Advies van het Economisch en Sociaal Comité over het "Actieprogramma voor de interne markt"

(98/C 157/12)

Het Economisch en Sociaal Comité heeft op 30 september 1997 besloten, overeenkomstig artikel 23, lid twee, van het Reglement van Orde een advies op te stellen over het "Actieprogramma voor de interne markt".

De Afdeling voor industrie, handel, ambacht en diensten, die met de voorbereiding van de desbetreffende werkzaamheden was belast, heeft haar advies op 4 maart 1998 goedgekeurd. Rapporteur was de heer Pasotti.

Het Economisch en Sociaal Comité heeft tijdens zijn 353e Zitting (vergadering van 25 maart 1998) het volgende advies uitgebracht, dat met 76 stemmen vóór en 5 stemmen tegen, bij 2 onthoudingen, is goedgekeurd.

1. Algemene opmerkingen

1.1. Het Comité heeft met grote belangstelling, maar ook met grote bezorgdheid kennis genomen van de gegevens van de Commissie over de vooruitgang die er op het gebied van de interne markt is geboekt. Deze gegevens zijn gebaseerd op de eerste versie van het Scorebord voor de interne markt (SMS), dat in december 1997 tijdens de Europese Raad van Luxemburg is gepresenteerd.

1.2. In zijn eerder uitgebrachte advies over dit onderwerp () heeft het Comité het met het oog op de voltooiing van de interne markt absoluut noodzakelijk genoemd dat alle geharmoniseerde normen nauwgezet en correct in de wetgeving van de lid-staten worden omgezet, dat er procedures voor een doeltreffende toepassing daarvan worden uitgewerkt waarbij alle betrokkenen de beschikking krijgen over eenvoudige en efficiënte middelen om in beroep te gaan tegen van de norm afwijkende praktijken, en dat alle belanghebbende burgers zo volledig mogelijk worden geïnformeerd.

1.3. Het belang van deze aspecten blijkt uit de strategische doelstellingen die voor het actieprogramma zijn gekozen en is onderstreept met de goedkeuring van dit programma door de Europese Raad van Amsterdam.

1.4. Het SMS dat de Commissie halfjaarlijks wil gaan publiceren, bevat voor het eerst gemakkelijk te begrijpen essentiële informatie waarmee bovengenoemde aspecten beoordeeld kunnen worden en waarmee derhalve ook op een rijtje kan worden gezet wat er tegen 1999 nog gedaan moet worden om de interne markt zoveel mogelijk te verwezenlijken.

1.5. Dit initiatief om de inspanningen van de afzonderlijke lid-staten te observeren en daarover gegevens bekend te maken, is ook van belang om voor meer transparantie in de betrekkingen tussen de Europese partners te zorgen. Als er geschikte kanalen worden gevonden om de resultaten onder de aandacht te brengen, zal deze transparantie hopelijk leiden tot een gezonde wedijver tussen de lid-staten om hun burgers volledig van de voordelen van de interne markt te laten profiteren. Het is evenwel nog te vroeg om het effect van deze potentiële stimulans te kunnen inschatten. De bezorgdheid die zich van het Comité meester maakte bij bestudering van het eerste verslag van de Commissie over haar "scorebord", vloeit voort uit de mate waarin de lid-staten, zoals hieronder is aangegeven, achterlopen met de tenuitvoerlegging van maatregelen die zij moeten treffen om tot de voltooiing van de interne markt bij te dragen.

2. Het Scorebord voor de interne markt (SMS)

Onderhavig advies is hoofdzakelijk op het SMS gericht. Dat neemt niet weg dat het Comité, via zijn eigen Waarnemingspost voor de interne markt en het opstellen van specifieke adviezen, alle maatregelen in het kader van de verwezenlijking van de interne markt op de voet volgt.

2.1. Omzetting van richtlijnen

2.1.1. De eerste synthetische SMS-indicator van de geboekte vooruitgang inzake de interne markt betreft het aantal interne-marktrichtlijnen dat door alle lid-staten in nationaal recht is omgezet. Op 1 november 1997 was gemiddeld ruim 25 % hiervan nog niet overal in de Unie omgezet. Zelfs al worden uitsluitend primaire richtlijnen (d.w.z. richtlijnen die geen wijziging zijn op eerdere richtlijnen) in aanmerking genomen, dan nog verandert het cijfer nauwelijks. Ook van belang zijn de verschillen in de mate van omzetting. Zo komt het grootste deel van bovengenoemd percentage op het conto van sectoren die van belang zijn voor de verwezenlijking van de interne markt. Met name zij gewezen op de cijfers voor de sectoren vervoer (60 % van de richtlijnen nog niet omgezet), overheidsopdrachten (55 %) en intellectuele en industriële eigendom (50 %).

2.1.2. Om dit probleem aan te pakken, is de lid-staten in het kader van het actieprogramma verzocht om vóór 1 oktober 1997 het tijdschema mee te delen van de maatregelen die gepland zijn om ervoor te zorgen dat alle richtlijnen worden omgezet. Op grond van de uit het SMS af te leiden gegevens mag verwacht worden dat, als iedere lid-staat de medegedeelde programma's uitvoert, het wettelijk kader voor de interne markt op de beoogde datum van 1 januari 1999 voltooid zal zijn.

2.1.3. I.v.m. deze verwachting wijst het Comité er echter op dat volgens het SMS nog geen enkele lid-staat een volledig tijdschema heeft voorgelegd, dat meer dan 15 % van de kennisgevingen ontbreekt en dat de door de lid-staten opgegeven doelstellingen uitermate ambitieus zijn wanneer zij in het licht worden gezien van de tot op heden geregistreerde omzettingstermijnen. Deze bedragen in sommige gevallen, waarin bij de in de richtlijnen vastgestelde termijnen een gemiddelde vertraging van ongeveer twee jaar moet worden opgeteld, in totaal rond de vier jaar. Dergelijke termijnen zijn niet bevorderlijk voor de hoop dat de interne markt op bevredigende wijze zal worden voltooid. Het Comité zou graag zien dat de Commissie in haar tweede scorebord-verslag duidelijk aangeeft of zij bij de lid-staten een bereidheid bespeurt om hun verplichtingen tijdig na te komen.

2.2. Daadwerkelijke toepassing van de regelgeving en oplossing van problemen

2.2.1. Om de voordelen van de interne markt voor de burger concreet toegankelijk te maken, moet er evenwel meer gebeuren dan alleen maar het doorvoeren van wetswijzigingen om de interne-marktregels van de EU in de nationale wetgeving om te zetten. Thans hebben vrijwel alle lid-staten eigen coördinatiecentra aangewezen en voorlichtingscentra opgericht waar ondernemingen en burgers terecht kunnen met vragen over de interne markt - waarbij het volgens de Commissie de uitdaging is om dit zó te doen dat de informatie nu ook tot deze laatsten doorsijpelt - en hebben zij de Commissie hiervan in kennis gesteld. Maar uit het SMS-hoofdstuk over tenuitvoerlegging van wetgeving en probleemoplossing blijkt dat nog maar weinig lid-staten ook op het gebied van structuren en procedures voor de toepassing van de interne-marktwetgeving spijkers met koppen hebben geslagen.

2.2.2. Het Comité acht dit laatste punt van groot belang. Zijns inziens illustreert dit namelijk dat de lid-staten nog onvoldoende actie ondernemen om de problemen op te lossen die burgers en bedrijven bij het benutten van de mogelijkheden van de interne markt ondervinden.

2.2.3. Verder is het Comité het met de Commissie eens dat de lid-staten gevolg moeten geven aan de kennisgevingen en dat ze hun eigen informatie op elkaar moeten afstemmen in een operationeel netwerk waarmee de moeilijkheden in eerste instantie bilateraal kunnen worden verholpen.

2.2.4. Verontrustend is dat de lid-staten, in gevallen waarin de Commissie overeenkomstig artikel 169 van het Verdrag moet optreden, gemiddeld pas na een termijn van het dubbele van de zestig dagen die in de verdragsinbreukprocedure zijn vastgesteld, op de tot hen gerichte aanmaningen reageren. Het is wat dit betreft zaak dat het Verdrag strikt wordt nageleefd.

2.2.5. Voor burgers en bedrijven hangt de geloofwaardigheid van de politieke inspanningen van de lid-staten om de interne markt te voltooien mede af van de mate waarin er snel en concreet op belemmeringen voor de interne markt wordt gereageerd. In het ESC-advies over de Mededeling van de Commissie "Impact en doeltreffendheid van de interne markt" is er al op gewezen dat hoe kleiner het gewicht van de betrokken actoren is, hoe groter de belemmeringen zijn.

2.2.6. In dit verband vindt het Comité het bijzonder veelzeggend dat uit het onderzoek is gebleken dat ongeveer de helft van de kleine en middelgrote ondernemingen die formeel beroep hadden kunnen aantekenen dat niet hebben gedaan, omdat zij de procedure niet kenden of omdat ze deze te duur of te gecompliceerd vonden. Meer dan 80 % van deze bedrijven meende dat de verwachte resultaten niet zouden opwegen tegen de te leveren inspanningen.

2.2.7. Hieruit blijkt dat de verwezenlijking van de interne markt doorzichtiger moet worden, onder meer door de rechtstreekse voorlichting aan de burgers te intensiveren, zoals in het Citizens first-initiatief is gepland. Daarmee alleen echter is het probleem van de traagheid van het administratieve aanpassingsproces van de lid-staten niet opgelost.

2.2.8. Het Comité neemt akte van het voorstel voor een verordening van de Raad () waarmee de Commissie er bij een lid-staat op aan kan dringen de nodige maatregelen te nemen indien er zich in die lid-staat duidelijke schendingen van het recht op het vrije verkeer van goederen voordoen. Een dergelijk optreden van de Commissie mag evenwel geen afbreuk doen aan de werknemers- en vakbondsrechten.

2.3. Tenuitvoerlegging van het actieprogramma

2.3.1. Strategische doelstelling 1: Doeltreffender regelgeving

2.3.1.1. Het Comité vindt het met name zorgwekkend dat grote acties die als noodzakelijk werden bestempeld om de interne markt op een bevredigende wijze te voltooien, bijvoorbeeld op het gebied van de markt voor overheidsopdrachten en Europese normalisatie, pas op de plaats maken. Het Comité zou graag zien dat de Commissie in haar volgende "scorebord" vollediger verslag uitbrengt van de vooruitgang op deze gebieden.

2.3.2. Strategische doelstelling 2: Opheffing van de voornaamste marktverstoringen

2.3.2.1. Vraagstukken inzake fiscaal beleid zijn complex en liggen gevoelig, maar wanneer het over marktverstoringen gaat, zijn zij van essentieel belang. De in het actieprogramma voorgestelde maatregelen op het gebied van marktverstoringen zijn hoofdzakelijk op deze vraagstukken - alsmede op de toepassing van de mededingingsregels - gericht.

2.3.2.2. Wanneer zich binnen de normale concurrentieverhoudingen tussen de lid-staten gevallen van schadelijke belastingconcurrentie voordoen, wordt de speelruimte van de lid-staten om de eigen belastingstelsels te herstructureren kleiner. Dit heeft aanzienlijke gevolgen voor de coördinatie van de belastingstelsels in de Europese Unie.

2.3.2.3. Het Comité neemt met grote belangstelling kennis van de conclusies van de Ecofinraad van 1 december 1997 () betreffende een gedragscode voor de lid-staten inzake schadelijke belastingconcurrentie, een communautaire minimumoplossing voor de belasting van inkomsten uit kapitaal, en de bronbelasting op rente.

2.3.2.4. Het belang van de in het actieprogramma voorgestelde maatregelen inzake indirecte belastingen wordt bevestigd door het uit de steekproefenquête gebleken feit dat ondernemingen, ongeacht hun omvang, de complexiteit van de BTW-toepassingsregels als één van de voornaamste overgebleven belemmeringen voor het vrije verkeer van goederen en diensten zien.

2.3.2.5. Consensus tussen de deelnemers aan de interne markt is van cruciaal belang voor het welslagen daarvan. Het Comité wil in dit verband benadrukken dat er op het gebied van belastingharmonisatie belangrijke mogelijkheden bestaan om de inspanningen van de lid-staten in positieve acties te vertalen.

2.3.2.6. Wat overheidssteun betreft, is volgens het SMS zoveel vooruitgang geboekt dat het doel vrijwel bereikt is. Het Comité wil hierbij in algemene zin opmerken dat de sociaal-economische kringen de tabel over de mate van tenuitvoerlegging van het actieprogramma niet geheel overtuigend vinden, omdat het oordeel uitsluitend gebaseerd is op de inachtneming van de administratieve procedures, en iedere verwijzing naar volgende fases ontbreekt.

2.3.3. Strategische doelstelling 3: Opheffing van sectorale belemmeringen voor marktintegratie

2.3.3.1. Er bestaan nog steeds enkele belangrijke belemmeringen. Sommige daarvan vragen al langer om een gerichte maatregel, zoals b.v. de vastlegging van het statuut van de Europese vennootschap. Met name met het oog op een juiste omschrijving van regels ter bescherming van de mededinging in de interne markt is er in belangrijke sectoren als telecommunicatie en luchthavens nog veel werk te doen.

2.3.3.2. In de van 1995 daterende Commissiemededeling over late betalingen, die niet - zoals in het SMS was aangekondigd - voor december 1997 geleid heeft tot goedkeuring van een richtlijnvoorstel, wordt met het ernstige probleem van de betalingstermijnen onvoldoende rekening gehouden. Het Comité had hier nochtans in zijn advies van 30 juni 1993 () op aangedrongen.

2.3.4. Strategische doelstelling 4: Een interne markt die allen ten goede komt

2.3.4.1. Wat de mobiliteit van de burgers betreft, is er nog heel wat achterstallig werk aan de winkel, nl. op het gebied van de volledige afschaffing van grenscontroles, het recht om zich blijvend in een andere lid-staat te vestigen en het recht om waar dan ook te werken.

2.3.4.2. Naar aanleiding van het nog te ratificeren Verdrag van Amsterdam zouden de maatregelen die ter zake in het actieprogramma worden genoemd, opnieuw onder de loep moeten worden genomen.

2.3.4.3. De Commissie wordt verzocht een Mededeling op te stellen over de mobiliteit van de burgers en over de obstakels die deze mobiliteit in de weg staan.

2.3.4.4. Het in het actieprogramma genoemde voorstel voor een richtlijn over aanvullende pensioenen zou een van de prioriteiten moeten zijn.

2.3.4.5. Zowel op dit gebied als op de andere gebieden die in onderhavig document aan de orde zijn gekomen, zou het Comité graag zien dat de EU-instellingen gebruik maken van de bijdrage die verenigingen en stichtingen tot de uitwerking van communautaire beleidsmaatregelen kunnen leveren. Het heeft hier in zijn desbetreffende advies al op gewezen.

2.3.5. De internationale dimensie van de interne markt

2.3.5.1. De interne markt kan vanzelfsprekend niet worden beschouwd als een abstract gegeven dat losstaat van de bredere economische en politieke context waarin de EU zich ontwikkelt. De verwezenlijking van de interne markt speelt in het EU-uitbreidingsproces en in de betrekkingen van de EU met de Europese Economische Ruimte, en meer in het algemeen met de andere actoren op de wereldmarkt, een centrale rol.

2.3.5.2. Het Comité stelt daarom voor deze thema's, die trouwens expliciet in het actieprogramma zijn opgenomen, in de volgende versies van het SMS apart te behandelen.

3. Uitbreiding van het onderzoeksterrein van het SMS

3.1. Het Comité herhaalt dat het met belangstelling kennis heeft genomen van de informatie van het SMS en stemt in met het besluit van de Commissie om de publicatie van het SMS vergezeld te doen gaan van een onderzoek en een sectorrapport, waarmee het onderzoeksterrein in zekere zin wordt uitgebreid en meer aan de verwachtingen en behoeften van de gebruikers van de interne markt wordt voldaan. Het wil er echter wel op wijzen dat een evaluatie van een zo complex en tegelijk ook bindend programma als onderhavig actieprogramma niet tot louter kwantitatieve aspecten beperkt mag blijven.

