Mededingingsregels betreffende overeenkomsten inzake technologieoverdracht

Mededeling overeenkomstig artikel 5 van Verordening nr. 19/65/EEG van de Raad van 2 maart 1965 betreffende de toepassing van artikel 81, lid 3, van het EG-Verdrag op groepen van overeenkomsten en onderling afgestemde feitelijke gedragingen, laatstelijk gewijzigd bij Verordening (EG) nr. 1/2003

(2003/C 235/04)

(Voor de EER relevante tekst)

De Commissie nodigt alle belanghebbenden uit hun opmerkingen kenbaar te maken over de volgende teksten:

- voorstel voor een Verordening betreffende de toepassing van artikel 81, lid 3, van het EG-Verdrag op groepen overeenkomsten inzake technologieoverdracht,

- ontwerp-richtsnoeren voor de toepassing van artikel 81 van het EG-Verdrag op overeenkomsten inzake technologieoverdracht.

Deze opmerkingen dienen uiterlijk acht weken na de datum van de bekendmaking in het Publicatieblad van de Europese Unie aan de Commissie worden toegezonden. Het is het vaste gebruik van de Commissie de opmerkingen die als reactie op een openbare raadpleging worden ingediend, te publiceren. Het is echter mogelijk te vragen dat opmerkingen of delen ervan geheim blijven. Als u dat wilt doen, geef dan op de eerste bladzijde van de opmerkingen duidelijk aan dat u verzoekt uw opmerkingen niet openbaar te maken. In dat geval dient tevens een niet-vertrouwelijke versie van de opmerkingen aan de Commissie te worden toegezonden met het oog op bekendmaking. De opmerkingen kunnen worden ingediend, ofwel per e-mail op het volgende adres:

COMP-TECHNOLOGY-TRANSFER@cec.eu.int

Ofwel per brief op het volgende adres: Europese Commissie Directoraat-generaal Concurrentie

Eenheid A 1 - Beleidsontwikkeling (antitrustactiviteiten/concentraties)

Herziening technologieoverdracht

B - 1049 Brussel.

Voorstel voor een verordening van de Commissie betreffende de toepassing van artikel 81, lid 3, van het EG-Verdrag op groepen overeenkomsten inzake technologieoverdracht

DE COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN,

Gelet op het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap,

Gelet op Verordening nr. 19/65/EEG van de Raad van 2 maart 1965 betreffende de toepassing van artikel 85, lid 3, van het Verdrag op groepen van overeenkomsten en onderling afgestemde feitelijke gedragingen(1), laatstelijk gewijzigd bij Verordening (EG) nr. 1/2003(2), en met name op artikel 1,

Na bekendmaking van de ontwerp-verordening(3),

Na raadpleging van het Adviescomité voor mededingingsregelingen en economische machtsposities,

Overwegende hetgeen volgt:

(1) Verordening nr. 19/65/EEG machtigt de Commissie om artikel 81, lid 3, bij verordening toe te passen op bepaalde groepen overeenkomsten inzake technologieoverdracht en op vergelijkbare onderling afgestemde feitelijke gedragingen die onder de toepassing van artikel 81, lid 1, vallen, wanneer bij die overeenkomsten of gedragingen slechts twee partijen betrokken zijn.

(2) Op grond van Verordening nr. 19/65/EEG heeft de Commissie met name Verordening (EEG) nr. 240/96 van 31 januari 1996 betreffende de toepassing van artikel 81, lid 3, van het Verdrag op groepen overeenkomsten betreffende technologieoverdracht vastgesteld(4).

(3) Op 20 december 2001 heeft de Commissie een evaluatierapport inzake groepsvrijstellingsverordening nr. 240/96 betreffende technologieoverdracht bekendgemaakt(5). Dit heeft een publieke discussie op gang gebracht over de toepassing van deze verordening en in het algemeen over de toepassing van artikel 81, leden 1 en 3, op overeenkomsten inzake technologieoverdracht. De lidstaten en derden die op het evaluatierapport hebben gereageerd, stonden over het algemeen gunstig ten aanzien van een hervorming van het mededingingsbeleid van de Gemeenschap met betrekking tot overeenkomsten inzake technologieoverdracht. De conclusie was dan ook dat Verordening (EG) nr. 240/96 diende te worden vervangen.

(4) Een nieuwe verordening ter vervanging van Verordening (EG) nr. 240/96 dient aan twee vereisten te voldoen: zij moet een daadwerkelijke mededinging waarborgen en zij moet de ondernemingen voldoende rechtszekerheid verschaffen. Bij het nastreven van deze doelstellingen dient rekening te worden gehouden met de noodzaak om de regelgeving en de toepassing daarvan te vereenvoudigen. Er dient te worden afgestapt van de methode waarbij een lijst van vrijgestelde bepalingen wordt opgesteld, en er dient meer aandacht te worden besteed aan de omschrijving van de groepen overeenkomsten waarvoor tot een bepaald niveau van marktmacht een vrijstelling geldt, en aan het aangeven van de beperkingen of bepalingen die niet in dergelijke overeenkomsten mogen voorkomen. Dit is in overeenstemming met een benadering op economische grondslag, waarbij wordt beoordeeld welke impact de overeenkomsten op de relevante markt hebben. Het is eveneens in overeenstemming met die benadering een onderscheid te maken tussen overeenkomsten onder concurrenten en overeenkomsten onder niet-concurrenten.

(5) Overeenkomsten inzake technologieoverdracht hebben betrekking op het in licentie geven van technologie. Deze verordening dient zich uitsluitend bezig te houden met overeenkomsten waarbij de licentiegever de licentienemer machtigt om de in licentie gegeven technologie te exploiteren voor de productie of levering van goederen of diensten. Zij dient zich niet bezig te houden met licentieovereenkomsten ten behoeve van verder onderzoek en ontwikkeling. Zij dient zich evenmin bezig te houden met licentieovereenkomsten met het oog op de vorming van octrooipools, d.w.z. overeenkomsten waarbij technologieën worden bijeengebracht met het doel de gevormde pakketten van intellectuele-eigendomsrechten aan derden in licentie te geven.

(6) Voor de toepassing van artikel 81, lid 3, van het Verdrag bij verordening is het niet noodzakelijk te omschrijven welke overeenkomsten inzake technologieoverdracht onder de toepassing van artikel 81, lid 1, kunnen vallen. Bij de individuele toetsing van overeenkomsten aan artikel 81, lid 1, dient rekening te worden gehouden met verscheidene factoren, in het bijzonder de structuur van de relevante technologie- en productmarkten.

(7) Het voordeel van de groepsvrijstelling dient te worden beperkt tot die overeenkomsten waarvan met voldoende zekerheid kan worden aangenomen dat zij aan de voorwaarden van artikel 81, lid 3, voldoen. Om de voordelen en doelstellingen van technologieoverdracht te bereiken dient het voordeel van deze verordening ook te gelden voor bepalingen in overeenkomsten inzake technologieoverdracht die niet het primaire voorwerp van die overeenkomsten vormen maar die rechtstreeks verband houden met de toepassing van de in licentie gegeven technologie.

(8) Overeenkomsten inzake technologieoverdracht verbeteren gewoonlijk de economische efficiëntie en zijn concurrentie bevorderend, aangezien zij de verspreiding kunnen vergemakkelijken, doublures in onderzoek en ontwikkeling kunnen beperken, de prikkels voor het verrichten van oorspronkelijk onderzoek en ontwikkeling kunnen versterken, vervolginnovatie kunnen aanwakkeren en concurrentie op de productmarkt in het leven kunnen roepen.

(9) De waarschijnlijkheid dat dergelijke efficiëntiebevorderende en concurrentiebevorderende effecten opwegen tegen de mogelijke concurrentiebeperkende effecten die voortvloeien uit beperkingen die zijn opgenomen in overeenkomsten inzake technologieoverdracht, hangt af van de omvang van de marktmacht van de betrokken ondernemingen en bijgevolg van de mate waarin die ondernemingen concurrentie ondervinden van ondernemingen die beschikken over substitueerbare technologieën of ondernemingen die substitueerbare producten produceren.

(10) Bij overeenkomsten inzake technologieoverdracht die worden gesloten tussen concurrenten, kan ervan worden uitgegaan dat, wanneer het gecombineerde marktaandeel van de partijen niet groter is dan 20 % van de relevante markten en de overeenkomsten niet bepaalde soorten sterk concurrentieverstorende beperkingen bevatten, deze over het algemeen tot een verbetering van de productie of van de verdeling der producten leiden en een billijk aandeel in de daaruit voortvloeiende voordelen de gebruikers ten goede komt.

(11) Bij overeenkomsten inzake technologieoverdracht die worden gesloten tussen niet-concurrenten, kan ervan worden uitgegaan dat, wanneer het individuele marktaandeel van elk van de partijen niet groter is dan 30 % van de relevante markten en de overeenkomsten niet bepaalde soorten sterk concurrentieverstorende beperkingen bevatten, deze over het algemeen tot een verbetering van de productie of van de verdeling der producten leiden en een billijk aandeel in de daaruit voortvloeiende voordelen de gebruikers ten goede komt.

(12) Boven deze marktaandeeldrempels kan er niet van worden uitgegaan dat overeenkomsten inzake technologieoverdracht welke onder artikel 81, lid 1, vallen, gewoonlijk objectieve voordelen zullen meebrengen die naar hun aard en omvang opwegen tegen de uit deze overeenkomsten voortvloeiende nadelen voor de mededinging.

(13) Deze verordening mag geen vrijstelling verlenen voor overeenkomsten inzake technologieoverdracht welke beperkingen bevatten die voor de verbetering van de productie of van de distributie niet onmisbaar zijn. In het bijzonder overeenkomsten inzake technologieoverdracht welke bepaalde sterk concurrentieverstorende beperkingen bevatten, zoals het toepassen van vaste prijzen ten aanzien van derden, dienen, ongeacht de marktaandelen van de betrokken ondernemingen, van het voordeel van de in deze verordening vervatte groepsvrijstelling te worden uitgesloten. Indien dergelijke zeer ingrijpende beperkingen ("hardcore"-beperkingen) in de overeenkomst voorkomen, dient de gehele overeenkomst van het voordeel van de groepsvrijstelling te worden uitgesloten.

(14) Om prikkels tot innovatie en de aangewezen uitoefening van intellectuele-eigendomsrechten te beschermen dienen aan de groepsvrijstelling bepaalde voorwaarden te worden verbonden. Daartoe dient met name de vrijstelling van "grant back"-verplichtingen voor scheidbare verbeteringen te worden beperkt tot niet-exclusieve verplichtingen. Wanneer die voorwaarden niet in acht worden genomen, dient alleen de desbetreffende beperking van het voordeel van de groepsvrijstelling te worden uitgesloten.

(15) De marktaandeeldrempels, de uitsluiting van overeenkomsten inzake technologieoverdracht die sterk concurrentieverstorende beperkingen bevatten, en de voorwaarden waarin deze verordening voorziet, bieden normaliter een afdoende garantie dat de overeenkomsten waarvoor de groepsvrijstelling geldt, de deelnemende ondernemingen niet de mogelijkheid geven voor een wezenlijk deel van de betrokken producten de mededinging uit te schakelen.

(16) Wanneer in individuele gevallen overeenkomsten die aan de voorwaarden van deze verordening voldoen, toch met artikel 81, lid 3, onverenigbare gevolgen hebben, kan de Commissie het voordeel van de groepsvrijstelling intrekken. Dit kan met name het geval zijn wanneer de stimulansen tot innovatie worden beperkt of wanneer de toegang tot de markten wordt belemmerd.

(17) Verordening (EG) nr. 1/2003 machtigt de bevoegde autoriteiten van de lidstaten om het voordeel van de groepsvrijstelling in te trekken met betrekking tot overeenkomsten inzake technologieoverdracht die met artikel 81, lid 3, van het Verdrag onverenigbare gevolgen hebben, wanneer die gevolgen zich voordoen op hun grondgebied of een gedeelte daarvan, en dat grondgebied de kenmerken van een afzonderlijke geografische markt vertoont. De lidstaten dienen ervoor zorg te dragen dat de uitoefening van deze bevoegdheid tot intrekking geen afbreuk doet aan de eenvormige toepassing van de communautaire mededingingsregels in de gehele gemeenschappelijke markt, noch aan de volle werking van de ter uitvoering van deze regels genomen maatregelen.

(18) Ter versterking van het toezicht op parallelle netwerken van overeenkomsten inzake technologieoverdracht die een soortgelijke concurrentiebeperkende werking hebben en meer dan 50 % van een bepaalde markt bestrijken, kan de Commissie deze verordening voor overeenkomsten inzake technologieoverdracht die bepaalde met de betrokken markt verband houdende beperkingen bevatten, buiten toepassing verklaren, waardoor artikel 81 weer onverkort van toepassing wordt op deze overeenkomsten.

