Voorstel voor een besluit van het Europees Parlement en de Raad inzake een actieprogramma voor geïntegreerde grondwaterbescherming en geïntegreerd grondwaterbeheer (96/C 355/01) (Voor de EER relevante tekst) COM(96) 315 def. - 96/0181 (COD) (Door de Commissie ingediend op 9 september 1996)

HET EUROPEES PARLEMENT EN DE RAAD VAN DE EUROPESE UNIE,

Gelet op het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap, inzonderheid op artikel 130 S, lid 3,

Gezien het voorstel van de Commissie,

Gezien het advies van het Economisch en Sociaal Comité,

Overeenkomstig de procedure van artikel 189 B van het Verdrag,

Overwegende dat in de verklaring van het op 26 en 27 november 1991 te 's-Gravenhage gehouden ministeriële seminar de noodzaak werd onderkend van maatregelen om een achteruitgang op lange termijn van de kwantiteit en de kwaliteit van de zoetwatervoorraden te voorkomen en werd aangedrongen op de vaststelling van een vóór het jaar 2000 op nationaal en communautair niveau uit te voeren actieprogramma voor duurzaam beheer en duurzame bescherming van de zoetwatervoorraden;

Overwegende dat de Raad in zijn resoluties van 25 februari 1992 () en 20 februari 1995 () heeft verzocht een gedetailleerd actieprogramma voor algehele bescherming en beheer van het grondwater op te stellen als onderdeel van een allesomvattend beleid inzake waterbescherming;

Overwegende dat de Raad de noodzaak heeft beklemtoond van vergunningssystemen en andere instrumenten waarmee het (grond)water op passende wijze op nationaal niveau kan worden beheerd, van maatregelen gericht op preventieve alomvattende grondwaterbescherming, onder andere met het oog op diffuse bronnen, van algemene veiligheidsbepalingen voor inrichtingen die stoffen gebruiken welke voor het water gevaarlijk zijn, alsook van algemene bepalingen ter bevordering van met de bescherming van het grondwater verenigbare landbouwmethodes;

Overwegende dat het Europees Milieuagentschap op 10 november 1995 een bijgewerkt verslag over de toestand van het milieu () heeft voorgelegd, waarin de noodzaak van maatregelen ter bescherming van de grondwatervoorraden wordt bevestigd;

Overwegende dat de Commissie op 21 februari 1996 een mededeling aan de Raad en het Europees Parlement inzake het waterbeleid van de Europese Gemeenschap () heeft goedgekeurd; dat de Commissie haar beleid ten aanzien van het waterbeheer verder zal ontwikkelen in een voorstel voor een kaderrichtlijn inzake de watervoorraden om te zorgen voor een samenhangend en doorzichtig waterbeheer in de Gemeenschap;

Overwegende dat een verdere integratie van duurzaam waterbeheer in andere communautaire beleidstakken, met name het landbouwbeleid en het regionaal beleid, noodzakelijk is; dat in dit actieprogramma een aantal opties worden aangegeven die moeten worden verkend; dat een dergelijke integratie dient te verlopen in overeenstemming met de doelstellingen die zijn opgenomen in het voorstel van de Commissie voor een besluit van het Europees Parlement en de Raad betreffende de herziening van het beleidsplan en actieprogramma van de Europese Gemeenschap inzake het milieu en duurzame ontwikkeling "Op weg naar duurzame ontwikkeling" ();

Overwegende dat in dit actieprogramma het belang wordt onderkend van bescherming van alle grondwatervoorraden; dat bijzondere prioriteit moet worden gegeven aan de grondwaterbescherming op het platteland, waar de grootste hoeveelheden grondwater van hoge kwaliteit voorkomen;

Overwegende dat de Gemeenschap gemeenschappelijke beginselen en een algemeen actiekader dient aan te geven; dat zij de uitwisseling dient te vergemakkelijken van informatie over en ervaring met maatregelen voor grondwaterbeheer en grondwaterbescherming op nationaal, regionaal en plaatselijk vlak;

Overwegende dat zich in de Gemeenschap uiteenlopende omstandigheden en behoeften voordoen waarvoor verschillende specifieke oplossingen noodzakelijk zijn; dat met deze diversiteit in de geplande maatregel rekening moet worden gehouden; dat de besluitvorming zo dicht mogelijk bij de praktijk van het watergebruik of de wateraantasting moet plaatsvinden; dat prioriteit is gegeven aan onder de verantwoordelijkheid van de Lid-Staten vallende maatregelen die worden uitgevoerd via door de Lid-Staten opgestelde specifieke nationale actieprogramma's;

Overwegende dat het welslagen van dit actieprogramma afhangt van een nauwe samenwerking en een samenhangend optreden op communautair, nationaal en plaatselijk vlak, alsook van overleg met, het verstrekken van informatie aan en het actief inschakelen van de sociale partners en individuele burgers;

Overwegende dat ter verzekering van de ontwikkeling van technologieën, procédés en praktijken waarbij minder water wordt verbruikt, de toepassing van economische instrumenten, van vrijwillige overeenkomsten en andere niet-juridische instrumenten, van gedragscodes, alsook van onderzoekactiviteiten dient te worden aangemoedigd;

Overwegende dat vóór het jaar 2000 nationale actieprogramma's moeten worden opgesteld en moeten aanvangen als onderdeel van de tenuitvoerlegging van dit actieprogramma; dat de voortgang bij de uitvoering van de maatregelen van de Gemeenschap en van de Lid-Staten door regelmatige beoordelingen en toetsingen moet worden gevolgd;

Overwegende dat het Europees Milieuagentschap en het Bureau voor de Statistiek van de Europese Gemeenschappen (Eurostat) in nauwe onderlinge samenwerking verslag zullen uitbrengen over de ontwikkelingen in de toestand van het watermilieu;

Overwegende dat moet worden gezorgd voor een betere tenuitvoerlegging en een betere handhaving van de bestaande milieuwetgeving inzake de bescherming van het zoet water en met name van het grondwater;

Overwegende dat een betere grondslag voor het beleid inzake waterbeheer tot stand moet worden gebracht in de vorm van betrouwbare en vergelijkbare gegevens, statistieken en indicatoren, alsook van methodes voor de beoordeling van de voordelen en lasten die kunnen voortvloeien uit optreden, onderscheidenlijk niet-optreden;

Overwegende dat dit besluit de rechtsgrondslag onverlet laat van de maatregelen die voldoen aan de doelstellingen van de acties waarin dit besluit voorziet, en die worden vastgesteld ter uitvoering van dit programma of in het kader van andere takken van Gemeenschapsbeleid,

BESLUITEN:

Enig artikel

Het Europees Parlement en de Raad stemmen in met de doelstellingen van een actieprogramma voor geïntegreerde grondwaterbescherming en geïntegreerd grondwaterbeheer.

Het doel van het actieprogramma is de bescherming en het gebruik van het grondwater te waarborgen via een geïntegreerde planning en een duurzaam beheer die zijn gericht op de voorkoming van verdere verontreiniging, op de handhaving van de kwaliteit van niet verontreinigd grondwater en, zo nodig, op de zuivering van verontreinigd grondwater, alsmede op de preventie van overonttrekking van grondwater.

De gedetailleerde inhoud van het actieprogramma is opgenomen in de bijlage.

Dit besluit is van toepassing onverminderd de rechtsgrondslag van maatregelen die voldoen aan de doelstellingen van de acties waarin dit besluit voorziet en die worden vastgesteld ter uitvoering van dit programma of in het kader van andere takken van Gemeenschapsbeleid.

() PB nr. C 59 van 6. 3. 1992, blz. 2.

() PB nr. C 49 van 28. 2. 1995, blz. 1.

() "Environment in the European Union - 1995", Europees Milieuagentschap, Kopenhagen, 1995.

() COM(96) 59 def.

() COM(95) 647 def.

() PB nr. C 59 van 28. 2. 1996, blz. 24.

() Conclusies van de Raad inzake verzuring. 1895e zitting van de Raad (Milieu), 18 december 1995.

() COM(96) 12 def.

BIJLAGE

EEN COMMUNAUTAIR ACTIEPROGRAMMA VOOR HET GRONDWATER

Een kader voor de Gemeenschap en de Lid-Staten

Dit actieprogramma moet worden gezien als het kader waarbinnen de Lid-Staten en de Gemeenschap in nauwe samenwerking de basis dienen te leggen voor een duurzame bescherming en een duurzaam beheer van het grondwater. Het programma wil een referentiekader bieden voor gerichte actie en tegelijk een forum zijn voor de uitwisseling van informatie met het oog op de gecooerdineerde actie van de Lid-Staten en de Gemeenschap waartoe de Raad in zijn resoluties van 1992 en 1995 heeft opgeroepen.

In het actieprogramma wordt het belang van de bescherming van alle freatische wateren erkend: door verdere verontreiniging en uitputting van de grondwatervoorraden te voorkomen, moet een betrouwbare bevoorrading van alle regio's van de Gemeenschap met zoet water van goede kwaliteit worden gegarandeerd. In het actieprogramma wordt voorts met name het belang erkend van de bescherming van de grondwateren op het platteland, waar de grootste grondwatervoorraden van goede kwaliteit ontstaan en worden aangetroffen. De vrijwaring van deze bijzonder belangrijke grondwatermassa's om de toekomstige bevoorrading met zoet water van goede kwaliteit veilig te stellen, vormt de grootste uitdaging voor het communautaire waterbeleid. Om dit doel te bereiken wordt in dit programma zowel aandacht besteed aan de (vooral stedelijke en industriële) puntbronnen van verontreiniging als aan diffuse bronnen, die vooral samenhangen met landbouwpraktijken maar, bij voorbeeld via atmosferische depositie, in mindere mate ook met stedelijke en industriële activiteiten.

Overeenkomstig het subsidiariteitsbeginsel moet prioriteit worden gegeven aan acties op het niveau van de Lid-Staten. Zulks veronderstelt dat de Lid-Staten aan de nationale situatie aangepaste actieprogramma's voor duurzame bescherming en duurzaam beheer van het grondwater opstellen en ten uitvoer leggen. De taak van de Gemeenschap bestaat erin, gemeenschappelijke beginselen en een algemeen actiekader vast te stellen.

De nationale actieprogramma's waarvan in dit besluit de grote lijnen worden geschetst, moeten worden gezien als instrumenten die de schakel vormen tussen de communautaire voorschriften en aanbevelingen enerzijds en de op Lid-Staatniveau vastgestelde instrumenten en maatregelen anderzijds. Zij moeten dus de samenhang en de doorzichtigheid van beide benaderingen garanderen.

DEEL I

DE VIER HOOFDTHEMA'S VAN HET ACTIEPROGRAMMA

De vier belangrijkste actiethema's

- Ontwikkeling van communautaire beginselen van geïntegreerde planning en geïntegreerd beheer inzake waterbescherming en -gebruik, die op nationaal en subnationaal niveau moeten worden toegepast. Daarbij is het de bedoeling dat op langere termijn ook bij het grondwaterbeheer een op de stroomgebieden gebaseerde aanpak wordt gevolgd om de grondwaterhoeveelheid en -kwaliteit veilig te stellen.

- Vaststelling van regels voor de kwantitatieve instandhouding van de zoetwatervoorraden, met inbegrip van een op verstandig beheer gebaseerd wetgevingskader voor de winning van zoet water.

- Ontwikkeling van instrumenten ter beperking van de verontreiniging van het grondwater door diffuse bronnen, met inbegrip van codes voor goede praktijken, en onderzoek van maatregelen op langere termijn die op de verdere integratie van duurzame waterbescherming en dito waterbeheer en het landbouwbeleid zijn gericht.

- Ontwikkeling van instrumenten ter beperking van de emissies en lozingen uit puntbronnen, met inbegrip van een op verstandig beheer gebaseerd wetgevingskader en stimulansen voor de ontwikkeling van milieuvriendelijke produktieprocessen en -procédés.

Ter ondersteuning van deze vier actiethema's zijn communautaire onderzoek- en ontwikkelingsprogramma's alsmede, in voorkomend geval, passende nationale initiatieven nodig, bij voorbeeld met betrekking tot kwetsbaarheidsbepalingen, verontreiniging door uitgeloogde stoffen, verzuring, verdere ontwikkeling van de methodologie ter bepaling van kritische belastingsniveaus, beheerstrategieën, enz. Het besef dient door te dringen dat controle van de waterkwaliteit en -hoeveelheid en totstandbrenging van een gedetailleerde en betrouwbare basiskennis van de toestand van het aquatisch milieu, onmisbare elementen zijn van ieder geslaagd nationaal actieprogramma.

ACTIETHEMA 1 - BEGINSELEN INZAKE PLANNING EN BEHEER

Doelstellingen van geïntegreerde planning en geïntegreerd beheer

Geïntegreerde planning en geïntegreerd beheer zijn erop gericht te garanderen dat de bescherming en het gebruik van grondwater een onderdeel vormt van het geïntegreerde beheer van alle zoetwatervoorraden. Het grondwater moet worden gezien als een integrerend deel van de waterkringloop dat zowel kwantitatief als kwalitatief in een dynamische wisselwerking verkeert met de oppervlaktewateren. Voorts is het de bedoeling dat het grondwater op langere termijn met de oppervlaktewateren zal worden beheerd in het kader van een op de individuele stroomgebieden toegesneden aanpak.

- Een duurzaam beheer dat op de kwantitatieve aspecten is gericht, moet ervoor zorgen dat ook op langere termijn onverontreinigd grondwater beschikbaar blijft, garanderen dat het grondwater niet bovenmatig wordt geëxploiteerd (wat immers tot onherstelbare kwantitatieve en kwalitatieve schade aan de watervoerende lagen zou leiden) en voorkomen dat de ecosystemen die van de beschikbaarheid van grondwater afhankelijk zijn, aangetast en verschraald raken. Aangezien zowel de mogelijkheden tot aanvulling als de noodzaak van wateronttrekking in de loop van het jaar aanzienlijk kunnen variëren, kunnen de bedoelde beperkingen eventueel worden gebaseerd op gemiddelde cijfers, waarbij een tijdelijke depletie kan worden toegestaan op voorwaarde dat dit het bereiken van de doelstelling niet in het gedrang brengt. Een passend beheer van de grondwaterhoeveelheden dient in voorkomend geval ook te voorzien in de bijvulling van bestaande lagen tot een duurzaam peil.

- Een duurzaam beheer dat op de kwalitatieve aspecten is gericht, houdt in dat alle grondwateren worden beschermd, in stand gehouden en waar nodig duurzaam gesaneerd. De maatregelen om dit doel te bereiken dienen te stoelen op het beginsel van preventief handelen, het beginsel dat milieuaantastingen aan de bron dienen te worden bestreden en het beginsel dat de vervuiler betaalt. De bescherming van de grondwaterkwaliteit moet gericht zijn op het elimineren of zoveel mogelijk beperken van directe en indirecte verontreiniging en het behoud van het beschermend vermogen van de bodemlagen boven de grondwaterspiegel. Duurzaam beheer van de grondwaterkwaliteit dient ook waar nodig het herstel van de kwaliteit van verontreinigd grondwater te omvatten, voor zover haalbare oplossingen en een realistisch tijdschema kunnen worden voorgesteld. Met het herstel van de kwaliteit moet voor zover mogelijk worden gemikt op het halen van de normen voor drinkwater of andere kwaliteitsnormen die voor het beoogde gebruik van het teruggewonnen water relevant zijn.

- Er moeten maatregelen worden getroffen om de zoetwatervoorraden en in het bijzonder het grondwater te beschermen en te beheren volgens een plan waarin in principe rekening is gehouden met alle beschikbare voorraden en de onderlinge wisselwerkingen daartussen. Zo moet in deze algemene planning rekening worden gehouden met het huishoudelijk en het industrieel gebruik en met het gebruik ten behoeve van de landbouw, de energiewinning en de recreatie. Bij de planning en in de beheerplannen moet ervoor worden gezorgd dat voldoende zoet water beschikbaar blijft voor de instandhouding van waterlopen, meren en plassen en wetlands, voor het behoud van de vegetatie en voor de andere ecologische functies die het water van nature vervult.

- Er moet op passende wijze rekening worden gehouden met de uiteenlopende gebruikersbelangen, de diverse activiteiten die de hoeveelheid en de kwaliteit van het grondwater en het oppervlaktewater (kunnen) beïnvloeden en de ecologische functies waarvoor grondwater een bestaansvoorwaarde vormt.

- Grondige behandeling met het oog op de verwijdering van verontreinigende stoffen zoals nitraten en gewasbeschermingsmiddelen, kan niet als een algemene strategie voor het duurzame beheer van grondwater worden beschouwd. Een grondige zuivering van verontreinigd grondwater om aan de drinkwaternormen of andere eisen te voldoen, moet worden beperkt tot de gevallen waarin zulks in het licht van een dringende behoefte of een specifieke situatie noodzakelijk is; in normale gevallen dient de behandeling te worden beperkt tot filtreren, beluchten, ontsmetten, enz.

Maatregelen op Lid-Staatniveau

- De Lid-Staten dienen te beoordelen hoe goed de watersector functioneert en hoe goed de bestaande administratieve structuren en wetgeving voldoen, en zo nodig de passende aanpassingen tot stand te brengen, met name met het oog op rationalisering en ter vermijding van overlappingen en doublures van regels en procedures. Waar nodig moeten nieuwe structuren, wetten en regels in het leven worden geroepen.

- De omvang en de kwaliteit van de zoetwatervoorraden moet op de passende wijze worden bewaakt en geëvalueerd. Zo moet informatie beschikbaar komen die de Lid-Staten in staat stelt veranderingen in de hoeveelheid grondwater vast te stellen en met name de symptomen en oorzaken van overexploitatie en kwaliteitsveranderingen vroegtijdig te detecteren. De vaststelling van nationale monitoringprogramma's, die naar gelang van de behoefte kunnen worden uitgebreid, moet het mogelijk maken onaanvaardbare veranderingen in de zoetwaterhoeveelheid en -kwaliteit zeer snel vast te stellen en daarop op de gepaste wijze te reageren.

- De totstandbrenging van de aanzienlijke toezichtcapaciteit voor zoet water waarin Richtlijn 91/676/EEG van de Raad van 12 december 1991 inzake de bescherming van water tegen verontreiniging door nitraten uit agrarische bronnen () en Richtlijn 91/271/EEG van de Raad van 21 mei 1991 inzake de behandeling van stedelijk afvalwater () voorzien, moet worden voortgezet. Met de toekomstige kaderrichtlijn inzake de watervoorraden wordt beoogd de in de bestaande communautaire wetgeving gestelde eisen inzake toezicht te rationaliseren en tegelijk te voorzien in het nodige toezicht om een inventaris van de puntbronnen en diffuse bronnen die het zoete water verontreinigen, op te stellen.

- De Lid-Staten moeten grondwatergebieden aanwijzen die van belang zijn voor de huidige en toekomstige drinkwatervoorziening en voor het vervullen van specifieke ecologische functies. Voorts moeten de Lid-Staten gebieden aanwijzen waar het grondwater, bij voorbeeld als gevolg van geologische en klimaatfactoren, de bodemgesteldheid of menselijke beïnvloeding bijzonder kwetsbaar is voor verontreiniging. Nu reeds bestaat in de Lid-Staten de gevestigde praktijk om rondom boorgaten voor de winning van drinkwater speciale beschermingszones af te bakenen waarbinnen, afhankelijk van de afstand tot het boorgat, verboden of beperkingen gelden ten aanzien van alle of bepaalde industriële en landbouwactiviteiten. De selectie en aanwijzing van gebieden met het oog op de bescherming van het grondwater en de oppervlaktewateren is eveneens vereist krachtens bestaande communautaire wetgeving zoals Richtlijn 91/676/EEG en Richtlijn 91/271/EEG. Ook de aanwijzing van speciale beschermingszones krachtens andere communautaire wetgeving zoals Richtlijn 79/409/EEG van de Raad van 2 april 1979 inzake het behoud van de vogelstand () en Richtlijn 92/43/EEG van de Raad van 21 mei 1992 inzake de instandhouding van de natuurlijke habitats en de wilde flora en fauna () betreft vaak aquatische ecosystemen die afhankelijk zijn van de grondwaterkwaliteit en -hoeveelheid.

Cooerdinatie met de aanwijzing van beschermde gebieden met het oog op die andere doeleinden kan voordelen bieden bij de aanwijzing van gebieden voor de bescherming van het grondwater. Ook kan de manier waarop de ruimtelijke ordening wordt opgezet en uitgewerkt, zó worden ontwikkeld en aangepast dat een samenhangend beleid tot stand komt inzake de aanwijzing van gebieden en de keuze van maatregelen zoals het beperken of verbieden van verontreinigende activiteiten - maatregelen die nodig zijn om het vereiste beschermingsniveau te garanderen, rekening houdend met de specifieke kenmerken van de betrokken kwetsbare gebieden. Afhankelijk van de precieze aard van de kwetsbaarheid van een dergelijk gebied kunnen deze maatregelen een verbod op, c.q. de beperking van de lozing van stedelijke en industriële afvalstoffen en het gebruik van dierlijke mest en kunstmest, bepaalde gewasbeschermingsmiddelen en biociden inhouden.

- De Lid-Staten moeten de beschermingsmaatregelen die zij toepassen in gebieden waar drinkwater wordt gewonnen, beoordelen en zo nodig aanpassen en intensiveren.

- De Lid-Staten dienen nauw samen te werken ten aanzien van gemeenschappelijke hulpbronnen (grensoverschrijdende wateren) en eventuele grensoverschrijdende effecten. Strategische ruimtelijke ordening, met inbegrip van gedetailleerde hydrologische planning en bestemmingsplannen, is een essentieel element ter ondersteuning van de bescherming en het beheer van de zoete wateren.

- Met het oog op het beheer van grensoverschrijdende watervoerende lagen moet de internationale samenwerking verder worden ontwikkeld in alle gevallen waarin nationale plannen aanzienlijke effecten kunnen veroorzaken in naburige landen; in bepaalde gevallen zullen bestaande internationale verdragen zoals het Verdrag inzake de bescherming en het gebruik van grensoverschrijdende waterlopen en internationale meren daartoe een geschikt kader vormen. Op langere termijn moet in zulke internationale samenwerking worden voorzien via het in de toekomstige kaderrichtlijn inzake de watervoorraden ingeschreven beginsel, dat het waterbeheer op basis van de stroomgebieden moet worden georganiseerd.

Maatregelen op Gemeenschapsniveau

- Dat een verdere integratie in belangrijke gebieden van het communautaire beleid, met name het landbouwbeleid en het regionale beleid, noodzakelijk is, wordt duidelijk aangetoond door de manifeste tekenen van een afname van de grondwaterkwaliteit en -hoeveelheden die bij de monitoring met het oog op de geïntegreerde bescherming en het geïntegreerd beheer van het grondwater zijn waargenomen. Aan de integratie in het communautaire beleid op lange termijn moet worden gewerkt op het niveau van de Gemeenschap; met name moet worden onderzocht welke mogelijkheden worden geboden door het ontwikkelingsplan voor de communautaire ruimte dat tegen midden 1997 wordt opgesteld.

- De Commissie dient zich ertoe te verbinden in alle projecten en maatregelen die consequenties hebben voor de zoetwatervoorraden en die op initiatief van de Gemeenschap tot stand komen en/of door haar worden gefinancierd, een dergelijke geïntegreerde planning en geïntegreerd beheer te bevorderen.

