Advies van het Economisch en Sociaal Comité over:

- de "Mededeling van de Commissie betreffende gelijke kansen voor gehandicapten - 'Een nieuwe strategie van de Europese Gemeenschap inzake gehandicapten'", en - de "Ontwerp-resolutie van de Raad en van de vertegenwoordigers van de regeringen van de lid-staten, in het kader van de Raad bijeen, betreffende gelijke kansen voor gehandicapten"

(97/C 66/10)

Het Economisch en Sociaal Comité heeft op 27 november 1996, conform artikel 23(3) van zijn Reglement van Orde, besloten een advies op te stellen over de voornoemde mededeling en ontwerpresolutie.

De Afdeling voor sociale aangelegenheden, gezinsvraagstukken, onderwijs en cultuur, belast met de desbetreffende voorbereidingen, heeft haar advies op 15 november 1996 goedgekeurd. Rapporteur was mevrouw Wahrolin.

Het Economisch en Sociaal Comité heeft tijdens zijn 340e Zitting (vergadering van 27 november 1996) het volgende advies uitgebracht.

1. Algemene opmerkingen

Het Economisch en Sociaal Comité is ingenomen met het feit dat de Commissie een gehandicaptenbeleid voor de Europese Gemeenschap en een voorstel voor een resolutie inzake gelijke kansen voor gehandicapten heeft opgesteld. Het is bijzonder verheugd dat het voorstel gebaseerd is op rechten, en op het principe dat gehandicaptenvraagstukken iedereen aangaan. Ook is het Comité ingenomen met de doelstelling dat discriminatie van minder-validen moet worden tegengegaan. Er is lange tijd te weinig aandacht aan het gehandicaptenbeleid besteed, het dient nu meer prioriteit te krijgen om te kunnen komen tot een Europa voor iedereen. Als niet alle bevolkingsgroepen hierbij betrokken worden, zullen de Europese burgers niet langer geloven dat de Europese Unie ook hen aangaat. De initiatieven van de Europese Commissie zijn dus een stap in de goede richting. Het ESC staat daarom in principe achter het voorstel van de Commissie.

1.1. Achtergrond

1.1.1. Minder-validen behoren in alle samenlevingen tot de meest kwetsbare groep. Dit komt o.a. doordat er geen rekening wordt gehouden met hun behoeftes. Een andere oorzaak is dat de samenleving niet voldoende begrip heeft voor de mogelijkheden en middelen die minder-validen zelf hebben. Daarom moeten hun behoeftes en wensen worden gerespecteerd. Toch is het heel gewoon om een handicap te hebben. Iedereen kan door ziekte of blijvend letsel worden getroffen, en de kans hierop neemt toe met de leeftijd. Door de medische ontwikkelingen overleven steeds meer mensen auto-ongelukken e.d., maar zij kunnen ernstige handicaps hieraan overhouden. Het aantal personen dat ouder dan 80 jaar is, stijgt in veel Europese landen opmerkelijk, en daarmee stijgt ook het aantal minder-validen. Daarom moet in het gemeenschappelijk beleid rekening gehouden worden met de behoeften van minder-validen.

1.1.2. Voor de meeste landen geldt dat het gehandicaptenbeleid aanvankelijk gericht was op het bieden van verzorging en onderwijs in instituten. Dit gebeurde soms omdat de staten van mening waren dat dit de beste aanpak was, en soms om minder-validen voor de omgeving verborgen te houden. Na de Tweede Wereldoorlog richtten vele landen zich op revalidatie van minder-valide volwassenen en onderwijs aan minder-valide kinderen. Tegelijkertijd werd men zich meer bewust van het feit dat de situatie van minder-validen kon veranderen. De belangrijkste ontwikkeling is geweest dat het gehandicaptenbeleid nu niet meer op de persoon, maar op de maatschappij gericht is, wat wil zeggen dat de aandacht uitgaat naar de obstakels voor participatie in de samenleving die minder-validen in hun omgeving kunnen tegenkomen. In dit opzicht is het van zeer groot belang geweest dat minder-validen zich zijn gaan organiseren om zo te trachten in de maatschappij een verandering tot stand te brengen.

1.1.3. De internationale inspanningen op het gebied van minder-validen zijn van groot belang geweest. De VN heeft in 1981 een Jaar van de gehandicapten georganiseerd, wat heeft geresulteerd in een wereldwijd actieprogramma voor minder-validen. Aan het eind van de jaren '80 wilde de internationale gehandicaptenbeweging dat de VN een conventie over de rechten van minder-validen zou aannemen. Dit gebeurde niet, maar in plaats daarvan werd een document genaamd Standaardregels voor het bieden van gelijke kansen aan gehandicapten aangenomen. Alle lid-staten van de VN, dus ook alle lid-staten van de EU, hebben dit document ondertekend.

