ARCHIVES HISTORIQUES 
DE LA COMMISSION 
 
 
 
COLLECTION RELIEE DES 
DOCUMENTS "COM" 
 
 
 
 
COM (84) 125 
 
 
 
Vol. 1984/0 047 
  
 
Disclaimer  
Conformém ent au règlement (CEE, Euratom) n° 354/83 du Conseil du 1er février 1983 
concernant l'ouverture au public des archives historiques de la Communauté économique 
européenne et de la Communauté européenne de l'énergie atomique (JO L 43 du 15.2.1983, 
p. 1), tel que modifié par le règlement (CE, Euratom) n° 1700/2003 du 22 septembre 2003 
(JO L 243 du 27.9.2003, p. 1), ce dossier est ouvert au public. Le cas échéant, les documents 
classifiés présents dans ce dossier ont été déclassifiés conformément à l'article 5 dudit 
règlem ent. 
In accordance with Council Regulation (EEC, Euratom) No 354/83 of 1 February 1983 
concerning the opening to the public of the historical archives of the European Econom ic 
Communit y and the European Atom ic Energy Communit y (OJ L 43, 15.2.1983, p. 1), as 
amended by Regulation (EC, Euratom) No 1700/2003 of 22 September 2003 (OJ L 243, 
27.9.2003, p. 1), t his file is open to the public. Where necessary, classified documents in this 
file have been declassified in conformity with Article 5 of the aforementioned regulation.  
In Übereinstimmung mit der Verordnung (EWG, Euratom) Nr. 354/83 des Rates vom  1. 
Februa r 1983 über die Freigabe der historischen Archive der Europäischen  
Wirtschaftsgemeinschaft und der Europäischen Atomgem einschaft (ABI. L 43 vom  15.2.1983,  
S. 1), geändert durch die Verordnung (EG, Euratom) Nr. 1700/2003 vom 22. Septem ber 2003  
(ABI. L 243 v om 27.9.2003, S. 1), ist diese Datei der Öffentlichkeit zugänglich. Soweit  
erforderlich, wurden die Verschlusssachen in dieser Datei in Übereinstimmung mit Artikel 5  
der genannten Verordnung freigegeben.  
COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN
COM(84) 125 def
Brussel, 9 maart 1984
VIJF JAAR MONETAIRE SAMENWERKING IN EUROPA
(Mededeling van de Commissie aan de Raad)
COM(84) 125 def

V IJ F  JAAR MONETAIRE SAMENWERKING IN  EUROPA
(m a a r t 1 9 7 9  -  m a a rt 1 9 8 4 )
Inleiding
Vóór maart 1979 berustte de monetaire samenwerking in de Gemeenschap  
op verschillende bepalingen van het Verdrag en besluiten van de Raad. Met  
de invoering van het Europees Monetair Stelsel kreeg de samenwerking echter  
een nieuwe dimensie en doelstelling. Het doel dat bij de invoering van het  
EMS duidelijk werd omschreven is de totstandbrenging van "een nauwere  
monetaire samenwerking die moet leiden tot een zone van monetaire stabi­
liteit in Europa". Aldus is de geschiedenis van de monetaire samenwerking  
in Europa sedert maart 1979 die van het EMS.
In dit verslag wordt de balans opgemaakt van het EMS. Eerst wordt de  
bijdrage van het EMS tot de voor stabiliteit vereiste convergentie behandeld.  
Nagegaan wordt in hoeverre de convergentie is toe te schrijven aan de werking  
van het stelsel en welke resultaten werden bereikt.
Vervolgens wordt nader ingegaan op de wijze waarop de mechanismen  
van het stelsel een ordelijk beheer van de wisselkoersen hebben verzekerd,  
waarbij achtereenvolgens aandacht wordt besteed aan de mate van aanpassing  
van de mechanismen en aan hun draagwijdte.

-  2 -
I. HET EMS ALS INSTRUMENT TOT VERWEZENLIJKING VAN DE CONVERGENTIE VAN  
HET ECONOMISCH BELEID
Het welslagen van het EMS kan worden bepaald aan de mate waarin de  
twee doelstellingen die met het stelsel worden nagestreefd werden verwezen­
lijkt :  een grotere convergentie van het economisch beleid en stabilisatie  
van de monetaire grootheden.
A. DE DOOR HET EMS TEWEEGGEBRACHTE CONVERGENTIE
a) Het EMS heeft inhoud gegeven aan de communautaire toezichtsprocedures
De invoering van het EMS ging niet gepaard met een formele wijziging  
of uitbreiding van het stelsel van communautair toezicht dat in het voor­
afgaande decennium geleidelijk tot stand was gebracht. Wel heeft het er  
in belangrijke mate toe bijgedragen dat aan de bestaande procedures nieuw  
leven werd ingeblazen en dat zij werden aangewend in een samenhangend verband.
In de jaren zeventig bleek het communautaire stelsel van toezicht en  
coördinatie betrekkelijk gebrekkig te werken. Dit vormde één van de voor­
naamste redenen van het relatieve falen van de eerste pogingen tot invoering  
van een stabiel wisselkoersstelsel in de Gemeenschap ("monetaire slang").
Ten overstaan van de ernstige verstoringen in de internationale verhoudingen  
die het gevolg waren van het verlaten van de vaste wisselkoersen en van de  
sterke verhoging van de aardolieprijzen kozen de Lid-Staten voor beleids­
maatregelen die soms fundamenteel uiteenliepen en waarbij geen enkel land  
werkelijk bereid was af te wijken van de interne doelstellingen die het  
zich had gesteld en daarvoor in de plaats zich te onderwerpen aan wissel­
koersvereisten.
De invoering van het EMS berustte op een behoefte tot bescherming  
tegen de ongeordende ontwikkeling van de dollar en tegen de gevaren van  
een verslechtering van de economische situatie in de Gemeenschap als gevolg  
van bedoelde uiteenlopende gedragslijnen. De invoering van het EMS heeft  
dit besef geleidelijk doen toenemen.

