MEDEDELING VAN DE COMMISSIE AAN DE RAAD, HET EUROPEES PARLEMENT, HET ECONOMISCH EN SOCIAAL COMITÉ EN HET COMITÉ VAN DE REGIO'S - SCOREBORD VOOR DE UITVOERING VAN DE AGENDA VOOR HET SOCIAAL BELEID

INHOUDSOPGAVE

1. Inleiding

2. De werkgelegenheids- en sociale situatie

3. De uitvoering van de Agenda voor het sociaal beleid

3.1. MEER EN BETERE BANEN

3.2. ANTICIPEREN OP EN GEBRUIK MAKEN VAN DE VERANDERING

3.3. BEVORDERING VAN DE SOCIALE INTEGRATIE

3.4. MODERNISERING VAN DE SOCIALE BESCHERMING

3.5. BEVORDERING VAN DE GELIJKHEID VAN MANNEN EN VROUWEN

3.6. DE SOCIALE ASPECTEN VAN DE UITBREIDING EN VAN DE BUITENLANDSE BETREKKINGEN VAN DE EUROPESE UNIE VERSTERKEN

4. Conclusie en vooruitzichten

1. Inleiding

De Agenda voor het sociaal beleid is de blauwdruk van de EU voor de modernisering en verbetering van het Europees sociaal model door investeringen in mensen en de opbouw van een actieve verzorgingsstaat. Hij moet bijdragen tot de verwezenlijking van de in maart 2000 door de Europese Raad van Lissabon vastgestelde strategische doelstelling.

Doel van de agenda is de gemeenschappelijke problemen aan te pakken waarvoor de EU zich gesteld ziet, en er tegelijkertijd voor te zorgen dat ten volle kan worden geprofiteerd van de nieuwe mogelijkheden. Omzetting van de doelstelling van Lissabon - die op de daaropvolgende bijeenkomsten van de Europese Raad nader is uitgewerkt - door de totstandbrenging van een dynamische en zich wederzijds versterkende wisselwerking tussen het economisch, werkgelegenheids- en sociaal beleid vormt het kernpunt van deze agenda.

De agenda moet het sociaal beleid als productieve factor, alsook de solidariteit en sociale billijkheid versterken. Bevordering van 'kwaliteit' is een belangrijke drijvende kracht achter deze agenda.

Zowel het Europees Parlement als de Europese Raad onderstreepten het belang van een jaarlijks scorebord om de geboekte vooruitgang te kunnen volgen en de inzet en bijdragen van de verschillende actoren bij de uitvoering van deze agenda te kunnen controleren.

Het referentiepunt waaraan de vorderingen worden getoetst, is de mededeling van de Commissie [1] van juni 2000 en de in december 2000 door de Europese Raad van Nice goedgekeurde politieke richtsnoeren. Dit is het tweede scorebord over de tot dusverre geboekte vooruitgang.

[1] COM(2000) 379 van 28.6.2000

Dit scorebord vormt een aanvulling op het jaarlijkse samenvattend verslag aan de voorjaarsbijeenkomst van de Europese Raad in Barcelona met betrekking tot de acties die een onderdeel vormen van de Agenda voor het sociaal beleid [2].

[2] COM(2002) 14 van 15.1.2002

2. De werkgelegenheids- en sociale situatie

De werkgelegenheidsgroei in 2000 was de sterkste in de afgelopen tien jaar. Er werden bijna drie miljoen nieuwe banen gecreëerd. De netto arbeidsdeelname steeg daardoor weliswaar tot 63,2% - 1% meer dan in 1999 - maar bleef bijna 4% onder de tussentijdse doelstelling van Stockholm en 7% onder de doelstelling van Lissabon voor 2010. In 2001 zou de werkgelegenheid volgens de laatste ramingen met 1,1% toenemen en zou de netto arbeidsdeelname bij 64% komen te liggen.

In de periode 1998-2000 werden meer vol- dan deeltijdbanen gecreëerd. Van de in 2000 netto gecreëerde banen was bijna 70% een voltijdbaan, tegen 60% in 1999 en 54% in 1998.

Het werkloosheidscijfer daalde in 2000 van 9,1% tot 8,2% en het aantal werklozen nam met 1,5 miljoen af - de grootste daling in tien jaar. Niettemin was het totaalaantal werklozen met 14,5 miljoen nog erg hoog. De langdurige werkloosheid nam sneller af dan de algemene werkloosheid en bedroeg 3,6%. Voor 2001 wordt het gemiddelde werkloosheidspercentage voor de EU-15 geraamd op 7,7%, wat neerkomt op een daling van het aantal werklozen met bijna één miljoen, en op 8,4% voor de eurozone.

De resultaten van de structurele hervormingen van de Europese arbeidsmarkten worden met name zichtbaar in de toenemende werkgelegenheidsintensiteit van de groei, meer nieuwe banen in de hightech- en kennisintensieve sectoren - wat een verschuiving in de richting van een kenniseconomie weerspiegelt - en een sterke instroom van vrouwen op de arbeidsmarkt. De hightech- en kennisintensieve sectoren vormden de motor van de recente werkgelegenheidsverruiming en waren goed voor meer dan 60% van de in totaal 10 miljoen banen die tussen 1995 en 2000 werden gecreëerd. Dit kwam niet alleen ten goede aan hooggekwalificeerde werknemers, maar ook aan laag- en middelmatig gekwalificeerde werknemers in deze sectoren. Van de nieuwe banen werden er meer dan 1,6 miljoen ingenomen door vrouwen, wier arbeidsparticipatie steeg van 52,8% in 1999 tot 54% in 2000 en in 2001 op 54,7% wordt geraamd.

Er zijn echter nog steeds structurele zwaktes in de werkgelegenheid die om blijvende en versterkte aandacht vragen:

* De lage arbeidsparticipatie van ouderen: een geschatte 38,3% in 2001 in vergelijking met het streefcijfer van 50% dat in Stockholm voor 2010 is overeengekomen;

* Aanzienlijke genderkloven: 18% in termen van arbeidsparticipatie en 14% in termen van beloning;

* Hoge werkloosheidscijfers: ongeveer 8% van de beroepsbevolking, waarvan 3,6% langdurig werklozen en meer dan 16% werkloze jongeren;

* De regionale verschillen in werkgelegenheid en werkloosheid blijven erg groot.

Gezien de lager uitvallende prognoses voor 2001 en 2002 [3] zal de Europese economie naar verwachting niet hetzelfde gunstige klimaat bieden voor verbeteringen aan het werkgelegenheidsfront. Diepte en duur van de conjunctuurvertraging zijn nog onzeker, evenals het precieze effect daarvan op de werkgelegenheid.

[3] Bv. Commission Economic Forecasts 2001-2003 - European economy; economic trends no 10/11 - 2001).

In haar bijdrage [4] aan de informele Europese Raad van Gent in oktober 2001 gaf de Commissie een analyse van de conjunctuurvertraging, waarbij zij erop wees dat alle grote regio's in de wereld al voor de dramatische gebeurtenissen van 11 september in de VS met een teruggang te kampen hadden. Ondanks een goede uitgangspositie ontkwam ook de EU daar niet aan en het effect daarvan op de werkgelegenheid was al in de tweede helft van 2000 in sommige lidstaten en in diverse mate in verschillende sectoren van de economie voelbaar. De analyse werd uitgediept in het jaarlijks samenvattend verslag [5] aan de voorjaarsbijeenkomst van de Europese Raad in Barcelona, waarin wordt gewezen op de zeer verschillende economische en politieke omstandigheden in maart 2000 of zelfs ten tijde van de voorjaarsbijeenkomst van de Europese Raad vorig jaar. Doch blijkens de gegevens zijn er redenen tot voorzichtig optimisme dat de huidige conjunctuurneergang maar van korte duur zal zijn.

[4] COM(2001) 611 van 17.10.2001

[5] COM(2002) 14 van 15.1.2002

Niettemin had de economische teruggang de maandelijkse daling in de werkloosheidscijfers tegen het einde van 2001 reeds tot staan gebracht. Deze ontwikkelingen vormen een uitdaging voor een actief arbeidsmarktbeleid om werklozen weer aan het werk te krijgen en langdurige werkloosheid te bestrijden. Ook zal men zich volledig achter de strategie van Lissabon moeten scharen, die gericht is op een grotere arbeidsparticipatie, met name van vrouwen en oudere werknemers.

Ofschoon men het er algemeen over eens is dat de economische en werkgelegenheidssituatie is verbeterd, lopen de trends in armoede en sociale uitsluiting tussen de lidstaten nogal uiteen.

Armoede en sociale uitsluiting komen in de Europese Unie nog steeds wijdverbreid voor, maar de omvang en aard van het probleem verschillen sterk van de ene tot de andere lidstaat. Aangezien het echter nog steeds ontbreekt aan tijdige en vergelijkbare statistieken, is het niet mogelijk een volledig beeld van de recente ontwikkeling te krijgen. Dit betekent ook dat het effect van de periode van economische groei, dalende werkloosheid en toenemende werkgelegenheid in de afgelopen vijf jaar moeilijk te beoordelen is.

Ten aanzien van de inkomensverdeling duiden de gegevens van het Huishoudpanel van de Europese Gemeenschap, die worden gepresenteerd als een structurele indicator ter ondersteuning van het jaarlijkse samenvattend verslag, op aanzienlijke individuele ongelijkheden. De verhouding tussen de best verdienende 20% en de slechtst verdienende 20% bedraagt 5,7 voor de EU in haar geheel, een cijfer waarachter grote verschillen tussen de lidstaten schuilgaan [6].

