COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN 
Brussel, 13.11.1996 
COM(96) 582 dei". 
MEDEDELING VAN DE COMMISSIE 
Een Europees initiatief inzake overdraagbare spongiforme 
encefalopathieën 
(TSE) 

MEDEDELING VAN DE COMMISSIE 
Een Europees initiatief inzake overdraagbare spongiforme 
encefalopathieën 
(TSE) 
I. Inleiding 
1. Sedert de autoriteiten van het Verenigd Koninkrijk op 20 maart 1996 
hebben aangekondigd dat het aan het licht komen van negen gevallen van 
een nieuwe variant (nvCJD) van de ziekte van CREUTZFELDT-JAKOB 
(CJD, een zeldzame menselijke aandoening) verband kan houden met 
blootstelling aan de verwekker van boviene spongiforme encefalopathie 
(BSE), is bij de Europese burger bezorgdheid ontstaan over de mogelijke 
consequenties daarvan voor de volksgezondheid. 
Momenteel zijn 15 gevallen van nvCJD geconstateerd (14 in het Verenigd 
Koninkrijk, 1 in Frankrijk). Over het infectieuze agens en de 
overdrachtmechanismen van deze ziekten, die altijd een fatale afloop 
kennen, is nog bijzonder weinig bekend. Bovendien is er tot op heden geen 
therapie beschikbaar. 
2. In dit verband lijkt het van essentieel belang dat de EU het initiatief neemt 
tot een grootschalig onderzoekprogramma. Daarom heeft de Commissie in 
april 1996 een werkgroep onder het voorzitterschap van Professor 
WEISSMANN belast met de taak een overzicht van de stand van de 
wetenschappelijke kennis op te stellen en onderzoekprioriteiten inzake BSE 
te formuleren. 
Op 20 juni 1996 heeft de Commissie haar voornemen bekendgemaakt om 
een actieplan voor onderzoek inzake BSE en CJD voor te stellen. Zij heeft 
dit voornemen toegelicht op de Raad (Onderzoek) van 7 oktober 1996 en 
daarbij aangegeven dat extra financiële middelen noodzakelijk zijn. 
Op zijn vergadering van 7 oktober heeft de Raad (Onderzoek) de 
Commissie verzocht haar onderzoekactiviteiten op het gebied van BSE en 
aanverwante ziekten te intensiveren en ter zake op de vergadering van de 
Raad (Onderzoek) van 5 december een mededeling in te dienen. Met de 
onderhavige mededeling, die als bijlage een actieplan omvat, komt de 
Commissie tegemoet aan dit verzoek. 
ia 
II. De behoeften 
1. Het rapport van de groep-WEISSMANN is op 16 oktober bekendgemaakt. 
Het bevat een uitvoerige analyse van de behoeften op het stuk van 
onderzoek inzake BSE en aanverwante ziekten. Het bevat een overzicht 
van 16 vraagstukken - zowel met betrekking tot praktische aspecten als 
fundamenteel onderzoek - die een antwoord vereisen. De meeste van deze 
vraagstukken betreffen overigens meer dan één onderzoekthema. 
2. Zoals in het rapport-WEISSMANN wordt uiteengezet, kan het noodzakelijk 
geachte onderzoek inzake BSE en aanverwante ziekten in vijf grote 
gebieden worden ingedeeld (cfr. tabel 1 van het actieplan): 
- klinisch en epidemiologisch onderzoek inzake menselijke spongiforme 
encefalopathieën (SE's); 
- het infectieuze agens en de overdrachtmechanismen daarvan; 
- diagnose van SE's; 
- evaluatie van het risico van SE's; 
- behandeling en preventie van SE's. 
Op deze vijf gebieden zijn 24 onderzoekthema's geselecteerd. Gezien de 
complexiteit van het onderwerp zijn vaak meerdere onderzoekprojecten per 
thema vereist. 
3. Op basis van een zorgvuldige analyse van de cijfers heeft de Commissie 
de vereiste financiële middelen geraamd op 45,7 miljoen ecu (zie tabel 1 
van het actieplan); daarnaast is 5 miljoen ecu nodig voor coördinatie (zie 
tabel 2 van het actieplan), wat het totaalbedrag op 50,7 miljoen ecu brengt. 
Het gaat om minimumbehoeften, zowel qua omvang van het volstrekt 
prioritaire onderzoek als qua bedrag van de vereiste middelen. 
Deze cijfers zullen geen verbazing wekken als men beseft dat een serieus 
onderzoekproject op de betrokken gebieden ten minste 1 miljoen ecu kost, 
en soms meer. Met name de ontwikkeling en verfijning van essentiële 
diagnostische tests en het onderzoek naar de wijzen van overdracht van 
het agens zijn bijzonder duur (respectievelijk 7,6 en 4,5 miljoen ecu). 
Ook een versterkte coördinatie van de onderzoekactiviteiten van de 
Lid-Staten inzake TSE is nodig. Het genoemde bedrag van 5 miljoen ecu 
kan vrij hoog lijken als men denkt aan de courante praktijk om inzake 
wetenschappelijk onderzoek slechts een globale coördinatie toe te passen. 
In dit geval echter is een zeer strikte coördinatie vereist met het oog op de 
ib 
harmonisatie van de gegevensvergaring en de diagnostische criteria die aan de 
opsporing en herkenning van de betrokken ziekte(n) ten grondslag liggen. Het 
opzetten van databanken en opleidingsprogramma's is daartoe onontbeerlijk en 
daaraan is, onvermijdelijk, een hoge kostprijs verbonden. 
III. Financiering 
1. De financiering van onderzoekprojecten betreffende TSE kan alleen 
geschieden via de drie specifieke programma's op het gebied van de 
"biowetenschappen": BIOMED, BIOTECH en FAIR. De beschikkingen van 
de Raad tot vaststelling van deze specifieke programma's omvatten een 
indicatieve verdeling van de totale beschikbare middelen (het "noodzakelijk 
geacht bedrag") over de diverse gebieden. Van die gebieden komen slechts 
enkele echt in aanmerking voor het uitvoeren van onderzoekprojecten 
inzake TSE: 
- BIOMED 2: Gebied 3: "Hersenonderzoek" 
Gebied 4.2: "Onderzoek naar Aids, tuberculose en 
andere infectieziekten" 
- BIOTECH 2: Gebied 4: "Cellulaire communicatieprocessen in de 
neurobiologie" 
- FAIR1: Deelgebied "Gezondheid van dieren", één van de 
22 deelgebieden van gebied 4: "Landbouw, bosbouw 
en plattelandsontwikkeling" 
Op de Raad (Onderzoek) van 7 oktober heeft een aantal delegaties met 
klem de suggestie verworpen dat de BSE-problematiek consequenties kan 
hebben voor de manier waarop de thans voor het kaderprogramma 
toegewezen financiële middelen over de specifieke programma's worden 
verdeeld, of zelfs voor de wijze waarop de middelen over de diverse 
gebieden van de specifieke programma's betreffende de biowetenschappen 
worden omgeslagen. 
Een herbestemming van de beschikbare middelen ten gunste van het TSE-
onderzoek is daarom politiek niet haalbaar: 
- noch via overdrachten tussen specifieke programma's, aangezien 
daardoor de drempel van het "noodzakelijk geachte bedrag" voor de 
programma's betreffende de biowetenschappen zou worden 
overschreden ten koste van andere specifieke programma's, 
Tot op zekere hoogte komt ook deelgebied 3.4 ("Aspecifieke voedingswetenschap") in aanmerking. 
Het onderwerp is eventueel ook relevant voor deelgebied 4.2 ("Kwaliteitsbeleid"). 
^C 
- noch via overdrachten tussen gebieden van de specifieke programma's 
op het stuk van de biowetenschappen. 
De enige haalbare vorm van herbestemming betreft dus verschuivingen 
binnen de gebieden van de programma's betreffende de biowetenschappen 
die relevant zijn voor het TSE-onderzoek. 
2. Om de 50,7 miljoen ecu te vinden die voor de uitvoering van het actieplan 
noodzakelijk is, zijn er drie elkaar aanvullende mogelijkheden (zie tabel 1 
van het actieplan): 
2.1. Eerlang te financieren of momenteel reeds gefinancierde 
onderzoekprojecten inzake TSE 
Het betreft een bedrag van 5,9 miljoen ecu, waarvan 1,5 miljoen ecu reeds 
is toegewezen in het kader van de eerste uitnodiging tot het indienen van 
voorstellen voor BIOMED, en 2,4 miljoen ecu respectievelijk 2 miljoen ecu 
die weldra zullen worden toegewezen in het kader van de uitnodigingen tot 
het indienen van voorstellen voor BIOMED en FAIR (uiterste 
indieningstermijn: 17 juni resp. 20 september 1996). 
2.2. Herbestemming binnen de gebieden van het BIOMED-. het BIOTECH- en 
het FAIR-programma die relevant zijn voor het TSE-onderzoek 
Door herbestemming kan een totaalbedrag van 9,8 miljoen ecu worden 
vrijgemaakt (8,8 miljoen ecu binnen FAIR en 1 miljoen ecu binnen 
BIOTECH). 
De situatie met betrekking tot de diverse voor TSE relevante gebieden is 
als volgt: 
•BIOMED 2 
Met de tweede uitnodiging tot het indienen van voorstellen, die op 17 juni 
is afgesloten, zijn de laatste kredieten opgebruikt voor de gebieden 3 
(18,5 miljoen ecu) en 4.2 (12,4 miljoen ecu). Op gebied 3 is een aantal 
voorstellen met betrekking tot TSE ontvangen, waarvan sommige kunnen 
worden gehonoreerd met een bedrag van circa 2,4 miljoen ecu (zie punt 
2.1). 
De derde en laatste uitnodiging tot het indienen van voorstellen is op 
15 september bekendgemaakt maar betreft geen enkel van de voor TSE 
relevante gebieden aangezien, zoals gezegd, de desbetreffende kredieten 
zijn uitgeput. 
•BIOTECH 2 
De derde uitnodiging tot het indienen van voorstellen is op 18 oktober 
afgesloten; zij heeft geen betrekking op gebied 4. 
De vierde en laatste uitnodiging tot het indienen van voorstellen zal op 
15 juli 1997 worden bekendgemaakt. Daarmee zullen de kredieten voor 
gebied 4 (4,9 miljoen ecu) worden opgebruikt. Van dit bedrag kan naar 
Ak. 
schatting 1 miljoen ecu (circa 20% van de beschikbare financiële middelen 
op dit gebied) aan TSE-onderzoek worden besteed. 
•FAIR 2 
"Gezondheid van dieren", het voor TSE relevante deelgebied van dit 
programma, is slechts één van de 22 deelgebieden van gebied 4. Dit heeft 
tot gevolg dat voor 1997 bij benadering nog slechts 12 miljoen ecu 
beschikbaar is voor het hele landbouwveterinaire onderzoek. Voor deze 
middelen moet het TSE-onderzoek concurreren met onderzoek aan andere 
belangrijke ziekten (salmonellose, rabiës, mond- en klauwzeer, varkenspest) 
waarvan een aantal overdraagbaar is op de mens. Tegen deze achtergrond 
lijkt het moeilijk om via herbestemming voor BSE meer dan 8,8 miljoen ecu 
ter beschikking te stellen, dit wil zeggen 15% van de voor gebied 4 
beschikbare middelen2 en circa 75% van de middelen voor onderzoek 
betreffende de gezondheid van dieren. 
Overeenkomstig het werkprogramma is het de bedoeling op 15 december 
een uitnodiging tot het indienen van voorstellen voor FAIR bekend te 
maken. De Commissie is voornemens terzelfder tijd in het kader van FAlf^ 
een specifieke uitnodiging tot het indienen van voorstellen betreffende BSE 
voor een bedrag van 8,8 miljoen ecu bekend te maken. Wel is nu reeds 
duidelijk dat een loutere herbestemming van middelen binnen het FAIR-
programma volstrekt ontoereikend is, zowel in verhouding tot de totale 
financiële behoeften als door de aard zelf van de financierbare projecten 
(die immers beperkt blijven tot het thema "gezondheid van dieren"). 
2.3. Terbeschikkingstelling van extra middelen 
Het is bijgevolg duidelijk dat voor de drie specifieke programma's op het 
gebied van de biowetenschappen een extra bedrag van 35 miljoen ecu, 
bovenop de bestaande financiering van het kaderprogramma, absoluut 
noodzakelijk is om het vereiste minimumbedrag van 50 miljoen ecu vol te 
maken dat in het Rapport-WEISSMANN is becijferd. 
Dit bedrag van 35 miljoen ecu zal worden toegewezen overeenkomstig de 
onderwerpen en onderzoekthema's die in tabel 1 van het actieplan worden 
genoemd, en als volgt worden omgeslagen: 
16 miljoen ecu voor BIOMED; 
7,5 miljoen ecu voor BIOTECH; 
11,5 miljoen ecu voor FAIR. 
Tot op zekere hoogte komt ook deelgebied 3.4 ("Aspecifieke voedingswetenschap") in aanmerking. 
5 
AL 
IV. Conclusie 
Tegelijk met deze mededeling neemt de Commissie een mededeling aan 
betreffende de oriëntaties die ten grondslag liggen aan een gewijzigd 
voorstel voor extra financiering van het vierde kaderprogramma op het 
gebied van onderzoek en technologische ontwikkeling. Deze oriëntaties 
houden in dat 35 miljoen ecu wordt uitgetrokken voor onderzoek inzake 
BSE. 
Om de Commissie in staat te stellen overeenkomstig haar eigen 
bevoegdheden een specifieke gezamenlijke uitnodiging tot het indienen van 
voorstellen voor de drie programma's in de biowetenschappen bekend te 
maken, is het noodzakelijk dat de Raad en het Parlement te zijner tijd een 
gemeenschappelijk beleidsstandpunt met betrekking tot de bijkomende 
financiering vaststellen dat in aanzienlijke extra middelen voor het TSE-
onderzoek voorziet. 
Dit zal de EU in staat stellen snel op de verwachtingen van de Europese 
burger in te spelen door de aanbevelingen van het rapport-WEISSMANN 
in een ambitieus actieplan te vertalen. 
De Commissie stelt de Raad en het Europees Parlement derhalve in kennis 
van haar voornemen het actieplan voor onderzoek inzake overdraagbare 
spongiforme encefalopathieën op het getouw te zetten dat aan deze 
mededeling is gehecht, en daartoe te voorzien in een totaalbedrag van 
50,7 miljoen ecu, waarvan 35 miljoen ecu in de vorm van nieuwe financiële 
middelen. 
Dit bedrag moet komen van de bijkomende financiering van het vierde 
kaderprogramma op het gebied van onderzoek en ontwikkeling. Met 
betrekking hiertoe bereidt de Commissie een tweede gewijzigd voorstel 
voor; dat ter advies aan de Raad en het Europees Parlement zal worden 
voorgelegd. 
