In september 2020 publiceerde de Commissie een werkdocument van de diensten van de Commissie (SWD) over de evaluatie van de richtlijn industriële emissies, waarin de uitvoering en werking ervan grondig werden beoordeeld. Naar aanleiding van de conclusies van de evaluatie heeft de Commissie een begin gemaakt met de herziening van de richtlijn industriële emissies. Naar verwachting zal in het eerste kwartaal van 2022 de laatste hand aan het herzieningspakket worden gelegd. De Commissie heeft een aanvangseffectbeoordeling gepubliceerd en heeft raadplegingen van het publiek en van belanghebbenden uitgevoerd. In deze verband bevat dit verslag ook een vooruitblik en nuttige conclusies voor de herziening van de richtlijn industriële emissies.

Op grond van artikel 73 van de richtlijn industriële emissies moet de Commissie uiterlijk op 7 januari 2016 bij de Raad en het Europees Parlement een verslag indienen over de eerste fase van de uitvoering, en vervolgens om de drie jaar. Het verslag over de eerste fase van de uitvoering werd in 2017 gepubliceerd. In dit verslag worden de voor de uitvoeringsperiode 2013‑2018 van de lidstaten verzamelde gegevens samengevat, met inachtneming van zowel de geboekte vooruitgang sinds het verslagleggingssysteem in 2018 werd verbeterd (zie deel 2) als de in 2020 verrichte evaluatie van de richtlijn industriële emissies (zie deel 5). Ook worden in dit verslag andere acties op EU‑niveau beschreven die zijn ondernomen om de uitvoering van de richtlijn industriële emissies te ondersteunen.

De richtlijn industriële emissies is het voornaamste rechtsinstrument van de EU om emissies afkomstig van circa 52 000 agro-industriële installaties in de EU te reguleren. Hierbij gaat het onder meer om: elektriciteitscentrales, raffinaderijen, en de productie van staal, non-ferrometalen, cement, kalk, glas, chemische stoffen, pulp en papier, levensmiddelen, alsmede afvalverwerking en -verbranding en de intensieve varkens- en pluimveehouderij. De richtlijn heeft tot doel aanzienlijke voordelen te bereiken voor het milieu en de menselijke gezondheid, met name door middel van de verplichte toepassing van de beste beschikbare technieken (BBT’s). De sectoren die binnen het toepassingsgebied van de richtlijn industriële emissies vallen, zijn verantwoordelijk voor een aanzienlijk deel van de emissies in de lucht en het water en van de niet-huishoudelijke afvalproductie in Europa. Geschat wordt dat ze verantwoordelijk zijn voor circa 23 % van de totale hoeveelheid emissies in de lucht in de EU en circa 40 % van de totale uitstoot van broeikasgassen in de EU.

Overeenkomstig artikel 4 van de richtlijn industriële emissies mag geen onder de richtlijn vallende installatie zonder een vergunning worden geëxploiteerd.

In 2018 zou 87 % van de operationele installaties een vergunning hebben, maar er blijft naar verluidt een aantal installaties zonder een vergunning, met name installaties die in bedrijf zijn in afvalindustrieën (17 % van de operationele installaties voor de industrie) en chemische industrieën (16 % van de operationele installaties voor de industrie). Het grootste aantal installaties zonder een vergunning werd gemeld voor installaties die in bedrijf zijn in de intensieve varkens- en pluimveehouderij (2 685 installaties, goed voor 14 % van de operationele installaties). Zeven lidstaten deden verslag van gevallen van installaties zonder vergunningen, hoofdzakelijk in Denemarken, Duitsland, Griekenland en Spanje. Onduidelijk is echter of deze situatie voortkomt uit het ontbreken van een vergunning of uit verkeerde verslaglegging. Zo moeten lidstaten vanaf 2018, als er geen vergunning is afgegeven, beschrijven welke handhavingsmaatregel is genomen tegen de exploitant van de betrokken installatie (en dit melden in het EU-register). Niettemin is het aantal installaties zonder een vergunning groter dan het aantal in het EU‑register gemelde handhavingsmaatregelen, hetgeen aantoont dat verdere verduidelijking vereist is (zie deel 6).

Emissiegrenswaarden

Overeenkomstig artikel 15, lid 3, van de richtlijn industriële emissies moeten in vergunningsvoorwaarden vastgelegde emissiegrenswaarden waarborgen dat de emissies onder normale bedrijfsomstandigheden niet hoger zijn dan de met de beste beschikbare technieken geassocieerde emissieniveaus zoals vastgesteld in de desbetreffende uitvoeringsbesluiten van de Commissie.

Frankrijk, Duitsland, Italië en Zweden hebben in totaal 22 gevallen gemeld waarin de in vergunningsvoorwaarden vastgelegde emissiegrenswaarden strenger zijn dan de met de beste beschikbare technieken geassocieerde emissieniveaus. Het is vermeldenswaardig dat in 16 van deze gevallen strengere vergunningsvoorwaarden werden gemeld uit hoofde van artikel 14, lid 4, van de richtlijn industriële emissies (om grotere emissiereducties te bewerkstelligen dan die welke door toepassing van de beste beschikbare technieken in de aangenomen BBT-conclusies haalbaar zijn), en in 5 gevallen uit hoofde van artikel 18 (om aan milieukwaliteitsnormen voor lucht of voor water te voldoen). Voor één door Duitsland gemeld geval werden zowel overeenkomstig artikel 14, lid 4, als overeenkomstig artikel 18 van de richtlijn industriële emissies strengere vergunningsvoorwaarden vastgesteld. Er zijn het vaakst strengere vergunningsvoorwaarden vastgesteld voor installaties de glasindustrie. Dit zou er echter slechts op kunnen duiden dat de BBT-conclusies voor deze sector behoorden tot de eerste die in het kader van de richtlijn industriële emissies werden aangenomen en dat sindsdien technologische vooruitgang is geboekt bij emissiereductietechnieken.

