Advies over het voorstel voor een beschikking van het Europees Parlement en de Raad betreffende de vaststelling van een programma voor steun aan artistieke en culturele activiteiten met een Europese dimensie - Caleidoscoop 2000 () (96/C 100/08)

De Raad heeft op 28 november 1994 besloten, het Comité van de Regio's overeenkomstig artikel 128 van het EG-Verdrag te raadplegen over het voornoemde voorstel.

Op 5 december 1994 heeft het Comité besloten overeenkomstig artikel 198 C van het EG-Verdrag een advies over dit voorstel op te stellen.

Commissie 7 van het Comité van de Regio's (Europa van de burgers - Onderzoek - Cultuur - Jeugd- en Consumentenzaken) was met de voorbereiding van de desbetreffende werkzaamheden belast. Rapporteur was de heer Evans.

Het Comité van de Regio's heeft tijdens zijn 7e zitting (vergadering van 21 april 1995) het volgende advies uitgebracht.

1. Inleiding

HET COMITÉ VAN DE REGIO'S,

- gelet op het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap en met name artikel 128;

- gezien het voorstel van de Commissie;

- overwegende dat in het Verdrag is bepaald dat bij de Gemeenschap verantwoordelijkheid berust om bij te dragen tot de ontplooiing van de culturen van de lid-staten door verbetering van de kennis en verbreiding van de cultuur en de geschiedenis van de Europese volkeren en door bevordering van culturele uitwisselingen en van scheppend werk op artistiek en literair gebied;

- overwegende dat het van belang is dat de culturele verscheidenheid in haar lokale en regionale uitingsvormen behouden blijft en dat de totstandkoming van werk van Europese scheppende en andere kunstenaars dat deze rijkdom illustreert, wordt gestimuleerd;

- overwegende dat het eveneens van belang is ervoor te zorgen dat de burgers meer deel hebben aan de cultuur, waardoor wederzijds begrip en respect worden bevorderd;

- gelet op de uitkomst van de algemene discussie met de Commissie die tijdens de vergadering van de ter zake bevoegde commissie 7 (Europa van de burgers, Onderzoek, Cultuur, Jeugd- en Consumentenzaken) op 20 januari 1995 is gehouden ();

merkt het volgende op:

2. Algemene opmerkingen

2.1. Sinds de inwerkingtreding van het Verdrag van Maastricht, en bijgevolg van de wijziging van artikel 128 van het EG-Verdrag, heeft de Europese Unie ook bevoegdheden op cultureel gebied. Het Comité van de Regio's (CvdR) steunt initiatieven die gericht zijn op het behoud en de versterking van de verschillende regionale culturen en de artistieke uitingsvormen daarvan en vindt het programma "Caleidoscoop 2000" daarom in beginsel een goede zaak.

2.2. De steun van het CvdR is echter wel aan bepaalde voorwaarden gebonden. Het Comité zou graag zien dat een aantal punten in het document verduidelijkt en/of gewijzigd wordt, ten einde de tekst doorzichtiger en acceptabeler te maken.

2.3. Caleidoscoop 2000 vloeit voort uit, maar gaat verder dan het eerdere Caleidoscoop-programma. Hiervoor was een specifiek budget uitgetrokken, maar het miste de wettelijke basis die nu dankzij artikel 128 wel aanwezig is. Het CvdR wil zich niet mengen in de problemen rond de tenuitvoerlegging van Caleidoscoop, omdat het daarvoor niet bevoegd is. Het wil echter voorkomen dat de situaties die tot die problemen hebben geleid zich bij Caleidoscoop 2000 opnieuw zullen voordoen.

2.4. Het CvdR juicht het voorstel om voor Caleidoscoop 2000 aanzienlijk meer middelen uit te trekken toe en hoopt dat dit ook door de Raad en het Europees Parlement zal worden goedgekeurd. De gewijzigde manier echter waarop de omvang en het percentage van de financiële steun worden vastgesteld, doet geen recht aan de werkelijke situatie in regio's en gemeenten van de Europese Unie. Het voorgestelde steunpercentage van slechts 25 % betekent dat 75 % van de kosten van ieder project voor rekening komt van regionale en lokale overheden, in een periode waarin deze de broekriem al flink moeten aanhalen. Hierdoor zullen vele bewonderenswaardige, nuttige projecten van lokale of regionale overheden of kleine organisaties op een gebrek aan middelen stuiten. Daarentegen zullen andere, symbolische evenementen waarvoor al heel wat geld beschikbaar is nog op extra financiële steun kunnen rekenen. Dit druist in tegen hetgeen met artikel 128 van het Verdrag wordt bedoeld.

