Ontwerpadvies van het Comité van de Regio's over de "Mededeling van de Commissie aan de Raad en het Europees Parlement - 'Innovatie in een kenniseconomie'"

(2001/C 253/07)

HET COMITÉ VAN DE REGIO'S,

gezien de Mededeling van de Commissie aan de Raad en het Europees Parlement - "Innovatie in een kenniseconomie" (COM(2000) 567 def.);

gezien het werkdocument van de diensten van de Commissie - "Tendensen in het Europese innovatiebeleid en het klimaat voor innovatie in de Unie" (SEC 2000, 1564);

gezien het besluit van de Commissie van 26 september 2000, om overeenkomstig artikel 265 van het EG-Verdrag het Comité van de Regio's hierover te raadplegen;

gezien het besluit van het bureau van het Comité van de Regio's van 13 juni 2000 en het besluit van de voorzitter van 15 november 2000 om commissie 6 "Werkgelegenheid, economisch beleid, interne markt, industrie, MKB" en commissie 5 "Sociaal beleid, volksgezondheid, consumentenbescherming, onderzoek, toerisme" te belasten met de voorbereiding van dit advies;

gezien zijn advies over het Groenboek over Innovatie (COM(95) 688 def.)(1);

gezien zijn advies over het Eerste actieplan voor innovatie in Europa (COM(96) 589 def.)(2);

gezien zijn aanvullend ontwerpadvies (CDR 419/2000 rev.) dat commissie 5 op 5 februari 2001 heeft goedgekeurd [rapporteur: mevrouw Piikivi (FIN/PSE)];

gezien het ontwerpadvies (CDR 468/2000 rev.) dat commissie 6 op 19 februari 2001 met algemene stemmen heeft goedgekeurd [rapporteur: de heer Keymer (GB, EVP)],

heeft tijdens zijn 38e zitting van 4 en 5 april 2001 (vergadering van 4 april) het volgende advies uitgebracht.

OPMERKINGEN EN AANBEVELINGEN

Algemene aspecten van het innovatiebeleid

1. Het Comité maakt gaarne gebruik van de gelegenheid opmerkingen te formuleren over deze belangrijke Mededeling. In zijn advies uit 1996 over het Groenboek van de Europese Commissie over innovatie, heeft het de belangrijke rol van lokale overheden in het innovatiebeleid benadrukt. In daaropvolgende adviezen over innovatie is het blijven hameren op de rol van lokale overheden.

2. Het Comité is van mening dat de onderhavige Mededeling over het algemeen goed beargumenteerde en degelijke voorstellen bevat die zijn bedoeld om de innovatieprestaties van de EU en de individuele lidstaten te verbeteren. In de Mededeling lijken de gangbare opvattingen onder bij innovatie betrokken personen en organisaties te worden bevestigd.

3. Toch denkt het Comité dat gezamenlijke inspanningen moeten worden geleverd om de samenhang tussen het innovatiebeleid en daaraan gerelateerd beleid te versterken. Het beleid ter bevordering van economische en sociale samenhang is van belang omdat dit helpt het kader waarbinnen nieuwe clusters van economische activiteiten kunnen ontstaan, vorm te geven. Zo zijn de structuurfondsen van de EU van cruciaal belang geweest voor de totstandbrenging van de infrastructuur in achtergebleven regio's en gebieden en om de traditionele industrie nieuw leven in te blazen en nieuwe hi-tech sectoren te ontwikkelen. Het beleid ter bevordering van vaardigheden is van belang omdat het menselijk intellect de bron van alle innovatie is.

4. Het Comité acht de voorgestelde vijf prioritaire doelstellingen adequaat en relevant, aangezien zij deel uitmaken van een samenhangend systeem van ondersteunende diensten t.b.v. innovatie, en een weerspiegeling vormen van belangrijke thema's waarmee de hele EU te maken heeft. Uiteraard kan het accent per lidstaat verschillen, afhankelijk van hun eigen systemen en omstandigheden. De "systematische" kijk op innovatie, die uitgaat van de voortdurende verbetering van processen, en die niet alleen uitbreiding van de individuele kennis van mensen maar ook ontwikkeling van de collectieve kennis vergt, wordt beschouwd als de beste methode om een innovatiebeleid en -strategie te ontwikkelen. De EU en de lidstaten hebben dan ook tot taak zich te focussen op het creëren van de juiste randvoorwaarden, zodat ondersteunende diensten kunnen worden ontwikkeld; dit vergt uiteraard de totstandbrenging van een level playing field.