/ * 
Europees onderzoekinitiatief inzake boviene spongiforme encefalopathie 
en subacute spongiforme encefalopathieën 
SAMENVATTING 
1. Inleiding 
2. Behoeften 
3. Lopende onderzoekactiviteiten inzake spongiforme encefalopathieën op 
communautair en nationaal niveau 
4. Advies van de groep-Weissmann met betrekking tot de lopende 
onderzoekactiviteiten 
4.1 Kwesties in samenhang met praktische aspecten 
4.2 Kwesties in samenhang met het fundamenteel onderzoek aan 
prionziekten 
5. Actieplan voor toekomstige activiteiten 
5.1 Coördinatie van de activiteiten van de Lid-Staten 
5.2 Specifieke uitnodiging tot het indienen van voorstellen 
6. Prioriteitstelling en regeling van de financiering 
6.1 Specifieke uitnodiging tot het indienen van voorstellen: geschatte 
totale kosten en vereiste extra middelen 
6.2 Coördinatie van de activiteiten van de Lid-Staten: geschatte 
totale kosten en vereiste extra middelen 
BIJLAGEN: Tabel 1 
Tabel 2 
Bijlage 1 
Europees onderzoekinitiatief inzake boviene spongiforme encefalopathie en 
subacute spongiforme encefalopathieën 
1. Inleiding 
De spongiforme encefalopathieën (SE's) zijn een groep overdraagbare neurodegeneratieve 
ziekten met fatale afloop bij de mens (bij voorbeeld kuru, ziekte van Creutzfeldt-Jakob (CJD), 
ziekte van Gerstmann-Strâussler-Scheinker (GSSD)) en bij dieren (bij voorbeeld scrapie, 
boviene spongiforme encefalopathie (BSE)). 
Deze ziekten zijn een zeer belangrijk onderzoekgebied gaan vormen, enerzijds omdat zij in 
biologisch opzicht unieke aspecten vertonen en anderzijds omdat een prionziekte bij dieren 
recentelijk epidemische vormen heeft aangenomen, waardoor bij het brede publiek een 
legitieme bezorgdheid is ontstaan over het gezondheidsrisico dat aan het eten van besmette 
weefsels is verbonden. 
De National CJD Surveillance Unit te Edinburgh (VK), die het Europese netwerk voor 
epidemiologische bewaking van CJD coördineert dat door het onderzoekprogramma van de 
Europese Gemeenschap op het gebied van de medische biologie en de gezondheid (BIOMED) 
wordt gesteund, heeft onlangs bij vijftien tieners en jonge volwassenen een kennelijk nieuwe 
klinisch-pathologische variant van CJD geregistreerd. Daardoor is de bezorgdheid over de 
mogelijke overdracht van het BSE-agens op de mens via de voedselketen nog toegenomen. 
2. Behoeften 
Alle fundamenteel en klinisch onderzoek op dit gebied ten spijt is het tot dusver niet mogelijk 
gebleken de aard van het agens met zekerheid te omschrijven, en zijn vele aspecten van de 
epidemiologie van de SE's nog onverklaard gebleven. Het is daarom van essentieel belang de 
onderzoekinspanningen op communautair niveau te concentreren en te versterken en nieuwe 
onderzoekteams bij de zaak te betrekken om de vereiste kritische massa tot stand te brengen. 
Op de Raad (Landbouw) van 1-3 april 1996 is sterk de nadruk gelegd op de noodzaak het 
onderzoek te intensiveren om de vele nog onopgeloste vragen in verband met BSE aan te 
pakken. Insgelijks luidde de conclusie van de Raad (Gezondheidszorg) van mei 1996 dat BSE 
een probleem is voor de volksgezondheid en dat daarom alle passende maatregelen moeten 
worden genomen om het risico van een eventuele overdracht van de ziekte te elimineren. 
Tenslotte hebben de ministers van wetenschapsbeleid op de Raad (Onderzoek) van 
oktober 1996 met nadruk gewezen op de noodzaak de samenwerking en de coördinatie van 
de onderzoekinspanningen te verbeteren en hebben zij de Commissie verzocht haar 
onderzoekactiviteiten op dit gebied, die zowel de fundamentele als de toegepaste biologie, de 
volksgezondheid, de veterinaire aspecten en de mogelijkheden inzake diagnose omvatten, te 
versterken. 
De initiatieven die door de Commissie moeten worden ontwikkeld en die de titel "actieplan" 
hebben meegekregen, zullen in hoofdzaak de vorm aannemen van coördinatie van de 
activiteiten van de Lid-Staten en een specifieke uitnodiging tot het indienen van voorstellen. 
Het actieplan dient, in het licht van de meest recente informatie en rekening houdend met de 
aanbevelingen van het rapport-Wei ssmann en het advies van het multidisciplinair 
wetenschappelijk comité, de reële behoeften signaleren op het stuk van onderzoekprioriteiten 
en financiering. Bovendien zal rekening worden gehouden met de lopende communautaire 
onderzoekactiviteiten, met inbegrip van de voorstellen die naar aanleiding van de jongste 
uitnodigingen tot het indienen van voorstellen in het kader van het BIOMED- en het FAIR-
programma zijn ontvangen, en met de werkzaamheden die door de Lid-Staten worden gepland 
of reeds worden uitgevoerd. 
3. Lopende onderzoekactiviteiten inzake SE's op communautair en nationaal niveau 
De EU financiert reeds sedert 1990 onderzoek inzake spongiforme encefalopathieën. Om 
onverwijld op de behoeften ter zake te kunnen inspelen, werd in dat jaar een spoedprocedure 
ingesteld en werd 1 miljoen ecu uitgetrokken voor drie specifieke projecten die naar de 
mening van het Wetenschappelijk veterinair comité de belangrijkste gebieden bestreken 
waarop investeringen in wetenschappelijk onderzoek noodzakelijk waren. 
Die projecten werden ten uitvoer gelegd in het kader van het OTO-programma op het gebied 
van het concurrentievermogen van de landbouw en het beheer van de agrarische hulpbronnen 
(CAMAR 1989-1993, een specifiek programma dat een onderdeel was van het tweede 
kaderprogramma); zij betroffen het isoleren en identificeren van het infectieuze agens, de 
monitoring van BSE bij runderen via het onderzoek van runderhersenen na het stellen van een 
negatieve diagnose voor rabies, en de beoordeling van de Europese destructiesystemen op hun 
doeltreffendheid tegen het scrapie- en het BSE-agens. 
In 1991 werd een aanvullend project gefinancierd waarmee werd beoogd de rol te 
onderzoeken die veranderingen in het prioneiwit spelen bij de pathogenese van BSE en 
aanverwante ziekten. 
De Commissie was eveneens betrokken bij de organisatie en de financiering van de volgende 
initiatieven en workshops: 
° In 1990 werd een EG-seminar over subacute spongiforme encefalopathieën 
georganiseerd. Deze bijeenkomst werd bijgewoond door wetenschappers uit achttien 
landen en door vertegenwoordigers van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) en 
het Internationaal bureau voor besmettelijke veeziekten (International Office of 
Epizootics, OIE). De handelingen van dit seminar vormden het eerste gezaghebbende 
boek over BSE; zij werden ten behoeve van de Commissie door Kluwer Academie 
Publishers gepubliceerd. 
° Insgelijks werd in 1991 te Londen een seminar over prionziekten bij mens en dier 
gehouden, waaraan door meer dan 100 afgevaardigden uit de Lid-Staten en derde 
landen werd deelgenomen. 
° Voorts werden door de Europese Commissie en het Central Veterinary Laboratory van 
het Verenigd Koninkrijk gezamenlijk twee workshops over het thema "diagnose" 
georganiseerd: de "EEC workshop on BSE diagnosis" (16-20 juli 1990) en de 
"Spongiform encephalopathy diagnosis workshop" (8-11 april 1991). 
Deze initiatieven zijn verder versterkt bij de vaststelling van het derde kaderprogramma 
(1990-1994) op het gebied van onderzoek en technologische ontwikkeling, waarmee de basis 
werd gelegd voor een Europese aanpak van het onderzoek inzake overdraagbare spongiforme 
encefalopathieën. Onderzoek op dit gebied vormt inderdaad een prioriteit in diverse 
onderzoekprogramma's van de Europese Gemeenschap, en met name: 
3 
o het programma op het gebied van de landbouw en de agro-industrie met inbegrip van 
de visserij (AIR 1990-1994), waarin een project werd gesteund dat gericht was op de 
omschrijving van de aard van het BSE-agens; 
o het programma op het gebied van de medische biologie en de gezondheid 
(BIOMED 1, 1990-1994), waarin steun werd verleend voor de totstandbrenging van 
een netwerk voor de epidemiologische bewaking van de ziekte van Creutzfeldt-Jakob 
(dat oorspronkelijk (1990) door Directoraat-generaal VI werd gefinancierd en 
gebaseerd was op het toen bestaande EURODEM-project) en de ontwikkeling van 
geharmoniseerde criteria voor de neuropathologische diagnose van CJD en 
aanverwante spongiforme encefalopathieën bij de mens; 
o het programma op het gebied van de biotechnologie (BIOTECH 1, 1990-1994), 
waarbinnen een project op het gebied van de moleculaire mechanismen van de 
pathogenese bij BSE en aanverwante neurodegeneratieve ziekten werd gesteund en dat 
voorts ook op de ontwikkeling van geschikte experimentele diermodellen was gericht. 
Het netwerk voor de epidemiologische bewaking van CJD is momenteel de enige structuur 
die kan voorzien in een systematische evaluatie van de incidentie en de geografische 
verspreiding van deze ziekte in de vijf betrokken landen. Op zijn jongste vergadering 
(20 mei 1996) heeft de Raad (Gezondheidszorg) dan ook voorgesteld deze structuur als 
voorbeeld te nemen wanneer de CJD-monitoring in alle Lid-Staten wordt georganiseerd. 
Ten einde de beschikbare wetenschappelijke informatie over BSE te evalueren is op initiatief 
van de Commissie in september 1993 overleg gepleegd door het Wetenschappelijk veterinair 
comité van de Europese Gemeenschap en de op dit gebied actieve onderzoekers. De 
proceedings zijn onder de titel "Transmissible spongiform encephalopathies" door de Europese 
Commissie gepubliceerd. 
In 1994 heeft het Wetenschappelijk veterinair comité een rapport uitgegeven waarin 
protocollen voor de diagnose en de confirmering van BSE en scrapie in het laboratorium 
werden omschreven: Dit rapport kwam tot stand in overleg met alle laboratoria die op dit 
onderzoekgebied in de Gemeenschap aan de spits staan en met verschillende laboratoria in 
derde landen. 
De vaststelling van het vierde OTO-kaderprogramma (1994-1998) is gepaard gegaan met een 
verdere, versterking van het thema "prionziekten" in de onderzoekprogramma's van de 
Europese Gemeenschap (BIOMED, BIOTECH, FAIR), waardoor deze problematiek nu met 
uiteenlopende methoden en vanuit een reeks verschillende gezichtspunten wordt benaderd. 
Een en ander heeft geresulteerd in de financiering van drie bijkomende projecten in het kader 
van de eerste uitnodiging tot het indienen van voorstellen voor het BIOMED 2-programma. 
In het belangrijkste daarvan wordt gebruik gemaakt van diermodellen bij het onderzoek van 
de mogelijkheid van interspecifieke besmetting en de evaluatie van de doeltreffendheid van 
de soortbarrière als hinderpaal voor de overdracht van BSE op de mens. 
Ondanks de beperktheid van de beschikbare middelen biedt ook de tweede uitnodiging tot het 
indienen van voorstellen voor het BIOMED 2-programma, waarvoor 17 juni 1996 als uiterste 
indieningstermijn gold, dè mogelijkheid enkele voorstellen op dit gebied te honoreren. 
In de Lid-Staten en de geassocieerde landen is het onderzoek inzake SE's gericht op twee 
niveaus: 
klinisch onderzoek en monitoring van SE's bij de mens; 
fundamentele biologische aspecten van SE's bij de mens en bij dieren. 
Een overzicht van de op nationaal niveau ter zake ondernomen activiteiten is opgenomen in 
bijlage l. Voor het opstellen van deze tekst, die geen aanspraak maakt op volledigheid, is 
gebruik gemaakt van de gegevens die werden verstrekt op de bijeenkomst van de directeuren-
generaal voor onderzoek van de Lid-Staten (Brussel, juni 1996) waarop informatie over de 
activiteiten met betrekking tot SE's werd uitgewisseld en mechanismen ter versterking van 
de samenwerking en coördinatie werden opgezet, en de rapporten die op de meest recente 
vergadering van het Internationaal bureau voor besmettelijke veeziekten (OIE) (Parijs, 
8-10 oktober 1996) werden voorgesteld. 
De activiteiten van de Gemeenschap hebben ervoor gezorgd dat het monitoringsysteem voor 
CJD en aanverwante ziekten in de betrokken landen kan worden versterkt en zij hebben de 
grondslag gelegd voor vergelijkingen tussen de landen onderling en voor de ontwikkeling van 
geharmoniseerde procedures voor het opsporen en karakteriseren van de ziekte(n). 
Een dergelijk systeem kan als basis fungeren voor de ontwikkeling van standaardprocedures 
inzake opsporing en monitoring van de ziekten in alle Lid-Staten. 
4. Advies van de groep-Weissmann met betrekking tot de lopende 
onderzoekactiviteiten 
Het rapport-Weissmann bevat een grondige analyse van de behoeften op het stuk van het 
BS E-onderzoek. Twee groepen problemen worden aan de orde gesteld: kwesties in samenhang 
met de praktische aspecten van BSE en kwesties in samenhang met het fundamenteel 
onderzoek aan prionziekten. 
4.1. Kwesties in samenhang met praktische aspecten. Het betreft onder meer de volgende 
vraagstukken: 
4.1.1. Is BSE peroraal op de mens overgedragen? 
Nadat sedert 1996 een kennelijk nieuwe klinisch-pathologische variant van de ziekte van 
Creutzfeldt-Jakob is geconstateerd bij 15 tieners en jonge volwassenen (14 in het VK, 1 in 
Frankrijk), is bezorgdheid ontstaan over de mogelijke overdracht van de verwekker van BSE 
op de mens via de voedselketen. 
Een aanwijzing in die richting vormt het feit dat het BSE-agens experimenteel per os kan 
worden overgedragen op muizen, nertsen, runderen, geiten en schapen; het is mogelijk dat de 
variant-specifieke eigenschappen van het BSE-agens bewaard blijven als het door diverse 
dieren zoals schapen, varkens, geiten of muizen is gepasseerd en dat die eigenschappen 
verschillen van de eigenschappen van het aan een vergelijkbare passage onderworpen 
scrapie-agens. 
De huidige stand van de kennis laat evenwel niet toe 1er zake definitieve conclusies te 
trekken. 
Om meer klaarheid te brengen in deze kwestie wordt een scala van experimentele 
benaderingen voorgesteld: 
"Vergelijking van de bij vCJD-patiënten aangetroffen prion varianten met die welke 
zijn geassocieerd met BSE en met de klassieke vormen van CJD, GSSS en FFI" 
(Tabel 1, punt 1.1). 
In het Verenigd Koninkrijk is reeds een begin gemaakt met een deel van deze 
experimenten, die door communautaire onderzoekactiviteiten zullen worden 
ondersteund; een verdere versterking is nodig. 
"Uitbreiding van het monitoringprogramma inzake CJD" (Tabel 1, punt 1.2). 
Sedert 1990 loopt er een Europees monitoringprogramma inzake CJD, dat tot de 
ontdekking van de nieuwe variant van de ziekte heeft bijgedragen. Dit initiatief moet 
tot alle Lid-Staten worden uitgebreid; voorts moet het worden versterkt om te 
garanderen dat alle eventueel tot de nieuwe variant van de ziekte behorende 
CJD-gevallen in Europa worden gedetecteerd, dat de epidemiologische analyse van de 
gegevens wordt uitgediept en dat een inventaris wordt opgesteld van alle 
epidemiologische technieken die de evaluatie van het besmettingsrisico een zo breed 
mogelijke basis kunnen verschaffen. 
"Experimentele perorale overdracht van BSE op primaten". Deze benadering is tot 
dusver niet toegepast maar het is waarschijnlijk de beste manier om bovengenoemde 
vraag te beantwoorden (Tabel 1, punt 4.1). 
4.1.2. Evaluatie van het risico dat aan de consumptie van van runderen afkomstige produkten 
is verbonden 
"De evaluatie van het risico van de overdracht van BSE op de mens in relatie tot de 
incidentie van BSE in de rundveestapel en de consumptie van van runderen afkomstige 
produkten, is een van de belangrijkste problemen die een oplossing vereisen. Om een solide 
risico-evaluatie mogelijk te maken, zijn de volgende maatregelen vereist": 
"Uitbreiding van het BSE-monitoringprogramma tot alle Lid-Staten en vaststelling van 
breed georiënteerde en betrouwbare standaardcriteria voor het aantonen en 
karakteriseren van BSE". 
Een dergelijk initiatief moet het mogelijk maken exacte cijfers te verkrijgen over de 
incidentie van de ziekte in de diverse Lid-Staten (Tabel 1, punt 4.2). 
"Bepaling van de incidentie van de asymptomatische ziekte bij runderen", ten einde 
het aantal momenteel symptoomloze dieren te bepalen waarbij het besmettelijk agens 
in het zenuwstelsel kan worden aangetoond (Tabel 1, punt 4.3). 
"Bepaling van de titer aan infectieuze deeltjes in de hersenen, het ruggemerg en 
andere weefsels van met het BSE-agens besmette runderen vóór en na het verschijnen 
van het klinisch ziektebeeld" (Tabel 1, punt 4.4). 
"Bepaling van de mate waarin vlees met hersen- en/of ruggemergweefsel verontreinigd 
raakt als bij het slachten de standaardprocedures worden toegepast" (Tabel 1, punt 
4.6). 
"Bepaling van de dosis-responsrelatie wanneer het BSE-agens per os of intracerebraal 
aan primaten wordt toegediend; beantwoording van de vraag of meervoudige doses 
een cumulatief effect hebben" (Tabel 1, punt 4.7). 
"Kwantificering van de mate waarin slachtafvallen in diverse voor menselijke 
consumptie bestemde produkten werden verwerkt vóór het verbod van kracht werd; 
correlatie tussen de consumptie van dergelijke produkten en de leeftijdscategorie en 
diverse sociaal-economische criteria" (Tabel 1, punt 4.5). 
Onderzoek met het oog op de evaluatie van het risico dat aan de consumptie van van 
runderen afkomstige produkten is verbonden en onderzoek naar de wijze van overdracht zijn 
tot dusver via geen enkel communautair onderzoekprogramma gesteund. Voor dit belangrijke 
onderzoekgebied kan in eerste instantie in het FAIR-programma, maar daarnaast ook in het 
BIOMED-programma, een plaats worden ingeruimd. 
4.1.3. Bepaling van de eventuele infectiositeit van andere van met BSE besmette runderen 
afkomstige produkten dan "specifieke runderafvallen" (SBO) (Tabel 1, punt 4.4) 
Tot dusver is aangetoond dat BSE overdraagbaar is door de hersenen, de ogen en het 
ruggemerg van zieke runderen en het darmwandweefsel van kalveren die experimenteel met 
hersenweefsel van met BSE besmette runderen waren geïnfecteerd. 
De beschikbare tests voor het aantonen van infectiositeit zijn evenwel niet bijzonder gevoelig. 
Van essentieel belang is daarom de: 
"Ontwikkeling van bruikbare tests voor het aantonen van het BSE-agens in alle 
produkten die bestemd zijn voor de menselijke voedselketen (spierweefsel, melk, kaas, 
bloed) of die in farmaceutische produkten worden verwerkt (gelatine, collageen, 
enz.)". 
4.1.4. Evaluatie van de risicofactoren inzake BSE-besmetting door het moederdier bij 
runderen (Tabel 1. punt 4.8") 
"Bepaling van de infectiositeit van de placenta, het bloed, het colostrum, de melk en 
de uitwerpselen van runderen met BSE door gebruikmaking van gevoelige tests". 
In het Verenigd Koninkrijk is reeds onderzoek gedaan naar mogelijke transmissie via een 
breed spectrum van weefsels afkomstig van runderen met gecontinueerde BSE; bij de 
betrokken biotests is gebruik gemaakt van muizen als modelorganisme. Tot dusver heeft dit 
onderzoek uitsluitend tot negatieve resultaten geleid. Thans is het de bedoeling dit onderzoek 
te herhalen aan de hand van een gevoeliger biotest. 
4.1.5. Is BSE ontstaan bij het rund en is deze aandoening recentelijk op schapen 
overgedragen? (Tabel 1, punt 4.1 ) 
Om deze kwestie te onderzoeken moeten de volgende initiatieven worden ontwikkeld: 
"Uitbreiding van de monitoring van scrapie bij schapen in het VK" 
"Onderzoek van het in recente gevallen van scrapie bij schapen aangetroffen 
besmettelijk agens, ten einde de betrokken variant te karakteriseren" 
"Vervoederen van met scrapie besmette schapehersenen aan runderen, gevolgd door 
onderzoek naar het optreden van BSE-achtige ziekteverschijnselen" 
4.1.6. Kan BSE peroraal op varkens en kippen worden overgedragen? (Tabel 1, punt 4.1) 
Intracerebrale inoculatie van varkens met het BSE-agens leidt tot besmetting. De mogelijkheid 
van perorale overdracht van BSE op varkens via hersenweefsel van runderen met BSE wordt 
momenteel in het VK onderzocht. Intracerebrale inoculatie van kippen met het BSE-agens 
heeft tot dusver niet in ziekteverschijnselen geresulteerd. 
Het lijkt interessant te bepalen of het BSE-agens - met name peroraal - van het ene varken 
op het andere kan worden overgedragen. Daarom wordt een onderzoek voorgesteld naar de: 
7 
"Mogelijke infectie van varkens door vervoedering of inspuiting met hersenextract van 
experimenteel met het BSE-agens besmette varkens" 
4.1.7. Diagnosegericht onderzoek (Tabel 1. punt 3.2) 
"Er bestaat nog steeds geen andere snelle, specifieke en gevoelige methode voor het aantonen 
van spongiforme encefalopathieën bij de mens en bij dieren dan via infectiositeitstests op 
weefsels van het centraal zenuwstelsel". Daarom wordt voorgesteld werk te maken van: 
"Ontwikkeling van een gevoelige test met transgene muizen die drager zijn van 
rundergenen of chimerische rund/muis-PrP-genen" 
"Onderzoek naar surrogaatmerkers" 
"Onderzoek naar de aanwezigheid van PrPsc in de tonsillen en de milt van de mens" 
"Financiering van een grootschalige faciliteit voor het testen van BSE-infectiositeit op 
kalveren" 
In dit verband worden in het Verenigd Koninkrijk door het ministerie van Landbouw, visserij 
en voedselvoorziening grootschalige infectiositeitstests op kalveren uitgevoerd. (Momenteel 
is dit de meest gevoelige test voor het aantonen van het BSE-agens.) Biotests op muizen zijn 
eveneens gevoelig, maar misschien niet voldoende om de aanwezigheid van het agens ook 
bij lage concentraties vast te stellen. 
De ontwikkeling van de diagnostiek dient gebaseerd te zijn op fundamenteel onderzoek aan 
het infectieuze agens. 
4.1.8. Inactivering van het BSE-agens in diverse omstandigheden (Tabel 1, punt 5.1) 
"Bepaling van de inactiveringskinetiek van BSE (infectiositeit) in de thans in het 
bedrijfsleven gebruikelijke omstandigheden; onderzoek van bijkomende procedures" 
Dit moet het mogelijk maken de doeltreffendheid vast te stellen van de procedures die 
in de levensmiddelenindustrie en de farmaceutische industrie worden toegepast om het 
BSE-agens te inactiveren. 
Het bedrijfsleven heeft onderzoek uitgevoerd naar de inactivering van het BSE-agens (bij 
voorbeeld in gelatine) maar deze studies moeten in het kader van het FAIR-programma 
worden gevalideerd. In 1996 zijn de voorlopige resultaten bekendgemaakt van een door het 
CAMAR-programma gesteund onderzoek naar de inactivering van het BSE- en het 
scrapie-agens bij destructieprocessen. 
4.1.9. Therapicgericht onderzoek (Tabel 1, punt 5.2) 
Een therapie is er momenteel nog niet. Mogelijke aangrijpingspunten voor verder onderzoek 
op dit gebied zijn onder meer: 
"Specifieke inhibitie van de PrP-synthese" 
"Voorkoming van de omzetting van PrPc in de pathologische vorm PrPsc " 
Tot dusver komen deze aspecten in geen enkel communautair onderzoekprogramma aan bod. 
De aanpak ervan dient te stoelen op fundamenteel onderzoek dat erop gericht is de aard van 
het agens definitief en precies vast te stellen. 
4.1.10. Kunnen BS E-resistente runderen en schapen worden ontwikkeld en zijn daaraan 
praktische voordelen verbonden? (Tabel 1, punt 5.3) 
Onderzoek heeft aangetoond dat de inactivering van het gen dat codeert voor het prioneiwit 
(PrP) bij de muis geen opvallende schadelijke consequenties heeft en de betrokken individuen 
een absolute bescherming tegen de ziekte verleent. Verder onderzoek is noodzakelijk met het 
oog op de: 
"Beantwoording van de vraag of schapen zonder het prioneiwit levensvatbaar zijn 
en resistent tegen scrapie" 
"Ontwikkeling van methoden voor het produceren van runderen zonder PrP" 
Transgene runderen die geen prioneiwit produceren kunnen in de farmaceutische industrie 
nuttige toepassingen vinden. 
4.2. Kwesties in samenhang met het fundamenteel onderzoek aan prionziekten 
De volgende problemen verdienen nader te worden onderzocht: 
4.2.1. Aard van het infectieuze agens 
Over de precieze aard van het infectieuze agens bestaat nog steeds geen zekerheid. Het 
onderzoek op dit gebied moet worden versterkt met het oog op: 
"Zuivering en analyse van het infectieuze agens uit de hersenen van met BSE 
besmette runderen" (Tabel 1, punt 2.1) 
"Bepaling van de driedimensionale structuur van zowel PrPc als PrPsc" (Tabel 1, 
punt 2.4) 
Deze aspecten zijn reeds in diverse communautaire onderzoekprogramma's aan de orde. 
4.2.2. Wijze van vermenigvuldiging van het agens 
Om meer licht te werpen op het vermeerderingsmechanisme van het agens, moet onderzoek 
worden gedaan ter beantwoording van de volgende vragen: 
"Kan PrPc in vitro in het infectieuze agens worden omgezet?" (Tabel 1, punt 2.4) 
"Welke andere elementen (receptoren, enz.) zijn vereist voor de vermeerdering van 
het infectieuze agens?" (Tabel 1, punt 2.2). 
4.2.3. Pathogenese (Tabel 1, punt 2.2) 
Over de pathogenese van de ziekte bestaat nog geen klaarheid. Via verder onderzoek moeten 
gegevens worden verkregen over het precieze mechanisme van de pathogenese, de cel- en 
weefseltypes waarin het infectieuze agens zich kan vermenigvuldigen en de biochemische 
omstandigheden waarin die vermenigvuldiging plaats kan vinden. 
Momenteel wordt op communautair niveau één onderzoekproject op het gebied van de 
pathogenese van spongiforme encefalopathieën gesteund. Dit project, dat in het kader van het 
BIOMED 2-programma wordt gefinancierd, betreft onderzoek naar de rol die het prioneiwit 
speelt bij de activering van gliacellen - de eerste stap in de opeenvolging van processen die 
uiteindelijk resulteert in neurodegeneratie. 
4.2.4. Transport van het infectieuze a^ens (label 1, punt 2.2) 
Er is nader onderzoek vereist naar het intraorganismale transport van het agens, met als doel 
te bepalen: 
"waar en hoe het agens het organisme binnendringt nadat het met het voedsel is 
opgenomen"; 
"hoe het agens van de perifere weefsels naar het centrale zenuwstelsel wordt 
getransporteerd en omgekeerd". 
4.2.5. Onderzoek aan verschillende varianten van het agens (Tabel 1, punt 2.3) 
Verder onderzoek dient te 
"verduidelijken welk moleculair aspect van het infectieuze agens bepalend is voor 
de variantspecificiteit". 
Bepaalde aspecten van de vermeerderingsmechanismen van prionen en de karakteristieken die 
samenhangen met de variantspecificiteit worden momenteel onderzocht in het kader van een 
lopend communautair onderzoekproject dat via het BIOMED 2-programma wordt 
gefinancierd. 
4.2.6. Vatbaarheid van de gastheer voor het infectieuze agens (Tabel 1, punt 2.6) 
Het onderzoek op dit gebied dient gericht te zijn op: 
"de bepaling van de genetische factoren die de vatbaarheid van het organisme 
beïnvloeden en bepalend zijn voor de incubatietijd", 
"de beantwoording van de vraag welke factoren, naast de PrP-sequentie, 
verantwoordelijk zijn voor de soortbarrière". 
De opsporing van genetische factoren die eventueel van invloed zijn op de vatbaarheid voor 
de ziekte, maakt gedeeltelijk het voorwerp uit van een lopend communautair onderzoekproject 
dat in het kader van het BIOMED 2-programma wordt gefinancierd. 
4.2.7. Natuurlijke functie van PrP (Tabel 1, punt 2.4) 
De functie van PrP is tot op heden onbekend. Verder onderzoek is noodzakelijk om de 
normale functie van dit eiwit te ontsluieren en te omschrijven welke consequenties het 
ontbreken ervan heeft voor het organisme. 
