COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN 
COM(93) 600 def. 
Brussel,14 december 1993 
MEDEDELING 
van de Commissie 
aan de Raad 
en het Europees Parlement 
inzake de tenuitvoerlegging 
van het Protocol betreffende de sociale politiek 
INHOUDSOPGAVE 
SAMENVATTING 3 
INLEIDING . . . • • • • • 7 
De invloed van het Verdrag van Maastricht 
Werkingssfeer van de overeenkomst 
Oorsprong van de artikelen 3 en 4 van de overeenkom 
De functies van de sociale dialogue 
RAADPLEGING VAN DE SOCIALE PARTNERS • 
BEVORDERING VAN DE RAADPLEGING VAN DE SOCIALE PARTNERS 
DE RAADPLEGINGSPROCEDURES . • . . . • . 
Tot dusverre toegepaste procedure 
Nieuwe benadering 
DE TE RAADPLEGEN ORGANISATIES . • • . • 
Nieuwe aan,pak van de raaqpleging: samenvatting 
VAN RAADPLEGING NAAR ONDERHANDELING • . • . 
TENUITVOERLEGGING VAN DE OVEREENKOMSTEN . . 
HET BESLUIT VAN DE RAAD . . . . . 
TENUITVOERLEGGING VAN RICHTLIJNEN DOOR MIDDEL VAN 
COLLECTIEVE OVEREENKOMSTEN . • • • • . • • . . . • • . 
CONCLUSIE . ,-.. ~ . . ~. . 
BIJLAGEN 12 
12 
12 
15 
18 
20 
21 
22 
24 
Schematisch overzicht van de belangrijkste juridische 
grondslagen op sociaal gebied 
Lijst van de organisaties van sociale partners overeenkomstig 
de actuele stand met betrekking tot de criteria van punt 24 
van de mededeling 
Belangrijkste result-aterr van de stildie in verband -met de 
representativiteit va de sociale partners 
Schematische voorstelling van de praktische tenuitvoerlegging 
van de overeenkomst betreffende de sociale politiek 
SAMENVATTING 
1. Met de inwerkingtreding van het Verdrag betreffende de 
Europese Unie treedt automatisch ook het Protocol betreffende 
de sociale politiek in werking, alsmede de Overeenkomst 
betreffende de sociale politiek (hierna de "overeenkomst" te 
noemen). 
2. In het protocol en de overeenkomst is vastgelegd dat elf Lid­
Staten "wensen voort te gaan op de weg die is ingeslagen met 
het Sociaal Handvest van 1989" en verduidelijkt dat het 
protocol en de overeenkomst "geen afbreuk doen aan de 
bepalingen van het Verdrag, inzonderheid die welke betrekking 
hebben op de sociale politiek en die een wezenlijk bestanddeel 
van het acquis communautaire varmenu . 
3. Op zijn minst tot 1996 zal de sociale politiek enerzijds 
worden gestuurd door de bepalingen van het EG-verdrag en 
anderzijds door de bepalingen van de overeenkomst, als nieuwe 
basis voor communautair optreden, met inbegrip van de 
mogelijke goedkeuring van wetgevende maatregelen door de elf 
ondertekenende Lid-Staten. Deze toestand is in de Gemeenschap 
nog nooit eerder voorgekomen. 
4. De artikelen 3 en 4 van de overeenkomst kunnen als een 
belangrijke ontwikkeling van artikel 118B van het Verdrag 
worden beschouwd. In deze artikelen wordt de taak van de 
Commissie inzake bevordering van de dialoog tussen de sociale 
partners op het stuk van de bevordering van het overleg met de 
sociale partners en de plicht deze te raadplegen al vorens 
voorstellen op het gebied van de sociale politiek in te 
dienen, opnieuw omschreven. Ze openen ook een nieuw 
perspectief voor de sociale dialoog daar deze nu tot 
contractuele betrekkingen in de Gemeenschap kan leiden, met 
inbegrip van overeenkomsten, die in bepaalde welomschreven 
gevallen door een op een voorstel van de Commissie gebaseerd 
besluit van de Raad ten uitvoer kunnen worden gelegd. 
5. De artikelen 3 en 4 van de overeenkomst geven in nagenoeg 
identieke bewoordingen de op 31 oktober 1991 tussen de UNICE, 
het EVV en het CEEP, in de ad hoc groep ten behoeve van de 
omschrijving van de rol en de plaats van de sociale dialoog in 
het nieuwe communautaire kader, gesloten overeenkomst weer. 
1 
BEVORDERING VAN DE RAADPLEGING VAN DE SOCIALE PARTNERS 
6. Krachtens artikel 3, \id 1, van de overeenkomst beschikken de 
sociale partners voortaan over een recht door de Commissie 
geraadpleegd te worden, zowel over de koers van de 
communautaire sociale politiek, als over de inhoud van 
communautair optreden. 
Bij de vergemakkelijking van de sociale dialoog is de 
Commissie verantwoordelijk voor het waarborgen van "een 
evenwichtige ondersteuning van de partijen" . Van de voor een 
gemakkelijkere dialoog nuttige middelen kunnen de 
verschillende soorten ondersteuning worden genoemd: de 
organisatie van vergaderingen, ondersteuning van 
gemeenschappelijke studies of gemeenschappelijke werkgroepen, 
en de voor een ondersteuning van de dialoog noodzakelijk 
geachte technische bijstand. 
DE TE RAADPLEGEN ORGANISATIES 
7. Op basis van enkele hieronder genoemde er i ter ia kunnen een 
aantal organisaties worden geraadpleegd. Tegelijkertijd erkent 
de Commissie dat dankzij de tussen de UNICE, het CEEP en het 
EVV tot stand gebrachte sociale dialoog een wezenlijke en 
uitgebreide ervaring is opgebouwd. 
Over het algemeen vindt de Commissie dat de organisaties in 
het kader van de bepalingen van artikel 3 van de overeenkomst 
moeten worden geraadpleegd, voor zover zij globaal aan de 
volgende criteria voldoen: 
ze moeten representatief zijn op bedrij fstakoverkoepelend, 
bedrijfstak- of beroepsniveau en op Europees niveau zijn 
georganiseerd; 
ze moeten bestaan uit organisaties die zelf een integraal en 
erkend deel van de structuren van sociale partners van de Lid­
Staten vormen, over overeenkomsten kunnen onderhandelen en, 
voor zover mogelijk, representatief zijn voor alle Lid-Staten; 
ze moeten adequate structuren hebben zodat ZlJ op 
doeltreffende wijze aan het overlegproces kunnen deelnemen. 
2 
DE RAADPLEGINGSPROCEDURES 
8. In artikel 3, leden 2 en 3, van de overeenkomst staat: 
"Daartoe raadpleegt de Commissie, alvorens voorstellen op het 
gebied van de sociale politiek in te dienen, de sociale 
partners over de mogelijke richting van een communautair 
optreden. Indien de Commissie na deze raadpleging van mening is dat een communautair optreden wenselijk is, raadpleegt zij 
de sociale partners over de inhoud van het overwogen voorstel. 
De sociale partners doen de Commissie een advies of, in 
voorkomend geval, een aanbeveling toekomen". 
9. Gezien de reeds opgedane ervaring stelt de Commissie voor als 
volgt te werk te gaan: 
De eerste raadpleging van de sociale partners begint met 
de ontvangst van de brief van de Commissie. De gevraagde 
raadpleging kan hetzij schriftelijk, hetzij, indien de 
sociale partners zulks wensen, door de organisatie van 
een ad hoc vergadering plaatsvinden. Deze fase mag 
maximaal zes weken in beslag nemen; 
De Commissie bepaalt haar standpunt aan de hand van het 
tijdens de eerste raadpleging ontvangen commentaar en 
besluit of tot de tweede fase over kan worden gegaan; 
De tweede fase van de raadpleging begint met de ontvangst 
van de tweede brief van de Commissie waarin de inhoud van 
het overwogen voorstel is uiteengezet, met inbegrip van 
de vermelding van de mogelijke juridische grondslag 
daarvan; 
Bij deze tweede raadpleging dienen de sociale partners de 
Commissie schriftelijk, en, indien zij zulks wensen, door 
de organisatie van een ad hoc vergadering op de hoogte te stellen van hun opinie door middel van een 
uiteenzetting van de punten in de ontwerptekst waarmee zij wel en niet instemmen. In voorkomend geval moeten zij 
de Commissie een aanbeveling doen toekomen met een 
ui teenzetting van hun gemeenschappelijk standpunt ten 
aanzien van de ontwerptekst. Deze tweede fase mag 
maximaal zes weken in beslag nemen. 
3 
·· · VAN RAADPLEGING TOT ONDERHANDELING 
· .. 
' 10. De door de CommiSsie over de inhoud van een voorstel voor 
communautair optreden geraadpleegde sociale partners kunnen de 
Commissie een advies of, in voorkomend geval, een aanbeveling 
doen toekomen. Daarnaast kunnen zij de Commissie in kennis stellen van hun wens om op onafhankelijke wijze van start te 
gaan met een onderhandelingsproces dat kan leiden tot de 
opstelling . van een rechtstreekse overeenkomst tussen de 
partijen. Het onderhandelingsproces kan maximaal negen maanden 
in beslag nemen en kan met instemming van de Commissie worden 
verlengd. 
11. Aan of voor het einde van deze periode van negen maanden 
moeten de sociale partners de Commissie een verslag met een 
overzicht van de stand van zaken van de onderhandelingen doen 
toekomen. Dit verslag dient om de Commissie ervan op de hoogte 
stellen 
a) dat zij tot overeenstemming zijn gekomen en gezamenlijk 
de Commissie verzoeken voor te stellen dat de Raad een besluit tot invoering goedkeurt; 
b) dat zij onderling een overeenkomst hebben gesloten en er 
de voorkeur aan geven deze krachtens de voor de sociale 
partners en de Lid-Staten specifieke procedures en 
gebruiken ten uitvoer te leggen; 
c) dat zij van plan zijn de onderhandelingen langer dan 
negen maanden voort te zetten en de Commissie bijgevolg 
verzoeken om samen met hen een nieuwe deadline vast te 
stellen; 
d) dat zij niet tot een overeenkomst kunnen komen. 
