TOELICHTING

1.ACHTERGROND VAN HET VOORSTEL

•Motivering en doel van het voorstel

Met 180 miljoen mensen die als "waterarm" worden beschouwd, wordt het Middellandse Zeegebied in het algemeen gekenmerkt door een hoog niveau van waterstress. Daarom is een duurzaam beheer van de watervoorziening en voedselsystemen in dat gebied zo belangrijk.

Door de klimaatverandering wordt het gebied steeds vaker getroffen door grote watertekorten, wat ernstige gevolgen heeft voor de landbouw. Wat er aan water voorhanden is, wordt grotendeels gebruikt voor irrigatie. In geval van watertekort leidt dit bijgevolg tot dalende en onregelmatige oogsten, waardoor de natuurlijke hulpbronnen onder druk komen te staan en het moeilijker wordt om te zorgen voor schoon water en betaalbaar voedsel voor de inwoners in de regio.

Dit heeft op zijn beurt een negatieve impact op voeding, gezondheid, levensonderhoud, levensstandaard en welzijn. Deze sociale en economische stress is een belangrijke oorzaak van instabiliteit. Het draagt ook bij tot migratie, zowel intern, waardoor talrijke boerengezinnen naar de steden trekken, als extern, waardoor een deel van de bevolking kiest voor migratie, met name naar Europa.

Het niet-duurzame beheer van watervoorziening en voedselsystemen in het Middellandse Zeegebied is te wijten aan een aantal factoren, waaronder politieke instabiliteit, klimaatverandering en een snelle bevolkingsgroei. Een belangrijke reden is ook het ontbreken van een aantal gemeenschappelijke innovatieve oplossingen die zijn aangepast aan de realiteit van de regio en er gemakkelijk kunnen worden verspreid. Deze oplossingen zijn nog niet in zicht, omdat het totale investeringsvolume op het gebied van onderzoek en innovatie (O&I) in het Middellandse Zeegebied niet in verhouding staat tot de omvang van de regionale uitdagingen. Het investeringsvolume verschilt ook sterk van land tot land. De financiering is niet gericht op het aanpakken van de problemen op het gebied van water en voedsel en de belanghebbenden – bijvoorbeeld de particuliere sector – hebben niet altijd toereikende O&Imogelijkheden. Daarenboven zijn de inspanningen inzake O&Isamenwerking tussen de lidstaten van de Unie en de zuidelijke en oostelijke mediterrane landen te versnipperd (voornamelijk vastgelegd in bilaterale overeenkomsten) om enig belangrijk effect te hebben.

In dit verband, en in het bijzonder met betrekking tot migratie, is het gezamenlijke Prima-initiatief, onder leiding van de deelnemende landen van de Unie en het zuidelijke Middellandse Zeegebied bijzonder belangrijk en relevant. Het initiatief volgt het model van de nieuwe migratiepartnerschappen om te komen tot een nauwere financiële samenwerking tussen de lidstaten en de andere deelnemende landen. Het illustreert hoe het onderzoeksbeleid kan zorgen voor een doeltreffende coördinatie door een strategisch gebruik van nationale middelen en het samenbrengen van mediterrane landen om gemeenschappelijke problemen op lange termijn aan te pakken.

De strategische doelstelling van dit programmeringsinitiatief is het ontwikkelen van gemeenschappelijke innovatieve oplossingen voor watervoorziening en voedselsystemen, waaraan het Middellandse Zeegebied dringend behoefte heeft. De verwezenlijking van dit strategische doel zal de watervoorziening en voedselsystemen efficiënter, rendabeler en duurzamer maken. Op die manier kan O&I helpen om grotere problemen in verband met voeding, gezondheid en sociaal welzijn op te lossen en uiteindelijk ook de massale migratietrends aan te pakken. Zo kan het O&Ibeleid maximaal worden ingezet om de migratieproblematiek aan te pakken, in overeenstemming met de Mededeling van de Commissie over een nieuw partnerschapskader met derde landen in het kader van de Europese migratieagenda, (COM(2016) 385).