WOORDENLIJST

DG Begroting : Directoraat-generaal Begroting

DG Werkgelegenheid, Sociale Zaken en Inclusie : Directoraat-generaal Werkgelegenheid, Sociale Zaken en Inclusie

EGF : Europees Fonds voor aanpassing aan de globalisering

ERK : Europese Rekenkamer (of "de Rekenkamer")

ESF : Europees Sociaal Fonds

Europese meerwaarde : De Europese meerwaarde is de extra waarde die een optreden in EU-verband biedt ten opzichte van een optreden van de lidstaten afzonderlijk.

Inkomenssteun voor werknemers : Uitbetalingen ter compensatie van werkeloosheid, inclusief werkloosheidsuitkeringen betaald uit publieke middelen, alsook pensioenen betaald aan begunstigden voordat zij de "standaard" pensioengerechtigde leeftijd hebben bereikt indien zij deze betalingen ontvangen vanwege werkloosheid of op grond van overig arbeidsmarktbeleid. Zie ook "An Interpretative Guide to the OECD Social Expenditure Database", OESO, 2007.

OESO : Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling; op dit moment zijn 21 EU-lidstaten lid van de OESO.

SAMENVATTING

I. Het Europees Fonds voor aanpassing aan de globalisering (EFG) is in 2006 opgericht om vanuit de EU solidariteit te betonen met werknemers die getroffen zijn door massaontslagen. Het EGF faciliteert de herintegratie van deze werknemers door financiële ondersteuning te verlenen aan tijdelijke, gecoördineerde pakketten van individuele dienstverlening. Dit kunnen actieve arbeidsmarktmaatregelen zijn zoals scholing, steun bij het opzetten van een eigen onderneming, coaching of arbeidsbemiddeling. Andere maatregelen omvatten inkomenssteun en overige vergoedingen aan werknemers.

II. Het Europees Sociaal Fonds (ESF) ondersteunt ook ontslagen werknemers, hoofdzakelijk door middel van programma’s voor permanente educatie. Waar het ESF echter tot doel heeft structurele, langdurige onevenwichtigheden aan te pakken, is het EGF opgericht om in te kunnen grijpen op de korte termijn en in ad-hocnoodsituaties.

III. Tot 31 december 2012 bedroegen de steunpakketten die het EGF aan in totaal 89 goedgekeurde aanvragen van de lidstaten toekende, 627 miljoen euro. Het EGF draagt voor 50 % tot 65 % bij aan de financiering van maatregelen; het resterende gedeelte wordt opgebracht door de lidstaat in kwestie.

IV. De Rekenkamer concludeert dat:

a) aan bijna alle werknemers die in aanmerking komen voor het EGF, individuele en goed gecoördineerde maatregelen zijn aangeboden;

b) iedere door het EGF aangeboden maatregel ook in aanmerking komt voor het ESF, en dat sommige lidstaten liever gebruikmaakten van het ESF dan van het EGF;

c) voor de herintegratie geen kwantitatieve doelstellingen zijn geformuleerd. Bovendien zijn de beschikbare gegevens niet toereikend om de doeltreffendheid te meten van de maatregelen die moeten leiden tot de herintegratie van werknemers in het arbeidsproces;

d) het EGF van Europese meerwaarde is geweest waar het fonds is gebruikt voor medefinanciering van dienstverlening aan ontslagen werknemers, of voor toelagen waarin het systeem van werkloosheidsuitkeringen van de lidstaat normaliter niet voorziet;

e) in alle gecontroleerde regelingen de Rekenkamer echter maatregelen aantrof ter ondersteuning van het inkomen van werknemers, die de lidstaten zelf ook zouden hebben betaald. 16 van de 19 lidstaten die middelen van het EGF ontvingen, bieden zelf maatregelen ter ondersteuning van het inkomen aan. Dergelijke maatregelen maakten ongeveer 33 % van alle aan het EGF vergoede kosten uit;

f) de goedkeuringsprocedure van het EGF een ad-hocbegrotingsprocedure vereist en veel tijd in beslag neemt. Dit belemmert de Europese solidariteit met de werknemers waar het om gaat.

V. De Rekenkamer doet de volgende aanbevelingen:

a) De lidstaten en de Commissie moeten de nodige actie ondernemen om te garanderen dat betrouwbare en actuele gegevens beschikbaar zijn, waarmee gecontroleerd kan worden of doelstellingen zijn behaald en om de effecten van de verschillende maatregelen met elkaar te kunnen vergelijken.

b) Het Europees Parlement, de Raad en de Commissie zouden moeten overwegen de Europese financiering van maatregelen die waarschijnlijk Europese meerwaarde opleveren, te beperken, in plaats van reeds bestaande nationale programma’s ter ondersteuning van het inkomen van werknemers te financieren.

c) Als alternatief voor het huidige EGF-programma zouden het Europees Parlement, de Raad en de Commissie de mogelijkheid moeten overwegen om het kader van en de toewijzing van subsidies door het ESF aan te passen, zodat werknemers die te kampen hebben met massaontslagen sneller geholpen kunnen worden.

INLEIDING

1. Het Europees Fonds voor aanpassing aan de globalisering (EFG) is in 2006 opgericht om Europese steun te bieden aan werknemers die getroffen zijn door massaontslagen. Het EGF faciliteert de herintegratie van deze werknemers door financiële ondersteuning te verlenen aan tijdelijke, gecoördineerde pakketten van individuele dienstverlening [1]. Dit kunnen actieve arbeidsmarktmaatregelen zijn zoals scholing of steun bij het opzetten van een eigen onderneming, coaching of arbeidsbemiddeling. Andere maatregelen omvatten inkomenssteun en andere vergoedingen aan werknemers.

2. Het EGF valt buiten het meerjarig financieel kader. Daarom moet iedere door een lidstaat ingediende aanvraag voor ondersteuning door het EGF een grondige beoordeling bij de Commissie doorlopen en goedgekeurd worden door de Europese begrotingsautoriteit (de Raad en het Europees Parlement). Het EGF valt onder gedeeld beheer door de Commissie en de lidstaten.

3. Het Europees Sociaal Fonds (ESF) ondersteunt ook ontslagen werknemers, hoofdzakelijk door middel van programma’s voor permanente educatie. Waar het ESF echter het doel heeft structurele onevenwichtigheden op lange termijn aan te pakken, is het EGF bedoeld om te kunnen ingrijpen op de korte termijn en in ad-hocnoodsituaties.

4. Het EGF ondersteunt werknemers die werkloos zijn geworden als gevolg van ingrijpende, structurele veranderingen in de wereldhandelspatronen als gevolg van de globalisering (500 [2] of meer ontslagen in een of meer ondernemingen in de EU), als deze ontslagen een nadelige impact hebben op de regionale of lokale economie (het "handelscriterium"). In dit opzicht moet de lidstaat die de aanvraag indient een rechtstreeks verband aantonen tussen de ontslagen en de substantiële toename van import in de EU, de snelle afname van het Europese marktaandeel in een bepaalde sector of een bedrijfsmigratie naar derde landen.

5. Van 1 mei 2009 tot en met 31 december 2011 konden werknemers die waren ontslagen als rechtstreeks gevolg van de wereldwijde financiële en economische crisis, bij wijze van uitzondering ook een beroep doen op het EGF (het "crisiscriterium") [3].

6. Zo had de crisis een vernietigend effect op de Deense scheepsbouwindustrie; als gevolg daarvan vielen er ontslagen. Het EGF ondersteunde de ontslagen werknemers van de laatstgenoemde Deense scheepswerf in die lidstaat (zie afbeelding 1). Een ander voorbeeld zijn de toeleveranciers van de auto-industrie in Duitsland, waar de crisis vooral toesloeg in de deelstaten Nedersaksen en Noordrijn-Westfalen (zie afbeelding 2).

7. Van 9 maart 2007 (de datum van de eerste aanvraag) tot en met 31 december 2012 bedroeg de goedgekeurde EGF-hulp in totaal 627 miljoen euro (379 miljoen euro uit de EU-begroting en 247 miljoen euro afkomstig van de lidstaten), waarmee gedurende de periode 2007-2013 in totaal 89 aanvragen [4] werden goedgekeurd, uit een jaarlijks budget van maximaal 500 miljoen euro. Het EGF draagt 50 % tot 65 % [5] bij aan de financiering van een maatregel, het resterende gedeelte wordt opgebracht door de lidstaat in kwestie.

