24.2.92 Publikatieblad vandeEuropeseGemeenschappen Nr.C49/43
Adviesoverhetactieprogramma vandeGemeenschapophetgebiedvanhettoerisme
(92/C49/13)
DeRaadheeftop30april1991besloten,overeenkomstig debepalingenvanartikel198van
hetVerdragtotoprichtingvandeEuropeseEconomischeGemeenschap ,hetEconomischen
SociaalComitéomadviestevragenoverhetactieprogramma vandeGemeenschapophet
gebiedvanhettoerisme.
DeAfdelingvoorregionaleontwikkeling ,ruimtelijkeordeningenurbanisme,diemetde
voorbereiding vandedesbetreffende werkzaamheden wasbelast,heefthaaradviesop
19november1991opgesteld.RapporteurwasdeheerCunha.
InditverbandzijeropgewezendathetComitéinzijninitiatiefadvies van20september
1990(!)hadaangedrongen opeenalgemeenprogrammatenbehoevevanhettoerisme.Het
stemthetComitédanooktotvoldoeningdatdeCommissiehieraangehoorheeftgegeven.
HetEconomischenSociaalComitéheefttijdenszijn292ezitting(vergaderingvan19december
1991)hetvolgendeadviesuitgebracht,datmetvrijwelalgemenestemmen(2onthoudingen )
isgoedgekeurd .
1.Inleiding
1.1.Toerismeishetverschijnseldatdeontwikkeling
enveranderingvandesamenlevingindezeeeuwhet
bestweerspiegeltendateenbeeldgeeftvandevooruit­
gangdieopeconomisch,sociaal,politiek,technologisch
ensociologischgebiedisgeboekt.
1.2.Toerismeheeftzijnoorsprongindemeestdiep­
geworteldewensenenverlangensvandemensenkomt
tegemoetaaneensocialebehoefte,diewordtversterkt
doordemaniervanlevenindeontwikkeldesamenlevin­
gen.Degroeiendepopulariteitvandezeechtmenselijke
activiteithoudtgelijketredmetdeeconomischeen
socialevooruitgangendeintensiveringvandeinter­
nationalebetrekkingen .
1.2.1.Deontwikkeling indeafgelopen30jaaris
hiervanhetbewijs:tussen1960en1990ishetaantal
buitenlandsetoeristeninallelandenvandewereld
verzesvoudigd —van69naar429miljoen—ende
hieruitvoortvloeiende inkomstenzijn37keerzohoog
komenteliggen—eenstijgingvan6,8naar250miljard
USD.
1.2.2.Dezecijferszijninteressant,maarzijgeven
langgeenrealistischbeeldvandedimensievanhet
verschijnsel,aangezienhetinternetoerisme,d.w.z.het
toerismebinnendelandenzelf,datoverhetalgemeen
belangrijkerisdanhetexternetoerisme,buitenbe­
schouwingwordtgelaten.
1.2.3.Doorhetinterneenbuitenlandsetoerismeis
eenkrachtigeeconomischeactiviteitontstaanwaaruit
enerzijdsnieuweproduktieverhoudingen zijnvoortge­
vloeidendieanderzijdsdeproduktiestructuur vanvele
landenheeftveranderd;eenenanderheefthetdeze
landenmogelijkgemaakt,huneconomischeontwikke­
lingtefinancieren .1.2.4.Vrijwelgeenenkelemenselijkeactiviteitheeft
ineendermatekortetijdspanneeenzoaanzienlijke
ontwikkelinggekendenzoingrijpendegevolgengehad
alshettoerisme.Ditzoukunnenverklarenwaaromzo
weinigbekendisoverdeaard,dekenmerkenende
invloedvanditverschijnselenwaaromdezesector
bijhetvastleggenvanheteconomischbeleidoverhet
algemeenweinigbelangwordttoegekend.
1.3.Toerismeisnogsteedsindeeersteplaatseen
Europeesverschijnsel,maarsindsdejaren70neemthet
aandeelvanEuropaindemarktvoorinternationaal
toerismeaf.Ditistewijtenaanhetfeitdathetaanbod
vanEuropesezijdeminderconcurrerend isgeworden
ennieuwebestemmingen inanderewerelddelenintrek
zijngeraakt.
1.3.1.Europaisthansbestemmingvan64%vanalle
toeristen,inclusieftoeristenuitdeGemeenschapzelf,en
ontvangt55%vandeinkomstenuithetinternationale
toerisme;in1970lagendezecijfersnogbijrespectieve­
lijk71en63%,ondankshetfeitdathetaantalbezoe­
kersinalleEuropeselandendeafgelopentienjaarbijna
isverdubbeldennogverderstijgt.Tegelijkertijdneemt
hetoverschotopdebetalingsbalans voortoerismevan
alleEG-landentezamensinds1985geleidelijkaanaf,
enerzouopkortetermijnzelfseentekortkunnen
ontstaan .
1.3.2.Geziendewijzewaarophettoerismezichde
afgelopenjarenheeftontwikkeldenhetbelangvandeze
sectorvoorallegebiedenvandemenselijkeactiviteit,
dientdezeproblematiekzorgvuldigtewordengeanaly­
seerdenbestudeerd .Tevensmoetenermaatregelen
wordengenomenomhetEuropesetoerismetebevorde­
renenzijnrolophetstukvandeontwikkelingvande
meestachtergebleven regio'svandeGemeenschap te
versterken .
1.3.3.Totvoorkortbehoordehettoerismeniettot
deprioriteitenvandeGemeenschap ;desteverheugen­
derishetderhalvedatalleEG-instellingen thansmeer (i)PBnr.C332van31.12.1990.

Nr.C49/44 Publikatieblad vandeEuropeseGemeenschappen 24.2.92
regelendiezijngetroffeninhetkadervandetotstand­
brengingvandeinternemarkt,aanindirecteacties
dieverbandhoudenmetdetoepassingvanbepaalde
communautaire beleidsmaatregelen enaandemaatre­
gelendietenuitvoerzijngelegdinhetkadervanhet
EuropeesJaarvanhetToerisme.aandachtaandezesectorbesteden.Ditduidteropdat
hetbelangvanhettoerisme,evenalszijnbetekenisvoor
talvanaspectenvandemenselijkeactiviteitworden
onderkend .Toerismeisvooral:
—eenonmisbarefactorbijdetotstandbrenging van
hetEuropavandeburgers,
—eeninstrumentomopdeinternemarkttotsociaal
eneconomischevenwichttekomen,
—eenmiddelomarbeidsplaatsen tecreërenende
economischegroeitebevorderen,
—eenfactorvanregionaleontwikkeling ,vooralvan
demeestachtergebleven regio's,
—eenbelangrijkmiddelomdekennisvanendetoe­
naderingtussendevolkerentebevorderen,
—eenrechtvaniedereburger.2.4.Teneindetekunnenvoldoenaandebehoeften
vandetoeristischesectordievoortvloeienuitdeecono­
mischeontwikkelingendeveranderingvandevraag,
steltdeCommissievoor,eenactieprogramma uitte
voerendateenaanvullingvormtopreedsondernomen
acties.Ditactieprogramma iseropgericht:
—dekwaliteitenhetconcurrentievermogen vanhet
toeristischeaanbodindeGemeenschap inhetal­
gemeenteverbeteren,en
—dekennisomtrentdevraagtevergrotenenbeter
aandievraagtegemoettekomen.
2.4.1.Rekeninghoudendemetderesultatenvanhet
EuropeesJaarvanhetToerisme,ishetactieprogramma
vandeGemeenschap ophetgebiedvanhettoerisme
afgestemdoptweehoofdlijnen :
—versterkingvandehorizontaleaanpakvanhettoe­
risme,
—steunvoorspecifiekeactiest.b.v.hettoerisme.
VoorbeidehoofdlijnensteltdeCommissieeenpakket
vanmaatregelenvoordekorteenmiddellangetermijn
voor.
2.4.1.1.Watdeversterkingvandehorizontaleaan­
pakbetreft,zaldeGemeenschap zichconcentrerenop:
—verbeteringvandekennisomtrenthettoerisme,
—coördinatievandecommunautaire ennationalebe­
leidsmaatregelen ,
—hetorganiserenvanoverlegmetdeberoepskringen
uitdesectortoerisme,
—hetstrevennaareenbeterespreidingvandevakan­
tieperiodes,
—verbeteringvandebeschermingvandetoeristals
consument .
2.4.1.2.Tenaanzienvandetweedehoofdlijnsteltde
Commissievoor,devolgendemaatregelentenemen:
—actiest.b.v.hetplattelandstoerisme ,
—actiesophetgebiedvanhetcultureeltoerisme,
—actiesopmilieugebied ,
—verbeteringvandekwaliteitvantoeristischedien­
stendoormiddelvanberoepsopleiding ,
—maatregelenomzoveelmogelijkburgerstoegang
tothettoerismetebieden,
—actiest.b.v.hetsociaalenhetjongerentoerisme .2.InhoudvanhetCommissievoorstel
2.1.NaaraanleidingvanresolutiesvanhetEuropees
Parlementbetreffendehetcommunautair beleidinzake
toerismeenhetadviesvanhetEconomisch enSociaal
Comitéterzake,heeftdeRaaddeCommissieverzocht
eencommunautair actieprogramma tenbehoevevan
hettoerismevoorteleggen.
2.2.Indetoelichtingbijhetactieprogramma bena­
druktdeCommissieheteconomischensociaalbelang
vanhettoerisme,wijstzijopdegevolgenvandetot­
standbrenging vandeinternemarktendeEconomische
Unievoordiesector,engaatzijinopdespecifieke
ontwikkelingsfactoren vanhettoerisme.
2.2.1.Heteconomischbelangvanhettoerismevalt
optemakenuithetfeitdathiermee5%vanhet
brutobinnenlandsproduktvanallelid-statenvande
Gemeenschaptezamenwordtbehaaldenindiesector,
waarinthansmeerdan8miljoenmensenrechtstreeks
werken,arbeidsplaatsen wordengecreëerd.
2.2.2.Detotstandbrenging vandeinternemarkt
heeftmeergevolgenvoorhettoerismedanvoorandere
economischeactiviteiten,endetoeristischeindustrie
behoorttotdesectorendiehetmeestvanditproces
zullenprofiteren .
2.2.3.Bijdebeoordelingvandespecifiekeontwik­
kelingsfactoren vanhettoerismebenadruktdeCommis­
siegeheelterechtdefundamenteleproblemenwaarmee
hettoerismegeconfronteerd wordt,metname:verande­
ringvandevraag,eenhogetoeristenconcentratie in
bepaaldegebieden,denoodzaakomsommigevormen
vanaccomodatietevernieuwenenaantepassen,de
snelleontwikkelingvandeinternationaleconcurrentie ,
enhetontbrekendanweldeschaarstevanopEuropees
niveauontworpentoeristischeprodukten .Ditlaatste
vormteenechtprobleemvoordeconcurrentiepositie
vanhettoerismeindeGemeenschap .
2.3.Bijdeanalysevandereedsondernomenacties
schenktdeCommissieaandachtaandealgemenemaat­

24.2.92 Publikatieblad vandeEuropeseGemeenschappen Nr.C49/45
2.4.1.3.DeCommissieistevensvanplan,inderde
landenmeerreclametemakenvoortoerismeinEuropa.
Dehuidigereclamecampagnes zoudenzodaniggewij­
zigdmoetenwordendateenhomogenerbeeldvan
Europagepresenteerdwordt,enbovendiennieuwevor­
menvantoeristischeactiviteitendiemeerderelid-staten
bestrijken,bevorderdworden.
2.5.Teneindevoordeverwezenlijking vanhetactie­
programmaovereenjuridischinstrumenttekunnen
beschikken,legtdeCommissieeenvoorstelvooreen
besluitvandeRaadtergoedkeuringvanditprogramma
voor;hierinisvastgelegddatdebegrotingsautoriteit de
vooriederebegrotingsjaar beschikbarekredietenzal
bepalen.
3.Inleidendeopmerkingen
3.1.DeweifelendehoudingvandeGemeenschap—
dieookmethetthansvoorgelegdedocumentnogniet
isoverwonnen—bijdevoorbereiding engoedkeuring
vaneenbeleiddatalsfundamenteel referentiekader kan
dienenendatrichtsnoerenkanbiedendiemetnamebij
deuitvoeringvandeoverigesectoralebeleidsmaatre­
gelenenhetregionale-ontwikkelingsbeleid inachtzou­
denmoetenwordengenomen,heeftrampzaligegevol­
gengehadvoordeharmonischeontwikkelingvande
sector.
3.1.1.Hetverliesaankwaliteitvanhettoerisme,de
doordeCommissieaangekaartehogetoeristenconcen­
tratieinbepaaldegebieden,hetmilieubederf (vooralin
kust-enberggebieden )endeschaarsteaanopEuropees
niveauontworpentoeristischeprodukten,kunnenvoor
eengrootdeelwordenverklaarddooreengebrekaan
algemenekennisomtrentdekenmerkenenvereisten
vanhetverschijnseltoerismealsmededoorhetfeit
datdesectornietovereenzelfreguleringsmechanisme
beschikt.
3.1.1.1.Eenopdiepgaandonderzoekgebaseerdcom­
munautairbeleidinzaketoerismedatisuitgestippeldin
samenwerking metzoveelmogelijkbelangengroepen ,
zouerinbeslissendematetoekunnenbijdragende
factorendiehettoerismenegatiefbeïnvloeden ,wegte
werken.
3.1.2.Inalleanalysesvandesituatieophetvlakvan
hetEuropeestoerismewordtunaniemgeconstateerd
dathetconcurrentievermogen vandezesectorinde
geheleGemeenschapafneemt.Ditgeldtmetnamevoor
devoornaamste vakantielanden envoorderegio's
waarvoortoerismedebelangrijkstebronvaninkomsten
enwerkgelegenheid isenhungrootste,zonietenige,
comparatievevoordeelvormt.
3.1.2.1.HettoeristischeaanbodindeGemeenschap
is,invergelijkingmetanderebestemmingen ,nietmeer
inalleopzichtenafgestemdopdewensenvandeconsu­
mentendenieuwetendensenophetgebiedvande
vraagzowelinEuropazelfalsdaarbuiten .
3.1.2.2.Debelangrijksteredenvoordeteruggang
vanhetconcurrentievermogen isdegeleidelijkever­slechteringvandeverhoudingprijs/kwaliteitinvergelij­
kingmetnieuwebestemmingen inanderewerelddelen .
DekwaliteitvandeEuropesebestemmingen gaatach­
teruit,terwijlindeconcurrerende bestemmingen de
investerings-enexploitatiekosten lagerliggen.
3.1.3.Degrootstetoeristischeregio'sinEuropazien
zichvoornieuweontwikkelingsfactoren geplaatst.Zij
hebbentekampenmeteenopeenhopingvanfoutenen
meteennieuweenagressieveconcurrentie ,diezijalleen
maaraankunnendoorhunaanbodaantepassen,de
infrastructuur teverbeterenennieuweproduktente
scheppenentepromoten.Ditvereisteenzorgvuldige
enactievebegeleidingdoordeGemeenschap ,died.m.v.
eencommunautair beleidbijdesectormoetworden
betrokken .AlsdeGemeenschapnühaarmedewerking
verleent,zijndekostenbovendienlagerdanhetgeval
zouzijnindienhethoofdmoetwordengebodenaan
crisissituatiesdiezijnontstaandoordatnietöpadequate
wijzeentevenstelaatisingegrepen .
3.2.DesectortoerismeinEuropastaatvooreen
groteuitdaging :ermoeteendoelmatigantwoordwor­
dengevondenopdestijgingvandevraagendehiermee
verbondenhogereeisenaanhettoerisme.Denoodzake­
lijkeverhogingvanhetaanbodmoethierbijinovereen­
stemmingwordengebrachtmetdeopwaardering van
hetcultureelerfgoedendebeschermingvanhetmilieu,
evenalsmetdestrijdtegendevoortschrijdende vernie­
tigingvanhetnatuurlijkkaraktervandetoeristische
bestemmingen entegendevervlakkingvanculturele
normenendeuniformisering vandeconsumptiepatro­
nen.
3.2.1.Hettoerismeheeftzichtotdusverrezosterk
ontwikkelddatergeentwijfelmogelijkisomtrenthet
feitdatditverschijnseltegemoetkomtaandiepgewor­
teldegewoontenenbehoeftenvandemens;ditmager
evenwelniettoeleidendatdeGemeenschapnietindeze
sectoringrijpt,ofzichzelfshieruitterugtrekt.Hetis
integendeelzodatdedimensievanhetverschijnsel
toerismeeencommunautaire politiekrechtvaardigt en
noodzakelijkmaakt.
3.2.2.Inditverbandzijgewezenopéénvande
conclusiesvandeRaadvanministersvantoerismedie
heeftplaatsgevonden inmei1988inGlücksburg,waarin
wordtgezegddatdeteverwachtenintensiveringvan
hettoerismetotheteindevandeeeuwweliswaarom
economischeenpolitiekeredenenistoetejuichen,maar
dathierdoordedrukophetpotentieelvandesectorzo
grootwordtdathetbestaanhiervaningevaarwordt
gebrachtindiennietdringendmaatregelenwordenge­
nomenomhettoerismeopeenmeerevenwichtigema­
nierteontwikkelen .
3.3.AlhoewelhetwenselijkisdatdeGemeenschap
ophetgebiedvanhettoerismeingrijpt,magditerniet
toeleidendathetiniedereregiooflid-staataanwezige
creatievepotentieelwordtingetoomdofbelemmerd,
nochdatderegionaleverschillen,dieéénvandespeci­
fiekeeigenschappen vanEuropazijn,wordenuitgewist.
DesterkepuntenvanhetEuropesetoerismezijnde

Nr.C49/46 Publikatieblad vandeEuropeseGemeenschappen 24.2.92
cultureleverscheidenheid ,dediversiteitvanlandschap­
penenklimaat,endetraditiesvaniederland.Mochten
dezeverschillenwordenafgevlakt,danzouEuropazijn
specifiekekarakterverliezen,hetgeenrampzaligzou
zijnvoorhettoerismeendecultuurinEuropa.De
Gemeenschapdientderhalvediversiteitencreativiteit
tebevorderen .toerismetotstandwordtgebracht,waarbij,metinacht­
nemingvannauwkeurigomschrevendoelstellingen ,re­
keningwordtgehoudenmet:
—desituatievandetoeristischeactiviteit,
—degevolgenvandeverwezenlijking vandeinterne
marktendeEconomische enMonetaireUnie,
—denieuwetendensenophetgebiedvandevraag,
—deroldiehettoerismeophetgebiedvanderegionale
ontwikkelingtoekomt,metnameindemeestbena­
deelderegio'sdiedaadwerkelijk mogelijkheden bie­
denvoortoerisme,
—denegatieveeffectenvandegroei,vooraldetehoge
toeristenconcentraties insommigegebieden,hetge­
brekaanruimtelijkeordening,enhetmilieubederf .
4.2.HetComitéisheteensmetdegeplandemaatre­
gelen,maarbeschouwtdezealsontoereikend .Hetbe­
twijfeltofdemaatregelendoeltreffendzijn,aangezien
zijnietzijnafgestemdopdebehoeftenvandesectoren
erevenminwezenlijktoebijdragendedoordeCommis­
siegenoemdefactorendiehetEuropesetoerismenega­
tiefbeïnvloeden ,wegtewerken.
4.2.1.DesteunvandeGemeenschap aanhettoeris­
mebleeftotdusverrevrijweluitsluitendbeperkttot
maatregeleninhetkadervananderebeleidsonderdelen
oftenbehoevevananderesectoren,diebijgevolgslechts
indirecthettoerismetengoedekwamen.
4.2.1.1.Numoetwordenerkenddathetnauwever­
bandtussenhettoerismeenanderesectorentotgevolg
heeftdathettoerismeookprofiteertvanmaatregelen
diegerichtzijnopdeontwikkeling vandieandere
sectoren.Hetbelangendedimensievanhettoerisme
zelfzijnevenwelzogrootgewordendateenaparte
aanpakgebodenis.Ermoeteenzelfstandigtoerismebe­
leidkomen,dattegelijkertijdhetbeleidopanderegebie­
den,metnamemilieu,regionaleontwikkeling ,werkge­
legenheid,cultuurenvervoer,aanvult.
4.2.2.Toerismeiseenbelangrijkeeconomischesec­
tordieeensteedsgroterebetekeniskrijgt,enhetbeleid
inzaketoerismezoudaarommoetenwordenbe­
schouwdalséénvandeonderdelenvanheteconomisch
beleidvandeGemeenschap .Hierdoorzouookgewaar­
borgdzijndatderolvanditbeleidbijhetintegratiepro­
ceswordtversterktendathetbijhetuitstippelenvan
deanderecommunautaire beleidsmaatregelen inaan­
merkingwordtgenomen.
4.2.2.1.BijdekomendeherzieningvanhetVerdrag
vanRomezouhettoerismedaaromexplicietmoeten
wordengenoemd.
4.2.3.Aangezienhetvervoervanfundamenteel be­
langisvoorhettoerismeendesectorhiervangeheel
afhankelijkis,kandeontwikkelingvanhettoerismein
deGemeenschap wezenlijkwordenbevorderddoorde
concreteuitvoeringvanhetEG-vervoerbeleid .Door4.Algemeneopmerkingen
4.1.DeCommissiepresenteertvoorheteersteen
gestructureerd ensamenhangend planvoorconcrete
maatregelentenbehoevevanhettoerisme.Ditinitiatief
kandanookdegoedkeuringvanhetComitéwegdra­
gen,aangezienhetveelmogelijkheden biedtennieuwe
perspectievenopent.Desondanksbevathetprogramma
tekortkomingen enleemtes,enishetontoereikendom
hethuidigebeeldvanhetEuropesetoerismewezenlijk
tekunnenwijzigenendeuitdagingenvandetoekomst
tegemoettekunnentreden.
4.1.1.Hetactieprogramma isbelangrijk,maartoch
vormthetslechtseeneerste—hopelijkbepalende—
stapopdewegnaareenechtcommunautair beleid
inzaketoerisme,waarbijdeaanbevelingen vandeEu­
ropeesParlement,hetEconomischenSociaalComité
endeRaadinaanmerkingmoetenwordengenomen.
HetComitéhooptdathetgepresenteerde programma :
—kanwordengezienalshetbewijsdathettoerisme
zijnplaatsheeftgevondennaastdeandereeconomi­
scheactiviteitenvandeGemeenschap ,
—heteconomischensociaalbelangvandesectoren
hetrechtvaniedereburgeroptoegangtottoerisme
aantoont,
—eenrichtinggevend instrumenteneenjuridischeba­
sisvoordetotstandkoming vanovereenstemming
opcommunautair niveauwordt.
4.1.2.Tussenhettoerismeendemeesteanderesecto­
renvandemenselijkeactiviteitbestaateengrotemate
vanonderlingeafhankelijkheid enverwevenheid .Het
toerismewordtdanookdoorveelsectorenrechtstreeks
beïnvloedenheeftzelfeenstimulerendeffectoptalvan
anderesectoren.DitbetekentdatdeGemeenschap bij
maatregelendiezijopanderegebiedenneemt,rekening
moethoudenmetdeproblemen,debehoeftenende
specifiekekenmerkenvanhettoerisme.
4.1.2.1.DedoordeCommissievoorgesteldeverster­
kingvandehorizontaleaanpakvanhettoerismedraagt
eraanzienlijktoebij,desectortoerismebeterinte
passenindeanderebeleidssectoren vandeGemeen­
schap.Alleeneenechtcommunautair beleidinzake
toerismebiedtevenweldewaarborgdatbijopandere
gebiedeningesteldeacties,programma'senmaatregelen
rekeningwordtgehoudenmetdedoelstellingenvande
toeristischesector.
4.1.2.2.HetComitédringterdaaromopaandateen
communautair beleidinzakezowelinternalsextern

24.2.92 Publikatieblad vandeEuropeseGemeenschappen Nr.C49/47
factorenzijnveroorzaakt ,zoalsnatuurrampen ,terroris­
meenrevoluties;zijmoetklaarstaanomoptijdte
kunneningrijpen.
4.3.3.HetComitéconstateertmetvoldoeningdatde
Commissiebereidisdecoördinatievandebeleidsmaat­
regelenenactiesvandelid-statenopzichtenemen,
maarook,envooral,datzijdesocialepartners,vooral
devertegenwoordigers vandetoerisme-industrie ,bijde
dialoogwilbetrekken.Gezienhetmultidisciplinaire
karaktervanhettoerismeendegroteverwevenheid
metandereactiviteiten,ishetevenwelnoodzakelijkdat
demaatregelendiedoordeverschillendeEG-instellin­
genwordengenomenendiehettoerismekunnenbeïn­
vloeden,permanentinhetooggehoudenengecoördi­
neerdworden.
4.4.BijdevoorstellenvandeCommissievoorde
harmonisering vandebelastingenmoetrekeningwor­
dengehoudenmetdespecifiekekenmerkenvanhet
toerisme,enmetnamemethetfeitdatbelastingenop
toeristischedienstenwordengehevenopdeplaatswaar
deconsumptieplaatsvindt ,hetgeennadeligisvoorhet
landwaaruitdetoeristenafkomstigzijn.Ookmoeten
deeventuelenegatievegevolgenvandeharmonisering
vandebelastingoverdetoegevoegdewaarde(BTW)
inaanmerkingwordengenomen.Maatregelendieop
communautair niveauwordengenomen,moetenerop
gerichtzijnconcurrentiedistorsies tevoorkomen .
4.4.1.DeCommissiezoudringendmoetenoverwe­
genofophetplattelandstoerisme nietalleengeziende
groottevandebetrokkenbedrijvenmaarookmethet
oogopdepositievegevolgenvandezevormvantoeris­
mevoordelandbouwactiviteit envoorhetmilieugeen
lagerBTW-tariefzoukunnenwordentoegepast.Hetis
nl.ondenkbaardatdezebedrijvenaandezelfderegels
enfiscaleeisenwordenonderworpen alsgrotehotels
e.d.Watdegeplandeafschaffingvan„dutyfreeshops"
betreft,ishetComitéhetermeeeensdatineenover­
gangsperiodewordtvoorzienteneindedenegatieve
gevolgenvandezemaatregelteverzachten .devervoersinfrastructuur teverbeteren,hetwegen-en
spoorwegnetuittebreiden,congestieinluchthavenste
verminderen eninhetluchtverkeerefficiënteremaatre­
gelenintevoeren,zouertoekunnenwordenbijgedra­
gendedoorstroming vantoeristenteverhogenende
huidigeknelpuntenteverminderen .
4.2.3.1.WanneertengevolgevandeCommissievoor­
stellenterliberaliseringvandemarktvoorluchtvervoer
detoegangtotdezesectorzalwordenvergemakkelijkt ,
zalhettoerismenietalleenvanhetverbeterdeaanbod
opvervoergebied ,maarookvaneenteverwachten
verlagingvandeluchtvaarttarieven profiteren.
4.2.3.2.InhetCommissiedocument wordtopgeen
enkelewijzegewaggemaaktvandevoordelenvan
cruises.Insommigelid-statengeldencabotage-voor­
schriftenwaardoordezeactiviteitinbepaaldedelenvan
deMiddellandseZeewordtbeperkt.Hetzoueengoede
zaakzijnindiendezebelemmeringen kunnenworden
opgeheveninhetkadervandeontwikkelingvanhet
communautaire zeevaartbeleid en,mogelijkerwijze ,
doorinvoeringvaneenEuropeesscheepsregister .
4.3.DeCommissieerkentdatEuropainzijngeheel
geregeldgedeeltesvandeinternationalemarktverliest,
maarzijreageerthieropnietmetadequatemaatregelen ,
hoeweldelid-statenalsvertrekplaats énbestemming
vanhetinternationale externeeninternetoerismetoch
hetbelangrijkstecentrumvormen.Ookbesteedtde
Commissieopgeenenkelewijzeaandachtaandepro­
blemendiekunnenvoortvloeien uitdeteverwachten
toenamevanhettoerisme .Hettoerismezalimmers—
daaroverzijnvrijwelalledeskundigenheteens—aan
heteindevandeeeuwdebelangrijksteeconomische
activiteitopwereldvlakzijn.
4.3.1.Teneindedezeproblemenaantekunnenpak­
kenenervoortezorgendathettoerismeinEuropa
wordtafgestemdopdebehoeftenendewensenvan
nietalleendeEuropeseburgers,maarookdeuitderde
landenafkomstigetoeristen,dientvolgenshetComité
hetvolgendetewordengedaan:deleemtesophet
gebiedvandeinfrastructuurmoetenwordenaangevuld;
hetaanbodmoetgemoderniseerd enuitgebreidworden;
bijverstoringvanhetevenwichtdoordatinbepaalde
gebiedenteveeltoeristenaanwezigzijn,moetvoor
oplossingenwordengezorgd;enopalleniveausmoet
dekwaliteitwordenverhoogdenhetnatuurschoon en
hetcultureelerfgoedwordenopgewaardeerd .
4.3.1.1.DeCommissiezou,bijinachtnemingvanhet
subsidiariteitsbeginsel ,moetennagaanhoeeenoplos­
singvoordezeknelpuntenkanwordengevonden,en
zijzouadequatemaatregelenmoetennemennadatzorg­
vuldigisonderzochtmetwelkeproblemenhettoerisme
geconfronteerd wordt.
4.3.2.Hettoerismeiseenkwetsbaresectordiein
hogemateisblootgesteldaanexternefactoren.De
Commissiezouhiermeerekeningmoetenhoudenen
zoumaatregelenmoetennemenomadequaattekunnen
inspelenopbuitengewone situatiesdiedoorexterne5.Bijzondereopmerkingen
5.1.DeCommissiehadbijhetuitwerkenvande
voorgesteldemaatregelenmoetenuitgaanvaneen
analysevanderesultatenvandeeerderdoordeRaad
genomenmaatregelen ,metname:
—resolutievandeRaadbetreffendeeenbeteresprei­
dingvanhettoerismeindetijdenderuimte[doe.
COM(86)32def.],
—aanbevelingvandeRaadbetreffendestandaardise­
ringvandeinformatieoverhotels,
—aanbevelinginzakeminimumvoorschriften voor
brandbeveiliging inbestaandehotels.
5.1.1.Sommigevandevraagstukkenwaaroverreeds
eenbesluitisgenomen,wordeninhetCommissiedocu­
mentopnieuwbehandeld,zonderdatdereedsbereikte

Nr.C49/48 Publikatieblad vandeEuropeseGemeenschappen 24.2.92
ken.Hettoerismezoumoeteninspelenopdezeverschei­
denheidenopdeculturelewaardevaniederlanden
iedereregio.Toerismemagnietuniformenstarzijn,
maarmoetdecultureleenregionalediversiteitweten
tebenutten.
5.3.2.HetComitéstemtinmetdedoordeCommis­
sievoorgesteldemaatregelen ,maaris,indelijnvanzijn
adviesover„Toerismeenregionaleontwikkeling"^),
vanmeningdat:
—eenspecifiekebenaderingvoorhetonderzoeknaar
ditbelangrijkemarktsegment noodzakelijk is,
—moetwordenvoorzieninmaatregelenomaccom­
modatieendienstenteverbeteren,zodatdecultuur­
routestoegankelijker worden,
—eennauweverbindingtotstandmoetwordenge­
brachtmetdeophetgebiedvanhetcultureeltoeris­
mereedsbestaandestructuur,
—eenbreedopgezetteactiemoetwordenuitgevoerd
ommonumententebeschermenenoptewaarderen
endeaandachttevestigenopdeculturelewaarden
vaniederland,vooralophetgebiedvanambacht
enfolklore.resultatenzijngeëvalueerd .Hierdoorwordtdebeoorde­
lingvandeefficiency,debetekenisenhetnutvande
voorgesteldemaatregelenbemoeilijkt .
5.1.2.Hetzouookwenselijkzijndatduidelijkwordt
aangegevenwelkedoelstellingen inhetactieprogramma
vandeCommissieprioriteithebben.InhetCommissie­
documentwordenhierendaardoelstellingengenoemd,
maardiezijnnietgelijklopendenerwordtnietgezegd
welkeprioritairzijn.
5.2.Demaatregelendiewordengenoemdindebijla­
gebijhetvoorstelvooreenbesluitvandeRaadbetref­
fendehetactieprogramma vandeGemeenschap zijn
interessantenkunnendegoedkeuringvanhetComité
wegdragen .Desalniettemin heefthetComitéeenaantal
opmerkingen ensuggesties .
5.2.1.DeCommissieerkentdathettoerismemet
ernstigeproblementekampenheeft,dievoortvloeien
uitregionaleverschillenenhetfeitdatdeopvangstruc­
tuurinbepaaldegevallenvernieuwdenaangepastmoet
worden.Zijreageerthieropevenwelnietmetadequate
maatregelen .
5.2.2.Detehogetoeristenconcentratie inbepaalde
gebiedenvormtvoorhettoerismeéénvandemeest
complexeproblemenmetuiterstnadeligegevolgen.
OokhiersteltdeCommissieevenwelgeenmaatregelen
tegenover.HetComitéisvanmeningdatonderzoek
moetwordengedaannaardeomvangvanditprobleem,
zodatopbasishiervancorrigerendemaatregelenkun­
nenwordengenomen.
5.2.3.Hetgebrekdanweldeschaarsteaantoeristi­
scheproduktenkanalleenmaarwordenoverwonnen
doorhettoeristischaanboduittebreiden.Dealternatie­
vevormenvantoerismediedoordeCommissieworden
voorgesteld,spelenevenwellangnietinopdebestaande
mogelijkheden ,decultureleverscheidenheid endever­
nieuwingskracht encreativiteitwaaroverhetEuropese
toerismealtijdalbeschikt.VolgenshetComitézijnde
doordeCommissievoorgesteldetoeristischeprodukten
ontoereikend ,enzoudenanderevormenvantoerisme,
zoalsgezondheidstoerisme (vooralkuuroorden )enwa­
tersport-toerisme moetenwordenbevorderd.
5.2.4.InhetCommissiedocument wordtgeenaan­
dachtbesteedaandeproblematiekvandetoeristische
ondernemingen ;hetComitéisevenwelvanmeningdat
hetactieprogramma eengoedeaanleidingvormtom,
binnendebevoegdheden vandeCommissie,eenbeleid
voordetoeristischeondernemingen intevoeren.Dit
beleidzoueropgerichtmoetenzijnondernemingen
testeunenenhetondernemingsklimaat teverbeteren,
waarbijdenadrukzoumoetenkomenteliggenop
kleineenmiddelgroteondernemingen ,diehetgrootste
deelvandesectorvormen.5.4.Toerismeenmilieu
5.4.1.Milieuis,naastcultuur,vanfundamenteel be­
langvoorhettoerisme,endaaromzoubeschermingen
opwaardering vanhetmilieubijallemaatregelenop
toeristischgebiedeenbelangrijkeplaatsmoetenin­
nemen .
5.4.2.TegendezeachtergrondhechthetComitézijn
goedkeuringaandevoorgesteldemaatregelen ,maarhet
iswelvanmeningdat:
—dekwestietoerismeenmilieumoetwordenaange­
paktindeglobalecontextvaneconomieenmilieu,
endatoplossingenvoorproblemenindezeglobale
contextmoetenwordengezocht,
—demilieuprijsdiedeCommissiewilinstelleneen
stimulanszoumoetenzijneneenvoorbeeldfunctie
zoumoetenvervullen.Ditbetekentdatdeprijsvan
grotewaardemoetzijnenalleenmaarmagworden
toegekendindieneenechtebijdragetotdebescher­
mingendeopwaardering vanhetmilieuwordt
geleverd.
5.4.3.VolgenshetComitémoetenookproefprojec­
tenwordenondersteunddietendoelhebbenervaringen
ophetgebiedvanhetbeheervantoeristischeplaatsen
uittewisselen.Daarbijzoudeaandachtvooralmoeten
uitgaannaargebiedendieinecologischopzichtofals
thermaalkuuroordbelangrijkzijn.
5.3.Cultureeltoerisme
5.3.1.DeGemeenschapwordtgevormddoorlid­
statendieiederovereengeheeleigenidentiteitbeschik­(')PBnr.C332van31.12.1990.

24.2.92 Publikatieblad vandeEuropeseGemeenschappen Nr.C49/49
toerisme"inallelid-statenopdezelfdefeitelijke
situatiebetrekkingheeft,
—debewegwijzering moetgeharmoniseerd wordenen
ophetplattelandmoetvoortoeristischeattracties
wordengezorgd,
—zeerbelangrijkisdeorganisatieendecoördinatie
vanhettoerismeophetEuropeseplatteland,enmet
namedesamenwerking tussenproducentenorgani ­
satiesvoordemarketingvandezevormvantoe­
risme,
—dedoelstellingenvanhetplattelandstoerisme kun­
nenalleenmaarwordenbereiktwanneerdebetrok­
kenondernemingen inhetgenotkomenvanadequa­
tebelastingvoordelen ,zodatdenadelenwaarmee
desectorophetstukvandeexploitatievanhet
toerismedaadwerkelijk tekampenheeft,gecompen­
seerdkunnenworden.5.5.Plattelandstoerisme
5.5.1.Hettoerismekaneenzeerpositieveinvloed
hebbenophetplatteland,nietalleenomdatheteen
extrainkomenoplevertvoordelandbouwers ,maarook
omdathierdoorwordtbijgedragentotdebescherming
vanculturelewaarden,metnameomdatdeplaatselijke
typischearchitectuurdanweertothaarrechtkomt.De
intensiveringvanhetplattelandstoerisme magevenwel
niettotgevolghebbendatdeeigenlijkelandbouwactivi­
teitwordtopgegeven;hettoerismemoetdezeactiviteit
veeleeraanvullenenhierinwordeningepast.
5.5.2.BijsteunvandeGemeenschap zouvande
volgendecriteriakunnenwordenuitgegaan :
—debegunstigdezoueenlandbouwermoetenzijnof
eenpersoondiepermanentterplaatseisgevestigd,
—bestaandegebouwenzoudengerestaureerdmoeten
wordenomalstoeristischeaccomodatie tekunnen
dienen,vooralwanneerdezeinarchitecturaal op­
zichtbelangrijkzijn,
—hetinitiatiefzouertevensopgerichtmoetenzijn,
devoortbrenging enontwikkelingvanplaatselijke
landbouwproducten ,gerechtenenwijnen,alsmede
ambachtelijkeproduktentebevorderen ,
—ookzouhetertoemoetenbijdragenhetnatuurlijke
enhetagrarischelandschapinstandtehouden
endekennisomtrenttradities,gebruikenende
plaatselijkecultuurteverdiepen.
5.5.3.Wanneerwordtnagedachtoverdedoorde
Gemeenschap tenemenmaatregelen ,moetvolgenshet
Comitéaltijdrekeningwordengehoudenmethetfeit
dathetplattelandstoerisme geenapartesectoris,maar
veeleeréenvandeonderdelenvanhettoerismeinhet
algemeen.Anderzijdsdienthetbegripplattelandstoeris­
meof,inruimerezin,toerismeophetplatteland,nader
tewordenomschreven ,aangeziendeopvattingenende
feitelijkesituatieopditgebiedindelidstatensterk
uiteenlopenenhetbegripvaakopverschillendeproduk­
tenbetrekkingheeft.Tegelijkertijddienthetbegrip
„agrotoerisme"(vakantieopdeboerderij)nauwkeu­
rigergedefinieerdteworden.Hetagrotoerisme isdat
onderdeelvanhetplattelandstoerisme waarindegast­
vrijheidvandelandbouwercentraalstaatendatdoor
delandbouwers alsdienstverleningsactiviteit wordt
aangeboden .Voordatsoorttoerismemoetenspecifieke
communautaire maatregelenwordengenomen,losvan
deregelingtermodernisering vandelandbouwstruc­
tuur.
5.5.4.DedoordeCommissievoorgesteldemaatrege­
lenzijnaanvaardbaar ,mitsde„Communautaire acties
tenbehoevevanhetplattelandstoerisme "^)inhun
geheelindepraktijkwordengebracht.Hierbijmoet
vooralaandachtwordenbesteedaanhetvolgende :
—voordemarketingvanproduktenvandezevorm
vantoerismeiseenuniformeindelingnoodzakelijk ,
teneindetewaarborgendathetbegrip„plattelands­5.6.Sociaaltoerismeenjongerentoerisme
5.6.1.HetComitévestigtdeaandachtvandeCom­
missieophetbelangvanhetzogenaamde„sociaaltoe­
risme"voordegelijkmatigespreidingvandetoe­
ristenstroomoverhetjaar.
5.6.2.Sociaaltoerismemagnietwordenbeschouwd
alseennieuwevormvantoerisme;hetisveeleerde
toeristischevraagvanwegesocialeorganisatieszonder
winstoogmerk tenbehoevevanpersonendiebijdeze
organisatieszijnaangesloten .
5.6.3.Gezienhetspecifiekekaraktervandezevorm
vantoerismeendemogelijkheden diedezemethetoog
opdevakantiespreiding biedt,dringthetComitéer
bijdecommunautaire instantiesopaan,hetsociaal
toerismeovereenkomstig denogtenoemenrichtsnoeren
insterkerematetebevorderen .
5.6.3.1.Binnenhetsociaaltoerismemoetonder­
scheidwordengemaakttussen:
—sociaaltoerismedatvolgensdemarktregelsgeor­
ganiseerdwordt,maarzonderwinstoogmerk ,en
—gesubsidieerdtoerisme.
5.6.3.2.DeCommissiezoubeidevormenvansociaal
toerismemoetenomschrijvenenhierbijgebruikmoeten
makenvaneengegevensbankvoorhetsociaaltoerisme
inEuropa.
5.6.3.3.Voortsishetvanbuitengewoon belangdat
opEuropeesniveaueeneenvormigestructuurvoorhet
sociaaltoerismewordtgeschapenwaardoorvraagen
aanbodbeteropelkaarkunnenwordenafgestemd,
zodatdeinfrastructuur beterkanwordenbenut.
5.6.4.Organisatiesdiezichbezighoudenmetsociaal
toerismemoetenwordenbeschermdtegenoneerlijke
concurrentiedoorhetcommerciëletoerisme,maarmoe­
tenwelonderdezelfdewettelijkebepalingenvallen. (•)Doe.CC)M(90)438def.

Nr.C49/50 Publikatieblad vandeEuropeseGemeenschappen 24.2.92
5.8.2.BovendienleidtreclamevoortoerismeinEu­
ropaertegelijktoedathetimagovanEuropainde
wereldwordtverbeterdendatmeerbekendheidwordt
gegevenaanhetgeenEuropavananderewerelddelen
onderscheidt .
5.8.3.HetstemthetComitétotvoldoeningdatde
Commissievanplanisinderdelanden,metnamede
VerenigdeStaten,AustraliëenJapan,reclametegaan
makenvoortoerismeinEuropa,maarhetbetreurtdat
degepresenteerde voorstellenzoweinigdoortastend
zijn.
5.8.4.Deverwezenlijking vandeinternemarkten
detotstandbrenging vandeEconomischeenMonetaire
Uniezullenbevorderlijkzijnvoorhetintracommunau­
tairetoerisme,maaromopgronddaarvandevraag
vanuitderdelandenteverhogen,isreclameeninforma­
tieopgroteschaalnoodzakelijk .Ditaspectwordtdoor
deCommissienietinaanmerkinggenomen.
5.8.5.Delid-statenbeschikkentezamenoverhet
grootstenetwerkvanreisagentschappen terwereld,het­
geendedoelmatigheid vandereclame-activiteiten van
deGemeenschap zalverhogen.DeCommissiezoudit
aspectmoetenonderzoekenenmoetennagaanofhet
mogelijkiseenmechanismetotstandtebrengendat
hetEuropeestoerismebevordert,waarbijofficiëletoe­
risme-instanties enandereorganisatiesvandeverschil­
lendelid-statenmoetenwordeningeschakeld .Hierover
heefthetComitéaleerdereenaanbevelinggedaan(1).
5.8.6.HetComitéisvanmeningdatdelid-staten,
eninhetbijzonderdebetrokkenberoepskringen ,be­
trokkenzoudenmoetenwordenbijdevoorbereiding
vandecommunautaire campagnestenbehoevevanhet
toerisme.Decampagneszoudengecoördineerd moeten
wordenuitgevoerdenermoetdaartoevooradequate
begrotingsmiddelen wordengezorgd.
5.8.7.Dergelijkepromotiecampagnes moetenboven­
dienzorgvuldiggestructureerd zijn,eninhakenopde
reclame-inspanningen vandeafzonderlijkelid-staten.
5.9.Vakantiespreiding
5.9.1.Doorspreidingvanvakantieszowelintijdals
inruimtekanbetergebruikwordengemaaktvande
toeristischeinfrastructuur endebeschikbarevoorzie­
ningen,enkandedienstverlening wordenverbeterd.
TedieneindeishetevenwelnoodzakelijkdatdeGe­
meenschaperdoormiddelvanmaatregelenenconcrete
steuntoebijdraagttoerismetebevordereningebieden
dieniettotdetraditionelevakantiebestemmingen beho­
ren.Toeristenhebbenimmersdeneiging,gebiedenmet
demeestetoeristischeaantrekkingskracht tebezoeken,
hetgeenookdeaantrekkingskracht vandezegebieden
voorparticuliereinvesteerdersverhoogt.
