Advies van het Comité van de Regio's over:

- het "Groenboek over de bescherming van minderjarigen en de menselijke waardigheid in de context van de audiovisuele en informatiediensten", en - de "Mededeling van de Commissie - Illegale en schadelijke inhoud op het Internet"

(97/C 215/07)

HET COMITÉ VAN DE REGIO'S,

gelet op het "Groenboek over de bescherming van minderjarigen en de menselijke waardigheid in de context van de audiovisuele en informatiediensten" (COM(96) 483 def.) en de Mededeling van de Commissie over "Illegale en schadelijke inhoud op het Internet" (COM(96) 487 def.);

gelet op het besluit van de Commissie van 23 oktober 1996 om het Comité van de Regio's hierover, in overeenstemming met artikel 198 C, lid 1 van het EG-Verdrag, te raadplegen;

gelet op zijn besluit van 8 maart 1996 en 15 januari 1997 om commissie 7 (Europa van de burgers - Onderzoek - Cultuur - Jeugd- en Consumentenzaken) te belasten met de voorbereiding van een advies over dit onderwerp;

gelet op het door Commissie 7 op 31 januari 1997 met algemene stemmen goedgekeurde en door rapporteur Onkelinx opgestelde ontwerp-advies (CDR 440/96 rev.);

overwegende dat het CvdR positief oordeelt over de opkomst van de informatiemaatschappij in het algemeen en met name over de voordelen en kansen die deze vooruitgang aan de Europese regio's, gemeenten en burgers biedt, zoals het Comité van de Regio's al eerder heeft vastgesteld in zijn advies over de Mededeling van de Commissie "Europa op weg naar de informatiemaatschappij: een actieplan" () (COM(94) 347 def.);

overwegende dat door de telecommunicatienetwerken in Europa te liberaliseren, de Europese regio's, gemeenten en burgers dichter bij elkaar kunnen worden gebracht, zoals het Comité van de Regio's al eerder heeft vastgesteld in zijn advies over de Mededeling van de Commissie betreffende "een methodologie voor de totstandbrenging van toepassingen voor de informatiemaatschappij" en het "Voorstel voor een beschikking van het Europees Parlement en de Raad betreffende een geheel van richtsnoeren voor transeuropese telecommunicatienetwerken" () (COM(95) 224 def.) ();

overwegende dat de nieuwe audiovisuele en telecommunicatiediensten uitdagingen en kansen scheppen voor Europese regionale en lokale culturele verscheidenheid en voor de Europese media, zoals het Comité van de Regio's al eerder heeft vastgesteld in zijn adviezen over het Groenboek "Strategische opties voor de versterking van de programma-industrie in de context van het audiovisuele beleid van de Europese Unie" () (COM(94) 96 def.), over de Mededeling van de Commissie "Te nemen maatregelen naar aanleiding van de raadpleging over het groenboek 'pluralisme en mediaconcentratie in de interne markt'" () (COM(94) 353 def.) en over de Mededeling van de Commissie en het voorstel voor een beschikking tot vaststelling van een "Meerjarenprogramma van de Gemeenschap ter bevordering van de ontwikkeling van een Europese multimedia-inhoudindustrie in de opkomende informatiemaatschappij - INFO 2000" () (COM(95) 149 def.) ();

overwegende dat maatregelen ter bescherming van kinderen en jongeren als consumenten van groot belang zijn, zoals het Comité van de Regio's al eerder heeft vastgesteld in zijn advies over de Mededeling van de Commissie "Prioriteiten voor het consumentenbeleid - 1996-1998" () (COM(95) 519 def.);

overwegende dat ondanks de grotendeels positieve aspecten van de ontwikkeling van nieuwe audiovisuele en informatiediensten, er verschillende ernstige problemen zijn die meestal samenhangen met de bescherming van minderjarigen en de menselijke waardigheid,

heeft tijdens zijn 17e zitting van 12 en 13 maart 1997 (vergadering van 13 maart) het volgende advies met eenparigheid van stemmen goedgekeurd.

1. Inleiding

1.1. Bij de presentatie van het richtlijnvoorstel tot wijziging van de richtlijn "Televisie zonder grenzen" in april 1996, heeft de Commissie de Raad en het Europees Parlement aangekondigd een Groenboek over de nieuwe audiovisuele diensten in de context van de informatiemaatschappij voor te bereiden.

