NL    NL NL 
NL    NL  EUROPESE COMMISSIE 
Brussel, 9.11.2010 
COM(2010) 642 definitief 
MEDEDELING VAN DE COMMISSIE AAN HET EUROPEES PARLEMENT, DE 
RAAD, HET EUROPEES ECONOMISCH EN SOCIAAL COMI TÉ, HET COMITÉ 
VAN DE REGIO'S EN DE EURO PESE INVESTERINGSBANK 
Conclusies van het vijfde verslag over de  economische, sociale en territoriale 
samenhang: de toekomst van het cohesiebeleid 
{SEC(2010) 1348 definitief} 
 
NL 2   NL MEDEDELING VAN DE COMMISSIE AAN HET EUROPEES PARLEMENT, DE 
RAAD, HET EUROPEES ECONOMISCH EN SOCIAAL COMI TÉ, HET COMITÉ 
VAN DE REGIO'S EN DE EURO PESE INVESTERINGSBANK 
Conclusies van het vijfde verslag over de  economische, sociale en territoriale 
samenhang: de toekomst van het cohesiebeleid 
1. I NLEIDING  
Europa staat voor een enorme taak: het moet uit een diepe crisis klimmen en de werkloosheid 
en armoede verminderen en tegelijkertijd ove rschakelen op een koolstofarme economie. Deze 
ambitieuze taak vraagt om sne lle actie op tal van fronten, w aarvoor de Europese Raad de 
strategie "Europa 2020"1 heeft vastgesteld. Als Europa wil slagen, moeten alle niveaus, d.w.z. 
Europees, nationaal, regionaal en lokaal, hun rol spelen. Ook in deze moeilijke tijden is een 
belangrijke rol weggelegd voor het cohesiebeleid om te zorgen voor een slimme, duurzame en inclusieve groei die gepaard gaat met het bevorderen van een harm onieuze ontwikkeling van 
de Unie en haar regio's door het verm inderen van de regi onale verschillen. 
Het cohesiebeleid heeft een belangrijke bijdrage  geleverd aan het vers preiden van groei en 
welvaart binnen de Unie en heeft tegelijkert ijd de economische, sociale en territoriale 
verschillen verkleind. Het vijfde verslag ove r de economische, soci ale en territoriale 
samenhang laat zien dat dankzij het cohesiebelei d nieuwe banen zijn gecreëerd, het menselijk 
kapitaal is vergroot, essentiële infrastructuur  is gebouwd en het milieu beter wordt beschermd, 
vooral in de minst ontwikkelde regio's. Zonder dit beleid zouden de ve rschillen ongetwijfeld 
groter zijn geweest. Dat neemt niet weg dat de blijvende social e effecten van de crisis, de 
vraag naar innovatie als gevolg van de toegen omen mondiale uitdagingen en de dwingende 
noodzaak om elke euro aan overheidsgeld optimaal te besteden, een ambitieuze beleidshervorming nodig maken. 
Zoals aangegeven in de evaluatie van de EU-begroting
2 moet met name op de volgende 
sleutelgebieden vooruitgang worden geboekt: concentreren van middelen op de "Europa 
2020"-doelstellingen; de lidstat en verbinden tot het uitvoere n van de hervormingen die nodig 
zijn wil het beleid tot resultaat leiden; en het vergroten van de effectiviteit van het beleid door 
het volgen van een meer resu ltaatgerichte aanpak. De uitd rukkelijke koppeling van het 
cohesiebeleid aan "Europa 2020" biedt een reële ka ns om de armere regio's van de EU verder 
te helpen bij het inhalen van hun achterstand, de  coördinatie tussen de beleidsmaatregelen van 
de EU te vergemakkelijken en het cohesiebel eid verder te ontwikkelen tot een belangrijke 
motor van groei, ook in kwalitatieve term en, voor de gehele EU  en tegelijkertijd 
maatschappelijke uitdagingen aan te pakke n, zoals vergrijzing en klimaatverandering. 
Met deze conclusies opent de Commissie een pub lieke raadpleging over de toekomst van het 
cohesiebeleid. Deze wordt georganiseerd rond ee n reeks vragen over de belangrijkste ideeën 
voor de hervorming daarvan. 
                                                 
1 "Europa 2020: Een strategie voor slimme, duurzame en inclusieve groei" - COM(2010) 2020, 3.3.2010. 
2 "Evaluatie van de EU-begroting" - COM(2010) 700, 19.10.2010. 
NL 3   NL In de volgende hoofdstukken wordt gekeken hoe het cohesiebeleid effe ctiever kan worden 
gemaakt en de effect ervan kan worden verb eterd zodat de meerwaarde voor Europa wordt 
vergroot (hoofdstuk 2), hoe de governance va n het beleid verder kan worden versterkt 
(hoofdstuk 3) en hoe de uitvoering van het beleid kan worden gestroomlijnd en eenvoudiger 
gemaakt (hoofdstuk 4). Verder wordt inge gaan op de architectuur van het beleid 
(hoofdstuk 5). 
