NL Publicatieblad van de Europese Unie C 299/29

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de rol van de vrouw als drijvende kracht achter een ontwikkelings- en innovatiemodel voor de landbouw en de plattelandsgebieden (initiatiefadvies)

2012/C 299/06

Rapporteur: Daniela RONDINELLI

Het Europees Economisch en Sociaal Comité (hierna: EESC) heeft op 19 januari 2012 besloten om overeenkomstig artikel 29, lid 2, van zijn reglement van orde een initiatiefadvies op te stellen over het thema:

De rol van de vrouw als drijvende kracht achter een ontwikkelings- en innovatiemodel voor de landbouw en de plattelandsgebieden.

De afdeling Landbouw, Plattelandsontwikkeling, Milieu, die met de voorbereidende werkzaamheden was belast, heeft haar advies op 26 juni 2012 goedgekeurd.

Het EESC heeft tijdens zijn op 11 en 12 juli 2012 gehouden 482e zitting (vergadering van 12 juli) onderstaand advies met 204 stemmen vóór en 5 stemmen tegen, bij 3 onthoudingen, goedgekeurd.

1. Conclusies en aanbevelingen

1.1 Het potentieel van vrouwen die in landbouw- en plattelandsgebieden werken en/of een onderneming leiden, moet worden geanalyseerd, in kaart gebracht en in alle beleidslijnen van de Unie worden opgewaardeerd. Dit potentieel mag voorts geenszins door het beleid worden benadeeld. Een en ander is noodzakelijk om vrouwen in staat te stellen aan ontwikkeling en innovatie mee te werken en de hele sector te helpen de crisis te boven te komen.

1.2 Gelijke behandeling, gelijke kansen en acties ter bevordering van de arbeidsvoorwaarden voor vrouwen moeten in de hele wetgeving en de programma's van de EU worden gewaarborgd via een effectieve gender mainstreaming, door de procedures voor toegang tot financiële middelen te vereenvoudigen en regelmatig toe te zien op de geboekte resultaten.

1.3 Vrouwen moeten betrokken worden bij de ontwikkelingsplannen voor de sector op lokaal en regionaal niveau. Zij moeten met het oog daarop in staat worden gesteld deel te nemen, behoeften en ervaringen uit te wisselen en projecten op te zetten (capacity building).

1.4 Universiteiten en onderzoekscentra moeten met de betrokken vrouwen samenwerken om mogelijkheden en behoeften te analyseren, opleidings- en technologische instrumenten aan te reiken om de ontwikkeling van door vrouwen geleide ondernemingen te ondersteunen, alsook de kwaliteit van het werk en het leven van vrouwen die in de landbouw actief zijn, te verbeteren.

1.5 ICT (1) zijn van cruciaal belang om activiteiten van vrouwen in de landbouw te ontwikkelen en te verbeteren, op voorwaarde dat zij efficiënt zijn, goed over het grondgebied verspreid en toegankelijk zijn, alsook betaalbaar zijn (breedband). Een en ander kan ook banen voor ICT-technici creëren.

1.6 De door gedegen ICT ondersteunde totstandbrenging van vrouwennetwerken zorgt voor de ontwikkeling van contacten, bevordert participatie, relaties en de uitwisseling van goede praktijken met vrouwen in de EU en in kandidaat-lidstaten en derde landen, hetgeen de internationale samenwerking en de handel alleen maar ten goede kan komen.

1.7 De opleiding moet afgestemd zijn op de behoeften en de mogelijkheden van de betrokken vrouwen. Innovatieve vormen van voorlichting kunnen aan de keuze van de vrouwen zelf worden overgelaten (discussiegroepen en zelfopleiding, krantenartikels, voorlichtingsacties in opleidingsinstellingen, enz.).

1.8 Om vrouwen in staat te stellen zich te organiseren, te participeren en hun mogelijkheden te ontplooien, zijn doeltreffende, toegankelijke en flexibele diensten nodig waardoor zij minder tijd aan hun zorgtaken behoeven te besteden. Dit geldt zowel voor de gezondheidszorg, vervoer, krediet, distributie, marketing en zorg voor ouderen en kinderen, als voor sociale zekerheid om voorzieningen te creëren voor vrouwen die anders nergens voor in aanmerking komen. Ook in dit geval wordt in de betrokken diensten indirect werkgelegenheid gecreëerd.

