Advies van het Comité van de Regio's over het "Voorstel van de Commissie voor een besluit van de Raad betreffende een derde meerjarenprogramma voor het midden- en kleinbedrijf (MKB) in de Europese Unie (1997-2000) - Het potentieel van het Europese MKB op het gebied van werkgelegenheid, groei en concurrentievermogen maximaal versterken"

(97/C 34/08)

HET COMITÉ VAN DE REGIO'S,

gezien het voorstel van de Commissie aan de Raad [COM(96) 98 def.- 96/0087 (CNS)] ();

gezien het besluit van de Raad van 10 april 1996 om, overeenkomstig artikel 198 C (eerste alinea) van het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap, het Comité van de Regio's over dat voorstel te raadplegen;

gezien het besluit van het Comité van de Regio's op 8 maart 1996 om commissie 1 "Regionale ontwikkeling, economische ontwikkeling, plaatselijke en regionale financiën" met de voorbereiding van de desbetreffende werkzaamheden te belasten;

gezien het door commissie 1 op 20 juni 1996 goedgekeurde ontwerp-advies (Rapporteur: de heer Ricca) (CDR 211/96 rev.);

overwegende het Verdrag betreffende de Europese Unie;

overwegende het Witboek van de Commissie "Groei, concurrentievermogen, werkgelegenheid";

overwegende het door de Commissie aan de Europese Raad van Madrid voorgelegde verslag "Het midden- en kleinbedrijf: een dynamische bron van werkgelegenheid, groei en concurrentievermogen in de Europese Unie" (CSE (95) 2087);

overwegende de aanbeveling van de Commissie van 3 april 1996 inzake de definitie van het midden- en kleinbedrijf ();

overwegende het rapport van de groep onafhankelijke deskundigen inzake de vereenvoudiging van wettelijke en administratieve regelingen (samenvatting en voorstellen) (COM(95) 288 def. van 21 juni 1995);

overwegende de Mededeling van de Commissie "Evaluatie van het tweede meerjarenprogramma voor het bedrijfsleven en het MKB (1993-1996)" (COM(96) 99 def. van 20 maart 1996);

overwegende de Mededeling van de Commissie "Het ambacht en de kleine ondernemingen ten aanzien van de Europese integratie" (COM(95) 502 def. van 26 oktober 1995);

overwegende de Mededeling van de Commissie "De Europese waarnemingspost voor het MKB/Opmerkingen van de Commissie over het derde jaarverslag (1995)" (COM(95) 526 def. van 8 november 1995);

overwegende het advies van het Comité van de Regio's over het "Geïntegreerd programma ten behoeve van het MKB en de ambachtelijke sector" (CDR 18/95 van 1 februari 1995) (),

heeft tijdens zijn veertiende zitting (vergadering van 19 september) met algemene stemmen het volgende advies goedgekeurd.

1. Algemene beschouwingen

1.1. Door zijn spreiding speelt het midden- en kleinbedrijf (waaronder ook altijd de ambachtelijke sector is begrepen) een aanzienlijke rol bij de verdeling en instandhouding van de welvaart en is het dus een belangrijke drijfkracht achter economische groei en sociale vooruitgang.

1.2. Van alle EU-bedrijven is 99,8 % klein of middelgroot, en die kleine en middelgrote bedrijven vertegenwoordigen 66 % van de totale werkgelegenheid en 65 % van de totale omzet in de EU. Vooral de rol van micro-bedrijven is tegenwoordig doorslaggevend voor de groei van de economie, en het aantal arbeidsplaatsen dat in deze bedrijven wordt geschapen, ligt boven het gemiddelde.

1.3. In de periode van 1988-1995 heeft de netto banengroei in het MKB het banenverlies in de grote ondernemingen meer dan goedgemaakt. Desalniettemin zijn er over het geheel genomen in Europa nauwelijks banen bijgekomen en is de werkloosheid niet merkbaar verminderd.

1.4. In de VS heeft de werkgelegenheid in het MKB in 1994 een netto stijging van 4,7 % gekend (2,1 miljoen nieuwe arbeidsplaatsen), terwijl de banengroei in het Europese MKB niet groter wordt.

