18. 4. 91 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen Nr. C 102/7 
Advies over het voorstel voor een derde richtlijn van de Raad tot coördinatie van de wettelijke 
en bestuursrechtelijke bepalingen betreffende het directe verzekeringsbedrijf, met uitzondering 
van de levensverzekeringsbranche, en tot wijziging van Richtlijnen 73/239/EEG 
en88/357/EEG(1) 
(91/C 102/04) 
De Raad heeft op 17 september 1990 besloten, overeenkomstig de bepalingen van artikel 66 
van het Verdrag tot oprichting van de Europese Economische Gemeenschap, het Economisch 
en Sociaal Comité om advies te vragen over het bovengenoemde voorstel. 
De Afdeling voor industrie, handel, ambacht en diensten, die met de voorbereiding van de 
desbetreffende werkzaamheden was belast, heeft haar advies op 6 februari 1991 goedgekeurd. 
Rapporteur was de heer Pelletier. 
Het Economisch en Sociaal Comité heeft tijdens zijn 284e zitting (vergadering van 28 februari 
1991) het volgende advies uitgebracht, dat met algemene stemmen is goedgekeurd. 
1. Inleiding 
1.1. De voltooiing van de interne markt in de verze­
keringssector, welke er met name voor moet zorgen dat 
de verzekeringnemers en de consumenten vrije toegang 
tot de dienstverlening van de verzekeringssector op het 
gehele grondgebied van de Gemeenschap krijgen, wordt 
verwezenlijkt in drie etappes: 
(i) Vrijheid van vestiging is reeds ingevoerd voor het 
schadeverzekeringsbedrijf bij de richtlijn van 
24 juli 1973, en voor het levensverzekeringsbedrijf 
bij de richtlijn van 5 maart 1979. 
(ii) Vrijheid van dienstverlening, welke aan, afhanke­
lijk van de behoefte aan bescherming van de verze­
kerde in meerdere of mindere mate beperkende, 
voorwaarden is gebonden, is verwezenlijkt bij de 
richtlijn van 22 juni 1988 voor het schadeverzeke­
ringsbedrijf (van kracht geworden op 1 juli 1990) 
en bij twee richtlijnen van 8 november 1990 voor 
resp. autoverzekeringen en levensverzekeringen. 
(iii) Een derde en laatste etappe moet de verzekerden 
— ongeacht hun hoedanigheid, de omvang of de 
aard van het te dekken risico — de mogelijkheid 
bieden zich te wenden tot iedere verzekeraar die 
zijn hoofdzetel op het grondgebied van de Gemeen­
schap heeft en zijn bedrijf uitoefent met gebruik­
making van het recht van vestiging of in het kader 
van het vrij verrichten van diensten. 
1.2. Met behulp van de onderhavige richtlijn zal deze 
laatste etappe voor het niet-levensverzekeringsbedrijf 
worden verwezenlijkt door onderlinge erkenning van 
vergunningen en van systemen van bedrijfseconomisch 
toezicht. 
Deze in het kader van een uniforme markt logische stap 
is door de Commissie overigens reeds gezet in andere 
sectoren van de financiële dienstverlening, met name 
door middel van de tweede richtlijn ter coördinatie van 
het bankwezen (Richtlijn 89/646/EEG, PB nr. L 386 van 
30. 12. 1989). 
(!) PB nr. C 244 van 28. 9. 1990, blz. 28. 1.3. Het beginsel dat één enkele vergunning geldt 
voor de gehele Gemeenschap wordt dan ook in­
stemmend onthaald door het Comité, onder voorbe­
houd van de hiernavolgende opmerkingen. Dit beginsel 
moet bijdragen tot een voor de consument bevredigende 
uitoefening van het verzekeringsbedrijf waarbij de vei­
ligheid van de transacties die via de weg van de vrijheid 
van vestiging of in het kader van het vrij verrichten van 
diensten worden afgesloten, afdoende wordt gewaar­
borgd. 
1.4. Het Comité meent dat de doelstelling van de 
onderhavige richtlijn essentieel is, willen consumenten 
en economische subjecten onder goede voorwaarden 
toegang krijgen tot een echte interne markt voor verze­
keringen. 
2. Algemene opmerkingen 
2.1. De verwijzing naar het algemeen belang als mo­
gelijkheid voor de lid-staat van dienstverrichting om 
het afsluiten van een contract overeenkomstig de voor­
schriften van de lid-staat van herkomst te beletten, blijft 
veel te vaag en zou daarmee aanleiding kunnen zijn tot 
interpretatieverschillen die de verwezenlijking van een 
uniforme verzekeringsmarkt in de weg zouden kunnen 
staan. 
