Advies van het Economisch en Sociaal Comité over het "Voorstel voor een verordening (EG) van de Raad betreffende maatregelen ter bevordering van behoud en duurzaam beheer van tropische bossen en andere bossen in ontwikkelingslanden"

(1999/C 258/04)

De Raad heeft op 5 maart 1999, overeenkomstig artikel 198 van het EG-Verdrag, besloten om het Economisch en Sociaal Comité te raadplegen over het voornoemde voorstel.

De Afdeling "Externe betrekkingen", die met de voorbereidende werkzaamheden was belast, heeft haar advies op 9 juni 1999 goedgekeurd. Rapporteur was de heer Kallio.

Het Economisch en Sociaal Comité heeft tijdens zijn 365e zitting van 7 en 8 juli 1999 (vergadering van 7 juli) het volgende advies uitgebracht, dat unaniem is goedgekeurd.

1. Inleiding

1.1. Tropische bossen vormen voor ontwikkelingslanden een belangrijke bron van hernieuwbare natuurrijkdommen en zijn een essentieel onderdeel van de biologische diversiteit op aarde. Bossen overal ter wereld, de aangroei van bos en duurzaam bosbeheer zijn voor het ecologisch evenwicht op aarde van essentieel belang. Tropische bosrijkdommen zijn daarnaast een belangrijk bestaansmiddel voor de bevolking in ontwikkelingslanden en van grote betekenis voor de regionale ontwikkeling. De internationale gemeenschap moet meer doen, om ervoor te zorgen dat de principes van duurzaam bosbeheer bij globale en regionale verdragen en regelingen in acht worden genomen.

1.2. De EU moet zorgen voor efficiëntere maatregelen, om een einde te maken aan overmatige houtkap en kaalslag in tropische bossen in ontwikkelingslanden. Verder dienen EU-ontwikkelingshulpprogramma's op het gebied van bescherming, herbebossing en beheer van tropische bossen de doelstellingen van duurzaam bosbeheer te ondersteunen.

1.3. De toenemende overmatige houtkap in tropische bossen is onder meer het gevolg van de groeiende vraag naar tropisch hout vanuit industrielanden en heeft geleid tot een verslechtering van de levensomstandigheden van de lokale bevolking. Het Comité heeft deze problematiek reeds in zijn advies(1) van 1993 onder de aandacht gebracht.

1.4. In de verordening die de Commissie nu voorstelt, wordt een grotere concentratie c.q. herijking van EU-ontwikkelingsgelden ten behoeve van tropische bossen nagestreefd. De intentie van het voorstel is juist, maar t.a.v. zaken als herbebossing, verjonging van bossen en voorlichting gaat de voorgestelde verordening niet ver genoeg.

1.5. De voorgestelde verordening is gebaseerd op begrotingslijn B7-6201. De middelen zijn bestemd voor de financiering van EU-maatregelen waarmee behoud van tropische bossen, duurzame ontwikkeling en instandhouding van biologische diversiteit kunnen worden bevorderd op een wijze die de kwaliteit van het bestaan van de in bosgebieden woonachtige bevolking ten goede komt.

2. Algemene opmerkingen

2.1. De toestand van de tropische bossen baart het Comité grote zorgen. Hoewel internationale verdragen duurzaam bosbeheer stipuleren, gaat het te gronde richten van tropische bossen in veel ontwikkelingslanden gewoon door.

2.2. De nieuwe ontwerpverordening voor tropische bossen, door de Commissie op 3 februari jl. uitgebracht, is op zich een welkome maatregel. De verordening is een logisch vervolg op een aantal recente belangrijke EU-documenten, zoals het rapport "Evaluatie van het onderdeel bosbouw in EU-ontwikkelingshulpprogramma's" van juli 1998 ("Evaluation of the Forestry Component of EC Programmes in Developing Countries", juli 1998), het "EU-handboek voor bosbeheer" ("Forestry Manual (Guidelines for Forestry Sector Development Cooperation)", 1996), waarin richtsnoeren worden gegeven voor ontwikkelingssamenwerking op het gebied van bosbeheer en waarvan het eerste deel in oktober 1996 is gepubliceerd, en het "EU-naslagwerk voor tropische bossen" ("The EU Tropical Forestry Sourcebook", 1998) uit 1998, waarin een overzicht wordt gegeven van de EU- en nationale maatregelen op het gebied van bosbeheer.

2.3. Als bijzonder positief punt dient te worden genoemd dat het Commissievoorstel tevens inhaakt op ontwikkelingen in het bosbouwbeleid wereldwijd ná de VN-Conferentie voor milieu en ontwikkeling in Rio de Janeiro in 1992. Van 1994 tot 1997 heeft het intergouvernementele panel voor bossen (IPF) (IPF, Intergouvernemental Panel on Forests) de zaken op bosbouwgebied gecoördineerd op mondiaal niveau, nu is het Internationaal VN-forum voor bossen (IFF) (IFF, Intergovernemental Forum on Forests) met deze taak belast.

