Advies van het Comité van de Regio's over de "Mededeling 'Modernisering van de werkorganisatie - Een positieve benadering van de veranderingen'"

(1999/C 374/08)

HET COMITÉ VAN DE REGIO'S,

gezien het advies van het Comité over het "Groenboek - Partnerschap voor een nieuwe werkorganisatie" (CDR 288/97 fin)(1);

gezien het advies van het Comité over de Mededeling van de Commissie over het "Sociaal Actieprogramma 1998-2000" (CDR 277/98 fin)(2);

gezien het advies van het Comité over de Mededeling van de Commissie: "Richtsnoeren voor het werkgelegenheidsbeleid van de lidstaten in 1999" (CDR 279/98 fin)(3);

gezien de Mededeling van de Commissie: "Modernisering van de werkorganisatie - Een positieve benadering van de veranderingen" (COM(1998) 592 def.);

gezien het besluit van het Bureau van 15 juli 1998 om overeenkomstig artikel 198 C, vierde alinea van het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap een advies over dit onderwerp uit te brengen en commissie 5 "Sociaal beleid, volksgezondheid, consumentenbescherming, onderzoek, toerisme" met de voorbereidende werkzaamheden te belasten;

gezien het ontwerpadvies (CDR 48/99 rev. 1) dat op 22 maart 1999 door commissie 5 is goedgekeurd [rapporteur: mevrouw Buron (F/PSE)],

heeft tijdens zijn 30e zitting van 15 en 16 september 1999 (vergadering van 16 september) het volgende advies met algemene stemmen goedgekeurd.

1. Inleiding

1.1. Het Comité van de Regio's is zeer ingenomen met de Mededeling van de Europese Commissie die tot doel heeft het partnerschap voor de modernisering van de werkorganisatie te stimuleren en te versterken. De Commissie roept de sociale partners op na te gaan op welke wijze het onderdeel "aanpassingsvermogen" van de werkgelegenheidsrichtsnoeren het best kan worden aangevuld.

1.2. Het Comité herinnert eraan dat het in zijn advies over het Groenboek "Partnerschap voor een nieuwe werkorganisatie" de Commissie had aanbevolen rekening te houden met de verschillende functies die lokale en regionale overheden vervullen:

- als werkgever

- als motor voor lokale ontwikkeling

- als verlener van tal van diensten aan de bevolking.

Juist door die mix van drie functies onderscheiden territoriale overheden zich duidelijk van het bedrijfsleven. Bij het aanpassen van hun werkorganisatie dienen zij twee doelstellingen voor ogen te houden: zorgen voor evenwicht tussen flexibiliteit en baanzekerheid van hun eigen werknemers én zorgen voor continuïteit in de overheidsdienst en voor bevrediging van de behoeften van de bevolking.

2. Algemene opmerkingen

2.1. Het Comité deelt de overtuiging van de Commissie dat de oplossing voor de modernisering van de werkorganisatie veeleer in onderhandelingen tussen sociale partners dan in wetgevende initiatieven moet worden gezocht, ook al kan het afhankelijk van de specifieke situaties in elke lidstaat toch nodig zijn wetgevend op te treden. Aangezien elke sector specifieke kenmerken heeft, dient op dat niveau met nieuwe vormen van werkorganisatie te worden geëxperimenteerd.

Innovatie en flexibiliteit van de arbeidsmarkt moeten hoe dan ook worden ingepast in een gemeenschappelijk wettelijk kader voor de hele EU dat voor de bescherming van de werknemers in de diverse werkmodaliteiten borg staat.

