Jaarverslag over de activiteiten van de Europese Unie op het gebied van onderzoek en technologische ontwikkeling in 2015

VERSLAG VAN DE COMMISSIE AAN HET EUROPEES PARLEMENT EN DE RAAD

Jaarverslag over de activiteiten van de Europese Unie op het gebied van onderzoek en technologische ontwikkeling in 2015

1. Achtergrond bij het jaarverslag over de OTO-activiteiten

Het jaarverslag over de activiteiten van de Europese Unie (EU) op het gebied van onderzoek en technologische ontwikkeling wordt opgesteld in overeenstemming met artikel 190 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (VWEU). Met dit verslag wordt beoogd een beknopt en niet-uitputtend overzicht te geven van de belangrijkste maatregelen die tijdens het rapportagejaar zijn genomen.

2. De bredere politieke context in 2015

2015 was het eerste jaar van de Commissie van Jean-Claude Juncker. Aan het begin van zijn mandaat zei voorzitter Juncker dat dit een nieuw begin zou worden voor Europa en presenteerde hij zijn nieuwe agenda voor banen, groei, billijkheid en democratische verandering, gericht op tien politieke prioriteiten, de grootste uitdagingen voor zowel de economie als de maatschappij. Deze agenda gaf de trend aan voor de nieuwe politieke aanpak, met een nadruk op de "grote onderwerpen": gebieden waarop burgers verwachten dat Europa een verschil maakt en waar een belangrijke rol is weggelegd voor onderzoek en innovatie (O&I).

De bepalende gebeurtenissen van het jaar – van het herstel van de Europese economieën, trager dan verwacht, tot de migratiedruk op de buitengrenzen en de ongekende terroristische aanslagen op Europees territorium – hebben de behoefte om de aandacht op deze prioriteiten te houden, verder vergroot.

2015 was eigenlijk het derde jaar van gematigd economisch herstel in de eurozone en de EU als geheel. De groei werd grotendeels ondersteund door tijdelijke factoren als dalende olieprijzen, een accomoderend monetair beleid en een relatief zwakke externe waarde van de euro. Het economisch herstel was veerkrachtig en vond in alle lidstaten plaats, maar bleef traag en ongelijkmatig. Daarom is er in 2016 een vastberaden beleidsreactie nodig in de vorm van investeringen en structurele hervormingen.

Het Investeringsplan voor Europa van de Commissie, met een begroting van 315 miljard EUR en een nieuw Europees Fonds voor strategische investeringen (EFSI), werd in het leven geroepen en is momenteel actief. Het fonds is operationeel en voert kwalitatief hoogwaardige investeringen uit om de Europese economie een verdere impuls te geven, onder meer op het gebied van onderzoek en innovatie en voor innovatieve kmo's en kleine mid-caps.

Tegelijkertijd werden er gedurende het jaar, op basis van de agenda voor betere regelgeving van de Commissie, voorstellen gedaan om de basis te leggen voor de energie-unie, de digitale eengemaakte markt, de kapitaalmarktunie, de Europese veiligheidsagenda, de Europese migratieagenda, het actieplan voor een billijke en doelmatige vennootschapsbelasting, de nieuwe handelsstrategie en ten slotte voorstellen om de economische en monetaire unie te verdiepen en te versterken.

In het verslag van de vijf voorzitters werd een ambitieuze maar pragmatische routekaart gepresenteerd voor het verdiepen van de economische en monetaire unie, gevolgd door een reeks wetgevingsmaatregelen.

De vluchtelingencrisis, een van de grootste uitdagingen waar Europa op dit moment voor staat, vereiste vastbesloten, gecoördineerde actie door de Europese Unie en er is constant gewerkt aan een gecoördineerde Europese reactie aan het vluchtelingen- en migrantenfront.

De EU heeft ook substantiële politieke, financiële en wetenschappelijke middelen gemobiliseerd om mensen die zijn getroffen door het ebolavirus te helpen en het virus te beheersen, controleren, behandelen en uiteindelijk te verslaan. In totaal heeft de EU 1,2 miljard EUR bijgedragen aan de bestrijding van de epidemie. Dit is inclusief middelen van de lidstaten en van de Commissie.

Tijdens de klimaatconferentie in Parijs (COP21) in december 2015 namen 195 landen het eerste universele, juridisch bindende klimaatakkoord ooit aan. Het akkoord, dat in 2020 in werking moet treden, bevat een wereldwijd actieplan om de wereld op het juiste spoor te zetten om gevaarlijke veranderingen in het klimaat te voorkomen door klimaatopwarming terug te dringen tot ruim onder de 2 °C. De EU was een toonaangevende speler en de Europese Commissie kondigde een nieuwe onderzoeks-, innovatie- en concurrentiestrategie aan voor de energie-unie om onderzoek en innovatie in te zetten voor het realiseren van de wereldwijde klimaatdoelstellingen.

