A4-0393/97

Resolutie over de instelling, binnen de diensten van de Commissie, van een enkele coördinerende dienst inzake mensenrechten en democratisering

Het Europees Parlement,

- onder verwijzing naar de Universele Verklaring van de rechten van de mens,

- onder verwijzing naar de beginselen van het Europees Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens,

- gelet op het CVSE-Handvest van Parijs van 1990,

- onder verwijzing naar artikel 130 U, lid 2, van het EG-Verdrag,

- onder verwijzing naar de resolutie van 28 november 1991 van de Raad en de lidstaten in het kader van de Raad bijeen, inzake mensenrechten, democratie en ontwikkeling,

- onder verwijzing naar de resultaten van de VN-conferentie over de mensenrechten die in juni 1993 te Wenen heeft plaatsgevonden, alsmede de VN- conferenties van Caïro, Kopenhagen en Peking,

- onder verwijzing naar zijn resoluties over de mensenrechten in de wereld, inzonderheid de resolutie van 12 december 1996 over de mensenrechten in de wereld 1995/1996 en het beleid van de Unie op het gebied van de mensenrechten ((PB C 20 van 20.1.1997, blz. 161.)),

- onder verwijzing naar zijn resolutie van 21 april 1994 over de mensenrechten in het buitenlands beleid van de Europese Unie ((PB C 128 van 9.5.1994, blz. 370.)),

- onder verwijzing naar zijn resolutie van 12 juni 1997 over de vooruitgang bij de tenuitvoerlegging van het gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid (januari-december 1996) ((PB C 200 van 30.6.1997, blz. 148.)),

- onder verwijzing naar de Mededeling van de Commissie aan de Raad en het Europees Parlement "De Europese Unie en de externe aspecten van het mensenrechtenbeleid: van Rome tot Maastricht en daarna" (COM(95)0567),

- onder verwijzing naar het verslag van de Commissie over de "Tenuitvoerlegging van de acties ter bevordering van de rechten van de mens en de democratie (voor het jaar 1995)" (COM(96)0672),

- onder verwijzing naar het verslag van de Commissie over de "Samenwerking met de Europese niet-gouvernementele organisaties (ontwikkelings-NGO's) op gebieden die voor de ontwikkelingslanden van belang zijn (begrotingsjaar 1994)" (COM(96)0032),

- onder verwijzing naar zijn resolutie van 20 september 1996 over de Mededeling van de Commissie over de "Eerbiediging van de democratische beginselen en de rechten van de mens in overeenkomsten tussen de Gemeenschap en derde landen" ((PBC320 van 28.10.1996, blz.261.)),

- onder verwijzing naar zijn resolutie van 13 juni 1997 over het voorstel van de Commissie voor een besluit van de Raad betreffende de tenuitvoerlegging van artikel 366 bis van de vierde Overeenkomst van Lomé ((PB C 200 van 30.6.1997, blz. 256.)), en het advies van de Commissie buitenlandse zaken, veiligheids- en defensiebeleid daarover in het verslag A4-0175/97,

- onder verwijzing naar zijn resolutie van 21 februari 1997 over de "humanitaire hulp van de Europese Unie en de rol van ECHO alsmede over de mededeling van de Commissie over de relatie tussen noodhulp, rehabilitatie en ontwikkeling" ((PB C 85 van 17.3.1997, blz. 181.)),

- gelet op artikel 148 van zijn Reglement,

- gezien het verslag van de Commissie buitenlandse zaken, veiligheids- en defensiebeleid, het advies van de Commissie ontwikkelingssamenwerking en van de Begrotingscommissie (A4-0393/97),

A. overwegende dat de Unie zich inzet voor de eerbiediging van vrijheid, democratie, eerbiediging van mensenrechten en fundamentele vrijheden en de rechtsstaat, en dit in het kader van het interne beleid van de Unie, het gemeenschappelijk ontwikkelingsbeleid en het gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid (GBVB) ten uitvoer zou moeten leggen,

B. overwegende dat op de Raad van Amsterdam is besloten een trojka te vormen van de Raadsvoorzitter, de Hoge Vertegenwoordiger van het GBVB/secretaris-generaal van de Raad, en de Commissie, en dat de Commissie volledig wordt betrokken bij alle taken van het GBVB,

C. overwegende dat door de internationale erkenning van de mensenrechten ook in de internationale betrekkingen steeds vaker naar mensenrechten en democratie wordt verwezen, en dat het mensenrechtenbeleid van de Gemeenschap zich in deze zin horizontaal heeft ontwikkeld en de interventies, financiële middelen en instanties dienovereenkomstig zijn toegenomen,

D. overwegende dat de Europese Unie in het kader van haar mensenrechtenbeleid nieuwe aandachtspunten heeft gekozen door de consolidering van democratieprocessen en het voorkomen van conflicten,