-  3 -
- De hoofdlijnen van het economisch beleid van de verschillende Lid-Staten  
geven een onderlinge toenadering te zien ten aanzien van de noodzaak te  
streven naar prijsstabilisatie en zich daarbij te richten naar de beste  
resultaten. Het is inderdaad deze koers die werd aangehouden ten tijde van  
de tweede aardoliecrisis.
- Het overleg in de communautaire instanties werd geactiveerd en is meer  
systematisch geworden. De dwingende regels van het EMS hebben aan het  
periodieke onderzoek door het Comité van Presidenten en door het Monetair  
Comité van de uitvoering van het economisch en monetair beleid een  
concreet en operationeel karakter gegeven.
- De interne spanningen van het stelsel waren aanleiding tot een gedici-  
plineerde benadering. De koersaanpassingen hebben bij uitstek de gelegen­
heden gevormd voor een diepgaand onderzoek van nationale economische be­
leidsmaatregelen, dat, hoewel niet uitdrukkelijk geformuleerd in de regels  
van het EMS, thans, sedert de herschikking van februari 1982, gebruikelijk  
is. Terwijl daarvóór de koersaanpassingen voornamelijk van technische aard  
waren gingen de latere pariteitswijzigingen gepaard met een programma van  
begeleidende maatregelen in de landen die vroegen om devaluatie van hun  
valuta. In een inflatoire situatie is deze benadering, ook al is zij  
asymetrisch, in overeenstemming met de doelstelling stabiliteit.
b) De draagwijdte van de verplichtingen tot convergentie blijft niettemin beperkt
De vorderingen die met bet rekki ng tot de convergent i  e - in het bijzonder in  
de afgelopen twee jaar - werden gemaakt zijn nog onvoldoende en onzeker.
Hoewel het EMS de deelnemers genoopt heeft tot een versterking van hun samen­
werking op welomschreven gebieden van monetair beleid is de vrijheid van  
de Lid-Staten vrijwel onaangetast gebleven en kunnen overwegingen van  
binnenlandse aard voor hen aanleiding zijn af te wijken van de lijn die het  
best beantwoordt aan de verwezenlijking van de gemeenschappelijke doelstellingen.
De aanpassingen die in de Lid-Staten van de Gemeenschap hebben plaats­
gevonden, als reactie op de twee krachtige olieprijsverhogingen en de ont­
wikkeling van de dollar, hebben duidelijk gemaakt dat de convergentie

-  4 -
voornamelijk bepaald wordt door de wil van de regeringen een passend beleid  
te voeren, waarbij de deelnemers aan het EMS gesteund worden door de disci­
pline die voortvloeit uit het naleven van de verplichtingen die het wissel­
koersstelsel met zich brengt.
De deelneming aan de mechanismen van het EMS heeft de betrokken  
Lid-Staten verplicht tot een nauwere samenwerking bij het voeren van hun  
monetair beleid. Bovendien heeft, overeenkomstig de doelstelling van interne  
en externe stabilisatie, de vaststelling van kwantitatieve doelstellingen voor  
de liquiditeitenmassa of de kredietverlening geleid tot een geleidelijke  
vermindering van de monetaire expansie in de meeste Lid-Staten. De versterking  
van de samenwerking en van de monetaire discipline heeft een belangrijk tegen­
wicht gevormd tegen de spanningen op het gebied van de wisselkoersen en van de  
prijzen. Het nastreven van convergerende kwantitatieve doelstellingen was op  
zichzelf evenwel onvoldoende om de stabiliteit van het EMS duurzaam te  
verzekeren. De compatibiliteit van het monetair beleid met de wisselkoers­
doelstellingen betreft immers een gecompliceerd geheel van onderlinge verhou­
dingen die verband houden met de mate waarin de respectieve landen openstaan  
voor de buitenwereld, de wijze waarop de doelstelling voor de monetaire groei  
wordt verwezenlijkt - een te sterke toeneming van het bankkrediet, gepaard  
gaande met kapitaaluitvoer, kan een zelfde effect hebben op de geldcreatie als  
een beheerste expansie van het binnenlands krediet - en vooral met de algemene  
koers van het economisch beleid en van de aldus teweeggebrachte anticipaties.
Zo werd een meer restrictieve koers van het monetair beleid belemmerd door  
het voortduren van te grote begrotingstekorten en door een onvoldoende beheer­
sing van de nominale ontwikkeling van inkomens en kosten.
Het EMS heeft op de actiemiddelen die niet rechtstreeks onder het monetair  
beleid vallen slechts af en toe invloed uitgeoefend en zulks dikwijls te laat,  
hetgeen heeft bijgedragen tot de verzwakking van de convergerende ontwikkelingen  
in het algemene aanpassingsbeleid.
- In de eerste plaats heeft het feit dat in verschillende Lid-Staten de beper­
kingen op het vrije kapitaalverkeer werden gehandhaafd de verbreiding in de  
gehele Gemeenschap van de effecten van nationaal en economisch monetair beleid  
afgeremd. Hierdoor werd de draagwijdte van de monetaire samenwerking vermin­
derd, hoewel de ophoping van spanningen op het gebied van de wisselkoersen  
slechts tijdelijk werd uitgesteld.

