26. 4. 79 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen Nr. C 105/27 
in vruchtennectar op het etiket vlakbij de benaming moet 
worden vermeld, en dat dit gehalte naar gelang van de 
vrucht ten minste 25 tot 50 % moet bedragen. Het zou 
onlogisch zijn indien dranken die minder (of zelfs hele­
maal geen) vruchtesap bevatten aan veel minder strenge 
nationale bepalingen onderworpen blijven, waardoor 
verwarring tussen deze produkten en vruchtesappen kan 
ontstaan. 
Gedaan te Brussel, 30 november 1978. 
Dit advies luidt als volgt: 
HET ECONOMISCH EN SOCIAAL COMITÉ, 
Gezien het Verdrag tot oprichting van de Europese Eco­
nomische Gemeenschap, in het bijzonder artikel 198, 
Gezien de resolutie van de Raad en van de vertegen­
woordigers van de Regeringen der Lid-Staten van 22 
maart 1971 betreffende de verwezenlijking in etappes 
van de economische en monetaire unie in de Gemeen­
schap, 
Gezien de beschikking van de Raad van 18 februari 1974 
betreffende de verwezenlijking van een hoge mate van 
convergentie van de economische politiek van de Lid-Sta­
ten der Europese Gemeenschap, 
Gezien de adviesaanvrage d.d. 31 oktober 1978 van de 
Raad van de Europese Gemeenschappen inzake het 
„Economisch Jaarverslag 1978-1979", Het Comité dringt er dan ook met klem bij de Commissie 
en de Raad op aan, de werkzaamheden met het oog op de 
vaststelling van de richtlijn „niet-alcoholhoudende fris­
dranken" te bespoedigen. 
Tevens spreekt het de wens uit dat de Commissie naar 
een middel zoekt om tomatesap opnieuw in de richtlijn 
op te nemen. 
De Voorzitster 
van bet Economisch en Sociaal Comité 
Fabrizia BADUEL GLORIOSO 
Gezien het in afwachting van een adviesaanvrage door de 
Raad op 30 mei 1978 door zijn Bureau genomen besluit, 
de Afdeling voor economische en financiële vraagstuk­
ken met het opstellen van een advies inzake het „Econo­
misch Jaarverslag 1978-1979" te belasten, 
Gezien het mondelinge verslag van de rapporteur, de 
heer Goris, en het door deze Afdeling tijdens haar verga­
dering van 22 november 1978 opgestelde advies, 
Gezien de beraadslagingen tijdens zijn op 29 en 30 no­
vember 1978 gehouden 163e zitting (vergadering van 
30 november), 
BRENGT VOLGEND ADVIES UIT, 
dat met 35 stemmen vóór, 27 stemmen tegen, bij 12 ont­
houdingen is goedgekeurd. Advies inzake een Economisch Jaarverslag 1978-1979 met in de bijlage: „De economische 
situatie in de Bondsrepubliek Duitsland" 
De tekst waarop de adviesaanvrage betrekking heeft is nog niet bekendgemaakt in het 
Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen. 
A. JURIDISCHE GRONDSLAG VAN HET ADVIES 
Gezien de beschikking van de Raad van 18 februari 1974 betreffende de verwezenlijking van 
een hoge mate van convergentie van de economische politiek van de Lid-Staten der Europese 
Gemeenschap. 
B. ADVIES VAN HET ECONOMISCH EN SOCIAAL COMITÉ 
Het Economisch en Sociaal Comité heeft beraadslaagd over zijn advies inzake voornoemd 
onderwerp tijdens zijn op 29 en 30 november 1978 te Brussel gehouden 163e zitting. 
Nr. C 105/28 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen 26. 4. 79 
1. Inleiding 
1.1. Het Jaarverslag 1978/1979 van de Commissie heeft 
vergeleken met eerdere Jaarverslagen een vernieuwing 
ondergaan. Naast het Jaarverslag dat zich hoofdzakelijk 
met politieke vragen bezighoudt, wordt een afzonderlijk 
Jaaroverzicht aangeboden dat een feitelijke analyse in­
houdt van de economische situatie. Motief voor de ge­
wijzigde opzet is, het besluitvormingsproces van de Ge­
meenschap zo snel en efficiënt mogelijk te doen functio­
neren en voorts instanties en publiek een systematische 
en objectieve analyse van de communautaire economie 
ter beschikking te stellen. 
1.2. Hoewel het Comité slechts is geraadpleegd over 
het „Economisch Jaarverslag" (1) van de Commissie, kan 
het niet voorbijgaan aan het samen met dit Jaarverslag 
door de Commissie voorgelegde Economisch Jaarover­
zicht. Zonder dit tweede document zou het Jaarverslag 
de economische situatie van de Gemeenschap onvol­
doende weergeven. Het Comité heeft eerder de behoefte 
uitgesproken aan meer actuele statistieken (2). Het Co­
mité is thans onder de indruk van de diepgaande feiten-
analyse van de economische ontwikkeling die in het Eco­
nomisch Jaaroverzicht wordt gegeven. Het Comité zou 
deze informatie graag uitgebreid zien met prognoses van 
de voornaamste economische indicatoren voor het ko­
mende jaar, zo mogelijk geplaatst in het kader van de 
middellangetermijnperspectieven. 
1.3. Ondanks het feit dat het Economisch Jaarover­
zicht een rijke informatie geeft over de economische si­
tuatie, acht het Comité het wenselijk dat in het Jaarver­
slag uitvoeriger hierop wordt ingegaan. Het is van oor­
deel dat het Jaarverslag dat aan de Raad wordt voorge­
legd, daarmede aan duidelijkheid en betekenis zou win­
nen. 
1.4. Het Comité stelt vast dat in het Jaarverslag veel 
meer aandacht is gewijd aan nationale dan aan algemene 
communautaire richtsnoeren. Dit is mijns inziens in 
overeenstemming met het streven van de Commissie, de 
Lid-Staten aan te sporen om zich - via daadwerkelijk 
overleg over nationale beleidsmaatregelen - toe te leggen 
op het verwezenlijken van een gemeenschappelijk so­
ciaal-economisch beleid. 
1.5. Het Comité acht het weinig opportuun dieper in 
te gaan op de door de Commissie gepresenteerde natio­
nale beleidsrichtsnoeren. Een uitzondering wordt ge­
maakt voor de Bondsrepubliek Duitsland, waarvan de 
economische situatie door het Comité deze keer speciaal 
wordt belicht. In het navolgende wordt het accent gelegd 
op de meer algemene gedeelten van het Jaarverslag van 
de Commissie, nl. de beschouwingen over de na te stre­
ven doeleinden, het gemeenschappelijk optreden en het 
Europees Monetair Systeem. 
(*) Overeenkomstig artikel 4 van het besluit van de Raad van 
18 februari 1974. 
(2) PB nr. C 297 van 16. 12. 1976, blz. 3. 2. De politieke achtergrond van het Jaarverslag over 
1978 
2.1. Alvorens nader in te gaan op de tekst van het 
Jaarverslag inzake gemeenschappelijk optreden en het 
Europees Monetair Systeem (EMS), acht het Comité het 
zinvol, de achtergronden te vermelden tegen welke de 
Commissie haar Jaarverslag heeft opgesteld. 
2.2. De Europese Raad is in april 1978 in Kopenha­
gen en in de maand juli nogmaals in Bremen bijeengeko­
men. De Europese Raad stelde te Kopenhagen een streef­
cijfer vast voor de groei in de Gemeenschap van 4,5 % 
tegen medio 1979. Tijdens de juli-bijeenkomst werd 
evenwel de nadruk gelegd op de noodzaak van gemeen­
schappelijk optreden op economisch en monetair terrein. 
2.3. Overeenstemming werd bereikt over de hoofdlij­
nen van een Europees Monetair Systeem en over een 
voorlopig tijdschema voor de verwezenlijking hiervan. 
Tevens verklaarde de Europese Raad dat een gemeen­
schappelijk optreden door aanvullende maatregelen er­
toe bijdraagt dat de interne en externe beperkingen 
waarmee de Lid-Staten afzonderlijk hebben rekening te 
houden op economisch-politiek gebied, van minder be­
lang worden en de doelmatigheid van de maatregelen 
groter wordt. Kort gezegd: de effectiviteit van dergelijke 
maatregelen wordt door een gezamenlijk optreden ver­
groot. 
2.4. Tijdens zijn op 24 juli 1978 te Brussel gehouden 
zitting heeft de Raad een door de Commissie ingediende 
ontwerp-beschikking goedgekeurd betreffende de aan­
passing van de overheidsbegrotingen voor 1978 en de 
voorbereiding van de overheidsbegrotingen voor 1979 in 
het kader van de gezamenlijke actie van de Gemeen­
schap. Hierin worden per Lid-Staat „op maat gesneden" 
beleidssuggesties voor de begrotingspolitiek gegeven. Na 
deze Raadszitting heeft de Commissie verklaard dat en­
kele van de in de richtsnoeren per land opgenomen ver­
plichtingen niet op zuiver nationaal niveau hadden kun­
nen worden aangegaan en alleen in Gemeenschapsver­
band kunnen worden nagekomen (aldus Vice-Voorzitter 
Ortoli op de persconferentie na afloop van de Raadszit­
ting). 