1.9 Alle EU-lidstaten zouden ervoor moeten ijveren dat er juridische erkenning komt voor de meewerkende echtgeno(o)t(e)/partner zodat ook zij sociale zekerheid en gezondheidszorg kunnen genieten. Het zou een goede zaak zijn om op EU-niveau een regelgevend kader voor een gezamenlijk recht uit te werken, eventueel via een statuut voor vrouwen in de landbouw en in rurale gebieden.

1.10 Vrouwen kunnen bijdragen aan de duurzaamheid van de landbouw en het grondgebied indien zij over de nodige kennis- en technologische instrumenten kunnen beschikken (groene technologieën, doeltreffend beheer en gebruik van hulpbronnen, productie van schone energie). Om dergelijke innovatieve en duurzame bedrijven op te zetten moet er een fast track komen die de toegang tot financiële middelen vereenvoudigt (met name onder de 2e GLB-pijler).

1.11 Vrouwen kunnen de drijvende kracht zijn achter een opleving van de ambachtelijke sector, kwaliteitsvolle en biologische traditionele producten, mede door intensievere interactie tussen (vrouwelijke) producenten en (vrouwelijke) consumenten, die moet worden onderzocht en opgewaardeerd (zoals in het geval van "korte ketens").

1.12 De GLB-hervorming en de maatregelen voor plattelandsontwikkeling moeten erop gericht zijn werkgelegenheid en activiteiten van vrouwen te stimuleren, met name via thematische programma's die alleen voor vrouwen bestemd zijn (2e pijler).

1.13 Lidstaten, regio's, lokale besturen en sociale partners zijn samen verantwoordelijk voor de bevordering van het potentieel van vrouwen die in de landbouw of in plattelandsgebieden actief zijn. Zij moeten in dit verband een omgeving garanderen waar de wet wordt nageleefd en een passend wettelijk kader ten uitvoer leggen, dat ook binnen hun eigen structuren de beginselen van gelijke kansen en gelijke vertegenwoordiging van mannen en vrouwen verzekert. Voorbeelden in lidstaten die navolging verdienen, moeten als prikkel dienen om ervoor te zorgen dat vrouwen, zoals het Europees Parlement ook heeft gevraagd, naar behoren worden vertegenwoordigd in alle politieke, economische en sociale gremia van de landbouwsector en de plattelandsgebieden.

2. Het aan te boren potentieel

2.1 Het potentieel dat vrouwen in de landbouw en in plattelandsgebieden vertegenwoordigen, is ondergewaardeerd. In het GLB-verslag van 2010 (2) wordt alleen in de Eurostat-statistieken naar vrouwen verwezen en in het verslag over de plattelandsontwikkeling van 2010 wordt slechts terloops gewag gemaakt van het verschil in arbeidsparticipatie tussen mannen (76 %) en vrouwen (62 %) (3). Ook in het interessante besluit van de Raad van 20 februari 2006 inzake communautaire strategische richtsnoeren voor plattelandsontwikkeling (4) worden vrouwen alleen vermeld om te wijzen op de noodzaak hun toegang tot de arbeidsmarkt te bevorderen.

2.2 Het Europees Parlement somt in zijn resolutie van 2011 over de rol van de vrouwen in de landbouw en in plattelandsgebieden (5) daarentegen nauwgezet de belangrijkste problemen op waarmee vrouwen geconfronteerd worden en reikt ook enkele strategische richtsnoeren aan om hen op sociaal en economisch gebied te ondersteunen. Het EESC kan zich vinden in de analyse van het EP en onderschrijft de conclusies ervan die overigens aansluiten bij een aantal van zijn eerdere adviezen (6).

2.3 Het EESC is ingenomen met het Commissievoorstel voor een verordening met gemeenschappelijke bepalingen voor de structuurfondsen en met de werkdocumenten van de Commissiediensten (7) die erbij aansluiten, zoals de Mededeling over het Europees Innovatiepartnerschap voor de landbouw (8). Deze teksten bevatten interessante elementen die doen hopen op meer institutionele aandacht voor gendervraagstukken en op daaruit volgende passende besluiten van de Raad.

