31. 7. 78 Publikatieblad  van  de Europese  Gemeenschappen Nr. C 181/31 
Gezien  het  advies  dat  door  de Afdeling  volgens  de 
schriftelijke  procedure  op 15 maart  1978  is goedge-
keurd, 
Gezien  de beraadslagingen  tijdens  zijn  op 29 en 30 
maart  1978  gehouden  157e  zitting  (vergadering  van  29 
maart), 
Overwegende  dat het Inland  Transport  Committee  van 
de Economische  Commissie  voor  Europa  te Genève  de 
herziene  Resolutie  nr. 212  inzake  de vereenvoudiging 
van de gezondheids-  en kwaliteitscontroles  in het inter-
nationale  goederenvervoer  per spoor  heeft  goedgekeurd, 
omdat  de internationale  toepassing  daarvan  de grens-
overschrijding  kan  vergemakkelijken  door  nutteloze  en 
overbodige  onderbrekingen  in het vervoer  van  bederfe-
lijke  goederen  bij invoer  uit derde  landen  en in transit 
door  de Gemeenschap  te vermijden; Overwegende  dat de materie  waarop  deze  herziene  reso-
lutie  betrekking  heeft,  namelijk  veterinaire,  fytosanitaire 
en kwaliteitscontroles  in het handelsverkeer  met  derde 
landen,  onder  de bevoegdheid  van  de Gemeenschap 
valt; 
Overwegende  dat  onder  deze  omstandigheden  de Ge-
meenschap  de herziene  resolutie  dient  goed  te keuren  en 
te aanvaarden, 
BRENGT  VOLGEND  ADVIES  UIT, 
dat met  algemene  stemmen  werd  goedgekeurd. 
Het Comité  stemt  in met  het voorstel  voor  een  beschik-
king. 
Gedaan  te Brussel,  29 maart  1978. 
De Voorzitter 
van het Economisch  en Sociaal  Comité 
Basil  de FERRANTI 
Advies  inzake  een  mededeling  van  de Commissie  aan  de Raad  en het Europese  Parlement 
over  de stand  van  de douane-unie  van  de Europese  Economische  Gemeenschap 
Het advies  van  het Comité  heeft  niet  op een  bepaald  document  betrekking. 
A. JURIDISCHE  GRONDSLAG  VAN  HET  ADVIES 
Tijdens  zijn  op 27 en 28 september  1977  gehouden  151e  zitting  heeft  het Comité  op voorstel 
van zijn  Bureau  besloten,  uit eigen  beweging  een advies  inzake  voornoemd  onderwerp  op te 
stellen. 
B. ADVIES  VAN  HET  ECONOMISCH  EN SOCIAAL  COMITÉ 
Het Economisch  en Sociaal  Comité  heeft  beraadslaagd  over  zijn  advies  inzake  voornoemd 
onderwerp  tijdens  zijn  op 29 en 30 maart  1978  te Brussel  gehouden  157e  zitting. 
Dit advies  luidt  als volgt: 
HET  ECONOMISCH  EN  SOCIAAL  COMITÉ, 
Gezien  artikel  20, vierde  alinea,  van  zijn  Reglement  van 
Orde, Gezien  zijn  op voorstel  van  zijn  Bureau  door  het Comité 
op 27 september  1977  genomen  besluit,  een  initiatief-
advies  op te stellen  inzake  de „Mededeling  van  de 
Commissie  aan  de Raad  en het Europese  Parlement  over 
de stand  van  de douane-unie  van  de Europese  Economi-
sche Gemeenschap", 
Nr. C 181/32 Publikatieblad  van  de Europese  Gemeenschappen 31.7.  78 
Gezien  zijn  besluit  van  27 september  1977,  de Afdeling 
voor  industrie,  handel,  ambacht  en dienstverlening  met 
de voorbereiding  van  desbetreffende  werkzaamheden  te 
belasten, 
Gezien  het  op 8 maart  1978  door  de Afdeling  voor 
industrie,  handel,  ambacht  en dienstverlening  opgestelde 
advies, 
Gezien  het  mondelinge  verslag  van  de heer  Marvier, 
rapporteur, 
Gezien  de beraadslagingen  tijdens  zijn  157e  zitting  van 
29 en 30 maart  1978,  vergadering  van  30 maart  1978, 
Overwegende  het  belang  van  de afschaffing  van  de 
douanerechten  tussen  de negen  Lid-Staten  van  de Euro-
pese  Economische  Gemeenschap  op 1 juli 1977; 
Overwegende  dat,  nu de douanerechten  zijn  afgeschaft, 
de mechanismen  en procedures  van  de douane-unie  de 
belangrijkste  rol in het intracommunautaire  handelsver-
keer spelen; 
Overwegende  dat  dus  moet  worden  nagegaan,  in hoe-
verre  bij de huidige  stand  van  de douane-unie  wordt 
voldaan  aan  de behoeften  van  de economische  kringen 
en van  de inwoners  van  de Gemeenschap,  en aan  de in 
het Verdrag  tot oprichting  van  de Europese  Economi-
sche Gemeenschap  neergelegde  doelstellingen, 
Overwegende  dat  nieuwe  maatregelen  moeten  worden 
voorgesteld  die de werking  van  de douane-unie  kunnen 
verbeteren, 
BRENGT  VOLGEND  ADVIES  UIT, 
dat met  algemene  stemmen  is goedgekeurd. 
Op 1 juli 1977  werden  de douanerechten  tussen  de zes 
oorspronkelijke  en de drie  nieuwe  Lid-Staten  van  de 
Europese  Economische  Gemeenschap  volledig  afge-
schaft.  Deze  belangrijke  gebeurtenis,  waarmee  een  van 
de voornaamste  doelstellingen  van  het  Verdrag  van 
1957  tot oprichting  van  de EEG  — die toen  dikwijls  als 
een utopie  werden  beschouwd  — is bereikt,  viel  boven-
dien samen  met  de afschaffing  van de douanerechten  op 
industrieprodukten  in het handelsverkeer  met  de zeven 
landen  van  de Europese  Vrijhandelsassociatie. 