2.5. Tijdens dezelfde zitting van 24 juli heeft de Raad 
het Monetair Comité en het Comité van Presidenten van 
de Centrale Banken opgedragen, uitvoeriger de implica­
ties te onderzoeken van de invoering van een Europees 
Monetair Systeem zoals in Bremen is geschetst, en onder 
meer de voorwaarden na te gaan voor convergentie tus­
sen overschot- en tekortlanden. 
2.6. Na de in juli te Bonn gehouden Topconferentie 
hebben de vertegenwoordigers van de grootste zeven in­
dustrielanden zich gebonden aan een pakket specifieke, 
onderling samenhangende maatregelen om de economi­
sche groei te stimuleren, de geldontwaarding terug te 
dringen en protectionistische tendensen te voorkomen. 
26. 4. 79 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen Nr. C 105/29 
2.7. Het Comité beschouwt deze gebeurtenissen als 
positieve uiting van de nieuwe politieke wil van de Lid-
Staten om voort te gaan op de weg naar een economische 
en monetaire unie. 
3. Doelstellingen van de Gemeenschap 
3.1. Terwijl de Commissie in voorgaande Jaarversla­
gen een gekwantificeerd normatief groeimodel uitwerkte 
met streefcijfers voor o.a. groei van het BNP, inflatie en 
inflatiespreiding, heeft zij in haar Jaarverslag over 1978 
daarvan afgezien. 
3.2. Het streven van de Commissie naar uitbouw van 
de centrale economische mechanismen en overlegproce­
dures is positief te waarderen, als bijdrage tot het her­
winnen van aanvaardbare normen ten aanzien van werk­
gelegenheid, inflatie en monetaire stabiliteit. Het Comité 
vraagt zich desondanks af of deze normen op korte ter­
mijn te realiseren zijn. 
3.3. De Commissie uit in het Jaarverslag haar streven 
naar een krachtiger basis voor samenwerking met derde 
landen. Het Comité stemt hiermee in. Waar de Commis­
sie echter betoogt dat versterking van de economische en 
monetaire mechanismen en procedures van de Gemeen­
schap gunstige voorwaarden zal scheppen voor een snelle 
groei van een open wereldhandel en aldus voor een con­
tinue ontwikkeling van economische structuren, dan 
geeft zij naar de mening van het Comité een te eenvou­
dige voorstelling van zaken (zie ook 6). 
3.4. Het Comité onderschrijft het oordeel van de 
Commissie dat de Gemeenschap veel belang heeft bij het 
behoud en de uitbreiding van een open wereldhandel. 
Daarbij moet evenwel rekening worden gehouden met 
het feit dat de Gemeenschap kwetsbaar is voor de con­
currentie van de geïndustrialiseerde landen buiten de 
Gemeenschap, en van de jong geïndustrialiseerde ont­
wikkelingslanden. De reeds bestaande interdependentie 
van deze volkshuishoudingen met die van de Gemeen­
schap en het feit dat deze op langere termijn in omvang 
groeiende markten voor elkaar zullen vormen, moeten 
bepalend zijn voor het huidige beleid. 
4. Gemeenschappelijk optreden en Europees Monetair 
Systeem (EMS) 
4.1. Het Comité neemt met voldoening kennis van de 
tijdens de bijeenkomst van de Europese Raad te Bremen 
(juli 1978) bereikte overeenkomst over een nieuw Euro­
pees Monetair Systeem. Voorts uit het zijn waardering 
voor de aangekondigde maatregelen ter verbetering van 
de werkgelegenheid en de energievoorziening van de 
Gemeenschap, de maatregelen ter vergemakkelijking van 
sectoriële en regionale structuurwijzigingen en verster­
king van de open wereldhandel en de hulp aan ontwikke­
lingslanden. Dat geldt ook voor de later die maand door 
de Raad van Ministers van financiën vastgestelde be­
schikking inzake specifieke en vrij gedetailleerde voor­stellen op financieel en budgettair terrein, als onderdeel 
van het gemeenschappelijk optreden van de Lid-Staten. 
Dit laatste vereist eveneens dat de 'Lid-Staten er tegelij­
kertijd in slagen, gemeenschappelijke macro-economi­
sche streefcijfers inzake inflatiebeheersing, groei, werkge­
legenheid en regionaal beleid op echt gecoördineerde 
wijze vast te stellen. Dit betekent naar het oordeel van 
het Comité dat voor het welslagen van dit nieuwe stelsel 
een meer convergente ontwikkeling in de Lid-Staten 
noodzakelijk zal zijn. 
4.2. Voor de verwezenlijking van het in 4.1 nage­
streefde beleid is het naar het oordeel van het Comité 
noodzakelijk dat uitvoering wordt gegeven aan de reeds 
eerder geuite beleidsintenties ten aanzien van de coördi­
natie van de nationale streefcijfers inzake groei, inflatie, 
en werkgelegenheid, waarbij met bijzondere regionale 
onevenwichtigheden rekening wordt gehouden. 
4.3. Het Comité heeft onlangs advies uitgebracht over 
de „houding van de Gemeenschap ten opzichte van de in­
ternationale monetaire crisis van het ogenblik ('). De 
voorstellen die hierin zijn opgenomen, gaan grotendeels 
in dezelfde richting als de voorstellen die de Europese 
Raad in Bremen heeft gedaan. 
4.4. Het Comité acht het niet mogelijk op dit moment 
te komen tot een afgerond oordeel over het voorgestelde 
systeem. Een gedetailleerde uitwerking van de EMS-
voorstellen is immers nog niet beschikbaar. Het Comité 
is van mening dat het op een later tijdstip nader op deze 
materie dient in te gaan. 
5. De huidige economische situatie en vooruitzichten 
5.1. De in het Jaarverslag van de Commissie gegeven 
economische prognoses zijn kort uitgevallen. De Com­
missie beperkt zich in dit Jaarverslag tot een belichting 
van de economische situatie aan de hand van een zestal 
economische indicatoren voor de Gemeenschap als 
geheel. 
5.2. Het Comité is van mening dat deze beschrijving 
van de economische situatie in het Jaarverslag vanwege 
de beknoptheid hiervan onvoldoende is om als basis te 
dienen voor richtsnoeren voor het beleid van de Gemeen­
schap. Het Comité betrekt daarom in zijn overwegingen 
eveneens elementen uit het als afzonderlijke studie 
gepresenteerde Economisch Jaaroverzicht. 
5.3. De Commissie wijst in haar Jaarverslag op de 
verbeterde economische vooruitzichten voor 1979. Zij is 
van mening dat de economische resultaten van de Ge­
meenschap thans in verscheidene opzichten beter zijn. 
Blijkens de tabel in het Jaarverslag treedt echter eveneens 
voor enkele grootheden een verslechtering op. Mede 
daarom acht het Comité het gewenst, de conclusies van 
de Commissie in het Jaarverslag uitvoeriger te onder­
bouwen. 
(!) PB nr. C 283 van 27. 11. 1978, blz. 1 e.v. 
Nr. C 106/30 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen 26. 4. 79 
Het Comité stelt daarbij prijs op een cijfermatig inzicht 
in de economische ontwikkeling van de afzonderlijke 
Lid-Staten. 
5.4. De reële groei van het BNP (het Comité dringt 
erop aan dat bij de berekening van het BNP ook rekening 
wordt gehouden met een aantal negatieve factoren, als 
achteruitgang van het milieu en vermindering van het 
welzijn als gevolg van de vernietiging van zogenaamde 
„vrije", doch van onschatbare waarde zijnde goederen, 
die in de nationale rekeningen niet worden teruggevon­
den: zuivere lucht en zuiver water, rust, landschaps-
schoon, voor recreatieve doeleinden beschikbare ruimte, 
enz.) voor de Gemeenschap zal naar verwachting in 1979 
3,5% bedragen tegen niet meer dan 2,5% in 1978. De 
groei van het BNP voor de geïndustrialiseerde landen als 
geheel zal in 1979 waarschijnlijk op hetzelfde peil blijven 
als in 1978, nl. 3,5%. Pe Commissie heeft bij het voor­
spellen van de groeicijfers voor 1979 de positieve effecten 
van een gezamenlijk optreden ingecalculeerd. 
Het Comité onderschrijft de mening van de Commissie 
dat de komende periode slechts een geleidelijk herstel zal 
opleveren. 
5.5. In de meeste landen buiten de Gemeenschap was 
de situatie najaar 1978 weinig beter dan die in voor­
gaande jaren: langzame groei van produktie en handel, 
omvangrijke werkloosheid, aanhoudende inflatie, on­
evenwichtige betalingsbalansen, steeds terugkerende 
monetaire instabiliteit, flauwe investeringsactiviteit en in 
het algemeen gebrek aan vertrouwen. 
5.6. De relatief krachtige groei in de VS heeft er in de 
afgelopen jaren toe bijgedragen dat het groeitempo van 
de gezamenlijke industrielanden niet verder is teruggeval­
len. De vooruitzichten voor de groei in de VS zijn minder 
gunstig. Daarbij komt nog de onzekerheid ten aanzien 
van de positie van de Amerikaanse dollar, waarvan de 
waarde wordt ondermijnd door een omvangrijk tekort 
op de lopende rekening van de betalingsbalans. Ondanks 
het recente herstel van de dollarkoers staat deze op de 
internationale wisselmarkten nog steeds onder druk. 
