Advies van het Economisch en Sociaal Comité over het "Voorstel voor een verordening (EG) van de Raad tot wijziging van Verordening (EG) nr. 3295/94 tot vaststelling van maatregelen om het in het vrije verkeer brengen, de uitvoer, de wederuitvoer en de plaatsing onder een schorsingsregeling van nagemaakte of door piraterij verkregen goederen te verbieden" () (98/C 284/02)

De Raad heeft op 11 mei 1998 besloten, overeenkomstig artikel 198 van het EG-Verdrag, het Economisch en Sociaal Comité te raadplegen over het voornoemde voorstel.

De Afdeling voor industrie, handel, ambacht en diensten, die met de voorbereiding van de desbetreffende werkzaamheden was belast, heeft haar advies op 3 juni 1998 goedgekeurd. Rapporteur was de heer Giesecke.

Het Economisch en Sociaal Comité heeft tijdens zijn 356e Zitting van 1 en 2 juli 1998 (vergadering van 1 juli) het volgende advies uitgebracht, dat met 136 stemmen vóór, en 2 tegen is goedgekeurd.

1. Inleiding

1.1. In de geïndustrialiseerde landen wordt in de industrie, de landbouw, alsook in de groeiende dienstensector steeds meer om kwaliteit gevraagd. Aan deze vraag wordt tegemoet gekomen met merkartikelen en innovatieve, vaak door industriële-eigendomsrechten beschermde producten, waaraan echter wel een prijskaartje hangt. Dit prijskaartje dekt niet alleen betere kwaliteit, maar ook productinnovatie en reclame.

1.2. Namakers profiteren van gunstigere productievoorwaarden, die zij meestal in derde landen vinden. Voorts ontlopen zij de kosten die zijn verbonden aan ontwikkeling, het verkrijgen van vergunningen, reclame, alsmede aan de doorgaans verplichte veiligheidstests. Op die manier omzeilen zij kwaliteitsvoorschriften en leveren zij aan klanten die denken een "koopje" te hebben of die het vooral om de merkaanduiding is te doen, ook al is deze vervalst.

1.3. In de loop der tijd hebben steeds meer sectoren te maken gekregen met namaak en piraterij. Men denke aan kleding, vrijetijdsartikelen, horloges en juwelen, cosmetica, geneesmiddelen of technische producten als gereedschap en reserveonderdelen voor voertuigen. Met name de laatstgenoemde sectoren worden in toenemende mate door piraterij geplaagd en de kopers, die thans meer waarde dan ooit aan productveiligheid hechten, lopen hierdoor risico's. Daarnaast worden de producenten van de originele goederen dikwijls ten onrechte met vorderingen ter zake van productaansprakelijkheid geconfronteerd.

1.4. In de eerste plaats lijden uiteraard de vervaardigers van het originele product schade door namaak, maar ook de gespecialiseerde detailhandel en de export ondervinden er de negatieve gevolgen van. Verder wordt tevens de staat met substantiële derving van verschillende soorten inkomsten opgezadeld. Helaas bestaan er tot op heden slechts ruwe schattingen over het verlies aan hoogwaardige arbeidsplaatsen, dat b.v. voor Duitsland op 70 000 wordt geschat, en over de hoge juridische kosten (advocaten- en proceskosten, detectives) waaronder vooral innovatieve kleine en middelgrote ondernemingen diep gebukt gaan. Namaak zou reeds vijf tot acht procent van de wereldhandel uitmaken.

1.5. Voor een continent waarvan de concurrentiekracht steeds meer op innovatief vermogen en kwaliteitsproducten stoelt, is het dringend zaak, deze tendens een halt toe te roepen. Daartoe draagt de verordening stellig bij.

2. Commissievoorstel

2.1. Het Commissiedocument bestaat uit een verslag over de uitvoering van Verordening (EG) nr. 3295/94 en een voorstel voor wijziging van deze regeling.