- De Commissie moet aanbevelingen opstellen betreffende maatregelen ter ontwikkeling van instrumenten voor planning en beheer, met inbegrip van de algemene beginselen die de vergelijkbaarheid van karterings- en monitoringmethoden moeten garanderen, criteria voor de aanwijzing van ecologisch kwetsbare gebieden die extra bescherming behoeven, model-zoneringen en codes van goede praktijken. De uitwisseling van gegevens en ervaringen en het opzetten van educatie-, opleidings- en onderzoekprogramma's moeten worden aangemoedigd.

ACTIETHEMA 2 - DE ONTTREKKING VAN ZOET WATER

Een rationeel wetgevingskader voor de onttrekking van zoet water

De hoeveelheden water die in grote stedelijke, industriële en landbouwgebieden en in toeristische centra aan zoete wateren worden onttrokken, overtreffen vaak het natuurlijke regeneratievermogen daarvan. Seizoengebonden of permanente problemen om voldoende water ter beschikking te stellen, zijn in de zuidelijke Lid-Staten bijzonder acuut.

Overexploitatie kan leiden tot een verlaging van de grondwaterspiegel en vandaar tot bevoorradingsproblemen voor de gebruiker, voorbijgaande of permanente depletie of althans een aanzienlijke vermindering van de watervoorraden in het betrokken stroombekken en een bedreiging voor de van grondwater afhankelijke ecosystemen. In kust- en eilandgebieden kan een verlaging van de grondwaterspiegel resulteren in het binnendringen van zeewater en de verzilting van het grondwater. Een verlaging van de grondwaterstand kan eveneens tot gevolg hebben dat gevaarlijke stoffen die zich in tot dusver met grondwater verzadigde lagen bevonden, door oxidatie worden gemobiliseerd. In bepaalde geologische situaties tenslotte kan een verlaging van de grondwaterspiegel leiden tot het inklinken van grondlagen en zodoende tot schade aan gebouwen en installaties en tot andere aardverzakkingseffecten.

De maatregelen om zoetwatertekorten te compenseren, omvatten de overbrenging van water van één regio naar een andere, en kunstmatige aanvulling. Het vervoer van grote volumes zoet water om ze in andere gebieden als drinkwater of voor irrigatie te gebruiken, kan problemen veroorzaken in de ecosystemen van het winningsgebied of in waterlopen stroomafwaarts van het gebied waar op die manier de normale watertoevoer wordt gereduceerd. In bepaalde gebieden van bepaalde Lid-Staten is de kunstmatige aanvulling van het grondwater een courante praktijk bij het beheer van de drinkwatervoorraden. Op voorwaarde dat voor die kunstmatige aanvulling water wordt gebruikt van de gepaste kwaliteit en dat wordt voorzien in passend toezicht en de noodzakelijke controles, kan dit een economisch haalbare manier zijn om de grondwatervoorraden zowel kwantitatief als kwalitatief op peil te houden, hetzij permanent, hetzij op korte termijn in gebieden waar grote seizoenschommelingen in de waterbehoefte en de natuurlijke aanvullingsmogelijkheden optreden. Van wezenlijk belang is dat daarbij wordt gecontroleerd dat het grondwater zelf of de ecosystemen die daarvan afhankelijk zijn, geen onherstelbare schade wordt toegebracht.

Doelstellingen

Doel is, een beheer te voeren dat garandeert dat in elk van de betrokken stroombekkens voldoende grondwater en oppervlaktewater beschikbaar is in situaties waarin blijkens de beschikbare gegevens tussen die beide groepen wateren interacties of uitwisselingen bestaan. Een minimumgrondwaterspiegel en een minimumuitstroom van het grondwater naar de rivieren en plassen moeten in die oppervlaktewateren en de daar aanwezige ecosystemen een voldoende waterpeil garanderen. Intensieve wateronttrekking die tot langdurige overexploitatie van het grondwater leidt, moet worden vermeden.

Voorts wordt ernaar gestreefd een beleid aan te moedigen dat gericht is op het zuinige gebruik van zoet water (om de noodzakelijke winning van zoet water zoveel mogelijk te beperken) en dat garandeert dat prioriteit wordt verleend aan de bevordering van het sparen en hergebruiken van water alsmede "goed rentmeesterschap" ten aanzien van de zoetwatervoorraden.

Maatregelen op Lid-Staatniveau

- De Lid-Staten moeten hun grondwatervoorraden op nationaal, regionaal en lokaal niveau karteren en inventariseren teneinde de basisgegevens te verzamelen waarop het geïntegreerde beheer dient te stoelen. Sommige Lid-Staten zijn bij de kartering, met inbegrip van de computerisering, reeds ver gevorderd terwijl andere deze werkzaamheden pas onlangs hebben aangevat. De opgestelde kaarten kunnen enerzijds beschrijvende referentiedocumenten (zoals hydrogeologische kaarten) zijn, en anderzijds afgeleide kaarten waarop specifieke aspecten zoals de produktiviteit en de kwetsbaarheid van de watermassa's, de interacties met het oppervlaktewater, de uitstroom naar waterlopen en stilstaande wateren, enz., zijn aangegeven.

- Voor alle toepassingen van water (onder meer huishoudelijk, industrieel, in de landbouw en voor recreatie) moet een vergunningsysteem voor de winning van zoet water tot stand worden gebracht, in voorkomend geval gekoppeld aan een algemene regelgeving. Het vergunningsysteem voor het onttrekken van zoet water dient te gelden voor alle waterwinningen die qua volume een bepaalde drempelwaarde overschrijden, waarbij rekening moet worden gehouden met de beschikbare voorraden, eventuele belangenconflicten tussen gebruikers, de behoeften van de ecosystemen, enz. De vergunningen moeten regelmatig opnieuw worden bezien en zo nodig aangepast. In gebieden met een grote jaarlijkse neerslaghoeveelheid en een goede beschikbaarheid van zoet water kan het wenselijk zijn soepeler regels toe te passen, op voorwaarde dat de nodige maatregelen worden getroffen om te vermijden dat onherstelbare schade wordt toegebracht aan ecosystemen die van een toevoer van zoet water afhankelijk zijn.

- Waar zulks nodig is, dient het vergunningsysteem ook betrekking te hebben op de overbrenging van grote watervolumes van één regio naar een andere, aangezien het grote aantal potentieel betrokken gebruikers - en alle belangenconflicten van dien - aanleiding kunnen geven tot specifieke problemen. Voorts moet een passende evaluatie van de milieu-effecten in het waterwinningsgebied worden uitgevoerd om te vermijden dat de aanvulling van het grondwater in het gebied van herkomst in het gedrang wordt gebracht.

- Er moet zorgvuldig op worden toegezien dat bij de planning van het watergebruik met betrekking tot grensoverschrijdende stroombekkens en watervoerende lagen, werkelijk met alle aspecten rekening wordt gehouden: dit vereist, met andere woorden, dat bij het beheer van een "stroombekkenperspectief" wordt uitgegaan. Wanneer een beslissing moet worden getroffen over vergunningen om water te onttrekken, dient zorgvuldig rekening te worden gehouden met de belangen van de zich stroomafwaarts bevindende gebruikers en ecosystemen.

- Teneinde de onttrekking van zoet water, met name in gebieden met watertekorten, te beperken moeten de mogelijkheden worden onderzocht om het verstandig gebruik van en het zuinig omspringen met de watervoorraden aan te moedigen. Men denke onder meer aan aanbevelingen inzake nieuwe irrigatietechnieken, de vernieuwing van distributiesystemen om de verliezen te beperken, het onderscheiden van diverse waterkwaliteitsklassen gekoppeld aan diverse vormen van gebruik, het aanbrengen van meters en het gebruik van economische instrumenten zoals een passende prijsstelling en fiscale stimulansen voor efficiënt gebruik. De ontwikkeling van nieuwe procédés op basis van de beginselen van schone technologie en de beste beschikbare technieken, moet worden aangemoedigd; zulks geldt eveneens voor de mogelijkheden om water opnieuw te gebruiken, zoals bij voorbeeld in Richtlijn 91/271/EEG wordt gevraagd.

- De kunstmatige aanvulling van waterlagen moet aan een vergunningssysteem worden onderworpen zodat het passende toezicht kan worden uitgeoefend. In het licht van de beste beschikbare technieken (BBT) en de beste milieupraktijken (BMP) moeten normen worden ontwikkeld voor de evaluatie van de milieu-effecten van aanvulling alsmede voor de monitoring en de kwaliteitscontrole.

Maatregelen op Gemeenschapsniveau

- In het licht van de steeds groter wordende druk op de bestaande watervoorraden moet een juridisch kader worden ontwikkeld dat minimumeisen voor de winning van zoet water omvat. Dit juridisch kader moet garanderen dat het zoete water op het meest geschikte moment aan de daarvoor meest geschikte bron wordt onttrokken. In dit juridische kader moet rekening worden gehouden met de beschikbaarheid van grondwater en oppervlaktewater, de seizoenschommelingen en de karakteristieken van de natuurlijke aanvullingsprocessen alsmede alle natuurlijke interacties en wisselwerkingen tussen grondwater en oppervlaktewater. De toekomstige kaderrichtlijn inzake de watervoorraden zal moeten voorzien in de regulering van de onttrekking van zoet water aan grondwater en oppervlaktewater, rekening houdend met de beschikbaarheid en de kwaliteitseisen in de diverse stroombekkens. Ook de communautaire wetgeving inzake de behandeling van stedelijk afvalwater en de bestrijding van verontreiniging door diffuse bronnen en puntbronnen, dient bij te dragen tot het garanderen van een hoge waterkwaliteit.

ACTIETHEMA 3 - DIFFUSE BRONNEN VAN VERONTREINIGING

De milieuproblemen veroorzaakt door diffuse bronnen van verontreiniging

Diffuse bronnen worden gekenmerkt door het feit dat zij per oppervlakte-eenheid een relatief gering effect veroorzaken, dat zich evenwel over zeer grote afstanden doet gevoelen. De aard zelf van de diffuse verontreinigingsbronnen maakt het daarom vaak moeilijk de individuele verontreiniger te identificeren, met name in het geval van de verontreiniging van grondwater, waarbij tussen de toepassing of introductie van de verontreinigende stoffen en de mogelijke detectie daarvan in het grondwater zelfs meerdere decennia kunnen verlopen. Deze kenmerken van diffuse verontreinigingsbronnen vereisen daarom een algemenere benadering, wil men de dreigingen die op de zoete wateren rusten, wegnemen of althans verlichten: de corrigerende maatregelen dienen gericht te zijn op de praktijken die aan de toepassing van de verontreinigende stoffen ten grondslag liggen.

De verontreiniging van het grondwater en het oppervlaktewater door diffuse bronnen is het gevolg van industriële en landbouwactiviteiten, het verkeer en de verstedelijking; de effecten zijn soms lokaal maar doen zich ook, via atmosferische depositie, op grote afstanden gevoelen. De recentelijk meer systematisch uitgevoerde controle van het grondwater in de hele Gemeenschap heeft aan het licht gebracht dat nitraten en bepaalde gewasbeschermingsmiddelen in de Lid-Staten op grote schaal zijn verbreid. Zulks vormt een ernstige bedreiging voor de kwaliteit van het grondwater als grondstof voor de produktie van drinkwater, alsmede voor de ecologische kwaliteit van het zoete water in het algemeen. De toepassing van gewasbeschermingsmiddelen en biociden in de buurt van spoorweginstallaties en wegen, op kampeerterreinen, enz. vormt een andere diffuse bron die door zijn grote omvang aanleiding geeft tot bezorgdheid.

