Advies van het Economisch en Sociaal Comité over het thema "Wet- en regelgeving in verband met de overgang naar de gemeenschappelijke munt: gevolgen voor de markt"

(97/C 56/12)

Het Economisch en Sociaal Comité heeft op 26 september 1996 besloten, overeenkomstig de bepalingen van artikel 23, derde alinea, van het Reglement van Orde, een advies op te stellen over het thema "Wet- en regelgeving in verband met de overgang naar de gemeenschappelijke munt: gevolgen voor de markt".

De Afdeling voor economische, financiële en monetaire vraagstukken, die met de voorbereiding van de desbetreffende werkzaamheden was belast, heeft haar advies op 16 oktober 1996 opgesteld. Rapporteur was de heer Burani.

Het Economisch en Sociaal Comité heeft tijdens zijn 339e Zitting op 31 oktober 1996 het volgende advies uitgebracht, dat met 89 stemmen vóór (2 stemmen tegen, bij 3 onthoudingen) is goedgekeurd.

1. Woord vooraf

1.1. Nu de in het Verdrag vastgelegde data voor de voltooiing van de EMU naderbij komen, wordt steeds intensiever gewerkt aan de nodige voorbereidingen op de terreinen waar optreden van de Europese autoriteiten geboden is. Overeenkomstig het in het Groenboek betreffende de praktische aspecten van de invoering van de gemeenschappelijke munt () uiteengezette programma werkt de Commissie momenteel in overleg met het Europees Monetair Instituut aan een ontwerp-verordening van de Raad waarin de noodzakelijke juridische infrastructuur voor het gebruik van de euro zal worden verankerd. De Commissie zou haar werkzaamheden vóór eind 1996 moeten afsluiten.

1.2. Onderhavig advies is een vervolg op het in oktober 1995 uitgebrachte advies () over het Groenboek betreffende de praktische aspecten van de invoering van de gemeenschappelijke munt en het in september uitgebrachte advies over "De gevolgen van de Economische en Monetaire Unie: economische en sociale aspecten en voorlichtingsmaatregelen betreffende de gemeenschappelijke munt". Nog afgezien van alle formele overwegingen acht het Economisch en Sociaal Comité het zijn taak en plicht om zijn medewerking te verlenen aan de totstandkoming van een stuk wetgeving dat niet alleen beantwoordt aan de noodzaak om een solide juridische infrastructuur voor de gemeenschappelijke munt te creëren, maar ook aan de eisen van de markt. Het is vooral zaak dat de overgang zo eenvoudig mogelijk wordt gehouden zonder bureaucratische of procedurele obstakels, en dat daarbij zoveel mogelijk met de usances en gewoontes op iedere markt rekening wordt gehouden.

1.3. Officiële documenten zijn tot nog toe door de Commissie noch door het Europees Monetair Instituut gepubliceerd. De in dit advies opgetekende opmerkingen hebben dan ook uitsluitend betrekking op de werk- en discussiedocumenten die geleidelijk bij de verschillende instanties het licht zien. Het laatste Commissiedocument waarop de opmerkingen van dit advies zijn gebaseerd, dateert van 27 juli jl. Met latere wijzigingen is, in de mate van de beschikbare tijd en met inachtneming van de procedures bij het ESC, rekening gehouden.

2. Algemene opmerkingen

2.1. Het is nog niet duidelijk wat de rechtsgrondslag zal zijn van de vast te stellen verordening. Het Comité acht het vooral van belang dat de voorschriften binnen de gestelde termijn van kracht worden en dat deze gelden voor alle lid-staten, of zij nu deelnemen aan de EMU of niet.

2.2. Het Comité stelt tot zijn tevredenheid vast dat veel van de door hem in zijn advies van 26 oktober 1995 geformuleerde voorstellen zijn meegenomen in de voorbereidende werkzaamheden van de Commissie. Het stelt echter ook vast dat een aantal aspecten van groot belang, waarop in onderhavig advies zal worden teruggekomen, niet in aanmerking lijkt te zijn genomen.

2.3. Een van de aspecten waaraan het Comité in zijn advies grote aandacht had besteed, betreft de contracten die zijn gesloten tussen ingezetenen van deelnemende landen en ingezetenen van landen met een derogatie, alsook tussen ingezetenen van deelnemende landen en ingezetenen van derde landen en die onder de wetgeving van landen met een derogatie of derde landen vallen (). In ruime zin omvatten deze contracten emissies van waardepapieren en de opbrengsten van vastrentende effecten, met name die welke aan beurzen van derde landen zijn genoteerd. Het Comité had Commissie en EMI daarom verzocht, "officiële contacten te leggen om te bereiken dat de markt de garantie krijgt (wat de naleving van de contractbepalingen betreft) dat de invoering van de gemeenschappelijke munt niet tot verstoringen op de Europese markten en die van derde landen zal leiden."

