[pic] | COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN |

Brussel, 12.12.2007

SEC(2007) 1662

WERKDOCUMENT VAN DE DIENSTEN VAN DE COMMISSIE Voorstel voor een BESLUIT VAN HET EUROPEES PARLEMENT EN DE RAAD inzake het Europees Jaar van de bestrijding van armoede en sociale uitsluiting (2010)

Samenvatting van deEFFECTBEOORDELING{COM(2007) 797 final}{SEC(2007) 1661}

WERKDOCUMENT VAN DE DIENSTEN VAN DE COMMISSIE

Voorstel voor een BESLUIT VAN HET EUROPEES PARLEMENT EN DE RAAD inzake het Europees Jaar van de bestrijding van armoede en sociale uitsluiting (2010)

1. CONTEXT EN RAADPLEGING VAN BELANGHEBBENDE PARTIJEN

In de Europese Unie lopen momenteel 78 miljoen mensen het gevaar om tot armoede te vervallen. De bestrijding van armoede en sociale uitsluiting is een van de hoofddoelstellingen van de EU en haar lidstaten. Toen in maart 2000 het initiatief tot de Lissabonstrategie werd genomen, verzocht de Europese Raad de lidstaten en de Europese Commissie om zodanige stappen te ondernemen dat de armoede in 2010 definitief zou zijn uitgebannen. Tijdens daaropvolgende bijeenkomsten van de Europese Raad werd deze doelstelling bekrachtigd.

De open coördinatie methode (OCM) voor sociale bescherming en sociale integratie[1] – waartoe de Europese Raad van Lissabon de eerste aanzet heeft gegeven – is van meet af aan een belangrijk hulpmiddel gebleken waarmee deze politieke verbintenis kracht wordt bijgezet en het vermogen van de EU versterkt wordt om de lidstaten bij hun streven naar een grotere sociale cohesie in Europa te ondersteunen.

Aanzienlijke bevolkingsgroepen in alle lidstaten zien zich ondanks deze resultaten nog steeds geconfronteerd met achterstelling en een beperkte toegang tot basisvoorzieningen of voelen zich uitgesloten van de samenleving.

Deze situatie is duidelijk in tegenspraak met de belangrijkste gemeenschappelijke waarden van de Europese Unie. De Commissie heeft daarom in haar sociale agenda voor 2005-2010 een voorstel aangekondigd om 2010 uit te roepen tot het Europees Jaar van de bestrijding van armoede en sociale uitsluiting.

Uit evaluaties van voorafgaande Europese Jaren blijkt dat deze:

een doeltreffend middel zijn gebleken om Europese beleidskwesties bovenaan de EU-agenda geplaatst te krijgen. De brede participatie in een beperkt tijdsbestek heeft ertoe bijgedragen dat met succes een beroep werd gedaan op politieke steun en dat de voorwaarden voor een bredere politieke inzet werden geschapen;

zodanig van opzet zijn dat er een groot aantal belanghebbende partijen bij worden betrokken om zo publiciteit te geven aan een specifiek thema, erover te debatteren en van gedachten te wisselen. Daarom dragen zij op doeltreffende wijze bij tot bewustmaking;

een goede mogelijkheid bieden om synergieën tot stand te brengen tussen diverse beleidsterreinen en op verschillende niveaus (EU, lidstaat, regionaal/lokaal);

vaak meer toegevoegde waarde hebben dan de afzonderlijke beleidsmaatregelen van de lidstaten; Dit heeft ook een belangrijke rol gespeeld bij het creëren van politiek draagvlak en heeft bijgedragen tot beleidsbijstellingen;

In de eerste helft van 2007 heeft de Commissie de daartoe in aanmerking komende belanghebbende partijen naar hun mening over de opzet en de uitvoering van het Europees Jaar gevraagd. Er kwamen 58 reacties van de belangrijkste actoren op EU-, nationaal en regionaal niveau binnen. Aan de resultaten konden waardevolle indicatoren voor de voorbereiding van de evaluatie en voor het ontwerpbesluit worden ontleend.