De totstandbrenging  van  een  geheel  dat in de vorm  van 
een douane-unie  van  negen  landen  en  via 
vrijhandelsovereenkomsten  zestien  landen  omvat  die 
bijna  geheel  West-Europa  uitmaken,  is een  uiterst  be-
langrijke  gebeurtenis.  De datum  1 juli 1977  heeft  echter 
buiten  vakkringen  nauwelijks  weerklank  gevonden.  De 
EEG-burger  heeft  dit gebeuren  niet  aangevoeld  als een 
concrete  uiting  van  de Europese  eenheid,  hetgeen  de 
slechting  van  de douanegrenzen  wel  had  moeten  zijn. Toch  is de balans  van  de douane-unie  zeer  positief.  In 
de periode  1958—1976  is het handelsverkeer  tussen  de 
Lid-Staten  onderling  meer  dan  vertienvoudigd  uitge-
drukt  in waarde  (US-dollar)  in de meeste  landen  maakt 
het thans  meer  dan  50 % van  de buitenlandse  handel 
uit. Dat  is wel  te danken  aan  de algemene  economische 
ontwikkeling  tijdens  deze  periode  van  groei,  maar  het 
kan niet  worden  ontkend  dat  de douane-unie  in grote 
mate  tot deze  ontwikkeling  heeft  bijgedragen.  Daarom 
is het juist  te stellen  dat de Gemeenschap  geleidelijk  een 
„markt  (wordt)  die  meer  dan  250  miljoen  inwoners 
omvat". 
Gaat  men  na hoe  de situatie  er op het  gebied  van  de 
goederenhandel  en het  verkeer  van  personen  concreet 
uitziet,  dan  blijkt  echter  dat er nog  veel  te doen  valt.  De 
douane-unie  is slechts  een  onderdeel  van  de gemeen-
schappelijke  markt;  wel  is zij een  middel  om  tot  de 
economische  unie  te komen.  Helaas  houden  andere 
factoren  echter  nog  steeds  de barrières  binnen  deze 
„gemeenschappelijke  markt  van  250  miljoen  inwoners" 
in stand.  Uit de bijna  twintigjarige  geschiedenis  van  de 
Gemeenschap  blijkt  dat  de douane-unie  er een  voort-
stuwende  kracht  van  is geweest,  en praktisch  het enige 
onderdeel  ervan  is waarvan  methodes  en middelen 
nauwkeurig  in het Verdrag  van  Rome  zijn  omschreven. 
De afschaffing  van  de douanerechten  is thans  wel  een 
feit, maar  „zij  heeft  tot geen  enkele  belangrijke  wijziging 
geleid  van  de te vervullen  douaneformaliteiten".  Voor 
een Europees  bedrijf  en voor  de reiziger  maakt  het prak-
tisch  geen  verschil,  of een communautaire  grens  dan  wel 
de grens  met  een  derde  land  wordt  overschreden:  de 
formaliteiten  zijn  even  ingewikkeld,  de voorschriften 
even  dwingend  en bij uitvoer  gelden  dezelfde  fiscale 
voordelen.  Wanneer  bovendien,  zoals  dikwijls,het  geval 
is, bij invoer  in een derde  land  geen  douanerechten  meer 
behoeven  te worden  betaald  als gevolg  van  overeen-
komsten  tussen  dit land  en de Gemeenschap,  kan  men 
goed  begrijpen  dat  een  in de Gemeenschap  gevestigd 
economisch  subject  er zich  niet  concreet  van  bewust  is 
dat hij van  een  uniek  geheel  deel  uitmaakt,  en evenmin 
een duidelijk  inzicht  heeft  in de voordelen  van  de doua-
ne-unie. 
Volgens  het  Comité  is deze  situatie  zorgwekkend,  te 
meer  daar  de huidige  moeilijkheden  in de wereldhandel 
in vele  gevallen  de tendens  met  zich  mee  brengen  dat 
de nationale  economieën  zich  meer  op zichzelf  richten. 
Het heeft  het dan  ook  noodzakelijk  geacht,  zich  over 
deze  situatie  in haar  geheel  uit te spreken,  en hierbij  niet 
uit te gaan  van  theoretische  economische  analyses,  maar 
van concrete  waarnemingen  van  haar  leden  in de secto-
ren die zij vertegenwoordigen. 
1. De  tekortkomingen  van  de Europese  douane-unie 
1.1. De vaststelling  dat  de Gemeenschap  veeleer  een 
tariefunie  dan  een  douane-unie  vormt,  is niet  nieuw.  Er 
is slechts  één  gemeenschappelijk  douanetarief:  op een 
produkt  dat  uit  een  derde  land  in de Gemeenschap 
wordt  ingevoerd,  worden  in beginsel  in alle  Lid-Staten 
gelijke  rechten  geheven.  De toepassing  van  dit tarief  is 
31. 7. 78 Publikatieblad  van  de Europese  Gemeenschappen Nr. C 181/33 
echter  verschillend;  zo spreekt  het vanzelf  dat de doua-
nediensten  van  de landen  met  een  lange  handelstraditie 
op dit stuk  een  soepeler  houding  aannemen  dan  in de 
landen  die van  oudsher  protectionistisch  ingesteld  zijn. 
Bij dit verschil  in mentaliteit  komen  nog  de tekortko-
mingen  van  het  Europese  systeem  van  voorschriften. 
Zeer  veel  bepalingen  (met  betrekking  tot de entrepots, 
de vrije  zones,  actieve  veredeling,  enz.)  dienden  in richt-
lijnen  te worden  neergelegd;  deze  houden  wel  verplich-
tingen  in ten aanzien  van  het resultaat,  maar  niet  van  de 
middelen.  Hieruit  volgt  dat de Lid-Staten  op deze  gebie-
den hun  eigen  procedures  mogen  toepassen.  Bijgevolg 
zijn de procedures  in ieder  land  verschillend,  en vormen 
zij een grotere  of kleinere  belasting  voor  de gebruiker. 
Het resultaat  is, dat een gemeenschappelijk  douanetarief 
uiteindelijk  naar  gelang  van  het  land  waar  het  wordt 
toegepast  uiteenlopende  gevolgen  heeft. 
Voorts  heeft  het feit  dat ten aanzien  van  verschillende 
belangrijke  sectoren  van  de douanewetgeving  (ontstaan 
en teniet  gaan  van  de douaneschuld,  terugbetaling  of 
kwijtschelding  van  de douanerechten,  regeling  voor  de 
vrijstelling  van  douanerechten,  enz.)  tot gevolg  dat de 
economische  subjecten  van  de Gemeenschap  naar  ge-
lang van  het  land  waar  zij gevestigd  zijn  uiteenlopend 
behandeld  blijven. 