5. Actieplan voor toekomstige activiteiten 
Bij het opstellen van het actieplan is rekening gehouden met de aanbevelingen van het 
rapport-Weissmann en het multidisciplinaire wetenschappelijk comité en met een analyse van 
de lopende communautaire en nationale onderzoekactiviteiten. Het actieplan omvat twee 
niveaus: 
10 
de coördinatie van de activiteiten van de Lid-Staten; 
een specifieke uitnodiging tot het indienen van voorstellen, waarmee wordt beoogd de 
activiteiten van de beste Europese onderzoekcentra te integreren en aldus een kritische 
massa tot stand te brengen. 
5.1. Coördinatie van de activiteiten van de Lid-Staten (zie Tabel 2) 
Met het oog op een goede vergelijkbaarheid is harmonisatie van de gegevensvergaring en de 
diagnostische criteria voor het opsporen en identificeren van de ziekte(n) in de Lid-Staten 
onontbeerlijk. 
In eerste instantie dient de coördinatie van de activiteiten van de Lid-Staten dan ook gericht 
te zijn op het garanderen van: 
a) de harmonisatie van de omschrijving van de ziektegevallen ten behoeve van de 
gegevensvergaring en -verwerking en de verspreiding van informatie met het oog op een 
doeltreffende monitoring; 
b) geharmoniseerde procedures inzake vroegtijdige detectie en diagnose van de ziekte(n); 
c) de voortdurende actualisering en verspreiding van de wetenschappelijke kennis ter zake; 
d) de vlotte en snelle bekendmaking van de gegevens; 
e) de inschakeling van een waarschuwingssysteem om tijdig de aandacht te vestigen op 
cruciale ontwikkelingen; 
0 uitwisselingen en mobiliteitbevorderende activiteiten, met inbegrip van de opleiding van 
onderzoekers; 
g) de ononderbroken inventarisatie van de in de nationale onderzoekprogramma's geboekte 
resultaten; 
h) de instelling van geharmoniseerde procedures ten aanzien van, en kwaliteitscontrole op, 
de diagnostische methoden voor spongiforme encefalopathieën bij mens en dier. 
Met dit doel moet de coördinatie van de gespecialiseerde nationale referentiecentra inzake 
spongiforme encefalopathieën worden bevorderd, inzonderheid door het tot stand brengen van 
een onderzoeknetwerk waarvan deze centra deel uitmaken en dat moet zorgen voor: 
de vaststelling en toepassing van geharmoniseerde criteria voor het vergaren en evalueren 
van de gegevens, de omschrijving van ziektegevallen en de indeling van de 
aandoening(en); 
de ontwikkeling van een doeltreffend "on line"-communicatiesysteem (informatisering); 
de uitwisseling van personeel. 
De deelnemers moeten in staat worden gesteld de wetenschappelijke en technische middelen 
en diensten die ieder erkend centrum ter beschikking stelt, op elkaar af te stemmen en 
gezamenlijk te gebruiken. Het netwerk dient qua opzet vooral op dienstverlening te zijn 
gericht en de Europese wetenschappers een regelmatige verspreiding van en toegang tot 
relevante informatie en opleidingsactiviteiten te garanderen. 
Voor deze coördinatie met de Lid-Staten is de actieve betrokkenheid van de relevante 
programmacomités vereist. 
5.2. Specifieke uitnodiging tot het indienen van voorstellen 
11 
De volgende onderzoekgebieden werden geselecteerd (zie Tabel 1 in punt 7.1 van het 
financieel memorandum): 
5.2.1. Klinisch en epidemiologisch onderzoek inzake menselijke spongiforme 
encefalopathieën (zie Tabel 1, punt 1) 
De voortzetting van het onderzoek naar de incidentie en de klinische symptomen van CJD 
en aanverwante ziekten en de voor die ziekten relevante risicofactoren in de Europese landen 
is naar alle waarschijnlijkheid cruciaal voor de evaluatie van eventuele veranderingen in de 
incidentie van deze ziekte(n). 
Daarom moet werk worden gemaakt van de versterking en de verdere ontwikkeling van de 
epidemiologische monitoring van CJD en aanverwante ziekten; deze monitoring moet gericht 
zijn op: 
1.1 de vergelijking van de prionvarianten die worden aangetroffen bij patiënten die lijden 
aan de "nieuwe" vorm van CJD met de prionen die zijn geassocieerd met BSE en 
met "klassieke" CJD, GSSS en FFI; 
1.2 de incidentie van de aandoening (met inbegrip van een herevaluatie van eerder 
gediagnosticeerde gevallen van CJD), de geografische verspreiding en de rol van 
specifieke risicofactoren (genotype, voedingspatroon, blootstelling, milieu); 
1.? de risicoperceptie ten aanzien van prionzieKien bij het brede publiek. 
5.2.2. Het infectieuze agens en de overdrachtmechanismen daarvan (zie Tabel 1, punt 2) 
De precieze structuur van het agens is onbekend, net als de transmissiemechanismen daarvan. 
Er is behoefte aan onderzoek dat gericht is op een betere karakterisering van het agens en de 
mechanismen die aan de pathologische ontwikkeling ten grondslag liggen; het betreft met 
name de volgende onderzoekgebieden: 
2.1 karakterisering van het agens; 
2.2 omschrijving van de mechanismen van vermeerdering, transport en pathogenese, met 
inbegrip van het aan het licht brengen van eventuele gemeenschappelijke elementen 
met andere degeneratieve aandoeningen van het zenuwstelsel; 
2.3 karakterisering van de diverse varianten, met inbegrip van een vergelijking van de 
varianten van het scrapie-prion met het BSE-prion; 
2.4 opheldering van de structuur van zowel PrPc als PrPsc, de normale functie van PrPc 
en de mechanismen waardoor PrPc in PrPsc wordt omgezet; 
2.5 onderzoek naar de basis van de barrières die de mogelijkheden tot overdracht binnen 
de soort en tussen soorten beperken; 
2.6 onderzoek naar de factoren die de vatbaarheid voor prionziekten bij mens en dier 
bepalen. 
5.2.3. Diagnose van spongiforme encefalopathieën (zie Tabel 1, punt 3) 
Hoewel daaraan een dringende behoefte bestaat, zijn tot dusver geen technieken voor een 
vroegtijdige diagnose beschikbaar. Daarom dient het onderzoek te worden versterkt dat moet 
resulteren in de ontwikkeling van een diagnostisch instrumentarium; met name moet worden 
gestreefd naar: 
12 
3.1 verdere ontwikkeling van celculturen en cel- en weefselbanken; 
3.2 ontwikkeling van snelle en gevoelige tests - met inbegrip van surrogaatmerkers - die 
een vroege diagnose mogelijk maken en met name bij levende dieren en menselijke 
patiënten kunnen worden toegepast; 
3.3 ontwikkeling van een gevoelige test op transgene muizen die drager zijn van 
rundergenen of van chimerische rund/muis-PrP-genen. 
5.2.4. Risico-evaluatie met betrekking tot spongiforme encefalopathieën (zie Tabel 1, 
punt 4) 
Indiciën van epidemiologische aard hebben bezorgdheid doen ontstaan over een mogelijk 
verband tussen het optreden van de zogeheten nieuwe variant van CJD en de consumptie van 
produkten die afkomstig zijn van met BSE besmette runderen. Bovendien is het BSE-agens 
peroraal overdraagbaar op een aantal soorten, waaronder muizen, nertsen, katten, runderen, 
schapen, geiten en diverse andere herkauwers. Om het risico van overdracht van de ziekte te 
kunnen inschatten, moeten bepaalde aspecten worden uitgediept via de volgende acties: 
4.1 beschrijving van de wijzen van overdracht (met inbegrip van de perorale overdracht) 
van spongiforme encefalopathieën van het rund op de mens en op andere 
voedselproducerende dieren; de eventuele rol van in het milieu aanwezige vectoren, 
bij voorbeeld mijten; 
4.2 uitbreiding van hel monitoringprogramma inzake BSE en aanverwante ziekten; 
4.3 herkenning van de asymptomatische ziektetoestand bij runderen; 
4.4 bepaling van de titer aan infectieuze deeltjes in runderweefsels en van runderen 
afkomstige produkten die voor menselijke consumptie bestemd zijn of in 
farmaceutische produkten of cosmetica worden verwerkt; 
4.5 bepaling van de mogelijke blootstelling van de menselijke bevolking; 
4.6 bepaling van de mate waarin vlees met hersen- en ruggemergweefsel verontreinigd 
raakt wanneer de standaard-slachtpraktijken worden toegepast; 
4.7 bepaling van de dosis-responsrelatie wanneer het BSE-agens peroraal respectievelijk 
intracerebraal wordt toegediend, en beantwoording van de vraag of meervoudige 
doses een cumulatief effect hebben; 
4.8 onderzoek van mogelijke biologische mechanismen voor de overdracht van BSE van 
moeder op nakomeling. 
5.2.5. Behandeling van preventie van spongiforme encefalopathieën (zie Tabel 1, punt 5) 
Momenteel bestaat er geen therapie. Het onderzoek op dit gebied moet worden versterkt met 
de volgende doelstellingen: 
5.1 evaluatie en verbetering van de inactiveringsprocedures die momenteel in de 
industrie (levensmiddelen, farmaceutica, cosmetica) worden toegepast; 
5.2 ontwikkeling van therapiegericht onderzoek; 
5.3 ontwikkeling van methoden voor het produceren van PrP-vrije runderen en schapen 
en praktische toepassingen van deze dieren. 
6. Prioriteitstelling en regeling van de financiering 
De Europese Unie is sedert 1990 bij het onderzoek aan spongiforme encefalopathieën 
betrokken. Dat heeft geresulteerd in de ondersteuning van elf onderzoekprojecten in het kader 
13 
van diverse communautaire onderzoekprogramma's (CAMAR, BIOMED 1 en 2, BIOTECH 1 
en AIR) en een totale financiële bijdrage van 3,545 miljoen ECU (2,120 miljoen Ecu in het 
2e en 3e kaderprogramma en 1,425 miljoen ecu in het 4e kaderprogramma). 
Tabel 1 vermeldt de geschatte totale kostprijs en de extra middelen die zijn vereist om werk 
te maken van de onderzoekprioriteiten op het gebied van BSE en andere prionziekten 
gedurende de periode 1997-1998. 
De specifieke uitnodiging tot het indienen van voorstellen die in punt 5 nader werd toegelicht, 
omschrijft vijf prioritaire onderzoekgebieden in verband met SE's die een verdere investering 
waard zijn. 
Bij de gedetailleerde specificatie van ieder gebied is uitgegaan van de premisse dat, om de 
geschetste onderzoekprioriteiten volledig te ontwikkelen, ten minste één, en in een aantal 
gevallen meer dan één, onderzoekproject moet worden gesteund. 
Bij een typisch communautair onderzoekproject zijn tot vijf research]aboratoria betrokken die 
ieder een jaarlijkse financiële bijdrage ten belope van - gemiddeld - 100.000 ecu ontvangen. 
De ervaring toont aan dat dit bedrag volstaat ter dekking van het salaris van een 
wetenschapper (66.000 ecu per jaar), de helft van het salaris van een technicus (20.000 ecu 
per jaar) en de aanschaf van de laboratoriumtoestellen en -accessoires die zijn vereist voor 
het uitvoeren van de onderzoekactiviteiten waartoe het laboratorium zich heeft verplicht. 
Voor de uitvoering van een gecoördineerde actie, die in hoofdzaak is gericht op het 
gemeenschappelijk gebruik van informatie en het integreren van diverse onderzoektradities 
en methodologieën, bedraagt de noodzakelijk geachte financiële bijdrage ongeveer 10.000 ecu 
per laboratorium en per jaar. Deze dekt de reiskosten in samenhang met wetenschappelijke 
vergaderingen alsmede de kortdurende uitwisseling van personeel en de uitwisseling van 
materiaal tussen de laboratoria. 
Voorts wordt gedacht aan opzetten van een "centrale faciliteit", d.w.z. een gemeenschappelijke 
infrastructuur die ten behoeve van de andere projecten die in het kader van het specifieke 
actieplan worden gesteund, de algemene dienstverlening verzekert op het stuk van 
normalisatie, gemeenschappelijke experimenten, vergaring en analyse van gegevens, 
terbeschikkingstelling van specifieke produkten en wetenschappelijk materiaal en het verlenen 
van gespecialiseerde diensten (bij voorbeeld know-how op het gebied van onderzoek aan 
primaten). Voor de diensten die de centrale faciliteit verleent aan het onderzoekcentrum, de 
universiteiten en de ondernemingen en bedrijven die deelnemen aan gecoördineerde acties en 
acties voor gezamenlijke rekening, kan de financiering door de Gemeenschap tot 100% van 
de kostprijs belopen. 
6.1. Specifieke uitnodiging tot het indienen van voorstellen: geschatte totale kosten en 
vereiste extra middelen 
Tabel 1 in punt 7.1 van het financieel memorandum biedt een overzicht van alle financiële 
middelen die nodig zijn om het onderzoek op de diverse gebieden waarop de specifieke 
uitnodiging tot het indienen van voorstellen betrekking heeft, uit te voeren. Het betreft met 
name: 
14 
6.1.1. Klinisch en epidemiologisch onderzoek inzake menselijke SE's 
De activiteiten op dit onderzoekgebied zullen plaatsvinden in het kader van het BIOMED 2-
programma, dat het belangrijkste specifieke programma is wat het onderzoek van de 
menselijke SE's betreft. 
Het BIOMED 2-programma is op dit moment zo goed als afgerond, aangezien ook de laatste 
uitnodiging tot het indienen van voorstellen is bekendgemaakt. Een herbestemming van de 
financiële middelen behoort daarom niet tot de mogelijkheden. Wel laat het zich aanzien dat 
in het kader van de laatste uitnodiging tot het indienen van voorstellen voor BIOMED 2 
ruimte bestaat voor de financiering van één project. 
Voor de integrale uitvoering van de geplande activiteiten op het bedoelde onderzoekgebied 
zijn daarom extra middelen noodzakelijk. 
6.1.2. Het infectieuze agens en de overdrachtmechanismen daarvan 
Voor de tenuitvoerlegging van dit onderzoek komen de drie specifieke programma's 
BIOMED 2, BIOTECH 2 en FAIR in aanmerking; de keuze hangt af van de specifieke 
vraagstukken die in ieder project aan de orde zijn. 
Relevante, momenteel lopende onderzoekactiviteiten in het kader van het BIOMED 2-
programma hebben gedeeltelijk betrekking op aspecten als de pathogenesemechanismen bij 
prionziekten, de structuur van normale en abnormale prioneiwitten, de basis van de 
soortbarrières en de factoren die de vatbaarheid voor humane prionziekten bepalen. De totale 
financiële bijdrage van de Gemeenschap bedraagt 1.425.000 ecu. Voorts valt te verwachten 
dat in het kader van de tweede uitnodiging tot het indienen van voorstellen voor het 
BIOMED 2-programma (indieningstermijn: 17 juni 1996) een bijkomend bedrag zal worden 
toegezegd. 