2. PROBLEEMSTELLING

2.1 Probleemanalyse

Wie zijn het slachtoffer en in hoeverre?

Armoede en uitsluiting zijn complexe en veelgeschakeerde verschijnselen. De inkomensdimensie van armoede is het meest in het oog springende kenmerk van hetgeen in de regel onder "armoede" wordt verstaan. Geografische verschillen zijn niet alleen van land tot land, maar ook binnen landen (de tegenstelling stad-platteland en/of achtergestelde/kansarme gebieden) van belang. In alle lidstaten is nog steeds sprake van verschillen in gezondheid en van ongelijke behandeling van sociaaleconomische groepen bij de toegang tot gezondheidszorg . Aangezien werk de beste garantie tegen armoede en sociale uitsluiting blijft, bestaat er een onmiskenbaar verband tussen langdurige werkloosheid en sociale nood.

Sommige groepen zijn bijzonder kwetsbaar: migranten, etnische minderheden, vrouwen, bejaarden, kinderen, jongeren en mensen met een handicap.

De voornaamste uitdagingen

Het doorbreken van de "overerving" van armoede van door het terugdringen van de kinderarmoede en de bevordering van actieve integratie zijn volgens het onlangs uitgebrachte Gezamenlijk verslag over sociale bescherming en sociale integratie 2007 de voornaamste uitdagingen bij de bestrijding van armoede en uitsluiting.

Bezorgdheid en verwachtingen bij het publiek

Volgens de beide in 2007 gepubliceerde Eurobarometer-enquêtes[2] zijn armoede en sociale uitsluiting een maatschappelijke realiteit waarvoor een zeer groot aantal EU-burgers zich geplaatst ziet. De Europeanen zijn van oordeel dat werkloosheid de belangrijkste oorzaak van armoede is.

2.2 EU-optreden

De EU en de Europese Commissie moeten niet in plaats treden van de nationale, regionale en lokale overheden bij de planning en uitvoering van beleid, maar het streven bevorderen om tot een gemeenschappelijke strategie ten aanzien van de aanpak van armoede en sociale uitsluiting te komen.

In 2006 hebben de lidstaten in het kader van de herziene open coördinatiemethode nationale verslagen ingediend waarin zij uiteenzetten hoe zij de overeengekomen gemeenschappelijke doelstellingen willen vertalen in strategische programma's. Er zijn voor het meten van de geboekte voortgang gemeenschappelijke indicatoren op twee niveaus vastgesteld. De Commissie en de Raad hebben samen de verslagen van de lidstaten geëvalueerd in het Gezamenlijk verslag over sociale bescherming en sociale integratie 2007. In 2008 zullen de lidstaten volledige nationale verslagen over de strategieën voor sociale bescherming en sociale integratie indienen, terwijl in 2009 en 2010 specifieke thema's centraal zullen staan.

2.3 Noodzakelijke verbeteringen op EU-niveau

Om het potentieel van de open coördinatiemethode ten volle te kunnen benutten, moet er op EU- en nationaal niveau nog het nodige gebeuren. Zo blijft de coördinatie tussen beleid op nationaal niveau en dat op het niveau van lagere overheden dikwijls onduidelijk. De participatie van maatschappelijk uitgesloten mensen bij zowel uitvoering van en toezicht op de strategie als bij de aansturing van toekomstige beleidsontwikkelingen is een cruciale voorwaarde voor echte raadpleging en relevante en effectieve maatregelen. Nog veel te vaak wordt de OCM als een procedure op EU-niveau gezien in plaats van als een oprecht streven naar een hechtere samenwerking op alle niveaus om voortgang te bereiken met de overeengekomen gemeenschappelijke doelstellingen.

