Advies van het Comité van de Regio's, over het "Voorstel voor een beschikking van het Europees Parlement en de Raad tot wijziging van Beschikking nr. 1692/96/EG betreffende communautaire richtsnoeren voor de ontwikkeling van een trans-Europees vervoersnet"

(2002/C 278/03)

HET COMITÉ VAN DE REGIO'S,

gezien het "Voorstel voor een beschikking van het Europees Parlement en de Raad tot wijziging van Beschikking nr. 1692/96/EG betreffende communautaire richtsnoeren voor de ontwikkeling van een trans-Europees vervoersnet" [COM(2001) 544 def. - 2001/0229 (COD)];

gezien het besluit van de Raad van 14 november 2001 om het Comité van de Regio's overeenkomstig artikel 156 van het EG-Verdrag te raadplegen;

gezien het besluit van zijn bureau van 13 juni 2000 om commissie 3 "Trans-Europese netwerken, vervoer, informatiemaatschappij" te belasten met de voorbereiding van het advies;

gezien zijn advies over het "Verslag van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad, het Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio's: trans-Europees Vervoersnetwerk - 1998 Verslag over de tenuitvoerlegging van de richtsnoeren en prioriteiten voor de toekomst" (Overeenkomstig artikel 18 van Beschikking 1692/96/EG) (COM(98) 614 def.) (CDR 60/1999 fin)(1);

gezien zijn advies over het "Voorstel voor een verordening (EG) van de Raad tot wijziging van Verordening (EG) nr. 2236/95 van de Raad tot vaststelling van de algemene regels voor het verlenen van financiële bijstand van de Gemeenschap op het gebied van trans-Europese netwerken" (COM(98) 172 def.) (CDR 217/98 fin)(2);

gezien het door de commissie "Beleid inzake territoriale samenhang"(3) op 5 maart 2002 goedgekeurde ontwerpadvies (CDR 284/2001 rev.); rapporteur: de heer Valcárcel Siso (E/EVP), voorzitter van de regioraad van Murcia;

heeft tijdens zijn 44e zitting op 15 en 16 mei 2002 (vergadering van 15 mei) met algemene stemmen het volgende advies uitgebracht.

1. Algemene opmerkingen

Het Comité is zeer te spreken over de geplande maatregelen van het Europees Parlement en de Raad om het trans-Europees vervoersnetwerk te verwezenlijken en de problemen die tijdens de aanleg ervan rijzen op te lossen. Wel betreurt het dat ook ditmaal niet van de gelegenheid gebruik is gemaakt om tot een eensgezinde, systematische en gecoördineerde kijk op het Europese vervoersbeleid te komen. Het trans-Europees vervoersnetwerk maakt slechts één - zij het zeer belangrijk - onderdeel van het vervoersbeleid uit en kan de ernstige tekortkomingen van de Europese vervoerssystemen niet in zijn eentje verhelpen.

Het Comité wijst er nogmaals op dat de EU alles in het werk zou moeten stellen om toekomstige beleidsmaatregelen ter bevordering van het goederen- en reizigersvervoer onder één noemer te brengen.

In dit licht spreekt het Comité zijn waardering uit voor de nieuwste vorderingen die gemaakt zijn. Het denkt daarbij met name aan het Witboek, dat een belangrijk discussiestuk vormt.

De Commissie kondigt aan dat de richtsnoeren naar verwachting in 2004 opnieuw herzien zullen worden omdat het Witboek, de veranderingen in de verkeersstromen, de herziening van de nationale plannen en de uitbreiding van de EU een aanpassing van het vervoerssysteem noodzakelijk zullen maken.

Het Comité beklemtoont eens te meer dat een complexe materie als het vervoer niet vanuit één perspectief kan worden geanalyseerd; capaciteits- en toegankelijkheidsproblemen van het trans-Europees vervoersnetwerk kunnen niet alleen worden toegeschreven aan een onevenwichtige verdeling van het vervoer over de sectoren en gebieden. Dit is weliswaar een essentieel element, maar er mag niet worden vergeten dat ook veel andere beleidsmaatregelen gevolgen voor het vervoer hebben, zoals de liberalisering van bepaalde vervoerswijzen die ten koste is gegaan van andere en die exploitanten duidelijk in de richting van een bepaalde vervoerssector heeft gestuurd.

