Advies van het Economisch en Sociaal Comité over de "Toepassing van telematicasystemen in het intermodale vervoer binnen een paneuropese context"

(97/C 66/08)

Het Economisch en Sociaal Comité heeft tijdens zijn Zitting van 30 mei 1996 besloten, overeenkomstig de bepalingen van artikel 23, lid 3, van het Reglement van Orde een advies op te stellen over de "Toepassing van telematicasystemen (1) in het intermodale vervoer binnen een paneuropese context

(1) Telematica kan worden gedefinieerd als het digitaal uitwisselen en verwerken van informatie tussen verschillende, verspreide en onderling toegankelijke netwerk-computersystemen, waarbij in de Europese context gewoonlijk nationale grenzen worden overschreden.".

De Afdeling voor vervoer en communicatie, die met de voorbereiding van de desbetreffende werkzaamheden was belast, heeft haar advies op 11 november 1996 goedgekeurd. Rapporteur was de heer Kielman.

Het Economisch en Sociaal Comité heeft op 27 en 28 november 1996 tijdens zijn op 27 en 28 november 1996 gehouden 340e Zitting (vergadering van 27 november) het volgende advies uitgebracht, dat met 105 stemmen vóór en één tegen, bij 6 onthoudingen is goedgekeurd.

1. Motivering van het advies

1.1. Leden van het comité () motiveerden het verzoek om een initiatiefadvies inzake de Derde Paneuropese Vervoersconferentie (Helsinki, 1997) van de Afdeling voor vervoer en communicatie als volgt:

1.2. "Het Comité (de Afdeling voor vervoer) droeg tijdens de voorbereiding van de Tweede Paneuropese Vervoersconferentie (Kreta, maart 1994) voortdurend bij tot de werkzaamheden van een daartoe ingestelde stuurgroep, waarvan vertegenwoordigers van diverse organisaties lid waren en die onder leiding van de Commissie en het Europees Parlement stond."

1.3. "In het kader van de voorbereiding van de Derde Paneuropese Vervoersconferentie (Helsinki, 1997) is besloten, de leden van de stuurgroep meer mogelijkheden te geven om de debatten te Helsinki inhoudelijk te structureren. Tijdens deze conferentie zal het accent liggen op 'een intelligent gebruik van transeuropese netwerken' en i.h.b. op de toekomstige betekenis van telematicasystemen. Het is de bedoeling dat het Comité in de voorbereidingsfase als rapporteur t.a.v. het onderwerp 'telematicasystemen in het intermodale vervoer' optreedt."

1.3.1. Het Comité richt zich in dit advies uitsluitend op het goederenvervoer, waarbij luchtvracht buiten beschouwing wordt gelaten.

1.4. "Voortbouwend op de tot op heden door de Afdeling m.b.t. telematica verrichte werkzaamheden, zullen het beginsel van intermodaliteit en de paneuropese samenwerking in het initiatiefadvies centraal staan."

1.5. "Via structurering en evaluatie van de stand van zaken, problemen en perspectieven i.v.m. intermodale telematicasystemen tegen een paneuropese achtergrond kan het Comité een doelgerichte bijdrage tot de Helsinki-conferentie leveren."

1.6. Gelet op de discussie in het Steering Committee is het mogelijk dat het Economisch en Sociaal Comité optreedt als rapporteur inzake "Toepassing van telematicasystemen in het intermodale vervoer binnen een paneuropese context", in de voorbereidingsfase van de Derde Paneuropese Vervoersconferentie te Helsinki in 1997.

2. Inleiding

2.1. De verdere ontwikkeling van het intermodaal transport is noodzakelijk. In het advies inzake Verordening (EEG) nr. 1100/89 van 24 november 1992 heeft het Comité op de volgende factoren gewezen die een verbetering van het intermodaal vervoer noodzakelijk maken ():

- de wegen binnen de EG zijn of raken vol;

- de te verwachten groei van het vervoer kan niet alleen door het wegvervoer worden opgevangen;

- mits de samenwerking van de spoorwegen internationaal wordt verbeterd, kunnen de spoorwegen een groter pakket vervoeren;

- de binnenwateren hebben nog capaciteit genoeg voor uitbreiding;

- ook de zeevaart (en vooral de kustvaart) zou een belangrijke rol in het gecombineerd vervoer kunnen spelen;

- het vervoer per spoor of via het water is milieuvriendelijker dan wegvervoer.

In het kader van een paneuropese benadering van de vervoerproblematiek in het algemeen en van het intermodaal vervoer in het bijzonder worden naast de EU-lid-staten nadrukkelijk ook de overige Europese landen betrokken.

2.2. Met het advies van 25 oktober 1995, aangaande telematicatoepassingen voor het vervoer in Europa (), heeft het Comité het volgende opgemerkt. Door verbeteringen van de produktiviteit, van infrastructuurvoorzieningen en van het gebruik van vervoermiddelen zou het mogelijk moeten zijn de groei van het vervoersaanbod met een geringere toename van het aantal ritten en dus van het vervoer binnen de perken te houden. Voorts is gesteld dat de toepassing van telematica in het vervoer een fundamentele bijdrage kan leveren tot een rendabeler gebruik van resp. infrastructuur en voertuigen. Ook de veiligheid, een fundamenteel element van de kwaliteit van het vervoer, kan door de toepassing van telematica aanzienlijk worden verbeterd.

2.3. Het Comité heeft met het advies van 25 oktober 1995, aangaande steunmaatregelen op het gebied van het vervoer per spoor, over de weg en over de binnenwateren zich - vanwege het belang van verbetering en uitbreiding van intermodaal vervoer - geschaard achter het voorstel van de Raad voor verlenging van de Verordening (EEG) nr. 1107/70 tot en met 31 december 1997 ().

2.4. In het initiatiefadvies van 22 november 1995, aangaande het wetgevingsprogramma van de Commissie op vervoersgebied/Actieprogramma voor het Gemeenschappelijk Vervoersbeleid 1995-2000 () heeft het Comité gewezen op het cruciale belang van de intermodaliteit en interoperabiliteit voor de ontwikkeling van de transeuropese netwerken.

3. Algemene opmerkingen/ontwikkelingsrichtingen

3.1. Algemene opmerkingen

3.1.1. Het goederentransport wordt gekenmerkt door een groot aantal actoren, verschillende handelingen en verschijningsvormen en modaliteiten. De informatiestromen zijn zeer complex. Per modaliteit (weg, rail, binnenvaart, shortsea en maritiem) zijn afzonderlijke informatie- en telecommunicatiesystemen ontwikkeld. Slechts in uitzonderlijke gevallen worden de verschillende systemen gekoppeld of geïntegreerd. De markt van telematica kan worden gekenmerkt als een aanbiedersmarkt, die sterk technologiegedreven is. Beïnvloeding van ontwikkelingen is hierdoor erg moeilijk. Teneinde de gedachten over dit ontwerp te vormen, wordt ieder jaar een congres over Transport Telematica gehouden, zoals laatstelijk in november 1995 in Yokohama, Japan.

3.1.2. Bij het intermodaal vervoer is sprake van meer dan gemiddeld complexe informatiestromen naarmate het aantal actoren toeneemt, zullen extra handelingen verricht dienen te worden. Hierdoor neemt enerzijds de hoeveelheid informatie toe, anderzijds groeit de behoefte aan betrouwbare informatie bij intermodaal vervoer sterk.

3.1.3. Naar telematica in intermodaal vervoer kan vanuit een groot aantal verschillende invalshoeken gekeken worden: informatie, telecommunicatie, actoren, modaliteiten, aanbieders van diensten, gebruikers van diensten, overheden, enz. De behoefte aan structurering en sturing is derhalve groot. Er kan onderscheid gemaakt worden naar drie niveaus ():

1) voertuig- en laadeenheidsystemen;

2) infrastructuursystemen;

3) transportorganisatie en managementsystemen.

3.1.4. Wat betreft telematicasystemen in het vervoer kunnen onder meer de volgende categorieën gebruikers onderscheiden worden:

- wegvervoerders;

- spoorwegmaatschappijen;

- binnenvaartondernemingen;

- intermodaal-vervoeroperators;

- verladers;

- expediteurs;

- stuwadoors/cargadoors;

- reders;

- douane;

- havenautoriteiten;

- terminaloperators;

- overheden (lokaal/regionaal/nationaal/internationaal);

- banken/verzekeringsmaatschappijen.

3.2. Ontwikkelingsrichtingen

3.2.1. Op het gebied van informatietechnologie in het vervoer kunnen de volgende ontwikkelingsrichtingen onderscheiden worden:

- koppelingen tussen systemen;

- toenemende systeemintegratie;

- toename van het gebruik van dynamische informatieverwerking;

- toenemend gebruik en toepassingsmogelijkheden van wereldwijde computernetwerken (Internet);

- standaardisatie in berichten (EDI-FACT);

- toename van de integratie in logistieke ketens en meer ketenregie;

- meer samenwerking tussen verladers en vervoerders, en daardoor toenemende informatiebehoefte;

- mondialisering van het vervoer.

Dit zijn de belangrijke "items" die in een latere fase nader worden uitgewerkt.

4. Problemen met betrekking tot de toepassing van intermodaal vervoer en telematica

4.1. Het gebruik van intermodaal vervoer heeft zijn beperkingen vanwege de vereiste afstanden waarboven intermodaal weg-rail- en weg-watervervoer rendabel zijn. Beneden 150 kilometer is intermodaal vervoer zelden realiseerbaar. Dit terwijl ca. 85 % van alle inland wegvervoer zich beneden deze afstand afspeelt (). Intermodaal vervoer vraagt relatief grote investeringen in laadeenheden en overslagfaciliteiten. Van standaardisatie van laadeenheden is nog onvoldoende sprake. De maritieme ISO-container is als maritieme laadeenheid zeer geschikt, doch heeft voor het inland vervoer met gestandaardiseerde pallets een aantal beperkingen.

De capaciteit van het spoorwegnetwerk is op enkele relaties ontoereikend, met name daar waar het personenvervoer per spoor eveneens grote aanspraken op de beschikbare capaciteit doet. De spoorweginfrastructuur kent in de verschillende landen van Europa een groot aantal verschillende elektriciteits- en beveiligingssystemen, terwijl enkele landen eveneens een afwijkende spoorbreedte kennen. Bovendien is in een aantal landen in met name Zuid-Europa het laadprofiel van de spoorwegen beperkt. Op de meeste belangrijke voor intermodaal vervoer beschikbare spoortrajecten doen dergelijke belemmeringen zich echter in geringe mate voor. Bovendien kan door de toename van het aantal hogesnelheidsspoorlijnen op termijn op enkele relaties capaciteit voor het goederenvervoer vrijkomen, terwijl door de toepassing van nieuwe technologieën en vervoersconcepten (b.v. meersysteemlocomotieven, shuttletreinen e.d.) grensoverschrijdend intermodaal goederenvervoer vereenvoudigd wordt. Door dergelijke ontwikkelingen kan de dynamiek van het intermodale vervoer verhoogd worden.

Het netwerk van binnenwateren en short-sea-verbindingen is per land verschillend en dekt slechts een deel van de transportrelaties. Een deel van de binnenscheepvaart is nog niet geliberaliseerd (b.v. beurtsystemen).

4.2. Recente onderzoeken wijzen op een aantal problemen die de toepassing van telematica in het vervoer in de weg staan. De volgende problemen voor bedrijven (vervoerders, verladers, expediteurs, terminaloperators) komen met betrekking tot toepassing van telematica naar voren:

- de aan toepassing verbonden kosten;

- de gebrekkige compatibiliteit van systemen;

- het gebrek aan standaardisatie;

- betrouwbaarheid van de informatie laat te wensen over;

- onvoldoende gebruiksgemak;

- de geringe mate van flexibiliteit;

- de databanken geven onvoldoende inzicht omdat de gegevens over de feitelijke vervoersstromen niet altijd correct zijn.

