nl

Brussel, 6.11.2007

COM(2007) 663 definitief

MEDEDELING VAN DE COMMISSIE

AAN HET EUROPEES PARLEMENT EN DE RAAD

Uitbreidingsstrategie en voornaamste uitdagingen 2007–2008

{SEC(2007) 1429}

{SEC(2007) 1430}

{SEC(2007) 1431}

{SEC(2007) 1432}

{SEC(2007) 1433}

{SEC(2007) 1434}

{SEC(2007) 1435}

{SEC(2007) 1436}

MEDEDELING VAN DE COMMISSIE

AAN HET EUROPEES PARLEMENT EN DE RAAD

Uitbreidingsstrategie en voornaamste uitdagingen 2007–2008

1. Inleiding

De uitbreiding is een bijzonder belangrijk beleidsinstrument van de EU, dat de strategische belangen van de EU op het gebied van stabiliteit, veiligheid en conflictpreventie dient. De uitbreiding heeft bijgedragen tot een toename van de welvaart en de groeimogelijkheden en cruciale vervoers- en energienetwerken zijn veiliggesteld. De huidige uitbreidingsagenda omvat de westelijke Balkan en Turkije, aan wie toetreding tot de EU in het vooruitzicht is gesteld zodra zij aan de gestelde voorwaarden voldoen.

Het komende jaar is cruciaal voor de consolidatie van het overgangsproces op de westelijke Balkan. De landen zullen zelf de verantwoordelijkheid voor het Stabiliteitspact op zich nemen wat betreft het bevorderen van de regionale samenwerking, wat een belangrijke rol speelt bij het proces van verzoening en de totstandkoming van betrekkingen van goed nabuurschap. De toetredingsonderhandelingen met Kroatië vlotten goed en komen in een beslissende fase. Hieraan ziet de hele regio dat het perspectief van het EU-lidmaatschap concreet en bereikbaar is. Verwacht wordt dat het komende jaar de laatste hand zal worden gelegd aan de stabilisatie- en associatieovereenkomsten, waarmee de partners in de regio nauwer bij de EU worden betrokken, ter voorbereiding op hun toetreding.

Tegelijkertijd staat de regio voor grote uitdagingen: om te beginnen moet de status van Kosovo worden geregeld. De Europese koers van Servië, staatsopbouw en lokale participatie in Bosnië en Herzegovina en beter bestuur in de Voormalige Joegoslavische Republiek Macedonië, Albanië en Montenegro staan hoog op de agenda. Een aantal landen staat voor grote uitdagingen op het gebied van bestuur en het voldoen aan basisvoorwaarden met betrekking tot het stabilisatie- en associatieproces. De EU moet klaar staan om het komende jaar steun te verlenen en in te spelen op de ontwikkelingen door haar beleidsinstrumenten optimaal te benutten.

Na de parlements- en presidentsverkiezingen moet Turkije belangrijke hervormingen doorvoeren om de fundamentele rechten en vrijheden te consolideren. De toetredingsonderhandelingen met Turkije moeten worden voortgezet, in een tempo dat overeenkomt met het hervormingstempo van het land en de mate waarin aan de voorwaarden wordt voldaan.

In dit licht is het belangrijker dan ooit dat de door de Europese Raad in december 2006 vastgestelde hernieuwde consensus op consistente wijze ten uitvoer wordt gelegd. Deze consensus is gebaseerd op de beginselen van consolidatie van verbintenissen, eerlijke en strenge voorwaarden en betere communicatie met het publiek, in combinatie met de capaciteit van de EU om nieuwe leden te integreren. De mate waarin kandidaat-lidstaten en potentiële kandidaat-lidstaten dichter tot de EU komen, hangt af van hun politieke en economische hervormingen en van hun vermogen om de rechten en plichten van het lidmaatschap op zich te nemen, De Commissie verbetert de kwaliteit van het uitbreidingsproces door in een vroeg stadium te beginnen met de hervorming van het openbaar bestuur en justitie en met de bestrijding van corruptie, door optimale criteria te gebruiken en het proces transparanter te maken. De Commissie bereidt de eerste effectrapportages voor, waarin wordt geanalyseerd welk effect de toetreding van een kandidaat-lidstaat op een bepaald beleidsterrein heeft.

De juridische basis voor de uitbreiding wordt gevormd door artikel 49 van het Verdrag betreffende de Europese Unie [1], waarin staat dat “elke Europese staat die de in artikel 6, lid 1, genoemde beginselen in acht neemt, kan verzoeken lid te worden van de Unie” [2].

De Europese Raad van december 2006 concludeerde dat “uitbreiding voor de Europese Unie en Europa als geheel van meet af aan een succesverhaal [is] geweest. Uitbreiding heeft de tweedeling van Europa ongedaan helpen maken en bijgedragen tot vrede en stabiliteit in het hele werelddeel. Uitbreiding heeft de aanzet gegeven tot hervormingen en heeft de gemeenschappelijke beginselen van vrijheid, democratie, eerbiediging van de mensenrechten en fundamentele vrijheden en de rechtsstaat alsmede de markteconomie geconsolideerd. De grotere interne markt en de economische samenwerking hebben de welvaart en het concurrentievermogen doen toenemen en de uitgebreide Unie in staat gesteld beter te reageren op de opgaven waarvoor de mondialisering haar stelt. Uitbreiding heeft tevens de EU meer gewicht gegeven in de wereld en tot een sterkere partner op het wereldtoneel gemaakt.”

De twaalf lidstaten die tijdens de vijfde uitbreidingsronde zijn toegetreden, voldoen in het algemeen aan de EU-wetgeving. Hieruit blijkt de waarde van rigoureuze hervormingen in combinatie met druk vanuit de andere lidstaten en de vereiste discipline. Dankzij een goede voorbereiding is de EU soepel blijven functioneren na de uitbreiding.

De lidstaten in alle delen van de EU hebben geprofiteerd van grotere economische groei. Slovenië is in januari 2007 overgeschakeld op de euro; Cyprus en Malta zullen in 2008 volgen. Dankzij de zorgvuldige voorbereiding door de betrokken landen en de Commissie, in combinatie met een toename van de handel en de investeringsstromen, zijn de nieuwe lidstaten geleidelijk dichterbij de gemiddelde levensstandaard in de EU gekomen. Tussen 1998 en 2006 steeg het BBP van de twaalf lidstaten die tijdens de vijfde uitbreidingsronde toetraden jaarlijks met 4,3%, tegen 2,2% in de oude lidstaten [3]. De handel tussen de oude en de nieuwe lidstaten nam de afgelopen tien jaar aanzienlijk toe. Tussen 1995 en 2006 is de invoer en uitvoer tussen de tien lidstaten die in 2004 toetraden en de vijftien oude lidstaten verviervoudigd, terwijl de totale handel in diezelfde periode verdubbelde. Door de integratie in de interne markt van twaalf dynamische economieën met meer dan 100 miljoen consumenten met een toenemende koopkracht nemen het concurrentievermogen van de EU en haar gewicht in de wereldeconomie toe. Tien maanden na de toetreding blijven de economische groei en de investeringen in Bulgarije en Roemenië toenemen. Voorspeld wordt dat de groei voor Roemenië en Bulgarije veel hoger zal uitvallen dan het gemiddelde in de EU. De Commissie nam eind 2006 vrijwaringsmaatregelen om bepaalde tekortkomingen voor beide landen aan te pakken. In juni publiceerde de Commissie haar eerste verslagen over het samenwerkings- en toezichtmechanisme op het gebied van justitie en binnenlandse zaken en over de vrijwaringsmaatregelen [4]. De Commissie zal begin 2008 de voortgang op dit terrein beoordelen en er verslag over uitbrengen.

Met betrekking tot de kwestie-Cyprus zullen de leiders van de Grieks-Cypriotische en de Turks-Cypriotische gemeenschappen hun inspanningen moeten opvoeren om een nieuwe impuls te geven aan de onderhandelingen over een alomvattende regeling onder auspiciën van de VN. De Commissie gebruikt het instrument voor financiële steun om de economische ontwikkeling van de Turks-Cypriotische gemeenschap te bevorderen en zo de toekomstige hereniging van het eiland te vergemakkelijken. Het is in het belang van beide gemeenschappen om meer gebruik te maken van de groenelijnverordening, waarmee verkeer van personen en goederen op heel Cyprus mogelijk is. De door de Commissie voorgestelde verordening inzake de rechtstreekse handel met het noordelijke deel van Cyprus om de isolatie van de Turks-Cypriotische gemeenschap verder te verminderen, is nog niet goedgekeurd door de Raad.

In de landen waarop de huidige uitbreidingsagenda betrekking heeft (de westelijke Balkan en Turkije), draagt de invloed van de EU bij aan de stabiliteit en bevordert zij belangrijke politieke en economische hervormingen, maar deze landen staan nog voor een aantal grote uitdagingen. De toetredingsvooruitzichten moeten zichtbaar en geloofwaardig blijven en in de lidstaten moet steun worden geworven voor de uitbreiding.

De Commissie zal de kwaliteit van het toetredingsproces verder blijven verbeteren. In het uitbreidingsbeleid zal meer de nadruk worden gelegd op de fundamentele kwestie van staatsopbouw, goed bestuur, bestuurlijke en justitiële hervormingen, de rechtsstaat, verzoening, meewerking met het Internationale Strafhof voor voormalig Joegoslavië en de ontwikkeling van het maatschappelijk middenveld. De interpersoonlijke contacten moeten worden bevorderd en er moet met name een dialoog op gang worden gebracht over de liberalisering van de visumregeling voor burgers van landen van de westelijke Balkan. De regionale samenwerking op de westelijke Balkan moet verder worden ontwikkeld, en met name de lokale participatie in initiatieven op dit gebied.

In alle uitbreidingslanden zal de EU optimaal gebruik blijven maken van haar pretoetredingsinstrumenten om de belangrijkste problemen aan te pakken. Om over te kunnen gaan van de ene fase naar de andere in het draaiboek op weg naar integratie in de EU zijn met name de resultaten met betrekking tot de uitvoering van de verbintenissen van belang, met name in het kader van de associatieovereenkomsten. Hierop wordt streng toegezien. De Commissie beschrijft in dit document een aantal maatregelen om de kennis over de EU-wetten en het EU-beleid te vergroten en de volgende stappen in het uitbreidingsproces voor te bereiden.

De Commissie is bezig de instrumenten voor het pretoetredingsbeleid aan te passen aan de huidige uitdagingen in het kader van het uitbreidingbeleid. Sinds januari 2007 wordt een nieuw financieel instrument gebruikt, het instrument voor pretoetredingssteun (Instrument for Pre-Accession Assistance, IPA). Door bij de programmering de IPA-steun sterker te concentreren op de hervormingsprioriteiten wordt duidelijk in welke fase van het overgangsproces het betreffende partnerland zich bevindt. De Commissie is bezig met voorstellen voor de herziening van de Europese partnerschappen en de toetredingspartnerschappen, die het belangrijkste uitgangspunt zullen vormen voor het vaststellen van de prioriteiten. Ook wordt een voorstel gedaan voor een herziene versie van het meerjarig financieel kader voor het IPA voor de periode 2009-2011. Hierin wordt een faciliteit geïntroduceerd om het maatschappelijk middenveld verder te ontwikkelen, met name door middel van capaciteitsopbouw en uitwisselingsprojecten. Hierbij wordt meer aandacht besteed aan programma’s ter ondersteuning van staatsopbouw, goed bestuur, institutionele hervorming en bestuurlijke capaciteit.

Er wordt gestreefd naar een maximaal hefboomeffect van subsidies voor de ontwikkeling van de particuliere sector en investeringen in infrastructuur door middel van intensievere samenwerking met de Europese Investeringsbank (EIB), de Europese Bank voor Wederopbouw en Ontwikkeling (EBWO) en andere internationale financiële instellingen. De Commissie zal zorgen voor betere coördinatie met de andere donors bij al hun activiteiten en zal hen aanmoedigen actief te zijn op de prioritaire terreinen die in deze mededelingen worden beschreven. De uitvoering zal ook worden gestroomlijnd door verantwoordelijkheden over te dragen van het Europees Bureau voor Wederopbouw naar de delegaties en afdelingen van de Commissie.

De lidstaten kunnen het best het voortouw nemen bij de publieksvoorlichting over de uitbreiding. De Commissie zal ook haar rol blijven vervullen door te streven naar een betere informatievoorziening met feitelijke gegevens over de uitbreiding. In deze mededeling, die voortbouwt op de bestaande strategie van de EU, worden de belangrijkste uitdagingen op weg naar de integratie van de EU geanalyseerd. Er wordt een aanpak geschetst om de instrumenten van het uitbreidingsbeleid aan te passen en sterker te concentreren op de terreinen waarop dringend vorderingen moeten worden gemaakt, waarbij ook rekening wordt gehouden met de lessen die kunnen worden getrokken uit de eerdere uitbreidingsronden.

