Bekendmaking overeenkomstig artikel 19, lid 3, van Verordening nr. 17 van de Raad(1)

Zaken COMP/34.324 - Maestro, COMP/34.579 - Europay (Eurocard-MasterCard) en COMP/35.578 - Lidmaatschaps- en licentieregels van Europay

(2002/C 89/07)

(Voor de EER relevante tekst)

1. INLEIDING

1. Tussen 1992 en 1995 heeft Europay International SA verschillende regels en voorschriften inzake haar internationale betaalkaarten aangemeld. Het gaat hier met name om haar Eurocard-MasterCard-kaart (in Europa veelal een kredietkaart of kaart met uitgestelde debitering "deferred debit/charge card") en haar Maestro-debetkaart. In 1994 werd de aanmelding van Eurocard-MasterCard uitgebreid tot het hele grondgebied van de EER. In 1995 meldde Europay International haar lidmaatschaps- en licentieregels aan, die van toepassing zijn op al haar producten.

2. Op 23 mei 1997 ontving de Commissie een klacht van EuroCommerce, een representatieve organisatie voor de sector kleinhandel, groothandel en internationale handel in de Europese Unie, welke onder andere betrekking had op verschillende aspecten van de betaalkaartregeling van Europay International.

2. DE PARTIJEN

2.1. Europay International

3. Europay International (hierna "Europay") is een naamloze vennootschap ("Société Anonyme") naar Belgisch recht die op 1 september 1992 is opgericht na de fusie tussen Eurocard International en Eurocheque International(2).

4. Europay heeft ten doel betalingssystemen en aanverwante diensten te ontwikkelen en te exploiteren ten behoeve van haar licentiehouders. Via EPS-net, een netwerk dat geëxploiteerd wordt door haar dochteronderneming European Payment Services SA, verstrekt Europay diensten aan haar leden op het gebied van mondiale gegevensuitwisseling, machtiging alsmede clearing en verevening. Europay zelf geeft geen kaarten uit en sluit geen overeenkomsten met handelaren inzake de aanvaarding van betaalkaarten. Dit is de taak van de 7000 leden van Europay.

5. Europay heeft drie soorten producten ontwikkeld, te weten met "vooruitbetalen": (euroreischeques en CLIP elektronische portemonnees), "direct betalen" (eurocheques, Maestro-kaarten) en "achteraf betalen" (Eurocard-MasterCard).

6. Europay is eigendom van verschillende financiële instellingen en van MasterCard International(3). De aandeelhouders in de EU zijn allemaal nationale betaalkaartondernemingen of andere vormen van nationale bankassociaties, die tezamen een belang hebben van ongeveer 80 %. De meeste aandeelhouders in de EU zijn ook Europay-leden met een licentie om Europay-kaarten uit te geven en handelaren te werven voor Europay-transacties.

7. De raad van bestuur van Europay beslist over de goedkeuring en wijziging van de regels en voorschriften inzake de verschillende betalingsdiensten van Europay, keurt lidmaatschaps- en licentieaanvragen goed en bepaalt de tarieven van de multilaterale fallback-afwikkelingsprovisies die de handelsbank moet betalen aan de bank van de kaarthouder voor elke grensoverschrijdende Europay-aankooptransactie en in voorkomend geval voor binnenlandse transacties waarvoor geen specifieke binnenlandse afwikkelingsprovisies zijn vastgesteld.

8. Door overeenkomsten met MasterCard heeft Europay het exclusieve recht op het beheer in Europa van de handelsmerken MasterCard, Maestro en Cirrus, die eigendom zijn van MasterCard.

