NL    NL NL 
NL    NL  EUROPESE COMMISSIE 
Brussel, 9.3.2010 
SEC(2010) 198 
  
WERKDOCUMENT VAN DE DIENSTEN VAN DE COMMISSIE 
SAMENVATTING VAN DE  EFFECTBEOORDELING 
  
Begeleidend document bij het 
  
Besluit van het Europees Parlement en de Raad tot instelling van een actie van de 
Europese Unie voor het Europees erfgoedlabel 
  
{COM(2010) 76 definitief} 
{SEC(2010) 197}  
NL 2   NL SAMENVATTING  
Deze effectbeoordeling wordt bij het voorst el voor een besluit van het Europees 
Parlement en de Raad tot instelling van een actie van de Europese Unie voor het 
Europees erfgoedlabel gevoegd. 
1. PROBLEEMOMSCHRIJVING  
Oorspronkelijk was het Europ ees erfgoedlabel bedoeld al s een van de manieren om 
de kloof tussen de we rkelijkheid van de EU het be eld dat de Europese burgers 
daarvan hebben, te dichten. Die kloof is voor een groot deel te wijten aan een 
gebrekkige kennis van de geschiedenis van Europa, van de rol van de Europese Unie 
en van het functioneren van haar instellingen. 
In april 2006 werd het label bij wijze va n intergouvernementeel initiatief ingevoerd. 
Tot nu toe hebben in totaal 64 sites in 17 EU-lidstaten en in Zwitserland het label 
verkregen. Het was de bedoeling van het oo rspronkelijke Europees erfgoedlabel om 
het potentieel van het cultureel erfgoed te  gebruiken om de verbondenheid van de 
Europese burgers met Europa en de Eur opese identiteit te bevorderen. Opgemerkt 
dient te worden dat vanaf het begin duideli jk was dat het Europees erfgoedlabel op 
zichzelf de kloof tussen de EU en de bur gers niet kon dichten. Het label was bedoeld 
als een bescheiden bijdrage naast a ndere initiatieven op het gebied van 
communicatie, onderwijs, cultuur en burgers chap om hetzelfde probleem aan te 
pakken.  
Hiermee zijn we aangekomen bij het volgende aspect van het probleem, namelijk dat 
de interpretatie van het culturele erfgoe d in Europa, ook voor de meest symbolische 
sites van ons gemeenschappelijk erfgoe d, nog steeds voor het grootste deel op 
nationaal niveau plaatsvindt. De Europe se dimensie van ons gemeenschappelijk 
erfgoed is onderbelicht gebl even en de mogelijkhede n ter bevordering van een 
interculturele dialoog zijn ni et optimaal benut. De minist ers van Cultuur hebben deze 
situatie onderkend met de invoering va n het intergouvernementele Europese 
erfgoedlabel; de bedoeling va n dit initiatief was om het probleem aan te pakken door 
vaststelling en toekenning van sites die een  belangrijke rol hebben gespeeld bij de 
opbouw en eenwording van Europa, door een Eu ropese interpretatie van deze sites te 
bevorderen, door de educatieve mogelij kheden ervan te ontwikkelen en door de 
uitwisseling van ervaringen en van goede praktijken te stimuleren.  
Het intergouvernementele Europees erfgoedlabel heeft tot nu toe echter niet tot 
concrete resultaten geleid. Dit is deels te wijten aan het feit dat het Europees erfgoedlabel nog maar kort bestaat en dat we hier te maken hebben met ingewikkelde en diepgewortelde problematiek. Het is eveneens te wijten aan het feit dat het Europees erfgoedlabel zijn potentieel nog lang niet heeft verwezenlijkt en dat er bij 
de uitvoering veel gebreken moeten word en verholpen. Dit werd bevestigd door een 
evaluatie van het initiatief, die is verricht  door extern consultantsbureau ECOTEC in 
het kader van hun dienstverlening bij de ze effectbeoordeli ng; daaruit blijkt 
bijvoorbeeld dat door de huidige  selectieprocedures de aard en de relevantie van de 
geselecteerde sites, alsmede de activitei ten ervan, nogal uiteenlopend zijn en in 
sommige gevallen moeilijk te begrijpen; ook is vastgesteld dat het Europees 
NL 3   NL erfgoedlabel niet genoeg zichtbaar is, zel fs niet bij de voornaamste belanghebbenden 
in de sector zelf; en eveneens dat er to t nu toe weinig vooruitgang is geboekt op het 
gebied van educatie en het netwerken tussen gelabelde sites. Het Europees erfgoedlabel heeft een meer  proactieve aanpak en een kwaliteitsverbetering nodig, 
teneinde concrete resultaten te behalen en effect te bereiken. 
