NL    NL  COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN 
Brussel, 14.10.2005 
COM(2005) 484 definitief 
  
GROENBOEK 
De geestelijke gezondheid van de bevolking verbeteren. 
Naar een strategie inzake geestelijk e gezondheid voor de Europese Unie 
 
NL 2   NL INHOUDSOPGAVE 
1. Inleiding ................................................................................................................... .... 3 
2. Geestelijke gezondheid – van groot bela ng voor burgers, samenleving en beleid ...... 4 
3. De situatie – geestelijke gezondheidspr oblemen vormen voor de EU een groeiende 
uitdaging...................................................................................................................... .4  
4. Het antwoord van de politiek : beleidsinitiatieven inzak e geestelijke gezondheid....... 5 
4.1. De Europese Gemeenschap, haar bevoegdheid en activiteiten op het gebied van de 
geestelijke gezondheid ................................................................................................. 6 
4.2. Geestelijke gezondheid in de lidstaten......................................................................... 7 5. De behoefte aan een EU-strategie inzake geestelijke gezondheid............................... 8 6. Oplossingen zoeken – mogelijke maatregelen............................................................. 9 6.1. Een goede geestelijke gezondheid bevorde ren en geestelijke gezondheidsproblemen 
door preventieve maatregelen voorkomen................................................................... 9 
6.1.1. De geestelijke gezondheid van de bevolking bevorderen............................................ 9 6.1.2. Geestelijke gezondheidsproblemen met preventieve maatregelen aanpakken .......... 10 6.2. De sociale integratie van mensen met geestelijke gezondheidsproblemen of een 
geestelijke handicap bevorderen en hun gr ondrechten en waardigheid beschermen. 12 
6.3. De informatie en de kennis over de gees telijke gezondheid in de EU verbeteren..... 13 
7. Een raadplegingsproces voor de ontwikkeling van een EU-strategie inzake 
geestelijke gezondheid ............................................................................................... 14 
7.1. Een dialoog met de lidstaten over geeste lijke gezondheid tot stand brengen............ 14 
7.2. Een EU-platform voor geestelijke gezondheid creëren ............................................. 14 7.3. Een verbindingsgroep tussen beleid en  onderzoek inzake geestelijke gezondheid 
oprichten..................................................................................................................... 1 5 
8. De volgende stappen .................................................................................................. 15  
 
NL 3   NL GROENBOEK 
De geestelijke gezondheid van de bevolking verbeteren. 
Naar een strategie inzake geestelijk e gezondheid voor de Europese Unie 
1. I NLEIDING  
De geestelijke gezondheid van de Europese bevolking kan bijdragen tot de verwezenlijking 
van een aantal van de strategische beleidsdoels tellingen van de EU, zoals Europa opnieuw op 
weg naar blijvende welvaart leiden, het engagement van Europa voor solidariteit en sociale rechtvaardigheid in stand houden, en op een tastba re en praktische manier bijdragen tot de 
levenskwaliteit van de burgers in Europa
1.  
De geestelijke gezondheid van de EU-bevolking  kan echter aanzienlijk worden verbeterd: 
• een op de vier burgers heeft geestelijke gezondheidsproble men, en de zelfmoordquote bij 
deze groep is hoog; 
• geestelijke gezondheidsproblemen veroorzaken aanzienlijke verliezen en lasten voor het 
economische, sociale en onderwijsstelsel,  alsook voor het strafrechtelijke en het 
rechtsstelsel; 
• stigmatisering, discriminatie en schending van de mensenrechten en van de waardigheid 
van geesteszieken en geestelijk gehandicap ten komen nog steeds voor en zetten de 
fundamentele Europese waarden op de helling. 
In deze situatie kan verbetering worden gebracht. Er werden reeds tal van initiatieven 
genomen. De bestaande maatregelen moeten ve rder worden ontwikkeld en geconsolideerd. 
De Europese ministerconferentie van de WHO over geestelijke gezond heid, die in januari 
2005 plaatsvond, stelde een kader voor allesomvattende actie va st en creëerde een sterk 
politiek engagement voor geestelijke gezondhei d. De Europese Commissie was één van de 
partners die aan deze conferentie heeft meegewerkt en zij werd verzocht in partnerschap met 
de WHO en overeenkomstig haar bevoegdheden en de verwachtingen van de Raad bij te 
dragen tot de tenuitvoerleggi ng van dit kader voor actie. 
Dit groenboek is een eerste reactie op dit verz oek. Hierin wordt voorgesteld een EU-strategie 
inzake geestelijke gezondheid uit te werken. De toegevoegde waarde van een dergelijke 
strategie zou erin bestaan dat zij een kader instelt voor de uitwisse ling en samenwerking 
tussen de lidstaten; de samenhang van de maatre gelen in de gezondheidssector en andere 
beleidssectoren in de lidstaten en op EU-niveau helpt te verbeteren; en het mogelijk maakt dat veel verschillende belanghebbe nden bij het zoeken naar opl ossingen worden betrokken.  
Dit groenboek heeft tot doel een debat op gang  te brengen met de Europese instellingen, 
regeringen, gezondheidswerkers, betrokkenen in andere sectore n, maatschappelijke 
organisaties zoals patiëntenor ganisaties, en wetenschappers  die onderzoek voeren naar het 
belang van een goede geestelijke gezondheid van de burgers voor de EU, de behoefte aan een 
strategie op EU-niveau en de  eventuele prioriteiten.  
 
NL 4   NL Krachtens artikel 152 van het EG -Verdrag vallen een aantal va n de voorstellen voor actie op 
het gebied van de volksgezondheid die in  dit groenboek zijn opgenomen onder de 
bevoegdheid van de Gemeenschap. Verdere voorstellen behoren u itsluitend tot de 
bevoegdheid van de lidstaten. V oor voorstellen voor actie op a ndere beleidsgebieden gelden 
de respectieve rechtsgrondslagen. 
De Commissie wil de resultaten van het raad plegingsproces, eventueel samen met haar 
voorstel voor een strategie inzake geeste lijke gezondheid voor de EU, tegen eind 2006 
publiceren.  
2. G EESTELIJKE GEZONDHEID – VAN GROOT BELANG VOOR BURGERS , SAMENLEVING 
EN BELEID  
Geen goede gezondheid zonder een goede  geestelijke gezondheid. Voor de burgers  is een 
goede geestelijke gezondheid een voorwaarde om  hun intellectueel en emotioneel potentieel 
te verwezenlijken en om hun rol in de samenleving, op school en op de arbeidsmarkt te vinden en te vervullen. Voor de samenlevingen  draagt een goede geestelijke gezondheid van 
de burgers bij tot welvaart, solidariteit en sociale rechtvaardigheid. Geestelijke 
gezondheidsproblemen veroorzaken daarentegen tal van kosten, verliezen en lasten voor 
zowel de burgers als de sociale stelsels.  
Een goede geestelijke gezondhe id, geestelijke gezondheidsproblemen en de bepalende 
factoren hiervoor: 
De WHO beschrijft een goede geestelijke gezondheid als: "een toestand van welzijn waarin 
het individu zich bewust is van zijn of haar  bekwaamheden, de gewone  stress van het leven 
aankan, productief en renderend kan werken, en in st aat is een bijdrage te leveren tot zijn of 
haar gemeenschap"2.  
In het geval van een  slechte geestelijke gezondheid  is er sprake van geestelijke 
gezondheidsproblemen en belastingen, functi oneringsstoornissen die gepaard gaan met 
vertwijfeling, symptomen, en diagnosticeerbare psychische stoornissen zo als schizofrenie en 
depressie. 
Iemands geestelijke toestand wordt bepaald door tal van factoren (zie bijlage 1), waaronder 
biologische (o.m. genetische en genderfactoren ), individuele (o.m. persoonlijke ervaringen), 
familiale en sociale (o.m. sociale ondersteuni ng) en economische en omgevingsfactoren (o.m. 
sociale status en levensomstandigheden). 
3. D E SITUATIE – GEESTELIJKE GEZONDHEIDSPROBLEMEN VORMEN VOOR DE EU EEN 
GROEIENDE UITDAGING  
De gezondheidsdimensie 
In een tijdspanne van één jaar heeft volgens  de ramingen meer dan 27% van de volwassen 
Europeanen te kampen met minstens één gees telijk gezondheidsprobleem (zie bijlage 2)3. 
De meest voorkomende geestelijke gezondheidsprobl emen in de EU zijn angststoornissen en 
depressies. Verwacht wordt dat depressie in de  industrielanden tegen 2020 de belangrijkste 
ziekteoorzaak zal zijn4. 
 
