NL Publicatieblad van de Europese Unie C 264/7

Samenvatting van het besluit van de Commissie

van 4 mei 2017

inzake een procedure op grond van artikel 102 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie en artikel 54 van de EER-overeenkomst

(Zaak AT.40153 — Meestbegunstigingsclausules voor e-boeken en verwante zaken)

(Kennisgeving geschied onder nummer C(2017) 2876)

(Slechts de tekst in de Engelse taal is authentiek)

(2017/C 264/06)

Op 4 mei 2017 heeft de Commissie een besluit vastgesteld betreffende een procedure op grond van artikel 102 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie en artikel 54 van de EER-overeenkomst. Overeenkomstig artikel 30 van Verordening (EG) nr. 1/2003 van de Raad (1) publiceert de Commissie hierbij de namen van de partijen en de belangrijkste punten van het besluit, rekening houdend met het rechtmatige belang van de ondernemingen inzake de bescherming van hun bedrijfsgeheimen.

1. AANLEIDING

1. Met het besluit wordt aan de door Amazon.com, Inc., en haar direct en indirect gecontroleerde entiteiten Amazon EU Sàrl, Amazon Digital Services, LLC en Amazon Media EU, Sàrl (hierna gezamenlijk „Amazon” genoemd) gedane toezeggingen een verbindend karakter verleend overeenkomstig artikel 9 van Verordening (EG) nr. 1/2003 van de Raad (hierna „Verordening 1/2003” genoemd) in het kader van een procedure op grond van artikel 102 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (hierna „het Verdrag” genoemd) en artikel 54 van de EER-overeenkomst betreffende bepaalde pariteitsclausules en soortgelijke bepalingen in overeenkomsten van Amazon met leveranciers van e-boeken.

2. PROCEDURE

2. Op 11 juni 2015 heeft de Commissie overeenkomstig artikel 2 van Verordening (EG) nr. 773/2004 van de Commissie een procedure ingeleid ten aanzien van Amazon.com, Inc. en Amazon EU Sàrl met het oog op de vaststelling van een besluit overeenkomstig hoofdstuk III van Verordening 1/2003. Op 9 december 2016 is ook een procedure tegen Amazon Digital Services, LLC en Amazon Media EU, Sàrl ingeleid.

3. Op 9 december 2016 heeft de Commissie in overeenstemming met artikel 9, lid 1, van Verordening 1/2003 een voorlopige beoordeling aangenomen, waarin zij haar voorlopige mededingingsbezwaren uiteenzette.

4. Op 13 januari 2017 heeft Amazon ontwerptoezeggingen (hierna „de oorspronkelijke toezeggingen” genoemd) ingediend in antwoord op de voorlopige beoordeling. Op 26 januari 2017 publiceerde de Commissie op grond van artikel 27, lid 4, van Verordening 1/2003 een bekendmaking in het Publicatieblad van de Europese Unie waarin zij de zaak en de oorspronkelijke toezeggingen samenvatte en belanghebbende derden verzocht binnen één maand vanaf de publicatie van die bekendmaking hun opmerkingen over de oorspronkelijke toezeggingen te maken.

5. Op 9 maart 2017 heeft de Commissie Amazon in kennis gesteld van de opmerkingen die zij na de publicatie van de bekendmaking van belanghebbende derden had ontvangen. Op 31 maart 2017 heeft Amazon een gewijzigd voorstel voor toezeggingen ingediend (hierna „definitieve toezeggingen” genoemd).

6. Op 19 april 2017 werd het Raadgevend Comité voor mededingingsregelingen en economische machtsposities geraadpleegd; dit bracht een gunstig advies uit.

7. Op 25 april 2017 heeft de raadadviseur-auditeur zijn eindverslag uitgebracht.

3. DE MEDEDINGINGSBEZWAREN VAN DE COMMISSIE

8. In de voorlopige beoordeling van 9 december 2016 heeft de Commissie haar voorlopige bezwaren uiteengezet. In het bijzonder nam zij het voorlopige standpunt in dat Amazon in de zin van artikel 102 van het VWEU en artikel 54 van de EER-overeenkomst misbruik had gemaakt van haar machtsposities op de markt voor de kleinhandelsdistributie van Engelstalige en Duitstalige e-boeken aan consumenten in de EER door van leveranciers van e-boeken (2) te eisen: i) dat zij Amazon in kennis stelden van gunstigere of alternatieve voorwaarden die zij elders boden, en/of ii) dat zij aan Amazon voorwaarden ter beschikking stelden die direct of indirect afhankelijk waren van de voorwaarden die zij aan andere detailhandelaars van e-boeken (3) boden (hierna gezamenlijk „pariteitsclausules” genoemd).

9. De voorlopige bezwaren van de Commissie hadden betrekking op het gebruik door Amazon van niet-prijsgerelateerde pariteitsclausules waarbij van leveranciers van e-boeken werd geëist dat ze Amazon dezelfde bedrijfsmodellen boden (hierna „bedrijfsmodelpariteit” genoemd), e-boeken binnen een bepaald gebied en/of op bepaalde releasedatums ter beschikking stelden (hierna „selectiepariteit” genoemd), kenmerken, functionaliteiten, gebruiksregels, onderdelen of inhoud ter beschikking stelden (hierna „kenmerkenpariteit” genoemd), alsook van prijsgerelateerde pariteitsclausules met betrekking tot detailhandelsprijzen in agentuurovereenkomsten (hierna „agentuurprijspariteit” genoemd) en promoties (hierna „promotiepariteit” genoemd).

10. De voorlopige bezwaren hadden ook betrekking op clausules die „discountpoolbepalingen” worden genoemd, die voorzien in een „pool” van kredieten die Amazon naar eigen goeddunken kan gebruiken voor kortingen op agentuurprijzen voor e-boeken die door deze leverancier van e-boeken aan Amazon worden geleverd. De pool wordt berekend op basis van de verschillen tussen de agentuurprijzen die door de leverancier van e-boeken voor zijn e-boeken aan Amazon worden bepaald, en de agentuurprijzen of wederverkoopprijzen die voor deze e-boeken beschikbaar zijn via andere detailhandelaars van e-boeken.

11. De voorlopige bezwaren hadden voorts betrekking op clausules volgens welke de leverancier van e-boeken verplicht was aan Amazon een groothandelsprijs te verstrekken ten gevolge van het feit dat die prijs werd verstrekt aan een van de concurrenten van Amazon (hierna „groothandelsprijspariteit” genoemd). Ook werden clausules beoogd volgens welke de leverancier van e-boeken verplicht was aan Amazon mee te delen of hij aan andere detailhandelaars van e-boeken dan Amazon verschillende, alternatieve bedrijfsmodellen, e-boeken, tijdstippen van beschikbaarheid, kenmerken, promoties of lagere groothandels- en agentuurprijzen beschikbaar stelde (hierna „mededelingsbepalingen” genoemd).

12. De Commissie heeft het voorlopige standpunt ingenomen dat de bedrijfsmodelpariteit en de respectieve mededelingsbepalingen ertoe kunnen leiden dat: i) leveranciers van e-boeken minder stimulansen krijgen om alternatieve nieuwe en innovatieve bedrijfsmodellen te ondersteunen en daarin te investeren, ii) de concurrenten van Amazon minder kansen en minder stimulansen krijgen om hun aanbiedingen te ontwikkelen en te differentiëren door middel van dergelijke bedrijfsmodellen, en iii) de toetreding en/of de expansie van detailhandelaars van e-boeken wordt ontraden, waardoor derhalve de concurrentie in de distributie van e-boeken wordt verzwakt en de machtspositie van Amazon verder wordt versterkt.

13. Voorts heeft de Commissie het voorlopige standpunt ingenomen dat de selectiepariteit en de kenmerkenpariteit ertoe kunnen leiden dat: i) er voor leveranciers van e-boeken en detailhandelaars van e-boeken minder stimulansen bestaan om e-boeken te ontwikkelen die niet voornamelijk uit tekst bestaan, en de differentiatie van detailhandelaars van e-boeken (op basis van inhoud, bijzondere kenmerken of functionaliteiten van e-boeken, of vroegere releasedatums) wordt verhinderd, waardoor derhalve de concurrentie in de distributie van e-boeken kan worden verzwakt, en ii) de concurrentie tussen detailhandelaars van e-boeken wordt verzwakt en de toetreding en/of de expansie daarvan wordt ontraden, doordat de afzetmogelijkheden voor gedifferentieerde aanbiedingen van e-boeken worden beperkt, hetgeen kan leiden tot hogere prijzen en minder keuze voor consumenten.

14. Voorts heeft de Commissie het voorlopige standpunt ingenomen dat de agentuurprijspariteit, de promotiepariteit, de discountpoolbepalingen en de respectieve mededelingsbepalingen (in combinatie met het gedrag van Amazon dat gericht is op het bereiken van detailhandelsprijspariteit) ertoe kunnen leiden dat: i) de toetreding en/of de expansie van detailhandelaars van e-boeken wordt ontraden, waardoor de machtspositie van Amazon wordt versterkt, en dat ii) Amazon de mogelijkheid krijgt om de concurrentie tussen detailhandelaars van e-boeken te beperken en daarbij hogere commissies van leveranciers van e-boeken te verkrijgen, hetgeen uiteindelijk kan leiden tot hogere detailhandelsprijzen.