5.7. Geconfronteerd met de hierboven omschreven si­
tuatie, zien de regeringen zich steeds vaker genoodzaakt, 
hun toevlucht te nemen tot specifieke interventies om de 
werkgelegenheid en produktie in bepaalde sectoren te 
ondersteunen en de nationale produktie te beschermen 
tegen verstorende concurrentie uit het buitenland. Dit 
geldt zowel voor de landen van de Gemeenschap als 
daarbuiten. 
5.8. Mede in het licht van het voorgaande zal de toe­
neming van de wereldhandel in volume dit jaar waar­
schijnlijk niet meer bedragen dan de in 1977 geregi­
streerde 5 %. (Dit cijfer moet worden vergeleken met een 
gemiddelde groei op lange termijn van 8 %, en 11 % in 
1976). Voor de Gemeenschap als geheel wordt voor 
1978 zowel voor de handelsbalans als voor de lopende 
rekening een belangrijk overschot geprojecteerd. Een 
groot deel van dit overschot is het resultaat van een gun­
stige ontwikkeling van de ruilvoet. Verwacht wordt dat in 1979 de wereldhandel met 4 a 
5 % zal toenemen en dat de Lid-Staten in totaliteit niet in 
staat zullen zijn, een vergroting van het marktaandeel te 
realiseren. 
5.9. Het gevoerde arbeidsmarktbeleid is er ongetwij­
feld de belangrijkste oorzaak van geweest dat de werkge­
legenheidssituatie in de Gemeenschap sedert het najaar 
1977 niet verder is verslechterd. Daarentegen zal de 
werkloosheid in procenten van de beroepsbevolking, die 
in 1977 gemiddeld 5,5% bedroeg, volgens het Jaarver­
slag in 1978 oplopen tot 5,7%. De jeugdwerkloosheid 
(jongeren van minder dan 25 jaar) vertoont een dalende 
tendens. Het Jaarverslag vermeldt een lichte daling van 
de werkloosheid in 1979. 
Het Comité vindt echter de uitspraak in het Jaarverslag 
dat de werkloosheid in de Gemeenschap een hoogtepunt 
heeft bereikt, voorbarig en weinig gefundeerd. De aan­
houdend onbevredigende situatie op de arbeidsmarkt 
vereist een versterking van de maatregelen ter bevorde­
ring van de werkgelegenheid. Deze maatregelen dienen 
gericht te zijn op versterking van de economische groei, 
op herverdeling van de beschikbare hoeveelheid werk en 
voorts op maatregelen van structurele aard. Conjunctu­
rele maatregelen alléén zijn niet voldoende om op rede­
lijke termijn tot een aanvaardbaar niveau van werkgele­
genheid te komen. 
5.10. De inflatiepercentages liggen over 1978 voor 
alle Lid-Staten lager dan in voorafgaande jaren. Voor de 
Gemeenschap als geheel zal de stijging van de consump­
tieprijzen dit jaar ca. 7% bedragen, tegen 10% in 1976 
en 9% in 1977. Hoewel deze verbetering moet worden 
toegejuicht, valt toch te betreuren dat de inflatiepercen­
tages niet voor alle valuta's even sterk zijn gedaald. De 
inflatiespreiding moet worden teruggebracht in het kader 
van een naar stabiliteit convergerende beweging. Het 
blijvend succes van het EMS is hiervan afhankelijk. 
5.11. Zoals reeds eerder werd geconstateerd, gaat het 
Jaarverslag niet in op de structurele problemen waarmee 
de Gemeenschap wordt geconfronteerd en die zowel op 
korte als op middellange termijn geëigende beleidsmaat­
regelen vereisen. Het Comité vindt het wenselijk dat de 
belangrijkste elementen uit het Economisch Jaarover­
zicht in het Jaarverslag worden opgenomen. Dit geldt 
met name hoofdstuk 9 van het Jaaroverzicht, waarin een 
analyse wordt gegeven van de structurele veranderingen 
in de vraag en in de produktie en van de structurele oor­
zaken van de werkloosheid. 
6. Aanhoudende economische problemen en 
beleidsopties 
6.1. In het licht van de in het voorgaande gemaakte 
opmerkingen over de huidige opzet van het Jaarverslag 
wil het Comité nader ingaan op enkele tot dusverre on­
vermeld gebleven problemen, die naar zijn oordeel in een 
Jaarverslag over de economische situatie zeker meer 
aandacht zouden moeten krijgen. 
26. 4. 79 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen Nr. C 105/31 
6.2. Vooruitzichten voor de economische groei 
Het Comité betwijfelt of de in de jaren '50 en '60 gere­
gistreerde groeicijfers in de jaren '80 opnieuw gehaald 
kunnen worden. 
6.2.1. Factoren aan zowel de vraagzijde als de aan­
bodzijde kunnen als oorzaak worden aangedragen voor 
het te verwachten matige economische groeitempo. 
Hierbij kunnen de accenten verschillend worden gelegd. 
Geconstateerd moet worden dat de economische groei in 
de industriële wereld sinds een aantal jaren beduidend 
lager ligt dan de lange-termijntrend. Een aantal bedrijfs­
takken is in moeilijkheden geraakt mede als gevolg van 
het geringe marktaandeel van de Westeuropese industrie­
landen, de sterk gestegen energie- en grondstoffenprijzen, 
de hoge inflatie, en de verscherpte concurrentie. De pro­
blematiek draagt voor een belangrijk deel een structureel 
karakter. 
6.2.2. Het Comité is van oordeel dat een herstel van 
een evenwichtige groei op middellange termijn niet alleen 
kan worden gerealiseerd door fiscale stimulansen, steun 
aan in moeilijkheden verkerende bedrijfstakken en door 
macro-economische vraagbeïnvloeding. Bovenstaande 
maatregelen zijn met name op korte termijn zeer belang­
rijk. Ook de invoering van het EMS zou in dit verband 
een bijdrage leveren. Dit pakket maatregelen is op zich 
echter niet toereikend om alle problemen van het ogen­
blik op te lossen, en dient te worden aangevuld met 
maatregelen van structurele aard. 
6.2.3. Het Comité is dan ook van mening dat de 
noodzakelijke structuurveranderingen versneld zullen 
moeten worden doorgevoerd. Dat zal eerder realiseer­
baar zijn naarmate meer landen een snellere groei door­
maken. 
Ter bevordering van de herstructurering van de industrie 
binnen de Gemeenschap, dringt het Comité er bij de 
Commissie op aan, de mogelijkheden te onderzoeken om 
op communautair niveau te komen tot een economisch 
groeibeleid dat de herstructurering van de industrie in de 
Gemeenschap bevordert en waarbij tevens rekening ge­
houden wordt met factoren als werkgelegenheid, energie, 
milieu, positie van ontwikkelingslanden, en met de 
sociale en regionale implicaties van structurele veran­
deringen. 
6.3. Obstakels voor het expansiebeleid 
Het bestaan van overcapaciteit in een aantal belangrijke 
sectoren van het produktieapparaat, financieringsmoei-
lijkheden en twijfels omtrent het duurzame karakter van 
het herstel hebben ertoe geleid dat — ondanks de toene­
ming van het particuliere verbruik en de toekenning van 
overheidsinvesteringen — slechts een bescheiden toename 
van de investeringsactiviteit bij het particuliere bedrijfs­
leven heeft plaatsgevonden. Een verhoging van de inves­
teringsactiviteit behoort tot de voornaamste voorwaar­
den voor een cumulatief expansieproces. Het Comité spreekt de wens uit dat de Commissie in het 
kader van de gemeenschappelijke inspanning grote 
nadruk legt op bevordering van de investeringsactiviteit. 
6.4. Verminderde groei van de wereldhandel 
6.4.1. Een belangrijke reden waarom op expansie ge­
richte maatregelen minder succesvol zijn geweest, is dat 
de buitenlandse vraag minder expansief was dan werd 
verwacht. De jaarlijkse invoerstijging van de westelijke 
industrielanden was vóór de energiecrisis bijna twee 
maal zo groot als de reële produktiegroei. Gedurende de 
periode 1974—1978 is de invoer echter slechts 1,2 maal 
zo snel gestegen als de produktie. 
6.4.2. Het Comité is van oordeel dat de Gemeenschap 
in dit verband voorstellen moet doen met betrekking tot 
de schuldenproblemen van deficitaire landen. De on­
evenwichtigheden hebben immers een negatief effect op 
de wereldeconomie en -handel; zij veroorzaken bij herha­
ling monetaire onrust en zijn voor de tekortlanden aan­
leiding tot het nemen van restrictieve maatregelen. 
6.4.3. Het Comité spreekt de hoop uit dat de lopende 
GATT-onderhandelingen zullen leiden tot gunstige resul­
taten, zodat vele van de bestaande non-tarifaire beper­
kingen van de invoer worden weggenomen. Het Comité 
is zich er zeer wel van bewust dat een verdere expansie 
van de wereldhandel anders in gevaar kan komen. 
6.4.4. Het Comité signaleert de krachtige politieke en 
sociale druk die wordt uitgeoefend om te voorkomen dat 
internationale arbeidsverdeling gebaseerd op compara-
tieve kostenverschillen in de internationale handel als 
enig criterium worden gehanteerd. Hoewel er naar de 
mening van het Comité maatregelen moeten worden ge­
nomen om de nadelige gevolgen van economische veran­
deringen af te zwakken, moeten specifieke maatregelen 
voor aanpassingshulp zorgvuldig worden gedoseerd, 
transparant en tijdelijk van aard zijn. 
