Aanbeveling voor een

AANBEVELING VAN DE RAAD

over het economisch beleid van de eurozone

DE RAAD VAN DE EUROPESE UNIE,

Gezien het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, en met name artikel 136, lid 1, in samenhang met artikel 121, lid 2,

Gezien Verordening (EG) nr. 1466/97 van de Raad van 7 juli 1997 over versterking van het toezicht op begrotingssituaties en het toezicht op en de coördinatie van het economisch beleid, en met name artikel 5, lid 2,

Gezien Verordening (EU) nr. 1176/2011 van het Europees Parlement en de Raad van 16 november 2011 betreffende de preventie en correctie van macro-economische onevenwichtigheden, en met name artikel 6, lid 1,

Gezien de aanbeveling van de Europese Commissie,

Gezien de conclusies van de Europese Raad,

Na raadpleging van het Economisch en Financieel Comité,

Na raadpleging van het Comité voor de economische politiek,

Overwegende hetgeen volgt:

(1)Het economisch herstel van de eurozone na COVID-19 is onderbroken door een reeks externe schokken. Met name dankzij een doortastende economische beleidsrespons, op zowel nationaal als EU-niveau, en de opheffing van beperkende maatregelen, gaf de eurozone solide bbp-groei te zien in 2021 (5,3 %) en 2022 (3,2 %). Ook de arbeidsmarkt is veerkrachtig gebleken, met een werkloosheidspercentage dat in 2022 op een laagterecord van 6,8 % uitkwam. Door de stijging van de mondiale energieprijzen is de onzekerheid echter toegenomen en hebben verstoringen van aanvoerketens als gevolg van de Russische aanvalsoorlog tegen Oekraïne in de tweede helft van 2022 tot een duidelijke vertraging van de economische bedrijvigheid geleid. Voorts moesten de prognoses voor 2023 door de energiecrisis neerwaarts worden bijgesteld. Al bij al zou de bbp-groei in de eurozone afnemen tot amper 0,3 % in 2023, om pas in 2024 weer een groei van 1,5 % te zien te geven. De energiemarkt en de markten voor andere grondstoffen hebben de inflatie aangejaagd, die na verloop van tijd is verspreid naar andere producten en in 2022 uitkomt op 8,5 %. De verwachting is nu dat de inflatie de komende maanden hoog zal blijven en in 2023 op 6,1 % zal blijven, om pas in 2024 weer af te nemen. De arbeidsmarkten zouden robuust blijven aangezien de vraag naar arbeid hoog blijft. Nu een groot deel van de bedrijven nog steeds een tekort aan arbeidskrachten meldt, zal de werkloosheid volgend jaar slechts licht stijgen, voordat ze in 2024 opnieuw zal dalen. Inmiddels is het zo dat de nominale loongroei in 2023 zou toenemen, maar onder het inflatieniveau zou blijven, met een daling van de koopkracht voor huishoudens tot gevolg. Tegen deze achtergrond is het overschot op de lopende rekening van de eurozone teruggelopen, in lijn met het sterk verslechterende energiesaldo en, wat de toekomst betreft, zal de nominale depreciatie van de euro tegenover de Amerikaanse dollar en bepaalde andere valuta sinds de tweede helft van 2021, gelet op de hoge energiekosten, waarschijnlijk slechts een bescheiden impuls geven aan het concurrentievermogen.

(2)De verslechtering van de macro-economische omstandigheden en de grote prijsverschillen tussen lidstaten vormen een probleem voor de convergentie van inkomens en conjunctuurcyclus in de eurozone. Hoewel de COVID-19-pandemie tot (grotendeels tijdelijk) sterker uiteenlopende macro-economische prestaties heeft geleid, heeft zij een beperkt en tijdelijk effect gehad op de synchronisatie van de conjunctuurcyclus. De energiecrisis brengt nieuwe heterogene macro-economische gevolgen in de eurozone mee. Door de onderlinge verschillen tussen landen wat betreft energiemix en het beleid om de gevolgen van de energieschok te dempen, zijn de nominale inflatie en de kerninflatie binnen de eurozone sterk beginnen uiteen te lopen. Hogere energieprijzen en druk op aanvoerketens hebben een ongelijk effect gehad op de be- en verwerkende industrie en de diensten in de lidstaten van de eurozone en kunnen resulteren in een uiteengroeien van het relatieve concurrentievermogen. Volgens de beschikbare indicatoren zouden de verschillen in concurrentievermogen binnen de eurozone tot dusver weliswaar beperkt zijn, maar recentelijk zijn de saldo’s op de lopende rekening binnen de eurozone verder gaan uiteenlopen, in hoofdzaak als gevolg van een verslechtering van het energiesaldo.

(3)Om met het beleid adequaat te reageren op verslechterende economische vooruitzichten en hoge inflatie, moeten het monetair beleid en het begrotingsbeleid voldoende gekalibreerd en coherent zijn. De normalisering van het monetair beleid moet hoge en onderling afwijkende inflatie aanpakken en tegelijk eventuele risico’s tegengaan van ongewenste, ongecontroleerde marktdynamiek die een ernstige bedreiging vormt voor de transmissie van het monetair beleid in de eurozone. In het huidige klimaat zou een brede budgettaire expansie om de vraag te ondersteunen, de inflatiedruk verder aanjagen, op een tijdstip waarop de overheidsschuld in diverse lidstaten van de eurozone hoog is. Een en ander vereist een begrotingsbeleid met de nodige differentiatie tussen lidstaten volgens hun economische en budgettaire situatie, zoals de Raad in juli 2022 heeft aanbevolen. Ook moet het beleid klaar staan om de huidige uitgaven aan te passen aan de evoluerende situatie. Tegelijk is het zo dat gerichte en tijdelijke begrotingsmaatregelen nodig zijn om kwetsbare mensen en ondernemingen te ondersteunen, zeker ook met als doel banen en menselijk kapitaal te behouden, maar wel prijssignalen te laten spelen en de nodige stimuli te geven om het energieverbruik te verminderen. Nauwe coördinatie van de beleidsrespons tussen lidstaten blijft van cruciaal belang. Het arbeidsmarktbeleid en het sociaal beleid zijn ook belangrijk om de sociale gevolgen van hoge inflatie weg te werken. Het gemiddelde loon blijft in 2022 achter bij de inflatie. Wat de toekomst betreft, zullen loonontwikkelingen zorgvuldig moeten worden afgewogen om de koopkracht van loontrekkers te beschermen – met vooral aandacht voor mensen met een laag loon – maar moet wel het risico worden vermeden dat lonen de inflatie aanjagen en de zich aftekenende verschillen inzake concurrentievermogen binnen de eurozone en internationaal vergroten. Een actieve rol voor sociale partners helpt om uitdagingen in kaart te brengen – ook wat betreft de specifieke uitdagingen voor de monetaire unie –, zorgt voor betere beleidsoplossingen en vergroot het draagvlak voor de agenda van het economische en sociale beleid. Beleidsmaatregelen aan de aanbodzijde kunnen ook helpen om de inflatie terug te dringen door sneller alternatieve energievoorziening uit te bouwen, de concurrentie te vergroten, de middelenallocatie te verbeteren en de productiviteitsgroei te ondersteunen. Risico’s voor de financiële stabiliteit moeten verder worden gemonitord.

(4)De herstel- en veerkrachtfaciliteit (“RRF”) en de fondsen van het cohesiebeleid zijn cruciale instrumenten om de veerkracht van de eurozone te versterken en de convergentie te ondersteunen. De uitvoering van de RRF in de lidstaten van de eurozone zit goed op schema, met meer dan 128 miljard EUR aan prefinanciering uitgekeerd en de mijlpalen en streefdoelen die worden gehaald. Sinds de uitbraak van de pandemie hebben de programma’s van het cohesiebeleid meer dan 82 miljard EUR uitgekeerd aan lidstaten van de eurozone. De RRF en de fondsen van het cohesiebeleid dragen via diverse kanalen bij aan de beleidsprioriteiten van de eurozone: zowel ondersteuning van de economische activiteit via extra investeringen als, op langere termijn, de geplande investeringen en structurele hervormingen moeten de groene en digitale transitie ondersteunen en tegelijk hogere groei van productiviteit en potentiële output stimuleren. Een groot percentage van de investeringen en hervormingen in het kader van de RRF is relevant voor de uitvoering van de beleidsprioriteiten voor de eurozone die zijn vastgesteld in eerdere aanbevelingen voor de eurozone. Daarom is het voortzetten van de uitvoering van geplande hervormingen en investeringen volgens het voorgenomen tijdschema van essentieel belang om de hervormingsdynamiek vast te houden.

(5)Voor een coherente economische beleidsrespons op EU-niveau schetst de jaarlijkse duurzame-groeianalyse de belangrijkste beleidsprioriteiten en -richtsnoeren voor het komende jaar. Deze groeianalyse sluit ook aan bij de duurzame ontwikkelingsdoelen van de VN en is opgebouwd rond de vier dimensies van concurrerende duurzaamheid: ecologische duurzaamheid, billijkheid, productiviteit en macro-economische stabiliteit. In het waarschuwingsmechanismeverslag maakt de Commissie de analyse van potentiële macro-economische onevenwichtigheden die een hinderpaal kunnen zijn voor het correcte functioneren van economieën van lidstaten, de economische en monetaire unie en de Unie als geheel.

(6)De snelle stijging van de inflatie in het afgelopen jaar maakte wereldwijd een snelle bijsturing van de koers van het monetaire beleid noodzakelijk. De Europese Centrale Bank (“ECB”) is begonnen met de normalisering van het monetaire beleid, zodat de inflatie snel weer terugkeert naar de middellangetermijndoelstelling van 2 %. Ook heeft de ECB aangegeven dat de normalisering van rentetarieven zal doorgaan, rekening houdende met de evolutie van de economische data. Knelpunten aan de aanbodzijde spelen een belangrijke rol bij de recente inflatieopstoot, en verschillen in inflatie maken van het voeren van een monetair beleid een nog grotere uitdaging. Een gelijkmatige transmissie van de beleidskoers in de hele eurozone is een noodzakelijke randvoorwaarde, wil het monetaire beleid zijn opdracht kunnen vervullen.

(7)De begrotingskoers van de eurozone, gemeten als de veranderingen in netto primaire uitgaven ten opzichte van de gemiddelde potentiële groei, zou volgens de projecties expansief zijn in 2022 en grotendeels neutraal in 2023, op voorwaarde dat de geplande afschaling van energiemaatregelen doorgang vindt. In 2023 moet het begrotingsbeleid vermijden om de inflatie-effecten van de aanbodschokken die zich momenteel voordoen, te versterken en, zowel op het nationale niveau als voor de eurozone als geheel, is een ruime begrotingsimpuls voor de economie niet raadzaam. Deze uitdaging speelt vooral in lidstaten die te maken hebben met hoge kerninflatie, mede in het licht van de zware economische en maatschappelijke problemen als gevolg van de aantasting van de koopkracht van loontrekkers, met name voor mensen met een laag loon. Daarbij komt dat het begrotingsbeleid prudent moet blijven en hogere investeringen moet combineren met het onder controle houden van de groei van de netto primaire lopende uitgaven. Binnen deze context spoort de verwachte toename van de absorptie van RRF-middelen en van nationaal gefinancierde investeringen in de lidstaten met de noodzaak om de overheidsinvesteringen ten behoeve van de groene en digitale transitie en de energiezekerheid uit te breiden. Tegelijkertijd zou een wendbaar begrotingsbeleid helpen om een antwoord te bieden op de grote onzekerheid en de sterke neerwaartse risico’s voor de economische vooruitzichten, zonder dat de prikkels voor de energietransitie worden aangetast. Door de COVID-19-pandemie is een ongezien hoge schuld opgebouwd in de eurozone en de verwachting is dat de overheidsschuld in de meeste lidstaten van de eurozone boven de niveaus van vóór de pandemie blijft. Hoewel houdbaarheidsrisico’s voor de korte termijn grotendeels zijn afgenomen, blijven deze op middellange tot lange termijn in diverse lidstaten groot, en zullen rentestijgingen uiteindelijk doorwerken in een hogere schuldenlast.