Nr. C 221/6 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen 28. 8. 89 
voortaan meer spoed te zetten achter het opstellen, 
vertalen en publiceren van haar jaarverslag. Het zou 
Gedaan te Brussel, 12 juli 1989. graag zien dat het jaarverslag zo spoedig mogelijk — 
eventueel slechts in enkele talen — wordt gepubliceerd. 
De Voorzitter 
van het Economisch en Sociaal Comité 
Alberto MASPRONE 
Advies over het voorstel voor een verordening (EEG) van de Raad inzake de bevordering 
van de technologische ontwikkeling op energiegebied in Europa (THERMIE-programma) (J) 
(89/C 221/03) 
De Raad heeft op 12 april 1989 besloten, overeenkomstig artikel 198 van het Verdrag tot 
oprichting van de Europese Economische Gemeenschap het Economisch en Sociaal Comité 
advies te vragen over het bovengenoemde voorstel. 
De Afdeling voor energie, nucleaire vraagstukken en onderzoek, die met de voorbereiding van 
de desbetreffende werkzaamheden was belast, heeft haar advies op 30 juni 1989 goedgekeurd. 
Rapporteur was de heer von der Decken. 
Het Economisch en Sociaal Comité heeft tijdens zijn 268e zitting (vergadering van 12 juli 
1989) het volgende advies uitgebracht, dat met algemene stemmen is goedgekeurd. 
Het Economisch en Sociaal Comité acht het onderha­
vige programma noodzakelijk als zinvolle aanvulling 
en voortzetting van de tot dusverre verrichte inspannin­
gen op energiegebied. Het programma voorziet opti­
maal in de behoeften van de Gemeenschap, met name 
wanneer met de hierna volgende op- en aanmerkingen 
rekening wordt gehouden. 
Het is een goede zaak dat alle maatregelen ter bevorde­
ring van projecten op het gebied van energietechniek in 
het THERMIE-programma worden geconcentreerd en 
aldus voor een zekere rationalisering van de inspannin­
gen op dit gebied wordt gezorgd. Het Comité acht het 
echter niet aanvaardbaar indien als gevolg van deze 
herindeling bepaalde onder het nieuwe programa val­
lende werkgebieden in de toekomst financieel minder 
aandacht zouden krijgen. 
1. Evaluatie van de voorgaande programma's 
1.1. De onderhavige ontwerp-verordening sluit aan 
bij eerdere activiteiten die overeenkomstig de twee pro­
gramma's 
demonstratieprojecten op energiegebied en koolwaterstoffentechnologie (2) 
werden uitgevoerd. De resultaten van deze werkzaam­
heden zijn als volgt samen te vatten: 
1.2. Demonstratieprojecten op energiegebied 
— Het programma werd in 1978 op gang gebracht, 
vindt zijn rechtsgrondslag in Verordening (EEG) 
nr. 3640/85 van 20 december 1985 en loopt van 
januari 1986 t/m eind 1989. 
— Er zijn twee evaluatierapporten: projecten op het 
gebied van energie-efficiency en van vernieuwbare 
energiebronnen, november 1988, rapporteurs: Ca-
prioglio en March consulting group; vaste brand­
stoffen, november 1988, rapporteurs: Thurlow en 
Kallembach. 
— Tot eind 1987 werden uit meer dan 5 000 voorstellen 
er 1 445 geselecteerd, die als volgt over verschillende 
onderwerpen waren verdeeld: 
— 57% projecten m.b.t. duurzame energie, 36% 
m.b.t. energiebesparing en 9% m.b.t. vaste 
brandstoffen (incl. vloeibaarmaking en vergas­
sing hiervan), 
(>) PB nr. C 101 van 22. 4. 1989. (2) PB nr. L 350 van 27. 12. 1985, blz. 25 t/m 29. 
28. 8. 89 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen Nr. C 221/7 
— van 1 322 projecten op de gebieden energie­
besparing, „vernieuwbare" energie en elektrici­
teit werden er 330 afgesloten: hiervan 206 met 
in technisch opzicht volledig of gedeeltelijk suc­
ces, 82 met technisch en economisch succes; 
140 projecten zijn op niets uitgelopen, 
— op het gebied van vloeibaarmaking en vergassing 
van vaste brandstoffen werden er 29 gese­
lecteerd: hiervan zijn er 6 afgelosten en 8 ge­
staakt, 
— met betrekking tot het gebruik van vaste brand­
stoffen werden 55 projecten geselecteerd: hier­
van zijn er 5 afgelosten en 15 gestaakt. 