Daarom zou het Comité graag zien dat de geplande volgende herziening van de richtsnoeren wel gebaseerd wordt op een integraal plan voor het Europese vervoer.

1.1. Opmerkingen m.b.t. de prioriteiten

Van de motieven voor de herziening van de richtsnoeren is niet altijd evenveel terug te vinden in de nieuwe prioriteitenlijst.

1.1.1. Nieuwe prioriteiten

De nieuwe prioriteiten betreffen hoofdzakelijk het bevorderen van een nieuw interoperabel spoorwegnet waarop het goederenvervoer voorrang krijgt en dat aansluitingen biedt met zee-, binnen- en luchthavens.

Het Comité kan zich helemaal vinden in deze maatregelen, waarop het overigens zelf vaak al in vorige adviezen heeft aangedrongen. Het merkt echter bezorgd op dat de geringe investeringen in het spoor ver achterblijven bij die in het wegtransport. Goede verbindingen met zee- en luchthavens zijn zonder meer erg belangrijk om het reizigers- en vooral ook het goederenvervoer weer op de rails te krijgen.

In dit verband wijst het Comité erop dat twee aspecten aan deze voorstellen toegevoegd moeten worden, wil het doel van het spoorwegnet niet in gevaar komen.

In de eerste plaats moet worden voorkomen dat het spoor de concurrentie met de weg aangaat door middel van een parallel, op zichzelf staand netwerk. Dit zou nl. de ondergang van het spoor betekenen, tenzij in het wegverkeer tarieven worden ingevoerd. Deze laatste kwestie, waarop in dit advies niet nader kan worden ingegaan, is echter buitengewoon ingewikkeld; tarieven maken vervoer niet alleen duurder, maar brengen ook allerlei andere gevolgen met zich mee die grondig geanalyseerd zouden moeten worden, zeker waar het gevolgen voor eilanden en perifere en minder toegankelijke regio's betreft.

Er mag niet worden vergeten dat het spoor een enorm zwak punt heeft: de trajecten liggen vast, waardoor verder vervoer met andere transportwijzen - met name het wegtransport - altijd noodzakelijk is.

Daarom stelt het Comité voor de spoorverbindingen goed te ontsluiten en via andere vervoerswijzen goed toegankelijk te maken.

Ten tweede wijst het Comité erop dat de mogelijkheden van het spoor erg beperkt zullen zijn wanneer er geen intermodale centra worden aangelegd.

Aan het einde van het nieuwe artikel 5 sub c) staat: "met inbegrip van maatregelen aangaande intermodale terminals". Het Parlement en de Commissie zouden hierover moeten nadenken: een "terminal" in de zin van alleen een overstap-/overslagplaats is een achterhaald concept dat grotendeels verantwoordelijk is voor de huidige flessenhalsproblemen.

Er moeten integrale logistieke centra komen, die van alle nodige diensten en installaties voorzien zijn. Deze centra, waar verschillende vervoersmodaliteiten bijeenkomen, moeten een geïntegreerd deel uitmaken van het trans-Europees vervoersnetwerk en er moet gebruik worden gemaakt van de nieuwe intelligente vervoerssystemen. Alleen op die manier kan het overstappen/overslaan - hèt grote nadeel van intermodaal vervoer - zo vlot mogelijk verlopen en kan het intermodaal vervoer echt van de grond komen.

Om deze infrastructuur optimaal te laten werken moet een nieuw concept in het vervoer worden geïntroduceerd: "interoperabiliteit van intermodaliteit".

Bij de oprichting en het beheer van de logistieke centra is beslist een hoofdrol weggelegd voor de regionale en lokale overheden, omdat ligging en functie van de centra uitermate belangrijk voor de ruimtelijke ordening in hun gebied zijn.

1.1.2. Gehandhaafde prioriteiten

Het Comité is verheugd dat de verdere ontwikkeling van de verbindingen met insulaire, niet aan zee grenzende en perifere gebieden als prioriteit behouden is gebleven. Aan deze prioriteit zou ook echt de nodige aandacht en steun gegeven moeten worden.

Verder dient eraan herinnerd te worden dat de aanleg van infrastructuur voor de rechtstreekse aansluiting van de perifere en insulaire gebieden op het trans-Europese vervoersnet niet alleen een daadwerkelijke garantie biedt voor echte vrijheid van verkeer van personen en goederen binnen Europa, maar ook gesteund moet worden als een strategische verbinding in Europa met de buurlanden en insulaire regio's. Vanuit dit oogpunt zijn de insulaire regio's voor de Unie een buitengewone, strategische kans voor de ontwikkeling van een beleid van euro-mediterrane betrekkingen.

Daarom schaart het Comité zich ook zonder meer achter de nieuwe formulering van artikel 5b), waarin staat dat deze gebieden rechtstreeks met het trans-Europees vervoersnet verbonden moeten worden (en er niet alleen toegang toe moeten krijgen). Het is niet meer dan redelijk dat de nodige inspanningen worden gedaan om voor zo goed mogelijke verbindingen tussen deze regio's, die het door hun afgelegen ligging niet gemakkelijk hebben, en de rest van het Europese grondgebied te zorgen.

Het Comité kan zich tevens vinden in de als eerste genoemde prioriteit, nl. het wegwerken van knelpunten door de interoperabiliteit op grote doorgaande routes te verbeteren, ontbrekende gedeelten van trajecten, met name de grensoverschrijdende stukken daarvan, aan te leggen en de sleutel- en tussenverbindingen verder te ontwikkelen.

In dit verband wijst het Comité erop dat de flessenhalsproblemen in het trans-Europees vervoersnetwerk weliswaar bestreden moeten worden door de capaciteit van het netwerk optimaal te benutten, maar dat niet voorbij mag worden gegaan aan de situatie waarin veel moeilijk toegankelijke regio's verkeren. Deze regio's dringen erop aan dat art. 154, lid 1, van het Verdrag, waarin staat dat de regionale en lokale gemeenschappen ten volle profijt dienen te trekken van de voordelen die uit de totstandkoming van een ruimte zonder binnengrenzen via de ontwikkeling van een trans-Europese netwerk voortvloeien, zo spoedig mogelijk wordt nageleefd. Hoewel de aandacht van de EU terecht uitgaat naar de negatieve gevolgen van knelpunten voor de concurrentie, verdient de sociaal-economische samenhang niet minder belangstelling. Indien de toegankelijkheid van alle regio's, met name de regio's die de grootste problemen hebben, niet wordt verbeterd, zal de samenhang onvermijdelijk scheuren gaan vertonen.

In de richtsnoeren voor de ontwikkeling van een trans-Europees vervoersnet zou gelijkelijk aandacht moeten worden besteed aan een vlotte doorstroming van het verkeer in de centraal gelegen Europese regio's en aan een betere aansluiting van perifere regio's op de rest van de interne markt.

In vorige adviezen heeft het Comité gepleit voor een nieuwe "interterritoriale toegankelijkheidskaart", om de toegankelijkheidsproblemen op te lossen waarmee veel regio's te kampen hebben en die een belemmering voor een harmonische ontwikkeling van de interne markt vormen. De bedoeling is alle EU-gebieden een zekere mate van toegankelijkheid te garanderen (te kwantificeren door middel van objectieve indicatoren voor reistijd en kosten).

De regionale en lokale overheden moeten meer bij de aanleg van de infrastructuur worden betrokken. Daarom stelt het Comité voor dat bij de volgende herziening van de richtsnoeren wordt gekeken hoe regio's en gewesten bij de aanleg van verbindingen tussen lokale en regionale wegen en het trans-Europees vervoersnetwerk kunnen samenwerken. Deze knooppunten laten momenteel nog te wensen over en zijn daardoor mede debet aan de fileproblemen.

De regionale en lokale netwerken die uitmonden in het hoofdnet, leveren eveneens flessenhalsproblemen op. Om goed te kunnen functioneren moeten de intermodale knooppunten aansluiten op regionale netwerken.

Het Comité is verheugd dat de invoering van interoperabele intelligente vervoerssystemen prioriteit blijft krijgen en dat bovendien naar interoperabiliteit van deze systemen op het grondgebied van de EU wordt gestreefd.