E. overwegende dat in de Conferentie van Wenen over de mensenrechten de ondeelbaarheid en de universaliteit van de mensenrechten en het recht op ontwikkeling als integrerend bestanddeel van de fundamentele mensenrechten zijn bevestigd,

F. overwegende dat de Raad in zijn besluit van november 1991 de "ontwikkelingshulp onder voorwaarde" heeft geïntroduceerd in tegenstelling tot het beleid van ontwikkelingshulp zonder voorwaarden dat tot dan toe was gevoerd,

G. overwegende dat de fase van de wederopbouw in het kader van de ontwikkelingssamenwerking is gekoppeld aan het opstarten van democratische processen, en dat de programma's maatregelen omvatten voor het herstel van de civiele maatschappij en de rechtsstaat,

H. erop wijzend dat de Unie als geheel met haar maatregelen op het stuk van het buitenlands beleid coherent dient te zijn en dat Raad en Commissie deze verantwoordelijkheid delen; ervan overtuigd dat de maatregelen van het buitenlands beleid niet alleen samenhangend, maar ook doelmatig en doorzichtig dienen te zijn,

I. gelet op het feit dat de Commissie met haar nieuwste voorstel voor een verordening van de Raad betreffende de ontwikkeling en de consolidatie van de democratie en de rechtsstaat en eerbiediging van de mensenrechten en de fundamentele vrijheden (COM(97)0357), een uniforme rechtsgrondslag voorstelt teneinde meer samenhang en efficiëntie bij de tenuitvoerlegging van het beleid en de maatregelen ten gunste van de rechten van de mens en de democratie te bereiken,

J. overwegende dat met name de zichtbaarheid van de steun van de Unie dient te worden verbeterd, daar zij belangrijke financiële bijdragen levert tot de tenuitvoerlegging van democratie- en mensenrechtenprojecten, en tot verkiezingswaarneming en -ondersteuning,

K. in de overtuiging dat de Unie haar maatregelen inzake het beleid op het terrein van de rechten van de mens zo veel mogelijk gecoördineerd met de internationale organisaties (zoals de Raad van Europa en de OVSE) dient uit te voeren om een breed synergie- en multipliereffect te bereiken,

L. ervan overtuigd dat aan de Unie voor de verwezenlijking van een doeltreffend buitenlands beleid, waarvan de bevordering van de mensenrechten en de democratie deel uitmaakt, passende besluitvormingsstructuren en instrumenten moeten worden gegeven,

M. erop wijzend dat procedures en instrumenten beschikbaar moeten zijn waarmee het Parlement overeenkomstig zijn resoluties en aanbevelingen kan zorgen voor een consequente politieke lijn op het stuk van mensenrechtenkwesties, en dat daartoe tevens de mogelijkheid behoort van een doeltreffende controle van het vervolg dat aan zijn standpunten wordt gegeven,

N. ervan overtuigd dat zijn in verschillende resoluties en aanbevelingen geuite suggesties passen binnen het streven van het Europees Parlement naar transparantie, controle, analyse en toezicht,

O. overwegende dat de verwezenlijking van de ideeën over mensenrechten afhangt van de duidelijkheid en rechtlijnigheid van de definities en van een consequente toepassing van de instrumenten,

P. overwegende dat in verband met het garantie- en sanctiebeleid en de preventie van conflicten de evaluatie van en de informatie over de mensenrechtensituatie in een derde land fundamentele voorwaarden zijn,

Q. overwegende dat de opgesplitste structuur voor besluitvorming en beheer, waarop het buitenlands, ontwikkelings- en handelsbeleid van de Unie berust, leidt tot gebrekkige coördinatie en spanningen op het stuk van de verantwoordelijkheden,

R. overwegende dat het Europees Parlement zich inspanningen heeft getroost om een versplintering van de begrotingsmiddelen voor mensenrechten- en democratieprojecten te voorkomen en dat het binnen de Commissie schort aan strategie en de bevoegdheid voor de besteding van de middelen is verspreid,

S. overwegende dat de interne coördinatie van de diensten in de Commissie die zich bezighouden met mensenrechten en democratie laat zien hoe de bevoegdheden zijn versplinterd,

T. overwegende dat de procedures voor de honorering van projecten omslachtig en onoverzichtelijk zijn en de betalingen daardoor aanzienlijke vertraging ondervinden,

U. overwegende dat ook de verslaglegging van de Commissie over de evaluatie en de continuïteit van projecten ondanks de geboekte vooruitgang onoverzichtelijk en gebrekkig blijft, dat informatie vaak met veel vertraging wordt ingediend en dat de transparantie en de controle door het Europees Parlement daarvan te lijden hebben,

