Speciaal verslag Hoe berekenen, 
verminderen en 
verrekenen de 
EU‑instellingen en 
‑organen hun uitstoot  
van broeikasgassen? NL 2014  nr. 14
EUROPESE
REKENKAME R
EUROPESE REKENKAMER  
12, rue Alcide De Gasperi  
1615 Luxembourg  
LUXEMBOURG
Tel. +352 4398-1
E-mail: eca-info@eca.europa.eu  
Internet: http://eca.europa.eu
Twitter: @EUAuditorsECA  
YouTube: EUAuditorsECA
Meer gegevens over de Europese Unie vindt u op internet via de Europaserver ( http://europa.eu ).
Luxemburg: Bureau voor publicaties van de Europese Unie, 2014
ISBN 978-92-872-0873-6
doi:10.2865/68883
© Europese Unie, 2014
Overneming met bronvermelding toegestaan.
Printed in Luxembourg
NL 2014  nr. 14
Speciaal verslag Hoe berekenen, 
verminderen en 
verrekenen de 
EU‑instellingen en 
‑organen hun uitstoot  
van broeikasgassen? 
(uitgebracht krachtens artikel 287, lid 4, tweede alinea, 
VWEU )
02
 Inhoud
Paragraaf
 Lijst van termen
I – VII Samenvatting
1 – 7 Inleiding
1 – 2 Met het beleid van de Europese Unie op milieugebied wordt een hoog beschermingsniveau 
nagestreefd
3 – 4 Het voorkomen van gevaarlijke klimaatverandering is een prioriteit van de Europese Unie
5 – 7 Overheidsinstellingen spelen een belangrijke rol bij het behalen van klimaatdoelstellingen
8 – 11 Reikwijdte en aanpak van de controle
12 – 101  Opmerkingen
12 – 61 De EU‑instellingen en ‑ organen hebben geen gemeenschappelijk beleid ten aanzien van het 
controleren en matigen van hun uitstoot van broeikasgassen
12 – 29 De volledige CO2‑voetafdruk van de EU‑instellingen en ‑ organen is niet bekend en de fragmentarische 
informatie die beschikbaar is, dreigt de geloofwaardigheid van de rapportage te ondermijnen
30 – 43 Er bestaat bewijs dat de uitstoot van de EU‑instellingen en ‑ organen als geheel aan het afnemen is, maar 
alleen met betrekking tot het energieverbruik in gebouwen
44 – 51 Meer dan de helft van de gecontroleerde EU‑instellingen en ‑ organen had geen gekwantificeerde 
streefdoelen voor het verlagen van haar uitstoot vastgesteld en slechts twee hadden voor 2020 
gekwantificeerde streefdoelen opgesteld
52 – 61 Verrekening ter compensatie van de restuitstoot wordt slechts beperkt toegepast en de EU‑instellingen 
en ‑organen hebben geen gezamenlijke aanpak
62 – 101  De EU‑instellingen en ‑ organen maken niet ten volle gebruik van de milieubeheersinstrumenten 
die door de Commissie worden gepropageerd
62 – 76 Het invoeren van het milieubeheer ‑ en milieuauditsysteem EMAS vertoont trage vooruitgang
77 – 89 Volgens de huidige regels zijn groene overheidsopdrachten optioneel en niet verplicht, en slechts weinigen 
maken er systematisch gebruik van
90 – 101  De normen voor groene gebouwen ter verbetering van de energieprestatie worden niet systematisch 
toegepast op nieuwe gebouwen en grootschalige renovatieprojecten
03 Inhoud
102 – 114  Conclusies en aanbevelingen
 Bijlage  — Controleaanpak voor het beoordelen van groene overheidsopdrachten
 Antwoorden van
 — De Europese Raad en de Raad van de Europese Unie
 — De Europese Commissie
 — Het Hof van Justitie van de Europese Unie
 — De Europese Centrale Bank
 — De Europese Rekenkamer
 — De Europese Dienst voor extern optreden
 —  Het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio’s 
van de Europese Unie
 — De Europese Investeringsbank
 — Het Europees Agentschap voor de veiligheid van de luchtvaart
 — Het Europees Milieuagentschap
 — Het Europees Geneesmiddelenbureau
 —  Het Harmonisatiebureau voor de interne markt (merken, tekeningen en  
modellen)
04
 Lijst  
van termen
Aardopwarmingsvermogen (GWP) : Dit geeft de impact weer die een broeikasgas zal hebben op de opwarming 
van de aarde in vergelijking met de impact van kooldioxide.
Bijna‑energieneutraal gebouw : Wordt in Richtlijn 2010/31/EU over de energieprestaties van gebouwen 
gedefinieerd als een gebouw dat een zeer hoge energieprestatie heeft. De dichtbij nul liggende of zeer lage 
hoeveelheid energie die is vereist, dient in zeer aanzienlijke mate te worden geleverd uit hernieuwbare bronnen en 
dient energie te bevatten die ter plaatse of dichtbij uit hernieuwbare bronnen wordt geproduceerd.
BKG‑protocol : Een wijdverbreide, vrijwillige norm die wordt gehanteerd bij het controleren en rapporteren 
van de uitstoot van broeikasgassen en die is ontwikkeld door het initiatief inzake een broeikasgassenprotocol. 
Dit initiatief is een partnerschap tussen meerdere belanghebbenden van bedrijven, non‑gouvernementele 
organisaties, overheden en anderen die zijn bijeengeroepen door het World Resources Institute, een milieu‑ngo 
met hoofdkantoor in Washington, en de World Business Council for Sustainable Development, een coalitie van 
internationale bedrijven die zetelt in Genève.
Broeikaseffect : De cumulatieve warmteontwikkeling in de atmosfeer bij het aardoppervlak (troposfeer) die 
wordt veroorzaakt door broeikasgassen. Net zoals de glazen wanden van een broeikas de temperatuur van de 
lucht binnen doen stijgen, warmt het broeikaseffect de oppervlakte van de planeet op. Zonder het natuurlijke 
broeikaseffect zou de temperatuur onder het vriespunt liggen. Menselijke activiteiten hebben het natuurlijke 
broeikaseffect echter zeer versterkt, waardoor aardopwarming en klimaatverandering worden veroorzaakt.
Broeikasgassen (BKG) : Kooldioxide (CO2), methaan (CH4), distikstofoxide (N2O) en fluorkoolwaterstoffen (HFK’s) 
zijn voorbeelden van broeikasgassen waarvan de opname van zonnestraling verantwoordelijk is voor het 
broeikaseffect. Om rekening te houden met hun verschillende aardopwarmingsvermogen wordt de uitstoot van 
broeikasgassen meestal berekend en gerapporteerd in CO2‑equivalenten (CO2e).
CO2‑equivalent (CO2e): Een universele meeteenheid voor de uitstoot van broeikasgassen die de verschillen in 
aardopwarmingsvermogen weergeeft.
CO2‑neutraliteit : Een toestand waarbij de netto CO2‑uitstoot van een product of activiteit, na het verrekenen van 
de onvermijdbare uitstoot, gelijkstaat aan nul.
CO2‑voetafdruk : Een term die algemeen wordt gebruikt om te verwijzen naar de totale hoeveelheid uitstoot 
van CO2 en andere broeikasgassen die direct en indirect wordt veroorzaakt door een product of activiteit of 
geassocieerd wordt met de activiteiten van een individu of een organisatie. Er bestaan geen bindende EU ‑regels 
voor het berekenen van CO2‑voetafdrukken.
Duurzame ontwikkeling : Volgens het „Brundlandt‑verslag” uit 1987 voor de Algemene Vergadering van de 
Verenigde Naties is duurzame ontwikkeling een ontwikkeling die voorziet in de behoeften van het heden zonder de 
mogelijkheid van toekomstige generaties om in hun eigen behoeften te voorzien aan te tasten.
05 Lijst van termen 
EMAS : Het vrijwillige milieubeheer ‑ en milieuauditsysteem van de Europese Unie. Dit systeem is verenigbaar met 
ISO 14001, maar gaat verder wat betreft de voorschriften waaraan dient te worden voldaan.
Emissies hoger in de keten : Volgens het BKG‑protocol zijn emissies hoger in de keten indirecte BKG‑emissies die 
gerelateerd zijn aan gekochte of verworven goederen en diensten. Deze komen voor tot de plaats van ontvangst 
door de verslagleggende organisatie en worden daarom ook wel „wieg‑tot‑poortemissies” genoemd.
Energie uit hernieuwbare bronnen : Wordt in Richtlijn 2009/28/EG over het bevorderen van energie uit 
hernieuwbare bronnen beschreven als energie uit niet‑fossiele bronnen, namelijk: wind, zon, aerothermische, 
geothermische en hydrothermische energie, energie uit de oceanen, waterkracht, biomassa, stortgas, gas van 
rioolzuiveringsinstallaties en biogassen.
Energie‑efficiëntie : Iets is energie‑efficiënter wanneer het meer oplevert bij dezelfde energie‑input of 
hetzelfde oplevert bij een lagere energie‑input. Het verbeteren van de energie‑efficiëntie is een manier om het 
energieverbruik te verlagen of de groei ervan te beperken.
Europese gedragscode inzake energie‑efficiëntie in gegevenscentra : Een vrijwillige gedragscode die door 
de Europese Commissie wordt gepropageerd en betrekking heeft op energieverbruik in gegevenscentra en de 
noodzaak om de gerelateerde gevolgen voor de veiligheid van het milieu, de economie en het energieverbruik te 
verminderen.
Groene overheidsopdrachten (GPP) : Een proces in het kader waarvan overheidsdiensten goederen, diensten en 
werken beogen te verkrijgen die gedurende de volledige levenscyclus ervan een minder belastend milieueffect 
hebben dan vergelijkbare goederen, diensten en werken met dezelfde primaire functie.
Instrumentarium voor groene overheidsopdrachten (GPP) : Praktische begeleiding van het directoraat‑generaal 
Milieu van de Europese Commissie inzake het verwerken van groene voorschriften in aanbestedingsstukken als 
onderdeel van de technische specificaties, de selectie ‑ en/of gunningscriteria en de uitvoeringsclausules.
ISO 14001 : Deze norm, die werd ontwikkeld door de Internationale Organisatie voor normalisatie, beschrijft de 
criteria voor een milieubeheersysteem en kan tevens worden gecertificeerd. De norm legt geen voorschriften 
op voor milieuprestaties, maar vormt een kader dat een bedrijf of organisatie kan volgen om een effectief 
milieubeheersysteem op te zetten.
Klimaatverandering : Volgens het raamverdrag van de Verenigde Naties inzake klimaatverandering betekent dit 
een verandering van het klimaat die direct of indirect kan worden toegeschreven aan menselijke activiteit en die de 
samenstelling van de mondiale atmosfeer verandert. Deze wordt samen met de natuurlijke schommelingen van het 
klimaat over vergelijkbare perioden gemeten.
06 Lijst van termen 
Kooldioxide (CO2): Een natuurlijk voorkomend gas en tevens een neveneffect van het verbranden van fossiele 
brandstoffen, zoals olie, gas en kolen, het verbranden van biomassa, veranderingen in het grondgebruik 
en industriële processen (bijv. cementproductie). Het is het belangrijkste antropogene broeikasgas en het 
referentiepunt voor het meten van de impact van andere broeikasgassen.
Methode van de milieuvoetafdruk van een organisatie (OEF) : Een methode die wordt aanbevolen door de 
Europese Commissie, waarbij de milieuprestatie van een organisatie gedurende de levenscyclus wordt gemeten en 
bekendgemaakt. Zij omvat de verslaglegging van de uitstoot van broeikasgassen, maar blijft hiertoe niet beperkt.
Mitigatie : Pogingen om de uitstoot te verminderen of de broeikasgasputten te vergroten. Voorbeelden hiervan 
zijn het efficiënter gebruiken van fossiele brandstoffen, het overstappen op energie uit hernieuwbare bronnen, het 
verbeteren van de isolatie van gebouwen en het vergroten van putten, zoals bossen, om grotere hoeveelheden 
kooldioxide uit de atmosfeer te halen.
Programma voor groene gebouwen (GBP) : Een vrijwillig programma van de Europese Commissie dat 
kosteneffectieve maatregelen steunt ter verbetering van de energie‑efficiëntie en ter introductie van hernieuwbare 
energiebronnen in de utiliteitsbouw.
Verrekening : CO2‑verrekening is een mechanisme waarbij individuen of organisaties hun eigen BKG‑uitstoot, 
of een gedeelte daarvan, compenseren door te betalen voor een BKG‑vermindering elders in de wereld, bijv. 
uitstootverminderingen waarbij kolencentrales door windmolenparken worden vervangen. Verrekeningen worden 
berekend ten opzichte van een referentieniveau dat staat voor een hypothetisch scenario voor het niveau waarop 
de uitstoot zou zijn uitgekomen zonder de mitigatieprojecten die de compensatie bewerkstelligen.
Voltijdsequivalent (VTE) : Een eenheid voor het meten van het aantal personen op een dusdanige manier dat ze 
met elkaar te vergelijken zijn, ook al werken ze een verschillend aantal uren per week.
Weglekken : Dat deel van de teruggedrongen broeikasgasemissies in landen die aan de voorgeschreven limieten 
proberen te voldoen, dat in andere landen die zich niet aan deze limieten hoeven te houden weer kan opduiken. Zo 
kunnen bedrijven de productie van ontwikkelde landen naar ontwikkelingslanden verplaatsen om op deze wijze te 
ontkomen aan beperkingen op de uitstoot.
07
I
Voor een geloofwaardig klimaatbeleid van de EU is het 
van belang dat de EU‑instellingen en ‑ organen een 
voortrekkersrol spelen bij het ontwerpen en toepas ‑
sen van beleid voor het terugdringen van hun uitstoot 
van broeikasgassen (CO2‑voetafdruk) als overheidsin ‑
stellingen. Vanaf 2005 zijn de EU‑instellingen en  ‑orga ‑
nen erin geslaagd de trend van de toenemende 
 uit   stoot door hun gebouwen te keren. Ze hebben 
echter de kans gemist om een gezamenlijk beleid op 
te stellen en uit te voeren om bij te dragen aan het 
doel van de Unie om in 2020 de uitstoot met 20 % te 
hebben verminderd ten opzichte van 1990.
II
Zes van de 15 gecontroleerde EU‑instellingen en 
‑organen hebben hun uitstoot in 2012 niet gemeld en 
die welke dit wel hebben gedaan hebben de volledige 
uitstoot niet berekend of prijsgegeven. Dientenge ‑
volge is de volledige CO2‑voetafdruk niet bekend en 
de fragmentarische informatie die beschikbaar is, 
dreigt de geloofwaardigheid van de rapportage en de 
pogingen tot mitigatie te ondermijnen.
III
Bewijs dat de totale uitstoot van de EU‑instellingen en 
‑organen als geheel aan het afnemen is, bestaat alleen 
voor het energieverbruik in gebouwen. De gegevens 
die beschikbaar zijn over andere uitstoot, met name 
de uitstoot die wordt veroorzaakt door vervoer, laten 
geen duidelijke trend zien.
IV
De totale dalingen tot op heden zijn grotendeels toe 
te schrijven aan de aankoop van elektriciteit afkomstig 
van hernieuwbare bronnen, die bij berekeningen van 
de CO2‑voetafdruk als geen uitstoot telt.V
De EU‑instellingen en ‑ organen maken niet volledig 
gebruik van de milieubeheersinstrumenten die door 
de Commissie worden gepropageerd. De voortgang 
bij het invoeren van het milieubeheer ‑ en milieuau ‑
ditsysteem (EMAS) verloopt langzaam. Vanaf 2001 is 
het voor overheidsinstellingen mogelijk om zich voor 
EMAS te registreren en in juni 2014 waren 7 van de 
15 EU‑instellingen en ‑ organen ingeschreven. Groene 
aanbestedingen worden gezien als een optie en niet 
zozeer als een verplichting, en slechts weinig instellin ‑
gen en organen maken er systematisch gebruik van.
VI
De aankomende EU‑doelstelling voor 2030 voor het 
terugdringen van de uitstoot van broeikasgassen 
geeft de EU‑instellingen en ‑ organen een nieuwe kans 
om een gemeenschappelijk beleid te ontwikkelen en 
uit te voeren.
VII
De Rekenkamer raadt de Commissie aan om een 
gemeenschappelijk beleid voor te stellen voor het 
terugdringen van de CO2‑voetafdruk van de EU‑instel ‑
lingen en ‑ organen. Dergelijk beleid zou een gekwan ‑
tificeerd totaal reductiestreefcijfer moeten bevatten 
voor de broeikasgasemissies voor het jaar 2030. De 
EU‑instellingen en ‑ organen moeten:
a) een geharmoniseerde aanpak invoeren voor de 
verslaglegging van hun uitstoot en ook van alle 
relevante indirecte uitstoot;
b) een gezamenlijke aanpak ontwikkelen ter vrijwil ‑
lige compensatie van de broeikasgasemissies die 
onvermijdelijk zijn;
c) ten volle gebruikmaken van de milieubeheers ‑
instrumenten die door de Commissie worden 
gepropageerd, vooral op het gebied van groene 
overheidsopdrachten.Samenvatting
08
 Inleiding
Met het beleid van de 
Europese Unie op milieu ‑
gebied wordt een hoog 
beschermingsniveau 
nagestreefd
01 
Artikel 11 van het Verdrag betreffende 
de werking van de Europese Unie 
(VWEU) bepaalt dat milieubescher ‑
mingsvoorschriften geïntegreerd 
dienen te worden in het beleid en de 
activiteiten van de Unie, vooral met 
het oog op de bevordering van duur ‑
zame ontwikkeling.
02 
Met het beleid van de Unie op milieuge ‑
bied wordt een hoog beschermingsni ‑
veau nagestreefd. Haar beleid berust op 
het voorzorgsbeginsel en het beginsel 
van preventief handelen, het beginsel 
dat milieuschade bij voorrang aan de 
bron dienen te worden bestreden, en 
het beginsel dat de vervuiler betaalt1.
Het voorkomen van 
gevaarlijke klimaatveran ‑
dering is een prioriteit 
van de Europese Unie
03 
Voor 2020 heeft de EU het vaste voor ‑
nemen uitgesproken2 om haar uitstoot 
van broeikasgassen (BKG) met ten min ‑
ste 20 % te verminderen ten opzichte 
van 19903.
04 
Voor 2030 heeft de Europese Commis ‑
sie voorgesteld een BKG‑emissiereduc ‑
tiestreefcijfer te formuleren van 40 % 
voor binnenlandse EU‑uitstoot ten 
opzichte van de uitstoot in 19904. Het 
Europees Parlement heeft opgeroepen 
tot een vermindering van ten minste 
40 %5.Overheidsinstellingen 
spelen een belangrijke rol 
bij het behalen van 
klimaatdoelstellingen
05 
De belangrijkste bron van BKG‑uit ‑
stoot in Europa is de energieproductie 
door brandstofverbranding en ver ‑
voer6. Overheidsinstellingen op elk 
niveau kunnen de omvang van deze 
en andere uitstoot beïnvloeden door 
anders te werk te gaan. Door middel 
van overheidsopdrachten kunnen zij 
duurzame oplossingen bevorderen 
voor de benodigde werken, goederen 
en diensten.
06 
Voor een geloofwaardig klimaatbe ‑
leid van de Europese Unie is het van 
belang dat de EU‑instellingen, ‑ or‑
ganen, ‑ bureaus en ‑ agentschappen 
(hierna „EU‑instellingen en ‑ organen” 
genoemd) het goede voorbeeld geven 
en een voortrekkersrol spelen bij het 
ontwerpen en toepassen van strate ‑
gieën voor het matigen van de CO2‑
voetafdruk van overheidsinstellingen. 
Tekstvak 1  geeft enige informatie over 
de wijze van berekening van de CO2‑
voetafdruk van een organisatie.
07 
In het licht van de beginselen die zijn 
vastgelegd in het Verdrag bestaan er 
twee aanvullende manieren om de 
impact van de BKG‑uitstoot van de 
EU‑instellingen en ‑ organen op het 
milieu te matigen:
a) bij voorrang door deze uitstoot te 
verminderen;
b) door de restuitstoot te compense ‑
ren door middel van verrekening.1 Zie artikel 191 VWEU.
2 Conclusies van het 
voorzitterschap van de 
Europese Raad van 
8/9 maart 2007, paragraaf 32.
3 De Europese Raad heeft 
aangeboden deze toezegging 
te verhogen naar een absolute 
uitstootreductie van 30 % 
indien de andere grote 
economieën beloven hun 
aandeel in een mondiale 
uitstootreductiepoging te 
leveren.
4 COM(2014) 15 final van 
22 januari 2014 — een 
beleidskader voor klimaat en 
energie in de periode van 
2020  tot 2030.
5 Resolutie van het Europees 
Parlement van 5  februari  2014 
over een kader voor 
klimaat ‑ en energiebeleid voor 
2030 (2013/2135(INI)).
6 Eurostat Pocketbook, Energy, 
transport and environment 
indicators, uitgave 2013.
09 Inleiding
Het berekenen van de CO2‑voetafdruk van een organisatie
De CO2‑voetafdruk geeft de totale hoeveelheid uitstoot van broeikasgassen (BKG) weer die direct en indirect 
verband houdt met de activiteiten van een organisatie. De bronnen van deze uitstoot zijn bijvoorbeeld de 
elektriciteitsproductie in elektriciteitscentrales, verwarming door middel van fossiele brandstoffen en vervoer.
Broeikasgassen zoals kooldioxide (CO2), methaan (CH4), distikstofoxide (N2O) en fluorkoolwaterstoffen (HFK’s) 
hebben een verschillend aardopwarmingsvermogen. Zo staat een ton methaan gelijk aan 25 ton CO2. Om dit 
in de berekeningen mee te nemen wordt de hoeveelheid van elk gas omgezet naar CO2‑equivalenten (CO2e), 
zodat de totale impact van alle bronnen tot één cijfer kan worden samengevoegd.
Het wijdverbreide BKG‑protocol maakt een onderscheid tussen drie categorieën uitstootbronnen („groepen”). 
Het figuur hieronder laat enkele bronnen zien die het meest relevant zijn voor de overheidsinstellingen.
Aanvankelijk lag de nadruk bij de verslaglegging door de organisaties op groep 1 en 2 van de uitstoot. De 
uitstoot van groep 3 wordt echter steeds vaker in aanmerking genomen om de BKG‑gerelateerde risico’s en 
kansen uitvoerig te kunnen beheren.
Bron:  Europese Rekenkamer.Tekstvak 1
Broeikasgassen
Groep 2 – indirecte uitstoot 
Aankoop van elektriciteit
Stadsverwarming
en koelingGroep 3 – indirecte uitstoot
Pendelverkeer
Zakenreizen
Voorraden en diensten
Vaste activaGroep 1 – directe uitstoot
Eigen verbranding
van brandstoﬀen
Eigen voertuigen
10
 Reikwijdte en aanpak  
van de controle
08 
Alle EU‑instellingen en ‑ organen met 
meer dan 500 personeelsleden in 2012 
werden door de controle bestreken. 
Daarnaast werd het Europees Milieu ‑
agentschap gecontroleerd vanwege 
zijn specifieke taken die rechtstreeks 
verband houden met de reikwijdte 
van de controle. Tabel 1  noemt de 15 
EU‑instellingen en ‑ organen waarop 
de controle betrekking had. Ten be ‑
hoeve van de controle zijn de Euro ‑
pese Raad en de Raad van de Europese 
Unie (hierna „de Raad” genoemd) 
behandeld als één entiteit omdat de 
Europese Raad geen eigen secretariaat 
heeft maar wordt bijgestaan door het 
secretariaat‑generaal van de Raad van 
de EU. Evenzo werden het Europees 
Economisch en Sociaal Comité en het 
Comité van de Regio’s (hierna „de 
Comités” genoemd) behandeld als één 
entiteit, omdat zij gebouwen en logis ‑
tiek en vertaaldiensten delen en deze 
gezamenlijk beheren. Bij de controle 
werd bijzondere aandacht besteed aan 
de Europese Commissie, niet alleen 
vanwege haar omvang, maar ook van ‑
wege haar rol als de EU‑instelling met 
initiatiefrecht.
09 
Bij de controle van de Rekenkamer 
werd nagegaan of de EU‑instellingen 
en ‑ organen een beleid hadden om de 
impact van hun administratieve werk ‑
zaamheden op het milieu te verminde ‑
ren, en of dit beleid doeltreffend was 
ingevoerd. De Rekenkamer onderzocht 
of de EU‑instellingen en ‑ organen:
a) hun uitstoot van broeikasgassen 
hadden berekend, deze hadden 
verminderd en de restuitstoot had ‑
den gecompenseerd door middel 
van verrekening;
b) ten volle gebruik hadden gemaakt 
van de milieubeheersinstrumenten 
die door de Commissie worden 
gepropageerd om de uitstoot te 
verminderen.10 
De controle was gebaseerd op vragen ‑
lijsten, interviews en een analyse van 
documenten en statistieken die door 
de gecontroleerde EU‑instellingen en 
‑organen zijn gepubliceerd dan wel 
opgesteld. Tevens was de controle 
gebaseerd op een steekproef van 
aanbestedingsprocedures.
11 
De controle was geen CO2‑controle, 
d.w.z. het doel was niet om de CO2‑uit‑
stoot van de gecontroleerde EU‑instel ‑
lingen en ‑ organen te berekenen of te 
herberekenen of om de juistheid van 
de onderliggende gegevens te verifië ‑
ren. Tenzij anders vermeld, hebben de 
gegevens in dit verslag betrekking op 
het jaar 2012.
11 Reikwijdte en aanpak van de controle Tabel 1De 15 EU‑instellingen en ‑ organen waarop de controle betrekking had
Posten opgenomen in de lijst 
van het aantal ambten voor 
2012Locaties
Europese Commissie25 065  
(24 901 )Brussel, Luxemburg, Ispra, Geel, Karlsruhe, Petten, Sevilla, 
Grange, vertegenwoordigingen in lidstaten
Europees Parlement6 684  
(6 773 )Brussel, Luxemburg, Straatsburg, informatiekantoren in lidstaten
Europese Raad13 153  
(3 101 )Brussel
Raad van de Europese Unie Brussel, Luxemburg
Europese Investeringsbank2 2 1853 
(2 369 )3 Luxemburg
Hof van Justitie van de Europese Unie1 952  
(1 991 )Luxemburg
Europese Dienst voor extern optreden1 670  
(1 661 )Brussel4
Europese Centrale Bank1 448  
(2 602 )Frankfurt am Main
Europees Economisch en Sociaal Comité51 255  
(1 252 )BrusselComité van de Regio’s van de Europese Unie5
Europese Rekenkamer6 887 
(882)Luxemburg
Harmonisatiebureau voor de interne markt775 
(861)Alicante
Europees Agentschap voor de veiligheid van de 
luchtvaart634 
(685)Keulen
Europees Geneesmiddelenbureau590 
(599)Londen
Europees Milieuagentschap136 
(135)Kopenhagen
1 De Europese Raad wordt bijgestaan door het secretariaat‑generaal van de Raad van de EU.
2 De EIB heeft op vrijwillige basis deelgenomen aan de controle.
3 Het aantal ambten heeft betrekking op het einde van 2012 en het einde van 2013.
4 Hoofdkantoren.
5 De comités delen hun gebouwen en logistiek en beheren deze gezamenlijk.
6 De bevindingen over de Europese Rekenkamer zijn niet extern geverifieerd.
12
 Opmerkingen
De EU‑instellingen en 
‑organen hebben geen 
gemeenschappelijk beleid 
ten aanzien van het con ‑
troleren en matigen van 
hun uitstoot van broei ‑ 
kasgassen
De volledige CO2‑voetafdruk 
van de EU‑instellingen en 
‑organen is niet bekend en 
de fragmentarische informa ‑
tie die beschikbaar is, dreigt 
de geloofwaardigheid van de 
rapportage te ondermijnen
12 
Naar het oordeel van de Rekenkamer is 
betrouwbare en uitvoerige informatie 
over de feitelijke omvang van de CO2‑
voetafdruk van de EU‑instellingen en 
‑organen een essentiële voorwaarde 
voor het opstellen en uitvoeren van 
doeltreffende mitigatiestrategieën 
die geloofwaardig en overtuigend zijn 
als een na te volgen voorbeeld. Zulke 
informatie is thans voor de meeste 
EU‑instellingen en ‑ organen niet 
beschikbaar.