Het Comité vindt dat het begrip algemeen belang in 
het richtlijnvoorstel veel nauwkeuriger moet worden 
gedefinieerd (zie hierna paragraaf 3.10), waarbij geke­
ken moet worden naar de Conventie van Rome van 
19 juni 1980 inzake contractuele verplichtingen, die de 
Commissie bij haar werkzaamheden tot leidraad heeft 
gediend. 
2.2. Omdat er geen harmonisatie plaatsvindt van het 
materiële verbintenissenrecht dat van toepassing is op 
verzekeringscontracten, is besloten het beginsel te hand­
haven van toepassing van het recht van de lid-staat van 
de verzekerde, waarop echter talrijke uitzonderingen 
mogelijk zijn, die leiden tot concurrentie tussen de 
rechtsstelsels die van toepassing zijn op contracten op 
eenzelfde grondgebied. 
Nr. C 102/8 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen 18. 4. 91 
Een dergelijke situatie leidt tot rechtsonzekerheid, wel­
ke nadelig is voor de consument en welke het Comité 
moeilijk verenigbaar acht met het begrip uniforme inter­
ne markt. 
2.3. De afschaffing van de goedkeuring vooraf van 
contractvoorwaarden en tarieven en de vervanging 
daarvan door een mededelingsregeling is een logische 
stap met het oog op een stelsel met één enkele vergun­
ning, en moet dan ook worden goedgekeurd. Door 
deze kennisgevingsplicht kunnen de toezichthoudende 
autoriteiten in de lid-staten de wettigheid van de con­
tractvoorwaarden controleren zonder dat deze eis een 
conditio sine qua non vormt voor de uitoefening van 
verzekeringsactiviteiten, hetgeen strijdig zou zijn met 
de geest van de richtlijn. 
Er zullen echter aanpassingen nodig zijn om rekening 
te houden met de mate van bescherming die bepaalde 
verzekeringnemers, verzekerden en gelaedeerden behoe­
ven, en die het mogelijk moeten maken dat de toezicht­
houdende instanties snel tussenbeide komen wanneer 
de in de lid-staat van dienstverrichting geboden dekking 
niet beantwoordt aan de voorwaarden voor bescher­
ming van de rechthebbenden op gevoelig liggende ter­
reinen als de wettelijk verplichte verzekeringen, de wet­
telijke aansprakelijkheid van automobilisten, of de ar­
beidsongevallen in lid-staten waar dit terrein niet valt 
onder het openbaar stelsel van sociale zekerheid (zie 
paragraaf 3.11). 
Bij dergelijke verplichte verzekeringen zou kennisgeving 
vooraf van de algemene en bijzondere voorwaarden van 
de contracten en van de tarifering verplicht kunnen 
worden gesteld, aangezien de toezichthoudende autori­
teiten van de lid-staat die de verzekering verplicht stelt 
de geschiktste instantie vormen om te beoordelen of de 
geboden dekking beantwoordt aan de eisen die de wet 
ter plaatse stelt. 
In geval van ernstige onregelmatigheden ten slotte, zou­
den de autoriteiten van de lid-staat van dienstverrich­
ting, na de Commissie op de hoogte te hebben gesteld, 
noodmaatregelen moeten kunnen nemen, die zelfs zover 
zouden moeten kunnen gaan dat een in een andere lid­
staat gevestigde verzekeringsonderneming wordt belet 
nieuwe verzekeringscontracten af te sluiten op het 
grondgebied van de lid-staat die maatregelen treft. 
2.4. Uitbreiding van het toezicht door de autoriteiten 
van een lid-staat tot in andere lid-staten gevestigde 
bijkantoren levert als probleem op dat er op eenzelfde 
markt naast elkaar verschillende controles bestaan. 
De verschillen in de wijze waarop het toezicht wordt 
uitgeoefend in de lid-staten van de Gemeenschap zou­
den tot concurrentievervalsing kunnen leiden, hetgeen 
met zich mee zou brengen dat met een herziening en 
daarna met een harmonisatie van de controlemethoden 
zou moeten worden begonnen. 
