NL Publicatieblad van de Europese Unie C 376/97

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de Mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio's: Efficiënt gebruik van hulpbronnen — Vlaggenschipinitiatief in het kader van de Europa 2020-strategie

COM(2011) 21 definitief

2011/C 376/18

Rapporteur: de heer RIBBE

De Europese Commissie heeft op 26 januari 2011 besloten het Europees Economisch en Sociaal Comité, overeenkomstig artikel 304 van het Verdrag betreffende de Werking van de Europese Unie (VWEU), te raadplegen over de

Mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio's: Efficiënt gebruik van hulpbronnen — Vlaggenschipinitiatief in het kader van de Europa 2020-strategie

COM(2011) 21 definitief.

De gespecialiseerde afdeling Landbouw, plattelandsontwikkeling, milieu, die met de voorbereidende werkzaamheden was belast, heeft haar advies op 6 september 2011 goedgekeurd.

Het Europees Economisch en Sociaal Comité heeft tijdens zijn op 21 en 22 september 2011 gehouden 474e zitting (vergadering van 22 september 2011) onderstaand advies uitgebracht, dat met 120 stemmen vóór en 13 stemmen tegen, bij 10 onthoudingen, werd goedgekeurd.

1. Samenvatting

1.1 Het EESC juicht het vlaggenschipinitiatief voor een efficiënt gebruik van hulpbronnen toe, maar vindt dat het geheel te vaag blijft. Gezien het mondiale aspect van cruciale vraagstukken op milieugebied attendeert het op zijn voorstellen voor de VN-conferentie inzake duurzame ontwikkeling in 2012 en zijn werkzaamheden m.b.t. de routekaart naar een koolstofarme economie in 2050 (1).

1.2 Het verwacht van de Commissie dat voor de twintig acties die zijn aangekondigd, nader wordt uitgelegd

— wat precies onder „een efficiënt gebruik van hulpbronnen” wordt verstaan,

— wat er nog verbeterd kan worden door technologische optimalisatie en/of

— welke sectoren „op een andere leest moeten worden geschoeid”, hoe zo'n herstructurering eruit moet komen te zien en met welke middelen men dit denkt te verwezenlijken, en

— welke veranderingen in de gedragspatronen van producent en consument er concreet nodig zijn en hoe men ervoor wil zorgen dat die er zo snel mogelijk komen.

1.3 De Europa 2020-strategie moet de grondslagen leggen voor een duurzame en dus ook hulpbronnenefficiënte economie. Dit ziet het EESC ook zo. Toch doet men er volgens het EESC goed aan om de taken in het kader van de duurzaamheidsstrategie en die in het kader van de Europa 2020-strategie van elkaar af te bakenen.

1.4 Het EESC begrijpt niet waarom het hulpbronnenefficiency-initiatief wordt gepresenteerd als een onderdeel van de Europa 2020-strategie. Naar de mening van het Comité gaat het bij dit initiatief juist om een concrete invulling van de in 2001 goedgekeurde en in 2006 herziene duurzaamheidsstrategie, dit alleen al omdat de voorziene termijn voor de verwezenlijking van de doelstellingen zich tot ver na 2020 uitstrekt. Het is van mening dat de Commissie te weinig aandacht besteedt aan de duurzaamheidstrategie en pleit ervoor dat deze nieuw leven wordt ingeblazen.

2. Opmerking vooraf

2.1 Kort voordat het EESC van de Commissie het verzoek kreeg om een advies uit te brengen over het vlaggenschipinitiatief „Efficiënt gebruik van de hulpbronnen”, had het EESC-bureau al besloten een initiatiefadvies op te stellen over de situatie en stand van zaken m.b.t. de EU-duurzaamheidstrategie.

2.2 Door de EESC-organen is besloten de twee thema's in één advies te behandelen.

3. Efficiënt gebruik van hulpbronnen - Vlaggenschipinitiatief in het kader van de Europa 2020-strategie

3.1 Het door de Commissie gepubliceerde vlaggenschipinitiatief „Efficiënt gebruik van hulpbronnen”, dat in dit advies besproken wordt, is een van de zeven vlaggenschipinitiatieven die de Commissie in het kader van de Europa-2020-strategie presenteert.

