16. 2. 76 Publikatieblad  van  de Europese  Gemeenschappen Nr. C 35/19 
Advies  inzake  een  voorgesteld  meerjarenprogramma  van  de Gemeenschap  betreffende 
beheerste  kernversmelting  en plasmafysica  voor  de jaren  1976—1980 
De tekst  waarop  de adviesaanvrage  betrekking  heeft  is bekendgemaakt  in Publikatieblad 
van de Europese  Gemeenschappen  nr.  C 201  van  3 september  1975,  blz.  4. 
A. JURIDISCHE  GRONDSLAG  VAN  HET  ADVIES 
Op 11  augustus  1975  heeft  de Raad  besloten,  het  Economisch  en Sociaal  Comité 
overeenkomstig  de bepalingen  van  artikel  170  van  het  Verdrag  tot oprichting  van  de 
Europese  Gemeenschap  voor  Atoomenergie  over  bovengenoemd  voorstel  te raadplegen. 
B. ADVIES  VAN  HET  ECONOMISCH  EN  SOCIAAL  COMITÉ 
Het Economisch  en Sociaal  Comité  heeft  beraadslaagd  over  zijn  advies  inzake  voor-
noemd  onderwerp  tijdens  zijn  op 26 en 27 november  1975  te Brussel  gehouden  135e 
zitting. 
Dit advies  luidt  als  volgt: 
HET  ECONOMISCH  EN  SOCIAAL  COMITÉ, 
Gezien  de adviesaanvrage  van  de Raad  d.d.  11 augus-
tus 1975, 
Gezien  het  Verdrag  tot  oprichting  van  de Europese 
Gemeenschap  voor  Atoomenergie,  in het  bijzonder 
artikel  170, 
Gezien  het  op 23 september  1975  door  zijn  Bureau 
genomen  besluit,  de Afdeling  voor  energie  en nucle-
aire vraagstukken  te belasten  met  het  opstellen  van 
een advies  en een  rapport  inzake  deze  materie, 
Gezien  het  door  deze  Afdeling  tijdens  haar  vergade-
ring van  7 november  1975  opgestelde  advies, 
Gezien  het  door  de rapporteur,  de heer  Noordwal, 
mondeling  uitgebrachte  verslag, 
Gezien  de beraadslagingen  tijdens  zijn  135e  zitting 
van 26 en 27 november  1975  (vergadering  van  27 no-
vember), 
Overwegende  dat  kernfusie  een  belangrijke  alterna-
tieve  energiebron  kan  vormen,  welke  bijzonder  ge-
schikt  is om  in een  groot  gedeelte  van  de energiebe-
hoefte  van  de  Gemeenschap  op  lange  termijn  te 
voorzien; 
Overwegende  dat  de hiervoor  noodzakelijke  onder-
zoek-  en ontwikkelingswerkzaamheden  zo omvang-
rijk zijn  dat  de Gemeenschap  zich  hiervoor  gezamen-
lijk dient  in te zetten; Overwegende  dat  de Gemeenschap  voor  haar  onder-
zoek-  en ontwikkelingswerkzaamheden  op dit gebied 
op internationaal  vlak  reeds  bewondering  heeft  ge-
oogst; 
Overwegende  dat  de voortzetting  van  het  commu-
nautaire  kernfusieprogramma,  overeenkomstig  de al 
eerder  door  de Raad  genomen  besluiten,  een  samen-
werkingsproject  op lange  termijn  vormt  waarin  alle 
werkzaamheden  op  het  gebied  van  kernversmelting 
en plasmafysica  zijn  gebundeld, 
BRENGT  VOLGEND  ADVIES  UIT, 
dat met  algemene  stemmen  is goedgekeurd: 
1. Algemene  opmerkingen 
1.1. Door  de ontwikkeling  van  een  nieuwe  ener-
giebron,  nl. de versmei''  0 van  lichte  atomen,  in te-
genstelling  tot  de thans  toegepaste  technieken  voor 
de produktie  van  kernenergie,  nl.  het  splijten  van 
zware  atomen,  wordt  op lange  termijn  de,  weliswaar 
nog onzekere,  mogelijkheid  geboden,  op een  tijdstip 
na het  jaar  2000  tegen  concurrerende  prijzen  te voor-
zien in een  aanzienlijk  gedeelte  van  de totale  energie-
behoefte  van  de Gemeenschap. 