8. Het EGF blijft volgens de planning actief tot 31 december 2013. De Commissie heeft echter voorgesteld deze termijn met een nieuwe EGF-verordening te verlengen tot en met 31 december 2020 [6].

Afbeelding 1

+++++ TIFF +++++

© Lindø Industrial Park A/S.

Afbeelding 2

+++++ TIFF +++++

© Europese Rekenkamer.

REIKWIJDTE EN AANPAK VAN DE CONTROLE

9. De controle had tot doel te beoordelen wat de Europese meerwaarde is geweest van de bijdrage die het EGF heeft geleverd, waardoor ontslagen werknemers zo spoedig mogelijk naar de arbeidsmarkt konden terugkeren. De Rekenkamer heeft zich hierbij in het bijzonder het volgende afgevraagd:

a) Hebben alle getroffen werknemers kunnen profiteren van de individuele maatregelen van het EGF en zijn de door het EGF medegefinancierde actieve arbeidsmarktmaatregelen afgestemd op andere, vergelijkbare maatregelen (bijvoorbeeld op maatregelen van het ESF en de lidstaten)?

b) Heeft het EGF op het gebied van herintegratie op de arbeidsmarkt effect gesorteerd?

c) Is het aannemelijk dat het type maatregelen van het EGF Europese meerwaarde oplevert?

d) Werd de EGF-beoordelingsprocedure tijdig geïmplementeerd?

10. In acht regelingen in vier lidstaten waar het EGF is ingezet, is een controle ter plaatse uitgevoerd (in Denemarken, Duitsland, Ierland en Litouwen telkens twee). In totaal ging het om 67 miljoen euro van de 627 miljoen euro (10,7 %) aan EGF-hulp die tot en met 31 december 2012 beschikbaar was. De acht regelingen uit de steekproef omvatten uitsluitend reeds doorgevoerde maatregelen en weerspiegelden de uiteenlopende omvang van de EU-economieën, de diversiteit van de getroffen economische sectoren en de belangrijke verschillen tussen de interventiecriteria van het EGF (zie tabel 1).

TABEL 1

OVERZICHT VAN GECONTROLEERDE EGF-REGELINGEN [1001]

Bron: Europese Commissie.

Lidstaat | Naam van de regeling | Nummer van de regeling | Sector | Criterium | Maand van betaling |

Duitsland | Nokia | EGF/2009/002 | Telecommunicatie | handel | 12/2009 |

Karmann | EGF/2009/013 | Automobielindustrie | handel | 06/2010 |

Denemarken | Danfoss Group | EGF/2009/015 | Werktuigbouw | crisis | 11/2010 |

Odense Steel Shipyard (I) | EGF/2010/025 | Scheepsbouw | crisis | 08/2011 |

Ierland | Dell | EGF/2009/008 | Computerapparatuur | crisis | 03/2010 |

SR Technics | EGF/2009/021 | Luchtvaart | crisis | 12/2010 |

Litouwen | AB Snaige | EGF/2009/010 | Huishoudelijke apparatuur | crisis | 06/2010 |

"Construction" | EGF/2009/017 | Bouw | crisis | 06/2010 |

11. De gecontroleerde periode liep van 1 januari 2007 tot en met 31 december 2012. De controle werd uitgevoerd door middel van interviews, onderzoek van documenten van de Commissie en de overheden van de vier gecontroleerde lidstaten, en analyse van de gegevens over herintegratiecijfers. Voor de controle in de lidstaten zijn ook acht vergaderingen van focusgroepen georganiseerd, waarin de verschillende plaatselijke EGF-belanghebbenden (academici, overheidsinstanties en sociale partners) ideeën konden uitwisselen (zie afbeelding 3).

12. Naast het bovengenoemde zijn de resultaten geanalyseerd van de tussentijdse evaluatie van het EGF die is uitgevoerd door de Commissie [7]. Het rapport van de tussentijdse evaluatie uit december 2011 omvatte de eerste 15 regelingen [8] die in acht lidstaten zijn medegefinancierd uit het EGF. Eén daarvan (Nokia, Duitsland) werd opgenomen in de steekproefcontrole die de Rekenkamer ter plaatse heeft uitgevoerd.

13. Tot slot heeft de Rekenkamer een onderzoek uitgevoerd waarvoor enkele lidstaten is gevraagd vragenlijsten te beantwoorden (Bulgarije, Estland, Cyprus, Letland, Luxemburg, Hongarije, Slowakije en het Verenigd Koninkrijk), om vast te kunnen stellen waarom zij geen gebruikmaakten van het EGF.

Afbeelding 3

+++++ TIFF +++++

© ERK.

OPMERKINGEN

AAN BIJNA ALLE WERKNEMERS ZIJN GEÏNDIVIDUALISEERDE EN GOED GECOÖRDINEERDE MAATREGELEN AANGEBODEN

14. Om solidariteit te betonen met alle getroffen werknemers, zouden de individuele maatregelen niet alleen aangeboden moeten worden aan ontslagen werknemers van het getroffen bedrijf zelf, maar ook aan werknemers van toeleveranciers van die onderneming.

15. In de gecontroleerde regelingen konden bijna alle getroffen werknemers profiteren van EGF-maatregelen. Er zijn geen regelingen geconstateerd waarin sprake was van opzettelijke uitsluiting van potentiële begunstigden.

16. In het geval van Karmann en Dell heeft de Rekenkamer echter geconstateerd dat voor een onbekend aantal ontslagen werknemers die voorheen werkzaam waren bij toeleveranciers van de getroffen ondernemingen, geen EGF-steunmaatregelen zijn getroffen [9]. De belangrijkste reden hiervoor was dat lidstaten moeite hadden vast te stellen om welke toeleveranciers het ging.

DE DIENSTVERLENING WAS GEÏNDIVIDUALISEERD

17. De maatregelen die potentiële rechthebbenden werden aangeboden, waren over het algemeen toegesneden op hun behoeften, waardoor ze zeer waarschijnlijk resultaat opleveren. Dit positieve aspect werd reeds in de tussentijdse evaluatie vermeld en kon door de Rekenkamer worden bevestigd na de beoordeling van acht gecontroleerde EGF-regelingen. Zie voor concrete voorbeelden van geïndividualiseerde dienstverlening tekstvak 1.

18. In Ierland legden de aanvragen niet altijd het verband tussen de geïndividualiseerde maatregelen en de behoeften van de arbeidsmarkt. Daardoor werd ten tijde van de aanvraag niet vastgesteld of de voorgestelde maatregelen het meest geschikt waren om de herintegratie van de ontslagen werknemers te ondersteunen.

DE EGF-MAATREGELEN WAREN OVER HET ALGEMEEN GOED AFGESTEMD OP NATIONALE MAATREGELEN EN HET ESF

19. Om het effect van EGF-maatregelen te maximaliseren, vereist de EGF-verordening dat EGF-maatregelen altijd de vorm van een gecoördineerd pakket van individuele dienstverlening moeten hebben. Hiermee wordt bedoeld dat de door het EGF medegefinancierde geïndividualiseerde maatregelen moeten worden afgestemd op maatregelen die eraan voorafgaan of ermee samenvallen [10]. Lidstaten moeten hun regelingen ook afstemmen op hun acties vanuit de structuurfondsen [11], in het bijzonder op het ESF.

20. De Rekenkamer heeft gezien dat de lidstaten de maatregelen van het EGF, het ESF en nationale arbeidsmarktmaatregelen over het algemeen op doeltreffende wijze op elkaar afstemmen. Bestaande ESF-maatregelen werden veelal aangevuld met EGF-maatregelen die precies op de behoeften van de werknemer waren toegesneden.

21. In de acht gecontroleerde regelingen heeft de Rekenkamer bovendien geen overlapping van de verschillende maatregelen of dubbele financiering van individuen kunnen constateren.

TEKSTVAK 1

DRIE GEVALLEN VAN GEÏNDIVIDUALISEERDE DIENSTVERLENING IN IERLAND EN DENEMARKEN

De Ierse autoriteiten voorzagen in het geval van Dell in kinderopvang en afstandsonderwijs. De County and City Enterprise Boards (ondernemingsraden van het graafschap en de stad) boden aan de ontslagen werknemers van Dell speciale cursussen aan ("Zet je eigen bedrijf op") en gaven advies over de administratieve procedures.