3.2 In de Mededeling wijst de Commissie er, niet voor het eerst, op dat het intensieve gebruik van hulpbronnen het milieu zwaar onder druk zet en de voorzieningszekerheid in gevaar brengt, temeer daar de ontwikkelingslanden en opkomende economieën streven naar eenzelfde welvaartspeil, zonder dat dit gebaseerd is op duurzame productie- en consumptiepatronen.

3.3 In het kader van het vlaggenschipinitiatief zijn voor 2011 in totaal 20 acties gepland die moeten bijdragen tot een efficiënter gebruik van hulpbronnen in Europa. Een hulpbronnenefficiënt Europa tot stand brengen lukt volgens de Commissie alleen „als wij technologische verbeteringen invoeren, onze energetische, industriële, vervoers- en landbouwsystemen op een andere leest schoeien en ons gedrag als producenten en consumenten ingrijpend wijzigen.”

3.4 „Er moeten nieuwe producten en diensten worden ontwikkeld en nieuwe wegen worden gevonden om de input van hulpbronnen te beperken”, aldus de Commissie. Daarvoor is gecoördineerde actie nodig, die de nodige politieke zichtbaarheid moet krijgen.

3.5 Een en ander vergt „een coherente analyse van de redenen waarom sommige hulpbronnen niet op efficiënte wijze worden gebruikt” om op basis daarvan „een complexe en samenhangende aanpak ten uitvoer [te leggen] op basis van een beleidsmix die de synergieën optimaliseert, afwegingen maakt en een evenwicht vindt tussen de verschillende beleidslijnen en -keuzes”.

3.6 Een centrale doelstelling van dit vlaggenschipinitiatief is overeenstemming te bereiken „over een langetermijnvisie”, die tot 2050 reikt en aangeeft hoe een koolstofarme economie eruit moet zien, hoe het energie- en vervoerssysteem kan worden gemoderniseerd en hoe „economische groei” kan worden losgekoppeld van „het gebruik van hulpbronnen”.

4. Algemene opmerkingen m.b.t. het vlaggenschipinitiatief „Efficiënt gebruik van hulpbronnen” en de verhouding tot de duurzaamheidsstrategie

4.1 Het EESC is ingenomen met het initiatief van de Commissie, dat een belangrijk, zelfs cruciaal onderdeel is van de duurzaamheidsstrategie, maar deze niet kan vervangen.

4.2 Het EESC is het met de Commissie eens dat in het kader van de Europa 2020-strategie de grondslagen moeten worden gelegd voor de ontwikkelingen tot 2050 en later. Het ziet echter niet in waarom de Commissie het vlaggenschipinitiatief „Efficiënt gebruik van hulpbronnen” aan de Europa 2020-strategie koppelt en niet presenteert als maatregelen waarmee uitvoering wordt gegeven aan de duurzaamheidsstrategie, hetgeen veel zinvoller zou zijn. Alleen al het feit dat in de Commissiemededeling vaker 2050 dan 2020 als termijn wordt genoemd, toont aan dat het hier om een doelstelling voor de lange termijn gaat.

4.3 De vaststelling van de Commissie dat zowel technologische verbeteringen als een herstructurering van de energie-, industriële, landbouw- en vervoerssystemen en aanpassingen in de gedragspatronen van producent en consument nodig zijn, sluit aan bij het EESC-standpunt, zoals verwoord in het verkennend advies van 28 april 2004 over de „Evaluatie van de EU-strategie voor duurzame ontwikkeling”. Het EESC heeft toen ook al erop gewezen dat de duurzaamheidsstrategie alleen kans van slagen heeft als zo concreet mogelijk wordt aangegeven wat er moet veranderen en hoe men dat denkt te kunnen bereiken.

