VERSLAG VAN DE COMMISSIE

Litouwen



Verslag opgesteld in overeenstemming met artikel 126, lid 3, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie

1. Inleiding

Op 20 maart 2020 heeft de Commissie een mededeling aangenomen over de activering van de algemene ontsnappingsclausule van het stabiliteits- en groeipact. De clausule, die in artikel 5, lid 1, artikel 6, lid 3, artikel 9, lid 1, en artikel 10, lid 3, van Verordening (EG) nr. 1466/97 en artikel 3, lid 5, en artikel 5, lid 2, van Verordening (EG) nr. 1467/97 is neergelegd, vergemakkelijkt de coördinatie van het begrotingsbeleid in tijden van ernstige economische neergang. In deze mededeling deelde de Commissie de Raad mee dat, gelet op de verwachte ernstige economische neergang als gevolg van de COVID-19-uitbraak, de huidige omstandigheden de activering van de clausule toelaten. Op 23 maart 2020 hebben de ministers van Financiën van de lidstaten ingestemd met deze beoordeling van de Commissie. De activering van de algemene ontsnappingsclausule maakt het mogelijk tijdelijk af te wijken van het aanpassingstraject in de richting van de budgettaire middellangetermijndoelstelling, mits de houdbaarheid van de begroting op middellange termijn daardoor niet in gevaar komt. Voor het corrigerende deel kan de Raad bovendien, op grond van een aanbeveling van de Commissie, een herzien begrotingstraject vaststellen. De algemene ontsnappingsclausule schorst de procedures van het stabiliteits- en groeipact niet. De clausule biedt de lidstaten de mogelijkheid af te wijken van de budgettaire verplichtingen die normaliter van toepassing zijn, en stelt de Commissie en de Raad tegelijkertijd in staat om binnen het kader van het pact de nodige maatregelen op het gebied van beleidscoördinatie te nemen.

Uit gegevens waarvan de Litouwse autoriteiten op 31 maart 2020 kennisgeving hebben gedaan en die vervolgens door Eurostat zijn gevalideerd, blijkt dat het overheidstekort in Litouwen in 2019 0,3 % van het bbp bedroeg, terwijl de bruto-overheidsschuld 36,3 % van het bbp beliep. In het stabiliteitsprogramma 2020 gaat Litouwen uit van een tekort van 11,4 % van het bbp in 2020, terwijl de schuld 50,6 % van het bbp zou bereiken.

Het voor 2020 voorziene tekort wijst op het eerste gezicht op het bestaan van een buitensporig tekort in de zin van het stabiliteits- en groeipact.

De Commissie heeft daarom dit verslag opgesteld, waarin wordt geanalyseerd of Litouwen het tekortcriterium van het Verdrag naleeft. Aan het schuldcriterium wordt geacht te zijn voldaan, aangezien de schuldquote in 2019 onder de in het Verdrag vastgestelde referentiewaarde van 60 % van het bbp ligt. In dit verslag zijn alle relevante factoren in aanmerking genomen en is terdege rekening gehouden met de grote economische schok als gevolg van de COVID-19-pandemie.

Tabel 1. Overheidstekort en -schuld (% van het bbp)

2016 2017 2018 2019 2020 2021 Tekortcriterium Overheidssaldo 0,2 0,5 0,6 0,3 -6,9 -2,7 Schuldcriterium Bruto-overheidsschuld 39,7 39,1 33,8 36,3 48,5 48,4

Bron: Eurostat, voorjaarsprognoses 2020 van de Commissie.

2.Tekortcriterium

Volgens het stabiliteitsprogramma 2020 zal het overheidstekort van Litouwen in 2020 naar verwachting uitkomen op 11,4 % van het bbp, boven en niet dicht bij de in het Verdrag vastgelegde referentiewaarde van 3 % van het bbp.

De voorziene overschrijding van de referentiewaarde van het Verdrag in 2020 is uitzonderlijk, omdat deze het gevolg is van een ernstige economische neergang. Rekening houdend met de impact van de COVID-19-pandemie wordt in de voorjaarsprognoses 2020 van de Commissie uitgegaan van een krimp van de reële bbp-groei met 7,9 % in 2020.

De voorziene overschrijding van de referentiewaarde van 3 % van het bbp is volgens de voorjaarsprognoses 2020 van de Commissie tijdelijk: voorspeld wordt dat het overheidstekort in 2021 minder dan 3 % van het bbp zal bedragen. Deze prognoses zijn echter buitengewoon onzeker.

Kortom, het voor 2020 voorziene tekort ligt boven en niet dicht bij de in het Verdrag vastgelegde referentiewaarde van 3 % van het bbp. De voorziene overschrijding wordt als uitzonderlijk in de zin van het Verdrag en het stabiliteits- en groeipact beschouwd en wordt op dit moment ook als tijdelijk beschouwd. De analyse wijst er dus op dat op het eerste gezicht niet is voldaan aan het tekortcriterium als omschreven in het Verdrag en Verordening (EG) nr. 1467/97.

3. Relevante factoren

In artikel 126, lid 3, van het Verdrag is bepaald dat, indien een lidstaat niet voldoet aan deze of aan een van deze criteria, de Commissie een verslag dient op te stellen. In dat verslag moet “er tevens rekening mee [worden] gehouden of het overheidstekort groter is dan de investeringsuitgaven van de overheid en worden alle andere relevante factoren in aanmerking genomen, met inbegrip van de economische en budgettaire situatie van de lidstaat op middellange termijn”.

Die factoren worden nader omschreven in artikel 2, lid 3, van Verordening (EG) nr. 1467/97, dat ook bepaalt dat terdege rekening moet worden gehouden met “alle andere factoren die naar het oordeel van de betrokken lidstaat relevant zijn om de naleving van de tekort- en schuldcriteria uitvoerig te kunnen beoordelen, welke factoren die lidstaat aan de Raad en de Commissie kenbaar heeft gemaakt”.

In de huidige situatie is een belangrijke extra factor waarmee rekening moet worden gehouden de economische impact van de COVID-19-pandemie, die zeer substantiële gevolgen heeft voor de begrotingssituatie en de vooruitzichten zeer onzeker maakt. Naar aanleiding van de pandemie is ook de algemene ontsnappingsclausule geactiveerd.