2. Uitdagingen in de uitbreidingslanden

De landen van de westelijke Balkan en Turkije is toetreding tot de EU in het vooruitzicht gesteld zodra zij aan de gestelde voorwaarden voldoen. Gezien de stand van zaken met betrekking tot de voorbereidingen van deze landen, zullen zij waarschijnlijk op middellange tot lange termijn toetreden. De nadruk ligt nu op grondige voorbereiding, waardoor de landen die bij het uitbreidingsproces betrokken zijn fundamentele bestuurs- en economische vraagstukken kunnen aanpakken, evenals vraagstukken in verband met EU-wetgeving en beleid.

2.1. Westelijke Balkan

De EU is betrokken bij de landen van de westelijke Balkan via het stabilisatie- en associatieproces, dat uiteindelijk moet leiden tot toetreding. Dit heeft in grote mate bijgedragen aan de vooruitgang die de landen van deze regio de afgelopen jaren hebben geboekt.

De stabiliteit is gehandhaafd en de wederopbouw na de oorlogen van de jaren negentig is bijna voltooid. In de hele regio zijn er democratisch gekozen regeringen. De economie is aangetrokken, de macro-economische stabiliteit is verbeterd en de levensstandaard is gestegen. Er worden grootschalige hervormingen doorgevoerd om de rechtsstaat te versterken en de economische en sociale structuren te moderniseren. De regionale samenwerking is toegenomen, ondermeer op het gebied van handel, energie, vervoer en milieu. De landen van de westelijke Balkan zijn steeds meer betrokken bij regionale initiatieven.

In alle landen van de westelijke Balkan vindt toenadering tot de EU plaats, zij het met verschillende snelheden. Kroatië voert toetredingsonderhandelingen met de EU en de Voormalige Joegoslavische Republiek Macedonië heeft de status van kandidaat-lidstaat gekregen. De EU legt de laatste hand aan de stabilisatie- en associatieovereenkomsten met de landen van de regio en de economische integratie met de EU is vergevorderd. De landen van de westelijke Balkan hebben visumversoepelings- en overnameovereenkomsten met de EU gesloten.

Deze resultaten moeten nu worden geconsolideerd en onomkeerbaar worden gemaakt. Er resteert nog een aantal grote problemen die moeten worden aangepakt. In een aantal landen is het tempo van het algehele hervormingsproces afgenomen. Voor een groot deel van de westelijke Balkan blijven staatsopbouw en beter bestuur van prioritair belang. De situatie in Kosovo [5] vereist nog steeds een aanzienlijke internationale aanwezigheid. De huidige situatie kan niet blijven bestaan; de kwestie moet onverwijld worden opgelost met het oog op de politieke en economische ontwikkeling van Kosovo en de regionale stabiliteit. In Bosnië en Herzegovina worden de regelingen van de akkoorden van Dayton/Parijs op de proef gesteld door de nationalistische retoriek van politieke sleutelfiguren, waardoor ook hervormingen worden geblokkeerd. Er is geen vooruitgang geboekt met de noodzakelijke hervormingen van de politie en het grondwettelijk kader. Bosnië en Herzegovina moet nog volledige verantwoordelijkheid aanvaarden voor zijn bestuur, waarvoor momenteel nog steeds aanzienlijke internationale aanwezigheid noodzakelijk is. In sommige andere landen moet het grondwettelijk kader worden voltooid of volledig uitgevoerd.

Op de hele Balkan zijn meer dialoog en tolerantie nodig, vooral met betrekking tot etnische vraagstukken. In Kosovo blijven de verhoudingen tussen de Albanezen en de Serviërs gespannen. Daarnaast maken de Kosovaarse Serviërs in het algemeen geen deel uit van de instellingen of het bestuur. In Bosnië en Herzegovina wordt het functioneren van de overheidsinstellingen belemmerd door etnische scheidslijnen. In Servië hebben de democratische krachten weliswaar gewonnen tijdens de parlementsverkiezingen en werd een hervormingsgezinde regering gevormd, maar extremistische partijen en nationalistische retoriek, die nog steeds grote invloed hebben, blijven het algemene politieke klimaat negatief beïnvloeden. De democratische krachten zijn fragiel. In de Voormalige Joegoslavische Republiek Macedonië wordt het functioneren van de instellingen belemmerd door de aanhoudende spanningen en onvoldoende samenwerking tussen de politieke actoren en lopen de hervormingen vertraging op. Toen de regering en een oppositiepartij het niet eens waren over een grondwettelijke kwestie, boycotte deze partij het parlement. Het klimaat van politieke conflicten in Albanië en het langdurige proces van goedkeuring van een nieuwe grondwet in Montenegro zijn voorbeelden van andere problemen in moderne democratieën in wording. Kroatië moet meer inspanningen doen om de tolerantie tegenover minderheden te bevorderen.

Er is aanzienlijke vooruitgang geboekt in de medewerking met het Internationale Strafhof voor voormalig Joegoslavië, wat een essentiële voorwaarde is van het stabilisatie- en associatieproces. Kroatië en de Voormalige Joegoslavische Republiek Macedonië verlenen nog steeds volledige medewerking aan het tribunaal. De medewerking van Montenegro is bevredigend. Dankzij de door Servië geboekte vooruitgang op dit vlak konden de onderhandelingen over een stabilisatie- en associatieovereenkomst worden hervat en technisch gezien worden afgerond. Ook Bosnië en Herzegovina heeft vorderingen gemaakt wat betreft de medewerking met het Joegoslavië-tribunaal, maar voor Servië en Bosnië en Herzegovina is nog steeds geen sprake van volledige medewerking, wat zou inhouden dat de resterende aangeklaagden worden gearresteerd. Kosovo heeft enige vooruitgang geboekt in de medewerking met het Joegoslavië-tribunaal, maar intimidatie van getuigen blijft een punt van zorg.

Met de terugkeer van vluchtelingen zijn beperkte vorderingen geboekt. Veel vluchtelingen en binnenlandse ontheemden leven in zeer moeilijke omstandigheden. Er is ook enige vooruitgang geboekt bij het vergroten van de vertegenwoordiging van minderheidsgroeperingen in de publieke dienstverlening. De Roma blijven echter nog steeds de kwetsbaarste minderheid in de regio. Alle landen moeten tolerantie jegens minderheden aanmoedigen en passende maatregelen treffen om personen te beschermen die het slachtoffer zijn van discriminatie, vijandigheid of geweld. Dit is cruciaal voor verzoening en duurzame stabiliteit.

De handhaving van de rechtsstaat, met name door middel van justitiële hervormingen, en de bestrijding van corruptie en georganiseerde misdaad hebben de hoogste prioriteit. De meeste landen hebben maatregelen getroffen om de organisatie en de prestaties van hun justitiële stelsel te verbeteren. De inspanningen in de strijd tegen de georganiseerde misdaad worden opgevoerd en hebben de eerste resultaten opgeleverd. Er worden wetgeving en instellingen ontwikkeld om corruptie te bestrijden. In verschillende landen lopen onderzoeken en zijn verschillende vervolgingen ingesteld. In de hele regio moeten de justitiële stelsels echter nog aanzienlijk worden verbeterd. Ingrijpende en duurzame hervormingen zijn nodig om de onafhankelijkheid, efficiëntie en verantwoordingsplicht van het justitiële systeem te waarborgen. Corruptie blijft een wijdverbreid en diepgeworteld maatschappelijk fenomeen. In alle landen van de westelijke Balkan zijn de getroffen maatregelen niet evenredig aan de omvang van het probleem. Er is sterke politieke wil nodig om corruptie uit te roeien en overtreders te vervolgen, ook in geruchtmakende zaken. De georganiseerde misdaad blijft een ernstig probleem. Criminele netwerken zijn actief in diverse sociaaleconomische sectoren en in de politiek. Ze profiteren vaak van onvoldoende transparantie van overheidsopdrachten, investeringsplanning en privatiseringen. De regio is een bron en een doorvoerroute voor mensen- en drugssmokkel. Op dit vlak zijn aanzienlijke en langdurige inspanningen nodig.

De bestuurlijke capaciteit is een cruciaal aspect voor het criterium van Kopenhagen inzake het vermogen om de verplichtingen van het lidmaatschap op zich te nemen, zoals in 1995 werd bepaald door de Europese Raad van Madrid. In de hele regio wordt gestreefd naar hervorming van het openbaar bestuur, wat tot enkele positieve resultaten heeft geleid op het gebied van kaderstrategieën en wetgeving. Kroatië en Servië hebben aangetoond over aanzienlijke bestuurlijke capaciteit te beschikken voor de uitvoering van de stabilisatie- en associatieovereenkomst. Beide landen moeten deze capaciteit nu verder uitbouwen, moderniseren en in overeenstemming brengen met EU-wetgeving en -beleid. Elders blijft de bestuurlijke capaciteit zwak, wat de uitvoering van de hervormingen en de aanpassing aan de EU belemmert; in dit verband zijn aanvullende inspanningen nodig. Elk land moet zich duidelijker inzetten om een efficiënt, stabiel en verantwoordingsplichtig ambtenarenapparaat in te stellen, zowel op centraal als op lokaal niveau. In verschillende landen zijn de aanwerving, de bevordering en het ontslag van ambtenaren niet gebaseerd op objectieve, transparante criteria. De ethische codes binnen het ambtenarenapparaat moeten worden versterkt. In Bosnië en Herzegovina en andere landen moeten de hervormingen van politie en veiligheidsdiensten nog worden uitgevoerd.

Het maatschappelijk middenveld is een essentieel element van het Europese openbare leven. De landen van de westelijke Balkan hebben inspanningen gedaan om wetgeving en strategieën goed te keuren ter bevordering van de ontwikkeling van het maatschappelijk middenveld. De eerste stappen zijn gezet op weg naar een meer participatieve democratie, maar het maatschappelijk middenveld in de regio is nog zwak. Oorlogen en etnische conflicten hebben het sociale weefsel van de regio ernstig aangetast. Lokale ngo’s moeten worden getraind om zich aan te passen aan de huidige omstandigheden. De vrijheid van vereniging moet worden verdiept en er moeten regelgevende kaders en stimuleringsmaatregelen worden ingesteld voor de ontwikkeling van maatschappelijke organisaties.

In het algemeen is de economische groei in de regio relatief groot gebleven en is het gemiddelde loon gestegen. De inflatie is bescheiden en stabiel. In de meeste landen is een verstandig fiscaal en monetair beleid gevoerd. De financiële systemen zijn verder ontwikkeld. De beheerssystemen voor de overheidsfinanciën zijn verbeterd. Er zijn maatregelen getroffen om het zakelijke klimaat te bevorderen. Alle landen van de westelijke Balkan zijn bezig met de verdere herstructurering en openstelling van hun economieën. De mate van economische integratie in de EU is al groot en neemt toe. De stabilisatie- en associatieovereenkomsten en de nieuwe Midden-Europese Vrijhandelsovereenkomst (CEFTA) vormen samen een gunstig kader voor de handel en de investeringen op de Balkan, zoals in de jaren negentig in Midden- en Oost-Europa. Verschillende landen hebben ambitieuze plannen om hun fysieke infrastructuur en hun socialezekerheidsstelsels te moderniseren.

Het vergroten van het concurrentievermogen, het terugdringen van de grote werkloosheid en het bevorderen van de ontwikkeling van het menselijk potentieel en de infrastructuur zijn grote uitdagingen in de hele regio. In een aantal landen bestaan nog steeds aanzienlijke financiële risico’s en externe onevenwichtigheden. De voortgang met betrekking tot de werkgelegenheid is wisselend, waarbij sommige landen in de regio een werkloosheid kennen van meer dan 35% en de kloof tussen de vraag naar en het aanbod van bepaalde arbeidsvaardigheden groter wordt. Op de arbeidsmarkten is er nog steeds geen sprake van een goede combinatie van flexibiliteit en zekerheid voor werkgevers en werknemers en de loonkosten voor geregistreerde bedrijven zijn relatief hoog. Plattelandseconomieën moeten verder worden gediversifieerd. Er moet verder worden gewerkt aan de consolidatie van de begroting en de herstructurering van het bedrijfsleven. De privatiseringsplannen van de landen moeten worden uitgevoerd. Investeringen en de groei van het midden- en kleinbedrijf moeten worden aangemoedigd, onder meer door betere toegang tot financiering. Regeringen moeten het zakelijke klimaat verder verbeteren en de werkgelegenheid stimuleren. Ze moeten de administratieve formaliteiten verminderen, de rechtsstaat versterken, zorgen voor betrouwbare grondregistratie en transparante privatiseringsprocedures. In sommige landen moet het juridische kader voor de goede werking van de markten voltooid en gehandhaafd worden. Belastingregelingen moeten worden vereenvoudigd. Hierdoor zal de economische activiteit worden gestimuleerd en de grote omvang van de informele economie worden teruggedrongen. Daarnaast moeten maatregelen worden getroffen om de toegang tot financiering en het gebruik van e-technologie te vergemakkelijken.