2 V ERGROTEN VAN DE EUROPESE MEERWAARDE VAN HET COHESIEBELEID  
De meerwaarde van het cohesiebeleid is een  steeds terugkerend onde rwerp van gesprek bij 
beleidsmakers, academici en belanghebbenden. Sommigen voere n aan dat het cohesiebeleid 
maar losjes verband houdt met de EU-prioriteite n, dat de beschikbare middelen via dit beleid 
over te veel beleidsterreinen worden verspreid en  dat de effecten ervan vaak moeilijk te meten 
zijn. Ofschoon het verslag laat  zien dat het cohesiebelei d heeft bijgedragen aan de 
economische en sociale ontwikkeli ng van de regio's en het welzijn van de mensen heeft 
vergroot, neemt de Commissie deze kritiek zeer serieus. 
Hoewel de algemene doelstelling van het cohesiebeleid moet worden behouden, moeten 
verdere hervormingen van het cohesiebeleid erop gericht zijn om het beleid beduidend 
resultaatgerichter te maken en de her vormingen door te voeren die nodig zijn om 
daadwerkelijk resultaten te behalen, terwijl de  bureaucratie moet worden verminderd en het 
dagelijks beheer vereenvoudigd. 
2.1. Versterking van de strategische programmering 
Het cohesiebeleid is al wezen lijk afgestemd op de Lissabonstrategie, met name door het 
oormerken van financiële middelen, maar door de 'governancekloof' tussen de twee 
strategische processen is deze afstemming nog ni et voldoende. In de toekomst kan nog meer 
worden gedaan om het cohesiebeleid verder op de "Europa 2020"-strategie  af te stemmen. Dit 
vereist om te beginnen een duide lijke sturing op Europees niv eau en een meer strategisch 
onderhandelingsproces en follow-up.  
In de evaluatie van de EU-begroting wordt een  nieuwe strategische  programmeringsaanpak 
voor het cohesiebeleid vastgest eld om te komen tot een ster kere integratie van de EU-
beleidsmaatregelen voor de uitvoering van de "Europa 2020"-strategie en de geïntegreerde 
richtsnoeren. Deze aanpak bestaat uit: 
– een gemeenschappelijk strategisch kader  (GSK) dat door de Commissie wordt 
vastgesteld en de doelstelli ngen van "Europa 2020" in invest eringsprioriteiten omzet. Dit 
kader zou betrekking hebben op het Cohesief onds, het Europees Fonds voor Regionale 
Ontwikkeling, het Europees Sociaal Fonds, het Europees Landbouwfonds voor Plattelandsontwikkeling en het Europees Visserijfonds;  
– een partnerschapsovereenkomst voor ontwikkeling en investering waarin, op basis van 
het gemeenschappelijk strategisch kader, de in vesteringsprioriteiten, de toewijzing van de 
nationale en EU-middelen voor de verschillend e prioritaire gebieden en programma's, de 
overeengekomen voorwaarden en de te bereik en doelstellingen worden vastgelegd. Deze 
overeenkomst heeft betrekking op het cohesi ebeleid. Om de economische, sociale en 
territoriale samenhang op een coherente en geïntegreerde wijze te bevorderen, kan het 
nuttig zijn om het toepassingsgebied daarvan uit te breiden tot andere beleidsmaatregelen en financieringsinstrumenten van de EU. De overeenkomst moet het resultaat zijn van de 
NL 4   NL besprekingen tussen de lidstaten en de  Commissie over de in de nationale 
hervormingsprogramma's aangegeven ontwikkeli ngsstrategie. De overeenkomst moet ook 
de coördinatie van de EU-fondsen op nationaal niveau beschrijven; en 
– operationele programma's  (OP) die, zoals in de huidi ge periode, het belangrijkste 
beheersinstrument vormen en de strategiedocumenten omzetten in concrete investeringsprioriteiten met duidelijke en meetbare doelstellingen – wat zou moeten 
bijdragen tot de verwezenlijk ing van de nationale doelste llingen die in het kader van 
"Europa 2020" zijn vastgesteld.  
Het tijdstip van de jaarlijkse verslagen  over de monitoring van de vooruitgang bij de 
realisatie van de gestelde doelen moet worden afgestemd op de governancecyclus voor 
"Europa 2020". Op die basis zou een regelmatig politiek debat in de relevante 
samenstellingen van de Raad en de commissies van het Europees Parlement de transparantie, 
de verantwoording en de beoordeling van de effecten van het cohesiebeleid verbeteren.  
Drie voorstellen in de evaluatie van de EU -begroting zijn voor het cohesiebeleid van 
bijzonder belang: concentratie van financië le middelen, het systeem van voorwaarden en 
prikkels en de nadruk op resultaten. 
2.2. Vergroting van de th ematische concentratie 
Uit de ex-postevaluatie s van het cohesiebeleid is gebleken  dat een grotere concentratie van 
middelen nodig is om een kritische massa op te bouw en en een tastbaar effect te realiseren. 
In de toekomst is het daarom nodig dat ervoor wordt gezorgd dat de lidstaten en regio's de 
EU- en nationale middelen concentreren op een klein aantal priorite iten in verband met de 
specifieke uitdagingen waarmee zij worden geconf ronteerd. Dit kan worden  bereikt door in de 
regelgeving voor het cohesiebeleid een lijst van thematische prioriteiten op te nemen die verband houden met de prioriteiten, geïntegr eerde richtsnoeren en kerninitiatieven van 
"Europa 2020".  
