Advies over :

- het voorstel voor een beschikking van de Raad betreffende de regels voor de deelneming van ondernemingen, onderzoekcentra en universiteiten aan de specifieke programma`s voor onderzoek, technologische ontwikkeling en demonstratie van de Europese Gemeenschap,

- het voorstel voor een beschikking van de Raad betreffende de regels voor de deelneming van ondernemingen, onderzoekcentra en universiteiten aan de specifieke programma`s voor onderzoek en onderwijs van de Europese Gemeenschap voor Atoomenergie, en - het voorstel voor een beschikking van de Raad betreffende de regels voor de verspreiding van de onderzoekresultaten van de specifieke programma`s voor onderzoek, technologische ontwikkeling en demonstratie van de Europese Gemeenschap (1) (94/C 295/08)

De Raad heeft op 30 maart 1994 besloten, overeenkomstig artikel 130 O (tweede alinea) van het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap en artikel 170 van het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap voor Atoomenergie, het Economisch en Sociaal Comité om advies te vragen over de voornoemde voorstellen.

De Afdeling voor energie, nucleaire vraagstukken en onderzoek, die met de voorbereiding van de desbetreffende werkzaamheden was belast, heeft haar advies op 10 mei 1994 goedgekeurd. Algemeen Afdelingsrapporteur was de heer Bernabei.

Het Economisch en Sociaal Comité heeft tijdens zijn 316e Zitting (vergadering van 1 juni 1994) het volgende advies uitgebracht, dat met algemene stemmen is goedgekeurd.

1. Inleiding

21.1. Het Vierde Kaderprogramma van communautaire werkzaamheden op het gebied van onderzoek, technologische ontwikkeling en demonstratie (1994-1998) is op 26 april 1994 definitief vastgesteld (3) (4).

1.2. Conform art. 130 I, lid 3, van het Verdrag betreffende de Europese Unie wordt het Kaderprogramma ten uitvoer gelegd door middel van specifieke programma`s die binnen elk van de deelgebieden worden ontwikkeld.

1.3. Daarnaast staat in art. 130 J van bovengenoemd Verdrag dat de Raad voor de tenuitvoerlegging van het Kaderprogramma regels vastlegt voor :

- de deelneming van ondernemingen, onderzoekscentra en universiteiten;

- de verspreiding van de onderzoeksresultaten.

1.4. Daar sommige specifieke programma`s in het kader van het EURATOM-Verdrag worden ingediend, heeft de Commissie twee verschillende, maar in belangrijke mate parallel lopende voorstellen voorgelegd.

1.5. Het EURATOM-Verdrag verplicht de Raad echter niet tot het vastleggen van dergelijke regels. De Commissie stelt in haar toelichting dat het veeleer de bedoeling is "de belangstellende deelnemers" te laten zien dat "voor OTO-activiteiten een gemeenschappelijke aanpak geldt, ongeacht de juridische grondslag van de activiteit".

1.6. Ten opzichte van de eerder vastgelegde regels bevatten de thans voorgestelde regels volgens de Commissie drie nieuwe elementen :

- instanties die niet over een eigen onderzoeksstructuur beschikken, moeten, onder bepaalde voorwaarden, ook aan onderzoeksactiviteiten kunnen deelnemen;

- er moet recht worden gedaan aan het grotere belang dat wordt gehecht aan internationale samenwerking op OTO-gebied, de nadruk die wordt gelegd op meer synergie met derde landen en internationale organisaties, alsook aan de ruimere mogelijkheden voor samenwerking;

- de financiële middelen voor de OTO-activiteiten moeten efficiënter worden beheerd, en de procedures moeten worden gestroomlijnd en vereenvoudigd.

1.7. Wat de regels voor de verspreiding van onderzoeksresultaten betreft, heeft de Commissie slechts één ontwerp-beschikking voorgelegd, aangezien voor programma`s in het kader van het EURATOM-Verdrag de verspreiding van de onderzoeksresultaten de in het Verdrag zelf (art. 12 t/m art. 29) is geregeld.

1.8. In tegenstelling tot de zeer gedetailleerde regelingen in het Euratom-Verdrag komt het voorstel van de Commissie er in hoofdlijnen op neer dat bij OTO-projecten voor gezamenlijke rekening de contractanten die de werkzaamheden uitvoeren, eigenaar van de resultaten blijven. Zij moeten deze in overeenstemming met de belangen van de Gemeenschap exploiteren of commercialiseren, onderling licenties en gebruiksrechten verlenen en andere belanghebbende partijen die de resultaten nodig kunnen hebben, tegen betaling of andere voorwaarden toegangsrechten verlenen.

2. Beoordeling van de voorstellen van de Commissie

2.1. Het Comité stemt in met de doelstellingen die de Commissie met haar voorstellen nastreeft, en met de beginselen waarop deze berusten.

2.2. Het is zijns inziens namelijk buitengewoon gewenst, de algemene regels voor deelneming aan specifieke programma`s te vereenvoudigen en te stroomlijnen als onderdeel van het streven naar meer coherentie van de onderzoekswerkzaamheden van de Gemeenschap en naar grotere doorzichtigheid in de uitvoering hiervan.

2.3. Het Comité vindt het ook een goede zaak dat met deze voorstellen tevens wordt beoogd, het MKB uitgaande van de drie beginselen transparantie, toegang en gelijke kansen in sterkere mate bij de researchprogramma`s te betrekken.

2.4. Het Comité constateert evenwel dat de voorgestelde regels slechts een raamwerk voor de uitvoering van alle specifieke programma`s vormen. Zo nodig, kunnen die regels via deze programma`s, naar gelang van de doelstellingen en de wetenschappelijke en technische inhoud daarvan, nader worden ingevuld en aangevuld.

2.5. Te zijner tijd zal het Comité zich desgewenst over deze bijzondere bepalingen kunnen uitspreken bij de behandeling van de verschillende specifieke programma`s, waarover het ook is geraadpleegd.

2.6. Het Comité betreurt evenwel dat de Commissie in deze voorstellen de gelegenheid voorbij heeft laten gaan, het algemeen kader voor deelneming aan de specifieke programma`s en vooral voor verspreiding van de daaruit voortvloeiende onderzoeksresultaten substantieel te verbeteren.

2.7. Het Comité stelt tevens vast dat de Commissie vanwege het algemene, weinig gedetailleerde karakter van de voorgestelde regels over een aanzienlijke handelings- en beoordelingsruimte beschikt, en vraagt zich af of dit wel gegrond is.

2.8. Er had uiteraard een beter evenwicht moeten worden gezocht tussen de souplesse die vereist is vanwege de diversiteit van de specifieke programma`s waarop deze regels van toepassing zijn, en de bij potentiële deelnemers levende behoefte aan een voldoende nauwkeurig en transparant referentiekader waarin zij hun pogingen tot deelneming aan onderzoeksactiviteiten en/of verspreiding van resultaten daarvan kunnen inpassen.

2.8.1. Het Comité is voorts van oordeel dat de Commissie tevens zou moeten nagaan of voorstellen kunnen worden ingediend om de commerciële toepassing van innovatiewerkzaamheden door ondernemingen uit de Europese Unie te bevorderen.

2.9. Tegen deze achtergrond dringt het Comité erop aan dat een hoofdstuk uit het overeenkomstig artikel 130 P van het Verdrag betreffende de Europese Unie op te stellen jaarverslag over de op het gebied van O& TO en verspreiding van resultaten ondernomen activiteiten, specifiek aan de uitvoering van de ter zake door de Raad genomen besluiten zal worden gewijd.

2.10. Om deze redenen en ook wegens de vele hieronder gemaakte inhoudelijke en formele opmerkingen keurt het Comité de voorstellen van de Commissie slechts onder voorbehoud goed.

3. Regels voor deelneming aan onderzoekprogramma`s

3.1. Algemene opmerkingen

3.1.1. Het Comité benadrukt dat de in de voorstellen van de Commissie geboden mogelijkheid, de algemene regels in de specifieke programma`s aan te scherpen en aan te vullen, niet tot een wildgroei van bijzondere regels mag leiden. Hierdoor zouden de toch al ingewikkelde deelnemingsprocedures nog gecompliceerder worden gemaakt. Deze bijzondere regels zijn bedoeld om de uitvoering van specifieke programma`s in banen te leiden en mogen daarom eventuele deelnemers aan onderzoeksprojecten niet afstoten.