Turkije

Sinds de Europese Raad van december 1999 Turkije de status van kandidaat-lidstaat verleende, heeft het land grote veranderingen doorgevoerd. Het Europese perspectief bleek een van de belangrijkste stimulansen voor de hervorming van het politieke, juridische en economische systeem in Turkije. De doodstraf werd afgeschaft, de taken en de samenstelling van de Nationale Veiligheidsraad werden gewijzigd zodat er meer civiele controle over het militaire apparaat is en de democratische vrijheden werden bevorderd door een serie grondwetswijzigingen. Er werd vooruitgang geboekt met betrekking tot de rechten van vrouwen en kinderen en de bestrijding van foltering, waardoor het totale aantal meldingen van foltering en mishandeling verder daalde.

Op economisch gebied kon de economie zich na de ernstige financiële crisis van 2001 snel herstellen dankzij solide macro-economisch beleid en structurele hervormingen met het oog op de duurzaamheid van de economie op lange termijn. Ook verbeterde het investeringsklimaat. Dit leidde tot een sterke groei van het BBP (6,1% in 2006). De inflatie daalde sinds 2001 en de Turkse lira is een sterke munt gebleven. De ontwikkeling van Turkije wordt echter nog steeds in sterke mate beïnvloed door de internationale financiële trends. Sinds de oprichting van de douane-unie in 1995 is de waarde van de handel met de Europese Unie in lopende prijzen verdrievoudigd. Hieruit blijkt dat er een grote vraag is naar producten en diensten uit de EU en dat de Turkse export goed presteert. Daarnaast bereikten de grotendeels uit de Europese Unie afkomstige buitenlandse directe investeringen een nieuw record van 16 miljard euro in 2006, dat wil zeggen 4,9% van het Turkse BBP.

Deze hervormingen en het strategische belang van de relatie tussen de EU en Turkije hebben ertoe geleid dat in oktober 2005 de toetredingsonderhandelingen van start zijn gegaan. Een kernbeginsel in dit proces is dat het tempo van de onderhandelingen afhangt van het hervormingstempo in Turkije.

De uitvoering van de hervormingen is ongelijkmatig en is na 2005 vertraagd. Afgelopen jaar beleefde Turkije een constitutionele crisis rond de verkiezing van de president van de republiek, waardoor vervroegde parlementsverkiezingen nodig waren. Het leger legde publieke verklaringen af die niet onder zijn mandaat vielen. In de aanloop naar de verkiezingen vonden echter open debatten plaats over een aantal traditioneel gevoelige onderwerpen en actieve maatschappelijke organisaties verkondigden hun gehechtheid aan de democratie en de seculiere staat. De parlementsverkiezingen verliepen volledig volgens de normen die gelden in een democratie en rechtsstaat. Het nieuwe parlement weerspiegelt de politieke diversiteit van het land. De president werd gekozen overeenkomstig de constitutionele regels en de democratie zegevierde in de civiel-militaire verhoudingen. De regering is begonnen een nieuwe grondwet op te stellen.

Turkije moet nu een nieuwe impuls geven aan de politieke hervormingen. Er zijn met name aanzienlijke verdere inspanningen nodig op het gebied van de vrijheid van meningsuiting en de rechten van niet-islamitische religieuze gemeenschappen. Ook moeten vorderingen worden gemaakt met betrekking tot corruptiebestrijding, justitiële hervormingen, rechten van vakbonden, vrouwen en kinderen. De verantwoordingsplicht van het openbaar bestuur moet worden versterkt. In het zuidoosten moet Turkije ook de voorwaarden scheppen waardoor de voornamelijk Koerdische bevolking alle rechten en vrijheden kan genieten. De Commissie zal nauwlettend blijven toezien op het proces van politieke hervorming, waaronder het civiele toezicht op de veiligheidstroepen.

Naar aanleiding van een aantal gewapende aanslagen door de PKK, waarbij veel slachtoffers vielen, nam het parlement in oktober 2007 een motie aan waarmee de regering militair kon ingrijpen in het noordelijke deel van Irak. Het EU-voorzitterschap herhaalde op 22 oktober dat de EU het terroristische geweld van de PKK in Turkije met klem veroordeelt. Daarnaast verklaarde het EU-voorzitterschap dat de internationale gemeenschap, en met name de belangrijkste partijen in de regio, Turkije moet helpen de bevolking te beschermen en terrorisme te bestrijden, waarbij de rechtsstaat moet worden gerespecteerd, de internationale en regionale vrede en stabiliteit moeten worden bewaard en er mag niet buitenproportioneel militair worden opgetreden.

Er zijn verdere structurele economische hervormingen en begrotingsconsolidatie nodig om de resterende bedreigingen van de macro-economische stabiliteit aan te pakken. De grootste taken betreffen de structurele zwakheid en starheid van de arbeidsmarkt, de kwaliteit van de vaardigheden van de beroepsbevolking, de lage arbeidsparticipatie van vooral vrouwen, de grote informele sector en de hervormingen van de sociale zekerheid en de energiesector. Op het platteland is de economie nog steeds weinig gediversifieerd. De kwetsbaarheid van de Roma moet worden aangepakt. Turkije moet nog steeds een brede aanpak ontwikkelen voor de economische en maatschappelijke ontwikkeling in het zuidoosten.

Goede betrekkingen met de buurlanden blijven van groot belang. Turkije dient ook het aanvullende protocol bij de associatieovereenkomst volledig en op niet-discriminerende wijze ten uitvoer te leggen.

3. De uitbreidingsstrategie: de huidige agenda

3.1. De hernieuwde consensus over de uitbreiding

Het uitbreidingsproces van de EU draagt bij tot vrede en stabiliteit, hervormingen en de bevordering van Europese waarden. Het stellen van voorwaarden is alleen effectief voor het aansporen tot hervormingen als het vooruitzicht op uiteindelijke integratie in de EU geloofwaardig blijft. Dit moet vooral duidelijk zijn voor de burgers van de betrokken landen. Het vooruitzicht op toetreding is nu belangrijker dan ooit om de landen te helpen crisissen, zwakheden van de staat en uitdagingen voor de democratie te boven te komen.

Dankzij strenge voorwaarden in elke fase van het uitbreidingsproces kunnen de hervormingen in alle kandidaat-lidstaten en potentiële kandidaat-lidstaten worden geconsolideerd en worden de toekomstige lidstaten voorbereid op de verplichtingen waaraan zij vanaf de toetreding moeten voldoen. De voortgang van elk land op weg naar de Europese Unie hangt af van de individuele inspanningen van het land met betrekking tot de criteria van Kopenhagen en, voor de westelijke Balkan, met betrekking tot de voorwaarden van het stabilisatie- en associatieproces.

In alle sleutelfasen van het toetredingsproces wordt de integratiecapaciteit van de EU uitgebreid getoetst. Tijdens de Europese Raad van december 2006 werd besloten de kwaliteit van het uitbreidingsproces te verbeteren door de voortgang van de kandidaat-lidstaten en de potentiële kandidaat-lidstaten op weg naar het lidmaatschap van de EU af te laten hangen van de mate waarin ze voldoen aan de essentiële vereisten. Criteria voor het openen en sluiten van onderhandelingshoofdstukken, effectbeoordelingen op belangrijke EU-beleidsterreinen op belangrijke momenten in het uitbreidingsproces en de koppeling met politieke hervormingen spelen een steeds grotere rol in dat proces.

3.2. Concentratie op kerntaken

Vanwege de hierboven beschreven uitdagingen moet meer aandacht worden besteed aan de belangrijkste hervormingsprioriteiten, die betrekking hebben op staatsopbouw, bestuur en sociaaleconomische hervormingen. De Commissie heeft voorstellen ingediend voor herziene toetredingspartnerschappen en herziene Europese partnerschappen waarin deze prioriteiten tot uitdrukking komen. De partnerschappen, waarin de prioriteiten worden vastgesteld voor de financiële pretoetredingssteun, vormen een leidraad voor de Europese koers van de betrokken landen. Vanaf het begin wordt meer prioriteit gegeven aan fundamentele bestuurskwesties, zoals institutionele opbouw, bestuurlijke en justitiële hervormingen en de preventie van georganiseerde misdaad en corruptie. Er zal grotere nadruk worden gelegd op deze moeilijke vraagstukken, met name in de context van de politieke en economische dialoog. Bij de bestrijding van de grensoverschrijdende misdaad moet beter worden samengewerkt tussen de landen van de westelijke Balkan, de EU-instellingen en -agentschappen en de lidstaten. De planning van de uitvoering van Europese wetten en beleidslijnen moet worden afgestemd op de capaciteit van de landen en op de vorderingen die worden geboekt bij de uitvoering van de belangrijkste hervormingen.

Aan de hand van de pretoetredingsprocedure voor begrotingstoezicht, die sinds 2006 ook wordt toegepast in potentiële kandidaat-lidstaten, zal steun blijven worden verstrekt voor economische hervormingen in alle kandidaat-lidstaten en potentiële kandidaat-lidstaten.

Regionale samenwerking en betrekkingen van goed nabuurschap blijven cruciaal voor de Europese integratie. Vorderingen op deze terreinen leiden tot meer vertrouwen en concrete voordelen in de vorm van regionale stabiliteit, betere grensoverschrijdende verbindingen en betere infrastructuur, evenals economische voordelen in de zin van snellere groei en meer buitenlandse directe investeringen.

Wederzijdse kennis en begrip vereisen verdere ontwikkeling van het maatschappelijk middenveld en van de dialoog tussen de burgers van de EU-lidstaten en de uitbreidingslanden. Sinds 2005 heeft de Commissie financiële steun verstrekt voor de dialoog met en tussen de landen van de westelijke Balkan en Turkije. Steun voor het maatschappelijk middenveld is cruciaal voor wederzijds begrip en de versterking van de democratische structuren in de samenleving. De Commissie zal nu via het instrument voor pretoetredingssteun (IPA) aanvullende maatregelen nemen ter bevordering van de ontwikkeling van het maatschappelijk middenveld en de dialoog.

3.3. De toetredingsonderhandelingen verder brengen

In oktober 2005 gingen de toetredingsonderhandelingen met Kroatië en Turkije van start na een unaniem besluit van de lidstaten en een reeks grote politieke en juridische hervormingen. Het onderhandelingsproces brengt de beide landen dichter bij de EU en is van strategisch belang. De onderhandelingen worden gevoerd aan de hand van een strikt onderhandelingskader, dat door de Raad is vastgesteld. De voortgang in de onderhandelingen hangt af van de vorderingen met betrekking tot politieke en economische hervormingen en met betrekking tot de omzetting en uitvoering van Europese wetgeving.

De Europese Raad van december 2006 heeft besluiten genomen over het verloop en de kwaliteit van het toetredingsproces. Er zijn belangrijke maatregelen getroffen om de conclusies van de Europese Raad ten uitvoer te leggen. De Commissie heeft optimaal gebruik gemaakt van de mogelijkheid om criteria voor te stellen voor het openen en sluiten van onderhandelingshoofdstukken in het licht van de vorderingen in de praktijk. Nu belangrijke hoofdstukken op de onderhandelingstafel komen, publiceert de Commissie haar eerste effectbeoordelingen. In het najaar zal de Commissie een effectbeoordeling publiceren over de toekomstige toetreding van Kroatië tot de Europese wegcabotagesector. Afhankelijk van de voortgang van de onderhandelingen zullen het komende jaar andere effectbeoordelingen worden gepresenteerd over het vrije verkeer van werknemers met betrekking tot Kroatië en de energievoorziening met betrekking tot Turkije. De EU voert intensieve politieke en economische dialogen, die de grondslag vormen voor het onderhandelingsproces. In dit verband wordt met name aandacht besteed aan het oplossen van de resterende bilaterale vraagstukken tussen de kandidaat-lidstaten en de lidstaten en aan het ontwikkelen van betrekkingen van goed nabuurschap. Vraagstukken in verband met justitie en grondrechten worden gedetailleerd behandeld in specifieke onderhandelingshoofdstukken. Indien sprake is van een ernstige en aanhoudende schending van de beginselen van vrijheid, democratie, eerbiediging van de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden, of van de rechtsstaat, op welke beginselen de Unie is gegrondvest, kunnen de onderhandelingen worden opgeschort.

De voortgang van Kroatië op weg naar het lidmaatschap is een krachtig signaal voor de andere landen van de westelijke Balkan wat betreft hun eigen toetredingsvooruitzichten zodra zij aan de voorwaarden voldoen. Dankzij het toetredingsproces van Kroatië worden bilaterale en regionale vraagstukken aangepakt en wordt verzoening bewerkstelligd. Dit dient de strategische belangen van de EU op het gebied van veiligheid en conflictpreventie in een regio die grenst aan lidstaten.