1.2. Indien  kern  versmelting  mogelijk  wordt,  zou 
dit zeer  grote  voordelen  bieden  voor  de  Gemeen-
schap,  welke  immers  slechts  in beperkte  mate  over 
economisch  exploiteerbare  traditionele  energiebron-
Nr. C 35/20 Publikatieblad  van  de Europese  Gemeenschappen 16. 2. 76 
nen, zoals  aardolie,  aardgas  en steenkool,  beschikt, 
een demografische  structuur  bezit  waarbij  in verband 
met de gezondheid  en de veiligheid  van  de bevol-
king  grenzen  moeten  worden  gesteld  aan  de ontwik-
keling  van  conventionele  kernenergie  door  splijting, 
alsmede  een  klimaat  en een  geologische  structuur 
heeft  die het  met  uitzondering  van  bepaalde  regio's 
blijkbaar  niet  mogelijk  maken,  op grote  schaal  ge-
bruik  te maken  van  alternatieve  energievormen  zoals 
zonneënergie  en  aardwarmte.  Door  de  realisering 
van kernfusie  zouden  deze  moeilijkheden  worden 
overwonnen;  de  hiervoor  benodigde  grondstoffen 
zijn immers  deuterium  en lithium,  welke  elementen 
beide  in onbeperkte  hoeveelheden  aanwezig  zijn  in 
zeewater,  terwijl  door  de toepassing  van  deze  on-
schadelijke  stoffen  het  risico  van  ongelukken  en 
milieuverontreiniging  als gevolg  van  energieproduktie 
tot een  minimum  zou  worden  teruggebracht  en er 
geen  beperking  is verbonden  aan  de schaal  waarop 
deze  energiebron  kan  worden  ontwikkeld. 
1.3. Aan  de andere  kant  heeft  de ontwikkeling  van 
kernfusie  belangrijke  technische  en financiële  gevol-
gen. Tot  nog  toe  zijn  de onderzoekwerkzaamheden 
beperkt  gebleven  tot de theoretische  en onderzoekfa-
se. Deze  fase  dient  thans  te worden  gevolgd  door  het 
eerste  experimentele  stadium,  waarin  moet  worden 
getracht,  in de praktijk  de omstandigheden  te be-
werkstelligen  waarin  kernfusie  kan  plaatsvinden.  Pas 
dan zal het  mogelijk  zijn,  apparatuur  te ontwikkelen 
die werkelijk  geschikt  is voor  kernversmelting:  de 
eerste  fusiereactor  zou  volgens  de Commissie  om-
streeks  het  jaar  2000  operationeel  kunnen  worden. 
Rest  dan  nog  het  laatste  stadium,  namelijk  dat  van 
de commerciële  produktie.  De bouw  van  de benodig-
de apparatuur  is buitengewoon  kostbaar  en geduren-
de het  experimentele  stadium  is een  grote  energie-
input  vereist  voordat  de reactoren  netto-energie  kun-
nen gaan  produceren.  Het  Comité  acht  het  van  es-
sentieel  belang  dat  de communautaire  industrie  in 
alle stadia  zo nauw  mogelijk  wordt  ingeschakeld,  zo-
dat zij zich  vertrouwd  kan  maken  met  de kernfusie-
technieken,  hetgeen  bevorderlijk  is voor  de verdere 
ontwikkeling  hiervan.  Het  is ingenomen  met  het  ini-
tiatief  van  de Commissie  in dit verband. 
