NL 
 
 
ADVIES VAN DE EUROPESE CENTRALE BANK 
van 26 oktober 2009 
inzake toezicht door De Nederlandsche Bank op afwikkeldiensten 
(CON/2009/84) 
 
Inleiding en rechtsgrondslag  
Het nederlandse Ministerie van Financiën heeft de ECB niet geraadpleegd inzake een gewijzigd voorstel 
van wet betreffende het toezicht op afwikkel ondernemingen (het gewijzigde Voorstel). 
De adviesbevoegdheid van de ECB te n aanzien van het gewijzigde Voorstel is gebaseerd op artikel 105, 
lid 4 van het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap en het derde en vijfde streepje van 
artikel 2, lid 1 van Beschikking 98/415/EG van de Raad  van 29 juni 1998 betreffe nde de raadpleging van 
de Europese Centrale Bank door de nationale au toriteiten over ontwerpen van wettelijke bepalingen1, 
aangezien het gewijzigde Voorstel betrekking heef t op De Nederlandsche Bank (DNB) en betalings- en 
afrekeningssystemen.  
Op 5 februari 2007 ontving de ECB een verzoek van het nederlandse Mi nisterie van Financiën om een 
advies inzake een voorstel van wet betreffende systeemtoezicht op afwikkelondernemingen (het 
Voorstel). Het Voorstel verbood onder meer het verl enen van afwikkeldiensten in Nederland zonder een 
vergunning van DNB, bepaalde verder dat DNB prudentieel  toezicht uitoefent en de  Autoriteit Financiële 
Markten (AFM) gedragstoezicht (gedefinieerd als het bevorderen van ordelijke en transparante financiële 
marktprocessen). De ECB heeft hierop gereageerd me t de vaststelling en publicatie van haar Advies 
CON/2007/72. 
Het initiële Voorstel dat voor advies naar de Raad va n State werd gestuurd, bevatte geen aparte bepaling 
inzake afwikkelondernemingen met zetel in een andere staat. Het Voorstel verbood slechts dat verlening 
van afwikkeldiensten in Nederla nd zonder een daartoe door De Ne derlandsche Bank verstrekte 
vergunning. Dit verbod gold zowel voor afwikkelonde rnemingen met zetel in Nederland, alsook voor 
afwikkelondernemingen met zetel in een andere staat , zonder onderscheid tussen andere lidstaten en 
derde landen. Aangaande afwikkelondernemingen met zetel  in een andere staat werd niet onderscheiden 
tussen afwikkelondernemingen die hun bedrijfsactivite iten via een in Nederland gelegen bijkantoor 
uitoefenen en afwikkelondernemingen die hun diensten  naar Nederland verlenen. Met andere woorden, 
het verbod op het ongeoorloofd ve rlenen van afwikkeldiensten gold voor al deze situaties.  
                                                 