Afhankelijk van de hoogte van de EU-financiering moeten landen en regio's zich op meer of 
minder prioriteiten richten. Aldus moeten lidstat en en regio's die minder financiële middelen 
ontvangen, de hele financiële to ewijzing voor twee of drie prio riteiten bestemmen, terwijl de 
landen en regio's die meer financiële steun kr ijgen, meer prioriteiten kunnen kiezen. Bepaalde 
prioriteiten moeten verplicht zijn.  
Tegelijkertijd mag de thematische concentratie  de lidstaten en de regio's er niet van 
weerhouden te experimenteren en innovatieve proj ecten te financieren. Uitgaven uit fondsen 
die uitsluitend zijn bestemd voor specifieke doelgroepen of expe rimentele acties (bijv. lokale 
ontwikkeling) kunnen eveneens worden overwoge n, eventueel in de vorm van globale 
subsidies.  
NL 5   NL 2.3. Verbetering van de prestaties door het stellen van voorwaarden en het geven 
van prikkels 
De financiële en economische crisis heeft de  Commissie al gedwongen om voorstellen te doen 
voor maatregelen ter verbetering van de economische governance van de Unie3. Een gezond 
macro-economisch beleid, een gunstig micro-econom isch klimaat en ster ke institutionele 
kaders zijn een eerste vereiste  voor het creëren van banen, he t stimuleren van groei, het 
verminderen van sociale uitsluiting en het to t stand brengen van st ructurele veranderingen. 
Dat geldt nog meer voor het cohesiebeleid, omda t de effectiviteit daarva n grotendeels afhangt 
van de economische omgeving waarin het wordt uitgevoerd. Het is daarom mogelijk om de banden tussen het cohesiebeleid en het economisch e beleidskader van de Unie te versterken. 
Ten eerste moeten voor het ondersteunen van het nieuwe systeem van economische 
governance nieuwe voorwaarden worden ingevo erd die prikkels voor hervormingen zullen 
creëren. De lidstaten moeten op de terrei nen die rechtstreeks verband houden met het 
cohesiebeleid, zoals milieubescherming, flexizek erheid, onderwijs of onderzoek en innovatie, 
de noodzakelijke hervormingen doorvoeren om te zorgen voor een doelmatig gebruik van de financiële middelen.  
Het GSK moet voor elke thematische priorite it de sleutelbeginselen voor steunverlening 
vaststellen. Deze beginselen mo eten ruimte laten voor het aanpassen van de maatregelen aan 
de nationale en regionale context. Zij zouden vooral tot doel hebben om landen en regio's te 
helpen bij het aanpakken van problemen waarva n de ervaring heeft ge leerd dat zij bijzonder 
relevant voor de beleidsuitvoe ring zijn. Deze beginselen z ouden bijvoorbeeld verband kunnen 
houden met de omzetting van specifieke EU-wetge ving, de financiering van strategische EU-
projecten of de administratieve evaluatie en de institutionele capaciteit.  
Op deze basis moeten aan het begin van de programmeringscyclus met elke lidstaat en/of 
regio – afhankelijk van de inst itutionele context – in de programmeringsdocumenten (d.w.z. 
de partnerschapsovereenkomsten voor ontwikk eling en investering en de operationele 
programma's) op de gebieden die direct verb and houden met het cohesiebeleid specifieke 
bindende voorwaarden worden vastgelegd in ee n gecoördineerde aanpak met alle relevante 
EU-beleidsmaatregelen. De nakoming daarvan zal een eerste vereiste zijn voor de uitbetaling 
van de cohesiemiddelen aan het begin van de  programmeringsperiode of tijdens de periode 
waarin de Commissie de vooruitgang van de  overeengekomen hervormingen beoordeelt. 
Het realiseren van de institutionele hervor mingen is van cruciaal belang om structurele 
aanpassingen te ondersteunen, groei en werkgelege nheid te bevorderen en  sociale uitsluiting 
te verminderen, met name door de bestuursrechtelijke lasten voor de ondernemingen te verlichten en de overheidsdienst en te verbeteren. Zoals thans het geval is, zal de steun voor 
deze hervormingen worden aangevuld met steun uit hoofde van het cohesiebeleid voor het 
ontwikkelen van de administrati eve en institutionele capaciteit en een doeltreffende 
governance. Die steun moet beschikbaar zijn voor elke lidstaat en regio.  
Ten tweede zijn de financiële sancties en prikkels in verband met het stabiliteits- en groeipact 
tot dusver beperkt geweest tot het cohesiefonds. De Commissie heeft voorgesteld om deze tot 
                                                
 
3 "Naar een intensivering van de economische beleid scoördinatie ten behoeve van stabiliteit, groei en 
werkgelegenheid – Instrumenten voor een krachtigere economische governance van de EU" - 
COM(2010) 367. 
NL 6   NL de rest van de EU-begroting uit te breiden als aanvullend hefboominstrument om ervoor te 
zorgen dat de macro-economische sleutelvoorw aarden in de context van het corrigerende 
gedeelte van het pact in acht worden genomen. Bij niet-naleving van de regels van het pact 
moeten prikkels worden gecreëerd om dat we l te doen door een deel van de huidige of 
toekomstige financiële kredieten uit de EU-beg roting op te schorten of te annuleren zonder 
dat dit gevolgen heeft voor de eindbegunstigden. Geannuleerde middelen moeten binnen de 
EU-begroting blijven. 