2.5. Zoals het voorstel er nu uitziet zal Caleidoscoop 2000 waarschijnlijk tot gevolg hebben dat symbolische, nauw omschreven en veel aandacht trekkende projecten die op lokaal of nationaal niveau al rijkelijk worden bedeeld, gesteund of aangemoedigd worden. Dit zal ten koste gaan van steun aan creatieve personen uit verschillende Europese regio's die op minder gestructureerde wijze bijeenkomen. Het CvdR vindt dat de steunverlening niet beperkt mag worden tot in het oog springende projecten. Het bepleit daarentegen een creatieve aanpak voor het op elkaar afstemmen van de behoeften van alle leden van de kunstwereld - zowel individuen als groepen - die hun lokale/regionale/nationale cultuur willen verrijken en benadrukken.

2.6. Het CvdR betreurt dat in Caleidoscoop 2000 op geen enkele wijze een aanzet wordt gegeven tot het definiëren van het begrip cultuur. Deze opmerkelijke tekortkoming ligt in dezelfde lijn als de miskenning van de sleutelrol die regio's en gemeenten spelen bij het scheppen, vormgeven en ondersteunen van de grote verscheidenheid aan culturen in Europa en bij de steun aan kunstenaars in die regio's en gemeenten. Het werk van deze kunstenaars komt tot stand in een cultureel klimaat waarop lokale en regionale kenmerken hun stempel drukken. Het Caleidoscoop 2000-programma zou er zeker op vooruitgaan indien er in de documenten dienaangaande op gewezen werd dat cultuur een regionale/lokale basis heeft en dat regionale/lokale overheden bij het verschaffen en steunen van die basis een voorname rol spelen. In het Commissievoorstel wordt bevordering en verspreiding van de cultuur in Europa gelijkgesteld aan het uitvoeren van symbolische projecten op Europese schaal. Een goede manier om cultuur op doelmatige wijze te promoten is volgens het CvdR om mensen met drie of meer verschillende culturele achtergronden nauw te laten samenwerken. Intensieve betrekkingen tussen zulke groepen mensen zijn zeker zo efficiënt, zo niet efficiënter dan grote projecten op Europese schaal.

2.7. Een ander punt in de Toelichting dat zorgen baart is de nergens op gebaseerde veronderstelling als zou de nationale cultuur, d.w.z. die van iedere lid-staat, homogeen van aard zijn. Hiermee wordt de grote verscheidenheid aan regionale culturen binnen de lid-staten ontkend. Zo hebben in het Verenigd Koninkrijk naast Engeland ook Schotland, Noord-Ierland en Wales een eigen cultuur. Het Welsh, een van de oudste levende talen in Europa, kan ter verdediging van zijn weliswaar bescheiden positie bogen op een ononderbroken, 3 000 jaar oude traditie. Ook binnen Engeland zelf bestaan specifieke regionale culturen die erkenning en steun behoeven. Finland heeft twee officiële talen en het noorden van Finland, Zweden, Noorwegen en Rusland wordt nog bevolkt door de oorspronkelijke bewoners: de Lappen. In Duitsland heeft de Bondsregering deze diversiteit erkend en de verantwoordelijkheid voor - alsook de financiering van - het cultuurbeleid aan de autoriteiten van de deelstaten overgedragen. In Spanje kan evenmin van een eenheidscultuur gesproken worden; Catalanen, Basken en anderen zouden het daar niet mee eens zijn. België wordt gekenmerkt door een taalkundige en culturele scheiding tussen het Franstalige Wallonië en het Nederlandstalige Vlaanderen. Indien van bovenaf werd gesteld dat er een typische Belgische nationale cultuur zou bestaan, zouden Walen en Vlamingen in hun verzet tegen zo'n dwaze bewering de gelederen sluiten.

Bovendien dient voor ogen te worden gehouden dat in de lid-staten niet alleen verschillende nationale en etnische culturen, maar ook uiteenlopende sociale culturen bestaan. Tegelijkertijd moet worden opgemerkt dat cultuur - een belangrijk instrument tot behoud van de eigen identiteit - minder geld kost dan de gevolgen van geweld of dan gevangenissen en ziekenhuizen. In dat kader is het van groot belang erop te wijzen dat de culturen van immigranten ook Europese culturen zijn.

Het CvdR dringt erop aan de documenten betreffende Caleidoscoop 2000 zodanig te herformuleren dat met deze opmerkingen rekening wordt gehouden.

