen leiden tot 
een beperking van het vrije verkeer van IT-diensten), een richtlijn inzake op afstand 
gesloten contracten (waaronder ook elektronische transacties vallen) en een aantal 
horizontale en sectorale richtlijnen. In aansluiting op het Groenboek inzake Commerciële 
Communicatie zal de Commissie gedetailleerde voorstellen doen. Zij zal tevens een 
voorstel voor een richtlijn inzake op afstand gesloten contracten voor financiële 
dienstverlening en een voorstel voor een richtlijn inzake de uitgifte van elektronisch geld 
indienen. De Commissie zal ook streven naar een vroegtijdige ratificatie en implementatie 
van de twee onlangs onder auspiciën van de Wereldorganisatie voor de intellectuele 
eigendom (World Intellectual Property Organisation - WIPO) goedgekeurde verdragen, 
namelijk het "WIPO Copyright Treaty" (WIPO-auteursrechtverdrag) en het "WIPO 
Performances and Phonograms Treaty" (WIPO-verdrag inzake de bescherming van 
uitvoerende kunstenaars en producenten van fonogrammen). 
• Het nemen van initiatieven op het gebied van onderwijs en opleiding ten behoeve van 
het MKB, scholen en lokale instanties in het kader van het SOCRATES- en het 
LEONARDO-programma, het Actieplan "Leren in de Informatiemaatschappij"136 en het 
ADAPT-BIS-programma (nieuw deelinitiatief inzake Bouwen aan de 
Informatiemaatschappij). 
Om het bedrijfsleven en met name het MKB bewust te maken van de optimale 
werkwijzen en ertoe aan te zetten deze toe te passen, zal de Commissie tegen eind 1997 
een werkprogramma opzetten dat voortbouwt op de met het experimentele programma 
Commerce 2000 opgedane ervaring en op de raadpleging inzake het Groenboek over de 
Handel en Distributie. De bewustmaking zal worden nagestreefd via het G7-project 
betreffende een Wereldmarkt voor het MKB en via specifieke activiteiten van het netwerk van 
Euro Info Centres in het kader van het Derde Meerjarenprogramma voor het MKB. Tevens zal 
de Commissie samen met een strategisch document een actieplan presenteren om de 
ontwikkeling van elektronische overheidsopdrachten te stimuleren. Dit zou voor een 
katalysatoreffect op de wereldmarkt moeten zorgen. 
7.7. Beroepsopleiding 
Beroepsopleiding is van essentieel belang voor het concurrentievermogen van kleine en 
middelgrote ondernemingen, met name om hun beheer te verbeteren. Toch zijn deze 
ondernemingen vaak niet geneigd opleiding te zien als een noodzakelijke investering om hun 
prestaties te verbeteren en zich aan de snelle veranderingen in hun omgeving (zoals die welke 
met productieprocédés of met de invoering van nieuwe technologieën verband houden) aan te 
passen. Doelstelling 4 van het Europees Sociaal Fonds, het communautaire ADAPT-initiatief 
en het programma LEONARDO DA VINCI zijn er met name op gericht de aanpassing van de 
ondernemingen aan de gewijzigde omstandigheden in het bedrijfsleven te ondersteunen en te 
begeleiden en de beroepsopleidingsstelsels in de Unie te verbeteren. Met het programma 
135 Richtlijn 95/46/EG van het Europees Parlement en de Raad van 24 oktober 1995 betreffende de bescherming van 
natuurlijke personen in verband met de verwerking van persoonsgegevens en betreffende het vrije verkeer van die 
gegevens, PB nr. L 281 van 23.11.95, blz. 31. 
136 COM(96) 47 ! def. van 2.10.1996. 
99 
Media-Opleiding wordt beoogd aan de specifieke opleidingseisen van de audiovisuele sector 
tegemoet te komen. 
7.7.1. Doelstelling 4 van het Europees Sociaal Fonds 
Een van de prioriteiten van Doelstelling 4 is de concentratie op de specifieke behoeften 
van het MKB op het gebied van de ontwikkeling van het menselijk potentieel 
(vergemakkelijken van de aanpassing van werknemers aan de gewijzigde omstandigheden in 
het bedrijfsleven en aan de ontwikkeling van de productiestelsels). Hierbij is het zaak: 
- deze ondernemingen te helpen anticiperen op de behoeften aan beroepskwalificaties van 
hun werknemers en hen het beheer van de menselijke hulpbronnen vooruit te helpen 
plannen; 
- hun opleidingsinspanningen ten behoeve van de werknemers te ondersteunen; 
- met het oog op bovenstaande, de dienstverlening aan het MKB en de samenwerking tussen 
kleine en middelgrote ondernemingen te stimuleren. 
Deze prioriteit is duidelijk vastgelegd in zowel de ESF-verordening137 als de 
programmeringsdocumenten van de lidstaten, en geniet bijzondere aandacht bij de follow-up 
en de evaluatie. 
In Finland en Zweden zijn alle acties uit hoofde van Doelstelling 4 afgestemd op het 
MKB. In het EPD van Zweden is bepaald dat alleen ondernemingen met minder dan 
250 werknemers in aanmerking komen en dat voorrang wordt gegeven aan 
ondernemingen met minder dan 50 werknemers. 
In sommige lidstaten en met name in Frankrijk zijn de bemiddelende structuren (zoals de 
Kamers van Koophandel en de organisaties die bij de ondernemingen fondsen werven voor 
beroepsopleiding) zeer actief bij het mobiliseren van de kleine en middelgrote ondernemingen 
en bij het ontwikkelen en opzetten van projecten in het kader van Doelstelling 4. 
Voor de overige lidstaten beschikt de Commissie in dit stadium van de implementatie slechts 
over gedeeltelijke en voorlopige gegevens. De steunmaatregelen ten behoeve van het MKB 
verschillen aanzienlijk van land tot land en zouden 50 à 80% van de toegekende 
bedragen vertegenwoordigen. De werkelijke spreiding van de kredieten al naar gelang de 
omvang van de ondernemingen zal moeten blijken uit het tussentijdse evaluatieverslag, dat 
eind 1997 dient te worden gepresenteerd. 
De in het kader van Doelstelling 4 gevolgde aanpak kan aan de hand van twee projecten 
worden geïllustreerd: 
Een project biedt aan de 50 000 minst geschoolde werknemers uit de 
agro-voedingsmiddelensector in Frankrijk de mogelijkheid een basisopleiding te volgen. Als 
gevolg van de ontwikkeling van de productiestelsels is de positie van deze werknemers zeer 
kwetsbaar geworden. Aan de ene kant verdwijnen tal van arbeidsplaatsen, met name voor de 
minst geschoolde werknemers, maar aan de andere kant neemt de vraag naar beter geschoolde 
arbeidskrachten toe. Om de inzetbaarheid van deze werknemers te verhogen en hun uitsluiting 
op de arbeidsmarkt te bestrijden, werd met de scholing ervan begonnen. Het is de bedoeling 
hun elementaire algemene kennis bij te brengen (lezen, schrijven, rekenen) en hun vermogen 
om te analyseren, logisch te redeneren en problemen op te lossen, te ontwikkelen. Het 
beheersen van deze kennis is onontbeerlijk om een voortgezette opleiding aan te vatten en 
zich in het beroepsleven te ontplooien. 
Een project in Finland beoogt alle door het ESF ondersteunde anticipatieacties in één netwerk 
bijeen te brengen. Het bestrijkt zowel de trends op de arbeidsmarkt als de identificatie van de 
137 Verordening 2084/93 van de Raad van 20.7.1993, PB nr. L 193 van 31.7.1993, blz. 39. 
behoeften aan beroepskwalificaties op regionaal, sectoraal en ondernemingsniveau. Het 
project heeft een tweeledig doel: verzamelen en analyseren van alle beschikbare informatie op 
het gebied van anticipatieacties en bevorderen van de samenwerking tussen de deelnemers. 
Voor de verzameling van de informatie werd een gegevensbank opgezet die toegankelijk is 
via Internet. Er zullen forums voor de uitwisseling van informatie tussen de initiatiefnemers 
van anticipatieprojecten worden gehouden en er zal voor een ruime verspreiding van de 
resultaten onder de belanghebbenden en met name de kleine en middelgrote ondernemingen 
worden gezorgd. * 
7.7.2 ADAPT-initiatief 
De totale begroting voor ADAPT bedraagt bijna 3,3 miljard ecu, met een EU-bijdrage ten 
belope van 1,6 miljard ecu. Bij dit initiatief staan de menselijke hulpbronnen centraal. Dankzij 
zijn bottom-up-benadering, nadruk op innovatie, experimenteel.karakter en transnationaliteit 
vormt het een ideale bron van ideeën inzake werkorganisatie, met name op gebieden zoals de 
bevordering van het kennisscheppend vermogen van het personeel en de koppeling van de 
invoering van Informatie- en Communicatietechnologieën (ICT's) aan het onderwijs en de 
opleiding van het personeel en aan een organisatorische vernieuwing binnen dit kader. Het 
MKB is duidelijk een prioritaire doelgroep van het ADAPT-initiatief. Bovendien voorziet 
ADAPT in maatregelen die direct op het MKB zijn gericht en die voor het grootste deel in de 
nationale Operationele Programma's zijn overgenomen: 
a) ontwikkeling van beroepskeuzevoorlichtings- en adviseringssystemen voor werknemers uit 
verschillende economische sectoren die door veranderingen in het bedrijfsleven worden 
getroffen, wat van bijzonder belang is voor werknemers van kleine en middelgrote 
ondernemingen die met werkloosheid worden bedreigd; 
b) opleidingsacties met het oog op de verbetering van het vermogen van ondernemers en 
managers om zich aan veranderingen aan te passen en relevante bedrijfsplannen op te stellen. 
Ook hier zal bijzondere aandacht worden geschonken aan de verbetering van de kwaliteit van 
het management in het MKB; 
c) verlening van bijstand aan het MKB bij het opzetten en uitvoeren van interne en externe 
programma's voor voortdurende scholing; 
d) totstandbrenging van netwerken en samenwerking tussen producenten, leveranciers en 
klanten; een aspect daarvan is de bevordering van kennisoverdracht en van de verspreiding 
van optimale werkwijzen en de verbetering van het vermogen van grote ondernemingen om 
hun personeel speciaal op te leiden om aan de specifieke behoeften van het MKB te voldoen; 
e) ontwikkeling van concurrerende clusteractiviteiten en deelneming van kleine en middelgrote 
ondernemingen aan ondernemingsnetwerken. Een belangrijke activiteit in dit verband is de 
totstandbrenging van structuren voor gemeenschappelijke diensten voor groepen kleine en 
middelgrote ondernemingen. 
ADAPT beperkt zich niet uitsluitend tot opleiding, maar wil ook het scheppen van nieuwe 
arbeidsplaatsen stimuleren. Het is met name voor kleine en middelgrote ondernemingen van 
essentieel belang dat zij ten volle profiteren van de mogelijkheden die worden geboden door de 
opkomst van nieuwe markten, de ontwikkeling van nieuwe activiteiten en het grotere potentieel 
voor banengroei. ADAPT kan eveneens bijdragen tot de verbetering van de lokale en nationale 
infrastructuur ter ondersteuning van het ondernemerschap en van de expansie van kleine en 
middelgrote ondernemingen, alsook tot de overdracht en uitwisseling van optimale werkwijzen 
en ideeën over de nationale grenzen heen. 
In het kader van de eerste oproep tot het indienen van projectvoorstellen werden 1 400 
projecten van 300 transnationale partnerschappen geselecteerd. In de loop van 1997 vindt een 
mi 
tweede en laatste selectie van projecten plaats. Tegen 1999 zullen ruim 3 000 projecten aan dit 
initiatief hebben deelgenomen. 
Om de toegang tot dit initiatief te vergemakkelijken, werden in iedere lidstaat Nationale 
Steunstructuren opgezet. De belangrijkste taken van deze structuren bestaan erin de 
werkzaamheden van de initiatiefnemers van projecten te ondersteunen en optimale 
werkwijzen te verspreiden. De meeste onder hen beschikken bovendien over eigen websites, 
waarlangs makkelijk toegang tot informatie over het initiatief kan worden verkregen. 
Een eerste analyse van de ADAPT-projecten wijst uit dat de overgrote meerderheid ervan 
ofwel is aangedragen door het MKB zelf, ofwel is opgezet door een groter consortium 
waarvan kleine en middelgrote ondernemingen deel uitmaken ofwel activiteiten 
ontplooit waarvan kleine en middelgrote ondernemingen de voornaamste begunstigden 
zijn. 
