(2)Op 26 februari 2020 is het landverslag 2020 voor Cyprus gepubliceerd. Daarin werd de vooruitgang beoordeeld die Cyprus bij het opvolgen van de op 9 juli 2019 door de Raad aangenomen landspecifieke aanbevelingen heeft gemaakt, alsmede het gevolg dat is gegeven aan de landspecifieke aanbevelingen die in de jaren voordien werden aangenomen, en de vooruitgang die Cyprus bij het nastreven van zijn nationale Europa 2020-doelstellingen heeft geboekt. Het landverslag besteedde ook aandacht aan de op grond van artikel 5 van Verordening (EU) nr. 1176/2011 uitgevoerde diepgaande evaluatie, waarvan de uitkomsten ook op 26 februari 2020 zijn bekendgemaakt. Op basis van haar analyse concludeerde de Commissie dat Cyprus wordt geconfronteerd met buitensporige macro-economische onevenwichtigheden. Met name weegt een zeer groot volume oninbare leningen op de financiële sector en grote volumes particuliere, publieke en externe schulden werpen een slagschaduw over de economie, in een context van bescheiden potentiële groei.

(3)Op 11 maart 2020 heeft de Wereldgezondheidsorganisatie de uitbraak van COVID-19 officieel uitgeroepen tot een wereldwijde pandemie. Deze pandemie vormt een ernstige bedreiging voor de volksgezondheid en treft burgers, bedrijven en economieën. Zij zet de nationale gezondheidsstelsels onder zware druk, verstoort de mondiale toeleveringsketens, veroorzaakt volatiliteit op de financiële markten en sterke schommelingen in de consumentenvraag, en heeft negatieve gevolgen voor meerdere sectoren. Zij vormt een bedreiging voor de banen en het inkomen van mensen en voor ondernemingen. De pandemie heeft geleid tot een grote economische schok die nu al ernstige gevolgen heeft in de Europese Unie. Op 13 maart 2020 heeft de Commissie een mededeling aangenomen waarin wordt opgeroepen tot een gecoördineerde economische aanpak van de crisis door alle actoren op nationaal en Unieniveau.

(4)Meerdere lidstaten hebben een noodtoestand uitgeroepen of noodmaatregelen getroffen. Elke noodmaatregel moet strikt proportioneel, noodzakelijk en beperkt in de tijd zijn, en moet overeenstemmen met de Europese en internationale normen. Ze moeten onderworpen zijn aan democratisch toezicht en onafhankelijke rechterlijke controle.

(5)Op 20 maart 2020 heeft de Commissie een mededeling aangenomen over de activering van de algemene ontsnappingsclausule van het stabiliteits- en groeipact. De clausule, die in artikel 5, lid 1, artikel 6, lid 3, artikel 9, lid 1, en artikel 10, lid 3, van Verordening (EG) nr. 1466/97 en artikel 3, lid 5, en artikel 5, lid 2, van Verordening (EG) nr. 1467/97 is neergelegd, vergemakkelijkt de coördinatie van het begrotingsbeleid in tijden van ernstige economische neergang. In haar mededeling heeft de Commissie de Raad haar standpunt meegedeeld dat, gezien de verwachte ernstige economische neergang ten gevolge van de COVID-19-uitbraak, de huidige omstandigheden de activering van de clausule toelaten. Op 23 maart 2020 stemden de ministers van Financiën van de lidstaten in met de beoordeling van de Commissie. De activering van de algemene ontsnappingsclausule maakt het mogelijk tijdelijk af te wijken van het aanpassingstraject in de richting van de begrotingsdoelstelling op middellange termijn, op voorwaarde dat daardoor de houdbaarheid van de begroting op middellange termijn niet in gevaar komt. Voor het correctieve deel kan de Raad, op aanbeveling van de Commissie, ook besluiten een herzien begrotingstraject vast te stellen. De algemene ontsnappingsclausule schorst de procedures van het stabiliteits- en groeipact niet. De clausule staat lidstaten toe af te wijken van de budgettaire verplichtingen die normaliter van toepassing zijn en stelt de Commissie en de Raad in staat om de nodige maatregelen op het gebied van beleidscoördinatie binnen het kader van het pact te nemen.

(6)Er is voortdurende actie nodig om de verspreiding van de pandemie te beperken en te beheersen, om de veerkracht van de nationale gezondheidsstelsels te versterken, om de sociaal-economische gevolgen te verzachten door middel van ondersteunende maatregelen voor bedrijven en huishoudens en om te zorgen voor adequate gezondheids- en veiligheidsomstandigheden op de werkplek met het oog op de hervatting van de economische activiteit. De Unie moet ten volle gebruik maken van de verschillende instrumenten waarover zij beschikt om de lidstaten op deze gebieden te ondersteunen. Tegelijkertijd moeten de lidstaten en de Unie samenwerken om de maatregelen voor te bereiden die nodig zijn voor een terugkeer naar een normale werking van onze samenlevingen en economieën en naar duurzame groei, waarin zij onder meer de groene transitie en de digitale transformatie moeten integreren, net als de lessen die uit de crisis worden getrokken.

(7)De COVID-19-crisis toont aan hoe flexibel de eengemaakte markt zich kan aanpassen aan buitengewone omstandigheden. Om een vlotte en soepele overgang naar de herstelfase en het vrije verkeer van goederen, diensten en werknemers te waarborgen, moeten uitzonderlijke maatregelen die de werking van de eengemaakte markt belemmeren, worden geschrapt zodra zij niet langer onmisbaar zijn. De huidige crisis toont aan dat er behoefte is aan crisisparaatheidsplannen in de gezondheidssector, met inbegrip van met name verbeterde aankoopstrategieën, gediversifieerde toeleveringsketens en strategische reserves van essentiële goederen. Dat zijn cruciale elementen voor de ontwikkeling van uitgebreidere crisisparaatheidsplannen.

(8)De wetgever van de Unie heeft de desbetreffende wetgevingskaders reeds gewijzigd om de lidstaten in staat te stellen om alle ongebruikte middelen uit de Europese structuur- en investeringsfondsen te benutten, zodat zij de uitzonderlijke gevolgen van de COVID-19-pandemie kunnen aanpakken. Deze wijzigingen leiden tot meer flexibiliteit en vereenvoudigde en gestroomlijnde procedures. Om de druk op de kasstroom te verlichten kunnen lidstaten in het boekjaar 2020-2021 ook gebruikmaken van een medefinancieringspercentage van 100 % uit de begroting van de Unie. Cyprus wordt aangemoedigd ten volle gebruik te maken van deze mogelijkheden om bijstand te bieden aan de mensen en sectoren die het zwaarst door de problemen zijn getroffen.

(9)Als gevolg van de uiteenlopende specialisatiepatronen zullen de sociaal-economische gevolgen van de pandemie waarschijnlijk ongelijk verdeeld zijn over de regio’s, met name in sectoren die sterk afhankelijk zijn van het toerisme en, meer algemeen, direct contact met consumenten. En risico hierbij is dat de territoriale verschillen binnen Cyprus groter worden. De huidige situatie gaat ook gepaard met het gevaar dat het convergentieproces tussen de lidstaten tijdelijk uiteenvalt, hetgeen gerichte beleidsacties noodzakelijk maakt.

(10)Op 7 mei 2020 heeft Cyprus zijn nationale hervormingsprogramma 2020 en zijn stabiliteitsprogramma 2020 ingediend. Om met de onderlinge verbanden tussen beide programma’s rekening te houden, zijn deze tegelijkertijd geëvalueerd.

(11)Cyprus valt momenteel onder het preventieve deel van het stabiliteits- en groeipact en is onderworpen aan de schuldregel.

(12)In zijn stabiliteitsprogramma 2020 voorziet het kabinet dat het overheidssaldo zal verslechteren van een overschot van 1,7 % van het bbp in 2019 naar een tekort van 4,3 % van het bbp in 2020. Het tekort zou in 2021 teruglopen tot 0,4 % van het bbp. Na een daling tot ongeveer 95,5 % van het bbp in 2019 zou de schuldquote volgens het stabiliteitsprogramma 2020 stijgen tot 116,8 % in 2020. De macro-economische en budgettaire vooruitzichten worden beïnvloed door de grote onzekerheid als gevolg van de COVID-19-pandemie. Daarnaast is er een aantal onderliggende landspecifieke risico’s van de begrotingsprognoses, met name expliciete voorwaardelijke verplichtingen en potentiële financieringsbehoeften van publieke ziekenhuizen tijdens de eerste jaren van de invoering van het nationale zorgstelsel (GeSU).