2.5. De financiële bepalingen uit het richtlijnvoorstel 
lijken in zoverre in overeenstemming met het stelsel van 
één enkele vergunning dat een coördinatie voorgesteld wordt van de belangrijkste voorschriften inzake techni­
sche voorzieningen en de als dekking van die voorzie­
ningen aanvaarde activa. 
Het voorstel voor een richtlijn betreffende de jaar­
rekening van verzekeringsondernemingen, waarnaar in 
de tekst expliciet wordt verwezen, zou dan ook nog 
vóór het onderhavige richtlijnvoorstel moeten worden 
goedgekeurd. 
Overigens zou de lijst van toelaatbare activa voor alle 
verzekeringsondernemingen gelijk moeten zijn en zou 
geert enkele lid-staat de mogelijkheid mogen hebben 
deze lijst in zijn nationale wetgeving te beperken. 
2.6. Ondernemingen die geen maatschappelijk ka­
pitaal hebben (onderlinge verzekeringsmaatschappijen) 
of waarvan het maatschappelijk kapitaal alleen kan 
worden bijeengebracht door de leden (coöperaties) ma­
ken hoe langer hoe meer gebruik van effecten, zoals 
deelnemingsbewijzen, als vreemd vermogen om de sol-
vabiliteitsmarge mee te financieren. 
Als in de richtlijn bepaald wordt dat suppletiebijdragen 
kunnen meetellen tot maximaal 50% van de marge, 
dan zouden ook achtergestelde leningen tot minstens 
50 % van de marge moeten kunnen meetellen (zie hierna 
paragraaf 3.8). Deelnemingsbewijzen, die in omloop 
zijnde effecten met onbeperkte geldigheidsduur zijn en 
een beursnotering kunnen hebben, dienen aan de dezelf­
de voorschriften te voldoen. 
2.7. Inzake belastingheffing wordt in het richtlijn­
voorstel niet afgeweken van de oplossingen waarvoor 
gekozen was in de tweede richtlijn van 24 juni 1988, 
d.w.z. voorlopige handhaving van belastingheffing door 
de lid-staat van dienstverrichting. 
Die situatie leidt tot verstoring van de concurrentiever­
houdingen, gezien de verscheidenheid aan nationale 
belastingregelingen. De Commissie zou dan ook met 
bekwame spoed een begin moeten maken met de har­
monisatie van de heffingen op verzekeringspremies, als 
logische voorwaarde voor een eengemaakte markt. 
Het Comité meent dat de kwestie van de belasting­
verschillen — waarbij de verzekeringssector hier slechts 
een voorbeeld vormt — de voltooiing van de interne 
markt serieus in de weg staat en dat op initiatief van 
de Commissie hoognodig pogingen tot harmonisatie 
zouden moeten worden ondernomen. 
2.8. Het richtlijnvoorstel bevat geen enkele bepaling 
over wederkerigheid ten aanzien van derde landen, 
maar het Comité neemt er nota van dat de Commissie 
verklaard heeft dat de regeling inzake wederkerigheid 
uit de richtlijn betreffende het vrij verrichten van dien­
sten in de motorrijtuigverzekeringsbranche, die op 
8 november 1990 door de Raad is goedgekeurd, al­
gemeen zal zijn en van toepassing zal zijn op de gehele 
directe niet-levensverzekeringssector, zodra die richtlijn 
van kracht wordt. 
Het Comité is daar verheugd over. 
18. 4. 91 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen Nr. C 102/9 
2.9. Het Comité heeft vernomen dat de onderlinge 
verzekeringsmaatschappijen van het type „mutuelle de 
prévoyance" (specifiek soort onderlinge waarborg­
maatschappijen), die op hun verzoek niet onder het 
toepassingsgebied van de richtlijnen van 1973 en 1988 
vallen, stappen willen gaan ondernemen om daar voort­
aan wel onder te ressorteren. 
Indien daartoe zou worden besloten, dient dat overeen­
komstig het Verdrag en met inachtneming van de voor­
schriften voor gelijke mededingingsvoorwaarden te ge­
schieden, daar alle economische subjecten dezelfde rech­
ten en dezelfde plichten moeten hebben. 
3. Bijzondere opmerkingen 
3.1. Artikel 3 
Het Comité zou gaarne zien dat nader werd verdui­
delijkt dat de monopolies waarvan in dit artikel sprake 
is, die zijn waarop artikel 4 van de eerste richtlijn van 
24 juli 1973 (Richtlijn 73/239/EEG) betrekking heeft. 