Artikel 15, lid 4 — Vrijstellingen

Overeenkomstig artikel 15, lid 4, van de richtlijn industriële emissies mag de bevoegde autoriteit in specifieke gevallen minder strenge emissiegrenswaarden vaststellen dan die welke in uitvoeringsbesluiten van de Commissie zijn vastgelegd. Een dergelijke afwijking is toegestaan indien het halen van emissieniveaus die samenhangen met de beste beschikbare technieken zou leiden tot buitensporig hogere kosten in verhouding tot de milieuvoordelen.

Op basis van gerapporteerde gegevens zijn in totaal 133 vrijstellingen verleend met betrekking tot BBT-conclusies die van toepassing waren op 98 installaties in 15 lidstaten (België, Bulgarije, Denemarken, Duitsland, Estland, Finland, Frankrijk, Hongarije, Ierland, Italië, Portugal, Roemenië, Spanje, Tsjechië en Zweden), waarbij de meeste vrijstellingen werden verleend door Zweden, Tsjechië en Italië. Het grootste aantal vrijstellingen is verleend voor installaties die onder de BBT-conclusies voor de productie van glas vallen, gevolgd door installaties waarop de BBT-conclusies voor de productie van pulp, papier en karton van toepassing zijn. Er zijn meer vrijstellingen verleend voor emissies in de lucht (voor 59 van de in totaal 811 met de beste beschikbare technieken geassocieerde emissieniveaus in BBT‑conclusies) dan voor emissies in water (voor 24 van de in totaal 252 met de beste beschikbare technieken geassocieerde emissieniveaus in BBT‑conclusies).

De langdurigste vrijstelling had betrekking op BBT‑conclusies voor de productie van glas (tot 202 maanden in een door Tsjechië gerapporteerd geval). Er zijn 22 vrijstellingen voor onbepaalde tijd verleend. Langdurige vrijstellingen of vrijstellingen voor onbepaalde tijd zijn niet in tegenspraak met de desbetreffende bepaling in de richtlijn industriële emissies, die geen expliciete tijdslimiet bevat, maar worden momenteel onderzocht in het kader van een lopende herziening van die richtlijn.

Situatierapporten

Overeenkomstig artikel 22, lid 2, van de richtlijn industriële emissies moet er, wanneer de activiteit gepaard gaat met het gebruik, de productie of de uitstoot van gevaarlijke stoffen, en rekening houdend met bepaalde omstandigheden, een situatierapport worden ingediend om de bodem- en grondwaterverontreiniging op het terrein van de installatie vast te stellen.

Slechts zes lidstaten (Cyprus, Estland, Finland, Hongarije, Roemenië en Slovenië) meldden dat alle vereiste situatierapporten waren ingediend. Voor de resterende lidstaten zijn gevallen in kaart gebracht waarbij de situatierapporten krachtens artikel 22, lid 2, van de richtlijn industriële emissie vereist waren, maar niet waren ingediend. Dit is een probleem, met name voor installaties die in Denemarken, Duitsland, Frankrijk, Italië, Nederland, Oostenrijk, Polen, Portugal en Zweden in bedrijf zijn.

Gemiddeld is 57 % van de vereiste situatierapporten tijdig ingediend. In het geval van installaties waarop BBT‑conclusies voor het looien van huiden van toepassing zijn, is slechts 14 % (4 rapporten van de vereiste 28) gemeld als ingediend. Dit duidt erop dat er voor deze specifieke industriële activiteit wellicht sprake is van een uitvoerings- of nalevingsprobleem. Over het algemeen lijken de uitvoering en naleving van dit aspect in alle industrieën problemen op te leveren voor de lidstaten.

Genomen handhavingsmaatregelen

Overeenkomstig artikel 8, lid 1, van de richtlijn industriële emissies moeten de lidstaten de nodige maatregelen treffen om ervoor te zorgen dat de vergunningsvoorwaarden worden nageleefd.

Zes lidstaten meldden handhavingsmaatregelen (Cyprus, Duitsland, Italië, Kroatië, Polen en Spanje). De meeste lidstaten hebben tussen één en elf handhavingsmaatregelen gerapporteerd. De gemelde handhavingsmaatregelen betreffen voornamelijk gerechtelijke procedures.

Inspecties ter plaatse

Overeenkomstig artikel 23 van de richtlijn industriële emissies moeten lidstaten een systeem van milieu-inspecties van de onder die richtlijn vallende installaties opzetten.

De frequentie van de bezoeken ter plaatse wordt gebaseerd op een systematische evaluatie van de relevante risico’s en is ten minste eenmaal per jaar voor installaties met de grootste risico’s en elke drie jaar voor installaties met de kleinste risico’s.

In de hele EU hebben de lidstaten gemeld dat tijdens elk verslagjaar voor gemiddeld 49 % van de installaties bezoeken ter plaatse zijn uitgevoerd. Volgens de verslagen zijn in Frankrijk, Griekenland, Nederland, Portugal en Spanje echter in minder dan 25 % van de installaties bezoeken ter plaatse uitgevoerd. Uit deze informatie kan niet worden opgemaakt of alle installaties tijdig zijn geïnspecteerd, en wel om twee redenen: