1.Inleiding

Het succes van het investeringsplan voor Europa bij het kanaliseren van financiering naar projecten met een toegevoegde waarde voor de Europese economie hangt voor een deel af van het feit of de EU en haar lidstaten samen in staat zijn om belemmeringen voor grensoverschrijdende beleggingen weg te nemen. Als onderdeel van de derde pijler van het investeringsplan, die focust op het opheffen van belemmeringen voor beleggingen, heeft de Commissie dan ook toegezegd het proces voor de oprichting van een kapitaalmarktenunie te zullen versnellen.

Het opbouwen van geïntegreerde financiële markten in het kader van de kapitaalmarktenunie vereist belangrijke beslissingen op EU-niveau, maar ook stellige verbintenissen door elke lidstaat om nationale belemmeringen aan te pakken. Acties op nationaal niveau zijn nodig om het duidelijke, voorspelbare en stabiele klimaat tot stand te brengen dat meer beleggingen en een efficiëntere toewijzing van kapitaal mogelijk zal maken en uiteindelijk de financiering van ondernemingen en infrastructuur zal stimuleren.

Naar aanleiding van een oproep van de Raad ECOFIN van juni 2015 hebben de Commissie en een deskundigengroep van vertegenwoordigers van de lidstaten samengewerkt, met het Europees Parlement als waarnemer, om nationale belemmeringen voor grensoverschrijdende kapitaalstromen in kaart te brengen en de beste manieren te vinden om de belemmeringen aan te pakken die ofwel niet gerechtvaardigd zijn uit overwegingen van algemeen belang of onevenredig zijn. Deze werkzaamheden moeten resulteren in een gezamenlijke routekaart voor het opheffen van deze belemmeringen, die een aanvulling zou vormen op andere initiatieven met betrekking tot bestaande belemmeringen voor beleggingen die door de Commissie in het kader van het Europees semester en de met de kapitaalmarktenunie verband houdende werkzaamheden gericht op de ontwikkeling van de kapitaalmarkten met steun van de Ondersteuningsdienst voor structurele hervormingen (SRSS) zijn vastgesteld.

De Commissie is van mening dat deze methode van samenwerking met de lidstaten, op basis van de wederzijdse evaluatie van nationale vereisten, peer reviews en een uitwisseling van beste praktijken, substantiële voordelen kan bieden. In die geest is de deskundigengroep werkzaamheden begonnen over een aantal belemmeringen die hoofdzakelijk in de nationale bevoegdheidssfeer liggen en die zijn geselecteerd op basis van de input van de lidstaten en de antwoorden van de stakeholders op verschillende met de kapitaalmarktenunie verband houdende raadplegingen. Dit verslag geeft de interpretatie van de Commissie van de rechtssituatie in de lidstaten weer op basis van het beschikbare bewijs en de beschikbare informatie. Naar aanleiding van de aanneming van de eerste versie van dit verslag op 27 februari 2017 is de Commissie in kennis gesteld van bepaalde onnauwkeurigheden, vooral vanwege onvolledige of conflicterende informatie, en besloot zij bijgevolg deze gewijzigde versie aan te nemen.

Een eerste reeks belemmeringen die door de deskundigengroep zijn vastgesteld, omvat kwesties die een belemmering vormen voor grensoverschrijdende activiteiten van beleggers tijdens de beleggingscyclus. In voorliggend verslag wordt een onderscheid gemaakt tussen ex ante belemmeringen (die van onmiddellijk belang zijn wanneer beleggers overwegen om grensoverschrijdende activiteiten te ondernemen), in itinere belemmeringen (die beleggers afschrikken om hun grensoverschrijdende blootstelling te behouden of te verhogen) en ex post belemmeringen (die leiden tot moeilijkheden aan het einde van het beleggingsproces).

Voor elk van de belemmeringen waarvan hierboven sprake bouwt dit verslag voort op de besprekingen in de groep van deskundigen en stelt het volgende stappen voor, die niet noodzakelijk de uitdrukking zijn van een consensus tussen de lidstaten over elk onderwerp. De Commissie verwacht dat de lidstaten tot een akkoord komen over de voorgestelde routekaart en dienovereenkomstig stappen nemen. Zij is voornemens de uitvoering van de routekaart te monitoren en, terwijl zij met de lidstaten verder samenwerkt om exhaustieve en geactualiseerde informatie te verzamelen, verzoekt zij de deskundigengroep andere belemmeringen op voor de kapitaalmarktenunie relevante gebieden vast te stellen. Zij beschouwt de routekaart als een levend document dat zal moeten worden geactualiseerd met vóór 2019 te nemen extra maatregelen met betrekking tot belemmeringen die in een tweede fase kunnen worden vastgesteld.

2.Ex ante belemmeringen

2.1.Belemmeringen voor de grensoverschrijdende distributie van beleggingsfondsen

Met 80 % van de instellingen voor collectieve belegging in effecten (icbe) en 40 % van de alternatieve beleggingsinstellingen (abi) die grensoverschrijdend verhandeld worden, heeft het EU-verhandelingspaspoort bijgedragen tot het creëren van een succesvolle grensoverschrijdende markt. De distributie van fondsen blijft echter geografisch beperkt. Een derde van de fondsen die grensoverschrijdend verhandeld worden, wordt slechts in één andere lidstaat verkocht en een ander derde in niet meer dan vier andere lidstaten. De redenen hiervoor kunnen onder meer zijn de concentratie van fondsendistributiekanalen in individuele lidstaten, culturele voorkeuren en een gebrek aan prikkels om over de grenzen heen te concurreren. In antwoorden op diverse raadplegingen worden echter ook extra nationale vereisten genoemd die de lidstaten bij de omzetting van de BAB-richtlijn en de icbe-richtlijn hebben vastgesteld.

De werkzaamheden van de deskundigengroep op dit gebied hebben zich gericht op het vaststellen en bestrijden van belemmeringen die voortvloeien uit nationale bepalingen of praktijken. Bovendien en in het licht van de noodzaak om op te treden op het niveau van de EU heeft de Commissie een openbare raadpleging gestart over de belemmeringen voor de grensoverschrijdende distributie van beleggingsfondsen, waar deze thema’s eveneens aan bod komen. Verdere werkzaamheden als gevolg van de raadpleging van de Commissie, waarbij met voorliggend verslag rekening zal worden gehouden, zullen op het juiste moment worden aangekondigd.

2.1.1.Verhandelingsvereisten

Verschillende lidstaten hebben aangegeven dat grote verschillen in nationale regels en divergente toezichtsbenaderingen een significante belemmering waren voor een volledig effectief EU-paspoort in de sector van het vermogensbeheer.

De rechtsonzekerheid is vooral hoog:

i) in de zeer vroege stadia van de levenscyclus van een fonds, zoals de fase voorafgaand aan de lancering ervan, wanneer vermogensbeheerders mogelijk moeten nagaan of er belangstelling bestaat bij potentiële beleggers; en

ii) zodra het fonds is gelanceerd, wanneer fondsbeheerders door potentiële klanten kunnen worden benaderd.

Beheermaatschappijen dragen de kosten van onderzoek en naleving van individuele nationale regelingen voor verhandeling, financiële ondersteuning en consumentenbescherming, inclusief tijdrovende vertalingen en vereiste wijzigingen in hun verhandelingsmateriaal.

Op zoek naar meer duidelijkheid hebben de lidstaten in de deskundigengroep ook besproken of preverhandeling aan en omgekeerde benadering door potentiële professionele cliënten konden worden geacht geen ‘verhandeling’ van rechten van deelneming of aandelen in een fonds te zijn en aldus niet onderworpen te zijn aan nationale verhandelingsvereisten.

De deskundigengroep is van oordeel dat preverhandeling moet slaan op situaties waarin ontwerpfondsdocumentatie, maar geen inschrijvingsmateriaal wordt verstrekt aan een beperkt aantal potentiële professionele cliënten, bij ontstentenis van een mogelijke inschrijvingskeuze.