In deze fase van de onderhandelingen over specifieke beleidshoofdstukken moeten technische vraagstukken met betrekking tot de aanpassing van de wetgeving worden aangepakt. De Commissie heeft alle toetsingsrapporten over Kroatië voorgelegd aan de Raad. Nu wordt de aandacht verlegd naar de vraag of Kroatië voldoet aan de criteria voor het openen van de desbetreffende hoofdstukken. Als Kroatië daar inderdaad aan voldoet, kan het komende jaar aanzienlijke vooruitgang in de toetredingsonderhandelingen worden geboekt. Kroatië moet nog meer bestuurlijke en justitiële hervormingen doorvoeren en vorderingen maken met betrekking tot de rechten van minderheden, de terugkeer van vluchtelingen en de herstructurering van de zware industrieën.

De niet aflatende inzet van Turkije om hervormingen door te voeren is van groot strategisch belang voor de eigen veiligheid en stabiliteit van de EU. Turkije vervult een unieke brugfunctie tussen de westerse en de islamitische wereld, zoals werd benadrukt door het initiatief “Alliance of Civilisations” van de Verenigde Naties, waarmee wordt beoogd de dialoog te bevorderen. Het proces van de toetreding van Turkije tot de EU, dat is gebaseerd op grootschalige democratische hervormingen, wordt met belangstelling gevolgd door het Midden-Oosten en de bredere islamitische wereld. Turkije steunt ook het vredesproces in het Midden-Oosten en de dialoog over de nucleaire kwestie met Iran. Turkije beschikt over omvangrijke middelen op veiligheidsgebied en heeft deze ter beschikking gesteld van een aantal EU- en NAVO-missies, van de westelijke Balkan tot de Democratische Republiek Congo en van Darfur tot Afghanistan. Turkije zou een belangrijke energieroute tussen de EU en de grootste olie- en gasvoorraden ter wereld kunnen worden en daarmee een sleutelrol krijgen in de continuïteit van de energievoorziening van de EU. De aanpassing van de wetgeving aan het EU-beleid zal met name voordelen hebben op het gebied van de controle op migratie en het milieu. Turkije kent een sterke en constante economische groei en het land is een van de belangrijkste handels- en investeringspartners van de EU.

Deze strategische overwegingen hebben meegespeeld sinds het begin van de betrekkingen tussen de EU en Turkije, in 1959. Al in 1963 werd gesproken over eventuele toetreding van Turkije tot de EU toen het land een associatieovereenkomst met de Europese Economische Gemeenschap ondertekende. In deze overeenkomst is expliciet sprake van toetreding, zowel in de preambule als in artikel 28. Hieruit blijkt dat Turkije vanaf het begin van de Europese Unie een belangrijke strategische rol heeft gespeeld. Turkije is nu het enige land waarmee de EU een douane-unie vormt, waarover in 1995 overeenstemming werd bereikt. In 1999 kreeg Turkije de status van kandidaat-lidstaat. In oktober 2005 kwamen alle lidstaten overeen dat toetreding het gemeenschappelijke doel van de onderhandelingen is. De uitkomst van de onderhandelingen met Turkije ligt niet bij voorbaat vast. Het onderhandelingsproces vordert naar gelang van de vorderingen met betrekking tot de uitvoering van de hervormingen en de aanpassing aan EU-wetgeving en -beleid.

Het is essentieel dat de Europese Unie haar beloften gestand doet door het onderhandelingsproces op schema te houden en hoofdstukken te openen zodra voldaan is aan de technische voorwaarden, overeenkomstig het onderhandelingskader van oktober 2005 en het besluit van de Raad van 11 december 2006. De toetsing van Turkije is bijna afgerond en de Commissie zal voor het eind van dit jaar de meeste verslagen aan de Raad hebben gestuurd. Turkije moet voldoende inspanningen doen om te voldoen aan de criteria die de Raad heeft vastgesteld voor de opening van de meeste hoofdstukken. De nieuwe impuls van het politieke hervormingsproces zal rechtstreeks van invloed zijn op het tempo van de toetredingsonderhandelingen. Als Turkije aan de criteria voldoet, kan het komende jaar vooruitgang in de toetredingsonderhandelingen worden geboekt.

De goede betrekkingen met de buurlanden blijven van groot belang. Overeenkomstig de verklaring van de EU van 21 september 2005 en de conclusies van de Raad van 11 december 2006 moet Turkije het Aanvullend Protocol bij de Overeenkomst van Ankara volledig en op niet-discriminerende wijze toepassen, en alle belemmeringen voor het vrije verkeer van goederen, inclusief beperkingen op middelen van vervoer, ten aanzien van de Republiek Cyprus, opheffen. Ook dient Turkije vooruitgang te boeken met de normalisering van de bilaterale betrekkingen met de Republiek Cyprus.

3.4. Stimulering van het Europese perspectief van de westelijke Balkan en van de regionale samenwerking

Alle landen van de westelijke Balkan hebben uitzicht op het EU-lidmaatschap. De toekomst van de Westelijke Balkan ligt in de Europese Unie. Het stabilisatie- en associatieproces en de agenda van Thessaloniki van 2003 vormen het kader voor het EU-beleid met betrekking tot deze regio. Regionale samenwerking leidt tot concrete voordelen voor de burgers van de westelijke Balkan en draagt bij tot hervormingen en verzoening.

De EU zal strikte voorwaarden blijven hanteren voor de voortgang van de landen van de westelijke Balkan op weg naar de EU. Goede prestaties, met name wat betreft de verplichtingen in het kader van de stabilisatie- en associatieovereenkomst (SAO), onder meer op het gebied van de handel, zijn cruciaal voor het uiteindelijke lidmaatschap. Solide instellingen zijn essentieel voor de uitvoering van de SAO-bepalingen en de goede werking van de verschillende gezamenlijke instellingen.

Tijdens hun voortgang volgens het in 2005 vastgestelde schema, blijft de Commissie alle landen van de westelijke Balkan steunen in hun Europese koers. Hierbij wordt voorrang gegeven aan de stabiliteit en het Europese perspectief van Kosovo.

De topontmoeting in mei 2007 in Zagreb van het Samenwerkingsproces voor Zuidoost-Europa (SEECP) betekende een stap naar zeggenschap over het proces van regionale samenwerking. Het Stabiliteitspact heeft zijn doel grotendeels bereikt en zal worden vervangen door een nieuwe regionale samenwerkingsraad (RCC), die gekoppeld zal zijn aan het SEECP. Er werd een secretaris-generaal van de RCC benoemd en Sarajevo werd aangewezen als zetel van het secretariaat. Onder het Bulgaarse voorzitterschap werd de gastlandovereenkomst met Bosnië en Herzegovina ondertekend en het secretariaat wordt momenteel opgezet. Verwacht wordt dat begin 2008 in Sofia de laatste regionale conferentie van het Stabiliteitpact en de eerste vergadering van de RCC zullen plaatsvinden, waarbij de bijzondere coördinator van het Stabiliteitspact zijn taken zal overdragen aan de secretaris-generaal van de RCC. De nieuwe structuren moeten snel operationeel worden, met name het secretariaat en het verbindingskantoor in Brussel. Het SEECP en de RCC zullen het algemene overkoepeling voor de regionale samenwerking vormen. De Commissie zal participeren in de RCC en moedigt alle betrokken partijen aan een actieve rol te spelen. Op basis van de ervaringen met het Stabiliteitspact, is de Commissie van plan met het SEECP en de RCC samen te werken aan de uitvoering van het initiatief voor risicobeperkende maatregelen bij rampen, alsmede het initiatief inzake rampenpreventie en paraatheid bij rampen (DPPI), dat in het kader van het Stabiliteitspact werd opgezet. De Commissie is ook van plan de landen van de westelijke Balkan verder te betrekken bij de activiteiten met betrekking tot het EU-mechanisme voor civiele bescherming bij noodsituaties zoals overstromingen, bosbranden of aardbevingen.

In juli trad de nieuwe Midden-Europese Vrijhandelsovereenkomst (CEFTA) in werking. De ratificatie door alle partijen is onlangs afgerond en deze regionale vrijhandelszone is nu in de hele regio van kracht. De Europese Commissie is van plan de CEFTA te ondersteunen, zowel door middel van technische bijstand en door initiële financiering van het CEFTA-secretariaat voor een periode van drie jaar. Alle landen werken samen in het kader van het Europees Handvest voor het midden- en kleinbedrijf. Er is vooruitgang geboekt met betrekking tot de uitvoering van het Verdrag tot oprichting van de Energiegemeenschap. Het ratificatieproces van de overeenkomst betreffende de totstandbrenging van een Europese gemeenschappelijke luchtvaartruimte is gaande. Deze instrumenten moeten nu nog worden geratificeerd door de resterende partijen. Dankzij deze overeenkomsten is snelle integratie in de interne energie- en luchtvaartmarkt van de EU mogelijk. Er zijn gedetailleerde tijdschema’s en actieplannen opgesteld voor elektriciteit en gas.

Om de kennis over EU-wetten en -beleid te vergroten zal de afdeling TAIEX [6] van de Commissie in de potentiële kandidaat-lidstaten technische informatiebijeenkomsten organiseren voor de belanghebbenden van de overheid, het bedrijfsleven en de samenleving. De regionale school voor openbaar bestuur zal bijdragen aan de versterking van de bestuurlijke capaciteit van de westelijke Balkan. Er zijn EU-middelen gemobiliseerd om het bestaande netwerk om te zetten in een in de regio gevestigde school.

De burgers van de westelijke Balkan moeten tastbare verbeteringen kunnen waarnemen als gevolg van de integratie van hun landen in de EU. Dit is essentieel als zij zelf verantwoordelijkheid willen nemen voor het verzoeningsproces en de noodzakelijke hervormingen. Er zouden meer interpersoonlijke contacten moeten plaatsvinden tussen de lidstaten en de landen in de regio en binnen de regio.

Het is van het grootste belang dat de burgers en regeringen van de westelijke Balkan gemakkelijker naar de Europese Unie kunnen reizen. In Thessaloniki erkende de EU dit en beloofde stappen te zetten om deze doelstelling te verwezenlijken. Bij het liberaliseren van het reisverkeer moet rekening worden gehouden met de interne veiligheids- en migratiebelangen van de EU. Voor Kroatië geldt al vele jaren een visumvrijstelling. De Commissie heeft onlangs onderhandeld over visumversoepelings- en overnameovereenkomsten met de andere landen van de regio. Deze werden in september ondertekend en zullen naar verwachting binnenkort door de Raad worden goedgekeurd, zodat zij op 1 januari 2008 in werking kunnen treden. De overeenkomsten zullen ertoe leiden dat het aanzienlijk gemakkelijker wordt om een visum te krijgen voor reizen naar de EU. De lidstaten moeten ervoor zorgen dat deze overeenkomsten op de juiste wijze worden uitgevoerd.

De visumversoepelingsovereenkomsten vormen een belangrijke stap op weg naar volledige liberalisering van de visumregelingen. De Commissie is van mening dat het nu tijd is om geleidelijk naar liberalisering van de visumregeling met de landen van de westelijke Balkan toe te werken door middel van nieuwe concrete stappen. Daartoe stelt de Commissie voor een open dialoog te voeren met elk van de betrokken landen, zodat een draaiboek kan worden opgesteld met de voorwaarden waaraan moet worden voldaan. Deze zouden betrekking moeten hebben op de effectieve implementatie van de overnameovereenkomsten, en voortgang op belangrijke terreinen zoals grensbewaking, documentbeveiliging en de strijd tegen de georganiseerde misdaad. Dankzij deze draaiboeken zullen de landen hun hervormingsinspanningen preciezer kunnen afstemmen op de doelstellingen en zal de betrokkenheid van de EU bij de bevolking van de regio zichtbaarder worden.

Maatregelen ter verbetering van de interpersoonlijke contacten omvatten ook de uitbreiding van de samenwerking op onderwijsgebied en van de mobiliteitsmogelijkheden voor eerste- en tweedefasestudenten in het kader van de programma’s Tempus en Erasmus-Mundus. In 2007-2008 zullen wederom 100 studenten uit de regio postdoctorale opleidingen in de EU volgen. Vanaf 2008 zullen jaarlijks maximaal 500 eerste-fasestudenten gebruik kunnen maken van uitwisselingsprogramma’s tussen de EU-lidstaten en de regio. De Commissie zal samen met de lidstaten en andere bilaterale donors de verdere mogelijkheden voor het verstrekken van beurzen onderzoeken. Ook zal financiële pretoetredingssteun worden verleend voor deelname aan EU-programma’s door jongeren, jongerenorganisaties, culturele organisaties, maatschappelijke organisaties en onderzoekers uit de westelijke Balkan. De Commissie zal initiatieven en projecten aanmoedigen in verband met het Europese Jaar voor de interculturele dialoog in 2008. In het kader van de nieuwe faciliteit van de Commissie voor het maatschappelijk middenveld zullen maatregelen worden getroffen ter bevordering van netwerken en uitwisselingen tussen maatschappelijke organisaties en hun tegenhangers in de regio en op Europees niveau.

