Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het "Voorstel voor een richtlijn van het Europees Parlement en de Raad inzake de beperking van emissies van vluchtige organische stoffen ten gevolge van het gebruik van organische oplosmiddelen in decoratieve verven en vernissen en producten voor het overspuiten van voertuigen, en tot wijziging van Richtlijn 1999/13/EG"

(COM(2002) 750 def. - 2002/0301 (COD))

(2003/C 220/10)

Op 23 januari 2003 besloot de Raad, overeenkomstig artikel 95 van het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap, het Europees Economisch en Sociaal Comité te raadplegen over het voornoemde voorstel.

De gespecialiseerde afdeling "Landbouw, plattelandsontwikkeling, milieu", die met de voorbereidende werkzaamheden was belast, heeft haar advies op 26 mei 2003 goedgekeurd. Rapporteur was de heer Sears.

Het Europees Economisch en Sociaal Comité heeft tijdens zijn 400e zitting op 18 en 19 juni 2003 (vergadering van 18 juni) met 73 stemmen vóór, bij één onthouding, onderstaand advies goedgekeurd.

1. Inleiding

1.1. De luchtkwaliteit in Europa wordt steeds beter. Tussen 1990 en 1998 nam de uitstoot van zwavel (SOx) met 41 %, van stikstofoxide (NOx) met 21 % en van vluchtige organische stoffen exclusief methaan (NMVOS) met 24 % af. Op dit moment wordt prioriteit gegeven aan het beperken van de uitstoot van zwevende deeltjes en ozonprecursoren (NOx en VOS).

1.2. Via de bestaande wetgeving moet worden bewerkstelligd dat de antropogene VOS-uitstoot in 2010 met 50 % ten opzichte van het referentiejaar 1990 is verminderd, wat een afname van 14 naar 7,1 miljoen ton in een periode van 20 jaar betekent. Er is een productgerichte benadering nodig om de kloof tussen deze hoeveelheid en de in de Richtlijn "Nationale emissiegrenswaarden" opgenomen VOS-uitstoot van 6,5 miljoen ton per jaar te dichten.

2. Samenvatting van het Commissievoorstel

2.1. De kern van het voorstel wordt gevormd door de twee tabellen uit bijlage II, waarin - voor 12 groepen producten die worden gebruikt als decoratieve verven en vernissen en 5 groepen producten die worden gebruikt voor het overspuiten van voertuigen - grenswaarden worden vastgesteld voor het VOS-gehalte uitgedrukt in g/l gebruiksklare verf. De producten voor het overspuiten van nieuwe voertuigen dienen eind 2006 volledig aan deze grenswaarden te voldoen en als zodanig te worden gebruikt. Voor de complexere markt van de decoratieve verven wordt een twee-fasen-aanpak voorgesteld, waarbij de producten eind 2006 respectievelijk eind 2009 aan steeds strenger wordende grenswaarden moeten voldoen.

2.2. In de studie Decopaint 2000 werden twee mogelijkheden voorgesteld, waarvan de ene nauw aanleunt bij een voorstel van de verf- en harsproducenten en de andere - die de Commissie hier gebruikt - ertoe zal leiden dat vrijwel alle verven op basis van oplosmiddelen voor zowel binnens- als buitenshuisgebruik van de markt verdwijnen. Het verschil tussen de hoeveelheden VOS die er na toepassing van het ene dan wel het andere voorstel zullen worden uitgestoten, is echter niet groot: met het voorstel van de bedrijfstak zelf zal de totale vermindering van de VOS-uitstoot ten opzichte van het referentiejaar 1990 geen 50 % maar 52 % bedragen, met het voorstel van de Commissie 52,1 %.

2.3. Als dit cijfer kan worden gerealiseerd, zal de totale VOS-uitstoot per jaar, dankzij de daling van de VOS-uitstoot in de sector decoratieve verven, met nog eens 280 kiloton afnemen (dit is 50 % van de VOS-uitstoot in genoemde sector) en met nog eens 15 kiloton dankzij de daling van de VOS-uitstoot in de sector overspuitproducten voor voertuigen. De voorgestelde maatregelen zullen leiden tot extra kosten en verlies van arbeidsplaatsen, maar de baten worden tegen 2010 geraamd op 580 miljoen EUR per jaar tegenover 108 à 157 miljoen EUR geschatte extra kosten per jaar.