2.2. Europay-leden

9. De leden van Europay moeten kredietinstellingen zijn of entiteiten die eigendom zijn van kredietinstellingen. Kredietinstellingen of entiteiten en hun dochterondernemingen die concurrerende internationale betalingssystemen zijn of die voor meer dan 50 % eigendom zijn van een concurrerend internationaal betalingssysteem, of die rechtstreeks of onrechtstreeks onder de zeggenschap van een dergelijk systeem vallen, komen niet in aanmerking voor het lidmaatschap. Alle leden moeten de lidmaatschaps- en licentieovereenkomst van Europay ondertekenen. Er is een afzonderlijke productlicentie nodig voor elk door Europay gedeponeerd product dat de leden willen uitgeven en waarvoor zij wervingsactiviteiten willen verrichten. Er zijn twee belangrijke soorten licenties in het Europay-stelsel: een hoofdlicentie (principal licence) en een sublicentie (affiliate licence). De houder van een hoofdlicentie doet rechtstreeks zaken met Europay en kan met hem geassocieerde licentiehouders voorstellen aan Europay. De hoofdlicentiehouder is hoofdelijk aansprakelijk voor de transacties van de met hem geassocieerde licentiehouders.

3. DE MARKT

3.1. De werking van het Europay-kaartsysteem

10. De aanmeldingen van Europay hebben betrekking op de werking van betaalkaartsystemen. In het algemeen kunnen Europay-kaarten worden gebruikt om goederen of diensten te kopen of om contanten op te nemen bij een bankloket of bij een geldautomaat. In het eerste geval zijn er vier betrokken partijen: de Europay-kaarthouder, de emitterende bank (die de kaart aan de houder uitreikt), de handelaar en de wervende bank (die handelaren werft voor aanvaarding van de Europay-kaart). Bij een geldautomaattransactie zijn er slechts drie betrokken partijen: de houder van de Europay-kaart, de emitterende bank en de geldautomatenexploitant.

3.2. Concurrentie tussen verschillende systemen

11. Naast Europay zijn momenteel de volgende grote internationale betaalorganisaties actief op de Europese markt: Visa International, Japan Credit Bureau (JCB) en de internationale gedeponeerde systemen American Express en Diners Club International. MasterCard International is actief in Europa volgens de voorwaarden van haar samenwerkingsverband met Europay. Van deze internationale betaalorganisaties is Visa veruit de belangrijkste concurrent van Europay in Europa. Samen zijn Visa en Europay goed voor ongeveer 90 % van de internationale kaarten die in de EU zijn uitgegeven. Visa staat bijzonder sterk in het Verenigd Koninkrijk, Spanje en Frankrijk. Europay daarentegen is sterker in Duitsland, Nederland en Oostenrijk.

12. Naast de internationale betaalkaartexploitanten zijn talrijke nationale betaalkaartexploitanten actief in de onderscheiden lidstaten.

3.3. Concurrentie binnen het systeem

De uitgifte van Europay-kaarten

13. Aanvankelijk had Europay slechts één lid in elke lidstaat die kaarten uitgaf. In de loop der jaren is de situatie in de meeste lidstaten veranderd en werden er nieuwe leden, zowel kernleden als geassocieerde leden, aangewezen. Thans is er concurrentie op de markt voor de uitgifte van Europay-kaarten: in alle lidstaten zijn verschillende emittenten.

Het werven van handelaren voor de aanvaarding van Europay-kaarten

14. Op de markt voor wervingsactiviteiten is de concurrentie binnen het systeem daarentegen minder hevig: in vier lidstaten, te weten Oostenrijk, Denemarken, Frankrijk en Duitsland, hebben de wervende instellingen van Europay formeel nog steeds het exclusieve recht op de werving voor Eurocard-MasterCard. Deze exclusieve rechten zijn evenwel de facto afgeschaft sedert mei 2000 (zie hieronder). In België, Griekenland, Nederland en Spanje werden in mei 1993 de exclusieve rechten van de Europay-leden afgeschaft. Pas recentelijk zijn er nieuwe financiële instellingen doorgedrongen op deze markten, hetgeen verklaart waarom de wervingsmarkt in de praktijk nog steeds wordt overheerst door de Europay-leden die voorheen het exclusieve recht hadden. Ook in andere lidstaten, zoals Luxemburg, Portugal en Finland wordt deze markt de facto overheerst door één enkele instelling.

4. DE OVEREENKOMSTEN

4.1. Algemeen

15. De aanmeldingen van Europay hebben betrekking op de regels en voorschriften waaraan Europay International en haar leden onderworpen zijn (d.w.z. de lidmaatschaps- en licentieregels van Europay) alsmede de internationale bepalingen betreffende verschillende Europay-betaalkaarten (de verordeningen en voorschriften van MasterCard (MasterCard Bylaws and Rules), het reglement van Eurocard (Eurocard Rule Book) en het Maestro-handboek voor Europa (Maestro Manual European Region). De aanmelding heeft voorts betrekking op verschillende standaard productlicentieovereenkomsten en de standaard lidmaatschaps- en licentieovereenkomst. Alle aangemelde Europay-regelingen zullen hierna "de Europay-regels" worden genoemd.

16. De Europay-regels regelen voornamelijk de verhouding tussen Europay en haar leden, meer bepaald de banken die Europay-kaarten uitgeven en de banken die handelaren werven voor de aanvaarding van Europay-kaarten. Daarnaast bevatten de aangemelde regels clausules inzake de onderlinge verhoudingen tussen Europay-leden (de interbancaire betrekkingen). Bovendien bevatten de regels clausules inzake de betrekkingen tussen de wervende banken, en de handelaren (onder meer de zogenoemde non-discriminatieregel en de verplichting om alle kaarten te honoreren).

4.2. Specifieke bepalingen

17. Deze bekendmaking heeft alleen betrekking op de onderstaande specifieke bepalingen. Het dekt met name niet de afwikkelingsprovisies(4) die in de aangemelde overeenkomsten zijn vastgelegd, en evenmin de regels inzake kaarten voor geldopneming via automaten of functies daarvan.

4.2.1. De non-discriminatieregel (NDR)

18. Op grond van de Europay-regels mogen handelaren geen extra kosten aanrekenen aan kaarthouders die met hun Eurocard-Mastercard en/of Maestro-kaart betalen. Kortingen voor contante betaling zijn evenwel toegestaan.

4.2.2. Het beginsel van de territoriale licentie

19. In de regel mag een Europay-lid alleen Europay-betaalkaarten uitgeven die gekoppeld zijn aan rekeningen met domicilie binnen het gebruiksgebied ("Area of use"). Bovendien mag een Europay-lid alleen werven voor transacties die binnen dit gebied plaatsvinden. Het "gebruiksgebied" wordt door Europay gedefinieerd als het geografische gebied waarbinnen het lid gemachtigd is om een bepaald Europay-handelsmerk te gebruiken, hetgeen in de regel één enkel land is. Een Europay-lid kan een aanvraag indienen voor een bijkomende licentie voor de uitgifte van kaarten en voor wervingsactiviteiten op een ander grondgebied waar het het recht heeft om zijn activiteiten op het gebied van betalingssystemen te verrichten.

4.2.3. De Europay-regels inzake grensoverschrijdende uitgifte(5)

20. Er zijn enkele specifieke uitzonderingen op het beginsel van de territoriale licentie voor Eurocard-MasterCard. Passieve grensoverschrijdende uitgifte is toegestaan, evenals de uitgifte aan burgers van ieder land waarvoor het lid een licentie heeft, ongeacht hun land van verblijf, en onder bepaalde voorwaarden is de grensoverschrijdende uitgifte van bedrijfskaarten aan werknemers van multinationale overnemingen mogelijk. Bovendien gelden er geen beperkingen voor de grensoverschrijdende uitgifte door Europay-leden, op voorwaarde dat zij een aanvullende licentie hebben verkregen voor het betrokken land en op voorwaarde dat de kaarten overeenkomstig de betreffende licentie worden uitgegeven. Europay verlangt niet de vestiging van een bijkantoor of dochteronderneming in het bijkomende gebruiksgebied. Voorts heeft Europay verklaard dat volgens haar regels de uitgifte van een Eurocard/MasterCard-kaart niet gebonden is aan het hebben van een bankrekening in het gebruiksgebied; er hoeft alleen een kaartrekening (dit is alleen een referentienummer dat gebruikt wordt voor het in rekening brengen van de uitgaven die met de betrokken kredietkaarten zijn gedaan) te worden geopend bij de grensoverschrijdende emittent.

