NL Publicatieblad van de Europese Unie C 54/37

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het „Voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad tot wijziging van Verordening (EG) nr. 1060/2009 van het Europees Parlement en de Raad inzake ratingbureaus”

(COM(2010) 289 definitief — 2010/0160 (COD))

(2011/C 54/12)

Rapporteur: Carmelo CEDRONE

Het Europees Parlement en de Raad hebben resp. op 23 juni en op 13 juli 2010 besloten om het Europees Economisch en Sociaal Comité (hierna: EESC) overeenkomstig de artikelen 114 en 304 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie te raadplegen over het

Voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad tot wijziging van Verordening (EG) nr. 1060/2009 van het Europees Parlement en de Raad inzake ratingbureaus

COM(2010) 289 final – 2010/0160 (COD).

De gespecialiseerde afdeling Economische en Monetaire Unie, economische en sociale samenhang, die met de voorbereidende werkzaamheden was belast, heeft haar advies op 25 november 2010 goedgekeurd.

Het EESC heeft tijdens zijn op 8 en 9 december 2010 gehouden 467e zitting (vergadering van 8 december) onderstaand advies uitgebracht, dat met 172 stemmen vóór en 12 stemmen tegen, bij 9 onthoudingen, werd goedgekeurd.

1. Conclusies en aanbevelingen

1.1 Onderhavig advies gaat over de tweede fase van de uit drie fasen bestaande benadering van de Commissie van de regelgeving voor ratingbureaus. Het EESC stelt vast dat de EU dit belangrijke probleem dat Europa's economie, bedrijfsleven en burgers zoveel kwaad heeft berokkend (en er gloort nog geen licht aan het einde van de tunnel), doortastend heeft aangepakt, o.m. door dit voorstel in te dienen, waardoor de aanzet is gegeven tot vergelijkbare reacties elders in de wereld. Het hoopt dat hiermee consequent en onafgebroken wordt doorgegaan.

1.2 De kloof tussen de mate waarin de financiële markt inmiddels is geïntegreerd en de mate waarin de markt in de hand wordt gehouden (een „marktbewaking” waarvoor nog steeds alleen de lidstaten verantwoordelijk zijn), moet op korte termijn worden overbrugd, omdat daarin een van de oorzaken ligt van de ondervonden schade. Daarom staat het EESC achter het voorstel om de Europese Autoriteit voor effecten en markten (EAEM (1)) met het toezicht op de ratingbureaus te belasten. Voorwaarde voor een doeltreffende werking van die autoriteit is dat de desbetreffende nationale regelingen worden aangepast en dat een einde wordt gemaakt aan de nog steeds heersende verwarring. Daartoe moet - zoals sommige lidstaten hebben aangegeven - verder worden gegaan dan momenteel wordt voorgesteld.

1.3 Het EESC ingenomen met de voorstellen uit Verordening (EG) nr. 1060/2009 van het Europees parlement en de Raad inzake ratingbureaus van 16 september 2009 (2), en dan met name als het gaat om fundamentele vraagstukken als die van transparantie en belangenconflicten, voorlichting, concurrentie en buitenlandse ratingbureaus. Wel betreurt het EESC de achterstand waarmee die verordening wordt ingevoerd, ook al beseft het hoe complex deze materie is. In de wijzigingen die met deze voorstellen worden nagestreefd, had met die verordening al moeten zijn voorzien.

1.4 Een ander aandachtspunt voor het EESC zijn de specifieke kenmerken van overheidsschulden en vooral ook de uitgebleven oprichting van een Europees orgaan voor de beoordeling van die schulden. Het wacht met ongeduld op de uitkomst van de lopende openbare raadpleging (3).

