COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN 
Brussel, 11.10.1995 
COM(95)465 def. 
DE EUROPESE 
WERKGELEGENHEIDSSTRATEGIE: 
RECENTE VORDERINGEN EN 
VOORUITZICHTEN 
MEDEDELING VAN DE COMMISSIE OVER DE TENDENSEN EN DE 
ONTWIKKELING VAN DE ARBEIDSCONTEXT IN DE EUROPESE UNIE 

INHOUD 
I. SAMENVATTING EN CONCLUSIES 4 
II. GROEI EN WERKGELEGENHEID : DE MACRO-ECONOMISCHE 
VOORUITZICHTEN EN HET NOODZAKELIJKE BELEID 10 
1. De huidige fase van herstel 10 
2. Macro-economisch beleid voor groei en werkgelegenheid 11 
3. Ter illustratie : scenario's voor de middellange termijn 13 
4. Macro-economische risico's voor groei en werkgelegenheid 15 
HL WISSELWERKING TUSSEN MACRO-ECONOMISCH EN 
STRUCTUURBELEID 16 
1. Concurrentievermogen en werkgelegenheid 17 
2. Arbeidsmarktbeleid 21 
IV. DE WERKGELEGENHEID EN DE VIJF PRIORITEITEN VAN 
ESSEN 25 
1) Bevordering van de investeringen in de beroepsopleiding 25 
2) Vergroting van het werkgelegenheidseffect van de groei 29 
3) Verlaging van de indirecte loonkosten 35 
4) Verbetering van de effectiviteit van het arbeidsmarktbeleid 39 
5) Versterking van de maatregelen ten behoeve van bijzonder door de 
werkloosheid getroffen groepen 43 
V. HORIZONTALE VRAAGSTUKKEN 47 
1) Tendensen met betrekking tot het MKB en de werkgelegenheid 47 
2) De Structuurfondsen en de werkgelegenheid 51 
3) Economische groei, milieu en werkgelegenheid 53 
4) Sociale uitkeringen, belastingen en arbeidsmarkt 57 
BIJLAGE: Conclusies van de Europese Raad van Essen inzake werkgelegenheid 63 

DE EUROPESE WERKGELEGENHEIDSSTRATEGIE: 
RECENTE VORDERINGEN EN VOORUITZICHTEN 
MEDEDELING VAN DE COMMISSIE OVER DE TENDENSEN EN DE 
ONTWIKKELING VAN DE ARBEIDSCONTEXT IN DE EUROPESE UNIE 
Op zijn vergadering van 9 en 10 december 1994 in Essen heeft de Europese Raad het 
prioritaire karakter van de bestrijding van de werkloosheid en de bevordering van gelijke 
kansen opnieuw bevestigd. Van mening dat met het oog op een wezenlijke verbetering 
van de werkgelegenheidssituatie de noodzakelijke terugkeer tot een proces van duurzame 
groei moest worden aangevuld met structurele hervormingen op de arbeidsmarkt, heeft 
hij vijf prioritaire actiegebieden vastgesteld om de structurele werkgelegenheidsproblemen 
de baas te worden (bijlage 1). Hij heeft de Lid-Staten verzocht zijn aanbevelingen op elk 
van deze gebieden in een meerjarenprogramma om te zetten. Tevens heeft hij de Raad 
van ministers van sociale zaken en arbeid, de Raad "Economische en financiële 
vraagstukken" en de Commissie verzocht de ontwikkeling van de werkgelegenheid 
nauwlettend te volgen, het desbetreffende beleid van de Lid-Staten te toetsen en de 
Europese Raad ieder jaar en voor het eerst in december 1995 verslag uit te brengen over 
de nieuwe vorderingen op de arbeidsmarkt. Ten slotte heeft hij gevraagd om een 
onderzoek naar de effecten van belastingmaatregelen en bijstandsstelsels op de bereidheid 
tot het aanbieden van werk en tot deelname aan het arbeidsproces enerzijds, én naar het 
verband tussen economische groei en milieu anderzijds. 
De Europese Raad van Cannes van juni 1995 heeft onderstreept dat de Lid-Staten de 
structurele hervormingen van de arbeidsmarkt conform de vijf aanbevelingen van Essen 
moeten intensiveren. Bovendien heeft hij de Raad en de Commissie verzocht het op zijn 
bijeenkomst te Essen aangekondigde verslag over het verband tussen economische groei 
en milieu en de gevolgen daarvan voor het economisch beleid zorgvuldig voor te bereiden 
en te bestuderen hoe economische en structurele beleidskeuzen dank zij een betere 
coördinatie elkaar onderling gunstig kunnen beïnvloeden. 
Deze mededeling wil een eerste bijdrage van de Commissie zijn tot het in Essen op gang 
gebrachte proces. Doel ervan is de belangrijkste tendensen en aspecten van het recente 
beleid van de Lid-Staten op de in Essen vastgestelde prioritaire gebieden te analyseren, 
ten einde de goede methoden op te sporen en de verspreiding daarvan de stimuleren. 
Verder bevat zij eerste indicaties van de Commissie omtrent de in Cannes aan de orde 
gestelde coördinatie van het economisch en structuurbeleid. 
Deze mededeling moet als basis dienen voor de opstelling van het aan de Europese Raad 
van Madrid voor te leggen eerste jaarverslag over de werkgelegenheid. 
I. SAMENVATTING EN CONCLUSIES 
De conclusie van dit verslag is dat de Europese aanpak van de werkgelegenheidscrisis 
geen keuze vergt tussen een hoge, aanhoudende werkloosheid aan de ene kant en 
groeiende ongelijkheid en armoede aan de andere kant. Het is mogelijk de werkloosheid 
te bestrijden en de algemene werkgelegenheidssituatie te verbeteren zonder een nieuwe 
klasse van werkende armen te creëren en zonder onze hoge idealen inzake sociale 
bescherming te verzaken. 
Om hierin te slagen, moeten alle beleidsinstrumenten worden ingezet en moet met name 
een goed gecoördineerd tweesporenbeleid worden gevolgd: 
- enerzijds een macro-economisch beleid dat aan de ene kant de openbare financiën weer 
op orde brengt en aan de andere kant het bedrijfsleven, vooral het MKB, ruimte geeft om 
te groeien en nieuwe werkgelegenheid te scheppen; 
- anderzijds een krachtig structuurbeleid door om te beginnen het passieve 
arbeidsmarktbeleid te vervangen door een actief arbeidsmarktbeleid. 
Dit is het doel van de werkgelegenheidsstrategie waarover op de Europese Raad van 
Essen in 1994 overeenstemming werd bereikt en die op het ogenblik ten uitvoer wordt 
gelegd. De Lid-Staten zijn bezig deze strategie in hun eigen meerjarenprogramma's om 
te zetten, die naar verwachting allemaal voor de Europese Raad van Madrid gereed zullen 
zijn. Dit verslag toont duidelijk de diepte en omvang van het hervormingsproces dat het 
arbeidsmarktbeleid momenteel doormaakt en dat ten doel heeft dit meer te activeren. 
Parallel daaraan wordt ook het social e-zekerheidsstelsel hervormd. Ten slotte zijn de 
sociale partners bezig veranderingen aan te brengen in het systeem van collectieve 
onderhandelingen, veranderingen die bijdragen tot een beter macro-economisch evenwicht 
en tot nieuwe werkgelegenheid. 
Het resultaat van dit proces zal de komende jaren geleidelijk gunstigere voorwaarden 
creëren voor economische groei en groei van de werkgelegenheid. Maar voor een echt 
offensief tegen de werkloosheid zijn zowel van de Lid-Staten als van de sociale partners 
nieuwe, krachtige inspanningen nodig. 
Dit is om evidente economische, sociale en politieke redenen niet alleen op korte termijn 
belangrijk, maar gezien de demografische ontwikkelingen in de Unie op lange termijn 
zelfs nog belangrijker. 
Groei en werkgelegenheid: macro-economische vooruitzichten en te voeren beleid 
1. Na medio 1994 met 11,4% het hoogste niveau te hebben bereikt, is de 
werkloosheid de laatste tijd slechts geleidelijk gedaald tot 10,6%. Zowel via het 
macro-economisch als via het structuurbeleid moet worden gewerkt aan een 
duurzame verlaging van de werkloosheid tot een aanvaardbaar niveau. Bovendien 
betekent de wisselwerking tussen macro-economische en structurele maatregelen 
dat de acties op een gecoördineerde wijze moeten worden uitgevoerd, zowel in als 
tussen de afzonderlijke landen. 
2. De economie van de Unie heeft het in zich om een bevredigende groei en dus 
nieuwe werkgelegenheid te realiseren. Hiertoe moeten de indrukwekkende 
resultaten bij de totstandbrenging van een op stabiliteit gericht kader worden 
behouden en versterkt, met name waar het de sanering van de openbare financiën 
betreft. Gezonde overheidsfinanciën en een bevredigende groei gaan immers hand 
in hand. Gezonde overheidsfinanciën zijn een eerste voorwaarde voor een 
duurzame groei op middellange termijn. Een dergelijke groei is wederom een 
eerste vereiste voor het scheppen van nieuwe werkgelegenheid, doch hiermee 
alleen is het werkloosheidsprobleem niet op te lossen. Niettemin moet een 
bevredigende groei de nodige ruimte verschaffen voor een doeltreffend 
arbeidsmarktbeleid. 
3. Weliswaar werd de bevredigende groei van de late jaren '80 in het begin van de 
jaren '90 onderbroken door een door de stabilisatie teweeggebrachte recessie, maar 
de in wezen positieve factoren voor groei blijven aanwezig en worden in sommige 
opzichten zelfs nog versterkt. Ofschoon de recente onrust op de wisselmarkten tot 
grotere onzekerheid heeft geleid, maakt de Unie een exportgel ei d herstel door, dat 
is gebaseerd op wezenlijk verbeterde concurrentieposities van het Europese 
bedrijfsleven en dynamische groeicondities buiten Europa. De winstgevendheid 
van kapitaal blijft hoog en legt zo de grondslag voor werkgelegenheidscheppende 
investeringen. Zowel de korte als de lange rente is gedaald, wat onder andere 
positief doorwerkt in de verwachtingen en het vertrouwen. Ten slotte worden op 
vele gebieden, inclusief op de gestaag flexibeler wordende arbeidsmarkt, 
structuurmaatregelen genomen. 
4. Zoals de doelstelling van lage inflatie in de jaren '80 algemeen erkenning vond, 
zo zijn gezonde overheidsfinanciën de toetssteen van de jaren '90. Alle Lid-Staten 
hebben of maken plannen om hun tekort op middellange termijn tot minder dan 
3% van het BBP te verlagen. Dit beleid moet worden gehandhaafd en versterkt 
als geconstateerd wordt dat van het saneringspad wordt afgeweken. Bovendien 
moeten de structurele tekorten aanmerkelijk worden verlaagd of zelfs volledig 
worden weggewerkt ten einde de nodige speelruimte te creëren. Ofschoon iedereen 
het er welhaast over eens is dat gezonde overheidsfinanciën bevorderlijk zijn voor 
een duurzame groei op middellange termijn, concludeert het verslag dat sanering 
van de begroting, mits geloofwaardig uitgevoerd, zelfs op korte termijn 
belangrijke effecten kan hebben op de investeringen en de werkgelegenheid dank 
zij het vertrouwenwekkende effect dat hiervan uitgaat voor de particuliere sector, 
en de verlaging van de in de rente verwerkte risicopremie (het zogenaamde 
"crowding in"-effect). 
5. De loonontwikkeling blijft in sterke mate bepalend voor de 
arbeidsmarktvooruitzichten. Nominale loonstijgingen die verenigbaar zijn met een 
lage inflatie, en een stijging van de reële lonen die onder de produktiviteitsstijging 
blijft, zulks overeenkomstig de algemene richtsnoeren voor de economische 
politiek, zijn eerste vereisten voor een verdere verbetering van de rentabiliteit van 
investeringen. 
6. De volledige tenuitvoerlegging van het macro-economisch gedeelte^ van deze 
algemene richtsnoeren maakt in de periode 1995-2000 een investeringsgeleide 
groei van 3 tot 3,5% per jaar mogelijk. Het investeringspercentage zou stijgen van 
19 tot ongeveer 23% van het BBP, d.w.z. dicht bij het in het Witboek van de 
Commissie genoemde cijfer. Er zouden meer dan 11 miljoen nieuwe banen 
worden gecreëerd, waardoor de werkloosheid voor hét eind van het jaar 2000 tot 
ongeveer 7,5% zou worden teruggebracht. De zeer gunstige sanering van de 
begrotingsonevenwichtigheden is toe te schrijven aan zowel de bevredigende 
groei resultaten, die de cyclische component van het tekort uitschakelen, als aan 
de maatregelen die genomen zijn om het structureel tekort aanzienlijk te verlagen. 
Het vereiste macro-economisch beleid dient echter vergezeld te gaan van 
structuurmaatregelen om de tempolimieten van de groei op te trekken en de 
inzetbaarheid van mensen te bevorderen, allemaal onontbeerlijk voor de 
verwezenlijking van de doelstelling van het Witboek, namelijk de werkloosheid 
voor het jaar 2000 met de helft terugbrengen. 
Interrelaties tussen het macro-economisch en het structuurbeleid 
7. Om een dergelijk gunstig resultaat te bereiken zonder spanningen te creëren, 
wordt de werkgelegenheidsstrategie van de Gemeenschap gekenmerkt door een 
combinatie van macro-economisch en structuurbeleid, die elkaar zowel op 
nationaal als op communautair niveau wederzijds versterken: structurele 
hervormingen genereren door een verhoging van het produktiepotentieel dynamiek 
en maken door een vermindering van de structurele werkloosheid een grotere 
werkgelegenheid mogelijk zonder nadelige inflatoire druk, zodat het op stabiliteit 
gericht monetair beleid minder restrictief kan worden. De gelijktijdige invoering 
van een coherent structuurbeleid in de Lid-Staten zou daarom meer ruimte bieden 
voor macro-economisch beleid op nationaal en communautair niveau. 
8. Het structuurbeleid heeft in hoofdzaak een tweeledig doel: a) versterking van het 
concurrentievermogen en de innovatie door stimulering van de produktiviteitsgroei 
en door omzetting hiervan in nieuwe banen via het relatieve- prijsmechanisme en 
sectoriele veranderingen; b) activering van het arbeidsmarktbeleid door 
beïnvloeding van zowel vraag als aanbod. 
Aan de aanbodzijde van de arbeidsmarkt omvatten de maatregelen onderwijs, 
opleiding, herscholing, beroepskeuzebegeleiding en omscholing, alsook 
maatregelen ter stimulering van de mobiliteit. Kort gezegd komt het erop aan de 
juiste persoon met de juiste kwalificaties op de juiste plaats te krijgen en zo de 
groeicapaciteit van de economie te verbeteren. Aan de vraagzijde omvatten de 
maatregelen prikkels om werkgelegenheid te creëren die verenigbaar is met een 
niet-inflatoir groeitraject. Dit omvat flexibelere arbeidstijdregelingen, plaatselijke 
initiatieven ter verbetering van de dienstverlening en een aanpassing van de 
indirecte loonkosten. Hoe meer deze maatregelen erop gericht zijn werklozen weer 
aan het werk te krijgen, des te beter kunnen prijsstabiliteit en groei van de 
werkgelegenheid met elkaar worden verzoend. 
9. Het is belangrijk de wisselwerking tussen de macro- en de micro-economische 
dimensie van het beleid voor de oplossing van het arbeidsmarktvraagstuk te 
erkennen. Beide beleidsvormen moeten tegelijkertijd worden uitgevoerd ten einde 
nadelige gevolgen te vermijden. Een ongecoördineerde aanpak zou de 
mogelijkheid om de fundamenteel gunstige voorwaarden voor groei van dit 
ogenblik te benutten, aanmerkelijk verkleinen. 
De werkgelegenheid en de vijf prioriteiten van Essen 
10. Ten aanzien van het functioneren van de arbeidsmarkt constateert de Commissie 
dat de Lid-Staten zich in het kader van recente of nog lopende hervormingen van 
de arbeidsmarkt en de arbeidscontext sterk hebben ingezet om coherente nationale 
programma's voor de werkgelegenheid op middellange termijn vast te stellen, 
waarin de verschillende in Essen vastgestelde prioriteiten zijn opgenomen. 
11. De ontwikkeling van deze programma's moet krachtig worden voortgezet. Deze 
ontwikkeling zou met name betrekking moeten hebben op: 
de toezeggingen betreffende de verhoging en verbetering van de 
investeringen in opleiding, waarbij maatregelen ten behoeve van werklozen 
en de opleiding die bedrijven voor hun werknemers organiseren, voorrang 
krijgen; 
- de ontwikkeling en een betere verspreiding van methoden voor de 
aanpassing van de arbeidstijd, die vergezeld gaat van een vergroting van 
de werkgelegenheid en een opwaardering van de betrokken banen, en die 
niet ten koste gaat van de sociale bescherming of de bevordering van 
gelijke kansen; 
- een nauwkeurigere analyse van het effect van de maatregelen ter verlaging 
van de indirecte loonkosten, met name al naargelang waarop zij zijn 
gericht, en een meer stelselmatig zoeken naar alternatieve financieringen 
voor de sociale zekerheid; 
- de stimulering van plaatselijke initiatieven voor ontwikkeling en 
werkgelegenheid, met name door de verbetering van het juridische, fiscale 
en financiële kader van de betrokken activiteiten en de stimulering van een 
sterke plaatselijke dynamiek daarvoor; 
- de intensivering van de inspanningen tot activering van het 
werkgelegenheidsbeleid - met name via een aanpassing van de diensten 
voor de arbeidsvoorziening - met behoud van een hoog niveau van sociale 
bescherming; 
- meer aandacht voor de zwaarst getroffen categorieën: 
jongeren: elke jongere zou voldoende onderwijs en opleiding 
genoten moeten hebben en voldoende werkervaring moeten hebben 
opgedaan om zijn inzetbaarheid te waarborgen; 
langdurig werklozen: werklozen zouden een opleidings-, 
omscholings- of inpassingskans moeten krijgen voordat zij de 
drempel van de langdurige werkloosheid bereiken; 
vrouwen: het beleid tot desegregatie van de arbeidsmarkt dient 
meer aandacht te krijgen overeenkomstig de door de Conferentie 
van Peking en in het vierde actieprogramma inzake gelijke kansen 
vastgestelde richtsnoeren. 
Horizontale vraagstukken 
De Europese Raden van Essen en Cannes hebben om specifieke studies verzocht naar de 
relaties tussen werkgelegenheid en een aantal speciale onderwerpen: het milieu, het MKB, 
de belasting- en social e-zekerheidsstelsels. Deze komen in de mededeling ter sprake, naast 
de bijdrage van de Structuurfondsen tot de werkgelegenheid, ook een belangrijk 
onderwerp. 
12. De bijdrage van het MKB tot de verbetering van de werkgelegenheidssituatie dient 
te worden gemaximaliseerd door geëigende aanpassingen van het juridisch, fiscaal 
en financieel klimaat waarin het moet werken, en door de investeringen van het 
MKB in opleiding te bevorderen. 
13. Het scheppen van banen in de milieusector impliceert de ontwikkeling van 
stimulerende maatregelen, ook op fiscaal gebied, en meer aandacht voor het milieu 
in het sectorbeleid, met name op energie-, vervoers- en landbouwgebied. Een 
dergelijke integratie wordt in het vijfde milieu-actieprogramma aanbevolen en het 
is gebleken dat die leidt tot een netto banengroei. Er moet daarom meer aandacht 
komen voor het milieu ten einde de concurrentiekracht van ecobedrijven te 
versterken en de EU dichter bij duurzame ontwikkeling te brengen. 
14. Met 170 miljard ecu voor de periode 1994-1999 vormen de Structuurfondsen een 
belangrijk communautair instrument ter ondersteuning van de bevordering van de 
werkgelegenheid en van de door de recente Europese Raden van Essen en Cannes 
vastgestelde maatregelen. 
Dit impliceert een betere afstemming van de investeringen in materieel kapitaal 
op de bevordering van de werkgelegenheid en een uitbreiding van de 
investeringen in menselijk kapitaal. 
In dit verband dienen bij de tenuitvoerlegging van alle instrumenten en 
Structuurfondsen maatregelen te worden aangemoedigd die ten doel hebben de 
basisopleiding en de bij- en nascholing, het werkgelegenheidseffect van de groei 
en een proactieve aanpak van solidariteit, integratie en gelijke kansen te 
bevorderen. 
15. In het kader van de lopende herziening van de belasting- en uitkeringsstelsels om 
eventuele belemmeringen voor het scheppen en zoeken van werk uit de weg te 
ruimen, moet met verschillende eisen rekening worden gehouden: 
de tendens van de afgelopen jaren tot een verhoging van de belasting op 
arbeid, vooral in de onderste loonschalen, moet worden omgekeerd; 
- het evenwicht tussen de belasting- en uitkeringsstelsels moet het scheppen 
en zoeken van werk stimuleren, waarbij nadelige effecten zoals de 
werkloosheidsval en de opsluiting van sommige werknemers in 
laagbetaalde banen moeten worden voorkomen; 
- de belangrijkste functies van de Europese social e-beschermingsstelsels en 
het hoge beschermingsniveau dat zij bieden, moeten worden behouden. 
Conclusies 
16. Zowel op macro-economisch als op structureel gebied is het proces van Essen 
begonnen. De Lid-Staten moeten de koers van hun macro-economisch beleid 
vasthouden, dit beleid blijven afstemmen op het structureel werkgelegenheids- en 
arbeidsmarktbeleid, met name bij de tenuitvoerlegging en follow-up van de 
meerjarenprogramma's, en de maatregelen tot aanpassing van de arbeidscontext 
intensiveren. 
17. De talrijke gedachtenwisselingen die tussen de Lid-Staten en met de Commissie 
over de follow-up van de aanbevelingen van Essen hebben plaatsgevonden, 
hebben de meerwaarde aangetoond van politiek overleg op Europees niveau met 
het doel vast te stellen wat de beste methoden zijn, en zo mogelijk de verspreiding 
daarvan mogelijk te maken. Dit overleg over het werkgelegenheidsbeleid en de 
verwezenlijking van de ter zake gestelde doeleinden moet vastberaden worden 
voortgezet en verdiept. 
Dit overleg impliceert een uitbreiding van de analyse en evaluatie, met name via 
de geleidelijke ontwikkeling van gemeenschappelijke indicatoren. 
18. De doeltreffendheid van de door de overheid genomen 
werkgelegenheidsmaatregelen hangt voor een zeer groot deel af van hun vermogen 
om de actoren van het maatschappelijk en economisch leven op alle niveaus te 
mobiliseren. Dit geldt voor de institutionele actoren op alle territoriale niveaus, 
die actief bij de werkgelegenheidsstrategieën betrokken moeten worden. 
Voorts rust grotendeels op de sociale partners de verantwoordelijkheid om de 
groeiende mogelijkheden in het kader van de hervormingen van de arbeidsmarkt 
te benutten. Daarom hecht de Commissie groot belang aan hun actieve deelname 
aan de tenuitvoerlegging van de aanbevelingen van Essen en aan hun bijdrage tot 
de follow-up ervan. De vaststelling en tenuitvoerlegging van de nationale 
meerjarenprogramma's zou het instrument bij uitstek moeten zijn voor een 
dergelijke mobilisatie. 
II. GROEI EN WERKGELEGENHEID : DE MACRO-ECONOMISCHE 
VOORUITZICHTEN EN HET NOODZAKELIJKE BELEID 
1. De huidige fase van herstel 
Na de periode van stagflatie die volgde op de schok van de tweede oliecrisis, heeft de 
economie van de Unie in de jaren tachtig een ononderbroken en voortdurend versnellend 
herstelproces doorgemaakt. Met name in de tweede helft van de jaren tachtig was sprake 
van een sterke opleving van de economische bedrijvigheid en een duidelijke verbetering 
van de ontwikkeling op de arbeidsmarkt. In de jaren van 1986 tot en met 1990 groeide 
het BBP in de Unie met 3,3 % per jaar. Deze krachtige groei ging vergezeld van de 
schepping van meer dan 9 miljoen extra banen en een daling van de werkloosheid met 
meer dan 2 procentpunt tot 7,6 % in 1990. 
Omdat de werkelijke groei gedurende een aantal jaren hoger was dan de potentiële groei, 
raakte de economie van de Unie tegen het eind van de jaren tachtig oververhit. 
Gemiddeld voor de Unie leidde de dynamiek van de economie tot capaciteitsproblemen, 
een aanmerkelijke verslechtering van de betalingsbalans, het opvlammen van inflatoire 
druk en een versnelde stijging van de lonen. Als reactie op deze ontwikkelingen werd 
vanaf het eind van de jaren tachtig het monetaire beleid geleidelijk verkrapt. Het 
begrotingsbeleid bleef echter ruim en werd zelfs expansief, waardoor in verband met de 
stabiliteitsdoelstelling van de autoriteiten en in weerwil van de inzettende afzwakking van 
de economische bedrijvigheid de monetaire omstandigheden sterk verkrapt moesten 
worden. De budgettaire stimulans die van de Duitse eenwording uitging, droeg bij tot een 
nog sterkere verstoring van de beleidscombinatie. Hoofdzakelijk ten gevolge van 
onevenwichtig macro-economisch beleid, dat in tegenspraak was met stabiliteit, ging de 
onvermijdelijke conjunctuurvertraging over in een echte recessie. Na een groei van 
nauwelijks 1 % in 1991-1992 daalde het reële BBP in 1993 met 0,5 % en in de hele 
periode 1992-1994 gingen in de Unie meer dan 5V2 miljoen arbeidsplaatsen verloren. 
Sinds 1993 maakt de economie van de Europese Unie een sterker dan verwacht herstel 
door. Dankzij de dynamische exportmarkten buiten de EG en de verbeterde 
concurrentiepostie van het Europese bedrijfsleven was de export aanvankelijk de stuwende 
kracht achter de opleving. De groei-impulsen uit de buitenlandsector werkten door in de 
investeringen, die de belangrijkste motor van de groei van de produktie zullen worden. 
