1 1 H.BIniim COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN 
COM(93) 93 def. 
Brussel, 15 maart 1993 
VERSLAG VAN DE COMMISSIE 
AAN DE RAAD, HET EUROPEES PARLEMENT EN HET 
ECONOMISCH EN SOCIAAL COMITE 
over de evaluatie van de doeltreffendheid van de acties 
ondernomen in het raam van het programma 
"Europa tegen kanker" 
(1987-1992) 
- 1 -
I. INLEIDING 
1. In het Besluit van de Raad en de vertegenwoordigers van de regeringen van 
de Lid-Staten, in het kader van de Raad bijeen, van 17 mei 1990 
(90/238/Euratom, EGKS, EEG)1 is de Commissie opgedragen een actieplan 1990-
1994 uit te voeren in de context van het programma "Europa tegen kanker", 
waarvan het doel is de kennis van de oorzaken van kanker te vergroten met 
nadruk op de mogelijke middelen om kanker te voorkomen. 
2. In het Besluit is bepaald dat de Raad en de ministers van volksgezondheid 
de doeltreffendheid van de ondernomen acties uit wetenschappelijk oogpunt 
zullen evalueren en dat de Commissie hiertoe in de tweede helft van 1992 een 
verslag over dit onderwerp zal indienen. 
3. Het doel van deze Mededeling is aan de Raad verslag uit te brengen over 
de evaluatie van de doeltreffendheid van de acties die in het raam van het 
actieplan zijn ondernomen. Aangezien deze acties voor een groot deel een 
voortzetting zijn van de sedert 1987 in het kader van het programma "Europa 
tegen kanker" ondernomen acties en derhalve daarvan niet los kunnen worden 
gezien en dat het aangegeven doel, het aantal sterfgevallen als gevolg van 
kanker in 2000 met 15 % te verminderen op dit moment niet kan worden bepaald, 
is de door de Commissie verrichte evaluatie uitgebreid tot de eerste vijf 
jaar (1987-1992) van dit programma. 
4. Bij haar evaluatie van de doeltreffendheid van het programma heeft de 
Commissie toegang gehad tot materiaal dat in de loop van de uitvoering van de 
verschillende acties is geproduceerd, evaluaties van specifieke projecten en, 
last but not least, het werk dat is verricht door een evaluatiecommissie ad 
hoc en de Commissie is voorgelegd in de vorm van een rapport, getiteld 
"Europa tegen kanker - evaluatie van de eerste vijf jaar 1987-1991". Dit 
rapport, dat ook een aantal beleidsaanbevelingen bevat, wordt op verzoek 
verstrekt. 
(1) PB L 137 van 30.5.1990, blz. 31 
- 2 -
II. KORTE SAMENVATTING VAN HET PROGRAMMA "EUROPA TEGEN KANKER" 
5. Het programma "Europa tegen kanker", dat is gelanceerd op initiatief van 
de Europese Raad, bestrijkt de volgende vijf actiegebieden: 
a) Tabaksgebruik; 
b) Voeding; 
c) Carcinogene agentia; 
d) Opsporing van kanker; 
e) Behandeling van kanker 
In het Besluit van de Raad van 17 mei 1990 zijn de tussen 1990 en 1994 te 
nemen maatregelen heringedeeld onder de volgende kopjes: 
a) Preventie van kanker (opsporing daaronder begrepen). 
b) Gezondheidseducatie en voorlichting van het grote publiek. 
c) Opleiding van gezondheidswerkers. 
d) Kankeronderzoek. 
Gezien het feit dat de onderzoekactiviteiten afzonderlijk zijn geëvalueerd, 
worden zij in deze Mededeling niet beschreven. 
6. In het raam van het eerste (1987-1989) en tweede (1990-1994) actieplan en 
op basis van het advies van het comité van kankerdeskundigen, is van de 
volgende middelen gebruik gemaakt: 
a) Aanvaarding van communautaire wetgeving. 
b) Financiële steun voor studies of onderzoek ter bevordering van de 
preventie en opsporing van kanker, voor acties ter voorlichting van het 
grote publiek of voor gezondheidseducatie op school, voor acties voor de 
opleiding van gezondheidswerkers, voor proefprojecten voor de opsporing 
van kanker en voor de uitwisseling van ervaring ter zake van de 
behandeling van kanker. 
- 3 -
7. Om het in 1986 voor dit programma vastgestelde doel - ombuigen van de tot 
dan toe waar te nemen, groeiende tendens van de sterfte aan kanker ten einde 
deze tegen 2000 met 15 % te verminderen - heeft de Commissie een op 
samenwerkingsverbanden gebaseerde strategie gevolgd, waarbij zij in de twaalf 
Lid-Staten alle desbetreffende gouvernementele en niet-gouvernementele 
lichamen heeft gemobiliseerd. 
8. Voor de uitvoering van dit programma heeft de Commissie zich tot principe 
gesteld alleen in actie te komen wanneer deze communautaire actie de waarde 
van nationale acties zou vergroten. Deze meerwaarde heeft de volgende vormen 
aangenomen : 
a) De verspreiding in de Europese Gemeenschap van de beste praktijken of de 
beste nationale wetgeving wordt bevorderd; 
b) De samenwerking op studie- en onderzoekgebied wordt bevorderd en 
gestimuleerd. 
c) De oprichting van netwerken voor proefprojecten en de uitwisseling van 
ervaringen en gegevens. 
III. EVALUATIE VAN DE DOELTREFFENDHEID VAN DE ONDERNOMEN ACTIES 
9. Zoals hierboven al gezegd is, is het algemene doel van het programma 
tegen het jaar 2 000 de sterfte aan kanker met 15 % te verminderen. Gezien de 
moeilijkheid dit ambitieuze doel te bereiken, besloot de Commissie van de 
aanvang af al de hulp in te roepen van besluitvormers op nationaal en 
Europees niveau, van wetenschappelijk deskundigen en van nationale 
gouvernementele en niet-gouvernementele organisaties, bij het opzetten en 
uitvoeren van een stoutmoedige reeks acties die geacht werden de meeste kans 
op succes te bieden. Voornamelijk geleid door het advies van het in 1986 
opgerichte Comité van kankerdeskundigen en het Raadgevend Comité van het 
programma, heeft de commissie besloten prioriteit te verlenen aan een aantal 
van de grote hoeveelheid mogelijke acties en hieraan de middelen toe te 
wijzen die gezien de beperkte financiën waarover het programma kan 
beschikken, passend zijn. Met meer middelen hadden deze prioritaire acties 
uitgebreid en/of verbeterd kunnen worden en dat is ook in de toekomst nog 
mogelijk. 
- 4 -
10. Bij de beantwoording van de vraag of de juiste weg is bewandeld om 
het programma effectief te maken, herinnert de Commissie eraan dat op het 
moment dat met het programma een aanvang werd gemaakt, het een volledig 
innoverende poging op ruime schaal betekende waarbij voor het eerst de Lid-
Staten, deskundigen, belanghebbende organisaties en de Commissie werden 
betrokken. Tevens wil zij gaarne wijzen op de onzekerheid over de beste 
praktische middelen waarmee zij aan het begin van het programma werd 
geconfronteerd alsmede op de moeilijkheid om de juiste maatstaf vast te 
stellen waarmee elke geselecteerde actie moest worden gemeten. De Commissie 
gelooft dat de doeltreffendheid van de geselecteerde acties moet worden 
beoordeeld ten opzichte van de voorlopige indicatoren: vaststellen van een 
actieplan en vergroten van het bewustzijn, een standpunt dat de Raad bij het 
nemen van Besluit 90/238 heeft overgenomen. 