5. Het is van essentieel belang dat de regionale en lokale overheden zich concentreren op lokale specifieke acties zoals het wegnemen van obstakels die de effectieve werking van het lokale en regionale innovatiesysteem in de weg staan. Het Comité is dan ook van mening dat het beleid ter bevordering van innovatie steeds flexibel genoeg moet zijn opgezet om de lokale en regionale overheden de kans te geven hun eigen ondersteunende systemen volgens eigen inzicht in te richten.

6. Het Comité gelooft dat innovatie het sleutelproces is waarbij onderzoek met ondernemerschap wordt gecombineerd, en waardoor banen, goederen en diensten worden gecreëerd. Het beleid ter bevordering van innovatie moet m.a.w. een strategisch en niet-sectorgebonden karakter hebben, zodat nadruk moet worden gelegd op een geïntegreerde en samenhangende aanpak, op alle niveaus.

7. Het Comité is met name van mening dat meer nadruk moet worden gelegd op de strategische rol van lokale overheden bij de bevordering van innovatie. Lokale overheden zijn rechtstreeks verantwoordelijk voor tal van functies die bijdragen tot het systeem ter ondersteuning van innovatie. Hieronder vallen de economische ontwikkeling; onderwijs en opleiding; ontwikkeling van science parks, technologievalleien en bedrijventerreinen; ruimtelijke-ordeningsplannen om investeringen aan te trekken en de vorming van clusters te bevorderen, enz. Lokale bestuursstructuren kunnen per lidstaat verschillen, maar de lokale overheden hebben een gezamenlijke verantwoordelijkheid om strategisch te handelen ten einde alle innovatie-gerelateerde diensten (inclusief die welke op lokaal niveau door de nationale overheid worden verleend) bijeen te brengen, zodat een samenhangend raamwerk wordt geboden waarbinnen bedrijven kunnen opereren en innoveren.

8. Bovendien zouden lokale overheden actief moeten worden gestimuleerd om hun beleid op dit terrein aan te passen aan het nationaal en het Europees beleid, ten einde de samenhang met een sterk, hecht en doorzichtig raamwerk ter bevordering van innovatie te garanderen.

9. Het Comité is van mening dat het MKB nog steeds wordt gehinderd door een overdaad aan bureaucratische rompslomp, die innovatie tegenhoudt. Bovendien worden te weinig middelen uitgetrokken voor de financiering van innovatie en informatiesystemen voor onderzoek, ontwikkeling en innovatie, waardoor het innovatievermogen afneemt.

10. Ten slotte is het Comité van oordeel dat de enorme impact die de lokale overheden zelf kunnen uitoefenen door het stimuleren van innovatie in de lokale economie, in de Mededeling onvoldoende uit de verf komt. Lokale overheden zijn leveranciers van goederen en diensten t.b.v. de gemeenschap die zij "bedienen". Zij zijn directe en volwaardige dienstverleners; zij dienen de participatie van burgers te vergroten, door bijvoorbeeld een intelligent gebruik van informatie- en communicatietechnologie te bevorderen. Voor lokale overheden is tevens een belangrijke rol weggelegd bij de exploitatie van nieuwe technologieën, de stimulering van innovatie onder hun toeleveranciers, de toepassing van nieuwe systemen voor de verstrekking van diensten, en de toepassing van nieuwe managementvormen, in hun hoedanigheid van werkgever.

Doelstelling 1 - Samenhang van het innovatiebeleid

11. Het Comité juicht het voorstel voor totstandbrenging van een kader voor dialoog, coördinatie en samenwerking toe, waardoor het mogelijk wordt het innovatiebeleid en de innovatieprestaties van de lidstaten in kaart te brengen en onderling te vergelijken (benchmarking). Alle relevante actoren in de lidstaten en de EU zouden bij deze dialoog moeten worden betrokken.