2.4. Het Comité stelt verheugd vast dat deze suggestie is overgenomen, althans wat de effecten- en geldmarkten betreft. Door de contacten die de Commissie heeft gelegd met de IPMA (International Primary Market Association) en de ISDA (International Swaps and Derivatives Association), is de weg geëffend voor het binnenkort te verwachten definitieve besluit om de omzetting van de ecu in euro tegen een koers van 1 : 1 officieel te aanvaarden. Er zullen ook verdere stappen moeten worden gezet, waarschijnlijk bij regeringen van derde landen en/of de Wereldhandelsorganisatie (WTO), om te bereiken dat de continuïteit van contracten met ingezetenen van derde landen is gegarandeerd.

2.5. Het is duidelijk dat geen enkele nationale of Europese wetgeving extra-territoriale werking kan hebben. Van cruciaal belang is echter dat de economische actoren in hun contracten met actoren in derde landen hoe dan ook de garantie krijgen dat de euro zonder meer zal worden aanvaard en dat geldigheid en continuïteit van de contracten niet in het geding zijn. In dit verband is misschien vermeldenswaard dat het internationaal recht het recht van een land erkent om de waarde en de benaming van zijn eigen munt te veranderen, maar dat een en ander minder duidelijk is wanneer het gaat om de automatische erkenning van het recht - erga omnes - om bij wet de omrekeningskoersen tussen verschillende munten vast te leggen.

3. Vervanging van de ecu en de nationale munten door de euro

3.1. De verordening zal de reeds door de Raad genomen besluiten bevestigen: met ingang van 1 januari 1999 wordt de euro de valuta van de deelnemende lid-staten; de nationale munten met hun onderverdeling worden dan, tegen tevoren vastgelegde omrekeningskoersen, fracties van de gemeenschappelijke munt. De munteenheid "euro" zal in honderdsten worden onderverdeeld. Deze regeling maakt automatische equivalentie tussen de euro en de deelnemende munten mogelijk. Verdere voorschriften, die al bekend zijn en waarop niet nader behoeft te worden ingegaan, betreffen:

- de keuze van de euro als rekeneenheid van de Europese centrale bank (ECB) en van de centrale banken van de deelnemende landen;

- vervanging van alle referenties (expliciet of impliciet) aan de ecu door referentie aan de euro in alle rechtsinstrumenten (), waarbij uiteraard de omrekeningskoers van 1 : 1 zal worden toegepast.

3.2. Wat de continuïteit van de contracten betreft, wordt in de verordening het beginsel vastgelegd dat de invoering van de euro geen gevolgen kan hebben voor de contractvoorwaarden, en partijen niet het recht geeft het contract op te zeggen of te wijzigen.

4. Bepalingen tijdens de overgangsperiode

4.1. In de ontwerp-verordening wordt het begrip "overgangsperiode" geïntroduceerd. Deze periode komt overeen met "fase B" van het Groenboek en met de in het Verdrag genoemde "derde fase" (). In de praktijk gaat het hier om de driejarige periode tussen het moment waarop de EMU daadwerkelijk van start gaat (1 januari 1999) en de dag vóór de definitieve overschakeling (31 december 2001).

4.2. Er is wel gesuggereerd, hoewel daar nu al weer op lijkt te worden teruggekomen, om de derde fase eventueel in te korten indien de omstandigheden dat toelaten. Het Comité heeft deze in het Groenboek al gesuggereerde mogelijkheid onderzocht en zich zeer beslist uitgesproken tegen () iedere wijziging in het vastgelegde programma. De duur van de diverse fasen dient uiterlijk op 30 juni 1998 door de Raad te worden bepaald. Daarbij moet ook worden vastgelegd dat er daarna geen verandering meer in komt. De markt heeft zekerheid nodig om de vele complexe en dure aanpassingen die nodig zijn, te kunnen plannen.