-  5 -
In de tweede plaats hebben de mogelijkheden en faciliteiten van een  
georganiseerd en zonder voorwaarden aangaan van schulden op de interna­
tionale markten gelegenheid geboden tot het afzien van een vroegtijdig  
beroep op de mechanismen voor kredietverlening op korte en middellange  
termijn van het stelsel. Sedert de invoering van het EMS is uitsluitend  
een beroep gedaan op het mechanisme der communautaire leningen, dat geen  
deel uitmaakt van het stelsel. De mogelijkheden die de kredietmechanismen  
van het stelsel bieden als instrument van convergentie werden niet benut  
en zo werd geen gebrui kgemaakt van de mogelijkheid de uitvoering van  
aanpassingsprogramma's te vergemakkelijken.
B. DE RESULTATEN DIE WERDEN BEREIKT BIJ DE VERWEZENLIJKING VAN DE DOELSTELLING  
STABILITEIT
a) Het stelsel heeft positief bijgedragen tot de stabiliteit van de  
wi sseIkoersen
Ondanks de instabiliteit van de internationale monetaire verhoudingen  
is het EMS erin geslaagd de variabiliteit van de wisselkoersen tussen de  
deelnemende valuta's te verminderen en een ordelijke ontwikkeling daarvan  
tot stand te brengen.
De verplichting de koersen te houden binnen nauwe grenzen heeft geleid  
tot een grotere stabiliteit van de wisselkoersen op korte termijn. In de  
jaren 1979-1983 bedroegen de gemiddelde variaties van maand tot maand van  
de wisselkoersen ten opzichte van de Duitse mark van de andere valuta's van  
het EMS 0,5 tot 0,8 %, dat wil zeggen ongeveer driemaal minder dan de  
variaties van de grote niet in het stelsel deelnemende valuta's - dollar,  
yen en pond sterling - welke 2,4 tot 2,7 % beliepen. Voor de valuta's die  
vóór hun deelneming in het EMS vrijelijk zweefden * Franse frank en lire -  
is de gemiddelde variatie ten opzichte van de Duitse mark sedert 1979 ten

- 6 -
opzichte van de periode 1974-1978 met meer dan de helft verminderd  
(van 1,7 % tot 0,8 % voor Frankrijk; van 2,2 % tot 0,8 % voor Italië).
Gezien het belangrijke aandeel van de intracommunautaire handel in.  
de buitenlandse handel van de Lid-Staten heeft de grotere stabiliteit van  
de wisselkoersen tussen de aan het stelsel deelnemende valuta's per salcjo  
geleid tot een grotere stabiliteit van hun effectieve wisselkoers, dat  
wil zeggen van de gemiddelde wisselkoers waartegen elk van de betrokken  
landen zijn handelsverkeer met de rest van de wereld afwikkelt. De  
gemiddelde variatie van maand tot maand van de effectieve wisselkoers  
van de EMS-valuta's bedraagt 1,2 % tot 1,5 % voor de periode 1979-1983,  
dat is een aanzienlijke vermindering ten opzichte van de voorafgaande  
periode (van 1,3 % tot 2 % in de jaren 1974-1979) en een duidelijk geringere  
variabiliteit dan die van de grote niet deelnemende valuta's (gemiddelde  
variatie van 2,3 % tot 2,8 % voor de dollar, de yen en het pond sterling).
Sedert de invoering van het EMS vonden zeven spilkoersaanpassingen plaats.  
De frequentie van de aanpassingen doet duidelijk de grenzen uitkomen die  
zijn gesteld aan de stabilisatie op middellange termijn van de koersen tussen  
landen waarvan de inflatiepercentages en de betalingsbalansresultaten aan­
zienlijk verschillen. In alle gevallen echter hebben de pariteitswijzigingen  
plaatsgevonden in de richting die werd aangegeven door de ontwikkeling van  
de fundamentele economische factoren en hebben zij het mogelijk gemaakt  
onbeheerste fluctuaties van de reële wisselkoersen (effectieve wisselkoersen,  
gecorrigeerd voor het verschil in inflatie tussen het betrokken land en zijn  
handelspartners) te voorkomen. In de periode 1979-1983 bedroeg de maximale  
afwijking van de onderliggende ontwikkeling op middellange termijn van de  
reële wisselkoersen van de mark, de Franse frank, de lire en het Ierse pond  
ten opzichte van de andere in het stelsel deelnemende valuta's slechts ongeveer  
de helft van die welke tot in de voorafgaande vijf jaar werd bereikt. Zo zijn  
ook de afwijkingen van de tendens van de reële wisselkoersen van de deel­
nemende valuta's ten opzichte van alle belangrijke valuta's te zamen gebleven

-  7 -
binnen duidelijk nauwere grenzen (de omvang van de afwijkingen bedroeg  
8,2 tot 13,1 %) dan waargenomen werden voor de grote niet-deelnemende  
valuta's (omvang van de afwijkingen :  16,6 % voor de dollar en respec­
tievelijk meer dan 29 en 41 % voor de yen en het pond sterling). Dit  
ordelijke beheer van de wisselkoersen heeft ongetwijfeld protectionis­
tische reacties belet die zich wel hadden kunnen voordoen in geval van  
grote koersfluctuaties of van depreciaties om de concurrentiepositie te  
verbeteren.
b) Het oordeel over de resultaten met betrekking tot de prijsconvergentie  
moet meer genuanceerd zijn
Over de gehete periode van de afgelopen vijf jaar zijn de resultaten  
met betrekking tot de terugdringing van de inflatie bescheiden. De gemiddelde  
inflatie in de Gemeenschap, gemeten aan het indexcijfer van de consumptie­
prijzen, is gedaald met 2,7 punten van 1979 (8,9 %) op 1983 (6,2 %). Voor  
de deelnemers aan het wisselkoersmechanisme alleen was de daling van het  
inflatietempo iets kleiner, te weten 2 punten, uitgaande van een lager begin­
niveau (8 % in 1979 en 6,1 % in 1983). De tendens tot vermindering van de  
inflatie zal zich in 1984 voortzetten. De huidige verwachtingen ten aanzien  
van het inflatietempo zijn 5,2 % voor het communautaire gemiddelde en 5 %  
voor de landen die deelnemen aan het wisselkoersmechanisme van het EMS. In  
de beschouwde periode zijn de verschillen in prijsontwikkeling tussen de  
landen van de Gemeenschap slechts weinig minder geworden (het gemiddelde  
van de absolute verschillen liep terug van 4,3 procentpunten in 1979 tot  
3,9 in 1983) en zij bleven ook tussen de deelnemers aan het wisselkoers­
mechanisme voortbestaan (gemiddelde van de absolute verschillen 4,4 in 1983,  
tegen 4,2 in 1979). Voor dit jaar wordt echter een belangrijke vooruitgang  
bij de vermindering van de divergenties verwacht (het gemiddelde van de  
absolute verschillen wordt voor de Gemeenschap op 2,5 en voor de deelnemers  
aan het wisselkoersmechanisme van het EMS op 2,7 geraamd).

