Advies van het Comité van de Regio's over:

- de "Mededeling van de Commissie getiteld: De Europese sociale dialoog, een kracht voor modernisering en verandering", en

- het "Voorstel voor een besluit van de Raad tot instelling van een tripartiete sociale top voor groei en werkgelegenheid"

(2003/C 73/01)

HET COMITÉ VAN DE REGIO'S,

gezien de Mededeling van de Commissie getiteld: De Europese sociale dialoog, een kracht voor modernisering en verandering, en het Voorstel voor een besluit van de Raad tot instelling van een tripartiete sociale top voor groei en werkgelegenheid (COM(2002) 341 def.) - 2002/0136 (COD);

gezien het op 27 maart 2002 door de Europese Commissie genomen besluit om het Comité, overeenkomstig de eerste alinea van artikel 265 van het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap, over deze materie te raadplegen;

gezien het besluit van zijn voorzitter van 7 mei 2002 om de commissie "Economisch en sociaal beleid" te belasten met het opstellen van een advies over deze onderwerpen;

gezien de Mededeling van de Commissie getiteld: De aanpassing en de bevordering van de sociale dialoog op communautair niveau en het Ontwerp van een besluit van de Raad tot wijziging van Besluit 70/532/EEG houdende instelling van het Permanente comité voor arbeidsmarktvraagstukken van de Europese Gemeenschappen (COM(98) 322 def.);

gezien het Witboek van de Commissie over Europese governance (COM(2001) 428 def.);

gezien zijn advies over de Mededeling van de Commissie getiteld: De aanpassing en de bevordering van de sociale dialoog op communautair niveau en het Ontwerp van een besluit van de Raad tot wijziging van Besluit 70/532/EEG houdende instelling van het Permanente comité voor arbeidsmarktvraagstukken van de Europese Gemeenschappen (CDR 343/98 fin)(1);

gezien zijn advies over het Witboek van de Commissie over Europese governance (CDR 103/2001 fin)(2);

gezien het ontwerpadvies (CDR 250/2002 rev.) dat de commissie "Economisch en sociaal beleid" (rapporteur: de heer Berthold, burgemeester van Egtved (DK/ELDR)) op 25 september 2002 heeft goedgekeurd;

overwegende dat de traditionele governance-modellen niet langer geschikt lijken te zijn voor de complexe realiteit van de hedendaagse samenleving en dat de politieke geloofwaardigheid en legitimiteit overal in een diepe crisis verkeren;

overwegende dat de discussie over nieuwe vormen van governance de EU-lidstaten en de kandidaat-lidstaten nader tot elkaar moeten brengen;

overwegende dat het met het oog op de toekomst van de Europese integratie, en in het bijzonder de uitbreiding, wenselijk is om een brede strategie inzake grensoverschrijdende, interterritoriale en transnationale samenwerking te presenteren,

heeft tijdens zijn 47e zitting van 20 en 21 november 2002 (vergadering van 20 november) het volgende advies uitgebracht.

OPVATTINGEN EN AANBEVELINGEN VAN HET COMITÉ VAN DE REGIO'S M.B.T. DE MEDEDELING

1. Algemene opmerkingen

1.1. In het verlengde van eerdere mededelingen over de Europese sociale dialoog presenteert de Commissie in onderhavige Mededeling over de Europese sociale dialoog als kracht voor modernisering en verandering(3) een reeks concrete maatregelen waarmee de sociale dialoog op alle niveaus kan worden versterkt.

1.2. De structuren voor de Europese sociale dialoog hebben sedert 1985 in het teken gestaan van continuïteit en verdere ontwikkeling. Het Comité van de Regio's beschouwt dit als een zeer goede zaak en sluit zich aan bij de opvatting dat de sociale dialoog een drijvende kracht kan zijn achter economische en sociale hervormingen.

1.3. De Mededeling van de Commissie is van wezenlijk belang omdat zij duidelijk aangeeft dat de rol en betekenis van de arbeidsmarktpartners in de sociale dialoog steeds belangrijker zijn geworden voor de "hogere" strategische doelstellingen van de EU, namelijk volledige werkgelegenheid en versterking van de cohesie.

