[pic] | COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN |

Brussel, 8.9.2008

COM(2008)542 definitief

VERSLAG VAN DE COMMISSIE AAN HET EUROPEES PARLEMENT EN DE RAAD

ZESDE VERSLAG OVER SITUATIE MET BETREKKING TOT HET BEHEER VAN RADIOACTIEVE AFVALSTOFFEN EN AFGEWERKTE KERNSPLIJTSTOF IN DE EUROPESE UNIE

SEC(2008)2416

VERSLAG VAN DE COMMISSIE AAN HET EUROPEES PARLEMENT EN DE RAAD

ZESDE VERSLAG OVER SITUATIE MET BETREKKING TOT HET BEHEER VAN RADIOACTIEVE AFVALSTOFFEN EN AFGEWERKTE KERNSPLIJTSTOF IN DE EUROPESE UNIE

1. INLEIDING

IN HAAR MEDEDELING VAN 10 JANUARI 2007 OVER "EEN ENERGIEBELEID VOOR EUROPA" [1] heeft de Commissie benadrukt dat nucleaire energie belangrijke vragen doet rijzen betreffende afval en dat de Gemeenschap in de toekomst werk dient te maken van nucleair afvalbeheer. Zoals uiteengezet in het nieuwe programma van indicatieve aard inzake kernenergie[2], dat een integrerend deel vormt van het pakket dat samen met de mededeling is ingediend, is afval in de eerste plaats een milieu- en gezondheidsprobleem. Als zodanig moet het beheer en de verwijdering van radioactief afval worden onderworpen aan hetzelfde nauwkeurige toezicht als alle projecten die een impact kunnen hebben op mens en milieu en moet de discussie vooral gaan over het toezicht op de daadwerkelijke invoering van de nationale plannen voor het beheer van radioactieve afvalstoffen door de lidstaten.

In zijn conclusies van 8 mei 2007 betreffende nucleaire veiligheid en veilig beheer van afgewerkte kernsplijtstof en radioactief afval heeft de Raad aangegeven dat er bij alle lidstaten van de EU op moet worden aangedrongen om een nationaal programma voor het veilig beheer van radioactief afval en afgewerkte splijtstof op te stellen dat van toepassing is op alle radioactief afval onder hun rechtsmacht en alle beheersstadia bestrijkt.

Uit dertig jaar onderzoek is duidelijk gebleken dat geologische opberging de veiligste en duurzaamste optie is voor het langetermijnbeheer van hoogradioactief afval en hoogradioactieve afgewerkte kernsplijtstof die rechtstreeks worden verwijderd; het toepassingsgericht onderzoek en de ontwikkeling moet echter worden voortgezet met betrekking tot de gebieden die geïdentificeerd zijn door de belangrijke organisaties van belanghebbenden op onderzoeksgebied en die gecoördineerd worden via het zevende kaderprogramma van Euratom.

In dit zesde verslag over de situatie met betrekking tot het beheer van radioactieve afvalstoffen en afgewerkte kernsplijtstof in de Europese Unie[3] wordt een stand van zaken gegeven met betrekking tot het beheer van radioactief afval en afgewerkte kernsplijtstof in de EU. In dit verslag worden ook acties op communautair en nationaal niveau voorgesteld, die moeten garanderen dat vooruitgang wordt geboekt bij de oprichting van verwijderingsinstallaties voor radioactief afval en afgewerkte kernsplijtstof.

2. Beheer van radioactief afval en afgewerkte kernsplijtstof

2.1. Beleid en praktijken

Het beleid en de praktijken van de lidstaten op het gebied van het beheer van radioactief afval en afgewerkte kernsplijtstof zijn een weerspiegeling van hun historische, wetenschappelijke en technologische ontwikkeling. Momenteel doen vijf lidstaten aan opwerking en maken twee lidstaten actief werk van rechtstreekse opberging van afgewerkte kernsplijtstof. De meeste lidstaten hebben geen duidelijk beleid met betrekking tot afgewerkte kernsplijtstof en beperken zich tot een regeling die een veilige opslag gedurende een uitgebreide periode (50-100 jaar) moeten garanderen.

Wat de gevaarlijkste categorie afval betreft, namelijk hoogradioactief afval en hoogradioactieve afgewerkte kernsplijtstof die rechtstreeks worden verwijderd, wordt slechts in enkele lidstaten vooruitgang geboekt, namelijk in Finland, Zweden en Frankrijk. Naar alle waarschijnlijkheid zullen deze landen tegen 2025 over operationele verwijderingsinstallaties beschikken. In Duitsland en België zal dit mogelijk tegen 2040 het geval zijn. De resterende landen zijn minder ver gevorderd. Veel van deze landen hebben geen vooruitgang geboekt omdat deze kwestie politiek gevoelig ligt, omdat er onvoldoende wetenschappelijke, technische en financiële middelen voorhanden zijn en/of om andere historische en maatschappelijke redenen.

