EUROPESE COMMISSIE Brussel, 24.11.2021 COM(2021) 743 final VOORSTEL VOOR EEN GEZAMELIJK VERSLAG OVER DE WERKGELEGENHEID VAN DE COMMISSIE EN DE RAAD





Inhoudsopgave BELANGRIJKSTE PUNTEN OVERZICHT VAN TRENDS EN UITDAGINGEN MET BETREKKING TOT DE ARBEIDSMARKT EN OP SOCIAAL GEBIED IN DE EUROPESE UNIE 1.1 Trends op de arbeidsmarkt 1.2 Sociale trends 1.3 Het herziene sociale scorebord: overzicht van de uitdagingen in verband met de beginselen van de pijler 1.4 Kerndoelen van de EU voor 2030 HERVORMINGEN OP SOCIAAL EN WERKGELEGENHEIDSGEBIED – PRESTATIES EN MAATREGELEN VAN DE LIDSTATEN 2.1. Richtsnoer 5: de vraag naar arbeid stimuleren 2.1.1 Kernindicatoren 2.1.2 Beleidsrespons 2.2 Richtsnoer 6: Het arbeidsaanbod vergroten en de toegang tot de arbeidsmarkt, vaardigheden en competenties verbeteren 2.2.1 Kernindicatoren 2.2.2 Beleidsrespons 2.3 Richtsnoer 7: De werking van de arbeidsmarkten en de doeltreffendheid van de sociale dialoog verbeteren 2.3.1 Kernindicatoren 2.3.2 Beleidsrespons 2.4 Richtsnoer 8: Gelijke kansen voor iedereen bevorderen, sociale inclusie stimuleren en armoede bestrijden

2.4.1 Kernindicatoren 2.4.2 Beleidsrespons

BELANGRIJKSTE PUNTEN Het gezamenlijk verslag over de werkgelegenheid van de Europese Commissie en de Raad geeft jaarlijks en overeenkomstig artikel 148 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (VWEU) een follow-up aan de werkgelegenheidssituatie in de Unie en de uitvoering van de werkgelegenheidsrichtsnoeren. Het biedt jaarlijks een overzicht van de belangrijkste ontwikkelingen op sociaal en werkgelegenheidsgebied in de Europese Unie en van recente beleidsmaatregelen in de lidstaten op basis van de richtsnoeren voor het werkgelegenheidsbeleid van de lidstaten . In het verslag worden tevens prioritaire gebieden voor beleidsmaatregelen aangewezen. Het voorstel van de Commissie voor dit verslag maakt deel uit van het najaarspakket van het Europees Semester; na gedachtewisselingen tussen de Commissie en haar voorbereidende instanties zal de definitieve tekst worden vastgesteld door de Raad Werkgelegenheid, Sociaal Beleid, Volksgezondheid en Consumentenzaken (Epsco). In de editie van 2022 gaat de aandacht in het gezamenlijk verslag over de werkgelegenheid sterker uit naar de uitvoering van de Europese pijler van sociale rechten, overeenkomstig de toezeggingen van het actieplan van maart 2021 en de Verklaring van Porto van 8 mei. De uitvoering van de pijler zal de Unie sterken in haar streven naar een groene, digitale en eerlijke transitie en bijdragen aan de verwezenlijking van opwaartse sociale en economische convergentie, waarbij de demografische uitdagingen het hoofd wordt geboden. Dit zal tevens bijdragen aan de verwezenlijking van de doelstellingen voor duurzame ontwikkeling. Met dit verslag wordt de monitoring van de sociale pijler versterkt, met name aan de hand van pijlerkaders waarin belangrijke uitdagingen worden behandeld op drie gebieden, namelijk gelijke kansen en toegang tot de arbeidsmarkt, eerlijke arbeidsvoorwaarden, en sociale bescherming en inclusie. Ook de drie nieuwe kerndoelen van de EU voor 2030 inzake werkgelegenheid, vaardigheden en armoedebestrijding die deel uitmaken van het actieplan van de pijler zijn in het verslag geïntegreerd. Deze kerndoelen werden tijdens de sociale top in Porto met instemming begroet door de EU-staatshoofden en regeringsleiders en werden in juni door de Europese Raad verwelkomd. De EU heeft zich ertoe verbonden tegen 2030 de volgende EU-kerndoelen te verwezenlijken: ·ten minste 78 % van de bevolking van 20 tot en met 64 jaar moet een baan hebben; ·ten minste 60 % van alle volwassenen in de leeftijdsgroep 25 tot en met 64 jaar moet jaarlijks aan een leeractiviteit deelnemen, en ·het aantal mensen dat met armoede of sociale uitsluiting wordt bedreigd, moet in vergelijking met 2019 met ten minste 15 miljoen worden verminderd. De uitvoering van de hervormingen en de investeringen die zijn voorzien in de herstel- en veerkrachtplannen van de lidstaten zal, samen met de cohesiefondsen, een eerlijk, inclusief en duurzaam herstel bevorderen. De herstel- en veerkrachtfaciliteit moet de economische, sociale en territoriale samenhang van de Unie bevorderen door de veerkracht, de crisisparaatheid, het aanpassingsvermogen en het groeipotentieel van de lidstaten te verbeteren. Op die manier draagt de faciliteit tevens bij tot de uitvoering van de Europese pijler van sociale rechten, met bijzondere aandacht voor de uitdagingen die zijn aangewezen in de landspecifieke aanbevelingen . Vier van de zes pijlers die het toepassingsgebied van de faciliteit afbakenen, zijn in dit verband relevant, namelijk: i) slimme, duurzame en inclusieve groei; ii) sociale en territoriale cohesie; iii) gezondheid en economische, sociale en institutionele veerkracht, en iv) beleidsmaatregelen voor de volgende generatie, kinderen en jongeren. Als onderdeel van de analyse van de beleidsrespons bevat het gezamenlijk verslag over de werkgelegenheid ook een selectie maatregelen die worden ondersteund door de herstel- en veerkrachtfaciliteit en andere financieringsbronnen van de EU, onder meer het Europees Sociaal Fonds Plus, het Europees Fonds voor regionale ontwikkeling en het Fonds voor een rechtvaardige transitie. Het herziene sociale scorebord dient als grondslag voor de analyse in editie 2022 van het gezamenlijk verslag over de werkgelegenheid, waarin de beginselen van de pijler omvattender worden behandeld. De Commissie stelde voor om het sociaal scorebord te herzien als onderdeel van het actieplan van de sociale pijler van maart 2021 en op die manier te komen tot een betere monitoring van de pijler met een herziene reeks kernindicatoren, die in juni 2021 door de Raad Epsco werden goedgekeurd. In editie 2022 van het gezamenlijk verslag over de werkgelegenheid worden dan ook de prestaties van de lidstaten op het gebied van de herziene reeks kernindicatoren beoordeeld . In die reeks zijn indicatoren opgenomen waarmee een beeld kan worden verkregen van belangrijke dimensies zoals volwasseneneducatie, de integratie van personen met een handicap op de arbeidsmarkt, het risico op armoede en sociale uitsluiting voor kinderen, en de te zware woonlasten in verhouding tot het inkomen. De gegevens van het herziene sociale scorebord, samen met de landspecifieke analyse van bevindingen en de beleidscontext, maken het mogelijk de belangrijkste uitdagingen op het gebied van werkgelegenheid, vaardigheden en sociaal beleid in de EU en in de lidstaten nauwkeuriger in kaart te brengen (zie figuur 1). Daardoor zou het ook mogelijk worden om de sociale ontwikkelingen en verschillen nauwlettender te volgen. De raadgevende comités van de Raad Epsco zullen zich buigen over een voorstel van Spanje en België inzake een procedure voor sociale onevenwichtigheden op basis van artikel 148 VWEU in het kader van het Europees Semester. Figuur 1: uitdagingen op het gebied van werkgelegenheid, vaardigheden en sociaal beleid in alle lidstaten van de EU per kernindicator in het herziene sociale scorebord Opmerkingen: 1) er zijn nog geen gegevens beschikbaar voor de indicator over de deelname van volwassenen aan leeractiviteiten; 2) de indicator betreffende digitale vaardigheden verwijst naar gegevens van 2019; 3) in sommige indicatoren ontbreken gegevens voor enkele landen: de legenda’s van alle indicatoren zijn vermeld in de bijlage bij het verslag. Het effect van de COVID-19-crisis op de arbeidsmarkt werd verzacht door de snelle en doortastende beleidsmaatregelen van de lidstaten en de EU. Het herstel van de arbeidsmarkt treedt geleidelijk in, maar de werkgelegenheid en het totaal aantal gewerkte uren hebben het niveau van voor de crisis nog niet opnieuw bereikt. De arbeidsparticipatie bereikte een dieptepunt van 71,6 % in het tweede kwartaal van 2020 en kende vervolgens een gedeeltelijk herstel naar 72,8 % voor de leeftijdsgroep 20-64 jaar in het tweede kwartaal van 2021, wat nog onder de piek van 73,3 % ligt die in het vierde kwartaal van 2019 werd bereikt. Hoewel het economisch herstel de banengroei zal aanjagen, wordt een terugkeer naar de werkgelegenheidscijfers van voor de crisis niet verwacht vóór 2022. Zoals uit het EU-kerndoel voor de arbeidsparticipatie blijkt, is een hoog werkgelegenheidsniveau een belangrijke prioriteit voor 2030 om te waarborgen dat iedereen ten volle aan de economie en de samenleving kan deelnemen en dat een kleiner aantal mensen met armoede wordt bedreigd. Globaal genomen is de werkloosheid minder gestegen dan zou kunnen worden verwacht in het licht van de enorme effecten van COVID-19 op de economie. Dit is te danken aan de beleidsmaatregelen die de lidstaten hebben getroffen, ook met steun van EU-financiering (met name het Europees instrument voor tijdelijke steun om het risico op werkloosheid te beperken in een noodtoestand (SURE) en React-EU, de herstelbijstand voor cohesie en de regio’s van Europa), en het is in mindere mate ook toe te schrijven aan het feit dat sommige mensen ten minste tijdelijk inactief werden toen het moeilijker werd een baan te vinden. Het herstel van de arbeidsmarkt komt geleidelijk op gang 72,8 % arbeidsparticipatie in het tweede kwartaal van 2021 (1,2 procentpunt hoger dan één jaar daarvoor) 6,7 % werkloosheidspercentage in september 2021 (1 procentpunt lager dan één jaar daarvoor) 17,4 % percentage werkloze jongeren in het tweede kwartaal van 2021 (0,6 procentpunten hoger dan in het tweede kwartaal van 2020) + 13,3 % aantal gewerkte uren per werknemer in het tweede kwartaal van 2021 in vergelijking met het vierde kwartaal van 2020 (evenwel 2,7 % lager dan in het tweede kwartaal van 2019) Arbeidsparticipatie, werkloosheid en aandeel jongeren die geen onderwijs of opleiding volgen en geen baan hebben in de EU-27, % Totaal aantal gewerkte uren per werknemer en arbeidsverzuim, EU-27 Opmerking: Onderbreking in de reeks in driemaandelijkse werkloosheidspercentages sinds het eerste kwartaal van 2021. Bron: Eurostat, databank [une_rt_q], [une_ltu_q] en arbeidskrachtenenquête [lfsi_emp_q], [lfsq_argan], [lfsi_neet_q]. Voor seizoensinvloeden gecorrigeerde, niet voor kalendereffecten gecorrigeerde gegevens.

