Inleiding

De EU heeft in 2010 het startschot gegeven voor de Europa 2020-strategie als geïntegreerde langetermijnstrategie voor groei en banen. De strategie steunt op vijf hoofddoelstellingen op het gebied van werkgelegenheid, onderzoek en ontwikkeling, klimaat en energie, onderwijs en bestrijding van armoede en sociale uitsluiting, die de lidstaten in nationale doelstellingen hebben omgezet. Het doel is om zo te zorgen voor slimme, duurzame en inclusieve groei in Europa. De uitvoering van en het toezicht op de strategie vallen onder het Europees Semester. De strategie doet ook dienst als overkoepelend kader voor een reeks nationale en EU-beleidsmaatregelen en heeft met name als leidraad gediend bij de opzet en de programmering van de Europese structuur- en investeringsfondsen voor de periode 2014-2020.

Nu de strategie al enkele jaren wordt uitgevoerd en halverwege haar looptijd is, heeft de Commissie een openbare raadpleging gehouden om na te gaan in hoeverre de doelstellingen tot nog toe verwezenlijkt zijn. De zware financiële en economische crisis tijdens de eerste jaren van uitvoering van de Europa 2020-strategie heeft ernstige gevolgen gehad voor de vorderingen bij het verwezenlijken van de doelstellingen. Vaak moest de langetermijnaanpak opzij worden geschoven voor beleidsmaatregelen op de korte termijn. Uit de meest recente Eurobarometer-enquête over de Europa 2020-strategie[1] blijkt dat de EU-burgers tevreden zijn over de algemene koers van de EU als antwoord op de crisis. Het aantal respondenten dat vindt dat de EU de juiste richting is ingeslagen om uit de crisis te raken en de problemen aan te pakken, is bijna het dubbele van het aantal respondenten dat een andere mening is toegedaan.

In deze mededeling worden de belangrijkste bevindingen beschreven van de openbare raadpleging die van mei tot oktober 2014 is georganiseerd om standpunten van belanghebbenden te verzamelen over de opzet en de resultaten van de Europa 2020-strategie. De mededeling gaat vergezeld van een geactualiseerd verslag over de stand van zaken met betrekking tot de Europa 2020-doelstellingen[2].

Samenvatting

De openbare raadpleging over de Europa 2020-strategie vond plaats van 5 mei tot 31 oktober 2014. Het doel ervan was ervaringen van belanghebbenden te verzamelen om lessen te trekken uit de eerste jaren van uitvoering van de strategie en input te vergaren voor de herziening.

In totaal werden 755 bijdragen ontvangen uit 29 landen. De meeste reacties kwamen van de sociale partners, belangengroepen en niet-gouvernementele organisaties, gevolgd door de regeringen en openbare instanties van de lidstaten, individuele burgers, denktanks, de academische wereld, stichtingen en ondernemingen.

De belangrijkste resultaten van de openbare raadpleging:

- Europa 2020 wordt beschouwd als een relevant overkoepelend kader voor de bevordering van groei en banen zowel op nationaal als EU-niveau. De doelstellingen en prioriteiten zijn zinvol in het licht van de huidige en toekomstige problemen.

- De vijf hoofddoelstellingen staan voor essentiële katalysatoren voor groei en banen en geven richting aan de strategie.

- De meeste kerninitiatieven hebben hun doel bereikt, maar zijn weinig zichtbaar gebleven.

- De verwezenlijking van de strategie kan en moet worden gestimuleerd door de eigen verantwoordelijkheid en betrokkenheid op het terrein te bevorderen.

1. Context van de openbare raadpleging over de Europa 2020-strategie

In maart 2014 heeft de Europese Commissie een mededeling gepubliceerd, getiteld "Tussenopname van de Europa 2020-strategie voor slimme, duurzame en inclusieve groei"[3], waarin wordt beoordeeld in hoeverre de EU en haar lidstaten de strategie vier jaar na de lancering ervan al hebben uitgevoerd, en om voorbereidingen te treffen voor een herziening ervan.

