Advies van het Economisch en Sociaal Comité over:

- de "Mededeling van de Commissie betreffende racisme, vreemdelingenhaat en antisemitisme", en

- het "Voorstel voor een besluit van de Raad tot aanwijzing van het jaar 1997 als het 'Europees jaar tegen racisme'" ()

(96/C 204/09)

De Raad heeft op 22 februari 1996 besloten, overeenkomstig de bepalingen van artikel 198 van het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap het Economisch en Sociaal Comité te raadplegen over voornoemde mededeling en voornoemd voorstel.

De Afdeling voor sociale aangelegenheden, gezinsvraagstukken, onderwijs en cultuur, die met de voorbereiding van de desbetreffende werkzaamheden was belast, heeft haar advies op 12 april 1996 goedgekeurd. Rapporteur was de heer Koryfidis; co-rapporteur was mevrouw Barrow.

Het Economisch en Sociaal Comité heeft tijdens zijn 335e Zitting (vergadering van 24 april 1996) het volgende advies uitgebracht, dat met 112 stemmen vóór en één stem tegen, bij 5 onthoudingen, is goedgekeurd.

1. Inleiding

1.1. In december 1995 legde de Commissie een mededeling betreffende racisme, vreemdelingenhaat en antisemitisme voor (doc. COM(95) 653 def.), samen met een voorstel voor een besluit van de Raad om 1997 tot Europees jaar tegen racisme uit te roepen. Doelstellingen daarbij zijn:

a) het versterken van het bewustzijn voor en het verspreiden van informatie over racisme, vreemdelingenhaat en antisemitisme in de Gemeenschap;

b) het vestigen van de aandacht op de bedreiging die discriminatie op grond van ras, huidskleur, godsdienst en nationale of etnische herkomst voor de economische en sociale samenhang van de Gemeenschap vormt;

c) het onder de aandacht van het publiek brengen van de voordelen van het integratiebeleid, met name op de gebieden onderwijs, opleiding, huisvesting en werkgelegenheid;

d) het aanmoedigen van overdenking van en discussie over de acties die vereist zijn om racisme, vreemdelingenhaat en antisemitisme in de Gemeenschap te bestrijden;

e) het zorgen voor ruime verspreiding van informatie over maatregelen en acties op nationaal en Europees niveau in de strijd tegen racisme, vreemdelingenhaat en antisemitisme;

f) het bevorderen van het beginsel van solidariteit tussen alle leden van de samenleving;

g) het bij het proces van de Europese integratie betrekken van de personen die van racisme, vreemdelingenhaat en antisemitisme te lijden hebben.

1.2. Het Comité meent dat de bestrijding van de bovengenoemde verschijnselen noodzakelijk is om de in het Verdrag vastgelegde doelstellingen te bereiken en schaart zich achter de mededeling van de Commissie en het aan de Raad gerichte voorstel om 1997 tot Europees jaar tegen racisme uit te roepen. Het Comité maakt evenwel wel enig voorbehoud, dat in paragraaf 5 van dit advies wordt toegelicht.

2. Algemene opmerkingen

2.1. Omschrijving van de begrippen

2.1.1. Het Comité dringt er bij de Commissie op aan de begrippen "racisme", "vreemdelingenhaat" en "antisemitisme" in haar voorstel te gebruiken in de betekenis die zij hebben in basisteksten en overeenkomstig de terminologie van officiële internationale organisaties en organen als de VN, de IAO en de Raad van Europa.

2.1.2. Het Comité is daarbij van mening dat:

- de term "Europese gedachte" moet worden begrepen als de systematische en algemeen onderschreven, langdurige en niet aflatende inspanning van de naoorlogse generatie Europeanen om een multicultureel en meertalig - dus antiracistisch - Europa van vrijheid, democratie, vrede en sociale rechtvaardigheid te scheppen;

- onder "Europese burger" idealiter moet worden verstaan een burger van de EU met verantwoordelijkheidszin en een democratische instelling, die zijn plichten vervult en tegelijk kritisch ingesteld is ten opzichte van de instellingen en hun werking, ervoor waakt dat de grenzen van de bevoegdheden ervan niet worden overschreden en toeziet op hun activiteiten, en die bijgevolg ook eist dat zijn gedegen deelneming aan de besluitvorming voldoende verzekerd is en dat hij toegang krijgt tot gemeenschappelijke rechten en voordelen.

2.1.3. De lid-staten van de EU geven een verschillende maatschappelijke, politieke, economische en juridische inhoud aan begrippen als minderheden, migranten en vreemdelingen.

2.1.3.1. Hoewel de termen verschillend zijn, wordt de ene term vaak ten onrechte in plaats van de andere gebruikt. Terminologisch gezien zijn er evenwel belangrijke betekenisverschillen, ten aanzien van zowel de onmiddellijke als de toekomstige gevolgen.

2.1.3.2. De term "etnische minderheid" wordt gebruikt om een relatief klein deel van de totale bevolking aan te duiden dat door gemakkelijk te omschrijven rassen- en/of culturele kenmerken kan worden onderscheiden. Het is van belang onderscheid te maken tussen enerzijds deze term en anderzijds xenofobe neigingen om minderheden te stigmatiseren en met bepaalde kenmerken in verband te brengen. Veelal zijn deze minderheidsgroepen zich op verschillende tijdstippen in Europa komen vestigen. Sommige groepen zijn relatief recent in Europa neergestreken, andere verblijven hier reeds verschillende generaties lang.

2.1.3.3. De term "migrant" wijst, indien hij correct is gebruikt, op de eerste generatie personen die zich in een nieuwe samenleving komt vestigen. Voortdurend kunnen overal in de Gemeenschap, maar ook daarbuiten, migratiestromen worden waargenomen, zodat de term "migrant" dan ook vaak wordt gehoord. Hij wordt evenwel foutief gebruikt als hij is bedoeld om de tweede en volgende generaties aan te duiden, die zich op de arbeidsmarkt aanbieden en ernaar streven hun rechten en plichten als burgers uit te oefenen.

2.1.3.4. De term "buitenlandse werknemer" houdt hoofdzakelijk verband met de arbeidsbetrekking, waarmee ook een aantal problemen i.v.m. vrij verkeer, uitoefening van burgerrechten, sociale bescherming en gezinshereniging gepaard gaan. Hij houdt ook in dat de arbeidsbetrekking van beperkte duur kan zijn (en afhangt van bepaalde omstandigheden op de arbeidsmarkt).

Deze drie definities zijn belangrijk omdat wordt aangenomen dat juist deze drie categorieën personen met racisme en vreemdelingenhaat worden geconfronteerd.

2.2. Omvang en draagwijdte van het verschijnsel

2.2.1. Aangenomen wordt dat verschijnselen als racisme en vreemdelingenhaat thans in opmars zijn. Sommige personen gedragen zich immers in bepaalde gevallen op een volkomen verwerpelijke manier en geven reden tot ongerustheid. De betekenis en omvang van het verschijnsel moeten hoe dan ook samen met zijn oorzaken worden verklaard en aan universiteiten of via toegepast onderzoek grondig worden bestudeerd.

2.2.2. Hoe dan ook zij in eerste instantie vermeld dat, wat de kern van de zaak betreft, het racismeprobleem niet alleen de idealen van de Europese Unie, maar ook haar pogingen om de vier vrijheden concreet uit te oefenen, raakt.

2.2.2.1. Wij leven thans in een Gemeenschap met een grote verscheidenheid binnen de bevolking, die in schril contrast staat met de demografische samenstelling op het tijdstip van de onderteking van het Verdrag van Rome. De economische, politieke en maatschappelijke veranderingen op wereldvlak zijn bepalend voor de Gemeenschap, terwijl bevolkingsgroepen van landen van buiten de Gemeenschap blijven aanstromen en zich in de Gemeenschap vestigen.

2.2.2.2. De "Europese bakermat" van de huidige burger en inwoner van de EU is niet noodzakelijk samengesteld (zo dit al ooit het geval is geweest) uit dezelfde rassen, culturen en desgevallend volkeren.

2.2.2.3. De bevolking van de EU vormt meer een mozaïek van mensen, wat ongetwijfeld ons bestaan verrijkt, en bestaat niet zozeer uit personen die de EU pas zijn binnengekomen, maar wel uit kinderen en kleinkinderen van vroegere immigranten die als EU-burgers volkomen terecht ernaar streven de vier vrijheden te genieten. Het getuigt van enggeestigheid om etnische minderheden alleen en zonder meer als immigranten, vreemdelingen of vluchtelingen te karakteriseren.