4.4 Maar dit is nu net het zwakke punt van de Mededeling. Ze leest vlot weg, maar blijft veel te vaag. Het EESC acht het een eerste vereiste dat voor de twintig acties die in de loop van het jaar gepresenteerd zullen worden, nauwkeurig wordt omschreven wat er precies moet veranderen, vanuit welke hoek er tegenstand te verwachten valt en hoe (d.w.z. met welke concrete maatregelen) deze weerstand kan worden overwonnen.

4.5 Hierbij komt de in de Commissiemededeling gehanteerde indeling in

— technologische verbeteringen,

— herstructurering, en

— veranderingen in de gedragspatronen van producent en consument

goed van pas. De Commissie moet aangeven wat er nog kan worden bereikt met technologische optimalisatie, waar de grenzen van de technologie liggen en op welke terreinen van het menselijk leven en de economie er uiteindelijk geherstructureerd zal moeten worden.

4.6 Dit vergt inderdaad eerst een, zoals in de Mededeling aangegeven, „coherente analyse” van de oorzaken waarom de hulpbronnen nog steeds zo inefficiënt worden gebruikt. Het feit dat een dergelijke analyse in de Mededeling ontbreekt, beschouwt het EESC als een tekortkoming.

4.7 De stelling van de Commissie dat hulpbronnen vaak op inefficiënte wijze worden gebruikt, omdat de informatie over de reële kosten van een inefficiënt gebruik voor de samenleving ontbreekt, deelt het EESC slechts in zeer geringe mate. De kosten van de dreigende klimaatverandering zijn immers op indrukwekkende wijze beschreven in het zgn. „Stern-rapport” en die van het biodiversiteitsverlies in het „TEEB-rapport”. Toch heeft dit nog steeds niet tot een fundamentele ommekeer geleid.

4.8 De verklaring voor het huidige inefficiënte gebruik van hulpbronnen moet vermoedelijk eerder worden gezocht in het feit dat

a) er in de samenleving nog geen consensus is over hoe de huidige situatie moet worden ingeschat (Wat is efficiënt/niet efficiënt?, Hoe duurzaam/niet duurzaam zijn wij/bepaalde sectoren op dit moment echt?);

b) er in hoge mate onduidelijkheid heerst over de vraag wat concreet onder „duurzame ontwikkeling”, een „groene economie” en een „hulpbronnenefficiënte economie” moet worden verstaan. Duidelijke, algemeen geldende verklaringen of definities, waarin uiteengezet wordt wat deze begrippen concreet inhouden voor de respectieve beleidsterreinen, ontbreken;

c) er, afhankelijk van de invalshoek van waaruit de situatie wordt beschouwd, zeer uiteenlopende visies zijn op wat er kwalitatief en kwantitatief concreet moet veranderen, hoe de zaken in de toekomst dienen te worden aangepakt en welke implicaties dit heeft voor het dagelijks leven en de economie.

4.9 De Commissie heeft gelijk wanneer zij in de Mededeling schrijft dat niet-duurzame exploitatie vandaag velen welvaart brengt (en anderen dan weer niet). De negatieve gevolgen zullen pas in volle omvang voelbaar zijn voor de toekomstige generaties en ook door hen moeten worden gedragen.

4.10 Zowel politici als het bedrijfsleven en ook het maatschappelijk middenveld lijken dit maar moeilijk te kunnen erkennen en trekken er niet de nodige consequenties uit. Bovendien is er nauwelijks iemand die zich kan voorstellen hoe zo'n „nieuwe welvaart” tot stand zou kunnen worden gebracht met bijv. slechts één tiende van het huidige energieverbruik. Deze onzekerheid maakt mensen bang en ongerust, iets waar wij allerminst luchtig overheen mogen stappen (2).