3. Beleidskader

Het tot stand brengen en ondersteunen van een open ecosysteem voor innovatie bevordert de dynamische circulatie van kennis en vergemakkelijkt de creatie van socio-economische waarde door middel van kennis. Tijdens het rapportagejaar werd de basis gelegd voor de ontwikkeling van een initiatief voor een of meerdere pan-Europese durfkapitaal-dakfondsen, dat in 2016 moet worden gelanceerd; de "excellentiekeur" werd aangekondigd en het debat rondom de oprichting van een Europese innovatieraad ging van start. De Commissie bracht een nieuw wetenschappelijk adviesmechanisme (SAM) tot stand, zodat een beroep kan worden gedaan op diverse toonaangevende Europese deskundigen om input te leveren voor het beleid van de EU in de vorm van onafhankelijk wetenschappelijk advies.

In de context van de nieuwe EU-agenda voor betere regelgeving , die in mei 2015 werd gelanceerd, zijn er werkzaamheden gestart om het effect van bestaande of voorgestelde EU-regelgeving op innovatie te beoordelen en ervoor te zorgen dat de regelgeving innovatie zo veel mogelijk bevordert (InnovRefit). Een andere aanpak die in het kader van InnovRefit kan worden geanalyseerd, zijn de "innovatiedeals". Door middel van deze "deals" kunnen oplossingen worden aangedragen voor onzekerheden op het gebied van regelgeving die door innovatoren worden aangekaart en die innovatie binnen het bestaande juridische kader in de weg staan. Als eerste stap wordt voor 2016 in een proefproject op het gebied van de circulaire economie voorzien, om innovatoren te helpen om te gaan met obstakels in de regelgeving door overeenkomsten te sluiten met belanghebbenden en overheidsinstanties .

Open wetenschap beschrijft de constante veranderingen in de manier waarop onderzoek wordt gedaan, onderzoekers samenwerken, kennis wordt gedeeld en de wetenschap wordt georganiseerd. Het wordt mogelijk gemaakt door digitale technologieën en gestimuleerd door de enorme groei van de hoeveelheid gegevens, de globalisering en de uitbreiding van de wetenschappelijke gemeenschap met nieuwe actoren (bv. burgerwetenschap). Open wetenschap zal op korte termijn zorgen voor meer transparantie, openheid, inclusiviteit en genetwerkte samenwerking. Op lange termijn zal het ervoor zorgen dat de wetenschap efficiënter en betrouwbaarder is en sneller kan inspringen op de grote uitdagingen van deze tijd en zal het co-creatie en open innovatie bevorderen. Het zal ook onderzoekintegriteit bevorderen, die, zoals onderstreept door de Raad in zijn conclusies van 1 december 2015, de grondslag vormt voor onderzoek van hoge kwaliteit. Als concrete vervolgmaatregel werd de Horizon modelsubsidieovereenkomst bijgewerkt om het belang van onderzoeksintegriteit tot uiting te doen komen. Ook in de discussies over het verbeteren van open toegang tot onderzoeksresultaten en de onderliggende gegevens zijn vorderingen gemaakt, evenals in de ontwikkeling van een Europese wetenschapscloud.

In 2015 versterkte de Commissie haar internationale samenwerking op het gebied van onderzoek en innovatie met nationale en regionale partners op basis van gemeenschappelijke interesses en wederzijds belang. Openheid naar de wereld zal ervoor zorgen dat Europa haar sterke punten optimaal kan benutten en een sterkere globale speler kan worden. Ook zal het de kwaliteit van het onderzoek verhogen, het concurrentievermogen van Europese bedrijven vergroten en ertoe leiden dat er effectiever kan worden ingesprongen op maatschappelijke uitdagingen. De Commissie bleef zich inzetten om de synergieën met het externe beleid te vergroten, door de acties van Horizon 2020 af te stemmen op acties die worden uitgevoerd met andere instrumenten en op de initiatieven van de EU-lidstaten, met name via het SFIC. Betrekkingen met internationale organisaties zoals UNESCO zijn versterkt en er werden initiatieven gestart om bij te dragen aan de algemene doelstellingen die zijn vastgesteld in de mededeling "Een Europese agenda voor migratie".