Actieve betrokkenheid van de parlementen is cruciaal voor de voortgang van de landen op weg naar de EU. De parlementaire samenwerking is verder toegenomen, zowel tussen de landen van de westelijke Balkan als met de EU. In samenwerking met het Europees Parlement zal de Commissie activiteiten aanmoedigen die zich richten op Europese integratie.

3.5. Meer steun voor hervormingen

Op 1 januari werd het instrument voor pretoetredingssteun (IPA) ingevoerd, waarmee wordt beoogd een coherent kader te scheppen voor de steun aan de kandidaat-lidstaten en potentiële kandidaat-lidstaten. De Gemeenschap zal deze landen blijven ondersteunen in hun inspanningen om hun democratische instellingen en de rechtsstaat te versterken, het openbaar bestuur te hervormen en een goed functionerende markteconomie tot stand te brengen. De steun kan de vorm aannemen van institutionele opbouw en grensoverschrijdende samenwerkingsprojecten, alsmede maatregelen voor de ontwikkeling van de regio’s, het menselijk potentieel en het platteland, afhankelijk van het niveau van de voorbereidingen.

Er is vooruitgang geboekt bij de voorbereiding van een soepele overgang van de uitvoering van de hulp van het Europees Bureau voor Wederopbouw naar de delegaties en afdelingen van de Commissie in Belgrado, Podgorica, Pristina en Skopje. Dit proces zal eind 2008 voltooid zijn. Het bureau voor wederopbouw was zeer belangrijk voor het verlenen van de wederopbouwsteun na het conflict. Met de invoering van het IPA krijgen de begunstigde overheden meer inbreng in de programmering van de pretoetredingssteun. Zij moeten zich voorbereiden op de overname van de verantwoordelijkheid voor het beheer van de EU-middelen.

Kosovo verdient bijzondere aandacht. Het zijn de donors die grotendeels zullen moeten voldoen aan de grote behoeften aan externe financiering van het land. Aangezien de EU een cruciale rol speelt in de regeling van de status van Kosovo, zullen de EU en de lidstaten binnen de internationale gemeenschap het voortouw moeten nemen.

Dankzij het IPA zullen de begunstigden hun capaciteit kunnen uitbreiden door middel van institutionele opbouw, goed bestuur en de ontwikkeling van het midden- en kleinbedrijf. Bijzondere aandacht zal worden besteed aan de bestuurlijke en justitiële hervormingen en aan de rechtsstaat. Er zullen inspanningen worden gedaan om het beheer van de overheidsfinanciën in de partnerlanden te verbeteren, alsmede hun capaciteit om optimaal gebruik te maken van pretoetredingssteun. TAIEX biedt snelle hulp door ambtenaren aan de overheidsinstellingen van de uitbreidingslanden. Op basis van de resultaten van SIGMA [7] en TAIEX zal door middel van twinningprojecten tussen overheden middellangetermijnsteun op bestuursgebied kunnen worden verleend, naast de traditionele twinningprojecten in verband met EU-wetten en -beleid.

De Commissie zal in het kader van het IPA een nieuwe financieringsfaciliteit instellen om de ontwikkeling van en de dialoog met het maatschappelijk middenveld te bevorderen. Om de ontwikkeling van het maatschappelijk middenveld in ieder land te bevorderen, zullen nationale projecten en projecten met meerdere begunstigden op gecoördineerde wijze worden geprogrammeerd. Het doel is om de organisaties van het maatschappelijk middenveld en hun rol in het politieke proces te versterken, hun capaciteit te vergroten om grensoverschrijdende projecten en netwerken te ontwikkelen en vertegenwoordigers van het maatschappelijk middenveld en opinieleiders vertrouwd te maken met Europese aangelegenheden. Dankzij deze faciliteit zullen lokale maatschappelijke organisaties meer capaciteit krijgen om burgers te mobiliseren, voorlichting te geven, projecten te ontwikkelen en te beheren om netwerken te bevorderen en zal steun worden verleend voor de dialoog met de overeenkomstige organisaties in de EU. Deze faciliteit heeft betrekking op de volgende sectoren: mensenrechten, gelijke kansen voor mannen en vrouwen, maatschappelijke integratie, gezondheidszorg, milieu, belangenbehartiging en vertegenwoordiging van bedrijven en consumentenbescherming. De samenwerking en kennisoverdracht tussen bedrijven, vakbonden en beroepsverenigingen in de partnerlanden en met de overeenkomstige EU-organisaties zal worden gestimuleerd. Er zal een bezoekersprogramma worden opgezet om opinieleiders die actief zijn in de nationale of lokale politiek, religieuze leiders, journalisten, vertegenwoordigers van vakbonden en bedrijfsverenigingen vertrouwd te maken met Europese aangelegenheden en hen in contact te brengen met hun Europese tegenhangers.

Nauwere coördinatie tussen de donors is een belangrijk element van de nieuwe IPA-verordening, met name vanwege de budgettaire beperkingen. De Commissie zal de IPA-steun nauwgezet afstemmen op die de steun van de internationale financiële instellingen en andere donors, zodat de belangrijkste behoeften op het gebied van economische en sociale ontwikkeling kunnen worden aangepakt. De Commissie is bezig een infrastructuurfaciliteit op te zetten die vanaf 2008 uit het IPA zal worden gefinancierd en waarmee infrastructuurprojecten kunnen worden voorbereid. De faciliteit zal betrekking hebben op infrastructuur in de sectoren vervoer, energie en milieu, maar ook investeringen in de sociale sector, zoals gezondheidszorg, onderwijs, huisvesting en vluchtelingen. Andere initiatieven zijn bijvoorbeeld het Europees Fonds voor Zuidoost-Europa (EFSE), dat zich richt op de ontwikkeling van de particuliere sector, en de faciliteit voor energiezuinigheid. De IPA-steun zal zo streven naar de meest rendabele mix van subsidies en leningen. Bij deze gezamenlijke inspanning zal met name de EIB worden betrokken, alsmede de EBWO en andere internationale financiële instellingen, zoals de Wereldbank en de Bank van de Raad van Europa.

3.6. Verwerven van de steun van het publiek voor de uitbreiding

Communicatie is een hoeksteen van het uitbreidingsbeleid van de EU. Het publiek moet beter worden geïnformeerd over de voor- en de nadelen met betrekking tot de uitbreiding. De publieke opinie in de EU over de uitbreiding wordt beïnvloed door het beeld dat men van de vorige uitbreidingen heeft. De EU moet naar de burgers luisteren, oog hebben voor hun zorgen en meer informatie geven. De EU moet meer feitelijke informatie over de uitbreiding verstrekken, zodat het publiek een duidelijk beeld krijgt van de voor- en de nadelen.

Met betrekking tot de uitbreiding heeft de EU zowel in de lidstaten als in de kandidaat-lidstaten en potentiële kandidaat-lidstaten een aantal taken op communicatiegebied.

In de lidstaten moet vooral feitelijke informatie worden verstrekt over de vijfde uitbreidingsronde, met name het effect in termen van economisch succes en de versterking van de rol van de EU in de wereld. Daarnaast moeten de voor- en de nadelen van het huidige uitbreidingsproces worden belicht. De EU-instellingen en de lidstaten moeten het Europese publiek informatie verstrekken over de kandidaat-lidstaten en de potentiële kandidaat-lidstaten en uitleggen hoe de uitbreiding in zijn werk gaat als een geleidelijk, zorgvuldig beheerd proces. We moeten het debat over de uitbreiding in alle lagen van de samenleving bevorderen.

In de kandidaat-lidstaten en potentiële kandidaat-lidstaten moet vooral de nadruk worden gelegd op de verbintenis van de EU inzake hun Europese perspectief en moet worden uitgelegd wat de voorwaarden zijn voor de voortgang van ieder land op weg naar de EU, waarbij elk land op zijn eigen verdiensten wordt beoordeeld. De mensen moeten inzien dat de voortgang op weg naar de EU afhangt van het tempo van de hervormingen in elk land. Hoe sneller en effectiever de hervormingen in een land verlopen, hoe sneller voortgang zal worden geboekt op weg naar het lidmaatschap en de daarbij behorende voordelen. De EU moet de regeringen van de desbetreffende landen ondersteunen in hun inspanningen om de aard van de EU uit te leggen en aan te tonen hoe de burgers tijdens de voorbereiding op het lidmaatschap kunnen profiteren van nauwere betrekkingen met de EU. Burgers moeten meer weten over de voordelen, zoals financiële pretoetredingssteun, technische bijstand, visumversoepeling en beurzen.

Om de communicatie over de uitbreiding beter te laten verlopen, nodigt de Commissie de regeringen van de lidstaten, de kandidaat-lidstaten en de potentiële kandidaat-lidstaten uit om communicatieplannen op te stellen, die gericht zouden moeten zijn op opinieleiders in de politiek, de media, aan universiteiten, in het bedrijfsleven en onder de sociale partners en jongeren. De nieuwe faciliteit van de Commissie ter bevordering van de ontwikkeling van en de dialoog met het maatschappelijk middenveld zal hieraan ook bijdragen.

De lidstaten moeten het voortouw nemen en de door hen overeengekomen beleidslijnen toelichten en verdedigen, de dialoog bevorderen en de voordelen van de uitbreiding uitleggen. De leden van het Europees Parlement en van de nationale parlementen, alsmede regionale en lokale overheden en het maatschappelijk middenveld, hebben ook een cruciale rol te vervullen. Deze actoren, die het dichtst bij het publiek staan, spelen een sleutelrol bij het op gang brengen van een goed onderbouwd debat over de uitbreiding.

De Commissie zal deze inspanningen aanvullen door voorlichting te geven over het uitbreidingsbeleid van de EU, met inbegrip van de pretoetredingssteun. Mythes zullen worden bestreden door middel van feitelijke informatie. De Commissie zal hierbij gebruik maken van haar vertegenwoordigingen in de lidstaten en haar delegaties in de uitbreidingslanden. De Commissie zal ook een dialoog over de uitbreiding proberen aan te gaan met opinieleiders en zal voortbouwen op de in 2007 opgedane ervaring met een aantal succesvolle communicatieprojecten, met name de projecten met de kamers van koophandel en studentenorganisaties.

4. Conclusies en aanbevelingen

Op basis van het bovenstaande trekt de Commissie de volgende conclusies:

1) De uitbreiding heeft bijgedragen aan vrede, democratie en stabiliteit in het hele continent en heeft tot concrete voordelen geleid in de vorm van meer handel, investeringen en economische groei. De EU heeft nu een sterkere concurrentiepositie en kan beter inspelen op de uitdagingen als gevolgd van de mondialisering. Dankzij de uitbreiding is het gewicht van de EU in de wereld toegenomen.

2) Het uitbreidingsproces wordt zorgvuldig beheerd overeenkomstig de hernieuwde consensus die werd vastgesteld door de Europese Raad van december 2006. Deze consensus is gebaseerd op de beginselen van consolidatie van verbintenissen, eerlijke en strenge voorwaarden en betere communicatie met het publiek, in combinatie met de capaciteit van de EU om nieuwe leden te integreren. De huidige uitbreidingsagenda omvat de westelijke Balkan en Turkije, aan wie toetreding tot de EU in het vooruitzicht is gesteld zodra zij aan de voorwaarden voldoen.

3) De Commissie heeft maatregelen getroffen om de kwaliteit van het toetredingsproces te verbeteren. Moeilijke hervormingsvraagstukken worden nu in een vroeg stadium aangepakt. Er is sprake van terugkoppeling tussen de politieke en de economische dialoog en het uitbreidingsproces. Bij de toetredingsonderhandelingen wordt optimaal gebruik gemaakt van de criteria voor het openen en sluiten van hoofdstukken. De Commissie streeft naar meer transparantie, bijvoorbeeld door de toetsingsverslagen openbaar te maken, en is bezig met het opstellen van de eerste effectbeoordelingen. Zodra aan de voorwaarden is voldaan kan een land overgaan naar de volgende fase van het proces op weg naar de EU, overeenkomstig het in 2005 vastgestelde draaiboek voor de westelijke Balkan.

4) De uitbreidingslanden staan nog voor grote uitdagingen. Het is essentieel dat hun toetredingsvooruitzichten zichtbaar en geloofwaardig blijven. Elk land wordt op zijn eigen merites beoordeeld. Er moet meer gedaan worden om fundamentele vraagstukken aan te pakken, zoals staatsopbouw, de rechtsstaat, verzoening, bestuurlijke en justitiële hervorming en de bestrijding van corruptie en de georganiseerde misdaad. Goede betrekkingen met de buurlanden blijven van groot belang.