Technische optimalisatie, herstructureringen en veranderingen in gedragspatronen

4.11 Vergeleken met de nieuwe streefcijfers die in het vlaggenschipinitiatief „Efficiënt gebruik van hulpbronnen” worden genoemd (terugdringing van de CO2-uitstoot met 80 à 95 %), lijken de kwantitatieve doelstellingen die de EU tot nu toe heeft geformuleerd (zoals terugdringing van de CO2-uitstoot met 20 % tegen 2020), weinig ambitieus. Vanwege de nog altijd voortdurende technische inefficiëntie van het huidige systeem en de technische optimalisatie die dankzij nieuwe technologieën mogelijk is, is een reductie van broeikasgasemissies met 20 % relatief gemakkelijk te verwezenlijken. Ook al wordt alleen maar gepoogd het huidige, duidelijk ontoereikende streefdoel te verwezenlijken, klinken er al waarschuwende stemmen die zeggen dat de aangekondigde technische maatregelen en optimalisaties het „concurrentievermogen van de economie” in het gedrang brengen. Het gevolg is dat niet eens consequent werk wordt gemaakt van de mogelijkheden die technologische optimalisatie biedt zonder dat er een noemenswaardige consumptiebeperking nodig is. Het hoeft geen betoog dat maatregelen die nog verder gaan (als systemen daadwerkelijk „op een andere leest worden geschoeid”), op nog meer weerstand kunnen rekenen.

4.12 Volgens het EESC moet er heel duidelijk op worden gewezen dat optimalisatie van de technische efficiëntie weliswaar belangrijk is voor het verwezenlijken van de doelstellingen, maar dat zelfs de meest hulpbronnenefficiënte technieken niet automatisch gelijkgesteld kunnen worden aan „duurzaam”. Slechts één voorbeeld: de Duitse automobielindustrie, die de geplande strenge emissiegrenswaarden (120 g CO2/km) van de Commissie met succes wist te verhinderen, toont vol trots de laatste technische ontwikkelingen. Zo verkondigt Audi juichend dat de nieuwe A7 (2,7 l cilinderinhoud) met een vermogen van 180 pk „slechts” rond de 6,6 l diesel per 100 km verbruikt (wat neerkomt op een uitstoot van 180 g CO2/km). Vergeleken met de vroegere emissiewaarden in deze voertuigklasse is er op het vlak van efficiëntie zeker vooruitgang geboekt, maar met duurzaamheid heeft het niets van doen. Een Audi A7 is noch duurzaam noch hulpbronnenefficiënt! Een dergelijk product is geen uitdrukking van een nieuwe „groene economie”, maar toont juist aan dat ook bij zgn. efficiënte technieken schaarse grondstoffen kunnen worden verbruikt en dat er dus behoefte is aan een volledig nieuw mobiliteitsbeleid voor mensen en goederen.

4.13 Het EESC betreurt het dat de Commissie in het vlaggenschipinitiatief het belangrijkste probleem, nl. dat het huidige welvaartsmodel in de westerse wereld te sterk gebaseerd is op het gebruik van goedkope energie en op een almaar toenemende, vaak inefficiënte inzet en omzet van grondstoffen, slechts terzijde in enkele zinnetjes aanstipt.

4.14 Het vlaggenschipinitiatief „Efficiënt gebruik van hulpbronnen” - of beter nog, een geheractiveerde duurzaamheidsstrategie - zou juist dit aspect nader moeten uitwerken. In de Commissiemededeling wordt weliswaar gewag gemaakt van tegen elkaar af te wegen „onderscheiden prioriteiten” die een op een efficiënter verbruik van hulpbronnen gerichte benadering bemoeilijken, maar deze worden nergens nader omschreven, noch wordt toegelicht wat de politiek hieraan denkt te doen.

4.15 Hoe moeilijk zulke afwegingen tussen tegenstrijdige prioriteiten zijn, is goed te zien in Duitsland. Daar is besloten de energiesector te herstructureren zonder hierbij de CO2-reductiedoelstelling in beschouwing te nemen.

Herstructurering

4.16 Wij staan voor de belangrijke opgave om deze fundamentele herstructurering, deze „nieuwe” economie en bijgevolg een nieuw soort concurrentievermogen (ook wereldwijd) te definiëren, te ontwikkelen en te verwezenlijken. Door onze overconsumptie is de tijd van goedkope energie en grondstoffen binnenkort voorbij. Wij zijn het aan de toekomstige generaties verplicht om te leren hoe we de schaarse natuurlijke hulpbronnen die ons nog resten, met elkaar kunnen delen. De politiek moet een duidelijk signaal geven dat een economie waarvan het concurrentievermogen op goedkope energie, overconsumptie van natuurlijke hulpbronnen en externalisering van milieukosten berust, op den duur geen toekomst heeft. Maatschappelijk en politiek kan en mag het niet ons doel zijn zo'n economie in stand te houden, maar moeten wij streven naar een herstructurering.