1.5 Uiterst belangrijk is dat Europese ratingbureaus die een moedermaatschappij buiten de EU hebben, onder de nieuwe bewakingsregeling worden geplaatst. De relevante bepalingen van de Verordening van 2009 vallen in goede aarde bij het EESC. De beste oplossing zou zijn dat er in de G20 overeenstemming wordt bereikt over de invoering van wereldwijde regels, zodat de rechtspraak overal ter wereld samenhang gaat vertonen en er voor alle bureaus bindende gedragscodes in het leven worden geroepen. Daarbij zou de Raad voor financiële stabiliteit (Financial Stability Board) met het toezicht moeten worden belast, waarbij die instantie, in overleg met de bureaus van de diverse landen, ook sancties zou moeten kunnen opleggen. Het EESC is ermee ingenomen dat hiermee inmiddels, op aandringen van de EU, een begin is gemaakt.

1.6 Er moet volgens het EESC meer vaart worden gezet achter deze al wel op gang gebrachte hervorming.

1.7 Het vertrouwen van consumenten en beleggers in de financiële markt moet beslist worden hersteld. Dat kan alleen als de indruk wordt gewekt – en de zekerheid ontstaat – dat het vraagstuk wel degelijk serieus wordt genomen. Daartoe is nodig dat streng wordt opgetreden tegen „actoren” die zich niet aan de regels houden.

1.8 Gezien de rol die ratingbureaus in de recente crisis op de wereldmarkt van onroerende goederen en op de internationale financiële markt hebben gespeeld, is het een goede zaak dat een drie-fasenprogramma is gelanceerd om de rol die deze bureaus voor consumenten en beleggers spelen, te reguleren (zie het door de Commissie uitgebrachte verslag van de openbare raadpleging over dit vraagstuk). Hun taak om de informatie te verschaffen die nodig is om te voorkomen dat bij krediettransacties te hoge risico's worden genomen, is zonder meer van groot belang, ook al omdat op die manier voor stabiliteit en zekerheid op de financiële markten wordt gezorgd. Meer omstreden is echter dat ratingbureaus ook een oordeel vellen over de kredietwaardigheid van soevereine staten. Het EESC acht het een goede zaak dat het vraagstuk van de overheidsschuld wordt behandeld op de lopende raadpleging.

1.9 Er moet vooral een discussie worden gevoerd over het oligopolie dat een gering aantal ratingbureaus hebben op de beoordeling van de risico's van financiële instrumenten en verplichtingen die ongeacht door wie - beleggers, banken, verzekeringsmaatschappijen of nationale regeringen - worden aangegaan, omdat de gegevens die ratingbureaus verstrekken, het karakter van een openbaar goed hebben en de door deze bureaus verleende diensten dus moeten worden gezien als DAB (diensten van algemeen belang). Het EESC is er daarom mee ingenomen dat enkele Europese, in de ratingsector nieuwe ondernemingen als eerste bij de EAEM een aanvraag hebben ingediend om als ratingbureau te mogen opereren.

1.10 Als ratingbureaus een oordeel vellen over de financiële duurzaamheid van een soevereine staat (het soevereine kredietrisico), zoals onlangs gebeurde bij de verlaging van de rating voor de kredietwaardigheid van Griekenland en van andere EU-lidstaten met een zware schuldenlast op de internationale markten, dan moet de vraag worden gesteld of wat die ratingbureaus doen, wel in overeenstemming is met het doel dat wordt nagestreefd (nl. om de markt transparante en verantwoorde informatie te verschaffen), en kan ook tegenstrijdigheid ontstaan tussen de belangen van particuliere internationale beleggers (die de rating voor hun eigen beleggingsactiviteiten gebruiken) en van de burgers/consumenten van het land dat een lage rating heeft gekregen (dus als wordt geoordeeld dat een land zijn schulden waarschijnlijk niet zal kunnen terugbetalen), die de gevolgen daarvan ondervinden in weerwil van het feit dat die lage rating de schuld is van onbekwame en nalatige politici.

1.11 Ratingbureaus kunnen een oordeelkundige uitspraak doen over de overheidsschuld van een land voor zover zij over het benodigde instrumentarium en adequate methoden beschikken en zij zich aan de regels houden die door de daartoe aangewezen autoriteiten zijn vastgesteld.