Ook in de context van de ruimere economische governance van de EU moet de verificatie van 
het additionaliteitsbeginsel moeten worden hervormd door deze te koppelen aan het 
economische toezichtproces in de EU, waarb ij gebruik moet worden gemaakt van de 
indicatoren die de lidstaten elk jaar verstrekken in de stabilit eits- en convergentieprogramma's 
die zij aan de Commissie voorleggen.  
Medefinanciering  is een van de grondbeginselen van he t cohesiebeleid, dat ervoor zorgt dat 
de begunstigden zich bij het beleid 'in he t veld' betrokken voelen. Het niveau van de 
medefinanciering moet opnieuw worden bekeken en  zo mogelijk worden gedifferentieerd om 
het ontwikkelingsniveau, de m eerwaarde voor de EU, het soor t acties en de begunstigden 
beter te weerspiegelen. 
Ten slotte moet ook worden gekeken naar ande re instrumenten waarmee de doeltreffendheid 
van het cohesiebeleid verder kan word en vergroot. Zo zou op EU-niveau een 
prestatiereserve  kunnen worden gecreëerd om vooruitg ang bij de verwezenlijking van de 
"Europa 2020"-doelstellingen en de daarmee verband houdende nationale doelstellingen aan 
te moedigen: een beperkt deel van de cohesiebegroting zou opzij worden gezet en na een tussentijdse evaluatie worden toegewezen aan de lidstaten en regio's waarvan de programma's 
– in vergelijking met hun uitgangs punt - het meest hebben bijgedra gen tot de realisatie van de 
"Europa 2020"-doelstellingen. Verder is u it de ervaring die t ijdens de huidige 
programmeringsperiode is opgeda an, gebleken dat de Commissi e financiële middelen nodig 
heeft om rechtstreeks ste un te kunnen verlenen aan experimenten en het opzetten van 
netwerken , volgens het patroon van de innovatieve acties van voorgaande 
programmeringsperioden. 
2.4. Verbetering van evaluatie, prestaties en resultaten 
Kwalitatief hoogwaardigere en beter functionerende  monitoring- en evaluatiesystemen zijn 
van cruciaal belang om te komen tot een meer  strategische en resu ltaatgerichte benadering 
van het cohesiebeleid. Een aantal veranderingen kan deze omslag bewerkstelligen. 
Ten eerste is het uitgangspunt voor  een resultaatgerichte benaderi ng het vooraf vaststellen van 
duidelijke en meetbare doelstellingen  en uitkomstindicatoren . Indicatoren moeten duidelijk 
interpreteerbaar zijn, statistisch gevalideerd zijn, echt responsief zijn  en direct verband 
houden met beleidsmaatregelen, en onmiddellijk  worden verzameld en gepubliceerd. De 
indicatoren en doelstellingen moeten worden  overeengekomen tijdens de besprekingen over 
de programmeringsdocumenten en moeten een aanvulling vormen op een klein aantal 
fondsspecifieke kernindicatoren die worden gebr uikt voor alle operationele programma's die 
aan "Europa 2020" zijn gerelateerd. Een tijdige en  volledige overlegging van juiste informatie 
over de indicatoren  en over de vorderingen met be trekking tot de overeengekomen 
doelstellingen is voor de jaarlijk se verslagen van groot belang.  
NL 7   NL Ten tweede moeten de ex-ante-evaluaties  vooral gericht zijn op de verbetering van de opzet 
van de programma's, zodat de instrumenten en prikkels voor het bereiken van de doelstellingen tijdens de uitvoering van he t programma kunnen worden gemonitord en 
geëvalueerd.  
Ten derde moet bij de evaluatie veel meer gebruik worden gemaakt van stringente methoden 
die in overeenstemming zijn met internationale normen, waaronder een effectbeoordeling . Zo 
mogelijk moet in een vroeg stadium een eff ectbeoordelingsmethode worden ontworpen om 
ervoor te zorgen dat de juiste gegevens worden  verzameld en versprei d. Bovendien moet de 
opstelling van plannen voor de continue evaluatie  van elk programma verplicht worden, 
omdat zij de transparantie op EU-niveau vergemakkelijken, evaluatiestrategieën bevorderen en de algehele kwaliteit van evaluaties verbeteren. Ook zou kunnen worden overwogen om 
een evaluatie uit te voeren, zodra een bepaal d bedrag aan middelen door de Commissie is 
gecertificeerd.  
Ten slotte zouden de lidstaten een samenvattend verslag kunnen opstellen van de resultaten 
van de continue evaluaties die zij gedurende de programmeringsperiode uitvoeren, teneinde 
een omvattende summaire evaluatie van de prestaties van de programma's te geven. 