- 8 -
In de verslagperiode moeten twee verschillende fasen worden  
onderscheiden. Meer in het bijzonder met betrekking tot de ontwikkeling  
van de prijzen in de landen die deelnemen aan het wisselkoersmechanisme  
van het EMS kan worden vastgesteld :
- dat in de eerste twee jaren van het bestaan van het EMS het gemiddelde  
tempo van prijsstijging in de zone toeneemt en wel tot 10,3 % in 1980.  
Tevens nemen de verschillen in inflatie tussen de landen toe;
- dat vervolgens, en meer in het bijzonder sedert 1982, de verschillen in  
inflatie verminderen en dat de inflatiepercentages een duidelijk dalende  
lijn volgen.
Deze ontwikkelingen hebben interne oorzaken maar moeten mede worden  
toegeschreven aan de invloed van internationale factoren.
Op intern vlak kon, gezien de bestaande divergenties, niet worden  
verwacht dat de stabilisatie gelijkelijk en binnen dezelfde termijn in  
alle landen zou worden bereikt. Voorts zijn Frankrijk, Italië en Ierland  
in het EMS begonnen met uit een oogpunt van reële wisselkoersen relatief  
gunstige posities van hun valuta's. Daarentegen lagen de reële koersen  
van de valuta's van de "slang" op een betrekkelijk hoog niveau. In een  
eerste fase kon een inflatoir verschil ontstaan voordat de wisselkoersen  
ten volle een dwingende invloed uitoefenden. De herschikkingen die vervol­
gens hebben plaatsgevonden hebben de inflatieverschillen slechts ten dele  
gecompenseerd, zodat het stelsel geleidelijk een op stabiliteit gerichte  
discipline heeft bevorderd. In de tweede fase heeft deze discipline een  
meer bewust karakter gekregen, hetgeen met name tot uiting is gekomen in  
een opmerkelijke convergentie van de doelstellingen van het monetair  
beleid en van de aanpassingen van het economisch en budgettair beleid.
De twee achtereenvolgende oliecrises hebben op de economieën van  
de industrielanden vrijwel dezelfde uitwerking gehad :  in beide gevallen

-  9 -
betekenden de olieprijsverhogingen voor het OESO-gebied een onttrekking  
aan het BBP van ongeveer 2 %. De inflatoire gevolgen konden echter in  
het geval van de tweede oliecrisis door de landen van het EMS beter worden  
beheerst dan in 1974. Van 1972 op 1974 is het gemiddelde van de inflatie­
percentages van de landen van het EMS sterk gestegen, van 6,3 % tot  
12,9 %. In 1980 werd de toeneming van de inflatie beter bedwongen  
(10,2 %, tegen 6,7 % in 1978). Een tweede sterk verstorende externe factor  
werd gevormd door de ontwikkeling van de dollar, waarvan de wisselkoers  
ten opzichte van de Ecu sedert 1979 met bijna 70 % is gestegen. &e  
dollar-stijging heeft de inflatoire druk in die Lid-Staten waar de situatie  
dienaangaande kwetsbaar was verhoogd. Het hoge niveau van de Amerikaanse  
rentetarieven had niet voor alle lopende rekeningen van de Lid-Staten  
dezelfde gevolgen. Daarentegen heeft de voortdurende stijging van de  
dollar de stabiliteit van de wisselkoersverhoudingen binnen het EMS  
bevorderd door druk uit te oefenen op de effectieve koers van de voor­
naamste valuta van het stelsel, hetgeen bijzonder nuttig is gebleken in  
een periode waarin geleidelijk de gedachte en de praktijk van de convergentie  
ingang vonden.

- 10 -
II. HET EMS ALS INSTRUMENT VAN EEN ORDELIJK BEHEER VAN DE WISSELKOERSEN
Het beleid en de gedragingen die teweeggebracht worden door het  
bestaan alleen al van het stelsel hebben de stabilisatie van de wisselkoersen  
tussen de deelnemende valuta's bevorderd, maar dit resultaat houdt ook  
verband met de werking van de mechanismen van het stelsel. De werking van  
deze mechanismen dient in hun dagelijkse toepassing en in het licht van de  
resoluties die de Europese Raad in Bremen en Brussel heeft genomen, alsmede  
in de bepalingen van de overeenkomst tussen de centrale banken van de  
Lid-Staten van 13 maart 1979 tot vaststelling van de werkwijze van het EMS  
te worden onderzocht. Daarbij zal worden onderscheiden tussen het gebruik  
dat van deze mechanismen werd gemaakt (de aanpassing ervan aan de behoeften)  
en het gebied waarop zij werden toegepast (hun bereik).
A. DE AANPASSING VAN DE MECHANISMEN
a) Gebruik van de Ecu
De Ecu's die de centrale banken ontvangen in ruil voor hun inbreng  
van goud en dollars worden weinig gebruikt. De wijze van creatie van deze  
Ecu's (verlengbare swapkredieten, waarvan het lot aan het eind van de  
overgangsfase onzeker is) en de instabiliteit van hun volume (dat verband  
houdt met twee te zeer variabele grootheden, te weten de prijs van goud  
en de koers van de dollar) maken deze Ecu's tot onzekere activa. Hun  
beperkte aanvaardbaarheid (een crediteur is slechts verplicht Ecu's in  
betaling te aanvaarden aan het eind van een financiering op zeer korte termijn  
en tot maximaal 50 % van de betrokken vordering), het niet-convertibel zijn  
van de geaccumuleerde creditposities en hun geringe rente (een gemiddelde  
van de officiële discontotarieven) hebben tot gevolg dat deze activa niet  
zeer aantrekkelijk zijn. Al deze aspecten van de Ecu te zamen hebben ertoe  
geleid dat de Ecu's een weinig gebruikt activum vormen, zelfs in de gevallen  
waarin het recht daartoe uitdrukkelijk is bepaald. Er is echter een nieuw  
type transacties ontstaan :  ten einde Ecu's te kunnen gebruiken werden  
swaptransacties Ecu/nationale valuta gesloten. In feite wordt de Ecu minder  
als een reservemiddel beschouwd dan als een krediet dat moet worden terug­
betaald bij middel van andere activa.

