Bij hun toetreding tot de Europese Unie hebben Bulgarije, Slowakije en Litouwen toegezegd drie kernreactoren van een ouder sovjettype vóór het einde van hun geplande levensduur te sluiten. De EU heeft zich verbonden aan financiële steunverlening voor de veilige ontmanteling van de reactoren. De EU-steun voor de periode 2014-2020 wordt geregeld door twee verordeningen van de Raad. Ten opzichte van de doelstellingen die daarin zijn vastgelegd, worden in dit jaarlijkse verslag de vorderingen afgemeten die in 2019 zijn gemaakt.

Overeenkomstig de verwachtingen hebben Bulgarije, Litouwen en Slowakije ook in 2019 daadwerkelijk vorderingen geboekt bij de ontmanteling van hun kerncentrales. Tot op heden wijst alles erop dat de veiligheid op de locaties dankzij de EU-financiering in het kader van het MFK 2014-2020 sterk zal verbeteren.

De ontmanteling bevindt zich inmiddels ruimschoots in het stadium waarin de afbraak onomkeerbaar is, en de ontmantelingsactiviteiten liggen op schema om op de geplande data voltooid te zijn. De vertragingen die in afzonderlijke projecten nu eenmaal onvermijdelijk zijn, konden worden gecompenseerd door de planning van de toekomstige activiteiten te herzien, zodat de einddata voor de programma’s als geheel ongewijzigd zijn gebleven. Voor het werk dat sinds 2014 is verricht, zijn de kosten binnen de begroting gebleven.

In Bohunice (Slowakije) moet de ontmanteling volgens plan in 2025 voltooid zijn. De ontmanteling van de grote onderdelen in het reactorgebouw is nu echt begonnen. De ontmantelingsbedrijven hebben de twee aanwezige drukhouders in stukken gesneden, alle twaalf de stoomgeneratoren verwijderd – elk goed voor 145 ton staal – en deze naar de voormalige turbinehal gebracht om te worden verwerkt en verpakt. De voorbereidingen om in speciale werkplaatsen binnen het reactorgebouw de inwendige reactordelen onder water te segmenteren zijn begonnen.

De einddatum van het ontmantelingsprogramma in Kozloduy (Bulgarije) is eind 2030. Het vergelijkbare ontwerp van de reactoren in Kozloduy en Bohunice biedt een uitgelezen kans om ervaringen, methoden en gereedschappen te delen. Dankzij deze kennisdeling kunnen risico’s en kosten worden beperkt. Zo kon in 2019 de haalbaarheid van de ontsmetting van de primaire circuits in Kozloduy worden bevestigd op basis van de ervaringen in Bohunice. Vervolgens werden voorbereidingen getroffen voor het vervoer van ontsmettingsapparatuur van Bohunice naar Kozloduy om in 2020 de primaire circuits, d.w.z. de elementen die zich het dichtst bij de reactorkern bevinden, te ontsmetten.

In Ignalina (Litouwen) omvat het reactorontwerp een grote grafietkern. De ontmanteling hiervan vormt een unieke uitdaging en zal volgens de planning tot 2038 duren. Het ontmantelingsproces verkeert daarom nog in een vroeger stadium: op dit moment worden de verbruikte‑splijtstofelementen veilig opgeslagen in een speciale opslagfaciliteit. Deze overdracht zal naar verwachting tot juli 2022 duren. Intussen zijn de voorbereidingen voor de ontmanteling van de reactorkernen in volle gang. Om de daarmee gepaard gaande risico’s te beperken, zullen de beschikbare opties grondig in kaart gebracht en beoordeeld worden, een proces dat gepland staat voor 2022.

Voor de voltooiing van de ontmantelingsprogramma’s tot aan de geplande eindtoestand zal aanvullende financiering nodig zijn. In 2018 heeft de Commissie voorstellen goedgekeurd voor de voortzetting van de programma’s in de periode 2021-2027. Daarin zijn onder meer de nationale bijdragen vastgelegd, zodat verdere onzekerheid over de benodigde financiering is weggenomen.