[6] Zie structurele indicator IV-1 - inkomensverdeling. Bron: SEC(2002) 29, bijlage 2 bij het werkdocument van de diensten van de Commissie ter ondersteuning van het verslag van de Commissie aan de voorjaarsbijeenkomst van de Europese Raad in Barcelona.

Bijzonder zorgwekkend is het nog steeds hoge percentage mensen dat van een laag inkomen rond moet komen. Ongeveer 18% van de bevolking, of meer dan 60 miljoen mensen, dreigen in armoede te vervallen omdat zij leven onder een minimum, dat is vastgesteld op 60% van het mediaan equivalent inkomen. Ook hier bestaan grote verschillen tussen de lidstaten en ligt het aandeel van de bevolking dat onder dit minimum leeft, tussen de 8% en 23% [7].

[7] Zie structurele indicator IV.2.2 - risico van armoede na sociale overdrachten. Bron: zie vorige voetnoot.

Zonder sociale overdrachten - exclusief pensioenen - zou 26% van de EU-bevolking in armoede leven, tegen 18% nu. Dit is een specifiek voorbeeld dat illustreert welk effect het ontbreken van een sociaal beleid op de Europese samenleving zou hebben [8]. Bijzonder zorgwekkend in dit verband is verder de situatie van mensen die gedurende langere tijd van een laag inkomen rond moeten komen. 9%, d.w.z. ongeveer 30 miljoen mensen, liep aanhoudend het risico in armoede te vervallen. Dit cijfer varieert van 3% tot 15% al naargelang van de lidstaat [9].

[8] Zie structurele indicator IV.2.1 - risico van armoede voor sociale overdrachten. Bron: zie vorige voetnoot.

[9] Zie structurele indicator IV.3 - persistent risico van armoede. Bron: zie vorige voetnoot.

3. De uitvoering van de Agenda voor het sociaal beleid

Bijlage 1 van de mededeling van de Commissie van juni 2000 bevatte een overzicht van de voorstellen en initiatieven van de Commissie en een tijdschema. Alle voor 2000 en 2001 aangekondigde initiatieven zijn ingediend en de voorbereidingen voor belangrijke kwesties - zoals de grondige herziening van de Europese werkgelegenheidsstrategie en de nieuwe strategie inzake gezondheid en veiligheid - liggen op schema. De nodige eerste stappen zijn daarom ondernomen. Sommige initiatieven hebben al tot besluiten geleid, over andere wordt nog onderhandeld.

In plaats van een uitvoerige beschrijving van de door de Commissie geïnitieerde maatregelen, biedt onderstaand overzicht een uitgebreide samenvatting van maatregelen en resultaten, waar nodig met vermelding van de rol van de verschillende actoren. Aangezien echter de Agenda voor het sociaal beleid nog in een vroeg stadium van uitvoering verkeert, waarin nieuwe initiatieven nog maar pas zijn ingediend en aan de andere instellingen en actoren zijn toegezonden, maken deze nieuwe maatregelen een groot deel van het scorebord uit.

Dit overzicht volgt de door de Europese Raad van Nice goedgekeurde politieke richtsnoeren voor de sociale agenda.

3.1. MEER EN BETERE BANEN

Vergroting van de arbeidsparticipatie en bestrijding van de langdurige werkloosheid

Het streven naar volledige werkgelegenheid werd door de Europese Raad van Lissabon tot topprioriteit van de Europese Unie verklaard [10]. Het momentum van Lissabon, gebaseerd op meer en betere banen, werd opgepakt door de Europese Raad van Stockholm, toen de staatshoofden en regeringsleiders de doelstellingen van Lissabon aanvulden met tussentijdse kwantitatieve doelstellingen voor 2005 en een specifieke doelstelling voor oudere werknemers [11]. De lidstaten werd verzocht gemeenschappelijke benaderingen en indicatoren voor de kwaliteit van de arbeid vast te stellen. Er werd gevraagd om initiatieven op het gebied van vaardigheden en mobiliteit. De Raad en de Commissie werd verzocht een gezamenlijk verslag voor te leggen over hoe de arbeidsparticipatie kan worden vergroot en het actief ouder worden kan worden bevorderd.

[10] In Lissabon overeengekomen doelstellingen: de arbeidsparticipatie moet in 2010 zo veel mogelijk de 70% benaderen en die van vrouwen moet in 2010 op 60% zijn gebracht, rekening houdend met de verschillende uitgangssituaties van de lidstaten.

[11] De totale arbeidsparticipatie moet in 2005 bij 67% en die van vrouwen bij 57% liggen. De arbeidsparticipatie van oudere werknemers (55-64) moet in 2010 bij 50% liggen.

Kwaliteit van de arbeid

Het aantal arbeidsplaatsen mag niet tegenover de kwaliteit van de arbeid worden gesteld. Concreet is ervoor gekozen de kwaliteit van de arbeid te verbeteren als bijdrage tot een verhoging van de werkgelegenheid. Dit was zichtbaar in de politieke richtsnoeren van Lissabon - 'meer en betere banen' - en Stockholm, en werd ook uitdrukkelijk vermeld in de in Nice goedgekeurde Agenda voor het sociaal beleid. Een concreet voorstel hiertoe werd gedaan in de mededeling van de Commissie van juni inzake het investeren in kwaliteit en is opgenomen in de werkgelegenheidsrichtsnoeren voor het jaar 2002.

Naar aanleiding van het door het Comité voor de werkgelegenheid opgestelde verslag werd de Raad het eens over alle belangrijke componenten van kwaliteit en de flankerende kern- en contextindicatoren om veranderingen te volgen en de vooruitgang te meten. Er zijn echter meer banen nodig. Het programma voor sociaal-economisch onderzoek, dat onderzoek stimuleert en ondersteunt naar de verdere ontwikkeling van indicatoren om de kwaliteit van de arbeid te meten, zou hier een belangrijke rol kunnen spelen.

* Mededeling over investeren in kwaliteit [12]

[12] COM(2001) 313 van 20.6.2001

* Kwaliteitsdoelstellingen opgenomen in de werkgelegenheidsrichtsnoeren voor 2002

* Kwaliteitsindicatoren bekrachtigd door de Europese Raad van Laken

Versterking en voortzetting van de gecoördineerde werkgelegenheidsstrategie

Op 12 september 2001 werd door de Commissie een nieuw werkgelegenheidspakket voorgesteld, dat - na raadpleging van het Europees Parlement, het Comité van de Regio's en het Economisch en Sociaal Comité - op 3 december door de Raad is goedgekeurd en aan de top van Laken is voorgelegd.

Uit de analyse van het werkgelegenheidsbeleid van de lidstaten in het gezamenlijk verslag over de werkgelegenheid 2001 kwam naar voren dat er over de gehele linie aanmerkelijke vooruitgang is geboekt, maar dat er hier en daar nog structurele problemen bestaan. De beoordeling van de prestaties op het gebied van de werkgelegenheid en van de geboekte vooruitgang in combinatie met minder gunstige economische vooruitzichten toont aan dat de structurele arbeidsmarkthervormingen moeten worden voortgezet en dat er geen reden is tot zelfgenoegzaamheid.

Wat de vier pijlers van de werkgelegenheidsstrategie betreft, blijft de beleidsmix [13] vooral gericht op acties in het kader van de pijler Werkgelegenheid, gevolgd door de pijler Ondernemerschap. De acties in het kader van de pijlers Aanpassingsvermogen en Gelijke kansen blijven relatief gering. Ofschoon er partnerschappen tussen overheden en sociale partners tot stand zijn gekomen, zijn de specifieke bijdragen van de sociale partners niet altijd gemakkelijk te identificeren. Dit geldt met name voor de pijler Aanpassingsvermogen.

[13] In het kader van de tenuitvoerlegging van de werkgelegenheidsrichtsnoeren wordt onder "beleidsmix" het evenwicht tussen de vier pijlers van de richtsnoeren verstaan.

Er is duidelijk vooruitgang geboekt op het stuk van het levenslang leren, dat thans in de hele Europese Unie een beleidsprioriteit is. In ongeveer de helft van de lidstaten zijn allesomvattende strategieën voor levenslang leren ingevoerd, maar deze verkeren nog in het beginstadium van hun uitvoering. Een zwak punt waar iets aan moet worden gedaan is dat maar weinig lidstaten doelstellingen kennen voor een verhoging van de investeringen in human resources of de deelname aan bij- en nascholing.

De vorderingen bij de hervorming van de uitkeringsstelsels en structuren voor het bieden van arbeidsprikkels blijken dikwijls ontoereikend om de arbeidsparticipatie te bevorderen, en de wisselwerking tussen belasting- en uitkeringsstelsels dient meer aandacht te krijgen.

In de meeste lidstaten ontbreekt het aan een brede aanpak van gendermainstreaming. Maatregelen om de aanhoudend grote verschillen in beloning tussen mannen en vrouwen te verkleinen, zijn beperkt en er is nauwelijks sprake van nieuwe initiatieven om de participatie van vrouwen in de besluitvorming te bevorderen. In veel lidstaten schieten de kinderopvangvoorzieningen nog steeds tekort en is er nog geen duidelijke aanpak op het gebied van de ouderenzorg en de zorg voor hulpbehoevenden.

Wat de werkgelegenheidsrichtsnoeren voor 2002 betreft, koos de Commissie, daarin gesteund door de andere EU-instellingen, voor continuïteit in het jaar 2002 gezien de aanzienlijke veranderingen die in 2001 zijn doorgevoerd en de grondige herziening die voor 2002 op het programma staat. De richtsnoeren bevatten echter de nieuwe werkgelegenheidsdoelstellingen waarover in Stockholm overeenstemming is bereikt, alsook een nieuwe horizontale doelstelling inzake de kwaliteit van de arbeid.

