TOELICHTING

1.ACHTERGROND VAN HET VOORSTEL

·Motivering en doel van het voorstel

Op 29 maart 2017 heeft het Verenigd Koninkrijk de Europese Raad overeenkomstig artikel 50 van het Verdrag betreffende de Europese Unie (“VEU”) kennis gegeven van zijn voornemen zich terug te trekken uit de Europese Unie en de Europese Gemeenschap voor Atoomenergie.

Op 30 januari 2020 heeft de Raad, na goedkeuring door het Europees Parlement, Besluit (EU) 2020/135 betreffende de sluiting van het Akkoord inzake de terugtrekking van het Verenigd Koninkrijk van Groot-Brittannië en Noord-Ierland uit de Europese Unie en de Europese Gemeenschap voor Atoomenergie (het “terugtrekkingsakkoord”) vastgesteld. Het terugtrekkingsakkoord is op 1 februari 2020 in werking getreden en voorziet in een overgangsperiode gedurende welke het recht van de Unie overeenkomstig dat akkoord op en in het Verenigd Koninkrijk van toepassing is. Die periode loopt af op 31 december 2020.

De Europese Raad heeft in zijn richtsnoeren van 23 maart 2018 opnieuw verklaard dat de Unie vastbesloten is in de toekomst een zo hecht mogelijk partnerschap met het Verenigd Koninkrijk te hebben. Volgens diezelfde richtsnoeren dient een dergelijk partnerschap betrekking te hebben op samenwerking op economisch en handelsgebied, en op andere gebieden, met name de bestrijding van terrorisme en internationale criminaliteit, evenals veiligheid, defensie en buitenlands beleid. De Europese Raad heeft die richtsnoeren vastgelegd met het oog op een algeheel begrip van het kader voor de toekomstige betrekkingen, dat in detail diende te worden uitgewerkt in een politieke verklaring die als bijlage bij het terugtrekkingsakkoord zou gaan en waarnaar in dat akkoord zou worden verwezen.

De politieke verklaring die als bijlage bij het terugtrekkingsakkoord gaat, schetst het kader voor de toekomstige betrekkingen tussen de Europese Unie en het Verenigd Koninkrijk (de “politieke verklaring”). Die verklaring stelt de parameters vast voor “een ambitieus, breed, diep en flexibel partnerschap, dat samenwerking op het gebied van handel en economie in het kader van een alomvattende en evenwichtige vrijhandelsovereenkomst, rechtshandhaving en strafrechtspleging, buitenlands beleid, veiligheid en defensie en ruimere samenwerkingsgebieden bestrijkt”.

In artikel 184 van het terugtrekkingsakkoord is bepaald dat de Unie en het Verenigd Koninkrijk, te goeder trouw en met volledige eerbiediging van hun respectieve rechtsordes, alles in het werk moeten stellen om de nodige stappen te nemen om via onderhandelingen spoedig tot de in de politieke verklaring genoemde akkoorden inzake hun toekomstige betrekkingen te komen en de relevante procedures voor de bekrachtiging of sluiting van die akkoorden te volgen, teneinde te waarborgen dat die akkoorden voor zover mogelijk vanaf het einde van de overgangsperiode van toepassing zijn.

Op 25 februari 2020 heeft de Raad Besluit (EU, Euratom) 2020/266 houdende machtiging tot het openen van onderhandelingen met het Verenigd Koninkrijk van Groot-Brittannië en Noord-Ierland over een nieuwe partnerschapsovereenkomst vastgesteld. De Commissie werd aangewezen als onderhandelaar van de Unie. Het besluit van de Raad bevatte ook een addendum bij de richtsnoeren voor de onderhandelingen over een nieuw partnerschap met het Verenigd Koninkrijk van Groot-Brittannië en Noord-Ierland (de “onderhandelingsrichtsnoeren”).

De Commissie heeft de onderhandelingen gevoerd in overleg met het door de Raad aangewezen speciaal comité (de Groep Verenigd Koninkrijk van de Raad). Er is terdege rekening gehouden met de resoluties van het Europees Parlement van 12 februari 2020 en 18 juni 2020 en de Commissie heeft het Europees Parlement volledig op de hoogte gehouden overeenkomstig artikel 218, lid 10, VWEU, met name via zijn coördinatiegroep Verenigd Koninkrijk.

Er is bijzondere aandacht besteed aan het waarborgen van transparantie in het proces, overeenkomstig de door de Raad op 22 januari 2020 onderschreven leidende beginselen voor transparantie in de onderhandelingen over de toekomstige betrekkingen. Daarom zijn, binnen de grenzen van het Unierecht, alle onderhandelingsdocumenten van de onderhandelaar van de Unie (de Commissie) die met de Raad, het Europees Parlement, de nationale parlementen of het Verenigd Koninkrijk zijn gedeeld, openbaar gemaakt. Voorts heeft de hoofdonderhandelaar de Raad, de Europese Raad, het Europees Parlement en de nationale parlementen, alsmede Ecosoc en het Comité van de Regio’s regelmatig en volledig op de hoogte gehouden van de ontwikkelingen.