1.1.4. De standaardregels van de VN voor het bieden van gelijke kansen aan gehandicapten is momenteel het belangrijkste internationale document op het gebied van gehandicaptenvraagstukken. Het bestaat uit 22 regels en bestrijkt vrijwel alle maatschappelijke gebieden, van onderwijs tot wetgeving. Het doel van de regels is ervoor te zorgen dat meisjes, mannen en vrouwen dezelfde rechten en plichten genieten als andere burgers. Het is de taak van de lid-staten van de VN belemmeringen uit de weg te ruimen waardoor minder-validen geen gebruik kunnen maken van hun rechten en vrijheden en die het hen bemoeilijken volledig aan de samenleving deel te nemen. De standaardregels van de VN onderstrepen dat het bij gehandicaptenvraagstukken om mensenrechten gaat.

1.1.5. Tegelijk met de internationale werkzaamheden op het gebied van minder-validen hebben vele landen een nieuw soort wetgeving betreffende gehandicapten ontwikkeld, namelijk een antidiscriminatiewet. Hierbij is met name de Amerikaanse wet [the Americans with Disabilities Act (ADA)] van belang geweest. Deze unieke wetgeving is gebaseerd op het Amerikaanse principe van de burgerrechten. De belangrijkste boodschap van de ADA is dat discriminatie van minder-validen niet toegestaan is. Dit geldt zowel voor directe als voor indirecte discriminatie. Het Amerikaanse voorbeeld kreeg navolging in het Verenigd Koninkrijk, waar vorig jaar een antidiscriminatiewet betreffende minder-validen werd aangenomen.

1.1.6. De Commissie benadrukt terecht dat wat goed is voor minder-validen, ook goed is voor andere groepen, zo is toegankelijk openbaar vervoer ook van belang voor ouderen en gezinnen met jonge kinderen (met een kinderwagen). Ook is het goed erop te wijzen dat discriminatie van minder-validen uit economisch oogpunt een verspilling betekent. Toen de ADA aangenomen werd, verklaarde de toenmalige Amerikaanse president Bush dat discriminatie van minder-validen de Amerikaanse maatschappij jaarlijks 200 miljoen dollar kostte. Waarschijnlijk gelden overeenkomstige cijfers voor Europa. Geld besteden aan het scheppen van gelijke kansen voor minder-validen is niet alleen een goede investering in het individu maar ook een investering in de samenleving.

1.2. Algemene opmerkingen betreffende de strategie ten behoeve van minder-validen

1.2.1. Een kernpunt in zowel de mededeling als de resolutie is dat gehandicaptenkwesties in alle politieke contesten dienen te worden meegenomen. Het ESC is het hiermee eens. In de mededeling geeft de Commissie aan, alle betrokken directoraten-generaal te willen betrekken bij een interdienstengroep "gehandicapten". Verschillende initiatieven, b.v. op het gebied van onderzoek, onderwijs en vervoer, moeten bestudeerd worden. Het Comité benadrukt dat het van cruciaal belang is dat dit ook werkelijk gaat gebeuren. Een voorwaarde hiervoor is dat de Commissie nauwkeurig nagaat welke gevolgen de Commissievoorstellen voor minder-validen met zich mee zullen brengen. Dit geldt met name voor de aspecten van toegankelijkheid. Aspecten van het minder-valide-zijn treft men overal aan, reikend van vluchtelingenkwesties tot het ontwerp van geldautomaten.

1.2.2. Wil de Commissie ook haar mainstreaming-strategie zo kunnen verwezenlijken dat het resultaat oplevert, dan is het zinvol dat de interdienstengroep "gehandicapten" wordt bijgestaan door ter zake kundige ambtenaren. Er dient een interne coördinatie-eenheid opgericht te worden. Deze eenheid kan b.v. voortbouwen op de huidige groep van experts voor het Helios II programma. Zij dient de interdienstengroep terzijde te staan. Het is van wezenlijk belang dat er voldoende middelen voor deze werkzaamheden gereserveerd worden. Het Comité is van mening dat dit bij de volgende budgetwerkzaamheden een hoge prioriteit krijgt. Het is verontrust over het feit dat er grote onduidelijkheid heerst over wat er met de gehandicaptenkwesties zal gebeuren als na 1 januari 1997 het Helios II programma beëindigd wordt. Volgens het Comité is het niet voldoende dat de Commissie beloofd heeft zolang het budget dat toelaat te zullen bijdragen aan bepaalde activiteiten, bijvoorbeeld aan de uitgave van een tijdschrift over gehandicaptenkwesties, HELIOSCOPE.