(19) Deze verordening heeft uitsluitend betrekking op overeenkomsten inzake technologieoverdracht tussen een licentiegever en een licentienemer. Dergelijke overeenkomsten vallen onder de verordening, zelfs indien er bepalingen in zijn opgenomen betreffende meer dan één handelsniveau, bijvoorbeeld wanneer aan de licentienemer de verplichting wordt opgelegd een bepaald distributiesysteem op te zetten en tevens wordt bepaald welke verplichtingen hij moet of mag opleggen aan de wederverkopers van de onder licentie vervaardigde producten. Die bepalingen en verplichtingen moeten evenwel stroken met de mededingingsregels die van toepassing zijn op leverings- en distributieovereenkomsten. Leverings- en distributieovereenkomsten tussen een licentienemer en zijn afnemers vallen niet onder de door deze verordening verleende vrijstelling. Dergelijke overeenkomsten zijn alleen vrijgesteld indien zij onder een groepsvrijstellingsverordening voor leverings- en distributieovereenkomsten vallen.

(20) Deze verordening doet geen afbreuk aan de toepassing van artikel 82,

HEEFT DE VOLGENDE VERORDENING VASTGESTELD:

Artikel 1

Definities

1. Voor de toepassing van deze verordening wordt verstaan onder:

a) "overeenkomsten": overeenkomsten, besluiten van een ondernemersvereniging of onderling afgestemde feitelijke gedragingen;

b) "overeenkomsten inzake technologieoverdracht": octrooilicentieovereenkomsten, knowhowlicentieovereenkomsten, licentieovereenkomsten betreffende het auteursrecht op software of gemengde octrooi-, knowhow- of software-auteursrechtlicentieovereenkomsten, met inbegrip van overeenkomsten die bepalingen bevatten betreffende de aan- of verkoop van producten, het in licentie geven van andere intellectuele-eigendomsrechten of de verkoop van intellectuele-eigendomsrechten, voor zover die bepalingen niet het primaire voorwerp van de overeenkomst vormen en rechtstreeks verband houden met de vervaardiging of verstrekking van de contractproducten; de verkoop van octrooien, knowhow, auteursrechten op software of een combinatie daarvan, waarbij het risico dat met de exploitatie van de technologie gepaard gaat bij de verkoper blijft berusten, met name wanneer het bedrag dat voor de verkoop moet worden betaald afhangt van de omzet die de koper behaalt met de producten die met behulp van de overgedragen technologie worden vervaardigd of geleverd, of van de hoeveelheid producten die wordt vervaardigd dan wel van het aantal verrichtingen uitgevoerd met behulp van de betrokken technologie, wordt eveneens beschouwd als een overeenkomst inzake technologieoverdracht.

c) "product": een goed en/of een dienst, daaronder begrepen zowel intermediaire goederen en/of diensten als finale goederen en/of diensten;

d) "contractproducten": producten die met behulp van de in licentie gegeven technologie worden vervaardigd of geleverd;

e) "intellectuele-eigendomsrechten": met name de industriële eigendomsrechten, het auteursrecht en naburige rechten;

f) "octrooien": octrooien, octrooiaanvragen, gebruiksmodellen, aanvragen tot inschrijving van gebruiksmodellen, (tekeningen en) modellen, topografieën van halfgeleiderproducten, aanvullende beschermingscertificaten voor geneesmiddelen of andere producten waarvoor een dergelijk aanvullend beschermingscertificaat kan worden verkregen en kwekerscertificaten;

g) "knowhow": een geheel van niet-geoctrooieerde praktische kennis die voortvloeit uit ervaring en onderzoek en die geheim, wezenlijk en bepaald is, waarbij "geheim" betekent dat de knowhow in het algemeen niet bekend of gemakkelijk verkrijgbaar is; "wezenlijk" betekent dat de knowhow informatie omvat die onmisbaar is voor de vervaardiging of de levering van de contractproducten; "bepaald" betekent dat de knowhow zodanig volledig beschreven is, dat kan worden nagegaan of hij aan de criteria van geheim-zijn en wezenlijkheid voldoet;

h) "concurrerende ondernemingen": ondernemingen die concurreren op de relevante technologiemarkt en/of op de relevante productmarkt:

i) ondernemingen concurreren op de "relevante technologiemarkt" indien zij concurrerende technologieën in licentie geven (daadwerkelijke concurrenten op de technologiemarkt);

ii) ondernemingen concurreren op de "relevante productmarkt" indien zij actief zijn op de relevante product- en geografische markt(en) waarop de contractproducten worden verkocht (daadwerkelijke concurrenten op de productmarkt) of indien zij, op grond van realistische verwachtingen, de noodzakelijke bijkomende investeringen zouden doen of andere noodzakelijke overschakelingskosten zouden maken om bij een kleine maar duurzame stijging van de betrokken prijzen de(ze) relevante product- en geografische markt(en) te kunnen betreden (potentiële concurrenten op de productmarkt);

i) "selectief distributiestelsel" betekent een distributiestelsel waarbij de licentiegever zich ertoe verbindt de vervaardiging en levering van de contractproducten slechts in licentie te geven aan licentienemers die op grond van vastgestelde criteria zijn geselecteerd, en waarbij deze licentienemers zich ertoe verbinden de contractproducten niet aan niet-erkende distributeurs te verkopen.

2. De begrippen "onderneming", "licentiegever" en "licentienemer" omvatten tevens hun respectieve verbonden ondernemingen.

Onder "verbonden ondernemingen" worden verstaan:

a) ondernemingen waarin een partij bij de overeenkomst rechtstreeks of middellijk:

i) hetzij de bevoegdheid heeft meer dan de helft van de stemrechten uit te oefenen;

ii) hetzij de bevoegdheid heeft meer dan de helft van de leden van de raad van toezicht, van de raad van bestuur of van de krachtens de wet tot vertegenwoordiging bevoegde organen te benoemen;

iii) hetzij het recht heeft de zaken van de onderneming te leiden;

b) ondernemingen die ten aanzien van een partij bij de overeenkomst rechtstreeks of middellijk over de onder a) bedoelde rechten of bevoegdheden beschikken;

c) ondernemingen waarin een onderneming zoals bedoeld onder b), rechtstreeks of middellijk over de onder a) genoemde rechten of bevoegdheden beschikt;

d) ondernemingen waarin één partij bij de overeenkomst gezamenlijk met één of meer van de ondernemingen zoals bedoeld onder a), b) of c), of waarin twee of meer van laatstgenoemde ondernemingen gezamenlijk over de onder a) bedoelde rechten of bevoegdheden beschikken;

e) ondernemingen waarin over de onder a) bedoelde rechten of bevoegdheden gezamenlijk wordt beschikt door:

i) partijen bij de overeenkomst of hun respectieve verbonden ondernemingen als bedoeld onder a), b), c) of d), of

ii) één of meer van de partijen bij de overeenkomst of één of meer van de met hen verbonden ondernemingen als bedoeld onder a), b), c), of d) en één of meer derde partijen.

Artikel 2

Vrijstelling

Overeenkomstig artikel 81, lid 3, van het Verdrag en onder de in deze verordening vastgestelde voorwaarden wordt artikel 81, lid 1, buiten toepassing verklaard voor overeenkomsten inzake technologieoverdracht die tussen twee ondernemingen worden gesloten met betrekking tot de vervaardiging of levering van contractproducten.

Deze vrijstelling is van toepassing voorzover deze overeenkomsten mededingingsbeperkingen bevatten die binnen het toepassingsgebied van artikel 81, lid 1, vallen. De vrijstelling geldt zolang het intellectuele-eigendomsrecht op de in licentie gegeven technologie niet is verstreken of nietigverklaard, of - in het geval van knowhow - zolang deze geheim blijft, behalve wanneer de knowhow algemeen bekend raakt door toedoen van de licentienemer, in welk geval de vrijstelling geldt voor de duur van de overeenkomst.

Artikel 3

Marktaandeeldrempels

1. Indien de ondernemingen die partij zijn bij de overeenkomst inzake technologieoverdracht concurrerende ondernemingen zijn, geldt de vrijstelling van artikel 2 voor zover het gezamenlijke marktaandeel van de partijen niet meer dan 20 % bedraagt, ofwel op een relevante technologiemarkt, ofwel op een relevante productmarkt.

2. Indien de ondernemingen die partij zijn bij de overeenkomst inzake technologieoverdracht geen concurrerende ondernemingen zijn, geldt de vrijstelling van artikel 2 voor zover het marktaandeel van elk van de partijen op de relevante technologie- en productmarkten niet meer dan 30 % bedraagt.

3. Voor de toepassing van de leden 1 en 2 wordt het marktaandeel van een partij op de relevante technologiemarkt(en) bepaald op basis van de aanwezigheid van de in licentie gegeven technologie op de relevante productmarkt(en). Het marktaandeel van de licentiegever op de relevante technologiemarkt(en) is het gezamenlijke marktaandeel van de door de licentiegever en zijn licentienemers vervaardigde en geleverde contractproducten op de relevante productmarkt(en).

Artikel 4

Meest ingrijpende beperkingen ("hardcore"-beperkingen)

1. Indien de ondernemingen die partij zijn bij de overeenkomst concurrerende ondernemingen zijn, geldt de vrijstelling van artikel 2 niet voor overeenkomsten die, op zich of in combinatie met andere factoren waarover de partijen controle hebben, direct of indirect, tot doel hebben:

a) de mogelijkheden van een van de partijen tot het vaststellen van haar prijzen bij verkoop van producten aan derden te beperken;

b) de productie of de verkoop te beperken, met uitzondering van beperkingen van de productie van contractproducten die aan de licentienemer worden opgelegd in een niet-wederkerige overeenkomst;

c) markten of klanten toe te wijzen, met uitzondering van:

i) de verplichting die in een niet-wederkerige overeenkomst aan de licentienemer wordt opgelegd om de in licentie gegeven technologie uitsluitend binnen één of meer technische gebruiksgebieden of één of meer productmarkten te exploiteren;

ii) de bepaling dat de licentienemer de contractproducten uitsluitend mag vervaardigen of leveren voor eigen gebruik, met inbegrip van verkoop van de contractproducten als reserveonderdelen voor zijn eigen producten;

d) de mogelijkheden van de licentienemer tot het exploiteren van zijn eigen technologie te beperken of de mogelijkheden van de partijen bij de overeenkomst tot het verrichten van onderzoek en ontwikkeling te beperken, tenzij die laatste beperking onmisbaar is om te voorkomen dat de in licentie gegeven knowhow aan derden wordt bekendgemaakt.

2. Indien de ondernemingen die partij zijn bij de overeenkomst geen concurrerende ondernemingen zijn, geldt de vrijstelling van artikel 2 niet voor overeenkomsten die, op zich of in combinatie met andere factoren waarover de partijen controle hebben, direct of indirect, tot doel hebben:

a) de mogelijkheden van een van de partijen tot het vaststellen van haar prijzen bij verkoop van producten aan derden te beperken, onverminderd de mogelijkheid om een maximumprijs op te leggen of een verkoopprijs aan te raden mits dit niet ten gevolge van door een van de partijen uitgeoefende druk of gegeven prikkels hetzelfde effect heeft als een vaste prijs of minimumprijs;

b) het gebied waarin of de klanten aan wie de licentienemer de contractproducten mag verkopen te beperken, met uitzondering van:

i) de beperking van verkoop in het exclusieve gebied of aan een exclusieve klantenkring, gereserveerd voor verkoop door de licentiegever;

ii) de beperking van actieve verkoop in het exclusieve gebied of aan een exclusieve klantenkring, door de licentiegever toegewezen aan een andere licentienemer;

iii) de bepaling dat de licentienemer de contractproducten uitsluitend mag vervaardigen of leveren voor eigen gebruik, met inbegrip van verkoop van de contractproducten als reserveonderdelen voor zijn eigen producten;

iv) de beperking van de verkoop aan eindgebruikers door een op groothandelsniveau werkzame licentienemer;

v) de beperking van de verkoop aan niet-erkende distributeurs door de leden van een selectief distributiestelsel;

c) de actieve of passieve verkoop aan eindgebruikers door licentienemers die lid zijn van een selectief distributiestelsel en die op detailhandelsniveau werkzaam zijn, te beperken, onverminderd de mogelijkheid om een lid van het stelsel te verbieden vanuit een niet-erkende plaats van vestiging werkzaam te zijn.

