26. 4. 78 Publikatieblad  van  de Europese  Gemeenschappen Nr. C 101/29 
dienstverlening  te belasten  met  het opstellen  van  een 
advies  en een rapport  inzake  deze  materie, 
Gezien  het  advies  dat  de Afdeling  voor  industrie, 
handel,  ambacht  en dienstverlening  heeft  opgesteld 
tijdens  haar  vergadering  van 8 februari  1978, 
Gezien  het mondelinge  verslag  van  de heer  De Grave, 
rapporteur, 
Gezien  de beraadslagingen  tijdens  zijn  156e  zitting 
d.d. 1 en 2 maart  1978  (vergadering  van  1 maart 
1978), 
BRENGT  VOLGEND  ADVIES  UIT, 
dat met  algemene  stemmen  is goedgekeurd. 
Het Comité  stemt  in met  het  richtlijnvoorstel  doch 
merkt  hierover  het volgende  op: 
1. Het  stemt  het  Comité  tot  voldoening  dat  de 
Commissie  met  haar  voorstel  inzake  toepassing  van 
de Europese  rekeneenheid,  die trouwens  reeds  wordt 
gebruikt  in Richtlijn  77/62/EEG  betreffende  de coör-
dinatie  van  de procedures  voor  het plaatsen  van  over-heidsopdrachten  voor  leveringen,  Richtlijn 
71/305/EEG  van  de Raad  van  26 juli  1971  aanpast. 
Het werken  met  deze  Europese  rekeneenheid  voor  de 
bepaling  van  het  toepassingsgebied  van  de richtlijn 
zal in de praktijk  een  positief  effect  hebben,  aange-
zien hierdoor  rekening  kan  worden  gehouden  met  de 
monetaire  ontwikkeling  van  de laatste  jaren. 
1.1. Sommige  Lid-Staten,  die hebben  gewacht  met 
de aanpassing  van  hun  wettelijke  voorschriften  aan 
de voorschriften  van  Richtlijn  71/305/EEG,  zijn  als 
het ware  vooruitgelopen  op  onderhavig  richtlijn-
voorstel,  aangezien  zij reeds  met  de Europese  reken-
eenheid  werken. 
2. Het  Comité  had  gaarne  gezien  dat de Commis-
sie bij  de indiening  van  onderhavig  voorstel  een 
balans  had  opgemaakt  van  de tenuitvoerlegging  door 
de Lid-Staten  van  de richtlijn  van  26 juli  1971;  het 
vraagt  zich  af of in de praktijk  niet  een  betere  toe-
passing  van  de richtlijn  had  kunnen  worden  bereikt. 
Nu de voorschriften  van  de richtlijn  bestanddeel  van 
het nationale  recht  van  de Lid-Staten  zijn  geworden, 
dringt  het Comité  er bij de Commissie  op aan,  ervoor 
te zorgen  dat de richtlijn  in alle  Lid-Staten  daadwer-
kelijk  op bevredigende  wijze  wordt  toegepast. 
3. Het  Comité  betreurt  dat  het  wegens  juridische 
moeilijkheden  nog  steeds  niet  mogelijk  is geweest,  de 
lijst van  overheidsdiensten  die  onder  Richtlijn 
71/305/EEG  vallen  te harmoniseren. 
Gedaan  te Brussel,  1 maart  1978. 
De Voorzitter 
van het Economisch  en Sociaal  Comité 
Basil  de FERRANTI 
Advies  inzake  een voorstel  voor  een aanbeveling  van de Raad  betreffende  fluorkoolwater-
stoffen  in het milieu 
De tekst  waarop  de adviesaanvrage  betrekking  heeft  is bekendgemaakt  in Publikatieblad 
van de Europese  Gemeenschappen  nr.  C 217  van 10 september  1977,  blz.  2. 
A. JURIDISCHE  GRONDSLAG  VAN  HET  ADVIES 
Op 8 september  1977  heeft  de Raad  besloten  het Economisch  en Sociaal  Comité  over-
eenkomstig  de bepalingen  van  artikel  100  van  het Verdrag  tot oprichting  van  de Euro-
pese Economische  Gemeenschap  over  bovengenoemd  voorstel  te raadplegen. 
Nr. C 101/30 Publikatieblad  van  de Europese  Gemeenschappen 26. 4. 78 
B. ADVIES  VAN  HET  ECONOMISCH  EN  SOCIAAL  COMITÉ 
Het Economisch  en Sociaal  Comité  heeft  beraadslaagd  over  zijn  advies  inzake  voor-
noemd  onderwerp  tijdens  zijn  op 1 en 2 maart  1978  te Brussel  gehouden  156e  zitting. 