Er bestaat geen gemeen ‑ 
schappelijke aanpak voor 
het berekenen van de 
CO2‑voetafdruk van de 
EU‑instellingen en ‑ organen.
13 
Bindende EU‑wetgeving over het 
berekenen van de CO2‑voetafdruk van 
overheidsinstellingen bestaat niet. 
In principe zijn de EU‑instellingen en 
‑organen dan ook vrij om te beslissen 
of zij de door hun activiteiten veroor ‑
zaakte uitstoot willen melden en zo 
ja, hoe ze deze willen berekenen en 
controleren. Het kan echter zo zijn dat zij in hun respectieve gastlanden 
blootgesteld zijn aan bepaalde rappor ‑
tageverplichtingen, bijvoorbeeld wat 
betreft de energieprestatie van hun 
gebouwen. Zulke rapportageverplich ‑
tingen worden echter niet in de gehele 
EU geharmoniseerd.
14 
In tegenstelling tot een groeiende 
praktijk in de particuliere sector7 ver‑
eist het Financieel Reglement van de 
EU (FR)8 geen opneming van milieu‑  
informatie in de verslagen die moeten 
worden ingediend krachtens titel IX 
ervan („rekening en verantwoording 
en boekhouding”)9. Interinstitutionele 
overeenkomsten op dit gebied be ‑
staan ook niet.
15 
Organisaties die deelnemen aan het 
vrijwillige Europees milieubeheer ‑ en 
milieuauditsysteem EMAS10 dienen te 
rapporteren over een kernindicator 
„uitstoot”, die de totale BKG‑uitstoot 
bevat, uitgedrukt in tonnen CO2‑equi ‑
valent. Volgens de beslissing van de 
Commissie aangaande de leidraad 
over de deelname aan EMAS11 behoeft 
de aanpak voor het kwantificeren 
van uitstoot echter verduidelijking. 
In ieder geval bevat de leidraad de 
aanbeveling dat organisaties niet 
alleen directe, maar ook significante 
indirecte BKG‑uitstoot rapporteren (zie  
tekstvak 1 ).7 De Vierde Richtlijn 78/660/EEG 
van de Raad van 25 juli 1978 op 
grond van artikel 54, lid 3, 
onder g) van het Verdrag 
betreffende de jaarrekening 
van bepaalde vennoot ‑ 
schapsvormen (PB L 222 van 
14.8.1978, blz. 11) bepaalt dat 
een jaarverslag, waar passend 
en voor zover noodzakelijk 
voor het begrijpen van de 
ontwikkeling, prestatie of 
positie van de vennootschap, 
tevens niet‑financiële inform ‑ 
atie, waaronder milieugere ‑ 
lateerde informatie, dient te 
bevatten. In april 2013 heeft de 
Commissie een wetgevings ‑ 
voorstel ingediend (COM(2013) 
207 final van 16 april 2013) om 
dergelijke rapportage ver ‑ 
plicht te stellen voor onder ‑ 
nemingen met gemiddeld 
meer dan 500 werknemers.
8 Verordening (EU, Euratom) 
nr. 966/2012 van het Europees 
Parlement en de Raad van 
25 oktober 2012 tot vaststelling 
van de financiële regels van 
toepassing op de algemene 
begroting van de Unie en tot 
intrekking van Verordening (EG, 
Euratom) nr. 1605/2002 
(PB L 298 van 26.10.2012, blz. 1). 
De verordening geldt niet voor 
de Europese Centrale Bank en 
de Europese Investeringsbank. 
De EU ‑agentschappen hebben 
financiële regels die de regels 
volgen welke van toepassing 
zijn op de algemene begroting 
van de Unie.
9 Het jaarverslag van de 
Europese Centrale Bank bevat 
een deel over milieukwesties. 
De Europese Investeringsbank 
doet verslag van 
milieukwesties in haar 
„Corporate Responsibility” ‑
verslag dat deel uitmaakt van 
het jaarverslag 2009 van de 
EIB‑Groep.
10 Voor nadere bijzonderheden 
over EMAS, zie de paragrafen 
62‑78.
11 Zie blz. 25 en 26 van 
Besluit 2013/131/EU van de 
Commissie van 4 maart 2013 
tot vaststelling van een 
leidraad waarin de noodza ‑ 
kelijke stappen voor deelname 
aan EMAS worden uitgelegd, 
overeenkomstig Verordening 
(EG) nr. 1221/2009 van het 
Europees Parlement en de 
Raad inzake de vrijwillige 
deelneming van organisaties 
aan een communautair 
milieubeheer ‑ en milieu ‑ 
auditsysteem (EMAS) (PB L 76 
van 19.3.2013, blz. 1).
13 Opmerkingen
16 
In een op 9 april 201312 aangenomen 
aanbeveling bevordert de Commissie 
het gebruik van de methode van de 
milieuvoetafdruk van een organisatie 
(OEF) voor het meten en bekend ‑
maken van de milieuprestatie van 
overheidsorganisaties gedurende de 
levenscyclus, waartoe ook de rappor ‑
tage van BKG‑uitstoot behoort. OEF 
werd ontwikkeld door het Gemeen ‑
schappelijk Centrum voor onderzoek 
van de Commissie, rekening houdend 
met de aanbevelingen van bestaande 
en algemeen aanvaarde methoden en 
leidraden voor milieuverantwoording 
door organisaties.
17 
Volgens de Commissie is de ontwik ‑
keling van de OEF‑methode in gang 
gezet door het feit dat „de huidige 
wildgroei aan methoden en initiatie ‑
ven om de milieuprestatie te beoorde ‑
len en bekend te maken tot verwarring 
en wantrouwen tegenover milieupres ‑
tatie‑informatie leidt”13. Zoals bleek uit 
de controle van de Rekenkamer heeft 
deze analyse ook betrekking op de 
rapportages van de EU‑instellingen en 
‑organen over hun eigen CO2‑afdruk.Zes van de 15 gecontroleerde 
EU‑instellingen en ‑ organen 
hebben hun BKG‑uitstoot in 
2012 niet gerapporteerd en 
degenen die dit wel hebben 
gedaan hebben niet alle 
elementen berekend of 
prijsgegeven.
18 
Bij de controle werd de informatie on ‑
derzocht die bij de EU instellingen en 
‑organen direct beschikbaar was over 
hun respectieve BKG‑uitstoot in 2012. 
De Europese Raad en de Raad van de 
Europese Unie, de Europese Dienst 
voor extern optreden, het Europees 
Agentschap voor de veiligheid van de 
luchtvaart en het Europees Genees ‑
middelenbureau hebben geen infor ‑
matie gepubliceerd over hun uitstoot 
in 2012. De andere instellingen en 
organen hebben slechts onvolledige 
informatie verstrekt.
19 
Bij gebreke van bindende regels voor 
het berekenen van de CO2‑afdruk 
van een organisatie is de controle 
de CO2‑voetafdruk van het Europees 
Parlement als benchmark gehanteerd 
vanwege de ruime reikwijdte. Tabel 2  
toont ter vergelijking een uitsplitsing 
van de uitstootbronnen die al dan niet 
in aanmerking zijn genomen, en van 
het gemelde uitstootniveau.12 Aanbeveling 2013/197/EU van 
de Commissie van 9 april 2013 
betreffende het gebruik van 
gemeenschappelijke 
methoden voor het meten en 
bekendmaken van de 
milieuprestatie van producten 
en organisaties gedurende de 
levenscyclus (PB L 124 van 
4.5.2013, blz. 1).
13 Zie de tweede overweging 
van Aanbeveling 2013/197/EU 
van de Commissie.
14 Opmerkingen Tabel 2  
Europees ParlementHof van JustitieEuropese InvesteringsbankEuropese Centrale BankHarmonisatiebureau voor 
de interne marktEuropees MilieuagentschapEuropese CommissieDe Comités (EESC en CvdR)Europese Raad en Raad van 
de EUEuropese RekenkamerEuropese Dienst voor extern 
optredenEuropees Agentschap 
voor de veiligheid van de 
luchtvaartEuropees 
Geneesmiddelenbureau
Uitstoot in 2012 (tonnen CO2e) 91 893 18 801 16 441 17 793 2 145 704 42 911 1 066 N.v.t. N.v.t. N.v.t. N.v.t. N.v.t.
REIKWIJDTE VAN DE RAPPORTAGE omvat 
uitstoot van:
Energieverbruik in gebouwen1 2 2x x x x x
Weglekken van koelgassen x x x x x x x x x x
Goederenvervoer () x x x x x x x x x x x
Personenvervoer 
Pendelen x x x x x x x x x x
Zakenreizen3 4x x x x x x
Bezoekers x x x x x x x x x
Aankoop van voorraden en diensten ()5 5x x x x x x x x x
Afval x x x x x x x x x x
Vaste activa6
Oprichting van gebouwen () x x x x x x x x x x x
Kantoormeubilair () x x x x x x x x x x x
ICT‑apparatuur () x x x x x x x x x x x
Andere apparatuur () x x x x x x x x x x x
1 Geen jaarcijfer gepubliceerd, alleen totaalcijfer voor 2010 ‑2012.
2 Uitsluitend gebouwen binnen de reikwijdte van het milieubeheersysteem EMAS.
3 Reizen van leden van het Parlement om vergaderingen in Brussel en Straatsburg bij te wonen zijn niet meegerekend.
4 Alleen dienstauto’s zijn inbegrepen.
5 Alleen papier is inbegrepen.
6 Uitstoot ontstaan tijdens de bouw of de vervaardiging van duurzame goederen.
NB: De meeste gegevens over de uitstoot zijn afkomstig van de verschillende jaarlijkse milieuverklaringen van de verslagleggende EU‑instellingen. In het geval van het 
Hof van Justitie zijn de gegevens afkomstig van een extern onderzoek naar de CO2‑voetafdruk. In het geval van de EIB zijn de gegevens afkomstig van haar verslag over 
de CO2‑voetafdruk van 2012.Rapportage van de CO2e‑uitstoot in 2012 (uitsluitend informatie die reeds 
gepubliceerd is of nog gepubliceerd gaat worden, reikwijdte van de rapportage 
van het Europees Parlement als benchmark gebruikt)
Legenda
 Behandeld
() Bestreken door een schatting
 Gedeeltelijk behandeld
x Niet behandeld
n.v.t.  Niet beschikbaar
15 Opmerkingen
20 
Zoals in tabel 2  te zien is, heeft het 
Europees Parlement voor zijn jaarlijkse 
totale uitstootrapportage een grote 
reeks aan uitstootbronnen meege ‑
rekend. Ten gevolge van deze brede 
reikwijdte is de hoeveelheid door 
het Parlement gerapporteerde emis ‑
sies bijna zo hoog als de hoeveelheid 
emissies die door alle EU‑instellingen 
en ‑organen samen zijn gerappor ‑
teerd. Hoewel de in aanmerking geno ‑
men categorieën van uitstootbronnen 
in principe alomvattend zijn, laat het 
Europees Parlement bij de reikwijdte 
van haar rapportage de uitstoot buiten 
beschouwing die wordt veroorzaakt 
door het reizen van zijn leden van hun 
thuisland naar vergaderingen in Brus ‑
sel en Straatsburg.
21 
De rapportage door de Commissie van 
de BKG‑uitstoot in termen van CO2‑
equivalenten in haar jaarlijkse milieu ‑ 
verklaring van 2013 bleef beperkt 
tot informatie over uitstoot die was 
veroorzaakt door energieverbruik in 
gebouwen binnen de reikwijdte van 
EMAS in Brussel, Luxemburg en Pet ‑
ten14 en door op deze locaties gebruik ‑
te dienstauto’s.
22 
Het Europees Economisch en Sociaal 
Comité en het Comité van de Regio’s 
hebben alleen uitstoot gerapporteerd 
die werd veroorzaakt door energiever ‑
bruik in gebouwen. De Comités legden 
uit dat ze bereid waren te heroverwe ‑
gen of zij al dan niet een alomvattende 
milieu‑afdruk zouden berekenen zodra 
er een geharmoniseerde methodo ‑
logie gereed is die overeenkomt met 
een EU‑standaard gebaseerd op de 
OEF‑aanpak.Drie EU‑instellingen en 
‑organen streefden naar een 
verbeterde verslaglegging
23 
De reikwijdte van de verslaglegging 
door de Europese Centrale Bank is 
sinds 2008 geleidelijk uitgebreid. 
De uitstoot die werd veroorzaakt 
door personeelsleden die pendel ‑
den van huis naar het werk en de 
uitstoot als gevolg van de bouw van 
nieuwe kantoren werden echter niet 
meegerekend.
24 
Sinds de exercitie uit 2012 heeft de 
Europese Investeringsbank de me ‑
thodologie van het BKG‑protocol 
toegepast15. De uitstoot die werd 
veroorzaakt door de vervaardiging van 
gekochte goederen (behalve papier), 
de uitstoot als gevolg van gekochte 
diensten, en de uitstoot ten gevolge 
van de of vervaardiging van kapitaal ‑
goederen (zoals apparatuur en voer ‑
tuigen) zijn echter niet meegenomen 
in de reikwijdte van de rapportage.
25 
Het Harmonisatiebureau voor de 
interne markt is voornemens zijn ver ‑
slaglegging vanaf 2013 uit te breiden 
op basis van een onderzoek van een 
externe consultant. De reikwijdte van 
dit onderzoek omvatte echter niet de 
emissies hoger in de keten van ge ‑
kochte goederen en diensten en van 
kapitaalgoederen. Bovendien bestreek 
het slechts de uitstoot van vluchten en 
niet van andere zakenreizen of van het 
bezoek van personeelsleden van de 
nationale autoriteiten aan het OHIM.14 Zie tabel 6 .
15 World Resources Institute, The 
Corporate Value Chain (Scope 3) 
Accounting & Reporting 
Standard  http://www.
ghgprotocol.org/standards/
scope ‑3‑standard
16 Opmerkingen
Drie EU‑instellingen moeten 
zich voorbereiden op het 
melden van hun uitstoot, 
aangezien zij het proces voor 
aanmelding bij EMAS zijn 
ingegaan
26 
Het secretariaat‑generaal van de Raad 
(SGR) is voornemens een onderzoek 
te starten om de CO2‑uitstoot van de 
Raad vast te stellen. Dit onderzoek zal 
alleen activiteiten in Brussel behan ‑
delen. De reikwijdte van het geplande 
onderzoek omvat niet de uitstoot die 
werd veroorzaakt door het pendelen 
van de vertegenwoordigers van de lid ‑
staten van en naar hun thuislanden om 
vergaderingen bij te wonen die wer ‑
den georganiseerd door het GSC. Ver ‑
gaderingen van de Raad in Luxemburg 
of in andere lidstaten zullen evenmin 
in aanmerking worden genomen.
27 
In 2010 werd de CO2‑voetafdruk van 
het Hof van Justitie uitvoerig extern 
onderzocht. De aanpak voor het 
berekenen van de voetafdruk was 
dezelfde als die voor het Parlement. In 
2011 en 2012 zijn grote uitstootbron ‑
nen geactualiseerd. De gegevens zijn 
in juni 2014 gepubliceerd.
28 
In november 2013 heeft de Europese 
Rekenkamer ter voorbereiding op 
EMAS een contract gesloten met een 
externe consultant. Ten tijde van de 
controle was een beslissing over de 
toekomst van de uitstootrapportage 
hangende.De Commissie weet nog niet of 
zij voor haar verslaglegging de 
methode van de milieuvoet ‑ 
afdruk van een organisatie zal 
gaan gebruiken
29 
Een studie van de OEF‑methode die 
werd uitgevoerd op de vestiging van 
het Gemeenschappelijk Centrum voor 
onderzoek in Ispra heeft aangetoond 
dat de methode op overheidsinstellin ‑
gen kan worden toegepast. De Com ‑
missie is echter nog niet het proces 
gestart tot opstelling van meer gede ‑
tailleerde sectorvoorschriften voor de 
OEF (OEFSR’s) voor overheidsinstel ‑
lingen. Een mogelijke lancering van de 
methode was ten tijde van de controle 
echter nog onzeker en dient volgens 
de Commissie nog verder te worden 
geanalyseerd, met name met het oog 
op de middelen die nodig zijn om de 
methode toe te passen.
Er bestaat bewijs dat de uit ‑
stoot van de EU‑instellingen 
en ‑ organen als geheel aan 
het afnemen is, maar alleen 
met betrekking tot het ener ‑
gieverbruik in gebouwen
30 
Bij gebrek aan alomvattende en be ‑
trouwbare informatie over de feitelijke 
omvang van de CO2‑voetafdruk van 
de EU instellingen en ‑ organen is het 
moeilijk om algemene trends in hun 
BKG uitstoot vast te stellen. Om deze 
trends te kunnen vaststellen, moest 
bij de controle soms gebruik worden 
gemaakt van veronderstellingen die 
plausibel zijn maar die slechts op be ‑
perkt bewijs berusten.
17 Opmerkingen
16 Zo was het totale 
energieverbruik in de 
gebouwen van de Commissie 
in Brussel in 2005 ongeveer 
60 % hoger dan in 2000, het 
jaar waarvoor voor het eerst 
gegevens aan de Rekenkamer 
zijn verstrekt.
17 Het algehele niveau van 
energieverbruik in gebouwen 
wordt beïnvloed door 
verschillende factoren, met 
name door: de hoeveelheid en 
grootte van de gebouwen, de 
intensiteit van hun bezetting 
in termen van het aantal 
werknemers en de perioden 
van gebruik, hun 
energieprestatie in technische 
termen, de efficiëntie van het 
gebouwbeheer en de 
temperatuurschommelingen.
18 Groene elektriciteit moet 
voldoen aan de criteria voor 
de garantie van oorsprong die 
zijn vastgelegd in 
Richtlijn 2009/28/EG van het 
Europees Parlement en de 
Raad van 23 april 2009 over de 
bevordering van het gebruik 
van energie uit hernieuwbare 
bronnen, tot wijziging en 
vervolgens intrekking van de 
Richtlijnen 2001/77/EG en 
2003/30/EG (PB L 140 van 
5.6.2009, blz. 16).
19 In de jaarlijkse milieuverklaring 
van de Commissie over 
gebouwen in Brussel wordt 
groene elektriciteit niet 
gelijkgesteld met geen 
uitstoot.31 
Bij de EU‑beslissingen die worden ge ‑
nomen of voorgesteld om de uitstoot 
te verlagen, wordt 1990 als referentie ‑
jaar gehanteerd (zie de paragrafen 3 
en 4). Specifieke gegevens over de 
uitstoot van de EU‑instellingen en 
‑organen uit het jaar 1990 zijn echter 
niet beschikbaar. Bijgevolg is het niet 
mogelijk om hun huidige prestatie te 
vergelijken met hun feitelijke uitstoot 
in 1990.
32 
Desalniettemin bestaat er enig be ‑
wijs dat suggereert dat hun algehele 
uitstoot na 1990 tot ten minste 2005 
aanzienlijk is toegenomen16. Deze 
toename werd veroorzaakt door de 
uitbreiding van de EU, de groeiende 
activiteiten van de bestaande instellin ‑
gen en organen en de oprichting van 
nieuwe instellingen en organen.
33 
In 2006 zijn op grotere schaal pogin ‑
gen tot mitigatie van de BKG ‑uitstoot 
ondernomen. Bij de kentering was 
men gericht op de uitstoot die werd 
veroorzaakt door het energieverbruik 
in gebouwen. De omvang van deze 
uitstoot is afhankelijk van het algehele 
niveau van energieverbruik voor op ‑
warming, afkoeling, verlichting, voed ‑
selbereiding, elektrische en elektroni ‑
sche apparatuur en gegevenscentra17, 
en van het gedeelte van het energie ‑
verbruik dat wordt geproduceerd met 
weinig tot geen BKG‑uitstoot.Het gebruik van groene 
elektriciteit heeft geholpen 
de trend te keren van een 
toenemende uitstoot als 
gevolg van energieverbruik in 
gebouwen.
34 
In 2007 zijn de EU‑instellingen en ‑ or‑
ganen begonnen met het kopen van 
elektriciteit uit hernieuwbare bronnen 
(„groene elektriciteit”18) voor dat deel 
van hun energievraag dat niet door 
hun eigen productie werd gedekt. Alle 
gecontroleerde EU‑instellingen en ‑ or‑
ganen voorzien nu in alle, of minstens 
een aanzienlijk deel van hun externe 
elektriciteitsbehoefte met groene 
elektriciteit.
35 
Bij het berekenen van CO2‑voetaf ‑
drukken wordt groene elektriciteit 
meestal gelijkgesteld met een uitstoot 
van nul19. Het mitigerende effect van 
groene elektriciteit op de algehele 
voetafdruk wordt geschat op ongeveer 
20 %, mits alle elektriciteit afkom ‑
stig is van hernieuwbare bronnen en 
er een uitgebreid rapportagekader 
voor BKG‑uitstoot wordt toegepast. 
Overstappen op groene elektriciteit 
vermindert daardoor de algehele uit ‑
stoot, tenzij er daarnaast sprake is van 
een dusdanige stijging in het algehele 
energieverbruik van niet hernieuw ‑
bare bronnen, dat deze stijging niet 
kan worden opgevangen door groene 
elektriciteit. Een dergelijk scenario 
werd echter niet waargenomen bij 
de gecontroleerde EU‑instellingen en 
‑organen.
18 Opmerkingen
...maar groene elektriciteit van 
externe leveranciers heeft haar 
beperkingen als middel om de 
BKG‑uitstoot terug te dringen
36 
De meeste groene elektriciteit die 
door de EU‑instellingen en ‑ organen 
wordt verbruikt, wordt verkregen via 
externe leveranciers, in Brussel en 
Luxemburg door middel van interinsti ‑
tutionele contracten. Groene elektrici ‑
teit van externe leveranciers kent ech ‑
ter twee significante beperkingen wat 
betreft de afname van BKG‑uitstoot: 
zij is thans niet voor iedereen beschik ‑
baar en is geen middel om de energie ‑
prestatie blijvend te verbeteren.
37 
De hoeveelheid groene elektriciteit 
op de markt is momenteel beperkt. 
Daarom vermindert groene elektrici ‑
teit de algemene BKG‑uitstoot alleen 
wanneer door deze aankoop elektri ‑
citeit van fossiele brandstoffen wordt 
vervangen door productie in nieuwe 
centrales die hernieuwbare elektrici ‑
teit opwekken.
38 
Groene elektriciteit is een eenmalige 
maatregel om een snelle en zichtbare 
afname van de uitstoot te bereiken, 
maar geen middel voor een blijvende 
verbetering. Met het overgaan op 
groene elektriciteit wordt extra tijd 
gewonnen alvorens verdere maatre ‑
gelen worden geïntroduceerd om de 
algehele energievraag te verminderen.De gegevens die 
beschikbaar zijn over de 
vervoergerelateerde uitstoot 
laten geen duidelijke trend 
zien.
39 
Vanwege de specifieke aard van de 
EU‑instellingen en ‑ organen is de 
uitstoot als gevolg van vervoer hier 
meestal significanter dan het geval is 
bij de meerderheid van de overheden 
in lidstaten. Om een alomvattende be ‑
rekening te maken van de uitstoot van 
vervoer dienen de volgende bronnen 
in aanmerking te worden genomen:
a) het pendelen van en naar het 
werk;
b) zakenreizen/lokaal vervoer;
c) bezoekers en externe deelnemers 
aan vergaderingen en conferenties 
die worden georganiseerd door de 
instellingen en organen.
40 
Als deze bronnen zouden worden 
meegerekend, zou de vervoersgere ‑
lateerde uitstoot ten minste de helft 
van de te rapporteren uitstoot van de 
EU‑instellingen en ‑ organen vormen. 
De meeste gegevens die beschikbaar 
zijn over de vervoersgerelateerde 
uitstoot zijn echter minder compleet 
en betrouwbaar dan de gegevens over 
het energieverbruik in gebouwen. Zo 
hebben de gegevens waarop bereke ‑
ningen zijn gebaseerd met betrekking 
tot personeel dat pendelt van huis 
naar het werk een grote foutmarge. 
Alleen bij de gegevens van het Eu ‑
ropees Parlement en de Europese 
Investeringsbank kon een trend over 
een langere periode worden waarge ‑
nomen en de respectieve resultaten 
in absolute termen wijzen in verschil ‑
lende richtingen.
19 Opmerkingen
20 Alleen reizen die door het 
Parlement werden 
gesubsidieerd werden 
meegerekend.
21 Voor 2012 meldde het 
Parlement dat 
personeelsreizen tussen de 
drie hoofdlocaties 2,5 % van 
de CO2‑voetafdruk 
uitmaakten. Reizen van het 
personeel naar andere 
bestemmingen (grotendeels 
per vliegtuig) vormden 6,9 % 
van de voetafdruk.
22 Het concept van 
„voltijdsequivalent” van het 
Parlement (zie lijst van termen) 
omvat niet alleen leden en 
personeel maar ook 
bezoekers.
Minder uitstoot als gevolg van vervoer tussen Brussel, Luxemburg en Straatsburg
De BKG‑uitstoot van de reizen van de personeelsleden van het Europees Parlement tussen Brussel, Luxem ‑
burg en Straatsburg is in 2012 met 34 % afgenomen ten opzichte van 2006. Dit is grotendeels toe te schrijven 
aan het feit dat vervoer per vliegtuig in grote mate werd vervangen door vervoer per trein.
Kilometers
(miljoen )2006 2012 Ontwikkeling
Met de auto 10,4 9,3 - 10 %
Met de trein 3,0 7,1 + 139 %
Met het vliegtuig 4,8 0,5 - 90 %
Totaal 18,1 16,9 - 7 %
Bron:  Berekeningen van de ERK, gebaseerd op door het Parlement verstrekte 
gegevens.
NB:  Door afronding kan het voorkomen dat de som van de afzonderlijke cijfers niet 
overeenkomt met het totaal.Tekstvak 241 
Het Europees Parlement meldde dat 
zijn vervoersgerelateerde uitstoot in 
absolute termen in 2012 ongeveer 
20 % hoger was dan in 2006. Deze 
verhoging werd grotendeels veroor ‑
zaakt door het reizen van de bezoe ‑
kers van het Parlement20 naar Brussel 
en Straatsburg, maar ook doordat de 
besparingen op personeelsreizen tus ‑
sen Brussel, Luxemburg en Straatsburg 
(zie tekstvak 2 ) werden tenietgedaan 
door de toename van zakenreizen 
buiten deze drie locaties21. In rela ‑
tieve termen behaalde het Parlement 
echter een afname van 3,3 % in haar 
vervoergerelateerde uitstoot per 
voltijdsequivalent22.42 
De Europese Investeringsbank be ‑
richtte dat haar vervoergerelateerde 
uitstoot in 2012 6 % lager was dan in 
2007. Per hoofd nam de vervoergerela ‑
teerde uitstoot met 36 % af.
20 Opmerkingen
Ondanks het belang ervan 
worden vaste activa en 
voorraden en diensten vaak 
over het hoofd gezien als 
uitstootbronnen
43 
Voorraden (zoals levensmiddelen of 
kantoorbenodigdheden) of diensten 
(zoals schoonmaak of catering) ver ‑
oorzaken een uitstoot die, met uit ‑
zondering van de papiergerelateerde 
uitstoot, zelden werd beoordeeld. 
Hetzelfde geldt voor uitstoot die 
wordt veroorzaakt bij de vervaardi ‑
ging van duurzame goederen (zoals 
ICT‑apparatuur) en bij de constructie 
of renovatie van gebouwen. Alleen het 
Europees Parlement heeft de volledige 
impact van vaste activa, voorraden 
en diensten op zijn CO2‑voetafdruk 
berekend, wat neerkwam op ongeveer 
30 % van het totaal dat in 2012 werd 
bericht. Voor het Hof van Justitie werd 
de impact op basis van cijfers uit 2010 
geschat.
Meer dan de helft van de 
gecontroleerde EU‑instellin ‑
gen en ‑ organen had geen 
gekwantificeerde streefdoe ‑
len voor het verlagen van 
haar uitstoot vastgesteld 
en slechts twee hadden 
voor 2020 gekwantificeerde 
streefdoelen opgesteld
44 
In de optiek van de Rekenkamer is het 
opstellen van gekwantificeerde streef ‑
doelen belangrijk voor het plannen en 
garanderen van de duurzaamheid van 
het milieubeheer van een organisatie. 
Het openbaar maken en het bereiken 
van dergelijke streefdoelen is van 
belang voor de geloofwaardigheid van 
de pogingen om de BKG‑uitstoot te 
verminderen.45 
In 2013 had meer dan de helft van 
de gecontroleerde EU‑instellingen 
en ‑ organen geen gekwantificeerde 
streefdoelen opgesteld voor het 
verminderen van haar BKG‑uitstoot. 
De andere instellingen en organen 
hebben streefdoelen opgesteld die 
gerelateerd zijn aan specifieke activi ‑
teiten of uitstootbronnen, of hebben 
algemene streefdoelen opgesteld, 
terwijl het Europees Parlement beide 
heeft gedaan (zie tabel 3 ).
De voorkeur ging uit naar 
streefdoelen met een korte 
tijdshorizon...
46 
In de meeste gevallen worden korte ‑
termijnstreefdoelen gehanteerd met 
een tijdshorizon van één tot drie jaar. 
Uit de controle bleek dat zulke kor ‑
tetermijnstreefdoelen nuttig kunnen 
zijn wanneer „quick wins” mogelijk 
zijn, bijvoorbeeld in het geval van het 
terugdringen van de uitstoot door 
over te schakelen op groene elektri ‑
citeit. Het grote risico dat verbonden 
is aan kortetermijnstreefdoelen is dat 
ze geen geschikte tijdshorizon bieden 
voor stappen die meer voorbereiding 
vergen en die pas enkele jaren na het 
aanvankelijke besluit resulteren in 
uitstootbesparingen (met name bij 
bouwprojecten). Verder bleek uit de 
controle dat kortetermijnstreefdoelen 
die per jaar worden gesteld voor het 
energieverbruik in gebouwen de kans 
lopen door temperatuurschommelin ‑
gen te worden verstoord.
21 Opmerkingen Tabel 3Gekwantificeerde streefdoelen ter vermindering van de BKG‑uitstoot
Sectorale 
streefdoelen
Algemene 
streefdoelen
Absolute streefdoelen
Relatieve 
streefdoelen
Kortetermijnstreef -
doelen (een tot drie 
jaar)
Middellangetermijn -
streefdoel (2020)
Langetermijnstreef -
doel (2030)
Europees Parlement x x1x
Europese Commissie x x x
Europese Centrale Bank x x x x
De Comités (EESC en CvdR) x x x x
Europese Investeringsbank x x x x
Europees Milieuagentschap x x x
Europese Raad en Raad van de EU x x x x x x x
Hof van Justitie x x x x x x x
Europese Rekenkamer x x x x x x x
Europese Dienst voor extern optreden x x x x x x x
Harmonisatiebureau voor de interne markt x x x x x x x
Europees Agentschap voor de veiligheid van de 
luchtvaartx x x x x x x
Europees Geneesmiddelenbureau x x x x x x x
1 Sommige tussentijdse reductiestreefcijfers voor 2016 voor energie, papier en afval zijn als bijkomende doelen gesteld.
Gekwantificeerde  streefdoelen stellen de hoeveelheid in de loop der tijd te realiseren emissiereducties vast. Er kunnen vier soorten 
gekwantificeerde doelen worden onderscheiden:
 ο Sectoriële  streefdoelen gelden voor emissies die worden veroorzaakt door specifieke activiteiten (bijv. emissies afkomstig van 
verwarming en koeling van gebouwen).
 ο Een globaal  streefdoel geldt voor het totaal van de emissies, veroorzaakt door de activiteiten van een instelling/orgaan.
 ο Absolute  streefdoelen zijn gericht op reductie van emissies veroorzaakt door specifieke activiteiten van een instelling/orgaan als 
geheel in vergelijking met de hoeveelheid emissies in het basisjaar.
 ο Relatieve  streefdoelen zijn gericht op de reductie van emissies per hoofd of per vierkante meter in vergelijking met het basisjaar.Legenda:
 Ja
x Neen
47 
Streefdoelen zijn ofwel absoluut (als 
afname van de totale uitstoot), of ‑
wel relatief (als afname van uitstoot 
per hoofd van de bevolking of per 
vierkante meter) geformuleerd, of als 
combinatie van beide. Het stellen van 
absolute reductiestreefdoelen strookt 
meer met het klimaatbeleid van de EU, 
dat gericht is op het verminderen van 
de algehele uitstoot. Verder impliceert het nastreven van absolute reduc ‑
tiestreefcijfers dat de prestatie ook 
relatief gezien verbetert, tenzij een 
instelling of orgaan te maken heeft 
met afnemende activiteiten.
22 Opmerkingen
...en als er al streefdoelen voor 
2020 bestaan, zijn deze relatief
48 
Door het Europees Parlement en 
de Europese Investeringsbank zijn 
streefdoelen voor 2020 opgesteld. 
Deze streefdoelen worden als relatieve 
streefcijfers gepresenteerd.49 
In de milieuverklaring van het Parle ‑
ment is het doel een verlaging van de 
uitstoot per voltijdsequivalent perso ‑
neelslid van 30 % tussen 2006 en 2020. 
In tabel 4  wordt de uitstoot in 200623 
vergeleken met die van 2012, zowel 
in absoluut als in relatief opzicht per 
voltijdsequivalent personeelslid24.23 In 2006 werd de CO2‑
voetafdruk van het Parlement 
voor het eerst gerapporteerd.
24 Netto ‑uitstoot (groene 
elektriciteit gelijkgesteld aan 
geen uitstoot). Het concept 
„voltijdsequivalent” omvat 
niet alleen leden en personeel 
van het Parlement, maar ook 
bezoekers.
25 Netto‑uitstoot (groene 
elektriciteit gelijkgesteld aan 
geen uitstoot). Opgemerkt zij 
dat de uitstootcijfers van de 
EIB niet vergeleken kunnen 
worden met die van het 
Parlement, aangezien de 
onderliggende 
methodologische concepten 
verschillen.Afname van de BKG‑uitstoot van het Parlement in abso ‑
luut en relatief opzicht
2006 2012 Afname
Totale uitstoot in tonnen CO2e 100 138 91 893 - 8,2 %
Uitstoot per voltijdsequivalent 9,37 6,89 - 26,4 %
 Bron:  Milieuverklaring van het EP 2013.Tabel 4 Tabel 550 
In het verslag over de CO2‑voetafdruk 
van de EIB uit 2012 wordt een doelstel ‑
ling gehanteerd van een verlaging 
tegen 2020 met minstens 20 % van 
de CO2‑voetafdruk per hoofd voor het 
bewaken en rapporteren van presta ‑
ties ten opzichte van het referentiejaar 
2007. In tabel 5  wordt de uitstoot per 
werknemer in 2007 vergeleken met die 
in 2012, zowel in absoluut als in relatief 
opzicht per werknemer25.
Afname van de BKG‑uitstoot van de EIB in absolute en 
relatieve termen
2007 2012 Afname
Totale uitstoot in tonnen CO2e 17 932 16 441 - 8,3 %
Uitstoot per werknemer 11,9 7, 5 - 37, 0  %
Bron:  Verslag van de Europese Investeringsbank over de CO2‑voetafdruk uit 2012.
23 Opmerkingen
Langetermijndoelstellingen 
voor na 2020 zijn niet opgesteld
51 
Geen van de EU‑instellingen en ‑ orga ‑
nen heeft langetermijndoelstellingen 
opgesteld voor na 2020. Het voorstel 
van de Commissie van januari 2014 
over een bindende EU‑doelstelling 
voor BKG‑vermindering voor 2030 
biedt de EU‑instellingen en ‑ organen 
de gelegenheid om een gemeen ‑
schappelijke langetermijnaanpak te 
ontwikkelen en te implementeren.
Verrekening ter compensatie 
van de restuitstoot wordt 
slechts beperkt toegepast en 
de EU‑instellingen en orga ‑
nen hebben geen gezamen ‑
lijke aanpak
52 
CO2‑verrekening26 is een mechanisme 
waarbij een organisatie haar eigen 
BKG‑uitstoot, of een gedeelte daarvan, 
compenseert door te betalen voor een 
equivalente CO2‑vermindering elders 
in de wereld, bijvoorbeeld uitstoot ‑
verminderingen waarbij kolencentra ‑
les door windmolenparken worden 
vervangen. Hoogwaardige compensa ‑
ties moeten binnen een erkend stelsel 
worden geverifieerd zodat uitstootre ‑
ducties aanvullend (d.w.z. exclusief uit ‑
stootverlagingen die toch wel zouden 
hebben plaatsgevonden) en perma ‑
nent zijn, niet dubbel worden geteld 
en zodat weglekken wordt voorkomen. 
Als alle onvermijdbare uitstoot is ver ‑
rekend, kan een activiteit als „CO2‑
neutraal” worden beschouwd27.53 
De EU‑instellingen en ‑ organen zijn 
niet verplicht om van CO2‑verrekening 
gebruik te maken. Toch zijn een aantal 
instellingen en organen hiermee 
begonnen, zij het in beperkte mate. 
Uit de controle bleek dat de prijzen 
die ze voor verrekening betaalden 
tussen de 3,45 en 24,5 euro per ton 
CO2e lagen en daarmee dus onder 
het maximumbedrag van 40 euro (in 
prijzen van 2007) lagen dat door het 
Europees Parlement en de Raad in de 
Richtlijn inzake schone voertuigen is 
vastgelegd28.
Een minderheid van de 
EU‑instellingen en ‑ organen 
werkt met verrekening op 
vrijwillige basis
54 
Het Europees Milieuagentschap heeft 
als eerste verrekening toegepast. In 
2006 is verrekening van de CO2‑emis ‑
sies voor zakenreizen geïntroduceerd. 
Het reisbureau van de EER berekent de 
veroorzaakte uitstoot en de relevante 
verrekeningen worden gebruikt om 
de zogenaamde „Gouden Standaard”29 
energie‑efficiëntieprojecten in Afrika 
te steunen. De totale verrekenings ‑
kosten voor 745 ton bedroegen in 
2012 11 286 euro, met een prijs van 
15,15  euro per ton. Verder kwam 
in juli 2013 de verrekening van de 
verwarmingsgerelateerde uitstoot uit 
2010, 2011 en 2012 uit op een bedrag 
van 2 420 euro, tegen een prijs van 
10 euro per ton bestemd voor een 
windmolenparkproject in Turkije.26 CO2‑verrekening dient niet 
verward te worden met de 
EU‑regeling voor de handel in 
emissierechten (EU‑ETS), 
verplichte handel onder een 
plafond van BKG‑uitstoot ‑ 
rechten voor activiteiten met 
een hoog energieverbruik. Zie 
Richtlijn 2003/87/EG van het 
Europees Parlement en de 
Raad van 13 oktober 2003 tot 
vaststelling van een regeling 
voor de handel in broeikasgas ‑ 
uitstootrechten binnen de 
Gemeenschap en tot wijziging 
van Richtlijn 96/61/EG van de 
Raad (PB L 275 van 25.10.2003, 
blz. 32).
27 Zie de definitie van het Britse 
ministerie van Energie en 
Klimaatverandering in zijn 
document „Een leidraad voor 
CO2‑verrekening voor de 
publieke sector”, versie 2, 2011, 
blz. 11: „CO2‑neutraal betekent 
dat — door een transparant 
proces van uitstootbereke ‑ 
ning, uitstootvermindering en 
verrekening van restuit ‑ 
stoot — de netto CO2‑uitstoot 
gelijk is aan nul.”.
28 Zie de bijlage (Tabel 2) bij 
Richtlijn 2009/33/EG van het 
Europees Parlement en de 
Raad van 23 april 2009 inzake 
de bevordering van schone en 
energiezuinige wegvoertui ‑ 
gen (PB L 120 van 15.5.2009, 
blz. 5).
29 De Gouden Standaard, die  
in 2003 door een groep 
niet‑gouvernementele organi ‑ 
saties in het leven werd 
geroepen, is een wijdver ‑
breide, vrijwillige certifice ‑
ringsnorm voor CO2‑verreke ‑ 
ningsprojecten.
24 Opmerkingen
55 
Het Harmonisatiebureau voor de 
interne markt gebruikt sinds 2010 
verrekening met als doel geleidelijk 
aan CO2‑neutraal te worden, waarbij 
in aanmerking wordt genomen dat 
de reikwijdte van de rapportage voor 
zijn CO2‑uitstoot de komende jaren 
breder zal worden. Voor de 2 145 ton 
uitstoot die in 2012 werd bericht, werd 
verrekening gebruikt ter waarde van 
52 549 euro, d.w.z. 24,5 euro per ton 
ter ondersteuning van een project 
voor de verspreiding van energie‑effi ‑
ciënte houtkachels in Nigeria.
56 
Het Europees Parlement heeft in 2012 
voor het eerst met verrekening van 
CO2‑emissies gewerkt. Het Bureau 
van het Parlement besloot bepaalde 
categorieën van uitstoot te compense ‑
ren (met name de uitstoot ten gevolge 
van energieverbruik in gebouwen en 
van lokaal vervoer door ambtenaren) 
die ongeveer 27 % van de in 2011 door 
het Parlement berichte CO2‑voetafdruk 
uitmaakten. Door de daling in markt ‑
prijzen van CO2‑compensatiecredits 
werd door het Parlement uiteindelijk 
89 558 euro30(3,45 euro per ton), en 
niet het aanvankelijk geraamde bedrag 
van 705 000 euro betaald voor een 
energie‑efficiënt project bij een staal ‑
fabriek in China dat aan de „Gouden 
Standaard” voor kwaliteit voldeed31.
57 
De Europese Centrale Bank heeft com ‑
pensatie gehanteerd voor zakenreizen 
per trein. Met 30,9 ton CO2e in 2012 
vertegenwoordigde dit slechts een 
klein gedeelte van de uitstoot als ge ‑
volg van zakenreizen. Voor de aankoop 
van internationale zakenreisdiensten 
wordt in het ECB‑richtsnoer inzake 
duurzame aanbestedingen32 van  
december 2012 een voorschrift aanbe ‑
volen waarbij de gekozen inschrijver 
100 % van de uitstoot van broeikas ‑
gassen als gevolg van dienstreizen 
compenseert. Het Richtsnoer stelt voor 
dat projecten die betrokken zijn bij het leveren van CO2‑verrekening voldoen 
aan de criteria van additionaliteit en 
blijvend karakter, dat weglekken en 
dubbeltelling worden vermeden en 
dat de compensaties door een on ‑
afhankelijke derde verificateur wor ‑
den gecontroleerd. Ten tijde van de 
controle was de aanbeveling nog niet 
geïmplementeerd.
Twee EU‑organen hebben 
besloten om verrekening te 
gaan gebruiken maar hebben 
de toepassing ervan uitgesteld 
of onderbroken
58 
In 2007 heeft de directie van de Euro ‑ 
pese Investeringsbank het principe 
van CO2‑neutraliteit bekrachtigd en 
besloten dat zij „haar restuitstoot zal 
verrekenen na het nemen van ge ‑
schikte maatregelen ter vermindering 
ervan middels hoogwaardige CO2‑kre‑
dieten”. Ten tijde van de controle was 
de beslissing echter nog niet geïmple ‑
menteerd. De EIB heeft besloten dat 
de implementatie in 2014 zal beginnen 
met het verrekenen van de resterende 
CO2‑voetafdruk van 2013.
59 
In 2008 heeft het Europees Agent ‑
schap voor de veiligheid van de 
luchtvaart (EASA) een kadercontract 
getekend voor de verlening van 
CO2‑compensatiediensten ter verre ‑
kening van luchtverkeersuitstoot. Vol ‑
gens het EASA is het contract in 2010, 
na aankondiging van bezuinigingen 
op reizen, onderbroken. In 2012 heeft 
het EASA verrekeningen gebruikt voor 
zakenreizen per trein.30 Dit was minder dan 10 % van 
de beschikbare hoeveelheid 
overeenkomstig artikel 239 
van het budget van het 
Parlement voor uitgaven 
inzake CO2‑verrekening 
(950 000 euro). Het resterende 
bedrag overeenkomstig 
artikel 239 werd echter niet 
gebruikt voor het kopen van 
meer verrekeningskredieten.
31 Over de landen van herkomst 
van de verrekeningskredieten 
waren geen voorschriften 
opgenomen in de technische 
specificaties, al had de externe 
consultant van het Parlement 
aangeraden voorrang te 
geven aan EU‑lidstaten of op 
zijn minst aan ontwikkelde 
landen.
32 Zie ook paragraaf 88.
25 Opmerkingen
De Commissie maakt geen 
gebruik van verrekening
60 
Op de website van de Commissie33 
raadt de commissaris voor klimaatactie 
EU‑burgers aan vrijwillig vluchten te 
compenseren (zie tekstvak 3 ).
61 
Net als de meerderheid van de EU‑in ‑
stellingen en ‑ organen compenseert 
de Commissie haar uitstoot, waaron ‑
der die van luchtverkeer en van haar 
leden en personeel, momenteel niet. 
Managers binnen de instellingen en 
organen die thans hun uitstoot niet 
compenseren, gebruiken verschillende 
argumenten die als volgt kunnen wor ‑
den samengevat:
a) Verrekening wordt niet gezien 
als een aanvulling bij het re ‑
duceren van de eigen uitstoot, 
maar als een alternatieve optie 
die minder geloofwaardig is 
dan het reduceren van de eigen 
uitstoot. Derhalve zouden alle 
beschikbare begrotingsmiddelen 
moeten worden geïnvesteerd in 
energie‑efficiëntiemaatregelen.b) Verrekening wordt als voorbarig 
gezien zolang alle andere moge ‑
lijkheden om de uitstoot te elimi ‑
neren of te reduceren nog niet zijn 
uitgeput.
c) Beleid waarmee door middel van 
compensatie CO2‑neutraliteit 
wordt bereikt, zou een geschikt ju ‑
ridisch en financieel kader vereisen 
dat alle EU‑instellingen en  ‑orga ‑
nen gemeenschappelijk hebben.
d) De kwaliteit van CO2‑verrekening 
wordt niet altijd voldoende 
gegarandeerd.
In de optiek van de Rekenkamer 
zou het gebruik van hoogwaardige 
verrekening in combinatie met uit ‑
stootverminderingsmaatregelen (en 
niet in plaats van deze verminderings ‑
maatregelen) deze kwesties afdoende 
aanpakken.33 Ways you can fight climate 
change , januari 2014 ( http://
ec.europa.eu/clima/citizens/
tips/tips_04_en.htm ).
De Europese commissaris voor klimaatactie raadt aan onvermijdbare vluchten te 
compenseren.
„Vliegen is ‘s werelds snelst groeiende bron van CO2‑uitstoot. Wanneer u vliegt, overweeg dan uw CO2‑uitstoot 
te compenseren. Er bestaan organisaties die de door u veroorzaakte uitstoot zullen berekenen en geld zullen 
investeren in hernieuwbare energie.”Tekstvak 3
26 Opmerkingen
De EU‑instellingen en 
‑organen maken niet  
ten volle gebruik van de 
milieubeheersinstrumen ‑
ten die door de Commis ‑
sie worden gepropageerd
Het invoeren van het milieu ‑
beheer ‑ en milieuauditsys ‑
teem EMAS vertoont trage 
vooruitgang
62 
De Commissie steunt de bevordering 
van het milieubeheer ‑ en milieuau ‑
ditsysteem van de EU in de lidstaten. 
Het doel van EMAS is een blijvende 
verbetering van de energieprestatie 
van organisaties door het systematisch 
en regelmatig evalueren van hun be ‑
heer van alle milieuaspecten van hun 
activiteiten, en dus niet alleen van de 
BKG‑uitstoot. Geaccrediteerde externe 
milieuverificateurs moeten valideren 
dat een organisatie de voorschriften 
van de EMAS‑verordening naleeft 
voordat een organisatie kan worden 
geregistreerd bij de bevoegde orga ‑
nen in de lidstaten, en voordat een 
dergelijke registratie daarna regelma ‑
tig kan worden vernieuwd34. Volgens 
de Commissie is „EMAS het meest 
geloofwaardige en solide milieube ‑
heersinstrument op de markt”35. Ook 
organisaties buiten de EU mogen er 
gebruik van maken.63 
Deelname aan EMAS is mogelijk op 
vrijwillige basis en degenen die eraan 
deelnemen „kunnen daaraan een 
meerwaarde ontlenen in termen van 
controle op de naleving van regelge ‑
ving, kostenbesparingen en imago, 
mits zij kunnen aantonen dat hun 
milieuprestaties zijn verbeterd”36. De 
regeling van EMAS biedt deelnemers 
de mogelijkheid, slechts delen van een 
organisatie te registreren.
Sinds 2001 is registratie voor 
EMAS voor overheids‑  
instellingen mogelijk en in 
juni 2014 waren zeven van de 
gecontroleerde EU‑instellingen 
en ‑organen ingeschreven
64 
De eerste EMAS‑Verordening, die in 
1993 werd aangenomen, beperkte zich 
tot bedrijven in industriële sectoren. 
Door de eerste herziening van de 
EMAS‑Verordening in 2001 (EMAS II) 
werd de regeling toegankelijk voor alle 
economische sectoren, waaronder ook 
de publieke en particuliere diensten. 
EU‑instellingen werd verzocht „te pro ‑
beren de beginselen van de regeling 
toe te passen”37. De tweede herziening 
(EMAS III), die in 2009 werd vastge ‑
steld, maakte de regeling aantrekkelij ‑
ker voor kleine organisaties, waaron ‑
der overheidsinstanties die minder dan 
250 werknemers in dienst hebben.34 In januari 2014 waren meer 
dan 4 500 organisaties en 
ongeveer 7 800 locaties bij 
EMAS geregistreerd.
35 Zie het Factsheet van EMAS 
getiteld „EMAS en ISO 14001: 
aanvullingen en verschillen” 
(http://ec.europa.eu/
environment/emas/pdf/
factsheet/EMASiso14001_
high.pdf ).
36 Zie overweging 8 van 
Verordening (EG) nr. 1221/2009 
van het Europees Parlement 
en de Raad van 
25 november 2009 inzake de 
vrijwillige deelneming van 
organisaties aan een 
communautair milieubeheer ‑ 
en milieuauditsysteem 
(EMAS), tot intrekking van 
Verordening (EG) nr. 761/2001 
en van de Beschikkingen 
2001/681/EG en 2006/193/EG 
van de Commissie (PB L 342 
van 22.12.2009, blz. 1).
37 Zie overweging 21 van 
Verordening (EG) nr. 761/2001 
van het Europees Parlement 
en de Raad van 19 maart 2001 
die het voor organisaties 
mogelijk maakt om vrijwillig 
deel te nemen aan een 
communautair milieubeheer ‑ 
en milieuauditsysteem (EMAS) 
(PB L 114 van 22.12.2009, 
blz. 1).
27 Opmerkingen
65 
In juni 2014 waren zeven van de 
gecontroleerde instellingen en orga ‑
nen geregistreerd bij EMAS en waren 
vijf andere zich daarop voor aan het 
bereiden. Tabel 6  geeft een overzicht 
van de situatie.66 
Drie van de EU‑instellingen en ‑ orga ‑
nen die door het EMAS zijn gecertifi ‑
ceerd, hebben gebruikgemaakt van 
de mogelijkheid om slechts delen van 
hun locaties of gebouwen te registre ‑
ren. Deze beperkingen van de reik ‑
wijdte zijn in de meeste gevallen van 
tijdelijke aard en betreffen meestal 
gebouwen die nog niet aan het EMAS 
onderworpen zijn of die in de komen ‑
de jaren zullen worden ontruimd.
Geregistreerd bij het milieubeheer ‑ en milieuauditsysteem van de EU
Instelling/orgaan Geregistreerd of geplande registratie bij EMAS Bestreken oppervlakte van gebouwen in 2013
Europees Milieuagentschap Vanaf 2005 100 %
Europese Commissie Vanaf 2005 Brussel 85 %
Luxemburg 31 %
Petten (JRC) 100 %
Andere locaties van het JRC 0 %
Publicatiebureau (LUX) 0 %
Grange 0 %
Uitvoerende agentschappen 0 %
Vertegenwoordigingen in lidstaten 0 %
Totaal bestreken oppervlakte 57 %
Europees Parlement Vanaf 2007Drie hoofdlocaties 85 %
Kantoren in lidstaten 0 %
Harmonisatiebureau voor de interne 
marktVanaf 200877 % 
 (een gehuurd gebouw niet geregistreerd)
Europese Centrale Bank Vanaf 2010100 % 
(exclusief ruimten in een extern gegevenscentrum)
Europees Economisch en Sociaal 
Comité Vanaf 2011100 % van vijf gebouwen die exclusief zijn bezet
0 % van het gebouw dat wordt gedeeld met de Commissie Comité van de Regio’s van de  
Europese Unie
Europese Raad  In voorbereiding, registratie gepland voor 2015 N.v.t.Raad van de Europese Unie
Europees Geneesmiddelenbureau In voorbereiding, registratie gepland voor 2015 N.v.t.
Hof van Justitie van de Europese Unie In voorbereiding, registratie gepland voor 2016 N.v.t.
Europese Rekenkamer In voorbereiding, registratie gepland voor 2016 N.v.t.
Europese Investeringsbank Voorbereiding op een milieubeheersysteem
Geen beslissing om EMAS toe te passen (Als alternatief 
wordt ISO  14001 overwogen)N.v.t.
Europees Agentschap voor de veilig -
heid van de luchtvaartGeen beslissing om voorbereiding EMAS te starten N.v.t.
Europese Dienst voor extern optreden Geen beslissing om voorbereiding EMAS te starten N.v.t.Tabel 6
28 Opmerkingen
Het EMAS bij de Commissie 
heeft thans aanzienlijke 
beperkingen in de reikwijdte
67 
Bij de Commissie zijn de huidige 
beperkingen van de reikwijdte van 
EMAS aanzienlijker dan bij de andere 
instellingen en organen. Dit kan deels 
worden verklaard door de omvang van 
de Commissie, vooral met betrekking 
tot haar vele locaties in een aantal 
lidstaten, en door het hoge aantal 
gebouwen dat dient te worden mee ‑
gerekend. De vertragingen kunnen 
echter ook worden toegeschreven aan 
een traag besluitvormingsproces en 
aan een lage prioriteit wat betreft de 
beschikbare personele middelen.
68 
Na de succesvolle afronding van een 
EMAS‑proefproject in 2005, dat enkele 
diensten en acht gebouwen in Brussel 
bestreek, besloot de Commissie pas 
in september 2009 om de reikwijdte 
van de EMAS‑registratie naar al haar 
activiteiten en gebouwen in Brussel en 
Luxemburg uit te breiden. Er is geen 
termijn gesteld voor het bereiken van 
deze doelstelling.
69 
De beheersystemen van de vijf locaties 
van het Gemeenschappelijk Centrum 
voor onderzoek hebben in 2010 de 
ISO 14001‑certificering ontvangen. Ze 
hebben echter niet de gelegenheid 
aangegrepen om zich meteen ook bij 
EMAS te registreren38.70 
In november 2013 beloofde de Com ‑
missie om EMAS te zijner tijd toe te 
passen „op al haar activiteiten en 
locaties binnen de Europese Unie”39. 
De uitbreiding van de EMAS‑registratie 
naar de activiteiten en installaties van 
het Gemeenschappelijk Centrum voor 
onderzoek en het Voedsel ‑ en Veteri ‑
nair Bureau in Grange wordt expliciet 
in het besluit genoemd. Het besluit 
zegt echter niets over de uitvoerende 
agentschappen en de vertegenwoor ‑
digingen van de Commissie in de lid ‑
staten (in meer dan 35 gebouwen met 
een totale oppervlakte van ongeveer 
38 000 vierkante meter). Toepassing 
van de regeling in vertegenwoordigin ‑
gen zou een kans bieden om het EMAS 
actief in de lidstaten te bevorderen 
en om te laten zien dat het ook voor 
kleine organisaties nuttig kan zijn40.