3.2. Artikel 6 
Volgens het Comité zou het mogelijk moeten zijn dat 
het verzekeringsbedrijf niet alleen wordt uitgeoefend 
door ondernemingen die de rechtsvorm hebben van 
een Europese naamloze vennootschap, maar ook door 
ondernemingen met het statuut van een Europese 
coöperatieve vennootschap of een Europese onderlinge 
waarborgmaatschappij. 
De voorlaatste alinea van lid 1 a) van artikel 6 zou dan 
ook als volgt moeten luiden: 
„De verzekeringsonderneming kan eveneens één van 
de rechtsvormen aannemen van een Europese ven­
nootschap (SE), nl: de rechtsvorm van de Europese 
naamloze vennootschap in de zin van verordening 
(EEG) nr. ... van de Raad en van richtlijn ... (EEG) 
van de Raad, die van de Europese onderlinge waar­
borgmaatschappij of die van de Europese 
coöperatieve vennootschap in de zin van veror­
dening (EEG) nr. ... van de Raad en van richtlijn ... 
(EEG) van de Raad." 
3.3. Artikel 13 
Dit artikel behandelt de voorwaarden waarop een aan 
een verzekeringsonderneming verleende vergunning kan 
worden ingetrokken. 
Het Comité vindt dat de bepalingen van de onderhavige 
richtlijn op geen enkele wijze afbreuk doen aan de 
beschermende regelingen die krachtens het nationale 
recht bestaan voor werknemers. 
3.4. Artikel 14 
Artikel 14 bevat regels betreffende het be­
drijfseconomisch toezicht op het aandeelhouderschap 
van verzekeringsondernemingen. De toezichthoudende autoriteiten van de lid-staat van 
herkomst van de onderneming beschikken over een 
termijn van drie maanden om verzet aan te tekenen 
tegen een voornemen een deelneming te verwerven in 
een verzekeringsonderneming of een deelneming te ver­
groten, indien door dat voornemen een gezonde en 
voorzichtige bedrijfsvoering niet langer gewaarborgd 
is. 
Het Comité vindt een dergelijke controle niet gerecht­
vaardigd indien de onderneming die een gekwalificeerde 
deelneming verwerft zelf reeds over een vergunning 
beschikt om in de Europese Gemeenschap het verze­
keringsbedrijf uit te oefenen, omdat de bepaling in 
kwestie anders de kwaliteit van het toezicht door de 
lid-staat van herkomst van de onderneming die de deel­
neming verwerft, in het geding brengt. 
In de andere gevallen zou het vetorecht dat de nationale 
toezichthoudende autoriteiten krijgen, gekoppeld moe­
ten zijn aan de plicht een afwijzing (bezwaar) te motive­
ren, en zou de mogelijkheid moeten bestaan tegen een 
dergelijk bezwaar beroep aan te tekenen bij een rechter­
lijke instantie. 
3.5. Artikel 15 
Dit artikel gaat over de vorming van technische voorzie­
ningen. 
De bepaling in lid 2 van artikel 15 dat de activa die 
tegenover de technische voorzieningen moeten zijn ge­
steld, gelokaliseerd moeten zijn in de lid-staten, zou 
zodanig moeten worden verfijnd, dat een onderneming 
zijn activa ook buiten de Gemeenschap zou moeten 
kunnen lokaliseren, wanneer activiteiten in derde lan­
den worden uitgeoefend of wanneer het om eventuele 
herverzekeringsbeleggingen gaat. 
3.6. Artikel 17 
Dit artikel, dat handelt over het beleggen van activa die 
de technische voorzieningen vertegenwoordigen, komt 
onduidelijk over en lijkt moeilijk toepasbaar, met name 
wat de beoordeling van het toekomstig rendement van 
activa betreft. 
Dit artikel zou als volgt geformuleerd kunnen worden: 
„De activa die de technische voorzieningen verte­
genwoordigen moeten worden belegd met inachtne­
ming van het soort transacties dat plaatsvindt en de 
structuur van de onderneming, zodat een veilige en 
goed renderende investering gegarandeerd is, en de 
liquiditeit van de onderneming, die zorgt voor di­
versificatie en een adequate spreiding van haar be­
leggingen, gewaarborgd wordt." 
3.7. Artikel 18 
In artikel 18 worden de categorieën activa opgesomd, 
maar wordt niet bepaald dat deze lijst voor alle lid­
staten identiek moet zijn en dat de lid-staten de inhoud 
ervan niet mogen beperken in hun eigen nationale wet­
geving. 