1  PB L 189 van 3.7.1998, blz. 42.  
2  Alle ECB-adviezen zijn beschikbaar op de website van de ECB op www.ecb.europa.eu. 
Op advies van de nederlandse Raad van State heeft het Ministerie van Financiën daarop het Voorstel 
gewijzigd, met nam
e de grensoverschrijdende aspecten  van het Voorstel aangaande vergunningplicht en –
eisen voor het verlenen van afwikkeldiensten aan partic ipanten waarmee de dienst enaanbieder niet in een 
groep verbonden is, welke gelden  voor de volgende gevallen: 
 voor afwikkelondernemingen met zetel in Nederl and die voornemens zijn aan participanten 
afwikkeldiensten te verlenen, 
 voor afwikkelondernemingen met zetel buiten Nede rland die vanuit een in Nederland gelegen 
bijkantoor voornemens zijn aan partic ipanten afwikkeldiensten te verlenen, 
 voor afwikkelondernemingen met zetel in een aangewezen Staat die vanuit een in Nederland 
gelegen bijkantoor voornemens z ijn aan participanten in Nederla nd afwikkeldiensten te verlenen, 
waarvan zij De Nederlandsche Bank in kennis stellen, 
 voor afwikkelondernemingen met zetel in een niet -aangewezen Staat die voornemens zijn aan 
participanten afwikkeldiensten in Nederland te verlenen door dienst en naar Nederland te verlenen, 
 voor afwikkelondernemingen met zetel in Nederl and die een vergunning hebben als bedoeld in 
artikel 2:3.0a van het gewijzigde Voorstel en  vanuit een buiten Nederland gelegen bijkantoor 
voornemens zijn aan participanten afwikkeldie nsten te verlenen; deze afwikkelondernemingen 
hebben daarvoor voorafgaande toestemming nodig. 
De gewijzigde werkingssfeer van het Voorstel onderscheidt niet tussen afwikkelondernemingen met zetel 
in en die met zetel buiten het eurogebied. 
De gewijzigde vergunningplicht en –eisen voor afwi kkelondernemingen zijn inhoudelijke wijzigingen die 
het Ministerie van Financiën ter raadpleg ing aan de ECB had moeten voorleggen.  
Overeenkomstig de eerste volzin van artikel 17.5 van het Reglement van orde van de Europese Centrale 
Bank heeft de Raad van bestuur dit advies aangenomen.  1. Huidige situatie en doel van het gewijzigde Voorstel  
1.1 Luidens de vigerende wetgeving bestrijkt overs ight op afwikkelondernemingen het bevorderen van 
de goede werking van het betalingsverkeer, het voorkomen van systeemrisico, oversight op 
veiligheid, de betrouwbaarheid en  doelmatigheid van systemen en produkten, het handhaven van 
het vertrouwen van de klanten en richt zich op (delen) van de aanbieders van infrastructuur. Binnen 
dit oversightkader is De Nederlandsche Bank (DNB) bevoegd voor prudent iële aspecten en de 
Autoriteit Financiële Markten (AFM) voor marktgedragaspecten. 
1.2 De ECB begrijpt dat het gewijzigde Voorstel he t toezichtkader invoert en begrijpt tevens dat dit 
kader op bladzijde 5 van de Memorie van Toelichting bij het gew ijzigde Voorstel specifiek is 
onderbouwd. Desalniettemin benadrukt de ECB dat het gewijzigde toezichtkader de bevoegdheden 
van het Eurosysteem onverlet dient te laten, met name diens oversightbevoegdheden. 
1.3 Het gewijzigde Voorstel be oogt de invoering van direct toezicht op afwikkel-ondernemingen om 
het huidige oversightkader te versterken en aan te vullen. Met de invoering van direct toezicht 
2 
beoogt 
de wetgever de soliditeit en de continu iteit van afwikkelondernem ingen te bevorderen, 
alsook de stabiliteit van het financiële stelsel al s geheel. Bovendien beoogt de regulering van 
toezicht op de verlening van afwikkeldiensten primair het systeemrisico te beperken en 
ontwrichting van de financiële infrastructuur te voorkomen. Aldus blijkt uit het gewijzigde 
Voorstel welke systeemrelevantie betalings- en pos ttradinginfrastructuren voor de financiële sector 
als geheel hebben. De bepalingen van dit gewijzigde Voorstel betr effen het operationele risico van 
afwikkelsystemen. Voorts beoge n zij een ordelijk en tran sparant marktproces, zuivere 
verhoudingen tussen marktpartijen en de zorgvuldige  behandeling van consum enten te bevorderen, 
dat wil zeggen de relatie tussen de afwi kkelonderneming en de participanten.  
 
2. Algemene opmerkingen  
Het gewijzigde Voorstel beoogt de invoering van een consistent wettelijk toezichtkader voor 
afwikkelondernemingen die afwikke ldiensten in en naar Nederl and verrichten om de markt 
betrouwbaarder en stabieler te maken. De ECB ne emt nota van de voorgenomen invoering van door DNB 
uit te voeren direct toezicht op afwikkeldiensten en ziet zulks als een mogelijkheid om de oversightrol 
van DNB aan te vullen en te versterken. Met het oog op de uitvoering van de basistaken van het Europees 
Stelsel van Centrale Banken (ESCB) uit hoofde van he t Verdrag en de statuten van het Europees Stelsel 
van Centrale Banken en van de Europese Centrale Bank (de ESCB-statuten), heeft de ECB ernstige 
zorgen aangaande de voorgenomen vergunningeisen  voor afwikkelondernemingen. Alhoewel het doel 
van het gewijzigde Voorstel niet de uitvoering van het lokatiebeleid van het Eurosysteem is, zou de ECB 
erop willen wijzen dat de vergunningeisen in hun huidige vorm mogelijkerwijze indruisen tegen het 
lokatiebeleid van de Raad van bestuur voor infr astructuren die diensten in euro aanbieden.  
 