De particuliere consumptie blijft momenteel nog achter, maar zal geleidelijk aantrekken 
vanwege de stijgende inkomens van de gezinnen, die worden gestimuleerd door meer 
werkgelegenheid en een, zij het bescheiden, toename van de reële lonen. Na de piek van 
11,4 % die medio 1994 bereikt werd, is de werkloosheid zoals verwacht afgenomen, tot 
10,6 % van de beroepsbevolking. 
Sinds het begin van dit jaar en vooral na de valuta-onrust in het voorjaar lijkt het 
economisch herstel in de Gemeenschap aan kracht in te boeten. Op zichzelf is een pauze 
in het herstelproces geen reden om te vrezen dat aan de huidige opgaande conjunctuur 
een voortijdig einde komt. Een vertraging na een aantal kwartalen waarin van herstel 
sprake was, komt volledig overeen met de ervaringen in het verleden, vooral omdat de 
eerste fase van de huidige conjunctuurcyclus krachtig was en de pauze grotendeels de 
weerslag is van de overgang naar een andere factor als stuwende kracht achter het herstel 
(van door de export naar door de investeringen geleide groei). Bovendien is, gezien de 
10 
snelle absorptie van onbenutte capaciteit verleden jaar, een zekere matiging van de groei 
wel op haar plaats. 
Belangrijker is dat de voornaamste factoren die de economische bedrijvigheid stimuleren, 
nog steeds in de juiste richting wijzen : (i) de buitenlandse vraag blijft onverminderd 
krachtig en de concurrentiepositie van de Gemeenschap verbetert nog steeds, zoals blijkt 
uit de dit jaar voortgezette expansie van de reële invoer met ongeveer 11 % per jaar in 
de wereld exclusief de Gemeenschap en de positieve handelsbalans van de Unie van 
(volgens de prognoses) +1,6 % van het BBP in 1995 tegen -0,4 % in 1992; (ii) het 
rendement op kapitaal blijft hoog, gezien het indexcijfer van 96,5 voor de EUR-15 in 
1995 tegen gemiddeld 85 in de jaren 1986-1990 waarmee het vrijwel terug is op het 
niveau van de jaren zestig (100), en zal naar verwachting nog aanzienlijk verbeteren 
(volgens de huidige prognoses 99,3 in 1996); (iii) de inflatie in de Unie is sinds 1994 met 
een stabiele 3,2 % per jaar voor de EUR-15, het laagste peil sedert de jaren zestig, 
duidelijk lager dan in eerdere fasen, hetgeen gematigde loonafspraken mogelijk maakt; 
bovendien is het onwaarschijnlijk dat de inflatie tijdens de opgaande conjunctuur sterk 
zal toenemen, omdat de monetaire autoriteiten met kracht streven naar prijsstabiliteit en 
omdat de concurrentie op de wereldmarkten steeds sterker wordt; (iv) de rente is 
aanmerkelijk gedaald (de Duitse korte rente is meer dan 200 basispunten lager dan eind 
1993 en het gemiddelde van de lange rentevoeten in de Gemeenschap is 100 basispunten 
lager dan in het voorjaar van 1995); en (v) de bedrijfsenquête van voorjaar 1995 naar 
investeringsvoornemens wijst op een zeer krachtige groei van de investeringen (een 
toename met reëel 13 % dit jaar). 
2. Macro-economisch beleid voor groei en werkgelegenheid 
Met de achtereenvolgende globale richtsnoeren voor het economisch beleid, die de Raad 
sedert december 1993 goedgekeurd heeft, en de in Essen bepaalde strategie is de 
algemene richting aangegeven voor het macro-economische beleid dat nodig is om de 
twee belangrijkste doelstellingen van de Unie te realiseren. Dit beleid is gericht op het 
te boven komen van de huidige pauze in de groei en het omvormen van het herstel tot 
een proces van krachtige, niet-inflatoire groei en schepping van werkgelegenheid op 
middellange termijn. Te zelfder tijd wordt gestreefd naar het bewerkstelligen van de mate 
van convergentie die noodzakelijk is voor een soepele overgang naar de derde fase van 
de EMU. De EMU zal er niet alleen voor zorgen dat ten volle profijt kan worden 
getrokken van de interne markt, maar versterkt ook het proces van groei en 
werkgelegenheid in de Unie. 
Het noodzakelijke macro-economische kader omvat : 
een op stabiliteit gericht monetair beleid, waarvan de taak moet worden 
vereenvoudigd door een beheerste ontwikkeling van lonen en begrotingen; 
- een nominale loonontwikkeling die verenigbaar is met het bereiken en handhaven 
van een lage inflatie en een positieve doch gematigde reële loonstijging, welke 
laatste wel achter moet blijven bij de jaarlijkse toename, van de 
arbeidsproduktiviteit; dit zal leiden tot een verdere stijging van het rendement op 
kapitaal. Aangezien de kapitaal coëfficiënt hoger is dan in de jaren zestig, is een 
dergelijke ontwikkeling nodig om de investeringen te laten toenemen. Voorts 
vereist de voortdurend hoge reële rente in de hele wereld een hoger rendement om 
investeringen in deze orde van grootte aan te trekken. Rendementsverbetering is 
weer een essentiële voorwaarde voor sterke uitbreiding van de investeringen die 
11 
capaciteit en werk scheppen. In dit verband moet prioriteit worden gegeven aan 
het vertalen van hogere rendementen in daadwerkelijk hogere investeringen in 
produktiecapaciteit. De beschikbare gegevens en prognoses wijzen in deze 
richting; 
- het vasthouden aan omvangrijke en geloofwaardige begrotingsconsolidatie in de 
meeste Lid-Staten, zoals in de doelstellingen van de convergentieprogramma's van 
de betrokken landen opgenomen. Het stringent uitvoeren van de voorgenomen 
begrotingsconsolidatie en de convergentieprogramma's moet via toenemend 
vertrouwen leiden tot een daling van de lange rente en afname van het risico van 
turbulentie op de valutamarkten. Geloofwaardige inspanningen om te bezuinigen 
op de begroting doen de inflatieverwachtingen en daarmee de korte rente dalen, 
hetgeen de weg bereid voor minder restrictieve monetaire omstandigheden. 
Bijgevolg zijn sterkere en spoedige maatregelen om de structurele 
begrotingstekorten (dat wil zeggen het tekort gecorrigeerd voor cyclische factoren) 
significant te laten afnemen, geen belemmering maar juist een noodzakelijke 
voorwaarde voor hogere en aanhoudende groei en werkgelegenheid. Vooral in 
landen met hoge begrotingstekorten en een enorme staatsschuld (Italië bij 
voorbeeld) zullen geloofwaardige en direct aangrijpende consolidatie-inspanningen 
waarschijnlijk leiden tot een scherpe daling van de risicopremie op de rente, 
hetgeen weer bijdraagt tot verlaging van de begrotingstekorten en een impuls geeft 
aan het vertrouwen van bedrijfsleven en consumenten. Deze positieve, elkaar 
versterkende effecten kunnen zelfs op korte termijn zeer wel opwegen tegen het 
traditioneel negatieve vraageffect dat van begrotingsconsolidatie uitgaat. De 
ervaring in landen als Ierland (1987-1990) en Denemarken (1982-1986) wijst 
duidelijk uit dat een geloofwaardige strategie voor begrotingsconsolidatie samen 
kan gaan met hogere, in plaats van lagere economische groei en werkgelegenheid. 
Voorbeelden van een tegengestelde ontwikkeling zijn landen waar een snelle en 
scherpe verslechtering van de toestand van de begroting de prijs- en 
wisselkoersstabiliteit en de geloofwaardigheid van het monetaire beleid 
ondermijnd heeft, met negatieve gevolgen voor de economische groei en het 
scheppen van werkgelegenheid. 
Over deze voorwaarden voor een terugkeer tot voortdurende en werkgelegenheid 
scheppende groei bestaat thans in brede kring in de Gemeenschap consensus en zij 
worden ten sterkste ondersteund door de sociale partners in Europa.1 Dat er een dergelijke 
consensus bestaat, is een belangrijk vertrouwenwekkend gegeven. Bovendien lijkt het 
economisch beleid van de Gemeenschap en de Lid-Staten over het algemeen in 
overeenstemming met de koers die in de globale richtsnoeren uitgezet is. Wel zij<n verdere 
concrete beleidsdaden noodzakelijk om de korte-termijnvooruitzichten op groei en 
werkgelegenheid overtuigend te laten zijn. 
"Richtsnoeren van de sociale partners voor het omzetten van het herstel in een aanhoudend en 
arbeidsplaatsen scheppend groeiproces". Gezamenlijk advies, opgesteld door de Macro-economische 
werkgroep van de Sociale dialoog, 16 mei 1995. 
12 
3. Ter illustratie : scenario's voor de middellange termijn 
Projecties van de groei op middellange termijn2 laten zien hoe de Europese economie zich 
zou kunnen ontwikkelen in het geval van een volledige en gecoördineerde 
tenuitvoerlegging van het macro-economische gedeelte van de Globale richtsnoeren voor 
het economisch beleid en van de convergentieprogramma's. Model simulaties wijzen uit 
dat dergelijk beleid zou leiden tot een groeipad voor de Europese Unie van 3 tot VA % 
per jaar tot het jaar 2000, op basis van een geleidelijke herinzet van onbenutte capaciteit, 
zonder oververhitting en met een voortdurende verhoging van de potentiële groei van de 
Gemeenschap. In dit proces is het arbeidsaanbod een belangrijke, tot de groei bijdragende 
factor, aangezien er een aanzienlijke potentiële beroepsbevolking bestaat in de vorm van 
18 miljoen werklozen, 9 miljoen mensen die volgens onderzoeken zouden willen werken, 
en nog eens 4 miljoen deeltijdwerkers die bereid zijn voltijds te gaan werken. Op de korte 
tot middellange termijn wordt de factor die beperkingen stelt aan de groei, gevormd door 
de investeringen die capaciteit en werkgelegenheid creëren. Het macro-economisch 
optimale groeiproces ziet er dus als volgt uit : 
door de investeringen geleide groei, waarbij de investeringen in kapitaalgoederen 
tweemaal zo snel toenemen als het BBP (dat wil zeggen met 6 à 7 % per jaar), 
op adequate wijze gecombineerd met een gematigde groei van de particuliere 
consumptie (dat wil zeggen met 2XA à 3 % per jaar). Een toename van de 
investeringen in deze orde van grootte tijdens de beschouwde periode zou het 
streefcijfer dat in het Witboek van de Commissie aangegeven wordt, te weten een 
investeringsquote van ongeveer 23 % van het BBP in het jaar 2000, binnen bereik 
brengen. De potentiële groei in de Gemeenschap zou daarmee geleidelijk stijgen 
van minder dan 2XA % nu tot ongeveer VA % aan het einde van de beschouwde 
periode; 
verdere vooruitgang op het gebied van prijsstabiliteit, zodat de inflatie daalt van 
momenteel meer dan 3 % tot in de buurt van de 2XA %, en een veel sterkere 
convergentie van de prijzen tussen de Lid-Staten; 
- een trendmatige ontwikkeling van de nominale en reële lonen die in 
overeenstemming is met prijsstabiliteit en rendementsverhoging, zoals uiteengezet 
in de beleidsaanbevelingen; 
voortgezette en significante vermindering van de begrotingstekorten, die op 
middellange termijn tot ruim beneden het Maastrichtse referentiecriterium van 3 % 
BBP moeten dalen, waardoor ruimte wordt geschapen voor produktieve 
investeringen en wordt bijgedragen tot een aanzienlijke verhoging van de 
binnenlandse besparingen, hetgeen nodig is voor duurzame financiering van de 
vereiste stijging van de investeringsquote. 
Het realiseren van een dergelijk groeiproces kan leiden tot het scheppen van meer dan 
11 miljoen nieuwe arbeidsplaatsen in de periode 1995-2000, waardoor de werkloosheid 
daalt tot ongeveer VA % in het jaar 2000. Dit kan met gezond macro-economisch beleid 
worden bewerkstelligd. Evenwel, hoe indrukwekkend een dergelijke ontwikkeling ook 
Deze projecties zijn door de Werkgroep deskundigen middellange-termijnbeleid besproken tijdens 
de vergadering van 22 juni 1995. 
De projecties werden consistent geacht met de veronderstellingen omtrent het beleid waarvan is 
uitgegaan. Bij de uitkomsten moet echter, zoals bij elke modelsimulatie, enig voorbehoud gemaakt 
worden in verband met het feit dat een model altijd een vereenvoudigde voorstelling van de 
werkelijkheid is. 
13 
moge zijn, zij blijft achter bij het streefcijfer in het Witboek van de Commissie om de 
werkloosheid met de helft terug te brengen. Voor betere resultaten moet een aanvullende 
bijdrage komen van structureel beleid (zie de hoofdstukken III en IV). 
In dit verband zij gewezen op twee zaken. Ten eerste is een groei van 3 à VA % 
waarschijnlijk het maximum dat door macro-economisch beleid tot het jaar 2000 en 
zonder oververhitting redelijkerwijs haalbaar is. De ontwikkeling van de werkloosheid is 
echter zeer gevoelig voor de groei van de produktie. De projectie voor de middellange 
termijn laat zien dat als de jaarlijkse groei van het BBP slechts een kwart procentpunt 
lager is dan voor de periode 1996-2000 wordt aangenomen, de werkloosheid in het jaar 
2000 9 % zal zijn in plaats van de VA % van het optimale scenario. 
Ten tweede dragen gecoördineerd, evenwichtig macro-economisch beleid en een daling 
van de werkloosheid op zichzelf al bij tot een verbetering van het begrotingssaldo, zodat 
deze verbetering gemakkelijker kan worden gerealiseerd. In het hiervoor beschreven 
optimale macro-economische scenario voor de middellange termijn kan het gemiddelde 
begrotingstekort in de Unie dalen van 5!/2 % van het BBP in 1994 tot wellicht XA % in 
het jaar 2000, waarmee het structurele tekort vrijwel zou zijn verdwenen. Van deze daling 
met 5 procentpunt komt 2XA % BBP voor rekening van automatische budgettaire effecten, 
met name de hogere werkgelegenheid en de lagere rentelasten op de staatsschuld. De 
resterende discretionaire begrotingsmaatregelen belopen gemiddeld voor de Lid-Staten 
slechts ongeveer 2XA % BBP (de structurele component), waarvan een gedeelte reeds in 
1996 is gerealiseerd of gepland. Het doen verdwijnen van structurele tekorten is van 
essentieel belang om het Mcrowding-in"-proces van de grond te krijgen en 
manoeuvreerruimte te scheppen voor het uitvoeren van belangrijk structureel beleid. 
De projecties voor de middellange termijn wijzen ook uit dat als het noodzakelijke macro-
economische beleid wordt aangevuld met structurele hervormingen (zoals die welke in 
Essen overeengekomen zijn), gericht op verbetering van de werking van produkten-, 
diensten- en arbeidsmarkten - mits in overeenstemming met de noodzaak het 
concurrentievermogen van de Unie te versterken en met de noodzakelijke 
begrotingsconsolidatie -, de vooruitzichten op groei en het scheppen van werkgelegenheid 
aanzienlijk verbeteren. Structurele aanpassingen zijn van cruciaal belang om (i) de 
beperkingen op het tempo van de groei weg te nemen en de inzetbaarheid van mensen 
te verhogen, zodat de NAIRU3-grens lager komt te liggen; (ii) het werkgelegenheidseffect 
van de groei te verhogen, en (iii) de sociale samenhang te versterken en werknemers te 
helpen positief te reageren op veranderende omstandigheden. Economische analyses 
wijzen erop dat vastberaden tenuitvoerlegging van dergelijke structureel beleid de 
werkloosheid kan doen dalen tot ongeveer 5 % in het jaar 2000, aanzienlijk lager dan de 
VA % van het scenario waarin alleen macro-economisch beleid gevoerd wordt. 
Deze middellange-termijnprojecties zijn geen al te optimistisch scenario. Ze zijn afgeleid 
uit macro-econometrische modellen, waarvan de coëfficiënten en parameters gebaseerd 
zijn op waargenomen ontwikkelingen en gedrag. De ervaring van de tweede helft van de 
jaren tachtig wijst duidelijk uit dat binnen een betrekkelijk korte tijdspanne de toestand 
op de arbeidsmarkt aanmerkelijk kan verbeteren, mits het juiste beleid wordt uitgevoerd. 
NAIRU staat voor non-accelerating inflation rate of unemployment, het werkloosheidspercentage 
bij stabiele inflatie. 
14 
Bovendien wijzen de projecties in de richting van dezelfde uitkomsten als die welke in 
de convergentieprogramma's van de Lid-Staten figureren. 
In het tegenovergestelde geval, dat van een scenario voor de middellange termijn waarin 
gecoördineerd beleid ontbreekt en de Lid-Staten zich niet werkelijk inspannen voor 
begrotingsconsolidatie en convergentie, waardoor het monetaire beleid zwaar belast blijft, 
geven de uitkomsten van de simulatie een onthutsend beeld. De werkelijke en potentiële 
groei van de produktie blijven dan beperkt tot 2 à 2XA % voor de jaren 1997-2000. Er 
wordt weinig werkgelegenheid gecreëerd en de werkloosheid loopt, na een tijdelijke 
afname tot ongeveer 93A % in 1997, weer op tot 11 % van de beroepsbevolking in de 
Unie in het jaar 2000. Bijgevolg impliceert een dergelijk scenario grote risico's van 
sociale spanningen, onhoudbare begrotingsposities en voortdurende instabiliteit van de 
wisselkoersen in de EU. 
4. Macro-economische risico's voor groei en werkgelegenheid 
Ondanks het feit dat het huidige herstel qua verloop goed past in het optimale macro-
economische scenario, houdt een aantal aspecten van de situatie van dit moment ernstige 
risico's voor de korte termijn in. 
Ten eerste heeft de Unie te maken met een opvallende externe schok. Sinds begin 1994 
is de Amerikaanse dollar sterk verzwakt ten opzichte van de valuta's van de EU, hetgeen 
in combinatie met ongeloofwaardig beleid in een aantal Lid-Staten geleid heeft tot 
uitgesproken sterke schommelingen van de wisselkoersen binnen de EU. Dergelijke 
valutadivergenties zijn schadelijk voor de groei in de Unie op korte termijn, aangezien 
zij duidelijk merkbare negatieve gevolgen hebben voor de export, de investeringen en het 
vertrouwen. Ten dele onder invloed van de turbulentie op de valutamarkten is in de 
meeste "appreciërende" landen (Duitsland, Frankrijk, België) een conjunctuurvertraging 
ingetreden, terwijl in de meeste "depreciërende" landen (Italië, Spanje, Zweden) sprake 
is van een minder ingrijpende correctie of zelfs van het volledig uitblijven daarvan. 
In een aantal landen bestond het risico van hogere loonstijgingen dan met de doelstelling 
van prijsstabiliteit en met de noodzakelijke verdere stijging van de rendementen 
verenigbaar is. Het onderkennen van dit risico heeft begin dit jaar geleid tot uitstel van 
renteverlagingen. Later, toen de groei van de geldhoeveelheid en de inflatie afnamen, 
werd het monetaire beleid echter minder krap. 
Belangrijker is dat de vooruitgang in de richting van gezondere begrotingsposities in 
verscheidene landen duidelijk onvoldoende geweest is. De voordelen op korte termijn van 
minder stringent beleid zijn waarschijnlijk gering en tijdelijk en kunnen snel teniet 
worden gedaan of overgecompenseerd door turbulentie op de valutamarkten en een 
stijgende risicopremie op de rente. De kosten op middellange tot lange termijn 
daarentegen zijn aanzienlijk en permanent. Als door ongeduld of ontevredenheid over de 
huidige gematigde groei het beleid zou worden omgebogen in de richting van een niet 
met convergentie verenigbaar scenario, wordt ernstige schade toegebracht aan de 
vooruitzichten van de Unie op groei en werkgelegenheid op middellange termijn. De 
ontwikkelingen van eind september op de valutamarkten hebben duidelijk aangetoond dat 
dit risico nog immer bestaat. Toenemende onzekerheid over het vermogen en de 
vastbeslotenheid van een aantal regeringen om de voorgenomen begrotingsconsolidatie 
stringent ten uitvoer te leggen, veroorzaakte onmiddellijk nieuwe valutaturbulentie, 
15 
waarmee een abrupt einde kwam aan de ordelijke omkering van de 
wisselkoersschommelingen die in de zomer opgetreden was. 
Indien het noodzakelijke macro-economische en structurele beleid niet gecoördineerd ten 
uitvoer gelegd wordt, leidt dat niet alleen tot suboptimale resultaten voor de Unie als 
geheel, maar wordt ook het risico van divergerende ontwikkelingen in de reële economie 
groter, hetgeen uiteindelijk zal doorwerken op de financiële markten. Model simulaties 
wijzen uit dat de ni et-convergerende landen in een dergelijk geval aanzienlijk slechter af 
zijn (in het bijzonder vanwege de hogere risicopremie op hun rente, die weer een negatief 
effect heeft op de binnenlandse vraag en de begrotingstekorten), terwijl de convergerende 
landen niet in staat zullen zijn alle vruchten van hun inspanningen te plukken. Omdat 
dergelijke divergerende ontwikkelingen vergezeld zouden gaan van sterke schommelingen 
van de valutakoersen, zouden ook de positieve effecten van structurele hervormingen en 
van de voltooiing van de interne markt aanmerkelijk geringer zijn. 
m. WISSELWERKING TUSSEN MACRO-ECONOMISCH EN 
STRUCTUURBELEID 
Uit de bovenstaande macro-economische analyse blijkt duidelijk dat het vanwege de 
bestaande gevaren noodzakelijk is dat alle Lid-Staten de Globale richtsnoeren voor het 
economisch beleid en de convergentieprogramma's volledig en gecoördineerd ten uitvoer 
leggen. De Commissie is van plan om in de komende maanden de resultaten naar buiten 
te brengen van een diepgaande economische analyse van de voordelen van nauwere 
coördinatie van macro-economisch en structuurbeleid tussen de Lid-Staten, een en ander 
naar aanleiding van een specifiek verzoek van de Europese Raad van Cannes. 
De werkgelegenheidsstrategie van de Gemeenschap berust op een combinatie van 
macro-economische en structurele maatregelen die elkaar wederzijds versterken. Hoewel 
de volledige tenuitvoerlegging van het macro-economisch kader van de Globale 
richtsnoeren voor het economisch beleid een terugkeer naar duurzame arbeidscheppende 
groei zal verzekeren, moet het hieraan ten grondslag liggende macro-economisch beleid 
gepaard gaan met structurele hervormingen en maatregelen om de groei te stimuleren, de 
inzetbaarheid van mensen te verbeteren en de schepping van arbeidsplaatsen te 
bevorderen. De Europese sociale partners delen dit standpunt en beklemtonen dat "het 
essentieel is dat de problemen van groei, concurrentievermogen en werkgelegenheid te 
zamen worden aangepakt"4. 
Beide vormen van beleid werken inderdaad duidelijk op elkaar in, waardoor het in een 
groeisituatie gemakkelijker wordt hervormingen door te voeren, die weer het groeiproces 
zullen versterken en uitbreiden. Enerzijds maakt een bevredigende groei de invoering van 
de noodzakelijke structuurmaatregel en draaglijker (vanuit het oogpunt van efficiëntie, 
financiële consequenties en sociale aanvaardbaarheid), anderzijds worden door dergelijke 
vrij ingrijpende hervormingen de efficiëntie en het concurrentievermogen van de 
economie verbeterd, de potentiële produktie en dynamiek ervan vergroot er. de NAIRU5 
verlaagd; bijgevolg is een hoger werkgelegenheidspeil mogelijk zonder- nadelige 
inflatiedruk, waardoor het op stabiliteit gerichte monetaire beleid minder stringent hoeft 
te zijn. 
4 Zie verwijzing in voetnoot 1 in hoofdstuk II. 
Non-accelerating inflation rate of unemployment (werkloosheidspercentage bij stabiele inflatie). 
16 
Het feit dat deze wisselwerking tussen macro-economisch en structuurbeleid belangrijk 
is voor het welslagen van de werkgelegenheidsstrategie impliceert dat de Lid-Staten er 
duidelijk belang bij hebben om de nodige maatregelen te nemen, ook op structureel 
gebied, naargelang hun eigen specifieke situatie, ten einde de juiste balans te vinden. Het 
uitbuiten van deze wisselwerking op nationaal niveau heeft bovendien positieve gevolgen 
voor de andere partners in de Gemeenschap. Indien de Lid-Staten gelijktijdig coherente 
structurele hervormingen doorvoeren, zal er derhalve meer manoeuvreerruimte voor het 
macro-economisch beleid op communautair niveau ontstaan, hetgeen bevorderlijk is voor 
de groei en convergentie in de Gemeenschap. Daarentegen kunnen onvoldoende 
structuurmaatregel en in sommige landen tot economische ongelijkheden en 
beleidsconflicten leiden, d.w.z. een nadelige uitwerking op macro-economisch niveau voor 
andere landen van de Gemeenschap. Daarom is het goed wanneer de Lid-Staten, bij de 
coördinatie van hun economisch beleid op communautair niveau, ook hun aandacht 
richten op structuurmaatregel en. 
Een voortdurend streven naar een groter concurrentievermogen en meer innovatie, 
alsmede goed functionerende produkt- en dienstenmarkten, zal op de middellange en 
lange termijn leiden tot produktiviteitsstijgingen (de voornaamste bron van reële 
welvaart), die in nieuwe banen kunnen worden omgezet dank zij wijzigingen in de 
relatieve prijzen en sectorale verschuivingen. Het met succes activeren van het potentieel 
grote arbeidsaanbod zal, door verminderde werkloosheid en een verhoogde 
arbeidsparticipatiegraad, de potentiële (niet-inflatoire) groei van het BBP versterken. Een 
dergelijk arbeidsmarktbeleid zal ertoe bijdragen spanningen in het macro-economische 
groeiproces te voorkomen door: 
- vermindering van potentiële knejpunten op de arbeidsmarkt, en bijgevolg ook van 
het risico van inflatie, hetgeen een belangrijke macro-economische belemmering 
is voor de groei (het zogenaamde NAIRU-probleem); 
- verbetering van het menselijk kapitaal, d.w.z. versterking van de potentiële groei 
- vergroting van de werkgelegenheidsintensiteit van de groei, d.w.z. vergroting van 
het aantal arbeidsplaatsen dat bij een zeker groeipercentage wordt geschapen. 