4.3. Het is duidelijk waarom de mogelijkheid is geopperd om de duur van de derde fase in te korten: deze hangt namelijk af van de tijd die de centrale banken nodig hebben om de nieuwe bankbiljetten en munten in omloop te brengen. Het ziet ernaar uit dat de termijn kan worden ingekort indien de centrale banken erin slagen om de voorbereidingen in een stroomversnelling te brengen. De markt zou zich misschien wel kunnen aanpassen aan een kortere periode (een hypothese die overigens nog geverifieerd moet worden), maar alleen op voorwaarde dat aan de duur, wanneer deze eenmaal is vastgelegd, niet meer wordt gesleuteld.

4.4. Een bepaling voor de overgangsperiode die vermeldenswaard is, is dat de Euro, overeenkomstig de omrekeningskoersen, zal worden onderverdeeld in eenheden nationale munt, welke laatste zijn eigen onderverdeling zal behouden. De muntwetten van de afzonderlijke landen blijven van kracht, met dien verstande dat de bepalingen van de verordening van de Raad in acht dienen te worden genomen. Het Comité heeft hierover geen bijzondere opmerkingen.

4.5. De regel "geen verplichting, geen verbod"

4.5.1. In het Witboek stond dat het gebruik van de Euro voor courante markttransacties gedurende de overgangsperiode facultatief zou moeten zijn. Het Comité had er in zijn advies op aangedrongen dat dit beginsel zonder uitzondering zou moeten worden toegepast en dat "het iedere contractpartij vrij (zou moeten) staat(n) om betaling in een andere dan de nationale munt te aanvaarden". Deze beslissingsvrijheid voor de markt, doorgaans weergegeven met de uitdrukking "geen verplichting, geen verbod", werd door de Raad van Madrid goedgekeurd. Er is geen enkel document of mededeling die erop wijst dat dit beginsel in twijfel wordt getrokken.

4.5.2. De ontwerp-verordening lijkt op het eerste gezicht op dit beginsel te zijn gebaseerd. De basisregel is namelijk dat bij rechtsinstrumenten waarbij voor het gebruik van de nationale munt of de euro is gekozen, de uitvoering plaats moet vinden in de tevoren gekozen munt, behalve wanneer de contractpartijen anders overeenkomen. Dit betekent dus dat de partijen besluiten in welke munt het contract zal worden uitgevoerd. Het Comité kan alleen maar instemmen met deze maatregel, waarop het zelf heeft aangedrongen.

4.5.3. In haar huidige vorm voorziet de ontwerp-verordening in een uitzonderingsregeling: iedere door creditering van de rekening van de crediteur betaalbare schuld die in euro of in nationale munt luidt, kan door de debiteur naar keuze in de ene of in de andere munt worden voldaan. De crediteur is dan verplicht, de betaling te aanvaarden in de door de debiteur gekozen munt. De crediteur zal het bedrag, eventueel omgewisseld tegen de vastgestelde pariteit, ontvangen in de valuta waarin zijn rekening luidt.

4.5.4. Het is natuurlijk duidelijk dat de hier bedoelde "uitzondering" hoofdregel zal worden. Tot in het absurde doorredenerend, zou er dan alleen nog maar een uitzonderingssituatie zijn voor transacties in contanten, maar deze zou in de praktijk zonder betekenis zijn omdat er nog geen eurobiljetten zijn, zodat transacties slechts in nationale munt kunnen worden afgewikkeld. Het beginsel "geen verplichting, geen verbod" zou dan in de praktijk worden losgelaten en vervangen door het tegengestelde beginsel "keuze van de debiteur, verplichting van de crediteur".

4.5.5. Wordt bovengenoemd beginsel definitief aangenomen, dan moet een juridische oplossing worden gevonden voor het conflict dat ontstaat wanneer de crediteur niet in staat is om een betaling in euro te accepteren. Hier kan bij voorbeeld worden gedacht aan de situatie in de detailhandel en bij dienstverlenende bedrijven, wanneer klanten het aankoopbedrag in euro met een betaalkaart wensen te voldoen en als gevolg waarvan de rekening van de verkoper later wordt gecrediteerd. Wanneer terminals en kassa's nog niet zijn afgestemd op de nieuwe munt (of op het werken in twee munten), dan zouden transacties onmogelijk worden.

4.5.6. Als algemene overweging geldt hier dat de keuzevrijheid van de debiteur al vanaf het begin van de periode tot uiting komt in een verplichting voor het bedrijfsleven en in het bijzonder voor de financiële en banksector om talloze omrekeningen uit te voeren en gedurende de hele periode een dubbele boekhouding te voeren, wat in het Groenboek uit technisch en economisch oogpunt als onverstandig werd aangemerkt.

