NL Publicatieblad van de Europese Unie C 181/84

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het voorstel voor een richtlijn van het Europees Parlement en de Raad betreffende de jaarlijkse financiële overzichten, geconsolideerde financiële overzichten en relevante verslagen van bepaalde ondernemingsvormen

(COM(2011) 684 final — 2011/0308 (COD))

2012/C 181/15

Rapporteur: Paulo BARROS VALE

Het Europees Parlement en de Raad hebben resp. op 15 en 29 november 2011 besloten om het Europees Economisch en Sociaal Comité (EESC) overeenkomstig artikel 50, lid 1, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (VWEU), te raadplegen over het

Voorstel voor een richtlijn van het Europees Parlement en de Raad betreffende de jaarlijkse financiële overzichten, geconsolideerde financiële overzichten en relevante verslagen van bepaalde ondernemingsvormen

COM(2011) 684 final — 2011/0308 (COD).

De afdeling Interne Markt, Productie en Consumptie, die met de voorbereiding van de desbetreffende werkzaamheden was belast, heeft haar advies op 8 maart 2012 goedgekeurd.

Het EESC heeft tijdens zijn op 28 en 29 maart 2012 gehouden 479e zitting (vergadering van 29 maart) onderstaand advies uitgebracht, dat met 125 stemmen vóór en 2 stemmen tegen, bij 8 onthoudingen, werd goedgekeurd.

1. Samenvatting en conclusies

1.1 De overgrote meerderheid van de bedrijven in de EU zijn micro-, kleine en middelgrote ondernemingen. Het EESC is dan ook ingenomen met alle initiatieven die de werking van de interne markt kunnen verbeteren en grensoverschrijdende handel en investeringen vergemakkelijken en stimuleren. De kleine en middelgrote ondernemingen (oftewel het „midden- en kleinbedrijf”, mkb) zijn de belangrijkste drijvende kracht achter economische groei, werkgelegenheid en innovatie. Tegelijk zijn het deze bedrijven die de impact van veranderingen het sterkst voelen.

1.2 De vereenvoudigingen die de Commissie met deze herziening wil doorvoeren moeten dus worden gezien in het licht van de Europa 2020-doelstelling van duurzame en inclusieve groei, de mededeling over de Single Market Act, waarin een lans wordt gebroken voor het beginsel van vereenvoudiging, en de mededeling Denk eerst klein – een „Small Business Act” voor Europa, waarin wordt erkend dat het mkb een sleutelrol speelt in economische ontwikkeling.

1.3 De Commissie wil de raamcriteria inzake de omvang van ondernemingen voor de hele EU volledig harmoniseren. Dat is een goede zaak, maar het EESC zou graag zien dat ook de zogenoemde micro-ondernemingen onder deze criteria vallen. Het pleit dan ook voor de invoering van één enkele kaderregeling die van toepassing zou zijn op alle bedrijven. Uniforme regels zouden immers de gelijkheid overal in de EU ten goede komen en de concurrentie aanwakkeren.

1.4 Een belangrijk punt is voorts dat de lidstaten niet van het mkb mogen verlangen dat ze naast de in de voorgestelde richtlijn verplicht gestelde informatie nog aanvullende gegevens verstrekken. Alleen op deze manier kan het hier vooropgestelde streven naar vereenvoudiging voor alle partijen ten volle worden gerealiseerd, rekening houdend met de belangen van alle gebruikers van de financiële informatie, of het nu gaat om investeerders, schuldeisers, de overheid of het publiek in het algemeen.

1.5 Het Comité meent dat de voorgestelde vereenvoudigingen en harmonisatie ook voor fiscale doeleinden moeten kunnen worden toegepast, op voorwaarde dat de hierboven bedoelde belangen worden beschermd. Op die manier wordt voorkomen dat de lidstaten enkel om de belastinginning vlotter te doen verlopen om bijkomende informatie gaan vragen. Ook de banksector moet bewust worden gemaakt van de veranderingen en de mogelijkheid zijn analysemethodes aan te passen aan de nieuwe regels inzake financiële overzichten, waardoor de noodzaak om bijkomende informatie te verstrekken komt te vervallen.

