Advies van het Comité van de Regio's over de "Mededeling van de Commissie 'Energie voor de toekomst: hernieuwbare energiebronnen' - Groenboek voor een communautaire strategie"

(97/C 244/01)

HET COMITÉ VAN DE REGIO'S,

gezien het Groenboek van de Europese Commissie "Energie voor de toekomst: hernieuwbare energiebronnen - Groenboek voor een communautaire strategie" (COM(96) 576 def.);

gezien het besluit van de Commissie van 20 november 1996 om het Comité van de Regio's hierover te raadplegen, overeenkomstig artikel 198 C, eerste alinea van het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap;

gezien zijn besluit van 8 maart 1996 om commissie 5 "Ruimtelijke ordening - Milieu - Energie" met de voorbereidende werkzaamheden te belasten;

gezien het op 3 april 1997 door commissie 5 goedgekeurde ontwerp-advies (CDR 438/96 rev. - rapporteur: de heer Leinen),

heeft tijdens zijn 18e zitting (vergadering van 11 juni 1997) het volgende advies goedgekeurd.

1. Inleiding

1.1. Het Groenboek over duurzame energie vormt de eerste fase van een uit twee etappes bestaande aanpak om een strategie voor een grootschaliger gebruik van duurzame energie te ontwikkelen. In het Witboek "Een energiebeleid voor de Europese Unie" (COM(95) 682 def.) had de Commissie al aangekondigd dat zij voorstellen voor een dergelijke strategie zou gaan uitwerken.

1.2. Het Comité van de Regio's hecht zijn goedkeuring aan het Groenboek en juicht het toe dat de Unie van plan is het gebruik van duurzame energie intensiever en op strategische wijze te stimuleren. Terecht wijst de Commissie erop dat in Europa momenteel nog onvoldoende en niet overal in dezelfde mate gebruik wordt gemaakt van duurzame energie.

1.3. Het is een goede zaak dat de Commissie ervoor wil zorgen dat het aandeel van duurzame energie in de energiebalans van de Europese Unie tot 2010 tot 12 % stijgt, wat een verdubbeling inhoudt. De Commissie zou moeten onderzoeken of dit aandeel niet tot 15 % kan worden verhoogd; het Europees Parlement heeft hierop in zijn resolutie over een communautair actieprogramma voor duurzame energie () ook al aangedrongen. Als zowel aan energie-efficiëntie als aan rationeel energieverbruik meer aandacht wordt besteed, is zo'n aandeel zeker haalbaar.

1.4. Het Comité is het met de Commissie eens dat de mate waarin van duurzame energie gebruik wordt gemaakt, van lid-staat tot lid-staat sterk uiteenloopt, en dat dit niet alleen het gevolg is van verschillende geografische en klimaatomstandigheden. Uit tal van geslaagde voorbeelden om het gebruik van duurzame energie te stimuleren, valt namelijk op te maken dat een gunstig politiek en economisch kader op nationaal, regionaal en lokaal niveau kan leiden tot een groter marktaandeel van duurzame energie. Dit blijkt bijvoorbeeld uit de ontwikkeling van windenergie in Denemarken en Duitsland, van biomassa in Zweden, Finland en Oostenrijk, van kleinschalige waterkrachtcentrales in het noorden van Portugal, van zonnewarmte in Griekenland en Oostenrijk, en van fotovoltaïsche energie in diverse EU-gemeenten.

1.5. Met name voor lokale en regionale overheden is bij het stimuleren van het gebruik van duurzame energie een belangrijke rol weggelegd; een kenmerk van duurzame energiebronnen is namelijk dat ze overal te vinden zijn en gebruikt worden. Lokale en regionale stimulansen kunnen er in aanzienlijke mate toe bijdragen dat het marktaandeel van deze bronnen toeneemt.

1.6. Het Comité is het eens met de in het Groenboek genoemde redenen om het gebruik van duurzame energie intensief te stimuleren:

- duurzame energie is milieuvriendelijk en leidt tot een geringere uitstoot van broeikasgassen (vooral van CO2);

- aangezien duurzame energie in de EU zelf voorhanden is, wordt de Unie door het gebruik ervan minder afhankelijk van energie-invoer;

- het gebruik van duurzame energie komt de regionale ontwikkeling ten goede en levert bovendien arbeidsplaatsen op, vooral in probleemgebieden en in de landbouw;

- duurzame energie biedt de Europese industrie wereldwijd ook grote mogelijkheden voor de export naar - vooral - ontwikkelings- en jonge industrielanden, die een zeer snel toenemende energiebehoefte hebben;

- onder de Europese bevolking bestaat een breed draagvlak voor een intensiever gebruik van duurzame energie, waaraan boven alle andere energiebronnen de voorkeur wordt gegeven.

1.7. Het Comité dringt erop aan dat analoog aan de al tientallen jaren lang bestaande communautaire instrumenten om het gebruik van steenkool (EGKS) en kernenergie (Euratom) te stimuleren, in het EG-Verdrag ook een rechtsgrondslag wordt opgenomen voor de bevordering van het gebruik van duurzame energie.