Om het effect van ADAPT te beoordelen, financiert ieder Operationeel Programma een 
onafhankelijke evaluatie. De meeste lidstaten hebben onafhankelijke beoordelaars 
geselecteerd, die reeds een eerste tussentijds verslag hebben ingediend. De Commissie is 
bovendien voornemens in de komende maanden een evaluatie op EU-niveau van het 
transnationale aspect van het initiatief te verrichten om het effect ervan te beoordelen. 
7.7.3. Programma LEONARDO DA VINCI 
Er zij aan herinnerd dat het programma LEONARDO DA VINCI138 (620 miljoen ecu 
1995-1999) steunt op nieuwe elementen ingevoerd krachtens het Verdrag van Maastricht, dat 
bepaalt dat het optreden van de Gemeenschap erop gericht moet zijn de aanpassingen aan 
veranderingen in het bedrijfsleven te vergemakkelijken, de initiële beroepsopleiding en bij- en 
nascholing te verbeteren, de toegang tot beroepsopleidingen te vergemakkelijken en de 
mobiliteit en de samenwerking inzake opleiding te bevorderen door middel van 
stimuleringsmaatregelen en met volledige eerbiediging van de verantwoordelijkheid van de 
lidstaten139. 
Tijdens de eerste twee jaar van de tenuitvoerlegging van dit programma werd met name 
voortdurend aandacht geschonken aan de toegang van het MKB tot beroepsopleiding, hetgeen 
tot een betere vertegenwoordiging van het MKB heeft geleid. Zo is UEAPME (Union 
Européenne de l'Artisanat et des Petites et Moyennes Entreprises) binnen het college van 
werkgevers volwaardig lid van het Toezichtcomité van het programma; ook de Kamers van 
Koophandel zijn vertegenwoordigd in de Nationale Coördinatie-Instanties die met de 
tenuitvoerlegging van het programma in de deelnemende landen zijn belast. 
Gezien de noodzaak om relaties tussen beroepsopleiding en beroepsleven tot stand te brengen, 
bevordert het programma de samenwerking tussen alle betrokken actoren en geeft'het op 
meerdere niveaus een krachtige stimulans om maatregelen ten behoeve van het MKB en 
het ambacht te treffen: 
- in het gemeenschappelijk kader van doelstellingen waarop de te ondernemen acties 
steunen, door een link te leggen tussen de behoeften aan vaardigheden en kwalificaties van 
de ondernemingen en de voorgestelde acties om aan deze behoeften te voldoen; 
- in specifieke maatregelen 
In deel I is de bijdrage van de ondernemingen (waaronder kleine en middelgrote en 
ambachtelijke ondernemingen) als initiatiefnemers of partners, broodnodig daar waar hun 
optreden de verbetering van de beroepsopleidingsstelsels en -voorzieningen in de 
deelnemende landen kan ondersteunen. Vooral in proefprojecten ter verbetering van de 
138 Besluit 94/819/EG van de Raad van 6 december 1994, PB nr. L 340 van 29.12.1994, blz. 8. 
139 Artikel 127 van het Verdrag omschrijft het optreden van de Europese Unie inzake beroepsopleiding. 
kwaliteit van de voorzieningen voor voortgezette opleiding en in transnationale programma's 
voor stages en uitwisselingen van jongeren en opleiders is voor de ondernemingen een 
belangrijke rol weggelegd. 
In deel II, dat gericht is op de verbetering van de beroepsopleidingsacties, mede door 
samenwerking tussen universiteiten en bedrijven, ten behoeve van ondernemingen en 
werknemers, zijn bedrijven uiteraard het sterkst vertegenwoordigd. Zij werken vooral mee aan 
transnationale proefprojecten inzake innovatie in de beroepsopleiding (door met 
technologische veranderingen rekening te houden), investering in de voortgezette opleiding 
van werknemers en overdracht van technologische innovaties, zulks in het kader van 
samenwerking tussen bedrijfsleven en universiteiten op het gebied van voortgezette 
beroepsopleiding. Zij zijn ook terug te vinden in transnationale programma's voor stages in 
het bedrijfsleven voor jongeren die een universitaire opleiding volgen of hebben afgerond, in 
transnationale uitwisselingsprogramma's tussen ondernemingen en universiteiten of 
opleidingsinstellingen en in transnationale programma's voor de uitwisseling van 
opleidingsfunctionarissen. 
In deel III, dat met name de ontwikkeling van de talenkennis beoogt, wordt communautaire 
steun verleend voor het opzetten van transnationale proefprojecten met als doel taalaudits 
voor ondernemingen en met name voor het MKB en de sociaal-economische actoren te 
verwezenlijken, alsook voor transnationale uitwisselingsprogramma's tussen 
ondernemingen en gespecialiseerde instellingen op het gebied van taalonderricht of 
opleidingsinstellingen. Voorts wordt steun verleend voor enquêtes en analyses om inzicht te 
verwerven in nieuwe vormen van leerlingenwezen en nieuwe opleidingsmethoden voor het 
MKB. 
- in de prioriteiten met betrekking tot de in de eerste twee delen van het programma 
omschreven maatregelen 
Zo treft men bij de prioriteiten van deel I het volgende thema aan: de verwerving van 
vaardigheden om de dienstensector, het midden- en kleinbedrijf en het bedrijfsleven in 
het algemeen in staat te stellen in te spelen op de behoeften van de interne markt. De 
prioriteiten van deel II omvatten onder meer de volgende thema's: de verwerving van de 
kwalificaties en vaardigheden die nodig zijn om zich aan te passen aan veranderingen in 
het bedrijfsleven, de ontwikkeling van de productiestelsels en de verspreiding van 
nieuwe technologieën, met name in het MKB en de traditionele industriële sectoren, alsook 
de ontwikkeling van opleidingen van managers van ondernemingen op het gebied van de 
overdracht van technologische innovaties en de opleiding van bedrijfsleiders en leidende 
figuren uit het MKB. 
Voorts moet worden benadrukt dat initiatiefnemers er bij de oprichting van transnationale 
partnerschappen dienen op toe te zien dat daar meerdere actoren deel van uitmaken ("multi-
player" partnerships), dat wil zeggen dat het moet gaan om partnerschappen waarin zowel 
actoren op het gebied van de beroepsopleiding als actoren uit andere kringen 
(bedrijfsleven, sociale partners en Kamers van Koophandel) zijn vertegenwoordigd. Een 
dergelijk partnerschap leent zich beter om het algemeen of gemeenschappelijk belang bij de 
verwezenlijking van een voorgesteld project aan te tonen en de verkregen resultaten na afloop 
van het project te valideren. 
a) Het opzetten van beroepsopleidingsprojecten ten behoeve van het MKB en het 
ambacht 
In het kader van de oproepen tot het indienen van voorstellen moeten de voorstellen niet 
alleen aan een aantal vaste criteria (zoals bijvoorbeeld transnationaliteit en aard van de 
partnerschappen) voldoen, maar ook aan jaarlijkse prioriteiten beantwoorden, waarbij een 
onderscheid wordt gemaakt tussen communautaire prioriteiten (algemene prioriteiten) en 
nationale prioriteiten (specifieke aanvullende prioriteiten). 
Zo was de communautaire prioriteit van de oproep tot het indienen van voorstellen van 
1995140 het verlenen van steun voor de verbetering van beroepsopleidingsacties, mede door 
samenwerking tussen universiteiten en bedrijven, ten behoeve van ondernemingen en 
werknemers. Met deze oproep werden onder meer de volgende doelstellingen nagestreefd: de 
verwerving van de benodigde kwalificaties en vaardigheden om zich aan veranderingen in het 
bedrijfsleven aan te passen, met inbegrip van de bevordering van de doorzichtigheid ervan, 
dankzij de versterking van de samenwerking tussen opleidingsinstellingen, universiteiten en 
ondernemingen in de context van nieuwe vormen van leerlingwezen of alternerende 
beroepsopleiding, alsook de bevordering van opleidingsacties en -plannen die verband 
houden met de invoering van nieuwe productie- en werkorganisatiesystemen tegen de 
achtergrond van de veranderingen in het bedrijfsleven en de overdracht van 
technologische innovaties, in het bijzonder in het MKB en in de sectoren die aan sterke 
internationale concurrentie blootstaan. 
De oproep tot het indienen van voorstellen van 1996ux omvatte vijf communautaire 
prioriteiten die voortvloeiden uit het Witboek van%de Commissie "Onderwijzen en Leren: naar 
een cognitieve samenleving"; een daarvan was de investering in menselijke hulpbronnen. Een 
ander te bereiken doelstelling was "de ontwikkeling van nieuwe methoden voor het 
wegwerken van de belemmeringen voor opleiding in het MKB". Een derde prioriteit was 
de veralgemening van de toegang tot kennis aan de hand van de hulpmiddelen van de 
informatiemaatschappij in het licht van de levenslange scholing. De voorstellen dienden met 
name betrekking te hebben op alternatieve methoden voor de opleiding van opleiders, de 
opleiding op het gebied van het beheer van de overdracht van technologie en de 
managementopleiding van bedrijfsleiders en leidende figuren uit het MKB. 
Bij de oproep tot het indienen van voorstellen van 1997142 werden dezelfde prioriteiten als in 
1996 gehanteerd, maar werd tevens gevraagd in ieder voorstel aan te geven hoe het 
transnationale partnerschap bijvoorbeeld inspeelt op de behoeften aan vaardigheden van het 
bedrijfsleven en met name van het MKB. Bij de selectie van de projecten strekte het bestaan 
van een hecht en gestructureerd partnerschap met een actieve deelneming van ondernemingen, 
met name kleine en middelgrote productie-ondernemingen (of groeperingen van kleine en 
middelgrote ondernemingen) en kleine en ambachtelijke ondernemingen, tot voordeel. 
b) Lopende beroepsopleidingsprojecten ten behoeve van het MKB en ambachtelijke 
ondernemingen 
In het laatste verslag over de resultaten van het vroegere FORCE-programma143 wordt het 
MKB bestempeld als de prioritaire doelgroep van het programma LEONARDO DA VINCI en 
wordt erop gewezen dat dit programma dus voor kleine en middelgrote ondernemingen 
bijzonder gemakkelijk toegankelijk moet zijn. Deze ondernemingen genieten voortaan directe 
140 PB nr. C 128 van 24.5.1995, blz. 14. 
141 PB nr. C 60 van 29.2.96, blz. 16. 
142 PBnr. C 381 van 17.12.96, blz. 44. 
'43 Het FORCE-programma wordt toegelicht op bladzijde 78 van het verslag van 1995. 
104 
en prioritaire aandacht en hun deelneming is van essentieel belang voor de ondersteuning van 
innovatie in de beroepsopleiding. 
Het programma LEONARDO DA VINCI geeft een antwoord op de volgende vragen: 
1. Hoe kan steun worden verleend voor het ontwikkelen van de opleiding in kleine en 
middelgrote ondernemingen die met zeer snelle veranderingen in het bedrijfsleven worden 
geconfronteerd en voor het klaarstomen van hooggekwalificeerd personeel voor de 
dienstensector en de nieuwe beroepen? 
2. Hoe maakt het MKB zijn opleidingsbehoeften kenbaar en hoe profiteert het van de 
innoverende opleidingen die in grote ondernemingen worden ontwikkeld? 
3. Hoe kan, gezien het feit dat de toegang van het bedrijfsleven tot onderzoeksresultaten en 
technologische innovaties van essentieel belang is voor het concurrentievermogen van het 
MKB, de samenwerking tussen universiteiten en ondernemingen op het gebied van 
beroepsopleiding bijdragen tot de beschikbaarheid van menselijke hulpbronnen met de aan 
de nieuwe behoeften aangepaste technische kwalificaties? 
Het gaat hier om cruciale vragen omdat het succes van het programma LEONARDO DA 
VINCI kennelijk volledig afhangt van de deelneming van kleine en middelgrote 
ondernemingen als voornaamste actoren. Het is echter wel zo dat deze deelneming in het 
kader van de oproepen tot het indienen van voorstellen van 1997 en de volgende jaren 
nog kan worden versterkt. 