6.4.5. Het Comité betreurt dat de relatie tussen de 
ontwikkeling van de handel en steun aan het bedrijfsle­
ven niet altijd duidelijk wordt gelegd. Regionale proble­
men zijn dikwijls het gevolg van onvoldoende aanpassing 
aan de zich wijzigende vraag. Het is wenselijk dat de 
Gemeenschap zaken als protectionisme, overheidssteun 
aan bedrijven, concurrentie in het algemeen en regionale 
vraagstukken in hun onderlinge samenhang gaat zien. 
6.4.6. Volgens het Comité kan een protectionistisch 
beleid de Gemeenschap slechts weinig voordelen bieden 
en dan nog slechts op korte termijn. Hoewel het verleide­
lijk is, bepaalde bedrijfstakken blijvend te beschermen 
om werkloosheid te voorkomen, kan hiervan toch een 
bedreiging uitgaan voor het concurrentievermogen van 
de Gemeenschap. 
6.5. Midden- en kleinbedrijf 
Daar waar overheidsmaatregelen worden toegepast om 
sneller de structuurveranderingen mogelijk te maken die 
Nr. C 105/32 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen 26. 4. 79 
mede door de internationale ontwikkelingen van de laat­
ste jaren noodzakelijk zijn geworden, kan het zeer nuttig 
zijn, deze meer dan in het verleden af te stemmen op de 
ontwikkeling van het midden- en kleinbedrijf. Deze be­
drijven hebben niet alleen een groot innovatiepotentieel, 
doch zijn door hun aard in het algemeen ook flexibeler. 
Door het veelal arbeidsintensieve karakter van de klei­
nere ondernemingen kunnen deze een belangrijke bij­
drage leveren in de strijd tegen de werkloosheid. 
7. Arbeidsmarkt- en werkgelegenheidsbeleid 
7.1. Het Comité is van mening dat het op korte ter­
mijn niet mogelijk zal zijn, de vraag naar en het aanbod 
van arbeidskrachten met elkaar in evenwicht te brengen, 
ook al is volgens het Jaarverslag een geringe daling van 
het gemiddelde werkloosheidscijfer in 1979 mogelijk. 
Wanneer men de factoren die het aanbod van arbeid be­
palen, op langere termijn beziet (bevolkingsgroei, deel­
nemingspercentages etc), dan is een der weinig positieve 
punten dat als gevolg van de dalende tendens van het ge­
boortecijfer gedurende de jaren '60 het ernstigste werk­
loosheidsprobleem, de jeugdwerkloosheid, vanaf het be­
gin van de jaren '80 in de Gemeenschap zijn scherpste 
kanten zal verliezen. 
Het Comité dringt er bij de Commissie op aan, een studie 
te verrichten naar de wenselijke relatie tussen de demo­
grafische factoren enerzijds en de opleidingsmogelijkhe-
den en de behoeften van de verschillende sectoren aan 
arbeidskrachten anderzijds. Het Comité behoudt zich 
voor, te gelegener tijd zelf dieper op deze kwestie in te 
gaan. 
7.2. Het Comité signaleert met bezorgdheid de in het 
Economisch Jaaroverzicht vermelde verlangzaming in de 
groei van het aantal arbeidsplaatsen in de jaren '70. Naar 
het oordeel van het Comité is er gezien de ernstige gevol­
gen van de uit de recessie voortvloeiende conjuncturele 
werkloosheid en van de structurele werkloosheid, be­
hoefte aan een arbeidsmarktbeleid dat zowel met korte-
als met langetermijnaspecten rekening houdt. 
7.3. Bijzondere aandacht dient door de Commissie te 
worden besteed aan de werkloosheid in bedrijfstakken 
waar de wereldcapaciteit groter is dan de huidige en/of in 
de toekomst te verwachten vraag. 
7.4. De steun van de Gemeenschap aan nationale pro­
gramma's ter verbetering van de werkgelegenheid met in­
schakeling van alle beschikbare middelen, alsook de 
opleidingsprogramma's worden van groot belang geacht 
door het Comité. Wel moet worden ingezien dat hiermee 
in veel gevallen eerder symptomen dan oorzaken worden 
bestreden. 
8. Consensus van sociale partners 
8.1. Het Comité is van oordeel dat wederzijds begrip 
tussen de belangrijkste sociaal-economische belangen­groepen een wezenlijke voorwaarde is voor de overwin­
ning van de huidige problematiek en de realisatie van de 
noodzakelijke structurele veranderingen. 
8.2. De op 9 november 1978 gehouden Driepartijen-
conferentie had als kernthema de bestrijding van de 
werkloosheid in de Gemeenschap. De aanwezigen waren 
het in het algemeen eens over de door de Commissie 
voorgelegde analyse van de problematiek. Er zij op ge­
wezen dat deze analyse in grote lijnen dezelfde onder­
werpen behandelt als dit advies. Men was het er ook over 
eens dat er, om de werkloosheid terug te dringen, be­
hoefte bestaat aan groei bevorderende maatregelen, alsook 
aan speciale aanvullende maatregelen op het terrein van 
het arbeidsmarktbeleid. Men was het tot op zekere 
hoogte oneens over de klemtoon die de regeringen op een 
van beide categorieën maatregelen hebben gelegd. Over 
de eventuele bijdrage die herverdeling van arbeid daarbij 
zou kunnen leveren, werd nog geen overeenstemming be­
reikt. Wel werd de Commissie verzocht, een aantal maat­
regelen met betrekking tot het werkgelegenheidsbeleid 
en de herverdeling van de arbeid verder te bestuderen. 
Het Comité spreekt de hoop uit dat op korte termijn 
overeenstemming zal kunnen worden bereikt over deze 
punten. 
9. Case study: economische situatie in de Bondsrepu­
bliek Duitsland 
9.1. Overeenkomstig de onlangs ingevoerde gewoon­
te, een onderzoek in te stellen naar de economische pro­
blemen en de economische politiek in afzonderlijke Lid-
Staten van de Gemeenschap, is het Comité ditmaal inge­
gaan op de economische situatie in de Bondsrepubliek 
Duitsland. Dit was mogelijk dank zij de bereidwillige 
samenwerking van de kant van de Duitse organisaties, 
onder meer de organisaties die de Duitse sociale partners 
vertegenwoordigen. Alle organisaties hebben gegevens en 
meningen naar voren gebracht met betrekking tot het in 
de toekomst te voeren beleid. 
9.2. Deze case-study betreffende Duitsland geeft een 
beeld van de situatie in een land dat erin is geslaagd, twee 
doelstellingen, nl. prijsstabiliteit en extern evenwicht, te 
bereiken, maar tegelijkertijd niet in staat is geweest, een 
optimale groei te bereiken of de werkloosheid tot een 
aanvaardbaar niveau terug te dringen. 
9.3. Sinds de recessie van 1975 kon het BNP niet per­
manent worden geoptimaliseerd, maar moesten tegen­
slagen worden geïncasseerd (1976: + 5,5%; 1977: 
-I- 3%; 1978 -I- 3%). Daarom werden de capaciteiten 
door de bank genomen onvoldoende benut; wel konden 
in de afzonderlijke bedrijfstakken grote verschillen wor­
den waargenomen. In de bouwnijverheid en de auto-in­
dustrie zijn de capaciteitsreserves intussen uitgeput; in 
verscheidene sectoren van de verbruiksgoederenindustrie 
is de bezettingsgraad min of meer bevredigend; deze in­
dicator ligt in verscheidene takken van de investerings-
goederenindustrie daarentegen maar weinig boven het 
recessieniveau. 
26. 4. 79 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen Nr. C 105/33 
9.4. Het streefcijfer voor de werkgelegenheid werd 
sinds de recessie van 1975 slechts aarzelend benaderd. 
Tussen 1975 en 1977 daalde de werkloosheid van 4,7 % 
slechts tot 4,5 %. De werkloosheid onder de jeugd is tus­
sen eind mei 1977 en eind mei 1978 van 87 000 tot 
77 000 teruggelopen en het percentage hiervan op de to­
tale werkloosheid is van 9,2 tot 8,4% gedaald. De werk­
loosheid onder de overige groepen (m.a.w. personen met 
een handicap, vrouwen die part-time werk zoeken) is 
daarentegen van 415 000 (43 %) tot 430 000 (47%) ge­
stegen. Het aantal personen dat langer dan een jaar werk­
loos is, nam van 170 000 (18%)'tot 203 000 (22%) 
toe. 
In 1979 zal de vraag naar arbeidskrachten sterker toe­
nemen dan het aanbod. De werkloosheid zal over geheel 
1979 genomen naar verwachting met 40 000 a 50 000 
personen afnemen ten opzichte van 1978. Het werk­
loosheidspercentage zal met 4 a 4,5 % nog steeds zeer 
hoog zijn. 
9.5. Het streven naar evenwicht op de betalingsbalans 
kan als volgt worden uitgelegd: de wisselkoers moet het 
verschil tussen de inflatie in het binnenland en de inflatie 
in het buitenland compenseren. Volgens deze nogal om­
streden definitie kon althans in de tweede helft van 1977 
en de eerste helft van 1978 een verstoring van het even­
wicht worden vastgesteld. De koersstijging van de mark 
was namelijk vermoedelijk veel groter dan het inflatie-
verschil. Hierdoor werd het concurrentievermogen van 
het bedrijfsleven op de in- en exportmarkten negatief 
beïnvloed. 