NL 5   NL In de EU sterven jaarlijks ongev eer 58 000 burgers door zelfmoord (zie bijlage 3). Dat is meer 
dan het aantal verkeersdoden, hiv/aidsdoden of slachtoffers van moord of doodslag5. 
Geestelijke en lichamelijke gezondheid zijn nauw met elkaar verbonden. Wanneer in de 
ziekenhuizen ook aandacht wordt besteed aan de geestelijke gezondheid, kan dat het ziekenhuisverblijf aanzienlijk verk orten en dus kostenbesparend werken. 
De gevolgen voor welvaart, solidarite it en sociale rechtvaardigheid 
Geestelijke gezondheidsproblemen  hebben tal van gevolgen:  
Zij kosten de EU naar schatting 3% à 4% van het BBP, hoofdzakelijk door 
productiviteitsverlies
6. Geestesziekten behoren tot de be langrijkste oorzaken van vervroegde 
pensionering en invaliditeitspensioenen7. 
Gedragsstoornissen bij kinderen veroorzaken kos ten voor het sociale en  het onderwijsstelsel, 
alsook voor het strafrechtelijke en het rechtsstelsel (zie bijlage 4)8. 
Verdere immateriële kosten houden verban d met de wijze waarop de samenleving 
geesteszieken en geestelijk gehandicap ten behandelt. Ondanks de betere 
behandelingsmogelijkheden en de positieve ontwikkelingen in de psychiatrie zijn 
geesteszieken en geestelijk gehandicapten nog steeds het slachtoffer va n sociale uitsluiting, 
stigmatisering, discriminatie en schendi ng van hun grondrechten en waardigheid. 
4. H ET ANTWOORD VAN DE POLITIEK : BELEIDSINITIATIEVEN INZAKE GEESTELIJKE 
GEZONDHEID  
Het groeiende besef dat een slechte geesteli jke gezondheid een probleem vormt, heeft de 
beleidsmakers, de gezondheidswerkers en andere belanghebbenden ertoe aangezet oplossingen te zoeken, recentelijk nog tijdens de  Europese ministerconferentie van de WHO 
over geestelijke gezondheid, die in januari 2005 plaatsvond
9. 
Er bestaat eensgezindhei d over het feit dat in de eerste plaats moet worden voorzien in 
doeltreffende en kwalitatief hoogstaande geeste lijke gezondheidszorg en in behandelingen 
waartoe alle mensen me t geestelijke gezondheidsp roblemen toegang hebben10. 
Hoewel medische hulp essentieel is in de aanpa k van de problemen, is er meer nodig om iets 
aan de sociale factoren te doen. Daarom is  in overeenstemming met de WHO-strategie een 
allesomvattende aanpak nodig, die zowel de beha ndeling van en de zorg voor personen omvat 
als maatregelen om de geestelijke gezondhe id van de hele bevo lking te bevorderen, 
geestelijke gezondheidsproblemen te voorkom en en problemen als stigmatisering en 
schending van de mensenrechten aan te pakke n. Daarbij moeten veel actoren worden 
betrokken: de gezondheidssect or en andere beleidssector en, maar ook betrokkenen die 
beslissingen nemen die een invloed hebben op de geestelijke gezondheid van de bevolking. Patiëntenorganisaties en maatscha ppelijke organisaties moeten een belangrijke rol spelen bij 
het zoeken naar oplossingen. 
 
NL 6   NL 4.1. De Europese Gemeenschap, haar bevoegdhe id en activiteiten op het gebied van 
de geestelijke gezondheid 
De bevoegdheid om op communautair niv eau maatregelen op het gebied van de 
volksgezondheid te nemen, is vastgesteld bij artikel 152 van het EG-Verdrag: "Bij de bepaling 
en de uitvoering van elk beleid en elk optre den van de Gemeenschap wordt een hoog niveau 
van bescherming van de menselijke gezondheid verzekerd"11. Het optreden van de 
Gemeenschap vormt een aanvulling op het nationale  beleid gericht op verbetering van de 
volksgezondheid, preventie van ziekten en aandoeningen, gezondhe idsvoorlichting en 
gezondheidsonderwijs, alsook de vermindering  van de schade aan de gezondheid door 
drugsgebruik, en moedigt samenwerking tussen de  lidstaten op deze gebieden aan. Uitsluitend 
de lidstaten zijn bevoegd voor  de organisatie en verstrek king van gezondheidsdiensten en 
geneeskundige verzorging. Voor de andere co mmunautaire beleidsgebieden gelden de 
respectieve rechtsgrondslagen. 
De Europese Gemeenschap is bijgevolg be voegd voor de volgende aspecten van de 
geestelijke gezondheid: 
• de bijdrage die een goede g eestelijke gezondheid van de be volking kan leveren tot een 
aantal strategische beleids doelstellingen van de EU; 
• de rol van de Gemeenschap bij de bevorderi ng en de ondersteuning van de samenwerking 
tussen de lidstaten en bij het wegwerken van ongelijkheden tussen de lidstaten; en 
• de verplichting voor de Gemeenschap om met el k beleid en elk optreden bij te dragen tot 
een hoog niveau van bescherming van de menselijke gezondheid. 
De laatste jaren zijn op verschillende communa utaire beleidsgebieden diverse specifieke 
initiatieven ontwikkeld: 
– Sinds 1997 betreft het communautaire volksgezondheidsbeleid  met specifieke projecten 
en beleidsinitiatieven ook de geestelijke gezondheid12 (zie bijlage 5). Het communautair 
actieprogramma op het gebied van de volksgezondheid (2003-2008)13 vormt de 
rechtsgrondslag voor de maatregelen. Andere ge relateerde prioriteiten betroffen drugs- en 
alcoholmisbruik. 
– De initiatieven in het kader van het communautair sociaal en werkgelegenheidsbeleid  
waren gericht op non-discriminatie van mensen  met geestelijke gez ondheidsproblemen, de 
maatschappelijke integratie van geestelijk gehandicapten en het voorkomen van stress op 
het werk: 
– de vaststelling van Richtlijn 2000/78/EG die onder meer discriminatie op grond 
van handicap verbiedt in arbeid en beroep14; 
– maatregelen in het kader van het Europees  Jaar van personen met een handicap in 
2003; en 
– de goedkeuring in 2004 door de soci ale partners van een Europese 
kaderovereenkomst inzake werkgerelateerde stress. 
 
NL 7   NL – De communautaire kaderprogramma's voor onderzoek waren en zijn een belangrijke 
bron van financiering voor Europees onde rzoek op het gebied van geestelijke 
gezondheid15. Een voorbeeld is het "MHEDEA-2000"-p roject, dat een Europees onderzoek 
naar geestelijke handicaps voerde16. 
– Het mediabeleid en het beleid op het gebied van de informatiemaatschappij  steunden 
de ontwikkeling van ICT-instrumenten (inf ormatie- en communicatietechnologie) voor 
gebruik bij preventie, diagnose en verzorging17. 
– Het regionale beleid  steunt investeringen in infrastruct uur in de gezondheidssector die de 
structurele aanpassing van de  regio's ten goede komen. 
– Het onderwijsbeleid  heeft aandacht voor de geestelijke ge zondheid in zijn beleid (inzake 
essentiële vaardigheden in de kennism aatschappij) en in zijn projecten. 
– Het programma Daphne II, dat deel  uitmaakt van het communautaire beleid inzake 
vrijheid, rechtvaardigheid en veiligheid , bestrijdt geweld tege n kinderen, jongeren en 
vrouwen18. Dergelijk geweld kan geestelijk e gezondheidsproblemen veroorzaken. 
Momenteel bestaat er op communautair niveau evenwel nog geen allesomvattende strategie 
inzake geestelijke gezondheid die al deze activ iteiten met elkaar in verband brengt. Zo'n 
strategie zou de samenhang en de doeltreffendheid van de huidige en toekomstige initiatieven versterken. 
4.2. Geestelijke gezondheid in de lidstaten 
Er bestaan grote verschillen tussen (en ook binnen ) de lidstaten. Zo variëren de 
zelfmoordcijfers van 3,6 per 100 000 inwoners in Griekenland tot 44 per 100 000 inwoners in 
Litouwen, dat de hoogste zelfmo ordcijfers ter wereld heeft
19. Ook het gedeelte van de 
middelen voor gezondheidszorg dat aan geestelijk e gezondheid wordt besteed verschilt zeer 
sterk van lidstaat tot lidstaat (zie bijlage 6).  
In het rapport " The state of mental hea lth in the European Union "20 uit 2004 wordt 
geconcludeerd dat de geestelijk e gezondheidssituatie niet unifo rm is in de verschillende 
lidstaten, maar zeer verscheiden is naar gelang van he t land, de situatie, de tradities en de 
cultuur.  
De verhalen van de verschillende  landen die in de publicatie " Mental health promotion and 
mental disorder prevention across European Union Member States: an overview "21 uit 2005 
zijn samengebracht presenteren de  uitdagingen, het beleid en de structuren in de verschillende 
lidstaten. 
Aangezien de situaties in de verschillende lidstaten  zo sterk van elkaar verschillen, kunnen 
geen eenvoudige conclusies worden getrokken of uniforme oplossingen worden voorgesteld. 
Uitwisselingen en samenwerking tussen de lidstaten behoren ech ter wel tot de mogelijkheden, 
zodat iedereen van elkaar kan leren. 
Uit een aantal bele idsdocumenten die de Raad van mi nisters sinds 1999 heeft goedgekeurd22 
blijkt dat de lidstaten op het gebied van de  geestelijke gezondheid op communautair niveau 
wensen samen te werken. De conclusies di e de Raad in juni 2005 heeft goedgekeurd 
versterken deze boodschap: daarin wordt de lidstaten gevraagd de nodige aandacht te 
 
NL 8   NL besteden aan de tenuitvoerlegging van de result aten van de Europese ministerconferentie van 
de WHO over geestelijke gezondhe id. De Commissie werd verzoc ht deze tenuitvoerlegging in 
het kader van haar bevoe gdheden te ondersteunen. 
5. D E BEHOEFTE AAN EEN EU- STRATEGIE INZAKE GEESTELIJKE GEZONDHEID  
Een strategie inzake geestelijke gezondheid op  EU-niveau zou een toegevoegde waarde 
inhouden doordat: 
(1) een kader wordt gecreëerd voor uitwisseling en samenwerking tussen de lidstaten; 
(2) de samenhang tussen de maatregelen op verschillende beleidsgebieden wordt 
bevorderd; 
(3) een platform wordt gecreëerd waar belanghe bbenden zoals patiëntenorganisaties en 
maatschappelijke organisaties kunnen wo rden betrokken bij het zoeken naar 
oplossingen. 
Uit de raadpleging moet blijken op welke manier het beleid en de financiële instrumenten van 
de Gemeenschap, zoals de kaderprogramma's v oor onderzoek, de geestelijke gezondheid van 
de bevolking helpen verbeteren. De lidstaten worden ertoe aangezet om samen met de regio's 
en de Commissie vast te stel len hoe de structuurfondsen beter kunnen worden ingezet om de 
faciliteiten voor langduri ge zorg en de infrastructuur voor geestelijke gezondheidszorg te 
verbeteren. Een sectoroverschr ijdende bijdrage van de Comm issie zou erin kunnen bestaan 
informatie en kennis te verwerven over de gees telijke gezondheidssituatie in de EU, over de 
determinanten voor geestelijke gezondheid en  over de mogelijkheden om geestelijke 
gezondheidsproblemen op te lossen. 
Voor de ontwikkeling van de strategie moet gebr uik worden gemaakt van de strategie van de 
WHO voor Europa, van de resu ltaten van activiteiten in he t kader van communautaire 
programma's, en van de beschikba re gegevens in de lidstaten. 
De Commissie stelt voor dat de EU-strategie vo oral aandacht zou besteden aan de volgende 
aspecten: 
(1) de bevordering van de geeste lijke gezondheid van iedereen; 
(2) preventieve maatregelen om geestelijke gezondheidsproblemen aan te pakken; 
(3) een verbetering van de levenskwal iteit van mensen met geestelijke 
gezondheidsproblemen of geesteszieken door so ciale integratie en de bescherming van 
hun rechten en waardigheid; en 
(4) de ontwikkeling van een EU-stels el voor informatie en kenn is over en onderzoek naar 
de geestelijke gezondheid. 
 
NL 9   NL 6. O PLOSSINGEN ZOEKEN – MOGELIJKE MAATREGELEN  
Het politieke engagement moet in maatregelen worden omgezet. Uit de projecten in het kader 
van de communautaire programma's op het ge bied van de volksgezondheid blijkt dat 
maatregelen mogelijk zijn en zelfs succesvol  en rendabel kunnen zijn. Andere projecten 
hebben bijgedragen tot de kenni s en informatie over geestelijke gezondheid in de EU. 
Het netwerk " Implementing Mental Health Promotion Action  (IMPHA)"23 heeft op het 
internet een gegevensbank gecr eëerd waarin de bestaande pr ogramma's worden beschreven, 
een overzicht wordt gegeven van de inzichten wat de preventie  van geestesziekten en de 
bevordering van een goede geestelijke gezondh eid betreft, en het actieplan " Mental health 
promotion and Mental Disorder  Prevention. A Policy for Europe "24 wordt voorgesteld. 
6.1. Een goede geestelijke gezondheid bevorderen en geestelijke 
gezondheidsproblemen door prev entieve maatregelen voorkomen 
Door beschermende factoren (zoals weerstand) te versterken en risicofactoren te beperken25 
(zie bijlage 7) beïnvloeden de  bevordering van de geestelijke gezondheid en de preventie van 
geestelijke gezondheidsproblemen individu ele, familiale, omgevings- en sociale 
determinanten van de geestelijke gezondheid. De school en het werk, waar een groot deel van 
de tijd wordt doorgebracht, zijn crucia le plaatsen om maatregelen te nemen. 
6.1.1. De geestelijke gezondheid v an de bevolking bevorderen 
Kleine kinderen, kinderen en adolescenten een goede geestelijke gezondheid meegeven 
Aangezien de eerste levensjaren in sterke mate  bepalend zijn voor de  geestelijke gezondheid, 
is de bevordering van de geestelijke gezondheid van kinderen en adolescenten een investering 
in de toekomst. Door ouders opvoedingsvaardi gheden aan te leren ka n de ontwikkeling van 
het kind worden bevorderd. Een holistische aan pak op school kan de sociale vaardigheden en 
het weerstandsvermogen verbeteren en pesten , angstgevoelens en depressieve symptomen 
verminderen. 
Een aantal succesvolle maatregelen in het kader van EU-projecten26: 
Baby's en kinderen : postnatale depressie bij moeders be strijden; opvoedingsvaardigheden van 
ouders verbeteren; huisbezoeken door verpleegkundigen om toe komstige en jonge ouders bij 
te staan; bezoeken van verpleegkundigen op school. 
Adolescenten en jongeren:  een gunstige schoolomgeving en een bevorderlijk schoolethos tot 
stand brengen; informatiepakketten over geeste lijke gezondheid voor studenten, ouders en 
leerkrachten verstrekken.  
De geestelijke gezondheid bij de beroepsbevolking bevorderen 
Een goede geestelijke gezondheid doet de werk capaciteit en de produc tiviteit stijgen; slechte 
arbeidsomstandigheden zoals intimidatie door co llega's leiden daarentegen tot geestelijke 
gezondheidsproblemen, ziekteverzuim en hogere kosten. In Europa li jdt tot 28% van de 
werknemers onder stress op het werk27. Maatregelen om de individuele draagkracht te 
 
NL 10   NL verbeteren en de stressfactoren in de werkom geving te beperken komen de gezondheid en de 
economische ontwikkeling ten goede. 
Een aantal succesvolle maatregelen in het kader van EU-projecten28:  
Inspraak op de werkplek en in he t management; opsporen van geestelijke 
gezondheidsproblemen bij het personeel; we rkregelingen die op de behoeften van het 
personeel zijn afgestemd (zoa ls glijdende werktijden).  
De geestelijke gezondheid van ouderen bevorderen 
De vergrijzing van de EU-bevolking en de daarmee gepaard gaande geestelijke 
gezondheidsproblemen maken doeltreffende maatregelen noodzakelijk. Een hoge leeftijd 
brengt heel wat stressfactoren zoals een ve rminderde functionele capaciteit en sociaal 
isolement met zich mee, en dat kan de geeste lijke gezondheidsproblemen in de hand werken. 
Ouderdomsdepressies en leef tijdsgerelateerde neuropsychi atrische aandoeningen zoals 
dementie verergeren de geestelijke gezondhe idsproblemen. Ondersteuningsmaatregelen zijn 
succesvol gebleken voor het verbeteren va n het geestelijk welzijn van de oudere 
bevolkingsgroepen. 
Een aantal succesvolle maatregelen in het kader van EU-projecten29:  
Sociale ondersteuningsnetwerken; het aanmoedigen van lichamelijke activiteit en van 
gemeenschaps- en vrijwilligerswerk. 
Extra aandacht besteden aan kwetsb are groepen in de samenleving 
Een lage sociale en economische status m aakt mensen kwetsbaard er voor geestelijke 
gezondheidsproblemen. Ontslag of werkloosheid kan de zelfachting aantas ten en tot depressie 
leiden. Migranten en andere gemarginaliseerd e bevolkingsgroepen lopen een groter risico op 
geestelijke gezondheidsproblemen. Maatregelen om werklozen weer aan werk te helpen 
kunnen renderend zijn. Steun voor kwetsbare gr oepen kan de geestelijke gezondheid ten 
goede komen, de sociale cohesie versterken en ge relateerde lasten voor de samenleving en de 
economie voorkomen. 
Een aantal succesvolle maatregelen in het kader van EU-projecten30: 
Counseling voor risicogroepen; arbeidsbemi ddeling; ondersteunde werkgelegenheid voor 
mensen met geestelijke gezondheidsproblemen en geestelijk gehandicapten. 
Mogelijk initiatief op Gemeenschapsniveau: 
Suggesties die worden geformuleerd in het kade r van het raadplegingsproces naar aanleiding 
van dit groenboek kunnen worden opgenomen in  een voorstel van de  Commissie voor een 
aanbeveling van de Raad inzake de be vordering van de geestelijke gezondheid31. 
6.1.2. Geestelijke gezondheidsproblemen  met preventieve maatregelen aanpakken 
Depressie voorkomen 
Depressie is een van de ergste gezondheidsproblemen in de EU. 
 
NL 11   NL Het deskundigenverslag " Actions Against Depression " dat de Commissie in 2004 heeft 
gepubliceerd analyseert het verschijnsel de pressie en de gevolgen ervan voor de 
volksgezondheid en de sociale en economi sche stelsels en stelt maatregelen voor32. 
Het aanleren van levensvaardigheden en het voorkomen van pesten op school, 
stressbestrijding op het werk en lichamelijke activiteit voor ouderen zijn allemaal middelen 
die de symptomen van depressie kunnen beperke n. Wanneer de bevolking zich beter bewust 
is van het probleem depressie, wordt het voor  de betrokkenen gemakkelijker om hulp te 
zoeken en worden zij ook minder ge stigmatiseerd of gediscrimineerd. 
Een aantal succesvolle maatregelen:  
Cognitieve gedragsinterventies; psychologisc he steun voor risicopersonen; opleiding voor 
gezondheidswerkers zodat zij depressie kunne n voorkomen, herkennen en behandelen. 
Verslavingsproblemen tegengaan 
Alcohol, drugs en andere psychoactieve stoffen zijn vaak een risicof actor voor of een gevolg 
van geestelijke gezondheidsproblemen. Drugs en  alcohol zijn vaste prioriteiten in het 
gezondheidsbeleid op communautair niveau: 
- Drugs 
In 2004 keurde de Raad de  EU-drugsstrategie 2005-201233 goed. In 2005 hechtte de Raad zijn 
goedkeuring aan het EU-drugsactieplan 2005-200834. Tegen eind 2006 wil de Commissie 
verslag uitbrengen over de tenuitvoerlegging door  de lidstaten van de aanbeveling van de 
Raad35.  
- Alcohol 
In 2001 keurde de Raad een aanbeveling goed betreffende alcoholgebruik door jongeren. De 
Commissie evalueert momenteel de tenuitvoerlegging van de aanbeveling en werkt aan een 
allesomvattende strategie van de Gemeenschap ter beperking van aan alcohol gerelateerde 
schade.  
Zelfmoord voorkomen 
In alle lidstaten worden zelfmoordpreventies trategieën uitgewerkt . Dit zijn een aantal 
beproefde maatregelen voor zelfmoordpreven tie: de beperking van de toegang tot 
zelfmoordmethoden, opleiding van gezondhe idswerkers en samenwerking tussen 
tweedelijnsgezondheidszorg en de nazorg na zelfmoordpogingen.  
Succesvolle maatregelen: 
De Europese alliantie tegen depressie ( European Alliance against Depression  - EAAD) heeft 
tot doel depressie en zelfmoordgedrag terug te dringen door regionale ne twerken op te richten 
waar informatie wordt uitgewisseld tussen de gezondheidssector, patiënten en hun familie, 
bemiddelaars en het grote publiek. Bij een proe fproject daalde het aa ntal zelfmoorden en 
zelfmoordpogingen met 25%, in het bijzonder bij jongeren36. 
 
NL 12   NL Mogelijk initiatief op Gemeenschapsniveau: 
Suggesties die in het kader van het raadpleg ingsproces naar aanle iding van dit groenboek 
worden geformuleerd kunnen worden opgenomen in  een voorstel van de Commissie voor een 
aanbeveling van de Raad inzake het terugd ringen van depressie en zelfmoordgedrag.  
6.2. De sociale integratie van mensen met geestelijke gezondheidsproblemen of een 
geestelijke handicap bevorderen en hun grondrechten en waardigheid 
beschermen 
Mensen met geestelijke gezondheidsproblemen of  een geestelijke handi cap stuiten vaak op 
angst en vooroordelen, die dikwijls gebaseerd zijn op misvattingen over geestelijke 
gezondheidsproblemen. Stigmatisering vererger t het persoonlijke lijden en de sociale 
uitsluiting en kan de toegang tot een woning of werk belemmeren. De angst voor stigmatisering kan mensen beletten hulp te zo eken. Artikel 13 van het EG-Verdrag vormt de 
rechtsgrondslag voor communautai re maatregelen ter bestrijd ing van discriminatie, onder 
meer op grond van handicap. Er is ook een ment aliteitswijziging nodig,  zowel bij het publiek 
als bij de overheidsdiensten en  de regeringen: een betere be wustmaking van het publiek wat 
geestelijke gezondheidsproblemen en mogelijke behandelingen betreft en een bevordering van 
de integratie van geesteszieken en geestelijk gehandicapten op de arbeidsmarkt kan in de hele samenleving tot een betere aanvaar ding en een beter begrip leiden. 
Behoefte aan een nieuw model 
De sociale integratie kan worden bevorderd door de geestelijke gezondheidsdiensten te 
deïnstitutionaliseren  en te integreren in eerstelijnsg ezondheidszorg, gemeenschapscentra en 
algemene ziekenhuizen, die op de behoeften van de patiënt en zijn familie zijn afgestemd. Grote psychiatrische ziekenhuizen en inrichti ngen kunnen de stigmatisering gemakkelijk in de 
hand werken. Wanneer zij hun psychiatrische dien sten hervormen, stappen veel landen af van 
de verstrekking van geestelijke gezondheidszorg in grote psychiatrische instellingen (in een 
aantal nieuwe lidstaten vertegenwoordigen derg elijke instellingen nog een groot deel van de 
infrastructuur voor geestelijke gezondheidszorg) en kiezen zij voor woongemeenschappen. Tegelijkertijd worden zowel de patiënten en hun families als het personeel geschoold in 
actieve participatie en weerbaarheidsstrategieën
37. 
De studie " Included in Society "38, die in opdracht van de Commissie werd uitgevoerd, 
bevestigt dat de vervanging va n inrichtingen door leefgem eenschappen over het algemeen 
mogelijkheden biedt voor een betere levenskw aliteit voor de gehandi capten. Een nieuwe 
studie zal analyseren en uiteenzetten hoe met de  huidige financiële middelen het best aan de 
behoeften van de gehandicapten kan worden te gemoetgekomen, en zal gegevens verschaffen 
over de kosten van deïnstitutionalisering39. 
Relevante activiteiten van andere internationale organisaties : 
In het kader van het  WHO-netwerk van gezondheidsbevorderende ziekenhuizen ( WHO 
Network of Health Promoting Hospitals ), heeft een  Task Force on Health Promoting 
Psychiatric Services40 modellen van goede praktijken op het gebied van de bevordering van 
een goede geestelijke gezondheid in  de psychiatrie vastgesteld.  
 
NL 13   NL In 2006 begint de Raad van Europa  met de ontwikkeling van een " European reference tool 
for ethics and human rights in mental health " (Europees referentie-instrument voor ethiek en 
mensenrechten in de geestelijke gezondheidszorg). 
Bepaalde patiënten kiezen er vrijwillig voor om in een instelling te verblijven. Wanneer 
patiënten echter verplicht  in psychiatrische instellingen worden geplaatst of tegen hun wil 
worden behandeld, is dat een grove schending van hun rechten. Dergelijke praktijken kunnen 
slechts in laatste instantie worden toegepast,  als andere minder rest rictieve alternatieven 
hebben gefaald. 
Uit het project " Compulsory Admission and Involuntary Tr eatment of Mentally Ill Patients – 
Legislation and Practice in EU-Member States "41 (Gedwongen plaatsing en onvrijwillige 
behandeling van geesteszieken - Wetgeving en prak tijk in de EU-lidstaten) is gebleken dat de 
wetgeving in de verschillende EU-lidstaten zeer heterogeen is. De culturele tradities en 
opvattingen en de structuur en de kwaliteit van de stelsels voor geestelijke gezondheidszorg 
zijn mede bepalend voor de toegepaste praktijk en. Verplichte plaatsing komt in bepaalde 
lidstaten veel vaker voor dan in andere. 
Ook in andere residentiële omgevingen zo als bejaardentehuizen, kindertehuizen of 
gevangenissen kan de situatie met betrekking to t de geestelijke gezondheid en de waardigheid 
van de personen die er verblijven problematisch zijn. 
Mogelijke initiatieven op Gemeenschapsniveau: 
- Aan de hand van suggesties die tijdens het raadplegingsproces worden gedaan kan de beste 
praktijk voor de bevordering van de sociale integratie en de bescherming van de rechten 
van personen met geestelijke gezondheidsp roblemen of een geestelijke handicap worden 
vastgesteld.  
- Het Bureau van de Europese Unie voor de grondrechten , dat op 1 januari 2007 
operationeel wordt42, zou zich kunnen bekommeren om personen met geestelijke 
gezondheidsproblemen of een geestelijke handi cap en om de situatie in psychiatrische 
instellingen. 
6.3. De informatie en de kennis over de gees telijke gezondheid in de EU verbeteren 
De huidige gezondheidsmonitoringsystemen hebbe n maar weinig aandacht voor de geestelijke 
gezondheid. Er zijn grote inspanningen nodig om  de bestaande nationale en internationale 
indicatoren inzake geestelijke gezondheid en geestelijke ha ndicaps bij de bevolking te 
harmoniseren om voor de hele EU aan vergelijkbare gegevens te komen. Er zijn meer gegevens nodig over de sociale, demografis che en economische determinanten van de 
geestelijke gezondheid. De geeste lijke gezondheid moet ook worden bevorderd en er is nood 
aan infrastructuur, activiteiten en mi ddelen voor de preventie van geestelijke 
gezondheidsproblemen. 
Er moet worden nagegaan hoe de bestaande communautaire instrumenten zoals het zevende 
kaderprogramma voor onderzoek
43 kunnen worden gebruikt om onderzoekscapaciteit te 
creëren en het onderzoek op het gebied van de geestelijke gezondheid in de EU te 
ondersteunen. Een betere kennis van het belang van een goede geestelijke gezondheid en de 
gevolgen van geestelijke gezondheidsprobl emen voor gezondheid, levenskwaliteit, 
economisch en sociaal welzijn, sociale in tegratie, grondrechten en geestelijke 
 