1.5. Daaruit kan worden afgeleid dat het groeipotentieel van het MKB en de mogelijkheden om in kleine en middelgrote bedrijven arbeidsplaatsen te scheppen niet volledig wordt benut.

1.6. Uit de beschikbare gegevens blijkt dat economische groei en banengroei in het MKB worden belemmerd door de slechte werking en/of fundamentele tekortkomingen van de markt en van het gevoerde beleid, waarvoor nog geen goede oplossingen zijn gevonden.

1.7. Het Comité juicht het dan ook toe dat wordt overwogen om door middel van het derde meerjarenprogramma de slagkracht van het als aanvulling op de activiteiten van de lokale, regionale en nationale overheden gevoerde EU-beleid ten behoeve van het MKB te vergroten. In dit programma worden prioritaire vraagstukken aangepakt waarvoor maatregelen dienen te worden genomen die de ondernemersgeest, alsook het scheppende en innovatieve vermogen in de hele EU daadwerkelijk stimuleren.

2. Het EU-beleid ten behoeve van het MKB

2.1. Het Comité benadrukt dat uitvoering moet worden gegeven aan alle mogelijke adequate initiatieven waarmee het potentieel van het MKB om tot groei en werkgelegenheid bij te dragen, wordt versterkt en gebruikt. Daarin ligt ook een oplossing voor de aan de omvang van kleine en middelgrote bedrijven inherente zwakte waardoor mislukkingen in deze bedrijven vaker voorkomen dan in grote bedrijven.

2.2. Het Comité heeft al in februari 1995 een gunstig advies uitgebracht over het "Geïntegreerde programma ten behoeve van het MKB en de ambachtelijke sector" (rapporteurs: de heren Bore en Ricca) (). Het derde meerjarenprogramma (1997-2000) verleent in dat verband continuïteit aan het EU-beleid, en wel aan de hand van de volgende "prioritaire doelstellingen":

a) vereenvoudiging en verbetering van het ondernemingsklimaat op administratief en regelgevingsgebied;

b) verbetering van het financiële ondernemingsklimaat;

c) hulp aan kleine en middelgrote ondernemingen om hun strategieën te europeaniseren en te internationaliseren, met name door middel van betere informatiediensten;

d) versterking van het concurrentievermogen van het MKB en verbetering van de toegang van het MKB tot onderzoek, innovatie en opleiding;

e) bevordering van het ondernemerschap en ondersteuning van specifieke doelgroepen.

2.3. Het Comité stemt in met de keuze van deze doelstellingen en met het feit dat de doelgroep voor het programma het MKB is, ongeacht bedrijfstak, rechtsvorm en/of situering in de Europese economische ruimte.

3. Voorgestelde acties

3.1. Doelstelling A: vereenvoudiging en verbetering van het ondernemingsklimaat op administratief en regelgevingsgebied

A.1 ervoor zorgen dat in de diverse communautaire initiatieven en beleidslijnen rekening wordt gehouden met de belangen van het MKB;

A.2 vereenvoudiging en verbetering van de communautaire wetgeving;

A.3 verbetering van de transparantie en de verspreiding van de beste werkwijzen voor de vereenvoudiging en verbetering van het klimaat op administratief en regelgevingsgebied;

A.4 verbetering van het kader voor transnationale transacties van het MKB.

3.1.1. Het Comité stemt met deze acties in en hoopt dat deze een concrete verbetering brengen in een administratieve situatie die het huidige MKB - ook plaatselijk - in een structureel nadelige positie brengt: kleine en middelgrote bedrijven moeten hun weg zien te vinden in een steeds complexer geheel van juridische, fiscale en administratieve regels waarvoor de procedures tijdrovend en duur zijn.

3.1.2. Een en ander werkt kostenverhogend en ontmoedigend als het erom gaat een nieuw bedrijf te beginnen, werknemers aan te nemen, initiatieven te ontplooien of te innoveren. Bovendien vormt dit een beslissende factor bij de overdracht van een bedrijf naar de volgende generatie (die daarom dan ook dikwijls niet plaatsvindt).