1.3. Koolwaterstoffentechnologie 
— Het programma dienaangaande is in 1974 van start 
gegaan en loopt op grond van Verordening (EEG) 
nr. 3639/85 van 20 december 1985 van 1986 t/m 
eind 1989. 
— In augustus 1988 werd door Smith Rea Energy Ass. 
Ltd. een evaluatierapport opgesteld: 
— tot eind 1987 werd subsidie verleend voor 
516 projecten: 43 daarvan zijn op een misluk­
king uitgelopen en 258 zijn afgerond; hiervan 
worden er 67 door het bedrijfsleven toegepast, 
93 hebben goede vooruitzichten en 98 bieden 
geen uitzicht op economisch succes. 
1.4. Budgetten van de tot dusverre uitgevoerde pro­
gramma's 
In het document „Evaluatie van de technologische pro­
gramma's op energiegebied" [doe. COM(89) 164 def. 
van 20 maart 1989], is aangegeven hoe de tot dusverre 
uitgetrokken financiële middelen zijn onderverdeeld. 
Deze onderverdeling is mede van belang om de ge­
schatte financiële behoefte voor het nieuwe programma 
te kunnen beoordelen. 
Zo wordt uitgegaan van 1 445 tussen 1978 en 1987 
goedgekeurde projecten voor het programma demon­
stratieprojecten op energiegebied, waarvoor een bedrag 
van 764,1 miljoen Ecu is toegewezen. Bovendien werd 
in deze periode voor het programma koolwaterstoffen-
technologie een bedrag van 426 miljoen Ecu ter beschik­
king gesteld. 
2. Algemene beoordeling van het voorgestelde pro­
gramma 
2.1. Motivering van de noodzaak van bet programma 
In het THERMIE-programma wordt voor een groot 
deel rekening gehouden met de aanbevelingen die uit 
de evaluatie van vroegere programma's voorkomen. 
Verder is het programma om de volgende redenen ge­
motiveerd : 
2.1.1. Principieel mag het streven binnen de Gemeen­
schap naar „een gewaarborgde en niet te dure 
energievoorziening" niet verslappen, aangezien met 
name: 
— de onzekere factoren op de aardoliemarkten een 
risico vormen, — kernenergie in tal van lid-staten op weerstanden 
stuit, 
— aan verbranding van steenkool milieuproblemen 
zijn verbonden. 
2.1.2. In dit verband dient er, zoals de Commissie 
in de motivering van haar ontwerp-verordening ook 
terecht doet, op te worden gewezen dat de Gemeen­
schap nog steeds meer dan 50% van de door haar 
benodigde energie moet invoeren. Bij aardolie is de 
Gemeenschap voor meer dan 70% van haar behoefte 
op derde landen aangewezen. 
2.1.3. Daarom stemt het Comité in met de voor het 
THERMIE-programma aangegeven doelstellingen en 
met name met de volgende: 
— ontsluiting van eigen energiebronnen, 
— verbetering van energie-efficiency en rationeler 
energiegebruik, 
— vermindering van de vervuiling en daardoor sterkere 
bescherming van het milieu, 
— wijziging van processen van energieproduktie om 
het milieu minder te beslaten, 
— versterking van de industrie met het oog op de 
interne markt, 
— invoering van communautaire normen en 
standaards, 
— betere verspreiding van kennis in de hele Gemeen­
schap, 
— betere beschikbaarheid van energie in regio's die 
in dit opzicht tot dusverre stiefmoederlijk waren 
bedeeld, en aldus 
— verhoging van het sociaal niveau, 
— gebruik van niet-opwerkbare afvalstoffen voor de 
produktie van energie. 
2.1.4. Voor het realiseren van deze doelstellingen 
dient evenwel aan bepaalde randvoorwaarden te zijn 
voldaan om te bereiken dat de EG-activiteit efficiënter 
kan worden gemaakt: 
— aandacht voor reeds bestaande nationale pro­
gramma's, 
— coördinatie met reeds lopende parallelle pro­
gramma's van de EG, b.v.: 
— SPRINT: strategisch programma voor innovatie 
en overdracht van technologie, 
— VALUE: verspreiding en toepassing van de re­
sultaten van wetenschappelijk en technologisch 
onderzoek, 
— JOULE: O &: T-programma op het gebied van 
energie, 
— Steenkoolonderzoek [uit hoofde van het Verdrag 
van de Europese Gemeenschap voor Kolen en 
Staal (EGKS)]. 
— VALOREN: exploitatie van het eigen 
energiepotentieel van bepaalde EG-regio's (in 
het kader van EFRO). 
Nr. C 221/8 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen 28. 8. 89 
2.1.5. Het Comité is van mening dat de Gemeen­
schap door overdracht van hier ontwikkelde technolo­
gie de ontwikkelingslanden behulpzaam kan zijn bij het 
beheersen van hun energie- en milieuproblemen op een 
wijze die in overeenstemming is met hun behoeften en 
omstandigheden. 
3. Bijzondere opmerkingen 
3.1. Opmerkingen over de afzonderlijke artikelen van 
de ontwerp-ver ordening 
3.1.1. In artikel 2 van het ontwerp-programma 
wordt het algemene criterium voor de selectie van „pro­
jecten tot bevordering van de technologische ontwikke­
ling op energiegebied" aangegeven. Ook in de toekomst 
zou de risicovoorwaarde voor toekenning van steun 
slechts de grote financiële risico's en het technische 
risico mogen omvatten. 
3.1.1.1. Volgens het Comité kan lid 2a) van dit ar­
tikel overigens een belangrijke, verontrustende beper­
king vormen doordat de EG geen subsidies voor de 
onderzoeks- en ontwikkelingsfase zou geven. Dit is ten 
opzichte van de genoemde Verordening (EEG) nr. 3639/ 
85 een ernstige lacune en staat haaks op paragraaf 37 
(blz. 9) van de motivering bij de ontwerp-verordening. 
3.1.2. Op grond van artikel 4 zou de Commissie de 
bevoegdheid krijgen, bij een door haar geconstateerde 
behoefte, de aanzet tot specifieke „gerichte projecten" 
te geven. Dit lijkt zinvol en noodzakelijk, mits het in 
artikel 8 van de ontwerp-verordening genoemde raad­
gevend comité hierover tevoren wordt geraadpleegd. 
3.1.3. In artikel 6 worden de aan de steunverlening 
verbonden voorwaarden opgesomd. Onder meer moe­
ten er gunstige vooruitzichten inzake economische le­
vensvatbaarheid van het te subsidiëren project zijn. Dit 
is een goede zaak, zij het dat bij deze beoordeling 
uit hoofde van een preventieve strategie een flexibele 
maatstaf dient te worden aangelegd waarmee mogelijke 
toekomstige veranderingen in de kostenstructuur op de 
energiemarkt worden ingecalculeerd. 
3.1.4. Het Comité stemt door de bank genomen in 
met de in dit artikel genoemde voorwaarden voor subsi­
dieverlening en vindt het met name juist dat bij voor het 
overige gelijkwaardige kenmerken de voorkeur uitgaat 
naar projecten inzake kennisverpreiding die worden 
uitgevoerd in regio's met een ontwikkelingsachterstand. 
Dit sluit aan bij een van de voornaamste doelstellingen 
van het programma, nl. het terugdringen van verschillen 
qua energievoorziening tussen de regio's van de Ge­
meenschap. 
3.1.5. Een van de voorwaarden voor subsidiëring van 
projecten is dat een project ook geschikte oplossingen 
met betrekking tot milieu en bedrijfszekerheid omvat. 
Het Comité is ingenomen met deze voorwaarde, die in 
feite een zeer concrete toepassing op energiegebied 
vormt van artikel 130 R van het EEG-Verdrag. In lid 2 van dit artikel wordt immers het volgende bepaald: 
„De eisen ter zake van milieubescherming vormen een 
bestanddeel van de andere takken van Gemeenschaps­
beleid." 
3.1.6. In artikel 7 worden aard en omvang van de 
subsidiëring geregeld. Komt een bepaald project voor 
subsidie in aanmerking, dan zal de bijdrage van de 
Commissie in de regel tussen 40 en 15% variëren. 