NL 14   NL gezondheidsdiensten (zoals billijkheid en toegan g) zouden tot een verbetering van de huidige 
praktijken kunnen bijdragen. 
Mogelijk initiatief op Gemeenschapsniveau: 
Er kan een verbindingsgroep tussen beleid en onderzoek  worden gecreëerd waar de 
Gemeenschap, de nationale autoriteiten, de academische instellingen en de belanghebbenden 
elkaar treffen. Deze zou als rol hebben advies  te verstrekken over relevante geestelijke 
gezondheidsindicatoren voor de EU, monitoring van de geestelijke gezondheid en prioriteiten 
voor onderzoeksactiviteiten op EU-niveau. 
7. E EN RAADPLEGINGSPROCES VOOR DE ONTWIKKELING VAN EEN EU- STRATEGIE 
INZAKE GEESTELIJKE GEZONDHEID  
De geestelijke gezondheid is voor verschillend e beleidsgebieden relevant en leent zich 
daarom voor een EU-strategie die op een bree d en veelomvattend raadplegingsproces is 
gebaseerd.  
De volgende activiteit en zijn voorzien: 
7.1. Een dialoog met de lidstaten over geestelijke gezondheid tot stand brengen 
Dit forum maakt uitwisselingen en samenwerki ng tussen de lidstaten mogelijk. Eén van de 
doelstellingen bestaat erin prioriteiten en elementen voor een actie plan inzake geestelijke 
gezondheid vast te stellen, die een reeks kernmaatregelen in de  gezondheidssector en andere 
beleidssectoren omvatten, alsook do elstellingen, benchmarks, tijdschema's en een regeling om 
toezicht te houden op de  tenuitvoerlegging. Het actieplan van de WHO voor Europa en het 
actieplan " Mental Health Promotion and Mental Disorder Prevention: A Policy for 
Europe "44, dat in het kader van het communautair actieprogramma op het gebied van de 
volksgezondheid is ontwikkeld, zouden als mo del kunnen dienen. Tijdens de dialoog moet 
ook worden bekeken of er behoefte is aan de  twee voorgestelde aanbe velingen van de Raad 
inzake a) de bevordering van de geestelijke ge zondheid en b) het terugdringen van depressie 
en zelfmoordgedrag. 
7.2. Een EU-platform voor g eestelijke gezondheid creëren 
Het EU-platform voor geestelijk e gezondheid moet de sector overschrijdende samenwerking 
en consensus inzake geeste lijke gezondheid bevorderen door diverse actoren zoals 
beleidsmakers, deskundigen en belanghebbend en uit de gezondheidssector en andere 
beleidssectoren, alsook vertegenwoordigers van maatschappelijke organisaties bij het 
platform te betrekken. Het platform moet esse ntiële aspecten van de  geestelijke gezondheid 
analyseren, beproefde praktijk en vaststellen, aanbevelingen voor maatregelen – eveneens op 
Gemeenschapsniveau – uitwerken, en de beste praktijk vaststellen voor de bevordering van de 
sociale integratie van personen met geesteli jke gezondheidsproblemen of een geestelijke 
handicap en de bescherming van hun grondrechten  en waardigheid. Dit alles kan stof bieden 
voor de dialoog met de lidstaten. 
 
NL 15   NL 7.3. Een verbindingsgroep tussen beleid en onderzoek inzake geestelijke gezondheid 
oprichten 
Deze derde groep moet relevante belanghebb enden ertoe brengen de dialoog over de 
ontwikkeling van een indicatorsy steem met informatie over g eestelijke gezondheid en de 
determinanten ervoor, effectbeoordeling en beproefde praktijken te stimuleren. Het is de bedoeling dat deze verbindingsgroep nagaat wa t de doeltreffendste manieren zijn om 
onderzoeksprioriteiten vast te stellen en een  betere uitwisseling tussen gegevensbanken, 
onderzoeksresultaten en bele idsvorming te verzekeren. De  aanbevelingen van deze groep 
zouden in het actieplan kunnen worden opgenomen. 
8. D
E VOLGENDE STAPPEN  
Er bestaat grote overeenstemming over dat de menselijke, sociale en economische dimensie 
van de geestelijke gezondheid beter moeten wo rden erkend door de beleidsmakers en grotere 
bekendheid moeten krijgen bij de bevolking. Op het niveau van de lidstaten, de EU en de 
WHO worden belangrijke initiatieven genomen. 
De Commissie vraagt alle betrokken burgers, pa rtijen en organisaties , alsook de Europese 
instellingen op dit groenboek te reageren en  zodoende bij te dragen tot de mogelijke 
verwezenlijking van een EU-strategie en actieplan inzake geestelijke gezondheid. 
De Commissie is in het bijzonder geïntere sseerd in de antwoorden op de volgende 
vragen: 
(1) Hoe belangrijk is de geestelijke gezondheid  van de bevolking voor de strategische 
beleidsdoelstelling van de EU, zoals uiteengezet in punt 1? 
(2) Zou de totstandbrenging van een allesomvattende EU-strat egie inzake geestelijke 
gezondheid een toegevoegde waarde inhouden voor de huidige en geplande maatregelen en stelt punt 5 passende prioriteiten voor? 
(3) Kunnen de in de punten 6 en 7 voorgestelde  initiatieven de coördinatie tussen de 
lidstaten ondersteunen, de  integratie van geeste lijke gezondheid in het 
gezondheidsbeleid en andere beleidssect oren alsook in de maatregelen van 
belanghebbenden bevorderen en het onderzoek en het beleid inzake aspecten van 
geestelijke gezondheid beter met elkaar in verbinding brengen? 
Bijdragen in het kader van di t raadplegingsproces moeten  de Commissie uiterlijk op 
31 mei 2006  bereiken, per e-mail aan het adres "men tal-health@cec.eu.int", of per post aan 
het onderstaande adres: 
Europese Commissie 
Directoraat-generaal Gezondheid  en consumentenbescherming 
Eenheid C/2 "Gezondheidsinformatie" L-2920 Luxemburg 
 
NL 16   NL Dit groenboek en de ontvangen bijdragen zullen worden gepubliceerd op de website van de 
Commissie45, behalve wanneer uitdrukkelijk werd verzocht de bijdrage niet te publiceren. 
Eind 2006 wil de Commissie haar analyse van de bijdragen presenteren, samen met haar 
eventuele voorstel en/of initiatieven voor een st rategie inzake geesteli jke gezondheid voor de 
EU. 
 
NL 17   NL BIJLAGE 1  
The functional model of mental health  
antecedent
soutcomes
present social contextprecipitating
factors
ME NTAL  HE AL TH
Individual resources
PRESEN T  SO CIAL 
CONTEX T
e.g. social support•PRECIPITATIN G
e.g. life events •PREDISPOSIN G 
FACTORS
- genetic factors
- fa ctors  rela ted to 
pregnancy and birth
-e a r l y  c h i l d h o o d
experiences
- family environment- social circumstances
- physical environment
-e d u c a t i o n-e m p l o y m e n t-w o r k  c o n d i t i o n s-h o u s i n gOUTCOME S
-l e v e l  o f  w e l l b e i n g
- physical health
-s y m p t o m s
- knowledge & 
skills
-q u a l i t y  o f  
relationships
- sexual sat isfact ion
- use of ser vices- productivity-p u b l i c  s a f e t ysociety & culture
society & cultureantecedent
soutcomes
present social contextprecipitating
factors
ME NTAL  HE AL TH
Individual resources
PRESEN T  SO CIAL 
CONTEX T
e.g. social support•PRECIPITATIN G
e.g. life events •PREDISPOSIN G 
FACTORS
- genetic factors
- fa ctors  rela ted to 
pregnancy and birth
-e a r l y  c h i l d h o o d
experiences
- family environment- social circumstances
- physical environment
-e d u c a t i o n-e m p l o y m e n t-w o r k  c o n d i t i o n s-h o u s i n gOUTCOME S
-l e v e l  o f  w e l l b e i n g
- physical health
-s y m p t o m s
- knowledge & 
skills
-q u a l i t y  o f  
relationships
- sexual sat isfact ion
- use of ser vices- productivity-p u b l i c  s a f e t ysociety & culture
society & culture
 
Source:  
Lahtinen, E., Lehtinen, V., Riikonen, E., Ahonen, J. (eds.): Framework for promoting mental 
health in Europe, Hamina 1999 
 
NL 18   NL BIJLAGE 2  
Estimated number of subjects in the genera l EU population (age 18–65) affected by 
mental disorders within past 12 months46 
Diagnosis (DSM-IV) 12-m onth estimate (%) 12-m onth estimate (million) 
Alcohol dependence 2.4 7.2 
Illicit substance dependence 0.7 2.0 
Psychotic disorders 1.2 3.7 
Major depression 6.1 18.4 
Bipolar disorder 0.8 2.4 
Panic disorder 1.8 5.3 
Agoraphobia 1.3 4.0 
Social phobia 2.2 6.7 
Generalised Anxiety Disorder 
(GAD) 2.0 5.9 
Specific phobias 6.1 18.5 
Obsessive-compulsive Disorder 
(OCD) 0.9 2.7 
Somatoform disorders 6.3 18.9 
Eating disorders 0.4 1.2 
Any mental disorder 27.4 82.7 
Source: 
Hans-Ulrich Wittchen, Frank Jacobi (2005). Size and burden of mental di sorders in Europe: a 
critical review and appraisal of 27 studies . European Neurospsychopharmacology, Volume 
15, Number 4, pp. 357-376. 12-months values r ounded by Commission. Percentage values 
based on Commission’s own calculations. 
 