5.9.2.Doorvakantieindeloopvanhethelejaarte
bevorderen,kandeGemeenschap bijdragentoteen
beterespreidingvanhettoerisme,zodattegrotedrukte5.6.5.Bijzondereaandachtmoetwordenbesteedaan
hettoerismevanziekenenoudereninthermalekuur­
oorden.Indatverbandmoetendoormiddelvanproef­
projectenhaalbaarheidsstudies wordenverricht.
5.7.Beroepsopleiding
5.7.1.Deverbeteringvandeberoepsopleiding opalle
niveausendeopwaardering vandeberoepeninde
toeristischesfeer,zijntweewezenlijkevoorwaardenom
eenbeterekwaliteitvandedienstverlening optoe­
ristischgebiedtebereikenenomdeveranderingen die
hettoerismepermanentondergaattekunnenbijhouden.
5.7.2.Europaiseenpioniergeweestwaarheterom
gingdeberoepsopleiding indetoeristischesectorop
eenhogerniveautebrengen,enhetbeschiktnogsteeds
overeenaanzienlijkeopleidingscapaciteit .Hetniveau
endekwaliteitvandedienstenzijnevenwelachteruit
gegaan.Nietalleendaarom,maarookomdatisgekozen
vooreenkwaliteitsaanbod ,moetophetgebiedvan
opleidingenberoepskwalificatie veelmeerwordenge­
daan.
5.7.2.1.DeinspanningenvandeGemeenschap op
hetgebiedvandeberoepsopleiding indesectortoerisme
—zoweldevak-alsdeuniversitaireopleiding—moe­
tensterkwordenopgevoerd.Indezesectorbestaat
eengroeiendebehoefteaanleidinggevendenookaan
gespecialiseerd personeel,enzijndegevolgenvanhet
vrijeverkeervanpersonenduidelijkervoelbaar.Indit
verbanddienterdaaromoptewordengeletdatde
opleidingvoldoetaandeeisenvandeondernemingen ,
entegelijkertijdtegemoetkomtaandewensenvande
werknemers .
5.7.3.HetComitéstemtinmetdedoordeCommis­
sievoorgesteldemaatregelen,maarisvanmeningdat:
—hetnoodzakelijk isdegroeiendediversifiëring
vanhetaanbodinhetoogtehoudenzodatde
beroepsopleiding zonodigkanwordenaangepast,
—detoepassingvannieuwemethodesengeavanceerde
technologieënindetoeristischesectorzijnweerslag
moetvindenindeberoepsopleiding ,
—maatregelenvandeGemeenschapookeenpolyva­
lenteopleidingvoorseizoenarbeiders moetenom­
vatten.
5.8.Reclameinderdelanden
5.8.1.Hetwordtsteedsbelangrijkerreclametema­
kenvoortoerismeinEuropanaarmatedeconcurrentie
vanderestvandewereldtoeneemt,nietalleenomdat
deEuropeanentengevolgevandegestegenlevensstan­
daardendeverbeterdetoegangtotreizenmeerandere
werelddelenbezoeken,maarook,envooral,omdat
toeristenuitderdelandeninsterkerematenaarniet­
Europesebestemmingenreizen.Inhetverledeniseven­
welgeblekendatlosstaandemaatregelenweinigdoel­
treffendzijn,endatdaaromsamenwerking opEuropees
niveaugebodenis. (')PBnr.C332van31.12.1990.

24.2.92 Publikatieblad vandeEuropeseGemeenschappen Nr.C49/51
enschadeaanmilieuencultureelerfgoed—metalle
ernstigegevolgenvandien—kanwordenvoorkomen .
5.9.3.Omhetvindenvannieuweproduktenennieu­
webestemmingen tebevorderenteneindebestaande
bestemmingen teontlasten,hetpubliekmeerbewustte
makenvandeproblemenendeondernemingen tot
medewerkingtebewegen,dientdeGemeensschap voor
permanenteensystematische steunmaatregelen te
zorgen.
5.9.4.Inditverbandzouerzosnelmogelijkoverleg
moetenkomenmetdeonderwijs-enbedrijfswereld .
DezedialoogzoudoordeCommissiegesteundenuitge­
breidkunnenenmoetenworden.
5.10.Verbeterdekennisomtrentdesector
5.10.1.OverhettoerismeopEuropeesniveauiswei­
nigbekend—nochoverzijndimensie,nochoverde
economischeensocialeaspectenervan.Eenenandere
blijktuitdeverschillendedocumentendiedeCommissie
terzakereedsheeftuitgebracht ;dehieringehanteerde
indicatorenzijnonvolledig :desituatiewordtnietin
haargeheelbekeken,envaakzijndegegevenstegen­
strijdig.
5.10.2.Zowelinternationale organisaties [bijvoor­
beelddeInternationale Arbeidsorganisatie (IAO)en
deOrganisatievoorEconomischeSamenwerking en
Ontwikkeling (OESO)]alsdelid-statenbeschikkenal
langoverstatistiekenengegevensoverhettoerisme,
maardezezijn,ondankshetfeitdatdezelfdebegrippengebruiktworden,nietmetelkaarvergelijkbaar ,eneven­
minvolledig.
5.10.3.HetComitéstemtinmetdedoordeCommis­
sievoorgesteldemaatregelen ,maarvindtdatdiepgaand
onderzoekmoetwordengedaanmethetEuropeestoe­
risme,waarbijzowelhetinternealshetexternetoerisme
aanbodmoetenkomen.Hierdoorkaneenvolledig
beeldwordenverkregenvandewerkelijkedimensieen
hetbelangvandesector,evenalsvandegevolgendie
dezeheeftophetstukvanwerkgelegenheid ,produktie,
investeringen ,enz.
5.10.4.Deuitkomstvaneendergelijkonderzoekzou
terbeschikkingmoetenwordengesteldvanbelangstel­
lendeorganisatiesenondernemingen .
6.Slotopmerkingen
6.1.HetComitévraagtzichafofdeCommissiewel
instaatishetgepresenteerde actieprogramma uitte
voeren,aangeziengeenbegrotingisvastgesteld,maar
hetfinancieringsprobleem wordtovergelatenaanhet
oordeelvandebegrotingsautoriteit ,zonderdatde
noodzakelijkgeachtebedragenwordengenoemd.
6.2.Gezienhetfeitdatdemeningenindelid-staten
overdeinhoudvanhetbegrip„toerisme"uiteenlopen,
waardoordeanalysevanendediscussieoverhetvraag­
stukwordtbemoeilijkt,zoudeCommissieeenwerk­
groepmoetenoprichtendiebelastismethetopstellen
vaneentoerisme-glossarium .Ookzouzijbijzondere
aandachtmoetenschenkenaanhettoezichtopdekwali­
teitvanhetaanbod.
GedaanteBrussel,19december1991.
DeVoorzitter
vanhetEconomisch enSociaalComité
FrancoisSTAEDELIN