Advies van het Comité van de Regio's over het thema "Opzet en doelstellingen van het Europees regionaal beleid tegen de achtergrond van de uitbreiding en de mondialisering: een aanzet tot discussie"

(2001/C 148/08)

HET COMITÉ VAN DE REGIO'S,

gezien het besluit van zijn bureau van 13 juni 2000 om overeenkomstig artikel 265, vijfde alinea, van het EG-Verdrag een advies uit te brengen over "Opzet en doelstellingen van het Europees regionaal beleid tegen de achtergrond van de uitbreiding en de mondialisering: een aanzet tot discussie" en commissie 1 "Regionaal beleid, structuurfondsen, economische en sociale samenhang, grensoverschrijdende en interregionale samenwerking" met de voorbereiding van de desbetreffende werkzaamheden te belasten;

gezien zijn advies [CDR 388/99 fin(1)] van 13 april 2000 over het Zesde periodiek verslag van de sociale en economische situatie en ontwikkeling van de regio's in de Europese Unie, waarin wordt gesteld dat de laatste tien jaar de regionale verschillen in Europa nog zijn verscherpt;

gezien zijn advies [CDR 266/98 fin(2)] over het "Europees Ruimtelijk Ontwikkelingsperspectief" (EROP);

gezien zijn advies van 18 november 1999 over de mededeling van de Commissie "De structuurfondsen, het Cohesiefonds en de coördinatie ervan - Richtlijnen voor programma's in de periode 2000-2006" (COM(1999) 344 def. - CDR 217/99 fin)(3);

gezien zijn resolutie van 10 maart 1999 getiteld: "De hervorming van de structuurfondsen en het Cohesiefonds in het kader van de politieke discussie over het maatregelenpakket van Agenda 2000" (CDR 1/99 fin)(4);

gezien zijn advies van 18 september 1997 over het "Eerste verslag over de economische en sociale samenhang - 1996" (COM(1996) 542 def. - CDR 76/97 fin)(5);

gezien zijn advies van 20 november 1997 over het Commissiedocument "Agenda 2000: Financiering van de Europese Unie na 1999 met inachtneming van de uitbreiding en de uitdagingen van de 21e eeuw" (COM(97) 2000 def. - CDR 303/97 fin)(6);

gezien zijn advies van 19 november 1997 getiteld "De regio's en gemeenten en het Europese structuurbeleid na 1999" (CDR 131/97 fin)(7);

gezien de resultaten van het seminar over het "partnerschapsbeginsel" dat het op 10 en 11 januari 2000 op Madeira heeft georganiseerd in het kader van de reeks seminars over de tenuitvoerlegging van de hervorming van de structuurfondsen in de periode 2000-2006, en met name de inbreng van de lokale en regionale overheden;

gezien het door commissie 1 op 22 november goedgekeurde ontwerpadvies (CDR 157/2000 rev. 3) (rapporteur: de heer Klär, staatssecretaris, gevolmachtigde van de deelstaat Rijnland-Palts bij de Bond en bevoegd voor Europese aangelegenheden, D/PSE);

overwegende dat het Europese regionaal beleid tot resultaten heeft geleid, maar dat de regionale dispariteiten nog altijd substantieel zijn. Daarom moet het regionaal beleid ook na 2006 worden voortgezet;

overwegende dat de in 1999 door de lidstaten genomen besluiten betreffende Agenda 2000 doel en structuur van het Europese regionale beleid in feite ongewijzigd hebben gelaten;

overwegende dat het wenselijk en noodzakelijk is, de EG-steunmiddelen te verhogen, maar dat het huidige Europese regionaal beleid na de uitbreidingsronde(n) niet kan worden voortgezet omdat de Unie daar eenvoudigweg geen geld voor heeft;

overwegende dat met de resultaten van de Top van Berlijn duidelijk een stap achteruit werd gezet wat het beleid inzake economische en sociale samenhang betreft (waarvoor in 1999 0,46 % van het communautaire BBP werd uitgetrokken, tegen 0,31 % in 2006);

overwegende dat een aantal regio's die tot op heden voor steunverlening via het regionaal en het structuurbeleid van de EU in aanmerking komen, straks niet meer aan de steuncriteria zullen voldoen hoewel hun situatie er in concreto niet veel beter op is geworden;