Op dit moment, halverwege de looptijd tot 2020, zijn de resultaten gemengd wat de verwezenlijking van de doelstellingen voor groei en banen betreft, en dat is voornamelijk het gevolg van de crisis. De impact van de crisis is nog steeds duidelijk voelbaar, met name op de arbeidsmarkt. De werkloosheid in de EU blijft hoog en de situatie verschilt sterk van lidstaat tot lidstaat. Onder meer de jeugdwerkloosheid, die in verschillende lidstaten nog steeds hoog is, en de toenemende langdurige werkloosheid, geven aanleiding tot grote bezorgdheid. Op sociaal vlak heeft de crisis geleid tot meer armoede, meer sociale uitsluiting en toenemende ongelijkheid. In een aantal lidstaten is de situatie bijzonder moeilijk en is er sprake van een toename van ernstige materiële ontbering en een toename van het aantal huishoudens waarin niemand werk heeft. Ook moesten in een aantal lidstaten op het dieptepunt van de crisis de overheidsuitgaven worden beperkt, waardoor minder is geïnvesteerd in onderzoek en ontwikkeling. Nu het accent geleidelijk verschuift van noodmaatregelen naar het creëren van een solide basis voor banen en groei, is het belangrijk dat de lidstaten prioriteit geven aan groeibevorderende uitgaven, zoals investeringen in onderzoek en ontwikkeling. De groei blijft onder de invloed staan van een aantal langetermijntrends zoals de demografische ontwikkelingen, globalisering en concurrentie van internationale partners, de uitdagingen op het gebied van productiviteit en digitalisering, de druk op de hulpbronnen en milieuaspecten.

De crisis heeft ook gevolgen gehad voor de vorderingen voor de verwezenlijking van de hoofddoelstellingen van Europa 2020. De werkgelegenheid en het armoedeniveau hebben duidelijk geleden onder de crisis, net als een aantal andere doelstellingen. De invloed van de crisis op de daling van de uitstoot van broeikasgassen vormt daarop de uitzondering. Ondanks de crisis zijn er een aantal positieve structurele trends, onder meer wat betreft opleidingsniveaus, het creëren van een meer duurzame energiemix en het verminderen van de koolstofintensiteit van de economie. De EU is hierdoor globaal genomen goed op weg om haar doelstellingen op het gebied van onderwijs, klimaat en energie (bijna) te bereiken. Met betrekking tot werkgelegenheid, onderzoek en ontwikkeling en armoedebestrijding, waar de crisis een zware invloed op heeft gehad, is de situatie echter anders. Op alle gebieden zijn verdere inspanningen nodig om de vorderingen te consolideren en verdere vooruitgang te boeken.

De Europa 2020-doelstellingen zijn politieke toezeggingen[4]. Het politieke karakter van de doelstellingen is inherent aan de strategie en geeft de primaire rol weer die de nationale regeringen erbij moeten spelen, in overeenstemming met het subsidiariteitsbeginsel. Op de meeste gebieden zijn de nationale doelstellingen echter niet ambitieus genoeg om samen de doelstelling op EU-niveau te bereiken. Als alle lidstaten bijvoorbeeld hun nationale doelstellingen zouden bereiken, zou de totale investering in onderzoek en ontwikkeling op EU-niveau tegen 2020 2,6 % van het bbp bedragen, terwijl de EU naar 3 % streeft. De verschillen in toezeggingen komen ook tot uiting in de verschillen in beleidsrespons en ambitie in de EU.

De ongelijkmatige vorderingen in de richting van de Europa 2020-doelstellingen kunnen ook gedeeltelijk worden toegeschreven aan het feit dat de economische gevolgen van de structurele veranderingen niet meteen voelbaar zijn. De meeste lidstaten zijn met grote structurele hervormingen gestart om hun arbeidsmarkt meer veerkracht te geven, hun goederen- en dienstenmarkt beter te doen functioneren en een efficiënte verdeling van middelen te bevorderen, en hun overheidsdiensten efficiënter te maken. Het tempo en de kwaliteit van de structurele hervormingen variëren echter van de ene lidstaat tot de andere. De hervormingen werpen niet meteen hun vruchten af. Een snelle en nauwkeurige uitvoering is daarom cruciaal.

De toenemende divergenties tussen en vaak ook binnen lidstaten hebben de vorderingen in de richting van de Europa 2020-doelstellingen negatief beïnvloed. Er wordt naar gestreefd de nationale economieën dichter bij elkaar te brengen, maar door de crisis wordt de kloof tussen de slechtst en best presterende lidstaten steeds groter. Ook de kloof tussen regio's binnen een lidstaat en tussen regio's van verschillende lidstaten neemt toe. In 2013 bedroeg de kloof tussen het laagste en hoogste percentage werkenden in de leeftijdsgroep 20 tot 64 jaar bijvoorbeeld 26,9 procentpunten, met een arbeidsparticipatie van 52,9 % in Griekenland tot 79,8 % in Zweden. In 2000 bedroeg dat verschil ter vergelijking 22,7 procentpunten, met een arbeidsparticipatie van 55,3 % in Bulgarije tot 78,0 % in Denemarken.

