Voorstel voor een BESLUIT VAN DE RAAD inzake het door de Unie in te nemen standpunt in de Samenwerkingsraad die is ingesteld bij de partnerschaps- en samenwerkingsovereenkomst tussen de Europese Gemeenschap en haar lidstaten, enerzijds, en de Republiek Moldavië, anderzijds, wat betreft de vaststelling van een aanbeveling inzake de tenuitvoerlegging van de associatieagenda tussen de EU en Moldavië /* COM/2014/0359 final - 2014/0181 (NLE) */





TOELICHTING De partnerschaps- en samenwerkingsovereenkomst tussen de Europese Gemeenschap en haar lidstaten, enerzijds, en de Republiek Moldavië (hierna "Moldavië" genoemd), anderzijds (hierna "de PSO" genoemd), is op 28 november 1994 ondertekend en op 1 juli 1998 in werking getreden. De overeenkomst is gebaseerd op een verbintenis voor het naleven van gedeelde waarden en een doeltreffende uitvoering van politieke, economische en institutionele hervormingen. In een op de PSO gebaseerd gemeenschappelijk actieplan tussen de EU en Moldavië in het kader van het Europees nabuurschapsbeleid zijn de strategische doelstellingen vastgesteld, waarbij aanmoediging en steun wordt verleend aan het streven van Moldavië om zich verder te integreren in de Europese economische en sociale structuren. Moldavië is een partnerland binnen het Europese nabuurschapsbeleid. Hierdoor is de context van de betrekkingen tussen Moldavië en de Europese Unie op een significante en positieve manier gewijzigd. De EU en Moldavië hebben thans de onderhandelingen over een associatieovereenkomst afgesloten, die de PSO zal vervangen. Deze onderhandelingen werden op 25 juni 2013 in belangrijke mate voltooid en de overeenkomst werd geparafeerd op 29 november 2013 tijdens de top van het Oostelijk Partnerschap in Vilnius, Litouwen. De associatieovereenkomst zal resulteren in een aanzienlijke verdieping van de politieke associatie en de economische integratie tussen Moldavië en de EU. Hierbij gaat het onder meer over de geleidelijke tenuitvoerlegging van een diepe en brede vrijhandelsruimte. De succesvolle tenuitvoerlegging van het actieplan inzake visumliberalisering heeft geresulteerd in visumvrij reizen tussen de EU en Moldavië en is een fundamenteel onderdeel van de politieke associatie en de economische integratie tussen de Republiek Moldavië en de EU. In de associatieovereenkomst was voorzien in deze aanzienlijke verhoging van de mobiliteit en de contacten van mens tot mens. De staatshoofden en regeringsleiders van de EU waren oorspronkelijk van plan de associatieovereenkomst in het najaar van 2014 te ondertekenen. Naar aanleiding van de zorgelijke ontwikkelingen in Oekraïne, die ook gevolgen kunnen hebben voor andere landen in de regio, is de ondertekening vervroegd naar augustus en vervolgens naar juni. De instellingen spannen zich in om de tijd voor het voltooien van de teksten te verkorten en ervoor te zorgen dat deze doelstelling wordt gehaald. De associatieovereenkomst kan slechts in werking treden wanneer alle partijen (dus de EU, haar lidstaten en Moldavië) de overeenkomst hebben geratificeerd. Deze ratificatieprocedure zal wellicht veel tijd vergen en kan mogelijk verscheidene jaren duren. Derhalve voorziet de associatieovereenkomst in de voorlopige toepassing van bepaalde onderdelen zodra Moldavië de noodzakelijke procedures heeft afgerond (de grondwet van Moldavië laat rechtstreekse voorlopige toepassing zonder voorafgaande ratificatie toe) en de EU te kennen heeft gegeven klaar te zijn om de voorlopige toepassing van start te laten gaan. De associatieagenda heeft tot doel de tenuitvoerlegging van de associatieovereenkomst voor te bereiden en te vergemakkelijken. Hierbij komt een praktisch kader tot stand waarin de overkoepelende doelstellingen van de politieke associatie en de economische integratie tot kunnen worden verwezenlijkt. De associatieagenda vervangt het actieplan tussen de EU en Moldavië in het kader van het Europese nabuurschapsbeleid. Op basis van de structuur van de associatieovereenkomst is in de associatieagenda een lijst met prioriteiten opgenomen die in de periode 2014-2016 gezamenlijk kunnen worden uitgevoerd. Het feit dat de associatieagenda is toegespitst op een beperkt aantal prioriteiten, heeft geen weerslag op de reikwijdte of het mandaat van de huidige dialoog in het kader van de PSO of andere overeenkomsten. Zodra de associatieovereenkomst in werking treedt of voorlopig wordt toegepast, laat de associatieagenda de tenuitvoerlegging van de verbintenissen die zijn aangegaan in het kader van deze overeenkomst, onverlet. In tegenstelling tot de associatieovereenkomst is de associatieagenda geen juridisch bindend instrument in het kader van het volkenrecht. Het voorstel voor een besluit van de Raad inzake het standpunt van de Unie in de EU-Moldavië Samenwerkingsraad wat betreft de vaststelling van de associatieagenda volgt hierna. De Commissie verzoekt de Raad dit ontwerpbesluit van de Raad vast te stellen. 2014/0181 (NLE) Voorstel voor een BESLUIT VAN DE RAAD inzake het door de Unie in te nemen standpunt in de Samenwerkingsraad die is ingesteld bij de partnerschaps- en samenwerkingsovereenkomst tussen de Europese Gemeenschap en haar lidstaten, enerzijds, en de Republiek Moldavië, anderzijds, wat betreft de vaststelling van een aanbeveling inzake de tenuitvoerlegging van de associatieagenda tussen de EU en Moldavië DE RAAD VAN DE EUROPESE UNIE, Gezien het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, en met name artikel 217, in samenhang met artikel 218, lid 9, Gezien de partnerschaps- en samenwerkingsovereenkomst tussen de Europese Gemeenschap en haar lidstaten, enerzijds, en de Republiek Moldavië, anderzijds (hierna "de PSO" genoemd), en met name artikel 82, Gezien het voorstel van de Europese Commissie, Overwegende hetgeen volgt: (1) De PSO werd ondertekend op 28 november 1994 en is op 1 juli 1998 in werking getreden. (2) De associatieovereenkomst tussen de Europese Unie en haar lidstaten, enerzijds, en de Republiek Moldavië, anderzijds (hierna "de associatieovereenkomst" genoemd), werd geparafeerd op 29 november 2013 tijdens de top van het Oostelijk Partnerschap in Vilnius, Litouwen. (3) In afwachting van de inwerkingtreding moet de associatieovereenkomst voorlopig worden toegepast zodra dit voor de betrokken partijen mogelijk is. (4) Ter ondersteuning van de tenuitvoerlegging van de associatieovereenkomst zijn de partijen overeengekomen te onderhandelen over een associatieagenda waarin een lijst met prioriteiten is opgenomen die in de periode 2014-2016 gezamenlijk kunnen worden uitgevoerd. (5) In afwachting van de totstandkoming van het institutioneel kader van de associatieovereenkomst hebben de partijen overeenstemming bereikt over een associatieagenda die door de in het kader van de PSO opgerichte Samenwerkingsraad zal worden vastgesteld. (6) Het door de Unie in te nemen standpunt in de Samenwerkingsraad betreffende de vaststelling van de aanbeveling inzake de tenuitvoerlegging van de associatieagenda tussen de EU en Moldavië moet door de Raad worden vastgesteld, HEEFT HET VOLGENDE BESLUIT VASTGESTELD: Artikel 1 Het standpunt van de Unie in de Samenwerkingsraad die is ingesteld bij de partnerschaps- en samenwerkingsovereenkomst tussen de Europese Gemeenschap en haar lidstaten, enerzijds, en de Republiek Moldavië, anderzijds, wat betreft de tenuitvoerlegging van de associatieagenda, is gebaseerd op de ontwerp-aanbeveling van de Samenwerkingsraad, die aan dit besluit is gehecht. Artikel 2 Dit besluit treedt in werking op de dag waarop het wordt vastgesteld. Gedaan te Brussel, Voor de Raad De voorzitter BIJLAGEN bij het Voorstel van de Commissie voor een BESLUIT VAN DE RAAD inzake het door de Unie in te nemen standpunt in de Samenwerkingsraad die is ingesteld bij de partnerschaps- en samenwerkingsovereenkomst tussen de Europese Gemeenschap en haar lidstaten, enerzijds, en de Republiek Moldavië, anderzijds, wat betreft de goedkeuring van een aanbeveling voor de tenuitvoerlegging van de associatieagenda EU-Moldavië BIJLAGE 1 Ontwerp AANBEVELING met betrekking tot de tenuitvoerlegging van de associatieagenda EU-Moldavië DE SAMENWERKINGSRAAD EU-MOLDAVIË, Gezien de partnerschaps- en samenwerkingsovereenkomst tussen de Europese Unie en Moldavië, waarbij een partnerschap is tot stand gekomen tussen de Europese Unie en haar lidstaten, enerzijds, en de Republiek Moldavië, anderzijds, (hierna “de PSO” genoemd) en met name artikel 82, Overwegende hetgeen volgt: Overeenkomstig artikel 82 van de PSO is een Samenwerkingsraad opgericht om toezicht uit te oefenen op de tenuitvoerlegging van de PSO, waarbij deze Samenwerkingsraad passende aanbevelingen kan doen in onderlinge overeenstemming tussen de partijen. De partijen bij de PSO hebben overeenstemming bereikt over de tekst van de associatieagenda, die tot doel heeft de tenuitvoerlegging van de toekomstige associatieovereenkomst voor te bereiden en te vergemakkelijken door een praktisch kader tot stand te brengen waarmee de overkoepelende doelstellingen van politieke associatie en economische integratie kunnen worden verwezenlijkt. De associatieagenda dient een tweeledig doel: specifieke stappen zetten om ervoor te zorgen dat de partijen hun verplichtingen in het kader van de associatieovereenkomst nakomen en een breder kader tot stand brengen voor de verdere versterking van de betrekkingen tussen de EU en Moldavië, waarbij met name een meer diepgaande economische integratie en politieke samenwerking wordt bevorderd, overeenkomstig de overkoepelende doelstellingen van de associatieovereenkomst, HEEFT DE VOLGENDE AANBEVELING VASTGESTELD: Enig artikel De Samenwerkingsraad beveelt aan dat de partijen de in de bijlage opgenomen associatieagenda EU-Moldavië ten uitvoer leggen, voor zover deze tenuitvoerlegging strekt tot verwezenlijking van de associatieovereenkomst tussen de EU en Moldavië waarbij een associatie tot stand wordt gebracht tussen de Europese Gemeenschap en haar lidstaten, enerzijds, en de Republiek Moldavië, anderzijds. Gedaan te […] Voor de Samenwerkingsraad De voorzitter BIJLAGE 2 Associatieagenda tussen de Europese Unie en de Republiek Moldavië De Europese Unie en de Republiek Moldavië (hierna "de partijen" genoemd) erkennen dat het kader van hun betrekkingen op een significante en positieve wijze is veranderd sedert zij zijn toegetreden tot het Oostelijk Partnerschap. De partijen begonnen in 2010 te onderhandelen over een associatieovereenkomst en in 2012 over een diepe en brede vrijhandelsruimte, die een integrerend onderdeel van deze overeenkomst zou vormen. Daarnaast hebben zij ook een actieplan inzake visumliberalisering ontwikkeld en opgestart, waarvan de succesvolle tenuitvoerlegging een fundamenteel onderdeel is van de politieke associatie en de economische integratie tussen de Republiek Moldavië en de