In het geval van SR Technics werden bepaalde, speciaal hiervoor ontwikkelde, cursussen aangeboden zoals de cursussen luchtvaartkunde van de Ierse luchtvaartautoriteit Irish Aviation Authority. Waar geen specifieke cursussen aan ontslagen werknemers konden worden aangeboden, werden subsidies beschikbaar gesteld waarmee zij konden deelnemen aan passende cursussen die openstonden voor een groter publiek (waarvan 80 % technische cursussen of cursussen met betrekking tot de luchtvaartindustrie). Voor het eerst in de geschiedenis van Ierland werkte de Training and Employment Authority samen met het ministerie van Defensie en het ministerie van Onderwijs om leerplaatsen te creëren voor burgers.

In Denemarken (Odense Steel Shipyard (I)) faciliteerde het EGF de uitvoering van zeer hoogwaardige opleidingsmaatregelen. Deze maatregelen waren meer geïndividualiseerd en gericht op de lange termijn en leidden tot betere kwalificaties dan het soort maatregelen dat normaliter aan werklozen wordt aangeboden, met het uitzicht op een mogelijke omschakeling van de sector. Meerdere deelnemers uit de door de controleurs opgezette focusgroep gaven aan dat de regelingen veel verder gingen dan de nationale geïndividualiseerde maatregelen, wat als een unieke kans werd gezien, omdat hiermee ontslagen werknemers de regie kregen over hun eigen herintegratietraject.

SOMMIGE LIDSTATEN VERKOZEN HET ESF BOVEN HET EGF

22. Hoewel van het ESF geen aanpak van onvoorziene omstandigheden wordt verwacht, kunnen alle maatregelen in het kader van de EGF-verordening evengoed van toepassing zijn in het kader van het ESF [12]. Of het ESF eventuele ondersteuning van werknemers die getroffen zijn door massale ontslagen als gevolg van onvoorziene omstandigheden meefinanciert, hangt af van nationale subsidiëringsregels en de capaciteit van lopende programma’s.

23. Uit de enquête van de Rekenkamer onder lidstaten die nooit aanspraak hebben gemaakt op een EGF-regeling, bleek dat zij om de volgende redenen het ESF boven het EGF verkiezen:

a) het hogere medefinancieringspercentage van het ESF (tot 85 %) in vergelijking met het EGF (tot 65 %) blijkt EGF-aanvragen te ontmoedigen. Dit werd aangegeven door zes lidstaten [13] en reeds in 2010 door de Commissie onderkend [14];

b) het ESF kan sneller worden ingezet dan het EGF, of nationale autoriteiten zijn beter bekend met het ESF [15];

c) het ontbreken van voorfinanciering uit het EGF [16];

d) de lengte van de beoordelingsprocedure van EGF-aanvragen [17].

24. De striktere voorwaarden van het EGF, in het bijzonder het handelscriterium, zijn een andere reden waarom het ESF wordt verkozen boven het EGF. Na een massaontslag is het voor sommige lidstaten wellicht eenvoudiger ESF-middelen om te buigen naar ondersteuning van ontslagen werknemers dan een aanvraag voor EGF-hulp in te dienen. Zo hebben de Britse autoriteiten nooit een aanvraag voor EGF-hulp gedaan, ondanks het feit dat 18 gevallen zijn vastgesteld die voor deze ondersteuning in aanmerking hadden kunnen komen [18].

EEN BETROUWBARE BEOORDELING VAN DE HERINTEGRATIE OP DE ARBEIDSMARKT VAN DOOR HET EGF ONDERSTEUNDE WERKNEMERS IS NIET MOGELIJK

25. Om de doelmatigheid van een fonds te kunnen beoordelen, moeten de resultaten en de impact daarvan worden getoetst en vergeleken met andere programma’s die vergelijkbare doelstellingen hebben. Gezien de doelstelling van het fonds is de meest relevante prestatie-indicator voor het EGF het vermogen om ontslagen werknemers te laten herintegreren op de arbeidsmarkt.

26. De Rekenkamer is nagegaan of voor alle acht gecontroleerde regelingen herintegratiecijfers beschikbaar waren, die worden berekend op basis van het percentage geherintegreerde werknemers van het totale aantal getroffen werknemers. De percentages voor de verschillende gestandaardiseerde ijkperioden zijn weergegeven in tabel 2.

TABEL 2

HERINTEGRATIECIJFERS VAN DE ACHT GECONTROLEERDE REGELINGEN

Noten:

- Alle cijfers zijn gebaseerd op gegevens van de lidstaten. De gegevens over herintegratie zijn niet nauwkeurig.

- Geherintegreerde deelnemers zijn op het relevante tijdstip ofwel zelfstandigen, ofwel actief op de arbeidsmarkt.

- NB = Aantal of percentage werknemers niet beschikbaar.

Bron: lidstaten.

| Nokia | Karmann | Danfoss | Odense Steel Shipyard (I) | Dell | SR Technics | AB Snaige | "Construction" |

DE | DE | DK | DK | IE | IE | LT | LT |

aantal | % | aantal | % | aantal | % | aantal | % | aantal | % | aantal | % | aantal | % | aantal | % |

Getroffen werknemers, van wie: | 1337 | | 2476 | | 1021 | | 1358 | | 2840 | | 1135 | | 751 | | 1612 | |

Deelnemers aan EGF-maatregelen | 1305 | 98 % | 1740 | 70 % | 385 | 38 % | 568 | 42 % | 2606 | 92 % | 756 | 67 % | 457 | 61 % | 773 | 48 % |

Gecumuleerde herintegratie van deelnemers: | | | | | | | | | | | | | | | | |

aan het einde van het EGF | 385 | 30 % | 636 | 37 % | 89 | 23 % | 198 | 35 % | 560 | 21 % | NB | NB | 162 | 35 % | 453 | 59 % |

tussen drie en twaalf maanden na het einde van het EGF | 627 | 48 % | NB | NB | NB | NB | NB | NB | 1272 | 49 % | 334 | 44 % | 159 | 35 % | 410 | 53 % |

twaalf maanden na het einde van het EGF | NB | NB | 1178 | 68 % | 136 | 35 % | NB | NB | NB | NB | NB | NB | 191 | 42 % | 458 | 59 % |

27. Hoewel van alle werkgevers, met uitzondering van SR Technics, herintegratiegegevens beschikbaar waren aan het einde van de EGF-maatregelen, waren de gegevens over de andere ijkperioden uit tabel 2 vaak niet beschikbaar (NB). Door de timing van EGF-maatregelen [19] waren in het geval van Odense Steel Shipyard (I) de gegevens over de situatie van getroffen werknemers na een jaar niet beschikbaar. Een volledig overzicht kon alleen voor Litouwen worden gegeven. Uit de tabel blijkt dat het EGF een zekere bijdrage heeft geleverd aan de herintegratie van ontslagen werknemers.

28. In het meest succesvolle geval ("Construction" uit Litouwen) was 59 % van alle ontslagen werknemers aan het einde van de EGF-maatregelen geherintegreerd. In dat stadium had Dell uit Ierland het laagste herintegratiecijfer: 21 % van de werknemers was daar direct na de EGF-hulp geherintegreerd. Als gekeken wordt naar de situatie twaalf maanden na afloop van de EGF-maatregelen, was 68 % het hoogste herintegratiecijfer (geval Karmann, Duitsland); op dat moment waren er echter voor slechts vier van de acht regelingen gegevens beschikbaar.

GEBREK AAN DUIDELIJKE HERINTEGRATIEDOELSTELLINGEN EN SPECIFIEKE PRESTATIEGEGEVENS OVER HET EGF

29. Meerdere factoren hadden een negatief effect op de kwaliteit en de beschikbaarheid van herintegratiegegevens. Ten eerste formuleerden de lidstaten over het algemeen geen kwantitatieve herintegratiedoelstelling. Dit werd in slechts een van de acht gecontroleerde regelingen opgenomen [20]. Hierdoor is het niet mogelijk de doeltreffendheid van de maatregelen uit het oogpunt van de verwezenlijking van hun doelstellingen te meten.