EUROPA 2020-DOELSTELLINGEN OP EU‑NIVEAU || MEEST RECENTE GEGEVENS

De arbeidsparticipatie van de bevolking tussen 20 en 64 jaar optrekken tot ten minste 75 % || 68,4 % (2013)

De investeringen in O&O optrekken tot 3 % van het bbp || 2,02 % (2013)

De uitstoot van broeikasgassen met ten minste 20 % terugdringen ten opzichte van 1990 || daling van 17,9 % (2012)

Het aandeel van hernieuwbare energie in het finaal energieverbruik verhogen tot 20 % || 14,1 % (2012)

Toewerken naar een verbetering van de energie-efficiëntie met 20 % (gemeten in primair en finaal energieverbruik) || Primair energieverbruik: verbetering van de energie-efficiëntie met 11,9 % (2013) Finaal energieverbruik: verbetering van de energie-efficiëntie met 12,8 % (2013)

Het percentage vroegtijdige verlaters van onderwijs en opleiding terugbrengen tot minder dan 10 % || 12,0 % (2013)

Het percentage van de bevolking tussen 30 en 34 jaar dat tertiair onderwijs heeft voltooid, optrekken tot minstens 40 % || 36,9 % (2013)

Het aantal mensen voor wie armoede of sociale uitsluiting dreigt met ten minste 20 miljoen doen dalen (tot 96,6 miljoen) || voor 121,6 miljoen mensen dreigt armoede of sociale uitsluiting (2013)[5]

Bron: Europese Commissie

Tegen deze achtergrond had de openbare raadpleging over de Europa 2020-strategie onder meer als doel meer inzicht te verwerven in de verwezenlijking van de strategie op het terrein. Aangezien de EU en de lidstaten partners zijn bij de strategie, is het welslagen ervan sterk afhankelijk van de toezeggingen en betrokkenheid van de nationale regeringen, parlementen, plaatselijke en regionale autoriteiten, sociale partners, andere belanghebbenden en het maatschappelijk middenveld. Het was daarom belangrijk standpunten te verzamelen van alle betrokkenen bij de uitvoering van de strategie en lessen te trekken uit hun ervaringen en beste praktijken.

2. Belangrijke cijfers van de openbare raadpleging over de Europa 2020-strategie

De openbare raadpleging over de Europa 2020-strategie stond open van 5 mei tot 31 oktober 2014. De deelname aan de raadpleging is op verschillende manieren bevorderd. De mededeling over de openbare raadpleging werd op "Uw stem in Europa" gepubliceerd. Daarnaast werd een specifieke website[6] gelanceerd waarop een vragenlijst kon worden ingevuld en belanghebbenden hun standpunt nader konden toelichten. De website bevat links naar de belangrijkste documenten met betrekking tot de Europa 2020-strategie. De Commissie stelde de vragenlijst op om standpunten te verzamelen over de eerste loopjaren van de strategie en om ideeën op te doen voor de verdere ontwikkeling ervan. De website bevat verder een rubriek waarin de ontvangen bijdragen kunnen worden geraadpleegd[7].

755 respondenten namen deel aan de openbare raadpleging. Uit de verdeling van de bijdragen naar land blijkt dat de meeste bijdragen in België zijn ingediend, waar de op EU-niveau actieve belangengroepen gevestigd zijn. Het deelnemingspercentage was bijzonder laag in de Midden- en Oost-Europese landen. Bijdragen van buiten de EU kwamen uit Noorwegen, Zwitserland, Canada en de Verenigde Staten. De deelnemers geven de grote verscheidenheid aan belanghebbenden bij de Europa 2020-strategie weer. De meeste reacties kwamen van sociale partners, belangengroepen en niet-gouvernementele organisaties (41 %), gevolgd door de regeringen en openbare instanties van de lidstaten, waaronder plaatselijke en regionale autoriteiten (20 %), individuele burgers (19 %) en denktanks, de academische wereld en stichtingen (14 %). Ondernemingen zijn goed voor 6 % van de respondenten, een cijfer dat vrij laag is, maar wordt gecompenseerd door het hoge cijfer van de belangengroepen die hen vertegenwoordigen.