2.8. Het CvdR stemt in met de voorstellen ter intensivering van de samenwerking met derde landen, met name de jonge democratieën in Midden- en Oost-Europa. Finland vormt in dit verband een goed voorbeeld, aangezien het oostelijk deel van het land eeuwenlang ontmoetingsplaats is geweest van West- en Oosteuropese culturen. In het kader van het nieuwe Europa kan deze samenwerking alleen maar intensiever worden. Het Comité stemt eveneens in met de voorstellen ter versterking van de samenwerking met "op gebied van cultuur bevoegde internationale organisaties, en in het bijzonder met de Raad van Europa". In dit verband zou overleg moeten plaatsvinden tussen commissie 7 van het CvdR en de bevoegde commissie van de Raad van Europa. Zo kan mede worden voorkomen dat dubbel werk wordt verricht.

2.9. Wat het besluitvormingsproces aangaat, is het CvdR het er niet mee eens dat alle culturele projecten "van een bepaalde omvang, zowel wat betreft inhoud als duur" moeten zijn. Volgens het CvdR is dit slechts een eufemisme voor grote, kostbare projecten op grote, d.w.z. nationale of internationale schaal. Het CvdR, dat de regionale en lokale overheden vertegenwoordigt, wil daarentegen dat het werk van kunstbeoefenaars en onderzoekers die "aan de basis" staan, erkend, gesteund en verspreid wordt.

2.10. Het CvdR vindt het een gemis dat niet wordt uitgelegd wat bedoeld wordt met "artistieke activiteiten met een Europese dimensie". Het merkt op dat alle in onze regio's en gemeenten ontplooide culturele activiteiten in aanleg een Europese dimensie hebben. Het verklaart zich nogmaals tegenstander van het stimuleren van grote, nationale projecten ten koste van activiteiten aan de basis. Het lijkt er steeds op alsof de steunverlening in het kader van Caleidoscoop 2000 tot grote projecten beperkt zal worden. Het CvdR is hierover erg bezorgd. Zo kan b.v. uitwisseling van handwerklieden die met verschillende materialen werken (pottenbakkers, wevers, beeldhouwers, enz.) ervoor zorgen dat plaatselijke gemeenschappen en groepen scholieren inzicht krijgen in de essentie van de cultuur van de regio waaruit de kunstenaar afkomstig is. Een ander middel om de verscheidenheid van culturen onder de aandacht te brengen is het vormingstheater, waar met name Wales bekend om staat. De desbetreffende gezelschappen treden op voor jong en oud, waarbij de plaatselijke context wordt benadrukt. Met de uitwisseling van ervaringen met vormingstoneel tussen regio's kunnen overeenkomsten en verschillen tussen regionale culturen op originele en creatieve wijze duidelijk worden gemaakt. Het is in dit verband wellicht goed om erop te wijzen dat Caleidoscoop 2000 en andere EU-maatregelen ter ondersteuning van minderheidstalen op elkaar dienen te worden afgestemd. Dit punt behoeft nadere bestudering, maar moet in dit advies al wel worden aangestipt.

2.11. De tabel met voorbeelden van Aanmoedigingsacties wordt door het CvdR als een te strak schema beschouwd. Bovendien is zij voor verschillende uitleg vatbaar: bevat de tabel alle acties die voor steun in aanmerking komen, of slechts een minimum aantal acties? Het CvdR wil in dit verband wijzen op enkele wezenlijke tekortkomingen in de tabel. Wat vooral te wensen overlaat, zijn de soorten maatregelen die binnen Caleidoscoop 2000 onder respectievelijk "Toegang tot de cultuur" en "Onderzoek/opleiding" vallen. De rol van regionale en lokale overheden bij de verbreiding van culturele activiteiten en de verbetering van de toegang hiertoe wordt daarin namelijk nergens erkend. Het CvdR vindt dat deze lacune moet worden weggewerkt. Onder het kopje Onderzoek/opleiding wordt voorbijgegaan aan al het onderzoek op het gebied van de kunsten, ten gunste van enkele bijscholingsmaatregelen voor uitvoerende kunstenaars. Zonder het werk van onderzoekers, zoals musicologen, kunsthistorici, archeologen, paleografen, archivarissen, danshistorici, dramatologen enz., zou de kennis op het gebied van de kunsten in zowel kwantitatief als kwalitatief opzicht veel geringer zijn. Daarom moeten zowel individuele onderzoekers als onderzoeksinstellingen in staat worden gesteld de kennis op kunstgebied te helpen vergroten door nieuw werk te produceren en andere invalshoeken te kiezen.