1.2. De Commissie heeft besloten het werk in twee delen op te splitsen. Het eerste deel is met name gericht op onderwerpen die verband houden met de bescherming van bepaalde algemene belangen; van bijzondere betekenis zijn de in het Europees Verdrag inzake de Rechten van de Mens neergelegde grondrechten zoals de bescherming van minderjarigen en de menselijke waardigheid. Het Groenboek gaat vergezeld van een mededeling over illegale en schadelijke inhoud op het Internet. Het onderhavige advies behandelt beide documenten. Het tweede deel van het Groenboek zal gaan over de bevordering van de culturele en taalkundige verscheidenheid.

1.3. De twee documenten worden gepubliceerd in het kader van de brede discussie die over deze onderwerpen wordt gevoerd. De hernieuwde belangstelling voor het buitengewoon zorgwekkende probleem van de seksuele exploitatie van kinderen rechtvaardigt de bijzondere aandacht die het Europees Parlement en de Raad eraan besteden. Met deze twee documenten geeft de Commissie al gedeeltelijk een antwoord op de vele resoluties die door voornoemde Instellingen zijn uitgebracht ().

1.4. Het Comité van de Regio's deelt hun bezorgdheid volkomen. In zijn op 1 februari 1995 goedgekeurde advies over de mededeling van de Commissie "Europa op weg naar de informatiemaatschappij: een actieplan" wees het er al op dat de totstandkoming van een regelgevings- en wettelijk kader voor de nieuwe informatie- en communicatietechnieken gepaard moet gaan met een uitbreiding van de rechten van de burgers van de Unie, zoals de bescherming van de persoonlijke levenssfeer. Ook wees het erop dat alle burgers zonder onderscheid en tegen een redelijke prijs toegang moeten hebben tot de nieuwe interactieve diensten. In zijn op 13 juni 1996 goedgekeurde advies over de "Mededeling van de Commissie - Prioriteiten voor het consumentenbeleid - 1996-1998" drong het Comité van de Regio's er met name op aan dat maatregelen worden genomen ter bescherming van kinderen en jongeren als consumenten.

1.5. Het Comité van de Regio's is verheugd over het rappe tempo waarin de Commissie de vragen van de burgers heeft beantwoord door gelijktijdig een brede maatschappelijke discussie op gang te brengen en concrete korte-termijnoplossingen voor te stellen.

1.6. Het Comité verliest echter niet uit het oog dat er nog meer aspecten aan de problematiek van de nieuwe audiovisuele en informatiediensten zijn verbonden. Hoewel sommige van deze aspecten al in aparte mededelingen worden behandeld, verwacht het Comité van de Regio's dat de Commissie ook de bescherming van andere rechten analyseert, met name de bescherming van de openbare orde, de consumenten of de volksgezondheid. Het Comité van de Regio's is er overigens van op de hoogte dat het tweede deel van het Groenboek, m.b.t. de culturele en taalkundige verscheidenheid in de nieuwe audiovisuele en informatiediensten, op het werkprogramma van de Commissie voor 1997 staat.

1.7. Het Comité van de Regio's wijst er tevens op dat de discussie voor de regionale en lokale overheden van doorslaggevend belang is, onder meer omdat zij verantwoordelijk zijn voor cultuur, onderwijs en de audiovisuele sector. Het is daarom essentieel dat zij worden geraadpleegd en bij het zoeken naar oplossingen voor deze problemen worden betrokken.

2. Algemene opmerkingen

2.1. De context

2.1.1. De wereld van audiovisuele en informatiediensten verandert snel en ingrijpend. Algemeen beschouwd is het Comité van de Regio's van mening dat de nieuwe communicatiemiddelen bijzonder waardevolle mogelijkheden bieden, vooral op het gebied van cultuur, onderwijs en opleiding. Maar deze ontwikkeling vereist nieuwe maatregelen om de toepassing mogelijk te maken van voorschriften en beginselen waarmee de vrijheid van meningsuiting in onze democratische samenleving wordt gegarandeerd en tevens de wettelijke beperkingen van dit beginsel volledig worden geëerbiedigd. Deze beginselen en beperkingen zijn neergelegd in de grondwetten van de lid-staten en de internationale verdragen, met name het Europees Verdrag inzake de Rechten van de Mens (EVRM), en wat de rechten van het kind betreft in het Internationaal Verdrag van New York van 20 november 1989.