1.2. Ook  op het  gebied  van  het  intracommunautaire 
handelsverkeer  is de situatie  zorgwekkend.  Hier  be-
schikt  men  namelijk  niet  over  een factor  als het gemeen-
schappelijk  douanetarief,  die voor  uniformiteit  zorgt.  Bij 
gebrek  aan  douanerechten,  waarvan  de inning  aan 
communautaire  voorschriften  en controle  zou  zijn  on-
derworpen,  gelden  uiteenlopende  nationale  voorschrif-
ten. Deze  vallen  veelal  niet  samen  met  de communau-
taire  voorschriften  voor  de ordening  van  een  gemeen-
schappelijke  markt,  maar  komen  dikwijls  hiernaast  te 
staan. 
1.2.1.  Op  douanegebied  kan  onder  meer  worden  gewe-
zen op: 
— de verscheidenheid  van  formulieren  en formalitei-
ten; 
— het  gebrek  aan  uniforme  procedures; 
— uiteenlopende  voorschriften  inzake  het verstrekken 
van waarborgen  (borgstellingen)  bij  vrijmaking, 
opslag,  tijdelijke  invoer,  enz..; 
— het  feit  dat in sommige  Lid-Staten  vooraf  machti-
ging moet  worden  verkregen  om  goederen  ten  be-
hoeve  van  iemand  anders  vrij  te maken; 
— de uiteenlopende  toepassing  van  internationale 
douane-overeenkomsten  (ATA-overeenkomst, 
TIR-overeenkomst); 
— het  feit  dat de goederen  op zeer  verschillende  wijze 
worden  vrijgemaakt:  in bepaalde  landen  vindt 
vrijmaking  bij de grens  plaats,  in andere  landen  bij 
de geadresseerde,  en in weer  ander  landen  wordt  zij 
beperkt  tot inschrijving  van  de verrichtingen  in de 
boekhouding  van  de onderneming. Deze  situatie  kan  in een  pijnlijke  vaststelling  worden 
samengevat:  bij de huidige  stand  van  de douane-unie 
zou een  deskundig  declarant  beslist  niet  in staat  zijn 
buiten  zijn  eigen  land  een in- of uitklaring  te verrichten! 
2. Onvoldoende  harmonisatie  op andere  gebieden 
2.1. Deze  stand  van  zaken  is niet  uitsluitend  aan  te-
kortkomingen  in de douane-unie  te wijten.  Er zij name-
lijk aan  herinnerd  dat  de vrijmaking  nooit  beperkt  is 
gebleven  tot  inning  van  douanerechten;  zij is steeds 
uitgangspunt  voor  de toepassing  van  alle  beperkende 
nationale  voorschriften  geweeest.  Na  het  verdwijnen 
van de douanerechten  is men  in vele  gevallen  meer  be-
lang  gaan  hechten  aan  de  overige  vrij-
makingsverrichtingen. 
2.1.1.  De  voor  de goederen  geldende  belastingregeling 
is hoofdzakelijk  op het  BTW-stelsfl  gebaseerd.  Dit  in 
beginsel  uniforme  karakter  van  dè regeling  wordt  echter 
teniet  gedaan  door  het  feit  dat  verschillende  tarieven 
worden  toegepast  op goederen  die op hun  beurt  op uit-
eenlopende  wijze  worden  ingedeeld.  Het  systeem  van 
inning  (of van  niet-inning)  en de mogelijkheden  van 
boeking  of aftrek  verschillen  eveneens  van  land  tot land, 
zodat  de BTW-formaliteiten  zowel  bij invoer  als  bij 
uitvoer  zeer  verschillend  zijn,  maar  vooral  de onderne-
mingen  zeer  uiteenlopende  overblijvende  lasten  opleg-
gen. De  Afdeling  wijst  erop  dat  de huidige  situatie, 
ondanks  de vooruitgang  die van  de toepassing  van  de 
bepalingen  van  de zesde  BTW-richtlijn  mag  worden 
verwacht,  tot gevolg  heeft  dat door  de belastingregelin-
gen opnieuw  een  soort  douanebelemmeringen  tussen  de 
Lid-Staten  wordt  ingevoerd. 
2.1.2.  De  valutaschommelingen  hebben  hetzelfde  resul-
taat.  De in sommige  sectoren  gevonden  remedie,  zoals 
monetaire  compenserende  bedragen,  bereikt  niet  echt 
haar  doel,  en maakt  de formaliteiten  ook  nog  ingewik-
kelder.  De huidige  wisselcontroles,  die het  betreurens-
waardige  uitvloeisel  zijn  van  het ontbreken  van  samen-
hang  op monetair  gebied  in de Gemeenschap,  betekenen 
eveneens  een  rem  op de intracommunautaire  handel  en 
brengen  weer  andere  formaliteiten  met  zich  mee. 
2.1.3.  Het  opstellen  van  niet-geharmoniseerde  statistie-
ken betekent  eveneens  een  zeer  zware  belasting.  De 
eisen  zijn  verschillend  naar  gelang  van  het  land,  en 
slechts  enkele  codes  zijn  gemeenschappelijk  (code  van 
de landen  en van  de regio's).  De goederennomenclatuur 
is wel  gemeenschappelijk  wat  het  douanetarief  betreft, 
maar  ondanks  de NIMEXE  lang  niet  volledig  uniform 
op het gebied  van  de statistieken.  Vooral  bij het verza-
melen  van  statistische  gegevens  past  iedere  Lid-Staat  zijn 
eigen  methodes  toe.  Bij  een  intracommunautaire  goe-
derentransactie  zijn  bijgevolg  ten minste  drie  aangiften 
voor  de statistieken  nodig:  bij  uitvoer,  doorvoer  en 
invoer.  Dit maakt  de douaneaangifte  nog  ingewikkelder. 
2.1.4.  Ten  slotte  zijn  de communautaire  marktordenin-
gen vooral  — maar  niet  uitsluitend  — op landbouwge-
bied in hoofdzaak  gebaseerd  op controle  van  het intra-
Nr. C 181/34 Publikatieblad  van  de Europese  Gemeenschappen 31. 7. 78 
communautaire  handelsverkeer.  De verordeningen  zijn 
doorgaans  wel  verantwoord,  maar  altijd  te gedetailleerd 
en te minutieus,  zodat  men  zich  terecht  kan  afvragen  of 
ze in de praktijk  wel worden  toegepast.  Het  is ook  weer 
zeer logisch  dat de toepassing  ervan  het strengst  wordt 
gecontroleerd  bij  intracommunautaire  handelstransac-
ties. 
De nationale  voorschriften  lopen  nog  te sterk  uiteen; 
zelfs  binnen  een  Lid-Staat  komen  er verschillen  voor. 