Het voorbeeld van Finland toont aan dat zelfs kleine nucleaire programma's zich een eigen nationale opslagplaats kunnen veroorloven. Samenwerking met het Zweedse nucleaire programma heeft in dit geval de kosten helpen drukken. Om de kosten zoveel mogelijk te beperken, worden er steeds meer multinationale initiatieven genomen ter ondersteuning van nationale programma's, via gezamenlijke werkprogramma's en kennisoverdracht, en wordt steeds vaker nagedacht over regionale oplossingen, zowel in de EU als daarbuiten. De vooruitgang op dit gebied is mede te danken aan onderzoek en demonstratie in de context van de Europese kaderprogramma's. De situatie is vergelijkbaar voor langlevend laag- en middelradioactief afval; ook voor dit type afval geniet geologische opberging de voorkeur, ofwel in dezelfde opslagplaats als het hoogradioactief afval/de hoogradioactieve afgewerkte kernsplijtstof, ofwel in een afzonderlijke opslagplaats. Het is mogelijk dat Duitsland al in 2014 klaar zal zijn met een diepe geologische opslagplaats voor dit type afval.

Zeven van de zestien lidstaten met kerncentrales gebruiken nu reeds verwijderingsinstallaties voor de minst gevaarlijke categorieën afval, namelijk kortlevend laag- en middelradioactief afval en zeer laagradioactief afval. Als de huidige plannen worden uitgevoerd, zullen tegen 2020 alle lidstaten behalve Nederland over operationele verwijderingsinstallaties voor dit type afval beschikken.

2.2. Acceptatie door de bevolking

Uit de meest recente Eurobarometerenquête over radioactief afval[4] blijkt dat 93% van de EU-burgers oplossingen wil voor het langetermijnbeheer van hoogradioactief afval, maar dat slechts 43% van mening is dat diepe ondergrondse opberging de meeste geschikte oplossing is. Uit de meest recente Eurobarometerenquête over nucleaire veiligheid[5] blijkt eveneens dat, wanneer het over kernenergie gaat, de Europese burgers zich vooral zorgen maken over het probleem van radioactief afval.

Om geologische opberging in de praktijk uit te voeren, zijn een politieke verbintenis op lange termijn, moderne governance-concepten en een stapsgewijze benadering nodig en moet in een vroeg stadium met nationale en lokale belanghebbenden worden overlegd, anders zullen zij deze oplossing niet accepteren. Het succes van de Finse en Zweedse aanpak is eveneens op dergelijke moderne governance-concepten gebaseerd.

3. CONCLUSIES

DE COMMISSIE IS VAN MENING DAT VEEL WETENSCHAPPELIJKE EN TECHNISCHE GEBIEDEN DIE VAN BELANG ZIJN VOOR GEOLOGISCHE OPBERING HET STADIUM VAN VOLWASSENHEID HEBBEN BEREIKT, EN DAT DE TOEPASSING VAN DEZE OPLOSSING MOET WORDEN AANGEMOEDIGD EN VERGEMAKKELIJKT.

Een definitieve oplossing mag niet langer worden uitgesteld; een afwachtende houding is onaanvaardbaar wegens de mogelijke gevolgen van het beheer van radioactief afval en afgewerkte kernsplijtstof voor de gezondheid en de veiligheid en omdat de Europese burger dit niet wenst. Initiatieven om de identificatie en exploitatie van veilige opslagplaatsen aan te moedigen en te vergemakkelijken, zijn dan ook zeer welkom.

De Commissie is van oordeel dat regionale en internationale samenwerking kan leiden tot een snellere besluitvorming over definitieve verwijderingsoplossingen. Hoewel regionale oplossingen aantrekkelijk zijn wegens de schaalvoordelen die ze bieden - ze maken namelijk aanzienlijke besparingen op kosten en middelen mogelijk - moet in het land waarin een dergelijk regionaal centrum wordt gevestigd, nog altijd de nodige politieke en maatschappelijke acceptatie worden gevonden.

De Commissie is ook van mening dat voorstellen van niet-EU-lidstaten voor de verwijdering van radioactief afval en afgewerkte kernsplijtstof niet mogen worden aangemoedigd omwille van technische, economische, veiligheids- en beveiligingsredenen. Dit is met name het geval wanneer het potentiële ontvangende land niet dezelfde technische, politieke en maatschappelijke eisen en voorwaarden stelt als de EU.

Het beheer van radioactief afval en afgewerkte kernsplijtstof maakt deel uit van de voortdurende ontwikkeling van de nationale nucleaire programma's, evenzeer als de planning, de bouw en de ontmanteling van nucleaire installaties. Het beleid inzake afvalbeheer speelt een belangrijke rol in het debat over het toekomstige gebruik van kernenergie.

De recent opgerichte Europese groep op hoog niveau voor nucleaire veiligheid en afvalbeheer[6] heeft een werkgroep inzake afvalbeheer opgericht die namens de groep op hoog niveau en in het belang van de Europese burgers werkt aan de verbetering van het beheer van afgewerkte kernsplijtstof en radioactief afval en ontmanteling.

De werkgroep baseert zich op het zesde verslag over de situatie met betrekking tot het beheer van radioactieve afvalstoffen en afgewerkte kernsplijtstof in de Europese Unie om een consensus tot stand te brengen en, indien nodig, een gemeenschappelijke benadering voor te stellen op het gebied van de veiligheid van afgewerkte kernsplijtstof en het beheer van radioactief afval.

Dit verslag moet de besprekingen in de Raad en het Europees Parlement over communautaire wetgeving ter zake opnieuw op gang brengen.

[1] COM(2007) 1 definitief.

[2] COM(2006) 844 definitief.

[3] COM([…]) […] definitief.

[4] Speciaal nummer van Eurobarometer 297 ( 2008).

[5] Speciaal nummer van Eurobarometer 271 ( 2007).

[6] Beschikking 2007/530/Euratom van de Commissie van 17 juli 2007, PB L 195 van 27.7.2007, blz. 44.