NL    NL  COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN 
Brussel, 12.8.2004 
COM(2004) 557 definitief 
  
MEDEDELING VAN DE COMMISSIE 
Partnerschap voor veranderingen in een uitgebreid Europa –  
Een grotere inbreng van de  Europese sociale dialoog 
 
NL 2   NL INHOUDSOPGAVE 
1. Inleiding ................................................................................................................... .... 3 
2. De agenda voor hervorming: concurrentie vermogen en meer en betere banen........... 4 
2.1 Verbetering van het aanpassingsvermogen.................................................................. 4 2.2 Investeren in menselijk kap itaal en arbeidskwaliteit ................................................... 5 
2.3 De arbeidsmarkt moet meer mensen aantrekken ......................................................... 5 2.4 Hervormingen doorvoeren ........................................................................................... 5 3. De rol van de sociale partners: de be hoefte aan een versterkt partnerschap................ 6 
3.1 De Europese sociale dialoog als een vorm van betere governance.............................. 6 
3.2 De behoefte aan goede synergieën............................................................................... 6 3.2.1 Synergieën met het nationale niveau............................................................................ 6 3.2.2 Synergieën tussen sectoren .......................................................................................... 8 3.2.3 Synergieën tussen de Europese so ciale dialoog en he t bedrijfsniveau ........................ 8 
4. De rol van de Commissie bij de ond ersteuning van de sociale dialoog....................... 9 
4.1 Versterking en uitbreidin g van het partnerschap ......................................................... 9 
4.2 Opvoering van de steun aan de structuren va n de sociale dialoog in het kader van de 
uitbreiding .................................................................................................................... 9 
4.3 Verbetering van het effect en de follow -up van de Europese sociale dialoog........... 10 
4.4 Autonome overeenkomsten........................................................................................ 11 4.5 Inspelen op nieuwe ontwikkelingen........................................................................... 11 Annex 1: Background to the Eu ropean social dialogue ........................................................... 13 
Annex 2: Typology of the results of  European social dialogue ............................................... 16 
Annex 3: Drafting checklist for new ge neration social partner texts....................................... 21 
Annex 4: The sectoral so cial dialogue committees.................................................................. 22 
Annex 5: List of European social partner or ganisations consulted under Article 138 of the EC 
Treaty ......................................................................................................................... 23 
 
NL 3   NL 1. I NLEIDING  
De behoefte aan een partnerschap voor veranderingen 
De Europese Unie (EU) staat op het oge nblik voor veranderingen van een ongekende 
omvang. 
De EU heeft een strategie goedgekeurd om deze uitdaging aan te gaan: de uitbreiding tot 
nieuwe grenzen en de in 2000 tijdens de Europese Raad van Lissabon overeengekomen 
doelstelling van economische en sociale modern isering, waaraan in 2001 in Göteborg een 
milieudimensie werd toegevoegd. 
Het Europees sociaal model legt  grote nadruk op de sociale di aloog en alom wordt erkend dat 
goed presterende economieën in de 21e eeuw ni et mogelijk zullen zijn zonder een modern 
arbeidsverhoudingenstelsel en doeltreffe nde strategieën voor een proactief 
veranderingsmanagement. 
Ter onderbouwing van de implementatie van de Lissabon-agenda heeft de 
voorjaarsbijeenkomst van de Europese R aad van 2004 de lidstaten opgeroepen 
partnerschappen voor veranderinge n tot stand te brengen waarb ij de sociale partners, het 
maatschappelijk middenveld en de overheidsin stanties betrokken worden, een en ander in 
overeenstemming met nationale regelingen en tradities. 
De sociale partners hebben met actieve ste un van de Europese Commissie de grondslagen 
gelegd voor de Europese sociale dialoog en zowel de  tripartiete als de bipartiete dialoog heeft 
zich op dynamische en innovatieve wijze ontwikke ld. De laatste jaren wensten de sociale 
partners een meer autonome dialoog te voeren en hebben zij een reeks uiteenlopende 
initiatieven genomen, waaronder een toenemend aantal gemeensc happelijke teksten ‘van de 
nieuwe generatie’, die worden gekenmerkt door he t feit dat de sociale partners er zelf gevolg 
aan moeten geven. Dit vergt een  grotere wisselwerking tussen de verschillende niveaus van 
arbeidsverhoudingen, waaronder doeltreffende ar beidsverhoudingenstelsels en krachtdadige 
sociale partners op nationaal niveau. 
De uitbreiding: uitdagingen en nieuwe kansen 
De uitbreiding zal leiden tot een grotere be hoefte aan sociale dialoog en partnerschap. De 
uitbreiding biedt nieuwe kansen voor de EU–ec onomieën en het bedrijfsleven, maar er zijn 
nog grote aanpassingen nodig, met name in de economieën van de nieuwe lidstaten. Het 
partnerschap zal daarom van b ijzonder belang zijn voor de beheersing van de gevolgen van de 
voortgaande herstructure ringen in deze landen. 
De uitbreiding van de EU betekent echter ook een uitdaging voor de Eu ropese sociale dialoog. 
De sociale dialoog in de nieuwe  lidstaten is overwegend triparti et, de organisa ties van sociale 
partners zijn relatief nieuw en de bilaterale so ciale dialoog op landelijk en bedrijfstakniveau is 
onderontwikkeld. Van belang in dit verband is de technische capaciteit  van de sociale 
partners. 
De uitbreiding stelt ook de technische capaciteit van de Eu ropese organisaties van sociale 
partners  op de proef. De verscheidenheid aa n arbeidsverhoudingentra dities zal erdoor 
toenemen en er zullen grotere onderhandelings delegaties komen, waardoor het moeilijker kan 
worden tot een akkoord te komen. 
 
NL 4   NL Doel van de mededeling 
In de mededelingen over de sociale dialoog van 1998 en 2002 werd het institutionele kader 
beschreven en vastgesteld waar binnen de Europese sociale pa rtners functioneren en dat nu 
stevig verankerd is.1 
Nu de Lissabon-strategie en de evaluatie van de strategie voor duurzame ontwikkeling 
ongeveer halverwege zijn, is het een goed moment  om de balans op te maken van de Europese 
sociale dialoog, met name met het oog op de r ecente oproepen tot een partnerschap voor 
veranderingen om de hervormingen te help en doorvoeren die noodzakelijk zijn om de 
Lissabon-doelstellingen op tijd te halen. Daarnaas t komt de recente uitbreiding van de EU op 
een moment dat binnen de Europese sociale di aloog belangrijke kwalit atieve ontwikkelingen 
plaatsvinden. 
Tegen deze achtergrond en met volledige er kenning van het brede terrein dat de sociale 
dialoog bestrijkt, beoogt deze mededeling de bekend heid met en het inzicht in de 
resultaten van de Europese sociale dialoog te v ergroten, het effect ervan te verbeteren en 
nieuwe ontwikkelingen te bevorderen, geba seerd op een doeltreffende wisselwerking 
tussen de verschillende nive aus van arbeidsverhoudingen. 
2. D E AGENDA VOOR HERVORMING : CONCURRENTIEVERMOGEN EN MEER EN BETERE 
BANEN  
In een wereld van snelle veranderingen en grote mobiliteit van kapitaal en technologie is de 
kwaliteit van human resources de belangr ijkste factor voor het internationaal 
concurrentievermogen. 
Deze fundamentele veranderingen werken door in de manier van werken van Europa, in het 
werkgelegenheidsprofiel en in de traditionele opvattingen over hoe de arbeidsmarkten in de 
EU functioneren. Ondernemingen moeten op st ructurele verandering en reageren, opnieuw 
bekijken welke vaardigheden zij nodig hebben en hoe de productie in het algemeen en de 
werkmethoden in het bijzonder moeten worden georganiseerd. 
De uitdaging waarvoor wij staan, is de kwalite it van de arbeid te verb eteren om alle aspecten 
van de verandering – de economische, de sociale en de milieuaspecten – in goede banen te leiden teneinde voor duurzam e ontwikkeling en sociale same nhang te zorgen door het 
volledige potentieel van de huidige én de to ekomstige beroepsbevolking te mobiliseren en 
verder te ontwikkelen. Daarom is het van he t grootste belang dat het aanpassingsvermogen 
van werknemers, ondernemingen en bedrijfstakken in de EU wordt versterkt. 
2.1 Verbetering van het aanpassingsvermogen  
Voor een verbetering van het aanpassingsvermoge n is het belangrijk een evenwicht te vinden 
tussen flexibiliteit en zekerheid in de arbeidsrelatie . Dit is van fundament eel belang voor de 
werkgevers, die concurrerend moeten kunnen blijven, én voor de werknemers, die recht hebben op behoorlijke arbeidsomstandigheden en lonen. 
                                                