2.5. Ondersteuning van het gebruik van nieuwe financieringsinstrumenten 
De evaluatie van de EU-begroting pleit voor de  vergroting van het hefboomeffect van de EU-
begroting. In de programmeringsperiode 2007- 2013 zijn nieuwe vormen van financiering 
voor investeringen ontwikkeld, w aarbij is overgestapt van de traditionele financiering op basis 
van subsidies naar innovatieve financieringswi jzen waarbij subsidies worden gecombineerd 
met leningen. De Commissie zou graag zien dat de lidstaten en de regio's in de toekomst meer 
gebruik maken van dergelijke instrumenten. 
Met behulp van financieringsinstrumenten kunnen roulerende vormen van financiering 
worden gecreëerd, waardoor financieringen op de langere termijn duurzamer worden. Dit is tevens een manier om Europa te helpen zijn  investeringsmiddelen te  vergroten, vooral in 
tijden van recessie. Het opent nieuwe markte n voor verschillende vormen van publiek-private 
partnerschappen en biedt toegang tot de expertise van internati onale financiële instellingen. 
Ter verbetering van de financieringsinstrumen ten in het kader van het cohesiebeleid kunnen 
een aantal maatregelen worden onderzocht: 
– het verschaffen van grotere duidelijkheid over en differe ntiëring tussen de regels voor 
op subsidies gebaseerde financiering en de  regels voor terugbetaalbare vormen van 
bijstand in het regelgevend kader, met name met betrekking tot de subsidiabiliteit van uitgaven en audits; 
– het kanaliseren van generieke financiële steun naar ondernemingen, vooral via 
financieringsinstrumenten en gebruik va n subsidies voor het medefinancieren van 
doelgerichte steunregelingen (innovatie, milieu-investeringen enz.); 
– het uitbreiden van zowel het toep assingsgebied als de omvang van 
financieringsinstrumenten : uitbreiding van het toepassings gebied om nieuwe activiteiten 
te kunnen financieren (bijv. duurzaam stadsv ervoer, onderzoek & ontwikkeling, lokale 
ontwikkeling, energie, een leven lang leren, mobiliteit, klimaatverandering en milieu, ICT 
en breedband) en uitbreiding van de omva ng om rentesubsidies te combineren met 
leenkapitaal of andere vormen van terugbetaalbare financiering. 
NL 8   NL  
• Hoe kunnen de "Europa 2020"-strategie en he t cohesiebeleid beter op elkaar worden 
afgestemd op EU-, nationaal en subnationaal niveau?  
• Moet de reikwijdte van de partnerschaps overeenkomst voor ontwikkeling en investering 
verder gaan dan het cohesieb eleid en, zo ja, tot waar?  
• Hoe kan een sterkere thematische concentr atie op de prioriteit en van "Europa 2020" 
worden bereikt?  
• Hoe kunnen voorwaarden, prikkels en resulta atgericht beheer het cohesiebeleid 
doeltreffender maken?  
• Hoe kan het cohesiebeleid meer resultaatger icht worden gemaakt? Welke prioriteiten 
moeten verplicht zijn? 
3. V ERSTERKING VAN DE GOVERNANCE  
3.1. Invoering van een derde dime nsie: territoriale samenhang 
Met het Verdrag van Lissabon is de territorial e samenhang als doelstelling toegevoegd aan de 
economische en sociale samenhang. Daarom moet ook deze doelstelling in de nieuwe 
programma's worden opgenomen, waarbij bijzondere nadruk mo et worden gelegd op de rol 
van de steden, functionele geografieën, gebieden  die kampen met specifieke geografische of 
demografische problemen en macroregionale strategieën. 
Stedelijke gebieden kunnen de motor van groe i en het centrum van creativiteit en innovatie 
zijn. Hogere groeiniveaus kunnen worden behaald en nieuwe ba nen kunnen worden gecreëerd 
op voorwaarde dat een kritieke massa van ac toren zoals ondernemingen, universiteiten en 
onderzoekers tot stand wordt gebracht. Sted elijke problemen, die verband houden met de 
aantasting van het milieu of de sociale uitsluitin g, vragen om een specifieke reactie en directe 
betrokkenheid op het relevante overheidsniveau. Bijgevolg moet een ambitieuze stedelijke 
agenda worden ontwikkeld waarbij financiële midde len duidelijker worden bestemd voor de 
aanpak van problemen in steden en de stedelijk e autoriteiten een grotere rol wordt toebedeeld 
bij het ontwikkelen en uitvoere n van strategieën voor stedel ijke ontwikkeling. Stedelijke 
acties, de bijbehorende middelen en de st eden in kwestie, moeten duidelijk in de 
programmeringsdocumenten worden omschreven. 
Een van de aspecten die in de toekomst  moeten worden onderzocht is of het 
regelgevingskader voor het cohesiebeleid meer flexibiliteit moet bieden bij het organiseren 
van operationele programma's om de aard en de geografie van de ontwikkelingsprocessen 
beter te weerspiegelen. De programma's zoude n dan niet alleen op nationaal of regionaal 
niveau kunnen worden ontwikkeld en beheer d, maar bijvoorbeeld ook op het niveau van een 
groep steden of een rivier- en zeebekken. 