71 
Soortgelijke overwegingen zijn van 
toepassing op de EU‑delegaties (in 
meer dan 140 landen met een totale 
oppervlakte van ongeveer 250 000 
vierkante meter) die momenteel wor ‑
den beheerd door de Europese Dienst 
voor extern optreden. De EDEO heeft 
nog niet toegezegd het EMAS over te 
nemen.38 EMAS omvat alle voorschriften 
van ISO 14001 en gaat nog 
verder. Beide systemen 
kunnen in één keer 
gevalideerd en gecertificeerd 
worden. Vindt dit gelijktijdig 
plaats, dan zijn hier dus maar 
weinig of geen meerkosten 
aan verbonden.
39 Besluit C(2013) 7708 final van 
18 november 2013 inzake de 
toepassing door de 
Commissiediensten van het 
communautair milieubeheer ‑ 
en milieuauditsysteem 
(EMAS).
40 De Commissie heeft een 
„EMAS‑instrumentarium voor 
kleine organisaties” 
gepubliceerd en bevordert 
een gestandaardiseerde 
methodologie genaamd 
„EMAS Easy”.
29 Opmerkingen
EMAS brengt kosten met 
zich mee maar levert zowel 
milieuverbeteringen als 
financiële besparingen op
72 
Uit de controle bleek dat het uitvoe ‑
ren van het EMAS, afhankelijk van 
de grootte van de EU‑instellingen of 
‑organen en de mate van ambitie wat 
betreft de prestatie van het systeem, 
tussen de 50 000 en een miljoen euro 
per jaar kost. Bij deze schatting zijn 
personeelsuitgaven en uitgaven voor 
de verificatie en internecontroledien ‑
sten wel inbegrepen, maar de door 
EMAS ingegeven investeringen niet.
73 
Gewoonlijk leidt de invoering van het 
EMAS tot prestatieverbeteringen die 
zichtbaar worden tijdens de voorberei ‑
dingsfase voor de eerste EMAS‑registra ‑
tie. Zo hebben zowel de Europese Cen ‑
trale Bank (geregistreerd bij EMAS sinds 
2010) als de Comités (geregistreerd bij 
EMAS sinds 2011) voor 2012 ten opzichte 
van 2008 een vermindering van 20 % in 
het elektriciteitsverbruik gerapporteerd, 
in beide gevallen met een gestage da ‑
ling die in 2009 werd ingezet.
74 
Zulke besparingen hebben niet alleen 
een positief effect op het milieu maar 
ook op de financiën. Over het alge ‑
meen houden de EU‑instellingen en 
‑organen die EMAS hebben ingevoerd 
niet specifiek bij welke financiële 
besparingen ermee gepaard gaan. 
EMAS heeft echter een onmiddellijk 
financieel effect, waarbij besparingen 
in het verbruik van energie en andere 
middelen zonder voorafgaande inves ‑
teringen worden verkregen, met name 
door een beter gebouwenbeheer (bijv. 
het aanpassen van verwarmingsperio ‑
den en de gemiddelde temperatuur) 
of veranderingen in het gedrag van 
het personeel (bijv. het uitschakelen 
van elektronische apparaten voor het 
verlaten van het kantoor).75 
Waar investeringen nodig zijn om pres ‑
tatieverbeteringen te bewerkstelligen 
laten financiële besparingen langer 
op zich wachten. Het Harmonisatie ‑
bureau voor de interne markt heeft 
bijvoorbeeld het financiële effect van 
zijn door EMAS gemotiveerde inves ‑
teringen, gericht op het verhogen van 
de energie‑efficiëntie van zijn gebou ‑
wen (zonnepanelen, renovatie van het 
interieur, koelinstallatie) gedurende 
de periode 2010–2012, beoordeeld 
en dit kwam uit op ongeveer 2,5 mil ‑
joen euro. Volgens het Bureau duiden 
de verwachte energiekostenbesparin ‑
gen op een rendementsperiode van 
ongeveer zeven jaar.
76 
De Commissie had besparingen bere ‑
kend van ongeveer 7  miljoen  euro en 
deze werden in 2012 dankzij de maatre ‑
gelen van EMAS ter vermindering van 
het energie ‑ en waterverbruik in haar 
gebouwen in Brussel gerealiseerd41. In 
2012 was het totale energieverbruik 
in de Commissiegebouwen in Brussel 
ongeveer 15 % lager dan in 200542.
Volgens de huidige regels 
zijn groene overheidsop ‑
drachten optioneel en niet 
verplicht, en slechts weini ‑
gen maken er systematisch 
gebruik van
77 
Groene overheidsopdrachten (GPP) 
worden in de mededeling van de 
Commissie genaamd „Overheids ‑
opdrachten voor een beter milieu”43 
gedefinieerd als een proces „in het 
kader waarvan overheidsdiensten goe ‑
deren, diensten en werken beogen te 
verkrijgen die gedurende de volledige 
levenscyclus ervan een minder belas ‑
tend milieueffect hebben dan verge ‑
lijkbare goederen, diensten en werken 
met dezelfde primaire functie”.41 Bij de toegepaste 
methodologie werd 2005 als 
referentiejaar genomen. In 
2012 werd het „virtuele 
verbruik” (zonder de 
implementatie van de EMAS 
maatregelen ter besparing 
van het energie ‑ en 
waterverbruik) berekend aan 
de hand van de 
energieverbruiksindicator 
[kWh/m2] van 2005 en de 
feitelijke grondoppervlakte in 
2012. Het „virtuele verbruik” in 
2012 werd vergeleken met het 
werkelijke verbruik in 2012. De 
kosten van dit „virtuele 
verbruik” in prijzen van 2012 
werden vervolgens 
vergeleken met de feitelijke/
reële kosten in 2012 om zo de 
gerealiseerde financiële 
besparingen te achterhalen.
42 De gegevens refereren aan de 
gebouwen waarin de Commis ‑ 
sie gevestigd is en die elk jaar 
in de vastgoedportefeuille zijn 
opgenomen. De uitvoerende 
agentschappen zijn in de 
reikwijdte van de bereke ‑ 
ningen begrepen.
43 COM(2008) 400 final van 
16 juli 2008.
30 Opmerkingen
78 
De regels die momenteel van toepas ‑
sing zijn op de aanbestedingen van 
EU‑instellingen en ‑ organen verplich ‑
ten op één uitzondering na44 niet 
tot het aanbesteden van goederen, 
diensten en werken met een verlaagde 
impact op het milieu. Groene over ‑
heidsopdrachten worden gezien als 
optioneel en zijn niet verplicht.
79 
In het Financieel Reglement van de 
EU wordt het gebruik van groene 
overheidsopdrachten niet genoemd45. 
De uitvoeringsvoorschriften ervan46 
bieden ruimte voor het afwegen 
van milieuaspecten bij overheidsop ‑
drachten en bevatten regels voor de 
handelwijze bij het volgen van deze 
overwegingen bij technische specifi ‑
caties, als selectie ‑ of gunningscriteria 
of bij contractuitvoeringsclausu ‑
les. De bepalingen van de uitvoe ‑
ringsvoorschriften zijn afgestemd 
op de vroegere EU‑richtlijn inzake 
overheidsopdrachten47.
80 
De bepalingen van de richtlijn inzake 
de bevordering van schone en ener ‑
giezuinige wegvoertuigen48, die van 
de overheidsinstanties verlangen dat 
ze rekening houden met de energie ‑ 
en milieueffecten tijdens de volledige 
levensduur, zijn echter nog niet opge ‑
nomen in de uitvoeringsvoorschriften. 
Hetzelfde geldt voor de richtlijn be ‑
treffende energie‑etikettering49, die de 
aanbestedende diensten voorschreef 
te trachten alleen producten aan te 
kopen die aan de hoogste prestatie ‑
niveaus voldoen en tot de hoogste 
energie‑efficiëntieklasse behoren50. Tot slot zijn de relevante voorschrif ‑ 
ten van de Richtlijn inzake energie‑  
efficiëntie51 eveneens nog niet opge ‑
nomen in de uitvoeringsvoorschriften 
van het Financieel Reglement. Bij ‑
gevolg zijn de wettelijke verplichtin ‑
gen inzake groene aanbestedingen 
die alle EU‑instellingen en  ‑organen 
momenteel worden opgelegd minder 
veeleisend dan de verplichtingen die 
de overheden van lidstaten worden 
opgelegd.
De Commissie bevordert 
groene overheidsopdrachten 
op vrijwillige basis
81 
Het „vademecum inzake groene over ‑
heidsopdrachten”52, uitgegeven door 
directoraat‑generaal Begroting van de 
Commissie, en zijn „circulaire betref ‑
fende de inclusie van milieuoverwe ‑
gingen in door de EU‑instellingen 
geplaatste overheidsopdrachten”53 
verwijzen de lezer naar vrijwillige 
aanbevelingen over groene overheids ‑
opdrachten54 en naar het „GPP‑in ‑
strumentarium”, dat is gepubliceerd 
door het directoraat‑generaal Milieu 
van de Commissie (hierna „DG Milieu” 
genoemd).44 Er is momenteel slechts één 
gebied waarvoor groene 
overheidsopdrachten voor de 
EU‑instellingen verplicht zijn: 
energie‑efficiënte kantoorap ‑
paratuur die binnen de 
reikwijdte van het programma 
Energy Star valt. Zie artikel 6 
van Verordening (EG) nr.   
106/2008 van het Europees 
Parlement en de Raad van 
15 januari 2008 inzake een 
communautair energie‑effi ‑
ciëntie‑etiketteringsprogram ‑
ma voor kantoorapparatuur (PB 
L 39 van 13.2.2008, blz. 1).
45 Meer in het algemeen refereert 
het Financieel Reglement ook 
niet aan de begrippen „milieu”, 
„duurzame ontwikkeling” of 
„duurzaamheid”.
46 Gedelegeerde Verordening 
(EU) nr. 1268/2012 van de 
Commissie van 29 oktober 2012 
houdende uitvoeringsvoor ‑
schriften voor Verordening (EU, 
Euratom) nr. 966/2012 van het 
Europees Parlement en de 
Raad tot vaststelling van de 
financiële regels van toe ‑ 
passing op de algemene 
begroting van de Unie (PB 
L 362 van 31.12.2012, blz. 1).
47 Richtlijn 2004/18/EG van het 
Europees Parlement en de 
Raad van 31 maart 2004 
betreffende de coördinatie van 
de procedures voor het 
plaatsen van overheidsop ‑
drachten voor werken, 
leveringen en diensten (PB 
L 134 van 30.4.2004, blz. 114).
48 Richtlijn 2009/33/EG.
49 Richtlijn 2010/30/EU van het 
Europees Parlement en de 
Raad van 19 mei 2010 betref ‑ 
fende de vermelding van het 
energieverbruik en het verbruik 
van andere hulpbronnen op de 
etikettering en in de standaard ‑
productinformatie van energie ‑ 
gerelateerde producten (PB 
L 153 van 18.6.2010, blz. 1).
50 Zie artikel 9 van Richtlijn  
2010/30/EU.
51 Richtlijn 2012/27/EU van het 
Europees Parlement en de 
Raad van 25 oktober 2012 
betreffende energie‑efficiëntie, 
tot wijziging van Richtlijnen  
 2009/125/EG en 2010/30/EU en 
houdende intrekking van de 
Richtlijnen 2004/8/EG en 
2006/32/EG (PB L 315 van 
14.11.2012, blz. 1).
52 Versie april 2013.
31 Opmerkingen
82 
Het GPP‑instrumentarium stelt voor 
om de groene voorschriften op te ne ‑
men in de technische specificaties, de 
selectie ‑ en/of gunningscriteria en de 
uitvoeringsclausules in aanbestedings ‑
stukken. Aan het begin van de con ‑
trole van de Rekenkamer bestreken de 
door het instrumentarium bevorderde 
GPP‑criteria 19 groepen producten/
diensten55. Voor beide groepen pro ‑
ducten/diensten worden twee soorten 
GPP‑criteria voorgesteld. Volgens DG 
Milieu:
a) zijn de kerncriteria de criteria die 
door elke aanbestedende autori ‑
teit kunnen worden gebruikt en 
die de belangrijkste milieuproble ‑
men aanpakken. Ze zijn ontwor ‑
pen voor gebruik met minimale 
extra verificatie‑inspanningen of 
kostenverhogingen zodat GPP 
makkelijk kan worden toegepast;
b) zijn de uitgebreide criteria voor 
degenen die wensen de beste 
milieuproducten te kopen die op 
de markt beschikbaar zijn. Deze 
behoeven wellicht extra verifi ‑
catie‑inspanningen en/of kosten 
vergeleken met andere producten 
met dezelfde functionaliteit.De meeste instellingen 
en organen hebben 
gebruikgemaakt van groene 
overheidsopdrachten, maar 
slechts enkele hebben dit op 
systematische wijze gedaan
83 
Uit de controle bleek dat het Europees 
Milieuagentschap en de Europese 
Centrale Bank56 groene aanbestedin ‑
gen de facto  verplicht hebben gesteld 
voor alle relevante zaken door middel 
van interne instructies en systema ‑
tisch toezicht. Bij het Comité van de 
Regio’s en het Europees Economisch 
en Sociaal Comité waren verplichte 
groene overheidsopdrachten alleen 
van toepassing op aanbestedingen 
door hun gezamenlijke diensten. De 
Europese Dienst voor extern optreden 
liet de Rekenkamer weten nog geen 
gebruik te maken van groene over ‑
heidsopdrachten. Alle andere instellin ‑
gen en organen maakten gebruik van 
groene aanbestedingen, maar niet op 
systematische wijze.
84 
Bij de controle werden de aanbeste ‑
dingsstukken van 160 aanbestedings ‑
procedures van de EU‑instellingen 
en ‑organen beoordeeld die relevant 
waren voor groene overheidsopdrach ‑
ten, om na te gaan of de criteria van 
het GPP‑instrumentarium of andere 
groene criteria waren opgenomen in 
de documenten die betrekking had ‑
den op de uitnodigingen tot inschrij ‑
ving. De meeste van deze procedures 
waren in 2012 in gang gezet en/of 
afgerond. Tabel 7  vat de resultaten 
samen; nadere bijzonderheden over 
de aanpak van de controle worden in 
de bijlage  vermeld.53 Mei 2007, in januari 2013 
geactualiseerd.
54 „Buying green! A handbook on 
green public procurement”  
(Groen kopen! Een handboek 
inzake groene overheids ‑
opdrachten), Europese Commis ‑ 
sie, tweede uitgave 2011. Een 
„indicatief document van de 
Commissiediensten dat niet 
als bindend voor de instelling 
kan worden beschouwd”.
55 1. Kopiëren en grafisch 
papier; 2. Schoonmaakproduc ‑
ten en ‑ diensten; 3. ICT‑appara ‑
tuur voor kantoor; 4. Construc ‑
tie; 5. Vervoer; 6. Meubilair;   
7. Elektriciteit; 8. Voedsel ‑ en 
cateringdiensten; 9. Textielpro ‑
ducten; 10. Tuinproducten en 
‑diensten; 11. Ramen, glazen 
deuren en dakramen; 12. Warm ‑
te‑isolatie; 13. Harde vloe ‑ 
ren; 14. Muurlambrizerin ‑ 
gen; 15. Warmte‑krachtkoppe ‑
ling (WKK); 16. Wegenbouw en 
verkeersborden; 17. Straatver ‑
lichting en verkeerslichten;   
18. Mobiele telefoons;   
19. Binnenverlichting.
56 Voor de ECB was het te vroeg 
om vast te stellen of de 
instructies volledig werden 
nageleefd, terwijl wel duidelijk 
was dat er vooruitgang was 
geboekt.
32 Opmerkingen
85 
Meer dan de helft van de procedures 
werd als „niet groen” of slechts als 
„lichtgroen” beoordeeld om een van 
de volgende redenen:
a) In de aanbestedingsstukken waren 
geen milieucriteria opgenomen 
of er was slechts een verplichting 
voor de inschrijver om aan de 
toepasselijke milieuwetgeving te 
voldoen (niet groen).
b) De kerncriteria die in het GPP‑in ‑
strumentarium werden aanbe ‑
volen waren helemaal niet (niet 
groen) of slechts in beperkte mate 
gebruikt (lichtgroen).
c) De gunningscriteria inzake mi ‑
lieu hadden een relatief laag 
gewicht, waardoor enig effect 
op de uitkomst van de procedure 
onwaarschijnlijk werd zolang zij 
niet gecombineerd werden met 
milieuvoorschriften die waren 
opgenomen in de technische spe ‑
cificaties of in de selectiecriteria 
(lichtgroen).De GPP‑criteria van de 
Commissie bestrijken 
niet alle relevante 
aanbestedingsterreinen en de 
kerncriteria zijn soms weinig 
ambitieus
86 
Sinds 2008 heeft de Commissie 22 
groepen GPP‑criteria gepubliceerd. 
Een aantal relevante aanbestedingsge ‑
bieden wordt echter niet behandeld. 
In het GPP‑werkprogramma van DG 
Milieu van 201457 is voor de volgende 
gebieden geen begeleiding bij het 
instrumentarium opgenomen: gege ‑
venscentra58, gebouwenbeheer en 
‑renovatie en zakenreizen (bijv. groene 
hotels, luchtvervoer, autoleasing). Tot 
de bestaande criteria voor kopiëren en 
grafisch papier behoren geen criteria 
voor printdiensten.57 Werkprogramma’s worden 
gepubliceerd op de website 
van DG Milieu http://
ec.europa.eu/environment/
gpp/gpp_criteria_wp.htm
58 Dit gebied wordt echter 
bestreken door de 
gedragscode van de Europese 
Unie inzake energie‑efficiëntie 
in gegevenscentra (zie 
paragraaf 101).Tabel 7Gebruik van groene criteria in aanbestedingsdocumenten
Categorie Aantal Totaal aandeel
Van nature groen 8 5 %
Donkergroen 21 13 %
Groen 32 20 %
Lichtgroen 57 36 %
Niet groen 42 26 %
Totaalaantal onderzochte procedures 160 100  %
33 Opmerkingen
87 
In sommige gevallen bleek uit de 
controle dat de kerncriteria van de GPP 
weinig ambitieus en eenvoudig na te 
leven waren of niet verder gingen dan 
hetgeen reeds krachtens de toepasse ‑
lijke wetgeving was vereist59. Ander ‑
zijds legden sommige ordonnateurs 
uit dat zij terughoudend waren om 
uitgebreide criteria te hanteren van ‑
wege het risico dat het gebruik ervan 
het aantal gegadigden zou beperken, 
aangezien wellicht niet alle inschrijvers 
in staat zouden zijn om aan de uitge ‑
breide criteria te voldoen.
88 
De Europese Centrale Bank heeft een 
interne leidraad voor duurzame aanbe ‑
stedingen ontwikkeld die grotendeels 
gebaseerd is op de GPP‑aanbevelingen 
van de Commissie. De leidraad van de 
ECB biedt geen keuze tussen elemen ‑
taire en ambitieuzere criteria, maar 
reikt één enkele groep criteria voor 
elke categorie aan te kopen goederen 
en diensten aan. De criteria van de ECB 
zijn meestal veeleisender dan de kern ‑
criteria van het GPP‑instrumentarium 
zonder volledig aan de uitgebreide 
criteria te voldoen. In het geval van 
ICT‑apparatuur gaan de criteria van de 
ECB echter verder dan de uitgebreide 
criteria van het instrumentarium. Ver ‑
der behandelt de leidraad enkele ge ‑
bieden waarvoor geen criteria van het 
GPP‑instrumentarium bestaan, d.w.z. 
kantoorbenodigdheden/ ‑materialen 
en internationaal reizigersverkeer.De levenscycluskosten worden 
niet afdoende aangepakt
89 
Levenscycluskosten komen in zekere 
mate aan bod in de huidige criteria 
van het GPP‑instrumentarium. De 
nieuwe richtlijn inzake overheidsop ‑
drachten van februari 201460 bevat 
echter veeleisende voorschriften. In 
de richtlijn is vastgelegd dat, voor 
zover relevant, alle of een deel van 
de volgende levenscycluskosten van 
een product, dienst of werk moeten 
worden berekend:
a) kosten gedragen door de aanbe ‑
stedende dienst of andere ge ‑
bruikers, zoals kosten betreffende 
de acquisitie, gebruikskosten, 
zoals energieverbruik en andere 
bronnen, onderhoudskosten en 
end‑of‑life kosten, zoals inzame ‑
lings‑  en recyclingkosten;
b) kosten toegerekend aan externe 
milieueffecten die verband hou ‑
den met het product, de dienst of 
de werken gedurende de levens ‑
cyclus, mits hun geldwaarde kan 
worden bepaald en gecontroleerd; 
dergelijke kosten kunnen de kos ‑
ten van de broeikasgasemissies en 
andere verontreinigende emissies 
en andere kosten voor bestrijding 
van klimaatverandering omvatten.
Zulke alomvattende levenscycluskos ‑
ten worden momenteel niet door het 
GPP‑instrumentarium bestreken.59 Zie de kerncriteria van GPP 
voor mobieletelefoonopladers 
(externe troomvoorzieningen) 
die simpelweg de voorschrif ‑
ten herhalen welke zijn vervat 
in Verordening (EG) nr.  
278/2009 van de Commissie 
van 6  april  2009 houdende 
tenuitvoerlegging van 
Richtlijn 2005/32/EG van het 
Europees Parlement en de 
Raad, wat betreft voorschrif ‑
ten inzake ecologisch ontwerp 
voor het elektrisch opgeno ‑
men vermogen van externe 
stroomvoorzieningen in niet 
belaste toestand en de gemid ‑ 
delde actieve efficiëntie van 
externe stroomvoorzienin ‑
gen (PB L 93 van 7.4.2009, 
blz. 3).
60 Zie artikel 68  
(levenscycluskosten) van 
Richtlijn 2014/24/EU van het 
Europees Parlement en de 
Raad betreffende het plaatsen 
van overheidsopdrachten en 
tot intrekking van Richtlijn   
2004/18/EG (nog niet bekend ‑ 
gemaakt in het Publicatieblad) 
(PB L 94 van 28.3.2014, blz. 65).
34 Opmerkingen
De normen voor groene 
gebouwen ter verbetering 
van de energieprestatie 
worden niet systema ‑
tisch toegepast op nieuwe 
gebouwen en grootschalige 
renovatieprojecten
Het verbeteren van de 
energieprestatie van gebouwen 
zal de komende jaren een grote 
uitdaging worden
90 
Gebouwen vertegenwoordigen onge ‑
veer 40 % van het totale energiever ‑
bruik in de Unie. Het verbeteren van 
de energieprestatie van gebouwen 
is daarom een belangrijk instrument 
voor het terugdringen van de uitstoot 
van broeikasgassen. Het is het ont ‑
werpproces voor een nieuw gebouw 
of een grote renovatie dat het grootste 
effect kan hebben op de toekomstige 
energieprestatie van gebouwen. 
Dientengevolge is het belangrijk dat 
wanneer de EU‑instellingen en ‑ orga ‑
nen hun uitstoot willen verminderen, 
zij ambitieuze streefdoelen opstellen 
voor hun eigen gebouwen.
91 
Om aan de hoogste normen van 
energieprestatie te voldoen zouden de 
EU‑instellingen en ‑ organen moeten 
streven naar gebouwen die voldoen 
aan de alomvattende bouwcriteria van 
het GPP‑instrumentarium. Deze vrijwil ‑
lige criteria bevelen twee opties aan:
a) de energieprestatie van een ge ‑
bouw moet voldoen aan de criteria 
die ten grondslag liggen aan een 
norm voor laag energieverbruik of 
passieve huizen;b) ook moeten lokale hernieuw ‑
bare energiebronnen (binnen het 
bouwterrein zelf, zoals zonne ‑
panelen, biomassaboilers, wind ‑
turbines, enz.) beschikbaar zijn 
in combinatie met een maximale 
totale energievraag die beduidend 
lager is dan het maximum dat is 
toegestaan volgens de relevante 
nationale wetgeving.
92 
In de minder veeleisende kerncriteria 
van het GPP‑instrumentarium wordt 
aanbevolen, normen op te stellen voor 
het totale energieverbruik die bedui ‑
dend lager zijn dan het maximum dat 
in de relevante wetgeving is gespeci ‑
ficeerd. Deze aanpak wordt gebruikt 
voor het „programma voor groene 
gebouwen” (GBP) dat in 2005 werd 
gestart door het Gemeenschappelijk 
Centrum voor onderzoek van de Com ‑
missie. Door dit vrijwillige programma 
kunnen eigenaren van bedrijfsgebou ‑
wen kennis nemen van kosteneffec ‑
tieve maatregelen die de energie‑effi ‑
ciëntie van hun gebouwen verhogen61. 
Een „partner van het programma voor 
groene gebouwen” moet het volgende 
bereiken:
a) nieuwe gebouwen moeten, mits 
economisch haalbaar, 25 % minder 
primaire energie verbruiken dan 
tegenwoordig voor gebouwen de 
norm is;
b) na een renovatie zouden bestaan ‑
de gebouwen, mits economisch 
haalbaar, in totaal 25 % minder pri ‑
maire energie moeten verbruiken.61 Aantal gebouwen dat bij het 
programma is geregistreerd: 
936 (situatie per 24  februari  
2014).
35 Opmerkingen
Qua energieprestatie is het 
beleid inzake gebouwen bij de 
EU‑instellingen in Brussel niet 
ambitieus geweest
93 
Ten tijde van de controle had geen 
enkele EU‑instelling de benadering 
gevolgd die werd voorgestaan door 
het GPP‑instrumentarium en het GBP 
voor bouwprojecten in Brussel.
94 
Het Bureau voor infrastructuur en 
logistiek te Brussel (OIB) gebruikte 
de „handleiding voor gebruikelijke 
bouwspecificaties” van december 2011 
als een referentiedocument om de 
vereiste technische prestaties en ken ‑
merken op te stellen voor gebouwen 
waarin de diensten van de Commissie 
gevestigd zijn62. Volgens de handlei ‑
ding was het afdoende wanneer ge ‑
bouwen qua primair energieverbruik 
voldeden aan de regionale wettelijke 
minimumvoorschriften.
95 
De Commissie verwacht tegen 
2025  50 % van haar totale oppervlakte 
in Brussel te hebben vervangen of 
gerenoveerd. Het OIB had het effect 
van de voorschriften van de herschikte 
Richtlijn 2010/31/EU betreffende de 
energieprestatie van gebouwen op 
dit project nog niet beoordeeld. De 
richtlijn schrijft voor dat na 2018 alle 
nieuwe gebouwen die worden ge ‑
bruikt door en eigendom zijn van over ‑
heidsinstanties bijna energieneutraal 
zijn, en dat alle andere nieuwe gebou ‑
wen tegen eind 2020 aan deze norm 
voldoen.96 
Toen het Europees Parlement in 2010 
voor het laatst de lokale vastgoed ‑
markt in Brussel onderzocht, vereiste 
het selectiecriterium aangaande ener ‑
gieprestaties dat er informatie over de 
prestaties van de voorgestelde projec ‑
ten diende te worden verstrekt, doch 
zonder minimumvoorschriften voor 
dergelijke prestaties. Voor het geselec ‑
teerde Trebel‑project had de project ‑
ontwikkelaar een toezegging gedaan 
dat het nieuwe gebouw op grond van 
de toepasselijke wetgeving in Brussel 
het toegestane maximumniveau van 
primaire energie zou respecteren.
97 
In de komende jaren zal het Parle ‑
ment zijn hoofdgebouwen in Brussel 
moeten renoveren. Het eerste gebouw 
dat zal worden gerenoveerd is het 
Paul Henri Spaakgebouw. De admi ‑
nistratie van het Parlement heeft vier 
opties voorgesteld, waarvan het meest 
ambitieuze een gebouw is dat bijna 
energieneutraal is. In september 2012 
opteerde de werkgroep voor bouw, 
vervoer en een groen Parlement voor 
de op een na beste optie in termen 
van milieuprestatie. Ten tijde van de 
controle was een beslissing van het 
Bureau van het Parlement hangende.62 De handleiding is van 
toepassing op nieuwe 
gebouwen of op gebouwen 
die grootschalige renovaties 
hebben ondergaan.
36 Opmerkingen
98 
De Raad beschouwt het GBP als niet 
relevant voor zijn Europagebouw, dat 
momenteel in aanbouw is. Grote delen 
van het gebouw die in het project 
dienen te worden geïntegreerd zijn 
tussen 1922 en 1927 gebouwd en staan 
op de monumentenlijst. Volgens de 
Raad vormt dit een belangrijke tech ‑
nische beperking met een aanzienlijk 
effect op de energieprestatie van het 
gebouw. Beslissingen over de reno ‑
vatie van het Justus Lipsiusgebouw 
waren hangende. De Raad was voorne ‑
mens het proces ter verlenging van de 
milieuvergunning van het gebouw in 
2015 te starten.