V. overwegende dat de Commissie tot nu toe voor de programma's inzake de rechten van de mens en de democratie niet over een eigen en integraal beoordelingssysteem beschikt en een eerste beoordelingsverslag over de Phare- en Tacis-Democratieprogramma's op de eerste Conferentie voor de beoordeling van de programma's op 2/3 oktober 1997 te Brussel werd ingediend,

W. overwegende dat het jaarlijkse memorandum over de mensenrechtenactiviteiten van de Raad en de lidstaten in het kader van het GBVB meer details zou moeten bevatten en ieder jaar op een vaste datum zou moeten worden voorgelegd,

X. overwegende dat de participatie van niet-gouvernementele organisaties aan de uitvoering van projecten weliswaar steeds verder is uitgebreid, maar dat het systeem van de samenwerking zo ook steeds onoverzichtelijker is geworden,

Y. overwegende dat de oprichting van ECHO doorslaggevend heeft bijgedragen tot de verbetering van de coördinatie, doeltreffendheid en zichtbaarheid van de maatregelen van de Europese Unie op het vlak van de humanitaire hulp,

Z. pleitend voor de samenhang, doorzichtigheid, doeltreffendheid, geloofwaardigheid en zichtbaarheid van het beleid van de Unie inzake de mensenrechten en haar maatregelen ter bevordering van de eerbiediging van de mensenrechten en van de democratie,

1. wenst door de Raad en de Commissie regelmatig op de hoogte te worden gesteld van de situatie omtrent mensenrechten en democratie, de standpunten van de Europese Unie, het vervolg dat daaraan wordt gegeven, alsmede relevante maatregelen in derde landen, in de vorm van voortdurend bijgewerkte verslagen per land;

2. is van mening dat dit jaarverslag niet in de plaats moet komen van het jaarlijkse memorandum van de Raad en de lidstaten op het gebied van de mensenrechten, dat zou kunnen worden uitgebreid;

3. beveelt aan de delegaties van de Europese Unie versterkt te laten participeren, zowel bij de politieke observatie en rapportage als bij projectcontrole en de programmabeoordeling;

4. verzoekt Commissie, Raad en lidstaten, in het kader van de conflictpreventie te voldoen aan de vereiste van een bevredigend waarnemingsmechanisme van de Unie door de waarneming van de mensenrechten in de wereld op te nemen in de lijst van taken van de waarschuwingseenheid en met name capaciteiten tot stand te brengen voor de beoordeling van de mensenrechtensituatie in derde landen waarmee de Unie overeenkomsten met mensenrechtenclausules heeft gesloten;

5. beveelt aan de coördinatie en de dialoog met het Europees Parlement en de Raad, de internationale organisaties en de NGO's te verbeteren via een reorganisatie van de besluitvormings- en administratieve structuren van de Commissie in de zin van een uniforme structuur voor de sector van de rechten van de mens en de democratisering;

6. herhaalt derhalve zijn eis dat uiterlijk op het moment dat de nieuwe Commissie wordt geïnstalleerd, een enkele vice-voorzitter of lid van de Commissie wordt belast met de buitenlandse betrekkingen en verantwoordelijk zal zijn voor een nauwe coördinatie tussen alle leden van de Commissie en de directoraten-generaal die zich bezighouden met het buitenlands beleid, de coördinatie en het beheer van programma's en projecten en met het garantie- en sanctiebeleid;

7. geeft te bedenken of niet via een hogere coördinatiestructuur, wellicht naar het voorbeeld van ECHO, een "Europees Bureau voor mensenrechten en democratisering" dient te worden opgericht, dat valt onder de bevoegdheid van een Commissaris voor mensenrechten en democratie en naast het beheer van programma's en projecten tot taak heeft het garantie- en sanctiebeleid te coördineren;

8. dringt erop aan onverwijld een gemeenschappelijke strategie uit te stippelen voor de besteding van financiële middelen ten behoeve van mensenrechtenprojecten, om ervoor te zorgen dat overwegingen op het stuk van de mensenrechten een belangrijke en duidelijke rol spelen bij het formuleren van het buitenlands beleid;

9. dringt erop aan reeds nu maatregelen te treffen om het beheer van de desbetreffende programma's en projecten te stroomlijnen in een gemeenschappelijke administratieve structuur voor alle directoraten-generaal die zich bezighouden met buitenlands beleid, voornamelijk door samenvoeging van middelen en taken, vereenvoudiging van procedures en financieel beheer, en een optimale besteding van alle beschikbare financiële middelen;

10. neemt in dit verband ter kennis dat de Commissie door middel van de nog op te richten dienst SCOOP (service commun de coopération) streeft naar een herstructurering van de administratief-technische afwikkeling van de totale externe hulp;

11. beveelt de Commissie voorts aan de samenwerking met de NGO's te verbeteren door onder meer standaardisatie van de aanvragen, partnerschapscontracten, en participatie van de ontwikkelings-NGO's die zich bezighouden met mensenrechten en democratie in een structuur die vergelijkbaar is met het coördinatiecomité van de ontwikkelings-NGO's;