Het verslag laat zien dat ontwikkelings problemen in sommige gevallen door geografische of 
demografische kenmerken kunnen worden vergroot. Da t geldt met name voor de 
ultraperifere regio's, maar  ook voor de meest noordelijke regio's met een zeer lage 
bevolkingsdichtheid en eiland-, gr ens- en bergregio's, zoals uitdrukkelijk in het Verdrag van 
Lissabon wordt erkend. Het zal nodig zijn om gerichte voorzieningen te treffen om met deze specifieke kenmerken rekening te houden, zonder het aantal instrumenten en programma's 
NL 9   NL onnodig te vergroten. Territoriale samenhang bete kent ook dat er goede verbindingen zijn 
tussen stad en platteland, zoda t plattelandsbewoners  toegang hebben tot betaalbare en 
kwalitatief hoogwaardige infrastructuur en di ensten. Territoriale samenhang houdt ook de 
aanpak van de problemen in regio's met een hoge concentratie van sociale randgroepen in. 
Ten slotte moeten verdere acti viteiten in verband met nieuwe macroregionale strategieën  
zijn gebaseerd op een grondige evaluatie van de bestaande strategieën en  de beschikbaarheid 
van middelen. Macroregionale  strategieën moeten breed opgezette, geïntegreerde 
instrumenten zijn die op de sleuteluitdaginge n zijn gericht en word en ondersteund door een 
versterkt transnationaal onderd eel, hoewel het grootste gedeel te van de financiering moet 
komen uit middelen van de nationale en regi onale programma's die in het kader van het 
cohesiebeleid worden medegefinancierd  en uit andere nationale middelen. 
3.2. Versterking van partnerschap 
Een doeltreffende uitvoering van "Europa 2020"  vereist een governancesysteem dat alle 
actoren van verandering in de lidstaten bij de uitvoering be trekt en de administratieve 
instanties op EU-, nationaal , regionaal en lokaal niveau met elkaar verbindt.  
Om alle partijen volledig te mobiliseren, moeten de lokale en regionale belanghebbenden, de 
sociale partners en het maatschappelijke midde nveld sterker zijn vert egenwoordigd bij zowel 
de beleidsdialoog als de uitvoe ring van het beleid. Met het oog hierop moet de dialoog tussen 
publieke en private entiteiten, inclusief sociaaleconomische pa rtners en niet -gouvernementele 
organisaties, ook in de toekomst worden ondersteund. 
In deze context moet de rol van de lokale-ontwikkelingsaanpak in het kader van het 
cohesiebeleid worden versterkt,  bijvoorbeeld door het onderste unen van actieve inclusie, het 
bevorderen van sociale innovatie,  het ontwikkelen van innovatie strategieën of het ontwerpen 
van programma's voor de vernieuwing van ac hterstandsgebieden. Deze acties moeten goed 
worden gecoördineerd met soortgelijke acties die in het kader van het plattelandsontwikkelings- en maritiem beleid worden ondersteund. 
• Hoe kan het cohesiebeleid beter rekening houde n met de sleutelrol die door stedelijke 
gebieden en gebieden met bijzondere geografisc he kenmerken in de 
ontwikkelingsprocessen wordt gespeeld en  met de opkomst van macroregionale 
strategieën? 
• Hoe kunnen het partnerschapsbeginsel en de  betrokkenheid van lokale en regionale 
belanghebbenden, sociale partners en maatscha ppelijk middenveld worden verbeterd?  
4. E EN GESTROOMLIJND EN EENVOUDIGER UITVOERINGSSYSTEEM  
Hoewel het nog te vroeg is om definitieve conclusies te trekken over de doeltreffendheid van 
het uitvoeringssysteem voor het cohesiebeleid in de periode 2007-2013, hebben de lidstaten 
zich uitgesproken tegen al te frequente en drastische wijzigingen van de regels die de 
uitvoering kunnen belemmeren. Een aantal doel gerichte veranderingen moet echter nader 
worden bekeken. 
NL 10   NL 4.1. Financieel beheer 
Overeenkomstig het recente voorstel tot herziening van het Financieel Reglement4 moet de 
verantwoordelijke autoriteit voor het beheer  van de programma's die in het kader van 
cohesiebeleid worden uitgevoerd, elk jaar een beheersverklaring overleggen, vergezeld van de 
jaarrekeningen en een onafhankelijke accountantsverklaring. Hierdoor zal beter 
verantwoording worden afgelegd ov er de uitgaven die in een gegeven boekjaar uit de EU-
begroting worden medegefinancierd.  
De Commissie stelt voor om op basis van de jaarlijkse be heersverklaring, voor het 
cohesiebeleid een procedure in te voeren voor  de periodieke goedkeuri ng van de rekeningen. 
Dit zou het proces van het verschaffen van zek erheid versterken en het mogelijk maken om 
programma's regelmatig gedeel telijk af te sluiten.  
De Commissie moet nagaan of uitstel van terugbet aling aan de nationale autoriteiten totdat de 
desbetreffende EU-bijdrage aan de begunstigden is  betaald, de betaling van subsidies zou 
versnellen en de prikkels voor een krach tige nationale controle zou vergroten. 
Ook zal de Commissie onderzoeken of het moge lijk is om, afhankelijk van het type actie, 
output- of resultaatgebaseerde el ementen in te voeren voor de uitbetaling van de EU-bijdrage 
aan operationele programma 's of delen daarvan. 