30. Ten tweede maakten de publieke of particuliere arbeidsvoorzieningsdiensten in Duitsland, Denemarken en Ierland bij het verzamelen van de gegevens over herintegratie geen systematisch onderscheid tussen het EGF, het ESF en andere nationale maatregelen die speciaal bedoeld zijn voor werknemers die getroffen worden door massaontslagen.

31. In Duitsland was het bijvoorbeeld lastig het effect apart te meten dat afzonderlijke maatregelen of groepen van maatregelen hadden op de herintegratie, doordat hier meerdere uit het ESF en het EGF gefinancierde opleidingsmodules waren gecombineerd [21]. De herintegratie werd ook in belangrijke mate beïnvloed door externe factoren (de algemene economische situatie, werkgelegenheidssubsidies en in het geval van Karmann de betrokkenheid van Volkswagen).

32. Ten derde maakten de overheden van de gecontroleerde lidstaten over het algemeen geen onderscheid tussen de twee belangrijkste soorten EGF-maatregelen:

a) actieve arbeidsmarktmaatregelen zoals scholing, steun voor de oprichting van een eigen onderneming, coaching of arbeidsbemiddeling;

b) aan werknemers betaalde inkomenssteun.

33. Terwijl dit significante onderscheid niet werd gemaakt in Duitsland, Denemarken en Ierland, ging de Litouwse beheersinstantie zelfs zo ver dat zij herintegratiegegevens aanleverde waarin onderscheid werd gemaakt tussen werknemers die deelnamen aan elk van de afzonderlijke maatregelen.

34. Daarbij is er geen specifieke informatie waarmee uit het ESF medegefinancierde projecten geïdentificeerd kunnen worden die juist ook hadden kunnen voldoen aan de interventiecriteria van het EGF. Een dergelijke identificatie was nuttig geweest voor het maken van een vergelijking tussen de herintegratiecijfers die zijn gerealiseerd door fondsen met een uiteenlopende budgettaire, juridische en operationele opzet. Dit had dan weer bijgedragen tot de meetbaarheid van de uitwerking van het EGF. De ontoereikende kwaliteit (inaccuraat, onvolledig en inconsistent) van de beschikbare toezichtinformatie over het ESF is reeds onderstreept bij eerdere door de Rekenkamer uitgevoerde doelmatigheidscontroles. Vooral bij de Commissie ontbreekt het aan consistente en betrouwbare prestatiegegevens over door de EU ondersteunde streefdoelen, en de beoordeling daarvan en het toezicht daarop zijn op dit moment niet gericht op doelmatigheid [22].

HERINTEGRATIECIJFERS WAREN MOEILIJK TE VERGELIJKEN

35. Het is altijd lastig om herintegratiegegevens te vergelijken. Zoals aangegeven in de tussentijdse evaluatie van het EGF, beïnvloedden zowel vraag- (de situatie in de lokale economie en op de arbeidsmarkt) als aanbodfactoren (de kwalificaties van ontslagen werknemers) de herintegratieresultaten [23].

36. In het geval van het EGF wordt deze vergelijking echter bemoeilijkt door een derde storende factor. Het gaat hier om het verschil tussen de timing van het EGF en de timing van andere arbeidsmarktmaatregelen, aangezien werknemers die de meeste hulp nodig hadden aan het EGF werden overgelaten, dat in verhouding langzamer ingrijpt (zie tekstvak 2 en paragraaf 42).

37. Vooral gegeven het feit dat zowel het ESF als het EGF de opleiding en herintegratie van werklozen ondersteunt, is een dergelijke vergelijking nodig in het kader van goed financieel beheer, omdat daarmee potentiële structurele problemen kunnen worden blootgelegd. Dit wordt geïllustreerd in het onderstaande voorbeeld (tekstvak 2).

38. Uit bovenstaand voorbeeld blijkt dat tijdig ingrijpen een van de belangrijkste criteria is, wil een fonds met herintegratiedoelstellingen enig succes behalen. Het geval van Nokia toont ook aan dat het EGF en het ESF zich met hun ondersteuning op dezelfde doelgroep richtten, echter om redenen die haaks staan op het oogmerk waarmee ieder fonds in het leven werd geroepen. Het ESF, een structuurfonds, verlichtte een noodsituatie en het EGF, een noodfonds, ondersteunde diegenen voor wie herintegratie moeilijker was.

39. In feite fungeerden het ESF en het EGF in hun bemiddeling als complementaire fondsen die ofwel strategische langetermijnhulp bieden, ofwel met eenmalige, tijdelijke en specifieke hulp reageren op afzonderlijke noodgevallen bij herstructurering.

TEKSTVAK 2

NOKIA’S OVERGANGSONDERNEMINGEN — UITEENLOPENDE PRESTATIES DOOR VERSCHIL IN TIMING

Op 30 juni 2008 sloot mobieletelefonieaanbieder Nokia zijn fabriek in Bochum (Noordrijn-Westfalen). Met succes werden achtereenvolgens drie overgangsondernemingen (aanduiding volgens de Duitse wet) opgericht om tijdelijk ontslagen werknemers in onder te brengen.

De eerste overgangsonderneming (uitsluitend gefinancierd uit het ESF) startte in juni 2008, zeven maanden voor Duitsland überhaupt een EGF-aanvraag deed. Deze onderneming bereikte een herintegratiecijfer van 66 %. De derde en laatste onderneming werd pas opgezet nadat de EGF-aanvraag was gedaan, in februari 2009, en bereikte een herintegratiecijfer van 4,35 %.

Het geval van Nokia is veelzeggend, niet omdat de ESF-financiering zo veel doelmatiger was dan het EGF, maar omdat het ESF sneller bleek in te kunnen grijpen dan het EGF en daarom betere herintegratieresultaten boekte. Het EGF moest echter wel, op zichzelf, personen bedienen die zich in ingewikkelder situaties bevonden en die via de voorgaande overgangsondernemingen niet tot een succesvolle herintegratie waren gekomen.

DUITSLAND

40. De beheersinstantie achtte een vergelijking tussen de verschillende verzamelde herintegratiegegevens niet uitvoerbaar. Daardoor heeft ze binnen de groep EGF-begunstigden geen statistische populaties geïdentificeerd ter onderlinge vergelijking, noch de algemene herintegratiecijfers op federaal niveau vergeleken.

DENEMARKEN

41. Een vergelijking tussen de herintegratieresultaten van deelnemers aan EGF-projecten en algemene herintegratiecijfers van niet-gecontroleerde regelingen was niet mogelijk vanwege ontbrekende gegevens.

IERLAND

42. Uit door de beheersinstantie uitgevoerde onderzoeken bleek dat, in dezelfde periode, de arbeidsparticipatie van ontslagen werknemers die geen EGF-hulp ontvingen, hoger was dan die van EGF-begunstigden. De uiteenlopende arbeidsparticipatieniveaus zijn deels te verklaren uit het feit dat sommigen hun opleidings- of onderwijstraject niet afmaakten.

43. Desondanks stelt de beheersinstantie dat de oorzaak van de lagere EGF-herintegratieresultaten voor Ierland waarschijnlijk in de verschillen tussen de profielen van ontslagen werknemers moet worden gezocht, de bekwaamste werknemers vinden werk zonder hulp van het EGF.

LITOUWEN

44. Afhankelijk van de getroffen maatregelen en de doelgroep lopen de herintegratieresultaten van de verschillende EGF-projecten sterk uiteen, hetgeen een eenvoudige vergelijking onmogelijk maakte.

DE COMMISSIE

45. Voor de Commissie bestond de enige toezichtinformatie uit de definitieve EGF-rapporten, daterend van zes maanden na afloop van de periode waarin de maatregelen waren getroffen. Op basis van deze rapporten is echter geen enkele zinnige vergelijking mogelijk tussen de verschillende EGF-regelingen, of tussen de maatregelen die voor die regelingen zijn getroffen, omdat de herintegratiegegevens inconsistent en onbetrouwbaar waren (zie de paragrafen 25-44).

46. Het ontbreekt in de definitieve rapporten vooral aan een diepgaande analyse van de percentages en de aard van de uitkeringen die tot nu toe zijn betaald of bestemd voor alle goedgekeurde EGF-regelingen. Verder bood de database van de Commissie niet de mogelijkheid tot identificatie van en toewijzing van subsidies aan individuele EGF-maatregelen, noch voor prestatie-indicatoren zoals deelnamecijfers of herintegratiecijfers. Ook ontbreekt informatie over de individuele ESF- of nationale maatregelen die voorafgingen aan de EGF-maatregelen of hierop een aanvulling waren.