4.5.7. De motieven die aan deze regel ten grondslag liggen, zijn echter volkomen juist; de wijze van formulering is evenwel niet bijzonder gelukkig en dient te worden bijgesteld. Bekijkt men de werkelijke situatie - de Commissie heeft zich hiervan tijdens talloze ontmoetingen met het bedrijfsleven kunnen vergewissen - dan moet er rekening mee worden gehouden dat de markt zich slechts geleidelijk aan de nieuwe munt kan aanpassen. Het voeren van rekeningen in twee munteenheden is kostbaar en zal - met name aan het begin van de periode - qua uitvoering vaak onmogelijk zijn. De regeling wil hiermee rekening houden, maar zou qua uitwerking wel eens verder kunnen gaan dan bedoeld.

4.5.8. Gelet op het voorgaande stelt het Comité voor, de in paragraaf 4.5.3 bedoelde bepaling te schrappen en in een toevoeging te bepalen dat een debiteur zijn schuld door creditering van een rekening van de crediteur mag voldoen in euro of in nationale munt, mits de crediteur en de financiële instelling die de rekening voert, daarmee instemmen. Alleen op deze wijze wordt aan het beginsel "geen verplichting, geen verbod" - dat voor alle actoren moet gelden - recht gedaan en sluit de toepassing ervan aan bij de realiteit.

4.6. De georganiseerde markten

4.6.1. De gefaseerde overgang naar de gemeenschappelijke munt betekent voor de financiële instellingen dat zij interne technische en organisatorische planningsmaatregelen zullen moeten nemen. In dat verband moet ook rekening worden gehouden met de sterke vervlechting binnen de financiële sector: de betrekkingen tussen de verschillende instellingen zijn gebaseerd op nauwkeurig vastgelegde regels die het soepel functioneren van de sector garanderen. In de ontwerp-verordening wordt uitgegaan van het begrip "georganiseerde markten" en worden regels vastgelegd die turbulentie tijdens de overschakeling van de nationale munt naar de gemeenschappelijke munt moeten voorkomen.

4.6.2. Onder "georganiseerde markten" verstaat de ontwerp-verordening "de markten die zijn ingesteld ter regulering van handel, clearing en afwikkeling m.b.t. de financiële instrumenten die worden opgesomd in afdeling B van de bijlage bij Richtlijn 93/22/EEG inzake beleggingsdiensten, en met inbegrip van systemen voor de regulering van de handel, clearing en afwikkeling in/van betalingsinstrumenten".

4.6.3. Het is in het belang van alle georganiseerde markten, de overgang naar de gemeenschappelijke munt zo snel mogelijk haar beslag te laten krijgen, maar er mag niet zonder meer van worden uitgegaan dat de afzonderlijke leden zich op geordende en vooral gecoördineerde wijze op de nieuwe regels zullen kunnen instellen. Hiertoe zou de ontwerp-verordening een regeling bevatten op basis waarvan de lid-staten de vereiste voorzieningen moeten treffen om de georganiseerde markten in de gelegenheid te stellen, de noodzakelijke maatregelen voor de overgang van de nationale op de gemeenschappelijke munt te treffen.

4.6.4. Het Comité stemt volledig in met deze maatregel die op het nodige pragmatisme stoelt en waarin rekening wordt gehouden met de praktische situatie van de nationale georganiseerde markten. Er moet echter ook een oplossing komen voor de internationale georganiseerde markten die gevestigd zijn in een lid-staat - die niet noodzakelijkerwijs deelneemt aan de EMU - maar waarvan de deelnemers ook afkomstig zijn uit andere lid-staten - ongeacht of deze aan de EMU deelneemt of niet. Het Comité zou graag zien dat er een specifieke regeling voor dit vraagstuk komt.

4.6.5. Het Comité stelt zich op het standpunt dat:

- regels die een georganiseerde markt heeft vastgelegd op basis van de bepalingen van de lid-staat waar deze markt gevestigd is, voor alle leden gelden, ongeacht of zij in de Europese Unie zijn ingezeten of niet;

- in die gevallen waarin de vestigingsplaats van een georganiseerde markt zich in een lid-staat bevindt dat niet aan de EMU deelneemt, maar waarvan de leden gevestigd zijn in deelnemende landen, de betrokken lid-staat afziet van het nemen van maatregelen die het vrijwillige gebruik van de Euro in de weg staan.