Hierbij kan nog financiële steun van de lid-staten ko­
men, met dien verstande dat de totale subsidie voor een 
project niet meer dan 49 % van de totale kosten hiervan 
mag bedragen. 
3.1.6.1. Bij door de Commissie gelanceerde projecten 
die geen aantrekkingskracht op de industrie uitoefenen 
omdat op korte termijn geen rendabele toepassingen te 
verwachten zijn (b.v. kostendaling pas mogelijk op 
het moment van serieproduktie of rentabiliteit bij de 
huidige energieprijzen niet haalbaar), dient de Commis­
sie volgens het Comité na te gaan of bijzondere financie­
ring, zoals b.v.in lid 6 van dit artikel wordt genoemd, 
mogelijk is. 
3.1.7. In artikel 8 wordt beschreven hoe tot de indie­
ning van projectvoorstellen zal worden uitgenodigd en 
hoe zal worden beoordeeld of deze voor subsidie in 
aanmerking komen. In het bijzonder wordt op samen­
stelling en taak van het raadgevend comité ingegaan. 
Dit zou bestaan uit twee vertegenwoordigers per lid­
staat en de voorzitter, die de Commissie vertegenwoor­
digt. Het Comité acht uitermate belangrijk dat de so­
ciale partners bij de samenstelling van dit belangrijke 
raadgevend comité worden geraadpleegd, zodat in vol­
doende mate met hun belangen rekening wordt ge­
houden. 
3.1.8. Het Comité neemt met instemming kennis van 
het feit dat de Commissie overeenkomstig artikel 9 
moet zorgen voor coördinatie met de andere EG-pro-
gramma's op de gebieden onderzoek en ontwikkeling, 
innovatie en overdracht van technologie, alsmede ver­
breiding en exploitatie van onderzoeksresultaten. Wel 
wijst het er met nadruk op dat, overlappingen tegen te 
gaan, ook de nationale programma's zorgvuldig dienen 
te worden bekeken en dat de Commissie tevens voor 
coördinatie met deze programma's moet zorgen. Hier­
over dient overeenkomstig artikel 15 van de verordening 
op gezette tijden te worden gerapporteerd. 
3.2. Opmerkingen over de bijlagen van de ontwerp­
verordening 
3.2.1. In bijlage I is een overzicht van de toepassings­
gebieden en de „bijkomende voorwaarden" voor het 
rationeel gebruik van energie opgenomen. In dit ver­
band wil het Comité in het bijzonder wijzen op de 
betekenis van een rationele vorming van voorraden 
energieprodukten. Met name bij duurzame energie dient 
te worden beseft dat de exploitatie hiervan op door­
slaggevende wijze wordt belemmerd doordat er een 
zekere tijd ligt tussen de produktie van deze energie en 
het verbruik hiervan. Ditzelfde geldt voor energietrans­
port, dat door tijdelijke opslag in speciaal te ontwik-
28. 8. 89 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen Nr. C 221/9 
kelen „energiedragers" aanzienlijk zou kunnen worden 
vergemakkelijkt. 
3.2.2. Bijlage II geeft een overzicht van de toe­
passingsgebieden en de „bijkomende voorwaarden" 
voor exploitatie van duurzame energie; dit gebied wordt 
onderverdeeld in: 
1. Zonne-energie, 1.1 warmtetoepassingen, 1.2 fotovol-
taïsche toepassingen, 
2. Biomassa, landbouwprodukten en afvalstoffen, 
3. Aardwarmte, 
4. Waterkracht, 
5. Windenergie. 
In dit verband ontbreekt de waterstoftechnologie, die 
b.v. bij de toekomstige exploitatie van duurzame ener­
giebronnen en -vormen op lange termijn een zeer be­
langrijke rol zou kunnen spelen. 