Binnen het BIOTECH 2- en het FAIR-programma kan aan een relatief gering bedrag een 
nieuwe bestemming worden gegeven, namelijk het onderzoek van specifieke aspecten zoals 
de vermeerderings-, transport- en pathogenesemechanismen van prionen. 
Om het geplande onderzoek op dit gebied integraal ten uitvoer te leggen, zijn daarom extra 
financiële middelen noodzakelijk. 
6.1.3. Diagnose van SE's 
Dit onderzoek zal worden uitgevoerd in het kader van de drie programma's. Momenteel heeft 
geen enkele lopende communautaire onderzoekactiviteit betrekking op de aangegeven 
prioriteiten. 
In het kader van de lopende uitnodigingen tot het indienen van voorstellen voor het 
BIOMED 2- en het FAIR-programma lijkt het mogelijk een bedrag vrij te maken voor 
onderzoek op het gebied van de ontwikkeling van snelle en gevoelige tests voor vroegtijdige 
diagnose. Voorts is het mogelijk het bedrag voor te stellen dat door herbestemming van de 
middelen binnen het BIOTECH 2- en het FAIR-programma kan worden uitgetrokken voor 
onderzoek op dit gebied. 
Voor een correcte uitvoering van het geplande onderzoek zijn extra middelen vereist. 
15 
6.1.4. Risico-evaluatie inzake SE's 
De betrokken onderzoekgebieden vallen onder het BIOMED 2-, het BIOTECH- en het FAIR-
programma. 
Momenteel loopt er binnen de communautaire onderzoekprogramma's geen onderzoek op dit 
gebied. 
Een herbestemming van een deel van de financiële middelen binnen het FAIR-programma ten 
gunste van dit onderzoekgebied kan worden overwogen. Een dergelijk initiatief biedt de 
mogelijkheid om een begin te maken met de financiering van projecten zoals de studie van 
de wijze van overdracht van BSE, de bepaling van de titer aan infectieuze deeltjes in 
runderweefsels en de inschatting van het risico op BS E-overdracht via het moederdier. 
Om de belangrijke kwestie van de wijze van overdracht van BSE (met inbegrip van de 
perorale besmetting) volledig uit te diepen - iets waarvoor eventueel onderzoek op primaten 
(BIOMED 2) noodzakelijk is - zijn bijgevolg bijkomende middelen vereist. 
6.1.5. Behandeling en preventie van SE's 
Het bedoelde onderzoek omvat de ontwikkeling van inactiveringsprocedures, therapeutische 
middelen en preventiestrategieën. Voor de tenuitvoerlegging komen, afhankelijk van het 
precieze voorwerp van onderzoek, de drie specifieke programma's BIOMED 2, BIOTECH en 
FAIR in aanmerking. 
De betrokken onderzoekthema's komen in geen enkele momenteel lopende communautaire 
onderzoekactiviteit aan bod. 
Overwogen wordt om via een herbestemming van financiële middelen een bepaald bedrag 
naar het FAIR-programma te kanaliseren; hierdoor zal een begin kunnen worden gemaakt met 
de financiële ondersteuning van het bedoelde onderzoek. 
Met het oog op de volledige tenuitvoerlegging van het vereiste onderzoek worden extra 
middelen noodzakelijk geacht. 
6.2. Coördinatie van de activiteiten van de Lid-Staten: geschatte totale kosten en vereiste 
extra middelen 
De geschatte totale kostprijs van de volledige uitvoering van de betrokken activiteiten, 
gebaseerd op de aanname dat per Lid-Staat één laboratorium deelneemt aan de coördinatie, 
is vermeld in Tabel 2 van punt 7.1 van het financieel memorandum. 
GESCHATTE TOTALE KOSTEN EN VEREISTE EXTRA MIDDELEN VOOR PRIORITAIR ONDERZOEK INZAKE BSE EN 
SUBACUTE SPONGIFORME ENCEFALOPATHIEËN (1997-1998) 
TABEL 1 
Onderzoekgebied 
1. Klinisch, epidemiologisch en maatschappelijk onderzoek 
inzake menselijke SE's 
LI Vergelijking van de prionvarianten die worden aangetroffen 
bij vCJD-patiënten en de prionvarianten die zijn geassocieerd 
met BSE. "klassieke" CJD. GSSS en FFI: D* 
1.2 Incidentie (met inbegrip van herevaluatie van eerder 
gediagnosticeerde gevallen van CJD). geografische 
verspreiding en rol van specifieke risicofactoren (genot>pe. 
voedingspatroon, blootstelling, milieu): •* 
13 Wijze van vaststelling van vermoedelijke ziektegevallen en 
doeltreffendheid van het monitoringsysteem: 
1 4 Onderzoek naar de risicoperceptie bij de bevolking met 
betrekking tot prionziekten; D 
2. Het infectieuze agens en de overdrachtmechanismen daarxan 
2.1 Karakterisering van het agens; n* 
2 2 Yermeerderings-. transport- en pathogenesemechanismen (met 
bijzondere aandacht voor de mogelijkheid van perorale 
besmetting) met inbegrip van mogelijke parallellen met 
andere neurodegeneratieve ziekten; •* 
2.3 Karakterisering van de verschillende varianten: vergelijking 
\an het BSE-agens met de diverse varianten van scrapie: ~* 
2 4 Structuur van PrP' en PrPst: normale functie van PrP: 
mechanismen van de omzetting van PrP' in PrP" in virro: 
C* 
2 5 Basis van de barrières die de mogelijkheden tot inter- en 
intraspecifieke overdracht beperken: D* 
2 6 Factoren die de vatbaarheid voor prionziekten bij dieren en 
bij de mens bepalen; D* Prioriteit 
A 
A 
A 
A 
A 
A 
A 
A 
A 
A Geschatte totale 
kostprijs" (in 
miljoen ecu) 
1,5 
2.0 
0.5 
0,5 
TOTAAL:4,5 
2.5 
4.8 
0.8 
1.5 
1.4 
1,1 
TOTAAL: 12,1 Reeds toegekende 
bijdrage van de EU'" 
(in miljoen ecu) 
0.4 BIOMED 
0.5 BIOMED 
0.5 BIOMED 
0,1 BIOMED 
TOTAAL: 1,5 Te verwachten 
financiering door de 
EU (in miljoen ecu) 
0.5 BIOMED 
TOTAAL:0.5 
0.4 BIOMED 
0.5 BIOMED 
0.4 BIOMED 
TOTAAL: 1.3 Mogelijkheid tot EU-
financiering via 
herbestemming (in 
miljoen ecu) 
0.5 BIOTECH 
0.3 FAIR 
0.5 FAIR 
TOTAAL: 1,3 Vereiste extra middelen" (in 
miljoen ecu) 
1,5 BIOMED 
1.5 BIOMED 
0,5 BIOMED 
0,5 BIOMED 
TOTAAL:4.0 
2.5 BIOTECHTAIR 
3.5 BÎOTECH/BIOMED/ 
FAIR 
0,5 BIOMED/BIOTECH 
0.5 BIOMED/BIOTECH 
0,5 BIOMED/BIOTECH 
0.5 BIOMED 
TOTAAL:8.0 
17 
3. Diagnose van SE's 
3.1 Verdere ontwikkeling van celculturen en cel- en 
weefselbankcn; •* 
3.2 Ontwikkeling van snelle en gevoelige tests voor 
vroegtijdige diagnose, met inbegrip van surrogaatmerkers, 
inzonderheid toepasbaar bij levende dieren en menselijke 
patiënten; D* 
3.3 Ontwikkeling van een gevoelige test met transgene 
muizen: D* 
4. Risico-evaluatie inzake SE's 
4.1 Evaluatie van de wijze van overdracht van SE's (met 
inbegrip van perorale besmetting) van het rund op de 
mens en op andere voedselproducerende dieren: D* 
4.2 Uitbreiding van het monitoringprogramma voor BSE en 
aanverwante ziekten; G* 
4.3 Detectie van asymptomatische ziektegevallen bij het 
rund; * 
4.4 Bepaling van de titer aan infectieuze deeltjes in 
runderweefsels en van runderen afkomstige produkten die 
bestemd zijn voor menselijke consumptie of die in 
farmaceutische produkten en cosmetica worden 
verwerkt: D* 
4.5 Potentiële blootstelling van de menselijke bevolking; C* 
4.6 Bepaling van de mate waarin vlees met hersen- en/of 
ruggemergweefsel verontreinigd raakt wanneer standaard-
slachtpraktijken worden toegepast; * 
4.7 Bepaling van de dosis-responsrelatie wanneer het BSE-
agens peroraal c.q. intracerebraal wordt toegediend; 
onderzoek naar het eventuele cumulatieve effect van 
meervoudige doses; * 
4.8 Onderzoek naar mogelijke biologische mechanismen van 
BSE-overdracht via het moederdier; * 
5. Behandeling en preventie van SE's 
5.1 Evaluatie en verbetering van de momenteel in de industrie 
(levensmiddelen, farmaceutica, cosmetica) toegepaste 
inactiveringsprocedures; * 
5.2 Ontwikkeling van therapiegericht onderzoek; D* 
5.3 Produktie van PrP-vrije runderen en schapen; D* 
TOTAAL A 
A 
A 
A 
A 
A 
A 
A 
A 
A 
A 
A 
A 
C 1,0 
7,6 
1,3 
TOTAAL:9,9 
4.5 
2.0 
2,0 
3.5 
0.5 
0.5 
1,0 
1.0 
TOTAAL: 15 
1,7 
2.0 
0.5 
TOTAAL:4.2 
45.7 1.5 2,0 FAIR 
0.6 BIOMED 
TOTAAL :2,6 
4.4 0.5 BIOTECH 
1,5 FAIR 
0.5 FAIR 
TOTAAL:2,5 
2.0 FAIR 
1.5 FAIR 
0.5 FAIR 
0.5 FAIR 
0,5 FAIR 
TOTAAL:5.0 
LOIR 
TOTAAL 1.0 
9.8 0,5 BIOTECH 
3,5 FAIR/BIOMED/ 
BIOTECH 
0,8 BIOTECH/FAIR 
TOTAAL :4,8 
4.5BIOMED 
2,0 FAIR"" 
2.0 FAIR/BIOTECH 
0.5 BIOMED 
0.5 FAIR 
0,5 FAIR 
TOTAAL: 10 
0,7AIR/BIOTECH 
2,0 BIOMED/BIOTECH 
0,5 FAIR 
TOTAAL:3.2 
39,5 
Rangorde prioriteiten: A>B>C 
* Rapport-Weissmann 
G Achtergronden van het voorstel voor een Europees initiatief- vergadering van de Raad (Onderzoek) van 7 oktober 1996 
Gebaseerd op een geraamd bedrag van 100.000 ecu per laboratorium en per jaar; dit bedrag omvat het salaris van 1 wetenschapper gedurende 12 maanden 
66.000 ecu, de helft van het salaris van een technicus gedurende 12 maanden = 20.000 ecu, laboratorium toestellen en -accessoires 
EU-bijdrage in het raam van het vierde kaderprogramma 
In samenwerking met de nationale autoriteiten ** 
19 
GESCHATTE TOTALE KOSTEN EN VEREISTE EXTRA MIDDELEN VOOR COÖRDINATIE VAN DE ACTIVITEITEN VAN 
DE LID-STATEN INZAKE BSE EN SUBACUTE SPONGIFORME ENCEFALOPATHIEËN (1997-1998) 
TABEL 2 
Onderzoekgebied 
A. Harmonisatie van de omschrijving van de ziektegevallen ten 
behoeve van gegevensvergaring en -verwerking en de 
verspreiding van informatie met het oog op een doeltreffende 
monitoring en diagnose C 
B Geharmoniseerde procedures inzake vroegtijdige detectie en 
diagnose van de ziekte(n) G 
C Voortdurende actualisering en verspreiding van de 
wetenschappelijke kennis op dit gebied D 
D. Vlotte en snelle verspreiding van de desbetreffende gegevens 
D 
E. Inwerkingstelling van een waarschuwingssysteem wanneer 
zich cruciale ontwikkelingen voordoen D 
F Activiteiten op het gebied \an uitwisseling en mobiliteit, met 
inbegrip van de opleiding van wetenschappelijk personeel \Z 
G Continue inventarisatie van de in de nationale 
onderzoekprogramma's geboekte resultaten O 
H Harmonisatie van en controle op de diagnosetechnieken voor 
SE's bij de mens en bij dieren • 
TOTAAL Prioriteit 
A 
A 
A 
A 
A 
A 
A 
A Geschatte totale 
kostprijs" (in 
miljoen ecu) 
1.00 
0.50 
0.35 
0.35 
0,35 
0.60 
0.35 
1,50 
5,00 Reeds toegekende 
bijdrage van de EU'" 
(in miljoen ecu) Te verwachten 
financiering door de 
EU (in miljoen ecu) Mogelijkheid tot EU-
financiering via 
herbestemming (in 
miljoen ecu) Vereiste extra middelen" (in 
miljoen ecu) 
1,00 
0,50 
0.35 
0.35 
0.35 
0.60 
0,35 
1.50 
5,00 
D Achtergronden van het voorstel voor een Europees initiatief- vergadering van de Raad (Onderzoek) van 7 oktober 1996 
** Voor de gebieden A en H is uitgegaan van de volgende aanname: ± 75.000 ecu per laboratorium (per Lid-Staat en geassocieerd land) voor 2 jaar (waarin zijn begrepen 
1/2 salaris wetenschapper, laboratoriumuitrusting en -accessoires en reiskosten) en daarbovenop 10.000 ecu voor het laboratorium dat de algemene coördinatie verzorgt. 
Voor de gebieden B, C, D, F en E is uitgegaan van de volgende aanname: ± 20.000 ecu per laboratorium (per Lid-Staat of geassocieerd land) voor 2 jaar (waarin zijn 
begrepen VA salaris wetenschapper, een salaris technicus, laboratoriumuitrusting en -accessoires en reiskosten). 
Voor gebied F is uitgegaan van de volgende aanname: ± 35.000 ecu per laboratorium (per Lid-Staat of geassocieerd land) voor 2 jaar. 
20 
OVERZICHT VAN DE NATIONALE ONDERZOEKACTIVITEITEN OP HET 
GEBIED VAN BSE/CJD 
BIJLAGE 1 
LID-STATEN 
1. Oostenrijk 
In Oostenrijk is het onderzoek van de spongiforme encefalopathieën (SE's) geconcentreerd 
in de vakgroep Neuropathologie en neurochemie van het Instituut voor neurologie van de 
Universiteit van Wenen. 
De belangrijkste onderzoekgebieden van dit centrum omvatten de epidemiologie (de vakgroep 
heeft een epidemiologisch onderzoek naar de incidentie van CJD in Oostenrijk uitgevoerd) 
en de neuropathologie van humane SE's (CJD en de ziekte van Gerstmann-Straussler-
Scheinker (GSS)). 
Bovendien coördineert de genoemde vakgroep een communautair onderzoekprogramma 
waaraan wordt deelgenomen door 100 Europese laboratoria voor neuropathologie en 
fundamenteel onderzoek, en dat betrekking heeft op de neuropathologische diagnose van en 
histologisch georiënteerd onderzoek aan humane SE's. Dit netwerk heeft criteria uitgewerkt 
voor de neuropathologische diagnose van humane SE's en de modus procedendi ten aanzien 
van de betrokken weefsels. 
2. België 
In België betreft het onderzoek inzake SE's het volgende gebied: 
* Epidemiologische bewaking van BSE/scrapie, gefinancierd door het ministerie van 
Landbouw. 
Tot dusver is geen specifiek programma betreffende SE's opgezet. 
3. Denemarken 
Momenteel loopt er geen specifiek programma inzake SE's. Er is een nieuw nationaal register 
voor CJD opgezet en er wordt gewerkt aan de ontwikkeling van een screeningprogramma 
voor mutaties in PrP. 
4. Finland 
liet onderzoek (er zake is geconcentreerd op de volgende gebieden: 
* Neuropathologie van humane SE's 
* Monitoring van humane SE's (familiale vorm van CJD) 
* Moleculaire pathologie van SE's 
Dit onderzoek wordt gedaan aan de Universiteit van Helsinki. Momenteel zijn over dit 
onderwerp geen speciale programma's opgezet. 
5. Frankrijk 
In 1990 is een nationaal referentiecentrum voor SE's bij dieren (het CNEVA te Lyon) 
opgezet. In 1996 is een nationaal adviescomité van deskundigen inzake SE's ingesteld. 
21 
Zestien laboratoria zijn actief op het gebied van de prionziekten. De belangrijkste 
onderzoekgebieden omvatten: 
* Karakterisering van de Franse BSE-varianten (CNEVA, Lyon) 
* Karakterisering van het PrP-genpolymorfisme in verband met resistentie tegen scrapie 
(INRA, Toulouse) 
* Bepaling van het aantal besmette individuen in kudden waarin één geval is geconstateerd 
(CNEVA, Lyon) 
* Onderzoek ter ontwikkeling van nieuwe diagnose-instrumenten 
* Onderzoek inzake criteria voor de inactivering van vleesbeendermeel in diverse 
destructiesystemen (CNEVA, INRA, CEMAGREF; nog uit te voeren) 
* Onderzoek naar de overdrachtmechanismen (met gebruikmaking van transgene 
proefdieren), de structuur van het agens en de functie van PrP. Het gaat met name om: 
Onderzoek naar de rol van het immuunsysteem bij de ontwikkeling van het agens in 
de vroegste stadia van de besmetting 
Onderzoek van de rol van PrP bij het verloop van de ziekte 
In vitro onderzoek van normaal en pathologisch PrP door gebruik van een celmodel 
Onderzoek van de structuur van PrP: conformatie van het eiwit 
Onderzoek naar de plaats waar normaal en pathologisch PrP op celniveau zijn 
gelokaliseerd; structuur van de amyloïde plaques 
Onderzoek, aan de hand van twee experimentele modellen, van de mogelijkheden om 
de opstapeling van PrP in de diverse stadia van de ziekte te blokkeren 
Analyse van de overdrachtmechanismen van de ziekte 
* Epidemiologisch onderzoek met inbegrip van onderzoek naar risicofactoren bij de 
ontwikkeling van SE's (genotype, voedingspatroon, milieu): 
Monitoring van CJD en aanverwante ziekten 
Onderzoek naar genetische factoren die de ontwikkeling van SE's bevorderen; 
vergelijking met de ziekte van Alzheimer en aanverwante aandoeningen 
Genetische en klinische monitoring van een cohorte van 1.000 individuen die in 1984-
1985 werden behandeld met kennelijk met het infectieuze agens besmet groeihormoon, 
en waarbij 35 gevallen van CJD zijn geconstateerd. 
Het genoemde onderzoek wordt uitgevoerd door het CNRS (eenheid 9026 (Bordeaux), 
eenheden 2420 en 2431 (Gif-sur-Yvette) en eenheid 9045 (Villejuif)), het INSERM (eenheid 
415 (Rijsel), eenheden 153 en 360 (Parijs) en eenheden 180 en 431 (Montpellier)), het INRA 
(Jouy-en-Josas, Tours, Toulouse) en het CEA-DSV (Fontenay-aux-Roses). 
6. Duitsland 
Het onderzoek inzake overdraagbare spongiforme encefalopathieën wordt in Duitsland 
gesteund door de ministeries van Onderzoek en Technologie, Volksgezondheid en Landbouw. 
De belangrijkste onderzoekgebieden betreffen de volgende thema's in verband met zowel 
dierlijke als humane SE's: 
* 
* Structuur en functie van PrP. met inbegrip van de structurele wijzigingen die optreden bij 
de omzetting daarvan in het infectieuze prioneiwit; topografie van de macromoleculaire 
structuren. 
Pathogenese. functie van PrP en therapie, met inbegrip van onderzoek naar de pathogène 
mechanismen van SE's in celculturen van PrP° "-muizen, het gebruik van PrP0/()-muizen als 
experimenteel systeem voor infectiositcitsonderzoek en celbiologisch onderzoek van de 
22 
prioneiwitten, de karakterisering van de prioneiwitdomeinen die verantwoordelijk zijn voor 
de pathologie, en de chemoprofylaxe en chemotherapie van prioninfecties. 
* Diagnose en overdracht, met inbegrip van de ontwikkeling van titratiemethoden voor de 
detectie van het scrapie-agens in celculturen, de perorale infectie van hamsters met het 
scrapie-agens en de produktie van antilichamen tegen de prioneiwitten van mens en dier. 
Dit werk wordt uitgevoerd in het Deutsches Primatenzentrum en het Instituut voor 
neuropathologie (Göttingen), het DKFZ (Heidelberg), het Robert Koch Institut (Berlijn), het 
Instituut voor moleculaire biologie (München), het Federale onderzoekinstituut voor 
virusziekten van dieren (Tubingen), het Instituut voor fysiologische chemie (Mainz), het 
Instituut voor biofysica (Düsseldorf) en de afdeling Structuuronderzoek van het GBF 
(Braunschweig). 
7. Griekenland 
Er wordt onderzoek inzake SE's ontplooid op de volgende gebieden: 
* Vergelijkende studie van koolhydraten in de hersenen van normale runderen en runderen 
met BSE 
* Verfijning van de diagnose van scrapie en studie van het infectieuze scrapie-agens 
* Karakterisering van het infectieuze BSE-agens. Het communautaire onderzoek over dit 
thema wordt gecoördineerd door de universiteit van Thessaloniki (vakgroep Farmacologie). 
Het bedoelde laboratorium neemt voorts deel aan drie andere communautaire 
onderzoekprojecten. 
Voor de financiering zorgen het Griekse nationaal fonds voor wetenschappelijk onderzoek, 
het Griekse ministerie van Ontwikkeling en het Cypriotische "National Office of 
Programming". 
Tot dusver zijn geen speciale programma's inzake SE's opgezet. 
8. Ierland 
Onderzoekactiviteiten op dit gebied worden vooral ontplooid in het Veterinary Research 
Laboratory te Abbottown (Dublin) en de vakgroep Zoölogie van University College, Dublin. 
Het belangrijkste onderzoekgebied is de ontwikkeling van polyclonale konijnenantisera tegen 
een aantal synthetische PrP-peptiden die immunohistochemisch zijn geëvalueerd op hun 
vermogen om een onderscheid te maken tussen weefsels die BSE- en scrapie-prionen bevatten 
en BSE- en scrapie-negatieve weefsels. 
Onlangs is een wetenschappelijk comité ingesteld dat de prioriteiten op dit gebied dient vast 
te stellen. 
9. Italië 
Het Italiaanse onderzoek ter zake bestrijkt twee grote gebieden: 
° Monitoring 
Epidemiologie van CJD en andere met prionen geassocieerde encefalopathieën bij de 
mens en bij dieren; 
Identificatie van patiënten met mutaties en/of afwijkende allelomorfen van het PRNP-
gen; 
23 
Vergaring van informatie over CJD-patiënten in geselecteerde instellingen en 
onderzoek van familiale clusters met identificatie van het genotype en eventuele 
puntmutaties. 
° Neuropathologie en fundamenteel onderzoek 
Signalement van nieuwe fenotypes van de betrokken ziekten; 
Onderzoek van synthetische PrP-peptiden: biologische effecten, biologisch relevante 
fysisch-chemische kenmerken, interactie met plasmamembranen; 
Onderzoek van cellen met gemuteerde PRNP-sequenties; 
Interactie tussen geneesmiddelen en amyloid in vitro en in vivo. 
De Nationale Raad voor Wetenschappelijk Onderzoek (CNR) heeft onlangs een strategisch 
onderzoekproject over BSE opgestart dat betrekking heeft op de volgende gebieden: 
° Fysiopathologie van SE's. 
o Onderzoek naar de mechanismen van overdracht tussen Italiaanse rassen. 
Het ministerie van Volksgezondheid financiert, via het Instituut voor zoöprofylaxe en 
dierziekten, een programma van geïntegreerde maatregelen voor de permanente bewaking van 
BSE. 
Het Istituto Superiore di Sanità verleent zijn medewerking aan een nationaal register voor de 
monitoring van CJD (coördinator: professor M. Pocchiari). 
De twee belangrijkste instellingen die in Italië onderzoek verrichten op dit gebied, zijn het 
Istituto Superiore di Sanità (Rome) en het Istituto Neurologico Carlo Besta (Milaan). 
10. Nederland 
De belangrijkste onderzoekthema's op het gebied van SE's omvatten: 
° De ontwikkeling van instrumenten ten behoeve van de diagnose van scrapie en BSE 
o Onderzoek van de antigenische determinanten van de prioneiwitten van runderen 
o Immunohistochemische detectie van PrP in hersenweefsel met het oog op de diagnose van 
scrapie 
o Immunohistochemische detectie van prioneiwitten in de lymfeweefsels van zieke en 
besmette schapen 
o Genen voor resistentie tegen scrapie 
Het bovengenoemde onderzoek wordt verricht door het Instituut voor Veehouderij en 
Diergezondheid (ID-DLO) te Lelystad. Dit instituut coördineert daarenboven een 
communautair onderzoekprogramma betreffende de rol van PrPsc bij de glia-activatie. 
Via de werkzaamheden van de vakgroep Epidemiologie en biostatistiek van de medische 
faculteit van de Erasmus-universiteit is Nederland ook intens betrokken bij de 
epidemiologische bewaking van CJD in het kader van het communautair onderzoekproject 
inzake de monitoring van deze ziekte. 
De Nederlandse Raad voor Volksgezondheid werkt momenteel een strategie voor het 
onderzoek van SE's uit die eerlang zal worden bekendgemaakt. 
11. Portugal 
24 
Recentelijk is een nationaal bewakingsprogramma voor scrapie opgezet. Portugal legt voorts 
de basis voor de ontwikkeling van een nationaal CJD-register. 
12. Spanje 
Momenteel loopt er geen specifiek onderzoekprogramma inzake SE's. Spanje neemt als 
waarnemer deel aan het Europees netwerk voor de monitoring van CJD en werkt aan het 
opzetten van een nationaal register voor deze ziekte. 
13. Zweden 
Er is geen specifiek programma inzake SE's opgezet. BSE komt in Zweden niet voor, 
gevallen van scrapie zijn zeldzaam. 
14. Verenigd Koninkrijk 
Naarmate nieuwe specifieke behoeften aan het licht komen, stemt de Britse overheid de 
prioriteiten van het door haar uitgevoerde onderzoek inzake dierlijke SE's daarop af; zij 
baseert zich daarbij op het advies van het Spongiform Encephalopathy Advisory Committee 
(SEAC). 
Het programma van het ministerie van Landbouw, Visserij en Voedselvoorziening (MAFF) 
wordt aangevuld door de onderzoekprogramma's van de Biotechnological and Biological 
Science Research Council (BBSRC), de Medical Research Council (MRC), het ministerie van 
Volksgezondheid (Department of Health, DH) en de Wellcome Trust. 
Om de activiteiten van al deze instanties te coördineren, is voorzien in contact op diverse 
niveaus en met name, sedert kort, in overleg in het kader van de Transmissible Spongiform 
Encephalopathy Research and Development Funders Coordination Group, die door het 
ministerie van Volksgezondheid wordt voorgezeten. 
Het onderzoek heeft betrekking op vijf grote thema's (als omschreven in het in 1995 
gepubliceerde SEAC-rapport) die zowel de menselijke als de dierlijke prionziekten betreffen: 
a) Aard van het agens 
Onderzoek op dit gebied wordt gefinancierd door het MAFF, het BSEP, de BBSRC, de 
MRC, de "BBSRC/MRC Core" en de Wellcome Trust. Tot de betrokken instellingen 
behoren de universiteiten van Edinburgh en Reading, het Imperial College of Science, 
Technology and Medicine te Londen, de Animal Health Trust en het Institute for Animal 
Health. 
b) Pathologische veranderingen 
Onderzoek over dit thema wordt uitgevoerd door de universiteiten van Edinburgh, 
Birmingham en Nottingham, het Imperial College (Londen), het Institute of Zoology en 
het Central Veterinary Laboratory (CVL). Het wordt onder meer gefinancierd door het 
MAFF, de "BBSRC/MRC Core", de MRC, het BSEP en de Wellcome Trust. 
c) Onderzoek naar de overdracht van SE's met behulp van transgene dieren 
Over dit thema wordt belangrijk onderzoek verricht door de eenheid Neuropathogenese 
(NPU) van het Institute for Animal Health te Edinburgh, de universiteit van Cambridge, 
Imperial College (London), het CVL, het Scottish Agricultural College en de Agricultural 
25 
Development Advisory Board. Tot de financierende instanties behoren het MAFF, het 
BSEP, de "BBSRC/MRC Core" en de Wellcome Trust. 
d) Inperking van de BSE-epidemie 
Het onderzoek ter zake wordt vooral gefinancierd door het MAFF, en wordt uitgevoerd 
door de NPU, het CVL, de Agricultural Development Advisory Board en de universiteit 
van Edinburgh. 
e) Toegepaste aspecten met inbegrip van de monitoring van CJD 
Er wordt sedert 1990 aan CJD-monitoring gedaan. Deze activiteiten worden uitgevoerd 
door de National CJD Surveillance Unit (Edinburgh), de NPU, het CVL, Imperial College 
(London) en St. Mary's Hospital, en worden in hoofdzaak gefinancierd door het MAFF, 
het DH, het Scottish Home and Health Department (SHHD), de EG en de MRC. 