2.2.2.4. Voor de toekomst van de EU zelf is het van belang niet uit het oog te verliezen dat het menselijk potentieel ook kan bijdragen tot het tot stand brengen van politieke en economische banden tussen de Gemeenschap en andere gebieden in de wereld. Vreemdelingen brengen dus geen "problemen" mee, maar scheppen daarentegen nieuwe mogelijkheden.

2.2.2.5. Op de drempel van de eenentwintigste eeuw moeten dan ook dringend de gevaren worden onderkend die het racisme en zijn aanhangers voor de Europese gedachte inhouden en moet de aard van het probleem worden blootgelegd zodat de bewering dat het hier om een tweederangskwestie zou gaan, duidelijk wordt weerlegd.

2.3. Mogelijke verklaring van het verschijnsel - Vermoedelijke oorzaken

2.3.1. Vreemdelingenhaat en racisme zijn fenomenen die ongetwijfeld gebaseerd zijn op onwetendheid (gebrek aan kennis) en vandaar ook op onzekerheid die iemand voelt ten opzichte van iets wat vreemd is en misschien ook van hem verschilt.

2.3.2. Onder bepaalde omstandigheden kan deze neiging tot racisme en vreemdelingenhaat zich ontwikkelen en van een persoonlijk latent schuldgevoel of een persoonlijke opvatting uitgroeien tot een collectieve en met een bepaalde ideologie verbonden levenshouding die doorgaans agressiviteit oproept. Zodra een persoonlijke racistische neiging zich ontwikkelt tot een collectieve opvatting en als zodanig ook naar buiten treedt en in zowel het privé- als het openbare leven met een bepaald sociaal gedrag samengaat, is racisme, waaronder ook geïnstitutionaliseerd racisme en racistisch beleid, ook echt een probleem.

2.3.3. Bepaalde omstandigheden die de ontwikkeling van verschijnselen als racisme en vreemdelingenhaat in de hand werken, zijn o.m.:

- individueel, maatschappelijk, nationaal, (...) isolement;

- gebrek aan of het achterhouden van kennis, verkeerde voorlichting of gebrek daaraan;

- verpaupering, werkloosheid en sociale marginalisering;

- het cultiveren van fanatisme op grond van racistische, extreem nationalistische, religieuze of welke overwegingen dan ook.

2.3.3.1. De boven aangegeven omstandigheden kunnen afzonderlijk of in onderlinge combinatie de ontwikkeling van verschijnselen als racisme en vreemdelingenhaat in de hand werken.

2.3.3.2. Werkloosheid is met name één van de factoren die het sterkst bijdragen tot het ontstaan, het ontwikkelen en het vertonen van racistische gedragingen. Het feit dat racisme vooral opgang maakt in perioden die, zoals de huidige, met ernstige werkloosheidsproblemen te kampen hebben, vormt een bewijs daarvan. Hierin ligt trouwens ook één van de redenen waarom dringend werk moet worden gemaakt van een beleid voor het scheppen van werkgelegenheid en het bestrijden van werkloosheid.

2.3.4. Factoren die de ontwikkeling van het verschijnsel tegenhouden

2.3.4.1. De perioden waarin verschijnselen als racisme minder voorkwamen, kunnen gemakkelijk uit een historisch overzicht worden afgelezen. Kenmerkend voor deze perioden is de vrije uitwisseling tussen rassen (), het gezamenlijk door verschillende rassen () nastreven van een hoger gemeenschappelijk doel en het bestaan van een gemeenschappelijk rechtvaardigheidsgevoel of -oordeel, m.a.w. van een uniform en algemeen erkend wettelijk kader en een uniforme en algemeen aanvaarde collectieve en individuele werk- en handelwijze ().

2.4. Er kan dus worden geconcludeerd dat racisme een latente en vanuit een zekere onmacht gegroeide individuele neiging is die onder bepaalde omstandigheden aan de oppervlakte kan komen en tot een collectieve ideologische stroming van soms een meerderheid van de bevolking kan uitgroeien.

2.4.1. Vanaf dat ogenblik gaan burgers zich (individueel en collectief) op een primitieve, irrationele en onmenselijke manier gedragen.

2.4.2. Vreemdelingenhaat is zonder twijfel een eerste fase in het ontstaan van racistische opvattingen, en antisemitisme draagt het historische stempel van waarschijnlijk de meest extreme vorm van rassengeweld.

2.4.3. Bestrijding van vreemdelingenhaat en racisme is een wezenlijke plicht van elke democratische en humanistische samenleving.

2.4.4. De Europese gedachte als opvatting en levenshouding gaat samen met begrippen als onderlinge overeenstemming, samenwerking, verdraagzaamheid en respect voor het verschillend zijn, en is dan ook duidelijk onverenigbaar met vreemdelingenhaat, racisme en antisemitisme.

2.4.5. De Europese Unie die met haar instellingen de draagster en verkondigster bij uitstek van de Europese gedachte is, en als zodanig ook de reële toestand binnen de Gemeenschap het beste kent, moet tijdig de uitgezonden alarmsignalen weten op te vangen en moet onmiddellijk concrete kadervoorstellen doen om het probleem het hoofd te bieden. De EU moet maatregelen treffen om een racistisch klimaat tijdig aan te pakken en in te perken.

2.4.6. Bovenvermelde maatregelen zijn onvoldoende als ze op zichzelf staan en het probleem alleen van buitenaf benaderen. De voorstellen moeten de kern van de zaak raken en de oorzaken van de bewuste verschijnselen bij de wortel aanpakken.

2.4.7. Via educatieve maatregelen binnen het kader van onderwijssystemen maar ook daarbuiten, kunnen onwetendheid en dus ook vreemdelingenhaat en racistische neigingen van het individu op lange termijn worden bestreden. Ook kan het nodige worden gedaan om voorlichting te verstrekken en het niet of verkeerd doorgeven van informatie te verhelpen.

2.4.8. Via sociale maatregelen die tot doel hebben de werkloosheid en sociale marginalisering te bestrijden, kan een klimaat worden geschapen dat de ontwikkeling van vreemdelingenhaat en racisme tegengaat.

2.4.9. Met maatregelen die racistische propaganda ontkrachten, waarbij wordt aangetoond waartoe racisme leidt en welke doelstellingen de racistische bewegingen en hun leiders nastreven, kunnen eveneens latente antiracistische gevoelens, die hopelijk bij de overgrote meerderheid van de burgers van het huidige Europa leven, worden opgewekt en ontwikkeld.

2.4.10. Aangezien de bevolking van de EU steeds meer verscheidenheid vertoont, moet erop worden toegezien dat de eerbiediging van rassen-, culturele, religieuze of nationale verschillen het gevoel van eigenwaarde dat iemand heeft op grond van zijn afkomst (die wordt bepaald door historische en andere factoren) voldoende recht doet.

Ongeacht het beeld dat elkeen van de maatschappij heeft, moet op de uitdagingen van vandaag en nog meer op die van morgen worden gereageerd via een rechtstreekse open dialoog die gericht moet zijn op een oplossing van dit soort problemen die zich nu binnen de Unie voordoen. Racisme, dat ofwel tot uiting komt in openlijk geweld, ofwel mensen bepaalde mogelijkheden en levenskansen ontneemt, is geen bijkomstige zaak, maar druist regelrecht in tegen het wezen zelf van de democratie.

3. Standpunt van het ESC ten aanzien van racisme en vreemdelingenhaat

3.1. Het ESC is een orgaan en forum waar mensen, sociale groeperingen en nationale instanties met verschillende opvattingen en belangen bijeenkomen en dialogeren, met elkaar akkoord gaan en van mening verschillen, met elkaar in concurrentie staan en samen voor iets opkomen. Op grond hiervan staat het buiten kijf dat het ESC zich altijd al antiracistisch heeft opgesteld. Een en ander komt tot uiting in tal van adviezen () die het in de loop der tijden heeft uitgebracht.

3.2. Overigens moeten het ESC en de overeenkomstige organen in de lid-staten, juist wegens hun samenstelling, werkwijze en opzet, een beslissende rol spelen in het beleid ter bestrijding van vreemdelingenhaat, racisme en antisemitisme.

3.3. De gemeenschappelijke verklaring betreffende de preventie van rassendiscriminatie en vreemdelingenhaat en de bevordering van gelijke behandeling op de werkplek, die tijdens de Topbijeenkomst van de sociale partners te Florence op 21 oktober 1995 werd goedgekeurd, kan als grondslag dienen om specifieke beleidslijnen ter zake op te stellen en uit te vaardigen. Bij een dergelijke aanpak moet ook plaats worden geboden aan andere groepen die verschillende categorieën van het economisch en maatschappelijk leven vertegenwoordigen.