Wanneer  Europese  voorschriften  worden  vastgesteld, 
worden  deze  dikwijls  strikter  toegepast  in het  intra-
communautaire  handelsverkeer  dan  in het verkeer  met 
derde  landen. 
2.1.5.  Daar  de voorschriften  snel  veranderen  en der-
mate  talrijk  zijn,  ontstaat  er een  soort  onzekerheid  in 
het handelsverkeer,  met  name  bij de handel  in consump-
tiegoederen.  Een  onderneming  die  slechts  enkele  pro-
dukten  verhandelt,  kan  wellicht  nog  de veranderingen  in 
de desbetreffende  voorschriften  volgen;  een  onderne-
ming  echter  die binnen  de Gemeenschap  allerhand  ver-
schillende  produkten  invoert  of uitvoert  weet  niet  meer 
precies  aan  welke  behandeling  deze  in een  bepaalde 
Lid-Staat  zullen  worden  onderworpen.  Zij  heeft  dus 
geen  zekerheid  of garantie  ten aanzien  van  de formali-
teiten  en de kosten. 
2.2. Uit  bovenstaande  vaststellingen  vloeit  voort  dat de 
in het handelsverkeer  tussen  de Lid-Staten  te vervullen 
formaliteiten  dikwijls  omslachtiger  zijn  dan  die  bij 
transacties  met  een  derde  land  waarbij  douanerechten 
moeten  worden  betaald. 
3. De  ontwikkeling  van  de douane-unie 
3.1. Het  Comité  heeft  reeds  de voortstuwende  kracht 
van de  douane-unie  onderstreept.  Bovengenoemde 
moeilijkheden  belemmeren  in aanzienlijke  mate  de 
ontwikkeling  ervan,  maar  mogen  in geen  geval  voor-
wendsel  zijn  om de vooruitgang  tot staan  te brengen. 
Het zou  dus  gevaarlijk  zijn  slechts  dan  nieuwe  maatre-
gelen  op douanegebied  te nemen  wanneer  eerst  een 
oplossing  voor  fiscale,  monetaire  of andere  verschillen  is 
gevonden. 
3.2. De  Gemeenschap  bestaat  niet  alleen  uit een  doua-
ne-unie,  maar  volgens  de huidige  tekst  van  het Verdrag 
raken  alle  communautaire  maatregelen  de douane-unie. 
De Afdeling  spreekt  bijgevolg  de wens  uit dat de doua-
ne-unie  op de door  haar  reeds  meermalen  aangegeven 
wijze  tot  ontwikkeling  wordt  gebracht.  Met  name 
spreekt  zij zich  uit voor  een  liberale  ontwikkeling  van 
het handelsverkeer  waarbij  niet  alleeen  rekening  wordt 
gehouden  met  de belangen  van  de economische  kringen, 
maar  tevens  met  die van  de gebruikers  (d.w.z.  als con-
sumenten  en als personen  die zich  binnen  de Gemeen-
schap  verplaatsen). 
3.3. De methodes  van  de douane-unie 
Het Comité  is van  oordeel  dat het beheer  van  de doua-
ne-unie  alsmede  de schommelingen  in het  handelsver-keer en de economische  ontwikkeling  snelle  en nauw-
keurige  beslissingen  vergen,  die alleen  aan  de hand  van 
een soepele  procedure  kunnen  worden  genomen.  In haar 
Mededeling  wijst  de Commissie  op de „omslachtigheid 
van de besluitvormingsprocedures",  en merkt  zij op dat 
voor  de geringste  wijziging  van  de huidige  teksten  ten 
minste  twee  jaar  nodig  is. Voorts  zijn  momenteel  negen 
verordenings-  of richtlijnvoorstellen  op douanegebied, 
waarover  het Comité  destijds  advies  heeft  uitgebracht, 
bij de Raad  hangende,  ondanks  het  feit  dat  sommige 
ervan,  zoals  de richtlijn  betreffende  de voorwaarden 
voor  het  in het  vrije  verkeer  brengen  van  goederen, 
dringend  vastgesteld  moeten  worden.  Te dien  aanzien 
schaart  het Comité  zich  ten volle  achter  de resolutie  van 
het Europees  Parlement  van  19 april  1977.  De met  het 
oog op de werking  van  de douane-unie  toegepaste 
methodes  zijn  te dikwijls  niet  afgestemd  op de moderne 
economie  en voldoen  niet  aan  de normale  rentabiliteits-
criteria  van  de ondernemingen. 
3.4. Deze  stand  van  zaken  wordt  nog  verergerd  door  het 
feit dat de maatregelen  die sedert  het ontstaan  van  de 
douane-unie  zijn  genomen  zeer  uiteenlopend  en weinig 
samenhangend  zijn.  Er is zeer  zeker  veel  werk  verricht: 
talrijke  verordeningen  en richtlijnen  werden  aangepast. 
Tussen  deze  teksten  onderling  is er echter  geen  enkel 
verband.  Dit heeft  talrijke  nadelige  gevolgen,  en wel  in 
hoofdzaak: 
— talrijke  herhalingen,  die tot verwarring  leiden; 
— de mogelijkheid  van  tegenstrijdigheden  tussen  de 
bepalingen  van  deze  teksten; 
— een  niet  zeer  duidelijke  afbakening  tussen  het gebied 
van de verordening  en dat van  de richtlijn.  Talrijke 
richtlijnen  bevatten  zeer  precieze  bepalingen,  die in 
feite  in een verordening  thuis  horen; 
— moeilijkheden  bij de interpretatie  van  de teksten 
door  de overheidsdiensten  en de gebruikers,  en 
bovendien  het  gevaar  van  uiteenlopende  interpreta-
ties; 
— de oprichting  van  talrijke  beheerscomités:  bij iedere 
verordening  of richtlijn  wordt  wel  een  comité  inge-
steld. 
3.5. Vanuit  juridisch  en praktisch  oogpunt  is dit een 
weinig  bevredigende  situatie,  die nog  wordt  verergerd 
door  het  feit  dat geen  enkele  bepaling  in een  commu-
nautaire  sanctie  voorziet.  In alle  gevallen  moet  men  dus 
uiteindelijk  een beroep  doen  op het nationale  recht,  met 
het hieraan  verbonden  gevaar  dat uiteenlopende  sancties 
worden  genomen,  of men  moet,  zoals  in het geval  van 
de verordening  inzake  communautaire  doorvoer,  een 
speciale  procedure  uitwerken  (kennisgeving  van  door-
gang)  om  uit te maken  welk  land  bevoegd  is om  een 
sanctie  te treffen.  Het  is echter  mogelijk  om in iedere 
Lid-Staat  aan  de hand  van  de communautaire  teksten 
een lijst  van  inbreuken  op het douanerecht  en van  uni-
forme  sancties  op te stellen. 