9.6. De vraag is gesteld of minder werkloosheid op 
korte termijn ten koste van prijsstabiliteit mag worden 
nagestreefd en of op middellange termijn doelstellingen 
als volledige werkgelegenheid, prijsstabiliteit, groei en 
extern evenwicht wel kunnen worden bereikt wanneer 
één hiervan wordt veronachtzaamd. 
9.7. De op de korte termijn georiënteerde, anticyclisch 
bedoelde conjunctuurpolitiek bleek onjuist te zijn, aan­
gezien de feitelijke uitwerking dikwijls procyclisch was. 
Nuttiger lijkt een stabilisering van het geld-, financieel en 
economisch beleid van de overheid en van het loon- en 
inkomensbeleid. Een dergelijke strategie dient op het op 
middellange termijn aanwezige produktiepotentieel te 
worden georiënteerd en het bedrijfsleven betrouwbaar­
dere vooruitzichten te bieden. 
9.8. Deze economische strategie omvat twee stadia 
voor het bereiken van de algemene economische doelstel­
lingen: 
9.9. In het eerste stadium is het nodig, paal en perk te 
stellen aan structuurontwrichtingen om de basis voor een 
solide economische groei te leggen. 
9.10. In het tweede stadium worden de geldhoeveel-
heid en de overheidsuitgaven zodanig gedoseerd dat de economie optimaal kan functioneren. Wijzigingen in de 
winst-loonrelatie, alsmede sociale verbeteringen (b.v. ar­
beidstijdverkorting) worden geleidelijk doorgevoerd; zij 
gaan zo nodig gepaard met maatregelen als winstdeling. 
Vanuit het oogpunt van groei en sociaal beleid noodza­
kelijke herzieningen van het belastingstelsel worden niet 
op stel en sprong doorgevoerd, maar over een lange pe­
riode uitgesmeerd. 
9.11. Ook de komende jaren zal de werkloosheid cen­
traal staan in de economische politiek. Tegen 1985 zou 
een situatie van volledige werkgelegenheid vermoedelijk 
mogelijk zijn, indien het reële BNP met 3,5 % per jaar 
zou groeien. Het BNP zou evenwel sterker kunnen toe­
nemen indien de produktiviteit zou stijgen met meer dan 
de geschatte 3 % per jaar. 
9.12. Om een situatie van volledige werkgelegenheid 
te bereiken, zou de overheid een wezenlijke bijdrage 
moeten leveren in de vorm van een actief groeibeleid. 
Wel lopen de meningen binnen het Comité uiteen over de 
vraag, welke instrumenten voornamelijk moeten worden 
gebruikt. 
Volgens sommigen moeten maatregelen aan de aanbod­
zijde (investeringen, produktie, opleiding, enz.) worden 
genomen. Doel van dergelijke beleidsmaatregelen zou 
moeten zijn, een stabiel economisch klimaat te bewerk­
stelligen ter stimulering van de particuliere investerings­
activiteit. De belastingpolitiek zou daarbij gericht moe­
ten zijn op kostendaling, hogere netto-winsten en een be­
tere beloning van alle economische subjecten. 
Een opgelegde, en bovendien te snel doorgevoerde ver­
korting van de werkweek zou negatief inwerken op de ef­
ficiency van het produktieproces, in het bijzonder in het 
midden- en kleinbedrijf. 
9.13. De andere theorie geeft de voorkeur aan maat­
regelen die volledig in de vraagsfeer gelegen zijn. Hierbij 
geldt het argument dat een uitsluitend uit kostendaling 
voortvloeiende winstvergroting onvoldoende investerin­
gen tot gevolg heeft. Een essentiële factor voor nieuwe 
investeringen is veeleer de verwachting dat de afzet en de 
bezettingsgraad blijvend zullen toenemen. Daarom dient 
ook de overheid haar eigen vraag naar goederen en dien­
sten op te voeren (overheidsverbruik + 2,5 a 3%, over­
heidsinvesteringen + 5a 6% per jaar). Er bestaat ook 
behoefte aan fiscale maatregelen ter stimulering van de 
particuliere investeringen. Daardoor zouden via de se­
cundaire effecten hiervan ook de bestedingen van de par­
ticuliere sector (investeringen en consumptieve bestedin­
gen) op een niveau worden gebracht dat tot een krachti­
gere groei leidt. Een dergelijke strategie zou aansluiten bij 
het „programma voor toekomstige investeringen"; het 
zou dus gericht zijn op de middellange termijn en zich in 
dit opzicht ook wezenlijk onderscheiden van de tot nog 
toe ten uitvoer gelegde en in par. 9.12 genoemde korte 
termijnprogramma's voor de conjunctuur. 
Nr. C 105/34 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen 26. 4. 79 
9.14 De ervaring heeft tot slot uitgewezen dat pogin- 9.15. De lange-termijntendens naar arbeidstijdverkor-
gen om het begrotingstekort met alle geweld naar bene- ting dient opnieuw te worden gevolgd. Het zou echter 
den te dringen door besnoeiing van de overheidsuitgaven onjuist zijn, hierin het enige instrument te zien ter oplos-
(investeringen), nadelige invloeden hebben op de pro- sing van het werkloosheidsprobleem en verder af te zien 
duktietoeneming en op middellange termijn weer tot gro- van het streven naar krachtiger economische groei, 
tere tekorten leiden. 
Gedaan te Brussel, 30 november 1978. 
De Voorzitster 
van bet Economisch en Sociaal Comité 
Fabrizia BADUEL GLORIOSO 
BIJLAGE 
bij het advies van het Economisch en Sociaal Comité inzake het „Economisch Jaarverslaag 1978-1979' 
DE ECONOMISCHE SITUATIE IN DE BONDSREPUBLIEK DUITSLAND 
1. Huidige situatie en belangrijkste problemen 
1.1. De problemen van de volkshuishouding en van de economische politiek komen duidelijk aan het 
licht bij vergelijking van de feitelijke en voor de eerstkomende tijd te verwachten ontwikkeling met de doel­
stellingen die in de stabiliteits- en groeiwet (StabGes § 1) zijn vastgelegd, nl. stabiel prijspeil, continue en 
toereikende groei van de economie, ruime werkgelegenheid en een evenwichtige betalingsbalans. Hierbij 
blijkt dat groei en werkgelegenheid de voornaamste twee problemen vormen. De stabiliteit is weliswaar 
een minder acuut probleem, maar speelt toch op de achtergrond mee. Betalingsbalansproblemen in de 
traditionele betekenis (hoge overschotten of tekorten op de lopende rekening en de totale betalingsbalans) 
doen zich niet voor; een onevenwichtige situatie op de betalingsbalans wordt thans dikwijls met wissel­
koersverandering gelijkgesteld. 
1.2. Geringe inflatie 
1.2.1. De inflatie (stijging van de consumptieprijzen t.o.v. hetzelfde tijdstip in het voorgaande jaar) is 
van bijna 8 % in het voorjaar van 1974 tot minder dan 2,5 % in 1978 gedaald. De inflatie is gemeten naar 
internationale, maar ook naar Duitse maatstaven zeer laag. 
1.2.2. In 1979 zal de inflatie voor het eerst sinds geruime tijd weer iets aantrekken, omdat de economi­
sche bedrijvigheid toeneemt, de BTW stijgt en de invoerprijzen niet meer zullen dalen. Overigens zullen de 
levensmiddelprijzen ook in het komende jaar maar weinig omhooggaan. Als gevaar op langere termijn 
wordt dikwijls de sterke uitzetting van de geldhoeveelheid sinds het najaar van 1977 gezien. Als inflatie­
bron wordt deze factor echter dikwijls overschat (zie 5.1.1). 
1.3. Onbevredigende groei van de economie 
1.3.1. Achter de in de StabGes voorgeschreven continue en toereikende groei van de economie staat de 
gedachte dat het produktiepotentieel van de volkshuishouding optimaal moet worden ingeschakeld, zodat 
het reële BNP (BNP bij constante prijzen) optimaal kan groeien. Wel doen zich daarbij naast de toch al 
moeilijke berekening van de technische capaciteit grote analysemoeilijkheden voor: de technische capaci­
teit komt niet overeen met de economisch verantwoorde capaciteit. „Maximale" benutting is niet identiek 
met „optimale" benutting. Zelfs bij bevredigende bezettingsgraad voor de volkshuishouding als geheel 
kunnen aanzienlijke afwijkingen naar boven en naar beneden worden waargenomen. Bovendien kan het 
begrip „potentieel" met gegronde motieven ruimer dan gewoonlijk worden uitgelegd: zou de laatste jaren 
meer zijn geïnvesteerd, dan zou het produktiepotentieel nu groter zijn dan het in werkelijkheid is. Terwijl 
het produktiepotentieel van de volkshuishouding in de jaren 1970 t/m 1973 nog jaarlijks met 5 % toe­
nam, bedroeg dit percentage in de periode 1976 t/m 1978 nog slechts 2 per jaar. Bij een beter geslaagde 
economische politiek was een dusdanig sterke daling stellig niet opgetreden. 