(13)Als reactie op de COVID-19-pandemie en als onderdeel van een gecoördineerde Unie-aanpak heeft Cyprus begrotingsmaatregelen vastgesteld om de capaciteit van het gezondheidsstelsel te vergroten, de pandemie in te dammen en bijstand te verlenen aan personen en sectoren die bijzonder getroffen zijn. Volgens het stabiliteitsprogramma 2020 belopen die begrotingsmaatregelen 4,4 % van het bbp. Bij deze maatregelen gaat het om het versterken van de diensten in het zorgstelsel met een extra budget van 0,5 % van het bbp, loonsubsidies om werknemers in dienst te houden wanneer een bedrijf zijn activiteiten stillegt (2,7 % van het bbp) en inkomenssteun voor de kleine bedrijven en zelfstandigen (0,3 % van het bbp). Daarnaast heeft Cyprus maatregelen aangekondigd die, ook al hebben zij geen rechtstreekse gevolgen voor de begroting, toch zullen bijdragen tot de ondersteuning van de liquiditeit van ondernemingen, zoals betalingsuitstel met twee maanden voor de btw. Over het algemeen zijn de door Cyprus genomen maatregelen in overeenstemming met de richtsnoeren van de mededeling van de Commissie over een gecoördineerde economische respons op de COVID-19-uitbraak. De volledige uitvoering van deze maatregelen, gevolgd door een heroriëntering van het begrotingsbeleid naar het tot stand brengen van prudente begrotingssituaties als de economische omstandigheden dat toelaten, zal bijdragen tot het behoud van budgettaire houdbaarheid op middellange termijn.

(14)Op basis van de voorjaarsprognoses 2020 van de Commissie bij ongewijzigd beleid wordt het overheidssaldo van Cyprus geraamd op –7 % van het bbp in 2020 en –1,8 % in 2021. De schuldquote zal naar verwachting 115,7 % van het bbp bedragen in 2020 en 105 % in 2021.

(15)Op 20 mei 2020 heeft de Commissie een overeenkomstig artikel 126, lid 3, VWEU opgesteld verslag uitgebracht omdat Cyprus zich in 2019 niet aan de schuldregel heeft gehouden, en gelet op de geplande overschrijding van de tekortdrempel van 3 % van het bbp in 2020. Al bij al lijkt de analyse erop te wijzen dat het schuldcriterium zoals omschreven in het Verdrag en in Verordening (EG) nr. 1467/1997 in acht wordt genomen, terwijl het tekortcriterium niet vervuld is.

(16)Cyprus heeft op de COVID-19-uitbraak gereageerd met een reeks maatregelen die de economische impact van de crisis moeten mitigeren. Op 15 maart 2020 is het kabinet met een financieel steunprogramma gekomen dat de volksgezondheid moet veilig stellen en dat bedrijven en werkgevers economisch moet laten overleven. Het programma trekt 100 miljoen EUR uit voor financiële steun aan het zorgstelsel om de pandemie te bestrijden, onder meer voor de indienstneming van extra medisch, verzorgend en ondersteunend personeel en voor uitrusting en infrastructuur. Het bevat een reeks maatregelen om ondernemingen te ondersteunen door voor meer liquiditeit te zorgen, zoals bijvoorbeeld steunregelingen voor bedrijven en zelfstandigen en een tijdelijke opschorting van btw-betalingen voor ondernemingen. Voorts bevat het pakket voor 11 miljoen EUR steun die specifiek bedoeld is om bij te dragen aan het herstel van de toerismesector.

(17)De COVID-19-crisis maakt duidelijk dat bij investeringen de aandacht moet gaan naar het verbeteren en moderniseren van de openbare gezondheidszorg, het herstel van de capaciteit en de uitvoering van de hervorming van het zorgstelsel. Het nieuwe zorgstelsel biedt betere toegang tot eerstelijnszorg, passende sturing en behandelingen op basis van klinische protocollen. Ook omvat het een universeel recht op betaalbare zorgdiensten in de context van de COVID-19-uitbraak. Cyprus beschikt over een uitgewerkt noodplan voor pandemieën en heeft extra middelen uitgetrokken om de impact van infecties en besmettingen te voorkomen en te beheren. Voor de middellange termijn moet Cyprus bij investeringen meer de klemtoon leggen op het verbeteren van de doelmatigheid, toegankelijkheid en algemene veerkracht van het zorgstelsel. Extra middelen voor het zorgstelsel moeten voorkomen dat er in de toekomst tekorten ontstaan aan medisch personeel, kritieke medische voorraden en infrastructuur. Dat de hervorming van het zorgstelsel soepel volgens plan wordt uitgevoerd, is van cruciaal belang om de toegang tot zorg en de universele dekking te verzekeren. Digitale gezondheidsoplossingen en nieuwe toepassingen kunnen helpen om de uitrol van e-healthdiensten te versnellen en om teleconsultaties en waarschuwingsmechanismen te verbeteren. Van vitaal belang zijn beleidsmaatregelen om de capaciteit van ziekenhuizen en de arbeidsomstandigheden van gezondheidswerkers te verbeteren en om ervoor te zorgen dat persoonlijke beschermingsmiddelen, tests, geneesmiddelen en medische apparatuur beschikbaar zijn. De integratie van de langdurige zorg en eerstelijns- en wijkzorg is van cruciaal belang in het licht van demografische veranderingen, en om de meest kwetsbare groepen, zoals mensen met een handicap, te ondersteunen.

(18)Als gevolg van de gezondheidscrisis, zal Cyprus nu, na volgehouden positieve ontwikkelingen op de arbeidsmarkt de voorbije jaren, met uitdagingen te maken krijgen in termen van het werkgelegenheidspeil. Verdere inspanningen zijn nodig om de sociaal-economische impact van de crisis zo beperkt mogelijk te houden. Cyprus heeft al noodmaatregelen genomen, zoals regelingen voor werktijdverkorting en de verruiming van werkloosheidsuitkeringen naar zelfstandigen. Het zal belangrijk zijn om banen te behouden en de aangekondigde maatregelen uitgevoerd te krijgen, in nauw overleg met de sociale partners. De versterking van de capaciteit van de publieke arbeidsbemiddelingsdiensten met vaste medewerkers zal van cruciaal belang zijn, met name om ervoor te zorgen dat de dienstverlening van arbeidsbemiddelaars met een tijdelijk contract dat in de tweede helft van 2020 afloopt, te kunnen voortzetten. Zo wordt vermeden dat deze diensten verder onder druk komen te staan en wordt ervoor gezorgd dat zij doeltreffende ondersteuning kunnen bieden aan nieuwe werklozen en andere kwetsbare groepen, zoals jongeren zonder baan, onderwijs of opleiding, langdurig werklozen en mensen met een handicap. Met name moet meer aandacht gaan naar ondersteuning bij de overgang van school naar werk en naar het benaderen en begeleiden van jongeren, nu pas afgestudeerden het waarschijnlijk moeilijker zullen krijgen om een baan te vinden.

(19)De COVID-19-uitbraak vergt passende maatregelen om de sociale impact te mitigeren en het inkomen van huishoudens te ondersteunen en om een snel herstel van de economie te schragen. Volgens de prognoses van de Commissie zal de werkloosheid in 2020 oplopen tot 8,6 % in 2020 en in 2021 terugvallen tot 7,5 %. De externe vraag naar diensten zal sterk teruglopen, aangezien de toerismesector bijzonder hard door de crisis zal worden getroffen. Voor alle getroffen werknemers en zelfstandigen moet voor een afdoende vervangend inkomen worden gezorgd, ook voor mensen bij wie er lacunes zijn in termen van toegang tot sociale bescherming. Regelingen voor sociale bescherming moeten mensen in loondienst, zelfstandigen en werklozen beschermen. Er is nog ruimte om het algemene stelsel voor sociale bescherming te versterken en zo de sociaal-economische impact te verzachten en een toename van armoede en ongelijkheid te voorkomen door het opzoeken van mensen in de meest kwetsbare situaties, zoals kinderen, inactieven, zwartwerkers en mensen met een migratieachtergrond.