 
1 Mededeling van de Commissie, De aanpassing en de bevordering van de sociale dialoog op 
communautair niveau,  COM(1998) 322 def.; Mededeling van de Commissie, De Europese sociale 
dialoog, een kracht voor modernisering en verandering , COM(2002) 341 def. 
 
NL 5   NL In dit verband rijzen nieuwe vragen ten aanzi en van de manier waarop de arbeidskrachten 
moeten worden beheerd, en op alle niveaus wo rdt door de sociale partners onderhandeld over 
compromissen met betrekking tot de arbeid sbetrekkingen, de mogelijkheden voor levenslang 
leren, flexibele arbeidstijdregelingen en de organisatie van transitionele arbeidsmarkten. 
2.2 Investeren in menselijk kapitaal en arbeidskwaliteit  
Duurzame ontwikkeling en productiviteitsgro ei moeten worden onderbouwd door meer en 
doeltreffendere investeringen in menselijk ka pitaal en door een betere arbeidskwaliteit.2 Goed 
ontwikkelde arbeidsverhoudinge nstelsels kunnen gunstige voorw aarden helpen creëren voor 
innovatie en een verbetering van de arbeid skwaliteit en het concurrentievermogen. 
Investeren in arbeidskwaliteit op het punt van veiligheid en gezondheid op het werk, adequate 
toegang tot scholing en de ontwikkeling van vaardi gheden voor alle leeft ijdsgroepen en goede 
arbeidsomstandigheden om personeel aan te tre kken en in dienst te houden, zijn belangrijke 
ingrediënten van een goed veranderingsmanagement. 
Voor een goed presterende arbeidsorganisatie  is overleg tussen de sociale partners een 
vereiste, en dit overleg kan he t best gestalte krijgen in onde rhandelingen en samenwerking op 
ondernemingsniveau. 
2.3 De arbeidsmarkt moet meer mensen aantrekken 
Europa moet betaald werk voor iedereen to t een reële mogelijkheid maken. Een hogere 
werkgelegenheidsgraad en arbeidsmarktparticip atie zijn des te meer  noodzakelijk daar de 
bevolking in de leeftijd van 15-64 jaar  in de toekomst terug zal lopen. 
Door middel van collectieve onderhande lingen kunnen de soci ale partners de 
arbeidsmarktvoorwaarden helpen verbeteren zo dat het voor werkgevers gemakkelijker wordt 
werklozen aan te werven en zodat zwartwerk ka n worden bestreden. De participatiegraad in 
de EU kan worden vergroot door de nog steeds aanwezige belemmeringen voor de arbeidsmarktparticipatie van vrouwen en  gehandicapten uit de weg te ruimen. 
Een andere belangrijke bron die voor een ve rgroting van het arbeidsaanbod kan worden 
aangeboord, is ervoor te zorgen dat mensen langer blijven door werken, wat brede strategieën 
voor actief ouder worden vergt.
3 De sociale partners moeten dringend maatregelen treffen om 
vervroegde uittreding minder aantrekkelijk en  langer doorwerken aantrekkelijker te maken. 
2.4 Hervormingen doorvoeren 
In het verslag van de taakgroep Werkgelegenheid4 wordt gesteld dat duurzame hervormingen 
investeringen in 'politiek kapitaal' en inspa nningen voor de ontwikkeling van intelligente en 
doeltreffende instellingen vergen. 
                                                 
2 Mededeling van de Commissie, De arbeidskwaliteit verbeteren: een overzicht van de recente 
vorderingen , COM(2003) 728 def. 
3 Mededeling van de Commissie, Langere deelname aan en latere uittreding uit het arbeidsproces van 
oudere werknemers , COM(2004) 146 def. 
4 Jobs, Jobs, Jobs – Creating more employment in Europe , Verslag van de taakgroep Werkgelegenheid, 
november 2003. 
 
NL 6   NL De Commissie roept de Europese en nationale  sociale partners op deel te nemen aan een 
echt partnerschap voor veranderingen door opvoering van hun inspanningen om de 
hierboven genoemde onderwerpen aan te pakken en door een zo concreet en doeltreffend 
mogelijke inbreng. 
3. D E ROL VAN DE SOCIALE PARTNERS : DE BEHOEFTE AAN EEN VERSTERKT 
PARTNERSCHAP  
3.1 De Europese sociale dialoog als een vorm van betere governance 
De Europese sociale dialoog in zijn huidige vo rm heeft sinds hij in 1985 van start ging een 
aanzienlijke ontwikkeling doorgemaakt. Uit kwantitatief  oogpunt hebben de werkzaamheden 
van de verschillende comités voor de sociale dialoog gere sulteerd in meer dan driehonderd 
gemeenschappelijke teksten en de soci ale partners hebben een groot aantal gezamenlijke 
transnationale projecten uitgevoerd. 
De laatste jaren heeft er bij de sociale dialoog een kwalitatieve verschuiving  plaatsgevonden 
in de richting van een grotere autonomie . Dit komt tot uiting in het toenemende aantal 
teksten ‘van de nieuwe generatie ’ die door de sociale partners worden aangenomen, waarin zij 
bepaalde verbintenissen aang aan of aanbevelingen aan hun na tionale leden formuleren, en 
waaraan zij op nationaal niveau actief gevolg proberen te geven. 
Deze ontwikkeling van de sociale dialoog strookt met de algemenere inspanningen van de 
Commissie om de Europese governance te verb eteren. De sociale dialoog is immers een 
lichtend voorbeeld van beter overleg en de toep assing van subsidiariteit in de praktijk, en 
alom wordt erkend dat hij een wezenlijke bijd rage levert tot betere governance omdat de 
sociale partners dichter bij de werkplek staan. Ook verschillen de sociale partners van andere 
organisaties, zoals pressie- of belangengroe pen, doordat zij aan collectieve onderhandelingen 
deel kunnen nemen. 
Ondanks alles wat de Europese sociale part ners tot stand hebben gebracht, en enkele 
veelbelovende ontwikkelingen ten sp ijt (zie bijlage 1), zou de impact  van hun initiatieven 
verbeterd kunnen worden, vooral van de tekste n van de nieuwe generatie, waarvan er een 
hoop op Lissabon-onderwerpen betrekking hebben. Het probleem is vaak dat veel van deze teksten onnauwkeurige en vage follow-upbepa lingen bevatten. Een doeltreffende follow-up 
op nationaal niveau is echter alleen mogelijk als de teksten van de Europese sociale partners op dit punt gedetailleerde bepalingen bevatten. 
3.2 De behoefte aan goede synergieën 
Willen de Europese sociale partners daadwerk elijk bijdragen tot de verwezenlijking van de 
doelstellingen van de Lissabon-strategie, dan is een goede wisselwerking tussen de 
verschillende niveaus van arbeidsv erhoudingen een essentieel vereiste. 
3.2.1 Synergieën met het nationale niveau 
De toenemende verzelfstandiging van de Eu ropese sociale dialoog, en met name het 
groeiende aantal initiatieven en teksten van de nieuwe generatie  die door de sociale partners 
zelf moeten worden opgevolgd, betekenen dat een doeltreffende wisselwerking tussen het 
Europese en de nationale ni veaus van arbeidsverhoudingen van fundamenteel belang is. 
Goede arbeidsverhoudingen op nationaal niveau  zijn daarom van het grootste belang. 
 