1.4. Het Comité van de Regio's is daarom ingenomen met de door de Commissie gepresenteerde concrete initiatieven waarmee de sociale dialoog op alle niveaus kan worden versterkt.

1.5. Het Comité van de Regio's steunt het streven van de Commissie om meer bekendheid te geven aan de resultaten van de Europese sociale dialoog.

2. De sociale dialoog als middel om tot betere vormen van governance te komen

2.1. Het Comité van de Regio's deelt de opvatting van de Commissie dat de arbeidsmarktpartners het vermogen hebben om een echte autonome sociale dialoog aan te gaan, d.w.z. zelfstandig overeenkomsten te sluiten, wat deze dialoog tot iets unieks maakt.

2.2. Het Comité is het volledig eens met de positieve inschatting van de Commissie waar het gaat om de rol van de arbeidsmarktpartners in de civiele samenleving. Het heeft voorts tot zijn tevredenheid kennisgenomen van de gunstige resultaten van lokale partnerschappen, met name op werkgelegenheidsgebied, die zijn ontwikkeld als nieuwe vorm van governance.

2.3. Het Comité van de Regio's is ervan overtuigd dat het streven van de Commissie om verbeterde raadplegingsprocedures en een eigen interne gedragscode voor raadpleging van de sociale partners uit te werken, de kwaliteit van de wetgeving in de EU, met name op arbeidsmarktgebied, zeer ten goede zal komen. Voorts heeft het Comité met tevredenheid kennisgenomen van de initiatieven die de Commissie wil nemen om de verschillende niveaus beter te kunnen raadplegen en om tot meer openheid te komen in de dialoog in samenhang met de uitbreiding.

2.4. Het Comité sluit zich volledig aan bij de toepassing door de Commissie van het subsidiariteitsbeginsel op arbeidsmarktgebied; dit principe houdt in dat het primair de taak is van de sociale partners om eigen oplossingen te vinden op hun bevoegdheidsterrein.

2.5. Het Comité van de Regio's heeft nota genomen van de uitspraak van de Commissie ook in de toekomst een duidelijk onderscheid te zullen maken tussen de verplichte, stelselmatige raadpleging van de sociale partners enerzijds en de raadplegingen binnen de raadgevende comités van de Commissie anderzijds. Het Comité is het ermee eens dat deze twee processen niet mogen worden samengevoegd, zelfs niet in die gevallen waarin de sociale partners wellicht vertegenwoordigd zijn in een raadgevend comité.

2.6. Het Comité van de Regio's staat enigszins aarzelend tegenover de algemene oproep van de Commissie aan de sociale partners om hun interne besluitvormingsmechanismen te verbeteren op gebieden die van doorslaggevend belang zijn voor de sociale dialoog, omdat het Comité weet dat deze herziening, bij een aantal organisaties althans, reeds is doorgevoerd of dat hiermee een begin is gemaakt.

2.7. Het Comité is het volledig met de Commissie eens dat de sociale dialoog een betere zichtbaarheid moet krijgen en dat de sociale gesprekspartners een grotere rol dienen te krijgen. In dit verband heeft het met belangstelling kennisgenomen van het voorstel van de Commissie om meer kennis te verwerven over de ervaringen die in Europa op territoriaal niveau met de sociale dialoog zijn opgedaan. De Commissie zou ervoor moeten zorgen dat de te nemen maatregelen in kwestie het mogelijk maken om de ervaringen met op lokaal en regionaal niveau gesloten sociale overeenkomsten in kaart te brengen en informatie hierover te verspreiden. Op die manier blijkt wat de goede praktijken zijn en kunnen de sociale gesprekspartners op lokaal en regionaal niveau in de lidstaten beter ervaringen uitwisselen.

Verder is het Comité zeer ingenomen met het feit dat de Commissie verklaard heeft dat sterk de nadruk zal worden gelegd op de deelname van de regionale en lokale arbeidsmarktpartners aan het in 2003 te houden forum over lokale ontwikkeling.