12. In geval d) onderzoekt de Commissie of het wenselijk is, in 
het licht van de uitgevoerde werkzaamheden, een wetgevend 
instrument voor het gebied in kwestie voor te stellen en stelt 
de Raad in kennis van haar overwegingen. Het Economisch en 
Sociaal Comité en het Europees Parlement worden ook 
overeenkomstig de procedures van het Verdrag geraadpleegd. 
4 
TENUITVOERLEGGING VAN DE OVEREENKOMSTEN 
13. De tenuitvoerlegging van op communautair niveau gesloten 
overeenkomsten geschiedt hetzij volgens de procedures en 
gebruiken die eiqen zijn aan de sociale partners en aan de 
Lid-Staten, hetzij, voor zaken die onder artikel 2 vallen, op 
gezamenlijk verzoek van de ondertekenende partijen, door een 
besluit van de Raad op voorstel van de Commissie. De Raad 
besluit met gekwalificeerde meerderheid van stemmen, tenzij de 
betrokken overeenkomst één of meer bepaling-en bevat die 
betrekking hebben op één van de in artikel .2, lid 3, genoemde 
gebieden, in welk geval hij met eenparigheid van stemmen 
besluit. 
14. Krachtens de bepalingen van de overeenkomst is de Commissie 
niet wettelijk verplicht het Europees Parlement te raadplegen 
voor een door de sociale partners tot haar gericht verzoek 
inzake de tenuitvoerlegging van een overeenkomst door een 
besluit van de Raad. De Commissie beoogt evenwel het Parlement 
op de hoogte te stellen en het de tekst van de overeenkomst te 
doen toekomen, tezamen met haar voorstel voor een besluit en 
de memorie van toelichting, zodat het Parlement, indien het 
zulks wenslijk acht, zijn mening aan de Commissie en aan de 
Raad kan geven. 
HET BESLUIT VAN DE RAAD 
15. De Commissie is van mening dat het besluit van de Raad slechts 
betrekking heeft op de tekst van de overeenkomst, zoals deze 
door de sociale partners is gesloten. Indien de overeenkomst 
zou worden gewijzigd, zou deze niet meer als een uit vrije wil 
tussen de sociale partners gesloten overeenkomst kunnen worden 
beschouwd. 
16. Indien de Raad, overeenkomstig de in de laatste alinea van 
artikel 4, lid 2, beschreven procedures, besluit de 
overeenkomst zoals gesloten tussen de sociale partners niet 
ten uitvoer te leggen, trekt de Commissie haar voorstel voor 
een bes 1 uit terug en onder zoekt of het wen se lijk is een 
wetgev.end instrument voor het gebied in kwestie voor te 
leggen. 
5 
TENUITVOERLEGGING VAN RICHTLIJNEN DOOR MIDDEL VAN COLLECTIEVE 
OVEREENKOMSTEN 
17. De overeenkomst vestigt het algemene beginsel dat richtlijnen 
door collectieve overeenkomsten ten uitvoer kunnen worden 
gelegd. Dit beginsel werd erkend in de jurisprudentie van het 
Hof van Justitie. Het sluit ook aan bij de 
uitvoeringsbepalingen van de Internationale Arbeidsorganisatie 
en de Raad van Europa. 
6 
INLEIDING 
1. Met de inwerkingtreding van het Verdrag betreffende de 
Europese Unie treedt automatisch tegelijkertijd ook het 
Protocol betreffende de sociale politiek in werking, alsmede 
de tussen de Lid-Staten van de Europese Gemeenschap met 
uitzondering van het Verenigd Koninkrijk van Groot-Brittanniê 
en Noord-Ierland gesloten Overeenkomst betreffende de sociale 
politiek (hierna "de overeenkomstu te noemen). 
2. Met deze mededeling beoogt de Commissie de aanpak van de 
tenuitvoerlegging van het protocol en de overeenkomst uiteen 
te zetten, rekening houdend met eerdere ervaring op dit 
gebied. De Commissie is uiteraard bereid deze procedures te 
herzien en te wijzigen in het licht van de opgedane ervaring 
en het resultaat van het debat dat zij met de andere 
Gemeenschapsinstellingen, de Lid-Staten en de organisaties van 
werkgevers en werknemers op communautair niveau hoopt te 
bevorderen. Dit is een levend proces dat met de tijd moet 
groeien en rijpen. De Commissie is er derhalve vast van 
overtuigd dat de vereiste veranderingen en aanpassingen alleen 
kunnen worden vastgesteld door middel van praktijkervaring bij 
de toepassing van de overeenkomst. De mogelijkheid voor een 
dergelijke herziening wordt geboden door het verslag over de 
stand van de verwezenlijking van de doelstellingen van artikel 
1 van de overeenkomst dat de Commissie ieder jaar moet 
opstellen krachtens artikel 7 van de overeenkomst. Dit verslag 
en het verslag betreffende de toepassing van het 
Gemeenschapshandvest van de sociale grondrechten van de 
werkenden worden om praktische redenen samengevoegd. 
3. Door in Maastricht een overeenkomst inzake de sociale politiek 
te sluiten door middel van een door de twaalf Lid-Staten 
goedgekeurd protocol, hebben de elf ondertekenende Lid-Staten 
blijk gegeven van hun bereidheid de Gemeenschap van middelen 
te voorzien om de sociale dimensie met dezelfde snelheid als 
de andere gebieden van de Europese opbouw, met name de 
economische, vooruit te doen gaan. 
4. In de overeenkomst zijn de doelstellingen van de sociale 
politiek overeenkomstig de met het Sociaal Handvest van 1989 
ingeslagen weg omschreven. Deze hebben betrekking op de 
bevordering van de werkgelegenheid, de verbetering van de 
levensomstandigheden en de arbeidsvoorwaarden, een adequate 
sociale bescherming, de sociale dialoog, de ontwikkeling van 
de menselijke hulpbronnen om een duurzaam hoog niveau van 
werkgelegenheid mogelijk te maken, en de bestrijding van 
uitsluiting. 
7 
5. Deze doelstellingen vormen een aanvulling op de in het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap, door artikel 2 van titel II van het Verdrag betreffende de Europese Unie 
vervangen, genoemde algemene en specifieke taken van de 
Gemeenschap, bedoeld ter bevord~ring van met name een hoog 
niveau van werkgelegenheid en van sociale bescherming. 
De invloed van het Verdrag van ~astricht 
6. De invloed van de overeenkomst kan in drie categorieën worden 
ondergebracht: 
a) uitbreiding en verduidelijking van de communautaire 
bevoegdheden. 
b) in de overeenkomst Z1Jn speciale regels vastgelegd voor 
de goedkeuring van in dit kader voorgestelde maatregelen. 
Op de eerste plaats wordt de mogelijkheid om op het 
gebied van de gezondheid en veiligheid op het werk met 
gekwalificeerde meerderheid te beslissen, bevestigd, en 
wordt deze mogelijkheid nu tot een aantal nieuwe gebieden 
uitgebreid: 
arbeidsvoorwaarden; 
informatie en raa~pleging van de werknemers; 
gelijke kansen en gelijke behandeling van mannen en 
vrouwen; 
int-egratie van personen die van de arbeidsmarkt zijn uitgesloten. 
8 
Op de tweede plaats zijn de volgende gebieden 
voorbehouden voor een besluit met eenparigheid van 
stenunen van de elf ondertekenende Lid-Staten: 
financiële bijdragen ter bevordering van de 
werkgelegenheid en het scheppen van 
arbeidsplaatsen; 
sociale zekerheid en sociale bescherminq van 
werknemers; 
bescherming van werknemers bij beëindiging van de 
arbeidsovereenkomst; 
vertegenwoordiging van werknemers en 
medezeggenschap; 
werkgelegenheidsvoorwaarden voor onderdanen van 
derde landen die op wet ti ge WlJ ze op het 
grondgebied van de Gemeenschap verblijven. 
Tenslotte worden vraagstukken inzake de beloning, het 
recht van vereniging, het stakingsrecht en het recht tot 
uitsluiting expliciet van de communautaire bevoegdheden 
uitgesloten. 
c) In de overeenkomst wordt de -reeds door artikel 118B van 
de Europese Akte ingevoerde erkenning van de 
fundamentele rol van de sociale partners bij de 
tenuitvoerlegging van de sociale dimensie op communautair 
niveau bevestigd. Overeenkomstig het in artikel 3B van 
het Verdrag betreffende de Europese Unie genoemde 
subsidiariteitsbeginsel wordt in feite een dubbele 
subsidiariteit op sociaal gebied erkend: enerzijds de 
keuze tussen regelgeving op nationaal of communautair 
niveau en anderzijds de keuze tussen wetgeving of 
overeenkomsten op communautair niveau. 
Ongetwijfeld zal deze derde verbetering de meeste 
gevolgen hebben. Wat dat betreft is de Commissie zeer 
verheugd dat het door haar in het kader van haar bijdrage 
aan de intergouvernementele conferentie ingevoerde 
beginsel van dubbele subsidiariteit op sociaal gebied 
door de sociale partners werd overgenomen en vervolgens 
in de tekst van de overeenkomst werd opgenomen. 
9 
...... if' 
Verder zij benadrukt dat de rol van de sociale partners op 
twee niveaus wordt erkend: 
op nationaal niveau, daar "een Lid-Staat de sociale 
partners, indien zij gezamenlijk daarom verzoeken, kan 
belasten met de tenuitvoerlegging van de krachtens de 
overeenkomst vastgestelde richtlijnen" (artikel 2, lid 
4) ' 
op communautair niveau, daar de overeenkomst een nieuwe 
procedure voor de raadpleging van de sociale partners 
invoert, die "indien de sociale partners zulks wensen, 
kan leiden tot contractuele betrekkingen, met inbegrip 
van overeenkomsten" (artikel 4). 
