Advies van het Comité van de Regio's over de "Mededeling van de Commissie aan de Raad en het Europees Parlement inzake 'Steun van de Commissie voor de nucleaire veiligheid in de Nieuwe Onafhankelijke Staten en Midden- en Oost-Europa'"

(2001/C 253/05)

HET COMITÉ VAN DE REGIO'S,

gezien de mededeling van de Commissie aan de Raad en het Europees Parlement inzake "Steun van de Commissie voor de nucleaire veiligheid in de Nieuwe Onafhankelijke Staten en Midden- en Oost-Europa" (COM(2000) 493 def.);

gezien het Speciaal Verslag nr. 25/98 van de Europese Rekenkamer over de door de Europese Unie gevoerde acties op het gebied van de nucleaire veiligheid in de LMOE en de NOS (periode 1990-1997)(1), vergezeld van de antwoorden van de Commissie;

gezien de slotverklaring van de Europese conferentie over nucleaire veiligheid en lokale en regionale democratie, gehouden van 24 tot 26 juni 1997 in Göteborg, Zweden;

gezien het besluit van zijn bureau van 13 juni 2000 om in overeenstemming met artikel 265, vijfde alinea, van het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap een advies op te stellen over de Mededeling van de Commissie aan de Raad en het Europees Parlement inzake steun van de Commissie voor de nucleaire veiligheid in de Nieuwe Onafhankelijke Staten en Midden- en Oost-Europa en commissie 4 (Ruimtelijke ordening, stadsbeleid, energie, milieu) te belasten met het opstellen van dit advies;

gezien de resolutie van het Comité van de Regio's over nucleaire veiligheid en lokale/regionale democratie (CDR 423/97 fin)(2);

gezien het advies van het Comité van de Regio's over het onderwerp "Op weg naar duurzame ontwikkeling (vijfde milieuactieprogramma)" (CDR 12/2000 fin)(3);

gezien het advies van het Comité van de Regio's over het onderwerp "Bevordering van elektriciteit uit hernieuwbare energiebronnen op de interne elektriciteitsmarkt" (CDR 191/2000 fin)(4);

gezien het op 9 februari 2001 door commissie 4 goedgekeurde ontwerpadvies (CDR 7/2001 rev. - rapporteur: de heer Pumberger, A/EVP),

heeft tijdens zijn 38e zitting van 4 en 5 april 2001 (vergadering van 4 april) het volgende advies met algemene stemmen goedgekeurd.

Standpunten en overwegingen van het Comité van de Regio's ten aanzien van de mededeling

Het Comité van de Regio's

1. steunt in beginsel de activiteiten van de Commissie en de verlening van financiële hulp aan de LMOE en de NOS teneinde de veiligheid van hun nucleaire installaties in het kader van bestaande programma's te verbeteren, en erkent de serieuze inspanningen die de Commissie tot dusver op dit terrein heeft geleverd;

2. benadrukt zijn in zijn resolutie van 14 mei 1998 over nucleaire veiligheid en lokale en regionale democratie verwoorde overtuiging dat de bezorgdheid over de gevaren van eventuele vrijkomende straling voor de volksgezondheid in de lidstaten van de EU, de kandidaat-lidstaten en de NOS gerechtvaardigd is en uiterst serieus dient te worden genomen, en dat onverwijld maatregelen geboden zijn;

3. beklemtoont dat milieu- en energievraagstukken - met uitzondering van vraagstukken op het gebied van nucleaire veiligheid, die onder nationale overheidsinstanties vallen - dikwijls ressorteren onder lokale en regionale overheden dat ze veel Europese burgers direct aangaan (bijvoorbeeld wat betreft gezondheid, werkgelegenheid en economie) en dat ze deze kunnen schaden;

