NL Publicatieblad van de Europese Unie C 88/53

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het thema „energie-efficiëntie”

(2006/C 88/13)

De Europese Commissie heeft het Europees Economisch en Sociaal Comité op 7 juni 2005 schriftelijk verzocht om overeenkomstig artikel 262 van het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap een advies op te stellen over het thema „Energie-efficiëntie”.

De gespecialiseerde afdeling Vervoer, energie, infrastructuur, informatiemaatschappij, die met de voorbereidende werkzaamheden was belast, heeft haar advies op 31 januari 2006 goedgekeurd; rapporteur was de heer Buffetaut.

Het Europees Economisch en Sociaal Comité heeft tijdens zijn op 14 en 15 februari 2006 gehouden 424e zitting (vergadering van 14 februari) onderstaand advies met 78 stemmen vóór en 2 stemmen tegen, bij 1 onthouding, goedgekeurd.

1. Conclusie: energie-efficiëntie bevorderen

1.1 Voor het bedrijfsleven is minder energie gebruiken, dus het streven naar energie-efficiëntie, inmiddels een noodzaak. Daarom volstaan vrijwillige overeenkomsten meestal om de problemen die de stijgende energieprijzen met zich meebrengen het hoofd te bieden.

1.2 De EU zou in dit verband een zeer nuttige rol kunnen spelen door goede praktijkvoorbeelden en gegevens over innovatieve ontwikkelingen te systematiseren. Het DG Energie van de Commissie zou de spil kunnen worden in de informatieverstrekking over energie-efficiëntie.

1.3 Voorlichtingscampagnes kunnen nuttig zijn om het bewustzijn van het publiek te vergroten. Om zoveel mogelijk effect te hebben, zouden ze direct op de eindgebruikers (consumenten) en de betrokken beroepsgroepen moeten worden gericht. Hier is dus een taak weggelegd voor de nationale en lokale overheden.

1.4 Regelgeving moet niet de overhand krijgen, maar veeleer een uitzondering blijven, aangezien er al heel wat rechtsinstrumenten bestaan, waarvan de toepassing bovendien nog moet worden geëvalueerd.

1.5 Energie-efficiëntie is geen loze kreet, luxe of leuk speeltje. Met een wereldwijd alsmaar toenemende vraag naar energie — vooral vanwege de snelle ontwikkeling van opkomende economieën als China, India en Brazilië — hebben de Europese burgers, het Europese bedrijfsleven en de EU-lidstaten belang bij energie-efficiëntie. Het Internationaal Energieagentschap verwacht dat de wereldwijde energievraag tussen nu en 2030 met 60 % zal toenemen en dat de EU, die voor haar energievoorziening voor 80 % afhankelijk is van fossiele brandstoffen, in de loop van dezelfde periode haar energie-invoer van 50 naar 70 % zal zien stijgen. Nu is het zo dat de EU op de mondiale energiemarkt niet optreedt als één speler ten opzichte van de energieproducerende landen en de andere landen die veel energie afnemen. Daarom pleitte Tony Blair als EU-voorzitter tijdens de informele top van Hampton Court in oktober vorig jaar voor een gemeenschappelijk Europees energiebeleid.

1.6 Er mag niet voorbijgegaan worden aan het feit dat de explosieve toename van de energievraag en de stijgende energieprijzen de economische groei in de EU sterk kunnen afremmen en aanleiding kunnen vormen om bepaalde industriële activiteiten waarvoor zeer veel energie nodig is naar derde landen te verplaatsen. Bijgevolg kunnen de stijgende energievraag en -prijzen nadelige gevolgen hebben voor de sociale situatie in de lidstaten, waarvan de sociale stelsels reeds onder grote druk staan door de vergrijzing en de afnemende bevolkingsgroei. In dit licht zijn energiebesparende maatregelen uiterst zinvol, omdat die per saldo een kostenbesparing opleveren en dus de concurrentiepositie van het Europese bedrijfsleven versterken.

1.7 Evenzo kan de wedijver om energiebronnen ernstige politieke spanningen veroorzaken en zelfs een gevaar gaan vormen voor de vrede in bepaalde delen van de wereld. Onder invloed van het internationale terrorisme kan deze dreiging gemakkelijk groter worden.

1.8 Een rationeel, efficiënt en spaarzaam gebruik van energiebronnen is kortom van vitaal belang voor de toekomstige generaties en voor het evenwicht op onze planeet.

1.9 Het EESC is van mening dat in het groenboek „Meer doen met minder” relevante vragen gesteld en realistische maatregelen geformuleerd worden. Het staat vierkant achter het streven om het energieverbruik uiteindelijk met 20 % te verminderen. Het vindt niet alleen dat de doelstelling om dat verbruik jaarlijks met 1 % te verminderen zeer snel moet worden gerealiseerd, maar ook dat als volgende stap een effectieve vermindering met 2 % een doelstelling moet worden.