3.2.3. Bijlage III heeft betrekking op steenkool en 
andere vaste brandstoffen. Hieronder vallen alle vor­
men van steenkool, bruinkool en turf. Het Comité 
concludeert hieruit dat andere vaste brandstoffen als 
b.v. samengeperste afvalstoffen van houtbewerking, in­
dustrie, landbouw en huishoudens, alsook samenge­
perste reststoffen van b.v. waterzuiveringsinstallaties, 
onder bijlage II.2 (biomassa, landbouwprodukten en 
afvalstoffen) vallen. Punt 3 van bijlage III heeft slechts 
betrekking op afvalstoffen die bij de exploitatie van de 
hierboven vermelde vaste brandstoffen ontstaan. Zulks 
dient duidelijk uit de formulering van deze bijlagen 
naar voren te komen. 
3.2.4. In bijlage IV wordt een kort overzicht gegeven 
van de in aanmerking komende activiteiten op het ge­
bied van koolwaterstoffen. Het Comité stelt met enige 
verontrusting vast dat ten opzichte van het voorgaande 
programma geen financiële steun meer zou worden 
verleend voor technische ontwikkelingsprojecten in 
deze sector, maar overeenkomstig artikel 2 van de ont-
werp-verordening slechts voor projecten ter toepassing 
van innoverende technieken, procédés of produkten 
waarvoor de O & O-fase is afgesloten. 
3.2.4.1. In het kader van het JOULE-programma(1) 
wordt als regel slechts financiële steun verleend voor 
projecten waarvan de onderzoeksfase niet is afgesloten. 
Het Comité stelt hier een ernstige lacune vast, die op 
gespannen voet staat met de noodzaak, intensief verder 
te werken aan de ontwikkeling van technologieën die 
bijdragen tot het ontdekken van nieuwe voorraden en 
tot een hoger winningspercentage bij de bekende voor­
raden. 
3.2.4.2. Het Comité dringt erop aan dat bij de bin­
nenkort uit te voeren herziening van het kaderprogram­
ma voor O &: TO-werkzaamheden van de Gemeen­
schap (1987-1991) het JOULE-programma en het bud-
0) PB nr. L 98 van 11. 4. 1989, blz. 13. get hiervan worden uitgebreid; aldus kan met name 
voor de uitvoering van EG-projecten op het gebied van 
technologische ontwikkeling in de koolwaterstoffensec-
tor financiële steun worden verleend. 
3.2.5. In bijlage V worden de begeleidende maatrege­
len van de Commissie beschreven. Volgens het Comité 
ontbreken ook bij dit programma twee van de belang­
rijkste activiteiten van de Commissie: 1. uitwerking 
van uniforme normen met betrekking tot kwaliteit, 
metingen e.d.; en 2. uitwerking van bindende milieu­
voorschriften op de hieronder vallende sectoren van de 
energieproduktie overeenkomstig de met uitvoering van 
het programma verkregen inzichten. 
Het Economisch en Sociaal Comité acht een dergelijke 
uniformering voor de gemeenschappelijke markt van 
uitermate groot belang, of deze uniformering nu via dit 
programma dan wel door middel van andere werk­
zaamheden tot stand komt. 
3.3. Financiële aspecten 
3.3.1. Volgens paragraaf 5.2 van het financieel me­
morandum zou gedurende de looptijd van dit program­
ma (vijf jaar) een indicatief bedrag van 700 miljoen Ecu 
(d.i. gemiddeld 140 miljoen Ecu per jaar) nodig zijn. 
Ervan uitgaande dat op dezelfde gebieden in de lid­
staten omvangrijke nationale programma's worden uit­
gevoerd en dat een beperking tot juist op de EG gerichte 
projecten nodig is, wordt het financieel volume als 
adequaat beschouwd, hoewel het budget ten opzichte 
van de vorige programma's (1978-1987: 1 150 miljoen 
Ecu) (d.i. gemiddeld 127,7 miljoen Ecu per jaar) niet 
substantieel toeneemt. De middelen worden echter niet 
over de verschillende onderzoeksgebieden verdeeld. Het 
Comité dringt er sterk op aan dat dit in de definitieve 
verordening wordt rechtgetrokken. Tegelijkertijd moet 
echter ook de mogelijkheid worden geboden om van 
het oorspronkelijk voor een bepaald onderzoeksgebied 
uitgetrokken budget af te wijken, zodat voor een flexi­
bele budgettering wordt gezorgd en bij de uitvoering 
van de projecten met onvoorziene omstandigheden re­
kening kan worden gehouden. 
