VERSLAG VAN DE COMMISSIE

Nederland



Verslag opgesteld in overeenstemming met artikel 126, lid 3, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie

1. Inleiding

Op 20 maart 2020 heeft de Commissie een mededeling aangenomen over de activering van de algemene ontsnappingsclausule van het stabiliteits- en groeipact. De clausule, die in artikel 5, lid 1, artikel 6, lid 3, artikel 9, lid 1, en artikel 10, lid 3, van Verordening (EG) nr. 1466/97 en artikel 3, lid 5, en artikel 5, lid 2, van Verordening (EG) nr. 1467/97 is neergelegd, vergemakkelijkt de coördinatie van het begrotingsbeleid in tijden van ernstige economische neergang. In haar mededeling heeft de Commissie de Raad haar standpunt meegedeeld dat, gezien de verwachte ernstige economische neergang ten gevolge van de COVID-19-uitbraak, de huidige omstandigheden de activering van de clausule toelaten. Op 23 maart 2020 hebben de ministers van Financiën van de lidstaten ingestemd met de beoordeling van de Commissie. De activering van de algemene ontsnappingsclausule maakt het mogelijk tijdelijk af te wijken van het aanpassingstraject in de richting van de middellangetermijndoelstelling voor de begroting, mits de houdbaarheid van de begroting op middellange termijn daardoor niet in gevaar komt. Voor het corrigerende deel kan de Raad ook, op grond van een aanbeveling van de Commissie, een herzien begrotingstraject vaststellen. De algemene ontsnappingsclausule schorst de procedures van het stabiliteits- en groeipact niet. De clausule maakt het voor de lidstaten mogelijk af te wijken van de budgettaire vereisten die normaal gesproken van toepassing zouden zijn, terwijl de Commissie en de Raad in staat worden gesteld om de nodige beleidsmaatregelen op het gebied van beleidscoördinatie binnen het kader van het pact te nemen.

Uit gegevens waarvan de Nederlandse autoriteiten op 31 maart 2020 kennisgeving hebben gedaan en die vervolgens door Eurostat zijn gevalideerd, blijkt dat het overheidsoverschot in Nederland in 2019 1,7 % van het bbp bedroeg, terwijl de bruto-overheidsschuld 48,6 % van het bbp beliep. In de Nederlandse Voorjaarsnota voorziet het kabinet in 2020 een tekort van 11,8 % van het bbp en een schuld van 65,2 % van het bbp. Voorts wordt in de voorjaarsprognoses 2020 van de Commissie uitgegaan van een tekort van 6,3 % van het bbp in 2020 en van een schuld van 62,1 % van het bbp.

Het voor 2020 voorziene tekort wijst op het eerste gezicht op het bestaan van een buitensporig tekort in de zin van het stabiliteits- en groeipact.

Tegen deze achtergrond heeft de Commissie derhalve dit verslag opgesteld, waarin de naleving door Nederland van het tekortcriterium van het Verdrag wordt geanalyseerd. Het schuldcriterium kan worden geacht te zijn nageleefd aangezien de schuldquote in 2019 onder de in het Verdrag vastgelegde referentiewaarde van 60 % van het bbp ligt. In dit verslag is met alle relevante factoren rekening gehouden, en is terdege rekening gehouden met de grote economische schok als gevolg van de COVID-19-pandemie.

Tabel 1. Overheidstekort en -schuld (% van het bbp)

2016 2017 2018 2019 2020 COM 2021 COM Tekortcriterium Overheidssaldo 0,0 1,3 1,4 1,7 -6,3 -3,5 Schuldcriterium Bruto-overheidsschuld 61,9 56,9 52,4 48,6 62,1 57,6

Bron: voorjaarsprognoses 2020 van de Commissie.

2.Tekortcriterium

Het door de Nederlandse autoriteiten op 29 april 2020 ingediende stabiliteitsprogramma voorziet een overschot van 1,1 % van het bbp in 2020. De budgettaire projectie is gebaseerd op een macro-economisch scenario waarin op een bbp-groei van 1,4 % in 2020 wordt gerekend en dat niet langer als realistisch kan worden beschouwd. Op 24 april heeft het Nederlandse ministerie van Financiën echter een begrotingsnota aan de Tweede Kamer aangeboden, waarin wordt uitgegaan van een tekort van 11,8 % van het bbp in 2020, boven en niet dicht bij de in het Verdrag vastgelegde referentiewaarde van 3 % van het bbp.

De voorziene overschrijding van de referentiewaarde van het Verdrag in 2020 is uitzonderlijk, omdat deze het gevolg is van een ernstige economische neergang. Rekening houdend met de impact van de COVID-19-pandemie op de Nederlandse economie wordt in de voorjaarsprognoses 2020 van de Commissie uitgegaan van een krimp van het reële bbp in 2020 met 6,8 %.

De voorziene overschrijding van de referentiewaarde van het Verdrag zou volgens de voorjaarsprognoses 2020 van de Commissie niet tijdelijk zijn: voorspeld wordt dat het overheidstekort in 2021 boven 3 % van het bbp zal blijven.

Kortom, het voor 2020 voorziene tekort ligt boven en niet dicht bij de in het Verdrag vastgelegde referentiewaarde van 3 % van het bbp. De voorziene overschrijding wordt als uitzonderlijk maar niet als tijdelijk in de zin van het Verdrag en het stabiliteits- en groeipact beschouwd. De analyse wijst er dus op dat op het eerste gezicht niet aan het tekortcriterium in het kader van het Verdrag en Verordening (EG) nr. 1467/97 is voldaan.