3.1.3. Communautaire initiatieven kunnen volgens het Comité alleen maar doeltreffender worden als het MKB meer zeggenschap krijgt in de voorbereidende fase van wetgeving en/of communautaire programma's, omdat de maatregelen die worden genomen daardoor kunnen steunen op praktijkkennis omtrent de belangen en behoeften van het MKB.

3.1.4. Het Comité vindt het belangrijk dat vereenvoudiging ook geldt voor de formaliteiten die moeten worden vervuld om in aanmerking te komen voor Europese financierings- en steunprogramma's. Daarvoor dienen de doorzichtigheid en coördinatie van die programma's te worden verbeterd en een ruimere en doeltreffendere toepassing ervan te worden bevorderd.

3.1.5. Een concrete oplossing voor problemen bij de overdracht van een bedrijf is volgens het Comité de oprichting van financiële instellingen die zich bezighouden met "management buy out", waardoor managers worden geholpen om bedrijven te kopen waarvoor de scheidende ondernemer zelf geen opvolger heeft kunnen vinden. Die ontwikkeling zou kunnen worden gestimuleerd door een doelgerichte verlaging van de belasting op de winsten van de op dit gebied werkzame instellingen.

3.2. Doelstelling B: Verbetering van het financiële ondernemingsklimaat

B.1 verbetering van de toegang tot financiering door middel van leningen;

B.2 intensivering van de inspanningen om de problemen met betalingstermijnen te verminderen;

B.3 vergemakkelijking van de ontwikkeling van specifieke financiële instrumenten;

B.4 stimulering van de ontwikkeling van kapitaalmarkten voor snel groeiende kleine en middelgrote ondernemingen.

3.2.1. Het Comité is het met de Commissie eens dat er - als aanvulling op het geïntegreerd programma ten behoeve van het MKB van 1994 - beleidsinstrumenten voor de verbetering van het financiële ondernemingsklimaat moeten worden uitgewerkt waarmee de volgende doelstellingen worden nagestreefd:

- een oplossing bieden voor het probleem dat kleine en middelgrote bedrijven maar moeilijk aan leningen, laat staan aan leningen met lage rentevoet kunnen komen (het rentepercentage dat deze bedrijven moeten afdragen ligt tegenwoordig meestal 2 à 5 procentpunten hoger dan bij leningen aan grote bedrijven);

- een oplossing bieden voor de aan de nationale belastingstelsels verbonden verplichtingen die het onaantrekkelijk maken om spaargeld weer in het eigen bedrijf te investeren;

- stimuleren dat overal in Europa steeds meer nieuwe financiële instrumenten in het leven worden geroepen en een koppeling tot stand brengen tussen de vraag naar kapitaal van het MKB en de investeerders die aan die vraag zouden kunnen voldoen;

- kleine en middelgrote bedrijven die in innovatie investeren korte-termijnkapitaal van de regionale en lokale overheden, of "slapend" kapitaal of kapitaal uit de lange-termijnspaargelden van (meestal) pensioenfondsen ter beschikking stellen.

3.2.2. Meer in het bijzonder vindt het Comité dat initiatieven om leninggaranties te bieden (B.1) alleen doeltreffend kunnen zijn als de EU financiële compensatie biedt voor een deel van de verliezen die worden opgelopen door een instelling die zich garant stelt voor een lening van een klein of middelgroot bedrijf (b.v. de helft van het bedrag dat een instelling in het voorafgaande jaar als verlies aan een bank moet betalen).

3.2.3. Verder zou het goed zijn bijdragen te creëren (ten minste 50 % van de kosten) voor kleine of middelgrote bedrijven die een "rating" krijgen van een gespecialiseerd bedrijf (B.4). Een "rating" verhoogt de "waarde" van een bedrijf zowel voor externe investeerders als voor mogelijke externe partners voor samenwerking. Bovendien vergemakkelijkt een "rating" een eventuele beursnotering. De lid-staten zou moeten worden gevraagd om als structurele maatregel een aanzienlijke belastingverlaging (van ten minste 40 à 50 %) in te voeren voor de drie jaar die volgen op de beursnotering van een klein of middelgroot bedrijf.