3. Algemene opmerkingen

3.1. Het EESC staat volledig achter de voortdurende inspanningen van de Commissie en de lidstaten om de luchtkwaliteit in Europa te verbeteren, waarvan onderhavig voorstel een voorbeeld is. Toch zou dit op een aantal punten enigszins moeten worden gewijzigd voordat het naar tevredenheid kan worden toegepast. In het Commissievoorstel worden bepaalde doelstellingen namelijk niet ingevuld of worden streefcijfers voor de productie vastgesteld die onmogelijk met de huidige of de verwachte toekomstige technologieën kunnen worden gehaald. De Commissie is van plan de ontbrekende cijfers aan de hand van nog niet beschikbare gegevens in 2007 ter beoordeling aan het EESC en het EP voor te leggen. Op die manier wil ze bereiken dat eind 2009 nieuwe producten voor gebruik beschikbaar zijn. Dit lijkt een te korte tijdsspanne om nieuwe productformules te ontwikkelen, te testen en op de markt te brengen en om te kunnen garanderen dat deze vrij over de interne markt kunnen worden verspreid.

3.2. Het probleem voor zowel fabrikanten als gebruikers is de aanwezigheid van water in verf of hars, niet de afwezigheid van VOS. Water kan tijdens elk stadium van het productieproces en gedurende het gebruik van verven of harsen oxidatie of rot veroorzaken, heeft vaste fysische eigenschappen (vries- en verdampingspunt) en een solverend vermogen. Hierdoor is de toepassing van water als oplosmiddel onder bepaalde omstandigheden beperkt, terwijl producten op basis van VOS dan nog steeds kunnen worden gebruikt. Verven op waterbasis dienen VOS te bevatten om hars en andere bestanddelen op te lossen, de droogtijd beheersbaar te houden, voor een goede hechting te zorgen en gave oppervlakken te krijgen die lang bescherming bieden. Ligt de hoeveelheid VOS beneden bepaalde waarden, dan kunnen populaire harsen (alkydharsen) niet langer worden gebruikt en dient te worden overgestapt op verven op waterbasis waarin andere harsen (acrylharsen) zijn verwerkt. De kosten nemen dan enorm toe, terwijl de gerealiseerde afname van de VOS-uitstoot gering is (minder dan 20 kiloton).

3.3. Om deze reden wordt gevreesd dat de werkelijke kosten vijf maal zo hoog zullen komen te liggen. Dit zal grote consequenties met zich meebrengen voor de kleine verf- en harsfabrikanten, die niet de middelen zullen hebben om te herinvesteren in waterbestendige apparatuur of de vereiste nieuwe technologie niet zullen kunnen ontwikkelen of kopen.

3.4. Voor consumenten zal het voorstel tot gevolg hebben dat alle verven op basis van oplosmiddelen van de markt zullen verdwijnen die worden gebruikt voor binnenmuren en houtwerk binnenshuis (deuren, plinten en kozijnen) en voor het meeste buitenwerk. Voor sommige van deze toepassingen bestaan alternatieven op waterbasis, maar die hebben tot nu toe slechts een gering marktaandeel en zijn gedeeltelijk weer uit de handel gehaald omdat ze niet aan de eisen van de consument t.a.v. kleur, duurzaamheid en oppervlakte-eigenschappen voldeden.

3.5. De veronderstelde positieve gevolgen voor de volksgezondheid moeten opnieuw onder de loep worden genomen. Want ook al is de uitstoot van VOS en NOx reeds aanzienlijk gedaald, de concentraties ozon nemen nog altijd toe. De piekconcentraties liggen nu hoogstens wat lager, waardoor er enigszins sprake zou moeten zijn van minder acute gezondheidsproblemen, maar dit heeft geen gevolgen voor de chronische gezondheidsklachten en de schade aan materialen en gewassen. Als ook andere oorzaken een rol spelen, dan dienen deze te worden geanalyseerd en moet er naar meer kostenbesparende manieren worden gezocht om de uitstoot van VOS en NOx te verminderen.

4. Specifieke opmerkingen

4.1. Het EESC bracht in mei 1997 over dit onderwerp voor het laatst advies uit. Het kon zich toen in grote lijnen vinden in het Commissievoorstel, maar vroeg zich af of de maatregelen ter verbetering van de luchtkwaliteit aan een globale evaluatie waren onderworpen en of het voorstel gerechtvaardigd was t.o.v. de kosten (met name de sociale) en baten ervan. Deze opmerkingen lijken ook nu op hun plaats.