In het Verenigd Koninkrijk is onlangs een specifiek coördinatieprogramma betreffende de 
gezondheidsaspecten van overdraagbare spongiforme encefalopathieën opgezet, waarvoor door 
het ministerie van Landbouw, de Medical Research Council en de Wellcome Trust 
aanzienlijke financiële middelen ter beschikking worden gesteld. 
De MRC en het DH hebben gezamenlijk een voorstel geformuleerd voor een tienjarig 
programma, dat in twee fasen van vijfjaar ten uitvoer moet worden gelegd. Met dit initiatief 
wordt beoogd de onderzoekcapaciteit (know-how en infrastructuur) verder te ontwikkelen, de 
samenwerking tussen de bestaande topinstituten te versterken en zowel bij de medische 
beroepsgroepen als bij het brede publiek een groter inzicht in de prionziekten en de daaraan 
verbonden risico's te bevorderen. 
Onlangs is een uitnodiging tot het indienen van voorstellen op geselecteerde gebieden bekend 
gemaakt. Het programma, dat stoelt op een brede biologische basis, is sterk op de 
volksgezondheid georiënteerd. 
De belangrijkste prioritaire onderzoekthema's zijn: 
* De moleculaire, cellulaire, genetische en functionele benadering van de mechanismen van 
de overdracht van SE's, de PrP-replicatie, de pathogenese en het klinisch ziekteverloop 
* Het geïntegreerd moleculair, epidemiologisch en klinisch onderzoek naar de oorza(a)k(en) 
van sporadische CJD 
* De biologische en epidemiologische verbanden tussen BSE, CJD en atypische démenties 
* De eerste stadia van het ziekteverloop en de diagnose in vivo 
* Het risico van CJD: analyse, perceptie en voorlichting 
* De biologische functie van normaal PrP 
* De moleculaire structuur van prioneiwitten 
* Een systematische aanpak van de ontwikkeling van therapieën 
GEASSOCIEERDE LANDEN EN DERDE LANDEN 
1. Noorwegen 
Onlangs is een onderzoekprogramma inzake dierlijke en humane SE's voorgesteld. Het omvat: 
o Noorse Veeartsenijschool 
Onderzoek naar veranderingen in de prevalentie van scrapie in besmette kudden 
Genetische aanleg voor scrapie in Noorse kudden 
26 
Vergelijkende studie van de opname en persistentie van het scrapie-agens in de darm­
en lymfeweefsels bij schapen en van het CJD-agens bij de mens 
Vergelijkende studie van post mortem veranderingen bij schapen met scrapie en 
mensen met CJD 
Onderzoek naar de genetische constitutie van schaapskudden wat betreft factoren die 
verband houden met de normale functie van het prioneiwit en de ontwikkeling van de 
ziekte 
o Centrale veterinaire laboratoria 
Ontwikkeling van gevoelige methoden voor de detectie van prioneiwitten in vivo 
Epidemiologisch onderzoek naar risicofactoren bij epizoötieën van scrapie in 
schaapskudden 
° Nationaal Instituut voor Volksgezondheid 
Epidemiologisch onderzoek naar risicofactoren die verband houden met de 
ontwikkeling van CJD bij de mens 
Verscherpte bewaking voor CJD en andere humane spongiforme encefalopathieën in 
Noorwegen door de vaststelling van diagnostische criteria 
Ontwikkeling van samenwerkingsmodellen voor de menselijke geneeskunde en de 
diergeneeskunde met betrekking tot de prionziekten 
De drie genoemde instellingen zijn verantwoordelijk voor de uitvoering van het voorgestelde 
plan. 
2. IJsland 
IJsland beschikt over een specifieke know-how op het stuk van de pathologie en de 
epidemiologie van scrapie omdat deze ziekte in bepaalde delen van het land endemisch is 
geweest. De activiteiten van het Instituut voor experimentele pathologie te Keldur hebben de 
basis gevormd van een programma voor de uitroeiing van scrapie in IJsland. 
Daarnaast wordt nu werk gemaakt van twee nieuwe onderzoekthema's: 
o Onderzoek naar het effect van het prion-genotype op de vatbaarheid voor scrapie bij 
IJslandse schapen 
° Studie van de mutaties en het DNA-polymorfisme bij drie IJslandse CJD-patiënten. 
3. Zwitserland 
o Twee referentiecentra voor humane en dierlijke SE's 
o In situ hybridisatie en immunochemie van PrP bij BSE (Instituut voor veterinaire 
neuropathologie, Bern) 
o "Case control "-onderzoek ter evaluatie van het risico van BSE in Zwitserland (Instituut 
voor virologie en immunoprofylaxe, Mittelhaüsern). 
-77 
FINANCIEEL MEMORANDUM 
1. TITEL VAN DE MAATREGEL 
Mededeling van de Commissie aan de Raad betreffende een Europees 
onderzoekinitiatief inzake boviene spongiforme encefalopathie (BSE) en subacute 
spongiforme encefalopathieën. 
BEGROTINGSLIJN 
Vierde kaderprogramma: - Biotechnologie - B6 7141 
- Medische biologie - B6 7142 
- Landbouw en visserij - B6 7143 
3. JURIDISCHE GRONDSLAG 
Beschikking 94/912/EG van de Raad van 15 december 1994 tot vaststelling van 
een specifiek programma op het gebied van de biotechnologie. 
Beschikking 94/913/EG van de Raad van 15 december 1994 tot vaststelling van 
een specifiek programma op het gebied van de medische biologie en de 
gezondheid. Beschikking 94/805/EG van de Raad van 23 november 1994 tot 
vaststelling van een specifiek programma op het gebied van de landbouw en de 
visserij. 
Besluit nr. 616/96/EG van het Europees Parlement en de Raad van 25 maart 1996. 
4. DOELSTELLINGEN EN OMSCHRIJVING VAN DE MAATREGEL 
Ondanks de inspanningen die momenteel worden geleverd op het gebied van het 
fundamenteel en klinisch onderzoek van de boviene spongiforme encefalopathie 
(BSE) en de subacute spongiforme encefalopathieën, is het tot op heden niet 
mogelijk gebleken de aard van de infectieuze ziekteverwekker precies te 
omschrijven; voorts bestaat er nog een grote onzekerheid ten aanzien van allerlei 
epidemiologische aspecten van de menselijke spongiforme encefalopathieën. 
Een precieze bepaling van de betrokken factoren is nochtans essentieel voor de 
doeltreffende bestrijding van deze ziekten. Het is dan ook van fundamenteel 
belang dat de wetenschappelijke gemeenschap wordt gemobiliseerd en dat de 
onderzoekinspanningen op communautair niveau worden gestimuleerd. Daartoe 
moeten extra onderzoekteams worden ingeschakeld ten einde een kritische massa 
tot stand te brengen. 
In dit perspectief beoogt de onderhavige mededeling in eerste instantie de 
versterking van de onderzoekactiviteiten betreffende boviene spongiforme 
encefalopathie (BSE) en de subacute spongiforme encefalopathieën. 
Deze doelstelling vereist acties op tweeërlei gebied, namelijk: 
coördinatie van de activiteiten op nationaal niveau; 
nieuwe werkzaamheden die zullen worden aangevat in het kader van een 
aanvullende uitnodiging tot het indienen van voorstellen welke specifiek 
betrekking heeft op het klinisch en epidemiologisch onderzoek, de aard 
van het infectieuze agens en de overdrachtmechanismen daarvan, de 
diagnose, de risico-evaluatie, de behandeling en de preventie. 
5. INDELING VAN DE KREDIETEN 
Niet-verplichte uitgaven/gesplitste kredieten. 
6. AARD VAN DE UITGAVEN 
Acties voor gezamenlijke rekening in de vorm van OTO-projecten en 
demonstratieprojecten genieten een financiële ondersteuning van ten 
hoogste 50%. 
Voor universiteiten en andere onderzoekcentra die deelnemen aan OTO-
projecten en demonstratieprojecten en volgens de Commissie het 
totaalbedrag van hun uitgaven niet voldoende nauwkeurig kunnen 
motiveren op basis van een analytische boekhouding, worden de extra 
kosten voor 100% gefinancierd. 
De bijdrage aan gecoördineerde acties kan tot 100% van de extra kosten 
belopen. 
7. FINANCIËLE GEVOLGEN 
7.1 Vereist"! middelen (in miljoen ecu) 
De financiële middelen die voor het realiseren van de in punt 4 genoemde 
doelstellingen noodzakelijk zijn, vormen een deel van de extra middelen waarin 
wordt voorzien bij het "voorstel voor een besluit van het Europees Parlement en 
de Raad tot tweede aanpassing van Besluit nr. 1110/94/EG, als gewijzigd bij 
Besluit nr. 616/96/EG, betreffende het vierde kaderprogramma van communautaire 
werkzaamheden op het gebied van onderzoek, technologische ontwikkeling en 
demonstratie (1994-1998)". Deze middelen komen beschikbaar mits het Parlement 
•:r 
en de Raad bij een gezamenlijk besluit hun goedkeuring verlenen en de 
begrotingsautoriteit overgaat tot een vervroegde toewijzing daarvan. 
In financieel opzicht betreft dit financieel memorandum uitsluitend de manier 
waarop de vastleggings- en betalingskredieten voor de jaren 1997 "tot en 
met 1999+ worden omgeslagen. Het gaat om de volgende bedragen: 
Biotechnologie 
Medische biologie en 
gezondheid 
Landbouw en visserij Coördinatie 
van 
activiteiten 
3,5 
1,5 Prioritair 
onderzoek 
7,5 
12,5 
10 Totaal 
7,5 
16 
11,5 
Ter aanvulling van deze globale raming wordt in de hierna volgende tabellen 1 
en 2 een - weliswaar louter indicatieve - detaillering verstrekt. 
?c 
GESCHATTE TOTALE KOSTEN EN VEREISTE EXTRA MIDDELEN VOOR PRIORITAIR ONDERZOEK INZAKE BSE EN 
SUBACUTE SPONGIFORME ENCEFALOPATHIEËN (1997-1998) 
TABEL 1 
Onderzoekgebied 
1. Klinisch, epidemiologisch en maatschappelijk onderzoek 
inzake menselijke SII's 
1.1 Vergelijking van de prionvarianten die worden aangetroffen 
bij vCJD-patiënten en de prionvarianten die zijn geassocieerd 
met BSE. "klassieke" CiD. CiSSS en III, •* 
12 Incidentie (met inbegrip van herevaluatie van eerder 
gediagnosticeerde gevallen van CJD). geografische 
verspreiding en rol van specifieke risicofactoren (genotype. 
voedingspatroon, blootstelling, milieu); C* 
1.3 Wijze van vaststelling van vermoedelijke ziektegevallen en 
doeltreffendheid van het monitoringsysteem; 
14 Onderzoek naar de risicoperceptie bij de bevolking met 
betrekking lot prionziekten; D 
2. liet infectieuze agens en de overdrachtmechanismen daarvan 
2 1 Karakterisering van het agens; D* 
2 2 Vermeerderings-. transport- en pathogenesemechanismen (met 
bijzondere aandacht voor de mogelijkheid van perorale 
besmetting) met inbegrip van mogelijke parallellen met 
andere neurodegeneratieve ziekten; •* 
2.3 Karakterisering \an de verschillende varianten: vergelijking 
van liet BSE-agens met de diverse varianten van scrapie; O* 
2.4 Structuur van PrP' en PrP"; normale functie van PrP", 
mechanismen van de omzetting van PrP' in PrP" //; vitro: 
G* 
2.5 Basis van de barrières die de mogelijkheden tot inter- en 
intraspecifieke overdracht beperken, D* 
2 6 Factoren die de vatbaarheid voor prionziekten bij dieren en 
bij de mens bepalen. D* Prioriteit 
A 
A 
A 
A 
A 
A 
A 
A 
A 
A Geschatte totale 
kostprijs" (in 
miljoen ecu) 
1.5 
2,0 
0.5 
0,5 
TOTAAL:4,5 
2.5 
4.8 
0.8 
1.5 
1.4 
1.1 
TOTAAL: 12.1 Reeds toegekende 
bijdrage van de Elf" 
(in miljoen ecu) 
0,4 BIOMLD 
0.5 niOMLI) 
0.5 BIOMLD 
0.1 IilOMLI) 
TOTAAL: 1.5 Te verwachten 
financiering door de 
LU (in miljoen ecu) 
0.5 BIOMHD 
TOTAAL:0,5 
0.4 BIOMLD 
0.5 BIOMLD 
0.4 BIOMLD 
TOTAAL: 1.3 Mogelijkheid tot EU-
financiering via 
herbestemming (in 
miljoen ecu) 
0.5 BIOTECH 
0.3 FAIR 
0.5 FAIR 
TOI AAL: 1.3 Vereiste extra middelen" (in 
miljoen ecu) 
1,5 BIOMLD 
1,5 BIOMLD 
0,5 BIOMED 
0,5 BIOMED 
TOTAAL:4,0 
2.5 BIOTLCH/FAIR 
3.5 BIOTECH/BIOMED/ 
FAIR 
0,5 BIOMED/BIOTECH 
0.5 BIOMED/BIOTECH 
0,5 BIOMED/BIOTECH 
0,5 BIOMLD 
TOTAAL: 8,0 
17 
3. Diagnose van SI.'s 
3.1 Verdere ontwikkeling van celcultiiren en eel- en 
weefsel ban ken; •" 
3 2 Ontwikkeling van snelle en gevoelige tests voor 
vroegtijdige diagnose, met inbegrip van surrogaatmerkers. 