Dit advies  luidt  als volgt: 
HET  ECONOMISCH  EN  SOCIAAL  COMITÉ, 
Gezien  het  Verdrag  tot oprichting  van  de Europese 
Economische  Gemeenschap,  in het  bijzonder  artikel 
198, 
Gezien  het op 8 september  1977  gedateerde  verzoek 
van de Raad  van  de Europese  Gemeenschappen  om 
advies, 
Gezien  het op 21 september  1977  door  zijn  voorzitter 
genomen  besluit,  de Afdeling  voor  milieu,  volksge-
zondheid  en consumptie  met  het  opstellen  van  een 
advies  en een rapport  inzake  dit voorstel  te belasten, 
Gezien  het advies  dat deze  Afdeling  tijdens  haar  ver-
gadering  van  14 februari  1978  heeft  go-edgekeurd, 
Gezien  het door  de rapporteur,  de heer  Schlitt,  voor-
gelegde  rapport, 
Gezien  de beraadslagingen  tijdens  zijn  op  1 en 
2 maart  1978  gehouden  156e  zitting  (vergadering 
van 2 maart  1978), 
BRENGT  VOLGEND  ADVIES  UIT, 
dat met  35 tegen  17 stemmen  bij 3 onthoudingen 
werd  goedgekeurd: 
1. Algemene  opmerkingen 
1.1. Onder  voorbehoud  van  de hierna  volgende 
opmerkingen  stemt  het Comité  met  het voorstel  van 
de Commissie  in. Het  is te waarderen  dat  de Com-
missie  zich  met  het onderzoek  van  de met  fluorkool-
waterstoffen  samenhangende  problemen  is gaan  be-
zighouden  en er bij de Raad  op heeft  aangedrongen, 
een aanbeveling  tot de Lid-Staten  te richten,  op grond 
waarvan  deze  ertoe  worden  bewogen,  de in de pun-
ten 1 t/m 4 genoemde  maatregelen  te nemen. 
1.2. In  de eerste  plaats  zou  het Comité  gaarne  heb-
ben gezien  dat de Commissie  de rechtsgrondslag  van 
haar  ontwerp-aanbeveling  duidelijker  zou  hebben aangegeven.  Het  gaat  ervan  uit dat  de Commissie 
haar  voorstel  op artikel  235  van  het  EEG-Verdrag 
heeft  willen  baseren. 
1.3. Het  Comité  acht  het  gezien  de onzekerheid 
omtrent  de gevolgen  van  fluorkoolwaterstoffen  in de 
stratosfeer  juist  dat de Commissie  eerst  een  aanbeve-
ling tot de Lid-Staten  wil  doen  richten.  Het  heeft 
geconstateerd  dat de aanbeveling  aansluit  bij de dis-
cussie  en de ontwikkeling  in de Lid-Staten,  zodat  de 
ontwerp-aanbeveling  in feite  de uitwerking  van  een 
richtlijn  zou  kunnen  hebben.  Het  Comité  gaat  ervan 
uit dat  de goedkeuring  van  de aanbeveling  door  de 
Raad  er ook  toe zal leiden  dat de reeds  aangevangen 
onderzoekswerkzaamheden  in de  Lid-Staten  met 
nadruk  zullen  worden  voortgezet  en de produktieca-
paciteit  niet  verder  zal worden  uitgebreid. 
1.4. Het  Comité  acht  een  spoedig  besluit  op dit 
gebied  door  de Raad  echter  ook  van  belang  omdat  de 
Gemeenschap  aldus  de mogelijkheid  krijgt,  zich  in de 
internationale  discussie  over  fluorkoolwaterstoffen  te 
mengen  en een bijdrage  hiertoe  te leveren. 
2. Bijzondere  opmerkingen 
2.1. Het  Comité  stemt  in met  de op het terrein  van 
fluorkoolwaterstoffen  reeds  door  de  Commissie 
ondernomen  acties  die tot doel  hebben,  de commu-
nautaire  samenwerking  bij  de planning  van  het 
onderzoek  en het doorgeven  van  de resultaten  voort 
te zetten  en te versterken.  Het  adviseert  de verdere 
activiteiten  in de Gemeenschap  in gezamenlijk  overleg 
voort  te zetten.  Aangezien  de oplossing  van  het fluor-
koolwaterstoffenprobleem  voor  de gehele  wereld  van 
belang  is, dient  de Raad  de hiervoor  vereiste,  toch  al 
niet zeer  hoge  bedragen  ter beschikking  te stellen, 
zodat  de Commissie  haar  coördinatiefunctie  kan  ver-
vullen. 