1.10 Het EESC twijfelt er niet aan dat vrijwillige overeenkomsten met belangrijke economische sectoren doeltreffend zijn. Indien mogelijk moet dan ook aan dit soort overeenkomsten en niet aan regelgeving de voorkeur worden gegeven. Aangezien het vervoer en de bouw de twee sectoren zijn met het hoogste energiegebruik, dienen daar de meest ingrijpende maatregelen te worden genomen en moet innovatie zich op die sectoren richten. De toenemende stroom van goed werkende innovaties op het gebied van energie-efficiëntie beantwoordt aan een behoefte van zowel consument als bedrijfsleven. De EU en de lidstaten moeten op elkaar afgestemde beleidsmaatregelen gaan ontwikkelen ter bevordering van energie-efficiëntie, uitwisseling van goede praktijkvoorbeelden en verspreiding van de beste technologieën. Op dezelfde wijze moeten zij voorlichtingscampagnes gaan voeren om huishoudens en consumenten aan te sporen zuiniger met energie om te springen.

2. Inleiding

De Europese Commissie heeft er in 2000 op gewezen dat energie-efficiëntie dringend actiever moet worden bevorderd, zowel op Europees als nationaal niveau. Dit was eens te meer nodig gelet op de doelstellingen uit het Verdrag van Kyoto en om de aanzet te geven tot een duurzamer energiebeleid op een continent dat voor zijn energiebronnen voor een groot deel van anderen afhankelijk is en waar een continue energievoorziening gewaarborgd moet blijven.

Daarom werd een actieplan ter verbetering van de energie-efficiëntie in de EU opgesteld met de volgende doelstellingen:

— de aandacht vestigen op energie-efficiëntie;

— voorstellen formuleren voor maatregelen en gemeenschappelijke activiteiten in het kader van het Verdrag van Kyoto;

— duidelijkheid scheppen over de respectieve taken van de EU en de lidstaten op dit terrein;

— de mogelijke verbeteringen op het vlak van energie-efficiëntie daadwerkelijk realiseren: gestreefd werd naar een cumulatieve vermindering van de energie-intensiteit met 1 % per jaar, en dat streefcijfer zou waarschijnlijk kunnen worden overschreden;

— het gebruik van nieuwe technologieën vergroten.

2.1 Stand van zaken vijf jaar na dato

De doelstelling van 1 % is nog altijd een streefcijfer. De afgelopen jaren werd niettemin een aantal nieuwe rechtsinstrumenten gecreëerd, werden met sommige economische sectoren doelstellingsovereenkomsten gesloten, hebben op initiatief van de Commissie of op verzoek van de Raad grootschaligere discussies plaatsgevonden, is het Verdrag van Kyoto in werking getreden en zijn voor hernieuwbare energiebronnen ontwikkelingsdoelstellingen vastgesteld. Het is overigens waarschijnlijk dat de nagestreefde vermindering van de energie-intensiteit niet lineair, maar trapsgewijs per sector zal worden gerealiseerd.

2.1.1 Rechtsinstrumenten

Sommige rechtsinstrumenten zijn reeds goedgekeurd, andere zijn nog niet zover. Sommige zijn specifiek, andere algemeen. Enkele voorbeelden: de verordening inzake een communautair energie-efficiëntie-etiketteringsprogramma voor kantoorapparatuur (1), de richtlijn betreffende de energieprestatie van gebouwen (2), de richtlijn inzake de bevordering van warmtekrachtkoppeling (3) en het voorstel voor een richtlijn betreffende energie-efficiëntie bij het eindgebruik en energiediensten (4).

Daarnaast werden met sommige economische sectoren minimumefficiëntienormen afgesproken en in overeenkomsten vastgelegd. Die zijn op vrijwillige basis gesloten en vormen een alternatief voor nieuwe wetgeving.

Er moet echter op worden gelet dat er geen woud van elkaar overlappende regels ontstaat, wat zou leiden tot nog meer en dus nauwelijks nog behapbare bureaucratische voorschriften. Daarmee zou een economische belemmering worden opgeworpen en afbreuk worden gedaan aan het streven naar betere energie-efficiëntie in de energiesector.

2.1.2 Grootschaligere discussies

Tegelijkertijd nam de EU het initiatief voor grootschaligere discussies en werkte ze in dat verband o.a. strategieën uit, zoals de duurzame-ontwikkelingsstrategie, die in 2001 door de Europese Raad van Göteborg werd goedgekeurd en vóór eind 2005 moest worden herzien, wat helaas nog niet is gebeurd. Ook de thematische strategieën voor hergebruik, duurzaam gebruik van de natuurlijke hulpbronnen en stedelijke ontwikkeling kunnen hier worden genoemd, omdat daarin tevens het aspect energie aan bod komt.

2.1.3 Kyoto

Het Kyoto-protocol trad in werking nadat Rusland het had geratificeerd. De Verenigde Staten hebben dat nog altijd niet gedaan, maar geven wel veel geld uit aan onderzoek naar manieren om de uitstoot van CO2 te beperken.

De Commissie publiceerde in het licht van Kyoto een mededeling met de titel „Naar de zege in de strijd tegen de wereldwijde klimaatverandering”. De Europese Raad heeft dit voorjaar opnieuw verklaard bereid te zijn de internationale onderhandelingen een nieuwe impuls te geven.

2.1.4 Ontwikkeling van hernieuwbare energiebronnen

Ten behoeve van de verdere ontwikkeling van hernieuwbare energiebronnen zijn beleidsmaatregelen genomen en doelstellingen geformuleerd, vooral voor het gebruik van windenergie, maar meer in het algemeen voor alle milieuvriendelijke energietechnieken.