2.2. De Commissie beschrijft in het verslag de ervaringen die de douanediensten in de gehele Gemeenschap sinds 1 juli 1995 hebben opgedaan met het opschorten van de procedure indien ten aanzien van ter inklaring aangeboden goederen de verdenking bestaat dat deze zijn nagemaakt of door piraterij zijn verkregen en dat ermee inbreuk wordt gemaakt op een intellectueel-eigendomsrecht waarvoor de houder ervan eerder om douanebescherming in de zin van de verordening had verzocht.

2.3. Tussen 1 juli 1995 en juni 1997 hebben de nationale douanediensten in 4 133 gevallen ingegrepen. Hun optreden had betrekking op zowel het handels- als het post- en reizigersverkeer.

2.4. In het licht van de opgedane ervaringen wil de Commissie thans het werkingsgebied van de verordening uitbreiden en de regeling aanpassen aan de ontwikkeling van de EG-voorschriften met betrekking tot de intellectuele-eigendomsrechten. Zij stelt voor:

- het toepassingsgebied van de verordening tot bepaalde octrooien, te weten productoctrooien, uit te breiden;

- de optredingsmogelijkheden van de douanediensten tot vrije zones en entrepots uit te breiden, alsmede tot alle verdachte goederen zodra deze onder douanetoezicht zijn gekomen; en

- de verordening te vereenvoudigen en aan te passen in het licht van het sinds 1 april 1996 bestaande Gemeenschapsmerk dat de houder ervan de mogelijkheid biedt, een verzoek in te dienen om douanebescherming die zich tot meerdere lid-staten uitstrekt.

3. Algemene opmerkingen

3.1. De Commissie toont zich in haar eerste verslag over de werking van Verordening (EG) nr. 3295/94 tevreden. Het verslag betreft echter slechts het topje van de ijsberg, m.a.w. het overgrote deel van daadwerkelijk ingevoerde plagiaatartikelen valt erbuiten. Sommige lid-staten traden slechts zelden en andere in het geheel niet op. Daaruit blijkt onmiskenbaar dat de situatie verbetering behoeft.

3.2. Niettemin lijkt het na de leerperiode van de eerste jaren doelmatig, het toepassingsgebied van de verordening tot productoctrooien uit te breiden, alsook tot alle douanerechtelijk relevante situaties, en de regeling aan het bestaan van het Gemeenschapsmerk aan te passen.

3.2.1. Het valt echter niet uit te sluiten dat de verordening, met name ten aanzien van verschillen soorten octrooien, slechts beperkt uitvoerbaar zal blijken te zijn. De douaneautoriteiten kunnen immers niet altijd even gemakkelijk beoordelen of er van een inbreuk sprake is. Daarom mag het effect van deze uitbreiding niet worden overschat.

3.3. Uit de tot nog toe opgedane ervaringen blijkt volgens het Comité dat de informatievoorziening over dit relatief nieuwe instrument in beide richtingen substantieel moet worden opgevoerd. Enerzijds dienen de rechthebbenden (ondernemingen) over hun mogelijkheden te worden voorgelicht, maar anderzijds moeten juist zij de douanediensten beter informeren, zodat het werk van de douanebeamten wordt vergemakkelijkt. Uitsluitend via deze feed-back, in combinatie met een verbetering van de opleiding van de douanebeambten op ook dit gebied, kan plagiaat succesvol worden bestreden.

3.3.1. Het stemt tot zorg dat de personele inkrimping van de nationale douaneadministratie niet strookt met de veranderende taken die deze uit dient te voeren. De overgang van een zuivere, openbare inningsinstantie naar een administratie die het bedrijfsleven met diensten ondersteunt, blijkt zeer duidelijk uit het feit dat de douane optreedt naar aanleiding van een klacht die door particuliere of openbare houders van een intellectueel-eigendomsrecht is ingediend.