Artikel 5

Voorwaarden

1. De vrijstelling van artikel 2 geldt niet voor elk van de volgende in overeenkomsten inzake technologieoverdracht vervatte verplichtingen:

a) elke directe of indirecte verplichting van de licentienemer om aan de licentiegever of aan een door de licentiegever aangewezen derde een exclusieve licentie te verlenen op zijn eigen scheidbare verbeteringen aan of zijn nieuwe toepassingen van de in licentie gegeven technologie;

b) elke directe of indirecte verplichting van de licentienemer om aan de licentiegever of aan een door de licentiegever aangewezen derde geheel of gedeeltelijk de rechten op verbeteringen aan of nieuwe toepassingen van de in licentie gegeven technologie over te dragen;

c) elke directe of indirecte verplichting om niet de geldigheid, het geheim-zijn of de wezenlijkheid aan te vechten van intellectuele-eigendomsrechten die de licentiegever op de gemeenschappelijke markt bezit, onverminderd de mogelijkheid om te voorzien in de beëindiging van de overeenkomst inzake technologieoverdracht ingeval de licentienemer de geldigheid, het geheim-zijn of de wezenlijkheid van de in licentie gegeven technologie aanvecht.

2. De vrijstelling van artikel 2 geldt niet voor elke directe of indirecte verplichting die ertoe strekt de productie van contractproducten door de licentienemer te beperken in een niet-wederkerige overeenkomst inzake technologieoverdracht tussen concurrerende ondernemingen.

3. Indien de ondernemingen die partij zijn bij de overeenkomst geen concurrerende ondernemingen zijn, geldt de vrijstelling van artikel 2 niet voor elke directe of indirecte verplichting die de mogelijkheden van de licentienemer om zijn eigen technologie te exploiteren of de mogelijkheden van de partijen bij de overeenkomst om onderzoek en ontwikkeling te verrichten beperkt, tenzij die laatste beperking onmisbaar is om te voorkomen dat de in licentie gegeven knowhow aan derden wordt bekendgemaakt.

Artikel 6

Intrekking van het voordeel van de verordening

1. De Commissie kan overeenkomstig artikel 29 van Verordening (EG) nr. 1/2003 het voordeel van deze verordening intrekken, wanneer zij in een bepaald geval vaststelt dat een overeenkomst inzake technologieoverdracht waarop deze verordening van toepassing is, desondanks gevolgen heeft die met de voorwaarden van artikel 81, lid 3, van het Verdrag onverenigbaar zijn, en met name wanneer:

a) technologieën van derden de toegang tot de markt wordt belemmerd, bijvoorbeeld door het cumulatieve effect van parallelle netwerken van gelijksoortige beperkende overeenkomsten die de licentienemers het gebruik van technologieën van derden verbieden;

b) de toegang van potentiële licentienemers tot de markt wordt beperkt, bijvoorbeeld door het cumulatieve effect van parallelle netwerken van gelijksoortige beperkende overeenkomsten die de licentiegevers verbieden om licenties te verlenen aan andere licentienemers;

c) de partijen zonder enige objectieve, geldige reden de in licentie gegeven technologie niet exploiteren.

2. Wanneer in een individueel geval een overeenkomst inzake technologieoverdracht waarop de vrijstelling van artikel 2 van toepassing is, op het grondgebied van een lidstaat, of op een deel daarvan, dat alle kenmerken van een afzonderlijke geografische markt vertoont, met de voorwaarden van artikel 81, lid 3, van het Verdrag onverenigbare gevolgen heeft, kan de mededingingsautoriteit van die lidstaat het voordeel van de toepassing van deze verordening met betrekking tot dat grondgebied intrekken, onder dezelfde omstandigheden als vermeld in lid 1.

Artikel 7

Niet-toepassing van de verordening

1. De Commissie kan overeenkomstig artikel 1 bis van Verordening nr. 19/65/EEG bij verordening verklaren dat, wanneer parallelle netwerken van gelijksoortige overeenkomsten inzake technologieoverdracht meer dan 50 % van een relevante markt bestrijken, deze verordening niet van toepassing is op overeenkomsten inzake technologieoverdracht die specifieke beperkingen met betrekking tot die markt omvatten.

2. Een verordening als bedoeld in lid 1 is niet eerder dan zes maanden na haar vaststelling van toepassing.

Artikel 8

Toepassing van de marktaandeeldrempels

1. Voor de toepassing van de in artikel 3 vervatte marktaandeeldrempels gelden de volgende regels:

a) het marktaandeel wordt berekend aan de hand van gegevens betreffende de waarde van de verkopen op de markt; ingeval geen gegevens betreffende de waarde van de verkopen op de markt beschikbaar zijn, kan voor de bepaling van het marktaandeel van de betrokken onderneming gebruik worden gemaakt van ramingen die op andere betrouwbare marktinformatie, waaronder de omvang van de verkopen op de markt, gebaseerd zijn;

b) het marktaandeel wordt berekend aan de hand van gegevens die betrekking hebben op het voorafgaande kalenderjaar;

c) het marktaandeel van de in artikel 1, punt 2, onder e), bedoelde ondernemingen wordt in gelijke delen toegerekend aan elke onderneming die over de in artikel 1, punt 2, onder a), genoemde rechten of bevoegdheden beschikt.

2. Wanneer het in artikel 3, lid 1, of in artikel 3, lid 2, bedoelde marktaandeel aanvankelijk niet meer dan respectievelijk 20 % of 30 % bedraagt, maar vervolgens boven dit niveau stijgt zonder respectievelijk 25 % of 35 % te overschrijden, blijft de vrijstelling van artikel 2 van toepassing gedurende de twee opeenvolgende kalenderjaren volgend op het jaar waarin de drempel van respectievelijk 20 % of 30 % voor het eerst werd overschreden.

3. Wanneer het in artikel 3, lid 1, of in artikel 3, lid 2, bedoelde marktaandeel aanvankelijk niet meer dan respectievelijk 20 % of 30 % bedraagt, maar vervolgens stijgt tot boven respectievelijk 25 % of 35 %, blijft de vrijstelling van artikel 2 van toepassing gedurende één kalenderjaar volgend op het jaar waarin de drempel van respectievelijk 25 % of 35 % voor het eerst werd overschreden.

4. Het voordeel van het bepaalde in de leden 2 en 3 kan niet zodanig worden gecombineerd dat dit tot een langere periode dan twee kalenderjaren zou leiden.

Artikel 9

Overgangsperiode

1. Verordening (EG) nr. 240/96 wordt met ingang van 1 mei 2004 ingetrokken.

2. Het verbod van artikel 81, lid 1, van het Verdrag is gedurende de periode van 1 mei 2004 tot en met 31 oktober 2005 niet van toepassing op overeenkomsten die op 30 april 2004 reeds van kracht waren en die niet aan de in deze verordening vastgestelde voorwaarden voor vrijstelling voldoen, maar die op 30 april 2004 wel aan de in Verordening (EG) nr. 240/96 vastgestelde voorwaarden voor vrijstelling voldeden.

Artikel 10

Geldigheidsduur

Deze verordening treedt in werking op 1 mei 2004.

De geldigheidsduur ervan verstrijkt op 30 april 2014.

Deze verordening is verbindend in al haar onderdelen en is rechtstreeks toepasselijk in elke lidstaat.

Gedaan te Brussel, ...

(1) PB 36 van 6.3.1965, blz. 533/65.

(2) PB L 1 van 4.1.2003, blz. 1.

(3) PB C 235, 1.10.2003, blz. 10.

(4) PB L 31 van 9.2.1996, blz. 2.

(5) COM(2001) 786 def. 20.12.2001.

Richtsnoeren voor de toepassing van artikel 81 van het EG-Verdrag op overeenkomsten inzake technologieoverdracht

I. INLEIDING

1. In deze richtsnoeren worden de beginselen uiteengezet voor de toetsing van overeenkomsten inzake technologieoverdracht aan artikel 81 van het Verdrag. Overeenkomsten inzake technologieoverdracht hebben betrekking op het in licentie geven van technologie, waarbij de licentiegever de licentienemer machtigt om de in licentie gegeven technologie te exploiteren voor de productie of levering van goederen of diensten, overeenkomstig de definitie een Verordening (EG) nr. .../2004 van de Commissie betreffende de toepassing van artikel 81, lid 3, van het Verdrag op een groepen overeenkomsten inzake technologieoverdracht (de GVTO)(1).

2. Het doel van de richtsnoeren is aanwijzingen te geven voor de toepassing van de GVTO, alsmede voor de toepassing van artikel 81 op overeenkomsten inzake technologieoverdracht die buiten de werkingssfeer van de GVTO vallen. De richtsnoeren doen geen afbreuk aan de eventuele gelijktijdige toepassing van artikel 82 van het Verdrag op licentieovereenkomsten. De toepassing van artikel 81, lid 3, in individuele gevallen dan wel via een groepsvrijstelling staat aan de toepassing van artikel 82 niet in de weg(2).

3. De in deze richtsnoeren gegeven regels moeten worden toegepast met inachtneming van de specifieke omstandigheden van elk geval. Dit sluit een mechanische toepassing uit. Elk geval moet worden beoordeeld op grond van de feitelijke omstandigheden en de richtsnoeren moeten op redelijke en soepele wijze worden toegepast. De Commissie zal toezien op het functioneren van de GVTO en de richtsnoeren, om na te gaan of wijzigingen noodzakelijk zijn.

4. Deze richtsnoeren doen geen afbreuk aan de interpretatie die mogelijk door het Hof van Justitie en het Gerecht van eerste aanleg aan artikel 81 wordt gegeven.

II. ALGEMENE BEGINSELEN

1. Artikel 81 en intellectuele-eigendomsrechten

5. Het doel van artikel 81 in zijn geheel is de bescherming van de mededinging op de markt met het oog op de bevordering van het welzijn van de consument en een doeltreffende besteding van middelen. Artikel 81, lid 1, verbiedt alle overeenkomsten en onderling afgestemde feitelijke gedragingen tussen ondernemingen, alsmede besluiten van ondernemersverenigingen(3) die de handel tussen lidstaten ongunstig kunnen beïnvloeden(4) en die ertoe strekken of ten gevolge hebben dat de mededinging binnen de gemeenschappelijke markt wordt verhinderd, beperkt of vervalst(5). Bij wijze van uitzondering op deze regel bepaalt artikel 81, lid 3, dat het verbod van artikel 81, lid 1, buiten toepassing kan worden verklaard voor overeenkomsten die bijdragen tot de verbetering van de productie of van de verdeling der producten of tot verbetering van de technische of economische vooruitgang, mits een billijk aandeel in de daaruit voortvloeiende voordelen de gebruikers ten goede komt, en zonder nochtans aan de betrokken ondernemingen beperkingen op te leggen welke voor het bereiken van deze doelstellingen niet onmisbaar zijn of hen de mogelijkheid te geven voor een wezenlijk deel van de betrokken producten de mededinging uit te schakelen.

6. De wetgeving inzake intellectuele eigendom kent rechten toe aan de houders van octrooien, auteursrechten, modelrechten, merken en andere wettelijk beschermde rechten. De eigenaar van intellectuele eigendom is krachtens de wetgeving inzake intellectuele eigendom gerechtigd ongeoorloofd gebruik van zijn intellectuele eigendom te voorkomen en deze te exploiteren, onder meer door haar in licentie gegeven aan derden. Wanneer een product waarin een intellectuele-eigendomsrecht is verwerkt, door de houder of met zijn toestemming eenmaal binnen de EER op de markt is gebracht, is het intellectuele-eigendomsrecht uitgeput, dit wil zeggen dat de houder het niet langer kan gebruiken om zeggenschap te houden over de verkoop van het product(6). De licentiegever heeft geen wettelijk beschermd recht om verkopen door licentienemers of afnemers van producten waarin de in licentie gegeven technologie is verwerkt, te verhinderen. De verkoop van kopieën van een beschermd werk leidt evenwel niet tot de uitputting van de uitvoeringsrechten, met inbegrip van verhuurrechten, op het werk(7). Het beginsel van de uitputting strookt met de wezenlijke functie van intellectuele-eigendomsrechten, die erin bestaat de houder het recht toe te kennen om anderen te beletten zijn intellectuele eigendom zonder zijn toestemming te exploiteren.

7. Het feit dat de wetgeving inzake intellectuele eigendom exclusieve exploitatierechten verleent, betekent niet dat intellectuele-eigendomsrechten geheel buiten de werkingssfeer van het mededingingsrecht vallen. De artikelen 81 en 82 zijn van toepassing op overeenkomsten waarbij een rechthebbende aan een andere onderneming een licentie geeft om zijn intellectuele-eigendomsrechten te exploiteren(8). Dit betekent evenmin dat er noodzakelijkerwijs een conflict is tussen intellectuele-eigendomsrechten en de communautaire mededingingsregels. Beide groepen rechtsregels hebben immers hetzelfde fundamentele doel, namelijk de bescherming van de welvaart van de consument en een doeltreffende besteding van middelen. Innovatie is een wezenlijk en dynamisch bestanddeel van een open en concurrerende markteconomie. Intellectuele-eigendomsrechten bevorderen een dynamische mededinging doordat zij ondernemingen aanmoedigen om te investeren in de ontwikkeling van nieuwe of betere producten en processen. Dat doet ook een vrije mededinging, aangezien die voor ondernemingen een prikkel vormt om te innoveren. Zowel intellectuele-eigendomsrechten als vrije mededinging zijn derhalve noodzakelijk om innovatie te bevorderen en een concurrerende exploitatie daarvan te waarborgen.