Voorts hebben de lidstaten een reeks aanbevelingen inzake de werkgelegenheid ontvangen.

In nauwe samenwerking met de nationale autoriteiten is in 2001 begonnen met belangrijke werkzaamheden voor de evaluatie van de werkgelegenheidsstrategie teneinde de vijfjaarlijkse evaluatie in 2002 voor te bereiden.

Ook is vooruitgang geboekt met de goedkeuring van een besluit inzake communautaire stimuleringsmaatregelen op het gebied van de werkgelegenheid. In juni 2001 werd door de Raad een gemeenschappelijk standpunt goedgekeurd, rekening houdend met het advies van het Europees Parlement. Naar verwachting zal binnenkort door het Europees Parlement en de Raad overeenstemming worden bereikt over het actieprogramma.

De werkgelegenheidsstrategie wordt ontwikkeld in relatie tot de globale richtsnoeren voor het economisch beleid. Dit onderstreept dat het economisch en werkgelegenheidsbeleid elkaar wederzijds versterken.

Belangrijkste maatregelen

* Goedkeuring van het gezamenlijk verslag over de werkgelegenheid 2001, de werkgelegenheidsrichtsnoeren voor 2002 en aanbevelingen inzake het werkgelegenheidsbeleid. [14]

[14] COM(2001) 438 van 12.9.2001

* Actieprogramma inzake stimuleringsmaatregelen op het gebied van de werkgelegenheid (gemeenschappelijk standpunt in juni -tweede lezing EP) [15]

[15] COM(2000) 459 van 20.7.2000

De rol van het Europees Sociaal Fonds

Zoals vermeld in de werkgelegenheidsrichtsnoeren, steunt en complementeert het Europees Sociaal Fonds de activiteiten van de lidstaten ter ondersteuning van de ontwikkeling van hun arbeidsmarkten en hun human resources, met name in het kader van de Europese werkgelegenheidsstrategie en de nationale actieplannen voor de werkgelegenheid. Uit een overzicht van de in het jaar 2000 goedgekeurde programma's blijkt dat meer dan de helft van de steun tijdens de programmeringsperiode 2000-06 zal worden besteed aan de inzetbaarheid, met name met betrekking tot de bevordering van een actief arbeidsmarktbeleid en de voorkoming van werkloosheid. Een aanzienlijk bedrag wordt uitgetrokken voor het aanpassingsvermogen van de beroepsbevolking en de ontwikkeling van concepten voor levenslang leren. Het Europees Sociaal Fonds bevordert ook activiteiten gericht op het MKB en biedt aanloopsubsidies voor beginnende ondernemingen en het creëren van nieuwe banen in de dienstensector. Naast de gendermainstreaming in alle gesubsidieerde activiteiten zijn ten slotte ook specifieke acties gepland voor de verbetering van de toegang van vrouwen tot arbeid en hun arbeidsmarktparticipatie.

De programma's moeten door de lidstaten flexibel ten uivoer worden gelegd, rekening houdend met de veranderende omstandigheden waaronder de werkgelegenheidsstrategie wordt uitgevoerd. Eén land heeft permanent toezicht ingesteld op de samenhang tussen de nationale actieplannen en de programma's van het Europees Sociaal Fonds. Deze aanpak zou door andere lidstaten kunnen worden overgenomen in het kader van hun toezichtprocessen zoals bepaald in de nieuwe verordening inzake de Structuurfondsen [16].

[16] Verordening 1260/1999, artikel 36.

Belangrijkste maatregelen

* Overeenstemming met de lidstaten over de communautaire bestekken en andere programmeringsdocumenten voor het Europees Sociaal Fonds

* Goedkeuring van 17 operationele programma's voor EQUAL

De lokale en regionale dimensie van de werkgelegenheidsstrategie

In het kader van de nieuwe en verbeterde governance is speciale aandacht besteed aan de versterking van de regionale en lokale dimensie van het werkgelegenheidsbeleid. Ofschoon de algemene koers van de werkgelegenheidsstrategie op Europees niveau wordt vastgesteld, hangen de formulering en succesvolle uitvoering in grote mate af van de plaatselijke actoren. Daarvoor moeten alle beschikbare middelen worden ingezet en is de actieve steun van de regionale en lokale autoriteiten vereist.

De reden waarom aan deze dimensie aandacht wordt besteed, is om ervoor te zorgen dat de op deze niveaus aanwezige ervaring en deskundigheid op ruime schaal kunnen worden gedeeld. Daarom heeft de Commissie voorgesteld de beste praktijken binnen en tussen de lidstaten onderling te verspreiden. Zij heeft ook de ontwikkeling van plaatselijke werkgelegenheidsstrategieën voorgesteld, die coherent zijn met de nationale actieplannen en de prioriteiten op plaatselijk niveau weerspiegelen.

Belangrijkste maatregelen

* Mededeling over 'Lokale werkgelegenheidsinitiatieven - Een lokale dimensie voor de Europese werkgelegenheidsstrategie' [17]

[17] COM(2000) 196 van 7.4.2000

* Mededeling over een sterkere lokale dimensie voor de Europese werkgelegenheidsstrategie [18]

[18] COM(2001) 629 van 7.11.2001

* Oproep tot het indienen van voorstellen uit hoofde van artikel 6 ESF ter ondersteuning van projecten voor de ontwikkeling van plaatselijke werkgelegenheidsstrategieën [19]

[19] PB C 306 van 31.10.2001.

Werkgelegenheids- en sociale dimensie van de informatiemaatschappij

Een snelle overgang naar de kenniseconomie staat in de strategie van Lissabon centraal. De werkgelegenheids- en sociale dimensie is aan bod gekomen in een benchmarkingverslag, dat het snel toenemende effect van de informatie- en communicatietechnologieën (ICT) op de werkinhoud, opleiding en werkorganisatie onderstreept. Voorts is een e-Learning-actieplan opgezet, waarin het onderwijs van morgen wordt uitgedacht.

De kwestie van de IT-erkenning, een onderdeel van het algemene initiatief e-Europe, is door de Groep van hoge ambtenaren inzake werkgelegenheid en de sociale dimensie van de informatiemaatschappij behandeld; zij merkte de European Computer Driving Licence (ECDL) aan als een van de mogelijke erkenningsregelingen en vroeg dat het toekomstige Europees diploma IT-basisvaardigheden verder wordt uitgewerkt zoals aangegeven in het actieplan eLearning.

Belangrijkste maatregelen

* Mededeling over eEurope 2002 - Effecten en prioriteiten [20]

[20] COM(2001) 140 van 13.3.2001

* Benchmarkingverslag naar aanleiding van de werkgelegenheidsstrategieën in de informatiemaatschappij [21]

[21] SEC(2001) 222 van 7.2.2001

* Mededeling over het eLearning-actieplan [22]

[22] COM(2001) 172 van 28.3.2001

Mobiliteit

Bovendien vereist een Europa van de kennis nieuwe initiatieven ter vergemakkelijking van de mobiliteit, met name voor onderwijsgevenden, onderzoekers, opleiders en personen in opleiding. Op deze doelgroepen is een aanbeveling van het Europees Parlement en de Raad van 10 juli 2001 gericht [23]. De Commissie heeft ook een mededeling goedgekeurd over een mobiliteitstrategie voor de Europese onderzoeksruimte [24]. Eind februari 2001 heeft de Commissie een mededeling goedgekeurd over de nieuwe Europese arbeidsmarkten, open voor allen, met toegang voor allen [25]. Met dit initiatief wordt beoogd de belemmeringen voor de mobiliteit uit de weg te ruimen en de vaardigheden van de Europese beroepsbevolking op alle niveaus te vergroten. Naar aanleiding hiervan is een task force voor vaardigheden en mobiliteit in het leven geroepen, waarvan het verslag zal bijdragen tot de opstelling van een begin 2002 in te dienen actieplan inzake mobiliteit. Met betrekking tot de ontwikkeling van vaardigheden werd ook een werkprogramma ingediend over de concrete doelstellingen van onderwijs- en opleidingsstelsels [26].

[23] COM(1999) 708 van 21.1.2000

[24] COM(2001) 331 van 20.6.2001

[25] COM(2001) 116 van 28.2.2001

[26] COM(2001) 501 van 7.9.2001

Deze maatregelen op werkgelegenheidsgebied moeten worden aangevuld met concrete vorderingen ten aanzien van de coördinatie van de socialezekerheidsstelsels. De Raad heeft vooruitgang geboekt inzake de coördinatie van de socialezekerheidsstelsels door de goedkeuring van parameters voor de modernisering van Verordening (EEG) nr. 1408/71. Met betrekking tot de veiligstelling van de aanvullende pensioenrechten voor werknemers die zich binnen de Europese Unie verplaatsen, is in juli 2001 een comité opgericht dat de aanvullende pensioenen aan een nader onderzoek onderwerpt [27].

[27] C(2001) 1775 van 2.07.2001

Belangrijkste maatregelen

* Oprichting van een task force voor vaardigheden en mobiliteit - zijn verslag van december 2001 zal bijdragen tot de opstelling van een begin 2002 in te dienen actieplan inzake mobiliteit [28]

[28] Oprichting van een task force voor vaardigheden en mobiliteit, naar aanleiding van de Europese Raad van Stockholm en de mededeling van de Commissie.