Werkingss~eer van de overeenkomst 
7. De overeenkomst heeft een juridische grondslag daar het door 
de twaalf Lid-Staten goedgekeurde protocol betreffende de 
sociale politiek, dat dus verdragswaarde heeft, de elf Lid­
Staten in de gelegenheid stelt maatregelen treffen. 
Bijgevolg valt het communautaire karakter van de in het kader 
van de overeenkomst genomen maatregelen niet te betwisten. 
Derhalve is het Hof van Justitie bevoegd om de geldigheid van 
de door de elf Lid-Staten goedgekeurde richtlijnen te 
beoordelen en uit te leggen. Bovendien valt de werkingssfeer 
van deze richtlijnen onder het territorialiteitsbeginsel: zij 
zijn niet van toepassing op het grondgebied van het Verenigd 
Koninkrijk, terwijl op het grondgebied van een andere Lid­
Staat gevestigde Britse onderdanen -of dochterondernemingen 
van een Brits concern -wel aan de geharmoniseerde wetgeving 
van deze Staa~ zijn gebonden. Tenslotte is het protocol, net 
als alle andere bepalingen van het EG-Verdrag, bestanddeel van 
het acquis communautaire. 
8. Toch dient te worden benadrukt dat het Verdrag betreffende de 
Europese Unie geen afbreuk doet aan de mogelijkheid van de 
instellingen om met betrekking tot het sociale gebied gebruik 
te maken van de bepalingen van het EG-Verdrag, krachtens 
procedures waarbij de twaalf Lid-Staten zijn betrokken. 
Voortaan wordt de sociale politiek derhalve gestuurd door: 
de bepalingen van het EG-Verdrag, zoals gewijzigd door 
het Verdrag betreffende de Europese Unie en 
de bepalingen van de overeenkomst, als nieu~e basis voor 
communautair optreden, met inbegrip van de mogelijke 
goedkeuring van wetgevende maatregelen door de elf 
ondertekenende Lid-Staten. 
10 
IL. 
De sociale politiek is dus op twee autonome en complementaire 
juridische grondslagen gebaseerd (zie bijlage I). 
Het voornaamste doel van de Commissie is de bevordering van de 
ontwikkeling van een Europese sociale politiek waarvan alle 
burgers van de Unie kunnen prof i teren en die voor zover 
mogelijk door alle Lid-Staten wordt ondersteund. 
De Commissie hoopt dus van harte dat het communautaire 
optreden op sociaal gebied in de toekomst weer op één enkele 
juridische basis zal berusten. De in 1996 te houden 
conferentie van de regeringsvertegenwoordigers van de Lid­
Staten biedt hiervoor een gunstige gelegenheid. 
De voornaamste overwegingen die bepalend zijn voor de keuze 
van de te volgen procedure -EG-Verdrag of Overeenkomst tussen 
de elf Lid-Staten -zijn vooral: 
de aard van het voorstel; 
de mening van de sociale partners hierover; 
de noodzaak de sociale dimensie in hetzelfde tempo als de 
andere beleidsgebieden te doen vooruitgaan en bijgevolg 
de mogelijkheid van de Raad om met gekwalificeerde 
meerderheid te beslissen; 
de wens om alle werknemers in de Gemeenschap van de 
bepalingen te laten profiteren; 
de mogelijkheid om met twaalf Lid-Staten vooruit te gaan. 
Wat toekomstige voorstellen betreft zal de Commissie 
afhankelijk van de hierboven genoemde er i ter ia per geval 
beoordelen of het wenselijk is van het protocol gebruik te 
maken. Ten aanzien van voorstellen op het gebied van de 
gezondheid en veiligheid op het werk geeft de Commissie 
evenwel de voorkeur aan het instrument dat een beslissing van 
de twaalf Lid-Staten mogelijk maakt. 
Ten aanzien van bij de Raad in het kader van het sociale 
actieprogramma ingediende en nog in behandeling zijnde 
voorstellen beslist de Commissie per geval of er ten behoeve 
van een snellere behandeling van de voorstellen al dan niet 
gebruik zal worden gemaakt van de bepalingen van de 
overeenkomst, wanneer zij zich geplaatst ziet voor een 
eventuele impasse bij de Raad. Ingeval zij voor de procedures 
van de overeenkomst kiest, zal zij alles in het werk stellen 
om -eventueel in overeenstemming met de betrokken sociale 
partners -ervoor te zorgen dat rekening wordt gehouden met de 
reeds uitgevoerde werkzaamheden ten einde het verloop van de 
overlegprocedure te bespoedigen. 
11 
(1 
Oorsprong van de artikelen 3 en 4 van de overeenkomst 
9. De artikelen 3 en 4 van de overeenkomst komen zijn in 
belangrijke mate gebaseerd op de op 31 oktober 1991 door de 
UNICE, het EVV en het CEEP gesloten overeenkomst en kunnen als 
een belangrijke ontwikkeling van artikel 118B van het Verdrag1 
worden beschouwd. In deze artikelen wordt de taak van de 
Commissie inzake bevordering van de dialoog tussen de sociale 
partners op het stuk van de bevordering van het overleg met de 
sociale partners en de plicht deze te raadplegen al vorens 
voorstellen op het gebied van de sociale politiek in te 
dienen, opnieuw omschreven. Ze openen ook een nieuw 
perspectief voor de sociale dialoog daar deze nu tot 
contractuele betrekkingen in de Gemeenschap kan leiden, met 
inbegrip van overeenkomsten, die in bepaalde welomschreven 
gevallen door een op een voorstel van de Commissie gebaseerd 
besluit van de Raad ten uitvoer kunnen worden gelegd. 
De functies van de sociale dialoog 
10. De traditionele dialoog tussen de sociale partners op 
communautair niveau krachtens artikel 118B van het EG-Verdrag is tot uiting gekomen in besprekingen en gedachtenwisselingen 
over kwesties van gemeenschappelijk belang. Zelfs indien deze 
ontmoetingen niet tot officiële verbintenissen van de sociale 
partners hebben geleid, is daaruit een groot aantal 
gemeenschappelijke adviezen over belangrijke onderwerpen 
voortgevloeid, zoals macro-economische problemen, de invoering 
van nieuwe technologieën of het aanpassingsvermogen van de 
arbeidsmarkt. 
Met het oog op de toepassing van de overeenkomst is van belang 
om duidelijk onderscheid te maken tussen de volgende twee 
functies van de sociale dialoog: 
raadpleging van de sociale partners ten einde de mening 
of de aanbevelingen van de Europese werkgevers- en 
werknemersorganisaties te horen over ·de verschillende 
voorstellen die in de Commissie worden voorbereid; 
onderhandelingen tussen de sociale partners die in het 
kader van hun contractuele autonomie en krachtens artikel 
3, lid 4, een overeenkomst kunnen sluiten. 
Toegevoegd door de Europese Akte, luidende: "de Commissie beijvert 
zich de dialoog tussen de sociale partners op Europees niveau verder 
te ontwikkelen; als deze laatsten zulks wenselijk achten, kan dit tot 
contractuele betrekkingen leiden" . 
12 
I L, 
RAADPLEGING VAN DE SOCIALE PARTNERS 
BEVORDERING VAN DE RAADPLEGING VAN DE SOCIALE PARTNERS 
11. Artikel 3, lid 1, van de overeenkomst verwoordt het als volgt: 
"De Commissie heeft tot taak de raadpleging van de sociale 
partners op communautair gebied te bevorderen en treft alle 
maatregelen die nuttig kunnen zijn om de dialoog tussen de 
partners te vergemakkelijken door middel van een evenwichtige 
ondersteuning van de partijen". De sociale partners beschikken 
voortaan over een recht door de Commissie geraadpleegd te 
worden, zowel over de koers van de communautaire sociale 
politiek, als over de inhoud van communautair optreden. De 
verplichting van de Commissie om de sociale dialoog te 
bevorderen omvat meer dan eerder was omschreven in artikel 
118B van het EG-Verdrag ("De Commissie beijvert zich de 
dialoog tussen de sociale partners op Europees niveau verder 
te ontwikkelen ... "). In de overeenkomst staat dat "de 
Commissie tot taak heeft de raadpleging te bevorderen" en 
"alle maatregelen te treffen die nuttig kunnen zijn om de 
dialoog te vergemakkelijken". 
12. De ondertekenaars van de overeenkomst deelden de Commissie dus 
een dynamische rol toe bij de bevordering van deze dialoog en 
vertrouwden haar toe, actief te handelen om mogelijke 
problemen of tegenslag te overwinnen die een van de partners 
kan ondervinden en die de vooruitgang in de weg kunnen staan. 
Van de voor een gemakkelijkere dialoog nuttige middelen kunnen 
de verschillende soorten ondersteuning worden genoemd: de 
organisatie van vergaderingen, ondersteuning van 
gemeenschappelijke studies of gemeenschappelijke werkgroepen, 
en de voor een ondersteuning van de dialoog noodzakelijk 
geachte technische bijstand. 
13. Bij de vergemakkelijking van de sociale dialoog is de 
Commissie verantwoordelijk voor het waarborgen van "een 
evenwichtige ondersteuning van de partijen". Te dien einde en 
om te zorgen voor een doorzichtige en evenwichtige benadering 
herziet de Commissie momenteel de onlangs aan de verschillende 
sociale partners toegekende bijstand. Zij zal voortaan een 
jaarlijks overzicht van de verleende bijstand geven. 