3. Lokatie van infrastructuren  
3.1 Het lokatiebeleid van de Raad van bestuur  
3.1.1 Het lokatiebeleid is sedert de oprichting va n de ECB een aantal malen geopenbaard. Reeds in 
november 1998 werd in de eerste beleidsverklaring3 onder meer benadrukt dat ‘Zoals iedere 
centrale bank, heeft de ECB een direct belang bij het zorgvuldig opzetten en beheer van betalings- 
en vereveningssystemen die hun eigen valuta, de euro, verwerken. De goede werking van 
betalingssystemen is een cruciaal aspect van een gezonde valuta en essentieel voor het voeren van 
monetair beleid. Deze systemen zijn ook significan t voor het functioneren va n financiële markten. 
Veranderingen in betalingssystemen kunnen onvoorsp elbare veranderingen in de vraag/het aanbod 
ten aanzien van de monetaire basis teweegbr engen. Bovendien zijn veilige en doelmatige 
betalingssystemen essentieel voor het handhaven van bancaire en financiële stabiliteit. Tegen deze 
achtergrond, …benadrukt de Raad van bestuur van de ECB dat centrale-bank geld in euro slechts 
                                                 
3  Zie ‘Policy statement on euro payment and settlement syst ems located outside the euro ar ea’, beschikbaar op de website 
van de ECB. 
3 
kan worden 
verstrekt door centrale banken die tot het eurogebied behoren, zoals dat voor alle 
monetaire stelsels geldt.’ 
3.1.2 Op de verklaring van november 1998 volgde de beleidsverklaring van september 2001 met 
betrekking tot ‘central couterparty clearin g’ (verrekening door centrale tegenpartijen)4. Paragraaf 2, 
onder b) van deze verklaring bepaalde onder meer dat de ‘logische geografische werkingssfeer van 
een marktinfrastructuur in de praktijk het valutagebi ed is’, en dat nationale infrastructuren voor de 
euro5 ‘logischerwijze in het eurogebied  gelegen dient te zijn, zoals b ij andere kerninfrastructuren in 
andere monetaire gebieden. Vanuit de regelgeving gezien verdient zulks de voorkeur en draagt 
ertoe bij dat het Eurosysteem als de “central e bank” van de euro de goede werking van 
betalingssystemen, doelmatige uitvoering van m onetair beleid en financiële stabiliteit kan 
waarborgen.’ Tevens wordt gesteld dat de ‘lokatie van centrale tegenpartijen in het eurogebied de 
verstrekking van centrale-bank geld in euro , indien noodzakelijk en aangewezen, zou 
vergemakkelijken.’ Dienaangaande wordt onder pu nt b) van de conclusies benadrukt dat ‘De 
natuurlijke geografische werkingssfeer van enig e “nationale” marktinfrastructuur (waaronder 
verrekening door centrale tegenpartijen) voor in euro luidende effecten  en derivaten het eurogebied 
is. Gezien het potentiële systeembelang van eff ectenafwikkelsystemen, dient deze infrastructuur 
binnen het eurogebied gelegen te zijn.’ 
3.1.3 Het lokatiebeleid van de Raad van bestuur gaat uitdrukkelijk uit van de premisse dat ‘de ECB en de 
nationale centrale banken van het Eurosysteem (de emitterende centrale banke n) in elk geval de 
uiteindelijke controle over hun valuta, de euro, mo eten behouden. Vanwege he t algemene beleid en 
het systeemrisico kan het Eurosysteem principieel  niet aanvaarden dat buiten het eurogebied (de 
thuisbasis van de valuta) gelegen betalingsinfr astructuren voor eurotransacties zich tot zeer 
belangrijke eurobetalingsinfrastructuren ontwikkelen,  met name als daardoor de controle van het 
Eurosysteem over de euro in gevaar zou komen’6. 
3.1.4 De Raad van bestuur heeft recentelijk haar l okatiebeleid met betrekking tot centrale tegenpartijen 
voor over-the-counter derivate n in december 2008 en juli 20097 bevestigd. 
3.2 Lokatiebeleid en verdagsvrijheden  
3.2.1 Aangaande de vraag of het lokatiebeleid van de Raad van be stuur gezien de interne markt 
regelgevend of juridisch problematisch zou zijn, zij gewezen op artikel 14, lid 2 van het Verdrag 
dat bepaalt dat de interne markt ‘een ruimte z onder binnengrenzen [omvat] wa arin het vrije verkeer 
van goederen, personen, diensten en kapitaal is gewaarborgd volgens de bepalingen van dit 
Verdrag’. Deze vrijheden worden nader gerege ld, met name in Titel III van het Verdrag 
                                                 