2.1.2. Het Comité van de Regio's is eveneens van mening dat de uitwerking van de noodzakelijke regelgeving en het zoeken naar geschikte technische oplossingen de ontwikkeling van deze nieuwe diensten niet in de weg mag staan. Deze ontwikkeling is zowel vanuit economisch oogpunt als vanwege de sociale en culturele mogelijkheden wenselijk.

2.1.3. Coördinatie van de nationale maatregelen binnen een gemeenschappelijke Europese strategie is met name hierom onontbeerlijk. In deze strategie moet evenveel waarde worden toegekend aan de ontwikkeling van instrumenten die rechtstreeks de bescherming van het algemeen belang beogen, als aan de bevordering van kwaliteitsinhoud. Het CvdR is van oordeel dat eerst de definities van de bij deze problematiek gehanteerde begrippen (b.v. pornografie) dienen te worden gecoördineerd om een gemeenschappelijke Europese strategie te kunnen uitvoeren.

2.1.4. Het Comité van de Regio's wil met name de aandacht vestigen op het culturele aspect. De vrije keuze van de burgers in hun culturele, regionale en lokale verscheidenheid moet worden gewaarborgd; puur technische maatregelen mogen hieraan geen afbreuk doen. In het tweede deel van het Groenboek zal ongetwijfeld op dit probleem worden teruggekomen.

2.2. De noodzakelijke coherentie

2.2.1. De twee gelijktijdig gepresenteerde documenten vullen elkaar aan:

a) de Mededeling bevat specifiek op Internet gerichte korte-termijnmaatregelen m.b.t. het circuleren van illegale en schadelijke inhoud, die verder gaan dan alleen de bescherming van minderjarigen en de menselijke waardigheid;

b) het Groenboek richt zich op de lange termijn en beoogt raadpleging van de lid-staten over een geheel van kwesties die specifiek verband houden met de bescherming van minderjarigen en de menselijke waardigheid in diensten die het kader van Internet te buiten kunnen gaan.

2.2.2. Het spreekt voor zich dat in de mededeling al oplossingen voor bepaalde in het Groenboek genoemde problemen worden geschetst. Hoewel het dringende karakter deze aanpak rechtvaardigt, moet erop worden gelet dat de in de mededeling voorgestelde maatregelen voldoende rekbaar zijn, zodat zij in de loop van de door het Groenboek op gang gebrachte discussie nog kunnen worden aangepast.

2.2.3. Het Comité van de Regio's acht het onontbeerlijk dat het streven naar coherentie tevens geldt voor de consequenties van de politieke keuzes die na afloop van het raadplegingsproces worden gemaakt t.a.v. de bescherming van minderjarigen en de menselijke waardigheid, voor andere terreinen.

2.2.4. In dit opzicht laat de mededeling van de Commissie "Doorzichtigheid van de wetgeving binnen de interne markt voor de diensten van de informatiemaatschappij" () te wensen over. Hierin stelt de Commissie voor Richtlijn 83/189/EEG () betreffende een informatieprocedure op het gebied van normen en technische voorschriften te wijzigen, door het toepassingsgebied uit te breiden tot voorschriften m.b.t. een aantal nieuwe elektronische diensten. De overlegprocedure kan zich uitstrekken over een periode van 18 maanden, gedurende welke de uitvoering wordt bevroren. Voor de bestrijding van racisme en kinderporno, waarvoor een snelle actie vereist kan zijn, is een dergelijke termijn onaanvaardbaar.

2.3. Ongeoorloofde inhoud en schadelijke inhoud

2.3.1. Zowel het Groenboek als de mededeling maken een duidelijk onderscheid tussen:

a) enerzijds inhoud die onder een algemeen verbod valt, ongeacht de leeftijd van de potentiële doelgroepen, zoals kinderporno in het geval van het Groenboek en terroristische activiteiten in het geval van de mededeling;

b) anderzijds inhoud die de lichamelijke, geestelijke of zedelijke ontwikkeling van minderjarigen kan schaden en derhalve uitsluitend voor volwassenen toegankelijk mag zijn.