5) De toetredingsonderhandelingen met Kroatië vlotten goed en komen in een beslissende fase. Hieraan kan de hele regio zien dat het Europese perspectief reëel is. Kroatië moet nog meer vooruitgang boeken, met name wat betreft bestuurlijke en justitiële hervormingen, de rechten van minderheden, de terugkeer van vluchtelingen en de herstructurering van de staalindustrie en de scheepsbouw.

6) Sinds Turkije in 1999 de status van kandidaat-lidstaat kreeg, heeft het land belangrijke hervormingen doorgevoerd. Het afgelopen jaar beleefde Turkije een constitutionele crisis, waardoor vervroegde parlementsverkiezingen nodig waren. Deze zijn op vrije en eerlijke wijze verlopen en het nieuwe parlement weerspiegelt de politieke diversiteit van het land. De president werd gekozen overeenkomstig de constitutionele regels en de democratie zegevierde in de civiel-militaire verhoudingen. Turkije moet nu een nieuwe impuls geven aan de politieke hervormingen. Er moeten onverwijld aanzienlijke verdere inspanningen worden geleverd met betrekking tot de vrijheid van meningsuiting (artikel 301 van het wetboek van strafrecht en andere relevante wetgeving) en de rechten van niet-islamitische religieuze gemeenschappen. Ook zijn verdere verbeteringen nodig wat betreft de hervorming van justitie, de bestrijding van corruptie, de rechten van vrouwen, kinderen en vakbonden, culturele rechten en het civiele toezicht op de veiligheidstroepen.

Turkije heeft nog niet voldaan aan de verplichting om het Aanvullend Protocol bij de associatieovereenkomst volledig en op niet-discriminerende wijze toe te passen en heeft evenmin vooruitgang geboekt met de normalisering van de bilaterale betrekkingen met de Republiek Cyprus. De Commissie zal verslag blijven uitbrengen in de volgende jaarverslagen, overeenkomstig de conclusies van de Raad van 11 december 2006, die werden bekrachtigd door de Europese Raad.

7) Er moet spoedig duidelijkheid komen over de status van Kosovo. Het is essentieel dat de EU zich eensgezind toont in deze kwestie. De Commissie staat volledig achter het werk van de trojka. Er moet een duurzame oplossing komen waarmee een democratisch, multi-etnisch Kosovo gewaarborgd is en waarmee wordt bijgedragen tot de regionale stabiliteit.

8) De Voormalige Joegoslavische Republiek Macedonië heeft vooruitgang geboekt, maar moet het tempo van de hervormingen op belangrijke terreinen opvoeren. Albanië en Montenegro hebben op een aantal terreinen vooruitgang geboekt, maar staan nog voor grote uitdagingen. Bosnië en Herzegovina moet nog volledige verantwoordelijkheid aanvaarden voor zijn bestuur en moet voortgang boeken in de hervormingen, met name wat betreft de politie. Servië heeft aangetoond over de bestuurlijke capaciteit te beschikken om vooruitgang te boeken op weg naar de verwezenlijking van hun Europese perspectief. Dit bleek uit de efficiënte wijze waarop de technische onderhandelingen over de stabilisatie- en associatieovereenkomst werden gevoerd. Om de SAO te kunnen onderteken, moet Servië echter eerst volledige medewerking verlenen aan het Internationale Strafhof voor het voormalige Joegoslavië. De regio moet als geheel moderne democratieën opbouwen en een politieke cultuur van dialoog en tolerantie verder ontwikkelen.

Hieruit volgt:

(a) De Commissie verwacht het komende jaar aanzienlijke vooruitgang in de toetredingsonderhandelingen met Kroatië, dat wil zeggen de opening van een flink aantal hoofdstukken en voorlopige sluiting van een aantal hoofdstukken, mits het land zijn hervormingstempo aanhoudt en aan de criteria voldoet.

(b) De Commissie verwacht het komende jaar vooruitgang in de toetredingsonderhandelingen met Turkije. De hoofdstukken waarvoor de technische voorbereidingen zijn afgerond, zouden volgens de geldende procedures moeten worden geopend.

Het tempo van de onderhandelingen is afhankelijk van de voortgang van de hervormingen. De voortgang zou een nieuwe impuls kunnen krijgen als Turkije erin slaagt aan de criteria voor het openen van hoofdstukken te voldoen.

De Commissie heeft de Raad voorgesteld de herziening van de bepalingen inzake de vrijheid van meningsuiting in het Turkse strafrecht (artikel 301 en andere relevante artikelen) als criterium aan te wijzen voor de opening van het belangrijke hoofdstuk over justitie en grondrechten.

Turkije moet ook voldoen aan de verplichting om het Aanvullend Protocol bij de associatieovereenkomst volledig en op niet-discriminerende wijze toe te passen, overeenkomstig de conclusies van de Raad van 11 december 2006. Zolang dat niet het geval is, worden acht hoofdstukken niet geopend.

(c) De EU staat klaar om verdere steun te verlenen voor de stabiliteit in Kosovo en de regio en in te spelen op de ontwikkelingen door haar beleidsinstrumenten optimaal te benutten.

(d) Mits aan de voorwaarden wordt voldaan, kan in 2008 de laatste hand worden gelegd aan de stabilisatie- en associatieovereenkomsten met alle landen van de westelijke Balkan en zullen alle overeenkomsten zijn ondertekend of in werking getreden.

(e) De landen van de westelijke Balkan nemen de verantwoordelijkheid over voor de regionale samenwerking met de overgang van het Stabiliteitspact naar de nieuwe regionale samenwerkingsraad, in het kader van het Samenwerkingsproces voor Zuidoost-Europa. De EU zal steun blijven verlenen voor de lokale participatie in initiatieven op het gebied van regionale samenwerking.

(f) Er zal bijzondere aandacht worden besteed aan de bevordering van de interpersoonlijke contacten tussen de westelijke Balkan en de EU. De Commissie zal een dialoog op gang brengen over de liberalisering van de visumregelingen voor burgers van landen van de westelijke Balkan als een volgende stap na de visumversoepelings- en overnameovereenkomsten.

(g) Begin 2008 zal de Commissie een mededeling goedkeuren waarin de ontwikkelingen worden geïnventariseerd en waarin het vervolg op de agenda van Thessaloniki en de mededeling van Salzburg wordt beschreven ter bevordering van de koers van de westelijke Balkan op weg naar de EU.

(h) De Commissie heeft voorstellen ingediend voor herziene toetredingspartnerschappen en herziene Europese partnerschappen waarin de geactualiseerde hervormingsprioriteiten worden beschreven. Fundamentele kwesties, zoals staatsopbouw, bestuur en bestuurlijke en justitiële hervormingen moeten in een vroeg stadium worden aangepakt.

(i) Deze prioriteiten zullen terugkomen in de programmering van de financiële steun in het kader van het nieuwe instrument voor pretoetredingssteun (IPA). De Commissie zal in het kader van het IPA ook een financieringsfaciliteit oprichten ter bevordering van de ontwikkeling van en de dialoog met het maatschappelijk middenveld, met name door middel van capaciteitsopbouw en uitwisselingsprojecten. De Commissie zal zorgen voor betere coördinatie met de andere donors en de samenwerking met de EIB, de EBWO en de andere internationale financiële instellingen verbeteren.

(j) Het verkrijgen van publieke steun voor de uitbreiding is essentieel. Het is belangrijk dat er geluisterd wordt naar de burgers en dat met duidelijke en feitelijke informatie wordt ingegaan op hun bezorgdheid. De communicatie over de uitbreiding is een gezamenlijke verantwoordelijkheid. De lidstaten moeten hier actief bij betrokken zijn. De Commissie zal haar rol blijven spelen in samenwerking met het Europees Parlement, de nationale, regionale en lokale autoriteiten en het maatschappelijk middenveld.

BIJLAGE

Conclusies inzake Albanië, Bosnië en Herzegovina, Kroatië, de voormalige Joegoslavische Republiek Macedonië, Montenegro, Servië, Kosovo [8], Turkije

Albanië

Wat de politieke criteria betreft, heeft Albanië enige vooruitgang geboekt inzake de democratie en de rechtsstaat. Albanië heeft verder een positieve rol gespeeld bij de handhaving van de regionale stabiliteit. Toch moet de democratische cultuur en meer bepaald de constructieve dialoog tussen de partijen worden ontwikkeld om het politieke stelsel in staat te stellen doeltreffend en transparant te functioneren. Het parlement moet nog aanzienlijke verdere vooruitgang boeken om de hervormingen voort te stuwen. De bestrijding van corruptie en georganiseerde criminaliteit is een belangrijk probleem.

Er is enige vooruitgang geboekt inzake de democratie en de rechtsstaat. Het parlement van Albanië heeft bij de verkiezing van een nieuwe president zijn constitutionele rol vervuld. Het gebrek aan bereidheid van de politieke partijen om samen te werken blijft echter de hervormingen vertragen, meer bepaald op electoraal en justitieel gebied. Albanië heeft enige vooruitgang geboekt met de versterking van de overheidsstructuren voor de tenuitvoerlegging van de EU-verbintenissen en de aanpak van de ontwikkelingsbehoeften. De coördinatie en de capaciteit blijven zwak en de strategische planning moet worden verbeterd. In de overheidsadministratie van Albanië is minder verloop te melden. Er zijn echter belangrijke inspanningen nodig om doeltreffendheid en onpartijdigheid te waarborgen, meer bepaald door de wet op de overheidsadministratie volledig toe te passen. De autoriteit van het departement overheidsadministratie moet worden versterkt. Er blijven belangrijke zwakke punten bestaan in het personeelsbeheer in de overheidsadministratie.

De vorderingen van de hervormingen op justitieel gebied waren beperkt. De procedures voor de evaluatie van rechters zijn verbeterd, het systeem van de rechtbanken werd gerationaliseerd en de uitvoering van de vonnissen enigszins versneld. Toch is het rechtssysteem verder gebrekkig blijven functioneren ten gevolge van corruptie en tekortkomingen wat betreft onafhankelijkheid, transparantie en doeltreffendheid. De wetgeving die dit moet verhelpen werd op de lange baan geschoven.

De regering pakt de strijd tegen corruptie op een meer strategische manier aan, hetgeen een kernprioriteit is van het Europese partnerschap. Op het gebied van de overheidsopdrachten is de wetgeving verbeterd. Anticorruptieonderzoek heeft geleid tot de arrestatie van een aantal topambtenaren. Toch is corruptie wijdverspreid en vormt dit een zeer ernstig probleem. In deze zaak moeten voor alle aspecten nog meer inspanningen worden gedaan, met inbegrip van justitiële verantwoordelijkheid en de transparantie van de partijenfinanciering.

Wat de mensenrechten en de bescherming van minderheden betreft, is enige vooruitgang geboekt. Albanië heeft nu de doodstraf in alle omstandigheden afgeschaft. Een nieuwe wet stelt vervolging in van aanstokers van bloedwraak. Formele instructies voor aanklagers en de gerechtelijke politie hebben op de noodzaak gewezen bij het gerechtelijk onderzoek de mensenrechten te eerbiedigen. De detentieomstandigheden blijven precair. In de gevangenissen zijn enkele verbeteringen aangebracht en de meeste gevangenen in voorlopige hechtenis werden overgebracht naar nieuwe speciale eenheden in de gevangenissen. Toch blijven de gevangenissen overbevolkt. Er is nog steeds grote behoefte aan een betere handhaving van de mensenrechten en een systematische vervolging van schenders van de mensenrechten. De wetgeving inzake de verstrekking van gratis rechtshulp blijft onvoldoende.

Albanië heeft inzake de vrijheid van meningsuiting enige vooruitgang geboekt, hetgeen een kernprioriteit is van het Europese partnerschap. Er werd een actieplan overeengekomen voor een nieuwe omroepwet. De stuurcomités van de radio en de televisie bevatten nu vertegenwoordigers van maatschappelijke organisaties. Het kader voor de mededinging in deze sector werd versterkt. Toch hebben een aantal regeringsbeslissingen inzake vergunningen voor media en belastinginvordering geleid tot beschuldigingen van bevooroordeeldheid. Een meer onderling afgesproken en gecoördineerde hervorming is nodig, meer bepaald inzake de omroep en de transparantie van de eigendom van de media. Er is een betere tenuitvoerlegging van de bestaande wetgeving nodig.

Er bestaat een gunstig juridisch kader voor de maatschappelijke organisaties. Toch blijven de maatschappelijke organisaties zwak. Zij zijn niet voldoende betrokken bij de beleidsvorming en lijden onder een gebrek aan middelen, organisatorische capaciteit, promotietechnieken en regionale connecties.