Het is en blijft een moeilijke opgave om voor sociale integratie een plaats op andere beleidsterreinen in te ruimen. De uitvoering van het beleid op het gebied van sociale integratie en gezondheidszorg enerzijds en de inschakeling van de structuurfondsen – met name het Europees Sociaal Fonds – anderzijds wordt weliswaar beter gecoördineerd, maar de profilering ervan op dit gebied is nog voor verbetering vatbaar. Ondanks het feit dat er iets meer van indicatoren en streefcijfers gebruik wordt gemaakt, zijn de Commissie en de lidstaten het nog niet eens geworden over een systematisch en transparant kader voor de rapportage over uitvoering en effect van de nationale actieplannen. Tal van lidstaten beschikken niet over toereikende mechanismen om de in hun plannen vastgelegde prioriteiten op de voet te blijven volgen en te evalueren.

Deze plannen moeten doelgerichter zijn dan voorheen. Idealiter zouden daartoe een gering aantal hoofddoelstellingen moeten worden vastgelegd die gebaseerd zijn op een rigoureuze analyse van de stand van zaken met betrekking tot armoede/sociale uitsluiting, zouden er duidelijke en gekwantificeerde resultaten en streefdoelen moeten worden vastgesteld en zou er een aantal nauwkeurig omschreven acties moeten worden afgebakend om die doelstellingen te verwezenlijken.

2.4 Ondersteuning van een doeltreffende uitvoering van EU-beleid

In overeenstemming met de uitgevoerde analyse en de in het Gezamenlijk verslag over sociale bescherming en sociale integratie in kaart gebrachte prioriteiten moeten tijdens het Europees Jaar de volgende thema's centraal staan: kinderarmoede en "overerving" van armoede van generatie op generatie; een op integratie gerichte arbeidsmarkt; achterstand in het onderwijs en bij scholing; toegang tot basisvoorzieningen, zoals behoorlijke huisvesting; discriminatie en de bevordering van de inburgering van immigranten en de integratie van etnische minderheden in de samenleving en op de arbeidsmarkt; de behoeften van mensen met een handicap en andere kwetsbare groepen.

3. DOELSTELLINGEN

3.1 Algemene doelstellingen

Het voorstel om 2010 uit te roepen tot het Europees Jaar van de bestrijding van armoede en sociale uitsluiting moet de politieke verbintenis van de EU bij het begin van de Lissabonstrategie, namelijk om een beslissende rol te spelen bij de uitbanning van armoede en sociale uitsluiting, opnieuw bevestigen en meer gewicht geven. Dit op basis van evaluaties en beoordelingen van het huidige beleid en de acties tot bestrijding van armoede en sociale uitsluiting. Het Europees Jaar kan duidelijk maken dat armoede een ontwrichtende uitwerking heeft op de sociale en economische ontwikkeling met ingrijpende gevolgen voor individuele personen, de samenleving als geheel en de economie. Dit zal ertoe bijdragen dat er vraagtekens worden gezet bij de opvatting dat de bestrijding van de armoede niet meer dan een verliespost voor de samenleving is en dat opnieuw het belang van de collectieve verantwoordelijkheid wordt onderstreept, niet alleen gedragen door de beleidsmakers maar ook door de publieke en private actoren en de burgers en alle inwoners van de EU.

Op de langere termijn zal het Europees Jaar ertoe bijdragen dat de OCM meer effect heeft in de praktijk en dat de sociale waarden van de EU meer op prijs worden gesteld.

3.2 Kernboodschappen en specifieke doelstellingen

De specifieke doelstellingen berusten op kernboodschappen. Bij deze kernboodschappen gaat het niet slechts om de bewustmaking van de omvang van de armoede; ook is het de bedoeling om te laten zien dat er oplossingen bestaan en om op te roepen tot nieuwe initiatieven:

erkenning — De erkenning van het recht van mensen die zich in een situatie van armoede en sociale uitsluiting bevinden, op een waardig leven en volwaardige rol in de samenleving.

verantwoordelijkheid — Een grotere gezamenlijke verantwoordelijkheid voor beleid en acties op het gebied van de sociale integratie, met het accent op ieders verantwoordelijkheid bij de bestrijding van armoede en marginalisering. Het Europees Jaar zal bewustmaking, participatie en betrokkenheid stimuleren en de gewone burgers nieuwe kansen bieden om een bijdrage te leveren.