4.7. Door de lid-staten te nemen wettelijke maatregelen

4.7.1. In de ontwerp-verordening lijkt de lid-staten een ruime handelingsvrijheid te worden gelaten ten opzichte van hun eigen markten. De naleving van de nationale voorschriften moet echter in bepaalde opzichten ondergeschikt worden gemaakt aan de inachtneming van de gemeenschappelijke beginselen die nodig zijn voor een gecoördineerde overgang in de verschillende landen. Het Comité sluit zich bij deze aanpak aan, maar vestigt tegelijkertijd de aandacht op het feit - waarop in paragraaf 4.6.4 al is gewezen - dat ook uitdrukkelijk rekening moet worden gehouden met die gevallen waarin de nationale regels van toepassing kunnen zijn op instellingen of georganiseerde markten van andere lid-staten.

4.7.2. Een algemene regel is dat de nationale regelgeving bij het door de Raad vast te leggen tijdschema moet aansluiten. Volgens het Comité is dit voorschrift weliswaar noodzakelijk, maar waarschijnlijk niet voldoende. Om bij de implementatie van de maatregelen in de verschillende landen te grote discrepanties in de tijd te voorkomen, is een zeker gecoördineerd optreden onontbeerlijk.

4.7.3. Dit wordt vooral duidelijk wanneer men bedenkt dat de lid-staten de nodige maatregelen zullen moeten nemen om de in omloop zijnde openbare schuldtitels in euro te laten luiden. Bovendien moeten de lid-staten de regelgevende autoriteiten van de georganiseerde markten de gelegenheid geven om maatregelen te nemen voor de invoering van de euro als rekeneenheid. Ook in dat geval zullen te grote faseverschillen bij de tenuitvoerlegging van de maatregelen in de verschillende landen en op de verschillende markten tot verstoringen van de markt leiden.

4.7.4. De nationale wettelijke voorschriften die netting, clearing of soortgelijke technieken toestaan of voorschrijven, moeten van toepassing worden op in euro of nationale munt luidende monetaire verplichtingen. De omzetting zal geschieden op basis van de vast te leggen omrekeningskoersen. Hetzelfde moet gelden voor de presentatie van de jaarrekeningen van bedrijven. Deze voorschriften stroken met de Verdragsbepalingen en behoeven geen bijzonder commentaar.

4.7.5. Voorts wordt vastgehouden aan het beginsel dat de nationale bankbiljetten en munten onder de respectieve nationale muntwet blijven vallen en uitsluitend binnen de huidige territoriale grenzen wettig betaalmiddel blijven. Het Comité neemt nota van dit besluit dat ook met het Verdrag strookt.

5. Afrondingen bij de omrekening

5.1. Een fundamentele regel die in de verordening zou moeten worden bevestigd, betreft het aantal decimalen dat bij de omrekening moet worden gebruikt. De Commissie lijkt voor de volgende omrekeningsvoorschriften te willen kiezen:

a) de omrekeningskoersen zullen tot zes significante cijfers achter de komma worden berekend en niet worden afgerond;

b) bij de omrekening van nationale munt in euro wordt op het dichtstbijzijnde honderdste afgerond; bij de omrekening van euro naar nationale munt geschiedt de afronding op de dichtstbijzijnde decimale onderverdeling of eenheid, naargelang de nationale usances. Indien het resultaat precies in het midden ligt, zal het bedrag worden afgerond op het honderdste resp. de eenheid daarboven.

5.1.1. Deze regels zijn eenvoudig en logisch, en sluiten aan bij in het verleden opgedane ervaringen, in het bijzonder bij de decimalisering van het pond sterling. Wel doen zich een aantal juridische en praktische problemen voor, waarvan enkele reeds door de Commissie en het EMI worden onderzocht.

5.2. Er zou uitdrukkelijk moeten worden bepaald, hoezeer dit ook voor de hand ligt, dat voor het bedrijfsleven en in het bijzonder voor de financiële instelling de volgende regel geldt: ieder bedrag wordt aan de hand van berekeningen op basis van zes significante cijfers achter de komma omgerekend en overeenkomstig de in paragraaf 4.7.1, b) genoemde regels afgerond. In dat geval kan het zijn dat het totaal van talrijke bedragen in nationale munt, omgerekend in euro, niet precies overeenkomt met het totaal in euro van de individuele bedragen die zijn omgerekend. Uit enkele tientallen proefberekeningen is echter gebleken dat de wet van de grote getallen hier opgaat: in de praktijk is het zo dat de verschillen te verwaarlozen zijn omdat de afrondingen naar boven en naar beneden elkaar opheffen.