Ten slotte moeten vereenvoudi gde terugbetalingsmethoden, zoals de standaardschaal van 
kosten per eenheid en vaste bedragen voor subsidies die voor de periode 2007-2013 zijn 
ingevoerd, verder bevorderd worden om zo het effect ervan te vergroten. Dit is een andere 
manier om over te stappen naar een meer resultaatgerichte aanpak. 
4.2. Lastenverlichting 
De algemene aanpak voor de periode 2007-2013, kr achtens welke de subsid iabiliteitsregels op 
nationaal niveau worden vastgesteld, mo et gehandhaafd worden. Wel moeten voor 
kernpunten zoals overheadkosten gemeenschappeli jke regels worden vastgesteld die van 
toepassing zijn op verschillende EU-fondsen. De  onderlinge afstemming van de regels voor 
de subsidiabiliteit van de uitgaven v oor de verschillend e beleidsterreinen, 
financieringsinstrumenten en fondsen zou zowel het gebruik van de fondsen door de 
begunstigden als het beheer daarvan door de na tionale autoriteiten ee nvoudiger maken en het 
risico van fouten verminderen. Daarbij mo et zo nodig worden gezorgd voor meer 
differentiatie om de specifieke kenmerken van het beleid, het instrument en de begunstigden 
te weerspiegelen. 
Overeenkomstig het evenredigheidsbeginsel zou het ook nuttig zijn om te onderzoeken hoe 
controlemaatregelen meer kosteneffectief en risicogebaseerd kunnen worden gemaakt om de 
doeltreffendheid en de doelmatigheid daarvan te  verbeteren en te zorgen voor een passende 
dekking van de inherente risico's tegen een re delijke prijs overeenkomstig het beginsel van 
goed financieel beheer. 
                                                 
4 "Voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad houdende het Financieel 
Reglement van toepassing op de algemene begroting van de Europese Unie" - COM(2010) 260. 
NL 11   NL 4.3. Financiële discipline 
De annuleringsregel moet ervoor zorgen dat pr ojecten binnen een redelijke termijn worden 
uitgevoerd en financiële discip line aanmoedigen. De regel kan he t gedrag van de lidstaten en 
de regio's echter verstoren doordat teveel aan dacht aan het snelle gebruik en te weinig 
aandacht aan het doeltreffende gebruik van de middelen wordt besteed. Bovendien heeft een 
aantal afwijkingen op deze regel de toepassing er van ingewikkeld gemaakt. Er moet worden 
gezorgd voor een zorgvuldig evenwicht tusse n de bewaking van de kwaliteit van de 
investering en de vlotte en snelle uitvoering van de project en. Een mogelijkheid zou erin 
bestaan voor alle programma's n+2 toe te passen, behalve in het eerste jaar, en vrijstellingen en afwijkingen af te schaffen. 
4.4. Financiële controle 
Wat de beheers- en controlesystemen betreft, is  het niet alleen nodig dat meer zekerheid wordt 
verschaft maar ook dat de lidstat en zich meer toeleggen op kw aliteitscontrole. Het Europees 
Parlement, de Commissie en de lidstaten zouden zich dan meer kunnen richten op de 
resultaten en het eff ect van het beleid.  
Het eerste voorstel betreft de herziening van de  procedure voor de ex-antebeoordeling van de 
systemen, rekening houdend met de ervaringen di e zijn opgedaan bij de  ex-antebeoordeling 
van de conformiteit van de programma's voor  de periode 2007-2013, om problemen met de 
beheers- en controlesystemen te voorkomen. De  procedure moet worden gestroomlijnd, maar 
de voordelen ervan moeten worden behouden. Dit kan worden bereikt door de beoordeling te richten op het belangrijkste beheersorgaan door middel van een accrediteringsproces en door de betrokkenheid van de Commissie b ij dit proces opnieuw te bekijken.  
Het tweede voorstel wil meer zekerheid vers chaffen door de verantwoordelijkheden te 
concentreren. Een geaccrediteerd orgaan zou de  volledige verantwoorde lijkheid krijgen voor 
het beheer en de controle va n het operationeel programma.  
• Hoe kan het auditproces worden vereenvoudigd en hoe kunnen de audits door de lidstaten 
en de Commissie beter worden geïntegreer d zonder dat de zekerheid ten aanzien van 
medegefinancierde uitgaven vermindert? 
• Hoe kan de toepassing van het evenredigheid sbeginsel de administratieve lasten met 
betrekking tot beheer en controle verlichten? Moeten specifieke 
vereenvoudigingsmaatregelen voor territori ale samenwerkingsprogramma's worden 
genomen? 
• Hoe kan bij de vaststelling van de subsidia biliteitsregels worden gezorgd voor een goed 
evenwicht tussen de gemeenschappelijke regels  voor alle fondsen en de erkenning van de 
specifieke kenmerken van elk van die fondsen? 
• Hoe kan voor financiële discipline worden gezorgd, terwijl tegelijkertijd voldoende 
flexibiliteit wordt geboden voor  het ontwikkelen en uitvoere n van complexe programma's 
en projecten? 
