MEDEDELING VAN DE COMMISSIE AAN HET EUROPEES PARLEMENT overeenkomstig artikel 251, lid 2, tweede alinea, van het EG-Verdrag over het gemeenschappelijk standpunt van de Raad met het oog op de aanneming van een richtlijn van het Europees Parlement en de Raad betreffende de sanering en de liquidatie van verzekeringsondernemingen

1986/0080 (COD)

MEDEDELING VAN DE COMMISSIE AAN HET EUROPEES PARLEMENT overeenkomstig artikel 251, lid 2, tweede alinea, van het EG-Verdrag over het gemeenschappelijk standpunt van de Raad met het oog op de aanneming van een richtlijn van het Europees Parlement en de Raad betreffende de sanering en de liquidatie van verzekeringsondernemingen

1. ACHTERGROND

- Op 23 december 1986 heeft de Commissie haar goedkeuring gehecht aan een voorstel voor een richtlijn tot coördinatie van de wettelijke en bestuursrechtelijke bepalingen betreffende de verplichte liquidatie van ondernemingen in het directe verzekeringsbedrijf [1]. Het voorstel werd ingediend bij de Raad op 23 januari 1987 en bij het Europees Parlement op 6 februari 1987.

[1] COM(86) 768 def./2, PB C 71 van 19.3.1987.

- Tijdens zijn 248e plenaire vergadering van 23 september 1987 [2] heeft het Economisch en Sociaal Comité een gunstig advies uitgebracht over het voorstel.

[2] PB C 319 van 30.11.1987, blz. 10.

- Het Europees Parlement heeft tijdens zijn plenaire zitting van 14 maart 1989 een wetgevingsresolutie [3] vastgesteld, waarin zijn advies over het voorstel van de Commissie was opgenomen.

[3] PE 124.469/fin. Rapporteur: P. Price.

- Op 12 september 1989 heeft de Commissie een gewijzigd voorstel [4] aangenomen naar aanleiding van het overleg met het Parlement en het Economisch en het Sociaal Comité.

[4] COM(89) 394 def., PB C 253 van 6.10.1989, blz. 3.

- Na jarenlange onderhandelingen, die herhaaldelijk werden afgebroken en weer hervat, heeft de Raad op 10 oktober 2000 het gemeenschappelijk standpunt [5] vastgesteld dat het onderwerp van deze mededeling vormt.

[5] PB ...........

2. DOEL VAN HET VOORSTEL VAN DE COMMISSIE

Het voornaamste doel van het onderhavige voorstel is ervoor te zorgen dat

- de bevoegde instantie van de lidstaat van herkomst als enige gemachtigd is om een liquidatieprocedure te openen ten aanzien van een verzekeringsonderneming met statutaire zetel in de Gemeenschap, waarbij deze bevoegde instantie haar eigen nationale wetgeving dient toe te passen (eenheidsbeginsel);

- de liquidatieprocedure betrekking heeft op alle in de Gemeenschap gelegen bijkantoren van de verzekeringsonderneming, ongeacht de lidstaat waarin deze bijkantoren zich bevinden (universaliteitsbeginsel) [6]; en

[6] Het voorstel is gebaseerd op het "dubbele beginsel van de eenheid van de procedure en de universaliteit van de gevolgen ervan". (COM(86) 768 def., toelichting).

- er een passend evenwicht bestaat tussen de bescherming van de rechten van de verzekerden - wier premies de middelen van de verzekeringsonderneming in stand houden - en de gewettigde belangen van andere schuldeisers. [7]

[7] Met het voorstel wordt beoogd "de vereisten van de bescherming van de rechten van de verzekerden, wier premies de middelen van de verzekeringsondernemingen in stand houden, te verenigen met de gewettigde belangen van andere schuldeisers, en met name van de werknemers". (COM(86) 768 def., toelichting).

3. COMMENTAAR OP HET GEMEENSCHAPPELIJK STANDPUNT

3.1. Algemene overwegingen

3.1.1. In het door de Raad vastgestelde gemeenschappelijk standpunt worden de kernelementen van het oorspronkelijke voorstel van de Commissie (hierna "het voorstel" genoemd) overgenomen. Evenals het voorstel steunt het gemeenschappelijk standpunt op de beginselen van eenheid, universaliteit en bescherming van schuldeisers uit hoofde van verzekering. De Commissie stemt in met de door de Raad aangebrachte wijzigingen. Zij is van oordeel dat deze aan de kwaliteit van de wettekst ten goede komen.

3.1.2. In het gemeenschappelijk standpunt wordt ten volle rekening gehouden met de algemene strekking van de amendementen die het Parlement in eerste lezing heeft goedgekeurd. Doordat het lange tijd heeft geduurd voordat het voorstel werd aangenomen, is de Raad tevens overgegaan tot een noodzakelijke herwerking van het voorstel met volledige inachtneming van de beginselen die aan de oorspronkelijke tekst ten grondslag hebben gelegen. Deze herziening was vereist om de bewoordingen van het voorstel aan te passen aan het rechtskader dat door de derde verzekeringsrichtlijnen (Derde Levensverzekeringsrichtlijn en Derde Schadeverzekeringsrichtlijn [8]) tot stand werd gebracht, en om de samenhang te bewaren met andere instrumenten van het Gemeenschapsrecht op insolventiegebied, zoals de verordening van de Raad betreffende insolventieprocedures [9] (hierna "Insolventieverordening" genoemd) en het parallelle voorstel betreffende de liquidatie van kredietinstellingen [10]. Er zij op gewezen dat hoewel het gemeenschappelijk standpunt en de Insolventieverordening op verschillende beginselen stoelen, tal van technische aspecten van beide instrumenten identiek zijn en derhalve op eenvormige wijze dienen te worden behandeld.

[8] Richtlijn 92/96/EEG (PB L 360 van 9.12.1992, blz. 1) en Richtlijn 92/49/EEG (PB L 228 van 11.8.1992, blz. 1).

[9] Verordening (EG) nr. 1346/2000 van de Raad van 29 mei 2000 betreffende insolventieprocedures (PB L 160 van 30 juni 2000, blz. 1).

[10] Gewijzigd voorstel voor een richtlijn van de Raad betreffende de sanering en de liquidatie van kredietinstellingen en van de depositogarantiestelsels [COM(88) 4 def., PB C 36 van 8.2.1988]. De Raad heeft een gemeenschappelijk standpunt met het oog op de aanneming van deze richtlijn vastgesteld op 17.7.2000.

3.1.3. Daarnaast heeft het gemeenschappelijk standpunt een ruimer toepassingsgebied dan het voorstel doordat het eenheidsbeginsel en het universaliteitsbeginsel niet alleen worden toegepast op de verplichte liquidatie, maar op om het even welke liquidatieprocedure, ongeacht of deze procedure vrijwillig dan wel verplicht is, en ongeacht of deze procedure al dan niet op insolventie berust. Bovendien werd het toepassingsgebied van de richtlijn uitgebreid tot saneringsmaatregelen die door de bevoegde instanties worden genomen met de bedoeling de financiële soliditeit van een verzekeringsonderneming in stand te houden of te herstellen, mits deze maatregelen van dien aard zijn dat zij de bestaande rechten van andere partijen dan de verzekeringsonderneming zelf aantasten. Het gemeenschappelijk standpunt bestrijkt derhalve alle gevallen waarin een verzekeringsonderneming met een crisissituatie wordt geconfronteerd of besluit haar werkzaamheden te beëindigen. Hierdoor genieten zowel schuldeisers uit hoofde van verzekering als andere schuldeisers een betere bescherming.

3.1.4. De voornaamste wijzigingen in het gemeenschappelijk standpunt in vergelijking met het voorstel van de Commissie worden hierna in detail toegelicht.

3.2. In het gemeenschappelijk standpunt verwerkte amendementen van het Parlement

De door het Parlement in eerste lezing voorgestelde en door de Commissie aanvaarde amendementen op het voorstel hadden ten doel de bekendmaking van de liquidatieprocedure te bevorderen teneinde de schuldeisers een betere bescherming te bieden (amendement 1), en ervoor te zorgen dat een dergelijke procedure overeenkomstig het beginsel van eenheid van de liquidatieprocedure effect sorteert op het gehele grondgebied van de Gemeenschap (amendementen 2 en 3). De algemene strekking van de amendementen van het Parlement is in het gemeenschappelijk standpunt overgenomen.

3.2.1. In overeenstemming met de geest van de amendementen van het Parlement bevat het gemeenschappelijk standpunt een aantal bepalingen (de artikelen 14, 15, 17 en 18) die het beginsel van de bekendmaking van de liquidatieprocedure waarborgen. Op de door de richtlijn bestreken saneringsmaatregelen zijn soortgelijke bepalingen van toepassing.

Artikel 14 bepaalt dat de beslissing tot opening van de liquidatieprocedure openbaar moet worden gemaakt: 1) overeenkomstig de in de lidstaat van herkomst geldende bekendmakingsprocedures, 2) in het Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen, en 3) met enigerlei andere door de toezichthoudende autoriteiten van de lidstaten vast te stellen middelen die deze autoriteiten op hun eigen grondgebied passend achten. Genoemd artikel schrijft tevens voor dat in de bekendmaking melding moet worden gemaakt van de voor de opening van de liquidatieprocedure bevoegde instantie van de lidstaat van herkomst, het toepasselijke recht en de aangewezen liquidateur.

Er mag echter niet worden volstaan met de bovenbeschreven bekendmaking alleen. Krachtens artikel 15 is het eveneens verplicht alle bekende, in de Gemeenschap verblijvende schuldeisers individueel van de beslissing in kennis te stellen. Deze bepaling schrijft ook voor welke informatie de kennisgeving moet bevatten. Artikel 17 specificeert de talen en de vorm van de kennisgeving.

Voorts verplicht artikel 18 de liquidateurs ertoe de schuldeisers regelmatig op de hoogte te houden van het verloop van de liquidatieprocedure.

3.2.2. Zoals door het Parlement werd aanbevolen, is het principe dat de door de bevoegde instantie van de lidstaat van herkomst geopende liquidatieprocedure op het gehele grondgebied van de Gemeenschap rechtswerking moet hebben (eenheids- en universaliteitsbeginselen) verduidelijkt en aangevuld. Dit principe is met name neergelegd in de artikelen 8 en 9 van het gemeenschappelijk standpunt. Met betrekking tot saneringsmaatregelen zijn soortgelijke bepalingen opgenomen (artikel 4).

Artikel 8 schrijft voor dat de bevoegde instanties van de lidstaat van herkomst als enige gemachtigd zijn om een beslissing te geven tot opening van een liquidatieprocedure. Gesteld wordt dat deze beslissing "zonder verdere formaliteiten op het grondgebied van alle andere lidstaten [wordt] erkend en aldaar rechtswerking heeft zodra de beslissing rechtswerking heeft in de lidstaat waar de procedure wordt geopend". Artikel 9 bepaalt dat de beslissing tot opening van de liquidatieprocedure, de liquidatieprocedure zelf en de rechtsgevolgen ervan worden beheerst door de wetgeving van de lidstaat van herkomst.

3.3. Andere door de Raad in het gemeenschappelijk standpunt aangebrachte wijzigingen

Zoals reeds in punt 3.1 is vermeld, is het gemeenschappelijk standpunt volledig herwerkt in vergelijking met het oorspronkelijke voorstel. Het heeft echter ook nog andere wijzigingen ondergaan, met name op de volgende punten:

3.3.1. Definitie van liquidatieprocedure [artikel 2, onder d)]

De in het gemeenschappelijk standpunt opgenomen definitie van liquidatieprocedure bestrijkt alle collectieve procedures die het te gelde maken en de verdeling van de activa van een verzekeringsonderneming behelzen uit hoofde van een optreden van een administratieve of rechterlijke instantie. Anders dan het oorspronkelijke voorstel beperkt het gemeenschappelijk standpunt zich derhalve niet tot de "verplichte" liquidatie, maar bevat het daarentegen een brede definitie waaronder alle liquidatieprocedures ten aanzien van een verzekeringsonderneming vallen, ongeacht of deze procedures al dan niet op insolventie berusten, en ongeacht of deze procedures vrijwillig dan wel verplicht zijn.

Doordat het begrip "liquidatie" ruim is gedefinieerd, heeft de richtlijn een breed toepassingsgebied. Dit leidt ertoe dat elke liquidatie van een verzekeringsonderneming uit de Gemeenschap op een georganiseerde manier en conform de op Europees niveau afgesproken regels plaatsvindt. Als gevolg hiervan genieten de schuldeisers afdoende wettelijke garanties inzake informatieverstrekking, openbaarmaking en non-discriminatie. Het brede toepassingsgebied van de richtlijn is derhalve gunstig voor de interne markt in het algemeen en voor de bescherming van de schuldeisers in het bijzonder.

3.3.2. Opneming van saneringsmaatregelen in het toepassingsgebied van de richtlijn [Artikel 1, lid 1, artikel 2, onder c), en artikel 3]

In tegenstelling tot het oorspronkelijke en gewijzigde voorstel is het gemeenschappelijk standpunt niet alleen van toepassing op liquidatieprocedures, maar ook op saneringsmaatregelen.

De onder het gemeenschappelijk standpunt vallende "saneringsmaatregelen" moeten aan de volgende voorwaarden voldoen: in de eerste plaats moeten zij ten doel hebben de financiële positie van een verzekeringsonderneming in stand te houden of te herstellen; in de tweede plaats moeten zij van dien aard zijn dat zij de bestaande rechten van andere partijen dan de verzekeringsonderneming zelf (derden) aantasten. De eerste voorwaarde is noodzakelijk om saneringsmaatregelen te onderscheiden van procedures waarmee het te gelde maken en verdelen van de activa van een verzekeringsonderneming wordt beoogd ("liquidatieprocedures"); de tweede voorwaarde leidt ertoe dat eventuele andere maatregelen die uitsluitend op de verzekeringsonderneming zelf betrekking hebben en de rechten van derden onverlet laten - en waaraan bijgevolg geen bijzondere eisen moeten worden gesteld -, van de werkingssfeer van de richtlijn worden uitgesloten.

De verzekeringsrichtlijnen bevatten reeds bepalingen die strekken tot harmonisatie van bepaalde saneringsmaatregelen [11]. Het gemeenschappelijk standpunt heeft evenwel niet de bedoeling een harmonisatie te bewerkstelligen van alle mogelijke saneringsmaatregelen waarin de nationale wetgevingen voorzien, maar verschaft daarentegen regels opdat deze maatregelen in heel de Gemeenschap op gecoördineerde wijze kunnen worden toegepast. Een dergelijke coördinatie is gunstig voor verzekerden en andere schuldeisers omdat aldus liquidatie kan worden voorkomen.

[11] Artikel 20 van Richtlijn 73/239/EEG (PB L 228 van 16.8.1973, blz. 12) en artikel 24 van Richtlijn 79/267/EEG (PB L 63 van 13.3.1979, blz. 12).

Het is niet wenselijk dat alle saneringsmaatregelen aan dezelfde bekendmakingsregels onderworpen zijn. Om die reden geldt de algemene bekendmakingsverplichting krachtens het gemeenschappelijk standpunt niet voor bepaalde saneringsmaatregelen die uitsluitend de rechten aantasten van aandeelhouders, leden of werknemers van een verzekeringsonderneming. Met andere woorden: indien de schuldeisers van een verzekeringsonderneming niet door de saneringsmaatregelen worden getroffen, is het volgens het gemeenschappelijk standpunt niet nodig om tot bekendmaking over te gaan, tenzij het op dergelijke saneringsmaatregelen toepasselijke recht (de wetgeving van het land van herkomst) anders bepaalt.

3.3.3. Passend evenwicht tussen de rechten van de schuldeisers uit hoofde van verzekering en van andere schuldeisers: behandeling van schuldvorderingen uit hoofde van verzekering (artikel 10, artikel 12 en bijlage)

Het oorspronkelijke voorstel voorzag in één enkele methode ("bijzonder voorrecht") voor de behandeling van schuldvorderingen uit hoofde van verzekering bij de liquidatie van een verzekeringsonderneming: de activa ter dekking van de technische voorzieningen dienden uitsluitend ten gunste van schuldeisers uit hoofde van verzekering te worden aangewend.

De overgrote meerderheid van de lidstaten kon echter niet met een dergelijke harmonisatie instemmen, omdat deze zou leiden tot een verstoring van het in hun respectieve nationale wetgevingen bestaande delicate politieke evenwicht tussen de diverse categorieën schuldeisers (gewone schuldeisers, schuldeisers uit hoofde van verzekering, werknemers, socialezekerheidsinstanties, belastingautoriteiten, houders van zakelijke rechten [12] enz.). Het is vooral hieraan te wijten dat de in de Raad gevoerde onderhandelingen over de richtlijn jarenlang in een impasse hebben verkeerd.

[12] Dit is een rechtsterm waarmee situaties worden bedoeld waarin een schuldeiser een prioritair en specifiek recht op een bepaald goed kan doen gelden. Een voorbeeld van een dergelijke situatie is een hypotheek op een pand. Dit laatste kan weliswaar deel uitmaken van de algemene vermogensportefeuille van een verzekeringsonderneming, maar indien de hypothecaire verplichtingen niet worden nagekomen, kan de schuldeiser een prioritair recht op het goed (in dit geval het pand) doen gelden.

Om dit obstakel te vermijden, voorziet het gemeenschappelijk standpunt in een tweede methode ("algemeen voorrecht") voor de bescherming van schuldeisers uit hoofde van verzekering. De toepassing van deze methode is voor de lidstaten facultatief. Volgens de Commissie mag ervan uit worden gegaan dat beide methoden, die aansluiten bij de regelingen die in de meeste lidstaten gangbaar zijn, de schuldeisers uit hoofde van verzekering een gelijkwaardige bescherming bieden.

Artikel 10 van het gemeenschappelijk standpunt bepaalt dat de lidstaten kunnen kiezen tussen twee alternatieve methoden: ofwel schrijven zij voor dat schuldvorderingen uit hoofde van verzekering met betrekking tot de activa ter dekking van de technische voorzieningen absoluut boven alle andere vorderingen bevoorrecht zijn ("bijzonder voorrecht"), ofwel schrijven zij voor dat vorderingen uit hoofde van verzekering een specifieke rangindeling krijgen met betrekking tot de algehele activa van de verzekeringsonderneming (waarbij alleen vorderingen betreffende salarissen, sociale zekerheid, belastingen en zakelijke rechten een hogere rangorde hebben) ("algemeen voorrecht").

Beide alternatieve methoden bieden de schuldeisers uit hoofde van verzekering weliswaar een gelijkwaardige bescherming, maar zijn duidelijk niet volkomen identiek. Aan elk van beide methoden zijn voor- en nadelen verbonden. Bij de eerste methode ("bijzonder voorrecht") nemen de schuldeisers uit hoofde van verzekering een hogere positie in de rangorde in dan bij de tweede methode ("algemeen voorrecht") omdat schuldvorderingen uit hoofde van verzekering voorrang moeten krijgen boven alle andere vorderingen. Daartegenover staat dat het "bijzondere voorrecht" uitsluitend geldt voor activa die dienen ter dekking van de technische voorzieningen, terwijl het "algemene voorrecht" op alle activa van de verzekeringsonderneming betrekking heeft. Beide methoden bieden schuldeisers uit hoofde van verzekering evenwel een afdoende bescherming en zorgen tevens voor een passend evenwicht tussen de belangen van deze schuldeisers en die van de andere schuldeisers van een verzekeringsonderneming.

Overigens biedt artikel 12 van het gemeenschappelijk standpunt een aanvullende garantie voor schuldeisers uit hoofde van verzekering ingeval voor de methode van het "algemeen voorrecht" wordt gekozen. De lidstaten die deze methode toepassen, moeten immers verlangen dat elke verzekeringsonderneming de vorderingen die bevoorrecht kunnen zijn boven vorderingen uit hoofde van verzekering (vorderingen betreffende salarissen, sociale zekerheid, belastingen en zakelijke rechten die vermeld zijn in de jaarrekening van de verzekeringsonderneming) dekt met onbezwaarde activa die aan dezelfde voorwaarden voldoen als activa die tegenover technische voorzieningen staan. Deze dekking door middel van activa moet te allen tijde gelden en onafhankelijk zijn van een eventuele liquidatie. Doel van deze aanvullende garantie is ervoor te zorgen dat "superbevoorrechte vorderingen" steeds met voldoende activa worden gedekt en het nakomen van de verplichtingen uit hoofde van verzekering derhalve niet in het gedrang brengen.

Er zij eveneens op gewezen dat de in het gemeenschappelijk standpunt vervatte ruime definitie van het begrip "schuldvordering uit hoofde van verzekering" [artikel 2, onder k)] aan de bescherming van de schuldeisers uit hoofde van verzekering ten goede zou moeten komen aangezien deze definitie bepalend is voor de werkingssfeer van beide alternatieve methoden. In het gemeenschappelijk standpunt is immers gepoogd de door de richtlijn te bestrijken schuldvorderingen uit hoofde van verzekering zo nauwkeurig mogelijk te specificeren. Elk bedrag dat een verzekeringsonderneming verschuldigd is uit hoofde van een verzekeringstransactie, valt onder de definitie. Niet alleen vorderingen van verzekerden, verzekeringnemers en begunstigden, maar ook vorderingen van benadeelden die het recht hebben om een rechtstreekse vordering tegen een verzekeringsonderneming in te stellen, worden als schuldvorderingen uit hoofde van verzekering aangemerkt. Daarenboven bestrijkt de definitie ook de premies die een verzekeringsonderneming als gevolg van de niet-sluiting of annulering van een verzekeringstransactie verschuldigd is.

De facultatieve duale regeling voor de behandeling van schuldvorderingen uit hoofde van verzekering betekent hoe dan ook een belangrijke stap voorwaarts voor de bescherming van de verzekeringnemers in vergelijking met de huidige stand van zaken. Momenteel genieten de verzekeringnemers in sommige lidstaten immers geen enkel voorrecht in geval van liquidatie van een verzekeringsonderneming. Bovendien zouden in de huidige situatie een eventuele territoriale liquidatieprocedure en de kosten van juridische geschillen resulteren in een aanzienlijke vermindering van de bedragen die de verzekeringnemers uit hoofde van hun vorderingen ontvangen.

3.3.4. Intrekking van de vergunning (artikel 13)

Ten aanzien van deze kwestie wordt in het gemeenschappelijk standpunt gekozen voor een evenwichtige oplossing die geënt is op de in de verschillende lidstaten gangbare praktijken en tevens in de lijn ligt van het parallelle voorstel betreffende de liquidatie van kredietinstellingen en de Insolventieverordening. Het gemeenschappelijk standpunt bepaalt immers dat de opening van een liquidatieprocedure tot gevolg heeft dat de door de toezichthouders van het land van herkomst verleende vergunning wordt ingetrokken, voorzover deze vergunning niet reeds eerder was ingetrokken. De intrekking van de vergunning belet echter niet dat de verzekeringsonderneming de activiteiten voortzet die ten behoeve van de liquidatie noodzakelijk kunnen zijn.

3.3.5. Toepasselijk recht (artikel 4, artikel 9 en de artikelen 19 tot en met 26)

Geheel in overeenstemming met het eenheidsbeginsel bepaalt artikel 9 van het gemeenschappelijk standpunt dat de liquidatieprocedure en de rechtsgevolgen ervan worden beheerst door het recht van de lidstaat van herkomst (lex concursus). Krachtens artikel 4 geldt dezelfde regel voor saneringsmaatregelen. Om te verduidelijken hoe dit beginsel in de praktijk moet worden toegepast, wordt in artikel 9, lid 2, een niet-exhaustieve opsomming gegeven van de aangelegenheden die onder de lex concursus vallen. Deze opsomming spoort met het bepaalde in de Insolventieverordening.

De richtlijn kan evenwel niet voorbijgaan aan de bestaande verschillen tussen de rechtsstelsels van de lidstaten. Daar de harmonisatie van fundamentele aspecten van het burgerlijk recht duidelijk buiten het bestek van de onderhavige richtlijn valt, moet zij zich beperken tot het beschermen van het gewettigd vertrouwen en het erkennen van bepaalde handelingen in andere lidstaten dan de lidstaat van herkomst. Het gemeenschappelijk standpunt voorziet daarom in speciale regels betreffende het toepasselijke recht wanneer er sprake is van bijzonder belangrijke rechten en rechtsbetrekkingen. Op deze wijze tracht het de rechtszekerheid en de veiligheid van de transacties te waarborgen en tegelijkertijd het marktvertrouwen in stand te houden.

In deze complexe materie wordt door het gemeenschappelijk standpunt ten volle rekening gehouden met de desbetreffende bepalingen die in de Insolventieverordening zijn opgenomen en die in het kader van de Raad werden vastgesteld door de deskundigen van de lidstaten ter zake van het burgerlijk recht. Enigerlei inconsistentie op dit gebied tussen de onderhavige richtlijn en de Insolventieverordening zou immers onterecht zijn en grote problemen voor de lidstaten met zich meebrengen bij de omzetting van beide instrumenten van het Gemeenschapsrecht in hun nationale wetgeving.

In deze context stelt het gemeenschappelijk standpunt de volgende speciale regels betreffende het toepasselijke recht vast:

(1) Gevolgen voor bepaalde overeenkomsten en rechten (artikel 19)

De gevolgen van de saneringsmaatregelen en liquidatieprocedures voor arbeidsovereenkomsten, overeenkomsten die het recht geven op het genot of de verkrijging van een onroerend goed, en de rechten op onroerend goed, schepen of luchtvaartuigen worden beheerst door het recht dat op deze overeenkomsten en rechten van toepassing is. Dit betekent bijvoorbeeld dat de gevolgen van de liquidatie voor een arbeidsovereenkomst of voor een overeenkomst met betrekking tot een onroerend goed, die de verzekeringsonderneming vóór de opening van de liquidatieprocedure heeft ondertekend (bv. verlenging of beëindiging van de overeenkomst, te betalen vergoeding enz.), worden beheerst door het recht dat op de overeenkomst in kwestie van toepassing is. Dit is nodig om het gewettigd vertrouwen van de andere overeenkomstsluitende partij (bv. de werknemers) van de toepassing van het recht van een andere lidstaat (lex concursus) te vrijwaren.

Zoals echter in overweging 25 van het gemeenschappelijk standpunt is aangegeven, worden andere aspecten zoals de indiening, de verificatie, de toelating en de rangindeling van de vorderingen met betrekking tot dergelijke overeenkomsten en rechten wel door de lex concursus beheerst. Dit betekent bijvoorbeeld dat de juridische status van een arbeidsovereenkomst en de rechten en verplichtingen van de partijen ten gevolge van de opening van een liquidatieprocedure worden beheerst door de in de lidstaat geldende wetgeving met betrekking tot het op de overeenkomst toepasselijke recht, maar dat de executie van een met deze overeenkomst verband houdende vordering op de verzekeringsonderneming in het kader van de liquidatieprocedure overeenkomstig de lex concursus moet geschieden.

(2) Zakelijke rechten van derden (artikel 20) en eigendomsvoorbehoud (artikel 21)

"Zakelijk recht" is een rechtsterm waarmee situaties worden bedoeld waarin een schuldeiser een prioritair en specifiek recht op een bepaald goed kan doen gelden. Een voorbeeld van een dergelijke situatie is een hypotheek op een pand.

Het gemeenschappelijk standpunt bepaalt dat wanneer een derde een zakelijk recht kan doen gelden op een goed dat aan een verzekeringsonderneming toebehoort en dat zich niet bevindt in de lidstaat van herkomst waar de liquidatieprocedure wordt geopend, de opening van deze liquidatieprocedure dit in een andere lidstaat ontstane "zakelijk recht" onverlet laat. Aangezien de status van de "zakelijke rechten" in de faillissementswetgeving van de lidstaten niet is geharmoniseerd, is er in het gemeenschappelijk standpunt, in navolging van de Insolventieverordening, de voorkeur aan gegeven voor te schrijven dat de liquidatieprocedure van generlei invloed is op dergelijke "zakelijke rechten" op goederen die zich in een andere lidstaat dan de lidstaat van herkomst bevinden. Hiermee wordt beoogd te vermijden dat het gewettigd vertrouwen van een schuldeiser dat beschermd is door middel van een zakelijk recht dat betrekking heeft op een handeling die overeenkomstig de wetgeving van een gegeven lidstaat is verricht, bij de opening van een liquidatieprocedure in een andere lidstaat wordt achtergesteld. Er zij op gewezen dat "zakelijke rechten" van groot belang zijn voor het verlenen van kredieten.

Met betrekking tot een zich niet in de lidstaat van herkomst bevindend goed van een verzekeringsonderneming dat bezwaard is met een eigendomsvoorbehoud ten gunste van een derde (een juridische situatie die sterk gelijkt op die welke zich bij de "zakelijke rechten" voordoet), wordt in het gemeenschappelijk standpunt om de bovenbeschreven redenen voor dezelfde oplossing als bij de "zakelijke rechten" geopteerd.

(3) Verrekening (artikel 22)

Wanneer overeenkomstig de rechtsconflictregels het recht op verrekening voortvloeit uit een ander nationaal recht dan de lex concursus, biedt het gemeenschappelijk standpunt, in navolging van de Insolventieverordening, de schuldeiser van een verzekeringsonderneming de mogelijkheid dit recht als een verkregen recht aan te voeren tegen de liquidatieprocedure. In dat geval laat de opening van de procedure het recht op verrekening onverlet.

Deze bepaling is opgenomen ter bescherming van het gewettigd vertrouwen van de schuldeiser. Aldus opgevat wordt het recht op verrekening als het ware een soort waarborg die beheerst wordt door een recht op de toepassing waarvan de betrokken schuldeiser bij het sluiten van een overeenkomst of het aangaan van een lening kan rekenen. Deze bepaling is van toepassing op de verrekening van vorderingen die zijn ontstaan vóór de opening van de liquidatieprocedure. De erkenning van het recht op verrekening van vorderingen die na de opening van de liquidatieprocedure zijn ontstaan, wordt geregeld bij de lex concursus.

(4) Gereglementeerde markten (artikel 23)

Wat het effect van de richtlijn op transacties op gereglementeerde financiële markten betreft, spoort het gemeenschappelijk standpunt met de overige instrumenten van het Gemeenschapsrecht op insolventiegebied (het parallelle voorstel betreffende de liquidatie van kredietinstellingen en de Insolventieverordening).

De gevolgen van het nemen van een saneringsmaatregel of van de opening van een liquidatieprocedure voor de rechten en verplichtingen van deelnemers aan een gereglementeerde markt worden beheerst door het recht dat op die markt van toepassing is. Op deze manier wil het gemeenschappelijk standpunt potentiële conflicten vermijden tussen de lex concursus en het recht van de lidstaat waar de markt zich bevindt, teneinde het algemene vertrouwen in de gereglementeerde markten in stand te houden.

(5) Nadelige handelingen (artikel 24)

Deze bepaling moet in samenhang worden gezien met artikel 9, lid 2, onder l), van het gemeenschappelijk standpunt, waarin de algemene regel is neergelegd dat de rechtsgeldigheid van voor de schuldeisers nadelige rechtshandelingen wordt beheerst door de lex concursus. Deze algemene regel geldt zelfs ook ten volle in de bovenbeschreven gevallen waarin een specifieke rechtshandeling onder een ander recht dan de lex concursus valt: indien de handeling nadelig is voor de schuldeisers, dan is het recht dat de rechtsgeldigheid van deze handeling beheerst de lex concursus.

Artikel 24 van het gemeenschappelijk standpunt voorziet echter in een uitzondering op deze algemene regel. Deze uitzondering betreft een door een verzekeringsonderneming vóór de opening van de liquidatiesprocedure gestelde rechtshandeling die aan de volgende drie voorwaarden voldoet: i) de handeling is nadelig voor het geheel van de schuldeisers; ii) de handeling is onderworpen aan het recht van een andere lidstaat dan de lidstaat van herkomst; en iii) genoemd recht voorziet in het geval in kwestie niet in de mogelijkheid de handeling te bestrijden. Wanneer degene die voordeel heeft gehad bij de omstreden handeling kan bewijzen dat aan de drie vorenvermelde voorwaarden is voldaan, dan wordt de rechtsgeldigheid van deze handeling beheerst door het op de handeling toepasselijke recht in plaats van door de lex concursus.

Doel van deze bepaling is het gewettigd vertrouwen te beschermen van derden die met een verzekeringsonderneming transacties hebben gesloten die kunnen worden aangevochten als gevolg van de terugwerkende kracht van de liquidatieprocedure of door vorderingen van de liquidateur. Er zij op gewezen dat er grote verschillen bestaan tussen de wetgevingen van de lidstaten voor wat betreft de termijn waarbinnen en de voorwaarden waaronder de rechtsgeldigheid van een handeling door de terugwerkende kracht van de liquidatie kan worden aangetast. In een dergelijke situatie wordt in het gemeenschappelijk standpunt voor dezelfde oplossing geopteerd als in de Insolventieverordening: ter bescherming van de rechtszekerheid van de rechtshandeling geldt het recht waaraan de handeling in kwestie onderworpen is, veeleer dan dat de rechtsgeldigheid van de handeling wordt beheerst door het recht van een andere lidstaat (lex concursus).

Deze bepaling is uiteraard niet bedoeld ter bescherming van frauduleuze handelingen (consilium fraudis). Eén van de voorwaarden voor de toepassing van de bepaling is immers dat het op de handeling toepasselijke recht niet in de mogelijkheid voorziet de handeling te bestrijden. Frauduleuze handelingen voldoen niet aan deze voorwaarde omdat de wetgevingen van alle lidstaten in specifieke rechtsmiddelen voorzien om dergelijke handelingen nietig te verklaren, nog afgezien van de strafrechtelijke sancties die aan dat soort handelingen verbonden zijn.

(6) Bescherming van derde kopers (artikel 25)

Deze bepaling heeft uitsluitend betrekking op bepaalde handelingen die na het nemen van een saneringsmaatregel of na de opening van een liquidatieprocedure worden gesteld. Indien een verzekeringsonderneming ten aanzien waarvan een saneringsmaatregel is genomen of een liquidatieprocedure is geopend, door een handeling onder bezwarende titel beschikt over een onroerend goed, een schip, een luchtvaartuig of geregistreerde effecten, dan wordt de rechtsgeldigheid van die handeling beheerst door het recht van de lidstaat waar het goed zich bevindt.

Deze bepaling is erop gericht het gewettigde vertrouwen van een derde koper te beschermen en de liquidatie van de boedel door de bewindvoerder of liquidateur te vergemakkelijken. Indien de rechtsgeldigheid van de verkrijging immers door het recht van een andere lidstaat wordt beheerst (het recht van de lidstaat van herkomst), dan zouden de derde kopers weigerachtig staan tegenover het sluiten van transacties met een verzekeringsonderneming ten aanzien waarvan een saneringsmaatregel is genomen of een liquidatieprocedure is geopend.

(7) Lopende rechtsvorderingen (artikel 26)

De gevolgen van een saneringsmaatregel of een liquidatieprocedure voor een tegen een verzekeringsonderneming lopende rechtsvordering moeten worden beheerst door het recht van de lidstaat waar de rechtsvordering aanhangig is.

Het spreekt vanzelf dat de gevolgen van een liquidatie voor een rechtsvordering die werd ingesteld vóór de opening van de liquidatieprocedure, door één en hetzelfde recht moeten worden beheerst totdat de rechtsvordering haar loop heeft genomen en een beslissing is gegeven. Zoals echter in overweging 26 wordt gesteld, dienen de gevolgen van een saneringsmaatregel of een liquidatieprocedure voor de afzonderlijke executiemaatregelen die uit een dergelijke rechtsvordering voortkomen, door de wetgeving van de lidstaat van herkomst te worden beheerst.

4. CONCLUSIES

De Commissie is van oordeel dat het gemeenschappelijk standpunt de kernelementen bevat van haar voorstel en van de amendementen van het Europees Parlement die zij heeft aanvaard en in haar gewijzigde voorstel heeft overgenomen. De Commissie kan dit gemeenschappelijk standpunt dan ook aan het Europees Parlement aanbevelen.

Gedaan te Brussel, op [...]

Voor de Commissie

De Voorzitter