1.4. Het  fundamentele  probleem  is dat temperatu-
ren van  honderden  miljoenen  graden  Celsius  moeten 
worden  bereikt.  Bij  deze  temperaturen  bevindt  de 
materie  zich  in plasmatoestand  en mag  zij niet  in 
aanraking  komen  met  enige  andere  materie  die voor 
de opsluiting  hiervan  zou  worden  gebruikt.  Voor  het 
opsluiten  van  plasma  wordt  gebruik  gemaakt  van 
zeer sterk  magnetische  velden.  Deze  magnetische 
„containers"  moeten  in staat  zijn,  tamelijk  hete  en 
dichte  plasma's  zo lang  op te sluiten  dat  deze  kun-
nen verbranden.  Herhaaldelijk  is reeds  getrapht,  der-
gelijke  apparatuur  te ontwikkelen,  waarbij  de toka-
mak tot  nog  toe  de beste  resultaten  heeft  afgewor-
pen. 1.5. De  Gemeenschap  heeft  in het  kader  van  haar 
Euratom-verantwoordelijkheden  reeds  drie  indirecte 
onderzoek-  en ontwikkelingsprogramma's  op dit ge-
bied ten uitvoer  gelegd;  het eerste  programma  begon 
in 1959,  terwijl  het  laatste  eind  1975  zal  aflopen. 
Thans  stelt  de Commissie  voor  de periode  van  1976 
tot en met  1980  een  vierde  programma  voor;  dit pro-
gramma  vormt  de overgang  van  de onderzoekfase 
naar  het  eerste  experimentele  stadium.  Centraal  in 
dit programma  staat  de bouw  van  een  tokamak  die 
aanzienlijk  groter  is dan  zijn  voorgangers  en bekend 
zal staan  als  de Joint  European  Torus  (JET).  Dit 
programma  zal  gedurende  de vijf  jaar  in totaal  615 
miljoen  rekeneenheden  kosten,  waarvan  265  miljoen 
rekeneenheden  via  de  Gemeenschapsbegroting  zal 
worden  gefinancierd.  Hierbij  zal  een  staf  van  de 
Commissie  van  117  man  personeel  zijn  betrokken, 
terwijl  bovendien  gemiddeld  nog  eens  260  man  tijde-
lijk personeel  zal worden  betrokken  bij de bouw  van 
JET. 
1.6. Het  Comité  is niet  geraadpleegd  over  de vroe-
gere programma's  en is daarom  ingenomen  met  het 
feit dat  het  zich  thans  voor  het  eerst  kan  uitspreken 
over  de voorstellen  van  de Commissie  voor  een  indi-
rect onderzoek-  en ontwikkelingsprogramma  inzake 
kernfusie.  In zijn  advies  van  30 januari  1975  inzake 
„Energie  voor  Europa:  Onderzoek  en  Ontwikke-
ling"  heeft  het  er echter  reeds  op gewezen  dat 
het van  belang  is, de onderzoek-  en ontwikkelings-
activiteiten  inzake  kernversmelting  als  alternatieve 
energiebron  op lange  termijn  voort  te zetten,  zonder 
echter  de illusie  te koesteren  dat  hierdoor  oplossin-
gen kunnen  worden  gevonden  voor  de energieproble-
men op korte  of op middellange  termijn  waarvoor 
de Gemeenschap  zich  gesteld  ziet. 
1.7. Het  Comité  acht  zich  niet  in staat,  een  uit-
spraak  te doen  over  de vraag,  of het  al in het  jaar 
2000  technisch  mogelijk  zal zijn  een  fusiereactor  in 
bedrijf  te nemen.  Toch  dienen  volgens  het Comité  de 
noodzakelijke  onderzoek-  en ontwikkelingsactivitei-
ten van  nu af aan  energiek  te worden  voortgezet,  wil 
men dat  kernfusie  een  bijdrage  zal  kunnen  leveren 
tot de oplossing  van  het  hierboven  reeds  genoemde 
belangrijke  energieprobleem  waarmee  de  Gemeen-
schap  op lange  termijn  waarschijnlijk  zal worden  ge-
confronteerd.  Daarom  hecht  het  zijn  goedkeuring 
aan het  voorgestelde  programma  en geeft  het hieraan 
zijn steun. 
