Algemene richtsnoeren voor de samenwerking tussen CEN, Cenelec en ETSI en de Europese Commissie en de Europese vrijhandelsassociatie

28 maart 2003

(2003/C 91/04)

1. ALGEMEEN

CEN, Cenelec en ETSI enerzijds en de Europese Commissie en de Europese Vrijhandelsassociatie (EVA) anderzijds bevestigen dat normalisatie een vrijwillige activiteit is die op basis van consensus wordt uitgevoerd door en voor de belanghebbenden zelf, op basis van openheid en transparantie, binnen onafhankelijke en erkende normalisatieorganisaties, hetgeen leidt tot het aannemen van normen waarvan de inachtneming vrijwillig geschiedt(1). Zij nemen er nota van dat aldus aangenomen Europese normen (EN) wegens de publieke erkenning(2) van de uitvaardigende instanties en de overeenstemming met specifieke procedures, zoals een openbaar onderzoek en een stemming, verschillen van andere vrijwillig opgestelde technische voorschriften.

CEN, Cenelec, ETSI, de Europese Commissie en de EVA erkennen dat normen geschikt moeten zijn voor hun doel, een hoge graad van acceptatie moeten hebben doordat alle belanghebbenden volledig bij het normalisatieproces worden betrokken, onderling samenhangend moeten zijn en ruimte moeten laten voor technologische vernieuwing en concurrentie; dat zij derhalve gebaseerd moeten zijn op gedegen wetenschappelijk onderzoek, regelmatig geactualiseerd moeten worden en waar mogelijk prestatiegericht moeten zijn(3).

Hoewel normalisatie een vrijwillige en onafhankelijke activiteit is, erkennen CEN, Cenelec, ETSI, de Europese Commissie en de EVA dat ze gevolgen heeft voor een aantal gebieden van openbaar belang, zoals het concurrentievermogen van de industrie, de werking van de interne markt en het milieu. De EU-instellingen en de EVA hebben meermaals erkend dat normalisatie een rol in het overheidsbeleid kan spelen en de wetgeving kan ondersteunen.

Deze overeenstemming dateert van 1984 en is neergelegd in de algemene richtsnoeren voor samenwerking tussen de Europese Commissie en CEN en Cenelec, ondertekend op 13 november 1984 en gepubliceerd als deel 1 van CEN/Cenelec-memorandum nr. 4. Sindsdien is de situatie echter geëvolueerd. De partijen zijn het erover eens dat de richtsnoeren met het oog hierop moeten worden geactualiseerd.

Op 30 april 1985 werden soortgelijke richtsnoeren voor de samenwerking tussen de EVA en CEN en Cenelec ondertekend (CEN/Cenelec-memorandum nr. 4, deel 2). Op 30 oktober 1992 keurde de Raad van de EVA een herziene versie hiervan goed, waarin met name rekening is gehouden met de uitbreiding van de status van de normen in de EVA-landen ingevolge de Overeenkomst tot instelling van de Europese Economische Ruimte (EER).

2. DE ONTWIKKELING VAN DE EUROPESE NORMALISATIE

Volgens CEN, Cenelec, ETSI, de Europese Commissie en de EVA moeten de nieuwe richtsnoeren rekening houden met de volgende elementen, die grote wijzigingen ten opzichte van de situatie in 1984 en 1985 inhouden:

- In 1984 waren er slechts twee Europese normalisatieorganisaties. Sinds de erkenning bij Richtlijn 98/34/EG van het Europees Normalisatie-instituut voor telecommunicatie (ETSI) zijn er drie (CEN, Cenelec en ETSI).

- Ingevolge de EER-overeenkomst binden de ondertekenende EVA-landen zich tot deelname aan de interne markt met dezelfde rechten en verplichtingen als de EU-lidstaten. De Overeenkomst heeft de rechtsgrond voor de toepassing van normen in de Europese Unie uitgebreid tot de EVA-landen van de EER.

- Normalisatie is in Europa aanzienlijk van het nationale naar het Europese en internationale niveau verschoven. De nationale normalisatieorganisaties spelen daardoor in Europees en internationaal verband een nieuwe, maar nog steeds belangrijke rol. Ze dragen op nationaal niveau bij tot consensus, ondersteunen vaak de technische werkzaamheden, zijn een permanente schakel tussen de marktdeelnemers (met name kleine en middelgrote ondernemingen, consumenten en milieuorganisaties) en verschaffen toegang tot en advies over internationale en Europese normen. De officiële goedkeuring van Europese normen (EN) via openbaar onderzoek en formele stemmingen wordt door de nationale normalisatieorganisaties uitgevoerd.