Feit blijft dat de vraag naar energie alsmaar toeneemt en dat de EU voor zijn energiebronnen ook in de toekomst sterk afhankelijk zal zijn van anderen. Dit zou zeer nadelige gevolgen kunnen hebben voor de toch al haperende Europese economie in een wereld waar de vraag naar energie zeer snel stijgt, vooral vanwege de groei van opkomende economieën als China, India en Brazilië.

Discussie over en uitwerking van een Europees beleid inzake energie-efficiëntie is dus geen overbodige luxe, maar een absolute noodzaak met het oog op:

— duurzame ontwikkeling;

— economische groei;

— politieke onafhankelijkheid.

Dit advies van het EESC is daarom opgebouwd rondom het uitgangspunt 'energie-efficiëntie: noodzakelijk vanuit het oogpunt van duurzame ontwikkeling, concurrentievermogen en economische onafhankelijkheid'. Dit ligt in het verlengde van het desbetreffende groenboek van de Commissie.

3. Groenboek over energie-efficiëntie

3.1 De Commissie heeft op 22 juni 2005 een groenboek over energie-efficiëntie gepubliceerd met als titel „Meer doen met minder”. Die publicatie kwam na de start van parlementaire discussies over het voorstel voor een richtlijn betreffende energie-efficiëntie bij het eindgebruik en energiediensten, en nadat het EESC was gevraagd om een verkennend advies over energie-efficiëntie op te stellen. Die volgorde lijkt onlogisch, aangezien groenboeken in het algemeen eerder worden uitgebracht dan wetgevingsvoorstellen, maar het groenboek over energie-efficiëntie bestrijkt een veel ruimer terrein dan het richtlijnvoorstel. Dit verkennend advies kan worden gezien als een bijdrage van het EESC aan de raadpleging van alle betrokkenen door de Commissie.

3.2 De Commissie begint met de constatering dat ondanks het debat over een rationeler gebruik van energie de vraag naar energie alsmaar toeneemt. Ze acht het daarom geboden „haar programma ter bevordering van efficiënt energiegebruik op alle niveaus van de Europese samenleving nieuw leven in te blazen”. Verder denkt ze dat de EU minstens 20 % op haar energiegebruik zou kunnen besparen. Het EESC is ingenomen met de ambitieuze doelstellingen van de Commissie en het Europees Parlement en met hun streven naar een meer gediversifieerde energievoorziening. Het denkt dat daar een groot meezuigend effect vanuit zal gaan, dat ook nog eens, dankzij de ontwikkeling van nieuwe technologieën, meer werkgelegenheid zal opleveren. Gezien de moordende internationale concurrentie moet er echter wel op worden gelet dat nieuw energiebeleid niet leidt tot hogere energie- en dus productiekosten. Zo vormen de emissiecertificaten voor CO2 een niet te verwaarlozen uitgavenpost voor industrietakken met een zeer hoog energiegebruik (bijv. de cementindustrie), en daarom kunnen ze aanleiding zijn voor bedrijfsverplaatsingen. De sociaal-economische consequenties van geplande of reeds genomen maatregelen mogen dus niet uit het oog worden verloren.

3.3 In lijn met de opzet van de meeste groenboeken, stelt de Commissie om de raadpleging te structureren in dit groenboek de betrokkenen 25 vragen over de „geschetste opties”. Ze beschrijft mogelijke acties op communautair, nationaal, regionaal en lokaal niveau en in het kader van internationale samenwerking, somt de beleidsmaatregelen op die daarvoor nodig zijn, noemt de betrokken sectoren en geeft daarbij concrete voorbeelden.

3.4 Verrassend genoeg wordt aan sommige wel degelijk belangrijke onderwerpen voorbijgegaan. Bijvoorbeeld aan straatverlichting en openbare verlichting in het algemeen; aan het maken van nieuwe producten uit gerecyclede stoffen, waarmee soms veel energie kan worden bespaard (metaal, aluminium enz.); en aan het winnen van biogassen op stortplaatsen.

3.5 Doel van het groenboek is de vinger te leggen „op de knelpunten die verhinderen dat […] kosteneffectieve besparingen worden gerealiseerd, zoals een gebrek aan adequate stimulansen, informatie en financieringsmogelijkheden”. Maatregelen die na aftrek van de noodzakelijke investeringen leiden tot nettobesparingen, dienen te worden bevorderd. De Commissie verwacht dat op de gestelde vragen wordt geantwoord met aanbevelingen en voorbeelden die aansluiten op de beoogde doelstelling. In 2006 zou als vervolg op het groenboek een actieplan moeten worden uitgewerkt.

3.6 De Commissie is in het algemeen tamelijk optimistisch: ze denkt dat door een rigoureuze handhaving van alle na 2001 genomen maatregelen (bijv. de richtlijnen met betrekking tot de energieprestaties van gebouwen en warmtekrachtkoppeling) in combinatie met nieuwe maatregelen een energiebesparing van gemiddeld 1,5 % per jaar moet kunnen worden gerealiseerd, zodat het energieverbruik van 1990 weer kan worden bereikt.

4. Energie-efficiëntie: noodzakelijk vanuit het oogpunt van duurzame ontwikkeling, concurrentievermogen en economische onafhankelijkheid

4.1 De energieketen loopt van de energieproducenten via de energietransporteurs en -distributeurs naar de energiegebruikers. Het is dus belangrijk in alle stadia van deze keten (dus van aanbod tot en met vraag) actie te ondernemen. Waarschijnlijk levert dat aan het begin en het eind daarvan — dus bij producenten en gebruikers — het meeste resultaat op.

4.2 Energieproducenten kiezen regelmatig voor nieuwe energiebesparende technieken.

4.2.1 Een voorbeeld daarvan is warmtekrachtkoppeling, waarbij gebruik wordt gemaakt van energie die anders verloren zou gaan. Dankzij nieuwe technologieën kunnen dus alternatieve energiebronnen worden geëxploiteerd. Zo worden op sommige plaatsen installaties voor warmtekrachtkoppeling gevoed met mijngas (bijv. in Freyming Merlebach in Lotharingen). Ook de warmte van hoogovens kan worden hergebruikt (dit gebeurt momenteel in het Italiaanse Brescia). In Noord-Europa is een aantal warmtekrachtkoppelingsinstallaties overgeschakeld op hout, wat heeft geleid tot het ontstaan van een plaatselijke houtindustrie. Het rendement van dit soort installaties moet worden verbeterd door onderzoek te doen naar mogelijke oplossingen voor problemen als dichtslibbing van de installaties en abnormale verbranding.

4.2.2 Als het biogas dat vrijkomt op stortplaatsen wordt opgevangen en gebruikt, wordt energie benut die vroeger verloren ging en wordt tegelijkertijd de uitstoot van broeikasgassen verminderd. Voor de toepassing van dit soort innoverende technieken is het nodig dat de desbetreffende installaties zich dichtbij de energieverbruikers bevinden, waardoor tevens energieverlies vanwege transport wordt voorkomen of tot een minimum beperkt.

4.2.3 Voor de productie van elektriciteit wordt steeds efficiënter gebruik gemaakt van bijvoorbeeld windkracht en zonne-energie. Ook van alle soorten grote klassieke energiecentrales en de nieuwe generatie kerncentrales wordt verwacht dat zij veel efficiënter elektriciteit kunnen opwekken.

4.3 Energiegebruikers kunnen continu kiezen voor nieuwe energiebesparende technieken. De stijgende energieprijzen, die steeds zwaarder wegen voor de eindgebruiker/klant, nopen de industrie namelijk tot technologische innovaties.

4.3.1 In de automobielindustrie wordt er vooral geïnnoveerd en vooruitgang geboekt op het vlak van motoren, brandstoffen (kwaliteit en rendement) en banden. In de afgelopen tien jaar zijn auto's steeds energiezuiniger geworden, maar daar staat wel tegenover dat het aantal motorvoertuigen fors is gegroeid. Het gebruik van biobrandstoffen wordt gestimuleerd door fiscale prikkels, zoals lagere accijnzen voor dit soort brandstoffen dan voor benzine en diesel. (5) De automobielindustrie heeft zich er in een vrijwillige overeenkomst met de EU toe verbonden om auto's in 2008 slechts 140 gram CO2 per kilometer te laten uitstoten. Het Europees Parlement en de Raad van ministers zouden graag zien dat de ACEA zich verplicht tot een doelstelling van 120 gr/km voor 2010. Hoe het ook zij, als de sector zich aan de overeenkomst houdt, zou dat betekenen dat auto's die in 2008/2009 op de markt worden gebracht, 25 % minder brandstof gebruiken dan auto's uit 1998.

4.3.2 Lokale overheden overal in Europa proberen de kwaliteit van het openbaar vervoer te verbeteren teneinde het autogebruik terug te dringen. In Frankrijk bijvoorbeeld moet iedere gemeente een vervoersplan uitwerken en laten goedkeuren. Elders worden meer dwingende maatregelen genomen, zoals tolheffing in steden (bijv. in Londen).

4.3.3 Het gebruik van vervoerswijzen die niet „in de lift zitten” moet worden aangemoedigd, zoals vrachtvervoer per spoor, waarvan het marktaandeel maar blijft slinken (-7 %), en per binnenvaartschip. Al is het wel zo dat deze twee voor energie-efficiëntie belangrijke vervoerswijzen, ondanks alle mooie woorden, moeite hebben om zich verder te ontwikkelen, met name omdat de infrastructuur tekortschiet en de kosten voor de aanleg of modernisering daarvan erg hoog zijn (bijv. het opknappen van het Rijn-Rhône-kanaal of de aanleg van de Alpenspoorlijn). Bovendien stuit de aanleg van dit soort infrastructuur vaak, terecht of onterecht, op verzet van milieugroeperingen.

4.3.4 Ook ten aanzien van straatverlichting wordt er geïnnoveerd om energie te besparen. Zo kan dankzij geautomatiseerde procesbesturing het functioneren van de netwerken meteen worden gecontroleerd, de elektrische spanning worden geregeld en de lichtsterkte worden aangepast aan de werkelijke behoefte. Dit alles betekent minder energiekosten voor de belastingbetaler. Lampen in lantaarnpalen die nog functioneren volgens verouderde technologie (bijv. m.b.v. kwikdamp) worden vaak vervangen door minder krachtige en goedkopere sodiumlampen. Het gebruik van witte, energiezuinige dioden en zonne-energie is in opkomst. Daarnaast veroveren energiezuinige gloeilampen voor privégebruik geleidelijk een steeds groter deel van de markt, wat een energiebesparing oplevert. Sommige elektriciteitsleveranciers geven hun klanten aankoopbonnen voor energiezuinige lampen (bijv. in Italië).

