§Introduceer de verplichting om bioafval te sorteren en zorg ervoor dat de geplande of bestaande behandelingsinfrastructuur is afgestemd op de inzamelingssystemen.

Afhankelijk van de specifieke problemen en behoeften van elke lidstaat en zijn afstand tot de doelstelling voor 2020, zijn landenspecifieke maatregelen vastgesteld om de kloof te dichten door middel van een proces waarbij de nationale autoriteiten nauw betrokken zijn. De beoordeling inzake vroegtijdige waarschuwing in dit verslag bouwt ook voort op eerdere maatregelen ter bevordering van de naleving die door de Commissie in samenwerking met de lidstaten zijn uitgevoerd. Als deze voorgestelde maatregelen snel worden uitgevoerd door nationale en lokale autoriteiten, zullen ze het risico dat de doelstellingen niet worden gehaald, aanzienlijk verkleinen. De maatregelen zijn beschreven in de werkdocumenten van de diensten van de Commissie die bij dit verslag zijn gevoegd. Ook kan een aantal relevante gemeenschappelijke prioriteiten worden aangegeven.

Wettelijke verplichtingen inzake het beheer van stedelijk afval (afval van huishoudens en soortgelijk afval) zijn vastgelegd in de kaderrichtlijn afvalstoffen. Daartoe behoort de doelstelling om 50 % van het stedelijke afval voor te bereiden voor hergebruik en recycling, die tegen 2020 moet worden bereikt. De richtlijn is onlangs herzien om er nieuwe en ambitieuzere doelstellingen in op te nemen: 55 % te bereiken tegen 2025, 60 % tegen 2030 en 65 % tegen 2035. Ook wordt met de herziene richtlijn een systeem voor verslagen inzake vroegtijdige waarschuwing ingevoerd om drie jaar voorafgaand aan de respectieve uiterste termijnen de door de lidstaten geboekte voortgang bij het realiseren van deze doelstellingen te beoordelen.

In 2016 produceerden de Europeanen gemiddeld 480 kg stedelijk afval per persoon, waarvan 46 % werd gerecycled of gecomposteerd, terwijl een kwart werd gestort. Stedelijk afval vertegenwoordigt slechts circa 10 % van de totale in de EU geproduceerde hoeveelheid afval, maar is een van de meest complexe stromen om te beheren vanwege zijn heterogene samenstelling, het grote aantal producenten en de fragmentatie van verantwoordelijkheden.

Het verslag is gebaseerd op gegevens die afkomstig zijn uit nationale uitvoeringsverslagen over de periode 2013-2015 inzake:

In dit verslag wordt de uitvoering van wezenlijke elementen van deze wetgeving door de lidstaten geëvalueerd, worden probleempunten geïdentificeerd die een volledige naleving onmogelijk maken en worden aanbevelingen gedaan over hoe het beheer van bepaalde afvalstromen kan worden verbeterd.

Goed afvalbeheer is een bouwsteen van de circulaire economie en helpt voorkomen dat afval negatieve gevolgen heeft voor het milieu en de gezondheid. Een correcte tenuitvoerlegging van de afvalwetgeving van de EU zal de transitie naar een circulaire economie versnellen. Lokale actoren spelen een cruciale rol op het gebied van afvalbeheer en hun betrokkenheid bij de ontwikkeling en uitvoering van beleid, en steun voor hun activiteiten, is noodzakelijk om de naleving van de EU-wetgeving te waarborgen.

In de verpakkingsrichtlijn zijn specifieke doelstellingen voor verpakkingsafval vastgesteld die tegen het eind van 2008 moeten zijn gehaald (met termijnverlengingen voor sommige lidstaten, die alle in 2015 zijn verlopen): algemene terugwinnings- en recyclingdoelstellingen (respectievelijk 60 % en 55 %) naast materiaalspecifieke recyclingdoelstellingen (60 % voor papier en karton, 60 % voor glas, 50 % voor metaal, 22,5 % voor kunststof en 15 % voor hout).

In 2015 werd in de EU in totaal circa 85 miljoen ton verpakkingsafval geproduceerd, circa 3,4 % van de totale afvalproductie. De hoeveelheid geproduceerd afval is de afgelopen jaren langzaam toegenomen.

§Houd toezicht op de naleving van de eisen voor een correcte behandeling die in de richtlijn zijn vastgesteld; overweeg minimumkwaliteitsnormen voor de behandeling van AEEA in te voeren.

§Voer controles in (of intensiveer de controles) in alle stadia van de beheersketen en organiseer inspecties die gericht zijn op illegale of niet-conforme activiteiten.

Sinds 2016 moet elke lidstaat een inzamelingsdoelstelling van 45 % van de verkochte apparatuur halen, en vanaf 2019 is die doelstelling 65 % van de verkochte apparatuur of 85 % van de jaarlijks geproduceerde hoeveelheid elektronisch afval. De lidstaten hebben de keuze uit een van deze twee gelijkwaardige methoden om de doelstelling te meten.

Richtlijn 2012/19/EU is erop gericht de inzameling, behandeling en recycling van AEEA te verbeteren. In de periode 2013-2015 is de hoeveelheid afgedankte apparatuur die bij particuliere huishoudens in de EU28 is ingezameld, met 8 % gestegen. In 2014 werd gemiddeld 6,21 kg afgedankte apparatuur per persoon bij particuliere huishoudens ingezameld.In 2015 haalden 23 lidstaten de minimale inzamelingsdoelstelling van 4 kg aan huishoudelijke AEEA per persoon. In Zweden en Denemarken werd 12 kg ingezameld, terwijl Cyprus, Letland, Malta en Roemenië de doelstelling bij lange na niet haalden.

In 2014 is naar schatting rond 10 miljoen ton (0,4 % van de totale afvalproductie) aan afgedankte elektrische en elektronische apparatuur (AEEA) geproduceerd in de EU. Dit cijfer zal naar verwachting stijgen tot meer dan 12 miljoen ton tegen 2020. Deze afvalstroom bestaat uit een complex mengsel van materialen en componenten, waaronder verschillende stoffen die een hoog risico voor het milieu en de volksgezondheid opleveren als ze niet goed worden beheerd. Bovendien zijn voor de productie van moderne elektronica schaarse en waardevolle hulpbronnen nodig.

§Voer volwaardige, betrouwbare en interoperabele elektronische registratie- en volgsystemen in, die zijn geïntegreerd in nationale statistische systemen en gegevens van de EU over afvaltransporten.

De analyse van het beheer van gevaarlijke afvalstoffen in de gehele EU, waaronder pcb’s/pct’s, duidt erop dat de uitvoering van belangrijke wettelijke verplichtingen ernstige leemten vertoont. Daarbij gaat het onder meer om een ontoereikende planning, inconsistenties in de gegevens en statistische verschillen tussen productie en behandeling, en een onjuiste indeling van het afval. In de studie worden gedetailleerde, landenspecifieke aanbevelingen gedaan, die kunnen worden samengevat in een meer algemene lijst van prioritaire acties.

§Beperk opvulactiviteiten tot die welke in overeenstemming zijn met de definitie die is opgenomen in de kaderrichtlijn afvalstoffen.

In een recent onderzoek naar de wijze waarop bouw- en sloopafval in de gehele EU wordt beheerd, worden de volgende cruciale acties aangegeven:

In de kaderrichtlijn afvalstoffen is voor deze afvalstroom een doelstelling voor 2020 vastgesteld van 70 % voorbereiding voor hergebruik, recycling en andere nuttige toepassingen van materiaal. De prestaties van de lidstaten verschillen aanzienlijk. Meer dan de helft meldt in de periode 2013-2015 de doelstelling voor 2020 reeds te hebben gehaald, en enkele halen zelfs een terugwinning van meer dan 90 %. Voor Cyprus, Griekenland, Slowakije en Zweden ligt het percentage echter nog steeds onder de 60 %. Er heerst nog altijd enige onzekerheid over de cijfers die door sommige lidstaten zijn gerapporteerd.

Er is een groot potentieel voor verbetering van de hulpbronnenefficiëntie bij het beheren van deze stroom, die bestaat uit een mengsel van verschillende materialen, waaronder inerte, niet-inerte niet-gevaarlijke en gevaarlijke afvalstoffen. Daarbij gaat het hoofdzakelijk om een minerale fractie (stenen, tegels, beton enz.), die verhoudingsgewijs zwaar en gemakkelijk recycleerbaar is maar een lage waarde heeft. De stroom bevat ook materialen met een positieve marktwaarde (metalen) of een potentiële waarde bij gescheiden inzameling in schone fracties (zoals kunststoffen).

Bouw- en sloopafval is de grootste afvalstroom in de EU naar gewicht en is goed voor meer dan 800 miljoen ton per jaar, rond 32 % van de totale afvalproductie.

Sinds 2005 is het gemiddelde totale recyclingpercentage voor verpakking in de EU gestaag gestegen (tot 65,8 % in 2015). Tussen 2013 en 2015 is de hoeveelheid geproduceerd verpakkingsafval in de gehele EU echter met 6 % toegenomen, wat erop duidt dat er meer werk moet worden gemaakt van afvalpreventie. Uit de studie inzake vroegtijdige waarschuwing blijkt ook dat er bij verscheidene lidstaten sprake is van inconsistenties in verpakkingsgegevens, hetgeen erop wijst dat de gerapporteerde verpakkingshoeveelheden mogelijk lager zijn dan de werkelijke verpakkingshoeveelheden die in de handel zijn gebracht.

De herziene verpakkingsrichtlijn voorziet in ambitieuzere algemene recyclingdoelstellingen voor verpakking (65 % in 2025 en 70 % in 2030) en hogere materiaalspecifieke doelstellingen (zoals 55 % in 2030 voor kunststof). Er zullen dan ook in de gehele EU meer inspanningen geleverd moeten worden om afzonderlijke inzamelingsregelingen efficiënter te organiseren teneinde meer recycleerbaar afval te kunnen opnemen, onder meer door verbetering van de regelingen voor uitgebreide producentenverantwoordelijkheid.

De meeste lidstaten beantwoorden aan hun huidige algemene recyclingdoelstellingen, maar Hongarije (sinds 2012) en Malta (sinds 2013) hebben hun doelstellingen bij lange na niet gehaald. Verschillende lidstaten hebben een of meer materiaalspecifieke doelstellingen niet gehaald: voor papier en karton (Malta), hout (Kroatië, Malta, Cyprus, Finland), metaal (Kroatië, Malta) en glas (Griekenland, Malta, Cyprus, Hongarije, Portugal, Polen en Roemenië). De Commissie heeft met de betrokken lidstaten overleg gevoerd en via de activiteiten ter bevordering van de naleving en andere activiteiten gericht advies ontwikkeld om de prestaties te verbeteren.

7.Storten

Storten is de minst wenselijke optie voor afvalbehandeling. Hoewel de hoeveelheden gestort stedelijk afval in de EU als geheel gestaag zijn afgenomen (een daling met 18 % gedurende de periode 2013-2016), bedroeg het gemiddelde stortingspercentage voor stedelijk afval in de EU in 2016 nog 24 %. Er blijven grote verschillen bestaan in de EU: in 2016 werd in 10 lidstaten nog meer dan 50 % van het stedelijk afval gestort, terwijl vijf lidstaten een percentage boven 70 % rapporteerden.

De richtlijn afvalstoffen verplicht de lidstaten het storten van stedelijk biologisch afbreekbaar afval te beperken tot maximaal 75 % tegen 2006, 50 % tegen 2009 en 35 % tegen 2016 ten opzichte van het referentiejaar 1995. De herziene richtlijn bepaalt dat de lidstaten het storten van stedelijk afval moeten beperken tot maximaal 10 % tegen 2035 en voorziet in een verbod op het storten van gescheiden ingezameld afval, waaronder biologisch afbreekbaar afval.

Wat betreft het halen van de doelstellingen voor vermindering van biologisch afbreekbaar afval, varieert de volledigheid van de door de lidstaten verstrekte gegevens. Volgens de gerapporteerde gegevens had in 2015 de helft van de lidstaten de doelstelling van 35 % voor 2016 reeds gehaald. Kroatië bleef onder zijn doelstelling van 75 %, die in 2013 had moeten worden gehaald. Cyprus, Griekenland, Letland, Slowakije en Tsjechië bleven onder hun doelstelling van 50 %, die eveneens in 2013 had moeten worden gehaald. Malta, dat een hoog algemeen stortingspercentage voor stedelijk afval kent, heeft geen recente gegevens gerapporteerd. De Commissie heeft met de betrokken lidstaten overleg gevoerd en via de activiteiten ter bevordering van de naleving en andere activiteiten gericht advies ontwikkeld om de prestaties te verbeteren.

Uit een recente studie die voor de Commissie is uitgevoerd, is gebleken dat 15 lidstaten niet volledig voldoen aan de in de richtlijn vastgelegde verplichting om het afval vóór het storten te behandelen.

Ondanks de door de lidstaten gemelde sluitingen van niet-conforme stortplaatsen, blijft het aantal inrichtingen dat niet voldoet aan de eisen van de richtlijn een punt van zorg.

8.Zuiveringsslib

De richtlijn zuiveringsslib beoogt het gebruik van zuiveringsslib in de landbouw te beperken. In de richtlijn worden grenswaarden vastgesteld voor concentraties van zware metalen in slib dat is bestemd voor agrarisch gebruik en bodembehandeling.

De richtlijn is al meer dan dertig jaar van kracht en wordt naar behoren ten uitvoer gelegd in de gehele EU. Alle lidstaten hebben concentratiegrenswaarden voor zware metalen in de bodem vastgesteld die in overeenstemming zijn met de eisen van de richtlijn of zelfs nog veel strenger zijn.

9.Conclusies

De EU-afvalwetgeving draagt bij aan een aanzienlijke verbetering van het afvalbeheer. Een volledige tenuitvoerlegging van die wetgeving is echter cruciaal als de EU de ecologische en economische vruchten van de circulaire economie wil plukken en wil concurreren in een wereld waarin de hulpbronnen steeds schaarser worden.

De verslagen inzake vroegtijdige waarschuwing over stedelijk afval en de in dit verslag beschreven inspanningen van de Commissie op het gebied van nalevingsbevordering wijzen op een gestage vooruitgang in de lidstaten, maar ook op ernstige tekortkomingen en uitdagingen die snel moeten worden aangepakt.

Een goede vooruitgang is mogelijk als de betrokken lidstaten onmiddellijk maatregelen treffen om de in dit verslag en de bijgevoegde landenspecifieke verslagen aangegeven acties uit te voeren. Een effectievere gescheiden inzameling, doeltreffende regelingen voor uitgebreide producentenverantwoordelijkheid, economische instrumenten zoals heffingen voor het storten en verbranden van afvalstoffen, en een betere kwaliteit van de gegevens zijn essentiële voorwaarden om de naleving van de EU-afvalwetgeving te waarborgen, nu en in de toekomst.

Naar aanleiding van dit verslag zal de Commissie bezoeken op hoog niveau met betrekking tot de circulaire economie en afval afleggen in de lidstaten die het risico lopen de 2020-doelstellingen voor stedelijk afval niet te halen. In dit verband zal de Commissie in overleg treden met relevante belanghebbenden, waaronder verenigingen van lokale en regionale actoren.

De Commissie zal aanzienlijke middelen blijven besteden om de lidstaten te ondersteunen bij hun uitvoeringsinspanningen, onder meer door middel van technische bijstand (bv. via de evaluatie van de uitvoering van het milieubeleid (Environmental Implementation Review) en uitwisseling van beste praktijken) en met EU-fondsen. Het is echter aan de nationale autoriteiten om het proces voor noodzakelijke beleidshervorming te intensiveren en de maatregelen "in het veld" te versterken.