NL Publicatieblad van de Europese Unie C 209/9

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de eilanden in de EU: van structurele handicap tot inclusief gebied

(verkennend advies)

(2017/C 209/02)

Rapporteur: Stefano MALLIA

Raadpleging Verkennend advies (Maltees voorzitterschap), 16.9.2016 Rechtsgrondslag Artikel 304 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie Bevoegde afdeling Economische en Monetaire Unie, Economische en Sociale Samenhang Goedkeuring door de afdeling 8.3.2017 Goedkeuring door de voltallige vergadering 29.3.2017 Zitting nr. 524 Stemuitslag (voor/tegen/onthoudingen) 163/1/3

1. Conclusies en aanbevelingen

1.1. De EU moet meer aandacht besteden aan het unieke karakter van de uitdagingen waarmee eilanden zich geconfronteerd zien. Deze uitdagingen kunnen niet alleen met behulp van het cohesiebeleid worden aangepakt.

1.2. Eilanden lijden onder een aantal structurele handicaps, waardoor het bedrijfsleven vaak te kampen heeft met moeilijke omstandigheden. In dit verband moet het beleid op belangrijke gebieden zoals de eengemaakte markt, mededinging, vervoer, plattelandsontwikkeling en visserij, alsook EU-initiatieven en -programma’s voor onderwijs, opleiding, jeugd en sport, voor eilandeconomieën flexibeler ten uitvoer moet worden gelegd.

1.3. Het Europees Economisch en Sociaal Comité (EESC) is van mening dat de door Eurostat gehanteerde criteria voor de definitie van eilandregio’s opnieuw moeten worden beoordeeld en moeten worden verbeterd (zie de punten 2.4 tot en met 2.6).

1.4. Er moet bijzondere aandacht worden besteed aan personen met een handicap, en meer in het algemeen aan mensen met een achterstandspositie, aangezien zij vaker dan anderen nadeel ondervinden van de problemen waarmee eilanden te maken hebben.

1.5. Het EESC acht het van essentieel belang om bij alle inspanningen ter ondersteuning van eilanden prioriteit te geven aan de toegang tot overheidsdiensten, de bevordering van duurzame groei en de stimulering van volledige werkgelegenheid, concurrentievermogen en cohesie op de Europese eilanden.

1.6. Eilanden en insulaire regio’s bieden vaak unieke kansen voor oplossingen op het gebied van schone energie. Het EESC steunt alle inspanningen die de Europese Commissie op dit gebied levert, en spreekt zich meer specifiek uit voor de overgang naar een 100 % schone energievoorziening.

1.7. Het EESC staat achter het verzoek van het Europees Parlement aan de Commissie om een grondige studie te verrichten naar de extra door de Europese eilanden gemaakte kosten.

1.8. Het EESC roept de Commissie en de Raad op om in het cohesiebeleid voor de periode na 2020 alle insulaire gebieden en eilanden van lidstaten aan te merken als minder ontwikkelde regio’s. In verband hiermee moeten alle middelen voor 2014-2020 die bestemd zijn om de bijzondere problemen van de eilanden terug te dringen, achteraf op hun effectiviteit beoordeeld worden.

1.9. Het EESC dringt er bij de Commissie op aan een passender wetgevingskader te ontwikkelen inzake de verlening van staatssteun in insulaire gebieden en insulaire lidstaten.

1.10. Het EESC wil dat de Commissie de coördinatie opvoert via de interdienstengroep voor territoriale en stedelijke ontwikkeling en territoriale effectbeoordelingen gebruikt om belangrijke wetgeving te herzien en om na te gaan waar insulariteitsclausules kunnen worden opgenomen.

2. Het insulaire karakter en Europa: algemeen overzicht

Draagwijdte

2.1. De Europese eilanden worden bewoond door ongeveer 21 miljoen mensen. Dat is ongeveer 4 % van de totale bevolking van de EU-28. De totale bevolking van alle EU-eilanden (uitgezonderd de eiland-lidstaten Groot-Brittannië, Ierland, Cyprus en Malta) vormt het op 10 na dichtst bevolkte land van Europa (1). Er is dringend behoefte aan een geïntegreerd beleidskader om problemen op het gebied van economische, sociale en territoriale cohesie aan te pakken waarmee Europese eilanden te kampen hebben.