* Mededeling over levenslang leren [29]

[29] COM(2001) 678 van 21.11.2001

* Vaststelling van parameters voor de modernisering van Verordening 1408/71 betreffende de coördinatie van de socialezekerheidsstelsels [30]

[30] COM(1998) 779 van 21.12.1998

3.2. ANTICIPEREN OP EN GEBRUIK MAKEN VAN DE VERANDERING

Versterking van de rol van de werknemers bij het sturen van het veranderingsproces

In 2001 is een belangrijke stap gezet met de uiteindelijke goedkeuring door de Raad van een verordening betreffende het statuut van de Europese vennootschap en de richtlijn met betrekking tot de plaats van de werknemers in dergelijke ondernemingen. Deze moeten het bedrijven gemakkelijker maken meer te profiteren van de interne markt aangezien de organisatorische en managementproblemen gemakkelijker op te lossen zijn. In die zin is een belangrijke hindernis met betrekking tot verschillende voorschriften en procedures voor ondernemingen die binnen de Europese Unie opereren, genomen. Er zijn specifieke voorschriften vastgesteld met betrekking tot de plaats van de werknemers in dit soort ondernemingen.

Bovendien hebben de Raad en het Europees Parlement een richtlijn goedgekeurd tot instelling van een algemeen kader betreffende de informatie en de raadpleging van de werknemers in de Europese Gemeenschap. Ook is de van 1977 en 1988 daterende richtlijn betreffende de overgang van ondernemingen in 2001 gecodificeerd [31].

[31] COM(2000) 259

Belangrijkste maatregelen

* Statuut van de SE en richtlijn over de rol van werknemers (goedgekeurd) [32]

[32] COM(1989) 268 van 24.8.1989

* Richtlijn inzake informatie en raadpleging (goedgekeurd) [33]

[33] COM(1998) 612 van 11.11.1998

* Steun uit hoofde van art. 6 ESF voor 35 innovatieve maatregelen betreffende de aanpassing aan de nieuwe economie in het kader van de sociale dialoog [34]

[34] De lijst van deze initiatieven is te vinden op het volgende adres: http://europa.eu.int/comm/dgs/employment_social/tender_en.htm (referentie VP/2001/005).

Gezondheid en veiligheid op het werk

Gezondheid en veiligheid op het werk dragen in belangrijke mate bij tot de kwaliteit van de arbeid en tot het scheppen van gelijke voorwaarden voor de ondernemingen in de EU doordat deze moeten voldoen aan uniforme minimumnormen. Deze normen bieden de werknemers veiligheid en helpen de ondernemingen de kosten tengevolge van arbeidsongevallen en beroepsziekten te verminderen door middel van preventie.

De vaststelling van minimumnormen die een hoog beschermingsniveau waarborgen en gelijke voorwaarden creëren, impliceert een reeks wetgevende maatregelen.

Daarbij stonden vier onderwerpen centraal: steigers, asbest, trillingen en lawaai. Bovendien zijn de sociale partners geraadpleegd over de gezondheid en veiligheid van zelfstandigen.

De laatste jaren is vooruitgang geboekt bij de vermindering van het aantal arbeidsongevallen en het totaalaantal ernstige ongevallen is sinds het midden van de jaren negentig gedaald, zij het niet overal in de Europese Unie. De algemene daling van het aantal arbeidsongevallen met bijna 10% in de periode 1994-1998 toont de voordelen van preventieve maatregelen en gezondheids- en veiligheidsnormen aan.

Een hoge arbeidsongevallenincidentie komt het concurrentievermogen van Europa echter nog steeds duur te staan: in 1998 en 1999 gingen jaarlijks bijna 148 miljoen werkdagen door dergelijke ongevallen verloren. In 1998 daalde het aantal ernstige arbeidsongevallen tot 4.089 per 100.000 werknemers - wat neerkomt op in totaal nog steeds zo'n 4,7 miljoen ongevallen. In 1998 werden ook 5476 dodelijke arbeidsongevallen geregistreerd [35]. Uit dit cijfer blijkt dat de huidige praktijken op het gebied van arbeidshygiëne en -veiligheid nog tekortschieten en dat de kosten van het ontbreken van een sociaal beleid voor het bedrijfsleven en de werknemers hoog zijn.

[35] Accidents at work in the EU 1998-1999. Bron: Statistics in focus. Population and social conditions (16-2001).

De ongevallencijfers verschillen per bedrijfstak en beroepscategorie. In de visserij (2,4), de landbouw (1,3), de bouwnijverheid (1,4) en de vervoerssector (1,1) is de ongevallenincidentie hoger zijn dan het gemiddelde en vooral mannen met minder dan middelbaar onderwijs, die in die bedrijfstakken geconcentreerd zijn, worden door ongevallen getroffen [36].

[36] Bron: zie vorige voetnoot.

Bovendien schept de snel veranderende arbeidswereld, die nieuwe vormen van werkorganisatie vereist, in combinatie met een hoger werkritme en -tempo, nieuwe problemen die om nieuwe oplossingen vragen. Er komen nieuwe risico's bij die aanleiding geven tot nieuwe gezondheidsproblemen, zoals aandoeningen van het bewegingsapparaat en de zogenaamde psychosociale ziekten als stress, depressie en angst, die 26% uitmaken van de gevallen van arbeidsverzuim van meer dan twee weken [37].

[37] Work-related health problems in the EU 1998-1999. Bron: Statistics in focus. Population and social conditions (17-2001).

Met het oog op de voorbereiding van de nieuwe strategie inzake gezondheid en veiligheid die begin 2002 zal worden ingediend, heeft het Economisch en Sociaal Comité een verkennend advies uitgebracht. Dit verslag - dat is opgesteld door vertegenwoordigers van de werkgevers, de werknemers en andere belangengroepen - biedt een belangrijke basis voor de nieuwe strategie en laat zien hoe de Europese Unie op de oude en nieuwe risico's op het werk kan reageren, en onderzoekt hoe de verschillende op Europees niveau beschikbare instrumenten kunnen worden gecombineerd om de normen en praktijken in de Europese Unie te verbeteren.

Belangrijkste maatregelen

* Richtlijn steigers (goedgekeurd in juni 2001) [38]

[38] COM(1998) 678 van 27.11.1998

* Gezondheid en veiligheid van zelfstandigen - raadpleging van de sociale partners, tweede fase (juni 2001) [39]

[39] C(2001) 1535 van 7.6.2001

* Richtlijn trillingen (gemeenschappelijk standpunt in juni 2001 // tweede lezing in het EP in oktober) [40]

[40] COM(1992) 560 van 23.12.1992

* Richtlijn lawaai (gemeenschappelijk standpunt in oktober 2001) [41]

[41] COM(1992) 560

* Richtlijn asbest (Voorstel van de Commissie - juli 2001) [42]

[42] COM(2001) 417 van 20.7.2001

* Initiatiefverslag van het ESC inzake gezondheid en veiligheid op het werk [43]

[43] CES(2001) 937 van 11.7.2001

Arbeidskader en arbeidsverhoudingen

In 2001 is het Europees Waarnemingscentrum voor het veranderingsproces opgericht. Dit heeft tot taak informatie te verzamelen en te verspreiden over aspecten van de economische en sociale veranderingen tengevolge van verschuivingen in technologieën, werkorganisatie, productie- en ondernemingsmodellen, en werkmethoden.

Er is ook een groep op hoog niveau inzake arbeidsverhoudingen in het leven geroepen. Deze houdt zich vooral bezig met de belangrijkste uitdagingen voor de arbeidsverhoudingen in een veranderende omgeving en besteedt speciale aandacht aan de toekomstige uitbreiding. Deze groep zal een verslag voorleggen aan de voorjaarsbijeenkomst van de Europese Raad in Barcelona, waarin voorstellen worden gedaan om de beleidsmakers in Europa, met name de sociale partners, te helpen een effectieve bijdrage te leveren tot de verbetering van het sturen van het veranderingsproces. De sociale partners hebben zowel in de eerste als in de tweede fase van de raadpleging gesproken over de modernisering en verbetering van de arbeidsverhoudingen en bijgevolg onderhandelingen geopend over telewerken, teneinde tot een overeenkomst te komen die via de nationale leden ten uitvoer moet worden gelegd, zulks overeenkomstig artikel 139, lid 2, van het EG-Verdrag. Er is al overeenstemming bereikt over richtsnoeren op dit gebied in de telecommunicatiesector (februari 2001) en in de handel (april 2001).

Op het gebied van uitzendarbeid hebben de onderhandelingen tussen de sociale partners niet tot een overeenkomst geleid. De Commissie zal begin 2002 een voorstel indienen voor een richtlijn van de Raad en het Europees Parlement, waarin rekening wordt gehouden met de uitkomsten van de besprekingen tussen de sociale partners en met name met de aspecten waarover overeenstemming is bereikt. In dat voorstel zal ook rekening worden gehouden met de gezamenlijke verklaring van oktober 2001 van de sociale partners van de bedrijfstak over uitzendarbeid.

In augustus 2001 heeft de Commissie de eerste fase van overleg met de sociale partners ingeleid over de bescherming van werknemersgegevens.

Bovendien worden de sociale partners uitgenodigd bij te dragen tot de uitvoering van de Europese werkgelegenheidsstrategie, met name de pijler Aanpassingsvermogen.

