Advies van het Economisch en Sociaal Comité over "De vrijheid van vestiging in de interne markt (Waarnemingspost voor de interne markt)"

(98/C 235/03)

Op 18 maart 1997 heeft het Economisch en Sociaal Comité besloten, overeenkomstig artikel 23, lid 3, van zijn Reglement van Orde, een advies op te stellen over "De vrijheid van vestiging in de interne markt (Waarnemingspost voor de interne markt)".

De Afdeling voor industrie, handel, ambacht en diensten, die met de voorbereiding van de desbetreffende werkzaamheden was belast, heeft haar advies op 6 mei 1998 goedgekeurd. Rapporteur was de heer Folias.

Het Economisch en Sociaal Comité heeft tijdens zijn 355e Zitting (vergadering van 27 mei 1998) het volgende advies uitgebracht, dat met 88 stemmen vóór, bij 1 onthouding, is goedgekeurd.

1. Inleiding

1.1. Tijdens haar onderzoek naar de werking van de interne markt heeft de vaste studiegroep de laatste maanden herhaaldelijk problemen vastgesteld i.v.m. de vrije vestiging of bij de activiteiten van een filiaal van een bestaande onderneming in een andere lid-staat van de Europese Unie.

1.2. Het staat buiten kijf dat er tot op heden grote vorderingen zijn gemaakt in de totstandbrenging van de interne markt door de vele nieuwe mogelijkheden die worden geboden aan het MKB en zelfstandigen om in een andere dan hun eigen lid-staat bedrijvig te zijn.

Niemand kan evenmin ontkennen dat er nog steeds niet geringe belemmeringen bestaan voor de vrije vestiging van ondernemingen in een andere lid-staat.

1.3. Volledigheidshalve zij eraan toegevoegd dat wat voor de 15 lid-staten geldt, ook geldt voor de drie EVA/EER-landen (Noorwegen, IJsland, Liechtenstein), die op grond van de EER-overeenkomst als gelijkwaardige partners op de interne markt kunnen worden beschouwd.

1.4. Dit advies heeft tot doel aan te tonen dat er nog een lange weg moet worden afgelegd naar de voltooiing van de interne markt; het houdt een oproep in tot alle betrokken partijen om stappen in de goede richting te zetten, specifieke voorbeelden van echte of kunstmatig in het leven geroepen belemmeringen te leveren en voorstellen voor te leggen om deze obstakels gemakkelijker weg te nemen.

1.5. Hierbij zal gebruik worden gemaakt van de informatie die is gehaald uit de antwoorden op het rondgestuurde enquêteformulier, uit de te Nice (Frankrijk) gehouden hoorzitting, en uit een aantal specifieke obstakels die geïdentificeerd en aan de kaak gesteld werden.

1.6. Vrije vestiging mag niet worden beschouwd als een middel voor ondernemingen om de regelgeving van het land van vestiging te omzeilen. Het feit dat individuen/ondernemingen zich in een bepaalde lid-staat willen vestigen moet positief worden benaderd: het kan geenszins de bedoeling zijn hen overdreven eisen te stellen of andere dan voor plaatselijke bedrijven geldende voorwaarden op te leggen. "Overdreven eisen" betekent in deze context dat er sprake is van ongelijke behandeling die hinderpalen opwerpt of vrije vestiging verhindert.

1.7. De problematiek van de vestiging van ondernemingen is moeilijk los te koppelen van andere aspecten van de interne markt, zoals het vrij verlenen van diensten. Aangezien het ESC reeds verscheidene adviezen over verschillende soorten belemmeringen voor de werking van de vrije markt heeft uitgebracht (), spitst het zich in dit geval toe op concrete voorstellen die voor de vestiging van individuen en ondernemingen van nut kunnen zijn.

2. Vaststellingen

2.1. Er blijven nog vele uiteenlopende problemen bestaan bij de vestiging van ondernemingen in andere EU-lid-staten, die voor een hele reeks belemmeringen voor de vrije vestiging zorgen. Afgezien daarvan zijn er ook nog problemen waarmee ondernemingen of beoefenaars van vrije beroepen na hun vestiging te kampen hebben, waardoor zij worden belemmerd in het vrij verlenen van diensten.

2.2. Vele nationale beperkingen zijn te verklaren door de bijzondere aandacht die bepaalde lid-staten schenken aan consumentenbescherming. Regeringen die volkomen terecht zorg dragen voor het welzijn van de consument, en daartoe overigens ook de plicht hebben, mogen een en ander evenwel niet als voorwendsel gebruiken om de vestiging van ondernemingen te bemoeilijken.

3. Vastgestelde obstakels

3.1. Vastgesteld werd dat er vele en diverse obstakels voor vrije vestiging bestaan; sommige doen zich voor op nationaal of regionaal niveau, hebben een subjectief of objectief karakter en kunnen worden weggewerkt; andere kunnen niet worden opgeheven zonder persoonlijke of gezamenlijke actie.