11. De selectie is grosso modo gebaseerd op algemeen aanvaarde 
belangrijke risicofactoren voor verscheidene soorten kanker en op de 
mogelijkheden tot preventie. De Commissie was van mening dat de primaire 
preventie door middel van minder roken en het verminderen van de 
blootstelling aan carcinogene agentia de voornaamste doelen waren voor het 
bereiken van de vereiste vermindering van de sterfte aan kanker; de Commissie 
gelooft dat deze keuze van doelen geldig blijft. Als voornaamste richting van 
het programma voor wat de primaire preventie betreft en als prioritaire 
maatregelen voor de bestrijding van de vastgestelde belangrijkste 
risicofactoren, zijn gekozen: gezondheidsvoorlichting, opleiding en educatie. 
Het verzamelen en het verspreiden van gegevens zijn destijds - en worden dat 
nog steeds - beschouwd als de belangrijkste actiegebieden terwijl ook de op 
bepaalde groepen gerichte educatie nog steeds belangrijk is. 
12. Voor wat de mogelijkheden ten aanzien van de secundaire preventie 
betreft werden de systematische opsporing en vroegtijdige diagnose als de 
meest veelbelovende actiegebieden beschouwd; de Commissie is van mening dat 
de ervaring die is opgedaan bij de toepassing van relevante maatregelen in 
het raam van het programma heeft aangetoond dat systematische opsporing bij 
bepaalde soorten kanker nut heeft. Voor andere soorten kanker waren de 
resultaten niet doorslaggevend en dat heeft een aantal Lid-Staten ertoe 
gebracht een dergelijke opsporing niet uit te voeren. 
- 5 -
13. Men was van mening dat de ondersteuning van de exploitatie van 
beenmergbanken en de bevordering van de kwaliteitscontrole de grootste 
bijdrage waren die men tot de behandeling kon leveren. 
14. De opleiding van gezondheidswerkers blijft een conditio sine qua non 
om ervoor te zorgen dat de specialisten voor de preventie en behandeling van 
kanker de nodige kennis en bekwaamheden opdoen om op tijd en adequaat in 
actie te kunnen komen. 
IV. EVALUATIE VAN DE TOEGEPASTE MIDDELEN 
15. Om de aldus geselecteerde acties uit te voeren heeft de Commissie de 
volgende middelen toegepast: 
1. Verlenging, via communautaire wettelijke instrumenten of 
financiële stimulansen, van de beste nationale maatregelen bij de bestrijding 
van kanker. 
2. Financiering van gekwalificeerde wetenschappelijke teams voor 
studies en onderzoeken waarvan de resultaten geschikt zullen zijn voor 
toepassing in de gehele Gemeenschap. 
3. Bevordering van samenwerkingsverbanden in de strijd tegen kanker 
tussen communautaire lichamen en personen: plaatselijk, nationaal en tussen 
Lid-Staten. 
De uitvoering van het programma "Europa tegen kanker" verloopt via de in 
bijlage I beschreven structuur. 
Voor wat de financiële middelen betreft het volgende: in de periode 1987-1989 
is aan het eerste actieplan met 56 maatregelen 18,5 miljoen toegewezen, 
terwijl de begroting voor het kankeronderzoek (19 acties) in de periode 1987-
1989 18 miljoen beliep. Het tweede actieplan voor 1990-1994, met 38 
actiepunten (naast de voortzetting van de medische onderzoekactiviteiten) had 
een begroting van 50 miljoen ecu. In dit verband is in het Besluit van 17 mei 
1990 bepaald dat de Raad en de ministers van Volksgezondheid, in het kader 
van de Raad bijeen, deze bijdrage in het licht van het evaluatieverslag 
opnieuw zouden bezien, met de mogelijkheid het bedrag met ingang van 1 
januari 1993 met 5 miljoen ecu te verhogen. De verdeling van de huidige 
begrotingstoewijzing staat in bijlage II vermeld. 
- 6 -
16. De commissie gelooft dat de soort middelen, zo niet de omvang over 
het algemeen geschikt was voor de krachtens het programma uitgevoerde acties. 
Door de oordeelkundige combinatie van de acties en de aard van de middelen, 
is het programma erin geslaagd het besef voor de kankerbestrijding bij het 
grote publiek, de gezondheidswerkers en de besluitvormers te vergroten en de 
weg uit te stippelen die moet leiden naar de verlangde vermindering van de 
sterfte aan kanker. Wat de meerwaarde voor de gehele Europese Gemeenschap 
betreft heeft het programma: 
een aantal voorstellen voor wetgeving betreffende preventieve 
acties die van vitaal belang zijn voor de vermindering van de blootstelling 
aan tabak en carcinogene stoffen langs het Europese Parlement en de Raad van 
Ministers geleid of begeleid; 
. de boodschap van de tien onderdelen van de Europese Code voor de 
kankerbestrijding, waarin in eenvoudige bewoordingen de in de Europese 
Gemeenschap bestaande kennis die nuttig is voor de kankerpreventie wordt 
samengevat, gecoördineerd en verspreid. De ruime verspreiding van de code 
heeft de bewustheid helpen vergroten en de voorlichting van het grote publiek 
over de aan kanker verbonden risico's helpen verbeteren; 
. een bijdrage geleverd tot de talrijke gezamenlijke acties om het 
publiek via verschillende vormen van populaire mediaevenementen voor te 
lichten, waaronder het Europees Jaar van de voorlichting over kanker in 1989 
en de kankerweken die elk jaar worden georganiseerd; 
steun verleend aan demonstratieprogramma's voor opsporing van 
kanker en aan onderzoekprojecten over voeding en carcinogene stoffen ten bate 
van alle Lid-Staten. Verwacht wordt dat dit onderzoek resultaten zal 
opleveren die toepasbaar zijn in de Europese context, waardoor de 
werkzaamheid van de onderzoekinvestering vergroot wordt; 
. het initiatief genomen tot het samenstellen van lesprogramma's voor 
gezondheidszorg en voortgezette beroepsopleiding op het gebied van de 
oncologie alsmede uitwisselingsprogramma's voor gezondheidswerkers die de 
overdracht van ervaringen en kennis vergemakkelijken met het oog op 
verbetering van de normen binnen de Lid-Staten; 
- 7 -
de verspreiding vergemakkelijkt van technische normen voor 
gezondheidswerkers betreffende de preventie en de diagnose van kanker alsmede 
van de kwalitiet van de zorg voor kankerpatiënten. 
. het onderwerp kanker voor het grote publiek gedemystificeerd, het 
besef voor relevante risico's en preventieve en beschermende maatregelen 
aanzienlijk vergroot en de bereidheid om zich direct te laten behandelen 
bevorderd. 
17. In bijlage III is een uitgebreide beschrijving van de in het raam van 
het programma toegepaste maatregelen, gegroepeerd volgens de kopjes van de 
Bijlage van het Besluit 90/238, opgenomen. 