8. Bij de toetsing aan artikel 81 wordt niet alleen gekeken naar de uiteindelijke situatie, waarin het exclusieve recht wellicht het niveau van de strijd tussen rivalen op de markt beperkt. Wil men een dynamische concurrentie op peil houden, dan mag niet uit het oog worden verloren dat voor de totstandkoming van intellectuele-eigendomsrechten vaak aanzienlijke investeringen vereist zijn en grote risico's moeten worden genomen. Veel intellectuele-eigendomsrechten hebben slechts een geringe commerciële waarde. Om de prikkel tot innovatie te handhaven mag de innovator dan ook niet teveel worden beperkt in de exploitatie van intellectuele-eigendomsrechten die waardevol blijken te zijn.

9. Bij de toetsing van licentieovereenkomsten aan artikel 81 past de Commissie op intellectuele-eigendomsrechten in beginsel dezelfde analytische methode toe als op elke andere soort eigendom. Deze methode is soepel genoeg om de Commissie in staat te stellen afdoende rekening te houden met de dynamische aspecten van het in licentie geven van technologie. Dit betekent met name dat niet wordt uitgegaan van een vermoeden dat intellectuele-eigendomsrechten en licentieovereenkomsten op zichzelf aanleiding zouden geven tot problemen uit mededingingsoogpunt. Licentieovereenkomsten kunnen niet-concurrentiebeperkend zijn en alleen concurrentiebevorderende efficiëntieverbeteringen teweegbrengen. Ook beperkende licentieovereenkomsten kunnen vaak leiden tot concurrentiebevorderende efficiëntieverbeteringen, die in het kader van artikel 81, lid 3, in aanmerking dienen te worden genomen en dienen te worden afgewogen tegen de negatieve effecten voor de mededinging die uit dergelijke beperkende overeenkomsten voortvloeien(9).

2. Het algemene kader voor de toepassing van artikel 81

10. Artikel 81, lid 1, is zowel van toepassing op beperkingen van de mededinging tussen de partijen bij een overeenkomst als op beperkingen van de mededinging tussen de partijen of een van de partijen en derden. Deze concurrentiebeperkingen kunnen ofwel door hun doel ofwel door hun gevolgen beperkend zijn. Beperkend door hun doel zijn concurrentiebeperkingen die door hun aard zelf de mededinging beperken. Het gaat om beperkingen die in het licht van de door de communautaire mededingingsregels nagestreefde doelstellingen geacht worden negatieve effecten te hebben voor de mededinging en waarbij het derhalve voor de toepassing van artikel 81, lid 1, niet noodzakelijk is aan te tonen dat er daadwerkelijke gevolgen zijn op de markt(10). Bovendien is het in geval van beperkingen door hun doel onwaarschijnlijk dat aan de voorwaarden van artikel 81, lid 3, is voldaan. De afweging of een overeenkomst al dan niet ten doel heeft de mededinging te beperken, geschiedt op basis van een aantal factoren. Deze factoren zijn onder meer de inhoud van de overeenkomst en de objectieve oogmerken ervan. Het kan tevens noodzakelijk zijn rekening te houden met de context waarin de overeenkomst wordt toegepast of bedoeld is om te worden toegepast, of met de feitelijke gedragingen van de partijen op de markt(11). De wijze waarop een overeenkomst daadwerkelijk ten uitvoer wordt gelegd kan een beperking door het doel ervan aan het licht brengen, zelfs wanneer de formele overeenkomst geen uitdrukkelijke bepaling in die zin bevat. Het bewijs van de subjectieve intentie van de partijen om de mededinging te beperken is een relevante factor maar geen noodzakelijke voorwaarde. Voor licentieovereenkomsten gaat de Commissie ervan uit dat de beperkingen die zijn opgenomen in de lijst van meest ingrijpende concurrentiebeperkingen in artikel 4 van de GVTO beperkend zijn door hun doel zelf.

11. Licentieovereenkomsten beperken de mededinging door hun gevolgen indien zij de mededinging in die mate ongunstig kunnen beïnvloeden dat met een behoorlijke mate van waarschijnlijkheid op de relevante markten negatieve effecten te verwachten zijn voor de prijzen, de productie, de innovatie of de diversiteit of kwaliteit van goederen en diensten. De vermoedelijke negatieve effecten voor de mededinging moeten merkbaar zijn(12). Concurrentieverstorende effecten zullen zich waarschijnlijk voordoen wanneer tenminste één van de partijen in zekere mate marktmacht heeft of verkrijgt en de overeenkomst bijdraagt tot het tot stand brengen, handhaven of versterken van die marktmacht dan wel de partijen in staat stelt van die marktmacht gebruik te maken. Marktmacht is het vermogen om een prijsniveau in stand te houden dat boven het niveau van concurrerende prijzen ligt c.q. om een productie in stand te houden die qua omvang, productkwaliteit en -diversiteit of qua innovatie beneden het concurrerende niveau ligt, en dit gedurende een aanzienlijke tijdspanne.

12. Licentieovereenkomsten kunnen bijdragen tot de totstandbrenging, handhaving of versterking van marktmacht door de concurrentie tussen de partijen te beperken of door de concurrentie van derden te verzwakken. Bij de beoordeling van de te verwachten negatieve effecten voor de mededinging is het van belang niet alleen rekening te houden met de effecten op het stuk van prijzen en productie, maar ook met een eventuele negatieve invloed op innovatie. Licentieovereenkomsten die een merkbare negatieve invloed hebben op innovatie door de partijen bij de overeenkomst of door derden, vallen onder artikel 81, lid 1.

13. Om de concurrentiebeperkende effecten van overeenkomsten te kunnen analyseren is normaliter vereist dat de relevante markt wordt afgebakend en dat onder meer de aard van de betrokken producten en technologieën, de marktpositie van de partijen, de marktpositie van hun concurrenten, de marktpositie van hun afnemers, de aanwezigheid van potentiële concurrenten en de hoogte van de drempels voor het betreden van de markt worden bestudeerd en beoordeeld.

14. De beoordeling of een licentieovereenkomst de concurrentie beperkt moet plaatsvinden binnen het feitelijke kader waarin de concurrentie zich zou afspelen zonder de overeenkomst waarvan wordt beweerd dat ze beperkend is(13). Bij het maken van deze beoordeling moet rekening worden gehouden met de waarschijnlijke invloed van de mogelijk beperkende overeenkomst op de inter-technologie mededinging (d.w.z. de mededinging tussen ondernemingen die concurrerende technologieën gebruiken) en op de intra-technologie mededinging (d.w.z. de mededinging tussen ondernemingen die dezelfde technologie gebruiken)(14). De invloed van de overeenkomst op de mededinging kan worden vastgesteld aan de hand van de volgende twee vragen:

a) Beperkt de overeenkomst de daadwerkelijke of potentiële concurrentie die zou hebben bestaan indien geen licentie was verleend? Indien dat het geval is, valt de overeenkomst normaliter onder het verbod van artikel 81, lid 1, voorzover de handel tussen lidstaten er merkbaar door kan worden beïnvloed. Wanneer bijvoorbeeld twee ondernemingen die in verschillende lidstaten gevestigd zijn, elkaar wederzijds licenties verlenen op concurrerende technologieën en de verbintenis aangaan geen producten te verkopen op elkaars thuismarkten, wordt de (potentiële) mededinging die vóór de overeenkomst bestond beperkt. En wanneer een licentiegever aan zijn licentienemers de verplichting oplegt geen concurrerende technologieën te gebruiken en die verplichtingen de technologieën van derden uitsluiten van de markt, wordt de daadwerkelijke of potentiële mededinging die zonder de overeenkomst zou hebben bestaan beperkt.

b) Beperkt de overeenkomst de concurrentie die zou hebben bestaan zonder de vermeende beperking(en) van de mededinging? Deze vraag houdt verband met de vraag of de beperking al dan niet objectief noodzakelijk is voor het sluiten van de overeenkomst. Indien dat het geval is, valt de overeenkomst ondanks haar beperkingen buiten het toepassingsgebied van artikel 81, lid 1. Deze afweging geschiedt aan de hand van objectieve factoren die los staan van de partijen zelf, en niet op grond van de subjectieve meningen en kenmerken van de partijen. De vraag is niet of de partijen in hun specifieke situatie zouden hebben aanvaard een minder beperkende overeenkomst te sluiten, maar of, gelet op de aard van de overeenkomst en de kenmerken van de markt, een minder beperkende overeenkomst zou zijn gesloten door ondernemingen in een soortgelijke situatie. Zo kunnen bijvoorbeeld territoriale beperkingen in een overeenkomst tussen niet-concurrenten buiten het toepassingsgebied van artikel 81, lid 1, vallen indien die beperkingen objectief gezien noodzakelijk zijn om een nieuwe markt te betreden. De bewering dat de leverancier zonder de overeenkomst zou zijn overgegaan tot verticale integratie, is niet voldoende. Besluiten om al dan niet tot verticale integratie over te gaan, hangen af van een brede waaier van complexe economische factoren, waaronder een aantal interne overwegingen binnen de betrokken onderneming. De initiële keuze voor samenwerking in plaats van verticale integratie wijst er in het algemeen hoe dan ook reeds op dat verticale integratie niet voor de hand lag.

15. Licentieovereenkomsten kunnen evenwel niet alleen concurrentiebeperkende effecten hebben. Zij hebben ook een aanzienlijk concurrentiebevorderend potentieel. Licentieovereenkomsten kunnen innovatie in de hand werken doordat zij innovatoren de mogelijkheid bieden een rendement te halen waardoor zij althans gedeeltelijk hun onderzoek- en ontwikkelingskosten kunnen dekken. Licentieovereenkomsten kunnen leiden tot een verspreiding van technologieën, hetgeen een waarde creëert doordat de productiekosten van de licentienemer worden verminderd of doordat hij in staat wordt gesteld nieuwe of verbeterde producten te produceren. Efficiëntieverbeteringen bij de licentienemer zijn meestal het resultaat van een combinatie van de technologie van de licentiegever met de productiemiddelen en technologieën van de licentienemer. Dit samenvoegen van complementaire productiemiddelen kan leiden tot een kosten/baten-verhouding die anders niet had kunnen worden bereikt. Zo kan bijvoorbeeld de combinatie van een verbeterde technologie van de licentiegever met doeltreffender productie- of distributiemethoden van de licentienemer de productiekosten verminderen of leiden tot de productie van een product van hogere kwaliteit.

16. De concurrentiebevorderende effecten van licentieovereenkomsten moeten in het kader van artikel 81, lid 3, worden afgewogen tegen de beperkende effecten. Wanneer aan elk van de vier voorwaarden van artikel 81, lid 3, is voldaan, is de beperkende licentieovereenkomst geldig en afdwingbaar, zonder dat daartoe een voorafgaande beslissing vereist is(15). "Hardcore"-beperkingen van de mededinging voldoen slechts in zeer uitzonderlijke gevallen aan de voorwaarden van artikel 81, lid 3. Dergelijke overeenkomsten voldoen over het algemeen niet aan (minstens) een van de eerste twee voorwaarden van artikel 81, lid 3. Zij creëren over het algemeen geen objectieve economische voordelen of voordelen voor de consument. Daarenboven voldoet dit soort overeenkomsten over het algemeen niet aan de onmisbaarheidstoets waarvan sprake is in de derde voorwaarde. Indien bijvoorbeeld twee concurrenten elkaar hun respectieve technologieën in licentie geven en in het kader van die overeenkomst elkaar beperkingen opleggen inzake prijsstelling of de productie van de met die technologieën vervaardigde producten, zal dit normaliter leiden tot een geringere productie en een ondoeltreffende besteding van middelen, en uiteindelijk tot hogere prijzen voor de consument. De prijs- en productiebeperkingen met betrekking tot de vervaardigde producten zijn evenmin onmisbaar om de eventuele efficiëntieverbeteringen te bereiken die zouden voortvloeien uit het feit dat beide concurrenten over de twee technologieën beschikken.

3. Omschrijving van de markt

17. De benadering van de Commissie ten aanzien van de omschrijving van de markt is terug te vinden in haar richtsnoeren inzake de bepaling van de relevante markt(16). Hier wordt alleen ingegaan op die aspecten van de omschrijving van de markt die van specifiek belang zijn bij het in licentie geven van technologie.