1.8. De Commissie wijst er terecht op dat maatregelen op het gebied van duurzame energie niet los kunnen worden gezien van het EU-beleid op andere terreinen. Er moet dan ook speciale aandacht worden besteed aan een sterkere integratie van het duurzame-energiebeleid in andere beleidsterreinen (externe economie, industrie- en mededingingsbeleid, landbouwbeleid, ontwikkelingsbeleid, interne markt, onderzoek en ontwikkeling, belastingpolitiek, vervoers-, milieu-, structuur- en regionaal beleid, en ook toerisme). Stimulering van het gebruik van duurzame energie moet in de toekomst daarom niet alleen als onderdeel van het energie- en milieubeleid worden beschouwd, maar ook als onderdeel van het economisch en technologiebeleid.

2. Analyse van de huidige situatie

2.1. De afhankelijkheid van de Unie van energie-invoer is momenteel al groot en zal, als er niets wordt gedaan, volgens ramingen van de Commissie alleen maar toenemen (van 50 % nu tot ruim 70 % in het jaar 2010). Deze afhankelijkheid, die het streven naar voorzieningszekerheid in de weg staat, kan door het gebruik van schone en in de EU zelf voorhanden duurzame energie aanzienlijk worden verminderd.

Een goedkope, betrouwbare energievoorziening is belangrijk voor de economie, de internationale concurrentiepositie en de welvaart van de EU-bevolking.

2.2. Het gebruik van duurzame energie mag niet lijden onder de totstandbrenging van een interne markt voor elektriciteit. De "elektriciteitsrichtlijn" biedt voor duurzame energie kansen, maar houdt ook gevaren in. Aan de ene kant kan dankzij splitsing van de jaarrekening van energiebedrijven beter inzicht in deze vaak nog monopolistisch opererende ondernemingen worden verkregen. Aan de andere kant wordt een snellere marktpenetratie van duurzame energie bemoeilijkt wanneer uitsluitend gestreefd wordt naar lage energieprijzen. Blijven ingrijpender stimuleringsmaatregelen uit, dan zou de ontwikkeling van duurzame energie dus wel eens gedwarsboomd kunnen worden door de totstandbrenging van de interne elektriciteitsmarkt.

2.3. De Commissie wijst er terecht op hoe belangrijk nationale randvoorwaarden voor duurzame energie zijn. Zo kon windenergie in Denemarken en Duitsland pas echt een hoge vlucht nemen toen regels met betrekking tot bijvoorbeeld afname en vergoedingen waren opgesteld. Mede dankzij nationale en regionale steunverleningsprogramma's kon in deze landen binnen een paar jaar ongeveer driekwart van de in de hele Unie aanwezige windenergiecapaciteit tot stand worden gebracht.

2.4. Wil duurzame energie een groter marktaandeel kunnen verwerven, dan moet - zoals de Commissie terecht benadrukt - vooral iets gedaan worden aan de belemmeringen en tekortkomingen van de markt. Zoals uit de voorbeelden windenergie en zonne-energie blijkt, kan de bijdrage van duurzame energie aan de energiebalans het best onder marktomstandigheden en niet onder laboratoriumomstandigheden worden uitgebouwd. Pas als de vraag stijgt, zullen de kosten een forse daling te zien geven. Dit geldt eveneens voor fotovoltaïsche energie, in zee aangelegde windmolenparken en energiegewassen. Naast onderzoek, ontwikkeling en demonstratie moeten ook voor deze technieken in sterkere mate marktomstandigheden gelden en dienen de bestaande procedures verbeterd te worden.

2.5. Als de Unie in de 21e eeuw haar positie op één van de strategisch belangrijkste markten wil behouden, dan moet zij met een antwoord komen op de strategieën ter bevordering van het gebruik van duurzame energie die haar twee grootste concurrenten op de wereldmarkt, de VS en Japan, enige tijd geleden in gang hebben gezet. De Commissie wijst er terecht op dat een stevige mondiale concurrentiepositie het best gehandhaafd en uitgebouwd kan worden als de EU-thuismarkt de betrokken sectoren een stevige basis biedt.

3. Prognoses voor het marktaandeel van duurzame energiebronnen

3.1. De Commissie gaat in op een aantal scenario's (Europese energie tot 2020, TERES II) waarin een beeld wordt gegeven van de mate waarin het aandeel van duurzame energie in de komende 25 jaar zou kunnen toenemen. Het Comité wijst erop dat de randvoorwaarden in dit verband belangrijk zijn. Dit wordt ook in het Groenboek onderkend: "zonder specifieke stimulansen is het onrealistisch te verwachten dat hernieuwbare energiebronnen een groter potentieel zullen waarmaken en dat deze vormen van energie een grotere bijdrage tot de Europese energiebalans zullen gaan leveren".

3.2. In andere wetenschappelijke onderzoeken wordt ervan uitgegaan dat een veel groter marktaandeel van duurzame energie haalbaar is. Zo houdt EUROSOLAR in het in opdracht van de Commissie uitgevoerde onderzoek "Het potentieel van zonne-energie in de EU" een marktaandeel van 50 % in het jaar 2020 voor mogelijk, mits het totale energieverbruik in de Unie op het niveau van 1990 wordt gestabiliseerd.

3.3. De Commissie wijst erop dat momenteel niet meer dan 16 % van het technische potentieel van duurzame energie, volgens haar zo'n 400 mtoe, gebruikt wordt. De wetenschap is het er inmiddels wel over eens dat het potentieel van duurzame energie genoeg is om op de lange termijn alle fossiele en nucleaire energiebronnen te kunnen vervangen.

