COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN 
Brussel, 15.02.1996 
COM(%) 46 def. 
VERSLAG AAN HET EUROPEES 
PARLEMENT EN DE RAAD OVER DE STAND 
VAN DE TOEPASSING VAN HET ALGEMEEN 
STELSEL VAN ERKENNING VAN HOGER-
ONDERWIJSDIPLOMA'S 
OPGESTELD OP GROND VAN ARTIKEL 13 VAN 
RICHTLIJN 89/48/EEG. 
(Door de Commissie ingediend) 

Bij artikel 13 van Richtlijn 89/48/EEG1 van de Raad van 21 december 1988 betreffende 
een algemeen stelsel van erkenning van hoger-onderwijsdiploma's waarmee 
beroepsopleidingen van ten minste drie jaar worden afgesloten, wordt bepaald dat de 
Commissie het Europees Parlement en de Raad uiterlijk op 4 januari 1996 een verslag 
doet toekomen over de stand van toepassing van het algemeen stelsel van erkenning van 
hoger-onderwijsdiploma's waarmee beroepsopleidingen van ten minste drie jaar 
worden afgesloten. 
Bij deze gelegenheid legt de Commissie haar conclusies voor met betrekking tot de 
wijzigingen die in het stelsel moeten worden aangebracht en in voorkomend geval dient 
zij ook voorstellen in ter verbetering van de bestaande voorschriften, ten einde het vrije 
verkeer, het recht van vestiging en het vrij verrichten van diensten van de onder deze 
richtlijn vallende personen te vergemakkelijken. 
PB nr. L 19 van 24.01.1989, blz. 21, 

INLEIDING 
Richtlijn 89/48/EEG van de Raad betreffende een algemeen stelsel van erkenning van 
hoger-onderwijsdiploma's waarmee beroepsopleidingen van ten minste drie jaar 
worden afgesloten, betekende een ongekende verandering in de 
Gemeenschapsbenadering van de erkenning van beroepskwalificaties. Sinds de 
ondertekening van het Verdrag van Rome heeft de Gemeenschap op dit punt altijd voor 
dezelfde uitdaging gestaan: het oplossen van het conflict dat zich onvermijdelijk 
voordoet tussen, enerzijds, de nationale onderwijsstelsels waarvan de verscheidenheid 
zowel het bewijs als de reden is van het voortbestaan van een nationale identiteit - en, 
anderzijds, het recht van de Europese burger om zijn beroep binnen de Unie uit te 
oefenen. Deze problematiek doet zich vooral voor in gevallen waarin voor de 
uitoefening van een gereglementeerd beroep een kwalificatie vereist is, waarvoor de 
normen bepaald worden op basis van het nationale onderwijsstelsel van de Lid-Staat 
van ontvangst. Het algemeen stelsel vloeide voort uit de bewustwording dat het binnen 
een gemeenschappelijke markt niet meer mogelijk is dergelijke nationale criteria te 
hanteren teneinde de kwaliteit van opleidingen te beoordelen. 
Het algemeen stelsel is gebaseerd op één enkele, eenvoudige gedachte, namelijk de 
veronderstelling dat als een persoon in één Lid-Staat gekwalificeerd is om een bepaald 
beroep uit te oefenen, hij eveneens het recht zou moeten hebben om dit beroep binnen 
de gehele Unie uit te oefenen. Deze veronderstelling brengt met zich mee dat de Lid-
Staten vertrouwen moeten hebben in eikaars opleidingen, hetgeen voor de migrant 
betekent dat zijn of haar diploma door iedere andere Lid-Staat erkend zou moeten 
worden, behalve in uitzonderlijke gevallen wanneer na grondig onderzoek mocht 
blijken dat er fundamentele verschillen bestaan tussen de voltooide opleiding en die 
welke vereist is in de Lid-Staat van ontvangst; in dat geval mag van de migrant worden 
verlangd dat hij deze verschillen "vereffent" op de wijzen die zijn vastgesteld bij 
Richtlijn 89/48/EEG. De Lid-Staat van ontvangst mag dus niet meer van een migrant 
eisen dat hij de nationale studiecyclus in zijn geheel of gedeeltelijk volgt of dat hij de 
voor de toekomstige nationale beroepsbeoefenaars verplichte examens aflegt. 
Zeven jaar nadat de richtlijn is aangenomen blijkt dat het algemeen stelsel aan de 
verwachtingen kan voldoen. De tenuitvoerleggings- en toepassingsproblemen van dit 
stelsel waren niet onverwacht, hoewel dit niet mag verhullen dat de 
erkenningsprocedure door deze problemen een frustrerende en ontmoedigende ervaring 
is geworden voor individuele migranten. Een aantal van deze problemen is opgelost na 
gesprekken met de Lid-Staten in het kader van de Coördinatorengroep, terwijl voor 
andere waarschijnlijk slechts door een uitspraak van het Hof van Justitie een oplossing 
gevonden zal kunnen worden. Het grootste gedeelte van dit verslag is gewijd aan de 
moeilijkheden die zich hebben voorgedaan - en die aan de hand van een commentaar 
bij elk afzonderlijk artikel nader worden belicht en vervolgens wodt de situatie bezien 
voor de belangrijkste beroepsgroepen. 
I VOORGESCHIEDENIS VAN DE RICHTLIJN 
i) Richtlijn 89/48/EEG vindt haar oorsprong in de Europese Raad van 25 en 26 
juni 1984 in Fontainebleau, die het onontbeerlijk achtte om aan de 
verwachtingen van de volkeren van Europa te beantwoorden en de Raad daarom 
verzocht om de "totstandbrenging van een algemeen stelsel voor de 
gelijkwaardigheid van universiteitsdiploma's, teneinde het recht van de vrije 
vestiging in de Gemeenschap concreet gestalte te geven". 
ii) Ingevolge dit verzoek diende de Commissie op 9 juli 1985 bij de Raad een 
voorstel voor een richtlijn in, dat later Richtlijn 89/48/EEG werd. In haar 
toelichting2 stelde de Commissie dat de traditionele aanpak bij de erkenning van 
diploma's (de sectorgewijze aanpak) voorziet in de invoering van 
geharmoniseerde voorwaarden, met name voor kwalificaties, met het oog op de 
toegang tot en de uitoefening van specifieke werkzaamheden. Zolang aan deze 
voorwaarden niet is voldaan, is de onderlinge erkenning van diploma's tussen 
alle Lid-Staten onmogelijk. De bedoeling van de nieuwe "horizontale" 
benadering was snel, en zonder dat er voorafgaande voorwaarden werden 
gesteld, te voldoen aan de individuele en onmiddellijke behoeften van al 
degenen die in het bezit zijn van een hoger-onderwijsdiploma en hun beroep uit 
willen oefenen in een andere Lid-Staat dan die waarin zij hun opleiding hebben 
genoten. Het stelsel ging uit van het beginsel van wederzijds vertrouwen en 
vergelijkbaarheid van opleidingsniveau's, maar wanneer er grote structurele 
verschillen zouden bestaan tussen opleidingen, zou de Lid-Staat van ontvangst 
ter compensatie aanvullende voorwaarden mogen stellen. 
iii) Richtlijn 89/48/EEG is in overeenstemming met het subsidiariteitsbeginsel. Het 
blijft de taak van de Lid-Staten om te bepalen of een beroepsactiviteit 
gereglementeerd moet worden, dat wil zeggen dat hiervoor op grond van 
wettelijke of bestuursrechtelijke bepalingen een beroepskwalificatie vereist is, 
en zo ja, welk niveau, welke structuur en inhoud de opleiding hiertoe zou 
moeten hebben. Deze richtlijn betekende een kentering in het 
Gemeenschapsrecht op het gebied van de bevordering van het vrije verkeer van 
personen en de erkenning van diploma's. Terwijl de eerdere, sectoriële 
richtlijnen de Lid-Staten verplichtten elders in de Gemeenschap verkregen 
diploma's voor een beperkt aantal, duidelijk omschreven beroepen automatisch 
te erkennen, is iedere Lid-Staat door het algemeen stelsel verplicht om voor een 
groot scala van beroepsactiviteiten een systeem in te voeren waarbij ieder 
verzoek om erkenning apart behandeld kan worden met de daarbij behorende 
procedurele garanties, en waarbij tegelijkertijd, indien noodzakelijk, een beroep 
kan worden gedaan op de aanvullende voorwaarden die bij wijze van 
compensatiemechanisme zijn voorzien in de richtlijn, te weten de 
aanpassingsstage en de proeve van bekwaamheid. 
COM (85) 359 def. 
iv) In de toelichting bij het voorstel van de Commissie werd gesteld dat de 
horizontale benadering uitgebreid zou kunnen worden tot diploma's en 
beroepskwalificaties waarop Richtlijn 89/48/EEG niet van toepassing is. De eis 
in artikel 13 om het stelsel opnieuw te bezien, werd met name opgenomen om 
deze kwestie aan de orde te kunnen stellen. De Commissie besloot echter, 
vrijwel onmiddellijk nadat Richtlijn 89/48/EEG aangenomen was, voorstellen 
voor een tweede richtlijn in te dienen en de horizontale benadering werd 
vervolgens uitgebreid tot andere gereglementeerde beroepsactiviteiten door 
Richtlijn 92/51 /EEG3 van de Raad van 18 juni 1992 betreffende een tweede 
algemeen stelsel van erkenning van beroepsopleidingen, ter aanvulling van 
Richtlijn 89/48/EEG. 
v) Na de aanneming van Richtlijn 89/48/EEG, echter vóór de datum van 
inwerkingtreding, deed het Hof van Justitie uitspraak in Zaak C-340/89 
"Vlassopoulou"4. In zijn arrest zegt het Hof dat, onafhankelijk van de 
richtlijnen die op grond van artikel 57 van het Verdrag door de Raad en het 
Europees Parlement zijn aangenomen, artikel 52 van het Verdrag aldus moet 
worden uitgelegd, dat de nationale autoriteiten van een Lid-Staat, bij wie een 
vergunning tot het uitoefenen van een gereglementeerd beroep wordt 
aangevraagd door een gemeenschapsonderdaan die in zijn land van herkomst 
reeds tot de uitoefening van dit beroep is toegelaten, dienen te onderzoeken in 
hoeverre de door de belanghebbende in zijn land van herkomst verworven 
kennis en bekwaamheden overeenkomen met die welke door de wettelijke 
regeling van het gastland worden vereist; indien die diploma's slechts 
gedeeltelijk overeenkomen, kunnen bedoelde nationale autoriteiten van de 
betrokkene het bewijs verlangen, dat hij de ontbrekende kennis en 
bekwaamheden heeft verworven. In het kader van het onderzoek van het 
diploma van de migrant kan de Lid-Staat van ontvangst rekening houden met 
objectieve verschillen met betrekking tot zowel het rechtskader als het 
werkterrein van het betrokken beroep in de Lid-Staat van herkomst. 
Het is eveneens aan de bevoegde autoriteiten om te beoordelen of de in het land 
van ontvangst door studie of praktische ervaring verworven kennis volstaat als 
bewijs dat de in de oorspronkelijke opleiding ontbrekende kennis is verworven. 
Het onderzoek naar de vraag of de uit het buitenlandse diploma blijkende kennis 
en bekwaamheden overeenkomen met die welke in de wettelijke regeling van 
het land van ontvangst zijn voorgeschreven, moet in overeenstemming zijn met 
de eisen van het Gemeenschapsrecht betreffende de daadwerkelijke bescherming 
van de fundamentele rechten. Ieder besluit moet derhalve met redenen omkleed 
worden en aangevochten kunnen worden in een nationaal gerechtshof of 
rechtbank5. 
PB nr. L 209, van 24.07.1992, blz. 25. 
[1991] Jurispr. 1-2357. 
Zie voor dit laatste punt het vroeger arrest in Zaak 222/86 UNECTEF tegen Heylens [1987] 
Jurispr. 4097. 
De Commissie is van mening dat de richtlijn in het licht van dit arrest uitgelegd 
moet worden, met name bij het onderzoek van de aanvraag tot erkenning van 
een migrant. De bevoegde autoriteiten moeten zowel rekening houden met het 
"diploma" van de migrant zoals bedoeld in de richtlijn, als met iedere 
daaropvolgende beroepsopleiding. 
vi) Richtlijn 89/48/EEG werd met ingang van 1 januari 1994 van kracht voor de 
gehele Europese Economische Ruimte6 en werd op 1 januari 1995 van 
toepassing in de nieuwe Lid-Staten. In dit verslag hebben de statistische 
gegevens die zijn ontleend aan de halfjaarlijkse verslagen van de Lid-Staten 
betrekking op de Gemeenschap van de Twaalf, tenzij anders vermeld. Waar 
mogelijk is echter informatie over de tenuitvoerlegging en toepassing van de 
richtlijn in de drie nieuwe Lid-Staten opgenomen. 
vii) De Commissie heeft onlangs een nieuw voorstel7 voor een richtlijn van het 
Europees Parlement en de Raad ingediend teneinde het vrije verkeer en de 
onderlinge erkenning van diploma's, getuigschriften en andere opleidingstitels 
voor beroepsactiviteiten waarop het algemeen stelsel niet van toepassing is, te 
bevorderen. De belangrijkste doelstelling van deze richtlijn is de bestaande 
"richtlijnen houdende overgangsmaatregelen" te codificeren, maar zij bevat 
eveneens enkele kleinere wijzigingen van de algemeen stelsel-richtlijnen. Zij zal 
hierna steeds "de voorgestelde richtlijn" genoemd worden. 
viii) Zoals wellicht te verwachten was, zijn de tenuitvoerlegging en toepassing van 
Richtlijn 89/48/EEG niet zonder problemen verlopen. De Lid-Staten en de 
Commissie hebben de uitdaging toch op een zeer bevredigende wijze volbracht. 
Zo hebben tussen 4 januari 1991 en 31 december 19948 minstens 11 000 
personen de erkenning van hun diploma's in overeenstemming met Richtlijn 
89/48/EEG verkregen. Hierbij moet echter benadrukt worden dat bijna 6.000 
van deze diploma's erkend werden door één Lid-Staat, te weten het Verenigd 
Koninkrijk9. In een aantal gevallen zou ongetwijfeld ook zonder het algemeen 
stelsel migratie hebben plaatsgevonden, hetzij overeenkomstig reeds bestaande 
nationale wetgeving hetzij in het kader van bilaterale verdragen, maar in vele 
gevallen heeft de aanneming van de richtlijn het vrije verkeer van personen 
tussen Lid-Staten voor het eerst vergemakkelijkt of mogelijk gemaakt. Hier 
komt nog bij dat de richtlijn de situatie van migranten die reeds in een andere 
Lid-Staat gevestigd zijn wellicht verbeterd heeft: dankzij de erkenning van hun 
diploma hebben zij namelijk hun werkvooruitzichten kunnen verbeteren of een 
hogere inscholing van hun werkgever weten te verkrijgen. 
Bijlage VII van de EER-Overeenkomst. 
COM. (96) 22 van 8 februari 1996 
Het juiste aantal zal zeker meer bedragen, aangezien de informatie die door de Lid-Staten is 
verschaft, onvolledig is. Opgemerkt zij vooral dat 3 Lid-Staten de gegevens van 1993 en 1994 
nog moeten verstrekken. 
