Advies over het voorstel voor een beschikking van het Europees Parlement en de Raad tot vaststelling van een steunprogramma op het gebied van het boek en lezen - Ariane () (96/C 100/09)

De Raad heeft op 28 november 1994 besloten, overeenkomstig de bepalingen van artikel 128 van het EG-Verdrag, het Comité van de Regio's te raadplegen over het voornoemde voorstel.

Het Comité van de Regio's heeft op 5 december 1994 besloten, overeenkomstig de bepalingen van artikel 198 C van het EG-Verdrag, een advies op te stellen over bovengenoemd voorstel.

Commissie 7 "Europa van de burgers - Onderzoek - Cultuur - Jeugd- en Consumentenzaken" die met de voorbereidende werkzaamheden was belast, heeft haar advies op 10 maart 1995 goedgekeurd. Rapporteur was mevrouw Du Granrut (F).

Het CvdR heeft tijdens zijn zevende zitting van 20 en 21 april 1995 (vergadering van 21 april 1995) het volgende advies uitgebracht.

1. Inleiding

HET COMITÉ VAN DE REGIO'S,

1.1. overwegende dat artikel 3(p) van het Verdrag tot oprichting van de EG (zoals gewijzigd bij het Verdrag betreffende de Europese Unie) de Gemeenschap oproept "een bijdrage tot onderwijs en opleiding van hoog gehalte, en tot de ontplooiing van de culturen van de lid-staten" te leveren;

1.2. overwegende dat in artikel 92, lid 3(d) bepaald wordt dat als verenigbaar met de gemeenschappelijke markt kunnen worden beschouwd: "steunmaatregelen om de cultuur en de instandhouding van het culturele erfgoed te bevorderen, wanneer door deze maatregelen de voorwaarden inzake het handelsverkeer en de mededingingsvoorwaarden in de Gemeenschap niet zodanig worden veranderd dat het gemeenschappelijk belang wordt geschaad";

1.3. overwegende dat titel IX, artikel 128 een specifieke basis biedt voor de verwezenlijking van acties gericht op de ontplooiing van de culturen van de lid-staten onder eerbiediging van de nationale en regionale verscheidenheid en met nadruk op het gemeenschappelijk cultureel erfgoed;

1.4. overwegende dat scheppend werk op artistiek en literair gebied, mede in de audiovisuele sector, onder de doelstellingen van dit artikel valt;

1.5. overwegende dat voor de verwezenlijking van deze doelstellingen de Raad met eenparigheid van stemmen en volgens de procedure van artikel 189 B en na raadpleging van het Comité van de Regio's, stimuleringsmaatregelen en aanbevelingen aanneemt, met uitsluiting van harmonisatie van de wettelijke en bestuursrechtelijke bepalingen van de lid-staten;

1.6. Overwegende dat de Commissie in haar mededeling van 27 juli 1994 over de "actie van de Europese Gemeenschap ten behoeve van de cultuur", het boek en lezen aangeduid heeft als een gebied dat voorrang verdient bij de tenuitvoerlegging van artikel 128;

1.7. overwegende het voorstel voor een beschikking tot vaststelling van een actieprogramma voor een periode van 5 jaar vanaf 1996, dat bijdraagt tot de kennis en verbreiding van Europees literair scheppend werk, met name door middel van vertaling (Ariane-programma);

merkt het volgende op:

2. Algemene opmerkingen

2.1. Het CvdR verwelkomt het voorstel van de Europese Commissie voor "een actie van de Europese Gemeenschap ten behoeve van de cultuur".

Het CvdR herinnert eraan dat cultuur juist in de regio's tot uitdrukking komt en nieuwe impulsen krijgt en dat de Europese programma's daarom niet ten koste van de regionale verscheidenheid en identiteit mogen gaan; integendeel, er moet gestreefd worden naar een kruisbestuiving van culturen en naar een herwaardering van regionale talen. Bij de uitvoering van het Ariane-programma dienen derhalve ook de regionale talen een plaats te krijgen.

