MEDEDELING VAN DE COMMISSIE AAN DE RAAD

Evaluatie van de begrotingsuitvoering in de context van de lopende buitensporigtekortprocedures na de najaarsprognoses 2011 van de diensten van de Commissie

1. Algemeen

Sinds het uitbreken van de financiële en economische crisis na 2007 is het belang van gezonde overheidsfinanciën als essentiële voorwaarde voor duurzame economische groei en werkgelegenheidsschepping voortdurend benadrukt. Een onvoldoende voorzichtig begrotingsbeleid, in combinatie met algemenere macro-economische onevenwichtigheden, heeft diverse lidstaten kwetsbaar gemaakt voor de sinds 2008 op de financiële markten heersende turbulentie. De in de EU bestaande coördinatie- en toezichtmechanismen waren niet sterk en verregaand genoeg om te voorkomen dat individuele lidstaten in een kwetsbare positie kwamen te verkeren en andere landen besmetten.

In reactie op deze tekortkomingen heeft de Commissie in september 2010 een veelomvattend wetgevingspakket voorgesteld om het begrotingstoezicht te versterken en het beleidstoezicht tot macro-economische onevenwichtigheden uit te breiden. Het wetgevingspakket, het zogeheten "sixpack", is uiteindelijk in november 2011 door Raad en het Europees Parlement aangenomen en op 13 december 2011 in werking getreden. Met het pakket wordt het instrumentarium voor de uitoefening van het economische en budgettaire toezicht aanzienlijk versterkt.

Het hoofddoel van dit pakket was de versterking van zowel het preventieve gedeelte als het corrigerende gedeelte (de buitensporigtekortprocedure – BTP) van het stabiliteits- en groeipact. In de huidige situatie, waarin ten aanzien van 23 lidstaten een BTP is ingeleid, zijn de nieuwe voorschriften van het corrigerende gedeelte van bijzonder belang. Aan lidstaten van het eurogebied worden thans in de regel financiële sancties opgelegd ingeval de nationale autoriteiten geen effectief gevolg geven aan de overeenkomstig artikel 126, lid 7, van het Verdrag door de Raad tot hen gerichte aanbevelingen. Meer in het bijzonder is in Verordening (EU) nr. 1173/2011 van 16 november 2011 inzake de effectieve handhaving van het begrotingstoezicht in het eurogebied[1] bepaald dat de Commissie de Raad dient aan te bevelen een boete aan een lidstaat van het eurogebied op te leggen indien overeenkomstig artikel 126, lid 8, van het Verdrag wordt vastgesteld dat deze geen effectieve maatregelen heeft genomen om een einde te maken aan zijn buitensporige tekort. Deze nieuwe regel is van toepassing op alle lidstaten van het eurogebied ten aanzien waarvan de Raad overeenkomstig artikel 126, lid 8, van het Verdrag na de inwerkingtreding van het sixpack een besluit heeft genomen.

Een strikte toepassing van de versterkte regels op het gebied van de begrotingsdiscipline is van doorslaggevend belang voor de geloofwaardigheid van de euro als een sterke en stabiele munt en tevens een onontbeerlijk onderdeel van de oplossing van de staatsschuldencrisis. De Commissie heeft reeds van bij het begin te kennen gegeven dat zij de nieuwe instrumenten waarin het wetgevingspakket voorziet, van meet af aan nauwgezet zal toepassen. In de context van de lopende BTP's is een grondige evaluatie van de begrotingsuitvoering verricht op basis van de op 10 november 2011 gepubliceerde najaarsprognoses 2011 van de diensten van de Commissie. Van de 23 lidstaten ten aanzien waarvan momenteel een BTP loopt, zijn er vijf waarvoor een programma voor financiële bijstand is goedgekeurd[2]. Voor de programmalanden moeten de begrotingsontwikkelingen worden getoetst aan de bepalingen van de respectieve programmadocumenten, terwijl voor de 18 lidstaten zonder bijstandsprogramma de evaluatie door de Commissiediensten van het gevolg dat aan de respectieve aanbevelingen van de Raad overeenkomstig artikel 126, lid 7, is gegeven, heeft uitgewezen dat in de meeste landen een beleid wordt gevoerd waarmee goede vorderingen worden gemaakt in de richting van een tijdige en duurzame correctie van het buitensporige overheidstekort.