31.17.  78 Publikatieblad  van  de Europese  Gemeenschappen Nr. C 181/35 
3.6. Meermalen  heeft  het Comité  bij de behandeling 
van hem  voorgelegde  teksten  de aandacht  van  de 
Commissie  en de Raad  op de nadelige  gevolgen  van  een 
dergelijke  situatie  gevestigd,  en daarbij  aangegeven  op 
welke  wijze  hierin  verbetering  kan  worden  gebracht. 
Het betreurt  dat zijn  voorstellen  tot nog  toe geen  effect 
hebben  gesorteerd. 
4. Voorstellen 
Het Comité  wil  in hoofdzaak  concrete  en realistische 
voorstellen  doen,  die volgens  een bepaald  tijdschema  ten 
uitvoer  kunnen  worden  gelegd.  Hierbij  stemt  het in met 
de door  de Commissie  uitgesproken  wensen  en schaart 
het zich  achter  de aanbevelingen  van  het Europees  Par-
lement. 
4.1. Algemene  voorstellen 
4.1.1.  De communautaire  teksten  zijn  te talrijk,  te 
ondoorzichtig,  en soms  tegenstrijdig.  Zowel  voor  de 
administratie  als voor  de gebruikers  zijn  zij moeilijk 
hanteerbaar.  Er dienen  een  kleiner  aantal  minder  gede-
tailleerde  besluiten  te worden  genomen,  de bestaande 
teksten  moeten  worden  eengemaakt,  en er moet  spoedig 
een besluit  worden  genomen  over  alle  nog  hangende 
teksten. 
4.1.2.  Zonder  te wachten  op een nog  lang  niet  bereikte 
harmonisatie  van  het  nationale  strafrecht  van  de Lid-
Staten  dient  ten minste  toch  op douanegebied  een Euro-
pese lijst  van inbreuken  en een gemeenschappelijk  stelsel 
van sancties  te worden  vastgelegd.  De huidige  situatie 
druist  in tegen  het  gezond  verstand:  de betrokkenen, 
met name  de vervoerondernemingen  en douanedecla-
ranten,  weten  niet  meer  tot  waar  hun 
verantwoordelijkheid  reikt,  daar  deze  momenteel  ver-
schillend  is naar  gelang  van  het  land  waar  zich  een 
ongeluk  of moeilijkheden  voordoen. 
4.1.3.  Het  Comité  spreekt  tevens  de wens  uit dat  ten 
behoeve  van  de gebruikers  een  praktische  en uniforme 
procedure  wordt  uitgewerkt  waarbij  deze  in beroep 
kunnen  gaan  tegen  de toepassing  van de communautaire 
bepalingen.  Uit de uiteenlopende  technische  interpreta-
tie van  deze  uiterst  gedetailleerde  bepalingen  vloeien 
namelijk  dikwijls  geschillen  voort.  De voorziening  in 
rechte  is in de diverse  Lid-Staten  qua  duur  en gevolgen 
voor  de betrokkenen  zeer  verschillend.  Het  is steeds 
mogelijk  bij het Europees  Hof  van  Justitie  in beroep  te 
gaan,  maar  dat is een  te logge  gerechtelijke  procedure 
om de ontelbare  geschillen  op te lossen  die  zich  bij 
handelstransacties  voordoen.  Het  is bijgevolg  noodzake-
lijk een  geharmoniseerde  Europese  procedure  uit te 
werken  waarbij  men  zich  bij voorbeeld  bij een volgens 
eenvoudige,  snelle  en goedkope  methodes  werkende 
arbitrage-instantie  in rechte  kan  voorzien. 4.1.4.  Overeenkomstig  zijn  sedert  tien  jaar  naar  voren 
gebrachte  voorstellen  (*) spreekt  het Comité  zich  ook 
thans  weer  uit voor  instelling  van  één  enkel  douanebe-
heerscomité,  dat in de plaats  van  de talrijke  bestaande 
comités  moet  komen.  Hierdoor  zou  de organisatie  van 
de contracten  tussen  het beheerscomité  en het in het kader 
van het  beheer  van  de douane-unie  ingestelde  raadge-
vend  comité  kunnen  worden  vergemakkelijkt.  Dit raad-
gevend  comité  zou dan  kunnen  worden  ingeschakeld  bij 
de vaststelling  van de algemene  lijn van de teksten  op het 
ogenblik  dat deze  door  de Commissie  en de deskundi-
gen worden  opgesteld. 
4.1.5.  Deze  voorstellen  kunnen  slechts  ten volle  effect 
sorteren  indien  een  communautaire  douanewet  wordt 
opgesteld.  Hierin  zouden  enerzijds  de huidige  teksten 
moeten  worden  gecodificeerd,  en anderzijds  de talrijke 
leemten  in het huidige  douane-uniestelsel  moeten  worden 
aangevuld,  ten einde  tot een samenhangend  en praktisch 
juridisch  geheel  te komen.  Op grond  van deze  taak  is het 
beslist  verantwoord  dat  de Commissie  extra  financiële 
middelen  ter beschikking  stelt  om deze  prioritaire  codi-
ficatiewerkzaamheden  te verrichten.  De dienst  voor  de 
douane-unie  heeft  namelijk  vanzelfsprekend  reeds  de 
handen  vol  met  zijn  dagelijkse  werkzaamheden  en de 
bestudering  van  nieuwe  teksten,  zodat  hij deze  nieuwe 
taak niet  zonder  extra  financiële  middelen  kan  uitvoe-
ren. In dit verband  zou  kunnen  worden  overwogen, 
hogere  nationale  ambtenaren  tijdelijk  bij het beheer  van 
de douane-unie  te detacheren.  Op  deze  wijze  zouden 
deze  ambtenaren  beter  vertrouwd  raken  met  de com-
munautaire  voorschriften,  en de nationale  interpretatie-
fouten  beter  inzien.  Tevens  zouden  zij na een inwerkpe-
riode  tot een betere  codificatie  van de bestaande  teksten 
kunnen  bijdragen.  De codificatie  van  de verordeningen 
inzake  communaitair  douanevervoer  (2) leert  dat  een 
dergelijk  werk  mogelijk  is en toont  tevens  aan,  welke 
voordelen  een  codificatie  biedt.  Het  is noodzakelijk 
hiermee  te beginnen,  en thans  reeds  een globale  concep-
tie ten aanzien  van  de communautaire  douanewetgeving 
uit te werken,  zonder  te wachten  tot de in behandeling 
zijnde  teksten  zijn  vastgesteld.  De eventuele  toetreding 
van nieuwe  Lid-Staten  maakt  een  dergelijke  maatregel 
nog dringender.  Het  zou  voor  deze  nieuwe  Lid-Staten 
namelijk  uiterst  moeilijk  zijn  zich  door  het labyrint  van 
de huidige  teksten  heen  te werken.  Bovendien  zouden  de 
bijzondere  bepalingen  die vermoedelijk  voor  hen  moe-
ten worden  vastgesteld  de zaken  nog  ingewikkelder 
maken.  Ten  slotte  mag  de op dit gebied  geboekte  voor-
uitgang  tijdens  de onderhandelingen  niet  in het geding 
worden  gebracht. 