De mate waarin dergelijke knelpunten zich voordoen, is bij intermodaal vervoer groter dan bij de individuele bedrijven, bedrijfsketens en modaliteiten met autonome systemen. De vraag naar betaalbare, gestandaardiseerde en compatibele systemen is in het intermodaal vervoer daarom extra groot.

5. Kansrijke ontwikkelingen voor telematica in intermodaal vervoer

5.1. De kansrijke ontwikkelingen voor telematica in intermodaal vervoer kunnen als volgt worden samengevat:

1) systemen voor samenwerking en strategische planning;

2) tracking- en tracingsystemen;

3) integratie met verkeersmanagementsystemen;

4) uitbreiding van "unimodale" fleetmanagementsystemen.

5.2. Met betrekking tot systemen voor samenwerking en strategische planning kan het volgende worden gesteld. De keuze voor intermodaal vervoer wordt in hoge mate beïnvloed door de mate van informatievoorziening. Wanneer opdrachtgevers voor vervoer (meestal verladers) door middel van strategische informatiesystemen inzicht krijgen in de mogelijkheden, voorwaarden en kosten van intermodaal vervoer, valt een sterke groei van intermodaal vervoer te verwachten. De ontwikkeling van intermodale reserverings- en boekingssystemen zal eveneens bijdragen aan een toenemend gebruik van intermodaal vervoer. Bij intermodaal vervoer is in principe altijd sprake van samenwerking tussen de verschillende modaliteiten en de verladers. Hiervoor levert telematica de benodigde ondersteuning.

5.3. Met betrekking tot tracking- en tracingsystemen is het volgende van belang. Het grootste potentieel voor telematica in intermodaal vervoer is gelegen in systemen die zich richten op het traceren en volgen van laadeenheden. Dergelijke systemen kunnen gerekend worden tot de operationele fleetmanagementsystemen. Tracking en tracing zijn mogelijk vanaf vaste punten (bijvoorbeeld bij terminals) of met mobiele communicatie.

5.4. Omdat intermodaal vervoer integraal onderdeel is van het gehele verkeerssysteem, dient bij de ontwikkeling van verkeersmanagementsystemen rekening gehouden te worden met intermodaal vervoer. Zo dient bij de ontwikkeling van dynamische verkeersinformatiesystemen rekening gehouden te worden met de verschillende modaliteiten van de intermodale vervoerketen.

Tussen vrachtvervoer en reizigersvervoer bestaat een duidelijke wisselwerking; beide maken gebruik van dezelfde beperkte middelen. Daarom moeten telematicasystemen die ten behoeve van de één zijn ontworpen, in staat zijn tot het verzenden, ontvangen en verwerken van informatie die relevant is voor de ander.

5.5. Ten aanzien van uitbreiding van "unimodale" fleetmanagementsystemen geldt dat per modaliteit reeds een groot aantal fleetmanagementsystemen zijn ontwikkeld. Wanneer deze systemen de eigen modaliteit ontstijgen, dan kan dit een forse impuls voor het intermodaal vervoer betekenen. Zo kan de ontwikkeling van intermodale ritplannings- en ritregistratiesystemen de efficiency van intermodaal vervoer aanzienlijk vergroten.

6. De rol van overheden bij de stimulering van telematica in intermodaal vervoer

6.1. Doelstellingen voor stimulering van telematica in intermodaal vervoer

Bemoeienis met telematica in het intermodaal vervoer vanuit nationale en internationale overheden vindt plaats vanuit de volgende beleidsinvalshoeken:

- optimaal beheer van netwerken: hoofd- en spoorwegen en binnenwateren;

- verbeteren van de efficiency van transport, door vermindering van het aantal ritkilometers, verbetering van planning en orderverwerking, verhoging van de beladingsgraad e.d.;

- verminderen van congestie;

- vermindering van het energiegebruik, de geluidshinder en de emissie van schadelijke stoffen;

- verhogen van de (verkeers-)veiligheid;

- voorziening en liberalisering van telecommunicatie-infrastructuur.

Overheidsstimulering richt zich daarbij op de volgende clusters:

- verkeersmanagement weg, rail, maritiem en binnenvaart;

- telematica-infrastructuur;

- ketenmanagement;

- fleetmanagement weg, rail, maritiem en binnenvaart;

- overheidsaankopen.

De kosten van nieuwe telematica-toepassingen en -ontwikkelingen zijn met name in de aanvangsfase zeer hoog. De sector intermodaal vervoer is slechts in beperkte mate in staat grootschalige ontwikkelingen op dit terrein geheel zelfstandig te financieren. Hier ligt een taak voor overheden, die nieuwe ontwikkelingen door middel van gerichte R& D-programma's kunnen ondersteunen.

6.2. Bestaande activiteiten van de EU op het gebied van stimulering van telematica en intermodaal vervoer

Binnen de Europese Unie zijn de volgende programma's en activiteiten aan te wijzen welke gericht zijn op of een sterke relatie hebben met telematica en intermodaal vervoer:

Geleid door D-G VII:

- het Vierde Kader voor Transport Onderzoeksprogramma;

- de ontwikkeling van Transeuropese Netwerken;

- de Task force Intermodaal Vervoer;

- de Task force Spoorwegen en Spoorwegsystemen van de Toekomst.

Geleid door D-G XIII:

- het Vierde Kader Transport Telematicaprogramma;

- de ontwikkeling van Transeuropese Telecommunicatie-netwerken.

Gezamenlijk door D-G VII en D-G XIII geleid:

- de Transport Telematica Implementatie High Level Group.

Op nationaal en regionaal niveau bestaan er daarnaast vele afzonderlijke initiatieven ter stimulering van intermodaal vervoer en telematica.

7. Aanbevelingen

7.1. Telematica moet worden ingezet om tegemoet te komen aan de concrete behoeften van alle betrokkenen in het vrachtvervoer. Technologie is geen doel op zichzelf.

7.2. De sociale aspecten van technologie-ontwikkelingen mogen bij de ontwikkeling en toepassing van telematica in het intermodaal vervoer niet uit het oog verloren worden. Telematicatoepassingen in het transport kunnen namelijk van grote invloed zijn op de werkomstandigheden, werkgelegenheid, en de organisatie van het werk. Nieuwe technologieën vereisen andere opleidings- en scholingsvormen en -niveaus.

7.3. Daarnaast moeten bij de toepassing van telematica in het intermodaal vervoer de volgende uitgangspunten in aanmerking worden genomen:

- zij dient zich te richten op het gebruik van de totale intermodaal-vervoerketen;

- zij dient in het verlengde te liggen van de goederencategorieën en logistieke ketens van het verladende bedrijfsleven;

- er dient zoveel mogelijk uitgegaan te worden van bestaande, geaccepteerde technieken;

- de aanpak dient vanuit de sector, bottom-up, gestimuleerd te worden;

- zij dient zoveel mogelijk branche-doorsnijdend te zijn;

- bovendien dienen telematicasystemen ook voor kleine ondernemingen toepasbaar en bruikbaar te zijn;

- er dient geredeneerd te worden vanuit organisatie en mens; technologie is volgend;

- er dient veel aandacht te worden besteed aan de overdracht van kennis;

- de ontwikkeling van telematicasystemen dient nauw aan te sluiten bij de ontwikkeling van Transeuropese netwerken;

- er dient afstemming plaats te vinden tussen Europese programma's en activiteiten en nationale en regionale initiatieven.

Brussel, 27 november 1996.

De voorzitter van het Economisch en Sociaal Comité

T. JENKINS

() De heren Eulen en Bleser.

() PB nr. C 19 van 25. 1. 1993, blz. 29 (rapporteur: de heer Tukker).

() PB nr. C 18 van 22. 1. 1996, blz. 32 (rapporteur was aanvankelijk de heer Denkhaus, na diens overlijden de heer Kielman).

() PB nr. C 39 van 12. 2. 1996, blz. 100 (rapporteur: de heer Kielman).

() PB nr. C 39 van 12. 2. 1996, blz. 43 (rapporteur: de heer Wright).

() Bron: International Transport Workers' Federation: A Transport Resolution in the Pipeline? Telematics in Road Transport, 1/1995.

() Zie NEA-rapport "The Transport of goods by road and its environment in the Europe of tomorrow", maart 1992.