3.4. De ervaringen leren ook dat de effectiviteit van het systeem is gebaseerd op een minimum aan intelligent opgezette fysieke controles en een hoog opleidingsniveau van de douanebeambten.

3.5. Het is belangrijk, handel en burgers nog verder te doordringen van de kwalijke gevolgen van plagiaat, dat zich op steeds meer markten manifesteert. Het besef dat deze bijzondere vorm van economische criminaliteit onrecht teweeg brengt, dient te worden versterkt. De Europese Commissie dient het initiatief te nemen tot versterking en coördinatie van de inspanningen die de lid-staten zich op het vlak van informatieverstrekking getroosten.

3.5.1. Dit dient voor ogen gehouden te worden bij de controles van privé-reizigers, voornamelijk toeristen. Het toerisme is, uiteraard met kleine aantallen tegelijk, nog altijd goed voor de helft van het aantal malen dat de douane in het kader van de verordening optrad.

3.5.2. Afschaffing van douanerechten in het intracommunautaire verkeer mag er geenszins toe leiden dat de douane in potentiële inbreuksituaties stil blijft zitten.

3.5.3. De Europese Commissie dient ervoor te zorgen dat haar delegaties in 'risicolanden' zich bewust worden van de omvang van het probleem van namaak, om te bereiken dat in overleg met de overheid in de lid-staten en de betrokken beroepskringen een en ander op dit vlak in het oog wordt gehouden en aan de alarmbel wordt getrokken. Zo zou vooral gezamenlijk moeten worden opgetreden om de aandacht van de overheid in die landen te vestigen op de mogelijke nadelige gevolgen, ook op het vlak van het handelsbeleid, van een te lakse houding.

3.6. Een bijzonder knelpunt in het systeem is het dat EG-regelingen slechts een beperkte reikwijdte hebben, terwijl de uitvoeringsmodaliteiten naar nationaal recht worden vastgelegd. Het is voor het bedrijfsleven wenselijk dat de belangrijkste voorschriften worden geharmoniseerd, zodat deze zo efficiënt mogelijk kunnen worden uitgevoerd.

4. Bijzondere opmerkingen

4.1. Het feit dat de interventies in de lid-staten sterk uiteenlopen, valt wellicht toe te schrijven aan het onderling verschillende beschermingsgehalte van de nationale intellectuele-eigendomsrechten en de van lid-staat tot lid-staat variërende mate van optreden. Het Comité verzoekt de Commissie, als vervolg op het overleg over het Groenboek te bestuderen wat in de lid-staten de verhouding is tussen enerzijds het aantal verzoeken om optreden en anderzijds het aantal inbreuken.

4.2. Het verschil tussen de in de afzonderlijke lid-staten geconstateerde inbreuken kan wellicht ook te maken hebben met verschillen in de na een inbreuk te volgen procedure. De douanebeambten kunnen b.v. door de gebrekkige samenwerking tussen douanekantoren en gerechten in hoge mate worden gedemotiveerd. Ook in dit verband kan alleen maar worden gewezen op het belang van een eenvoudige, transparante en snelle procedure.

4.2.1. De Commissie kan geen initiatieven nemen ter zake van de inrichting van nationale gerechtelijke procedures. Toch zou zij moeten proberen, de lid-staten van de noodzaak van procedurele afslanking te overtuigen. Een dergelijke "afslanking" wordt overigens ook voorgeschreven in hoofdstuk 3 van het WTO-verdrag betreffende de handelsaspecten van de intellectuele eigendomsrechten (TRIPS). De wijze waarop procedures worden afgewikkeld en de motivering van de douaneambtenaar in het veld zijn immers in hoge mate met elkaar verbonden.

4.3. Het Comité acht de huidige Griekse regelingen uitermate onbevredigend. Griekenland is een potentiële toegangspoort tot de interne markt, en daarom steunt het Comité de Commissie in haar streven, dit land tot een werkbare oplossing aan te zetten.