2.4 Het EESC spreekt zonder meer zijn waardering uit voor de activiteiten van organisaties van plattelandsvrouwen en vergelijkbare netwerken in een aantal lidstaten. Het gaat om organisaties die deels los van en deels als onderdeel van landbouworganisaties functioneren. Ook zijn er organisaties van plattelandsjongeren die blijk geven van een opmerkelijke inzet voor de gelijke behandeling van vrouwen en mannen. Daardoor worden veel vrouwen in het zadel geholpen en gemotiveerd om hun ondernemers-, sociaal, beroepsmatig en politiek engagement onverminderd voort te zetten. De vorderingen die tot dusverre zijn gemaakt, bijvoorbeeld als het gaat om de sociale voorzieningen voor landbouwersgezinnen, zijn grotendeels aan vrouwen te danken. In sommige landbouworganisaties – waar mannen van oudsher de boventoon voeren – zijn vrouwen thans erg actief en invloedrijk (9). Voorbeelden in die zin zouden in alle lidstaten navolging moeten krijgen.

2.5 Aansluitend bij de genoemde documenten wordt in dit advies beoogd een aantal criteria en maatregelen te identificeren die vrouwen kunnen helpen hun potentieel als werknemers en ondernemers te ontplooien en daarbij een innovatieve rol te spelen met het oog op duurzame ontwikkeling en kwaliteitsvolle werkgelegenheid. Door kansen en behoeften op het gebied van werkgelegenheid en vrouwelijk ondernemerschap in de landbouw en in plattelandsgebieden beter in kaart te brengen, kan de productie worden verbeterd en gekwalificeerd, kan ze strategisch worden ontwikkeld en gediversifieerd en kan voor meer samenhang worden gezorgd tussen het GLB en de beleidsmaatregelen inzake plattelandsontwikkeling en territoriale samenhang.

3. Gegevens en referentiecriteria

3.1 De opeenvolgende GLB-hervormingen hebben de grenzen tussen de begrippen landbouweconomie, plattelandseconomie en beheer/opwaardering van het grondgebied vervaagd. In die zin gaat het dan ook om een ruimer gebied (10) waarbinnen de problemen van vrouwen moeten worden geanalyseerd. Tegelijk is het ook des te meer zaak over precieze, opgesplitste en kwalitatieve data te beschikken en de reeds door Eurostat verrichte inspanningen ter zake te intensiveren. In de EP-resolutie van 2011 wordt ervan uitgegaan dat 26,7 miljoen mensen "regelmatig in de landbouw werkzaam zijn", waarvan 42 % (d.i. 11,2 miljoen) vrouwen zijn. Hierbij is rekening gehouden met alle landbouw- en plattelandsactiviteiten waarbij mensen een of ander werk verrichten (dat echter vaak niet hun enige of belangrijkste bezigheid is). Eurostat daarentegen meet de werkgelegenheid in de landbouw op AWU-basis (Annual Working Units), waardoor het totale aantal mannen en vrouwen dat in welke hoedanigheid ook in de sector werkzaam is, in 2010 slechts op 11,1 miljoen komt (voor werkzaamheden in de landbouw, de bosbouw, de jacht en de visvangst) en het aantal vrouwen daarin bijgevolg op slechts ca. 4,7 miljoen (11).

3.2 Deze verwijzing naar de statistische methodologie maakt duidelijk dat het daarbij niet zozeer gaat om kwantitatieve gegevens als wel om de strategische slagkracht van de landbouw- en plattelandssector in interactie met het stedelijke en voorstedelijke milieu en de duurzame ontwikkeling ervan (op milieu- en sociaal gebied). De situatie van vrouwen in de landbouw en in plattelandsgebieden zal dus vanuit een dubbel oogpunt worden bekeken: enerzijds in samenhang met de hoge productiestandaarden van de Europese landbouw, en anderzijds met betrekking tot het potentieel dat vrouwen vertegenwoordigen en dat kan worden aangeboord met beperkte middelen die evenwel op doeltreffende en gerichte wijze moeten worden aangewend. Daarbij mag niet worden vergeten dat we ons nog steeds in een ernstige crisis bevinden die problemen – maar ook kansen – met zich meebrengt voor vrouwen die leven en werken in landbouw- en plattelandsgebieden.

4. De landbouw- en plattelandseconomie en de gevolgen van de crisis

4.1 Uit recente onderzoeken van de situatie blijkt dat na een daling van de productie en de werkgelegenheid ten gevolge van een vermindering van de consumptie en de uitvoer, de landbouw- en plattelandssector opnieuw groeit, met een stijging van de betreffende inkomsten tot gevolg. Met name op de interne markt wordt zonder meer belang gehecht aan kwaliteit en duurzaamheid. Zo vinden consumenten het steeds belangrijker lokale en/of biologische producten te kopen (0-kilometerdistributie of korte ketens (12)).

4.2 Op werkgelegenheidsgebied zijn van 2007 tot 2008 ca. 900 000 arbeidsplaatsen in de landbouw verloren gegaan, terwijl dit er voor de periode 2008-2009 op AWU-basis 200 000 waren (13). De negatieve werkgelegenheidstendens zou dus kunnen worden toegeschreven aan het feit dat minder mensen aan de slag zijn ten gevolge van rationaliseringen binnen bedrijven, waarbij ongeschoolde arbeidskrachten werden gereduceerd ten voordele van meer gespecialiseerde werknemers.

4.3 Ondanks de hoopgevende feiten is de crisis geenszins voorbij en is de situatie van vrouwen evenmin verbeterd. Bij een groot deel van de landbouwproductie wordt nog steeds op een informele manier gebruik gemaakt van vrouwelijke arbeidskrachten, die reeds sterk benadeeld worden in zowel voltijdse (26 % vrouwen tegen 52 % mannen) als deeltijdse (9,7 % mannen tegen 11,8 % vrouwen) banen (14). Voorts is er ook de seizoenarbeid (die werk biedt aan een zeer groot aantal mensen, terwijl het aantal werknemers met een overeenkomst voor onbepaalde duur beperkt is), en informeel en illegaal werk, dat een grote onzichtbare en problematische zone vormt, die niet in cijfers kan worden gevat. Hiertegen zou moeten worden opgetreden door stimulansen te geven om zwart werk aan de oppervlakte te brengen en, zo mogelijk, een vast statuut aan door vrouwen verrichte arbeid te geven.

4.3.1 Erg zorgwekkend is de situatie van migrantenvrouwen (zowel intra- als extracommunautaire migranten) aan wie vaak de meest elementaire rechten ontzegd worden, te beginnen met hun salarissen die met vertraging worden uitbetaald, of op een onverantwoorde en niet te rechtvaardigen manier verlaagd worden. Deze toestand is nog verslechterd sinds het uitbreken van de crisis en kan niet worden toegeschreven aan de moeilijkheden die kleine landbouw- en verwerkende bedrijven ondervinden om kredieten te krijgen. Tal van vrouwelijke werknemers zijn naar hun land van oorsprong moeten terugkeren zonder dat ze werden uitbetaald; anderen werden overgeleverd aan de genade van uitbuiters, criminelen of mensenhandelaars die in een aantal EU-landen helaas nog niet strafrechtelijk kunnen worden vervolgd.

4.3.2 De territoriale spreiding van de landbouwbedrijven en de beperkte omvang van vele onder hen maken dat moeilijk toezicht kan worden uitgeoefend op de correctheid van de arbeidsverhoudingen. Hoe dan ook kan een aanzet worden gegeven tot bestrijding van onregelmatigheden en criminaliteit en kunnen rechten en veiligheid voor allen worden verzekerd als lokale besturen, samen met sociale partners en middenveldorganisaties, een en ander nauwlettend in het oog houden.

5. Verbetering van levens- en werkomstandigheden van vrouwen in landbouw- en plattelandsgebieden

5.1 De kwalitatieve dimensie van de landbouwproductie is een belangrijk aspect van het werk van vrouwen die fungeren als producenten, meewerkende echtgenotes/partners, consumenten of als behoeders van tradities, creativiteit en authentieke gedragspatronen. Om dit aspect recht te doen moeten op lokaal niveau gecoördineerde keuzes worden gemaakt.

5.2 Met het oog op ontwikkeling en toepassing van geavanceerde productietechnieken, onderzoek, beroepsoriëntatie en opleiding moeten onderzoekscentra en universiteiten met landbouw- en plattelandsgebieden in interactie treden en de behoeften van vrouwen, alsook de analyse van hun potentieel in hun studieprogramma's meenemen.