Ook het Comité acht het noodzakelijk dat milieuoverwegingen bij de ontwikkeling van het net in acht worden genomen. Dit houdt in dat beslist de nodige corrigerende maatregelen moeten worden getroffen om de mogelijke gevolgen van de geselecteerde TEN-projecten voor het milieu tot een minimum te beperken.

1.1.3. Ontbrekende prioriteiten

De totstandbrenging en aanpassing van de verbindingspunten en de intermodale vervoerscentra heeft in de vigerende beschikking nog prioriteit, maar is in de nieuwe versie geschrapt. Het Comité pleit ervoor deze wijziging te herzien.

Eerder in dit advies is al gewezen op het enorme nut van intermodale logistieke centra en op het feit dat het trans-Europees vervoersnetwerk zonder deze centra niet naar behoren kan functioneren. Zeker in het streven naar een beter goederenvervoer over spoor is een adequaat en uitgebreid netwerk van dergelijke centra een absolute vereiste.

Verkeersveiligheid is een zeer belangrijk punt, dat in de nieuwe beschikking als prioriteit aangemerkt zou moeten worden. Veiligheid wordt in de paragraaf over bevordering van intelligente vervoerssystemen wel genoemd, maar het Comité vindt dat dit essentiële element centraal moet staan bij de ontwikkeling van de infrastructuur zelf. Doordat de files toenemen en op tal van trajecten goede infrastructuurvoorzieningen ontbreken, is de veiligheid op het trans-Europees vervoersnetwerk de laatste jaren afgenomen.

1.2. Opmerkingen m.b.t. de specifieke projecten

Het Comité is ingenomen met de in Bijlage III opgenomen lijst van specifieke projecten, die beslist gerechtvaardigd en haalbaar zijn en onbetwist een belangrijke schakel in de verdere ontwikkeling van het trans-Europees vervoersnetwerk vormen.

Het Comité is vooral verheugd dat verbetering van de bevaarbaarheid van de Donau tussen Vilshofen en Straubing als specifiek project op de lijst staat. Tegelijk pleit het evenwel ook voor een verbetering van de scheepvaart op de Donau ten oosten van Wenen; het dringt immers al geruime tijd aan op bevordering van het vervoer over binnenwateren.

Terecht staat ook het wereldwijde systeem voor radionavigatie en positiebepaling per satelliet (Galileo), dat de nieuwe technologieën in het vervoer een flinke impuls kan geven, op de lijst.

Wel pleit het Comité nogmaals voor maatregelen om de regionale en lokale overheden bij de uitwerking en de aanleg van de infrastructuur te betrekken.

Het Comité betreurt dat de in 1996 vastgestelde projecten vertraging hebben opgelopen. Het maakt zich hierover zorgen en vindt dat gezocht moet worden naar oplossingen om de noodzakelijke procedures vlotter te doen verlopen. Oorzaak van de vertragingen is vaak dat de regio's niet aan de ontwikkeling van de projecten deelnemen; daardoor ontstaan controverses en weerzin bij de bevolking waar de communautaire en nationale autoriteiten maar weinig aan kunnen doen. Door de regionale en lokale overheden, de bestuurslagen die het dichtst bij de burger staan, bij de projecten te betrekken, kunnen en moeten deze conflicten opgelost worden.

1.3. Opmerkingen m.b.t. de overige wijzigingen

Het Comité steunt de nieuwe formulering van art. 8, waarin staat dat de lidstaten bepaalde, nauwkeurig omschreven milieueffectrapportages moeten uitvoeren zodra Richtlijn 2001/42/EG (waarin de desbetreffende procedures zijn opgenomen) van kracht wordt.

De regionale en lokale overheden, die het best op de hoogte zijn van de toestand van het milieu in hun gebied, moeten actief bij het evaluatieproces en eventueel te treffen corrigerende maatregelen worden betrokken.

Het Comité kan zich tevens vinden in de wijzigingen van de artt. 9, 10, 11, 13 en 18, hoewel de opsomming in art. 10, lid 4 (spoorwegnet) niet erg methodisch is en ook verbazing wekt: het eerste streepje (waarin de verwijzing naar goederenverkeer is geschrapt), het vierde streepje (waarin in de Spaanse versie wordt gesproken van ontwikkeling van trajecten voor vervoer per vrachtwagen) en het zesde streepje (waarin de verwijzing naar intermodale koppeling met de overige vervoersnetten en met regionale en lokale spoorwegnetten is geschrapt).