3.2.4. Het Comité hoopt dat de EU zal voortgaan op de ingeslagen weg naar de Economische en Monetaire Unie. De gemeenschappelijke munt van de EU, de Euro, zal het MKB een doorslaggevend voordeel opleveren omdat in een monetaire unie niet langer monetaire transactiekosten en kosten voor het afdekken van wisselkoersrisico's behoeven te worden betaald. Door de invoering van de Euro wordt een grote liquide geldmarkt gecreëerd met aantrekkelijkere beleggings- en financieringsmogelijkheden dan op de nu nog versnipperde valutamarkten. Daarvan gaat voor ondernemers een nieuwe impuls uit om te innoveren en bovendien wordt zo het wegdrukken ("crowding-out") van kleine en middelgrote bedrijven tegengegaan.

3.3. Doelstelling C: Kleine en middelgrote ondernemingen helpen om hun strategieën te Europeaniseren en te internationaliseren, met name door middel van betere informatiediensten

C.1 ontwikkeling van informatiediensten (Euro Info Centres als "First Stop-Shops");

C.2 verbetering van de promotie van MKB-beleidsacties;

C.3 bevordering van de samenwerking door middel van netwerken voor het zoeken naar partners (BC-Net & BSO);

C.4 bevordering van directe contacten door middel van partnerschapsprogramma's (Europartenariat en Interprise);

C.5 ontwikkeling van toeleveringspartnerschappen;

C.6 bevordering van de toegang tot nieuwe markten en internationalisering van het MKB.

3.3.1. Het Comité deelt de mening van de Commissie dat hulp aan het MKB om "internationaal" actief te zijn, van wezenlijk belang is om zijn concurrentievermogen op de interne markt en daarbuiten te vergroten. Succes op de wereldmarkt zonder toegang tot informatie is onmogelijk omdat alleen dankzij die toegang een strategie kan worden uitgewerkt. Het gebruik van informatietechnologieën en van de bestaande communicatiemiddelen (maar dan aangepast aan de specifieke behoeften van het MKB) moet dus worden bevorderd.

3.3.2. Het Comité acht het een goede zaak dat de Commissie het EIC-netwerk tot middelpunt van het EU-beleid voor het bedrijfsleven wil maken en dat zij dat netwerk beschouwt als voornaamste middel om de toegang van het MKB tot communautaire informatie te verbeteren.

3.3.3. Met name wil de Commissie een begin maken met het opzetten van een globale dienstverlening door aan het EIC-netwerk de functie van een "first stop-shop" toe te kennen, een uitstekende "interface" met de eindgebruiker, waardoor ieder verzoek naar het desbetreffende netwerk of naar de verlener van de desbetreffende dienst kan worden doorgesluisd.

3.3.4. Desalniettemin vestigt het Comité de aandacht op een aantal facetten van dit vraagstuk waarop is gewezen in het evaluatieverslag van Arthur Andersen & Co. over het tweede meerjarenprogramma voor het MKB (1993-1996):

- niettegenstaande het feit dat een aanzienlijk deel van de voor het ondernemingenbeleid uitgetrokken financiële middelen voor de EIC's bestemd is, heeft het netwerk toch nog onvoldoende synergie met de andere communautaire netwerken tot stand gebracht;

- de bekendheid met het EIC-netwerk in het bedrijfsleven is ondanks de geleverde promotie-inspanningen toch niet groot genoeg;

- van de netwerken BC-NET en BSO wordt - ondanks de goede beeldvorming - slechts een bescheiden gebruik gemaakt omdat de kwaliteit ervan onvoldoende is verbeterd.