1.6 We mogen niet verwachten dat de voorgestelde vereenvoudigingen op zich ertoe zullen leiden dat nieuwe ondernemingen worden opgestart en het ondernemingsklimaat verbetert. Daarvoor moet ook de economie nieuw leven worden ingeblazen via een reeks andere maatregelen. Toch is elk initiatief om de administratieve en alternatieve kosten terug te dringen en de bureaucratische rompslomp (aangifteverplichtingen, aanvragen van licenties en (exploitatie)vergunningen, enz.) te verminderen, een stap in de goede richting.

1.7 Dankzij de voorgestelde vereenvoudigingen kunnen bedrijven besparen op hun financiële en personeelskosten, zodat middelen vrijkomen voor andere doeleinden.

1.8 Kleine ondernemingen, of het nu al dan niet gaat om naamloze vennootschappen, zouden worden vrijgesteld van de verplichte wettelijke controle. Dat is in de ogen van het EESC een goede zaak. Deze procedure kost bepaalde kleine ondernemingen namelijk handenvol geld. Het EESC vindt wél dat deze procedure in het geval van ondernemingen met meer dan 25 werknemers verplicht moet blijven. Het is dan ook absoluut noodzakelijk dat niet-beursgenoteerde ondernemingen, welke hun rechtsvorm ook moge zijn, hiervan worden vrijgesteld. Het EESC pleit ervoor deze procedure facultatief te maken en beslissingen ter zake worden over te laten aan de vennoten of aandeelhouders.

1.9 Wanneer gebruik wordt gemaakt van elektronische verslagleggingsprocedures en de financiële overzichten worden opgesteld met behulp van op de markt beschikbare specifieke software, dreigt de vereenvoudiging in een eerste fase juist tot een aanzienlijke kostenstijging leiden, omdat bedrijven de meest recente programma's moeten aankopen.

1.10 Bovendien zullen de statistische instanties en de belastingdienst de manier waarop zij gegevens inzamelen moeten aanpassen, wat eveneens een niet te verwaarlozen kostenstijging zal meebrengen.

1.11 De meeste kleine en middelgrote ondernemingen beschouwen financiële overzichten louter als een wettelijke verplichting ten behoeve van de belastingdienst. Dat heeft veel te maken met het feit dat het voor kleine bedrijven ondoenbaar is boekhouders in vaste dienst te nemen, maar ook en vooral met de gebrekkige opleiding van managers en ondernemers. Initiatieven om ondernemers beter te leren omgaan met de beschikbare informatie moeten dus worden voortgezet en uitgebreid, om te voorkomen dat zij gaan navigeren op zicht en daardoor fouten maken. Belangrijk is daarnaast ook dat de opleiding van de boekhouders en accountants up-to-date blijft, aangezien het merendeel van de financiële overzichten van kleine ondernemingen daar wordt opgesteld. De organisatie van cursussen om deze personen vertrouwd te maken met aanpassingen van de wetgeving ten slotte, verdient eveneens steun en aanmoediging.

1.12 Het is positief dat ondernemingen in de winningsindustrie en de houtkap worden verplicht betalingen aan overheden bekend te maken; wel zou het EESC graag zien dat deze maatregel wordt uitgebreid tot andere sectoren. Met het oog op de transparantie zou de verplichting tot bekendmaking ook van toepassing moeten zijn op alle aan particulieren verleende concessies voor diensten van algemeen belang, m.n. in de vervoer-, telecommunicatie-, water- en energiesector en in de spelindustrie, waarin enorme bedragen omgaan. Met uitzondering van de spelindustrie gaat het hier bovendien om de meeste elementaire vormen van openbare dienstverlening.

1.13 Een aantal van de bepalingen uit de richtlijn zijn in strijd met de internationale standaard voor financiële verslaglegging (IFRS – International Financial Reporting Standards); we denken dan m.n. aan het opnemen van nog niet gestort kapitaal op de balans en de afschrijving van goodwill in een periode van maximaal vijf jaar. Het Comité verheugt zich erover dat het richtlijnvoorstel het mkb niet verplicht zich aan de internationale standaard voor financiële verslaglegging (IFRS) te houden. Aangezien deze standaard wereldwijd nog niet zo heel lang wordt toegepast is het beter eerst lering te trekken uit ervaringen daarmee.

1.14 Een afzonderlijke regelgeving voor micro-ondernemingen ligt nog ter tafel. Belangrijk daarbij is dat deze in lijn wordt gebracht met de bepalingen uit onderhavig voorstel, zodat versnippering van de informatie over verschillende documenten wordt voorkomen.

2. Achtergrond van het voorstel

2.1 In dit voorstel is het de bedoeling om de Vierde Richtlijn 78/660/EEG betreffende de jaarrekening van bepaalde vennootschapsvormen en de Zevende Richtlijn 83/349/EEG betreffende de geconsolideerde jaarrekening in te trekken en te vervangen door slechts één richtlijn betreffende jaarlijkse financiële overzichten, geconsolideerde financiële overzichten en relevante verslagen van bepaalde ondernemingsvormen.

2.2 Deze herziening maakt deel uit van een hele reeks initiatieven van de Commissie om de procedures voor het mkb te vereenvoudigen, zodat de administratieve lasten voor dit soort bedrijven worden verlicht, en is een aanvulling op het voorstel voor een richtlijn van 2009 betreffende de financiële overzichten van micro-ondernemingen. Het opstellen van financiële overzichten wordt beschouwd als een van de lastigste wettelijke verplichtingen voor ondernemingen, vooral voor de kleinere.

2.3 In de mededeling van de Commissie Akte voor de interne markt - Twaalf hefbomen voor het stimuleren van de groei en het versterken van het vertrouwen – „Samen werk maken van een nieuwe groei” wordt de herziening van de jaarrekeningenrichtlijnen aangemerkt als een van de „hefbomen” voor het stimuleren van groei. Daarbij wordt gewezen op het belang van het verminderen van de wettelijke verplichtingen voor het mkb, zowel op Europees als op nationaal vlak.

2.4 De doelstellingen van de herziening zijn: vermindering en vereenvoudiging van de administratieve lasten die het opstellen van financiële overzichten met zich brengt, vooral voor kleine ondernemingen; duidelijkere en beter vergelijkbare financiële overzichten, die vooral belangrijk zijn voor ondernemingen met grensoverschrijdende activiteiten; bescherming van de gebruikers van financiële informatie; grotere transparantie ten aanzien van betalingen van de winningsindustrie en houtkappers van oerbossen aan overheden.

2.5 Er werd een raadpleging met belanghebbenden gehouden, waaronder opstellers en gebruikers van financiële overzichten, normalisatieorganen en openbare instanties. Ook vond er een effectbeoordeling plaats, waaruit de volgende conclusies werden getrokken:

2.5.1 De vereisten van de richtlijnen betreffende het opstellen van financiële overzichten, die als zeer belastend voor ondernemingen, met name kleine ondernemingen, worden beschouwd, worden gewijzigd en er wordt een speciale „miniregeling” ingevoerd voor kleine ondernemingen, die resulteert in minder verslagleggingsvereisten in de toelichtingen, verdere verlichting van de wettelijke controle en vrijstelling van het opstellen van geconsolideerde financiële overzichten voor kleine groepen.

2.5.2 De drempelwaarden voor de omvang van ondernemingen worden geharmoniseerd om ervoor te zorgen dat ondernemingen van dezelfde grootte overal in Europa op dezelfde manier worden behandeld.

2.5.3 Het aantal opties waarover lidstaten beschikken om extra informatie te vragen wordt beperkt om de praktijken in de EU te harmoniseren en de financiële overzichten beter te kunnen vergelijken.

2.5.4 Gezien de steun van de Commissie voor het initiatief tot transparantie in de winningsindustrie (EITI) en overeenkomstig de belofte die werd gedaan in de slotverklaring van de G8-top in het Franse Deauville, zijn ondernemingen voortaan gehouden tot openbaarmaking van hun betalingen aan overheden op individuele of geconsolideerde basis.

2.6 Om belanghebbenden te beschermen tegen een eventuele vermindering van de hoeveelheid beschikbare informatie is het voortaan verplicht informatie te verstrekken met betrekking tot garanties en verbintenissen en ten aanzien van transacties tussen verbonden partijen. In sommige landen was dit al verplicht.

2.7 Met de vereenvoudiging van de verslagleggingsvoorschriften voor het mkb wordt hopelijk een beter bedrijfsklimaat gecreëerd, dat de oprichting van ondernemingen stimuleert en aldus een positieve invloed heeft op de werkgelegenheid. Tegelijkertijd wordt echter een licht negatief effect op de werkgelegenheid verwacht omdat er, als gevolg van deze vereenvoudiging, wordt bespaard op de honoraria voor externe boekhouders of accountants. Volgens de Commissie zal deze maatregel, globaal genomen, een neutraal effect hebben op de algemene werkgelegenheidsgraad.

2.8 De vereenvoudiging van verslagleggingsregelingen zal kleine ondernemingen waarschijnlijk niet ontmoedigen om te groeien. De hogere kosten die een reorganisatie met zich zou brengen voor een onderneming worden immers niet als doorslaggevende factor beschouwd voor het besluit van de onderneming om al dan niet te groeien.

3. Belangrijkste maatregelen

3.1 Om de administratieve lasten in verband met het opstellen van financiële overzichten te verminderen wordt een speciale regeling ingevoerd voor kleine ondernemingen op grond waarvan deze ondernemingen worden vrijgesteld van het vermelden van bepaalde gegevens in de toelichting bij de financiële overzichten. Voortaan zijn alleen de volgende gegevens verplicht: de grondslagen voor financiële verslaggeving; garanties, verbintenissen, onvoorziene gebeurtenissen en afspraken die niet in de balans zijn opgenomen; gebeurtenissen na de balansdatum die niet in de balans zijn opgenomen, schulden op lange termijn en schulden waarvoor een zekerheid is gesteld; transacties tussen verbonden partijen. Hoewel de vermelding van gebeurtenissen na de balansdatum en van transacties tussen verbonden partijen in sommige lidstaten verplicht is, wordt hiervoor in de meeste lidstaten een uitzondering gemaakt. Voor sommige kleine ondernemingen kan dit dus een nieuwe verplichting worden. Deze informatieverplichting wordt echter noodzakelijk geacht om vermindering van de hoeveelheid beschikbare informatie tegen te gaan en de gebruikers van de informatie te beschermen.

3.2 Ondernemingen worden op uniforme, voor de hele EU gelijke, wijze naar grootte ingedeeld in kleine, middelgrote en grote ondernemingen (op basis van hun balanstotaal, omzet en aantal werknemers). Zo worden ondernemingen van gelijke grootte in verschillende lidstaten op dezelfde manier behandeld en profiteren kleinere ondernemingen in alle lidstaten evenveel van de vermindering van de administratieve lasten, wat het doel van dit voorstel is.

3.3 Wettelijke controle is niet langer verplicht voor kleine ondernemingen. Dat neemt overigens niet weg dat deze ondernemingen op transparante wijze rekening en verantwoording moeten afleggen. Belangrijk voor kleine ondernemingen blijven onafhankelijke certificering (zelfs in vereenvoudigde vorm), en transparante presentatie en voorlichting van alle betrokkenen, waarbij zeker ook aan de sociale dialoog gedacht moet worden gedacht.

3.4 Het opstellen van geconsolideerde financiële overzichten is niet langer verplicht voor kleine groepen (wanneer de moeder- en dochterondernemingen op geconsolideerde basis twee van de vastgestelde criteria niet overschrijden).

3.5 Algemene beginselen als „relevantie” en „voorrang van inhoud boven vorm” worden verplicht. Samen met het feit dat lidstaten over minder opties beschikken om extra informatie te vragen zal dit ertoe bijdragen dat de praktijken in de hele EU worden geharmoniseerd en dat financiële overzichten beter kunnen worden vergeleken.

3.6 Voor grote ondernemingen en organisaties van openbaar belang die actief zijn in de winningsindustrie en de houtkap van oerbossen wordt een nieuwe procedure voorzien voor de openbaarmaking van betalingen aan overheden.

4. Opmerkingen

4.1 Het opstellen van financiële overzichten legt een behoorlijke last op de schouders van ondernemingen en daarom staat het Comité vierkant achter het streven van de Commissie om een en ander te vereenvoudigen volgens het „denk eerst klein”-principe. Het zijn vooral de zeer kleine, kleine en middelgrote ondernemingen die gebukt gaan onder de administratieve last en de kosten die het opstellen van financiële overzichten met zich brengen, en daarom zal de impact van deze vereenvoudigingen door de overgrote meerderheid van de Europese ondernemingen worden gevoeld.