4.2. Het EESC is verheugd dat via het CAFE-programma ("Clean Air For Europe") aan een globale evaluatie invulling zal worden gegeven en dat in het kader van dit programma een nieuwe gegevensbank voor kosten/baten-analyses ten aanzien van vraagstukken die verband houden met de luchtkwaliteit zal worden opgezet. Het is in het bijzonder te spreken over twee fragmenten uit de overeenkomst inzake de ontwikkeling van deze gegevensbank:

- de in de kosten/baten-analyses toegepaste werkwijze dient transparant te zijn;

- de bevindingen dienen van hoge kwaliteit te zijn en voldoende waarde te hebben zodat Europese betrokkenen de uitkomsten van de analyses met een gerust hart kunnen aanvaarden en kunnen gebruiken voor in beleidskwesties te maken afwegingen.

4.3. In dit opzicht bevat het huidige voorstel een aantal zwakke plekken. In de Decopaint-studie worden namelijk lineaire verbanden verondersteld tussen VOS-uitstoot, ozonvorming en de kosten hiervan, maar het is bekend dat dergelijke veronderstellingen onjuist zijn en kunnen leiden tot maatregelen die de gezondheid van de mensen niet beter beschermen.

4.4. In de BeTa-gegevensbank, die wordt gebruikt voor het meten van externe kosten en baten, wordt er specifiek voor gewaarschuwd de bank niet te gebruiken als er sprake is van ozonvorming, vanwege de complexe reacties die zich hierbij voordoen. Ook in recente studies van regeringen van EU-lidstaten wordt hierop gewezen.

4.5. Het EESC kan zich niet vinden in het in de Decopaint-studie geformuleerde standpunt dat men kleine bedrijven, vooral in Europese regio's die toch al te kampen hebben met een hoge werkloosheid, failliet laat gaan zonder dat andere maatregelen worden overwogen. Ook is het erop tegen dat consumenten zouden worden gedwongen bepaalde producten te kopen, terwijl zij reeds lieten blijken de betreffende producten niet te willen hebben omdat die niet aan hun eisen voldoen.

4.6. Het baart het EESC zorgen dat geen aandacht is besteed aan de behoeften van de sector "onroerend erfgoed". In deze sector zijn voor openbare en particuliere gebouwen beschermende decoratieve verven nodig die zoveel mogelijk met de vroeger gebruikte producten overeenkomen. Vaak hebben regeringen of lokale overheden hiervoor bijzondere specificaties vastgelegd, waarvoor slechts enkele kleine en middelgrote ondernemingen in aanmerking komen. Met het huidige voorstel zouden die bedrijven uit die markt worden gestoten. Tevens is met enige bezorgdheid de vraag gesteld of in de toekomst de specifieke "traditionele" verven die nodig zijn voor de restauratie van "oldtimer"-auto's en andere verzamelobjecten, nog wel kunnen worden geleverd.

4.7. Het EESC is er tegen dat het gebruik van alkydharsen in verven op basis van oplosmiddelen moet worden afgebouwd en er hiervoor in de plaats alternatieve, nog te ontwikkelen producten moeten komen. Dit brengt bovendien met zich mee dat geen natuurlijke oliën, maar nieuwe uit aardolie gevormde chemicaliën als grondstof gebruikt moeten gaan worden, wat in tegenspraak is met elders geformuleerde doelstellingen. Het betreft hier aanzienlijke hoeveelheden: voor de productie van alkydharsen is ongeveer 200 kiloton sojaolie nodig.

4.8. Het EESC vindt het zeer verontrustend dat voor decoratief houtwerk nog geen grenswaarde is vastgesteld. De voorgestelde termijn om dit wel te doen is gelet op de behoeften van de markt, niet realistisch. Als oplossing dringt het EESC er bij de Commissie op aan te kiezen voor de grenswaarden die CEPE namens zijn leden en hun leveranciers heeft voorgesteld.

4.8.1. Met name zouden de in bijlage II-A, subcategorie d) genoemde grenswaarden voor verven op basis van oplosmiddelen (SG) in fase I en II respectievelijk 400 en 300 g/l moeten bedragen. De in deze subcategorie genoemde grenswaarden voor verven op waterbasis (WG) hoeven niet te worden gewijzigd.