4.17 Het vlaggenschipinitiatief „Efficiënt gebruik van hulpbronnen” kan daartoe bijdragen, maar volstaat niet om dit te bewerkstelligen. Met het vraagstuk van een efficiënter gebruik van hulpbronnen zijn andere vragen i.v.m. duurzaamheid nog niet opgelost. Daarvoor is de duurzaamheidsstrategie ontwikkeld, waarin de aanzet wordt gegeven tot de geleidelijke maatschappelijke en economische transformatie van Europa, waarbij aandacht is voor zaken als solidariteit tussen generaties en eerlijke verdeling.

4.18 Het vlaggenschipinitiatief „Efficiënt gebruik van hulpbronnen” slaagt er zelfs niet in om het begrip „efficiënter gebruik van hulpbronnen” te omschrijven. Ook dit is een tekortkoming waarop het EESC wil wijzen. Het zou een goede zaak zijn als voor de afzonderlijke producten, procedés en sectoren de meest recente hulpbronnenefficiënte technologie wordt omschreven en overeenkomstig het „top runner-principe” wordt bevorderd. Met de energie-efficiëntiekeurmerken voor koelapparatuur heeft de Commissie al enkele eerste stappen in deze richting gedaan.

4.19 Om hulpbronnenefficiënte structuren op te zetten zijn meerdere instrumenten nodig. Een van die instrumenten is het vaststellen van de productprijs. Volgens de Commissie zal dit een belangrijke rol gaan spelen. Zij wijst er terecht op dat de nadruk moet komen te liggen op „de vaststelling van „de juiste prijs” en op het transparant maken van die juiste prijs zodat de prijzen alle kosten van het hulpbronnengebruik voor de samenleving weerspiegelen”. Dit is anno 2011 echter niet bepaald een nieuw inzicht te noemen. Het EESC heeft in dit verband ook herhaaldelijk aangedrongen op een „internalisering van de externe kosten”. Ook dit is niet nieuw. Het feit dat dit veel te weinig gebeurt, ligt niet alleen aan de Commissie en de lidstaten, maar ook aan de weerstand in sommige economische sectoren, die vrezen voor hun winsten en door de noodzakelijke herstructurering moeilijke tijden op zich zien afkomen. De politiek moet er alles aan doen om deze weerstand geleidelijk aan weg te nemen.

4.20 Een absoluut vereiste is daarom dat uitgelegd wordt hoe men het vaststellen en transparant maken van „de juiste prijs” denkt te kunnen bereiken. In de strategie wordt hierover echter met geen woord gerept.

5. Wisselwerking tussen politiek en maatschappelijk middenveld, tussen efficiënt gebruik van hulpbronnen, Europa 2020 en duurzaamheid. Ofwel: de noodzaak van goed bestuur.

5.1 Het gaat maar moeizaam vooruit met de duurzame ontwikkeling, de opbouw van een groene economie en de transformatie naar een hulpbronnenefficiënte economie. De politiek zou er goed aan doen zich af te vragen waar dit aan zou kunnen liggen. Het EESC heeft hierboven al enkele antwoorden gegeven.

5.2 Langzaam, heel langzaam dringt het door dat het huidige economische systeem „fundamenteel” moet veranderen, willen wij van een echt duurzame ontwikkeling kunnen spreken. Het EESC stelt met voldoening vast dat in de Commissiemededeling in dit verband al enkele concrete cijfers worden genoemd, bijv. dat de CO2-uitstoot tegen 2050 met 80 tot 95 % moet worden verminderd. Commissievoorzitter Barroso sprak toen hij deze streefcijfers voor het eerst noemde, van een „nieuwe industriële revolutie” die op ons afkomt resp. die wij tot stand moeten brengen.