(20)Het bevorderen van soepele arbeidsregelingen in overleg met de sociale partners, met name in de vorm van telewerken, is van groot belang. Op de korte termijn worden zo werknemers ondersteund die onverwacht zorgtaken voor kinderen en andere zorgbehoevenden moeten opnemen, terwijl het op lange termijn zal helpen bij de herintrede op de arbeidsmarkt van het hoge percentage vrouwen dat niet actief is vanwege zorgtaken. Aangezien ouderen en mensen met een chronische ziekte een verhoogd risico op ernstige ziekten lopen als gevolg van het virus, is het van groot belang om te investeren in kwalitatieve diensten voor langdurige zorg, zodat die ook op korte en middellange termijn op efficiënte wijze verder kunnen worden geleverd.

(21)In deze crisissituatie is het van cruciaal belang om de kwaliteit, doelmatigheid en relevantie voor de arbeidsmarkt van onderwijs en opleiding te verbeteren en een snel herstel van de arbeidsmarkt te verzekeren. Mensen toerusten met de juiste vaardigheden is des te belangrijker in tijden waarin een toenemend aantal mensen misschien zijn baan kan verliezen en klaar moet staan om daarna over te stappen naar een andere baan. De mobiliteitsbeperkingen maakten duidelijk welke uitdagingen het geringe niveau van digitale vaardigheden in Cyprus meebrengen. Een en ander werkt negatief uit op onlineactiviteiten, zoals telewerken, afstandsleren en het gebruik van e-healthdiensten. Gelijke toegang tot IT-infrastructuur en het internet, ook voor lerenden uit achterstandsgroepen, in combinatie met goed opgeleide docenten is van vitaal belang voor kwalitatief digitaal onderwijs en afstandsleren. Om iets te doen aan de geringe algemene onderwijs- en opleidingsuitkomsten en om, meer algemeen, de vaardigheden te verbeteren, is het van essentieel belang om door te gaan met de onderwijshervorming en tegelijk te investeren in oplossingen voor digitaal onderwijs, werkplekleren en het leerlingenstelsel, en om de vaardigheden van leraren en opleiders te ontwikkelen wat betreft het doeltreffende gebruik van IT-tools. Er is nog ruimte om te werken aan de zwakke prestaties voor basisvaardigheden en om de participatie in de volwasseneducatie op te krikken. Om herscholingsprogramma’s sneller ingang te laten vinden, zouden deze, voor zover mogelijk, kunnen worden aangepast voor onlinegebruik en kan dan, wanneer de pandemie onder controle is, fysieke aanwezigheid waar mogelijk worden ingepast.

(22)Tijdens de crisis, maar ook in de periode nadien, zijn aanzienlijke middelen nodig — en zullen zij nodig blijven — om bedrijven te ondersteunen. Het is van essentieel belang om afdoende toegang tot financiering en liquiditeit veilig te stellen, met name voor het midden- en kleinbedrijf (mkb), om ondernemingen op de been te houden en mensen aan het werk te houden. Bij de vormgeving en uitrol van deze maatregelen moet de veerkracht van de banksector in aanmerking worden genomen. Cyprus heeft een specifieke steunregeling voor kleine bedrijven opgezet waarbij de salarisbetalingen van bedrijven met maximaal vijf werknemers worden gesubsidieerd. Daarnaast zal de opschorting van de verhoogde bijdragen voor het nationale zorgstelsel en het uitstel van belastingen (bv. btw) de directe druk verlichten. Soepele administratieve coördinatie, praktische ondersteuning en doeltreffende communicatie over de steun die beschikbaar is voor het mkb, in samenwerking met ondersteunende mkb-structuren en bedrijfsorganisaties, zijn daarbij van essentieel belang. Ook het versnellen van contractuele betalingen door overheden kan helpen bij de cashflow van het mkb. Nieuw opgerichte start-ups en scale-ups hebben misschien specifieke steun nodig, in de vorm van bijvoorbeeld een aandelenbelang door overheidsinstanties en prikkels voor durfkapitaalfondsen om hun investeringen in deze bedrijven te verhogen. Het blijft belangrijk dat de maatregelen voor kapitaalsteun die vóór de crisis werden voorbereid (Cyprus Energy Fund, fonds voor mede-investering van eigen vermogen), worden uitgevoerd.