1.12 Het EESC beschouwt ratings voor overheidsschulden als een zaak van algemeen belang. Het is ingenomen met de openbare raadpleging die de Commissie heeft gelanceerd en is vast van plan om daarover te zijner tijd een weloverwogen advies uit te brengen. Hoe dan ook is het er voorstander van dat overheidsschulden worden beoordeeld door een onafhankelijk - internationaal of Europees - ratingbureau dat speciaal daarvoor wordt opgericht, nl. om het algemeen belang te behartigen. Daarbij moet het gaan om een ratingbureau dat snel en transparant kan werken en dat over het adequate instrumentarium beschikt.

1.13 Het belangrijkste is dat er meer concurrentie komt tussen zowel onderling als van derden onafhankelijke ratingbureaus. Mocht het niet lukken om op internationaal vlak overeenstemming te bereiken of mocht die overeenstemming te lang op zich laten wachten, dan geeft het EESC ter overweging om de aanzet te geven tot de oprichting van een speciaal Europees ratingbureau voor overheidsschulden. Daarnaast zou moeten worden geijverd voor de oprichting van een gezaghebbend Europees bureau voor de beoordeling van gewone kredietverlening, zodat er op dat gebied meer concurrentie komt.

1.14 Bovenop het voorstel om ratingbureaus onder Europees toezicht te stellen, juicht het EESC toe dat de voornaamste daaraan gerelateerde vraagstukken (sancties, mededinging, belangenconflicten, voorlichting) in de Verordening van 2009 zijn meegenomen (4).

1.15 Het EESC acht het een goede zaak dat de beoordelingsvrijheid van de lidstaten bij de wettelijke regulering van de sector, aan banden wordt gelegd, met als doel om de uitwisseling van informatie te vergemakkelijken en de samenhang tussen de diverse wettelijke voorschriften te vergroten. Op die manier wordt voorkomen dat het effect van het Europese toezicht weer teniet wordt gedaan.

1.16 Het EESC stelt voor om de voorwaarden te scheppen waaronder de nationale regelingen voor de bescherming van de „gebruikers” van financiële producten en diensten (consumenten, bedrijven enz.) gemakkelijker op elkaar kunnen worden afgestemd. Ook kan worden geregeld dat consumenten worden vertegenwoordigd in de Europese toezichthoudende Autoriteit (nu: het Europees Systeem van financiële toezichthouders of ESFT). Die vertegenwoordiger(s) zou(den) moeten worden voorgedragen door de sociale partners en de consumentenorganisaties zelf.

1.17 Het EESC stelt voor om het systeem voor de productie van financiële informatie een stimulans te geven door te bevorderen dat die informatie uit meerdere bronnen komt en dat er nieuwe regels worden vastgelegd die tot doel hebben om de transparantie te vergroten en de beoordelingsmethoden doeltreffender te maken, vooral voor derivaten.

1.18 Het EESC pleit ervoor om - ook wereldwijd - van het huidige op zelfregulering gebaseerde systeem af te stappen. Er moet worden doorgegaan met de coördinatie van de werkzaamheden van de diverse bevoegde instanties, gekoppeld aan de invoering van algemeen geldende stringente regels en de zekerheid dat die regels worden toegepast. De EU moet alles op alles zetten om de internationale organisaties zover te krijgen.

1.19 Ook zou de verordening moeten worden vereenvoudigd en begrijpelijker moeten worden gemaakt: hoe ingewikkelder regels zijn, hoe gemakkelijker het is om die te omzeilen.

1.20 Ten slotte zou dan ook nog de verplichting om effecten vóór verkoop door een ratingbureau te laten beoordelen, moeten worden opgeheven (wat ook door de Raad voor financiële stabiliteit is voorgesteld). Door die voorwaarde voor het op de markt brengen van effecten op te heffen, wordt een einde gemaakt aan een situatie waarin financiële instrumenten worden gedoogd die een groot risico met zich mee brengen, ook al is het toegekende „cijfer” hoog! Net als de Larosière-groep acht het EESC het zorgwekkend dat het gebruik van ratings voor eigen vermogen financiële instellingen van te veel verantwoordelijkheid ontlast, terwijl ondertussen het oligopolie van ratingbureaus kracht wordt bijgezet. Het juicht toe dat dit vraagstuk wordt behandeld in de lopende openbare raadpleging.