De onderhandelingen werden afgerond en er werd op het niveau van de hoofdonderhandelaars een akkoord bereikt over de handels- en samenwerkingsovereenkomst, samen met de overeenkomst betreffende beveiligingsprocedures voor de uitwisseling en bescherming van gerubriceerde gegevens (de “informatiebeveiligingsovereenkomst”), op 24 december 2020 in Brussel.

De informatiebeveiligingsovereenkomst is een aanvullende overeenkomst bij de handels- en samenwerkingsovereenkomst en maakt, overeenkomstig artikel COMPROV.2 van de handels- en samenwerkingsovereenkomst, integrerend deel uit van de algemene bilaterale betrekkingen tussen de Unie en het Verenigd Koninkrijk zoals geregeld in de handels- en samenwerkingsovereenkomst, en maakt deel uit van het algemene kader. De informatiebeveiligingsovereenkomst is aan de handels- en samenwerkingsovereenkomst gekoppeld door dezelfde datum van toepassing en dezelfde beëindigingsbepaling.

Tegelijk met de handels- en samenwerkingsovereenkomst en de informatiebeveiligingsovereenkomst heeft de Commissie onderhandeld over de overeenkomst tussen de regering van het Verenigd Koninkrijk van Groot-Brittannië en Noord-Ierland en de Europese Gemeenschap voor Atoomenergie inzake samenwerking op het gebied van het veilige en vreedzame gebruik van kernenergie. De aanbeveling voor een besluit van de Raad betreffende de goedkeuring van die overeenkomst is samen met dit voorstel volgens een afzonderlijke procedure ingediend. Naast de sluiting van de overeenkomst voor samenwerking op het gebied het veilige en vreedzame gebruik van kernenergie, heeft die procedure ook betrekking op de sluiting van de handels- en samenwerkingsovereenkomst met betrekking tot aangelegenheden die onder de bevoegdheid van de Europese Gemeenschap voor Atoomenergie vallen (met name de deelname van het Verenigd Koninkrijk als derde land aan het Euratom-programma voor onderzoek en aan de Europese activiteiten op het vlak van fusie, met inbegrip van ITER-activiteiten, via zijn lidmaatschap, als derde land, van de Europese gemeenschappelijke onderneming voor ITER en de ontwikkeling van fusie-energie – Fusion for Energy).

De toepassing van de handels- en samenwerkingsovereenkomst is bijzonder dringend. Het Verenigd Koninkrijk heeft als voormalige lidstaat uitgebreide banden met de Unie op heel wat economische en andere gebieden. Als de betrekkingen tussen de Unie en het Verenigd Koninkrijk na 31 december 2020 niet worden geregeld door een toepasselijk kader, zullen die betrekkingen ernstig worden verstoord, met schadelijke gevolgen voor personen, ondernemingen en andere belanghebbenden. De onderhandelingen konden pas vlak voor het verstrijken van de overgangsperiode worden afgerond. Desondanks mag dat niet ten koste gaan van het democratisch toezicht door het Europees Parlement overeenkomstig de Verdragen. In het licht van die uitzonderlijke omstandigheden stelt de Commissie voor de overeenkomsten voorlopig toe te passen tot en met 28 februari 2021 of een andere door de partnerschapsraad vastgestelde datum of de eerste dag van de maand volgende op die waarin de partijen elkaar ervan in kennis hebben gesteld dat zij hun respectieve interne voorschriften en procedures ter vaststelling dat zij ermee instemmen gebonden te zijn, hebben afgerond, naargelang welke datum de laatste is.

·Verenigbaarheid met bestaande bepalingen op het beleidsterrein

Zowel in de richtsnoeren van de Europese Raad van 23 maart 2018 als in de politieke verklaring wordt om een hecht partnerschap tussen de Unie en het Verenigd Koninkrijk verzocht.

De onderhandelingen over de handels- en samenwerkingsovereenkomst en de informatiebeveiligingsovereenkomst werden voorafgegaan door de sluiting van het terugtrekkingsakkoord, dat op 1 februari 2020 in werking is getreden. Het terugtrekkingsakkoord voorziet in een overgangsperiode gedurende welke het recht van de Unie overeenkomstig dat akkoord op en in het Verenigd Koninkrijk van toepassing is. Die overgangsperiode loopt af op 31 december 2020. De handels- en samenwerkingsovereenkomst en de informatiebeveiligingsovereenkomst hebben tot doel de nieuwe betrekkingen tussen de Unie en het Verenigd Koninkrijk te regelen en aldus aanzienlijke verstoringen in die betrekkingen te voorkomen die anders na het einde van de overgangsperiode zouden kunnen optreden.

De handels- en samenwerkingsovereenkomst stelt een solide basis vast voor een voor beide partijen voordelig en evenwichtig partnerschap tussen de Unie en het Verenigd Koninkrijk. Het weerspiegelt ook het feit dat het Verenigd Koninkrijk, als niet-lid van de Unie, niet dezelfde rechten heeft en evenmin dezelfde voordelen geniet als een lidstaat.