2.8. Het Comité heeft met belangstelling kennisgenomen van het voorstel van de Commissie om "Europese Conferenties van de sociale dialoog" te organiseren, en is zeer ingenomen met het feit dat de Commissie verklaard heeft dat sterk de nadruk zal worden gelegd op de deelname van de regionale en lokale arbeidsmarktpartners aan het in 2003 te houden forum over lokale ontwikkeling. Het Comité is zich bewust van de noodzaak om de procedures op EU-niveau voor raadpleging van de nationale organisaties waarin de lokale en regionale overheden en andere organen zijn vertegenwoordigd, verder te ontwikkelen en te verbeteren. Tot nu toe is er geen duidelijke samenhang tussen het informatie-, onderhandelings- en besluitvormingsproces in het kader van de sociale dialoog op Europees niveau en het democratische besluitvormingsproces zoals dat plaatsvindt in Europese lokale en regionale bestuursorganen, commissies en dergelijke. Op dit moment kunnen gekozen bestuurders in Europese gemeenten en Regio's in hun hoedanigheid van werkgeversvertegenwoordiger wel informatie inwinnen over kwesties op het gebied van de arbeidsmarkt in de EU, maar daar op Europees niveau via de eigen organisatie (CCRE) niet echt rechtstreeks invloed op uitoefenen. Het valt te betreuren dat deze werkgevers - ruim 80000 gemeenten en Regio's in de EU, die in totaal meer dan 9,4 miljoen voltijdse arbeidsplaatsen bieden - met hun democratische verankering in de plaatselijke samenleving niet door de Commissie als volwaardige partij in de sociale dialoog worden erkend.

3. De sociale dialoog: drijvende kracht achter de economische en sociale modernisering

3.1. De positieve inschatting van de Commissie van het potentieel van de sociale dialoog en de ontwikkelingsmogelijkheden daarvan wordt door het Comité gedeeld; een en ander kan er namelijk toe leiden dat de sociale dialoog het moderniseringsinstrument wordt waartoe de Europese Top van Lissabon heeft opgeroepen.

3.2. Tegen de achtergrond van het feit dat de best mogelijke mechanismen dienen te worden uitgewerkt om de strategie van de Top van Lissabon, namelijk volledige werkgelegenheid en versterking van de sociale cohesie, te verwezenlijken, hetgeen een omschakelingsproces veronderstelt via een positieve sturing, heeft het Comité van de Regio's met belangstelling kennisgenomen van het voorstel van de Commissie om een sociale tripartiete top voor groei en werkgelegenheid in te stellen.

3.3. Het stemt tot voldoening dat de Commissie, zo kort na de herziening van het Permanent comité voor arbeidsmarktvraagstukken (1999), gevolg heeft gegeven aan het door de sociale partners in hun Verklaring van Laken gedane verzoek om dit Permanent comité te vervangen door een nieuwe tripartiete overleginstantie.

3.4. Het Comité acht het een goede zaak dat de sociale partners zullen worden betrokken bij de werkzaamheden in verband met het opstellen van nieuwe regels voor de voorgestelde sociale tripartiete topontmoetingen en dat zij ook zullen worden ingeschakeld bij de voorbereiding en follow-up van deze ontmoetingen.

3.5. Het Comité heeft met voldoening vastgesteld dat de Commissie in haar Mededeling ook een beschrijving geeft van de andere fora waar de sociale partners betrokken zijn bij het tripartiete overleg in de EU, en die ontwikkeld zijn in verband met de economische en monetaire integratie, de totstandbrenging van de interne markt alsook ter voorbereiding van Europese Raden, d.w.z. het proces van Keulen, het proces van Cardiff en de Trojka-ontmoetingen.

3.6. Het Comité is het volledig eens met de uitspraak van de Commissie dat de sociale partners een wezenlijke bijdrage kunnen leveren tot het omschakelingsproces, onder meer door zich in te zetten voor en deel te nemen aan de open coördinatiemethode welke als nieuw politiek instrument bij de Top van Lissabon is ingevoerd.