2.3.2. Het Comité van de Regio's is het volledig met de Commissie eens dat dit onderscheid moet worden gemaakt, omdat, zoals in het Groenboek wordt aangegeven, het om afzonderlijke doelstellingen gaat, die elk hun eigen problemen meebrengen en specifieke oplossingen vragen.

2.3.3. Ongeoorloofde inhoud moet algemeen verboden worden, ongeacht het gebruikte medium, terwijl schadelijke inhoud afhankelijk van het gebruikte medium onder een andere aanpak kan vallen. De maatregelen om deze twee problemen op te lossen kunnen dan ook van verschillende aard zijn.

2.4. De betreffende diensten en de aard van de mededeling

2.4.1. De Mededeling heeft uitsluitend betrekking op inhoud die op het Internet beschikbaar is. Ter verduidelijking van de discussie wordt verwezen naar een definitie uit een recent Frans onderzoek (), waarin het Internet wordt omschreven als een wereld van grotendeels geïdentificeerde gebruikers, die via verschillende, dankzij een gemeenschappelijk protocol waarover iedereen vrij kan beschikken, onderling verbonden netwerken de informatie en diensten zoeken die zij nodig hebben en op hun computer raadplegen. Hieruit kunnen drie belangrijke eigenschappen worden afgeleid: ten eerste is het Internet een informatiedrager waarop verschillende soorten diensten worden aangeboden, afhankelijk van het soort communicatie. Ten tweede gaat het om een "netwerk van netwerken" (op 1 juli 1996 waren het er 134 495), wat inhoudt dat er onmogelijk één aansprakelijke organisatie kan worden aangewezen. Ten derde functioneert de dienstverrichting op het Internet volgens het vraagmodel; dit betekent een breuk met de traditionele media, die volgens het aanbodmodel functioneren.

2.4.2. Het Groenboek is meer algemeen op het geheel van audiovisuele en informatiediensten gericht, ongeacht het gebruikte medium. De verschillende elektronische diensten zijn in bijlage II van het Groenboek nader omschreven.

2.4.3. Om deze verscheidenheid goed te begrijpen en nader te kunnen analyseren, is het zeer nuttig om iedere soort dienst aan de hand van de volgende twee criteria in categorieën in te delen:

a) Gebeurt de controle op de inhoud en op het tijdstip waarop de informatie wordt doorgegeven individueel of centraal?

Dit onderscheid is van belang voor de problematiek van inhoud die mogelijkerwijs schadelijk is voor de lichamelijke, geestelijke of zedelijke ontwikkeling van minderjarigen.

b) Kan duidelijk worden aangewezen wie de verantwoordelijke uitgever is, of is dat praktisch onmogelijk?

2.4.4. In het eerste hoofdstuk van het Groenboek wordt verder beschreven welke ontwikkeling de context waarin de nieuwe diensten worden aangeboden, heeft doorgemaakt (van massamedia via het uitgeverijmodel naar het nieuwe communicatiemodel). Doordat de aard van de communicatie verandert, ontstaan nieuwe moeilijkheden. De grens tussen openbare communicatie en privé-communicatie vervaagt. En dit onderscheid gaat in het algemeen juist gepaard met verschillende regelingen van rechten en verantwoordelijkheden. Zo heeft het recht op de eerbiediging van de persoonlijke levenssfeer in het geval van een privé-communicatiemiddel tot gevolg dat alleen de auteur van de illegale of omstreden inhoud aansprakelijk kan worden gesteld. In het geval van een openbaar communicatiemiddel zijn ook de andere actoren van de keten (de drukker, de uitgever enz.) aansprakelijk.

2.4.5. Deze moeilijkheid doet zich met name gevoelen bij diensten op het Internet, en meer in het bijzonder bij discussiefora waarin via E-mail wordt gecommuniceerd.

2.4.6. Het Groenboek en de mededeling wijzen dit probleem aan als een van de belangrijkste uitdagingen bij het opstellen van regelgeving, maar zij verzuimen aan te geven in welke richting de oplossing moet worden gezocht. Als men echter rechten en verantwoordelijkheden duidelijk wil regelen, zal dit probleem moeten worden opgelost.