26. 4. 79 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen Nr. C 105/35 
1.3.2. Ondanks deze reserves kan het volgende worden opgemerkt: sinds de recessie van 1975 (BNP 
reëel: — 2%) kon het BNP niet permanent worden geoptimaliseerd, maar moesten tegenslagen worden 
geïncasseerd (1976: + 5,5 %; 1977: + 3 %; 1978: + 3 %). Daarom werden de capaciteiten door de bank 
genomen onvoldoende benut; na een sprong van 1975 op I c,_76 (van bijna 82 op 84%) lag de bezettings­
graad ook in 1978 (ca. 86 %) nog 3 % beneden het normale cijfer. Daarbij kunnen wel in de afzonderlijke 
bedrijfstakken grote verschillen worden waargenomen: in de bouwnijverheid en de auto-industrie zijn de 
capaciteitsreserves intussen uitgeput; in verscheidene sectoren van de verbruiksgoederenindustrie is de be­
zettingsgraad min of meer bevredigend; deze indicator ligt in verscheidene takken van de investeringsgoe-
derenindustrie daarentegen maar weinig boven het recessieniveau. Deze constatering komt nog harder 
aan wanneer wordt beseft dat het „potentiële" produktiepotentieel in vele bedrijfstakken (vooral de 
bouwnijverheid) hoger is dan het reële potentieel (zie 1.3.1). 
Verdeling van het BNP van de Bondsrepubliek Duitsland (prijzen van 1970) 
Miljard 
DM 
1977 Stijging t.o.v. voorgaande jaren in % 
1970 1971 1972 1973 1974 1975 1976 1977 1978 F 1979 R 
Particuliere consumptie 
Overheidsbestedingen 
Bruto-investeringen (x) 
o.m.: investeringsgoederen 
gebouwen 
Uitvoer 
minus: Invoer 
BNP 455,5 
143,1 
188,3 
74,7 
106,1 
233,2 
206,3 
813,8 7,3 
4,6 
9,3 
17,7 
6,7 
7,2 
15,5 
5,9 5,2 
6,3 
0,2 
5,9 
6,8 
6,1 
8,9 
3,3 4,0 
4,6 
2,6 
1,0 
6,3 
6,4 
6,9 
3,7 2,6 
5,5 
2,1 
0,8 
-0,2 
11,5 
3,1 
4,9 0,3 
4,3 
10,5 
10,2 
9,8 
11,8 
3,6 
0,4 2,9 
4,5 
8,0 
0,4 
6,9 
6,0 
3,5 
2,0 3,7 
2,5 
12,5 
6,5 
4,7 
11,2 
11,1 
5,7 3,1 
1,0 
2,8 
7,7 
1,7 
3,9 
4,3 
2,6 3,5 
3,0 
3,5 
5,0 
4,5 
4 
5 
3 3,5 
2,5 
6,5 
6 
5 
6 
6,5 
4 
Ter informatie 
Groei van het produktie­
potentieel 
Bezettingsgraad in % 
Stijging van de 
consumptieprijzen 
Stijging van de bruto-inkomens 
uit dienstbetrekking 
uit ondernemerschap en 
vermogen 
Werkloosheidspercentage 
Stijging van de DM-koers (3) — 
— 
— 5 
91 
3,5 
18,1 
9,5 
0,7 5 
89 
5,4 
13,0 
6,4 
0,8 5 
88 
5,6 
9,9 
7,6 
1,1 4 
88 
7,1 
13,5 
7,5 
1,2 3,5 
86 
7,0 
10,0 
0,1 
2,6 
5,0 3,5 
82 
6,2 
4,1 
4,4 
4,7 
1,6 2 
84 
4,4 
7,3 
15,2 
4,6 
7,3 2 
85 
3,8 
7,1 
3,5 
4,5 
8,8 2 
86 
2,5 
6,0 
8,5 
4,5 
8 2 
87-88 
3,5 
7,0 
9,5 
4-4,5 
— 
(') incl. voorraadmutatie. 
(2) schatting. 
(3) t.o.v. 22 belangrijke handelspartners. 
1.3.3. In 1979 zal de volkshuishouding iets dichter in de buurt 
van het streefcijfer voor de groei komen. Na de vertraging in de 
economische bedrijvigheid in de eerste maanden van 1978 
(voornamelijk als gevolg van de valuta-onrust en de harde loon-
conflicten) zijn er sinds de zomer meer tekenen die wijzen op 
verbetering van economische situatie. De groei van het BNP zal 
van 3 % in 1978 tot 4 % in 1979 toenemen, zodat het met wei­
nig meer dan 2 % aangroeiende produktiepotentieel iets beter 
zal worden benut dan in 1978. De particuliere consumptie zal 
reëel in het huidige tempo groeien (+ 3,5 %). De reële groei van 
de overheidsbestedingen (1978: + 3 %) zal maar weinig worden 
afgeremd. De bruto-investeringen (reëel) zullen iets meer toe­nemen dan in 1978 (6% tegen 3,5 %). Ook zal de uitvoer van 
goederen en diensten iets sneller toenemen, nl. van 4 tot 6 %; de 
invoer zal eveneens sterker toenemen. 
Het is evenwel onzeker of de voor 1979 te verwachten groeitoe-
name de komende jaren zal voortduren. 
1.3.3.1. Karakteristiek voor de economische opleving zijn de 
verbetering van de verwachtingen van het bedrijfsleven en de 
toeneming van het aantal orders, de produktie en de kredietbe­
hoefte in vele bedrijfstakken, alsook de aanhoudend sterke 
vraagstijging in de bouwnijverheid. 
Nr. C 105/36 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen 26. 4. 79 
1.3.3.2. Van belang voor de huidige en te verwachten ople­
ving van de economie zijn volgende factoren: de koers van de 
mark, die tussen medio 1977 en het voorjaar van 1978 met 
10 % gestegen is en heeft geleid tot een aanzienlijke stijging van 
de reële (voor inflatie-effect gecorrigeerde) wisselkoers van de 
mark, is vervolgens tot half september weer iets gedaald; in de 
tweede helft van september is de koers echter opnieuw omhoog 
gegaan. De economische situatie in de Europese industrielanden 
wordt voor 1979 iets gunstiger beoordeeld. De Deutsche Bun­
desbank is in het tweede halfjaar van 1977 een meer op expansie 
gerichte koers gaan volgen, zodat de rentetarieven voor kort- en 
langer lopend geld tot het voorjaar van 1978 merkbaar daalden 
en vooral de bouw van woningen hebben meegestimuleerd. De 
Bondsregering heeft in het najaar van 1977 en de zomer van 
1978 een reeks financiële, in het bijzonder fiscale maatregelen 
genomen om de particuliere investeringen en de particuliere 
consumptie te bevorderen. Het financieringstekort van de staat 
zal in 1979 ca. 10 miljard DM groter zijn dan in 1978. In tegen­
stelling tot 1977 is de overigens nog steeds niet florissante 
winstpositie van de bedrijven verbeterd; het inkomen uit onder­
nemerschap en vermogen zal in 1978 en 1979 iets sterker toe­
nemen dan het looninkomen. Als gevolg van de uitputting van 
de capaciteitsreserves (bouwnijverheid) en de verwachte verbe­
tering van de bezettingsgraad zijn talrijke bedrijven genood­
zaakt, hun capaciteit sterker uit te breiden en dus meer te inves­
teren. 
1.4. Grote werkloosheid 
1.4.1. Het streefcijfer voor de werkgelegenheid werd sinds de 
recessie van 1975 slechts aarzelend benaderd. Tussen 1975 en 
1977 daalde de werkloosheid van 4,7 % slechts tot 4,5 %; over 
geheel 1978 genomen zal dit percentage met 1 miljoen personen 
slechts weinig hieronder liggen. De laatste jaren kan een aan­
merkelijke verandering in de algemene opvatting over „aan­
vaardbare" werkloosheid worden waargenomen. In het begin 
van de jaren '70 vond men een percentage van 1,5 al bedenkelijk 
hoog. Vandaag zou een werkloosheid van 2 a 2,5 % reeds als 
een ongemene vooruitgang worden beschouwd. Daarbij wordt 
dan aangevoerd dat 300 000 a 400 000 personen (vooral werk­
lozen met gezondheidsproblemen, vrouwen die een gedeelte­
lijke dagtaak zoeken, werknemers tussen 55 en 65 jaar) slechts 
moeilijk of helemaal niet aan werk kunnen worden geholpen. 
Wel moet de niet-geregistreerde werkloosheid thans waarschijn­
lijk op zo'n 500 000 a 700 000 personen worden getaxeerd. De 
werkloosheid zou bovendien nog veel groter zijn indien vele bui­
tenlandse arbeidskrachten niet naar hun land van herkomst zou­
den zijn teruggekeerd. 
1.4.2. De werkloosheid onder de jeugd is tussen eind mei 
1977 en eind mei 1978 van 87 300 tot 77 000 teruggelopen en 
het percentage hiervan op de totale werkloosheid is van 9,2 tot 
8,4% gedaald. De werkloosheid onder de bovengenoemde ove­
rige probleemgroepen (1.4.1) is daarentegen van 415000 
(43,8 %) tot 430 000 (47%) gestegen. Het aantal personen dat 
langer dan een jaar werkloos is, nam van 170 000 (18%) tot 
203 000 (22%) toe. 
1.4.3. In de bouwnijverheid is de werkloosheid, die hier in de 
afgelopen jaren verhoudingsgewijs zeer hoog was, de laatste tijd 
sterk afgenomen; er was zelfs al vaak sprake van een tekort aan 
arbeidskrachten. Ook in de sector dienstverlening geeft de 
werkgelegenheid een gunstiger beeld te zien. In de produktiesec-
tor (b.v. metaal en elektrische apparaten) liep de werkgelegen­
heid echter nog enigszins terug. 1.4.4. De werkloosheid varieert sterk per regio. Eind augus­
tus 1978 lag de werkloosheid in Saarland (7,6%), in Noord-
rijn-Westfalen en Nedersaksen (elk 4,9%) fors boven het ge­
middelde (4 %); in Baden-Württemberg (2,4 %) en Zuid-Beieren 
(3 %) was het percentage duidelijk geringer. 