2. S
UBSIDIARITEITSANALYSE  
Op 20 november 2008 heeft de Raad van de Europese Unie conclusies goedgekeurd 
waarin de Europese Commissie wordt verzocht "bij de Raad een voorstel houdende instelling door de Europese Un ie van een "Europees erfgoedl abel" in te dienen en de 
praktische uitvoeringsrege lingen voor het project nader te omschrijven".  
De rechtsgrondslag voor het Europees erf goedlabel is artikel 167 van het Verdrag 
betreffende de werking van de Europese Unie . In dit artikel is vastgelegd dat de EU 
bijdraagt "tot de ontplooiing van de cultu ren van de lidstaten onder eerbiediging van 
de nationale en regionale verscheidenheid  van die culturen, maar tegelijk ook de 
nadruk leggend op het gemeenschappelijk cultu reel erfgoed". De EU dient eveneens 
"de samenwerking tussen de lidstaten" op he t gebied van de cultuur aan te moedigen 
en "zo nodig hun activiteiten te ondersteune n en aan te vullen". Overeenkomstig de 
conclusies van de Raad zouden de lidstat en op vrijwillige basis deelnemen. Verwacht 
wordt dat de betrokkenheid van de EU bij he t Europees erfgoedlab el de coördinatie 
tussen de lidstaten ten goede zal kome n en bijgevolg zal bijdragen aan de 
ontwikkeling en de correcte toepassing va n nieuwe gemeenschappelijke, duidelijke 
en transparante selectiecriteria, alsook va n nieuwe selectie- en toezichtprocedures 
voor het label, waardoor de relevantie van de  sites in het licht van de doelstellingen 
wordt gegarandeerd. De uitkomsten van de hierboven genoemde evaluatie van het huidige Europees erfgoedlabel hebben aangetoond dat dit niet kon worden bereikt 
met de intergouvernementele regelingen. Andere verwachte voordelen van de EU-
actie zijn dat meer lidstaten aan het initiat ief zullen deelnemen en dat de problemen 
ten gevolge van het huidige roulerende secr etariaat zullen worden opgelost. Dit zal 
bijdragen aan een opwaardering van het initiatief, teneinde de kwaliteit, de geloofwaardigheid en het succes op lange termijn te waarborgen. 
3. D
OELSTELLINGEN VAN HET EU- INITIATIEF  
Zoals reeds genoemd, is de kloof tussen de EU en haar burgers een breed en complex 
probleem dat niet door het Europees erfgoedl abel alleen kan en zal worden opgelost. 
Dit probleem wordt met verschillende, elka ar aanvullende initiatieven aangepakt en 
het is van belang te benadrukken dat het labe l beslist niet hetzelfde effect zal hebben 
als bijvoorbeeld de uitwisseling van student en of het leren van talen. Daarom is 
besloten vier niveaus van doelstellingen voor  het vernieuwde Eur opees erfgoedlabel 
voor te stellen, met algemene doelstellingen die de algehele ambitie van het label weerspiegelen en aansluiten bij de breder e EU-beleidsagenda en met tussenliggende 
doelstellingen die staan voor het hoogste eff ectniveau dat het Europees erfgoedlabel 
op zichzelf kan bereiken. Op basisniveau is  voorzien in specifieke en operationele 
doelstellingen. 
