TV** 
£ it 
à it 
it it 
*** COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN 
Brussel, 28.06.1995 
COM(95) 306 def. 
MEDEDELING VAN DE COMMISSIE 
AAN DE RAAD EN HET EUROPEES PARLEMENT 
DE BETREKKINGEN TUSSEN DE EUROPESE UNIE EN CUBA 

DE BETREKKINGEN TUSSEN DE EUROPESE UNIE EN CUBA 
(MEDEDELING VAN DE COMMISSIE AAN DE RAAD EN AAN HET EUROPEES 
PARLEMENT) 
Met deze mededeling wordt enerzijds beoogd om in het kort uiteen te zetten waarom er voor 
een vreedzame, geslaagde overgang van Cuba naar een systeem van markteconomie en 
politiek pluralisme noodzakelijkerwijs nieuwe internationale en regionale verankeringen tot 
stand moeten worden gebracht en, anderzijds, waarom de EU, door het specifieke gewicht 
dat zij in de schaal legt, daarbij als stuwende kracht zou kunnen optreden. 
Sinds 1989 hebben zich op Cuba allerlei ontwikkelingen voorgedaan, naar aanleiding van de 
verdwijning van de COMECON, dat wil zeggen de verbreking van de enige internationale 
verankering van dit land. Sindsdien zijn er reeds economische hervormingen aangenomen, 
terwijl er andere zijn aangekondigd. 
De openstelling van alle geledingen van de Cubaanse samenleving ten opzichte van de 
buitenwereld zal van diepgaande invloed zijn, ook al zal zij zich qua maatschappelijke 
veranderingen geleidelijk aan voltrekken. Zoals in andere gevallen, moet het beleid van de EU 
berusten op de vaste overtuiging dat mensenrechten beter worden begrepen en beschermd in 
samenlevingen die gewonnen zijn voor het principe van het vrije verkeer van goederen, 
investeringen, personen en ideeën. Nu Cuba zijn beleid van openstelling voor de wereld 
voortzet, dient de EU ernaar te streven deze trend kracht bij te zetten. Dat is een uitstekende 
reden voor de EU om de actieve deelname van Cuba aan de internationale gemeenschap op alle 
terreinen - of deze nu politiek of economisch zijn - te stimuleren en Cuba aan te moedigen zich 
voor een dialoog open te stellen. 
Deze mededeling van de Commissie aan de Raad en aan het Parlement is een bezinning op : 
De economische en politieke toestand op Cuba. 
De betrekkingen tussen de Europese Unie en Cuba. 
Een voorstel van de Commissie om een dialoog EU/Cuba aan te knopen. 
I. ECONOMISCHE EN POLITIEKE TOESTAND OP CUBA 
A) ECONOMISCHE TOESTAND 
a) Ontwikkeling van 1989 tot op heden en reeds aangenomen hervormingen 
In 1989 betekende de verdwijning van de COMECON voor Cuba de verbreking van 
de enige internationale verankering van dit land. Cuba verloor hiermee zowel zijn 
voornaamste leverancier als zijn belangrijkste cliënt. 
In tegenstelling tot wat algemeen wordt aangenomen en ondanks de verschrikkelijke 
crisis die daarvan het gevolg was (als voorbeeld zij vermeld dat Cuba in 1993 bijna 
vier maai minder in- en uitvoerde dan in 1989), heeft deze verdwijning van het 
communistische blok het Cubaanse bewind niet ten val gebracht. 
Deze "onverwachte" overleving van het systeem valt onder andere door de volgende 
factoren te verklaren : 
- Angst bij een groot deel van de bevolking voor een terugkeer tot een vorm van 
"ongebreideld" kapitalisme via een ongecontroleerde (en door kapitaal uit Miami 
beheerste) economische overgang die, volgens de Cubanen, tot een verlies aan 
soevereiniteit en zelfs aan identiteit zou kunnen leiden. 
- Aantreden van een ploeg hervormers, die hun standpunten steeds meer schijnen uit 
te breiden en te versterken. 
- Goedkeuring op initiatief van de hervormers, van een aantal economische 
hervormingen, die weliswaar onvolledig en ontoereikend zijn, maar toch in de 
richting van een economische sanering en openstelling voor de rest van de wereld 
gaan, en van het scheppen van ruimte voor particuliere initiatieven. Sommige 
daarvan - zoals de vrije landbouwmarkten - of het bezit van deviezen - schijnen te 
zijn aangenomen om de voedingsbodem voor toekomstige hervormingen te vormen 
(in bijlage A, zie de beschrijving van de belangrijkste goedgekeurde 
hervormingen). 
Naar het schijnt zouden deze gerichte hervormingen reeds tastbare resultaten hebben 
afgeworpen. Zo is de Cubaanse peso, waarvan de wisselkoers in juli 1994 nog 130 
voor 1 dollar bedroeg (op de zwarte markt) momenteel gestegen tot een verhouding 
van 30 op 1. 
Uit de meest recente cijfergegevens en beoordelingen valt overigens een lichte 
opleving van de Cubaanse economie af te leiden. 
Toch heeft de crisis die in 1989 is uitgebroken de goede werking van de sociale 
zekerheids- en onderwijsstelsels die Cuba had weten in te voeren, ernstig aangetast. 
Desalniettemin geeft de Cubaanse overheid de allergrootste voorrang aan de 
handhaving van een zo hoog mogelijk niveau van volksgezondheid en onderwijs. 
b) Aangekondigde economische hervormingen 
Voor deze 2.orner zijn belangrijke hervormingen aangekondigd : 
- i-iervorming van de wet op buitenlandse investeringen. 
Hiermee zou met name het volgende moeten worden bereikt : vereenvoudiging van 
alle administratieve formaliteiten in verband met buitenlandse investeringen, de 
mogelijkheid voor buitenlandse investeerders om hun investeringen in de meeste 
sectoren voor 100% te controleren, een liberalisering van de 
tewerkstellingsvoorwaarden voor het Cubaanse personeel, enz... 
Uitbreiding van de wet op "el trabajo por cuenta propia" (kleine onafhankelijke 
ondernemers). 
In juli 1993 verleende een wet de Cubanen het recht om zich "voor eigen rekening" 
te vestigen om bepaalde onafhankelijke beroepen uit te oefenen (daarbij werden 
ongeveer 100 beroepen geliberaliseerd). Door een uitbreiding van die wet kan dit 
recht ook tot andere beroepen worden uitgebreid maar vooral ook tot academici 
(die tot dusver niet onder deze wetgeving vielen). 
Op gang brengen van een groots opgezet programma voor de herstructurering van 
bedrijven. 
Deze herstructurering houdt de privatisering in van bedrijven (die welke voor een 
meerderheidsinbreng van buitenlands kapitaal in aanmerking komen), van het 
"zelfstandig maken" (de zogenaamde autonomisering) van de meeste daarvan en 
van de sluiting van ondernemingen die geen enkel vooruitzicht hebben om 
rendabel te worden. De hoogstgeplaatste Cubaanse leiders hebben de bevolking 
aangekondigd dat deze herstructurering zou leiden tot het ontslag van ongeveer 
500.000 werknemers, die dan moeite moeten doen om weer een plaats te veroveren 
op de arbeidsmarkt, hoofdzakelijk door het ontplooien van particuliere initiatieven. 
Een dergelijk overgangsproces vergt grote opofferingen van de bevolking en het 
valt niet uit te sluiten dat er zich een zekere maatschappelijke onvrede zal 
voordoen. 
m ONTWIKKELING VAN DE POLITIEKE TOESTAND EN VAN DE SITUATIE IN VERBAND MET DE 
MENSENRECHTEN 
Het Cubaanse bewind voldoet nog lang niet aan democratische criteria, zowel in 
institutioneel en constitutioneel opzicht als ten aanzien van de fundamentele vrijheden 
(recht van vereniging, van woordvoering, van meningsuiting en van opinie). 
In allerlei verslagen over deze kwestie behandelen de ambassadeurs van de Lid-Staten 
de toestand waarin politieke gevangen op Cuba verkeren. Momenteel zouden dat er 
honderden zijn; de omstandigheden waaronder zij gevangen worden gehouden zijn 
gelijk aan die van gevangenen krachtens het gemene recht, de afgelopen jaren zijn de 
gevallen van slechte fysieke behandeling uiterst zeldzaam, ook al zijn er klachten 
geuit naar aanleiding van psychologische druk en van tendentieuze en al te snel 
afgedane rechtsprocedures. 
Afgezien van het specifieke probleem van de wegens hun politieke opinie gevangen 
genomen mensen, vallen de volgende opmerkingen te maken : 
* Cuba heeft de belangrijkste internationale instrumenten op het gebied van de 
mensenrechten niet bekrachtigd. 
* Het Castro-régime blijft een grote greep houden op de bevolking. 
* Toch wordt deze controle reeds minder doordat dit land zich economisch openstelt. 
* De repressie is er hoofdzakelijk op gericht om te voorkomen dat er een 
georganiseerde oppositie ontstaat. 
Bij zijn recente bezoek aan Frankrijk (op 15 maart jongstleden) stemde Fidel Castro 
ermee in dat de NGO "France-Libertés" een "inspectiebezoek over de stand van zaken 
in verband met politieke gevangen" zou organiseren. 
Deze inspectiegroep, die uit hooggeplaatste verantwoordelijken van "France-
Libertés", de Internationale Federatie van de Liga's voor de Mensenrechten, van 
"Médecins du Monde" ("Artsen Zonder Grenzen") en van "Human Rights 
Watch/Americas" bestond, verbleef van 28 april tot en met 5 mei jongstleden op Cuba 
en heeft zich daar kunnen onderhouden met 24 door haar uitgekozen politieke 
gevangen. 
De inspectiegroep betreurt het dat politieke gevangenen over één kam worden 
geschoren met gewone misdadigers, die onder het gemene recht vallen en constateert 
dat de gevelde vonissen zeer ernstig zijn en dat bepaalde procedures veel te vlug 
worden afgedaan. Daarentegen had geen van de door hen ontmoette gevangenen 
tijdens het vooronderzoek lichamelijke mishandelingen ondergaan (zij beklaagden zich 
echter wel over morele druk, vooral door het isolement). 
De inspectiegroep heeft één en ander langdurig met Fidel Castro besproken en deze 
laatste voorgesteld haar arbeid op Cuba in samenwerking met de autoriteiten voort te 
zetten. 
Naar aanleiding van dit inspectiebezoek zijn allerlei politieke gevangenen vrijgelaten, 
waaronder de heer Sebastian Arcos, de stichter van het "Comité pro Derechos 
Humanos de Cuba". Gezien de symbolische functie van de heer Arcos, is zijn 
onverwaardelijke vrijlating uitgelegd als een voorbode van de aanvaarding van een 
zekere mate van interne oppositie. 
Ook zij erop gewezen dat er de laatste jaren op Cuba een groot aantal NGO's is 
ontstaan. Ook al zijn de meeste daarvan klaarblijkelijk verlengstukken van de overheid 
(en beantwoorden zij dus niet aan het Europese begrip NGO), dan nog zijn sommige 
van hen erin geslaagd om voor zichzelf een vrije actieruimte in de ware zin des 
woords te scheppen en zijn zij dus te beschouwen als de eerste - nog broze - uitingen 
van een civiele samenleving. 
Nog korter geleden heeft de heer Gutierrez Menoyo, de leider van de 
oppositiebeweging "Cambio Cubano", die na 22 jaar in een Cubaanse gevangenis te 
hebben doorgebracht thans in ballingschap in Miami leeft, zich naar Havanna begeven 
om daar deel te nemen aan een discussiebijeenkomst over "participatieve democratie", 
waarbij ook vertegenwoordigers van de Cubaanse regering waren betrokken. Naar 
aanleiding van zijn ontmoeting met President Fidel Castro verklaarde de heer 
Gutierrez Menoyo dat het feit dat deze studiebijeenkomst te Cuba was gehouden een 
gebaar van politieke openstelling van het daar aan de macht zijnde bewind was. 