-  1-Ί -
In de periode 1979-1983 werd ongeveer 80 % van de financieringen op  
zeer korte termijn afgewikkeld zonder dat gebruik werd gemaakt van de  
Ecu, namelijk door compensatie of door vervroegde terugbetaling in de  
valuta van de crediteur. Het gecumuleerde bedrag van de verrekeningen in  
Ecu voor de gehele periode is ongeveer 2 miljard Ecu, terwijl de totale  
voorraad Ecu's eind 1983 53 miljard bedroeg. De vrijwillige transacties  
in Ecu's, welke per saldo uitkomen op een nettoterugkoop van Ecu's  
getuigen eveneens van het verlangen van de centrale banken hun nettoposities  
in Ecu's te beperken.
b) Wisselkoers- en interventiemechanisme
Vier vijfde van het totaal der interventies van de deelnemende  
centrale banken vond plaats binnen de marges, dit wil zeggen voordat de  
verplichte interventiepunten werden bereikt.
Een dusdanig overwicht van de intramarginale interventies beantwoordt  
niet aan de oorspronkelijke opzet van het mechanisme en was in 1979  
nauwelijks voorzien. Destijds werd slechts één regel voorgeschreven voor  
dit geval, inhoudende dat voor het gebruik van een communautaire valuta  
voor intramarginale interventies (en de toegang tot de financiering  
op zeer korte termijn) voorafgaand instemming moet worden verkregen van  
de centrale bank waarvan de valuta wordt gevraagd. De communautaire  
valuta die in hoofdzaak werd gebruikt was de DM; de Bundesbank heeft  
belangrijke interventies in DM door de andere centrale banken aanvaard.
Het grootste deel van de intramarginale interventies vond echter plaats in  
dollars aangezien het gebruik van deze valuta aan geen enkele beperking is  
onderworpen.
In het algemeen waren hieraan, gezien de sterke positie van de  
dollar gedurende het grootste deel van de beschouwde periode en de grote  
betalingsbalanstekorten van de EMS-landen ten opzichte van de rest van de  
wereld, geen grote bezwaren verbonden. Dit neemt niet weg dat het enigszins  
paradoxaal is, bijvoorbeeld indien de dollar duidelijk overgewaardeerd is,

-  1 2  -
dollars te kopen om de koers te drukken van een relatief  
sterke in het EMS deelnemende valuta; zo zou het ook paradoxaal zijn om  
als de dollar een laagtepunt heeft bereikt, dollars te verkopen ten einde  
de koers van een bedreigde valuta van het wisselkoersmechanisme te steunen.
Het effect van interventies in dollars op de positie van een valuta in de  
fluctuatieband is bovendien in beginsel geringer dan dat van interventies  
in communautaire valuta's.
In de praktijk werd het beheer van de wisselkoersen binnen de marges  
gebaseerd op verschillende overwegingen :  handhaving van een bepaalde  
koers ten opzichte van een andere deelnemende valuta; bescherming van de  
interne monetaire verhoudingen en rentetarieven; afronding van scherpe  
bewegingen van de eigsn valuta. Deze gewettigde overwegingen hebben  
geleid tot een intensivering van de interventies die niet alle tot de  
samenhang van het stelsel bijdragen.
c) Afwi j kingsindi cator
Deze werd ingevoerd om afwijkingen te signaleren en de behoefte  
aan corrigerende maatregelen te doen uitkomen. De afwijkingsindicator vervult  
zijn functie niet'goed meer. Wegens vele tekortkomingen als gevolg van  
technische moeilijkheden (onmogelijkheid om nauwkeurig rekening te houden  
met de wegingen in de Ecu en om de invloed van de samenstellende valuta's die  
niet aan het "nauwe" wisselkoersmechanisme deelnemen uit te schakelen) en de  
distorsie die voortvloeit uit de prioriteit die in de praktijk wordt  
gegeven aan bepaalde bilaterale wisselkoersverhoudingen in het mechanisme,  
heeft hij een groot deel van zijn betekenis verloren en heeft hij  
dikwijls niet het signaal gegeven dat van hem werd verwacht. Bovendien  
wordt het "vermoeden van passende maatregelen" dat voortvloeit uit het  
overschrijden van de divergentiedrempel beschouwd als een veel geringere  
dwang dan die welke voortvloeit uit het naleven van de bilaterale  
koerslimieten.

-  '13  -
d) Kredietmechanismen
Afgezien van de gebruikmaking van de kredietfaciliteit op zeer  
korte termijn is op geen van beide kredietmechanismen van het stelsel  
(monetaire steun op korte termijn en financiële bijstand op middellange  
termijn) een beroep gedaan. Hierdoor kon in zekere mate de financiële  
geloofwaardigheid van het stelsel worden onderbouwd, hoewel een activering  
van deze mechanismen in bepaalde gevallen een sterkere druk had kunnen  
uitoefenen in de richting van een tijdige aanpassing.
e) Omstandigheden en wijzen van aanpassing van de spilkoersen
De spiIkoerswijzigingen zijn een der instrumenten van het stelsel.  
Zij worden gemeenschappelijk overeengekomen tijdens een herschikkings-  
operatie waarvoor de procedure geleidelijk is afgebakend, en  
vormen een middel om de convergentieverschillen te overbruggen. Hoewel  
het in de bedoeling lag dat de herwaarderingen weinig frequent en van  
geringe omvang zouden zijn, hebben betrekkelijk talrijke (zeven) aanpas­
singen plaatsgevonden en liepen de overeengekomen wijzigingen tussen de  
bilaterale spilkoersen soms op tot 8 a 10 %. Daar gespeculeerd werd  
op een plotselinge breuk in de ontwikkeling van de marktkoersen,  
konden de herwaarderingen niet steeds met de gewenste sereniteit worden  
aangebracht. Uit de ervaring blijkt dat de speculatie duur kan komen te  
staan en dat zij in het kader van de huidige werking van het wissel­
koersmechanisme een wisselvallig element blijft.