5.3 Vaak wordt gedacht dat elk probleem op het gebied van kwalitatieve verbetering en bevordering van het concurrentievermogen kan worden verholpen door een bepaalde opleiding aan te bieden. Dit kan leiden tot een kwantitatieve maar geenszins kwalitatieve of gerichte uitbreiding van het opleidingenaanbod, dat vaak niet adequaat is afgestemd op de concrete behoeften van de economie of van de betrokken sociale actoren, en evenmin op participatieve strategieën voor duurzame ontwikkeling. Groei in de landbouw en in plattelandsgebieden vergt goed voorbereide vrouwelijke werknemers en ondernemers. Opleiding alleen kan echter niet onmiddellijk een verbetering van werk, activiteiten en leven bewerkstelligen als structuren en diensten blijven ontbreken en als er geen duurzame en kwaliteitsvolle banen worden gecreëerd.

6. Analyse van behoeften en mogelijkheden op lokaal niveau

6.1 Elke maatregel inzake opleiding, dienstverlening of rationalisering moet uitgaan van een analyse van de concrete omstandigheden en de beschikbare vaardigheden van vrouwen die in de landbouw en in plattelandsgebieden leven en werken. Er moet dus een nauwgezette analyse worden gemaakt van de lokale situatie, de mogelijkheden en de verwachtingen, waarbij de betrokken vrouwen actief moeten worden betrokken. Participatie staat voor een dynamiek die de verantwoordelijkheid van nationale, regionale en lokale overheden maar ook sociale en beroepsorganisaties stimuleert. Het totale potentieel van een grondgebied kan worden vergroot als ook het potentieel van de vrouwen die er wonen, wordt benut. Gerichte en doeltreffende programma's om innovatie, ondernemerschap en werkgelegenheid voor vrouwen te ontwikkelen kunnen leiden tot nieuwe banen (met name voor jongeren) waardoor de ontvolkingstendens op het platteland een halt kan worden toegeroepen of zelfs kan worden omgebogen.

6.1.1 Universiteiten en lokale gemeenschappen moeten interageren bij het analyseren van dit potentieel. Onderzoekscentra moeten betrokken worden bij de uitstippeling en de evaluatie van de ontwikkelingsplannen. Daarbij is het zaak met behulp van geavanceerde en toegankelijke ICT te zorgen voor doeltreffende verbindingen tussen universiteiten en vrouwen, teneinde nauwgezet onderzoek uit te voeren en het aan de praktijk te toetsen (15).

6.1.2 De plattelandsontwikkelingsplannen zouden specifieke opleidingsacties moeten bevatten die gericht zijn op vrouwelijke werknemers, meewerkende echtgenotes/partners en ondernemers, waarbij gebruik wordt gemaakt van hun capaciteit om zich aan te passen, te innoveren, en kennis en gedragspatronen over te dragen. Vrouwen die een opleiding hebben genoten, zouden moeten worden aangemoedigd deze kennis door te geven aan anderen via formele instrumenten (coöperaties, participatieve besluitvormingsstructuren op lokaal niveau, actiegroepen in het kader van plattelandsontwikkeling, enz.) en informele instrumenten (discussiegroepen en zelfopleiding, acties in onderwijsinstellingen, radio- en televisie-uitzendingen, geschreven pers, sociale ondernemingen, enz.). Een en ander moet niet alleen met financiële middelen worden aangemoedigd maar ook door tijd beschikbaar te stellen aan vrouwen, via goede lokale voorzieningen en dienstverlening (tijdskrediet, kinderopvang, doeltreffend en gratis vervoer (16), tijdelijke vervanging bij zorgtaken, kinderdagverblijven op de boerderij, enz.).

6.2 Doeltreffende, snelle en goedkope internettoegang (breedband) is een conditio sine qua non, aangezien in sommige EU-landen minder dan 60 % van de woningen een internetverbinding heeft. Een ruimer ICT-gebruik kan ook het leren op afstand en de communicatie tussen ver verwijderde gesprekspartners bevorderen en vormt een stimulans om met vrouwen in de landbouw- en plattelandssector van andere landen in contact te treden. Tevens wordt aldus belangstelling gewekt voor het leren van talen en het uitwisselen van ervaringen.