2. Inleiding

2.1 Dat de tekortschietende regulering van en het gebrekkige toezicht op de internationale financiën tot de onderliggende oorzaken van de recente crisis behoren, is algemeen bekend. Door de crisis is ook een schrijnende tegenstrijdigheid aan het licht gekomen: financiële instellingen en banken opereren wereldwijd, maar moeten zich als rechtspersoon onder nationaal recht aan regelgeving houden en zijn gedoemd om als rechtspersoon onder nationaal recht het loodje te leggen (Mervyn King, gouverneur van de Bank of England).

2.2 Dit is ook waar in de EU. Door de crisis is duidelijk geworden dat nog meer haast moet worden gemaakt met de instelling van een Europees referentiekader voor regelgeving en toezicht. Het EESC stelt immers vast dat de lidstaten momenteel ver uiteenlopende maatregelen nemen voor de regulering van en het toezicht op de financiële markten, terwijl die markten juist steeds verder verstrengeld raken.

2.3 De Commissie heeft voor een gefaseerde benadering van de regelgeving voor ratingbureaus gekozen. Onmiddellijk na het losbarsten van de financiële crisis is de nadruk op regelgeving en toezicht gelegd, waarbij de aandacht vooral uitging naar de rating van complexe derivaten en bijbehorende belangenconflicten. Het feit dat de rating voor die producten te wensen overliet, behoort tot de concrete oorzaken van de crisis (5).

2.4 Gelijk opgaand met de wetgevende fase die in de Verordening van 2009 is uitgemond, hebben de bevindingen van de Larosière-groep geleid tot het besluit om de financiële regelgeving en het toezicht in de EU drastisch te veranderen. Sindsdien is een voorstel goedgekeurd om in de EU een toezichtsstructuur in te voeren die uit twee lagen bestaat. In de onderste laag daarvan fungeren drie erkende toezichthoudende organen. Eén daarvan, de EAEM, moet verantwoordelijk worden gemaakt voor het toezicht op ratingbureaus. Het verordeningsvoorstel waarover dit advies gaat, is alleen gerelateerd aan de wijzigingen die in de Verordening van 2009 moeten worden aangebracht om de bevoegdheden van de EAEM daarin te verankeren.

2.5 Daar bovenop de financiële crisis die eerst een bankencrisis was, ook nog de staatsschuldcrisis is gekomen, is een aantal nieuwe vragen gerezen m.b.t. de rol van ratingbureaus ten aanzien van o.m. overheidsschulden. Mogelijkerwijs zal deze verdere fase leiden tot een derde verordening over ratingbureaus, die momenteel alleen bestaat in de vorm van een document voor de openbare raadpleging op 5 november 2010. De titels van de hoofdstukken geven een aanwijzing van de kwesties die worden behandeld: vertrouwen in ratingbureaus m.b.t. eigen vermogen, rating van de overheidsschuld, vergroting van de concurrentie tussen ratingbureaus, wettelijke aansprakelijkheid van ratingbureaus en mogelijke belangenconflicten. Verwacht wordt dat het EESC t.z.t. een doordacht advies zal uitbrengen over deze kwesties, waarschijnlijk in de context van de hierboven bedoelde nieuwe verordening.

2.6 Daar komt nog bij dat ook in EU-verband geharmoniseerde regels veel beoordelingsvrijheid laten aan de lidstaten die altijd nog tussen diverse opties kunnen kiezen, met dan ook nog de mogelijkheid om daaraan, bij de omzetting van die regels in nationaal recht, een eigen „interpretatie” te geven.

2.7 De Larosière-groep heeft vastgesteld dat de werking van ratingbureaus aan ernstige beperkingen onderhevig is, vooral als het gaat om complexe derivaten. Die beperkingen betreffen niet alleen de beoordelingsmethoden die worden toegepast, maar ook een gebrek aan informatie en transparantie en de overduidelijke belangenconflicten (4).

2.8 En dan hebben we ook nog te maken met een heus oligopolie, omdat maar drie (bijna zonder uitzondering Amerikaanse) ratingbureaus 90 % van de kredietbeoordelingsmarkt in handen hebben: Moody's, Standard & Poor's en Fitch. Het zijn immers deze kredietbeoordelaars die een belangrijke rol hebben gespeeld in het uitbreken van de financiële en economische wereldcrisis. Hoewel de stelregel „de emittent betaalt” redelijk goed werkt in het geval van overheidsschulden en schulden van ondernemingen, is daarmee wel een aanzienlijk belangenconflict gerezen m.b.t. de rating van complexe derivaten. Hierdoor is een ondoorzichtig web ontstaan, ten koste van de transparantie van de verrichte transacties.

2.9 Een en ander belet bovengenoemde ratingbureaus niet om, alsof er niets gebeurd is, gewoon door te gaan met het uitbrengen van - niet noodzakelijkerwijs objectieve - ratings. Zo erg zelfs dat Standard & Poor's op 26 april jl. de Griekse rating heeft verlaagd tot dat van Azerbeidzjan, ook al had de EU inmiddels besloten om Griekenland een bedrag van 110 miljard euro over te maken.

2.10 De Europese Raad kwam pas tot het besluit om, óók over het vraagstuk van overheidsschulden, een openbare raadpleging te lanceren toen dat allemaal al gebeurd was en belangrijke Europese leiders kritiek hadden geuit op de werking van de kredietbeoordelingssystemen. Sommige lidstaten gruwen van de gedachte dat de markten de vergissingen en foute berekeningen van spilzieke regeringen aan het licht kunnen brengen, ook al zijn er al sinds mensenheugenis voorbeeld van regeringen die hun schulden niet hebben kunnen terugbetalen. Overigens heeft dit advies betrekking op de Verordening van 2009.

2.11 De Commissie heeft op 2 juni jl. een Mededeling (6) uitgebracht waarin de inventaris is opgemaakt van alles wat al gedaan is en van alles wat nog gedaan moet worden (zie bijgevoegde tabellen) voor de totstandbrenging van een Europees financieel stelsel dat niet alleen betrouwbaarder en transparanter is, maar waarvoor ook meer rekenschap moet worden afgelegd, en dat ten dienste staat van de reële economie en de hele samenleving.

2.12 Vandaar de behoefte aan gecentraliseerd toezicht op de in de EU werkzame ratingbureaus, waarvoor de verantwoordelijkheid bij het nieuwe ESFT en de drie Europese toezichthoudende autoriteiten wordt gelegd. Daarbij wordt de behandeling van de kernvragen over dit gecentraliseerde toezicht uitgesteld.

3. Kort overzicht van de voor Verordening (EG) nr. 1060/2009 voorgestelde wijzigingen

3.1 Onderwerp, toepassingsgebied en definities (wijzigingen op Titel I)

3.1.1 Het belangrijkste vraagstuk waar alles om draait is, zoals gezegd, de overstap van nationaal naar Europees toezicht, waarbij de bevoegdheid voor het toezicht op de in Europa geregistreerde ratingbureaus en op in Europa werkzame, maar in landen buiten de EU geregistreerde ratingbureaus (dochterondernemingen) grotendeels bij de EAEM wordt gelegd.

3.1.2 In artikel 4 wordt een opsomming gegeven van beheerders van alternatieve beleggingsfondsen, zodat deze bij de gebruikmaking van ratings net zo worden behandeld als alle andere financiële instellingen van de EU. Anders gezegd moet voor deze fondsen gebruik worden gemaakt van de ratings van volgens de bepalingen van de nieuwe verordening geregistreerde of gecertificeerde ratingbureaus.

3.2 Afgifte van ratings, toegang tot informatie (wijzigingen op titel II)

3.2.1 Emittenten van gestructureerde financieringsinstrumenten of gelieerde derden moeten worden verplicht om ook aan concurrerende ratingbureaus toegang te verlenen tot de informatie die aan het voor de rating daarvan ingehuurde ratingbureau is verstrekt. Voorwaarde is dan wel dat die concurrerende ratingbureaus bedoelde informatie niet voor andere dan ratingdoeleinden gebruiken. Met deze nieuwe regeling moet worden voorkomen dat een belangenconflict wordt veroorzaakt door het door de emittent betaalde ratingbureau, ofwel door de emittent die de rating heeft aangevraagd (sic!) (volgens het „de emittent betaalt”-model).

3.3 Registratieprocedure en toezicht op de ratingactiviteiten (wijzigingen op titel III)

3.3.1 Met de overstap op eenmalig Europees toezicht wordt het nodig om de vigerende bepalingen die voorzien in coördinatie door een soort college (en dus ook die colleges) af te schaffen. Beoogd wordt efficiënter toezicht te kunnen houden op de ratingbureaus die in diverse territoria werkzaam zijn. De EAEM kan de Commissie bovendien vragen om een regeling te treffen voor de registratieprocedures en voor de normen inzake de te verstrekken informatie. Ook mag de EAEM informatie vragen, onderzoek doen naar mogelijke schendingen van de verordening, inspecties uitvoeren, enz.

3.4 Samenwerking tussen de EAEM en nationale autoriteiten (wijzigingen op titel III)

3.4.1 De nationale autoriteiten behouden het toezicht op de gebruikmaking van ratings door onder toezicht staande entiteiten, zoals banken, verzekeringsmaatschappijen en beleggingsondernemingen. Ook wisselen ze informatie uit over de ratingsbureaus, assisteren zij de EAEM en werken zij ermee samen.

3.4.2 De EAEM mag, ook uit kostenoverwegingen, bepaalde taken aan de nationale autoriteiten overdragen. Voorbeelden van taken die mogen worden overgedragen, zijn specifieke onderzoeken en inspecties ter plaatse, de beoordeling van registratieaanvragen en taken i.v.m. het toezicht. De EAEM moet hier richtsnoeren voor opstellen, en behoudt de eindverantwoordelijkheid.

3.5 Sancties, comitéprocedure (wijzigingen op Titel IV, hoofdstuk I)

3.5.1 De EAEM mag de Commissie vragen om dwangsommen op te leggen om een einde te maken aan de overtredingen van ratingbureaus, door daarvan publiekelijk melding te maken. Ratingbureaus kunnen op die manier ook worden gedwongen om gevraagde informatie te verschaffen of zich aan een onderzoek te onderwerpen. Als een ratingbureau de Verordening schendt, kan de EAEM een geldboete laten betalen. Andere mogelijkheden zijn dat de EAEM de afgifte van nieuwe ratings tijdelijk verbiedt of dat de EAEM, als laatste stok achter de deur, de registratie van het betrokken ratingbureau intrekt.

3.5.2 De comitéprocedures zijn aangepast aan het Verdrag van Lissabon.

3.6 Overgangs- en slotbepalingen (wijzigingen op Titel IV, hoofdstuk II)

3.6.1 Na de oprichting van de EAEM moeten de desbetreffende bevoegdheden van de nationale autoriteiten komen te vervallen. Er moet een regeling worden getroffen voor de overdracht aan de EAEM van de informatie en officiële stukken waarover de nationale autoriteiten beschikken.

3.7 Het EESC is van mening dat de bevindingen van de openbare raadpleging die de Commissie onlangs over ratingbureaus heeft gelanceerd, in de richting gaan van de conclusies in onderhavig advies. Het behoudt zich het recht voor om de betreffende thematiek eventueel later nog uit te diepen.

