Zoals blijkt uit de onderstaande grafiek is India de actiefste gebruiker van handelsbeschermingsmaatregelen tegen de EU gebleven, met een totaal van 24 geldende maatregelen eind 2016 (19 antidumping- en 5 vrijwaringsmaatregelen), 5 maatregelen meer dan in 2015 (19). Daarna volgen de Verenigde Staten, met 21 geldende maatregelen, waarvan 19 antidumping- (3 meer dan in 2015) en 2 antisubsidiemaatregelen. De Chinese cijfers zijn stabiel gebleven, met 19 maatregelen (17 antidumping- en 2 antisubsidiemaatregelen), net zoals de Braziliaanse, met 15 maatregelen (allemaal antidumpingmaatregelen).

In dit verslag worden de algemene tendensen in de handelsbeschermingsactiviteiten van derde landen beschreven die negatieve gevolgen hebben of kunnen hebben voor de EU-uitvoer, alsook de belangrijkste problemen en behaalde resultaten van 2016. Er wordt ook een overzicht geboden van het concrete toezicht door de Commissie op derde landen, met een gedetailleerde analyse per land en volledige cijfers in de bijlage.

Wanneer een derde land een handelsbeschermingsonderzoek opent naar EU-uitvoer is het de taak van de Commissie om indien nodig actief op te treden om systemische problemen met betrekking tot de procedure aan te pakken en de verenigbaarheid met de WTO-regels te waarborgen. Dat doet zij bijvoorbeeld door schriftelijke opmerkingen in te dienen bij de onderzoekende autoriteiten van derde landen, maar ook door regelmatig deel te nemen aan hoorzittingen teneinde te waarborgen dat de rechten en belangen van EU-exporteurs worden gerespecteerd. De Commissie treedt ook op in het kader van haar bilaterale overeenkomsten en in multilateraal verband.

Sinds 2010 wordt een aanzienlijke toename van het gebruik van handelsbeschermingsinstrumenten door derde landen ten aanzien van EU-uitvoer waargenomen. In deze tijden van een vertragende economie en een stagnerende vraag, met name in bepaalde bedrijfstakken, zoeken de EU-bedrijfstakken uiteraard naar andere afzetmogelijkheden voor hun productie, met inbegrip van de uitvoermarkten. Daarom is het van cruciaal belang dat die uitvoermogelijkheden niet worden belemmerd door ongerechtvaardigde handelsbeschermingsmaatregelen die de markttoegang onterecht beperken.

Het aantal nieuwe onderzoeken is in 2016 aanzienlijk gedaald: alle derde landen samen hebben in totaal 30 nieuwe zaken geopend tegen de EU, 7 minder dan in 2015. Dit is vooral toe te schrijven aan een daling van het aantal nieuwe vrijwaringsonderzoeken (van 18 in 2015 tot 12 in 2016 (-6)). Het aantal antidumping- en antisubsidieonderzoeken is in vergelijking met 2015 relatief stabiel gebleven, namelijk 18 nieuwe antidumping- en geen nieuwe antisubsidieonderzoeken.

Het is het vermelden waard dat India van alle landen het grootste aantal nieuwe onderzoeken heeft geopend (5, waarvan 4 antidumpingonderzoeken), waarmee de dalende tendens van 2015 (geen enkele nieuwe antidumpingzaak) werd gekeerd.

Wat de bedrijfstakken betreft, is het aantal door derde landen tegen de EU geopende nieuwe zaken met betrekking tot de staalsector net zoals in 2015 ook in 2016 gestegen. Zoals blijkt uit de onderstaande grafiek was het aandeel van de nieuwe onderzoeken met betrekking tot staal groter dan het totale aantal zaken aangaande alle andere bedrijfstakken. 17 van de 30 nieuwe onderzoeken tegen de EU in 2016 hadden namelijk betrekking op staalproducten. Sinds 2015 wordt de staalsector wereldwijd vaak onderworpen aan handelsbeschermingsonderzoeken en maatregelen. Dat is voornamelijk toe te schrijven aan de overcapaciteit en de overproductie in China, die leiden tot zeer aanzienlijke niveaus van uitvoer met dumping. Hoewel er in de EU geen overcapaciteit voor staalproductie is, vormt ook de EU-bedrijfstak vaak het doelwit van handelsbeschermingsmaatregelen die derde landen instellen ten aanzien van de invoer van staal. Dat geldt met name voor vrijwaringsmaatregelen, die ongeacht het land van oorsprong worden toegepast. Soms wordt de EU-bedrijfstak door derde landen echter ook opgenomen in het toepassingsgebied van antidumpingonderzoeken die verder vooral gericht zijn op de invoer met dumping van staalproducten uit Azië.