3.7. Het Comité van de Regio's, dat op lokaal en regionaal vlak sterk is betrokken bij het uitwerken van actieplannen (onder meer in het kader van het proces van Luxemburg), is bijzonder ingenomen met de duidelijke toezegging van de Commissie dat ook het werkgelegenheidsterrein in het proces van open coördinatie zal worden opgenomen en dat op die wijze de sociale partners zullen worden gehoord/geraadpleegd alvorens een ontwerpvoorstel voor werkgelegenheidsrichtsnoeren zal worden uitgewerkt.

3.8. Wat de algemene beoordeling van de Commissie van de bilaterale sociale dialoog, de ontwikkeling ervan, de toepassing van bekende rechtsinstrumenten en de organisatie van nieuwe vormen van samenwerking betreft, neemt het Comité van de Regio's nota van de kritische houding van de Commissie, in het bijzonder in het hoofdstuk van de Mededeling waarin wordt ingegaan op de inzet van de bedrijfstakoverkoepelende organisaties op wezenlijke terreinen zoals onderhandelingen, follow-up van aangegane overeenkomsten en afgelegde verklaringen alsook rapportage over de tenuitvoerlegging op nationaal niveau. Het Comité wenst in dit verband de aandacht van de Commissie te vestigen op de resultaten die het CEEP, de UNICE en het EVV sedert het zogenaamde "Hertoginnedal-overleg" in 1985 hebben geboekt via bilaterale onderhandelingen, onder meer Europese kaderovereenkomsten en onlangs in mei 2002 nog de overeenkomst inzake telewerken.

3.9. Het Comité van de Regio's heeft met belangstelling de initiatieven gevolgd die erop zijn gericht om de sociale dialoog in de afzonderlijke sectoren opnieuw te structureren.

3.10. Het Comité verzoekt de Commissie de ontwikkelingen op de voet te volgen en verder te gaan met haar werkzaamheden in verband met het installeren van nieuwe raadgevende comités wanneer aan de noodzakelijke voorwaarden is voldaan.

4. De sociale dialoog en de uitbreiding

4.1. Het Comité van de Regio's is ingenomen met de voorstellen van de Commissie betreffende de kandidaatlanden en in het bijzonder met de toezegging van de Commissie dat zij volledig gebruik zal maken van alle financiële instrumenten om de sociale partners in de kandidaatlanden de gelegenheid te geven om hun rol naar behoren te vervullen.

4.2. Het Comité spoort de Commissie ertoe aan, de ontwikkeling van nationale structuren voor de sociale partners in de kandidaatlanden te ondersteunen, zowel bedrijfstakoverkoepelend als op sectorniveau, omdat dergelijke structuren een voorwaarde zijn voor een efficiënte deelname aan de sociale dialoog op Europees niveau.

4.3. Het Comité van de Regio's is ingenomen met de initiatieven die de Europese sociale partners reeds hebben genomen in de kandidaatlanden samen met hun zusterorganisaties, waarvan enkele reeds verzocht hebben om lid te worden of al lid zijn van de desbetreffende Europese organisatie.

5. Aanbevelingen van het Comité van de Regio's betreffende initiatieven ter versterking van de sociale dialoog op alle niveaus

5.1. De term "sociale dialoog" wordt vandaag de dag gebruikt voor alle activiteiten waaraan arbeidsmarktpartijen deelnemen. Het Comité van de Regio's dringt er daarom bij de Commissie op aan, steeds te werken met een duidelijk begripsmatig onderscheid tussen de dialoog van de sociale partners met de EU-instellingen en de bilaterale dialoog, die uitsluitend tussen betrokken partijen wordt gevoerd.