Op andere locaties zijn nieuwe 
bouwprojecten gestart die 
ambitieus zijn qua energie ‑ 
prestaties
99 
Uit de controle bleek dat de meeste 
lopende bouwprojecten op andere 
locaties van de EU‑instellingen en 
‑organen ambitieus waren qua ener ‑
gieprestatienormen waaraan diende te 
worden voldaan, en bijgevolg in over ‑
eenstemming waren met de aanpak 
die door het GPP‑instrumentarium en 
het GBP werd voorgestaan. De Euro ‑
pese Centrale Bank is echter de enige 
instelling die zich formeel bij het GBP 
heeft geregistreerd met haar nieuwe 
gebouw op de locatie van de Gross ‑
markthalle in Frankfurt.100  
Sommige managers voeren aan dat 
het de voorkeur verdient en/of volstaat 
om de Breeam (milieubeoordelings ‑
methode van BRE63) of een soortgelijk 
commercieel beoordelingsplan zoals 
het DGNB te gebruiken64. Het GBP is 
echter meer gericht op de energie‑ef ‑
ficiëntie van een bouwproject dan 
dergelijke beoordelingsregelingen, 
en naleving van het GBP kan parallel 
plaatsvinden.
Geen van de gecontroleerde 
EU‑instellingen en ‑ organen 
had zich ingeschreven voor de 
vrijwillige Europese gedrags ‑ 
code inzake energie‑efficiëntie 
in gegevenscentra
101  
Gegevenscentra vormen een belang ‑
rijke oorzaak voor de stijgende ener ‑
gievraag in administratieve gebouwen. 
Sinds 2008 bevordert de Commissie 
de Europese gedragscode inzake 
energie‑efficiëntie in gegevenscentra. 
Deze vrijwillige code is opgesteld in 
reactie op het toenemende energie ‑
verbruik in gegevenscentra65 en op de 
behoefte om de gevolgen daarvan wat 
betreft het milieu, de economie en de 
veiligheid van de energietoevoer te 
beperken. Het doel is om exploitanten 
en eigenaren van gegevenscentra te 
informeren en ze aan te moedigen het 
energieverbruik op kosteneffectieve 
wijze te verminderen. Naleving van de 
code is mogelijk als deelnemer en/of 
als endossant. Ten tijde van de contro ‑
le had geen van de EU‑instellingen en 
organen voor de code getekend.63 De Building Research 
Establishment (BRE) is een 
voormalige Britse 
overheidsonderneming (maar 
nu een particuliere 
organisatie) die onderzoeks ‑, 
adviesverlenings ‑ en 
testdiensten levert voor de 
bouw ‑ en gebouwde 
omgevingssectoren.
64 Deutsches Gütesiegel 
Nachhaltiges Bauen, DGNB 
GmbH.
65 In het kader van de 
gedragscode omvat de term 
„gegevenscentra” alle 
gebouwen, faciliteiten en 
ruimten die bedrijfsservers, 
communicatieapparatuur 
voor de servers, 
koelinstallaties en 
voedingsinstallaties bevatten 
en een vorm van 
gegevensdiensten verstrekken 
(bijv. grootschalige cruciale 
faciliteiten tot kleine 
serverkamers in 
kantoorgebouwen).
37
 Conclusies en 
aanbevelingen
102  
Voor een geloofwaardig klimaatbeleid 
van de EU is het van belang dat de 
EU‑instellingen en ‑ organen het juiste 
voorbeeld geven. Ze moeten een 
voortrekkersrol spelen bij het ontwer ‑
pen en toepassen van beleid voor het 
terugdringen van de CO2‑voetafdruk 
van overheidsinstellingen.
103  
De EU‑instellingen en ‑ organen heb ‑
ben geen gezamenlijke aanpak voor 
het aangaan van deze uitdaging. Ze 
hebben de kans gemist om een geza ‑
menlijk beleid op te stellen en uit te 
voeren om bij te dragen aan het doel 
van de Unie om in 2020 de CO2‑uit‑
stoot met 20 % te hebben verminderd 
ten opzichte van 1990.
104  
De Commissie heeft geen specifieke 
bindende regels voorgesteld aan de 
hand waarvan de administratieve acti ‑
viteiten van de EU‑instellingen en  
‑organen rekening kunnen houden 
met het principe van duurzame ont ‑
wikkeling, zoals vastgelegd in arti ‑
kel 11 van het Verdrag betreffende de 
werking van de Europese Unie.
105  
Pogingen om de uitstoot te matigen, 
hebben tastbare resultaten opgele ‑
verd. Vanaf 2005 zijn de EU‑instel ‑
lingen en  ‑organen erin geslaagd de 
trend van de toenemende uitstoot 
door hun gebouwen te keren. De 
afwezigheid van bindende regels was 
echter een belangrijke oorzaak voor 
vertraagde, weinig of geen actie.
106  
De aankomende doelstelling voor 
2030 voor het terugdringen van de 
BKG‑uitstoot biedt de EU‑instellingen 
en ‑ organen een nieuwe kans om een 
gemeenschappelijk beleid te ontwik ‑
kelen en uit te voeren.Aanbeveling  
Gezamenlijk beleid 
voor het verminderen 
van de uitstoot van 
broeikasgassen
1.  De Commissie zou een gemeen ‑
schappelijk beleid moeten voor ‑
stellen voor het reduceren van de 
CO2‑voetafdruk van het adminis ‑
tratieve beheer van de EU‑instel ‑
lingen en ‑ organen. Een dusdanig 
beleid zou:
a) een gekwantificeerd algemeen 
reductiestreefcijfer voor de uit ‑
stoot van broeikasgassen moeten 
bevatten voor het jaar 2030 en het 
liefst ook vijfjaarlijkse tussentijdse 
mijlpalen;
b) in overeenstemming moeten zijn 
met de EU‑aanpak bij internati ‑
onale klimaatonderhandelingen 
en daarom zou het streefcijfer als 
een absoluut streefcijfer moeten 
worden geformuleerd.
107  
De 15 gecontroleerde EU‑instellingen 
en organen hebben geen gezamen ‑
lijke aanpak voor het controleren van 
hun BKG‑uitstoot. Zes ervan hebben 
hun uitstoot niet gemeld en die welke 
dit wel hebben gedaan, hebben de 
volledige omvang ervan niet bere ‑
kend of bekendgemaakt. Bijgevolg is 
de volledige CO2‑voetafdruk van de 
EU‑instellingen en ‑ organen onbekend 
en de fragmentarische informatie die 
beschikbaar is, dreigt de geloofwaar ‑
digheid van de rapportage en de po ‑
gingen tot mitigatie te ondermijnen.
38 Conclusies en aanbevelingen
108  
Bewijs dat de BKG‑uitstoot van de 
EU‑instellingen en ‑ organen als 
geheel aan het afnemen is, is alleen 
voorhanden voor het energieverbruik 
in gebouwen. Aan de hand van de 
gegevens die beschikbaar zijn over de 
vervoergerelateerde uitstoot kan geen 
duidelijke trend worden onderschei ‑
den. De uitstoot hoger in de keten die 
wordt veroorzaakt door de productie 
van gekochte goederen en diensten en 
door de bouw van gebouwen wordt 
vaak genegeerd.
109  
De tot op heden gerealiseerde da ‑
lingen zijn grotendeels toe te schrij ‑
ven aan de aankoop van elektriciteit 
afkomstig van hernieuwbare bronnen, 
die bij berekeningen van de CO2‑voet‑
afdruk doorgaans als geen uitstoot 
telt.
Aanbeveling  
Geharmoniseerde 
berekening en rapportage 
van de uitstoot
2.  De EU‑instellingen en ‑ organen 
zouden een geharmoniseerde aan ‑
pak moeten introduceren voor het 
berekenen en rapporteren van hun 
directe en indirecte uitstoot van 
broeikasgassen. De rapportage 
zou:
a) alle relevante indirecte uitstoot 
moeten bevatten, rekening hou ‑
dend met de OEF‑methode van de 
Commissie;
b) het mogelijk moeten maken om de 
voortgang in de richting van het 
bereiken van reductiestreefcijfers 
te meten en de prestaties van ver ‑
schillende instellingen en organen 
met elkaar te vergelijken.110  
Er is slechts beperkt gebruik ge ‑
maakt van vrijwillige verrekening ter 
compensatie van restuitstoot en de 
EU‑instellingen en ‑ organen hebben 
geen gemeenschappelijke aanpak 
voor deze kwestie.
Aanbevelingen  
Gezamenlijke aanpak voor 
vrijwillige verrekening
3. De EU‑instellingen en ‑ organen 
zouden een gezamenlijke aanpak 
moeten ontwikkelen voor het 
vrijwillig compenseren van hun 
restuitstoot van broeikasgassen.
4. Wanneer van verrekening gebruik 
wordt gemaakt, zou deze van hoge 
kwaliteit moeten zijn en moeten 
worden geverifieerd in het kader 
van erkende regelingen.
5. Wanneer van verrekening gebruik 
wordt gemaakt, zou deze gericht 
moeten zijn op projecten die niet 
alleen bijdragen aan uitstootre ‑
ductie, maar ook aan duurzame 
ontwikkeling in de zin van voor ‑
delen voor de lokale bevolking die 
door de projecten wordt geraakt.
111 
De EU‑instellingen en ‑ organen maken 
niet ten volle gebruik van de milieu ‑
beheersinstrumenten die door de 
Commissie worden gepropageerd. 
Hierdoor dreigen zowel hun eigen 
geloofwaardigheid als die van deze 
instrumenten te worden ondermijnd.
39 Conclusies en aanbevelingen
112  
Met het invoeren van het Europese 
milieubeheer ‑ en milieuauditsysteem 
wordt trage vooruitgang geboekt. 
Sinds 2001 is het voor overheidsinstel ‑
lingen mogelijk om zich voor EMAS te 
registreren en in juni 2014 stonden ze ‑
ven van de gecontroleerde EU‑instel ‑
lingen en ‑ organen ingeschreven. Bij 
de Commissie had EMAS aanzienlijke 
beperkingen in de reikwijdte.
113  
Groene aanbestedingen worden in 
de huidige financiële regelgeving van 
de EU behandeld als een optie en niet 
als een verplichting, en slechts enkele 
EU‑instellingen en ‑ organen maken er 
systematisch gebruik van. De Rekenka ‑
mer stelde vast dat van de 160 on ‑
derzochte relevante procedures meer 
dan de helft ofwel geen milieucriteria 
ofwel slechts zwakke milieucriteria ge ‑
bruikte waarvan de kans klein was dat 
ze enig effect op de uitkomst van de 
procedure zouden hebben. De vrijwil ‑
lige normen voor groene bouw ter ver ‑
betering van de energieprestatie van 
de Commissie worden niet systema ‑
tisch toegepast bij nieuwe gebouwen 
en grootschalige renovatieprojecten.114  
Ten tijde van de controle hadden geen 
van de EU‑instellingen en ‑ organen 
de vrijwillige Europese code inzake 
energie‑efficiëntie in gegevenscentra 
onderschreven.
Aanbevelingen  
Volledige uitvoering 
van EMAS en groene 
aanbestedingen
6. Alle EU‑instellingen en ‑ organen 
zouden zich moeten inschrijven 
voor het Europese milieubeheer ‑ 
en milieuauditsysteem EMAS en 
zouden het moeten toepassen en 
daarbij geleidelijk aan mogelijke 
beperkingen in de reikwijdte moe ‑
ten verminderen. Ook zouden zij 
de Europese code inzake ener ‑
gie‑efficiëntie in gegevenscentra 
moeten onderschrijven.
7. Groene aanbestedingen zouden, 
waar mogelijk, systematisch door 
de EU‑instellingen en ‑ organen 
moeten worden gebruikt. De 
financiële regels en/of aanbeste ‑
dingsregels die van toepassing zijn 
op de EU‑instellingen en ‑ organen 
zouden de instrumenten moeten 
bieden voor de bijdrage aan de 
bescherming van het milieu en 
aan duurzame ontwikkeling, en 
moeten garanderen dat voor op ‑
drachten de beste prijs‑kwaliteits ‑
verhouding wordt verkregen.
Dit verslag werd door kamer IV, onder voorzitterschap van de heer Milan Martin 
CVIKL, lid van de Rekenkamer, vastgesteld te Luxemburg op haar vergadering 
van 24 juni 2014.
 Voor de Rekenkamer
 Vítor Manuel da SILVA CALDEIRA  
 President
40
 Bijlage
Controleaanpak voor het beoordelen van groene overheidsopdrachten
Bij de controle werden 160 aanbestedingsprocedures boven de drempel van 60 000 euro beoordeeld die rele ‑
vant waren voor groene aanbestedingen om te bezien of de documenten betreffende oproepen tot inschrijving 
milieucriteria bevatten. De ontvangen inschrijvingen en de genomen gunningsbesluiten zijn niet beoordeeld.
Criteria voor het beoordelen van aanbestedingsstukken
Groene overheidsopdrachten (GPP) worden door de Commissie gedefinieerd als „een proces in het kader waar ‑
van overheidsdiensten goederen, diensten en werken beogen te verkrijgen die gedurende de volledige levens ‑
cyclus ervan een minder belastend milieueffect hebben dan vergelijkbare goederen, diensten en werken met 
dezelfde primaire functie”1.
De Commissie heeft richtsnoeren gegeven voor GPP2 en een instrumentarium ontwikkeld voor het voorberei ‑
den van aanbestedingen die, ten tijde van de controle, 19 verschillende groepen producten/diensten betrof ‑
fen3. Voor beide groepen worden twee soorten criteria voorgesteld: „kerncriteria” en ambitieuzere „uitgebreide 
criteria”. Volgens DG Milieu geldt het volgende:
a) De kerncriteria  zijn de criteria die geschikt zijn voor gebruik door elke aanbestedende dienst en die betrek ‑
king hebben op de belangrijkste milieueffecten. Ze zijn ontworpen voor gebruik met minimale extra verifica ‑
tie‑inspanningen of kostenstijgingen zodat GPP eenvoudig kan worden toegepast.
Voorbeeld van kerncriteria vs. uitgebreide criteria voor kopiëren en grafisch papier
De aankoop van gerecycled kantoorpapier gemaakt van 100 % teruggewonnen papiervezels
Kerncriteria Uitgebreide criteria
Papier moet gemaakt zijn van 100 % teruggewonnen papiervezels.
Onder teruggewonnen papiervezels vallen zowel gerecyclede vezels na 
consumptie als gerecyclede vezels vóór consumptie afkomstig van papierfa -
brieken, ook wel uitval genoemd. Gerecyclede vezels na consumptie mogen 
afkomstig zijn van consumenten, kantoren, drukkerijen, boekbinders of 
soortgelijke bronnen.Papier moet zijn gemaakt van 100 % teruggewonnen papiervezels, waarbij
minimaal 65 % gemaakt dient te zijn van gerecyclede vezels na consumptie.
Onder teruggewonnen papiervezels vallen zowel gerecyclede vezels na 
consumptie als gerecyclede vezels vóór consumptie afkomstig van papierfa -
brieken, ook wel uitval genoemd. Gerecyclede vezels na consumptie mogen 
afkomstig zijn van consumenten, kantoren, drukkerijen, boekbinders of 
soortgelijke bronnen.
Het papier dient op zijn minst elementairchloorvrij (ECF) te zijn. Totaal 
chloorvrij (TCF) wordt ook geaccepteerd.Aan de ecologische criteria voor de EU-milieukeur, of aan andere soorten
nationale milieukeuren die direct verband houden met papierproductie 
(en niet met de beheerpraktijken van de fabriek) dient te worden voldaan. 
Documenten over de volledige criteria zijn beschikbaar op:
Milieukeur: http://ec.europa.eu/atoz_nl.htm
Bron:  „Copying & graphic paper — Green Public procurement (GPP) Product Sheet”, European Commission GPP Training Toolkit — Module 3: 
Purchasing recommendations, Brussels
1 COM(2008) 400 fi nal, blz. 4.
2 „Buying green! A handbook on green public procurement” (Groen kopen! Een handboek inzake groene overheidsopdrachten), tweede uitgave 2011.
3 1. Kopiëren en grafisch papier, 2. Schoonmaakproducten en ‑ diensten, 3. ICT‑apparatuur voor kantoor, 4. Constructie, 5. Vervoer, 6. Meubi ‑
lair, 7. Elektriciteit, 8. Voedsel ‑ en cateringdiensten, 9. Textielproducten, 10. Tuinproducten en ‑ diensten, 11. Ramen, glazen deuren en dakramen,   
12. Warmte‑isolatie, 13. Harde vloeren, 14. Muurlambrizeringen, 15. Warmte‑krachtkoppeling (WKK), 16. Wegenbouw en verkeersborden, 17. 
Straatverlichting en verkeerslichten, 18. Mobiele telefoons, 19. Binnenverlichting.Bijlage
41 Bijlage
b) De uitgebreide criteria  zijn voor degenen die wensen de beste milieuproducten te kopen die op de markt 
beschikbaar zijn. Deze behoeven wellicht extra verificatie‑inspanningen en/of kosten vergeleken met andere 
producten met dezelfde functionaliteit.
Waar mogelijk zijn bij de controle de aanbestedingsstukken vergeleken met de aanbevelingen in het instrumen ‑
tarium. Wanneer het instrumentarium niet het relevante gebied besloeg, paste het controleteam instrumenta ‑
riumcriteria naar analogie op andere groepen producten/diensten toe. Zo bestonden er geen instrumentarium ‑
criteria voor fotokopieerapparaten, maar konden sommige instrumentariumcriteria voor ICT‑apparatuur naar 
analogie worden toegepast; en bestonden er geen instrumentariumcriteria voor het huren of leasen van een 
gebouw, maar konden sommige criteria van het productblad van het instrumentarium worden gebruikt.
Vijf categorieën voor het indelen van procedures
De volgende vijf categorieën zijn gebruikt om de onderzochte procedures in te delen.
Niet groen
Inschrijvingsdocumenten bevatten geen referentie naar milieuoverwegingen of bevatten slechts clausules  
die geen effect hebben op de inkoopaanpak. Voorbeelden: een exemplaar van/referentie naar het algemene 
milieubeleid van de instelling is erin opgenomen of naleving van de toepasselijke milieuwetgeving is vereist.
Lichtgroen
a) Indien instrumentarium beschikbaar : Voldoet slechts gedeeltelijk aan de kerncriteria. Wanneer de voornaam ‑
ste „groene” nadruk van de procedure op gunningscriteria ligt, bedraagt het gewicht van de milieucriteria als 
aandeel van het totale gewicht (voor prijs en kwaliteit) minder dan 10 %.
b) Indien geen instrumentarium beschikbaar:  de aanbestedingsstukken bevatten enige milieuclausules, maar 
deze clausules betreffen slechts een ondergeschikt onderdeel/ondergeschikte onderdelen van het voor ‑
gestelde contract. Wanneer de voornaamste „groene” nadruk van de procedure op gunningscriteria ligt, 
bedraagt het gewicht van de milieucriteria als aandeel van het totale gewicht (voor prijs en kwaliteit) minder 
dan 10 %.
Groen
a) Indien instrumentarium beschikbaar : Voldoet geheel of gedeeltelijk aan de kerncriteria en/of gedeeltelijk 
aan de uitgebreide criteria. Wanneer de voornaamste „groene” nadruk op gunningscriteria ligt, bedraagt het 
gewicht van de milieucriteria als aandeel van het totale gewicht 10 % of meer.
b) Indien geen instrumentarium beschikbaar:  De aanbestedingsstukken bevatten significante milieuclausules 
die de primaire functie betreffen van de in te kopen goederen, diensten of werken. Wanneer de voornaam ‑
ste „groene” nadruk op gunningscriteria ligt, bedraagt het gewicht van de milieucriteria als aandeel van het 
totale gewicht 10 % of meer.Bijlage
42 Bijlage
Donkergroen
a) Indien instrumentarium beschikbaar : Voldoet geheel of gedeeltelijk aan de uitgebreide criteria. Dit houdt in 
dat selectiecriteria en strenge milieueisen zijn opgenomen in the technische specificaties en/of dat er een 
sterke nadruk ligt op milieuaspecten in gunningscriteria (gewicht van 25 % of meer).
b) Indien geen instrumentarium beschikbaar:  de aanbestedingsstukken zijn grotendeels gebaseerd op beste 
milieupraktijken. Dit houdt in dat selectiecriteria op milieugebied en strenge milieueisen zijn opgenomen in 
de technische specificaties en/of dat er een sterke nadruk ligt op milieuaspecten in gunningscriteria (gewicht 
van 25 % of meer).
Van nature groen
Dit is een categorie waar de primaire functie van de in te kopen goederen, diensten en werken groen is, bijvoor ‑
beeld de constructie van een groen dak of het inkopen van adviesdiensten om de milieuprestatie te verbeteren.
De gekozen steekproef
In totaal zijn 160 aanbestedingsprocedures onderzocht van alle gecontroleerde EU‑instellingen en ‑ organen, 
behalve de Europese Dienst voor extern optreden4.
De steekproef omvatte procedures die in de periode van januari 2012 tot februari 2013 gestart en/of  
afgesloten waren. Om een vollediger beeld te krijgen, is er ook gekeken naar sommige procedures die 
voor of na deze periode zijn ingesteld, voornamelijk voor kleinere EU‑instellingen en ‑ organen met enkele 
aanbestedingsprocedures.
4 De EDEO heeft de Rekenkamer laten weten dat hij de groene aanbestedingsprocedures die door de Commissie worden gepropageerd nog niet 
toepast.Bijlage
43
De Europese Commissie
Samenvatting
I
De Europese Unie loopt voorop in proactief klimaatbe ‑
leid en klimaatactie op internationaal niveau. De Com ‑
missie is van mening dat EMAS het juiste beleidsinstru ‑
ment is voor het verminderen van de CO2‑voetafdruk 
van de EU‑instellingen en ‑ organen. Bovendien zijn er 
veel voorbeelden van situaties waarin beleid dat ten 
uitvoer is gelegd in verband met het doel om in 2020 
de uitstoot met 20 % te hebben verminderd, ook van 
toepassing is op overheids  instellingen, met inbegrip 
van EU‑instellingen en hun personeel. Dit zal ook het 
geval zijn voor de nieuwe doelstellingen voor 2030 (met 
inbegrip van het voorgestelde doel om de uitstoot van 
broeikasgassen met 40 % terug te dringen).
De Commissie voert een milieubeleid voor haar eigen 
activiteiten waarin prioriteit wordt gegeven aan veront ‑
reinigingspreventie, efficiënt gebruik van natuurlijke 
hulpbronnen, reductie van de CO2‑uitstoot, vermin ‑
dering van de afvalproductie, bevordering van herge ‑
bruik, opneming van milieucriteria bij aanbestedingen, 
naleving van milieuwetgeving, duurzamer gedrag van 
personeel en belanghebbenden, enzovoort.
De strategie van de Commissie behelst daarom een ver ‑
mindering van de werkelijke impact op het milieu van 
de dagelijkse en bestuurlijke activiteiten door middel 
van het milieubeheer ‑ en milieu‑auditsysteem EMAS.
De Commissie streeft naar een daadwerkelijke reductie 
van de impact door middel van EMAS, in plaats van 
door middel van matiging (met name verrekening) van 
de CO2‑uitstoot.
Gezien de omvang en de organisatie van de Commissie, 
is EMAS eerst toegepast in een klein aantal gebouwen 
in Brussel en is de reikwijdte geleidelijk uitgebreid. In 
2013 viel 89 % van het personeel en 57 % van de vloer ‑
oppervlakte van alle locaties onder de EMAS‑registratie.De Europese Raad en de Raad   
van de Europese Unie
Het secretariaat‑generaal van de Raad (SGR) is zich 
bewust van het feit dat milieukwesties alsmaar belang ‑
rijker worden; daarom werkt het sinds vele jaren aan de 
verbetering van de milieuprestaties van zijn activiteiten. 
Omdat het SGR de positieve bijdrage erkent die het kan 
leveren aan de duurzame ontwikkeling van de samen ‑
leving, wil het de beginselen van goed milieubeheer in 
zijn dagelijks functioneren integreren. Het SGR ontwik ‑
kelt een milieubeheerprogramma om het communau ‑
tair milieubeheer ‑ en milieuauditsysteem (EMAS) dat 
wordt omschreven in Verordening (EG) nr. 1221/2009 
van het Europees Parlement en de Raad, te kunnen 
implementeren.
Tot slot neemt het SGR er nota van dat de doelstellin ‑
gen van zijn milieubeheerprogramma sporen met de 
aanbevelingen van de Rekenkamer.Antwoorden van 
de gecontroleerde 
EU‑instellingen en ‑ organen
Antwoorden van de gecontroleerde EU-instellingen 
en -organen44
VII
De Commissie gaat gedeeltelijk akkoord met deze 
aanbeveling. De Commissie is van mening dat EMAS het 
juiste beleidsinstrument is voor het terugdringen van 
de CO2‑voetafdruk van de EU‑instellingen en ‑ organen. 
De Commissie zal deze aanbeveling daarom in aanmer ‑
king nemen door EMAS verder uit te rollen.
Bij het vaststellen van een gekwantificeerd algemeen 
streefcijfer voor de vermindering van de uitstoot van 
broeikasgassen voor het jaar 2030 wordt echter geen 
rekening gehouden met bredere overwegingen, zoals 
kostenefficiëntie en specifieke situaties bij de EU‑instel ‑
lingen en ‑ organen.
Bovendien zal de Commissie doorgaan met de ontwik ‑
keling van geschikte beleidsmaatregelen om de uitstoot 
van broeikasgasemissies op kostenefficiënte en zo 
alomvattend mogelijke wijze terug te dringen, ook met 
betrekking tot 2030, op basis van grondige effectbeoor ‑
delingen die een volledige evaluatie verstrekken van de 
desbetreffende kosten en baten, indien van toepassing.
Het verminderen van de uitstoot waar dat het minst 
kostbaar is vormt een kernaspect van het huidige 
beleid, waardoor bindende streefcijfers voor vermin ‑
dering gewoonlijk alleen op Europees niveau of op 
lidstaatniveau worden vastgesteld in plaats van op het 
niveau van organisaties. Hierdoor blijft de flexibiliteit 
behouden om de streefcijfers op de best mogelijk 
manier te behalen.
Hoewel de EU‑wetgeving overheidsinstellingen geen 
specifieke streefcijfers voor uitstootreductie oplegt, is 
verdere actie op dit niveau wel mogelijk, ook door mid ‑
del van de verdere uitrol van EMAS, dat een gemeen ‑
schappelijk beleid vormt voor het terugdringen van de 
CO2‑voetafdruk van de administratieve werkzaamheden 
van de EU‑instellingen en ‑ organen.
VII (a)
De Commissie gaat gedeeltelijk akkoord met de aanbe ‑
veling betreffende de succesvolle ontwikkeling van de 
methode van de milieuvoetafdruk van een organisatie 
(Organisation Environmental Footprint — OEF) in relatie 
tot overheidsinstellingen. Bovendien is de Commissie 
van mening dat zij door de uitvoering van EMAS een 
goede manier heeft gevonden om de belangrijkste 
directe en indirecte milieueffecten, met inbegrip van de 
uitstoot van broeikasgassen, te definiëren, te meten, en 
erover te rapporteren.In het huidige begrotingsklimaat breidt de Commissie 
het systeem geleidelijk uit met de beschikbare mid ‑
delen. De Commissie vervult een voorbeeldfunctie en 
moedigt door middel van het voorzitterschap van GIME 
(interinstitutionele groep voor milieubeheer) andere 
instellingen en organen aan om EMAS uit te voeren.
II
De Commissie breidt de reikwijdte van EMAS en de 
verslagen over de uitstoot voortdurend uit. De enorme 
toename van de reikwijdte van EMAS geeft duidelijk 
aan hoezeer de Commissie zich inzet om haar impact op 
het milieu te verminderen. Het doel van de Commissie 
is nog steeds volledige verslaglegging wanneer EMAS 
volledig ten uitvoer is gelegd.