1.2.3. Het Comité is het met de Commissie eens dat informatie- en communicatietechnologie (ICT) van bijzonder groot belang is voor minder validen. Helaas heeft Europa op dit gebied in vergelijking met Amerika een achterstand opgelopen. Al jaren stellen de Amerikaanse federale overheden beduidend hogere eisen aan de fabrikanten van informatie- en communicatietechnologie wat betreft de bruikbaarheid daarvan voor minder-validen, dan de Europese overheden. Het Comité is van mening dat toegankelijkheid voor gehandicapten een hoeksteen van de toekomstige Europese informatiemaatschappij moet worden.

1.2.4. Wil men met "mainstreaming" een zo optimaal mogelijk resultaat kunnen boeken, dan zijn er middelen nodig. Om bijvoorbeeld minder-valide studenten in de praktijk te kunnen laten deelnemen aan Europese uitwisselingsprogramma's, moet er geld worden gereserveerd om te kunnen voldoen aan de behoeften van deze studenten, b.v. studiemateriaal in braille voor slechtziende studenten. Alle betrokken partijen moeten het verband tussen mogelijkheden en middelen duidelijk voor ogen hebben en hun verantwoordelijkheid nemen. In het advies over Europees cultuurbeleid voor kinderen () benadrukte het ESC dat het belangrijk is dat cultuur toegankelijk wordt voor minder-valide kinderen. Het ESC zou graag zien dat dit aspect op overeenkomstige wijze ook op andere gebieden onder de aandacht wordt gebracht.

1.2.5. Het ESC heeft al vaak de betekenis van werkgelegenheidskwesties benadrukt. Deze zijn vooral voor gehandicapten van bijzonder groot belang. Daarom zou het Comité graag zien dat de werkgelegenheid bij de toekomstige werkzaamheden inzake de mededeling en de resolutie een hoge prioriteit krijgt. De Commissie zou moeten nagaan, welk deel van de middelen uit de structuurfondsen aan minder-validen besteed wordt. Mocht blijken dat dit een klein deel is, dan zouden volgens het ESC de minder-validen als groep een hogere prioriteit moeten krijgen. In dit kader dringt het Economisch en Sociaal Comité er bij alle instellingen in de Gemeenschap op aan, meer minder-validen in dienst te nemen. Het spreekt er zijn voldoening over uit dat de Commissie hierin een voorbeeldfunctie wenst te vervullen.

1.2.6. De Commissie stelt voor, een werkgroep op hoog niveau van vertegenwoordigers van de lid-staten op te richten. Het ESC juicht dit toe, en is van mening dat deze werkgroep zich vooral met werkgelegenheidskwesties zou moeten bezighouden, met voorstellen zou moeten komen ter verbetering van het vrije verkeer van minder-valide werknemers, alsmede de resultaten zou moeten nagaan en evalueren. Het Comité vindt het belangrijk dat het subsidiariteitsbeginsel hierbij niet vergeten wordt.

1.2.7. Het Economisch en Sociaal Comité onderstreept het belang van een permanente dialoog tussen de interdienstengroep, de werkgroep op hoog niveau en het Europese Gehandicaptenforum ().

1.3. Algemene opmerkingen betreffende de resolutie en de richtsnoeren

1.3.1. Het Comité is verheugd dat de Commissie haar voorstel voor een resolutie koppelt aan de standaardregels van de VN.

1.3.2. Volgens het ESC is het van het grootste belang dat het vrije verkeer van werknemers, de totstandkoming en ontwikkeling van de interne markt alsmede meer rechten voor consumenten voor alle burgers in de Unie, inclusief minder validen, gegarandeerd worden.

1.3.3. Het Comité roept alle lid-staten op, zo snel mogelijk een aanvang te maken met het opstellen van plannen om de doelstellingen die in de resolutie en de standaardregels van de VN omschreven staan, te verwezenlijken. Pas als concrete plannen kunnen worden gepresenteerd en de uitvoering daarvan ter hand kan worden genomen, kan de situatie van minder-validen ook daadwerkelijk worden veranderd.

2. Bijzondere opmerkingen betreffende de resolutie en de richtsnoeren

2.1. Het Comité is van mening dat er enkele kleine onduidelijkheden in de resolutie en de richtsnoeren voorkomen.

2.2. Het ESC zou graag zien dat de volgende tekst in de resolutie (punt 12) "Nogmaals de principes en waarden bevestigen die aan de standaardregels van de Verenigde Naties voor het bieden van gelijke kansen aan gehandicapten ten grondslag liggen" wordt vervangen door "Nogmaals bevestigen dat wij instemmen met de standaardregels van de VN". Het Comité is van mening dat de resolutie de standaardregels zoveel mogelijk moet steunen en dat dit duidelijk uit de tekst van de resolutie moet blijken.

2.3. Na het eerste gedachtenstreepje van punt 12 van de resolutie wordt gezegd dat de standaardregels van de VN "de handhaving van het principe van gelijke kansen bij de ontwikkeling van allesomvattende beleidsmaatregelen op het gebied van handicaps." inhouden. Dit komt echter niet volkomen overeen met de tekst van de standaardregels. Daarom stelt het Comité voor, deze zin te vervangen door "minder-valide jongens, meisjes, mannen en vrouwen dezelfde rechten en plichten als andere burgers in de samenleving te waarborgen".

2.4. In de resolutie wordt gedefinieerd wie minder-valide is. Het ESC vindt dit overbodig en is van mening dat de resolutie zonder meer kan aansluiten bij de in de standaardregels van de VN vervatte definitie. Gebeurt dit niet, dan zou verwarring over welke definitie gebruikt moet worden, niet ondenkbeeldig zijn. In de standaardregels wordt de volgende definitie gebruikt:

" Het begrip 'minder-valide' omvat een groot aantal uiteenlopende dysfuncties in verschillende bevolkingsgroepen over de hele wereld. Deze dysfuncties kunnen het gevolg zijn van: lichamelijk of niet-lichamelijk letsel c.q.-ziektes, gezichts- of gehoorstoornissen c.q.-ziektes, gezondheidstoestand en geestesziektes. Zulke aandoeningen, condities of ziektes kunnen van tijdelijke of blijvende aard zijn. 'Handicap' duidt op verlies of beperking van de mogelijkheden om net als anderen te participeren in het maatschappelijk verkeer. 'Handicap' beschrijft het contact van minder-validen met hun omgeving. Het doel is de aandacht te vestigen op belemmeringen in de omgeving en op verschillende terreinen binnen de samenleving, b.v. belemmeringen op het gebied van informatie, communicatie en onderwijs, die het minder-validen bemoeilijkt op gelijke voorwaarden deel te nemen".

2.5. In de richtsnoeren wordt het belang van integratie van minder-validen in onderwijsstelsels benadrukt. Het Comité is het hiermee eens, maar wil er echter op wijzen dat er groepen minder-validen zijn, bijvoorbeeld mensen die al hun hele leven doof zijn, voor wie bijzonder onderwijs meestal de beste resultaten oplevert. Ook is het belangrijk integratie niet te verwarren met plaatsing op scholen. Het is niet voldoende minder validen in het reguliere onderwijs te plaatsen. Om tot integratie te komen, dus tot een ten volle participeren in het desbetreffende leefmilieu, zijn speciale maatregelen nodig, zoals aanpassing van de leslokalen, technische hulpmiddelen, speciale leerkrachten, psychosociale hulp, enz.

3. Samenvatting

Het Economisch en Sociaal Comité is ingenomen met het initiatief van de Commissie en ziet dit als een belangrijk standpunt met betrekking tot de rol van minder-validen in de samenleving. Het is van groot belang dat de resolutie de standaardregels van de VN ondersteunt en er niet mee concurreert. Voor het verwezenlijken van de doelstellingen is het van cruciaal belang dat er concrete maatregelen genomen worden en dat er een hoge prioriteit aan de daarvoor uit te trekken middelen gegeven wordt. Daarom vindt het Comité dat het van belang is dat de lid-staten de resolutie uitermate serieus nemen en zich actief inzetten om de doelstellingen die in de standaardregels van de VN genoemd worden, te verwezenlijken.

Brussel, 27 november 1996.

De voorzitter van het Economisch en Sociaal Comité

T. JENKINS

() PB nr. C 153 van 28. 5. 1996.

() Aan het Helios II-programma is een speciaal gehandicaptenforum verbonden. Dit forum zal opgeheven worden als het programma per 1 januari 1997 loopt. Daarom is met steun van de Commissie een onafhankelijk Gehandicaptenforum opgericht. Dit bestaat uit vijftien overkoepelende gehandicaptenorganisaties, één uit elke lid-staat, alsmede vijftien Europese gehandicaptenorganisaties.