3.2. Kwantitatieve gegevens zijn noodzakelijk, maar voor een evaluatie van de doeltreffendheid van de geplande maatregelen is meer nodig. Het spreekt eigenlijk voor zich - en de gegevens over de mogelijkheid om voor toepassing van de regels te zorgen zijn in dit opzicht veelzeggend - dat pas een goed beeld kan worden verkregen van het engagement van de instanties (Raad, Commissie en lid-staten) die ieder met hun eigen bevoegdheden bij de voltooiing van de interne markt zijn betrokken, wanneer een meer uitvoerige analyse wordt gemaakt van de gebruikers van de interne markt: ondernemingen, werkenden en consumenten.

3.3. Wat de evaluatie betreft, heeft het Comité vanaf het begin van de werkzaamheden van zijn Waarnemingspost voor de interne markt, met de twee in 1994 en 1997 gehouden hoorzittingen met de sociaal-economische kringen, een benadering voorgestaan die kortweg een bottom-up-benadering genoemd kan worden en die bedoeld is als aanvulling op de top-down-benadering van de Commissie. Het Comité is van nature een uitstekende observatiepost om de behoeften van de gebruikers van de interne markt in kaart te brengen en na te gaan wat de op politiek niveau getroffen maatregelen in de praktijk voor gevolgen hebben. Integratie van beide onderzoeksterreinen draagt bovendien bij tot het scheppen van een algemeen vertrouwensklimaat dat absoluut noodzakelijk is om het integratieproces te kunnen voltooien. In dit verband wordt er in het ESC-advies over "Het voorkomen van nieuwe belemmeringen voor de interne markt" op aangedrongen in de scoreborden van de Commissie over de omzetting van richtlijnen plaats in te ruimen voor een test waarmee kan worden nagegaan of belemmeringen ook daadwerkelijk uit de weg zijn geruimd.

3.4. Het Comité is voornemens deze lijn in de toekomst consequent door te trekken met eigen onafhankelijk onderzoek om een beeld te krijgen van kwalitatieve aspecten zoals de samenhang tussen de maatregelen van lid-staten, Raad en Commissie op de betrokken beleidsterreinen, de vooruitgang inzake eenvoudigere regelgeving en transparantie, en de effecten voor de economische groei en de werkgelegenheid.

Teneinde de evaluatieverslagen van de Commissie te verbeteren, doet het Comité de volgende aanbevelingen:

- De indicatoren van het scorebord zouden moeten worden aangevuld met nadere vergelijkende informatie over de ontwikkeling, op Europees en nationaal niveau, van technische voorschriften, normen en octrooien, en bovendien ook met gegevens over de ontwikkeling van het percentage van de voor concurrentie openstaande overheidsopdrachten die daadwerkelijk door bedrijven uit een andere lid-staat in de wacht zijn gesleept.

- Gelijktijdig met het scorebord zouden gegevens gepubliceerd moeten worden over de ontwikkeling van de interne markt in sociaal en economisch opzicht, met name over de ontwikkeling van de economische groei, de werkgelegenheid, de mobiliteit van personen, de handel binnen de Gemeenschap en die met derde landen, en transnationale investeringen.

Brussel, 25 maart 1998.

De voorzitter van het Economisch en Sociaal Comité

T. JENKINS

() Advies over de Mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement en de Raad over het "Ontwerp-actieplan voor de interne markt": PB C 287 van 22.9.1997, blz. 89.

() Voorstel voor een verordening (EG) van de Raad tot instelling van een mechanisme voor optreden van de Commissie ter opheffing van bepaalde handelsbelemmeringen.

() PB C 2 van 6.1.1998, blz. 1.

() Advies van het ESC over het "Werkdocument van de diensten van de Commissie over de betalingstermijnen bij handelstransacties": PB C 249 van 13.9.1993, blz. 21.