15. Ten slotte heeft de Commissie het voorlopige standpunt ingenomen dat de groothandelsprijspariteit ertoe kan leiden dat: i) detailhandelaars van e-boeken verhinderd worden toe te treden tot de relevante markten of hun activiteiten daarop uit te breiden door consumenten lagere detailhandelsprijzen dan Amazon te bieden, en dat ii) de potentiële effecten van de selectiepariteit mogelijk nog worden versterkt door te garanderen dat Amazon toegang tot e-boeken krijgt tegen de beste groothandelstarieven ingeval leveranciers van e-boeken er de voorkeur aan geven een bepaald e-boek niet aan Amazon te bieden.

16. De Commissie heeft het voorlopige standpunt ingenomen dat de in de bovenstaande overwegingen 12 tot en met 15 geanalyseerde pariteitsclausules op zichzelf en uit zichzelf een misbruik van een machtspositie op de relevante markten in de EER vertegenwoordigen. Daarnaast was de Commissie voorlopig van oordeel dat de combinatie van de verschillende prijsgerelateerde pariteitsclausules (namelijk de agentuurprijspariteit, de discountpoolbepalingen, de promotiepariteit, de groothandelsprijspariteit en de agentuurcommissiepariteit), de niet-prijsgerelateerde pariteitsclausules (namelijk de bedrijfsmodelpariteit en de selectie- en kenmerkenpariteit) en de mededelingsbepalingen de potentiële mededingingsverstorende gevolgen van de afzonderlijke pariteitsclausules waarschijnlijk zouden versterken.

4. OORSPRONKELIJKE TOEZEGGINGEN, MARKTTEST EN DEFINITIEVE TOEZEGGINGEN

17. Amazon betwist de voorlopige beoordeling en bevindingen van de Commissie. Niettemin deed de onderneming toezeggingen in de zin van artikel 9 van Verordening 1/2003 om tegemoet te komen aan de mededingingsbezwaren van de Commissie. De voornaamste elementen van de oorspronkelijke toezeggingen van Amazon kunnen als volgt worden samengevat: — Amazon zal niet langer gebruikmaken van of zich anderszins beroepen op de bedrijfsmodelpariteit, de agentuurcommissiepariteit, de agentuurprijspariteit, de kenmerkenpariteit, de promotiepariteit, de selectiepariteit, de groothandelsprijspariteit of de mededelingsbepalingen die vervat liggen in overeenkomsten tussen Amazon en leveranciers van e-boeken voor de verkoop van e-boeken aan consumenten in de EER. Amazon zal elk van die leveranciers van e-boeken meedelen dat zij deze bepalingen niet langer handhaaft. — Amazon zal elke leverancier van e-boeken waarvan de e-boekovereenkomst voor de verkoop van e-boeken aan consumenten in de EER een discountpoolbepaling bevat die momenteel van kracht is, de gelegenheid bieden om de e-boekovereenkomst om ongeacht welke reden te beëindigen met inachtneming van een schriftelijke opzeggingstermijn van 120 dagen. — Amazon zal in elke nieuwe e-boekovereenkomst met een leverancier van e-boeken geen gebruikmaken van prijsgerelateerde pariteitsclausules, niet-prijsgerelateerde pariteitsclausules of mededelingsbepalingen. — De toezeggingen hebben betrekking op alle e-boeken die in de EER worden verkocht ongeacht de taal. — De duur van de toezeggingen zal vijf jaar bedragen vanaf de datum waarop de formele kennisgeving van het besluit van de Commissie aan Amazon overeenkomstig artikel 9 van Verordening 1/2003 plaatsvindt. Amazon zal een monitoring trustee aanstellen om erop toe te zien dat Amazon zich aan de toezeggingen houdt.

18. In antwoord op de publicatie op 26 januari 2017 van een bekendmaking overeenkomstig artikel 27, lid 4, van Verordening 1/2003 (hierna „de markttest” genoemd) heeft de Commissie opmerkingen ontvangen van vijftien belanghebbende derden, onder meer van leveranciers van e-boeken, detailhandelaars van e-boeken, uitgeversverenigingen en consumentenorganisaties.

19. De ontvangen opmerkingen hadden hoofdzakelijk betrekking op de in de oorspronkelijke toezeggingen gebruikte definities (er was aanbevolen deze te verduidelijken en in overeenstemming te brengen met bestaande pariteitsclausules en hun toepassingsgebied aldus uit te breiden dat ze gedrukte boeken, audioboeken, apps, zelf gepubliceerde e-boeken, stripboeken en graphic novels omvatten, alsook educatieve boeken), de omvang en timing van de verplichtingen van Amazon, de duur van de toezeggingen alsook de vergelding, de niet-ontwijking en het toezicht op de naleving.