4. Hoofdpunten van het Commissiedocument ()

4.1. De mededeling van de Commissie, waarin erop wordt gewezen dat racisme in de hele Europese Unie voorkomt terwijl er momenteel geen desbetreffende studie of gegevens over de omvang ervan beschikbaar zijn, legt de wortels van vreemdelingenhaat, racisme en antisemitisme bloot en wijst op de noodzaak van een Europese reactie hierop.

4.2. Met deze - reeds in het Sociaal Actieprogramma voor de middellange termijn 1995-1997 aangekondigde - mededeling beoogt de Commissie haar werkzaamheden op het onderhavige vraagstuk toe te spitsen. Tevens zet zij uiteen in welke richting deze zich in de komende periode zullen ontwikkelen. Voorts heeft zij in de mededeling een concreet voorstel voor een besluit van de Raad geformuleerd om 1997 als Europees Jaar tegen racisme uit te roepen.

4.3. De Commissie belicht de actie die zij tot dusver heeft ondernomen om voor het probleem van het racisme een Europese oplossing te bieden en omschrijft de specifieke rol die zij ter aanvulling van acties van de lid-staten overeenkomstig de volgende grondbeginselen op dat gebied kan blijven spelen:

- Voor de bestrijding van het racisme is de medewerking van alle betrokkenen noodzakelijk.

- Preventie moet het voornaamste doel zijn van elke strategie tegen het racisme.

- Prioriteiten moeten in overleg worden vastgesteld.

- Bij de desbetreffende activiteiten moet het subsidiariteitsbeginsel nauwgezet worden nageleefd.

Bij het ontwikkelen van activiteiten ter zake kan het inpassen van de juiste actie in bestaande beleidsinstrumenten, waarvan het Europees Sociaal Fonds het belangrijkste is, op aanverwante gebieden volgens de Commissie als een belangrijke hefboom fungeren.

Een tweede belangrijke bijdrage komt van instrumenten die reeds - direct of indirect - racisme helpen bestrijden en ook in de toekomst een vooraanstaande rol op dat gebied zullen blijven spelen.

Hierbij moet worden gedacht aan de programma's op het gebied van onderwijs, opleiding en jongerenzaken (b.v. Socrates, Leonardo da Vinci en Jeugd voor Europa III).

Ten slotte moet ervaring met goede en doeltreffende antiracistische praktijken volgens de Commissie optimaal worden benut en tussen de betrokken organisaties, met name die welke zich met migranten en etnische minderheden bezighouden, onderling worden uitgewisseld.

Het is met name zaak steun te verlenen aan initiatieven als "Cities' Anti-Racism Project" en het inschakelen van "bemiddelaars", alsmede aan initiatieven als het Migrantenforum en Elaine (Europees interactief netwerk van plaatselijke overheden voor het beleid ten behoeve van etnische minderheden).

4.4. Met betrekking tot de wetgeving op Europees niveau heeft de Commissie:

- zich toegespitst op de noodzaak om gegevens te verzamelen omtrent de punten van overeenkomst en verschil tussen de wettelijke voorschriften in de lid-staten en om de samenwerking op communautair niveau uit te breiden en te verdiepen;

- voorgesteld dat in het Verdrag een specifieke non-discriminatieclausule wordt opgenomen, die dan automatisch voor alle wetgeving van de Gemeenschap zou gelden;

- voorgesteld dat in het Verdrag ook specifieke bevoegdheden worden opgenomen om rassendiscriminatie te bestrijden.

In het licht hiervan en aangezien ook de politie soms blijk geeft van een racistische houding, staat het ESC positief tegenover de ontwikkeling van een Europese strategie voor politieopleiding ter bestrijding van discriminatie en met het oog op - ook preventief - politiewerk om racistische misdaden aan te pakken. Volgens het ESC kan de oprichting van een gespecialiseerd politiekorps hierbij van nut zijn.

4.5. De actie loopt over 24 maanden; de Europese Commissie is verantwoordelijk voor de tenuitvoerlegging van het besluit en wordt bijgestaan door een raadgevend comité dat is samengesteld uit vertegenwoordigers van de lid-staten.