2.2. Het Comité staat achter de richtsnoeren voor de werkgelegenheid, zoals het al zei in zijn advies over de "Richtsnoeren voor het werkgelegenheidsbeleid van de lidstaten in 1999". Waar het gaat om het aanpassingsvermogen, vervullen lokale en regionale overheden zowel de rol van sociale partner als die van motor in de strijd voor meer werkgelegenheid. Zij moeten het aanpassingsvermogen in hun eigen diensten stimuleren, maar dit ook steunen in heel de lokale gemeenschap d.m.v. aangepaste opleidingen, met name voor de meest kwetsbare groepen. In dit opzicht vullen zij het beleid van de ondernemingen aan en trachten zij vaak door de opzet van partnerschappen het aanpassingsvermogen van werknemers te verbeteren (opleidingsprogramma's en herintegratie van uitgesloten groepen). Het Comité zou gaarne zien dat de Commissie bij haar toekomstige werkzaamheden inzake werkorganisatie en aanpassingsvermogen rekening houdt met deze rol van decentrale overheden als motor voor het lokale en regionale bedrijfsleven.

3. Bijzondere opmerkingen

Inleiding van de Mededeling

3.1. In de Mededeling onderstreept de Commissie dat de modernisering van de werkorganisatie in nauwe samenwerking met de sociale partners moet worden ingevuld. Het Comité roept de Commissie op de lokale en regionale overheden te erkennen als sociale partners, ook al lopen de statuten van deze overheden in de lidstaten van de Europese Unie sterk uiteen. Het werkgeversstatuut varieert immers van land tot land afhankelijk van de bevoegdheden van de decentrale overheden en hun juridische status. Toch moeten Europese lokale en regionale overheden betrokken kunnen worden bij de modernisering van de werkorganisatie. Het Comité herinnert eraan dat lokale en regionale overheden reeds aan de sectorale sociale dialoog deelnemen. Het Comité vraagt de Commissie deze sociale dialoog te blijven ondersteunen.

3.2. De Commissie onderstreept voorts dat bij deze samenwerking tussen sociale partners voldoende aandacht moet uitgaan naar het economische en werkgelegenheidsbeleid. Met het oog op die coördinatie, met name op het gebied van de werkgelegenheid, vraagt het Comité de Commissie de lokale en regionale overheden te betrekken bij de voorbereiding van een Europees werkgelegenheidsbeleid en werkgelegenheidsrichtsnoeren. Door een dialoog over deze richtsnoeren, en in het bijzonder over het aanpassingsvermogen te voeren, wordt een betere samenhang tussen de aanbevelingen van de Europese Commissie en het optreden van de decentrale overheden mogelijk. Samen met de lidstaten vormen deze laatste immers belangrijke actoren in de strijd voor meer werkgelegenheid.

Groenboek

3.3. Het Comité kan zich vinden in de opmerking van de Commissie dat zij nooit het voornemen heeft gehad om het Groenboek te gebruiken als basis voor een nieuw wetgevingsinitiatief waarbij één enkele vorm van werkorganisatie wordt opgelegd. Het is immers nodig in te spelen op de specifieke overlegmethodes in elk land en elke sector en rekening te houden met de eigen kenmerken van de werkorganisatie om te komen tot voor alle werknemers aanvaardbare, in overleg tot stand gekomen moderniseringsprocessen. Bovendien is het onmogelijk regels voor eens en altijd vast te leggen, aangezien de werkorganisatie voortdurend aan wijzigingen onderhevig is en steeds weer opnieuw moet kunnen worden aangepast. Daarnaast dient ook rekening te worden gehouden met het feit dat flexibiliteit van de werktijden, maar vooral van de kenmerken van de afzonderlijke beroepsprofielen, inmiddels is uitgegroeid tot een erkende eigenschap van arbeid in het algemeen, zowel in de overheidssector als in particuliere ondernemingen.

3.4. De Commissie onderstreept dat het moderniseringsproces moet worden versneld. Lokale en regionale overheden voeren reeds moderniseringen door. Zij zouden graag ervaringen kunnen uitwisselen en vergelijken om lering te trekken uit de praktijken en methodes van hun ambtgenoten. Het Comité zou gaarne zien dat de Commissie deze ervaringsuitwisselingen vergemakkelijkt en ondersteunt.