Tegelijkertijd heeft de evaluatie echter ook uitgewezen dat de tijdige en duurzame correctie van het tekort duidelijk aan risico's onderhevig was in sommige lidstaten, en meer in het bijzonder in België, Cyprus, Hongarije, Malta en Polen, waarvoor de uiterste datum voor de correctie van het buitensporige tekort bijna was verstreken (2011) of naderbij kwam (2012). Belangrijk was dat werd geoordeeld dat de budgettaire inspanningen van vier van de vijf genoemde landen (Hongarije, Polen, België en Cyprus) welke op de afsluitingsdatum van de najaarsprognoses 2011 van de diensten van de Commissie (24 oktober 2011) waren goedgekeurd, achterbleven bij de door de Raad aanbevolen inspanningen, tenzij verdere maatregelen werden genomen. In het geval van Malta en Hongarije, waarvoor de termijn voor de correctie van het buitensporige overheidstekort in 2011 afliep, werd tot de bevinding gekomen dat als geen verdere maatregelen werden genomen om het overheidstekort tijdens de prognoseperiode onder de 3% van het bbp te houden, het niet op duurzame wijze zou zijn gecorrigeerd, zoals door de Raad was verlangd.

In het licht van deze evaluatie en de nakende inwerkingtreding van het sixpack heeft vicevoorzitter Olli Rehn, die verantwoordelijk is voor economische en monetaire zaken en voor de euro, op 11 november 2011 brieven tot de betrokken lidstaten gericht. Bij deze lidstaten werd erop aangedrongen de goedkeuring van een begroting voor 2012 en/of het treffen van aanvullende maatregelen met het oog op een tijdige en duurzame correctie van het buitensporige tekort als een dringende aangelegenheid te behandelen. Als geen corrigerende maatregelen werden aangenomen, zouden verdere BTP-stappen, waarbij mogelijk sancties zouden worden opgelegd, onvermijdelijk worden.

De oproep om aanvullende maatregelen te treffen, strookt tevens met de conclusies van de Raad van 4 oktober 2011 over het begrotingsbeleid, waarin de lidstaten werd verzocht hun in het kader van het stabiliteits- en groeipact aangegane verbintenissen volledig na te komen en waarin werd gespecificeerd dat landen die in het kader van de BTP aanzienlijke aanpassingsinspanningen moeten leveren, ten laatste in hun begrotingen voor 2012 concrete invulling aan deze aanpassingsinspanningen moeten geven.

Sinds medio november hebben alle vijf lidstaten waarvan de termijn voor de tekortcorrectie in 2011 en 2012 afliep en waarvan de tijdige en duurzame correctie van het buitensporige tekort volgens de najaarsprognoses 2011 van de diensten van de Commissie aan risico's onderhevig was, maatregelen aangekondigd en aangenomen. In de meeste gevallen worden deze aanvullende maatregelen voldoende geacht om, conform de aanbevelingen van de Raad, de correctie van het buitensporige tekort terug op schema te brengen. Dat is het geval voor België, Cyprus, Malta en Polen. Ook in Hongarije zijn weliswaar aanvullende inspanningen geleverd, maar de evaluatie van de Commissie wijst uit dat deze inspanningen nog steeds niet volstaan om voldoende vooruitgang te boeken in de richting van een duurzame correctie van het buitensporige tekort.

In deze mededeling worden de krachtlijnen van de evaluatie van de Commissie geschetst. Meer in het bijzonder wordt in de mededeling, op basis van de najaarsprognoses 2011 van de diensten van de Commissie en rekening houdend met de daarna door de betrokken vijf lidstaten tot en met 9 januari 2012 goedgekeurde begrotingsinitiatieven, het recentste standpunt van de Commissie over de begrotingsuitvoering in deze lidstaten in de context van de lopende BTP uiteengezet. Een gedetailleerdere en meeromvattende evaluatie kan worden aangetroffen in de vijf landenspecifieke werkdocumenten van de diensten van de Commissie welke samen met deze mededeling zijn bekendgemaakt.