5. Bijzondere opmerkingen

5.1. Het hele Commissiedocument staat een krachtige aanpak voor en getuigt van een grote bezorgdheid omtrent het gevaar dat discriminatie inhoudt. Tevens geeft het aan welke concrete en doeltreffende maatregelen moeten worden genomen om verschijnselen als racisme, vreemdelingenhaat en antisemitisme te bestrijden. Het is mogelijk dat de meningen van de verschillende instellingen van de Gemeenschap over de omvang en draagwijdte van het probleem, alsmede over de wijze waarop het moet worden aangepakt, uiteenlopen. Van meet af aan heeft het ESC aangegeven dat het de zijde kiest van diegenen die van mening zijn dat een non-discriminatieclausule in het Verdrag moet worden opgenomen. Het ESC steunt en onderschrijft dan ook elk antiracistisch standpunt van de communautaire instellingen.

5.2. Een basisvoorwaarde voor een juiste aanpak van ieder vraagstuk is volgens het ESC een grondige kennis van dat probleem, zijn oorzaken en gevolgen. In dit verband is het voor het ESC onbegrijpelijk dat de laatste Eurobarometer-enquête ter zake reeds van acht jaar geleden dateert. Het dringt er dan ook op aan dat soortgelijke enquêtes met regelmatige tussenpozen worden gehouden (punt 2.3.3 van de Mededeling). Om dezelfde reden en met hetzelfde doel pleit het ESC ook voor de onmiddellijke oprichting van een Europees waarnemingscentrum voor racisme en vreemdelingenhaat (punt 2.3.5 van de Mededeling).

5.3. Volgens het ESC vereist een geïntegreerde strategie tegen racisme en vreemdelingenhaat dat niet alleen op intracommunautair niveau, maar ook op wereldschaal actie wordt ondernomen. Acties tegen racisme, vreemdelingenhaat en antisemitisme, die noodzakelijk zijn om de Gemeenschap een goede maatschappelijke en economische toekomst te waarborgen, zijn in het algemeen niet voldoende om deze verschijnselen globaal te bestrijden. Het ESC dringt er bij de Commissie dan ook op aan dat zij in eerste instantie samen met internationale organisaties onderzoek ter zake verricht teneinde de toestand op wereldvlak in kaart te brengen, en vervolgens samen met die organisaties een passend beleid op wereldschaal uitstippelt (punt 2.3.6 van de Mededeling).

5.4. Met betrekking tot intracommunautaire acties tegen racisme maakt het ESC de volgende opmerkingen:

5.4.1. Zoals in het ESC-advies van 1992 over het Europa van de burgers is aangegeven, is het voor een Europese actie noodzakelijk dat in het Verdrag een bepaling wordt opgenomen waarbij discriminatie op grond van geslacht, kleur, ras, overtuiging of geloof verboden wordt (). Het Comité gaat dan ook akkoord met het voorstel van de Commissie om in het Verdrag een non-discriminatieclausule op te nemen, alsmede speciale bevoegdheden om rassendiscriminatie te bestrijden (punt 2.3.7 van de Mededeling). Het is van mening dat tijdens de Intergouvernementele Conferentie van 1996 de nodige besluiten betreffende een wijziging van het Verdrag op grond van de desbetreffende voorstellen van de discussiegroep moeten worden genomen. Het verwijst naar en geeft zijn steun aan voorstel VII van het "Comité van Wijzen" om in het Verdrag een verbod op te nemen op iedere vorm van discriminatie op grond van ras, huidskleur, geslacht, taal, godsdienst, politieke of andere overtuigingen, nationale of sociale afkomst, het behoren tot een nationale minderheid, vermogen, geboorte, handicap of wat dan ook ().

5.4.2. Het beschouwt onderwijs als het belangrijkste middel om racistische vooroordelen te ontkrachten en een antiracistisch bewustzijn aan te kweken. Het dringt er dan ook op aan dat onderwijs en opleiding, met name van jongeren, worden ondersteund en zo worden georganiseerd dat zij hun rol naar behoren kunnen vervullen. Hiertoe moet volgens het ESC het multicultureel onderwijs zo veel mogelijk worden uitgebreid en ondersteund en moeten voorts ook doordachte keuzes op allerlei concrete gebieden worden gemaakt om vooroordelen tegen te gaan. Een dergelijke doordachte keuze kan bijvoorbeeld worden gemaakt bij de vraag "Welke leraar geeft waar les?".