cohesie — Bevordering van een op grotere cohesie gerichte samenleving door een betere publieke voorlichting over de voordelen die iedereen ten goede zouden komen als armoede is uitgebannen en niemand veroordeeld is om in de marge te leven.

inzet — Herbevestiging van de krachtige politieke inzet van de EU voor de bestrijding van armoede en sociale uitsluiting en stimuleren van deze inzet op alle bestuursniveaus.

4. BELEIDSOPTIES

Er zijn vier beleidsopties overwogen: geen veranderingen; een door de Commissie gecoördineerd en centraal beheerd Europees Jaar; een volledig gedecentraliseerd Europees Jaar; een zowel gecoördineerd als gedecentraliseerd Europees Jaar.

Met deze laatste optie zal een beter effect – voor zover het de politieke inzet op alle niveaus en een doeltreffende ondersteuning van de OCM betreft – worden gewaarborgd. Dit lijkt ook de meest efficiënte aanpak, zowel om de actoren te bereiken en bij het beleid "in de praktijk" aan te sluiten als om de verschillende acties en interventieniveaus nauw aan elkaar te koppelen.

Een effectieve coördinatie van de diverse acties van de Commissie is het meest doeltreffende middel om het gehele initiatief te profileren en de mogelijkheden tot synergie te benutten.

Hierdoor wordt een effectief optreden op het gebied van alle voor het Europees Jaar afgebakende prioriteiten gewaarborgd, zoals de bestrijding van stereotypen en stigmatisering; een debat over de meest geschikte modellen voor de participatie van mensen die in armoede leven aan het besluitvormingsproces; en het scheppen van effectieve leer- en scholingsmogelijkheden.

5. UITVOERING VAN DE ACTIES IN HET KADER VAN DE GEKOZEN OPTIE

5.1 Coördinatie en aansturing van de activiteiten

De rol en het functioneren van de coördinatiestructuren zal van doorslaggevend belang zijn voor het welslagen van het Europees Jaar.

Op EU-niveau wordt een uit vertegenwoordigers van de lidstaten bestaand comité ingesteld om de Commissie terzijde te staan bij de uitvoering van de activiteiten van het Europees Jaar. Het comité zal aan de hand van door de Commissie vastgestelde gemeenschappelijke richtsnoeren (het strategisch kaderdocument ) toezicht houden op de uitvoering van de activiteiten om de samenhang met het Gezamenlijk verslag over sociale integratie te garanderen. Dit document zal als referentiepunt voor de lidstaten dienen en zal naast de voor het Jaar vastgelegde doelstellingen de voornaamste prioriteiten voor het Europees Jaar bevatten.

Op nationaal niveau is iedere lidstaat verantwoordelijk voor de coördinatie en uitvoering van activiteiten op nationaal, regionaal en lokaal niveau. Elke lidstaat dient bij de Commissie een nationaal programma voor de uitvoering van het Europees Jaar in. Ieder programma dient in nauwe samenwerking met de door de aan het Europees Jaar deelnemende landen aangewezen nationale uitvoeringsorganen gepland, goedgekeurd en uitgevoerd te worden. Bij de vaststelling en uitvoering van hun nationale strategieën pleegt ieder uitvoeringsorgaan overleg en werkt het nauw samen met een nationale adviesgroep waarin een breed scala aan belanghebbenden zitting hebben, zoals maatschappelijke organisaties die de belangen vertegenwoordigen van mensen die in armoede leven, vertegenwoordigers van de nationale parlementen, van de sociale partners en van de regionale en lokale autoriteiten.