4. Algemene opmerkingen

4.1 Onderhavig Commissievoorstel gaat de goede kant op, omdat daarmee wordt gestreefd naar een overstap van nationaal naar Europees toezicht: toezicht houden op ratingbureaus is een erg complexe aangelegenheid en kan nauwelijks tot een goed einde worden gebracht door de in de vorige verordening voorgestane - „colleges” van de lidstaten (7). Ook gaat het de goede kant op, omdat dit keer in de richting wordt gegaan van het Larosière-verslag (8). Wellicht is de regelgeving iets te vaag, met dien verstande dat de oplossingen die worden aangedragen, niet altijd zekerheid bieden.

4.2 Afgezien daarvan verandert dit nieuwe voorstel - in vergelijking met de verordening van september 2009 - maar weinig aan de voorwaarden waaraan ratingbureaus moeten voldoen of aan de regels waaraan ratingbureaus zich moeten houden, zowel voor hun registratie als voor hun verdere activiteiten.

4.3 De hamvraag is echter nog steeds wat moet worden aangevangen met ratingbureaus die buiten Europa werkzaam zijn en zich alleen al daarom niets van de voorgestelde wijzigingen behoeven aan te trekken: voor wie is de Europese verordening in werkelijkheid bedoeld? Hoe kunnen ratings van pakweg de ratingbureaus Moody's, Standard & Poor's en Fitch die, in weerwil van de door hen veroorzaakte rampen nog steeds de meeste invloed hebben, onschadelijk worden gemaakt? Volstaat het om hun Europese dochterondernemingen onder controle te houden om een einde te maken aan hun internationaal oligopolie?

4.4 De voornaamste internationaal opererende ratingbureaus zijn bekend: Moody’s, Standard & Poor’s, Fitch, Dun & Bradstreet, A. M. Best, Egan-Jones Rating Company (allemaal uit de VS), Dominion Bond Rating (Canada), Baycorp Advantage (Australië), China Credit Information Service (China), Japan Credit Rating (Japan), Rating Agency Malaysia (Maleisië), NKC Independent Economists (Zuid-Afrika). En hoe zit het met Europa? Europa heeft als eerste economische wereldmacht GEEN ENKEL ratingbureau, noch voor gewone kredietverlening, noch voor overheidsschulden.

4.5 De groep Angelsaksische bureaus getuigt van de vroegere dominantie van het Angelsaksische kapitalisme, dat niet te lijden heeft gehad van twee wereldoorlogen en de specifieke problemen van de Aziatische economieën. Het wekt verbazing dat er sinds het ontstaan van de gemeenschappelijke markt geen Europese bureaus zijn opgericht, afgezien van Fitch, dat in Franse handen is maar zich wel buiten Frankrijk heeft gevestigd. Het feit dat er in de EU sinds 1957 geen enkel ratingbureau met een wereldwijde actieradius is opgericht, ligt overigens op één lijn met de zwakke prestaties van de EU op het gebied van industrieën voor geavanceerde technologieën in diezelfde periode. De EU stimuleert geen ondernemerschap in moderne industrieën. Bij de raadpleging over ratingbureaus zal opnieuw worden ingegaan op de concurrentieproblematiek. Het gebrek aan ondernemingsgeest moet onder de loep worden genomen.

5. Specifieke opmerkingen

5.1 Het EESC is ingenomen met de oprichting van een Europese Autoriteit voor het toezicht op de financiële markten. Onderhavig voorstel is dan ook zonder meer een stap in de goede richting, omdat daarmee de juridische randvoorwaarden worden geschapen die beter zijn afgestemd op wat noodzakelijk is geworden, in een poging om het vertrouwen van markten, burgers en ondernemingen te herstellen en om hun weer zekerheid te bieden. Toch gaat dit voorstel nog niet ver genoeg voor het daarmee nagestreefde doel.

5.2 Ook is het ingenomen met het voorstel om in het geval van alternatieve beleggingsfondsen waarvoor een beoordeling is aangevraagd, gebruik te maken van de ratings van geregistreerde of gecertificeerde ratingbureaus.