12. pleit, zoals vermeld in paragraaf 5, voor de oprichting van een gemeenschappelijke interne administratie; herinnert eraan dat het in het kader van de begrotingsprocedure voor 1998 heeft besloten een interinstitutionele werkgroep voor advies op te richten die is samengesteld uit vertegenwoordigers van het Europees Parlement en van de Commissie, die zich over het jaarlijkse werkprogramma dient uit te spreken;

13. dringt erop aan dat de financiële middelen voor mensenrechten en democratie nog meer worden geconcentreerd door ze onder te brengen in begrotingshoofdstuk B7-70, met bijzondere aandacht voor de thematische opzet, en is in dit verband ingenomen met de voor de begroting voor 1998 voorgestelde verdere consolidatie van de kredieten;

14. verzoekt de coördinatie middels samenwerkingsovereenkomsten met internationale en regionale organisaties als de OVSE en de Raad van Europa, vanwege zijn rijke ervaring met de evaluatie van mensenrechtenkwesties, te verbeteren, dubbel werk te voorkomen en een samenhangend optreden tot stand te brengen;

15. acht het noodzakelijk dat zijn eigen parlementaire organen zorgen voor een betere coördinatie ter zake van mensenrechten en democratie, waaronder de voorbereiding van verkiezingswaarneming;

16. acht, om de doeltreffendheid, rentabiliteit en zichtbaarheid van de maatregelen te garanderen, een efficiëntere coördinatie van verkiezingsondersteuning en -waarneming tussen de Instellingen en de internationale organisaties onontbeerlijk; is derhalve ingenomen met het voornemen om dit beleidsonderdeel op de begroting 1998 te consolideren;

17. herinnert er in dit verband aan dat het Parlement in het kader van de begrotingsprocedure voor 1998 heeft bepaald dat de uitvoering van de kredieten voor verkiezingsondersteuning en -waarneming (artikel B7-709) afhankelijk zal zijn van door de drie instellingen vooraf goed te keuren gemeenschappelijke regels en procedures betreffende vertegenwoordiging in het kader van bijzondere missies tot waarneming van verkiezingen en/of maatregelen in de periode na de verkiezingen;

18. stelt daarnaast voor bij de Commissie een "Europees netwerk voor mensenrechten en democratisering" op te richten om de desbetreffende gegevens voor elektronische verspreiding via Internet te verzamelen, analyseren en organiseren en de door elke lidstaat afzonderlijk uitgevoerde maatregelen te coördineren met die van de Europese Unie;

19. verlangt omwille van de doorzichtigheid en de zichtbaarheid van het beleid van de Unie inzake de mensenrechten dat het netwerk de Instellingen en met name het Europees Parlement op het vlak van de besluitvorming en de institutionele samenwerking, maar ook voor de samenwerking met alle partners die werkzaam zijn voor mensenrechten en democratie, een snellere, bredere en voortdurend bijgewerkte uitwisseling van gegevens moet garanderen, vooral over:

- de beginselen en instrumenten van het beleid van de Unie inzake mensenrechten,

- de situatie rond de mensenrechten en democratie in derde landen,

- de besteding van alle desbetreffende financiële middelen en een brede evaluatie van de programma's en projecten, inclusief een voorspellende analyse van de doeltreffendheid en de continuïteit van de programma's, onder vermelding van de partners die bij de tenuitvoerlegging zijn betrokken,

- de bijstand van deskundigen aan NGO's en ontwikkelings-NGO's,

- de activiteitenverslagen van alle door de EU gefinancierde organisaties;

20. wenst dat de Commissie verantwoordelijk wordt voor het netwerk en dat een werkgroep van vertegenwoordigers van de Commissie en het Europees Parlement wordt belast met het organiseren van de informatie;

21. hoopt dat het met dit netwerk mogelijk zal worden per jaar een evaluatie te maken van de gevolgen voor de mensenrechtensituatie, die voldoet aan de vereiste van systematische evaluatie van het beleid van de Unie inzake mensenrechten en besteding van de middelen;

22. stelt voor dit netwerk te financieren uit de begrotingshoofdstukken B7-70 "Europees initiatief voor de democratie en de bescherming van de mensenrechten" en B7-60 "Communautaire maatregelen ten behoeve van niet- gouvernementele organisaties", eventueel aangevuld met begrotingsmiddelen voor het voorlichtingsbeleid van de EU (B3-3); tot opneming van kredieten wordt besloten in het kader van de jaarlijkse begrotingsprocedure op grond van door de Commissie en het Europees Parlement vastgestelde behoeften;

23. verzoekt zijn Voorzitter deze resolutie te doen toekomen aan de Raad, de Commissie, alsmede de regeringen en parlementen van de lidstaten.