5.2 Complementariteit en synergieën

De Commissie zal zorg dragen voor de samenhang tussen de activiteiten in het kader van het Europees Jaar en andere communautaire acties en initiatieven, met name wat betreft programma's op de volgende gebieden: werkgelegenheid; maatschappelijke solidariteit (ook gelijke kansen voor vrouwen en mannen); mensen met een handicap en de bestrijding van discriminatie (het Progress-programma); de structuurfondsen (met inbegrip van het Europees Sociaal Fonds); onderwijs en scholing; burgerschap; jongeren; immigratie; en onderzoek.

5.3 Acties op communautair niveau

Tot op de communautair niveau geplande acties behoren: de organisatie van diverse solidariteitsinitiatieven tot bestrijding van armoede en bevordering van sociale integratie die gewone burgers de kans bieden om rechtstreeks of via hun organisaties een desnoods bescheiden bijdrage te leveren in welke vorm dan ook; mediacampagnes, ook ter ondersteuning van fondsenwerving; de organisatie van bijeenkomsten en evenementen op communautair niveau, die bedoeld zijn om bekendheid te geven aan de thema’s van het Europees Jaar en aan armoede en sociale uitsluiting en om een forum voor de uitwisseling van ideeën te bieden; het ontwerpen van een logo en bedenken van slagzinnen voor het Europees Jaar.

5.4 Medefinanciering van acties op communautair niveau

Een aantal evenementen, zoals de openings- en slotbijeenkomst van het Europees Jaar, zal op communautair niveau worden georganiseerd.

5.5 Medefinanciering van acties op nationaal niveau

Bij deze acties wordt er rekening mee gehouden dat er mogelijkheden tot financiering moeten worden geboden, waardoor organisaties "in het veld" en projecten waarbij de meest gemarginaliseerde groepen zijn betrokken, kunnen deelnemen. Acties op lokaal, regionaal of nationaal niveau kunnen in aanmerking komen voor financiering uit de Gemeenschapsbegroting ten bedrage van ten hoogste 50% van de totale subsidiabele kosten per deelnemend land.

Tot de medegefinancierde acties kunnen behoren: vergaderingen en evenementen; seminars voor de uitwisseling van leerervaringen op nationaal, regionaal en lokaal niveau; voorlichtings-, educatieve en promotiecampagnes, enquêtes en studies, scholingsmogelijkheden, samenwerking met de media; de ontwikkeling van experimentele regionale en lokale actieplannen ten behoeve van sociale integratie.

5.6 Aan de actie verbonden kosten: 17 miljoen euro

In miljoen euro

Acties | Soort output | 2009 | 2010 | TOTAAL |

Aantal | Totale kosten | Aantal | Totale kosten | Totale kosten |

Op communautair niveau (100%) | Bijeenkomsten en evenementen | 1 | 0,400 | 0,400 |

Technische bijstand | 1 | 0,600 | 0,600 |

Voorlichtings- en promotiecampagnes | 1 | 6,150 | 6,150 |

Evaluatieactiviteiten | 1 | 0,150 | 0,150 |

Medefinanciering van acties op communautair niveau (80) | Symboolacties op Europees niveau (openings- en slotbijeenkomst) | 1 | 0,350 | 1 | 0,350 | 0,700 |

Medefinanciering van acties op nationaal niveau (50%) | Subsidies voor nationale uitvoeringsorganen | 30 | 9,000 | 9,000 |

TOTALE KOSTEN | 5 | 7,650 | 31 | 9,350 | 17,000 |

6. TOEZICHT EN EVALUATIE

In 2009 wordt met een externe evaluatie begonnen ten behoeve van de verzameling van basisgegevens voor het toezicht op de uitvoering van het Europees Jaar; zo nodig worden tussentijdse resultaten verstrekt. De definitieve bevindingen van de evaluatie worden medio 2011 verwacht.

[1] Referentiepagina van de site Europa: http://ec.europa.eu/employment_social/index_nl.html.

[2] Deze Eurobarometer-enquêtes zijn te vinden op http://ec.europa.eu/public_opinion/archives/ebs/ebs_273_en.pdf en http://ec.europa.eu/public_opinion/archives/ebs/ebs_279.pdf