3.3.5. Niet voor alle in het hierboven genoemde evaluatieverslag over het tweede meerjarenprogramma vermelde onvolkomenheden zijn volgens het Comité in het derde meerjarenprogramma goede oplossingen gevonden. Het Comité acht het dan ook noodzakelijk dat:

- de impact op het EU-bedrijfsleven wordt vergroot door doeltreffendere promotie en een verbeterd netwerk (dat krachtiger moet zijn en moet zijn gericht op geschiktere partners in de Europese ondernemerswereld);

- grondiger moet worden nagedacht over de vraag of de invloed van het EIC-netwerk op het bedrijfsleven niet door een andere organisatorische aanpak kan worden vergroot;

- technologie van hogere kwaliteit wordt ingevoerd die gemakkelijker is te gebruiken in BC-NET en BSO;

- het succes van Europartenariat en Interprise wordt vergroot door beter gebruik te maken van BS-NET, BSO en het EIC-netwerk.

3.3.6. Het Comité wijst nadrukkelijk op het belang van het starten van enkele proefprojecten ten behoeve van regio's waarmee de totstandbrenging van een internationale infrastructuur voor het MKB en een gecoördineerde benadering van meerdere Europese programma's kunnen worden gestimuleerd.

3.4. Doelstelling D: Versterking van het concurrentievermogen van het MKB en verbetering van de toegang van het MKB tot onderzoek, innovatie en opleiding

D.1 versterking van het innovatiepotentieel van het MKB;

D.2 stimulering van de managementopleiding;

D.3 aanpassing aan milieu-eisen.

3.4.1. Het Comité stemt in met het tweede Ciampi-rapport, waarin staat dat de grootste uitdaging is, ervoor te zorgen dat de resultaten van een geslaagd onderzoek in commercialiseerbare innovatie uitmonden. Het vindt dat de voorgestelde acties wat dat betreft een stap in de goede richting kunnen zijn en beveelt aan dat aan de resultaten van de inmiddels gestarte proefprojecten op zo ruim mogelijke schaal worden verspreid.

3.4.2. Vooral de opleiding - die aan de behoeften van het MKB moet worden aangepast - is in dit verband van grote betekenis. Er zouden gerichte maatregelen moeten worden genomen waarvan stimulansen uitgaan voor:

- "alternerend onderwijs" (waarin theorie en praktijk met elkaar worden gecombineerd);

- managementopleidingen;

- "permanente scholing" in nieuwe technologieën.

3.5. Doelstelling E: Bevordering van het ondernemerschap en ondersteuning van specifieke doelgroepen

E.1 ondernemingscultuur en ondernemerschap;

E.2 ambachtelijke en kleine ondernemingen;

E.3 ondernemingen in de handels- en distributiesector;

E.4 vrouwelijke en jonge ondernemers; ondernemingen waarvan leden van minderheidsgroepen eigenaar zijn.

3.5.1. Het Comité deelt de mening van de Commissie dat het er in de eerste plaats op aan komt, de zuivere ondernemingscultuur met de bijbehorende waarden - zoals vertrouwen in eigen kunnen, de bereidheid om risico's te nemen en persoonlijke betrokkenheid - nieuw leven in te blazen en te stimuleren. Voor die mentaliteitsverandering is een actie nodig waarbij in alle lid-staten alle belanghebbenden moeten worden betrokken. In de politieke inspanning die daarvoor moet worden geleverd, dienen ook de regionale en lokale autoriteiten een rol te spelen.

4. Ontwikkeling van het ondernemingsbeleid

- Statistieken

- Waarnemingspost van het MKB

- Onderzoek naar het MKB

- Ontwikkeling en evaluatie van MKB-beleidsacties

4.1. Het Comité stelt vast dat de diverse voorstellen tegemoetkomen aan de zeer duidelijke behoefte aan kennis en informatie als nuttig instrument voor beleidsmakers die moeten bepalen welke initiatieven voor het ondernemingenbeleid het meest geschikt zijn.

4.2. Het Comité vestigt de aandacht op:

- de wenselijkheid van de verhoging van kwaliteit en praktisch nut van gecombineerde gegevens (die nauwkeuriger en actueler moeten zijn);

- de noodzaak van een doeltreffender distributiebeleid;

- de wenselijkheid dat de nieuwe technologieën en de diverse mogelijkheden van de informatiemaatschappij worden benut en geïntegreerd, om de beschikbare gegevens gemakkelijker toegankelijk te maken.