overwegende dat intensieve concentratie van de steun op de nieuwe lidstaten en hun behoeftige regio's wellicht te hoge eisen stelt aan de Europese solidariteit, en ertoe kan leiden dat de Unie na de uitbreiding door splijting in plaats van integratie zal worden gekenmerkt;

overwegende dat mondialisering, dat wil zeggen de versnelde concurrentiegerichte integratie van de wereldeconomie, noopt tot verdieping van de Unie en een verstandig, op arbeidsverdeling gebaseerd, gebruik van alle productieve middelen van de regio's;

ervan overtuigd dat het Europese regionaal beleid daarom in een gedurfde, nieuwe toekomstgerichte vorm moet worden gegoten, en dat dit meer uitzicht op succes biedt dan verkrampte pogingen om de status quo andermaal te handhaven;

ervan overtuigd dat een dergelijke gedurfde nieuwe opzet om de uitdagingen het hoofd te bieden, alleen kans van slagen heeft wanneer de eerstverantwoordelijken deze opzet tijdig, openlijk en zonder kleingeestig of tactisch voorbehoud met de betrokkenen bespreken en stap voor stap realiseren;

beogend met dit advies de discussie over het regionaal beleid van na 2006 tijdig te openen,

heeft tijdens zijn zitting van 14 en 15 februari 2001 (vergadering van 15 februari) met eenparigheid van stemmen het volgende advies uitgebracht.

Het Comité van de Regio's

1. constateert dat het Europese regionaal beleid in de toekomst door globalisering en uitbreiding van de Unie met fundamentele uitdagingen zal worden geconfronteerd. De versnelde mondialisering van de wereldeconomie en de op handen zijnde uitbreiding zullen van de burgers grote inspanningen vergen, om de Unie in staat te stellen, haar weg naar economische en sociale vooruitgang te blijven vervolgen. De hoogontwikkelde regio's moeten zich geweldig inspannen om hun concurrentievermogen te behouden en de regio's met grote economische achterstand lopen het gevaar dat hun concurrentiepositie nog verder achteruitgaat. Het zou dan ook nalatig en onverantwoord zijn om middelen te verspillen, ontwikkelingsmogelijkheden uit handen te geven en het saamhorigheidsgevoel van de EU-burgers door onevenwichtig Gemeenschapsbeleid te verzwakken in plaats van te verstevigen;

2. wijst erop dat het Europese regionaal beleid in de toekomst beter op de andere EG-beleidsterreinen dient te worden afgestemd en dat sectorale maatregelen meer op economische, sociale en territoriale samenhang moeten worden toegespitst door bij het opstellen en uitvoeren ervan rekening te houden met het aspect "ruimte";

3. herinnert eraan dat het Europese regionaal beleid alleen succesvol kan zijn indien het wordt gecoördineerd met het regionaal beleid van de lidstaten en van de regio's zelf. Daarom dient het subsidiariteitsbeginsel te worden nageleefd, moeten de regio's hun eigen verantwoordelijkheden behouden en uitbreiden en dient samenwerking tussen hen te worden aangemoedigd;

4. pleit ervoor, op deze basis alle middelen van het regionaal beleid in te zetten om een sterke solidariteit binnen Europa in de zin van het Europese samenlevingsmodel op te bouwen en de totstandkoming van een hecht netwerk van grensoverschrijdende, interregionale en transnationale partnerschappen te bevorderen; naast een intensivering van de economische integratie is daarbij ook een veel betere verstandhouding tussen culturen geboden;

5. dringt erop aan dat dit beleid wordt uitgebouwd tot integratiebeleid bij uitstek, dat is gericht op verdieping vanaf de basis en het creëren van een "Uniegevoel", en waarbij alle EU-regio's in principe baat moeten hebben. Om dit ook in een veranderende Unie te kunnen verwezenlijken, moet worden gediscussieerd over de toekomstige oriëntatie van de doelstellingen en dienen de instrumenten en procedures te worden geactualiseerd;