NL 4   NL 3.1. Algemene doelstellingen 
Versterken van het gevoel van de Europese  burgers deel te zijn van de Europese 
Unie, op grond van elementen van gemeenschappelijke geschiedenis en gedeeld cultureel erfgoed, en van w aardering van diversiteit. 
Stimuleren van de interculturele dialoog. 
3.2. Tussenliggende doelstellingen 
Opwaarderen en verbeteren van de profilering van sites die in de geschiedenis en bij 
de totstandkoming van de Europese Unie  een sleutelrol hebben gespeeld.  
De Europese burgers meer inzicht bieden  in het proces van de opbouw van Europa 
en in hun gemeenschappelijk en toch verscheiden culturele erfgoed, met name in verband met de democratische waarden en de mensenrechten die aan het proces van 
Europese integratie ten grondslag liggen. 
3.3. Specifieke doelstellingen 
Ontwikkelen van de Europe se dimensie van sites. 
Jongeren bewustmaken van hun gemeen schappelijke culturele erfgoed. 
Het doorgeven van ervaringen en goede prakt ijken in heel Europa vergemakkelijken. 
De toegankelijkheid van erfgoedsites voor het grote publiek, en met name voor 
jongeren, verbeteren. 
Intensiveren van de interc ulturele dialoog, met name onder jongeren, door educatieve 
activiteiten van artistieke, cu lturele en historische aard. 
Bevorderen van synergie tussen cultureel er fgoed en hedendaagse  artistieke creaties 
en creativiteit. 
Een bijdrage leveren aan de  aantrekkelijkheid en de duurzame ontwikkeling van de 
desbetreffende regio's. 
3.4. Operationele doelstellingen: 
a) Praktische regelingen voor het Europees erfgoedlabel 
Zorg dragen voor gemeenschappelijke, duide lijke en transparante criteria voor de 
selectie van de sites. 
Bevorderen van een eerlijke verdeling van de  labels in de gehele Europese Unie.  
Invoeren van een toezichtprocedure zoda t de gelabelde sites hun toezeggingen 
nakomen. 
Verbeteren van de complementariteit met a ndere initiatieven op het gebied van het 
cultureel erfgoed, met name door middel van goede communicatie met relevante 
internationale instanties. 
NL 5   NL Ervoor zorgen dat de praktisc he regelingen voor de EU en de lidstaten licht en 
flexibel blijven. 
Vergroten van de zichtbaarheid op Europees  niveau, met name door de ontwikkeling 
van een website. 
Ontwikkelen van transnationale  netwerken van sites ter ve rbetering van de Europese 
profilering en de uitwisseling. 
b) Activiteiten van de gelabelde sites 
Bevorderen van de Europese dimensie van sites door middel van passende 
informatieactiviteiten en meertalige bewegwijzering. 
Ontwikkelen van programma's voor educatieve activiteiten. 
Werken aan de marketing en de promotie van sites als toeristis che bestemmingen, op 
lokaal, nationaal en Europees niveau. 
Verbeteren van de toegankelijkheid va n de sites door aanpassing van een site, 
hulpmiddelen voor bezoekers, training van het personeel en bevoorrechte toegang 
voor jongeren. 
Ontwikkelen van programma's voor culturel e activiteiten: evenementen, festivals, 
artist in residence-programma's, enz. 
4. BELEIDSOPTIES  
In de conclusies van de Raad wordt verm eld dat de nieuwe actie voor het Europees 
erfgoedlabel op "soepele en flex ibele beheersrege lingen, die het 
subsidiariteitsbeginsel eerbiedigen" gebaseerd moet zijn. Het belang van 
kostenbeheersing is zowel op nationaal als Eu ropees niveau bij diverse gelegenheden 
tijdens de consultatieronde onderstreept en is nog eens benadrukt in de context van 
de huidige financiële en economische crisis, waardoor het hoogst onwaarschijnlijk wordt dat er in de komende jaren op nati onaal of Europees niveau veel middelen 
voor het Europees erfgoedlabel beschikbaar zullen zijn. In het licht van deze factoren 
hebben wij de optie van een voortzetting va n het Europees erfgoedlabel als een 
intergouvernementeel initiatief met aanzien lijke financiële steun van de EU voor de 
ontwikkeling van sites en voor het netwerken tussen de sites, uitgesloten, evenals de 
optie waarbij het Europees erfgoedlabel wordt veranderd in een EU-initiatief met 
aanzienlijke financiële steun voor de sites.  