1.4.5. In 1979 zal de vraag naar arbeidskrachten sterker toe­
nemen dan het aanbod. De werkloosheid zal over geheel 1979 
genomen naar verwachting met 40 000 a 50 000 personen af­
nemen ten opzichte van 1978. Het werkloosheidspercentage zal 
met 4 a 4,5 % nog steeds zeer hoog zijn. 
1.5. Stijging van de DM-koers 
1.5.1. Het in de StabGes voorgeschreven evenwicht op de be­
talingsbalans kan als volgt worden uitgelegd: de wisselkoers 
moet het verschil tussen de inflatie in het binnenland en de infla­
tie in het buitenland tendentieel compenseren. Volgens deze 
nogal omstreden definitie kon althans in de tweede helft van 
1977 en de eerste helft van 1978 een verstoring van het even­
wicht worden vastgesteld. De koersstijging van de mark was 
namelijk vermoedelijk veel groter dan het inflatieverschil. Hier­
door werd het concurrentievermogen van het bedrijfsleven op 
de in- en exportmarkten negatief beïnvloed, zodad de koersstij­
ging de concurrentiepositie dus heeft aangetast. 
2. De vereiste economische strategie 
2.1. Uit de economische ontwikkeling tussen 1969 en 1972 
kunnen twee belangrijke conclusies worden getrokken: 
2.1.1. De doelstellingen van de StabGes mogen niet los van 
elkaar worden gezien. Een bepaald doel (minder werkloosheid) 
kan weliswaar op korte termijn ten koste van een ander doel 
worden bereikt (prijsstabiliteit), maar op middellange termijn 
kan geen doel worden bereikt wanneer men aan de andere doel­
stellingen voorbijschiet. 
2.1.2. De op de korte termijn georiënteerde, anticyclisch be­
doelde conjunctuurpolitiek bleek onjuist te zijn, aangezien de 
feitelijke uitwerking dikwijls procyclisch was. Nuttiger lijkt een 
stabilisering van het geld-, financieel en economisch beleid van 
de overheid en van het loon- en inkomensbeleid. Dit beleid dient 
op het op middellange termijn aanwezige produktiepotentieel te 
worden georiënteerd en het bedrijfsleven betrouwbaardere voor­
uitzichten te bieden. 
2.2. Deze economische strategie omvat twee stadia voor het 
bereiken van de algemene economische doelstellingen: 
2.2.1. In het eerste stadium is het nodig, aan loon- en prijsin-
flatie paal en perk te stellen en structuurontwrichtingen op te 
sporen om de basis voor een solide economische groei te leggen. 
2.2.2. In het tweede stadium worden de geldhoeveelheid en 
de overheidsuitgaven zodanig gedoseerd dat de economie opti­
maal kan functioneren. Wijzigingen in de winst-loonrelatie, 
alsmede sociale verbeteringen (b.v. arbeidstijdverkorting) wor­
den geleidelijk doorgevoerd; zij gaan zo nodig gepaard met 
maatregelen als winstdeling. Vanuit het oogpunt van groei en 
sociaal beleid noodzakelijke herzieningen van het belastingstel­
sel worden niet op stel en sprong doorgevoerd, maar over een 
lange periode uitgesmeerd. Hetzelfde geldt voor wijzigingen van 
andere belangrijke factoren. 
26. 4. 79 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen Nr. C 105/37 
3. De feitelijke ontwikkeling 
3.1. De feitelijke ontwikkeling sinds 1973 wijkt aanzienlijk 
af van dit model voor de economische politiek: 
3.1.1. Gedurende het eerste stadium (1973 t/m 1975) werd 
een onverwacht sterke teruggang van produktie en werkgele­
genheid geregistreerd. In het voorjaar van 1973 nam de circula-
tiebank - onder de dekking van flexibele wisselkoersen - krach­
tige restrictieve maatregelen (discontoverhogingen en radicale 
besnoeiing van de bankliquiditeit); in het kader van het finan­
cieel beleid werden groeibelemmerende instrumenten toegepast 
(b.v. belasting op investeringen). De golf van prijsstijgingen als 
gevolg van de oliecrisis in het najaar van 1973 wakkerde de in­
flatieverwachtingen nog aan; dit heeft bijgedragen tot betrekke­
lijk forse loonsverhogingen. Daar de loonkosten als gevolg van 
de restrictieve geldpolitiek slechts gedeeltelijk konden worden 
doorberekend, ging de loonstijging ten koste van de winsten. 
Daarbij kwam ten slotte in 1974—1975 nog dat de internatio­
nale conjunctuur voelbaar afzwakte. Hoewel de overheid in 
1974 besloot tot een reeks financiële maatregelen ter stimulering 
van de particuliere investeringen, de werkgelegenheid en de con­
sumptie, kwam het in 1975 toch tot een sterke recessie en grote 
werkloosheid. 
3.1.2. Gedurende het tweede stadium (1975 t/m 1978) liep 
de inflatie weliswaar duidelijk terug, doch werd de ontwikkeling 
van produktie en werkgelegenheid door talrijke tegenslagen be­
lemmerd: 
3.1.2.1. In de loop van 1974 liet de Bundesbank haar restric­
tieve koers varen en begon zij de bankliquiditeit weer op te voe­
ren. Sedert het einde van 1974 streeft zij naar een stabilisering 
van het geldbeleid. Voor ieder kalenderjaar stelt zij een streefcij­
fer voor de geldhoeveelheid vast. Tot nog toe werd voor ieder 
jaar een toeneming van 8 % gepland. Dit percentage werd tot 
1977 voortdurend, maar binnen aanvaardbare grenzen, over­
schreden. De stabiele ontwikkeling van de jaarlijkse geregis­
treerde percentages verhult evenwel het feit dat in werkelijkheid 
geen continu geldbeleid werd gevoerd: in de loop van 1976 
werd de bankliquiditeit krachtig beperkt, zodat de monetaire 
ontwikkeling op dat moment een verzwakking te zien gaf. Dit 
heeft bijgedragen tot een onderbreking van het economisch her­
stel in 1977; pas in de loop van 1977 ging de circulatiebank 
weer over op een expansievere, op verhoging van de bankliqui­
diteit gerichte koers. Daarmee heeft zij de basis gelegd voor de 
verbetering van de economische situatie sedert de zomer van 
1978. 
3.1.2.2. Ook het financieel beleid — laverend tussen expansie 
en restrictie — geeft een inconsequent beeld te zien. In de loop 
van 1975 ging de overheid over tot drastische afremming van 
het tempo waarin haar uitgaven toenamen: in 1976 en 1977 
werden de overheidsinvesteringen zelfs aanzienlijk terugge­
bracht. Doel van deze operatie was, de hoge tekorten terug te 
dringen. Ook dit heeft de verflauwing van de economische be­
drijvigheid in de hand gewerkt. In het najaar van 1977 en medio 
1978 werden daarentegen weer op expansie gerichte conjunc­
tuurprogramma's gelanceerd. 
3.1.2.3. Het loonbeleid was de afgelopen jaren in sterke mate 
afgestemd op de eisen van het groei- en stabiliseringsbeleid. De 
toeneming van de CAO-lonen en -salarissen per uur (voor de 
volkshuishouding als geheel) bedroeg in 1974 13%, in 1975 
9,5 %, in 1976 6 %, in 1977 7% en in 1978 5,5 %. Desondanks 
vertoonden de produktie en de winsten in 1977 een negatieve 
tendens. Het loonbeleid mag hiervoor echter niet verantwoorde­
lijk worden gesteld. Indien het geld- en kapitaalbeleid meer op 
het produktiepotentieel was afgestemd, zouden effectieve vraag, produktie en produktiviteit sterker zijn toegenomen; in dat 
geval zouden de loonkosten minder zijn toegenomen en zouden 
de winsten sterker zijn gestegen. 
2. Het voornaamste probleem op middellange termijn: de 
werkloosheid 
4.1. Ook de komende jaren zal de werkloosheid centraal 
staan in de economische politiek. Om een idee van dit probleem 
op middellange termijn te geven, kan hier worden volstaan met 
het aangeven van tendensen: 
4.1.1. Enerzijds zal de totale actieve en passieve beroepsbe­
volking in 1985 ongeveer even groot zijn als thans; weliswaar 
loopt de bevolking terug en zullen buitenlanders weer vertrek­
ken, maar aan de andere kant neemt de verhouding actieve, pas­
sieve beroepsbevolking/totale bevolking verder toe. Anderzijds 
zal de vraag naar arbeidskrachten afnemen en de werkloosheid 
ongeveer verdubbelen ten opzichte van het niveau van 
1977-1978 indien 
— het reële BNP slechts met 2,5 % per jaar zou toenemen; 
— de produktiviteit (per werkende) met bijna 3 % per jaar zou 
stijgen. 
4.1.2. In deze omstandigheden zou een situatie van volledige 
werkgelegenheid vermoedelijk tegen 1985 bereikt kunnen wor­
den, indien het reële BNP met 3,5 % per jaar zou groeien. Het 
BNP zal evenwel sterker toenemen indien de produktiviteit ster­
ker zal stijgen dan in par. 4.1.1 werd aangenomen. 