13 
f\ 
2 DE RAADPLEGINGSPROCEDURES 
14. In artikel 3, leden 2 en 3, van de overeenkomst staat: 
"Daartoe raadpleegt de Commissie, alvorens voorstellen op het 
gebied van de sociale politiek in te dienen, de sociale 
partners over de mogelijke richting van een communautair 
optreden. Indien de Commissie na deze raadpleging van mening 
is dat een communautair optreden wenselijk is, raadpleegt zij 
de sociale partners over de inhoud van het overwogen voorstel. 
De sociale partners doen de Commissie een advies of, in 
voorkomend geval, een aanbeveling toekomen" . 
Tot dusverre toegepaste procedure 
15. Met nadruk zij vermeld dat de Commissie bij het opstellen van 
voorstellen altijd voor uitgebreide raadpleging heeft gezorgd. 
Op sociaal gebied vindt deze raadpleging vaak plaats via een 
aantal raadgevende comités, die elk een specifiek 
competentiegebied hebben; dit Z1Jn tripartiete comités 
(overheid, werkgevers en werknemers) waarvan de leden door de 
Raad op voordracht van de regeringen van de Lid-Staten worden 
benoemd. De verschillende paritaire comités hebben een 
overeenkomstige raadgevende taak. Zij worden door de Commissie 
opgericht voor sectoren waarin een gemeenschappelijk beleid 
bestaat of in voorbereiding is. In andere gevallen bieden 
informele bijeenkomsten de mogelijkheid tot sociale dialoog en 
raadpleging van de sociale partners uit de betreffende sector 
over de verschillende voorstellen van de Commissie die 
gevolgen op sociaal gebied kunnen hebben. 
16. Naast deze formele en informele raadgevende organen zijn ook 
bijzondere raadplegingsprocedures ingesteld. Hier zij nogmaal 
vermeld dat de Commissie overeenstemming heeft bereikt met de 
Stuurgroep sociale dialoog2 over de volgende overlegprocedure 
voor een aantal voorstellen voor wetgeving die voor de sociale 
partners zeer belangrijk waren, maar die niet onder de 
competentie van een ·van de bestaande raadgevende organen 
vielen. De sociale partners worden gezamenlijk over elk 
voorstel in twee fasen geraadpleegd, de eerste raadpleging 
vindt plaats op basis van een eerste discussiedocument van de 
Commissie, de tweede binnen de drie daarop volgende maanden op 
basis van een nieuw werkdocument van de Commissie, dat 
gedetailleerder is en meer getrouw is aan het voorlopige 
ontwerp dat de verantwoordelijke diensten aan de Commissie 
willen voorleggen. Na deze twee raadplegingen maken de 
diensten van de Commissie een inventaris op van de punten 
waarover wel en niet overeenstemming is bereikt met de sociale 
Op politiek niveau opgericht door vertegenwoordigers van de UNICE, 
het CEEP, het EVV en de Commissie. 
14 
partners, en leggen dit voor aan de Commissie voor definitieve 
bespreking van het voorstel. 
17. Naast dit gezamenlijke tweefasenoverleg hebben de diensten van 
de Commissie extra overleg gevoerd met vertegenwoordigers van 
de sociale partners in een aantal industrie- en 
dienstensectoren die meer betrokken waren bij specifieke in 
behandeling zijnde voorstellen, alsmede met andere belangrijke 
o-rganisaties die niet aan de communautaire sociale dialoog 
deelnemen. 
In het kader van dit gezamenlijke tweefasenoverleg hebben de 
diensten van de Commissie hun overleg uitgebreid tot andere op 
economisch en sociaal gebied representatieve organisaties. 
18. Dit voorafgaand overleg is ongetwijfeld zeer nuttig geweest om 
de standpunten dichter bij elkaar te brengen en het 
wederzijdse begrip te verbeteren, ook al zijn in bepaalde 
gevallen meningsverschillen blijven bestaan tussen de voor-en 
tegenstanders van wetgeving op communautair niveau. 
NieuW'e benadering 
19. In de overeenkomst zijn twee fasen beschreven: 
Eerste fase 
In artikel 3, lid 2, staat dat "de Commissie, alvorens 
voorstellen op het gebied van de sociale politiek in te 
dienen, de sociale partners over de mogelijke richting 
van een communautair optreden raadpleegt" . 
Tweede fase 
"Indien de Commissie na deze raadpleging van mening is 
dat een communautair optreden wenselijk is, raadpleegt 
zij de sociale partners over de inhoud van het overwogen 
voorstel. De sociale partners doen de Commissie een 
advies of, in voorkomend geval, een aanbeveling toekomen" 
(artikel 3, lid 3, van de overeenkomst) . 
Gezien de reeds opgedane ervaring stelt de Commissie voor als 
volgt te werk te gaan: 
De eerste raadpleging van de sociale partners begint met 
de ontvangst van de brief van de Commissie. De gevraagde 
raadpleging kan hetzij schriftelijk, hetzij, indien de 
sociale partners zulks wensen, door de organisatie van 
een ad hoc vergadering plaatsvinden. Deze fase mag 
maximaal zes weken in beslag nemen; 
15 
!1-' 
De Commissie bepaalt haar standpunt aan de hand van het 
tijdens de eerste raadpleging ontvangen commentaar en 
besluit of tot de tweede fase over kan worden gegaan; 
De tweede fase van de raadpleging begint met de ontvangst 
van de tweede brief van de Commissie waarin de inhoud van 
het overwogen voorstel is uiteengezet, met inbegrip van 
de vermelding van de mogelijke juridische grondslag 
daarvan; 
Bij deze tweede raadpleging dienen de sociale partners de 
Commissie schriftelijk, en, indien zij zulks wensen, door 
de organisatie van een ad hoc vergadering op de hoogte te 
stellen van hun opinie door middel van een uiteenzetting 
van de punten in de ontwerptekst waarmee zij wel en niet 
instemmen. In voorkomend geval moeten zij de Commissie 
een aanbeveling doen toekomen met een uiteenzetting van 
hun gemeenschappelijk standpunt ten aanzien van de 
ontwerptekst. Deze tweede fase mag maximaal zes weken in 
beslag nemen. 
20. De nieuwe overlegprocedures gaan de oude procedures niet 
compleet vervangen, met name wanneer reeds sprake is van reeds 
bestaande raadgevende comités. Met name de volgende comités 
kunnen als mechanisme voor raadpleging van de sociale partners 
dienen, met inbegrip van, in voorkomend geval, raadpleging 
krachtens artikel 3: 
Het Raadgevend Comité voor de veiligheid, de hygiëne en 
de 
gezondheidsbescherming op het werk; 
Het Raadgevend Comité voor het vrije verkeer van 
werknemers. 
De twee procedures kunnen derhalve, in bepaalde gevallen, 
parallel worden gebruikt, afhankelijk van het onderwerp van 
het voorstel in kwestie. De Commissie waarborgt evenwel dat 
doublering wordt voorkomen en dat er zo een zo groot mogelijke 
doorzichtigheid in alle stadia van de verschillende procedures 
is. 
21. De Commissie acht het wenselijk de huidige werking van de 
sociale dialoog opnieuw te onderzoeken met het oog op de 
bevordering in het kader van de overeenkomst. Zij is derhalve 
van plan passende maatregelen te nemen om de verschillende 
overlegprocedures te rationaliseren, ook de sectoriële. 
16 
IÎ 
DE TE RAADPLEGEN ORGANISATIES 
22. Bij het opstellen van de verschillende maatregelen die de 
Commissie verder heeft voorgesteld voor het actieprogramma 
inzake het Gemeenschapshandvest van de sociale grondrechten 
van de werkenden, was zij van mening dat het voor een groot 
aantal initiatieven met het hoogste politieke belang aan te 
bevelen is dat deze onderwerp van uitgebreide raadpleging in 
de context van de sociale dialoog vormen. Deze initiatieven 
vielen niet onder de competentie van een van de bestaande 
raadgevende comités. Bovendien boden de met eenparigheid van 
stemmen aangenomen conclusies van de op 12 januari 1989 in het 
Egmontpaleis gehouden vergadering de stuurgroep de 
mogelijkheid de Commissie te verzoeken "de sociale partners 
voor elk ontwerp of voorstel voor een besluit gedurende de 
voorbereidingsfase te raadplegen" . 
In het kader van het gemeenschappelijke tweefasenoverleg 
waarover de Commissie overeenstemming bereikte met de 
vertegenwoordigers van het EVV, de UNICE en het CEEP, hebben 
de diensten van de Commissie hun raadplegingen uitgebreid tot 
andere op economisch en sociaal gebied representatieve 
organisaties. 
23. Sedert de goedkeuring van het Verdrag van Maastricht, het 
Protocol betreffende de sociale politiek en de overeenkomst 
hebben een aantal organisaties die niet betrokken zijn bij de 
bestaande sociale dialoog formele verzoeken bij de Commissie 
ingediend om rechtstreeks aan de sociale dialoog deel te 
nemen. Om hierover met volledige kennis van zaken een 
standpunt in te kunnen nemen, heeft de Commissie een studie 
uitgevoerd van Europese werkgevers- en werknemersorganisaties 
zodat zij de verschillende mechanismen waardoor 
representatieve sociale dialogen op nationaal niveau tot stand 
komen, goed kan begrijpen, en aldus beter kan beoordelen hoe 
dit proces het best op communautair niveau kan functioneren. 
Deze studie van de sociale partners waarvan de voornaamste 
resultaten in bijlage 3 zijn vermeld, is op aanvraag 
beschikbaar. De Commissie trekt twee conclusies uit deze 
studie: 
a) de gebruiken in de verschillende Lid-Staten 
verschillend dat er geen prototype bestaat 
Europees niveau kan worden gebruikt; zijn 
dat zo 
op 
b) de systemen in de verschillende Lid-Staten ZlJn gedurende 
vele jaren gegroeid en ontwikkeld, zodat het een illusie 
is te denken dat een Europees systeem op korte termijn 
door middel van een bestuursrechtelijke beslissing kan 
worden opgericht. 
17 
24. Over het algemeen vindt de Conunissie dat de organisaties in 
het kader van de bepalingen van artikel 3 van de overeenkomst 
moeten worden geraadpleegd, voor zover zij globaal aan de 
·Volgende criteria voldoen: 
ze moeten representatief zijn op 
bedrijfstakoverkoepelend, bedrijfstak- of beroepsniveau 
en op Europees niveau zijn georganiseerd; 
ze moeten bestaan uit organisaties die zelf een integraal 
en erkend deel van de structuren van sociale partners van 
de Lid-Staten vormen, over overeenkomsten kunnen 
onderhandelen en, voor zover mogelijk, representatief 
zijn voor alle Lid-Staten; 
ze moeten adequate 
doeltreffende wijze 
deelnemen. structuren 
aan het hebben zodat 
overlegproces zij op 
kunnen 
In bijlage 2 zijn de organisaties opgenomen die in het actuele 
stadium over het algemeen aan deze criteria voldoen. Deze 
lijst zal worden herzien in het licht van de opgedane ervaring 
in het kader van de nieuwe door de overeenkomst ingevoerde 
procedures en de ontwikkeling van de sociale dialoog. 
25. Tegelijkertijd erkent de Conunissie dat dankzij de tussen de 
UNICE, het CEEP en het EVV tot stand gebrachte sociale dialoog 
een wezenlijke en uitgebreide ervaring is opgebouwd. Zij heeft 
ook nota genomen van hun gemeenschappelijk standpunt 
betreffende de tenuitvoerlegging van de nieuwe door de 
overeenkomst ingevoerde procedures. 
26. Er bestaan een aantal organisaties die aan de in punt 24 
genoemde cri te ria voldoen en die dus voor raadpleging in 
aanmerking komen. De Conunissie wil zich niet tot bepaalde 
organisatie beperken maar is zich gelijktijdig bewust van de 
door een groot aantal mogelijke partners veroorzaakte 
praktische problemen. Alleen de organisaties zelf kunnen hun 
eigen structuren voor dialoog en onderhandeling ontwikkelen. 
De Commissie streeft ernaar de ontwikkeling van nieuwe 
verbindingsstructuren tussen alle sociale partners te 
bevorderen die kunnen bijdragen tot een rattonalisertng en 
verbetering van dit proces. In deze context wordt speciale 
aandacht geschonken aan de vertegenwoordiging van het midden­
en kleinbedrijf. 
18 
27. Hierdoor wordt de vraag opgeroepen of het al dan niet 
noodzakelijk is in een eerste fase een soort raadgevend orgaan 
of overkoepelend verbindingscomité op te richten voor de in 
artikel 3 van de overeenkomst bedoelde procedures. Na grondige 
beschouwing van deze zaak is de Commissie van mening dat dit 
in dit beginstadium niet de beste oplossing is, hoewel deze 
kwestie ongetwijfeld opnieuw moet worden beschouwd in het 
licht van de ervaringen tijdens de ontwikkeling van het 
proces. 
Nieuwe aanpak van de raad,p~eging: samenvatting 
28. Voortaan zal de raadpleging van de sociale partners op het 
gebied van de sociale politiek als volgt verlopen: 
De Commissie zal haar beleid van uitgebreide raadpleging 
voortzetten, ten einde te waarborgen dat haar beleid zo 
goed mogelijk aan de economische en sociale werkelijkheid 
is aangepast. Deze raadpleging omvat alle Europese of, in 
voorkomend geval, nationale organisaties die belang 
kunnen hebben bij de communautaire sociale politiek. 
In het kader van de bepalingen van artikel 3 van de 
overeenkomst begint zij met de officiële raadpleging van 
de in bijlage 2 genoemde Europese organisaties van 
sociale partners, die aan de in punt 24 genoemde criteria 
voldoen. 
De Commissie acht het raadzaam deze procedures van 
specifieke raadpleging krachtens artikel 3 van de 
overeenkomst voor alle voorstellen op sociaal gebied toe 
te passen, ongeacht de eventueel in aanmerking genomen 
juridische grondslag. Daarnaast behoudt de Commissie zich 
het recht voor tot specifieke raadpleging over te gaan 
voor alle andere voorstellen van horizontale of 
sectoriële aard met gevolgen op sociaal gebied. 
De officiële raadplegingen van de sociale partners 
krachtens artikel 3 van de overeenkomst kunnen tot 
adviezen, aanbevelingen of contractuele betrekkingen 
leiden, met inbegrip van overeenkomsten voor gebieden die 
onder hun bevoegdheid vallen. 
19 
?_ ( 
··, VAN RAADPLEGING TOT ONDERHANDELING 
29. De door de Commissie over de inhoud van een voorstel voor 
communautair optreden geraadpleegde sociale partners kunnen de 
Commissie een advies of, in voorkomend geval, een aanbeveling 
doen toekomen. Daarnaast kunnen zij, zoals aangeduid in 
artikel 3, lid 4, "de Commissie in kennis stellen van hun wens 
het in artikel 4 bedoelde proces in te leiden" . Indien zij 
besluiten tot deze laatste versie dan kunnen zij, in het kader 
van hun onderhandelingsonafhankelijkheid, van start gaan met 
een onderhandelingsprocedure dat kan leiden tot de opstelling 
van een rechtstreekse overeenkomst tussen de partijen. Het 
onderhandelingsproces kan maximaal negen maanden in beslag 
nemen en kan met instemming van de Commissie worden verlengd. 
30. Of een tussen de sociale partners, die bepaalde beroepsgroepen 
of sectoren vertegenwoordigen, gesloten overeenkomst een 
voldoende basis vormt voor uitstel van wetgevende maatregelen 
van de Commissie, dient per geval te worden beoordeeld, 
waarbij vooral zal worden gelet op de aard en de reikwijdte 
van het voorstel, en de mogelijke gevolgen van een 
overeenkomst tussen de sociale partners in kwestie over het 
onderwerp waarop de voorstellen betrekking hebben. 
31. In hun onafhankelijke onderhandelingen hoeven de sociale 
partners zich op generlei wijze te beperken tot de inhoud van 
de voorstellen die bij de Commissie in voorbereiding zijn of 
tot het aanbrengen van wijzigingen, aangezien alleen de 
gebieden waarop het voorstel van de Commissie betrekking heeft 
onderwerp van een communautair optreden kunnen vormen. De 
betrokken sociale partners zijn zij die overeenkomen met 
elkaar te onderhandelen. Een dergelijke overeenkomst is 
volledig in handen van de verschillende organisaties. De 
Commissie is evenwel van mening dat de in artikel 2, lid 2, 
van de overeenkomst bedoelde bepalingen betreffende het 
midden- en kleinbedrijf door de organisaties die een 
overeenkomst ondertekenen niet uit het oog mogen worden 
verloren. 
32. De onderhandelingen mogen niet meer dan negen maanden in 
beslag nemen, tenzij de betrokken sociale partners en de 
Commissie gezamenlijk besluiten tot verlenging. Krachtens de 
overeenkomst tussen de elf Lid-Staten wordt de Commissie bij 
dit besluit inzake verlenging betrokken en is zij bevoegd in 
te schatten of de twee partijen binnen de gestelde periode tot 
een overeenkomst kunnen komen. Hierdoor wordt voorkomen dat 
vruchteloze onderhandelingen worden voortgezet die de 
wetgevende bevoegdheid van de Commissie uiteindelijk zouden 
blokkeren. Bij een dergelijke beoordeling respecteert de 
Commissie de onafhankelijkheid van de sociale partners 
volledig. 
20 
33. Aan of voor het einde van deze periode van negen maanden 
moeten de sociale partners de Commissie een verslag met een 
overzicht van de stand van zaken van de onderhandelingen doen 
toekomen. Dit verslag dient om de Commissie ervan op de hoogte 
stellen 
a) dat zij tot overeenstemming zijn gekomen en de Commissie 
gezamenlijk verzoeken voor te stellen dat de Raad een 
besluit tot invoering goedkeurt; 
b) dat zij onderling een overeenkomst hebben gesloten en er 
de voorkeur aan geven deze krachtens de voor de sociale 
partners en de Lid-Staten specifieke procedures en 
gebruiken ten uitvoer te leggen; 
c) dat zij van plan zijn de onderhandelingen langer dan 
negen maanden voort te zetten en de Commissie bijgevolg 
verzoeken om samen met hen een nieuwe deadline vast te 
stellen; 
d) dat zij niet tot een overeenkomst kunnen komen. 
34. In geval d) onderzoekt de Commissie of het wenselijk is, in 
het licht van de uitgevoerde werkzaamheden, een wetgevend 
instrument voor het gebied in kwestie voor te stellen en stelt 
de Raad in kennis van haar overwegingen. Het Economisch en 
Sociaal Comité en het Europees Parlement worden ook 
overeenkomstig de procedures van het Verdrag geraadpleegd. 
35. In ieder geval en zonder afbreuk te doen aan het beginsel van 
de autonomie van de sociale partners, dat de basis vormt van 
de artikelen 3 en 4 van de overeenkomst, is de Commissie van 
mening _dat het Europees Parlement gedurende alle fases van de 
raadplegingsprocedure of eventuele onderhandeling tussen der 
sociale partners op de hoogte moet worden gehouden. 
36. De raadpleging van de Lid-Staten zal op dezelfde wijze als in 
het verleden plaatsvinden. Ten aanzien van de situatie in de 
EER-landen werd eerder reeds vermeld dat het protocol net als 
andere bepalingen van het EG-Verdrag deel uitmaakt van het 
acquis communautaire. Bijgevolg kan een op basis van artikel 
4 genomen beslissing ook tot de EER-landen worden uitgebreid. 