De concentratie van de veehouderij in bepaalde gebieden heeft problemen veroorzaakt door het uitspoelen van nitraten die in het zoete water terechtkomen. Ook de intensieve toepassing van dierlijke mest en kunstmest in de landbouw heeft geleid tot de eutrofiëring van zoete wateren en vormt een bedreiging voor de grondwaterkwaliteit. Door de intensieve toepassing van bepaalde gewasbeschermingsmiddelen in de landbouw en de bosbouw zijn het grondwater en het oppervlaktewater dermate verontreinigd geraakt dat dit in de diverse Lid-Staten aanleiding heeft gegeven tot bezorgdheid. De steeds vaker toegepaste praktijk dat zuiveringsslib op landbouw- en andere grond wordt verspreid als een manier om de stijgende hoeveelheden van van zuiveringsinstallaties afkomstig slib weg te werken, zal eveneens de door diffuse bronnen veroorzaakte druk op het milieu doen toenemen.

De uitstoot in de atmosfeer van stikstofoxiden, zwaveldioxide en andere gassen door de industrie, het verkeer, verwarmingssystemen, verbrandingsinstallaties en andere grote installaties leidt ertoe dat deze verbindingen over grote afstanden worden vervoerd en via atmosferische depositie elders het risico op grondwaterverontreiniging vergroten door hetzij direct, hetzij indirect (via de bodem) eutrofiëring en verzuring van zoete wateren te veroorzaken of te helpen veroorzaken. Ook de atmosferische depositie van ammoniak afkomstig van de mestproduktie in de intensieve veehouderij, draagt bij tot de eutrofiëring van de zoete wateren. Ook zijn er bewijzen voor de depositie van gewasbeschermingsmiddelen en biociden uit de atmosfeer door regenwater.

Doelstellingen

De belangrijkste doelstelling is de vermindering en zo mogelijk het wegnemen van de dreiging die de diffuse verontreinigingsbronnen voor het grondwater betekenen, zodat de huidige kwaliteit van het grondwater kan worden gehandhaafd of verbeterd en stimulansen worden geboden voor een ontwikkeling naar een milieuvriendelijker gebruik van het land. Binnen de algemene doelstelling van de bescherming van het grondwater heeft het wegnemen van de ecologische bedreiging door diffuse bronnen de allerhoogste prioriteit omdat de grootste hoeveelheden grondwater ontstaan en worden aangetroffen op het platteland, dit wil zeggen in landbouw-, bosbouw- en wilde natuurgebieden, waar de diffuse verontreinigingsbronnen de belangrijkste oorzaken van milieuschade zijn.

Een andere doelstelling is het opstellen van een communautair kader voor de ontwikkeling van codes van goede praktijken inzake duurzaam gebruik van stoffen die een gevaar vormen voor de zoetwaterkwaliteit (of die bij verkeerd gebruik een dergelijk gevaar kunnen vormen). Daartoe zal werk worden gemaakt van de verdere ontwikkeling van een geïntegreerde strategie inzake duurzaam gebruik van gewasbeschermingsmiddelen, met inbegrip van meer gedetailleerde bepalingen betreffende de distributie en de verkoop van gewasbeschermingsmiddelen, beperkingen op het gebruik daarvan en vervanging van de gevaarlijkste gewasbeschermingsmiddelen door andere produkten, overeenkomstig de in het vijfde milieuactieprogramma vastgestelde doelstellingen. Bij een en ander moet rekening worden gehouden met het feit dat in de verschillende regio's van de Gemeenschap andere praktijken gangbaar zijn en andere omstandigheden heersen. Deze doelstelling betreft met name het gebruik van biociden, gewasbeschermingsmiddelen en meststoffen.

ACTIETHEMA 3.1 - ONTWIKKELING VAN EEN BELEID GERICHT OP IN ECOLOGISCH OPZICHT DUURZAME LANDBOUW Strategisch gesproken heeft de vermindering van de ecologische druk die uitgaat van activiteiten op het platteland, de allerhoogste prioriteit. De gevaren voor het grondwater op het platteland hangen vooral samen met de landbouwactiviteit en met name het doordringen in de bodem van nitraten afkomstig van stal- en kunstmest, gewasbeschermingsmiddelen en biociden. Deze gevaren voor de kwaliteit van het grondwater en het oppervlaktewater zullen alleen op lange termijn door een overschakeling op duurzame landbouwpraktijken kunnen worden weggenomen. De landbouwpraktijken vormen daarom een strategisch element bij de bescherming van de oppervlaktewater- en grondwaterkwaliteit.

Aangezien het landbouwbeleid tot de uitsluitende bevoegdheid van de Gemeenschap behoort, dient met de acties te worden gemikt op veranderingen op Gemeenschapsvlak waardoor het passende kader tot stand wordt gebracht waarbinnen de Lid-Staten zelf tot het nemen van maatregelen kunnen overgaan.

De herziening van het gemeenschappelijk landbouwbeleid (GLB) in 1992 ging gepaard met de invoering van nieuwe instrumenten voor het beheer van de markt voor landbouwprodukten en de plattelandsontwikkeling:

- Verordening (EEG) nr. 1765/92 van de Raad (), waarbij compensatiebetalingen worden gekoppeld aan de verplichting om landbouwgronden braak te leggen;

- Verordening (EEG) nr. 2078/92 van de Raad (), waardoor de vrijwillige toepassing wordt aangemoedigd van produktiemethoden die beter verenigbaar zijn met de eisen inzake milieubescherming;

- Verordening (EEG) nr. 2080/92 van de Raad () ter bevordering van de herbebossing van landbouwgrond;

- de in 1993 vastgestelde wijziging () van Verordening (EEG) nr. 2052/88 van de Raad betreffende de Structuurfondsen, waarbij de eis tot evaluatie van de milieusituatie in de betrokken regio werd ingevoerd;

- diverse niet-financiële instrumenten die eveneens deel uitmaken van het GLB en die ertoe kunnen bijdragen de kwaliteit van de waterecosystemen te verbeteren. Met name worden in Verordening (EEG) nr. 2092/91 van de Raad () biologische produktiemethoden voor landbouwgewassen omschreven;

- Verordeningen (EEG) nr. 125/93 () en (EG) nr. 3611/93 () van de Raad, waarbij bepalingen ter bescherming van het milieu worden geïntroduceerd in de premieregelingen voor rundveeproducenten.

Voor een definitieve beoordeling van deze veelbelovende eerste schreden op het pad naar een milieuvriendelijker landbouw is het nog te vroeg. Toch blijkt nu reeds uit de eerste voorlopige resultaten dat deze maatregelen positieve effecten sorteren en dat verdere stappen in de richting van duurzaamheid er ongetwijfeld toe kunnen bijdragen de negatieve invloeden op de zoetwaterkwaliteit te verzachten. Integratie van milieu-eisen in de landbouwpraktijken teneinde het landbouwbeleid in het kader van toekomstige ontwikkelingen van het GLB in de richting van grotere duurzaamheid te sturen, zal niet alleen de bescherming van de zoete wateren maar ook een hele reeks andere milieudoelstellingen ten goede komen en zelfs bijdragen tot het bereiken van doelstellingen van algemeen sociaal-economische aard.

Maatregelen op Lid-Staat- en Gemeenschapsniveau

De integratie van bijkomende milieuaspecten in het kader van toekomstige ontwikkelingen van het gemeenschappelijk landbouwbeleid dient te geschieden door maatregelen die specifiek worden ontwikkeld ter bescherming van het milieu, inclusief het zoete water. Momenteel hebben zulke maatregelen slechts betrekking op een deel van de voor landbouw uitgetrokken middelen. Onderzocht moet worden of de "milieumaatregelen in de landbouw" in het kader van het gemeenschappelijk landbouwbeleid niet aanzienlijk kunnen worden uitgebreid.

- Alle mogelijkheden en strategieën om de schadelijke effecten van verontreiniging door diffuse bronnen, bij voorbeeld van nitraten en gewasbeschermingsmiddelen, te verminderen, moeten worden onderzocht. Naast andere maatregelen moeten ook economische instrumenten worden toegepast. Deze instrumenten kunnen worden gebaseerd op extra stimulansen voor milieuvriendelijke duurzame landbouw. Er kan worden overwogen het beginsel van de integratie van de milieukosten toe te passen met behulp van belastingen en heffingen die rechtstreeks betrekking hebben op het gebruik van chemische meststoffen en gewasbeschermingsmiddelen en het uitrijden van buitensporige hoeveelheden stalmest afkomstig van de intensieve veeteelt, enz. Voorts moet de haalbaarheid van dit soort instrumenten worden onderzocht, en met name de vraag of - ter vermijding van distorsie van de mededinging - economische instrumenten niet bij voorkeur op het niveau van de Gemeenschap moeten worden toegepast.

- Een aantal verordeningen van de Raad biedt mogelijkheden om de milieuvriendelijke landbouw extra te stimuleren.

Zulks is het geval voor Verordening (EEG) nr. 1765/92, ook al is de daarbij ingevoerde verplichting om landbouwland braak te leggen vooral bedoeld om de overproduktie een halt toe te roepen en blijven de voorschriften op het stuk van milieubescherming beperkt. Bovendien worden de landbouwgronden die in dit kader worden "braak gelegd", niet noodzakelijk uit produktie genomen maar kunnen zij worden gebruikt voor het telen van andere dan voedergewassen. Aan de mogelijke milieu-effecten van het verbouwen van andere dan voedergewassen moet de nodige aandacht worden besteed. Onderzocht moet worden of de milieuvoorwaarden voor landbouwpraktijken die verenigbaar zijn met de bescherming van het water en het milieu nauwkeuriger moeten worden omschreven en of het nuttig kan zijn een communautair kader vast te stellen dat een ecologisch verantwoord beheer van de braak gelegde gronden garandeert. Door tegelijk de bescherming van het milieu en de beperking van de landbouwproduktie na te streven, moet het mogelijk zijn een situatie tot stand te brengen die zowel voor de landbouwers als voor het milieu gunstig is. Met het oog op de bescherming van het zoete water moet worden onderzocht of braaklegging met korte omlooptijd niet slechts beperkte voordelen oplevert of zelfs juist resulteert in een verhoogde uitloging van nitraten.

Voor de bescherming van de watervoorraden kan langdurige of permanente braaklegging, vooral in kwestbare gebieden langs rivieroevers en in gebieden die als huidige of toekomstige grondwaterwinningsgebieden voor huishoudelijk gebruik zijn aangewezen, nuttig zijn. De compensatiebedragen moeten worden gebaseerd op de oogstopbrengst als de codes van goede landbouwpraktijken worden nageleefd. Dit betekent dat stalmest, chemische meststoffen en gewasbeschermingsmiddelen worden toegepast op een manier die met de bescherming van het water en de natuur verenigbaar is ("cross-compliance").

Verordening (EEG) nr. 2078/92 (milieumaatregelen in de landbouw) voorziet in stimulansen voor maatregelen (beperking van het gebruik van chemische meststoffen en gewasbeschermingsmiddelen - ook in de biologische landbouw -, extensivering van landbouw en veeteelt en vrijwillige langdurige braaklegging van landbouwgebieden) die ook de bescherming van het zoete water ten goede komen. Overwogen moet worden of de milieumaatregelen in de landbouw in het kader van deze verordening kunnen worden uitgebreid. Voorts zijn voor de doeltreffende tenuitvoerlegging van deze verordening aanvullende nationale en lokale structuren absoluut vereist. Ook is passende monitoring nodig om te garanderen dat deze maatregel daadwerkelijk bijdraagt tot de verbetering van de waterkwaliteit.

Verordening (EEG) nr. 2080/92 biedt stimulansen voor de herbebossing van landbouwgrond. Herbebossing kan de grondwaterkwaliteit zowel in positieve als negatieve zin aanzienlijk beïnvloeden, afhankelijk van de aard en ligging van de bossen, de aard van de plantengroei, de bodemgesteldheid en andere geologische en klimaatfactoren. Zorgvuldige beplanting met geschikte inheemse soorten kan de kwaliteit van het grondwater helpen bevorderen, de schommelingen van het aanvullingsdebiet dempen en de biodiversiteit ten goede komen. De toepassing van chemische meststoffen en bestrijdingsmiddelen en het gebruik van zuiveringsslib in de bosbouw kunnen schadelijk zijn voor de grondwatervoorraden; met eventuele effecten op het grondwater dient dan ook rekening te worden gehouden. Een uitbreiding van de maatregelen waarin deze verordening voorziet om lange-termijnherbebossing aan te moedigen, moet worden overwogen.

Kaderverordening (EEG) nr. 2052/88 () betreffende de Structuurfondsen werd in 1993 gewijzigd. De diversificatie en heroriëntering van de landbouwsector is een wezenlijk onderdeel van de programma's voor plattelandsontwikkeling en de acties in het kader van de Structuurfondsen (doelstellingen 1, 5a en 5b). Willen deze programma's een substantiële bijdrage vormen tot de bescherming van het aquatische milieu, dan moeten de milieu-instanties worden betrokken bij het ontwerpen en uitvoeren van projecten waarbij de grote milieuvraagstukken worden aangepakt. De milieu-effecten van programma's en projecten moeten vooruit worden geëvalueerd en in de loop van de uitvoering worden gemeten. Zulks vereist een communautair kader en doeltreffende nationale en lokale structuren die in staat zijn deze maatregelen te cooerdineren met de acties die in het kader van andere instrumenten zoals Verordening (EEG) nr. 2078/92 (milieumaatregelen in de landbouw) worden ondernomen. De milieudimensie van de Structuurfondsen zal moeten worden versterkt wanneer de maatregelen voor de periode na 1999 worden voorbereid.

Bij Verordening (EEG) nr. 2092/91 zijn criteria inzake biologische landbouwpraktijken ingevoerd. In de biologische landbouw wordt het gebruik van chemische meststoffen vermeden of aanzienlijk verminderd en het gebruik van organische meststoffen aangemoedigd. Wat het probleem van de introductie van nitraten in het milieu betreft: ook met de in de biologische landbouw gebruikte organische meststoffen moet voorzichtig worden omgesprongen. De verordening betreft uitsluitend produkten van de akkerbouw, maar de Commissie legt momenteel de laatste hand aan een voorstel om de werkingssfeer ervan tot produkten van dierlijke oorsprong uit te breiden. In het kader van de herziening van het GLB in 1992 is voor de biologische landbouw geen uitzondering verleend op de algemene braakleggingseisen krachtens Verordening (EEG) nr. 1765/92. Gezien het milieuvriendelijke karakter van de biologische landbouw en met name het vermijden van het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen, verdient een dergelijke uitzondering evenwel te worden overwogen.

Maatregelen op Gemeenschapsniveau

- Voor de Gemeenschap is een centrale rol weggelegd bij het stimuleren en bevorderen van de toepassing van codes van goede landbouwpraktijken met het oog op het milieuvriendelijk gebruik van gewasbeschermingsmiddelen en chemische en organische meststoffen. Daartoe moet zij voorzien in het uitwisselen van ervaring en gegevens tussen de Lid-Staten.

ACTIETHEMA 3.2 - MILIEUPROBLEMEN VEROORZAAKT DOOR NITRATEN EN ANDERE ANORGANISCHE EMISSIES Het nitraatgehalte van grondwater en oppervlaktewater is in bepaalde gebieden van de Gemeenschap toegenomen, wat een bedreiging voor de kwaliteit van het drinkwater is gaan vormen omdat in steeds meer gevallen de drempelwaarden worden benaderd of overschreden. Ook lagere concentraties dan die waarbij de volksgezondheid gevaar loopt, kunnen resulteren in eutrofiëring die schadelijk is voor planten, dieren en ecosystemen, met name in die gebieden van de Gemeenschap - de Noordzee en de Oostzee bij voorbeeld - die als "eindbestemming" fungeren.

Maatregelen op Lid-Staatniveau

- De grondwaterkwaliteit moet het voorwerp uitmaken van passende monitoring en evaluatie wat het gehalte aan nutriënten betreft. Dit moet de Lid-Staten in staat stellen de waterkwaliteit in de grondwaterlagen te bewaken en met name vroegtijdig eventuele tekenen van kwaliteitsvermindering en eutrofiëring waar te nemen.

- De uitvoering van Richtlijn 91/676/EEG inzake de bescherming van water tegen verontreiniging door nitraten uit agrarische bronnen dient de kern te vormen van alle acties in samenhang met de nitraatproblematiek. Ook aan andere factoren die eutrofiëring veroorzaken, zoals atmosferische depositie, moet aandacht worden besteed. Deze bronnen komen ter sprake onder actiethema 4 (puntbronnen).

- Teneinde de kwaliteit van het nog niet verontreinigde grondwater te vrijwaren, verdere verontreiniging te voorkomen en waar het kan verontreinigde grondwaterlagen te saneren, dient ook preventief te worden opgetreden om de concentraties in gebieden waar het zoete water minder dan 50 mg nitraat per liter bevat, zo laag mogelijk te houden, overeenkomstig de in de nitratenrichtlijn vastgestelde criteria voor de aanwijzing van kwetsbare gebieden. Voor het kwaliteitsherstel van verontreinigd grondwater moeten ten minste de relevante normen voor drinkwater worden gehanteerd. Bij het vaststellen van de prioriteiten moet rekening worden gehouden met wat op een realistische tijdschaal haalbaar is.

- Alle mogelijkheden moeten worden onderzocht, ook de toepassing van economische instrumenten om het gebruik van stalmest en chemische meststoffen te beperken tot de hoeveelheden die voor het telen van de gewassen zijn vereist en die verenigbaar zijn met de bescherming van het milieu en de zoetwaterkwaliteit. Waar nodig moeten de grondgebruikspatronen in landbouwgebieden worden aangepast, bij voorbeeld door de toepassing van wisselbouwsystemen om te vermijden dat het teveel aan nitraten het grond- en oppervlaktewater c.q. ecologisch kwetsbare gebieden binnendringt. Aan de hand van een stikstofbalans van alle in- en outputs moet worden gecontroleerd of de verliezen in het milieu binnen aanvaardbare proporties blijven. Deze verliezen moeten klein genoeg zijn om verenigbaar te zijn met de naleving van de eisen inzake drinkwater en mogen in de benedenstrooms gelegen wateren geen eutrofiëring veroorzaken. Eventueel moet daartoe een boekhoudingssysteem voor de in- en outputs of een ander instrument voor het evalueren en controleren van de stikstofbalans worden gebruikt. Een voordeel is dat zo tegelijk het risico van verontreiniging door fosfaten aanzienlijk wordt beperkt, aangezien fosfaten vaak een integrerende component van kunstmest zijn en ook in dierlijke mest voorkomen.

- De ontwikkeling van codes van goede landbouwpraktijken inzake milieuvriendelijke produktiemethoden dient de kern te vormen van alle acties die op het getouw worden gezet. Er moeten passende maatregelen worden getroffen om te controleren hoe goed de codes van goede landbouwpraktijken worden nageleefd. Waar de naleving van de codes op zich in bepaalde gebieden niet volstaat om de doelstellingen te halen, kunnen verstrekkender maatregelen worden ontwikkeld om te garanderen dat de produktietechnieken verenigbaar zijn met de milieudoelstellingen. In dit verband moeten de mogelijkheden worden onderzocht om het "cross-compliance"-beginsel toe te passen. Om concurrentievervalsing te vermijden en een situatie tot stand te brengen die zowel voor het milieu als voor de landbouwers voordelig is, moeten ten behoeve van die landbouwers ook compensatiestrategieën worden uitgewerkt.

Maatregelen op Gemeenschapsniveau

- De Commissie dient zich ertoe te verbinden van zeer nabij toe te zien op de vooruitgang die bij de tenuitvoerlegging van Richtlijn 91/676/EEG (de nitratenrichtlijn) in de Lid-Staten wordt geboekt.

- De Commissie dient zich ertoe te verbinden de mogelijkheden te onderzoeken om een verdere ontwikkeling van het landbouwbeleid in de richting van grotere duurzaamheid te garanderen. Wat het milieuvriendelijk gebruik van kunstmest betreft, kan worden gedacht aan een uitbreiding van de financiële middelen voor gerichte milieumaatregelen en aan de opneming van expliciete milieuvoorwaarden in de algemene braakleggingsregeling.

ACTIETHEMA 3.3 - MILIEUPROBLEMEN VEROORZAAKT DOOR GEWASBESCHERMINGSMIDDELEN EN BIOCIDEN

Gewasbeschermingsmiddelen en biociden worden op grote schaal gebruikt in de landbouw en de bosbouw, op industrieterreinen, langs verkeersaders, op openbare terreinen en in huishoudelijke situaties. Als gevolg van geologische en klimaatverschillen en verschillen in lokale tradities, enz., bestaan er tussen de regio's van de Gemeenschap aanzienlijke verschillen wat betreft de mate waarin deze produkten worden toegepast.

Bij de controle van de zoetwaterkwaliteit komen steeds vaker gevallen aan het licht waarin het gehalte aan gewasbeschermingsmiddelen in het water de drempelwaarden overschrijdt die ten aanzien van voor menselijke consumptie bestemd water zijn vastgesteld. Dit wijst erop dat de kwaliteit van het grondwater en het oppervlaktewater wordt bedreigd en dat er zich eventueel risico's voor de volksgezondheid kunnen voordoen, afhankelijk van de oorsprong van het gewonnen zoete water en het soort werkzame stoffen dat daarin aanwezig is.

Vanuit het oogpunt van de bescherming van het grondwater baren de gewasbeschermingsmiddelen en biociden die gemakkelijk mobiliseerbaar, goed in water oplosbaar en zeer persistent zijn, de meeste zorgen : door deze stoffen geraakt het grondwater het gemakkelijkst verontreinigd. De belangrijkste aandachtspunten kunnen van streek tot streek verschillen, aangezien de reële uitspoeling afhankelijk is van een reeks factoren die samenhangen met de wijze van toediening van de produkten, het klimaat, de geologische omstandigheden, enz.

Maatregelen op Lid-Staatniveau

- De grondwaterkwaliteit moet aan passende bewaking worden onderworpen; het water moet ten minste worden onderzocht op de produkten die courant worden gebruikt of waarvan bekend is of kan worden verwacht dat zij door uitspoeling in het grondwater kunnen terechtkomen, zodat elke stijging van de concentraties van gewasbeschermingsmiddelen en biociden meteen kan worden gedetecteerd. Allesomvattende controle kan buitensporig duur uitvallen; daarom kunnen de inspanningen worden gericht op gebieden die bijzondere aandacht verdienen omdat er specifieke agrarische, industriële of andere activiteiten plaatsvinden (bij voorbeeld intensief gebruik van gewasbeschermingsmiddelen of toepassing van specifieke produkten) dan wel omdat rekening moet worden gehouden met factoren zoals verhoogde neerslaghoeveelheid, zandige bodem of de aanwezigheid van bijzonder belangrijke grondwaterreservoirs. Met het oog op een meer gerichte controle kan worden overwogen een boekhouding van het gebruik van de relevante produkten te voeren.

- Voor de controle van de milieu-effecten van gewasbeschermingsmiddelen moet een systeem van indicatoren worden ontwikkeld. Momenteel bestaat er niet zoiets als één parameter die een volledig beeld verschaft van de milieu-effecten van de bedoelde produkten. In afwachting dat dergelijke indicatoren worden ontwikkeld, dient de controle te worden gebaseerd op indicatoren zoals behandelingsfrequentie, verkochte hoeveelheden, dosis per ha, toxiciteit voor de mens en/of het milieu, mobiliteit, oplosbaarheid en bioaccumulatiegedrag. Bijzondere aandacht verdienen de nieuwe types gewasbeschermingsmiddelen die zelfs in concentraties beneden de huidige drempelwaarden voor water bestemd voor menselijke consumptie, toxicologische of milieu-effecten kunnen veroorzaken.