Er is enige vooruitgang geboekt met de versterking van de rechten van de vrouw. Nieuwe wetgeving heeft het huiselijke geweld aangepakt en maakte mogelijk dat een speciaal departement in het ministerie werd opgericht dat zich met de gelijkheid van mannen en vrouwen bezighoudt. Toch blijft de bescherming van vrouwen tegen alle vormen van geweld nog onvoldoende. De wetgeving moet worden verstrengd en volledig uitgevoerd. Er is enige vooruitgang geboekt met de rechten van het kind. De jeugdrechtspraak, het toezicht op de rechten van het kind en het lagerschoolonderwijs werden verbeterd. Verdere vooruitgang wordt belemmerd door vertragingen met de essentiële wetgeving, meer bepaald inzake geboorteregistratie, en door een gebrek aan middelen. De sociale dienstverlening is enigszins verbeterd met meer middelen voor mensen. Toch blijven de maatregelen om sociaal kwetsbare mensen en gehandicapten te helpen nog beperkt. Een betere coördinatie van de overheidsdiensten kan de resultaten hier verbeteren.

Er is vooruitgang geboekt met de versterking van de eigendomsrechten, hetgeen een kernprioriteit is van het Europese partnerschap. De regering heeft een strategie goedgekeurd die de procedures samenvat voor de registratie van eigendommen, restitutie, compensatie, en de legalisering van informeel opgerichte gebouwen. Een beter beheer van de restitutie en compensatie heeft de aanspraakprocedures enigszins versneld, maar het tempo blijft laag. Het is nodig de registratie, restitutie, compensatie en legalisatie degelijk te coördineren en de behandeling van verwante aanspraken verder te versnellen.

Albanië trof een reeks maatregelen om zijn verbintenissen inzake de bescherming van de minderheden na te komen, meer bepaald door steun aan het gebruik van minderheidstalen en traditionele plaatsnamen. Verdere verbetering wordt belemmerd door een gebrek aan correcte gegevens over de grootte en de situatie van de minderheden. Er werden stappen gezet om de situatie van de Zigeuners te verbeteren, maar het effect daarvan is beperkt gebleven. De Zigeunerminderheid wordt nog steeds geconfronteerd met zeer moeilijke leefomstandigheden en discriminatie, vooral op het gebied van onderwijs, sociale bescherming, gezondheidszorg, huisvesting en werkgelegenheid.

Wat regionale kwesties en internationale verplichtingen betreft, heeft Albanië zijn goede betrekkingen met de andere landen van de Westelijke Balkan en de naburige EU-lidstaten, zowel multilateraal als bilateraal, voortgezet. Albanië blijft actief deelnemen aan de regionale samenwerking, met inbegrip van het samenwerkingsproces voor Zuidoost-Europa (SEECP), de raad voor regionale samenwerking (RCC), alsook de herziene Midden-Europese vrijhandelsovereenkomst (CEFTA). Albanië heeft zijn constructief standpunt inzake de kwestie van de status van Kosovo gehandhaafd. Dit heeft tot de stabiliteit in de regio bijgedragen. Wat het Internationale Strafhof betreft, strookt de bilaterale immuniteitsovereenkomst met de Verenigde Staten niet met het relevante Gemeenschappelijks Standpunt en de leidende beginselen van de EU.

De economie van Albanië is verder in grote mate gegroeid. Over het algemeen werd de macro-economische stabiliteit gehandhaafd, maar de tekorten op de externe rekeningen stegen opnieuw aanzienlijk, vooral ten gevolge van de crisis in de energiesector. Een onvoldoende toepassing van de rechtsstaat blijft het vlotte functioneren van de markteconomie hinderen en heeft een slechte invloed op het bedrijfsklimaat. De economische ontwikkeling werd verder gehinderd door een gebrekkige infrastructuur en een onbetrouwbare energievoorziening.

Wat de economische criteria betreft: Albanië heeft vooruitgang geboekt in de richting van een functionerende markteconomie. Er zijn nog belangrijke hervormingen nodig om Albanië in staat te stellen op de lange termijn het hoofd te bieden aan de concurrentiedruk en de marktkrachten binnen de Unie.

Over het algemeen werd de politieke consensus over de essentiële punten van het economische beleid gehandhaafd. De macro-economische stabiliteit werd over het algemeen gehandhaafd. De economische groei bleef sterk ondanks energievoorzieningsproblemen. Het monetaire beleid bleef geloofwaardig, waardoor een zeer lage inflatie kon worden verzekerd. De geregistreerde werkloosheid blijft hoog, maar daalde verder. Het niveau van de fiscale inkomsten was over het algemeen overeenkomstig de doelstellingen en de budgettaire tenuitvoerlegging is verbeterd. De hervorming van de overheidsfinanciën is opgeschoten maar er blijven fiscale risico's bestaan. Het macro-economische beleid was over het algemeen tevredenstellend. Na grote vertragingen in 2006 heeft in 2007 de privatisering nieuwe impulsen gekregen. De particuliere banksector groeit en is over het algemeen gezond. De uitbreiding van de kredietverlening bleef groeien. Het regelgevende kader voor het toezicht op de banken is goed ontwikkeld. De handelsintegratie met de EU bleef relatief groot.

De tekorten op de externe rekeningen stegen opnieuw, vooral ten gevolge van problemen in de energiesector. Inzake de uitvoering van vonnissen en de vaststelling van eigendomsrechten is enige vooruitgang geboekt, maar de tekortkomingen in het rechtsstelsel en de toepassing van de wet tasten het bedrijfsklimaat aan. De registratieprocedures voor bedrijven zijn weliswaar verbeterd, toch blijft administratieve inefficiëntie het betreden en verlaten van de markt hinderen. Er is enige vooruitgang geboekt op het gebied van het toezicht op de financiële actoren andere dan banken, maar dit kan nog verder worden versterkt, meer bepaald inzake de pensioensector. De structurele werkloosheid blijft bestaan. Een gebrek aan gekwalificeerd personeel en gebrekkige infrastructuur belemmeren de ontwikkeling van een particuliere sector die een duurzame bijdrage zou kunnen leveren aan de ontwikkeling van het land. De grote informele sector, die door een voortdurend zwakke handhaving van de wetgeving en het regelgevende kader wordt gestimuleerd, leidt tot een reductie van de belastinggrondslag, hindert de capaciteit van de overheid om het economische beleid uit te voeren en heeft een negatieve impact op het bedrijfsklimaat.

Albanië heeft vooruitgang geboekt met de aanpassing van zijn wetgeving, beleidsvoering en capaciteit aan de Europese normen en legt zijn handelsverbintenissen uit hoofde van de interim-overeenkomst ten uitvoer. Op sommige gebieden zoals douane, concurrentie en de strijd tegen de georganiseerde misdaad werd de tijdens vorige jaren geboekte vooruitgang gehandhaafd. Op andere gebieden zoals energie, transport en intellectuele-eigendomsrechten is de vooruitgang beperkt gebleven. Werk maken van de hervormingen op het gebied van de veterinaire en fytosanitaire controle is vitaal om de stabilisatie- en associatieovereenkomst ten volle uit te voeren. De administratieve capaciteit in verband met de niet-handelsgerelateerde bepalingen van de stabilisatie- en associatieovereenkomst en de doeltreffende toepassing van de wetgeving zijn een probleem met het oog op een duurzame uitvoering van deze overeenkomst.

Op sommige gebieden van de interne markt is vooruitgang geboekt, maar er moet nog veel worden gedaan om te voldoen aan de verplichtingen van de stabilisatie- en associatieovereenkomst van Albanië. Er is goede vooruitgang geboekt met de goedkeuring van normen en accrediteringen. De capaciteit voor metrologie en marktcontrole werd versterkt, maar er zijn nog verbeteringen in de wetgeving nodig. Wat consumentenbescherming betreft, moeten er verbeteringen komen in de behandeling van klachten en de geschillenbeslechting. Onzekerheden in verband met het eigendomsrecht schrikken de vestiging af. Er blijven bepaalde beperkingen op het kapitaalverkeer van kracht.

Er is vooruitgang geboekt met de informatisering van de douanediensten. Hierdoor kon Albanië de handelsgerelateerde bepalingen van de stabilisatie- en associatieovereenkomst doeltreffender omzetten. De douane-inkomsten bleven stijgen. Albanië legde de tariefreducties van de interim-overeenkomst ten uitvoer. Er zijn echter nog verbeteringen in de infrastructuur en de aanpassing aan de EU-praktijken vereist. Het belastingbeheer werd vereenvoudigd en er is vooruitgang geboekt inzake informatisering en de behandeling van klachten van belastingbetalers. De belastinginning bleef echter laag. Er is behoefte aan verdere aanpassing van de wetgeving aan de EU-normen en –praktijken en een omvattende strategie voor de inning en controle van de belastingen.

Er is enige vooruitgang geboekt wat betreft concurrentie. De concurrentieautoriteit (ACA) werd versterkt. Zij evalueerde diverse kennisgevingen van fusies en legde boeten op voor de schending van de concurrentieregels. Er zijn echter verdere inspanningen nodig om het ACA-personeel op te leiden. Albanië heeft vooruitgang geboekt met zijn verplichtingen uit hoofde van de stabilisatie- en associatieovereenkomst inzake staatssteun. Het departement Staatssteun is inzake rapportage onafhankelijk geworden van het ministerie van Economische Zaken. Het departement Staatssteun heeft de staatssteunregelingen verder geëvalueerd en gerepertorieerd.

Er werd nieuwe wetgeving inzake overheidsopdrachten goedgekeurd die meer overeenstemt met de EU-normen. De dienst Overheidsopdrachten wordt versterkt maar zijn administratieve capaciteit moet verder worden opgevoerd om te verzekeren dat hij de nieuwe wetgeving degelijk kan toepassen. De onpartijdigheid van de controleprocedures dient te zijn gewaarborgd. Wat de intellectuele-eigendomsrechten betreft, is het copyrightbureau operationeel geworden en heeft Albanië de internationale instrumenten inzake de registratie van industriële ontwerpen geratificeerd. De handhaving van de intellectuele-eigendomsrechten blijft echter zwak. Zowel het directoraat-generaal voor patenten en merken als het copyrightbureau heeft te weinig middelen en expertise. Er is nieuwe wetgeving inzake industriële eigendom vereist overeenkomstig de EU-normen. Er moeten nog aanzienlijke inspanningen worden geleverd om te voldoen aan de verplichtingen van de interim-overeenkomst inzake de intellectuele-eigendomsrechten.

Er is enige vooruitgang te melden wat betreft de Europese normen over werkgelegenheid en sociaal beleid. Er werden programma’s ingesteld om de werkgelegenheid van kwetsbare groepen te bevorderen en het institutionele en regelgevende kader werd door de goedkeuring van een wet op de arbeidsinspectie verbeterd. De capaciteit van de arbeidsinspecties blijft echter beperkt en de gezondheid en veiligheid op het werk blijft gebrekkig. In gebreke blijvende voorlichting en administratieve systemen belemmeren de diagnose van hoe het is gesteld met de sociale ontwikkeling en de werkgelegenheid en zijn een obstakel voor de ontwikkeling van een degelijke strategie voor werkgelegenheid en sociale integratie. Er is enige vooruitgang geboekt met de Europese normen inzake onderwijs. De budgetvoorzieningen voor onderwijs zijn fors gestegen. Er is een begin gemaakt met de uitvoering van de nationale strategieën voor pre-universitair onderwijs en beroepsonderwijs en er is een nieuwe wet inzake het hoger onderwijs goedgekeurd.

Op sommige sectorale beleidsgebieden is vooruitgang te melden. Wat de industrie en de kleine en middelgrote ondernemingen betreft, werd een nationaal registratiecentrum opgericht om de registratie van de bedrijven te vergemakkelijken. Er werd een strategie goedgekeurd om het concurrentievermogen van de kleine en middelgrote ondernemingen te stimuleren. Er functioneert een geactualiseerd actieplan om de informele economie aan te pakken en administratieve belemmeringen voor investeringen weg te nemen. Er werden exportgarantiefondsen opgericht. Er functioneert een geactualiseerd actieplan om administratieve belemmeringen voor investeringen weg te nemen. Toch is nog verdere vooruitgang nodig om de informele economie aan te pakken en het bedrijfsklimaat te verbeteren. De vooruitgang op het gebied van de landbouw is beperkt. Er werden enkele stimulansen ingevoerd om de productie op te voeren, maar het concurrentievermogen van de landbouwsector blijft laag. De naleving van de veterinaire en fytosanitaire normen van de EU, die vereist is om te kunnen profiteren van de handelsbepalingen van de stabiliteits- en associatieovereenkomst en de interim-overeenkomst, blijft ondermaats. Er is enige vooruitgang geboekt op het gebied van de controle en inspectie van de visserij, hoewel overexploitatie en illegaal vissen voortduren.