4.4. De verordening heeft slechts betrekking op douaneoptreden aan de buitengrenzen van de Gemeenschap in het kader van handel met derde landen. Wordt in die fase geen namaak geconstateerd, dan zijn de desbetreffende goederen, eenmaal tot de interne markt toegelaten en als ze al gecontroleerd worden, slechts aan nationale controlevoorschriften onderworpen. Ook in dit verband dient de Commissie tijdens de discussie over het Groenboek met zo mogelijk in harmonisatie uitmondende voorstellen te komen.

4.5. De aan een verzoek tot optreden verbonden geldigheidsduur varieert van drie maanden in de ene tot twee jaar in de andere lid-staat. Vaak duurt het echter langer dan een paar maanden alvorens aan een dergelijk verzoek effectief gevolg kan worden gegeven. Daarom moet in EG-verband de geldigheidsduur op minstens één jaar worden bepaald.

4.6. Het is onverenigbaar met het beginsel waarop het Gemeenschapsmerk stoelt dat een desbetreffend verzoek om optreden aan de buitengrens tot bepaalde lid-staten kan worden beperkt. Dit merk belichaamt immers het idee van één markt met uniforme rechtsgrondslagen die in de gehele Gemeenschap van toepassing zijn. Logischerwijs dient optreden aan de buitengrens dan ook voor de hele EG te gelden.

4.6.1. Anders bestaat het voor de hand liggende risico dat de vervalser, eenmaal op de hoogte van de geografische beperking van de maatregel, zal proberen om de desbetreffende goederen via lid-staten waarvoor geen verzoek om optreden is ingediend de interne markt binnen te smokkelen.

Het Comité is van mening dat de lid-staten die in dit verband een tarief in rekening brengen dit tot een dusdanig niveau dienen te verlagen dat het geen belemmering meer vormt voor mkb's om de douane om optreden te verzoeken.

4.7. Wordt na het douaneoptreden bevolen tot vernietiging van een partij namaak, dan dienen de daaraan verbonden, soms aanzienlijke, kosten gedragen te worden door de inbreukmaker, in het algemeen zijnde de vervalser. Valt deze niet op te sporen of blijkt het onmogelijk, hem te laten betalen, dan moeten de kosten op de importeur worden verhaald tenzij deze te goeder trouw heeft gehandeld. Kan de vervalser of de importeur te kwader trouw worden aangesproken, dan lijkt het immers onbillijk, de rechthebbende of de staat voor de vernietigingskosten op te laten draaien.

4.8. De tarieven voor het verzoek om douaneoptreden en de daarmee samenhangende zekerheidstelling betreffende de administratieve kosten en aansprakelijkheid gedurende het verdere verloop van de procedure variëren momenteel in zeer hoge mate van lid-staat tot lid-staat. Het is in de eerste plaats zaak dat de tariefstelling ook kleine en middelgrote ondernemingen er niet van weerhoudt, een dergelijk verzoek in te dienen.

4.8.1. Zekerheid dient in alle lid-staten ook in de vorm van een bankgarantie - overeenkomstig de plaatselijke usances - te kunnen worden gesteld.

4.9. Directe contacten tussen rechthebbenden (ondernemingen) en douanekantoren zijn onmisbaar. De douanekantoren zouden met name over het vervolg op een geconstateerde inbreuk dienen te worden geïnformeerd, hetgeen eveneens ten goede aan de motivering van de douanebeambten zou komen.

4.10. Ook de strafmaat wordt door de nationale rechter bepaald. Hoewel harmonisatie voorlopig waarschijnlijk een onhaalbare kaart zal blijven, dienen de straffen in hoge mate af te schrikken.

Brussel, 1 juli 1998.

De voorzitter van het Economisch en Sociaal Comité

T. JENKINS

() PB C 108 van 7.4.1998, blz. 63.