Verdeling van respondenten per categorie belanghebbenden

Bron: Europese Commissie

De verdeling over de behandelde gebieden brengt het inclusieve karakter van de Europa 2020-strategie tot uiting. Het merendeel van de deelnemers besteedde aandacht aan alle gebieden van de strategie, waaronder economische en financiële zaken, concurrentievermogen, industrie, de interne markt, werkgelegenheid, onderzoek, ontwikkeling en innovatie, de digitale economie, klimaat, energie- en hulpbronnenefficiëntie, onderwijs en opleiding, en armoede en sociale uitsluiting. De bijdragen over specifieke gebieden zijn over het geheel genomen evenwichtig verdeeld.

Naast de officiële antwoorden op de openbare raadpleging hebben ook de nationale en EU-instellingen input geleverd voor de herziening van de strategie. De herziening is op initiatief van het Italiaanse voorzitterschap van de Raad in de meeste sectorale Raadsformaties besproken. Op basis van de resultaten van deze besprekingen heeft het voorzitterschap in december 2014 binnen de Raad Algemene Zaken een samenvatting gepresenteerd[8]. Het Europees Parlement heeft sinds de lancering van de strategie een belangrijke rol gespeeld, onder meer door de nationale parlementen ertoe aan te zetten ook een bijdrage te leveren. De afgelopen maanden zijn een aantal besprekingen gevoerd met de nationale parlementen om van gedachten te wisselen over de Europa 2020-strategie en de verdere ontwikkeling ervan.

De beschouwingen over de herziening van de Europa 2020-strategie hebben grote interesse en betrokkenheid opgewekt bij de belanghebbenden die betrokken zijn bij de uitvoering van de strategie. Het Comité van de Regio's is via zijn monitoringplatform en samen met het Europees Economisch en Sociaal Comité bijzonder actief geweest door debatten te organiseren en besprekingen te houden over de thema's van de Europa 2020-strategie. Ook is met de steun van bij het Europees Semester betrokken ambtenaren van de Europese Commissie in de lidstaten een reeks evenementen georganiseerd over de strategie in haar geheel of bepaalde aspecten ervan. Deze evenementen hebben gezorgd voor een betere dialoog met de belangstellende partijen, voor bruggen tussen de verschillende netwerken van belanghebbenden en voor informatie over praktische ervaringen en beste praktijken die worden meegenomen in de herziening van de strategie.

3. Belangrijkste resultaten van de openbare raadpleging over de Europa 2020-strategie

3.1 De reikwijdte en de doelstellingen van de Europa 2020-strategie zijn nog steeds relevant

Er bestaat uitzonderlijk veel steun voor een EU-strategie ter bevordering van groei en banen. Een ruime meerderheid van de respondenten (86 %) is van mening dat Europa een alomvattende en overkoepelende strategie voor de middellange termijn nodig heeft om de komende jaren voor meer groei en banen te zorgen. Slechts een klein aantal respondenten (14 %) is een andere mening toegedaan. Deze laatste groep respondenten bestaat voornamelijk uit individuele burgers die vinden dat de EU zich meer zou moeten concentreren op de uitvoering van bestaande instrumenten, dat sociale, economische en ecologische ontwikkeling belangrijker is dan groei als zodanig, of dat de besluitvormers het idee van oneindige groei moeten laten varen. De overgrote meerderheid van de respondenten ziet een verband tussen de strategie en hun actiegebied en is tevreden over het overkoepelend karakter ervan. Het drieluik "slimme, duurzame en inclusieve groei" wordt als relevant beschouwd.

Via de Europa 2020-strategie worden de problemen van vandaag en morgen aangepakt. Uit de bijdragen aan de openbare raadpleging blijkt dat er een sterke correlatie is tussen de gebieden die de deelnemers als prioritair aanmerken en de gebieden die in de Europa 2020-strategie zijn opgenomen.

3.2 De huidige vijf hoofddoelstellingen zijn relevant en versterken elkaar

De respondenten vinden de doelstellingen zeer nuttig voor de verwezenlijking van de strategie. De meeste respondenten (87 %) beschouwen de doelstellingen als nuttig voor de uitvoering van en het toezicht op de Europa 2020-strategie, aangezien zij als benchmarks de nadruk helpen te behouden op een aantal essentiële gebieden. In sommige bijdragen (10 %) wordt het nut van de doelstellingen erkend, maar worden tevens suggesties voor verbetering gedaan. Voorts wordt in sommige bijdragen benadrukt dat het belangrijk is het aantal doelstellingen beperkt te houden, zodat de aanpak gericht blijft. Slechts een klein aantal respondenten (3 %) vindt dat de doelstellingen geen nut hebben. Een aantal respondenten benadrukt dat het belangrijk is de kwantitatieve beoordeling van de vorderingen in de richting van de doelstellingen aan te vullen met een kwalitatieve analyse. De Commissie is het ermee eens dat kwalitatieve analyse en evaluatie van belang zijn, en voert deze met name uit in de context van het Europees Semester.