3.3.2. In punt 7 van het financieel memorandum 
wordt gesproken van financiële controle en technische 
controle bij de uitvoering van het programma. De Com­
missie zou overigens moeten toelichten hoe zij denkt de 
procedures voor selectie, goedkeuring en beheer van 
projecten efficiënter te kunnen laten verlopen, hetgeen 
in de paragrafen 44 en 45 van de motivering met betrek­
king tot de ontwerp-verordening door haar in het voor­
uitzicht wordt gesteld. 
Nr. C 221/10 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen 28. 8. 89 
3.3.3. In dit verband wijst het Comité op de nood­
zaak van: 
vereenvoudiging en bespoediging van de procedures, 
zodat ook het midden- en kleinbedrijf in sterkere 
Gedaan te Brussel, 12 juli 1989. mate aan het voorgestelde programma kan deel­
nemen, 
kwantificeerbare criteria die bij de regelmatige 
evaluatie van de bij de uitvoering van de projecten 
gemaakte voortgang en bereikte resultaten moeten 
worden gehanteerd. 
De Voorzitter 
van bet Economisch en Sociaal Comité 
Alberto MASPRONE 
Avies over armoede 
(89/C 221/04) 
Op 27 april 1989 heeft het Economisch en Sociaal Comité besloten, overeenkomstig de 
bepalingen van artikel 20, vierde alinea, van het reglement van orde en op basis van het op 
9 maart 1989 door de Afdeling voor sociale aangelegenheden, gezinsvraagstukken, onderwijs 
en cultuur goedgekeurde informatief rapport (!), een advies op te stellen over armoede. 
De Afdeling voor sociale aangelegenheden, gezinsvraagstukken, onderwijs en cultuur, die 
met de voorbereiding van de werkzaamheden ter zake was belast, heeft haar advies op 6 juli 
1989 goegekeurd. Rapporteur was de heer Burnel. 
Het Economisch en Sociaal Comité heeft tijdens zijn 268e zitting (vergadering van 12 juli 
1989) het volgende advies uitgebracht, dat met algemene stemmen is goedgekeurd. 
1. Structuur van het advies 
Het advies vormt een logisch vervolg op het informatief 
rapport. Het Economisch en Sociaal Comité geeft regel­
matig blijk van zijn institutionele bevoegdheid om zich 
over de economische, sociale en culturele aspecten van 
grote maatschappelijke vraagstukken te buigen. Het is 
dus niet de eerste keer dat het Comité zich bezighoudt 
met armoede; het tracht immers steeds de ernstige geval­
len van ongelijkheid aan de kaak te stellen en aan 
te dringen op actieve beleidsmaatregelen waarbij een 
beroep wordt gedaan op werkelijke solidariteit. Uit­
gaande van het informatief rapport van de Afdeling 
voor sociale aangelegenheden, gezinsvraagstukken, 
onderwijs en cultuur heeft het Comité eerst een advies 
uitgebracht over het communautaire actieprogramma 
op middellange termijn voor economische en maat­
schappelijke integratie van groepen van kansarmen. 
Thans trekt het Comité een politieke conclusie. Zowel 
in het informatief rapport als in het onderhavige advies 
(') Doe. CES fin. van 15 maart 1988. wordt niet de armoede in het algemeen behandeld, maar 
komen voornamelijk gevallen van „bittere armoede" 
aan de orde. Deze keuze betekent niet dat de omvang 
van het probleem wordt onderschat. Gezien de gestadi­
ge verslechtering van de armoedesituaties, gaat de zorg 
van het Comité echter in de eerste plaats uit naar de 
ernstigste gevallen. 
Niettemin luidt de stellige en ondubbelzinnige mening 
van het Comité dat armoede als zodanig in al haar 
oorzaken en gevolgen moet worden bestreden, aange­
zien het hierbij om een onrecht gaat dat een zich op 
humanistische waarden en principes beroepende maat­
schappij niet mag aanvaarden. 
Helaas vertoont armoede de tendens steeds groter te 
worden wanneer er geen maatregelen worden getroffen 
om te voorkomen dat zij ontstaat of toeneemt. 
Uit het feit dat er geen enkele maatschappij tot nog toe 
in staat is geweest, armoede uit te roeien, mag men niet 
concluderen dat het hierbij om een speling van het lot