5.3. Dit betekent dat het gebruik van zes significante cijfers achter de komma, gevolgd door een afronding overeenkomstig de genoemde regels, belangrijk nadeel noch belangrijk voordeel oplevert, m.a.w. dat de omrekeningsvoorschriften "neutraal" zijn voor het marktgebeuren en de afzonderlijke actoren. Het Comité pleit ervoor dat deze regels in de lid-staten op uniforme wijze worden toegepast.

5.4. Wel moet worden bedacht dat tal van georganiseerde markten er op korte termijn al toe zouden kunnen overgaan, de euro als rekeneenheid in te voeren en hun leden tegelijkertijd de mogelijkheid geven, transacties met hun partners vooralsnog in nationale munt af te wikkelen. In dat geval worden de door de leden in nationale munt berekende bedragen door de georganiseerde markt in euro omgerekend en daarna ter registratie van de afwikkeling of compensatie weer in nationale munt omgerekend. Nog gecompliceerder wordt het wanneer het bij de in- en uitgaande bedragen om bedragen gaat die in verschillende munten van EMU-deelnemers luiden. Wil het systeem echter functioneren, dan moet bij zowel de inkomende als de uitgaande bedragen op precies dezelfde som worden uitgekomen, omdat immers de boekingswaarde van de transacties moet kloppen. Deze volledige concordantie van de boekingswaarde is in de praktijk onmogelijk te realiseren, met name wanneer het om grote bedragen gaat.

5.5. Naar het oordeel van het Comité moeten er daarom uniforme regels komen om de boekhoudkundige concordantie van de transacties te garanderen. De georganiseerde markten zou de vrijheid moeten worden gelaten om hiervoor zelf voor alle leden geldende regels vast te stellen. Anders zouden die regels er moeten komen via een de door de Raad vast te stellen verordening. Dit lijkt evenwel niet zo eenvoudig omdat dan de verschillende kenmerken en situaties van de nationale en internationale georganiseerde markten niet in aanmerking zouden kunnen worden genomen.

5.6. Een en ander leidt tot een niet onbelangrijke constatering: omrekeningsoperaties met zes significante cijfers achter de komma en afronding kunnen gemakkelijk door computers en personal computers (PC) worden uitgevoerd, omdat deze zich laten programmeren. Dit geldt evenwel niet voor kantoorrekenmachines, mechanisch dan wel elektronisch, voor kassa's met ingebouwde omrekeningsprogramma's en voor zakrekenmachines: deze apparaten beschikken niet over voldoende capaciteit (doorgaans maximaal 12 cijfers) om de berekening op adequate wijze te kunnen uitvoeren. Dit betekent dat actoren die niet beschikken over automatische gegevensverwerkers of PC's hun huidige apparaten, die niet zijn aangepast aan de nieuwe vereisten, zullen moeten vervangen door nieuwe. Hetzelfde probleem doet zich voor bij de consument, wanneer deze de in rekening gebrachte prijzen met zijn zakrekenmachine wil controleren.

5.7. Vervanging van kantoorrekenmachines, kassa's en zakrekenmachines door modellen die aan de nieuwe eisen voldoen, zou een nieuwe en interessante markt voor de producenten kunnen zijn. Het is onmogelijk te bepalen hoeveel van deze machines er in gebruik zijn, maar enkele tientallen miljoenen lijkt een redelijke schatting. Aan de andere kant vormen deze vervangingskosten voor de markt en voor de burgers een niet onaanzienlijke extra last i.v.m. de overschakeling op de euro.

5.8. Het gaat hier om problemen die de wetgever niet mag negeren of onderschatten. Consumenten, detailhandel en dienstverlening hebben behoefte aan duidelijke, eenvoudige en controleerbare regels die gebaseerd zijn op het billijkheidsbeginsel ten aanzien van alle partijen. De regel van de zes significante cijfers met de daarbij behorende afrondingsvoorschriften zijn zeker niet voor iedereen gemakkelijk te begrijpen. Het risico is niet denkbeeldig dat hierdoor van de kant van de burgers een zekere weerstand tegen de gemeenschappelijke munt zal ontstaan. Het Comité zou graag zien dat hieraan nu en in de toekomst in het kader van voorlichtingscampagnes zorgvuldig aandacht wordt besteed, en dat regels worden aangenomen die aangepast zijn aan de eisen van de markt.

5.9. In de verordening van de Raad zou daarom een specifieke verwijzing naar de detailhandel en de dienstverlening moeten worden opgenomen. Overeenkomstig het subsidiariteitsbeginsel zouden de lid-staten specifieke en vereenvoudigde regels voor de omrekening van nationale munt in euro moeten uitvaardigen.

5.10. Hier is nog een opmerking op haar plaats over de omzetting van de deelnemende munten onder elkaar: volgens artikel 109 L(4) van het Verdrag beperkt de Raad zich ertoe, de omrekeningskoers van iedere afzonderlijke deelnemende munt ten opzichte van de euro vast te stellen, maar hij doet dat niet voor de omzettingskoers van elke munt in elke andere munt. Deze omzetting geschiedt volgens de verordening aan de hand van een algoritme dat bestaat uit de omzetting van het oorspronkelijke bedrag in euro, met minimaal drie cijfers achter de komma, en uit de omzetting van dit laatste bedrag in de andere nationale munt. Gelet op het feit dat de omrekeningskoersen van de nationale munten vast liggen, is niet in te zien waarom de Raad - of de ECB indien zij daartoe gemachtigd wordt - niet ook zou overgaan tot vastlegging van de onderlinge omrekeningskoersen van de verschillende munten, uiteraard op basis van het voorgeschreven algoritme.

6. Eurobankbiljetten en -munten

6.1. Euro en nationale munten als wettig betaalmiddel

6.1.1. Volgens de ontwerp-verordening zullen aan het einde van de overgangsperiode eurobankbiljetten worden uitgegeven - of liever in omloop worden gebracht - door de ECB en de centrale banken van de deelnemende landen. Het is de bedoeling dat deze bankbiljetten het enige wettige betaalmiddel in de betrokken landen worden. Hetzelfde zal gelden voor de munten, met dien verstande dat niemand verplicht is om meer dan 50 munten voor een betaling te accepteren.

6.1.2. In de slotbepalingen van de ontwerp-verordening staat dat de nationale bankbiljetten en munten zes maand na afloop van de overgangsperiode niet langer wettig betaalmiddel zijn. Deze periode zou op basis van nationale wetten in ieder land nog kunnen worden ingekort.

6.1.3. Het feit dat eurobankbiljetten en -munten vanaf het einde van de overgangsperiode - 1 januari 2002 - wettig betaalmiddel zullen zijn en dat nationale bankbiljetten en munten zes maand later - 30 juni 2002 - niet langer wettig betaalmiddel zullen zijn, betekent dat gedurende een periode van maximaal zes maanden (wellicht minder in sommige landen) twee verschillende uitdrukkingen van één en dezelfde munt wettig betaalmiddel zullen zijn: de euro in alle deelnemende landen, en de nationale munt - die een fractie van de euro uitmaakt (zie paragraaf 3.1) - alleen in het land van uitgifte.

6.1.4. Hoewel uit zuiver juridisch oogpunt niets op de in de voorgaande paragraaf beschreven situatie valt aan te merken, zal het publiek in de praktijk de euro en de nationale munt beschouwen als twee verschillende munten die beide wettig betaalmiddel zijn. Er zijn een aantal precedenten: het Schotse pond en de Belgisch/Luxemburgse frank, met dien verstande dat deze munteenheden in omloop blijven zonder dat hieraan een termijn is verbonden. Om marktverstoringen te voorkomen, zou duidelijk moeten worden gemaakt dat beide munten gelijkwaardig zijn als wettig betaalmiddel. Zo kan worden voorkomen dat er gedurende de eerste dagen van de overgangsperiode een run op de centrale banken en de banken ontstaat omdat alle burgers hun nationale geld onmiddellijk willen inwisselen tegen euro. Alle landen hebben wel ervaring met de introductie van nieuwe bankbiljetten en munten waarbij tegelijkertijd de oude uit de circulatie worden genomen, zonder dat zich daarbij ongeregeldheden hebben voorgedaan.

6.2. Namaak en vervalsing

6.2.1. Overeenkomstig een tendens die aan kracht lijkt te winnen, zou de verordening van de Raad de lid-staten er slechts toe verplichten, adequate sancties tegen namaak en vervalsing van bankbiljetten in te voeren. Het Comité verwijst hier naar het Groenboek, waar in punt 136 staat te lezen dat "het (...) aan de Commissie (is) om samen met het ESCB voorstellen voor wetgeving (...) te doen (voor) de rechtsbescherming van bankbiljetten tegen vervalsing (...)". Zowel het Groenboek als kennelijk ook de ontwerp-verordening zien echter over het hoofd dat ook het in omloop brengen van vervalst geld onder de wet moeten komen te vallen.