Er is veel steun voor het behoud van de huidige vijf hoofddoelstellingen. Een grote meerderheid van de correspondenten (78 %) is van mening dat de huidige doelstellingen volstaan. Sommige respondenten stellen voor nieuwe doelstellingen toe te voegen. Andere respondenten hebben twijfels bij de relevantie van de doelstelling met betrekking tot tertiair onderwijs en benadrukken dat het belangrijk is om met het oog op goede aansluiting vaardigheden af te stemmen op de behoeften op de arbeidsmarkt. Het is belangrijk eraan te herinneren dat het niet de bedoeling is dat in de doelstellingen het volledige beleid en alle ambities van de EU tot uitdrukking komen. De doelstellingen vormen een representatieve weergave van het soort veranderingen waar met de Europa 2020-strategie naar wordt gestreefd. Een aantal doelstellingen die respondenten suggereren, zoals indicatieve doelstellingen voor hulpbronnenefficiëntie en voor het aandeel van de industrie in het bpp, zijn al in ander EU-beleidsmaatregelen opgenomen. Tot slot komt uit de openbare raadpleging geen duidelijke hiërarchie naar voren wat de doelstellingen betreft. Ongeveer de helft van de respondenten is van mening dat alle doelstellingen even belangrijk zijn, van elkaar afhankelijk zijn, elkaar versterken en samen bijdragen aan groei en banen.

3.3 De kerninitiatieven hebben hun doel bereikt

De kerninitiatieven hebben in het algemeen hun doel bereikt en de werkzaamheden op de desbetreffende gebieden moeten op andere manieren worden voortgezet. De deelnemers denken in het algemeen dat de kerninitiatieven als doel hebben bij te dragen aan de vorderingen van de EU voor de verwezenlijking van de Europa 2020-doelstellingen. Een groot aantal deelnemers (32 %), waaronder regeringen en representatieve organisaties, gaf echter een gemengde beoordeling. Volgens hen hebben de kerninitiatieven hun doel bereikt door een impuls te geven aan een reeks prioritaire maatregelen, maar is de toegevoegde waarde van de initiatieven overschaduwd door een gebrek aan duidelijkheid en overlappende beleidsmaatregelen, die de initiatieven uiteindelijk overbodig maken. Een aantal respondenten vindt dat de kerninitiatieven losgekoppeld zijn van hun breder beleidsterrein, terwijl andere respondenten vinden dat de situatie onduidelijk is door overlappingen en onvoldoende prioriteitenstelling. De respondenten pleiten er daarom voor dat de kerninitiatieven worden vervangen door meer coherente en overkoepelende beleidsprogramma's.

3.4 Het is belangrijk en noodzakelijk de verwezenlijking en de uitvoering van de strategie te verbeteren

De verwezenlijking van de Europa 2020-strategie kan nog beter. Op de vraag of Europa 2020 enig verschil heeft gemaakt, geven de meeste respondenten (60 %) een bevestigend antwoord, maar er zijn ook veel respondenten (40 %) die een negatief antwoord geven en wijzen op een aantal lacunes in de uitvoering en mogelijkheden ter verbetering.