EEN DERDE VAN DE EGF-HULP WORDT GEBRUIKT OM NATIONALE INKOMENSSTEUNREGELINGEN VOOR WERKNEMERS TE FINANCIEREN EN LEVERT GEEN EUROPESE MEERWAARDE OP

47. Het begrip Europese meerwaarde reikt verder dan het gewone concept van meerwaarde, en kan worden omschreven als de extra waarde die een optreden in EU-verband biedt ten opzichte van een optreden van de lidstaten afzonderlijk. Met name uit de EU-begroting gefinancierde activiteiten moeten de EU en haar burgers duidelijke en zichtbare voordelen bieden, die vanwege de omvang of de effecten daarvan beter kunnen worden bereikt op Europees niveau [24].

48. De Rekenkamer verwijst in het bijzonder naar de OESO-definitie van actieve arbeidsmarktprogramma’s [25]. Maatregelen die erop gericht zijn het uitzicht van de begunstigden op betaald werk te verbeteren, of anders hun verdiencapaciteit te vergroten, worden dan ook als "actief" gekwalificeerd en worden daarom geacht aan de voorwaarden voor Europese meerwaarde te voldoen. Onder deze maatregelen vallen niet alleen dienstverlening zoals opleiding, financiële steun voor de oprichting van een eigen onderneming, coaching of arbeidsbemiddeling, maar ook mobiliteitstoelagen en studiefinanciering, alsmede toelagen die worden uitgekeerd in het kader van het EGF en waarin het stelsel van werkloosheidsuitkeringen van de lidstaat normaliter niet voorziet.

49. Inkomensondersteunende maatregelen voor werknemers, zoals werkloosheidsuitkeringen en regelingen voor vervroegd pensioen, kunnen daarentegen geen Europese meerwaarde bieden. Een inkomensondersteunende maatregel voor werknemers is namelijk geen "actieve" arbeidsmarktmaatregel [26] en vermindert bovendien het aandeel van dergelijke maatregelen in het EGF-pakket. De Commissie had in haar tussentijdse evaluatie reeds gerapporteerd dat gemiddeld slechts 26 % van de EGF-uitgaven aan opleidingsmaatregelen werd besteed [27].

50. Zoals hieronder in tabel 3 wordt aangegeven, hebben de acht gecontroleerde regelingen gemeen dat zij alle EGF-maatregelen omvatten ten behoeve van inkomenssteun die de lidstaten, ongeacht het ingrijpen van het EGF, zelf anders ook hadden betaald. Door dergelijk EGF-ingrijpen worden de lidstaten gecompenseerd voor de kosten van hun werkloosheidsuitkeringenstelsel, waarmee geen toegevoegde waarde wordt gegenereerd buiten de extra financiering voor de lidstaten door de EU.

TABEL 3

KOSTENVERDELING VAN EGF-FINANCIERING PER GEÏNDIVIDUALISEERDE MAATREGEL VOOR DE ACHT GECONTROLEERDE REGELINGEN

Bron: ERK, gebaseerd op beschikbare gegevens van DG Werkgelegenheid, Sociale Zaken en Inclusie en de autoriteiten van de lidstaten.

| Nokia | Karmann | Danfoss | Odense | Dell | SR Technics | AB Snaige | "Construction" |

DE | DK | IE | LT |

euro | % | euro | % | euro | % | euro | % | euro | % | euro | % | euro | % | euro | % |

Actieve maatregelen | Opleiding/ omscholing | 1926538 | 20 % | 2324115 | 24 % | 2368478 | 31 % | 6877045 | 33 % | 6596330 | 50 % | 2307271 | 52 % | 70283 | 19 % | 96040 | 9 % |

Arbeidsbemiddeling en algemene voorlichting | 661139 | 7 % | 1126894 | 12 % | 100256 | 1 % | 1530203 | 7 % | 192412 | 1 % | 24748 | 1 % | — | — | — | — |

Stimulering van arbeid en werving | — | — | — | — | — | — | 612081 | 3 % | — | — | — | — | 17073 | 5 % | 51426 | 5 % |

Ondersteuning van de werkgelegenheid en rehabilitatie | — | — | — | — | — | — | — | — | — | — | — | — | 136407 | 37 % | 450720 | 43 % |

Stimulering van ondernemerschap en startende ondernemingen | 22159 | 0 % | 7198 | 0 % | 2488 | 0 % | 1369129 | 7 % | 3283375 | 25 % | 586570 | 13 % | 33963 | 9 % | 322552 | 31 % |

Overige maatregelen | — | — | — | — | — | — | — | — | 218090 | 2 % | 27420 | 1 % | — | — | 621 | 0 % |

|

Inkomensondersteuning | 7117315 | 73 % | 6076406 | 64 % | 5294117 | 68 % | 10485906 | 50 % | 2940682 | 22 % | 1464435 | 33 % | 109457 | 30 % | 135123 | 13 % |

|

Totaal | 9727151 | 100 % | 9534613 | 100 % | 7765339 | 100 % | 20874364 | 100 % | 13230889 | 100 % | 4410444 | 100 % | 367182 | 100 % | 1056480 | 100 % |

BIJ DE HELFT VAN DE GECONTROLEERDE REGELINGEN BESTAAT HET GROOTSTE GEDEELTE VAN DE MEDEGEFINANCIERDE UITGAVEN UIT INKOMENSONDERSTEUNENDE MAATREGELEN VOOR WERKNEMERS

51. De Rekenkamer heeft voor elk van de gecontroleerde regelingen uit de steekproef de EGF-bijdrage aan de financiering van de verschillende soorten maatregelen berekend en daarbij vooral gekeken naar inkomenssteun voor werknemers (zie tabel 3).

52. Bij zes van de acht in tabel 3 weergegeven regelingen was het aandeel van inkomenssteun in de EGF-pakketten relatief groot. In Duitsland, Denemarken, Ierland (één regeling) en Litouwen (één regeling) bestond zelfs meer dan een derde van de respectieve pakketten aan individuele maatregelen uit inkomensondersteuning.

53. Vooral in de gecontroleerde regelingen in Duitsland en Denemarken vertegenwoordigden opleidingsmaatregelen, bedoeld om ontslagen werknemers om- of bij te scholen, slechts een derde of minder van de respectieve EGF-pakketten. Daar staat tegenover dat inkomensondersteunende maatregelen in de vorm van werkloosheids- of equivalente uitkeringen wel 50 % tot 73 % vertegenwoordigen. In deze regelingen kon zelfs geen systematisch verband worden gelegd tussen de inkomenssteun van een ontslagen werknemer en zijn of haar daadwerkelijke participatie aan een uit het EGF gefinancierde arbeidsmarktmaatregel, zoals opleiding.

INKOMENSONDERSTEUNENDE MAATREGELEN VOOR WERKNEMERS VERTEGENWOORDIGEN GLOBAAL GENOMEN EEN DERDE VAN DE VERGOEDE KOSTEN

54. Omdat er geen toereikende EGF-databank met informatie over de regelingen beschikbaar was, onderzocht de Rekenkamer de door de Commissie verzamelde gegevens van de aanvragen uit de lidstaten voor elk van de 89 EGF-regelingen waarvoor gegevens beschikbaar en relevant waren. Hieruit bleek (zie tabel 4) dat 33 % van de EGF-ondersteuning voor werknemers (dus exclusief technische ondersteuning voor de lidstaten) uit inkomenssteun zoals werkloosheidsuitkeringen bestond.

55. Aan zes lidstaten is 29 % van het totale door het EGF medegefinancierde bedrag toegewezen en 89 % van alle tot op heden goedgekeurde inkomensondersteunende maatregelen. Naast Duitsland en Denemarken waren dit Oostenrijk, Italië, Frankrijk en Malta [28].

56. De Rekenkamer merkt ook op dat het voorstel van de Commissie voor het volgende meerjarig financieel kader beoogt om EGF-hulp in de vorm van toelagen, waaronder inkomenssteun voor werknemers, te beperken tot maximaal 50 % van ieder willekeurig EGF-pakket [29].

TABEL 4

KOSTENVERDELING VAN EGF-FINANCIERING PER GEÏNDIVIDUALISEERDE MAATREGEL EN PER LIDSTAAT

Noten:

- Vanaf 31 december 2012 luiden alle bedragen in euro.

- Afgekeurde en ingetrokken aanvragen zijn buiten beschouwing gelaten.

Bron: ERK, gebaseerd op beschikbare gegevens van de Commissie over 89 goedgekeurde regelingen.

Lidstaat | EGF-maatregel |

Actieve maatregelen | Inkomenssteun | Totaal |

Euro | % | Euro | % | Euro |

Oostenrijk | 8234726 | 23 % | 27602090 | 77 % | 35836816 |

Duitsland | 26038835 | 36 % | 46985923 | 64 % | 73024758 |

Italië | 26736900 | 36 % | 46753250 | 64 % | 73490150 |

Frankrijk | 25857836 | 42 % | 35239500 | 58 % | 61097336 |

Malta | 792920 | 62 % | 476942 | 38 % | 1269862 |

Denemarken | 59405375 | 68 % | 27871817 | 32 % | 87277192 |

Tsjechische Republiek | 353171 | 74 % | 121292 | 26 % | 474463 |

Litouwen | 3273610 | 77 % | 969200 | 23 % | 4242810 |

Spanje | 61810966 | 88 % | 8288900 | 12 % | 70099866 |

Polen | 1637795 | 92 % | 137050 | 8 % | 1774845 |

Ierland | 86027249 | 92 % | 7153436 | 8 % | 93180685 |

Griekenland | 3956000 | 93 % | 310000 | 7 % | 4266000 |

Roemenië | 4036200 | 93 % | 310000 | 7 % | 4346200 |

Zweden | 29242680 | 93 % | 2151000 | 7 % | 31393680 |

Portugal | 13739582 | 97 % | 464000 | 3 % | 14203582 |

Finland | 3783575 | 98 % | 94500 | 2 % | 3878075 |

Nederland | 35500765 | 100 % | — | — | 35500765 |

België | 27864008 | 100 % | — | — | 27864008 |

Slovenië | 3325370 | 100 % | — | — | 3325370 |

|

Totaal | 421617563 | 67 % | 204928900 | 33 % | 626546463 |

VERSCHILLENDE MEDEFINANCIERING UIT HET EGF ONDER VERGELIJKBARE ECONOMISCHE OMSTANDIGHEDEN

57. De Rekenkamer constateert dat er sprake is van inconsistente uitkomsten onder vergelijkbare omstandigheden voor inkomensondersteunende maatregelen voor werknemers in Duitsland in vergelijking met Oostenrijk [30], welke landen samen de belangrijkste afnemers van dergelijke EGF-ondersteuning zijn.

58. Met betrekking tot financiering door het EGF overwoog Duitsland dat de duur van opleidings- of kwalificerende maatregelen iets minder dan de helft van de normale arbeidsduur van werknemers vertegenwoordigde [31]. Daarentegen overwoog Oostenrijk dat vergelijkbare maatregelen 100 % van de normale werkduur vertegenwoordigden. Dit komt doordat het Oostenrijkse programma voor kortlopende toelagen een voltijdsbetrekking definieert als slechts 50 % van de normale arbeidsduur.

59. De consequentie van deze verschillende nationale besluiten is dat medefinanciering van kortlopende toelagen door het EGF in de gevallen in Oostenrijk ten opzichte van de Duitse gevallen verhoudingsgewijs het dubbele vertegenwoordigen. De Rekenkamer merkt echter op dat dit verschil in het subsidiebesluit van het EGF uiteindelijk geen gevolgen heeft gehad voor de betrokken werknemers, aangezien zij de volledige toelage zoals bedoeld in de nationale regelingen hebben ontvangen.

VOOR EEN NOODFONDS DUURT DE EGF-BEOORDELINGSPROCEDURE TE LANG

60. Om de impact van het EGF te maximaliseren, zou het zijn financiële bijdrage snel moeten kunnen leveren, zodat de getroffen werknemers zo snel mogelijk nadat zij zijn ontslagen, gebruik van de gefinancierde maatregelen kunnen maken.

61. Na de gemiddelde duur van de goedkeuringsprocedure te hebben bepaald, heeft de Rekenkamer bekeken in welke mate deze kan worden verkort, met inachtneming van de verschillende wettelijke bepalingen en regels.

62. De EGF-goedkeuringsprocedure is het proces dat begint vanaf het moment waarop een lidstaat een officiële aanvraag indient en eindigt op het moment waarop de Commissie en de begrotingsautoriteit een financiële bijdrage aan een EGF-regeling toewijzen. De procedure kan worden opgedeeld in opeenvolgende fasen (hierna beoordelingsprocedure, begrotingsprocedure en machtigingsprocedure genoemd) die samen ongeveer 41 weken in beslag nemen.

GRAFIEK

SCHEMA VAN DE EGF-GOEDKEURINGSPROCEDURE

+++++ TIFF +++++

DE BEOORDELINGSPROCEDURE KAN WORDEN INGEKORT

63. De beoordelingsprocedure bestaat uit een afwegingsprocedure en interne raadplegingsprocedures bij de Commissie, die ertoe moeten leiden dat een voorstel wordt aangenomen dat ter goedkeuring aan de begrotingsautoriteit wordt voorgelegd. Dit neemt ongeveer 30 weken in beslag.

64. De afwegingsprocedure neemt ongeveer 15 weken in beslag vanaf het moment dat de lidstaat de officiële aanvraag doet, maar duurt aanzienlijk langer wanneer de periode waarin de overheid van de lidstaat in kwestie en de Commissie informeel informatie uitwisselen, wordt meegeteld.

65. Dat de afwegingsprocedure zoveel tijd in beslag neemt, komt onder meer doordat de EGF-verordening de mogelijkheid biedt om elk moment nadat de aanvraag van de lidstaat officieel is ingediend, de aanvraag aan te kunnen vullen. De termijn van 15 weken die nodig is voor de beoordeling van de aanvraag van een lidstaat die met een noodsituatie wordt geconfronteerd, zou kunnen worden ingekort door het introduceren van een tijdslimiet voor deze mogelijkheid en door de voordelen van een leercurve te benutten. De opeenvolgende interne raadplegingsrondes bij de Commissie duren ook ongeveer 15 weken.

DE BEGROTINGS- EN MACHTIGINGSPROCEDURE ZIJN OOK VAN INVLOED OP DE TIJDSDUUR

66. Aangezien het EGF buiten het meerjarig financieel kader opereert, moet iedere EGF-regeling een specifieke begrotingsprocedure doorlopen om de benodigde kredieten vrij te maken. In de praktijk betekent dit dat, zodra de Commissie heeft vastgesteld dat er voldoende financiële ruimte is en/of betalingsverplichtingen heeft geannuleerd, het besluit tot het inzetten van de middelen door de begrotingsautoriteit moet worden genomen [32]. Deze begrotingsprocedure vereist extra tijd, ongeveer zeven weken, en kan niet worden ingekort.

67. De beoordelingsprocedure eindigt met de machtigingsprocedure, waarna uiteindelijk formeel het besluit wordt genomen om de financiële bijdrage te betalen. De machtigingsprocedure duurt gemiddeld vier weken en houdt nauw verband met het reglement van orde van de Commissie [33]. Tot slot wordt de financiële bijdrage, na de goedkeuring, uitbetaald aan de lidstaat in kwestie.

DE EGF-GOEDKEURINGSPROCEDURE VINDT NIET TIJDIG PLAATS

68. De conclusie is dat de goedkeuringsprocedure zeer lang duurt, vooral gezien het feit dat het EGF een noodfonds zou moeten zijn. De opstellers van het tussentijds evaluatieverslag hebben de Commissie er in 2011 reeds op gewezen dat de langdurige EGF-beoordelingsprocedure kan worden geacht te langzaam te werken voor een werkelijk snellereactiemechanisme in tijden van crisis.

69. De volledige goedkeuringsprocedure neemt gemiddeld elf weken langer in beslag dan een gewoon financieel besluit van de Commissie.