1. Concurrentievermogen en werkgelegenheid 
1.1. Het onderliggend mechanisme 
Beleidsmaatregelen tot bevordering van concurrentievermogen en innovatie zijn vooral 
gericht op versterking van het endogene groeipotentieel van de Unie. Zoals in het 
Witboek (hoofdstukken 2 t/m 7) is aangegeven, dient dit te worden bereikt door het 
potentieel van de interne markt en een open wereldhandelssysteem optimaal te benutten, 
door de totstandbrenging van transeuropese netwerken (TENs) te bespoedigen, door in 
nieuwe technologieën te investeren, door het Actieplan voor de informatiemaatschappij 
uit te voeren en door een beter gebruik te maken van het groei- en banenscheppend 
potentieel van het midden- en kleinbedrijf. Het afgelopen jaar is op verschillende van 
deze terreinen aanzienlijke vooruitgang geboekt. 
Dit alles zou de groei van de economieën van de Unie kunnen bespoedigen dank zij 
produktinnovatie en algehele produktiviteitsstijgingen. Produktiviteitsstij gingen zijn in 
feite de voornaamste bron van reëel inkomen en welvaart. Zoals in het Witboek en door 
de sociale partners is benadrukt, bestaat er geen tegenstrijdigheid tussen initiatieven tot 
bevordering van produktiviteitsstijgingen en nettoschepping van werkgelegenheid, op 
17 
voorwaarde dat de welvaart die door de sectoren met sterke produktiviteitsstijgingen 
wordt gecreëerd, naar behoren wordt herverdeeld binnen de economie, om aldus sectoren 
met een geringe produktiviteitsstij ging in staat te stellen nieuwe arbeidsplaatsen te 
creëren. Door een dergelijk proces kunnen ook gelijke lonen voor gelijke kwalificaties 
in alle sectoren mogelijk worden gemaakt. Een belangrijke manier om het voordeel van 
produktiviteitsstijgingen te herverdelen, is om de relatieve prijzen in sectoren met een 
sterke produktiviteitsstijging te verlagen, waardoor de koopkracht voor alle consumenten 
en bijgevolg ook de vraag naar produkten en diensten in het algemeen wordt verhoogd, 
in het bijzonder in arbeidsintensieve sectoren met lage produktiviteitsstijgingen, en 
toenemende relatieve prijzen. Om een dergelijk proces effectief te laten verlopen, moet 
er tegelijkertijd aan drie belangrijke voorwaarden worden voldaan: 
- de relatieve produktprijzen in de verschillende sectoren moeten zich in de juiste 
richting kunnen ontwikkelen zonder aan kunstmatige starheden onderhevig te zijn. 
De goede werking van de interne markt en de totstandbrenging van convergentie, 
alsmede de druk van internationale concurrentie in een opener wereldeconomie 
zorgen ervoor dat in de hele Unie de nodige flexibiliteit van de markt behouden 
blijft en versterkt wordt. Er kan statistisch worden aangetoond dat dit proces 
gaande is; 
- sectorale veranderingen moeten economisch gerechtvaardigd en sociaal 
aanvaardbaar zijn. Er zijn duidelijke tekens die erop wijzen dat het proces van 
sectorale verandering goed vordert. Op de vijf gebieden die door de Europese 
Raad van Essen als essentieel zijn aangemerkt (zie deel IV), in het bijzonder de 
heroriëntering van het arbeidsmarktbeleid van passieve inkomenssteun naar 
actievere maatregelen, zoals hervormingen en verbetering van onderwijs- en 
opleidingsstelsels, wordt vooruitgang geboekt, en dit zal dergelijke 
veranderingsprocessen ondersteunen en tevens de mogelijke, nadelige sociale 
gevolgen ondervangen; 
- en bovenal moet de groei sterk genoeg zijn om de balans tussen schepping en 
verlies van banen in de verschillende sectoren positief te houden. Om het nieuwe 
groeipotentieel optimaal te kunnen benutten, dient het proces van groei op 
middellange termijn zonder macro-economische belemmeringen (te weten inflatie 
en capaciteitsproblemen) te kunnen verlopen. Wanneer dit het geval is, zal het 
groeiproces een belangrijke bijdrage leveren aan de verwezenlijking van de 
werkgelegenheidsdoelstellingen van de Unie. Zoals onder II is opgemerkt, zijn er 
thans enkele risico's verbonden aan een strikte tenuitvoerlegging, overeenkomstig 
het tijdschema, van de strategie van de Globale richtsnoeren voor het economisch 
beleid. 
Het aanbodsaspect en de werkgelegenheidseffecten van structuurmaatregel en zullen 
derhalve belangrijk maar moeilijk te kwantificeren zijn. Dit geldt ook voor de 
transeuropese netwerken, die bovendien gevolgen hebben voor de vraag, waarvan het 
cumulerend effect voor het werkgelegenheids- en werkloosheidspeil in het jaar 2000 
volgens modelsimulaties in de orde van een half punt voor de Unie als geheel zou kunnen 
zijn. 
1.2. Werking van produkt- en dienstenmarkten 
Er moet worden benadrukt dat voorts een goede werking van de produkt- en 
dienstenmarkten van belang is om de Europese economie op de weg naar hoge 
werkgelegenheid te brengen. 
Onvoldoende concurrentie, hoge toetredingsdrempels voor nieuwe ondernemingen, geringe 
efficiëntie, alsmede belemmeringen voor de verbreiding van de technische vooruitgang 
hebben belangrijke gevolgen voor het functioneren van de economie en uiteindelijk voor 
de werkgelegenheid. Efficiënter functionerende en meer concurrerende produkt- en 
dienstenmarkten zullen vermoedelijk bijdragen tot een hoger werkgelegenheidspeil, 
doordat de relatieve prijzen zich beter kunnen aanpassen aan externe schokken en 
produktiviteitswinst gemakkelijker en sneller kan doorwerken in andere economische 
sectoren. Daardoor zal er meer ruimte ontstaan voor een hogere vraag en voor de 
ontplooiing van nieuwe economische activiteiten, hetgeen weer extra werkgelegenheid 
meebrengt. De werking van deze mechanismen wordt duidelijk geïllustreerd door recente 
ervaringen met de liberalisering van de telecommunicatie, die resulteerde in lagere 
prijzen, verbeterde en nieuwe diensten, alsmede snellere innovatie hoger en lager in de 
bedrijfskolom. 
Uit deze overwegingen blijkt dat het laten voortbestaan van een bepaalde marktstructuur 
uit angst voor de onmiddellijke gevolgen van liberalisering voor de bestaande 
werkgelegenheid, op de langere duur averechts werkt. Daarom omvat de Europese 
werkgelegenheidsstrategie maatregelen tot verbetering van de werking van produkt- en 
dienstenmarkten. 
Voor de produktmarkten dienen de positieve effecten van mededinging op de interne 
markt te worden aangevuld met een strikt anti-kartel- en mededingingsbeleid. Voor de 
dienstensector, die de voornaamste bron van nieuwe werkgelegenheid is, is het essentieel 
om die beperkingen op te heffen die de ontwikkeling en het werkgelegenheidspotentieel 
van deze sector onnodig inperken, om te beginnen door de interne markt voor 
telecommunicatie en energie te voltooien. 
1.3. De informatiemaatschappij 
De huidige overgang naar de informatiemaatschappij is van cruciaal belang voor het 
toekomstige concurrentievermogen van de Unie. Het biedt mogelijkheden voor geweldige 
produktiviteitsstijgingen in bijna alle sectoren van de economie. Het kan ingrijpende 
gevolgen hebben hebben voor de werkgelegenheid, zowel in kwantitatief als kwalitatief 
opzicht. Het verlies van banen als gevolg van produktiviteitsstijgingen moet evenwel 
worden afgezet tegen de arbeidsmogelijkheden op nieuwe markten die snel zullen 
ontstaan voor nieuwe informatiediensten, multimediatoepassingen, 
informatie-infrastructuur en een breed scala van nieuwe "tele"-produkten. De hoge 
inkomens die worden gegenereerd op deze nieuwe markten en in alle sectoren waar zich 
een snelle produktiviteitsstijging voordoet, zal de vraag naar goederen en diensten in alle 
andere sectoren van de economie doen toenemen. Dit proces moet evenwel worden 
ondersteund door een passend regelgevend en institutioneel kader en een gunstig 
macro-economisch klimaat. 
De werkpatronen zullen ook veranderen. Telewerk is daarvan een bijzonder treffend 
voorbeeld. In de vijf grootste EU-landen zijn al ongeveer 1,1 miljoen telewerkers. 
19 
Telewerk biedt werknemers meer flexibiliteit bij de indeling van hun tijd en biedt nieuwe 
arbeidsmogelijkheden doordat beter kan worden ingesprongen op de vraag op de markt 
en doordat de werkzaamheden niet aan een bepaalde standplaats zijn gebonden. 
Tegelijkertijd zal telearbeid aanpassing van de arbeidsverhoudingen en van de 
bescherming van de rechten en arbeidsomstandigheden van werknemers noodzakelijk 
maken. 
De informatiemaatschappij die in opkomst is, vereist grote sociale en economische 
aanpassingen, zoals aanpassing van het wettelijk kader (liberalisering van 
telecommunicatiediensten en -infrastructuur, intellectuele eigendomsrechten, eerbiediging 
van de persoonlijke levenssfeer, arbeidswetgeving), ontwikkeling van geavanceerde 
telematicanetwerken (TEN-beleid), reorganisatie van het bedrijfsleven en veranderingen 
in de onderwijs- en opleidingssystemen. Deze veranderingen, die zich weliswaar al in 
gang hebben gezet, vragen een nieuwe en grote inzet van de regeringen en een actiever 
flankerend structuurbeleid. 
2. Arbeidsmarktbeleid 
In hoofdstuk IV wordt uitgebreid ingegaan op de strategie die de Gemeenschap tijdens 
de Europese Raad van Essen heeft vastgesteld voor het arbeidsmarktbeleid. Hieronder 
wordt aangegeven hoe dergelijke maatregelen groei en werkgelegenheid kunnen 
stimuleren en bovendien het werkgelegenheidseffect van de groei kunnen vergroten 
zonder maatschappelijke spanningen op te wekken. 
2.1. De tweedeling van de arbeidsmarkt 
In de eerste plaats moeten enkele van de negatieve kenmerken van de Europese 
arbeidsmarkt genoemd worden die het groei- en werkgelegenheidspotentieel van de Unie 
momenteel onder druk zetten. 
Het voornaamste structurele probleem waarmee de Europese economie kampt, is de 
tweedeling van de arbeidsmarkt, de kloof tussen vraag naar en aanbod van 
beroepskwalificaties. Aan de ene kant staat de arbeidswereld die, gedreven door nieuwe 
technologieën en concurrentie tussen bedrijven op internationale en nationale markten, in 
snel tempo verandert en daartegenover de opleidingen die veel trager worden aangepast. 
De huidige structurele problemen dateren uit de jaren zeventig en/of tachtig toen een 
passief arbeidsmarktbeleid werd gevoerd dat leidde tot hoge werkloosheid. Nieuwe banen 
gingen meestal naar nieuwkomers op de arbeidsmarkt, die een modernere opleiding 
hadden of goedkoper waren dan oudere werknemers. Degenen wier vaardigheden niet 
meer gevraagd werden of die deel uitmaakten van de harde kern van langdurig werklozen, 
bleven onaantrekkelijk voor werkgevers die nieuwe vacatures wilden bezetten. 
Doordat de opleidingen niet meer op de markt waren afgestemd, werden-sommige 
categorieën werknemers wegens hun technologische achterstand onbruikbaar en/of beter 
vervangbaar door produktief kapitaal of beter opgeleide arbeidskrachten. Laag opgeleiden 
werden daarom steeds minder gevraagd op de arbeidsmarkt. Doordat de lonen in Europa 
traditioneel nooit naar beneden kunnen worden aangepast en de arbeidskosten steeds 
hoger werden, werd het steeds onaantrekkelijker laaggeschoolden in dienst te nemen, 
omdat zij te duur waren geworden voor de prestaties die zij leverden. 
20 
Uit het bovenstaande blijkt dat een steeds groter deel van de werklozen ongeschikt is als 
arbeidskrachtenreserve voor ondernemingen die uitbreiden. Dit komt omdat de structurele 
veranderingen in de arbeidsmarkt zich steeds sneller voltrekken en tegelijkertijd een harde 
kern van langdurig werklozen blijft bestaan. Het is interessant vast te stellen dat ongeveer 
10% van alle beschikbare banen binnen een jaar verdwijnt en dat 10% nieuwe, 
produktievere, banen geschapen wordt. Dit heeft grote invloed op de vraag naar 
beroepsbekwaamheden. In sommige Lid-Staten wordt voor meer dan 90% van alle 
vacatures beroepservaring en/of een -opleiding vereist. 
In de meeste Europese landen is de overgang van werken naar werkloosheid en weer 
terug geen veel voorkomend verschijnsel, met name wanneer men een vergelijking trekt 
met de Verenigde Staten. Het resultaat is dat de gemiddelde duur van de werkloosheid 
veel langer is. Terwijl het aantal langdurig werklozen (mensen die meer dan een jaar 
werkloos zijn) in de meeste Lid-Staten tussen de 30 en 60% van het aantal werklozen 
bedraagt, is dit in de Verenigde Staten en Canada maar nauwelijks meer dan 10%. 
Hieruit blijkt dat er in Europa een enorm economisch groeipotentieel bestaat maar dat 
eerst de macro-economische obstakels moeten worden weggenomen en het 
arbeidsmarktbeleid zich moet gaan richten op verbetering van het opleidingsniveau, d.w.z. 
van de kwaliteit van het aanbod om tegemoet te kunnen komen aan de behoeften van 
groeiende ondernemingen. Daarom moeten aan bedrijven en werkzoekenden de juiste 
prikkels worden gegeven. 
Hierop doelt de nieuwe Europese werkgelegenheidsstrategie waartoe vorig jaar tijdens de 
Europese Raad van Essen is besloten. 
2.2. Arbeidsmarktbeleid en economische groei 
Een actief en efficiënter arbeidsmarktbeleid zoals dat in Essen is voorgesteld, beïnvloedt 
de groei en de werkgelegenheid op drie niveaus: 
- In de eerste plaats op de arbeidsmarkt zelf door het functioneren ervan te 
verbeteren en vraag en aanbod beter op elkaar af te stemmen om de juiste persoon 
op de juiste plek te krijgen (vierde punt van de conclusies van Essen). 
Dit is de essentie van een actief arbeidsmarktbeleid en toont aan hoe belangrijk 
arbeidsbemiddelingsdiensten zijn voor plaatsing en begeleiding. Dit is ook het 
doel achter de hervorming van de belasting- en uitkeringsstelsels: werklozen 
stimuleren om een baan te zoeken. Ook maatregelen ter verhoging van de 
beroeps- en geografische mobiliteit van werknemers dragen hiertoe bij. 
Hoewel dergelijke maatregelen op zich geen nieuwe arbeidsplaatsen creëren, 
helpen zij de knelpunten op de markt weg te nemen, de kosten voor het 
aanwerven van personeel te verminderen en het uitschrijven van nieuwe vacatures 
te vereenvoudigen. Als zodanig helpen zij ook te voorkomen dat de inflatie 
toeneemt naarmate de werkloosheid afneemt, d.w.z. dat de NAIRU-limiet wordt 
bereikt waardoor een belangrijk macro-economisch obstakel voor dcgroei zou 
ontstaan, namelijk een vroegtijdige heropleving van de inflatie. 
- In de tweede plaats aan de aanbodzijde door de kwaliteit van het menselijk 
kapitaal en de inzetbaarheid van werknemers te verbeteren (eerste punt van 
Essen). 
21 
Onderwijs-, opleidings- en bijscholingsstelsels zijn in dit verband van onmisbare 
betekenis en daarom heeft de Top van Essen investeringen in onderwijs en 
opleiding tot absolute prioriteit van het nieuwe werkgelegenheidsbeleid verheven. 
Een beter opleidingsniveau versterkt de individu en verbetert de positieve 
flexibiliteit van de arbeidsmarkt. Ook moeten absoluut maatregelen worden 
genomen om de langdurige werkloosheid aan te pakken, bij voorbeeld door 
reïntegratie en stages. Opleiding en bijscholing van werkenden dragen bij tot 
verhoging van de produktiviteit en tot voorkoming van werkloosheid. In ieder 
geval is het essentieel dat opleiding en vraag beter op elkaar zijn afgestemd. 
Wanneer op al deze terreinen maatregelen worden genomen, zal het 
groeipotentieel vanzelf toenemen net als dat gebeurt wanneer de 
concurrentiepositie versterkt wordt. Van deze belangrijke structurele aanpassing 
zal echter alleen ten volle geprofiteerd kunnen worden, wanneer de economie 
voldoende arbeidsplaatsen schept. 
- In de derde plaats aan de vraagkant door werkgevers ertoe aan te zetten 
arbeidsplaatsen te scheppen en de op de arbeidsmarkt aanwezige krachten in 
dienst te nemen. Dit komt overeen met het streven naar vergroting van het 
werkgelegenheidseffect van de groei (tweede, derde en vijfde punten van Essen). 
Wanneer een meer arbeidsintensieve groei wordt bereikt betekent dit macro-economisch 
gezien vooral dat bij een bepaald groeipercentage van het reële BBP meer 
werkgelegenheid (in aantal actieven) wordt gegenereerd. Louter statistisch gezien komt 
dit erop neer dat de objectieve arbeidsproduktiviteit (gemeten in groei van het reële BBP 
per werkende) minder snel toeneemt. Dit mag uiteraard niet ten koste gaan van de 
produktiviteit van bedrijven of sectoren, aangezien in dat geval de economische 
concurrentiepositie sterk zou worden aangetast en daarmee de groei van de welvaart in 
het algemeen. 
(i) Op macro-economisch niveau kan het werkgelegenheidseffect van de groei 
versterkt worden door beïnvloeding van de relatieve factorkosten waardoor het 
gebruik van arbeid aantrekkelijker wordt ten opzichte van kapitaal. Een dergelijk 
effect kan echter pas na geruime tijd worden bereikt en zal waarschijnlijk ook 
onprettige neveneffecten hebben. Behalve dit macro-economische substitutieproces 
zijn er nog twee andere methodes om het werkgelegenheidseffect van de groei te 
vergroten: de ene heeft betrekking op de arbeidskosten en de andere op de 
arbeidstijden. 
(ii) Het wegnemen van de loonvloer zou werkzaamheden met een lage produktiviteit 
die vroeger uit de officiële markt werden geprijsd of overgeplaatst naar 
lage-lonen-landen weer aantrekkelijk maken en daardoor het 
werkgelegenheidseffect van de groei doen toenemen. Dit kan naar Amerikaans 
model gebeuren door het marktmechanisme te laten werken zodat laaggeschoolden 
veel lagere lonen krijgen maar wel tegelijkertijd ernstige maatschappelijke effecten 
optreden (het syndroom van de "werkende armen") of door een aantal meer 
pragmatische maatregelen waarbij het Europese sociale model wordt hervormd en 
het onderste segment van de arbeidsmarkt wordt aangepakt. Deze maatregelen 
behelzen onder andere speciale beginsalarissen voor nieuwkomers op de 
arbeidsmarkt, een herziening van de uitkeringsstelsels die indirect als loonvloer 
fungeren en verlaging van ni et-loonkosten, tijdelijk (b.v. voor werklozen) of 
permanent (b.v. voor arbeidsongeschiktheid), met name in de onderste 
22 
loonschalen. Laatstgenoemde maatregelen hebben een minimale invloed op de 
nettolonen maar tegelijkertijd aanzienlijke gevolgen voor de begroting waardoor 
compenserende maatregelen nodig worden (zie IV.3.C onder). 
(iii) Maatregelen in de vorm van reorganisatie van arbeidstijden en arbeidspatronen. 
Hier moet voornamelijk een onderscheid gemaakt worden tussen de ontwikkeling 
van de produktiviteit per gewerkt uur en de ontwikkeling van de produktiviteit per 
werknemer. Een verplichte substantiële vermindering van de werktijd voor 
iedereen zou geen bevredigende oplossing bieden gezien de gevolgen die dit zou 
zou hebben voor de toekomstige produktiecapaciteit, het inkomensniveau en de 
demografische ontwikkeling na 2000. Dergelijke negatieve effecten kunnen 
daarentegen worden voorkomen wanneer specifieke maatregelen ter vermindering 
van de arbeidstijd op micro-economisch niveau worden genomen, zodat rekening 
kan worden gehouden met de lokale omstandigheden, de regeling door alle 
partijen sociaal geaccepteerd wordt en omkeerbaar is of gezien kan worden als een 
algemene trend naar arbeidstijdverkorting. Zowel deze maatregelen als 
maatregelen om de mogelijkheden tot het verrichten van deeltijdwerk op 
vrijwillige basis uit te breiden, verdienen stimulering. Aangezien de meeste 
deeltijdwerkers vrouwen zijn, is het belangrijk te benadrukken dat dit soort werk 
voor alle werknemers openstaat om te voorkomen dat de bestaande segregatie op 
de arbeidsmarkt gehandhaafd blijft. Tenslotte kunnen de negatieve gevolgen .van 
verkorte werktijden voor de potentiële output beperkt en zelfs ongedaan gemaakt 
worden door de invoering van ploegendiensten waardoor kapitaaluren en 
arbeidsuren van elkaar losgekoppeld worden. Dit middel kan evenwel niet 
algemeen worden toegepast aangezien het enerzijds een belangrijke sociale 
dimensie heeft en anderzijds uitsluitend ten goede komt van bedrijven die onder 
leverdwang staan en over inzetbare reserves beschikken. 
(iv) Bevordering van plaatselijke initiatieven, bij voorbeeld in de sectoren sociale 
dienstverlening en milieubescherming kan het werkgelegenheidseffect van de groei 
vergroten. Hier wordt te werk gegaan volgens dezelfde economische mechanismes 
als boven beschreven of via subsidiëring van bepaalde activiteiten. 
Er bestaan dus pragmatische methodes om het werkgelegenheidseffect van de groei te 
stimuleren via verlaging van loonkosten en reorganisatie van arbeidstijden alsmede door 
bevordering van nieuwe activiteiten. Er hoeven dan geen fundamentele sociale waarden 
op de helling te worden gezet. Dergelijke maatregelen mogen het groeiproces zelf echter 
niet hinderen, omdat ze dan in strijd zouden zijn met het streven naar versterking van de 
concurrentiepositie van de Unie en begrotingsconsolidatie. De hierop gebaseerde 
economische analyses zien in het kader van de gemeenschappelijke en gecoördineerde 
beleidsmaatregelen ruimte voor een aanzienlijke uitbreiding van de werkgelegenheid. Zo 
zou volgens eerste schattingen van de diensten van de Commissie6 een verlaging van de 
ni et-loonkosten van ongeveer 1% BBP gericht op de lagere loonschalen en gefinancierd 
uit de opbrengst van een al in 1992 door de Commissie voorgestelde 
COVenergieheffing - afgezien van de positieve effecten voor het milieu - de groei van de 
werkgelegenheid met XA% extra per jaar doen toenemen, hetgeen op middellange termijn 
zou neerkomen op ongeveer twee miljoen banen in de gehele Unie. Wat arbeidstijden en 
"Taxation, employment and environment: fiscal reform for reducing unemployment", European 
Economy, n* 56, 1994. 
23 
arbeidsorganisatie betreft zou een maximale gebruikmaking van vrijwillige deeltijdarbeid 
ook Vi% extra werkgelegenheidsgroei per jaar kunnen opleveren. Wanneer de resultaten 
van beide maatregelen zouden worden toegevoegd aan het optimistische 
macro-economische scenario, zou het werkgelegenheidspercentage kunnen dalen tot 
minder dan 5% in 2000 vergeleken met 7,5% in het optimistische macro-economische 
scenario alleen. 
Een dergelijke analyse toont aan dat de potentiële voordelen van dergelijke structurele 
maatregelen aanzienlijk zijn. In hoofdstuk IV wordt aangegeven dat de Lid-Staten met 
dergelijke maatregelen bezig zijn. Wel moet worden onderstreept dat nog geen 
maatregelen worden genomen van een omvang als in de theoretische berekeningen. Dit 
houdt verband met het feit dat aan de maatregelen onvermijdelijk sociale en politieke 
consequenties verbonden zijn, zelfs wanneer zij verder begrotingsneutraal zijn. 
Indien het macro-economische en het structuurbeleid tot de resultaten leiden die in het 
scenario genoemd worden, is het op langere termijn denkbaar dat in het volgende 
decennium weer volledige werkgelegenheid (evenals in de jaren zestig) bestaat en dat de 
gemiddelde participatiegraad in de Unie rond 2020 het hoge niveau bereikt dat in het 
noordelijk deel van Europa en in de Verenigde Staten bestaat. In dergelijke 
omstandigheden zouden de gevolgen van de demografische ontwikkeling, die gekenmerkt 
wordt door een toename van het aantal postactieven ten opzichte van de werkende 
bevolking, minder zwaar wegen. In een scenario van geringe werkgelegenheid en een lage 
participatiegraad zou het aantal ouderen ten opzichte van het aantal werkenden tussen 
1995 en 2020 stijgen van 39% naar 50%. In een scenario van veel werkgelegenheid en 
een hoge participatiegraad zou deze stijging maar 1 of 2% bedragen. Een dergelijke 
positieve ontwikkeling zou de druk op de sociale voorzieningen en de pensioenen 
verminderen en de uitvoering van hervormingen vergemakkelijken.7 
De noodzakelijke verbetering van de situatie op de arbeidsmarkt kan alleen bereikt 
worden, wanneer tegelijkertijd krachtige macro-economische en structurele maatregelen 
worden genomen in een klimaat van herwonnen vertrouwen en grotere maatschappelijke 
consensus. 
In dergelijke omstandigheden zal de groei die momenteel tot stilstand is gekomen, op 
middellange termijn weer duidelijk aantrekken en voor nieuwe werkgelegenheid zorgen. 
Dit is de gedachte achter de werkgelegenheidsstrategie van de Gemeenschap. 