Uit kwantitatief oogpunt valt immers direct op dat het aandeel van de overige actoren op het 
gebied van beroepsopleiding in de reacties op de oproepen tot het indienen van voorstellen in 
het kader van het programma vrij groot is in vergelijking met dat van het MKB. Deze 
bevinding moet echter worden genuanceerd. Het gebied bij uitstek voor deelneming van 
bedrijven in het algemeen en van kleine en middelgrote ondernemingen in het bijzonder is 
immers deel II van het programma, waarvan de acties (proef- en mobiliteitsprojecten) gericht 
zijn op het verlenen van steun voor de verbetering van beroepsopleidingsacties ten behoeve 
van ondernemingen en werknemers. 
Wat de eerste drie maatregelen (proefprojecten) van deel II samen betreft (namelijk: innovatie 
in de beroepsopleiding om rekening te houden met technologische veranderingen en de 
invloed ervan op het werk en de vereiste kwalificaties en vaardigheden, investering in de 
voortgezette opleiding van werknemers en overdracht van technologische innovaties in het 
kader van samenwerking tussen bedrijfsleven en universiteiten op het gebied van voortgezette 
beroepsopleiding), behoorde bij de projecten die naar aanleiding van de oproep van 1995 in 
het kader van deze drie maatregelen werden geselecteerd, 16% van alle partners tot het 
MKB (alle soorten partners samengenomen). Bij de oproep van 1996 was dit percentage 
opgelopen tot 20%, waarbij onder alle partnerorganisaties in het kader van deze drie 
maatregelen kleine en middelgrote ondernemingen zelfs het sterkst vertegenwoordigd 
waren, wat bij de vorige oproep niet het geval was. 
Wat de drie mobiliteitsmaatregelen van deel II als geheel betreft (namelijk: stages in het 
bedrijfsleven voor jongeren die een universitaire opleiding volgen of hebben afgerond, 
uitwisselingen tussen ondernemingen en universiteiten of opleidingsinstellingen en 
uitwisselingen van opleidingsfunctionarissen), behoorde bij de projecten die naar aanleiding 
van de oproep van 1995 in het kader van deze drie maatregelen werden geselecteerd, 26% 
van alle partners tot het MKB (alle soorten partners samengenomen). Bij de oproep van 
1996 was dit percentage teruggelopen tot 24. Desondanks vormen kleine en middelgrote 
ondernemingen de grootste groep van alle partnerorganisaties die in het kader van deze twee 
oproepen en van de mobiliteitsmaatregelen van deel II hebben deelgenomen. 
105 
Uit de forse stijging van de deelnemingsgraad onder de bovengenoemde drie maatregelen 
voor het opzetten van proefprojecten en de consolidatie van de eerste plaats per type 
partnerorganisatie in het kader van de mobiliteitsmaatregelen van deel II, kan worden 
geconcludeerd dat het MKB zijn plaats in het programma weet te handhaven en bij 
sommige acties zelfs weet uit te breiden. 
In kwalitatief opzicht stelt men echter vast dat kleine en middelgrote ondernemingen 
inderdaad aan transnationale projecten deelnemen, maar dat zij kennelijk nog al te 
vaak een eerder passieve rol vervullen, die zich in vergelijking met de overige actoren 
beperkt tot waarnemer en in het beste geval tot het valideren van de resultaten. 
Voor projecten die kleine en middelgrote ondernemingen als doelgroep hebben, en dat is voor 
een groot deel van de ingediende projectvoorstellen het geval, zijn er maar weinig 
aanwijzingen dat een voorafgaand onderzoek naar de behoeften van deze ondernemingen 
werd verricht. Slechts zelden wordt bij de projecten met vroegere acties of reeds verricht 
onderzoek rekening gehouden. 
Tenslotte beperken te veel voorstellen zich tot een algemene aanpak van het MKB, waarbij de 
kleine en middelgrote ondernemingen als een homogeen geheel worden beschouwd en er op 
"macroniveau" wordt geredeneerd, een niveau dat helemaal niet bij doelgerichte acties past. 
Toch komen uit een analyse van de in 1995 en 1996 geselecteerde voorstellen enkele grote 
doelstellingen naar voren van de projecten die de ontwikkeling van ondernemingen, met 
name uit het MKB, beogen. Deze doelstellingen houden verband met de volgende thema's: 
i) bevorderen van een innovatiecultuur binnen de onderneming 
De projecten hebben tot doel het innovatievermogen van het MKB te versterken, hetzij door 
het ontstaan van een innovatiecultuur binnen de kleine en middelgrote ondernemingen te 
bevorderen, hetzij door de overdracht van innovatie - vaak op het gebied van geavanceerde 
technologieën - naar kleine en middelgrote ondernemingen te vergemakkelijken door in het 
kader van de samenwerking tussen universiteiten en bedrijven netwerken op te zetten waarvan 
zowel onderzoekscentra als kleine en middelgrote ondernemingen of groeperingen daarvan 
deel uitmaken. Andere projecten zijn gericht op de verbetering van het vermogen van het 
MKB om strategische informatie te exploiteren en te beheren. Zij evalueren de concrete 
behoeften van de ondernemingen en zorgen voor de ontwikkeling en overdracht van 
strategische bewakingssystemen voor het MKB door leveranciers en gebruikers van 
strategische informatie met elkaar in contact te brengen. 
ii) rekening houden met de invloed van nieuwe technologieën en van de vaardigheden 
die daaruit voortvloeien 
Tal van projecten steunen op nieuwe communicatie- en informatietechnologieën om enerzijds 
de kwaliteit en doelmatigheid van de opleidingen te verhogen teneinde deze beter bij de 
behoeften van het MKB te doen aansluiten en anderzijds flexibele 
arbeidsorganisatievormen te ontwikkelen (die gebaseerd zijn op soepele 
opleidingsmethoden en/of opleiding op het werk). Sommige projecten gaan in op nieuwe 
interne en externe arbeidsrelaties ("outworking" en "outsourcing" bijvoorbeeld), waarbij 
telematicanetwerken veelal een rol spelen. Doel van deze projecten is de 
telematicatechnologie toegankelijker te maken voor het MKB (zoals bijvoorbeeld via 
transnationale elektronische opleidingsnetwerken). Andere projecten bevorderen de 
overdracht van telewerken/afstandsopleiding (waarbij de scholingsprocessen in de arbeid 
zijn geïntegreerd, zoals bijvoorbeeld de "just-in-time"-opleiding). 
106 
Wat de toepassing van technologieën bij de voortgezette opleiding betreft, hebben de 
projecten bijvoorbeeld betrekking op open afstandsopleiding via 
telematicanetwerken/afstandsonderwijs (door middel van multimedia-instrumenten of 
hulpmiddelen voor opleiding en evaluatie op afstand), opleiding op het gebied van 
elektronische handel en taalonderricht via telematicanetwerken. Sommige projecten 
ondersteunen nieuwe opleidingsstrategieën en gaan daarbij uit van het concept van het 
bedrijf als opleider door middel van mentorsystemen, terwijl andere met behulp van 
nieuwe technologieën een netwerk opzetten om het mentoraat op Europees niveau te 
analyseren. 
iii) ondersteunen van sectoren die een sterke technologische ontwikkeling doormaken 
met het oog op technologieoverdracht 
Zo is er bijvoorbeeld een project opgezet om de investeringen van het MKB in de 
biotechnologiesector van de landen van Zuid-Europa te verhogen. Deze doelstelling wordt 
nagestreefd door in modelondernemingen opleidingen en evaluatiesystemen te ontwikkelen. 
Een andere faciliteit beoogt de toepassing van nieuwe technologieën in kleine en 
middelgrote ondernemingen van de software-industrie, 
iv) stimuleren van bedrijfsinvesteringen in en van de uitbreiding van de toegang tot 
voortgezette opleiding 
Zeer veel projecten beogen, veelal via flexibelere opleidingsvormen, een grotere openheid 
van het MKB ten aanzien van beroepsopleiding om te anticiperen op nieuwe behoeften die 
soms het gevolg zijn van technologische ontwikkelingen in de arbeidswereld. Deze projecten 
omvatten de opstelling van op een mentorsysteem gebaseerde opleidingsplannen voor 
ambachtelijke ondernemingen, het organiseren van een opleiding voor "coaches" op het 
gebied van de commerciële ontwikkeling van kleine en middelgrote ondernemingen met 
behulp van telematicanetwerken, het inspelen op nieuwe behoeften aan sleutelkwalificaties en 
opleidingen in het MKB en de organisatie van de opleiding door de vervanging van de 
werknemer te optimaliseren of voor flexibele opleidingen in de onderneming te zorgen. 
v) oprichten van ondernemingen en voorzien in de ontwikkelingsbehoeften van nieuwe 
kleine en middelgrote ondernemingen, vaak in het licht van de bestrijding van de 
uitsluiting 
Met tal van projecten wordt de ontwikkeling van de ondernemingsgeest nagestreefd, 
waarbij de begunstigde in staat wordt gesteld zijn eigen kleine of middelgrote onderneming 
op te richten. Ofwel zijn deze projecten op specifieke kansarme groepen gericht, ofwel streven 
zij de algemenere doelstelling van regionale en/of plattelandsontwikkeling na. 
De programma's voor de inschakeling van jongeren die zich in een situatie van uitsluiting 
bevinden, omvatten theoretische opleidingen afgewisseld met stages in bestaande régionale 
kleine en middelgrote ondernemingen, een opleiding van beroepsopleidingsactoren in het 
oprichten van een onderneming en een open afstandsopleiding voor met uitsluiting bedreigde 
groepen in plattelandsgebieden aan de kust of in een sector die sterke veranderingen in het 
bedrijfsleven ondergaat, zoals het Franse project ter bevordering van de oprichting van 
micro-ondernemingen die innoverende producten aanbieden (glassector). 
Sommige projecten steunen de economische ontwikkeling van minder ontwikkelde 
plattelandsgebieden door de kleine en middelgrote ondernemingen - via een alternerende 
opleiding waarbij gebruik wordt gemaakt van stages en nieuwe technologieën voor het 
werken op afstand (telewerken) - de nodige kennis bij te brengen om de sector van de 
afstandsverkoop in de plattelandsgebieden te ontwikkelen. Een ander project is toegespitst op 
de nieuwe vaardigheden die vereist zijn om een onderneming over te nemen (doel is de 
overdracht van ondernemingen te vergemakkelijken en het voortbestaan van kleine en 
middelgrote ondernemingen te verzekeren). 
107 
c) Vooruitzichten 
Het is nog te vroeg om duidelijke actielijnen voor het verbeteren van de MKB-deelneming 
aan het programma LEONARDO DA VINCI te schetsen. De bovenstaande analyse verschaft 
alleen kwalitatieve en kwantitatieve gegevens over de aard van deze deelneming. 
Overeenkomstig de "bo'ttom-up"-aanpak waarop het programma steunt en in het kader van het 
activeringsbeleid dat ermee wordt beoogd, zijn het overigens de initiatiefnemers van projecten 
die de Commissie hun ervaringen moeten meedelen en concrete oplossingen moeten 
voorstellen. 
In dit verband lijken de netwerken die op diverse niveaus actief zijn (regionale netwerken met 
de steun van vooral de Kamers van Koophandel en Industrie, sectorale netwerken, netwerken 
gevormd in het kader van de samenwerking tussen universiteiten en bedrijfsleven, enz.), een 
cruciale rol te spelen als doorgeefluiken van informatie en contactpunten tussen het 
bedrijfsleven en de Europese Commissie. 
De Europese Commissie heeft zelf diverse initiatieven genomen of ondersteund die direct op 
het MKB waren gericht: zo is speciaal voor het MKB een brochure opgesteld waarin het 
programma LEONARDO DA VINCI wordt toegelicht, werd ter gelegenheid van de 
voorlichtings- en contactdagen voor potentiële initiatiefnemers van projecten van 3 tot 6 
februari 1997 te Brussel een bijzondere workshop aan het MKB gewijd, hebben op 13 en 14 
maart 1997 de nationale coördinatie-instanties van de Benelux een studiebijeenkomst 
gehouden die door de nationale coördinatie-instanties van alle lidstaten van de Europese Unie 
voor LEONARDO DA VINCI werd bijgewoond en die als thema de MKB-deelneming aan 
dit programma had, en moet tenslotte ook melding worden gemaakt van de voorbereidende 
werkzaamheden voor de aanbeveling over de toegang tot de beroepsopleiding, die voor een 
deel direct het MKB aangaat. 