- 14 -
f) Overdrachtmechanisroe
In december 1978 was de Europese Raad het eens geworden over de  
moeilijkheid de convergentie van het beleid en de concretisering daarvan  
op economisch terrein te verzekeren; de Raad had erkend dat het noodzakelijk  
was maatregelen te nemen "om het economisch potentieel van de minder  
welvarende landen van de Gemeenschap te vergroten". De maatregelen  
waartoe is besloten bestonden uit rentesubsidies (200 miljoen Ecu per  
jaar gedurende vijf jaar), voor EIB- en NCI-leningen ter financiering van  
infrastructuurprojecten in Italië en Ierland. De keuze van deze wijze  
van overdracht sloot aan op het streven de structuren van de minder  
welvarende landen metterdaad te versterken en de handhaving van ambitieuze  
doelstellingen met betrekking tot groei en werkgelegenheid te verenigen  
met de nieuwe, door het stelsel ingevoerde stabiliteitsvereisten. Door een  
zeer duidelijke uitbreiding van de Gemeenschapsleningen voor Ierland en  
Italië mogelijk te maken is via het mechanisme van de rentesubsidies  
- waarvan de verlenging thans in de Raad wordt besproken - een toenemend  
aandeel van alle financiële middelen van de Gemeenschap bestemd voor  
deze landen, hetgeen heeft bijgedragen tot de convergentie van de structuren.
B. HET BEREIK VAN DE MECHANISMEN
Het EMS omvat niet alle aspecten van de monetaire betrekkingen van  
de landen van de Gemeenschap. Het blijft onvolledig wegens de niet-  
deelneming van twee communautaire valuta's aso het wisselkoersmechanisme  
en wegens de tijdelijke speciale regeling die van toepassing is op een andere  
munt. Bovendien, of het nu om externe aspecten van het stelsel of een verwant  
fenomeen gaat - de ontwikkeling van het particulier gebruik van de Ecu -  
ontsnappen een aantal sectoren van monetaire aard algeheel aan de werkings-  
sfeer ervan.

a )  De v a l u t a ' s  b u it e n  h e t EMS o f m et een  b ijz o n d e r e  s t a t u s
De Italiaanse lire neemt in het stelsel een speciale plaats in,  
die verband houdt met een wel zeer afwijkende uitgangssituatie op het  
gebied van de inflatie, en heeft wegens de toegestane fluctuatiemarge  
van 6 % kunnen profiteren van een geleidelijke daling van de wisselkoers,  
waardoor zij tevens werd beschermd tegen speculatie. De Italiaanse  
autoriteiten hebben echter ten behoeve van hun concurrentievermogen geen  
volledig gebruik willen maken van de marge waarover zij beschikten en hebben  
zelfs een geleidelijke stijging van de reële wisselkoers van de lire  
aanvaard, die zij als wapen bij de inflatiebestrijding hebben gebruikt.  
Daarentegen hebben de grotere bandbreedte van de lire en haar  
devaluaties "in de marge" van andere Italië zowel behouden voor de uit  
een valutacrisis voortvloeiende dramatisering als voor de daarmee verbonden  
verplichting een fundamenteel andere richtlijn te geven aan zijn beleid.  
Anderzijds kan men zich afvragen of de mindere aandrang tot aanpassing die  
uitging van het EMS niet een van de factoren is, die de minder goede Ita­
liaanse prestatie bij het streven naar stabilisatie mede verklaren.
De afwezigheid van het pond sterling is waarschijnlijk nuttig geweest  
voor het wisselkoersmechanisme op een tijdstip waarop een fundamentele  
herziening van het economisch en monetair beleid in het Verenigd Koninkrijk  
plaatsvond en waarop dit land zich moest aanpassen aan zijn nieuwe staat  
van netto-exporteur van aardolie. Thans getuigt de niet-deelneming van  
het pond sterling en de drachme in het wisselkoersmechanisme echter van  
leemten in het monetair en economisch Europa. De afwezigheid van het  
pond sterling heeft gevolgen van bijzondere draagwijdte. Zij belemmert  
de volledige concretisering van de mogelijkheden van het EMS en vermindert  
het gewicht dat de Gemeenschap in de schaal kan leggen bij de besprekingen  
over de organisatie van het internationaal monetair stelsel. Zij versterkt  
de gerichtheid van het EMS op een dominerende munteenheid, die aldus de facto  
de koppeling tussen het EMS en het internationaal stelsel verzekert. De  
eigen betekenis van het pond sterling in de internationale monetaire  
betrekkingen zou noodzakelijkerwijze geleid hebben tot een meer evenwichtige  
verdeling van de verantwoordelijkheden terzake,die zoals uit de ervaring is  
gebleken zwaar kunnen blijken. Het ontbreken van het pond sterling  
heeft overigens het wisselkoersbeleid van de deelnemers aan het EMS,die
.  * / · ·