- Economische en sociale belangengroepen en andere organisaties, met name NGO's, tonen meer belangstelling voor Europese normalisatie. Zij zijn op Europees niveau georganiseerd en hebben tegenwoordig een betere toegang tot het Europese normalisatieproces en tot diverse structuren binnen CEN, Cenelec en ETSI. Dit betekent echter niet dat hun nationale activiteiten aan belang hebben ingeboet.

- Ingevolge het EG-Verdrag is een hoog milieu- en consumentenbeschermingsniveau een basisdoelstelling geworden. Aandacht voor het milieu en de consumenten moet daarom systematisch in andere beleidsgebieden en maatschappelijke sectoren worden geïntegreerd. Deze ontwikkeling betreft ook de Europese normalisatie.

- Europese normalisatie speelt duidelijk een hoofdrol in de economische en politieke integratie van de kandidaat-lidstaten in de Europese Unie. Omgekeerd nemen deze landen ook steeds meer deel aan de activiteiten van de Europese normalisatieorganisaties.

- Door de mondialisering van de economie zijn internationale normen zeer belangrijk geworden voor Europa. Dit belang is bevestigd door de Wereldhandelsorganisatie (WTO), met name in de Overeenkomst inzake technische handelsbelemmeringen en het WTO-besluit over de beginselen voor de ontwikkeling van internationale normen die krachtens de Overeenkomst worden toegepast(4), evenals door de diensten van de Europese Commissie in het werkdocument "Beginselen van het Europese beleid inzake internationale normalisatie" (SEC(2001) 1296 van 26 juli 2001).

- De behoefte van de markt aan technische specificaties is aan verandering onderhevig en varieert per sector. Bovendien wordt de industrie steeds meer gekenmerkt door nauwere banden en vervagende grenzen tussen de sectoren. Dit vergroot de behoefte aan nauwe samenwerking tussen de Europese normalisatieorganisaties en heeft gevolgen voor de manier waarop normen worden opgesteld.

- Het gebruik van normen in het overheidsbeleid is geëvolueerd. Het blijft nodig de interne markt te voltooien, het concurrentievermogen te versterken en de informatietechnologie te stimuleren, maar normen worden ook steeds vaker toegepast op nieuwe gebieden als arbeidsveiligheid, consumenten- en milieubeleid, overdracht van onderzoeksresultaten naar de markt en oprichting van trans-Europese netwerken.

- De snelle ontwikkeling van de informatie- en communicatietechnologie (ICT) en de daarmee verband houdende processen heeft geleid tot een behoefte aan een even snelle ontwikkeling van nieuwe soorten publicaties. Daarop inspelend hebben de Europese normalisatieorganisaties nieuwe voorschriften opgesteld die niet de status van formele normen (EN) hebben.

- De Europese Commissie heeft in een mededeling over de toepasselijkheid van artikel 81 van het EG-Verdrag op horizontale samenwerkingsovereenkomsten(5) de mogelijke mededingingsbeperking door dergelijke overeenkomsten tussen ondernemingen op hetzelfde marktniveau besproken. Hierin worden normalisatieovereenkomsten beschouwd als een soort horizontale samenwerkingsovereenkomsten gesloten tussen particuliere ondernemingen of onder auspiciën van overheidsinstanties of instanties die belast zijn met de exploitatie van diensten van algemeen economisch belang, zoals de overeenkomstig Richtlijn 98/34/EG erkende normalisatieorganisaties. De mededeling stelt ook dat normalisatieovereenkomsten de mededinging in beginsel niet beperken als de normen op basis van niet-discriminerende, open en doorzichtige procedures door de erkende normalisatieorganisaties zijn vastgesteld.

- Normalisatie is politiek belangrijk geworden. Dit belang weerspiegelt de unieke positie van normen vergeleken met andere soorten specificaties, waardoor de beginselen van doorzichtigheid, openheid, consensus, onafhankelijkheid, efficiëntie en coherentie des te belangrijker worden.

Daarom bevestigen CEN, Cenelec, ETSI, de Europese Commissie en de EVA hun overeenstemming over een aantal beleidsdoelstellingen en de rol van normen in die context, de beginselen van hun relatie en samenwerking, en hun intenties voor de realisatie van deze doelstellingen.

