Nr. C 191/52 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen 22. 7. 91 
Advies over het voorstel voor een besluit van de Raad tot instelling van een programma van 
speciaal op het afgelegen en insulaire karakter van Madeira en de Azoren afgestemde 
maatregelen (Poseima) (*) 
(91/C 191/19) 
De Raad heeft op 11 maart 1991 besloten, overeenkomstig de bepalingen van artikel 198 van 
het Verdrag tot oprichting van de Europese Economische Gemeenschap, het Economisch en 
Sociaal Comité advies te vragen over het bovengenoemde voorstel. 
Het Economisch en Sociaal Comité heeft besloten, de heer Bento Goncalves als algemeen 
rapporteur voor de voorbereiding van de desbetreffende werkzaamheden aan te wijzen. 
Het Economisch en Sociaal Comité heeft tijdens zijn 287e zitting (vergadering van 30 mei 
1991) het volgende advies uitgebracht, dat met algemene stemmen is goedgekeurd. 
1. Inleiding 
1.1. Het voorstel voor een besluit van de Raad is 
erop gericht een programma in te stellen dat een pakket 
vormt van meerjarige, intersectoriële maatregelen op 
verschillende bijzonder gevoelige gebieden als land­
bouw, visserij, energie, vervoer, belastingen, milieu, de 
sociale sector, demografie, enz. Gezien het insulaire 
karakter en de geringe oppervlakte van de betrokken 
gebieden, alsmede het feit dat zij zich ver van het 
Europese vasteland bevinden, is een dergelijk program­
ma, tegen de achtergrond van het beginsel van commu­
nautaire solidariteit, beslist verantwoord. 
1.2. Poseima maakt deel uit van de strategie die de 
Gemeenschap wil ontwikkelen voor de ver afgelegen 
gebieden. Er wordt naar gestreefd, oplossingen te vin­
den voor de specifieke problemen van deze regio's en 
de voorwaarden te scheppen om deze ten volle te laten 
profiteren van de totstandbrenging van de interne 
markt. 
1.3. Het door de Raad in december 1989 goedgekeur­
de Poseidom-programma (2), waarover het Economisch 
en Sociaal Comité globaal een positief advies heeft 
uitgebracht (3), vormde de eerste concrete maatregel in 
het kader van de algemene doelstelling om steun te 
bieden aan de ver afgelegen gebieden van de EG. 
1.4. In Poseima zijn de belangrijkste maatregelen 
opgenomen die het ESC heeft aanbevolen in zijn door 
de Afdeling voor regionale ontwikkeling opgestelde ini­
tiatiefadvies over „Minder ontwikkelde eilandgebie­
den". Dit advies, dat in het verlengde lag van een 
informatief rapport over hetzelfde onderwerp, werd 
tijdens de 247e zitting van het Comité op 2 juli 1987 
met algemene stemmen goedgekeurd. 
(•) PB nr. C 81 van 26. 3. 1991, blz. 8. 
(2) PB nr. L 399 van 30. 12. 1989. 
(3) PB nr. C 159 van 26. 6. 1989. 2. Algemene opmerkingen 
2.1. Algemene overwegingen 
2.1.1. Het Comité acht het juist dat de Raad een 
programma als Poseima voorlegt, dat doelstellingen en 
een groot aantal activiteiten omvat die het reeds sinds 
1984 aanbeveelt. Het programma kan derhalve de goed­
keuring van het Comité wegdragen; wel neemt het 
Comité in het hoofdstuk „Bijzondere opmerkingen" 
enkele „verduidelijkingen en voorstellen" op die in dit 
hoofdstuk nader worden toegelicht. Een en ander heeft 
met name betrekking op de maatregelen aangaande de 
sectoren vervoer en visserij die, indien zij in het kader 
van Poseima niet worden herzien, de verwezenlijking 
van de eigenlijke doelstellingen van het programma 
zelfs in de weg zouden kunnen staan. 
2.1.2. In het algemeen zou door Poseima de sectoriële 
diversifiëring moeten worden bevorderd en zouden mo­
noculturen en eenzijdige industrieën en activiteiten zo­
veel mogelijk moeten worden tegengegaan, aangezien 
deze normaliter het economische en sociale bestel zeer 
kwetsbaar maken. 