Hoofdstuk IV laat zien dat een aantal maatregelen in het kader van deze 
arbeidsmarktstrategie inderdaad door de Lid-Staten genomen worden. Het groeiproces kan 
echter alleen geconsolideerd worden indien de regeringen en de sociale partners een 
aantal ferme toezeggingen doen. 
7 European Economy nr. 56, 1994.Some Economie Implications of Demographic Trends up to 2020. 
24 
IV. DE WERKGELEGENHEID EN DE VIJF PRIORITEITEN VAN ESSEN 
De Lid-Staten hebben zich de afgelopen twee jaar sterk ingezet voor een betere werking 
van de arbeidsmarkt. In vele gevallen heeft dat zich vertaald in nationale 
werkgelegenheidsplannen: het algemeen werkgelegenheidsplan van 1994 in België, de 
Deense en Spaanse hervormingen van de arbeidsmarkt in 1994, het Franse vijfjarenplan 
van 1993, aangevuld met noodmaatregelen in de zomer van 1995, het Zweedse actieplan 
voor de werkgelegenheid van begin 1995, enz. In andere Lid-Staten waren de 
hervormingen specifiek gericht op verschillende aspecten van de arbeidsmarkt. Over het 
algemeen getuigen deze hervormingen van een brede consensus over de in Essen 
uitgezette koers, ook al is het niet altijd mogelijk in al deze hervormingen de algemene 
aanpak in termen van "arbeidscontext" zoals door het Witboek en de Europese Raad 
wordt voorgestaan, te bespeuren. 
1) Bevordering van de investeringen in de beroepsopleiding 
Context 
De laatste jaren is aanzienlijke vooruitgang geboekt bij de verbetering van het 
onderwijs aan en de basisopleiding van jongeren. Dit komt tot uiting in het grotere 
percentage jongeren dat onderwijs of een opleiding volgt, wat in bijna alle Lid-
Staten heeft geresulteerd in een duidelijke daling van de arbeidsparticipatie in de 
leeftijdscategorie onder 25 jaar. Daarentegen hebben de ondernemingen tijdens de 
recessie minder in opleiding geïnvesteerd en is voor het bereiken van de 
doelstelling van levenslang leren een sterkere betrokkenheid van het bedrijfsleven 
en de werknemers bij de opleiding vereist. 
Recente nationale maatregelen 
a) Bevordering van de investeringen in opleiding door verbetering van de 
oplèidingsstelsels in de Lid-Staten 
De Lid-Staten zijn bezig hun onderwijs- en opleidingsstelsels te hervormen om 
deze beter te kunnen laten inspelen op de verschillende geografische, 
professionele, sectoriële en individuele behoeften. Er wordt meer nadruk gelegd 
op de rol van de sociale partners bij de planning, de inhoud en de verstrekking 
van opleidingen en kwalificaties. De verstrekking van opleidingen is 
gedecentraliseerd en de rol van de particuliere sector heeft sterk aan betekenis 
gewonnen. In het VK verzorgen Training and Enterprise Councils rij ksopl ei dingen 
in hun gebied en deze councils worden geleid door werkgevers uit de particuliere 
sector. In Frankrijk zijn meer dan 20 000 particuliere opleidingsinstituten op een 
geschatte 60 000 in de EU als geheel. Algemeen gesproken zijn de Lid-Staten 
verantwoordelijk voor de opleiding van jongeren en werklozen. In sommige Lid-
Staten echter wordt steeds meer de nadruk gelegd op de preventie van 
werkloosheid door middel van opleiding en worden door de overheid maatregelen 
genomen ten behoeve van werknemers die als gevolg van de gewijzigde 
omstandigheden in het bedrijfsleven met werkloosheid bedreigd worden. 
25 
Men spant zich in om de opleidingsstelsels beter af te stemmen op de in snel 
tempo veranderende behoeften van de markt. De Lid-Staten doen pogingen om de 
behoeften aan nieuwe vaardigheden te inventariseren en te voorspellen In 
Duitsland, Nederland, Oostenrijk, Zweden en het Verenigd Koninkrijk bij 
voorbeeld worden de taakprofielen en kwalificatie-inhouden regelmatig herzien. 
De meest gangbare voorspellingsmethoden zijn: vacatureanalyse (bij voorbeeld 
gebruikt in België); analyse van de ontwikkelingen op het gebied van kwalificaties 
(Denemarken, Nederland, Portugal en Finland); arbeidsmarkt-, bedrijfstak- en 
regionaal onderzoek (Duitsland, Griekenland, Spanje en Oostenrijk); en 
prognosemodellen (Ierland en sommige regio's van Italië). Men is echter algemeen 
van oordeel dat de huidige methoden ontoereikend zijn om veranderingen ook 
werkelijk te voorspellen. 
De regeringen van de Lid-Staten stellen dikwijls eisen aan de opleidingsinstituten 
die openbare opleidingen wensen te verstrekken, maar ondernemingen en 
particulieren beschikken over onvoldoende gegevens om de kwaliteit van de 
geboden opleiding te kunnen beoordelen. Er is een tendens naar een grotere 
doorzichtigheid van de markt van opleidingsinstituten door de invoering van 
kwaliteitsnormen of -maatregelen. Er worden kwaliteitscertificatiesystemen 
gehanteerd of ontwikkeld in België, Denemarken, Frankrijk, Portugal en 
Griekenland. Duitsland, Oostenrijk en Nederland kennen wettelijke normen voor 
bij- en nascholing. In het VK wordt de kwaliteit beoordeeld aan de hand van de 
opleidingsresultaten. 
b) Bevordering van de investeringen door verbetering van de inzetbaarheid van 
mensen 
Het dalende aantal jongeren dat zich op de arbeidsmarkt meldt, en de gevolgen 
van de technologische veranderingen hebben het belang van bij- en nascholing 
benadrukt. In Denemarken is het initiatief genomen om de beroepsopleiding voor 
volwassenen uit te breiden en het aantal opleidingsplaatsen voor volwassenen voor 
het jaar 2000 met 50 000 te verhogen om de kwaliteit van de beroepsbevolking 
te verbeteren. Frankrijk, Oostenrijk, Finland, Spanje en het Verenigd Koninkrijk 
hebben manieren ontwikkeld om niet-officiële opleidingen en/of werkervaring 
te erkennen en te valideren. Het beginsel dat gedurende het hele arbeidsleven 
de mogelijkheid tot het volgen van een opleiding moet bestaan, wordt door alle 
Lid-Staten erkend. Sommige kennen een wettelijk recht op scholingsverlof, zoals 
België, de meeste Duitse deelstaten en Frankrijk (waar wordt gewerkt aan de 
invoering van opleidingsvouchers die recht geven op verlof voor het volgen van 
een opleiding buiten de werkplek). In Denemarken kan maximaal een jaar verlof 
worden opgenomen voor het volgen van erkend volwassenenonderwijs of een 
erkende beroepsopleidingcursus en kan de werknemer tijdelijk door een werkloze 
worden vervangen. Er is ook een duidelijke tendens individuen ertoe aan te 
moedigen zelf hun eigen opleidingsbehoeften vast te stellen en te vervullen en er 
zijn tal van financiële prikkels om een opleiding te gaan volgen. Werklozen die 
een cursus volgen, ontvangen een uitkering. In België, Griekenland, Frankrijk en 
het Verenigd Koninkrijk kunnen personen die een opleiding volgen voor een 
speciaal beroep of een opleiding die leidt tot erkende kwalificaties, de daarvoor 
gemaakte kosten van de belasting aftrekken. Deze landen kennen ook leningen 
met rentesubsidie voor onderwijs en opleiding in verband met de 
loopbaanontwikkeling. 
26 
Er zijn echter aanwijzingen dat de laagstgeschoolden en dus de meest kwetsbaren 
op de arbeidsmarkt, samen met vrouwen en werknemers in het midden- en 
kleinbedrijf (MKB), de minste kans op een opleiding hebben. De Lid-Staten 
hebben initiatieven genomen om de opleidingsmogelijkheden voor vrouwen te 
verruimen en die opleidingen af te stemmen op hun behoeften, zoals specifieke 
cursussen voor vrouwen in traditionele mannenberoepen of -sectoren, alsmede 
voorlichting en begeleiding voor herintredende vrouwen. Sommige Lid-Staten, 
waaronder België, Frankrijk, Ierland, Spanje en Portugal, rekenen werknemers in 
het MKB tot de groepen die voorrang krijgen bij uit de openbare middelen 
gefinancierde opleidingen. 
c) Bevordering van de investeringen via nieuwe relaties tussen opleiding en werk 
Er bestaan diverse prikkels om bedrijven aan te moedigen in opleiding te 
investeren. Sommige landen kennen een opleidingsheffing, uitgedrukt als 
percentage van de loonsom, zoals België, Griekenland, Frankrijk en Ierland, waar 
bedrijven die in opleiding investeren, ook belastingvoordelen krijgen. Ten einde 
de programma's van het Europees Sociaal Fonds uit te voeren, moesten diverse 
Lid-Staten nieuwe programma's ter ondersteuning van de bedrijfsinvesteringen in 
de opleiding van hun werknemers indienen of de bestaande uitbreiden, met name 
in verband met de aanpassing van de werknemers aan de gewijzigde 
omstandigheden in het bedrijfsleven (doelstelling 4 van de Structuurfondsen). 
Als gevolg van de economische herstructureringen en de technologische 
veranderingen gaan ondernemingen over op flexibelere arbeidsvormen - bij 
voorbeeld deeltijdarbeid, tijdelijk werk en uitbesteding van diensten. Dit heeft 
grote gevolgen voor de toegang tot de opleiding - deeltijdwerkers en tijdelijke 
werknemers behoren tot degenen die de minste kans op een opleiding hebben -
en voor de manier waarop bedrijven hun opleidingsbehoeften zien. Opleiding 
krijgt in de sociale dialoog steeds vaker prioriteit: zij wordt zelfs in sommige 
collectieve overeenkomsten op bedrijfstakniveau geregeld en is onderwerp van 
discussie in de or-vergaderingen. De ontwikkeling van nieuwe arbeidsvormen 
waarbij arbeid en opleiding worden gecombineerd, verkeert echter nog in een 
aanvangsstadium. 
d) Bevordering van de investeringen en de rentabiliteit van investeringen 
De Lid-Staten hebben zich ertoe verbonden hun onderwijs- en oplèidingsstelsels 
te hervormen en daarin te investeren, en in die richting zijn in de hele EU 
beleidsdoelstellingen geformuleerd. De bevordering van investeringen in opleiding 
geschiedt echter tegen de achtergrond van de lastige vraag of dat uit 
overheidsmiddelen of particuliere middelen moet geschieden. De Lid-Staten 
hebben geprobeerd de uitgaven doelmatiger aan te wenden door rationalisatie en 
meer gerichte opleidingen, maar in de collectieve sector zijn nog steeds duidelijke 
spanningen tussen de druk op een verdere verlaging van de overheidsuitgaven en 
de noodzaak om de hervormingen voort te zetten ten einde de tot dusverre 
gemaakte vorderingen te consolideren en aan te vullen. Tijdens de recessie hebben 
de ondernemingen hun investeringen in opleiding echter verminderd en het is niet 
duidelijk of het economisch herstel die weer op het vorige peil heeft gebracht. Tot 
op zekere hoogte hangen deze problemen ermee samen dat de opleiding eerder als 
een uitgave dan als investering wordt gezien. Het opleidingsbeleid moet niet als 
27 
een aanslag op 's lands schatkist of de eigen portemonnee maar als een prioriteit 
worden gezien. 
Als gevolg van bestedingsbeperkingen is meer de nadruk komen te liggen op de 
kwaliteit, wat tot uiting komt in inspanningen om de efficiëntie en effectiviteit van 
de stelsels te verbeteren door het stellen van eindtermen, door te rationaliseren en 
door de arbeidsmarktrelevantie van de opleidingen te vergroten. Echter, de 
resultaten die van de door de Lid-Staten en anderen in opleiding gestoken 
middelen worden verlangd of verwacht - het rendement op het geïnvesteerde 
vermogen - zijn minder duidelijk zichtbaar. Sommige Lid-Staten hebben 
specifieke indicatoren op opleidingsgebied vastgesteld. Het Verenigd Koninkrijk 
kent nationale eindtermen voor onderwijs en opleiding, die worden gedefinieerd 
door het kwalificatieniveau van verschillende categorieën van de 
beroepsbevolking. Frankrijk en Italië kennen eindtermen voor het 
kwalificatieniveau van jongeren. In Zweden en Finland zijn streefcijfers 
vastgesteld voor het aantal opleidingsplaatsen in het hoger secundair onderwijs. 
Dergelijke indicatoren maken het voor de Lid-Staten gemakkelijker om het volle 
effect van hun onderwijs- en opleidingsbeleid op de arbeidsmarkt te beoordelen. 
Perspectieven 
Ondanks de strikte budgettaire beperkingen in zowel de openbare als de 
particuliere sector, dienen de Lid-Staten zich te blijven committeren aan een 
verhoging en verbetering van de investeringen in opleiding; hiervoor moeten zich 
zowel de overheid als de sociale partners, het bedrijfsleven en ieder afzonderlijk 
inzetten. De opleiding moet gerichter zijn, beter worden afgestemd op de 
marktbehoeften en beter worden gecoördineerd met de hervormingen van de 
belastingstelsels en stelsels van werkloosheidsverzekering. De bevordering van 
investeringen in opleiding moet worden onderbouwd met een aantal duidelijke 
doelstellingen, waardoor men zich in de besluitvorming zou moeten laten leiden 
en die gericht zijn op een betere aanwending van de middelen. 
De kwaliteit van onderwijs en opleiding hangt af van de efficiëntie, effectiviteit 
en evaluatie van de bestaande systemen. Deze elementen zouden kunnen worden 
bevorderd door: 
- de ontwikkeling van prikkels voor ondernemingen en individuen om 
de investeringen in de beroepsopleiding te bevorderen. 
Te denken valt aan fiscale (belastingverlichting, terugbetaling, 
vermindering, enz.), financiële (subsidies, preferentiële leningen, enz.), 
maar ook aan andere prikkels zoals het aantal voor jongeren beschikbare 
opleidingsplaatsen, verbeterde toegang, bij voorbeeld door nieuwe 
regelingen voor de arbeidstijd en de opleiding, enz. 
- de ontwikkeling van meetbare, kwantitatieve en kwalitatieve 
indicatoren, bij voorbeeld de invoering van eindtermen voor de 
kwalificatieniveaus van 18-24-jarigen, 25-50-jarigen en 50-plussers, en 
voor het aantal opleidingsplaatsen voor jongeren en langdurig 
werklozen. 
Deze moeten door de Lid-Staten in het kader van hun eigen stelsels 
worden vastgesteld. De vaststelling van eindtermen ligt in het verlengde 
28 
van de conclusies van Essen, aangezien zij van belang zijn voor de 
verbetering van de werkgelegenheidsperspectieven en als indicatoren voor 
de individuele vaardigheidsniveaus en op deze manier de markt 
doorzichtiger helpen maken. Streefcijfers voor opleidingsplaatsen zouden 
de inspanning van de overheid onderstrepen om de meest kwetsbaren op 
de arbeidsmarkt een opleiding te bieden. 
- controle op en evaluatie van de investeringen in en het effect van 
opleidingsmaatregelen. 
Te denken valt aan toezicht op de overheidsuitgaven (en waar mogelijk 
ook de particuliere uitgaven) voor beroepsopleiding en de ontwikkeling 
van criteria voor het meten van het effect van opleidingsmaatregelen, zoals 
participatiegraad, kwalificatieniveau, produktiviteitsstijging, hogere 
werkgel egenhei dscij fers. 
Een en ander zou de basis leggen voor controle op de vorderingen van de 
Lid-Staten in het licht van hun eigen doelstellingen en initiatieven, terwijl het er 
bovendien toe zou bijdragen dat de beroepsopleiding een centrale rol krijgt en dat 
degenen die verantwoordelijk zijn voor beleid en uitvoering, in staat worden 
gesteld actief deel te nemen aan de discussie over het vraagstuk van de 
verbetering van de arbeidscontext. 
2) Vergroting van het werkgelegenheidseffect van de groei 
Context 
Ofschoon het economisch herstel, dat sinds medio 1993 over de gehele linie heeft 
doorgezet, zich reeds heeft vertaald in een netto banengroei in de Unie, handhaaft 
het aantal werklozen zich op het hoge peil van 18 miljoen, bijna 11% van de 
beroepsbevolking. Recente prognoses voorzien in de Unie voor 1995 en 1996 
echter slechts een netto banengroei van 3 miljoen, waardoor de werkloosheid 
slechts met 1,6 miljoen zou verminderen gelet op de toename van de 
beroepsbevolking. 
Bovendien zij gewezen op de grote discrepantie tussen het herstel van de groei en 
de effecten hiervan op de werkloosheid. Terwijl de groei van het BNP in Unie 
medio 1993 schijnt te zijn hervat, heeft dit nog slechts een minimaal effect op het 
aantal werklozen gehad. Deze constatering onderstreept dat er dringend 
maatregelen moeten worden genomen om het werkgelegenheidseffect van de groei 
volgens de aanbevelingen van Essen te vergroten. 
Deze doelstelling moet niet worden uitgelegd als strijdig met die van een 
verbetering van het algemene produktiviteitsniveau in de Unie (zie hoofdstuk III); 
het is zaak om door middel van verschillende initiatieven het arbeidsaanbod te 
stimuleren, met name door de ontwikkeling van de dienstensector. Volgens de 
Europese Raad van Essen moest dit doel worden bereikt door een flexibelere 
organisatie van het werk, een loonbeleid dat gunstig is voor de werkgelegenheid, 
en de bevordering van initiatieven, vooral op plaatselijk niveau, waardoor 
arbeidsplaatsen worden geschapen die beantwoorden aan nieuwe behoeften. 
29 
Recente nationale maatregelen 
a) Veranderingen in de organisatie van de arbeid en de arbeidstijd 
Een groot aantal Lid-Staten heeft de afgelopen jaren hervormingen doorgevoerd 
in de richting van een flexibelere arbeidsorganisatie. Zij hebben zich beijverd voor 
een aanpassing van de arbeidstijd aan de schommelingen in de economische 
bedrijvigheid: vaststelling van de arbeidstijd op jaarbasis (in 1994 in Frankrijk, 
België en Spanje ingevoerd); voorkoming van ontslagen door tijdelijke 
arbeidstijdverkorting te stimuleren (B, D, F, I). Voorts heeft een aantal Lid-Staten 
het gebruik van "atypische" arbeidsovereenkomsten (voor bepaalde tijd of deeltijd) 
vergemakkelijkt door dit voor de werkgevers aantrekkelijker te maken en de 
rechten van de betrokken werknemers beter te beschermen (recht op een 
werkloosheidsuitkering, verzekeringen, enz). Tevens hebben zij de sociale 
partners sterk aangemoedigd om akkoorden in deze zin te sluiten. 
Dit aanpassingsproces is nog steeds aan de gang aangezien wetswijzigingen inzake 
de arbeidstijd in de zin van een grotere flexibiliteit momenteel in studie zijn in 
Portugal (versoepeling van de overeenkomsten voor bepaalde tijd en deeltijd, 
uitzendbureaus, ontslagvoorwaarden), Italië (wetsontwerp van juni 1995), Zweden, 
Finland en Nederland. 
Elke Lid-Staat streeft via geëigende hervormingen naar een evenwicht tussen de 
nodige flexibiliteit in de arbeidsorganisatie - die het gebruik van verschillende 
soorten arbeidsovereenkomsten veronderstelt - en de noodzakelijke bescherming 
van de rechten van de werknemers. Zo heeft Spanje restrictievere voorwaarden 
ingevoerd voor het gebruik van overeenkomsten voor bepaalde duur en 
tegelijkertijd de ontslagvoorwaarden versoepeld. 
Bijzondere aandacht verdienen de maatregelen tot het aanbrengen van een 
koppeling tussen de versoepeling van de arbeidsvoorwaarden en de schepping 
van werkgelegenheid. Sommige Lid-Staten (F, B) hebben door middel van 
financiële prikkels (verlaging van de sociale lasten) akkoorden gestimuleerd die 
voorzien in een aanzienlijke arbeidstijdverkorting in ruil voor nieuwe 
werkgelegenheid binnen dezelfde onderneming, waardoor een herverdeling van 
arbeid binnen deze onderneming mogelijk wordt. De door een aantal Lid-Staten 
(b.v. DK) ingevoerde maatregelen, die de werknemers de mogelijkheid bieden om 
hun loopbaan tijdelijk te onderbreken, bij voorbeeld om een opleiding te volgen, 
gedurende welke periode zij door een werkloze worden vervangen, zijn eveneens 
gericht op een ruimere herverdeling van arbeid. 
In Duitsland hebben de sociale partners in hun collectieve overeenkomsten nieuw 
belang toegekend aan de werkgarantie: in ruil voor een toezegging van de 
werkgever dat hij niet tot economisch ontslag zal overgaan, stemmen de 
werknemers in met arbeidstijdverkorting en een loonsverlaging. -Dit soort 
overeenkomsten is in verschillende bedrijfstakken, in de handel en voor de 
openbare diensten in Oost-Duitsland gesloten. Deze overeenkomsten voorzien 
dikwijls tevens in flexibelere arbeidstijden. 
30 
Arbeidstijdverkorting kan bijzonder interessant blijken voor ondernemingen die 
overgaan op ontkoppeling van de arbeidstijd van de werknemers en de 
bedrijfstijd van de installaties (bij voorbeeld vierdaagse werkweek voor de 
werknemers maar een bedrijfstijd van zes dagen). Het is namelijk bewezen dat 
dergelijke maatregelen kunnen resulteren in een aanzienlijke stijging van de 
kapitaalproduktiviteit en zelfs zonder een flinke verlaging van de reële lonen 
winstgevend kunnen zijn. Dank zij de in 1994 in Duitsland van kracht geworden 
wet op de arbeidstijd kan gemakkelijker van dergelijke maatregeien gebruik 
worden gemaakt en kan de arbeidstijd soepeler worden aangepast. In Nederland 
zou dit kunnen worden gestimuleerd door de momenteel in behandeling zijnde wet 
op de arbeidstijd. 
Het aandeel van deeltijdarbeid, door de meeste Lid-Staten sterk aangemoedigd, 
is in 1994 gestegen tot 15,4% van de gemiddelde totale werkgelegenheid in de EU 
(14,7 % in 1993). Alleen Denemarken gaf in dit opzicht een daling te zien. Deze 
ontwikkeling kan over het algemeen als positief worden beschouwd omdat het 
daardoor mogelijk wordt flexibeler te reageren op vraag en aanbod op de 
arbeidsmarkt. Het percentage vrouwen met een deeltijdbetrekking is hoog. 
Volgens de enquête naar de arbeidskrachten wenste 2/3 van de vrouwen met een 
deeltijdbaan in 1994 geen volledige baan. Deze antwoorden moeten echter worden 
bestudeerd in het licht van de algemene context waarin vrouwen werken 
(beschikbaarheid en kosten van diensten). Bovendien wordt hier in de Lid-Staten 
lang niet hetzelfde over gedacht. In het Verenigd Koninkrijk schat de regering dat 
86% van de mensen met een deeltijdbaan die ook wilde, terwijl de regering in 
Zweden zich zorgen maakt over de aanzienlijke toename van het aantal vrouwen 
met een deeltijdbaan tegen hun zin (tussen 1990 en 1994 verdrievoudigd) en zich 
ten doel heeft gesteld zo veel mogelijk mensen aan een volledige baan te helpen. 
De verenigbaarheid van een grotere flexibiliteit van de arbeidstijd met de 
combinatie van werk en gezin verdient eveneens nadere beschouwing. In 
Nederland geeft de thans in behandeling zijnde wet op de arbeidstijd de sociale 
partners niet alleen meer verantwoordelijkheden op dit gebied, maar daarnaast 
verplicht zij de werkgevers tegelijkertijd rekening te houden met de huishoudelijke 
taken van de werknemers en het beleid van de onderneming dienaangaande op 
papier te zetten. 
b) Loonpolitiek 
Overeenkomstig de aanbeveling van Essen is loonmatiging de algemene tendens 
in de Lid-Staten. Deze loonmatiging is hoofdzakelijk het gevolg van de collectieve 
overeenkomsten, die in de meeste Lid-Staten binnen de grenzen van de inflatie 
zijn gebleven. De overheid moedigt de sociale partners ten zeerste aan de 
loonsverhogingen te matigen en in hun overeenkomsten meer ruimte te bieden 
voor uitbreiding van de werkgelegenheid. Bovendien grijpen sommige regeringen 
meer rechtstreeks in in de loonafspraken. 
Zo voorziet het Algemeen Plan van België tussen 1994 en 1996 in een loonstop 
en beperkt het Ierse programma voor het concurrentievermogen en de 
werkgelegenheid de nominale loonstijging gedurende de periode 1994-1996 tot 8% 
(een stijging die ruimschoots lager wordt geschat dan die van de produktiviteit); 
het centraal akkoord van november 1993 in Nederland, de cao's in Duitsland en 
31 
(S) 
de tripartiete overeenkomsten van 1993 in Italië en van 1994 in Luxemburg gaan 
in dezelfde richting. 
Sommige Lid-Staten gebruiken loonmatiging rechtstreeks als middel tot een 
bredere herverdeling van de produktiviteitsstijgingen: dat is bij voorbeeld het 
geval in België, waar uit de opbrengst van de "solidariteitspremie" maatregelen 
op het gebied van de werkgelegenheid, de beroepsopleiding en de kinderopvang 
worden gefinancierd. 
De algemene matiging gaat gepaard met een streven naar flexibiliteit en de reële 
lonen worden hoe langer hoe meer op ondernemingsniveau vastgesteld. In Spanje 
is bij de in 1994 doorgevoerde hervorming de loonvorming wettelijk minder aan 
banden gelegd en hebben de sociale partners een doorslaggevende rol toebedeeld 
gekregen. In Ierland wordt in de tripartiete overeenkomst een matiging op 
landelijk niveau met flexibiliteit op het niveau van de afzonderlijke 
ondernemingen beoogd. En ook in Denemarken en het Verenigd Koninkrijk wordt 
gestreefd naar decentralisatie van het loononderhandelingsproces, waardoor een 
hechtere koppeling kan worden aangebracht tussen loon en prestatie. 