4.2.4. De Europay-regels inzake grensoverschrijdende werving(6)

21. Op grond van de Europay-regels is grensoverschrijdende werving toegestaan op voorwaarde dat een bijkomende licentie wordt verkregen voor het land waar deze werving zal plaatsvinden. Europay verlangt niet de vestiging van een bijkantoor of dochteronderneming in het bijkomende gebruiksgebied. Aangezien de resterende houders van een exclusieve Eurocard-MasterCard-licentie in sommige landen (zie hieronder) sinds mei 2000 de facto hebben afgezien van hun exclusieve wervingsrechten, zijn zij niet langer bij machte om grensoverschrijdende activiteiten tegen te houden. Bovendien staat Europay sinds januari 2001 haar leden toe om centraal transacties te werven van iedere handelaar die in West-Europa gevestigd is, met inbegrip van alle landen in de Europese Economische Ruimte (de zogenaamde "centrale werving"). Aanvankelijk was centrale werving alleen mogelijk voor internationale luchtvaartmaatschappijen, maar geleidelijk heeft Europay de categorieën internationale handelaren die centraal geworven konden worden, sedert januari 1999 uitgebreid tot alle internationale handelaren. In december 2000 besloot de raad van bestuur van Europay om de criteria voor de centrale werving van handelaren in West-Europa te liberaliseren. Sedert januari 2001 is het mogelijk om centraal transacties te werven van iedere handelaar in West-Europa, ongeacht het aantal landen waar deze vestigingen heeft.

4.2.5. De gewijzigde exclusiviteitsregels

22. In sommige landen van de Europese Economische Ruimte (Oostenrijk, Denemarken, Frankrijk, Duitsland, IJsland en Noorwegen) heeft Europay aan één enkele licentiehouder een exclusieve Eurocard-MasterCard-licentie gegeven die hem het exclusieve recht geeft om Eurocard-MasterCard-transacties te werven. Hoewel deze exclusieve rechten formeel van kracht zullen blijven, is Europay met haar leden overeengekomen via een addendum bij de exclusieve licentieovereenkomsten dat vanaf 1 mei 2000(7) ieder Europay-lid een aanvraag mag indienen voor een zogenaamde speciale bijkomende wervingslicentie ("Special Affiliate Acquiring Licence") in deze landen, waarmee de facto een eind komt aan het exclusieve recht van de Europay-licentiehouders in de betrokken landen.

4.2.6. Geen werving zonder uitgifte

23. Aanvankelijk waren de houders van een hoofdlicentie van Eurocard-MasterCard verplicht om hetzij rechtstreeks, hetzij onrechtstreeks via met hen geassocieerde instellingen, een redelijk aantal kaarten uit te geven in elk van de gebruiksgebieden waarvoor zij een licentie hadden. In december 2000 besloot de raad van bestuur van Europay deze regel binnen West-Europa te versoepelen. Sinds 1 mei 2001 hoeft de houder van een hoofdlicentie alleen een redelijk aantal kaarten uit te geven in minimaal één land waarvoor hij een licentie heeft.

24. Het aantal Eurocard-MasterCard-kaarten dat moet worden uitgegeven en in de omloop moet worden gehouden, staat vermeld in het geconsolideerde ondernemingsplan van de hoofdlicentiehouder en is onder andere gebaseerd op de omvang en capaciteit van de hoofdlicentiehouder en de met hem gelieerde instellingen, alsmede de kenmerken van de markt en het gebruiksgebied. Hoofdlicentiehouders die met wervingsactiviteiten willen starten, moeten kunnen aantonen dat hun kaartuitgifteprogramma onherroepelijk van start is gegaan en dat zij en/of een of meer van hun dochterondernemingen een aantal kaarten hebben uitgegeven dat in overeenstemming is met het door Europay goedgekeurde ondernemingsplan. Overeenkomstig de gewijzigde Europay-regels hoeft een lid dat licenties heeft voor meer dan één West-Europees land, slechts in een van die landen aan deze voorwaarden te voldoen.