4.3.5 De inwerkingtreding van de richtlijn betreffende de energieprestatie van gebouwen moet haar vruchten gaan afwerpen. In ieder geval is dankzij de isolatienormen en betere beglazing veel vooruitgang geboekt in de nieuwbouw.

4.3.6 Veel grote industriële sectoren, zoals de automobielindustrie, hebben zich er vrijwillig toe verbonden hun producten energie-efficiënter te maken. Voor die producten gelden bovendien de Europese etiketteringsregels. In de industrie wordt steeds meer gebruik gemaakt van warmtekrachtkoppelingsinstallaties. Sommige industrietakken met een zeer hoog energiegebruik (bijv. de aluminiumindustrie) besparen aanzienlijke hoeveelheden energie door producten te hergebruiken.

4.4 Bovenstaande voorbeelden laten zien dat in een wereld waar energie steeds duurder wordt, energie-efficiëntie voor economische actoren een natuurlijk en rendabel streven is geworden. Op grond daarvan kan worden geconcludeerd dat vrijwillige maatregelen op middellange en lange termijn even efficiënt zijn als regelgeving.

5. De vragen uit het groenboek

5.1 Vraag 1: Hoe kunnen de Europese investeringen in energie-efficiëntietechnologie meer worden gestimuleerd?

Het EESC denkt dat dat kan gebeuren door maatregelen te nemen waar fiscale prikkels vanuit gaan. Daarnaast kunnen speciale eenheden de energie-efficiëntie van continu draaiende installaties opvoeren.

Er bestaan echter ook vrijwillige, niet-fiscale maatregelen waarmee resultaten kunnen worden geboekt, zoals trofeeën voor energiebesparing, verspreiding van de beste technologieën, campagnes binnen bedrijven voor het aanleren van simpele dagelijkse gewoonten (zoals automatisch uitdoen van verlichting en inschakeling van een slaapstand voor elektrische en elektronische apparatuur) en voorlichtingscampagnes voor het grote publiek. In dezelfde trant sporen energieleveranciers consumenten en hun klanten aan om op verantwoorde wijze energie te gebruiken, bijvoorbeeld door spaarlampen aan te schaffen. Meer in het algemeen gaat het hier om een individuele en maatschappelijke verantwoordelijkheid. Een Indiaans spreekwoord luidt terecht: „Wij zullen onze wereld weer aan onze kinderen nalaten”. Het gaat niet aan om op onverantwoorde wijze met energie om te springen zonder aan de toekomstige generaties te denken.

Het gebruik van middelen voor de ondersteuning van onderzoek kan ongetwijfeld tot meer partnerschappen tussen publieke en particuliere onderzoekscentra leiden.

5.2 Vraag 2: Relevantie van het systeem van emissiequota voor energie-efficiëntie

Dit systeem kan eventueel worden benut voor de ontwikkeling van projecten in de woning- en de vervoerssector, waarvan bekend is dat ze veel energie gebruiken. Een aantal landen kent daarnaast reeds energiebesparingscertificaten, die energieproducenten verplichten energiebesparende maatregelen te nemen en dus indirect leiden tot een vermindering van de CO2-uitstoot. Als concrete maatregelen uitblijven, worden de energieproducenten belast (in Frankrijk met 2 eurocent per kWh), wat hen ertoe aanzet met initiatieven te komen om hun klanten zuiniger met energie te laten omgaan.

Er moet op worden gelet dat als de energiekosten ten gevolge van het systeem van emissiequota stijgen, dit geen negatieve sociaal-economische consequenties heeft (zoals bedrijfsverplaatsingen naar derde landen). Niettemin moet zo'n stijging van de energiekosten worden beoordeeld in het licht van een mogelijke grote energiecrisis in de toekomst. Als nu meer moet worden betaald kan dat later immers voordelen opleveren. Volgens dezelfde gedachtegang moeten de verschillende systemen voor emissie- en energiebesparingscertificaten worden beoordeeld op de stimulans die ervan uitgaat om in schone en energiezuinige technologieën te investeren.

Het is jammer dat in de plannen voor de toekenning van emissiecertificaten voor CO2 energiecentrales die reeds in schone en energiezuinige technologieën hebben geïnvesteerd, niet worden bevoordeeld ten opzichte van centrales die dat hebben nagelaten.

Voorts zou warmtekrachtkoppeling, waarvan de EU de toepassing wil stimuleren, beter in deze plannen moeten worden geïntegreerd.

5.3 Vraag 3: Nut van het jaarlijks door de lidstaten laten opstellen van energie-efficiëntieplannen en van de onderlinge vergelijking van die plannen

Als de lidstaten dit soort plannen zouden moeten opstellen, zouden die gelijke tred moeten houden met de investeringscycli. Investeringen worden in de praktijk namelijk over meerdere jaren uitgesmeerd. In eventuele energie-efficiëntieplannen zou dus met de tijd die nodig is om investeringen te doen, rekening moeten worden gehouden.