2.4.7. Wat dat betreft stelt het Comité van de Regio's voor, de interessante suggestie van de Raad van Europa op te volgen. In een recente studie () wijst deze erop dat alle vormen van communicatie via netwerken een openbare dimensie hebben, aangezien een onbepaald aantal mensen er toegang toe heeft, met name in een interactieve context, behalve wanneer de communicatie als vertrouwelijk is bedoeld. Volgens deze zienswijze is de intentie van de auteur bepalend, en wordt m.a.w. aan de bron bepaald of de communicatie openbaar van aard is, ongeacht het gebruikte medium.

3. Bijzondere opmerkingen

3.1. De aansprakelijkheid van de actoren van de communicatieketen

3.1.1. In aansluiting op de opmerking in paragraaf 2.4.4 e.v. is de essentiële vraag te bepalen wat de verantwoordelijkheden zijn en aan welke actoren deze moeten worden toegeschreven. Met betrekking tot het Internet wordt in de mededeling voorgesteld de mogelijkheden voor een Europees regelgevingskader m.b.t. aanbieders van toegang en aanbieders van diensten te bestuderen. Wat de lange-termijndoelstelling van het Groenboek betreft, is het Comité van de Regio's van mening dat allereerst moet worden gekeken of het mogelijk is de rol van de verschillende actoren in een communicatieketen vast te stellen. Hoewel een actor verschillende rollen kan vervullen, zal het aan de hand van een dergelijke classificatie makkelijker zijn de mate van controle te bepalen.

3.1.2. Met betrekking tot het Internet wordt in de mededeling al aangegeven wat de rol is van de inhoudleveranciers, aanbieders van diensten, aanbieders van toegang, netwerkexploitanten en aanbieders van infrastructuur.

3.1.3. De aansprakelijkheid voor openbare communicatie hangt overigens af van het feit of de inhoud ongeoorloofd dan wel schadelijk is.

3.1.4. Het aanbieden van ongeoorloofde inhoud is, ongeacht het gebruikte medium, een strafbaar feit. Wanneer het a priori aanwijzen van de aansprakelijke geen problemen oplevert (zoals in het geval van digitale televisie, pay-per-view, near-video-on-demand, video-on-demand en sommige on-line diensten), is de aansprakelijkheidsregeling voor de uitgeverij van toepassing.

3.1.5. Voor diensten die op een gedecentraliseerde communicatieketen worden aangeboden, zoals on-line diensten of de diensten op het Internet, is het zo goed als onmogelijk de aansprakelijken aan te wijzen. Er moet dus voorzichtigheid worden betracht met een aansprakelijkheidsstelsel volgens het cascademodel; allereerst dienen de concrete mogelijkheden waarover de actoren beschikken om strafbare inhoud op te sporen en te bestrijden, te worden beoordeeld. Aan de hand van die beoordeling, gebaseerd op een typologische indeling van de rollen, kan dan worden nagegaan of het wenselijk is een risico-aansprakelijkheidsregeling te creëren, naar het voorbeeld van bepaalde Europese richtlijnen op het gebied van speelgoed en geneesmiddelen.

3.1.6. Wanneer het gaat om het aanbieden van inhoud die de lichamelijke, geestelijke of zedelijke ontwikkeling zou kunnen schaden en waarbij de regelgeving tot doel moet hebben ervoor te waken dat minderjarigen worden blootgesteld aan inhoud die voor volwassenen overigens vrij toegankelijk is, meent het Comité van de Regio's dat de aard en de omvang van de beperkingen per type dienst kunnen verschillen, zoals hoofdstuk 2.2 en bijlage III van het Groenboek laten zien.

3.1.7. In het algemeen dient ieder type dienst nauwkeurig te worden geanalyseerd en moet met name worden gekeken naar de mate van controle die iedere categorie gebruikers op de keuze van inhoud kan uitoefenen. Het Comité van de Regio's wijst erop dat de situatie kan verschillen door tal van sociologische variabelen: leeftijd, opleidingsniveau, cultuur of regio. In samenhang met deze verscheidenheid wenst het bij alle EU-initiatieven op dit gebied te worden betrokken.

3.1.8. Tevens wijst het erop dat de regelgeving, aan de hand van deze analyse, vooral zo moet worden geformuleerd dat de eindgebruiker zoveel mogelijk controle op de selectie van inhoud krijgt.