4  Zie ‘The Eurosystem’s policy line with regard to conso lidation in central counterparty clearing’, beschikbaar op de 
website van de ECB. 
5  Een nationaal systeem definieert de beleidsverklaring als een systeem ‘dat voornamelijk of uitsluitend in één valuta 
luidende activa verwerkt’. 
6  Zie punt 2 en 3 van ‘The Eurosystem policy principles on the location and operation of infrastructures settling euro-
denominated payment transact ions’, gepubliceerd o 19 juli 2007 en be schikbaar op de website van de ECB. 
7  Zie ‘Door de Raad van bestuur van de ECBvoor december 2008 en juli 2009 (naast de vaststelling van de rentetarieven) 
genomen besluiten’ beschikbaar  op de website van de ECB. 
4 
(artikelen 
39-60) en gelden tevens voor het Euro systeem (omdat artikel 1.1 van de ESCB-statuten 
bepaalt dat het ESCB en de ECB hun taken en we rkzaamheden ‘overeenkoms tig de bepalingen van 
[het] Verdrag en [de] stat uten uitvoeren’). Voorts bepaalt artikel  3, lid 1, onder c) van het Verdrag 
dat de invoering van een interne markt, gekenm erkt door de afschaffing tussen de lidstaten van 
hinderpalen voor onder meer het vrije verkeer van goederen, personen, diensten en kapitaal valt 
onder het optreden van de Gemeenschap. Daarnaast omvat luidens artikel 4, lid 1 van het Verdrag 
het optreden van de lidstaten en de Gemeenschap de invoering van een economisch beleid dat onder meer is gebaseerd op de interne markt. Uit het voorgaande blijkt dat de invoering en het 
functioneren van de interne markt mede de ke rn vormen van het optrede n van de Gemeenschap 
zelf. 
3.2.2 De aan de interne markt ten grondslag liggende  verdragsvrijheden moeten worden bezien binnen 
het Verdrag als geheel. Dienaangaande benadrukt de ECB dat de taken van de Gemeenschap zijn 
vastgelegd in artikel 2 van het Verdrag als zijnde bereikt ‘door het instellen van een gemeenschappelijke markt en een economische en m onetaire unie’. Daarnaas t bepaalt artikel 4, 
lid 2 van het Verdrag dat ‘gelijktijdig daarmee’ (dat wil zeggen met de invoering van een onder meer op de interne markt gebaseerd economisch be leid) het optreden van de lidstaten en de 
Gemeenschap onder meer de invoering van één m unt omvat, alsmede het bepalen en voeren van 
één monetair beleid waarvan he t hoofddoel is ‘het handhaven va n prijsstabiliteit en, onverminderd 
deze doelstelling, het ondersteune n van het algemene economische beleid in de Gemeenschap, met 
inachtneming van het beginsel van een openmarkteconomie met vrije mededinging. 
3.2.3 De taken van het Eurosysteem betreffende m onetair beleid, betalingssystemen en financiële 
stabiliteit zijn onlosmakelijk ve rbonden met de voornoemde verklaring van de Raad van bestuur 
van juli 2007 dat de centrale ba nken van het Eurosysteem ‘hoe da n ook de uiteindelijke controle 
over hun valuta moeten, de euro, moeten behouden’. Enerzijds dient het Eurosysteem de verdragsvrijheden te respecteren en, met name, de  implicaties daarvan in overweging te nemen, 
indien het zijn regelgeve nde bevoegdheden wil aanwenden om doelmatige en deugdelijke 
afwikkelsystemen te waarborgen, anderzijds bete kent dat niet dat de ECB moet afzien van 
maatregelen die een impact hebben op  de verdragsvrijheden, indien de uitvoering van de basistaken 
van het Eurosysteem tot dergelijke maatregelen nope n. Ter zake is het volgens de ECB signifikant 
dat luidens het Verdrag het monetaire beleid va n het Eurosysteem, financiële stabiliteit en 
oversighttaken alleen van toepassing zijn op de  lidstaten die de euro hebben aangenomen. 
3.3 Lokatiebeleid en oversight op afwikkelsystemen  
