Advies van het Economisch en Sociaal Comité over het "Groenboek over de toekomst van het gemeenschappelijk visserijbeleid"

(2002/C 36/07)

De Commissie heeft op 22 maart 2001 besloten, overeenkomstig artikel 262 van het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap, het Economisch en Sociaal Comité te raadplegen over het "Groenboek over de toekomst van het gemeenschappelijk visserijbeleid".

De afdeling "Landbouw, plattelandsontwikkeling en milieu", die met de voorbereiding van de desbetreffende werkzaamheden was belast, heeft haar advies op 28 september 2001 goedgekeurd. Rapporteur was de heer Chagas.

Het Economisch en Sociaal Comité heeft tijdens zijn 385e zitting van 17 en 18 oktober 2001 (vergadering van 17 oktober 2001) het volgende advies uitgebracht, dat met 129 stemmen vóór en geen stemmen tegen, bij 5 onthoudingen, is goedgekeurd.

1. Inleiding

1.1. Het Groenboek over de toekomst van het gemeenschappelijk visserijbeleid, dat is bedoeld om een uitgebreide discussie op gang te brengen tussen alle Europese instanties, de sector en andere organisaties die begaan zijn met de toekomst van de visserij, kan een nuttig uitgangspunt voor een dialoog zijn. Met dit document wil de Commissie immers de balans opmaken van de situatie en een consensus bereiken over de maatregelen en doelstellingen die de ontwikkeling van de visserij in goede banen moeten leiden.

1.2. Dat een belangrijke sector als de visserij zich momenteel in een zeer kwetsbare situatie bevindt, is te wijten aan de gestaag afnemende visbestanden, de voortdurende daling van de werkgelegenheid en de sombere vooruitzichten in bepaalde regio's die sterk afhankelijk zijn van de visserij en die geconfronteerd worden met sociaal verval, zonder dat er echte alternatieven voorhanden zijn om de lokale economie een nieuwe impuls te geven.

1.3. De snelle ontwikkelingen die de sector doormaakt, de gebrekkige toepassing van de bestaande wetgevingsinstrumenten en de ongeremde exploitatie van de visbestanden liggen aan de oorsprong van de structurele, sociale, regionale en politieke problemen waar de visserij op dit moment mee kampt, en die ons allemaal aangaan.

1.4. De herziening van het gemeenschappelijk visserijbeleid is een kans die gegrepen moet worden. Er is zowel in de lidstaten als bij de Commissie politieke moed voor nodig om de uitdagingen aan te gaan en de steeds terugkerende weerstand het hoofd te bieden, én om in overleg met de sector evenwichtige maatregelen voor te stellen die het nodige houvast bieden om eventuele sociaal-economische gevolgen tegen te gaan.

1.5. Het is jammer dat belangrijke onderwerpen als aquacultuur, de GMO/visserij en illegale visvangst in dit document niet verder zijn uitgespit. De Commissie moet zich, met het oog op haar later te presenteren formele voorstellen, absoluut over deze onderwerpen buigen.

2. Algemene opmerkingen

2.1. Het Comité stelt met genoegen vast dat de Commissie in het Groenboek aandacht besteedt aan de basisbeginselen die overeenkomstig het Verdrag ten grondslag moeten liggen aan het gemeenschappelijk visserijbeleid, te weten verhoging van de productiviteit, het garanderen van een redelijke levensstandaard voor de vissersbevolking, bevordering van de technische vooruitgang, veiligstelling van de voorziening en verzekering van redelijke prijzen voor de verbruikers.

2.1.1. Het Comité ziet dan ook in dat de lijst met doelstellingen die in hoofdstuk 4 is opgenomen een aanvulling op deze in het Verdrag vastgelegde basisbeginselen vormt. Een van de grote uitdagingen van de hervorming is immers het vinden van de gulden middenweg tussen deze beginselen, de huidige situatie van de bestanden en het minimaliseren van de economische en sociale gevolgen van de noodzakelijke hervormingen, dit alles zonder afbreuk te doen aan de algemene doelstelling van het visserijbeleid, die is vastgelegd in de Gedragscode voor verantwoorde visserij van de FAO.

2.1.1.1. De Commissie gaat in haar herziening van de huidige doelstellingen van het GVB volledig voorbij aan de sociale pijler, die juist altijd voor ogen zou moeten worden gehouden, of het nu om een analyse op korte of op lange termijn gaat.

2.1.2. De visserij mag niet vanuit een louter economisch oogpunt worden bekeken, omdat "zowel de visserij als alle andere daarmee samenhangende economische activiteiten uit de toeleverings- en de verwerkende industrie, voor de betrokken regio's heel wat meer vertegenwoordigen dan alleen maar hun aandeel in het BBP. De visserij is de spil van een aantal gemeenschappen die een moeilijk in economische termen te vatten bijdrage leveren aan het sociale evenwicht en het territoriaal beheer"(1), aldus het Comité in een eerder advies. Dit geldt met name voor de ultraperifere regio's. Het Comité pleit er dan ook voor dat de Commissie concrete maatregelen neemt om deze regio's extra te steunen, wat overigens in de lijn ligt van eerdere stellingnames.