Het CvdR is zich bewust van de impact die cultuur, gezien haar diversiteit en omvang, op de economie heeft en dus van haar bijdrage tot de ontwikkeling van de - zeer talrijke - mogelijkheden voor het scheppen van arbeidsplaatsen in deze Europese sector.

2.2. Het CvdR neemt nota van de gekozen drie prioritaire beleidslijnen: het erfgoed, het boek en het lezen, en kunstzinnige activiteiten, evenals van de vijf in aanmerking komende acties: valorisering en uitstraling, netwerken en partnerschappen, toegang tot de cultuur, onderzoek en opleiding en culturele samenwerking met derde landen en met internationale organisaties. Wat de categorieën werken betreft, stelt het CvdR voor, ook werken van historische waarde op te nemen.

2.3. Gezien het belang van lokale en regionale factoren voor de cultuur in de Gemeenschap, is het CvdR ingenomen met het feit zich te kunnen uitspreken over dit belangrijke nieuwe werkterrein en over de voorstellen tot vaststelling van een communautair actieprogramma op het gebied van de cultuur.

Het CvdR acht het tevens een goede zaak dat de Gemeenschap zich bij haar optreden op cultureel gebied laat leiden door het complementariteits- en subsidiariteitsbeginsel. Het gaat erom met de communautaire aanmoedigingsacties de inspanningen van de lid-staten, regio's en lokale overheden te ondersteunen en aan te vullen met inachtneming van het subsidiariteitsbeginsel.

2.4. Het CvdR is van mening dat het Ariane-programma, waarmee bevordering van kennis en verspreiding van Europees literair werk en toneelstukken wordt beoogd, op belangrijke wijze kan bijdragen tot ontwikkeling en stimulering van de cultuur in de Europese Unie en van literair, artistiek en audiovisueel scheppend werk. Tevens wordt hierdoor de culturele rijkdom en verscheidenheid van de volkeren extra belicht, een essentieel aspect van hun Europese identiteit en hun lidmaatschap van de Unie.

2.5. Het CvdR stelt met tevredenheid vast dat bij de goedkeuring van voorstellen op cultureel gebied die de Commissie uit hoofde van artikel 128, lid 5 aan het Europees Parlement en aan de Raad voorlegt, de medebeslissingsprocedure van Raad en Parlement van kracht is, en met name dat raadpleging van het CvdR als nieuwe instantie verplicht is.

2.6. Het CvdR meent dat het Ariane-programma een daadwerkelijke vooruitgang betekent in vergelijking met bestaande initiatieven op cultuurgebied, en dat de hiermee beoogde kennisverspreiding met inachtneming van het subsidiariteitsprincipe gebeurt. In dit verband moet de overgang van het huidige proefproject naar een meerjarenprogramma aan de hand van duidelijke en nauwkeurige regels geschieden, zodat het optreden van de EU op cultuurgebied binnen de grenzen blijft van hetgeen nuttig is; het gaat erom steun te verlenen aan cultuurinitiatieven en niet zelf het heft in handen te nemen.

2.7. Het CvdR wijst erop dat de landen in Midden- en Oost-Europa wellicht in het kader van de reeds gesloten culturele overeenkomsten bij het Ariane-programma betrokken kunnen worden.

2.8. Het CvdR is van oordeel dat een programma als "Ariane" permanente evaluatie behoeft, opdat nagegaan kan worden in hoeverre het optreden van de EU vruchten afwerpt en hoe groot de artistieke en literaire creativiteit in Europa is.

2.9. Aangezien raadpleging van het CvdR op het gebied van cultuur verplicht is, dringt het er bij de Commissie op aan, een exemplaar van het aan het Parlement en de Raad voor te leggen verslag toegezonden te krijgen dat de Commissie binnen een jaar zal opstellen en dat de culturele dimensie van de meest in aanmerking komende communautaire beleidstakken zal behandelen, alsmede alle met haar werkprogramma en jaarverslag samenhangende gegevens.