4. zou graag zien dat de Commissie - op grond van de bij de afwikkeling van financiële steun in de LMOE en de NOS opgedane ervaringen - zich met name concentreert op financiering van projecten in laatstgenoemde staten die voor mens en milieu het gevaarlijkst zijn (bouw van sarcofaag voor Tsjernobyl-reactor) en aan deze projecten dan ook voorrang verleent;

5. is van mening dat, juist vanwege de problematische context in de begunstigde landen en vanwege de omstandigheid dat de verkochte stroom nog steeds niet kostendekkend is, de Gemeenschap haar inspanningen in het kader van Phare en Tacis zou moeten richten op projecten die schadelijk zijn voor het milieu, en dat de Gemeenschap met behulp van de overige financieringsinstrumenten het uitvoeren van stilleggingsprogramma's, het verbeteren van de veiligheid, het verwijderen van nucleair afval en het ontwikkelen van een beleid voor alternatieve energieproductie in deze landen zou moeten intensiveren;

6. blijft ervan overtuigd dat er een dringende behoefte bestaat aan versterking van democratische procedures bij het ontwerpen, bouwen en exploiteren van nucleaire installaties, zodat alle betrokken geledingen van de maatschappij (op lokaal, regionaal, nationaal en internationaal niveau) bij de besluitvorming kunnen worden betrokken. Daarbij moet met name worden voldaan aan de eisen op het gebied van transparantie, burgerparticipatie en evaluatie van de ecologische en economische gevolgen van dergelijke installaties;

7. is ingenomen met de inspanningen ten behoeve van de voortdurende politieke dialoog die met de vertegenwoordigers van de betrokken landen wordt gevoerd, en verlangt dat de lokale en regionale overheden bij dit proces worden betrokken;

8. is van mening dat opleiding en overdracht van know-how aan de betrokken landen meer aandacht moeten krijgen, aangezien de tot dusver geleverde inspanningen slechts kunnen worden geïntensiveerd wanneer de bij de verbetering van het veiligheidsniveau van de nucleaire installaties betrokken personen er zelf van overtuigd zijn dat het project gerechtvaardigd is;

9. wijst er met nadruk op dat ook in de LMOE en de NOS het gebruik van alternatieve energiebronnen en -vormen in sterkere mate moet worden bevorderd, met name in het licht van de evaluatie van het Vijfde Milieuactieprogramma, de ontwerprichtlijn tot bevordering van elektriciteit uit hernieuwbare energiebronnen op de interne elektriciteitsmarkt en het Groenboek "Op weg naar een Europese strategie voor een continue energievoorziening";

10. betreurt dat, ondanks de vele inspanningen die in de nucleaire energiesector zijn geleverd, de ontwikkeling van een beleid voor alternatieve energie ten behoeve van de LMOE en de NOS nog veel te weinig aandacht krijgt. Dit laatste komt onder meer tot uitdrukking in de opvallende wanverhouding tussen de middelen die in het kader van programma's als Phare, Tacis, Euratomleningen, Synergy, SURE en het meerjarenprogramma voor energie 1998-2002 worden toegewezen aan de nucleaire industrie enerzijds en de overige energiebronnen anderzijds;

11. zou dan ook graag zien dat met name in de LMOE een hoge prioriteit wordt verleend aan de communautaire strategie voor de zekerheid van de energievoorziening en de verwezenlijking van de communautaire doelstelling om het aandeel van hernieuwbare energie in de totale energievoorziening te verdubbelen en het aandeel hiervan in de elektriciteitsproductie te verhogen tot 22 %. Aldus zou een bijdrage worden geleverd aan de algemene communautaire doelstelling, nl. het aandeel van hernieuwbare energie te verhogen van de huidige 6 % tot 12 % in 2010. Verder moet een hoge prioriteit worden verleend aan de ontwikkeling en tenuitvoerlegging van een beleid voor alternatieve energie (RES) en energiebesparing. Ook hiervoor moeten veel meer financiële middelen ter beschikking worden gesteld;