Als gevolg van dit eerste onderzoek zijn dr ie kennelijk realistische en haalbare 
hoofdopties ontwikkeld, waarbij een van de opties drie s ubopties bevat. Alle opties 
zouden een zeer beperkte effect op de begroting van de EU  hebben. Ze voldoen 
tevens aan de beginselen van s ubsidiariteit en evenredigheid. 
NL 6   NL 4.1. Optie 1: Status quo (referentiescenario) 
Het Europees erfgoedlabel wordt voortgezet als een intergouvernem enteel initiatief, 
met een secretariaat dat rouleert tussen de  deelnemende landen (zonder financiering 
door de EU) en zonder enige actie  op het niveau van de EU.  
4.2. Optie 2: Status quo plus beperkte  financiële steun van de EU  
Het Europees erfgoedlabel wo rdt voortgezet als een intergouvernemen teel initiatief 
met beperkte financiële steun uit de EU -begroting ter gedeelte lijke ondersteuning 
van de lopende kosten van het secret ariaat, van de communicatiekosten, van 
bijeenkomsten met deskundigen en van netwerken. Financiering zou moeten 
plaatsvinden uit het huidige of toekomstige Cultuur-programma.  
4.3. Optie 3: Het Europees erfgoedlabel word t een EU-initiatief door middel van een 
besluit van de Raad en het Parlement  
In dit besluit zouden de doelstellingen en de regels voor het nieuwe label moeten 
worden gepreciseerd, gemeenschappelijke se lectiecriteria worden gedefinieerd, de 
procedures voor de selectie en het toez icht van de procedures moeten worden 
opgezet en de taken en verantwoordelijkhe den van de lidstaten en de Commissie 
duidelijk moeten worden afgebakend. De  Commissie zou voor een secretariaat 
dienen te zorgen. Er zou moeten worden voor zien in enige beperkte financiële steun 
om het netwerken van de sites op transn ationaal niveaus te  helpen, doordat de 
Commissie uitnodigingen tot het indi enen van voorstellen doet, dan wel 
bijeenkomsten van deskundigen organi seert. De Commissie zou eveneens 
verantwoordelijk zijn voor de communicatie en de zich tbaarheid van het Europees 
erfgoedlabel op Europees niveau. 
Gedurende de consultatiefase zijn drie s ubopties, naar gelang van de selectie- en 
toezichtprocedures, naar voren gekomen: 
3a) Selectie van sites vindt plaats door de lidstaten aan de hand van 
gemeenschappelijke, duidelijke en transparante  criteria. De lidstaten stellen elk jaar 
aan de hand van quota per land een gelimit eerd aantal sites voor. De sites worden 
vervolgens door de EU goedgekeurd. De lidstaat is verantwoordelijk voor het 
toezicht. De taak van de Commissie is te  zorgen voor een goede afstemming tussen 
de lidstaten en voor een soepel verloop van de procedures en de praktische 
regelingen. 
3b) De sites worden door een comité van deskundigen op Europees niveau 
geselecteerd door middel van een open sel ectieprocedure, waarbij geen rekening 
wordt met de nationale oorsprong van de ge kandideerde sites. Elk jaar wordt een 
beperkt aantal labels toegekend. Het toezi cht wordt eveneens op EU-niveau geregeld. 
3c) De sites worden door de lidstaten voorgeselecteerd, waar na vervolgens een 
definitieve selectie door een  onafhankelijke jury op EU-niveau plaatsvindt. De 
lidstaat is primair verantwoordelijk voor he t toezicht, met superv isie en herziening 
door een onafhankelijke jury en de mogelijkhe id om een toekenning in te trekken.  