H. DE BETREKKINGEN TUSSEN DE EUROPESE UNIE EN CUBA 
a) Inleiding 
Cuba is momenteel het enige land in Latijns Amerika waarmee de EU - Europese 
Gemeenschap geen samenwerkingsovereenkomst heeft gesloten. Toch is er vrij 
handelsverkeer tussen deze beide partijen (en profiteert Cuba bovendien van het SAP), 
terwijl wij normale diplomatieke betrekkingen met dit land onderhouden (11 Lid-Staten 
hebben ambassadeurs op Cuba en de Commissie is daar vertegenwoordigd door het 
hoofd van haar delegatie in Mexico). 
b)DeRaad 
Tijdens de afgelopen 3 jaar heeft de Raad herhaaldelijk over de toestand op Cuba 
gedebatteerd, met name op grond van verslagen van de Ambassadeurs van de Lid-Staten 
aldaar. 
Uit die debatten kwam naar voren dat men bij de opzet van de betrekkingen met Cuba 
rekening moet houden met de wijze waarop het overgangsproces zich voltrekt. 
c) Het Europees Parlement 
In twee resoluties heeft het Europees Parlement zijn standpunt bepaald ten aanzien van 
Cuba. 
In zijn resolutie van 15 september 1993 veroordeelt het Europees Parlement de wet 
Torricelli (een in 1992 bij stemming aangenomen Amerikaanse wet van extra territoriale 
strekking, ter verscherping van het embargo). Voorts dringt het aan op een betere 
naleving van de mensenrechten op Cuba en verzoekt het de Europese Unie en Cuba om 
hun dialoog op politiek, economisch en cultureel gebied te intensiveren om zo spoedig 
mogelijk tot besluiten van een samenwerkingsovereenkomst te komen. Ook verzoekt het 
Parlement de Commissie om onmiddellijk economische samenwerkingsmaatregelen te 
treffen, ten einde tot de economische openstelling van dit eiland bij te dragen. 
In zijn resolutie van 29 september 1994, die werd aangenomen tegen de achtergrond van 
de "balseros"-crisis, herinnert het Europees Parlement eraan dat Cuba een ontwikkeling 
moet doormaken. Ook verheugt het zich over de eerste contacten met de Cubanen in 
ballingschap en verzoekt het de Verenigde Staten het embargo op te heffen, om geen 
sociale explosie uit te lokken. Het verzoekt de Europese Unie om Cuba volledig in de 
door haar in deze regio uitgevoerde samenwerkingsprogramma's op te nemen en om 
"onverwijld onderhandelingen aan te gaan met de Cubaanse regering over een 
raamovereenkomst voor samenwerking". 
Uit deze beide resoluties blijkt met name dat het Europees Parlement van mening is dat 
een vreedzame, geslaagde overgang van Cuba op een systeem van markteconomie en 
politiek pluralisme, van de Europese Unie vergt dat zij dit proces actief begeleidt om de 
voorwaarden te scheppen voor een wederverankering van Cuba in de wereld. 
d) De Lid-Staten 
In bilateraal opzicht onderhouden de meeste Lid-Staten betrekkingen met Cuba die 
hoofdzakelijk ecnomisch van aard zijn, en trachten zij hun bedrijfsleven te helpen zich 
op de Cubaanse markt te vestigen (dienstreizen van zakenlieden, overeenkomsten ter 
bescherming van investeringen, exportkrediet, enz.). 
Zo is bijvoorbeeld een groot aantal van de "gemengde ondernemingen" ("joint ventures") 
die de laatste jaren te Cuba zijn ontstaan, op initiatief van Europese bedrijven opgericht. 
In bijlage C is de lijst te vinden van de belangrijkste internationale overeenkomsten 
tussen Cuba en de Lid-Staten en een overzicht van de laatste bezoeken of werkbezoeken 
van politieke of economische aard, die vertegenwoordigers van de Lid-Staten of van 
bepaalde particuliere instanties aan Cuba hebben gebracht. 
e) Het optreden van de Gemeenschap ihumanitaire hulp en gerichte acties ter 
ondersteuning van de hervormingen 
Vóór 1993 bestond er vrijwel geen samenwerking met Cuba (behalve een beperkte 
bijdrage in de vorm van indirecte voedselhulp via het Wereldvoedselprogramma). 
Vanaf 1993 heeft de Commissie, met name naar aanleiding van de resultaten van de 
beraadslagingen van de Lid-Staten in het raamwerk van de politieke samenwerking en in 
de geest van de bovenvermelde resoluties van het Europees Parlement, een programma 
voor humanitaire hulp uitgestippeld en enkele gerichte acties opgezet om op de specifieke 
eigenschappen van de toestand op Cuba in te spelen en om bepaalde hervormingen te 
ondersteunen. 
Humanitaire hulp wordt verleend via het Bureau voor Humanitaire Hulp van de Europese 
Gemeenschap (ECHO). Deze hulp wordt verstrekt om de nood te lenigen van de meest 
kwestbare Cubanen (zieken, vrouwen, kinderen en bejaarden). De hulp wordt 
rechtstreeks verstrekt door Europese NGO's die ermee belast zijn de door de Commissie 
goedgekeurde projecten van begin tot eind uit te voeren. Het Europees Parlement heeft 
zich bij herhaling uitgesproken voor het verlenen van deze humanitaire hulp, die 
doeltreffend is blijkens de verklaringen van de ambassadeurs van de Lid-Staten in La 
Havana tijdens een recent bezoek van het met humanitaire hulp belaste lid van de 
Commissie aan Cuba. 
In 1993 werd humanitaire hulp voor een totale waarde van 5 miljoen ecu aan de 
bevolking van Cuba verstrekt. In 1994 was de waarde gestegen tot 14 miljoen ecu. In 
alle expertises en adviezen, met name die van de ambassadeurs van de Lid-Staten op 
Cuba, wordt verklaard dat humanitaire hulp zal moeten worden voortgezet in verband 
met de sociaal-economische situatie van Cuba. De waarde van de humanitaire hulp voor 
1995 zal naar verwachting gelijk zijn aan die voor 1994. 