Europese Unie. In de associatieovereenkomst was voorzien in deze aanzienlijke verhoging van de mobiliteit en de contacten van mens tot mens. Op 25 juni 2013 werden de onderhandelingen over de associatieovereenkomst afgerond en op 29 november 2013 werd de overeenkomst geparafeerd. Vooraleer de volledige overeenkomst in werking treeft, moeten maatregelen worden genomen om ervoor te zorgen dat de partijen in staat zijn ten volle de voordelen van deze overeenkomst te genieten; de gedeeltelijke voorlopige toepassing van de overeenkomst is de eerste van deze maatregelen. De associatieagenda heeft tot doel de tenuitvoerlegging van de associatieovereenkomst voor te bereiden en te vergemakkelijken, door een praktisch kader tot stand te brengen waarin de overkoepelende doelstellingen van de politieke associatie en economische integratie kunnen worden verwezenlijkt. De associatieagenda vervangt het actieplan tussen de EU en Moldavië in het kader van het Europese nabuurschapsbeleid. Op basis van de structuur van de associatieovereenkomst is in de associatieagenda een lijst van prioriteiten opgenomen die in de periode 2014-2016 gezamenlijk kunnen worden uitgevoerd. Het feit dat de associatieagenda is toegespitst op een beperkt aantal prioriteiten, heeft geen weerslag op de reikwijdte of het mandaat van de dialoog die momenteel in het kader van de partnerschaps- en samenwerkingsovereenkomst plaatsvindt, of van andere relevante overeenkomsten of het multilaterale traject van het Oostelijk Partnerschap. Zodra de associatieovereenkomst in werking treedt of voorlopig wordt toegepast, laat de associatieagenda de tenuitvoerlegging van de verbintenissen die zijn aangegaan in het kader van deze overeenkomst, onverlet. 1. Beginselen, instrumenten en middelen voor de uitvoering van de associatieagenda De volgende gemeenschappelijke beginselen zullen bij de uitvoering van de associatieagenda als richtsnoer dienen: De in het kader van de associatieagenda genomen maatregelen moeten in het teken van de overkoepelende doelstellingen van politieke associatie en economische integratie worden uitgevoerd. De prioriteiten van de associatieagenda geven blijk van de verantwoordelijkheid van de EU en de Republiek Moldavië om de bepalingen van hun associatieovereenkomst volledig ten uitvoer te leggen, zodra deze overeenkomst in werking is getreden. De associatieagenda moet worden uitgevoerd met volledige inachtneming van de beginselen van transparantie, verantwoordingsplicht en inclusiviteit. Voor beide partijen moet een rol zijn weggelegd bij de tenuitvoerlegging van de associatieagenda. De associatieagenda heeft tot doel tastbare en duidelijk gedefinieerde resultaten door de geleidelijke tenuitvoerlegging van praktische maatregelen. De partijen erkennen het belang van de ondersteuning van de overeengekomen prioriteiten door passende en toereikende politieke, technische en financiële middelen ter beschikking te stellen. De tenuitvoerlegging van de associatieagenda is onderworpen aan een jaarlijkse rapportage, monitoring en evaluatie. De vooruitgang wordt geëvalueerd, inclusief die welke is geboekt in het kader van de partnerschaps- en samenwerkingsovereenkomst en andere relevante overeenkomsten. De Europese Unie ondersteunt de Republiek Moldavië bij de tenuitvoerlegging van de in de associatieagenda opgenomen doelstellingen en prioriteiten. Hiertoe zal de EU gebruik maken van alle beschikbare bronnen van EU-steunverlening, deskundigheid en advies verstrekken, de uitwisseling van optimale werkmethoden, knowhow en informatie bevorderen en capaciteitsopbouw en institutionele versterking ondersteunen. Voorts zal de EU steun van de andere partners van de Republiek Moldavië aanmoedigen en zal zij streven naar de coördinatie van deze steunverlening. De EU zal een beroep doen op haar desbetreffende financiële instrumenten om de uitvoering van de associatieagenda te ondersteunen. De associatieagenda is geen document voor financiële programmering en evenmin een vervanging voor de financiële programmering die door de partijen wordt uitgevoerd. De EU verleent steun in het kader van de algemene prioriteiten voor bijstand aan de Republiek Moldavië, zoals vastgelegd in het integraal steunkader van het Europees nabuurschapsinstrument (ENI) en in de meerlandenprogrammering die in het kader van het ENI voor de Republiek Moldavië is opgesteld. Deze steun wordt verleend met volledige inachtneming van de uitvoeringsvoorschriften en procedures voor externe bijstand van de EU. Zodra de associatieagenda is vastgesteld, is deze van toepassing voor een initiële periode van drie jaar, die in onderling overleg kan worden verlengen. Na de vaststelling van de associatieagenda zal deze associatieagenda het actieplan in het kader van het Europees nabuurschapsbeleid (ENB) vervangen als instrument om toezicht uit te oefenen op de vooruitgang die door Moldavië binnen het ENB-kader wordt geboekt. De maatschappelijke organisaties worden ook aangemoedigd om hun toezichtsactiviteiten toe te spitsen op de associatieagenda. De EU blijft verantwoordelijk voor de rapportering over de tenuitvoerlegging van de associatieagenda; hierbij kan de EU een beroep doen op de rapportagesystemen van de Republiek Moldavië. Indien nodig kan de associatieagenda op elk moment worden gewijzigd of bijgewerkt, met instemming van de Samenwerkingsraad (Associatieraad) van de Europese Unie en de Republiek Moldavië, in het bijzonder wanneer de associatieovereenkomst in werking treedt. 2. Prioriteiten van de associatieagenda 2.1 Politieke dialoog en hervormingen Met de politieke dialoog en samenwerking over de in het kader van deze associatieagenda uit te voeren hervormingen wordt gestreefd naar een versterking van de naleving van de democratische beginselen, de rechtsorde en behoorlijk bestuur, de mensenrechten en fundamentele vrijheden, inclusief de rechten van de personen die behoren tot minderheden zoals die zijn vastgelegd in de fundamentele mensenrechtenverdragen van de Verenigde Naties en de Raad van Europa en de daarbij behorende protocollen. Het actieplan van de Raad van Europa dient als leidraad bij de voortzetting van de politieke dialoog en de tenuitvoerlegging van de hervormingen op de volgende terreinen[1]: i) Versterking van de stabiliteit, onafhankelijkheid en doeltreffendheid van de instellingen die de democratie en de rechtsorde in de Republiek Moldavië garanderen. Hierbij gaat het met name om volgende maatregelen: de bevoegdheden van het grondwettelijk hof duidelijker afbakenen en de aanstellingsprocedures van de leden van dit hof transparanter maken, in nauwe samenwerking met de Commissie van Venetië; de procedure voor de verkiezing van de president herzien (artikel 78 van de grondwet), om ervoor te zorgen dat deze procedure inclusief is en waarborgen biedt op het vlak van de scheiding van machten. Op lange termijn is een bredere herziening van de grondwet nog steeds noodzakelijk om te voorkomen dat er zich opnieuw een institutionele impasse voordoet. ervoor zorgen dat de parlementaire en lokale verkiezingen op een democratische wijze verlopen, overeenkomstig de Europese normen, en dat de door de Organisatie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa (OVSE) / het Bureau voor Democratische Instellingen en Mensenrechten (ODIHR) vastgestelde tekortkomingen worden aangepakt; de tenuitvoerlegging van de decentralisatiestrategie voortzetten, overeenkomstig het Europees Handvest inzake lokaal zelfbestuur van de Raad van Europa (CETS nr. 122); het rechtskader voor de financiering van politieke partijen en verkiezingscampagnes moderniseren in het licht van de gezamenlijke adviezen van de OVSE/ het ODIHR en de commissie van Venetië en de aanbeveling van Groep van Staten tegen Corruptie (GRECO) inzake transparantie van partijfinanciering. ii) Verdere justitiële hervormingen, in het bijzonder door het waarborgen van de onafhankelijkheid, onpartijdigheid, deskundigheid en efficiëntie van de rechterlijke macht, het openbaar ministerie en wetshandhavingsinstanties, die vrij moeten zijn van politieke of elke andere ongepaste inmenging, en intensivering van de maatregelen ter voorkoming en bestrijding van corruptie in al haar vormen en op alle niveaus. Voor sommige onderdelen van de uitgebreide justitiële hervorming kunnen grondwetswijzigingen noodzakelijk zijn: ervoor zorgen dat dat het nationale centrum voor corruptiebestrijding naar behoren kan functioneren, onder meer door te voorzien in voldoende middelen en personeel, en deel te nemen aan de internationale samenwerking op het vlak van corruptiebestrijding; zorgen voor de onafhankelijkheid van het nationale centrum voor corruptiebestrijding, onder meer wat betreft de aanstelling en het ontslag van de directeur en de adjunct-directeurs van dit centrum via een open, transparante en op verdiensten gebaseerde procedure, die duidelijk in de wet zelf is vastgelegd, en bij het toezicht op en verantwoording van de door het centrum gedane interventies; de huidige wetgeving herzien waarbij de vaste aanstelling van rechters wordt beschouwd als een uitbreiding van de initiële aanstelling, waarvoor rechters moeten voldoen aan vooraf vastgestelde criteria; streven naar een versterking van de onafhankelijkheid van de justitiële instellingen, opdat deze niet ontworpen zouden zijn aan politieke of enige andere druk vanuit de ambtenarij, de regering of het parlement; een nieuw systeem invoeren voor disciplinaire verantwoordelijkheid voor rechters om ervoor te zorgen dat zij hun verantwoordelijkheden ten aanzien van de samenleving nakomen; de huidige wetgeving ten aanzien van rechters, openbare aanklagers, advocaten en andere beoefenaren van juridische beroepen herzien om hetnultolerantiebeleid tegen corruptie te bevorderen en alle vormen van corrupt bedrag te voorkomen; vooruitgang boeken bij de werkzaamheden om de verantwoordelijkheid voor de detentiecentra voor voorhechtenis over te hevelen van het ministerie van Binnenlandse Zaken naar het ministerie voor Justitie; de huidige wetgeving herzien om aan de Hoge Raad van Magistraten een leidende rol toe te kennen bij het nemen van besluiten over de toekenning van middelen aan rechterlijke instanties; vooruitgang boeken bij een brede hervorming van het openbaar ministerie; het rechtskader herzien met betrekking tot het Nationale Instituut voor Justitie met het oog op een modernisering van de bestaande opleiding voor rechters en openbare aanklagers en een verhoging van de efficiëntie van de activiteiten van dit instituut; het ombudsbureau hervormen overeenkomstig de wet inzake de Ombudsman die door de regering op 4 september 2013 is bekrachtigd. iii) De naleving van mensenrechten en fundamentele vrijheden garanderen door een uitgebreide samenwerking op het vlak van de bescherming van de mensenrechten en de