18. Ten aanzien van de doeltreffendheid van de bij de uitvoering van de 
maatregelen krachtens het programma toegepaste middelen is de commissie van 
mening dat: 
a) aangezien roken de belangrijkste oorzaak van sterfte aan kanker is 
die men kan voorkomen, is de belangrijkste methode om een vermindering van de 
sterfte aan kanker te bereiken het terugdringen van het roken. De Commissie 
heeft dit doel nagestreefd door gebruik te maken van een combinatie van 
regelgeving en voorlichtingscampagnes die gericht waren op de bevolking in 
het algemeen en bepaalde groepen zoals jongeren in het bijzonder en derhalve 
was de nadruk die daarop door het programma was gelegd ruimschoots 
gerechtvaardigd; 
b) een reeks in andere communautaire programma's uitgevoerde 
werkzaamheden ter zake van carcinogene agentia ook steun heeft verleend aan 
het kankerprogramma, in het bijzonder door de toepassing van wetgevende 
maatregelen die in het kader van deze beleidsmaatregelen zijn goedgekeurd met 
name op het gebied van veiligheid en gezondheid op het werk; 
c) sinds 1987 zijn met wetenschappelijk advies van het Comité van 
kankerdeskundigen en dank zij de inspanningen van de nationale 
kankerbestrijdingsfederaties, ter zake van de voeding veel acties op 
nationaal terrein ondernomen. Deze inspanningen zijn aangevuld met een 
- 8 -
grootschalig prospectief onderzoek betreffende voeding, gezondheid en kanker 
waartoe in 1989 het initiatief is genomen; de evaluatie van de resultaten is 
nog niet zijn afgesloten. De op dit belangrijke terrein ondernomen acties en 
studies zijn de moeite van het voortzetten waard; 
d) ten aanzien van de bewustmaking en de voorlichting van het grote 
publiek, de concentratie van omvangrijke middelen op campagnes en het bij de 
activiteiten betrekken van organisaties en personen een belangrijke, gunstige 
invloed heeft gehad; op basis van de ervaring die was opgedaan bij de 
uitvoering van het eerste actieplan, waren de tijdens het tweede actieplan 
uitgevoerde campagnes beter georganiseerd en op bijzondere groepen gericht; 
e) ten aanzien van de gezondheidseducatie op school het programma 
ontwikkelingen heeft ingeleid, in het bijzonder de herziening en verbetering 
van het lesprogramma en de leermiddelen alsmede de ontwikkeling en 
verspreiding van lesmateriaal, die anders niet zouden hebben plaatsgevonden. 
Deze activiteiten op het gebied van de gezondsheidseducatie hadden niet 
kunnen plaatsvinden zonder de actieve medewerking van de nationale 
ministeries en de nationale kankerbestrijdingsorganisaties die al in een zeer 
vroeg stadium bij de gezondheidseducatie tegen het roken en korter geleden 
bij de gezondheidseducatie voor gezonde voeding betrokken zijn. De specifieke 
kwestie van de kankereducatie op school moet echter worden gezien in de 
algemenere context van de gezondheidseducatie op school. 
f) ten aanzien van de opleiding van gezondheidswerkers de nadruk die 
gelegd is op de ontwikkeling van lesprogramma's en de relevante uitwisseling 
van gegevens alsmwede de toekenning van financiële bijstand voor de 
gespecialiseerde opleiding van deskundigen voor gezondheidszorg zijn nut 
heeft bewezen en aangetoond heeft dat voortzetting van steun noodzakelijk is. 
g) ten aanzien van het opsporen van kanker al essentiële ervaring is 
opgedaan die goed gebruikt kan worden voor het opsporen van andere soorten 
kanker dan die welke al behandeld zijn en in verband met het verlenen van 
bijstand bij de besluitvorming, wanneer het gaat om de toewijzing van 
middelen en de plaats van de opsporing in het algemene gezondheidsbeleid. 
- 9 -
h) ten aanzien van de behandeling en de palliatieve zorg weinig 
gedaan is. Derhalve is het nog te vroeg om nu al te proberen met verklaringen 
te komen, zelfs niet met kwalitatieve, over de doeltreffendheid van bepaalde 
maatregelen hoewel de uitwisseling van gegevens over de kwaliteitscontrole 
een veelbelovend terrein lijkt. 
i) ten aanzien van het projectbeheer een over het geheel goede 
prestatie nadelig beïnvloed is, voornamelijk door een gebrek aan financiën, 
door enkele vertragingen en door een relatieve tekortkoming bij het 
verstrekken van gegevens aan de onderzoekers, omdat hiertoe een herziening 
nodig zou zijn van de procedures die vastgesteld waren voor het beheer van de 
activiteiten in het raam van het programma met het oog op de verbetering en 
versterking daarvan. 
V. ALGEMENE BEOORDELING 
19. Het programma "Europa tegen kanker" is, beoordeeld naar zijn weerslag 
op de vaststelling van een actieplan en de vergroting van de bewustheid en 
als aanwijzing voor wat kan worden bereikt door in de Europese Gemeenschap de 
krachten in de juiste verhouding tot elkaar te brengen om meerwaarde te 
produceren, een succes gebleken. 
Het is derhalve juist de acties in het kader van het programma voort te 
zetten. Welke bijstellingen moeten worden uitgevoerd om deze meerwaarde zo 
groot mogelijk te maken, kon alleen worden vastgesteld dank zij de ervaring 
die bij de uitvoering van het programma is opgedaan. Er moet meer nadruk 
komen te liggen op de voorlichting van doelgroepen, het terugdringen van het 
roken, de gespecialiseerde opleiding van deskundigen voor gezondheidszorg en 
opsporing; daarnaast dient de komende jaren meer gedaan te worden om de 
verspreiding van de beste praktijken voor controle op de kwaliteit van de 
behandeling en de begeleiding van de palliatieve zorg in de Lid-Staten te 
bevorderen, zoals de Raad van ministers van Volksgezondheid dat in zijn 
Besluit van 17 mei 1990 heeft gevraagd. De gezondheidseducatie op school en 
de voeding vormen op dit moment onlosmakelijk verbonden elementen van het 
programma. Dit zijn zeker algemene thema's waarvan het belang ook in het 
algemenere kader moet worden beoordeeld. 
- 10 -
Tegen deze achtergrond is de toekenning van extra middelen waarover in het 
Besluit van 17 mei 1990 wordt gesproken, nuttig en gerechtvaardigd. 
Ten slotte herhaalt de Commissie haar standpunt dat zij al in haar mededeling 
COM(92) 2000 def. ("Van de Europese Akte naar de post-Maastrichtse periode: 
de middelen voor onze ambities") heeft verwoord. 
Het programma "Europa tegen kanker" moet dus in de toekomst in al zijn 
geledingen: preventie, voorlichting en educatie, opleiding en onderzoek, 
worden voortgezet en geïntensiveerd. 
MI-BIJLAGE I 
ORGANISATIESTRUCTUUR 
De structuur van het programma "Europa tegen kanker" kent vijf 
organisatorische eenheden. 
Comité van Europese kankerdeskundigen 
Tot oprichting van dit Comité is in december 1985 besloten door de Raad van 
Ministers van Buitenlandse Zaken. Het Comité telt vijftien leden (een of twee 
kankerdeskundigen per land) en wordt voorgezeten door professor Maurice 
Ubiana (Frankrijk). Deze kankerdeskundigen zijn benoemd door hun staatshoofd, 
eerste minister of minister van Volksgezondheid om de Europese Commissie te 
adviseren bij het opstellen en uitvoeren van de plannen. Van het Comité maken 
ook verscheidene waarnemers deel uit, met name WGO-Europa en het agentschap 
voor kankeronderzoek van de WGO (Internationaal agentschap voor 
kankeronderzoek). Hierdoor is een effectieve samenwerking tussen de WGO en de 
Europese Commissie mogelijk geworden. 
