Onder de deelnemers aan de belanghebbendenworkshops over kunststoffen voor eenmalig gebruik was de algemene consensus dat de indeling "kunstofproduct voor eenmalig gebruik" (met enkele uitzonderingen) gebruikt moet worden voor producten die veel voorkomen in het mariene milieu, waarvan de gebruiksfase van korte duur is, die hoofdzakelijk niet thuis worden verbruikt, en waarvoor er herbruikbare of niet-kunststoffen alternatieven bestaan.

De raadplegingen die hier beschreven worden, omvatten de standpunten, bezorgdheden en ideeën van diverse belanghebbenden met betrekking tot de beste manieren ter vermindering van de hoeveelheid zwerfvuil op zee, dat voornamelijk bestaat uit kunststoffen voor eenmalig gebruik en achtergelaten, verloren of op andere wijze weggegooid vistuig. De resultaten werden opgenomen in de kunststoffenstrategie van de Commissie en in de effectbeoordeling met betrekking tot kunststoffen voor eenmalig gebruik en vistuig.

·Er is weinig bewijs dat bewustmakingscampagnes doeltreffend zijn, of dat zij als alleenstaande maatregel zouden volstaan.

·Verbodsbepalingen zijn een goede manier om te zorgen voor een beter ontwerp van bepaalde goedkope artikelen, maar invoering ervan op nationaal niveau kan de eengemaakte markt verstoren.

·Het tijdskader voor de uitvoering moet zodanig zijn dat vervangende materialen aan de normen kunnen voldoen en dat de consumenten op de nieuwe regels voorbereid zijn.

·Heffingen zijn een doeltreffende preventieve manier om het consumentengedrag te beïnvloeden, en genereren tegelijkertijd inkomsten. Vertegenwoordigers van het bedrijfsleven benadrukten dat een wetgevende benadering nodig is om een gelijk speelveld te kunnen verzekeren.

·Het opstellen van verminderingsstreefwaarden voor bepaalde producten werd doorgaans beschouwd als een gepaste maatregel.

·Ervoor zorgen dat kunststoffen voor eenmalig gebruik niet gratis bij verkooppunten worden weggegeven, is ook een alternatief.

3.2 Feedback aanvangseffectbeoordeling

Uit de 28 ingediende documenten bleek dat er een veel steun is voor interventie op het niveau van de Europese Unie, en dat kleinhandelaren en producenten de voorkeur geven aan vrijwillige benaderingen, boven regelgevende maatregelen. De private sector benadrukte het belang van economische haalbaarheid van recyclage, de gebrekkige uitvoering van bestaande regels, en hiaten in de regelgeving. Diverse partijen benadrukten de behoefte aan een circulaire of levenscyclusbenadering, waarbij preventie wordt ondersteund, en stelden stimulansen voor innovatie voor, en de afschaffing van nationale regelgevende hinderpalen.

Gezien de diversiteit van kunststoffen voor eenmalig gebruik was het nodig onderscheid te maken tussen zwerfvuil op zee dat het resultaat is van producten (1) die gerecycleerd kunnen worden of (2) waarvoor duurzame alternatieven bestaan. Voor reeds ingezamelde artikelen was er veel interesse in regelingen voor uitgebreide producentenverantwoordelijkheid. Verschillende deelnemers verwezen naar het succes van de statiegeldregeling (bv. voor flessen), maar sommigen waarschuwden ook voor negatieve en potentieel onevenredige economische implicaties voor kleinhandelaren. Cruciale factoren voor het succes van dergelijke regelingen waren onder andere de efficiëntie van bestaande afvalbeheersystemen, het consumentengedrag, de lokale infrastructuur, de mogelijkheid tot hergebruik van het product en de tenuitvoerlegging. Voor producten die door duurzamere alternatieven vervangen zouden kunnen worden, voerden de kleinhandelaren aan dat dit het best gerealiseerd zou kunnen worden op het niveau van de consumenten via bewustmaking en positieve stimulansen. Verder werd ook aangeraden voorzichtig te zijn met het gebruik van biologisch afbreekbare kunststoffen, en riepen diverse deelnemers op tot een duidelijke etikettering informatieverstrekking en voor de consument. Vertegenwoordigers van het bedrijfsleven benadrukten dat alle beperkingen rekening moeten houden met de vereisten van de eengemaakte markt en met de administratieve lasten.

Wat vistuig betreft, was er in de feedback met name aandacht voor drie hoofdthema’s: (1) de referentietoestand en de bijbehorende vooraannames, (2) de beleidsopties en (3) de vragenlijst voor het interview.