4.2.7. De verplichting om alle kaarten te honoreren

25. Handelaren zijn verplicht om zonder onderscheid alle geldige Eurocard-MasterCard-kaarten te honoreren welke naar behoren worden voorgelegd door klanten voor betaling van transacties, en zij moeten een beleid voeren van non-discriminatie van klanten die aankopen wensen te doen met gebruikmaking van een Eurocard-MasterCard. Handelaren moeten zonder onderscheid alle geldige Maestro-kaarten honoreren welke naar behoren worden voorgelegd door klanten voor de betaling van transacties.

5. CONCLUSIE

26. In het licht van het bovenstaande is de Commissie voornemens een gunstig standpunt in te nemen ten aanzien van de bepalingen in de bovengenoemde, aangemelde overeenkomsten. Alvorens dit te doen maant zij de belanghebbende derden aan hun opmerkingen binnen een maand vanaf de publicatie van deze bekendmaking in het Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen kenbaar te maken. Belanghebbende derden worden verzocht, met opgave van redenen, aan te geven welke passages in hun opmerkingen zakengeheimen of andere vertrouwelijke gegevens bevatten die huns inziens niet bekend mogen worden gemaakt. In een dergelijk geval worden de belanghebbenden verzocht zowel een vertrouwelijke als een niet-vertrouwelijke versie van hun opmerkingen in te dienen. Deze opmerkingen dienen onder vermelding van de referentie, zaken COMP/34.324 - Maestro, COMP/34.579 - Eurocard-MasterCard, COMP/ 35.578 - lidmaatschaps- en licentieregels van Europay, per post te worden toegezonden aan het volgende adres:

Europese Commissie,

Directoraat-generaal Concurrentie,

Directoraat D, Eenheid D1 (Financiële diensten)

B - 1049 Brussel,

of per fax te worden toegezonden: (32-2) 296 98 07.

(1) PB 13 van 12.2.1962, blz. 204/62.

(2) Europay International heeft de Commissie medegedeeld dat het de bedoeling is dat Europay International en MasterCard International samen opgaan in een nieuwe vennootschap die eigendom is van de aandeelhouders. Het samengaan van de twee organisaties zou naar verwachting in het eerste kwartaal van 2002 worden voltooid.

(3) MasterCard International is thans een niet-ondernemende instelling zonder aandelen en zonder winstoogmerk naar het recht van de Staat Delaware, VS, en de eigenaar en beheerder van een mondiaal betaalkaartsysteem en een reischequesysteem. MasterCard bezit momenteel 12,25 % van de Europay-aandelen. Na de voltooiing van de integratie van Europay International en MasterCard International (zie voetnoot 2) zal de nieuwe houdstermaatschappij, MasterCard Inc., 100 % van de aandelen in MasterCard International in haar bezit hebben. Alle kernleden van Europay International zullen aandeelhouders van MasterCard Inc. zijn.

(4) Zie paragraaf 7 van deze bekendmaking.

(5) Grensoverschrijdende uitgifte wordt gedefinieerd als de uitgifte van kaarten aan kaarthouders die in een ander land woonachtig zijn dan het land waar de emitterende bank feitelijk is gevestigd.

(6) Grensoverschrijdende werving wordt gedefinieerd als het werven van transacties van handelaren die in een ander land gevestigd zijn dan het land waar de wervende bank feitelijk is gevestigd. Dit omvat ook centrale werving.

(7) Het addendum bij de exclusieve licentieovereenkomsten waarbij deze wijzigingen werden aangebracht, zal uiterlijk op 1 mei 2002 van kracht worden in Noorwegen.