12. betreurt te moeten vaststellen dat, ondanks de inspanningen van de afgelopen tientallen jaren, nog steeds te weinig aandacht wordt geschonken aan nucleaire veiligheid, wat onder meer tot uiting komt in de toewijzing van financiële en personele middelen;

13. doet de Commissie, op grond van de omstandigheid dat de beschikbare begrotingsmiddelen voor projecten op het gebied van nucleaire veiligheid ontoereikend zijn in verhouding tot de behoefte en ook de begunstigde landen met begrotingstekorten te kampen hebben, de aanbeveling om allereerst haar prioriteiten inzake de besteding van de financiële middelen vast te stellen en vervolgens met steun van het Europees Parlement en de Raad de begroting drastisch te verhogen;

14. betreurt dat vooral bij de voorbereiding tot toetreding van de LMOE de praktische uitvoering en de resultaten van financiële steunmaatregelen ter verbetering van de veiligheid van nucleaire installaties achterblijven bij de speerpunten van het beleid van de Raad en de Commissie, ondanks talloze conclusies die de Raad de afgelopen jaren op het gebied van nucleaire veiligheid heeft getrokken;

15. betreurt te moeten vaststellen dat, ondanks de gevoeligheid van het onderwerp, in de mededeling van de Commissie te weinig aandacht is geschonken aan verbetering van de nucleaire veiligheid in de kandidaat-lidstaten;

16. doet derhalve een dringend beroep op de Commissie om in het kader van de lopende toetredingsonderhandelingen met de kandidaat-lidstaten intensiever te ijveren voor een zo hoog mogelijk veiligheidsniveau van nucleaire installaties in de kandidaat-lidstaten (en wel vóór de feitelijke toetreding). Immers, zolang er niet voor modernisering in aanmerking komende reactoren in bedrijf zijn, moeten de exploitanten een hoog niveau van operationele veiligheid waarborgen;

17. wijst erop dat de verwijdering van radioactief materiaal, de plaatsen voor voorlopige en definitieve opberging en de opwerkingscentrales niet alleen in de lidstaten van de Europese Unie, maar met het oog op hun veiligheid vooral ook in de LMOE en de NOS uiterst belangrijke vraagstukken blijven, en dat het Comité van de Regio's de ontwikkelingen ter zake op de voet zal volgen. Met het oog hierop moet worden aangedrongen op spoedige ratificatie door de verdragsluitende staten van de Gezamenlijke overeenkomst van 5 september 1997 inzake de veiligheid van het beheer van afgewerkte splijtstof en radioactieve afvalstoffen;

18. verlangt dat de Commissie, met inachtneming van de voorschriften voor gunning, mede in het kader van de samenwerking met derde landen zorgt voor de nodige transparantie bij aanbestedingen, gunningen, evaluaties van offertes etc;

19. erkent dat de plaatsing van opdrachten, aanbestedingen en procedures vanwege bijzondere omstandigheden en eisen in de nucleaire sector moeten worden afgestemd op de realiteit in deze sector. Tegelijkertijd wijst het Comité van de Regio's er met nadruk op dat een scherpe (financiële) controle (ex-ante, tussentijds en ex-post) noodzakelijk is om een correcte besteding van de middelen te waarborgen;

20. roept de Commissie op om de begunstigde landen bij voortduring te wijzen op de in internationale overeenkomsten ten dele reeds vastgelegde verplichting tot het tijdig verschaffen van uitgebreide informatie en deze informatie desnoods te eisen, zodat tijdig het nodige actieplan kan worden voorbereid en in noodsituaties de passende maatregelen kunnen worden genomen.

Brussel, 4 april 2001.

De voorzitter

van het Comité van de Regio's

Jos Chabert

(1) PB C 35 van 9.2.1999, blz. 1.

(2) PB C 251 van 10.8.1998, blz. 34.

(3) PB C 317 van 6.11.2000, blz. 1.

(4) PB C 22 van 24.1.2001, blz. 27.