In het licht van haar evaluatie beveelt de Commissie de Raad aan een volgende stap te zetten in de BTP ten aanzien van Hongarije. Te dien einde heeft de Commissie, parallel met deze aanbeveling, haar goedkeuring gehecht aan een aanbeveling voor een besluit van de Raad overeenkomstig artikel 126, lid 8, van het Verdrag, waarin wordt vastgesteld dat geen effectief gevolg is gegeven aan de aanbeveling van de Raad overeenkomstig artikel 126, lid 7, van het Verdrag om de buitensporigtekortsituatie te verhelpen.

In een latere fase, en op voorwaarde dat de Raad besluit dat geen effectieve maatregelen zijn genomen, zal de Commissie, conform de voorschriften van het stabiliteits- en groeipact (SGP), met betrekking tot Hongarije – een lidstaat die niet de euro als munt heeft – een aanbeveling aannemen voor een nieuwe aanbeveling van de Raad overeenkomstig artikel 126, lid 7, van de Raad om de buitensporigtekortsituatie te verhelpen. Uiterlijk twee maanden na het Raadsbesluit tot vaststelling dat geen effectieve maatregelen zijn genomen, zal de Raad deze aanbeveling aannemen. Na het Raadsbesluit dat geen effectieve maatregelen zijn genomen, kan de Commissie in overeenstemming met het bepaalde in Verordening (EG) nr. 1084/2006 van de Raad ook overwegen bij de Raad een voorstel tot schorsing van de vastleggingen van het Cohesiefonds voor Hongarije in te dienen.

Uit de najaarsprognoses 2011 van de diensten van de Commissie is ook gebleken dat sommige lidstaten waarvoor de uiterste termijn voor de correctie van het buitensporige overheidstekort in 2013 afloopt, extra budgettaire aanpassingsinspanningen zullen moeten leveren. Deze lidstaten dienen daarvan dringend werk te maken, met name wanneer zij hun begrotingsplannen opstellen die in het kader van het Europese semester 2012 in de geactualiseerde stabiliteits- of convergentieprogramma's moeten worden opgenomen.

De Commissie zal de begrotingsuitvoering in alle lidstaten waartegen momenteel een BTP loopt, met inbegrip van de vijf landen waarop deze mededeling betrekking heeft, op de voet blijven volgen. De volgende grondige evaluatie zal worden uitgevoerd in de context van de voorjaarsprognoses 2012 van de diensten van de Commissie.

2. Landenspecifieke evaluaties 2.1. België

In de aanbevelingen die de Raad overeenkomstig artikel 126, lid 7, van het Verdrag op 2 december 2009 heeft gedaan, heeft hij België aanbevolen het tekort uiterlijk in 2012 op geloofwaardige en duurzame wijze tot onder 3% van het bbp terug te dringen en in de periode 2010-2012 een gemiddelde jaarlijkse begrotingsinspanning van ¾% van het bbp te realiseren. Volgens de najaarsprognoses 2011 van de diensten van de Commissie zou het overheidstekort in 2011 op 3,6% van het bbp uitkomen. Indien geen verdere maatregelen worden getroffen, dan zou het in 2012 en in 2013 respectievelijk 4,6% en 4,5% van het bbp bedragen. De geraamde gemiddelde jaarlijkse verandering van -0,1% in het structurele saldo in de periode 2010-2012 was een stuk kleiner dan de door de Raad aanbevolen begrotingsinspanning. De voorspelde ontwikkeling van het begrotingstekort van de overheid, in combinatie met de geschatte begrotingsinspanning, was derhalve niet consistent met een tijdige en duurzame correctie van het buitensporige tekort.

Na de afsluitingsdatum van de najaarsprognoses 2011 heeft de Belgische regering overeenstemming bereikt over haar ontwerpbegroting voor 2012, die op 21 december 2011 formeel aan het Parlement is voorgelegd. Volgens de evaluatie door de Commissie van de vóór 9 januari 2012 publiekelijk door de Belgische autoriteiten aangekondigde maatregelen zou het overheidstekort in 2012 en in 2013 op respectievelijk 2,9% en 2¾% van het bbp uitkomen (zie tabel 1). Dit heeft tot gevolg dat de Belgische autoriteiten in het licht van alle tot en met 9 januari 2012 aangekondigde maatregelen effectieve actie lijken te hebben ondernomen om een tijdige en duurzame correctie van het buitensporige tekort te realiseren. Een diepgaandere evaluatie is te vinden in het werkdocument van de diensten van de Commissie over België, dat samen met deze mededeling is gepubliceerd.

In het licht van de bovenstaande evaluatie acht de Commissie het momenteel niet noodzakelijk dat verdere stappen in de buitensporigtekortprocedure ten aanzien van België worden ondernomen. De Commissie zal de budgettaire ontwikkelingen in België van nabij blijven volgen in overeenstemming met het Verdrag en het SGP.

Tabel 1: België – vergelijking van begrotingsprojecties en overheidssaldo (% van het bbp)

|| 2011 || 2012 || 2013

NP 2011 COM || -3,6 || -4,6 || -4,5

Nationale autoriteiten || -3,6 || -2,8 || -1,8*

COM jan 2012 || -4,1** || -2,9 || -2¾

Opmerkingen: NP 2011 COM – najaarsprognoses 2011 van de diensten van de Commissie. COM jan 2012 – evaluatie van de diensten van de Commissie van januari 2012. In de projecties van de nationale autoriteiten (van 21 december 2011) en de evaluatie van de diensten van de Commissie van januari 2012 is rekening gehouden met de maatregelen die de regering in de ontwerpbegroting voor 2012 heeft aangekondigd. * Volgens het geactualiseerde stabiliteitsprogramma van april 2011 was de doelstelling voor 2013 -1,8% van het bbp; tot dusver is in de ontwerpbegroting voor 2012 geen doelstelling voor 2013 opgenomen. ** Herzien in het licht van nieuwe informatie over lager dan verwachte inkomsten en extra kosten in verband met de redding van Dexia. Bronnen: diensten van de Commissie, nationale projecties.

2.2. Cyprus

In de aanbevelingen die de Raad overeenkomstig artikel 126, lid 7, van het Verdrag op 13 juli 2010 heeft gedaan, heeft hij Cyprus aanbevolen het overheidstekort uiterlijk in 2012 op geloofwaardige en duurzame wijze tot onder 3% van het bbp terug te dringen en in de periode 2011-2012 een gemiddelde jaarlijkse begrotingsinspanning van ten minste 1½% van het bbp te realiseren. Volgens de najaarsprognoses 2011 van de diensten van de Commissie zou het overheidstekort in 2011 en 2012 op respectievelijk 6,7% en 4,9% van het bbp uitkomen. Indien geen verdere maatregelen worden getroffen, dan zou het in 2013 4,7% van het bbp bedragen. De geraamde gemiddelde jaarlijkse verandering van 0,7% in het structurele saldo in de periode 2011-2012 was bovendien een stuk kleiner dan de door de Raad aanbevolen begrotingsinspanning. De voorspelde ontwikkeling van het begrotingstekort van de overheid, in combinatie met de geschatte begrotingsinspanning, was derhalve niet consistent met een tijdige en duurzame correctie van het buitensporige tekort.

Na de afsluitingsdatum van de najaarsprognoses 2011 heeft het Cypriotische parlement op 16 december 2011 de begrotingswet 2012 en een aanvullend consolidatiepakket goedgekeurd. Op grond van haar evaluatie van de begroting voor 2012 en van de flankerende maatregelen verwacht de Commissie dat het overheidstekort zal teruglopen tot 2,7% van het bbp in 2012 en 1,8% van het bbp in 2013 (zie tabel 2). Een diepgaandere evaluatie is te vinden in het werkdocument van de diensten van de Commissie over Cyprus, dat samen met deze mededeling is gepubliceerd.

Afgaande op de momenteel beschikbare informatie lijkt het erop dat de Cypriotische autoriteiten effectieve maatregelen hebben getroffen met het oog op een tijdige en duurzame correctie van het buitensporige tekort. De Cypriotische autoriteiten hebben met name een op de uitgaven gebaseerde consolidatiestrategie uitgestippeld en een begroting voor 2012 aangenomen die op voorzichtige hypothesen is gebaseerd. Daarnaast hebben zij ondersteunende maatregelen getroffen om het tekort terug te dringen. In het licht van de bovenstaande beoordeling acht de Commissie het momenteel niet noodzakelijk dat verdere stappen in de buitensporigtekortprocedure ten aanzien van Cyprus worden ondernomen. De Commissie zal de begrotingsontwikkelingen in Cyprus van nabij blijven volgen in overeenstemming met het Verdrag en het SGP.

Tabel 2: Cyprus – vergelijking van begrotingsprojecties en overheidssaldo (% van het bbp)

|| 2011 || 2012 || 2013

NP 2011 COM || -6,7 || -4,9 || -4,7

Nationale autoriteiten || || > -2,5 || > -1,0

COM jan 2012 || || -2,7 || -1,8

Opmerkingen : NP 2011 COM – najaarsprognoses 2011 van de diensten van de Commissie. COM jan 2012 – evaluatie van de diensten van de Commissie van januari 2012. In de projecties van de nationale autoriteiten (van december 2011) en de evaluatie van de diensten van de Commissie van januari 2012 is rekening gehouden met de maatregelen die de regering in het kader van de ontwerpbegroting voor 2012 heeft aangenomen, alsook met een aanvullend consolidatiepakket dat de regering in december 2011 heeft goedgekeurd. Bronnen: diensten van de Commissie, nationale projecties.

2.3. Hongarije

In de aanbevelingen die de Raad overeenkomstig artikel 104, lid 7, van het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap (VEG)[3] op 7 juli 2009 heeft gedaan, heeft hij Hongarije aanbevolen het tekort uiterlijk in 2011 op geloofwaardige en duurzame wijze tot onder 3% van het bbp terug te dringen en in de periode 2010-2011 een cumulatieve begrotingsinspanning van ten minste 0,5% van het bbp te realiseren. Volgens de najaarsprognoses 2011 van de diensten van de Commissie zou Hongarije dankzij tijdelijke maatregelen in 2011 een overschot van 3,6% van het bbp boeken. Indien geen aanvullende consolidatiemaatregelen worden getroffen, dan zou er in 2012 een tekort van 2,8% van het bbp (wederom onder meer dankzij tijdelijke maatregelen) en in 2013 een tekort van 3,7% van het bbp worden opgetekend. Aangezien tijdelijke maatregelen geen verbetering van de onderliggende begrotingssituatie teweegbrengen, werd voor de periode 2010-2011 een aanzienlijke verslechtering van het structurele begrotingssaldo met 2¾% van het bbp (cumulatief cijfer) verwacht, wat in strijd was met de door de Raad aanbevolen verbetering. De voorspelde ontwikkeling van het begrotingstekort van de overheid, in combinatie met de geschatte begrotingsinspanning, was bijgevolg niet consistent met een duurzame correctie van het buitensporige tekort.

Na de afsluitingsdatum van de najaarsprognoses 2011 bevatte de goedgekeurde begroting voor 2012 extra maatregelen aan de ontvangsten- en uitgavenzijde ten opzichte van de ontwerpbegroting. Bovendien hebben de Hongaarse autoriteiten op 15 december 2011 hun structurele hervormingsprogramma nader gepreciseerd en aanvullende consolidatiemaatregelen genomen. Dezelfde dag is tussen de regering en de banksector een overeenkomst gesloten over de wijze waarop de lasten die uit de steunregelingen voor in moeilijkheden verkerende hypothecaire kredietnemers voortvloeien, zouden worden gedeeld.

Volgens de evaluatie door de Commissie van deze maatregelen die na de najaarsprognoses 2011 zijn getroffen, zou het overheidstekort in 2012 en in 2013 op respectievelijk 2¾% en 3¼% van het bbp uitkomen (zie tabel 3), zelfs als geen rekening wordt gehouden met de mogelijke negatieve gevolgen van een verslechtering van het macro-economische scenario en de te betalen hoge rendementen. Dit alles heeft tot gevolg dat, rekening houdend met alle eind 2011 door de Hongaarse autoriteiten publiekelijk aangekondigde maatregelen, nog niet is verzekerd dat voldoende vooruitgang in de richting van een tijdige en duurzame correctie van het buitensporige tekort wordt geboekt.

Tegen deze achtergrond heeft de Commissie haar goedkeuring gehecht aan een aanbeveling voor een besluit van de Raad overeenkomstig artikel 126, lid 8, van het Verdrag dat geen effectief gevolg aan de aanbevelingen is gegeven. Een diepgaandere evaluatie is te vinden in het werkdocument van de diensten van de Commissie over Hongarije, dat samen met deze mededeling is gepubliceerd.

Tabel 3: Hongarije – vergelijking van begrotingsprojecties en overheidssaldo (% van het bbp)

|| 2011 || 2012 || 2013

NP 2011 COM || 3,6 || -2,8 || -3,7

Nationale autoriteiten || 3,9 || -2,5 || -2,2

COM jan 2012 || 3,5 || -2¾ || -3¼

Opmerkingen: NP 2011 COM – najaarsprognoses 2011 van de diensten van de Commissie. COM jan 2012 – evaluatie van de diensten van de Commissie van januari 2012. In de projecties van de nationale autoriteiten (die dateren van 30 september 2011 en op 15 december 2011 aan de Commissie zijn bevestigd) en de evaluatie van de diensten van de Commissie van januari 2012 is rekening gehouden met de maatregelen van de ontwerpbegroting voor 2012 en met een aanvullend consolidatiepakket van 15 december 2011. Bronnen: diensten van de Commissie, nationale projecties.

2.4. Malta

In de aanbevelingen die de Raad overeenkomstig artikel 126, lid 7, van het Verdrag op 16 februari 2010 heeft gedaan, heeft hij Malta aanbevolen het tekort uiterlijk in 2011 op geloofwaardige en duurzame wijze tot onder 3% van het bbp terug te dringen en in 2011 een begrotingsinspanning van ¾% van het bbp te realiseren. Volgens de najaarsprognoses 2011 van de diensten van de Commissie, die op 10 november 2011 zijn bekendgemaakt, zou het overheidstekort in 2011 op 3% van het bbp uitkomen. Indien geen verdere maatregelen worden getroffen, dan zou het tekort in 2012 oplopen tot 3,5% van het bbp en in 2013 verder toenemen tot 3,6% van het bbp. De geraamde verandering in het structurele saldo in 2011 was weliswaar in overeenstemming met de door de Raad aanbevolen budgettaire inspanning, maar de voorspelde ontwikkeling van het begrotingstekort van de overheid was niet consistent met een duurzame correctie van het buitensporige tekort.

Na de afsluitingsdatum van de najaarsprognoses 2011 heeft de Maltese regering op 14 november 2011 haar ontwerpbegroting voor 2012 aangenomen. Volgens de evaluatie door de Commissie van de begroting zijn de projecties voor het overheidstekort geactualiseerd tot 2,6% van het bbp in 2012 en 2,9% van het bbp in 2013 (zie tabel 4). Een diepgaandere evaluatie is te vinden in het werkdocument van de diensten van de Commissie over Malta, dat samen met deze mededeling is gepubliceerd.

Afgaande op de momenteel beschikbare informatie lijkt het erop dat de Maltese autoriteiten effectieve maatregelen hebben getroffen met het oog op een tijdige en duurzame correctie van het buitensporige tekort. De Maltese autoriteiten hebben met name een begroting voor 2012 goedgekeurd waarin een reeks maatregelen is opgenomen om het tekort binnen de perken te houden. In het licht van de bovenstaande evaluatie acht de Commissie het momenteel niet noodzakelijk dat verdere stappen in de buitensporigtekortprocedure ten aanzien van Malta worden ondernomen. De Commissie zal de begrotingsontwikkelingen in Malta van nabij blijven volgen in overeenstemming met het Verdrag en het SGP.