In deze plannen zouden alleen maar doelstellingen kunnen worden vastgesteld. Onderlinge vergelijking ervan zou echter nuttig kunnen zijn om bekendheid te geven aan goede en efficiënte praktijkvoorbeelden.

5.4 Vraag 4: Nut van fiscale maatregelen

Fiscale maatregelen kunnen doeltreffend zijn, mits goed gekozen en doelgericht. Het mag echter duidelijk zijn dat de invoering van dergelijke maatregelen gevoelig ligt en in de eerste plaats een nationale bevoegdheid is — het subsidiariteitsbeginsel en het beginsel van vrij bestuur voor decentrale overheden moeten worden gerespecteerd. Om BTW-tarieven te wijzigen is in de Raad unanimiteit vereist.

Het stelselmatig gebruik van ecokeurmerken daarentegen is eenvoudiger en kan eveneens doeltreffend zijn.

5.5 Vraag 5: Ontwikkeling van regels inzake staatssteun die een gunstig effect op het milieu hebben door milieu-innovatie en productiviteitsverhoging te stimuleren

Hiervoor komen de sectoren in aanmerking die het hoogste energiegebruik kennen: de woning- en vervoerssector. Er moet echter op worden gelet dat eventuele staatssteun niet tot concurrentievervalsing leidt.

5.6 Vraag 6: Voorbeeldfunctie van overheden

Het EESC vindt dat het gebruik van energie-efficiëntiecriteria in aanbestedingen voor overheidsopdrachten moet worden aangemoedigd en energie-efficiëntieaudits in overheidsgebouwen moeten worden gestimuleerd. Wellicht is het nodig de kwalificatie 'meest energiezuinige bod' in te voeren.

In ieder geval zouden de in overheidsgebouwen opgedane ervaringen moeten worden geëvalueerd teneinde te beoordelen of genomen maatregelen kosteneffectief waren.

5.7 Vraag 7: Relevantie van specifiek voor energie-efficiëntie bestemde middelen

Specifiek voor energie-efficiëntie bestemde middelen zouden een belangrijk instrument kunnen vormen ter bevordering van een efficiënter energiegebruik en om meer energie te besparen. Ze zouden private investeringen vergemakkelijken en energiebedrijven de mogelijkheid verschaffen om hun klanten energiebesparingsopties te bieden, de ontwikkeling van efficiënte energiediensten bespoedigen en een stimulans zijn om te innoveren (O&O) en energiezuinige producten snel op de markt te brengen. Dit soort middelen zijn dus een nuttige aanvulling op de handel in emissierechten.

Overwogen zou moeten worden om in het cohesiefonds en het fonds voor regionale ontwikkeling consequenter plaats in te ruimen voor energie-efficiëntie.

Wel staat vast dat de EU dringend meer middelen voor onderzoek en ontwikkeling moet uittrekken, naar het voorbeeld van de VS, die voor energietechnologie budgettair diep in de buidel tasten.

5.8 Vraag 8: Energie-efficiëntie van gebouwen

De vastgoedsector is van strategisch belang en in gebouwen kunnen aanzienlijke energiebesparingen worden gerealiseerd, maar eigenaars (verhuurders of bewoners) mogen niet worden opgezadeld met onevenredig hoge kosten ten opzichte van hun inkomsten en ook niet met te veel of te complexe administratieve procedures. Er moet dan ook in de gaten worden gehouden of de lidstaten niet met zodanig ingewikkelde regelgeving komen dat de naleving daarvan zeer lastig te controleren is en sommige ondernemingen die niet zullen opvolgen, terwijl andere zich inspannen dat wel te doen, met concurrentievervalsingen tot gevolg. In de bouwsector telt de algemene energie-efficiëntie, maar overheidsinstanties treden individueel op. Bouwprojecten moeten dus gestructureerd worden gecoördineerd. In de praktijk zal de architect met hulp van deskundigen moeten toezien op de naleving van de energienormen. Vanwege de complexiteit van bouwprojecten is dus eenvoudige en heldere regelgeving nodig.

De toepassing van de richtlijn inzake de energie-efficiëntie van gebouwen uit 2001 moet eerst worden geëvalueerd voordat mag worden gesproken over een eventuele uitbreiding van de reikwijdte daarvan, met name een eventuele daling van de drempel van 1 000 m2. Hier kan ook worden vermeld dat de vijfjaarlijkse herziening van de regels voor warmte-isolatie in de praktijk betekent dat de termijn voor de uitvoering van die regels erg kort is voor een sector met veel kleine bedrijven. Een implementatietermijn van zeven jaar zou zonder twijfel realistischer zijn en de betrokkenen echt de tijd geven om de regels na te leven zonder dat ze alweer nieuwe regels moeten toepassen als de vorige nog maar nauwelijks van kracht zijn geworden.

Voorts zou een overzicht van de door de lidstaten genomen maatregelen en uitwisseling van goede praktijkvoorbeelden nuttig zijn.

5.9 Vraag 9: Mogelijkheden om eigenaars te stimuleren de energie-efficiëntie van hun panden te verbeteren

Zonder twijfel moet hier de voorkeur worden gegeven aan fiscale prikkels, bijvoorbeeld door een korting op de onroerendgoedbelasting al naar gelang de hoogte van de investeringen in energie-efficiëntie. Dit soort maatregelen moeten in ieder geval op nationaal niveau worden genomen.