Raadgevend Comité "Europa tegen kanker" 
Dit Raadgevend Comité van hoge ambtenaren uit de Lid-Staten is opgericht bij 
het Besluit van de Raad betreffende het tweede actieplan. Een van zijn taken 
is te zorgen voor een soepele coördinatie van de door de Commissie en 
nationale overheidslichamen gefinancierde voorstellen. Bovendien assisteert 
dit Comité de' Commissie bij de uitvoering van acties waarbij nationale 
overheidslichamen betrokken zijn, met name wanneer het om acties op het 
gebied van de gezondheidseducatie gaat. 
Nationale Coördinatiecomités 
Deze twaalf nationale coördinatiecomités zijn aan het begin van het eerste 
actieplan opgericht om ervoor te zorgen dat de in het kader van "Europa tegen 
kanker" gesubsidieerde activiteiten op het gebied van de voorlichting van het 
grote publiek en de gezondheidseducatie op nationaal niveau op de juiste 
wijze werden gecoördineerd en geëvalueerd. Meestal worden deze comités 
voorgezeten door het desbetreffende lid van het Comité van kankerdeskundigen. 
De leden vertegenwoordigen de ministeries van volksgezondheid en invloedrijke 
particuliere organisatie die direct of indirect bij de kankerbestrijding zijn 
betrokken. 
-Il-
Niet-gouvernementele organisaties/groepen 
In het raam van het programma zijn aan het begin van het eerste plan 
verscheidene werkgroepen opgericht van: 
* liga's voor kankerbestrijding 
* verenigingen tegen tabakgebruik 
* vertegenwoordigers van de huisartsen. 
Deze groepen hebben een belangrijke rol gespeeld bij de uitvoering van het 
onderdeel van het programma "Europa tegen kanker" dat op de voorlichting van 
het grote publiek betrekking heeft. 
Europese Commissie ("Europa tegen kanker") 
Het programma is begeleid door de eenheid "Europa tegen kanker" die thans 
deel uitmaakt van de eenheid "Volksgezondheid en actieprogramma tegen 
kanker". Met de uitvoering van het eerste actieplan van het programma zijn 
dertien ambtenaren van de Commissie belast. In 1990 zijn hier nog vijf 
nationale ambtenaren aan toegevoegd. Daarnaast zijn deeltijdadviseurs 
aangetrokken voor assistentie bij specialistische kwesties (specialisten op 
het terrein van de voorlichting en de gezondheidseducatie, opleiding van 
gezondheidswerkers, opsporing van kanker). Eind 1991 vertegenwoordigden deze 
adviseurs het equivalent van vier voltijdwerkers. 
BIJLAGE II PROGRAMMA "EUROPA TEGEN KANKER-
SUBSIDIES - (ECU) - % TOTALE BEGROTING 
Tabak 
Voorlichting 
Gezondheids­
educatie 
Voeding 
Carcinogene 
agentia 
Opleiding 
Kanker-
registers 
Opsporing 
Behandeling 
SUBTOTAAL 
SUBSIDIES 
Coördinatie en 
beheer 
TOTAAL 1987 
80.000 
(11/8%) 
564.112 
83,5%) 
0 
0 
-0 
32.000 
(4,7%) 
0 
0 
0 
676.112 
(100%) 
250.000 
926.112 1988 
495.255 
(6,5%) 
4.508.775 
(53,6%) 
166.766 
(2,2%) 
641.000 
(8,5%) 
244.945 
(3,2%) 
505.385 
(6,7%) 
116.000 
(1,5%) 
1.118.787 
(14,8%) 
226.300 
(3,0%) 
7.573.213 
(100%) 
677.385 
8.250.598 1989 
679.249 
(8,8%) 
5.183.294 
(67,3%'T 
493.423 
(6,4%) 
349.506 
(4,5%) 
204.995 
(2,7%) 
298.099 
(3,9%) 
7.100 
(0,1%) 
331.939 
(4,3%) 
155.020 
(2,0%) 
7.702.625 
(100%) 
1.098.412 
8.801.037 Begrotings­
verdeling 
doelen 90-94 
14% 
14% 
18% 
17% 
4% 
17% 
2% 
12% 
2% 
100% 1990 
1.178.850 
(16,3%) 
1.398.964 
(19,3%) 
738.304 
(10,2%) 
871.900 
(12,0%) 
540.750 
(7,4%) 
1.460.950 
(20,2%) 
318.516 
(4,4%) 
740.800 
(10,2%) 
0 
7.249.034 
(100%) 
1.651.481 
8.900.515 1991 
1.410.391 
(15,6%) 
1.479.265 
(16,4%) 
1.247.863 
(13,8%) 
1.213.800 
(13,4%) 
376.000 
(4,2%) 
1.815.049 
(20,1%) 
239.739 
(2,7%) 
1.123.500 
(12,5%) 
119,483 
(1,3%) 
9.025.090 
(100%) 
1.937.253 
10.962.343 1992(raming) 
(1.10.92) 
1.793.840 
(18,1%) 
1.181.278 
(11,9%) 
1.263.660 
(12,7%) 
1.949.750 
(19,7%) 
271.000 
(2,7%) 
1.777.279 
(17,9%) 
437.601 
(4,4%) 
961.161 
(9,6%) 
278.000 
(2,8%) 
9.913.569 
(100%) 
1.862.607 
11.776.176 
^ BIJLAGE III 
I I 
| Uitvoerige beschrijving van de acties die zijn ondernomen overeenkom- | 
| stig Bijlage I van het Besluit van de Raad 90/238/Euratom,EGKS,EEG | 
I I 
BIJLAGE III 
Actie in het kader van de. preventie van het tabaksgebruik 
De twee actieplannen van het programma adviseerden een globale en integrale 
aanpak van het bestrijding van het tabaksgebruik. Hiertoe zijn talrijke 
acties die uitsluitend gericht waren op de preventie van het tabaksgebruik 
ondernomen en wel in het bijzonder op de volgende terreinen: 
voorlichting van het grote publiek - accijnzen en prijzen - etikettering -
tabakscomponenten - produktie - bescherming van kinderen - bescherming van 
openbare gebouwen - reclame - campagnes voor ontwenning van het 
tabaksgebru ik. 
Deze acties zijn hoofdzakelijk langs twee wegen tot stand gebracht: 
- maatregelen van wetgevend aard; 
- directe acties. 
Maatregelen van wetgevende aard 
Bij deze actie, die sinds 1988 loopt, zijn tot nu toe de wettelijke 
voorschriften goedgekeurd: 
- Resolutie van de Raad en van de ministers van Volksgezondheid, in het 
kader van de Raad bijeen, van 18 juli 1989 betreffende het rookverbod in 
ruimten bestemd voor het ontvangen van publiek (89/C189.01). 
- Richtlijn van de Raad van 13 november 1989 betreffende de onderlinge 
aanpassing van de wettelijke en bestuursrechtelijke bepalingen van de 
Lid-Staten inzake de etikettering van tabaksprodukten (89/622/EEG) 
Richtlijn van de Raad van 17 mei 1990 betreffende de onderlinge 
aanpassing van de wettelijke en bestuursrechtelijke bepalingen van de 
Lid-Staten inzake het maximale teergehalte in sigaretten (90/239/EEG) 
- Richtlijn van de Raad van 15 mei 1992 tot wijziging van Richtlijn 
89/622/EEG betreffende de onderlinge aanpassing van de wettelijke en 
bestuursrechtelijke bepalingen van de Lid-Staten inzake de etikettering 
van tabaksprodukten (92/41/EEG) 
- Ib-
Directe acties 
Sinds 1988 heeft het actieprogramma in de loop van de twee actieplannen 150 
projecten op het gebied van de preventie van het tabaksgebruik gefinancierd. 