20. In antwoord op de opmerkingen heeft Amazon een nieuwe reeks toezeggingen ingediend (definitieve toezeggingen). De definitieve toezeggingen verschillen van de voorgestelde oorspronkelijke toezeggingen als volgt: — Amazon wijzigde bepaalde definities om ze verder te verduidelijken en in overeenstemming te brengen met bestaande pariteitsclausules en te zorgen voor de doeltreffendheid van de toezeggingen; — Amazon wijzigde de definitie van „e-boek” om te verduidelijken dat e-boeken (ongeacht het genre) die via kleinhandelskanalen worden verspreid, onder de definitieve toezeggingen vallen en dat educatieve en bibliotheekkanalen zijn uitgesloten van het toepassingsgebied van de definitieve toezeggingen. Amazon heeft ook het recht geschrapt om pariteitsclausules te handhaven voor educatieve en wetenschappelijke boeken die leveranciers van e-boeken buiten die kanalen rechtstreeks aan studenten verkopen; — Amazon heeft een recht toegevoegd voor de monitoring trustee om Amazon om informatie te verzoeken die redelijkerwijs noodzakelijk is om toezicht uit te oefenen op de naleving van de definitieve toezeggingen door Amazon en heeft het recht van Amazon om naar eigen goeddunken te antwoorden op dergelijke verzoeken geschrapt.

5. CONCLUSIE

21. De definitieve toezeggingen zijn toereikend om tegemoet te komen aan de door de Commissie in haar voorlopige beoordeling geformuleerde oorspronkelijke bezwaren, zonder buitensporig te zijn. Om tot deze conclusie te komen heeft de Commissie de belangen van derden in aanmerking genomen, met inbegrip van die van de belanghebbende derden die op de markttest hebben gereageerd.

22. De Commissie merkt op dat de definitieve toezeggingen het gebruik verbieden van de pariteitsclausules met betrekking tot welke de Commissie het voorlopige bezwaar had geuit dat ze de kansen en stimulansen van leveranciers van e-boeken en concurrerende detailhandelaars van e-boeken om alternatieve en gedifferentieerde bedrijfsmodellen en aanbiedingen van e-boeken te ondersteunen en daarin te investeren, konden of waarschijnlijk zouden verhinderen. Voorts verbieden de definitieve toezeggingen het gebruik van de pariteitsclausules in verband met het voorlopige bezwaar van de Commissie dat ze de competitiviteit van detailhandelaars van e-boeken konden of waarschijnlijk zouden verhinderen door hen minder kansen en stimulansen te geven om hun aanbiedingen te ontwikkelen en te differentiëren. Daardoor worden de drempels om toe te treden tot de relevante markten of activiteiten daarop uit te breiden verlaagd. Ten slotte zal het verbod van het gebruik van de relevante pariteitsclausules de toetreding en de uitbreiding van concurrerende detailhandelaars van e-boeken waarschijnlijk vergemakkelijken en de concurrentie in de kleinhandelsdistributie van e-boeken stimuleren.

23. Amazon heeft in antwoord op de voorlopige beoordeling geen minder belastende toezeggingen aangeboden die ook op passende wijze tegemoetkomen aan de voorlopige mededingingsbezwaren. De definitieve toezeggingen eerbiedigen derhalve het evenredigheidsbeginsel.

(1) PB L 1 van 4.1.2003, blz. 1.

(2) De term „leverancier van e-boeken” omvat alle entiteiten die over de vereiste rechten beschikken om e-boeken aan detailhandelaars van e-boeken in licentie te geven of om e-boeken rechtstreeks aan consumenten te verkopen. Onder „leveranciers van e-boeken” als dusdanig vallen uitgevers van e-boeken en bepaalde tussenpersonen (bijvoorbeeld groothandelaars of aggregatoren).

(3) De term „detailhandelaar van e-boeken” omvat in het kader van dit document elke persoon of entiteit die rechtmatig e-boeken aan consumenten verkoopt (of rechtmatig beoogt te verkopen) in een of meer landen van de EER, of via wie een leverancier van e-boeken op basis van een agentuurovereenkomst e-boeken aan consumenten verkoopt in een of meer landen van de EER. Een leverancier van e-boeken is een detailhandelaar van e-boeken voor zover hij e-boeken rechtstreeks aan consumenten verkoopt of op basis van een agentuurovereenkomst e-boeken via een agent verkoopt.