Zelf heeft de EU ook een aantal zaken geopend en maatregelen ingesteld ten aanzien van de invoer van staalproducten. Om nauwgezet toezicht te kunnen houden op de ontwikkelingen in de staalsector heeft de EU een specifiek toezichtmechanisme opgezet; daarbij wordt voorzien in regelmatig toezicht op de invoertendensen die de staalproducenten in de EU schade dreigen te berokkenen.

Nieuwe onderzoeken tegen de EU in de staalsector en andere sectoren Bron: WTO- en EU-statistieken

2.3.In 2016 ingestelde maatregelen

In 2016 hebben derde landen in totaal 30 nieuwe maatregelen ten aanzien van EU-uitvoer ingesteld. Dat komt neer op een aanzienlijke daling in vergelijking met 2015 (37), met name wat betreft het aantal vrijwaringsmaatregelen, dat van 15 tot 10 is gedaald. In dat verband is het belangrijk eraan te herinneren dat de Europese Commissie zich sterk inzet voor de bevordering van een eerlijk gebruik van handelsbeschermingsinstrumenten door haar handelspartners, in het bijzonder wat vrijwaringsmaatregelen betreft.

Met betrekking tot antidumping- en antisubsidiemaatregelen wijzen de cijfers op een over het algemeen stabiele tendens. Vorig jaar was er een lichte daling van het totale aantal ingestelde antidumpingmaatregelen (19) ten opzichte van 2015 (21), maar sommige landen hebben meer maatregelen ingesteld dan in 2015: de VS en India hebben respectievelijk vijf en drie antidumpingmaatregelen ingesteld, terwijl zij in 2015 elk slechts in één zaak maatregelen hadden ingesteld. Voor Brazilië is er daarentegen sprake van een omgekeerde tendens: dat land heeft slechts in één zaak antidumpingmaatregelen ingesteld, terwijl het in 2015 in acht gevallen maatregelen had ingesteld. De VS heeft vorig jaar slechts één antisubsidiemaatregel ingesteld, hetzelfde aantal als in 2015.

3.Terugkerende problemen

3.1.Antiontwijking

In 2016 is het aantal procedures van derde landen tegen de EU met betrekking tot ontwijkingskwesties aanzienlijk gebleven. Net zoals in 2015 hadden vorig jaar in totaal vijf zaken betrekking op ontwijking: in Turkije waren drie maatregelen van kracht (twee ten aanzien van weefsels uit Bulgarije en Polen en één ten aanzien van triplex- en multiplexhout uit Bulgarije (deze laatste maatregel werd in oktober ingesteld)) en werd één nieuw onderzoek geopend (scharnieren uit Griekenland, Spanje en Italië); het andere onderzoek werd door Argentinië geopend (gestreken papier uit Finland).

Bij ontwijking is er sprake van illegale praktijken zoals overlading, onjuiste verklaring van oorsprong, wijziging van het product of assemblage, waarmee wordt beoogd de betaling van de toepasselijke antidumping- of antisubsidierechten te vermijden. Wanneer ontwijking wordt vastgesteld, kunnen de bestaande antidumping- of antisubsidiemaatregelen worden uitgebreid tot het derde land waarvoor de maatregelen niet gelden (maar dat vaak geografisch nabij ligt) en waar de ontwijking plaatsvindt, of tot het enigszins gewijzigde product. Aangezien momenteel in de WTO-overeenkomsten geen uniforme regels zijn vastgesteld aangaande ontwijking en aangezien er problemen kunnen ontstaan wanneer antiontwijkingsmaatregelen gevolgen hebben voor eerlijke producenten is dit een gevoelige kwestie waarop de Commissie nauwlettend toeziet.