NL 7   NL Capaciteiten 
In de praktijk zal de invloed van de teksten van de sociale partners grotendeels afhangen van 
de politieke wil  van de nationale leden om de tekst te implementeren, en hun technische 
capaciteiten  om dat te doen, alsook van hun representativiteit. Gegevens over de 
dekkingsgraad van collectieve overeenkomsten in de lidstaten, met name na de uitbreiding, 
duiden erop dat de daadwerkelijke tenuitvoe rlegging in tal van lidstaten problemen zou 
kunnen opleveren. 
De Commissie dringt er bij de sociale partners en de lidstaten op aan samen te werken om 
de sociale partners te helpen bij de verster king van de bestuurlijke capaciteiten van de 
nationale organisaties van sociale partners, bi jvoorbeeld via de door de structuurfondsen – 
en met name het Europees Sociaal Fonds (ESF) – geboden mogelijkheden5. 
De nationale overheden zouden  in sommige lidstaten een faciliterende rol kunnen spelen ten 
aanzien van de implementatie van Europese teksten. Deze mogelijke rol komt immers tot 
uiting in artikel 139, lid 2, van het EG-Verdrag , dat bepaalt dat overeenkomsten ten uitvoer 
worden gelegd volgens de procedures en gebrui ken die "eigen zijn aa n de sociale partners en 
aan de lidstaten" (cursivering va n de Commissie). Als bijvoorbeel d een tekst of de bepalingen 
daarin door middel van een collectieve overeenko mst op nationaal niveau ten uitvoer worden 
gelegd in lidstaten waar algemeenbindendverklari ngen tot de normale praktijk op het gebied 
van de arbeidsverhoudingen behoren, zou dit de reikwijdte van de Europese tekst helpen 
vergroten. In sommige lidstaten kunnen tripartie te mechanismen en structuren ook nuttig zijn. 
Bewustmaking 
Voor een zo groot mogelijke s ynergie tussen het Europese en de nationale niveaus is het 
belangrijk dat de sociale partners door middel van promotionele activiteiten de bekendheid  
met hun teksten op alle niveaus bevorderen . Regelmatige bijeenkomsten van de Europese 
sociale partners en de nationale leden, zoals in  de comités voor de sociale dialoog, of door de 
sociale partners zelf georganiseerde conferen ties en andere evenementen, zullen daarom in 
een uitgebreid Europa des te belangrijker zijn om teksten van de nieuwe generatie 
daadwerkelijk ten uitvoer te leggen. 
Transparantie 
Om een zo groot mogelijke synergie te bere iken is het ook van esse ntieel belang dat de 
resultaten van de Europese sociale dialoog voo r al degenen die bij de onderhandelingen over 
en de follow-up van de teksten betrokken zijn, zo transparant  mogelijk zijn. De betekenis en 
status van de teksten van de Europese sociale partners zijn namelijk voor de niet rechtstreeks 
bij de dialoog betrokkenen niet altijd even  gemakkelijk te doorgronden, deels vanwege de 
uiteenlopende titels en formaten die worden  gebruikt, en het nog al losse gebruik van 
terminologie. Onnauwkeurige terminologie en he t feit dat tijdens onderhandelingen niet alle 
aspecten van de follow-up van teksten worden opgehelderd, kunnen bij de praktische tenuitvoerlegging tot problemen leiden. 
De Commissie heeft twee belangrijke categorieën  teksten aangewezen die als teksten ‘van de 
nieuwe generatie’ zouden kunnen worden bestempeld: autonome overeenkomsten en 
procesgerichte teksten met uiteenlopende aanbevelingen (actiekaders, richtsnoeren, 
gedragscodes en beleidsoriëntaties). Het be langrijkste verschil is dat overeenkomsten voor 
                                                
 
5 COM(2004) 493 def. 
 
NL 8   NL een bepaalde datum moeten worden uitgevoerd en gecontroleerd, terwijl het tweede soort 
teksten een meer procesgerichte benadering impliceert, waarbij regelmatig verslag wordt uitgebracht over de vooruitgang di e met de follow-up van de doels tellingen van de teksten is 
geboekt. Deze categorieën worden uitvoeriger in de typologie in bijlage 2 toegelicht. 
De Commissie moedigt de sociale partners aan du idelijkere teksten te produceren en in hun 
teksten van de nieuwe generatie gedetailleerde follow-upbepalingen op te nemen. Hiertoe verzoekt de Commissie hun zich te baseren op bijgaande typologie en checklist voor de 
opstelling van teksten en te investeren in gezamenlijke follow-upmaatregelen.  
3.2.2 Synergieën tussen sectoren 
De sociale partners in ve rschillende sectoren – zowe l op Europees, nationaal als 
bedrijfsniveau – kunnen veel van elkaars ervaringen leren. De resultaten van de Europese 
sociale dialoog zouden daarom verbeter d kunnen worden door de synergieën tussen  de 
verschillende sectoren en tussen het Europese centrale niveau en de bedrijfstakniveaus  te 
vergroten. Op het gebied van levenslang le ren bijvoorbeeld basere n sommige sectoren 
(postdiensten, bankwezen, schoonmaakindustrie) zich op het bedrijfstakoverkoepelende 
actiekader. Ook op het gebied  van telewerken hebben de sociale partners in de 
elektriciteitssector en de lokale en region ale overheidssector gem eenschappelijke teksten 
goedgekeurd waarin zij het centraa l akkoord toejuichen en hun lede n oproepen dit uiterlijk in 
juli 2005, de uitvoeringstermijn  voor het centraal akkoord, volgens de procedures en 
gebruiken die eigen zijn aan de sociale partne rs in hun sector, ten uitvoer te leggen. Beide 
sectoren hebben ook toegezegd de tenuitvoerl egging van de overeenkomst in 2005 in hun 
sector te controleren. 
De Commissie moedigt de sociale partners aan op deze weg voort te gaan. In dit verband 
zou het goed zijn als de sociale partners meer bekendheid geven aan de resultaten van hun dialoog, en de Commissie zal hierbij helpen.  
3.2.3 Synergieën tussen de Europese so ciale dialoog en het bedrijfsniveau 
Ten slotte zouden de sociale partners de mogelijke synergieën kunnen onderzoeken tussen de 
Europese sociale dialoog en het bedrijfsniveau. Eén voorbeeld is het verband tussen de 
sociale dialoog op bedrijfstakniveau en de Europese ondernemingsraden. De laatste jaren is 
er sprake geweest van een krachtige ontwikkelin g van de sociale dialoog op bedrijfsniveau en 
van de goedkeuring van overeenkomsten binnen Eu ropese concerns. Er zijn nu ongeveer 650 
Europese ondernemingsraden, dikwijls in de grootste ondernemingen in de sector. 
In toenemende mate komen in de Europese ondernemingsraden aangelegenheden aan de orde 
die het eigenlijke kader van bedrijfsprestaties en werkgelegenheid te buiten gaan en 
onderwerpen omvatten met een sterke Europese dimensie zoals veiligheid en gezondheid, 
gelijke kansen, opleiding en mobiliteit , maatschappelijk verantwoord ondernemen, 
milieuvraagstukken. Als deze en vergelijkbare onderwerpen door de sociale partners op 
bedrijfstakniveau besproken worden, zijn er sy nergieën mogelijk tuss en dat niveau en de 
Europese ondernemingsraden in de betrokken sector. 
De raadpleging door de Commissie over de herzi ening van de richtlijn inzake Europese 
ondernemingsraden zou door de Europese sociale partners kunnen worden aangegrepen om de relatie tussen de Europese ondernemin gsraden en de sociale dialoog te verbeteren. 
Een andere mogelijkheid om de synergieën tu ssen het Europees en het bedrijfsniveau te 
bevorderen, ligt in de relatie tussen de sociale dialoog en het ondernemingsbeleid ter 
 
