VERSLAG VAN DE COMMISSIE AAN HET EUROPEES PARLEMENT EN DE RAAD

Vijfde verslag over de ontwikkeling van de spoorwegmarkt

1.Inleiding

De Europese spoorwegen zijn goed voor 900 000 directe arbeidsplaatsen en leveren een substantiële bijdrage tot de Europese economie. Vervoer per spoor is ook een cruciale pijler voor de EU-strategie ter verbetering van de milieuprestaties van de vervoerssector, de economische en sociale cohesie en de verbindingen binnen en tussen de lidstaten.

Dit is de vijfde editie van het verslag over de ontwikkeling van de spoorwegmarkt, dat de Commissie op grond van artikel 15, lid 4, van Richtlijn 2012/34/EU (herschikking) indient bij het Europees Parlement en de Raad. Dit verslag biedt een overzicht van de belangrijkste ontwikkelingen op de spoorvervoersmarkten in het licht van de EU-beleidsdoelstellingen voor het spoor. Het verslag bestrijkt uiteenlopende onderwerpen zoals de ontwikkeling van de interne spoorvervoersmarkt en de markt voor diensten aan spoorwegondernemingen, de randvoorwaarden voor onder meer openbaar vervoer per spoor, de toestand van de spoornetten in de Unie, de heffing van toegangsrechten, obstakels voor efficiëntere vervoersdiensten, infrastructuurbeperkingen en de behoefte aan regelgeving. De volledige analyse staat in het begeleidende werkdocument van de diensten van de Commissie.

Dit verslag is gebaseerd op gegevens en bijdragen uit diverse bronnen, waaronder de antwoorden van de lidstaten op de vragenlijst over de ontwikkeling van de spoorwegmarkt (RMMS), de statistische pocket "EU transport in Figures", verslagen van het Europees Spoorwegbureau, Eurostat. In juli 2015 heeft de Commissie een uitvoeringsverordening inzake de rapportering over de spoorwegmarkt vastgesteld. Het nieuwe mechanisme voor de verzameling van gegevens dat daarin is voorgeschreven, moet in de toekomst een coherentere verslaglegging waarborgen.

2.De toestand van het spoorwegnet in de Unie

De totale lengte van het spoornet bedroeg in 2014 ongeveer 220 000 km, bijna 2 % meer dan in 2009. Sinds 2009 zijn er 2800 km geëlektrificeerde lijnen bijgekomen, waardoor het aandeel geëlektrificeerde lijnen met 1,6 procentpunten is toegenomen. Banedanmark (de Deense infrastructuurbeheerder) en Network Rail (de infrastructuurbeheerder van het VK) zijn gestart met grote projecten voor de elektrificatie van belangrijke delen van hun netwerk.

De commerciële snelheid verschilt sterk van lidstaat tot lidstaat. Er is sterk geïnvesteerd in de modernisering van het spoornet in Oost-Europa en de aanleg van hogesnelheidslijnen in West-Europa. Dankzij hogere snelheden is het spoor aantrekkelijker geworden voor passagiers. In Oost-Europa zijn er nog steeds regionale passagiersnetten waar de maximumsnelheid slechts 120 km/u, of nog minder, bedraagt. Op enkele nationale netten en internationale goederencorridors halen goederentreinen een snelheid van 50 tot 60 km/u. De meeste internationale goederentreinen, met name in Midden- en Oost-Europa, rijden gemiddeld echter niet sneller dan 20 tot 30 km/u. Op sommige internationale goederencorridors bedraagt de gemiddelde snelheid slechts 18 km/u.

3.Ontwikkeling van de interne spoorvervoersmarkt

Ondanks het ongunstige economische klimaat sinds 2009 is het passagiersvolume, uitgedrukt in reizigerskilometers, nagenoeg constant gebleven. Het goederenvervoer per spoor heeft daarentegen een sterke terugval gekend in 2009, het dieptepunt van de economische crisis, en heeft zich nog steeds niet volledig hersteld. Het totale aantal passagiers- en goederenkilometers is niet gestegen.

Passagiersverkeer

Figuur 1 –Ontwikkeling van het passagiersvervoer per spoor Bron: RMMS

De vraag naar passagiersvervoer per spoor in de EU is tussen 2009 en 2014 met 30 miljard passagierskilometers toegenomen, d.w.z. een gemiddelde groei van 1,5 % per jaar. De sterkste relatieve groei werd genoteerd in het Verenigd Koninkrijk, Tsjechië en Luxemburg, terwijl het passagiersverkeer in Kroatië in dezelfde periode gehalveerd is. Het aandeel van het internationaal passagiersvervoer bedroeg in 2014 slechts 6 %. Het aantal internationale passagierskilometers is sinds 2011 nagenoeg constant gebleven.





Figuur 2Modal split passagiersvervoer over land (%) Bron: Statistical pocketbook 2016, Eurostat

Hoewel de vervoersvolumes zijn gestegen, is het marktaandeel van het spoor in het passagiersvervoer over land in de EU sinds 2009 slechts met een half procentpunt gestegen: van 7,1 % naar 7,5 %. Achter dit EU-gemiddelde gaan opvallende verschillen tussen de lidstaten schuil: sterke groei in Nederland en het VK, achteruitgang in Letland, Slovenië, Bulgarije en Kroatië.

Goederenverkeer