DE BEGROTINGSAUTORITEIT HEEFT UITEINDELIJK ALLE DOOR DE COMMISSIE VOORGEDRAGEN PROJECTEN GOEDGEKEURD

70. De begrotingsautoriteit heeft alle door de Commissie voorgedragen projecten goedgekeurd. Van de 114 aanvragen werd er slechts één ooit afgewezen. Waarschijnlijk is dit te danken aan de zeer doeltreffende ondersteuning die de lidstaten gedurende de aanvraagfase van de Commissie ontvangen. In alle acht gecontroleerde regelingen heeft de Rekenkamer inderdaad voldoende bewijs gevonden voor de doeltreffende ondersteuning van de lidstaten.

71. Verder heeft geen enkele lidstaat die werd gecontroleerd of bevraagd, zijn onvrede geuit over de dienst die binnen de Commissie verantwoordelijk is voor het EGF; er werd niet zozeer gewezen op ondeugdelijkheid van de kwaliteit van de steun, als wel op problemen met de EGF-procedure als geheel.

CONCLUSIES EN AANBEVELINGEN

72. De Rekenkamer is zich bewust van de noodzaak van Europese solidariteit met werknemers die zijn getroffen door ontslagen als gevolg van veranderingen in de wereldhandelspatronen. De Rekenkamer is er echter niet van overtuigd dat alle onderdelen van het huidige EGF-mechanisme het meest geschikt zijn om ontslagen werknemers specifieke ondersteuning met Europese meerwaarde te bieden.

AAN BIJNA ALLE WERKNEMERS DIE DAARVOOR IN AANMERKING KWAMEN, ZIJN GEÏNDIVIDUALISEERDE EN GOED GECOÖRDINEERDE MAATREGELEN AANGEBODEN

73. Bijna alle werknemers die daarvoor in aanmerking kwamen, hebben gebruik kunnen maken van geïndividualiseerde EGF-maatregelen. Sommige ontslagen werknemers die voorheen werkzaam waren bij de toeleveranciers van de getroffen ondernemingen, hebben echter geen EGF-ondersteuning ontvangen (paragrafen 14-18).

74. Over het algemeen werd de EGF-ondersteuning goed afgestemd op het ESF en op nationale arbeidsmarktmaatregelen, in die zin dat bestaande maatregelen werden aangevuld met EGF-maatregelen die specifiek op de behoeften van de beoogde werknemers waren toegesneden (paragrafen 19-21).

75. Waar het ESF is bedoeld om structurele onevenwichtigheden op de lange termijn aan te pakken, is het EGF opgezet om op korte termijn op ad-hocnoodsituaties te reageren. Hoewel van het ESF niet wordt verwacht dat het op onvoorziene omstandigheden inspeelt, zouden alle maatregelen die onder de EGF-verordening vallen, evengoed onder het ESF kunnen vallen. Enkele lidstaten maakten liever gebruik van het ESF dan van het EGF, vanwege het hogere medegefinancierde bedrag, de snellere tenuitvoerlegging en de mogelijkheid van voorfinanciering, maar ook vanwege de langdurige goedkeuringsprocedure en de strengere voorwaarden van het EGF (paragrafen 22-24).

DE HERINTEGRATIE OP DE ARBEIDSMARKT VAN DOOR HET EGF ONDERSTEUNDE WERKNEMERS KAN NIET OP BETROUWBARE WIJZE WORDEN BEOORDEELD

76. Gegevens over herintegratie zijn weliswaar voorhanden, maar niet accuraat, consistent of gedetailleerd genoeg om er conclusies uit te kunnen trekken. Daardoor is benchmarking niet mogelijk en kan ook geen bruikbare vergelijking worden gemaakt tussen de verschillende EGF-maatregelen per EGF-regeling, tussen EGF-regelingen onderling of tussen EGF-maatregelen en andere actieve arbeidsmarktprogramma’s. Er werden geen kwantitatieve herintegratiedoelstellingen geformuleerd (paragrafen 25-46).

AANBEVELING 1

Ter verbetering van de kwaliteit van de informatie over de resultaten in de verschillende regelingen en van de effectiviteit van de maatregelen ter ondersteuning van ontslagen werknemers zouden de Commissie en de lidstaten de nodige actie moeten ondernemen om te garanderen dat actuele en betrouwbare gegevens beschikbaar zijn waarmee de verwezenlijking van de doelstellingen kan worden gemonitord en de effecten van de verschillende maatregelen kunnen worden vergeleken.

EEN DERDE VAN DE EGF-FINANCIERING WORDT GEBRUIKT TER COMPENSATIE VAN NATIONALE INKOMENSSTEUNREGELINGEN VOOR WERKNEMERS, ZONDER EUROPESE MEERWAARDE OP TE LEVEREN

77. Het EGF is van Europese meerwaarde geweest waar het fonds is gebruikt ter medefinanciering van diensten aan ontslagen werknemers, of voor toelagen waarin het stelsel van werkloosheidsuitkeringen van de lidstaat normaliter niet voorziet. Dit geldt vooral voor actieve maatregelen die erop gericht zijn het uitzicht van de begunstigden op betaald werk te verbeteren, of anders hun verdiencapaciteit te vergroten, bijvoorbeeld door opleiding, steun bij de oprichting van een eigen onderneming, coaching, arbeidsbemiddeling, mobiliteitstoelagen en studiefinanciering (paragrafen 47-49).

78. De Rekenkamer heeft echter in alle gecontroleerde regelingen maatregelen aangetroffen die werknemers van inkomenssteun voorzien, waarin de lidstaten anders toch wel zouden hebben voorzien. Daarom is de Rekenkamer van oordeel dat slechts opleidings- en rechtstreekse actieve ondersteuningsmaatregelen voor ontslagen werknemers Europese meerwaarde opleveren, buiten het feit dat ze extra financiering betekenen voor de lidstaten door de EU. De EGF-pakketten van 16 van de 19 lidstaten die gebruikmaakten van het EGF, bevatten inkomensondersteunende maatregelen. Dergelijke maatregelen maakten ongeveer 33 % van alle aan het EGF vergoede kosten uit (paragrafen 50-56).

79. Het aandeel van inkomensondersteunende maatregelen voor werknemers is door de Commissie onvoldoende gecontroleerd (paragrafen 45 en 46). Daarbij kunnen verschillende besluiten van lidstaten leiden tot verschillen in de medefinanciering van vergelijkbare inkomensondersteunende maatregelen door het EGF (paragrafen 57-59).

AANBEVELING 2

Het Europees Parlement, de Raad en de Commissie zouden moeten overwegen financiering door de EU te beperken tot maatregelen die waarschijnlijk Europese meerwaarde opleveren, in plaats van reeds bestaande nationale inkomenssteunregelingen te financieren.

DE EGF-GOEDKEURINGSPROCEDURE DUURT TE LANG VOOR EEN NOODFONDS

80. De EGF-beoordelingsprocedure duurt erg lang. Met betrekking tot het gebruik van het EGF heeft dit een afschrikkende werking, wat de solidariteit van de EU met de ontslagen werknemers in kwestie belemmert.

81. Daarbij verlengt de noodzaak van een begrotingsprocedure de totale duur van de beoordelingsprocedure (paragrafen 60-69).

AANBEVELING 3

Het Europees Parlement, de Raad en de Commissie zouden de mogelijkheid van een aanpassing van het ESF-kader in overweging moeten nemen als alternatief voor de EGF-regeling, zodat werknemers die getroffen zijn door massaontslagen sneller kunnen worden geholpen.

Dit verslag werd door kamer II onder voorzitterschap van de heer Harald NOACK, lid van de Rekenkamer, vastgesteld op haar vergadering van 10 juni 2013.

Voor de Rekenkamer

+++++ TIFF +++++

Vítor Manuel da Silva Caldeira

President

[1] Verordening (EG) nr. 1927/2006 van het Europees Parlement en de Raad van 20.12.2006 tot oprichting van een Europees fonds voor aanpassing aan de globalisering (PB L 406 van 30.12.2006, blz. 1), zoals gewijzigd door Verordening (EG) nr. 546/2009 van het Europees Parlement en de Raad van 18.6.2009 (PB L 167 van 29.6.2009, blz. 26) — samen de "EGF-verordening". Zie artikel 3 "In aanmerking komende acties".

[2] Tot 30 mei 2009 lag de drempel bij 1000 ontslagen werknemers.

[3] Artikelen 1 en 2 van de EGF-Verordening. Feitelijk was het crisiscriterium alleen van toepassing van 18 juni 2009 tot en met 31 december 2011, krachtens Verordening (EG) nr. 546/2009.