NL 9   NL bevordering van maatschappelijk verantwoord ondernemen (MVO).6 De laatste twintig 
jaar hebben ondernemingen een toenemend aantal initiatieven inzake milieu- en 
maatschappelijk verantwoord ondernemen genomen, soms onder druk van hun stakeholders. Sommige Europese sociale partners op bedrij fstakniveau nemen initiatieven in verband met 
MVO, waaronder handvesten en gedragscodes. 
4. D
E ROL VAN DE COMMISSIE BIJ DE ONDERSTEUNING VAN DE SOCIALE DIALOOG  
Volgens artikel 138, lid 1, van he t Verdrag heeft de Commissie to t taak de raa dpleging van de 
sociale partners op communautair niveau te bevord eren en treft zij alle maatregelen die nuttig 
kunnen zijn om de dialoog tussen de partners  te vergemakkelijken door middel van een 
evenwichtige ondersteuning van de partijen. 
4.1 Versterking en uitbreiding van het partnerschap 
De Commissie is van mening dat onderhandeli ngen het meest geschikte middel zijn om 
kwesties in verband met de werkorganisatie en  arbeidsbetrekkingen zowel op centraal als op 
bedrijfstakniveau te regelen, en juicht het to e dat de sociale partners een meer autonome 
dialoog willen voeren en willen bijdragen tot de verwezenlijking van de Lissabon-doelstellingen. Zij moedigt de sociale part ners ook aan van de door een groot aantal 
communautaire richtlijnen geboden mogelijkheid  gebruik te maken om sommige kwesties 
nader uit te werken in onderha ndelingen tussen de sociale partne rs op alle relevante niveaus. 
In aansluiting op de conclusies van de Euro pese Raad van maart 2004 inzake de behoefte 
aan een partnerschap voor veranderingen za l de Commissie toezien op de follow-up die 
door de sociale partners gegeven wordt aan hun bijdrage aan en evaluatie van de 
verwezenlijking van de Lissabon-doelstellingen. 
4.2 Opvoering van de steun aan de structu ren van de sociale dialoog in het kader 
van de uitbreiding 
In het kader van een uitgebreid Europa moet de steun voor de bipa rtiete sociale dialoog 
worden opgevoerd. De comités voor de sociale dialoog zijn de aangewezen gremia voor de 
ontwikkeling van de sociale di aloog. De Commissie zal nieuwe sectoren aanmoedigen een 
sociale dialoog te ontwikkelen en hun bijdrage  te leveren tot de inspanningen ter 
verwezenlijking van de Lissabon-doelstellingen. 
De Europese sociale dialoog heeft een hechte  basis nodig, wat betekent dat in sommige 
gevallen de kwaliteit van de arbeidsverhoudingen op nationaal  en gedecentraliseerd niveau 
moet worden verbeterd. 
De Commissie zal de ontwikkeling van de bilate rale sociale dialoog in de nieuwe lidstaten 
blijven aanmoedigen en haar steun aan de Eu ropese sociale partners opvoeren met het oog 
op de gevolgen van de uitbreiding. 
                                                
 
6 Mededeling van de Commissie, De sociale verantwoordelijkheid va n bedrijven: een bijdrage van het 
bedrijfsleven aan duu rzame ontwikkeling , COM(2002) 347 def. 
 
NL 10   NL Er zij echter op gewezen dat, aan gezien de sociale partners autonoom zijn en de sociale 
dialoog in de EU gebaseerd is op de vrijhei d van vereniging, capaciteitsvorming voornamelijk 
van onderuit moet komen en afhangt van de  inzet van de sociale partners zelf. 
Uitbreiding en bijwerking van de  representativiteitsonderzoeken 
Om te bepalen welke sociale partners uit hoof de van artikel 138 van he t EG-Verdrag moeten 
worden geraadpleegd, voert de Commissie onderzoe ken uit naar de repr esentativiteit van de 
Europese organisaties. Deze informatie is ook belangrijk voor de oprichting van nieuwe 
comités voor de sociale dial oog op bedrijfstakniveau en voor  de beoordeling van de 
representativiteit van de ondert ekenende partijen bij overee nkomsten uit hoofde van artikel 
139, lid 2. 
Met het oog op de uitbreiding van de comités voor de sociale dialoog op bedrijfstakniveau en 
de uitbreiding van de EU mo et het huidige tempo van de onderzoeken en monografieën 
worden opgevoerd en moeten de bestaande onde rzoeken regelmatig wo rden bijgewerkt en 
openbaar worden gemaakt. 
De Commissie stelt voor de representativite itsonderzoeken te laten uitvoeren door de 
Europese Waarnemingspost voor arbeidsver houdingen van de Stichting in Dublin. 
4.3 Verbetering van het effect en de fo llow-up van de Europese sociale dialoog 
De Commissie juicht het toe dat de sociale partners steeds meer teksten goedkeuren die 
uiteenlopende aanbevelingen aan hun nationa le leden bevatten (zie bijlage 2). 
Zij moedigt de sociale partners aan meer gebr uik te maken van collegi ale-toetsingstechnieken 
gebaseerd op de open coördinatiemethode voor de follow-up van deze teksten, bijvoorbeeld 
door (waar mogelijk kwantitatieve) doelstellingen of benchmarks va st te stellen en regelmatig 
verslag uit te brengen over de  daarbij geboekte vooruitgang. 
De Commissie zal de zichtbaarheid van de Eu ropese sociale dialoog verbeteren en de 
sociale partners helpen bij de follow-up van hun teksten door: 
– Naar wegen te zoeken om de uitwisseling van ervaringen met de follow-up te bevorderen, 
bijvoorbeeld via elektronische nieuwsbrieve n, het Verbindingsforum en forums voor de 
uitwisseling van ervaringen; 
– Steun te verlenen aan de sociale partners, di e toegankelijk zal zijn op de website over de 
sociale dialoog. Deze steun kan bestaan in een typologie van sociale-dialoogteksten, 
gebaseerd op die welke in deze mededeling wordt voorgesteld, een lexicon van termen op 
het gebied van de sociale dialoog, een check list voor het opstellen van teksten van de 
nieuwe generatie, goede voorbeelden van be palingen inzake de follow-up, informatie over 
Europese bedrijfsovereenkomsten en andere nuttige informatie. De Commissie zal ook alle 
teksten van de sociale partne rs in een databank opnemen; 
– De financiële steun voor gezamenlijke follo w-upmaatregelen door de Europese sociale 
partners te verhogen; 
– In elke lidstaat – om te begi nnen in de nieuwe – nationale se minars te organiseren om het 
bewustzijn van het belang van de Europe se sociale dialoog voor de nationale 
arbeidsverhoudingen te vergroten. 
 
NL 11   NL 4.4 Autonome overeenkomsten 
De Commissie erkent de onderhan delingsautonomie van de soci ale partners over binnen hun 
bevoegdheden vallende onderwerpen volledig. 
In het specifieke geva l echter van autonome overeenkomsten  uit hoofde van artikel 139, lid 
2, is er voor de Commissie een bijzondere ro l weggelegd als de over eenkomst voortvloeit uit 
een raadpleging op grond van artikel 138, onde r andere omdat, wanneer de sociale 
partners besluiten tot onderhandelingen over een overeenkomst, het door de Commissie op 
dit gebied geïnitieerde wetgevingspro ces op communautair niveau tijdelijk wordt 
opgeschort.  
Met inachtneming van het beginsel dat de soci ale partners autonoom zijn, zal de Commissie 
autonome overeenkomsten publiceren en het Eur opees Parlement en de Raad van Ministers 
informeren, na een beoordeling vooraf zoal s zij doet voor overeenkomsten op grond van 
artikel 139, lid 2, die bij een besluit van de  Raad ten uitvoer moeten worden gelegd. 
Na afloop van de uitvoerings- en toezichtperiode, waarbij v oorrang zal worden gegeven aan 
het toezicht door de sociale part ners zelf, zal de Commissie zel f tot controle overgaan om te 
beoordelen in hoeverre de overeenkomst tot de verwezenlijking van de communautaire 
doelstellingen heeft bijgedragen. 
Mocht de Commissie tot de conclusie komen da t de overeenkomst niet aan de doelstellingen 
van de Gemeenschap beantwoordt, dan zal zij zo nodig de m ogelijkheid van een 
wetgevingsvoorstel overwegen. De  Commissie kan ook te allen tijd e haar recht van initiatief 
uitoefenen, ook tijdens de uitvoe ringsperiode, als zij tot de c onclusie komt dat hetzij de 
werkgevers hetzij de werknemers de verwezen lijking van de communautaire doelstellingen 
ophouden. 
Hoewel de ruime bevoegdheden van de social e partners worden erkend, moet derhalve, 
wanneer de grondrechten of belangrijke beleidskeuzes  in het geding zijn of  in situaties waarin 
de voorschriften op uniforme wijze in alle lidstat en moeten worden toeg epast en een volledige 
dekking vereist is, de voorkeur worden gege ven aan tenuitvoerlegging door middel van een 
besluit van de Raad. Autonome overeenkomsten zijn evenmin geschikt voor de herziening 
van bestaande richtlijnen die via de normale wetgevingsprocedure door de Raad en het Europees Parlement zijn vastgesteld. 
4.5 Inspelen op nieuwe ontwikkelingen 
Gezien het toenemende aantal teksten van de nieuwe generatie is de  Commissie van mening 
dat er een kader moet komen om de consistent ie van de resultaten van de sociale dialoog te 
verbeteren en de transparantie te vergrote n. Deze mededeling zet een eerste stap in die 
richting met het voorstel voor een typologie (bijlage  2) en een checklist voor de opstelling van 
die teksten (bijlage 3).  
De Commissie zal de mogelijkheid bestuderen om  een uitgebreider kader op te stellen. Haar 
voorkeur gaat ernaar uit dat de sociale partners hun ei gen kader overeenkomen, en zij 
verzoekt hun dan ook deze mogelijkheid in overweging te nemen.  
De belangstelling voor en het belang van transn ationale collectieve onderhandelingen zijn de 
afgelopen jaren toegenomen, vooral als reactie op de mondialisering en  de economische en 
monetaire unie. De Europese ondernemingsraden sluiten binnen multinationals hoe langer hoe 
 
NL 12   NL meer overeenkomsten die voor werknemers in meer dan een lidstaat gelden. Ook is er 
groeiende belangstelling voor grensoverschrijd ende overeenkomsten tu ssen sociale partners 
uit aan elkaar grenzende lidstaten en overeenko msten tussen sociale pa rtners in bepaalde 
sectoren die in meer dan een lidstaat gelden. 
Gezien deze ontwikkeling voert de Commissie een  studie uit naar transnationale collectieve 
onderhandelingen en zal zij de resultaten daar van aan de sociale partners ter beschikking 
stellen. In een later stadium zal de Commissie de sociale partners raadplegen over de door 
hen bereikte resultaten met betrekking tot de opstelling van een communautair kader voor transnationale collectieve onderhandelingen.  
__________ 
 
NL 13   NL Annex 1: Background to the European social dialogue 
The European social dialogue has evolved cons iderably over recent years and is now well-
established. 
European tripartite social dialogue takes place within the Tripartite Social Summit for 
Growth and Employment, established in March 20037, as well as the dialogues on 
macroeconomics, employment, social pr otection and educat ion and training. 
European bipartite  social dialogue takes place within the cross-industry social dialogue 
committee and 30 sectoral social dialogue committees (see Annex 4), on the basis of work programmes adopted by the social partners. 
Both bipartite and tripartite di alogue contribute to better cohe sion and to building consensus 
by stimulating cooperation between levels of industrial relations players which helps to 
develop trust and mutual understanding.  
Quantitatively , the work of the various social di alogue committees has resulted in the 
adoption of over 40 joint texts by the cross-indu stry social partners and approximately 300 by 
the sectoral social partners. Th ese take a variety of forms, ra nging from joint opinions to 
guidelines, codes of conduct and agreements. Some  of these initiatives, such as three of the 
agreements concluded by the cross-industry social  partners and those in  the transport sector, 
have been implemented by Council directives. 
The social dialogue has also evolved considerably in terms of the scope of the topics 
addressed. The topics covered by the social dialogue are dive rse and have widened over the 
past few years. 
Number of European sectoral joint texts per area 
(1997-2003)
4571011161718282930
0 5 10 15 20 25 30 35Sustainable developmentNon-discriminationWorking timeHealth & safetyEnlargementEmploymentSocial aspects of EU policiesTrainingWorking conditionsSocial dialogueEconomic &/or sectoral policies
 
* This table identifies the main topic to which the joint text refers, however in prac tice many overlap categories. 
The activities of the social partne rs are not confined to the adop tion of joint texts. The social 
partners undertake many transnational joint projects.  They consist of a large variety of 
activities, including the organisa tion of roundtables, studies, a nd the production of practical 
tools, such as handbooks on vocational training, h ealth and safety and procurement practices. 
The transnational nature of thes e projects means that they make  a very practical contribution 
to increasing the interplay between industrial relations actors at the European and national 
                                                 