3.1.9. Volgens het Comité van de Regio's is deze aanpak het meest geschikt om de uiterst belangrijke bescherming van minderjarigen te verzoenen met het feit dat het begrip strafbare inhoud bij uitstek door de context wordt bepaald en met het fundamentele beginsel van de vrije meningsuiting.

3.2. Regelgeving of zelfregulering

3.2.1. De vragen van het Groenboek en de voorstellen van de mededeling lijken de opties "regelgeving" en "zelfregulering" tegenover elkaar te stellen. Voor zover de zelfregulering binnen een meer algemeen wettelijk kader valt in te passen, stelt het Comité van de Regio's voor, de problematiek als volgt te herformuleren: Waar ligt precies de grens tussen een regelgevend kader en zelfregulering?

3.2.2. Op het gebied van illegale inhoud valt de definitie van wat ongeoorloofd is uitsluitend onder het domein van de wetgeving. De huidige problemen rijzen wanneer grensoverschrijdende diensten worden aangeboden, waarvoor de rechtspraktijk tussen lid-staten kan verschillen, en helemaal tussen de Unie en derde landen. Het Comité van de Regio's is dan ook een fervent aanhanger van internationale harmonisatie m.b.t. de definitie van het begrip illegale inhoud, en steunt alle initiatieven die op dit gebied worden ontplooid.

3.2.3. Zelfregulering kan derhalve worden gezien als de implementatie van voorzieningen die erop zijn gericht illegale inhoud op te sporen en de toegang hiertoe te beletten. Met betrekking tot het Internet zijn al enkele voorstellen geformuleerd, zoals de oprichting van centrale "verzamelplaatsen" waar informatie over illegale inhoud bijeen wordt gebracht.

3.2.4. Op het gebied van schadelijke inhoud, met name op het Internet, lijkt het gebruik van op PICS (Platform for Internet Content Selection) gebaseerde filtreerprogrammatuur, in combinatie met een gedecentraliseerde labeling van inhoud, de oplossing die het meeste rekening houdt met verschillende nationale of regionale gevoeligheden en met de individuele vrijheid van iedere gebruiker.

3.2.5. Er dient evenwel voor beoordelingsinstrumenten te worden gezorgd, en op het niveau van de regelgeving moet worden gewaarborgd dat de inhoud door verschillende servers wordt gelabeld. Dankzij deze methode kan de inhoudleverancier geen invloed uitoefenen op het labelingsproces en is de onafhankelijkheid gewaarborgd.

3.2.6. Er zij op gewezen dat de anti-geweldchip die in de televisiesector zo wordt opgehemeld, geenszins toestaat dat de inhoud decentraal wordt beoordeeld. Dit systeem lijkt derhalve niet goed verenigbaar met de Europese culturele verscheidenheid.

3.2.7. Het Comité van de Regio's is dan ook van mening dat de lid-staten en de Europese Unie, in samenwerking met de regionale en lokale overheden:

a) de noodzakelijke wettelijke maatregelen moeten treffen om de aanbieders van toegang te verplichten, hun klanten PICS-conforme middelen te verstrekken waarmee zij de inhoud kunnen selecteren;

b) de decentralisatie van de inhoudsbeoordeling moeten bevorderen, door de actoren van Internet of derden verschillende diensten en systemen aan te reiken waarmee zij de inhoud kunnen beoordelen;

c) ieder voor zich een "openbaar" beoordelingssysteem moeten opzetten dat als referentie kan dienen.

3.2.8. Hoewel het Comité van de Regio's concrete initiatieven steunt, benadrukt het tevens dat uit principiële overwegingen inzake de vrijheid van meningsuiting een zeer behoedzame houding dient te worden aangenomen tegenover het ontwikkelen van software waarmee informatie gefilterd kan worden, zodat niet de overheden of leveranciers, maar de uiteindelijke gebruikers bepalen wat zij wèl en wat zij niet kunnen zien.

3.3. De internationale samenwerking

3.3.1. De behoefte aan een grotere internationale samenwerking blijkt duidelijk uit de context en de ontwikkeling zoals die in het Groenboek en de mededeling zijn beschreven.