3.1.2. Het is zaak dat alle betrokkenen gelijke kansen bij de toegang tot de programma`s worden geboden. Bovendien is het zaak dat de aanneming en uitvoering van deze regels geflankeerd worden door betere transparantie en informatie, met name naar het MKB, de universiteiten en de onderzoekscentra toe. Gelijkheid op het stuk van toegang tot informatie is in dit verband een onmisbare voorwaarde.

3.1.2.1. De Commissie heeft onlangs een handboek over de uitvoeringsprocedures bij communautaire onderzoeksprogramma`s gepubliceerd, hetgeen volgens het Comité als een stap in deze richting te beschouwen is. Deze publikatie vormt een aanvulling op andere in 1993 ondernomen initiatieven om voor grotere samenhang en transparantie bij het beheer van onderzoeksprogramma`s te zorgen; zo is het de bedoeling o.m. viermaal per jaar op vaste data belangstellenden voor inschrijvingen op te roepen en de aan de kandidaten gevraagde informatie te vereenvoudigen.

3.1.2.2. Volgens het Comité zou de Commissie nog meer initiatieven moeten nemen, zoals :

- veralgemening van de aan de inschrijvingen voorafgaande oproepen aan belangstellenden;

- veralgemening van de informatiedagen voor potentiële deelnemers aan onderzoeksactiviteiten;

- bekendmaking van oproepen aan belangstellenden en oproepen tot inschrijvingen in de nationale pers en de desbetreffende vakbladen;

- bekendmaking in het Publikatieblad van de voor de uitvoering van de specifieke programma`s voorgeschreven jaarlijkse werkprogramma`s.

3.1.2.3. Het Comité is bovendien van opvatting dat handboeken als het bovengenoemde, alsmede alle andere informatie over onderzoeksprogramma`s met voorrang in de talen van de landen van waaruit het minst aan deze programma`s wordt deelgenomen, beschikbaar zouden moeten worden gesteld.

3.1.3. In dit verband wijst het Comité er tevens op dat de termijn van drie maanden voor het indienen van voorstellen voor onderzoeksprojecten in het kader van de kwartaaloproepen tot inschrijving in een aantal gevallen voor bepaalde kandidaten te kort is.

3.1.3.1. De oorzaken hiervoor zijn uiteenlopend en komen vaak in combinatie voor : onbekendheid of een gebrek aan vertrouwdheid met de geldende procedures, moeilijkheden bij het verkrijgen van informatie, met name voor nieuwe gegadigden die niet op de adreslijsten van de Commissie staan, geografische afstand en moeilijkheden bij het vinden van partners in een andere lid-staat.

3.1.3.2. Daarom verzoekt het Comité de Commissie dringend deze kwestie te onderzoeken en in bepaalde gevallen de termijnen voor het indienen van onderzoeksprojecten te herzien.

3.1.3.2.1. Voorts dienen bij de Commissie ingediende projectvoorstellen vlotter te worden afgehandeld en de tot goedkeuring of afwijking van communautaire financiering leidende procedures te worden vereenvoudigd.

3.1.4. Met de hiervóór genoemde maatregelen kan evenwel niet worden volstaan. Andere initiatieven, met name op het gebied van administratief en financieel beheer van onderzoeksprogramma`s en -projecten, zijn uiteraard beslist nodig om de bestaande procedures bij de mogelijkheden van de verschillende categorieën potentiële deelnemers te doen aansluiten, waarbij de versterking van de economische en sociale samenhang binnen de Europese Unie als doel voor ogen wordt gehouden.

3.1.5. Het Comité juicht het toe dat de Commissie voorstelt, "technologiegebruikers" tot onderzoeksactiviteiten toe te laten en de mogelijkheid met onderzoekscentra samen te werken en zodoende aan onderzoeksprojecten deel te nemen, te verruimen tot kleine en middelgrote ondernemingen die niet over eigen installaties beschikken.

3.1.5.1. Dit tweede voorstel, waarmee op de via het programma BRITE/EURAM (1) uitgevoerde maatregelen uit het sub-programma CRAFT wordt voortgebouwd, zal ongetwijfeld de deelneming van deze ondernemingen aan onderzoeksprogramma`s ten goede komen.

3.1.5.2. Zoals de Commissie zelf naar aanleiding van het sub-programma CRAFT in haar mededeling van 30 september 1993 over het MKB en de communautaire actie betreffende O& TO stelt, kan een dergelijk initiatief echter alleen slagen als er meer aan wordt gedaan om de aandacht van kleine en middelgrote ondernemingen voor de mogelijkheden van nieuwe technologie te wekken en bij het vaststellen van projecten en het vinden van partners te helpen (doc. COM(93) 356 def., blz. 13).