18. Technologie is een input, die verwerkt wordt in een product dan wel een productieproces. Het in licentie geven van technologie kan derhalve een invloed hebben op zowel inputmarkten als outputmarkten. Een overeenkomst tussen twee partijen die concurrerende producten verkopen en die elkaar wederzijds technologieën in licentie geven die worden gebruikt voor de vervaardiging van die producten, kan de mededinging op de betrokken productmarkt beperken. Zij kan tevens de concurrentie beperken op de technologiemarkt en mogelijk ook op andere inputmarkten. Voor de beoordeling van de mededingingseffecten van licentieovereenkomsten kan het derhalve noodzakelijk zijn zowel relevante markten voor goederen en diensten (productmarkten) als technologiemarkten af te bakenen(17). De term "productmarkt", zoals gebruikt in artikel 3 van de GVTO, verwijst naar de relevante markten van goederen en diensten, met zowel een geografische als een productdimensie. Zoals duidelijk blijkt uit artikel 1, lid 1, onder h), van de GVTO wordt de term enkel gebruikt om de relevante markten van goederen en diensten te onderscheiden van de relevante technologiemarkten.

19. Productmarkten omvatten met name de eindproducten en halffabrikaten waarin de in licentie gegeven technologie is verwerkt, en hun vervangproducten.

20. Technologiemarkten betreffen de in licentie gegeven technologie en haar substituten, d.w.z. andere technologieën die de afnemers ter vervanging ervan zouden kunnen gebruiken. De methode voor het afbakenen van technologiemarkten is gebaseerd op dezelfde beginselen als die welke bij de afbakening van productmarkten worden gehanteerd. Uitgaand van de technologie die door de partijen op de markt wordt gebracht, moet worden nagegaan op welke andere technologieën de afnemers zouden kunnen overschakelen bij een kleine maar duurzame stijging van de betrokken prijzen, d.w.z. de royalty's.

21. Wanneer de relevante markten eenmaal zijn afgebakend, kunnen marktaandelen worden toegekend aan de diverse bronnen van concurrentie op de markt en worden gebruikt als een aanwijzing voor de relatieve sterkte van de marktdeelnemers. Bij technologiemarkten is een mogelijke werkwijze de marktaandelen te berekenen op basis van het aandeel van elke technologie in de totale licentieopbrengsten uit royalty's, hetgeen het aandeel van de betrokken technologie vertegenwoordigt op de markt waarop concurrerende technologieën in licentie worden gegeven. Een andere aanpak - en deze wordt in artikel 3, lid 3, van de GVTO toegepast - bestaat erin de marktaandelen op de technologiemarkt te berekenen aan de hand van de omzet van producten waarin de in licentie gegeven technologie is verwerkt, op de stroomafwaartse productmarkten. Bij deze benadering wordt rekening gehouden met alle verkopen, ongeacht of in het product een in licentie gegeven technologie is verwerkt. Door rekening te houden met technologieën die (alleen) intern worden gebruikt, wijkt artikel 3, lid 3, af van het algemene gebruik(18). In het geval van technologiemarkten wordt de aanpak van artikel 3, lid 3, evenwel gerechtvaardigd geacht. Deze aanpak geeft immers vaak het best de sterkte van de technologie aan. Om te beginnen wordt rekening gehouden met eventuele potentiële concurrentie van ondernemingen die produceren op basis van een eigen technologie en die deze technologie wellicht in licentie zouden beginnen te geven bij een kleine maar duurzame stijging van de prijzen voor licenties. Zelfs indien het onwaarschijnlijk is dat technologiebezitters zouden beginnen te licentiëren, moet daarenboven worden vastgesteld dat de licentiegever niet noodzakelijk marktmacht heeft op de technologiemarkt, zelfs indien hij een groot aandeel heeft in de totale opbrengsten van licenties. Indien de stroomafwaartse productmarkt concurrerend is, kan concurrentie op dat niveau de licentiegever daadwerkelijk aan banden leggen. Een verhoging van de royalty's stroomopwaarts heeft invloed op de kosten van de licentienemer, maakt hem minder concurrerend en doet hem omzet verliezen. Als men uitgaat van het aandeel van de technologie op de productmarkt, wordt ook hiermee rekening gehouden en deze aanpak is derhalve normaliter een goede indicator voor de marktmacht van de licentiegever. Bij de beoordeling van individuele gevallen die buiten de vrijstelling van de GVTO vallen, kan het evenwel noodzakelijk zijn beide werkwijzen toe te passen om nauwkeurig de marktmacht van de licentiegever te bepalen.

22. Sommige licentieovereenkomsten kunnen een invloed hebben op de innovatie. Bij het onderzoeken van dergelijke effecten zal de Commissie zich doorgaans evenwel beperken tot een onderzoek van de invloed van de overeenkomsten op de concurrentie binnen de bestaande product- en technologiemarkten(19). De mededinging op dergelijke bestaande markten kan worden beïnvloed door overeenkomsten die de invoering vertragen van verbeterde of nieuwe producten die mettertijd de bestaande producten zullen vervangen. In dergelijke gevallen is innovatie een bron van potentiële concurrentie waarmee rekening moet worden gehouden bij de beoordeling van de invloed van de overeenkomst op de product- en technologiemarkten. In een beperkt aantal gevallen kan het echter nuttig en nodig zijn de innovatiemarkten af te bakenen. Dit is met name het geval wanneer de overeenkomst gevolgen heeft voor innovatie die gericht is op de totstandbrenging van nieuwe producten en wanneer in een vroeg stadium O& O-pools kunnen worden onderkend(20). In dergelijke gevallen kan worden nagegaan of na de overeenkomst een voldoende aantal concurrerende O& O-pools zal overblijven voor een daadwerkelijke mededinging op het gebied van innovatie.

4. Het onderscheid tussen concurrenten en niet-concurrenten

23. Over het algemeen vormen overeenkomsten tussen concurrenten een groter risico voor de mededinging op de markt dan overeenkomsten tussen niet-concurrenten. De mededinging tussen ondernemingen die dezelfde technologie gebruiken (intra-technologie concurrentie) vormt evenwel een belangrijke aanvulling op de mededinging tussen ondernemingen die concurrerende technologieën gebruiken (inter-technologie concurrentie). Zo kan intra-technologie concurrentie bijvoorbeeld leiden tot lagere prijzen voor de producten waarin de betrokken technologie is verwerkt, hetgeen niet alleen de consumenten van die producten rechtstreeks en onmiddellijk voordeel kan opleveren, maar ook de concurrentie tussen ondernemingen die concurrerende technologieën gebruiken verder kan aanwakkeren. In een licentiëringscontext moet er tevens rekening mee worden gehouden dat licentienemers hun eigen product verkopen. Zij zijn geen wederverkopers van een product dat door een andere onderneming is geleverd. Er is dus wellicht meer ruimte voor productdifferentiatie en kwaliteitsverbetering door concurrentie tussen licentienemers dan in het geval van verticale overeenkomsten voor de wederverkoop van producten.

24. Om de concurrentieverhouding tussen de partijen te bepalen, moet worden nagegaan of zij zonder de overeenkomst daadwerkelijke of potentiële concurrenten zouden zijn geweest. Indien de partijen zonder de overeenkomst op geen van de relevante markten daadwerkelijke of potentiële concurrenten zouden zijn geweest, worden zij geacht niet-concurrenten te zijn. Wanneer daarentegen de licentiegever en de licentienemer beiden actief zijn op dezelfde productmarkt of dezelfde technologiemarkt, zijn zij daadwerkelijke concurrenten op de betrokken markt. De partijen worden geacht potentiële concurrenten op de productmarkt te zijn, indien zij zonder de overeenkomst waarschijnlijk de vereiste extra investeringen hadden verricht om bij een kleine maar duurzame stijging van de productprijzen de relevante markt te betreden. Zo zullen de partijen waarschijnlijk als potentiële concurrenten op de productmarkt worden beschouwd wanneer de licentienemer op de ene geografische markt produceert op basis van zijn eigen technologie en op een andere geografische markt begint te produceren op basis van een concurrerende technologie. In een dergelijk geval zou de licentienemer waarschijnlijk de tweede geografische markt kunnen betreden op basis van zijn eigen technologie, tenzij dat wordt verhinderd door objectieve factoren. De partijen worden geacht potentiële concurrenten op de technologiemarkt te zijn, indien zij beschikken over eigen vervangtechnologieën, zelfs in het specifieke geval waarin de licentienemer zijn eigen technologie niet in licentie geeft, voorzover hij dat waarschijnlijk wel zou doen bij een kleine maar duurzame stijging in de technologieprijzen.

25. Indien de partijen technologieën bezitten die in één richting of in twee richtingen een blokkeringspositie behelzen, worden de partijen geacht niet-concurrenten te zijn op de technologiemarkt. Van een blokkeringspositie in één richting is sprake wanneer een technologie niet kan worden geëxploiteerd zonder inbreuk te maken op een andere technologie. Dit is bijvoorbeeld het geval wanneer een octrooi betrekking heeft op de verbetering van een technologie die onder een ander octrooi valt. In dat geval veronderstelt de exploitatie van het verbeteringsoctrooi dat de houder een licentie verkrijgt op het basisoctrooi. Er is sprake van een blokkeringspositie in twee richtingen wanneer geen van beide technologieën kan worden geëxploiteerd zonder inbreuk te maken op de andere en wanneer de houders derhalve van elkaar een licentie of een gebruiksrecht moeten verkrijgen. Bij de vaststelling of er een blokkeringspositie bestaat, zal de Commissie zich baseren op objectieve factoren en niet op het subjectieve standpunt van de partijen. De Commissie gaat ervan uit dat bezitters van technologieën die uit technisch oogpunt substitueerbaar zijn, potentiële concurrenten zijn op de technologiemarkt, tenzij de partijen op overtuigende wijze het bewijs leveren dat er sprake is van een blokkeringspositie. Bijzonder overtuigend bewijsmateriaal is vereist in het geval van een blokkeringspositie in twee richtingen. Relevant bewijsmateriaal zijn in kracht van gewijsde gegane rechterlijke beslissingen over de kwestie en rapporten van onafhankelijke deskundigen. In het laatste geval zal de Commissie met name zorgvuldig nagaan hoe de deskundige is gekozen.

26. In sommige gevallen kan wellicht ook worden geconcludeerd dat, hoewel de licentiegever en de licentienemer concurrerende producten vervaardigen, zij niet-concurrenten zijn op de relevante productmarkt en op de relevante technologiemarkt, omdat de in licentie gegeven technologie een zo drastische innovatie inhoudt dat de technologie van de licentienemer achterhaald en niet meer concurrerend is. In dergelijke gevallen schept de technologie van de licentiegever een nieuwe markt of stoot zij de technologie van de licentienemer uit de markt. Vaak is het evenwel niet mogelijk tot deze conclusie te komen op het ogenblik waarop de overeenkomst wordt gesloten. Gewoonlijk wordt pas wanneer de technologie of de producten waarin zij verwerkt is reeds enige tijd ter beschikking van de consument staan, duidelijk dat de oude technologie achterhaald of niet meer concurrerend is geworden. Toen bijvoorbeeld de cd-technologie werd ontwikkeld en de eerste spelers en schijfjes op de markt werden gebracht, lag het niet voor de hand dat deze nieuwe technologie de lp-technologie zou vervangen. Dit is pas enkele jaren later duidelijk geworden. Bijgevolg zullen de partijen worden beschouwd als concurrenten indien het op het ogenblik van het sluiten van de overeenkomst niet duidelijk is dat de technologie van de licentienemer achterhaald en niet meer concurrerend is. Aangezien zowel artikel 81, lid 1, als artikel 81, lid 3, moeten worden toegepast met inachtneming van de feitelijke omstandigheden waarin de overeenkoms ten uitvoer wordt gelegd, kunnen ingrijpende wijzigingen in de feitelijke omstandigheden gevolgen hebben voor de beoordeling. De classificatie van de verhouding tussen de partijen zal dan ook worden aangepast indien later blijkt dat de technologie van de licentienemer achterhaald raakt en niet meer concurrerend is op de markt.

III. TOEPASSING VAN DE GROEPSVRIJSTELLINGSVERORDENING

1. De gevolgen van de groepsvrijstelling

27. Overeenkomsten inzake technologieoverdracht die voldoen aan de in de GVTO gestelde voorwaarden, krijgen als groep ontheffing van het verbod van artikel 81, lid 1. Groepsgewijs vrijgestelde overeenkomsten zijn geldig in rechte en afdwingbaar. Dergelijke overeenkomsten kunnen alleen voor de toekomst worden verboden, en alleen na een formele intrekking van de groepsvrijstelling door de Commissie of door een mededingingsautoriteit van een lidstaat. Groepsgewijs vrijgestelde overeenkomsten kunnen door een nationale rechter in het kader van een geschil tussen particulieren niet ongeldig worden verklaard om mededingingsredenen.

28. De groepsgewijze vrijstelling van categorieën beperkende overeenkomsten inzake technologieoverdracht is gebaseerd op het vermoeden dat dergelijke overeenkomsten voldoen aan de vier voorwaarden van artikel 81, lid 3. Vermoed wordt derhalve dat de overeenkomsten economische verbeteringen opleveren, dat de in de overeenkomsten opgenomen beperkingen onmisbaar zijn voor het bereiken van die verbeteringen, dat een billijk aandeel in de efficiëntieverbeteringen de gebruikers op de betrokken markten ten goede zal komen en dat de overeenkomsten aan de betrokken ondernemingen niet de mogelijkheid zullen geven, voor een wezenlijk deel van de betrokken producten de mededinging uit te schakelen. De marktaandeeldrempels (artikel 3), de lijst van "hardcore"-beperkingen (artikel 4) en de voorwaarden (artikel 5) beogen te garanderen dat alleen overeenkomsten die redelijkerwijs geacht mogen worden aan de vier voorwaarden van artikel 81, lid 3, te voldoen onder de groepsvrijstelling vallen.

29. De meeste overeenkomsten inzake technologieoverdracht zijn niet concurrentiebeperkend in de zin van artikel 81, lid 1. In een aantal gevallen, waarvan sommige worden besproken in deel IV, vallen individuele licentieovereenkomsten buiten de toepassing van artikel 81, lid 1, ofwel omdat zij de concurrentie in het geheel niet beperken, ofwel omdat de beperking van de mededinging niet merkbaar is(21). Voor zover dergelijke overeenkomsten toch onder de toepassing van de GVTO zouden vallen, is het niet nodig vast te stellen of zij onder het verbod van artikel 81, lid 1, vallen(22).

30. Buiten de werkingssfeer van de groepsvrijstelling wordt het relevant te onderzoeken of de overeenkomst in het concrete geval onder het verbod van artikel 81, lid 1, valt, en zo ja, of aan de voorwaarden van artikel 81, lid 3, is voldaan. Er bestaat geen vermoeden dat overeenkomsten inzake technologieoverdracht die buiten de groepsvrijstelling vallen, onverenigbaar zijn met artikel 81. Met name is er geen vermoeden van onwettigheid op grond van het loutere feit dat de marktaandelen van de partijen boven de in artikel 3 van de GVTO gestelde marktaandeeldrempels liggen. Het is mogelijk dat dergelijke overeenkomsten niet concurrentiebeperkend zijn of, indien zij beperkend zijn, dat zij voldoen aan de voorwaarden van artikel 81, lid 3. De niet-toepassing van de groepsvrijstelling betekent alleen dat een individuele beoordeling vereist is. Alleen wanneer de overeenkomsten "hardcore"-beperkingen bevatten, kan normaliter worden vermoed dat zij verboden zijn krachtens artikel 81.

2. Werkingssfeer en geldigheidsduur van de groepsvrijstellingsverordening

2.1. Overeenkomsten tussen twee partijen

31. Overeenkomstig artikel 2, eerste alinea, van de GVTO heeft de verordening betrekking op overeenkomsten inzake technologieoverdracht "tussen twee ondernemingen". Overeenkomsten inzake technologieoverdracht tussen meer dan twee ondernemingen vallen niet onder de GVTO. Doorslaggevend voor het onderscheid tussen overeenkomsten tussen twee partijen en multilaterale overeenkomsten is of de betrokken overeenkomst gesloten is tussen meer dan twee partijen.

32. Overeenkomsten die gesloten zijn tussen twee partijen, vallen onder de toepassing van de GVTO, zelfs indien de overeenkomst voorwaarden bevat voor meer dan een handelsniveau. Zo is de GVTO bijvoorbeeld van toepassing op een licentieovereenkomst die niet alleen betrekking heeft op het productiestadium maar ook op het distributiestadium en die voorschrijft welke verplichtingen de licentienemer moet of mag opleggen aan wederverkopers van de producten die in licentie worden vervaardigd(23).

33. Licentieovereenkomsten die worden gesloten tussen meer dan twee ondernemingen, geven vaak aanleiding tot dezelfde problemen als licentieovereenkomsten van dezelfde aard die tussen twee partijen worden gesloten. Bij de individuele beoordeling van licentieovereenkomsten die van dezelfde aard zijn als die welke onder de groepsvrijstelling vallen maar die zijn gesloten tussen meer dan twee partijen, zal de Commissie naar analogie de in de GVTO vervatte beginselen toepassen. Overeenkomsten tussen meer dan twee ondernemingen die onder de groepsvrijstelling zouden vallen indien zij slechts tussen twee ondernemingen waren gesloten, zullen in beginsel worden behandeld alsof zij onder de groepsvrijstelling vielen.

2.2. Overeenkomsten betreffende de vervaardiging of levering van contractproducten

34. Uit artikel 2 volgt dat licentieovereenkomsten slechts onder de GVTO vallen indien zij zijn gesloten met betrekking tot de vervaardiging of levering van contractproducten, d.w.z. producten waarin de in licentie gegeven technologie is verwerkt of die ermee zijn vervaardigd. De GVTO is niet van toepassing op technologiepools. Het begrip technologiepools slaat op overeenkomsten waarbij twee of meer partijen overeenkomen hun respectieve technologieën bijeen te brengen in een pool en deze als een pakket in licentie te geven. Het begrip technologiepools dekt tevens regelingen waarbij twee of meer ondernemingen overeenkomen een licentie te geven aan een derde en deze machtigen het technologiepakket verder in licentie te geven. Technologiepools worden onder IV.4 besproken. De GVTO is evenmin van toepassing op overeenkomsten waarbij de licentienemer door de licentiegever wordt gemachtigd om aan derden (sub-licentienemers) licenties te verlenen voor de exploitatie van de technologie van de licentiegever. De Commissie zal evenwel naar analogie de principes van de GVTO en deze richtsnoeren toepassen op dergelijke "hoofdlicentieovereenkomsten" tussen de licentiegever en de licentienemer. De overeenkomsten tussen de licentienemer en de sub-licentienemers vallen onder de toepassing van de GVTO.

35. De GVTO is niet van toepassing op licentieovereenkomsten - met inbegrip van wederzijdse licentieovereenkomsten - die beogen te voorkomen dat een van de partijen zich op haar intellectuele-eigendomsrechten beroept om de andere partij te verhinderen haar eigen technologie te exploiteren (overeenkomsten inzake de niet-uitoefening van rechten). Evenmin is zij van toepassing op overeenkomsten die uitsluitend ten doel hebben geschillen over de vraag of de intellectuele-eigendomsrechten van de ene partij inbreuk zouden maken op die van de andere, en vice versa, te beslechten (schikkingen). In geen van beide gevallen wordt de overeenkomst gesloten met het oog op de vervaardiging of levering van contractproducten. Dergelijke overeenkomsten worden behandeld onder IV.3.

36. De term "contractproducten" omvat goederen die zijn vervaardigd of diensten die worden verstrekt met gebruikmaking van de in licentie gegeven technologie. Dit is zowel het geval wanneer de in licentie gegeven technologie wordt gebruikt in het productieproces als wanneer deze in het product zelf is verwerkt. In deze richtsnoeren worden met de term "producten waarin de in licentie gegeven technologie is verwerkt" beide situaties bedoeld. De GVTO is van toepassing in alle gevallen waarin technologie in licentie wordt gegeven met het oog op de vervaardiging van goederen of de levering van diensten, ook bij het sluiten van toeleveringscontracten door de licentiegever(24).

37. Een toeleveringscontract is een overeenkomst waarbij de licentiegever technologie in licentie geeft aan de licentienemer, die zich ertoe verbindt op grond daarvan bepaalde producten exclusief voor de licentiegever te vervaardigen. Toelevering kan ook behelzen dat de licentiegever apparatuur ter beschikking stelt die moet worden gebruikt bij de productie van de goederen en diensten die onder de overeenkomst vallen. Wil het laatstgenoemde soort toeleveringscontract onder de GVTO vallen, dan moet de in licentie gegeven technologie en niet de ter beschikking gestelde apparatuur het primaire voorwerp van de overeenkomst vormen.

38. Toeleveringscontracten vallen op zichzelf normaliter buiten de toepassing van artikel 81, lid 1, wanneer de in licentie gegeven technologie en/of de ter beschikking gestelde apparatuur noodzakelijk zijn voor de productie van de goederen en diensten die onder de overeenkomst vallen. Het is op zichzelf niet concurrentiebeperkend dat een onderneming een bepaalde productie uitbesteedt aan een andere onderneming en de toeleverancier ertoe verplicht de in licentie gegeven technologie uitsluitend te gebruiken voor de productie van de goederen en diensten die onder de overeenkomst vallen, en de betrokken goederen en diensten uitsluitend aan de licentiegever te leveren. Deze exclusieve leveringsverplichting is eigen aan toelevering en vormt geen beperking van de klantenkring in de zin van de GVTO. Aan het noodzakelijkheidscriterium is voldaan indien de toeleverancier zonder de overeenkomst niet in staat zou zijn geweest een product met dezelfde kenmerken als de door de licentiegever gevraagde te vervaardigen.

39. Toeleveringscontracten kunnen evenwel onder artikel 81, lid 1, vallen indien zij verder gaan dan gewone uitbesteding zoals beschreven in het vorige punt. Zo kunnen er bijvoorbeeld bezwaren rijzen uit mededingingsoogpunt wanneer toeleveringsovereenkomsten voor de toeleverancier de mogelijkheden of de prikkels tot innovatie verkleinen, wanneer zij derden uitsluiten of wanneer zij ongeoorloofde afspraken op de markt in de hand werken. Beperkingen die aan de toeleverancier worden opgelegd met betrekking tot het verrichten van onderzoek en ontwikkeling en grant back -verplichtingen worden op dezelfde wijze behandeld als in het kader van elke andere licentieovereenkomst. Hetzelfde geldt voor niet-concurrentiebedingen, waarbij aan de toeleverancier een verbod wordt opgelegd om zaken te doen met derden wanneer het gaat om producten die niet vervaardigd zijn voor de licentiegever of om technologieën die niet door hem in licentie zijn gegeven. Het feit dat voor de productie die op grond van de overeenkomst plaatsvindt de gehele, of bijna de gehele capaciteit van de toeleverancier wordt gebruikt, is op zichzelf evenwel niet voldoende om te concluderen dat er sprake zou zijn van marktafscherming, mits de toeleverancier niet wordt verhinderd zijn capaciteit uit te breiden.

40. Toelevering zoals hier gedefinieerd omvat niet toelevering op het gebied van onderzoek en ontwikkeling, waarbij de licentienemer zich ertoe verbindt verder onderzoek en ontwikkeling te verrichten op het gebied dat door de in licentie gegeven technologie wordt bestreken en het verbeterde technologiepakket aan de licentiegever terug te geven. Het voorwerp van dergelijke overeenkomsten is in hoofdzaak de levering van diensten op het gebied van onderzoek en ontwikkeling met het doel de technologie te verbeteren, en niet de productie van goederen en diensten op basis van de in licentie gegeven technologie. Dergelijke overeenkomsten vallen buiten de werkingssfeer van de GVTO en van de richtsnoeren.

41. De GVTO en de richtsnoeren zijn evenmin van toepassing op overeenkomsten waarbij een technologie in licentie wordt gegeven om de licentienemer in staat te stellen met het oog op latere exploitatie voor eigen rekening onderzoek en ontwikkeling te verrichten. Zo zijn de GVTO en de richtsnoeren bijvoorbeeld niet van toepassing op de licentiëring van een technologisch onderzoeksinstrument dat in het kader van verder onderzoekswerk wordt gebruikt.

2.3. Het begrip overeenkomsten inzake technologieoverdracht

42. De GVTO en deze richtsnoeren hebben betrekking op overeenkomsten voor de overdracht van technologie. Volgens artikel 1, lid 1, onder b) en onder f), van de GVTO omvat het begrip technologie octrooien en octrooiaanvragen, gebruiksmodellen en aanvragen om gebruiksmodellen, modellenrechten, kwekersrechten, topografieën van halfgeleiderproducten, aanvullende beschermingscertificaten voor geneesmiddelen of andere producten waarvoor dergelijke aanvullende beschermingscertificaten kunnen worden verkregen, auteursrechten op software en knowhow.

43. Knowhow wordt in artikel 1, lid 1, onder g), gedefinieerd als een geheel van niet-geoctrooieerde praktische kennis die voortvloeit uit ervaring en onderzoek en die geheim, wezenlijk en bepaald is. Geheim betekent dat de knowhow in het algemeen niet bekend of gemakkelijk verkrijgbaar is. Wezenlijk betekent dat de knowhow informatie omvat die onmisbaar is voor de vervaardiging of levering van de producten die onder de licentieovereenkomst vallen, of voor de toepassing van het procédé waarop de licentieovereenkomst betrekking heeft. Bepaald betekent dat de knowhow zodanig volledig beschreven is dat kan worden nagegaan of hij aan de criteria van geheim-zijn en wezenlijkheid voldoet.

