Inleiding

Het economische landschap binnen de EU en tussen haar internationale handelspartners verandert. De grenzen tussen traditionele productie, digitalisering en diensten worden steeds vager en de digitale oplossingen worden steeds meer geïntegreerd in de mondiale industriële waardeketens. Geconfronteerd met deze uitdagingen moet de Commissie deze economische realiteit, samen met de interinstitutionele partners, vertalen naar haar normalisatieprioriteiten voor Europese beleidslijnen en wetten. In de mededeling "Europese normen voor de 21e eeuw" (hierna "de mededeling" genoemd) van juni 2016 heeft de Commissie een nieuwe visie voor het Europese normalisatiesysteem (ESS) geformuleerd om het hoofd te bieden aan deze uitdagingen.

De nieuwe visie, die wordt omschreven in de mededeling, gaat verder dan de traditionele manier om om te gaan met normen op EU-niveau, die in het verleden beperkt bleef tot technische ondersteuning van de noden van de EU op het vlak van harmonisatie. In de nieuwe visie ligt de nadruk op de bijdrage van normalisatie aan de maatschappelijke uitdagingen en de Europese beleidslijnen, zoals het bevorderen van innovatie, het verhogen van kwaliteit en veiligheid, de creatie van banen en groei, de ondersteuning van de mondiale waardeketens en de ontwikkeling van de eengemaakte markt.

Naast deze uitgebreide beleidsondersteuning introduceerde de mededeling ook nieuwe initiatieven om deze doelstellingen binnen het ESS te realiseren. Het gaat hier vooral om het gezamenlijk initiatief inzake normalisatie (JIS) en het voorstel om een interinstitutionele dialoog met de medewetgevers op te starten. In april 2016 formuleerde de Commissie bovendien prioriteiten voor ICT-normalisatie en stelde concrete acties voor in haar mededeling over Normalisatieprioriteiten op ICT-gebied voor de digitale eengemaakte markt (hierna de "ICT-mededeling" genoemd) op basis van een strategische benadering met twee pijlers. In de eerste pijler identificeerde de Commissie vijf prioriteitendomeinen waarvoor de acties dringender worden geacht. In de tweede pijler stelde de Commissie een proces op hoog niveau voor om de acties te realiseren, een inventaris op te maken van de vooruitgang op het vlak van de te leveren prestaties en de prioriteiten waar nodig aan te passen.

Een van de belangrijkste voorwaarden voor normalisatie is transparantie, en daarvoor zijn hulpmiddelen nodig voor communicatie en informatiedeling met de belanghebbenden. Op het vlak van Europese normalisatie gebeurde dit tot dusver door middel van het jaarlijkse werkprogramma van de Unie voor Europese normalisatie (AUWP) en het voortschrijdend plan voor ICT-normalisatie.

Doel van dit verslag is te verklaren hoe de individuele acties en actoren van de vorige AUWP's, de mededeling over Normalisatieprioriteiten op ICT-gebied voor de digitale eengemaakte markt (hierna de "ICT-mededeling") en het JIS tot dusver hebben bijgedragen tot de doelstellingen die worden geformuleerd in de mededeling. Het verslag bestaat uit twee delen: een dat de beleidselementen van deze nieuwe visie behandelt en een over de samenwerking met de belanghebbenden. Het gaat vergezeld van een werkdocument van de diensten van de Commissie bij waarin de vooruitgang voor de verschillende acties van de bovenvermelde AUWP's en andere lopende activiteiten in detail worden beschreven. Bedoeling van dit verslag is de interinstitutionele dialoog te ondersteunen die wordt beoogd in de mededeling en die de Commissie in de daaropvolgende maanden zal voeren met de medewetgevers om de basis te leggen voor het werk voor het AUWP 2019.

Beleidselementen van de nieuwe visie

1.Innovatie bevorderen

Normen zijn een erkende drijvende kracht voor innovatie. Binnen het normalisatieproces wordt innovatie met name bevorderd door de uitwerking van de relevante wetenschappelijke en technische data, beter gekend als prenormatief onderzoek, wat uitmondt in het opstellen van een norm. Verordening EU nr. 1025/2012 (hierna "de Verordening" genoemd) schetste het kader na de verhoogde bijdrage van de normalisatie aan de innovatie in Europa. Sinds 2016 heeft de Commissie zich, samen met andere belanghebbenden binnen het kader van de JIS-acties, meer geconcentreerd op deze doelstelling door onderzoek en innovatie te koppelen aan normalisatie.

Een hechte en tijdige interactie tussen onderzoek en ontwikkeling (O&O) en normalisatie garanderen, is een cruciale factor om ervoor te zorgen dat innovatieve producten op de markt komen. Horizon 2020 heeft ook de focus op de relatie tussen de onderzoeksprojecten en het normalisatieproces hernieuwd, meer bepaald door normalisatieactiviteiten te integreren in onderzoeksprojecten en door hun potentieel te erkennen om de impact van het onderzoek en de resultaten van O&O te stimuleren. Momenteel worden een aantal prenormatieve activiteiten met betrekking tot medische hulpmiddelen, milieubescherming, koolstofarme toepassingen, energie-efficiëntie en metrologie uitgewerkt in het kader van Horizon 2020-projecten voor coöperatieve slimme vervoerssystemen (C-ITS), cyberbeveiliging en bescherming van de persoonlijke levenssfeer op het internet, nanotechnologieën, geavanceerde materialen, biotechnologie, energie inclusief brandstofcellen en waterstof, beveiligde gemeenschappen en geavanceerde productie en verwerking.

Het lopende prenormatieve onderzoek draagt ook bij tot geharmoniseerde certificatieschema's voor beveiligingsproducten en -systemen.

De Commissie werkt samen met Europese normalisatieorganisaties (ENO's) en andere organisaties die normen ontwikkelen (SDO's), fora en consortia en desbetreffende belanghebbenden met het oog op mogelijke maatregelen die het ecosysteem voor ICT-normalisatie zullen verbeteren. Dit omvat ook het bevorderen van interactie tussen opensource en normalisatiegemeenschappen en het definiëren van een evenwichtig, duidelijk en voorspelbaar Europees vergunningskader voor essentiële standaardoctrooien (SEP). In november 2017 heeft de Commissie hierover een mededeling gepubliceerd.

De Commissie gebruikt Horizon 2020 op grote schaal voor het financieren van onderzoeks- en innovatieprojecten die bijdragen tot normalisatie en werkt samen met de ENO's met betrekking tot acties die de kloof tussen onderzoek, innovatie en normalisatie zullen overbruggen. Binnen het kader van Horizon 2020 zijn publiek-private partnerschappen (PPP's) cruciaal voor het ontwikkelen van belangrijke bouwstenen voor de digitale technologie. Grootschalige pilootprojecten bereiden de bredere implementatie voor door middel van proefopstellingen, experimentele installaties en pilootopstellingen, om zo kennis te genereren en deze te benutten voor de normalisatieprocessen. Op basis van voorbereidende input van de lidstaten en de industrie werden initiatieven voor industriële platformen geïdentificeerd voor "slimme verbonden fabrieken" "gezondheidszorg", "slimme landbouw", "verbonden en geautomatiseerde mobiliteit", "slimme energie", en voor multifunctionele industriële gegevens en platformen voor het "internet of things".

De mededeling over de strategie van de Unie voor emissiearme mobiliteit zegt het volgende: "Normalisatie en interoperabiliteit zijn van cruciaal belang om de schaalvoordelen van de interne markt optimaal te benutten (in het bijzonder voor elektromobiliteit) en de barrières voor het opladen van elektrische voertuigen moeten overal in de EU uit de weg worden geruimd." De Commissie staat op het punt om de eerste van een aantal gedelegeerde verordeningen goed te keuren en/of de referenties naar de normen aan te vullen of aan te passen waarnaar wordt verwezen in de technische specificaties, vermeld in bijlage II bij Richtlijn 2014/94/EU betreffende de uitrol van infrastructuur voor alternatieve brandstoffen.

2.Kwaliteit, veiligheid, beveiliging en duurzaamheid van goederen en diensten verbeteren

Een doeltreffend normalisatiebeleid draagt bij tot het naleven van de wettelijke veiligheidsvereisten door relevante geavanceerde technische specificaties te ontwikkelen en in algemeen aanvaarde testmethodes te voorzien om de naleving van de voorgeschreven niveaus van kwaliteit, veiligheid, beveiliging, energie en materiaalefficiëntie voor de goederen en diensten te garanderen. De doelstellingen op het vlak van kwaliteit, veiligheid, beveiliging en duurzaamheid zijn meestal complementair, maar kunnen elkaar in sommige gevallen ook tegenspreken. Zorgen dat de doelstellingen van de normalisatiewerkzaamheden zo evenwichtig mogelijk worden nagestreefd op een manier waarbij ze elkaar versterken, is een blijvende uitdaging.

2.1.Kwaliteit

Om de kwaliteit van de diensten te verbeteren heeft de Commissie de Europese normalisatieorganisaties (ENO's) gevraagd om Europese normen te ontwikkelen voor een aantal domeinen zoals postdiensten, waar de normen hebben bijgedragen tot de ontwikkeling van de pakketbezorgingsdiensten, evenals horizontale dienstennormen die CEN ontwikkelt om dienstverleners bij te staan, bv. door hun prestaties te meten.