3.5. Het Comité wijst de Commissie erop dat concurrentievermogen en productiviteit een andere betekenis hebben voor lokale en regionale overheden dan voor het bedrijfsleven. Lokale overheidsdiensten nemen in het gemeenschapsleven een centrale plaats in. Zij staan ten dienste van de lokale gemeenschap en moeten productiviteit en service aan de burgers, concurrentievermogen en continuïteit van de overheidsdienst met elkaar verzoenen. Zo moeten lokale en regionale overheden in de eerste plaats toezien op de kwaliteit van de dienstverlening, en op ook op de continuïteit daarvan, met name als het gaat om de dagelijkse openingsuren van de loketten (die de afgelopen jaren steeds langer open moeten zijn, omdat zoveel mogelijk burgers er terecht moeten kunnen), terwijl de werktijden een steeds grotere variatie zijn gaan vertonen. Het is dus nodig dat niet alleen tussen werknemers en vakbondsorganisaties, maar tevens met de gebruikers van overheidsdiensten de dialoog wordt aangegaan.

3.6. Verder spelen lokale en regionale overheden een bijzondere rol bij het zoeken naar wegen voor het combineren van gezins- en beroepsleven. Als werkgevers voeren zij vaak een gelijkekansenbeleid of zelfs een beleid van positieve discriminatie voor leidinggevende functies. Nu zijn lokale en regionale overheden echter vaak ook verantwoordelijk voor het verlenen van deze diensten (kinderopvang, bijstand aan hulpbehoevenden) aan alle werknemers van de gemeenschap. Ook hier hebben zij dus een dubbele pet op.

3.7. Het Comité onderstreept dat lokale en regionale overheden bereid zijn een vooraanstaande rol te spelen om tot een nieuwe aanpak van de werkorganisatie te komen. Zij brengen reeds moderniseringen in de praktijk, voeren sectorale onderhandelingen met hun tegenhanger bij de werknemersorganisaties en hebben een wilskrachtige, positieve opstelling ten aanzien van de veranderingen. Het Comité vraagt de Commissie rekening te houden met de resultaten van deze voortdurende inspanningen van lokale en regionale overheden. Het stelt met name voor vast te houden aan de door het Groenboek ingestelde en met deze Mededeling voortgezette raadplegingsprocedure om zo bij te dragen tot de verdere uitwerking van een Europees beleid inzake het aanpassingsvermogen.

Werkgelegenheidsstrategie van Luxemburg

3.8. Het Comité dringt er nogmaals op aan dat de lokale en regionale overheden bij de voorbereiding van het Europees werkgelegenheidsbeleid worden betrokken en dat de Commissie een ware partnerschaps- en overlegstructuur in het leven roept. Lokale en regionale overheden zullen trachten partnerschappen in het kader van de sectorale sociale dialoog te sluiten, maar zij fungeren ook als motor op lokaal of regionaal niveau. Zij bieden immers een gelegenheid voor dialoog met andere partners, dienstverleners en bedrijven, via bijvoorbeeld arbeidsbemiddelingsdiensten die zorgen voor een groter aanpassingsvermogen van werknemers in bedrijven. Het Comité beveelt aan de werkzaamheden van de deskundigengroep over ontwikkelingen in het arbeidsrecht voort te zetten en wenst met deze groep in dialoog te kunnen treden over de modernisering van de lokale en regionale overheidsdiensten.

Een kader voor toekomstige actie

3.9. Het Comité herinnert eraan dat de lokale en regionale overheidssector heel specifieke kenmerken heeft, zoals hierboven uiteengezet, en verzoekt de Commissie daarmee rekening te houden.

3.10. Het Comité erkent dat, zoals in het Commissiedocument wordt onderstreept, een nieuwe aanpak van de modernisering van de werkorganisatie nodig is. Het Comité vraagt de Commissie evenwel te verduidelijken hoe zij tegen deze nieuwe aanpak aankijkt. Het Comité

- adviseert, de sociale partners de middelen te geven om op Europees niveau van gedachten te wisselen over hun doelstellingen en methodes;

- onderstreept dat de Commissie het subsidiariteitsbeginsel in acht dient te nemen en de onafhankelijkheid van de sociale partners dient te respecteren;

- dringt er met klem bij de Commissie op aan de door de sociale partners gesloten akkoorden op te nemen in de werkgelegenheidsrichtsnoeren en alle bij dit moderniseringsproces betrokken sociale partners de kans te geven mee te werken aan de bijstelling van de richtsnoeren voor de werkgelegenheid;

- wenst dat tegelijk met de erkenning van de centrale rol van alle sociale partners, zowel per bedrijfstak als tussen bedrijfstakken, ook de nodige middelen worden verstrekt om die rol te kunnen vervullen.

3.11. Doelstellingen: het Comité onderstreept dat het moderniseringsproces van de werkorganisatie waar het de lokale en regionale diensten betreft, in het ruimere kader van de modernisering en verbetering van de dienstverlening aan alle burgers moet worden gezien. Met meer flexibiliteit kan op twee wijzen aan de nieuwe behoeften van de gebruikers worden voldaan:

- flexibele arbeidstijden om de toegang tot de overheidsdiensten voor het publiek dank zij langere (dagelijkse en wekelijkse) openingstijden te verbeteren;

- meer flexibiliteit in de taken om in te spelen op nieuwe behoeften van een aantal categorieën van gebruikers: hulp aan uitgesloten groepen, sociale en culturele herintegratie en ondersteuning van nieuwe activiteiten.

In lokale overheidsdiensten hangt de modernisering meer dan elders samen met het werkgelegenheidsprobleem: hoewel overheidsdiensten geen geld hebben om zelf meer personeel in dienst te nemen, kunnen zij, als zij goed functioneren, toch een krachtige motor vormen voor het scheppen van werkgelegenheid in de lokale gemeenschap. Het aanpassingsvermogen van het personeel in lokale overheidsdiensten zal gevolgen hebben voor de andere richtsnoeren.

- stimuleren van de ondernemerszin door aankomende ondernemers en de meest kwetsbare groepen te helpen een eigen zaak te beginnen (bijvoorbeeld steun aan etnische groepen, jongeren en vrouwen);

- gelijkekansenbeleid, door vrouwen ondersteunende diensten aan te bieden zodat zij een baan kunnen aanvaarden.

3.12. Ook al zijn de arbeidsovereenkomsten in de lokale overheidsdiensten van lidstaten zeer specifiek van aard, toch is het nodig het contractuele kader te laten evolueren door flexibiliteit en opleidingen te stimuleren. Daarbij mag evenwel niet getornd worden aan de baanzekerheid op lange termijn; die staat immers borg voor de continuïteit in de overheidsdiensten.

3.13. Nieuwe technologieën: lokale overheidsdiensten krijgen op twee manieren te maken met nieuwe technologieën: in hun interne organisatie en in hun dienstverlening aan de burgers. Met behulp van nieuwe technologieën is het mogelijk om diensten aan de bevolking te decentraliseren en perifere gebieden en daar wonende bevolkingsgroepen te bereiken die recht hebben op dezelfde service als de bevolking van de stedelijke gebieden. Het Comité vraagt de Commissie, bij haar werkzaamheden meer rekening te houden met de sociale rol van nieuwe technologieën.

3.14. Gelijke kansen: al van oudsher werken veel vrouwen in lokale overheidsdiensten. Lokale en regionale overheden wensen vrouwen echter te helpen om naar leidinggevende functies door te stromen of een eigen bedrijf op te zetten.

3.15. Rol van de lidstaten: in het kader van de richtsnoeren voor de werkgelegenheid en de nationale actieplannen vraagt het Comité de Commissie in de toekomstige richtsnoeren plaats in te ruimen voor de lokale en regionale dimensie. Daardoor zal het mogelijk worden een dialoog tot stand te brengen tussen de drie niveaus waarop de meeste werkgelegenheid wordt gecreëerd:

- lokaal/regionaal niveau, waar initiatieven tot het scheppen van banen concreet worden ingevuld;

- nationaal en in enkele gevallen regionaal niveau, waar initiatieven kunnen worden gestimuleerd door het wetgevend kader aan te passen;

- Europees niveau, waar ook in de toekomst de nodige impulsen moeten worden gegeven en de ervaringsuitwisseling moet worden gestimuleerd.