4.2 Bijna 20 jaar na de totstandkoming van de interne markt toont de Commissie zich bereid om de procedures die het bedrijfsleven zijn opgelegd te vereenvoudigen. Het belang van deze vereenvoudigingsoperatie staat buiten kijf en de doelstellingen die hieraan te grondslag liggen, verdienen alle lof en steun. Toch moet erop worden toegezien dat het streven naar vereenvoudiging niet te ver doorschiet, dat het vertrouwen van belanghebbenden en van de gebruikers van financiële informatie niet wordt geschaad en dat de informatievoorziening aan hen niet tekortschiet, hetgeen door het onderhavige voorstel lijkt te worden bewerkstelligd. Vereenvoudiging mag er niet toe leiden dat de informatie in de financiële overzichten moet worden aangevuld met extra gegevens om aan de voorschriften van fiscale verslaglegging of aan de eisen van banken te voldoen. Mocht dat het geval zijn, dan zou dat een kwalijke zaak zijn en precies het tegenovergestelde belichamen van wat met dit voorstel wordt beoogd. Dan zouden bedrijven immers nog meer op kosten worden gejaagd, omdat zij drie verschillende soorten informatie voor verschillende doeleinden moeten verstrekken: wettelijke informatie, fiscale informatie en informatie voor financieringsdoeleinden.

4.3 Zoals altijd het geval is met wijzigingen, zullen de onderhavige voorstellen aanpassingen vergen waarvoor aanvankelijk misschien weinig animo is of die zelfs grote economische gevolgen hebben, maar die uiteindelijk toch zullen resulteren in een kostenverlaging en in standaardisering van de criteria en van het soort informatie dat in de hele EU wordt vereist. In het begin kan er zelfs sprake zijn van een negatieve impact op het kostenplaatje, omdat er nieuwe software nodig is, cursussen moeten worden georganiseerd en aanpassingen moeten worden doorgevoerd in de wijze waarop fiscale en statistische gegevens worden verzameld. Maar dit alles zal ongetwijfeld snel worden gecompenseerd door de voordelen die de wijzigingen met zich brengen. Deze vereenvoudigingsoperatie verdient derhalve alle steun en met het oog hierop kan het nuttig zijn flankerende maatregelen te nemen, zoals het organiseren van cursussen en bewustmakingscampagnes voor ondernemers, boekhouders en gebruikers van de informatie in financiële overzichten.

4.4 Opmerkelijk is het voorstel om kleine ondernemingen, of het nu gaat om naamloze vennootschappen of niet, vrij te stellen van de verplichte wettelijke controle. Het EESC is geen voorstander van deze uitzondering voor ondernemingen met meer dan 25 werknemers, omdat certificering door een onafhankelijk orgaan dergelijke ondernemingen waardevolle steun geeft en een waarborg biedt. Wettelijke controle vervult een sociale functie door het vaststellen van de getrouwheid van financiële verslagen, hetgeen een noodzakelijke voorwaarde is in een samenleving die grotendeels afhangt van de prestaties van ondernemingen in een markteconomie. Deze maatregel heeft een zeer aanzienlijke financiële impact op niet-beursgenoteerde kleine ondernemingen, die enkel op grond van hun rechtsvorm en niet vanwege hun omvang verplicht zijn om deze procedure te volgen. Het heeft geen zin om een kleine onderneming zonder beursnotering, die derhalve niet verplicht is zich te houden aan de informatie- en transparantievereisten die voortvloeien uit een beursnotering en die absoluut moeten worden nageleefd, te verplichten een lastige procedure te volgen, enkel en alleen omdat zij voor een bepaalde rechtsvorm heeft gekozen waaraan de wet nu eenmaal bepaalde procedures verbindt. Wettelijke controle moet ten goede komen aan de ontvangers van financiële overzichten en mag niet louter, en blindelings, wettelijk verplicht worden gesteld omdat een bedrijf voor een bepaalde rechtsvorm heeft gekozen. Het zijn de vennoten en aandeelhouders, managers en bestuurders van kleine ondernemingen die moeten beslissen of een wettelijke controle van de boeken al dan niet noodzakelijk is. Lidstaten mogen deze eis niet opleggen en het moet niet nodig zijn om daarvoor de nationale wetgeving betreffende ondernemingsvormen aan te passen. Wettelijke controle kan wél verplicht worden gesteld in het geval van ondernemingen met meer dan 25 werknemers.