Hier is de beroepsopleiding een essentieel element. De sociale partners op centraal niveau werken momenteel aan een gezamenlijk verslag voor de Europese Raad van Barcelona dat inzoomt op een reeks belangrijke maatregelen waaronder het identificeren van en anticiperen op kwalificatiebehoeften; de erkenning en validering van kwalificaties; informatie, ondersteuning en begeleiding; en het vrijmaken van middelen. Het is de bedoeling daarna onderhandelingen over dit onderwerp te openen.

Ook op bedrijfstakniveau houden de sociale partners zich met de beroepsopleiding bezig, met name via concrete gezamenlijke projecten.

Op wetgevingsgebied werd vooruitgang geboekt met het voorstel van de Commissie voor een richtlijn tot wijziging van Richtlijn 80/987/EEG van de Raad betreffende de bescherming van werknemers bij insolventie van de werkgever. Het advies van het Europees Parlement in eerste lezing werd op 29 november 2001 goedgekeurd en de Raad bereikte een politiek akkoord over een gemeenschappelijk standpunt op 3 december 2001. Teneinde de mededeling en het actieplan inzake de financiële deelneming van werknemers voor te bereiden en uitgebreid overleg over deze kwestie te vergemakkelijken, heeft de Commissie in juli een werkdocument gepubliceerd [44].

[44] SEC(2001) 1308 van 26.7.2001

Ook werd door de Commissie een mededeling goedgekeurd over de sociale aspecten van overheidsopdrachten.

* Oprichting van een Europees Waarnemingscentrum voor het veranderingsproces

* Bijdrage van de sociale partners tot de uitvoering van de Europese werkgelegenheidsstrategie

* Aanpassingsvermogen en modernisering van de arbeidsverhoudingen in verband met de werkgelegenheidsstrategie - tweede overlegronde met de sociale partners, die uitmondt in onderhandelingen over telewerken - begonnen in oktober 2001

* Insolventie - gemeenschappelijk standpunt in december 2001 [45]

[45] COM(2000) 832 van 15.1.2001

* Interpretatieve mededeling over de sociale aspecten van overheidsopdrachten [46]

[46] COM(2001) 566 van 15.10.2001

Sociale verantwoordelijkheid van ondernemingen

Er is in Europa een discussie en uitwisseling van goede praktijken op gang gebracht naar aanleiding van het groenboek over de bevordering van een Europees kader voor de sociale verantwoordelijkheid van bedrijven. Ofschoon dit volledig is gebaseerd op vrijwillige maatregelen, hebben de ondernemingen grote belangstelling aan de dag gelegd voor het vergroten en versterken van hun eigen sociale verantwoordelijkheid - voor hun werknemers en de omgeving waarin zij gevestigd zijn. Het is een fundamenteel aspect voor de tenuitvoerlegging van duurzame ontwikkeling en een betere onderlinge afstemming van economische, sociale en milieueisen, met name in het licht van de eisen die consumenten stellen.

* Groenboek over de sociale verantwoordelijkheid van bedrijven [47]

[47] COM(2001) 366 van 18.7.2001

3.3. BEVORDERING VAN DE SOCIALE INTEGRATIE

In de conclusies van de Europese Raad van Lissabon werd uitdrukkelijk gesteld dat 'het aantal mensen dat in de EU onder de armoedegrens leeft en sociaal is uitgesloten, onaanvaardbaar hoog is'. Hij riep uitdrukkelijk op tot stappen om de armoede voor 2010 definitief uit te roeien. Hoewel men het niet eens werd over gemeenschappelijke doelstellingen, werden in Lissabon wel de eerste maatregelen uiteengezet die de inspanningen om de EU-samenwerking op het gebied van de bestrijding van armoede en sociale uitsluiting te intensiveren, richting moeten geven. Ook stelde de Europese Raad uitdrukkelijk dat een dergelijk samenwerkingsbeleid moet stoelen op de 'open coördinatiemethode'.

Sociale-integratiestrategie - de open coördinatiemethode

Deze politiek belangrijke doorbraak werd verder uitgewerkt in de Agenda voor het sociaal beleid, met name met de toezegging om voor juni 2001 een nationaal actieplan in te dienen voor de komende twee jaar. De doelstellingen van de strategie waaraan deze plannen beantwoorden, zijn bekrachtigd door de Europese Raad van Nice [48]. Deze hebben betrekking op het complexe en meerdimensionale karakter van armoede en sociale uitsluiting en doen een beroep op een groot aantal beleidsvormen. Er zijn vier hoofddoelstellingen vastgesteld:

[48] Politiek akkoord Raad 17 oktober 2000.

* vergemakkelijking van de arbeidsparticipatie en de toegang van iedereen tot de middelen, rechten, goederen en diensten

* preventie van de risico's van uitsluiting

* verlening van hulp aan de meest kwetsbaren

* mobilisering van alle belanghebbenden.

Het gezamenlijk verslag over sociale integratie geeft een grondige analyse van de situatie in alle lidstaten, een beoordeling van de belangrijkste uitdagingen voor de toekomst en een overzicht van goede praktijken en innovatieve benaderingen van gemeenschappelijk belang. Gebaseerd op de nationale actieplannen tegen armoede en sociale uitsluiting die in juni 2001 door alle lidstaten werden ingediend, en in het licht van de vier gemeenschappelijke doelstellingen is het verslag het eerste beleidsstuk van de Commissie en de Raad om armoede en sociale uitsluiting op communautaire schaal aan te pakken, en daarom is het een mijlpaal in de versterking van het Europees sociaal model. Het demonstreert ook de haalbaarheid van de open coördinatiemethode op sociaal gebied en de mogelijkheden van de wederzijdse beoordelingsmethode, die van fundamenteel belang is voor de volledige tenuitvoerlegging van deze strategie.

Er is ook flinke vooruitgang geboekt met de ontwikkeling en verbetering van gemeenschappelijk vastgestelde en overeengekomen indicatoren op het gebied van de sociale integratie. Bovendien zal een vijfjarenprogramma (2002-2006) bijdragen tot een beter inzicht en een betere meting van armoede en sociale uitsluiting, de uitwisseling van informatie en goede praktijken en de netwerkkoppeling tussen relevante organisaties via een reeks maatregelen waarvoor 75 miljoen euro wordt uitgetrokken. Bovendien zullen dergelijke acties de actieve betrokkenheid van niet-gouvernementele organisaties en andere belanghebbenden die een belangrijke rol kunnen spelen in de uitvoering van deze strategie, vergemakkelijken. Het actieprogramma biedt een beleidgericht initiatief dat een aanvulling vormt op het wetenschappelijk onderzoek naar sociale uitsluiting en sociale integratie dat wordt ondersteund door het programma van de Europese Gemeenschap voor sociaal-economisch onderzoek.

Belangrijkste maatregelen

* Op het gebied van de sociale integratie is de open coördinatiemethode met succes toegepast.

* Overeenstemming tijdens de Europese Raad van Nice over gemeenschappelijke doelstellingen

* Ontwikkeling van gemeenschappelijk overeengekomen en vastgestelde indicatoren onder leiding van het Comité voor sociale bescherming

* Opstelling en indiening door alle lidstaten van tweejarige nationale actieplannen tegen armoede en sociale uitsluiting

* Gezamenlijk verslag over sociale integratie door de Commissie en de lidstaten met een overzicht van goede praktijken en innovatieve benaderingen van gemeenschappelijk belang [49]

[49] COM(2001) 565 van 10.10.2001

* Besluit van de Raad en het Parlement tot vaststelling van een communautair actieprogramma ter bestrijding van sociale uitsluiting. [50]

[50] COM(2000) 368 van 16.6.2000

Dit zijn belangrijke uitgangspunten maar de maatregelen moeten worden geïntensiveerd en de komende vijf jaar zijn verdere beleidsinspanningen nodig, willen armoede en sociale uitsluiting definitief kunnen worden uitgeroeid.

De digitale kloof

De preventie van armoede en sociale uitsluiting vraagt om maatregelen die de toegang tot nieuwe technologieën moeten garanderen. Een digitale kloof zou nieuwe belemmeringen creëren voor de volwaardige deelname aan de arbeidsmarkt en de samenleving. Aan de andere kant bieden de informatietechnologieën mogelijkheden om een aantal bestaande belemmeringen uit de weg te ruimen. Naast de lopende werkzaamheden in het kader van de Europese werkgelegenheidsstrategie en de open coördinatiemethode inzake sociale integratie heeft de Raad een resolutie aangenomen over e-insluiting, waarbij de politieke inspanningen worden geïntensiveerd en de problemen worden aangepakt die in een document van de Commissie over de mogelijkheden van de informatiemaatschappij voor sociale integratie werden geïdentificeerd.

Belangrijkste maatregelen

* Mededeling over eEurope 2002 - Effecten en prioriteiten [51]

[51] COM(2001) 140 van 13.3.2001

* eInclusion - The Information society's potential for social inclusion in Europe [52]

[52] SEC(2001) 1428 van 28.9.2001

* Resolutie van de Raad van 8 oktober 2001 over "e-Insluiting" - Benutting van de mogelijkheden van de informatiemaatschappij ten behoeve van sociale insluiting [53]

[53] 'e-insluiting' - Benutting van de mogelijkheden van de informatiemaatschappij ten behoeve van sociale insluiting'

Bestrijding van alle vormen van discriminatie

Sociale billijkheid vereist eerbiediging van de grondrechten en bestrijding van discriminatie. Dit zijn de fundamentele componenten van een rechtvaardige samenleving en eerbiediging van de menselijke waardigheid. De Agenda voor het sociaal beleid heeft hier sterk de nadruk op gelegd, met name ten aanzien van de vaststelling van juridisch bindende gemeenschappelijke normen.

Dit komt duidelijk tot uiting in de twee richtlijnen op basis van artikel 13 van het EG-Verdrag - anti-discriminatieartikel - die voor 2003 in nationaal recht moeten zijn omgezet. Bevordering van het bewustzijn en concrete maatregelen ter bestrijding van discriminatie worden ondersteund via het actieprogramma van de Raad en het Europees Parlement, waarin voor een periode van zes jaar bijna 100 miljoen euro wordt uitgetrokken. Dit programma draagt ook bij tot de actieve deelname van het maatschappelijk middenveld.

Belangrijkste maatregelen

* Richtlijn houdende tenuitvoerlegging van het beginsel van gelijke behandeling van personen ongeacht ras of etnische afstamming [54]

[54] COM(1999) 566 van 24.11.1999

* Richtlijn tot instelling van een algemeen kader voor gelijke behandeling in werkgelegenheid en beroep [55]

[55] COM(1999)565 of 25/11/1999

* Besluit tot vaststelling van een communautair actieprogramma ter bestrijding van discriminatie [56]

[56] COM(1999) 567 van 25.11.1999

Integratiebeleid voor derdelanders

Naast de Europese werkgelegenheidsstrategie en de speciale aandacht daarin voor de gelijke toegang tot de arbeidsmarkt, en de strategie voor sociale integratie, werd een belangrijke doorbraak bereikt bij de uitbreiding van de coördinatie van de socialezekerheidsstelsels tot onderdanen van derde landen door de conclusies van de Raad over de rechtsgrond voor de uitbreiding van Verordening (EEG) nr. 1408/71 tot deze categorie personen. De Europese Raad van Laken verzocht de Raad zo spoedig mogelijk de nodige maatregelen te nemen [57].

[57] Zie punt 29 van de conclusies van het voorzitterschap van de Europese Raad van Laken.

De Commissie heeft ook een richtlijn voorgesteld betreffende de voorwaarden inzake toegang en verblijf van onderdanen van derde landen met het oog op arbeid in loondienst en economische activiteiten als zelfstandige.

Belangrijkste maatregelen

* Overeenstemming over de rechtsgrond voor de uitbreiding van Verordening 1408/71 betreffende de coördinatie van de sociale zekerheidsstelsels tot onderdanen van derde landen [58].

[58] COM(1998) 779 van 21.12.1998

* Voorstel voor een richtlijn betreffende de voorwaarden inzake toegang en verblijf van onderdanen van derde landen met het oog op arbeid in loondienst en economische activiteiten als zelfstandige. [59]

[59] COM(2001) 386 van 11.7.2001

Integratie van gehandicapten

Teneinde het bewustzijn inzake de gehandicaptenproblematiek te vergroten en de integratie van gehandicapten in de economie te bevorderen en hun mogelijkheden om ten volle deel te nemen aan de samenleving te versterken, is het jaar 2003 uitgeroepen tot Europees Jaar van personen met een handicap. Door de aandacht te vestigen op de gehandicaptenproblematiek en ervaringen en goede praktijken uit te wisselen moeten de beleidsmaatregelen in het kader van de Europese werkgelegenheidsstrategie en de open coördinatiemethode voor sociale integratie bevorderd worden.

Belangrijkste maatregel

* Besluit inzake het Europees Jaar van personen met een handicap [60]

[60] COM(2001) 271 van 29.5.2001

Doeltreffend partnerschap

De bestrijding van armoede, uitsluiting en discriminatie zijn per definitie beleidsterreinen waarop een groot aantal actoren volledig betrokken zou moeten worden bij de ontwikkeling en uitvoering van maatregelen. In die zin is dit een gebied waarop het begrip beter bestuur, gestuurd door een actieve participatie van een groot aantal actoren op alle niveaus en een gedeelde verantwoordelijkheid, volledig van toepassing zou moeten zijn. Het vereist openheid, transparantie, doeltreffendheid, samenhang en verantwoordingsplicht. Ook moeten de verschillen in cultuur en traditie worden gerespecteerd.

De betrokkenheid van de civiele samenleving is gebaseerd op een brede definitie en omvat een groot aantal actoren, met name ngo's, regionale en plaatselijke overheden, vakbonden en werkgeversorganisaties.

3.4. MODERNISERING VAN DE SOCIALE BESCHERMING

Ook op het stuk van de modernisering van de sociale bescherming heeft de Europese Raad van Lissabon een belangrijke politieke doorbraak bereikt door erop te wijzen dat de gemeenschappelijke problemen beter in onderlinge samenwerking kunnen worden aangepakt. In de politieke richtsnoeren van Nice wordt benadrukt dat de modernisering van de sociale bescherming dient te beantwoorden aan de solidariteitseisen, met name ten aanzien van de pensioenen en de gezondheidszorg, en tevens moet bijdragen tot een actieve verzorgingsstaat die de arbeidsmarktparticipatie in de hand werkt.

Samenwerking voor veilige en houdbare pensioenen

Het eerste punt betreft de pensioenstelsels. Deze zijn dringend aan een modernisering toe vanwege de vergrijzende bevolking en de gevolgen daarvan voor de verhouding tussen actieven en niet-actieven. Als maatregelen - met name ter vergroting van de arbeidsparticipatie, consolidering van de overheidsfinanciën en aanpassing van de stelsels van sociale bescherming - uitblijven, worden de pensioenen in de toekomst mogelijk onbetaalbaar en zullen zij dus niet meer in staat zijn aan hun sociale doel te beantwoorden.

Ofschoon de hervorming van de pensioenstelsels onder de verantwoordelijkheid van de lidstaten blijft vallen, is de samenwerking op EU-niveau geïntensiveerd - met name via het Comité voor sociale bescherming - en heeft zij geprofiteerd van de werkzaamheden van het Comité voor economische politiek en zijn analyse van de verwachte budgettaire gevolgen van de vergrijzing. Op de Europese Raad van Göteborg werden de mogelijkheden van de open coördinatiemethode benadrukt en tijdens de Europese Raad van Laken werd overeenstemming bereikt over de doelstellingen waaraan de nationale verslagen moeten beantwoorden.

In deze gemeenschappelijke doelstellingen voor betaalbare pensioenstelsels wordt benadrukt dat de pensioenvoorzieningen adequaat moeten blijven, dat de solidariteit in de pensioenstelsels gehandhaafd moet worden, dat de betaalbaarheid veiliggesteld moet worden door een hoog niveau van werkgelegenheid, een gezond beheer van de overheidsfinanciën en passende pensioenhervormingen, en dat de pensioenstelsels gemoderniseerd moeten worden en moeten worden afgestemd op de veranderende behoeften van de samenleving en het individu.

Belangrijkste maatregelen

* Mededeling over de ontwikkeling van de sociale bescherming op de lange termijn [61]

[61] COM(2000) 622 van 11.10.2000

* Mededeling over de ondersteuning van de nationale strategieën ten behoeve van veilige en betaalbare pensioenen [62]

[62] COM(2001) 362 van 3.7.2001

* Bijdragen van het Comité voor sociale bescherming en het Comité voor economische politiek, waarin de sociale en financiële gevolgen van de vergrijzing worden onderzocht - onder meer in een gezamenlijk verslag - en de samenwerking met het oog op veilige en houdbare pensioenen wordt versterkt

* Doelstellingen voor een open coördinatiemethode inzake pensioenen door de Europese Raad van Laken bekrachtigd

Gezondheidszorg

Volgens de Agenda voor het sociaal beleid zullen in 2003 concrete maatregelen genomen worden op het gebied van de volksgezondheid [63]. De Commissie heeft de grondslag voor deze werkzaamheden gelegd met een mededeling over de toekomst van de gezondheidszorg en de ouderenzorg, met name in het kader van de vergrijzing [64].

[63] COM(2000) 285 van 16.5.2000

[64] COM(2001) 723 van 5.12.2001

Daarin worden de mogelijkheden voor samenwerking in het Verdrag en het andere communautaire acquis verkend en wordt erop gewezen dat de nationale stelsels met dezelfde problemen te kampen hebben, namelijk vergrijzing, technische innovaties en nieuwe verlangens van de burgers, die in sterke mate worden bepaald door de toenemende levensstandaard en betere voorlichting. De mededeling noemt drie langetermijndoelstellingen die tegelijkertijd moeten worden verwezenlijkt:

* Eenieder moet toegang hebben tot gezondheidszorg

* De kwaliteit van de gezondheidszorg moet worden verbeterd

* De gezondheidszorg moet betaalbaar blijven

Aan de hand van deze mededeling zal het gezamenlijk voortgangsverslag over richtsnoeren voor de gezondheidszorg en de ouderenzorg worden opgesteld, dat het Comité voor sociale bescherming en het Comité voor economische politiek aan de Europese Raad van Barcelona zullen voorleggen.

De werkzaamheden op dit gebied moeten worden gezien in relatie tot de communautaire gezondheidsstrategie.

3.5. BEVORDERING VAN DE GELIJKHEID VAN MANNEN EN VROUWEN

Mainstreaming

De bevordering van de gelijkheid van mannen en vrouwen in de Europese Unie berust op twee pijlers: mainstreaming en specifieke maatregelen. Onder mainstreaming wordt verstaan dat gelijkheid van mannen en vrouwen op alle beleidsterreinen aandacht moet krijgen en dat waar nodig het beleid moet worden bijgesteld. De bevordering van gelijkheid van mannen en vrouwen is niet alleen gebaseerd op rechten, maar een belangrijke component voor de bevordering van economische en sociale vooruitgang. Daarom neemt die zo'n belangrijke plaats in in de werkgelegenheidsstrategie en komt zij ook aan bod in de integratiestrategie. De algemene doelstelling is de volwaardige deelname van vrouwen aan het economische, wetenschappelijke, sociale, politieke en maatschappelijke leven te bevorderen.