Wat milieu betreft, is enige vooruitgang geboekt inzake de horizontale wetgeving, maar de tenuitvoerlegging blijft zwak. Er zijn verdere inspanningen vereist op het gebied van afvalbeheer en waterkwaliteit. De administratieve capaciteit moet worden versterkt om de reeds omgezette wetgeving ten uitvoer te leggen. De vorderingen met betrekking tot vervoer waren matig. Albanië heeft de Europese overeenkomst betreffende de totstandbrenging van een gemeenschappelijke luchtvaartruimte geratificeerd en is momenteel bezig met de tenuitvoerlegging van de eerste overgangsfase daarvan. Albanië neemt actief deel aan de ontwikkeling van een kernnetwerk voor regionaal vervoer en het waarnemingscentrum voor vervoer in Zuidoost-Europa, meer bepaald door goedkeuring te hechten aan de tweede periode van vijf jaar van het meerjaarlijkse plan (2007-2011). Wat de veiligheid betreft van de zeevaart, zijn er aanzienlijke verbeteringen vereist.

In de energiesector is Albanië niet in staat gebleken de elektriciteitsvoorziening te verzekeren. Er zijn aanzienlijke inspanningen vereist om tegemoet te komen aan de vereisten van het Verdrag tot oprichting van de Energiegemeenschap. Aangezien Albanië partij is bij dit verdrag, is het verplicht de relevante EU-wetgeving met ingang van juli 2007 uit te voeren, meer bepaald in verband met energie. Ondanks een zekere vooruitgang, waaronder nieuwe wetgeving over concessies voor het genereren van waterkracht en een lichtelijk verbeterd inningspercentage, blijft de energiesector in een kritieke toestand. Hierdoor wordt de sociale en economische ontwikkeling van het land gehinderd.

De werkzaamheden om de verbintenissen van Albanië in het kader van de stabilisatie- en associatieovereenkomst inzake de informatiemaatschappij en de media uit te voeren, hebben vertraging opgelopen. De liberalisering van de markt op het gebied van de elektronische communicatie- en informatietechnologieën staat op een laag pitje. Het regelgevende kader is nog niet in overeenstemming met de EU-normen en de regulator van de telecommunicatie moet zijn capaciteit opdrijven. Wat de financiële controle betreft, werd een nieuwe wet inzake interne audits goedgekeurd. Er moet nog een adequate inspectiedienst worden opgezet. Op het gebied van de statistiek is matige vooruitgang geboekt. De meeste belangrijke statistische classificaties zijn operationeel en stemmen met de EU-normen overeen.

Op het gebied van justitie, vrijheid en veiligheid is op sommige punten vooruitgang geboekt. Over het algemeen is nog verdere verbetering nodig. De technologie voor het afgeven van visa en voor de beveiliging van de diplomatieke en de dienstenpaspoorten werd verbeterd. Er werd een overeenkomst tot versoepeling van de visumplicht tussen de EU en Albanië ondertekend. Er moeten biometrische paspoorten overeenkomstig de EU-normen worden afgegeven. De vreemdelingenwet moet verder worden aangepast om op één lijn te zijn met de EU-normen.

Door nieuwe infrastructuur, de uitbreiding van IT-connecties en een betere samenwerking tussen de diensten en met de grensoverschrijdende politiediensten is de grenscontrole verbeterd. De regering heeft een geïntegreerde strategie voor grensbeheer goedgekeurd. Toch blijft de infrastructuur aan de grensposten onder de EU-normen. De asielwetten stemmen met de internationale normen overeen maar er is nog geen coherente asielstrategie en de tenuitvoerlegging laat te wensen over. Er werd een eenheid opgericht die toezicht houdt op de tenuitvoerlegging van de nationale migratiestrategie. De controle op migratie aan de grenzen is nu enigszins doeltreffender maar er kan hieraan nog veel worden verbeterd. Albanië heeft met Oostenrijk een overnameprotocol gesloten in het kader van de overnameovereenkomst tussen de EG en Albanië van 2006. Er is echter behoefte aan een beter gegevensbeheer en een betere samenwerking met de buurlanden. De personeelsbezetting bij de grensposten moet stabieler zijn, meer bepaald om de overnameovereenkomst tussen de EG en Albanië correct uit te voeren.

Het bankstelsel wordt beter aangewend om witwassen te bestrijden. De meeste overheidssalarissen worden thans via een bank uitbetaald. Heling is nu strafbaar gesteld. Er bestaat een gemeenschappelijke onderzoekseenheid voor het ministerie van Binnenlandse Zaken, van Financiën, het bureau van de openbare aanklager en de staatsveiligheid. Toch blijven de concrete resultaten van de strijd tegen witwassen ondermaats. De wetgeving, de middelen en de expertise voor het voeren van onderzoeken, de technologische steun en de inter-institutionele samenwerking moeten worden verbeterd.

Er wordt groter gebruik gemaakt van de antidrugs task force tussen de diverse diensten. De samenwerking met de buitenlandse partners verbetert. Er worden speciale opslagplaatsen gebouwd voor in beslag genomen drugs. De drugshandel blijft evenwel een ernstig probleem. Er werden wel grote hoeveelheden drugs in beslag genomen, maar dit is nog weinig vergeleken met wat naar schatting aan drugs via Albanië wordt verhandeld. Er is behoefte aan grotere vastberadenheid en betere samenwerking tussen de politie en het gerecht om verdachte drugshandelaars en corrupte ambtenaren adequaat te vervolgen. De maatregelen en het materieel voor detectie aan de grenzen moeten worden verbeterd.

Er werd een nieuwe wet op de staatspolitie goedgekeurd die tot de depolitisering van de politie moet bijdragen. De Zuidoost-Europese overeenkomst inzake politiesamenwerking, die nu is geratificeerd, en een strategische overeenkomst met Interpol staan voor een intensere internationale samenwerking. Toch werd het personeel in de politiediensten teruggebracht zonder rekening te houden met de handhaving van de capaciteit en de continuïteit van essentiële eenheden. Het succes van het onderzoek en de vervolging blijft gehinderd door een gebrekkige communicatie tussen de politie en het gerecht. Het beheer van de politie en de interne controlestructuren moeten worden versterkt.

De georganiseerde misdaad blijft een zeer ernstig probleem. Er werden een aantal ophefmakende aanhoudingen in verband met de georganiseerde misdaad verricht. De reactie van de politie op ernstige misdrijven is verbeterd. Er werd nieuw tactisch en onderzoeksmaterieel ingevoerd. De samenwerking met Interpol is verbeterd, waardoor een aantal internationale aanhoudingsbevelen ten uitvoer kon worden gelegd. Vele internationale aanhoudingsbevelen wachten echter nog op uitvoering. De maatregelen tegen de georganiseerde misdaad worden gehinderd door corruptie en een zwakke bescherming van getuigen. IT-problemen belemmeren het gebruik van inlichtingen over misdrijven. Hoewel de samenwerking met de buurlanden inzake autodiefstallen is verbeterd, is de samenwerking tussen de diensten in het land zelf gebrekkig, waardoor de doeltreffendheid wordt geschaad.

Albanië heeft zich sterk ingezet om de mensenhandel verder te onderzoeken en te vervolgen. De grenscontroles hebben aan doeltreffendheid gewonnen en de internationale samenwerking is verbeterd. Toch is Albanië nog steeds een belangrijk doorgangsland en het niveau van de vrouwenhandel in het land is gestegen. Slechts weinige slachtoffers zijn bereid te getuigen tegen de mensenhandelaars gezien de gebrekkige bescherming. De uitvoering van de nationale strategie tegen mensenhandel wordt belemmerd door slechte coördinatie.

De structuren voor terrorismebestrijding bij de politie en de inlichtingendiensten functioneren thans beter. De samenwerking met de internationale actoren is goed. Albanië keurde een wet goed op de exportcontrole van militaire uitrusting die op één lijn is met de EU-normen. Toch blijft de uitrusting en de opleiding van de terrorismebestrijders en onderzoekers onvoldoende.

De wet op de bescherming van de persoonsgegevens wordt momenteel herzien om haar op één lijn te brengen met de EU-normen. Toch is een onafhankelijk toezichtsorgaan voor de gegevensbescherming met voldoende bevoegdheden en middelen nog niet operationeel.

Bosnië en Herzegovina

Met betrekking tot de politieke criteria is het tempo van de hervormingen in Bosnië en Herzegovina afgenomen. De hervormingsagenda van het land wordt ondermijnd door complexe institutionele regelingen, het negeren van de akkoorden van Dayton/Parijs en nationalistische retoriek. Belangrijke prioriteiten van het Europese partnerschap moeten nog worden aangepakt. De politieke leiders van Bosnië en Herzegovina zijn er nog niet in geslaagd de politiehervorming door te voeren. Het gebrek aan vooruitgang op dit vlak en op andere gebieden vertraagt de sluiting van de Stabilisatie- en associatieovereenkomst (SAO).

Er is beperkte vooruitgang geboekt inzake de democratie en de rechtsstaat. Het bestuurlijke systeem in Bosnië en Herzegovina vergt nog steeds aanzienlijke internationale aanwezigheid. Het bureau van de hoge vertegenwoordiger/de speciale vertegenwoordiger van de EU heeft nauw samengewerkt met de Europese Commissie om Bosnië en Herzegovina dichter bij de EU te brengen, maar de autoriteiten van Bosnië en Herzegovina hebben niet aangetoond over voldoende capaciteit te beschikken om de politieke betrokkenheid en verantwoordelijkheid over te nemen. Er moeten dringend maatregelen worden getroffen om ervoor te zorgen dat de overheidsinstellingen op het niveau van de staat goed werken. De Vredesimplementatieraad heeft besloten de sluiting van het bureau van de hoge vertegenwoordiger uit te stellen tot 30 juni 2008 en de situatie in februari 2008 opnieuw te bezien.

De verkiezingen in oktober 2006 verliepen in het algemeen volgens de internationale normen. In november werd de regering van de Republika Srpska gevormd, maar het duurde meer dan vier maanden voordat de regering op het niveau van de staat en de regering van de Federatie Bosnië en Herzegovina tot stand kwamen. Er is enige vooruitgang geboekt met betrekking tot de technische en personele middelen van de parlementaire vergadering op het niveau van de staat, maar belangrijke comités, zoals het comité voor de Europese integratie, moeten nog verder worden versterkt. Er is geen vooruitgang geboekt wat betreft het verbeteren van de coördinatie tussen de staat en de entiteiten. Over het algemeen blijven de prestaties van de uitvoerende en wetgevende organen onvoldoende. De besprekingen over de hervorming van de grondwet zijn gestagneerd.

Er is enige vooruitgang geboekt op het gebied van het openbaar bestuur, maar er zijn nog aanzienlijke inspanningen nodig. Het bureau van de coördinator voor de hervorming van het openbaar bestuur is versterkt en er zijn eerste stappen gezet om de hervormingsstrategie voor het openbaar bestuur uit te voeren, wat een kernprioriteit van het Europees partnerschap is. Met steun van de EU is een fonds opgezet voor de hervorming van het openbaar bestuur. De overheidsdiensten zijn efficiënter geworden en er zijn verdere stappen gezet om de ministeries en instellingen op het niveau van de staat toe te rusten, met name wat betreft personeel en kantoorruimte. Er zijn aanhoudende inspanningen nodig om ervoor te zorgen dat de nationale strategie inzake het openbaar bestuur op adequate wijze ten uitvoer wordt gelegd en om voortgang te boeken op weg naar een efficiënt, professioneel, stabiel, transparant en verantwoordingsplichtig ambtenarenapparaat.

Op het gebied van justitie is Bosnië en Herzegovina minder afhankelijk geworden van de internationale gemeenschap doordat internationale rechters en openbaar aanklagers zijn vervangen door lokale magistraten. De werking van het justitiële stelsel wordt echter nog steeds belemmerd door de fragmentatie van het justitiële systeem en de ongelijkheden in het juridisch kader. De onafhankelijkheid en de efficiëntie van het justitiële systeem moeten verder worden bevorderd. De staatskamer inzake oorlogsmisdaden functioneert nog steeds goed, maar op het niveau van de entiteiten moeten criminelen strenger worden vervolgd.

Bosnië en Herzegovina heeft weinig vorderingen gemaakt met de bestrijding van corruptie, die een wijdverbreid en ernstig probleem blijft vormen. De nationale anticorruptiestrategie is niet op adequate wijze uitgevoerd. Corruptie moet strenger worden bestreden.

Op het gebied van de mensenrechten en de bescherming van minderheden is weinig vooruitgang geboekt. De algemene uitvoering van internationale mensenrechtenverdragen moet verbeteren en de wetgeving van Bosnië en Herzegovina is nog niet volledig in overeenstemming met het Europees Verdrag voor de rechten van de mens. Er zijn ook nog verbeteringen mogelijk wat betreft de voorkoming van mishandeling door wetshandhavingsinstanties en de bestrijding van straffeloosheid, alsmede wat betreft de toegang tot justitie en gelijkheid voor de wet. De werking van het gevangeniswezen in het algemeen moet worden aangepakt, waaronder de slechte leefomstandigheden van de gedetineerden. Religieuze onverdraagzaamheid blijft een probleem. In het kader van de vrijhe