6.2.2. Er is dus - terecht - ingezien dat de noodzakelijke bescherming van gemeenschappelijk goed, namelijk de gemeenschappelijke munt, niet kan worden overgelaten aan het initiatief van de afzonderlijke lid-staten; hoewel het strafrecht uitsluitend een zaak van de lid-staten is, mag het niet zo zijn dat het gemeenschappelijk belang per lid-staat op uiteenlopende wijze wordt verdedigd. Dit nu is een geval waarin men zich niet kan beroepen op het subsidiariteitsbeginsel, zelfs niet wanneer men daarbij aanvoert dat het om het strafrecht gaat.

6.2.3. Het Economisch en Sociaal Comité acht het absoluut zaak dat Commissie en Raad een juridisch solide oplossing vinden om de gemeenschappelijke munt bij wege van maatregelen die alle deelnemende landen verplicht zouden moeten nemen, op adequate wijze te beschermen. Zuiver nationale oplossingen zouden niet volstaan en zouden zelfs averechts kunnen werken: landen met minder stringente wetten zouden dan het toevluchtsoord worden van vervalsers en uitgevers van vervalst geld.

6.2.4. Het Comité heeft in zijn advies over het Groenboek (paragrafen 7.10 t/m 7.14) een oplossing gesuggereerd die het hier wenst te herhalen. Het heeft toen een nieuwe en uit politiek oogpunt acceptabele aanpak door alle lid-staten voorgesteld: de maatregelen tegen namaak en vervalsing van euro's zou moeten worden aangemerkt als onderdeel van de strijd tegen de georganiseerde misdaad; in feite is deze aanpak ook gevolgd in de richtlijn inzake het witwassen van geld. Het Comité heeft daarbij gewezen op een bij alle politie-organisaties in de wereld bekend feit, nl. dat dergelijke misdrijven nooit het werk van een individu zijn. Namaak, vervalsing (en ook het in omloop brengen) van bankbiljetten - én van munten - zijn het monopolie van criminele organisaties, vrijwel altijd internationaal, die over omvangrijke middelen beschikken en bij de drugshandel en het witwassen van geld dikwijls samenwerken met andere organisaties.

6.2.5. Het Comité heeft toen ook voorgesteld dat de in te voeren wetgeving een algemeen karakter zou moeten hebben, en ook zou moeten gelden voor betaalmiddelen die in de plaats van geld komen of geld vertegenwoordigen (betaalkaarten, chipkaarten, traveller cheques, enz.). Deze betaalmiddelen zijn thans goed voor een aanzienlijk deel van de girale geldcirculatie en de acceptatie ervan hangt volledig af van het vertrouwen van het publiek. Zij geven de internationale georganiseerde misdaad echter ook weer een nieuwe impuls. Hoewel sancties op vermogensdelicten tegen particulieren niet dezelfde kunnen zijn als sancties op vermogensdelicten gericht tegen van rijkswege of anderszins uitgegeven betaalmiddelen, is de aard van het misdrijf ten aanzien van zijn gevolgen voor de samenleving als geheel dezelfde, nl. een groeiende bedreiging voor de maatschappij en een ondersteuning van de georganiseerde misdaad.

Brussel, 31 oktober 1996.

De voorzitter van het Economisch en Sociaal Comité

T. JENKINS

() Doc. COM(95) 333 def. van 31. 5. 1995.

() PB nr. C 18 van 22. 1. 1996.

() Advies van het Comité (zie voetnoot 2), paragraaf 7.4, 7.5 en 7.6. Bij contracten tussen ingezetenen van deelnemende landen en ingezetenen van landen met een derogatie zouden dergelijke problemen zich niet moeten voordoen, aangezien de verordening van de Raad uiteraard geldt voor alle EU-landen, zonder onderscheid.

() Van bijzonder belang is het voornemen om het begrip "rechtsinstrumenten" te definiëren: wetten, verordeningen, bestuursrechtelijke bepalingen, rechterlijke uitspraken, contracten, andere betaalmiddelen dan bankbiljetten en munten, alsook andere instrumenten met rechtsgevolgen.

() Artikel 109 J, lid 4.

() Reeds genoemd advies van het Comité (nota 2, blz. 65), paragrafen 5.1.2 en 5.3.2.