Advies van het Economisch en Sociaal over het "Voorstel voor een besluit van de Raad tot wijziging van Besluit 1999/311/EG van 29 april 1999 tot goedkeuring van de derde fase van het trans-Europees Mobiliteitsprogramma voor hoger onderwijs (Tempus III) (2000-2006)"

(2000/C 204/15)

De Raad heeft op 5 mei 2000 besloten om, overeenkomstig art. 262 van het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap, het Economisch en Sociaal Comité te raadplegen over het voornoemde voorstel.

De afdeling "Externe betrekkingen" is met de voorbereiding van de werkzaamheden belast. Tijdens die werkzaamheden heeft het Comité, overeenkomstig de artt. 20 en 50 van het r.v.o., mevrouw Florio tot algemeen rapporteur benoemd.

Het Economisch en Sociaal Comité heeft tijdens zijn 373e zitting (vergadering van 24 mei 2000) het volgende advies uitgebracht, dat met 81 stemmen vóór, bij één onthouding, is goedgekeurd.

1. Inleiding

1.1. Het Tempus-programma

1.1.1. Het Tempus-programma voor trans-Europese mobiliteit in het hoger onderwijs is ingesteld bij Besluit nr. 233 van 7 mei 1990. Tot "begunstigde landen" behoorden de landen die op dat tijdstip in aanmerking kwamen voor steun uit het Phare-programma, dat bedoeld is om de landen van Midden- en Oost-Europa op een meer stelselmatige wijze hulp te bieden bij hun economische en sociale hervorming.

1.1.2. In 1993 werd met Besluit 93/246/EEG van de Raad de tweede fase van het Tempus-programma ingeluid (1994-1998). Vanaf deze tweede fase werden ook de voor het Tacis-programma in aanmerking komende landen, nl. de Nieuwe Onafhankelijke Staten en Mongolië, tot de "begunstigde landen" van het Tempus II-programma gerekend.

1.1.3. Hoger onderwijs en opleiding, alsook de hervorming en herstructurering van beide, zijn vervolgens aangemerkt als een prioriteit in de internationale samenwerking om de partnerlanden dichter bij de EU te brengen. De gezamenlijke actie heeft in de diverse landen de aanzet gegeven tot het uitwerken van een strategische planning en tot het verwezenlijken van institutionele ontwikkelingen met het oog op de hervorming van specifieke aspecten van het onderwijs.

1.1.4. De goedkeuring van de diverse fasen van het Tempus-programma, alsook de uitbreiding van het toepassingsgebied daarvan tot nog meer landen van Midden- en Oost-Europa en de voormalige Sovjet-Unie stroken met de sociaal-economische veranderingen in de partnerlanden en het in de internationale verhoudingen bereikte evenwicht.

2. Tempus III

2.1. De derde fase van het trans-Europese Mobiliteitsprogramma voor hoger onderwijs (Tempus III) is ingeluid met Besluit 1999/311/EG van de Raad van 29 april 1999. Die derde fase moet ingaan op 1 juli 2000 en zes jaar duren (2000-2006).

2.2. In art. 2 van dat Besluit is bepaald welke landen voor economische hulp in aanmerking komen, te weten: de niet-geassocieerde landen van Midden- en Oost-Europa die in aanmerking komen voor steun uit het Phare-programma (Verordening nr. 3906/89), en de Nieuwe Onafhankelijke Staten en Mongolië als vastgesteld in Verordening (EG, Euratom) nr. 1279/96 (Tacis-programma).

3. Het voorstel voor een besluit van de Raad

3.1. In een voetnoot bij het hierboven al genoemde art. 2 is aangegeven welke niet-geassocieerde landen "op dit moment", op grond van de eerder vermelde Verordening, voor hulp uit het programma in aanmerking komen. Daarbij worden alleen Albanië, Bosnië-Herzegowina en de voormalige Joegoslavische Republiek Macedonië genoemd.

3.2. Door de ontwikkelingen in de internationale verhoudingen en de veranderingen die zich in sommige landen al hebben voorgedaan en die wenselijk zijn in andere landen, lijkt het mogelijk te zijn geworden om het Tempus-programma in deze derde fase ook voor andere landen uit die regio open te stellen. Zo wordt met name gewezen op het belang van de toevoeging van Kroatië tot de lijst van door het Tempus-programma "begunstigde landen", mede vanwege de recente democratiseringsmaatregelen in dat land.

3.3. De Commissie heeft zich dus bezonnen op een mogelijke correctie van het vorige Besluit. Het resultaat is het onderhavige voorstel voor een besluit van de Raad houdende wijziging van art. 2 van Besluit 1999/311/EG door de schrapping van de bijbehorende voetnoot die, in het licht van de inmiddels ontstane situatie, te restrictief is gebleken omdat de toevoeging van Kroatië daarmee de facto onmogelijk wordt gemaakt.

4. Opmerkingen

4.1. Universiteiten kunnen een doorslaggevende rol spelen bij de vernieuwing van de maatschappij in al haar geledingen en de toename van de samenwerking tussen volkeren. Gesterkt door die overtuiging, acht het Comité het belangrijk dat Kroatië aan de lijst van door het Tempus III-programma "begunstigde landen" wordt toegevoegd, al was het maar vanwege de ingrijpende economische en sociale hervormingen die dit land zal moeten doorvoeren om dichter bij de EU te komen te staan.

Dankzij die toevoeging zullen de banden tussen de EU en haar buurlanden worden aangetrokken. Tegelijkertijd kan die toevoeging een belangrijke factor zijn voor het herstel van de levendige en noodzakelijke samenwerking in het Balkangebied waaraan door het recente conflict plotseling een einde is gekomen.

4.2. Gezien de politieke vooruitzichten van de EU, is uitbreiding van het Tempus-programma een noodzakelijke voorwaarde om de betrokken landen te kunnen helpen bij de verwezenlijking van hun - in gezamenlijk overleg tussen de Commissie en de nationale overheden vastgelegde - prioritaire doelstellingen, waardoor een bijdrage kan worden geleverd aan het zich momenteel voltrekkende proces van economische hervorming en consolidering van de democratie. De betekenis van een dergelijke bijdrage wordt vooral duidelijk in het licht van de overweging dat het zwaartepunt in deze derde fase van het Tempus-programma verlegd is naar het aantrekken van de banden met niet-universitaire kringen van het maatschappelijk middenveld en uit de wereld van de economie.

4.3. Bovendien zou het Tempus-programma, dat o.m. tot doel heeft om het hoger onderwijs inhoudelijk, maar ook structureel en beheersmatig te hervormen, wel eens bijzonder nuttig kunnen blijken als het erom gaat voorbeelden te scheppen van "goede praktijken" voor de manier waarop de overheid de verspreiding van kennis structureel kan aanpakken.

4.4. Het Comité wijst nogmaals op het belang van de in de voorgaande fasen van het Tempus-programma bereikte resultaten en spreekt de hoop uit dat, met het oog op de komende derde fase, binnen afzienbare tijd de correctie in Besluit 1999/311/EG van de Raad wordt aangebracht die noodzakelijk is om Kroatië aan de lijst van door dat programma "begunstigde landen" te kunnen toevoegen.

Brussel, 24 mei 2000.

De voorzitter

van het Economisch en Sociaal Comité

B. Rangoni Machiavelli