- 16 -
zoals Ierland bijzonder nauwe financiële betrekkingen met het Verenigd  
Koninkrijk hebben, bemoeilijkt. Tenslotte heeft het de aantrekkelijkheid  
voor derde landen van een associatie met het EMS sterk verminderd.
b) De buitenlandse betrekkingen van het stelsel
Tussen het EMS en de Europese landen met bijzonder nauwe economische  
en financiële banden met de Gemeenschappen is geen enkel akkoord gesloten,  
daar de aantrekkingskracht van de Ecu en van een onvolledig stelsel onvol­
doende zijn gebleken. Hoewel mag worden aangenomen dat de stabiliserende in  
vloed van het EMS zich naar deze landen heeft verbreid,is door de devaluatie van  
de Zweedse kroon in 1982 gebleken dat de gevaren voor concurrerende  
depreciaties in de onmiddelLijke monetaire omgeving van het EMS reëel  
waren.
Hoewel geen gemeenschappelijk beleid van het stelsel wordt gevolgd  
ten opzichte van grote derde valuta's, is de coördinatie van het beleid  
van de deelnemers jegens de dollar enigszins verbeterd. De geboekte  
vooruitgang heeft verschillende vormen aangenomen van ongelijke draagwijdte :  
een vrijwel constante uitwisseling van inlichtingen tussen de centrale  
banken; onderling afgestemde gerichte acties die door hen zijn ondernomen  
in het kader van het dagelijks beheer van de valutamarkten; en tenslotte, meer  
recentelijk, een diepgaand overleg in de bevoegde comités over de te volgen  
gemeenschappelijke richtsnoeren om op coherente wijze te kunnen reageren  
op zorgwekkende internationale ontwikkelingen (bestaand of te voorzien),  
op het gebied van zowel rentevoeten als wisselkoersen. Al deze ontwikke­
lingen hebben in verschillende mate bijgedragen tot een verrijking van de  
inhoud van de coördinatie. Een verdere vooruitgang op deze weg wordt  
belemmerd door twee hindernissen, namelijk de ongeïnteresseerdheid  
van de Amerikaanse autoriteiten met betrekking tot de wisselkoers  
van de dollar enerzijds en de uiteenlopende situaties van de  
EMS-landen ten opzichte van de dollar anderzijds. Niet alleen de rol van  
reservevaluta die de DM is gaan innemen, doch ook de ongelijke gevolgen voor  
de economieën van de Lid-Staten van de stand en de bewegingen van de dollar en

j  f  —
de verschillende economische en monetaire situatie van elk hunner,bemoeilijken  
kennelijk het nastreven van een eenheid van standpunten en de afbakening  
van een gemeenschappelijke opstelling ten opzichte van de dollar, die  
echter uitdrukkelijk door de bijlage van Bremen en de resolutie van  
Brussel zijn voorzien.
c) Een verwant fenomeen ;  de ontwikkeling van de Ecu op de markten
Onafhankelijk van de rol die haar bij het stelsel wordt toegekend, en  
zonder enige band met het "officiële" circuit dat tot stand werd  
gebracht, wordt de Ecu bij de particuliere economische subjecten een steeds  
groter succes. Thans beloopt de Ecu-markt op korte termijn (interbancaire  
markt en korte-termijntransacties) 10 miljard Ecu; de omvang van de  
emissies op lange termijn bedraagt 3,3 miljard Ecu (waardoor de Ecu de  
derde emissievaluta op de Euromarkten was in 1983), terwijl de omvang van  
de kredieten door bankconsortia op middellange termijn 2 miljard Ecu zou  
bereiken.
Deze ontwikkeling kan zowel veelbelovend zijn voor de Europese monetaire  
samenhang als voor een betere weerstand van het EMS tegen externe schokken.
Een vrijer gebruik van de Ecu in de commerciële of financiële operaties  
in Europa zou immers kunnen bijdragen tot de convergentie, zowel op het  
gebied van de rentevoeten als van de financiële integratie. Een breder  
gebruik van de Ecu als internationaal facturerings-, betalings-, lenings-  
en beleggings instrument zou de weerslag van de externe schokken kunnen  
afzwakken en spreiden over alle Europese valuta's.
Tot nog toe heeft de rol van de Ecu op de markten een vrij spontane  
ontwikkeling doorgemaakt, met discrete en ongelijke steun van de Lid-Staten.  
Gezien de dimensie die de Ecu-markt thans heeft bereikt, is echter een  
homogener antwoord van de Lid-Staten op de marktbehoeften noodzakelijk.

- 18 -
Conclusie
De hierboven gegeven situatieschets heeft zowel licht- als schaduw­
zijden en de balans moet dan ook worden genuanceerd. Het meest opmerkelijke  
positieve punt is de geboekte vooruitgang bij de convergentie van het  
economisch beleid. Deze recente vooruitgang moet onbetwistbaar tot de  
actiefposten worden gerekend van een stelsel dat het voor het bereiken  
daarvan onmisbare kader heeft geleverd. De bereikte resultaten zijn  
echter nog niet stevig gefundeerd en moeten worden geconsolideerd en uit­
gebreid. Hoe dan ook is ten gevolge van de uit het bestaan en de werking  
van het stelsel voortgekomen verplichtingen een gedragslijn ontstaan, die  
thans een integrerend deel vormt van de goede werking van het stelsel.
Over het geheel kan de werking van de mechanismen bevredigend worden  
geacht, zelfs indien daarbij uiteindelijk een andere richting is ingeslagen  
dan oorspronkelijk bedoeld. Deze algemene beoordeling mag de minder  
gunstige elementen van de balans echter niet maskeren. De Ecu blijft een  
reserve-instrument van tweede rang. Bij de praktijk van de intramarginale  
interventies en de financiering daarvan ontbreekt het aan doorzichtigheid.
De afwijkingsindicator is ontoereikend gebleken. Het toepassingsgebied van  
het EMS blijft beperkt, hetgeen druk uitoefent op zijn intern evenwicht  
en zijn hechtheid en verspreiding beperkt. Op alle. punten is de balans vrijwel  
gelijk aan deze die door de Commissie twee jaar geleden werd opgemaakt en  
op grond waarvan zij de Raad wijzigingen meende te moeten voorstellen die met  
name betrekking hebben op het officieel en particulier gebruik van de Ecu  
en op bepaalde mechanismen van het wisselkoersstelsel.