1.8. Tegelijkertijd  dient  de Gemeenschap  al haar 
onderzoek-  en  ontwikkelingswerkzaamheden  regel-
matig  te herzien,  zodat  de kosten  tot een  minimum 
beperkt  blijven.  Nu  een  steeds  groter  beroep  wordt 
gedaan  op betrekkelijk  beperkte  financiële  mogelijk-
heden,  moet  de Gemeenschap  een  duidelijke  keuze 
maken  tussen  het  geven  van  aanzienlijke  steun  aan 
enkele  projecten  of het geven  van  beperkte  steun  aan 
een groot  aantal  projecten.  Het  Comité  is de mening 
H PB  nr. C 62 van  15.  3. 1975,  blz.  3. 
16. 2. 76 Publikatieblad  van  de Europese  Gemeenschappen Nr. C 35/21 
toegedaan  dat  de Gemeenschap  moet  kiezen  voor  de 
eerste  handelwijze  en haar  volledige  steun  moet  blij-
ven geven  aan  de meest  prioritaire  projecten,  en niet 
moet  proberen,  een  groot  aantal  onvoldoende  gefi-
nancierde  onderzoek-  en ontwikkelingsprojecten  op 
middellange  termijn  te handhaven. 
1.9. Het  Comité  is dan  ook  van  oordeel  dat  de 
Commissie  zich  terecht  concentreert  op de tokamak 
die tot  nog  toe  de meest  bemoedigende  resultaten 
heeft  opgeleverd.  Toch  zou  het  gaarne  meer  inlich-
tingen  hebben  ontvangen  over  de vooruitzichten  wel-
ke door  andere  technieken  worden  geboden  (open 
configuraties  en laserfusie),  alsmede  over  de door  de 
Commissie  toegepaste  criteria  bij  het  selecteren  van 
de projecten.  Het  meent  dat  in het  beginstadium  van 
het onderzoek  iedere  techniek  moet  worden  bestu-
deerd  totdat  redelijkerwijze  is bewezen  dat  deze  niet 
levensvatbaar  is. Wat  de latere  onderzoekstadia  be-
treft,  meent  het  Comité  dat  de Gemeenschap  zich 
moet  beperken  tot  enkele  veelbelovende  technieken, 
zowel  in verband  met  de hierboven  genoemde  finan-
ciële  redenen,  als met  het  feit  dat  zij slechts  op deze 
wijze  op een  gebied  met  zeer  geavanceerde  technie-
ken kan  concurreren  met  de projecten  van  derde  lan-
den,  die  hiervoor  meer  financiële  steun  en meer  on-
derzoek-  en  ontwikkelingsfaciliteiten  beschikbaar 
stellen.  Het  is maar  al te duidelijk  dat  geen  enkele 
Lid-Staat  zich  op een  zo geldverslindend  terrein  als 
dat van  de kernversmelting  kan  veroorloven,  de tota-
le kosten  van  een  toegepast  project  via zijn  eigen  be-
groting  te financieren,  of dat  de Gemeenschap  meer 
dan één  project  in het  commerciële  stadium  zou 
kunnen  steunen.  Om  die  reden  is het  eveneens  van 
het grootste  belang,  op Gemeenschapsniveau  te blij-
ven streven  naar  het  leggen  van  de basis  voor  één  ge-
coördineerde  inspanning  op het  gebied  van  onder-
zoek  en ontwikkeling,  voordat  de activiteiten  in de 
verschillende  Lid-Staten  onderlinge  afwijkingen  be-
ginnen  te vertonen. 