3.2. Obstakels op wetgevingsgebied

Hieronder volgen in het kort de gebieden waarop het vaakst en in vele landen obstakels worden gesignaleerd:

- erkenning van diploma's;

- erkenning van de voorwaarden voor de uitoefening van het beroep;

- verwerven van de vergunning voor beroepsuitoefening;

- voorwaarden voor vestiging van ondernemingen;

- administratieve procedures;

- toegang tot bepaalde beroepen (apothekers, notarissen, ingenieurs, enz.);

- rechtsvorm van de onderneming.

Waar er een gedecentraliseerd bestuur is, bestaan er naast de nationale ook nog bepaalde regionale voorschriften die voor obstakels zorgen.

3.3. Subjectieve obstakels

- Gebrek aan informatie over nationale voorschriften.

- Taalobstakels.

- Gebrek aan informatie over de doelmarkt.

- Gebrek aan kennis van plaatselijke voorschriften en bepalingen.

- Verschillen in cultuur en mentaliteit.

- Verschillend consumentengedrag.

4. Enkele specifieke obstakels

Hieronder wordt een aantal specifieke belemmeringen aangegeven die werden opgespoord of aan de kaak gesteld; zij moeten een duidelijk beeld geven van de problemen waarmee ondernemingen te kampen hebben.

4.1. In de arbeidswetgeving van een lid-staat is voorgeschreven dat plaatselijke modellenbureaus een garantie van minstens 15 000 ecu moeten betalen. Dit betekent dat modellenbureaus van andere lid-staten niet eens tijdelijk bedrijvig kunnen zijn in dat land indien zij niet dezelfde garantie betalen.

4.2. Een andere lid-staat is dan weer weinig aantrekkelijk voor ambachtslui omdat daar voor de betaling van de indirecte belastingen een beroep moet worden gedaan op een belastingadviseur en aan zijn diensten hoge kosten verbonden zijn.

4.3. In een bepaalde lid-staat hebben 7 000 immobiliënmakelaars van de overheid een officiële vergunning gekregen omdat zij aan alle noodzakelijke voorwaarden voldoen. Alleen 4 (vier!) niet-plaatselijke makelaars hebben onder dezelfde voorwaarden een vergunning kunnen krijgen.

4.4. Zowel bij het binnenkomen als het verlaten van een bepaalde lid-staat moeten reizigers die meer dan 7 500 ecu contant geld bij zich hebben, daarvan bij de diensten van het ministerie van financiën van de lid-staat schriftelijk aangifte doen. Om een en ander te verifiëren, controleren de bevoegde ambtenaren zelfs de bagage van reizigers, ongeacht hun nationaliteit.

4.5. De belastingdiensten van weer een andere lid-staat reageren al jaren niet op aanvragen van buitenlandse ondernemingen voor terugbetaling van BTW die zij bij hun deelneming aan internationale beurzen in dat land betaald hebben en mogen terugvorderen. De voorwaarden en procedures die daarbij moeten worden gevolgd, zijn overigens van dien aard dat een aanvraag om terugbetaling per slot van rekening weinig oplevert.

4.6. De overheid van een bepaalde lid-staat geeft makelaars die niet in dat land wonen (verzekeraars, immobiliënmakelaars, enz.) slechts een beperkt recht op commissielonen.

4.7. Ondernemingen die veiligheidsdiensten verlenen, kunnen in een bepaalde lid-staat slechts actief zijn als zij daar ook gevestigd zijn en als de leden van de raad van bestuur en de werknemers van de onderneming ook inwoners zijn van dat land. Hiervoor worden redenen van openbare orde en veiligheid aangevoerd.

4.8. Een onderneming uit een EVA-land kon geen contract sluiten voor bepaalde bouwactiviteiten in een bepaalde lid-staat omdat de overheid aldaar weigerde de betrokken onderneming in te schrijven in het plaatselijke register van bouwondernemingen op grond van het feit dat zij niet uit een EU-lid-staat afkomstig is.

5. Voorstellen

De hieronder geformuleerde voorstellen komen van ondernemingen die de concrete gevolgen van de belemmeringen hebben ondervonden, en zijn de neerslag van debatten over deze problematiek. Ze zijn ook ingegeven door de vaste wil ertoe bij te dragen deze obstakels weg te werken.

5.1. Het ESC wil dat er in de Europese Unie een klimaat tot stand komt dat ervoor zorgt dat de vestiging van ondernemingen of individuen in een andere lid-staat als een kans op werkgelegenheid en economische activiteit wordt aangegrepen. In dit dynamische toekomstperspectief staat bij uitstek culturele uitwisseling centraal. De Commissie moet in deze context werk maken van een bewustmakingscampagne over de rechten waarover ondernemingen en individuen beschikken om zich in het land van hun keuze te vestigen, op voorwaarde dat zij zich naar de aldaar geldende basisvoorschriften schikken.

5.2. Algemene voorstellen

- Opbouw van databanken door overheden en instanties waarbij informatie kan worden opgevraagd.