6. benadrukt dat op basis van de beginselen van samenhang en solidariteit tussen rijkere en armere regio's ook in de toekomst het grootste gedeelte van de steungelden naar de regio's met een ontwikkelingsachterstand dient te gaan en dat daarbij de volgende regel moet worden gehanteerd: hoe groter de achterstand, des te omvangrijker de steun. Daartoe zou het noodzakelijk kunnen zijn de tot dusver gehanteerde criteria opnieuw onder de loep te nemen. Doel is het concurrentievermogen van deze regio's te bevorderen om een duurzame ontwikkeling tot stand te brengen waarmee duurzame, kwalitatief hoogstaande werkgelegenheid wordt gecreëerd, zodat de welvaart in de hele Unie in de mondiale concurrentiestrijd overeind blijft;

7. wijst erop dat de toekomstige steunmaatregelen meer moeten worden gespreid om te bereiken dat zowel de behoeftige regio's van de EU met 15 lidstaten, als de regio's van de toekomstige lidstaten structuursteun kunnen ontvangen. Dit laatste zou politiek verstandig zijn, omdat een substantiële inkrimping van de huidige steunmaatregelen in grote delen van de Unie buitengewoon funest is voor de gevoelens van saamhorigheid en verbondenheid. Daarnaast speelt ook proportionaliteit: neemt de ontwikkelings- en welvaartskloof binnen de EU door de uitbreiding drastisch toe, dan is er niet minder maar juist meer geld nodig om de economische en sociale samenhang, alsook het opkomende concept van territoriale samenhang te concretiseren;

8. constateert in dit verband dat structuurproblemen nog niet zijn opgelost alleen doordat de statistieken verschuivingen laten zien; daarom mogen de regionale steunmaatregelen niet uitsluitend op BBP-percentages worden gebaseerd. Aan het hoofdcriterium, de verhouding regionaal BBP/gemiddeld Unie-BBP, moeten andere objectiveerbare criteria worden toegevoegd: geïsoleerde ligging/toegankelijkheid, bevolkingsontwikkeling/bevolkings-dichtheid, maar ook ontwikkelingsrelevante sectoren en regionale achterstand op het gebied van onderwijs, O& O, innovatie en industriële omschakeling. In dit verband moet worden geprobeerd, een systeem uit te werken om de regio's naar gelang van hun behoeften in duidelijk afgebakende categorieën in te delen;

9. roept ertoe op, een nieuw crisisinstrument te creëren, zodat buiten de structuurmiddelen om EU-ondersteuning kan worden geboden in geval van plotseling optredende ernstige structurele crises en veranderingen die de getroffen regio's alleen niet het hoofd kunnen bieden. Op korte termijn resulteren deze crises en veranderingen nog al eens in desintegratie van de regionale economische structuur met alle negatieve lange-termijneffecten van dien. Via het regionale beleid moet worden getracht dergelijke effecten te vermijden en tot een goede uitgangspositie voor snelle herstructurering te komen. Hulp in noodgevallen vormt overigens een voortreffelijke methode om de saamhorigheid te versterken. Tegelijkertijd wordt de rol van de Commissie door invoering van een dergelijk instrument versterkt, omdat zij van geval tot geval over steunverlening zal moeten beslissen;

10. is van mening dat de toepassing van het Europese ruimtelijke-ontwikkelingsconcept (EROP) en van vooral de meer-kernenaanpak en het beginsel van territoriale samenhang een belangrijke plaats in het toekomstige Europese regionaal beleid moeten krijgen om in een dunbevolkt gebied kristallisatiepunten voor economische ontwikkeling te stichten waardoor (sterke) centra ontstaan die in staat zijn de betrokken regio op een hoger welvaartsniveau te brengen. Vandaar dat regionale en transnationale ontwikkelingsstrategieën in het toekomstige regionaal beleid hand in hand moeten gaan, zodat de sectorale en de territoriale benadering beter op elkaar kunnen worden afgestemd. In dit verband zij ook opgemerkt dat de diensten van de Waarnemingspost voor de ruimtelijke ordening van het Europees grondgebied (ORATE) aandacht verdienen;