3.1.5.3. Het Comité is in dit verband ingenomen met het opstarten van het gidsproject "Euromanagement O& TO II" (2). Deze actie heeft als doel, door middel van audits :

- de middelen te beoordelen van in een steekproef opgenomen Europese kleine en middelgrote ondernemingen die nieuwe technologie creëren of gebruiken, om transnationale technologische samenwerking aan te gaan;

- de ondernemingen van de steekproef te attenderen op de meest geschikte vormen van steun voor innovatie en onderzoek op nationaal en/of communautair niveau;

- de ondernemingen in het MKB te identificeren en te ondersteunen waarvan de OTO-projecten kunnen leiden tot relevante voorstellen voor inschrijvingen op de bij het gidsproject betrokken communautaire O& TO-programma`s of eventueel op EUREKA- of nationale programma`s.

3.1.5.4. Deze audits zullen door adviescentra voor het MKB worden uitgevoerd en de Commissie zal hun 50 % van de kosten van hun werkzaamheden vergoeden. De financiering van de overige 50 % kan lokaal, regionaal of nationaal, en publiek, particulier of gemengd worden geregeld.

3.1.6. Verruiming van de toegangsmogelijkheden van het MKB tot onderzoeksprogramma`s heeft evenwel alleen zin indien de procedures voor indiening, selectie en beheer van onderzoeksprojecten tegelijkertijd worden vereenvoudigd en ingekort. De diverse fasen van deze procedures lijken momenteel nog te veel op een hordenloop, waardoor veel ondernemingen in de MKB-sfeer al bij het begin de moed verliezen om aan onderzoeksactiviteiten deel te nemen.

3.1.6.1. Los van de verbeteringen die de Commissie reeds heeft weten aan te brengen, zijn de lengte en complexiteit van deze procedures met name belicht in Speciaal verslag nr. 6/93 van de Rekenkamer over "De Europese onderzoeks- en ontwikkelingsprogramma`s op het gebied van de informatietechnologie (ESPRIT-programma`s)" (3); de aldaar gemaakte opmerkingen gelden echter min of meer voor alle onderzoekprogramma`s.

3.1.6.2. De lage acceptatieratio van de voorstellen voor onderzoeksprojecten (bij Esprit gemiddeld één op vier), is te wijten aan het onvoldoende wetenschappelijke en technische gehalte van deze voorstellen, en evenzeer aan de ontoereikendheid van de beschikbare kredieten. De Rekenkamer benadrukt trouwens in zijn verslag dat "de acceptatie van voorstellen van KMO`s geringer (is) dan die van grote ondernemingen, bij wie de ratio kan stijgen tot één op drie of zelfs één op twee" (zie par. 1.12 van het verslag).

3.1.6.3. Deze procedures leiden samen met niet-adequate informatievoorziening tot vaak zeer hoge, of zelfs niet op te brengen kosten voor veel kleine en middelgrote ondernemingen, universiteiten of onderzoekscentra, die zich vervolgens genoodzaakt zien zich voor de voorbereiding en de begeleiding van hun voorstellen tot externe adviseurs te wenden, of van deelneming af te zien. Bovendien worden deze administratieve kosten niet door de Commissie vergoed.

3.1.6.4. Het Comité acht deze situatie onaanvaardbaar en vraagt de Commissie te onderzoeken of de volgende ideeën in de praktijk kunnen worden gebracht :

- aan sommige categorieën deelnemers wordt volgens tevoren vastgestelde criteria 50 % van de met de voorbereiding en begeleiding van onderzoeksvoorstellen samenhangende kosten vergoed, ongeacht de vraag of deze voorstellen al dan niet zijn geaccepteerd;

- ondernemingen in de MKB-sfeer, universiteiten en onderzoekscentra die niet over voldoende personeel en/of financiële middelen voor het opstellen en begeleiden van voorstellen beschikken, wordt gratis assistentie verschaft. Dit zou kunnen geschieden via de met het programma Value (1) in het leven geroepen centra voor overdracht van kennis, waarvan er momenteel over alle lid-staten verspreid 27 bestaan.