3.2.Recht van verweer

Het recht van verweer van de partijen is een belangrijk element in alle handelsbeschermingsonderzoeken. Het is de taak van de onderzoekende autoriteiten om een zinvol niet-vertrouwelijk dossier voor raadpleging beschikbaar te stellen. In dat dossier mogen geen bedrijfsgeheimen worden opgenomen en moet bewerkte informatie worden weergegeven in geïndexeerde vorm of als orde van grootte, zodat alle partijen zich een volledig beeld van de situatie kunnen vormen. Helaas wordt in veel onderzoeken (met name wanneer er weinig klagers zijn of slechts één) nauwelijks informatie opgenomen in het niet-vertrouwelijke dossier, of wordt de informatie eenvoudigweg onleesbaar gemaakt. Door dat gebrek aan zinvolle informatie is het voor de partijen onmogelijk om de omstandigheden van de zaak te begrijpen en zich te verdedigen. In dergelijke gevallen treedt de Commissie systematisch op en dringt zij aan op een transparantere procedure.

3.3.Schade en oorzakelijk verband

Onderzoeken mogen enkel tot maatregelen leiden wanneer volledig aan de desbetreffende WTO-voorwaarden wordt voldaan; helaas is dat niet altijd het geval. De Commissie heeft met name vaak moeten constateren dat de analyse ontoereikend was en het bestaan van een duidelijk oorzakelijk verband tussen de beweerde invoer met dumping en de door de binnenlandse bedrijfstak geleden schade zeer twijfelachtig was. Indien het verband tussen die beide zaken niet kan worden vastgesteld, is er overeenkomstig de WTO-regels onvoldoende grond om maatregelen in te stellen, ook al is er sprake van schade. Het is belangrijk eraan te herinneren dat door de binnenlandse bedrijfstak geleden schade te wijten kan zijn aan velerlei oorzaken: de inefficiënte benutting van de capaciteit, een daling van de binnenlandse vraag of een stijging van de grondstof- en energieprijzen, om er maar enkele te noemen. Schade die door dergelijke andere factoren wordt veroorzaakt, mag niet aan invoer met dumping worden toegeschreven en kan het oorzakelijk verband verbreken. De Commissie besteedt bijzondere aandacht aan de analyse van het oorzakelijk verband in onderzoeken van derde landen, aangezien het nemen van maatregelen zonder dat er sprake is van een oorzakelijk verband verder gaat dan het opheffen van door invoer met dumping/subsidiëring veroorzaakte schade en gemakkelijk kan verworden tot protectionisme.

3.4.Betwistbaar gebruik van vrijwaringsmaatregelen

Zoals eerder uiteengezet, zijn vrijwaringsmaatregelen het meest handelsbeperkende instrument, aangezien zij gelden voor alle invoer, ongeacht de oorsprong ervan. Daarom mogen zij enkel in uitzonderlijke omstandigheden worden gebruikt teneinde de binnenlandse bedrijfstak tijdelijk te beschermen tegen een plotselinge en sterke toename van de invoer. Hoewel het gebruik van vrijwaringsmaatregelen in 2016 een daling heeft ingezet, blijft de Commissie systematisch optreden in vrijwel alle onderzoeken, want in veel gevallen lijken de strikte regels van de WTO-overeenkomst inzake vrijwaringsmaatregelen niet te worden nageleefd. Veel vrijwaringsonderzoeken hebben betrekking op invoer die in werkelijkheid van oorsprong is uit slechts één land, waardoor de antidumping- en antisubsidie-instrumenten passender zouden zijn, aangezien zij een doelgerichter antwoord bieden op het probleem, zonder de markttoegang onnodig te beperken. In 2016 was dit in het bijzonder het geval in Zuidoost-Azië, waar met vrijwaringsonderzoeken werd beoogd de binnenlandse staalmarkten te beschermen tegen de toenemende invoer van staalproducten, met name uit China.

4.Belangrijkste resultaten

China – Beëindiging van antidumpingmaatregelen naar aanleiding van een verslag van de beroepsinstantie van de WTO