2.12. In deel III van de Toelichting wordt zware nadruk gelegd op de controle op en evaluatie van het "zowel binnen de Gemeenschap als ten opzichte van de buitenwereld" gevoerde Gemeenschapsbeleid. De daarop volgende alinea's zijn helaas echter te vaag geformuleerd om te weten te kunnen komen hoe deze maatregelen er in de praktijk zullen uitzien; deze dienen dan ook te worden verduidelijkt. Opnieuw wordt nagelaten te verwijzen naar de rol van regionale en lokale overheden in dit beleid. Het CvdR ziet dit als een essentiële tekortkoming. Het verzoekt daarom niet alleen dat genoemde alinea's worden verduidelijkt, maar ook dat de rol van regionale en lokale overheden erkend en naar waarde geschat wordt.

3. Bijzondere opmerkingen over de artikelen en acties

3.1. Artikelen

Hieronder wordt een aantal afzonderlijke artikelen van het Commissievoorstel onder de loep genomen. Aandacht wordt besteed aan de artikelen 1, 2 en 3.

3.1.1. Artikel 1: Evenementen met een symbolische uitstraling

Na hierover in het voorgaande reeds het een en ander te hebben opgemerkt, zou het Comité nu nog een aantal andere punten ter sprake willen brengen. Aangezien niet helemaal duidelijk is wat onder dit soort symbolische evenementen wordt verstaan, is het zaak dat dit begrip - met instemming van alle betrokken partijen - nader wordt uitgewerkt. Enige twijfel over het rendement van ten behoeve van breed opgezette symbolische evenementen verstrekte financiële steun lijkt op zijn plaats, omdat altijd maar moet worden afgewacht of alle Europese media er aandacht aan besteden. Hoewel symbolische evenementen binnen het Caleidoscoop-programma op zich een nuttige rol kunnen spelen, is het voor de concrete uitwerking ervan essentieel dat nauwkeurig wordt aangegeven op welke manier de doelstellingen ervan kunnen worden bereikt en het rendement ervan kan worden gemeten.

3.1.2. Artikel 2: Doelstellingen van het programma

Het Comité drukt nogmaals zijn teleurstelling uit over het feit dat niets wordt gezegd over de rol die regionale en lokale overheden bij de verwezenlijking van de doelstellingen van het programma kunnen spelen. Omdat deze doelstellingen thans in te vage bewoordingen zijn geformuleerd, is nadere omschrijving geboden.

3.1.3. Artikel 3: Aanmoedigingsacties

Daar met geen woord wordt gerept over "basissubsidies" voor projecten, lijkt het erop dat alleen eenmalige, sterk de aandacht trekkende projecten op grond van het programma voor steun in aanmerking komen. Het Comité is van mening dat dit indruist tegen een aantal van de doelstellingen van artikel 2. De indruk bestaat dan ook dat bij het opstellen van artikel 3 niet is gelet op artikel 2. De Commissie wordt verzocht een en ander wat nader toe te lichten. Aangezien de in lid 1 van artikel 3 genoemde breed opgezette culturele projecten blijkbaar prioriteit krijgen, bestaat het - hierboven reeds geuite - vermoeden dat het overgrote deel van de beschikbare financiële middelen zal gaan naar projecten die al ruimschoots uit andere bronnen worden ondersteund. Uiteraard wenst het Comité te worden betrokken bij het overleg over de in het kader van dit artikel te formuleren prioriteiten.

In lid 2 wordt gesteld dat bepaalde projecten pas voor financiële steun in aanmerking komen als er personen of organisaties uit ten minste drie lid-staten bij zijn betrokken. Het Comité vindt dit een te strenge eis, aangezien hiermee voorbij wordt gegaan aan het feit dat ook binnen lid-staten sprake kan zijn van culturele en etnische verscheidenheid. Erkend wordt dat reeds het organiseren van activiteiten tussen twee regio's de nodige financiële en logistieke problemen oplevert. Het Comité accepteert schoorvoetend dat de Commissie alleen projecten wil ondersteunen waaraan drie lid-staten deelnemen, maar houdt vast aan het idee dat ook samenwerkingsverbanden tussen twee lid-staten steun moeten kunnen ontvangen. Het Comité vindt voorts dat hieraan ook deelgenomen zou moeten kunnen worden door een van de Midden- en Oosteuropese landen. De mogelijkheid om de participatie van op zijn minst drie verschillende regio's in minimaal twee lid-staten als uitgangspunt te hanteren, blijft in de ogen van het Comité een waardevol alternatief.

Lid 3 heeft vooral betrekking op opleiding. Het lijdt echter weinig twijfel dat ook behoefte bestaat aan onderzoek om het werk van hedendaagse en vroegere kunstenaars voor een groter publiek toegankelijk te maken en er meer bekendheid aan te geven. Zo kon de mensheid pas kennis nemen van het uitzonderlijke werk van Leonardo da Vinci nadat onderzoekers zijn spiegelschrift hadden ontcijferd en geïnterpreteerd. Een ander voorbeeld vormt in vroeger eeuwen gecomponeerde muziek: een authentieke uitvoering valt en staat met een transcriptie van de oorspronkelijke notatiewijze en met inzicht in de manier waarop muziek in de betreffende periode werd uitgevoerd. Het Comité vindt dan ook dat behalve voor bijscholingsactiviteiten ook voor bona fide onderzoekers en onderzoekscentra financiële steun ter beschikking moet worden gesteld.

De algemene strekking van lid 4 ("Toegang tot de cultuur") wordt door het Comité onderschreven, en ongetwijfeld kunnen ook alle regionale en lokale overheden zich in dit begrip vinden. Het Comité is echter wel van mening dat het weinig zin heeft voorrang te verlenen aan projecten waarbij van multimedia-instrumenten gebruik wordt gemaakt. De realiteit leert nu eenmaal dat niet alle lid-staten op regionaal en lokaal niveau over alle middelen beschikken om van deze instrumenten profijt te kunnen trekken. De Commissie moet de desbetreffende bepaling dus nader toelichten en aangeven hoe de participatie van alle regio's in alle lid-staten kan worden verzekerd.

Het Comité gaat akkoord met de in lid 5 voorziene samenwerking met derde landen en internationale organisaties, maar tekent daarbij wel weer aan dat alle lid-staten in dit verband gelijke kansen en gelijke toegang moeten hebben.

3.1.4. De regionale en lokale dimensies van cultuur

Het Comité van de Regio's verzoekt de bevoegde autoriteiten bij de verdeling van de in het kader van Caleidoscoop 2000 beschikbare middelen op gepaste manier rekening te houden met alle regionale culturen in de Gemeenschap. Om gegronde redenen (beperkt rendement, hogere kosten b.v. vanwege de perifere ligging van de regio in kwestie, enz.) zouden aanvragers in uitzonderingssituaties d.m.v. een adequate procedure kunnen worden geholpen bij het deelnemen aan het programma. Dit zou ertoe bijdragen dat op Europees niveau meer inzicht ontstaat in de culturele verscheidenheid binnen de Gemeenschap en de regionale en lokale dimensies ervan.

3.2. Acties

Hieronder wordt kort ingegaan op de in de Bijlage bij het Commissievoorstel omschreven acties.

3.2.1. Actie 1: Acties met een symbolische uitstraling

Het is niet duidelijk wat hieronder wordt verstaan en enige toelichting kan dus geen kwaad. Zoals bekend, hecht het Comité van de Regio's groot belang aan toepassing van het subsidiariteitsbeginsel. De vraag is of dit beginsel bij deze actie in voldoende mate in acht wordt genomen.

3.2.2. Actie 2: Partnerschappen, netwerken en opleiding

(a) Zoals hierboven reeds is aangegeven, vraagt het Comité zich af of het werkelijk nodig is dat bij de in dit verband genoemde culturele projecten ten minste drie lid-staten betrokken zijn. Het lijkt nuttig deze kwestie aan de hand van een voorbeeld nog eens wat nader toe te lichten. Bij een bepaald cultureel project wordt samengewerkt tussen de Britse gemeenten Bristol, Manchester en Edinburgh en de Italiaanse steden Bologna en Turijn. Het Comité is van mening dat dit project ook zonder de - op grond van het Commissievoorstel vereiste - deelname van een derde lid-staat voor steun in aanmerking had moeten komen. Indien de hierboven genoemde criteria zouden worden toegepast, zou dit Brits-Italiaanse project de toets der kritiek zonder meer doorstaan, aangezien Bristol een in Zuidwest-Engeland gelegen havenstad is; Manchester in Noordwest-Engeland ligt, Edinburgh de hoofdstad van Schotland is en ook Bologna en Turijn ieder hun eigen regionale kenmerken hebben.