5. Conclusies

Het Comité van de Regio's:

- stemt in met de in het derde meerjarenprogramma voorgestelde acties ten behoeve van het MKB in de Europese Unie (1997-2000) waardoor de continuïteit van het EU-ondernemingenbeleid wordt verzekerd, een aantal lopende acties wordt versterkt en een reeks nieuwe initiatieven wordt ingevoerd in de - in het recente Commissiedocument over het MKB als zodanig aangemerkte - sleutelsectoren;

- wenst dat bij de concrete invulling van de doelstellingen zoveel mogelijk wordt gestreefd naar eenvoudige, duidelijke en toegankelijke oplossingen, zodat het MKB - naast de verplichtingen die het nu al heeft - niet ook nog eens extra wordt belast met euro-bureaucratische verplichtingen;

- vestigt de aandacht op de specifieke opmerkingen in dit rapport die onverkort in deze conclusies worden overgenomen en wijst er nogmaals op dat:

a) de concrete tenuitvoerlegging van de door de Commissie voorgestelde acties zoveel mogelijk gedecentraliseerd moet plaatsvinden, met inachtneming van de in de lid-staten uitgestippelde specifieke lokale strategieën ten behoeve van het MKB, waardoor de praktijk van het bedrijfsleven zo dicht mogelijk wordt benaderd en waarbij het "lokale bestel" moet worden ingeschakeld;

b) organisaties die het MKB vertegenwoordigen (met inbegrip van betrouwbare adviesinstanties voor bedrijven, zoals financiële instellingen, handelsverenigingen en overheidsinstanties) en die een heel scala aan interventiemogelijkheden tot hun beschikking hebben, zoveel mogelijk op de netwerken EIC, BC-NET en BSO moeten worden aangesloten;

c) alles op alles moet worden gezet om impact en kwaliteit van de EIC-, BC-NET- en BSO-netwerken te vergroten, ook door middel van een andere organisatorische aanpak;

d) alle voordelen van de informatiemaatschappij moeten worden aangegrepen omdat hierin strategische mogelijkheden voor het MKB liggen, en dat dus aanzienlijk in technologie moet worden geïnvesteerd;

e) zorgvuldig moet worden overwogen of de voorgestelde acties geen extra middelen vergen (financiële middelen, maar ook de inzet van meer mensen en specifieke nieuwe bevoegdheden) om écht effect te kunnen sorteren of in hoeverre het mogelijk is bepaalde taken over te dragen aan de nationale, regionale of lokale autoriteiten, die van groot belang zijn omdat deze het MKB bij zijn ontwikkeling reeds technische en financiële steun verlenen;

f) acties voor een optimale benutting van het grote potentieel van het Europese MKB tevens een belangrijk instrument vormen voor de bevordering van beleidsmaatregelen waaraan ook steun wordt gegeven door de territoriale werkgelegenheidspacten van de Commissie.

5.1. Het Comité acht het belangrijk dat op gezette tijden een evaluatie wordt gemaakt van de resultaten van deze acties voor het MKB en van de mate waarin de lid-staten uitvoering hebben gegeven aan maatregelen om het Europese ondernemerschap in alle opzichten door de afschaffing van dure en nutteloze bureaucratische formaliteiten te vereenvoudigen en in de hele EU de weg vrij te maken voor een nieuwe, creatieve en innovatieve vorm van ondernemerschap.

5.2. Het Comité wijst ten slotte op de noodzaak om overal in de EU bekendheid te geven aan de in de lid-staten genomen maatregelen die de beste garantie bieden voor een optimale benutting van het potentieel van het MKB om een bijdrage te leveren tot groei en werkgelegenheid.

Brussel, 19 september 1996.

De voorzitter van het Comité van de Regio's

Pasqual MARAGALL i MIRA

() PB nr. C 156 van 31. 5. 1996, blz. 5.

() PB nr. L 107 van 30. 4. 1996, blz. 4.

() PB nr. C 210 van 14. 8. 1995, blz. 92.