5.3 Het EESC wil er in het licht van dit debat nogmaals op wijzen dat er dringend een diepgaand debat moet worden gevoerd over het begrip „groei”. De desbetreffende adviezen van het EESC over het thema „Voorbij het BBP” zouden de Commissie en de Raad bekend moeten zijn. Het EESC is van mening dat de oude economische formule „groei is welvaart” niet meer opgaat.

5.4 Toch komt deze thematiek onvoldoende aan bod in het vlaggenschipinitiatief „Efficiënt gebruik van hulpbronnen” en in de Europa 2020-strategie. Kijkt men naar wat er geschreven staat, dan zou men welhaast de indruk krijgen dat „groei” een waarde op zich is.

5.5 Zo kan men in de Europa 2020-strategie lezen: „Drie prioriteiten moeten centraal staan in Europa 2020:

— slimme groei – voor een economie gebaseerd op kennis en innovatie;

— duurzame groei – voor een groenere, competitievere economie waarin efficiënter met hulpbronnen wordt omgesprongen;

— inclusieve groei – voor een economie met veel werkgelegenheid en economische, sociale en territoriale cohesie.

Deze drie prioriteiten versterken elkaar; zij bieden een visie op de Europese sociale markteconomie van de 21e eeuw.”

5.6 Het EESC vraagt zich af welk signaal de Commissie en de Raad met deze formulering willen geven. Moeten wij als samenleving hieruit opmaken dat de groei vroeger niet gebaseerd was op kennis en innovatie? Heeft de politiek niet altijd ernaar gestreefd de werkgelegenheid en de sociale en territoriale samenhang te bevorderen? En leiden deze verschillende „groeifilosofieën” wel automatisch tot duurzame ontwikkeling? Zo ja, waarom gebruiken de Commissie en de Europese Raad dan het begrip „duurzaamheid” niet meer en waarom wordt er een visie gegeven op de „Europese sociale markteconomie van de 21e eeuw” en niet bijv. op een „sociale en groene markteconomie”?

5.7 De Commissie weet heel goed dat een consequent beleid ter instandhouding van de hulpbronnen ertoe kan bijdragen dat het bruto binnenlands product (BBP) omlaag gaat in plaats van omhoog. Als bijv. alle traditionele gloeilampen door het uitgevaardigde verkoopverbod vervangen worden door spaarlampen, gebouwen systematisch geïsoleerd worden en alle energiebesparingsmaatregelen worden uitgevoerd, zal het energieverbruik drastisch dalen en dus ook het BBP. Het EESC wijst er daarom nogmaals op dat

— het begrip „groei” opnieuw gedefinieerd moet worden en

— dat het BBP geen maatstaf is om geluk, welvaart, toestand van het milieu, volksgezondheid of sociale gerechtigheid aan af te meten.

De nieuwe industriële „revolutie” - een revolutie op het gebied van verantwoordelijkheidszin

5.8 Commissievoorzitter Barroso spreekt van een „nieuwe industriële revolutie”. Dit klopt alleen als men kijkt naar het rigoureuze karakter van de mogelijke veranderingen. Er is een nieuw productie- en consumptiemodel nodig voor de toekomst. Barroso zal uiteraard wel beseffen dat het begrip „revolutie” maatschappelijk gezien niet de meest geschikte woordkeuze is en de onrust kan aanwakkeren. Revoluties gaan uit van onderdrukte meerderheden, die een onaanvaardbare situatie snel en duurzaam willen veranderen en daarom in opstand komen tegen de „machthebbers”.

5.9 In het debat over duurzame ontwikkeling en een efficiënt gebruik van hulpbronnen is dit niet aan de orde. Een onderdrukte meerderheid die revolteert tegen de heersende machtsstructuren is ver te zoeken. De algemeen geldende opinie is veeleer dat het goed leven is in een samenleving die jaarlijks zoveel olie verbruikt als in ca. 5 miljoen jaar is ontstaan en die jaarlijks 10 000 maal meer soorten doet verdwijnen dan wat in het evolutieproces normaal het geval zou zijn.