2.4. In het rapport "Evaluatie van het onderdeel bosbouw in EU-ontwikkelingshulpprogramma's" worden deze programma's onder de loep genomen en specifieke en concrete aanbevelingen voor toekomstige maatregelen gegeven. Belangrijkste conclusie van het rapport is dat er een algemeen, uniform EU-beleid voor tropische bossen moet komen. Het rapport onderschrijft duidelijk de algemene doelstelling van het EU-handboek voor bosbeheer, waarmee alle EU-maatregelen voor het beheer van tropische bossen onder één noemer zouden kunnen worden gebracht. Alle gebieden vallen onder de algemene doelstelling, en ook voor de financieringsinstrumenten en de diverse eenheden zou het praktisch zijn (Zie: "Evaluation of the Forestry Component of EC Programmes in developing countries, Synthetic Report", blz. 23). De algemene doelstelling van het EU-handboek voor bosbeheer biedt volgens het rapport een betere basis voor nieuw beleid dan de verordening van de Raad uit 1995, die met onderhavige verordening verlengd wordt.

2.5. Zoals in de Toelichting te lezen is, stipuleert de voorgestelde verordening hoe de middelen van begrotingslijn B7-6201 dienen te worden beheerd. Reden genoeg om te bekijken wat het evaluatierapport hierover op te merken heeft. De belangrijkste kanttekening is dat, afgezien van een algemeen accent op behoud van tropische bossen en activiteiten gericht op duurzaam bosbeheer, onderzoek en verhoging van de productiecapaciteit, geen rangorde is vastgesteld voor de in het kader van de verordening te nemen maatregelen. Het is van het grootste belang dat begrotingslijn B7-6201 en overige EU-middelen gebruikt worden ter ondersteuning van activiteiten op lokaal en regionaal niveau en de organisaties en bevolking aldaar.

2.6. Voorts wordt in het rapport geconstateerd dat in de vorige, uit 1995 daterende verordening de aandacht meer uitging naar het behoud van tropische bossen dan naar verhoging van de productiecapaciteit van bossen. De aanpak van het EU-handboek voor bosbeheer wordt aanbevolen. Hierin wordt op een evenwichtigere manier rekening gehouden met de ecologische, economische en maatschappelijk-culturele aspecten van bosbouw.

3. Bijzondere opmerkingen

3.1. Het Comité is van oordeel dat het Commissievoorstel niet op alle punten aansluit bij de zienswijze van het Handboek voor bosbeheer. Het Handboek heeft als uitgangspunt dat de samenwerking op het gebied van bosbeheer velerlei thema's omvat die in een vaste rangorde staan. Op de eerste plaats staan de thema's van institutionele aard, m.a.w. de zaken die betrekking hebben op het beleid en de instellingen. Op de tweede plaats komen de bosrijkdommen en de exploitatie ervan. Dit kan onderverdeeld worden in bosbehoud, duurzaam beheer, aanleg van nieuwe bossen, houtkap en -transport, en regelgeving (bijv. certificaten voor bosbeheer en producten). Het derde basisthema is voorlichting en know how, met name m.b.t. onderwijs en opleiding, onderzoek en voorlichting op het gebied van bosbouw. EU-maatregelen ter bescherming van tropische bossen dienen volgens het Comité met alle deelgebieden (ecologisch, economisch, maatschappelijk) van bosbouw gelijkelijk rekening te houden.

3.2. Om ervoor te zorgen dat in het vervolg meer rekening wordt gehouden met álle deelfactoren van duurzaam bosbeheer, stelt het Comité voor om het eerste lid van artikel 2 als volgt te formuleren: "1. 'Tropisch bos en andere bossen in ontwikkelingslanden': de natuurlijke of semi-natuurlijke of aangelegde, primaire of secundaire bosecosystemen in gesloten dan wel open bosformaties, in zowel droge als vochtige klimaatzones alsmede de op bouwland of in andere ecosystemen buiten bosgebieden groeiende bomen en struiken die bosproducten voortbrengen".

3.3. Het Comité is van oordeel dat er geen breed opgezet beleid voor tropische bossen gevoerd kan worden zonder dat rekening wordt gehouden met de rol van traditionele en nieuwe landbouw- en bosbeheermethoden en particuliere bomen en bospercelen, die een wezenlijk onderdeel van de landbouwsystemen in de ontwikkelingslanden vormen en dikwijls bepalend zijn voor het bosproductenaanbod van deze systemen. Tegelijkertijd dient te worden bedacht dat struikgewas, dat niet onder de definitie "bos" valt, een belangrijke bron van bosproducten kan vormen. In veel arme ontwikkelingslanden, die EU-hulp het dringendst nodig hebben, wordt struikgewas als brandstof gebruikt. Eén van de centrale streefdoelen van ontwikkelingssamenwerking op het gebied van bosbouw is ervoor te zorgen dat in plaats van de huidige vegetatie productief bos kan groeien in de betrokken droge gebieden.