Nr. C 102/10 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen 18. 4. 91 
Er moet namelijk worden voorkomen dat de beoorde­
lingsruimte die aan de lid-staten wordt overgelaten tot 
onderlinge afwijkingen leidt door de verscheidenheid 
aan controlemethoden. 
3.8. Artikel 22 
Krachtens dit artikel, dat betrekking heeft op de sol-
vabiliteitsmarge van de verzekeringsondernemingen, 
worden achtergestelde leningen uitdrukkelijk tot de ver­
mogensbestanddelen van de onderneming gerekend ten 
belope van maximaal 25% van de marge. Die be­
grenzing zou moeten worden opgetrokken tot ten hoog­
ste 50% van de marge, rekening houdend met het 
toenemend belang van achtergestelde leningen bij de 
financiering van onderlinge verzekeringsmaat­
schappijen. 
Er dient bij te worden vermeld dat hetzelfde zal gelden 
voor effecten zoals deelnemingsbewijzen. 
3.9. Artikel 24 
In dit artikel wordt de essentiële vraag beantwoord 
welk recht van toepassing is op verzekeringscontracten. 
In het onderhavige voorstel voor een derde richtlijn 
wordt het in de tweede richtlijn van 22 juni 1988 ge­
maakte verschil tussen „grote risico's" en „massari­
sico's" in het algemeen afgeschaft. 
In punt e) van artikel 24 wordt dit onderscheid echter 
wel weer gemaakt bij de keuze van het toepasselijke 
recht, welke geheel vrij is voor de „grote risico's" in de 
zin van de tweede richtlijn. 
Een dergelijke uitbreiding van het aantal rechtsstelsels 
dat van toepassing kan zijn op de verzekeringnemers 
mag niet de rechtsonzekerheid van de consumenten 
vergroten. 
Het Comité vindt dan ook dat de Commissie opnieuw 
moet gaan proberen een minimale harmonisatie of een 
onderlinge aanpassing van het op verzekeringsovereen­
komsten toepasselijke verbintenissenrecht tot stand te 
brengen in de Gemeenschap, als logische stap ter verwe­
zenlijking van een interne markt. 
Gedaan te Brussel, 28 februari 1991. De werkzaamheden die op dit vlak zijn verricht door 
het Europees Assurantiecomité wijzen namelijk uit dat 
er een duidelijke overeenkomst bestaat tussen de be­
langrijkste bepalingen van nationaal recht inzake verze­
keringen en dat het nader tot elkaar brengen van die 
bepalingen niet irrealistisch is. 
3.10. Artikel 25 
De verwijzing naar de wettelijke bepalingen van al­
gemeen belang als motief op grond waarvan een lid­
staat de keuzevrijheid van de verzekeringnemer mag 
beperken, moet aan de hand van objectieve en met 
name van door het Hof van Justitie van de Europese 
Gemeenschap in een constante stroom jurisprudentie 
gehanteerde criteria, nader worden omlijnd. 
Een dergelijke verduidelijking zou moeten worden aan­
gebracht in de 19e Overweging of het onderwerp moe­
ten zijn van een nieuwe Overweging 19 bis, en bo­
vendien in artikel 25 moeten worden vermeld. 
3.11. Artikel 27 
Dit artikel heeft betrekking op de kennisgeving van de 
verzekeringsvoorwaarden en de tarieven, alsmede op 
verplichte verzekeringen. 
Gezien het maatschappelijke en politieke belang van de 
verplichte verzekeringen, dient het toezicht door de lid­
staat die de verzekering verplicht stelt beslist snel te 
kunnen plaatsvinden in geval van ernstige moeilijkhe­
den, hetgeen ook beoogd wordt met artikel 35 van het 
richtlijnvoorstel. 
Met het oog daarop en overeenkomstig de termen van 
de richtlijn (Overweging 20 bis) zullen particuliere ziek­
tekostenverzekeringen, die een alternatief vormen voor 
de sociale zekerheid, behandeld worden als verplichte 
verzekeringen. 
In artikel 27 zou dus een uitdrukkelijke verwijzing 
moeten worden opgenomen naar artikel 35, dat het de 
lid-staat van dienstverrichting mogelijk maakt bepaalde 
urgente maatregelen te treffen. 
De Voorzitter 
van het Economisch en Sociaal Comité 
Fran^ois STAEDELIN