12. Het Comité is van mening dat de Europese Commissie zelf méér kan doen om dit proces in goede banen te leiden, bijvoorbeeld door een website tot stand te brengen, door goede praktijkvoorbeelden te verspreiden over de opleiding van technologen tot ondernemers, en door richtsnoeren uit te vaardigen inzake de oprichting van doeltreffende starterscentra. Bovendien zou de Commissie de aanbestedingsprocedures van haar eigen initiatieven zoals het Kaderprogramma voor O& O, kunnen vereenvoudigen, zodat deze minder tijd en geld vergen van potentiële deelnemers.

13. De Europese Commissie dient activiteiten gericht op creëren van draagvlak samenwerking of afstemming tussen (lokale en regionale) overheden en/of instellingen aan te moedigen. Met name moet dit het geval zijn indien sprake is van internationale samenwerking of afstemming. Dit betreft niet alleen het vereenvoudigen en verminderen van regels/procedures, maar ook het verkorten van doorlooptijden. Ook zou het voldoende moeten zijn dat initiatiefnemer(s) aantonen dat zij de nodige inspanninge hebben geleverd om internationale samenwerkingspartners te vinden.

14. Het Comité constateert dat het Vijfde Kaderprogramma O& TO (Besluit 182/1999/EG van 22 december 1998) ter bevordering van innovatie bij onderzoeksprojecten voorziet in plannen voor de technische uitvoering ervan (Technological Implementation Plans), en stelt voor om op efficiënte wijze en op grote schaal bekendheid te geven aan de opgedane goede ervaringen en actiemodellen voor het in praktijk brengen van deze plannen.

15. Op nationaal niveau moeten alle lidstaten oppassen voor een verkeerd gebruik van staatssteun en distorsie van de interne markt; wel zouden zij onder meer via de regionale en lokale overheden fiscale stimuleringsmaatregelen kunnen treffen om extra inspanningen aan te moedigen, ten einde O& O binnen bedrijven en met name ten behoeve van het MKB en nieuwe kennismanagementtechnieken te promoten. Deze maatregelen, die meegaan met de ontwikkeling van de markt, zouden aanzienlijk bijdragen tot het aanpassingsvermogen van Europese bedrijven in vergelijking met hun concurrenten op de wereldmarkt.

16. Het Comité juicht het Europese innovatiescorebord ten zeerste toe. Dit scorebord omvat een compacte set indicatoren, waarmee de verschillende facetten van de innovatieprestaties in de EU en de lidstaten worden weergegeven. De Commissie zou ervoor moeten zorgen dat dit relatief geringe aantal indicatoren beperkt blijft, zodat de inspanningen voortdurend worden gefocust op kernprioriteiten.

17. Het Comité geeft in overweging om het innovatiescorebord ook op regionaal niveau in te vullen en te publiceren, waardoor de regionale en lokale overheden, wetenschappelijke instellingen (universiteiten, hogescholen, researchinstituten) en ondernemingen in staat worden gesteld de resultaten van het regionale innovatiebeleid te evalueren en te volgen.

18. De belangrijkste uitdaging van het innovatiescorebord zal volgens het Comité zijn, de consistentie van gegevens in de hele Unie en in de tijd te verzekeren. Zowel de Commissie als de individuele lidstaten zouden moeten worden gestimuleerd om de kwaliteit en betrouwbaarheid van de in heel Europa gebruikte data te verbeteren. Het scorebord zou regelmatig moeten worden bijgewerkt en zou ook moeten worden gebruikt om vastgestelde patronen en tendensen op het gebied van innovatiebeheer te analyseren.

19. Het Comité is van mening dat waar geschikte indicatoren of alternatieve gegevensbronnen ontbreken, de nodige inspanningen moeten worden geleverd om deze lacunes op te vullen, zodat een accurater beeld van de innovatiegraad wordt verkregen.

20. De Commissie zou moeten overwegen het innovatiescorebord uit te breiden tot de kandidaat-lidstaten en andere Europese landen die geen lid zijn van de Unie. Dit zou een beter beeld geven van de interacties tussen de organisaties en de doeltreffendheid van de commerciële netwerken op dit vlak in Europa als geheel.