2.2. Instandhouding van de visbestanden

2.2.1. In het Gemeenschapsrecht werd al vroeg rekening gehouden met de dringende behoefte aan instandhouding van de visbestanden. Dit uitgangspunt kreeg dan ook onmiddellijk een prioritaire plaats in het beheerssysteem. Zo werd met het GVB een doorslaggevende stap gezet in de richting van een beter beheer van de visserijactiviteit. Ondanks enkele negatieve punten en het feit dat de belangrijkste betrokkenen niet geheel tevreden zijn, is het belang van dit gemeenschappelijke beleid onbetwist.

2.2.2. Zoals het Comité al jarenlang(2) beklemtoont, zijn de levensvatbaarheid van de visserij en de toekomst van veel vissersgemeenschappen afhankelijk van de politieke wil en de wijze waarop de huidige uitputting van de visbestanden en de overbevissing worden aangepakt. De oorzaak van deze situatie ligt, in het algemeen gesproken, niet zozeer in het gebrek aan passende wettelijke instrumenten, maar in de ontoereikende toepassing ervan. Daarom sluit het Comité zich aan bij de uitspraak die in het Groenboek wordt gedaan, nl. dat de grote hoeveelheid instrumenten waarover het GVB beschikt, om onverklaarbare redenen niet of niet voldoende werd benut. Hoewel de Raad inziet dat de huidige situatie van overbevissing onhoudbaar is, heeft hij bepaalde voorstellen van de Commissie, waarin de vinger wordt gelegd op dit probleem, van de hand gewezen.

2.2.3. Het Comité deelt de mening dat het instandhoudingsbeleid moet worden versterkt en verbeterd met behulp van de vele maatregelen die daartoe ter beschikking staan, zoals de meerjaren- en multispecies-aanpak en het hele scala van technische maatregelen. Het Comité heeft er al eerder op gewezen dat "er in de technische voorschriften nog heel wat onvolkomenheden zijn" en dat "er op dat vlak bijgevolg nog heel wat kan worden bereikt, op voorwaarde dat de nodige politieke wil aanwezig is en meer middelen worden uitgetrokken voor bv. onderzoek naar selectiever vistuig"(3). Het Groenboek stelt bepaalde maatregelen in het vooruitzicht waarop nog niet eerder of slechts zelden een beroep werd gedaan. De vraag is echter waarom geen gebruik werd gemaakt van deze mogelijkheden, die in grote mate voorhanden waren.

2.2.3.1. Ook zou onderzoek moeten worden verricht naar de werkelijke omvang van het fenomeen sportvisserij, dat in bepaalde gevallen zo'n vorm aanneemt dat nog bezwaarlijk van louter ontspanning kan worden gesproken. De lidstaten zouden moeten toezien op het beheer van de visserijmogelijkheden in deze sector.

2.2.3.2. Het Comité schaart zich achter de aanbeveling om aan de hand van wetenschappelijke rapporten dieper na te denken over de mogelijkheden van een verbod op teruggooi, de vaststelling van een limiet voor bijvangsten en de invoering van gesloten periodes en gesloten gebieden. Het gaat akkoord met de stelling dat een verantwoord en duurzaam instandhoudingsbeleid bepaalde, op strikte wetenschappelijke aanbevelingen gesteunde voorzorgen veronderstelt. De besluitvormers of andere verantwoordelijken kunnen dan later, op grond van de beschikbare informatie, de nodige maatregelen treffen. De situatie mag vooral niet zover uit de hand lopen dat drastische maatregelen, zoals het huidige visverbod op kabeljauw en heek, niet langer kunnen worden vermeden, met alle ingrijpende sociale en economische gevolgen van dien.

2.2.3.3. Het Comité blijft bij zijn eerder ingenomen standpunt inzake de vangst van niet voor menselijke consumptie bestemde vis. Ondanks het feit dat de voor de productie van vismeel bestemde visvangst zich richt op soorten die minder goed in de markt liggen, heeft deze visserijactiviteit noodzakelijkerwijs gevolgen voor de hele voedselketen; hoever deze impact reikt zou nader moeten worden bestudeerd.

2.2.4. Het Comité steunt de instelling van een regeling waarmee kan worden nagegaan welke vooruitgang het GVB heeft geboekt op het vlak van duurzame ontwikkeling en de gebruikte beheerssystemen en -maatregelen. Zo zou immers duidelijk de vinger kunnen worden gelegd op de eerder genoemde tekortkomingen.

2.2.5. Ten aanzien van de toegang tot de visgronden en -bestanden herhaalt het Comité zijn in vorige adviezen ingenomen standpunt(4) inzake relatieve stabiliteit en de toegang tot de Noordzee en tot de Shetland Box. De beperkte toegang tot de Noordzee wordt op 31 december 2002 opgeheven voor de vloten van Finland, Portugal, Spanje en Zweden. Maar aangezien de commercieel interessante soorten reeds aan TAC's en quota zijn onderworpen, heeft dit recht van toegang in feite weinig om het lijf. Er moet wel op worden gelet dat de nieuwe lidstaten na hun toetreding geen gunstiger regeling krijgen dan de huidige lidstaten.