4.2. Bijzondere  voorstellen 
4.2.1.  Vereenvoudigingsprogramma 
(1) Advies  van  27 maart  1968  inzake  de entrepots  en inzake 
uitstel  van  betaling;  advies  van  29 juli  1968  inzake  actieve 
veredeling,  enzovoort. 
(2) PB  nr. L 38 van  9. 2. 1977. 
Nr. C 181/36 Publikatieblad  van  de Europese  Gemeenschappen 31. 7. 78 
4.2.1.1.  Het  Comité  spreekt  de wens  uit dat  jaarlijks 
een balans  van  het  vereenvoudigingsprogramma  van 
1975  wordt  opgesteld;  deze  zou  de vorm  moeten  aan-
nemen  van  de balans  die de Commissie  op 1 april  1977 
heeft  voorgelegd. 
4.2.1.2.  Het  zou  gaarne  zien  dat alle  bij het verrichten 
van een  transactie  tussen  Lid-Staten  benodigde  docu-
menten  (met  betrekking  tot uitvoer,  douanevervoer  en 
invoer)  systematisch  met  het  oog  op een  vereenvoudi-
ging  ervan  worden  bestudeerd:  Doel  is, tot een  gemeen-
schappelijke  regeling  op dit gebied  te komen.  Het  Co-
mité  heeft  er met  belangstelling  kennis  van  genomen  dat 
vanaf  1 januari  1978  een  standaardformulier  voor  de 
communautaire  uitvoeraangifte  wordt  gebruikt.  Het 
spreekt  de wens  uit dat dit formulier  door  alle  Lid-Sta-
ten daadwerkelijk  wordt  gebruikt,  en dat in die richting 
verder  wordt  gegaan,  ten einde  te komen  tot een werke-
lijk uniform  uitvoerformulier,  dat niet  de som  is van  de 
behoeften  van iedere  Lid-Staat,  maar  de synthese  van  de 
werkelijk  communautaire  behoeften. 
4.2.1.3.  Hetzelfde  zou  moeten  worden  gedaan  met  het 
oog op het gebruik  van  een  communautaire  invoeraan-
gifte. 
4.2.1.4.  In hetzelfde  verband  vestigt  het  Comité  de 
aandacht  van  de Commissie  en de Raad  op de betekenis 
van de in verschillende  instanties  — met  name  in de 
Economische  Commissie  voor  Europa  (VN  — Genève) 
en de verschillende  door  de Lid-Staten  in het leven  ge-
roepen  vereenvoudigingsorganismen  — verrichte  werk-
zaamheden  met  het oog  op de harmonisatie  en rationa-
lisering  van  de documenten  en procedures  in het inter-
nationale  handelsverkeer. 
4.2.1.5.  Het  Comité  zou  namelijk  gaarne  zien  dat  bij 
het afwikkelen  van  de procedures  in het intracommu-
nautaire  handelsverkeer  meer  van  de normaliter  door  de 
ondernemingen  opgestelde  handelsdocumenten  — en 
met name  de facturen  — gebruik  kan  worden  gemaakt. 
Het erkent  dat  dit veel  gemakkelijker  zou  gaan  indien 
deze  documenten  werden  gerationaliseerd  en een  stan-
daardmodel  werd  gecreëerd,  zoals  in verschillende  Lid-
Staten  reeds  is geschied.  Het  is ten zeerste  gewenst  dat 
het internationale  standaardmodel  van  een factuur  in de 
Gemeenschap  algemeen  wordt  gebruikt. 
4.2.1.6.  Wanneer  nieuwe  documenten  worden  uitge-
werkt  (bij  voorbeeld  het certificaat  van  oorsprong)  mag 
de noodzaak  van  vereenvoudiging  niet  uit  het  oog 
worden  verloren.  De eisen  moeten  tot het strikte  mini-
mum  worden  beperkt,  daar  alle  nuttige  inlichtingen 
reeds  in andere  documenten  te vinden  zijn. 
4.2.2.  Communautair  douanevervoer 
4.2.2.1.  Het  Comité  herinnert  eraan  dat  met  het 
communautaire  douanevervoer  vanaf  het  begin  onder 
meer  werd  beoogd,  dit geleidelijk  tot een  regeling  voor 
het intracommunautaire  handelsverkeer  om  te buigen 
door  het  document  voor  douanevervoer  eerst  als uit-
voer-,  en vervolgens  als invoeraangifte  te laten  gebrui-ken. Dit systeem  heeft  de afschaffing  van het certificaat 
van vrij  verkeer  mogelijk  gemaakt.  Het  Comité  betreurt 
dat deze  ontwikkeling  te langzaam  verloopt.  Het 
spreekt  met  name  de wens  uit dat de uitvoeraangifte  en 
de aangifte  voor  douanevervoer  spoedig  in één  docu-
ment  worden  samengebracht. 
4.2.2.2.  Voorts  betreurt  het dat de Lid-Staten  slechts  in 
geringe  mate  gebruik  hebben  gemaakt  van  de hun  in de 
regeling  geboden  mogelijkheid  om  eenvoudiger  bilate-
rale invoer-  en uitvoerprocedures  uit te werken,  en dat 
de betrokken  overheidsdiensten  hier  terughoudend 
tegenover  staan. 
4.2.2.3.  Het  Comité  stelt  voor  dat  de verplichting  om 
bij intern  douanevervoer  een borg  te stellen  wordt  afge-
schaft.  Hierbij  zou  in twee  uitzonderingen  kunnen 
worden  voorzien: 
— goederen  die  aan  een  bijzondere  controle  zijn  on-
derworpen  of waarop  een  accijns  wordt  geheven; 
— natuurlijke  of rechtspersonen  die volgens  nauwkeu-
rig te omschrijven  criteria  onvoldoende  garanties 
inzake  fiscale  probiteit  bieden. 