In de praktijk zijn de organisaties van sociale partners ook 
in deze landen vertegenwoordigd zodat die de facto in alle 
fasen van de raadpleging zijn geïntegreerd, terwijl de 
onderhandeling bovendien zaak is van de sociale partners. 
21 
TENUITVOERLEGGING VAN DE OVEREENKOMSTEN 
37. De tenuitvoerlegging van op communautair niveau gesloten 
overeenkomsten geschiedt: 
a) hetzij volgens de procedures en gebruiken die eigen zijn 
aan de sociale partners en aan de Lid-Staten; deze 
bepaling is onderhevig aan de volgende verklaring: 
"De elf hoge verdragsluitende partijen verklaren dat de 
eerste regeling voor de toepassing van de in artikel 4, 
lid 2, bedoelde overeenkomsten op communautair niveau 
tussen sociale partners zal behelzen dat de inhoud van 
deze overeenkomsten via collectieve onderhandelingen 
volgens de normen van elke Lid-Staat wordt bepaald en dat 
deze regeling bijgevolg voor de Lid-Staten geen 
verplichting inhoudt om de overeenkomsten rechtstreeks 
toe te passen of normen voor de omzetting ervan op te 
stellen, en evenmin om de geldende nationale bepalingen 
te wijzigen ten einde de tenuitvoerlegging ervan te 
vergemakkelijken". 
b) hetzij, voor zaken die onder artikel 2 vallen, op 
gezamenlijk verzoek van de ondertekenende partijen, door 
een besluit van de Raad op voorstel van de Commissie. 
De Raad besluit met gekwalificeerde meerderheid van 
stemmen, tenzij de betrokken overeenkomst één of meer 
bepalingen bevat die betrekking hebben op één van de in 
artikel 2, lid 3, genoemde gebieden, in welk geval hij 
met eenparigheid van stemmen besluit. 
In geval van onderhandelingen die leiden tot een overeenkomst 
die de sociale partners vrijwillige ten uitvoer besluiten te 
leggen, zijn de bewoordingen van deze overeenkomst bindend 
voor de ondertekenaars en slechts op hen van toepassing waar 
de procedures en gebruiken die eigen zijn aan de sociale 
partners in hun respectieve Lid-Staten zulks regelen. 
HET BESLUIT VAN DE RAAD 
38. Indien de tenuitvoerlegging van een op communautair niveau 
gesloten overeenkomst door een besluit van de Raad op voorstel 
van de Commissie, op gezamenlijk verzoek van de sociale 
partners tot stand komt, heeft de Raad volgens de Commissie 
niet de mogelijkheid de overeenkomst te wijzigen. Daarom zal 
de Commissie in ieder geval, na bestudering van de tussen de 
sociale partners gesloten overeenkomst, voorstellen alleen een 
besluit goed te keuren dat betrekking heeft op de 
overeenkomst, zoals deze door de sociale partners is gesloten. 
22 
39. Als hoedster van de Verdragen bereidt de Commissie haar 
voorstel voor een besluit van de Raad voor na overweging van 
de representatieve status van de verdragsluitende partijen, 
hun mandaat en de "wettigheid" van elke clausule in de 
collectieve overeenkomst met betrekking tot het 
Gemeenschapsrecht, alsmede de inachtneming van de bepalingen 
van artikel 2, lid 2, betreffende het midden en 
kleinbedrijf .. De Commissie beoogt in elk geval een memorie van 
toelichting betreffende elk bij de Raad ingediend voorstel op 
dit gebied te geven, met haar opmerkingen over en beoordeling 
van de door de sociale partners gesloten overeenkomst. 
Ingeval de Commissie van mening is dat zij geen voorstel voor 
een besluit voor de tenuitvoerlegging van een overeenkomst aan 
de Raad moet voorleggen, stelt zij de ondertekenende partijen 
onmiddellijk op de hoogte van de reden van haar beslissing. 
40. Krachtens artikel 4, lid 2 van de overeenkomst is de Corrunissie 
niet verplicht het Europees Parlement te raadplegen voor een 
door de sociale partners tot haar gericht verzoek inzake de 
tenuitvoerlegging van een overeenkomst door een besluit van de 
Raad. De Commissie beoogt evenwel het Parlement op de hoogte 
te stellen en het de tekst van de overeenkomst tP doen 
toekomen, tezamen met haar voorstel voor een besluit en de 
memorie van toelichting, zodat het Parlement, indien het zulks 
raadzaam acht, zijn mening aan de Commissie en aan de Raad kan 
geven. 
41. Het besluit van de Raad dient beperkt te Z1Jn tot het bindend 
maken van de bepaiingen van de tussen de betrokken sociale 
partners gesloten overeenkomst, zodat de tekst van de 
overeenkomst geen deel uitmaakt van het besluit, maar als 
bijlage daaraan wordt gehecht. 
42. Indien de Raad, overeenkomstig de in de laatste alinea van 
artikel 4, lid 2, beschreven procedures, besluit de 
overeenkomst zoals gesloten tussen de sociale partners niet 
ten uitvoer te leggen, trekt de Commissie haar voorstel voor 
een besluit terug en onderzoekt of het wenselijk is, in het 
licht van de uitgevoerde werkzaamheden, een wetgevend 
instrument voor het gebied in kwestie voor te leggen. 
23 
•, ··-.. 
5 43. 
44. 
45. 
4 6.: TENUITVOERLEGGING VAN RICHTLIJNEN DOOR MIDDEL VAN COLLECTIEVE 
OVEREENKOMSTEN 
In artikel 2, lid 4, van de Overeenkomst betreffende de 
sociale politiek staat dat een ondertekenende Lid-Staat "de 
sociale partners, indien zij gezamenlijk daarom verzoeken, kan 
belasten met: ~tie tenuitvoerlegging·· van de krachtens de leden 2 
en 3 vastgestelde richtlijnen". De Lid-Staat blijft evenwel 
verantwoordelijk om te verzekeren dat "de sociale partners de 
nodige maatregelen bij overeenkomst hebben ingevoerd" en om 
"alle maatregelen te treffen om de in de betrokken richtlijn 
voorgeschreven resultaten te allen tijde te kunnen 
waarborgen" . Deze tenuitvoerlegging van een richtlijn bij 
overeenkomst moet "uiterlijk op de datum waarop een richtlijn 
overeenkomstig artikel 189 van het Verdrag moet zijn omgezet", 
plaatsvinden. 
Deze bepaling vestigt, in het kader van de overeenkomst tussen 
de elf Lid-Staten, het algemene beginsel dat richtlijnen door 
collectieve overeenkomsten ten uitvoer kunnen worden gelegd. 
Dit beginsel werd erkend in de jurisprudentie van het Hof van 
Justitie3• Het sluit ook aan bij de uitvoeringsbepalingen van 
de Internationale Arbeidsorganisatie4 en de Raad van Europa5• 
Artikel 2, lid 4, van de overeenkomst tussen de elf Lid-Staten 
moet worden gelnterpreteerd in het licht van de in artikel 1 
van deze overeenkomst uiteengezette doelstellingen, met name 
van de bevordering van de sociale dialoog, rekening houdend 
met de verscheidenheid van de nationale gebruiken, met name op 
het gebied van contractuele betrekkingen. 
In artikel 2, lid 4, wordt niet van de Lid-Staten vereist dat 
zij bijzondere of speciale procedures invoeren, noch dat er 
formele instructies aan de sociale partners worden gegeven; 
evenmin hoeven zij voordat zij met hun onderhandelingen over 
een overeenkomst voor de tenuitvoerlegging van een richtlijn 
beginnen een gemeenschappelijk verzoek in te dienen. De 
d9adwerkelijke sluiting van een overeenkomst en de overlegging 
daarvan bij de bevoegde autoriteit van de Lid-Staat, moet als 
een stilzwijgend gemeenschappelijk verzoek in de zin van de 
eerste alinea van artikel 2, lid 4, worden gezien. 
Zaak 193/83 [ 1985] Jurisprudentie blz. 427. 
IAO-Verdragen nrs. 100, 101, 106, 111, 171, 172, enz. 
Artikel 35, lid 1, van het Europees sociaal handvest. 
'.I' 
24 
47. Krachtens de tweede alinea van artikel 2, lid 4,. blijft de 
betrokken Lid-Staat ·verantwoordelijk om te verzekeren dat, 
uiterlijk op äe datum waarop een richtlijn overeenkomstig 
artikel 189 van het Verdrag moet zijn omgezet, de sociale 
partners de nodige maatregelen bij overeenkomst hebben 
ingevoerd en dat de Lid-Staat "alle maatregelen treft om de in 
de betrokken richtlijn voorgeschreven resultaten te alle tijde 
te kunnen waarborgen"~ Deze bewoording, die in geringe mate 
afwijkt. van overeenkomstige bepalingen in een aantal 
richtlijnen6, impliceert dat de betrokken Lid-Staat moet 
zorgen voor de procedures om, in voorkomend geval, een 
oplossing te zoeken voor alle tekortkomingen in de 
overeenkomst voor de tenuitvoerlegging van de richtlijn. Het 
doel hiervan is te verzekeren dat de rechten van de betrokken 
werknemers in de praktijk krachtens de richtlijn worden 
verleend. 
48. Krachtens artikel 2, lid 4, moet de Lid-Staat "de in de 
richtlijn voorgeschreven resultaten waarborgen", hoewel ze de 
sociale partners met de tenuitvoerlegging daarvan kan 
belasten. In dit verband is de verwijzing in artikel 1 van de 
overeenkomst naar maatregelen waarin "rekening wordt gehouden 
met de verscheidenheid van de nationale gebruiken, met name op 
het gebied ~an contractuele betrekkingen" relevant. 
Artikel 2, lid 1, van Richtlijn. 92/56/EEG van 26.6.1992; 
artikel 9, lid 1, van Richtlijn 91/533/EEG van 14.10.1991. 
25 
CONCLUSIE ·iJ!:~ .... " 
49. • .-.v; 
~;. 
De niéuwe si tuàt"ie die is ontstaan doordat twee wettelijke 
kaders voor opêrèden op sociaal gebied naast elkaar besta_~n,_.: 
zal moeilijk te hanteren zijn. ~-·1 ;:. .(~-~ ~ 
De nieuwe rol 
vooruit maar 
ontwikkelen. van 
zal de sociale partners is tijd behoeven om te een goede stap 
groeien en te 
De Commissie zal alles doen wat zij kan om met deze nieuwe 
procedures op doeltreffende_doch flexibele wijze om te gaan. 
Het meest belangrijke in dit vroege stadium van 
tenuitvoerlegging van de nieuwe mechanismen is ruimte te laten 
voor een natuurlijke ontwikkeling. De kans dat de invoering 
· ··van gecompliceerde structuren tot de beste resultaten zal 
leiden, is niet erg groot. 
::,:, 
De Commissie is derhalve van mening dat met behulp van deze 
mededeling basisregels voor de tenuitvoerlegging van de nieuwe 
procedures overeen kunnen worden gekomen, zodat op 
doeltreffende en open wijze kan worden opgetreden. Dit is een 
dynamisch proces dat zich op langere termijn zal ontwikkelen 
en in een later stadium moet worden herzien. 
De Commissie verplicht zich dan ook in het licht van de 
opgedane· ervaring een regelmatige vorm van evaluatie en 
herzieni.ng vast te stellen, in samenwerking met de Raad, het 
Parlemen't .. en de sociale partners zelf . 
.26 
sc:m-tiach overd.cht van de bdaDCJJ::i.jkate :)uzidiache 
pondal.&C)ell op aociaal gäi.ecl 
PROTOCOL VNl MMSTRlCHT 
GEKWALIFICEERDE MEERDERHEID (44/66) 
K>GELIJK (artikel 2. lid 1) 
-de verbetering 
arbeidsmilieu,. om 
gezondheid 
beschermen van van met name het 
de veiligheid en de 
de werknemers te 
-de arbeidsvoorwaarden 
-de informatie en .de raadpleging van de 
werknemers 
-de gelijkheid van mannen en vrouwen 
hun kansen op de arbeidsmarkt en 
behandeling op het werk betreft 
-de integratie van personen die van 
arbeidsmarkt zijn uitgesloten wat 
de 
de 
_EENPARIGHEID VAN STEMMEN C11l VEREIST 
(artikel 2, lid 31 
-de sociale zekerheid en de sociale 
bescherming van werknemers 
-de bescherming van werknemers bij 
be~indiging van de arbei~overeenkomst 
-de vertegenwoordiging en collectieve 
verdediging van de belangen · van 
werknemers en werkgevers, met inbegrip 
van de medezeggenschap 
-de werkgelegenheidsvoorwaarden voor 
onderdanen van derde landen die op 
wettige wijze op het grondgebied van de 
Gemeenschap verblijven 
-de financiële bijdragen ter bevordering 
van de werkgelegenheid en het scheppen 
van arbeidsplaatsen 
UITDRUKKELIJK VAN DE BEVOEGDHEID 
UITGESLOTEN (artikel 2,. lid 6) 
-de beloning 
-het recht van vereniging, het 
stakingsrecht, het recht tot uitsluiting 
1 VERDRAG 
GEKWALI FICEERPE MEERPERHEI D C 54/7 6 l 
MOGEWJK 
-artikel 49: vrij verkeer van 
werknemers 
-artikel 54: recht van vestiging 
-artike1 57: onderlinq erkenning van 
diploma's 
-artikel 125 (nieuw) : ESF 
(uitvoeringsbesluit) 
-artikel 127 (nieuw): 
beroepsopleiding 
-artikel 118A: gezondheid en 
veiligheid op het werk 
-artikel 100A, artikel 43: landbouw, 
artikel 75: vervoer 
EENPARIGHEID VAN STEMMEN Cl2l VEREIST 
-artikel 51: sociale zekerheid (voor 
het vrije verkeer noodzakelijke 
maatregelen) 
-artikel 100: gemeenschappelijke 
markt 
-artikel 1300: taken, voornaamste 
doelstellingen en organisatie van 
de structuurfondsen 
a r t i k e 1 2 3 5 
.. a; .. ,.., -BIJLAGE II ' . 
. :-~· l . ·<,.. ' ... 
. ·. . .. ~ ~. · .. \ .,. 
Lijat van de orqaniaatiea van aociale partner• ov.reenkomatig de actuele atand 
met betrekking tot de criteria van punt 24 van de lilededeling 
1. 8lgemene bedrijfstakoverkoepelende organisaties: 
Unie van Industriefederaties in Europa en haar overkoepelende organisaties 
{UNI CE) 
Europees Centrum van Gemeenschapsbedrijven {CEEP) 
Europees Verbond van Vakverenigingen en zijn vakbandscomités {EVV) 
2. Bedrii fstakoverkoepelende organisaties die bepaalde categorieên werknemers 
of ondernemingen vertegenwoordigen: 
Europese Unie van ambachten in het midden- en kleinbedrijf {UEAPME/EUROPMI 
en andere aangesloten organisaties) 
Confédération Européenne des Cadres (CEC) 
Eurocadras 
.. ··• 
3. Specifieke overkoepelende organisaties: 
EUROCHAMBRES 
4. Niet op bedrijfstakoverkoepelend niveau vertegenwoordigde sectoriêle 
orqanisaties1: 
EUROCOMMERCE 
CO PA/ COGECA 
Association of Europaan Cooperative Insurers (AECI) 
Internationaal Bureau voor Verzekerings- en Herverzekeringsmaatschappijen 
(BI PAR) 
Europees Verzekeringscomité (CEA) 
Banking Faderation of the Europaan Community 
1 Naar behoefte worden ook de overkoepelende organisaties van de UNICE en de 
vakhondscomités van het EVV geraadpleegd Czie categorie 1). 
1 
Spaarbankenvereniging van de Europese Economische Gemeenschap (CGECEE) 
Association of Cooperative Banks of the EC 
Fédération européenne du bois (FEB) 
Europees verbond van het bouwbedrijf (FIEC) 
Confederation of the National Hotel and Restaurant Aasociations in the 
European Coaauni ty (BOTREC) 
European Regional Airlinea Organisation (ERA) 
International Civil Airports Association (ICAA) 
Association des transporta aériens à la demande 
Association des Compagnies Aériennes de la Communauté Européenne (ACE) 
Association of European Airlines, AEA 
Europese Schippersorganisatie (ESO) 
Internationale Binnenvaartunie (IBU) 
Associatie van Reders van de Europese Gemeenschap (ECSA) 
Communauté des Chemins de Fer Européens (CCFE} 
International Road Transport 'union (IRU) .1. • 
'," '. 
2 
Voornaamste resultaten 
(representativiteit)" van de "studie BIJLAGE III--
'{, .' ... 
sociale partners 
.r ,-::#"' •• ('' 
Het voornaamste doel van deze studie is een overzicht te krijgen·; 
van wat door een aantal overkoepelende Europese federaties (de 
precieze keuze wordt op hieronder toegelicht) wordt 
vertegenwoordigd. Het is niet de bedoeling een volledige 
beschrijving te geven van alle representatieve overkoepelende of 
sectoriële organisaties van de sociale partners op Europees of 
landelijk niveau. 
·voornaams.te: in de eerste fase (deskundigenverslagen) behandelde 
kwesties 
In de eerste fase van de studie is voor elke Lid-Staat door een 
onafhankelijke deskundige uit dat land een tweedelig rapport 
gemaakt. Het eerste deel van de deskundigenrapporten heeft de 
basisgegevens opgeleverd waarin wordt aangetoond hoe de kwestie van 
de representativiteit van de werkgevers- en vakbandsorganisaties 
bij de officiële raadplegingen en cao-onderhandelingen wordt 
aangepakt: 
als er systemen voor officiële of wederzijdse erkenning van de 
.sociale partners bestaan, welke criteria worden dan gehanteerd 
om vast te stellen of· zij representatief zijn? 
het bestaan van officiële mechanismen voor de raadpleging van 
de sociale partners op landelijk, sectorieel of regionaal 
niveau. Wie·worden daarbij betrokke~ 
in de context· van zowel de officiële raadplegingen (op 
landelijk, regionaal of sectorieel niveau) als de 
onderhandelingen, een inventarisatie van de toepasselijke 
juridische, administratieve en politieke regels betreffende de 
werkgevers- en vakbondsorganisaties, in het bijzonder regels 
voor het opnemen en/of uitsluiten van bepaalde organisaties. 
1 
Het tweede deel van de deskundigenrapporten bestond uit 
"individuele factsheets" (uittrekselkaarten) voor elke relevante 
(d.w.z. in de context van de studie) werkgevers- en 
vakhondsorganisatie in dat land, waarop staan vermeld: 
aard: toepassingsgebied (betrokken bedrijfstakken); 
kwantitatieve gegevens: ledental en aangesloten organisaties; 
kwalitatieve lidmaatschapsgegevens: wat voor soort 
lidmaatschap (bijvoorbeeld over-en ondervertegenwoordiging 
van bepaalde categorieën of sectoren); 
rol bij cao-onderhandelingen: in hoeverre is de organisatie 
bij het sluiten van cao's betrokken? 
rol bij raadplegingen: betrokkenheid bij officiële 
raadplegingen op landelijk niveau (zo nodig op regionaal of 
sectorieel niveau); 
-banden van de organisatie met andere organisaties, in het 
bijzonder lidmaatschap van organisaties op hoger niveau 
(nationaal, communautair) en 
vertegenwoordiging, direct 
jaarvergaderingen van de IAO. en indirect, 
Keuze van de bij de studie betrokken organisaties op de 
De studie behandelt overkoepelende Europese federaties van 
werkgevers- en vakbondsorganisaties. De selectie van de voor deze 
studie "relevante" organisaties is als volgt verlopen: 
Opgenomen zijn federaties met leden-organisaties die duidelijk tot 
taak hebben de belangen van hun leden als werkgevers- of als 
vakhondsorganisaties zowel bij onderhandelingen (met de 
wederpartij) als bij raadplegingen te vertegenwoordigen. Enkele 
organisaties zijn bij de studie betrokken hoewel het niet a priori 
duidelijk was in hoeverre zij aan dit criterium voldoen, omdat het 
onderzoek naar hun aard een van de doelstellingen van deze studie 
was. Enkele organisaties zijn aan de lijst met "relevante" 
organisaties toegevoegd, omdat zij de Commissie expliciet hadden 
gevraagd bij de sociale dialoog te worden betrokken. 