[4] Tot en met 31 december 2012 hebben de lidstaten 114 aanvragen ingediend; tien daarvan werden niet gehonoreerd (één werd afgewezen door de Commissie en negen werden door de aanvragende lidstaat ingetrokken), en in 15 gevallen liep de EGF-beoordelingsprocedure nog.

[5] Krachtens de artikelen 1 en 10 van de EGF-verordening bedroeg de medefinanciering door het EGF 65 % voor alle aanvragen die werden ingediend van 1 mei 2009 tot en met 31 december 2011. Voor en na deze periode bedroeg de medefinanciering 50 %.

[6] COM(2011) 608 definitief van 6 oktober 2011.

[1001] Alle hierboven genoemde namen van regelingen zijn vastgesteld door de Commissie en zijn terug te vinden op de pagina van het EGF op de website van DG Werkgelegenheid, Sociale Zaken en Inclusie van de Europese Commissie (http://ec.europa.eu/social/), maar ook in het door de Commissie vrijgegeven EGF Statistical Portrait (2007-2011). Waar namen van regelingen direct of indirect refereren aan bestaande ondernemingen, dient de lezer deze ondernemingen los te zien van verklaringen in dit speciaal verslag of verklaringen van de Rekenkamer met betrekking tot dit speciaal verslag. De genoemde ondernemingen zijn noch EGF-begunstigden, noch beheerders van de gecontroleerde EGF-regelingen.

[7] Tussentijdse evaluatie van het Europees Fonds voor aanpassing aan de globalisatie: definitief rapport, ingediend door GHK bij het directoraat-generaal Werkgelegenheid, Sociale Zaken en Inclusie, 2011 (http://ec.europa.eu/social).

[8] BenQ (Duitsland), Nokia (Duitsland), Castilla y Leon en Aragon (Spanje), Catalonië (Spanje), DELPHI (Spanje), Perlos (Finland), PSA suppliers (Frankrijk), Lombardije (Italië), Piemonte (Italië), Sardinië (Italië), Toscana (Italië), Alytaus tekstile (Litouwen), Textilis (Malta), Lissabon-Alentejo (Portugal) en North-Centre (Portugal).

[9] Enkele moeilijkheden bij het bereiken van werknemers van getroffen toeleveranciers waren reeds vastgesteld bij de tussentijdse evaluatie. Zie de tussentijdse evaluatie, blz. 100.

[10] Zie artikel 5 van de EGF-verordening over de vereiste informatie met betrekking tot de coördinatie ten tijde van de aanvraag en artikel 6 over complementariteit en coördinatie.

[11] Artikelen 5, lid 3, en 6, lid 2, van Verordening (EG) nr. 1927/2006.

[12] Antwoord van de Commissaris voor Werkgelegenheid, Sociale Zaken en Inclusie op parlementaire vraag E-1230/2010.

[13] Bulgarije, Estland, Cyprus, Letland, Hongarije en Slowakije. De hogere nationale bijdrage werd duidelijk als belemmering voor een EGF-aanvraag gezien. Antwoorden op de vragen uit de ERK-enquête onder de lidstaten die geen gebruik hebben gemaakt van EGF-middelen, oktober 2012. Zie ook de Discussienota over de permanente wijzigingen die in 2009 zijn aangebracht aan Verordening (EG) nr. 1927/2006, "Procedurele wijzigingen", 25- 26 januari 2011.

[14] Antwoord van de Commissaris voor Werkgelegenheid, Sociale Zaken en Inclusie op parlementaire vraag E-1230/2010.

[15] Bulgarije, Cyprus en Hongarije.

[16] Bulgarije, Estland, Cyprus, Letland, Hongarije en Slowakije.

[17] Genoemd door Estland, Letland en Hongarije. Zie ook de Discussienota over de permanente wijzigingen die in 2009 zijn aangebracht aan Verordening (EG) nr. 1927/2006, "Procedurele wijzigingen", 25- 26 januari 2011.

[18] Volgens de Commissie is het ESF in het Verenigd Koninkrijk omgebogen om na massaontslagen te voorzien in opleidingsmaatregelen voor ontslagen werknemers.

[19] De EGF-aanvraag werd gedaan op 6 oktober 2011 en het definitieve rapport zou niet verschijnen vóór 5 maart 2014.

[20] Odense Steel Shipyard (I): deze bevinding werd bevestigd door een controle door de Rekenkamer van een steekproef van individuele begunstigden die steun uit het EGF hadden ontvangen. 25 % van de deelnemers moest zes maanden na afloop van de EGF-maatregelen weer aan het werk zijn. Dit doel werd bijna elf maanden eerder behaald.

[21] Deze bevinding werd bevestigd door de in het kader van de ERK-controle geanalyseerde steekproef van individuele begunstigden in Duitsland die steun uit het EGF hadden ontvangen, alsook door een evaluatie van 16 september 2012 in opdracht van de beheersinstantie: blz. 4; Bundesministerium für Arbeit und Soziales, Der Europäische Globalisierungsfonds in Deutschland: Eine Untersuchung und Bewertung seiner Umsetzung und Potenziale, oktober 2012, blz. 2, 9, 10, 72, 88 (www.bmas.de).

[22] Zie paragraaf 51 van Speciaal verslag nr. 17/2009 over door het Europees Sociaal Fonds gecofinancierde beroepsopleidingsacties voor vrouwen; de paragrafen 63 en 64 van Speciaal verslag nr. 25/2012 Worden er instrumenten ingezet om toe te zien op de doeltreffendheid van uitgaven van het Europees Sociaal Fonds ten behoeve van oudere werknemers? (http://eca.europa.eu).

[23] Tussentijdse evaluatie, blz. 101 en 102.

[24] Advies nr. 1/2010 van de ERK — Naar een beter financieel beheer van de begroting van de Europese Unie: risico’s en uitdagingen (http://eca.europa.eu).

[25] Actieve arbeidsmarktprogramma’s: alle sociale uitgaven (anders dan voor onderwijs) die erop gericht zijn de vooruitzichten van de begunstigden op het vinden van betaald werk te verbeteren, of anders hun verdiencapaciteit te vergroten. Hieronder vallen uitgaven voor openbare arbeidsvoorzieningsdiensten en beheer, arbeidsmarktgerichte opleiding, speciale programma’s om jongeren bij de overgang van school naar werk te begeleiden, arbeidsmarktprogramma’s die werklozen en andere personen (met uitzondering van jongeren en gehandicapten) stimuleren werk te zoeken of hen aan werk helpen en speciale programma’s voor gehandicapten (An Interpretative Guide to the OECD Social Expenditure Database, OESO, 2007, blz. 14).

[26] Hier worden alle uitbetalingen ter compensatie van werkloosheid bedoeld, waaronder werkloosheidsuitkeringen uit publieke middelen, alsook pensioenen betaald aan begunstigden voordat zij de "standaard" pensioengerechtigde leeftijd hebben bereikt indien zij deze betalingen ontvangen vanwege werkloosheid of op grond van overig arbeidsmarktbeleid (An Interpretative Guide to the OECD Social Expenditure Database, OESO, 2007, blz. 15).

[27] Zie het tussentijds evaluatieverslag van 8 december 2011, blz. 42. Het tussentijds verslag is opgesteld ten behoeve van de Commissie en is gebaseerd op een steekproef van 15 regelingen die waren goedgekeurd voordat de wijziging van de EGF-verordening van 2009 van kracht werd.

[28] Zie ook tabel 4.

[29] Artikel 7, lid 1, van COM(2011) 608 definitief.

[30] Namelijk Steiermark.

[31] Dit cijfer was een coëfficiënt berekend op basis van een telefonische enquête, uitgevoerd ten behoeve van de Nokia-aanvraag. De coëfficiënt werd vervolgens toegepast op alle andere EGF-regelingen in Duitsland.

[32] Paragraaf 28 van het Interinstitutioneel Akkoord met betrekking tot begrotingsdiscipline en gedegen financieel management tussen het Europees Parlement, de Raad en de Commissie, 2006/ C 139/01.

[33] Zie de artikelen 13 tot en met 15 van het Reglement van orde van de Commissie (C(2000) 3614 van 8 december 2000), zoals gewijzigd bij besluit 2010/138/Euratom van de Commissie van 24 februari 2010 (PB L 55 van 5.3.2010, blz. 60).

--------------------------------------------------