5.3 Daarentegen ziet het EESC niet goed in hoe met onderhavig voorstel het „de emittent betaalt”-model transparant, objectief en concurrentiekrachtig kan worden gemaakt, omdat niets wordt afgedaan aan het daaraan inherente belangenconflict. Ratingbureaus die zich in deze situatie bevinden, zou moeten worden belet om vennoten te beoordelen. Het is een goede zaak dat een proces is begonnen voor onderlinge afstemming van de regels op internationaal vlak, zoals bijvoorbeeld gebeurt in de VS en Japan.

5.4 Het EESC stemt ermee in dat bepaalde taken, ook uit kostenoverwegingen, aan de nationale autoriteiten worden overgedragen, op voorwaarde dat de taakverdeling tussen nationale en Europese autoriteiten niets aan duidelijkheid te wensen overlaat. Belangrijk is vooral dat de verplichtingen met betrekking tot de juistheid van de verstrekte informatie, de registratie van het ratingbureau en de inspecties ter plaatse worden nageleefd en dat op dit gebied vastberaden wordt opgetreden.

5.5 Het EESC stemt in met de invoering van het beginsel dat ratingbureaus die in gebreke blijven of zich niet aan de verordening houden, sancties kunnen worden opgelegd.

5.6 Hét probleem waar politici mee te maken krijgen, temeer daar ze niet met „groentjes” te maken hebben, is niet alleen dat er onomstotelijke regels moeten worden uitgewerkt die zeer afschrikwekkend werken, maar vooral ook dat op de naleving daarvan moet worden toegezien. In dat verband moet ook worden voorzien in sancties voor hun plicht verzakende leidinggevenden en verantwoordelijke functionarissen van de Europese en de internationale toezichthoudende autoriteiten. Die sancties zijn nodig vanwege de schade die banken en de gezonde financiële wereld, alsook de economie, het bedrijfsleven en de burgers wordt berokkend als die functionarissen hun werk niet doen. Het enige resultaat van hun non-actie is dat speculanten en al degenen die in hun kielzog meelopen, zich in de handen wrijven. Een reden te meer om die functionarissen persoonlijk voor de schade te laten opdraaien. In deze verwarrende tijden is de roep om ethiek groot, maar ethisch gedrag is maar moeilijk voorstelbaar zolang niemand verantwoordelijkheid draagt en er dus ook geen sancties kunnen worden opgelegd.

5.7 Ten slotte is het deel van het voorstel dat over de problemen gaat die zich internationaal voordoen, niet toereikend. Ook de problematiek van de begunstigden van financiële producten (d.i. bedrijven, maar vooral ook burgers) moet beter worden behandeld.

Brussel, 8 december 2010 De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité Staffan NILSSON

(1) European Securities Market Authority

(2) Hierna: Verordening van 2009

(3) Openbare raadpleging over ratingbureaus van 5 november 2010

(4) Zie het EESC-advies over het Voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad inzake ratingbureaus (PB C 277/25 van 17 november 2009, blz. 117)

(5) Voor een korte samenvatting van de Verordening van 2009 zie hoofdstuk 3 van het in voetnoot 4 vermelde EESC-advies

(6) Mededeling „Reguleren van financiële diensten ter bevordering van duurzame groei” (COM(2010) 301 final)

(7) Verordening (EG) nr. 1060/2009 van 16 september 2009 inzake ratingbureaus

(8) Zie de EESC-adviezen over de volgende Commissievoorstellen: Voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad betreffende communautair macroprudentieel toezicht op het financiële stelsel en tot oprichting van een Europees Comité voor systeemrisico’s (COM(2009) 499 final – 2009/0140 (COD)); Voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad tot oprichting van een Europese bankautoriteit ((COM(2009) 501 final – 2009/0142 (COD)); Voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad tot oprichting van een Europese Autoriteit voor verzekeringen en bedrijfspensioenen (COM(2009) 502 final – 2009/0143 (COD)); Voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad tot oprichting van een Europese Autoriteit voor effecten en markten (COM(2009) 503 final – 2009/0144 (COD)).PB C 339/08 van 14.12.2010, blz.. 34