2.2. Het  Comité  acht  het  ook  nu al, dus  vóór 
afsluiting  van de lopende  onderzoekswerkzaamheden, 
juist maatregelen  te nemen  om  de bedrijven  die de 
chloorfluormethanen  F-l'1  en F-12  produceren,  te be-
wegen  tot intensivering  van  het onderzoek  naar  alter-
natieve  produkten.  Het  ziet  in dat thans  nog  geen  in 
26. 4. 78 Publikatieblad  van de Europese  Gemeenschappen Nr. C 101/31 
technologisch  en veiligheidstechnisch  opzicht  bevredi-
gende  alternatieven,  in het  bijzonder  alternatieve 
drijfgassen,  ter beschikking  staan  en dat het waar-
schijnlijk  nog  vele  jaren  zal duren  voordat  de indu-
strie geschikte  vervangende  drijfgassen  zal hebben 
ontwikkeld.  Er zou  wel  aan kunnen  worden  gedacht, 
weer  tot reservoirs  met  een mechanisch  druksysteem, 
zoals  vroeger  werd  toegepast,  over  te gaan,  maar  deze 
hebben  het nadeel  dat zij duurder  zijn  en ook  niet  het 
fijne  spray-effect  en andere  voordelen  van drijfgassen 
op basis  van chloorfluoralkanen  bieden. 
2.3. Het  Comité  ziet  ook  in dat de omschakeling 
van spray-artikelen  op andere  produkten  grote  pro-
duktietechnische  moeilijkheden  zou kunnen  veroorza-
ken. Het is er onder  meer  om deze  reden  mee  ingeno-
men dat de Commissie  voornemens  is, in de tweede 
helft  van 1978  een studie  over  de mogelijke  sociale  en 
economische  gevolgen  van maatregelen  op het gebied 
van volledig  gehalogeneerde  chloorfluoralkanen  voor 
te leggen.  Niet  in de laatste  plaats  op grond  van  de 
huidige  situatie  op de arbeidsmarkt  lijkt  het van  be-
lang,  naast  de andere  onderzoekswerkzaamheden  de 
resultaten  van  deze  studie  eerst  af te wachten,  alvo-
rens tot het nemen  van  verdere  maatregelen  over  te 
gaan. 
2.4. Het  Comité  acht  het in verband  met  het grote 
belang  van  de geponeerde  stellingen  wel  te verdedi-
gen dat  er bij wijze  van  voorzorg  naar  wordt  ge-
streefd,  de produktiecapaciteit  voor  de chloorfluor-
methanen  F-ll  en F-12  in de Gemeenschap  niet  ver-
der uit te breiden.  In zoverre  is het Comité  het eens 
met het voorstel  van  de Commissie,  alhoewel  de aan 
de stellingen  ten grondslag  liggende  modelberekenin-
gen niet  geheel  vlekkeloos  zijn  en evenmin  proefon-
dervindelijk  is aangetoond  dat de ozonlaag  door  vol-
ledig  gehalogeneerde  chloorfluoralkanen  wordt  aan-
getast.  Het zou het voorbarig  vinden,  naast  de onder-
havige  aanbeveling  nu al, zoals  herhaaldelijk  is voor-
gesteld,  verdere  maatregelen  te nemen.  Alvorens  ver-
dergaande  maatregelen  te nemen,  moeten  de resulta-
ten van  de nog  aan  de gang  zijnde  onderzoekswerk-
zaamheden  worden  afgewacht,  te meer  daar  vrij 
recente  onderzoeksresultaten  niet  uitsluiten  dat  de 
aantasting  van  de ozonlaag  in de atmosfeer  een zeer 
beperkt  verschijnsel  is. Nog  afgezien  van het feit dat 
nog geen  wetenschappelijk  gefundeerd  inzicht  in de 
processen  in de stratosfeer  bestaat,  vereisen  deze  geen op korte  termijn  te nemen  maatregelen,  zelfs  indien 
de hypothese  van  de Amerikaanse  wetenschappers 
zou worden  bevestigd. 
2.5. Het  Comité  heeft  er verder  kennis  van  geno-
men dat ook  de als gevolg  van de aantasting  van  de 
ozonlaag  gevreesde  schadelijke  gezondheidseffecten 
nog niet  duidelijk  bekend  en evenmin  bewezen  zijn. 