4.8.2. Daarnaast stelt het EESC - alleen voor fase II - nog enkele kleine wijzigingen voor: subcategorie c), verven op basis van oplosmiddelen: 450 g/l; subcategorie g), verven op waterbasis: 50 g/l; subcategorie h), verven op waterbasis: 50 g/l; en subcategorie i), verven op basis van oplosmiddelen: 600 g/l.

4.8.3. Volgens de gegevens van de Commissie zouden bovenstaande wijzigingen leiden tot 14 kiloton méér VOS-uitstoot dan met het huidige voorstel (dit is 0,1 % van de 14 miljoen ton VOS-uitstoot uit het referentiejaar 1990; zie parr. 1.2 en 2.2).

4.8.4. Het EESC dringt er daarom bij de Commissie op aan opnieuw met de verffabrikanten te gaan praten en met hen te gaan zoeken naar kostenbesparende oplossingen waarmee de genoemde meeruitstoot tegen 2010 teniet kan worden gedaan.

4.9. De beschrijvingen van de producten en sectoren bevatten enkele onjuistheden. Wil de richtlijn doeltreffend en uniform worden toegepast, dan dienen die te worden verbeterd. Aangezien genoemde beschrijvingen uiterlijk in 2010 op de behoeften van de markt moeten aansluiten, zouden zowel de regelgevende instanties als de fabrikanten en de consumenten baat hebben bij deze correcties. Als de door het EESC voorgestelde gewijzigde grenswaarden voor verven op basis van oplosmiddelen in subcategorie d) worden goedgekeurd, dan is een herevaluatie in 2006 niet langer noodzakelijk en kunnen bijgevolg considerans 9 en artikel 9 uit de richtlijn worden geschrapt.

4.10. Voor de sector die zich bezighoudt met het overspuiten van voertuigen gelden momenteel twee richtlijnen, die min of meer hetzelfde toepassingsgebied hebben. Er zou de voorkeur aan moeten worden gegeven deze sector volledig onder de bepalingen uit het huidige voorstel te brengen, waarbij definities en formuleringen dienovereenkomstig dienen te worden aangepast.

4.11. Als het voorstel volgens de in het voorafgaande gemaakte opmerkingen wordt aangepast en de grenswaarden voor het VOS-gehalte in beitsen voor houtwerk iets wordt bijgesteld, dan heeft dit minimale gevolgen voor de VOS-uitstoot en zou de bezorgdheid over de werkgelegenheid in een aantal lidstaten voor een groot deel kunnen worden weggenomen.

4.11.1. Meer specifiek zouden de in bijlage II-A, subcategorie e) genoemde grenswaarden voor verven op waterbasis (WG) en verven op basis van oplosmiddelen (SG) in fase I en II respectievelijk 150 en 130 g/l, en 550 en 450 g/l moeten bedragen.

4.11.2. Het EESC vindt het niet nodig de overige in bijlage II genoemde grenswaarden te wijzigen, wat betekent dat 46 van de 55 voorgestelde grenswaarden dezelfde kunnen blijven.

4.12. Het EESC is het ermee eens dat een minimumdrempel voor de waarde van menselijk leven essentieel is bij het ramen van kosten en baten en bij het vaststellen van beleidsprioriteiten. Deze waarde zou voor iedereen die bij het regelgevingsproces is betrokken, transparant moeten zijn en uniform in alle intern en extern uitgevoerde studies moeten worden gebruikt.

4.13. Ten slotte wil het EESC benadrukken dat het voorstander is van een op kennis gebaseerde aanpak bij het vaststellen van wetgeving. Het moedigt de Commissie aan in de lidstaten meer relevante gegevens te verzamelen, waaronder primaire indicatoren t.a.v. volksgezondheid en schade aan gewassen, zodat de maatregelen het gewenste effect hebben. Bovendien zou nauwgezet verslag moeten worden uitgebracht van de door elke lidstaat apart geboekte vooruitgang ten aanzien van onder bestaande wetgeving vastgestelde streefwaarden voor uitstootvermindering.

Brussel, 18 juni 2003.

De voorzitter

van het Europees Economisch en Sociaal Comité

R. Briesch