5.4.3. Het ESC is ook van mening dat massamedia bij preventie en bestrijding van racisme een doorslaggevende rol spelen. Dit houdt verband met het feit dat zij positief of negatief voor een bepaald doel kunnen worden ingezet. Het beleid ten aanzien van de massamedia kan volgens het ESC de volgende twee sporen volgen, zonder uiteraard daarbij de vrijheid van die media in het gedrang te brengen:

- het optimaal gebruiken van de massamedia en o.m. ook de reclame om verschijnselen als racisme, vreemdelingenhaat en antisemitisme (die niet altijd op nationaliteit, ras of godsdienst zijn toegespitst) te bestrijden;

- het ontkrachten van de door media uitgezonden racistische boodschappen.

5.4.3.1. De eerste aanpak omvat stimulering en ondersteuning van antiracistische uitzendingen en teksten. Hieronder vallen alle voorstellen van de Commissie (Punt 2.3.3 van de Mededeling en artikel 3 van het voorstel voor een besluit van de Raad), alsmede het voeren van een campagne waarbij bijzonder goed uitgekozen en positieve antiracistische acties centraal staan. Onderdeel van dit beleid is ook het opzetten van een onderwijs- en opleidingsprogramma voor de middellange tot lange termijn ten behoeve van de betrokkenen in de mediasector, en het op gang brengen van een Europese dialoog over uniforme deontologische regels voor het opsporen, het bekendmaken en het presenteren van nieuwsberichten.

5.4.3.2. Onder de tweede aanpak vallen alle beleidslijnen die betrekking hebben op de totstandbrenging van een verdedigingsreflex bij de burgers ten overstaan van verkeerde of ontbrekende informatie.

Met het oog op de huidige, allesoverheersende informatiemaatschappij is het absoluut noodzakelijk dat via onderwijs en opleiding tijdens het gehele leven een systeem voor het filteren van informatie en het controleren van kennis wordt gecreëerd.

5.4.3.3. Het ESC wil dat in het besluit om 1997 tot Europees jaar tegen racisme uit te roepen ook wordt opgenomen dat de Commissie stappen onderneemt om de verspreiding van racistisch propagandamateriaal via Internet te verbieden. In dit verband pleit de Commissie voor het aanzwengelen van een dialoog met de Raad van Europa en andere internationale insellingen, waarbij samenwerking op alle niveaus noodzakelijk is.

5.4.4. Het ESC is het in principe eens met het voorstel voor een besluit van de Raad om 1997 tot Europees Jaar tegen racisme uit te roepen, maar plaatst daarbij toch de volgende kanttekeningen.

5.4.4.1. Volgens het ESC staan de beschikbare middelen niet in verhouding tot de in het voorstel aangegeven doelstellingen. Het ESC vraagt dan ook een verhoging van die middelen, een vermindering van het aantal acties en een verruiming van het toepassingsgebied. Het onderschrijft in ieder geval de in de Mededeling van de Commissie opgenomen voorstellen tot bevordering van grensoverschrijdende programma's tegen racisme.

5.4.4.2. Het ESC wil dat de eerste zin op blz. 28 van het Commissiedocument, nl. "Overwegende dat racistische en xenofobe attitudes een hinderpaal ... vormen", als volgt wordt aangevuld: "en dat de beperking van het recht op vrij verkeer van onderdanen van derde landen die in de EU wonen, leidt tot een versterking van racistische en xenofobe opvattingen;

5.4.4.3. Het ESC pleit in het bijzonder voor een optimaal gebruik van het onderwijs om een antiracistisch bewustzijn aan te kweken, en voor het aanwenden van de massamedia om racistische verschijnselen te bestrijden, alsmede om informatie uit te wisselen en goede praktijken over te nemen.

5.4.4.4. Ten slotte draagt het uitroepen van een Europees Jaar tegen racisme volgens het ESC niet alleen bij tot de overtuiging dat de gevaren van het racisme moeten worden bestreden, maar geeft het ook de tevredenheid weer over de positieve en welkome veranderingen die in onze samenlevingen kunnen worden vastgesteld. Voorts beoogt het niet alleen de aandacht te vestigen op datgene wat tot dusver werd verwezenlijkt, maar ook op de nieuwe problemen die op de drempel van de éénentwintigste eeuw moeten worden aangepakt. Bij elke actie die tijdens dit Europees jaar wordt ondernomen, moeten het recht van elke burger om zijn grondrechten uit te oefenen alsmede het verwerven van een elementaire levenskwaliteit overal ter wereld centraal staan.