3.3.1 Voor de uitvoering van zijn basistaken dient het Eurosysteem veilige en doelmatige systemen voor 
de verwerking van de euro te waarborgen. Indien  een infrastructuur buiten het eurogebied gelegen 
is, worden de uitoefening van de oversighttaak door het Eurosysteem en het in een vroeg stadium opsporen van risico’s, die de uitoefening van zijn bovengenoemde kerntaken in gevaar kan brengen, bemoeilijkt, omdat overh eidsverantwoordelijkheden en overh eidstaken niet in evenwicht 
5 
zijn. Zoals het ‘Eurosy
stem Oversight Policy Framework’ van februari 20098 benadrukt, kunnen 
bijvoorbeeld internationale oversight samenw erkingsovereenkomsten verlorengegane directe 
invloed enigszins goedmaken, maar kunnen niet waarborgen dat de emitterende centrale bank net 
zoveel invloed heeft als in het geval van directe oversight, met name in een crisis gedurende welke 
de emitterende centrale bank wellicht geen to egang verkrijgt tot relevante informatie.  
3.3.2 Indien derhalve dergelijke risico’s niet vroe gtijdig worden onderkend en aangepakt, zou een slecht 
functionerende buiten het eurogebied gelegen infrastructuur, die de euro verwerkt, negatieve 
gevolgen kunnen hebben voor in het eurogebied ge legen infrastructuren. Directe oversight door het 
Eurosysteem, hetgeen mogelijk is indien de infrast ructuur in het eurogebied  gelegen is, is crucial 
om de veiligheid en de doelmatigheid van euro ve rwerkende infrastructuren te waarborgen en aldus 
de uiteindelijke controle over de euro te behouden. 
3.3.3 De vergunningeisen voor het verlenen van afwikkeldiensten in of naar Nederland waarborgen dat 
afwikkelondernemingen geen risico zijn voor de belegge rsbelangen en de financiële stabiliteit in 
het algemeen. DNB verleent de vergunning. De eisen dienen de veiligheid en doelmatigheid van de 
betrokken systemen te waarborgen.  
3.3.4 Voorts is uit hooofde van het gewijzigde Voorstel een ver gunning vereist om aan participanten 
waarmee de afwikkelonderneming niet in een groep is verbonden in Nederl and afwikkeldiensten te 
verlenen door het verlenen van die diensten naar Nederland. Zulks verhindert deze dienstverlening 
van buiten het eurogebied, waaronder via een buiten Nederland gelegen bijkantoor, niet. Aangezien 
afwikkelondernemingen crucial zijn om de stabiliteit van het financiële stelsel te waarborgen en te 
bevorderen, is de ECB van mening dat directe ove rsight door het Eurosysteem op infrastructuren 
die in euro luidende transacties verwerken, cruc ial is en dat zulks des te meer noodzakelijk is 
omdat het Voorstel crisisbeheer niet direct addresseert. 
3.3.5 Derhalve is de ECB van meni ng dat de controle door het Eurosysteem ten aanzien van de euro en 
het naar behoren uitvoeren van zijn kerntaken in gevaar kun nen komen, omdat niet in het 
eurogebied gelegen afwikkelondernemingen dienst en kunnen verlenen waarbij euro’s verwerkt 
worden, zonder van het Eurosysteem te eisen dat het de veiligheid van de systemen voldoende kan 
waarborgen. 
3.3.6 Tenslotte herhaalt de ECB haar in Advies CON/2007/7 en in Advies CON/2006/20 verstrekte 
advies, waarin oversight op betalingssystemen , waaronder marktgedrag valt, expliciet aan DNB 
zou moeten worden toegewezen, zulks overeenkom stig artikel 105, lid 2 van het Verdrag en 
artikel 22 van de ESCB-statuten. 
 
                                                 
8  Beschikbaar op de website van de ECB. 
6 
7 Dit advies wordt op de website van de ECB gepubliceerd. 
  Gedaan te Frankfurt am Main, 26 oktober 2009. 
 
[getekend] 
 
De President van de ECB  
Jean-Claude TRICHET