B IJLAG E
VIJF JAREN MONETAIRE SAMENWERKING IN EUROPA  
Statistische gegevens
1. Wisselkoersschommelingen per maand
2. Schommelingen van de reële wisselkoersen op middellange termijn
3. Tendens van de reële effectieve wisselkoersen ten opzichte van de  
EMS-partners
4. Ontwikkeling van de dollar en de yen ten opzichte van de Ecu
5. Ontwikkeling van de liquiditeitenmassa: jaarpercentage en gemiddelde  
absolute afwijking (gemiddelden EG en EMS)
6. Ontwikkeling van de consumptieprijzen :  jaarpercentage en gemiddelde  
absolute afwijking (gemiddelden EG en EMS)
7. Ontwikkeling van de saldo's van de lopende rekening van de betalings­
balans in percenten van het BBP

B i j  Lage
1. Wisselkoersschommelingen per maand
(Gemiddelde schommelingen in percenten per maand, zonder teken)
1974 1975 1976 1977 1978 1974-78
Tegenover DM
FF
LIT
HFL
BFR, LFR
USD
YEN
UKL2.8
2.2
1.1
0.80.8
1.0
0.4
0.4
2.9 2.5  
2.4 2.0  
1.7 2.01.9
4.4
0.6
0.5
1.3
1 .1
3.11.1
1.5 
0.6 
0.5
1.6 
•1.7 
1.31.7
1.8 
0.4 
0.4
3.6
3.2
2.41.7
2.2
0.6
0.5
2.4
2.1
2.1
Tegenover het geheel van de  
voornaamste valuta
DM 2.11.41.91.32.21.81.31.51.91.41.21.5
FF 2.41.52.01.02.11.81.21.51.91.71.31.5
LIT 1.91.33.81.11.92.01.31.62.01.61.11.5
HFL 1.81.21.61.11.81.51.11.21.61.31.01.2
BFR, LFR 1.51.01.51.01.71.31.01.01.41.80.91.2
USD 2.01.81.51.32.91.92.02.42.92.61.52.3
YEN 2.11.51.41.83.52.12.63.53.03.31.52.8
UKL 1.72.02.81.32.52.12.42.43.22.02.32.51979 1980 1981 1982 1983 1979-83
0.5
1 .0
0.5
0.5
1.9
2.9
2.20.8
0.6
0.4
0.3
2.7
4.0
2.51.0
1 .2
0.4
0.8
3.2
3.3 
3.11.0
0.8
0.6
1.3
2.3 
1.9 
1.70.7
0.6
0.4
0.4
1.7
1.5
2.50.8
0.8
0.5
0.7
2.4 
2.7
2.4

"  £_
B i j la g e
2 .  S c h o m m e lin g e n  van  de r e ë l e  w is s e lk o e r s e n  op m id d e lla n g e  t e r m i j n
(Maximale marge om de trend, in percenten)  
a) Tussen de valuta's van het EMS
b) Tegenover het geheel van de voornaamste valuta's1974-1978 1979-1983
DM 16.8 8.5
FF 15.1 8.8
LIT 16.9 7.0
HFL 6.7 6.5
BFR- LFR 6.0 8.1
DKR 7.5 10.2
IRL 14.3 8.4
Valuta's van het EMS 1979-1983
DM13.1
FF8.2
LIT10.1
HFL11.2
BFR, LFR 
DKR11.6
12.2
IRL12.3
Andere valuta's
USD16.6
29.1YEN41.5UKL
FS18.4
9.7NKr
Os8.7

- 3 -
Bij L ag
3. Reële effectieve wisselkoersen ten opzichte van de EMS-partners

~
B ijL a g e

- 5 -
B i j l a g e
5. Ontwikkeling van de Liquiditeitenmassa

- 6 -
B i j  Lage
6. Wijzigingen van de consumptieprijzen
a) Gemiddeld EG 10

7 .  L o p en d e r e k e n in g  v an  de b e t a l i n g s b a l a n s  in  p e r c e n te n  v a n  h e t BBP
1974 1975 1976 1977 19781979 1980 1981 19821983(1) 1 '
D 2,7 1,0 0,9 0,8 1,4-0,8 -1,9 -0,9 0,5 0,5 0,8
F -1,5 0,8-1,0 -0,1 1,50,9-0,6 -0,8 -2,2 -1,0 -0,7
I -4,7 -0,3 -1,5 1,1 2,41,7-2,5 -2,3 -1,6 -0,4 -0,1
NL 3,0 2,3 2,8 0,5 -1,1-1,3 -1,8 2,0 2,5 3,0 3,7
B/L 1,7 0,4-0,1 -0,9 -1,0-2,8 -4,2 -4,1 -3,1 -1,6 -0,5
DK -3,1 -1,3 -4,6 -3,7 -2,6-4,5 -3,7 -3,2 -4,0 -2,2 -1,5
IRL-10,0 -0,7 -4,1 -3,9 -4,1-11,0 -9,8-12,5 -8,2(1) -2,6 -1,4
EMS 0,0 0,7-0,2 0,3 1,1-0,3 -1,9 -1,3-0,9(1) 0,1 0,3
VK -3,9 -1,5 -0,7 0,0 0,6-0,4 1,5 2,6 1,9 0,5 0,3
GR -6,1 -4,2 -4,1 “4,1 -3,1-4,9 -5,5 -6,5 -5,0 -5,1 -5,5
c
EG -0,7 0,3-0,3 0,2 0,9-0,4 -1,3 -0,5-0,4(1 ) -0,1 0,2oo
( 1 )  R am in g en
( 2 )  P ro g n o s e s
B ro n n e n  ; E u r o s t a t  " S t a t i s t i e k e n  v a n  de b e t a lin g s b a la n s e n "  en d ie n s t e n  v a n  de C o m m issie