2.2.5.1. Het Comité is nog steeds voorstander van beperkte toegang tot de 6-/12-mijlszone, een van de pijlers van de GVB-hervorming; de huidige regeling zou definitief moeten worden of op zijn minst voor een langere periode moeten worden vastgelegd.

2.2.6. Aangezien de visbestanden tot de hernieuwbare natuurlijke rijkdommen behoren, lijkt het logisch dat de visserijrechten worden toegewezen aan de lidstaten, die zelf zouden beslissen over het beheer van de quota en het gebruik en de verdeling daarvan.

2.2.7. Hoewel de Commissie niet uitdrukkelijk naar de invoering van individuele overdraagbare quota verwijst, wil het Comité toch vermelden dat het niet akkoord gaat met dergelijke quota die rechtstreeks door de Commissie worden beheerd, en zonder dat de lidstaten erin worden gekend aan de producenten worden toegewezen volgens een marktprocedure waarbij betaald wordt om rechten te verwerven. Een dergelijke regeling zou in de praktijk betekenen dat de grote bedrijven alle visserijrechten naar zich toehalen, terwijl de ambachtelijke visserij en de kleine en middelgrote ondernemingen het hoofd niet langer boven water kunnen houden. Bovendien zou dit de teloorgang betekenen van de vissersgemeenschappen in een aantal van de visserij afhankelijke regio's.

2.3. Milieu

2.3.1. Hoewel de Commissie in haar Groenboek erkent dat de visserij afhankelijk is van een biologische omgeving die sterk wordt beïnvloed door milieufactoren, en dat het GVB dus ook milieubescherming moet meenemen, geeft zij hierover geen nadere details, maar houdt het bij een verwijzing naar de nog te verschijnen mededeling over "Elementen voor een strategie voor integratie van milieubeschermingseisen in het GVB". Hoe zal deze strategie worden toegepast? Zullen de communautaire instanties en de lidstaten de nodige middelen krijgen om verandering te brengen in het feit dat de zee wordt beschouwd als een vuilnisbelt voor alle mogelijke verontreinigende stoffen?

2.3.1.1. Een werkelijk geïntegreerd beleid houdt ook in dat beleidsmaatregelen inzake ruimtelijke ordening van het kustgebied worden uitgestippeld en toegepast. Het Comité steunt dan ook de stappen die gericht zijn op de uitvoering van een Europese Strategie voor ruimtelijke ordening van het kustgebied, waarin ook de problemen van de visserijsector in aanmerking moeten worden genomen. In verband hiermee moet er tevens op worden toegezien dat door de mens ontplooide activiteiten geen negatieve gevolgen hebben voor het milieu.

2.3.2. Zal het beginsel dat de vervuiler betaalt worden toegepast, zodat degenen die verlies lijden schadeloos worden gesteld? Deze problematiek, die nauw verband houdt met de bescherming van de volksgezondheid en het vertrouwen van de consument, is van belang voor de geloofwaardigheid van het GVB. Ook moet worden nagegaan of compensatiemechanismen kunnen worden ingevoerd voor wie investeert in milieuvriendelijke technieken.

2.3.3. Op dit moment is er sprake van de invoering van een milieulabel. Een dergelijke maatregel kan interessant zijn omdat de consument zo de zekerheid krijgt dat hij te maken heeft met een gezond product, dat is gevangen volgens de regels van de kunst en voldoet aan de voorschriften inzake hygiëne en gezondheid. Daar dit echter nog vrij onontgonnen terrein is, moet niettemin enige voorzichtigheid aan de dag worden gelegd waar het gaat om aspecten die verder gaan dan de toepassing van goede praktijkervaringen bij de vangst en de eerbiediging van de ecosystemen. Aangezien er nog geen model voor een milieulabel is vastgelegd, pleit het Comité ervoor dat het etiket van visserijproducten gegevens zou bevatten over het visserijgebied, de datum waarop de vis is gevangen, het nummer van de visvergunning, het gebruikte vistuig, enz.

2.4. Gezondheid van dieren, volksgezondheid en voedselveiligheid

2.4.1. De sector mag in geen geval uit het oog verliezen dat moet worden gestreefd naar een kwalitatief hoogstaand eindproduct, in de brede zin van het woord. Nu de communautaire wetgeving inzake voedingsmiddelen wordt herzien, zal de lat hoger worden gelegd en zullen de bestaande normen worden aangevuld met nieuwe vereisten.

2.4.2. De markt legt strengere kwaliteitseisen op, en het is aan de gemeenschap erover te waken dat deze normen door allen zonder uitzondering worden nageleefd.

2.4.3. Het communautaire streven om de kwaliteit en de veiligheid van producten uit zee te verbeteren, begint bij water van goede kwaliteit, zodat geen vervuiling kan plaatsvinden, een gezond product, een correcte opslag van de vis bij de vangst en daarna, en de naleving van strenge voorschriften inzake hygiëne en gezondheid. Deze elementen zijn stuk voor stuk onlosmakelijk verbonden met een kwaliteits- en veiligheidsbeleid voor zeeproducten, die bekend staan om hun voedingswaarde en de rol die zij spelen bij de preventie van hart- en vaatziekten.