5.10 De grote uitdaging en vraag is dus hoe wij degenen die nu leven, ervan kunnen doordringen dat zij een collectieve verantwoordelijkheid dragen tegenover toekomstige generaties, en hoe wij de druk kunnen opvoeren om dingen écht te veranderen, wat ook betekent dat mensen van bepaalde dingen moeten leren afzien.

5.11 Van cruciaal belang is dat het maatschappelijk middenveld en het bedrijfsleven van meet af aan adequaat bij dit proces betrokken worden. Dit is precies wat er beoogd werd en wordt met de EU-duurzaamheidsstrategie, die in 2001 in Gotenburg is goedgekeurd.

EU-duurzaamheidsstrategie: stand van zaken

5.12 Het EESC volgt al vele jaren nauwlettend en actief de door de Europese Raad in 2001 goedgekeurde duurzaamheidsstrategie van de EU. Van meet af aan heeft het EESC ervoor gepleit dat deze langetermijnstrategie de hoogste prioriteit krijgt.

5.13 Het EESC heeft er elke keer weer op gehamerd dat de duurzaamheidsstrategie duidelijke richtsnoeren en kwantitatieve en kwalitatieve streefdoelen moet formuleren voor de burger, het bedrijfsleven, de maatschappelijk organisaties en ook de politiek. Deze kunnen als richtpunt dienen voor de besluitvorming op korte en lange termijn en voor het EU-beleid in al zijn onderdelen.

5.14 Maar ook telkens weer heeft het EESC misnoegd moeten vaststellen dat de duurzaamheidsstrategie niet alleen veel te vaag is geformuleerd, maar politiek gezien niet de aandacht krijgt die haar toekomt.

5.15 Het EESC heeft zich daarnaast ingenomen getoond met de bijzondere rol die de Europese Raad het Comité in het kader van de herziene duurzaamheidsstrategie van 2006 heeft toegekend, waarbij het Comité is verzocht een expliciete bijdrage te leveren aan de door de Commissie om de twee jaar op te stellen voortgangsverslagen. De Commissie heeft in 2007 en 2009 weliswaar zulke voortgangsverslagen gepubliceerd, maar het EESC heeft pas achteraf hierop zijn commentaar en oordeel kunnen geven. De Commissie heeft het EESC geen bijdrage vooraf, in het stadium van de voorbereiding van deze verslagen, gevraagd, zoals eigenlijk de bedoeling was.

5.16 Het volgende voortgangsverslag zou, als het tweejaarlijkse ritme wordt aangehouden dat door de Europese Raad is vastgelegd – eigenlijk dit jaar gepubliceerd moeten worden. Alles wijst echter erop dat dit niet zal gebeuren. Tot dusverre zijn door de Commissie geen bijdragen gevraagd van het EESC.

5.17 Het „werkprogramma van de Commissie voor 2011” (3) bevat geen enkele aanwijzing dat de Commissie van plan is een dergelijk tussentijds verslag op te stellen, net zomin als er in het 51 pagina's tellende document ook maar met één woord gerept wordt van de duurzaamheidsstrategie. Er wordt een ongelooflijk groot aantal strategieën genoemd, maar niet de duurzaamheidsstrategie. Het EESC betreurt dit ten zeerste.

5.18 Het is opmerkelijk stil geworden rond de duurzaamheidsstrategie, te stil naar de smaak van het EESC. Veel van de politieke beloftes die in het kader van de duurzaamheidsstrategie zijn gedaan, zoals het opstellen van een lijst met milieuonvriendelijke subsidies, zijn niet nagekomen. In de dagelijkse politiek draait het alleen nog maar om de Europa 2020-strategie, die eigenlijk nergens echt gekoppeld is aan de duurzaamheidsstrategie.