2.2. De EU moet het unieke karakter erkennen van de uitdagingen waarmee eilanden zich geconfronteerd zien. In verband hiermee dient op EU- en nationaal niveau getracht te worden het potentieel van de EU-eilanden optimaal te benutten.

2.3. Dit advies heeft ten doel een nieuwe impuls te geven aan het debat op EU-niveau over de waarde van het insulaire karakter in het Europese beleid en is vooral gericht op het cohesiebeleid voor de periode na 2020 en de bevordering van een bottom-upbenadering die op een concretere participatie van het maatschappelijk middenveld en de sociale partners in het besluitvormingsproces berust, teneinde beleidsmaatregelen en programma’s te ontwikkelen die zijn gebaseerd op de reële behoeften van de bevolking. Partnerschap en meerlagig bestuur zoals bedoeld in de GB-verordening (2) moeten in de periode na 2020 verder uitgebreid worden.

2.3.1. Met dit advies wordt tevens beoogd om onder de noemer van het begrip „inclusieve eilanden” een reeks passende beleidsaanbevelingen te doen voor de toepassing van de beginselen van „efficiëntie” en „billijkheid”, die essentiële pijlers zijn voor de bevordering van het concurrentievermogen en de sociale cohesie van alle eilanden in Europa: — „efficiëntie”: ervoor zorgen dat eilanden volledig tot ontwikkeling kunnen komen; — „billijkheid”: ervoor zorgen dat alle burgers kansen en toegang tot diensten hebben, ongeacht hun ruimtelijke omgeving.

Definitie van eilanden en van insulariteit

2.4. Volgens de definitie van Eurostat (3) is een eiland een gebied dat aan de volgende vijf criteria voldoet: 1) de oppervlakte bedraagt ten minste 1 km2, 2) het moet meer dan 1 km van het vasteland verwijderd zijn, 3) het telt een permanente bevolking van ten minste 50 personen, 4) het heeft geen vaste verbinding met het vasteland, en 5) er is geen hoofdstad van een EU-lidstaat op gevestigd.

2.5. De Europese eilanden kunnen worden ingedeeld naar geografische kenmerken, naar NUTS-classificatie (NUTS: nomenclatuur van territoriale eenheden voor de statistiek) en naar grootte.

2.6. Het insulaire karakter wordt door drie dimensies gekenmerkt: 1) geringe omvang, 2) afgelegenheid, en 3) kwetsbaarheid (4).

2.7. De EU-benadering van de eilanden kreeg meer zichtbaarheid met de toetreding van twee kleine eilandstaten, Cyprus en Malta, tot de EU.

2.7.1. In het Groenboek over Territoriale Cohesie (5) van 2008 werd voorgesteld territoriale cohesie te definiëren als „een hulpmiddel om van diversiteit een troef te maken die bijdraagt tot duurzame ontwikkeling in de hele EU”. Vanuit dit perspectief kan het insulaire karakter als voordeel en als bron van potentiële ontwikkeling worden beschouwd.

2.8. Het „EU-cohesiebeleid 2014-2020” vormt een goede basis om de EU-programma’s af te stemmen op de behoeften van achtergestelde gebieden, zoals eilanden, waarbij de aandacht in het bijzonder moet uitgaan naar de belangrijkste territoriale uitdagingen die in het „gemeenschappelijk strategisch kader” zijn genoemd. Nieuwe instrumenten ter ondersteuning van geïntegreerde territoriale ontwikkelingsstrategieën die voor de periode 2014-2020 zijn ingevoerd, zoals de geïntegreerde territoriale investeringen en door de gemeenschap aangestuurde plaatselijke ontwikkeling moeten nader bekeken worden vanuit het oogpunt van de eilanden in de aanloop naar het cohesiebeleid voor na 2020.