Het Comité is zeer te spreken over de wijziging van artikel 18, waarin het "Comité voor de uitwisseling van informatie en verslag" de betere benaming "Comité voor bewaking en herziening van de richtsnoeren" heeft gekregen, al blijkt uit de nieuwe formulering niet duidelijk in hoeverre dit Comité naast een nieuwe naam ook nieuwe taken heeft gekregen.

Er zou overwogen moeten worden het CvdR een plaats in bovengenoemd Comité te geven, zodat de stem van de steden en regio's bij de vele zaken waarmee zij in verband met het trans-Europees vervoersnetwerk te maken krijgen, gehoord kan worden.

2. Aanbevelingen

Het Comité zou graag zien dat onderstaande wijzigingen in de voorgestelde beschikking worden aangebracht.

2.1. Aanbevolen wijzigingen in de overwegingen van Beschikking nr. 1692/96/EG

De volgende overweging 2a) inlassen:

"Overeenkomstig het EG-Verdrag dient het trans-Europese vervoersnetwerk bij te dragen tot versterking van de sociaal-economische samenhang, verbetering van de toegang tot perifere regio's en eilanden, en duurzaam beheer van de verkeersstromen op de grote Europese transito-routes. De opzet en verwezenlijking van het netwerk dienen samen te hangen met de structuurfondsen, doelstellingen 1 en 2 en Interreg en met het Europees Ruimtelijk Ontwikkelingsperspectief."

Een als volgt luidende overweging 5a) inlassen:

"Het trans-Europese vervoersnetwerk moet een van de instrumenten zijn van een ambitieus Europees scheepvaartbeleid dat ten dienste staat van de ontwikkeling van de korte vaart, zoals in het Witboek van de Commissie wordt bepleit. Het netwerk dient er tevens voor te zorgen dat alle Europese zeebekkens aan de wereldwijde handel kunnen deelnemen, door bevordering van de scheepvaart over middellange en lange afstand."

2.2. Aanbevolen wijzigingen in art. 3 van Beschikking nr. 1692/96/EG

Aan de richtsnoeren in art. 3 van Beschikking nr. 1692/96/EG zou een als volgt luidend nieuw punt toegevoegd moeten worden:

"4. Intermodale logistieke centra zijn noodzakelijke elementen om de verschillende vervoerswijzen, hun infrastructuur, voorzieningen en ondersteunende diensten, alsmede hun aansluitingen met regionale en lokale netwerken daadwerkelijk op elkaar af te stemmen."

2.3. Aanbevolen wijzigingen in art. 5 van Beschikking nr. 1692/96/EG

- Punt a):

Als volgt wijzigen:

"a) het aanleggen en de verdere ontwikkeling van de sleutel- en tussenverbindingen die het mogelijk maken knelpunten weg te werken, ontbrekende gedeelten van trajecten, met name de grensoverschrijdende stukken daarvan of de aansluitingen met geïsoleerde regio's, aan te leggen en de interoperabiliteit op grote doorgaande routes te verbeteren, waarbij steeds naar verbetering van de veiligheid wordt gestreefd;"

- Punt b):

Als volgt wijzigen:

"b) het aanleggen en de verdere ontwikkeling van de infrastructuren zodat de insulaire, niet aan zee grenzende, perifere en ultraperifere gebieden kunnen worden verbonden met de centrale regio's van de Gemeenschap en deze ook onderling kunnen worden verbonden om een evenwichtige en polycentrische ontwikkeling van het communautaire grondgebied te bevorderen, waarbij tegelijk ook rekening wordt gehouden met ecologisch bijzonder kwetsbare gebieden;"

- Punt d):

Als volgt wijzigen:

"d) het aanleggen van spoorweginfrastructuur voor de verbinding met havens, teneinde de grote vaart, de korte vaart en de binnenvaart te bevorderen;"

- Punt e):

Als volgt wijzigen:

"e) maatregelen voor het koppelen van spoorwegvervoer en scheepvaart met het luchtvervoer, met inbegrip van het per spoor en over water toegankelijk maken van luchthavens en de infrastructuur en voorzieningen die nodig zijn voor vervoersdiensten per spoor, over water en/of door de lucht voor zover de geografische situatie dit toelaat;"

- Een als volgt luidend nieuw punt in art. 5 opnemen:

"het ontwerpen en ontwikkelen van intermodale logistieke centra; zowel hun infrastructuur, zoals voorzieningen en ondersteunende diensten, als hun aansluitingen met regionale en lokale netwerken."