3. GEMEENSCHAPPELIJKE BELEIDSDOELSTELLINGEN

CEN, Cenelec, ETSI, de Europese Commissie en de EVA zijn het erover eens dat normalisatie belangrijk is voor de Europese markt, voor het concurrentievermogen van de ondernemingen en als instrument ter ondersteuning van het Europese beleid in het algemeen belang. Het Europese normalisatiebeleid heeft daarom de volgende doelstellingen:

- Bijdragen tot de voltooiing van de interne markt, het vrije verkeer van goederen en diensten vergemakkelijken en zorgen voor duurzame ontwikkeling en een hoge veiligheid en kwaliteit, met inachtneming van alle economische, sociale en milieuaspecten. Met de "nieuwe aanpak" bieden geharmoniseerde Europese normen technische oplossingen voor de beoordeling van de overeenstemming met wettelijke eisen, vormen ze een gemeenschappelijk en transparant kader voor overheidsopdrachten, dragen ze bij tot de eliminatie van technische handelsbelemmeringen, moedigen ze milieuvriendelijke productontwikkeling aan en vormen ze een gemeenschappelijk referentiekader voor de handel en de nationale en Europese wetgeving, waardoor ze de Europese technische integratie bevorderen;

- bijdragen tot een hoog milieubeschermingsniveau;

- een middel zijn ter bevordering van het Europese concurrentievermogen en technologische innovatie mogelijk maken. Europese normen bieden een gemeenschappelijke, maar flexibele technische omgeving in de hele interne markt en zijn geaccepteerde referenties voor kwaliteit, certificering en naleving. Zij moedigen technische samenwerking en de uitwisseling van expertise aan en bieden ondernemers de mogelijkheid schaalvoordelen te benutten;

- een reeks instrumenten leveren die aan diverse marktbehoeften voldoen;

- zorgen voor een flexibel en transparant mechanisme voor consensusvorming over bepaalde kwesties in Europa. De mate van consensus die voor elk van de partijen (inclusief de overheid) nodig is, varieert al naar gelang van de sector, de verhouding tot de regelgeving en factoren als veiligheid en milieurisico;

- Europa's belangen in de wereldeconomie verdedigen en voorwaarden voor toegang tot de wereldmarkten scheppen door deelname van de leden aan de internationale activiteiten. Normen dienen als referentie voor technische samenwerking, bijstand en overeenkomsten inzake wederzijdse erkenning met derde landen. Het is zeer belangrijk dat internationale normen met het oog op rechtmatige doelen, zoals de bescherming van de menselijke gezondheid en veiligheid, dieren of planten en het milieu, uniform worden goedgekeurd en toegepast;

- de kandidaat-lidstaten en de omliggende landen een belangrijk middel verschaffen om de aanpassing van hun economie aan de gemeenschappelijke markt te vergemakkelijken en duurzame ontwikkeling evenals economische en technologische integratie of samenwerking te stimuleren;

- economische en sociale partners in Europa en andere groepen, met name NGO's, die anders niet bij het normalisatieproces betrokken zouden zijn maar een rechtmatig belang hebben bij de resultaten ervan, een mechanisme verschaffen om aan dit proces deel te nemen. Zij kunnen hierdoor een actieve rol spelen met het oog op algemene belangen zoals de bescherming van milieu, werknemers en consumenten en bijdragen tot duurzame ontwikkeling en het algemeen belang wanneer mede- of zelfregulering de voorkeur verdient boven opgelegde regels.

4. VERHOUDINGS- EN SAMENWERKINGSBEGINSELEN

CEN, Cenelec, ETSI, de Europese Commissie en de EVA drukken met het oog op deze doelstellingen hun overeenstemming uit over het volgende:

- De relaties tussen de Europese normalisatieorganisaties en de Europese overheid moeten gestoeld zijn op de erkenning van de gemeenschappelijke doelstellingen in punt 3, met inachtneming van ieders taak en bevoegdheid. Zij benadrukken dat een permanente, open en transparante dialoog essentieel is voor samenwerking.

- De nationale leden van CEN en Cenelec en de leden van ETSI spelen een vitale rol bij de samenwerking tussen de Europese normalisatieorganisaties, de Europese Commissie en de EVA. Samenwerking tussen alle betrokken organen en overeenstemming over de doelstellingen in punt 3 zijn essentieel voor het succes van deze richtsnoeren.

- De institutionele regels van de Europese normalisatieorganisaties moeten waarborgen dat de Europese normalisatie, met name bij de ondersteuning van het Europees beleid en de communautaire wetgeving, met alle belanghebbenden in Europa rekening houdt: bij de opstelling van normen en andere documenten moet met zoveel mogelijk standpunten rekening worden gehouden en de opstelling, het onderzoek en de stemming moeten volgens open, transparante procedures verlopen.

- Het Europese normalisatiestelsel moet rekening houden met alle belanghebbenden, met inbegrip van industrie, werknemers, consumenten, milieuorganisaties en overheid, en mag dus niet alleen op gevestigde belangen zijn gericht.

- Bij de planning en uitvoering van de normalisatieprogramma's en activiteiten van de Europese normalisatieorganisaties moet op elk niveau en tussen de drie organisaties voor samenhang worden gezorgd, waar mogelijk door de goedkeuring en uitvoering nationaal te laten verlopen.

- Het is essentieel dat het Europese normalisatiestelsel snel en gepast inspeelt op de marktbehoeften in de sectoren en daarbij de basisbeginselen van de Europese normalisatie in punt 3 respecteert. In het bijzonder kunnen verschillende markten behoefte hebben aan andere instrumenten. Voor elk instrument moeten echter de beginselen van transparantie, toegankelijkheid, openheid, efficiëntie, samenhang en vrijwilligheid worden aangehouden.

- Internationale normalisatie moet worden bevorderd. Hierbij moeten Europa's belangen worden verdedigd. Internationale normen moeten uniform worden toegepast, tenzij dit niet met de beoogde doelstellingen zou stroken.

- De economische integratie van de kandidaat-lidstaten in de Gemeenschap moet worden bevorderd.

- De toepassing van Europese normen moet verder worden aangemoedigd als middel voor economische en technologische integratie binnen en buiten de Europese markt, als instrument om met de markt samen te werken en als technische basis voor regelgeving, met name bij de vaststelling van technische specificaties voor producten en diensten en voor testmethoden.

5. UITVOERING

In het licht van het voorgaande verwachten de Europese normalisatieorganisaties van de Europese Commissie en de EVA dat zij:

- een transparant beleids- en rechtskader voor Europese normalisatie als onafhankelijke, consensusgerichte en vrijwillige activiteit instandhouden;

- Europese normen passend hanteren ter ondersteuning van Europese verordeningen en andere maatregelen, en het beleid van ruimere toepassing van normen voortzetten;

- in overeenstemming met Richtlijn 98/34/EG de wettelijke en beleidseisen aan normen vaststellen;

- geen technische voorschriften opstellen over onderwerpen die onder de bevoegdheid van de Europese normalisatieorganisaties vallen, tenzij het algemeen belang dat eist, en de Europese normalisatieorganisaties en hun leden voorzover mogelijk raadplegen over normalisatiekwesties en technische handelsbelemmeringen op Europees en mondiaal niveau;

- binnen de financiële mogelijkheden gerichte steun blijven verlenen aan de Europese normalisatieorganisaties voor het behoud van een goede Europese normalisatie-infrastructuur en de verbetering van de efficiëntie en zichtbaarheid van de Europese normalisatieorganisaties;

- de Europese normalisatieorganisaties raadplegen over de behoefte aan onderzoek en ontwikkeling ter voorbereiding van normalisatie en de omzetting in Europese normen van dergelijk door de Gemeenschap of de EVA gefinancierd onderzoek voortvloeiend uit zowel de directe als de indirecte onderzoeksacties stimuleren;

- de deelnemers aan Europese O & O-programma's ertoe aanmoedigen de Europese normalisatieorganisaties passend op de hoogte te houden van hun resultaten;

- waar nodig de Europese normalisatieorganisaties om advies en actieve medewerking vragen bij de opstelling en uitvoering van Europese programma's voor technische bijstand aan en samenwerking met derde landen;

- de toepassing van normen in het beleid en de wetgeving van Europa's handelspartners aanmoedigen.

De Europese Commissie en de EVA verwachten van de Europese normalisatieorganisaties CEN, Cenelec en ETSI dat zij:

- de voor rechtmatige behoeften (zoals veiligheid, gezondheid en consumenten- en milieubescherming) in Europa nodige normalisatie-infrastructuur en -procedures instandhouden en actief meewerken om te waarborgen dat de belanghebbenden zoveel mogelijk voordeel hebben bij de Europese normalisatie-infrastructuur en de banden daarvan met andere normalisatieorganisaties;

- ervoor zorgen dat de structuren en procedures zo open, transparant en representatief mogelijk zijn. De procedures moeten transparant zijn en onafhankelijkheid van gevestigde belangen waarborgen. Er moet meer worden gedaan om de belanghebbenden, met name overheden, fabrikanten, kleine en middelgrote bedrijven, consumenten, werknemers en milieuorganisaties, nationaal en Europees meer bij de opstelling van normen en andere instrumenten te betrekken en ervoor te zorgen dat met hun standpunten rekening wordt gehouden;