7 OJ L 70, 14.3.2003, p. 31. 
 
NL 14   NL levels, promoting the exchange of experience and best practice, and improving understanding 
of European policy at the grass-roots level. 
It is now widely recognised that better governance in the field of em ployment and social 
policy entails a variety of policy instruments , including a combination of legislation, social 
dialogue, corporate social res ponsibility, the open me thod of coordination, the structural 
funds, action programmes, mainstreaming measures , policy analysis and research. The variety 
of tools employed by the social partners reflec ts this recognition in the industrial relations 
field. 
Type of social dialogue instrument (1997-2004)
6326251918106
0 20 40 60 80 100 120Agreement - Council*Autonomous agreementsProcess-oriented textsToolsRules of procedureDeclarationsJoint opinions
 
* Although the table covers the period 1997-2004, this category in cludes the cross-industry agr eement on parental leave from 
1995. 
Many of the European social partners' joint op inions targeted at the European institutions 
have been important in influencing the content of  EU legislation and polic ies, particularly by 
helping to identify the compromise position between the social partners. 
More recently there has been a qualitative  evolution in the European social dialogue towards 
greater autonomy. This is reflect ed partly by the soci al partners' increasing adoption of joint 
work programmes. Another indication of this qua litative shift is the increasing adoption by 
the social partners of 'new generation' texts , which are characterise d by the fact that the 
European social partners make recommendations  to their members and the social partners 
undertake to follow them up at the national level. 
In spite of the achievements of the European social dialogue so far, in certain areas its impact  
could be improved. In particular, the significance and status of the European social partners' 
texts is not always easy to unders tand to those not directly invol ved in their dialogue, partly 
because of the diversity of titles and formats employed, and the rather loose use of 
terminology .  
The problem of the loose use of terminology by th e social partners was first identified by the 
Commission in its Comm unication of June 2002,8 in which it called on the social partners to 
endeavour to clarify the terms us ed to describe their contributions and to reserve the term 
'agreement' for texts implemented in accordance  with the procedures laid down in Article 
139(2) of the Treaty. Indeed the term 'agreement' has been empl oyed in a very general way in 
the past. For example, it has been used fo r texts aimed at setting up social dialogue 
                                                 
8 COM(2002) 341final. 
 
NL 15   NL committees, as well as texts wh ich essentially make recommenda tions, rather than being real 
'agreements'. Equally there are some texts whic h might arguably qualify as 'agreements' or 
other types of new generation texts,  but which have weaker titles. 
The impact of some of the European social partners' initiatives, especially the new generation 
texts, many of which address the Lisbon th emes, could be improved by including more 
detailed follow-up and reporting provisions . At present these range from precise examples 
explaining how, through which structures and at which intervals the text  will be evaluated, to 
much vaguer provisions, with the social partners  simply undertaking to regularly discuss the 
follow-up given, or undertaking to follow it up but without giving any indication as to how 
often. Some texts include no follow-up provisions  at all. Imprecise terminology, as well as 
failure to clarify all aspects of the follow-up of  texts in negotiations, can result in difficulties 
when it comes to implementing them in practice. 
Some promising developments include the cross-industry social partners' Framework of 
actions on the lifelong development of  competencies and qualifications  and the sugar sector's 
Code of conduct on corpor ate social responsibility  in the sugar industry . Both include clear 
follow-up provisions and have produced their foll ow-up reports to schedu le. Initiatives have 
recently been undertaken in the textile & clot hing, leather & tanning sectors to implement 
their codes of conduct, and social partners in the agriculture sector ar e undertaking initiatives 
to follow-up their agreement on vocational training . 
__________ 
 
NL 16   NL Annex 2: Typology of the results of European social dialogue 
With a view to assisting unders tanding of the various social dialogue instruments and helping 
the social partners to improve transparen cy, the following typology identifies four broad 
categories, each of which has sub-categories: agreements implemented in accordance with 
Article 139(2); process-oriented texts; joint opinions and tool s; and procedural texts. The 
social partners are encouraged to draw on this  typology when drafting thei r texts in the future. 
The new generation texts , which the social partners seek to follow-up themselves, fall within 
the first two categories, namely autonomous agreements  and process-oriented texts . 
It should be pointed out that th e loose use of terminology makes it difficult to categorise some 
of the texts and some overlap categories. 
I. Agreements implemented in accordance with Article 139(2): minimum standards 
The texts in this category establish minimum standards and entail the implementation of 
certain commitments by a given deadline. Article 139(2) makes it clear that two main types of 
agreement fall within this category, the ma in difference relating to the method of 
implementation foreseen. 
Agreements implemented in accordance with Article 139(2): minimum standards 
Type of agreement Examples 
Agreements implemented by Council decision 
Implemented by Council de cision, monitored by the 
Commission – Framework agreement on  parental leave, 1995 
– Framework agreement on part-time work, 1997 
– Framework agreement on  fixed-term work, 1999  
– European agreement on the organisation of working 
time of seafarers, 1998 
– European agreement on the organisation of working 
time of mobile workers in civil aviation, 2000 
– Agreement on certain aspects of the working 
conditions of mobile workers assigned to 
interoperable cross-border services, 20049 
Autonomous agreements implemented by the 
procedures and practices sp ecific to management and 
labour and the Member States  
Implementation and monitoring  by the social partners – Framework agreemen t on telework, 2002  
– Framework agreement on wo rk-related, stress, 200410 
– Agreement on the European licence for drivers 
carrying out a cross-border interoperability service, 
2004  
Agreements implemented by Council decision 
The first kind of agreement consists of those wh ich are implemented at the joint request of the 
signatory parties by a Council decision (in pract ice so far by Council directives) on a proposal 
from the Commission. This category includes the three cross-industry framework agreements 
on parental leave, part-time work and fixed-term contracts, as well as the maritime transport and civil aviation sector agreements on working time, and the railway se ctor agreement on the 
working conditions of mobile workers assigned to cross-border interoperable services. The 
three cross-industry framework agreements we re negotiated as a re sult of a Commission 
                                                
 
9 Implementation by Council decision requested at the time of publication. 
10 Formal adoption pending at the time of publication. 
 
NL 17   NL consultation under Article 138, whereas the sectoral agreements make use of the space left to 
the social partners by a directive11 to adapt the Community provisions to the specific needs of 
the sector. 
The responsibility for ensuring that agr eements implemented by Council decision are 
transposed and implemented lies with the Memb er States, even in cases where the provisions 
are implemented through collective bargaining  by the social partners. Responsibility for 
monitoring these agreements lies with the Commission, although the so cial partners are 
systematically consulted on the implementation reports.12 
Autonomous agreements 
With regard to the second type of agreemen t – those implemented in accordance with the 
procedures and practices specific to management  and labour and the Memb er States - it is the 
social partners themselves who are respons ible for implementing and monitoring these 
agreements. The Framework agreement on telework of July 2002 is the first cross-industry 
example of this type of agreement and was th e result of an Article 138 consultation. In May 
2004 the cross-industry social part ners concluded their second ag reement of this  type on the 
topic of work-related stress, which was also  the result of an Article 138 consultation. 
However at the time of pub lication the agreement had not yet been formally approved. 
Effective implementation and monitoring is import ant in the case of agreements of this kind, 
particularly if they have been negotiated subsequent to  a Commission consultation under 
Article 138. Article 139(2) states that  the Community level agreements " shall  be 
implemented" (emphasis added), which implies that there is an obligation to implement these agreements and for the signatory parties to ex ercise influence on their members in order to 
implement the European agreement. 
II. Process-oriented texts 
This category consists of a variety of joint te xts which are implemented in a more incremental 
and process-oriented way than agreements. In th ese texts the European social partners make 
recommendations of various kinds to their members for follow-up, and they should involve 
regular evaluation of the progress made towards achieving their objectives in order to ensure 
they have a real impact. The implementation of some aspects of these texts may require 
cooperation with national public authorities.  
Texts of this kind can be useful in areas in wh ich legislation at Europ ean level may not be the 
most appropriate solution, often because of the complex and diverse array of measures already in place in Member States, but in which the social partners may nevertheless have an 
interest in working together. They can also as sist the exchange of good practice and mutual 
learning. Such texts sometimes help to prepar e the ground for future Community legislation. 
There are three main types of instrument falling within this category. 
                                                
 
11 In this instance Directive 93/104/EC concerning certa in aspects of the organisation of working time (OJ 
L 307, 13.12.1993). 
12 The ETUC's European Trade Union Institute (ETUI)  has produced its own implementation reports on 
the parental leave, part-time and fixed-term work agreements thro ugh its NETLEX network of national 
legal experts. The agreement on working time in civil aviation and the agreement on working 
conditions in the railway sector indicate that the social partners will undertake evaluations of the 
implementation of these agreements. 
 