5.19 Het is natuurlijk een uiterst slecht signaal richting maatschappelijk middenveld dat er op politiek vlak nauwelijks nog gediscussieerd en gesproken wordt over de duurzaamheidsstrategie. Het EESC vraagt zich af waarom dit zo is en hoe de samenleving dit moet interpreteren. De Commissie dient te beseffen dat mensen op die manier de indruk krijgen dat de talrijke crises (4) van de afgelopen maanden en jaren alle aandacht van de politiek hebben opgeëist ten koste van een langetermijnbeleid, dat volledig naar de achtergrond lijkt te zijn verschoven.

5.20 Steeds meer mensen vragen zich - naar de mening van het EESC zeer terecht - af of de crises die zich op zeer uiteenlopende beleidsterreinen opstapelen a) geen verband met elkaar houden en b) geen uitdrukking of gevolg zijn van een niet-duurzame economie.

5.21 Het verslag van de Raad „Toetsing 2009 van de EU-strategie voor duurzame ontwikkeling” (5) lijkt erop te wijzen dat althans de Raad dit wel inziet. Meteen al in de eerste zin meldt de Raad: „De huidige ontwikkelingen zijn in veel opzichten niet duurzaam; de grenzen van de draagkracht van de aarde worden overschreden en het sociaal en economisch kapitaal staat onder druk. Hoewel reeds vaak is gezegd dat veranderingen noodzakelijk zijn, blijven de resultaten beperkt.” In wezen is het verslag een pleidooi voor de duurzaamheidsstrategie, die „een langetermijnvisie en een overkoepelend beleidskader [vormt] dat sturing biedt aan alle beleidsterreinen en strategieën van de EU … De uitdaging is ervoor te zorgen dat de strategie voor duurzame ontwikkeling (SDO) echt meetelt in het EU-beleid […], zodat de samenhang tussen doelstellingen voor de korte en die voor de lange termijn en de samenhang tussen sectoren gegarandeerd is.”

5.22 Het door het EESC bepleite en ook door de Raad noodzakelijk geachte overkoepelende beleidskader dat de duurzaamheidsstrategie geacht wordt te bieden, bestaat op dit moment dus hooguit als iets waarop wordt aangedrongen in oude documenten en toespraken, maar is allerminst een actueel politiek gegeven. Noch het vlaggenschipinitiatief „Efficiënt gebruik van hulpbronnen”, noch de Europa 2020-strategie kan deze leemte opvullen.

5.23 De vrees van het EESC is groot dat de burgers het overzicht zullen verliezen. Niet alleen omdat inmiddels volstrekt onduidelijk is welke strategie van kracht is en een bindend karakter heeft, maar ook omdat men geen wijs kan worden uit alle begrippen. Zo wordt in de Europa 2020-strategie voortdurend van groei in al zijn vormen gesproken, maar zijn de begrippen „duurzaamheid” of „duurzame ontwikkeling” nergens terug te vinden.

5.24 Het EESC acht het de hoogste tijd dat de Commissie duidelijk uitlegt hoe de Europa 2020-strategie inpast in de strategie voor duurzame ontwikkeling, en omgekeerd. Het pleit er nogmaals voor dat de duurzaamheidsstrategie nieuw leven wordt ingeblazen en dat de Europa 2020-strategie wordt opgevat als een uitermate belangrijk hulpmiddel om de transformatie van cruciale economische sectoren in goede banen te leiden.

Brussel, 22 september 2011 De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité Staffan NILSSON

(1) EESC-adviezen over „Rio+20: naar een groene economie en betere governance - Bijdrage van Europese maatschappelijke organisaties” en „Routekaart naar een concurrerende koolstofarme economie in 2050” (zie bladzijde 110 van dit Publicatieblad).

(2) Reeds in 2009 heeft het EESC in zijn advies NAT/229 de Commissie expliciet attent gemaakt op dit probleem en haar vergeefs verzocht om op dit vlak speciale inspanningen te verrichten.

(3) COM(2010) 623 definitief van 27 oktober 2010.

(4) De financiële/eurocrisis, de energiecrisis, de klimaatcrisis, de biodiversiteitscrisis, het hongerprobleem, om maar enkele te noemen.

(5) Raadsdocument 16818/09 van 1 december 2009.