2.5. Vloot

2.5.1. Een analyse van de huidige situatie toont aan dat de vloot inderdaad veel te groot is. Het Comité deelt dan ook de mening van de Commissie dat het beleid dat gericht is op inkrimping van de vloot moet worden voortgezet, waarbij de maatregelen moeten worden aangepast aan de jongste ontwikkelingen.

2.5.1.1. De inspanningen die in het kader van de MOP's worden geleverd om de vloot aan te passen, moeten worden voortgezet. De herziening van de programma's moet in elk geval worden gebaseerd op de analyse van praktijkgevallen, waarbij de inspanningen van de verschillende lidstaten en hun nationale situatie moeten worden bekeken in het licht van de doelstellingen van de MOP's. Bij elke nieuwe inkrimping moet worden gekeken naar de eerder vastgelegde doelstellingen; zijn deze nog niet bereikt, dan kunnen geen nieuwe op inkrimping gerichte maatregelen worden genomen. Tevens moet worden overwogen strengere sancties voor overtredingen in te voeren, te meer daar de Commissie het huidige MOP met een jaar wil verlengen.

2.5.2. Bij de inspanningen om de communautaire vloot geleidelijk aan in te krimpen mag evenwel niet uit het oog worden verloren "dat ook de vernieuwing en modernisering van de vloot prioritair blijven. Verbetering van de omstandigheden waarin de vis wordt geconserveerd, van het leven aan boord en van de veiligheid van de bemanning zijn immers uiterst belangrijk", zoals het Comité al in een eerder advies opmerkte.

2.5.3. Het Comité betreurt dat de Commissie in de discussie over een nieuw beleid voor de communautaire vloot voorbijgaat aan deze problematiek. Visserij is immers een van de gevaarlijkste activiteiten in Europa en de wereld, en het aantal arbeidsongevallen in deze sector ligt hoger dan waar ook. Het Comité blijft bij het standpunt dat het hierover in een vorig advies heeft ingenomen(5), en herinnert ook aan zijn advies over het voorstel voor een verordening van de Raad houdende wijziging van Verordening (EG) nr. 2792/1999(6).

2.6. Beheer van het GVB

2.6.1. Het Comité stelt tot zijn tevredenheid vast dat de Commissie voornemens is de verschillende partijen meer inspraak te geven en de sector te betrekken bij de besluitvorming en het lokale beheer. Daarmee wordt ingegaan op een eis die het Comité al in tal van adviezen naar voren heeft gebracht. Ook staat het achter het streven naar de overheveling van verantwoordelijkheden, waarbij de lidstaten meer zeggenschap zouden krijgen over de goedkeuring en de tenuitvoerlegging van maatregelen voor de instandhouding. Wel dient erop te worden toegezien dat de door de lidstaten in naam van de EU genomen besluiten op de hele Unie van toepassing zijn en geen discriminatie van vissers uit andere lidstaten inhouden.

2.6.1.1. Dankzij de oprichting van nieuwe overlegorganen naar het voorbeeld van de regionale raadgevende comités kunnen de banden met de sector nauwer worden aangehaald, wat de doeltreffendheid vanzelfsprekend alleen maar ten goede zal komen.

2.6.1.2. Wel wijst het Comité erop dat moet worden onderzocht waarom het huidige Raadgevend Comité voor visserij en aquacultuur niet naar behoren functioneert. Uit een dergelijk onderzoek zou waarschijnlijk nog maar eens blijken dat dit soort comités weliswaar niet voorbijgestreefd is, maar dat hun werking moet worden aangepast aan hun doelstellingen.

2.6.1.3. Het Comité stelt voor bij de oprichting van regionale comités uit te gaan van de voornaamste Europese visserijgebieden, en de bevoegdheid van de comités te laten samenvallen met de door de ICES(7) vastgelegde geografische indeling.

2.6.2. Het Comité heeft er altijd voor gepleit dat de voorstellen tot aanpassing van het GVB en tot vaststelling van de TAC's steeds worden gebaseerd op degelijk onderbouwde wetenschappelijke adviezen; de toekomstige Europese Voedselautoriteit zou de coördinatie op zich kunnen nemen. Het Comité hamert er al langer op dat het beleid inzake de instandhouding van de bestanden moet uitgaan van de vooruitgang op wetenschappelijk en technisch gebied.

2.6.3. Dat de Commissie 20 jaar na de instelling van het GVB in haar Groenboek vaststelt dat de beschikbare wetenschappelijke adviezen en gegevens grote lacunes vertonen, maakt de beslissingen die zij in het kader van het GVB heeft genomen, en waarvan sommige bijzonder moeilijk lagen, er niet geloofwaardiger op.

2.6.4. Het is van cruciaal belang dat de EU zich meer gaat toeleggen op de wetenschappelijke onderbouwing van haar visserijbeleid. Het zou interessant zijn de financiële inspanningen van de verschillende lidstaten op dit gebied te vergelijken.