NL 18   NL Frameworks of action 
Frameworks of action consist of the identifica tion of certain policy priorities towards which 
the national social partners unde rtake to work. These priorities serve as benchmarks and the 
social partners report annually on the action taken to follow-up these texts. 
Guidelines and codes of conduct 
Guidelines and codes of conduct make recomme ndations and/or provide guidelines to national 
affiliates concerning the establishment of standards or principles. In some cases these are intended to serve as principles or minimum European standards to be implemented at national 
or company level. In other cases they seek to promote higher standards than those provided for in existing legislation. This  category also incl udes codes of conduct intended to promote 
the implementation in companies' supply chains of  existing internationall y agreed standards in 
the area of labour law established by internatio nal conventions. The content of some of these 
codes of conduct goes beyond the core ILO conventions. 
Policy orientations 
This sub-category refers to texts in which the social partners pursue a proactive approach to 
promoting certain policies among their members. The texts explain how these will be promoted (e.g. collection and exchange of good practice, awareness-ra ising activities) and 
how the social partners undertake to assess the follow-up given and its impact. 
Process-oriented texts 
Type of text Examples13 
Frameworks of action  - working towards 
common priorities  
Follow-up and annual reporting by the social 
partners Framework of actions on the lifelong development of competencies 
and qualifications, 2002 
 
Guidelines, codes of conduct  - establishing 
standards or principles 
Regular follow-up and reporting by the social 
partners 
 Establishing new European standards or principles: 
– Recommendation framework agreement on the improvement of 
paid employment in agriculture, 1997* 
– Agreement on promoting employme nt in the postal sector in 
Europe, 1998 
– Guidelines on telework in  telecommunications, 2001 
– European agreement on guidelines on telework in commerce, 
2001 
– Code of conduct – Guidelines for European hairdressers, 2001 
– Voluntary guidelines supporting age diversity in commerce, 
2002 
– Joint declaration on lifelong l earning in the banking sector, 2002 
– European agreement on vocational training in agriculture, 2002*  
– Code of conduct on CSR in the European sugar industry, 2003 
– Code of conduct and ethics for the private security sector, 2003 
– Electricity sector joint declaration on telework, 2003 
– Local & regional government jo int statement on telework, 2004 
– Statement on promoting employment  and integration of disabled 
people in the commerce and distribution sector, 2004 
                                                 
13 Some of these texts do not include detailed provisions on follow-up and reporting, but have been 
included because they consist of recommendations to the members of the signatory organisations. 
 
NL 19   NL – Guidelines for customer contact centres (telecommunications), 
2004 
Promoting and enforcing existing in ternationally agreed standards: 
– Code of conduct on child labour in the footwear sector, 1996 
– Code of conduct for the European textile/clothing sector, 1997 
– Agreement on Fundamental Rights and Principles at Work, in 
the commerce sector, 1999 
– Code of conduct in the leather and tanning sector, 2000 
– Code of conduct in the footwear sector, 2000 
– Code of Conduct – A Charter for the social partners in the 
European woodworking industry, 2002 
Policy orientations – the proactive promotion 
of policies 
Regular follow-up and reporting by the social 
partners – Joint recommendation on apprentic eship in the sugar sector, 
1998 
– Electricity sector joint declaration on equal 
opportunities/diversity, 2003 
– Orientations for reference in managing change and its social 
consequences, 2003 (cross-i ndustry social partners) 
– Joint Statement on Corporate Social Responsibility in 
commerce, 2003 
– Common recommendations of the European social partners for 
the cleaning industry, 2004 
* Although these texts are referred to as 'agreements', they have been included in this category as their provisions appear to 
consist mainly of recommendations to th eir members and do not include a date by which implementation of the various 
objectives must be accomplished.   
III. Joint opinions and tools: Exchange of information 
This category consists of social partner te xts and tools which c ontribute to exchanging 
information, either upwards from the social pa rtners to the European institutions and/or 
national public authorities, or downwards, by explaining the imp lications of EU policies to 
national members. The instruments in this category do not entail any implementation, monitoring or follo w-up provisions. 
Joint opinions 
This category includes the majority of social pa rtner texts adopted over the years such as their 
joint opinions and joint statements, which are generally intended to provide input to the European institutions and/or national public auth orities. These include texts which respond to 
a Community consultation (green and wh ite papers, consultation documents, 
Communications), which adopt a joint position with regard to a given Community policy, 
which explicitly ask the Commission to adopt  a particular stance, or which ask the 
Commission to undertake st udies or other actions. 
Declarations 
This category refers to texts which are essentially  declarations – usually directed at the social 
partners themselves - outlining future work and activities which the social partners intend to 
undertake (e.g. the organisation of  seminars, roundtables, etc). 
Tools  
This category refers to the tool s developed by the social partne rs, such as guides and manuals 
providing practical advice to employees and companies on subjects such as vocational 
training, health and safety and public procurem ent, often with the assistance of Community 
grants. These can make a very practical contri bution at the grass-roots level, for example by 
 
NL 20   NL helping to explain the implications  of EU legislation on certain to pics, or helping to exchange 
knowledge of good practice. 
Joint opinions and tools 
Type of instrument Examples14 
Joint opinions – Position on training and continuing training (mines), 2003 
– Joint declaration on the European harmonisation of legislation 
governing the private security sector, 2001 
– Joint declaration on the objectives of the European directive on private 
agency work (temporary work sector), 2001 
– Joint opinion of the European social partners in aviation, 2001 
Declarations – Joint declaration on the social partne rs of the cleaning industry and EU 
enlargement, 2000 
– Joint statement and final report on the study on life-long learning in the 
electricity sector, 2003 
Tools – Selecting best value – A guide for organisations awarding contracts for 
cleaning services (cleaning industry) 
– Training Kit of Basic Office Clea ning Techniques (cleaning industry) 
– European Vocational Training Manua l for Basic Guarding (private 
security) 
– Brochure on tutoring in the construction industry, 2004 
– Website of the postal sector social dialogue committee, 2003 
IV. Procedural texts 
This final category consists of texts which seek  to lay down the rules fo r the bipartite dialogue 
between the parties. This  includes the cross-i ndustry social partners' Agreement of 31 October 
1991 , which made proposals for the revision of  the policy-making procedures in the EC 
Treaty in the social policy field. These proposals we re incorporated virtua lly verbatim into the 
Treaty on European Union by the Intergovernment al Conference of 1991. This category also 
includes the social partner texts which determine the rules of procedure for the sectoral social 
dialogue committees. 
__________ 
                                                 