In dit verband  verwijst  het Comité  naar  het docu-
ment  van  de World  Health  Organisation  (WHO): 
„Effect  of ultraviolet  radiation  on human  health",  dat 
naar aanleiding  van de in maart  1977  te Washington 
gehouden  conferentie  van  het  UNEP  (Milieupro-
gramma  van  de VN)  is opgesteld  en waarin  wordt 
geconstateerd  dat de relatie  tussen  UV-straling  en het 
optreden  van  huidkanker  niet  duidelijk  kan  worden 
gekwantificeerd. 
2.6. Verder  is het Comité  nog  van mening  dat van 
de thans  bij wijze  van  voorzorg  aanbevolen  capaci-
teitsbeperking  weer  moet  worden  afgezien  indien  het 
onderzoek  een positief  resultaat  te zien  geeft,  dat wil 
zeggen  indien  de hypotheses  niet  of niet  in die 
omvang  bevestigd  worden. 
2.7. Het  Comité  vindt  het ook  juist  dat de capaci-
teitsbeperking  niet  voor  de sprayfabrikanten,  maar 
voor de fabrikanten  van  de chloorfluormethanen 
F-ll en F-12  zal gelden.  Zolang  drijfgassen  als zoda-
nig of als eindprodukt  in de Gemeenschap  ingevoerd 
kunnen  worden,  zijn  alle  maatregelen  b.v.  bij de 
sprayfabrikanten  gedoemd  vruchteloos  te blijven. 
Dergelijke  maatregelen  gaan  volgens  het  Comité 
bovendien  alleen  maar  ten koste  van  de in de Ge-
meenschap  werkzame  spuitbusfabrikanten,  zonder 
dat daar  een  kwantitatieve  beperking  van  de afzet 
van spuitbussen  in de Gemeenschap  tegenover  staat. 
2.8. Het  Comité  heeft  er in dit verband  kennis  van 
genomen  dat juist  door  de economische  ontwikkeling 
de produktie  van  de chloorfluormethanen  F-ll  en 
F-12 ten opzichte  van  het produktieniveau  van  1974 
is teruggelopen  en dat in de komende  jaren  gerekend 
mag worden  op een verdere  daling  van  het gebruik 
van deze  stoffen  in de aërosolindustrie.  Een  en ander 
maakt  het voor  het Comité  gemakkelijker,  met  de 
door  de Commissie  voorgestelde  aanbeveling  in te 
stemmen. 
Gedaan  te Brussel,  2 maart  1978. 
De Voorzitter 
van het Economisch  en Sociaal  Comité 
Basil  de FERRANTI 
Nr. C 101/32 Publikatieblad  van  de Europese  Gemeenschappen 26. 4. 78 
BIJLAGE 
bij het advies  van  het Economisch  en Sociaal  Comité 
Het volgende  wijzigingsvoorstel  is tijdens  de beraadslagingen  verworpen: 
Het advies  na de preambule  door  de volgende  tekst  te vervangen: 
„1. Motivering  van  de aanbeveling 
Het Comité  is er in het algemeen  mee  ingenomen  dat  de Commissie  de ecologische,  econo-
mische  en sociale  gevolgen  van  een  eventuele  reglementering  van  het gebruik  van  fluorkool-
waterstoffen  geheel  wil  onderzoeken  op Gemeenschapsniveau;  het verzoekt  de Commissie 
echter,  haar  onderzoek  te coördineren  met  reeds  lopende  internationale  onderzoekingen 
ten einde  overlappingen  te voorkomen.  Het  Comité  is van  oordeel  dat  de Commissie 
profijt  moet  trekken  van  de in sommige  derde  landen  reeds  in de praktijk  opgedane 
ervaring,  in het  bijzonder  in de Verenigde  Staten,  met  betrekking"  tot de gevolgen  van 
maatregelen  tot beperking  van  het gebruik  van  fluorkoolwaterstoffen. 
Krachtens  de (door  het  Comité  goedgekeurde)  resolutie  van  de Raad  van  17 mei  1977 
betreffende  de voortzetting  en verwezenlijking  van  een  beleid  en een  actieprogramma  van 
de Europese  Gemeenschappen  inzake  het  milieu  (titel  II, hoofdstuk  6: Werkzaamheden 
betreffende  bepaalde  produkten)  (1) dient  de Commissie  gevolg  te geven  aan  de verplich-
ting,  een  uiterst  nauwkeurig  onderzoek  in te stellen  naar  de invloed  van  chemische  ver-
bindingen  op het milieu.  In paragraaf  79 van  dit programma  staat  het volgende: 
„In de laatste  jaren  is de overheid  namelijk  steeds  vaker  geconfronteerd  met  moeilijkheden 
veroorzaakt  door  het  gebruik  van  reeds  bestaande  chemische  verbindingen  (bij  voorbeeld 
PCB,  VCM,  fluorkoolwaterstof,  kwikverbindingen)  waarvan  de invloed  op het  milieu 
voordien  niet  of onvoldoende  was  aangetoond.". 
2. Gevolgen  voor  milieu  en menselijke  gezondheid 
In juni  1974  hebben  de Amerikaanse  onderzoekers  Rowland  en Molina  reeds  gesteld  dat, 
indien  de produktie  van  freon  in het  huidige  tempo  zou  voortgaan,  de geleidelijke  ver-
dwijning  van  de ozonlaag  en de steeds  sterker  wordende  ultravioletstraling  uiteindelijk  een 
sterke  toeneming  van  het  aantal  gevallen  van  huidkanker  in de gehele  wereld  zouden 
teweegbrengen.  Zij hebben  voorts  gewezen  op een  aantal  andere  biologische  gevolgen  van 
catastrofale  omvang,  zoals  genetische  mutaties,  verloren  gaan  van  oogsten  en zelfs  klimaat-
veranderingen  in de wereld. 
Volgens  de theorie  van  Rowland  en Molina  zou  ieder  vrijkomend  chlooratoom  verschei-
dene  honderden  ozonmoleculen  kunnen  vernietigen  alvorens  zich  met  een  waterstofatoom 
te verbinden  tot chloorwaterstof. 
Deze  hypotheses  zijn  geleidelijk  bevestigd  en Zweden  en de Verenigde  Staten  hebben  reeds 
besloten,  het gebruik  van  freon  geleidelijk  te verbieden. 
Natuurlijk  kan  nog  niet  in cijfers  worden  uitgedrukt,  wat  de precieze  gevolgen  van  dit 
verschijnsel  zijn  voor  milieu  en menselijke  gezondheid. 
Alle recente  onderzoekingen,  met  name  die  van  Zander  en andere  wetenschapsmensen, 
naar  de aanwezigheid  van  fluorwaterstof  op zeer  grote  hoogte  bevestigen  echter  dat  de 
gedurende  de laatste  vijfentwintig  jaar  vrijgekomen  hoeveelheden  nog  geheel  intact  in de 
atmosfeer  aanwezig  zijn.  De afbraak  van  deze  moleculen  zou  enkele  tientallen  tot enkele 
honderden  jaren  in beslag  kunnen  nemen. 
De ieder  jaar  in de atmosfeer  vrijkomende  hoeveelheid  fluorkoolwaterstoffen  beloopt 
volgens  de schattingen  tussen  500  000  en 1 miljoen  ton. 
In het algemeen  wordt  ervan  uitgegaan  dat het ten minste  tien  jaar  duurt  voordat  de fluor-
koolwaterstofmoleculen  de ozonlaag  bereiken.  Het  zou  dus  gevaarlijk  zijn,  het nemen  van 
maatregelen  uit te stellen  door  zich  te verschuilen  achter  het  argument  dat  de controle-
methoden  tekortschieten,  en duidelijkere  symptomen  af te wachten. 
Het zal stellig  nog  lang  duren  voordat  in de industrie  een  systeem  zal worden  aanvaard 
waarmee  de aantasting  van  de ozonlaag  met  nauwkeurigheid  kan  worden  gemeten. 
(*) PB nr. C 139  van  13.  6. 1977. 
26. 4. 78 Publikatieblad  van  de Europese  Gemeenschappen Nr. C 101/33 
3. Rechtsvorm 
Het feit  dat de Commissie  voor  deze  maatregelen,  die voor  het beleid  inzake  volksgezond-
heid en milieu  van  groot  belang  zijn,  de aanbeveling  als rechtsvorm  heeft  gekozen,  is niet 
bepaald  veelbelovend.  Krachtens  de vijfde  alinea  van  artikel  189  van  het EEG-Verdrag  zijn 
aanbevelingen  niet  verbindend.  Bovendien  heeft  de ervaring  geleerd  dat  de Lid-Staten  tot 
nog toe  niet  zeer  geneigd  zijn  gebleken  de communautaire  aanbevelingen  op te volgen 
(hierbij  zij alleen  maar  verwezen  naar  de aanbevelingen  betreffende  energiebesparing, 
oprichting  van  arbeidsgeneeskundige  diensten  op de werkplek  en bescherming  van  moe-
ders).  Daarom  moet  de Commissie  op basis  van  artikel  ÏOO  of artikel  235  van  het  EEG-
Verdrag  binnen  de door  haar  zelf  vastgestelde  termijn  — d.i.  vóór  eind  1978  — een  richt-
lijnvoorstel  indienen.  Alleen  op deze  wijze  kan  men  er zeker  van  zijn  dat de bepalingen  die 
zij voorstelt,  volledig  en binnen  de gestelde  termijn  in de wetgevingen  van  de Lid-Staten 
zullen  worden  opgenomen.  Volgens  de derde  alinea  van  artikel  189  is een richtlijn  namelijk 
ten aanzien  van  het  te bereiken  resultaat  verbindend  voor  elke  Lid-Staat  waarvoor  zij 
bestemd  is; aan  de nationale  instanties  wordt  evenwel  de bevoegdheid  gelaten,  zelf  vorm  en 
middelen  te kiezen.  Toch  stelt  men  vast  dat verschillende  richtlijnen  niet  worden  toegepast. 