Deze initiatieven kunnen een bijdrage leveren aan het momenteel aan de gang zijnde overleg 
over de bijstelling van het programma LEONARDO DA VINCI, dat bijna drie jaar loopt en 
waarvan een eerste tussentijdse balans is opgemaakt, die in juni 1997 aan het Toezichtcomité 
van het programma werd gepresenteerd. 
7.7.4. Programma MEDIA II - Opleiding 
Gezien de snelle groei van de Europese markt van audiovisuele programma's (13% in 
1994-95) en het werkgelegenheidspotentieel in de audiovisuele sector bestaat er behoefte aan 
hooggekwalificeerde vakmensen en ondernemers. 
Het programma Media II - Opleiding (45 miljoen ecu voor 1996-2000) heeft ten doel in de 
veranderende behoeften van de audiovisuele-prpgramma-industrie te voorzien en het 
concurrentievermogen ervan te stimuleren door de initiële beroepsopleiding en in het 
bijzonder de bijscholing van de vakmensen in de audiovisuele sector te verbeteren. 
Aangezien de Europese audiovisuele sector grotendeels uit kleine en middelgrote 
ondernemingen bestaat, heeft de wetgever in het besluit van de Raad144 tot instelling van het 
programma bepaald dat bijzondere aandacht moet worden geschonken aan het MKB. 
De in het programma omschreven drie zwaartepunten van de opleiding (beheer van de 
audiovisuele sector op Europees niveau, gebruik van nieuwe scheppende technologieën en 
technieken voor het schrijven van scenario's) worden benaderd vanuit Europees perspectief 
om de vakmensen en ondernemingen bewust te maken van de Europese en internationale 
dimensie van de audiovisuele markt. 
144 Besluit 95/564/EG van de Raad van 22 december 1995 betreffende de tenuitvoerlegging van een 
opleidingsprogramma voor de vakmensen van de Europese audiovisuele-programma-industrie (Media II -
Opleiding), PB nr. L 321 van 30.12.1995, blz. 33. 
108 
De uit te voeren acties zijn erop gericht de samenwerking tussen de opleidingscentra, de 
beroepssector en de ondernemingen te intensiveren. Het programma gaat uit van 
structurele doelstellingen, zoals de ontwikkeling van de zelfstandige productiesector, en met 
name van het MKB en ziet toe op de samenhang tussen de in het kader ervan opgezette acties 
en andere communautaire maatregelen inzake beroepsopleiding (met name in het kader van 
het programma LEONARDO en van de doelstellingen van het Europees Sociaal Fonds). 
Tijdens de gehele duur van het programma zullen naar verwachting 250 opleidingsacties 
worden ondernomen waaraan 1 700 vakmensen en 650 instellingen en ondernemingen 
zullen deelnemen. 
7.8. Milieu 
Milieuwetgeving kan extra lasten met zich meebrengen voor kleine en middelgrote 
ondernemingen, die vaak de financiële en personele middelen ontberen om aan de vereisten te 
voldoen. Zelfs vrijwillige initiatieven, zoals het communautair milieubeheer- en 
milieuauditsysteem (Eco-Management and Audit Scheme - EMAS), kunnen onder druk van 
de markt in de praktijk een bindend karakter krijgen. De Commissie is zich van dit risico 
bewust en heeft daarom, waar nodig, maatregelen op maat uitgewerkt om het MKB bij de 
toepassing van de communautaire wetgeving te helpen. 
7.8.1. Milieubeheer- en milieuauditsysteem (EMAS) 
Om met de MKB-dimensie rekening te houden, bepaalt de EMAS-verordening145 dat de 
lidstaten en de Commissie de deelneming van het MKB moeten bevorderen (Artikel 13). 
In maart 1996 heeft de Commissie een oproep gepubliceerd146 tot het indienen van voorstellen 
voor de identificatie en ontwikkeling van effectieve middelen voor het verlenen van 
technische steun aan kleine en middelgrote ondernemingen die van plan zijn aan EMAS deel 
te nemen. In januari 1997 zijn vijf projecten van start gegaan. 
De MKB-deelneming aan EMAS werd geanalyseerd op basis van de 38 door de EU 
gefinancierde projecten, die 358 industriële locaties omvatten en die na een in 1993 
gepubliceerde oproep zijn opgezet. Hieruit bleek dat, hoewel de omvang van de locaties 
uiteenloopt van 7-8 werknemers tot meer dan 350, de gemiddelde omvang duidelijk gelijk 
is aan die van een kleine of middelgrote onderneming: ruim 65% van de locaties telt 
minder dan 150 werknemers (35% met minder dan 50 en 32% met 50 à 150 werknemers). Bij 
het merendeel van de 57 locaties met meer dan 250 werknemers wordt deze drempelwaarde 
slechts met enkele eenheden overtroffen, terwijl er maar weinig locaties zijn met om en bij 
300 werknemers. Omvang blijkt in belangrijke mate te bepalen of men bij de toepassing 
van EMAS moeilijkheden en nadelen ondervindt, aangezien klein meestal betekent 
gebrek_aan menselijke, technische en financiële hulpmiddelen. 
Tabel: Indeling naar omvang van de locaties die aan EMAS deelnemen, waarbij wordt 
uitgegaan van het aantal werknemers 
Omvang Aantaal localisaties 
< 50 werknemers 123 
50-150 115 
150-250 63 
>250 | 57 
145 
146 Verordening (EEG) nr. 1836/93, PB nr. L 168 van 10.7.1993, blz. 
PB nr. C 75 van 15.3.1996, blz. 27. 
109 
7.8.2. Proefactie Euromanagement-Milieu 
In 1995 heeft de Commissie de proefactie EUROMANAGEMENT-Milieu opgezet om steun 
te verlenen aan kleine en middelgrote ondernemingen die aan het communautaire 
milieubeheer- en milieuauditsysteem (EMAS) wensen deel te nemen. De doelstellingen van 
de proefactie zijn: 
- ontwikkeling van een op Europees niveau toepasbare methode ter ondersteuning van kleine 
en middelgrote ondernemingen - bij voorkeur kleine ondernemingen - van de 
industriesector die milieubeheersystemen willen invoeren en zich conform de 
EMAS-verordening willen laten registreren; 
- toepassing van deze methode op een steekproef van meer dan 500 kleine en middelgrote 
modelondernemingen - waarvan een beperkter aantal moet worden begeleid tot de 
registratie in het EMAS-systeem -, alsook identificatie en analyse van de problemen, 
mogelijkheden en aanpassingsbehoeften van het MKB als gevolg van de tenuitvoerlegging 
van de EMAS-verordening; 
- overlegging van een verslag aan de Commissie betreffende de structurele en andere 
maatregelen die op regionaal, nationaal en Europees niveau vereist zijn om de deelneming 
van het MKB aan EMAS te vergemakkelijken, met inbegrip van een evaluatie van de mate 
waarin de verordening bijstelling behoeft. 
De Europese coördinator147 die de methode heeft ontwikkeld, is verantwoordelijk voor de 
organisatie van de actie, de controle van de werkzaamheden van de consulenten en de 
opstelling van een algemene synthese van de actie. Voor de selectie van het netwerk van 
51 consulenten148 zijn 1 323 blijken van belangstelling en 323 degelijke voorstellen 
ontvangen. In een eerste fase heeft iedere consulent ten minste 10 kleine en middelgrote 
ondernemingen (voor zover mogelijk uit dezelfde bedrijfstak) geselecteerd, een 
studiebijeenkomst voor managers van kleine en middelgrote ondernemingen gehouden, een 
milieu-analyse verricht, in samenwerking met de kleine en middelgrote ondernemingen een 
individueel milieubeheersysteem ontwikkeld en nagegaan in hoeverre deze ondernemingen 
aanpassingen moeten doorvoeren of moeilijkheden hebben om aan de in de 
EMAS-verordening gestelde voorwaarden te voldoen. Tijdens een tweede fase dient elke 
consulent minstens een van deze ondernemingen bij te staan bij de implementatie van het 
milieubeheersysteem en de registratie in het EMAS-systeem. 
De door de lidstaten voorgestelde nationale coördinatoren vervullen de functie van nationale 
contactpunten en hun taak bestaat er vooral in de consulenten bij te staan bij het inventariseren 
van de voor de deelnemende kleine en middelgrote ondernemingen relevante nationale 
milieuvoorschriften, verslagen in te dienen en follow-up-vergaderingen te organiseren met de 
consulenten en de kleine en middelgrote ondernemingen in hun eigen land. 
Tijdens de studiebijeenkomst bij de start van het project, die op 3 en 4 oktober 1996 te Brussel 
onder auspiciën van de Commissie werd georganiseerd, heeft de Europese coördinator de 
consulenten en nationale coördinatoren gebrieft over de tijdens het project te volgen methode. 
De proefactie, die door de diensten voor het ondernemingenbeleid in samenwerking met 
de diensten voor het industrie- en milieubeleid en met de lidstaten wordt uitgevoerd, werd 
gunstig onthaald en van nationale zijde is reeds een verzoek gekomen om de methode te 
mogen overnemen. De resultaten van de proefactie worden eind 1997 verwacht. 
147 Geselecteerd aan de hand van oproep tot mededinging nr. 95/C 231/10, PB nr. C 231 van 5.9.95, blz. 13. 
148 Oproep tot het indienen van voorstellen nr. 96/C 49/10, PB nr. C 49 van 20.2.96, blz. 21. 
7.8.3. Gids voor milieubeheer 
In de periode 1995-96 hebben verscheidene leden van de in milieuvraagstukken 
gespecialiseerde groep EIC's met de steun van de Commissie een gids voor milieubeheer 
voor het MKB opgesteld. Het gaat om een interactief hulpmiddel, bestaande uit een 
computerprogramma en een handboek, dat ten doel heeft ondernemingen en in het bijzonder 
kleine en middelgrote ondernemingen de eerste nodige stappen te helpen doen om in het 
EMAS-register te worden opgenomen. De gids kan ook nuttig zijn bij de implementatie van 
milieubeheersystemen voor ondernemingen. De gids voor milieubeheer, die in alle talen van 
de EU beschikbaar is, bestrijkt industriesectoren zoals machinebouw, coating, 
kunststofverpakking, textielveredeling en drukkerij, en zal in 1997 worden uitgebreid tot de 
hout- en levensmiddelenindustrie. 
7.8.4. LIFE 
Sinds 1992 kan het MKB steun ontvangen in het kader van LIFE149, het financieel instrument 
voor het milieu. Tijdens de periode 1993-1995 (eerste fase van LIFE) werden in de lidstaten 
394 demonstratieprojecten medegefinancierd, waarbij de totale EU-bijdrage 145,9 miljoen ecu 
beliep. In 1996 en 1997 werden 215 projecten gesteund. 
Van deze projecten hebben er naar schatting meer dan 250 betrekking op kleine en 
middelgrote ondernemingen, die voor ongeveer 40% in het kader van LIFE werden 
gefinancierd. Het ging daarbij vooral om de volgende sectoren: schone technologie 
(oppervlaktebehandeling, keramiek, leerlooierij, papier, levensmiddelen, textiel), 
afvalverwerking (met name door recycling), bodemsanering, lucht en water, en stadsprojecten 
(met name voor verkeersbeheersing en ruimtelijke ordening). 
Het effect op de werkgelegenheid is moeilijk te beoordelen omdat het om 
demonstratieproefprojecten gaat waarmee in het algemeen tijdelijke werkgelegenheid of reeds 
in de onderneming bestaande werkgelegenheid is gemoeid. Naar schatting levert een project 
evenwel 4 tot 6 arbeidsplaatsen op, zodat dankzij LIFE circa 1000 tot 1500 
arbeidsplaatsen in het MKB werden gesteund. 
7.9. Energie en vervoer 
ENERGIE 
De Commissie heeft een brede discussie over het energiebeleid op gang gebracht die 
uitmondde in de publicatie van het Witboek "Een energiebeleid voor de Europese Unie"150 
Het witboek onderstreept de sleutelrol van de energiesector bij het versterken van het 
concurrentievermogen van de industrie, het veilig stellen van de voorziening, het 
bewerkstelligen van een duurzame economische en sociale ontwikkeling en het waarborgen 
van de levensstandaard van de burgers. Vervolgens heeft de Commissie een vijfjarig 
indicatief werkprogramma gepresenteerd waarmee de gemeenschappelijke strategische 
doelstellingen worden nagestreefd waarnaar het energiebeleid van de Gemeenschap en de 
lidstaten zou moeten convergeren. Het meest directe effect van het energiebeleid op het 
MKB zal bestaan in de verbetering van de concurrentievoorwaarden. De 
beschikbaarheid van energie tegen concurrerende prijzen en onder optimale 
voorwaarden zal immers van doorslaggevend belang zijn om de concurrentiekracht van 
het MKB te versterken. 