3.4. Hoewel aangeplante bossen thans minder dan 2 % van het tropisch bosareaal beslaan, spelen deze een steeds grotere rol in de productie van hout voor plattelandsgemeenschappen en van grondstoffen voor de industrie alsook bij het binden van koolstof. Een vereiste is dan ook dat het EU-beleid voor tropische bossen inspeelt op ecologische, maatschappelijke en economische gevolgen van commerciële bosbouw zowel voor de regio als de wereld in het algemeen. Dit zou ook in overeenstemming zijn met de (juridisch niet-bindende) principes voor bosbeheer ("Forest Principles" van de UNCED) van de UNCED en het eindrapport van het Intergouvernementele panel voor bossen (IPF), die beide door de EU zijn ondertekend en bij het opstellen waarvan de EU-lidstaten een essentiële rol hebben gespeeld.

3.4.1. Het Comité vindt dat in art. 2, lid 2, de verbetering van de toestand van bossen d.m.v. natuurlijke regeneratie van bossen en boomaanplant in gerooide en anderszins zwakke bosgebieden meer gewicht dient te krijgen.

3.5. Art. 4 verdient in de ogen van het Comité bijzondere aandacht. Vermindering van de negatieve gevolgen van commerciële bosbouw in tropische bosgebieden dient duidelijker te worden geaccentueerd als doelstelling van de EU-steunverstrekking. De EU dient zich vooral te richten op ontwikkeling en uitvoering van nationale programma's en beleid voor bosbouw in de ontwikkelingslanden. Commerciële bosbouw dient als maatschappelijk waardevol te worden erkend en beschouwd te worden als een belangrijke vorm van sectorbeleid. In ontwikkelingslanden dient de commerciële bosbouw te worden uitgebreid en geïntensiveerd. Verder dienen de exploitatiemogelijkheden van inheemse boomsoorten te worden uitgebreid en moet worden onderzocht hoe natuurlijke bosgebieden duurzaam kunnen worden geëxploiteerd en ontwikkeld. Het Comité wil in dit verband tevens de doelstellingen van het International Tropical Timber agreement naar voren halen.

4. Conclusies

4.1. Het Comité steunt het Commissievoorstel in grote lijnen. De voorgestelde verordening dient echter duidelijker gekoppeld te worden aan het onder auspiciën van de VN gevoerde debat over bosbouwbeleid. EU-besluiten dienen meer in overeenstemming te zijn met internationale verdragen en vice versa.

4.2. Het Comité wijst op de noodzaak om het streven naar duurzame bosbouw ook in de door de ontwikkelingslanden zelf geformuleerde doelstellingen en opgestelde programma's voor bosbouw nauwkeuriger te omschrijven.

4.3. Bij het opstellen en de uitvoering van EU-programma's dient meer ingespeeld te worden op de behoeften van de plaatselijke arbeiders en de lokale bevolking in het algemeen.

4.4. Het Comité stelt voor om de EU-ontwikkelingsprogramma's voor tropische bossen rechtstreeks te koppelen aan verplichtingen die de EU in het kader van multilaterale, internationale verdragen, zoals de verklaring van de Top van Rio, Agenda 21 en de WTO-verdragen, is aangegaan.

4.5. Het Comité acht het wenselijk dat meer EU-ontwikkelingsgelden worden vrijgemaakt voor onderzoek, opleiding en voorlichting. Deze maatregelen dienen in de eerste plaats de lokale bevolking ten goede te komen.

4.6. Het Comité stelt voor het accent meer te leggen op projecten met behulp waarvan nationale programma's voor op het principe van duurzame bosbouw gebaseerd bosbouwbeleid kunnen worden opgesteld en ontwikkeld in de ontwikkelingslanden zelf. Met dergelijke maatregelen dient de werkgelegenheid in de ontwikkelingslanden te worden bevorderd en onderwijs, sociaal beleid en arbeidsveiligheid op een hoger peil te worden gebracht.

4.7. Ten slotte steunt het Comité het streven van de EU om een breed, internationaal bosbouwverdrag op te zetten, waarmee de basis wordt gelegd voor duurzaam beheer en duurzame exploitatie van tropische bossen alsmede voor gemeenschappelijke criteria voor de ontwikkelingssamenwerking op dit gebied.

Brussel, 7 juli 1999.

De voorzitter

van het Economisch en Sociaal Comité

B. RANGONI MACHIAVELLI

(1) PB C 249 van 13.9.1993, blz. 3-5.