Alleen door acties die in overleg tussen deze drie niveaus zijn gecoördineerd zullen werkgelegenheid en de kwaliteit van het bestaan positief en duurzaam worden beïnvloed.

3.16. Rol van de Europese Unie: het Comité vraagt de Commissie dus uitdrukkelijk om vertegenwoordigers van decentrale overheden bij de reeds opgerichte groep van deskundigen te betrekken om nationale en lokale initiatieven te ondersteunen. Het Comité is zeer te spreken over het voornemen van de Commissie om goede praktijken op te sporen en uit te wisselen, samenwerking te bevorderen en achtergebleven sectoren en regio's te helpen. Maar het Comité vindt dat de lokale en regionale overheden daar absoluut bij betrokken moeten worden. Het Comité herinnert eraan dat het zelf een initiatief heeft gelanceerd onder de titel "Act locally for employment" om ervoor te zorgen dat lokale en regionale overheden zich voor de werkgelegenheidsrichtsnoeren inzetten, en het roept de Commissie op om dit initiatief in haar strategie mee te nemen.

3.17. In talrijke lidstaten nemen lokale en regionale instanties taken op zich waarvoor in andere lidstaten de particuliere bedrijven verantwoordelijk zijn. Wat de financiering van projecten aangaat, zouden deze instanties en bedrijven daarom op voet van gelijkheid moeten worden behandeld.

De structuurfondsen zouden moeten worden ingezet voor onderwijs- en vormingsprojecten en gelijksoortige projecten in lokale en regionale gemeenschappen, net als voor de projecten van particuliere bedrijven.

Op verzoek van de Europese Raad van Luxemburg heeft de Commissie een deskundigengroep op hoog niveau aangewezen om onderzoek te doen naar de te verwachten industriële veranderingen in de Europese Unie.

Een gelijksoortige groep zou moeten worden opgericht om de veranderingen van de overheidsdiensten van de Europese Unie in kaart te brengen.

4. Conclusies: de volgende stappen

4.1. Het Comité is zeer ingenomen met de oproep van de Commissie om sociale partners een leidende rol in het moderniseringsproces te laten spelen en zal die strategie actief ondersteunen.

4.2. Het Comité voelt zich nauw betrokken bij de ontwikkeling van de werkgelegenheidsrichtsnoeren en dringt erop aan dat de Europese Raad van Helsinki een plaats inruimt voor de lokale en regionale dimensie. Het zal de Commissie steunen in alle stappen die zij in die zin onderneemt.

4.3. Het Comité zou gaarne zien dat de Commissie dit raadplegingsproces uitbreidt tot onderwerpen die met modernisering van de werkorganisatie te maken hebben, zoals telewerk, informatiemaatschappij, beroepsopleiding en inspraak van de werknemers in het bedrijf.

4.4. Het Comité vraagt de Commissie bij de volgende stappen rekening te houden met specifieke problemen die de werkorganisatie verregaand zullen beïnvloeden:

- vergrijzing van de bevolking, die gevolgen heeft voor aard en omvang van personeel en nieuwe behoeften inzake dienstverlening zal creëren;

- ontwikkeling van doelstellingen en beleid inzake sociale bescherming waarvan de noodzakelijke modernisering evenwel geen afbreuk mag doen aan de levensstandaard en de kwaliteit van het bestaan van de werknemers.

Brussel, 16 september 1999.

De voorzitter

van het Comité van de Regio's

Manfred DAMMEYER

(1) PB C 64 van 27.2.1998, blz. 85.

(2) PB C 93 van 6.4.1999, blz. 8.

(3) PB C 51 van 22.2.1999, blz. 59-62.