2.9. Gelet op de EESC-adviezen over specifieke problemen van eilanden en slimme eilanden (6), en gezien de tussentijdse evaluatie van de Europa 2020-strategie (7) is het duidelijk geworden dat de cohesiefondsen ten aanzien van eilanden niet naar verwachting functioneren. Het is duidelijk dat een heroverweging noodzakelijk is.

2.10. In februari 2016 heeft het Europees Parlement met zijn resolutie over de specifieke situatie van eilanden (8) de basis gelegd voor de herziening van het bestaande EU-beleid.

3. De belangrijkste problemen van Europese eilanden

3.1. Zoals reeds in de in het kader van ESPON uitgevoerde Euroislands-studie (9) werd aangegeven, is het zinvol om, alvorens in te gaan op de problemen waarmee Europese eilanden te kampen hebben, een korte beschrijving te geven van de „sterke en zwakke punten” en de „kansen en bedreigingen”, teneinde de uitdagingen waarmee eilanden in de komende jaren zullen worden geconfronteerd in de juiste context te kunnen plaatsen.

3.1.1. Wat de „sterke punten” betreft, vormen de levenskwaliteit, de aanwezigheid van natuurlijk en cultureel kapitaal binnen een klein gebied en een sterke culturele identiteit concrete middelen die moeten worden benut om welvaart en werkgelegenheid te scheppen op de eilanden.

3.1.2. Wat betreft „zwakke punten”, is het insulaire karakter rechtstreeks en blijvend van invloed op belangrijke parameters die de aantrekkelijkheid van eilanden bepalen, zoals de toegankelijkheid, diensten van openbaar belang, particuliere diensten en netwerken, schaalvoordelen en de organisatie van de markt.

3.1.3. Onder „kansen” vallen de vraag naar levenskwaliteit, hoogwaardige en veilige voedingsmiddelen, bijzondere vormen van toerisme en residentiële diensten. Deze factoren dienen te worden benut en moeten worden gebruikt om de ongunstige omstandigheden van eilanden als gevolg van de kleine omvang, de afgelegenheid en de kwetsbaarheid ervan, om te zetten in sterke punten.

3.1.4. „Bedreigingen” kunnen worden vastgesteld met betrekking tot klimaatverandering, globalisering, economische crises, stijgende energieprijzen, waterschaarste, bodemaantasting en het uitsterven van de visbestanden.

3.2. Hoewel de problemen van de Europese eilanden gevolgen hebben die door specifieke factoren sterk kunnen variëren (10), kunnen zij worden ingedeeld in drie groepen: 1) de economie van eilanden, 2) de sociale rechtvaardigheid, en 3) milieubehoud.

3.3. De economie van eilanden — Het bbp per hoofd van de bevolking van de Europese eilanden ligt onder het EU-gemiddelde (EU-28) (11). Over het algemeen ontwikkelt het proces van economische convergentie zich langzamer dan in de overige regio’s van de EU. Voor tal van eilanden geldt dat de bbp-niveaus en de werkgelegenheid voor een groot deel worden geschraagd door toerisme en een sterke publieke sector, wat op een zwak concurrentievermogen van de economie duidt.

3.3.1. De hoge vervoerkosten en het gebrek aan verkeersverbindingen met andere gebieden vormen voor insulaire gebieden een groot probleem. Een dergelijk probleem moet worden onderkend en moet op een flexibele manier worden aangepakt om eilandeconomieën te doen overleven en tot bloei te brengen. Hoewel het rechtskader van Verordening (EEG) nr. 3577/92 lidstaten de mogelijkheid biedt om openbare diensten te organiseren voor regelmatige verbindingen met eilanden, moet nagegaan worden wat de werkelijke impact van deze maatregel is geweest.

3.3.2. Een ander aspect dat afbreuk doet aan het concurrentievermogen van sommige eilandeconomieën is het feit dat sommige het karakter hebben van een monocultuur, dat wil zeggen dat zij gespecialiseerd zijn in een of slechts enkele economische sectoren (bijvoorbeeld toerisme), of dat zij op grond van hun kleine omvang slechts beperkte economische activiteiten ontplooien.