2 
Ten slotte zijn 
volgende redenen: twaalf federaties P· 
geselecteerd en om de 
.,..·.-, 
...... ~~"' -·1 
UNI CE,. CEEP en EVV omdat zij al aan de soc?aîé dialoog op· 
Europees niveau deelnemen; ,,(·\ :·:~~-: .. :~ ~Ç-. .-... q . 
aan vakbondszijde ook de twee volgende organisaties omdat Z1J 
graag aan de sociale dialoog willen deelnemen: CEC en CESI; 
aan de werkgeverskant hebben UEAPME, EUROPMI en mogelijk EMSU 
hetzelfde verzoek gedaan namens het midden- en kleinbedrijf; 
AECM en CEDI, die eveneens het midden en kleinbedrijf op 
Europees niveau vertegenwoordigen, zijn toegevoegd om een 
vollediger vergelijking tussen deze "concurrerende" 
organisaties te kunnen maken; 
EUROCOMMERCE, hoewel geen overkoepelende maar een 
multisectoriële organisatie met eveneens een groot aantal 
leden uit het midden en kleinbedrijf, heeft eveneens verzocht 
om erkenning als de eerste vertegenwoordiger van de 
handelssector in sociale aangelegenheden in plaats van UNICE, 
ECWITA, een gedeeltelijk (met EUROCOMMERCE} concurrende 
sectoriële federatie, is in de studie opgenomen om de situatie 
ten aanzien van de (groot)handelssector op te helderen. 
Het feit dat geen andere sectoriële federaties in de studie zijn 
opgenomen, betekent niet dat zij in hun eigen sector of op Europees 
niveau van minder representatief belang zijn, maar wil alleen 
zeggen dat in de andere sectoren de kwestie van de 
representativiteit niet op dezelfde wijze speelde. 
Het opnemen van bepaalde federaties in deze studie zegt dus op geen 
enkele wijze iets over hun representativiteit. Het betekent 
voornamelijk dat het nodig was meer gegevens te bezitten over wat 
zij vertegenwoordigen en hun (onderlinge) relaties. Enkele andere 
Europese organisaties die op zichzelf veel belangrijker zijn dan 
enkele van de hierboven genoemde, zijn niet opgenomen omdat ten 
aanzien van hen in de context van de toepassing van het sociale 
protocol geen behoefte aan een dergelijke opheldering bestond. 
Gebruikte methodologie 
Deze studie is verricht in de periode september 1992 -juli 1993. 
Aanvankelijk is het werk voornamelijk gedaan door de nationale 
deskundigen die hiertoe door de Commissie waren geselecteerd en die 
over hun eigen land een rapport met de hierboven beschreven inhoud 
hebben opgesteld. 
In de volgende fase zijn alle twaalf landenrapporten door de 
3 
2. Welke criteria worden in de officiële systemen voor erkenning 
van de sociale partners aangelegd om vast te stellen of zij 
representatief zijn. 
Indien dergelijke systemen bestaat, maken zij (soms impliciet) 
gebruik van verschillende soorten kwantitatieve criteria in 
ongeveer de helft van de Lid-Staten. In het algemeen blij ken 
kwalitatieve cri te ria minstens even belangrijk te zijn. Uit de 
studie blijkt dat er inderdaad grote verschillen in de gebruikte 
benaderingen bestaan. 
3. Welke officiële mechanismen bestaan op nationaal niveau voor het 
raadplegen van de sociale partners. 
De meeste Lid-Staten hebben ten minste een formeel orgaan voor 
raadpleging van de sociale partners, dat niet in alle landen even 
belangrijk is. Een soort "Sociaal-Economische Raad" is het meest 
voorkomende type. 
4. Wie zijn bij deze officiële raadplegingen betrokken. 
Over het algemeen bezetten de bij de UNICE en het EVV aangesloten 
grote nationale overkoepelende organisaties de meeste zetels in de 
officiële onder 3 aangeduide adviesorganen. In de meeste gevallen 
is een kleiner aantal zetels aan andere organisaties toegewezen. 
5. Wat vertegenwoordigen de twaalf onderzochte onafhankelijke 
werkgevers- en vakhondsorganisaties in elke Lid-Staat? Wat kan 
hieruit worden afgeleid ten aanzien van hun "significantie" of 
representativiteit op het niveau van de Europese Gemeenschap. 
In de studie is een overzicht gegeven van wat elk van de 
onderzochte twaalf Europese federaties in elke Lid-Staat 
vertegenwoordigt, zonder al te uitgebreid in te gaan op de 
eventuele zwakke of sterke punten die zij mogelijk in specifieke 
sectoren vertonen. 
Op basis van de resultaten van de studie kan evenwel de volgende 
analyse van de onderzochte organisaties worden gemaakt. 
I Aan werkgeverszijde: 
De meest representatieve algemene overkoepelende 
werkgeversfederatie is de UNICE; het CEEP wordt ook erkend als 
een werkgeversfederatie op Europees niveau. 
Werkgeversfederaties of verenigingen die zeer representatief 
zijn voor bepaalde soorten bedrijven of bepaalde aspecten van 
hun activiteiten, in het bijzonder: 
5 
voor het MKB: UEAPME (en de gezamenlijk met EUROPMI opgezette 
structuur); 
mogelijkerwijs ook in deze categorie: EUROCOMMERèE, een 
representatieve mul tisectoriële organisatie met een groot .':i. 
aantal leden uit het MKB, die beweert dat zijn leden ca. 20.: 
miljoen werknemers hebben (evenwel met grote overlapping met 
de UNICE) . Er zouden echter ook argumenten kunnen worden 
gevonden om EUROCOMMERCE als de meest representatieve 
werkgeversorganisatie uit de handelssector te beschouwen; 
met betrekking tot opleiding of werkgelegenheidsinitiatieven 
zijn bijvoorbeeld organisaties als EUROCHAMBERS, CECOP, YES 
FOR EUROPE van belang; 
speciaal voor de vrije beroepen: SEPLIS (niet bij de studie 
betrokken, de representativiteit daarvan moet nog worden 
vastgesteld) . 
Voldoende representatieve sectoriële werknemersfederaties of 
verenigingen die moeten worden geraadpleegd over voorstellen 
dLe rechtstreeks betrekking hebben op hun specifieke sectoren. 
II AaD vakbondszijde: 
De meest representatieve algemene overkoepelende 
vakbondsfederatie is het EW. Er bestaat nog een andere 
algemene overkoepelende vakbondsfederatie die beweert 
representatief te zijn op Europees niveau: de CESI. Haar 
totale ledenaantal, dat vooral uit de overheids- en semi­
overheidssector afkomstig is, bedraagt echter hoogstens 
ongeveer een tiende van dat van het EVV. De CES! heeft geen 
leden in Denemarken, Griekenland en Ierland. De rol van haar 
ledenorganisaties is zowel bij cao-onderhandelingen als bij 
officiële raadplegingen op nationaal niveau in de meeste 
andere Lid-Staten niet erg belangrijk. Het ligt niet voor de 
hand dat de CES! door de werkgeversfederatie als een zeer 
belangrijke onderhandelingspartner op communautair niveau 
wordt erkend. 
Vakbondsfederaties of verenigingen die zeer representatief 
zijn voor bepaalde categorieën werknemers, in het bijzonder 
voor het hoger kader- en directiepersoneel: CEC. 
Dezelfde categorie is ook binnen het EW georganiseerd in 
EUROCADRES die minstens even representatief schijnt te zijn. 
Voldoende representatieve sectoriële vakbondsfederaties of 
verenigingen die moeten worden geraadpleegd over voorstellen die 
rechtstreeks betrekking hebben op hun specifieke sectoren. 
6 
De resultaten . van de studie zijn in drie aparte bijlagen 
uiteengezet. 
Bijlage I bij de studie.bevat de voornaamste resultaten. 
Bijlage II bij de studie bevat samenvattende tabellen, die een 
overzicht bieden van de aangesloten nationale organisaties van de 
twaalf Europese federaties die bij deze studie zijn betrokken. De 
antwoorden op vraag 5 worden aan deze tabellen ontleend. 
In.~· veel gevallen hebben de federaties meer dan e·en nationale 
-.afdeling per land. De tabellen geven niet altijd een overzicht 
~van alle afdelingen in dat land (zie toelichting bij de 
tabellen) • 
·. Bij lage I I I behandelt de antwoorden op de vragen 1 t/m 4 veel 
uitgebreider dan bijlage I; aan elke Lid-Staat is een 
·afzonderlijk hoofdstuk gewijd. 
De drie bijlagen bij de studie zijn voor alle belangstellenden bij de. Comm.issie verkrijgbaar . 
. -;.; ' 
.7 
. 
l"(' 
~· Werkschema van de toepassing 
van de overeenkomst over sociale politiek 
Eerste raadpleging 
Tweede raadpleging 
EP and ESC 
ingelicht Instemming 
door de Raad Geen verdere aktie Bijlage 4 
Samenwerking 
t 
afha•,kelijk 
van on Jerwerp 
+ Raadpleging