3.3.2. Het Comité van de Regio's meent echter dat de samenwerking van overheden zich niet mag beperken tot maatregelen die onder de regelgeving van de Interne markt vallen, zoals wel wordt gesuggereerd in het richtlijnvoorstel ter vergroting van de transparantie voor de nieuwe diensten van de informatiemaatschappij.

3.3.3. Zoals al eerder is uitgelegd is samenwerking tevens nuttig voor het streven naar een coherente aanpak t.b.v. de grootst mogelijke harmonisatie op het gebied van illegale inhoud enerzijds en rechtshandhaving anderzijds.

3.3.4. Het internationale samenwerkingsorgaan moet echter zo worden gekozen dat de eisen in verband met de vrije handel niet zwaarder gaan wegen dan het openbaar belang.

3.3.5. Het belang van een doeltreffende politiële en justitiële samenwerking tussen de lid-staten van de Unie behoeft geen toelichting: er moet worden voorkomen dat het Internet wordt gebruikt door terroristen, drugsdealers en de internationale georganiseerde misdaad. Het Comité van de Regio's wenst de aandacht van de Intergouvernementele Conferentie erop te vestigen dat de Verdragsherziening op dit punt de mechanismen aanzienlijk zou kunnen verbeteren door de procedures te vereenvoudigen.

3.3.6. Het Comité van de Regio's is overigens verheugd over de besluiten die de Europese Raad op 13 en 14 december in Dublin heeft genomen over de bestrijding van de georganiseerde misdaad, het misbruik van de nieuwe communicatiemiddelen, de seksuele exploitatie van kinderen en de mensenhandel.

3.4. Media-educatie

3.4.1. Het Comité van de Regio's is van mening dat universele en gelijke toegang tot de nieuwe audiovisuele en informatiediensten het beste kan worden bewerkstelligd door middel van voorlichting, bewustmaking en media-educatie. De terugdringing van illegale of schadelijke inhoud valt ook onder deze aanpak, die uitgaat van de verantwoordelijkheid van de gebruikers. De ontwikkeling van technische maatregelen is hierbij slechts van marginaal nut.

3.4.2. Het Comité van de Regio's heeft deze problematiek al eerder onder de aandacht van de Commissie en de Raad gebracht, met name in zijn op 18 januari 1996 goedgekeurde advies over het INFO 2000-programma. Naar zijn mening gaat bestrijding van illegale en schadelijke inhoud ook via bevordering van nuttige en kwalitatief goede inhoud.

3.4.3. Het Comité betreurt het dan ook dat dit aspect in het Groenboek en de mededeling maar zeer mondjesmaat aan bod komt. Zoals in paragraaf 3.1.7 al werd benadrukt, is het van mening dat dit aspect uitgebreid dient te worden bestudeerd en geëvalueerd.

3.4.4. Het Comité wenst bij de uitvoering van het initiatief "Leren in de informatiemaatschappij" te worden betrokken, en wijst erop dat de lokale en regionale overheden (doorgaans het voor onderwijs bevoegde gezag) onmisbare tussenschakels zijn voor het verwezenlijken van de doelstellingen en het aanscherpen van de pedagogische discussie over het grootschalig gebruik van multimediadiensten als hulpmiddel in het onderwijs.

3.4.5. Het systeem waarbij het accent ligt op de verantwoordelijkheid van de ouders voor de bescherming van minderjarigen zal des te solider zijn naarmate het kan steunen op een adequate voorlichting. Veel ouders vragen erom in de nieuwe diensten wegwijs te worden gemaakt. Het is dan ook zaak dat de verschillende actoren in het onderwijs, van de school tot instellingen voor maatschappelijke herintegratie, zich openstellen voor het verzoek van de opvoeders van kinderen.

3.4.6. De activiteiten van de Europese Unie en de lid-staten mogen niet tot pedagogisch gebied beperkt blijven. Zij zullen tevens (lokale) proefprojecten voor een verantwoord gebruik van de nieuwe elektronische diensten moeten bevorderen. Hiervoor moeten voldoende financiële middelen beschikbaar worden gesteld. Bovendien moeten deze activiteiten zoveel mogelijk mensen bereiken, hetgeen kan worden bewerkstelligd door duistere technische terminologie te vermijden en de nieuwe diensten voor iedereen begrijpelijk te maken.