IV
De Commissie heeft sinds 2005 in Brussel een belang ‑
rijke vermindering van de CO2‑uitstoot per vierkante 
meter behaald, zonder ervan uit te gaan dat met 
hernieuwbare bronnen opgewekte elektriciteit een nul ‑
emissie tot gevolg heeft ( ‑46,2 % tussen 2005 en 2012 in 
de EMAS‑kantoor  gebouwen).
V
De uitvoering van EMAS in de Commissie en de voort ‑
durende uitbreiding ervan zijn goed gevorderd, de 
vereisten van de verordening en de begrotingsbeper ‑
kingen in aanmerking nemend. Bovendien moet de uit ‑
breiding van EMAS als aanzienlijk worden beschouwd 
gezien de omvang, de geografische verspreiding en het 
organisatiepatroon.
Het invoeren van milieucriteria bij openbare aanbeste ‑
dingen is een van de doelstellingen van het milieube ‑
leid van de Commissie.
VI
De Commissie is voornemens door te gaan met de uitrol 
van EMAS, dat een gemeenschappelijk beleid vormt 
voor het terugdringen van de CO2‑voetafdruk van de 
administratieve werkzaamheden van de EU‑instellingen 
en ‑organen.
Antwoorden van de gecontroleerde EU-instellingen 
en -organen45
Inleiding
01
De klassieke definitie van duurzame ontwikkeling is 
een ontwikkeling die voldoet aan de behoeften van het 
heden zonder toekomstige generaties de mogelijkheid 
te ontzeggen om ook aan hun behoeften te voldoen. 
In deze context is het begrip „beperkingen” derhalve 
van groot belang om te waarborgen dat het milieu 
zowel aan de huidige als de toekomstige behoeften kan 
voldoen.
04
De Europese Unie loopt voorop in proactief klimaat ‑
beleid en klimaatactie op internationaal niveau. Er zijn  
veel voorbeelden van situaties waarin beleid dat ten 
uitvoer is gelegd in verband met het doel om in 2020 de 
uitstoot met 20 % te hebben verminderd, ook van toe ‑
passing is op overheidsinstellingen, met inbegrip van 
EU‑instellingen en het personeel daarvan. Dit zal ook 
het geval zijn voor de nieuwe doelstellingen voor 2030 
(met inbegrip van het voorgestelde streefcijfer om de 
uitstoot van broeikasgassen met 40 % terug te dringen).
06
De Commissie is voornemens door te gaan met haar 
proactieve benadering van het klimaatbeleid en de 
tenuitvoerlegging daarvan en zal doorgaan met het 
ontwikkelen van gepast beleid om de uitstoot van 
broeikasgassen te verminderen op een kosteneffi ‑
ciënte en zo alomvattende mogelijke wijze. Hoewel de 
EU‑wetgeving overheidsinstellingen geen specifieke 
streefcijfers voor uitstootreductie oplegt, is verdere 
actie op dat niveau wel mogelijk, ook door middel van 
de verdere uitrol van EMAS. De enorme toename van 
de reikwijdte van EMAS geeft duidelijk aan hoezeer de 
Commissie zich inzet om haar impact op het milieu te 
verminderen.
07
De Commissie zal doorgaan met het nastreven van 
werkelijke uitstootreducties door middel van bestaand 
beleid, met inbegrip van EMAS, terwijl zij tevens andere 
opties overweegt, zoals verrekening.VII (b)
De Commissie gaat akkoord met deze aanbeveling, 
waarbij zij de vrijwillige benadering en de autonomie 
van iedere EU‑instelling en ieder EU‑orgaan om te 
beslissen over de toepasselijkheid van een dergelijke 
verrekening onderstreept.
Bovendien zal de Commissie doorgaan met het nastre ‑
ven van werkelijke uitstootreducties door middel van 
bestaand beleid, met inbegrip van het EMAS.
In een dergelijke gezamenlijke aanpak moet ook reke ‑
ning worden gehouden met 
i) de noodzaak om te voorkomen dat verdere inspan ‑
ningen om werkelijke uitstootreducties te behalen 
ontmoedigd worden, 
ii) de bestaande mechanismen, met inbegrip van de 
handel in emissierechten, en 
iii) de beschikbaarheid van systemen voor verslagleg ‑
ging en voldoende hoogwaardige verrekeningme ‑
chanismen. Ook zal een beoordeling vereist zijn van 
de effecten op de EU‑middelen en het gebruik van 
overheidsgeld.
VII (c)
De Commissie gaat akkoord met deze aanbeveling en 
ondersteunt de bevordering van het EMAS‑systeem vol ‑
ledig. Beperkingen in de reikwijdte maken deel uit van 
het EMAS‑systeem om iedere organisatie in staat te stel ‑
len zich te richten op de belangrijkste milieuaspecten.
De Commissie zal het ondertekenen van de Europese 
gedragscode inzake energie‑efficiëntie in gegevenscen ‑
tra overwegen nadat verder is geëvalueerd of een en 
ander verenigbaar is met de financiële vooruitzichten, in 
het bijzonder wat administratieve kredieten betreft.
De huidige herziening van het FR/RAP schept het regu ‑
lerende kader dat meer groene overheidsopdrachten 
met inbegrip van levenscycluskosten zal bevorderen, 
overeenkomstig Richtlijn 2014/24/EU.
De Commissie zal doorgaan met het ontwikkelen van 
leidraden voor GPP (groene overheidsopdrachten) en 
het gebruik van deze documenten aanmoedigen in de 
GIME‑groep.
Antwoorden van de gecontroleerde EU-instellingen 
en -organen46
hun EMAS‑registratie. Als organisaties in het geheel niet 
rapporteren over een van de EMAS‑kernindicatoren, 
dan moet daarvoor een verklaring worden gegeven.
21
Het uitbreiden van de reikwijdte van de inbegrepen 
activiteiten is reeds opgenomen in het EMAS‑actieplan 
voor 2014 en zal leiden tot een completer verslag voor 
2013 en verdere resultaten.
29
Er is momenteel een uitgebreide test gaande met de 
OEF‑methode, zoals aanbevolen door de Commissie, 
die tot eind 2016 duurt. 
De doelstellingen van de testfase omvatten de defini ‑
ering van een aantal technische vereisten die als basis 
zullen dienen voor een brede uitvoering van de methode 
in een overheidsdienst die is georganiseerd zoals de 
Commissie. Bovendien zullen de resultaten van de 
testfase waarschijnlijk leiden tot herziening/verbetering 
van de OEF‑methode. Gedurende deze testfase heeft 
de Commissie voorrang gegeven aan de ontwikkeling 
van sectorale regels voor OEF (OEFSR’s) voor de sectoren 
waarvan de milieueffecten het grootst zijn. De sector 
van de overheidsinstellingen valt daar niet onder. Na 
evaluatie van de resultaten van de testfase, zodra de 
herziene OEF‑methode beschikbaar is, zal de Commissie 
de mogelijkheid overwegen om een interne testfase te 
starten teneinde specifieke sectorale regels te ontwik ‑
kelen voor het berekenen en bekendmaken van de 
milieuvoetafdruk van de Commissie of van vergelijkbare 
overheidsinstellingen.
31
Voor de meeste organisaties is de uitstoot in het jaar 
1990 niet bekend. Vergelijking van de huidige prestaties 
met de werkelijke uitstoot in 1990 geschiedt derhalve 
meestal op basis van schattingen.
35
De Commissie is van mening dat het rapporteren van 
de uitstoot als een nuluitstoot omdat groene elektri ‑
citeit is gebruikt, eventueel de werkelijke afname (of 
toename) van het energieverbruik kan maskeren.In een dergelijke gezamenlijke aanpak moet ook reke ‑
ning worden gehouden met:
i) de noodzaak om te voorkomen dat verdere inspan ‑
ningen om werkelijke uitstootreducties te behalen 
ontmoedigd worden,
ii) de bestaande mechanismen, met inbegrip van de 
handel in emissierechten, en
iii) de beschikbaarheid van systemen voor verslagleg ‑
ging en voldoende hoogwaardige verrekeningme ‑
chanismen. Ook zal een beoordeling vereist zijn van 
de effecten op de EU‑middelen en het gebruik van 
overheidsgeld.
Opmerkingen
12
De betrouwbare en alomvattende informatie over de 
CO2‑voetafdruk is geen essentiële voorwaarde voor 
het opstellen en uitvoeren van mitigatiestrategieën. 
Bij de Commissie worden matigingsacties uitgevoerd 
die leiden tot een duidelijke vermindering van de 
milieueffecten.
16
De Commissie is van mening dat het gebruik van de 
gemeenschappelijke methode (OEF) voor het meten en 
bekendmaken van de milieuprestaties van organisaties 
gedurende de levenscyclus, overeenkomstig de aanbe ‑
veling van 9  april  2013, bevorderd moet worden, ook bij 
de bij EMAS geregistreerde organisaties. Na evaluatie 
van de resultaten van de testfase, zodra de herziene 
OEF‑methode beschikbaar is, zal de Commissie de moge ‑
lijkheid overwegen om een interne testfase te starten om 
specifieke sectorale regels te ontwikkelen voor het bere ‑
kenen en bekendmaken van de milieuvoetafdruk van de 
Commissie of van vergelijkbare overheidsinstellingen.
18
Wat de verwijzing naar EU‑instellingen en ‑ organen 
betreft die niet alle elementen van hun BKG‑uitstoot 
hebben bekendgemaakt, wordt in de EMAS‑verorde ‑
ning aangegeven dat organisaties hun uitstoot bekend 
moeten maken voor zover deze toepasselijk en van 
betekenis is. Het is organisaties toegestaan om hun 
directe en indirecte uitstoot gedeeltelijk bekend te 
maken, onder meer afhankelijk van de reikwijdte van 
Antwoorden van de gecontroleerde EU-instellingen 
en -organen47
Het verminderen van de uitstoot waar dat het goed ‑
koopst kan gebeuren, vormt een kernaspect van het 
huidige beleid, waardoor streefcijfers voor vermindering 
gewoonlijk alleen op Europees niveau of op lidstaatni ‑
veau worden vastgesteld in plaats van op het niveau van 
organisaties. Hierdoor blijft de flexibiliteit behouden om 
streefcijfers op de best mogelijk manier te behalen.
Hoewel de EU‑wetgeving overheidsinstellingen geen 
specifieke streefcijfers voor uitstootreductie oplegt, is 
verdere actie op dit niveau wel degelijk mogelijk, ook 
door middel van de verdere uitrol van EMAS.
52
Er is een zeer grote keuze aan mogelijke compense ‑
rende kredieten van heel wisselende kwaliteit.
Er bestaan regels voor het gebruik van compensaties 
voor naleving in het kader van de EU‑milieuwetgeving, 
die om redenen van consistentie in de toepassing van 
verrekening door EU‑instellingen tot uiting moeten 
komen. Deze regels hebben zowel betrekking op de 
kwantiteit in verhouding tot de eigen actie als op het 
soort compensatie dat van voldoende kwaliteit wordt 
geacht. Zo is het bijvoorbeeld essentieel om ervoor 
te zorgen dat acties voor verrekening additioneel zijn, 
onderworpen zijn aan deugdelijke monitoring, verslag ‑
legging en controle om fraudemogelijkheden te mini ‑
maliseren, en voldoen aan boekhoudkundige regels die 
mogelijke dubbeltellingen voorkomen.
De Commissie zal de hoogste prioriteit blijven geven 
aan het nastreven van daadwerkelijke uitstootreducties 
door middel van bestaand beleid, met inbegrip van 
EMAS, terwijl zij tevens andere opties zoals verrekening 
in aanmerking neemt.
Bij dergelijke overwegingen moet ook rekening worden 
gehouden met:
i) de noodzaak om te voorkomen dat verdere inspan ‑
ningen om werkelijke uitstootreducties te behalen 
ontmoedigd worden,
ii) de bestaande mechanismen, met inbegrip van de 
handel in emissierechten, en
iii) de beschikbaarheid van systemen voor verslagleg ‑
ging en voldoende hoogwaardige verrekeningsme ‑
chanismen. Ook zal een beoordeling vereist zijn van 
de effecten op de EU‑middelen en het gebruik van 
overheidsgeld.37
Door de aankoop van groene elektriciteit moedigen de 
instellingen elektriciteitsproducenten aan om te kiezen 
voor centrales die hernieuwbare elektriciteit opwekken.
39 (c)
De meeste bezoekers en externe deelnemers rapporteren 
waarschijnlijk over hun vervoergerelateerde uitstoot via 
hun eigen organisaties, wat tot dubbeltelling kan leiden.
44
Hoewel de EU‑wetgeving overheidsinstellingen geen 
specifieke streefcijfers voor uitstootreductie oplegt, is 
verdere actie op dat niveau wel degelijk mogelijk, ook 
door middel van de verdere uitrol van EMAS.
Het verminderen van uitstoot waar dat op de goed ‑
koopste wijze kan gebeuren, vormt een kernaspect van 
het huidige beleid, waardoor bindende streefcijfers 
voor vermindering gewoonlijk alleen op Europees 
niveau of op lidstaatniveau worden vastgesteld in plaats 
van op het niveau van organisaties. Hierdoor blijft de 
flexibiliteit behouden om streefcijfers op de best moge ‑
lijk manier te behalen.
46
Op de vergadering van het EMAS‑directiecomité van 
januari 2014 heeft de Commissie besloten om lange ‑
termijnstreefcijfers vast te stellen als aanvulling op 
de reeds bestaande jaarlijkse streefcijfers. Hiertoe is 
besloten om de diensten beter te ondersteunen bij het 
vaststellen van jaarlijkse streefcijfers en acties.
47
Aangezien het aantal medewerkers van de Commissie 
afneemt ( ‑5 % bij de huidige financiële vooruitzichten) 
en aangezien de reikwijdte van EMAS voortdurend 
toeneemt, zal de Commissie zowel in absolute als in 
relatieve termen blijven rapporteren.
51
De Commissie zal doorgaan met de ontwikkeling van 
geschikte beleidsmaatregelen om de uitstoot van broei ‑
kasgasemissies op kostenefficiënte en zo alomvattend 
mogelijke wijze terug te dringen, ook met betrekking 
tot 2030, op basis van grondige effectbeoordelingen 
die een volledige evaluatie geven van de betreffende 
kosten en baten, indien van toepassing.
Antwoorden van de gecontroleerde EU-instellingen 
en -organen48
uitbreiding van EMAS. Het EMAS‑registratieproces voor 
deze locaties is momenteel in werking getreden.
70
De Commissie heeft besloten dat de uitbreiding van 
EMAS op hoog niveau gemonitord moet worden door 
het EMAS‑directiecomité. Uitbreiding geschiedt geleide ‑
lijk waarbij de belangrijkste locaties voorrang krijgen. De 
vertegenwoordigingen van de Commissie in de lidstaten 
beslaan in termen van oppervlakte ongeveer 2 % van 
alle gebouwen van de Commissie. Enkele hiervan wor ‑
den door andere instellingen beheerd.
76
Benadrukt moet worden dat de vermindering van het 
energieverbruik in de Brusselse gebouwen met 15 % tus ‑
sen 2005 en 2012 is gerealiseerd terwijl het personeels ‑
bestand van de Commissie als gevolg van uitbreiding 
met 25 % is toegenomen.
79
Het Financieel Reglement en de uitvoeringsvoorschrif ‑
ten gaan uit van dezelfde beginselen als de richtlijnen, 
zodat de EU‑regels consistent zijn met de regels die in de 
lidstaten van toepassing zijn.
Het nieuwe Financieel Reglement (FR) en de uitvoerings ‑
voorschriften (Rules of Application — RAP) daarvan, 
waarvoor momenteel een goedkeuringsprocedure 
loopt, zouden de toepassing van milieuoverwegingen 
verder moeten bevorderen, met inbegrip van levens ‑
cycluskosten als beloningsmethode overeenkomstig 
Richtlijn 2014/24/EU.
80
Het FR/RAP is een horizontale regeling die niet is 
bedoeld om sectorale verplichtingen per beleidsterrein 
vast te stellen, maar om algemene regels te verschaffen 
voor de tenuitvoerlegging van de begroting.
De lopende goedkeuringsprocedure voor het FR/RAP 
dient erin te voorzien dat EU‑instellingen bij het gebruik 
van levenscycluskosten op EU‑niveau goedgekeurde 
methoden gebruiken, voor zover beschikbaar. Deze 
mogelijkheid moet door de relevante diensten in het 
kader van het EMAS‑beleid worden toegepast.61 — Laatste streepje
De Commissie zal blijven streven naar daadwerkelijke 
uitstootreducties door middel van bestaand beleid, 
met inbegrip van EMAS, terwijl zij tevens rekening 
houdt met de aanbeveling om voor de EU‑instellingen 
een gemeenschappelijke aanpak voor verrekening te 
ontwikkelen.
Het is van belang te bedenken dat de CO2‑uitstoot van 
alle vluchten binnen en tussen de landen van de Euro ‑
pese Economische Ruimte (EER) sinds 2012 onderworpen 
is aan de EU‑regeling voor de handel in emissierechten 
(EU‑ETS) (voor Kroatië is dat vanaf 1 januari 2014). Dat 
betekent dat luchtvaartondernemingen voor al die 
emissies emissierechten moeten verwerven en inleve ‑
ren. Vluchten binnen de EER zijn daarom onderworpen 
aan de CO2‑prijs van het EU‑ETS, en dit kan beschouwd 
worden als gelijkwaardig aan compensatie.
Zie de opmerkingen bij punt 52.
65
De Commissie wijst erop dat Tabel 6  niet het daadwer ‑
kelijke geregistreerde aantal vierkante meters weergeeft 
maar slechts het percentage van de oppervlakten van 
gebouwen.
67
De inspanningen die moeten worden verricht om te 
voldoen aan de EMAS‑vereisten mogen niet worden 
onderschat. De Commissie is verreweg de grootste 
instelling. De Commissie heeft een zeer duidelijk beleid 
om EMAS geleidelijk uit te breiden naar alle locaties en 
activiteiten binnen het beschikbare budget (zie besluit 
C(2013) 7708).
68
De uitbreiding van EMAS naar Brussel en Luxemburg is 
direct na het besluit in 2009 van start gegaan. In 2010 
waren de activiteiten in Brussel volledig geregistreerd 
en in 2012 was dat het geval voor Luxemburg. De vol ‑
ledige registratie van de gebouwen in Brussel zal in 2015 
voltooid zijn en dat zal geleidelijk ook gelden voor de 
andere locaties.
69
Het besluit tot ISO 14001 ‑certificering van de vijf locaties 
van het Gemeenschappelijk Centrum voor onderzoek 
was genomen voordat de Commissie in 2009 besloot tot 
Antwoorden van de gecontroleerde EU-instellingen 
en -organen49
stellen. Gegevenscentra hebben een hoge prioriteit 
gekregen en binnenkort zal worden besloten of er 
criteria voor gegevenscentra zullen worden vastgesteld. 
Verwacht wordt dat gebouwenbeheer opgenomen zal 
worden in de komende criteria voor kantoorgebouwen. 
Zakenreizen hebben geen specifieke prioriteit toege ‑
kend gekregen.
87
Het herzien van criteria is een middelenintensief proces. 
De Commissie tracht bestaande leemten op te vullen 
en productgroepen te herzien binnen het kader van de 
bestaande middelen. De criteria voor mobiele telefonie 
zijn van de website gehaald aangezien deze inderdaad 
niet ambitieus genoeg meer waren en bovendien heb ‑
ben zij geen hogere prioriteit toegekend gekregen door 
de GPP‑adviesgroep.
89
De aanpak op basis van levenscycluskosten is niet nood ‑
zakelijkerwijze relevant voor alle productgroepen. Als 
een aanbesteder bijvoorbeeld milieuvriendelijk papier 
wil kopen, zou de specificatie dat het papier „gerecy ‑
cled” is, dan wel „afkomstig uit duurzame bronnen”, 
moeten volstaan want voor deze productgroep heeft de 
aanbesteder geen onderhouds ‑ of operationele kosten.
De Commissie bereidt de omzetting van deze richtlijn in 
het Financieel Reglement voor. Zij stelt het gebruik van 
de levenscycluskosten echter niet verplicht.
89 — Laatste streepje
De Commissie doet momenteel onderzoek naar het 
verschaffen van richtsnoeren voor levenscycluskosten.
90
De Commissie heeft streefcijfers voor de energiepres ‑
taties van gebouwen en bereikt positieve resultaten 
met het EMAS‑systeem. Voor Brussel bijvoorbeeld, waar 
Richtlijn 2012/27/EU betreffende energie‑efficiëntie 
uitgaat van 0,13 % van de jaarlijkse energiebesparingen, 
ging de Commissie in haar plan uit van 1 % van de jaar ‑
lijkse energiebesparingen, wat acht keer hoger ligt.
1 The Uptake of Green Public Procurement in the EU27, Centrum 
voor Europese Beleidsstudies http://ec.europa.eu/environment/
gpp/pdf/CEPS‑CoE‑GPP  %20MAIN %20REPORT.pdf
2 Conclusies van de Raad van 22 september 2008, http://register.
consilium.europa.eu/doc/srv?l=EN&f=ST%2013067%202008%20INIT81
De Commissie acht het passend, gebruik te maken van 
het vademecum en van specifiek advies voor de bevor ‑
dering van groene overheidsopdrachten (GPP) op basis 
van vrijwilligheid, waarbij tevens zorg wordt gedragen 
voor de verspreiding van beste praktijken die ook als 
referentie voor de lidstaten kunnen dienen.
84
Over het geheel genomen wordt in de meeste geval ‑
len enige vorm van GPP gebruikt, hoewel veel proces ‑
sen niet geheel groen zijn. Slechts in een kwart van de 
contracten zijn geen groene criteria opgenomen. Met dit 
resultaat doen de instellingen het beter dan het gemid ‑
delde van de overheidsinstellingen in Europa. Volgens 
een studie1 die is gebaseerd op een in de gehele EU 
gehouden enquête, hield gemiddeld 54 % van de over ‑
heidsinstellingen rekening met enige vorm van groene 
criteria bij hun laatste aanbesteding in de periode 
2009 ‑2010 voor tien belangrijke productgroepen (bouw, 
elektriciteit, schoonmaakproducten en ‑ diensten, textiel, 
maaltijd ‑ en cateringverzorging, meubilair, kantoorau ‑
tomatiseringsapparatuur, papier, groenvoorzienings ‑
producten en ‑ apparatuur, vervoer).
85
In de mededeling van de Commissie genaamd „Over ‑
heidsopdrachten voor een beter milieu” (zie voetnoot 
43), stelt de Commissie voor dat tegen 2010 50 % van alle 
aanbestedingen groen moet zijn, dat wil zeggen in over ‑
eenstemming met de in punt 4.1 vastgestelde gemeen ‑
schappelijke kerncriteria voor GPP . Dit percentage moet 
zowel in aantal als in waarde van groene contracten 
worden uitgedrukt, in verhouding tot het totale aantal 
en de totale waarde van de contracten die zijn gesloten 
in de sector waarvoor kerncriteria voor GPP zijn vastge ‑
steld. Deze doelstelling heeft later de steun gekregen 
van de Raad2.
Aangezien de Rekenkamer ook productgroepen heeft 
opgenomen waarvoor geen EU‑criteria voor GPP 
bestaan, zijn de methoden voor de wijze waarop het 
behalen van het GPP‑streefcijfer moet worden geëvalu ‑
eerd niet geheel met elkaar in overeenstemming.
86
Samen met de lidstaten die zijn vertegenwoordigd 
in de informele GPP‑adviesgroep, heeft DG Milieu in 
2012/2013 een prioritering voor GPP uitgevoerd om de 
behoefte aan de ontwikkeling van GPP‑criteria vast te 
Antwoorden van de gecontroleerde EU-instellingen 
en -organen50
101
De vereisten van de EU‑gedragscode voor gegevens ‑
centra in de gebouwen van de Commissie zouden zeer 
grote gevolgen hebben voor de begroting. Het besluit 
om verder te gaan zou voorts belangrijke aanpassingen 
aan de gebouwen van de Commissie met zich meebren ‑
gen en door hun ouderdom kan aan sommige eisen 
niet eens worden voldaan. Desalniettemin leeft de 
interne organisatie van de gegevenscentra de aanbeve ‑
lingen van de gedragscode na.
Afgezien van haar eigen gegevenscentra heeft de 
Commissie faciliteiten voor gegevenscentra gehuurd in 
Luxemburg en Brussel. De eigenaren van deze facilitei ‑
ten hebben de gedragscode ondertekend.
De Commissie beraadt zich momenteel over haar beleid 
inzake gegevenscentra, met inbegrip van het gebruik 
van de „cloud”.
Conclusies en aanbevelingen
102
De Europese Unie loopt voorop in proactief klimaat ‑
beleid en klimaatactie op internationaal niveau. Zij zal 
daarmee doorgaan ten aanzien van de nieuwe doelstel ‑
lingen voor 2030 en het voorgestelde emissiereductie ‑
streefcijfer van 40 %.
103
De Commissie is van mening dat EMAS het juiste 
beleidsinstrument is voor het verminderen van de CO2‑
voetafdruk van de EU‑instellingen en ‑ organen.
Bovendien zijn er veel voorbeelden van situaties waarin 
beleid dat ten uitvoer is gelegd in verband met het doel 
om in 2020 de uitstoot met 20 % te hebben verminderd, 
ook van toepassing zijn op overheidsinstellingen, met 
inbegrip van EU‑instellingen en hun personeel. Dit zal 
ook het geval zijn voor de nieuwe doelstellingen voor 
2030 (met inbegrip van het voorgestelde streefcijfer 
om de uitstoot van broeikasgassen met 40 % terug te 
dringen).93
Hoewel dit programma nog steeds loopt, waren de 
prioriteiten van het OIB, OIL en JCR in overeenstemming 
met de toepasselijke nationale en regionale normen. 
Dit sluit de mogelijkheid niet uit dat enkele van de 
meer recente bouwprojecten van de Commissie, en 
met name de verwachte projecten op de JCR‑locatie in 
Ispra, inderdaad zullen voldoen aan de vereisten van 
het Programma voor groene gebouwen. Het OIB zal in 
de toekomst aan het programma deelnemen als er een 
toegevoegde waarde is.
94
In de handleiding voor gebruikelijke bouwspecificaties 
(MIT) wordt gestreefd naar het behalen van passieve 
prestaties van gebouwen en worden de volgende mini ‑
mumvoorschriften voor projecten vastgesteld:
 — Richtlijn 2010/31/EU betreffende de energie ‑
prestatie van gebouwen, 
 — Regionale wettelijke minimumvoorschriften.
Op basis van de handleiding is ook vereist dat er 
energie‑audits en/of energieonderzoeken worden 
uitgevoerd om de toepassing van oplossingen voor 
energie‑efficiëntie en de invoering van hernieuwbare 
energie te beoordelen.
95
De Commissie verplicht zich ertoe de voorbeeldfunctie 
van overheidsorganen te vervullen door haar toezeg ‑
ging om de vereisten van Richtlijn 2012/27/EU betref ‑
fende energie‑efficiëntie (artikelen 4 en 5) toe te passen 
en het OIB (Brussel) heeft de technische effecten van de 
richtlijn op haar gebouwen beoordeeld.
In ieder geval zal, voor zowel nieuwe gebouwen als 
voor renovaties, bij de ambities voor toekomstige pro ‑
jecten en de bijbehorende financiële effecten rekening 
moeten worden gehouden met het beschikbare jaar ‑
lijkse begrotingskrediet binnen het meerjarig financieel 
kader 2014 ‑2020.
100
De Commissie beperkt haar aanpak niet tot de ener ‑
gie‑efficiëntie van een gebouw en is van mening dat 
Breeam of soortgelijke systemen veelomvattender en 
meer in overeenstemming zijn met haar beleid en de 
algehele impact op het milieu van haar activiteiten.
Antwoorden van de gecontroleerde EU-instellingen 
en -organen51
flexibiliteit behouden om streefcijfers op de best moge ‑
lijk manier te behalen.
Hoewel de EU‑wetgeving overheidsinstellingen geen 
specifieke streefcijfers voor uitstootreductie oplegt, is 
verdere actie op dat niveau wel degelijk mogelijk, ook 
door middel van de verdere uitrol van EMAS, dat een 
gemeenschappelijk beleid vormt voor het verminderen 
van de CO2‑voetafdruk van de administratieve werk ‑
zaamheden van de EU‑instellingen en ‑ organen.
(a) en (b)  
De Commissie gaat niet akkoord met dit deel van de 
aanbeveling, aangezien hierbij geen rekening wordt 
gehouden met bredere overwegingen, zoals kostenef ‑
ficiëntie en specifieke situaties bij de EU‑instellingen en 
‑organen. Voor een dergelijke aanpak is het nodig dat 
de vermeende voordelen concreet worden aangetoond.
107
De Commissie is voornemens de monitoring van de 
BKG‑uitstoot binnen het EMAS‑systeem te intensiveren
108
De Commissie heeft haar inspanningen geconcentreerd 
op het energieverbruik van haar gebouwen, omdat dit 
de grootste bron van uitstoot van broeikasgassen was 
waar het rendement op de investering het grootst was. 
De Commissie richt zich momenteel op mobiliteit, dat 
de op één na grootste bron van uitstoot vormt.
109
De Commissie heeft in het verleden een aanpak gehul ‑
digd waarbij bij de berekening van de emissies ten 
gevolge van haar elektriciteitsverbruik uit hernieuwbare 
energiebronnen in Brussel ervan werd uitgegaan dat de 
voetafdruk dan nul was. Het energieverbruik in de kan ‑
toorgebouwen die zijn geregistreerd in het EMAS‑sys ‑
teem is tussen 2005 en 2012 met 40,5 % verminderd 
(Brussel, kWh/m2).104
Het beleid van de Commissie is erop gericht de uitstoot 
van broeikasgassen op een kostenefficiënte en op zo 
alomvattende wijze mogelijk te verminderen, in het 
bijzonder door middel van het klimaat ‑ en energiepak ‑
ket. Gezien het beperkte aandeel van de uitstoot als 
gevolg van administratieve activiteiten van EU‑instel ‑
lingen, heeft de Commissie het niet passend geacht om 
bindende regels op te stellen voor dit soort activiteiten. 
De uitstoot is in ieder geval opgenomen in de reductie ‑
streefcijfers op EU‑niveau of op de nationale niveaus.
105
Er zijn geen aanwijzingen dat bindende regels voor 
alle EU‑instellingen en ‑ organen tot betere resultaten 
zouden hebben geleid.
106
De Commissie is voornemens door te gaan met de 
uitrol van EMAS, dat voorziet in een gemeenschappelijk 
beleid voor het verminderen van de CO2‑voetafdruk van 
de administratieve werkzaamheden van de EU‑instellin ‑
gen en ‑ organen.
Aanbeveling  
Gemeenschappelijk beleid voor het 
verminderen van de uitstoot van 
broeikasgassen
1. 
De Commissie gaat gedeeltelijk akkoord met deze 
aanbeveling. De Commissie is van mening dat EMAS het 
juiste beleidsinstrument is voor het verminderen van de 
CO2‑voetafdruk van de EU‑instellingen en ‑ organen. De 
Commissie zal deze aanbeveling daarom in aanmerking 
nemen door EMAS verder uit te rollen.
Bovendien zal de Commissie doorgaan met de ontwik ‑
keling van geschikte beleidsmaatregelen om de uitstoot 
van broeikasgasemissies op kostenefficiënte en zo 
alomvattend mogelijke wijze terug te dringen, ook met 
betrekking tot 2030, op basis van grondige effectbe ‑
oordelingen die een volledige evaluatie geven van de 
betreffende kosten en baten, indien van toepassing.
Het verminderen van uitstoot waar dat op de goed ‑
koopste wijze kan gebeuren, vormt een kernaspect van 
het huidige beleid, waardoor bindende streefcijfers 
voor vermindering gewoonlijk alleen op Europees 
niveau of op lidstaatniveau worden vastgesteld in plaats 
van op het niveau van organisaties. Hierdoor blijft de 
Antwoorden van de gecontroleerde EU-instellingen 
en -organen52
Aanbevelingen — Gezamenlijke 
aanpak voor vrijwillige verrekening
3. 
De Commissie gaat akkoord met deze aanbeveling, 
waarbij zij de vrijwillige benadering en de autonomie 
van iedere EU‑instelling en ieder EU‑orgaan om te 
beslissen over de toepasselijkheid van een dergelijke 
verrekening onderstreept.
Het EU‑klimaatbeleid of de EU‑wetgeving voorziet 
inderdaad niet in verplichte regelingen om de uitstoot 
te compenseren. De Commissie zal blijven streven 
naar daadwerkelijke uitstootreducties door middel van 
bestaand beleid, met inbegrip van EMAS.
In een dergelijke gezamenlijke aanpak moet ook reke ‑
ning worden gehouden met: 
i) de noodzaak om te voorkomen dat verdere inspan ‑
ningen om werkelijke uitstootreducties te behalen 
ontmoedigd worden, 
ii) de bestaande mechanismen, met inbegrip van de 
handel in emissierechten, en 
iii) de beschikbaarheid van systemen voor verslagleg ‑
ging en voldoende hoogwaardige verrekeningsme ‑
chanismen. Ook zal een beoordeling vereist zijn van 
de effecten op de EU‑middelen en het gebruik van 
overheidsgeld.
4. 
De Commissie gaat akkoord met deze aanbeveling. Er 
is een zeer grote keuze aan mogelijke compenserende 
kredieten van heel wisselende kwaliteit.
Er bestaan regels voor het gebruik van compensaties 
binnen de EU‑milieuwetgeving, die omwille van eendui ‑
digheid altijd in aanmerking zouden moeten worden 
genomen als EU‑instellingen gebruik maken van ver ‑
rekening. Deze regels hebben zowel betrekking op de 
kwantiteit in verhouding tot de eigen actie als op het 
soort compensatie dat van voldoende kwaliteit wordt 
geacht. Zo is het bijvoorbeeld essentieel om ervoor 
te zorgen dat acties voor verrekening additioneel zijn, 
onderworpen zijn aan deugdelijke monitoring, verslag ‑
legging en controle om fraudemogelijkheden te mini ‑
maliseren, en voldoen aan boekhoudkundige regels die 
mogelijke dubbeltellingen voorkomen.
De Commissie zal de hoogste prioriteit blijven geven 
aan het nastreven van daadwerkelijke uitstootreducties 
door middel van bestaand beleid, met inbegrip van 
EMAS, terwijl zij tevens andere opties zoals verrekening 
in aanmerking neemt.Aanbeveling — Geharmoniseerde 
berekening en rapportage van de 
uitstoot
2. 
De Commissie gaat akkoord met de aanbeveling 
betreffende de succesvolle ontwikkeling van de 
methode van de milieuvoetafdruk van een organisa ‑
tie (OEF) voor overheidsinstellingen. De Commissie is 
van mening dat zij door de uitvoering van EMAS een 
goede manier heeft gevonden om de belangrijkste 
directe en indirecte milieueffecten, met inbegrip van de 
broeikasgasuitstoot, te definiëren, te meten, en erover 
te rapporteren. Door middel van EMAS en verdere inter ‑
institutionele samenwerking zullen instellingen tot een 
geharmoniseerde aanpak van de berekening van hun 
BKG‑uitstoot kunnen komen.
a) 
Er is momenteel een uitgebreide test gaande met de 
OEF‑methode, zoals aanbevolen door de Commissie, 
die tot eind 2016 duurt. De doelstellingen van de test ‑
fase omvatten de definiëring van een aantal technische 
vereisten die als basis zullen dienen voor een brede 
uitvoering van de methode in een complex bestuurs ‑
systeem zoals dat van de Commissie. Bovendien zullen 
de resultaten van de testfase waarschijnlijk leiden tot 
een herziening/verbetering van de OEF‑methode. 
Gedurende deze testfase heeft de Commissie voor ‑
rang gegeven aan de ontwikkeling van sectorale regels 
voor OEF (OEFSR’s) voor de sectoren met de meeste 
impact op het milieu. Het is duidelijk dat de sector van 
het openbaar bestuur daar niet onder valt. Na evalu ‑
atie van de resultaten van de testfase, zodra de her ‑
ziene OEF‑methode beschikbaar is, zal de Commissie 
de mogelijkheid overwegen om een interne testfase 
te starten om specifieke sectorale regels te ontwik ‑
kelen voor de berekening en verslaglegging van de 
milieuvoetafdruk van de Commissie of vergelijkbare 
overheidsinstellingen.
110
Het EU‑klimaatbeleid of de EU‑wetgeving voorziet 
inderdaad niet in verplichte regelingen om de uitstoot 
te compenseren. De Commissie heeft gestreefd naar 
daadwerkelijke uitstootreducties door middel van 
bestaand beleid, met inbegrip van EMAS.
Antwoorden van de gecontroleerde EU-instellingen 
en -organen53
114
De Commissie buigt zich verder over de vraag of 
deelname aan de Europese gedragscode inzake 
energie‑efficiëntie in gegevenscentra verenigbaar is 
met de financiële vooruitzichten, in het bijzonder wat 
de administratieve kredieten betreft.
Aanbevelingen — Volledige uitvoering 
van EMAS en groene aanbestedingen
6. 
De Commissie gaat akkoord met deze aanbeveling en 
ondersteunt de bevordering van het EMAS‑systeem vol ‑
ledig. Beperkingen in de reikwijdte maken deel uit van 
het EMAS‑systeem om iedere organisatie in staat te stel ‑
len zich te richten op de belangrijkste milieuaspecten.
De Commissie zal het ondertekenen van de Europese 
gedragscode inzake energie‑efficiëntie in gegevenscen ‑
tra overwegen nadat verder is geëvalueerd of een en 
ander verenigbaar is met de financiële vooruitzichten, in 
het bijzonder wat de administratieve kredieten betreft.
7. 
De Commissie gaat akkoord met deze aanbeveling. De 
huidige herziening van het FR/RAP schept het regu ‑
lerende kader dat meer groene overheidsopdrachten 
met inbegrip van levenscycluskosten zal bevorderen, 
overeenkomstig Richtlijn 2014/24/EU.
De Commissie zal doorgaan met het ontwikkelen van 
leidraden voor GPP en het gebruik van deze documen ‑
ten aanmoedigen in de GIME‑groep.5. 
De Commissie gaat akkoord met deze aanbeveling, 
waarbij zij erkent dat het voordeel voor de lokale bevol ‑
king slechts één afweging is waarmee rekening moet 
worden gehouden bij de evaluatie van de kwaliteit van 
de compensaties.
111
De Commissie is het eens met de opmerking van de 
Rekenkamer dat de instellingen zich bij het EMAS‑sys ‑
teem moeten aansluiten en/of er beter gebruik van 
moeten maken.
112
EMAS is een krachtig en veeleisend beheersinstrument 
en een snelle invoering is niet verenigbaar met de finan ‑
ciële beperkingen van de meeste EU‑instellingen. De 
beperkingen in de reikwijdte van EMAS maken deel uit 
van het EMAS‑systeem zelf. EMAS moet worden inge ‑
voerd op kostenefficiënte en zo alomvattend mogelijke 
wijze.
113
Over het geheel genomen is in de meeste gevallen 
enige vorm van GPP gebruikt, hoewel veel processen 
niet geheel groen zijn. Slechts in een kwart van de 
contracten zijn geen groene criteria opgenomen. Met 
dit resultaat doen de instellingen het beter dan het 
gemiddelde van de overheidsinstellingen in Europa. 
Volgens een studie (zie voetnoot 1 van het antwoord 
van de Commissie) die is gebaseerd op een in de 
gehele EU gehouden enquête, hield gemiddeld 54 % 
van de overheidsinstellingen rekening met enige vorm 
van groene criteria bij hun laatste aanbesteding voor 
tien belangrijke productgroepen (bouw, elektriciteit, 
schoonmaakproducten en ‑ diensten, textiel, maaltijd ‑ 
en cateringverzorging, meubilair, kantoorautomatise ‑
ringsapparatuur, papier, groenvoorzieningsproducten 
en ‑apparatuur, vervoer) in de periode 2009 ‑2010.
Voor de meeste renovatieprojecten en/of nieuwbouw ‑
projecten maakt de Commissie doorgaans gebruik van 
Breeam‑norm „excellent”, die niet uitsluitend beperkt is 
tot energieprestaties.
Antwoorden van de gecontroleerde EU-instellingen 
en -organen54
Op basis hiervan kan correcter worden ingeschat wat 
de omvang is van de tot dusver gemaakte vorderingen, 
zoals met name:
 — de lancering van het EMAS‑project;
 — de verwezenlijking van een zeer uitvoerige  
diagnose van de door de activiteiten van het 
Hof van Justitie veroorzaakte broeikasgasemis ‑
sies in 2010 en de update van de kernpunten 
van die koolstofbalans voor 2011 en 2012;
 — de significante vermindering, dankzij verschil ‑
lende verbeteringsmaatregelen, van de broei ‑
kasgasemissies sinds 2010;
 — het hechten van groter belang aan milieucrite ‑
ria in het kader van aanbestedingen;
 — de toepassing van de Breeam‑standaard voor 
het vijfde uitbreidingsproject van de gebouwen 
van het Hof.
Volledigheid van de koolstofbalans 
van het Hof van Justitie en 
opmerkelijke verbetering van de 
koolstofvoetafdruk (12‑61)
In haar streven naar de vaststelling van concrete maat ‑
regelen om de uitstoot van broeikasgassen te vermin ‑
deren, heeft de administratie van het Hof van Justitie 
sinds 2010 een eerste diagnose verricht van de door zijn 
activiteiten veroorzaakte broeikasgasemissies, waarbij 
de kernpunten van die koolstofbalans in 2013 zijn bijge ‑
werkt voor 2011 en 2012.
In dit verband zij benadrukt dat het Hof van Justitie 
ervoor heeft gekozen een zeer uitvoerige diagnose te 
verrichten, waarbij de post „Verplaatsingen” niet enkel 
ziet op het woon‑werkverkeer, maar ook op de werk ‑
gerelateerde verplaatsingen en de verplaatsingen van 
de bezoekers. Daarnaast zijn de inspanningen die het 
Hof van Justitie zich getroost om de koolstofvoetafdruk 
te verminderen, niet enkel toegespitst op het aspect 
„Energie”.Het Hof van Justitie van de 
Europese Unie
Inleiding (01‑11)
Zoals gebruikelijk voor jaarverslagen of voor elk ander 
speciaal verslag, neemt de administratie van het Hof 
van Justitie de opmerkingen van de Rekenkamer met 
bijzondere belangstelling in ontvangst en zorgt het 
steeds ervoor de nodige maatregelen te nemen om 
gevolg te geven aan de eventueel geformuleerde 
aanbevelingen.
Zoals blijkt uit het voorliggende speciaal verslag hecht 
het Hof van Justitie groot belang aan de milieubescher ‑
ming en zet het zich vastberaden in op dit gebied, met 
name in het alomvattende en gestructureerde kader 
van het EMAS ( Eco Management and Audit Scheme), en 
zulks niettegenstaande de beperkingen die de laatste 
jaren golden op het gebied van personele en financiële 
middelen. Deze inzet heeft overigens, zoals blijkt uit 
de gerealiseerde verminderingen van de uitstoot van 
broeikasgassen (BKG), reeds tot merkbare resultaten 
geleid.
De hiernavolgende antwoorden strekken dan ook voor ‑
namelijk ertoe nuttige preciseringen aan te brengen in 
het licht van bepaalde opmerkingen en aanbevelingen 
van de Rekenkamer.
Opmerkingen (12‑101)
In het algemeen zouden de door de verschillende Euro ‑
pese instellingen gemaakte vorderingen op het gebied 
van milieubeleid eveneens beter worden beoordeeld 
in het licht van de middelen die zij daartoe konden 
inzetten. Aldus moet worden benadrukt dat de door 
het Hof van Justitie verrichte inspanningen en onder ‑
nomen acties, die in het voorliggende speciaal verslag 
zijn vermeld, met een minimum aan middelen werden 
gerealiseerd (met name de creatie van één enkele post, 
die door de begrotingsautoriteit werd toegekend en die 
in 2012 werd bezet). 
Antwoorden van de gecontroleerde EU-instellingen 
en -organen55
Aangaande het feit dat niet werd voorzien in een 
compensatieregeling voor broeikasgasemissies, meent 
de administratie van het Hof dat de financiering van 
dergelijke compensatieprojecten enkel in overweging 
moet worden genomen wanneer alle andere vooraf ‑
gaande mogelijkheden om de bestaande emissies te 
doen verdwijnen of te verminderen, zijn uitgeput, in het 
bijzonder om een hoge inzetbaarheid van alle actoren 
binnen de instelling te behouden en om de op dat 
gebied noodzakelijke initiatieven beter aan te moe ‑
digen. Voorts meent de administratie van het Hof dat 
de financiering van dergelijke compensatieprojecten 
vereist dat met name op het punt van de omschrijving 
van een passend begrotingskader, de criteria en de in 
aanmerking komende projecttypes en het budget dat 
daaraan kan worden besteed, voorafgaandelijk een 
interinstitutionele gemeenschappelijke aanpak wordt 
vastgesteld.
Vastberaden inzet van het Hof van 
Justitie bij de uitvoering van het 
EMAS‑project (62‑75)
In 2012 heeft het Hof van Justitie een bijzonder 
actieve wending gegeven aan de uitvoering van het 
EMAS‑project, met name door de benoeming van de 
EMAS‑coördinator.
Aanvankelijk heeft de administratie van het Hof van Jus ‑
titie de nadruk gelegd op het belang van regelmatige 
acties met het oog op voorlichting en bewustmaking 
van de diensten en het personeel op het gebied van 
milieukwesties.
Vervolgens werd een tweelagige operationele structuur 
ingevoerd om het EMAS‑project op duurzame wijze te 
beheren.
In 2013 werd een kaderstudie verricht om het stappen ‑
plan van het EMAS‑project binnen de instelling vast te 
stellen. Behalve het opmaken van de milieubalans van 
de instelling in het licht van de eisen van de EMAS‑ver ‑
ordening, beoogde die studie voornamelijk de vaststel ‑
ling van de stappen die moeten worden ondernomen 
voor een EMAS‑registratie, die volgens het voorgestelde 
tijdschema in 2016 zou moeten worden verkregen.Op basis van de opeenvolgende diagnoses kon objec ‑
tief worden vastgesteld dat de door het Hof van Justitie 
veroorzaakte uitstoot sinds 2010 met name op de 
volgende gebieden is verminderd:
 — tussen 2011  en 2012 zijn de broeikasgasemissies 
op het gebied van „verplaatsingen van bezoe ‑
kers” met 14 % verminderd;
 — tussen 2010 en 2011 en tussen 2011 en 2012 
zijn de broeikasgasemissies op het gebied van 
stroomverbruik met 98 % respectievelijk 6 % 
verminderd;
 — tussen 2011  en 2013 zijn de afvalverwerkings ‑
kosten met 25 % verminderd en is de hoeveel ‑
heid huishoudelijk afval met 10 % afgenomen.
Die verminderingen zijn met name het resultaat van de 
volgende projecten:
 — het sluiten van een overeenkomst inzake 
groene energie met de elektriciteitsleverancier;
 — het nemen van maatregelen ter verbetering van 
de isolatie van de gebouwen;
 — de optimalisering van de energieplanning van 
bepaalde gebouwen;
 — de vermindering van organisch afval en de ver ‑
betering van de gescheiden afvalinzameling.
Voorts heeft een nauwkeurigere schatting van de emis ‑
sies op het gebied van „woon‑werkverkeer” en „lekken 
van koelmiddelen” het mogelijk gemaakt de kwaliteit 
van de op die twee posten van de koolstofbalans 
betrekking hebbende gegevens te verbeteren en werd 
de aan die posten inherente onzekerheidsgraad op die 
manier verminderd.
Omwille van de transparantie werden de rapporten 
inzake de koolstofbalans van het Hof van Justitie op zijn 
website www.curia.eu  gepubliceerd en op die wijze ter 
beschikking gesteld van de Europese burgers.
Antwoorden van de gecontroleerde EU-instellingen 
en -organen56
Relevantie van de Breeam‑standaard 
om de milieueffecten van het 
gebouwenbestand van het Hof van 
Justitie sterker te verminderen (90‑101)
Teneinde de milieueffecten van zijn gebouwenbestand 
zo klein mogelijk te maken, heeft de administratie 
van het Hof van Justitie voor het vijfde uitbreidings ‑
project van de gebouwen van het Hof van Justitie 
de Breeam‑standaard verkozen boven de door de 
Rekenkamer als referentie aangegeven GBP‑standaard. 
De Breeam‑standaard beperkt zich immers niet tot 
„energiebesparing”, maar ziet ook op andere aspecten 
die minstens even belangrijk zijn (zoals waterverbruik, 
afvalbeheer en duurzame mobiliteit), wat ongetwijfeld 
verklaart waarom die standaard binnen de Europese 
instellingen het meest wordt toegepast.
Conclusies en aanbevelingen (102‑114)
Over het geheel genomen verwelkomt het Hof van Jus ‑
titie de opmerkingen en aanbevelingen van de Reken ‑
kamer in het voorliggende verslag.
In overeenstemming met de conclusies van de Reken ‑
kamer is het Hof van Justitie zich bewust van het belang 
om deel te nemen aan het EMAS‑systeem en heeft het 
zich daarvoor sinds 2012 actief ingezet, in het bijzonder 
door de EMAS‑coördinator te benoemen, wat door de 
toekenning van een post door de begrotingsautori ‑
teit mogelijk werd. Ondanks de beperktere middelen 
waarover het Hof van Justitie in de context van de 
huidige begrotingscrisis beschikt, streeft het Hof een 
EMAS‑registratie voor 2016 na.
Tegelijkertijd wenst het Hof van Justitie zijn koolstof ‑
balans verder te verbeteren en meer in te zetten op het 
gebruik van milieucriteria voor onder zijn bevoegdheid 
vallende overheidsopdrachten, met inachtneming van 
de toepasselijke wettelijke bepalingen. Voorts zal de 
komende vijfde uitbreiding van de gebou  wen van het 
Hof van Justitie dankzij een zo goed mogelijke inacht ‑
neming van de eisen van het Breeam ten volle bijdra ‑
gen aan de vermindering van de milieueffecten van het 
gebouwenbestand van het Hof.Wat de milieudoelstellingen en met name de verminde ‑
ring van de broeikasgasemissies betreft, is de adminis ‑
tratie van het Hof van Justitie veeleer voorstander van 
de vaststelling van relatieve doelstellingen (bijvoor ‑
beeld naargelang van de oppervlakte van de gebouwen 
en/of het aantal personen) die kunnen worden getoetst 
aan de hand van de in de EMAS‑verordening (EG) 
nr. 1221/2009) opgenomen indicatoren. De vaststelling 
van de door de Rekenkamer voorgestane doelstellingen 
in absolute cijfers is namelijk slechts relevant indien de 
onderliggende databank voldoende betrouwbaar is 
en de ontwikkeling van de gekozen indicator in de tijd 
gezien consistente informatie kan verschaffen. Hoewel 
in dit stadium niet is voldaan aan de voorwaarden voor 
de bepaling van een voldoende betrouwbare cijferindi ‑
cator, zullen deze voorwaarden echter met de voor ‑
uitgang van het EMAS‑project in de nabije toekomst 
worden vervuld.
Bevordering van de opname van 
milieucriteria in overheidsopdrachten 
(groene aankopen) (77‑89)
De administratie van het Hof van Justitie steunt het 
voornemen van de Rekenkamer om milieucriteria op te 
nemen in overheidsopdrachten en aldus bij te dragen 
aan een duurzamere ontwikkeling, met name door 
gebruik te maken van de door de Commissie gepu ‑
bliceerde „Green Public Procurement toolkit”. Om die 
reden werd in het vademecum van het Hof van Justitie 
voor overheidsopdrachten een specifieke paragraaf 
gewijd aan ecologische overheidsopdrachten, die ook 
een directe link naar de overeenkomstige informatie 
van de Europese Commissie bevat. De administratie 
van het Hof van Justitie is evenwel van mening dat de 
ordonnateursdiensten van elke instelling op het gebied 
van milieucriteria een toereikende beoordelingsmarge 
moeten kunnen behouden teneinde de verschillende 
beoordelingscriteria oordeelkundig te wegen naarge ‑
lang van de specifieke kenmerken van de uitgeschreven 
aanbestedingen.
Antwoorden van de gecontroleerde EU-instellingen 
en -organen57
De Europese Centrale Bank
De Europese Centrale Bank (ECB) spreekt haar waarde ‑
ring uit voor de controle door de Europese Rekenkamer 
van hoe de EU‑instellingen en ‑ organen hun uitstoot 
van broeikasgassen berekenen, verminderen en ver ‑
rekenen en verwelkomt het Speciaal verslag van de 
Europese Rekenkamer. De ECB is ten zeerste overtuigd 
van het belang van duurzaam beleid en van het ver ‑
mogen van gerichte inspanningen om de uitdagingen 
waarvoor onze economie en natuurlijke omgeving zich 
gesteld zien, het hoofd te bieden. De ECB is daarom met 
name dankbaar voor de algemene opmerkingen van de 
Rekenkamer ten aanzien van de mogelijkheden die het 
opzetten van een gezamenlijke aanpak voor EU‑instel ‑
lingen zou bieden om een bijdrage te leveren aan het 
verwezenlijken van de langetermijndoelstelling van de 
Europese Unie, het verminderen van de uitstoot.
In deze context neemt de ECB tevens nota van de erken ‑
ning van de Rekenkamer dat zij stappen heeft onderno ‑
men om de negatieve impact van haar administratieve 
activiteiten op het milieu terug te dringen, zoals naar 
voren komt in het op 28  april  2014 gepubliceerde „ver ‑
slag over de controle van het beheer door de Europese 
Centrale Bank van haar CO2‑voetafdruk”. In vervolg op 
de antwoorden van de ECB op dat specifieke verslag, zie 
hieronder het commentaar van de ECB op de opmerkin ‑
gen en aanbevelingen in het speciaal verslag:
Paragraaf 8 — Tabel 1
De stijging van het maximumpersoneelsbestand van 
de ECB van 1 448,5 full‑time equivalent‑posities in 2012 
naar 2602 fulltime  ‑ equiv  alent‑posities in 2014 is voor ‑
namelijk het gevolg van het opzetten van het Gemeen ‑
schappelijk toezichtsmechanisme.
Paragraaf 23
Wat betreft de uitstoot die werd veroorzaakt door per ‑
soneelsleden die pendelden van huis naar werk, werkt 
de ECB thans aan de ontwikkeling van een berekenings ‑
methode met als doel deze uitstoot op te nemen in de 
volgende rapportage over haar CO2‑voetafdruk.Tot slot ondersteunt het Hof van Justitie in het bijzonder 
de aanbevelingen van de Rekenkamer tot verdergaande 
harmonisering van de benaderingen en een versterkte 
interinstitutionele samenwerking op het onderzochte 
gebied, met name op grond van door de Commissie 
genomen of te nemen initiatieven. In dat verband is de 
administratie van het Hof bereid om deel te nemen aan 
de werkzaamheden die noodzakelijk zijn voor de vast ‑
stelling van betere gemeenschappelijke benaderingen.
Antwoorden van de gecontroleerde EU-instellingen 
en -organen58
De Europese Rekenkamer
Het secretariaat‑generaal (SG) van de Europese 
Rekenkamer  is ingenomen met de opmerkingen van 
de Europese Rekenkamer en spreekt zijn waardering uit 
voor de aanbevolen verbeteringen van de Rekenkamer.
Aanbeveling 2
Het SG aanvaardt de aanbeveling en zal meting en 
rapportage van de directe en indirecte BKG‑uitstoot 
van de Rekenkamer invoeren en tevens reductiestreef ‑
cijfers vaststellen. De exercitie met de CO2‑voetafdruk 
en de tenuitvoerlegging van de BKG‑methodologie 
zullen aan het eind van het lopende EMAS‑project als 
prioritaire doelstelling in het milieuprogramma worden 
opgenomen.
Aanbevelingen 3 ‑5
Het SG aanvaardt de aanbevelingen en zal een beleid 
definiëren om de BKG‑uitstoot van de Rekenkamer te 
compenseren en zal hoogwaardige compensatie intro ‑
duceren. Deze acties zullen onmiddellijk na de afron ‑
ding van de in aanbeveling 2 beschreven actie worden 
ondernomen.