3.3.3. Het EESC staat achter het verzoek van het Europees Parlement aan de Commissie om een grondige studie te verrichten naar de extra kosten die Europese eilanden maken voor vervoer van personen en goederen, energievoorziening en toegang tot de markten, met name voor kleine en middelgrote ondernemingen.

3.4. Sociale rechtvaardigheid — Gedurende het afgelopen decennium hebben zich op het gebied van sociale rechtvaardigheid op de Europese eilanden diepgaande veranderingen voorgedaan als gevolg van een aantal interne en externe factoren: vervoer, economische veranderingen, veranderende levensstijlen, culturen en ambities. De economische crisis heeft een nadelige invloed gehad op de sociale rechtvaardigheid.

3.4.1. De minst ontwikkelde eilanden hebben te maken met demografische krimp en lijden sterker onder vergrijzing.

3.4.2. Op bepaalde eilanden (bijv. in de Middellandse Zee) zijn vluchtelingenstromen van invloed op de normen inzake sociale rechtvaardigheid. In sommige insulaire gebieden zijn de afgelopen tijd in groten getale migranten gearriveerd, die soms de lokale bevolking in aantal overtreffen, waardoor deze niet in staat is de nodige steun en bijstand te bieden. Het EESC roept de Commissie op om de synergie te blijven verbeteren tussen het Fonds voor asiel, migratie en integratie (AMIF) en de Europese structuur- en investeringsfondsen (ESI-fondsen) en het moedigt de lidstaten en de regio’s aan de ESI-fondsen te gebruiken om steun te verlenen aan een doeltreffend integratiebeleid voor onderwijs, werkgelegenheid, huisvesting en discriminatiebestrijding.

3.4.3. EU-initiatieven en -programma’s voor beleid op het gebied van onderwijs, opleiding, jeugd en sport, zoals Erasmus+, moeten rekening houden met de geïsoleerde ligging van eilanden, en met het soms bestaande gebrek aan expertise en kennis om adequate financiering en internationale uitwisselingen en interactie te waarborgen.

3.4.4. Personen met een handicap, en meer in het algemeen mensen met een achterstandspositie, lijden meer onder de gevolgen van de bovengenoemde problemen dan anderen. Het positieve voorbeeld van het cohesiebeleid, dat vereist dat de eindbegunstigden ervoor zorgen dat met ESI-fondsen gefinancierde projecten toegankelijk zijn voor mensen met handicaps, moet een leidraad worden voor al het EU-beleid.

3.5. Milieubehoud — De Europese eilanden liggen vaak in regio’s die vanwege hun biodiversiteit als unieke plaatsen worden gezien.

3.5.1. Een van de redenen hiervoor is de sterke versnippering van habitats. Tal van eilanden staan bekend om hun grote terrestrische en mariene biodiversiteit. Dit blijkt over het algemeen ook uit het feit dat op de meeste eilanden beschermde gebieden gelegen zijn.

3.5.2. De Europese eilanden beschikken over unieke natuurlijke kenmerken, maar hun ecosystemen zijn ook fragiel en zeer kwetsbaar voor menselijke inmenging en andere externe invloeden. Ook zijn eilanden soms gekenmerkt door een beperkte beschikbaarheid van vruchtbare grond, droogte, een stijgende zeespiegel en bodemerosie.

3.5.3. Alle eilanden worden met min of meer ernstige problemen geconfronteerd met betrekking tot de vervuiling van de zee, met name de gevaren van vervuiling door plastic, die in onze oceanen endemisch is (meestal als gevolg van activiteiten van buiten), woestijnvorming en aantasting van het landschap, drinkwaterschaarste, afhankelijkheid van fossiele brandstoffen, en afval- en afvalwaterbeheer.

4. Op weg naar „inclusieve eilanden”: de te volgen koers

4.1. Om deze uitdagingen om te zetten in kansen moet een koers worden uitgezet van harmonisering en verbetering van het evenwicht tussen economische, ecologische en sociale duurzaamheid door een „holistische aanpak” toe te passen, gericht op de verwezenlijking van de concepten „vitale eilanden”, „groene eilanden” en „eilanden met gelijke kansen”.

„Vitale eilanden” — Vergroten van het concurrentievermogen, de welvaart en de cohesie van de Europese eilanden

4.2. Het EESC acht het van cruciaal belang duurzame groei (in economisch, ecologisch en sociaal opzicht) te bevorderen en werk te maken van volledige werkgelegenheid, innovatie, concurrentievermogen en samenhang op de Europese eilanden door specifieke economische activiteiten te consolideren en te diversifiëren, met het oog op wederzijdse solidariteit tussen eilanden onderling, en tussen eilanden en het vasteland.

4.2.1. Ondanks de gevolgen van de grootte en het insulaire karakter kunnen op de eilanden met lokale hulpbronnen en knowhow vervaardigde producten concurrerend zijn. Nieuwe kennis, innovatie en geschoold personeel zijn de voorwaarden voor het succes van een dergelijke strategie, die op niches moet zijn gericht.

4.3. Het EESC is ervan overtuigd dat het beleid op belangrijke gebieden zoals de interne markt, mededinging, vervoer, plattelandsontwikkeling en visserij, voor eilandeconomieën flexibeler ten uitvoer moet worden gelegd. We kunnen er niet alleen op vertrouwen dat de gestelde doelen wel door het cohesiebeleid zullen worden verwezenlijkt.

4.3.1. Om „vitale eilanden” te bevorderen dient op de bovengenoemde beleidsgebieden prioriteit te worden gegeven aan het benutten van „open en sociale innovatie” voor het creëren van nieuwe kansen op de arbeidsmarkt en ondernemingen, om de eilanden zo aantrekkelijker te maken voor de bewoners.

„Groene eilanden” — Duurzaamheid waarborgen op de Europese eilanden

4.4. Het is essentieel dat lidstaten met behulp van de ESI-fondsen hun inspanningen met het oog op duurzaam milieubeheer en milieubescherming opvoeren alsook optimaal gebruikmaken van het territoriaal kapitaal van het gebied. Het is tevens van cruciaal belang om strategieën ter vermindering van het gebruik van hulpbronnen als water, grond en energie en voor het recyclen van bedrijfsafval en huishoudelijk afval van de bewoners ten uitvoer te leggen.

4.5. Het EESC meent dat de circulaire economie een prioriteit moet zijn voor de Europese eilanden. De ontwikkeling van een model van een circulaire economie voor de Europese eilanden zal ertoe bijdragen de insulaire economieën te beschermen tegen een onzekere grondstoffenaanvoer en instabiele grondstoffenprijzen.

4.6. Eilanden en insulaire regio’s bieden vaak unieke kansen voor oplossingen op het gebied van schone energie. De Commissie heeft dit erkend en heeft toegezegd de ontwikkeling en toepassing van de beste beschikbare technologieën op EU-eilanden en in eilandregio’s te zullen steunen, onder andere via de uitwisseling van goede praktijken op het gebied van financiering en wet- en regelgeving (12). Het EESC moedigt de Commissie aan om met de lidstaten en de eilandoverheden een begin te maken met deze inspanningen en biedt zijn volledige steun aan voor de tenuitvoerlegging van een alomvattend rechtskader ter ondersteuning van de overstap van Europese eilanden op een 100 % schone energievoorziening.

„Eilanden met gelijke kansen” — Waarborgen van toegankelijkheid en connectiviteit voor alle bewoners

4.7. Het EESC steunt de bevordering van territoriale ontwikkeling op basis van gelijke toegang tot diensten van algemeen belang voor alle eilandbewoners, samenwerking tussen systemen op eilanden en het vasteland, betere toegankelijkheid van diensten, duurzame mobiliteit en modernisering van vervoersmiddelen en de communicatie-infrastructuur.