Het zou hoe dan ook erg nuttig zijn als er een markt voor energiediensten zou ontstaan, zoals nu reeds het geval is in een aantal lidstaten in met name Noord-Europa en in Frankrijk.

5.10 Vraag 10: Verbetering van de prestaties van huishoudelijke apparaten

Hiervoor zou gebruik moeten worden gemaakt van de ervaringen die met het geïntegreerd productbeleid zijn opgedaan:

— combineren van dit streven met de invoering van de richtlijn inzake het ecologisch ontwerp van huishoudelijke apparaten;

— de balans opmaken van de vrijwillige overeenkomsten die het bedrijfsleven is aangegaan.

Het gebruik van het EU-energielabel is voor bepaalde huishoudelijke apparaten verplicht (koelkasten, diepvriezers, wasmachines, vaatwassers en gloeilampen), maar dat aantal zou kunnen worden uitgebreid (bijv. met elektro-ovens en magnetrons). Het energielabel zou ook verplicht kunnen worden gesteld voor andere huishoudelijke toestellen die veel energie gebruiken, zoals verwarmings- en airconditioningsapparatuur (bijv. gasboilers, circulatiepompen en split-unit airconditioners).

5.11 Vraag 11: Verbetering van de energie-efficiëntie van motorvoertuigen

Het wachten is op de uitkomsten van de vrijwillige afspraken van de ACEA met de Commissie.

In ieder geval innoveert de automobielindustrie continu en steeds meer op het vlak van de energie-efficiëntie van voertuigen en hun motoren, waardoor die steeds minder energie gebruiken.

Blijft over de kwestie van het oudere wagenpark, die ook een sociaal aspect kent. Toch zal het zowel uit het oogpunt van energie-efficiëntie als van veiligheid nodig zijn mensen ertoe te bewegen een nieuwere auto te kopen. Daartoe kunnen wellicht specifieke financiële maatregelen worden overwogen om bestuurders met lage inkomens niet extra zwaar te belasten.

Voorts worden de verschillende vervoerswijzen zeer verschillend belast, wat voor sommige vervoerswijzen derhalve erg nadelig uitpakt. Het EESC heeft hier in zijn advies over duurzaam vervoer al op gewezen.

5.12 Vraag 12: Voorlichtingscampagnes

Willen voorlichtingscampagnes effectief zijn, dan moet bij campagnes die zich richten op huishoudens de voorkeur worden gegeven aan nationale of regionale en niet aan Europese campagnes. Specifieke voorlichting aan kinderen is nuttig om hen al op jonge leeftijd gewoonten bij te brengen om energie te besparen (bijv. het licht uitdoen als je een kamer verlaat). Dankzij goede voorlichting kan consumenten tevens de kennis worden aangereikt waarmee zij kunnen kiezen voor het voor hen vanuit energieoogpunt meest geschikte huishoudelijke apparaat.

Omdat er al nationale voorlichtingscampagnes zijn geweest, kunnen er ervaringen worden uitgewisseld.

5.13 Vraag 13: Energie-efficiëntie van elektriciteitstransmissie en -distributie, bevordering van warmtekrachtkoppeling

Bij de productie van elektriciteit heeft men te maken met verliezen op het moment van omzetting (+/- 30 %) en bij transport (+/- 10 %). De elektriciteit die verloren gaat tijdens het transport ervan kan worden verminderd door de transportafstand te verkleinen.

Besparingen kunnen ook worden gerealiseerd door een beter beheer van de vraag, met name van de grootverbruikers. Daarom is het wenselijk dat zij met de elektriciteitsproducenten afspraken maken, zodat die laatste beter grip krijgen op de vraag naar elektriciteit.

De openstelling van de elektriciteitsmarkt zou door de concurrentie tussen distributeurs tot meer energie-efficiëntie moeten leiden, maar het is nu nog te vroeg om conclusies te trekken.

Er zou een nauwkeurige omschrijving moeten komen van de elektriciteit die via warmtekrachtkoppeling wordt opgewekt. Daarnaast lijken de in de richtlijn inzake warmtekrachtkoppeling genoemde parameters moeilijk te realiseren, mede doordat de lidstaten ze verschillend interpreteren.

5.14 Vragen 14 en 15: Rol van energieleveranciers bij de levering van een energiedienst en invoering van witte certificaten

De vraag kan worden gesteld of het wel in het belang van de energieproducent/-leverancier is om zijn klanten aan te moedigen energie te besparen. Om die reden hebben sommige lidstaten zgn. energiebesparingscertificaten geïntroduceerd.

Vermindering van het energiegebruik kan alleen worden gerealiseerd als daarbij alle deelnemers aan de energieketen worden betrokken. Vrijwillige gedragscodes kunnen in dit verband nuttig zijn.

Het is zonder meer nodig de begrippen „efficiënte energiedienst” en „energieprestatiecontract” beter te definiëren.

Het gebruik van witte certificaten zou eerst moeten worden geëvalueerd in de lidstaten die dergelijke certificaten reeds hebben geïntroduceerd, alvorens die eventueel in de hele EU in te voeren.