4. Voordelen van duurzame energie

4.1. Het Comité is het met de Commissie eens dat de Unie alleen aan haar internationale milieuverplichtingen - bijvoorbeeld het Klimaatverdrag van Rio de Janeiro - kan voldoen als duurzame energie een veel groter marktaandeel krijgt en tegelijkertijd het gebruik van fossiele brandstoffen wordt teruggedrongen. Er zijn vrijwel geen alternatieven. Zo is bijvoorbeeld van kernenergie geen grotere bijdrage aan de oplossing van het klimaatprobleem te verwachten, omdat een groot aantal lid-staten heeft besloten hiervan geen gebruik te maken.

4.2. Nu al, vijf jaar na de milieuconferentie van Rio de Janeiro en aan de vooravond van de klimaatconferentie van Kioto (Japan), moeten op het gebied van duurzame energie meer activiteiten worden ontplooid; dit duldt geen uitstel. Als het gebruik van duurzame energie niet toeneemt, is het niet mogelijk de CO2-uitstoot in het jaar 2000 te stabiliseren en daarna verder te beperken. Alleen door middel van een op de toekomst gericht energiebeleid, waarin de bevordering van het gebruik van duurzame energie centraal staat, kan Europa haar leidende rol in het internationaal milieubeleid op een geloofwaardige manier blijven spelen.

4.3. Duurzame energiebronnen zijn per definitie in de EU zelf beschikbaar en onuitputtelijk. Zij kunnen een wezenlijke bijdrage leveren aan de voorzieningszekerheid en de afhankelijkheid van energie-invoer helpen verminderen. Dat leidt ook tot een betere betalingsbalans. De gevolgen van knelpunten in de energievoorziening en van prijsstijgingen op de internationale energiemarkten kunnen gepareerd worden wanneer meer gebruik wordt gemaakt van duurzame energie. Gezien de voorspelling dat de energie-afhankelijkheid van de Unie zal toenemen, is het Comité van mening dat de Unie in haar economische betrekkingen met andere landen een grote plaats moet inruimen voor maatregelen om het gebruik van duurzame energie te stimuleren.

4.4. Het Comité is het eens met de uitspraken van de Commissie over de manier waarop de concurrentiepositie en de energiekosten van de Unie zich zullen ontwikkelen indien duurzame energie wordt gebruikt. Het wijst er met name op dat het huidige algemene belastingstelsel vooral op energiegebied een optimale verdeling van de middelen in de weg staat. Daarom moeten maatregelen worden genomen om marktdistorsies aan te pakken en andere nog bestaande vormen van directe of indirecte subsidies voor conventionele energie geleidelijk af te schaffen. Dit betekent ook dat de miljarden aan subsidies die jaar in jaar uit aan de technologie van gisteren (fossiele en nucleaire energiebronnen) worden besteed, voortaan in technieken van morgen (duurzame energie) moeten worden geïnvesteerd.

4.5. De Commissie wijst er terecht op dat schone technieken, vooral technieken op het gebied van duurzame energie, een voorwaarde zijn voor toekomstige welvaart. Geschat wordt dat de waarde van de duurzame-energiemarkt over 25 jaar zo'n 1 700 miljard ecu kan bedragen, mits de Unie zich hiervoor evenveel inspanningen getroost als op het vlak van telecommunicatie. Alleen dan kunnen de export- en expansiemogelijkheden voor de Europese industrie op deze wereldmarkt benut worden.

4.6. Het Comité is het met de Commissie eens dat het gebruik van duurzame energie een enorme impuls voor de werkgelegenheid kan betekenen. Het wijst er in dit verband met name op dat door het gebruik van duurzame energie wel tot vijf keer zo veel arbeidsplaatsen worden geschapen als wanneer traditionele energietechnieken worden toegepast. Zo zijn in Denemarken nu al meer mensen in de windenergiesector werkzaam dan in de traditionele visserijsector. Als de mogelijkheden van duurzame energie in de komende 25 jaar consequent worden benut, kunnen in de Unie meer dan een miljoen nieuwe en duurzame arbeidsplaatsen worden geschapen.

4.7. Deze banen zullen vooral in het MKB ontstaan. Daarom zouden kleine en middelgrote ondernemingen die in duurzame energie investeren speciale Gemeenschapssteun moeten ontvangen, vooral als zij in regio's met een ontwikkelingsachterstand gevestigd zijn.

4.8. Evenals de Commissie is het Comité van mening dat een beleid ten gunste van het gebruik van duurzame energie leidt tot nieuwe arbeidsplaatsen in regio's waar de traditionele industrialisering niet op gang is gekomen. Terwijl een groot aantal van de minder ontwikkelde EU-gebieden kampt met een gebrek aan conventionele energiebronnen, beschikken zij juist wel over een groot potentieel aan duurzame energie; hiervan moet dan ook gebruik worden gemaakt.

4.9. Duurzame energie kan niet alleen op het platteland, maar ook in de stad een veel grotere rol gaan spelen. Zo zijn er op lokaal niveau grote mogelijkheden voor het gebruik van duurzame energie, bijvoorbeeld in gebouwen, door middel van actieve en passieve zonne-architectuur.

4.10. Ook het toerisme biedt mogelijkheden voor een intensiever gebruik van duurzame energie, aangezien consumenten hieraan in het algemeen de voorkeur geven boven andere energiebronnen. Zo zijn er al regio's die met het gebruik van duurzame energie toeristen proberen aan te trekken. Voor lokale en regionale overheden is in dit verband een belangrijke rol weggelegd. Bovendien kan duurzame energie helpen bij het opvangen van door seizoensinvloeden veroorzaakte piekbelastingen en zo de bouw van nieuwe krachtcentrales overbodig maken.

5. Factoren die een algemener gebruik van duurzame energie in de weg staan

5.1. Het Comité is het met de Commissie eens dat een ruimer gebruik van duurzame energie nog door een groot aantal factoren en tegenstrijdige belangen wordt belemmerd. Met uitzondering van de internalisering van externe kosten, een onderwerp dat op de lange termijn alleen in nationaal en EU-verband valt te regelen, kunnen lokale en regionale overheden een grote bijdrage leveren aan het uit de weg ruimen van deze obstakels, bijvoorbeeld door speciale bouwvoorschriften vast te stellen of speciale regels uit te vaardigen op het gebied van ruimtelijke ordening, financiering, opleiding en bijscholing, of voorlichting van de bevolking; bovendien zouden lokale en regionale energiebedrijven een grotere rol kunnen gaan spelen.

5.2. Het Comité is het eens met de Commissie dat de technologiekosten snel zullen dalen als duurzame energiebronnen op de markt worden gebracht. Uit ervaringen met het gebruik van windenergie, fotovoltaïsche energie en zonnewarmte blijkt dat de aanzienlijke kostendalingen van de afgelopen jaren vooral te danken zijn aan de gestaag toenemende vraag en aan de verdere technologische vooruitgang die hierdoor mogelijk is geworden. Het Comité pleit er dan ook voor dat voor de marktintroductie van duurzame energie een door alle lid-staten gedragen strategie wordt uitgestippeld. Krachtens het subsidiariteitsbeginsel zijn de lid-staten en de regio's de eerstaangewezenen om het gebruik van duurzame energie te stimuleren.

Grootschalige toepassing van duurzame-energietechnieken zal in de toekomst ongetwijfeld leiden tot nog veel lagere kosten; tegelijkertijd zullen de kosten voor traditionele energiebronnen op de middellange termijn een duidelijke stijging te zien geven.

5.3. De internalisering van de externe kosten, waar in het Groenboek op wordt aangedrongen, is een belangrijke voorwaarde voor uitbreiding van het marktaandeel van duurzame energie. Het Comité verzoekt de Raad dan ook zo snel mogelijk een besluit te nemen over een Europese energiebelasting of Europese heffingen om het klimaat te beschermen.

5.4. Niet alleen moeten technische en administratieve belemmeringen uit de weg worden geruimd, ook een verplichte afname van en een vergoeding voor elektriciteit en warmte uit duurzame energie zijn zeer belangrijk. Terecht stelt de Commissie dat een gecentraliseerde energievoorziening de markttoegang van duurzame energie extra kan bemoeilijken. Er moet daarom voor gezorgd worden dat de vele particuliere producenten van duurzame energie sterker komen te staan tegenover de grote energiebedrijven, die veelal een monopoliepositie hebben.

5.5. Wat aansluiting op en transport via koppelnetten betreft, moet worden gezorgd voor standaardcontracten en voor duidelijke regels inzake de vergoeding van aansluitingskosten. Op die manier kan iets worden gedaan aan de vaak onredelijk hoge en ondoorzichtige kosten voor aansluiting op en transport via het elektriciteitsnet die door energiebedrijven in rekening worden gebracht.

5.6. Het Comité is het met de Commissie eens dat een groter marktaandeel van duurzame energie vaak wordt belemmerd doordat de producenten van duurzame energie te weinig betaald krijgen voor de door hen opgewekte elektriciteit. Daarom moeten in Europees verband wettelijke minimumnormen worden ingevoerd waarin de voordelen van duurzame energie recht wordt gedaan. Deze normen kunnen eveneens op een overeenkomst tussen de betrokken organisaties berusten. De ecologische voordelen moeten in de betalingen worden doorberekend, evenals het feit dat uit duurzame energie geproduceerde elektriciteit en warmte meer waard zijn omdat bij het transport ervan minder verlies optreedt. Ten slotte zou de grotere acceptatie van duurzame energie onder de bevolking moeten worden aangegrepen om het gebruik ervan op lokaal en regionaal niveau uit te breiden en om ervoor te zorgen dat leveranciers van deze energie uit hun kosten komen.

5.7. De Commissie wijst er terecht op dat het gebruik van biobrandstoffen in de vervoersector pas echt kans van slagen heeft als een geschikte infrastructuur tot stand wordt gebracht. Zo'n infrastructuur is echter niet alleen nodig voor biobrandstoffen, maar voor alle duurzame energiebronnen.

5.8. Het Comité deelt de opvatting van de Commissie dat ook financieringsproblemen een groter marktaandeel van duurzame energie in de weg staan. Daarom zouden voor duurzame energie speciale kredietinstrumenten moeten worden ontwikkeld, bijvoorbeeld een "zonne-energiekrediet", waarin de specifieke voordelen van duurzame energie tot uiting komen. Met zo'n instrument zou de lange terugverdientijd van investeringen in duurzame energie aanzienlijk kunnen worden verkort.

5.9. Op het gebied van bouwvoorschriften en ook van natuur- en milieubescherming is voor Europa en de regionale overheden een belangrijke rol weggelegd. Het Comité dringt er bij de betrokken bestuurslagen op aan prioriteit in te ruimen voor het gebruik van duurzame energie. Deze prioritering moet ook in het Europese milieurecht haar beslag krijgen, omdat natuurbescherming en het gebruik van duurzame energie nu nog wel eens willen conflicteren. Bij een eventuele afweging met lokale belangen moet er rekening mee worden gehouden dat duurzame energie goed is voor het milieu.

5.10. De mate waarin men geïnformeerd is over, ervaring heeft opgedaan met en op de hoogte is van de mogelijkheden van duurzame energie verschilt volgens de Commissie van lid-staat tot lid-staat; ook deze situatie staat een groter marktaandeel van duurzame energie in de weg. Verschillende normen en uiteenlopende nationale en regionale subsidieprogramma's, die vaak ook nog eens snel veranderen, zijn andere factoren die leiden tot een onstabiele en onberekenbare markt voor duurzame energie. Het Comité is het hiermee eens en deelt daarnaast de opvatting van de Commissie dat ten behoeve van het gebruik van duurzame energie een stabiel, solide EU-raamwerk moet worden gecreëerd.

5.11. Helaas gaat de Commissie in dit verband niet dieper in op de op handen zijnde liberalisering en deregulering van de communautaire energiemarkten. Blijven flankerende maatregelen achterwege, dan kan deze liberalisering ongunstige gevolgen hebben voor het gebruik van duurzame energie. De in de richtlijn inzake de interne markt voor elektriciteit vastgelegde regelingen ter bevordering van het gebruik van plaatselijk beschikbare duurzame energie, die de lid-staten de nodige discretionaire bevoegdheid laten, zouden in dwingende bepalingen moeten worden omgezet; dit geldt in het bijzonder voor artikel 8, lid 3 en artikel 11, lid 3 van de richtlijn (prioriteit voor duurzame energie).

6. De weg vooruit: een strategie voor duurzame energie

6.1. Grootschaliger gebruik van duurzame energie: een ambitieuze doelstelling

6.1.1. De bijdrage van duurzame energie aan de energiebalans van de Europese Unie zou tot 2010 niet tot 12 % (wat een verdubbeling betekent), maar tot 15 % moeten stijgen; zoals gezegd, heeft het Europees Parlement hierop in zijn resolutie over een communautair actieprogramma voor duurzame energie ook al aangedrongen. Als zowel aan energie-efficiëntie als aan een rationeler energieverbruik meer aandacht wordt besteed, is zo'n aandeel zeker haalbaar.

6.1.2. Volgens het Comité zouden voor de diverse duurzame-energiebronnen aparte doelstellingen moeten worden vastgelegd. Concrete doelstellingen en voorstellen vormen voor alle lid-staten een extra stimulans om op het gebied van duurzame energie de daad bij het woord te voegen.

6.1.3. In Europees verband zouden bijvoorbeeld de volgende initiatieven kunnen worden uitgevoerd:

- Naar het voorbeeld van het Japanse 70 000-dakenprogramma voor fotovoltaïsche energie zou de Unie een 250 000 daken- en gevelprogramma moeten uitwerken. Dit zou de vraag doen stijgen en aldus voor de Europese industrie een belangrijke reden kunnen zijn om de prijs van zonnecellen flink omlaag te brengen.

- Op het gebied van windenergie zou er in de komende tien jaar naast de al geplande capaciteit in Europa nog eens 10 000 MW extra moeten bijkomen. In de cohesielanden en in probleemregio's van de EU zijn de windomstandigheden vaak uitstekend. Bovendien zou door middel van een speciaal 5 000 MW-programma moeten worden gezorgd voor de verdere ontwikkeling van in zee aangelegde windmolenparken.

- Europa beschikt over een enorm biomassapotentieel; in 1989 werd hieruit nog 2 200 PJ (Petajoule) opgewekt, maar in 2010 zou dit 7 000 PJ moeten zijn. In Oostenrijk is gebleken dat met de juiste maatregelen een verdrievoudiging van het aandeel van biomassa in 10 jaar zeker mogelijk is.

6.1.4. Het Comité steunt het voornemen van de Commissie om de lid-staten te verplichten met regelmatige tussenpozen verslag uit te brengen over hun steunverleningsmaatregelen en -instrumenten. Lokale en regionale overheden hebben in dit verband een tweeledige functie. Aan de ene kant leveren zij een concrete, lokale bijdrage aan de verwezenlijking van de EU-doelstelling op het gebied van duurzame energie, aan de andere kant controleren en corrigeren zij de maatregelen van de lid-staten en de Unie.

6.2. Samenwerking tussen de lid-staten

Het Comité deelt de opvatting van de Commissie dat de samenwerking tussen de lid-staten op het gebied van duurzame energie moet worden opgevoerd, aangezien de meeste maatregelen ter zake op nationaal, regionaal en lokaal niveau worden genomen. Een betere samenwerking tussen alle betrokkenen en een betere verdeling van de voor de EU-programma's Altener II en SAVE II uitgetrokken middelen zouden hierbij als een katalysator kunnen werken.

6.3. Krachtiger communautair beleid

De Commissie is terecht van plan om ten behoeve van een betere coördinatie op EU-niveau en binnen de Commissie een interdisciplinaire werkgroep in het leven te roepen. De leden van deze werkgroep zouden moeten worden geworven in alle afdelingen en D.-G.'s die zich op enigerlei wijze met duurzame energie bezighouden (buitenlandse economische betrekkingen, industrie en mededingingsbeleid, landbouwbeleid, ontwikkelingsbeleid, interne markt, onderzoek en ontwikkeling, belasting, vervoer, milieu, structuur en regionaal beleid en ook toerisme).

6.3.1. Duurzame energie op de interne markt

De totstandbrenging van een interne markt voor elektriciteit brengt zowel kansen als gevaren met zich mee. Landen zoals de Verenigde Staten, die hun energiesector al enige tijd geleden hebben geliberaliseerd, kunnen dit onderschrijven. Het is maar de vraag of een land voor het behoud van zijn internationale concurrentiepositie lagere energieprijzen moet rekenen.

De Commissie wordt verzocht om er door middel van flankerende maatregelen op de interne energiemarkt voor te zorgen dat het marktaandeel van duurzame energie sneller kan toenemen. Daarbij hoort de bescherming van het milieu - d.w.z. het gebruik van duurzame energie - prioriteit te krijgen boven kostentechnische overwegingen. De voor de lid-staten "vrijblijvende" bepalingen van de betrokken richtlijn dienen daarom in dwingende bepalingen te worden omgezet; dit geldt met name voor artikel 8, lid 3 en artikel 11, lid 3 (prioriteit voor duurzame energie).

Juist lokale en regionale energiebedrijven, die zich vaak het meest voor het gebruik van duurzame energie inzetten, mogen niet de dupe worden van de verscherpte concurrentie op de interne markt.

Van groot belang in dit verband zijn een gegarandeerde aansluiting op het net en een gegarandeerde minimum-vergoeding voor uit duurzame energie opgewekte elektriciteit op de interne elektriciteitsmarkt. De Commissie doet er goed aan om voorstellen voor een Europese terugvoerrichtlijn inzake duurzame energie uit te werken. Succesvolle nationale terugvoerregelingen met betrekking tot duurzame energie mogen niet worden uitgehold.

6.3.1.1. Een puntensysteem voor duurzame energie

Het door de Commissie voorgestelde puntensysteem is in principe interessant en innovatief, maar moet eerst nog wel nader bestudeerd worden. Een dergelijk systeem zou voorlopig dan ook nog niet moeten worden toegepast.

6.3.1.2. Internalisering van externe kosten en belastingharmonisatie

Het Comité deelt de opvatting van de Commissie dat een belastingharmonisatie, waarbij een Europese belasting op energie, maar niet op duurzame energie, wordt ingevoerd, een belangrijke stimulans voor het gebruik van duurzame energie zou betekenen. In een aantal lid-staten (Denemarken, Nederland, Zweden) is echter gebleken dat zo'n belastingvrijstelling op de korte en middellange termijn niet voldoende is om de marktpositie van duurzame energie te versterken. Een Europese terugvoerrichtlijn inzake minimumvergoedingen voor uit duurzame energie opgewekte elektriciteit, zou een belangrijke aanvulling op deze nieuwe fiscale aanpak in de energiesector betekenen.

6.3.1.3. Overheidssteun en andere stimuleringsmaatregelen voor duurzame energie

Om het gebruik van duurzame energie te stimuleren, is op lokaal, regionaal, nationaal en EU-niveau speciale overheidssteun nodig.

De Unie zou in dit verband minimumnormen met betrekking tot terugvoervergoedingen moeten invoeren. De "richtsnoeren betreffende overheidssteun voor milieubescherming" zouden moeten worden aangevuld; hogere nationale vergoedingen voor duurzame energie dienen om milieuredenen zwaarder te wegen dan concurrentie-overwegingen. Wanneer de hoogte van de vergoedingen wordt bepaald, moet met de volgende aspecten rekening worden gehouden:

- op de lange termijn spelen geen marginale kosten;

- het gebruik van duurzame energie heeft een "extern" nut en er zijn geen externe kosten;

- zoals allang gebruikelijk is m.b.t. traditionele energiebedrijven, moeten ook producenten van duurzame energie enige winst mogen maken.

Voor duurzame energiebronnen die bij de huidige elektriciteitsprijzen nog niet concurreren kunnen, moet een vergoeding in relatie tot de kosten worden verstrekt. Dit geldt vooral met betrekking tot fotovoltaïsche energie, windmolenparken op land en in zee, en diverse biomassatechnieken.

In overeenstemming met het in artikel 130 R, lid 2 van het EG-Verdrag vastgelegde beginsel "de vervuiler betaalt" dienen alle extra kosten die ontstaan door hogere vergoedingen voor groene elektriciteit volledig te worden doorberekend in de tarieven voor alle elektriciteitsverbruikers. Om eventuele regionale verschillen te voorkomen, zouden nationale en communautaire mechanismen moeten worden ingezet; zo zou een op de diverse energiebedrijven betrekking hebbend "vereffeningsfonds" uitkomst kunnen bieden.

De oproep om te zorgen voor betere vergoedingen voor uit duurzame energie opgewekte elektriciteit, sluit aan op paragraaf 18 van het actieprogramma voor duurzame energie, dat het Europees Parlement in juli 1996 heeft goedgekeurd. De Commissie en de lid-staten wordt hierin verzocht ervoor te zorgen dat onafhankelijke producenten van groene elektriciteit toegang hebben tot de elektriciteitsnetten tegen prijzen die het gebruik van duurzame energie bevorderen of althans niet in de weg staan.

6.3.1.4. Energienormen

Ook het Comité vindt dat voor de hele Unie geldende normen voor duurzame energie moeten worden ingevoerd. Zolang deze er echter nog niet zijn, zouden de lid-staten elkaars normen moeten erkennen. Bovendien dient erop toegezien te worden dat zo'n Europees normenstelsel niet leidt tot nieuwe belemmeringen - met name onevenredig hoge lasten - voor kleine en middelgrote ondernemingen.

6.3.2. Specifieke financiële maatregelen ter bevordering van duurzame energie

6.3.2.1. De Altener-II-middelen moeten beter worden verdeeld. Dit programma is namelijk van groot belang voor de marktpositie van duurzame energie.

6.3.2.2. Het Comité is het eens met de Commissie dat in de toekomst alle communautaire financieringsinstrumenten voor investeringen in duurzame energie zouden moeten worden aangewend. Dit geldt vooral voor steunverlening in de vorm van investeringen en voor kredieten van de Europese Investeringsbank (EIB) en de Europese Bank voor wederopbouw en ontwikkeling (EBRD). Ook de structuurfondsen en het Cohesiefonds, het Middellandse-Zeeprogramma (MEDA) en de voor derde landen ontwikkelde hervormingsprogramma's zouden meer ten gunste van duurzame energie kunnen worden ingezet.

6.3.3. Onderzoek, ontwikkeling en demonstratie

6.3.3.1. Met betrekking tot onderzoek is het zaak dat voortaan in de ene energietechniek niet méér wordt geïnvesteerd dan in de andere. Voor O& O-activiteiten op het gebied van duurzame energie moet meer geld worden uitgetrokken.

6.3.3.2. Onderzoek op het gebied van duurzame energie moet meer toepassingsgericht worden, d.w.z. meer gericht worden op de verbetering van productieprocessen. De Commissie stelt terecht dat de sleutel tot een betere marktpenetratie van duurzame energiebronnen aan het eind van het technologisch ontwikkelingsproces ligt, d.w.z. bij de marktintroductie.

Wat fundamenteel wetenschappelijk onderzoek betreft, moet financiële steun worden verleend voor die technieken die nog niet zo marktrijp zijn (b.v. bepaalde biomassatechnieken, getijden- en golfslagenergie, zonne-energiecentrales).

6.3.3.3. Onderzoeksbeleid is toekomstbeleid, vooral als het om duurzame energie gaat. Daarom is het niet aanvaardbaar dat minder middelen worden uitgetrokken voor onderzoek. Integendeel, de activiteiten met betrekking tot de technieken van de toekomst - m.a.w. duurzame energie - moeten juist worden opgevoerd. Het is dan ook een goede zaak dat de Commissie zich sterk maakt voor uitbreiding van het communautaire programma voor technologische ontwikkeling op het gebied van duurzame energie.

6.3.4. Regionaal beleid

6.3.4.1. Bij het stimuleren van het gebruik van duurzame energie kan het regionaal beleid een belangrijke rol spelen. Vooral op het platteland en op eilanden is het gebruik van duurzame energie aantrekkelijk, omdat de bronnen in kwestie per definitie ter plaatse beschikbaar zijn en gebruikt worden. Maar ook in de stad zijn er grote mogelijkheden voor het gebruik van duurzame energie; met name van actieve en passieve zonne-architectuur mag veel worden verwacht. In dit verband zou vooral roet in het eten kunnen worden gegooid als de financiële middelen tekortschieten en lokale en regionale beleidsmakers te weinig op de hoogte zijn van de voordelen van duurzame energie.

6.3.4.2. Het gebruik van duurzame energie kan een impuls betekenen voor de economie en leiden tot nieuwe arbeidsplaatsen. Daarom moet de bouw van duurzame-energie-installaties met behulp van regionale ontwikkelingsprogramma's van de Unie en met middelen uit de structuurfondsen en het Cohesiefonds extra worden gestimuleerd. Bovendien zouden o.a. met deze middelen energie-agentschappen en een netwerk van lokale en regionale instellingen ter bevordering van het gebruik van duurzame energie kunnen worden opgezet.

6.3.5. Land- en bosbouwbeleid

6.3.5.1. In een toekomstig landbouwbeleid van de Unie dat strookt met het beginsel van duurzame ontwikkeling, is voor duurzame energie een belangrijke rol weggelegd. Het gebruik van duurzame energie kan tot enorm veel nieuwe banen leiden en dus een zeer gunstig effect op de economie hebben. Volgens Eurosolar zouden in de komende 25 jaar in de land- en bosbouw tot 500 000 banen kunnen worden gecreëerd. Als deze enorme mogelijkheden worden benut - de Commissie landbouw en plattelandsontwikkeling van het Parlement gaat ervan uit dat biomassa in 2010 goed zou kunnen zijn voor ongeveer 10 % van de energiebehoefte van de Unie en in 2025 voor minstens 20 % -, zou het op de middellange termijn ook mogelijk zijn om de landbouwsubsidies geleidelijk te verlagen. Zo'n centrale rol in een milieuvriendelijke energievoorziening zou voor de Europese landbouw nieuwe perspectieven openen. Lid-staten, regio's en gemeenten moeten echter in sterkere mate betrokken worden bij het uitwerken van concepten en maatregelen voor een duurzame plattelandsontwikkeling en bij het bepalen van de verantwoordelijkheden ter zake.