Voorts  worden  de Lid-Staten  in de ontwerp-aanbeveling  verzocht  onmiddellijk  maatregelen 
te nemen.  Deze  maatregelen  zouden  echter  ook  belemmeringen  voor  het  handelsverkeer 
kunnen  vormen  indien  zij niet  in een  communautaire  richtlijn  worden  geharmoniseerd. 
4. Substitutiemogelijkheden 
4.1. Het  Comité  is van  mening  dat fluorkoolwaterstoffen  niet  zonder  meer  met  aërosols 
mogen  worden  gelijkgesteld.  In de praktijk  kunnen  de volgende  produkten  worden  onder-
scheiden: 
4.1.1.  Produkten  onder  druk  (scheercrème,  vlekverwijderaars,  verschillende  schuimsoor-
ten, enz.),  die door  de druk  van  een  gas  uit een  spuitbus  worden  gedreven.  Het  gebruik 
van andere  gassen  dan  fluorkoolwaterstoffen  vormt  in dit geval  geen  probleem  en komt 
vaak  voor  bij produkten  van  dit type  die  reeds  in de handel  zijn.  Sommige  fabrikanten 
gebruiken  mengsels  van  butaan,  propaan  en kooldioxide.  Dit  is goedkoper  dan  freon. 
Hoewel  het  gebruik  van  fluorkoolwaterstoffen  als drijfgas  geen  brandproblemen  oplevert, 
doen  zich  bij het opslaan  wel  gevaren  voor. 
4.1.2.  Produkten  waarbij  de spraykwaliteit  van  weinig  belang  zijn:  dit is het  geval  bij 
de meeste  produkten  (deodoranten,  parfums,  ovenreinigers,  enz.).  Er zijn  twee  vervangings-
mogelijkheden: 
— zeer  eenvoudige  goedkope  mechanische  middelen  (verstuiving,  pomp)  wanneer  de 
gebruiksduur  maar  kort  is. Fabrikanten  van  cosmetica  hebben  vastgesteld  dat  het 
gebruik  van  een  pomp  door  de gebruikers  wordt  beschouwd  als een  vooruitgang  bij 
deodoranten  en parfums:  hierdoor  verdwijnt  het  koudegevoel  op de huid  als  gevolg 
van het drijfgas  en wordt  de kracht  van  de straal  geringer; 
— gebruik  van  een  ander  drijfgas  dan  fluorkoolwaterstoffen  en de ontwikkeling  van  de 
technologie.  Dit  is nodig.  De aërosol  is nuttig  wanneer  het mechanisch  druksysteem  te 
vermoeiend  in het  gebruik  is (herhaling  van  de handeling  gedurende  te lange  tijd,  te 
hoge  druk,  enz.).  Ook  daar  zijn  de geschiktste  en goedkoopste  drijfgassen  de koolwater-
stoffen.  Voor  het brandgevaar  van  sprays  kunnen  dikwijls  oplossingen  worden  gevonden. 
Blijft  het explosiegevaar  bij brand  (kleinhandelsvoorraden  worden  slecht  beschermd).  Bij 
het zoeken  naar  oplossingen  schijnt  men  in de Verenigde  Staten  verder  te zijn  gevorderd. 
4.1.3.  Produkten  waarvan  de spray  van  zeer  goede  kwaliteit  moet  zijn  (haarlak,  verf). 
De thans  beschikbare  vervangende  technieken  zijn  ofwel  gevaarlijk  (zeer  brandbaar,  scha-
delijk  substituutgas),  ofwel  zeer  kostbaar.  Op  dit gebied  dient  veel  onderzoek  te worden 
verricht  om produkten  te ontwikkelen  die  niet  vergelijkbaar  zijn  met  de thans  bestaande. 