149 Ingesteld bij Verordening (EEG) nr. 1973/92 van 21.5.92, PB nr. L 206 van 22.7.1992, blz. 1; gewijzigd bij 
Verordening (EG) nr. 1404/96 van 15.7.1996, PB nr. L 181 van 20.7.1996, blz. 1. 
150 COM(95) 682 van 13.12.1995. 
Bovendien bestaat de sector van de hernieuwbare energiebronnen overwegend uit kleine en 
middelgrote ondernemingen. De activiteiten die zullen voortvloeien uit het Groenboek voor 
een communautaire strategie, getiteld "Energie voor de toekomst: hernieuwbare 
energiebronnen"151, zullen bijgevolg een positieve invloed uitoefenen op kleine en 
middelgrote ondernemingen die in de sector actief zijn of met hernieuwbare energiebronnen 
werken. Omgekeerd zou de versnelling en aanmoediging van het gebruik van hernieuwbare 
energiebronnen en hernieuwbare-energietechnologieën een belangrijk onderdeel moeten 
worden van de algemene communautaire strategie ter ondersteuning van het MKB. 
Er zijn twee programma's opgezet: SAVE II ter bevordering van het rationeel energiegebruik 
en ALTENER ter bevordering van hernieuwbare energiebronnen. 
SA VEII: rationeel energiegebruik 
SAVE II152 (45 miljoen ecu voor 1997-2000) is een niet-technologisch programma van de EU 
ter bevordering van het rationeel energiegebruik. SAVE is erop gericht een klimaat tot stand 
te brengen waarin investeringen in energie-efficiëntie in een versneld tempo plaatsvinden en 
waarbij wordt erkend dat energie-efficiëntie marktmogelijkheden biedt. Het programma is niet 
specifiek op het MKB toegespitst, maar veel kleine en middelgrote ondernemingen profiteren 
ervan. SAVE II ondersteunt de volgende acties: studies, gerichte sectorale proefprojecten, 
informatieverspreiding, toetsing van de vorderingen op het gebied van energie-efficiëntie in 
de Gemeenschap en energiebeheer op regionaal en stedelijk niveau. 
Het MKB wordt specifiek vernoemd in de prioriteiten voor 1997 ten aanzien van onderwijs-
en opleidingsactiviteiten: "bevordering van energie-efficiëntie in het MKB via onderwijs 
en opleiding". 
ALTENER: bevordering van hernieuwbare energiebronnen 
Het ALTENER-programma (40 miljoen ecu voor 1993-1997) beoogt de bevordering van 
hernieuwbare energiebronnen. De Commissie werkt momenteel aan een 
ALTENER II-programma voor 1998 tot 2002. 
In het kader van ALTENER worden door de lidstaten voorgestelde proefprojecten 
ondersteund. ALTENER is er voorts op gericht hernieuwbare energiebronnen meer ingang te 
doen vinden in de Gemeenschap en de handel in hernieuwbare-energieproducten, -installaties 
en -diensten (in de Gemeenschap en daarbuiten) te doen toenemen, wat tot een beperking van 
de C02-uitstoot moet leiden. 
Hoewel het programma niet specifiek op het MKB is afgestemd, zijn er toch tal van kleine en 
middelgrote ondernemingen die ervan profiteren. Bij het geplande ALTENER II-programma 
zal de steun aan het MKB apart worden berekend, wat bij het lopende ALTENER-programma 
niet het geval is. 
VERVOER 
De Trans-Europese vervoersnetwerken beogen de onderlinge koppeling en interoperabiliteit 
van de infrastructuur van de verschillende nationale vervoersnetwerken. Verordening (EG) 
nr. 2236/95 van de Raad betreffende alle Trans-Europese netwerken153 (zowel vervoers- als 
energienetwerken) voorziet voor 1995-1999 in een budget van 2 345 miljoen ecu, waarvan 
1 800 miljoen ecu voor vervoer is bestemd. Hoewel in het kader van de Trans-Europese 
vervoersnetwerken geen specifieke steunmaatregelen voor het MKB zijn gepland, zullen deze 
netwerken de gehele economie ten goede komen en een indirect effect op kleine en 
151 COM(96) 576 van 20.11.1996. 
152 Beschikking 96/737/EG van de Raad van 16.12.1996, PB nr. L 335 van 24.12.1996, blz. 50. 
153 Aangenomen door de Raad op 18.9.1995, PB nr. L 228 van 23.9.1995, blz. 1. 
middelgrote ondernemingen, met name in meer afgelegen gebieden, sorteren omdat deze 
gebaat zullen zijn bij betere verbindingen met centraal gelegen Europese markten. 
De Commissie zal binnenkort een studie laten uitvoeren om de financiële problemen op te 
sporen waarmee kleine en middelgrote ondernemingen worden geconfronteerd wanneer zij als 
onderaannemers aan de uitvoering van Trans-Europese netwerken deelnemen. Zij zal tevens 
nagaan hoe deze problemen kunnen worden opgelost, bijvoorbeeld door het verstrekken van 
Europese financiële garanties. 
7.10. Audiovisuele industrie 
7.10.1. Programma MEDIA II - Ontwikkeling en distributie van Europese audiovisuele 
werken (1996-2000) 
In het besluit van de Raad betreffende de tenuitvoerlegging van het programma 
Media II - Ontwikkeling en Distributie154 wordt de structurele doelstelling om een 
onafhankelijke productie- en distributiesector, met name het MKB, te ontwikkelen, 
omschreven als een van de hoofddoeleinden van het programma (totale begroting 265 miljoen 
ecu voor de periode 1996-2000). Meer dan 85% van de ondernemingen die aan het 
programma participeren, zijn MKB. 
In de sector ontwikkeling (preproductie) beoogt het programma met behulp van een 
specifiek budget van 65 miljoen ecu de voorwaarden voor de ontwikkeling van projecten met 
betrekking tot speelfilms, documentaire films, tekenfilms en nieuwe technologieën te 
verbeteren, alsook een gunstig klimaat tot stand te brengen voor de ontwikkeling van de 
ondernemingen zelf door middel van leningen voor de versterking en structurering ervan. Zo 
bedroegen de leningen voor de ontwikkeling van kleine en middelgrote ondernemingen 
3 miljoen ecu, wat neerkomt op ruim een derde van de budgettaire toewijzingen van 
1996, het eerste jaar van uitvoering van het programma Media H-Ontwikkeling. In dat jaar 
hebben 220 kleine en middelgrote ondernemingen steun genoten in het kader van het 
programma. 
Het deel distributie/uitzending van audiovisuele programma's is erop gericht de sector te 
versterken door transnationale uitzending in de hand te werken, de aansluiting van de 
marktdeelnemers op een netwerk aan te moedigen, de veeltaligheid van de werken te 
ondersteunen en onafhankelijke producties te bevorderen. 
7.10.2. Actieplan voor de invoering van geavanceerde televisiediensten in Europa 
(Actieplan 16:9) 
De overschakeling van het traditionele schermformaat in de verhouding 4:3 (het filmformaat 
van de jaren '30) op het moderne breedbeeldformaat 16:9 zal, samen met de introductie van 
de digitale televisie waarmee laatstgenoemd formaat complementair is, revolutionaire 
gevolgen hebben voor de toekomst van de omroepsector. Actieplan 16:9155 voorziet in een 
communautaire financiering van 228 miljoen ecu voor 1993-1997 om de aanzet te geven tot 
de eerste fase van deze ingrijpende omschakeling. 
Doel van het actieplan is de omroeporganisaties en producenten van programma's financiële 
steun te verlenen ter dekking van de extra kosten die uitzending en productie in 16:9-formaat 
met zich meebrengen, zodat breedbeeldtelevisies probleemloos op de markt kunnen worden 
gebracht en de Europese audiovisuele catalogi gehandhaafd blijven. De twee grote 
154 Besluit 95/563/EG van de Raad van 10 juli 1995 betreffende de implementatie van een programma ter bevordering 
van de ontwikkeling en de distributie van Europese audiovisuele werken (Media II - Ontwikkeling en distributie) 
(1996- 2000), PB nr. L 321 van 30.12.95, blz. 25. 
155 Besluit 93/424/EEG van de Raad van 22 juli 1993 tot vaststelling van een actieplan voor de invoering van 
geavanceerde televisiediensten in Europa, PB nr. L 196 van 5.8.93, blz. 48. 
113 
categorieën begunstigden van het actieplan zijn onafhankelijke producenten en 
omroeporganisaties. Gemiddeld 45% van de middelen ging naar onafhankelijke 
producenten, waarvan het grootste deel kleine en middelgrote ondernemingen zijn, 
hetgeen tekenend is voor de verscheidenheid van de Europese audiovisuele sector. Jaarlijks 
ontvingen gemiddeld 220 onafhankelijke producenten steun uit hoofde van het actieplan. 
8. BEVORDERING VAN HET ONDERNEMERSCHAP EN ONDERSTEUNING VAN SPECIFIEKE 
DOELGROEPEN 
Om de steunverlening aan ambachtelijke bedrijven te bevorderen en het ondernemerschap aan 
te moedigen is op 15 april 1997 een oproep tot het indienen van voorstellen156 gepubliceerd 
die betrekking heeft op steunmaatregelen ten behoeve van met name vrouwelijke 
ondernemers, vrouwelijke oprichters van ondernemingen, in de onderneming meewerkende 
echtgenoten, jonge ondernemers en ondernemers uit minder bevoorrechte groepen. Met deze 
oproep worden zeven doelstellingen nagestreefd: transnationale samenwerking, 
gemeenschappelijke deelneming van kleine en ambachtelijke ondernemingen aan beurzen en 
tentoonstellingen in EER-lidstaten, bevordering van de Europese ondernemingscultuur en 
-geest, financiering en kredietmogelijkheden, beroepsopleiding van ambachtslieden en 
oprichters van kleine ondernemingen, toegang tot informatie en diensten door het ontwikkelen 
van informaticavoorzieningen en opleiding van Euro-adviseurs. De Commissie heeft 402 
voorstellen ontvangen, die momenteel in behandeling zijn. 
8.1. Ambachtelijke, kleine en micro-ondernemingen 
In het kader van de reorganisatie van haar diensten heeft de Commissie op 10 april 1996 
binnen het Directoraat-generaal voor het ondernemingenbeleid de eenheid "Ambacht en 
kleine ondernemingen" opgericht en de bevoegdheden van deze nieuwe eenheid vastgelegd: 
ambacht, kleine ondernemingen, vrouwen, jonge ondernemers, specifieke doelgroepen en 
lokale ontwikkeling. 
In aansluiting op de mededeling "Het ambacht en de kleine ondernemingen, sleutels tot groei 
en werkgelegenheid in Europa"157 en het verslag aan de Europese Raad van Madrid zijn een 
aantal specifieke acties opgezet die direct zijn ingegeven door de tien prioritaire acties die in 
de mededeling worden opgesomd. Deze prioriteiten van de Commissie hadden met name tot 
doel de integratie van ambachtelijke en kleine ondernemingen in de interne markt te 
bevorderen, de transnationale samenwerking te ontwikkelen, specifieke bijstand te verlenen 
op het gebied van normalisatie, certificatie, milieubeheer en kwaliteitszorg, betere toegang te 
bieden tot beroepsopleiding en opleiding in managementtechnieken (met name voor 
echtgenoten-medeëigenaars), de toegang tot financiering te vergemakkelijken en steun te 
verlenen aan een initiatief van de Europese verenigingen van ambachtelijke bedrijven om de 
zichtbaarheid van deze sector te verbeteren. 
Op grond van deze prioriteiten werden de volgende acties opgezet: 
a) Voorbereiding van de derde Europese conferentie van het ambacht en de kleine 
ondernemingen 
Op 20 en 21 november 1997 wordt in Milaan de Derde Europese Conferentie van het 
Ambacht en de Kleine Ondernemingen gehouden om de gemaakte vorderingen te evalueren 
en de richtsnoeren en prioriteiten voor de werkzaamheden van de Commissie en de lidstaten 
156 
157 Steun aan ambachtelijke bedrijven en kleine ondernemingen, oproep tot het indienen van voorstellen 97/C 117/17 
PB nr. C 117 van 15.4.1997, blz. 43. 
