Voorstel voor een BESLUIT VAN DE RAAD betreffende de ondertekening van de overeenkomst tussen de Europese Gemeenschap en de Verenigde Staten van Amerika tot vernieuwing van het samenwerkingsprogramma op het gebied van het hoger onderwijs, het beroepsonderwijs en de beroepsopleiding

(door de Commissie ingediend)

TOELICHTING

I. Inleiding

1. Het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap roept de Gemeenschap en de lidstaten op de samenwerking met derde landen op het gebied van onderwijs en beroepsopleiding te bevorderen. Deze samenwerking moet plaatsvinden tegen de achtergrond van de algemene ontwikkeling door de Gemeenschap van onderwijs van hoog gehalte en de uitvoering van een beroepsopleidingsbeleid, met volledige eerbiediging van de verantwoordelijkheid van de lidstaten voor de inhoud van het onderwijs en de opzet van het onderwijsstelsel.

2. De huidige en vroegere onderwijs- en beroepsopleidingsprogramma's van de Europese Gemeenschap hadden en hebben nog steeds een uitermate positief effect op de ontwikkeling van het onderwijs- en beroepsopleidingsbeleid en het onderwijsstelsel van de lidstaten. Zij hebben bijgedragen tot de opkomst van een Europese ruimte voor onderwijs en beroepsopleiding, met name via de stimulering van mobiliteit en de toenemende erkenning van studie- en opleidingstijdvakken, en de oprichting van transnationale netwerken voor structurele samenwerking.

3. In haar witboek van 1995 "Onderwijs en leren - Naar een cognitieve samenleving" stelde de Commissie dat de opkomst van de cognitieve samenleving impliceert dat de verwerving van nieuwe kennis moet worden gestimuleerd en dat daartoe de mensen moeten worden gemotiveerd om bij elke gelegenheid te leren.

4. In de conclusies van de Europese Raad in Lissabon (23-24 maart 2000) werd benadrukt dat de Europese Unie zich door de mondialisering en de uitdagingen van de nieuwe kenniseconomie voor ingrijpende veranderingen geplaatst ziet. Wil Europa deze uitdaging het hoofd bieden en de door dit snel veranderende klimaat geboden kansen - in termen van economische groei, meer werkgelegenheid en maatschappelijk welzijn - te baat nemen, dan moet het onderwijs- en beroepsopleidingsstelsel van de lidstaten zich aan de eisen van de kennismaatschappij aanpassen.

5. In dit nieuwe tijdsgewricht van mondialisering en onderlinge afhankelijkheid kan het zoeken van de Gemeenschap naar nieuwe strategieën op het gebied van onderwijs en beroepsopleiding niet beperkt blijven tot de geografische grenzen van de Europese Gemeenschap of Europa. Dit moet ook gebeuren in samenwerking met landen en regio's buiten de Europese Gemeenschap, met name die met een hoog ontwikkeld onderwijs- en beroepsopleidingsstelsel.

6. Steeds meer wordt de aanwezigheid van buitenlandse studenten, stagiairs en personeel in een land als graadmeter genomen voor de waarde die het onderwijs- en beroepsopleidingsstelsel van dat land in de ogen van anderen heeft. Tegelijkertijd wordt de aanwezigheid van buitenlandse studenten, stagiairs en universiteitspersoneel voor het betrokken land steeds meer gewaardeerd als een bron van nieuwe ideeën en een potentiële verrijking van zijn onderwijs- en beroepsopleidingsstelsel. Samenwerkingsprogramma's met derde landen op het gebied van onderwijs en beroepsopleiding kunnen bijdragen tot een beter begrip van de normen die bepalend zijn voor de wereldwijde mobiliteit van studenten, leerlingen in het beroepsonderwijs en hun docenten, en geven studenten, docenten en administrateurs uit derde landen een dynamischer en aantrekkelijker beeld van de Europese onderwijsruimte. Zij kunnen ook rechtstreeks tot werkgelegenheid in de Gemeenschap en elders leiden.

7. Samenwerking met derde landen, zoals bepaald in artikel 149, lid 3, en artikel 150, lid 3, van het EG-Verdrag, is daarom niet langer een optie, maar veeleer een noodzakelijke dimensie van de algemene communautaire strategie voor onderwijs en beroepsopleiding.

8. Bovendien draagt samenwerking op gebieden als onderwijs en beroepsopleiding bij tot het nauwer aanhalen van de betrekkingen met derde landen. De sterkere aanwezigheid van de Europese Gemeenschap op het internationaal toneel moet vergezeld gaan van concrete, positieve samenwerkingsacties.

9. Het huidige voorstel om de overeenkomst tussen de Europese Gemeenschap en de Verenigde Staten van Amerika tot vaststelling van een samenwerkingsprogramma op het gebied van het hoger onderwijs en de beroepsopleiding te vernieuwen, moet gezien worden tegen deze algemene achtergrond. De VS is bovendien een erkende wereldleider en speelt een prominente rol in de opkomst van de nieuwe kenniseconomie en het mondialiseringsproces. Samenwerking op deze gebieden strekt tot wederzijds voordeel.

10. De veranderingen die zich de laatste tien jaar in de wereld hebben voltrokken, waren aanleiding voor een herziening van het traditionele partnerschap tussen de Europese Gemeenschap en de Verenigde Staten. Als gevolg daarvan hebben zowel de Europese Gemeenschap als de Verenigde Staten zich er onder andere toe verbonden zich actief in te zetten voor nauwere banden tussen de volkeren aan weerszijden van de Atlantische Oceaan.

11. De bestaande overeenkomst [1] is een uitermate positieve component gebleken in de transatlantische betrekkingen en is door beide zijden erkend als een van de meest concrete bijdragen tot het slaan van bruggen van vriendschap en begrip tussen de volkeren en instellingen van de Europese Gemeenschap en de Verenigde Staten. Zo belichaamt zij het nieuwe partnerschap. De samenwerking die krachtens de overeenkomst vorm werd gegeven, is zeer succesvol geweest bij het creëren van innoverende en structurele institutionele banden die een duidelijke toegevoegde waarde hebben voor de bestaande bilaterale samenwerkingsprogramma's. De voorgestelde vernieuwing van de overeenkomst moet voortbouwen op deze resultaten en die consolideren.

[1] PB L 279, 22.11.1995

II. Achtergrond

1. Na de ondertekening van de Transatlantische Verklaring door de Europese Gemeenschap en haar lidstaten in 1990 diende de Commissie een mededeling [2] in bij de Raad over de mogelijkheden voor samenwerking tussen de Europese Gemeenschap en de Verenigde Staten van Amerika op het gebied van onderwijs en opleiding. De Raad verzocht daarop de Commissie na te gaan of een ontwerp-overeenkomst met de Verenigde Staten kon worden opgesteld. In 1993 werd een verkennende fase van samenwerking gelanceerd waarbij hogeronderwijsinstellingen uit de Europese Gemeenschap en de Verenigde Staten van Amerika waren betrokken. Het Europees Parlement speelde een ondersteunende rol bij het stimuleren van samenwerking met derde landen in het algemeen en, als een van de twee takken van de begrotingsautoriteit, bij de ontwikkeling van het proefproject in het bijzonder.

[2] SEC(92) 1023 def.

2. Naar aanleiding van de positieve ervaringen met deze proeffase werd in 1995 voor de duur van vijf jaar (1995-2000) tussen de Europese Gemeenschap en de Verenigde Staten de huidige overeenkomst gesloten tot vaststelling van een samenwerkingsprogramma op het gebied van het hoger onderwijs en de beroepsopleiding. Kort daarna werden de Nieuwe Transatlantische Agenda van 1995 en het gezamenlijk actieplan van de EG en de VS goedgekeurd, waarbij moet worden aangetekend dat het actieplan van de EG en de VS in actie IV - Verbetering van de transatlantische verstandhouding - aangaf dat de overeenkomst als katalysator kon dienen voor een breed spectrum van innoverende samenwerkingsactiviteiten die van rechtstreeks belang zijn voor studenten en docenten.

3. Zoals uiteengezet in de overeenkomst, waren de eerste twee doelstellingen van het samenwerkingsprogramma van 1995: de bevordering van het wederzijds begrip tussen de volkeren van de Europese Gemeenschap en de Verenigde Staten van Amerika, en de verbetering van de kwaliteit van de ontwikkeling van menselijke hulpbronnen in de Europese Gemeenschap en in de Verenigde Staten. Het programma trachtte deze doelstellingen in eerste instantie te verwezenlijken door middel van studentgerichte structurele samenwerking door middel van gezamenlijke partnerschappen. De gezamenlijke partnerschappen bestonden aan elke kant uit minimaal drie actieve partners, waaronder aan elke kant ten minste twee partnerinstellingen voor hoger onderwijs of beroepsopleiding uit verschillende lidstaten van de Europese Gemeenschap en uit verschillende staten van de Verenigde Staten van Amerika.

4. Uit intern toezicht op de vorderingen, bevestigd door een in 1999 uitgevoerde onafhankelijke evaluatie, bleek de hoge toegevoegde waarde van de samenwerking tussen de EG en de VS in zoverre:

- zij bijdraagt tot versterking van de intracommunautaire banden;

- zij de traditionele bilaterale samenwerkingsakkoorden completeert en diversifieert;

- zij een proeftuin verschaft voor communautaire samenwerkingsmethoden, zoals het gebruik van multilaterale netwerken of van het Europees puntenoverdrachtsysteem;

- zij een breder kader biedt voor de ontwikkeling van nieuwe onderwijs- en opleidingsstrategieën en -methoden;

- zij een kader biedt voor langdurige multilaterale samenwerking tussen de EG, haar lidstaten en de Verenigde Staten van Amerika.

5. Het intern toezicht en de resultaten van de externe evaluatie brachten de Commissie tot de conclusie dat:

- de benadering via multilaterale netwerkprojecten (gezamenlijke partnerschappen) en de studentgerichtheid met succes hebben bijgedragen tot de verwezenlijking van de doelstellingen van het programma;

- er in de projecten echter meer nadruk moet worden gelegd op de erkenning van studie- en opleidingstijdvakken;

- de samenwerking inzake beroepsopleiding niet voldoende ontwikkeld was en hiertoe een meer proactieve, op maat gesneden aanpak vereist is;

- om al het bovenstaande te bereiken, er meer financiële middelen voor het programma moeten worden uitgetrokken.

6. Uit verkennende besprekingen bleek de vastberaden wens van de Verenigde Staten om de bestaande samenwerking voort te zetten en te verruimen.

7. Gezien het bovenstaande heeft de Commissie aanbevelingen ingediend voor een besluit van de Raad waarbij zij werd gemachtigd onderhandelingen te voeren over de verlenging van de bestaande overeenkomst van 1995 [3]. Dit besluit werd op 22 mei 2000 door de Raad goedgekeurd.

[3] SEC(99)2075 def.

8. De onderhandelingen vonden plaats op 10 en 11 juli 2000 in Washington en resulteerden in bijgaande ontwerp-overeenkomst.

III. Beschrijving van het programma

1. Het programma is in overeenstemming met de door de Raad verstrekte onderhandelingsrichtsnoeren en geeft ook de standpunten van de Verenigde Staten van Amerika weer over de doelstellingen en de middelen om die te verwezenlijken. Daarom:

- heeft het zowel betrekking op het hoger onderwijs als op de beroepsopleiding;

- handhaaft en versterkt het de multilaterale netwerkbenadering (gezamenlijke partnerschappen) als samenwerkingsmodel: er zullen gezamenlijke partnerschappen worden gevormd door minimaal drie partners uit drie lidstaten van de Europese Gemeenschap en drie partners uit drie staten van de Verenigde Staten van Amerika; deze zullen voor maximaal drie jaar worden gefinancierd;

- verschaft het - via voorbereidende en projectontwikkelingsactiviteiten - een mechanisme voor de ontwikkeling van innovatieve samenwerking, zowel qua partners als thema's, die in het bijzonder bedoeld is ter stimulering van een grotere betrokkenheid van de beroepsopleidingssector;

- positioneert het de verstrekking van Fulbright/EU-beurzen duidelijk als een van de pijlers van de samenwerking tussen de EG en de VS;

- biedt het een kader voor bredere samenwerking op onderwijs- en opleidingsgebied via aanvullende maatregelen.

IV. Complementariteit en subsidiariteit

1. Het programma zal blijven voortbouwen op intracommunautaire banden en aldus de Europese onderwijsdimensie versterken, en tegelijkertijd bijdragen tot diversificatie van de bestaande bilaterale samenwerking tussen de Verenigde Staten van Amerika en de lidstaten.

2. Het samenwerkingsmodel door middel van gezamenlijke partnerschappen zal de instellingen voor hoger onderwijs en beroepsopleiding die reeds ervaring hebben opgedaan op bepaalde gebieden van transatlantische samenwerking, helpen toegang te krijgen tot nieuwe. Het zal instellingen zonder ervaring met transatlantische samenwerking in staat stellen daaraan deel te nemen en aldus waardevolle ervaring op te doen, hetzij als projectleiders hetzij als projectpartners. Aanvullende maatregelen zullen het nut van het programma versterken, bieden de mogelijkheid om te experimenteren met nieuwe vormen van samenwerking op het gebied van onderwijs en opleiding en te profiteren van de synergie met andere relevante communautaire initiatieven waarbij de Verenigde Staten van Amerika betrokken zijn.

3. De via het programma verstrekte steun zal met name ten goede komen aan beroepsopleidingsinstituten. Ofschoon er op het gebied van de beroepsopleiding binnen de Gemeenschap al lang wordt samengewerkt, is het een feit dat de beroepsopleidingsinstituten minder zijn toegerust voor transatlantische samenwerking dan de instellingen voor hoger onderwijs. De beroepsopleidingssector en zij die daarin actief zijn, moeten reële mogelijkheden worden geboden om van alle voordelen die transatlantische samenwerking kan bieden, te profiteren.

4. Door middel van multilaterale samenwerking, die ook een culturele en taalkundige voorbereiding impliceert, en door middel van de verstrekking van Fulbrightbeurzen zal het programma bijdragen tot een beter begrip van de culturele en taalkundige verscheidenheid van de Europese Gemeenschap.

5. Het gemengd comité van het programma zal een forum verschaffen voor multilaterale discussies die aan de desbetreffende autoriteiten van de betrokken partijen ten goede zullen komen.

V. Conclusie

1. Het programma dat middels de aan dit ontwerp-besluit van de Raad gehechte overeenkomst wordt vernieuwd, vormt een aanvulling op de bestaande communautaire samenwerking op het gebied van het onderwijs en de beroepsopleiding en eerbiedigt de bilaterale activiteiten van de lidstaten volledig. Het programma zal een kader bieden voor het zoeken naar innovatieve oplossingen voor de uitdagingen van de opkomende kenniseconomie, via studentgerichte structurele samenwerking en andere samenwerkingsactiviteiten met een duurzaam effect.

2. De ontwerp-overeenkomst is een voortzetting van de samenwerkingsstrategie die in de Nieuwe Transatlantische Agenda van 1995 is vastgelegd en het gezamenlijk actieplan van de EG en de VS. De overeenkomst zal verder bijdragen tot versterking van de banden tussen de volkeren aan weerszijden van de Atlantische Oceaan.

3. De Commissie is van mening dat de ontwerp-overeenkomst voor de Gemeenschap aanvaardbaar is. Zij stelt dan ook voor dat de Raad:

a) de resultaten van de onderhandelingen goedkeurt;

b) besluit de overeenkomst te ondertekenen en

c) de procedures voor de sluiting daarvan inleidt.

4. Daarom stelt de Commissie de Raad voor bijgaand voorstel voor een besluit goed te keuren.

Indicatief tijdschema

voor de sluiting van de overeenkomst

Half oktober // Indiening van de Raadsvoorstellen door de Commissie

Uiterlijk begin december // Raad neemt besluit inzake ondertekening

18 december // Ondertekening tijdens de VS-EU-top

Januari/februari // Europees Parlement brengt advies uit

Raad neemt besluit inzake sluiting van de overeenkomst en verricht de kennisgeving overeenkomstig artikel 12 van de overeenkomst

Voorstel voor een

BESLUIT VAN DE RAAD

betreffende de ondertekening van de overeenkomst tussen de Europese Gemeenschap en de Verenigde Staten van Amerika tot vernieuwing van het samenwerkingsprogramma op het gebied van het hoger onderwijs, het beroepsonderwijs en de beroepsopleiding

DE RAAD VAN DE EUROPESE UNIE,

Gelet op het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap, en met name op de artikelen 149 en 150 juncto de eerste zin van artikel 300, lid 2,

Gezien het voorstel van de Commissie,

Overwegende hetgeen volgt:

(1) De Raad heeft bij zijn besluit van 22 mei 2000 de Commissie gemachtigd onderhandelingen te voeren over overeenkomsten voor samenwerking op het gebied van het hoger onderwijs en de beroepsopleiding tussen de Europese Gemeenschap, Canada en de Verenigde Staten van Amerika;

(2) De Gemeenschap en de Verenigde Staten van Amerika verwachten dat een dergelijke samenwerking tot wederzijds voordeel zal strekken en vinden dat die aan de kant van de Gemeenschap een aanvulling moet vormen op de bilaterale programma's tussen de lidstaten en de Verenigde Staten van Amerika en een Europese toegevoegde waarde moet opleveren;

(3) De overeenkomst tussen de Europese Gemeenschap en de Verenigde Staten van Amerika tot vernieuwing van het samenwerkingsprogramma op het gebied van het hoger onderwijs, het beroepsonderwijs en de beroepsopleiding dient te worden ondertekend,

BESLUIT:

Artikel 1

De ondertekening, afhankelijk van de sluiting, van de overeenkomst tussen de Europese Gemeenschap en de Verenigde Staten van Amerika tot vernieuwing van het samenwerkingsprogramma op het gebied van het hoger onderwijs, het beroepsonderwijs en de beroepsopleiding wordt namens de Gemeenschap goedgekeurd.

De tekst van de overeenkomst is aan dit besluit gehecht.

Artikel 2

De Voorzitter van de Raad wordt gemachtigd de persoon/personen aan te wijzen die bevoegd is/zijn de overeenkomst namens de Gemeenschap te ondertekenen.

Gedaan te Brussel.

Voor de Raad

De Voorzitter