4.2. Tot  besluit:  er mag  dan  wel  geen  wondermiddel  bestaan  om  het  vrijwel  algemeen 
gebruikte  freon  als drijfgas  te vervangen,  maar  in de meeste  gevallen  bestaan  wel  tussen-
Nr. C 101/34 Publikatieblad  van  de Europese  Gemeenschappen 26.4.  78 
oplossingen.  Sommige  hiervan  zijn  gevonden  door  aërosolfabrikanten,  omdat  consumenten 
op sommige  van  deze  produkten  kritiek  hadden  en de verkoopcijfers  sinds  twee  jaar  zijn 
gedaald.  Sommige  vervangende  technieken  worden  door  de consumenten  zelfs  als  een 
vooruitgang  beschouwd. 
4.3. Beperking  van  het  gebruik  van  fluorkoolwaterstoffen  als drijf  gas levert  dus  geen 
probleem  op:  de fabrikanten  zijn  hiertoe  reeds  gedwongen  door  de ontwikkeling  van  de 
imarkt  (sommige  gebruiken  zelfs  helemaal  geen  fluorkoolwaterstoffen  meer).  Er zou  zelfs 
aan kunnen  worden  gedacht,  in een  eerste  fase  het  gebruik  van  freon  te beperken  tot 
aërosols  waarvan  de spraykwaliteit  bij de huidige  stand  van  de techniek  het  gebruik  van 
freon  vereist.  Het  is zeer  waarschijnlijk  dat tal van  deze  produkten  door  longartsen  zullen 
worden  bestreden  om  andere  redenen:  mogelijke  vasthechting  van  te fijne  deeltjes  (lak, 
verf ...)  in het ademhalingsorgaan.  Dit  is een  ander  probleem  dat  dient  te worden  bestu-
deerd. 
5. De internationale  concurrentie 
Door  de tenuitvoerlegging  van  het  verbodprogramma  in drie  fasen  ten  aanzien  van  het 
gebruik  van  koolwaterstoffen  (zie  paragraaf  4 van  de toelichting)  zullen  de Verenigde 
Staten  bij vervanging  van  deze  stoffen  door  onschadelijke  stoffen  weldra  een  aanzienlijke 
technische  voorsprong  hebben.  Deze  voorsprong  zal hun  ongetwijfeld  in staat  stellen,  hun 
concurrentiepositie  te verbeteren  en hun  aandeel  op de wereldmarkt  van  de betrokken 
produkten  te vergroten.  Alleen  indien  de Gemeenschap  onmiddellijk  soortgelijke  maat-
regelen  neemt,  zal zij zich  doeltreffend  tegen  de Amerikaanse  concurrentie  kunnen  be-
schermen. 
6. Gevolgen  voor  de werkgelegenheid 
Het Comité  acht  een  geleidelijke  en zelfs  selectieve  omschakeling  van  de produktie  volgens 
een vooraf  vastgesteld  rooster  beter  dan  algemene  maatregelen,  daar  de werkgelegenheid 
hierdoor  globaal  gezien  op hetzelfde  peil  kan  worden  gehandhaafd. 
Het Comité  acht  punt  4 van  de Aanbeveling  niet  zeer  zinvol.  Men  kan  niet  ernstig  een 
vergroting  van  de produktiecapaciteit  overwegen  bij een produkt  waarvan  de afzetmogelijk-
heden  reeds  kleiner  zijn  geworden  en dat  reeds  is, of binnenkort  zal worden  verboden. 
Het Comité  wijst  er evenwel  op dat  de capaciteitsbeperking  op consumptieniveau  (ver-
werkende  industrie  en invoer)  moet  plaatsvinden. 
Zolang  drijfgassen  in de Gemeenschap  kunnen  worden  ingevoerd,  geven  alle  door  de 
drijfgasfabrikanten  genomen  maatregelen  niet  de verwachte  resultaten.  Beperking  van  de 
capaciteit  van  de drijfgasproduktie  in de Gemeenschap  zou  kunnen  leiden  tot een  invoer-
s tij ging  die ten koste  van  de werkgelegenheid  in de Gemeenschap  gaat,  zonder  dat  de ver-
koop  van  de bewuste  produkten  en de hierdoor  veroorzaakte  vervuiling  zouden  afnemen. 