4.2.2.4.  Het  Comité  herinnert  aan  zijn  voorstel  om een 
uniform  stelsel  van  douanesancties  in te voeren.  Het 
wijst  erop  dat een dergelijk  stelsel  de afschaffing  van het 
grensovergangsattest  mogelijk  zou  maken. 
4.2.2.5.  Ten  slotte  spreekt  het Comité  de wens  uit dat 
alles  in het werk  wordt  gesteld  om  te bereiken  dat  de 
voertuigen  met  onder  communautair  douanevervoer 
vallende  goederen  aan  de grens  niet  meer  worden  opge-
houden. 
4.2.3.  Oorsprong 
Het Comité  zou  gaarne  zien  dat  de uiteenlopende 
systemen  om de oorsprong  van  de goederen  te bepalen, 
alsmede  de wijze  van  toepassing  ervan  worden  eenge-
maakt  en vereenvoudigd. 
4.2.4.  Statistieken 
Het Comité  stelt  vast  dat het opstellen  van  statistieken 
zowel  voor  de gebruikers  als voor  de administratie  reus-
achtig  veel  werk  met  zich  meebrengt. 
Het erkent  dat het opstellen  van  nauwkeurige  statistie-
ken zowel  voor  de communautaire  Instellingen  en de 
Lid-Staten  als voor  de gebruikers  zelf  noodzakelijk  en 
nuttig  is. Het  is evenwel  van  oordeel  dat de in dit ver-
band  te vervullen  formaliteiten  kunnen  worden  verlicht 
door  eenmaking  van  de codering,  de voorschriften  in-
zake  inschrijving  en de in aanmerking  genomen  catego-
rieën  gegevens.  Het  Comité  stelt  echter  vooral  voor  dat 
de belangrijkste  statistische  gegevens  met  betrekking  tot 
een verrichting  in het intracommunautaire  handelsver-
keer slechts  één  keer  behoeven  te worden  verstrekt,  en 
31. 7. 78 Publikatieblad  van  de Europese  Gemeenschappen Nr. C 181/37 
dat via  andere  middelen  aan  de bijzondere  behoeften 
van de Lid-Staten  wordt  voldaan.  Het  verzoekt  de 
Commissie  op dit gebied  een  bijzonder  uitvoeringspro-
gramma  op te stellen. 
4.2.5.  BTW 
4.2.5.1.  Het  Comité  betreurt  dat  de  uiteenlopende 
BTW-tarieven  en de verschillende  wijzen  van  inning  bij 
de huidige  stand  van  zaken  met  zich  meebrengen  dat 
controle  in het  intracommunautaire  handelsverkeer 
plaatsvindt.  Het  verwacht  dat  hierin  verbetering  zal 
komen  wanneer  de bepalingen  van  de zesde  BTW-richt-
lijn, die  in hoofdzaak  de eenmaking  van  de BTW-
grondslag  ten doel  heeft,  in werking  zijn  getreden.  Het 
herinnert  eraan  dat het uiteindelijke  doel  de afschaffing 
van de controles  in het intracommunautaire  handelsver-
keer moet  blijven. 
4.2.5.2.  Het  Comité  is evenwel  van  oordeel  dat  een 
harmonisatie  van  de  methodes  van  inning  of 
inschrijving  van  de BTW  bij  invoer  een  aanzienlijke 
vereenvoudiging  van  het  intracommunautaire  handels-
verkeer  tot gevolg  zou  hebben.  Het  erkent  wel  dat  de 
belastingregeling  en de organisatie  van  de betrokken 
diensten  in de Lid-Staten  zeer  verschillend  zijn,  maar 
stelt toch  voor  dat  ten behoeve  van  de ondernemingen 
die regelmatig  invoeren  en alle  wenselijk  geachte  garan-
ties bieden  een  uniform  systeem  voor  inschrijving  in de 
douanekantoren  aan  de binnengrenzen  van  de Gemeen-
schap  wordt  ingevoerd,  waarbij  het verschuldigde  be-
drag  in de maandelijkse  BTW-rekening  van  de belas-
tingplichtige  wordt  opgenomen. 
4.2.5.3.  Het  Comité  stelt  tevens  voor  dat de BTW  over 
de transportkosten  overeenkomstig  artikel  23 van  de ~ 
zesde  BTW-richtlijn  in het  algemeen  op de plaats  van 
bestemming  wordt  geïnd,  ten einde  te voorkomen  dat de 
voertuigen  bij de grens  lange  tijd  worden  opgehouden. 
Ten slotte  stelt  het  voor  dat  gezorgd  wordt  voor  ge-
makkelijke  belastingrestitutie  bij  alle  goederen,  ook 
wanneer  zij door  een  particulier  worden  uitgevoerd. 
4.2.6.  Verkeer  van  monsters,  beroepsmateriaal,  enzo-
voort 
Het Comité  betreurt  dat  het  verkeer  van  monsters, 
beroepsmateriaal,  kunstvoorwerpen  voor  tentoonstel-
lingen,  enz.  in de Gemeenschap  nog  steeds  onder  de 
internationale  ATA-regeling  valt.  Gezien  de vooruitgang 
van de douane-unie  had  het  volgens  hem  mogelijk 
moeten  zijn  een  eenvoudigere  communautaire  regeling 
in te voeren. 
4.2.7.  Verkeer  van  personen  en van  door  particulieren 
vervoerde  goederen 
De vooruitgang  van  de douane-unie  moet  tevens  grotere 
faciliteiten  met  zich  meebrengen  voor  personen  die in-tracommunautaire  grenzen  overschrijden.  Het  Comité 
betreurt  in dit verband  dat ten aanzien  van  de voorstel-
len om de aan  de reizigers  toegekende  vrijstellingen  uit 
te breiden  nog  geen  besluit  is genomen.  Voorts  dringt 
het erop  aan  dat  het voorstel  betreffende  het Europees 
paspoort  spoedig  wordt  goedgekeurd. 
Bovendien  zou  de Commissie  erop  moeten  toezien  dat 
de 'moeilijkhedén  van  administratieve  aard  waarmee 
particulieren  soms  worden  geconfronteerd  (invoer, 
doorvoer  of uitvoer  van  goederen  en voertuigen,  terug-
betaling  van  belasting,  enz.)  worden  verminderd.  Door 
een verdere  doorvoering  van  de belastingharmonisatie 
zou vooral  het merendeel  van  deze  moeilijkheden  uit de 
weg worden  geruimd. 