Voorts worden er pogingen ondernomen tot Ioondifferentiatie naar categorie 
werknemers, ten einde de intrede van bepaalde categorieën te vergemakkelijken 
(hieraan ligt dezelfde gedachte ten grondslag als aan de verlaging van de indirecte 
loonkosten voor deze categorieën, zie punt 3 hieronder). In Duitsland voorzien de 
in 1995 voor bepaalde bedrijfstakken zoals de chemie en de papierindustrie 
gesloten collectieve overeenkomsten voor de aanwerving van langdurig werklozen 
in lonen die (maximaal 10%) lager liggen dan de normale lonen. In Denemarken 
studeren de sociale partners op de mogelijkheid om voor sommige 
laaggekwalificeerde werkzaamheden lagere lonen in te voeren. In Spanje is het 
minimumjeugdloon verlaagd. In Nederland worden de sociale partners 
aangemoedigd te zorgen voor laagbetaalde arbeid die door langdurig werklozen 
kan worden gedaan, en wordt gesproken over uitzonderingen op het 
minimumloon. 
Ter vermindering van de loonkosten voor de minst produktieve werknemers 
heeft Nederland het wettelijk minimumloon in 1995 bevroren en bepaald dat de 
stijging van het minimumloon in 1996-1998 beperkt moet blijven tot de helft van 
de gemiddelde loonstijging. Voorts worden de sociale partners ertoe 
aangemoedigd om de thans bestaande marge tussen de laagste loonschalen en het 
wettelijk minimumloon te gebruiken om laaggeschoolde werknemers in dienst te 
nemen. 
c) Ontwikkeling van het beleid op het gebied van de mogelijkheden voor nieuwe 
arbeidsplaatsen en de plaatselijke initiatieven 
Al naargelang de te vervullen behoeften, zijn voor de gebruikmaking van de 
mogelijkheden voor nieuwe arbeidsplaatsen initiatieven op verschillende niveaus 
nodig. Zo kunnen de behoeften in de vervoers-, communicatie- en recyclingsector 
het best op interregionaal of Unieniveau worden vervuld. Dit komt tot uiting in 
de conclusies van de Europese Raad van Essen, waarin gewezen wordt op de 
noodzaak financieringsbronnen te vinden voor transeuropese projecten inzake 
milieubescherming. Bij de Europese Commissie zijn gemeenschappelijke 
32 
milieuprojecten in studie. Investeringen in deze infrastructuur creëren banen en 
dragen tegelijkertijd bij tot de milieubescherming. 
De plaatselijke ontwikkel ings- en werkgelegenheidsinitiatieven zijn opmerkelijk 
in vier opzichten: 
zij lenen zich voor herintredingsmaatregelen voor langdurig werklozen, 
jongeren in moeilijkheden en werkloze vrouwen; 
- zij proberen optimaal te voorzien in de nieuwe behoeften van de 
samenleving door de opkomst van nieuwe beroepen; 
- zij beantwoorden aan de aspiraties van jonge ondernemers; 
zij maken dikwijls deel uit van een plaatselijk project, op het platteland of 
in de stad, voor vernieuwing of economische en sociale ontwikkeling. 
Sinds de Raad van Essen, toen drie regeringen (Denemarken, Ierland en Portugal 
voor de tweede maal) het rapport van de Commissie over werkgelegenheid en 
plaatselijke initiatieven krachtig hadden gesteund, is aanzienlijke vooruitgang 
geboekt in het kader van de uitwisseling van ideeën en praktijken tussen de Lid-
Staten. 
Beetje bij beetje wordt het volledige veld van de 17 voor de Commissie 
vastgestelde gebieden8 bestreken, waarbij over traditionele nationale voorkeuren 
wordt heengestapt (projecten voor hulp aan huis in NL en D, dienstverlening in 
de directe omgeving en verbetering van de leefomgeving in P). 
Voor veel Lid-Staten (F, NL, D, A) blijven de plaatselijke initiatieven een 
instrument bij. uitstek voor de arbeidsinpassing van werklozen, hetzij door 
tijdelijke directe steunmaatregelen, hetzij door een verlaging van de loonkosten 
voor ondernemingen of activiteiten die tot een van de 17 gebieden behoren. 
Voor de bevrediging van nieuwe behoeften worden financiële instrumenten 
beproefd die bedoeld zijn om een nieuwe "markt" te creëren. Dat is het geval met 
de dienstencheque, waarvan verschillende nationale varianten bestaan (in 1994 
ingevoerd in F en B, in studie in D en NL), de aanpassing van juridische, 
financiële en fiscale bepalingen om huishoudens in staat te stellen werkgever of 
consument voor hulp aan huis te worden (F, DK, in studie in D) of nieuwe 
individuele verzekeringen, met name ter dekking van het afhankelijkheidsrisico 
(A, D). De van deze drie soorten maatregelen verwachte effecten worden telkens 
op enkele tienduizenden nieuwe banen geschat. Deze maatregelen gaan soms 
gepaard met opleidingsprogramma's om deze nieuwe beroepen te 
professionaliseren (P, F, NL) Maar voor het ogenblik schijnen de sociale partners 
niet de drijvende kracht achter dit proces te zijn. 
Hulp aan huis, kinderopvang, nieuwe informatie- en communicatietechnologieën, hulp aan en 
inschakeling van jongeren in moeilijkheden, verbetering van de huisvesting, de veiligheid, het 
plaatselijk openbaar vervoer, de opwaardering van de openbare ruimte in steden, buurtwinkels, 
toerisme, de audiovisuele sector, het cultureel erfgoed, de plaatselijke culturele ontwikkeling, het 
afvalbeheer, de waterhuishouding, de bescherming en het onderhoud van natuurgebieden, de 
regelgeving en het toezicht inzake verontreiniging en de daarmee verbandhoudende voorzieningen. 
33 
Op de verandering van de ondernemingsstructuren lijkt men nog niet helemaal 
vat te hebben. Voor het zelfstandig ondernemerschap, in sommige landen (VK) 
allang de favoriete optie, begint ook in andere Lid-Staten belangstelling te 
ontstaan, evenwel met de nodige aanpassingen en begeleiding van de zeer kleine 
ondernemers (P, SF). Ook het verenigingswerk, de samenwerking tussen 
particuliere en overheidsinstanties en de organisaties zonder winstoogmerk hebben 
de aandacht van de regeringen vanwege hun rechtstreekse bijdrage tot het creëren 
van banen. Zo zijn recentelijk in Frankrijk en Portugal de regels die op de zachte 
sector van toepassing zijn, vereenvoudigd, terwijl Ierland en Finland, waar de 
zachte sector nog weinig voorstelt, zijn gaan nadenken over hoe deze verder kan 
worden uitgebouwd. 
Ten slotte is, behalve in de landen waar men reeds welwillend staat tegenover 
deze aanpak (P, DK, ERL, VK, A, S), de plaatselijke dimensie van de 
werkgelegenheidsinitiatieven amper zichtbaar in de recente nationale 
maatregelen. Maar de totstandbrenging van een dynamische koppeling tussen 
werkgelegenheid, de bevrediging van behoeften en de plaatselijke ontwikkeling 
veronderstelt een bewustmakingsactie en een lange voorbereiding van de 
plaatselijke "bodem" (decentralisatie, verticale samenwerking tussen de drie of 
vier bestuurslagen, betrokkenheid van alle plaatselijke actoren, opstelling van een-
gemeenschappelijke economische en sociale strategie), waarin de overheid een 
belangrijke rol te spelen heeft. 
Uit dit oogpunt zijn enkele initiatieven het vermelden waard, zoals die in 
Frankrijk (onderzoek naar de mogelijkheden voor nieuwe arbeidsplaatsen in elk 
departement) en in Finland (werkgroep inzake de plaatselijke bevordering van 
nieuwe arbeidsplaatsen). 
Perspectieven 
Ofschoon de Lid-Staten talrijke maatregelen genomen hebben die een 
grotere flexibiliteit in de organisatie van de arbeidstijd mogelijk maken, 
zijn deze mogelijkheden bij lange na niet ten volle door de sociale partners 
benut en zou prioriteit gegeven moeten worden aan de verspreiding van 
methoden voor de aanpassing van de arbeidstijd die gunstig zijn voor de 
werkgelegenheid en de arbeidsproduktiviteit vergroten. 
Verder mag de flexibilisering van de arbeidsvoorwaarden niet ten koste 
gaan van het sociale beschermingsniveau van de werknemers, aangezien 
dit een arbeidsontmoedigend effect zou hebben. Evenzo stelt de hoge 
concentratie vrouwen in tijdelijke of deeltijdarbeid een fundamentele vraag 
in verband met de desegregatie van de arbeidsmarkt en de gelijke kansen 
aan de orde, die meer aandacht zou moeten krijgen. 
- Hoewel er de laatste jaren op ruime schaal loonmatiging is betracht, 
zouden de stemmen die - nu de economie weer opleeft - alweer opgaan 
om de reële lonen te verhogen, deze ontwikkeling in gevaar kunnen 
brengen. Het is dus des te belangrijker de positieve uitwerking van een 
loonmatigingspolitiek op de werkgelegenheid te kunnen aantonen. In dit 
verband zal in de collectieve overeenkomsten misschien meer nog dan in 
het verleden gestreefd moeten worden naar een evenwicht tussen de loon-
en werkgelegenheidsbepalingen. 
34 
Voorts zou het nuttig zijn te onderzoeken of een grotere flexibiliteit in de 
mechanismen en criteria voor de vaststelling van de lonen afhankelijk van 
de betrokken werknemers en ondernemingen de voorkeur moet krijgen 
boven een algemeen 1 oonm ati gingsbel ei d. 
Er is aanzienlijke vooruitgang geboekt om de mogelijkheden voor nieuwe 
arbeidsplaatsen te benutten. Toch blijft dit potentieel nog grotendeels 
onderbenut. In haar mededeling van juni 1995 "Een Europese strategie ter 
stimulering van plaatselijke initiatieven voor ontwikkeling en 
werkgelegenheid"9 had de Commissie de volgende soorten maatregelen 
vastgesteld om een gunstig klimaat te scheppen, de totstandbrenging van 
een nieuw stelsel van financiële instrumenten, de aanpassing van de 
opleidingen en van de diploma's ter bestendiging van nieuwe beroepen, de 
vernieuwing van het juridisch kader en voldoende decentralisatie van de 
bestuurlijke werkzaamheden.Tevens had zij gewezen op de steun die de 
Unie aan deze initiatieven zou kunnen geven. Nota nemend van deze 
mededeling, heeft de Europese Raad van Cannes in juni 1995 de noodzaak 
onderstreept om de op nationaal niveau verrichte experimenten te 
verbreiden en de Raad "sociale zaken" verzocht hem op de vergadering 
van Madrid in december 1995 hierover verslag uit te brengen. 
3) Verlaging van de indirecte loonkosten 
Context 
In de periode tussen 1980 en 1993 is de belasting van arbeid als percentage van 
het BNP gestegen van 19 tot 21%, terwijl die voor de overige produktiefactoren 
is gedaald (van 9 naar 8,5%) en voor de consumptie is gestegen van 10 naar 11%. 
De Unie heeft zich ten doel gesteld deze kosten zo ver te verlagen dat werkgevers 
eerder zullen overgaan tot het in dienst nemen van werknemers, met name de 
laagstgeschoolden, wier produktiviteit te gering is om de reële loonkosten te 
compenseren. 
Recente nationale maatregelen 
a) Maatregelen van de Lid-Staten 
Diverse landen (E, L, P, NL, SF) hebben gekozen voor een algemene verlaging 
van de sociale bijdragen. Toch hebben sommige Lid-Staten, vooral de 
Noordeuropese, zelfs besloten de werknemersbijdragen te verhogen ten einde het 
contributieve karakter van de sociale bescherming te versterken en het witwerken 
extra te stimuleren. 
De meeste Lid-Staten echter nemen hun toevlucht tot tijdelijke en/of 
voorwaardelijke premieverlagingen, in ruil waarvoor de werkgevers moeilijk 
plaatsbaren zoals jongeren, werklozen, langdurig werklozen of gehandicapten in 
COM(95) 273 van 13 juni 1995. 
35 
dienst moeten nemen. Een aantal Lid-Staten, met name België en Frankrijk, heeft 
dit soort maatregelen zeer onlangs uitgebreid. 
De onlangs door zes Lid-Staten gevolgde aanpak is gebaseerd op speciale 
premieverlagingen ten behoeve van de laagstbetaalden (B, DK, IRL, F, NL, 
VK). In dit verband zij erop gewezen dat het Franse plan van 1995 tot verlaging 
van de sociale premies voor de laagstbetaalden vergezeld gaat van tegenprestaties 
in de vorm van nieuwe arbeidsplaatsen en dat de resultaten na 18 maanden zullen 
worden geëvalueerd. 
Een andere aanpak wordt gevolgd door Finland, dat het midden- en kleinbedrijf 
verlagingen van de indirecte loonkosten toestaat en de bijdrage van de grotere en 
doorgaans kapitaalintensievere ondernemingen verhoogt. 
Sommige nationale maatregelen zijn trouwens bedoeld als "dubbel dividend", 
waarbij de verlaging van de lastendruk op arbeid wordt gecompenseerd door een 
verhoging van de belasting op het gebruik van natuurlijke hulpbronnen, zulks ter 
bescherming van het milieu. Zo is het Verenigd Koninkrijk onlangs BTW gaan 
heffen op energie en is het bezig een nieuwe belasting op afvalstoffen te 
introduceren, gekoppeld aan een verlaging van de social e-zekerheidsbij dragen van 
de werkgevers. Talrijke initiatieven zijn genomen of in studie voor de invoering 
van energiebelasting, die meer of minder direct doorwerkt in de loonkosten. 
Denemarken heeft ook tot een verhoging van de ecotaksen en milieuheffingen tot 
1,6% van het BBP besloten. Luxemburg heeft een belasting (en extra accijnzen) 
ingevoerd op het energieverbruik. Spanje heeft een heffing ingevoerd op de lozing 
van afvalwater en in Nederland .ten slotte wordt gestudeerd op een heffing op het 
energieverbruik, uit de opbrengst waarvan verschillende belastingverlagingen 
moeten worden gefinancierd. 
Ten slotte mogen de andere indirecte loonkosten dan de sociale premies niet 
uit het oog worden verloren, met name de verschillende vormen van 
ondernemingsbelasting of andere indirecte kosten die worden berekend op basis 
van de loonsom. In Duitsland wordt op het ogenblik gestudeerd op de 
mogelijkheid om de werkgeversbijdragen in de beroepsopleiding te schrappen en 
deze uit de belasting te financieren. 
b) Effect op de werkgelegenheid: gerichte maatregelen en koppeling 
Daar een algemene verlaging van de indirecte loonkosten aanzienlijke budgettaire 
consequenties kan hebben en het effect hiervan op de werkgelegenheid onbekend 
is, is het efficiënter zich te richten op die segmenten van de arbeidsmarkt die 
gevoeliger voor een dergelijke verlaging zijn dan andere. Het Witboek drong dan 
ook aan op een gerichte verlaging (met name voor de laagstgeschoolden) ten 
einde de budgettaire kosten van de maatregel per behouden of gecreëerde baan te 
beperken. In het kader van een strategie ter voorkoming van kngdurige 
werkloosheid, lijkt een gerichte verlaging specifiek voor de werklozen, bijzonder 
geschikt. 
In sommige Lid-Staten echter zijn de maatregelen ter verlaging van de indirecte 
loonkosten gericht op een groot aantal verschillende groepen. Hierdoor is het 
effect van de maatregelen mogelijk verwaterd en ingewikkelde administratieve 
36 
procedures hebben werkgevers, met name in het MKB, ervan weerhouden van de 
maatregelen te profiteren. Dit duidt erop dat de programma's zich op een paar 
specifieke doelgroepen zouden moeten richten en zo eenvoudig mogelijk zouden 
moeten zijn. 
Bovendien zouden de fiscale prikkels die van een dergelijke verlaging uitgaan, 
gekoppeld moeten worden aan of gebruikt moeten worden in combinatie met 
maatregelen (b.v. reorganisatie van de arbeidstijd) die een netto banengroei 
opleveren. 
De noodzaak tot koppeling geldt niet alleen voor de maatregelen ter verlaging van 
de indirecte loonkosten, maar ook voor de in een andere vorm geboden fiscale 
voordelen: bij voorbeeld subsidies aan bedrijven die verbeterde 
opleidingsprogramma's uitvoeren of hun investeringen in opleiding opvoeren. Op 
die manier zou gewaarborgd zijn dat ook nog in menselijk kapitaal wordt 
geïnvesteerd wanneer de werkgevers eenmaal nieuw personeel in dienst hebben 
genomen. De noodzaak tot koppeling moet echter worden gezien als een korte-
termijnmaatregel en niet als een maatregel voor de lange termijn. Op lange termijn 
kan de koppeling tot starheid op de arbeidsmarkt leiden. De prioriteit die aan de 
werkgelegenheid is gegeven, rechtvaardigt echter het gebruik ervan op de korte 
termijn. 
Perspectieven 
De verlaging van de sociale premies moet gericht worden doorgevoerd zodat zij 
optimaal effect sorteert. Speciale aandacht dient de komende maanden te worden 
besteed aan het effect van de verschillende door de Lid-Staten gekozen 
oplossingen. 
Gelet op de huidige moeilijkheden rond de overheidsfinanciën is voor een 
aanmerkelijke verlaging van de indirecte loonkosten geen ruimte, tenzij er 
passende compenserende maatregelen worden genomen. Sommige Lid-Staten 
hopen een verlaging van de indirecte loonkosten te compenseren door een 
verlaging van de overheidsuitgaven en/of hogere belastinginkomsten uit de 
economische groei. Vanwege de omvang van de noodzakelijke vermindering van 
de staatsschulden en overheidstekorten, zullen deze maatregelen - afzonderlijk of 
te zamen - niet toereikend zijn en zullen in veel Lid-Staten nog andere 
maatregelen overwogen moeten worden. 
Ondanks de algemene noodzaak tot compensatie, moet op grond van de 
verschillende belastingstructuren in de Lid-Staten en hun verschillende 
belastinggeschiedenis (en niet alleen van de laatste vijftien jaar) flexibiliteit 
worden betracht ten aanzien van de keuze van geschikte compenserende 
maatregelen. Om ervoor te zorgen dat deze maatregelen verenigbaar zijn met de 
interne markt, is een verdieping van de huidige uitwisseling van ervaringen en 
gegevens en meer samenwerking tussen de Lid-Staten noodzakelijk. De grootste 
beperking van de speelruimte van elke Lid-Staat is in het kader van de interne 
markt het gevaar dat bepaalde belastinggrondslagen, vooral de mobielere, worden 
verplaatst wanneer de hierop toegepaste effectieve belastingtarieven te veel tussen 
de Lid-Staten verschillen. 
37 
De Commissie heeft reeds voorstellen gedaan voor een aantal "vangnetten" 
(minimum BTW-tarief, belasting op spaargelden, energiebelasting), die niet alleen 
mogelijkheden bieden voor budgettaire compensatie maar ook het gevaar van 
fiscale concurrentie tussen de Lid-Staten beperken. Bovendien moeten 
compenserende maatregelen niet alleen worden gezien als een manier om de totale 
belastinginkomsten te stabiliseren, maar ook als bijkomend instrument om de 
vervanging van andere produktiefactoren door arbeid te vergemakkelijken. Hiertoe 
zouden de compenserende belastingen voornamelijk geheven moeten worden op 
andere produktiefactoren dan arbeid en niet zozeer op de consumptie. Op 
sommige hulpbronnen, hoofdzakelijk de milieurijkdommen, is in het recente 
verleden duidelijk roofbouw gepleegd en een zwaardere belasting van deze 
hulpbronnen (hetzij op produkten, hetzij op processen) zou kunnen leiden tot een 
evenwichtiger gebruik van alle hulpbronnen. Door de diensten van de Commissie 
uitgevoerde simulaties10 wijzen uit dat belastingen op het gebruik van natuurlijke 
hulpbronnen, zoals de voorgestelde C02-/energiebelasting, ter financiering van de 
verlaging van de sociale premies, meer werkgelegenheid oplevert dan de 
verhoging van andere belastingen zoals de BTW of de inkomstenbelasting. Een 
C027energiebelasting, die leidt tot een verhoging van de inkomsten met ongeveer 
1% van het BBP, zou de totale werkgelegenheid in de Unie dus met 1% doen 
toenemen. Indien de verlaging van de sociale premies alleen voor de 
laagstgeschoolden of de onderste loonschalen zou gelden, zou deze toename van 
de werkgelegenheid zelfs kunnen worden verdubbeld tot 2 miljoen extra banen in 
de hele Gemeenschap. 
De verlegging van de belastingdruk van arbeid naar andere produktiefactoren dient 
twee duidelijke doelen. Ten eerste moet daar op korte termijn een duidelijk 
signaal aan de economische subjecten van uitgaan dat het belastingsysteem van 
nu af aan is afgestemd op het scheppen van (of althans het niet opwerpen van 
nieuwe obstakels voor) nieuwe banen en het stimuleren van het gebruik van 
arbeid. Ten tweede, op lange termijn een aanzienlijke verlaging van de indirecte 
loonkosten, die, de recente maatregelen van de Lid-Staten ten spijt, nog te hoog 
zijn. 
Hiertoe dient duidelijk te worden vastgesteld dat: 
de trend in de belastingstructuur, die de laatste 15 jaar ongunstig is 
geweest voor de factor arbeid, moet worden omgebogen; 
het overleg tussen de Lid-Staten op dit gebied moet worden geïntensiveerd 
zodat de risico's van fiscale concurrentie binnen de interne markt niet 
kunnen verhinderen dat een deel van de belastingdruk wordt verlegd van 
de factor arbeid naar andere produktiefactoren of uiteindelijk de 
consumptie. 
10 "Taxation, employment and environment: fiscal reform for reducing unemployment", European 
Economy, n° 56, 1994. 
38 
4) Verbetering van de effectiviteit van het arbeidsmarktbeleid 
Context 
Twee derde van de uitgaven voor het arbeidsmarktbeleid in de Unie (gemiddeld 
3,5% van het BNP) gaat op aan werkloosheids- en vut-uitkeringen. Deze 
aanzienlijke bedragen zullen in de toekomst bij voorrang moeten worden 
aangewend voor de herintreding van werklozen op de arbeidsmarkt. Een dergelijk 
activerend beleid moet elk individu motiveren om werk te zoeken, met name 
financieel, en moet zijn kansen op het vinden van werk vergroten door een beter 
functioneren van de diensten voor de arbeidsvoorziening en een grotere 
geografische en beroepsmobiliteit. 
Alle Lid-Staten hebben de laatste jaren actieve maatregelen genomen of die, zo 
dat reeds het geval was, versterkt, ook al zijn de passieve uitgaven door de forse 
en snelle toename van de werkloosheid hoog gebleven. Naast de belangrijke 
inspanningen op opleidingsgebied, die een belangrijk onderdeel vormen van een 
actief arbeidsmarktbeleid omdat zij de beroepsmobiliteit van werkenden en 
werkzoekenden vergroten (afdeling IV. 1 hierboven), hebben de Lid-Staten hun 
inspanningen voornamelijk gericht op de openbare diensten voor de 
arbeidsvoorziening en op de motivering van werklozen om werk te zoeken. 
Recente nationale maatregelen 
a) De diensten voor de arbeidsvoorziening 
Door een groot aantal Lid-Staten zijn aanzienlijke inspanningen gedaan om de 
doeltreffendheid van de diensten voor de arbeidsvoorziening te verbeteren (wat 
zich in de meeste Lid-Staten weerspiegelt in een verhoging van het aandeel van 
de desbetreffende uitgaven in het BNP tussen 1985 en 1993). De opvallendste 
recente hervormingen zijn wel die in Oostenrijk, Denemarken en Nederland, en 
de modernisering van de diensten voor de arbeidsvoorziening in Griekenland. 
Deze grotere doeltreffendheid wordt nagestreefd via structurele hervormingen 
zoals in Duitsland, waar wordt gestudeerd op een grotere autonomie van de 
arbeidsbureaus, in Oostenrijk, waar de diensten voor de arbeidsvoorziening zijn 
omgevormd tot een zelfstandig overheidsbedrijf, en in Nederland, waar, anders 
dan in andere Lid-Staten, gestreefd wordt naar een grotere centralisatie. In Italië 
zou het wetsontwerp van juni 1995 een einde maken aan het overheidsmonopolie 
op de arbeidsbemiddeling. 
De overheidsdienst voor de arbeidsvoorziening is bezig zich te diversifiëren, zoals 
in Duitsland (Start), waar diensten voor tijdelijk werk in het leven worden 
geroepen om langdurig werklozen opnieuw in het arbeidsproces in te schakelen. 
Verder is er sprake van een toenemende openstelling voor particuliere, diensten: 
bureaus zonder winstoogmerk in Spanje, plaatsingsbureaus in Duitsland en 
Oostenrijk, uitzendbureaus in Italië. 
39 
Er wordt gestreefd naar nauwere samenwerkingsbanden met de werkgevers, 
zoals in Frankrijk met de grote ondernemingen, in Duitsland met het MKB, de 
kleine zelfstandigen en de beroepsorganisaties, of in Nederland met bepaalde 
bedrijfstakken, ten einde beter op hun behoeften te kunnen inspelen. 
De diensten voor de arbeidsvoorziening richten hun activiteiten voortaan op 
prioritaire doelstellingen, met name door een uitbreiding van de persoonlijke 
begeleiding van moeilijk plaatsbare werklozen, in het bijzonder jóngeren en 
langdurig werklozen (B, F, VK, S, DK). Zo is Denemarken gestart met een 
activeringsbel ei d waarbij voor elke werkloze een individueel stappenplan wordt 
opgesteld dat in een opleiding of in een baan moet uitmonden. De resultaten van 
dit plan worden door de regering als zeer positief beoordeeld, vooral vanwege de 
deelname van een groter aantal werklozen aan opleidingsacties. 