fundamentele vrijheden. Deze samenwerking heeft onder meer betrekking op werkzaamheden op de volgende terreinen: Mensenrechten en fundamentele vrijheden Het nationale actieplan voor de mensenrechten (2011-2014) ten uitvoer leggen, waarbij de aandacht wordt toegespitst op de meest kwetsbare groepen, en de planning- en begrotingsprocedures coördineren om voldoende middelen te kunnen vrijmaken voor een doeltreffende uitvoering; Zorgen voor de volledige toepassing van de wet- en regelgeving tegen de bestrijding van discriminatie op alle gronden, inclusief de wet ter waarborging van de gelijkheid, de capaciteit van de Raad voor het voorkomen en bestrijden van discriminatie versterken ("Gelijkheidsraad"); Rekening houden met de aanbevelingen van de structuren en deskundigen van de Raad van Europa inzake de naleving van het kaderverdrag voor de bescherming van nationale minderheden en met instemming van deze structuren en experten deze aanbevelingen uitvoeren; Zorgen voor een doeltreffende uitvoering van het VN-Verdrag inzake de rechten van personen met een handicap; Zorgen voor de doeltreffende uitvoering van de arresten van het Europees Hof voor de Rechten van de Mens; Doeltreffende prejudiciële en buitengerechtelijke mechanismen handhaven voor geschillenregeling, inclusief op het vlak van de mensenrechten en de fundamentele vrijheden; Toegang blijven verlenen aan informatie over burgerrechten en passende juridische oplossingen; De mensenrechten en de discriminatiebestrijding bevorderen en beter bekend maken bij de gerechtelijke macht, de wethandhavingsinstanties en de ambtenarij. Vrijheid van meningsuiting De werkzaamheden voortzetten op het vlak van de garanties voor de vrijheid van meningsuiting en de onafhankelijkheid van de media, overeenkomstig de aanbevelingen van de Raad van Europa; Een regelmatige dialoog instellen voor de uitwisseling van de optimale werkmethoden inzake de vrijheid van de media, het pluralisme in de media, de decriminalisering van laster, de bescherming van journalistieke bronnen en culturele diversiteit in de media. Samenwerking van maatschappelijke organisaties De maatschappelijke organisaties, in het bijzonder de representatieve werkgeversorganisaties en vakbonden, betrekken bij het vergaren van inlichtingen en de monitoring. Mensenhandel Het nationaal actieplan voor het voorkomen en bestrijden van mensenhandel goedkeuren en uitvoeren (2014-2016); De samenwerking inzake mensenhandel verdiepen, in het kader van de internationale organisaties die op dit vlak actief zijn (OVSE, VN). Mishandeling en foltering Een alomvattend beleidskader instellen voor het voorkomen en bestrijden van straffeloosheid op basis de richtsnoeren voor het uitbannen van de straffeloosheid voor ernstige schendingen van de mensenrechten (Raad van Europa, 2011); Elke aangegeven mishandeling van gedetineerden door rechtshandhavers, in het bijzonder tijdens de voorlopige hechtenis, doeltreffend aanpakken. Rechten van het kind De desbetreffende bepalingen van het nationale actieplan voor de mensenrechten uitvoeren en ervoor zorgen dat de rechten van het kind worden gehandhaafd en armoede bij kinderen wordt uitgebannen. Huiselijk geweld Zorgen voor de volledige tenuitvoerlegging van het bestaande rechtskader inzake huiselijk geweld Gelijke behandeling Meer gendergelijkheid bewerkstelligen, zorgen voor de sociale en economische gelijkheid tussen mannen en vrouwen, inclusief op het vlak van de rechtshandhaving en concrete maatregelen nemen om de loonverschillen tussen mannen en vrouwen weg te werken; Ervoor zorgen dat een harmonisatie tot stand komt met de Europese normen op vlak van gezondheids- en veiligheidsvoorschriften, regelingen inzake moederschapsverlof en regelingen die het werkende ouders gemakkelijker moeten maken beroep en zorgtaken te combineren; De deelname van vrouwen aan de besluitvorming en het openbare en politieke leven bevorderen en op dit vlak gerichte activiteiten uitvoeren. Vakbondsrechten en fundamentele arbeidsvoorwaarden Inspanningen blijven leveren om ervoor te zorgen dat vakbondsrechten en fundamentele arbeidsvoorwaarden worden nageleefd overeenkomstig de Europese normen en de verdragen van de Internationale Arbeidsorganisatie (IAO). Corruptiebestrijding en hervorming van de overheidsdiensten Corruptie op alle niveaus van de samenleving bestrijden, in het bijzonder de corruptie op hoog niveau en alle relevante aanbevelingen van de Groep van Staten tegen Corruptie van de Raad van Europa (GRECO) uitvoeren; In nauwe samenwerking met het maatschappelijk middenveld en de internationale organisaties de nationale strategie inzake corruptiebestrijding voor 2011-2015 en het actieplan voor 2014-2015 uitvoeren; De hervorming van de overheidsdiensten voortzetten met het oog op de totstandkoming van een verantwoordingsplichtig, doeltreffend, transparant en professioneel ambtenarenapparaat; De coördinatie en gegevensuitwisseling versterken tussen de autoriteiten die verantwoordelijk zijn voor de corruptiebestrijding, onder meer door te voorzien in duidelijke werkafspraken tussen het nationale anticorruptiecentrum en de nationale commissie voor integriteit; Gespecialiseerde eenheden van het nationale anticorruptiecentrum oprichten om zaken aan te pakken waarbij hoge ambtenaren zijn betrokken of waarbij het gaat om grootschalige corruptie, om aldus de corruptie op hoog niveau beter te kunnen bestrijden; De operationele capaciteiten van de nationale commissie voor integriteit versterken. Een functioneel kader oprichten voor de uitvoering van efficiënte financiële onderzoeken en de ontneming van vermogensbestanddelen; Een operationeel en betrouwbaar systeem oprichten voor de transparantie van en de controle op de vermogens en belangen van ambtenaren om de kwestie van niet-aangegeven vermogens en potentiële belangenconflicten te voorkomen en aan te pakken, door een versterking van de rol van de nationale commissie voor integriteit; De status van de instellingen voor corruptiebestrijding versterken door de maatschappelijke organisaties hierbij te betrekken en te zorgen voor telefonische meldpunten die op ruime schaal worden bekendgemaakt en van het nodige personeel worden voorzien en waar de burgers met hun klachten terechtkunnen. 2.2 Buitenlands en veiligheidsbeleid In het kader van de dialoog en samenwerking op het vlak van het gemeenschappelijk buitenlands- en veiligheidsbeleid (GBVB) wordt gestreefd een stapsgewijze convergentie, inclusief op het vlak van het gemeenschappelijk veiligheids- en defensiebeleid (GVDB). De aandacht zal in het bijzonder worden toegespitst op vraagstukken van veiligheid, conflictpreventie en crisisbeheer, regionale stabiliteit, ontwapening, non-proliferatie, wapenbeheersing en exportcontrole. De samenwerking op dit vlak zal gebaseerd zijn op gemeenschappelijke waarden en wederzijdse belangen en heeft tot doel de harmonisatie en de doeltreffendheid van het beleid te verhogen, waarbij gebruik wordt gemaakt van bilaterale, internationale en regionale fora. Hierbij gaat het om de volgende activiteiten: bevorderen van vreedzame geschillenbeslechting en internationale stabiliteit en veiligheid op basis van een doeltreffend multilateralisme; de samenwerking inzake EU-sancties bevorderen; de naleving van de beginselen van soevereiniteit en territoriale integriteit, onschendbaarheid van de grenzen, en onafhankelijkheid bevorderen, zoals die zijn omschreven in het VN-Charter en OVSE-Slotakte van Helsinki; de praktische samenwerking op het vlak van conflictpreventie en crisisbeheer versterken door de deelname van de Republiek Moldavië aan civiele en militaire operaties inzake crisisbeheer onder leiding van de EU te bevorderen en door te voorzien in overleg en opleiding op het vlak van het GVDB (op basis van de deelnamekaderovereenkomst die sedert 1 juli 2013 van kracht is en het multilaterale kader van het GVDB-panel van het Oostelijk Partnerschap); de onderhandelingen over de overeenkomst tussen de Europese Unie en de Republiek Moldavië inzake veiligheidsprocedures voor de uitwisseling van gerubriceerde informatie met betrekking tot GVDB-aangelegenheden op te starten en te voltooien, als een follow-up bij de overeenkomst tussen de Republiek Moldavië en de Europese Unie tot vaststelling van een kader voor de deelname van de Republiek Moldavië aan crisisbeheersingsoperaties van de Unie, die sedert 1 juli 2013 van kracht is. Terrorisme, non-proliferatie van massavernietigingswapens (MVW) en illegale wapenuitvoer de internationale consensus versterken met betrekking tot de op de mensenrechten gebaseerde strijd tegen terrorisme, inclusief de juridische definitie van terroristische daden, door te streven naar overeenstemming over het Alomvattend Verdrag betreffende internationaal terrorisme en het wet- en regelgevend nationaal kader inzake terrorismebestrijding verder te optimaliseren; informatie uitwisselen over terroristische organisaties, groepen, hun activiteiten en hun ondersteuningsnetwerken, overeenkomstig het internationale recht en de door de partijen aangenomen wetgeving; de normen invoeren die zijn opgenomen in de door de Financial Action Task Force (FATF) vastgestelde aanbevelingen over terrorismefinanciering; samenwerking tot stand brengen op het vlak van de strijd tegen wapenhandel en de vernietiging van voorraden; samenwerking tot stand brengen en informatie uitwisselen over het opsporen en volgen van illegale wapens; samenwerken aan en bijdragen tot het tegengaan van de verspreiding van massavernietigingswapens en hiermee gerelateerde goederen, alsook van de overbrengingsmiddelen daarvoor door de volledige naleving en uitvoering op nationaal niveau van de bestaande verbintenissen van de partijen op grond van de ontwapenings- en non-proliferatieverdragen en -overeenkomsten en andere relevante internationale verplichtingen; een effectief stelsel opzetten van nationale uitvoer- en doorvoercontrolemechanismen van goederen die verband houden met massavernietigingswapens, inclusief controle vanuit het oogpunt van massavernietigingswapens van het eindgebruik van technologieën voor tweeërlei gebruik en met effectieve sancties op inbreuken op de exportcontrole; samenwerken met betrekking tot op een risico-inschatting gebaseerde douanecontroles waardoor de veiligheid en beveiliging kan worden gewaarborgd van de goederen die geïmporteerd, geëxporteerd of in doorvoer zijn; de illegale handel in handvuurwapens, lichte wapens en munitie bestrijden, in het kader van internationale overeenkomsten en resoluties van de VN-Veiligheidsraad en verbintenissen in het kader van andere internationale instrumenten op dit gebied; de institutionele capaciteit verder versterken door de beste internationale werkmethoden en ervaringen op het vlak van terrorismebestrijding toe te passen; blijven samenwerken op het vlak van de controle op de uitvoer van conventionele wapens, in het licht van het gemeenschappelijk standpunt van de EU inzake de controle op de uitvoer van militaire goederen en technologie; Het conflict over Transnistrië de constructieve deelname van de partijen handhaven in het onderhandelingsproces onder leiding van de OVSE dat tot doel heeft het conflict in Transnistrië op te lossen; de effectieve samenwerking handhaven tussen de EU en Republiek Moldavië om het conflict in Transnistrië op te lossen, binnen de afgesproken "5+2"-gremium, waarbij overleg plaatsvindt over de regelingen die na het beëindigen van het conflict moeten worden getroffen; de dialoog versterken, waarbij de voordelen van de associatieovereenkomst worden toegelicht en ervoor zorgen dat de overeenkomst op het volledige grondgebied van de Republiek Moldavië kan worden toegepast; de constructieve dialoog voortzetten met alle betrokken partijen op het vlak van grensgeschillen die verband houden met het conflict in Transnistrië. Het Internationaal Strafhof het Statuut van Rome inzake het Internationaal Strafhof en de hieraan gerelateerde instrumenten ten uitvoer leggen, waarbij erop wordt toegezien dat de integriteit van het statuut van Rome gehandhaafd blijft. 2.3 Justitie, vrijheid en veiligheid De partijen werken samen op de volgende terreinen: Bescherming van persoonsgegevens de tenuitvoerlegging voortzetten van het rechtskader en zorgen voor een hoog niveau van bescherming van persoonsgegevens, overeenkomstig de Europese instrumenten en normen; de capaciteitsopbouw blijven versterken van de gegevensbeschermingsautoriteit (nationaal centrum voor de bescherming van persoonsgegevens) en de toepassing opvolgen van gegevensbeschermingsnormen in alle sectoren, in het bijzonder op het vlak van de rechtshandhaving. Migratie, asiel en grensbeheer Migratie de overnameovereenkomst tussen de EU en de Republiek Moldavië, met inbegrip van maatregelen voor de re-integratie van Moldavische burgers doeltreffend blijven toepassen; de bestaande infrastructuur (inclusief detentiecentra) en de personeelsbezetting van de bevoegde organen versterken om de daadwerkelijke terugkeer van illegaal verblijvende onderdanen van derde landen en/of onderdanen van derde landen op doorreis vanuit het grondgebied van de Republiek Moldavië te garanderen, ervoor zorgen dat de mensenrechten van immigranten in administratieve detentie worden nageleefd en het integratiekader ontwikkelen; het bureau voor migratie en asiel (hierna "BMA" genoemd) blijven versterken als coördinator voor de effectieve beheersing van de migratiestromen en de opvangvoorzieningen en registratie van buitenlanders verbeteren, in het bijzonder de taken van één-loket-instanties die bevoegd zijn voor het registreren van buitenlanders op centraal en lokaal niveau; de regionale diensten van het directoraat Illegale Migratie van het BMA blijven versterken, zorgen voor de aanwezigheid van het BMA op regionaal niveau en lokale dienstruimten oprichten die los staan van de nationale politie; het Uitgebreid Migratieprofiel na de eerste succesvolle publicatie blijven actualiseren en het in voorkomend geval opnemen in de besluitvorming over het migratiebeleid; continue, gerichte voorlichtingscampagnes blijven organiseren om duidelijk te maken welke rechten en verplichtingen visumvrij reizen met zich brengt, welke regels er gelden voor de toegang tot de EU-arbeidsmarkt (bijvoorbeeld via het EU-immigratieportaal) en hoe de aansprakelijkheid voor het misbruik van de rechten in het kader van de visumvrije regeling is geregeld. Asiel de asielwet van 2009 blijven ten uitvoer leggen, die voorziet in een robuust kader voor de bescherming van degenen die nood hebben aan internationale bescherming, en deze wetgeving aanpassen met het oog op verdere overeenstemming met de internationale en Europese normen; een efficiënte procedure voor de vaststelling van de vluchtelingenstatus handhaven; opleidingen inzake asiel- migratieaangelegenheden blijven organiseren voor rechters en magistraten, en meer in het bijzonder over de behandeling van beroepsprocedures in deze kwesties; het integratiekader verder blijven ontwikkelen; biometrische identiteitsbewijzen activeren en reisdocumenten afgeven aan vluchtelingen. Grensbeheer het grensbeheer blijven versterken en het hoge aantal grenscontroles en grensbewakingsoperaties handhaven, de vaste en mobiele videobewaking uitbreiden en moderniseren; het situatiebeeld op nationaal en lokaal niveau moderniseren door de nauwkeurige afstemming van risicoanalyses, beheer van inlichtingen en gegevensstromen; blijven voorzien in een adequate infrastructuur, technische uitrusting, IT-systemen en financiële en personele middelen, overeenkomstig de strategie voor geïntegreerd grensbeheer (IBM) en de actieplannen van de Republiek Moldavië; opleidingsprogramma's en - maatregelen inzake corruptiebestrijding handhaven en uitbreiden; blijven inspelen op de mogelijkheden voor gezamenlijke acties, opleidingen en deskundigenadvies van de missie van de Europese Unie voor bijstandverlening inzake het beheer van de grens tussen de Republiek Moldavië en Oekraïne (EUBAM), Frontex en de EU-lidstaten; de aanwezigheid van EUBAM gebruiken als een hefboom om de samenwerking met de Oekraïense grensbewakingsdiensten te intensiveren en te ontwikkelen, onder meer met betrekking tot de automatische uitwisseling van persoonsgegevens; in overleg met de Oekraïense partners de mogelijkheden onderzoeken voor extra gemeenschappelijke grensdoorlaatposten en gezamenlijke patrouilles in het grensgebied, inclusief in het centrale deel van de gemeenschappelijke grens tussen de Republiek Moldavië en Oekraïne. Politiehervorming, misdaadpreventie en strijd tegen de georganiseerde misdaad de eerbiediging van de rechtsstaat en de bescherming van de mensenrechten garanderen door te zorgen voor toegankelijke verantwoordingsplichtige, doeltreffende, transparante en professionele politiediensten, met de invoering van een op rechten gebaseerde benadering van ordehandhaving, op inlichtingen gebaseerd politiewerk, criminaliteitsbestrijding, inclusief cybercriminaliteit. de internationale operationele politiesamenwerking versterken, inclusief door het oprichten en inzetten van gezamenlijke onderzoeksteams, en de grensoverschrijdende samenwerking versterken door de uitvoering van gezamenlijke operaties; een nauwere samenwerking tot stand brengen met Europol, onder meer door een overeenkomst inzake operationele samenwerking af te sluiten. Bestrijding van drugs de tenuitvoerlegging voortzetten van relevante strategieën en actieplannen en een nieuw actieplan opstellen; blijven streven naar een evenwichtige en geïntegreerde aanpak van drugskwesties, om de gevolgen voor de gezondheid en de maatschappelijke consequenties van drugsmisbruik aan te pakken, zorgen voor een meer doeltreffende preventie, en inspanningen leveren om het aanbod aan, de handel in en de vraag naar drugs, te beperken; de institutionele structuren voor de bestrijding van drugs versterken; de regelmatige dialoog in het kader van het Drugsdialoog van het Oostelijk Partnerschap voortzetten; de samenwerking en informatie-uitwisseling verder ontwikkelen, en blijven samenwerken met het Europees Waarnemingscentrum voor drugs en drugsverslaving (EWDD) en de Pompidou-groep van de Raad van Europa. Juridische samenwerking een verdere versterking van de justitiële samenwerking in civiele en commerciële aangelegenheden bewerkstelligen door: toetreding tot en tenuitvoerlegging van de multilaterale overeenkomsten inzake justitiële samenwerking in burgerlijke zaken, en in het bijzonder, de verdragen van de Haagse Conferentie voor Internationaal Privaatrecht op het gebied van internationale juridische samenwerking, toetreding tot en tenuitvoerlegging van de multilaterale overeenkomsten inzake de bescherming van kinderen, in het bijzonder het Verdrag van 1970 inzake de verkrijging van bewijs in het buitenland in burgerlijke en in handelszaken, en voorbereiding op de toetreding tot en de tenuitvoerlegging van het Verdrag van 1996 inzake de bevoegdheid, het toepasselijke recht, de erkenning, de tenuitvoerlegging en de samenwerking op het gebied van ouderlijke verantwoordelijkheid en maatregelen ter bescherming van kinderen, in het bijzonder door een evaluatie van de nationale capaciteiten en middelen; versterking van de justitiële samenwerking in strafzaken door toetreding tot en tenuitvoerlegging van de desbetreffende verdragen, in het bijzonder die van de Raad van Europa; een nauwere samenwerking met Eurojust, onder meer door een overeenkomst inzake operationele samenwerking te ondertekenen en uit te voeren. 2.4 Economische samenwerking De partijen zullen samenwerken en de Republiek Moldavië ondersteunen bij de totstandbrenging van een goed functionerende markteconomie, waarbij het Moldavische beleid stapsgewijs meer in overeenstemming wordt gebracht met het EU-beleid, overeenkomstig de richtsnoeren van macro-economische stabiliteit, gezonde overheidsfinanciën, een robuust financieel stelsel en een duurzame betalingsbalans. Deze samenwerking heeft onder meer betrekking op de volgende punten: de capaciteit van de Republiek Moldavië ontwikkelen op het vlak van macro-economische prognoses, inclusief de verbetering van de methodes om ontwikkelingsscenario's uit te tekenen, de monitoring van economische processen en de verbetering van de kwaliteit van de analyses van doorslaggevende factoren door uitwisseling van informatie over de beste werkmethoden; de onafhankelijkheid en de regelgevende en toezichtsbevoegdheden van de Nationale Bank van Moldavië (NBM) versterken, onder meer door de wetgeving op de centrale bank te herzien om ervoor te zorgen dat de NBM voortbouwt op de beste EU-werkmethoden, waarbij de NBM kan rekenen op de knowhow van de EU, inclusief van de Europese Centrale bank (ECB); gebruik maken van de ervaring van de EU, inclusief van de ECB, op het vlak van monetaire wisselkoersen en regelgeving voor de financiële en banksector en toezichtbeleid, en helpen bij de ontwikkeling en de versterking van de capaciteiten van de Republiek Moldavië op deze terreinen; de houdbaarheid en het beheer van de overheidsfinanciën versterken, door op het vlak van de begroting en de uitgaven hervormingen tot stand te brengen; open, concurrerende en transparante privatiseringsregelgeving en -procedures ontwikkelen, en deze ten uitvoer leggen overeenkomstig de beste EU-praktijken. Vennootschapsrecht, boekhouding, boekhoudkundige controle en corporate governance De partijen werken samen om de Republiek Moldavië voor te bereiden om de tenuitvoerlegging van de EU-wetgeving en de internationale instrumenten die zijn opgenomen in de bijlage bij het ontwerp van de associatieovereenkomst. Hierbij gaat het om met name om volgende maatregelen: de administratieve capaciteit van de overheidsinstellingen van de Republiek Moldavië ontwikkelen; de regels en procedures verder vereenvoudigen voor de registratie van rechtspersonen, met inbegrip van ondernemingen, en natuurlijke personen, met inbegrip van ondernemers, om ondernemingen op te richten en te vereffenen; het Moldavische beleid voor corporate governance ontwikkelen en de naleving van de corporate governance code bevorderen overeenkomstig de internationale normen en de EU-regelgeving en aanbeveling op dit vlak; tijdig relevante en nauwkeurige informatie uitwisselen over de stand van zaken van de bestaande wetgeving en de overeenstemming ervan met de EU wetgeving, op basis van de door de partijen overeengekomen formule, en een meer gedetailleerd actieplan indienen om de EU-wetgeving uit te voeren overeenkomstig het overeengekomen tijdschema; de terreinen afbakenen waarop opleiding, capaciteitsopbouw en deskundigheid moeten worden verleend. Werkgelegenheid, sociale zaken en gelijke kansen De partijen werken samen met het oog op: de tenuitvoerlegging van de EU-wetgeving op het vlak van gezondheid en veiligheid op het werk, arbeidsrecht en arbeidsvoorwaarden, zoals vermeld in de bijlagen bij de toekomstige associatieovereenkomst voorbereiden. Hierbij wordt in het bijzonder aandacht besteed aan volgende punten: de administratieve en handhavingscapaciteit versterken op het vlak van gezondheid en veiligheid op het werk en de arbeidswetgeving, in het bijzonder de arbeidsinspectie en de desbetreffende gerechtelijke instanties, de capaciteit van de sociale partners versterken (bv. opleidingen verstrekken over EU-wetgeving, gezondheids- en veiligheidsnormen en arbeidswetgeving); een strategische benadering van de werkgelegenheid ontwikkelen, die gericht is op meer en betere banen in behoorlijke arbeidsomstandigheden, een betere afstemming van vaardigheden en banen op de arbeidsmarkt en het bevorderen van actieve ondersteuning en doeltreffende diensten voor arbeidsvoorziening; de nationale programma’s inzake fatsoenlijk werk uitvoeren die de Republiek Moldavië met de Internationale Arbeidsorganisatie (IAO) is overeengekomen, de capaciteit van de overheidsdiensten versterken die belast zijn met de ontwikkeling en uitvoering van werkgelegenheidsbeleid en sociaal beleid, in het bijzonder diensten voor arbeidsvoorziening en sociale diensten; het niveau van de sociale bescherming verhogen en de efficiëntie en financiële houdbaarheid van de socialebeschermingsstelsels garanderen; de sociale dialoog blijven bevorderen, onder meer door capaciteitsopbouw bij de sociale partners. Consumentenbescherming Met het oog op de voorbereiding van de tenuitvoerlegging van de EU-wetgeving en de internationale instrumenten vermeld in de bijlage bij de toekomstige associatieovereenkomst zullen de partijen op de volgende terreinen samenwerken: de administratieve capaciteit versterken van de handhaving van consumentenbescherming in de Republiek Moldavië, in het bijzonder door opleidingen te verstrekken aan overheidsambtenaren en andere behartigers van consumentenbelangen over de omzetting van EU-wetgeving en de daaropvolgende tenuitvoerlegging en handhaving. Statistiek De partijen werken samen om de wetgeving van de Republiek Moldavië beter af te stemmen op de EU-wetgeving op het gebied van statistiek. Deze samenwerking heeft onder meer betrekking op de volgende punten: een volkstelling houden, het resumé van deze volkstelling en de gedetailleerde resultaten verspreiden, een strategie ontwikkelen om de statistische prognoses over migratie te verbeteren; de statistiekwetgeving herzien overeenkomstig de aanbevelingen van de algemene evaluatie (bv. de positie en de onafhankelijkheid van de directeur-generaal van het nationale bureau voor de statistiek versterken door de invoering van een vaste ambtstermijn en duidelijke criteria voor aanwerving en ontslag), de bescherming van de statistische geheimhouding beschermen bij de productie en verspreiding en de Raad voor de statistiek opnieuw op te richten; de kwaliteit van het statistische ondernemingsregister verbeteren door duidelijke procedures voor de bijwerking van de economische eenheden te ontwikkelen en ten uitvoer te leggen, inclusief alle beschikbare administratieve middelen, de dekking van de lokale eenheden en individuele ondernemers te verbeteren en onderzoeken over ondernemingsactiviteiten te herstructureren overeenkomstig de EU-normen; de statistische classificatie 2008 van producten, gekoppeld aan de economische activiteiten (CPA), de lijst 2010 met producten uit de Europese Gemeenschap (PRODCOM) en het systeem 2008 van nationale rekeningen (SNA) ten uitvoer leggen, en de uitvoering voorbereiden van het Europees systeem van nationale en regionale rekeningen (ESR 2010); een kader voor algemene kwaliteitsborging tot stand brengen, inclusief personele middelen en opleidingsbeleid. Hervorming van de overheidsdiensten en beheer van de overheidsfinanciën De partijen werken samen met het oog op de ontwikkeling van goed functionerende overheidsdiensten, een gedegen beheer van de overheidsfinanciën, interne financiële controle en externe audit. Deze samenwerking heeft onder meer betrekking op de volgende punten: zorgen voor versterking van de personele middelen en de institutionele capaciteit van de centrale en lokale overheidsdiensten, om het beleid te verbeteren en uit te voeren en een efficiënte en doeltreffende uitvoering van een overheidsdienstverlening van hoge kwaliteit te garanderen; de transparantie, controleerbaarheid en de verantwoording van het beleid en beheer inzake overheidsfinanciën versterken; het beheer van overheidsfinanciën (BOF) verbeteren en de BOF-strategie van de Republiek Moldavië voor de jaren 2013-2020 ten uitvoer leggen; de interne controlesystemen onder een gedecentraliseerde beheersbevoegdheid verbeteren, inclusief functioneel onafhankelijke interne audits bij overheidsinstanties door een harmonisatie met algemeen aanvaarde internationale normen en methodes en de beste werkmethoden in de EU tot stand te brengen; de externe audit van de Rekenkamer verder ontwikkelen, overeenkomstig de algemeen aanvaarde internationale normen (INTOSAI); een doeltreffende samenwerking met en bijstand aan de relevante EU-instellingen en organen tot stand brengen, inclusief het Europees Bureau voor fraudebestrijding (OLAF) voor controles en inspecties ter plaatse met betrekking tot het beheer en de controle op de besteding van EU-middelen, overeenkomstig de geldende regels en procedures. Belastingen De partijen versterken de samenwerking met het oog op de verbetering en ontwikkeling van het belastingstelsel en belastingdiensten van de Republiek Moldavië op basis van Europese en internationale normen. Hierbij gaat het onder meer om de voorbereiding om de wetgeving van de Republiek Moldavië geleidelijk meer af te stemmen op de EU-wetgeving en de internationale instrumenten die worden bedoeld in de bijlage bij de toekomstige associatieovereenkomst. De aandacht wordt specifiek toegespitst op volgende punten: de belastingwetgeving verbeteren en vereenvoudigen; de internationale samenwerking op belastinggebied verbeteren om het behoorlijk bestuur op fiscaal vlak te versterken, door bijvoorbeeld de beginselen van transparantie, gegevensuitwisseling en eerlijke fiscale concurrentie ten uitvoer te leggen; de capaciteit van de belastingdiensten verbeteren, in het bijzonder door te streven naar meer gerichte, risicogebaseerde belastingcontroles en audits; maatregelen nemen met het oog op de harmonisering van het beleid om fraude met en smokkel van accijnsproducten te bestrijden; de samenwerking met de belastingdiensten van de EU-lidstaten ontwikkelen door nieuwe ervaringen en ontwikkelingen op het gebied van belastingen uit te wisselen. Financiële diensten De partijen werken samen om de Republiek Moldavië voor te bereiden op de tenuitvoerlegging van de EU-wetgeving die is opgenomen in de bijlage bij de toekomstige associatieovereenkomst en van de internationale normen die worden vermeld in het desbetreffende artikel van de diepe en brede vrijhandelsruimte (DCFTA). Deze samenwerking heeft onder meer betrekking op de volgende punten: de administratieve capaciteit van de toezichthoudende autoriteiten verbeteren overeenkomstig de EU-wetgeving; contacten leggen en informatie uitwisselen met de financiële toezichthouders van de EU; nationale wetgeving ontwikkelen voor het voorkomen en bestrijden van witwaspraktijken en terrorismefinanciering, in het bijzonder door: uitvoering van desbetreffende EU-wetgeving, versterking van de samenwerking met de Financial Action Task Force (FATF), de Raad van Europa, Moneyval en andere autoriteiten in de EU-lidstaten die op deze terreinen actief zijn en de ondertekening van memoranda van overeenstemming tussen de financiële inlichtingenautoriteiten van de Republiek Moldavië en de EU-lidstaten; tijdig relevante en nauwkeurige informatie uitwisselen over de stand van zaken van de bestaande Moldavische wetgeving en de overeenstemming ervan met de EU-wetgeving, op basis van de door de partijen overeengekomen formule, en een meer gedetailleerd actieplan indienen om de EU-wetgeving uit te voeren overeenkomstig het overeengekomen tijdschema; de terreinen afbakenen waarop opleiding, capaciteitsopbouw en deskundigheid moeten worden verleend. Industrie- en ondernemingsbeleid De partijen werken samen om het ondernemingsklimaat en de regelgeving in de Republiek Moldavië te verbeteren, in het bijzonder voor kleine en middelgrote ondernemingen (kmo's), inclusief micro-ondernemingen. Deze samenwerking heeft onder meer betrekking op de volgende punten: ervoor zorgen dat de Republiek Moldavië deelneemt aan de beoordeling van de tenuitvoerlegging van de "Small Business Act" (SBA) voor Europa, en de aanbevelingen van deze beoordeling ten uitvoer legt; ervoor zorgen dat de Republiek Moldavië deelneemt aan de SBA gerelateerde projecten voor de versterking van het concurrentievermogen van de kmo's, zoals het programma voor het concurrentievermogen van ondernemingen en kmo's (COSME) en het Enterprise Europe Network (EEN); ervoor zorgen dat de Republiek Moldavië rekening houdt met de behoeften van de mbk-bedrijven en de aan het mbk-gerelateerde infrastructuur en het mkb-concurrentievermogen bij het opstellen en uitvoeren van toekomstige programma's voor plattelands- en/of regionale ontwikkeling; vooruitgang boeken bij de tenuitvoerlegging van de mkb-strategie 2012-2020 (bv. door de verdere ontwikkeling van wetenschaps- en technologieparken en starterscentra, zoals in de strategie is uitgestippeld) en de Moldavische strategie inzake het concurrentievermogen, die onderdeel uitmaakt van de nationale ontwikkelingsstrategie "Moldova 2020"; ervoor zorgen dat de Republiek Moldavië actief deelneemt aan het mkb-panel en hieraan gerelateerde fora die actief zijn op het gebied van de ontwikkeling en de herziening van het mkb-beleid; vooruitgang boeken bij de oprichting en tenuitvoerlegging van een conceptueel, wetgevend en operationeel kader dat de ontwikkeling van mkb-clusters in de Republiek Moldavië moet bevorderen. Mijnbouw en grondstoffen De partijen werken samen bij de voorbereiding van de tenuitvoerlegging van de toekomstige associatieovereenkomst op het vlak van mijnbouw en grondstoffen. Deze samenwerking heeft onder meer betrekking op de volgende punten: een dialoog opstarten over de mijnbouw en de grondstoffenhandel; samenwerken op het vlak van veiligheid en duurzame ontwikkeling van de mijnbouw. Toerisme De samenwerking tussen de partijen heeft betrekking op de volgende punten: een stappenplan opstellen voor de versterking van de ontwikkeling van een concurrerende en duurzame toeristische sector, waarbij de maatregelen worden geschetst die nodig zijn voor een verdieping van de samenwerking tussen de Republiek Moldavië en de EU op het vlak van toerisme; de uitwisseling voortzetten van beproefde werkmethoden, knowhow, opleidingen en onderwijs op het vlak van toerisme. Landbouw en plattelandsontwikkeling Met het oog op de voorbereiding van de tenuitvoerlegging van de EU-wetgeving en de internationale instrumenten vermeld in de bijlage bij de toekomstige associatieovereenkomst zullen de partijen op de volgende terreinen samenwerken: het beleid, het wettelijke en institutionele kader (inclusief voedselveiligheidsvoorschriften en handelsnormen) ontwikkelen en uitvoeren op het vlak van landbouw en plattelandsontwikkeling; een nieuw actieplan ontwikkelen en uitvoeren om de sector meer af te stemmen op het beleid en de wetgeving van de EU op het vlak van landbouwbeleid en plattelandsontwikkeling; opleiding over het plattelandsontwikkelingsbeleid verstrekken aan de centrale en lokale overheidsdiensten; het concurrentievermogen van de landbouwproductie en de diversificatie van de economische activiteiten in plattelandsgebieden verhogen; · de capaciteit van het betaalorgaan versterken om de transparantie, efficiëntie en voorspelbaarheid van de verstrekte overheidssteun te garanderen; het duurzaam gebruik van land en water in de agrovoedingssector verbeteren. Regionale ontwikkeling De samenwerking tussen de partijen heeft betrekking op de volgende punten: een wettelijk en institutioneel kader ontwikkelen voor de tenuitvoerlegging van een doeltreffend regionaal ontwikkelingsbeleid in de Republiek Moldavië, inclusief in de regio's met een speciale status; de institutionele en operationele capaciteit versterken van de nationale, regionale en lokale instellingen op het vlak van regionale ontwikkeling en territoriale samenhang, inclusief werkzaamheden met betrekking tot ontwikkeling van een doeltreffend systeem van een meerlagig bestuur en duidelijke taakverdeling; zorgen voor een evenwichtige ontwikkeling van het volledige grondgebied van de Republiek Moldavië, op basis van de strategische benadering die is opgenomen in de documenten voor ruimtelijke ordening en die wordt uitgevoerd via een operationeel programma voor ruimtelijke ordening, inclusief de diversificatie van economische activiteiten in kleine steden en ontwikkelingsregio's; de sociale en technische infrastructuur in ontwikkelingsregio's versterken door ontwikkelingsprojecten uit te voeren die zijn gebaseerd op samenhangende en termijngebonden regionale ontwikkelingsstrategieën, waarbij rekening wordt gehouden met noodzaak steun te verlenen aan een evenwichtige territoriale ontwikkeling die over het gehele grondgebied is gespreid; een nieuw actieplan ontwikkelen en uitvoeren met betrekking tot het beleid voor regionale ontwikkeling dat gebaseerd is op een operationeel programma dat voortvloeit uit de nationale strategie van de agenda "Moldava 2020"; opleiding verstrekken aan de centrale en lokale overheidsdiensten over behoorlijk bestuur en de recentste methodes op het vlak van het beleid voor stads- en plattelandsontwikkeling, inclusief met betrekking tot de verhoudingen tussen stad en platteland om een meer evenwichtige ontwikkeling van het land in zijn geheel te ondersteunen. Visserij en maritiem beleid De samenwerking tussen de partijen heeft betrekking op de volgende punten: de samenwerking intensiveren en streven naar een duurzame visserij in de Zwarte Zee, in het kader van de bilaterale en multilaterale raamwerken, gebaseerd op een ecosysteembenadering van het visserijbeheer; de wetenschappelijke en technische samenwerking verhogen om de capaciteit te garanderen van de visserijcontrole en de evaluatie van de toestand van de visbestanden en het mariene milieu; bijdragen tot een geïntegreerde aanpak van maritieme aangelegenheden, in het bijzonder door te onderzoeken of een nationaal contactpunt in de Republiek Moldavië kan worden opgezet; gebieden van gemeenschappelijk belang afbakenen voor een toekomstige samenwerking in het Zwarte-Zeegebied in het kader van het geïntegreerd maritiem beleid van de EU. Energie De samenwerking tussen de partijen heeft betrekking op de volgende punten: maatregelen nemen met het oog op de integratie van de energiemarkt van de Republiek Moldavië met die van de EU, onder meer door de tenuitvoerlegging van het "derde pakket" inzake elektriciteit en wettelijke maatregelen met betrekking tot de gassector, waarbij rekening wordt gehouden met het besluit van de ministerraad van de Energiegemeenschap inzake de termijn voor de ontvlechting in de gassector en door de tenuitvoerlegging van het stappenplan voor de verbetering van de gas- en elektriciteitsnetten tussen de Republiek Moldavië en Roemenië, inclusief de verlenging van gaspijplijn Iaşi-Ungheni waardoor die kan worden benut voor gasleveringen aan de Republiek Moldavië; de EU-wetgeving uitvoeren met betrekking tot de strategische reserves van de olieproducten, de opwekking van elektriciteit verhogen op de rechteroever van de rivier Nistru en de verliezen bij transmissie en distributie in de elektriciteit-, gas- en warmteverdeelnetwerken verder beperken; de nationale wetgeving inzake hernieuwbare energie ten uitvoer leggen, om tegen 2020 het aandeel van de hernieuwbare energiebronnen in het totale bruto energieverbruik op te trekken tot 17%, en wetgeving vaststellen en uitvoeren met het oog op de omzetting van de EU-richtlijnen inzake energie-efficiëntie, in het bijzonder met betrekking tot de energieprestaties van gebouwen en de vermelding van het energieverbruik en het verbruik van andere hulpbronnen op de etikettering en in de standaardproductinformatie van energiegerelateerde producten. Vervoer De partijen werken samen om de Republiek Moldavië voor te bereiden op en te ondersteunen bij de tenuitvoerlegging van de EU-wetgeving die is opgenomen in de bijlagen bij de toekomstige associatieovereenkomst. Deze samenwerking heeft onder meer betrekking op de volgende punten: de recentelijk ontwikkelde uitgebreide strategie voor vervoer en logistiek voor de periode 2013-2022 ten uitvoer leggen; de noodzakelijke hervormingen doorvoeren om ervoor te zorgen dat de Republiek Moldavië wordt geschrapt van de zwarte lijst van het memorandum van overeenstemming van Parijs; een hervorming en een herstructurering van de spoorsector voorbereiden; de inspanningen verhogen voor de tenuitvoerlegging van de luchtvaartwetgeving van de EU om volledig gebruik te kunnen maken van de overeenkomst betreffende een gemeenschappelijke luchtvaartruimte tussen de Europese Unie en Moldavië; de infrastructuur ontwikkelen, in het bijzonder door prioritaire projecten ten uitvoer te leggen voor de ontwikkeling van het vervoersnetwerk van het Oostelijk Partnerschap, die afhangen van financierbare projectvoorstellen van internationale financiële instellingen die in aanmerking komen voor financiering door de ENB-investeringsfaciliteit. Milieu De partijen werken samen om de Republiek Moldavië voor te bereiden op de tenuitvoerlegging van de EU-wetgeving en de internationale normen. Hierbij gaat het om met name om volgende maatregelen: ervoor zorgen dat de Republiek Moldavië een nationale milieustrategie vaststelt en een actieplan om deze strategie uit te voeren; nationale wetgeving vaststellen en uitvoeren en de bevoegde autoriteiten aanwijzen op het vlak van milieueffectbeoordeling, strategische milieubeoordeling, afvalbeheer en beheer van hulpbronnen, waterkwaliteit en -beheer, luchtkwaliteit, natuurbescherming, industriële emissies en beheer van chemische stoffen. de multilaterale milieuovereenkomsten verder ten uitvoer leggen, in het bijzonder de Verdragen van Espoo; Aarhus en Rotterdam; een actieplan ontwikkelen waarbij een stappenplan wordt uitgetekend voor de omzetting, uitvoering en handhaving van milieurichtlijnen die in de associatieovereenkomst zijn opgenomen; de noodzakelijke institutionele hervormingen uitvoeren voor de tenuitvoerlegging van nieuwe wetgeving en beleidsmaatregelen inzake milieu. Klimaatactie De partijen werken samen om de dialoog en samenwerking op het vlak van klimaatverandering te versterken. Hierbij gaat het om met name om volgende maatregelen: een nieuwe overkoepelende overeenkomst inzake klimaatverandering voorbereiden en ondertekenen; een strategisch plan opstellen en maatregelen ontwikkelen met het oog op de beperking van en de aanpassing aan de klimaatverandering; de wetgeving van de Republiek Moldavië meer in overeenstemming brengen met de geldende EU-besluiten en internationale instrumenten. Informatiemaatschappij De partijen werken samen om de Republiek Moldavië voor te bereiden op de tenuitvoerlegging van het EU-acquis dat is opgenomen in de bijlagen bij de toekomstige associatieovereenkomst. Hierbij gaat het met name om de volgende maatregelen: de wetgeving op het vlak van elektronische communicatie meer in overeenstemming brengen met de EU-wetgeving; de onafhankelijkheid en de administratieve capaciteit versterken van de nationale regelgevende instantie op communicatiegebied, zodat deze instantie passende regelgevingsmaatregelen kan treffen en de eigen beslissingen en alle toepasselijke regelgeving kan handhaven, en eerlijke concurrentie op de markten gewaarborgd is; de sector versterken door uitwisseling van gegevens en ervaringen met betrekking tot het Europa 2020-initiatief "De digitale agenda voor Europa"; Volksgezondheid De samenwerking tussen de partijen heeft betrekking op de volgende punten: de Republiek Moldavië ondersteunen bij de voorbereiding van de tenuitvoerlegging van de gezondheidswetgeving van de EU, zoals vermeld in de bijlagen bij de toekomstige associatieovereenkomst, in het bijzonder met betrekking tot de wetgeving op tabaksontmoediging, kwaliteit en veiligheid van stoffen van menselijke oorsprong (bloed, weefsel, organen en cellen) en overdraagbare ziekten; beste praktijken uitwisselen met betrekking tot de tenuitvoerlegging van het WHO-Kaderverdrag inzake tabaksontmoediging en de Internationale Gezondheidsregeling (IGR); de paraatheid bij, de opleidingen over en de epidemiologische surveillance van overdraagbare ziekten versterken, in het bijzonder hiv/aids, tuberculose, seksueel overdraagbare infecties, en hepatitis C en B, inclusief door interactie met het Europees Centrum voor ziektepreventie en -bestrijding; de deelname van de Republiek Moldavië bevorderen aan de met de volksgezondheid gerelateerde netwerken en werkgroepen van de EU, zoals de jaarlijkse bijeenkomst van het netwerk over gezondheidsinformatie en de hiv/aids-denktank en de bijeenkomsten van het hiv/aids-forum van het maatschappelijk middenveld. Civiele bescherming De samenwerking tussen de partijen heeft betrekking op de volgende punten: zorgen voor doeltreffende communicatiekanalen die de klok rond operationeel zijn, inclusief de uitwisseling van vroegtijdige waarschuwingen en informatie over grootschalige noodsituaties waarmee de EU, de Republiek Moldavië, alsook derde landen waarin een van de partijen betrokken is bij rampenbestrijding, worden geconfronteerd; indien mogelijk en afhankelijk van de beschikbaarheid van afdoende middelen, de wederzijdse bijstand bevorderen in het geval van ernstige noodsituaties; de vaststelling en tenuitvoerlegging bevorderen van de EU-richtlijnen inzake gastlandsteun; de kennis over de risico's op rampen en economische verliezen verbeteren door een verbetering van de samenwerking inzake de toegankelijkheid en vergelijkbaarheid van gegevens; vooruitgang boeken bij de ontwikkeling van een nationale risicobeoordeling en -inventarisatie en de ontwikkeling ondersteunen van de digitale atlas voor regionale risico's (ERRA) en ervoor zorgen dat dit instrument op nationaal niveau doeltreffend wordt ingezet; zorgen voor een betere preventie van industriële rampen en natuurrampen die tot technologierampen leiden; een dialoog opstarten over de beleidsaspecten van de preventie van, paraatheid voor en reactie op rampen door beste praktijken uit te wisselen, gezamenlijke opleidingen, oefeningen, studiebezoeken en workshops te organiseren, en ervaring die is opgedaan bij reële noodsituaties en noodoefeningen samen te vatten; op het vlak van brandbeveiliging preventieve maatregelen blijven ontwikkelen door te voorzien in onderwijs, opleiding en voorlichting voor het grote publiek, en in het bijzonder de jongeren. Onderwijs, opleiding en jeugdzaken De partijen werken samen op het vlak van de algemene modernisering en hervorming van het onderwijs, de beroepsopleidingen en het jeugdwerk in de Republiek Moldavië. Deze samenwerking heeft onder meer betrekking op de volgende punten: gezamenlijke activiteiten uitvoeren en uitwisselingen organiseren die de integratie van de Republiek Moldavië in de Europese hogeronderwijsruimte moeten bevorderen, in het kader van de toetreding van de Republiek Moldavië tot het Bolognaproces, onder meer door de hervorming van de derde cyclus (doctoraalopleiding) en de oprichting van een nationaal agentschap voor kwaliteitsbewaking en meer mobiliteitskansen voor studenten en universiteitsmedewerkers; een nationaal kwalificatiekader ontwikkelen met het oog op een grotere transparantie en de erkenning van kwalificaties en bevoegdheden; de academische samenwerking, de capaciteitsopbouw en de mobiliteit van studenten en docenten bevorderen door het nieuwe Erasmus+programma; de mobiliteit en opleiding van onderzoekers verhogen door de Marie Skłodowska-Curie-acties; een strategische benadering van beroepsonderwijs en -opleiding ten uitvoer leggen en ondersteunen om het Moldavische stelsel van beroepsonderwijs en -opleiding in overeenstemming te brengen met de modernisering van de EU-structuren voor beroepsonderwijs en -opleiding, zoals wordt beoogd door het proces van Kopenhagen en de hieraan gerelateerde instrumenten; een strategische aanpak van het jeugdbeleid stimuleren en de uitwisselingen en samenwerking op het vlak van het niet-formele onderwijs voor jongeren en jeugdwerkers bevorderen, als een middel om de interculturele dialoog aan te moedigen en de maatschappelijke organisaties te ondersteunen, onder meer door EU-programma's voor jongeren. Onderzoek en innovatie De samenwerking tussen de partijen heeft betrekking op de volgende punten: de integratie van Republiek Moldavië in de Europese onderzoeksruimte (EOR) bevorderen; de deelname van de Republiek Moldavië aan het Horizon 2020-programma versterken; vooruitgang boeken bij de tenuitvoerlegging van de Innovatiestrategie 2013-2020 "Innovatie voor concurrentievermogen"; voorzien in meer personele, materiële en institutionele middelen om de capaciteiten op het vlak van onderzoek en innovatie te verbeteren; de deelname van de Republiek Moldavië aan de Marie Skłodowska-Curie-acties versterken; Cultuur, audiovisueel beleid en media Cultuur De samenwerking tussen de partijen heeft betrekking op de volgende punten: de tenuitvoerlegging van het UNESCO-Verdrag van 2005 betreffende de bescherming en de bevordering van de diversiteit van cultuuruitingen bevorderen; samenwerken bij de ontwikkeling van een inclusief cultureel beleid in de Republiek Moldavië en bij het behoud en het promoten van het natuurlijke en culturele erfgoed; de capaciteiten versterken voor de ontwikkeling van cultureel ondernemerschap in de creatieve en culturele bedrijfssectoren en het cultureel erfgoed; de culturele actoren van de Republiek Moldavië ertoe aanzetten deel te nemen aan de culturele samenwerkingsprogramma's, inclusief Creatief Europa. Audiovisueel beleid en media De partijen werken samen om de Republiek Moldavië voor te bereiden op de tenuitvoerlegging van de EU-wetgeving die is opgenomen in de bijlagen bij de toekomstige associatieovereenkomst. Hierbij gaat het met name om de volgende maatregelen: Deze samenwerking voorziet in steun aan de Republiek Moldavië om volgende punten tot stand te brengen: streven naar de vaststelling van wetgeving voor de audiovisuele sector die in overeenstemming is met de Europese normen, inclusief door van gedachten te wisselen over het audiovisueel beleid, de toepasselijke internationale normen, inclusief de samenwerking bij de strijd tegen racisme en vreemdelingenhaat; de capaciteit en onafhankelijkheid versterken van de regelgevende autoriteiten/organen voor de media en in het bijzonder streven naar de volledige onafhankelijkheid van de audiovisuele coördinatieraad; de wetgeving wijzigen om te garanderen dat financiële overheidssteun aan de media wordt toegewezen overeenkomstig strikte en objectieve maatstaven die van gelijke toepassing zijn op alle media. Participatie in agentschappen en programma's van de EU Samen met de Europese Commissie de mogelijkheden onderzoeken voor deelname aan specifieke EU-programma's en activiteiten van de EU-agentschappen die op de ENB-landen zijn toegespitst. 2.5 Handel en daarmee verband houdende aangelegenheden (DCFTA - diepe en brede vrijhandelsruimte) Handel in goederen De partijen werken samen om de correcte tenuitvoerlegging voor te bereiden van de bepalingen inzake de markttoegang voor goederen, inclusief energie, van de toekomstige associatieovereenkomst, in het bijzonder door gezamenlijk overleg met betrekking tot de volgende punten: de exportcapaciteit van de Republiek Moldavië verhogen; verdere verbeteringen tot stand brengen op het vlak van de handelsstatistieken om ervoor te zorgen dat het anti-dumpingmechanisme door de partijen correct wordt toegepast; ervoor zorgen dat de momenteel geldende invoerrechten niet worden verhoogd in de aanloop naar de inwerkingtreding van de overeenkomst (standstill); zorgen voor de kwaliteit van de wetgeving die door Republiek Moldavië wordt voorbereid met betrekking tot markttoegang en andere hieraan gerelateerde kwesties; samenwerken met het oog op de tenuitvoerlegging van het stappenplan voor de verbetering van het concurrentievermogen van de Republiek Moldavië; informatie uitwisselen over ontwikkelingen op het vlak van de markttoegang in de Republiek Moldavië en het Moldavische beleid inzake markttoegang. Technische voorschriften, normalisatie en hieraan gerelateerde infrastructuur De partijen werken samen bij de voorbereidingen om overeenstemming tot stand te brengen met de technische voorschriften van de EU, normalisatie, metrologie, accreditatie, conformiteitsbeoordelingsprocedures en het systeem voor markttoezicht, zoals bedoeld in de toekomstige associatieovereenkomst. Deze samenwerking heeft onder meer betrekking op de volgende punten: informatie uitwisselen over de opstelling en handhaving van wetgeving, die de Republiek Moldavië heeft toegezegd ten uitvoer te leggen voorafgaand aan de inwerkingtreding van de toekomstige associatieovereenkomst, zoals omschreven in de bijlage bij de overeenkomst en overeenkomstig de EU-wetgeving; infrastructuur ontwikkelen voor het beheer van de technische voorschriften, normalisatie, metrologie, accreditatie, conformiteitsbeoordelingsprocedures en het systeem voor markttoezicht, met inbegrip van de oprichting van een nationaal informatiesysteem; zorgen voor verdere personeelsopleiding op het vlak van het beheer in de bevoegde overheidsorganen en agentschappen; informatie uitwisselen over andere relevante aspecten van de plannen van de Republiek Moldavië op het vlak van technische handelsbelemmeringen en de toepasselijke termijnen; samenwerken bij de voorbereiding van de overeenkomst inzake conformiteitsbeoordeling en aanvaarding van industrieproducten (OCA). Sanitaire en fytosanitaire maatregelen (SPS-maatregelen) De partijen werken samen bij de voorbereiding om de Moldavische sanitaire en fytosanitaire normen voor levensmiddelen en diervoeders en de Moldavische wetgeving en praktijken op het gebied van plantgezondheid en gezondheid en het welzijn van dieren meer in overeenstemming te brengen met die van de EU, zoals bepaald in de bijlagen bij de toekomstige associatieovereenkomst. Deze samenwerking heeft onder meer betrekking op de volgende punten: de tenuitvoerlegging voltooien van de huidige strategie op het gebied van voedselveiligheid van de Republiek Moldavië, waarbij de aandacht specifiek wordt toegespitst op de kwaliteit van de wetgeving en de handhavingscapaciteit, en vastgestelde tekortkomingen worden weggewerkt; sectorale prioriteiten voor de Republiek Moldavië opstellen om de normen meer in overeenstemming te brengen met de EU-wetgeving in de economisch relevante sectoren van de Moldavische landbouw, waarbij alle in de bijlagen bij de toekomstige associatieovereenkomst vermelde werkterreinen aan bod komen; de administratieve capaciteit versterken door opleidingen te voorzien voor personeelsleden in de bevoegde overheidsorganen en uitvoerende organen en agentschappen om wetgeving overeenkomstig de EU-wetgeving voor te bereiden en ten uitvoer te leggen; zorgen voor een verdere verbetering van de infrastructuur en de hieraan gerelateerde capaciteit die noodzakelijk is om de wetgeving - in het bijzonder die inzake de gezondheid van dier en plant, de laboratoria voor voedselveiligheid en grensinspectieposten - overeenkomstig de EU-vereisten ten uitvoer te leggen; een systeem voor vroegtijdige waarschuwing voor levensmiddelen en diervoeders, diergezondheid en gezondheid en veiligheid van planten oprichten; voorlichtingscampagnes organiseren met de desbetreffende agentschappen, ondernemingen en ngo's inzake de toegangsvereisten tot de EU-markt en met de maatschappelijke organisaties inzake de consumentenaspecten van veiligheid van levensmiddelen en diervoeders. Douane en handelsbevordering De partijen werken samen om de Republiek Moldavië voor te bereiden om de Moldavische wetgeving meer in overeenstemming te brengen met de EU-wetgeving en de internationale normen, die zijn opgenomen in de bijlage bij de toekomstige associatieovereenkomst. Deze samenwerking heeft onder meer betrekking op de volgende punten: de tenuitvoerlegging van het strategische kader voor douanesamenwerking voortzetten; het Moldavische systeem van geautoriseerde marktdeelnemer afstemmen op dit van de EU, met het vooruitzicht op wederzijdse erkenning; de Moldavische douanediensten en hun infrastructuur verder moderniseren en voorzien in opleidingen voor het personeel; de administratieve douaneprocedures verder vereenvoudigen en moderniseren; een stappenplan opstellen met het oog op de toetreding van de Republiek Moldavië tot de overeenkomst betreffende een gemeenschappelijke regeling inzake douanevervoer; samenwerken op het vlak van douanecontroles op basis van risico en relevante informatie uitwisselen die bijdraagt tot verbeteringen op het vlak van risicobeheer, veiligheid van de toeleveringsketens, facilitering van de legale handel en veiligheid en beveiliging van ingevoerde, uitgevoerde of doorgevoerde goederen; de dialoog intensiveren inzake de bestrijding van fraude om illegale handel - inclusief die in accijnsproducten - te voorkomen, in het bijzonder door een versterkte samenwerking in het kader van het protocol inzake wederzijdse administratieve bijstand in douanezaken; de wetgeving van de Republiek Moldavië inzake handhaving van intellectuele-eigendomsrechten door de douane afstemmen op de EU-wetgeving. Oorsprongsregels De partijen werken samen om de tenuitvoerlegging voor te bereiden van de oorsprongsregels die zullen van toepassing zijn in het kader van het desbetreffende protocol van de toekomstige associatieovereenkomst. Deze samenwerking heeft onder meer betrekking op de volgende punten: de Republiek Moldavië ondersteunen bij de toetreding tot de Regionale Conventie betreffende de pan-Euromediterrane preferentiële oorsprongsregels; voorzien in opleidingen inzake certificering en verificatie van oorsprongsregels voor de douanediensten van de Republiek Moldavië; de huidige procedures die door de douanediensten van de Republiek Moldavië worden toegepast bij de certificering en verificatie van de oorsprong van goederen bespreken en indien nodig herzien. Vestiging, handel in diensten en elektronische handel De partijen zetten hun dialoog voort over de vestiging, handel in de diensten en elektronische handel overeenkomstig de specifieke bepalingen in de toekomstige associatieovereenkomst. Zij zullen de tenuitvoerlegging voorbereiden van de verbintenissen die zijn aangegaan op het vlak van de diensten, zoals beoogd in de bijlagen bij de toekomstige associatieovereenkomst. Deze samenwerking heeft onder meer betrekking op de volgende punten: voorzien in opleiding en voldoende administratieve capaciteit om de geplande afstemming van de wetgeving tot stand te kunnen brengen; de terreinen bespreken waarop dergelijke opleiding, capaciteitsopbouw en deskundigheid moeten worden verleend; ervoor zorgen dat op gezette tijden informatie wordt uitgewisseld over de beoogde of lopende wetgevingsactiviteiten op terreinen die in aanmerking komen voor afstemming en met het oog hierop een dialoog voeren. Betalings- en kapitaalverkeer De partijen zetten hun dialoog voort over kapitaalbewegingen en betalingsverkeer, met name om de overeenstemming te monitoren met alle bestaande verbintenissen en de tenuitvoerlegging van de toekomstige associatieovereenkomst voor te bereiden. Overheidsopdrachten De partijen werken samen om de Republiek Moldavië voor te bereiden op de tenuitvoerlegging van het hoofdstuk Overheidsopdrachten van de toekomstige associatieovereenkomst en de hiermee gerelateerde hervormingen. Deze samenwerking heeft onder meer betrekking op de volgende punten: ervoor zorgen dat de organen die verantwoordelijk zijn voor het toezicht op de uitvoering van het beleid betreffende overheidsopdrachten over de noodzakelijke bevoegdheden en de administratieve capaciteit beschikken om de wetgeving meer in overeenstemming te brengen met de EU-wetgeving; de strategie van de Republiek Moldavië inzake overheidsopdrachten beginnen uit te stippelen; ervoor zorgen dat de onafhankelijke beroepsinstantie over een afdoende administratieve capaciteit beschikt om te kunnen voorzien in doeltreffende beroepsmogelijkheden overeenkomstig de Richtlijnen 89/665 en 92/13, zoals gewijzigd bij Richtlijn 2007/66; tijdig nauwkeurige informatie verstrekken over de ontwikkelingen in de Moldavische wetgeving, in het bijzonder met betrekking tot het geplande wetgevingswerk inzake het beleid betreffende overheidsopdrachten en handhaving. Intellectuele-eigendomsrechten De partijen werken samen bij de voorbereidende werkzaamheden om de wetgeving van de Republiek Moldavië meer in overeenstemming te brengen met de EU-wetgeving en de internationale normen inzake de bescherming van intellectuele eigendomsrechten, zoals omschreven in de toekomstige associatieovereenkomst. Deze samenwerking heeft onder meer betrekking op de volgende punten: ervoor zorgen dat de houders van de rechten van beide partijen kunnen rekenen op een adequaat en doeltreffend beschermingsniveau van hun intellectuele-eigendomsrechten en dat adequate maatregelen zijn genomen om deze rechten te handhaven; de handhavingscapaciteit versterken van de bevoegde overheidsorganen en uitvoerende agentschappen, met inbegrip van de douanediensten van de Republiek Moldavië, en op gezette tijden verslag uitbrengen over de stand van zaken met betrekking tot de administratieve capaciteit; zorgen voor de behoorlijke werking van het justitieel stelsel om de toegang tot de rechter voor de houders van de rechten, de beschikbaarheid en daadwerkelijke tenuitvoerlegging van straffen te garanderen; de relevante institutionele structuren consolideren, alsook de diensten voor industriële-eigendomsrechten, auteursrechtelijke bescherming en auteursrechtenmaatschappijen; de samenwerking versterken met de autoriteiten van derde landen en brancheorganisaties; maatregelen nemen om het publiek meer bewust te maken van de intellectuele-eigendomsrechten en zorgen voor een effectieve dialoog met de houders van de rechten; een actieplan voorbereiden met het oog op de tenuitvoerlegging van de EU-wetgeving en de relevante normen op dit terrein en toezichtsinstrumenten ontwikkelen voor de tenuitvoerlegging en handhaving van de intellectuele-eigendomsrechten die in het kader van de toekomstige associatieovereenkomst moeten worden ingezet; de normen ten uitvoer leggen die zijn opgenomen in de Handhavingsrichtlijn 2004/48/EG en Verordening (EU) nr. 608/2013 van het Europees Parlement en de Raad van 12 juni 2013 inzake de handhaving van intellectuele-eigendomsrechten door de douane; doeltreffende maatregelen nemen met het oog op de bestrijding van namaak en piraterij en zorgen voor de effectieve tenuitvoerlegging van de handhavingswetgeving en de straffen voor inbreuken op de intellectuele-eigendomsrechten op basis van de nationale strategie tot 2020 met betrekking tot intellectuele-eigendomsrechten en op gezette tijden verslagen uitbrengen die zijn gebaseerd op tastbare en meetbare doelen en data. Mededinging De partijen werken samen om de tenuitvoerlegging voor te bereiden van het hoofdstuk mededinging van de toekomstige associatieovereenkomst en de hieraan gerelateerde hervormingen. Deze samenwerking heeft onder meer betrekking op de volgende punten: ervoor zorgen dat met het Moldavische institutionele kader en de administratieve capaciteit de daadwerkelijke tenuitvoerlegging van de mededingingswetgeving is gewaarborgd; de dialoog versterken met betrekking tot de wetshandhaving op mededingingsvlak, alsook inzake mededingingsgerelateerde ontwikkelingen op wetgevingsgebied, inclusief door te voorzien in opleiding voor de autoriteiten en ad-hocdeskundigenadvies inzake de algemene handhaving van staatssteunregels. Transparantie De partijen besteden bijzondere aandacht aan de volgende punten: de tenuitvoerlegging voorbereiden van de verbintenissen inzake transparantie in de handelsgerelateerde beleidsvorming en nagaan welke mechanismen hiertoe moeten worden ingevoerd; overleggen over de beste werkmethoden en ervaringen op het vlak van transparante beleidsvoering; informatie uitwisselen en voorzien in passende opleidingen, inclusief communicatiemethoden en overleg met de belanghebbenden; seminars en andere evenementen organiseren voor een breder publiek, waarop de tenuitvoerlegging van de toekomstige associatieovereenkomst en het toenaderingsproces worden toegelicht. Handel en duurzame ontwikkeling De partijen gaan een dialoog aan over de kwesties die aan de orde komen in het hoofdstuk over handel en duurzame ontwikkeling van de toekomstige associatieovereenkomst. Deze dialoog heeft onder meer betrekking op de volgende punten: informatie uitwisselen over de tenuitvoerlegging van het relevante binnenlandse beleidskader of van internationale verbintenissen met betrekking tot duurzame ontwikkeling; de toekomstige tenuitvoerlegging bespreken van de in het kader van dit hoofdstuk aangegane verbintenissen met betrekking tot de betrokkenheid van belanghebbenden en de dialoog met het maatschappelijk middenveld; beste praktijken en relevante ervaringen uitwisselen; De partijen houden ermee rekening dat de prioriteiten met betrekking tot de vakbondsrechten en fundamentele arbeidsnormen in afdeling 2.1 en de prioriteit die als eerste in afdeling 2.6 wordt vermeld, van groot belang zijn voor de tenuitvoerlegging van het hoofdstuk "Handel en duurzame ontwikkeling" en dat deze prioriteiten derhalve in het kader van dit onderdeel van de associatieovereenkomst moeten worden aangepakt. [1] Actieplan ter ondersteuning van de democratische hervormingen in de Republiek Moldavië, 2013-2016, 20 november 2013.