5. Tijdschema 
5.1. Uit  de 20-jarige  werking  van  de Gemeenschap  is 
gebleken  dat het altijd  gemakkelijker  is, geplande  maat-
regelen  ten uitvoer  te leggen  wanneer  een  nauwkeurig 
tijdschema  is opgesteld.  Het  Comité  is van  oordeel  dat 
het ontbreken  van  een  etappegewijs  tijdschema  voor 
uitvoering  van  de maatregelen  nadelige  gevolgen  voor 
de douane-unie  heeft.  Het  stelt  voor  dat  met  betrek-
king  tot de onderhavige  maatregelen  alsmede  voor  de 
door  hem  gedane  voorstellen  een  tijdschema  voor  de 
uitvoering  ervan  wordt  opgesteld. 
In de huidige  moeilijke  economische  situatie  dienen 
dringend  maatregelen  te worden  genomen  om te voor-
komen  dat de bedrijven  krachten  verspillen  bij het ver-
vullen  van  formaliteiten  en het uit de weg  ruimen  van 
administratieve  hinderpalen,  zonder  dat  iemand  daar 
baat bij heeft.  De in het vooruitzicht  gestelde  toetreding 
van nieuwe  Lid-Staten  en de hieruit  voortvloeiende 
complicaties  maken  dergelijke  maatregelen  nog  drin-
gender. 
Daarom  moet  ervoor  worden  gezorgd  dat  de 
belangrijkste  maatregelen,  en met  name  die waarvan  de 
tekst  reeds  klaar  is, tegen  1980  ten uitvoer  zijn  gelegd, 
zodat  de tariefunie  geleidelijk  een  echte  douane-unie 
wordt. 
5.2. Om  een  dergelijk  programma  ten uitvoer  te kunnen 
leggen  moet  de Gemeenschap  echter  voldoende  midde-
len — zowel  materieel  als op personeelsvlak  — inzetten. 
Met het oog  daarop  zou  het beheer  van  de douane-unie 
als prioritaire  doelstelling  moeten  worden  beschouwd. 
6. Conclusie 
Tot besluit  spreekt  het Comité  zijn  waardering  uit voor 
het verrichte  werk.  De grote  betekenis  ervan  gaat  echter 
schuil  achter  problemen  waarvoor  toch  zonder  veel 
moeite  een  oplossing  moet  kunnen  worden  gevonden. 
Volgens  hem  kan  dit  gemakkelijker  worden  bereikt 
door  middel  van  nieuwe  en echt  communautaire  maat-
regelen  dan  door  moeizame  en dikwijls  steriele  pogingen 
om de momenteel  van  kracht  zijnde  bepalingen  in de 
Lid-Staten  te harmoniseren.  Het  Comité  is er zich  van 
Nr. C 181/38 Publikatieblad  van  de Europese  Gemeenschappen 31. 7. 78 
bewust  dat de douane-unie  haar  grenzen  heeft.  Europa 
wordt  niet  tot stand  gebracht  door  het werk  van  des-
kundigen  en via  technische  maatregelen:  er moeten 
economische  en politieke  besluiten  worden  genomen. 
Het Comité  wijst  er echter  op dat de Gemeenschap  een 
normale  ontwikkeling  heeft  gekend  zolang  bij het uit-
Gedaan  te Brussel,  30 maart  1978. werken  van  de douane-unie  een  nauwkeurig  uitvoe-
ringsschema  werd  opgesteld  en gevolgd.  Nu de douane-
rechten  zijn  afgeschaft,  moeten  de belangrijke  resterende 
taken  op douanegebied  duidelijk  worden  omschreven, 
zodat  de Gemeenschap  in nauwkeurig  vastgelegde  sta-
dia voortgang  op de weg  naar  de economische  unie  kan 
maken. 
De Voorzitter 
van het Economisch  en Sociaal  Comité 
Basil  de FERRANTI 
Advies  inzake  het onderwijs  aan  en beroepsopleiding  voor  jonge  werknemers 
Het advies  van  het Comité  heeft  niet  op een  bepaald  document  betrekking. 
A. JURIDISCHE  GRONDSLAG  VAN  HET  ADVIES 
Tijdens  zijn  op 25 en 26 mei  1977  gehouden  149e  zitting  heeft  het Comité  op voorstel  van 
zijn Bureau  besloten  uit eigen  beweging  een advies  inzake  voornoemd  onderwerp  op te stel-
len. 
B. ADVIES  VAN  HET  ECONOMISCH  EN  SOCIAAL  COMITÉ 
Het Economisch  en Sociaal  Comité  heeft  beraadslaagd  over  zijn  advies  inzake  voornoemd 
onderwerp  tijdens  zijn  op 29 en 30 maart  1978  te Brussel  gehouden  157e  zitting. 
Dit advies  luidt  als volgt: 
HET  ECONOMISCH  EN SOCIAAL  COMITÉ, 
Gezien  artikel  20, vierde  alinea,  van  zijn  Reglement  van 
Orde, 
Gezien  zijn  tijdens  de voltallige  vergadering  van  25 mei 
1977  naar  aanleiding  van  een  voorstel  van  zijn  Bureau 
van 24 mei  1977  genomen  besluit,  een  initiatiefadvies 
uit te brengen  inzake  onderwijs  aan en beroepsopleiding 
voor  jongeren  in de Lid-Staten  van  de Europese  Ge-
meenschap, 
Gezien  het besluit  van  zijn  Bureau  d. d. 24 mei  1977,  de 
Afdeling  voor  sociale  vraagstukken  te belasten  met  het 
opstellen  van  een  advies  en een rapport  ter zake, Gezien  het door  deze  Afdeling  tijdens  haar  vergadering 
van 16 maart  1978  uitgebrachte  advies, 
Gezien  het  mondeling  verslag  van  de rapporteur,  de 
heer Sloman, 
Gezien  de beraadslagingen  tijdens  zijn  op 29 en 30 
maart  1978  gehouden  157e  zitting  (vergadering  van  30 
maart  1978), 
Overwegende  dat  onderwijs  tot de fundamentele  rech-
ten van  de mens  behoort  en zowel  voor  de enkeling  als 
voor  de maatschappij  waarvan  hij deel  uitmaakt,  van 
doorslaggevende  betekenis  is; 
Overwegende  dat  onderwijsprogramma's  moeten  wor-
den aangepast  aan  veranderende  behoeften  en omstan-
digheden;