De meeste van deze diploma's waren lerarendiploma's. 
ix) Uit de statistieken blijkt eveneens dat de meeste aanvragers daadwerkelijk de 
erkenning verkrijgen. Ongeveer 5 % van het totale aantal aanvragen wordt 
afgewezen en er wordt zeer zelden bezwaar aangetekend tegen een dergelijke 
afwijzing. 
x) In de praktijk (zoals is gebleken uit gesprekken met migranten en bevoegde 
autoriteiten) vinden de meeste verplaatsingen binnen de Gemeenschap plaats om 
persoonlijke redenen, bijvoorbeeld met het oog op een huwelijk of wanneer een 
echtgenoot die een gereglementeerd beroep uitoefent de partner volgt. De enige 
belangrijke uitzondering op deze regel is, zo lijkt het, de migratie van 
leerkrachten naar het Verenigd Koninkrijk, veroorzaakt door het tekort aan 
onderwijzend personeel in dat land en het overschot hieraan in andere Lid-
Staten. Dit strookt met de ervaring die de Commissie heeft met de sectoriële 
richtlijnen: wanneer er geen groot overschot aan beroepsbeoefenaars is in een 
Lid-Staat en/of geen ernstig groeiend tekort hieraan elders, komen er geen grote 
migratiegolven op gang. Het voorbeeld van de migratie van onderwijzend 
personeel naar het Verenigd Koninkrijk bewijst echter dat het algemeen stelsel 
aan de sociaal-economische behoeften van de gemeenschappelijke arbeidsmarkt 
kan voldoen en derhalve kan bijdragen tot een daling van de werkloosheid. Het 
toont overigens eveneens aan dat dergelijke behoeften invloed kunnen 
uitoefenen op de wijze waarop een Lid-Staat de richtlijn toepast. Opgemerkt zij 
dat de toepassing van Richtlijn 89/48/EEG op leerkrachten in het Verenigd 
Koninkrijk weinig problemen heeft opgeleverd, terwijl in Lid-Staten waar een 
overschot aan leerkrachten is, dit tot een flink aantal klachten heeft geleid. 
xi) De grotere mobiliteit van studenten, die mogelijk is gemaakt door het 
ERASMUS- en het SOCRATES-programma, zou ook een grotere 
beroepsmobiliteit tot gevolg kunnen hebben. Er bestaat bij de gewezen 
ERASMUS-studenten een zekere mobiliteit om beroepsredenen maar het doel 
van het programma is aan de studieprogramma's een Europese dimensie te 
geven en mobiele studenten keren terug naar hun land van oorsprong na een 
erkend studieperiode in het buitenland te hebben doorgebracht10. Zo is gebleken 
dat Franse studenten steeds vaker gebruik maken van hun recht om in een 
andere Lid-Staat te studeren (in dit geval België), in de zekerheid dat hun 
diploma hen, wanneer zij na hun studie terugkeren in Frankrijk, toegang zal 
verschaffen tot het gekozen beroep. Het feit dat er in Frankrijk wel een 
numerus clausus is en in België niet, is waarschijnlijk de hoofdoorzaak van deze 
tendens en het aantal Fransen dat terugkeert in het bezit van een diploma, 
meestal in een van de verzorgende beroepen, baart de Franse autoriteiten 
zorgen. Luxemburgse studenten gaan nu in Lid-Staten studeren waarvan de 
diploma's niet erkend werden bij de aan de richtlijn voorafgaande nationale 
wetgeving van Luxemburg. 
10 Er zijn eveneens aanwijzingen dat de uit de richtlijn voortvloeiende wijzigingen in de nationale 
wetgeving een inwerking hebben gehad op de mobiliteit van studenten. 
xii) Er zijn tenslotte aanwijzingen dat als gevolg van de invoering van Richtlijn 
89/48/EEG opleidingsprogramma's meer met elkaar in overeenstemming 
gebracht worden. Dit vloeit soms voort uit initiatieven van individuele 
onderwijsinstellingen die de belangen van hun studenten trachten te behartigen 
door het opleidingsprogramma zó samen te stellen dat voorkomen wordt dat in 
andere Lid-Staten aanvullende eisen (compensatiemechanisme) gesteld worden. 
In andere gevallen is deze convergentie voortgekomen uit de opstelling van 
"gemeenschappelijke programma's" waarover Europese beroepsorganisaties het 
eens zijn geworden11. De Commissie verwelkomt dergelijke akkoorden, op 
voorwaarde dat zij geen ongunstige invloed hebben op verzoeken om erkenning 
van degenen die niet voldoen aan de in het gemeenschappelijke programma 
gestelde voorwaarden. 
II TENUITVOERLEGGING 
i) Er werden twee zeer uiteenlopende methoden van tenuitvoerlegging gevolgd. 
Sommige Lid-Staten kozen voor een "verticale" benadering door de richtlijn 
voor ieder beroep apart om te zetten (A, F, GR, L, D, S), anderen namen een 
algemene maatregel aan die, in enkele gevallen, werd aangevuld met 
gedetailleerde reglementering voor bepaalde beroepen (I, IRL, SF, UK, P, E, 
DK, NL, B)12. In een aantal Lid-Staten werd de omzetting bemoeilijkt door het 
feit dat de bevoegdheden voor de reglementering van beroepen zijn verdeeld 
tussen de federale regering en regionale of deelstaatregeringen (D, A, B, E). 
ii) Op 4 januari 1991 had van de destijds 12 Lid-Staten alleen Ierland de 
noodzakelijke maatregelen aangenomen; de drie nieuwe Lid-Staten hadden allen 
reeds vanaf de datum van toetreding uitvoeringsmaatregelen aangenomen. 
Wegens de vertraging bij de tenuitvoerlegging in de overige Lid-Staten werd 
een aantal inbreukprocedures ingeleid, maar slechts in twee zaken werd een 
arrest gewezen: Zaak C-365/93 Commissie tegen Griekenland (arrest van 23 
maart 1995) en Zaak C-216/94 Commissie tegen België (arrest van 13 juli 
1995). In beide gevallen was het Hof van mening dat de betrokken Lid-Staat 
niet aan zijn in het Verdrag vastgestelde verplichtingen had voldaan. Tegen de 
tijd dat het arrest werd gewezen, had Griekenland uitvoeringsmaatregelen 
aangenomen voor een aantal beroepen, met name in de gezondheidssector en 
voor advocaten, en had België een algemene wet aangenomen die de ministers 
de bevoegdheid gaf om de noodzakelijke uitvoeringsmaatregelen vast te stellen 
(hetgeen echter nog niet gebeurd was). 
iii) In een aantal andere Lid-Staten is de tenuitvoerlegging nog onvolledig, 
voornamelijk omdat een gedetailleerde regeling van de aanvullende 
voorwaarden voor bepaalde beroepen nog ontbreekt (bijvoorbeeld de 
Zie voor een voorbeeld blz. 32, ingenieurs. 
Bijlage 1 bevat een volledig overzicht van de uitvoeringsmaatregelen. 
reglementering inzake het beroep van jurist in Spanje). Waar nodig zijn of 
worden er inbreukprocedures ingeleid. 
iv) De Commissie is de mening toegedaan dat wanneer de richtlijn niet, onvolledig 
of gebrekkig ten uitvoer is gelegd, of wanneer de bepalingen ervan onjuist 
worden toegepast door de nationale autoriteiten, artikel 3, waarin de 
kernstelling van het erkenningssysteem is vastgelegd, duidelijk, nauwkeurig en 
onvoorwaardelijk genoeg is om rechtstreeks van toepassing te kunnen zijn. Dit 
wil zeggen dat uit artikel 3 een recht op erkenning voortvloeit waarop personen 
zich rechtstreeks kunnen beroepen bij de nationale, administratieve en 
rechterlijke instanties. Artikel 4 van de richtlijn, dat bepaalt dat Lid-Staten in 
bepaalde omstandigheden aanvullende eisen mogen stellen, is optioneel (Lid-
Staten zijn niet verplicht dergelijke voorwaarden op te leggen) en doet derhalve 
geen afbreuk aan de rechtstreekse toepassing van artikel 3. Deze rechtstreekse 
toepassing heeft echter niet tot gevolg dat wanneer de richtlijn onjuist is 
uitgevoerd of toegepast, de migrant automatisch het recht heeft om zijn beroep 
uit te oefenen in de Lid-Staat van ontvangst. De Commissie is van mening dat 
de migrant in deze omstandigheden wel het recht heeft om van de bevoegde 
autoriteit, of zo nodig van een nationale rechterlijke instantie, de bevestiging te 
verkrijgen dat hij inderdaad het recht heeft om het gereglementeerde beroep in 
kwestie uit te oefenen in de Lid-Staat van ontvangst. Er moet op gewezen 
worden dat het feit dat een aantal bepalingen van de richtlijn rechtstreeks van 
toepassing zijn, niet door Lid-Staten kan worden aangevoerd als een 
rechtvaardiging van het niet tenuitvoerleggen van de richtlijn13. 
v) De Commissie is eveneens begonnen met een onderzoek van alle 
uitvoeringsmaatregelen waarvan zij door de Lid-Staten in kennis is gesteld. Er 
zijn, in de zomer van 1994 brieven gestuurd naar alle (12) Lid-Staten waarin 
enkele bezwaren geopperd werden en ophelderingen gevraagd werden over een 
aantal onderdelen van de maatregelen. In een aantal gevallen konden de 
antwoorden alle twijfels wegnemen over de conformiteit van de nationale 
uitvoeringsmaatregelen met de richtlijn, terwijl in andere het onderzoek nog 
gaande is met het oog op de inleiding van een aantal niet-nakomingsprocedures. 
vi) De Commissie heeft tenslotte een aantal klachten ontvangen van personen 
waaruit blijkt dat er onjuistheden zijn opgetreden bij de tenuitvoerlegging. Waar 
nodig zijn inbreukprocedures ingeleid of in overweging14. 
vii) Het is moeilijk om de totale kwaliteit van de tenuitvoerlegging in iedere Lid-
Staat te beoordelen aan de hand van de analyse van de Commissie van de 
uitvoeringswetgeving en de ontvangen klachten. Enerzijds loopt het aantal 
verzoeken om erkenning dat Lid-Staten ontvangen sterk uiteen: de grotere Lid-
Staten, met name die waarvan de taal in andere landen het meest gesproken 
14 Zie bijvoorbeeld het arrest van het Hof in Zaak C-433/93, Commissie tegen Duitsland, van 
11.08.1995 (nog niet gepubliceerd). 
Details worden verderop gegeven in het overzicht van de afzonderlijke beroepen. 
wordt, trekken logischerwijs meer migranten aan. Anderzijds is voor de Lid-
Staten die vergaand reglementeren, de "kans" groter om inbreuk te maken op de 
richtlijn; dat geldt vooral voor de Lid-Staten die de richtlijn voor ieder beroep 
apart hebben omgezet. Rekening houdend met deze factoren moet geconstateerd 
worden dat er zich minder problemen hebben voorgedaan in de noordelijke Lid-
Staten (SW, SF, DK, UK, IRL, F, NL) dan in de zuidelijke Lid-Staten (E, G, I 
en in mindere mate P). In Duitsland hebben zich grote problemen voorgedaan 
in verband met één beroep (leerkrachten) en in België wordt de richtlijn, door 
het ontbreken van uitvoeringsmaatregelen, toegepast op een zeer beperkt aantal 
beroepen (advocaten en beroepen in de gezondheidszorg) door middel van de 
aanpassing van de aan de richtlijn voorafgaande nationale wetgeving. 
III EEN OVERZICHT VAN DE BEPALINGEN VAN RICHTLIJN 89/48/EEG 
ARTIKEL 1 a) 
i) Dit artikel bevat de definitie van het begrip "diploma" voor de doelstellingen 
van de Richtlijn. Er wordt gestreefd naar een definitie van het geheel van 
kwalificaties (bij voorbeeld universiteitsdiploma, post-universitaire 
beroepsopleiding en stage onder toezicht) welke in het nationaal recht zijn 
vastgesteld met het oog op de toegang tot een gereglementeerd beroep. 
ii) Er zijn moeilijkheden gerezen in verband met de uitlegging van het bepaalde in 
het tweede streepje van de eerste alinea meer bepaald met betrekking tot de 
definitie van "universiteit of een instelling voor hoger onderwijs of een andere 
instelling van hetzelfde opleidingsniveau"15. In een document dat is 
overhandigd aan de leden van de Coördinatiegroep hebben de diensten van de 
Commissie uiteengezet dat artikel 1 a), alle instellingen van hoger onderwijs op 
dezelfde voet plaatst. Derhalve mag een Lid-Staat bij voorbeeld geen erkenning 
weigeren van leraren welke uit een andere Lid-Staat komen omdat zij zijn 
opgeleid aan niet-universitaire instellingen van hoger onderwijs en de 
ontvangende Lid-Staat een universitaire opleiding heeft ingevoerd voor zijn 
leraren. 
iii) In hetzelfde document is uiteengezet dat elke Lid-Staat op grond van het 
beginsel van het wederzijdse vertrouwen en in het licht van artikel 126 van het 
Verdrag kan vaststellen welke van zijn opleidingsinstellingen binnen de sector 
hoger onderwijs vallen16. Derhalve mag de ontvangende Lid-Staat niet op 
grond van criteria die hij voor nationale doeleinden heeft ontwikkeld, oordelen 
of de in een andere Lid-Staat gevolgde opleiding al dan niet van hoger niveau is 
16 Alleen in de Engelse tekst worden de woorden "similar level" gebruikt. In de andere taalversies 
wordt de frase "van hetzelfde"... niveau" gebruikt. 
Zie het arrest van het Gerecht van eerste aanleg in zaak T-16/90 Panagiotopolou tegen 
Commissie, jurispr. II 1992, blz. 89. 
10 
noch erkenning weigeren aan de houders van diploma's welke hij op grond van 
dergelijke criteria niet van hoger niveau acht. 
iv) In de eerste alinea van artikel 1 a), is eveneens de erkenning van diploma's 
welke door onderdanen van de Gemeenschap in derde landen zijn behaald, 
geregeld onder bepaalde voorwaarden. Met deze bepaling sloeg het 
gemeenschapsrecht een nieuwe weg in maar, voor zover de Commissie bekend, 
heeft de bepaling geen aanleiding gegeven tot bijzondere problemen. 
Momenteel bevatten de sectoriële richtlijnen geen communautair mechanisme 
voor de erkenning van diploma's uit derde landen17. In een advies18 inzake een 
voorstel van de Commissie voor een richtlijn van het Europees Parlement en de 
Raad houdende wijziging van Richtlijn 93/16/EEG ten einde het vrije verkeer 
van artsen en de wederzijdse erkenning van hun diploma's, certificaten en 
andere opleidingstitels19 te vergemakkelijken, stelde het Parlement de invoering 
voor van een nieuwe overweging en maande de Commissie aan de problemen 
van communautaire onderdanen met medische kwalificaties uit derde landen te 
onderzoeken. Hoewel de Commissie van mening is dat de voorgestelde 
richtlijn, welke een comitologieprocedure bevat voor bepaalde wijzigingen van 
Richtlijn 93/16/EEG, geen bruikbaar instrument is voor een dergelijke 
maatregel, erkent zij dat het gebrek aan bepalingen inzake de erkenning van 
diploma's uit derde landen in de sectoriële richtlijnen een potentieel aanzienlijk 
aantal Europese burgers belemmert in de uitoefening van hun rechten inzake 
vrij verkeer welke bij het Verdrag zijn ingevoerd. De Commissie zal opnieuw 
onderzoeken of het mechanisme van artikel 1 a), niet kan worden aangepast ten 
einde rekening te houden met het verschillend rechtskader dat van toepassing is 
op de sectoriële richtlijnen20. 
v) De tweede alinea van artikel 1 a) bevat de zogenaamde "alternatieven". Voor 
de doelstelling van de richtlijn wordt in deze alinea een beroepskwalificatie 
welke is afgegeven in een Lid-Staat en erkend door een bevoegde autoriteit als 
zijnde van hetzelfde niveau als een "diploma" in de zin van de eerste alinea, 
gelijkgesteld met een "diploma" indien aan de houder ervan dezelfde rechten 
inzake toegang tot of uitoefening van een gereglementeerd beroep worden 
toegekend. Deze bepaling werd ingevoerd ten einde rekening te houden met 
personen die geen hogere opleiding van drie jaar hebben genoten maar in het 
bezit zijn van kwalificaties die hen dezelfde rechten op beroepsgebied 
toekennen. 
vi) Dergelijke kwalificaties bestaan voornamelijk in het Verenigd Koninkrijk en 
Ierland (kwalificaties toegekend door bij koninklijk charter opgerichte 
Artsen, tandartsen, veeartsen, algemeen verpleegkundigen, vroedvrouwen, apothekers en 
architekten. 