NL 12   NL 5. D E ARCHITECTUUR VAN HET COHESIEBELEID  
Het cohesiebeleid beoogt de bevordering van een harmonieuze ontwikkeling van de Unie en 
haar regio's door het vermindere n van de regionale verschillen (artikel 174 van het Verdrag). 
Het onderbouwt ook het groeimodel van de "E uropa 2020"-strategie, waaronder de noodzaak 
om de maatschappelijke en werkgelegenheid suitdagingan aan te pakken waarmee alle 
lidstaten en regio's wo rden geconfronteerd. He t beleid ondersteunt deze ontwikkeling met een 
duidelijke investeringsstrategie in el ke regio door het vergroten van het 
concurrentievermogen, het creëren van meer banen, het verbeteren van de sociale inclusie en 
het beschermen en verbeteren van het milie u. Het multilevel-governancesysteem voor het 
beleid helpt om de EU meer zichtbaar te maken voor haar burgers. 
Alle regio's en lidstaten moeten in aanmerki ng komen voor het cohesieb eleid en moeten in 
staat zijn om hun strategie op geïntegreerde wi jze aan hun specifieke sterke en zwakke punten 
aan te passen. 
Zoals thans het geval is, moet de steun tussen de regio's worden gedifferentieerd op basis van 
het niveau van hun economische  ontwikkeling (gemeten als bbp per hoofd), waarbij een 
duidelijk onderscheid moet worden gemaakt tu ssen meer en minder ontwikkelde regio's. Om 
de overgang tussen deze twee categorieën te ve rzachten en te zorgen voor een eerlijker 
behandeling voor regio's met een soortgelijk niveau van economische  ontwikkeling, kan de 
vraag worden gesteld of een eenvoudiger systeem  met een nieuwe tussencategorie het huidige 
systeem van "phasing-out" en "phasing-in" zou kunnen vervangen. Tot die categorie zouden 
ook de regio's behoren die momenteel volgens de "convergentiedoelstelling" in aanmerking 
komen voor steun maar die volgens de laat ste gegevens een bbp hebben van meer dan 75  % 
van het EU-gemiddelde. 
Tegelijkertijd moet in lijn met de evaluatie van de begroting van de EU worden bekeken hoe 
de toekomstige architectuur va n het cohesiebeleid er moet ui tzien, hoe het ESF opnieuw kan 
worden gericht op de verwezenlijking van de doelstellingen voor 2020 en hoe kan worden 
gezorgd voor een grotere zichtbaarheid en vo orspelbare financieringsvolumes. Het is ook 
belangrijk dat wordt onderzocht hoe het fonds de Europese werkgelegenheidsstrategie beter 
kan dienen en bijdragen tot het omvattende Euro pese werkgelegenheidsinitiatief waarom in de 
evaluatie van de EU-begroting wordt gevraagd. 
Het beleid zal gericht blijven op de uitvoering van de geïnte greerde richtsnoeren voor het 
economisch en werkgelegenheidsbeleid. 
Lidstaten waarvan het bni lager is dan 90% van het EU-gemiddelde zullen steun uit het 
Cohesiefonds blijven krijgen. 
Ten slotte zal het cohesiebeleid de terri toriale dimensies van de samenwerking 
(grensoverschrijdend, transnatio naal en interregionaal) blijv en bevorderen. Dit omvat onder 
meer een herziening en vereenvoudiging van de huidige regelingen voor grensoverschrijdende 
samenwerking, inclusief grensoverschrijdende samenwerking uit hoofde van IPA, ENPI en 
EDF aan de buitengrenzen van de EU, alsook van de huidige praktijken bij transnationale 
acties die door zowel het EFRO als het ESF worden ondersteund. 
• Hoe kan ervoor worden gezorgd dat de archit ectuur van het cohesiebeleid rekening houdt 
met het specifieke karakter van elk fonds en met name de noodzaak om te zorgen voor een 
grotere zichtbaarheid en voorspelbare financ ieringsvolumes voor het ESF en om het te 
richten op de doelste llingen voor 2020? 
NL 13   NL • Hoe kan een nieuwe tussencategorie van regio's worden opgezet om de regio's te 
begeleiden die hun inhaalpro ces niet hebben voltooid? 
6. V OLGENDE STAPPEN  
In het vijfde cohesieverslag beschrijft de Commissie enkele van haar kernideeën voor de 
hervorming van het cohesiebeleid, die het result aat zijn van een lange discussie die in 2007 
met de publicatie van het vierde cohesiever slag is begonnen. Deze ideeën zullen de komende 
maanden verder worden uitgewerkt en geconsolideerd. 
De Commissie verzoekt alle be langhebbenden om te antwoorden op de vragen die in deze 
mededeling worden gesteld. Opmerkingen ku nnen tot en met 31 januari 2011 worden 
ingediend op het volgende adres  http://ec.europa.eu/regional _policy/consultation/index_en.htm
. 
Er zal met deze opmerkingen rekening word en gehouden bij de opstelling van de 
wetgevingsvoorstellen, die onmiddellijk na de goedkeuring van het nieuwe meerjarige 
financiële kader in 2011 zullen worden ingediend 
Het vijfde Cohesieforum, dat op 31 januari en 1 februari 2011 in Brussel wordt gehouden, 
biedt een goede gelegenheid om deze ideeën te bespreken.