Tabel 4: Malta – vergelijking van begrotingsprojecties en overheidssaldo (% van het bbp)

|| 2011 || 2012 || 2013

NP 2011 COM || -3,0 || -3,5 || -3,6

Nationale autoriteiten || -2,8 || -2,3 || -1,8

COM jan 2012 || -3,0 || -2,6 || -2,9

Opmerkingen: NP 2011 COM – najaarsprognoses 2011 van de diensten van de Commissie. COM jan 2012 – evaluatie van de diensten van de Commissie van januari 2012. De nationale projecties zijn gebaseerd op door de nationale autoriteiten verstrekte informatie ter aanvulling van de begrotingsrede voor 2012. In de nationale projecties en de evaluatie van de diensten van de Commissie van januari 2012 is rekening gehouden met de in de ontwerpbegroting voor 2012 vervatte maatregelen. Bronnen: diensten van de Commissie, nationale projecties.

2.5. Polen

In de aanbevelingen die de Raad overeenkomstig artikel 104, lid 7, van het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap (VEG)[4] op 6 juli 2009 heeft gedaan, heeft hij Polen aanbevolen het tekort uiterlijk in 2012 op geloofwaardige en duurzame wijze tot onder 3% van het bbp terug te dringen en in de periode 2010-2012 een gemiddelde jaarlijkse begrotingsinspanning van ten minste 1¼% van het bbp te realiseren. Volgens de najaarsprognoses 2011 van de diensten van de Commissie zou het overheidstekort in 2011 en in 2012 op respectievelijk 5,6% en 4,0% van het bbp uitkomen. Indien geen verdere maatregelen worden getroffen, dan zou het in 2013 3,1% van het bbp bedragen. In het licht van de verandering in het macro-economische scenario tussen de projecties die aan de BTP-aanbevelingen ten grondslag liggen (namelijk de voorjaarsprognoses 2009 van de diensten van de Commissie) en de najaarsprognoses 2011, en met name de opwaartse herziening van de Poolse groeivooruitzichten op middellange termijn, was de geraamde gemiddelde jaarlijkse verandering in het structurele saldo in de periode 2010-2012 bovendien kleiner dan de door de Raad aanbevolen aanpassing. De voorspelde ontwikkeling van het begrotingstekort van de overheid en de geschatte begrotingsinspanning waren op dat moment bijgevolg niet consistent met een tijdige en duurzame correctie van het buitensporige tekort.

Na de afsluitingsdatum van de najaarsprognoses 2011 heeft de nieuwe Poolse regering op 8 december 2011 een herziene begrotingswet 2012 aangenomen. Volgens de evaluatie door de Commissie van de herziene begroting na de najaarsprognoses 2011 zou het overheidstekort in 2012 en in 2013 op respectievelijk 3,3% en 2,6% van het bbp uitkomen (zie tabel 5). Een diepgaandere evaluatie is te vinden in het werkdocument van de diensten van de Commissie over Polen, dat samen met deze mededeling is gepubliceerd.

In het geval van Polen dient bij de evaluatie in de context van de BTP rekening te worden gehouden met de bepalingen van het sixpack met betrekking tot het begrotingseffect van pensioenstelselhervormingen. Met name ingeval de overschrijding door het tekort van de referentiewaarde van 3% van het bbp onder meer aan de gevolgen van een dergelijke pensioenhervorming is toe te schrijven, worden de volledige directe nettokosten van de hervorming voor de overheidsbegroting in aanmerking genomen, op voorwaarde dat i) het tekort in aanzienlijke mate en voortdurend afneemt en een niveau bereikt dat de referentiewaarde van 3% van het bbp benadert, ii) de brutoschuldquote van de overheid niet meer dan 60% van het bbp bedraagt, en iii) de algehele houdbaarheid van de begroting gehandhaafd blijft.