5.15 Vraag 16: Stimuleren van de industrie om profijt te trekken van technologieën die een betere energie-efficiëntie opleveren

Er moet worden gekeken hoe doeltreffend de bestaande maatregelen zijn (bijv. handel in emissierechten en vrijwillige afspraken).

De voorkeur moet worden gegeven aan vrijwillige overeenkomsten boven dwingende maatregelen. Veel lidstaten hebben reeds maatregelen genomen waar die financieel-economisch rendabel zijn. Eventuele actie zou zich nu dus moeten richten op maatregelen waar nog ondersteuning voor nodig is, anders schiet die zijn doel voorbij.

5.16 Vraag 17: Evenwicht tussen de verschillende vervoerswijzen en meer transport per spoor en binnenvaartschip

Vervoer per spoor is vaak niet flexibel en biedt niet genoeg alternatieven. Het waterwegennet is nog onvoldoende ontwikkeld en bevat nog te veel knelpunten. Er moet meer worden geïnvesteerd in de interoperabiliteit van de verschillende vervoerswijzen, externe kosten moeten worden doorberekend en vervoerswijzen waarmee een grotere energie-efficiëntie kan worden gerealiseerd, moeten worden benut. Invoering van gereguleerde concurrentie (wat een mogelijkheid is) zou beter passen bij de kenmerken van de sector dan echte en dus harde concurrentie, en zou ook een stimulans voor de sector betekenen.

5.17 Vraag 18: Financiering van de infrastructuur van het trans-Europese vervoersnet (6)

Op sommige grote trans-Europese netwerken wordt al sinds jaar en dag gewacht. De gereedkoming daarvan heeft vaak vertraging opgelopen ten gevolge van de belabberde financiële situatie van veel Europese overheden. Volgens het EESC zou EU-geld prioritair moeten worden gestoken in de uitbreiding van de infrastructuur voor vervoerswijzen die zeer energie-efficiënt zijn gebleken.

Daarnaast moeten publiek-private partnerschappen worden aangemoedigd.

5.18 Vraag 19: Normen of wettelijke maatregelen voor de vervoerssector?

Prioriteit moet worden gegeven aan technologische innovaties en normen die door bedrijfsleven en overheid gezamenlijk worden opgesteld.

5.19 Vraag 20: Verplichting voor overheden om energiezuinige voertuigen aan te schaffen

Een dergelijke verplichting druist in tegen het beginsel van vrij bestuur voor decentrale overheden en het subsidiariteitsbeginsel. Toch schaffen veel overheden al energiezuinige voertuigen aan. Via de regels voor aanbestedingen kan die ontwikkeling verder worden gestimuleerd.

Afgezien daarvan wordt met het voorstel voor een richtlijn ter bevordering van schone voertuigen voor het wegvervoer (COM(2005) 634) beoogd de verkoop van energiezuinige voertuigen te stimuleren door overheden te verplichten in hun aanbestedingen een quota voor schone voertuigen op te nemen.

5.20 Vraag 21: Doorberekening van de kosten van de vervoersinfrastructuur en externe kosten (van vervuiling, ongevallen enz.)

Het EESC heeft zich meerdere malen positief over de doorberekening van externe kosten uitgelaten en de Commissie verzocht in dit verband met een beleidsplan te komen. De maatregelen die een aantal lidstaten tot nu toe met het oog op een dergelijke doorberekening heeft genomen, zouden dan ook moeten worden geëvalueerd om de doeltreffendheid ervan goed te kunnen beoordelen.

5.21 Vraag 22: Door energie-efficiëntiebedrijven gerunde financieringsregelingen voor projecten ter verbetering van de energie-efficiëntie

Als dergelijke regelingen succesvol zijn, moet er in de hele EU bekendheid en ondersteuning aan worden gegeven.

5.22 Vraag 23: Energie-efficiëntie in de betrekkingen met derde landen

Door de stijgende energieprijzen wint energie-efficiëntie aan belang. De internationale financiële instellingen zouden in hun technische en financiële bijstand met dit gegeven rekening moeten houden.

5.23 Vraag 24: Gebruik van Europese knowhow in ontwikkelingslanden

De bestaande maatregelen (CDM, JI (7)) moeten eenvoudiger en doeltreffender worden.

5.24 Vraag 25: Mogelijkheid om binnen de WTO te onderhandelen over tarifaire voordelen voor energie-efficiënte producten

Het lijkt niet erg waarschijnlijk dat de EU in staat zal zijn om binnen de WTO voor dergelijke voordelen genoeg steun te vinden, aangezien die kunnen worden beschouwd als nadelig voor producten uit ontwikkelingslanden.

Brussel, 14 februari 2006 De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité Anne-Marie SIGMUND

(1) Verordening (EG) nr. 2422/2001, PB L 332 van 15 december 2001

(2) Richtlijn 2002/91/EG, PB L001 van 4 januari 2003

(3) Richtlijn 2004/8/EG, PB L52 van 21 februari 2004

(4) COM(2003) 739 final

(5) Richtlijn 2003/96/EG, PB L 283 van 31 oktober 2003, communautaire regeling voor de belasting van energieproducten en elektriciteit.

(6) PB C 108 van 30.4.2004.

(7) CDM = Clean Development Mechanism; JI = Joint Implementation