NL 7   NL 5. EFFECTBEOORDELING  
Om de effectbeoordeling uit te voeren, zijn in samenwerking met een externe 
consultant een aantal mogelijke effecten vastgesteld. Hiervoor zijn diverse bronnen 
geraadpleegd: literatuuronderzoek inzake de effecten van cultuur en erfgoed; een 
analyse van de doelstellingen van het Euro pees erfgoedlabel; de commentaren en 
gezichtspunten van de aan het consu ltatieproces deelnemende individuen, 
organisaties en lidstaten. 
De volgende effecten werden geanalyseerd: 
5.1. Sociale en maatschappelijke effecten: 
Betere toegang tot erfgoedsites 
Betere toegang voor j ongeren tot erfgoed 
Meer interesse in en kennis van he t gemeenschappelijke Europese erfgoed 
Een beter begrip van de Eu ropese culturele diversiteit 
Een intensievere inte rculturele dialoog 
Een sterker Europees saamhorigheidsgevoel Grotere deelname aan het democratisch proces. 
5.2. Economische gevolgen: 
Positieve effecten op het lokale toerisme, met inbegrip van het aantal banen 
Ontwikkeling van aansluiting bij de culturele en creatieve sector 
Ontwikkeling van innovatie en creativiteit. 
5.3. Milieueffecten 
Negatieve effecten in verband met een overontwikkeling van het toerisme 
Bescherming van het culturele erfgoed. Uit de analyse van de verschillende effecten  is naar voren gekomen dat de primaire 
directe effecten van het Europees erfgoedlab el van sociale aard zijn. De economische 
effecten zouden in eerste instantie eerd er moeten worden beschouwd als secundaire 
of indirecte voordelen, hoewel di t niet uitsluit dat lidstaten  en sites deze effecten 
meer actief nastreven. Het vermogen van het Europees erfgoedlabel om een aanzienlijke effect op het bezoekersaantal va n een site te bewerkstelligen, kan in de 
loop der tijd toenemen, maar dit is  afhankelijk van de kwaliteit, de 
geloofwaardigheid en het prestige van het label gaande de ontwikkeling. De 
verwachte milieueffecten worden in het algemeen niet substantieel geacht. 
De analyse heeft eveneens aangetoond dat het omvormen van het Europees 
erfgoedlabel naar een EU-initiatief door mi ddel van een besluit van de Raad en het 
NL 8   NL Parlement (optie 3) duidelijk een toege voegde waarde zou betekenen en voordelen 
mogelijk zou maken die niet zouden kunnen worden behaald door handelen van de 
lidstaten alleen, zelfs niet met financiële steun van de  EU. De suboptie  van selectie 
door de lidstaten met een EU-s ecretariaat (3a) zou van de  drie subopties bij optie 3 
waarschijnlijk de minste verbetering va n de genoemde effecten opleveren.  
Van de subopties 3b (alleen selectie op EU-n iveau) en 3c (combinatie van selectie 
door de lidstaten en op EU-niveau), biedt s uboptie 3b alleen uitzicht op meer begrip 
voor culturele diversiteit, te rwijl suboptie 3c waarschijn lijk op meerdere fronten tot 
verbetering zou kunnen leiden, zoals een bete re toegankelijkheid tot het cultureel 
erfgoed, een betere toeganke lijkheid tot erfgoed voor j ongeren en op langere termijn 
positieve effecten op het toerisme , waaronder het aantal banen.  
6. VERGELIJKING VAN DE OPTIES  
Met het oog op de mogelijke effecten van de verschillende opties hebben wij een 
beoordeling gemaakt aan de hand van drie  criteria: doeltreffe ndheid, doelmatigheid 
en coherentie. Binnen deze algemene criteria zijn een aantal subcriteria in overweging genomen. Deze subcriteria zijn ontleend aan de hoofdkenmerken van het 
huidige Europees erfgoedlabel, aan de  conclusies van de Raad, aan het 
consultatieproces en aan geleerde lessen va n andere acties betreffende de toekenning 
van prijzen en labels. De ge selecteerde criteria  kwamen nauw overeen met alle voor 
het nieuwe Europees erfgoedlab el voorgestelde  doelstellingen. 
Met betrekking tot de doeltreffendheid va n de opties, hebben wij rekening gehouden 
met de volgende punten: een evenwichtige ve rdeling van de labels  over de lidstaten, 
de promotie van de Europese dimensie van de  sites, het netwerken tussen de sites, de 
zichtbaarheid en het profiel van het Eur opees erfgoedlabel, de uitvoering van de 
educatieve activiteiten en de uitvoe ring van de culturele activiteiten. 
Met betrekking tot de doelmatigheid van de opties hebben wij een analyse gemaakt 
van het selectieproces, de resultaten en de naleving, de vereis te administratieve 
regelingen, de financiële gevolgen en de communicatie met andere internationale 
organen. 
Ten slotte, met betrekking tot de coheren tie van de opties, hebben we rekening 
gehouden met de beperkingen van de wiss elwerking op sociaal, economisch en 
milieugebied, de synergie en de complementariteit met andere initiatieven, alsmede met de mogelijkheid van deelname door  niet-EU-Landen, alhoewel een dergelijke 
deelname waarschijnlijk pas zal plaatsvinden als het Europees erfgoedlabel een gevestigd begrip is. 
Uit vergelijking van de opties is duidelijk gebleken dat ook  hier de subopties 3b en 
3c de beste kans op aanzienlijke verbeteringen bieden. Van deze twee subopties verdient suboptie 3c (een combinatie van selectie door de lidst aten en op EU-niveau) 
de voorkeur, omdat hierbij een evenwichtiger spreiding van de sites over heel Europa 
zou kunnen worden gewaarborgd, waardoor de kans op actieve deelname door alle 
lidstaten wordt vergroot. Deze optie is w aarschijnlijk ook effectiever in verband met 
de zichtbaarheid en het pr ofiel van het Europees erf goedlabel, aangezien beide 
niveaus bij de marketing en publiciteit betrokken zouden kunnen worden; tevens zou 
het met deze optie beter lukken om middelen voor selectie en toezicht van zowel de 
NL 9   NL lidstaten als de EU aan te trekken, alsmede een consistent e toepassing van de criteria 
te waarborgen. Ten slotte is optie 3 ook de meeste rendabele gebleken. 
6.1. Voorkeursoptie: 
Gezien de hierboven beschreven effectbe oordeling en het consultatieproces heeft 
optie 3 voor het Europees er fgoedlabel de voorkeur.  
7. TOEZICHT EN EVALUATIE  
Het kader voor toezicht en evaluatie van het Europees erfgoedlabel zal uit twee 
verschillende elementen bestaan: 
Het toezicht op de gelabelde sites 
Het doel is om na te gaan of gelabelde sites voldoen aan de ve rplichtingen waartoe 
zij zich bij de aanvraag en selectie hebben verbonden. Dit toezicht valt onder 
verantwoordelijkheid van de lidstaten, die verslag zullen uitbrenge n aan de Europese 
jury. Wanneer een bepaalde site niet lange r de aangegane verplichtingen nakomt, zal 
de mogelijkheid bestaan om, na een  dialoog, het label in te trekken. 
De evaluatie van het Europees erf goedlabel-programma als geheel 
Deze evaluatie zal zowel betr ekking moeten hebben op de processen in verband met 
de uitvoering van het programma als op het feitelijke cumulatieve effect van het Europees erfgoedlabel op programmaniveau. Het doel zal zijn na te gaan in welke 
opzichten de actie goed werkt, of die mo et worden voortgezet en vooral ook hoe die 
in de toekomst verder zal kunnen worden ve rbeterd. Bij deze evaluatie zal uiteraard 
rekening worden gehouden met de bevindinge n van het toezicht op de sites waaraan 
een label is toegekend. De evaluatie zal  onder verantwoordelijkheid van de 
Commissie plaatsvinden, in de vorm van een externe evaluatie om de zes jaar.