Gerichte samenwerkingsacties werden aanvankelijk uitgevoerd in de vorm van een 
bepaalde acties via Europese NGO's (waarvan de aanwezigheid ertoe bijdraagt dat de 
Cubaanse samenleving "van zuurstof wordt voorzien" en dat de beginselen van een 
burgerlijke samenleving er in stand worden gehouden). In 1994 zijn NGO-projecten 
voor in totaal 2,5 miljoen ecu gefinancierd. Dit bedrag zal naar verwachting in 1995 
gelijkblijven. 
Voorts zijn enkele afzonderlijke acties voor economische samenwerking ter 
ondersteuning van de hervormingen uitgevoerd. In dit verband kan als voorbeeld 
worden genoemd het "programma voor opleiding van bedrijfsleiders op het gebied van 
de markteconomie", dat in oktober aanstaande zal beginnen en waarbij een 
mastersopleiding op dit gebied zal worden verzorgd voor 120 Cubanen. Een ander 
voorbeeld is het wekelijkse televisieprogramma TEspace Europe", dat een Europese 
film en een weekoverzicht van het nieuws (Euronews) brengt. Voor deze samenwerking 
is 500.000 ecu uitgegeven in 1994 en zal ongeveer 5 miljoen ecu in 1995 worden 
besteed. Verder heeft het Europees Parlement twee aparte begrotingslijnen ingevoerd 
(MKB Cuba en NGO's Cuba). 
In de komende maanden wordt misschien een experimenteel programma voor structurele 
voedselhulp (steun voor het weer op gang brengen van bepaalde agrarische sectoren) ten 
uitvoer gelegd. 
UI. BETREKKINGEN VAN CUBA MET DE ONMIDDELLIJKE BUURLANDEN 
a) De Verenigde Staten 
De betrekkingen tussen de Verenigde Staten en Cuba ontwikkelen zich langzaam, maar 
blijven een omstreden onderwerp in de Verenigde Staten. Sommigen menen dat 
economische emigratie kan worden afgeremd en het tempo van de economische 
hervormingen kan worden opgevoerd door een constructieve opstelling. Anderzijds zou 
het wetsontwerp "Cuban Liberty and Democracy Solidarity Act of 1995" (de wet-
"Helms-Burton") tot gevolg hebben dat een op confrontatie en isolement gericht beleid 
wordt voortgezet. De EU heeft haar fundamentele bezwaren tegen dit voorstel duidelijk 
kenbaar gemaakt. 
Het Amerikaanse embargo draagt niet bij tot een snelle en gegarandeerde ontwikkeling 
van Cuba in de richting van een markteconomie en pluralisme. Bij een vrij 
handelsverkeer tussen Cuba en de VS zouden de dagelijkse contacten aanzienlijk 
toenemen en zou de overgang van het regime vermoedelijk vlotter verlopen. 
Het embargo heeft een "immobiliserend" effect op het Cubaanse hervormingsproces. 
Het wetsontwerp-Helms-Burton zou dit effect slechts vergroten. 
Het ontwerp is nog in behandeling, maar als het wordt aangenomen, zal het de volgende 
consequenties1 hebben : 
- unilaterale internationalisering van het embargo (voortvloeiend uit alle extraterritoriale 
bepalingen die erop gericht zijn de bedrijven van derde landen te ontmoedigen om 
handel te drijven met Cuba); 
- uitbreiding van het geschil tussen de VS en Cuba over onteigening van goederen van 
Amerikaanse onderdanen en Cubanen die het land ontvlucht zijn en de Amerikaanse 
nationaliteit verworven hebben. 
De grenzen van het geschil tussen de VS en Cuba over onteigeningen zijn op dit 
ogenblik namelijk duidelijk afgebakend. De "claims" die in aanmerking worden 
genomen zijn die welke, met inachtneming van een bepaalde procedure, vóór 1972 
zijn ingediend. 5.911 vorderingen werden ontvankelijk verklaard. 38 Amerikaanse 
bedrijven hebben samen een aandeel van ongeveer 86 % in het totale bedrag dat van 
Cuba wordt gevorderd. Dit begrensde karakter van het geschil en het beperkte aantal 
belangrijke Magers maken het mogelijk hierover van Staat tot Staat te onderhandelen 
(waarbij dient te worden opgemerkt dat Cuba schadevergoedingsovereenkomsten heeft 
gesloten met andere Staten waarvan de onderdanen schade hebben geleden). 
Vele elementen wijzen erop dat de Cubaanse hervormingsgezinden slechts in staat 
zullen zijn om de zowel kwantitatief als kwalitatief beslissende sprong te maken indien 
men Cuba de juiste voorwaarden biedt om zich weer te verankeren in de nieuwe 
internationale context. 
Wat het voorstel-Helms-Burton betreft, pleit de huidige Amerikaanse regering veeleer 
voor een genuanceerder beleid ten aanzien van Cuba (duidelijk verzet tegen het 
initiatief, recente migratie-overeenkomst met Cuba, de voor het Congres afgelegde 
verklaringen van W. Christopher, die meent dat op Cuba voor het eerst "enige 
ontwikkeling" in de richting van een markteconomie kan worden geconstateerd, 
benoeming van een speciale gezant door President Clinton). 
Voorts is in de Amerikaanse pers (zie met name "The New York Times" van 
17 mei 1995) een bericht verschenen over een recent intern rapport van het Pentagon 
over Cuba (dit 300 bladzijden tellende document is verschenen onder de titel "The 
Military and Transition in Cuba : Reference Guide for Policy and Crisis 
Management"). In dit rapport zou het Pentagon hebben verklaard dat er op Cuba nu 
een historisch overgangsproces aan de gang is, waarin Fidel Castro een belangrijk 
element is, en dat de strategische belangen van Amerika veeleer gediend zijn met 
steun voor de economische en politieke hervormingen dan met sancties. De National 
Security Council schijnt het hiermee eens te zijn. 
Bijlage B: bestaat uit een beschrijving van het wetsontwerp-Helms-Burton en een overzicht van de 
internationale reacties internationale reacties. 
10 
Voorts blijken er in de burgerlijke geledingen van de Amerikaanse maatschappij 
steeds meer mensen het eens te zijn over de noodzaak van een positieve aanpak ten 
aanzien van de Cubaanse kwestie. In de afgelopen twee jaar is bij voorbeeld hulp 
voor een totale waarde van 65 miljoen dollar naar Cuba verzonden via NGO's, kerken 
en andere liefdadigheidsinstellingen. 
b) Mexico 
Cuba onderhoudt een voorkeursrelatie met Mexico. Politieke ambtsdragers van beide 
landen hebben elkaar vele malen bezocht (President Fidel Castro was bij voorbeeld 
aanwezig bij de installatie van President Ernesto Zedillo). Verder is Mexico economisch 
zeer sterk aanwezig op Cuba. Een belangrijke industriële groep heeft bij voorbeeld 
onlangs 50 % van het kapitaal van Telefonica Cubana verworven. De twee landen 
hebben vele bilaterale akkoorden gesloten (enkele daarvan hebben met name betrekking 
op de levering van aardolie). 
c) Canada 
Canada blijkt de laatste tijd te zijn overgegaan tot intensivering van de betrekkingen met 
Cuba. Onlangs hebben de heren Ricardo Alarcón, voorzitter van de Nationale 
Assemblee van Cuba, en Roberto Robaina, minister van Buitenlandse Zaken, een 
officieel bezoek aan Canada gebracht. 
De Canadese onderminister van Buitenlandse Zaken is onlangs op bezoek geweest op 
Cuba. Canada heeft kortgeleden de ontwikkelingssamenwerking hersteld en werkt aan 
de opstelling van de eerste NGO-projecten. De Canadese bedrijven zijn zeer goed 
vertegenwoordigd op Cuba. Canada en Cuba hebben onlangs een overeenkomst voor de 
bescherming en bevordering van investeringen geparafeerd. 
d) CARICOM 
In april 1993 is ondanks de druk die bepaalde Amerikaanse politieke kringen 
uitoefenden, een Gemengde Commissie Cuba/CARICOM opgericht met de bedoeling 
vraagstukken van gemeenschappelijk belang te bespreken en eventuele gezamenlijke 
acties te overwegen. 
CARICOM heeft bovendien de aanvraag van Cuba om volwaardig lid van de Associatie 
van Caraïbische staten te worden krachtig gesteund. 
Deze Gemengde Commissie acht het met name wenselijk dat Cuba (in het bijzonder voor 
het verlenen van technische bijstand) kan deelnemen aan bepaalde projecten voor 
regionale samenwerking in het Caraïbisch gebied die door verschillende internationale 
geldschieters (IOB, Wereldbank, Europese Gemeenschap, enz.) worden gefinancierd. 
11 
IV. TOEKOMSTIGE BETREKKINGEN TUSSEN DE EUROPESE UNIE EN CUBA 
De EU is vanwege haar specifieke betekenis waarschijnlijk de partner van Cuba die best 
geplaatst is om een initiatief voor de begeleiding van de hervormingen op gang te 
brengen. Als wij zowel met onze Cubaanse gesprekspartners als met onze partners die 
buurland van Cuba zijn een dergelijk initiatief zorgvuldig voorbereiden, zal de EU een 
programma van start kunnen laten gaan waarmee andere belangrijke partners (Canada, 
Mexico, Groep van Rio, Caricom, enz.) kunnen worden opgenomen in deze dynamiek. 
Een dergelijk initiatief ter versterking van de betrekkingen tussen de EU en Cuba zal het 
dan vermoedelijk mogelijk maken en de internationale betrekkingen van Cuba weer op 
een soliede, veelzijdige en pluralistische basis te verankeren, hetgeen noodzakelijk is om 
het proces van interne overgang op beslissende wijze te versnellen. 
Om deze versterking te bewerkstelligen, zal men moeten komen tot een dialoog over het 
overleg dat met de Cubaanse gesprekspartners moet worden gevoerd om te kunnen 
bepalen op welk niveau en binnen welk kader de betrekkingen, mede gelet op de 
ontwikkelingen op het gebied van de economische en institutionele hervormingen, 
kunnen worden onderhouden. 
Deze dialoog zal in de praktijk de gelegenheid zijn voor een allesomvattende en 
diepgaande gedachtenwisseling over deze aan de gang zijnde hervormingen en met name 
over de ontwikkeling van de burgerlijke samenleving, de waarborgen en verruiming van 
de mogelijkheden voor particulier initiatief en de individuele vrijheden. De dialoog zal 
ook betrekking hebben op de invulling van de toekomstige betrekkingen en het kader 
waarin deze betrekkingen dienen te worden geplaatst. 
De partijen zullen op die manier samen kunnen spreken over de begeleiding die Cuba 
eventueel wenst met het oog op de voortzetting van het proces voor openstelling en 
hervorming. 
Kortom, als de Raad van Ministers het eens is met deze aanpak, zal de Commissie 
overgaan tot verkennende besprekingen waarbij zal worden nagegaan in welk kader de 
toekomstige betrekkingen tussen de Europese Unie en Cuba dienen te worden geplaatst. 
12 

Biilage A 
DE BELANGRIJKSTE HERVORMINGEN 
# In een boek getiteld "Cuba : Prospects for reform, trade and investment", dat in december 
1994 werd gepubliceerd, presenteert "The Economist Intelligence Unit" de belangrijkste, door 
Cuba goedgekeurde economische hervormingen als volgt (blz. 19) : 
Tijdschema van de economische verandering 
Februari 1982 : De Raad van State hecht 
zijn goedkeuring aan wetgevingsdecreet nr. 
inzake economische associaties tussen Cuba 
en buitenlandse entiteiten. Hierdoor worden 
buitenlandse investeringen via "joint 
ventures" mogelijk, maar deze brengen zeer 
weinig rente op. 
April 1987 Het toeristenbureau 
"Cubanacân" wordt onafhankelijk van het 
Nationale Instituut voor Toerisme opgericht, 
met als opdracht om buitenlandse partners 
voor hotelprojecten te vinden. 
December 1989 : Val van de Berlijnse 
Muur. In één jaar tijds is er praktisch niets 
meer over van het handelsstelsel dat Cuba in 
30 jaar met het Sovjetblok had opgebouwd. 
Mei 1990 : Het eerste "joint venture"-hotel 
wordt geopend te Varadero; het is in handen 
van de Spaanse maatschappij "Sol Meliâ en 
van Cuba ' s " Cubanacân ". 
1990-92 : Er worden maatregelen getroffen 
om het staatshandelsstelsel te 
decentraliseren, waarbij een aanzienlijke 
mate van zelfstandigheid wordt 
gegarandeerd aan nieuwe vennootschappen. 
Grote aantallen bij de staat werkzame 
bureaucraten krijgen hun ontslag. Er worden 
plannen uitgewerkt om de nationale munt te 
hervormen en de overheidssubsidies te 
verminderen. handelsbeurs in het openbaar buitenlandse 
investeringen naar Cuba aan te trekken. 
Oktober 1991 : Op het Vierde Congres van 
de Cubaanse Communistische Partij worden 
amendementen op de grondwet voorgesteld 
(zie hierna), terwijl er ook een nieuwe 
economische strategie wordt uitgestippeld 
naar aanleiding van het uiteenvallen van de 
Sovjet-Unie. 
Juli 1992 : De Nationale Vergadering 
amendeert de Cubaanse grondwet op de 
volgende punten : bescherming van 
buitenlandse investeringen op Cuba; 
wijziging van het begrip "eigendom" en van 
de economische rol van de staat; opheffing 
van het staatsmonopolie op de buitenlandse 
handel; en erkenning van het particulier 
ondernemersschap wanneer dit wordt 
uitgevoerd door bedrijven en economische 
associaties. 
De Raad van Ministers of het Uitvoerend 
Comité daarvan wordt gemachtigd om het 
eigendomsrecht van een gegeven 
economische entiteit over te dragen, indien 
zulks de economische ontwikkeling zou 
kunnen bevorderen. 
Juli 1992 : Er wordt een nieuw systeem van 
groothandelsprijzen ingevoerd, met de 
bedoeling dat hierin de reële kosten van de 
externe produktiemiddelen worden 
doorberekend. 
November 1990 : De Cubaanse Kamer van 
Koophandel tracht voor het eerst op een Februari 1993 : Cuba's eerste internationale 
olie-exploratievergunningsronde wordt op 
gang gebracht te Calgary en London. 
13 
Juli 1993 : Fidel Castro kondigt wetten aan 
inzake het gebruik van harde valuta door 
Cubanen en het vrije verkeer daarvan of 
deviezenverkeer binnen dit land (wetsdecreet 
140); meer mogelijkheden voor 
zelftewerkstelling bij de produktie en 
diensten; en verpachting van overheidsgrond 
aan particuliere producenten om door 
coöperaties of gezinnen te worden bewerkt. 
Augustus 1993 : Bij de grootste 
cabinetsreorganisatie die zich in de recente 
Cubaanse geschiedenis heeft voorgedaan, 
worden de ministers van de suikerindustrie, 
van landbouw, van financiën en van 
communicatie vervangen. 
December 1993 : De Raad van State hecht 
zijn goedkeuring aan de verkoop van land 
aan de Mexicaanse maatschappij Cemex, als 
onderdeel van een overeenkomst om in de 
Mariel-cementwerken te investeren. 
Maart 1994 : De Nederlandse "Caribbean 
Bank NV - joint venture" tussen de ING-
bank uit Nederland en Cuba's "Acemex"-
Groep krijgt vergunning om een 
vertegenwoordiging te openen te Havana : 
de eerste buitenlandse vestiging op Cuba 
sinds de nationalisering in 1960/61. 
April 1994 : Bij een reorgansatie op grote 
schaal worden zeven nieuwe ministeries 
opgericht en andere opgeheven. Voor de 
eerste keer wordt er een Minister voor 
Toerisme benoemd. 
Mei 1994 : De Nationale Vergadering 
kondigt een radicaal belastingpakket aan, dat 
is opgezet om de overheidsbegroting in 
evenwicht te brengen door de prijzen te 
verhogen en de subsidies aan met verlies 
werkende staatsbedrijven te besnoeien. 
Juni 1994 : Cuba stemt erin toe om een 
aandeel van 49% in het door de staat gecontroleerde telecommunicatiebedrijf 
"Emtel" aan de Mexicaanse maatschappij 
"Grupo Domos" te verkopen. 
Juni 1994 : De Canadese naamloze 
vennootschap voor delfstoffen "Sheritt" en 
het Cubaanse staatsbedrijf "General Nickel 
Co" komen overeen een bedrijf op te 
richten, dat hun gezamenlijk eigendom zou 
zijn en waarmee zij nikkel willen winnen, 
raffineren en afzetten. Tot de activa in 
gemeenschappelijk eigendom behoren 
nikkel-raffinage-installaties op Cuba en in 
Canada en nikkel- en kobaltconcessies op 
Cuba. 
Juli 1994 : oprichting van de Associatie van 
Caribbeaanse Staten, met Cuba als één van 
de oprichtende leden. 
Augustus 1994 : de Nationale Vergadering 
kondigt aan dat er, voor het eerst sinds 
1967, eigendoms- en inkomstenbelasting 
wordt ingevoerd, en dat deze belastingen 
begin 1995 daadwerkelijk van kracht 
worden. 
September 1994 De Minister van 
Defensie, Raül Castro, kondigt aan dat 
vanaf 1 oktober vrije markten voor 
landbouwprodukten zijn toegestaan. Dit 
geldt voor de gehele landbouwsector. 
Oktober 1994 : De regering verklaart dat 
fabricaten en verbruiksgoederen waaraan 
gebrek is voortaan rechtstreeks door 
personen en plaatselijke 
staatsindustriebedrijven aan het publiek 
mogen worden verkocht, waarbij de 
handelaren en niet de staat de prijzen 
vaststellen. Evenals met de handel in 
landbouwprodukten, zullen de verkopers een 
verkoopbelasting moeten betalen, terwijl de 
markten op basis van de Cubaanse Peso 
zullen functioneren. 