11. verzoekt een deel van dit extra geld te gebruiken om grensgebieden te integreren. Op sommige punten moeten de lidstaten meer naar elkaar toegroeien en goede betrekkingen als buren aanknopen dan op andere. Om de Europese integratie juist daar vooruit te helpen, moeten in het kader van het steunbeleid de aan de binnen- en buitengrenzen van de Unie gelegen gebieden, waaronder ook eilanden en kustregio's, worden ondersteund. De bedoeling is wel dat steun wordt verleend aan grensoverschrijdende, of, in geval van een grensregio, interregionale en transnationale projecten, waarmee er onder meer voor kan worden gezorgd dat door kustgrenzen getrokken scheidslijnen worden uitgevlakt of althans dat het isolement van een regio of eiland wordt verminderd. Bij steunverlening uit de structuurfondsen moet worden geprofiteerd van de zonder meer positieve ervaringen die in dit verband al jaren zijn opgedaan. De Europese meerwaarde van een hervorming die ertoe strekt, de nadelen van grenzen te compenseren en goede betrekkingen tussen buren te bevorderen, spreekt voor zich;

12. vindt dan ook dat er mechanismen moeten komen waarmee door uiteenlopende nationale structuren en bevoegdheden veroorzaakte problemen opgelost kunnen worden. Er dient vooral te worden gestreefd naar gemeenschappelijke regels voor deze projecten een gemeenschappelijk projectbeheer, een gemeenschappelijk budget voor de te nemen maatregelen en gemeenschappelijke kosten- en financieringsplannen. Dat daartoe in sommige lidstaten bepaalde bevoegdheden eventueel aan de lokale en regionale overheden zullen moeten worden gedelegeerd, kan juist als een teken van burgernabijheid en subsidiariteit worden opgevat;

13. pleit ervoor dat de communautaire initiatieven nog een keer worden herzien. De initiatieven moeten vooral naar totstandkoming van "networks of excellence" streven en dienen ertoe bij te dragen dat opvallende resultaten op het gebied van onderzoek en nieuwe technologie via grensoverschrijdende, interregionale, transnationale en intercontinentale samenwerkingsverbanden worden gestimuleerd. Bovendien moet er in het kader van de initiatieven aan worden gewerkt zoveel mogelijk burgers en regio's toegang te geven tot de Europese uitvindingsrijkdom en de innovatieve toepassingen daarvan. Bovendien kunnen op die manier synergie-effecten ontstaan tussen het Europese onderzoeks- en regionaal beleid. Tot op heden ontbrak het hier aan afstemming. Voorts is het duidelijk, en ook gewenst, dat de rol van de Commissie in het toekomstige regionaal beleid door een dergelijke innovatie behoorlijk zal worden verzwaard;

14. acht het noodzakelijk lidstaten en regio's meer ruimte te geven om regionaal beleid te voeren. Naast de inspanningen van de EU om de ontwikkeling van de zwakkere regio's met Gemeenschapsmiddelen te stimuleren, moet aandacht uitgaan naar het concurrentievermogen van de sterkere regio's op de wereldmarkt, aangezien het succes van deze regio's bepalend is voor de economische groei van de hele EU. Daarom moet het communautaire mededingingsbeleid nog sterker op misbruikcontrole en bevordering van het concurrentievermogen zijn gericht;

15. dringt erop aan dat de taak wordt geconcretiseerd die het Europese regionaal beleid eigenlijk altijd al had: functioneren als integratiemotor vanaf de basis. Dat zal alleen lukken wanneer bij alle beleidsdoelstellingen, structuren en programma's het beginsel voor ogen wordt gehouden dat solidariteit van twee kanten moet komen;

16. kondigt ten slotte aan dat het ook na dit advies zijn deskundigheid in de discussie over het toekomstige regionaal beleid zal inbrengen, nauw met het Europees Parlement en de Raad zal samenwerken en de regio's van de toetredingslanden bij de meningsvorming zal betrekken.

Brussel, 15 februari 2001.

De voorzitter

van het Comité van de Regio's

Jos Chabert

(1) PB C 226 van 8.8.2000, blz. 30.

(2) PB C 93 van 6.4.2000, blz. 36.

(3) PB C 57 van 29.2.2000, blz. 56.

(4) PB C 198 van 14.7.1999, blz. 1.

(5) PB C 379 van 15.12.1997, blz. 34.

(6) PB C 64 van 27.2.1998, blz. 40.

(7) PB C 64 van 27.2.1998, blz. 5.