- Ten aanzien van het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen en biociden dienen codes van goede landbouw- en bosbouwpraktijken te worden opgesteld en in de praktijk gebracht. Deze moeten op de bescherming van alle zoete wateren zijn gericht en in voorkomend geval rekening houden met de eisen op plaatselijk en sectoraal niveau.

- Bij Richtlijn 91/414/EEG van de Raad van 15 juli 1991 betreffende het op de markt brengen van gewasbeschermingsmiddelen () is een communautaire omschrijving van "geïntegreerde bestrijding" ingevoerd waarop de nadere uitwerking van codes van goede praktijken kan worden gebaseerd. Een en ander kan een belangrijke bijdrage leveren tot de totstandkoming van op verminderd gebruik gerichte programma's.

- Als aanvulling op Richtlijn 91/414/EEG hebben sommige Lid-Staten programma's ter vermindering van het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen vastgesteld. Gebruik makend van de verworven ervaring dienen de Lid-Staten alle mogelijkheden te onderzoeken om de algemene doelstellingen op het stuk van de preventie van grondwaterverontreiniging te realiseren. De programma's kunnen bij voorbeeld betrekking hebben op geïntegreerde bestrijding (met een strikt op de behoeften toegesneden gebruik van de betrokken produkten), beroepsopleiding, certificering van professionele gebruikers, boekhouding van het gebruik, totstandbrenging van een net van bevoegde instructeurs, en vrijwillige of verplichte beproeving en inspectie van de gebruikte apparatuur, gekoppeld aan een gehele of gedeeltelijke terugbetaling of subsidiëring van de kosten van die beproeving. De geboekte vooruitgang kan van jaar tot jaar worden vastgesteld aan de hand van de resultaten van de controle van de grondwaterkwaliteit en indicatoren van veranderende gebruikspatronen.

- Met betrekking tot werkzame stoffen die nog niet aan het bij Richtlijn 91/414/EEG ingestelde communautaire systeem van beoordeling en herbeoordeling van werkzame stoffen werden onderworpen, dienen de Lid-Staten zelf de mogelijkheden inzake beoordeling en herbeoordeling van werkzame stoffen en produkten die een risico voor het grondwater kunnen vormen, te onderzoeken. Vergunningen voor produkten waarvan de werkzame stoffen in het grondwater worden aangetroffen in concentraties die hoger liggen dan de drempelwaarden voor drinkwater - en zulks ondanks het feit dat die produkten correct werden gebruikt - moeten opnieuw worden bezien. De Lid-Staten kunnen in voorkomend geval beslissen de uniforme beginselen ook op deze produkten toe te passen.

- De toepassing van economische instrumenten ter aanmoediging van zuinig en verstandig gebruik, of zelfs het afzien van het gebruik, van bepaalde produkten moet worden onderzocht. In bepaalde Lid-Staten, met name Zweden, Nederland, Denemarken en Oostenrijk, bestaan reeds dergelijke instrumenten of wordt de invoering daarvan overwogen.

Maatregelen op Gemeenschapsniveau

- Richtlijn 91/414/EEG moet het juridische kader vormen voor het afgeven van vergunningen, mede in het licht van de bescherming van het water. Bijlage VI van Richtlijn 91/414/EEG, waarbij eenvormige beginselen voor de beoordeling van gewasbeschermingsmiddelen worden ingevoerd, zal via een specifieke richtlijn van de Raad worden vastgesteld.

- De milieunormen en -voorschriften voor gewasbeschermingsmiddelen en biociden moeten verder worden ontwikkeld. De regelingen inzake gewasbeschermingsmiddelen moeten op zodanige wijze worden ingericht dat bij normaal en correct gebruik de produkten of de residuen daarvan in het grondwater geen concentraties kunnen bereiken die de drempelwaarden voor water bestemd voor menselijke consumptie overschrijden en/of schadelijke effecten veroorzaken in de ecosystemen waarin dat grondwater terecht komt.

- Er moet een lange-termijnprogramma voor de beoordeling en herbeoordeling van de in gewasbeschermingsmiddelen gebruikte werkzame stoffen worden opgezet. Te dien einde biedt Richtlijn 91/414/EEG het juridische kader voor een communautair systeem voor de beoordeling van werkzame stoffen en gewasbeschermingsmiddelen en voor de periodieke herbeoordeling van die stoffen en produkten om de tien jaar. De werkzaamheden in samenhang met de eerste beoordeling van werkzame stoffen die in de communautaire regeling van bijlage I bij Richtlijn 91/414/EEG worden opgenomen, zijn aangevat. Met het oog op de bescherming van het grondwater moet duidelijk prioriteit worden gegeven aan gewasbeschermingsmiddelen waarvan de oplosbaarheid in water, de mobiliteit, de persistentie en het bioaccumulatievermogen bijzonder hoog zijn.

- Er moet verder werk worden gemaakt van een geïntegreerde strategie voor het duurzaam gebruik van gewasbeschermingsmiddelen. Overeenkomstig de doelstellingen van het vijfde milieuactieprogramma dient deze strategie meer gedetailleerde bepalingen te omvatten inzake de distributie en verkoop van gewasbeschermingsmiddelen alsmede beperkingen op het gebruik ervan en maatregelen ter vervanging van de gevaarlijkste gewasbeschermingsmiddelen door andere produkten. Ten aanzien van biociden moeten gelijkaardige doelstellingen worden nagestreefd.

ACTIETHEMA 3.4 - MILIEUPROBLEMEN

VEROORZAAKT DOOR ZUIVERINGSSLIB

Sedert de ingebruikneming van zuiveringsinstallaties voor stedelijk afvalwater worden steeds grotere hoeveelheden zuiveringsslib geproduceerd. Om dit zuiveringsslib nog een nuttige bestemming te geven c.q. om het te verwijderen, is in bepaalde Lid-Staten de praktijk gegroeid om zuiveringsslib op landbouwgrond te verspreiden. Op deze wijze kunnen de daarin aanwezige nitraten en fosfaten worden gerecycleerd. De bestrijding van verontreiniging door stedelijk afvalwater, septische putten, lekkende rioleringen enz., komt ter sprake onder actiethema 4 (puntbronnen).

Zuiveringsslib kan evenwel hoge concentraties gevaarlijke stoffen en zware metalen bevatten; bovendien is het gehalte aan nitraat en fosfaat sterk afhankelijk van het type slib. Een en ander maakt slib minder "betrouwbaar" dan chemische of organische meststoffen. Indien het slib op onoordeelkundige wijze wordt aangebracht, kan dit net als andere meststoffen problemen van grondwater-, oppervlaktewater- en bodemverontreiniging veroorzaken. Ook kunnen zich problemen van hygiënische aard voordoen waardoor een bedreiging kan ontstaan voor het grondwater, het oppervlaktewater en de kwaliteit van de verbouwde gewassen. Ook stank kan een probleem vormen, bij voorbeeld nabij de gebouwde omgeving en in openbare bossen.

Het gebruik van zuiveringsslib in de landbouw is geregeld bij Richtlijn 86/278/EEG van de Raad van 12 juni 1986 betreffende de bescherming van het milieu, in het bijzonder de bodem, bij het gebruik van zuiveringsslib in de landbouw (). Deze richtlijn bevat grenswaarden voor het gehalte aan zware metalen en minimumnormen wat betreft de periodes tijdens welke het slib, met het oog op het garanderen van de hygiëne, mag worden opgebracht. Sommige Lid-Staten hebben strengere grenswaarden vastgesteld dan die van de richtlijn of hebben grenswaarden vastgesteld voor bijkomende gevaarlijke stoffen of zware metalen. Sommige Lid-Staten stellen ook de eis dat het verspreiden van slib op het land dient te gebeuren met het oog op bemesting of bodemverbetering en niet gewoon een manier mag zijn om afval kwijt te raken.

Het gebruik van zuiveringsslib buiten de landbouw is momenteel op het niveau van de Gemeenschap niet geregeld.

Doelstelling

Het doel bestaat erin, de negatieve effecten van het gebruik van zuiveringsslib op het grondwater te vermijden en zodoende de bestaande mogelijkheden tot recycling van de organische stoffen in het slib op landbouw- of andere geschikte gronden te handhaven of uit te breiden.

Maatregelen op Lid-Staatniveau - De mogelijkheden voor de verdere, uit milieuoogpunt verantwoorde toepassing van zuiveringsslib op het land moeten worden onderzocht.

- Er moet worden gezorgd voor een goede en gelijkmatige kwaliteit van het slib waarbij de grenswaarden voor zware metalen en andere verontreinigende stoffen niet worden overschreden, zodat het mogelijk wordt zuiveringsslib op landbouwgrond niet alleen als meststof, maar ook ter verbetering van de bodemstructuur te gebruiken. Dit moet een milieuvriendelijke recycling van nutriënten mogelijk maken. Met de voedingsstoffen in het slib moet rekening worden gehouden in de algemene nutriëntenbalans.

- De grenswaarden en normen inzake het gehalte aan verontreinigende stoffen en nutriënten in zuiveringsslib moeten in voorkomend geval opnieuw worden bezien, mede met het oog op de ontwikkeling van normen voor andere relevante stoffen waarvoor die nog niet zijn vastgesteld.

- Er moeten algemene regels worden vastgesteld voor het verspreiden van zuiveringsslib op het land, met inbegrip van passende beperkingen wat betreft het gebruik in beschermde zones met grondwatervoorraden die voor de winning van drinkwater zijn bestemd.

Maatregelen op Gemeenschapsniveau

- De communautaire wetgeving moet opnieuw worden bezien met het oog op de vaststelling en/of uitvoering van maatregelen ter beperking van de lozing, door particulieren en bedrijven, van gevaarlijke stoffen en zware metalen in riolen.

- De grenswaarden van Richtlijn 86/278/EEG betreffende het gebruik van zuiveringsslib moeten in het licht van de nieuwste wetenschappelijke gegevens worden herzien.

- Er dienen normen te worden ontwikkeld voor de methoden om zuiveringsslib te karakteriseren. De Commissie dient zich te laten leiden door de studies van het Europees Comité voor de normalisatie (CEN) die, naar het zich laat aanzien, tegen 1998 zullen zijn afgerond.

ACTIETHEMA 4 - BESTRIJDING VAN VERONTREINIGING DOOR PUNTBRONNEN (ACTIVITEITEN EN INSTALLATIES) DIE DE GRONDWATERKWALITEIT KAN BEÏNVLOEDEN

Een puntbron is een bron van verontreiniging die vrij goed af te bakenen is en een vrij beperkte ruimtelijke omvang heeft. Vaak is de verontreiniging er sterk geconcentreerd (hoge vervuilingsgraad per oppervlakte-eenheid). Per definitie kunnen puntbronnen in beginsel worden gerelateerd aan specifieke activiteiten en installaties waar verontreinigende stoffen omgaan, hoewel dit in de praktijk vaak moeilijk is als de puntbronnen talrijk zijn en/of interageren. Verontreiniging door puntbronnen komt in principe in aanmerking voor maatregelen "aan de bron" om de verspreiding van de verontreinigende stoffen te beletten of te beperken of de schade aan het grondwater in te perken.

De activiteiten waarbij door lozingen en emissies direct of indirect verontreiniging wordt veroorzaakt zijn buitengewoon talrijk en divers. Met name zijn van belang: installaties waar potentieel verontreinigende stoffen omgaan; distributie- en opslagsystemen voor olie en benzine en onderaardse tanks voor huisbrandolie; installaties voor de opslag van gevaarlijke industriële produkten, landbouwchemicaliën en dierlijke mest afkomstig uit de intensieve veeteelt; activiteiten waarbij vaste of vloeibare stoffen in het milieu worden geloosd (bij voorbeeld door de zuivelindustrie, door slachthuizen of door papierfabrieken); installaties in woongebieden via welke vaste of vloeibare stoffen in het milieu terechtkomen, zoals septische putten, lekkende rioleringen, enz.; stortplaatsen voor stedelijk en gevaarlijk afval; begraafplaatsen en kadaverkuilen; kiezelgroeven en al dan niet verlaten mijninstallaties met inbegrip van stortplaatsen, plaatsen waar afvalslik is gedumpt en bemalingsinstallaties; verlaten industriegebieden en andere verontreinigde terreinen. Vooral in stedelijke en industriële centra zijn dergelijke, al dan niet in bedrijf zijnde installaties vaak gevestigd boven op waterlagen, zodat de grondwaterkwaliteit er reeds aanzienlijke schade kan hebben geleden. Door de uitstoot in de lucht van stikstofoxiden, zwaveldioxide en andere stoffen ontstaat grensoverschrijdende luchtverontreiniging die gevolgen heeft op grote afstanden wanneer neerslag depositie en zodoende verzuring en eutrofiëring van zoete wateren veroorzaakt.