6.2.1 Voorts bevorderen ICT de totstandbrenging van netwerken van vrouwelijke ondernemers, meewerkende echtgenotes/partners en werknemers. Gestimuleerd door de aanwezigheid van migrantenvrouwen van buiten de Unie, kunnen zij aldus communiceren en interageren met vrouwen uit kandidaat-landstaten en derde landen. Een en ander kan leiden tot een vruchtbare uitwisseling van ervaringen, een betere ontwikkelingssamenwerking en zelfs een betere commerciële integratie, hetgeen kan bijdragen aan een oplossing voor het voedselprobleem op wereldschaal.

6.3 De gezondheid van vrouwen in een landbouw- en plattelandsmilieu is een prioriteit. Met doeltreffende zorgdiensten – ook via structuren voor telegeneeskunde en telediagnoses – en kwaliteitsvolle medische hulpmiddelen moet gezorgd worden voor monitoring van de gezondheid, de veiligheid en de beroepsziekten op de werkplek. Dit kan tevens arbeidsplaatsen opleveren voor gespecialiseerd personeel. Dergelijke diensten (met name i.v.m. reproductieve gezondheid en gynaecologische controles) zouden gratis moeten zijn of de kosten zouden in ieder geval steeds afgestemd moeten zijn op het inkomen en de gezinslasten. Belangrijk is het grote aantal oudere vrouwen niet uit het oog te verliezen: in sommige landen waar landbouw en platteland een grote rol spelen is de levensverwachting van vrouwen veel langer dan die van mannen. Boven de 60 jaar zijn de vrouwen dan ook in de meerderheid (17). Voor deze vrouwen moeten er medische, zorg- en begeleidende diensten voorhanden zijn, al was het maar om jongere vrouwen niet te verplichten nog meer gezinslasten op zich te nemen.

6.4 De situatie van meewerkende echtgenotes/partners wordt nog steeds in de verschillende landen zeer uiteenlopend behandeld. Formeel worden de betrokkenen niet erkend als werknemers hoewel ze intensief in de sector werkzaam zijn, en blijven ze in sommige lidstaten verstoken van gezondheidszorg en pensioenuitkeringen (behalve de basisvoorzieningen, in landen waar socialezekerheidsstelsels daarin voorzien). Er zijn instrumenten geboden om vrouwen een risicodekking te verzekeren, bv. via specifieke pensioenfondsen die door de sociale partners en territoriale overheden worden gestimuleerd. Het zou tevens een goede zaak zijn om standaarden vast te leggen voor een gezamenlijk recht, eventueel in het kader van een Europees statuut voor vrouwen in de landbouw en in rurale gebieden.

6.5 Als beheerders van het gezinshuishouden spelen vrouwen een prominente rol in rationeel energiegebruik en afvalverwerking. Gescheiden afvalinzameling en passende structuren voor composteren en verwerken (biomassa) gaan hand in hand met de doelstellingen van energiebesparing en ethisch verantwoorde cycli in de landbouw- en biologische productie, die in de praktijk op energiegebied zelfvoorzienend moet zijn. De toegang tot nieuwe groene technologieën voor de productie en het doeltreffende gebruik van hulpbronnen zou moeten worden bevorderd en er zouden in dit verband specifieke stimuli moeten komen voor bedrijven en activiteiten die door vrouwen worden gerund.

6.6 In tal van landen kunnen positieve ervaringen worden genoteerd m.b.t. initiatieven die groepen vrouwen hebben ontplooid op het gebied van het plattelandstoerisme, vaak via coöperaties en met uitstekende resultaten op het gebied van beheer. Gezien de stijgende belangstelling voor dit soort toerisme is het zaak de betreffende activiteiten in een netwerk op te nemen en goede praktijken te verspreiden.

6.7 Om aan duurzame ontwikkeling en de activiteiten van vrouwen (vaak op grondstukken van beperkte omvang) bij te dragen is een kwaliteitsvolle, functionele en flexibele distributie nodig: lokale distributiecoöperaties die met lage kosten werken, zouden de verkoop van typische producten van hoge kwaliteit tegen lagere prijzen kunnen bevorderen. Ook specifieke evenementen om dergelijke producten te promoten, zijn reeds nuttig gebleken.