Een aantal Lid-Staten (met name Oostenrijk, Nederland en het VK) proberen 
prestatiecriteria vast te stellen voor de diensten voor de arbeidsvoorziening. In 
het Verenigd Koninkrijk worden de doelstellingen gepubliceerd in een jaarlijks 
akkoord dat wordt gesloten tussen de regering en de dienst voor de 
arbeidsvoorziening, en de middelen worden op basis van die doelstellingen 
toegewezen. Naar aanleiding van een doorlichting van de openbare 
arbeidsvoorziening in Nederland is een grote hervorming gaande waarbij met 
name een expliciete koppeling zal worden aangebracht tussen de prestaties en de 
toekenning van openbare middelen. 
b) Bevordering van de geografische en beroepsmobiliteit 
De inspanningen ter ontwikkeling van de beroepsmobiliteit van de werknemers 
in de Unie lijken zich momenteel te concentreren op de opleiding. De 
investeringen in bij- en nascholing en de opleiding van het "overdraagbare" type 
met het oog op de aanpassing van de werknemers aan de gewijzigde 
omstandigheden in het bedrijfsleven gaan in die richting. Zoals hierboven 
aangegeven (afdeling IV. 1), lijkt een versterking van de maatregelen op dit gebied 
dikwijls gerechtvaardigd. 
Er is weinig bekend over andere, maar niet minder noodzakelijke maatregelen die 
de belemmeringen voor de beroepsmobiliteit zouden kunnen wegnemen door het 
openbreken van de beroepen en beroepscategorieën. 
De geografische mobiliteit tussen de Lid-Staten blijft in de Unie beperkt, al was 
het maar vanwege taalproblemen. De afschaffing van de juridische, 
administratieve en fiscale belemmeringen voor de geografische mobiliteit heeft in 
het kader van de voltooiing van de interne markt echter voorrang. Voorts zal de 
instelling van diensten zoals het EURES-netwerk, waarin de nationale 
arbeidsbureaus gekoppeld zijn, de mobiliteit van de werknemers tussen de Lid-
Staten stimuleren en vergemakkelijken. 
Op nationaal niveau bestaan de belangrijkste maatregelen in bijdragen in de 
vervoers- en verhuiskosten en maatregelen in de sfeer van het huisvestingsbeleid. 
De discussie over geografische mobiliteit is bijzonder actueel in Italië, waar het 
noorden kampt met een tekort aan arbeidskrachten terwijl het zuiden een zeer 
hoge werkloosheid heeft. Het vraagstuk van de geografische mobiliteit houdt 
40 
rechtstreeks verband met dat van de regionale ontwikkeling. De communautaire 
Structuurfondsen trekken aanzienlijke bedragen uit voor de ondersteuning van het 
beleid van de Lid-Staten om te zorgen voor een evenwichtige regionale 
ontwikkeling, door de economische activiteiten en de opleiding van de 
werknemers te ondersteunen. 
c) Versterking van de prikkels tot het zoeken van werk en het in dienst nemen van 
personeel 
Veel belang werd in de meeste Lid-Staten gehecht aan een kritisch onderzoek van 
het functioneren van de belasting- en uitkeringsstelsels met het doel potentiële 
belemmeringen voor het creëren of aanvaarden van een baan uit de weg te 
ruimen. De Europese Raad van Essen heeft om een speciaal verslag hierover 
verzocht en een samenvatting van de voornaamste analyses en conclusies is als 
bijlage bij dit verslag opgenomen. 
Ter versterking van de prikkels voor werklozen om actief werk te zoeken, wordt 
de toekenning van een werkloosheidsuitkering aan restrictievere voorwaarden 
gebonden. In Denemarken zijn in april 1995 strengere regels inzake de 
beschikbaarheid voor werk geïntroduceerd; in Spanje, waar het uitkeringsstelsel 
in 1992 is herzien om het actief zoeken naar werk te stimuleren, kan het recht op 
een werkloosheidsuitkering worden ontzegd als passende arbeid of deelname aan 
tewerkstellingsprojecten of een opleiding worden geweigerd; in Zweden leidt 
weigering van een werk- of opleidingsaanbod tot verlies van de 
werkloosheidsuitkering. In het Verenigd Koninkrijk is een hervorming van het 
uitkeringsstelsel in behandeling en de nieuwe werkzoekendenuitkering {Jobseeker's 
allowance) is meer als prikkel bedoeld. 
In Griekenland wordt de activering van het werkgelegenheidsbeleid bijzonder 
geïllustreerd door de in 1995 ingevoerde regeling van de "bonnen voor 
meervoudig gebruik". Deze bonnen, die aan werklozen worden verstrekt, hebben 
een geldwaarde en kunnen door de werkloze op diverse manieren worden 
gebruikt, zij kunnen bij indienstneming aan de werkgever worden gegeven, zij 
kunnen als bijdrage in de kosten van een opleiding worden gebruikt of door de 
werkloze worden verzilverd om hem te helpen bij het opzetten van een 
onderneming. Dit systeem wordt geacht de eigen verantwoordelijkheid van de 
werkloze voor het zoeken van werk te vergroten, terwijl het tevens prikkels voor 
de werkgevers inhoudt en de bureaucratie vermindert. 
Sommige Lid-Staten hebben maatregelen genomen om te verhinderen dat te hoge 
vervangingscoëfficiënten (hoogte van de werkloosheids- en andere uitkeringen 
ten opzichte van het loon), vooral aan de onderkant van het loongebouw, het 
zoeken van werk onaantrekkelijk maken, rekening houdend met de extra kosten 
die eraan vastzitten (b.v. vervoer, gezinshulp, enz.) In Nederland bij voorbeeld 
werkt de bevriezing van het wettelijk minimumloon door in de hoogte van de 
sociale uitkeringen en wordt de vervangingscoëfficiënt ten opzichte van de laagste 
cao-schalen of het gemiddeld loon er gunstiger door. Zweden heeft de uitkeringen 
verlaagd en Denemarken heeft de duur van de aanvullende uitkeringen bekort. Een 
hervorming van het werkloosheidsuitkeringsstelsel is in studie in Finland. 
Daarentegen zijn de basiswerkloosheidsuitkeringen in Griekenland in 1994 
aanzienlijk verhoogd. 
41 
Het behoud van een werkloosheidsuitkering of een deel hiervan bovenop een 
inkomen uit arbeid is een manier om de vervangingscoëfficiënt te verlagen. De 
meeste Lid-Staten kennen zo'n regeling voor werklozen die besluiten hun eigen 
onderneming op te zetten of een bedrijf over te nemen. In sommige Lid-Staten is 
het werklozen toegestaan een betaalde baan te nemen met behoud van een deel 
van de werkloosheidsuitkering. Zo zijn in het Verenigd Koninkrijk op het 
ogenblik 600 000 gezinnen aangewezen op het gezinskredietstelsel, dat mensen 
met gezinstaken en een laagbetaalde baan een inkomensaanvulling biedt. 
Deze prikkels voor werkzoekenden en werkenden worden aangevuld met een heel 
arsenaal prikkels voor de werkgevers in de vorm van subsidieregelingen. Deze 
zijn bijzonder belangrijk in België, Denemarken, Finland en Spanje. Ook in 
Griekenland en Portugal vormen zij een essentieel onderdeel van het 
werkgelegenheidsbeleid. Duitsland en Zweden gaan er ook steeds meer toe over, 
alsook Frankrijk met het in juli 1995 van kracht geworden werkgelegenheidsplan. 
Deze subsidieregelingen zijn meestal gericht op bepaalde groepen, in het bijzonder 
langdurig werklozen en jongeren. Zij moeten worden gezien in samenhang met 
de maatregelen ter verlaging van de indirecte lasten (zie 3) hierboven). 
De Lid-Staten hebben hun inspanningen op het gebied van de beoordeling van de 
doeltreffendheid van hun arbeidsmarktbeleid opgevoerd. Daaruit blijkt dat een 
betere advisering en begeleiding bij het zoeken van werk werklozen betere 
vooruitzichten op een baan bieden. Bij de subsidieregelingen blijkt daarentegen 
dat een zeer groot deel van de uitgaven of helemaal geen effect heeft, of 
substitutie-effecten heeft (aanwerving van de ene persoon in plaats van een ander). 
In hoeverre een opleiding de kans op een baan vergroot, blijkt bijzonder moeilijk 
te beoordelen. 
Perspectieven 
- Alle vooruitgang ten spijt, is het evenwicht tussen "passieve" en 
"actieve" uitgaven ten behoeve van de werkgelegenheid nog verre van 
optimaal. De inspanningen ter "activering" van het werkgelegenheidsbeleid 
moeten worden opgevoerd, zonder dat het hoge niveau van sociale 
bescherming in gevaar wordt gebracht. Gelet op de beperkte budgettaire 
mogelijkheden van de Lid-Staten krijgt de evaluatie van de resultaten van 
verschillende activeringsmethoden in het kader van de Europese 
samenwerking een bijzonder gewicht. 
De ervaring van de laatste jaren heeft geleerd dat meer aandacht moet 
worden besteed aan de diensten voor de arbeidsvoorziening in het kader 
van hun drieledige functie: het verzamelen en verspreiden van informatie 
over de arbeidsmarkt, het bemiddelen tussen vraag en aanbod op de 
arbeidsmarkt, en het beter afstemmen van de arbeidskrachten op de 
behoeften van de arbeidsmarkt. 
Voor een activering van de arbeidsmarkt is het tevens noodzakelijk dat 
werklozen intensief zoeken naar werk of zich voorbereiden op een 
toekomstige werkkring. De ter hand genomen hervormingen van de 
sociale-zekerheidsstelsels hebben ten doel dit te bevorderen. 
42 
De mogelijkheden voor de bevordering van de geografische en 
beroepsmobiliteit van de werknemers schijnen door de Lid-Staten niet 
volledig te worden benut. De uitwisseling van informatie en ervaringen op 
deze gebieden zou in de toekomst moeten worden verdiept. 
5) Versterking van de maatregelen ten behoeve van bijzonder door de 
werkloosheid getroffen groepen 
Context 
De werkloosheid in Europa is niet alleen erg hoog, maar treft bepaalde 
categorieën van de bevolking -jongeren, vrouwen en oudere werknemers - ook 
bijzonder zwaar. Bovendien is er sprake van een omvangrijke langdurige 
werkloosheid. 
De werkloosheid onder jongeren blijft in de Unie bijzonder hoog (20%), vooral 
in de zuidelijke landen en in Ierland. De vrouwen werkloosheid is duidelijk nog 
steeds hoger dan die onder mannen (12,6% tegen 9,7%» in mei 1995, gecorrigeerd 
voor seizoensinvloeden). In 1994 was ongeveer 48% van de werklozen in de Unie 
een jaar of langer werkloos (de helft hiervan langer dan twee jaar). Niet alleen is 
dit percentage de laatste tien jaar niet gedaald, absoluut gezien is het aantal zelfs 
nog toegenomen. De langdurige werkloosheid neemt toe met de leeftijd van de 
werklozen. Dit verschijnsel doet zich echter ook voor bij de jongeren (bijna 40% 
onder de 20-24-jarigen), hoewel deze categorie meer profiteert van de opleving 
van de economie. Vrouwen worden gemiddeld iets meer getroffen door langdurige 
werkloosheid dan mannen. Ten slotte is de kans op langdurige werkloosheid 
groter voor laaggeschoolden. 
Deze situatie is niet alleen uit menselijk oogpunt of uit dat van de sociale 
samenhang onaanvaardbaar, maar ook uit het oogpunt van een optimaal gebruik 
van de menselijke hulpbronnen, speciaal gelet op de demografische vooruitzichten 
van de Unie. 
Recente nationale maatregelen 
a) Maatregelen ten behoeven van jongeren 
Hoewel nog steeds erg hoog, is het aantal werkloze jongeren in een aantal Lid-
Staten flink gedaald, onder meer door het feit dat jongeren steeds langer onderwijs 
volgen. De Lid-Staten hebben aanzienlijke inspanningen in deze zin gedaan, ten 
einde de instroom op de arbeidsmarkt van jongeren zonder passende 
basisopleiding en dus met een verhoogde kans om werkloos te worden (in 
Nederland bij voorbeeld drie keer zo hoog als het gemiddelde) te beperken. In dit 
verband zij met name het in 1993 gestarte Deense programma "Onderwijs voor 
iedereen" vermeld, of het recente initiatief van Nederland om op regionaal niveau 
registers aan te leggen van leerlingen die zonder kwalificatie de school verlaten, 
ten einde hun passende individuele oplossingen te kunnen bieden (bij voorbeeld 
een opleiding of werkervaring). 
43 
Voor jongeren die ondanks alles de school zonder kwalificatie verlaten, bestaan 
in een aantal Lid-Staten tweedekans-systemen in de vorm van een scholings- of 
werkgarantie. In Nederland garandeert de Jeugdwerkgarantiewet iedere jongere na 
6 (in bepaalde gevallen 12) maanden werkloosheid een baan in een gemeentelijke 
stichting of sinds 1995 ook in de particuliere sector. In Denemarken krijgen alle 
jongeren onder de 25 jaar die geen recht hebben op een werkloosheidsuitkering, 
binnen drie maanden de mogelijkheid geboden een opleiding te volgen of 
werkervaring op te doen; deze regeling is in juli 1995 uitgebreid. Tegelijkertijd 
is het bijstandsstelsel herzien om de opleidingsstages aantrekkelijker te maken. 
Scholingsgaranties zijn er in België ("sociale promotie"), Spanje, Portugal 
(akkoord van 1991 met de sociale partners om jongeren, met name laag of niet 
geschoolde, ten minste een jaar basisopleiding te garanderen) en het Verenigd 
Koninkrijk met het programma Youth Credits (dat een voucher biedt dat kan 
worden ingewisseld tegen een opleiding die tot een erkende kwalificatie leidt). In 
Ierland concentreert het in antwoord op het Witboek van de Commissie 
gelanceerde Youthstart-programma, waarin de verschillende maatregelen met 
betrekking tot een basisopleiding voor intreders op de arbeidsmarkt worden 
gebundeld, zich op de jongeren van 18 tot 21 jaar; het omvat preventieve 
maatregelen, maatregelen voor voortijdige schoolverlaters, een basisopleiding en 
de beroepsopleiding, alsmede het leerlingwezen. 
b) Maatregelen ten behoeve van langdurig werklozen 
De Lid-Staten hebben zich sinds het begin van de jaren '90 erg ingespannen om 
de langdurige werkloosheid te. bestrijden. Sommige geven bij hun algemene 
werkgelegenheidsmaatregelen voorrang aan langdurig werklozen (scholing, 
adviezen, begeleiding bij het zoeken van werk, steun bij de indienstneming). 
Andere achten speciale maatregelen noodzakelijk. In deze categorie wordt steeds 
meer gewicht toegekend aan de speciale advies- en plaatsingsdiensten (b.v.: het 
"Programma 900 000" in Frankrijk, "Restart" in het Verenigd Koninkrijk), die hun 
doeltreffendheid schijnen te hebben bewezen, en aan steun bij de indienstneming 
(in de vorm van subsidies, gehele of gedeeltelijke overname van de loonbetaling, 
verlaging van de sociale lasten). 
Ten aanzien van de bestrijding van de langdurige werkloosheid dient men zich af 
te vragen of de uitsluitend voor langdurig werklozen bestemde maatregelen de 
betrokkenen niet dreigen te marginaliseren, en moet het respectieve effect van de 
twee benaderingswijzen aandachtig worden geëvalueerd. 
In 1995 wordt echter in een aantal Lid-Staten duidelijk meer prioriteit toegekend 
aan langdurig werklozen. Zweden heeft in april 1995 besloten de meeste 
werkgelegenheidsmaatregelen voor langdurig werklozen te reserveren. In 
Nederland is onlangs een programma gestart dat 40 000 mensen voor 1998 aan 
een baan in de overheidssector moet helpen; het gaat hier hoofdzakelijk-om banen 
in de buurtvoorzieningen (gezondheidszorg, beveiliging, kinderopvang). In 
Frankrijk voorziet het door de nieuwe regering in de zomer van 1995 in het leven 
geroepen noodplan voor de werkgelegenheid in een aanzienlijke uitbreiding van 
de steun voor de indienstneming van langdurig werklozen. In het Verenigd 
Koninkrijk zijn met ingang van april 1995 maatregelen genomen of bestaande 
maatregelen uitgebreid met betrekking tot de begeleiding bij het zoeken naar 
44 
werk, soms in combinatie met werkervaring of financiële prikkels voor de 
werkgevers (Work trials). In Finland is in 1995 een speciaal nationaal programma 
van start gegaan voor de bestrijding van langdurige werkloosheid. 
Een aantal van deze recente plannen gaat vergezeld van streefcijfers. Zo moet bij 
voorbeeld in Finland de langdurige werkloosheid in 1999 met de helft zijn 
teruggebracht, moeten er in Frankrijk 350 000 langdurig werklozen per jaar aan 
een baan worden geholpen in plaats van 180 000 nu en moeten er in Nederland 
tot 1998 40 000 banen bijkomen. 
De sociale partners kunnen ook initiatieven ten behoeve van langdurig werklozen 
nemen (b.v. akkoord in Italië over een loonsverlaging). 
c) Maatregelen ten behoeven van oudere werknemers 
Het probleem van de oudere werknemers wordt des te nijpender omdat de 
demografische ontwikkelingen in de Unie pleiten voor een verlenging van de 
arbeidsdeelname van deze categorie. Daarom heeft een aantal Lid-Staten er 
duidelijk voor gekozen deze mensen zo lang mogelijk aan het werk te houden. 
Dat geldt met name in Italië, waar sinds de belangrijke hervorming van de 
pensioenstelsels van augustus 1995 restrictievere voorwaarden gelden om voor een 
pensioen- of vut-uitkering in aanmerking te komen. Zo ook in Oostenrijk, waar 
de vut-mogelijkheden onlangs zijn beperkt. Met dezelfde prioriteit besteedt 
Nederland meer aandacht aan de arbeidsomstandigheden van de oudere 
werknemers in de onderneming. 
Speciaal met het oog op een gemakkelijkere reïntegratie van oudere werklozen in 
het arbeidsproces hebben sommige Lid-Staten financiële prikkels geïntroduceerd 
naast de algemene maatregelen voor werklozen en langdurig werklozen in het 
bijzonder. Het gaat hier vaak om steun bij indienstneming en verlaging van de 
sociale lasten. De leeftijdsgrens voor deze maatregelen varieert tussen de 45 en 
60 jaar. In Oostenrijk sporen de diensten voor de arbeidsvoorziening de 
ondernemingen actief aan om oudere werknemers in dienst te nemen. 
Gezien bepaalde crisissituaties blijven sommige Lid-Staten vervroegde uittreding 
echter aanmoedigen, zoals Griekenland in regio's met een zeer hoge werkloosheid 
of bij de herstructurering van grote ondernemingen. 
d) Maatregelen ten behoeve van vrouwen 
Vrouwen stuiten op specifieke problemen op de arbeidsmarkt al naargelang zij 
voor het eerst hun intrede op de arbeidsmarkt doen, jong en werkloos zijn, van 
een deeltijd-, tijdelijke of informele baan over willen stappen op een volledige 
baan, hun loopbaan onderbroken hebben en willen herintreden of tot de kansarme 
groepen behoren. 
De preventie, via speciale aandacht in het onderwijs en tijdens de basisopleiding, 
is zeer belangrijk. In Finland worden speciale inspanningen gedaan om meisjes 
te laten kiezen voor studierichtingen of beroepen die traditioneel aan mannen 
waren voorbehouden. Onlangs is daar het project "Vrouwen en de 
beroepsopleiding in de industrie" van start gegaan. 
45 
In Denemarken spelen de diensten voor de arbeidsvoorziening een actieve rol bij 
de bestrijding van de segregatie van de arbeidsmarkt. 
In Duitsland bevat de wet ter bevordering van de werkgelegenheid 
(Arbeitsförderungsgesetz) speciale bepalingen inzake werkloze vrouwen, die in 
1994/95 zijn aangescherpt. Zij vergroten de rechten van werkloze vrouwen 
(gelijkstelling van vrouwen die hun loopbaan onderbroken hebben om voor de 
kinderen te zorgen, met langdurig werklozen) en bieden de mogelijkheid om 
vooral op vrouwen gerichte werkgelegenheidsprojecten bij voorrang te steunen. 
Oostenrijk heeft een speciaal werkgelegenheidsprogramma voor vrouwen 
uitgevoerd. 
Perspectieven 
- Alle inspanningen van de Lid-Staten ten spijt, verlaat nog steeds een te 
groot aantal jongeren het onderwijs met een ontoereikende kwalificatie. 
Om het doel van het Witboek te bereiken, namelijk garanderen dat geen 
enkele jongere onder 18 jaar werkloos is, moet nog veel worden gedaan. 
Met name moeten jongeren die met sociale uitsluiting bedreigd worden 
omdat zij enkele jaren eerder het onderwijs zonder kwalificatie verlaten 
hebben of helemaal geen opleiding gevolgd hebben, weer in het 
opleidingsstelsel worden teruggeloodst. 
Iedere nieuwkomer op de arbeidsmarkt zou voldoende onderwijs en 
opleiding genoten moeten hebben en voldoende werkervaring moeten 
hebben opgedaan om zijn inzetbaarheid te waarborgen. 
- Weliswaar hebben de Lid-Staten hun acties met het oog op de 
wederinschakeling van langdurig werklozen duidelijk uitgebreid, maar 
elke werkloze zou een opleidings-, omscholing- of inpassingskans moet 
krijgen voordat hij de drempel van langdurige werkloosheid bereikt. 
- De Commissie noteert aanzienlijke verschillen van inzicht tussen de Lid-
Staten omtrent het belang dat aan de bevordering van gelijke kansen moet 
worden toegekend, met name wat de desegregatie van de arbeidsmarkt en 
de arbeidsinpassing van vrouwen met bijzondere problemen betreft. Op dit 
door de Europese Raad van Essen prioritair verklaarde punt schijnen de 
nationale wijzen van benadering de laatste tijd niet erg geëvolueerd te zijn. 
De gedachtenwisseling en uitwisseling van ervaringen tussen de Lid-Staten 
moet onder gebruikmaking van de ervaringen van de nieuwe Lid-Staten 
worden aangemoedigd. 
Ten slotte verdient de - zich in een aantal Lid-Staten manifesterende -
tendens vermelding om de van de maatregelen voor speciale groepen 
verwachte resultaten te kwantificeren, omdat dit het voordeel biedt dat de 
prioriteiten duidelijk af te lezen zijn en bijdraagt tot een methode voor de 
evaluatie van de resultaten van de werkgelegenheidsmaatregelen. 
46 
V. HORIZONTALE VRAAGSTUKKEN 
De door de Europese Raad van Essen vastgestelde werkgelegenheidsstrategie berust op 
de inzet van alle beleidsinstrumenten ten behoeve van de werkgelegenheid. Behalve aan 
het macro-economisch en arbeidsmarktbeleid wil de Europese Raad dat bijzondere 
aandacht wordt besteed aan bepaalde gebieden. In Essen heeft hij gevraagd dat enerzijds 
wordt nagegaan "welke effecten belastingmaatregelen en bijstandsstelsels hebben op de 
bereidheid tot het aanbieden van werk en tot deelname aan het arbeidsproces" en 
anderzijds "welk verband er bestaat tussen economische groei en milieu". In Cannes heeft 
hij tevens de doorslaggevende rol van het midden- en kleinbedrijf bij het genereren van 
arbeidsplaatsen en meer in het algemeen als factor van sociale stabiliteit en economische 
dynamiek benadrukt. 
Voorts heeft de Commissie het, gezien de belangrijke rol van de communautaire 
Structuurfondsen voor de werkgelegenheid in het algemeen en de tenuitvoerlegging van 
de strategie van Essen in het bijzonder, nuttig geoordeeld deze kwestie in deze 
mededeling te behandelen. 
Doel van dit hoofdstuk is deze onderwerpen in het kort te presenteren, los van bestaande 
of in voorbereiding zijnde uitvoerigere rapporten hierover. 
1) Tendensen met betrekking tot het MKB en de werkgelegenheid 
Het MKB is de belangrijkste bron van werkgelegenheid in de particuliere sector. 
Bovendien is het nog steeds een dynamische bron van nieuwe werkgelegenheid omdat het 
sneller dan grote ondernemingen kan inspelen op nieuwe mogelijkheden en zich flexibeler 
kan aanpassen aan de economische omstandigheden. Het werkgelegenheidspotentieel van 
het MKB wordt echter gehinderd door een reeks obstakels waarop het veelal geen vat 
heeft. 
a) Momentopname van de werkgelegenheid in het MKB 
De laatste gegevens11 voor een aantal Lid-Staten (EUR-15) bevestigen de grote 
betekenis van het MKB als schepper van werkgelegenheid. De 15,8 miljoen kleine 
en middelgrote ondernemingen (< 250 werknemers) in de Europese Unie bieden 
werk aan 64,2 miljoen mensen, dat is 41,2% van de totale beroepsbevolking. De 
kleine ondernemingen alleen (< 50 werknemers) bieden werk aan 52 miljoen 
mensen ofte wel 32% van de totale beroepsbevolking. 
In de meeste landen is het MKB (< 250 werknemers) goed voor meer dan 60% 
van de totale werkgelegenheid in het bedrijfsleven. Het aandeel van het MKB in 
de werkgelegenheid is het grootst in Italië (77%) en het laagst in Duitsland (56%). 
In alle landen zijn de kleine ondernemingen (< 50 werknemers) goed voor 40% 
of meer van de totale werkgelegenheid in het bedrijfsleven. 
Naar bedrijfstak is het aandeel van het MKB in de totale werkgelegenheid bij het 
bedrijfsleven het hoogst in de bouw en dienstverlening. Het MKB is goed voor 
Bronnen: Eurostat MKB-project, 1995; Enterprises in Europe 1995, Third Report, 1994. 