2.1.3. Via de verschillende horizontale en specifieke 
programma's waarin wordt voorzien in de communau­
taire bestekken, zouden de lokale autoriteiten en het 
bedrijfsleven in deze regio's technologische vernieuwin­
gen en nieuwe activiteiten op het gebied van economie 
en opleiding moeten invoeren, ten einde de achterstand 
en de afhankelijkheid van de buitenwereld te over­
winnen. 
2.2. Visserij 
2.2.1. Aangezien de eilandgebieden van Madeira en 
de Azoren 76 % van de totale „Exclusieve Economische 
Zone" van Portugal vormen, is de visserijsector uit 
sociaal en economisch oogpunt van strategisch belang, 
en heeft hij ook zijn weerslag op de op uitvoer gerichte 
sectoren produktie, industrie en handel. De visserijsec­
tor zal weliswaar bij de geplande acties in aanmerking 
worden genomen, maar zou ook bij de voorgestelde 
specifieke maatregelen moeten worden vermeld. De vis-
22. 7. 91 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen Nr. C 191/53 
serijsector zou dan ook in de toelichting bij Poseima 
uitdrukkelijk moeten worden genoemd, met name in 
de paragrafen 20, 35, 37, 41 en 42. 
2.3. Landbouw 
2.3.1. Hoewel in Poseima, en vooral in bijlage 3 en 
in de bijlage bij het voorstel voor een besluit van de 
Raad, uitgebreid aandacht wordt besteed aan de sector 
landbouw, zou het wellicht logischer zijn deze sector 
ook in de paragrafen 18 en 20 van de toelichting expli­
ciet te noemen. Voorts zou in paragraaf 27 de uitdruk­
king „stieren en vleesrunderen" moeten worden vervan­
gen door „runderen, varkens, schapen, geiten en een-
dagskuikens". 
2.3.2. De Commissie zou ervoor moeten zorgen dat 
t.a.v. de sector bananen in Poseima in maatregelen 
wordt voorzien die ten minste voldoen aan de in arti­
kel 1 van protocol nr. 5 van de Vierde Overeenkomst 
van Lomé tussen de Staten uit Afrika, het Caribische 
gebied en de Stille Oceaan (ACS) en de Staten van 
de Europese Economische Gemeenschap vastgelegde 
mechanismen. 
2.3.3. Het Comité schaart zich ten volle achter het 
voornemen van de sociaal-economische kringen en de 
lokale autoriteiten om het gebruik van milieuvriendelij­
ke landbouwmethodes te bevorderen. 
2.4. Belastingstelsel 
2AA. Bij de aanpassing van het belastingstelsel dient 
rekening te worden gehouden met de gestegen kosten 
van de produktiefactoren en de voor de consumptie 
noodzakelijke produkten, met name op het gebied van 
energie en van het vervoer van personen en goederen 
van buiten het gebied en tussen de eilanden. 
2.4.2. Het — tijdelijk afwijkende — belastingstelsel 
dient derhalve een dynamisch instrument te zijn van 
sociale rechtvaardigheid en billijkheid, dat het de Azo-
ren en Madeira mogelijk maakt met hun produkten op 
de Europese markt op gelijke voet te concurreren. 
2.5. Energie 
2.5.1. De sector energie is van cruciaal belang omdat 
bevolking en bedrijfsleven inzake bevoorrading sterk 
van de buitenwereld afhankelijk zijn en een en ander 
kostenverhogend werkt. Het Comité constateert derhal­
ve met voldoening dat wordt gezocht naar oplossingen 
om de afhankelijkheid van aardolie te verminderen, b.v. 
via alternatieve en minder vervuilende energiebronnen 
(windenergie, geothermische energie, waterkrachtcen­
trales, biomassa en zonneënergie). 
2.6. Vervoer 
2.6.1. De sector vervoer vormt de grootste belemme­
ring voor de economische ontwikkeling van de betrok­
ken regio's, en is van grote invloed op de kosten van levensonderhoud van de plaatselijke bevolking. Deze 
sector zou derhalve op diepgaandere wijze onderzocht 
moeten worden, en er moet naar geheel nieuwe oplos­
singen worden gezocht ten einde de oorzaken van deze 
belemmeringen te kunnen uitschakelen. 
2.6.2. Met name voor het vervoer van cement of van 
de voor de produktie hiervan benodigde grondstoffen, 
zou het stelsel kunnen worden ingevoerd dat in de tekst 
van het Toetredingsverdrag van Portugal tot de EEG 
voor ijzer- en staalprodukten is opgenomen. 
2.7. Steun aan de bedrijven 
2.7.1. Naast de steunmaatregelen ten behoeve van 
de ambachtelijke sector dient in Poseima nadrukkelijk 
te worden voorzien in maatregelen om de particuliere 
en coöperatieve bedrijven op de Azoren en Madeira te 
steunen en te versterken. Zodoende zou een economisch 
en sociaal beleid kunnen worden ontwikkeld dat de 
markteconomie versterkt en zorgt voor vrije mededin­
ging op gelijke voet met de concurrenten op het Europe­
se vasteland. 
2.7.2. Het Comité is er met name voorstander van, 
in Poseima specifieke maatregelen ter bevordering van 
de integratie van de vrouw in het sociaal-economisch 
leven van de Azoren op te nemen. 
2.7.3. Het Comité is het eens met het voornemen 
van de sociale partners en de lokale autoriteiten om 
adequate financiële instrumenten ter bevordering van 
particuliere initiatieven, zoals een participatiemaat­
schappij, in het leven te roepen. 
3. Bijzondere opmerkingen 
3.1. Wijzigingen van bijlage 3 bij de toelichting 
3.1.1. Punt 3 van bijlage 3 (in de rubriek „Aankoop 
van fokdieren") na „runderen" de woorden „varkens, 
schapen, geiten en eendagskuikens" toe te voegen. 
3.1.2. Bijlage 3 zou overeenkomstig de in de „Bijzon­
dere opmerkingen" voorgestelde verduidelijkingen aan­
gepast moeten worden. 
3.2. Wijzigingen van de bijlage bij het voorstel voor 
een besluit van de Raad 
Titel I 
3.2.1. Paragraaf 3.1 (blz. 43) 
Aan paragraaf 3.1 zou een als volgt luidend vierde 
gedachtenstreepje moeten worden toegevoegd: 
„Versterking van de hoofdzakelijk door kleine 
ondernemingen gevormde particuliere onderne­
mingssector op de Azoren en Madeira, hetgeen in­
houdt dat in Poseima moet worden voorzien in 
steunmaatregelen die erop zijn gericht, volgens het 
Nr. C 191/54 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen 22. 7. 91 
beginsel van de vrije mededinging dezelfde concur­
rentievoorwaarden tot stand te brengen als op het 
Europese vasteland." 
Titel III 
3.2.2. Paragraaf 6 (blz. 44) 
Gezien het sociale en economische belang van de vis­
serijsector voor de afgelegen eilandgebieden van de 
Azoren en Madeira, die tezamen 76% van de totale 
„Externe Economische Zone" van Portugal vormen 
(55% Azoren en 21% Madeira), dient deze sector na­
drukkelijk te worden vermeld bij de speciale maatrege­
len, samen met de sectoren vervoer en belastingen (vijf­
de regel). Deze sector dient nl. op diepgaande wijze te 
worden aangepakt en er moet naar innovatieve oplos­
singen worden gezocht ten einde de oorzaken van pro­
blemen op dit gebied te kunnen uitschakelen. Hiervoor 
dienen ook de financiële middelen in het kader van de 
afzonderlijke maatregelen en in het financieel me­
morandum op adequate wijze te worden opgetrokken. 
3.2.3. Een nieuw paragraaf 7.4 toe te voegen: 
„Werkgeversorganisaties en vakverenigingen, als­
mede andere organisaties, waaronder coöperaties 
en verenigingen die zich met name bezighouden met 
de bescherming van de consument en het milieu, 
zouden speciaal moeten worden gesteund bij het 
gezamenlijk oprichten van b.v. een centrum dat hulp 
zou kunnen bieden bij innovatie en discussie, het 
uitwerken van ideeën en het presenteren van projec­
ten en van in de regio's zelf of daarbuiten geprodu­
ceerde produkten die van belang zijn voor de betrok­
ken economieën, zodat alternatieven kunnen wor­
den gevonden voor monoculturen en eenzijdige in­
dustrieën en activiteiten." 
3.2.4. Paragraaf 8 (blz. 44) 
3.2.4.1. In Poseima zijn een aantal vernieuwende 
maatregelen op vervoergebied opgenomen die door het 
Comité evenwel als zeer ontoereikend en al te beperkt 
worden beschouwd. Er wordt hierbij namelijk geen 
rekening gehouden met de factor infrastructuur op ge­
bieden als lokale en internationale havens en luchtha­
vens, het vervoer tussen de eilanden (Azoren), de verbin­
dingen tussen de eilandgebieden in de Atlantische 
Oceaan (vooral de Azoren, Madeira en de Canarische 
eilanden) en tussen deze gebieden en het Europese vaste­
land. 
3.2.4.2. Bovendien zou Poseima moeten voorzien in 
maatregelen ter bevordering van „partnership" tussen 
ondernemingen die zich met luchtvervoer bezighouden. 
Titel IV 
3.2.5. Paragraaf 9.1 (blz. 44) 
Ten einde de doelstellingen van de geplande acties te 
verduidelijken, zou in de vierde regel, na het woord „landbouwprodukten", de woorden „en produktiemid-
delen, met name meststoffen en mineralen", moeten 
worden toegevoegd. 
3.2.6. Paragraaf 9.2 — 1ste gedachten-
streepje (blz. 45) 
Om de specifieke kosten die samenhangen met de geo­
grafische situatie van de betrokken gebieden niet nog te 
verzwaren, wordt voorgesteld om landbouwprodukten 
die niet in de regio's geproduceerd worden, maar die 
onmisbaar zijn voor verwerking en voedselvoorziening 
in het gebied, vrij te stellen van Compenserende Bedra­
gen Toetreding, of zij nu uit de Gemeenschap dan wel 
uit derde landen afkomstig zijn. 
3.2.7. Paragraaf 9.3 (blz. 45) 
Op de Azoren dient de genetische verbetering van fok-
dieren te gelden voor de volgende diersoorten: „runde­
ren, varkens, schapen, geiten en eendagskuikens". 
3.2.8. Paragraaf 10.4 (blz. 46) 
Uit het oogpunt van rechtvaardigheid en billijkheid zou 
de communautaire hulp uit hoofde van deze paragraaf 
telkens aan het inflatiecijfer moeten worden aangepast. 
Titel V 
3.2.9. Paragrafen 14.2, 14.6, 14.7 en 14.8 
— alinea's a) en b) 
Om de reeds genoemde redenen zou in deze paragrafen 
„de visserijsector" moeten worden vermeld. 
3.2.10. In paragraaf 14.2 zou voorts verwezen moe­
ten worden naar „landbouwprodukten die van belang 
zijn voor de economie van de betrokken regio's". 
3.2.11. Tussen paragraaf 14.5 en 14.6 dient een als 
volgt luidende nieuwe paragraaf te worden toegevoegd: 
„Met het oog op het belang van de visserijsector 
voor de Azoren en Madeira zal de Commissie een 
algemeen onderzoek financieren naar de bestanden 
van consumptievis, op basis waarvan maatregelen 
kunnen worden genomen om deze op rationele wijze 
te exploiteren." 
3.2.12. In punt 14.8, alinea a), van de Portugese 
versie de woorden „de sector da floresta" (de sector 
bosbouw) toe te voegen. 
Titel VI 
3.2.13. Paragraaf 16 
Ten einde de doelmatigheid van de in het kader van 
Poseima geplande maatregelen te waarborgen, zou in 
deze paragraaf moeten worden vastgelegd dat de Com­
missie de mogelijkheid heeft om eventueel aanpassings­
maatregelen te nemen zodat de in Titel I van het voorstel 
22. 7. 91 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen Nr. C 191/55 
voor een besluit van de Raad genoemde doelstellingen 
verwezenlijkt kunnen worden. 
3.3. Financiering van de maatregelen en financieel me­
morandum — Paragrafen 3.5 en 4 {bh. 24 en 26) 
3.3.1. De financiering van de in het Poseima-pro-
gramma vastgelegde maatregelen zou in het licht van de door het Comité voorgestelde maatregelen moeten 
worden herzien. Voorts zouden in het financieel me­
morandum de benodigde middelen moeten worden op­
genomen, vooral voor de sectoren visserij, veivoer en 
energie. 
Gedaan te Brussel, 30 mei 1991. 
De Voorzitter 
van het Economisch en Sociaal Comité 
Fran^ois STAEDELIN