- erop toezien dat alle belanghebbenden die aan de opstelling deelnemen, toegang hebben tot de documenten, zodat zij doeltreffend kunnen meewerken;

- rekening houden met het algemeen belang, met name op het gebied van veiligheid en gezondheid en de bescherming van werknemers, consumenten en milieu;

- tijdens het normalisatieproces geregeld met de Europese Commissie en de EVA overleggen;

- er met het oog op een hoog milieubeschermingsniveau op toezien dat bij de opstelling van normen terdege rekening wordt gehouden met het milieu;

- de deelname van de belanghebbenden bij normalisatie op nationaal, Europees en internationaal niveau stimuleren;

- institutionele regels en procedures opstellen met het oog op samenhang, snelheid en kwaliteit bij de opstelling, uitwerking en uitvoering van de programma's, normen en andere instrumenten en activiteiten die in veranderende marktbehoeften moeten voorzien. In het bijzonder moeten hiervoor (wat de EN betreft) samenhangende regels voor status-quo's, aanmelding van activiteiten, uniforme omzetting en intrekking van onverenigbare nationale normen worden opgesteld;

- de aanvaarding en uitvoering of de afwijzing van gezamenlijk door de Europese Commissie en de EVA gegeven opdrachten samenhangend benaderen;

- voor opdrachten van de Europese Commissie en de EVA besluitvormingsprocedures hanteren die verenigbaar zijn met de verantwoordingsplicht jegens de Europese Gemeenschap, de EVA-landen en de sociale en economische partners;

- zich uiterst efficiënt en nauwgezet van hun taken kwijten en moderne methoden en technologie toepassen bij de uitvoering en distributie van hun werk;

- hun publicatielijst actueel houden en aan de technologische ontwikkeling aanpassen door periodieke controles die leiden tot bevestiging, wijziging, herziening of intrekking;

- samen met hun leden hun structuren, procedures en publicaties aanpassen aan de ontwikkeling van de rechtmatige behoeften van de belanghebbenden, geschikte mechanismen ontwikkelen voor de acceptatie van documenten van belangengroepen en andere partijen, en deze documenten eventueel omzetten in instrumenten van de Europese normalisatieorganisaties;

- ervoor zorgen dat alle belanghebbenden toegang hebben tot de normen door informatie over de beschikbaarheid ervan ruim te verspreiden en erop toe te zien dat de marktdeelnemers de normen onder eerlijke, redelijke en niet-discriminerende voorwaarden (inclusief wat de intellectuele eigendom betreft) kunnen gebruiken;

- maatregelen nemen en steunen om de Europese normalisatie zichtbaarder te maken;

- werken aan een enkel merkteken van overeenstemming met de Europese normen en het gebruik ervan stimuleren;

- de normalisatieorganisaties in de kandidaat-lidstaten van de Europese Unie of de EVA met het oog op hun volledige deelname aan en lidmaatschap van de Europese normalisatieorganisaties ondersteunen en hun lidmaatschap verlenen zodra ze aan de gestelde voorwaarden voldoen;

- actief met internationale normalisatiestructuren samenwerken, zich aan de WTO-praktijkrichtlijn voor het opstellen, aannemen en toepassen van normen houden, de internationale normalisatieorganisaties promoten, de toepassing van internationale normen in hun eigen werk en op wereldniveau stimuleren met het oog op rechtmatige doelen zoals de bescherming van de menselijke gezondheid en veiligheid, van dieren of planten en van het milieu, en de toegang van belanghebbenden tot internationale normalisatieprocessen zoveel mogelijk bevorderen;

- samenwerken met de Europese Commissie en de EVA bij de opstelling en uitvoering van communautaire en EVA-programma's voor technische bijstand en samenwerking met derde landen en bij hun leden voor zoveel mogelijk samenhang in het beleid terzake zorgen;

- regelmatig met de Europese Commissie en de EVA overleggen over alle kwesties van gezamenlijk strategisch, technisch of beleidsbelang.

(1) Resolutie van de Raad van 28 oktober 1999 betreffende "de rol van de normalisatie in Europa", punt 11 (PB C 141 van 19.5.2000, blz. 1).

(2) Richtlijn 98/34/EG van het Europees Parlement en de Raad van 22 juni 1998 betreffende een informatieprocedure op het gebied van normen en technische voorschriften (PB L 204 van 21.7.1998, blz. 37).

(3) Resolutie van de Raad van 28 oktober 1999 betreffende "de rol van de normalisatie in Europa", punt 12.

(4) Bijlage 4 bij G/TBT/9 van 10 november 2000.

(5) PB C 3 van 6.1.2001, blz. 2.