In reactie op de feedback en informatie uit andere bronnen is het percentage verloren kunststoffen vistuig en aquacultuurgerei voor de Europese zeeën in de referentietoestand verminderd van 30 % naar 15 %. Ook is de procentuele gewichtsverdeling van kunststofafval tussen de aquacultuur en de visserij opnieuw bekeken. In de aanvankelijke verdeling, die op Noorse gegevens was gebaseerd, ging men uit van 77 % voor de aquacultuur en 23 % voor de visserij. Om de visvangst en aquacultuurproductie van de EU-28 echter accurater te kunnen weergeven, werden deze waarden bijgesteld naar 60 % voor de aquacultuur en 40 % voor de visserij. Als gevolg van de feedback werd de volledige uitvoering van de herziene richtlijn havenontvangstvoorzieningen, visserijcontroleverordening en kaderrichtlijn afvalstoffen meegenomen in de referentietoestand.

De vier beleidsopties die werden beoordeeld, waren (1) uitgebreide producentenverantwoordelijkheid zonder statiegeldregeling; (2) uitgebreide producentenverantwoordelijkheid met statiegeldregeling; (3) het invoeren van een streefwaarde (voor recyclage); en (4) alternatieve materialen en productontwerp. De feedback wees op het belang van de kwantificering van de effecten, en met die feedback is zo goed mogelijk rekening gehouden.

3.3 Interviews/ad-hocraadpleging

De probleemstelling en analyses van de effecten van kunststoffen voor eenmalig gebruik is aan de hand van meer dan 30 interviews verder uitgewerkt. Daarbij was het de bedoeling potentiële interventiemaatregelen vorm te geven en te testen, en de technische haalbaarheid en vermoedelijke effecten te analyseren. Er werden specifieke gegevens verzameld over prestaties en kosten, en over hoe deze waarden kunnen veranderen als gevolg van potentiële interventiemaatregelen.

De belanghebbenden uit de verschillende groepen benadrukten het belang van de beschikbaarheid en de werking van de niet-kunststoffen alternatieven voor eenmalig gebruik of de meermaals te gebruiken alternatieven, en wezen op de mogelijke kosten voor fabrikanten van het omschakelen naar andere materialen. Uit de raadplegingen van gebruikers van meervoudige navulregelingen en watermaatschappijen kon een beter begrip van de werking en de uitdagingen worden verkregen.

Bij 16 directe interviews en 15 via e-mail en telefoon afgenomen interviews over vistuig werd informatie verzameld voor de beschrijving, de kwantificering en de evaluatie van de vier beleidsopties.

De belanghebbenden waren het eens over de noodzaak om de hoeveelheid kunststofzwerfvuil op zee afkomstig van visvangst en aquacultuur terug te dringen en dat politieke actie vereist is, ook op EU-niveau. De meerderheid was van mening dat de vier voorgestelde beleidsopties de juiste keuze waren, maar wees er tegelijkertijd op dat het uitvoeren, handhaven en monitoren van beleidslijnen en maatregelen op Europees niveau een uitdaging zou zijn.

Uitgebreide producentenverantwoordelijkheid, met of zonder statiegeldregeling, werd gezien als de gunstigste beleidsoptie, aangezien hierbij zowel rekening wordt gehouden met de kosten voor sortering, ontmanteling en vervoer als met de vergoeding voor de benodigde activiteiten voor het terughalen. Een statiegeldregeling zou een financiële stimulans creëren om afgedankt gerei naar de havens terug te brengen. Hierbij werd bezorgdheid geuit over de mogelijkheid dat een dergelijke regeling vissers zou straffen in het geval van verloren gerei dat niet kan worden teruggehaald en dat dit een stimulans zou creëren om op zoek te gaan naar intact vistuig van anderen. Er werd herhaaldelijk verwezen naar voorbeelden van succesverhalen uit IJsland, Noorwegen en Denemarken. Streefdoelen voor recyclage werden gezien als een goede manier om afgedankt gerei naar recyclage-inrichtingen te krijgen, in plaats van stortplaatsen en verbrandingsovens. De marktacceptatie van gerecycleerde materialen van vistuig en aquacultuurgerei moet beter, en overheidsfinanciering of financiering van de uitgebreide producentenverantwoordelijkheid zou moeten worden gebruikt om een competitieve positie te kunnen creëren voor gerecycleerde materialen uit de verpakkingsindustrie. Biologisch afbreekbare kunststoffen — en met name kunststoffen die in zout water en op grote diepten biologisch afbreken — werden gezien als te duur en niet algemeen beschikbaar. Verder wezen sommige belanghebbenden erop dat biologisch afbreekbaar materiaal ertoe zou kunnen leiden dat kunststofvistuig eerder in zee gedumpt wordt, in plaats van het naar de haven terug te brengen.

3.4 Eurobarometer-raadplegingen

Uit de Eurobarometer-raadpleging van 2014 bleek de steun van de Europeanen voor een streefwaarde op EU-niveau om het zwerfvuil op zee te verminderen. In de speciale Eurobarometer 468 (EC, 2017) bestempelde 33 % van de respondenten vervuiling van de zee als het grootste milieuprobleem. 72 % verklaarde minder vaak plastic wegwerpdraagtassen te gebruiken, 38 % van hen had dat in de voorbije 12 maanden gedaan. Tussen 89 % en 94 % van de respondenten vond het belangrijk dat: