EUROPESE COMMISSIE Brussel, 18.12.2017 COM(2017) 776 final VERSLAG VAN DE COMMISSIE AAN HET EUROPEES PARLEMENT EN DE RAAD Solidariteitsfonds van de Europese Unie Jaarverslag 2016



INHOUDSOPGAVE 1.Inleiding 2.In 2016 ontvangen aanvragen 3.Financiering 4.Afsluitingen 5.Conclusies 1.Inleiding In artikel 12 van Verordening (EG) nr. 2012/2002 van de Raad van 11 november 2002 tot oprichting van het Solidariteitsfonds van de EU ("de verordening") is bepaald dat elk jaar bij het Europees Parlement en de Raad een verslag wordt ingediend over de activiteiten van het fonds in het voorgaande jaar. In het thans voorliggende verslag worden de activiteiten beschreven van het Solidariteitsfonds van de EU ("het Solidariteitsfonds") in 2016. Het verslag biedt een overzicht van de in 2016 ontvangen aanvragen en afgesloten dossiers. De aanvragen die in 2016 bij de Commissie werden ingediend, zijn beoordeeld volgens de herziene criteria die zijn vastgelegd in de verordening zoals gewijzigd in 2014 . In 2016 heeft de Commissie zes aanvragen voor een financiële bijdrage uit het Solidariteitsfonds ontvangen, namelijk van Griekenland (aardbeving in Lefkada), het Verenigd Koninkrijk (overstromingen), Duitsland (overstromingen in Niederbayern), Cyprus (droogte en bosbranden), Portugal (bosbranden op Madeira) en Italië (aardbevingen). De reeks aardbevingen in de Italiaanse Apennijnen tussen augustus 2016 en januari 2017 vormt de grootste natuurramp voor het Solidariteitsfonds. Vier landen vroegen voorschotbetalingen aan zoals ingevoerd bij de herziening van de verordening in 2014. In die dossiers heeft de Commissie de voorschotten, ten belope van 31,3 miljoen EUR, binnen enkele weken na ontvangst van de aanvragen uitbetaald. In 2016 werd een bedrag van 33,1 miljoen EUR uit het Solidariteitsfonds ter beschikking gesteld voor twee aanvragen: de aardbeving in Griekenland en de overstromingen in Duitsland. De besluiten inzake de overige vier aanvragen die in 2016 werden ontvangen, zijn begin 2017 genomen. In 2016 heeft de Commissie vier dossiers van het Solidariteitsfonds afgesloten. De details zijn beschreven in punt 4. Bijlage I bevat de in 2016 geldende drempels voor de beschikbaarstelling van middelen uit het Solidariteitsfonds bij een "grote natuurramp". Bijlage II bevat een overzicht van de in 2016 ontvangen aanvragen, met inbegrip van de desbetreffende financiële gegevens. 2.In 2016 ontvangen aanvragen De Commissie heeft in 2016 zes aanvragen voor een financiële bijdrage uit het Solidariteitsfonds ontvangen. Al die aanvragen werden ingediend binnen de wettelijke termijn van "uiterlijk twaalf weken na de datum waarop de eerste als gevolg van een natuurramp ontstane schade zich heeft voorgedaan" (artikel 4, lid 1, van de verordening). Vier van de aanvragen hadden betrekking op regionale natuurrampen en twee op een grote natuurramp. GRIEKENLAND – Aardbeving op Lefkada 2015 In de ochtend van 17 november 2015 werd Lefkada getroffen door een reeks aardbevingen met een kracht van 6,1 op de schaal van Richter. Ook in het noorden van Ithaki en Kefalonia werd schade vastgesteld. Na de aardbeving volgden nog meerdere naschokken. Er werd tijdelijke huisvesting, opvang en voedsel verstrekt aan de getroffen bevolking. Bij de aardbeving raakten 120 wooneenheden beschadigd, waarvan er 20 onbewoonbaar werden geacht. Er werd schade vastgesteld aan de provinciale en gemeentelijke infrastructuurnetwerken, particuliere en publieke gebouwen (zoals het plaatselijke ziekenhuis, havens) en culturele sites (hoofdzakelijk kerken). Enkele van de belangrijkste toeristische stranden in het westen van het eiland raakten bedolven door aardverschuivingen en werden vernield. Griekenland heeft op 5 februari 2016 een financiële bijdrage uit het Solidariteitsfonds aangevraagd. Als reactie op een verzoek van de Commissie werd op 9 maart 2016 bijgewerkte informatie ingediend.

De Griekse autoriteiten raamden de totale directe schade aanvankelijk op 65,919 miljoen EUR. In maart 2016 stelden de Griekse autoriteiten de totale directe schade bij naar 66,073 miljoen EUR. De schade vertegenwoordigde 2,1 % van het regionale bruto binnenlands product (bbp) van de betrokken NUTS 2-regio Ionia Nisia (EL62), waarmee de aardbeving werd aangemerkt als regionale natuurramp. De drempel voor de beschikbaarstelling van middelen uit het Solidariteitsfonds voor deze regio bedraagt 1,5 % van het regionale bbp. Op 8 april 2016 heeft de Commissie een voorschot aan Griekenland uitbetaald ten belope van 164 798 EUR, hetgeen overeenkomt met 10 % van de verwachte financiële bijdrage uit het Solidariteitsfonds. De Commissie beoordeelde het verzoek en stelde op 21 juni 2016 aan het Europees Parlement en de Raad voor om een bedrag van 1 651 834 EUR uit het Solidariteitsfonds ter beschikking te stellen. Het saldo van de financiële bijdrage uit het fonds is op 15 november 2016 aan Griekenland uitbetaald, nadat de overeenkomstige gewijzigde begroting door het Europees Parlement en de Raad was goedgekeurd. VERENIGD KONINKRIJK – Overstromingen 2015 Op 5 december 2015 werd het Verenigd Koninkrijk (VK) geteisterd door grootschalige overstromingen in 11 regio's. De ramp trof meer dan 16 000 huishoudens en 4 985 bedrijven, en voor ongeveer 3 600 gezinnen moest elders onderdak worden gezocht. Bij de reddings- en hersteloperaties waren 1 700 militairen betrokken en waren er te allen tijde ongeveer 700 militairen op het terrein aanwezig. De ramp had grote gevolgen voor de toeristische sector (bv. annulering van hotelkamers, minder toeristen), aangezien alleen al in het noorden van Engeland 35 % van de toeristische bedrijven in gebieden ligt die door de overstromingen werden getroffen. Ook boerderijen leden een productieverlies. Het VK diende op 26 februari 2016 een aanvraag voor een financiële bijdrage uit het Solidariteitsfonds in met een geraamde totale directe schade van 2 300 miljoen EUR. In de aanvragen wezen de autoriteiten van het VK erop dat de schadebeoordeling nog niet afgerond was en dat het gerapporteerde bedrag een voorlopig bedrag was. De definitieve aanvraag met het bijgewerkte cijfer van 2 412,042 miljoen EUR werd op 22 september 2016 ingediend. De ramp werd als een regionale natuurramp beschouwd, aangezien de totale directe schade 5,77 % van het gewogen gemiddelde van het regionale bbp van de 11 betrokken NUTS 2-regio's vertegenwoordigde en dus duidelijk boven de drempel van 1,5 % van het gewogen gemiddelde van het regionale bbp lag, zoals bepaald in de verordening. Het VK heeft niet om de betaling van een voorschot verzocht. De Commissie beoordeelde het verzoek en stelde op 13 januari 2017 aan het Europees Parlement en de Raad voor om een bedrag van 60 301 050 EUR uit het Solidariteitsfonds ter beschikking te stellen. De informatie die nodig is om de financiële bijdrage uit te betalen, is op 5 mei 2017 door het VK verstrekt. Het bedrag is op 17 juli 2017 aan het Verenigd Koninkrijk uitbetaald, nadat de overeenkomstige gewijzigde begroting door het Europees Parlement en de Raad was goedgekeurd. DUITSLAND – Overstromingen Niederbayern 2016 In mei en juni 2016 werd Duitsland getroffen door ongewoon hevige regenval waarbij rivieren buiten hun oevers traden en verschillende dorpen overstroomden, in het bijzonder in de regio Niederbayern. Het district Rottal-Inn in Niederbayern werd het zwaarst getroffen. De stad Simbach am Inn werd op 1 juni bijna volledig vernietigd. Alleen al in het district Rottal-Inn overstroomde een gebied van bijna 430 km² met zo'n 5 000 woningen. In het totaal werden meer dan 47 000 mensen in Niederbayern getroffen en zijn zeven personen om het leven gekomen. De ramp beschadigd publieke infrastructuur, particuliere woningen en bedrijven. Duitsland heeft op 19 augustus 2016 een financiële bijdrage uit het Solidariteitsfonds aangevraagd. De aanvraag had uitsluitend betrekking op de NUTS 2-regio Niederbayern (DE22). De geraamde totale directe schade bedroeg 1 259,005 miljoen EUR. Dat bedrag vertegenwoordigde 3,03 % van het bbp van de regio en bedroeg dus meer dan de in de verordening vastgestelde regionale drempel van 1,5 %. Duitsland heeft niet om de betaling van een voorschot verzocht. De Commissie beoordeelde het verzoek en stelde op 14 juni 2016 aan het Europees Parlement en de Raad voor om een bedrag van 31 475 125 EUR uit het Solidariteitsfonds ter beschikking te stellen. Nadat de overeenkomstige gewijzigde begroting was goedgekeurd door het Europees Parlement en de Raad, werd de financiële bijdrage uit het Fonds op 29 maart 2017 aan Duitsland uitbetaald. CYPRUS – Droogte en branden 2016 Van oktober 2015 tot juni 2016 werd Cyprus geteisterd door een periode met bijzonder weinig neerslag en opeenvolgende hittegolven. De daaruit voortvloeiende droogte leidde tot mislukte oogsten, bos- en heidebranden en watertekorten. De waterschaarste had ernstige gevolgen voor de landbouw, huishoudens en het milieu. In grote delen van de districten Nicosia, Larnaca en Famagusta ging 100 % van de door regen bevloeide gewassen (zoals gerst, tarwe en andere niet-geïrrigeerde voedergewassen) verloren. Er stroomde aanzienlijk minder water naar de waterbekkens, en in het bijzonder naar Dam Kouris, de belangrijkste bron voor waterzuiveringsinstallaties en irrigatie. Midden juni ontstonden er door een hittegolf op Cyprus twee grote bosbranden. Bij de eerste, in Argaka, ging 763 ha van het nationale bos Pafos in vlammen op. Bij de tweede, in Solea, brandde een gebied van 1897 ha af, dat grotendeels tot het nationale bos Adelfoi behoorde. Cyprus heeft op 5 september 2016 een bijdrage uit het Solidariteitsfonds aangevraagd. Cyprus raamde de totale directe schade veroorzaakt door de droogte en de bosbranden op 180,803 miljoen. Dit bedrag lag boven de in 2016 voor Cyprus geldende drempel voor de beschikbaarstelling van middelen uit het Solidariteitsfonds bij een grote natuurramp van 101,412 miljoen EUR (namelijk 0,6 % van het bni op basis van gegevens van 2014). Op 5 december 2016 heeft de Commissie een voorschot aan Cyprus uitbetaald ten belope van 729 876 EUR, hetgeen overeenkomt met 10 % van de verwachte financiële bijdrage uit het Solidariteitsfonds. De Commissie beoordeelde het verzoek en stelde op 24 januari 2017 aan het Europees Parlement en de Raad voor om een bedrag van 7 298 760 EUR uit het Solidariteitsfonds ter beschikking te stellen. Het saldo van de financiële bijdrage uit het fonds is op 16 mei 2017 aan Cyprus uitbetaald, nadat de overeenkomstige gewijzigde begroting door het Europees Parlement en de Raad was goedgekeurd. PORTUGAL – Bosbranden op het eiland Madeira 2016 Door de hoge temperaturen, krachtige windvlagen en de bijzonder geringe hoeveelheid neerslag waardoor het eiland Madeira tussen 8 en 13 augustus 2016 werd getroffen, ontstonden grote bosbranden met bijzonder ernstige gevolgen voor de hoofdstad Funchal en de gemeente Calheta. De bosbranden hadden tevens grote gevolgen voor het dagelijkse leven en de eigendommen van de bevolking, en er vielen drie doden. Het afgebrande gebied besloeg 6 000 ha, waarvan 560 ha beschermd gebied was dat deel uitmaakte van het Natura 2000-netwerk. Historische gebouwen en honderden particuliere woningen raakten beschadigd of werden vernield. Ook basisinfrastructuur, bedrijven en de landbouwsector werden getroffen.

Portugal heeft op 21 september 2016 een bijdrage uit het Solidariteitsfonds aangevraagd. Portugal heeft op 26 oktober 2016 aanvullende informatie ingestuurd om de aanvraag te vervolledigen. De Portugese autoriteiten dienden een aanvraag in voor een regionale natuurramp en raamden de totale directe schade veroorzaakt door de ramp op 157 miljoen EUR. Voor de ultraperifere gebieden – waartoe Madeira behoort – ligt de drempel voor een regionale natuurramp op 1 % van het regionale bbp. De gerapporteerde directe schade vertegenwoordigde 3,84 % van het bbp van Madeira , waarmee de bosbranden werden aangemerkt als regionale natuurramp. Op 23 november 2016 heeft de Commissie een voorschot aan Portugal uitbetaald ten belope van 392 500 EUR, hetgeen overeenkomt met 10 % van de verwachte financiële bijdrage uit het Solidariteitsfonds. De Commissie beoordeelde het verzoek en stelde op 24 januari 2017 aan het Europees Parlement en de Raad voor om een bedrag van 3 925 000 EUR uit het Solidariteitsfonds ter beschikking te stellen. Het saldo van de financiële bijdrage uit het fonds is op 16 mei 2017 aan Portugal uitbetaald, nadat de overeenkomstige gewijzigde begroting door het Europees Parlement en de Raad was goedgekeurd. ITALIË – Reeks aardbevingen 2016/2017 Italië werd op 24 augustus 2016 getroffen door een aardbeving met een kracht van 6 op de schaal van Richter. Die trof grote delen van de Apennijnen in Midden-Italië, in de regio's Abruzzen, Latium, Marche en Umbrië. Er volgden talrijke naschokken. Eind oktober 2016 werd dezelfde regio opnieuw getroffen door twee zware aardbevingen. De eerste deed zich voor op 26 oktober en had een kracht van 5,9 op de schaal van Richter. De tweede volgde op 30 oktober 2016, met een kracht van 6,5. Deze aardbevingen maakten de situatie nog erger en veroorzaakten grote bijkomende schade in de getroffen gebieden. Op 18 januari 2017 troffen vier nieuwe aardbevingen het zuidelijke deel van het gebied, waar infrastructuur en huizen die eerder al schade hadden opgelopen, instortten door de combinatie van zware sneeuwval en de nieuwe schokken. Particuliere en publieke gebouwen, infrastructuur, bedrijven, de landbouw en belangrijk cultureel erfgoed over een groot gebied liepen ernstige schade op bij wat de zwaarste ramp is gebleken waarmee het Solidariteitsfonds ooit te maken heeft gekregen. Italië heeft op 16 november 2016 een financiële bijdrage uit het Solidariteitsfonds aangevraagd. Op grond daarvan heeft de Commissie een voorschot op de verwachte bijdragen uit het Solidariteitsfonds ten belope van 30 miljoen EUR toegekend en op 9 december 2016 uitbetaald. Om de latere aardbevingen in aanmerking te nemen, heeft Italië op 15 februari 2017 een bijgewerkte aanvraag ingediend met een herziene raming van alle schade die tussen 24 augustus 2016 en 18 januari 2017 door de aardbevingen werd veroorzaakt. Op 25 mei 2017 is aanvullende informatie overgelegd. Op het moment van schrijven was de behandeling van deze aanvraag nog niet afgerond. Er zal verslag over worden uitgebracht in het jaarverslag 2017 van het Solidariteitsfonds.

3.Financiering Het Europees Parlement en de Raad hebben in 2016 twee financiële bijdragen uit het Solidariteitsfonds goedgekeurd. (1)Griekenland, aardbeving Lefkada 2015: Het Europees Parlement en de Raad hebben op 11 oktober 2016 de terbeschikkingstelling van middelen uit het Solidariteitsfonds goedgekeurd. Het volledige vereiste bedrag van 1 651 834 EUR kon worden gedekt door de 50 miljoen EUR aan kredieten die in de begroting voor eventuele voorschotten in 2016 beschikbaar waren gesteld. De betaling aan Griekenland werd uitgevoerd in november 2016. (2)Duitsland, overstromingen in Niederbayern 2016: Het Europees Parlement en de Raad hebben op 19 oktober 2016 een financiële bijdrage uit het Solidariteitsfonds goedgekeurd ten belope van 31 475 125 EUR . Aangezien de betaling niet kon worden uitgevoerd in 2016, moesten de begrotingskredieten worden overgedragen naar 2017. De betaling aan Duitsland werd uitgevoerd in maart 2017. In 2016 vroegen vier landen (Griekenland, Cyprus, Portugal en Italië) om voorschotbetalingen. De Commissie heeft alle verzoeken voor in totaal 31,287 miljoen EUR goedgekeurd. Deze werden betaald uit de reserve van 50 miljoen EUR voor voorschotten die was opgenomen in de begroting 2016. Griekenland ontving het voorschot in april 2016, Portugal in november en Cyprus en Italië in december. Begunstigde staat Ramp Categorie Procedure Bedrag (in EUR) Griekenland Aardbeving Lefkada 2015 regionaal Besluit tot beschikbaarstelling 1 651 834 Duitsland Overstromingen Niederbayern 2016 regionaal Gewijzigde

begroting 31 475 125 TOTAAL-GENERAAL 33 126 959 4.Afsluitingen In de loop van 2016 heeft de Commissie vier dossiers van het Solidariteitsfonds afgesloten die allemaal zijn uitgevoerd onder de voorwaarden van de verordening vóór de herziening ervan in 2014. Onder deze voorwaarden was in artikel 8, lid 2, bepaald dat de begunstigde staten uiterlijk 18 maanden na de datum van uitbetaling van de financiële bijdrage een verslag over de uitvoering van de financiële bijdrage ("uitvoeringsverslag") moesten indienen, samen met een verklaring waarin de uitgaven werden verantwoord ("validiteitsverklaring"). (1)Spanje, bosbranden van 2003: de financiële bijdrage uit het Solidariteitsfonds beliep 1,331 miljoen EUR. Spanje heeft het uitvoeringsverslag en de validiteitsverklaring ingediend in maart 2006. De Commissie heeft Spanje om aanvullende informatie verzocht om haar beoordeling te kunnen afronden. De Spaanse autoriteiten meldden dat een bedrag van 778 258,73 EUR moest worden terugbetaald. De Commissie heeft dat bedrag teruggevorderd en het dossier in juni 2016 afgesloten. (2)Spanje, aardbeving in Lorca van 2011: de financiële bijdrage uit het Solidariteitsfonds beliep 21,071 miljoen EUR. Spanje verzocht om een verlenging van de termijn voor het indienen van het uitvoeringsverslag en de validiteitsverklaring. De Commissie heeft het uitvoeringsverslag en de begeleidende documenten in juli 2014 ontvangen. Op basis van de in de validiteitsverklaring verstrekte gegevens, lagen de subsidiabele uitgaven uit hoofde van het Solidariteitsfonds 364 473,17 EUR lager dan de uitbetaalde financiële bijdrage. De Commissie heeft dit bedrag in juni 2016 teruggevorderd.