Aanbeveling 6
Het SG aanvaardt de aanbeveling en de Rekenkamer  
zal zich registreren bij het Europese milieubeheer ‑ en 
milieuauditsysteem. Het met EMAS vergelijkbare  
milieubeheersysteem wordt momenteel uitgevoerd.  
De initiële milieuanalyse en de controle van de confor ‑
miteit van de gebouwen van de Rekenkamer met de 
regelgeving worden sinds 10  april  2014 uitgevoerd.
Het SG onderschrijft tevens het algemene concept en 
de doelstellingen van de vrijwillige Europese gedrags ‑
code inzake de energie‑efficiëntie in gegevenscentra 
„om het energieverbruik van gegevenscentra in Europa 
te verminderen en zo de uitstoot te reduceren, de aard ‑
opwarming te beperken en geld te besparen”. Het SG 
zal daarom overwegen na een kosten‑batenanalyse van 
de betrokken implicaties en risico’s de gedragscode te 
onderschrijven. Veel goede praktijken zoals de virtua ‑
lisering of groene aankoop van ICT‑hardware worden 
reeds door de diensten van de Rekenkamer toegepast.Paragrafen 83 en 88
De ECB waardeert de erkenning van de Rekenkamer dat 
zij voor alle relevante gevallen groene aanbestedingen 
de facto  verplicht heeft gesteld door middel van interne 
instructies en systematisch toezicht, en is voornemens 
te beginnen met de verslaglegging over haar prestaties 
op het vlak van de tenuitvoerlegging van haar Sustaina ‑
ble Procurement Guideline (Richtsnoer over duurzame 
aanbesteding) in haar jaarlijkse Environmental State ‑
ments (Milieuverklaringen).
Aanbevelingen 1 tot en met 7
De ECB verwelkomt en ondersteunt de aanbevelingen 
van de Rekenkamer ten aanzien van het ontwikkelen 
van een gezamenlijke aanpak voor het verminderen 
van de uitstoot van broeikasgassen, het harmoniseren 
van de berekening en rapportage van de uitstoot, en 
het uitvoeren van de compensatie van de restuitstoot. 
Bovendien ondersteunt de ECB ten volle de doelstelling 
van de vrijwillige Europese Gedragscode Energie‑effi ‑
ciëntie in datacentra om „de energieconsumptie in 
datacentra in geheel Europa terug te dringen om op 
die manier de uitstoot te verminderen, de mondiale 
opwarming te beperken en geld te besparen”, en zal 
overwegen deelnemerstatus aan te vragen.
Antwoorden van de gecontroleerde EU-instellingen 
en -organen59
De Europese Dienst voor 
extern optreden
De EDEO werd op 1 januari 2011 opgericht en nam met 
het grootste deel van zijn personeel zijn intrek in Brus ‑
sel in een nieuw, modern gebouw dat aan alle normen 
voldoet inzake energieverbruik en milieubescherming. 
De EDEO erfde ook drie oudere gebouwen van de Raad. 
De huur van deze gebouwen loopt in 2018 ten einde en 
de EDEO onderzoekt momenteel hoe de doeltreffend ‑
heid het best kan worden verbeterd en welke alternatie ‑
ven de vastgoedmarkt in Brussel kan bieden.
Het beheer van de gebouwen van de EDEO in Brussel 
is toevertrouwd aan OIB via een overeenkomst inzake 
dienstverleningsniveau en de EDEO verwacht van OIB 
de toepassing van optimale werkwijzen wat betreft het 
gebouwenbeheer.
In 2012 ondertekende de EDEO een contract voor de 
levering van milieuvriendelijke hoogspanningselektri ‑
citeit voor de gebouwen van de hoofdzetel (Contract 
EEAS ‑106‑DIVA4 ‑SUP‑DIR). Hierdoor wordt 100 %  
milieuvriendelijke elektriciteit (LGO) geleverd en wor ‑
den ook de leveringsvergunningen op Belgisch federaal 
en regionaal niveau nageleefd.
Wat de vrijwillige deelname betreft aan het milieube ‑
heer ‑ en milieu‑auditsysteem (EMAS), heeft de EDEO 
belangstelling voor meer informatie over het beheer 
van dit programma en de mogelijkheden om het 
budgetneutraal toe te passen. Voorts is de EDEO ertoe 
bereid om „groene” aanbestedingsbeginselen in te voe ‑
ren waar dit mogelijk is; helaas is dit voor EU‑delegaties 
in derde landen niet altijd het geval.
Nochtans geven een aantal delegaties het goede 
voorbeeld; zo wordt de installatie van zonnepanelen 
momenteel bestudeerd of uitgevoerd in de delegaties 
in Cambodja, Kaapverdië, Samoa en Kosovo. Aanbeveling 7
Het SG aanvaardt de aanbeveling en zal groene 
aanbestedingen op een systematischer wijze blijven 
gebruiken door het integreren van het GPP (groene 
overheidsopdrachten) in het milieubeheersysteem van 
de Rekenkamer — met name door de ontwikkeling van 
interne procedures en door systematisch toezicht.
Antwoorden van de gecontroleerde EU-instellingen 
en -organen60
Het Europees Economisch en 
Sociaal Comité en het Comité 
van de Regio’s van de  
Europese Unie
65 — Tabel 6
Vijf van de zes gebouwen van het Comité maken inte ‑
graal deel uit van de EMAS‑doelstellingen. Het zesde 
gebouw wordt gedeeld met de Commissie, die de 
eigenaar ervan is. Dit gebouw is derhalve niet opge ‑
nomen in de doelstellingen van het milieumanage ‑
mentsysteem van het Comité, hoewel het personeel 
dat werkzaam is in dit gebouw zich wel houdt aan de 
EMAS‑richtsnoeren.
De Comités bekijken momenteel of ze ook dit gebouw 
kunnen opnemen in hun milieudoelstellingen.
72
Het EESC en het CvdR zijn van mening dat alle wet ‑
telijke vereisten (investeringen) en controles die uit 
EMAS voortvloeien en die belangrijk zijn, in aanmerking 
moeten worden genomen.
83
In 2014 hebben de Comités besloten dat al hun diensten 
in de toekomst verplicht zijn het EMAS‑team te raad ‑
plegen over groene openbare aanbestedingen als de 
contractwaarde de 60 000 euro overschrijdt.
91
Het EESC en het CvdR zijn het erover eens dat de 
EU‑instellingen en ‑ organen moeten streven naar 
gebouwen die beantwoorden aan de alomvattende 
criteria voor de samenstelling van het instrumentarium 
voor groene overheidsopdrachten ( GGP ).
De mogelijkheid om hernieuwbare energiebronnen te 
gebruiken is echter beperkt in de Brusselse wijk waar 
de gebouwen van het Comité staan. Daardoor kan het 
Comité optie b) van dit GGP ‑instrumentarium niet ten 
uitvoer leggen voor hun gebouwen.Bij nieuwe bouwprojecten in Burundi, Niger en Mexico 
vroegen wij de met het project belaste architecten 
milieu‑oplossingen te ontwikkelen met als doel de 
broeikasgasuitstoot te verminderen en aandacht te 
hebben voor de milieu‑aspecten van de projecten 
(gebruik van duurzame materialen, bioklimatologische 
oplossingen, gebruik van alternatieve energiebronnen 
enz.). Andere vastgoedmarkten zijn problematischer.
De EDEO is vastbesloten grotere inspanningen te doen 
om de broeikasuitstoot te verminderen binnen de 
operationele beperkingen waarmee hij geconfronteerd 
wordt.
Antwoorden van de gecontroleerde EU-instellingen 
en -organen61
Aanbeveling 3
Het EESC en het CvdR zijn het erover eens dat de 
EU‑instellingen en ‑ organen een gemeenschappelijke 
aanpak moeten ontwikkelen.
Het financieren van compensatieregelingen zou echter 
alleen moeten gebeuren nadat alle mogelijke investe ‑
ringen zijn gedaan om de voetafdruk van de Comités te 
verminderen.
111
De Comités willen graag benadrukken dat ze optimaal 
gebruikmaken van de instrumenten voor milieuma ‑
nagement die door de Commissie worden aangereikt.
114
Zie antwoord op paragraaf 101.
Aanbeveling 6
Zie antwoord op de paragrafen 65 en 101.
Aanbeveling 7
Het EESC en het CvdR stemmen in met deze aan ‑
beveling. In 2014 hebben de Comités besloten dat 
al hun diensten in de toekomst verplicht zijn om het 
EMAS‑team te raadplegen over groene openbare 
aanbestedingen als de contractwaarde de 60 000 euro 
overschrijdt.Zelfs als de Comités aanzienlijk meer zonnepanelen zou 
plaatsen op zijn gebouwen, zou dit maar goed zijn voor 
een heel beperkt percentage van hun elektriciteits ‑
consumptie. De Comités zijn aan het onderzoeken of 
de installatie van een cogenerator kan helpen om hun 
ecologische voetafdruk terug te dringen.
101
Het EESC en het CvdR hebben de gedragscode bekeken 
en merken op dat deze code speciaal is gericht op na 
2011 gecreëerde gegevens, terwijl de gegevens van de 
Comités dateren van 2004.
Het onderschrijven van deze code zou een onno ‑
dige last betekenen voor de Comités, aangezien ze 
al veel van de in de gedragscode opgenomen goede 
praktijken inzake „IT‑uitrusting en ‑ diensten” hebben 
doorgevoerd.
105
Ondanks de afwezigheid van bindende regels voor alle 
instellingen, hebben de Comités een aantal tastbare 
resultaten geboekt bij de terugdringing van hun broei ‑
kasgassen via EMAS.
In 2013 was het verbruik van aardgas per persoon 51 % 
lager dan in 2008, en het elektriciteitsverbruik lag 21 % 
lager dan in 2008.
109
De Comités willen benadrukken dat ze niet alleen 
groene energie aanschaffen, maar dat ze er ook in 
geslaagd zijn om hun energieverbruik te vermin ‑
deren dankzij technische investeringen (zie ook 
paragraaf 105).
Aanbeveling 2
Het EESC en het CvdR stemmen in met deze aanbeve ‑
ling. Zodra er een gemeenschappelijke norm is, zullen 
de Comités trachten om hun indirecte en directe uit ‑
stoot van broeikasgassen te berekenen en een specifiek 
actieplan opzetten. Zolang er geen geharmoniseerde 
methodologie bestaat voor de berekening van de voet ‑
afdruk, blijven de Comités hun middelen investeren in 
de vermindering van deze voetafdruk.
Antwoorden van de gecontroleerde EU-instellingen 
en -organen62
Aanbeveling 1
De EIB staat positief tegenover een gemeenschap ‑
pelijk beleid om de koolstofuitstoot van de adminis ‑
tratieve verrichtingen van EU‑instellingen en ‑ organen 
terug te dringen, zoals dit in de aanbeveling wordt 
gesuggereerd.
Aanbeveling 2
De EIB is voorstander van een geharmoniseerde 
benadering voor de berekening en rapportage van de 
directe en indirecte uitstoot van broeikasgassen voor 
EU‑instellingen en ‑ organen.
Aanbevelingen 3 ‑5
De EIB is vanaf 2013 bezig haar resterende koolstofemis ‑
sies uit te ruilen via koolstofkredieten die afkomstig zijn 
van een REDD+ ‑project dat is goedgekeurd in het kader 
van de Verified Carbon Standard (VCS) en de Climate, 
Community and Biodiversity Alliance (CCBA), „gold 
level”, en dat niet alleen een bijdrage levert aan het 
terugdringen van uitstoot maar ook aan duurzame ont ‑
wikkeling waarvan de betrokken plaatselijke bevolking 
kan profiteren.
Aanbeveling 6
De EIB neemt nota van de aanbeveling van de Reken ‑
kamer en zal hiermee zorgvuldig rekening houden bij 
de implementatie van een systeem voor milieubeheer.
1 Het terugdringen van de emissies in het kader van het 
programma Vermindering van emissies afkomstig uit ontbossing 
en aantasting (Reducing Emissions from Deforestation and 
Degradation, REDD) is door de Verenigde Naties opgezet om te 
helpen de vernietiging van bossen wereldwijd een halt toe te 
roepen. „REDD+” gaat nog een stap verder: het programma heeft 
niet alleen betrekking op het voorkomen van ontbossing , maar ook 
op de bescherming van wilde dieren, gemeenschapsontwikkeling, 
het scheppen van banen en de uitbreiding van koolstofreservoirs 
in bossen, evenals op andere positieve maatschappelijke 
ontwikkelingen.De Europese 
Investeringsbank
Algemene opmerking
De Europese Investeringsbank (EIB) dankt de Europese 
Rekenkamer voor haar verzoek aan de EIB om op vrijwil ‑
lige basis deel te nemen aan het onderzoek „Hoe gaan 
de EU‑instellingen en ‑ organen te werk bij het bereke ‑
nen, terugbrengen en compenseren van hun uitstoot 
van broeikasgassen?”.
Als bank van de Europese Unie acht de EIB het van 
essentieel belang om op maatschappelijk verantwoorde 
wijze te werk te gaan; zij heeft dan ook bewezen in staat 
te zijn de milieueffecten van haar activiteiten in kaart 
te brengen en te beheren. De EIB is ingenomen met de 
conclusies van de Rekenkamer, die vaststelt dat de bank 
op dit gebied goede resultaten boekt, en geeft met 
genoegen de volgende aanvullingen op de voorlopige 
bevindingen van de Rekenkamer:
19 en 24
De EIB bewaakt bij haar broeikasgasinventarisatie con ‑
tinu de bronnen van de emissies en zal de rapportage 
aanpassen wanneer dit noodzakelijk en uitvoerbaar is.
42
De EIB bracht de uitstoot door mobiliteit terug van 11,10 
tCO2e per persoon in 2007 tot 7,10 tCO2e per persoon in 
2012, een daling van 36 %.
45, 48 en 50
De EIB is van oordeel dat het ook van belang is koolstof ‑
emissies per persoon te rapporteren, omdat hiermee 
een beter beeld wordt verkregen van de effecten van 
operationele factoren, zoals de omvang van de activi ‑
teiten en het aantal medewerkers, op de door de Bank 
teweeggebrachte koolstofemissies. 
58
Nadat de EIB langetermijnmaatregelen tot koolstof ‑
reductie had doorgevoerd, die grotendeels tot resultaat 
hebben geleid, heeft de Bank besloten om de reste ‑
rende koolstofemissies te gaan compenseren/uit te 
ruilen, om te beginnen met de emissies in 2013. Hiertoe 
heeft zij een REDD+1‑project uitgezocht waarmee de 
emissies kunnen worden gecompenseerd.
Antwoorden van de gecontroleerde EU-instellingen 
en -organen63
18 en 19
In het kader van Project GREEN wordt nagegaan hoe 
EASA’s milieuprestaties (waaronder de uitstoot) kun ‑
nen worden gemeten en gerapporteerd voor 2014 en 
daarna, met 2013 als uitgangspunt. Voor het meten en 
rapporteren van de uitstoot zal het Agentschap reke ‑
ning houden met het verslag over de CO2‑voetafdruk 
van het Europees Parlement.
45
In het kader van Project GREEN zullen streefdoelen voor 
het verminderen van EASA’s BKG‑uitstoot worden vast ‑
gesteld, waarbij 2013 waarschijnlijk als uitgangspunt zal 
worden genomen.
59
Wat C02‑compensaties betreft, heeft het EASA in 2012 
compensaties voor zakenreizen per trein ingevoerd. 
Bovendien zal Project GREEN „klimaatvriendelijke” ver ‑
voermiddelen aanmoedigen voor het pendelen, voor 
zakenreizen en voor de reizen van bezoekers. Ook com ‑
pensaties voor zakenreizen via de lucht zullen worden 
overwogen, mits de begroting dit toelaat.
65
In het kader van Project GREEN zal worden onderzocht 
of bepaalde elementen van EMAS stapsgewijs kun ‑
nen worden ingevoerd, rekening houdend met de 
verhuizing naar de nieuwe kantoren in 2016. Het EASA 
zal nagaan of zijn milieuverbeteringen op een minder 
formele manier kunnen worden erkend dan via EMAS.
Aanbeveling 1
Het EASA juicht een gezamenlijk beleid voor het 
verminderen van de uitstoot van broeikasgassen toe. 
Een dergelijk beleid dient rekening te houden met de 
uiteenlopende werkzaamheden van de instellingen en 
organen. Bij de opstelling van het ontwerp voor een 
gezamenlijk beleid dient de Commissie de instellin ‑
gen en organen te raadplegen, en zij dient na te gaan 
of zij de kosten in verband met de tenuitvoerlegging 
ervan geheel of gedeeltelijk kan subsidiëren. Er zij op 
gewezen dat Project GREEN naar verwachting streef ‑
doelen voor het verminderen van de BKG‑uitstoot zal 
vaststellen.Het Europees Agentschap 
voor de veiligheid van de 
luchtvaart
Het EASA erkent ten volle het belang van het beperken 
van de impact van zijn werkzaamheden op het milieu 
en de uitstoot van broeikasgassen. Milieubescherming 
op het gebied van de burgerluchtvaart maakt immers 
deel uit van zijn wettelijke mandaat als regelgevende 
instantie.
Tijdens zijn oprichtingsfase (sinds 2003) was het EASA 
niet in staat zich echt toe te leggen op allesomvattende 
maatregelen om zijn uitstoot van broeikasgassen terug 
te dringen. Nu heeft het EASA een stabiele fase in zijn 
ontwikkeling bereikt, en verscheidene recente manage ‑
mentbesluiten zullen het Agentschap in staat stellen 
zijn aandacht op deze problematiek toe te spitsen:
1) de start in 2014 van het milieu‑initiatief „Project 
GREEN” , ondersteund door de uitvoerend directeur;
2) de verhuizing van het EASA in 2016 naar een nieuw 
hoofdkantoor, waar het Agentschap de enige huur ‑
der zal zijn, wat meer mogelijkheden biedt om EASA’s 
CO2‑voetafdruk te verkleinen, en
3) het centraliseren van de belangrijkste operationele 
activiteiten (bijv. aanbestedingen en het beheer van 
zakenreizen en conferenties), die allemaal vertegen ‑
woordigd zijn in „Project GREEN” .
Project GREEN is bedoeld om EASA’s personeelsleden 
bewuster te maken van de milieuverplichtingen van het 
Agentschap en van zijn verplichting zich als een hof ‑
felijke buur te gedragen. De onmiddellijke taken van het 
project zijn:
1) het milieubeleid van het EASA bepalen, reke ‑
ning houdend met de aard en de impact van zijn 
werkzaamheden;
2) essentiële milieuprestatie‑indicatoren en trapsge ‑
wijze doelstellingen vastleggen;
3) groene aanbestedingsprocedures invoeren, en
4) de plaatselijke gemeenschap bij groene projecten 
betrekken.
Antwoorden van de gecontroleerde EU-instellingen 
en -organen64
Er zij op gewezen dat het EASA via Project GREEN pro ‑
beert een hoffelijke buur te zijn door met de plaatselijke 
gemeenschap samen te werken.
Aanbeveling 7
Het EASA verheugt zich over het voorstel de finan ‑
ciële regels en/of aanbestedingsregels te wijzigen om 
„groene aanbestedingen” te bevorderen en te verge ‑
makkelijken. Project GREEN ondersteunt de opname 
van „vergroenende” standaardbepalingen in EASA’s 
aanbestedingsprocedures, en zal na opname toekijken 
op de naleving ervan. Indien van toepassing zullen de 
bepalingen van de GPP‑toolkit worden gebruikt en in 
de specificaties (technische specificaties, selectie ‑/gun ‑
ningscriteria) worden verwerkt.Aanbeveling 2
Project GREEN zal nagaan hoe de OEF‑methode van de 
Commissie het best ten uitvoer kan worden gelegd in 
het kader van EASA’s werkzaamheden.
Aanbevelingen 3, 4 en 5
Het EASA verheugt zich over de mogelijkheid met 
de instellingen en organen samen te werken om een 
gezamenlijke aanpak voor vrijwillige compensaties 
te ontwikkelen op basis van een register van erkende 
regelingen teneinde hoogwaardige compensaties te 
verwezenlijken.
Het EASA erkent dat de ontwikkeling van een gezamen ‑
lijke aanpak voor compensaties niet alleen dient bij te 
dragen aan vermindering van de uitstoot, maar ook 
aan duurzame ontwikkeling ten voordele van de lokale 
bevolking die door het desbetreffende project wordt 
geraakt. Indien op het niveau van een EU‑instelling een 
compensatieregeling wordt opgezet en deze voor alle 
agentschappen en organen wordt opengesteld, kan 
worden bekeken of schaalvoordelen mogelijk zijn.
Aanbeveling 6
In het kader van Project GREEN zal worden onderzocht 
of bepaalde elementen van EMAS stapsgewijs kunnen 
worden ingevoerd, rekening houdend met de verhui ‑
zing naar de nieuwe kantoren in 2016. Het EASA zal 
nagaan of het interessant is zijn milieuverbeteringen op 
een minder formele manier te doen erkennen dan via 
EMAS.
In het kader van Project GREEN zal ook worden beke ‑
ken of het interessant is EASA aan te melden voor de 
Europese gedragscode inzake energie‑efficiëntie in 
gegevenscentra, met name gezien de verhuizing van 
het Agentschap naar zijn nieuwe kantoren in 2016.
Antwoorden van de gecontroleerde EU-instellingen 
en -organen65
Het Europees 
Geneesmiddelenbureau
12 en 13
Het Europees Geneesmiddelenbureau heeft eerste 
stappen ondernomen om zijn CO2‑voetafdruk te verklei ‑
nen. De belangrijkste stap was de aankoop van elektri ‑
citeit afkomstig uit hernieuwbare bronnen. Elektriciteit 
is voor het Bureau waarschijnlijk de grootste bron van 
CO2‑uitstoot. Door elektriciteit afkomstig uit 100 % her ‑
nieuwbare bronnen aan te kopen, heeft het Bureau zijn 
uitstoot tot nul herleid.
Het Bureau heeft geen andere bronnen van brandstof ‑
verbranding en bezit geen voertuigen.
Om zich verder op de invoering van een geharmoni ‑
seerde aanpak voor het meten van de CO2‑voetafdruk 
voor te bereiden, gaat het Bureau ook de uitstoot na 
van zijn zakenreizen en van de reizen van bezoekers van 
het Bureau indien hun reis door het Bureau geregeld 
wordt. Pendelen zonder auto wordt bevorderd door de 
beslissing van het Bureau om vanaf 2015 geen parkeer ‑
plaatsen meer te huren. Een andere voorbereidende 
maatregel is de invoering van groene criteria in de 
EMA‑aanbestedingsrichtsnoeren.
18
Na de goedkeuring van de EMA‑milieustrategie in 
december 2013, waarin het Bureau zicht tot naleving 
van de UK Climate Change Act 2008 verplicht, en de 
vaststelling door het Verenigd Koninkrijk van richtsnoe ‑
ren voor milieurapportage in juni 2013, zal het Europees 
Geneesmiddelenbureau in zijn toekomstige jaarversla ‑
gen ook milieu‑informatie opnemen.
19
Zolang er geen geharmoniseerde instructie voor het 
rapporteren van milieu‑informatie bestaat, is het Euro ‑
pees Geneesmiddelenbureau vrij om in zijn niet‑finan ‑
ciële informatie een beperkt aantal relevante essentiële 
prestatie‑indicatoren op te nemen met betrekking tot 
energieverbruik, vervoer en afval.Het Europees 
Milieuagentschap
Punt 19 — Tabel 2
Net als in voorgaande jaren kocht het Europees  
Milieuagentschap ook in 2012 elektriciteit uitsluitend 
van hernieuwbare bronnen in. In 2012 werd 71 ton 
kooldioxide (CO2) uitgestoten, afkomstig van de verwar ‑
ming van ons hoofdgebouw aan de Kongens Nytorv nr. 
6. Deze uitstoot werd gecompenseerd, samen met de 
uitstoot afkomstig van de verwarming in 2010 en 2011 
(zie paragraaf 54 van het rapport).
Aanbevelingen
Het Europees Milieuagentschap stemt in met de aan ‑
bevelingen van de Rekenkamer.
Antwoorden van de gecontroleerde EU-instellingen 
en -organen66
Het Harmonisatiebureau 
voor de interne markt  
(merken, tekeningen en 
modellen) 
Naar aanleiding van de bevindingen van het controle ‑
verslag „How do the EU institutions and bodies calculate, 
reduce and offset their greenhouse gas emissions?”  (Hoe 
berekenen, verminderen en verrekenen de instellingen 
en organen van de EU hun uitstoot van broeikasgas ‑
sen?) en na analyse van de inhoud ervan door de 
betrokken diensten van het Harmonisatiebureau voor 
de interne markt (BHIM), meldt het BHIM dat deze 
bevindingen geen reden geven bijzondere opmerkin ‑
gen te maken.
De specifieke bevindingen over het BHIM zijn een cor ‑
recte weergave van het milieubeheer bij het BHIM ten 
tijde van de uitvoering van de audit.
De algemene bevindingen over alle gecontroleerde 
instellingen en organen komen overeen met de objec ‑
tieve gegevens die tijdens de audit zijn verkregen.
De conclusies en aanbevelingen van de audit zijn goed 
onderbouwd en redelijk. Door het geven van het goede 
voorbeeld wordt daarmee de weg gewezen naar het 
versterken van het door de Europese Unie bevorderde 
milieubeleid.45
Het stellen van streefdoelen voor BKG‑uitstoot maakt 
deel uit van het actieplan dat het EMA zal uitwerken als 
onderdeel van zijn milieubeheersysteem.
65
Als onderdeel van EMA’s inzet voor het milieu heeft het 
Bureau een aanvang gemaakt met de milieuanalyse. 
Deze zal worden gevolgd door het milieubeleid en de 
invoering van een milieubeheersysteem. De uiteinde ‑
lijke registratie bij EU EMAS zal naar verwachting in de 
loop van 2015 gebeuren.
99 en 100
Het Europees Geneesmiddelenbureau heeft de eige ‑
naar op de EU‑certificering voor groene gebouwen 
gewezen, waarna de eigenaar het Bureau ervan in 
kennis heeft gesteld dat hij de registratie voor dat pro ‑
gramma in gang heeft gezet.
101
Het Bureau heeft voorbereidingen getroffen om zich 
te registreren voor de Europese gedragscode inzake 
energie‑efficiëntie in gegevenscentra.
WAAR ZIJN EU-PUBLICATIES VERKRIJGBAAR?
Gratis publicaties:
•  één exemplaar: 
via EU Bookshop (http://bookshop.europa.eu); 
•  meerdere exemplaren of posters/kaarten: 
bij de vertegenwoordigingen van de Europese Unie ( http://ec.europa.eu/represent_nl.htm),  
bij de delegaties in niet ‑EU‑landen (http://eeas.europa.eu/delegations/index_nl.htm),  
door contact op te nemen met Europe Direct ( http://europa.eu/europedirect/index_nl.htm), 
door te bellen naar 00 800 6 7 8 9 10 11 (gratis in de hele Europese Unie) (*).
(*)  De informatie wordt gratis verstrekt en bellen is doorgaans gratis, maar sommige operatoren, telefooncellen of hotels  
kunnen kosten aanrekenen.
Betaalde publicaties:
• via EU Bookshop (http://bookshop.europa.eu).
Betaalde abonnementen:•  bij een van de verkoopkantoren van het Bureau voor publicaties van de Europese Unie  
(http://publications.europa.eu/others/agents/index_nl.htm).
QJ‑AB‑140‑14‑NL‑C ISSN 1831 ‑0915
Voor een geloofwaardig klimaatbeleid van de 
EU is het van belang dat de EU-instellingen 
en -organen een voortrekkersrol spelen bij 
het ontwerpen en toepassen van beleid voor 
het terugdringen van hun eigen uitstoot 
van broeikasgassen. In dit Speciaal verslag 
wordt onderzocht hoe de EU-instellingen 
en -organen, door het mitigeren van de  
impact van hun administratieve werkzaam -
heden op het milieu, de uitdaging aangaan 
om bij te dragen aan de doelstelling van de 
Unie om vóór 2020 een uitstootvermindering 
van 20 % ten opzichte van 1990 te realiseren.
EUROPESE
REKENKAME R