14 
Hieraan zij toegevoegd dat in de landbouwsector de meeste staatsboerderijen in coöperaties 
("Unidades Bâsicas de Production Agrfcola") zijn omgezet. Deze laatste mogen zichzelf 
beheren en zijn gebaseerd op het beginsel dat het grondeigendomsrecht over de leden van de 
coöperatie wordt verdeeld (die leden mogen een deel van hun produktie rechtstreeks op de in 
oktober 1994 ingevoerde vrije landbouwmarkten verkopen). 
In zijn redevoering van februari jongstleden ten overstaan van de "Federation de las Mujeres 
Cubanas" (de Cubaanse vrouwenbond) heeft Fidel Castro voor het eerst aangekondigd dat de 
markteconomie-elementen voorgoed waren ingevoerd, dat er andere maatregelen zouden 
volgen en dat de bevolking grootscheepse ontslagen heeft te verwachten (voor de komende 
maanden worden er 500.000 aangekondigd). Deze laatste zullen worden geabsorbeerd door 
een stijging van de buitenlandse investeringen en door een grotere vrijheid op het gebied van 
particuliere initiatieven. 
In een ander vlak zij erop gewezen dat in april 1994v te Havanna een eerste Conferentie met 
gematigde vertegenwoordigers van de Cubanen in ballingschap werd georganiseerd en dat er 
voor november van dit jaar een tweede is gepland. 
15 
ByiageB 
HET WETSONTWERP-HELMS-BURTON 
Tnleifong 
De "Cuban Liberty and Democratie Solidarity Act of 1995" werd voorgesteld door senator 
Jessie Helms. De tekst van dit wetsontwerp, dat momenteel door het "Congres" wordt 
besproken, zou in juli van dit jaar kunnen worden aangenomen. 
Belangrijkste bepalingen en wettigheid daarvan 
Met dit wetsontwerp wordt beoogd een vreedzame overgang van Cuba op een systeem van 
democratie te versnellen door meer druk op Cuba uit te oefenen, met name door de volgende 
maatregelen : 
* Wederopening van de mogelijkheid voor Amerikaanse staatsburgers om bij een ad hoe-
commissie aanspraken te doen gelden wegens niet gecompenseerde onteigenen, ook al 
hadden die Amerikaanse staatsburgers op het moment van de onteigeningen de Cubaanse 
nationaliteit. 
* Het recht, voor deze mensen, die een aanspraak hebben doen gelden, om buitenlanders die, 
zij het ook zeer indirect, van deze onteigende goederen hebben geprofiteerd, te doen 
veroordelen tot betaling van schadevergoedingen die tot het driedubbele van de berokkende 
schade kunnen gaan (zo zou bijvoorbeeld een Europees hotelbedrijf kunnen worden 
veroordeeld tot de betaling van schadevergoedingen aan een tot Amerikaan genaturaliseerde 
Cubaanse boer, op het terrein waarvan de Cubaanse regering na de onteigening een hotel 
heeft laten bouwen, dat zij vervolgens aan het genoemde Europese bedrijf heeft verhuurd). 
* Weigering van inreisvisa in de VS aan buitenlandse bedrijfsleiders (en aan hun kinderen en 
echtgenoten) die met onteigende goederen "gesjacherd" hebben (dat wil zeggen daarvan 
hebben geprofiteerd, ook al is het zeer indirect). 
* Verbod op iedere vorm van kredietverlening aan diezelfde buitenlanders door Amerikaanse 
banken of hun bijkantoren. 
* Vermindering van de Amerikaanse hulp aan Rusland en aan de nieuwe onafhankelijke 
staten, in dezelfde mate als hun hulp aan Cuba (waaronder ook de huur die Rusland betaalt 
voor het gebruik van de militaire basis voor radiotoezicht te Lourdes, die de Russen 
volgens de regeringsploeg van Clinton nodig hebben om de goede uitvoering, door de VS, 
van de ontwapeningsovereenkomsten controlerend te kunnen volgen !). 
* Vermindering van de VS-bijdrage tot alle internationale financiële instellingen die leningen 
verstrekken aan Cuba. 
* Verbod om suikerprodukten uit een land dat Cubaanse suiker invoert, in de VS te 
importeren. 
Sommige van deze bepalingen druisen uitgesproken in tegen gevestigde beginselen van het 
internationale recht of tegen de regels van de Wereldhandelsorganisatie (WTO), en zijn op een 
unilaterale internationalisering van het embargo gericht. 
16 
Eerste internationale reacties 
Tal van staten hebben de Amerikaanse overheid officieel laten weten dat zij sterk gekant zijn 
tegen het wetsontwerp Helms : Canada, Mexico, verscheidene Lid-Staten, enz... Wat de 
Europese Unie betreft vallen er twee reacties te vermelden : bij schrijven van 15 maart 1995 
heeft Sir Leon Brittan de heer Warren Christopher medegedeeld dat de Commissie absoluut 
niet met dit wetsvoorstel akkoord gaat; op 5 april 1995 werd dit principiële verzet in een 
verklaring van het Voorzitterschap, namens de EU, herhaald. 
De regeringsploeg van Clinton heeft zeer scherp op dit wetsontwerp gereageerd met een 
memorandum, waarin werd gewezen op de illegale aspecten van de tekst en verklaard dat 
hiermee waarschijnlijk geen vreedzame overgang zou worden bevorderd en dat dit 
wetsontwerp de allerhoogste belangen van de VS op veiligheidsgebied zou kunnen schaden 
(bepalingen over Rusland). 
17 
BMlaqe C 
Internationale overeenkomsten tussen Cuba en de Lid-Staten en bezoeken van 
volitieke of economische aard aan Cuba van vertegenwoordigers van de Lid-Staten of van 
bepaalde particuliere instanties 
Bij wijze van voorbeeld wordt in het hiernavolgende een overzicht gegeven van de meest 
recente bezoeken van politieke of economische aard en van de belangrijkste en/of de laatste 
tijd gesloten bilaterale overeenkomsten. 
Bezoeken 
Duitsland : 
- Bezoek van een delegatie van het Bondsministerie van Handel ter bespreking van een 
overeenkomst voor de bescherming en de bevordering van investeringen (1994). 
- Bezoek van de heer Klaus Jürgen Hedrich, Staatssecretaris bij het Ministerie van 
Ontwikkelingshulp (1994). 