COM(95) 502 van 26.10.1995: "Het ambacht en de kleine ondernemingen, sleutels tot groei en werkgelegenheid in 
Europa. Resultaten van de op 26 en 27 september 1994 in Berlijn gehouden Tweede Europese Conferentie van het 
Ambachtelijke Industrie en de Kleine Ondernemingen, follow-up en aanbevelingen aan de lidstaten". 
in deze sector vast te leggen. In 1996 en 1997 werden elf voorbereidende colloquia gehouden, 
waarop telkens thema's van specifiek belang voor de sector werden behandeld (financiering, 
opleiding, werkgelegenheid, kunstambacht, ondernemerschap, lokale ontwikkeling, nieuwe 
technologieën, enz.). Aan deze colloquia hebben alle betrokken diensten van de Commissie 
intensief meegewerkt. 
b) Transnationale samenwerking 
In overleg met alle betrokken diensten is op 18 augustus 1996 een oproep tot het indienen van 
voorstellen gepubliceerd voor het intensifieren van de transnationale samenwerking tussen 
ambachtslieden met de steun van de ambachtelijke organisaties om het leggen van contacten 
tussen ondernemingen te bevorderen. De beoordeling en selectie van de 58 ontvangen dossiers 
werden op 22 november 1996 afgerond. 12 projecten, die 10 landen bestrijken, werden als 
prioritair beschouwd. De totale steunverlening aan deze projecten bedroeg 1 miljoen ecu. 
c) Integratie van kleine ondernemingen en ambachtslieden in de interne markt 
Er werd verder werk gemaakt van de inventarisatie van belemmeringen waarmee in 
grensgebieden actieve ambachtelijke en kleine ondernemingen worden geconfronteerd. Ook 
werd, conform de door de Commissie vastgestelde prioriteit, de adviesverlening terzake aan 
de ondernemingen voortgezet. 
Voor de uitvoering van de proefactie ter ondersteuning van ambachtelijke en kleine 
ondernemingen die in grensgebieden actief zijn en in hét aangrenzende land activiteiten willen 
ontplooien, werd een aanbesteding gehouden158. 
Deze actie wordt ten uitvoer gelegd door: 
• het verlenen van aanloopsteun aan grensadviesbureaus voor ondernemingen; 
• het verrichten van studies met het oog op de identificatie van de belemmeringen waarmee 
deze ondernemingen in de aangrenzende landen worden geconfronteerd. 
Er werd financiële steun toegekend aan 6 bureaus en voor het verrichten van 11 studies. Deze 
actie, die in april 1997 afliep, zal worden geëvalueerd door een onafhankelijke instelling die 
op basis van een aanbesteding zal worden geselecteerd. Over eventuele uitbreidingen van het 
initiatief zal op grond van het evaluatieverslag worden beslist. 
d) Dialoog met de representatieve organisaties van de sector 
De diensten voor het ondernemingenbeleid hebben andere diensten van de Commissie 
betrokken bij hun bijeenkomsten met de belangrijkste Europese en nationale representatieve 
organisaties van het ambacht en de kleine ondernemingen. Tijdens deze bijeenkomsten vinden 
informele discussies en gedachtenwisselingen plaats over het nationale en Europese beleid ten 
behoeve van het ambacht en de kleine ondernemingen. 
e) Opleidingsacties 
In het kader van het "Europees jaar voor onderwijs en scholing tijdens het gehele leven" werd 
financiële steun verleend aan een project voor de oprichting van een Europees netwerk voor 
de uitwisseling van jonge ambachtslieden tussen verschillende Europese landen. 
f) Verbetering van de kennis over en de zichtbaarheid en vertegenwoordiging van het 
ambacht en de kleine onderneming op Europees niveau 
- Steun voor de oprichting van de "Académie Avignon", het eindresultaat van het project 
voor de totstandbrenging van een Europese academie voor het ambacht en de kleine 
ondernemingen, een centrum voor informatie, uitwisseling en overleg voor de sector, met 
158 PB nr. C 89 van 26.3.1994, blz. 16. 
als doel de identiteit, de rol, de specifieke kenmerken en de aanwezigheid van het ambacht 
in de Europese regio's te bevestigen. 
- Medefinanciering van Europese wedstrijden voor jonge ambachtslieden in de verschillende 
specialisaties teneinde de Europese identiteit te versterken (bv. Europabeker Bakkerij). 
- Instelling van een Europese prijs voor het kunstambacht, waartoe de meeste ambachtelijke 
en kleine ondernemingen in de Gemeenschap kunnen worden gerekend. 
- Verbetering van de kennis van de economische rol van de sector door de uitvoering van 
gestructureerde economische analyses van kleine en ambachtelijke ondernemingen. Een op 
gemeenschappelijke criteria gebaseerde analyse van de bedrijfstakken textiel en bouw in 
4 landen heeft zeer bemoedigende resultaten opgeleverd. 
8.2. Vrouwelijke ondernemers en medeondernemers, ondernemingen geleid door 
ondernemers uit minder bevoorrechte groepen 
Vrouwen spelen een belangrijke rol in leiding en beheer van kleine en middelgrote 
ondernemingen. In de eerste plaats als bedrijfsleiders: van de 18 miljoen kleine en 
middelgrote ondernemingen die de Unie telt, wordt 20 à 30% door vrouwen geleid en van de 
nieuwe ondernemingen wordt 25 à 35% door vrouwen opgericht. Voorts als meewerkende 
echtgenoten van bedrijfsleiders: in 60 à 80% van de kleine en middelgrote ondernemingen 
vervult de echtgenote van de bedrijfsleider administratieve en managementfuncties en is zij, 
met of zonder erkende status, de nauwste medewerker van het hoofd van de onderneming of 
zelfs een echt medeondernemer. Algemeen wordt erkend dat hoe nauwer de meewerkende 
echtgenote bij het functioneren van de onderneming wordt betrokken, des te groter de 
overlevingskans van de onderneming is. In sommige sectoren zijn de activiteiten van beide 
echtgenoten complementair, zoals bijvoorbeeld in de visserijsector; dit is ook het geval op het 
platteland, waar 10% van de bedrijfsleiders vrouwen zijn en waar de meewerkende 
echtgenoten van de landbouwers vaak het beheer waarnemen (met name de boekhouding) en 
direct betrokken zijn bij de ontwikkeling van boerderijtoerisme en plaatselijke diensten. 
Een van de prioriteiten van het Vierde kaderprogramma op middellange termijn inzake gelijke 
kansen voor mannen en vrouwen (1996-2000)159 is de bevordering van het vrouwelijke 
ondernemerschap. In haar mededeling van 21 juni 1996, getiteld "Integratie van de gelijke 
kansen voor vrouwen en mannen in alle communautaire beleidsvormen en acties"160, wijdt de 
Commissie een hoofdstuk aan vrouwelijke bedrijfsleiders en meewerkende echtgenoten in het 
MKB. Daarin worden hun problemen en beperkingen belicht en de communautaire actielijnen 
geschetst om deze weg te werken. Met deze mededeling wordt ernaar gestreefd de dimensie 
"gelijke kansen" in alle communautaire programma's te integreren. 
Voorts bevat het vierde verslag van de Europese Waarnemingspost voor het MKB een 
thematische studie over vrouwen en het MKB, waarin erop wordt geattendeerd dat steeds 
meer ondernemingen door vrouwen worden opgericht. 
Sinds de Eerste Europese conferentie van het Ambacht, die in oktober 1990 te Avignon is 
gehouden, heeft de Commissie enkele acties ondernomen waarbij de problematiek van de 
vrouwelijke bedrijfsleiders en meewerkende echtgenoten centraal stond. Deze acties hadden 
betrekking op de volgende gebieden: opleiding, studies en ondersteuning van de oprichting 
van netwerken. Deze eerste acties hebben ertoe geleid dat op de Tweede Europese Conferentie 
van het Ambacht en de Kleine Ondernemingen in 1994 te Berlijn het vraagstuk van de 
vrouwelijke ondernemers en meewerkende echtgenoten een van de belangrijkste thema's was. 
Op grond van de conclusies van beide conferenties heeft de Commissie de prioritaire acties 
159 Besluit 95/593/EG van de Raad, PB nr. L 335 van 30.12.1995. 
160 COM(96) 67 van 21.2.1996 
ten behoeve van vrouwelijke bedrijfsleiders en meewerkende echtgenoten in kleine 
ambachtelijke ondernemingen vastgesteld. Deze acties zijn opgenomen in het derde 
meerjarenprogramma voor het MKB en het ambacht: ondersteunen van de oprichting van 
ondernemingen door vrouwen, ondersteunen van de oprichting en versterking van Europese 
netwerken en ondersteunen van opleidingsacties. 
Bevorderen van de deelneming van vrouwen aan de regionale ontwikkeling 
Naar aanleiding van de discussie over vrouwelijke ondernemers en over de noodzaak de 
vrouwen te begeleiden die een onderneming oprichten, overnemen of uitbreiden, zal 
RECITE II161, in het kader van de interregionale samenwerking op het gebied van het 
regionaal beleid, de netwerkvorming stimuleren van centra die middelen ter beschikking 
stellen voor de verbetering van de arbeidskansen van vrouwen en hun integratie in het 
economisch leven. De door deze centra aangeboden diensten moeten gedifferentieerde 
oplossingen aanreiken, omdat vrouwen geen homogene groep vormen. Zij moeten het 
eveneens mogelijk maken met name op plaatselijk niveau nieuwe beroepsactiviteiten en 
arbeidsvormen te identificeren die de behoeften van mannen en vrouwen verzoenen met de 
ontwikkeling van het lokale potentieel. 
Stimuleren van transnationale acties om de overdracht van kennis en ervaring via het 
initiatief Werkgelegenheid-NOW te bevorderen 
In het kader van het onderdeel NOW (bevorderen van gelijke kansen op werk voor vrouwen) 
van het initiatief "Werkgelegenheid en ontwikkeling van de menselijke hulpbronnen" 
(500 miljoen ecu voor 1995-1999) wordt prioriteit verleend aan de oprichting van kleine 
ondernemingen en coöperaties door vrouwen, met name door het ondersteunen van: 
- de ontwikkeling van netwerken en samenwerking op het gebied van plaatselijke 
werkgelegenheidsinitiatieven met het oog op het mobiliseren van de capaciteiten van de 
vrouwen om de lokaal aanwezige middelen in sectoren zoals toerisme, cultuur, milieu en 
persoonlijke dienstverlening te benutten, en op het scheppen van werkgelegenheid in 
plattelandsgebieden; 
- de oprichting van kleine ondernemingen en coöperaties door vrouwen, alsmede door het 
verlenen van bijstand bij de indienstneming van personeel; 
- de invoering van instrumenten voor het verlenen van financiële steun bij de oprichting van 
ondernemingen door vrouwen. 
Bijna 50% van de 750 projecten van de eerste fase (1995-1997) heeft betrekking op de 
oprichting en ontwikkeling van kleine ondernemingen door vrouwen en op 
ondersteunende diensten en beroepsopleidingscursussen ten behoeve van deze 
ondernemingen. 
Proefprojecten voor plattelandsvrouwen 
In het kader van de door het EOGFL, afdeling "Oriëntatie" ondersteunde proefprojecten heeft 
de Commissie bijvoorbeeld een oproep tot het indienen van voorstellen gepubliceerd voor het 
ondersteunen van door boerinnen en plattelandsvrouwen ondernomen innoverende acties162, 
die met name gericht zijn op de valorisatie van lokale landbouwproducten en de omschakeling 
op complementaire activiteiten zoals ambacht, toerisme, diensten en milieubescherming. Er 
werden ongeveer 400 projectvoorstellen ingediend, die in de loop van het tweede halfjaar van 
1997 zullen worden onderzocht. 
161 PB nr. C 326 van 31.10.1996, blz. 9. 
162 PB nr. C 284 van 27.9.1996, blz. 21. 
8.3. Ondernemingen in de handels- en distributiesector 
Wat handel en distributie betreft, werd op een studiebijeenkomst onderstreept hoe belangrijk 
buurtwinkels in achtergebleven plattelandsgebieden zijn als potentiële scheppers van 
werkgelegenheid. Er is gezamenlijk overleg gepleegd (ondernemingenbeleid en regionaal 
beleid) over de beste wijze waarop de structuurfondsen (met name het EFRO) kunnen worden 
aangewend om het bestaan en de ontwikkeling van buurtwinkels in plattelandsgebieden te 
waarborgen. Tevens werd onderzoek verricht naar de stand van zaken, de ondervonden 
moeilijkheden, de verwachte ontwikkelingen en de in de praktijk gehanteerde oplossingen om 
de situatie van buurtwinkels in plattelandsgebieden in moeilijkheden te verbeteren. De 
resultaten van deze studie zullen als uitgangspunt dienen voor een Europese 
studiebijeenkomst die in 1997 in samenwerking met het Comité van de Regio's is gepland. 
Voorts zullen proefprojecten rond dit thema worden opgezet. Voor buurtwinkels in stedelijke 
gebieden wordt eenzelfde aanpak bestudeerd. Over beide benaderingen wordt breed overleg 
gepleegd naar aanleiding van de goedkeuring van het Groenboek over de handel163. 
8.4. "Sociale économie": coöperaties, onderlinge maatschappijen, verenigingen en 
stichtingen 
Door middel van vergaderingen en overleg waaraan diverse diensten van de Commissie 
hebben deelgenomen, werd continu gewerkt aan met name evaluatiemethoden voor en de 
evaluatie zelf van tot dusver door de Commissie ondernomen acties ten behoeve van 
coöperaties, onderlinge maatschappijen, verenigingen en stichtingen, alsook aan de 
mededeling over verenigingen en stichtingen. Men is voornemens deze samenwerking ook na 
de publicatie van de Mededeling van de Commissie voort te zetten om gezamenlijke acties te 
kunnen organiseren. 
De dienst belast met de sociale economie was op meerdere communautaire beleidsterreinen 
vertegenwoordigd. Een voorbeeld daarvan is de deelneming aan de adviesgroepen voor de 
Lien- en Democratie-programma's in het kader van de PHARE- en TACIS-programma's. 
Doel van de deelneming aan deze groepen, die aanbevelingen voor de financiering van 
projecten moeten doen, is ervoor te zorgen dat terdege rekening wordt gehouden met de 
bijzondere bijdrage van projecten ingediend door coöperaties, onderlinge maatschappijen, 
verenigingen en stichtingen. Tevens werd van meet af aan meegewerkt aan diverse 
werkzaamheden met betrekking tot de lokale ontwikkelings- en werkgelegenheidsinitiatieven. 
Er zij eveneens op gewezen dat op initiatief van het Europees Parlement in de 
Gemeenschapsbegroting voor 1997 een nieuwe begrotingslijn "Derde sector en 
werkgelegenheid" is ingevoerd, waarvoor 10 miljoen ecu is uitgetrokken. Deze begrotingslijn 
dient ter dekking van de verkenning en bevordering van het werkgelegenheidspotentieel van 
zowel coöperaties, onderlinge maatschappijen, verenigingen en stichtingen in het bijzonder, 
als van alle lokale ontwikkelings- en werkgelegenheidsinitiatieven in het algemeen. Voor de 
tenuitvoerlegging van dit initiatief is een verdere nauwe samenwerking vereist tussen de 
diensten van de Commissie belast met coöperaties, onderlinge maatschappijen, verenigingen 
en stichtingen enerzijds en met werkgelegenheid anderzijds. 
Het Vierde verslag van de Europese Waarnemingspost voor het MKB bevat een thematische 
studie over de sector van de "sociale economie", waarin de nadruk wordt gelegd op de sociale 
rol en het economisch belang van de sector coöperaties, onderlinge maatschappijen, 
verenigingen en stichtingen, waarvan de ondernemingen ongeveer 5% van de 
werkgelegenheid in de particuliere sector voor hun rekening nemen en zowel verhandelbare 
als niet-verhandelbare diensten voortbrengen. 
163 COM(96) 530 van 20.11.1996. 
CONCLUSIES 
Dit verslag beschrijft het effect van de communautaire beleidsmaatregelen en acties op het 
MKB als gevolg van de coördinatie tussen het ondernemingenbeleid en de overige 
communautaire beleidsvormen. 
Sinds de goedkeuring van het eerste verslag over de coördinatie in 1992 heeft de Commissie 
haar onderzoek voortgezet en heeft zij zowel de structuur als de inhoud van het verslag 
zodanig aangepast dat het voortaan een compleet overzicht geeft van alle acties van de Unie 
ten behoeve van het MKB, waardoor de samenhang en de zichtbaarheid van haar acties 
worden verbeterd. Dit verslag is de voortzetting en versterking van de benadering die in het 
verslag van 1995 werd gevolgd en waarmee de doelstellingen van de Geïntegreerde 
Programma's van 1994 en 1996 als kader voor de coördinatie van de acties ten behoeve van 
het MKB worden geconcretiseerd. 
Significante vorderingen zijn gemaakt, zoals blijkt uit de vaststelling van een beleidsprioriteit 
ten gunste van het MKB binnen de Unie, een betere inachtneming van de specifieke situatie 
van het MKB in de beleidsmaatregelen die van invloed zijn op het ondernemingsklimaat en de 
integratie van steunmaatregelen voor het MKB in de meeste communautaire programma's. De 
deelneming van het MKB aan de communautaire programma's is over het algemeen groter 
geworden, maar kan nog worden verbeterd. 
1. Vaststelling van een beleidsprioriteit in de Unie en de lidstaten 
De erkenning van het werkgelegenheidsscheppend potentieel van het MKB heeft ertoe geleid 
dat de Europese Raad een beleidsprioriteit ten gunste van het MKB heeft vastgesteld. In 1992 
heeft de Raad van Edinburgh besloten het EIF op te richten om onder meer garanties te 
verlenen aan het MKB. In juni 1994 heeft de Europese Raad van Kopenhagen de EIB 
verzocht in samenwerking met de Commissie de tijdelijke leningsfaciliteit voor het MKB 
(ook wel Faciliteit van Edinburgh genoemd) uit te breiden door de "MKB-faciliteit" te 
creëren. In juni 1995 heeft de Europese Raad van Cannes de Commissie verzocht na te gaan 
hoe de doeltreffendheid van het beleid voor het MKB kon worden verbeterd. Vervolgens heeft 
de Commissie het verslag over de rol van het MKB als dynamische bron van 
werkgelegenheid, groei en concurrentievermogen in de Unie voorgelegd aan de Europese 
Raad van Madrid eind 1995, die het gunstig heeft onthaald. In juni 1997 heeft de Raad van 
Amsterdam de Commissie gevraagd om met het oog op de extra Raad voor werkgelegenheid 
in november 1997 te Luxemburg de initiatieven voor het scheppen van werkgelegenheid in 
het MKB te onderzoeken, een task force voor vereenvoudiging op te richten om de kwaliteit 
van de wetgeving te verbeteren en de lasten die op de ondernemingen en met name op het 
MKB wegen, te verlichten. Hij heeft de EIB ook gevraagd om samen met het EIF de 
oprichting van een faciliteit voor de financiering van hightechprojecten van het MKB te 
onderzoeken. Voorts heeft de Commissie richtsnoeren voor het werkgelegenheidsbeleid van 
de lidstaten voorgesteld als uitgangspunt voor de besprekingen die op de buitengewone 
topontmoeting over werkgelegenheid in Luxemburg (20/21 november) zullen plaatsvinden. 
Deze richtsnoeren hebben betrekking op diverse onderwerpen, zoals bijvoorbeeld de 
bevordering van een nieuwe ondernemingscultuur in Europa. 
Op de Top van Denver in 1997 heeft de G7 eveneens het economisch en sociaal belang van 
het MKB en het nut van de uitwisseling van de beste praktijken erkend en zich bereid 
verklaard zijn werkzaamheden op het gebied van het MKB voort te zetten. 
Via de gecoördineerde acties met de lidstaten op het gebied van het MKB-beleid en de 
proefactie inzake prestatievergelijking (benchmarking) en identificatie van de beste praktijken 
begint zich geleidelijk aan een tendens tot convergentie van de nationale beleidsmaatregelen 
af te tekenen. 
2. Een betere inachtneming van de specifieke kenmerken van het MKB in het 
communautaire beleid 
De MKB-dimensie heeft een horizontaal karakter dat op alle communautaire beleidsvormen 
van toepassing is. Voortaan integreren alle communautaire beleidsmaatregelen de 
MKB-dimensie, zij het in verschillende mate. Zij bestempelen het MKB als een categorie van 
ondernemingen die bijzondere aandacht verdient of houden specifieke bepalingen in ten 
behoeve van het MKB zoals de voorschriften inzake overheidssteun voor het MKB in het 
kader van het mededingingsbeleid. 
De definitie van de kleine en middelgrote ondernemingen, die in 1996 werd goedgekeurd, is 
een noodzakelijke voorwaarde om de beleidsmaatregelen beter op het MKB te richten en de 
voor de ondernemingen bestemde steun op hun omvang af te stemmen. De Commissie stelt 
alles in het werk om de toepassing van deze definitie bij de tenuitvoerlegging en evaluatie van 
de communautaire programma's te waarborgen, teneinde het effect ervan beter te kunnen 
meten. Aangezien de praktische toepassing van deze definitie tijd vergt, zullen de effecten 
ervan pas later zichtbaar worden. 
Om het MKB-klimaat te verbeteren en in de communautaire beleidsmaatregelen en 
wetgevingsvoorstellen beter rekening te houden met de behoeften van het MKB, beschikt de 
Commissie over het instrument van de effectbeoordeling en breidt zij het overleg tussen haar 
diensten, dat in het kader van het ondernemingenbeleid van groot belang is, verder uit. De 
instelling van een geregelde dialoog tussen de Commissie en de beroepsorganisaties draagt 
ook bij aan een betere integratie van de realiteit van het MKB en aan een betere kennis van 
zijn behoeften. Wat de bestaande wetgeving betreft, zijn er initiatieven genomen om de 
wetgeving met betrekking tot de interne markt te vereenvoudigen. De Commissie heeft in 
1997 de aanbeveling betreffende verbetering en vereenvoudiging van het 
ondernemingsklimaat voor startende ondernemingen goedgekeurd. Op verzoek van de 
Europese Raad van Amsterdam heeft de Commissie een task force opgericht, "BEST" 
genoemd (Business Environment Simplification Task Force - task force voor de 
vereenvoudiging van het ondernemingsklimaat), die aan de Europese Raad van Cardiff in 
1998 een verslag zal voorleggen. De Commissie onderzoekt de resultaten in de lidstaten van 
de acties die zij door middel van aanbevelingen inzake de betalingstermijnen en de overdracht 
van ondernemingen heeft gestimuleerd. Met het oog op de invoering van de eenheidsmunt 
worden de praktische problemen van de overgang op de euro onderzocht in het kader van 
verschillende werkgroepen, waarvan een specifiek betrekking heeft op het MKB. De 
verbetering van het financiële klimaat voor het MKB, een prioritair gebied van het 
MKB-beleid, stond centraal bij de werkzaamheden van de Ronde Tafel van bankiers, die 
zullen worden voortgezet, en werd ook behandeld in een mededeling over de Europese 
kapitaalmarkten voor het MKB. 
3. Het MKB: een prioriteit in de communautaire programma's en een grotere deelneming 
Voor de steunverlening door de structuurfondsen die een van de belangrijkste financiële 
instrumenten van de Unie zijn, vormt het MKB een doelgroep vanwege zijn bijdrage aan de 
economische en sociale ontwikkeling. De maatregelen ten behoeve van het MKB in het kader 
van de programma's voor de periode 1989-1993 vertegenwoordigden in totaal 10% van de 
communautaire toewijzingen. Voor de programma's 1994-1999 wordt hetzelfde percentage 
geraamd, wat een verdubbeling betekent ten opzichte van de vorige periode, aangezien het 
totale budget van de fondsen werd verdubbeld. Dit percentage varieert al naar gelang de 
doelstellingen van de fondsen. Het is groter voor de regio's van doelstelling 2 (16% van de 
kredieten voor 1997-1999) dan voor de regio's van doelstelling 1 (gemiddeld 10%). De 
richtsnoeren voor de programma's 1997-1999 van de regio's van doelstelling 2 bevatten een 
MKB-prioriteit en in de gemeenschappelijke bepalingen van deze programma's wordt 
verwezen naar de aanbeveling betreffende de definitie van de kleine en middelgrote 
ondernemingen. De Commissie heeft voorgesteld de tot 1999 in de overige bestaande 
programma's (doelstellingen 1, 3, 4 en 5b) gelaten speelruimte voor het MKB te benutten. De 
onlangs goedgekeurde programma's van de nieuwe lidstaten besteden aanzienlijke bedragen 
(30 à 40%) van de toegewezen middelen) aan het MKB. Hieruit blijkt dat er steeds meer 
middelen worden toegewezen om het MKB te ondersteunen. De programma's met betrekking 
tot het communautair MKB-inititatief zijn goedgekeurd en worden momenteel ten uitvoer 
gelegd. Hoewel de toewijzingen aan het MKB zijn verhoogd, zouden de kleine en middelgrote 
ondernemingen echter niet ten volle profiteren van de maatregelen die voor hen zijn bestemd. 