14 This list is not exhaustive and only provides a few examples. 
 
NL 21   NL Annex 3: Drafting checklist for ne w generation social partner texts  
• Clearly indicate to whom they or the various provisions ar e addressed, e.g. the 
Commission, other European Union instituti ons, national public authorities, social 
partners; 
• Indicate the status and pur pose of the text clearly; 
• Where applicable, indicate the deadline by wh ich the provisions should be implemented; 
• Indicate clearly how the text will be implemented and promoted at national level, including 
whether or not it should be implemente d in a binding fashion in all cases; 
• Indicate clearly through whic h structures the monitoring/re porting will be undertaken, and 
the purpose of the reports at different stages; 
• Indicate when and/or at which interv als monitoring/reporting will take place; 
• Specify the procedures to be followed for di spute settlement (e.g. disagreements over the 
interpretation of the meaning of the text); 
• Be dated; 
• Be signed; 
• Agreements should include an annex listing the members of the signatory parties at whom 
the text is directed; 
• Indicate which language(s ) is/are the original. 
__________ 
 
NL 22   NL Annex 4: The sectoral social dialogue committees 
Sectors Employees' organisations Employers' organisations Date of creation 
Agriculture EFFAT GEOPA/COPA 1999 
Audiovisual EFJ, EURO-MEI, FIA, FIM  ACT, AER, CEPI, EBU, 
FIAPF 2004 
Banking UNI-Europa EACB, ESBG, FBE  1999 
Civil aviation ECA, ETF ACI EUROPE, AEA, CANSO, 
ERA, IACA 2000 
Cleaning industry UNI-Europa EFCI 1999 
Commerce UNI-Europa EuroCommerce 1999 
Construction EFBWW FIEC 1999 
Electricity EMCEF, EPSU EURELECTRIC 2000 
Footwear ETUF:TCL CEC 1999 
Furniture EFBWW UEA 2001 
Horeca EFFAT HOTREC 1999 
Inland waterways ETF EBU, ESO 1999 
Insurance UNI-Europa ACME, BIPAR, CEA 1999 
Live performance EAEA PEARLE 1999 
Local & regional 
government EPSU CEMR 2004 
Mines EMCEF APEP, Euracoal, Euromines, 
IMA 2002 
Personal services UNI-Europa EU Coiffure 1999 
Postal services UNI-Europa PostEurop 1999 
Private security UNI-Europa CoESS 1999 
Railways ETF CER 1999 
Road transport ETF IRU 1999 
Sea fishing ETF EUROPECHE/COGECA 1999 
Sea transport ETF ECSA 1999 
Shipbuilding EMF CESA 2003 
Sugar EFFAT CEFS 1999 
Tanning and leather ETUF:TCL COTANCE 2001 
Telecommunications UNI-Europa ETNO 1999 
Temporary work UNI-Europa Euro CIETT 2000 
Textile and clothing ETUF:TCL EURATEX 1999 
Woodworking EFBWW CEI-Bois 2000 
 
NL 23   NL Annex 5: List of European social partner organisations consulted under Article 138 of 
the EC Treaty 
1. General cross-industry organisations 
– European Centre of Enterprises with Public Participation and of Enterprises of General 
Economic Interest (CEEP) 
– European Trade Union Confederation (ETUC) 
– Union of Industrial and Employers’ Confederations of Europe (UNICE) 
2. Cross-industry organisations  representing certain ca tegories of workers or 
undertakings  
– Eurocadres 
– European Association of Craft and Sma ll and Medium-Sized Enterprises (UEAPME) 
– European Confederation of Executives and Managerial Staff (CEC) 
3. Specific organisations 
– Eurochambres 
4. Sectoral organisations representing employers 
– Airports Council International – Europe (ACI EUROPE) 
– Association of Commercial Te levision in Europe (ACT) 
– Association of European Airlines (AEA)  
– Association of European Cooperative and Mutual Insurers (ACME) 
– Association of European Public Postal Operators (PostEurop) 
– Association of European Radios (AER) 
– Association of National Organisations of Fishing Enterprises in the EU (EUROPECHE ) 
– Civil Air Navigation Services Association (CANSO)   
– Committee of Agricultural Organisations  in the European Union (COPA)  
– Community of European Railway and Infrastructure Companies (CER) 
– Community of European Shipyards' Associations (CESA) 
– Confederation of National Associations of Tanners and Dressers of the European 
Community (COTANCE) 
– Council of European Municipalities and Regions (CEMR) 
– Employers' Group of the Committee of Agricultu ral Organisations in the European Union 
(GEOPA) 
– Euracoal 
– Euromines  
– European Apparel and Textile Organisation (EURATEX) 
– European Association of Cooperative Banks (EACB) 
– European Association of Potash Producers (APEP) 
– European Banking Federation (FBE) 
– European Barge Union (EBU) 
– European Broadcasting Union (EBU) 
– European Committee of Sugar Manufacturers (CEFS) 
– European Community Shipowners Association (ECSA) 
– European Confederation of the Footwear Industry (CEC) 
– European Confederation of Hairdressing employers' organisations (EU Coiffure) 
– European Confederation of Woodworking Industries (CEI–Bois) 
– European Construction Industry Federation (FIEC) 
– European Coordination of Independent Producers (CEPI)  
– European Federation of Cleaning Industries (EFCI) 
– European Federation of National Insurance Associations (CEA) 
 
NL 24   NL – European Federation of Security Services (CoESS) 
– European Furniture Manufacturers’ Federation (UEA)  
– European Industrial Minerals Association (IMA) 
– European Regions Airline Association (ERA) 
– European Savings Banks Group (ESBG)   
– European Skippers' Organisation (ESO) 
– European Telecommunications Network Operators’ Association (ETNO) 
– General Committee for Agricultural Cooper ation in the European Union (COGECA) 
– Hotels, Restaurants and Cafés in Europe (HOTREC) 
– International Air Carrier Association (IACA)  
– International Confederation of Te mporary Work Businesses (Euro CIETT) 
– International Federation of Film Producers' Associations (FIAPF) 
– International Federation of Insurance Intermediaries (BIPAR) 
– International Road Transport Union (IRU) 
– Performing Arts Employers’ Associ ations League Europe (PEARLE) 
– Retail, Wholesale and International Trade Representation to the EU (EuroCommerce) 
– Union of the Electricity Industry (EURELECTRIC) 
5. European trade union organisations 
– European Arts and Entertainment Alliance (EAEA) 
– European Cockpit Association (ECA) 
– European Federation of Building and Woodworkers (EFBWW) 
– European Federation of Journalists (EFJ) 
– European Federation of Public Service Unions (EPSU) 
– European Federation of Trade Unions in th e Food, Agriculture and Tourism Sectors and 
Allied Branches (EFFAT) 
– European Metalworkers’ Federation (EMF) 
– European Mine, Chemical and Energy Workers’ Federation (EMCEF) 
– European Trade Union Federation: Textiles, Clothing and Leather (ETUF:TCL) 
– European Transport Workers’ Federation (ETF) 
– International Federation of Actors (FIA) 
– International Federation of Musicians (IFM) 
– Union Network International – Europe (UNI–Europa)  
– Union Network International – Media and En tertainment International – Europe (EURO-
MEI) 
– European Trade Union Committee for Education (ETUCE)* 
The list will be adapted as new sect oral social dialogue committees ar e set up and/or in the light of the 
study on representativeness. 
* Organisations affiliated to ETUC re ceiving copies of information. 
__________