2.7. Controle

2.7.1. Zoals het Comité al in een eerder advies vaststelde kan "het beleid inzake de instandhouding van de bestanden (...) pas vruchten afwerpen als ook wordt gecontroleerd of de regels worden nageleefd"(8). Zolang de Commissie niet aanzienlijk meer controlebevoegdheid krijgt en de sterk uiteenlopende nationale sanctieregelingen niet beter op elkaar worden afgestemd, kan het GVB onmogelijk serieuze vooruitgang boeken. De maatregelen die de Commissie nu uiteenzet aangaande evaluatie van de controleerbaarheid, een beter gebruik van de nieuwe technologieën en harmonisatie van de sancties, worden al veel langer door het Comité bepleit, en dragen dan ook zijn goedkeuring weg.

2.7.2. Wel betreurt het Comité dat de Commissie niet nader ingaat op de doelstellingen, de werking en het actiegebied van de gezamenlijke inspectiestructuur.

2.7.3. Het Comité roept de Commissie op voorstellen in te dienen om de controle uit te breiden tot de illegale visserij en schepen die onder goedkope vlag varen. De hele visserijsector dient in dit verband kleur te bekennen en mag zich direct noch indirect inlaten met dergelijke praktijken. Het Comité is dan ook ingenomen (onder voorbehoud van goedkeuring van het desbetreffende advies) met het voorstel van de Commissie(9) voor een verordening houdende wijziging van Verordening (EG) nr. 2792/1999 (MOP IV), dat erop gericht is "te verbieden dat overheidssteun wordt verleend voor het overbrengen van vaartuigen naar derde landen waarvoor door de betrokken visserijorganisaties is geconstateerd dat het landen zijn die toelaten dat zo (wordt gevist) dat de doeltreffendheid van internationale instandhoudingsmaatregelen in gevaar wordt gebracht".

2.8. Sociale en economische aspecten van het GVB

2.8.1. Om te vermijden dat aanpassingsmaatregelen in het kader van sectoraal beleid op niets zouden uitdraaien of ongewenste neveneffecten zouden hebben, is het ook in het geval van het GVB zaak dergelijke maatregelen te baseren op studies en diepgravende analyses, waarin rekening wordt gehouden met de situatie in de verschillende lidstaten.

2.8.1.1. De Commissie stelt voor aparte maatregelen uit te werken voor de ultraperifere regio's en de kleinschalige kustvisserij, tenslotte toch de visserij-activiteit met de grootste sociale impact, die de spil vormt van de lokale economie en de kustgebieden.

2.8.1.2. Dat is ook in de ogen van het Comité de juiste aanpak. Om concurrentievervalsing geen kans te geven is het daarbij wel zaak een duidelijke en ondubbelzinnige definitie van het begrip kleinschalige visserij te formuleren.

2.8.1.3. In de gebieden die het sterkst van de visserij afhankelijk zijn, dient bijzondere aandacht uit te gaan naar investeringen in alternatieve sectoren. In het tweede verslag over de economische en sociale samenhang, dat werd goedgekeurd in januari 2001, staat immers te lezen dat de regio's waar de visserij in de periode 1990-1997 een nog belangrijker plaats is gaan innemen, ook de minst ontwikkelde regio's zijn.

2.8.2. Het Comité herhaalt wat het in een vorig advies heeft opgemerkt over structurele maatregelen om de vloot in te krimpen: "De inspanningen dienen dus te worden voortgezet, waarbij niet uit het oog mag worden verloren dat ook de vernieuwing en modernisering van de vloot prioritair blijven. Verbetering van de omstandigheden waarin de vis wordt geconserveerd, van het leven aan boord en van de veiligheid van de bemanning zijn immers uiterst belangrijk. In dit verband zou het nuttig zijn een nieuwe definitie van het begrip capaciteit in te voeren, waarbij niet alleen de totale tonnage van de vloot en het motorvermogen in aanmerking worden genomen, maar ook onderscheid wordt gemaakt tussen de actieve capaciteit, die doorslaggevend is voor de visserij-inspanning, en de passieve capaciteit, die daarop geen invloed heeft. Een dergelijke nieuwe kijk zou ongetwijfeld ook de verbetering van de levensomstandigheden aan boord en de veiligheid ten goede komen."

2.8.3. De nieuwe door de Commissie voorgestelde aanpak voor de sector is naar de mening van het Comité al te zeer toegespitst op de - inderdaad bestaande - overcapaciteit, en op de steun aan vissers die de visserij willen verlaten en een andere baan zoeken, hetgeen ook belangrijk blijft.

2.8.4. Bij de nieuwe analyse van de steun uit hoofde van het FIOV mag evenwel niet uit het oog worden verloren dat de communautaire vloot dan wel aan modernisering toe mag zijn, maar dat een geïntegreerd en samenhangend beleid gericht moet zijn op de afschaffing van de steun aan de constructie en modernisering van de vloten van lidstaten waarvan bewezen is dat zij zich niet aan de doelstellingen van de MOP's houden.