3. Bijzondere opmerkingen

3.1. Over de doelstellingen

Het CvdR stemt in met de in artikel 2 neergelegde doelstellingen van het voorstel voor een beschikking van het Europees Parlement en van de Raad. Het is blij dat verwezen wordt naar de verantwoordelijkheid van regionale overheden bij te ontplooien culturele activiteiten.

3.2. Over de tenuitvoerlegging van het programma

het CvdR juicht het toe dat bij de door de bevoegde instellingen te ondernemen acties naar complementariteit gestreefd zal worden. Het Comité stelt voor in het in artikel 4 van het Caleidoscoop 2000-programma vernoemde comité, tevens met cultuurzaken belaste regionale vertegenwoordigers op te nemen.

3.3. Over de evaluatie van de resultaten

Het CvdR wenst een exemplaar van het aan het Europees Parlement en de Raad voor te leggen evaluatieverslag over de behaalde resultaten toegezonden te krijgen, in voorkomend geval vergezeld van passende voorstellen, en, na afloop van het programma, een exemplaar van het verslag over de uitvoering en de resultaten van het programma.

3.4. Over de beoogde acties

3.4.1. Opwaardering en uitstraling

3.4.1.1. Steun voor de vertaling van hedendaags literair werk

Zoals ook in de algemene opmerkingen gesteld is, dringt het CvdR erop aan ook werken van historische waarde in aanmerking te nemen.

Het CvdR wijst erop dat het Ariane-programma, door steun te verlenen voor vertaling, nog geen oplossing biedt voor alle met de verspreiding van een werk samenhangende problemen en met name voor de kosten van de publikatie en promotie van dergelijk vertaald werk. Bovendien geeft het voorstel geen duidelijke omschrijving van de bedoelde naslagwerken en wordt niet aangegeven welke regels van toepassing zijn op de vertalers (diploma's, rechten...).

3.4.1.2. Acties met een symbolische uitstraling: Aristeion-prijs

Deze prijs, waarmee de bekendheid en verspreiding van literair werk beoogd wordt, zou in verschillende categorieën uitgereikt moeten worden: voor de vertaling van literatuur, toneelstukken, historisch werk, naslagwerken of van in minder verbreide talen geschreven boeken.

3.4.2. Flankerende maatregelen

3.4.2.1. Stimulering van synergie op Europees niveau door middel van netwerken en de ontwikkeling van partnerschappen

Het CvdR neemt nota van de stimulering van Europese bibliotheeknetwerken, en pleit ervoor dergelijke bibliotheken uit te bouwen tot werkelijke studie- en cultuurcentra. Wel dringt het CvdR aan op naleving van de bepalingen van de richtlijn betreffende het uitleenrecht.

Verder stemt het CvdR in met het beginsel van de netwerken van boekhandelaren, maar wijst het erop dat deze sector te kampen heeft met het wezenlijke probleem van een korte levensduur van werken, waardoor bepaalde boeken van hoge kwaliteit buiten de boot vallen en waardoor de sector bovendien voor financiële moeilijkheden wordt gesteld.

3.4.2.2. Begeleidende acties, in het bijzonder gericht op de toegankelijkheid voor de burger en vooral voor de jeugd

Het CvdR stemt ermee in jongeren voor lezen te interesseren; deze doelstelling kan volgens het CvdR bereikt worden via de publikatie van specifieke werken, inclusief boeken van historische waarde, evenals tweetalige boeken.

Verder is het zaak dat kinderboeken erkend worden als een op zichzelf staand cultuurgebied, met eigen definities en eigen artistieke uitingsvormen.

Tevens pleit het CvdR ervoor, literatuur toegankelijker te maken voor mensen die - als gevolg van een lichamelijke handicap of om andere redenen -, boeken niet op gebruikelijke wijze kunnen lezen. Alternatieve vormen van publikatie, verspreiding en distributie van literaire werken ten behoeve van lichamelijk of geestelijk gehandicapten, verdienen derhalve aanmoediging.

Bovendien zou het een goede zaak zijn bij de eventuele organisatie van een Europese boekenbeurs ook kandidaatstelling van regio's mogelijk te maken.

3.4.2.3. Bijscholing en onderzoek

Het CvdR merkt op dat bijscholing van literaire vertalers meestal plaatsvindt in het kader van een pedagogisch project en dat dit derhalve onder de bevoegdheid van regionale instanties kan vallen.

In artikel 128, lid 4 wordt bepaald dat de Gemeenschap bij haar optreden uit hoofde van andere bepalingen van het Verdrag betreffende de Europese Unie rekening houdt met de culturele aspecten. Wat nu de bedoelde aanvullende activiteiten betreft, wenst het CvdR dat het aspect van de verspreiding van literaire werken via het gebruik van de elektronische snelweg wordt onderzocht.

Een dergelijk initiatief kan onder het deel "studie en onderzoek" vallen en zou in het kader van de Interreg-programma's voortgezet kunnen worden.

3.4.3. Samenwerking met derde landen

Het CvdR stemt in met het voorstel het Ariane-programma open te stellen voor de landen van Midden- en Oost-Europa die voor communautaire steun in aanmerking komen, alsmede voor de andere landen die in het programma worden genoemd. Het CvdR stelt voor ook de landen rond de Middellandse Zee hieraan toe te voegen.

Wat het financieel memorandum betreft, concludeert het CvdR dat de mogelijkheden voor verspreiding van de vertaalde werken bepalend zijn voor het welslagen van het programma en voor de beoordeling ervan aan de hand van een kosten-batenanalyse. Het CvdR stelt voor, vertaalde toneelstukken te laten opvoeren voor publiek en hieraan een apart budget toe te kennen.

4. Conclusies

Het CvdR bevestigt nogmaals in te stemmen met het Ariane-programma.

Het zou gaarne zien dat boeken van historisch belang werden toegevoegd aan de categorieën werken waarop het programma gericht is.

Taalbarrières - die het kennisnemen van literair werk of van een toneelstuk immers in de weg kunnen staan - kunnen door vertalingen worden opgeheven, zodat voor verspreiding van werken kan worden gezorgd. Hierbij mag echter niet voorbij worden gegaan aan alles wat met het publiceren en verspreiden van werken samenhangt: uitgeverijen, boekhandels, bibliotheken en, bij toneelwerken, balletten en opera's, de opvoeringen. Vertaling moet een pluspunt zijn om de verspreiding te vergemakkelijken, of het nu om symbolische acties als het instellen van de Aristeion-prijzen gaat, of om het zoeken naar nieuwe verspreidingsmogelijkheden met behulp van informatica en telematica.

Aangezien kennis van nieuwe technologieën van doorslaggevend belang wordt voor in deze sector werkzame personen, pleit het CvdR ervoor, hen in aanmerking te laten komen voor deelname aan programma's inzake menselijke hulpbronnen (ESF) i.v.m. de uit het Ariane-programma voortvloeiende bijscholingsvereisten.

Het CvdR stelt voor tweetalige uitgaven te bevorderen om het leren van talen door jongeren, maar ook door de overige categorieën lezers, te vergemakkelijken.

Als culturele activiteiten een essentieel onderdeel vormen van de Europese identiteit en van het lidmaatschap van de Unie, moet het Ariane-programma beslist opengesteld worden voor alle volkeren die ervan zouden willen profiteren, en wel in de eerste plaats voor Midden- en Oosteuropese volkeren.

Ten einde het programma echt te doen welslagen, dienen volgens het CvdR de regionale instanties te worden ingeschakeld bij de tenuitvoerlegging en de follow-up van het programma. Regio's en gemeenten staan aan de basis van de culturele activiteit en hebben bovendien in het algemeen complementaire bevoegdheden voor onderwijs en vorming, die niet los van elkaar kunnen worden gezien.

Brussel, 21 april 1995.

De voorzitter van het Comité van de Regio's

J. BLANC

() PB nr. C 324 van 22. 11. 1994, blz. 11.