21. Het Comité steunt de inspanningen van DG Ondernemingen om de frequentie van de communautaire enquête inzake innovatie op te voeren tot eens in de twee jaar (dat is nu eens in de vier jaar).

22. De Commissie zou regelmatig de stand van innovatie in de lidstaten moeten evalueren.

23. Het Comité kijkt met belangstelling uit naar ideeën van de Commissie om de kennis van innovatiesystemen en van de manieren om deze te ondersteunen, te vergroten.

Doelstelling 2 - Een voor innovatie gunstig regelgevingskader

24. Het Comité steunt het tijdens de Europese Raad van Lissabon afgesproken streven, de administratieve en regelgevingsprocedures voor ondernemingen te vereenvoudigen. Sterker nog, het Comité zou graag willen dat meer positieve actie wordt ondernomen om de overbodige bureaucratie aan te pakken. De lidstaten zouden bijvoorbeeld meer kosten/batenanalyses moeten maken van bureaucratische procedures. De regelgeving zou een beperkte levensduur moeten hebben, en opnieuw moeten worden gemotiveerd wanneer deze voor een bepaalde periode wordt verlengd. Het Comité zou willen dat het innovatiescorebord indicatoren bevat m.b.t. de mate van bureaucratie en de inspanningen van de lidstaten om deze terug te dringen.

25. Het Comité benadrukt het belang van intellectuele eigendomsrechten in het geval van innovaties in een kenniseconomie en wijst op de noodzaak van duidelijke regels ter afbakening van de eigendomsverhoudingen tussen wetenschappelijke instellingen en individuele onderzoekers, teneinde beter profijt te kunnen trekken van de onderzoeksresultaten.

26. Het Comité stelt voor dat de regels ter bepaling van de intellectuele eigendomsrechten van onderzoekers binnen de EU worden geharmoniseerd, wat onderzoekers zal aansporen om na te denken over het economisch nut van hun onderzoeksresultaten en wat ook de op toepassing van deze resultaten gerichte samenwerking tussen onderzoekers uit verschillende landen zal intensiveren.

27. Het Comité stelt voor om na te gaan of het mogelijk is om de intellectuele eigendomsrechten op de resultaten van onderzoeksprojecten die gerealiseerd zijn met overheidsgeld, te beschermen door ook het aanvragen van octrooien hieruit te bekostigen.

Doelstelling 3 - De oprichting en groei van innoverende ondernemingen aanmoedigen

28. Het Comité is van mening dat in de Mededeling terecht wordt gewezen op het belang van innoverende, technologiegerichte starters voor het scheppen van banen van hoge kwaliteit in de toekomst, maar tekent daarbij wel aan dat "innoverend" niet altijd synoniem is van "hi-tech". Er zijn tal van "traditionele" sectoren - gaande van de staalproductie tot de levensmiddelenindustrie - die veel baat kunnen hebben bij de ontwikkeling van nieuwe producten en processen. Dit is met name van belang voor perifere gemeenten en regio's wier economieën nog worden gekenmerkt door traditionele industrieën, zoals schoeisel en textiel.

29. Het Comité stelt vast dat de technologische innovatie tegenwoordig alle sectoren betreft en dat de innovatietrend kan worden omschreven als continu, snel, allesomvattend en overdraagbaar van bedrijf op bedrijf. De innovatie stimuleert de concurrentie enorm, en levert voordelen op voor de ondernemingen die de meeste financiële middelen en human resources kunnen investeren in de systemen voor planning en management. Deze laatste moeten worden opgevat als organisatiemethoden die bijdragen tot de strategische (en organisatorische) aanpassing van de onderneming, mits zij op de juiste manier worden gepland en gebruikt.

30. Het Comité is van mening dat de bevordering van innovatie in de dienstensector niet mag worden vergeten. Dit kan gaan van professionele en financiële diensten t.b.v. handel en industrie, tot bredere, op de consumenten gerichte activiteiten zoals de detailhandel en vrijetijdsbesteding.

31. Het Comité is van mening dat meer moeite moet worden gedaan om de wetenschappelijke kringen (universiteiten, hogescholen en onderzoekscentra) een grotere rol te laten spelen bij de oprichting van innoverende bedrijven door middel van daartoe geschikte instrumenten (spin off e.d.).