2.4. Aanbevolen wijzigingen in art. 10 van Beschikking nr. 1692/96/EG

De formulering van art. 10 als volgt wijzigen:

"Punt 4. Het net:

- speelt een belangrijke rol bij het personen- en goederenvervoer over lange afstanden;

- bevordert aansluitingen met de netwerken van de overige vervoerswijzen, met name de luchtvaart, scheepvaart en binnenvaart;

- vergemakkelijkt de toegang tot lokale en regionale spoorwegnetten;

- speelt een belangrijke rol bij gecombineerd vervoer, hoofdzakelijk via de intermodale logistieke centra;

- bevordert goederenvervoer door het aanwijzen en ontwikkelen van aanvullende en alternatieve trajecten voor het wegtransport en het geven van prioriteit aan goederentreinen op bepaalde spoorlijnen.

- is tevens in overeenstemming met de eigen ontwikkelingsdoelstellingen van de regio's en helpt deze te verwezenlijken."

Aan het eind van artikel 10, lid 4, moet het volgend streepje worden toegevoegd:

"- biedt uit milieu-oogpunt een meerwaarde ten opzichte van het trans-Europese wegennet."

Het voorgestelde art. 10, lid 6, als volgt wijzigen:

"6. Het net omvat de infrastructuren en voorzieningen die integratie van spoorweg-, scheepvaart- en vliegverkeer mogelijk maken."

2.5. Aanbevolen wijzigingen in art. 13 van Beschikking nr. 1692/96/EG

Artikel 13 als volgt wijzigen:

"1. Het trans-Europees net van luchthavens bestaat uit de luchthavens op het grondgebied van de Gemeenschap die openstaan voor commercieel luchtverkeer en aan de specificaties van bijlage II voldoen. Deze luchthavens worden, naar gelang van het aantal en het soort vluchten en naar gelang van hun functie binnen het net, op verschillende wijze aangeduid. Zij maken de ontwikkeling van luchtverbindingen en de koppeling van het luchtvervoer met de overige takken van vervoer mogelijk. Het is voor de verwezenlijking van deze doelstellingen absoluut noodzakelijk dat de regionale overheden mede verantwoordelijk zijn voor het beheer van de luchthavens.

2. (ongewijzigd)

3. Internationale en communautaire verbindingspunten zullen indien nodig geleidelijk worden aangesloten op de hogesnelheidslijnen van het spoorwegnet. Het net omvat de infrastructuren en voorzieningen die integratie van de luchtvaart-, scheepvaart en spoorwegdiensten mogelijk maken."

2.6. Aanbevolen wijzigingen in art. 18 van Beschikking nr. 1692/96/EG

De volgende aanvullende wijziging aanbrengen in artikel 18, lid 2:

"2. Bij de Commissie wordt een Comité voor het trans-Europees vervoersnet ingesteld, hierna te noemen het 'comité', bestaande uit vertegenwoordigers van de lidstaten en een door het Comité van de Regio's voorgedragen vertegenwoordiger van de regio's en steden, en voorgezeten door een vertegenwoordiger van de Commissie. Dit comité zorgt voor de follow-up en analyse van de herziening van de richtsnoeren voor de ontwikkeling van het trans-Europees vervoersnetwerk en voor de uitwisseling van informatie over de door de lidstaten aangemelde plannen en programma's en over alle vraagstukken met betrekking tot de ontwikkeling van het trans-Europees vervoersnet."

Brussel, 15 mei 2002.

De voorzitter

van het Comité van de Regio's

Albert Bore

(1) PB C 293 van 13.10.1999, blz. 9.

(2) PB C 93 van 6.4.1999, blz. 29.

(3) Nieuwe indeling van de commissies en herverdeling van de bevoegdheden, 6 februari 2002.