44. Het begrip "overdracht" houdt in dat de technologie moet overgaan van de ene onderneming naar de andere. Een dergelijke overdracht vindt normaliter plaats in de vorm van een licentie, waarbij de licentiegever aan de licentienemer het recht verleent om zijn technologie te gebruiken tegen betaling van royalty's. Het kan ook in de vorm van een sublicentie, waarbij een licentienemer, die daarvoor de toestemming van de licentiegever heeft, licenties verleent aan derden (sub-licentienemers) voor de exploitatie van de technologie. Ingeval van sub-licentiëring valt de overeenkomst tussen de licentiegever en de licentienemer evenwel niet onder de toepassing van de GVTO, aangezien die licentie niet is verleend met het oog op de productie van goederen en diensten op grond van de in licentie gegeven technologie (zie punt 34).

45. Krachtens artikel 1, lid 1, onder b), van de GVTO is de verordening eveneens van toepassing op overeenkomsten waarbij de technologie wordt verkocht (niet slechts in licentie gegeven), mits het risico dat met de exploitatie van de technologie gepaard gaat bij de verkoper blijft berusten. Dit is met name het geval wanneer het bedrag dat voor de verkoop moet worden betaald afhangt van de omzet die de overnemer behaalt met de producten die met behulp van de overgedragen technologie worden vervaardigd of geleverd, van de hoeveelheid producten die wordt vervaardigd dan wel van het aantal verrichtingen met behulp van de betrokken technologie. Het is een algemeen kenmerk van licentieovereenkomsten dat het aan de licentiegever te betalen bedrag afhangt van het gebruik dat de licentienemer maakt van de in licentie gegeven technologie. Andere gevallen van verkoop vallen niet onder de toepassing van de GVTO.

46. De GVTO is alleen van toepassing op overeenkomsten die als hun primaire voorwerp de overdracht van technologie hebben, en niet de verkoop van goederen en diensten of de licentiëring van andere soorten intellectuele eigendom. Overeenkomsten die bepalingen bevatten betreffende de aan- en verkoop van producten vallen slechts onder de GVTO voorzover die bepalingen niet het primaire voorwerp van de overeenkomst vormen en rechtstreeks verbonden zijn met de toepassing van de in licentie gegeven technologie. Dit zal waarschijnlijk het geval zijn wanneer de verplicht aan te kopen producten bestaan uit machines of procédés die specifiek bestemd zijn om de in licentie gegeven technologie in de eindproducten te verwerken of die het mogelijk moeten maken deze efficiënt te exploiteren. Indien het product daarentegen een gewone grondstof is voor de vervaardiging van het eindproduct, moet zorgvuldig worden nagegaan of de in licentie gegeven technologie het primaire voorwerp van de overeenkomst vormt. Ingeval bijvoorbeeld de licentienemer reeds met behulp van een andere technologie een eindproduct vervaardigt, moet de licentie leiden tot een significante verbetering van het productieproces van de licentienemer, die de waarde van het van de licentiegever betrokken product overtreft. Het vereiste dat de gekoppelde producten rechtstreeks verband moeten houden met de licentiëring van de technologie brengt mee dat de GVTO niet van toepassing is op de aankoop van producten die geen verband houden met de producten waarin de in licentie gegeven technologie wordt verwerkt. Dit is bijvoorbeeld het geval wanneer het gekoppelde product niet bestemd is om met het in licentie vervaardigde product worden gebruikt, maar verband houdt met een activiteit op een afzonderlijke productmarkt.

47. De GVTO is slechts van toepassing op de licentiëring van andere soorten intellectuele eigendom, zoals merken en auteursrechten op andere werken dan software, voorzover die rechtstreeks verband houden met de exploitatie van de in licentie gegeven technologie en niet het primaire voorwerp van de overeenkomst vormen. Deze voorwaarde zorgt ervoor dat de groepsvrijstelling slechts geldt voor overeenkomsten betreffende andere soorten intellectuele-eigendomsrechten voorzover die andere intellectuele-eigendomsrechten dienen om de licentienemer in staat te stellen de in licentie gegeven technologie beter te exploiteren. De licentiegever kan bijvoorbeeld de licentienemer machtigen om zijn merk te gebruiken voor de producten waarin de in licentie gegeven technologie is verwerkt. De merklicentie maakt het de licentienemer wellicht mogelijk de in licentie gegeven technologie beter te exploiteren doordat de consumenten gemakkelijker een rechtstreeks verband kunnen leggen tussen het product en de kenmerken die het ontleent aan de in licentie gegeven technologie. Een verplichting voor de licentienemer om het merk van de licentiegever te gebruiken kan eveneens de verspreiding van de technologie bevorderen doordat de licentiegever zich beter kan bekendmaken als de bron van de technologie waarop de producten zijn gebaseerd. Wanneer de waarde van de in licentie gegeven technologie voor de licentienemer echter beperkt is omdat hij reeds een identieke of zeer vergelijkbare technologie gebruikt, en het belangrijkste voorwerp van de overeenkomst het merk is, is de GVTO niet van toepassing(25).

48. De licentiëring van een auteursrecht met het oog op de verveelvoudiging en verspreiding van het beschermde werk, d.w.z. de productie van kopieën voor wederverkoop, wordt geacht vergelijkbaar te zijn met de licentiëring van technologie. Aangezien dergelijke licentieovereenkomsten betrekking hebben op de productie en verkoop van producten op grond van een intellectuele-eigendomsrecht, worden zij geacht hetzelfde karakter te hebben als overeenkomsten inzake technologieoverdracht en roepen zij normaliter dezelfde problemen op. In het algemeen zal de Commissie derhalve de in de GVTO en deze richtsnoeren neergelegde beginselen hanteren bij de toetsing aan artikel 81 van dit soort licentiëring van een auteursrecht.

49. De licentiëring van rechten op uitvoeringen en andere aan het auteursrecht verwante rechten daarentegen roept bijzondere problemen op en het is niet te verantwoorden dit soort licenties te beoordelen op basis van de beginselen die in deze richtsnoeren worden ontwikkeld. In het geval van de diverse rechten die betrekking hebben op uitvoeringen, wordt de waarde gecreëerd niet door de verveelvoudiging en verkoop van kopieën van een product maar door elke individuele uitvoering van het beschermde werk. Dit soort exploitatie kan diverse vormen aannemen, waaronder uitvoering, vertoning of verhuring van beschermd materiaal zoals films, muziek of sportgebeurtenissen. Bij de toepassing van artikel 81 moet rekening worden gehouden met de specifieke kenmerken van het werk en de wijze waarop het wordt geëxploiteerd(26). De Commissie zal de GVTO en deze richtsnoeren derhalve niet naar analogie toepassen op de licentiëring van deze andere rechten.

50. De Commissie zal de in de GVTO en deze richtsnoeren ontwikkelde beginselen evenmin uitbreiden tot merklicenties. Merklicenties worden echter vaak verleend in het kader van de distributie en wederverkoop van goederen en diensten, en leunen over het algemeen nauwer aan bij distributieovereenkomsten dan bij technologielicentieovereenkomsten. Wanneer een merklicentie rechtstreeks verband houdt met het gebruik, de verkoop of wederverkoop van goederen en diensten en niet het primaire voorwerp van de overeenkomst vormt, valt de licentieovereenkomst onder de toepassing van Verordening (EG) nr. 2790/1999 van de Commissie betreffende de toepassing van artikel 81, lid 3, van het Verdrag op groepen verticale overeenkomsten en onderling afgestemde feitelijke gedragingen(27).

2.4. Duur van de vrijstelling

51. De groepsvrijstelling geldt zolang het in licentie gegeven eigendomsrecht niet is verstreken of nietigverklaard. In het geval van knowhow geldt de groepsvrijstelling zolang de in licentie gegeven knowhow geheim blijft, behalve wanneer de knowhow algemeen bekend raakt door toedoen van de licentienemer, in welk geval de vrijstelling geldt voor de duur van de overeenkomst (zie artikel 2 van de GVTO).

52. De groepsvrijstelling geldt voor elk in licentie gegeven eigendomsrecht dat onder de overeenkomst valt, en vervalt op het ogenblik van het verstrijken, de nietigverklaring of de algemene bekendwording van het laatste intellectuele-eigendomsrecht dat als "technologie" wordt beschouwd in de zin van de GVTO (zie punt 42).

53. Buiten de werkingssfeer van de groepsvrijstelling kan de beoordeling verschillen naargelang van het intellectuele-eigendomsrecht waar het om gaat en naargelang de overeenkomst bijvoorbeeld een basisoctrooi of een verbetering op een verstreken basisoctrooi betreft.

2.5. Relatie met andere groepsvrijstellingsverordeningen

54. De GVTO heeft betrekking op overeenkomsten tussen twee partijen betreffende het in licentie geven van technologie met het oog op de vervaardiging of levering van contractproducten. Technologie kan evenwel ook een onderdeel vormen van andere soorten overeenkomsten. Overigens worden de producten waarin de in licentie gegeven technologie verwerkt is vervolgens op de markt verkocht. Bijgevolg moet de relatie worden onderzocht tussen de GVTO en Verordening (EG) nr. 2658/2000 van de Commissie betreffende de toepassing van artikel 81, lid 3, van het Verdrag op groepen specialisatieovereenkomsten(28), Verordening (EG) nr. 2659/2000 van de Commissie betreffende de toepassing van artikel 81, lid 3, van het Verdrag op groepen onderzoeks- en ontwikkelingsovereenkomsten(29) en Verordening (EG) nr. 2790/1999 betreffende de toepassing van artikel 81, lid 3, van het Verdrag op groepen verticale overeenkomsten en onderling afgestemde feitelijke gedragingen(30).

2.5.1. De groepsvrijstellingsverordeningen inzake specialisatie- en O & O-overeenkomsten

55. Volgens artikel 1, lid 1, onder c), van Verordening (EG) nr. 2658/2000 inzake specialisatieovereenkomsten heeft die verordening onder meer betrekking op overeenkomsten betreffende gezamenlijke vervaardiging, waarbij twee of meer partijen zich ertoe verbinden bepaalde producten gezamenlijk te vervaardigen. De verordening is ook van toepassing op bepalingen betreffende de verkoop of het gebruik van intellectuele-eigendomsrechten, voorzover die niet het voornaamste voorwerp van die overeenkomsten vormen, maar rechtstreeks daarmee verband houden en voor de tenuitvoerlegging ervan noodzakelijk zijn.

56. Wanneer ondernemingen een productie-GO oprichten en aan deze gemeenschappelijke onderneming een licentie geven om de technologie te exploiteren die wordt gebruikt bij de productie van de producten die door de gemeenschappelijke onderneming worden vervaardigd, valt die licentie onder Verordening (EG) nr. 2658/2000 en niet onder de GVTO. Licenties in het kader van een productie-GO dienen derhalve normaliter te worden getoetst aan Verordening (EG) nr. 2658/2000. Wanneer de GO echter aan derden licenties op de technologie verleent, heeft deze activiteit geen verband met de productie door de GO zelf en valt zij derhalve niet onder die verordening. Dergelijke licentieregelingen, waarbij de technologieën van de partijen worden bijeengebracht, zijn technologiepools, waarop onder IV.4 nader wordt ingegaan.

57. Verordening (EG) nr. 2659/2000 inzake onderzoeks- en ontwikkelingsovereenkomsten heeft betrekking op overeenkomsten waarbij twee of meer ondernemingen overeenkomen gemeenschappelijk onderzoek en ontwikkeling te verrichten en gemeenschappelijk de resultaten daarvan te exploiteren. Volgens artikel 2, punt 11, geschieden onderzoek en ontwikkeling, en de exploitatie van de resultaten ervan, gemeenschappelijk wanneer de daarmee verbonden taken door een gemeenschappelijke werkgroep, een gemeenschappelijke eenheid of onderneming worden verricht, gemeenschappelijk aan een derde partijen worden toevertrouwd, of onder de partijen volgens specialisatie bij onderzoek, ontwikkeling, productie en distributie (met inbegrip van licentiëring) worden verdeeld.

58. Daaruit volgt dat Verordening (EG) nr. 2659/2000 van toepassing is op licentiëring tussen de partijen en op licentiëring door de partijen aan een gemeenschappelijke eenheid in het kader van een onderzoeks- en ontwikkelingsovereenkomst. In het kader van een dergelijke overeenkomst kunnen de partijen tevens de voorwaarden vaststellen voor het in licentie geven van de vruchten van de onderzoeks- en ontwikkelingsovereenkomst aan derden. Aangezien derden-licentienemers evenwel geen partijen zijn bij de onderzoeks- en ontwikkelingsovereenkomst, valt een individuele licentieovereenkomst die met derden wordt gesloten niet onder Verordening (EG) nr. 2659/2000. Voor dergelijke licentieovereenkomsten geldt een groepsvrijstelling indien zij voldoen aan de voorwaarden van de GVTO.

2.5.2. De groepsvrijstellingsverordening inzake verticale overeenkomsten

59. Verordening (EG) nr. 2790/1999 van de Commissie inzake verticale overeenkomsten heeft betrekking op overeenkomsten die worden gesloten tussen twee of meer, met het oog op de toepassing van de overeenkomst elk in een verschillend stadium van de productie- of distributieketen werkzame ondernemingen en die betrekking hebben op de voorwaarden waaronder de partijen bepaalde goederen of diensten kunnen kopen, verkopen of doorverkopen. Zij is dus van toepassing op leverings- en distributieovereenkomsten(31).

60. Aangezien de GVTO alleen betrekking heeft op overeenkomsten tussen twee partijen en een licentienemer die producten verkoopt waarin de in licentie gegeven technologie is verwerkt een leverancier is in de zin van Verordening (EG) nr. 2790/1999, bestaat er een nauw verband tussen deze twee groepsvrijstellingsverordeningen. De overeenkomst tussen de licentiegever en de licentienemer valt onder de GVTO, terwijl overeenkomsten tussen een licentienemer en zijn afnemers onderworpen zijn aan Verordening (EG) nr. 2790/1999 en de richtsnoeren inzake verticale beperkingen(32).

61. De GVTO verleent een groepsvrijstelling voor overeenkomsten tussen de licentiegever en de licentienemer, ook wanneer de overeenkomst aan de licentienemer verplichtingen oplegt met betrekking tot de wijze waarop hij de producten waarin de in licentie gegeven technologie is verwerkt moet verkopen. Met name kan de licentienemer ertoe verplicht worden een bepaald type distributiesysteem op te zetten, zoals exclusieve of selectieve distributie. Om in aanmerking te komen voor een groepsvrijstelling moeten de distributieovereenkomsten die voor het nakomen van die verplichtingen worden gesloten evenwel in overeenstemming zijn met Verordening (EG) nr. 2790/1999. De licentiegever kan de licentienemer bijvoorbeeld verplichten een systeem op te zetten dat gebaseerd is op exclusieve distributie volgens bepaalde regels. Uit artikel 4, onder b), van Verordening (EG) nr. 2790/1999 kan evenwel worden afgeleid dat passieve verkoop in het gebied van andere exclusieve distributeurs geoorloofd moet zijn.

62. Voorts moet het de distributeurs in principe vrij staan zowel actief als passief te verkopen in gebieden die bestreken worden door de distributiesystemen van andere licentienemers die op basis van de in licentie gegeven technologie hun eigen producten vervaardigen. Voor de toepassing van Verordening (EG) nr. 2790/1999 is elke licentienemer een afzonderlijke leverancier. De redenen die aan de door die verordening verleende groepsvrijstelling ten grondslag liggen, kunnen echter eveneens gelden wanneer de producten waarin de in licentie gegeven technologie verwerkt is door de licentienemers verkocht worden onder een gemeenschappelijke merknaam, die aan de licentiegever toebehoort. Wanneer de producten waarin de in licentie gegeven technologie verwerkt is onder een gemeenschappelijke merknaam verkocht worden, kan hetzelfde streven naar doeltreffendheid een reden zijn om dezelfde soorten beperkingen toe te passen tussen distributiesystemen van licentienemers onderling als binnen een enkel verticaal distributiesysteem. In dergelijke gevallen is het onwaarschijnlijk dat de Commissie beperkingen zou aanvechten wanneer naar analogie aan de vereisten van Verordening (EG) nr. 2790/1999 is voldaan. Wil er sprake zijn van verkoop onder een gemeenschappelijke merknaam, dan moeten de producten worden verkocht en op de markt gebracht onder eenzelfde merknaam die dominerend is op de markt doordat hij aan de consument een boodschap van kwaliteit en andere relevante informatie overbrengt. Het is niet voldoende dat het product naast de merknamen van de licentienemers ook die van de licentiegever draagt, die hem identificeert als de bron van de in licentie gegeven technologie.

3. De door de groepsvrijstellingsverordening geboden veilige haven

63. Krachtens artikel 3 van de GVTO geldt de groepsvrijstelling voor beperkende overeenkomsten slechts beneden bepaalde marktaandeeldrempels, die de werkingssfeer van de groepsvrijstelling beperken tot overeenkomsten die over het algemeen geacht mogen worden te voldoen aan de voorwaarden van artikel 81, lid 3.

64. Welke drempel toepasselijk is, hangt af van de vraag over de overeenkomst is gesloten tussen concurrenten of tussen niet-concurrenten. Voor de toepassing van de GVTO zijn ondernemingen concurrenten op de relevante technologiemarkt wanneer zij concurrerende technologieën in licentie geven aan derden. Potentiële concurrentie op de technologiemarkt wordt niet in aanmerking genomen voor de toepassing van de marktaandeel drempels. Buiten de vrijplaats van de groepsvrijstelling wordt op de technologiemarkt met potentiële mededinging rekening gehouden en kan deze leiden tot een andere kwalificatie van de concurrentieverhouding tussen de partijen (zie met name punt 24).

65. Ondernemingen zijn concurrenten voor de betrokken producten wanneer zij beide actief zijn op de relevante product- en geografische markt(en) waarop de producten waarin de in licentie gegeven technologie is verwerkt, worden verkocht (daadwerkelijke concurrenten). Zij worden eveneens als concurrenten beschouwd wanneer zij, op grond van realistische verwachtingen, de noodzakelijke bijkomende investeringen zouden doen of andere noodzakelijke overschakelingskosten zouden maken om bij een kleine maar duurzame stijging van de betrokken prijzen de relevante product- en geografische markt(en) te kunnen betreden (potentiële concurrenten).

66. Uit de punten 64 en 65 volgt dat twee ondernemingen geen concurrenten zijn in de zin van de GVTO wanneer de licentiegever noch een daadwerkelijke, noch een potentiële leverancier van producten is op de relevante markt en de licentienemer - die reeds aanwezig is op de productmarkt - geen licenties verleent op een concurrerende technologie, zelfs indien hij een concurrerende technologie bezit en op basis daarvan produceert. De partijen worden evenwel concurrenten indien de licentienemer op een later tijdstip zijn technologie in licentie begint te geven of indien de licentiegever een daadwerkelijke of potentiële leverancier van producten op de relevante markt wordt. Daarenboven wordt, zoals aangegeven in punt 61, boven de marktaandeeldrempel uitgegaan van potentiële concurrentie op de technologiemarkt.

67. In het geval van overeenkomsten tussen concurrenten is de marktaandeeldrempel 20 % en in het geval van overeenkomsten tussen niet-concurrenten is die 30 % (zie artikel 3, lid 1 en lid 2, van de GVTO). Indien de ondernemingen die partij zijn bij de licentieovereenkomst geen concurrenten zijn, valt de overeenkomst onder de groepsvrijstelling voor zover het marktaandeel van elk van de partijen op de relevante technologie- en productmarkten niet groter is dan 30 %. Indien de ondernemingen die partij zijn bij de licentieovereenkomst concurrenten zijn, valt de overeenkomst onder de groepsvrijstelling voor zover het gezamenlijke marktaandeel van de partijen op de relevante technologie- en productmarkten niet groter is dan 30 %. De marktaandeeldrempels gelden beide dus zowel voor de technologiemarkten als voor de markten van producten waarin de in licentie gegeven technologie is verwerkt. Indien de toepasselijke marktaandeeldrempel op een van de relevante markten wordt overschreden, is de groepsvrijstelling voor die relevante markt niet van toepassing op de overeenkomst.

68. Voor technologiemarkten dient het marktaandeel van de licentiegever, overeenkomstig artikel 3, lid 3, van de GVTO, te worden berekend op basis van alle verkopen door de licentiegever, de licentienemer en alle andere licentienemers van producten waarin de in licentie gegeven technologie is verwerkt, en dit voor elke productmarkt afzonderlijk(33). Wanneer de partijen concurrenten zijn op de technologiemarkt, moet de verkoop van producten waarin de technologie van de licentienemer is verwerkt worden opgeteld bij de verkoop van producten waarin de in licentie gegeven technologie is verwerkt. In het geval van nieuwe technologieën die nog geen verkoop hebben opgeleverd, wordt een marktaandeel van 0 % toegekend. Wanneer met de verkoop wordt begonnen, begint de technologie een marktaandeel op te bouwen.

69. Voor productmarkten dient het marktaandeel van de licentienemer te worden berekend op basis van de verkoop door de licentienemer van producten waarin de in licentie gegeven technologie is verwerkt en van concurrerende producten, d.w.z. de totale omzet van de licentienemer op de betrokken productmarkt. Wanneer de licentiegever tevens een leverancier van producten is op de relevante markt, moet de omzet van de licentiegever op de betrokken productmarkt eveneens in aanmerking worden genomen. Bij de berekening van de marktaandelen op de productmarkt wordt evenwel met de omzet van andere licentienemers geen rekening gehouden bij de berekening van het marktaandeel van de licentienemer en/of de licentiegever.

70. De marktaandelen dienen te worden berekend aan de hand van gegevens betreffende de waarde van de verkopen voorzover die beschikbaar zijn. Die gegevens geven normaliter een nauwkeuriger indicatie van de sterkte van technologie dan gegevens betreffende het verkochte volume. Wanneer gegevens betreffende de waarde van de verkopen echter niet beschikbaar zijn, kan gebruik worden gemaakt van ramingen die op andere betrouwbare marktinformatie, waaronder gegevens betreffende de omvang van de verkopen op de markt, gebaseerd zijn.

71. De hierboven uiteengezette beginselen kunnen worden geïllustreerd aan de hand van de volgende voorbeelden:

Licentiëring tussen niet-concurrenten

Voorbeeld 1

Onderneming A is gespecialiseerd in de ontwikkeling van biotechnologische producten en technieken en heeft een nieuw product Xeran ontwikkeld. Zij houdt zich niet zelf bezig met de massaproductie van Xeran, waarvoor zij noch de productie- noch de distributiefaciliteiten heeft. Onderneming B is een van de producenten van concurrerende producten, die worden vervaardigd op basis van vrij toegankelijke, niet-beschermde technologieën. In jaar 0 verkocht B voor 25 miljoen EUR aan producten die op basis van vrij toegankelijke technologie waren vervaardigd. In jaar 1 verleent A een licentie aan B voor de productie van Xeran. In dat jaar verkoopt B voor 15 miljoen EUR producten op basis van vrij toegankelijke technologieën en voor 15 miljoen EUR Xeran. In jaar 2 en de daaropvolgende jaren produceert en verkoopt B alleen Xeran, voor een bedrag van 40 miljoen EUR per jaar. Daarnaast verleent A in jaar 1 tevens een licentie aan C. C was niet eerder actief op die productmarkt. C produceert en verkoopt uitsluitend Xeran, voor 10 miljoen EUR in jaar 1 en voor 15 miljoen EUR in jaar 2 en de daaropvolgende jaren. Bij veronderstelling staat vast dat de totale markt voor Xeran en vervangproducten, waarop B en C actief zijn, een waarde van 200 miljoen EUR per jaar vertegenwoordigt.

In jaar 1, het jaar waarin de licentieovereenkomst wordt gesloten, bedraagt het marktaandeel van A op de technologiemarkt 0 %, aangezien dit marktaandeel moet worden berekend op basis van de totale verkoop van Xeran in het voorafgaande jaar. In jaar 2 bedraagt het marktaandeel van A op de technologiemarkt 12,5 %, hetgeen de waarde vertegenwoordigt van de in het voorafgaande jaar 1 door B en C geproduceerde Xeran. In jaar 3 en in de daaropvolgende jaren bedraagt het marktaandeel van A op de technologiemarkt 27,5 %, hetgeen de waarde vertegenwoordigt van de in het voorafgaande jaar door B en C geproduceerde Xeran.

In jaar 1 bedraagt het marktaandeel van B op de productmarkt 12,5 %, hetgeen de 25 miljoen EUR omzet van B in jaar 0 vertegenwoordigt. In jaar 2 bedraagt het marktaandeel van B 15 %, omdat haar omzet is gestegen tot 30 miljoen EUR in jaar 1. In jaar 3 en in de daaropvolgende jaren en bedraagt het marktaandeel van B 20 %, met een jaaromzet van 40 miljoen EUR. Het marktaandeel van C op de productmarkt bedraagt 0 % in jaar 1, 5 % in jaar 2 en 7,5 % in de daaropvolgende jaren.

Aangezien het een overeenkomst tussen niet-concurrenten betreft en het marktaandeel van A, B en C elk jaar minder dan 30 % bedraagt, vallen de overeenkomsten onder de door de GVTO geboden vrijstelling.

Voorbeeld 2

Dezelfde situatie als in voorbeeld 1, maar B en C zijn nu actief op verschillende geografische markten. Bij veronderstelling staat vast dat de totale ma