Een uitvoerig overzicht van de vooruitgang op het gebied van gelijkheid van mannen en vrouwen is te vinden in het jaarverslag dat de achtergrond vormt voor het allereerste jaarlijks werkprogramma voor elke dienst van de Commissie voor de uitvoering van de raamstrategie inzake gelijkheid van mannen en vrouwen [65]. Een mededeling over de horizontale integratie van het gendergelijkheidsaspect in de ontwikkelingssamenwerking van de Gemeenschap illustreert hoe deze mainstreaming op andere beleidsterreinen werkt [66].

[65] SEC(2001) 382 van 2.3.2001

[66] COM(2001) 295 van 21.6.2001

Bindende niet-discriminerende maatregelen

Het Europees Parlement en de Raad zijn aan het onderhandelen over de herziening van Richtlijn 76/207 betreffende de tenuitvoerlegging van het beginsel van gelijke behandeling van mannen en vrouwen ten aanzien van de toegang tot het arbeidsproces, de beroepsopleiding en de promotiekansen en ten aanzien van de arbeidsvoorwaarden. In juli 2001 werd door de Raad een gemeenschappelijk standpunt vastgesteld en het EP heeft zijn advies in tweede lezing in oktober uitgebracht, waarna een bemiddelingsprocedure tussen deze twee instellingen zal worden ingeleid zodat in de eerste helft van 2002 een besluit kan worden genomen.

Bewustmaking

Centraal in de bewustmaking en de uitwisseling van goede praktijken staat het actieprogramma dat een onderdeel vormt van de raamstrategie inzake gelijkheid van mannen en vrouwen. Voor 2001 lag het accent op de beloningsverschillen tussen mannen en vrouwen en op de vraag hoe deze kloof kan worden verkleind en volledig gedicht [67].

[67] COM(2001) 119 van 2.3.2001

Er is een begin gemaakt met een haalbaarheidsonderzoek naar de oprichting van een Europees genderinstituut.

Gelijke beloning

Gelijke beloning voor gelijke arbeid is een grondbeginsel van het Verdrag. Dit is vandaag de dag ook nog steeds het meest zichtbare aspect van seksediscriminatie in Europa. Dit werd in het gelijkheidsprogramma tot prioritair thema voor 2001 gekozen. De Europese Raad bracht de kwestie van de beloningsverschillen tussen mannen en vrouwen ter sprake in maart 2001 en constateerde dat er indicatoren moeten komen om de vooruitgang te meten. Via de beoordeling van de kwaliteit van de arbeid en de kennis van het werkgelegenheidsproces werd het 'ongecorrigeerde' verschil in beloning gehanteerd als structurele indicator voor het meten van de vooruitgang met de strategie van Lissabon. Dit werk werd ondersteund door het in september 2001 goedgekeurde initiatiefverslag van het Europees Parlement over 'gelijke beloning voor gelijkwaardige arbeid' en door de goedkeuring door de Raad van 9 indicatoren voor beloningsverschillen bij wijze van follow-up van het Peking-platform.

Combinatie van werk en gezin

Dit beleidsterrein komt uitvoerig aan de orde in de Europese werkgelegenheidsstrategie, met name onder de pijler Gelijke kansen. De combinatie van werk en gezin wordt echter ook vergemakkelijkt door de bestaande wetgeving inzake ouderschapsverlof, waarover de Commissie een verslag aan het opstellen is.

Belangrijkste maatregelen

* Integratie van gelijkheid van mannen en vrouwen in alle relevante beleidsterreinen

* Jaarverslag over gelijke kansen voor vrouwen en mannen in de Europese Unie 2000 [68]

[68] COM(2001) 179 van 2.4.2001

* Aanpak van de beloningsverschillen tussen mannen en vrouwen: initiatiefverslag van het EP [69], het actieprogramma inzake gelijkheid van mannen en vrouwen, structurele indicatoren voor de strategie van Lissabon

[69] Initiatiefverslag van het EP A5/2001/275 van 11.7.2001

* Versterking van de pijler Gelijke kansen van de werkgelegenheidsstrategie

* Vorderingen in het Europees Parlement en de Raad bij de herziening van de richtlijn inzake de toegang tot het arbeidsproces, de beroepsopleiding en de promotiekansen en ten aanzien van de arbeidsvoorwaarden

3.6. DE SOCIALE ASPECTEN VAN DE UITBREIDING EN VAN DE BUITENLANDSE BETREKKINGEN VAN DE EUROPESE UNIE VERSTERKEN

Uitbreiding

De Agenda voor het sociaal beleid noemt een aantal maatregelen die ertoe moeten bijdragen dat de voorbereiding op de uitbreiding van de Unie in een situatie van evenwichtige economische en sociale ontwikkeling kan plaatshebben. De monitoring op de tenuitvoerlegging van het "acquis" van de Europese Unie op het sociale vlak en op het gebied van de werkgelegenheid is één belangrijk aspect van de voorbereiding op de uitbreiding. Een even belangrijk punt in de pretoetredingsstrategie is de kandidaat-lidstaten te helpen zich voor te bereiden om ervoor te zorgen dat, wanneer zij eenmaal lid van de EU zijn, zij onmiddellijk en volledig betrokken kunnen worden bij de bestaande beleidsprocessen. Dit geldt niet alleen voor het werkgelegenheidsbeleid en het beleid inzake sociale integratie, maar betekent ook dat de sociale partners en ngo's volwaardig kunnen deelnemen aan de ontwikkeling en uitvoering van het beleid. Dit werk gebeurt voornamelijk via bilaterale contacten, gemeenschappelijke evenementen en de opstelling van gezamenlijke documenten.

De monitoring van de werkgelegenheidsstrategie komt tot uiting in de gezamenlijke evaluatie van de prioriteiten van het werkgelegenheidsbeleid die door de Commissie en de betrokken kandidaat-lidstaat is ondertekend. Eind 2001 werden gezamenlijke documenten ondertekend voor de Tsjechische Republiek, Slovenië, Polen, Estland, Malta, Hongarije, Slowakije en Cyprus. De Commissie werkt ook aan voorstellen voor de ontwikkeling van de samenwerking met de kandidaat-lidstaten inzake sociale integratie. Teneinde de sociale partners in de kandidaat-lidstaten zich op de toetreding te helpen voorbereiden en de structuren van de sociale partners te versterken, heeft de Commissie passende initiatieven van de sociale partners gesteund.

Er worden maatregelen genomen om de kandidaat-lidstaten voor te bereiden op de deelname aan het Europees Sociaal Fonds. De Commissie heeft een mededeling ingediend over de gevolgen van de uitbreiding voor aan de kandidaat-lidstaten grenzende regio's.

Belangrijkste maatregelen

* Toezicht op de naleving van het "acquis communautaire" is gaande

* Gezamenlijke beoordelingsdocumenten inzake de prioriteiten van het werkgelegenheidsbeleid

* Bilaterale contacten en gezamenlijke evenementen ter ondersteuning van de rol van de sociale partners

* Ondersteuning van het maatschappelijk middenveld

* Voorbereiding op de deelname aan het ESF

* Mededeling over communautaire actie ten behoeve van de grensregio's [70]

[70] COM(2001) 437 van 25.7.2001

Internationale samenwerking

De Commissie heeft een bijdrage geleverd aan de wereldconferentie in Durban tegen racisme, rassendiscriminatie, vreemdelingenhaat en daarmee samenhangende onverdraagzaamheid. Zij heeft ook een mededeling gepresenteerd over fundamentele arbeidsnormen en verbetering van de sociale governance in de context van de globalisering. De briefwisseling tussen de Commissie en de ILO in mei 2001 is in dit verband belangrijk. Op de 4e Ministersconferentie van de WTO in november 2001 bevestigden de WTO-leden nogmaals dat zij voorstander zijn van fundamentele arbeidsnormen en van samenwerking tussen het secretariaat van de ILO en dat van de WTO. Hiertoe zal de Gemeenschap het secretariaat van de WTO aanmoedigen een actieve rol te spelen, en de samenwerking van de Commissie met de ILO zal ten vervolge op de conclusies van Doha worden geïntensiveerd.

Ten aanzien van de vrouwen in de mediterrane landen heeft het Europees Parlement een resolutie aangenomen over de gevolgen van de mondialisering.

Om meer zichtbaarheid te geven aan de externe dimensie van haar sociaal beleid, organiseerde de Commissie in november 2001 een conferentie over de Europese sociale agenda en de internationale partners van de EU.

Belangrijkste maatregelen

* Mededeling voor de conferentie van Durban over anti-racisme [71]

[71] COM(2001) 291 van 1.6.2001

* Mededeling over fundamentele arbeidsnormen [72]

[72] COM(2001) 416 van 18.7.2001

* EP-resolutie over de gevolgen van de globalisering voor de vrouwelijke immigranten uit de mediterrane landen [73]

[73] 'De gevolgen van de globalisering voor de vrouwelijke immigranten uit de mediterrane landen'.

4. Conclusie en vooruitzichten

Over het geheel genomen ligt de agenda goed op schema wat de omzetting van de toezeggingen in concrete actie betreft. Alle nieuwe onderwerpen die de Commissie uitdrukkelijk had verklaard voor eind 2001 ter hand te zullen nemen, zijn behandeld.