EP 211.189 van 26.4.1995. 
COM(94)626 def. 
Zie het antwoord op schriftelijke vraag nr. 2866/93 - PB C 300 van 27 oktober 1994. 
11 
instellingen en andere) maar zijn niet volledig onbekend in andere Lid-Staten 
(onder meer de kwalificaties toegekend door de centrale Examencommissie in 
België) en sluiten aan bij het gangbare "diploma"-curriculum. Volgens het 
standpunt van de Commissie dat grondig is besproken in de Coördinatiegroep, 
kan de tweede alinea van artikel 1 a), echter eveneens worden toegepast op een 
"alternatief" dat eerder bestond, en is vervangen door een opleidingsweg die 
leidt tot een "diploma" in de zin van de eerste alinea. Wanneer een Lid-Staat 
de opleiding welke noodzakelijk is voor de toegang tot een gereglementeerd 
beroep hervormt, neemt hij normalerwijze eveneens maatregelen om de rechten 
van de bestaande leden van het beroep en van degenen die reeds begonnen zijn 
aan de vorige opleiding (de zogenaamde bepalingen inzake "verworven 
rechten") te beschermen. Wanneer een opleiding welke buiten de werkingssfeer 
valt van artikel 1 a), is vervangen door een opleiding welke leidt tot een 
diploma in de zin van de eerste alinea van het bedoelde artikel, kunnen de 
houders van de "oude" kwalificatie volgens de Commissie een beroep doen op 
de tweede alinea op voorwaarde dat de nationale wetgeving uitdrukkelijk erkent 
dat hun opleiding van een gelijkwaardig niveau is als het nieuwe "diploma" en 
hen dezelfde rechten toekent inzake toegang tot en uitoefening van het 
betrokken beroep (dezelfde beroepstitel, dezelfde werkzaamheden, enz.). De 
toekenning van deze verworven rechten mag in het nationaal recht evenwel niet 
afhankelijk worden gemaakt van de vervulling van een bijkomende voorwaarde 
(bij voorbeeld een specifiek aantal jaren beroepservaring, bijkomende opleiding 
of een toetsen van de beroepskennis). 
vii) Op grond van deze uitlegging van de tweede alinea van artikel 1 a), voorzag de 
Commissie in Richtlijn 94/38/EEG21 in de schrapping van twee Italiaanse 
opleidingswegen (meer bepaald de opleiding voor boekhouders ("ragionieri") en 
commerciële medewerkers ("periti commerciali") uit bijlage C van Richtlijn 
92/51/EEG. Ingevolge wijzigingen in de Italiaanse opleiding vielen de nieuwe 
opleidings wegen in de werkingssfeer van de eerste alinea van artikel 1 a), van 
Richtlijn 89/48/EEG en dienden houders van de "oude" kwalificatie, welke 
voorheen in de werkingssfeer van Richtlijn 92/51/EEG viel, op grond van de 
tweede alinea van artikel 1 a), op dezelfde wijze te worden behandeld als 
nieuwkomers in het beroep. 
ARTIKEL 1 b) 
i) Artikel 1 b), bevat de definitie van het begrip ontvangende Lid-Staat. In de 
praktijk heeft dit slechts tot weinig moeilijkheden aanleiding gegeven, hoewel 
moet worden benadrukt dat een onderdaan van Lid-Staat A die zijn/haar 
diploma heeft behaald in Lid-Staat B een beroep kan doen op Richtlijn 
89/48/EEG indien hij/zij vervolgens om erkenning verzoekt in Lid-Staat A22. 
PB nr. L 217 van 23 8 1994, blz. 8, zevende overweging. 
Dit is vaste rechtspraak. Zie het recentste arrest van het Hof terzake in zaak C-19/92, Kraus. 
jurispr. I, 1993, blz. 1663. 
12 
ii) Een zaak die door de Commissie is onderzocht en onder de aandacht gebracht 
van de Coördinatiegroep, betreft een opleidings weg voor fysiotherapie van 4 
jaar in totaal waarvan de eerste 2 jaar worden gevolgd in Griekenland en de 
laatste 2 in het Verenigd Koninkrijk waarna een diploma van een Britse 
universiteit wordt uitgereikt. Indien het diploma door de bevoegde Britse 
autoriteiten wordt aanvaard met betrekking tot de toegang tot het 
gereglementeerde beroep van fysiotherapeut23, is er volgens de Commissie geen 
reden waarom de kwalificatie niet zou worden behandeld als een "diploma" in 
de zin van artikel la). De houder van een dergelijk diploma kan derhalve een 
beroep doen op de richtlijn tegen Griekenland als "ontvangende Lid-Staat" 
indien hij/zij wenst terug te keren om aldaar zijn/haar beroep uit te oefenen. 
ARTIKEL 1 c), en d) 
i) Deze bepalingen welke een definitie bevatten van de begrippen 
"gereglementeerd beroep" en "gereglementeerde beroepsactiviteit", hebben 
aanleiding gegeven tot minder moeilijkheden dan kon worden verwacht. 
ii) Er is twijfel gerezen over het eerste streepje van de eerste alinea meer bepaald 
de uitoefening van een beroepsactiviteit onder het voeren van een beroepstitel24. 
Sommige Lid-Staten hebben een algemene titel voor ingenieurs (in België en 
Nederland "Ing" of "Ir" naargelang de categorie en in Frankrijk (ingénieur civil 
diplômé de" gevolgd door de naam van de instelling die het universitaire 
diploma heeft uitgereikt). Deze Lid-Staten hebben erop gewezen dat zij niet 
van oordeel zijn dat het beroep van ingenieur gereglementeerd is in de zin van 
de richtlijn. Dit is een van de punten die de Commissie onderzoekt in het kader 
van haar onderzoek van de tenuitvoerleggingsmaatregelen. 
iii) Een ander probleem heeft betrekking op de vraag of de openbare dienst een 
gereglementeerde beroepsactiviteit is voor de doelstelling van de richtlijn. Dit 
punt is hieronder behandeld in het onderzoek van de toepassing van de richtlijn 
op specifieke beroepen. 
iv) De tweede alinea van artikel 1 d), is voornamelijk gericht op de toestand in het 
Verenigd Koninkrijk waar vele beroepen gereglementeerd zijn door particuliere 
verenigingen (in het Verenigd Koninkrijk door bij koninklijk charter opgerichte 
instellingen). Deze bepaling heeft geen aanleiding gegeven tot bijzondere 
moeilijkheden hoewel de niet uitputtende lijst van bijlage A niet langer volledig 
juist. De Britse autoriteiten hebben beloofd de lijst bij te werken zodra de 
noodzakelijke wijzigingen van de nationale regelingen zijn doorgevoerd. 
Hetgeen volgens de gegevens waarover de Commissie beschikt, nog steeds in overweging is. 
De uitlegging van dit onderdeel van artikel 1, d), is aan de orde gesteld in een prejudiciële vraag 
in zaak c-164/94, Aranitis. welke momenteel hangende is bij het Hof van Justitie. 
13 
ARTIKEL 1 f) 
i) De werking van de aanpassingsstage heeft tot weinig moeilijkheden geleid. 
Volgens de statistieken welke door de Lid-Staten krachtens artikel 11 zijn 
verstrekt, is van de aanpassingsperiodes gebruik gemaakt door migranten in de 
gezondheidssector (physiotherapeuten, logopedisten, bezigheidstherapeuten, 
optometristen, psychologen25), leraren26, ingenieurs27, advocaten28, organisten29 
en priesters . 
ii) De uitvoerige voorschriften inzake de aanpassingsstage moeten worden 
ingevoerd door de bevoegde autoriteit31. Zij verschillen van land tot land. In 
sommige gevallen kan de migrant zijn of haar stageleiders kiezen afhankelijk 
van de goedkeuring van de bevoegde autoriteit. In andere gevallen moet de 
migrant de stage doorlopen in een erkend centrum. In alle gevallen is de 
aanpassingsstage toegesneden op de behoeften van de individuele migrant en in 
sommige gevallen (bij voorbeeld voor beroepen in de gezondheidssector in 
Frankrijk) is door de bevoegde autoriteit zeer uitvoerig aangegeven in welke 
gebieden ervaring moet worden verworven. In de meeste gevallen welke door 
de coördinatoren zijn gemeld, betreft het aanpassingsstages van een veel kortere 
duur dan het toegestane maximum (3 jaar overeenkomstig artikel 4, lid 1, onder 
b)), in vele gevallen is ze beperkt tot slechts enkele weken. 
iii) In alle door de coördinatoren gemelde gevallen geschiedt de beoordeling 
schriftelijk door de stageleider. Zij wordt rechtstreeks door hem aan de 
bevoegde autoriteit bezorgd of aan de migrant verstrekt die ze aan de bevoegde 
autoriteit voorlegt. Alle coördinatoren maakten gewag van een bereidheid om 
migranten die de aanpassingsstage zonder succes beëindigen, de kans te bieden 
op een verlenging van de stage of op een tweede stage. Er werden echter 
slechts zeer weinig mislukkingen gemeld. 
iv) In een verzoekschrift32 betreffende de erkenning van een diploma van een 
logopedist in Frankrijk werd een bijzonder probleem te berde gebracht. In 
geval een compensatiemechanisme van toepassing is op migranten die om 
erkenning verzoeken in de gezondheidssector, eisen de Franse autoriteiten dat 
de aanpassingsstage wordt verricht in een erkend centrum. Op het ogenblik van 
25 
26 
27 
28 
29 
30 
31 
32 L, F, E, UK, NL. 
L, D, UK., IRL 
UK., IT 
UK (Noord-Ierland), DK. 
DK. 
S. 
De Luxemburgse autoriteiten hebben evenwel aangegeven dat de organisatie van een 
aanpassingsperiode in de gezondheidssector voor hen moeilijkheden meebracht onder meer met 
betrekking tot de vergoeding, de beroepsaansprakelijkheid en het vinden van toezichthoudende 
personen. 
Verzoekschrift nr. 718/92. 
14 
de aanvraag van de gegadigde bestonden in Frankrijk slechts vier dergelijke 
centra waarvan geen in de onmiddellijke nabijheid van de woonplaats van de 
betrokkene was gelegen. 
De Commissie onderzocht of een dusdanige regeling discriminerend is, omdat 
in Frankrijk een veel groter aantal instellingen bestaat die een logopedie-
opleiding verstrekken. Zij besloot echter dat de Franse regeling niet 
discriminerend is (omdat de situatie van de personen die een opleiding volgen 
met betrekking tot het beroep in hun Lid-Staat van oorsprong, objectief 
verschilt van die van de personen die een aanpassingsstage doorlopen noch 
strijdig met de richtlijn. De door de Franse autoriteiten ingezette middelen 
waren evenredig met de vraag naar aanpassingsstages (op dat ogenblik was 
slechts één ander verzoek om erkenning binnengekomen bij de Franse 
autoriteiten) en onderworpen aan herziening in het licht van wijzigende 
omstandigheden. Voor de bedoelde zaak werd een oplossing gevonden toen de 
Franse autoriteiten ermee instemden een instelling welke dichter bij de 
woonplaats van de aanvrager gelegen was, te erkennen met het oog op de 
aanpassingsstage. 
ARTIKEL 1 g) 
i) Volgens de Commissie zijn de proeve van bekwaamheid en de aanpassingsstage 
erop gericht de bekwaamheid van de migrant om zich aan te passen aan een 
nieuwe beroepsomgeving te toetsen. Zoals is aangegeven in de definitie van 
artikel 1 g), dient de proeve van bekwaamheid derhalve de kennis van de 
betrokkene te peilen33 inzake onderwerpen welke ontbreken in zijn of haar 
oorspronkelijke opleiding. 
ii) Proeven van bekwaamheid zijn afgelegd door migranten welke erkenning 
aanvragen met het oog op het uitoefenen van het beroep van advocaat34, 
revisor/accountant35, ingenieur36, Milieu-functionaris37, textieltechnoloog38, 
beroepen in de gezondheidszorg39, het beroep van priester40, leraar41 en 
boswachter42. 
33 
34 
35 
36 
37 
38 
39 
40 
41 
42 De onderwerpen voor de proeven van bekwaamheid moeten worden gekozen van een door de 
bevoegde autoriteiten opgestelde lijst van onderwerpen welke buiten het diploma van de 
aanvrager vallen. 
Alle Lid-Staten met uitzondering van P, DK, E, B, NL. 
UK, P, LUX, D. 
UK. 
UK. 
UK. 
UK, D, F. 
S. 
UK, D. 
A. 
15 
iii) Ingevolge haar onderzoek van de tenuitvoerlegging van de richtlijn43 uitte de 
Commissie ten aanzien van een aantal Lid-Staten haar bezorgdheid over het feit 
dat de krachtens de nationale voorschriften ingevoerde proeven voor 
migrerende advocaten niet in overeenstemming zijn met de definitie van artikel 
1 g). In sommige gevallen was dit te wijten aan het feit dat niet was voorzien 
in vrijstelling van bepaalde vakgebieden waardoor niet is voldaan aan de 
bepalingen van de tweede alinea van artikel 1 g), waarin is vastgesteld dat de 
proeve van bekwaamheid moet worden aangepast ten einde rekening te houden 
met de opleiding van elke individuele gegadigde. In andere gevallen lijkt de 
lengte (tot 15 uren) en de aard van de proeve sterk op universitaire eindexamens 
en/of beroepsbekwaamheidstests en houden er geen rekening mee dat de 
betrokkene in zijn Lid-Staat van oorsprong een gekwalificeerde 
beroepsbeoefenaar is, soms met vele jaren ervaring, zoals vereist in de derde 
alinea van artikel 1 g). De toepassing van de voorschriften inzake de proeve 
van bekwaamheid voor advocaten in de Lid-Staten werd besproken op een 
bijzondere bijeenkomst van de Coördinatiegroep op 20 oktober 1995 in 
aanwezigheid van nationale deskundigen die verantwoordelijk zijn voor de 
organisatie en het verloop van de proeve. Hoewel de Commissie niet volledig 
tevreden is met de voorschriften en/of de toepassing van de proeve in bepaalde 
gevallen, bleek uit de bijeenkomst eveneens dat de praktijk van de proeve van 
bekwaamheid in sommige Lid-Staten soepeler is en bleek er in ruimere mate 
rekening te worden gehouden met de bijzondere situatie van de betrokken 
advocaten dan de desbetreffende voorschriften laten veronderstellen. Zodra de 
antwoorden van alle betrokken Lid-Staten op de door de Commissie 
toegestuurde brieven zijn binnengekomen en onderzocht, zal de Commissie 
besluiten of het dienstig is met betrekking tot dit punt inbreukprocedures in te 
leiden. 
iv) Hoewel de onderstaande cijfers44 met de nodige voorzichtigheid moeten worden 
gehanteerd, rekening houdend met de bijzondere situatie in de onderscheiden 
Lid-Staten45, kan het slaagpercentage in de proeve van bekwaamheid voor 
advocaten een aanduiding geven van de mate waarin zij een belemmering is 
45 Zie bovenstaande paragraaf II, punt iv. 
In de meeste gevallen komen de cijfers uit de statistieken welke op de bijeenkomst van 20 oktober 
1995 ter beschikking werden gesteld, en hebben betrekking op de periode van 1991 tot oktober 
1995. In de andere gevallen komen de cijfers uit de door het CCBE In december 1994 verstrekte 
statistieken of uit de verslagen van de Lid-Staten krachtens artikel 11. Er is geen rekening 
gehouden met diegenen wier diploma's werden erkend zonder proeve van bekwaamheid. Een 
hoog aantal rechtstreekse erkenningen zijn toegekend bij migraties tussen het Verenigd 
Koninkrijk en Ierland. Er is tevens sprake van rechtstreekse erkenning (15) bij migraties van 
België of Luxemburg naar Frankrijk. De onderstaande cijfers hebben geen betrekking op de 
aanvragers die de aanvraagprocedures stopzetten door niet aan de bedoelde proeve deel te nemen. 
Sommige Lid-Staten (onder meer het VK en D) staan vestiging onder beroepstitel van het land 
van herkomst toe, terwijl in andere Lid-Staten deze mogelijkheid niet bestaat (onder meer F en 
LUX). In Luxemburg heeft het diploma betrekking op een erkende graad in de rechten welke in 
een andere Lid-Staat is behaald, in de meeste gevallen B of F, welke is aangevuld met een cursus 
van drie maanden in Luxemburgs recht en een stage. 
16 
voor de gegadigden. In Frankrijk slaagden 25 van de 40 gegadigden in de 
proef, 22 ervan bij hun eerste examen; in Duitsland slaagden 55 van de 73 
kandidaten; in Griekenland slaagden alle 7 communautaire advocaten in de 
proeve; in Ierland werden 6 van de 7 gegadigden tot de Bar toegelaten bij hun 
eerste poging, de 3 kandidaten die de solicitors-proeve aflegden, slaagden; in 
Italië slaagden alle 8 kandidaten; in Luxemburg slaagden 12 van de 14 
aanvragers; in Engeland en Wales slaagden 65 van de 143 gegadigden uit 
andere Lid-Staten dan Ierland in de Qualified Lawyers Transfer Test voor 
solicitors, 7 aanvragen werden terug verwezen; alle 17 aanvragers die de 
proeve voor barrister dienden af te leggen, slaagden; in Finland zakten 4 van de 
7 kandidaten. 
Uit de statistieken alleen valt moeilijk af te leiden hoeveel kandidaten welke 
erkenning aanvroegen, vervolgens niet aan de proeven van bekwaamheid 
deelnamen46 en hoeveel gegadigden zijn afgeschrikt door het vooruitzicht een 
proef te moeten afleggen. 
v) Alle Lid-Staten staan de aanvragers toe de proef geheel of gedeeltelijk over te 
doen. In sommige gevallen is het aantal pogingen beperkt tot 2 of 3 in 
overeenstemming met de nationale traditie. 
vi) Sommige Lid-Staten rekenen een vergoeding aan voor deelname aan de proef en 
het niveau van de vergoedingen is door de Commissie onderzocht. Volgens de 
Commissie zijn dergelijke vergoedingen in strijd met het gemeenschapsrecht 
indien zij hoger zijn dan vergelijkbare vergoedingen in het nationale stelsel, 
indien zij meer bedragen dan de feitelijke kostprijs welke door de bevoegde 
autoriteit wordt gedragen voor het houden van de proeve of indien zij zo hoog 
zijn dat vrij verkeer virtueel onmogelijk wordt gemaakt. 
ARTIKEL 2 
i) In artikel 2 is de werkingssfeer van de richtlijn vastgesteld. Zoals de sectoriële 
richtlijnen is zij slechts van toepassing op communautaire onderdanen. Volgens 
de Commissie staat niets eraan in de weg dat een onderdaan van een derde land 
die vervolgens de nationaliteit van één van de Lid-Staten verkrijgt, een beroep 
doet op de richtlijn om erkenning te bekomen van het diploma dat hij of zij 
heeft verworven voor de verwerving van de burgerschap van de Gemeenschap. 
ii) De tweede alinea van artikel 2 sluit beroepen welke onderworpen zijn aan een 
afzonderlijke richtlijn houdende invoering van regelingen van wederzijdse 
erkenning van diploma's, uit van de werkingssfeer van de Richtlijnen. Het 
46 Terwijl er geen cijfers beschikbaar zijn voor de andere Lid-Staten blijkt uit de door de Franse 
delegatie op de bijeenkomst van 20 oktober 1995 voorgelegde statistieken dat op 1 oktober 1995 
slechts 40 van de 78 aanvragers welke tot de proef waren toegelaten, de proef uiteindelijk 
aflegden. 
17 
betreft Richtlijn 77/452/EEG47 (verantwoordelijk algemeen ziekenverpleger), 
Richtlijn 78/686 (tandartsen)48, Richtlijn 78/1026/EEG (dierenartsen)49, 
Richtlijn 80/154/EEG50 (verloskundigen), Richtlijn 85/384/EEG51, (architecten), 
Richtlijn 85/433/EEG52 (apothekers) en Richtlijn 93/16/EEG53 (artsen). 
Volgens de Commissie is het algemene stelsel niet van toepassing wanneer de 
activiteit die de migrant wenst uit te oefenen in de ontvangende Lid-Staat, is 
voorbehouden aan een van de genoemde beroepen. Aldus kan een osteopaat die 
is opgeleid in het Verenigd Koninkrijk, waar osteopatie is erkend als een 
afzonderlijk beroep, bij voorbeeld geen beroep doen op Richtlijn 89/48/EEG 
om erkenning te verkrijgen van zijn of haar diploma in een Lid-Staat zoals 
Frankrijk waar de uitoefening van deze werkzaamheid is voorbehouden aan 
artsen. 
Een Britse osteopaat kan volgens de Commissie echter wel een beroep doen op 
artikel 52 van het Verdrag, zoals het is geïnterpreteerd door het Hof in het 
Vlassopoulou-arrest. Het Hof oordeelde dat de Lid-Staten de opleiding 
waarvan het bewijs is geleverd door de diploma's van de migrant, moeten 
vergelijken met de krachtens de nationale wetgeving vereiste opleiding. In 
geval de diploma's van de migrant slechts gedeeltelijk gelijkwaardig zijn aan de 
in de ontvangende staat vereiste diploma's, moet hij of zij de gelegenheid 
krijgen aan te tonen dat hij de ontbrekende kwalificaties of bekwaamheid heeft 
verworven. 
iii) Alinea 2 van artikel 2 heeft aanleiding gegeven tot bijzondere problemen met 
betrekking tot specialistische ziekenverplegers. In sommige Lid-Staten (onder 
meer het Verenigd Koninkrijk en Nederland) bestaan afzonderlijke opleidingen 
voor algemene en bepaalde gespecialiseerde verpleegkundigen (onder meer 
psychiatrisch verpleegkundige, kinderverpleegkundige). In andere Lid-Staten 
(onder meer Duitsland, Luxemburg) kunnen algemeen verantwoordelijk 
ziekenverplegers na afstuderen een specialistische opleiding volgen. De 
werkzaamheid van gespecialiseerd verpleegkundige is een gereglementeerde 
werkzaamheid die verschilt van de werkzaamheden van een algemeen 
verantwoordelijk ziekenverpleger). Ten slotte is in sommige Lid-Staten (zoals 
Denemarken) slechts één activiteit gereglementeerd meer bepaald die van 
algemeen verantwoordelijk ziekenverpleger. Het vrije verkeer tussen de Lid-
Staten (bij voorbeeld van het Verenigd Koninkrijk naar Duitsland) is in de 
eerste twee categorieën geregeld via het algemene stelsel en gaf aanleiding tot 
weinig problemen. 
47 
48 
49 
50 
51 
52 
53 PB nr. L 176 van 15.7.1977, blz. 1 
PB nr. L 233 van 24.8.1978, blz. 1 
PB nr.L 362 van 23.12.1978, blz. 1 
PB nr. L 33 van 11.2.1980, blz. 1 
PB nr. L 223 van 21.8.1985, blz. 1 
PB nr. L 253 van 24.9.1985, blz. 1 
PB nr. L 165 van 7.7.1993, blz. 1. 
18 
Er rijzen moeilijkheden wanneer een verpleegkundige van de eerste categorie 
Lid-Staten (bij voorbeeld uit het Verenigd Koninkrijk) wenst te verhuizen naar 
een Lid-Staat van de laatste categorie (bij voorbeeld Denemarken). Zij kunnen 
geen beroep doen op de sectoriële richtlijn, met name Richtlijn 77/452/EEG, 
omdat het betrokken specialistische diploma niet is genoemd in artikel 3 en zij 
kunnen evenmin een beroep doen op Richtlijn 89/48/EEG ingevolge de tweede 
alinea van artikel 2. Een persoon die zich in deze positie bevindt kan natuurlijk 
een beroep doen op de artikelen 48 en 52 van het Verdrag zoals ze zijn 
uitgelegd in de jurisprudentie van het Hof van Justitie inzonderheid in het 
Vlassopoulou-arrest.waarin de Lid-Staten wordt verzocht de gespecialiseerde 
kennis en bekwaamheid welke wordt aangetoond via beroepskwalificaties die 
elders in de Gemeenschap zijn verworven, te vergelijken met die welke 
krachtens het nationale recht worden vereist met het oog op toegang tot het 
betrokken beroep. Volgens de Commissie biedt het algemene stelsel echter 
bepaalde voordelen in vergelijking met de toepassing van de artikelen 48 en 52 
voornamelijk met betrekking tot de rechtszekerheid maar ook wegens de 
specifieke compensatiemechanismen welke in Richtlijn 89/48/EEG zijn 
ingevoerd. 
Om die reden heeft de Commissie voorgesteld dat de tweede alinea van artikel 2 
van haar voorstel voor een richtlijn zou worden gewijzigd54. 
De wijziging biedt een gespecialiseerde verpleegkundige de mogelijkheid 
erkenning te verkrijgen overeenkomstig Richtlijn 89/48/EEG of Richtlijn 
92/51/EEG als algemeen verantwoordelijk ziekenverpleger in Lid-Staten waar 
specialistische verpleegkundigenopleidingen niet wettelijk zijn gereglementeerd. 
ARTIKEL 3 
i) Artikel 3 is de kern van de richtlijn, waarin de algemene regel is vastgelegd dat 
iemand die gerechtigd is een beroep uit te oefenen in de Lid-Staat van 
oorsprong, aanspraak kan maken op erkenning van zijn of haar diploma met het 
oog op de toegang tot datzelfde beroep in de ontvangende Lid-Staat. 
ii) Zo geformuleerd, lijkt deze stelregel duidelijk en gemakkelijk te begrijpen: 
hiermee wordt onderstreept dat de erkenningsprocedure die met het algemeen 
stelsel is ingevoerd, gebaseerd is op het beginsel dat de beroepsactiviteit die de 
migrant in de Lid-Staat van oorsprong gerechtigd was uit te oefenen, wordt 
gelijkgesteld met die in de ontvangende Lid-Staat. De Commissie heeft evenwel 
in sommige gevallen een verontrustende tendens waargenomen om het algemeen 
stelsel vanuit dezelfde gedachtengang te benaderen als bij de academische 
erkenning het geval is. De verschillen, overeenkomsten en complementariteit 
tussen academische erkenning en beroepserkenning worden uiteengezet in de 
"Mededeling van de Commissie betreffende de erkenning van diploma's voor 
In behandeling 
19 
academische en beroepsdoeleinden"55 en een synthesis verslag zal worden 
aangeboden aan de Europese instellingen en aan de Lid-Staten in de loop van de 
lente 1996. Dit mondt soms uit in een al te gedetailleerde vergelijking van de 
structuur, inhoud en lengte van de opleiding, met als gevolg dat niet artikel 3 
(erkenning als zodanig van de kwalificaties van de migrant) maar artikel 4 (het 
compensatiemechanisme) centraal komt te staan bij de erkenningsprocedure. De 
diensten van de Commissie hebben daarom gepoogd in hun contracten met de 
bevoegde nationale autoriteiten en met beroepsorganisaties, alsmede op 
conferenties en studiebijeenkomsten, duidelijk te maken dat het algemene stelsel 
een nieuwe benadering van de erkenning van beroepen behelst en dat artikel 3 
wellicht een nieuwe manier van denken vereist. 
Wanneer een Lid-Staat erkenning van een diploma weigert met het argument dat 
het beroep waarvoor de migrant gekwalificeerd is niet "hetzelfde" is als het 
beroep dat zij/hij wenst uit te oefenen, dan is dit hoofdzakelijk een feitenkwestie 
die alleen naar behoren kan worden opgelost door een nationale rechtbank, met 
de medewerking van deskundigen56. 
iii) De aard van de beroepsactiviteit (zowel in de Lid-Staat van oorsprong als in de 
ontvangende Lid-Staat) staat ook centraal bij een ander probleem in verband 
met de interpretatie van artikel 3. In sommige Lid-Staten bestaan twee 
beroepskwalificaties57 op hetzelfde werkterrein - dat is in veel Lid-Staten het 
geval voor ingenieurs58 en in sommige Lid-Staten voor accountants59. 
Aangezien de reglementering in dergelijke gevallen gewoonlijk berust op 
beschermde beroepstitels (ieder diploma komt overeen met een andere titel), 
stelt zich de vraag of de werkzaamheden die onder deze titels worden 
uitgeoefend, hetzelfde zijn. Indien dit het geval is, zouden migranten uit andere 
Lid-Staten erkenning moeten kunnen aanvragen onder hetzij de ene hetzij de 
andere beroepstitel en zouden degenen die dit land verlaten, aanspraak moeten 
kunnen maken op erkenning van hun diploma, ongeacht welk zij bezitten, ten 
einde het onderhavige beroep (dat elders onder één beroepstitel valt) in een 
andere Lid-Staat te kunnen uitoefenen60. In deze gevallen is de wijze van 
toepassing van de richtlijn bijzonder beïnvloed door de aanpak bij academische 
erkenningsprocedures: in plaats van na te gaan welke beroepswerkzaamheden 
56 55 COM (94) 596 def. 
Dit probleem is het nijpendst wanneer de beroepstitel in beide Lid-Staten hetzelfde is (bij 
voorbeeld "psychologue clinique'Vclinical psychologist) maar de autoriteiten in de ontvangende 
Lid-Staat aanvoeren dat de, onder deze twee beroepsbenamingen uitgeoefende, werkzaamheden 
zozeer van elkaar verschillen dat er sprake is van twee verschillende beroepen. 
Hetzij twee diploma's in de zin van artikel la), hetzij twee gehelen van opleidingstitels, die allebei 
de afsluiting vormen van een opleiding van ten minste drie jaar op universitair of hoger-
onderwijsniveau. 
Bij voorbeeld "burgerlijk ingenieur" en "industrieel ingenieur" in België 
Bij voorbeeld voor "Chartered Accountant" en "Certified Accountant" in het Verenigd Koninkrijk 
Uiteraard onder toepassing van artikel 4 
20 
de migrant in de Lid-Staat van oorsprong mocht uitoefenen, waren de bevoegde 
autoriteiten eerder geneigd af te gaan op het niveau en de kwaliteit van de 
ontvangen opleiding, gemeten naar de duur ervan of de aard van de 
onderwijsinstelling (universiteit/niet-universitaire hoger-onderwijsinstelling) 
waaraan deze werd gegeven. 
iv) In artikel 3b) wordt het begrip "één of meer opleidingstitels", dat gebruikt 
wordt om een kwalificatie aan te duiden die in een Lid-Staat is verkregen waar 
het beroep niet gereglementeerd is, nader uitgewerkt; het komt derhalve 
overeen met diploma in de zin van artikel la). 
v) Het begrip "één of meer opleidingstitels" wordt gedefinieerd in de drie streepjes 
van artikel 3b); deze streepjes komen overeen met de drie streepjes van 
artikel la) waarin wordt aangegeven wat onder diploma wordt verstaan. 
In het tweede streepje wordt bepaald dat uit de opleidingstitels moet 
blijken dat de houder met succes een postsecundaire studiecyclus van ten 
minste drie jaar heeft gevolgd en, in voorkomend geval, dat hij met 
succes de beroepsopleiding heeft gevolgd die in aanvulling op de 
postsecundaire studiecyclus wordt vereist. In de context van artikel 3b) 
moet het woord "vereist" worden uitgelegd als "vereist ingevolge de 
regels voor de afgifte van opleidingstitels". Dit zou het geval zijn indien 
de opleidingstitel wordt afgegeven na met goed gevolg een opleiding, 
aangevuld met beroepsopleiding of beroepservaring, te hebben 
afgesloten, waarvan de structuur en het niveau worden bepaald 
overeenkomstig de wettelijke en bestuursrechtelijke bepalingen van een 
Lid-Staat of onderworpen zijn aan het toezicht of de goedkeuring van 
een ter zake bevoegde autoriteit. 
Het derde streepje wijkt het duidelijkst af van de tekst van artikel la), 
waarin wordt bepaald dat uit het diploma moet blijken dat de houder de 
vereiste beroepskwalificaties bezit om tot een gereglementeerd beroep te 
worden toegelaten of om dat uit te oefenen. Deze formulering geeft aan 
dat er enig objectief verband moet bestaan tussen de bestudeerde vakken 
en de beroepswerkzaamheden die door de migrant in de Lid-Staat van 
oorsprong zijn uitgeoefend. Aangezien in de Lid-Staat van oorsprong de 
toegang tot en de uitoefening van de beroepswerkzaamheden evenwel 
niet gereglementeerd zijn, kan het verband tussen de opleidingstitel en 
de beroepsactiviteit vager zijn dan wanneer een diploma toegang geeft 
tot een gereglementeerd beroep. 
vi) Er dienen nog twee opmerkingen te worden gemaakt met betrekking tot de 
definitie van "opleidingstitels". In de eerste plaats moet de opleiding die wordt 
afgesloten met de afgifte van de opleidingstitels, volledig in de Gemeenschap 
zijn gevolgd; artikel 3b) bevat geen equivalent met de bepaling aan het einde 
van de eerste alinea van artikel la), waarbij de definitie van diploma wordt 
uitgebreid tot opleidingen die overwegend in de Gemeenschap (maar ook 
21 
gedeeltelijk in een derde land) zijn genoten en tot diploma's van derde landen 
die in de Lid-Staat van oorsprong zijn erkend en aangevuld met drie jaar 
beroepservaring. De houders van opleidingstitels uit derde landen of van 
opleidingstitels die in de Gemeenschap zijn verleend ter afsluiting evenwel van 
een opleiding die overwegend buiten de Gemeenschap is genoten, vallen niet 
onder de toepassing van de richtlijn (vergelijk evenwel de aanbeveling van de 
Raad betreffende de onderdanen van de Lid-Staten die in het bezit zijn van een 
in een derde Staat verleend diploma, die meteen na de tekst van de richtlijn in 
het Publikatieblad is opgenomen). 
vii) In de tweede plaats zij opgemerkt dat, hoewel zowel in artikel la) als in 
artikel 3b) "alternatieven" zijn voorzien, de voorwaarden voor erkenning 
verschillend zijn. Een kwalificatie die langs een "alternatieve weg" is behaald, 
dient als een diploma te worden behandeld indien deze als hieraan gelijkwaardig 
is erkend door een bevoegde autoriteit in de Lid-Staat die deze heeft afgegeven, 
en indien daaraan dezelfde rechten inzake toegang tot of uitoefening van een 
gereglementeerd beroep in die Lid-Staat zijn verbonden (artikel la)). Een 
kwalificatie die langs een "alternatieve weg" is behaald, dient als een 
"opleidingstitel" te worden behandeld indien deze als hieraan gelijkwaardig is 
erkend door de Lid-Staat die deze heeft afgegeven en indien de andere 
Lid-Staten en de Commissie in kennis zijn gesteld van de erkenning61. 
viii) Artikel 3b) verwijst naar Lid-Staten waar het beroep niet gereglementeerd is "in 
de zin van artikel 1, onder c), en van de eerste alinea van artikel 1, onder d)n. 
In artikel lc) wordt de definitie van gereglementeerd beroep en in artikel ld) 
die van gereglementeerde beroepsactiviteit gegeven. Dit is zo geformuleerd om 
een potentieel probleem in het Verenigd Koninkrijk te ondervangen, waar in 
sommige gevallen een beroepsactiviteit (bij voorbeeld die van onroerend-
goedmakelaars) onder de bevoegdheid van twee beroepsorganisaties valt. Een 
daarvan is een bij koninklijk charter opgericht genootschap (chartered body), 
die is opgenomen in de bijlage bij Richtlijn 89/48/EEG (Royal Institution of 
Chartered Surveyors), en overeenkomstig artikel ld), tweede alinea, wordt de 
beroepsactiviteit in deze richtlijn als een gereglementeerde beroepsactiviteit 
beschouwd. Er moest evenwel voor gezorgd worden dat leden van de andere 
organisatie (the Institute of Valuers) zouden worden behandeld als afkomstig 
van een Lid-Staat waar het beroep niet gereglementeerd is en dat zij, mits hun 
kwalificatie onder de definitie van "opleidingstitel" valt, aanspraak kunnen 
maken op de toepassing van artikel 3b). Het resultaat is dat degenen die lid zijn 
van een "chartered body" en een door haar afgegeven diploma bezitten, onder 
de toepassing van artikel 3a) vallen, en dat degenen die dezelfde 
beroepsactiviteit uitoefenen en een opleidingstitel bezitten maar lid zijn van een 
De Commissie heeft kennisgevingen ontvangen van de Franse autoriteiten van wet nr. 92-672 van 
20.7.1992 en van Decreet nr. 93/538 van 27.3.1993 betreffende alternatieve opleidingen voor de 
verkrijging van Franse hoger-onderwijsdiploma's. 
22 
organisatie die geen "chartered body" is, onder de toepassing van artikel 3b) 
vallen. 
ix) Wanneer een migrant verhuist van een Lid-Staat waar zijn beroep niet 
gereglementeerd is naar een ander waar dit wel het geval is, moet hij, met het 
oog op erkenning, niet alleen over de nodige "opleidingstitels" beschikken maar 
ook aantonen dat hij "dit beroep gedurende twee jaar tijdens de voorafgaande 
tien jaar voltijds heeft uitgeoefend". De beroepservaring dient aldus ter definitie 
van het beroep dat de migrant in de Lid-Staat van oorsprong heeft uitgeoefend, 
wanneer een juridische definitie ontbreekt. 
x) Om erkenning te verkrijgen moet de migrant, evenals bij de toepassing van 
artikel 3a), aantonen dat hij of zij hetzelfde beroep heeft uitgeoefend in de 
Lid-Staat van oorsprong als dat welke hij of zij thans wenst uit te oefenen in de 
ontvangende Lid-Staat. Het probleem is om te bepalen om welk beroep het 
gaat, aangezien in dit geval het beroep niet gereglementeerd is in de zin van de 
richtlijn in de Lid-Staat van oorsprong62. Het gaat hier in wezen om een 
feitenkwestie (welke werkzaamheden heeft de migrant werkelijk uitgeoefend 
tijdens de bewuste twee jaar?) en daarbij zij erop gewezen dat het geheel van 
werkzaamheden die onder een beroepsactiviteit vallen, onvermijdelijk per 
Lid-Staat zullen verschillen (zelfs wanneer het beroep gereglementeerd is). De 
Commissie heeft gemeend dat het nuttig kan zijn de volgende factoren in 
aanmerking te nemen bij de bepaling van het beroep dat in de Lid-Staat van 
oorsprong is uitgeoefend: 
Voor de toegang tot of de uitoefening van het beroep in de Lid-Staat van 
oorsprong kunnen andere regels bestaan dan het bezit van een diploma, 
zoals bewijzen van financiële draagkracht, goed gedrag en 
betrouwbaarheid enz. In een dergelijk geval zou het beroep niet 
"gereglementeerd" zijn in de zin van de richtlijn, maar de betreffende 
nationale regels kunnen niettemin een definitie van de aard van de 
beroepswerkzaamheden omvatten (zie bij voorbeeld: effectenmakelaars, 
financiële adviseurs). 
Het lidmaatschap van een beroepsorganisatie, in wier statuut wordt 
verwezen naar de werkzaamheden die door de leden worden 
uitgeoefend. 
Het bestaan van een gereglementeerde opleiding die speciaal is opgezet 
om te voorzien in de behoeften van een specifiek beroep. 
62 Een soortgelijk probleem kan zich voordoen bij de toepassing van artikel 3a), indien het beroep in 
de Lid-Staat van oorsprong alleen in zoverre gereglementeerd is dat de beroepstitel beschermd is; 
in zo'n geval moet worden nagegaan of de werkzaamheden die onder die beroepstitel worden 
verricht, overeenkomen met die welke in de ontvangende Lid-Staat gereglementeerd zijn. 
23 
xi) Sommige Lid-Staten, met name die waar heel weinig beroepen gereglementeerd 
zijn, voeren aan dat de eis van twee jaar beroepservaring in hun nadeel werkt. 
Artikel 3b) weerhoudt jonge beoefenaren van ongereglementeerde beroepen 
ervan naar een Lid-Staat te verhuizen waar het beroep gereglementeerd is, 
totdat zij de nodige beroepservaring hebben verkregen. Dit heeft weer tot 
gevolg dat er druk wordt uitgeoefend op de nationale autoriteiten om beroepen 
te reglementeren die thans voor iedereen toegankelijk zijn. Indien de Lid-Staten 
aan deze druk zouden toegeven, zou de richtlijn paradoxaal genoeg resulteren in 
nieuwe belemmeringen voor het vrije verkeer. Een mogelijke oplossing voor dit 
probleem zou zijn om het begrip "gereglementeerde opleiding" dat bij 
artikel lg) van Richtlijn 92/51/EEG is ingevoerd, in Richtlijn 89/48/EEG op te 
nemen. Gereglementeerde opleiding wordt omschreven als "alle opleidingen -
die specifiek gericht zijn op de uitoefening van een bepaald beroep en - die 
bestaan uit een studiecyclus, in voorkomend geval aangevuld met een 
beroepsopleiding, beroepsstage of praktijkervaring, waarvan structuur en niveau 
zijn vastgesteld bij de wettelijke en bestuursrechtelijke bepalingen van deze Lid-
Staat of door de hiertoe aangewezen instantie worden gecontroleerd of erkend". 
Indien een migrant die onder de toepassing van Richtlijn 92/51/EEG valt, 
afkomstig is uit een Lid-Staat waar de beroepsactiviteit niet gereglementeerd is 
maar in het bezit is van een diploma tot afsluiting van een gereglementeerde 
opleiding, wordt hij of zij vrijgesteld van de eisen inzake beroepservaring. 
ARTIKEL 4 
i) Artikel 4, lid 1, bevat regels voor de toepassing van de zogenaamde 
"compensatiemechanismen". Beroepservaring, aanpassingsstage en proeve van 
bekwaamheid. 
ii) Artikel 4, lid 1, onder a), heeft betrekking op verschillen in opleidingsduur. 
Hoewel de Lid-Staten deze mogelijkheid hebben opgenomen in hun 
uitvoeringswetgeving, blijkt deze bepaling heel zelden te worden toegepast, 
behalve in Luxemburg. Dit komt waarschijnlijk omdat het de Lid-Staten bij 
artikel 4, lid 2, verboden is om de bepalingen van lid 1, onder a) en b), 
cumulatief toe te passen, dat wil zeggen zij mogen niet tegelijkertijd 
beroepservaring en een aanpassingsstage of een proeve van bekwaamheid 
verlangen. 
iii)63 Uit de statistieken van de Lid-Staten blijkt dat, behalve voor de zogenaamde 
"juridische" beroepen (advokaten, octrooigemachtigden, accountants), terecht in 
slechts uitzonderlijke gevallen compensatie wordt verlangd. Uit de statistieken 
blijkt ook dat migranten, wanneer zij de keus hebben, aanpassingsstages veruit 
prefereren boven een proeve van bekwaamheid. 
63 Voor verdere opmerkingen over de proeve van bekwaamheid en de aanpassingsstage, zie 
hierboven de toelichting bij artikel lf) en lg). 
24 
iv) Het recht van de migrant om te kiezen tussen een proeve van bekwaamheid en 
een aanpassingsstage vervalt: 
voor beroepen waarbij voor de uitoefening een precieze kennis van het 
nationale recht vereist is en waarvoor het verstrekken van adviezen en/of 
verlenen van bijstand op het gebied van het nationale recht een wezenlijk 
en vast onderdeel van de beroepsactiviteit is; 
voor beroepen waarvoor de Lid-Staat, op grond van artikel 10, is 
toegestaan een afwijkende regeling te heffen (er is geen toestemming 
verleend voor dergelijke afwijkende regelingen64). 
v) Volgens de interpretatie van de Lid-Staten vallen onder de eerste uitzondering 
advokaten, rechters en andere ambten van de rechterlijke orde, juridisch 
geschoolde ambtenaren, octrooigemachtigden, belastingconsulenten, 
bedrijfsrevisoren en accountants (in bijna alle gevallen hebben de Lid-Staten 
voor de proeve van bekwaamheid gekozen65). Bij het onderzoek naar de 
uitvoeringsmaatregelen is bij de diensten van de Commissie twijfel ontstaan 
over de vraag of sommige nationale accountantsberoepen voldoen aan de 
criteria die in de laatste alinea van artikel 4, lid 1, onder b) zijn vastgelegd. 
Indien de antwoorden van de Lid-Staten deze twijfel niet kunnen wegnemen, 
kan in voorkomende gevallen worden besloten de procedure van artikel 169 in 
te leiden. 
vi) Hoewel de Lid-Staten op grond van artikel 4, lid 1, een beroep kunnen doen op 
het compensatiemechanisme indien de door de migrant ontvangen "opleiding" 
betrekking heeft op vakgebieden die wezenlijk verschillen van die welke 
worden bestreken door het in de ontvangende Lid-Staat voorgeschreven 
diploma, is de Commissie van mening dat deze bepaling moet worden bezien in 
het licht van de jurisprudentie van het Hof inzake de uitleg van de artikelen 48 
en 52 van het Verdrag, in het bijzonder het arrest Vlassopoulou. Hierin wordt 
bepaald dat de Lid-Staten moeten nagaan of de in het gastland door studie of 
praktische ervaring verworven kennis volstaat voor het bewijs dat de 
ontbrekende kennis is verworven. De Commissie is van oordeel66 dat dergelijke 
studie of praktijkervaring na het behalen van het diploma, of die nu in de 
ontvangende Lid-Staat, de Lid-Staat van oorsprong of in een derde land is 
gevolgd of verworven, de behoefte aan een compenserende maatregel kunnen 
verminderen of wegnemen. 
vii) In artikel 8 van de richtlijn wordt bepaald dat ieder besluit inzake een aanvraag 
om een gereglementeerd beroep te mogen uitoefenen, met redenen omkleed 
dient te zijn. De Commissie maakt zich enigszins zorgen over de praktijk van 
66 Zie hierna bij de opmerkingen betreffende artikel 10. 
De enige uitzondering hierop is Denemarken, waar momenteel een aanpassingsstage wordt 
verlangd van uit andere Lid-Staten afkomstige advocaten. 
Zie antwoord op schriftelijke vraag 2790/93, PB nr. C 268 van 6.9.1994, blz. 19. 
25 
sommige bevoegde autoriteiten om compensatie te verlangen met het argument 
van "wezenlijke verschillen" zonder dit nader toe te lichten. 
ARTIKEL 5 
Deze bepaling is enigszins merkwaardig: de Lid-Staten worden hierbij verzocht om 
aanvragers die nog niet in het bezit zijn van een "diploma" in de zin van artikel la), de 
mogelijkheid te bieden om een deel van hun beroepsopleiding - praktijkervaring 
verkregen met de bijstand van een geschoolde beroepsbeoefenaar - in de ontvangende 
Lid-Staat te volgen, maar er wordt geen juridische verplichting opgelegd. Maar weinig 
Lid-Staten hebben artikel 5 in nationale wetgeving omgezet; het wordt evenwel in 
Finland toegepast voor het leraarsberoep. De verdienste ervan lijkt echter daarin te 
bestaan dat het de aandacht van de Lid-Staten vestigt op de mogelijkheid om in dit 
bijzondere geval verder te gaan dan de precieze bepalingen van de richtlijn. 
ARTIKEL 6 
Artikel 6 bevat standaardbepalingen inzake bewijzen van goed gedrag en 
betrouwbaarheid, financiële draagkracht en geestelijke en lichamelijke gezondheid. De 
toepassing ervan heeft geen aanleiding gegeven tot enige bijzondere problemen. In de 
"voorgestelde richtlijn" van de Commissie wordt evenwel voorgesteld om artikel 6 aan 
te vullen met twee nieuwe alinea's. De eerste zou de bepaling bevatten dat verklaringen 
die door banken in het land van oorsprong van de migranten zijn afgegeven inzake hun 
financiële draagkracht, als gelijkwaardig dienen te worden beschouwd aan die welke op 
het grondgebied van de ontvangende Lid-Staat worden afgegeven67. De tweede, die 
gebaseerd is op een soortgelijke bepaling in de architectenrichtlijn68 houdt in dat 
verzekeringsattesten die zijn afgegeven door een verzekeringsmaatschappij in de 
Lid-Staat waaruit de migrant afkomstig is, worden aanvaard in de ontvangende 
Lid-Staat. 
ARTIKEL 7 
In dit artikel wordt het gebruik van de beroeps- en opleidingstitel door de migrant 
geregeld. De migrant heeft het recht de beroepstitel van de ontvangende Lid-Staat te 
gebruiken (artikel 7, lid 1) en daar zijn opleidingstitel te blijven gebruiken (artikel 7, 
lid 2). Er zij op gewezen dat artikel 7, lid 2, alleen van toepassing is op migranten 
wier beroep overeenkomstig de richtlijn is erkend en dat het op zich niet het recht 
verleent om een opleidingstitel te voeren69. Artikel 7, lid 3, heeft betrekking op een 
specifieke toepassing van deze regels op "chartered bodies" en soortgelijke 
verenigingen in het Verenigd Koninkrijk en Ierland. 
67 
68 
69 Deze bepaling komt overeen met die in een aantal liberaliseringsrichtlijnen, bij voorbeeld 
Richtlijn 77/92/EEG (verzekeringsagenten en -makelaars). PB nr. L 26 van 21.1.1977. 
Richtlijn 85/384/EEG, PB nr. L 223 van 21.8.1985, blz. 15. 
Zie hiervoor het arrest van het Hof in de zaak Kraus. 
26 
ARTIKEL 8 
i) In artikel 8, lid 1, wordt bepaald dat de ontvangende Lid-Staat de attesten en 
documenten die door de Lid-Staat van oorsprong worden verstrekt, aanvaard als 
bewijsmiddel dat aan de in de artikelen 3 en 4 gestelde voorwaarden is voldaan. 
In de praktijk blijken de ontvangende Lid-Staten, zoals zij gerechtigd zijn te 
doen, behalve het diploma van de migrant en de in artikel 6 bedoelde 
verklaringen, ook een bewijs van de nationaliteit van de migrant te verlangen. 
Daarnaast wordt aan migranten vaak gevraagd om informatie over hun 
opleiding te verschaffen: hoewel een dergelijk verzoek gewettigd kan zijn ten 
einde de bevoegde autoriteit in staat te stellen te bepalen of een compenserende 
maatregel gerechtvaardigd is, dient dit niet uit te monden in een uitgebreide 
vergelijking van studieprogramma's, zoals soms het geval is bij de procedures 
voor academische erkenning. Bovendien hebben oudere migranten soms 
problemen bij het verstrekken van informatie over opleidingen die zij 10, 20 of 
zelfs 30 jaar geleden hebben gevolgd. De Commissie is thans bezig na te gaan 
welke bescheiden door de Lid-Staten worden verlangd voor een aanvraag tot 
erkenning en zoekt samen met hen naar mogelijke oplossingen voor gevallen 
waarin de migrant niet de gevraagde informatie kan verstrekken. 
ii) In de Italiaanse uitvoeringswetgeving wordt bepaald dat de Italiaanse 
autoriteiten aan emigranten een attest afgeven waarin wordt verklaard dat de 
beroepskwalificaties een "diploma" of "een of meer opleidingstitels" in de zin 
van de richtlijn zijn. Hoewel de Commissie het nut van een dergelijke 
verklaring niet ontkent, heeft zij in de Coördinatiegroep te kennen gegeven dat 
de Lid-Staten noch verplicht zijn een dergelijke verklaring af te geven noch 
gerechtigd zijn deze te verlangen. Wanneer er twijfel bestaat over de vraag of 
de kwalificaties van een migrant al dan niet een diploma zijn, kan dit probleem 
volgens de Commissie het best worden opgelost door bilaterale contacten, hetzij 
rechtstreeks tussen de bevoegde autoriteiten hetzij via de nationale 
coördinatoren. 
iii) De Commissie zet ook haar onderzoek voort naar de formaliteiten inzake de 
indiening van bescheiden voor een aanvraag tot erkenning. In veel gevallen 
wordt een vertaling van diploma's verlangd en sommige Lid-Staten verlangen 
dat de vertaling wordt gedaan door een beëdigd vertaler. De Commissie zal zich 
verder met deze zaak bezighouden aangezien zij van mening is dat het wellicht 
niet gerechtvaardigd is om systematisch een vertaling te verlangen wanneer de 
bevoegde autoriteiten bekend zijn met de documenten die elders in de 
Gemeenschap zijn afgegeven. 
iv) De Commissie is van mening dat een Lid-Staat niet van een migrant mag 
verlangen dat hij of zij het origineel van zijn of haar diploma overlegt. Wel kan 
een afschrift worden verlangd die op de in dat land gebruikelijke wijze voor 
eensluidend is gewaarmerkt. Naar aanleiding van een klacht hebben de diensten 
van de Commissie een onderzoek ingesteld naar de eis van Spanje dat diploma's 
27 
en andere bescheiden voor eensluidend worden gewaarmerkt overeenkomstig 
het Verdrag van Den Haag van 5 oktober 1961 door de toevoeging van een 
"apostille". De Commissie is van mening dat een dergelijke eis niet 
gerechtvaardigd is in het kader van de interne markt en meer in het bijzonder 
van Richtlijn 89/48/EEG, aangezien deze niet in verhouding staat tot het 
beoogde doel namelijk de waarborging van de echtheid van het document. 
Indien er twijfel bestaat over de echtheid van een diploma, zouden de bevoegde 
autoriteiten dit via bilaterale contacten moeten controleren. De Spaanse 
autoriteiten konden zich in dit standpunt vinden en stemden erin toe de eis in te 
trekken. 
v) In artikel 8, lid 2, wordt bepaald dat de Lid-Staten binnen vier maanden na de 
indiening van alle noodzakelijke bescheiden moeten antwoorden op aanvragen 
tot erkenning door middel van een met redenen omkleed besluit. Tegen dit 
besluit, of tegen het uitblijven ervan, moet bij een nationale rechterlijke 
instantie beroep kunnen worden aangetekend. Bij erkenningsgeschillen is de rol 
van de nationale rechterlijke instantie uiterst belangrijk. Alleen een nationale 
rechter kan uitspraak doen over de feiten (zoals de vraag of er wezenlijke 
verschillen zijn die een compenserende maatregel rechtvaardigen), een 
beslissing nemen in individuele gevallen en waar nodig schadevergoeding 
toekennen. De diensten van de Commissie zijn van mening dat de termijn van 
vier maanden voor de aanvankelijke beslissing geldt: indien bij dit besluit 
compensatie wordt verlangd overeenkomstig artikel 4, lid 1, onder b), kan de 
erkenningsprocedure veel langer duren. 
vi) Hoewel tegen het uitblijven van een besluit na de termijn van vier maanden 
beroep kan worden aangetekend bij een nationale rechterlijke instantie, baart het 
de diensten van de Commissie zorgen dat in een aantal gevallen de behandeling 
van het verzoek van de migrant veelal langer duurt (in klachten wordt 
gesproken van termijnen tot 18 maanden). Wanneer blijkt dat de termijnen 
regelmatig worden overschreden, zal de Commissie overwegen de procedure 
van artikel 169 van het Verdrag in te leiden. 
ARTIKEL 9 
i) Artikel 9, lid 1, is een standaardbepaling, op grond waarvan de Lid-Staten de 
autoriteiten aanwijzen die gemachtigd zijn besluiten inzake erkenning te nemen. 
In veel gevallen worden deze autoriteiten genoemd in de nationale 
uitvoeringswetgeving. 
ii) Artikel 9, lid 2, heeft betrekking op de benoeming van nationale coördinatoren 
en de taken van de Coördinatiegroep. De nationale coördinatoren hebben een 
belangrijke rol te vervullen: hun officiële taak is de eenvormige toepassing van 
de richtlijn op alle betrokken beroepen te verzekeren maar in de praktijk 
fungeren zij ook als een informatiekanaal tussen de Commissie en de bevoegde 
nationale autoriteiten. In veel gevallen konden problemen met de toepassing van 
28 
de richtlijn worden opgelost dank zij contacten tussen een nationale coördinator 
en de Commissie of tussen twee nationale coördinatoren. Dit netwerk van 
administratieve samenwerking wordt geschraagd door regelmatige 
vergaderingen van de Coördinatiegroep. De persoonlijke contacten op deze 
vergaderingen zijn volgens de Commissie essentieel voor de totstandbrenging 
van een klimaat van wederzijds vertrouwen dat nodig is voor de goede werking 
van het stelsel. 
iii) De Coördinatiegroep kwam voor het eerst bijeen in maart 1989 en heeft 
sedertdient 29 keer vergaderd. Sedert 1993 nemen de coördinatoren die 
verantwoordelijk zijn voor de toepassing van de richtlijn betreffende het tweede 
algemene stelsel, 92/5l/EEG, eveneens deel aan de groep70. De groep bespreekt 
problemen die voortvloeien uit de toepassing van de richtlijn, soms aan de hand 
van nota's ("position papers") van de diensten van de Commissie, en wisselt 
informatie uit over de afzonderlijke beroepen die onder de richtlijn vallen (of 
het nu wel of niet gereglementeerde beroepen betreft en ongeacht de aard van 
de reglementering, alsmede de aard en de duur van de opleiding). De punten 
worden op de agenda geplaatst hetzij op initiatief van de Commissie of op 
verzoek van een nationale coördinator. De groep heeft ook voordrachten 
beluisterd van andere diensten van de Commissie die op aanverwante terreinen 
werkzaam zijn (bij voorbeeld het EURES-project). De nationale coördinatoren 
hadden ook zitting in het raadgevend comité ad hoc dat de Commissie bijstond 
bij de opstelling van haar "Mededeling betreffende de erkenning van diploma's 
voor academische en beroepsdoeleinden"71. 
iv) Om de rol van de Coördinatiegroep te versterken is de Commissie voornemens 
mogelijkheden te overwegen om de werkzaamheden van de groep een officiëler 
karakter te geven. Een mogelijkheid zou zijn dat de Coördinatiegroep adviezen 
uitbrengt over de interpretatie van de richtlijn of richtsnoeren vaststelt voor de 
toepassing ervan. 
v) Alle Lid-Staten hebben een contactpunt aangewezen dat verantwoordelijk is 
voor de verstrekking van informatie aan migranten over de toepassing van de 
richtlijn. In sommige gevallen (B, D, GR, F, IRL, L, SF, S) hebben de 
Lid-Staten hun vertegenwoordiger bij het communautaire netwerk van nationale 
informatiecentra voor academische erkenning (NARIC-netwerk), als bedoeld in 
artikel 9, lid 3, hiermee belast; in andere Lid-Staten is de coördinator of een 
derde persoon als contactpunt aangewezen. Er zijn verschillende gezamenlijke 
vergaderingen van de coördinatoren en het NARIC-netwerk gehouden om te 
70 In sommige Lid-Staten (B, DK, D, IRL, I, SF, F) is één enkele coördinator verantwoordelijk voor 
de toepassing van beide richtlijnen, in sommige gevallen bijgestaan door een plaatsvervanger. In 
de overige Lid-Staten zijn afzonderlijke coördinatoren aangewezen voor de beide richtlijnen. 
Overeenkomstig Besluit 5/94 van het Gemengd Comité van de EER wonen de coördinatoren van 
de EER-landen (thans Noorwegen, IJsland en Liechtenstein) eveneens de vergaderingen bij van 
de Coördinatiegroep. Tevens worden vertegenwoordigers van het EVA-secretariaat en van de 
Toezichthoudende Autoriteit van de EVA uitgenodigd. 
COM(94)596 def. 
29 
spreken over de verstrekking van informatie over de richtlijn, en een 
medewerker van de dienst bij de Commissie die verantwoordelijk is voor het 
algemeen stelsel, woont andere vergaderingen van NARIC bij om verslag uit te 
brengen over de toepassing van de richtlijn. 
vi) Veel Lid-Staten hebben brochures uitgegeven over de toepassing van het 
algemeen stelsel. De Commissie heeft consultants opgedragen een vademecum 
op te stellen ten behoeve van de bevoegde nationale autoriteiten en andere 
deskundigen die zich bezighouden met de toepassing van de twee richtlijnen 
betreffende het algemeen stelsel. Er is al een ontwerp van de Franse versie aan 
de coördinatoren toegezonden en het wordt thans in het Engels en het Duits 
vertaald. Zodra deze vertalingen voltooid zijn, zal de Commissie de nodige 
stappen nemen om ervoor te zorgen dat het vademecum voor alle 
belanghebbenden verkrijgbaar wordt. 
vii) Naast het vademecum hebben de consultants een twaalf bladzijden tellende 
praktische handleiding opgesteld waarin door middel van vragen en antwoorden 
wordt uitgelegd hoe het algemeen stelsel werkt. Er is al een voorlopige versie 
van deze handleiding beschikbaar voor iedereen die contact opneemt met de 
diensten van de Commissie voor inlichtingen over het algemeen stelsel. 
Binnenkort zal een gedrukte versie beschikbaar zijn die zal worden toegezonden 
aan de voorlichtingsbureaus van de Commissie in de Lid-Staten, de 
contactpunten, beroepsorganisaties en andere organisaties waarop een beroep 
wordt gedaan voor inlichtingen over de richtlijn. 
ARTIKEL 10 
i) In artikel 10 is aangegeven volgens welke procedure Lid-Staten een afwijking 
kan worden toegestaan, op grond waarvan zij migranten het recht kunnen 
ontnemen om te kiezen tussen de proeve van bekwaamheid en de 
aanpassingsstage (zie artikel 4, lid 1, onder b), laatste alinea). 
ii) Tot dusverre is de Commissie nog niet verzocht een besluit te nemen op grond 
van artikel 10, lid 2. Het enige verzoek dat volgens de regels door een 
Lid-Staat, te weten Nederland, is ingediend, werd na een eerste discussie in de 
Coördinatiegroep ingetrokken72. De toezichthoudende autoriteit van de EVA 
nam evenwel een afwijzend besluit naar aanleiding van een verzoek van de 
72 Het had betrekking op i) leden van de rechterlijke macht en andere beroepen die verband houden 
met de rechtsbedeling, ii) maritieme beroepen, iii) deskundigen op het gebied van veiligheid en 
gezondheid, iv) paramedische beroepen. Voor de eerste drie beroepsgroepen werd in de 
voorgestelde regelingen een "proeve van bekwaamheid" verplicht gesteld indien een 
compenserende maatregel gerechtvaardigd was, en voor de vierde beroepsgroep werd een 
aanpassingsstage opgelegd. Er werd overeengekomen dat de eerste beroepsgroep onder de 
uitzondering van artikel 4, lid 1, onder b) inzake de "juridische beroepen" zou vallen, terwijl voor 
de andere beroepen de migrant het recht zou behouden om zelf de wijze van compensatie te 
kiezen. 
30 
Oostenrijkse autoriteiten om de compenserende maatregelen voor burgerlijk 
ingenieurs te beperken tot de proeve van bekwaamheid73. Dit besluit werd 
genomen na raadpleging van de Commissie en van de Coördinatiegroep en 
wordt door de Commissie onderschreven. 
ARTIKEL 11 
i) Aangezien 4 januari 1991 de uiterste termijn was voor de omzetting van de 
richtlijn heeft de Commissie de Lid-Staten verzocht om de in artikel 11 
bedoelde verslagen in te dienen voor twee kalenderjaren tegelijk. Tot dusverre 
is om de verslagen verzocht over de jaren 1991/1992 en 1993/1994. Tien 
Lid-Staten74 hebben een verslag ingediend over de eerste periode. Er zijn nog 
geen volledige verslagen ontvangen van Frankrijk, Ierland, Luxemburg, Italië, 
Griekenland en België over de periode 1993/199475. 
IV OVERZICHT VAN DE VOORNAAMSTE BEROEPEN DIE ONDER 
RICHTLIJN 89/48/EEG VALLEN 
BEROEPEN IN DE GEZONDHEIDSZORG 
i) De richtlijn heeft in deze sector bevredigende resultaten opgeleverd. Hoewel 
zich in een aantal gevallen problemen voordeden, waren deze vaak het gevolg 
van individuele omstandigheden en was geen sprake van algemene problemen 
bij de interpretatie of de toepassing. Vanwege de verschillen tussen de 
opleidingen werd vaak compensatie geëist (meestal de aanpassingsstage), maar 
dit blijkt steeds minder te gebeuren, omdat opleidingen uit eigen beweging 
worden aangepast of omdat de bevoegde diensten steeds meer inzicht krijgen in 
diploma's uit andere landen van de Gemeenschap en hiertoe dus minder 
noodzaak zien. 
ii) Het aantal personen dat gebruik maakt van de richtlijn is vergelijkbaar met het 
aantal dat erkenning verkrijgt uit hoofde van de sectorale richtlijnen voor 
andere beroepen in de gezondheidszorg. Tussen 4 januari 1991 en 31 december 
1994 verkregen ten minste 1450 fysioterapeuten een erkenning van hun 
diploma76, hetgeen neerkomt op een gemiddelde van ongeveer 310 per jaar77 of 
77 Doc. 163/94/COL 
Met uitzondering van Portugal en Luxemburg 
De toenmalige EER-landen (A, S, SF, NL, IS) verstrekten een verslag over 1994. 
Hierbij zijn ook de erkenning van fysiotherapeuten in Duitsland en van Duitse fysiotherapeuten 
elders in de Gemeenschap, waarvoor de op 19 juni 1994 in werking getreden richtlijn 95/51/EEG 
geldt, meegerekend, evenals de de erkenning van fysiotherapeuten in Zweden, Oostenrijk en 
Finland in 1994 en van hun onderdanen in de Gemeenschap onder de EER-overeenkomst. 
Aangezien de richtlijn in de meeste Lid-Staten pas laat in werking is getreden, zal dit aantal in de 
toekomst nog toenemen. 
31 
ongeveer 1,5 per duizend werkzame fysiotherapeuten78. Dit cijfer kan worden 
vergeleken met de statistieken van 1991 met betrekking tot de sectorale 
richtlijnen, die voor de erkenning van diploma's in de medische beroepen de 
volgende cijfers laten zien: 205 apothekers, 1969 artsen (ongeveer 1,7 per 1000 
artsen), 230 dierenartsen, 2588 verpleegkundigen, 253 tandartsen (ongeveer 1,2 
per 1000 tandartsen) en 87 verloskundigen. 
INGENIEURS 
i) Aangezien de meeste ingenieurs in dienstverband werken en het beroep in de 
meeste Lid-Staten niet gereglementeerd is79 of slechts in zoverre dat een 
beschermd beroepstitel bestaat80, is de erkenning van een ingenieursdiploma 
geen conditio sine qua non voor het vrij verkeer en geeft het aantal migranten 
dat van de richtlijn gebruik maakt, slechts gedeeltelijk aan hoe groot de 
mobiliteit in deze beroepsgroep is. In de periode tot eind 1994 hebben ten 
minste 1050 ingenieurs van Richtlijn 89/48/EEG gebruik gemaakt om hun 
diploma te laten erkennen. 
ii) Bij de moeilijkheden die zich voordeden, ging het voornamelijk om ingenieurs 
die naar de zuidelijke Lid-Staten trokken. In Griekenland werd de wetgeving 
niet toegepast, hetgeen vooral een probleem vormde voor Griekse onderdanen 
die elders in de Gemeenschap gestudeerd hadden. In Spanje en Italië ontstond 
vertraging, omdat de noodzakelijke compensatiemechanismes niet in werking 
werden gesteld. Ten slotte leidden situaties als beschreven in het commentaar 
op artikel 3 tot problemen, wanneer ingenieurs uit een Lid-Staat die twee 
verschillende ingenieursdiploma's afgeeft (bijv. België en Duitsland), wilden 
vertrekken naar een Lid-Staat die maar één ingenieursdiploma (bijv. 
Griekenland of Italië) kent. 
iii) In een schriftelijke vraag81 werd de Commissie verzocht mee te delen of de 
wederzijdse erkenning van ingenieursdiploma's door de Lid-Staten 
vergemakkelijkt wordt door het register van ingenieursopleidingen en de titel 
"Eur Ing" die zijn ingevoerd door FEANI, het Europees Verbond van Nationale 
Ingenieursverenigingen. De minimumeisen voor toelating tot het register zijn 
een vwo-diploma en een opleiding van zeven jaar, waarbij ten minste drie jaar 
theoretisch onderwijs op hoger niveau moet zijn gevolgd en twee jaar 
beroepservaring moet worden aangetoond. Het antwoord van de Commissie 
luidde als volgt: 
Berekening op basis van de door het permanent verbindingscomité voor fysiotherapeuten in de 
EG opgegeven cijfers voor praktizerende fysiotherapeuten. 
DK, NL, B, F (zie commentaar betreffende artiekll, onder a), S, SF. 
UK, IRL, D 
Nr.3429/93 - PB nr. C 268 van 26-9-1994, blz. 38 
32 
"Hoewel de titel Eur Ing als zodanig niet als een "diploma" in de zin van 
artikel la) van Richtlijn 89/48/EEG van de Raad van 21 december 1988 inzake 
een algemeen stelsel voor de erkenning van hoger-onderwijsdiploma's kan 
worden beschouwd82, kan zij niettemin van nut zijn voor de bevoegde nationale 
autoriteiten bij behandeling van verzoeken om erkenning ingevolge artikel 3 van 
de richtlijn. Registratie in het FEANI-register toont aan dat de ingenieur, wat 
de duur of de inhoud van zijn of haar oorspronkelijke opleiding ook moge zijn, 
een zeker niveau van beroepsbekwaamheid heeft bereikt, dat door zijn of haar 
collega's zowel op nationaal als Europees op niveau wordt geattesteerd. Ermee 
rekening houdend dat de Lid-Staten ingevolge de Jurisprudentie van het Hof na 
het behalen van het diploma verkregen beroepservaring in aanmerking dienen te 
nemen wanneer zij hun erkenningsbesluit nemen, is de Commissie van oordeel 
dat een ingenieur die de titel van Eur Ing heeft verkregen, normalerwijze geen 
aanpassingsstage zou moeten volgen of een bekwaamheidstest zou moeten 
afleggen als voorzien in artikel 4 van Richtlijn 89/48/EEG. " 
LERAREN 
i) Bij leraren heeft de toepassing van de richtlijn tot opmerkelijke resultaten 
geleid. In absolute cijfers vormen leraren de grootste beroepsgroep die van de 
richtlijn geprofiteerd heeft. Meer dan 5000 leraren83 hebben toegang tot hun 
beroep gekregen in een andere Lid-Staat, maar 380084 hiervan werden in het 
Verenigd Koninkrijk erkend85. Elders verliep de toepassing van de richtlijn zeer 
moeizaam. 
ii) Sommige Lid-Saten maken een onderscheid tussen de erkenning van de 
onderwijsbevoegdheid en de aanwerving van leraren in het openbaar onderwijs. 
In deze landen krijgt de aspirant-leraar eerst een diploma en gaat hij daarna een 
baan zoeken. In een aantal Lid-Staten ( bijv. het Verenigd Koninkrijk en 
Ierland) zijn de aanwervingsprocedures vergelijkbaar met die in het 
bedrijfsleven; er wordt een vacature gepubliceerd en vervolgens wordt een 
kandidaat geselecteerd, meestal na een sollicitatiegesprek. In andere Lid-Staten, 
zoals Spanje, wordt aangeworven op basis van een vergelijkend onderzoek dat 
openstaat voor allen die een onderwijsdiploma hebben; de geslaagden worden 
vervolgens op een lijst geplaatst en krijgen een aanstelling naarmate plaatsen 
vrijkomen. De Commissie staat op het standpunt dat de Lid-Staten vrij mogen 
kiezen welke aanwervingsprocedure zij volgen: erkenning van een 
lerarendiploma uit een andere Lid-staat geeft de migrerende leraar het recht om 
aan de aanwervingsprocedure in het gastland deel te nemen. Dit betekent dat, 
wanneer aanwerving in het openbaar onderwijs op basis van een vergelijkend 
PB nr.L 19 van 24.1.1989, blz. 16 
Op basis van door de Lid-Staten tot eind 1994 verstrekte cijfers voor alle categorieën, ook hoger 
onderwijs 
In het Verenigd Koninkrijk werden geen compenserende maatregelen toegepast. 
De britse aanwervingsprocedures maken het niet mogelijk vast te stellen hoeveel van deze mensen 
vervolgens een baan bij de overheid vonden. 
33 
onderzoek geschiedt, de migrant met een erkend diploma aan een dergelijk 
onderzoek mag deelnemen maar er niet van vezekerd is dat hij hiervoor ook 
slaagt. 
iii) In andere Lid-Staten ( bijv. Frankrijk en Luxemburg) zijn opleiding en 
aanstelling aan elkaar gekoppeld. Na het verwerven van een eerste academische 
graad moeten de kandidaten aan een open examen deelnemen. Het aantal 
geslaagden wordt vastgesteld aan de hand van het aantal vacatures in het 
onderwijs. De geslaagden worden toegelaten tot de lerarenopleiding en wanneer 
zij deze met succes voltooien86, zijn zij verzekerd van een plaats in het openbaar 
onderwijs. De aanstelling vindt dus eigenlijk al plaats voordat het "diploma" als 
bedoeld in de richtlijn wordt verstrekt. Dit heeft tot moeilijkheden geleid bij de 
toepassing van het algemeen stelsel op leraren die naar een dergelijke Lid-Staat 
vertrekken. De Commissie is van mening, dat de migrerende leraren de 
normale aanwervingsprocedure moeten volgen, dat wil zeggen, dat zij aan het 
vergelijkend onderzoek moeten deelnemen; aangezien het echter om volledig 
opgeleide leraren gaat, zou het gastland hen moeten vrijstellen van het deel van 
de opleiding dat op het vergelijkend onderzoek volgt87. Naar aanleiding hiervan 
zijn inbreukprocedures tegen Frankrijk ingeleid. 
iv) De Commissie heeft ook een aantal klachten ontvangen van leraren die hun 
diploma in Duitsland wilden laten erkennen. Reden hiervoor was in een aantal 
gevallen dat sommige Duitse deelstaten lerarendiploma's van instellingen voor 
hogere beroepsopleiding (uit het Verenigd Koninkrijk, Denemarken, Nederland 
en Oostenrijk) niet wilden erkennen. De Commissie heeft duidelijk gemaakt, 
dat een dergelijke houding in strijd is met de richtlijn en overweegt momenteel 
inbreukprocedures in te leiden. 
v) Een verdere moeilijkheid die migrerende leraren in Duitsland ondervinden, is 
de eis dat alle leraren twee vakken moeten kunnen onderwijzen88. Leraren die 
elders in de Gemeenschap zijn opgeleid om één vak te onderwijzen, werden om 
deze reden geweigerd. De eis dat twee vakken moeten worden onderwezen, is 
op zich niet strijdig met het Verdrag of met de richtlijn, maar volgens de 
diensten van de Commissie bestaat er geen wezenlijk verschil tussen het 
onderwijzen in één vak en het onderwijzen in twee vakken en mogen leraren 
met één vak die naar Duitsland komen, op grond hiervan niet van toepassing 
van de richtlijn worden uitgesloten.Wel is duidelijk dat hier de 
compensatieregeling van artikel 4, lid 1, onder b moet worden toegepast. De 
Commissie is nog bezig deze kwestie nader te bestudren. 
Hetgeen vrijwel altijd het geval is. 
Onder toepassing van de in artikel 4 voorziene compensatieregeling. 
Een dergelijke eis bestaat ook in Oostenrijk. 
34 
vi) Een laatste kwestie is de taalkennis die van de leraren gevraagd wordt. 
Krachtens artikel 3, lid 1, van verordening 1612/6889mogen de wettelijke of 
bestuursrechtelijke bepalingen dan wel de administratieve handelswijzen van 
een Lid-Staat voorwaarden bevatten betreffende de wegens de aard van de te 
verichten arbeid vereiste taalkennis. Voor dergelijke eisen geldt, evenals voor 
alle andere nationale wettlelijke bepalingen het algemene beginsel van non-
discriminatie als neergelegd in artikel 6 van het EG-Verdrag. 
vii) Bovendien is de Commissie van mening dat het testen van de taalkennis geen 
voorafgaande voorwaarde mag zijn voor de behandeling door een Lid-Staat van 
een verzoek om erkenning van een diploma krachtens de richtlijn. Een 
Lid-Staat mag dus niet bepalen dat een bewijs van de kennis van de taal van het 
gastland deel uitmaakt van de documenten die moeten worden voorgelegd bij 
het indienen van een verzoek om erkenning of dat het dossier onvolledig is 
zonder een dergelijk bewijs. 
viii) Wanneer de eisen die aan de taalkennis gesteld worden, niet discriminerend zijn 
en beantwoorden aan de daadwerkelijke behoefte aan kennis van de taal van het 
gastland90, kunnen zij als verenigbaar met het Gemeenschapsrecht worden 
beschouwd. Indien het diploma van de migrant in de zin van artikel la) geen 
uitsluitsel geeft over deze taalkennis, wordt het gastland verzocht, in de zin van 
het arrest in de zaak Vlassopoulou, na te gaan of de migrant de vereiste 
taalkennis inmiddels heeft verworven door het volgen van onderwijs of door 
beroepservaring. Indien een dergelijk bewijs niet kan worden voorgelegd, mag 
het ontbreken van de noodzakelijke taalvaardigheid beschouwd worden als een 
"wezenlijk verschil,", dat een bekwaamheidstest of een aanpassingsstage 
rechtvaardigd. 
ADVOCATEN 
In het najaar van 1995 hadden ongeveer 620 advocaten een erkenning verkregen uit 
hoofde van de richtlijn91 : meer dan 400 van hen in het Verenigd Koninkrijk, ten minste 
76 in Ierland, 55 in Duitsland en 40 in Frankrijk. Bijna 400 advocaten, merendeels 
migranten tussen het Verenigd Koninkrijk en Ierland92 kregen een onmiddelijke 
89 
90 Verordening (EEG) nr. 1612/68 van de Raad van 15 oktober 1968 betreffende het vrije verkeer 
van werkenden binnen de Gemeenschap, als gewijzigd bij Verordening (EEG) nr. 2434/92 van 27 
juli 1992. PB nr.L 245 van 26.8. 1992, blz.l 
Zie zaak 379/87 Groener (1989)Juris. 3967. In dit verband moet worden opgemerkt, dat in de 
Lid-Saten waarin de leraren door middel van een vergelijkend onderzoek worden aangeworven, 
migranten de facto hun taalkennis moeten aantonen. Daarbij komen nog een vaardigheidstest of 
een aanpassingsperiode in de nationale taal. 