6.3.5.2. Het Comité dringt er bij de Commissie op aan om zich binnen de Wereldhandelsorganisatie sterk te maken voor royalere regelingen inzake grondstoffen van land- en bosbouw, voorzover deze het energiegebruik ten goede komen.

6.3.5.3. Ook fiscale maatregelen om productie en gebruik van duurzame energie in land- en bosbouw te stimuleren, zijn een voorwaarde voor een groter marktaandeel van duurzame energie. Daarnaast kunnen belastingvrijstelling of lagere belastingen, krediethulp en leningen tegen een relatief lage rente in dit verband een positieve rol spelen.

6.3.6. Maatregelen op het gebied van het buitenlands beleid

6.3.6.1. Het Comité is het met de Commissie eens dat de externe dimensie van het gebruik van duurzame energie van groot belang is, niet alleen voor het energie- en het milieubeleid, maar ook en vooral voor het toekomstige concurrentievermogen van Europa. In de hele wereld zijn ongeveer twee miljard mensen niet aangesloten op het openbare elektriciteitsnet. Het Internationaal Energieagentschap gaat ervan uit dat het energieverbruik in de ontwikkelings- en jonge industrielanden van nu tot 2010 met ruim 100 % zal toenemen. Nog vóór 2050 zullen deze landen goed zijn voor meer dan de helft van het mondiale energieverbruik. Mede om deze reden hebben de VS en Japan hun strategische programma's op het gebied van duurzame energie op deze landen afgestemd.

6.3.6.2. Het Synergieprogramma, het nieuwe programma voor het Middellandse-Zeegebied MEDA en de EU-programma's Phare en Tacis, die op Midden- en Oost-Europa en de landen van de voormalige Sovjet-Unie zijn gericht, moeten zo worden aangepast dat zij het gebruik van duurzame energie ten goede komen.

6.3.6.3. Het Comité stelt voor een Europees agentschap voor duurzame energie in het leven te roepen om een snellere overdracht van duurzame-energietechnieken mogelijk te maken. Vooral in ontwikkelings- en jonge industrielanden zou dit de verspreiding van het gebruik van duurzame energie kunnen bespoedigen.

6.3.6.4. Europese ondernemingen die in derde landen duurzame-energie-installaties willen bouwen of in ontwikkelings- en jonge industrielanden in de opbouw van productiecapaciteit willen investeren, moeten hierover goed voorgelicht en geadviseerd worden en dienen daarnaast exportsteun en exportgaranties te krijgen. De Commissie zou er in dit verband voor moeten zorgen dat de in 1996 opgerichte Europese exportraad voor duurzame energie in personele, financiële en politieke zin genoeg ondersteuning krijgt.

6.4. Evaluatie en observatie

6.4.1. De Commissie wijst er terecht op dat de kwaliteit van de momenteel op Europees niveau beschikbare statistische gegevens moet worden verbeterd. Men zou bijvoorbeeld kunnen denken aan een vergelijkende studie naar het effect van lokale, regionale, nationale en communautaire stimuleringsmaatregelen.

6.4.2. In de toekomst moeten in statistieken de volgende energiebronnen als duurzaam worden aangemerkt:

- kleinschalige waterkrachtcentrales (centrales van minder dan 10 MW moeten apart worden genoemd);

- windenergie;

- zonne-energie (zonnewarmte, op het net aangesloten fotovoltaïsche energie, of uit zonnewarmte opgewekte elektriciteit);

- vaste, vloeibare of gasvormige biomassa van welke organische oorsprong dan ook (inclusief organisch afval);

- aardwarmte;

- golfslagenergie;

- getijdenenergie.

7. Een actieprogramma voor duurzame energie

7.1. Het Comité vindt het een goede zaak dat de Commissie van plan is een actieprogramma voor duurzame energie op te stellen. Het verwijst in dit verband naar het voorstel van het Europees Parlement voor een communautair actieprogramma voor duurzame energie, dat de Commissie als richtsnoer zou moeten hanteren.

7.2. Wat de rol van lokale en regionale overheden betreft, wijst het Comité op de conclusies van de Altener-conferentie van 25-27 november 1996 in Sitges (bij Barcelona). Het Comité stemt in met de opmerking in paragraaf 7.1 van de conclusies dat voor lokale en regionale overheden een speciale rol is weggelegd bij het stimuleren van het gebruik van duurzame energie.

7.3. Ten slotte dringt het Comité aan op de instelling van een "adviesforum" waarin alle belangrijke actoren op het gebied van duurzame energie vertegenwoordigd zouden moeten zijn: Europese, nationale, regionale en lokale overheden, bouwers en exploitanten van installaties voor duurzame energie, overkoepelende organisaties op het gebied van duurzame energie, en vertegenwoordigers van consumentenorganisaties en energiedistributiebedrijven. Dit forum zou de Commissie kunnen helpen bij het opstellen en uitvoeren van het actieprogramma. Het Comité pleit er in dit verband voor een programma uit te werken met behulp waarvan organisaties op gebied van duurzame energie in hun activiteiten kunnen worden ondersteund.

Brussel, 12 juni 1997.

De voorzitter van het Comité van de Regio's

Pasqual MARAGALL i MIRA

() PE 216.788/def.