47 
85,7% van de totale werkgelegenheid bij bouwbedrijven, met het hoogste 
percentage in België (89,1%) en het laagste in Frankrijk (81,4%). Het MKB is 
goed voor 78% van de totale werkgelegenheid bij ondernemingen in de 
dienstensector, met opnieuw het hoogste percentage in België (82,9%) en het 
laagste wederom in Frankrijk (69%). Het MKB is goed voor 51% van de totale 
werkgelegenheid in industriële bedrijven, met het hoogste percentage in Portugal 
(68,9%) en het laagste in Duitsland (37,5%) en het Verenigd Koninkrijk (38,9%). 
b) Recente bijdrage van het MKB tot de werkgelegenheid 
Recente gegevens12 bevestigen dat het MKB nog steeds een aanzienlijke bijdrage 
levert tot het scheppen van werkgelegenheid. In de periode tussen 1988 en 1995 
is de werkgelegenheid in het MKB (< 250 werknemers) in EUR-15 met 
gemiddeld 0,25% per jaar gegroeid, vergeleken met een daling van 0,5% bij de 
grote ondernemingen. De gegevens duiden er ook op dat, hoewel de groei van de 
werkgelegenheid in het MKB naarmate het economisch herstel doorzette minder 
snel verliep dan bij de grote ondernemingen, er in de komende jaren in het MKB 
sneller banen zullen worden gecreëerd naarmate de overcapaciteit afneemt. 
Het MKB en met name de zeer kleine ondernemingen spelen een bijzonder 
belangrijke en dynamische rol in de achterstandsgebieden. In de meeste regio's 
van doelstelling 1, 2 en 5b is het MKB verantwoordelijk geweest voor hetzij een 
totale toename van de werkgelegenheid, hetzij een over het geheel genomen 
minder scherpe daling dan bij de grote ondernemingen. 
Men dient zich bewust te zijn van de nauwe band tussen grote en kleine 
ondernemingen in die zin dat kleine bedrijven dikwijls geheel of gedeeltelijk voor 
hun werk van de grote bedrijven afhankelijk zijn. Het uitbestedingsbeleid van de 
grote ondernemingen, dat sinds enkele jaren gebruikelijk is, heeft een positieve 
invloed op de banengroei in het MKB. 
c) Belemmeringen voor het scheppen van werkgelegenheid door het MKB op de 
nationale arbeidsmarkten 
Het vermogen van het MKB om werkgelegenheid te behouden of te scheppen 
hangt af van een groot aantal factoren, waarvan sommige voor alle bedrijven 
gelden, ongeacht hun grootte. 
Het algemeen economisch klimaat is duidelijk een belangrijke factor, speciaal 
wanneer rekening wordt gehouden met de doorwerkingseffecten van grote 
ondernemingen via leveringscontracten en uitbesteding. Een beter klimaat, dat 
gunstig is voor de vraag en voor investeringen, onder de in hoofdstuk III 
hierboven beschreven omstandigheden, is daarom essentieel voor het MKB. Een 
dergelijk klimaat moet ook worden aangegrepen om meer structurele problemen 
die op het werkgelegenheidscheppend potentieel van het MKB van invloed zijn, 
op te lossen. 
12 Bron: Europese waarnemingspost voor het MKB, derde jaarverslag, 1995. 
48 
Een van deze structurele problemen is het gevolg van het administratief en 
juridisch klimaat waarin het bedrijfsleven moet werken. De ingewikkelde 
juridische en administratieve procedures en de daaraan verbonden kosten drukken 
op het werkgelegenheidscheppend vermogen van alle ondernemingen. Zij 
reduceren de efficiëntie en verhogen de kosten. Kleine en middelgrote 
ondernemingen hebben daar relatief zwaarder onder te lijden omdat zij dikwijls 
niet groot genoeg zijn om de overheadkosten die zij moeten maken om aan deze 
eisen te voldoen, terug te verdienen. 
Sommige van deze eisen hangen meer rechtstreeks samen met de aanwerving en 
het management van personeel. Ofschoon er geen duidelijk verband kan worden 
gelegd tussen het niveau van arbeidsbescherming en de werkgelegenheid, is het 
MKB van mening dat het arbeidsrecht zijn werkgelegenheidscheppend potentieel 
kan schaden, vooral wanneer dat betekent dat er ingewikkelde administratieve 
procedures moeten worden gevolgd en wanneer het een flexibel 
personeelsmanagement in de weg staat (voorschriften inzake atypische 
arbeidsovereenkomsten of de arbeidstijd, ontslagvoorwaarden). Sommige 
bepalingen die alleen boven een bepaalde bedrij fsgrootte gelden, maken dat 
ondernemingen daar niet graag bovenuit groeien. Benadrukt moet worden dat het 
arbeidsrecht in de Unie vooral een nationale aangelegenheid is - hetzij gebaseerd 
op wettelijke of bestuursrechtelijke bepalingen, hetzij op collectieve 
overeenkomsten - terwijl de communautaire wetgeving slechts op een beperkt 
aantal gebieden minimumnormen vaststelt. 
De oprichting en uitbreiding van kleine en middelgrote ondernemingen en de 
daarmee samenhangende nieuwe werkgelegenheid, wordt ook belemmerd door het 
feit dat zij moeilijk toegang hebben tot externe financieringsbronnen. De 
belastingstelsels zelf zijn zelden zo opgezet dat zij de zelffinanciering van kleine 
en middelgrote ondernemingen bevorderen en de kosten van het voldoen aan de 
belastingverplichtingen drukken bijzonder zwaar op dit soort ondernemingen. 
De hoge indirecte loonkosten worden door het MKB als een belangrijk obstakel 
voor het investeren in arbeid ervaren. 
Ten slotte ondervindt het MKB dikwijls grote problemen bij het aantrekken van 
gekwalificeerd personeel. Dit wijst enerzijds op een slecht functioneren van de 
arbeidsmarkt waar het de bemiddelingsfunctie betreft (zie IV.4 hierboven), en 
anderzijds op de noodzaak de opleidingsstelsels beter in staat te stellen de 
kwalificaties af te leveren die de markt verlangt. In dit verband zij er echter op 
gewezen dat het MKB minder in de opleiding van zijn eigen personeel investeert 
dan grote ondernemingen. 
d) Belangrijke maatregelen ter beperking van de belemmeringen 
Een groot deel van de in hoofdstuk IV hierboven beschreven maatregelen in 
verband met de hervorming van de arbeidsmarkten draagt rechtstreeks bij tot 
verbetering van het werkgelegenheidscheppend potentieel van het MKB. 
Wat de opleiding betreft, kan het MKB profiteren van de grotere prioriteit die 
door de Lid-Staten gegeven wordt aan de beroepsopleiding van de werknemers. 
Er bestaat al een aantal regelingen ter ondersteuning van bedrijfsinvesteringen in 
49 
opleiding (zie IV. 1 hierboven), vooral met steun van de Structuurfondsen. Het is 
van cruciaal belang ervoor te zorgen dat het MKB deze kansen aangrijpt en de 
noodzaak van een lange-termijnaanpak van investeringen in menselijke 
hulpbronnen inziet. 
Wat de flexibiliteit van de arbeidsmarkt betreft is, zoals uit IV.2 hierboven 
blijkt, in veel Lid-Staten aanzienlijke vooruitgang geboekt. Het is evenwel 
belangrijk te benadrukken dat de noodzaak om te zorgen voor een flexibel 
management van het personeel soms in strijd kan zijn met de doelstelling 
investeringen door het MKB in zijn menselijke hulpbronnen aan te moedigen. 
Dergelijke investeringen vergen een zekere arbeidsstabiliteit en vormen de beste 
oplossing voor de moeilijkheden van het MKB om hooggekwalificeerd personeel 
aan te trekken. 
Het MKB profiteert ook sterk van een aantal overheidssubsidies, hetzij 
rechtstreeks, hetzij in de vorm van verminderde sociale lasten (zie IV.3 hierboven) 
in verband met de aanwerving van personeel, ook al hangen dergelijke subsidies 
zelden samen met de bedrij fsgrootte. 
Op het stuk van de juridische en administratieve vereenvoudiging zijn door 
sommige Lid-Staten gewijzigde procedures, afwijkingen van de aangifteplicht, 
one-stop-shops en bedrijfseffectbeoordelingen ingevoerd om de oprichting of 
uitbreiding van kleine of middelgrote ondernemingen te vergemakkelijken. Op het 
stuk van de administratieve vereenvoudiging is in Italië een forfaitaire belasting 
in de plaats gekomen van zes oude belastingen, is in Finland voor alle belastingen 
één vooruitbetalingsprocedure- geïntroduceerd en is in Ierland voor alle 
belastingdoeleinden één enkel registratieformulier ingevoerd. In Frankrijk zullen 
begin 1996 drie vereenvoudigingen worden doorgevoerd: een uniforme 
aanmelding voor de sociale verzekering, een uniforme werkgeversverklaring en 
een uniforme leerovereenkomst. 
In Oostenrijk zijn voor bedrijven met een lagere omzet eenvoudigere 
boekhoudregels ingevoerd. In het VK en in Ierland worden de BTW-
aangiftedrempels opgetrokken om de administratieve kosten te beperken. In 
Duitsland en Zweden zullen one-stop-shops worden opgezet om beginnende 
ondernemingen te helpen. In België en Spanje is men van plan één contactpunt 
in te stellen voor alle contacten van kleine en middelgrote ondernemingen met 
overheidsdiensten. In Nederland en het VK wordt wetgeving aan 
bednjfseffectbeoordelingen onderworpen. 
Diverse fiscale afwijkingen en verlagingen van de vennootschapsbelasting zijn de 
belangrijkste door de Lid-Staten nagestreefde vormen van fiscale vereenvoudiging 
ten behoeve van het MKB. De belastinghervorming in Duitsland was gericht op 
fusies en reorganisaties en maakt thans een belastingneutrale verandering van de 
rechtsvorm van de onderneming mogelijk, een ontwikkeling die metTiame van 
belang is voor het MKB. In Frankrijk krijgt de hervorming van de 
bedrijfsbelasting voorrang. In België bestaat het voornemen het belastingstelsel te 
herzien om de eigen middelen van de ondernemingen te versterken. In Ierland 
bestaat het plan om de bestaande wetgeving inzake inkomsten-, vennootschaps-
en vermogenswinstbelasting te stroomlijnen. 
50 
Op het stuk van de fiscale afwijkingen komen zowel in Nederland als in Spanje 
beginnende ondernemingen de eerste drie jaar voor belastingvermindering in 
aanmerking. In Oostenrijk is de belastingvrijstelling voor kleine ondernemingen 
verruimd. In Duitsland, Spanje en Nederland is de vennootschapsbelasting 
verlaagd. 
Conclusie 
Wil het werkgelegenheidscheppend potentieel van het MKB ten volle worden 
benut, dan is het belangrijk dat de beste methoden door alle Lid-Staten worden 
gedeeld en overgenomen. Gezien het belang van dit onderwerp, heeft de Europese 
Raad van Cannes de Commissie in juni 1995 verzocht verslag uit te brengen over 
het huidige beleid ten behoeve van het MKB en over de middelen om het 
doeltreffender te maken. De Commissie werkt thans aan een afzonderlijk verslag 
over dit onderwerp. 
2) De Structuurfondsen en de werkgelegenheid 
Met 170 miljard ecu (inclusief het Cohesiefonds) voor de periode 1994-1999 
spelen de Structuurfondsen een fundamentele rol bij de bevordering van de 
economische en sociale cohesie in de Unie. In dit verband vormen de 
Structuurfondsen een belangrijk instrument bij de bevordering van de groei en 
werkgelegenheid, met name in de Lid-Staten en regio's waar zij vooral actief zijn. 
De bijstandsverlening van de Structuurfondsen concentreert zich op drie gebieden: 
infrastructuur,, directe bijstandsverlening aan de produktieve sector en de 
ontwikkeling van de menselijke hulpbronnen. Zij helpt op korte termijn nieuwe 
banen creëren door ondersteuning van de vraag naar goederen en diensten. Zij 
levert ook een duurzame bijdrage tot de werkgelegenheid door een vergroting en 
aanpassing van het materiële en immateriële kapitaal en door een verbetering van 
de werking van de arbeidsmarkt. 
Het werkgelegenheidseffect hangt af van de intensiteit van de inspanningen en de 
combinatie van bijstandsverleningen, die variëren al naar gelang van de 
uitgangssituatie, de doelstellingen van de Fondsen en de Lid-Staten. 
In de regio's van doelstelling 1, waar 70% van de middelen van de 
Structuurfondsen naartoe gaat, wordt het scheppen van nieuwe werkgelegenheid 
voornamelijk nagestreefd door de bevordering van de groei, met het doel de 
verschillen in BBP per hoofd van de bevolking te verkleinen. 
In de regio's van doelstelling 2, waarvan de definitie berust op criteria die 
voornamelijk met de werkgelegenheid verband houden, wordt voorrang gegeven 
aan de diversifiëring en revitalisering van een industrie in verval, door te zoeken 
naar de meest directe werkgelegenheidseffecten. 
Wat ten slotte de doelstellingen 5 en 6 betreft, lijkt de problematiek hoofdzakelijk 
geconcentreerd op het behoud van activiteiten, werkgelegenheid en de bevolking 
op het platteland, dat dikwijls gebieden met een geringe concentratie omvat die 
economisch moeten worden gediversifieerd. 
51 
In zoverre zij in de eerste plaats ten doel hebben vraag en aanbod op de 
arbeidsmarkt beter op elkaar af te stemmen, waardoor de beschikbare banen 
worden bezet, houden de acties die het meest op de arbeidsmarkt gericht zijn, van 
nature rechtstreeks verband met de werkgelegenheid. Het betreft 
bijstandsverleningen in de hele Unie voor: 
- de arbeidsinpassing van jongeren, langdurig werklozen en met uitsluiting 
bedreigden (doelstelling 3); 
- de aanpassing van de werknemers aan de gewijzigde omstandigheden in 
het bedrijfsleven (doelstelling 4), aldus bijdragend tot een duurzame groei. 
Ondanks deze belangrijke resultaten is het nu wenselijk dat bij de maatregelen van 
de Structuurfondsen tot 1999 meer rekening wordt gehouden met recente of 
verwachte veranderingen in het werkgelegenheidsbeleid. Trouw blijvend aan de 
reeds overeengekomen programmering, dient men de flexibiliteitsmarges te 
gebruiken die tijdens de uitvoering van bestaande programma's beschikbaar 
komen. Gepaste aandacht moet ook worden besteed aan andere vereisten voor 
groei en werkgelegenheid overeenkomstig de ontwikkelingen in het 
werkgel egenhei dsbel ei d. 
Punten van bijzonder belang voor de discussie over toekomstig beleid zijn onder 
andere: 
- stimulering van maatregelen die het werkgelegenheidseffect van de 
groei vergroten 
Dit houdt met name in: 
- een expliciete erkenning van de dimensies werkgelegenheid en 
menselijke hulpbronnen bij de financiering van produktieve 
investeringen en infrastructuurprojecten; 
- meer nadruk op geïntegreerde plaatselijke en rurale ontwikkel ings-
en werkgelegenheidsinitiatieven om de mogelijkheden voor nieuwe 
arbeidsplaatsen beter te benutten; 
- stimulering van een meer dynamische organisatie van de arbeid en 
de arbeidstijd waar dit gepaard gaat met een toename van de 
werkgelegenheid. 
- nauwere samenwerking tussen de openbare en particuliere sector 
De economische en sociale partners en het verenigingsleven moeten sterker 
worden gemobiliseerd door de sluiting van territoriale 
werkgelegenheidspacten, bestemd voor de verruiming en verdieping van 
de samenwerking. 
bevordering van een meer proactieve benadering van economische en 
sociale integratie, met inbegrip van gelijke kansen 
Als gevolg van de relatieve verschuiving van passieve naar actieve 
arbeidsmarktmaatregel en - die dus 's lands schatkist niet zwaarder belasten 
52 
- moeten het arbeidsterrein en de kwaliteit van de diensten voor de 
arbeidsvoorziening dringend worden aangepast. Deze verbeteringen zijn 
nodig om doeltreffende oplossingen te bieden voor de specifieke 
problemen van werklozen en de meest kansarmen, met name vrouwen, 
door hun toegeleiding naar economische en sociale activiteiten te 
vergemakkelijken. 
de investeringen in immaterieel kapitaal moeten voldoende nadruk 
krijgen 
Immateriële investeringen zijn een belangrijke motor geworden van de 
economische groei. Er moet meer bijstand uit de Structuurfondsen worden 
verleend ter bevordering van onderzoek en ontwikkeling, een 
innovatiegerichte organisatie van ondernemingen en de permanente 
verbetering van menselijk kapitaal door onderwijs en opleiding, ten einde 
bij te dragen tot de ontwikkeling en verspreiding van nieuwe technologieën 
en produktiepatronen en bijgevolg tot het concurrentievermogen en de 
groei op de lange termijn. 
Bij de verwezenlijking van deze prioriteiten zal rekening moeten worden 
gehouden met de specifieke situaties in de verschillende Lid-Staten en regio's en 
met de uitvoering van bestaande programma's. 
3) Economische groei, milieu en werkgelegenheid 
75% van de Europese burgers vindt dat economische groei en milieubescherming 
hand in hand moeten gaan13. Hieruit blijkt dat de in het Verdrag van Maastricht 
neergelegde doelstelling, nl. dat de Unie een "duurzame en niet-inflaioire groei 
met inachtneming van het milieu" moet bevorderen (artikel 2), door een 
meerderheid onderschreven wordt. Om dit doel te bereiken bepaalt het Verdrag 
dat milieu-overwegingen rechtstreeks in de formulering van het economisch beleid 
moeten worden geïntegreerd (artikel 13OR). Het door de EU in 1993 
goedgekeurde vijfde milieu-actieprogramma geeft aan hoe deze integratie in 
verschillende sectoren van de economie: industrie, energie, vervoer, landbouw en 
toerisme, kan worden verwezenlijkt. 
Deze integratie is een politieke uitdaging aangezien groei een grotere vraag naar 
energie en natuurlijke hulpbronnen en een groter gebruik van vervoer impliceert, 
die onder overigens gelijke omstandigheden tot grotere emissieniveaus en meer 
industrieel afval leidt. Een doorbreking van deze relatie is mogelijk indien in de 
produktieprocessen efficiënter gebruik wordt gemaakt van natuurlijke hulpbronnen 
en het milieu en er schonere technologieën worden geïntroduceerd. Daarom 
produceren welvarender economieën gewoonlijk minder verontreiniging per 
eenheid BBP. De verschuiving van de be- en verwerkende industrie naar de 
dienstverlening heeft ook positieve gevolgen voor het milieu. 
De mate waarin de relatie tussen groei en milieuschade doorbroken wordt, is 
afhankelijk van wat de regeringen doen aan wetgeving, normen, heffingen en 
13 Eurobarometer 1995. 
53 
andere marktgerichte beleidsinstrumenten ter beperking van bepaalde emissies of 
andere vormen van verontreinigend gedrag en ter stimulering van een efficiënter 
gebruik van niet-duurzame natuurlijke hulpbronnen. De verandering in de 
produktiepatronen door de voornaamste industrieën heeft geleid tot de opkomst 
van nieuwe industrieën die de apparatuur, de technologie en de diensten 
produceren die nodig zijn voor een betere milieuzorg bij de bestaande industrieën. 
Deze nieuwe bedrijven produceren goederen en diensten die in staat zijn de water-
, lucht- en bodemverontreiniging te meten, te voorkomen, te beperken en te 
corrigeren. Zij zoeken ook oplossingen voor afval- en lawaaiproblemen. Aldus 
strikt gedefinieerd heeft deze sector een jaarproduktie van 250 miljard US$ in de 
OESO-landen, met een jaarlijkse groei van 8%14. Breiden we de definitie uit tot 
de overheidsuitgaven en de uitgaven van particuliere ondernemingen voor 
onderzoek en ontwikkeling en tot de snel groeiende markt voor milieuvriendelijke 
produkten, dan zouden de omvang van de verkopen en de daarmee 
samenhangende groei veel hoger uitkomen. 
Om te voldoen aan de nieuwe milieu-eisen heeft een aantal Lid-Staten 
maatregelen genomen om de milieusector te stimuleren. Deze steun gaat deels 
naar de bestaande industrie, zodat die aan de nieuwe milieunormen kan voldoen, 
en deels naar de industrie die milieuapparatuur, -technologie en -diensten 
produceert. Italië kent fiscale prikkels voor nieuwe bedrijven ter bevordering van 
energie-efficiëntie, recycling en soortgelijke activiteiten. Spanje biedt financiële 
steun voor de omschakeling op minder vervuiling producerende technologie en 
machines. Nederland heeft vrijstellingen ingevoerd van dividendbelasting en 
interest op groene investeringen. Zweden heeft een subsidieregeling opgezet ter 
ondersteuning van banen in de milieu-industrie en stimuleert reeds investeringen 
in de afvalwaterbehandeling, de uitbreiding van stadsverwarming, 
lawaaivermindering, de sanering van vervuilde terreinen en de verbetering van 
natuurgebieden. Ook ondersteunt het investeringen door huishoudens in 
zonneverwarm ing en investeringen door bedrijven en gemeenschappen in 
duurzame processen die uitgaan boven hetgeen wettelijk vereist is. 
In termen van internationale concurrentiekracht biedt deze zeer dynamische markt 
de Unie kansen en uitdagingen. De VS zijn veruit de grootste producent en 
consument van milieutechnologieën en -diensten (134 miljard US$ in 1993), 
gevolgd door de Westeuropese markt (94 miljard US$ in 1992) en Japan (24 
miljard in 1990), een en ander volgens de OESO. Ofschoon sommige Lid-Staten 
van de EU reeds sterk aanwezig zijn op deze wereldmarkten, moeten er 
inspanningen worden ondernomen om de concurrentiepositie van alle Lid-Staten 
te versterken. De VS, Japan en Canada hebben reeds speciale programma's in het 
leven geroepen om milieubedrijven financiële steun voor onderzoek en 
ontwikkeling en exportsubsidie te verlenen. In die zelfde zin heeft het Europees 
Parlement aangedrongen op een "groen Europees technologie-offensief' en op een 
meer gecoördineerde aanpak van het O&O- en ander beleid op EU-niv-eau15. 
15 OESO, januari 1995. 
Verslag en resolutie over milieutechnologie: groei- en werkgelegenheidskansen, april '94, 
aangenomen tijdens de plenaire vergadering van 6 mei 1994. 
54 
16 Het belangrijkste effect van het milieubeleid op de groei en de werkgelegenheid 
komt naar verwachting van de geleidelijke invoering van schone technologieën in 
alle produktieactiviteiten. Deze invoering vereist een investeringsstrategie voor de 
lange termijn, die vooral belangrijk is in de voornaamste economische sectoren 
zoals energie, vervoer en landbouw. Ten aanzien van het vervoer vereist zij ook 
dat de gebruikers de volle kosten van hun beslissingen op dit gebied dragen, zodat 
zij gestimuleerd worden voor die mogelijkheden te kiezen die de minste sociale 
kosten met zich brengen. 
Het Verslag van 1995 over de werkgelegenheid, dat een strikte definitie van de 
milieu-industrie hanteert, geeft aan dat 1,5 miljoen mensen in de EU permanent 
werkzaam zijn in branches als de afval- en afvalwaterbehandeling en de 
fijnmechanische en optische industrie. De nettogroei van de werkgelegenheid in 
deze sectoren is de laatste jaren aanmerkelijk groter geweest dan in andere 
sectoren van de economie. Tussen 1985 en 1993 is de werkgelegenheid in deze 
sector met 2% per jaar gegroeid, tweemaal zo snel als in de andere sectoren. Met 
een actief beleid, gericht op het scheppen van positieve economische prikkels voor 
consumenten en bedrijfsleven, zou dit cijfer nog aanzienlijk kunnen toenemen. 
Aanzienlijke uitgaven worden verwacht voor b.v. de bouw van nieuwe 
rioleringsstelsels, openbaar-vervoervoorzieningen en infrastructuur. Andere 
activiteiten buiten de milieusector in strikte zin kunnen ook aanzienlijk bijdragen 
tot een hogere levenskwaliteit van de burgers, zoals natuurbehoud, het nationaal 
cultureel erfgoed, stadsvernieuwing, het onderhoud van nationale parken en 
bossen, enz. 
De ervaring in diverse Lid-Staten toont aan dat een sterke economische groei, de 
bescherming van het milieu en nieuwe werkgelegenheid hand in hand kunnen 
gaan. Door de diensten van de Commissie uitgevoerde simulaties tonen ook aan 
dat de integratie van milieu-overwegingen in alle sectoren van de economie 
volgens het beginsel van de kosteneffectiviteit en gebaseerd op 
marktmechanismen, tot een hogere economische groei, een beter milieu en meer 
werkgelegenheid leidt16. Het Witboek inzake groei, concurrentievermogen en 
werkgelegenheid spreekt van een uiterst belangrijke structurele verandering 
wanneer wordt afgestapt van een economie waarin roofbouw wordt gepleegd op 
de natuurlijke hulpbronnen en de arbeid onderbenut blijft. Dit zou kunnen door 
de relatieve prijzen van deze produktiefactoren te veranderen, b.v. door een 
verlaging van de belasting en premies op arbeid en een verhoging van de belasting 
op het gebruik van natuurlijke hulpbronnen. Voor een dergelijke verandering 
bestaat brede steun. De Eurobarometer van 1995 wijst uit dat 40% van de EU-
burgers "er erg voor is" en nog eens 40% "er enigszins voor is" dat de 
inkomstenbelasting en de sociale premies worden verlaagd en gecompenseerd door 
een verhoging van de belasting op goederen en processen die het milieu schade 
toebrengen (zoals ozonafbrekende chemicaliën, afval, vervoer, kooldioxide, 
energie en bestrijdingsmiddelen). 
Met gebruikmaking van het econometrisch model DRI: "Potential benefits of integration of 
environmental and economie policies", Graham and Trotman, Bureau voor officiële publikaties der 
Europese Gemeenschappen, 1994. 
55 
Ook op plaatselijk niveau bestaan er veel mogelijkheden voor de gelijktijdige 
stimulering van de economische groei, verbetering van het milieu en nieuwe 
werkgelegenheid. Door diverse Lid-Staten zijn reeds concrete initiatieven genomen 
in de vorm van proefprojecten waarbij werklozen een milieuvriendelijke baan en 
opleiding krijgen. In Spanje hebben 200 000 werkloze jongeren (gedurende twee 
jaar) gewerkt aan de restauratie van historische gebouwen. In Nederland hebben 
meer dan vijftig steden stadswachten ingesteld ter verbetering van het milieu en 
de veiligheid in de steden. In Berlijn mogen werklozen met een uitkering 32 uur 
per werk werken in de ecologisch verantwoorde renovatie van scholen. In 
Frankrijk heeft een groot aantal werkloze jongeren tijdelijk in de nationale parken 
gewerkt. 