Doelstellingen

Het doel is, een hoog beschermingsniveau te garanderen ten aanzien van activiteiten en installaties die vloeibare of vaste afvalstoffen lozen en/of waaraan een mogelijk risico van accidentele verontreiniging van de grondwatervoorraden is verbonden. Een algemeen hoog beschermingsniveau voor het geheel van het grondwater dient de regel te zijn; specifieke regelgeving en extra zorgvuldige bescherming zijn verantwoord in het geval van uitzonderlijk hoge risico's of wanneer het nodig is bijzonder gevoelige, kwetsbare of belangrijke grondwaterlagen te beschermen. Om het risico van de verontreiniging van zoete wateren via de neerslag te vermijden of te beperken, wordt tevens gestreefd naar een vermindering van de emissies in de atmosfeer van stoffen die eutrofiëring of verzuring veroorzaken.

Wat de bestaande vervuilde locaties en gebieden betreft waar het grondwater verontreinigd is of dreigt te worden verontreinigd - bij voorbeeld oude en verlaten stortplaatsen, mijnen of industriegronden - wordt gestreefd naar ontmanteling van de installaties, inperking van de verontreiniging of, in voorkomend geval, sanering van de betrokken terreinen en grondwaterlagen.

Maatregelen op Lid-Staatniveau

- De voorgestelde richtlijn van de Raad inzake geïntegreerde preventie en bestrijding van verontreiniging () (IPPC) dient te zijner tijd te voorzien in de algemene beginselen die op het niveau van de Gemeenschap moeten worden toegepast bij het afgeven van vergunningen voor grote installaties en grootschalige activiteiten. Eén aspect daarvan is de bescherming van het grondwater tegen verontreiniging door puntbronnen. Om de beginselen van de IPPC-benadering in de praktijk te brengen en verder uit te werken, zijn aanzienlijke inspanningen vereist.

- Ook in de bescherming van het grondwater tegen verontreiniging door kleinere installaties en kleinschaliger activiteiten, die niet onder de IPPC-richtlijn vallen maar die eveneens als puntbronnen kunnen fungeren, moet worden voorzien. De desbetreffende vergunningssystemen dienen op een doorzichtige, rationele en voorspelbare manier te functioneren. Overlappingen en doublures moeten worden vermeden.

- Er dient een vergunningssysteem van toepassing te zijn op alle puntbronnen gevormd door installaties en activiteiten die via directe of indirecte lozing de kwaliteit van het grondwater nadelig kunnen beïnvloeden. Met het oog op het evenredigheidsbeginsel moet hierbij worden opgemerkt dat krachtens de bestaande grondwaterrichtlijn deze eis niet van toepassing is op "lozingen ten aanzien waarvan door de bevoegde autoriteit van de betrokken Lid-Staat wordt geconstateerd dat zij stoffen (...) in zulk een geringe hoeveelheid en concentratie bevatten dat elk gevaar voor een verslechtering van de kwaliteit van het ontvangende grondwater nu of in de toekomst is uitgesloten". Het vergunningssysteem dient ook van toepassing te zijn op potentiële puntbronnen van verontreiniging zoals industriële en stedelijke installaties, stortplaatsen, distributie- en opslagsystemen voor olie, benzine en ander stoffen en mijnbouwactiviteiten. Bij het afgeven van lozingsvergunningen moet rekening worden gehouden met de mogelijke effecten op watervoerende lagen en in vergunningen voor installaties dient met het oog op de grondwaterbescherming het best mogelijke ontwerp te worden verlangd. Als in het kader van dit systeem vergunningen worden afgegeven, moet daarin ook rekening worden gehouden met de noodzaak de betrokken installaties uiteindelijk uit bedrijf te nemen en de betrokken activiteiten stop te zetten op zodanige wijze dat het grondwater geen gevaar loopt.

- Uitspoeling, lekken en de oppervlakteafvoer van verontreinigd water moeten bij voorkeur worden voorkomen door een zorgvuldig ontwerp en zorgvuldige planning van de installaties. Ter vrijwaring van het milieu kunnen ook regels worden vastgesteld voor de certificatie van bepaalde types installaties, olietanks, enz. In een geïntegreerd beheersysteem vormt dit soort beveiliging een integrerend deel van het algemene planning- en lokaliseringsysteem.

- Onderzocht moet worden welke mogelijkheden voorhanden zijn om de ontwikkeling en de toepassing van milieuvriendelijke produktieprocessen en -procedures, bij voorbeeld de "beste beschikbare technieken", schone technologie en apparaten die een geringer waterverbruik garanderen, te stimuleren.

- Een zo volledig mogelijke inventaris van potentiële puntbronnen van verontreiniging moet worden opgesteld en in het licht van de prioriteiten stapsgewijs worden geactualiseerd. De inventaris dient betrekking te hebben op stedelijke en industriële installaties, industrieterreinen en ander verontreinigde locaties, stortplaatsen, kiezelgroeven, steengroeven en mijnen, enz. Voor kleine installaties zoals septische putten kan een uitzondering worden verleend als het milieu-effect ervan verwaarloosbaar is en zij niet in kwetsbare gebieden zijn gelegen.

- Op basis van deze inventaris moeten in het licht van de omvang van het risico en de haalbaarheid van de maatregelen binnen een realistische termijn, prioriteiten worden vastgesteld en plannen ten uitvoer worden gelegd voor de definitieve sluiting en ontmanteling van verlaten installaties en terreinen zoals verontreinigde industriegronden, mijnen, ondergrondse opslagplaatsen, stortplaatsen, oude boorputten, enz. In voorkomend geval moeten de nodige inperkings- en saneringsmaatregelen worden getroffen.

- Voor alle nieuwe installaties en terreinen moeten richtsnoeren en uit bedrijfnemingsprocedures worden uitgewerkt.

- De rechtstreekse lozing van gevaarlijke stoffen, met inbegrip van stedelijk en industrieel afvalwater, verontreinigd afstromingswater enz. in grondwaterlagen moet worden verboden.

- De verplichte zuivering van alle stedelijk en huishoudelijk afvalwater waarin Richtlijn 91/271/EEG inzake de behandeling van stedelijk afvalwater voorziet, dient ook werkelijk plaats te vinden; de tenuitvoerlegging van de richtlijn moet worden versneld. Binnen het in de richtlijn vastgestelde schema kunnen planmatig prioriteiten worden vastgesteld; via monitoring dienen de resultaten van de behandeling te worden gecontroleerd.

- Wat het gebruik van septische putten betreft, moet worden gezorgd voor een voldoende capaciteit en periodieke lediging. Het afval dient zo mogelijk naar een verwerkingsinstallatie te worden gebracht of op een uit milieuoogpunt veilige manier te worden verwijderd. Er kan worden overwogen normen vast te stellen voor de apparatuur die in het kader van de beste beschikbare technieken wordt gebruikt.

- Lekkende rioleringen moeten worden hersteld om verontreiniging van het grondwater te vermijden.

- Onderzocht moet worden welke passende mogelijkheden voorhanden zijn om economische instrumenten zoals heffingen en fiscale maatregelen te gebruiken om de internalisering van de milieukosten te bevorderen en aldus de verontreiniging door lozingen te verminderen. Ook de mogelijkheden op het stuk van vrijwillige overeenkomsten moeten worden onderzocht.

Maatregelen op Gemeenschapsniveau

- In samenwerking met de Lid-Staten moet de Gemeenschap onderling vergelijkbare gegevens vergaren over de haalbaarheid en de doeltreffendheid van verbodsmaatregelen ten aanzien van het lozen van gevaarlijke stoffen in het grondwater; deze gegevens moeten ter beschikking van de Lid-Staten worden gesteld.

- Er moet werk worden gemaakt van de ontwikkeling van algemene voorschriften en normen ten aanzien van de veiligheidsapparatuur en -procedures voor installaties waar stoffen worden verwerkt en opgeslagen die de waterkwaliteit nadelig kunnen beïnvloeden; daarbij moet de toepassing van de beste technieken worden beoogd. Aangezien niveauverschillen in de normen en voorschriften en met name verschillen in de mate waarin economische instrumenten worden toegepast om de milieukosten te internaliseren, kunnen leiden tot concurrentievervalsing tussen de Lid-Staten, moet de invoering van dit soort instrumenten bij voorkeur op het niveau van de Gemeenschap worden geregeld. Dit dient te geschieden in overeenstemming met de relevante bepalingen van de andere betrokken takken van het Gemeenschapsbeleid.

- Tegen eutrofiëring en verzuring via atmosferische depositie moet worden opgetreden in het kader van internationale overeenkomsten. De Gemeenschap dient zich sterk te maken voor de ontwikkeling, de herziening en - in voorkomend geval - de wijziging van de internationale overeenkomsten en protocollen inzake grensoverschrijdende luchtverontreiniging over lange afstanden. De wetgeving en het beleid van de Gemeenschap moeten garanderen dat die overeenkomsten op de passende wijze worden uitgevoerd. Bij de vaststelling van emissienormen en doelstellingen inzake luchtkwaliteit in de wetgeving van de Gemeenschap en de Lid-Staten moet rekening worden gehouden met de effecten op de zoetwaterkwaliteit van atmosferische emissies die eutrofiëring en/of verzuring veroorzaken. Dit geldt niet in het minst voor de door het verkeer geproduceerde uitlaatgassen.

Er bestaat reeds een uitgebreide wetgeving inzake de beperking van de uitstoot van mobiele bronnen en met name auto's. De Commissie werkt aan voorstellen voor besluiten die de bestaande emissienormen nog strenger zullen maken. Voorstellen betreffende voertuigen voor vervoer van personen, lichte vrachtwagens en zware vrachtwagens zullen vermoedelijk eerlang door de Commissie worden aanvaard.

Voorts is de Commissie voornemens om ten vervolge op het voorstel voor een kaderrichtlijn inzake de luchtkwaliteit () dat momenteel in de Raad en het Parlement wordt besproken, "dochterrichtlijnen" met betrekking tot specifieke verontreinigende stoffen in de atmosfeer uit te werken. Een voorstel ter beperking van de uitstoot van stikstofdioxide zal eind 1996 worden ingediend.

Naar aanleiding van het verzoek van de Raad van december 1995 () werkt de Commissie momenteel een communautaire strategie ter bestrijding van de verzuring uit. De Commissie is voornemens deze strategie begin 1997 aan de Raad voor te leggen.

DEEL 2

UITVOERING VAN HET ACTIEPROGRAMMA

De rol van de Commissie

- Om te garanderen dat bij het waterbeheer van gemeenschappelijke beginselen wordt uitgegaan, zal de Commissie een voorstel indienen voor een kaderrichtlijn inzake de watervoorraden die ook de basisvoorschriften voor het beheer van het grondwater zal bevatten. Zoals in de mededeling betreffende het waterbeleid van de Europese Gemeenschap wordt toegelicht, zal de kaderrichtlijn bepalingen ter bescherming van het grondwater bevatten en aldus in de plaats komen van de bestaande grondwaterrichtlijn. De kaderrichtlijn zal ook de eis bevatten dat de onttrekking van zoet water aan het milieu moet worden beperkt. Het is de bedoeling van de Commissie het voorstel voor de kaderrichtlijn inzake de watervoorraden eind 1996 in te dienen.