6.8 Het is van belang ambachtelijke en typische producten die stilaan in de vergeethoek geraken, op te waarderen. Gerichte voorlichtings- en marketingacties kunnen de betreffende activiteiten en banen in stand helpen houden en daarmee een rem zetten op de uittocht van het platteland en het kwaliteitsverlies bij invoer van massaproducten. Er is dus doeltreffende interactie nodig tussen dienstverlening, technologie en passend vervoer dat de landbouw- en plattelandsgebieden moet verbinden met stedelijke afzetmarkten (18).

6.9 Om landbouw- en ambachtelijke bedrijven en coöperaties te kunnen oprichten, moet de toegang tot financiering worden verbeterd. Daartoe moet de verantwoordelijkheid van de traditionele banken (met name de lokale landbouwkrediet- en spaarkassen) worden gestimuleerd en moeten ook prioritair op vrouwen gerichte programma's voor microkrediet worden aangemoedigd.

7. EU-beleid en de rol van het maatschappelijk middenveld

7.1 In afwachting van de goedkeuring van het voorstel voor een verordening met gemeenschappelijke bepalingen voor de structuurfondsen (19) zij opgemerkt dat in de ELFPO-verordening wordt beklemtoond dat de middelen van het fonds moeten worden gebruikt om gelijke kansen voor mannen en vrouwen te bevorderen; tevens wordt voorzien in informatie en deelname van instanties die met de verwezenlijking van deze doelstelling belast zijn (20). De nieuwe gemeenschappelijke verordening zou kunnen worden versterkt door een fast track in te voeren voor vrouwen die bedrijven in de landbouw of in plattelandsgebieden, of innovatieve en duurzame ambachtelijke activiteiten in het leven willen roepen. Hiermee zouden de middenveldorganisaties die betrokken zijn bij het partnerschap waarnaar in artikel 6 van de genoemde verordening wordt verwezen, meer kracht worden bijgezet en zouden ze meer mogelijkheden krijgen om voorstellen te formuleren.

7.2 Wat betreft het voorstel voor een gemeenschappelijke fondsenverordening, waarover het EESC zich reeds eerder in een advies heeft uitgesproken (21), bevestigt het EESC zijn grote ongerustheid over de gevolgen die de macro-economische voorwaarden (art. 21) zouden kunnen hebben voor projecten i.v.m. de ontplooiing van initiatieven ten gunste van vrouwen. Het EESC zou graag zien dat middels een specifieke bepaling wordt vermeden dat de meest kansarmen, waaronder ook vrouwen, rechtstreeks of indirect door de maatregel worden getroffen.

7.3 Het hoopt dat de Commissie, naast de inspanningen die zij in de genoemde voorstellen reeds heeft geleverd, ook sneller inspeelt op de veranderingen en de behoeften van vrouwen en daarbij vooral vermijdt dat de programma's ter bevordering van de situatie van vrouwen in de landbouw en in plattelandsgebieden qua inhoud en methodes flexibiliteit ontberen.

7.4 Meer en betere participatie van vrouwen aan de ontwikkeling in de landbouw en in plattelandsgebieden moet ook systematisch worden geïntegreerd in de Europese programma's voor onderzoek en ontwikkeling, voor opleiding (via o.a. het Europees Sociaal Fonds) en voor mobiliteit van werknemers, alsook uiteraard in de tenuitvoerlegging van het beleid inzake economische, sociale en territoriale samenhang.

7.5 Regels, programma's en projecten i.v.m. de tenuitvoerlegging van de tweede pijler moeten in het kader van de GLB-monitoringprocedures regelmatig worden gecontroleerd, zodat wordt toegezien op de doeltreffendheid van de maatregelen voor gelijke kansen en het passende gebruik van hulpbronnen.

7.6 Ook moeten er in het kader van het beleid voor plattelandsontwikkeling thematische subprogramma's voor vrouwen komen en moeten de ervaringen die in het kader van Leader zijn opgedaan, terdege worden benut en verspreid.