Deze projecten hadden betrekking op de gezondheidseducatie op school, de 
voorlichting van het grote publiek en meer in het bijzonder van jongeren 
alsmede op programma's voor steun bij het ontwennen van het tabaksgebruik. 
Voor wat de uitwisseling van gegevens en ervaringen betreft, heeft het 
programma de oprichting ondersteund van een werkgroep voor overleg tussen 
organisaties die het tabaksgebruik bestrijden en de ter zake 
verantwoordelijke vertegenwoordigers van de regeringen. Dit netwerk van NGO's 
tegen het tabaksgebruik heeft het met name mogelijk gemaakt de publieke 
opinie bewust te maken van de acties van de Gemeenschap ter preventie van het 
tabaksgebruik. 
Voeding en kanker 
In het kader van het programma zijn verscheidene studies gesubsidieerd, ten 
einde de stand van de kennis inzake het mogelijke verband tussen voeding en 
kanker (verband tussen voeding - waaronder alcohol - en verschillende soorten 
kanker (borst, dikker darm, alvleesklier, galwegen) ) te verbeteren. Bovendien 
is onderzoek verricht om de rol van kankerremmende agentia (selenium, 
calcium) te verduidelijken. 
Ten slotte is de "Europees prospectieve studie van voeding en kanker - EPIC" 
gestart. De meerwaarde voor de Gemeenschap van deze prospectieve studie 
behoeft niet meer te worden aangetoond, gezien het feit dat alleen de 
Gemeenschap de verscheidenheid aan bevolking en voedingsgewoonten biedt die 
nodig zijn om significante resultaten te behalen. Deze studie wordt 
gecoördineerd door het Internationale agentschap voor kankeronderzoek en 
omvat epidemiologische teams uit zeven Lid-Staten die 350.000 Europese 
burgers zullen volgen ten einde de relatie tussen de voeding en andere 
.leefgewoonten en het vóórkomen van kanker en andere ziekten (hart- en 
vaatziekten, te hoge bloeddruk, suikerziekte enz.) te onderzoeken. Momenteel 
hebben Frankrijk, Spanje, het Verenigd Koninkrijk en Italië de studie 
verricht terwijl drie andere landen (de Bondsrepubliek Duitsland, Griekenland 
en Nederland) de proeffase afsluiten. 
Alle deelnemers aan het programma "Europa tegen kanker" in de twaalf Lid­
staten hebben hun campagnes ter voorlichting van het grote publiek aangepast 
om rekening te houden met de twee Europese geboden voor kankerpreventie die 
op de voeding betrekking hadden. Met financiële steun van de Gemeenschap zijn 
ook talrijke voorlichtingsbrochures uitgegeven. 
Het programma heeft geprofiteerd van omvangrijke wetgevende maatregelen op 
het gebied van de etikettering van levensmiddelen en residuen van 
bestrijdingsmiddelen in en op groenten en fruit. 
Zo heeft de Raad op 24 september 1990 de Richtlijn (90/496/EEG) inzake de 
voedingswaardeetikettering van levensmidden gegeven. Naar aanleiding van die 
richtlijn heeft het Wetenschappelijk Comité voor de menselijke voeding in 1991 
twee verslagen opgesteld: 
het ene betrof de aanbevolen dagwaarden op voedingsgebied, 
het andere betrof de definitie van voedingsvezels (die in het kader van 
de voedingswaarde-etikettering zou kunnen worden gebruikt) en een 
gemeenschappelijke analysemethode. 
Bovendien heeft de Commissie in april twee voorstellen goedgekeurd tot 
wijziging van vier richtlijnen van de Raad: 76/895/EEG, 90/642/EEG, 
86/362/EEG en 86/363/EEG tot vaststelling van maximumgehalten aan residuen 
van bestrijdingsmiddelen in en op bepaalde produkten van plantaaardige 
oorsprong, met inbegrip van groenten en fruit, granen en levensmiddelen van 
dierlijke oorsprong. 
PB L 276 van 6.10.1990 
Kankerverwekkende agentia 
Op het gebied van de carcinogene risico's van bepaalde chemische stoffen zijn 
verscheidene studies vericht ten aanzien van vormen van beroepskanker bij 
werknemers die aan verschillende carcinogene agentia zijn blootgesteld. 
Onderstaande maatregelen van wetgevende aard hebben de uitvoering van het 
programma op dit gebied ondersteund: 
a) Indeling en etikettering van carcinogene agentia met inbegrip van de 
daarin aanwezige preparaten: 
Op 1 maart 1991 is de richtlijn betreffende de aanpassing van wettelijke 
en bestuursrechtelijke bepalingen inzake de indeling, de verpakking en 
het kenmerken van gevaarlijke stoffen (67/548/EEG) voor de twaalfde maal 
aangepast aan de technische vooruitgang. Ook in 1991 is het aantal 
stoffen of groepen stoffen die in bijlage 1 van richtlijn 67/548/EEG in 
categorie 1, 2 of 3 zijn ingedeeld met 52 stoffen uitgebreid waardoor het 
totale aantal op 147 is gekomen. 
Richtlijn 88/379/EEG (indeling, verpakking en kenmerken van gevaarlijke 
preparaten) is op 8 juni 1991 van kracht geworden; krachtens deze 
richtlijn is de etikettering van gevaarlijke preparaten en met name het 
aanbrengen van het opschrift "Kan kanker veroorzaken" verplicht wanneer 
het preparaat een stof bevat die als carcinogeen is ingedeeld en aanwezig 
is in een concentratie die hoger is dan de in de richtlijn vermelde. 
b) Op de markt brengen van gevaarlijke stoffen en preparaten: 
In 1991 is Richtlijn 76/769/EEG van 27 juli 1976 inzake de beperking van 
het op de markt brengen en van het gebruik van bepaalde gevaarlijke 
stoffen en preparaten viermaal gewijzigd en wel door de Richtlijnen 
91/173/EEG, 91/338/EEG, 91/339/EEG en 91/659/EEG. Deze wijzigingen 
betreffen met name beperkingen voor asbestvezels, pentachloorfenol en 
-verbindingen alsmede cadmium en -verbindingen. 
io 
c) Preventie van beroepskanker : 
Bij de bestrijding van carcinogene agentia op de werkplek is een belangrijke stap gezet door 
de goedkeuring van Richtlijn 90/394/EEG van 29 juni 1990 betreffende de bescherming van 
de werknemers tegen de risico's van blootstelling aan de carcinogene agentia op het werk 
(PB L 196 van 27.7.1990, blz. 1) 
Voor wat het specifieke probleem van asbest betreft is op 25 juni 1991 een richtlijn van de 
Raad goedgekeurd tot wijziging van Richtlijn 83/477/EEG betreffende de bescherming van 
werknemerstegen de risico's van blootstelling aan asbest op het werk (tweede bijzondere 
Richtlijn in de zin van artikel 8 van Richtlijn 80/1107/EEG)(PB L 206 VAN 29.7.1991, 
blz. 16). 
op het gebied van de bescherming tegen ioniserende straling is met steun van het programma de 
volgende wetgeving tot stand gekomen; 
Verordening (Euratom) nr. 3954/87 van de Raad van 22 december 1987 (PB L 371 van 
30.12.1987) tot vaststelling van maximaal toelaatbare niveaux van radioactieve besmetting 
van levensmiddelen en diervoeders ten gevolge van en nucleair ongeval of ander 
stralingsgevaar is aangevuld door Verordening nr. 770/90. 
Verordening (Euratom) nr. 2219/8^ van de Raad van 1* juli 1989 betreffende de bijzondere 
voorwaarden voor de uitvoer van levensmiddelen en diervoeders na een nucleair ongeval of 
bij andere stralingsgevaar (PB L 211 van 22.7.1989). 
Richtlijn 89/618 (Euratom) (PB L 357/31 van 7.12.1989) betreffende de infoimatie van de 
bevolking over de bij stralingsgevaar toepasselijke maatregelen ter bescherming van de 
gezondheid en over de alsdan te volgen gedragslijn is in 1991 aangevuld door een 
Mededeling (PB C 103 van 19.4.1991) ten einde de omzetting van de richtlijn in de 
wetgeving van de Lid-Staten te vermegakkelijken. 
Richtlijn 90/641 (Euratom) van de Raad van 4 december 1990 (PB L 349/21 van 
13.12.1990) inzake de praktische bescherming van externe werkers die gevaar lopen aan 
ioniserende straling te worden blootgesteld tijdens hun werk in een gecontroleerde zone. 
-x\-
Opsporing 
Op basis van de reeds in bepaalde Lid-Scaten opgedane ervaring is in 1990 een 
netwerk opgericht van proefprojecten voor de opsporing van borstkanker. Het 
doel van dit netwerk is te komen tot uitwissel ing van ervaringen tussen de 
Lid-Staten en de fundering te leggen voor een kwalitatief hoogstaande 
praktijk van de opsporing van borstkanker in de Gemeenschap. 
Momenteel nemen er negen Lid-Staten aan deel. De ervaring van de centra in 
het Verenigd Koninkrijk, de Bondsrepubliek Duitsland en Nederland, landen die 
geen gefinancierde projecten in het netwerk bezitten, wordt toegepast bij het 
beheer en de evaluatie van het netwerk en men kan er dus vanuit gaan dat dit 
netwerk de gehele Gemeenschap bestrijkt. Het functioneren van het netwerk 
wordt continu geëvalueerd door onafhankelijke adviserende deskundigen en er 
zijn al drie algemene evaluatievergaderingen gehouden (Coimbra 1990, Athene 
1991 en Dublin 1992). 
Bij deze evaluatie is gebleken dat de opleiding van de betrokken 
gezondheidswerkers verbetering behoeft. In het kader van het programma is de 
situatie verbeterd doordat op dit gebied in de opsporingscentra van Utrecht 
en Florence (1990-1991) opleidingsactiviteiten zijn georganiseerd. 
Bovendien is, omdat de kwaliteitswaarborg van verscheidene proefprojecten 
verhoogd moest worden, in het raam van het programma in samenwerking met 
deskundigen uit de Lid-Staten een document met Europese richtsnoeren voor 
kwaliteitswaarborg bij mammografisch onderzoek opgesteld. Dit document 
bestrijkt de organisatie en de technische en beroepsaspecten (procedure, 
opleiding van het radiologisch team, prestatie-indicatoren, evaluatie, 
technische aspecten van de dosis). De publikatie ervan is voor eind 1992 
gepland. 
Het programma heeft tal van studies betreffende de opsporing van 
baarmoederhalskanker gefinancierd, met name van de associatie met het 
HPVirus, het percentage van de vrouwen dat aan de opsporing deelneemt, de rol 
en de opleiding van huisartsen alsmede alternatieve opsporingstechnieken 
zoals de cervicografie. 
Gebleken is dat (net als voor de opsporing van borstkanker) de 
kwaliteitswaarborg van deze opsporing moet -..-orden verbeterd. Om die reden 
heeft het programma in samenwerking met een werkgroep van deskundigen 
richtsnoeren voor de kwaliteitswaarborg voor de opsporing van 
baarmoederhalskanker opgesteld. Dit document -wordt eind 1992 gepubliceerd. 
Het plan bestaat om in 1993, ten einde ae toepasbaarheid van deze 
richtsnoeren te testen, een communautair netv.-erk van proefprojecten op te 
richten. 
Voor wat de andere vormen van kanker betreft financiert het programma een 
haalbaarheidsonderzoek naar de opsporing van prostaatkanker. Voor kanker van 
de dikke darm/endeldarm heeft het programma een beperkt aantal studies 
gefinancierd (doeltreffendheid van de opsporing van kanker van de dikke 
darm/endeldarm in het Verenigd Koninkrijk, in de Bondsrepubliek Duitsland en 
Frankrijk) waarin de opsporingsmethoden voor deze vorm van kanker worden 
geëvalueerd. 
-n 
Kankerreqist rat i.e en soortcielijke acties 
In het kader van de actie op het terrein van de kankerregistratie, als 
beschreven in het tweede actieplan, is een begin gemaakt met de 
voorbereidende werkzaamheden voor de oprichting van een Europees netwerk van 
kankerregisters. Het algemene doel van dit netwerk is de gegevens die in de 
kankerregisters worden opgenomen beter vergelijkbaar te maken en zo doende 
een betrouwbare gegevensbasis te scheppen. Hierdoor wordt het mogelijk de 
problemen in de Gemeenschap op kankergebied beter in het oog te houden en 
optimaal gebruik te maken van de gegevens in het kader van onderzoeks- en 
planningswerkzaamheden. 
Voor het programma wordt die project beheerd door het Internationaal 
agentschap voor kankeronderzoeK en het Deens kankerregister. 
De reeds voltooide en nog lopende werkzaamheden zijn: 
- vaststelling van een coderingssysteem voor een pakket eenheden met ca. 
700 vormen van kanker, met het oog op de vergelijkbaarheid van de 
verschillende registraties; 
- opzetten van een op PC bruikbaar systeem voor het beheer van een 
gegevensbasis (EUROCIM), ten einde een eenvoudig onderzoek naar het 
vóórkomen van kanker en de sterftepercentages alsmede de statistische 
analyse daarvan mogelijk te maken; 
- verrichten van een onderzoek naar de bestaande kankerregisters in de 
Europese Gemeenschap met het oog op de vaststelling van de mogelijke 
deelnemers aan het netwerk; 
publikatie van gegevens over de schatting van de schade die door kanker 
in de Europese Gemeenschap wordt veroorzaakt2. 
2 O.M.Jensen, M.Estéve, H.Holler en H.Renard (1990), Cancer in the European 
Community and its Member States. Europ.J.Cancer, r.r. 26, 1167-1256 
-•V 
Andere aspect er.: oehanuel inci c-n beenmergbank 
Er bestaan reeds enige initiatieven om de acties dio op het gebied van de 
behandeling en de beenmergbank _n het Besluit van de Raad van 17 mei 1990* 
worden aanbevolen, te ondernemer.. 
Voor wat de behandeling cetreft is onderzoek verricht naar de 
kwaliteitscontrole van de radictr.erapie met het oog op de harmonisatie van de 
goede praktijken bij dit soort behandeling. Een groep deskundigen heeft 
verslag uitgebracht over de situatie van de palliatieve zorg in de 
Gemeenschap. In het kader van de oncologische pediatrie heeft een groep 
deskundigen een soortgelijk verslag geschreven (dat eveneens eind 1992 
beschikbaar komt). 
Ten slotte heeft een uit leden van het Comité van kankerdeskundigen bestaande 
werkgroep nagegaan welke initiât.even het programma op middellange termijn op 
het gebied van de behandeling zou kunnen ontplooien. 
Voor wat de beenmergbanken betreft heeft het programma zich aangesloten bij 
het programma AIM dat het project EMDIS (European Marrow Informaties System) 
financiert, waarbij negen beenmergbanken met ongeveer 300.000 donors 
aangesloten zijn. Bovendien heeft een Europees donorsecretariaat in Parijs 
een bescheiden bijdrage van de Gemeenschap ontvangen. In de loop van de 
komende twee jaar zal het programma nagaan v/elke voorschriften moeten worden 
ingevoerd om de uitwisseling van ervaringen op dit gebied te verbeteren. 
(1) PB L 137 van 30.5.1990, c. 
-zz-
Voorlichting van het grote publiek 
Een van de voornaamste doelstellingen van het voorlichtingsaspect van het 
programma is passende middelen beschikbaar te stellen voor partners in de 
campagne tegen kanker. Naast de financiële steun voor acties die met de 
doelstellingen van het programma verband hielden, zijn deze middelen 
beschikbaar gesteld voor de Europese code voor de kankerbestrijding, 
televisieprogramma's en videofilms, posters, de brochure van het programma, 
het diaporame (diashow) en de nationale nieuwsbrieven. Daarnaast bevatte 
nummer 1/91 van "Social Europe" een adequate verzameling wetenschappelijke, 
administratieve en juridische documentatie over het programma. 
Aan de meerwaarde van de netwerken - v.-aarin partners met dezelfde belangen 
zijn verenigd - behoeft niet getwijfeld te worden. In de voorlichtingssector 
worden in stand gehouden: de groep verenigingen en liga's voor de 
kankerbestrijding, de groep producenten van medische en wetenschappelijke 
televisieprogramma's, de groep correspondenten in de bureaus van de Commissie 
in de Lid-Staten en de groep voorzitters van nationale coördinatiecomités. De 
in alle landen opgerichte nationale cpördinatiecomités hebben een positief 
effect gehad op de bevordering van de coördinatie op nationaal niveau. 
Vanaf het begin is het gebruik van enquêtes op basis van deugdelijke 
methodologieën als een essentiële bijdrage tot de vaststelling van 
actieterreinen en de evaluatie van de doeltreffendheid van de 
voorlichtingscampagnes beschouwd. Sinds 1937 zijn in de 12 landen regelmatig 
enquêtes gehouden naar het besef voor kankerpreventie, rookgedrag en andere 
kwesties. Enquêtes onder speciale doelgroepen zoals leraren, huisartsen, 
kinderen tussen 11 en 15 jaar (inzake tabak en alcohol) en vrouwen (met 
speciale aandacht voor opsporing en voeding) hebben de nodige gegevens 
opgeleverd om prioriteit te kunnen verlenen aan verschillende soorten acties. 
Op communautair niveau zijn talrijke scties gehouden ter bevordering van de 
voorlichting over kankerpreventie. De belangrijkste hiervan zijn: 
Het Europese Jaar van de voor licht ing c.et i.ûnker. 3ij dit Europese jaar, 
van januari 1989 tot januari 1990, wórei: ie meest uiteenlopende partners 
betrokken. Het Jaar is van start gegaan mee persconferenties waarbij 
ministers aanwezig waren. Er is opdracht gegeven voor tien 
televisieprogramma's die in de gehele Gemeenschap zijn uitgezonden. 
Leidende vertegenwoordigers van NCO's zijn door het Europees Parlement in 
Straatsburg ontvangen. In heel Europa zijn mobiele tentoonstellingen en 
sportevenementen georganiseerd om het ::eset voor kankerpreventie te 
vergroten. 
Eurovisie tegen kanker: januari 1990. Ei f televisiestations in negen Lid-
Staten hebben samengewerkt bij deze .:nieke gebeurtenis: een live 
Eurovisieprogramma over een v-etenschappeiijk onderwerp. De inhoud was 
geheel gebaseerd op de Europese code voor ::e kankerbestrijding. 
Europese weken tegen kanker. De Europese weken zijn een effectief middel 
gebleken om de belangstelling voor het programma "Europa tegen kanker" 
gaande houden. In mei 1988 is een "testweek" gehouden. Vervolgens is elk 
jaar hiervoor geregeld de tweede v/eek van oktober gekozen; tijdens deze 
weken wordt telkens een thema op basis van de Europese code voor de 
kankerbestrijding behandeld. Dit leidt tot de stimulering van speciale 
acties in elke Lid-Staat. Bovendien vinden elk jaar in de context van 
deze week honderden spontane acties plaats. 
-tt 
Gezondheiciseducat ie en kankerureventie 
1. De voornaamste activiteiten in het eerste actieplan van het programma 
"Europa tegen kanker" (1957-1989) varen: 
Er is een vergelijkend onderzoek uitgevoerd naar de programma's voor 
gezondheidseducatie ir. de Lid-Staten. Een enquête onder 2750 leraren 
omvatte vragen over het geven van gezondheidseducatie 
In Viterbo (Italië) .= een vergadering gehouden van de verenigingen 
voor kankerbestrijding cm de rol van de school bij de kankerpreventie 
te bespreken 
Er is financiële ci:£tap.d verleend :.an nationale projecten voor op 
het onderwijs gericr.te programma * s voor gezondheidseducatie waarin 
plaats was ingeruimd voor kankerpreventie en voorlichting over t^bak. 
2. De acties van het tweede actieplan (1990-1994) zijn gebaseerd oj? de 
eerste Europese conferentie over gezondheidseducatie en kankerprev^ntie 
op school die in 1990 ir. Dublin is gehouden. 
2.1 Steun voor inspanningen om leraren tç informeren over het bestaan v^n de 
Europese code voor de kankerbestrijding 
Bijzondere aandacht is besteed aan de opleiding van leerkrachte 
gezondheidseducatie en kankerpreventie. Het programma heeft op Eu 
niveau samengewerkt met andere internationale instellingen (WGO-Reg 
Bureau voor Europa, Raad van Europa) bi^ het organiseren van Eu 
zomercursussen in gezondheidseducatie voor leraren; in deze cursussen 
thema's van de kankerpreventie (tabak, voeding enz.) behandeld (Sóut 
(VK), Flensburg (Duitsland) en Montpellier (Frankrijk). ropees 
iona< 
ropes 
Op nationaal niveau zijn in Portugal, Griekenland en België initiatieven 
de opleiding van leraren gesubsidieerd v/aarbij de voornaamste ideeë 
methoden van deze Europese zomercursussen worden doorgegeven. Bovendien 
met steun van het prograrr.rr.a "Europa tegen kanker" in elke Lid-
conferenties gehouden of oepiand ter bespreking van de uitvoering v 
aanbevelingen van de conferentie in Dublin. h in 
s 
al 
se 
zijn 
hahpton 
voor 
n en 
zijn 
Staat 
an de 
-m-
Op communautair niveau wordt een Europees ptoetnetwerk van instituten voor 
lerarenopleiding opgezet om een o?meer.scnappelijk minimumlesprogramma voor de 
opleiding van leraren in gezondheidseducatie (inclusief kankerpreventie) te 
testen. Tevens is een voorlichtingscampagne voorbereid om leerkrachten en 
andere op School werkzaam personeel meer bewust te maken van hun rol bij de 
gezondheidseducatie en kankerpreventie. Tot het materiaal behoren een poster 
en een brochure die beide op Europees niveau zijn goedgekeurd. 
Ten slotte is een Europees kader voor gezondheidsbevordering en 
kankerpreventie op de basisschool ontwikkeld. 
2.2 Verspreiding van lesmateriaal over jezoncihc-idseducatie: 
Er is een voorlichtingsvideo over tabaksgebruik ("Smoking and You") 
geproduceerd die bestemd is voor het voortgezet onderwijs. Hij gaat vergezeld 
van een handleiding voor de leerkrachten. 
Bovendien wordt steun verleend aan een Europ».-^s festival voor het gebruik van 
audio-visueel materiaal bij de gezondheidseducatie (inclusief voorlichting 
over tabak en voeding). 
In verscheidene Lid-Staten (Spanje, België, Duitsland, Nederland, Italië en 
het VK) is steun verleend aan de ontwikkel mg van materiaal voor gebruik in 
onderwijsprojecten ter bevordering van gezonde leefgewoonten en 
kankerpreventie. Er is £teun verleend aan proefprojecten inzake 
kankerpreventie op school in de context van het gezondheidbevorderend 
onderwijs (België en Luxemburg). 
2.3 Stimulering in het onderwijs van gezonde eetgewoonten en in het bijzonder 
bevordering van het eten van groenten en fruit tijdens pauzes en 
maaltijden. 
Er is steun verleend aan een Europese zomercursus in voedingseducatie in het 
gezondheidbevorderend onderwijs en ook aan nationale projecten voor 
voedingseducatie in Duitsland, Ierland en Spanje. 
- 11-
Opleiding van gezondheicisv/erkers 
Op het terrein van de opleiding is de noodzaaK benadrukt van de aanpassing en 
vergroting van de kennis en de vaardigheden ter zake van de oncologie van 
huisartsen, specialisten, oncologen en verpleegkundigen. 
Naar aanleiding van de Aanbeveling van o»? Con.:r.issie van 8 november 1989 
betreffende de opleiding van gezondheidswerkers cç kankergebied (89/601/EEG, 
PB L 346 van 27.11.1989, blz. 1) is in het vaar.: van het programma "Europa 
tegen kanker" steun verleend aan de volgende activiteiten: 
Europese conferentie over een onderwijsprogramma in oncologie voor 
medische studenten in Europa, rv.ei 1988, Bonn. 
- Europese conferentie over tandartsen en Kankerpreventie, juni 1990. 
Koninlijk college voor de opleiding van tanaartsen, Kopenhagen. 
- Europese conferentie over eep onderv.'i jsprogramma in oncologie voor 
studenten in de tandheelkunde in Europa, oktober 1990. Koninlijk 
college voor de opleiding van tandartsen» .Kopenhagen. 
Europese conferentie over een basisleerprogramma voor gevorderden 
inzake het verplegen van kankerpatiënten, januari 1991, Londen. 
Europese vereniging voor de verpleging van kankerpatiënten. 
Europese conferentie over de opleiding van huisartsen op 
kankergebied, juni 1991, Kopenhagen. Europese Huisartsen Vereniging. 
De aanbevelingen van deze conferenties zijn ondersteund door het adviescomité 
voor de opleiding van verpleegkundigen (april 1991), tandartsen (november 
1991) en artsen (november 1991). Sindsdien zi]n zij toegezonden aan de 
bevoegde autoriteiten en niet-gouvernementele ceroepsorganisaties van de 
twaalf Lid-Staten. 
In het raam van de uitvoering van -ieze .. anbevel ingen zijn verscheidene 
initiatieven verwezenlijkt of p.oo niet afgesleten: 
Voor wat de opstelling van een leerprogramma betreft: 
Een Europees netwerk ar. proefprojecten gebaseerd op het 
basisleerprogramma voor het c-r pleger» v.-:!-. kankerpatiënten wordt momenteel 
-3o-
opgericht in Portugal, Griekenland, Bek_uc, Denemarken, de Bondsrepubliek 
Duitsland, Ierland en l-aiië. 
Tegen dezelfde achtevaroiia ;cra: een « 3a loaarneidsonderzoek naar de 
oprichting van een gezamenlijk netv.-erk voor Frankrijk, Spanje en Portugal 
georganiseerd. 
Er wordt een netwerk van proefprojecten voor de opleiding van huisartsen 
op kankergebied opgericht; hierbij woruen in alle 12 Lid-Staten de 
aanbevelingen van de conferentie va:: 1991 in Kopenhagen over een 
specifieke opleiding van huisartsen op ..Mikergebied toegepast. 
Twee proefprojecten voor de opleiding op lankergebied van studenten in de 
tandheelkunde in Italie er. Portugal '.-.oreen door het programma gesteund. 
• 2.1-
Er wordt een gemeenschappeii;k, niet verplicht opleidingsprogramma voor 
medisch en paramedisch personeel dat neewerkt aan de opsporing van 
baarmoederhalskanker in de Europese Gemeenschap ontwikkeld in 
samenwerking met de maatschappijen voor cytopathologie in de twaalf Lid-
Staten. 
Er zijn in 1990 en 1991 ir. de Lid-Stó'_e.'i met steun van het programma 
"Europa tegen kanker" talrijke opleid ü.ysseminars en workshops voor 
artsen, verpleegkundigen en tandartsen over met kanker verband houdende 
onderwerpen gehouden. 
Naar aanleiding van de Europese conferenties voor tandartsen van 1990, 
houdt het koninklijk coiïe:ie voor de opleiding van tandartsen in 
Kopenhagen in 1991 en 1992 tv;ee seminars voor de opleiding van opleiders 
uit de twaalf Lid-Staten ir. mondkanker. 
Voor wat de mobiliteit van de gezondheidswerkers betreft: 
Via beurzen is steun verleend om de mobiliteit van artsen en 
verpleegkundigen tussen de Lid-Staten te bevorderen. In 1990 zijn aan 
artsen 50 beurzen toegekend om hun toegang tot specialistische cursussen 
die door de Europese schooi voor oncologie worden georganiseerd, te 
vergemakkelij ken. 
- Voor 25 Europese verpleegkundigen is met steun van de Europese vereniging 
voor de verpleging van kankerpatiënten de toegang tot onderzoekscholen 
vergemakkelijkt. In 1991 hebben 30 artsen en 25 verpleegkundigen in 
dezelfde context een beurs ontvangen. 
Ook wordt steun verleent: aan de -deelneming aan cursussen voor 
gegevensbeheer die door de EC?.TC worden -.j-organiseerd. 
Op het gebied van lesmateriaal: 
In 1990 zijn voor huisartsen bestemde handboeken over longkanker en 
borstkanker gepubliceerd. 
Door de Open University (VK) is sedert 1990 een multi-
mediaopleidingspakket voor afstandsonderwijs betreffende de vermindering 
van de kankerrisico's ontwikkeld c:r. oc-zondhe idswerkers in Europa een 
opleiding in kankerpreventie te geven. 
Momenteel wordt in vier Lid-Staten een op de computer gebaseerde 
interactieve videoschijf die in het VK ontwikkeld is voor de opleiding 
van artsen en verpleegkundigen op kankergebied, beproefd. 
Er is door de groep vertegenwoordigers van de Europese 
huisartsenverenigingen een brochure geschreven waarin voor huisartsen 
uitleg wordt gegeven over de wetenscnappelijke achtergrond van de 
Europese code voor de kankerbestrijding. Deze brochure zal in de naaste 
toekomst overal in de Gemeenschap worden verspreid. 

3,3, - KSN 0254-1513 
COM(93) 93 def. 
DOCUMENTEN 
NL 05 
Catalogusnummer : CB-CO-93-114-NL-C 
ISBN 92-77-53578-4 
Bureau voor officiële publikaties der Europese Gemeenschappen 
L-2985 Luxemburg