2.8.5. Niet-gerichte inkrimpingsmaatregelen, die voorbijgaan aan de bestaande programma's voor het beheer van de visserijcapaciteit (MOP's), kunnen een bedreiging vormen voor vlootsegmenten die in feite geen problemen opleveren, en voor de regio's die economisch het meest afhankelijk zijn van de visserij, en kunnen er zelfs toe leiden dat productiecapaciteit verloren gaat die voor de sector van essentieel belang is. Bovendien zijn dergelijke maatregelen discriminerend voor de lidstaten die de door de Commissie vastgelegde doelstellingen wél naleven, of, wat ook al is voorgekomen, zelfs nog verder gaan.

2.8.6. Hetzelfde geldt overigens voor de steun aan de aquacultuur. De bewering van de Commissie dat vraag en aanbod voor alle aquacultuurproducten op dit moment met elkaar in evenwicht zijn, wordt niet met feiten gestaafd. In werkelijkheid verschilt de situatie van lidstaat tot lidstaat. Het is immers bewezen dat de wilde soorten afnemen, terwijl de vraag naar producten uit zee - die erom bekend staan dat ze gezonder zijn - stijgt. De Commissie heeft het dus niet helemaal bij het rechte eind, tenminste wat bepaalde soorten en bepaalde regio's aangaat. De steunverlening in het kader van het FIOV moet rekening houden met de reële situatie in de verschillende lidstaten.

2.8.7. Een duurzaam beheer van de visserij zal automatisch een gunstige uitwerking hebben op de sector. De vermindering van het aantal arbeidskrachten en het aantal schepen in de vaart zal het inkomen van degenen die wel in de sector werkzaam blijven doen toekomen en een beter beheer van de bestanden mogelijk maken. Hoewel bepaalde landen inderdaad met overcapaciteit kampen, betekent dit niet noodzakelijk dat er een evenredig teveel aan arbeidskrachten is. Integendeel, sommige landen worden zelfs geconfronteerd met een tekort aan arbeidskrachten.

2.8.8. De herstructureringen en opofferingen die in alle lidstaten noodzakelijk zijn om de vloot aan te passen aan de bestanden, moeten vergezeld gaan van een actief sociaal beleid. Waar schepen uit de vaart worden genomen en bemanningsleden afvloeien zijn sociaal-economische begeleidingsmaatregelen nodig. Daarnaast moeten nieuwe, jongere vissers de kans krijgen degenen die vervroegd uittreden te vervangen. Om de duurzaamheid van de sector te verzekeren is het o.m. zaak tijdig nieuwe werknemers op te leiden.

2.8.8.1. Verder dient te worden geïnvesteerd in de beroepsopleiding van de huidige werknemers. Daarbij moet vooral aandacht worden besteed aan veiligheid en visserijtechnieken, maar ook aan andere kennisgebieden, waarmee de betrokkenen zich kunnen losmaken van de visserij in de enge zin van het woord en zich kunnen voorbereiden op alternatieve of aanvullende activiteiten.

2.8.8.2. Het PESCA-programma is in de praktijk geen succes gebleken. Toch is het Comité nog steeds overtuigd van het belang van een specifiek sociaal instrument voor de visserijsector. Het feit dat het programma opgaat in andere, breder opgezette programma's maakt de toegang voor de betrokkenen nog gecompliceerder.

2.8.9. De Commissievoorstellen mogen er niet enkel op gericht zijn de capaciteit te verminderen en de in de visserij werkzame arbeidskrachten te helpen ander werk te vinden. Het Comité kan overigens niet begrijpen waarom de Commissie omscholing blijkbaar beschouwt als een wondermiddel voor het oplossen van het probleem van het overtollige aantal vissers. Hoewel dit in een beperkt aantal gevallen resultaat kan opleveren, zal het merendeel van de vissers, gezien hun leeftijd en opleiding, zich niet dan met de grootste moeite kunnen aanpassen aan ander werk, eventuele steun ten spijt.

2.8.9.1. Er bestaan ook andere interventiemaatregelen, waar helaas te weinig nota van wordt genomen. Met name het beheer van het aantal visdagen en de omzetting van de richtlijn inzake arbeidstijd aan boord van schepen zijn efficiënte beheersinstrumenten, die het de vissers mogelijk maken hun activiteiten voort te zetten.

2.8.10. Ook de recente crisis die ontstond door de ongewone verhoging van de brandstofprijzen heeft duidelijk gemaakt dat het tijd is het debat over de beloning in de visserijsector te openen. Dit probleem maakt het immers niet alleen moeilijk nieuwe arbeidskrachten aan te werven, maar belemmert ook een duurzaam beheer van de visserij. De verhoging van de brandstofprijzen wordt maar al te vaak rechtstreeks in de beloning verrekend, wat het inkomen van veel vissers sterk naar beneden haalt en zo een verhoging van de visserij-inspanning meebrengt.

2.8.11. Het Comité is al langer een pleitbezorger van sociale steunmaatregelen, die scheve verhoudingen moeten rechttrekken. De duurzaamheid van de sector, en daarmee ook de levensvatbaarheid van tal van EU-regio's, is o.m. afhankelijk van waardige arbeidsomstandigheden en goed opgeleide en behoorlijk betaalde arbeidskrachten. De invoering van een gegarandeerd minimuminkomen voor de sector zou ertoe kunnen bijdragen dat de vissers verzekerd zijn van een redelijke levensstandaard, en dat de druk op de bestanden afneemt. Hoewel de sociale partners rechtstreeks bevoegd zijn voor deze problematiek, en niet de Commissie, kan deze wel trachten de sociale partners van het belang hiervan te doordringen.

2.9. Externe betrekkingen

2.9.1. Externe betrekkingen zijn een cruciaal onderdeel van het GVB, dat niet uit zijn context mag worden losgerukt, zoals dat in het groenboek wel het geval lijkt te zijn. Dit onderdeel van het beleid is er in de eerste plaats op gericht de vissersvloot van de EU toegang te geven tot de bestanden buiten de communautaire wateren, om zo het tekort aan producten uit zee op te vangen en het evenwicht op de interne markt veilig te stellen. Daarbij spreekt het vanzelf dat de legitieme belangen van de partners uit derde landen niet met voeten mogen worden getreden. Het is duidelijk dat toekomstige visserijovereenkomsten die niet aan dit beginsel beantwoorden, dode letter zullen blijven.

2.9.2. De toegang tot de visgronden is vastgelegd in handelsovereenkomsten, die ook andere aspecten van het communautaire ontwikkelingsbeleid kunnen omvatten. De Raad zelf heeft er herhaaldelijk op gewezen dat de EU zich wat visserij aangaat internationaal sterker moet profileren.

2.9.3. Er mag niet worden geraakt aan de beginselen die ten grondslag liggen aan de externe dimensie van het GVB.

2.9.4. Alle internationale overeenkomsten moeten op dezelfde leest geschoeid zijn. De verschillende soorten visserijakkoorden moeten op dezelfde beginselen gestoeld zijn, en eventuele verschillen en specifieke kenmerken zijn alleen te rechtvaardigen als de omstandigheden ook werkelijk anders zijn.

2.9.5. Er moet worden gewerkt aan uitbreiding van de overeenkomsten met de ACS-landen, die onmisbaar zijn voor de EU, en voor de ondertekenende partnerlanden vanuit sociaal en economisch oogpunt doorslaggevend zijn voor hun ontwikkeling.

2.9.6. Overigens uit het Comité in dit verband zijn tevredenheid over het initiatief van de Commissie om met de sociale partners een discussie aan te gaan over de opneming van een sociale clausule in de visserijakkoorden, teneinde de naleving te verzekeren van door de IAO vastgelegde basisregels en -beginselen.

2.9.7. Het Comité is het eens met de manier waarop de Commissie aankijkt tegen de versterking van de multilaterale samenwerking en de rol van de EU op dit gebied. Alle steun verdienen met name de inspanningen om de regionale visserij-organisaties nauwer te betrekken bij de strijd tegen houdingen en praktijken die de toekomst van de sector en de duurzaamheid van de visserij ernstig in gevaar brengen.

2.10. Het Middellandse-Zeegebied en het GVB

2.10.1. Het Comité deelt het standpunt van de Commissie dat het streven naar volledige integratie van het Middellandse-Zeegebied in het GVB moet worden voorgezet; daartoe moet worden gewerkt aan de verbetering en/of de aanpassing van de GVB-wetgeving. De bijzondere regelingen voor dit gebied hebben de verarming van de bestanden in de hand gewerkt; er dient dan ook grondig te worden nagedacht over de mogelijkheid om deze geleidelijk af te stemmen op de regelingen die voor andere communautaire beleidsterreinen gelden.

2.10.2. Een gemeenschappelijk wetgevend kader zou een meer evenwichtige en doordachte exploitatie van de bestanden in het Middellandse-Zeegebied mogelijk maken. Het Comité hoopt dan ook dat op korte termijn de nodige wetgevende maatregelen zullen worden getroffen, zodat de sociaal-economische structuur van de kustgebieden kan voortbestaan en de bevolking er in staat wordt gesteld het hoofd boven water te houden.

2.10.3. Om de door de lidstaten getroffen maatregelen in deze regio tot een succes te maken, moet de EU voorts al het mogelijk doen om ook de andere kuststaten ertoe te brengen zich hiervoor in te zetten. O.m. in het Adriatische-zeegebied zijn al stappen in de goede richting gezet. De hele regio dient echter bij deze inspanning te worden betrokken: als bepaalde landen de EU-maatregelen naast zich neerleggen is alle moeite vruchteloos. Bijzondere aandacht moet uitgaan naar de schepen uit derde landen die niet tot het Middellandse-Zeegebied behoren, en die vaak aan elke vorm van controle ontsnappen.

2.11. Een duurzaam beheer van het GVB

2.11.1. De toekomst van het GVB is in sterke mate afhankelijk van de middelen waarover de Commissie, de lidstaten en de sector kunnen beschikken om dit zwaarwegende onderdeel van het communautaire beleid in goede banen te leiden.

2.11.2. Zeker in de toekomst is het zaak dat het GVB strookt met de andere EU-beleidstakken, zoals het milieu-, het handels- en het ontwikkelingsbeleid.

2.11.3. De financiële middelen en de budgettaire maatregelen moeten worden aangepast aan de behoeften en doelstellingen, én aan de internationale verantwoordelijkheden van de EU.

3. Conclusies

Het Comité is ingenomen met alle positieve elementen in het Groenboek, maar beklemtoont dat de volgende aspecten verder moeten worden uitgespit:

- zonder de nodige politieke wil zal de toepassing van het GVB-instrumentarium gebrekkig blijven;

- in latere voorstellen moeten ook de aquacultuur, de GMO/visserij en de bestrijding van illegale visvangst aan bod komen;

- een bijzondere aanpak, die rekening houdt met de specifieke kenmerken van de kleinschalige visserij en van de perifere regio's van de Gemeenschap, is geboden;

- er moet worden nagedacht over de mogelijkheden van een verbod op teruggooi, de vaststelling van een limiet voor bijvangsten en de invoering van gesloten periodes en gesloten gebieden;

- de beperkte toegang tot de 6- tot 12-mijlszone is een van de pijlers van de GVB-hervorming; de huidige regeling zou definitief moeten worden of op zijn minst voor een langere periode moeten worden vastgelegd; in dit verband dient ook rekening te worden gehouden met de uitbreiding van de EU;

- het Comité gaat niet akkoord met de invoering van individuele overdraagbare quota of van welke regeling dan ook die uitsluitend op de markt gericht is;

- de lidstaten moeten nauwlettend toezien op de sportvisserij;

- de integratie van milieuaspecten in het GVB is niet duidelijk uitgewerkt; zo bestaan er nog heel wat misverstanden over het beheer van de kustgebieden, de schadeloosstelling van benadeelde partijen en milieulabels;

- de markt vraagt om strengere kwaliteitsvoorschriften, en de Gemeenschap dient erop toe te zien dat deze voorschriften door iedereen worden nageleefd; een en ander begint bij een betere kwaliteit van het water, gezonde vis, correcte opslag van de vis en strenge voorschriften inzake hygiëne en gezondheid; de bevoegde EU-instanties moeten steeds trachten betrouwbaar wetenschappelijk advies in te winnen; er moet ernstig naar een oplossing worden gezocht voor het probleem van vismeel;

- de inspanningen die in het kader van de MOP's worden geleverd om de vloot aan te passen mogen enkel worden voortgezet indien bewezen is dat zij vruchten afwerpen; ook moet worden overwogen strengere sancties voor overtredingen in te voeren; ten slotte moet resoluut worden gestreefd naar verbetering van de omstandigheden waarin de vis wordt geconserveerd, van het leven aan boord en van de veiligheid van de bemanning;

- wat het beheer aangaat, is een horizontale en evenwichtige uitvoering van de EU-voorschriften van belang; bij de oprichting van regionale comités dient te worden uitgegaan van de voornaamste Europese visserijgebieden; de bevoegdheid van de comités moet samenvallen met de door de ICES vastgelegde geografische indeling;

- zolang de Commissie niet aanzienlijk meer controlebevoegdheid krijgt en de sterk uiteenlopende nationale sanctieregelingen niet beter op elkaar worden afgestemd, kan het GVB onmogelijk enige vooruitgang van betekenis boeken; het Comité betreurt dat de Commissie niet nader ingaat op de doelstellingen van de gezamenlijke inspectiestructuur; het roept de Commissie op voorstellen in te dienen om de controle uit te breiden tot de illegale visserij en schepen die onder goedkope vlag varen;

- om concurrentievervalsing geen kans te geven, is het zaak een duidelijke en ondubbelzinnige definitie van het begrip kleinschalige visserij te formuleren;

- sociale en economische maatregelen zoals beroepsopleiding, investeringen in alternatieve sectoren, het beheer van het aantal visdagen en de omzetting van de richtlijn inzake arbeidstijd aan boord van schepen zijn efficiënte beheersinstrumenten; de invoering van een gegarandeerd minimuminkomen voor de sector zou ertoe kunnen bijdragen dat de vissers verzekerd zijn van een redelijke levensstandaard, en dat de druk op de bestanden afneemt;

- alle internationale visserijovereenkomsten moeten op dezelfde leest geschoeid zijn;

- het is zaak dat het GVB strookt met de andere EU-beleidstakken, zoals het milieu-, het handels- en het ontwikkelingsbeleid.

Brussel, 17 oktober 2001.

De voorzitter

van het Economisch en Sociaal Comité

G. Frerichs

(1) Vervolg van initiatiefadvies over "Het gemeenschappelijk visserijbeleid" (PB C 139 van 11.5.2001).

(2) Advies over "2002: het gemeenschappelijk visserijbeleid en de situatie van de visserij in de Europese Unie" (PB C 268 van 19.9.2000) en het vervolg van initiatiefadvies over "Het gemeenschappelijk visserijbeleid" (PB C 139 van 11.5.2001).

(3) Zie advies PB C 139 van 11.5.2001, par. 2.7.1.

(4) Zie advies PB C 139 van 11.5.2001, par. 2.7.1.

(5) PB C 139 van 11.5.2001.

(6) COM(2001) 322 def. 2001/0129 (CNS).

(7) Internationale Raad voor het Onderzoek van de Zee.

(8) Zie advies PB C 139 van 11.5.2001, par. 2.7.1.

(9) COM(2001) 322 def.