De tenuitvoerlegging van de Agenda voor het sociaal beleid is een duidelijk voorbeeld van nieuw en verbeterd bestuur, dat in de praktijk laat zien hoe de overheden op Europees, nationaal, regionaal en lokaal niveau, tezamen met de sociale partners en het maatschappelijk middenveld, doeltreffend samenwerken om hervormingen tot stand te brengen. Dit hangt nauw samen met het gebruik van een geschikte beleidsmix.

De arbeidsmarkten worden hervormd door middel van de Europese werkgelegenheidsstrategie. Daarbij speelt het Europees Sociaal Fonds een ondersteunende rol, met name via investeringen in mensen. De Raad en het Europees Parlement hebben onderhandelingen gevoerd over een aantal wetsvoorstellen op gebieden als gezondheid en veiligheid op het werk, werknemersparticipatie en gelijke behandeling van vrouwen en mannen. De open coördinatiemethode levert concrete maatregelen op ter bestrijding van armoede en sociale uitsluiting. De socialezekerheidsstelsels, met name de pensioenen, worden hervormd om op een duurzame wijze zowel aan de sociale als aan de financiële doelstellingen te beantwoorden. Onderhandelingen met de sociale partners zullen leiden tot modernisering, flexibiliteit en zekerheid ten aanzien van de modernisering van de werkorganisatie, met name telewerken. Actieprogramma's inzake anti-discriminatie, gelijke kansen en sociale integratie vergemakkelijken niet alleen de uitwisseling van ervaringen en goede praktijken, maar zijn ook een middel om alle belanghebbenden, inclusief de ngo's op EU-niveau, bij deze onderwerpen te betrekken. In het groenboek over de sociale verantwoordelijkheid van ondernemingen is de stimulering van vrijwilligersactiviteiten door bedrijven ter ondersteuning van de duurzame ontwikkeling aan de orde gesteld.

Wat de toekomst betreft, moet in 2002 een begin worden gemaakt met een aantal belangrijke initiatieven. Het belangrijkste is de voortzetting van de in Lissabon overeengekomen en in de Agenda voor het sociaal beleid geschetste structurele hervorming binnen de verschillende processen en beleidsonderdelen, echter onder gelijktijdige invoering van nieuwe elementen om aan nieuwe uitdagingen te beantwoorden. Hierin komt het dynamische en flexibele karakter van de agenda tot uiting.

- Op het gebied van de werkgelegenheid zullen de voornaamste initiatieven betrekking hebben op:

* De voltooiing van een evaluatie van de eerste vijf jaar van het proces van Luxemburg, uitmondend in een mededeling die ten grondslag zal liggen aan het werkgelegenheidspakket 2002

* Een gezamenlijk verslag van de Commissie en de Raad over verhoging van de arbeidsparticipatie en de bevordering van actief ouder worden, ingevolge het verzoek van de top van Stockholm

* De presentatie, voorafgaande aan de Europese Raad van Barcelona, van een actieplan inzake vaardigheden en mobiliteit. Een nieuwe maatregel in dit verband zou de voorbereiding kunnen zijn van een Europese ziektekostenverzekeringskaart in het kader van het actieplan inzake mobiliteit. Dit vormt een essentieel aspect van de daadwerkelijke verbetering van het vrije verkeer binnen de Europese Unie en zal de ontwikkeling van de arbeidsmobiliteit bevorderen. Later in het jaar zal er ook met een voorstel gekomen worden tot herziening van de rechtsgrond van EURES.

* De presentatie van een mededeling inzake integratie van de werkgelegenheid in andere communautaire beleidsonderdelen, in te dienen in 2003.

- Met betrekking tot verandering en werkomgeving,

* Het dynamische en flexibele karakter van de agenda zal tot uiting komen in een nieuw initiatief inzake het anticiperen op en het beheren van het veranderingsproces en de behoefte aan nieuwe aandacht voor de sociale aspecten van de bedrijfsherstructureringen. Dit initiatief beoogt de dialoog tussen de sociale partners te stimuleren teneinde beste praktijken vast te stellen en te ontwikkelen voor het anticiperen op en beheren van herstructureringen. Het doel is economische verbeteringen te vergemakkelijken en bij te dragen tot een klimaat waarin het economisch herstel sneller en beter in meer netto gecreëerde arbeidsplaatsen wordt vertaald. Om van Europa in 2010 de meest concurrerende economie van de wereld te maken, moeten juist maatregelen genomen worden om de kortetermijndoelstellingen en strategische doeleinden op lange termijn gemakkelijker op elkaar af te stemmen.

* De Commissie zal begin 2002 een nieuwe gezondheids- en veiligheidsstrategie voorleggen.

* Voortbouwend op de gezamenlijke verklaring van de sociale partners van Laken, zou een vernieuwing van de sociale dialoog in relatie tot de economische context, bovendien het volgende kunnen omvatten:

- De afronding van nieuwe convenanten inzake levenslang leren en telewerken

- Sterkere betrokkenheid van de sociale partners bij de open coördinatiemethode, met name bij de werkgelegenheidsstrategie.

- Intensivering van de sociale dialoog op bedrijfstakniveau in relatie tot de economische ontwikkeling.

- De bevordering van de sociale verantwoordelijkheid van ondernemingen met een referentiekader voor toekomstige ontwikkelingen, gebaseerd op een nieuwe mededeling inzake sociale verantwoordelijkheid van ondernemingen.

* De Commissie zal voor de zomer van 2002 ook met een mededeling komen over de sociale dialoog met een voorstel voor een nieuw overlegcomité.

* Bovendien zal de Commissie in de eerste helft van 2002 een begin maken met een tweede overlegronde over de bescherming van werknemersgegevens. Ook zal zij een mededeling en een actieplan presenteren inzake financiële deelneming.

* Wat de wetgeving betreft, zal de Commissie begin 2002 een voorstel indienen voor een richtlijn inzake uitzendarbeid. Ook zal zij studeren op een herziening van de richtlijn van de Raad betreffende de Europese ondernemingsraad.

- Wat de sociale integratie betreft,

* De vaststelling van langetermijndoelstellingen voor de Unie in het licht van de te Lissabon gedane toezegging om de armoede voor 2010 definitief uit te roeien, op basis van het verslag over sociale indicatoren inzake sociale integratie, vormt een belangrijk initiatief voor de bestrijding van armoede en sociale uitsluiting.

* Over het geheel genomen wordt 2002 echter een jaar van consolidatie van het onlangs begonnen integratieproces. Ook zal begonnen worden met de uitvoering van het actieprogramma.

* Bovendien zal speciale aandacht worden besteed aan de voorbereiding van het Europese Jaar van personen met een handicap.

- Met betrekking tot de modernisering van de sociale bescherming,

* De eerste nationale strategieën inzake pensioenen worden voor september 2002 verwacht en een eerste gezamenlijk verslag van de Commissie en de Raad staat voor december op het programma.

* Ook voor de gezondheids- en ouderenzorg wordt een eerste verslag voorgelegd aan de Europese Raad van Barcelona.

- De combinatie van beschikbare instrumenten zal in 2002 worden aangewend om de gelijkheid van mannen en vrouwen te bevorderen met

* Een voorstel voor een richtlijn op grond van artikel 13 van het EG-Verdrag ter bestrijding van discriminatie op grond van geslacht op andere terreinen dan de werkgelegenheid en het beroep;

* Een beleidsinitiatief inzake de genderproblematiek in de externe betrekkingen;

* De concentratie van inspanningen met betrekking tot de combinatie van werk en gezin in het kader van de Europese werkgelegenheidsstrategie uit hoofde van de pijler Gelijke kansen

* Het actieprogramma op het gebied van ouderschapsverlof, waarover de Commissie een verslag aan het opstellen is.

* Conferentie over geweld tegen vrouwen

- Wat de uitbreiding en de externe betrekkingen betreft,

* De samenwerking met de kandidaat-lidstaten zal worden geïntensiveerd en het jaarlijks samenvattend verslag van de Commissie voor 2003 zal ingaan op de geboekte vooruitgang op het gebied van de werkgelegenheid en het sociaal beleid.

* In de pretoetredingsstrategie zal speciale aandacht uitgaan naar de voorbereidende maatregelen om het de kandidaat-lidstaten gemakkelijker te maken deel te nemen aan de open coördinatiemethode op het gebied van de werkgelegenheid en de sociale integratie, alsook de geleidelijke openstelling van het werkgelegenheids- en het sociaal programma voor de kandidaat-lidstaten.

* Ten aanzien van de internationale samenwerkingsactiviteiten zal de Commissie begin 2002 gezamenlijke evenementen organiseren op het gebied van 'Vaardigheden en mobiliteit' met de VS en op het gebied van 'Oudere werknemers' met Japan.

* Actief ouder worden zal ook centraal staan op de Wereldconferentie over veroudering in Madrid en de G-8 in Montreal in april 2002.

* Via samenwerking met de ILO zal speciale aandacht worden besteed aan de arbeidsnormen, met inbegrip van het kader van de follow-up op de mededeling inzake fundamentele arbeidsnormen.

Ook in 2002 zal de Agenda een goed voorbeeld zijn van de manier waarop alle communautaire instrumenten kunnen worden gecombineerd om strategische doelstellingen te bereiken. De open coördinatiemethode, wetgeving, de sociale dialoog, steun via de Structuurfondsen, Europese steunprogramma's, zij zullen allemaal worden afgestemd op de verwezenlijking van de doelstellingen van economische en sociale vooruitgang.

Het welslagen van de uitvoering van de agenda hangt echter volledig af van de inzet van alle betrokkenen.