3.1.6.5. Het Comité brengt tevens in herinnering dat het in zijn initiatiefadvies over het Vierde Kaderprogramma voor communautaire activiteiten op het gebied van onderzoek en technologische ontwikkeling van 26 maart 1993 (2) had gevraagd om oprichting van een "exploitatiefonds", waarmee het MKB een totaal ondersteuningspakket wordt geboden voor met name de voorbereiding van het projectvoorstel, de voorbereiding van het contract en de uitvoering van het project (zie par. 3.5.1 van dat advies).

3.1.6.6. Bovendien verzoekt het Comité de Commissie de mogelijkheid te onderzoeken of de financiële bijdrage van de Gemeenschap, die momenteel niet meer dan 50 % van de kosten van een project kan bedragen, kan worden gemoduleerd. Zulks in het licht van de nieuwe mogelijkheden op het gebied van steun aan onderzoeks-activiteiten die door de recente GATT-overeenkomsten, en met name artikel 8 van de Overeenkomst betreffende subsidies en compenserende maatregelen, worden geboden.

3.1.6.7. Tegen de achtergrond van de in het Verdrag betreffende de Europese Unie geformuleerde doelstellingen van het onderzoeksbeleid, zou bij deze modulering rekening kunnen worden gehouden met bijvoorbeeld het rechtskarakter van de betrokken entiteiten, hun vestigingsplaats en onderzoekspotentieel, zowel wat het menselijk kapitaal als wat de onderzoeksinfrastructuur betreft.

3.1.7. Wat de budgetten aangaat, is het Comité zich ervan bewust dat, zoals trouwens door de Rekenkamer in genoemd verslag wordt onderstreept, de Commissie in een zeer groot aantal gevallen een voor de uitvoering van een onderzoeksproject gevraagd budget soms vergaand besnoeit. Hierdoor worden de deelnemers aan het project in kwestie gedwongen aanvullende financiering te zoeken. De toegekende financieringsaanvragen kunnen door deze handelwijze, ook al doordat een groot aantal voorstellen wordt verworpen, binnen de grenzen van het beschikbare budget worden gehouden.

3.1.7.1. Het Comité is het met de Rekenkamer eens dat deze situatie op zichzelf geen aanleiding tot kritiek oplevert. Bij de door de Commissie gehanteerde methodes, de effectiviteit daarvan en de gevolgen voor het wetenschappelijk en technisch gehalte van de uitgevoerde projecten dienen evenwel vraagtekens te worden geplaatst.

3.1.7.2. Bovendien vraagt het Comité zich af welke criteria de Commissie ter zake aan haar besluiten ten grondslag legt.

3.1.7.3. Hoe dan ook, het Comité is van opvatting dat aanvullende financieringsmogelijkheden zouden moeten bestaan wanneer het wetenschappelijk en technisch niveau van ingediende voorstellen zulks rechtvaardigt, zodat deze projecten ongeacht de budgettaire beperkingen van de Gemeenschap tot een goed einde kunnen worden gebracht.

3.1.7.4. Het Comité verzoekt de Commissie dan ook de mogelijkheden van aanvullende financiering, hetzij via de Europese Investeringsbank (EIB), hetzij via de structuurfondsen, te onderzoeken. Bovendien moet tegen de achtergrond van synergie-effecten tussen nationale en communautaire onderzoeksactiviteiten ook onderzocht worden in welke mate voor lokale, regionale of nationale financiering gezorgd zou kunnen worden.

3.1.8. Nog belangrijker is dat het Comité met de Rekenkamer zeer ongerust is over de grote vertragingen waarmee betalingen door de Commissie plaatsvinden. De Rekenkamer benadrukt dat dit met name bij universiteiten en kleine en middelgrote ondernemingen tot liquiditeitsproblemen leidt, waardoor de laatste in hun voortbestaan kunnen worden bedreigd (zie par. 1.48 van het verslag).

3.1.8.1. De situatie is onaanvaardbaar, doordat deze vertragingen kosten met name i.v.m. debetrente veroorzaken. De achterstanden zijn namelijk voor een groter deel aan de Commissie dan aan de contractanten toe te schrijven. Hetgeen over Esprit is gezegd, geldt in het algemeen voor alle onderzoeksprogramma`s.