Het door de diensten van de Commissie verwachte tekort van 3,3% van het bbp, waarbij rekening is gehouden met de maatregelen die na de najaarsprognoses 2011 zijn aangekondigd/vastgesteld, kan als "dicht bij de referentiewaarde" worden beschouwd en de schuldquote is duurzaam lager dan de referentiewaarde van 60% van het bbp. Dit maakt het volgens Verordening (EU) nr. 1177/2011 van de Raad[5] mogelijk de kosten van een hervorming van het pensioenstelsel in aanmerking te nemen. De schuldquote zou vrij stabiel blijven en in 2020 56% van het bbp bedragen indien na de najaarsprognoses 2011 van de diensten van de Commissie geen verdere beleidswijzigingen plaatsvinden. De Poolse autoriteiten ramen de directe nettokosten van een dergelijke pensioenhervorming op ongeveer 0,6% van het bbp in 2012.

Afgaande op de momenteel beschikbare informatie lijkt het erop dat de Poolse autoriteiten effectieve maatregelen hebben getroffen met het oog op een tijdige en duurzame correctie van het buitensporige tekort. In het licht van de bovenstaande evaluatie (waarbij ook rekening is gehouden met de directe kosten van de in 1999 doorgevoerde hervorming van het pensioenstelsel) acht de Commissie het momenteel niet noodzakelijk dat verdere stappen in de buitensporigtekortprocedure ten aanzien van Polen worden ondernomen. De Commissie zal de begrotingsontwikkelingen in Polen van nabij blijven volgen in overeenstemming met het Verdrag en het SGP.

Tabel 5: Polen – vergelijking van begrotingsprojecties en overheidssaldo (% van het bbp)

|| 2011 || 2012 || 2013

NP 2011 COM || -5,6 || -4,0 || -3,1

CP 2011 || -5,6 || -2,9 || -2,5

Ontwerpbegrotingswet 2012 || n.v.t. || -2,9* || n.v.t.

COM jan 2012 || -5,6 || -3,3 || -2,6

Opmerkingen: NP 2011 COM – najaarsprognoses 2011 van de diensten van de Commissie. CP 2011 – geactualiseerd convergentieprogramma van april 2011. COM jan 2012 – evaluatie van de diensten van de Commissie van januari 2012. In de evaluatie van de diensten van de Commissie van januari 2012 is rekening gehouden met de maatregelen die de regering in het kader van de ontwerpbegrotingswet 2012 heeft aangenomen. * Het in de ontwerpbegrotingswet 2012 gepresenteerde begrotingssaldo is berekend volgens de nationale methode op kasbasis, die niet direct vergelijkbaar is met de ESR95-methode op transactiebasis. Bronnen: diensten van de Commissie, nationale projecties.

[1] PB L 306 van 23.11.2011, blz. 5.

[2] Griekenland, Ierland, Portugal, Roemenië en Letland. Het betalingsbalansprogramma (bbp-programma) voor Letland loopt af op 20 januari 2012.

[3] Het overeenkomstige artikel in het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, dat op 1 december 2009 in werking is getreden, is artikel 126.

[4] Het overeenkomstige artikel in het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, dat op 1 december 2009 in werking is getreden, is artikel 126.

[5] Zie artikel 1, punt 2, onder c). De verordening heeft de voorwaarden gewijzigd waaronder de begrotingskosten die met de invoering in het nationale pensioenstelsel van een verplichte pijler met volledige kapitaaldekking verband houden, in aanmerking kunnen worden genomen bij de beoordeling of voldoende vooruitgang is geboekt in de richting van een tijdige en duurzame correctie van een buitensporig tekort. In het geval van lidstaten ten aanzien waarvan een BTP is ingeleid en waarvoor de overschrijding door het tekort van de referentiewaarde van 3% onder meer aan de gevolgen van een dergelijke pensioenhervorming is toe te schrijven, worden de volledige directe nettokosten van de hervorming voor de overheidsbegroting in aanmerking genomen, op voorwaarde dat i) het tekort in aanzienlijke mate en voortdurend afneemt en een niveau bereikt dat de referentiewaarde van 3% van het bbp benadert, ii) de brutoschuldquote van de overheid niet meer dan 60% van het bbp bedraagt, en iii) de algehele houdbaarheid van de begroting gehandhaafd blijft.