Zie voetnoot 44 
Ten minste 311 in het Verenigd Koninkrijk en 67 in Ierland, 15 aanvragers uit België en 
Luxemburg werden rechtstreeks in Frankrijk toegelaten. 
35 
erkenning zonder dat een proeve van bekwaamheid behoefde te worden afgelegd. 
Hierdoor en omdat vele Lid-Staten de uitvoeringsbepalingen betreffende de proeve van 
bekwaamheid met vertraging hebben aangenomen, hebben slechts 340 advocaten in de 
bedoelde periode deze test afgelegd, waarvan alleen al 180 in het VK, Van dit aantal 
slaagden er 214 voor de test, maar zoals op bladzijde 11 wordt toegelicht, verschilt het 
percentage geslaagden sterk van land tot land, 
Het feit dat advocaten in sommige Lid-Staten op grond van de nationale wetgeving 
onder de titel uit het land van oorsprong mogen werken93 en dat de richtlijn voor 
advocaten in vele Lid-Staten bovendien pas laat of, met name in het geval van Spanje, 
nog helemaal niet is omgezet, verklaart waarschijnlijk waarom naar verhouding maar 
weinig advocaten een erkenning kregen. De verplichting voor migrerende werknemers 
om een proeve van bekwaamheid af te leggcn^eeft waarschijnlijk ook ontmoedigend 
gewerkt 
Aangezien het vrije verkeer van advocaten binnen de interne markt verder 
geliberaliseerd moet worden, heeft de Commissie een nieuw richtlijnvoorstel </s 
ingediend, dat gebaseerd is op het beginsel van wederzijdse erkenning van het recht op 
beroepsuitoefening. Volgens dit voorstel mag een advocaat gedurende 5 jaar onder 
zijn oorspronkelijke titel in een andere Lid-Staat werkzaam zijn. Krachtens het voorstel 
worden advocaten die onder hun oorspronkelijke titel werkzaam zijn, aan de hand van 
hun beroepservaring in het land van ontvangst geheel of gedeeltelijk vrijgesteld van de 
proeve van bekwaamheid. 
ACCOUNTANTS 
Slechts een miniem aantal accountants heeft gebruik gemaakt van de richtlijn (volgens 
de beschikbare statistieken 50). Hoewel de proeve van bekwaamheid hier ongetwijfeld 
een rol speelt, wordt ook aangenomendat internationale accountantsbureaus hun 
personeel steeds vaker ter plaatse aanwerven en dat overplaatsing binnen de 
onderneming vaak slechts voor korte periodes geschiedt. Dit verklaart echter niet 
waarom zelfstandigen en het midden- en kleinbedrijf geen gebruik van de richtlijn 
hebben gemaakt. Het Europees verbond van accountants (RE.E.) houdt momenteel een 
enquête onder zijn leden over de vorm die een specifieke richtlijn voor accountants zou 
moeten krijgen. 
OVERHEIDSDIENST 
93 
94 
«5 Zij het in sommige gevallen met een beperkt werkterrein (advisering over de wetgeving van hei 
land van oorsprong, internationale wetgeving en Gemeenschapswetgeving). 
Zie commentaar naar aanleiding van artikel 1, g). 
COM 94 (572), PB nr. C 128 van 24.05.1995 blz A Voorstel voor een Richtlijn van het Europees 
Parlement c.a van de Raad ter vergemakkelijking van de permanente uitoefening van het beroep 
van advocaat in een andere Lid-Staat dan in die waar de beroepskwalificatie is verworven. 
36 
(i) In de twaalfde overweging van Richtlijn 89/48/EEG wordt gesteld dat "met het 
algemene stelsel van erkenning van hoger-onderwijsdiploma's geenszins 
vooruitgelopen wordt op de toepassing van artikel 48, lid 4, en artikel 55 van 
het Verdrag". Aangezien arbeidsplaatsen bij de overheid buiten deze artikelen 
vallen, hebben zich bij de toepassing van het algemeen stelsel een aantal 
problemen voorgedaan. 
ii) De diensten van de Commissie hebben getracht deze problemen samen met de 
groep coördinatoren op te lossen en zijn tot de conclusie gekomen dat er drie 
situaties mogelijk zijn. 
In het eerste en eenvoudigste geval zijn de nationale voorschriften zonder 
onderscheid van toepassing op de openbare en de particuliere sector, hetgeen 
betekent dat dezelfde beroepskwalificaties vereist worden, ongeacht de vraag of 
de beroepsbezigheid in de openbare dan wel in de particuliere sector wordt 
uitgeoefend. Deze situatie is typerend voor beroepen in de gezondheidssector. 
De voorschriften betreffende het recht op beroepsuitoefening zijn niet dezelfde 
als die voor de toegang tot banen bij de overheid. Er bestaan regels voor het 
recht op beroepsuitoefening en de enkeling moet vervolgens zelf beslissen of hij 
in de particuliere dan wel in de openbare sector wil werken. 
In dergelijke gevellen is de toepassing van het algemeen stelsel relatief 
eenvoudig (door de erkenning wordt de migrant in dezelfde situatie geplaatst 
als de nationale onderdanen die hun beroepsopleidung hebben voltooid maar 
nog geen werk hebben gevonden). 
iii) In het tweede geval zijn de regels voor de overheidssector en die voor de 
particuliere sector verschillend. Soms zijn zowel de overheidssector als de 
particuliere sector gereglementeerd, maar zijn de regels niet dezelfde, waarbij 
die in de particuliere sector meestal soepeler zijn. In andere gevallen is 
beroepsuitoefening alleen in de openbare sector gereglementeerd. 
Voorbeelden hiervan zijn het onderwijs (beide varianten) en bepaalde beroepen 
in de gezondheidszorg waar de beroepsuitoefening in de openbare sector 
bijvoorbeeld voorbehouden is aan personen met bepaalde specifieke 
beroepskwalificaties (vaak bevestigd via de sociale verzekeringen), terwijl in de 
particuliere sector slechts de titel beschermd is of helemaal geen reglementering 
bestaat. 
Deze situatie komt voor bij duidelijk herkenbare "beroepen", d.w.z. een aantal 
beroepsactiviteiten die in de particuliere sector duidelijk als zodanig bestaan, 
ook wanneer zij niet gereglementeerd zijn. 
iv) Voor de toepassing van het algemeen stelsel is ook deze vorm van 
reglementering natuurlijk weinig problematisch. Uit hoofde van artikel 3 heeft 
een migrant recht op erkenning van zijn diploma ten einde het beroep te 
kunnen uitoefenen of blijven uitoefenen waartoe hij in de Lid-Staat van 
37 
oorsprong gemachtigd was. Een migrant die in het land van oorsprong voldoet 
aan de eisen om in de particuliere sector maar niet in de openbare sector 
werkzaam te zijn, heeft daarom niet het recht om door middel van het algemeen 
stelsel toegang te krijgen tot de openbare sector in het gastland. (Uiteraard 
weerhoudt niets de autoriteiten in het gastland ervan zich ruimer op te stellen en 
op grond van het arrest in de zaak Vlassopoulou zou ervan kunnen worden 
uitgegaan dat dit zelfs verwacht wordt.) 
Wanneer een migrant in eigen land in de particuliere sector werkzaam is 
geweest, maar alle vereiste kwalificaties bezit om in de openbare sector 
werkzaam te zijn, mag hij een beroep doen op artikel 3 om zijn diploma te 
laten erkennen ten einde toegang te krijgen tot de openbare sector. 
v) Het derde geval doet zich voor bij activiteiten die uitsluitend in de openbare 
sector worden uitgeoefend. Het gaat hier voornamelijk om functies in het 
openbaar bestuur (beleidsambtenaren, commiezen,secretaresses, klerken, bodes 
enz.) waarvoor geen equivalent in de particuliere sector bestaat. 
vi) In sommige Lid-Staten zijn de aanwervingsprocedures voor dergelijke posten 
vergelijkbaar met hetgeen in de particuliere sector gebeurt: publikatie in de pers 
met vermelding van het gezochte profiel. In deze gevallen worden geen 
specifieke opleidingseisen gesteld. Aangenomen kan worden dat deze procedure 
soepel genoeg is om ook kandidaten uit andere Lid-Staten in aanmerking te 
nemen. Alleen wanneer in de praktijk zou worden vastgesteld, dat kandidaten 
met buitenlandse diploma's systematisch uitgesloten worden van banen bij de 
overheid, zou kunnen worden gesproken van inbreuk op artikel 48. 
vii) Anderzijds stellen sommige Lid-Staten (met name maar niet uitsluitend de 
landen die via vergelijkende examens aanwerven) specifiekere eisen, die soms 
zijn neergelegd in de wetgeving maar meestal in bestuursrechtelijke bepalingen. 
Soms gaat het om een lijst van specifieke diploma's, in andere gevallen wordt 
een bepaald opleidingsniveau vereist (bijv. een academische graad, een v.w.o.-
diploma). Volgens de Commissie is dan sprake van een "gereglementeerd 
beroep" in de zin van Richtlijn 89/48/EEG en is de erkenningsprocedure van de 
richtlijn van toepassing. 
viii) Het is inderdaad moeilijk, artikel 3 toe te passen op deze gereglementeerde 
beroepen bij de overheid. Volgens artikel 3 heeft een migrant het recht op 
toegang tot en uitoefening van een beroep, wanneer hij in het land van 
oorsprong aan de eisen voldoet om dat beroep uit te oefenen. Het is echter niet 
eenvoudig vast te stellen of het om dezelfde beroepsbezigheid gaat als in het 
land van oorsprong, aangezien de functies bij de overheid niet in alle Lid-Staten 
exact dezelfde zijn. Dit probleem kan niet geheel worden opgelost, maar is niet 
beperkt tot de overheid: in talrijke andere gevallen is het moeilijk in het kader 
van artikel 3 vast te stellen welk beroep precies bedoeld wordt. De migranten 
moeten, eventueel met behulp van de autoriteiten uit het land van herkomst, 
38 
vaststellen of hun diploma hen recht geeft op toegang tot een analoge functie in 
de overheidsdienst van het gastland. 
Ook is het in deze situatie moeilijk, compensatieprocedures toe te passen, omdat 
die gebaseerd zijn op wezenlijke verschillen in de duur en/of de inhoud van de 
opleidingen. Dit geldt met name wanneer het gaat om open vergelijkende 
onderzoeken, waarbij de tijd belangrijk kan zijn. Wanneer een algemene eis 
gesteld wordt ten aanzien van het opleidingsniveau, valt volgens de Commissie 
moeilijk vast te stellen of sprake is van wezenlijke verschillen en/of het 
ontbreken van bekwaamheden die essentieel zijn voor het uitoefenen van het 
beroep in kwestie. In ieder geval komen compensatiemechanismes te vervallen, 
wanneer een vergelijkend onderzoek wordt gehouden. 
V CONCLUSIES 
Richtlijn 89/48/EEG is een voorbeeld van toepassing van het subsidiariteitsbeginsel, 
maar toont tegelijkertijd aan dat Gemeenschapsmaatregelen hierdoor vergaande 
veranderingen teweeg kunnen brengen in de wetgeving en de administratieve structuren 
en gebruiken van de Lid-Staten. Bij de tenuitvoerlegging van de Richtlijn zijn nieuwe 
regels ingevoerd in de nationale wetgevingen die blijk geven van een geheel nieuwe 
benadering van de erkenning van diploma's. De richtlijn heeft de Lid-Staten ertoe 
verplicht nieuwe administratieve structuren te scheppen om aanvragen om erkenning te 
kunnen behandelen, en de noodzakelijke samenweking tussen de bevoegde nationale 
overheidsdiensten tot stand te brengen. 
De richtlijn was ook bedoeld om de administratieve praktijken te vernieuwen en tot een 
andere aanpak van de erkenning voor beroepsdoeleinden te komen. Helaas blijven in 
sommige Lid-Staten op het gebied van de erkenning voor academische doeleinden, 
zoals hierboven al vermeld is, soms nog gevestigde opvattingen bestaan. 
De richtlijn heeft ook de situatie van aspirant-migranten veranderd: zij hebben nieuwe 
rechten en nieuwe beroepsmogelijkheden. Uit de brieven die de Commissie ontvangen 
heeft, blijkt dat vele migranten weten dat het recht op erkenning bestaat, maar dat zij 
niet voldoende op de hoogte zijn van de werkwijze van het algemeen stelstel. Uit de 
verhouding tussen het aantal klachten dat de Commissie heeft ontvangen en het aantal 
gevallen van beroep dat door de Lid-Staten gemeld is, blijkt dat migranten ofwel niet 
weten dat zij beroep kunnen aantekenen ofwel aarzelen om van dit recht gebruik te 
maken. 
Tot besluit heeft de richtlijn een impuls gegeven aan de samenwerking tusen de 
nationale beroepsorganisaties op Europees niveau en zijn talrijke initiatieven genomen 
om vrijwillig meer convergentie tot stand te brengen op het vlak van onderwijs en 
opleiding. 
39 
Veranderingen van een dergelijke aard en omvang vergen tijd en daarom kunnen nog 
geen definitieve conclusies worden geformuleerd over het functioneren van het 
algemeen stelsel. 
Dit is de reden waarom de Commissie op dit moment geen belangrijke wijzigingen op 
Richtlijn 89/48/EEG voorstelt. Bij de herziening van Richtlijn 92/5l/EEG, de tweede 
richtlijn betreffende het algemeen stelsel, die voor 1999 op het programma staat, 
bestaat de gelegenheid tot een algehele herziening van het stelsel. De Commissie 
overweegt echter wel, vóór deze datum eventueel een aantal kleinere wijzigingen in de 
richtlijn aan te brengen.Naast de voorstellen die in de consolideririgsrichtlijn vervat 
zijn , zal de Commissie onderzoeken: 
of in Richtlijn 89/48/EEG de bepaling kan worden ingevoegd, dat bij de 
behandeling van een aanvraag om erkenning rekening wordt gehouden met de 
na het verwerven van het diploma verkregen beroepservaring; 
of in Richtlijn 89/48/EEG het begrip "gereglementeerd onderwijs- en 
opleidingsstelsel" kan worden opgenomen, zodat een migrant uit een Lid-Staat 
waarin een bepaald beroep niet gereglementeerd is, niet meer eerst twee jaar 
beroepservaring hoeft aan te tonen; 
hoe de rol van de coördinatiegroep kan worden versterkt om meer uniformiteit 
te waarborgen bij de interpretatie en de toepassing van de richtlijn. 
Daarnaast zal de Commissie haar best blijven doen om te waarborgen dat het 
grondbeginsel van de richtlijn, als neergelegd in artikel 3 (namelijk erkenning van het 
diploma van de migrant als zodanig) gerespecteerd wordt en dat geen misbruik wordt 
gemaakt van het in artikel 4 vervatte recht om een compensatieregeling toe te passen. 
Bovendien zal zij ervoor zorgen dat de migranten goed op de hoogte zijn van de 
rechten die de richtlijn hen geeft. 
De Commissie blijft ervan overtuigd, dat de eenvoudige maar kernachtige gedachte die 
ten grondslag ligt aan de richtlijn, in 1995 nog net zoveel waarde heeft als in 1988 en 
dat door de werking van de interne markt en het toenemende gebruik van het algemeen 
stelsel een verbetering in de situatie zal optreden nog voordat in 1999 het verslag aan 
de Raad en het Europees Parlement wordt voorgelegd. 
40 

ISSN 0254-1513 
COM(96) 46 def . 
DOCUMENTEN 
NL 15 
Catalogusnummer : CB-CO-96-057-NL-C 
ISBN 92-78-00261-5 
Bureau voor officiële publikatîes der Europese Gemeenschappen 
L-2985 Luxemburg 
<H