3.1.8.2. Zodoende kan het Comité de conclusies van de Rekenkamer betreffende de noodzakelijke verbetering en vereenvoudiging van het financieel beheer slechts onderschrijven. Het Comité verzoekt de Commissie, naast de suggesties uit het verslag van de Rekenkamer ook de mogelijkheden te onderzoeken, een systeem van terug te betalen voorschotten in te stellen, of zelfs terugbetaling van rente op vanwege betalingsachterstand aangegane leningen te overwegen. Dit laatste met name voor zover de achterstand aan de Commissie is te wijten.

3.1.9. Het Comité betreurt ten slotte de afwezigheid van bepalingen om onderzoekssamenwerking tussen bedrijfsleven en universiteiten in sterkere mate aan te moedigen. Dit is des te betreurenswaardiger omdat het Comité in voornoemd advies de wens had uitgesproken dat vooral "nieuwe maatregelen worden uitgewerkt als de invoering van mechanismen ter bevordering van de samenwerking tussen grote en kleine ondernemingen en tussen ondernemingen en universiteiten via geëigende beoordelingsinstrumenten. Ook dient voor betere financiering te worden gezorgd" (zie par. 3.5.5 van het advies).

3.2. Bijzondere opmerkingen

3.2.1. Artikel 2

3.2.1.1. Het Comité stelt voor, in art. 2.1 a) het woord "geregeld" te schrappen.

3.2.1.2. Dit woord zou verwarring kunnen zaaien en strookt niet met het beginsel "gelijke kansen van deelneming aan onderzoeksprogramma`s". Aldus zou een verworven voordeel voor rechtspersonen (nationaal of communautair) die al aan researchprogramma`s deelnemen, worden verankerd.

3.2.1.3. Bovendien worden in de ontwerp-beschikking geen voorwaarden vermeld ten aanzien van de "geregelde" uitoefening van een onderzoeksactiviteit voor rechtspersonen uit derde landen, als bedoeld in het tweede gedachtenstreepje.

3.2.1.4. Lid 2, dat gaat over deelneming van rechtspersonen uit derde landen aan research-activiteiten van de EG, dient duidelijker te worden geformuleerd. Nergens wordt duidelijk bepaald welke derde landen in aanmerking komen en welke regels van toepassing zijn.

3.2.2. Artikel 3

3.2.2.1. Het Comité stelt voor, in de eerste alinea van lid 1 te bepalen dat uitnodigingen voor het indienen van voorstellen "in beginsel" (en niet "in de regel") op vaste tijdstippen worden gepubliceerd.

3.2.2.2. Door deze toevoeging wordt een rechtsgrondslag gegeven aan de huidige praktijk, waarmee het Comité in zoverre instemt dat de transparantie hiermee gediend is.

3.2.2.3. Het Comité stelt vast dat lid 4 inhoudelijk in strijd is met art. 2.3, waarin staat dat "technologiegebruikers" en andere rechtspersonen "die niet over afdoende eigen onderzoeksfaciliteiten beschikken" aan researchwerkzaamheden kunnen deelnemen.

3.2.2.4. Daarom wordt voorgesteld, lid 4 als volgt te laten beginnen :

"Onverminderd het bepaalde in art. 2.3 moeten de rechtspersonen ...".

3.2.3. Artikel 4

3.2.3.1. Lid 1 dient nog eens te worden bekeken. Thans wordt bepaald dat twee rechtspersonen die zijn gevestigd in bij de uitvoering van specifieke programma`s betrokken staten onderzoeksactiviteiten van de EG kunnen uitvoeren, terwijl in dit lid ook te lezen staat dat "in beginsel13 ten minste een van de contractanten in een lid-staat is gevestigd".

3.2.3.2. Het Comité stelt tevens voor, de woorden "in beginsel" in lid 1 te schrappen.

3.2.3.3. Gezien de doelstellingen die door het EG-Verdrag en voordien door de Europese Akte aan het O& TO-beleid zijn toegewezen, zou in geen geval mogen worden afgeweken van de stelregel dat ten minste één contractant in een lid-staat is gevestigd.

3.2.3.4. Het Comité stelt voor, in een vierde lid te bepalen dat in de specifieke programma`s aanvullende criteria kunnen worden opgenomen voor de selectie van de voorstellen, waarmee de deelneming van het MKB aan researchactiviteiten kan worden bevorderd. Dit zou tegemoetkomen aan de wensen die het Comité in dit advies formuleert.

3.2.4. Artikel 9

3.2.4.1. Het Comité stelt voor dit artikel in die zin te wijzigen dat de door de Raad vast te stellen bepalingen gelden voor de door het Vierde Kaderprogramma bestreken periode (1994-1998) en niet todat zij worden "vervangen door een ander besluit van de Raad op basis van art. 130 J van het Verdrag".

3.2.4.2. Een dergelijke wijziging zou alle betrokken rechtspersonen een stabiel referentiekader en dus bescherming bieden tegen eventuele veranderingen in de regels voor deelneming aan onderzoeksactiviteiten zolang het kaderprogramma loopt.

4. Regels voor de verspreiding van onderzoeksre

sultaten

4.1. Het Comité wijst erop dat de doelstellingen van het voorstel van de Commissie een beperkte draagwijdte hebben. Zij wil hiermee de beginselen vastleggen ten aanzien van de intellectuele eigendom van de resultaten van O& TO-werkzaamheden waarin de Gemeenschap geld heeft gestoken, alsmede ten aanzien van de verspreiding van onderzoeksresultaten.

4.2. In elk geval constateert het tot zijn leedwezen dat de Commissie in dit voorstel hoofdzakelijk art. 8 van de Beschikking van de Raad van 29 april 1992 betreffende de verbreiding en exploitatie van de uit de specifieke programma`s voor O& TO van de Gemeenschap voortvloeiende kennis overneemt (1). Daarbij stelt volgens art. 1.2 van het voorstel de Commissie zelf de regelingen vast voor de tenuitvoerlegging van de in dit voorstel opgenomen regels voor verspreiding van de resultaten en kan het Comité, evenmin als de andere instellingen, tevoren kennis hiervan nemen.

4.3. De Commissie had met dit voorstel de gelegenheid moeten aangrijpen om de rechten en plichten rond de verspreiding en de exploitatie van researchuitkomsten gedetailleerd vast te leggen. Zo zou het Comité hebben verwacht dat de Commissie regels uitwerkt ten aanzien van :

- het eigendomsrecht;

- de rechtsbescherming van uit onderzoekswerkzaamheden voortvloeiende kennis;

- de verspreiding van kennis onder de verschillende deelnemers aan een onderzoeksproject en onder in de Gemeenschap gevestigde derden die niet aan dit project deelnemen, maar wel onderzoekswerk verrichten;

- de exploitatie en de verkoop van know-how;

- de beperkingen inzake verspreiding van kennis;

- de verspreiding van aan de Gemeenschap toebehorende kennis;

- de publikatie en de verspreiding van informatie over onderzoeksprojecten en de resultaten hiervan;

- de voorwaarden voor toegang van rechtspersonen uit derde landen tot know-how die afkomstig is van researchwerk van de EG.

4.4. Deze gang van zaken is vooral te betreuren omdat in het Witboek "Groei, Concurrentievermogen en Werkgelegenheid" (december 1993) een zeer belangrijk hoofdstuk aan dit onderwerp wordt gewijd. Hierin wordt betoogd dat verspreiding en exploitatie van onderzoeksbevindingen, alsook de omzetting hiervan in innoverende produkten en procédés de voornaamste zwakke steeën in het Europese researchsysteem zijn. Hierdoor wordt het concurrentievermogen van de EG-industrie zeer ondermijnd.

4.4.1. Het Comité verwijst in dit verband naar zijn advies van 20 oktober 1993 over "Groei, Concurrentievermogen en Werkgelegenheid" (2), dat zijn bijdrage tot de voorbereiding van het Witboek vormde.

4.5. Door al deze regels in één tekst onder te brengen en hieraan op grote schaal bekendheid te geven, had wat kunnen worden gedaan aan het bij tal van deelnemers aan researchprogramma`s vrij algemeen voorkomende gebrek aan inzicht in of totale onwetendheid omtrent de rechten en plichten aangaande bescherming van uit onderzoekswerk van de EG voortkomende know-how en bevindingen. Dit is vooral bij tal van kleine en middelgrote bedrijven het geval.

4.5.1. Bijgevolg dient volgens het Comité op twee niveaus actie te worden ondernomen :

4.5.1.1. In de eerste plaats dienen alle deelnemers aan onderzoeksprojecten, zodra het contract is gesloten, door de Commissie op de hoogte te worden gesteld van de regels die van toepassing zijn op de bescherming van de uit hun onderzoeksactiviteiten voortkomende know-how en resultaten. Hierbij zou ook kunnen worden gedacht aan het organiseren van informatiedagen.