- Bevordering van optimaal gebruik en ontwikkeling van de Euro Info-centra, die een doorslaggevende rol kunnen spelen in de voorlichting van ondernemingen en bij het organiseren van twee- of meerdaagse ontmoetingen waarbij onderling van gedachten kan worden gewisseld; publicatie van een jaarlijks verslag waarin de meest frequente problemen inzake vestiging van ondernemingen worden aangegeven.

- Oprichting van nationale "one-stop-shops" bij de beroepsorganisaties (Kamers van Koophandel, organisaties van het MKB, enz.) die in de verschillende lid-staten dezelfde diensten verlenen.

- Opmaken van een vergelijkend overzicht per bedrijfstak van de terzake geldende wettelijke bepalingen in de lid-staten.

- Openen van Internet-websites door de lid-staten, in 11 talen, met een volledige handleiding over de in acht te nemen voorschriften en wetgeving die voor vrije vestiging in hun afzetgebieden en per bedrijfstak gelden. Ook de Commissie zou hierover op haar websites (EUROPA, ISPO, enz.) beknopte informatie kunnen verstrekken.

- Nog betere gebruikmaking van de mogelijkheden van het Europartnerschap.

- Optimale toepassing van het nieuwe communautaire programma "Joint European Ventures".

- Uittrekken van meer middelen voor durfkapitaal en startkapitaal.

- Communautair initiatief tot harmonisatie van wettelijke bepalingen voor bepaalde bedrijfstakken.

- Oprichting van een vorm van "Europese onderneming", als bekroning van de initiatieven terzake van de Commissie, zodat de ondernemingen de mogelijkheid hebben om een in heel Europa geldende uniforme rechtsvorm te kiezen ().

- Prioritaire toegang tot financieringsbronnen op zowel Europees ("Onderzoek en Ontwikkeling") als nationaal niveau, ter bevordering van het ondernemingsinitiatief.

5.3. Bijzondere voorstellen

- Rechtstreekse onderhandelingen van betrokkenen met nationale en regionale overheden over het oplossen van specifieke problemen.

- Samenwerking tussen de Kamers van Koophandel voor het uitwisselen van gedachten en ervaringen, die verder ook aan de nationale overheidsdiensten en de bevoegde communautaire instanties moeten worden doorgegeven.

- Het melden van belemmeringen aan en voorlichten van Europese parlementsleden, en eventueel, mede op initiatief van vertegenwoordigers van het bedrijfsleven, het indienen van voorstellen en/of vragen bij het Europees Parlement.

- Er moet voor worden gezorgd dat vrije vestiging niet afhangt van de grootte van de onderneming.

- Er moeten gelijke kansen worden geboden, ongeacht de grootte van de onderneming.

- Bijzondere aandacht voor non-profit-ondernemingen en humanitaire organisaties.

6. Nawoord

6.1. In dit advies heeft het ESC via de Waarnemingspost voor de interne markt het grote probleem van de belemmeringen voor de vrije vestiging van ondernemingen, dat ook een belangrijke hinderpaal vormt voor de voltooiing van de interne markt, op een concrete en goed gestaafde manier willen aanpakken.

6.2. Om dit doel te bereiken, richt het ESC zich tot de partijen die verantwoordelijk zijn voor het ontstaan van het probleem maar ook duidelijk, de een al meer dan de ander, over de mogelijkheden beschikken om het afdoend te verhelpen.

6.2.1. Het dringt er aldus bij de Commissie op aan gecoördineerde praktische stappen te ondernemen om over de organisatie van de interne markt toelichting te verstrekken; een en ander moet leiden tot concrete resultaten, gebaseerd op een regelmatige registratie van het reële effect dat de maatregelen van de Europese Unie sorteren.

6.2.2. Ten slotte richt het zich tot de ondernemingen en beroepsbeoefenaars in de lid-staten. Als zij menen dat zij er belang bij hebben zich in een ander afzetgebied te kunnen vestigen en er bedrijvig te zijn, moeten zij van een en ander werk maken en gebruik maken van het dynamisme waarover zij zeer zeker beschikken, alsmede van alle mogelijkheden die zij hebben om op eigen houtje zoveel mogelijk obstakels weg te werken.

Brussel, 27 mei 1998.

De voorzitter

van het Economisch en Sociaal Comité

T. JENKINS

() Impact en doeltreffendheid van de interne markt - PB C 206 van 7.7.1997, blz. 65. Problemen van het MKB bij grensoverschrijdende handelsbetrekkingen - PB C 206 van 7.7.1997, blz. 70. Interne markt en milieubescherming: coherentie of conflict - PB C 19 van 21.1.1998, blz. 95. Het voorkomen van nieuwe belemmeringen voor de interne markt - CES 453/98 van 25 maart 1998. Opheffing van bepaalde handelsbelemmeringen - CES 643/98 van 29 april 1998.

() Statuut van de Europese vennootschap - PB C 129 van 27.4.1998, blz. 1.