- Bezoek van de heer Lothar Bisky, Voorzitter van de PDS (1994). 
- Bezoek van een delegatie op hoog niveau van de Groep "Mercedes Benz" (1994). 
Denemarken : 
- Bezoek van de Heer Lasse Budtz, Voorzitter van de Commissie voor Internationale 
betrekkingen van de Sociaal-Democratische partij (1995). 
Spanje : 
- Bezoek van de heer Apolonio Ruiz Ligero, Staatssecretaris van Buitenlandse Handel 
(1994). 
- Bezoek van de heer José Luis Dicenta, Staatsecretaris van internationale en Ibero-
Amerikaanse samenwerking (1994). 
- Bezoek van Mevrouw Carmen Alborch, Minister van cultuur (1994). 
Frankrijk 
- Bezoek van de heer Michel Charasse, Senator en Adviseur van de President (1994). 
- Bezoek van de heer Jean-Pierre Desgorges, Vice-Voorzitter van het "CNPF International", 
als voorzitter van een belangrijke handelsmissie (1995). 
- Bezoek van Mevrouw Danielle Mitterand (1995). 
Finland 
- Bezoek van de heer Petri Tuomi Nikula, Directeur van de afdeling culturele zaken van de 
Kanselarij (1994). 
18 
Griekenland 
- Bezoek van Mevrouw Elisabeth Papazoi, Vice-minister van Milieubeheer (1994). 
Italië 
- Bezoek van de heer Massimo Velloti, Voorzitter van de Italiaanse Boerenbond (1994). 
- Bezoek van de heer Ludo Rattazzi, President-Directeur van de luchtvaartmaatschappij "Air 
Europe" (1994). 
Nederland 
- Bezoek van de heer Hans Fortuin, Diensthoofd bij het Ministerie van Economische Zaken 
(1994). 
- Bezoek van de heer Klaas de Jong, Directeur van de dienst "Industrie en Handel" bij het 
Ministerie van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij (1994). 
- Bezoek van de directeur van RRII van het Instituut voor Toerisme en Verkeer (1994). 
- Bezoek van de heer Willi Van Wout, Voorzitter van het Instituut voor Latijns Amerika van 
het Centrum voor Buitenlandse Handel. 
- Bezoek van de heer De Vilder, Voorzitter van de Kamer van Koophandel van Amsterdam 
aan het hoofd van een handelsmissie van ongeveer 35 zakenlieden (1994). 
Verenigd Koninkrijk 
- Bezoek van de heer Adrian Beamish, Onderminister van Buitenlandse Zaken (1994). 
- Bezoek van de heer Ian Taylor , Minister van Handel en Industrie (Technologie), aan het 
hoofd van een belangrijke handelsmissie 1994). 
- Bezoek van de heer David Jessop, Directeur van de "Caribbean Trade Advisory Group" 
(1994). 
- Bezoek van de heer David Suratgar, Vice-voorzitter van de bestuursraad van de Morgan 
Grenfel International, Vice-Voorzitter van het "West India Committee" en Voorzitter van 
de Raad van het Caraïbisch gebied voor Europa (1994). 
- Bezoek van Barones Young, voormalig Onderminister van Buitenlandse Zaken, als 
Erevoorzitster van een handelsmissie van ongeveer 40 zakenlieden. 
Zweden 
- Bezoek van een delegatie van zakenlieden (1994). 
- (in juni 1995 gepland) bezoek van de Vice-minister van Buitenlandse Zaken, de heer Pierre 
Chorri (die ook Staatssecretaris van Samenwerking is). 
Bilaterale verdragen 
Oostenrijk 
- Overeenkomst ter consolidering van de schuld (10.02.87) 
- Overeenkomst inzake luchtvaartdiensten ( 11.02.92) 
19 
Denemarken 
- Overeenkomst inzake de wederonderhandeling over de schuldkwestie (18.03.87) 
Spanje 
- Overeenkomst inzake wetenschappelijke en technische samenwerking (10.09.78) 
- Handelsovereenkomst (23.01.79) 
- Overeenkomst inzake culturele samenwerkingen onderwijs (17.03.82) 
- Overeenkomst inzake samenwerking op cinematografisch gebied (18.01.90) 
- Overeenkomst inzake de bevordering en bescherming van investeringen (27.05.94) 
- Overeenkomst ter wederzijdse bevordering en rjescherrning van investeringen (27.05.94) 
Frankrijk 
- Overeenkomst ter consolidering van de schuld tussen Cuba en Frankrijk (09.06.87) 
- Luchtvaartovereenkomst ( 13.10.93) 
- Financieel Protocol (25.03.94) 
- Momenteel wordt er ook onderhandeld over een overeenkomst ter bescherming en 
bevordering van investeringen. 
Finland 
- Overeenkomst inzake het programma voor culturele samenwerking (17.03.94) 
Italië 
- Herstructureringsovereenkomst - buitenlandse schuld (24.02.87) 
- Overeenkomst inzake de bescherming van investeringen (07.05.93) 
Nederland 
- Luchtvaartovereenkomst (03.02.92) 
- Luchtvaartovereenkomst tusen Cuba en de Nederlandse Antillen (07.10.93) 
- Momenteel wordt er ook onderhandeld over een overeenkomst ter bescherming en 
bevordering van investeringen. 
Portugal 
- Handelsprotocol Portugal-Cuba (31.01.1980) 
Bondsrepubliek Duitsland 
- Luchtvaartovereenkomst tussen Cuba en de Bondsrepubliek Duitsland (18.06.93) 
- Momenteel wordt er ook onderhandeld over een overeenkomst ter bescherming en 
bevordering van investeringen. 
20 
Verenigd Koninkrijk 
- Overeenkomst inzake de consolidering van de schuld (24.09.87) 
- Overeenkomst inzake de bevordering en bescherming van investeringen (30.01.95) 
21 
ISSN 0254-1513 
COM(95) 306 def. 
DOCUMENTEN 
NL 11 
Catalogusnummer : CB-CO-95-347-NL-C 
ISBN 92-77-91213-8 
Bureau voor officiële publicaties der Europese Gemeenschappen 
LOB U-d», fl&