NL 19   NL BIJLAGE 3  
Standardised death rate for suicide p er 100.000 people across EU Member States in 
200247 
44
27,32625,424,5
19,919,518,41716,8
14,713,71312,712,211,711,510,510,19,1
7,16,8 6,86
3,6
05101520253035404550

 
NL 20   NL BIJLAGE 4  
Long term economic costs of mental health  problems. Costs converted to Euros and 
2002 prices used  
Financial costs of social exclusion: long term 
follow up of children without and with conduct 
problems or disorders
020000400006000080000100000120000140000
No
problemsConduct
ProblemsConduct
DisorderEurosCrime
Lost employment
Relationships
Foster and residential
care
Health
Education
 
Source: 
Scott, S.; Knapp, M.; Henderson, J.; Maughan, B.: Fi nancial cost of social exclusion. Follow-
up study of anti-social children into adu lthood, British Medical Journal (BMJ), 323, 191-196. 
Costs converted into Euro-values by David Mc Daid, Mental Health Economics European 
Network.  
 
NL 21   NL BIJLAGE 5  
Summary of selected EC events relatin g to mental health between 1999 and 2005  
Year Title of the event Level Council 
resolutions/conclusions 
04/1999 Balancing Mental Health 
Promotion and Mental Health Care Joint EU/WHO 
Meeting  
10/1999 European Conference on 
Promotion of Mental Health and Social Inclusion EU Presidency Council resolution on the 
promotion of mental health 
03/2000 Health Determinants in the EU EU Presidency Council resolution on 
action on health determinants 
06/2000 Violence and Promotion of 
Mental Health of Children and Young People EU Presidency  
09/2000 Prevention of Youth Suicide EU Presidency  
01/2001 Young People and Alcohol WHO Ministerial 
conference/EU Presidency Council conclusions on a 
Community strategy to reduce alcohol-related harm 
09/2001 Future Mental Health Challenges 
in Europe: Impact of Other Policies on Mental Health Joint EU/WHO 
Meeting  
10/2001 Coping with Stress and 
Depression-Related Problems in Europe Joint EU 
Presidency and WHO Council conclusions on 
combating stress and depression-related problems 
12/2002 Future Mental Health Challenges 
in Europe: Strengthening Co-operation between EU and WHO Joint EU/WHO 
seminar  
03/2003 Mental Illness and Stigma in 
Europe: Facing up to the Challenges of Social Inclusion and Equity Joint EU 
Presidency, WHO and Council of Europe Council conclusions on 
combating stigma and discrimination in relation to mental health 
 
NL 22   NL 10/2003 Mental Health in Europe: New 
Challenges, New Opportunities EC-funded 
conference/co-sponsored by WHO  
09/2004 The Mental Health of Children 
and Adolescents Jointly organised 
by Commission/WHO/Luxembourg  
01/2005 WHO Europe Ministerial 
Conference on Mental Health Commission as a 
coorganiser  
 
 
NL 23   NL BIJLAGE 6  
Mental Health Expenditure in European Econom ic Area countries (% of total health 
expenditure)  
0246810121416
LuxembourgUK
Sweden
GermanyMalta
Netherlands
HungaryDenmark
Lithuania
Cyprus
Ireland
IcelandBelgium
Spain
Latvia
FrancePortugal
CzechSlovakia
 
Source: 
Mental Health Economics European Network (2004) 
 
NL 24   NL BIJLAGE 7  
Social, environmental and economic determinants of mental health  
Risk factors Protective factors 
Access to drugs and alcohol  Empowerment  
Displacement  Ethnic minorities integration  
Isolation and alienation  Positive interpersonal interactions  
Lack of education, transport, housing  Social participation  
Neighbourhood disorganisation  Social responsibility and tolerance  
Peer rejection  Social services  
Poor social circumstances  Social support and community networks  
Poor nutrition   
Poverty   
Racial injustice and discrimination  
Social disadvantage  
Urbanisation  
Violence and delinquency  
War  
Work stress  
Unemployment  
Source: 
WHO: Prevention of Mental Disorders. Effec tive Interventions and Policy Options, Summary 
Report, Geneva 2004, p.21 
 
NL 25   NL REFERENTIES  
                                                 
1 Communication “Strategic Objectives 2005-2009. Europe 2010: A Partnership for European Renewal. 
Prosperity, Solidarity and Security”, COM(2005)12 of 26.01.2005 
2 WHO, Strengthening mental health promotion, Geneva 2001 (Fact sheet no. 220) 
3 Wittchen HU, Jacobi F: Size and burden of mental di sorders in Europe: a critical review and appraisal of 
27 studies.  European Neurospsychopharmacology, Volume 15 (2005), Number 4, pp. 357-376. 
Percentage values based on Commission’s own calculations. 
4 WHO, World Health Report 2001, p. 11. http://www.who.int/whr/2001 
5 Deaths caused by traffic accidents: 50700, homic ide: 5350, HIV/AIDS: 5000,  WHO figures for 2002. 
Own calculations based on Eurostat statistics and WHO Health For All Mortality Database  
6 Estimation by ILO. http://agency.osha.eu.int/publications/newsletter/8/en/index_23.htm  
7 As confirmed by Mental Health Economics European Network, project co-funded from Community 
Health Promotion Programme (1997-2002), implemented by Mental Health Europe-Santé Mentale Europe, (2001-2003), http://www.mentalhealth-econ.org . 
8 Scott S, Knapp M, Henderson j, Maughan B: Financial costs of social exclusion: follow-up study of 
antisocial children into adulthood, British Medical Journal, 323 (2001), 191-196. 
9 The conference established a Mental Health Declara tion for Europe and a Mental Health Action Plan for 
Europe, both for the WHO European Region. http://www.euro.who.int/mentalhealth2005  
10 Only 26% of adult Europeans with a mental disorder have a contact with formal health services (Alonso, 
J., Angermeyer, M., Bernert, S.et al. (2004). Use of Mental Health Services in Europe: Results from the 
European Study on Epidemiology of Mental Disorders (ESEMeD) Project. Acta Psychiatr Scand; 109 
(suppl 420): 47-54. 
11 Article 152 of the EC Treaty, http://europa.e u.int/eur-lex/en/treaties/selected/livre235.html 
12 An overview is given in the publication: “Action for Mental Health. Activities co-funded from European 
Community Public health Programmes 1997-2004”,  http://europa.eu.int/comm/health/ph_determinants/life_style/mental_health_en.htm . A list of all 
completed and ongoing such projects can be found under:  
http://europa.eu.int/comm/health/ph_projects/project_en.htm 
13 Decision No 1786/2002/EC of the European Parliament and of the Council of 23 September 2002 
adopting a programme of Community action in the field of public health (2003-2008). Official Journal No 
L 271, 09.10.2002 
14 Council Directive 2000/78/EC of 27 November 2000 establishing a general framework for equal 
treatment in employment and occupation, Official Journal L303 of 2.12.2000, 16-22 
15 Fifth Framework Programme for research, technolo gical development and demonstration activities (1998 
to 2002), Decision No 182/1999/EC of the European Parliament and of the Council of 22.12.1998, 
Official Journal L26/1 of 01.02.1999,.Sixth Framework Programme for research, technological development and demonstration activities covering the period 2002-2006, Decision N° 1513/2002/EC of 
the European Parliament and of the Council of 27.06.2002, Official Journal L232/1 of 29.08.2002; 
Official Journal L294/1 of 29.10.02. 
16 Mental health disability : a european assessment in the year 2000, MHEDEA-2000, RTD Project QLG5-
1999-01042, http://dbs.cordis.lu/fep-cgi/srchidadb?ACTION=D&SESSION=41092005-9-
8&DOC=18&TBL=EN_PROJ&RCN=EP_DUR:36&CALLER=PROJ_LIFE  
17 A list of health-related projects under the Info rmation Society Technologies Programme (IST) under 
Reseach Framework Programmes can be  found under  
http://www.cordis.lu/ist/ka1/hea lth/projectbooklet/others.htm . Mental health-related projects include 
MULTIPLE, ALDICT, ACTION, TASK, ASTR ID, MEDIATE and VEPSY UPDATED.  
18 http://europa.eu.int/comm/justice_home/fu nding/daphne/funding_daphne_en.htm 
19 Eurostat. Figures for 2002 (Greece: latest available figure), as in annex 2. 
20 Project co-funded from the Community Health Monitoring Programme (1998-2002), implemented by the 
Mutelle Générale de l’Education Nationale, Pari s (2001-2004). The project covered the former 15 
Member States of the EU, Norway and Iceland,  
.http://europa.eu.int/comm/health/ph_projects/2001/monitoring/fp_monitoring_2001_frep_06_en.pdf . A 
corresponding project to collect data and informa tion for the new Member States is currently being 
implemented as part of the “project “Mental hea lth Information and Determinants for the European 
Level”, cofunded from the Community Public Health Programme (2003-2008), implemented by 
STAKES, Finland, http://www.stakes.fi/mentalhealth/mindful.html . 
 