32. Overheidsbedrijven mogen niet verstoken blijven van de mogelijke voordelen van het innovatie-ondersteunende raamwerk. Voorbeelden hiervan zijn: nieuwe methoden van dienstverlening op het gebied van gezondheidszorg en vervoer, de ontwikkeling van nieuwe vormen van democratische en/of burgerparticipatie, en het aanbieden en uitbesteden van openbare voorzieningen zoals ruimtelijke ordening en architectuur. Met name in plattelands- en berggebieden is het van groot belang dat snel innoverende vormen van dienstverlening worden bevorderd ten behoeve van de daar gevestigde bevolking, gezinnen en ondernemingen, om hun aanwezigheid en bedrijvigheid in het gebied te behouden. Het voortzetten van de traditionele dienstverlening betekent dikwijls de opheffing ervan, zodat inwoners van grote en kwetsbare gebieden worden gedwongen naar elders te trekken. Het Comité is ervan overtuigd dat moet worden erkend dat het lokale bestuur op dit gebied zowel een rol als een verantwoordelijkheid heeft.

Doelstelling 4 - Verbetering van de sleutelinterfaces in het innovatiesysteem

33. Het Comité is een groot voorstander van de voorgestelde maatregelen ter versterking van de samenwerking tussen onderzoekers, ondernemingen en openbare instanties. Een grotere mate van samenwerking tussen alle betrokkenen zal het systeem ter ondersteuning van innovatie doeltreffender maken. Vanwege hun functie op het gebied van de economische ontwikkeling kunnen de lokale overheden fungeren als buitengewoon doeltreffende promotoren.

34. Het Comité wijst erop dat samenwerking tussen bedrijfsleven en wetenschap steeds belangrijker wordt; op regionaal en lokaal niveau bestaat vooral behoefte aan nieuwe vormen van samenwerking tussen de wereld van de wetenschap en het MKB. Deze dienen hun op wederkerigheidsovereenkomsten berustende relatie, waarbij de één afnemer en de ander producent is, te herdefiniëren en op grond daarvan nieuwe vormen van innovatiebeheer te ontwikkelen.

35. Het Comité stelt voor om bij universiteiten en hogescholen op zoek te gaan naar best practice-modellen op het gebied van steunmaatregelen en de daartoe benodigde know-how, waardoor onderzoekers gemakkelijker het commerciële belang van onderzoeksresultaten kunnen onderkennen en ook bescherming van intellectuele eigendom en verlening van licenties er gemakkelijker op worden; het raadt aan op ruime schaal bekendheid te geven aan deze goede praktijken.

36. Het Comité is ermee ingenomen dat in de Mededeling wordt gewezen op het belang van levenslang leren, maar is van mening dat de Commissie de rol van de lokale overheden in dit verband onderschat. Bovendien zou meer aandacht moeten worden besteed aan levenslang leren in de arbeidsomgeving en kennisbeheer, aangezien dit de concurrentiepositie van bedrijven in alle sectoren verbetert en het innovatievermogen van personeel en apparatuur evenveel vergroot als het aanwerven van wetenschappelijk, technologisch of anderszins academisch geschoold personeel.

Doelstelling 5 - Een samenleving die openstaat voor innovatie

37. Het Comité is van mening dat de tot de lidstaten gerichte slotaanbeveling onder doelstelling 5 - De openbare vraag naar innovatie stimuleren door middel van een dynamisch aankoopbeleid bij de overheid - veel belangrijker is dan de Commissie lijkt te willen suggereren. Het "Small Business Investment Research programme" van de VS, waarbij een minimumquotum wordt vastgesteld voor MKB's en startende ondernemingen die overheidssubsidie kunnen krijgen voor de financiering van onderzoek (en dat al circa 30 jaar loopt), is in dit verband exemplarisch.

Brussel, 4 april 2001.

De voorzitter

van het Comité van de Regio's

Jos Chabert

(1) PB C 182 van 24.6.1996, blz. 1.

(2) PB C 244 van 11.8.1997, blz. 9.