inzonderheid toepasbaar bij levende dieren en menselijke 
patiënten, G* 
3.3 Ontwikkeling van een gevoelige lest met transgene 
muizen: O* 7.6 
1.3 
TOIAAl.9.9 2.0 FAIR 
0,6 BIOMED 
TOTAAL2.6 0.5 BIOTECH 
1,5 FAIR 
0.5 FAIR 
TOTAAL:2,5 0,5 BIOTECH 
3,5 FAIR/BIOMED/ 
BIOTECH 
0,8 BIOTECH/FAIR 
TOTAAL4.8 
4 Risico-evaluatie inzake SE's 
4.1 Evaluatie van de wijze van overdracht van SE's (mei 
inbegrip van perorale besmetting) van het rund op de 
mens en op andere voedselproducerende dieren; G* 
4.2 Uitbreiding van het monitoringprogramma voor BSE en 
aanverwante ziekten: D* 
4 3 Detectie van asymptomatische ziektegevallen bij het 
rund; * 
4.4 Bepaling van de titer aan infectieuze deeltjes in 
runderweefsels en van runderen afkomstige produkten die 
bestemd zijn voor menselijke consumptie of die in 
farmaceutische produkten en cosmetica worden 
verwerkt; Z2* 
4.5 Potentiële blootstelling van de menselijke bevolking: •* 
4.6 Bepaling van de mate waarin vlees met hersen- en/of 
ruggemergweel->el verontreinigd raakt wanneer siandaard-
slachtpraktijken worden toegepast, * 
4.7 Bepaling van de dosis-responsrelatie wanneer het BSE-
agens peroraal c.q intracerebraal wordt toegediend; 
onderzoek naar het eventuele cumulatieve effect van 
meervoudige doses; * 
4.8 Onderzoek naar mogelijke biologische mechanismen van 
BSL-overdracht via hel moederdier, * 4.5 
2.0 
2.0 
0.5 
0.5 
1.0 
1.0 
l()l AAL: 15 2.0 FAIR 
1.5 FAIR 
0,5 FAIR 
0,5 FAIR 
0.5 FAIR 
TOTAAI 5.0 4,5BIOMED 
2,0 FAIR"" 
2.0 FAIR/BIOTECH 
0.5 BIOMED 
0,5 FAIR 
0,5 FAIR 
TOTAAL: 10 
5. Behandeling en preventie van SE's 
5.1 Evaluatie en verbetering van de momenteel in de industrie 
(levensmiddelen, farmaceutica, cosmetica) toegepaste 
inactiveringsprocedures; * 
5.2 Ontwikkeling van therapiegericht onderzoek; O* 
5.3 Produktie van PrP-vrije runderen en schapen; D* 
TOTAAL 1.7 
2.0 
0.5 
IOTAAL:4,2 
45,7 L5 4.4 OIR 
TOTAAL 1.0 
9.8 0,7AIR/BIOTECH 
2,0 BIOMED/BIOTECH 
0.5 FAIR 
TOTAAL:3.2 
39.5 
18 
Ra.igord pnorueilcn: A>B>C 
* Rapport-Weissmann 
D Achtergronden van het voorsLi voor een Europees initiatief- vergadering van de Raad (Onderzoek) van 7 oktober 1996 
** Gebaseerd op een geraamd bedrag van 100.000 ecu per laboratorium en per jaar; dit bedrag omvat het salaris van 1 wetenschapper gedurende 12 maanden = 
66.000 ecu, de helft van het salaris van een technicus gedurende 12 maanden = 20.000 ecu, laboratoriumtoestellen en -accessoires 
*** EU-bijdrage ' . het raam van het vierde kaderprogramma 
**** In samenwerking met de nationale autoriteiten 
19 
GESCHATTE TOTALE KOSTEN EN VEREISTE EXTRA MIDDELEN VOOR COÖRDINATIE VAN DE ACTIVITEITEN VAN 
DE LIDSTATEN INZAKE BSE EN SUBACUTE SPONGIFORME ENCEFALOPATHIEËN (1997-1998) -4 
TABEL 2 
Onderzoekgebied 
f Harmonisatie van de omschrijving van de ziektegevallen ten 
behoeve van gegevensvergaring en -verwerking en de 
verspreiding van informatie met het oog op een doeltreffende 
monitoring en diagnose C 
B Geharmoniseerde procedures inzake vroegtijdige detectie en 
diagnose van de ziekte(n) G 
t'. Voortdurende actualisering en verspreiding van de 
wetenschappelijke kennis op dit gebied G 
ü. Vlotte en snelle verspreiding van de desbetreffende gegevens 
E Inwerkingstelling van een waarschuwingssysteem wanneer 
zich cruciale ontwikkelingen voordoen D 
/' Activiteiten op het gebied van uitwisseling en mobiliteit, met 
inbegrip van de opleiding van wetenschappelijk personeel D 
G Continue inventarisatie van de in de nationale 
onderzoekprogramma's geboekte resultaten C 
Il Harmonisatie van en controle op de diagnosetechnieken voor 
SE's bij de mens en bij dieren G 
TOTAAL Prioriteit 
A 
A 
A 
A 
A 
A 
A 
A Geschatte totale 
kostprijs" (in 
miljoen ecu) 
1.00 
0.50 
0.35 
0,35 
0.35 
0.60 
0,35 
1.50 
5,00 Reeds toegekende 
bijdrage van de EU"" 
(in miljoen ecu) Te verwachten 
financiering door de 
LIJ (in miljoen ecu) Mogelijkheid tol LU-
financiering via 
herbestemming (in 
miljoen ecu) Vereiste extra middelen" (in 
miljoen ecu) 
1,00 
0,50 
0,35 
0,35 
0.35 
0.60 
0,35 
1,50 
5,00 
G Achtergronden van het voorstel voor een Europees initiatief- vergadering van de Raad (Onderzoek) van 7 oktober 1996 
** Voor de gebieden A en 11 is uitgegaan van de volgende aanname: ± 75.000 ecu per laboratorium (per Lid-Staat en geassocieerd land) voor 2 jaar (waarin zijn begrepen 
'': salaris wetenschapper, laboratoriumuitrusting en -accessoires en reiskosten) en daarbovenop 10.000 ecu voor het laboratorium dat de algemene coördinatie verzorgt. 
Voor de gebieden B, C, D, F en E is uitgegaan van de volgende aanname: ± 20.000 ecu per laboratorium (per Lid-Staat of geassocieerd land) voor 2 jaar (waarin zijn 
begrepen V* salaris wetenschapper, een salaris technicus, laboratoriumuitrusting en -accessoires en reiskosten). 
Voor gebied F is uitgegaan van de volgende aanname: ± 35.000 ecu per laboratorium (per Lid-Staat of geassocieerd land) voor 2 jaar. 
20 
7.2 Indicatief tijdschema1 ^ 
Voor het specifiek programma "biotechnologie" - begrotingslijn: B6 - 7141 
in min ecu 
Vastleggings­
kredieten (l) 
Aanvullende 
vastleggingskredieten 
Betalingskredieten"1 
Aanvullende 
betalingskredieten 1995 
70.037 
19,789 1996 
230,000 
115,666 1997 
132,000 
2,250 
124,200 1998 
155,963 
5,250 
163,000 
4,500 1999 + 
PM 
165,345 
3.000 TOTAAL 
588,000 
7.500 
588,000 
7,500 
Voor het specifiek programma "medische biologie" - begrotingslijn : 
B6 - 7142 
in min ecu 
Vastleggings­
kredieten0' 
Aanvullende 
vastleggingskredieten 
Betalingskredieten'" 1995 
37,833 
10,831 1996 
126,000 
49,000 1997 
90,000 
4,800 
85,800 1998 
104,167 
11,200 
95,000 1999 + 
PM 
117,369 TOTAAL 
358.000 
16,000 
358,000 
Kredieten bestemd voor het vierde kaderprogramma als vermeld in het voorontwerp van 
beurotin» 1997. 
1b 
Aanvullende 
betalingskredieten 9,600 6,400 16,000 
Voor het specifiek programma "landbouw en visserij" - begrotingslijn. 
B6 - 7143 
in min ecu 
Vastleggings­
kredieten0' 
Aanvullende 
vastleggingskredieten 
Betalingskredieten(l) 
Aanvullende 
betalingskredieten 1995 
120,737 
19,768 1996 
181,000 
70,000 1997 
162,000 
3,450 
114,700 1998 
182,763 
8,050 
230,000 
6,900 1999 + 
PM 
212,032 
4,600 TOTAAL 
646,500 
11,500 
646,500 
11,500 
De definitieve jaarbedragen worden door de begrotingsautoriteit vastgesteld. 
7.3 Administratiekosten en personeelsuitgaven 
Wat de administratiekosten betreft, zal er in de programma's voor worden gezorgd dat het 
totaalbedrag van de toegekende extra financiële middelen bij voorrang wordt gebruikt voor de 
financiering van onderzoekacties (overeenkomstig het in punt 4 genoemde voorstel). 
8. BEPALINGEN OM FRAUDE TEGEN TE GAAN 
In alle fasen van de toekenning en de uitvoering van onderzoekcontracten wordt op diverse 
manieren administratief en financieel toezicht uitgeoefend. Het betreft onder meer de volgende 
controles: 
in het stadium dat aan de sluiting van het contract voorafgaat: 
de initiële selectie van de voorstellen op basis van de wetenschappelijke waarde van ieder 
project en de realistische becijfering van de kostprijs van het onderzoek, rekening 
houdend met de aard, de duur en het potentiële belang van de resultaten daarvan; 
de analyse van de financiële gegevens die door de indieners op het 
contractonderhandelingsformulier worden verstrekt; 
na de ondertekening van het contract: 
het onderzoek van de overzichten van de uitgaven vóór uitbetaling, en zulks op diverse 
niveaus (door de persoon verantwoordelijk voor het financieel beheer, de persoon 
verantwoordelijk voor de wetenschappelijke werkzaamheden, enz.); 
de interne audit door de financieel controleur; 
de controle ter plaatse, waarbij aan de hand van de bescheiden eventuele vergissingen of 
andere onregelmatigheden kunnen worden opgespoord. Om de doeltreffendheid van deze 
?6 
controles te vergroten, hebben de diensten van de Commissie een auditing-groep opgezet. 
Deze groep is verantwoordelijk voor alle controles; de uitvoering ervan wordt 
toevertrouwd, hetzij aan leden van de auditing-groep zelf, hetzij aan accountantsbedrij ven 
waarmee de Commissie een kadercontract heeft gesloten en die werken onder toezicht 
van het personeel van de auditing-groep; 
de inspecties ter plaatse door de financieel controleur en door de Rekenkamer van de 
Europese Unie. 
9. ELEMENTEN VAN DE KOSTEN/BATEN-ANALYSE 
9.1 Specifieke en kwantificeerbare doelstellingen 
Met de algemene doelstelling als omschreven in punt 4 stemmen zes specifieke doelstellingen 
overeen, die als volgt kunnen worden ingedeeld: 
a) de onderzoekprioriteiten inzake boviene spongiforme encefalopathie (BSE) en de subacute 
spongiforme encefalopathieën: 
- klinisch en epidemiologisch onderzoek van de humane spongiforme encefalopathieën; 
- de infectieuze agentia en de overdrachtmechanismen daarvan; 
- de diagnose van humane spongiforme encefalopathieën; 
- de risico-evaluatie met betrekking tot menselijke spongiforme encefalopathieën; 
- de behandeling en de preventie van humane spongiforme encefalopathieën; 
b) de coördinatie van de onderzoekactiviteiten inzake boviene spongiforme encefalopathie 
(BSE) en de subacute spongiforme encefalopathieën tussen de Lid-Staten onderling. 
De voor het realiseren van deze doelstellingen noodzakelijke middelen zijn becijferd in het licht 
van de volgende onderstellingen: 
bij de voorgestelde projecten zullen gemiddeld vijf laboratoria zijn betrokken; 
de Europese Gemeenschap dient per laboratorium en per jaar 10.000 à 100.000 ecu bij 
te dragen. 
Om deze doelstellingen te realiseren zal gebruik worden gemaakt van acties voor gezamenlijke 
rekening en gecoördineerde acties. Een en ander wordt gecompleteerd met instrumenten van 
algemene aard ten behoeve van de wetenschappers en met gerichte opleidingsinitiatieven in de 
vorm van workshops, interdisciplinaire wetenschappelijke vergaderingen, studies, enz.. 
9.2 Doelgroep 
Primaire doelgroep: de wetenschappers in de industrie en de academische wereld; de in 
ziekenhuizen werkzame clinici en bio-ingenieurs. 
n 
Doelgroep op termijn: de Europese burgers die de resultaten van het onderzoek zullen 
raadplegen; de consumenten; de voedingssector; de landbouwers. 
9.3 Motivering van de maatregel 
De spongiforme encefalopathieën (SE's) zijn een groep overdraagbare neurodegeneratieve 
ziekten met fatale afloop bij de mens (b.v. kuru, ziekte van Creutzfeldt-Jakob (CJD), ziekte van 
Gerstmann-Straussler-Scheinker (GSSD)) en bij dieren (b.v. scrapie, boviene spongiforme 
encefalopathie (BSE)). 
Deze ziekten zijn een zeer belangrijk onderzoekgebied gaan vormen, enerzijds omdat zij in 
biologisch opzicht unieke aspecten vertonen en anderzijds omdat bezorgdheid is ontstaan over 
het risico van overdracht van het infectieuze agens op de mens. Het is daarom essentieel dat 
aan het wetenschappelijk onderzoek van deze groep ziekten prioriteit wordt verleend. Dit 
vereist een extra stimulans voor de onderzoekinspanningen op communautair niveau alsmede 
de totstandbrenging van een goed uitgebalanceerde wetenschappelijke samenwerking met het 
oog op de vorming van een kritische massa. 
9.4 Follow-up en evaluatie van de maatregel 
Voor de follow-up van de maatregel zorgen de diensten van de directoraten-generaal die 
verantwoordelijk zijn vo^r de tenuitvoerlegging van het onderzoekinitiatief. Zij worden daarin 
bijgestaan door de programmacomités. 
Met het oog op de algemene evaluatie van de communautaire onderzoekactiviteiten waarin 
wordt voorzien bij artikel 4, lid 2, van het besluit tot vaststelling van het vierde 
kaderprogramma van communautaire werkzaamheden op het gebied van onderzoek, 
technologische ontwikkeling en demonstratie, laat de Commissie te gelegener tijd door 
onafhankelijke deskundigen een evaluatie uitvoeren van de activiteiten in het kader van de 
betrokken programma's en het beheer daarvan in de loop van de vijf aan de evaluatie 
voorafgaande jaren. Voorts zal de actie worden geëvalueerd in het kader van de algemene 
beoordeling van de communautaire activiteiten die deel uitmaken van het vierde 
kaderprogramma. De Commissie laat immers te zijner tijd door onafhankelijke deskundigen een 
evaluatie uitvoeren van de bedoelde activiteiten en het beheer daarvan in de loop van de vijf 
jaren die aan de evaluatie voorafgaan. 
De contracten die in het kader van de in de punten 4 en 9.1 omschreven actie worden gesloten, 
maken het voorwerp uit van een tussentijds rapport en een eindrapport. 
Bij de voorbereiding van het vijfde kaderprogramma zal rekening worden gehouden met de 
volgende rapporten: 
het jaarverslag van de Commissie met betrekking tot de activiteiten inzake onderzoek en 
technologische ontwikkeling van de Europese Unie, dat wordt opgesteld krachtens 
artikel 130P van het EG-Verdrag; 
een jaarlijks rapport met betrekking tot de permanente controle op de diverse specifieke 
programma's en op het kaderprogramma als geheel. Dit rapport wordt opgesteld door 
onafhankelijke deskundigen; 
?g 
een vijfjaarlijks evaluatierapport met betrekking tot de diverse specifieke programma's en 
het kaderprogramma als geheel. Ook dit rapport wordt opgesteld door onafhankelijke 
deskundigen; het zal in 1996 worden bekendgemaakt. 
59 
ISSN 0254-1513 
COM(96) 582 def. 
DOCUMENTEN 
NL 03 15 
Catalogusnummer : CB-CO-96-589-NL-C 
ISBN 92-78-11630-0 
Bureau voor officiële publikaties der Europese Gemeenschappen 
L-2985 Luxemburg