NL 26   NL                                                                                                                                                          
21 Established through the project co-funded from the Community Public Health Programme (2003-2008): 
Generalitat de Catalunya, European Platform for Mental Health Promotion and Mental Disorder 
Prevention: indicators, interventions and strategies. Http://www.impha.net 
22 Council resolution of 18 November 1999 on the promotion of mental health. Official Journal C 086, 
24/03/2000 P. 0001 - 0002Council Recommendation of 5 June 2001 on the drinking of alcohol by young 
people. Official Journal C 218, 31/07/2000 P. 0008- 0009 
 Council conclusions of 5 June 2001 on a Community strategy to reduce alcohol-related harm. Official 
Journal C 175, 20/06/2001 P. 0001- 0002 
 Council conclusions of 15 November 2001 on combating stress and depression-related problems. Official 
Journal C 006 , 09/01/2002 P. 0001 - 0002 
 Council Conclusions on combating stigma and discrimination in relation to mental illness of 2 June 2003. 
Official Journal C 141, 17/06/2003 P.0001-0002 
 Council conclusions on a Community Mental Health Action of 3 June 2005. 
http://europa.eu.int/comm/health/ph_determinants/life_style/mental/docs/ev_20050602_en.pdf  
23 Project co-funded under Community Health Promotion Programme (1997-2002): Academic Centre of 
Social Sciences, University of Nijmegen: Integrating mental health promotion interventions  
into countries's policies, practice and the h ealth care system (2002-2005), www.imhpa.net 
24 The documents can be  downloaded under  
http://europa.eu.int/comm/health/ph_projects/2002/promotion/fp_promotion_2002_frep_16_en.pdf  and 
http://www.imhpa.net 
25 For further reading: WHO: Promoting Mental Hea lth. Concepts, Emerging Ev idence, Practice. Summary 
Report, Geneva 2004; WHO: Prevention of Mental Di sorders. Effective Interventions and Policy Options, 
Summary Report, Geneva 2004. http://www.who.int/mental/evidence/en 
26 Projects co-funded from the Community Health Promotion Programme: Mental Health Europe-Santé 
Mentale Europe, Mental Health Promotion of Adolescents and Young People (2000-2001), 
http://europa.eu.int/comm/health/ph_projects/2000/promotion/promotion_project_2000_full_en.htm#14; 
Mental Health Europe-Santé Mentale Europe, Mental Health Promotion of Children up to 6 years of Age (1997-1999), 
http://europa.eu.int/comm/health/ph_projects/1998/promotion/promotion_project_1998_full_en.htm#17 . 
27 Merllie, D. & Paoli, P. (2001) Ten years of workin g conditions in the European Union. Dublin: European 
Foundation for the Improvement of Living and Working Conditions  
28 Projects co-funded from the Community Health Promotion Programme: Belgische Interuniversitair 
Centrum, Coping with Stress and Depression-related Problems in Europe (2001-2003), 
http://europa.eu.int/comm/health/ph_projects/2001/promotion/promotion_project_2001_full_en.htm#7 ; 
Mental Health Promotion and Prevention Strategies for Coping with Anxiety, Depression and Stress related disorders in Europe (2001-2003),  
http://europa.eu.int/comm/health/ph_projects/2001/promotion/promotion_project_2001_full_en.htm#2 
29 as in footnote 21 
30 Project co-funded from the Community Health Promotion Programme: Universidad de Deusto, Faculty of 
Sociology, Unemployment and Mental Health,  
http://europa.eu.int/comm/health/ph_projects/1999/promotion/promotion_project_1999_full_en.htm#6 
31 Council Resolution of 18.11.1999 (cf. footnote 22) on the promotion of mental health invited the 
Commission to consider, after consultation of the memb er states, the need to draw up a proposal for a 
Council recommendation on the promotion for mental health.  
32 Expert Report “Actions against depression. Improving mental and well-being by combating the adverse 
health, social and economic consequences of depression”, Commission 2004.  
http://europa.eu.int/comm/health/ph_determin ants/life_style/mental/depression_en.htm 
33 http://europa.eu.int/comm/health/ph_determinants/lif e_style/drug/documents/drug_strategy0512_en.pdf 
34 Official Journal C 168 of 27/06/2005, p. 1-18  
35 http://europa.eu.int/eur-lex/pri/en/oj/dat/2003/l_165/l_16520030703en00310033.pdf 
36 Project co-funded under the Community Public Health Programme 2003-2008, implemented by Ludwig 
Maximilians-University Munich (2004-2005), http://www.eaad.net 
37 Berger, H (1999). Health Promotion - A Change in the Paradigms of Psychiatry. In: Berger, H., K. Krajic, 
R. Paul (Hrsg.): Health Promoting Hospitals in Practice: Developing Projects and Networks. Conrad, 
Gamburg 
38 Project under the European Social Fund: Inclusion Europe, Included in Society (2003-2004), 
http://europa.eu.int/comm/employment_social/index/socinc_en.pdf 
 
NL 27   NL                                                                                                                                                          
39 “Comparative cost analysis: Community based services  as an alternative to institutions", tender no. 
VT/2005/021, Official Journal on 22 June 2005 N° 2005/S 119-117014  
40 http://www.hpps.net 
41 Project co-funded from the Community Health Monitoring Programme (1997-2002), implemented by 
Central Institute of Mental Health, Mannheim (2000-2002).  
http://europa.eu.int/comm/health/ph_projects/2000/promotion/promotion_project_2000_full_en.htm#8 
42 COM(2005)280 of 30 June 2005  
43 Proposal for a Decision of the European Parliament and of the Council concerning the Seventh 
Framework Programme of the European Community for research, technological development and 
demonstration activities (2007 to 2013) COM(2005) 119 final of 6th April 2005 
44 Developed under The project “Implementing Mental Health into Policy Actions (IMHPA)” 
www.imhpa.net 
45 http://europa.eu.int/comm/health/p h_determinants/life_style/menta l/green_paper/cons ultation_en.htm  
46 Total population EU countries (plus Iceland, Norway, Switzerland; age 18-65): 301,7 million 
47 Source: Eurostat, For Greece latest year available. Please note that th e official statistics very likely 
underestimate death from suicide. Recording a death as suicide depends on many factors, including 
cultural and religious ones.