4.2. De overheid dient wezenlijk bij te dragen tot de bevorde­
ring van de economische groei. Wel lopen de meningen uiteen 
over de vraag, welke instrumenten voornamelijk moeten wor­
den gehanteerd. Daarbij kunnen twee macro-economische stra­
tegieën worden onderscheiden, die men in de praktijk echter 
slechts zelden in zuivere vorm aantreft. 
4.2.1. Kenmerkend voor de ene strategie is dat maatregelen 
aan de aanbodzijde worden aanbevolen (vgl. o.m. Jaaradvies 
1977/78 van de Raad van deskundigen over de macro-economi­
sche ontwikkeling, m.n. par. 266 e.v.). Om de particuliere inves­
teringen, de produktie en de werkgelegenheid te stimuleren, 
komt het vooral aan op het creëren van een stabiel economisch 
klimaat. In het financieel beleid dient de klemtoon te liggen op 
belastingmaatregelen die de kosten omlaag drukken, de netto­
winsten opvoeren en alle economische subjecten tot betere pres­
taties prikkelen. Bij deze aanbevelingen wordt ervan uitgegaan 
dat een stijging van de vraag naar goederen en diensten niet leidt 
tot een langdurige economische groei indien nieuwe investerin­
gen, produktie-uitbreiding en nieuwe werkgelegenheid kosten­
verhogend werken en onvoldoende rendement opleveren, zodat 
winsten en inkomens niet hoog genoeg zijn. 
4.2.2. De andere theorie geeft de voorkeur aan maatregelen 
die volledig in de vraagsfeer gelegen zijn. Hierbij geldt het ar­
gument dat een uitsluitend uit kostendaling voortvloeiende 
winstvergroting onvoldoende investeringen tot gevolg heeft. Een 
essentiële factor voor nieuwe investeringen is veeleer de ver­
wachting dat de afzet en de bezettingsgraad blijvend zullen toe­
nemen. Daarom dient ook de overheid haar eigen vraag naar 
goederen en diensten op te voeren (overheidsverbruik + 2,5 a 
3 %, overheidsinvesteringen + 5 a 6% per jaar). Er bestaat ook 
behoefte aan financiële maatregelen ter stimulering van de par­
ticuliere investeringen (o.m. woningbouw + 3 % p.j.) (zie 
weekbericht 15/1978 van het Duitse Instituut voor Economisch 
Onderzoek (DIW) Berlijn). Daardoor zouden via de secundaire 
effecten hiervan ook de bestedingen (investeringen en consump-
Nr. C 105/38 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen 26. 4. 79 
tieve bestedingen) op een niveau worden gebracht dat tot een 
krachtigere groei leidt. Een dergelijke strategie zou aansluiten 
bij het „programma voor toekomstige investeringen"; het zou 
dus gericht zijn op de middellange termijn en zich in dit opzicht 
ook wezenlijk onderscheiden van de tot nog toe ten uitvoer ge­
legde korte-termijnprogramma's voor de conjunctuur. Daarbij 
moet worden beseft dat het in de eerstkomende tijd niet ont­
breekt aan dringende werkzaamheden (kwaliteit van het milieu, 
stadssanering, ontwikkeling van nieuwe technologieën ter be­
sparing van energie en grondstoffen, betere voorzieningen ten 
behoeve van benadeelde groepen van de samenleving). 
4.3. Bij het beoordelen van de in de paragrafen 4.2.1 en 4.2.2 
genoemde strategieën, die op bevordering van de economische 
groei zijn gericht, dient het volgende in aanmerking te worden 
genomen: 
4.3.1. Een duurzame consolidatie van de overheidsfinanciën 
is alleen mogelijk door middel van een krachtigere economische 
groei, dus een toeneming van de belastingopbrengst en een ver­
mindering van de werkloosheidsuitkeringen. De ervaring heeft 
uitgewezen dat pogingen om het begrotingstekort met alle ge­
weld naar beneden te dringen door besnoeiing van de 
overheidsuitgaven (investeringen), nadelige invloeden hebben 
op de produktietoeneming en al spoedig weer tot grotere tekor­
ten leiden. De overheidsbegroting zou kunnen worden ontlast 
indien een reeks toekomstinvesteringen gezamenlijk met het 
particuliere bedrijfsleven zou worden verricht (joint ventures). 
4.3.2. De lange-termijntendens naar arbeidstijdverkorting -
welke de laatste jaren een breuk te zien heeft gegeven - dient 
opnieuw te worden gevolgd. Hiervoor pleit het verlangen van 
velen naar een grotere kwaliteit van het bestaan via meer vrije 
tijd (vakantie, variabele leeftijdsgrenzen bij pensionering). Het 
zou onjuist zijn, hierin het belangrijkste instrument te zien ter 
oplossing van het werkloosheidsprobleem en verder af te zien 
van het streven naar krachtiger economische groei. 
4.3.2.1. In dit verband moet men ook beseffen dat meer vrije 
tijd leidt tot een grotere vraag naar verbruiksgoederen en dat 
een langere beroepsopleiding de werknemer grotere flexibiliteit 
en betere mogelijkheden op de arbeidsmarkt geeft. 
4.3.2.2. Tegen een opgelegde verkorting van de werktijd 
wordt dikwijls het argument aangevoerd dat dit te zware eisen 
stelt aan produktietechniek, werknemers en werkgevers, in het 
bijzonder in het midden- en kleinbedrijf. Dit zou in deze optiek 
dus geen geschikte methode zijn om de werkloosheid terug te 
dringen. 
4.3.3. Er snoeten arbeidsmarktmaatregelen worden genomen 
die de geografische en de beroepsmobiliteit van de arbeidskrach­ten opvoeren, ten einde de structurele discrepantie tussen vraag 
en aanbod op de arbeidsmarkt te verminderen. Een macro-eco­
nomisch tekort aan arbeidsplaatsen kan hiermee evenwel niet 
worden weggewerkt. 
5. Vooruitzichten 
5.1. De vraag of de huidige opleving van de economische be­
drijvigheid zal leiden tot aanhoudende en voldoende economi­
sche groei, is in belangrijke mate afhankelijk van de volgende 
veronderstellingen: 
5.1.1. De Bundesbank ziet af van zowel een te sterke uitbrei­
ding als een te sterke vermindering van de bankliquiditeit. On­
der die omstandigheden zal de — in 1978 zeer krachtige — uitzet­
ting van de geldhoeveelheid vanzelf afzwakken. Dikwijls wor­
den restrictieve monetaire maatregelen bepleit met het argument 
dat een aanhoudende vermindering van de omloopsnelheid van 
het geld een indicatie zou zijn voor de vorming van een aanzien­
lijk inflatiepotentieel. Dit argument treft geen doel. De met de 
dalende inflatie en rente gepaard gaande vertraging van de om­
loopsnelheid van het geld in de afgelopen jaren is veel meer het 
resultaat van een normaliseringsproces. 
5.1.2. Het loonbeleid zou niet te veel mogen afwijken van de 
in 1978 ingeslagen weg. Een sterke afwijking naar boven zou de 
inflatie opnieuw aanwakkeren en/of ten koste van het rende­
ment gaan. Een sterke afwijking naar beneden zou de koop­
kracht van de gezinshuishoudingen en daarmee ook de afzetont-
wikkeling bij de ondernemingen aantasten. 
5.1.3. De bedrijven wenden de verbetering van hun orderpo­
sitie niet aan om de prijzen eens extra op te drijven, maar voor 
de uitbreiding van hun werkgelegenheid en voor de opleiding 
van vakpersoneel. Daartoe moeten de bedrijven erop kunnen 
rekenen dat de staat na 1979 niet weer terugkeert naar een re­
strictieve koers in zijn uitgaven- en vooral zijn investeringsbe­
leid. Hieronder zou de bouwnijverheid direct te lijden hebben, 
terwijl ook andere bedrijfstakken indirect de gevolgen hiervan 
zouden ondervinden. 
5.1.4. Een stabiele en toereikende economische groei is 
slechts mogelijk indien de externe economische situatie geen 
grote storingen te zien geeft. Er is geen internationaal geldstelsel 
dat een absoluut betrouwbare bescherming tegen valuta-onrust 
en tegen inflatoire of deflatoire invloeden uit het buitenland 
biedt. Het geplande Europees Monetair Systeem kan echter zin­
vol zijn als het door de deelnemende landen wordt beschouwd 
als verplichting, beter dan tot dusverre met elkaar samen te 
werken, d.w.z. samen de basis voor een economische groei met 
minimale inflatie te leggen. 
Advies inzake een ontwerp voor een verordening (EEG) van de Raad betreffende de invoer 
met vrijstelling van de rechten van het gemeenschappelijk douanetarief voor voorwerpen 
bestemd voor blinden en andere gehandicapten 
(doe. COM(78) 348 def.) 
De tekst waarop de adviesaanvrage betrekking heeft is bekendgemaakt in Publikatieblad van 
de Europese Gemeenschappen nr. C 187 van 5 augustus 1978, blz. 2. 
A. JURIDISCHE GRONDSLAG VAN HET ADVIES 
Op 4 augustus 1978 heeft de Raad besloten het Economisch en Sociaal Comité overeen­
komstig de bepalingen van artikel 198 van het Verdrag tot oprichting van de Europese 
Economische Gemeenschap over bovengenoemd voorstel te raadplegen.