De COVID-19-crisis heeft een einde gemaakt aan de positieve trend die de voorbije jaren in de participatiegraad waar te nemen viel. In de EU-27 daalde de participatiegraad in de leeftijdsgroep 20-64 jaar lichtjes ten gevolge van de pandemie, maar op kwartaalbasis heeft deze reeds opnieuw zijn niveau van voor de crisis bereikt. Dit was grotendeels het gevolg van de arbeidsmarktparticipatie van vrouwen en van de leeftijdsgroep 55-64 jaar. In absolute termen is de EU-bevolking in de werkende leeftijd het voorbije decennium niettemin blijven krimpen, hetgeen ook bepalend is voor de toename van tekorten aan arbeidskrachten. In dit verband zijn beleidsmaatregelen belangrijk die meer mensen op de arbeidsmarkt brengen, die mensen langer en gezonder aan de slag houden en die de productiviteit op de middellange en lange termijn verbeteren. Wanneer de arbeidsvoorwaarden verbeteren en beter aangepast zijn aan de evoluerende behoeften van werknemers in de loop van hun leven, zou dit positieve gevolgen hebben voor het arbeidsaanbod en aldus een hogere arbeidsparticipatie kunnen ondersteunen. COVID-19 had uiteenlopende gevolgen in verschillende sectoren en voor verschillende soorten werknemers Hoogste werkgelegenheidsgroei sinds het tweede kwartaal van 2020 in de bouw, bij de overheid en in de ICT-sector Laagste werkgelegenheidsgroei sinds het tweede kwartaal van 2020 in de groot- en detailhandel, kunst en amusement, en de landbouw 1,6 miljoen minder werknemers (20-64) met een tijdelijke arbeidsovereenkomst in het tweede kwartaal van 2021 dan in het tweede kwartaal van 2019 Veranderingen in werkgelegenheid per economische activiteit (binnenlands concept, voor seizoensinvloeden en kalendereffecten gecorrigeerde gegevens), EU-27 Bron: Eurostat, databank [tec00109]. Opmerking: * NACE Rev.2-activiteiten. Nu de economie na de COVID-19-schok weer aantrekt, worden wellicht niet alle banen hersteld en wordt ondersteuning bij de overgang naar een andere baan bijzonder belangrijk. Sinds het tweede kwartaal van 2020 doet de hoogste werkgelegenheidsgroei zich voor in de bouw, bij de overheid en in de ICT-sector, terwijl de laagste groeicijfers te vinden zijn in de groot- en detailhandel, kunst en amusement, en de landbouw. Voor sommige getroffen bedrijven zal de pandemie slechts een tijdelijke schok zijn geweest. Voor andere bedrijven kan zij leiden tot diepgaande veranderingen in verdienmodellen, die deels het gevolg zijn van een verschuiving in voorkeuren van de consument (bijvoorbeeld een breder gebruik van e-commerce), de organisatie van bedrijven en hun werkwijzen (onder meer digitalisering en de druk om duurzamere productiemethoden te hanteren). In dit verband kunnen bepaalde taken overbodig worden, zodat een herstructurering van de werkmethoden en de input van arbeid zich opdringt en beleidsmakers en bedrijven sterker genoodzaakt zijn de overgang naar nieuwe banen te ondersteunen, volgens de aanbeveling van de Commissie over doeltreffende actieve steun voor werkgelegenheid (EASE). Het herstel biedt tevens de mogelijkheid om het roer te wenden naar een duurzamer sociaal-economisch systeem met nieuwe verdienmodellen en verreikende implicaties voor het soort aangeboden banen en de noodzakelijke vaardigheden. Een snelle arbeidsherverdeling, ondersteund door een doeltreffend, actief arbeidsmarktbeleid en bij- en omscholingsmaatregelen, is noodzakelijk om tekorten aan arbeidskrachten op te vangen, de productiviteit, de lonen en de sociale cohesie te stimuleren, en de groene en de digitale transitie te vergemakkelijken. Werktijdverkortingsregelingen kunnen in dit verband een nuttige rol spelen, doordat zij de herstructureringsprocessen vergemakkelijken en ondersteunen. Zij moeten ook na de crisis deel blijven uitmaken van de beleidstoolbox en worden ingezet voor de modernisering van de economie (via bijbehorende maatregelen voor de ontwikkeling van vaardigheden, bijvoorbeeld) zonder de structurele aanpassingen te vertragen. Door de crisis is duidelijker geworden dat jongeren het lastiger hebben op de arbeidsmarkt + 13,7 % jonge NEET’s (15-29 jaar) in 2020 + 1,3 procentpunt jeugdwerkloosheid tussen 2019 en 2020 Dubbel zoveel jongeren onvrijwillig in tijdelijke banen dan mensen van 25-64 jaar Jongeren die geen werk hebben en evenmin onderwijs of een opleiding volgen (%, 15-29, 2020) Opmerking: sommige bestuurlijke eenheden op eilanden en in de ultraperifere gebieden zijn niet vertegenwoordigd. Bron: Eurostat, arbeidskrachtenenquête [edat_lfse_35]. © EuroGeographics voor de bestuurlijke grenzen. De COVID-19-crisis heeft zwaardere gevolgen gehad voor jongeren, met name nieuwkomers op de arbeidsmarkt, zodat snelle en doortastende beleidsmaatregelen nodig zijn. De jeugdwerkloosheid (15-24) in de EU vertoonde medio 2021 de eerste tekenen van herstel maar beliep in het tweede kwartaal van 2021 nog steeds 17,4 %, nagenoeg het drievoudige van het werkloosheidscijfer bij de leeftijdsgroep 25-74 jaar. De COVID-19-schok betekende een ommekeer in de zes jaar lange dalende trend in het aantal jongeren die geen onderwijs of opleiding volgen en geen baan hebben (NEET’s), deels als gevolg van de precaire arbeidsmarktpositie van jongeren. Dit vereist doortastende beleidsmaatregelen om het risico van negatieve gevolgen voor hun welzijn en carrièrevooruitzichten op de langere termijn te voorkomen. Het aantal NEET’s terugdringen is inderdaad een van de aanvullende ambities van de EU die door de Europese Commissie naar voren zijn gebracht in het actieplan van de sociale pijler. Met de versterkte jongerengarantie worden maatregelen aangescherpt om jongeren binnen vier maanden nadat zij werkloos zijn geworden of het onderwijs hebben verlaten, vervolgonderwijs, een leerling- of stageplaats of een geschikt baanaanbod te verstrekken . Het initiatief ALMA (Aim, Learn, Master, Achieve) zal kansarme jonge NEET’s helpen beroepservaring op te doen in het buitenland, waarbij zij ook de nodige sociale ondersteuning krijgen, met als doel hen te integreren in het onderwijs, een beroepsopleiding of een baan van goede kwaliteit. Gezien de uiteenlopende gevolgen van de crisis voor verschillende groepen werknemers is een toegesneden, actief arbeidsmarktbeleid belangrijk om een inclusief herstel te waarborgen. Werknemers met atypisch werk zijn zwaar getroffen, voornamelijk degenen met arbeidsovereenkomsten voor bepaalde tijd in lidstaten waar het aandeel tijdelijke banen groter is . Het banenverlies van niet in de EU geboren personen was groter dan dat van de autochtone bevolking. Daarnaast bestaat er een aanzienlijk potentieel om de werkgelegenheid van personen met een handicap te doen toenemen: in 2020 waren er in de EU 24,5 procentpunten verschil tussen de arbeidsparticipatie van personen met een handicap en die van anderen. Tijdens de pandemie zijn voorts reeds lang bestaande uitdagingen in verband met de participatie van vrouwen aan de arbeidsmarkt geaccentueerd. Uit de gegevens blijkt weliswaar niet dat de arbeidsparticipatie van vrouwen zwaarder getroffen werd dan die van mannen, maar vrouwen kregen tijdens de lockdowns wel te maken met een sterkere afname van werkuren dan de mannen. Achter deze ontwikkelingen schuilen verschillen in de vertegenwoordiging van vrouwen en mannen in sectoren en beroepen die door de crisis werden getroffen, verschillen tussen beide geslachten op het gebied van het gebruik van telewerken, en het feit dat vrouwen een groter aandeel van de zorgtaken op zich namen. Tijdens de crisis kregen alleenstaande vrouwen met kinderen bovendien meer te maken met banenverlies dan alleenstaande vrouwen zonder kinderen. Dit wijst op het belang van kinderopvang en diensten voor langdurige zorg om de participatie van vrouwen aan de arbeidsmarkt op te drijven. In dit verband is de richtlijn betreffende het evenwicht tussen werk en privéleven, die uiterlijk op 2 augustus 2022 door de lidstaten moet worden omgezet, erop gericht mannen en vrouwen gelijke toegang te geven tot verlofregelingen en hen hier evenwichtig gebruik van te laten maken. Dit zal ouders met kinderen en werknemers met zorgbehoevende familieleden in staat stellen hun zorgtaken en beroepsverantwoordelijkheden beter met elkaar in evenwicht te brengen. Tegelijkertijd zitten de belastingstelsels in een aantal lidstaten nog steeds zo in elkaar dat de participatie van tweede verdieners (meestal vrouwen) aan de arbeidsmarkt wordt ontmoedigd. De verschillen tussen beide geslachten op de arbeidsmarkt blijven groot Verschillen in arbeidsparticipatie tussen personen met en zonder kinderen jonger dan zes jaar in 2020 (in procentpunten, naar geslacht, leeftijd 25-49 jaar) Bron: Eurostat, arbeidskrachtenenquête [lfst_hheredch]. De arbeidsparticipatie van vrouwen met jonge kinderen in de EU ligt 11,8 procentpunten lager dan die van vrouwen zonder kinderen Het aantal gewerkte uren daalde sterker voor vrouwen, vaak als gevolg van zorgtaken (6,1 punten voor vrouwen tegenover 4,3 voor mannen) Er bestaan nog steeds grote verschillen tussen de lidstaten wat de deelname aan kinderopvang betreft Hoewel er mogelijkheden bestaan om de arbeidsparticipatie van bepaalde groepen te doen toenemen, bredere bij- en omscholing is cruciaal omdat er in veel lidstaten een stijgend tekorten aan arbeidskrachten bestaat. De economische activiteit nam af vanwege de COVID-pandemie. Die afname heeft in vrijwel alle lidstaten geleid tot kleinere tekorten aan arbeidskrachten. Na de versoepeling van de lockdownmaatregelen en het geleidelijke herstel van de economie in 2021 begon het aantal vacatures in de meeste lidstaten opnieuw te stijgen. Sectoren zoals de bouw, de gezondheidszorg en de langdurige zorg, informatie- en communicatietechnologieën maakten melding van de grootste tekorten aan arbeidskrachten, die nog werden verergerd door onder meer langdurige tekorten aan vaardigheden. Ten gevolge van de groene en de digitale transitie mag ook worden verwacht dat de vraag naar arbeidskrachten zal stijgen in sectoren die verband houden met hernieuwbare energie, bouw, land- en bosbouw, en dat deze vraag vooral de middelhoog opgeleide groep zal betreffen. Tekorten aan arbeidskrachten zijn gelijk oplopend met het economische herstel weer aan het stijgen + 2,1 % vacaturegraad in het tweede kwartaal van 2021, 0,5 procentpunt hoger dan in het tweede kwartaal van 2020 en slechts 0,1 procentpunt lager dan in het tweede kwartaal van 2019 Reeds lang bestaande tekorten aan vaardigheden stimuleren de trend in de sectoren bouw, gezondheidszorg, langdurige zorg en ICT Vacaturegraad en werkloosheidscijfer (15-74) in de EU-27 Opmerking: NACE Rev. 2-activiteiten B-S. Werkloosheidspercentage, kwartaalgegevens, voor seizoensinvloeden gecorrigeerde gegevens. Bron: Eurostat, arbeidskrachtenenquête [jvs_q_nace2] en [une_rt_q] Een baan betekent niet altijd dat men behoorlijk rond kan komen. De armoede onder werkenden in de EU-27 is toegenomen van 8,5 % in 2010 tot 9 % in 2019. In het algemeen lopen werknemers met een tijdelijke arbeidsovereenkomst een veel hoger armoederisico dan werknemers met een arbeidsovereenkomst voor onbepaalde tijd (16,2 % tegenover 5,9 %). Hetzelfde geldt voor laaggeschoolde ten opzichte van hooggeschoolde werknemers (19 % tegenover 4,9 %). Bovendien krijgen niet in de EU geboren werknemers veel vaker te maken met armoede dan hun in de EU geboren tegenhangers. Hoewel de minimumlonen in veel lidstaten onlangs zijn gestegen, zijn de wettelijke minimumlonen in veel gevallen nog steeds laag in vergelijking met andere lonen in de economie. Overeenkomstig het voorstel van de Commissie voor een richtlijn betreffende toereikende minimumlonen spelen collectieve onderhandelingen een sleutelrol bij de verwezenlijking van bescherming aan de hand van toereikende minimumlonen in de hele Unie. Sinds het begin van de pandemie is het aantal werknemers met een arbeidsovereenkomst voor bepaalde tijd aan het dalen, wat wijst op een hoger banenverlies bij deze werknemers dan bij werknemers met een arbeidsovereenkomst voor onbepaalde tijd, hoewel het aantal werknemers met een arbeidsovereenkomst voor bepaalde tijd in verschillende landen aanzienlijk blijft. Vooral bij vrouwen, jongeren en niet in de EU geboren werknemers zijn tijdelijke arbeidsovereenkomsten nog altijd wijdverspreid. Tijdelijke arbeidsovereenkomsten die dienen als “opstap” naar vastere banen zijn belangrijk om de algehele kwaliteit van banen te verbeteren. In bepaalde lidstaten blijft de voornaamste reden waarom werknemers een arbeidsovereenkomst voor bepaalde tijd sluiten het feit dat die werknemers geen vaste baan konden vinden. Werknemers die onvrijwillig een tijdelijke arbeidsovereenkomst hebben gesloten, vermelden vaak dat zij minder voldoening vinden in hun baan, wat hun prestaties en de verwerving van vaardigheden nadelig kan beïnvloeden. Het aandeel deeltijdwerk in de EU is in 2020 gedaald in vergelijking met 2019, maar het percentage werknemers dat onvrijwillig in deeltijd werkt, is nog altijd aanzienlijk. Door de plotse en forse toename van telewerk zijn zowel de voordelen als de uitdagingen in verband met afstandswerken aan het licht gekomen. Tijdens de gezondheidscrisis bleek telewerk voor veel bedrijven belangrijk om de bedrijfscontinuïteit te verzekeren en de gezondheid van hun werknemers te beschermen. In normale tijden vermindert dit ook de pendeltijd, verschaft het werknemers grotere flexibiliteit en meer kansen om een evenwicht te vinden tussen werk en privéleven, en levert het bedrijven een grotere efficiëntie en productiviteit op. Niettemin kan telewerken soms de scheidslijn tussen werk en privéleven doen vervagen, de arbeidsintensiteit verhogen en in bepaalde gevallen problemen met zich meebrengen op het gebied van collectieve vertegenwoordiging en inspraak in de besluitvorming op het werk evenals problemen op het gebied van opleiding. Dankzij digitale technologieën was het mogelijk om telewerken op te schalen en kon de vraag naar arbeid beter worden afgestemd op het aanbod. Voor bepaalde groepen, met name laaggeschoolden en ouderen, zijn digitale technologieën echter problematisch om volledig te kunnen deelnemen aan de arbeidsmarkt en de samenleving. Dit kan op zijn beurt het risico op een digitale kloof en uitsluiting van de arbeidsmarkt en sociale uitsluiting verhogen. Het is dan ook belangrijk om iedereen uit te rusten met de nodige digitale vaardigheden om te kunnen profiteren van de digitalisering. Omdat reeds bestaande digitaliseringstrends, onder meer het werken via platforms, door de pandemie zijn versneld, zijn er beleidsmaatregelen nodig om de daarmee samenhangende transformaties in goede banen te leiden — met name op het gebied van arbeidsvoorwaarden en toegang tot sociale bescherming. Digitale technologieën brengen nieuwe leer- en werkwijzen met zich mee, evenals nieuwe kansen voor bedrijven en consumenten. Zij creëren werkgelegenheid op de arbeidsmarkt en kunnen bijdragen tot een betere afstemming tussen werkgevers en werknemers. Zij kunnen echter ook bestaande banen in gevaar brengen en een risico vormen voor de kwaliteit van de werkgelegenheid, met name voor werknemers in sterk routineuze banen en voor laaggeschoolden. Parallel met een arbeidsherverdeling naar beroepen waarvoor digitale vaardigheden nodig zijn, kan er ook een arbeidsherverdeling plaatsvinden naar beroepen die verband houden met de digitale werkplatformtechnologie. De vraag naar arbeid via onlineplatforms is tijdens de pandemie snel toegenomen (waarbij de inkomsten de voorbije vijf jaar vervijfvoudigd zijn), en heeft duidelijk naar voren gebracht dat het belangrijk is de rechtstoestand van platformwerkers te verduidelijken en hun arbeidsvoorwaarden te verbeteren. In verschillende lidstaten bevat het gebruik van deeltijdse en atypische vormen van werk een belangrijke onvrijwillige component + 13,3 % werknemers met een tijdelijke arbeidsovereenkomst in de EU in 2020 (1,5 procentpunt lager dan in 2019; 15-64) Onder wie + 6,8 % onvrijwillig in een tijdelijke baan met een grote prevalentie van jongeren + 17,2 % deeltijdwerkers in de EU in 2020 (1,2 procentpunt lager dan in 2019) + 25 % onvrijwillig in deeltijdbanen in de EU in 2020 Tijdelijke overeenkomsten als percentage van de totale werkgelegenheid (15-64) in 2020. Onvrijwillig in tijdelijke banen (15-64) in 2020, EU-27 Deeltijdse arbeidsovereenkomsten als percentage van de totale werkgelegenheid (15-64) in 2020. Onvrijwillig in deeltijdbanen (15-64) in 2020, EU-27 Bron: Eurostat, databank [tesem190] en arbeidskrachtenenquête [lfsi_pt_a], [lfsa_eppgai] en [lfsa_etpgan].

De transitie naar de groene economie en de toezegging om uiterlijk in 2050 klimaatneutraliteit te bereiken bieden een unieke kans om de economie van de EU op een nieuwe leest te schoeien en deze duurzaam, inclusief en veerkrachtig te maken. Mits de juiste flankerende beleidsmaatregelen worden vastgesteld, zou de transitie naar klimaatneutraliteit tegen 2030 wel één miljoen nieuwe banen kunnen opleveren, hoewel de effecten naar verwachting zullen verschillen tussen beroepen, sectoren en regio’s. Aangezien er voornamelijk voor de groep van de middelhooggeschoolden banen zullen worden gecreëerd, kan dit bijdragen tot een verzachting van de polariserende trends op de arbeidsmarkt. De groene transitie zal echter niet in dezelfde mate van invloed zijn op alle Europeanen en zal negatieve gevolgen hebben voor sommigen, met banenverlies en herstructurering in bepaalde sectoren (met name in ontginningssectoren en in sterk energie-intensieve sectoren) en steeds meer druk op de gezinsinkomens. In tal van sectoren zullen voor de bestaande banen aanvullende vaardigheden moeten worden aangeleerd om de groene transitie te ondersteunen. Deze veranderingen kunnen problematisch zijn, vooral voor de meest kwetsbaren en voor bepaalde regio’s, namelijk regio’s die de industriële transitie doormaken of die getroffen worden door wijzigingen in consumptiepatronen, en mijnstreken. Tegelijkertijd hebben veel activiteiten in verband met de transitie naar een circulairdere economie een aanzienlijk potentieel om bij te dragen tot de sociale economie en het scheppen van lokale banen. Bijscholing, omscholing en ondersteuning van de overgang naar nieuwe banen zullen van essentieel belang zijn om deze uitdagingen het hoofd te bieden. Daardoor kunnen mensen beschikken over de juiste vaardigheden en kan een snelle arbeidsherverdeling worden bevorderd die bijdraagt tot efficiëntiewinst, productiviteit en lonen. Zoals aangekondigd in de Europese vaardighedenagenda zal de monitoring van de vergroening van de beroepen worden versterkt en zal beter in kaart worden gebracht welke aanpassingen aan de vaardigheden voor bepaalde beroepen en sectoren noodzakelijk zijn. Energiearmoede is een vorm van armoede die steeds vaker voorkomt en doelgerichte maatregelen vereist. Vandaag de dag worden 34 miljoen mensen in de EU geconfronteerd met energiearmoede, waarbij een op de vijf mensen met een inkomen onder de armoedegrens aangeeft hun huis niet voldoende te kunnen verwarmen. In oktober 2021 heeft de Commissie een mededeling vastgesteld over de aanpak van de stijgende energieprijzen , waarin werd aangegeven dat eerlijke systemen in verband met belastingvoordelen, doelgerichte maatregelen voor inkomenssteun en een inclusief renovatiebeleid belangrijke elementen zijn van een toolbox om de energiearmoede te verzachten en de onmiddellijke gevolgen van de recente prijsstijgingen aan te pakken. Voor een sociaal rechtvaardige groene transitie zijn begeleidende maatregelen in verband met de werkgelegenheid, vaardigheden en het sociaal beleid nodig om die uitdaging aan te pakken. De Commissie is voornemens in december 2021 een aanbeveling van de Raad voor te stellen om de sociale en arbeidsaspecten van de klimaattransitie te behandelen. Hoogwaardige en effectieve betrokkenheid van de sociale partners is een eerste vereiste voor de goede werking van de Europese sociale markteconomie en leidt tot duurzamere en inclusievere beleidsresultaten. Meer dan de helft van alle maatregelen op het gebied van actief arbeidsmarktbeleid en bescherming van het inkomen die sinds de uitbraak van de pandemie zijn vastgesteld, werd overeengekomen of onderhandeld met organisaties van de sociale partners. In de werkgelegenheidsrichtsnoeren wordt de lidstaten verzocht de sociale partners tijdig en op zinvolle wijze te betrekken bij het opstellen en uitvoeren van hervormingen en beleid op het gebied van werkgelegenheid, sociale zaken, en waar relevant, economie, onder meer door hun toegenomen capaciteit te ondersteunen. In overeenstemming met nationale praktijken en institutionele kaders is de samenwerking met de sociale partners op alle niveaus bedoeld om het ontwerp van de hervormingen te verbeteren en de verantwoordelijkheid voor de hervormingen te waarborgen. Alles bij elkaar genomen is de kwaliteit van de betrokkenheid van de sociale partners bij het nationale werkgelegenheids- en sociale beleid de voorbije jaren ongewijzigd gebleven of lichtjes verbeterd, maar er zijn nog grote verschillen tussen de lidstaten. De betrokkenheid van maatschappelijke organisaties is daarbij eveneens van doorslaggevend belang. Dit geldt in het bijzonder in een periode waarin een sterke consensus nodig is om een sterk herstel en sterke ondersteuning van de groene en de digitale transitie te waarborgen. In de toekomst zal een toereikende betrokkenheid van de sociale partners en maatschappelijke organisaties bij de uitvoering van de herstel- en veerkrachtplannen belangrijk zijn om het welslagen van de geplande maatregelen te garanderen. De sociale partners hebben een sleutelrol gespeeld in de strategie voor het herstel na de COVID-19-crisis Wijze van betrokkenheid van de sociale partners bij de opzet van in 2021 vastgestelde beleidsmaatregelen Meer dan de helft van alle maatregelen op het gebied van bedrijfscontinuïteit, bescherming en behoud van de werkgelegenheid, aanpassing van werkplekken en bescherming van het inkomen die in 2021 werden vastgesteld, was overeengekomen of onderhandeld met de sociale partners De kwaliteit van de betrokkenheid loopt sterk uiteen in de verschillende lidstaten Opmerkingen: in de figuur worden 184 gevallen getoond van wetgeving of aanbevelingen en tripartiete overeenkomsten tussen 1 januari 2021 en 13 september 2021. Bron: Eurofound (2021), databank van de COVID-19 EU PolicyWatch. De onderwijsresultaten blijven sterk gecorreleerd met de sociaal-economische achtergrond. De onderwijs- en opleidingsstelsels van de lidstaten zijn door COVID-19 sterk onder druk komen te staan. Het aandeel voortijdig verlaters van onderwijs en opleiding is tijdens de pandemie, weliswaar in een trager tempo, blijven dalen en de verschillen tussen de landen blijven nog steeds aanzienlijk. De eerste studies en enquêtes van de lidstaten wijzen op een substantieel leerverlies tijdens de pandemie, waarbij studenten met een lagere sociaal-economische achtergrond of met een migrantenachtergrond van buiten de EU hard werden getroffen. Naast ongelijke toegang tot online digitaal onderwijs werden zij in hun leren gehinderd door, bijvoorbeeld, een minder ondersteunende leeromgeving thuis. Los van de pandemie blijft de sociaal-economische of migrantenachtergrond van de leerlingen ook een sterke voorspellende factor van hun digitale vaardigheden. Wat basisvaardigheden betreft, is het aandeel zwak presterende 15-jarige leerlingen, na enige vooruitgang in het verleden, opnieuw aan het toenemen. Dit onderstreept hoe belangrijk het is om vanaf de vroegste kinderjaren onderwijs van goede kwaliteit te verstrekken. Ondanks het toenemende aandeel van de bevolking dat een diploma in het tertiair onderwijs behaalt, worden in de meeste lidstaten sociale verschillen in de deelname aan tertiair onderwijs van de ene generatie op de andere overgedragen. Bestaande kloven tussen de vraag naar en het aanbod aan vaardigheden wijzen ook op de noodzaak om de relevantie van onderwijs voor de arbeidsmarkt te versterken en de deelname aan tertiair onderwijs verder te doen toenemen, vooral in sectoren waar de vraag groeit, zoals informatie- en communicatietechnologie (ICT), en wetenschap, technologie, engineering en wiskunde (STEM). Het voorkomen en beperken van ongelijkheden in de onderwijsresultaten die gekoppeld zijn aan een sociaal-economische of migrantenachtergrond is van cruciaal belang om iedereen gelijke kansen te kunnen geven, met gunstige gevolgen voor het individuele niveau van vaardigheden en voor het groeipotentieel van de economie. Ongelijkheden in het onderwijs kunnen bepalend zijn voor de uitgangspositie op de arbeidsmarkt en voor de carrièrevooruitzichten Een kloof van 26,6 procentpunten in leesvaardigheid tussen leerlingen in het onderste en het bovenste kwart van de index van economische, sociale en culturele status De sociaal-economische of migrantenachtergrond van leerlingen is een sterke voorspellende factor van hun digitale vaardigheden Buiten de EU geboren jongeren hebben nagenoeg drie keer zo veel kans om de school vroegtijdig te verlaten Voortijdig verlaters van onderwijs en opleiding (18-24 jaar, 2020) Opmerking: sommige bestuurlijke eenheden op eilanden en in de ultraperifere gebieden zijn niet vertegenwoordigd. Bron: Eurostat, arbeidskrachtenenquête EDAT_LFSE_02. © EuroGeographics voor de bestuurlijke grenzen. De ontwikkeling van vaardigheden bij volwassenen is nog steeds geen standaardpraktijk in de hele EU; er bestaan zeer grote verschillen tussen de landen en de pandemie heeft ernstige gevolgen gehad. In het kader van het EU-kerndoel dat uiterlijk in 2030 moet zijn verwezenlijkt, zullen verdere inspanningen op dit gebied worden ondersteund. Het blijft dan ook een belangrijke uitdaging om ervoor te zorgen dat de beroepsbevolking beschikt over de vaardigheden voor de arbeidsmarkten van de toekomst. Prognoses in verband met vaardigheden wijzen op een verschuiving van de vaardighedenprofielen op de arbeidsmarkt ten gevolge van lichte of snelle technologische verandering, onder meer wegens de groene en de digitale transitie, en op een verdere daling van banen voor laaggeschoolden. Daardoor worden bij- en omscholing dringend noodzakelijk. Tegen deze achtergrond werd het EU-kerndoel inzake volwasseneneducatie (het voorbije jaar) vastgesteld op 60 %, tegenover 37,4 % in 2016. De deelname aan volwasseneneducatie bij laaggekwalificeerden en migranten bleef beduidend onder het gemiddelde. Een toename van de deelname aan volwasseneneducatie vergt een geïntegreerde aanpak die de verschillende belemmeringen op coherente wijze wegwerkt, onder meer aan de hand van kennis over en prognoses van vaardigheden via partnerschappen met belanghebbenden. Dit betekent dat financiële steun voor de directe kosten, zoals individuele opleidingsrechten, gepaard moet gaan met betaald opleidingsverlof en diensten voor loopbaanbegeleiding, evenals een overzicht van opleidingsmogelijkheden met kwaliteitsgarantie en informatie over de validering en certificering van vaardigheden. Bij- en omscholing van de beroepsbevolking zijn van cruciaal belang om de overgang naar nieuwe banen te vergemakkelijken en de groene en de digitale transitie te ondersteunen + 9,2 % van de volwassenen nam deel aan een leeractiviteit (gedurende de voorbije 4 weken) in de EU in 2020 Onder wie slechts 3,4 % laaggekwalificeerde volwassenen + 89 % van de volwassenen in de EU is het ermee eens dat betere financiële voorwaarden een stimulans voor de deelname aan leeractiviteiten zouden zijn Percentage deelnemers aan volwasseneneducatie van de gehele bevolking en de werklozen in 2020 (in %, 25-64, voorbije 4 weken) Bron: Eurostat, arbeidskrachtenenquête [trng_lfse_02] De lidstaten van de EU hebben beperkte vooruitgang opgetekend in het verstrekken van digitale basisvaardigheden voor volwassenen en er zijn nog forse inspanningen nodig op het gebied van geavanceerde digitale vaardigheden. Door de pandemie is de vraag naar digitale vaardigheden op alle niveaus als transversale vereiste in tal van beroepen en sectoren aanzienlijk gestegen. De recentste beschikbare gegevens voor de kernindicator van het sociaal scorebord dateren van 2019 en geven aan dat slechts 56 % van de volwassenen minstens over digitale basisvaardigheden beschikt. De indicator wijst ook op een gebrek aan convergentie tussen de lidstaten en op een zeer trage vooruitgang sinds 2014. Digitale vaardigheden (op het passende niveau) zijn vereist in meer dan 90 % van de huidige banen en in vrijwel alle sectoren van de economie. Het is van essentieel belang om op dit gebied vooruitgang te boeken als de EU wil voldoen aan de stijgende behoefte aan digitale vaardigheden die nodig zijn om dagelijks te kunnen deelnemen aan de samenleving en aan de specifieke behoefte van de economie aan ICT-specialisten. In weerwil van de COVID-19-crisis zijn de geaggregeerde inkomens van huishoudens in 2020 grotendeels stabiel gebleven in alle lidstaten van de EU dankzij de uitzonderlijk snelle beleidsrespons van de lidstaten en de EU. Toen de pandemie toesloeg, daalde het inkomen van huishoudens sterk in het tweede kwartaal van 2020, maar het herstelde zich tegen het einde van het jaar en bleef in het algemeen stabiel tussen 2019 en 2020. De vergoedingen van werknemers kenden de grootste daling en ook de inkomens van zelfstandigen en de netto vastgoedinkomsten gingen fors omlaag. In de loop van 2020 droegen de netto sociale uitkeringen sterk bij aan het algemene inkomen en speelden zij een belangrijke rol bij het verzachten van de algehele inkomensdaling van de huishoudens tijdens het tweede kwartaal. Daarbij werden zij in zekere mate ondersteund door aanpassingen aan de belastingen op inkomsten en vermogen. Tegen de achtergrond van een daling van het reële bbp met 6 % op jaarbasis, getuigt deze stabiliteit van de geaggregeerde inkomens van huishoudens in 2020 niet alleen van de doeltreffendheid van de uitzonderlijke discretionaire beleidsmaatregelen die werden getroffen om de sociale gevolgen van de crisis te verzachten, maar ook van de automatische stabiliserende effecten van de stelsels voor sociale bescherming en de belastingstelsels. In het tweede kwartaal van 2021 kenden zowel het reële bbp als de vergoeding van de werknemers een snelle stijging, met ongeveer dezelfde snelheid als zij een jaar eerder waren gedaald. Over het algemeen namen de reële bruto besteedbare inkomens van huishoudens (BBIH) in dit kwartaal sterker toe dan zij een jaar eerder waren gedaald, wat ook te danken was aan het feit dat de netto sociale uitkeringen trager afnamen dan de andere inkomstenbronnen. Ondanks de COVID-19-crisis bleven de geaggregeerde inkomens van huishoudens in 2020 gemiddeld grotendeels stabiel in de lidstaten van de EU De inkomensongelijkheid (S80/S20) daalde licht of bleef stabiel in de meeste lidstaten Het aandeel personen die een armoede- of uitsluitingsrisico lopen (Arope) was stabiel op ongeveer een op de vijf personen in 2020 in de EU Groei van het bbp, groei van het reële bruto besteedbare inkomen van huishoudens en de belangrijkste componenten daarvan (EU-27) Bron: Eurostat, Nationale rekeningen [ nasq_10_nf_tr ] en [namq_10_gdp ]. Opmerkingen: zie de hoofdtekst van het verslag. Dankzij stelsels voor sociale bescherming kon de COVID-19-crisis worden doorstaan zonder substantiële toename van het armoederisico of de inkomensongelijkheid. Het percentage mensen met risico op armoede of sociale uitsluiting (Arope) en elke component daarvan bleef in de meeste lidstaten grotendeels stabiel tussen 2019 en 2020. Hetzelfde geldt voor de algehele inkomensongelijkheid. Dit duidt op de effecten van de belasting- en uitkeringenstelsels en die van de ruime overheidssteun, onder meer via werktijdverkortingsregelingen en andere maatregelen voor het behoud van banen, die werden ingevoerd of uitgebreid tijdens de COVID-19-crisis, met name voor kwetsbare groepen. Vroege ramingen van de uitgaven voor sociale bescherming in 2020 voor 19 lidstaten wijzen op ongeëvenaarde niveaus en sterke stijgingen ten opzichte van 2019. Ondanks enkele tijdelijke maatregelen om de toegang tot (toereikende) sociale bescherming te verbeteren, blijven er in veel landen kloven bestaan, met name voor atypische werknemers en voor zelfstandigen. Enkele structurele hervormingen worden aangekondigd in de nationale plannen die de lidstaten hebben ingediend ter uitvoering van de aanbeveling van de Raad van 2019 met betrekking tot de toegang tot sociale bescherming voor werknemers en zelfstandigen . Het risico op armoede en sociale uitsluiting blijft niettemin hoog voor bepaalde bevolkingsgroepen, en met name voor gezinnen met kinderen, personen met een handicap, niet in de EU geboren personen en Roma. Het voorbije decennium is de armoede bij huishoudens met een zeer lage arbeidsintensiteit toegenomen. In de meeste lidstaten zijn kinderen meer blootgesteld aan armoede (met inbegrip van aanhoudende armoede) dan volwassenen. Kinderen die opgroeien in armoede of sociale uitsluiting hebben een kleinere kans om het goed te doen op school, gezond te zijn en zich later volledig te kunnen ontplooien. In het actieplan van de Europese pijler van sociale rechten wordt een aanvullende ambitie naar voren gebracht in verband met het EU-kerndoel betreffende armoedebestrijding dat in 2030 verwezenlijkt moet zijn, namelijk het aantal kinderen dat met armoede of sociale uitsluiting wordt bedreigd tegen 2030 met minstens vijf miljoen te verminderen. In sommige lidstaten is het Arope-percentage voor kinderen in een eenoudergezin of in gezinnen met meer dan drie kinderen of met een migranten- of Roma-achtergrond tot drie keer hoger dan dat van andere kinderen. In de aanbeveling van de Raad van 14 juni 2021 werd een Europese kindergarantie vastgesteld, precies om sociale uitsluiting bij kinderen te voorkomen en te bestrijden door toegang tot een reeks belangrijke diensten te garanderen. Ook niet in de EU geboren personen lopen meer risico op armoede of sociale uitsluiting. Een grote meerderheid van de Roma leeft onder de nationale armoedegrens. Vóór de crisis bleven de bovenmatige uitgaven voor huisvesting verder dalen op EU-niveau, maar de situatie blijft kritiek voor mensen onder de armoedegrens. In 2020 woonde ongeveer een tiende van de bevolking van de EU in huishoudens die 40 % of meer van hun (gestandaardiseerd) besteedbaar inkomen aan huisvesting uitgaven. Bij de bevolking die met armoede wordt bedreigd lag het percentage voor bovenmatige uitgaven aan huisvesting aanzienlijk hoger, met grote verschillen tussen de lidstaten. Het effect van sociale overdrachten op de armoedebestrijding is sinds 2015 stabiel gebleven in de EU-27, maar vertoont net voor de crisis verschillen. Gemiddeld verminderden de sociale overdrachten (met uitzondering van pensioenen) in de EU het armoederisicopercentage met ongeveer een derde. Er bestaan echter aanzienlijke verschillen tussen de lidstaten, gaande van ongeveer 16 % tot meer dan 50 %. Tussen 2019 en 2020 werden de verschillen tussen de lidstaten groter. Er zijn aanzienlijke verschillen op het gebied van sociale bescherming, met name bij atypische werknemers en zelfstandigen, terwijl het minimuminkomen als percentage van de armoedegrens in 2019 in vrijwel alle lidstaten daalde. Het minimuminkomen ligt in twaalf lidstaten ver onder 60 % van de armoedegrens. De Commissie is voornemens in 2022 een aanbeveling van de Raad inzake het minimuminkomen voor te stellen om de beleidsmaatregelen van de lidstaten doeltreffend te ondersteunen en aan te vullen. De toereikendheid van de sociale vangnetten verschilt van lidstaat tot lidstaat Het minimuminkomen als percentage van de armoedegrens daalde in 16 lidstaten tussen 2018 en 2019 Minimuminkomen op minder dan de helft van de armoedegrens in een derde van de lidstaten in 2019 Het effect van sociale overdrachten op de armoedebestrijding varieert tussen 16 % en 52 % in de verschillende lidstaten Netto-inkomen van begunstigden van een minimuminkomen als percentage van de armoederisicogrens (afgevlakt over drie jaar) en als percentage van het inkomen van een laagverdiener (2019) Bron: berekening van DG EMPL op basis van microgegevens uit de EU-SILC. Opmerking: Voor IE verwijzen de gegevens voor het minimuminkomen naar inkomstenjaar 2020. Voor IE, IT, LU en LV, is AROP-grens SILC 2020 nog niet beschikbaar. De grafiek betreft alleenstaanden zonder kinderen. Het netto-inkomen van een begunstigde van een minimuminkomen kan naast een minimuminkomen ook andere uitkeringen omvatten, bijvoorbeeld een huisvestingstoelage. De in aanmerking genomen laagverdiener verdient 50 % van het gemiddelde loon en werkt voltijds. Ondanks de pandemie wijzen de eerste gegevens erop dat de zelfgerapporteerde onvervulde behoefte aan medische zorg in 2020 grotendeels stabiel is gebleven in de meeste lidstaten, maar tussen de lidstaten zijn de verschillen wel groot. Sommige groepen, zoals mensen die deel uitmaken van een huishouden met een laag inkomen of mensen met een migrantenachtergrond, hebben een grotere kans op kwetsbaarheid ten gevolge van onvervulde medische behoeften, hoewel de omvang van de kloof met de algemene bevolking van lidstaat tot lidstaat verschilt. Er zouden nog steeds uitdagingen kunnen bestaan in verband met het uitstellen van medische procedures en een aanzienlijke onderbreking van de routineuze patiëntenzorg, die ook verband houden met onvervulde medische behoeften die substantiëler waren bij het begin van de COVID-19-crisis. Door de uitbraak van de pandemie is duidelijk naar voren gekomen dat de veerkracht, de kwaliteit en de toegankelijkheid van de gezondheidszorg moeten worden versterkt.

De vergrijzing van de bevolking zal naar verwachting leiden tot een sterke stijging in de vraag naar diensten voor langdurige zorg. In 2019 had gemiddeld 26,6 % van de mensen van 65 jaar of ouder die deel uitmaken van particuliere huishoudens in de EU behoefte aan langdurige zorg. Een versterking van de toegang tot formele langdurige zorg is belangrijk om sociale rechtvaardigheid en gendergelijkheid te waarborgen, en biedt tevens een mogelijkheid voor het scheppen van banen. Thuiszorg van goede kwaliteit en gemeenschapsgerichte diensten voor langdurige zorg zijn belangrijk om iedereen een toegankelijk alternatief voor residentiële zorg te bieden. Huishoudens die langdurige zorg behoeven hebben vaak beperkte toegang tot formele thuiszorgdiensten aangezien die niet betaalbaar of eenvoudigweg niet beschikbaar zijn. In 2019 gaf 46,5 % van de mensen van 65 jaar of ouder met ernstige moeilijkheden bij de persoonlijke verzorging of huishoudelijke activiteiten in de EU aan dat zij een onvervulde behoefte aan hulp bij dergelijke activiteiten hadden. Dit gebrek aan hulp was veel sterker uitgesproken bij de mensen uit het laagste inkomenskwintiel. Gebrek aan toegang tot formele zorg kan leiden tot onvervulde zorgbehoeften of een last voor mantelzorgers (meestal vrouwen), die het grootste aandeel van de zorg verstrekken. In het algemeen verschilt de toereikendheid van de sociale bescherming ten aanzien van de behoeften aan langdurige zorg aanzienlijk tussen de lidstaten, en hulpbehoevenden kunnen worden geconfronteerd met zeer hoge eigen bijdragen voor formele langdurige zorg, zelfs na het ontvangen van sociale uitkeringen. De demografische veranderingen blijven op de lange termijn een uitdaging voor de pensioenstelsels. De toereikendheid van de pensioenen bleef in 2020 over het geheel gezien stabiel. De pensioenkloof tussen mannen en vrouwen blijft groot, ondanks een geleidelijke afname in de afgelopen tien jaar. De hervormingen moeten gericht zijn op de opbouw van inclusieve pensioenstelsels, die passende toegang bieden aan zowel mannen als vrouwen — ongeacht met wat voor arbeidsovereenkomst of in welke economische activiteit zij werkzaam zijn — en tegelijkertijd een toereikend inkomen op latere leeftijd veiligstellen en de houdbaarheid van de overheidsfinanciën handhaven. ************* De lidstaten moeten actie ondernemen om de in dit gezamenlijk verslag over de werkgelegenheid beschreven uitdagingen op het gebied van werkgelegenheid, vaardigheden en sociaal beleid aan te pakken. De analyse in het verslag vermeldt een aantal prioritaire gebieden voor beleidsmaatregelen. Die moeten gericht zijn op de bevordering van een inclusief herstel door het scheppen van banen te bevorderen, de overgang van werkloosheid naar werk en tussen sectoren te vergemakkelijken, de economische en sociale veerkracht te verbeteren en ervoor te zorgen dat de groene en de digitale transitie rechtvaardig zijn, terwijl er vooruitgang wordt geboekt in de richting van de kerndoelen van de EU voor 2030 inzake werkgelegenheid, vaardigheden en armoedebestrijding. Overeenkomstig de werkgelegenheidsrichtsnoeren wordt de lidstaten verzocht: ·geleidelijk van noodmaatregelen over te stappen naar herstelmaatregelen op de arbeidsmarkten, en maatregelen te treffen om een hogere deelname aan de arbeidsmarkt te bevorderen en de werknemers die het hardst door de pandemie getroffen zijn te reactiveren; ·samenhangende beleidspakketten te ontwikkelen met daarin aanwervings- en transitiestimulansen, bij- en omscholingsmaatregelen, en betere ondersteuning door de diensten voor arbeidsvoorziening op het gebied van de overgang naar nieuwe banen, in overeenstemming met de EASE-aanbeveling; ·de doeltreffendheid en doelmatigheid van het actieve arbeidsmarktbeleid en van de openbare diensten voor arbeidsvoorziening te versterken, onder meer door te investeren in digitale infrastructuur en diensten (en tegelijkertijd de toegankelijkheid te waarborgen); kennis over en prognoses van vaardigheden (ook in verband met de groene en de digitale transitie); profileringssystemen; en adequate opleiding van het personeel; ·de vooruitzichten van jongeren op de arbeidsmarkt te verbeteren door inclusief en hoogwaardig beroepsonderwijs- en opleiding en tertiair onderwijs te bevorderen; door via de diensten voor arbeidsvoorziening doelgerichte ondersteuning te bieden (met inbegrip van mentorschap, begeleiding en advies), en door leerlingplaatsen en stages van goede kwaliteit (met name binnen kmo’s) aan te bieden, in overeenstemming met de versterkte jongerengarantie; ·de gendergelijkheid te waarborgen en de deelname van vrouwen aan de arbeidsmarkt te versterken, onder meer via beleid dat gericht is op een evenwicht tussen werk en privéleven; toegang tot betaalbare langdurige zorg van goede kwaliteit en tot opvang en onderwijs voor jonge kinderen van goede kwaliteit; en door ervoor te zorgen dat ouders en andere mensen met zorgtaken toegang hebben tot verlof om gezinsredenen en flexibele arbeidsregelingen, waarbij een evenwichtig gebruik van deze rechten door vrouwen en mannen wordt bevorderd; ·de leerresultaten te verbeteren en de ongelijkheden in onderwijs en opleiding terug te dringen; de toegang tot tertiair onderwijs (met name voor kansarme groepen) uit te breiden; voortijdig schoolverlaten te voorkomen; de deelname aan tertiair onderwijs en de relevantie van dat onderwijs op de arbeidsmarkt verder te verhogen, met bijzondere aandacht voor sectoren zoals ICT en STEM, onder meer aan de hand van microcredentials; ·te investeren in de bij- en omscholing van volwassenen, met name in vaardigheden die nodig zijn voor de digitale en de groene transitie, door de bepalingen inzake individuele opleidingsrechten, die met name via individuele leerrekeningen worden toegekend, te versterken, door in het kader van het pact voor vaardigheden en de coalitie voor digitale vaardigheden en banen grootschalige publiek-private partnerschappen met meerdere belanghebbenden te ondersteunen, door bedrijven en werknemers sterkere stimulansen voor bij- en omscholing te bieden en door te investeren in — ook digitale — infrastructuur en uitrusting; ·de digitale competenties van leerlingen en volwassenen te verbeteren en de digitale talentenpool op de arbeidsmarkt te vergroten door ecosystemen voor digitaal onderwijs en opleiding te ontwikkelen die worden ondersteund door essentiële factoren zoals hogesnelheidsconnectiviteit voor scholen, uitrusting en opleiding van leerkrachten; instellingen te ondersteunen met knowhow over digitalisering met bijzondere aandacht voor inclusie en voor het dichten van de digitale kloof; ·de arbeidsmarktregulering en de belasting- en uitkeringsstelsels te hervormen om ervoor te zorgen dat de segmentering van de arbeidsmarkt wordt verminderd en de kwaliteit van nieuwe banen wordt bevorderd; ervoor te zorgen dat werknemers in atypische vormen van werk en zelfstandigen toegang hebben tot toereikende sociale bescherming in overeenstemming met de aanbeveling van de Raad met betrekking tot de toegang tot sociale bescherming; ·ervoor te zorgen dat werkomgevingen veilig zijn en goed zijn aangepast aan de vereisten van na de pandemie, en dat er flexibele werkregelingen beschikbaar zijn; ·een sociaal rechtvaardig transitieproces te waarborgen; ·collectieve onderhandelingen, sociale dialoog en de betrokkenheid van de sociale partners te bevorderen, ook in verband met de uitvoering van de herstel- en veerkrachtplannen; ·alle kinderen die met armoede of sociale uitsluiting worden bedreigd te voorzien van kosteloze en doeltreffende toegang tot gezondheidszorg, opvang en onderwijs voor jonge kinderen, onderwijs en schoolse activiteiten, doeltreffende toegang tot gezonde voeding en adequate huisvesting, in overeenstemming met de aanbeveling tot vaststelling van een kindergarantie; ·te investeren in adequate en houdbare stelsels van sociale bescherming voor iedereen, met inbegrip van minimuminkomensregelingen, hervormingen te ondersteunen om het niveau van bescherming te behouden en te versterken, en personen die er niet onder vallen beter te beschermen; de toereikendheid van uitkeringen te verbeteren, evenals de overdraagbaarheid van rechten, en de toegang tot hoogwaardige diensten en ondersteuning voor de integratie op de arbeidsmarkt voor personen die in staat zijn om te werken; de verstrekking van hoogwaardige, betaalbare en houdbare diensten voor langdurige zorg te versterken; de verdelingseffecten van de beleidsmaatregelen te beoordelen; ·te zorgen voor inclusieve en houdbare pensioenstelsels, die passende toegang bieden aan zowel mannen als vrouwen, ongeacht met wat voor arbeidsovereenkomst of in welke economische activiteit zij werkzaam zijn, en tegelijkertijd een toereikend inkomen op latere leeftijd veiligstellen;

·dakloosheid aan te pakken als de extreemste vorm van armoede; investeringen in de renovatie van woningen, waaronder sociale woningen, te bevorderen; waar nodig de toegang tot hoogwaardige en betaalbare woningen, sociale woningen of huisvestingsbijstand te vergemakkelijken; ·te investeren in de capaciteit van het gezondheidszorgstelsel, met inbegrip van de eerstelijnszorg, de coördinatie van de zorg, zorgverleners en e-gezondheidszorg. De eigen bijdragen te verminderen, de dekking van de gezondheidszorg te verbeteren en bij- en omscholing van zorgverleners te bevorderen. EU-financiering, onder meer uit het Europees Sociaal Fonds Plus, het Europees Fonds voor regionale ontwikkeling en de herstel- en veerkrachtfaciliteit, biedt de lidstaten steun om beleidsmaatregelen op deze gebieden op te voeren. Een volledige en ambitieuze uitvoering van de hervormingen en investeringen in de nationale herstel- en veerkrachtplannen zal van cruciaal belang zijn voor de doeltreffende ondersteuning van het herstel en van een rechtvaardige groene en digitale transitie. Dit zal een belangrijke bijdrage leveren aan de aanpak van de uitdagingen op het gebied van werkgelegenheid, vaardigheden en sociaal beleid, die in de landspecifieke aanbevelingen in het kader van het Europees Semester zijn aangewezen. Aan deze beleidsgebieden gekoppelde maatregelen in de nationale plannen die reeds door de Raad zijn goedgekeurd, bedragen bij benadering 135 miljard EUR, ongeveer 30 % van de totale financiële middelen van deze goedgekeurde plannen, die een belangrijke bijdrage zullen leveren aan de uitvoering van de Europese pijler van sociale rechten.

OVERZICHT VAN TRENDS EN UITDAGINGEN MET BETREKKING TOT DE ARBEIDSMARKT EN OP SOCIAAL GEBIED IN DE EUROPESE UNIE 1.1 Trends op de arbeidsmarkt Het herstel van de arbeidsmarkt treedt geleidelijk in, maar de werkgelegenheid heeft het niveau van voor de crisis nog niet opnieuw bereikt. In het tweede kwartaal van 2021 hadden in totaal 207,5 miljoen mensen in de EU een baan. Dat is 4,1 miljoen meer dan in het tweede kwartaal van 2020, maar nog altijd 2 miljoen minder dan de piek die in het vierde kwartaal van 2019 werd bereikt. Nadat de arbeidsparticipatie (20-64) in het tweede kwartaal van 2020 een dieptepunt van 71,6 % had bereikt, kende deze een gedeeltelijk herstel naar 72,8 % in het tweede kwartaal van 2021, wat nog onder de piek van 73,3 % in het vierde kwartaal van 2019 ligt. Van jaar tot jaar bezien lag de arbeidsparticipatie in de EU in 2020 met 72,5 % 0,7 procentpunt lager dan in 2019. In sommige economische activiteiten blijft de arbeidsparticipatie aanzienlijk lager dan voor de crisis. Met name in de groot- en detailhandel, vervoer en horeca waren er in het tweede kwartaal van 2021 nog steeds 2,3 miljoen minder mensen tewerkgesteld dan in het vierde kwartaal van 2019 (een afname met 4,5 %), gevolgd door de verwerkende industrie (een afname met 2,5 %). Anderzijds hebben sectoren zoals de bouw en informatie en communicatie hun arbeidsparticipatieniveau van vóór de pandemie reeds opnieuw bereikt. Over het algemeen genomen zal de arbeidsparticipatie volgens prognoses in 2021 met 0,8 % en in 2022 met 1 % toenemen, voordat deze in 2023 licht zal matigen tot 0,6 %. Het EU-streefcijfer voor 2030, namelijk dat dan minstens 78 % van de bevolking van 20 tot en met 64 jaar een baan moet hebben, geeft uiting aan een gezamenlijke verbintenis voor een inclusief en banenrijk herstel (zie deel 1.4). Tegelijkertijd is de vacaturegraad na eerst gedaald te zijn ten gevolge van de COVID-19-crisis, opnieuw gestegen en heeft deze momenteel bijna een recordniveau bereikt. In het tweede kwartaal van 2019, voor de crisis, lag de vacaturegraad in de EU-27 op 2,4 %. De vacaturegraad kende een daling ten gevolge van de inperkingsmaatregelen om de pandemie te bestrijden en de daarmee gepaard gaande stopzetting of vertraging van de economische activiteiten. In het tweede kwartaal van 2020 was de vacaturegraad in de EU-27 gedaald tot 1,6 %, het laagste niveau sinds het eerste kwartaal van 2016. Sindsdien is de vacaturegraad weer aan het stijgen en bereikte hij 2,3 % in het tweede kwartaal van 2021, wat betekent dat de gevolgen van de COVID-19-schok vrijwel volledig zijn opgevangen. Hoewel het normaal is dat de vacatures sneller dan de werkloosheid reageren op conjunctuurschommelingen, wijzen de trends en de gegevens uit enquêtes (namelijk Eurofound) erop dat mogelijke tekorten aan arbeidskrachten nauwlettend in de gaten moeten worden gehouden (zie deel 2.1). Dankzij de snelle beleidsrespons konden de gevolgen van de COVID-19-crisis voor de arbeidsmarkt worden ingedamd. De pandemie veroorzaakte een volksgezondheidscrisis met breed uitwaaierende gevolgen voor de economische activiteit, de arbeidsmarkten en de samenleving. De werkloosheid (15-74 jaar) steeg van 6,6 % in het vierde kwartaal van 2019 (het laagste niveau dat ooit in de EU-27 werd opgetekend) naar 7,6 % in het derde kwartaal van 2020. In de eurozone lag het werkloosheidspercentage in het derde kwartaal van 2020 iets hoger, namelijk 8,5 % (1,1 procentpunt hoger dan in het vierde kwartaal van 2019). Meer recentelijk hebben de versoepeling van de inperkingsmaatregelen en de uitrol van vaccinatiecampagnes ertoe bijgedragen dat de EU-economieën weer in beweging zijn gekomen en dat het werkloosheidspercentage in het tweede kwartaal van 2021 daalde tot 7,3 % (8 % in de eurozone). Globaal genomen is de werkloosheid minder gestegen dan zou kunnen worden verwacht in het licht van de enorme effecten van COVID-19 op de economie. Dit is te danken aan de beleidsmaatregelen die door de lidstaten werden ingevoerd, onder meer met de steun van EU-financiering (met name SURE, maar ook React-EU en het investeringsinitiatief coronavirusrespons, CRII en CRII plus), en het is ook het gevolg van het feit dat mensen de arbeidsmarkt verlieten en inactief werden aangezien het moeilijker werd om een baan te vinden, zodat velen niet langer op zoek gingen naar werk. Uit recente maandelijkse gegevens blijkt dat het werkloosheidspercentage in de EU in september 2021 verder is gedaald naar 6,7 % (7,4 % in de eurozone) en het niveau van voor de crisis begint te benaderen. Er is echter sprake van aanzienlijke heterogeniteit tussen de lidstaten (zie deel 2.1). Daarnaast is de langdurige werkloosheid in de EU langzaam maar gestaag gestegen ten opzichte van haar dieptepunt in het tweede kwartaal van 2020 (2 %) en bereikte zij in het tweede kwartaal van 2021 2,9 % van de actieve bevolking. Het totaal aantal gewerkte uren heeft zich deels hersteld van de scherpe daling na de uitbraak van de pandemie, maar bevindt zich nog onder het niveau van voor de crisis. In het tweede kwartaal van 2021 bedroeg dit totaal 82,8 miljard gewerkte uren. Dat is 9,7 miljard uren meer dan het dieptepunt in het tweede kwartaal van 2020 (73,1 miljard), wat grotendeels toe te schrijven is aan de verbeterde arbeidsmarktomstandigheden, de verlenging van de mogelijkheden om te telewerken en de daling in het wekelijkse arbeidsverzuim (van 19,4 % van de totale werkgelegenheid in het tweede kwartaal van 2020 naar 10,5 % in het tweede kwartaal van 2021). Dit is evenwel nog nagenoeg 2,5 miljard uren minder dan de piek die in het eerste kwartaal van 2019 werd bereikt, en wijst nog maar eens op het feit dat werktijdverkortingsregelingen en tijdelijke ontslagregelingen een belangrijke rol hebben gespeeld, of nog spelen, voor veel werknemers, samen met de ontslagbeperkingen die door verschillende lidstaten zijn opgelegd om de werkgelegenheid te helpen behouden (zie deel 2.1). In het voorbije decennium was het aantal gewerkte uren per werknemer in de EU al langzaam maar gestaag aan het dalen, met de toename van deeltijdwerk en andere flexibele arbeidsregelingen (namelijk nulurencontracten of oproepwerk op digitale platforms) als de belangrijkste bepalende factoren. De uitbraak van de COVID-19-pandemie heeft een einde gemaakt aan de positieve trend die de voorbije jaren in de participatiegraad waar te nemen viel. In 2020 kwam de participatiegraad voor de leeftijdsgroep van 20-64 jaar in de EU op 77,8 %, 0,5 procentpunt lager dan in 2019. In het tweede kwartaal van 2021 had deze zich echter hersteld tot 78,3 %, hetgeen in de lijn ligt van de waarden van voor de crisis. Het geaggregeerde cijfer verbergt een toename voor vrouwen (tot 72,7 %, 0,3 procentpunt meer dan in het vierde kwartaal van 2019) en een afname voor mannen (naar 84 %, 0,3 procentpunt lager dan in het vierde kwartaal van 2019). Bij de cohorte 55-64 jaar worden de positiefste prestaties opgetekend, met slechts een lichte daling op het hoogtepunt van de crisis en in het tweede kwartaal van 2021 cijfers die boven het niveau van voor de pandemie liggen. Hoewel de arbeidsparticipatie van vrouwen, ten gevolge van de COVID-19-crisis, iets minder is gedaald dan die van mannen, blijven er aanzienlijke verschillen tussen mannen en vrouwen bestaan. In 2020 daalde de arbeidsparticipatie van vrouwen (20-64 jaar) tot 66,9 %, 0,5 procentpunt lager dan in 2019, terwijl deze voor mannen daalde tot 78 %, 0,9 procentpunt lager dan in het vorige jaar. Op kwartaalbasis daalde de participatiegraad van vouwen van 67,4 % in het vierde kwartaal van 2019 naar 66,1 % in het tweede kwartaal van 2020, maar was deze in het tweede kwartaal van 2021 weer opgeklommen tot 67,2 %. In het tweede kwartaal van 2021 bedroeg de participatiegraad van mannen 78,3 %, 0,8 procentpunt lager dan in het vierde kwartaal van 2019. Deze ontwikkelingen hebben geleid tot een lichte versmalling van de arbeidsparticipatiekloof tussen mannen en vrouwen, met 11,1 procentpunten in het tweede kwartaal van 2021 ten opzichte van 11,6 procentpunten in het vierde kwartaal van 2019 (op jaarbasis is dat 11,1 procentpunten en 11,5 procentpunten in respectievelijk 2020 en 2019). De crisis heeft zware gevolgen gehad voor de arbeidsmarktresultaten van jongeren, hoewel hun situatie sinds het einde van 2020 aan het verbeteren is. In 2020 bereikte de jeugdwerkloosheid (15-24 jaar) in de EU 17,1 %, 1,8 procentpunt hoger dan in 2019. In het tweede kwartaal van 2021 beliep de jeugdwerkloosheid 17,4 %, d.i. 2,6 procentpunten hoger dan in het vierde kwartaal van 2019, maar 1 procentpunt lager dan de piek die in het derde kwartaal van 2020 werd bereikt. Over de hele linie waren er in het tweede kwartaal van 2021 zowat 3,2 miljoen jongeren (15-24 jaar) werkloos in de EU. Dit aantal is 5,1 miljoen wanneer ook alle jongeren die geen werk hebben en geen onderwijs of opleiding volgen (NEET’s) worden meegerekend, en 9,4 miljoen voor de ruimere leeftijdsgroep van 15 tot 29 jaar. In het tweede kwartaal van 2021 bedroeg het driemaandelijkse NEET-percentage voor deze leeftijdsgroep 13,2 % (0,7 procentpunt hoger dan in het vierde kwartaal van 2019, maar 1,5 procentpunt lager dan de piek in het tweede kwartaal van 2020). Oudere werknemers hebben de gevolgen van de COVID-19-crisis voor de arbeidsmarkt beter doorstaan dan andere groepen. De participatiegraad van oudere werknemers (55-64 jaar) is sinds de uitbraak van COVID-19 relatief stabiel gebleven. In het tweede kwartaal van 2021 bereikte hij 60,2 %, 0,4 procentpunt hoger dan het niveau in het vierde kwartaal van 2019, na een gestage stijging tijdens het voorbije decennium. In het tweede kwartaal van 2021 bedroeg de participatiegraad van volwassenen van 25-54 jaar 80,3 %, iets onder het niveau van voor de pandemie (80,8 % in het vierde kwartaal van 2019). Het werkloosheidspercentage van 55- tot 74-jarigen in de EU is matig gestegen, van 4,7 % in het vierde kwartaal van 2019 tot 5,3 % in het tweede kwartaal van 2021. Figuur 1: de gevolgen van de crisis voor de arbeidsmarkt liepen uiteen voor de verschillende leeftijdsgroepen Arbeidsparticipatie per geslacht en leeftijdsgroep in de EU-27, voor seizoensinvloeden gecorrigeerde gegevens, niet voor kalendereffecten gecorrigeerde gegevens (in %)

Opmerking: onderbreking van de tijdreeks vanaf KW1-2021. Bron: Eurostat, arbeidskrachtenenquête [lfse_emp_q]. Werknemers in atypische arbeidsvormen en zelfstandigen werden hard getroffen door de crisis. Van het totaal aantal werknemers (20-64 jaar) in de EU in 2020 (161,6 miljoen) hadden er ongeveer 19,9 miljoen (12,4 %) een arbeidsovereenkomst voor bepaalde tijd (1,3 procentpunt lager dan het cijfer voor 2019). In het tweede kwartaal van 2021 hadden zowat 21,3 miljoen werknemers (20-64 jaar, voor seizoensinvloeden gecorrigeerd) een tijdelijke arbeidsovereenkomst, wat nog altijd 0,8 miljoen minder is dan in het vierde kwartaal van 2019. Dit aandeel ligt veel hoger bij jongeren (15-24 jaar) dan bij de rest van de bevolking, en significant hoger voor de laaggeschoolden ten opzichte van de middelhoog- en hooggeschoolden. Het aandeel mensen dat onvrijwillig tijdelijk werkt bleef afnemen (met 1,1 procentpunt) in vergelijking met 2019 en bereikte 6,8 % in 2020. Het percentage tijdelijke arbeidsovereenkomsten in de totale werkgelegenheid (20-64 jaar) is van het dieptepunt in het tweede kwartaal van 2020 (10,1 %) gestegen tot 11,3 % in het tweede kwartaal van 2021. In de loop van 2020 kende het aantal mensen dat deeltijds aan de slag is een gestage stijging. Daardoor bereikte het aandeel deeltijdwerkers (20-64 jaar) in de totale werkgelegenheid 17,7 % in het tweede kwartaal van 2021 (0,6 procentpunt lager dan in het vierde kwartaal van 2019). Het aandeel werknemers die onvrijwillig deeltijds aan de slag zijn daalde in 2020 tot 25 % (1,5 procentpunt minder dan in 2019). Sinds het begin van de pandemie in het eerste kwartaal van 2020 is het aantal zelfstandigen met 0,7 miljoen mensen gedaald (van ongeveer 25,8 miljoen tot ongeveer 25,1 miljoen in het tweede kwartaal van 2021). Figuur 2: het percentage tijdelijke arbeidsovereenkomsten verschilt afhankelijk van leeftijdsgroep en opleidingsniveau Aandeel werknemers met tijdelijke arbeidsovereenkomst per leeftijdsgroep en opleidingsniveau in de EU-27 (2020) Bron: Eurostat, arbeidskrachtenenquête [lfsa_etgar], [lfsa_etpgan] en [lfst_r_e2tgaedcu]. De crisis had een sterke invloed op de arbeidsmarktresultaten van niet in de EU geboren personen. In 2020 bedroeg de arbeidsparticipatie (20-64 jaar) van niet in de EU geboren personen 65,3 %, 2,4 procentpunten lager dan in 2019 en 8,2 procentpunten lager dan die van de in de EU geboren personen. De werkloosheid (15-74 jaar) van niet in de EU geboren personen bedroeg 12,3 % in 2020, een stijging ten opzichte van het jaar daarvoor (10,8 %). De werkloosheidscijfers laten ook een stijging zien van 13,5 % in het tweede kwartaal van 2020 naar 13,9 % in het tweede kwartaal van 2021. 1.2 Sociale trends In weerwil van de COVID-19-crisis zijn de inkomens van huishoudens in 2020 gemiddeld grotendeels stabiel gebleven in alle lidstaten van de EU dankzij de snelle beleidsrespons. Toen de pandemie toesloeg, daalde het reële bruto besteedbare inkomen van huishoudens (BBIH) sterk, met 3,3 % (op jaarbasis) in het tweede kwartaal van 2020, maar het herstelde zich tegen het einde van het jaar en bleef in het algemeen stabiel tussen 2019 en 2020 (met een daling van 0,25 %). De vergoedingen van werknemers kenden de grootste daling (‑ 5,5 %), maar ook de inkomens van zelfstandigen (‑ 1,4 %) en de netto vastgoedinkomsten (‑ 3,3 %) gingen fors omlaag — zie figuur 3. In de loop van 2020 droegen de netto sociale uitkeringen sterk bij aan het algemene inkomen en speelden zij een belangrijke rol bij het verzachten van de algehele inkomensdaling van de huishoudens tijdens het tweede kwartaal. Daarbij werden zij in zekere mate ondersteund door aanpassingen aan de belastingen op inkomsten en vermogen. Deze trend zette zich in het tweede en het derde kwartaal van 2020 en in het eerste kwartaal van 2021 door, waarbij de toename van inkomsten uit sociale uitkeringen de dalingen in de vergoedingen van werknemers en zelfstandigen (sterk gedaald in vergelijking met de daling in het tweede kwartaal) en de daling in de netto vastgoedinkomsten meer dan compenseerde. Tegen de achtergrond van een daling van het marktinkomen en het reële bbp met 6 % op jaarbasis, getuigt deze stabiliteit van de geaggregeerde inkomens van huishoudens van de steun die werd verleend door de uitzonderlijke discretionaire beleidsmaatregelen die werden getroffen om de sociale gevolgen van de crisis te verzachten, en van de automatische stabiliserende effecten van de stelsels voor sociale bescherming en de belastingstelsels. Evoluties in het tweede kwartaal van 2021 vormden een keerpunt: zowel het reële bbp als de vergoeding van de werknemers kenden een snelle stijging, met ongeveer dezelfde snelheid als zij een jaar eerder, in het tweede kwartaal van 2020, waren gedaald. Over het algemeen namen de reële BBIH sterker toe dan zij een jaar eerder waren gedaald, wat ook te danken was aan het feit dat de netto sociale uitkeringen trager afnamen dan de andere inkomstenbronnen. Figuur 3: tijdens de COVID-19-crisis bleven de geaggregeerde inkomens van huishoudens in de EU gemiddeld grotendeels stabiel dankzij de ongeëvenaarde beleidsrespons Groei van het bbp, groei van het reële bruto besteedbare inkomen van huishoudens en de belangrijkste componenten daarvan (EU-27) Opmerkingen: berekeningen van DG EMPL. Nominale BBIH werd gedefleerd aan de hand van de prijsindex van consumptieve bestedingen van huishoudens. De reële groei van het BBIH voor de EU wordt geraamd als een gewogen gemiddelde van de waarden van de lidstaten die beschikken over kwartaalgegevens op basis van de ESA2010 (globaal genomen 95 % van de BBIH van de EU). Bron: Eurostat, Nationale rekeningen [ nasq_10_nf_tr ] en [namq_10_gdp ]. De gegevens zijn niet gecorrigeerd voor seizoensinvloeden. Over het algemeen genomen is de inkomensongelijkheid in de meeste lidstaten grotendeels stabiel gebleven. Volgens de flashramingen van Eurostat is de gemiddelde verhouding inkomenskwintielen (S80/S20) in de EU stabiel gebleven of lichtjes gedaald in 2020. Dit was opnieuw het gevolg van de massale overheidssteun en de sterke automatische stabilisering die de gevolgen van de crisis verlichtten, met name voor kwetsbare groepen. Terwijl de inkomsten uit arbeid naar schatting 10 % zijn gedaald voor de eerste en 2 % voor de vijfde inkomenskwintielen, werden de algemene gevolgen voor de besteedbare inkomens grotendeels ingedijkt over de gehele inkomensverdeling, dankzij het gunstige afvlakkende effect van de belasting- en uitkeringenstelsels en de invoering van werktijdverkortingsregelingen en andere maatregelen voor het behoud van banen. Het aandeel mensen die met armoede of sociale uitsluiting worden bedreigd is tijdens het eerste jaar van de COVID-19-crisis grotendeels stabiel gebleven. In 2020 werd ongeveer een op vijf mensen in de EU bedreigd met armoede of sociale uitsluiting (Arope) (21,9 %). De componenten van de Arope-indicator waren alle drie stabiel op jaarbasis voor de meeste lidstaten. Volgens de flashramingen van Eurostat is het percentage mensen met risico op armoede (AROP) in minstens de helft van de lidstaten ongewijzigd gebleven ten opzichte van 2019. Deze ramingen wijzen erop dat de onlangs ingevoerde beleidsmaatregelen, in combinatie met de belasting- en uitkeringenstelsels, de gevolgen van de COVID-19-crisis hebben verzacht, de inkomens hebben gestabiliseerd en aanzienlijk hebben bijgedragen tot het voorkomen van een toename van het armoederisico. Dit heeft ook geleid tot een ruime stabiliteit van de materiële en sociale deprivatie (6,8 %, een stijging met slechts 0,2 procentpunt). Het aandeel mensen die deel uitmaken van een huishouden waar (bijna) niemand werkt is eveneens stabiel gebleven (8,2 %, een stijging met slechts 0,1 procentpunt) en weerspiegelt de beteugeling van de gevolgen op het gebied van banenverlies, wat ook een gevolg is van werktijdverkortingsregelingen en andere maatregelen voor het behoud van banen. Energiearmoede is een steeds belangrijkere vorm van armoede. Op 13 oktober 2021 heeft de Commissie een mededeling vastgesteld over de aanpak van de stijgende energieprijzen , waarin werd aangegeven dat eerlijke systemen in verband met belastingvoordelen, doelgerichte maatregelen voor inkomenssteun en een inclusief renovatiebeleid belangrijke elementen zijn van een toolbox om de energiearmoede te verzachten en de onmiddellijke gevolgen van de prijsstijgingen aan te pakken. Het percentage kinderen met risico op armoede of sociale uitsluiting (Arope) is ook stabiel gebleven, maar met grotere verschillen tussen de lidstaten en een toename van de inkomensarmoede. Het Arope-percentage voor kinderen vertoont meer variatie tussen de verschillende lidstaten: vier lidstaten tekenden waarden boven 30 % op, terwijl vier andere lidstaten onder 15 % bleven. Bovendien werd de inkomensarmoede minder goed bedwongen aangezien zij in 2020 fors toenam in een derde van de lidstaten. Alleenstaande ouders en grote gezinnen liepen aanzienlijk meer risico op armoede of sociale uitsluiting dan gezinnen met 1-2 kinderen (gemiddeld respectievelijk 42,1 % en 29,6 % in de EU).

Armoede onder werkenden blijft een uitdaging. De armoede onder werkenden in de EU-27 nam tussen 2010 en 2019 toe met 0,5 procentpunt (van 8,5 % tot 9 %). De gegevens voor 2020 zijn weliswaar nog niet allemaal beschikbaar, maar de situatie blijkt niet aanmerkelijk gewijzigd te zijn sinds 2019. In het algemeen worden kwetsbare werknemers geconfronteerd met moeilijkere omstandigheden: werknemers met een tijdelijke arbeidsovereenkomst lopen een hoger armoederisico dan werknemers met een arbeidsovereenkomst voor onbepaalde tijd (16,2 % tegenover 5,9 %). Hetzelfde geldt voor laaggeschoolde ten opzichte van hooggeschoolde werknemers (19 % tegenover 4,9 %) en niet in de EU ten opzichte van wel in de EU geborenen (20,1 % ten opzichte van 8,1 %). Ondanks de sociale veerkracht op geaggregeerd niveau werden kwetsbare groepen harder getroffen door de COVID-19-crisis. De inperkingsmaatregelen hebben een onevenredige impact gehad op mensen met een handicap, bijvoorbeeld, met name op het gebied van toegang tot gezondheidszorg, onderwijs en andere online ondersteunende dienstverlening, wat ook vooraf bestaande beperkingen op toegang tot werkgelegenheid heeft verergerd. Mensen met een migrantenachtergrond hebben Arope-percentages ondervonden die soms het dubbele zijn van die van mensen die in de EU geboren zijn. De lockdowns tijdens de pandemie hebben tal van Roma die in gesegregeerde nederzettingen wonen, afgesneden van elke vorm van inkomen en van elke (formele of informele) economische activiteit, wat ertoe geleid heeft dat hun armoedepercentage verder is gestegen . 1.3 Het herziene sociale scorebord: overzicht van de uitdagingen in verband met de beginselen van de pijler De analyse in het gezamenlijk verslag over de werkgelegenheid 2022 berust op een herziene reeks kernindicatoren van het sociaal scorebord die door de Raad zijn goedgekeurd. Het actieplan van de Europese pijler van sociale rechten, dat in maart 2021 werd gepubliceerd, omvatte een voorstel voor een herzien sociaal scorebord, dat vervolgens werd besproken met het Comité voor werkgelegenheid (EMCO) en het Comité voor sociale bescherming (SPC) en op 14 juni 2021 werd goedgekeurd door de Raad Werkgelegenheid, Sociaal Beleid, Volksgezondheid en Consumentenzaken (Epsco). De herziening heeft tot doel de beginselen van de pijler vollediger te bestrijken, de rol van het sociaal scorebord als belangrijkste kwantitatief monitoringinstrument van de vorderingen in de uitvoering van de pijler in het kader van het Europees Semester te versterken. Met het herziene scorebord zullen tevens de bestaande monitoringinstrumenten worden aangevuld, in het bijzonder de prestatiemonitor werkgelegenheid en de prestatiemonitor sociale bescherming. De kernindicatoren in het herziene sociale scorebord ondersteunen de monitoring van 18 van de 20 beginselen van de pijler (vier meer dan in de vorige versie) en dragen daarmee bij tot de beoordeling van de belangrijkste uitdagingen op sociaal en werkgelegenheidsgebied in de lidstaten. De reeks kernindicatoren werd herzien volgens de beginselen spaarzaamheid, beschikbaarheid, vergelijkbaarheid en statistische deugdelijkheid. De indicatoren, die aan elk van de drie hoofdstukken van de pijler zijn gekoppeld, zijn als volgt (nieuwe indicatoren zijn aangeduid met **, herziene met *): ·Gelijke kansen oDeelname van volwassenen aan leeractiviteiten gedurende de laatste 12 maanden (leeftijdsgroep 25-64 jaar)** oPercentage voortijdig verlaters van onderwijs en opleiding (leeftijdsgroep 18-24 jaar) oPercentage van de bevolking met minstens elementaire algemene digitale vaardigheden (leeftijdsgroep 16-74 jaar) oJongeren die geen onderwijs of opleiding volgen en geen baan hebben (NEET-percentage), (leeftijdsgroep 15-29 jaar)* oArbeidsparticipatiekloof tussen mannen en vrouwen (leeftijdsgroep 20-64 jaar) oInkomensongelijkheid, gemeten als verhouding inkomenskwintielen (S80/S20) ·Eerlijke arbeidsvoorwaarden oArbeidsparticipatie (leeftijdsgroep 20-64 jaar) oWerkloosheidspercentage (leeftijdsgroep 15-74 jaar) oPercentage langdurig werklozen (leeftijdsgroep 15-74 jaar) oReëel bruto besteedbaar inkomen van huishoudens per hoofd van de bevolking ·Sociale bescherming en inclusie oPercentage mensen met risico op armoede of sociale uitsluiting (leeftijdsgroep 0+) (Arope 0+)

oPercentage kinderen met risico op armoede of sociale uitsluiting (leeftijdsgroep 0-17 jaar) (Arope 0-17)** oEffect van sociale overdrachten (m.u.v. pensioenen) op armoedebestrijding oArbeidsparticipatiekloof tussen mensen met en zonder handicap (leeftijdsgroep 20-64 jaar)** oPercentage bovenmatige uitgaven aan huisvesting** oKinderen jonger dan 3 jaar in formele kinderopvang oZelfgerapporteerde onvervulde behoefte aan medische zorg (leeftijdsgroep 16+). Voor de kernindicator “Arbeidsparticipatiekloof tussen mensen met en zonder handicap” wordt voorlopig de EU-SILC gebruikt als statistische bron, maar vanaf 2022 wordt met het oog op grotere nauwkeurigheid overgeschakeld naar de EU-arbeidskrachtenenquête, die in 2023 gegevens zal verstrekken. De diensten van de Commissie, met inbegrip van Eurostat, zullen de kwaliteit van deze kernindicator blijven monitoren en hem op middellange termijn herzien, zodra op de arbeidskrachtenenquête gebaseerde gegevens beschikbaar komen (2023). Zij zullen verdere stappen ondersteunen om de vergelijkbaarheid tussen de lidstaten te verbeteren en de ontwikkeling van aanvullende indicatoren op dit gebied onderzoeken. Voor de kernindicator “Deelname van volwassenen aan leeractiviteiten gedurende de laatste 12 maanden” zal vanaf 2022 eveneens de EU-arbeidskrachtenenquête worden gebruikt. De Commissie zal samen met Eurostat de indicator monitoren en, zodra deze beschikbaar komen (2023), een grondige analyse uitvoeren van de gegevens uit de twee enquêtebronnen om de kwaliteit en vergelijkbaarheid van de gegevens te waarborgen. Om de monitoring van de werkgelegenheidsrichtsnoeren 6 en 7 te garanderen, ook in verband met het actieve arbeidsmarktbeleid, wordt in deze editie 2022 van het gezamenlijk verslag over de werkgelegenheid bij uitzondering gebruikgemaakt van de indicator inzake deelname aan volwasseneneducatie tijdens de voorbije vier weken (leeftijdsgroep 25-64). De kernindicatoren worden geanalyseerd met behulp van een gemeenschappelijke methode die is overeengekomen door het EMCO en het SPC (zie bijlage 4 voor nadere informatie). Deze methode evalueert de situatie en de ontwikkelingen in de lidstaten door te kijken naar de niveaus en veranderingen ten opzichte van het vorige jaar van elk van de kernindicatoren van het sociaal scorebord. De niveaus en de veranderingen worden geclassificeerd op grond van het verschil met de respectieve (ongewogen) EU-gemiddelden. De prestaties van de lidstaten ten aanzien van de niveaus en veranderingen worden dan met behulp van een overeengekomen regel gecombineerd, zodat elke lidstaat wordt ondergebracht in één van de volgende zeven categorieën: “beste presteerders”, “beter dan gemiddeld”, “gemiddeld/neutraal”, “goed, maar moet worden gemonitord”, “zwak, maar gaat vooruit”, “moet in de gaten worden gehouden” en “kritieke situatie”. Op basis hiervan geeft tabel 1 een samenvatting van de interpretatie van het scorebord in overeenstemming met de recentste cijfers voor elke indicator. De kernindicatoren van het sociaal scorebord wijzen op belangrijke uitdagingen in de lidstaten van de EU op drie gebieden, namelijk gelijke kansen en toegang tot de arbeidsmarkt, eerlijke arbeidsvoorwaarden, en sociale bescherming en inclusie. Wat de “kritieke situaties” betreft (in figuur 4 in het rood weergegeven), wordt een relatief groot aantal lidstaten nog steeds geconfronteerd met aanzienlijke uitdagingen in verband met de situatie van vrouwen op de arbeidsmarkt en de deelname van kinderen aan formele kinderopvang (vijf rode vlaggen voor beide indicatoren). De arbeidsmarktresultaten van andere groepen stemmen ook tot bezorgdheid in een relatief groot aantal lidstaten, waarbij de arbeidsparticipatiekloof tussen mensen met en zonder handicap en het NEET-percentage jongeren rood gemarkeerd is voor respectievelijk zes en vier landen. Voortijdig verlaters van onderwijs en opleiding blijven ook een kritiek punt in vier lidstaten. Tot slot is, op het gebied van sociale bescherming en inclusie, het effect van sociale overdrachten (m.u.v. pensioenen) op de armoedebestrijding kritiek in een hoog aantal lidstaten (6), en worden maar liefst vier lidstaten geconfronteerd met kritieke uitdagingen op het gebied van armoederisico’s in het algemeen en kinderarmoede in het bijzonder. De inkomenskwintielverhoudingen zijn ook “kritiek” in vier lidstaten. Wanneer naast de “kritieke”, ook de “in de gaten te houden” situaties in aanmerking worden genomen, zijn de drie indicatoren “NEET-percentage jongeren”, het “effect van sociale overdrachten op de armoedebestrijding”, en “kinderen jonger dan 3 jaar in formele kinderopvang” het meest problematisch, met tien landen voor de eerste twee indicatoren en elf landen voor de laatste indicator. In hoofdstuk 2 wordt een gedetailleerde analyse van de 16 indicatoren geboden, met inbegrip van trends op langere termijn, en — waar relevant — extra indicatoren. Financiële en technische ondersteuning van de EU voor maatregelen op het gebied van werkgelegenheid, vaardigheden en sociaal beleid Via verschillende financiële instrumenten wordt beduidende EU-financiering verstrekt om de uitvoering van de Europese pijler van sociale rechten te ondersteunen. Met ongeveer 500 miljard EUR (inclusief nationale medefinanciering) voor de periode 2021-2027 zijn de EU-middelen van het cohesiebeleid (met name het Europees Sociaal Fonds Plus, ESF+, en het Europees Fonds voor regionale ontwikkeling, EFRO) erop gericht sociaal-economische verschillen te verminderen, opwaartse economische en sociale convergentie te ondersteunen en structurele veranderingen te bevorderen. In mei 2020 heeft de Commissie NextGenerationEU voorgesteld (807 miljard EUR in lopende prijzen, ingebed in het meerjarig financieel kader van de EU voor de periode 2021-2027) om de economische en sociale gevolgen van de crisis te verzachten, de economische en sociale veerkracht te versterken en de economieën en samenlevingen van de EU beter voor te bereiden op de uitdagingen en kansen van de groene en de digitale transitie, onder meer in verband met de rechtvaardigheid daarvan. De nieuwe herstel- en veerkrachtfaciliteit staat centraal in NextGenerationEU (nadere informatie verderop). De effecten van de EU-financiering worden voorts versterkt via technische bijstand die wordt gefinancierd uit het instrument voor technische ondersteuning. Dit laatste heeft tot doel — op verzoek — aan nationale autoriteiten steun te verlenen met behulp van geavanceerd beleidsadvies en toegesneden capaciteitsopbouw in prioritaire gebieden voor hervorming, onder meer de arbeidsmarkt, vaardigheden en het sociaal beleid. Technische ondersteuning kan worden aangeboden op bilaterale of meerlandenbasis. De herstel- en veerkrachtfaciliteit (die 723,8 miljard EUR waard is in lopende prijzen) verstrekt grootschalige financiële steun voor hervormingen en investeringen in de lidstaten waarmee duurzame en inclusieve groei en het scheppen van banen worden ondersteund, met bijzondere aandacht voor hervormingen en investeringen waarmee de uitdagingen worden aangepakt die zijn aangewezen in de landspecifieke aanbevelingen in het kader van het Europees Semester. Niet minder dan vier van de zes pijlers die de opdracht van de faciliteit afbakenen, zijn relevant voor de uitvoering van de Europese pijler van sociale rechten: slimme, duurzame en inclusieve groei; sociale en territoriale cohesie; gezondheid en economische, sociale en institutionele veerkracht, en beleidsmaatregelen voor de volgende generatie, kinderen en jongeren. Bijgevolg wordt er terdege aandacht besteed aan werkgelegenheid, vaardigheden en sociaal beleid in de herstel- en veerkrachtplannen die zijn voorgesteld door de lidstaten, bekrachtigd door de Commissie en goedgekeurd door de Raad. Met een begroting van bijna 99,3 miljard EUR voor de periode 2021-27 zal het ESF+ de beleidsmaatregelen van de lidstaten op het gebied van werkgelegenheid, vaardigheden en sociaal beleid ondersteunen, aanvullen en er waarde aan toevoegen. Het fonds zal maatregelen financieren die gelijke kansen, gelijke toegang tot de arbeidsmarkt, rechtvaardige en hoogwaardige arbeidsvoorwaarden, sociale bescherming en inclusie garanderen, door zich met name te richten op hoogwaardig en inclusief onderwijs en opleiding, een leven lang leren, investeringen in kinderen en jongeren en toegang tot basisdiensten. Bij het begin van de COVID-19-crisis boden de cohesiefondsen een snelle respons in het kader van het investeringsinitiatief coronavirusrespons en het investeringsinitiatief coronavirusrespons plus (CRII en CRII+), wat tot november 2021 heeft geleid tot een netto toename van meer dan 11 miljard EUR voor maatregelen op het gebied van werkgelegenheid en gezondheidszorg. Een aanvullende 50,6 miljard EUR van React-EU, de herstelbijstand voor cohesie en de regio’s van Europa, heeft bijgedragen tot de versterking van de capaciteit van de lidstaten om van de crisis te herstellen. Tot slot werd 100 miljard EUR aan leningen beschikbaar gesteld via SURE, het instrument voor tijdelijke steun om het risico op werkloosheid te beperken in een noodtoestand, ten behoeve van werktijdverkortingsregelingen en vergelijkbare maatregelen voor het behoud van banen, met name voor de zelfstandigen. Het mechanisme voor een rechtvaardige transitie (JTM), dat deel uitmaakt van het investeringsplan voor de Europese Green Deal, werd opgezet om een rechtvaardige transitie naar klimaatneutraliteit te ondersteunen. De eerste pijler is het Fonds voor een rechtvaardige transitie (JTF) , dat werd opgericht in het kader van het cohesiebeleid, en dat 19,3 miljard EUR verstrekt om de nadelige gevolgen van het transitieproces naar een klimaatneutrale economie te verzachten door de hardst getroffen regio’s te ondersteunen. Figuur 4: uitdagingen op het gebied van werkgelegenheid, vaardigheden en sociaal beleid in alle lidstaten van de EU per kernindicator in het herziene sociale scorebord Opmerkingen: 1) er zijn nog geen gegevens beschikbaar voor de indicator over de deelname van volwassenen aan leeractiviteiten; 2) de indicator betreffende digitale vaardigheden verwijst naar gegevens van 2019; 3) in sommige indicatoren ontbreken gegevens voor enkele landen: de legenda’s van alle indicatoren zijn vermeld in de bijlage.



Tabel 1. Kernindicatoren van het sociaal scorebord: overzicht van uitdagingen in de lidstaten Jaar Beste presteerders Beter dan gemiddeld Goed, maar moet worden gemonitord Gemiddeld/neutraal Zwak, maar gaat vooruit Moet in de gaten worden gehouden Kritieke situatie Gelijke kansen Voortijdig verlaters van onderwijs en opleiding (% van de bevolking van 18-24 jaar) 2020 EL, HR, IE, SI EE, LV, PL, PT LT AT, BE, DE, DK, FR, NL, SK ES, MT CY, CZ, FI, LU, SE BG, HU, IT, RO Digitale vaardigheden van de bevolking 2019 DE, DK, FI, NL, SE AT, CZ, EE, EL, HR, IE LU BE, ES, FR, LT, MT, PT, SI, SK CY, HU, PL BG, LV, RO Percentage NEET-jongeren (% van totale bevolking van 15-29 jaar) 2020 DE, LU, NL, SE AT, BE, DK, FI, HR, MT, SI CZ, EE, FR, LV, PL RO CY, HU, IE, LT, PT, SK BG, EL, ES, IT Arbeidsparticipatiekloof tussen mannen en vrouwen 2020 FI, LT, LV, SE DE, DK, EE, FR, LU, PT, SI AT, BE, BG, CY, ES, IE, NL, SK MT CZ, HR EL, HU, IT, PL, RO Verhouding inkomenskwintielen (S80/S20) 2020 CZ, SI, SK AT, BE, DK, FI, NL, PL, SE CY, EE, EL, FR, HR, HU, LU, PT RO ES, MT BG, DE, LT, LV Eerlijke arbeidsvoorwaarden Arbeidsparticipatie (% van de bevolking van 20-64 jaar) 2020 CZ, DE, NL, SE DK, FI, LV, MT, PL EE, LT AT, CY, FR, HU, LU, SI, SK HR BE, BG, IE, PT, RO EL, ES, IT Werkloosheidspercentage (% van de actieve bevolking tussen 15 en 74 jaar) 2020 CZ, PL BG, DE, FR, HU, MT, NL, RO, SI AT, BE, CY, DK, FI, HR, IE, LU, PT, SE, SK EL, IT EE, LT, LV ES Percentage langdurig werklozen (% van de actieve bevolking tussen 15 en 74 jaar) 2020 CZ, DE, DK, HU, MT, NL, PL, PT, SE AT, BE, BG, CY, FI, FR, HR, IE, LV, RO, SI EL, IT EE, LT, LU, SK ES BBIH-stijging per hoofd van de bevolking (2008=100) 2020 HU, LT, PL CZ, IE, LV, MT, SI, SK DE, DK, FI, HR, LU, NL, PT, SE AT, BE CY, EL, ES, IT Sociale bescherming en inclusie Percentage van de bevolking dat met armoede of sociale uitsluiting wordt bedreigd 2020 CZ, SI, SK AT, CY, DK, FI, NL, PL, SE BE, EE, FR, HR, HU, LU, MT, PT LV DE, LT BG, EL, ES, RO Percentage kinderen (0-17 jaar) met risico op armoede of sociale uitsluiting 2020 CZ, DK, FI, SI EE, LT, NL, PL, SE, SK AT, BE, CY, FR, HR, HU, LU, LV, MT, PT DE BG, EL, ES, RO Effect van sociale overdrachten (m.u.v. pensioenen) op armoedebestrijding 2020 BE, DK, FI, FR CZ, HU, LU, SE, SI, SK AT CY, EE, NL, PL DE, EL, LT, PT BG, ES, HR, LV, MT, RO Arbeidsparticipatiekloof tussen mensen met en zonder handicap 2020 AT, DK, EE, FI, PT ES, LT, LU, SI FR CY, CZ, EL, NL, SK MT, RO, SE BE, BG, DE, HR, HU, PL Bovenmatige uitgaven voor huisvesting 2020 SK CY, FI, HR, LT, MT, PT, SI AT, BE, CZ, ES, HU, LU, LV, NL, PL, RO, SE EL BG, DK, EE DE Kinderen jonger dan 3 jaar in formele kinderopvang 2020 BE, DK, FR, LU, NL, PT, SE SI ES EE, FI, LV, MT HR AT, BG, CY, DE, EL, LT CZ, HU, PL, RO, SK Zelfgerapporteerde onvervulde behoefte aan medische zorg 2020 AT, CY, CZ, DE, ES, HU, LU, MT, NL BE, BG, DK, FR, HR, LT, PT, SE, SI, SK EE, EL FI, LV, RO PL Opmerking: bijgewerkt op 28 oktober 2021. Verhouding inkomenskwintielen, percentage van de bevolking dat met armoede of sociale uitsluiting wordt bedreigd, percentage kinderen met risico op armoede of sociale uitsluiting, effect van sociale overdrachten op armoedebestrijding, bovenmatige uitgaven voor huisvesting, kinderen jonger dan 3 jaar in formele kinderopvang en zelfgerapporteerde onvervulde behoeften aan medische zorg niet beschikbaar voor Ierland en Italië. BBIH-groei niet beschikbaar voor Bulgarije, Estland, Frankrijk, Roemenië. Arbeidsparticipatiekloof tussen mensen met en zonder handicap niet beschikbaar voor Ierland, Italië en Letland. Breuken in tijdreeksen en markeringen worden vermeld in de bijlagen 1 en 2. 1.4 Kerndoelen van de EU voor 2030 De EU heeft voor 2030 drie kerndoelen vastgesteld in verband met werkgelegenheid, vaardigheden en armoedebestrijding, zoals vermeld in het actieplan van de Europese pijler van sociale rechten. De kerndoelen werden door de EU-staatshoofden en regeringsleiders in de Verklaring van Porto van 8 mei met instemming begroet, in juni verwelkomd door de Europese Raad en eveneens in juni goedgekeurd door de Raad Epsco. Samen met de aanvullende doelstellingen die hieronder worden vermeld, weerspiegelen zij de drie hoofdstukken van de pijler, namelijk gelijke kansen en toegang tot de arbeidsmarkt, eerlijke arbeidsvoorwaarden, en sociale bescherming en inclusie. De drie doelen zullen ertoe bijdragen dat maatregelen worden gericht op een banenrijk herstel en een groeimodel, waarbij een leven lang leren de werknemers zal ondersteunen bij een optimale economische en maatschappelijke transitie, terwijl armoede en sociale uitsluiting in de EU worden bestreden en bijdragen worden geleverd om de doelstellingen voor duurzame ontwikkeling te verwezenlijken. De doelen zijn ambitieus, maar realistisch. Er wordt rekening gehouden met de sociaal-economische context, bredere trends en de geplande hervormingen en investeringen, onder meer in het kader van de herstel- en veerkrachtfaciliteit. Op basis van de overeengekomen doelen, moet in de EU het volgende gerealiseerd zijn in 2030: ·ten minste 78 % van de bevolking van 20 tot en met 64 jaar moet een baan hebben; ·ten minste 60 % van alle volwassenen van 25 tot en met 64 jaar moet jaarlijks aan een opleiding deelnemen; ·het aantal mensen dat met armoede of sociale uitsluiting wordt bedreigd, moet met ten minste 15 miljoen worden verminderd. De lidstaten zijn nu bezig hun eigen nationale doelen vast te stellen in overeenstemming met de ambities die in de kerndoelen van de EU zijn vervat. In het sociaal engagement van Porto, dat op 7 mei 2021 werd ondertekend door de voorzitters van het Europees Parlement en de Europese Commissie, de Portugese premier, de sociale partners van de EU en het Sociaal Platform, worden de lidstaten ertoe opgeroepen, rekening houdend met de uitgangssituatie van elke lidstaat, ambitieuze nationale doelen vast te stellen die een adequate bijdrage leveren aan de verwezenlijking van de Europese doelstellingen. In juli 2021 verzocht de Commissie de lidstaten hun eerste voorstellen voor de nationale doelen voor 2030 in te zenden. Zowel de EU-kerndoelen als de nationale doelen zullen in het kader van het Europees Semester worden gemonitord. Zoals uit het kerndoel voor de arbeidsparticipatie blijkt, is een hoog werkgelegenheidsniveau een belangrijke prioriteit voor 2030 om te waarborgen dat iedereen ten volle aan de economie en de samenleving kan deelnemen. Deelname aan de arbeidsmarkt is belangrijk om duurzame en inclusieve groeimogelijkheden te ondersteunen, actieve deelname aan de samenleving te bevorderen en bij te dragen tot de toereikendheid en fiscale houdbaarheid van systemen voor sociale bescherming, ook in het licht van de vergrijzing. Vorderingen in de groene en de digitale transitie van de arbeidsmarkt zullen belangrijk zijn om dit doel te bereiken. In 2020 bedroeg de participatiegraad in de hele EU 72,5 %, 5,5 procentpunten onder de ambitie voor 2030, namelijk 78 %, die in het kerndoel is opgenomen (zie figuur 5). In het actieplan van de Europese pijler van sociale rechten werden aanvullende doelen vastgesteld om de deelname van vrouwen en jongeren aan de arbeidsmarkt te verhogen, en aldus het algemene participatiedoel te ondersteunen. Met de aanvullende ambities wordt ernaar gestreefd de arbeidsparticipatiekloof tussen mannen en vrouwen te halveren, het verstrekken van onderwijs en opvang voor jonge kinderen (OOJK) te doen toenemen en het percentage jongeren van 15 tot en met 29 jaar die geen werk hebben en geen onderwijs of opleiding volgen (NEET’s) te doen dalen tot 9 %. Een toename van de participatie van vrouwen aan de arbeidsmarkt is belangrijk om het groeipotentieel te doen toenemen en te reageren op de uitdaging in verband met de vergrijzi