7.7 Met het oog op de ontwikkeling van programma's waarin de benutting van het potentieel van vrouwen prioritair wordt gesteld, moet het lokale grondgebied – in fysiek, administratief en sociologisch opzicht – een voortrekkersrol spelen in dit participatieve proces. In eerste instantie zijn de organisaties van de sociale partners en het maatschappelijk middenveld samen verantwoordelijk voor de gemaakte keuzes en de tenuitvoerlegging ervan. Met het oog daarop moeten ze zich ook in staat tonen om op concrete en doeltreffende wijze de belangen van vrouwen te behartigen en hen op alle niveaus van de organisaties te integreren, met de nodige aandacht voor specifieke vrouwelijke capaciteitsopbouw.

7.7.1 Het EESC nodigt alle bij hem vertegenwoordigde organisaties uit de nodige aandacht te besteden aan vrouwen die in de landbouw en in plattelandsgebieden werken en leven, als spreekbuis te fungeren voor hun behoeften en ambities, en hen systematisch te integreren in de verschillende structuren van horizontaal en verticaal partnerschap.

Brussel, 12 juli 2012 De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité Staffan NILSSON

(1) Informatie- en communicatietechnologieën

(2) Landbouw in de EU - Statistische en economische informatie - verslag 2010, maart 2011.

(3) Blz. 146, tabel 3.5.1.4 van het genoemde verslag.

(4) Besluit 2006/144/EG van 20 februari 2006 (programmeringsperiode 2007-2013) - PB C 55 van 25.2.2006, blz. 20.

(5) TA(2011)0122.

(6) Zie o.m. volgende adviezen: CESE, PB C 256 van 27.1.2007, blz. 144-149, CESE, PB C 317 van 23.12.2009, blz. 49, CESE, PB C 347 van 18.12.2010, blz. 41, CESE, PB C 376 van 22.12.2011, CESE, PB C 143 van 22.05.2012, blz. 35-39, CESE, PB C 191 van 29.06.2012, blz. 116-129.

(7) COM(2011) 615 final/2 en werkdocument 61 final, delen 1 en 2.

(8) COM(2012) 79 final.

(9) Een voorbeeld daarvan is de Bond van Zweedse boeren die wordt aangevoerd door een als zodanig werkzame vrouwelijke landbouwer.

(10) 92 % van het Europese grondgebied wordt als platteland beschouwd; dit gebied huisvest ca. 56 % van de bevolking, die 45 % van de toegevoegde waarde van de EU produceert (gegevens vermeld in punt 2.1 van het genoemde besluit van de Raad).

(11) De Commissie bereidt thans een aantal verslagen en studies ter zake voor. Het EESC hoopt dat ze nog meer gespecificeerde kwalitatieve en opgesplitste gegevens zullen bevatten.

(12) Zie de conferentie Local agriculture and short food supply chains (Lokale landbouw en korte voedingsketens) te Brussel op 20 april 2012.

(13) Gegevens van Eurostat.

(14) GLB-verslag 2010, tabel 3.5.1.4 (http://ec.europa.eu/agriculture/agrista/2010/table_en/index.htm).

(15) Uitgebreide landbouw- en plattelandsgebieden beschikken niet over universitaire of onderzoeksstructuren. Een interessante verwijzing kan worden gemaakt naar de keuze die is gemaakt in Umeå, Zweden, om in een plattelandsgebied met een beperkte ontwikkeling een universiteit op te richten. Dit gebied werd nieuw leven ingeblazen toen het studie- en onderzoekscentrum op kruissnelheid is beginnen draaien.

(16) Uit deel 2 van het in voetnoot 7 reeds vermelde werkdocument van de Commissiediensten blijkt dat vrouwen meer gebruik maken van het openbaar vervoer dan mannen.

(17) In Litouwen leven vrouwen gemiddeld 11 jaar langer dan mannen, in Letland 10 jaar, in Polen, Roemenië en Slowakije 8 jaar, in Bulgarije, de Tsjechische Republiek, Portugal, Slovenië en Spanje 7 jaar.

(18) De situatie van de ambachtelijke sector op het platteland is uitvoerig uit de doeken gedaan in advies CESE, PB C 143 van 22.05.2012, blz. 35-39.

(19) COM(2011) 615 final/2

(20) Zie Richtlijn van de Raad 1698/2005 van 20 september 2005 (PB C 277 van 21.10.2005, blz. 1–40), Artikel 6(1)c); 62(1)b) en 76(2)a).final/2.

(21) Zie advies CESE, PB C 191 van 29.06.2012, blz. 30-37, met name par. 3.3.3