5.4.5. In aansluiting op het Commissiedocument maar ook los daarvan, wil het ESC met alle mogelijke middelen de betekenis onderstrepen van de gezamenlijke verklaring van de sociale partners betreffende de preventie van rassendiscriminatie en vreemdelingenhaat en de bevordering van gelijke behandeling op de werkplek" (Florence, oktober 1995). Deze tekst, die voortvloeit uit de gemeenschappelijke ervaringen van de sociale partners en noodzakelijk is voor de verdere bevordering van de Europese economie en samenleving, kan van groot nut zijn voor de Commissie. Het ESC valt de verklaring van Florence bij en dringt er bij de Commissie op aan met de vakverenigingen samen te werken bij het nastreven van hun doelstellingen. Het erkent dat de behandeling van deze kwestie van groot belang is voor de werkomgeving. Bij een dergelijke aanpak moet ook plaats worden geboden aan andere groepen die verschillende categorieën van het economisch en maatschappelijk leven vertegenwoordigen. Het ESC vraagt dan ook dat de sociale partners betrokken worden bij het advies-comité dat op het verloop van het Europees Jaar moet toezien. Zoals in het verleden zou het ESC hier als waarnemer moeten kunnen fungeren.

5.5. Het ESC is hoe dan ook van mening dat de bestrijding van discriminatie, racisme, vreemdelingenhaat en antisemitisme een zaak van lange adem zal zijn. De samenleving zal hiervoor dag na dag moeten vechten, op het werk, op school, bij de vrijetijdsbesteding, thuis. Het hangt in hoge mate van ons, van onze vastberadenheid en consequent optreden af, hoe snel wij als samenleving het punt zullen bereiken waarop wij respect zullen opbrengen voor verschillen, dezelfde rechten en plichten voor iedereen zullen erkennen, en echte waarden zullen huldigen, ongeacht ras, kleur, geslacht, godsdienst of ideologie.

5.6. De bovenstaande voorstellen van het ESC zijn gericht op een aanpak die niet beperkt blijft tot het uitroepen van een Europees jaar tegen racisme of het voorschrijven van een specifiek of op zichzelf staand beleid als oplossing voor de vraagstukken in kwestie. Het ESC beschouwt het oplossen van de genoemde problemen als een permanente verantwoordelijkheid die deel moet uitmaken van de Europese idealen. Dit betekent o.m. dat desbetreffende activiteiten van plaatselijke, regionale en nationale instanties moeten worden gevolgd en aangemoedigd, zodat het probleem wordt onderkend en aanleiding geeft tot actie op grond van het feit dat het samenhangt met de vier vrijheden die in het Verdrag van Rome zijn verankerd. De demografische verschuivingen in de Gemeenschap grijpen plaats binnen het ruimere kader van een veranderende wereldorde en zijn van levensbelang voor het komende millennium.

Brussel, 24 april 1996.

De voorzitter

van het Economisch en Sociaal Comité

C. FERRER

() PB nr. C 89 van 26. 3. 1996, blz. 7.

() De uitwisseling heeft hier niet alleen betrekking op personen maar ook op ideeën.

() Het racisme liet zich in de VS tijdens en onmiddellijk na de Vietnam-oorlog minder gelden, hetgeen kan worden toegeschreven aan de samenwerking van zwarte en blanke soldaten in de oorlog.

() Een gemeenschappelijk rechtvaardigheidsgevoel veronderstelt o.m. een klimaat van gezonde concurrentie en gelijke ontwikkelingsvoorwaarden.

() Zie in dit verband de volgende adviezen van het ESC:

1. PB nr. C 186 van 26. 7. 1985.

2. PB nr. C 343 van 24. 12. 1988.

3. 89/C 23/12

4. 92/C 40/95 van 31. 1. 1991.

5. PB nr. C 393 van 31. 12. 1994, blz. 69.

6. PB nr. C 313 van 30. 11. 1992 (resolutie)

7. PB nr. C 158 van 28. 5. 1996, blz. 38.

8. PB nr. C 397 van 31. 12. 1994 (Cal; Witboek: Europees Sociaal Beleid - Toekomstige acties voor de Unie)

9. PB nr. C 313 van 30. 11. 1992 (Rangoni Machiavelli; Europa van de burgers).

() Doc. COM(95) 653, punten 1.1 en 1.2.

() Advies over het Europa van de burgers (rapporteur: Rangoni Machiavelli) PB nr. C 313 van 30. 11. 1992 Aanbeveling(2).

() Verslag van het door Maria de Lourdes Pintasilgo voorgezeten Comité van Wijzen - Brussel, oktober 1995-februari 1996.