4.8. Het is van essentieel belang om omscholing en levenslang leren te bevorderen om de lokaal beschikbare personele middelen optimaal te benutten, om gelijke voorwaarden en kansen te waarborgen voor mensen met een handicap en actief ouder worden te stimuleren als strategische lokale bron. Voorts is het essentieel om jonge eilandbewoners meer te betrekken bij de programma’s van de EU die de mobiliteit voor opleidingen en vaardigheden moeten bevorderen, zoals Erasmus +.

4.9. Behalve sterke politieke steun vergen de problemen waarmee de EU-eilanden de komende jaren te maken zullen krijgen ook een grotere betrokkenheid van het maatschappelijk middenveld en de sociale partners in het proces dat moet leiden tot een „nieuwe strategie voor eilanden”, alsmede een ondernemingsklimaat met maatregelen die het concurrentievermogen van het mkb verbeteren.

4.9.1. Daarom moeten publieke en particuliere economische spelers, de sociale partners en de verschillende geledingen van het maatschappelijk middenveld beschikken over kennis van het EU-beleid, programma’s en financieringsmogelijkheden, aan de hand van ad-hocopleidingsprogramma’s en organisatorische en technische steun.

4.10. Het EESC benadrukt dat digitale capaciteit een belangrijk middel is om de connectiviteitsbelemmeringen van de Europese eilanden op te vangen. Er zijn meer investeringen nodig in informatie- en communicatie-infrastructuur en -technologie om ervoor te zorgen dat openbare diensten in voldoende mate beschikbaar zijn om aan de behoeften van alle eilandbewoners te kunnen voldoen.

5. Specifieke opmerkingen en voorstellen

5.1. Het EESC is van mening dat de door Eurostat gehanteerde criteria voor de definitie van eilanden opnieuw moeten worden beoordeeld op hun geschiktheid.

5.2. Het verheugt het EESC dat het gemeenschappelijk strategisch kader voor 2014-2020 (13) van de lidstaten verlangde rekening te houden met geografische en demografische kenmerken, maatregelen te nemen voor de aanpak van specifieke moeilijkheden van elke regio en hun specifiek ontwikkelingspotentieel aan te boren. Zo helpen zij deze regio’s ook om op de meest efficiënte manier slimme, duurzame en inclusieve groei te bewerkstelligen. Er moet in dit verband meer werk verzet worden om meer tastbare resultaten te bereiken.

5.3. De grootste uitdaging op het gebied van de ondersteuning van het concurrentievermogen en de cohesie van de Europese eilanden bestaat in het vergroten van hun aantrekkelijkheid. Volgens de bevindingen van de studie Euroislands (14) moet bij het plannen van het ontwikkelingsproces in de richting van slimme, duurzame en inclusieve groei van Europese eilanden rekening worden gehouden met twee belangrijke factoren: aantrekkelijkheid als woonomgeving en aantrekkelijkheid voor bedrijven.

5.4. Gezien de resolutie van het Europees Parlement over de specifieke situatie van eilanden en de resoluties van de Conferentie van perifere kustregio’s (CPMR) meent het EESC dat de volgende stappen moeten worden gezet om de aantrekkelijkheid van de eilanden te vergroten: — Alle insulaire gebieden en insulaire lidstaten moeten worden aangemerkt als minder ontwikkelde regio’s in het cohesiebeleid voor de periode na 2020. — Er moeten nieuwe, passendere criteria worden vastgelegd voor „staatssteun”. — Bij DG Regio dient een „eenheid Eilanden” in het leven te worden geroepen met een specifiek programma voor eilanden. — In alle belangrijke wetgevingsbesluiten van de Unie moeten (indien van toepassing) insulariteitsclausules worden opgenomen.

5.5. Het EESC onderschrijft het pleidooi van het CvdR voor intensievere en beter gerichte steun van het cohesiebeleid en andere EU-beleidsgebieden om havensteden en -gebieden, waaronder eilanden, nieuw leven in te blazen, met gebruikmaking van de mogelijkheden van de Territoriale Agenda, de stedelijke agenda, het Handvest van Leipzig en het Pact van Amsterdam (15).