4.5.1.2. In de tweede plaats moeten de deelnemers aan researchprojecten zo nodig deskundigen op het gebied van octrooirecht en intellectuele eigendom kunnen inschakelen om hen van advies te dienen bij het beschermen van hun onderzoeksresultaten. Deze deskundigen zouden kunnen worden verbonden aan de verschillende al genoemde centra voor kennisoverdracht en in het kader van de specifieke programma`s dan wel op grond van het programma voor verspreiding en exploitatie van O& TO door de Commissie worden gefinancierd.

4.6. In dit advies wil het Comité geen uitspraak doen over de eigenlijke verspreiding en exploitatie van onderzoeksresultaten, die in een uit het Vierde Kaderprogramma voortvloeiend ontwerp van specifiek programma worden behandeld. Het Comité zal in een later stadium zijn oordeel over bedoeld voorstel uitspreken, waarover het ook is geraadpleegd.

5. Aanbevelingen ter afsluiting

5.1. Het Comité legt ter afsluiting de Commissie en de Raad de volgende dringende aanbevelingen voor :

5.1.1. De pogingen om de procedures ten aanzien van informatie, indiening van projectvoorstellen, selectie, beheer, verspreiding en exploitatie van O& O-resultaten te vereenvoudigen, te stroomlijnen en doorzichtiger te maken, dienen te worden versterkt en hun beslag te krijgen in de bepalingen van de algemene besluiten en de specifieke programma`s. Daartoe dient de Gemeenschap activiteiten op het terrein van bewustmaking van verenigingen, organisaties en adviescentra ten behoeve van ondernemingen te bevorderen.

5.1.2. In het Witboek (§ 2.6) staat te lezen dat "Het potentieel van de interne markt (...) niet volledig benut (kan) worden zonder de stuwende kracht van het MKB". Hiertoe zijn nodig : bevordering van het concurrentievermogen van het MKB, en betere financieringsmogelijkheden voor deze ondernemingscategorie, verbetering van de managementkwaliteit en van de "technological audit" (doorlichten), alsook totstandbrenging van een decentrale economie, waarbij "communicatie van en participatie in informatie en kennis" een belangrijkere plaats moeten innemen. Dit alles moet resulteren in een dynamisch normatief raamwerk ter ondersteuning van het MKB, met name in het onderzoeks-, technologie- en innovatiebeleid van de EG.

5.1.3 Het beleid tot algemene verhoging van het concurrentievermogen moet in het bijzonder gericht zijn op bevordering van een snellere verspreiding van de O& O-resultaten en van een vlottere toepassing hiervan in concurrerende processen en produkten, waarbij wordt gezorgd voor een betere interface tussen producenten en gebruikers en voor de totstandkoming van "clusters" van concurrerende activiteiten. Daarbij moet profijt worden getrokken uit de uiteenlopende regionale realiteiten in de Gemeenschap. Al deze beleidsconcepten dienen in concrete structurele activiteiten van de Gemeenschap en de lid-staten te worden omgezet ten einde de potentiële mogelijkheden om banen in het bedrijfsleven en met name het MKB te scheppen, te concretiseren.

Gedaan te Brussel, 1 juni 1994.

De Voorzitter

van het Economischen Sociaal Comité

Susanne TIEMANN

(1) PB nr. C 81 van 18. 3. 1994, blz. 9-12-15.

(2) PB nr. L 115 van 6. 5. 1994, blz. 31 e.v.

(3) PB nr. L 126 van 18. 5. 1994, blz. 1 e.v.

(4) PB nr. L 375 van 31. 12. 1991, blz. 18.

(5) PB nr. C 99 van 8. 4. 1994, blz. 23.

(6) PB nr. C 45 van 14. 2. 1994.

(7) Specifiek programma voor de verspreiding en de toepassing van de resultaten van wetenschappel+k en technologisch onderzoek (1989-1992) - PB nr. L 200 van 13. 7. 1989, blz. 23.

(8) PB nr. C 201, 26. 7. 1993, blz. 36.

(9) PB nr. L 141 van 23. 5. 1992, blz. 1.

(10) PB nr. C 352 van 30. 12. 1993, blz. 32.