5.2. Het Comité van de Regio's erkent en respecteert de in het Verdrag vastgelegde rol van de Commissie m.b.t. de ontwikkeling van de sociale dialoog. Het dringt er evenwel tegelijkertijd bij de Commissie op aan, in haar verdere werkzaamheden steeds rekening te houden met de intenties die de bedrijfstakoverkoepelende sociale partners tot uitdrukking hebben gebracht in hun Verklaring van Laken, namelijk om te komen tot een meer autonome sociale dialoog en via een gezamenlijk werkprogramma tot meer concrete maatregelen voor een betere organisatie van de sociale dialoog.

5.3. Het Comité is het eens met de toepassing van het subsidiariteitsbeginsel op het terrein van het arbeidsmarktbeleid in EU-verband en acht het in die context van grote betekenis dat de sociale partners worden ingeschakeld wanneer EU-wetsteksten, die het resultaat zijn van na onderhandelingen tot stand gekomen Europese afspraken, in nationaal verband moeten worden geïmplementeerd. De Commissie dient te onderzoeken of de lidstaten de nodige, verantwoorde maatregelen hebben genomen om de sociale partners te betrekken bij de nationale tenuitvoerlegging van dergelijke wetsteksten.

5.4. Het Comité van de Regio's verzoekt de Commissie na te gaan hoe het Comité, dat kan bogen op zeer ruime ervaring met werkgelegenheidsplannen op regionaal en lokaal niveau, kan worden betrokken bij de werkzaamheden in verband met de door haar voorgestelde tripartiete sociale toppen.

5.5. Het Comité van de Regio's dringt er opnieuw op aan dat de Commissie overgaat tot een herziening van haar voorstel inzake de technische coördinatie door de werkgeversdelegatie in de tripartiete sociale toppen, teneinde publieke werkgevers een positie te geven die gelijkwaardig is aan die van de particuliere werkgevers.

5.6. Het Comité van de Regio's verzoekt de Commissie - na gesprekken met de sociale partners - het initiatief te nemen om na te denken over een ontwikkeling van de sociale dialoog op langere termijn die het mogelijk maakt om te werken met Europese collectieve overeenkomsten als rechtsbron, zodat dit aspect ook kan worden meegenomen in de gesprekken over de op handen zijnde hervorming van het Verdrag.

5.7. Het Comité van de Regio's zou graag willen dat de Commissie in samenwerking met de sociale partners onderzoekt op welke wijze kan worden omgegaan met geschillen die het gevolg zijn van een verschillende interpretatie van Europese overeenkomsten, zoals deze per bedrijfstak of overkoepelend zijn afgesloten tussen organisaties van werkgevers en werknemers.

5.8. Het Comité van de Regio's onderschrijft de positieve evaluatie van de Commissie voor partnerschappen op lokaal niveau, die hele steden of industriegebieden kunnen bestrijken. Het Comité heeft kennisgenomen van de intenties van de Commissie om ook een dialoog te beginnen met de overige actoren in de civiele samenleving, onder meer met de NGO's. Willen de lokale partnerschappen een succes zijn, dan moeten de sociale partners daarbij ook worden betrokken. Het Comité van de Regio's verzoekt de Commissie tevens, het noodzakelijke onderscheid te maken tussen de actoren uit de civiele samenleving en de sociale partners omdat alleen laatstgenoemde rechtstreekse vertegenwoordigers zijn van de belangen die op de arbeidsmarkt een rol spelen en de enige zijn die de nodige bevoegdheden hebben om een zelfstandige dialoog aan te gaan die kan uitmonden in collectieve overeenkomsten.

5.9. Het Comité van de Regio's adviseert de Commissie de samenstelling van een aantal raadgevende comités te herzien, en te onderzoeken hoe de sociale partners een gelijke status of positie kan worden gegeven binnen onder meer het raadgevend comité van de Commissie voor gelijke behandeling van mannen en vrouwen, d.w.z. via een rechtstreeks lidmaatschap.

Brussel, 20 november 2002.

De voorzitter

van het Comité van de Regio's

Albert Bore

(1) PB C 93 van 6.4.1999, blz. 54.

(2) PB C 192 van 12.8.2002, blz. 24.

(3) COM(2001) 341 def.