[pic] | EUROPESE COMMISSIE |

Brussel, 27.4.2010

COM(2010)191 definitief

VERSLAG VAN DE COMMISSIE AAN DE RAAD EN HET EUROPEES PARLEMENT

betreffende de tenuitvoerlegging van het Europees energieprogramma voor herstel

VERSLAG VAN DE COMMISSIE AAN DE RAAD EN HET EUROPEES PARLEMENT

betreffende de tenuitvoerlegging van het Europees energieprogramma voor herstel

1. Het Europees energieprogramma voor herstel: oorsprong en kenmerken

Context en motivering

Het Europees energieprogramma voor herstel (European Energy Programme for Recovery - EEPR) kadert in het Europees economisch herstelplan dat door de Commissie op 26 november 2008 is vastgesteld in reactie op de economische en financiële crisis in Europa. Het herstelplan heeft gecoördineerd nationale actie, aangevuld met directe actie op EU-niveau, ten doel en is gericht op de injectie van koopkracht en het stimuleren van de economische vraag door een rechtstreekse budgettaire impuls van 200 miljard euro. In deze context werd investering in modernisering van Europa's energie-infrastructuur en in de desbetreffende productiefaciliteiten uitgekozen als een hoofdprioriteit en werd voorgesteld extra middelen uit de EU-begroting in te zetten. De Europese Raad heeft het plan in december 2008 bekrachtigd en heeft de Commissie verzocht een lijst met concrete energieprojecten voor te stellen. Voorts was de tweede strategische energiebeleidsevaluatie, door de Commissie in november 2008 vastgesteld en op de Europese Raad van voorjaar 2009 goedgekeurd, een centraal beleidsdocument waarin de EU-prioriteiten op energiegebied voor de komende jaren zijn vastgelegd.

Naarmate de financiële en economische crisis zich verder ontwikkelde, bleek overheidsinterventie noodzakelijk om investeringen in energienetten en innovatieve duurzame-energieproductie te bevorderen en de ontwikkeling van technologieën voor koolstofafvang en -opslag te versnellen. Ten gevolge van de recessie bestond het gevaar dat geplande projecten werden uitgesteld of ingetrokken, wat de energievoorzieningszekerheid van de Unie en de kwaliteit van de dienstverlening aan de eindgebruikers in het gedrang zou hebben gebracht. De EU is daarom in actie gekomen door een reeks goed gerichte en passende maatregelen voor te stellen die een boost konden geven aan investeringen in de energiesector.

Het is tegen deze achtergrond dat het Europees Parlement en de Raad Verordening (EG) nr. 663/2009 tot vaststelling van een programma om het economisch herstel (EEPR) te bevorderen[1] hebben vastgesteld. Het EEPR is een financieel instrument dat als algemene doelstelling heeft de EU-economie uit de baisse te helpen en de energie- en klimaatbeleidsdoelstellingen - continuïteit en diversificatie van de energievoorziening, goede werking van de interne markt en vermindering van de uitstoot van broeikasgassen - dichterbij te brengen.

Een innovatieve aanpak

Om deze doelstellingen te verwezenlijken beschikt het EEPR over een financiële enveloppe van 3 980 miljoen euro waarmee drie subprogramma's worden ondersteund. Bij de verordening wordt 2 365 miljoen euro toegewezen aan projecten voor gas- en elektriciteitsinfrastructuur, 565 miljoen aan offshore windenergie (OWE) en 1 050 miljoen aan koolstofafvang en -opslag (Carbon Capture and storage - CCS). Deze bijdrage van de Unie wordt verleend via subsidies ten gunste van de promotoren van projecten op deze drie programmaonderdelen. De projecten zijn vooraf geselecteerd en in de bijlage van de verordening opgenomen, terwijl de praktische maatregelen om deze projecten ten uitvoer te leggen, alsook de promotoren ervan, worden geselecteerd via uitnodigingen tot het indienen van voorstellen op basis van gedetailleerde criteria voor geschiktheid, selectie en gunning. De subsidies kunnen oplopen tot 50% van de in aanmerking komende kosten in het geval van gas- en elektriciteitsinfrastructuurs- en OWE-projecten en tot 80% van de kosten in het geval van CCS-projecten.