1.10.  Zoals  binnen  de  Gemeenschap  overlappin-
gen moeten  worden  voorkomen,  zo dienen  soortgelij-
ke stappen  te worden  ondernomen  om  tot  een  zo 
hoog  mogelijk  niveau  van  internationale  samenwer-
king  te komen.  Dienaangaande  moet  in het  bijzonder 
worden  gewezen  op het  baanbrekende  werk  dat  de 
U.S.S.R.  op het  gebied  van  de kernversmelting  heeft 
verricht,  alsmede  op de activiteiten  van  de Verenigde 
Staten  en de onlangs  geïntensiveerde  werkzaamheden 
in Japan,  te meer  daar  in deze  drie  landen  al plannen 
bestaan  voor  aanzienlijk  verdergaande  programma's van onderzoek.  Het  Comité  erkent  dat  de Gemeen-
schap  tot nog  toe  met  een  aantal  andere  landen  een 
vooraanstaande  plaats  heeft  ingenomen  bij  de inter-
nationale  ontwikkelingen  inzake  versmeltingstechnie-
ken. Niettemin  is het  voor  de  Gemeenschap  van 
essentieel  belang,  deze  positie  te handhaven,  wil  zij 
door  informatie-uitwisseling  toegang  blijven  hebben 
tot de resultaten  van  de in deze  landen  uitgevoerde 
werkzaamheden. 
1.11.  Wat  de financiële  kant  betreft,  dient  te wor-
den gewezen  op het  feit  dat  de totale  kosten  van  het 
geplande  communautaire  programma  inzake  kern-
versmelting,  te weten  615  miljoen  rekeneenheden 
(nationale  begrotingen  en  Gemeenschapsbegroting 
samen),  nog  maar  één  vierde  bedraagt  van  het  over-
eenkomstige  voorgestelde  programma  van  de  Ver-
enigde  Staten,  waarvoor  in totaal  ca.  2 500  miljoen 
dollar  voor  de periode  van  1977  tot en met  1981  zal 
worden  uitgetrokken  (met  uitzondering  van  de werk-
zaamheden  inzake  laserfusie).  Bovendien  is het  pro-
gramma  van  de U.S.S.R.  volgens  de Commissie  on-
getwijfeld  omvangrijker  en meer  gedifferentieerd  dan 
dat van  de Verenigde  Staten.  Het  Comité  meent  even-
als de Commissie  dat  het  budget  van  het  voorgestel-
de programma  voor  het  ogenblik  wellicht  ruim  ge-
noeg  is om  de internationale  positie  van  de Gemeen-
schap  als gelijkwaardige  partner  te handhaven.  Niet-
temin  spreekt  het  de vrees  uit dat  de Gemeenschap 
op langere  termijn,  door  het  toekennen  van  onvol-
doende  financiële  middelen  op dit  gebied,  haar  ge-
loofwaardigheid  en daarmee  de toegang  tot  inter-
nationale  informatie  zou  kunnen  verliezen.  Daarom 
dringt  het  aan  op de noodzaak,  aan  latere  program-
ma's  op  dit  gebied  voldoende  financiële  steun  te 
geven  om  het  ontstaan  van  een  dergelijke  situatie  te 
verhinderen. 
1.12.  Het  Comité  is van  oordeel  dat  de plaats  van 
vestiging  van  de JET  aan  de hand  van  een  gedetail-
leerde  technische  analyse  objectief  moet  worden  ge-
kozen.  Het  meent  dat  de plaats  waar  het  programma 
op de meest  effectieve  wijze  ten uitvoer  kan  worden 
gelegd  hierbij  de doorslaggevende  factor  moet  zijn. 
1.13.  Ten  slotte  meent  het  Comité  dat  grote  na-
druk  moet  worden  gelegd  op het  communautaire  ka-
rakter  van  het  programma,  dat  bij  welslagen  niet 
alleen  geld  zou  besparen  en mogelijke  voordelen  zou 
brengen,  maar  tevens  een  belangrijke  stap  vooruit 
zou betekenen  op de weg  naar  de Europese  Unie. 
Gedaan  te Brussel,  27 november  1975. 
De voorzitter 
van het  Economisch  en  Sociaal  Comité 
H. CANONGE