Zoals eerder opgemerkt, zal de ontwikkeling van transeuropese netwerken een 
positief effect hebben op de werkgelegenheid. Dank zij het efficiëntere 
energieverbruik en vervoer en een evenwichtigere ontwikkeling van het 
grondgebied van de Europese Unie zal ook het milieu er baat bij hebben. In het 
geval van de transeuropese vervoersnetwerken zal het meeste geld worden 
gestoken in spoorwegverbindingen. In antwoord op de conclusies van de Europese 
Raad van Essen is de Commissie bezig richtsnoeren op te stellen voor een 
milieunetwerkinfrastructuur op een aantal geselecteerde gebieden (afval, water). 
In de particuliere sector staan groene ondernemingen klaar om de investeringen 
in de voornaamste industrieën milieuvriendelijker te maken. Milieubedrijven 
produceren apparatuur, technologieën en advies voor het beperken van de end-of-
pipe verontreiniging en de afvalbehandeling. Verwacht wordt dat door deze 
activiteiten een verschuiving optreedt van een "schone" industrie naar een 
"milieuvriendelijke" industrie, waardoor de produktieprocessen zelf veranderen. 
Naarmate de schone en milieuvriendelijke technologieën verder ontwikkeld en 
toegepast worden, treedt een kwalitatieve verschuiving op waardoor de 
technologische grens verlegd wordt, wat op de langere termijn essentieel is voor 
de groei (en de werkgelegenheid). 
Deze structurele veranderingen betekenen dat de opleidingsinspanningen 
opgevoerd moeten worden. Geschat wordt dat 80% van de mensen die momenteel 
in de milieu-industrie werkzaam zijn, relatief laaggeschoold is en weinig 
kwalificaties heeft. De resterende 20% (management en technisch personeel) is 
echter zeer vakkundig en uitstekend geschoold. Met de veranderende 
technologieën en naarmate de bestrijding van de vervuiling en energie-efficiëntie 
een integrerend onderdeel worden van de produktieprocessen, bestaat er behoefte 
aan betere scholing voor technische specialisten, managers en ingenieurs, en voor 
degenen die betrokken zijn bij stadsplanning, landschapsbouw, beheer van 
natuurreservaten, bossen, enz. 
56 
Conclusie 
Op grond van bovenstaande overwegingen kan worden geconcludeerd dat 
milieubescherming een belangrijke manier vormt om een groot aantal nieuwe 
banen te creëren. Het betreft een snel groeiende sector in de EU, maar zelfs nog 
meer op internationaal niveau, waar de concurrentiedruk groter wordt. Om dit 
werkgelegenheidspotentieel te realiseren is passend beleid nodig, onder andere 
door de uitwisseling van informatie, het stimuleren van gezonde concurrentie 
binnen de interne markt en krachtigere economische stimulansen voor 
consumenten en bedrijven. Tegelijkertijd zal dit beleid de in het 5e milieu­
actieprogramma geschetste structurele wijzigingen die de Europese economie op 
het gebied van energie, vervoer, industrie en landbouw moet ondergaan, 
vergemakkelijken. 
4) Sociale uitkeringen, belastingen en arbeidsmarkt17 
In de conclusies van het voorzitterschap van de Europese Raad van Essen van december 
1994 werden de Raad (sociale zaken en arbeidsmarktvraagstukken en economische en 
financiële vraagstukken) en de Commissie verzocht na te gaan "welke effecten 
belastingmaatregelen en bijstandsstelsels hebben op de bereidheid tot het aanbieden van 
werk en tot deelname aan het arbeidsproces". Deze opdracht moet worden gezien in het 
licht van de werkgelegenheidsstrategie die in het Witboek van de Commissie over Groei, 
concurrentievermogen en werkgelegenheid is gepresenteerd en later opnieuw gestalte heeft 
gekregen in de vijf prioriteiten voor het werkgelegenheidsbeleid van Essen. 
Deze opdracht beantwoordt aan de beleidsprioriteit die is gegeven aan de beoordeling van 
de effecten van belasting-Aiitkeringsstelsels op de prikkels voor economische subjecten 
om een baan te aanvaarden of werk te creëren. Er bestaat een brede consensus over de 
noodzaak om het functioneren van het Europees maatschappij model aan te passen aan de 
veranderende behoeften van onze samenlevingen en om het effect daarvan op de 
arbeidsmarkt te beoordelen. 
Opgemerkt zij dat deze benadering slechts betrekking heeft op een deel van het 
werkloosheidsprobleem. De slechte werkgelegenheidssituatie in de Gemeenschap en het 
gevaar dat de social e-zekerheidsstelsel s in veel Lid-Staten niet langer financierbaar zijn, 
houden namelijk hoofdzakelijk verband met macro-economische en andere structurele 
variabelen. Voor een volledige beoordeling van het effect van de sociale-zekerheids- en 
belastingstelsels op het functioneren van de arbeidsmarkten moet het hieronder genoemde 
gebrek aan prikkels en effectiviteit geplaatst worden tegenover de sociale-
beschermingsfunctie, die een van de hoekstenen van het Europees maatschappij model is. 
Hoe groot het verschil tussen het beschikbare inkomen bij werkloosheid en het inkomen 
uit arbeid moet zijn om geen belemmering te vormen om werk te zoeken, is echter de 
vraag. Gegevens duiden erop dat, zelfs bij nagenoeg gelijke inkomensniveaus, de 
voorkeur wordt gegeven aan werk boven werkloosheid. 
17 Korte samenvatting van een omvangrijker en uitvoeriger verslag dat is opgesteld voor de Ecofin-
Raad ingevolge de door de Europese Raad van Essen in december 1994 verstrekte opdracht. 
57 
Het hieronder samengevatte verslag besteedt vooral aandacht aan de relatie tussen de 
belastingstelsels en de stelsels van werkloosheidsverzekering. 
a) Inkomstenbelasting, werkloosheidsuitkeringen en de bevordering van de 
werkgelegenheid 
De social e-zekerheidsstelsel s vervullen voor de werklozen drie hoofdfuncties: zij 
verzekeren het inkomensverlies ten gevolge van werkloosheid, zij maken een betere 
afstemming mogelijk tussen de vaardigheden van de werkloze en de functievereisten, en 
zij garanderen een gezinsinkomen tot het sociaal aanvaarde bestaansminimum in het geval 
van werkloosheid. 
In bepaalde omstandigheden kan een al te genereus uitkeringsstelsel resulteren in hoge 
vervangingscoëfficiënten, die in combinatie met een lange uitkeringsduur de prikkel bij 
de ontvanger om actief werk te zoeken kan wegnemen, waardoor deze te lang een 
uitkering blijft trekken. Deze langere periode zonder werk leidt er uiteindelijk toe dat de 
uitkeringsontvangers langdurig werklozen worden, waarvan de wederinschakeling in het 
arbeidsproces steeds moeilijker en kostbaarder wordt ("werkloosheidsval"). 
Ten einde ervoor te zorgen dat het gezinsinkomen op een bepaald sociaal aanvaardbaar 
minimumniveau gehandhaafd blijft, kunnen werklozen die een laagbetaalde baan 
accepteren, in aanmerking komen voor aanvullende uitkeringen. Echter, het tempo waarin 
de uitkering wordt ingetrokken en de geleidelijke inschaling voor de belasting maken dat 
de extra inkomsten uit arbeid onevenredig zwaar worden belast. Daarom motiveert deze 
laagbetaalde arbeid de werknemer niet of nauwelijks om zijn eigen vaardigheden en 
produktiviteit te vergroten ten einde in een hogere loonschaal terecht te komen 
("armoedeval"). Bovendien "sluiten" economische en technologische belemmeringen en 
regelgeving deze personen op in laagbetaalde, laagproduktieve banen met beperkte 
alternatieven. 
Daarnaast leggen al te genereuze uitkeringsstelsels dikwijls een te groot beslag op de 
schaarse openbare middelen, die voor andere economische en sociale doeleinden zouden 
kunnen worden gebruikt. Bovendien bieden mazen in de wetgeving werklozen in 
sommige gevallen de mogelijkheid over te stappen op een andere uitkering (ziekte, 
invaliditeit, vut), waardoor het social e-zekerheidsstelsel elders onder druk komt te staan. 
De financiering van een uitgebreid social e-zekerheidsstelsel is een van de oorzaken van 
de groeiende financiële behoeften van de overheidssector geweest. Om in deze extra 
behoeften te voorzien, is de wig tussen bruto- en nettoloon vergroot. Bovendien hebben 
de sinds het begin van de jaren 70 in veel Lid-Staten doorgevoerde 
belastinghervormingen geleid tot een vermindering van de progressiviteit in het 
belastingstelsel en drukken deze daarom zwaarder op de lagere inkomens. 
Men is het er algemeen over eens dat deze problemen vooral de onderkant van de 
arbeidsmarkt treffen. Bovendien lopen laaggeschoolden een relatief grotere, kans om 
werkloos te worden vanwege de snelle ontwikkeling van de vraag naar hoger 
gekwalificeerd personeel. 
Gelet op het feit dat laaggeschoolde arbeid veel gevoeliger is voor het niveau en de 
verwachte ontwikkeling van de totale kosten ervan, blijken de indirecte loonkosten van 
laagbetaalde arbeid belemmerend te werken voor de aanpassing van de kosten ervan aan 
58 
de veranderingen in de produktiviteit. Bovendien duiden sommige analyses erop dat de 
sociale uitkeringen onder bepaalde omstandigheden tot minimumlonen leiden die de 
onderkant van het loongebouw samendrukken en zo laaggeschoolde arbeid uit de markt 
prijzen. 
Een manier om de kosten van laaggekwalificeerde arbeid beter te kunnen aanpassen, is 
de laagste loonschaal open te breken. De ervaringen in de VS met name leren dat deze 
beleidskeuze weliswaar tot meer werkgelegenheid heeft geleid, maar ook tot ernstige 
billijkheids- en efficiëntieproblemen. De laatste zijn het gevolg van de neerwaartse druk 
op de reële lonen in de onderste helft van de loonschaal, het ontstaan van een categorie 
werkenden met zeer lage inkomens ("werkende armen") en een achteruitgang van de 
gemiddelde vaardigheden van de beroepsbevolking. Door middel van recente 
hervormingen in het Amerikaanse bijstandssysteem is de sociale bescherming echter 
enigszins uitgebreid ten einde deze sociale onevenwichtigheden tegen te gaan. 
Om dit probleem te vermijden, bevat het Witboek van de Commissie de aanbeveling om 
de werkgeversbijdragen, met name voor laagbetaalde banen, te verlagen ten einde de 
totale loonkosten te verminderen. Deze beleidsprioriteit, die op de Top van Essen is 
bevestigd, moet worden gezien in de context van handhaving van een bevredigend niveau 
van sociale bescherming, terwijl de doelmatigheid van de arbeidsmarkt wordt verbeterd 
en de financierbaarheid van de sociale-zekerheidsstelsels veilig wordt gesteld. 
b) Beoordeling van de situatie in de Lid-Staten 
De beschikbare gegevens duiden erop dat: 
- de kloof tussen het besteedbaar inkomen uit arbeid en de werkloosheidsuitkering 
in sommige gevallen te smal is. In dit geval is te verwachten dat de 
uitkeringsontvangers in een "werkloosheidsval" terechtkomen, met weinig prikkels 
om werk te aanvaarden. Dergelijke "vallen" zouden meestal in gezinnen met lage 
inkomens voorkomen, aangezien de netto vervangingscoëfficiënten zeer hoog 
kunnen zijn, vooral als met de kinderbijslag rekening wordt gehouden (b.v. D, F, 
DK, IRL, NL en SF)18; 
de kans dat zich een "werkloosheidsval" voordoet, groter is als de uitkeringsduur 
ook relatief lang is (b.v. B, DK, SF, SV, NL). Ofschoon een lange uitkeringsduur 
op zich niet noodzakelijk een belemmering hoeft te zijn om werk te aanvaarden, 
wijst de ervaring uit dat een te lange werkloosheid ertoe kan leiden dat 
laaggeschoolden het contact met de arbeidsmarkt verliezen en zo hun menselijk 
kapitaal langzaam maar zeker vernietigen. Vroegtijdig handelen is daarom 
geboden om deze koppeling met de arbeidsmarkt door actieve 
arbeidsmarktmaatregelen in stand te houden; 
- zij die geen recht meer hebben op een uitkering krachtens een van de 
werknemersverzekeringen of niet voor een uitkering in aanmerking komen, in 
sommige gevallen een WWV-uitkering kunnen ontvangen, die lager is. 
Aanvullende sociale uitkeringen (woonkostentoeslag, uitkering voor kinderopvang) 
18 In veel Lid-Staten ligt de netto vervangingscoèfficiënt aan de onderkant van de inkomensschaal 
boven 80% en in sommige gevallen zelfs boven de 100%. 
59 
19 kunnen echter leiden tot aanzienlijk hogere netto vervangingscoëfficiënten, 
waardoor het gevaar dat er "werkloosheidsvallen" ontstaan toeneemt; 
een strenge middelentoets, strenge voorwaarden en het geoormerkte karakter van 
sociale uitkeringen voor werklozen dikwijls prikkels zijn om over te stappen of 
zich te laten overschrijven naar andere sociale-zekerheidsregelingen met relatief 
royale uitkeringen en/of soepelere criteria (b.v. ziekte, tijdelijke of blijvende 
arbeidsongeschiktheid, vut). Dit probleem heeft ogenschijnlijk in DK, I, NL en het 
VK een aanzienlijke omvang aangenomen. Ten einde de potentiële belemmeringen 
voor het arbeidsaanbod en het totale budgettaire effect van de werkloosheid te 
bepalen, dient rekening te worden gehouden met de mogelijkheid voor werklozen 
om op andere sociale-zekerheidsregelingen dan de werkloosheidsverzekering over 
te stappen; 
een moreel risico ontstaat wanneer het grote aantal sociale-zekerheidsregelingen 
en/of een soepele administratie ervan werkgevers en in sommige gevallen 
werknemers ruimte laat om samen te spannen en herhaalde perioden van 
werkloosheid uit te lokken. Dit probleem blijkt zich met name voor te doen in 
sectoren met een hoge seizoenvraag (b.v. toerisme, vervoer, bouw en weg- en 
waterbouw19) of die een herstructurering onder toezicht van de overheid 
ondergaan; 
in de Noordeuropese landen (DK, SV, SF) een moreel risico kan ontstaan bij de 
financiering van vrijwillige werkloosheidsfondsen, waardoor de financiering van 
deze fondsen onder druk kan komen te staan. Op grond van de hoge netto 
vervangingscoëfficiënten van de bijstandsuitkeringen valt te verwachten dat de 
individuele prikkel om tot de fondsen bij te dragen, kleiner wordt omdat er een 
goed sociaal vangnet is. De concrete omvang van dit effect moet nog worden 
beoordeeld; 
veel landen de laatste jaren de werkloosheidsuitkeringen hebben herzien om de 
criteria aan te scherpen, de duur van de uitkering te bekorten of het beheer van 
de uitkeringsstelsels te verbeteren. Zij hebben ook geprobeerd een middelentoets 
in te voeren of die te versterken, alsook bij de uitkeringsgerechtigde de bereidheid 
tot het aanvaarden van arbeid en diens beschikbaarheid voor werk te controleren. 
Deze laatste maatregelen zijn bedoeld om een effectievere koppeling aan te 
brengen tussen inkomenssteun en het actief zoeken van werk of de deelname aan 
actieve werkgelegenheidsmaatregelen. Deze hervormingen vallen dikwijls samen 
met hervormingen ter verbetering van de uit openbare middelen gefinancierde 
plaatsingsdiensten en andere openbare diensten voor de arbeidsvoorziening; 
een actief arbeidsmarktbeleid werklozen gericht moet helpen weer aan het werk 
te komen met een meer arbeidsmarktrelevante opleiding en met technische en 
financiële bijstand bij het zoeken naar werk. De Noordeuropese landen hebben 
lange ervaring met dit actief werkgelegenheidsbeleid en nu zitten alle Lid-Staten 
Dit verklaart waarom deze sectoren dikwijls speciale werkloosheidsregelingen kennen, die worden 
gefinancierd via variabele bijdragen, gebaseerd op de werkgelegenheidsstaten van de 
ondernemingen. 
60 
op dezelfde lijn en leggen zij meer nadruk op een verschuiving van de uitgaven 
voor het arbeidsmarktbeleid van passieve inkomenssteun naar een actiever beleid; 
- hoewel de effecten op de totale arbeidsvoorziening relatief klein zijn, er tekenen 
zijn die erop duiden dat deeltijdwerkers gevoeliger zijn voor veranderingen in het 
marginaal belastingtarief. Er zij op gewezen dat in veel Lid-Staten deeltijdbanen 
de laatste tijd een bijzonder belangrijke bron van nieuwe werkgelegenheid zijn, 
met name voor vrouwen. De belastingheffing op de lagere inkomens zou moeten 
worden herzien om buitensporige belemmeringen om te gaan werken ten gevolge 
van degressieve belastingtarieven bij de inkomstenbelasting en de sociale premies 
weg te nemen (b.v. maxima/minima voor premies vs. belastingverminderingen); 
- veel Lid-Staten een groot aantal regelingen hebben geïntroduceerd of verlengd die 
in de meeste gevallen een tijdelijke gerichte verlaging van de werkgeversbijdragen 
mogelijk maken. In die op de hoogte van het looninkomen gerichte regelingen, 
moeten echter al te steile belastingtarieven worden vermeden wanneer men 
geleidelijk weer in het normale belastingstelsel wordt ingeschaald voor arbeid met 
een looninkomen dat dicht in de buurt komt van de drempel die geldt om voor 
deze regelingen in aanmerking te komen. 
Conclusies 
Historisch gezien zijn de sociale-zekerheids- en belastingstelsels het resultaat van 
verschillende factoren en de potentiële verstorende effecten op de werking van de 
arbeidsmarkt zijn slechts één aspect van het proces. De moeilijke 
werkgelegenheidssituatie (met name de langdurige werkloosheid) en de weinig 
rooskleurige situatie van de openbare financiën rechtvaardigen echter een herbeoordeling 
van de huidige werking van de belasting- en uitkeringsstelsels ten einde potentiële 
belemmeringen voor het scheppen van werkgelegenheid of het aanvaarden van werk weg 
te nemen. 
Deze verstoringen kunnen bij voorbeeld worden gecreëerd door een kleine kloof tussen 
lonen en uitkeringen ("werkloosheidsval"), de mogelijkheid van hoge impliciete effectieve 
marginale belastingtarieven voor uitkeringen die ontvangen worden terwijl men werkt 
("armoedevar), relatief hoge indirecte loonkosten op laagbetaalde banen en de 
billijkheidskosten van een ongelijke opbouw van de belastingtarieven. 
Binnen de Unie pakken de Lid-Staten deze problemen op uiteenlopende wijze aan. Om 
de bereidheid van werklozen tot het aanvaarden van werk te stimuleren, hebben de meeste 
landen gekozen voor een gerichtere toekenning van uitkeringen, een striktere handhaving 
en controle op de uitkeringscriteria en een nauwere koppeling met het actieve 
arbeidsmarktbeleid. Het VK en tot op zekere hoogte IRL hebben meer gewicht toegekend 
aan de verruiming van de loonschaal in combinatie met uitkeringen terwijl men werkt, 
zodat de aanvaarding van een laagbetaalde baan wordt gestimuleerd door de inkomens 
tot een sociaal minimumniveau aan te vullen. Om nieuwe werkgelegenheid tcscheppen 
zijn algemene of selectieve verlagingen van de werkgeversbijdragen het belangrijkste 
beleidsinstrument geworden om de indirecte loonkosten op minder produktieve banen, 
met name voor laaggeschoolde arbeidskrachten, te verlagen. 
61 
De ervaring wijst uit dat er altijd een compromis gevonden moet worden tussen het 
veroorzaken van "werkloosheidsvallen" en de spreiding van "armoedevallen", zodat in 
elke Lid-Staat altijd beleidskeuzes gemaakt moeten worden. Gesuggereerd wordt niet dat 
deze of gene benadering van de sociale bescherming en de belasting van arbeid in zekere 
zin de beste is. In elk geval echter is er enige ruimte voor verdere verbeteringen met het 
doel tot een efficiënt en billijk systeem te komen, terwijl tevens wordt bijgedragen tot een 
flexibelere werking van de arbeidsmarkt met het oog op een hogere werkgelegenheid en 
een verlaging van de structurele werkloosheid. 
62 
BIJLAGE 
Uittreksel uit de conclusies van het voorzitterschap van de Europese Raad van 
Essen 
9-10 december 1994 
Economische thema's 
1. Verbetering van de werkgelegenheidssituatie 
De bestrijding van de werkloosheid en de gelijkheid van kansen voor mannen en vrouwen 
blijven ook in de toekomst de belangrijkste opgave van de Europese Unie en haar Lid-
Staten. De huidige opleving van de conjunctuur maakt de oplossing van dat probleem 
gemakkelijker. De opleving alleen echter lost de werkgelegenheids- en 
werkloosheidsproblemen in Europa niet op. Daarom zijn voor de oplossing van de 
structurele problemen verdere inspanningen nodig. In dit verband speelt de dialoog tussen 
de sociale partners en de politiek een belangrijke rol, waarbij iedere partij haar 
verantwoordelijkheid ten volle dient te aanvaarden. 
De te treffen maatregelen moeten de volgende vijf prioritaire gebieden bestrijken: 
1) Verbetering van de kansen op werk voor arbeidskrachten door de bevordering van 
investeringen in de beroepsopleiding. Daarbij moet de beroepskwalificatie, met 
name van jongeren, een sleutelrol vervullen. Zoveel mogelijk mensen moeten een 
opleiding en bij- en nascholing.ontvangen, zodat zij in staat worden gesteld zich 
door levenslang leren, aan de door de technologische vooruitgang veroorzaakte 
veranderingen aan te passen, zulks ten einde het risico dat zij hun werk verliezen, 
te verkleinen. 
2) Vergroting van het werkgelegenheidseffect van de groei, met name door: 
- een meer flexibele organisatie van het werk waarbij ingespeeld wordt op 
de wensen van de werknemers alsook op de eisen van de concurrentie; 
- een loonbeleid dat werkgelegenheidscheppende investeringen in de hand 
werkt, waarbij in de huidige situatie gematigde loonafspraken nodig zijn 
die onder de produktiviteitsstijging worden gehouden; 
en ten slotte de bevordering van initiatieven, vooral op regionaal en 
plaatselijk gebied, waardoor arbeidsplaatsen worden geschapen die in 
overeenstemming zijn met nieuwe behoeften, bij voorbeeld op het gebied 
van milieu en sociale diensten. 
3) De indirecte loonkosten moeten zodanig worden beperkt dat dit mericbaar van 
invloed is op besluiten betreffende het in dienst nemen van werknemers, meer 
bepaald ongeschoolde werknemers. Het probleem van de indirecte loonkosten kan 
alleen door een gemeenschappelijke inspanning van bedrijfsleven, vakbonden en 
politiek worden opgelost. 
63 
4) Verbetering van de effectiviteit van het arbeidsmarktbeleid: 
De effectiviteit van het werkgelegenheidsbeleid moet verhoogd worden door het 
vermijden van praktijken die een nadelige uitwerking hebben op de bereidheid tot 
werken en door de overgang van een passief naar een actief arbeidsmarktbeleid. 
De individuele prikkel om voortdurend op de algemene arbeidsmarkt naar werk 
te zoeken, moet behouden blijven. Dit moet vooral in acht genomen worden bij 
de uitwerking van inkomensondersteunende maatregelen. 
De instrumenten van het arbeidsmarktbeleid moeten op gezette tijden op hun 
noodzakelijkheid en doeltreffendheid worden getoetst. 
5) Verbetering van de maatregelen ten behoeve van groepen die in bijzondere mate 
door de werkloosheid getroffen worden: 
Bijzondere inspanningen zijn noodzakelijk ten behoeve van jongeren, in het 
bijzonder schoolverlaters, die vrijwel geen enkele kwalificatie hebben, door hun 
of werk of een opleiding aan te bieden. 
De bestrijding van langdurige werkloosheid moet één van de voornaamste 
onderdelen van het arbeidsmarktbeleid vormen. Overeenkomstig de sterk 
verschillende groepen en behoeften van de langdurig werklozen zijn hierbij 
uiteenlopende maatregelen op het terrein van het arbeidsmarktbeleid vereist. 
Bijzondere aandacht verdient ook de moeilijke situatie waarin werkloze vrouwen 
en oudere werknemers zich bevinden. 
De Europese Raad verzoekt de Lid-Staten om met inachtneming van de bijzonderheden 
van hun economische en sociale situatie deze aanbevelingen in hun nationale beleid om 
te zetten in een meerjarenprogramma. Hij verzoekt de Raad (sociale zaken en 
arbeidsmarktvraagstukken) en de Commissie om de ontwikkeling van de werkgelegenheid 
nauwlettend te volgen, het beleid van de Lid-Staten op dit gebied te toetsen en de 
Europese Raad ieder jaar en voor het eerst in december 1995 verslag uit te brengen over 
de verdere vooruitgang op de arbeidsmarkt. 
Aan de hand van de eerste verslagen moet enerzijds worden nagegaan welke effecten 
belastingmaatregelen en bijstandsstelsels hebben op de bereidheid tot het aanbieden van 
werk en tot deelname aan het arbeidsproces en anderzijds welk verband er bestaat tussen 
economische groei en milieu en de gevolgen daarvan voor het economische beleid. De 
Europese Raad neemt met belangstelling kennis van de door voorzitter DELORS 
verstrekte informatie over de veranderingen in het huidige model van economische groei 
en economische doelstellingen vanuit het oogpunt van milieu en tijdmanagement. 
64 

ISSN 0254-1513 
COM(95) 465 def. 
DOCUMENTEN 
NL 04 
Catalogusnummer : CB-CO-95-524-NL-C 
ISBN 92-77-94431-5 
Bureau voor officiële publikaties der Europese Gemeenschappen 
L-2985 Luxemburg