[pic]

Het EEPR houdt een innovatieve aanpak in van de financiering door de Unie ten behoeve van de ontplooiing van infrastructuur en technologie in de energiesector. Het is de eerste maal dat in de EU-begroting een dergelijk groot bedrag wordt vrijgemaakt. Dit houdt een grote koerswijziging in als wordt vergeleken met de vrij kleine bedragen die tot dusverre door de Commissie ter beschikking werden gesteld in het kader van het programma voor trans-Europese energienetwerken (TEN-E), de OTO-kaderprogramma's en het programma Intelligente energie – Europa (IEE). Gemiddeld verstrekken de programma's TEN-E-, KP7 voor OTO en IEE jaarlijks aan energieprojecten een financiële steun van respectievelijk ongeveer 20, 300 en 100 miljoen euro. Er moet echter worden opgemerkt dat de EU ook energieprojecten ondersteunt via financiële instrumenten zoals de structuurfondsen en leningen en specifieke financiële instrumenten van de Europese Investeringsbank.

De opzet van het EEPR-instrument weerspiegelt de specifieke doelstellingen ervan. Uit het oogpunt van het economisch herstel is een stimuleringsplan alleen doeltreffend als er snel geld in de economie wordt gepompt. Dit beginsel is vervat in de EEPR-verordening krachtens welke wettelijke verbintenissen ter uitvoering van het EEPR vóór 31 december 2010 moeten zijn gemaakt. Krachtens de verordening moet één van de criteria voor het toekennen van subsidies ook de rijpheid zijn van de voor EEPR-financiering voorgestelde maatregelen, namelijk hun vermogen om kapitaaluitgaven van start te doen gaan in 2010.

Teneinde het effect op zowel de doelstellingen van het energiebeleid als van het economisch herstel te maximaliseren, is het EEPR toegespitst op een vrij beperkt aantal zeer strategische projecten. De selectie van die projecten is gebeurd op basis van de krachtlijnen van het EU-energiebeleid als neergelegd in de tweede strategische energiebeleidsevaluatie en in het Europees strategisch plan voor energietechnologie. Daarbij is rekening gehouden met de voortgang bij de tenuitvoerlegging van het TEN-E-programma, een adequaat geografisch evenwicht en de resultaten van de raadpleging van de partijen die betrokken zijn bij de gebieden waarop het programma betrekking heeft. In lijn met die aanpak zijn subsidies toegekend op basis van het vermogen van de aanvrager om bij te dragen tot de modernisering en voltooiing van energienetwerken voor het geheel van de EU en tot de ontwikkeling en uitrol van strategische koolstofarme technologieën. Andere cruciale gunningscriteria zijn: de mate waarin het gebrek aan toegang tot financiële middelen de uitvoering van de actie vertraagt; de mate waarin de communautaire subsidies een stimulans vormen voor openbare en particuliere investeringen; en de effecten op maatschappelijk, economisch en milieugebied.

2. Hoe het EERP past in het energiebeleid van de EU

Om in de komende jaren en decennia een continue, concurrerende en duurzame energievoorziening te waarborgen, moet de EU met spoed haar energie-infrastructuur uitbreiden, vernieuwen en onderling koppelen en moet zij de energieproductie koolstofarm maken door strategische technologieën met lage koolstofinhoud te ontwikkelen. Deze ontwikkelingen zijn cruciaal voor het bereiken van de door alle lidstaten omschreven 2020-doelstellingen van de EU, namelijk een vermindering van de broeikasgasemissies en van het verbruik van primaire energie met 20% en een verhoging van het aandeel van hernieuwbare energiebronnen tot 20% van het eindenergieverbruik. Het EEPR gaat deze uitdagingen aan met behulp van genoemde drie subprogramma's.

Projecten op het gebied van de gas- en elektriciteitsinfrastructuur

Er moet worden geïnvesteerd in de gas- en elektriciteitsinfrastructuur om de handel in energie te vergemakkelijken en de ontwikkeling van een goed functionerende interne energiemarkt te bevorderen. Een naadloos functionerende interne energiemarkt biedt de eindgebruikers een kwalitatief hoogstaande dienstverlening tegen lagere kosten en maakt het voor de Europese Unie ook mogelijk doeltreffend te reageren op onderbrekingen van de voorziening, zoals die welke zich in januari 2009 voordeed.

De netwerkinfrastructuur voor het transport van en de handel in energie binnen de EU moet verder worden geïntegreerd door te voorzien in de bouw van de 'missing links'. Een aantal lidstaten, met name in Oost-Europa en aan de rand van de EU, moet beter worden verbonden met de rest van de EU. Het EEPR is dus ook een instrument om de solidariteit tussen de lidstaten te versterken. Bovendien vergt de continuïteit van de energievoorziening geïntegreerde energienetwerken binnen de EU, alsook diversificatie van de routes voor het transport van energie en van de hulpbronnen buiten de grenzen van de EU, inclusief die welke in de EU toekomen in de vorm van vloeibaar aardgas (LNG).

Binnen dit kader ondersteunt het EEPR rijpe projecten die zodra zij operationeel zijn:

- de EU zullen voorzien met een extra hoeveelheid van ongeveer 50 Bcm/y (miljard kubieke meter per jaar) gas van buiten Europa, dat de EU binnenkomt via de Nabucco-, ITGI-Poseidon- en GALSI-pijpleidingen en de nieuwe terminals voor vloeibaar aardgas in Polen en Cyprus;

- het Europese gaspijpleidingsnet zullen versterken door de aanleg van nieuwe of de versterking van bestaand interconnecties tussen Portugal / Spanje / Frankrijk (bidirectioneel), Duitsland / België / het VK (bidirectioneel), Roemenië / Bulgarije / Griekenland / Italië, Slowakije / Hongarije (bidirectioneel), en de Oostzeelanden / Polen / Denemarken / Duitsland;

- de infrastructuur tot stand brengen voor bidirectionele stromen in kritische geïnterconnecteerde onderdelen van de gastransportsystemen in Portugal, Roemenië, Oostenrijk, Slowakije, Tsjechië, Hongarije, Letland, Litouwen en Polen om samenwerking en handel in gas in beide richtingen tussen buurlanden, en bij uitbreiding met verder gelegen landen, mogelijk te maken;

- kunnen bijdragen tot een versterking van het Europese elektriciteitsnet door een versterking van de interconnectiecapaciteit tussen Spanje en Frankrijk, Portugal en Spanje, Oostenrijk en Hongarije, Ierland en het Verenigd Koninkrijk en ook in Midden-Duitsland;

- geïsoleerde regio's en zogenaamde 'energie-eilanden' in het Europese net kunnen integreren door de bouw van nieuwe belangrijke interconnecties van de Baltische landen (Estland, Letland en Litouwen) met de noordelijke elektriciteitsmarkt (Finland, Zweden, Denemarken en Noorwegen), alsook tussen Malta en Italië en tussen Sicilië en het Italiaanse vasteland.

Offshore windenergie (OWE)

De projecten die zijn geselecteerd om een EEPR-subsidie te ontvangen spelen een voortrekkersrol in de offshore windenergiesector. De technologieën die zullen worden gedemonstreerd en op grootschalige wijze zullen worden ontplooid, meer bepaald innovatieve funderingsstructuren (zwaartekracht, jackets, driepoten, driepilonen), offshore turbines met multi-MW-capaciteit, modulair gebaseerde netwerkintegratietechnologieën, zijn onmisbaar om de ambitieuze EU-doelstellingen voor de penetratie van offshore windenergie tegen 2020 en verder te bewerkstelligen. De projecten bieden een antwoord op de centrale uitdagingen als omschreven in de mededeling van de Commissie inzake windenergie op zee en in het industrieel initiatief voor windenergie in het kader van het strategisch energietechnologieplan[2]. De EEPR-subsidies moeten de installatie van de eerste grootschalige (400 MW) offshore windmolenparken mogelijk maken en zullen naar verwachting op directe wijze goed zijn voor een aanvullende koolstofvrije elektriciteitsproductie van ongeveer 1500 MW. Zij spelen een cruciale rol bij het bereiken van de voor 2020 vastgestelde bindende EU-doelstellingen voor hernieuwbare energie. De subsidies zullen ook fundamenteel zijn in de eerste fasen van de totstandbrenging van een Europees offshore netwerk en zullen op die manier bijdragen tot het vergroten van de capaciteit voor handel in elektriciteit in de interne markt.

De EEPR-steun voor OWE omvat steun voor grootschalige beproeving, fabricage en bouw van innovatieve turbines en offshore funderingsstructuren via:

- 4 projecten voor de installatie van offshore windmolenparken in de Duitse Noordzee (Bard I, Global Tech I, Nordsee Ost, Borkum West II) ;

- 1 project met betrekking tot een buitengaatse testfaciliteit in de zee voor Aberdeen (VK) ;

- 1 project ter verwezenlijking van de volgende fase van het windmolenpark op de Thornton-bank in de Belgische Noordzee.

In het kader van EEPR-OWE wordt ook de ontwikkeling ondersteund van modulegebaseerde oplossingen voor de integratie van grote hoeveelheden door windkracht opgewekte elektriciteit via:

- 1 project met betrekking tot een geïntegreerde interconnectie-oplossing voor de windmolenparken in het Kriegers Flak -gebied in de Oostzee (Duitsland, Denemarken) ;

- een kabel voor de onderlinge koppeling van Nederland en Denemarken met gebruikmaking van HVDC-technologie die de koppeling van offshore windmolenparken met het netwerk aan land mogelijk maakt;

- een offshore hub voor de geplande HVDC-verbinding tussen de Shetland-eilanden en Schotland (VK), die zal dienen als multiterminalplatform voor de verbinding met geplande windmolenparken en mariene energie-opwekking.

Koolstofafvang en –opslag (CCS)

Elektriciteitscentrales die fossiele brandstoffen gebruiken en de zware industrie behoren tot de grootste uitstoters van CO2; wereldwijd zijn zij verantwoordelijk voor 52% van alle CO2-emissies. Fossiele brandstoffen zullen nog lange tijd worden gebruikt voor de productie van elektriciteit en zelfs als hernieuwbare energiebronnen een groter marktaandeel krijgen, kan niet worden verwacht dat het aandeel van steenkool de komende decennia daadwerkelijk terugloopt. Door de elektriciteitsproductie koolstofvrij te maken kan CCS, samen met energie-efficiëntie en het gebruik van hernieuwbare energiebronnen, een belangrijke bijdrage leveren tot het bereiken van onze CO2-emissiereductiedoelstellingen. Deze technologie is echter nog niet commercieel levensvatbaar en moet nog verder worden beproefd. In het kader van het EEPR wordt dit probleem aangepakt door steun te verlenen aan zes grootschalige CCS-demonstratieprojecten die naar verwachting het CCS-idee verder zullen ontwikkelen, de investerings- en exploitatiekosten terug zullen dringen en het bewustzijn inzake deze nieuwe technologie zullen verhogen. Het EEPR is de eerste stap om van elektriciteitsproductie met CCS een commercieel levensvatbare technologie te maken tegen 2020. Deze pioniersprojecten kunnen de weg banen voor talrijke toekomstige projecten aangezien zij betrekking hebben op de drie voornaamste CO2-afvangtechnologieën, namelijk afvang na verbranding, oxyfuel en gecombineerde cyclus met geïntegreerde kolenvergassing (IGCC). Zij gebruiken ook alle voornaamste opslagopties: zoutwatervoerende lagen aan land en op zee en uitgeputte koolwaterstofvelden.

In deze context ondersteunt het EEPR de volgende rijpe CCS-projecten die naar planning tegen 2015 operationeel zullen zijn:

- het project in Jaenschwalde (Duitsland) dat de demonstratie ten doel heeft van de oxyfuel- en de 'na verbranding'-technologie in een bestaande elektriciteitscentrale. Twee opslag- en transporttechnologieën worden bestudeerd;

- een CCS-installatie met 'na verbranding'-technologie in een nieuwe steenkoolgestookte elektriciteitscentrale van 660 MW in het kader van het Porto Tolle-project (Italië). In het afvanggedeelte zullen rookgassen worden behandeld die vrijkomen bij de productie van 250 MW elektrisch vermogen. Opslag is gepland in een zoutwatervoerende laag in de Adriatische Zee;

- in Rotterdam (Nederland) zal een 'na verbranding'-technologie worden getest aan een installatie van 250 MW equivalent. Opslag van CO2 is gepland in een uitgeput offshore gasveld dat nabij de installatie is gelegen. Het project is een onderdeel van het klimaatinitiatief van Rotterdam dat tot doel heeft CO2-transport- en -opslaginfrastructuur voor de regio te ontwikkelen;

- het project in Belchatow (Polen) zal de 'na verbranding'-technologie demonstreren in een nieuwe superkritische eenheid van een grote bruinkoolgestookte centrale in Europa. Er zullen proeven worden gedaan in drie verschillende nabij de faciliteit gelegen zoutwatervoerende lagen;

- in Compostella (Spanje) zal oxyfuel- en wervelbedverbranding worden beproefd in een demonstratie-installatie van 30 MW die tegen december 2015 zal worden uitgebreid tot een demonstratiefaciliteit van meer dan 320 MW. Opslag is gepland in een nabijgelegen zoutwatervoerende laag;

- het project in Hatfield (Verenigd Koninkrijk) zal de 'na verbranding'-technologie demonstreren in een nieuwe IGCC-centrale van 900 MW. Opslag is gepland in een offshore gasveld in de Noordzee. Het project is onderdeel van het Yorkshire Forward -initiatief dat tot doel heeft CO2-transport- en -opslaginfrastructuur voor de regio te ontwikkelen.

3. EEPR-tenuitvoerlegging – stand van zaken

Op 19 mei 2009 heeft de Commissie één uitnodiging tot het indienen van voorstellen gepubliceerd die betrekking had op de drie subprogramma's en waarbij potentiële projectpromotoren werd verzocht voorstellen in te dienen vóór 15 juli 2009. De Commissie heeft 87 voorstellen ontvangen: 46 voor gas- en elektriciteitsprojecten, 29 voor offshore windenergie en 12 voor koolstofafvang en -opslag. Voor elk subprogramma is een afzonderlijke evaluatie uitgevoerd. Die evaluaties zijn voor de drie subprogramma's van start gegaan in de tweede helft van juli 2009. Voor OWE en CCS werden zij in september afgerond, maar gezien de complexiteit van gas- en elektriciteitsinfrastructuurprojecten en de grote hoeveelheid desbetreffende voorstellen heeft de evaluatie daarvoor langer geduurd en is zij voor die projecten pas afgerond in november 2009.

Op basis van de aanbevelingen van de evaluatiecomités heeft de Commissie besluiten voorbereid voor elk subprogramma. De voorgestelde gunningsbesluiten hebben een gunstig advies gekregen van de relevante comités[3] en zijn voor nader onderzoek ingediend bij het Europees Parlement. De Commissie heeft de gunningsbesluiten op 9 december 2009 vastgesteld voor de subprogramma's inzake OWE en CCS en op 4 maart 2010 voor de gas- en elektriciteitsinfrastructuurprojecten.

Subprogramma | Ontvangen voorstellen | Geselecteerde voorstellen | Toegekende subsidies (miljard euro) |

Infrastructuur - Gas (inclusief bidirectionele stromen) - Elektriciteit | 46 33 13 | 43 31 12 | 2,299 1,391 0,908 |

Offshore windenergie | 29 | 9 | 0,565 |

Koolstofafvang en –opslag | 12 | 6 | 1,000 |

TOTAAL (miljard euro) | 3,864 |

Momenteel wordt geraamd dat bijna de gehele financiële enveloppe voor EEPR (3,98 miljard euro) in de lente van 2010 zal zijn vastgelegd. Er blijft een bedrag van ongeveer 115 miljoen euro (minder dan 3% van het totaal) dat niet kan worden vastgelegd. Naar verwachting zal dit bedrag niet veranderen tenzij één of meer projectpromotoren er niet in slagen de subsidies op te nemen ten gevolge van regelgevingsvoorwaarden en technologische of marktrisico's. Het exacte bedrag van de niet-vastgelegde subsidies zal in het najaar van 2010 bekend zijn. De Commissiediensten evalueren momenteel verscheidene opties voor de toewijzing van niet-vastgelegde kredieten overeenkomstig overweging 7 en artikel 28 van de verordening, alsook de aan de verordening gehechte verklaring van de Commissie.

Zodra de gunningsbesluiten waren vastgesteld, heeft de Commissie een begin gemaakt met de afzonderlijke wettelijke betalingsverbintenissen. In het geval van de OWE- en CCS-projecten hebben de wettelijke betalingsverbintenissen de vorm gekregen van subsidieovereenkomsten die door de Commissie en de begunstigde moeten worden ondertekend. Voor de gas- en elektriciteitsinfrastructuurprojecten stelt de Commissie afzonderlijke gunningsbesluiten vast die vervolgens ter kennis worden gebracht van de begunstigden.

Gas- en elektriciteitsinfrastructuurprojecten

De Commissie heeft 46 voorstellen ontvangen, die goed waren voor subsidieaanvragen ten belope van in het totaal 2,364 miljard euro. De voorstellen werden geëvalueerd door een intern evaluatiecomité, samengesteld uit ambtenaren van de Commissie en ondersteund door een team van externe onafhankelijke deskundigen. Het evaluatiecomité heeft 43 projecten (31 voor gas en 12 voor elektriciteit) ter financiering aanbevolen en de Commissie heeft beslist een financiële steun van 2,3 miljard euro toe te kennen. De 43 afzonderlijke subsidiebesluiten worden momenteel voorbereid en moeten tegen mei 2010 worden vastgesteld en ter kennisgeving toegezonden.

Projecten voor offshore windenergie

Met 29 voorstellen waarbij een financiële steun werd aangevraagd van in het totaal 1,669 miljard euro (véél meer dan de geplande financiële enveloppe van 565 miljoen euro), was het OWE-subprogramma buitengewoon succesvol. Op basis van de aanbevelingen van het evaluatiecomité, samengesteld uit ambtenaren van de Commissie, heeft de Commissie een bedrag van 565 miljoen euro toegekend aan de 9 voorstellen met het hoogste beoordelingscijfer en dit binnen de grenzen van de beschikbare begroting. Er zijn reeds vier subsidieovereenkomsten gesloten en de vijf overige zitten in de ondertekeningsfase.

Projecten voor koolstofafvang en -opslag

Er werden 12 voorstellen ingediend. In het totaal werd een financiële steun van 1,770 miljard euro aangevraagd terwijl voor het CCS-subprogramma een enveloppe van 1,050 miljard euro beschikbaar was gesteld. Op basis van de aanbevelingen van het evaluatiecomité, samengesteld uit ambtenaren van de Commissie en deskundigen van de Europese Investeringsbank die als waarnemer optraden, heeft de Commissie een bedrag van 1 miljard euro toegewezen aan de vijf voorstellen met het hoogste beoordelingscijfer. Er zijn reeds drie subsidieovereenkomsten ondertekend en aan drie andere wordt momenteel gewerkt.

4. Eerste beoordeling van de resultaten en verwezenlijkingen

Aangezien de uitnodiging tot het indienen van voorstellen voor het EEPR nog maar korte tijd geleden gepubliceerd is, is het te vroeg nu al de resultaten van het programma te evalueren. Zelfs in deze fase van de uitvoering van het programma kan echter toch al een eerste kwalitatieve appreciatie van het EEPR-effect worden gemaakt. In de eerste plaats moet het succes van de uitnodiging tot het indienen van voorstellen worden onderstreept. Het grote aantal en de kwaliteit van de ingediende voorstel bevestigen de relevantie van de EEPR-aanpak en de bereidheid van de desbetreffende sectoren om erop in te spelen.

Het is uiterst interessant om te op te merken hoe het EEPR van bij het begin een zweepslag lijkt te hebben gegeven aan investeringen in infrastructuur. De technische maturiteit van de geselecteerde projecten houdt in dat de voorafgaande haalbaarheidsstudies, de kosten- en marktanalyse en de uitwerking van investeringsstrategieën, in sommige gevallen gefinancierd door het TEN-E-programma, al waren afgerond voordat van het EEPR zelfs maar sprake was. Het vooruitzicht van financiële bijstand van de EU voor kapitaaluitgaven is echter beslissend gebleken voor het daadwerkelijk van start gaan van verscheidene projecten. EEPR-financiering is met name een stimulans gebleken voor het aantrekken van medefinanciers en heeft hen ertoe aangespoord definitieve investeringsverbintenissen aan te gaan. Het is op die manier mogelijk gebleken projecten op te zetten die in andere omstandigheden uitgesteld of afgeblazen waren geworden gezien de buitengewoon strenge financieringsvoorwaarden die in de huidige economische toestand gelden. De EU-bijdrage zal een belangrijk hefboomeffect hebben. In het geval van de gas- en elektriciteitsprojecten wordt verwacht dat de EEPR-subsidies ten belope van 2,3 miljard euro in de komende 3 tot 5 jaar zullen bijdragen tot investeringsverbintenissen uit de particuliere sector ter waarde van 22 miljard euro.

Het groeiversterkende effect van de EEPR-subsidies blijft echter niet beperkt tot de directe investeringen in de geselecteerde projecten. Er is ook een afgeleid effect op de leveranciersketen. Dit kon reeds worden opgemerkt in de OWE-sector waarin de projecten bijdragen tot het veiligstellen van talrijke banen in nieuwe fabrieken of productielijnen voor de fabricage van funderingsstructuren en windturbinecomponenten en bij de assemblage en uiteindelijke installatie in volle zee. Een deel van de nieuwe fabricageactiviteit vindt plaats in regio's die een bijzonder hoge werkloosheidsgraad kennen, bijvoorbeeld aan de kust bij Cuxhaven in Noord-Duitsland. Wat de budgettaire uitvoering betreft, zijn de OWE-projecten het verst gevorderd. Eind maart 2010 had de Commissie prefinancieringsbetalingen gedaan ter waarde van in het totaal 65 miljoen euro. Verdere betalingen, ter waarde van ongeveer 155 miljoen euro, zijn gepland in de periode april-juni 2010.

Ook bij de uitvoering van de CCS-projecten wordt vooruitgang geboekt. De aanwezigheid van het EEPR als medefinancier is beslissend geweest bij de feitelijke opstart van deze projecten. Het demonstratie-effect wordt al gevoeld in de projecten van Rotterdam en Hatfield, die als ambitie hebben om CCS-hubs te worden die extra investeringen kunnen aantrekken in CO2-transport- en opslaginfrastructuur ten behoeve van andere grote uitstoters van CO2 in de regio. In de loop van 2010 zijn de eerste orders voor installaties geplaatst wat zal uitmonden in aanzienlijke kapitaaluitgaven en banengroei.

5. Potentiële risico's bij de tenuitvoerlegging van projecten en maatregelen om die risico's te beperken

De in het kader van het EEPR ondersteunde projecten kennen doorgaans een grote mate van technische, organisationele en financiële complexiteit en kunnen dus risicovol zijn. Projecten kunnen maar met succes ten uitvoer worden gelegd als aan alle relevante milieuwetgeving[4] is voldaan, als de bouwvergunningen tijdig zijn afgeleverd en als de projectpromotoren hun investeringsverbintenissen nakomen. Bij het afwikkelen van de administratieve procedures voor de afgifte van de nodige vergunningen is de actieve samenwerking van de nationale, regionale en locale autoriteiten van cruciaal belang. Om deze risico's het hoofd te bieden, zal in de afzonderlijke subsidiebesluiten van de Commissie voor gas- en elektriciteitsprojecten de bepaling worden opgenomen dat, alvorens betalingen kunnen worden verricht, de begunstigden:

- de nodige milieu- en bouwvergunningen moeten hebben verkregen, en

- tegen eind 2010 een investeringsbesluit moeten hebben ondertekend met de formele verbintenis van de projectpromotoren dat zij het project voortzetten.

Als niet aan deze voorwaarden is voldaan, zal de Commissie de situatie beoordelen en eventueel beslissen het subsidiebesluit in te trekken en de desbetreffende financiële middelen opnieuw vrij te geven.

In bepaalde OWE-projecten is het voornaamste risico van technische aard. In één project bijvoorbeeld zal voor het eerst de offshore installatie van turbines van 6 MW worden gedemonstreerd, terwijl in andere projecten innovatieve technologieën voor hoogspanningsgelijkstroom (HVDC), met nog te demonstreren capaciteit, voor de integratie van windenergie in het net zullen worden gebruikt. In andere projecten zijn de risico's meer van financiële (financiële afsluiting gepland in de komende maanden) of van administratieve aard (mogelijk uitstel van vergunningen). In de technische bijlagen bij de subsidieovereenkomsten wordt uiteengezet hoe de begunstigden de desbetreffende risico's zullen beheren en zijn plannen opgenomen om de nodige cofinanciering en vergunningen te verkrijgen.

Bij de CCS-projecten verloopt de uitvoering vlot. Er zijn echter gevoelige kwesties waarop van nabij moet worden toegezien. In de eerste plaats is voortgezette nationale financiering en een duidelijke verbintenis van de industriële sector noodzakelijk om de CCS-projecten tegen 2015 met succes te kunnen afronden. Bovendien moeten de lidstaten het vereiste wettelijke kader voor CO2-opslag vaststellen door omzetting van de CCS-richtlijn[5] in nationale wetgeving. Dit is noodzakelijk om uitstel bij de afgifte van vergunningen voor CO2-opslag en bij de vaststelling van de definitieve investeringsbeslissingen te voorkomen. Ten slotte moet het publiek op een passende wijze worden voorgelicht over de veiligheid van CO2-opslag aangezien publieke aanvaarding van kritisch belang is voor het succes van CCS-projecten.

Het projectbeheer wordt verricht door de bevoegde Commissiediensten, in nauwe samenwerking met de lidstaten en/of de projectpromotoren. Zij zullen zich baseren op door de begunstigden op gezette tijden te verstrekken technische uitvoeringsrapporten en kostenstaten en zullen de voortgang ook controleren aan de hand van bezoeken ter plaatse. Wanneer passend zal de Commissie bij de monitoring van de EEPR-projecten en de algemene beoordeling van de effecten van het EEPR-programma worden ondersteund door onafhankelijke externe deskundigen.

[1] Verordening (EG) nr. 663/2009 van het Europees Parlement en de Raad van 13 juli 2009 houdende vaststelling van een programma om het economisch herstel te bevorderen via financiële bijstand van de Gemeenschap aan projecten op het gebied van energie.

[2] COM(2008) 768 en COM(2007) 732.

[3] Het KP7-programmacomité voor de OWE- en CCS-subprogramma's en het TEN-E-comité voor financiële bijstand voor gas- en elektriciteitsinfrastructuurprojecten.

[4] Aan het belangrijke milieuacquis van de EU moet worden voldaan, met name Richtlijn 85/337/EEG betreffende de milieueffectbeoordeling van bepaalde openbare en particuliere projecten , als gewijzigd bij Richtlijn 97/11/EG en Richtlijn 2003/35/EG; Richtlijn 2001/42/EG betreffende de beoordeling van de gevolgen voor het milieu van bepaalde plannen en programma' s ; het Verdrag inzake milieueffectrapportage in grensoverschrijdend verband (Espoo, 1991); en Richtlijn 92/43/EEG inzake de instandhouding van de natuurlijke habitats en de wilde flora en fauna.

[5] Richtlijn 2009/31/EG van het Europees Parlement en de Raad van 23 april 2009 betreffende de geologische opslag van kooldioxide.