4.5 Net als in het advies over het „Voorstel voor een richtlijn van het Europees Parlement en de Raad over Richtlijn 78/660/EEG betreffende de jaarrekening van bepaalde vennootschapsvormen, wat micro-entiteiten betreft” spreekt het EESC zijn steun uit voor de beoogde vereenvoudiging omdat deze de ondernemingsgeest stimuleert, de mededinging bevordert en de interne markt in het algemeen ten goede komt. Het Comité juicht ook het streven naar standaardisering toe; er wordt immers getracht om de vereenvoudiging in alle lidstaten door te voeren, zoals destijds werd bepleit.

4.6 Een andere nieuw element, dat zeker belangrijk zal zijn voor de bevordering van de interne markt, is de voor alle lidstaten geldende indeling van bedrijven naar grootte. Alleen zo kan ervoor worden gezorgd dat ondernemingen van dezelfde omvang in de hele EU op dezelfde manier worden behandeld. In artikel 3 van de richtlijn worden micro-ondernemingen echter niet als aparte categorie genoemd, hetgeen niet strookt met de definities die voor aangelegenheden als staatssteun, deelname van de structuurfondsen en EU-programma's worden gebruikt. Aangezien dit soort ondernemingen wordt beschouwd als een bron van bedrijfsdynamiek en een banenmotor, vallen zij onder Aanbeveling 2003/361/EG. Daarom moet in deze richtlijn ook een definitie van de categorie micro-ondernemingen worden opgenomen, zodat alle, in de EU veel voorkomende categorieën ondernemingen middels één document aan bod komen.

4.7 Over de ontwerprichtlijn van 2009 over micro-ondernemingen wordt nog steeds onderhandeld. Het lijkt ons niet echt zinvol om hetzelfde onderwerp in twee documenten te behandelen. Versnippering van informatie leidt tot verwarring en jaagt de gebruiker op kosten. Dat moet – en kan, in dit geval – worden vermeden. Het is dus van belang dat de regels voor micro-ondernemingen wordt afgestemd op het onderhavige voorstel voor een richtlijn en daarmee in lijn wordt gebracht, zodat versnippering wordt voorkomen en ondernemingen en boekhouders geen verschillende documenten meer hoeven te raadplegen.

4.8 Het is niet uitgesloten dat er enige weerstand bestaat tegen het voornemen om de regel van openbaarmaking van betalingen aan overheden niet alleen op ondernemingen van de winningsindustrie en de houtkap toe te passen, maar ook op andere sectoren van openbaar belang of waarbij overheidsconcessies zijn betrokken. Toch vindt het EESC dat dit streven overeind moet blijven, en dat informatie moet worden verstrekt over de betrekkingen tussen bedrijven en de publieke sector in het geval van transacties die de vervoer-, telecommunicatie-, water- en energiesector alsook de spelindustrie, betreffen. De invoering van deze maatregel is een innovatieve stap, maar er kan – en moet - nog een stapje verder worden gezet.

4.9 Sommige bepalingen lijken in strijd te zijn met de IFRS, en dat terwijl de meeste EU-landen zich al aan deze internationale standaard houden, ook al is dat in Europa niet algemeen verplicht voor het mkb. De IFRS is wel al verplicht voor de opstelling van de financiële overzichten van sommige ondernemingen en door het gebruik van deze internationale standaard valt er een tendens tot uniformisering van de financiële verslaglegging waar te nemen, waar ook de onderhavige richtlijn niet omheen kan. In verband hiermee dient erop te worden gewezen dat er op twee punten tegenstrijdigheden bestaan: het opnemen van nog niet gestort kapitaal onder „aandelenkapitaal” op de balans en de afschrijving van goodwill in een periode van maximaal vijf jaar. Als alle lessen uit de toepassing op internationaal niveau van de recente IFRS-normen inzake het mkb zijn getrokken en als blijkt dat het corrigeren van deze twee tegenstrijdigheden niet in strijd is met de vereenvoudiging van de procedures, zal het belangrijk zijn om de EU-regels af te stemmen op de internationaal erkende normen.