De succesvolle uitvoering van de strategie is beïnvloed door tekortkomingen op het gebied van kennis, betrokkenheid en handhaving. Allereerst blijkt uit bijdragen aan de openbare raadpleging dat de respondenten soms onvoldoende vertrouwd zijn met de strategie, zowel expliciet wanneer respondenten aangeven dat zij een bepaalde vraag niet kunnen beantwoorden, als impliciet wanneer uit de antwoorden blijkt dat de inhoud of de doelstelling van de strategie verkeerd is geïnterpreteerd. Ten tweede verklaart minder dan de helft van de respondenten (46 %) dat zij betrokken zijn bij de strategie en verklaart drie vierde van de respondenten (77 %) dat zij graag meer betrokken willen zijn. De bijdragen bevatten ook een aantal nuttige beste praktijken, zoals het door de Deense regering ingestelde comité van belanghebbenden, dat circa 30 leden telt, waaronder ondernemersorganisaties, vakbonden, gemeenten en niet-gouvernementele organisaties. De respondenten zijn er voorstander van om met een juiste hoeveelheid ambitie en instrumenten de handhaving van het kader te verbeteren, om ervoor te zorgen dat de strategie resultaten oplevert. Meer dan de helft van de respondenten (58 %) vindt het nuttig en belangrijk nationale doelstellingen vast te leggen en een derde van de respondenten (28 %) benadrukt dat de nationale doelstellingen ambitieus genoeg moeten zijn en dat de EU via strenger toezicht de betrokkenheid van de lidstaten moet vergroten.

De respondenten doen voorstellen om de verwezenlijking van de Europa 2020-strategie te bevorderen. Beter gerichte communicatie en informatie, meer uitwisseling van ervaring en beste praktijken tussen de lidstaten, belanghebbenden op alle relevante niveaus betrekken, nauw toezicht houden op de vorderingen en de invoering van stimulansen voor meer betrokkenheid bij de doelstellingen van de strategie, zijn de belangrijkste pistes die door de deelnemers worden genoemd.

3.5 Samenvatting van de belangrijkste lessen

Op basis van de ontvangen bijdragen identificeert de Commissie met betrekking tot de Europa 2020-strategie de volgende sterke punten, zwakke punten, kansen en bedreigingen.

STERKE PUNTEN • er is zeer veel steun voor een EU-brede strategie voor groei en banen • de gebieden die door Europa 2020 worden bestreken, stemmen overeen met de aan te pakken problemen • de doelstellingen zijn relevant en versterken elkaar • er is concrete vooruitgang: de EU is goed op weg om de doelstellingen op het gebied van onderwijs, klimaat en energie (bijna) te bereiken || ZWAKKE PUNTEN • de kerninitiatieven zijn onvoldoende zichtbaar • de verwezenlijking en de uitvoering van de strategie moeten beter • de relevante belanghebbenden zijn onvoldoende betrokken • er moet nog een lange weg worden afgelegd voor de doelstellingen op het gebied van werkgelegenheid, onderzoek en ontwikkeling en armoedebestrijding

KANSEN • de actoren zijn bereid om een actieve rol te spelen bij de strategie • nauw toezicht uitoefenen op de strategie in het kader van het Europees Semester • Europa 2020 afstemmen op de prioriteiten van de Commissie (banen, groei en investeringen) || BEDREIGINGEN • de crisis heeft de verschillen tussen en binnen lidstaten doen toenemen • het politieke karakter van de doelstellingen en het gebrek aan ambitie van de lidstaten

Conclusie

De Commissie zal de resultaten van de openbare raadpleging in aanmerking nemen bij de denkoefening over de verdere ontwikkeling van de Europa 2020-strategie. Ook met de bijdragen van het Europees Parlement, de Raad, de nationale parlementen, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio's zal rekening worden gehouden. De Commissie zal erop toezien dat alle voorstellen volledig verenigbaar zijn met de lopende werkzaamheden over de verdieping van de economische en monetaire Unie.

Overeenkomstig haar werkprogramma voor 2015 zal de Commissie vóór het eind van het jaar voorstellen presenteren voor de herziening van de Europa 2020-strategie.

[1] Standaard-Eurobarometer 81 van het voorjaar 2014 – Verslag over Europa 2020.

[2] "Smarter, greener, more inclusive? Indicators to support the Europe 2020 strategy", 2015, Eurostat.

[3] COM(2014) 130 final.

[4] Een belangrijke uitzondering betreft de doelstellingen inzake verminderde uitstoot van broeikasgassen en het gebruik van hernieuwbare energie, die worden ondersteund door een juridisch bindend EU-kader waarin waarden zijn vastgesteld die op nationaal niveau moeten worden bereikt.

[5] Deze doelstelling wordt gemeten voor de EU27, aangezien er voor Kroatië geen gegevens zijn over 2008, het basisjaar voor de berekening van de doelstelling.

[6] http://ec.europa.eu/europe2020/public-consultation/index_en.htm op de algemene website over de Europa 2020-strategie

[7] http://ec.europa.eu/europe2020/public-consultation/contributions/index_nl.htm

[8] http://data.consilium.europa.eu/doc/document/ST-16559-2014-INIT/nl/pdf