- De Commissie moet de bestaande communautaire wetgeving beoordelen in het licht van de doelstellingen van dit actieprogramma en waar nodig die wetgeving aan die doelstellingen aanpassen.

- De Commissie moet ervoor zorgen dat het waterbeleid verder in de andere takken van het communautaire beleid wordt geïntegreerd waar zulks voor de bescherming en het beheer van het zoete water noodzakelijk is. Sectoren zoals landbouw en regionale ontwikkeling hebben een vérstrekkende invloed op de beschikbaarheid en de kwaliteit van het grondwater, en zijn tegelijk daarvan afhankelijk. Een verdere integratie van het waterbeleid in het gemeenschappelijk landbouwbeleid en het regionaal beleid is dan ook van uitzonderlijk belang voor het realiseren van een duurzame bescherming en een duurzaam beheer van de zoete wateren. Overeenkomstig de algemene oriëntaties van het vijfde milieuactieprogramma "Op weg naar duurzame ontwikkeling", die in het recente voorstel van de Commissie voor een herziening van het vijfde milieuactieprogramma nader zijn gespecificeerd, wil de Commissie de verdere integratie van het waterbeleid in de andere onderdelen van het communautaire beleid voortzetten waar zulks voor de bescherming en het beheer van het zoete water noodzakelijk is. Een aantal mogelijkheden tot integratie, met name in het landbouwbeleid, die de Commissie in overweging wenst te nemen, wordt in dit actieprogramma voorgesteld. Het belang van onderzoek en ontwikkeling voor het beheer en de bescherming van water werd erkend in het communautaire onderzoekprogramma op het gebied van milieu en klimaat (1994-1998), waarvan een van de onderzoekgebieden aan de verbetering en de rationalisering van het toekomstige beheer van de waterreserves is gewijd. Ook in het voorstel van de Commissie voor aanvullende financiering van het vierde OTO-kaderprogramma () wordt water genoemd als één van de gebieden die bij voorrang in aanmerking komen voor een versterking van de communautaire onderzoekinspanningen. Voorts is in 1996 een speciale task force "Milieu en water" ingesteld.

- Zorgvuldig moet worden toegezien op de geboekte vooruitgang bij de tenuitvoerlegging van de communautaire waterwetgeving en met name de richtlijn inzake nitraten uit diffuse bronnen en de richtlijn inzake de behandeling van stedelijk afval. Dit moet garanderen dat deze wetgeving onverkort wordt uitgevoerd en in de praktijk gebracht.

- In nauwe samenwerking met de Lid-Staten dient de Commissie initiatieven aan de dag te leggen inzake de ontwikkeling en de toepassing van economische instrumenten, vrijwillige overeenkomsten en andere niet-juridische instrumenten alsmede onderzoek en ontwikkeling naar technologieën en praktijken die minder water vereisen en onderzoek op diverse andere gebieden, bij voorbeeld op het stuk van kartering, controle en omschrijving van de kwetsbaarheid van grondwater.

- De Commissie dient zich te profileren als een knooppunt voor de ontwikkeling van richtsnoeren en aanbevelingen, bij voorbeeld voor het opstellen van codes van goede praktijken en het vergemakkelijken van de uitwisseling van gegevens en ervaringen.

Nationale actieprogramma's

- De Lid-Staten dienen hun eigen nationale actieprogramma's vast te stellen, waarbij zij ten volle rekening dienen te houden met de specifieke nationale omstandigheden.

- De nationale actieprogramma's moeten op de volgende beginselen worden gebaseerd: 1. ontwikkeling van geïntegreerde planning en geïntegreerd beheer; 2. vaststelling van regels voor de kwantitatieve instandhouding van de grondwatervoorraden, zo nodig met inbegrip van een wetgevingskader met betrekking tot de winning van zoet water; 3. invoering van maatregelen om het grondwater tegen verontreiniging door diffuse bronnen te beschermen, met inbegrip van codes van goede praktijken en aanzetten tot maatregelen op langere termijn die moeten garanderen dat de bescherming en het beheer van het water met name in de landbouwpraktijken worden geïntegreerd; 4. ontwikkeling van instrumenten voor de bestrijding van emissies en lozingen door puntbronnen, met inbegrip van een wetgevingskader. Van belang is eveneens dat stimulansen worden geboden voor de ontwikkeling van milieuvriendelijke produktieprocessen en -procédés.

- De nationale actieprogramma's moeten op zodanige wijze worden ontwikkeld dat zij op lange termijn verenigbaar zijn met een beheersaanpak die op de individuele stroomgebieden is gebaseerd.

- In de nationale actieprogramma's moet worden aangegeven hoe en wanneer de diverse maatregelen zullen worden uitgevoerd. Wat grensoverschrijdende vraagstukken betreft, moet in die programma's worden aangegeven welke maatregelen op nationaal niveau zullen worden getroffen en voor welke maatregelen een bredere benadering in het kader van grensoverschrijdend stroombekkenbeheer noodzakelijk is.

De nationale actieprogramma's moeten de volgende elementen omvatten:

- kartering en karakterisering van de grondwatersystemen;

- controle met het oog op het verkrijgen van gegevens over kwantitatieve en kwalitatieve trends met betrekking tot de grondwatervoorraden;

- een rapporteringssysteem om de vorderingen inzake kartering en controle te documenteren;

- een beoordeling van de watersector en een aanpassing van de wetgeving en de administratieve structuren, met inbegrip van de instrumenten die nodig zijn ter beoordeling van de toekomstige trends in de vraag naar zoet water;

- integratie van de bescherming en het beheer van het grondwater in de ruimtelijke ordening, met inbegrip van de zonering van kwetsbare en andere belangrijke gebieden;

- inventarisatie van puntbronnen en verontreinigde grondwatermassa's, en vaststelling van prioriteiten ten aanzien van de ontmanteling, inperking c.q. sanering/restauratie van installaties, verontreinigde lokaties en grondwaterlagen;

- alomvattende wetgeving en voorschriften voor de onttrekking van zoet water en voor activiteiten en installaties die het grondwater kunnen verontreinigen;

- bevordering van de ontwikkeling en toepassing van milieuvriendelijke produktieprocessen en -procédés zoals de "beste beschikbare technieken", schone technologie, apparatuur waarmee op het waterverbruik kan worden bespaard enz.;

- beoordeling en tenuitvoerlegging van strategieën en maatregelen om verontreiniging door diffuse bronnen te bestrijden, met inbegrip van de vaststelling van codes van goede praktijken;

- invoering van maatregelen ter bevordering van het spaarzaam gebruik, hergebruik en duurzaam gebruik van de zoetwatervoorraden alsmede, in voorkomend geval, vermindering van het waterverbruik;

- mogelijkheden om economische instrumenten, met inbegrip van belastingen en heffingen toe te passen;

- plannen inzake voorlichting en bewustmaking van het publiek, en met name specifieke gebruikersdoelgroepen, op het moment dat de nationale actieprogramma's worden opgesteld en ten uitvoer gelegd;

- tijdschema voor de uitvoering van het nationale actieprogramma.

DEEL 3

BEOORDELING VAN DE VOORUITGANG DIE BIJ DE UITVOERING VAN HET ACTIEPROGRAMMA WORDT GEBOEKT

Beoordeling van de vorderingen bij de uitvoering

- In de praktijk is de uitvoering een continu proces waarbinnen initiatieven, afhankelijk van de aard, de doelstellingen en het belang daarvan, op korte, middellange en lange termijn worden ontwikkeld. Een tijdschema voor de uitvoering van de nationale actieprogramma's moet zo snel mogelijk worden vastgesteld. De aard van de te ondernemen acties zal van Lid-Staat tot Lid-Staat verschillen, afhankelijk van de ecologische toestand van het grondwater, de regionale en plaatselijke omstandigheden, de bestaande juridische en administratieve structuren en de reeds uitgevoerde of geplande maatregelen.

- De Lid-Staten dienen zo snel mogelijk nationale actieprogramma's op te stellen en in het licht van de nationale, regionale en lokale situatie, streefjaren voor de uitvoering van de daarin vervatte acties vast te stellen, waarbij zij evenwel 2000 als het algemene streefjaar voor een functionerend nationaal actieprogramma dienen aan te houden. Voorts moet worden voorzien in een beoordeling van de uitgevoerde maatregelen, een herziening van de tijdschema's, mogelijkheden tot aanpassing alsmede tussentijdse beoordelingen waarbij aan de hand van vastgestelde criteria de met de programma's geboekte voortgang wordt gecontroleerd.

- Sommige maatregelen zullen ook na 2000 worden voortgezet of zullen pas na 2000 worden uitgevoerd. Dit soort vervolgmaatregelen, dat de voortzetting van de strategie op lange termijn moet garanderen, moet duidelijk als zodanig worden aangegeven en dient vergezeld te gaan van een passend tijdschema. In eerste instantie moet een begin worden gemaakt met acties op korte termijn zoals de voltooiing van de kartering, de controle, de beoordeling en verbetering van de administratieve en juridische structuren en de manier waarop de watersector functioneert, de aanwijzing van kwetsbare en andere belangrijke te beschermen gebieden, het opzetten van vergunningssystemen en de bevordering van een zuinig watergebruik.

- Voor de maatregelen op langere termijn is meer voorbereiding vereist; deze moeten worden gebaseerd op een beoordeling van de toestand van het grondwater zoals die uit de resultaten van kartering en monitoring kan worden afgeleid. Hieronder vallen onder meer de integratie van de bescherming van het zoete water in de ruimtelijke ordening en het bodemgebruik, het in het leven roepen van intersectorale administratieve structuren, het inventariseren van hulpbronnen, het vaststellen van prioriteiten inzake ontmanteling en sanering, enz. De ontmantelings- en saneringswerkzaamheden zullen allicht tot in de 21e eeuw moeten worden voortgezet, aangezien in het licht van de vastgestelde prioriteiten een getrapte aanpak moet worden gevolgd.

- Op regelmatige tijdstippen moeten de vorderingen en verwezenlijkingen van de Lid-Staten worden beoordeeld. Het jaar 2000 kan een geschikt streefjaar zijn voor een eerste algemene voortgangsbeoordeling. Om de uitwisseling van ervaringen te vergemakkelijken dienen de Lid-Staten bij de Commissie verslag uit te brengen over de met hun nationale actieprogramma's geboekte resultaten.

- Met gepaste regelmaat moet de vooruitgang die in de Gemeenschap als geheel is geboekt, worden beoordeeld. Het eerste voortgangsverslag van de Commissie, dat zal worden opgesteld aan de hand van de beoordelingsverslagen van de Lid-Staten en verslagen over de ecologische toestand van het grondwater van het Europees Milieuagentschap en Eurostat, zal spoedig na de beoordeling door de Lid-Staten in het jaar 2000 het licht zien.

() PB nr. L 375 van 31. 12. 1991, blz. 1.

() PB nr. L 135 van 30. 5. 1991, blz. 40.

() PB nr. L 103 van 25. 4. 1979, blz. 1.

() PB nr. L 206 van 22. 7. 1992, blz. 7.

() PB nr. L 181 van 1. 7. 1992, blz. 12.

() PB nr. L 215 van 30. 7. 1992, blz. 85.

() PB nr. L 215 van 30. 7. 1992, blz. 96.

() PB nr. L 193 van 31. 7. 1993, blz. 5.

() PB nr. L 198 van 22. 7. 1991, blz. 1.

() PB nr. L 18 van 27. 1. 1993, blz. 1.

() PB nr. L 328 van 29. 12. 1993, blz 7.

() PB nr. L 185 van 15. 7. 1988, blz. 9.

() PB nr. L 230 van 19. 8. 1991, blz. 1.

() PB nr. L 181 van 4. 7. 1986, blz. 6.

() PB nr. C 311 van 17. 11. 1993, blz. 11.