Vaak constateert men een onderbesteding van de kredieten, met name voor dienstverlening 
aan de ondernemingen, in vergelijking met de maatregelen ter bevordering van de 
investeringen. De Commissie is zich bewust van de moeilijkheid om het effect van de 
structuurfondsen op het MKB kwantitatief en kwalitatief te meten en is in 1997 begonnen met 
een thematische effectbeoordeling waarvan de resultaten in het volgende verslag zullen 
worden gepresenteerd. 
Rekening houdend met de gedeelde verantwoordelijkheid tussen de Commissie, de lidstaten 
en de regionale en lokale overheden, dienen de lidstaten, die met de tenuitvoerlegging van de 
structuurfondsen zijn belast, ook te worden overtuigd van de noodzaak voorrang te geven aan 
de ondersteuning van het MKB en de toegang van het MKB tot de programma's nog meer te 
vergemakkelijken. De Commissie moedigt de lidstaten er voortdurend toe aan de evaluatie 
van hun acties ten behoeve van het MKB te completeren, aangezien de beoordelingen vooraf 
en de evaluaties achteraf vaak onvolledig zijn. 
Wat de Europese Investeringsbank betreft, constateert men tussen 1993 en 1996 bijna een 
verdubbeling van haar volume aan globale leningen ten behoeve van het 
concurrentievermogen van de ondernemingen en is het aantal begunstigde kleine en 
middelgrote ondernemingen meer dan verdubbeld, aangezien het van 5 257 in 1993 tot 11 034 
in 1996 is gestegen. In totaal hebben sinds 1990 42 000 kleine en middelgrote 
ondernemingen, waarvan 80% minder dan 50 werknemers telt, van de EIB-kredieten 
geprofiteerd voor een totaal bedrag van 11 miljard ecu. 4 435 kleine en middelgrote 
ondernemingen hebben van de MKB-faciliteit geprofiteerd en meer dan 45 000 nieuwe 
arbeidsplaatsen gecreëerd. Sinds zijn oprichting heeft het Europees Investeringsfonds zijn 
activiteiten ten behoeve van het MKB zodanig uitgebreid dat zij momenteel 34% van alle 
EIF-verrichtingen vertegenwoordigen. De garantieverrichtingen belopen 613 miljoen ecu, 
waarvan 397 miljoen ecu voor het proefproject "groei en milieu". 
De inspanningen tot coördinatie in het kader van de programma's voor onderzoek en 
technologische ontwikkeling (OTO) hebben duidelijk vruchten afgeworpen. Door de 
invoering van specifieke maatregelen (technologiestimulerende maatregelen ten behoeve van 
het MKB - "TSM") en de uitbreiding van het aantal voorlichtings- en bewustmakingsacties 
kon de deelneming van het MKB aan de OTO-programma's onder het 4e Kaderprogramma 
aanzienlijk worden versterkt. In de eerste twee jaar van de uitvoering van het 4e 
Kaderprogramma heeft het aantal deelnemende kleine en middelgrote ondernemingen (5 439) 
bijna het niveau van het 3e Kaderprogramma over 4 jaar bereikt (6276), zodat een 
verdubbeling van het aantal deelnemers aan het 4e programma mag worden verwacht. Tussen 
1994 en 1996 hebben nagenoeg 2 500 kleine en middelgrote ondernemingen, waarvan de 
meerderheid nooit aan onderzoeksprogramma's had deelgenomen, van de TSM geprofiteerd. 
40% van de ingediende voorstellen voor TSM vloeit voort uit voorlichtings- en 
bijstandsacties. De statistieken over de deelneming naar grootteklasse van kleine en 
middelgrote ondernemingen aan de technologiestimulerende maatregelen tonen aan dat 60%, 
d.w.z. de meerderheid van de deelnemers, ondernemingen met minder dan 50 werknemers 
zijn. Het voorstel van de Commissie voor het Vijfde OTO-Kaderprogramma voorziet in een 
betere coördinatie tussen alle actoren, met inbegrip van het MKB. Het omvat een specifiek 
horizontaal programma "Innovatie en deelneming van het MKB", alsmede een enig en voor 
alle onderzoeksprogramma's gemeenschappelijk MKB-aanspreekpunt bij de diensten van de 
Commissie. 
Een ander voorbeeld van efficiënte coördinatie betreft de stimulering van de 
internationalisering van de ondernemingen en van het partnerschap. De in het kader van het 
ondernemingenbeleid ontwikkelde methodologieën werden uitgebreid tot de programma's 
voor derde landen, althans wat de MKB-maatregelen betreft die in het wederzijdse belang zijn 
van de partijen. Voortaan worden de informatienetwerken (Euro Info Centres), de netwerken 
voor het zoeken van partners (BRE en BC-NET) en de programma's voor ontmoetingen 
tussen ondernemingen (EUROPARTENARIAT en INTERPRISE) geïntegreerd in de 
programma's ten behoeve van de mediterrane derde landen (MEDA), de landen van 
Latijns-Amerika (AL-INVEST) en heel recentelijk die van Azië (ASIA-INVEST), alsmede de 
landen van Midden- en Oost-Europa (PHARE en COOPME) en het Gemenebest van 
Onafhankelijke Staten (TACIS). Zo werd de communautaire toegevoegde waarde van deze 
programma's erkend en komt zij niet alleen ten goede aan de ondernemingen van derde 
landen, maar ook aan de Europese ondernemingen door hun internationalisering te 
bevorderen. Dankzij de partnerschapsacties hebben in de afgelopen vier jaar 4 000 
ondernemingen uit mediterrane derde landen gerichte contacten kunnen leggen met Europese 
ondernemingen. De begrotingen van de instrumenten JOP en ECIP werden verhoogd om aan 
de groeiende vraag van het MKB te voldoen. 69% van de in het kader van JOP goedgekeurde 
dossiers heeft betrekking op kleine en middelgrote ondernemingen met minder dan 100 
werknemers. In de geest van deze programma's en op grond van de daarmee opgedane 
ervaring heeft de Commissie een nieuw programma, getiteld "Joint European Venture (JEV)", 
goedgekeurd om het Europese MKB in staat te stellen gezamenlijke ondernemingen in de 
Unie op te richten. 
Wat de beroepsopleiding in het MKB betreft, omvatten de programma's in het kader van 
doelstelling 4 van het ESF en van het ADAPT-initiatief steunmaatregelen ten behoeve van het 
MKB, waarvan de bedragen al naar gelang de lidstaten variëren van 50 tot 80% van de voor 
de programma's uitgetrokken middelen. De tussentijdse evaluaties zullen eind 1997 
beschikbaar zijn. Het is derhalve nog te vroeg om te beoordelen of het MKB werkelijk van die 
substantiële steun heeft geprofiteerd. In het programma LEONARDO da VINCI waren in 
1996 16%) van de partners bij de proefprojecten'en 26% bij de mobiliteitsprojecten kleine en 
middelgrote ondernemingen. Ondanks de voorlichtingsacties en de steeds grotere prioriteit die 
bij de oproepen tot het indienen van voorstellen in het kader van het programma aan het 
MKB, de micro-ondernemingen en het ambacht wordt verleend, is de Commissie van oordeel 
dat een grotere betrokkenheid van de voor het MKB bemiddelende netwerken de 
mogelijkheid zou moeten bieden de deelneming van het MKB te versterken, de 
opleidingsprogramma's beter op de specifieke behoeften van het MKB af te stemmen en haar 
actie tot de ondernemingen te laten doordringen. 
Een versterking van de coördinatie tussen alle partners 
Ook al verheugt de Commissie zich over de verkregen resultaten, is zij er zich van bewust dat 
het effect van de programma's op het MKB moeilijk kan worden beoordeeld. 
De beschikbare gegevens zijn over het algemeen immers onvoldoende om de effectieve 
deelneming van het MKB (net als het aantal begunstigde kleine en middelgrote 
ondernemingen, ingedeeld naar grootteklasse) en het effect van de programma's uit het 
oogpunt van de verbetering van de prestaties van het MKB of van het scheppen of 
instandhouden van werkgelegenheid precies te meten. Voor de structuurfondsen bijvoorbeeld 
baseert de Commissie zich hoofdzakelijk op de gegevens van de lidstaten, die met de 
uitvoering en evaluatie zijn belast. De statistieken worden geleidelijk aan op basis van de 
nieuwe definitie van de kleine en middelgrote ondernemingen opgesteld. De evolutie van de 
deelneming van het MKB aan de programma's is ook moeilijk te meten omdat de 
programma's niet dezelfde looptijd hebben. Het soort MKB-steun verschilt naargelang het om 
directe steun (in de vorm van subsidies of leningen) of indirecte steun gaat (in de vorm van 
infrastructuren en diensten voor advies, opleiding of financiering). 
De Commissie is zich ook van de grenzen van haar bevoegdheden bewust, aangezien het 
ondernemingenbeleid hoofdzakelijk onder de lidstaten ressorteert. De directe actie van de 
Commissie heeft voornamelijk betrekking op de programma's die zij beheert, de stimulering 
tot meer overleg tussen de lidstaten op het gebied van het MKB-beleid en de beproeving van 
innoverende maatregelen ten behoeve van het MKB. 
De Commissie wenst de coördinatie tussen haar diensten te versterken om de toegang van het 
MKB tot de programma's te verbeteren, een versnippering van de inspanningen te vermijden 
en haar actie ten behoeve van het MKB te rationaliseren. Door haar diensten voor het 
ondernemingenbeleid te herstructureren, heeft zij de coördinatie van haar activiteiten ten 
gunste van het MKB in deze zin onderstreept. Zij heeft ook een uit verschillende diensten 
bestaande groep voor het MKB nieuw leven ingeblazen. Om de deelneming van het MKB aan 
de communautaire programma's te versterken, wil de Commissie de hinderpalen voor de 
volledige benutting van de communautaire programma's door het MKB identificeren en 
nagaan hoe deze kunnen worden opgeheven. 
De dialoog met de beroepsorganisaties is van essentieel belang om inzicht te krijgen in de 
werkelijke situatie en de schakels die voor de uitvoering van het beleid onontbeerlijk zijn, te 
versterken. De organisaties die het MKB vertegenwoordigen, kunnen ertoe bijdragen dat de 
programma's beter op de behoeften van de ondernemingen worden afgestemd en dat de 
toegang tot en de deelneming aan de programma's worden vergemakkelijkt. In deze context is 
de ontwikkeling van de Europese sociale dialoog van doorslaggevend belang voor de 
representativiteit van het MKB. 
De Commissie stimuleert ook een nauwere coördinatie met de lidstaten en de organisaties die 
het MKB vertegenwoordigen, door middel van gecoördineerde acties om de uitwisseling en 
de overdracht van de beste praktijken inzake MKB-beleid te bevorderen. De methodologie 
van de gecoördineerde acties kan ertoe bijdragen de doeltreffendheid en het rendement van de 
overheidssteun aan het MKB te verbeteren. 
Het werkgelegenheids-, groei- en concurrentiepotentieel van het MKB in de Unie zal pas 
optimaal kunnen worden benut als alle partners die bij de ontwikkeling van het MKB 
betrokken zijn, namelijk de Europese instellingen, de lidstaten, de regionale en lokale 
overheden, de beroepsorganisaties en de kleine en middelgrote ondernemingen zelf, hun 
inspanningen bundelen en hun actieve medewerking verlenen. 
De coördinatie tussen alle partners moet worden versterkt met als doel de beste praktijken op 
operationale wijze in de Unie te verspreiden en ze toe te passen door de beschikbare middelen 
op de vastgestelde prioriteiten te concentreren. 

ISSN 0254-1513 
COM(97) 610 def. 
DOCUMENTEN 
NL 10 04 08 13 
Catalogusnummer : CB-C0-97-629-NL-C 
ISBN 92-78-27708-8 
Bureau voor officiële publikaties der Europese Gemeenschappen 
L-2985 Luxemburg