5.6. Het merendeel van de middelen van het cohesiebeleid is geconcentreerd in de minder ontwikkelde regio’s. De classificatie van regio’s in het cohesiebeleid is grotendeels gebaseerd op het regionale bbp, dat om verschillende redenen geen optimale indicator is.

5.6.1. Gezien de conclusies van het EESC inzake de tussentijdse herziening van de Europa 2020-strategie moet worden onderzocht hoe het bbp in de toewijzingsmethoden voor de structuurfondsen kan worden aangevuld met andere indicatoren. Dit scenario moet resulteren in een toename van de financiering van insulaire gebieden. Het EESC verzoekt de Commissie andere indicatoren dan het bbp te ontwikkelen die rekening houden met de economische, sociale en ecologische kwetsbaarheid van eilanden.

5.6.2. Gelet op de aanpak „voorbij het bbp” kunnen Europese eilanden aangemerkt worden als „minder ontwikkelde gebieden”. In dit geval kunnen alle Europese eilanden gebruikmaken van het Cohesiefonds en strategische infrastructuur aanleggen. Ook de omvang van de steun aan bedrijven voor het concurrentievermogen en de samenhang van deze gebieden kan worden verhoogd en aangepast aan het niveau van hun aantrekkelijkheid.

5.6.3. De Commissie zou de meerwaarde moeten nagaan van een programma met innovatieve acties voor eilanden. Zo’n programma zou innovatieve oplossingen voor duurzame-eilandontwikkeling voor de periode na 2020 in kaart moeten brengen en moeten testen.

5.6.4. Gezien de geomorfologische en economische kenmerken van sommige Europese eilanden (kustgebieden, binnenlandse en berggebieden) kan een innovatieve benadering gekozen worden voor de bevordering van de complementariteit tussen de ESI-fondsen en de synergieën tussen strategieën ter ondersteuning van „blauwe groei” en „plattelandsontwikkeling”.

Brussel, 29 maart 2017. De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité Georges DASSIS

(1) https://europeansmallislands.com/2017/02/11/the-11th-nation/

(2) Artikel 5 van Verordening (EU) nr. 1303/2013 van het Europees Parlement en de Raad van 17 december 2013.

(3) Portrait of the Islands, Europese Commissie, Eurostat, 1994.

(4) Insularity and economic development: a survey, Manuela Deidda, CRENOS 2014.

(5) Europese Commissie, COM(2008) 616 final, Brussel, 6 oktober 2008.

(6) PB C 181 van 21.6.2012, blz. 7 en PB C 268 van 14.8.2015, blz. 8.

http://www.eesc.europa.eu/?i=portal.en.ten-opinions&itemCode=40697

(7) Zie het EESC-advies Tussenopname van de Europa 2020-strategie (PB C 12 van 15.1.2015, blz. 105).

(8) Europees Parlement, Straatsburg, 4 februari 2016.

(9) The Development of the Islands — European Islands and Cohesion Policy (EUROISLANDS) (Studie over de ontwikkeling van eilanden — Europese eilanden en het cohesiebeleid), Europees programma ESPON 2013.

(10) Zoals de geografische ligging, de afstand tot het vasteland of economische centra, het klimaat, toeristische aantrekkingskracht, grootte van de bevolking, vooruitzichten voor de landbouw en de visserij en het algehele ontwikkelingsniveau.

(11) Statistieken van Eurostat — gegevens van maart 2016.

(12) Mededeling — Schone energie voor alle Europeanen.

(13) Verordening (EU) nr. 1303/2013 van het Europees Parlement en de Raad van 17 december 2013 (GB-verordening), artikel 10 en bijlage I.

(14) The Development of the Islands — European Islands and Cohesion Policy (EUROISLANDS) (Studie over de ontwikkeling van eilanden — Europese eilanden en het cohesiebeleid), Europees programma ESPON 2013.

(15) http://cor.europa.eu/nl/activities/opinions/Pages/opinions-and-resolutions.aspx