7. Toepassing  van  het beginsel  „de  vervuiler  betaalt" 
Het Comité  ziet  niet  in hoe  de Commissie  het  beginsel  „de  vervuiler  betaalt"  wil  gaan 
toepassen.  Het  causaal  verband  tussen  het  produkt  en eventuele  schade  is overigens 
moeilijk  vast  te stellen. 
8. Voorlichting  en opvoeding  van  de consument 
De laatste  twee  jaar  kon  een  sterke  daling  van  het verbruik  van  bepaalde  produkten  (haar-
lak) worden  geconstateerd.  Het  is mogelijk  dat alle  aërosols  in zekere  zin in diskrediet  zijn 
gebracht  zonder  dat  de consument  wegens  ontoereikende  etikettering  heeft  kunnen  nagaan 
welke  produkten  fluorkoolwaterstoffen  bevatten  en welke  niet. 
Volgens  het Comité  kan  een  voorlichtingscampagne  onder  de bevolking  worden  gevoerd. 
Voor  een  objectieve  voorlichting,  in het  bijzonder  door  een  juiste  etikettering  van  de 
produkten,  zou  men  net  als in de Verenigde  Staten  de aandacht  van  de consument  moeten 
vestigen  op het  risico  van  aantasting  van  de ozonlaag,  ten einde  hem  te bewegen  tot de 
aankoop  van  produkten  met  andere  drijfgassen  of met  een  mechanisch  druksysteem. 
26.4.  78 Publikatieblad  van  de Europese  Gemeenschappen Nr. C 101/35 
Wordt  het gebruikte  type  drijfgas  niet  op het etiket  aangegeven,  dan  zouden  alle  aërosols 
misschien  in een nog  slechter  daglicht  komen  te staan.". 
Motivering 
1. Doordat  de Afdelingsdocumenten  veel  vertraging  hebben  opgelopen,  was  het  niet  mogelijk 
wijzigingsvoorstellen  waarin  bovengenoemde  bezwaren  aan  de orde  komen,  in de Afdeling 
te behandelen. 
2. In de tekst  van  de Afdeling  worden  fluorkoolwaterstoffen  iets  te snel  met  aërosols  gelijk-
gesteld,  terwijl  er in de meeste  gevallen  substituten  bestaan. 
3. De gevolgen  voor  het milieu  dienen  beter  te worden  omlijnd. 
4. Er dient  rekening  te worden  gehouden  met  de werkgelegenheid  en het concurrentievermogen 
van de bedrijven. 
5. De rechtsvorm  is onvoldoende. 
Uitslag  van  de stemming: 
Voor:  21, tegen:  36. 
Advies  inzake  een  voorstel  voor  een  richtlijn  inzake  de bescherming  van  deelnemers  aan 
onderwijs  op afstand 
De tekst  waarop  de adviesaanvrage  betrekking  heeft  is bekendgemaakt  in Publikatieblad 
van de Europese  Gemeenschappen  nr.  C 208  van  31 augustus  1977,  blz.  12. 
A. JURIDISCHE  GRONDSLAG  VAN  HET  ADVIES 
Op 23 augustus  1977  heeft  de Raad  besloten  het  Economisch  en Sociaal  Comité  over-
eenkomstig  de bepalingen  van  artikel  100  van  het  Verdrag  tot oprichting  van  de Euro-
pese  Economische  Gemeenschap  over  bovengenoemd  voorstel  te raadplegen. 
B. ADVIES  VAN  HET  ECONOMISCH  EN  SOCIAAL  COMITÉ 
Het Economisch  en Sociaal  Comité  heeft  beraadslaagd  over  zijn  advies  inzake  voor-
noemd  onderwerp  tijdens  zijn  op 1 en 2 maart  1978  te Brussel  gehouden  156e  zitting. 
Dit advies  luidt  als volgt: 
HET  ECONOMISCH  EN  SOCIAAL  COMITÉ, 
Gezien  het  Verdrag  tot  oprichting  van  de Europese 
Economische  Gemeenschap,  in het  bijzonder  artikel 
100, 
Gezien  het  verzoek  van  de Raad  van  de Europese 
Gemeenschappen  om  advies  d.d.  23 augustus  1977, Gezien  het  op 5 september  1977  door  zijn  voorzitter 
genomen  besluit,  de Afdeling  voor  milieu,  volksge-
zondheid  en consumptie  met  het  opstellen  van  een 
rapport  en een  advies  inzake  dit  onderwerp  te be-
lasten, 
Gezien  het  door  de Afdeling  voor  milieu,  volksge-
zondheid  en consumptie  op 14 februari  1978  voorge-
legde  advies,