(b) Op grond van het Commissievoorstel bedraagt de financiële bijdrage voor projecten in het kader van het Caleidoscoop-programma ten hoogste 25 % van de totale kosten. Het Comité wijst er nogmaals op dat dit percentage te laag is en dat kleinere organisaties of projecten moeite zullen hebben de overige 75 % van het benodigde geld bij elkaar te krijgen. Om deze reden moet in de toekomst, net als in het oorspronkelijke programma, een 30 %-regel worden gehanteerd. Voor bijzondere projecten kan de EU-subsidie wellicht worden opgetrokken tot 50 of zelfs 60 %.

(c) In het kader van actie 3 kan aan sommige, binnen actie 2 geselecteerde samenwerkingsprojecten financiële steun voor bijscholingsactiviteiten worden verstrekt. Ook ten behoeve van de publikatie en verspreiding van de resultaten van dit soort projecten zou dergelijke steun moeten worden verleend. Deze laatste opmerking sluit aan bij eerdere adviezen van het Comité van de Regio's over onderwijs en opleiding.

3.2.3. Actie 3: Opleiding

Hierboven heeft het Comité al opgemerkt dat in het kader van deze actie ook aandacht aan onderzoek moet worden besteed. Voorts wijst de Commissie erop dat de in dit verband genoemde projecten vooral de werkgelegenheidssituatie van jongeren ten goede zullen komen. Ook als dit inderdaad het geval is, is het Comité niettemin van mening dat het niet raadzaam is jongeren wèl expliciet te noemen en andere sectoren en personen buiten beschouwing te laten. Voorts dient er hier op te worden gewezen dat opleidingsmaatregelen in het kader van Caleidoscoop 2000 zo veel mogelijk gekoppeld moeten worden aan de breder opgezette scholings- en opleidingsprogramma's Socrates en Leonardo, ten einde een efficiëntere allocatie van EU-middelen mogelijk te maken.

3.2.4. Actie 4: Toegang tot cultuur

Het Comité verwijst in dit verband in de eerste plaats naar de hierboven gemaakte opmerkingen over de rol en verantwoordelijkheden van regionale en lokale overheden. Verder wenst het kort stil te staan bij de financiële steun die kan worden verleend voor bijeenkomsten en studies. Vooral op dit gebied bestaat behoefte aan evaluatie van de resultaten van vergelijkbare, eerder georganiseerde projecten. Vermeden moet worden dat - al dan niet terecht - kritiek wordt geuit op het feit dat geld opgaat aan administratieve rompslomp, i.p.v. aan daadwerkelijke culturele activiteiten ten goede te komen. Daarmee wil overigens niet gezegd zijn dat dergelijke - duidelijk verantwoorde - overheadkosten niet voor een bepaalde "basissubsidie" in aanmerking zouden kunnen komen.

Het Comité wijst er anderzijds op dat toegang tot cultuur ook een kwestie is van beschikbaarheid en juiste aanpak. In dat licht en om mensen in ver van grote steden verwijderde regio's en gemeenten meer met cultuur in aanraking te brengen, moeten niet alleen projecten met een cultureel uitzonderlijk karakter - die vaak vooral de in cultureel opzicht reeds geprivilegieerde milieus ten goede komen - in aanmerking worden genomen. Er zou dus ook steun moeten worden verleend aan projecten waarmee wordt bijgedragen aan de ontwikkeling van nieuwe kennis en methoden ten einde cultuur onder de hele bevolking te verspreiden, alsook aan projecten ter bevordering van het uitwisselen van de hierboven genoemde informatie.

4. Conclusies

4.1. Aan de mogelijkheden van steunverlening aan grensoverschrijdende tournees van kunstenaars (op individuele basis of als deelnemers aan kunstzinnige produkties) wordt onvoldoende aandacht besteed.

4.2. Door de nadruk te leggen op culturele projecten met een vernieuwend karakter kan steunverlening aan goede, maar niet per se vernieuwende activiteiten in de knel komen. Het vernieuwende karakter van een project mag niet het enige criterium zijn dat bij evaluatie of goedkeuring ervan wordt gehanteerd, en mag ook niet zwaarder wegen dan andere overwegingen of criteria. Soms is het zinvoller steun te verlenen ten behoeve van de verlenging of consolidatie van bestaande activiteiten, dan aan een nieuw en vernieuwend project.

Brussel, 21 april 1995.

De voorzitter van het Comité van de Regio's

J. BLANC

() PB nr. C 324 van 22. 11. 1994, blz. 5.

() CDR 35/95.