4. Conclusies

4.1. Het Comité van de Regio's deelt de bezorgdheid van de Raad en het Europees Parlement over de opkomst van een nieuwe soort criminaliteit die gebruik maakt van de nieuwe elektronische diensten en met name het Internet, waarvan de seksuele exploitatie van kinderen de meest ernstige vorm is. Het stemt in met de aanpak van de Commissie, die gelijktijdig specifiek op het Internet gerichte korte-termijnmaatregelen voorstelt en een brede raadpleging over een globale strategie voor de middellange en lange termijn, ook op het gebied van de (intra- en extra-Europese) internationale samenwerking.

4.2. Het is bij deze problematiek van primordiaal belang geen mengelmoes van maatregelen te nemen, waarmee afbreuk zou worden gedaan aan de vrije meningsuiting, het recht op informatie of de vrije keuze van individuen. Wel wordt een uitzondering gemaakt voor de beperkingen ingevolge artikel 10, lid 2 van het Europees Verdrag inzake de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden. Deze klippen worden in het Groenboek en de mededeling omzeild.

4.3. Het Comité van de Regio's pleit met name voor de noodzakelijke coherentie tussen de regelgeving en de praktische toepassingen ervan in de Unie en de lid-staten. Voor een grotere overeenstemming en doeltreffendheid is een conceptueel raamwerk nodig waarin enkele essentiële zaken worden vastgelegd, zoals de juridische aard van de nieuwe communicatiemiddelen en waarin voor iedere communicatieketen de rol van de verschillende schakels wordt bepaald. Ten einde een aansprakelijkheidsstelsel op te kunnen zetten is bovendien een analyserende en evaluerende studie vereist. Hierbij moet rekening worden gehouden met de specifieke eigenschappen van iedere nieuwe dienst, dient een onderscheid te worden gemaakt tussen illegale inhoud en die schadelijk is voor het welzijn van kinderen, en moet worden gekeken naar de mate van controle die de actoren op de informatie kunnen uitoefenen. De gebruiker, met zijn eigen sociaal-culturele achtergrond, moet daarbij in het middelpunt worden geplaatst, met inbegrip van minderjarige gebruikers, voor wie de lid-staten bijzondere beschermende maatregelen moeten nemen.

4.4. Zijns inziens zou het ook een goede zaak zijn als de Commissie overleg pleegt om de definities van de gebruikte begrippen (b.v. pornografie) te coördineren. Anders is het niet mogelijk de strategieën in de praktijk te brengen.

4.5. Het Comité van de Regio's benadrukt de rol van ouders bij de controle op de beschikbaarheid van schadelijk materiaal, met name op het Internet en pleit voor het uitwerken van technische maatregelen waarmee de ontvangst van schadelijk materiaal kan worden beperkt. In het geval van Internet zou meer kunnen worden geëxperimenteerd met op de PICS-standaard gebaseerde filtreerprogrammatuur, in combinatie met een gedecentraliseerd systeem voor het labelen van inhoud. Het is echter belangrijk dat producenten of verdelers van inhoud geen invloed op de evaluatie kunnen uitoefenen. Jongeren zouden op adequate wijze bij die evaluatie moeten worden betrokken, door inspraak van "peergroups" mogelijk te maken.

4.6. Media-educatie, die daadwerkelijk moet zorgen voor een verantwoord gebruik van de nieuwe diensten door zo veel mogelijk mensen, en het aanmoedigen van kwaliteitsinhoud, zijn volgens het Comité even belangrijk als maatregelen en technieken om controle uit te oefenen. Hier is een taak weggelegd voor de regionale en lokale overheden, in samenwerking met de Europese instellingen en de lid-staten.

Brussel, 13 maart 1997.

De voorzitter van het Comité van de Regio's

Pasqual MARAGALL i MIRA

() PB nr. C 210 van 14. 8. 1995, blz. 109.

() PB nr. C 129 van 2. 5. 1996, blz. 31/32.

() PB nr. C 302 van 14. 11. 1995, blz. 23.

() PB nr. C 210 van 14. 8. 1995, blz. 41.

() PB nr. C 100 van 2. 4. 1996, blz. 48.

() PB nr. C 129 van 2. 5. 1996, blz. 39.

() PB nr. C 250 van 26. 9. 1996, blz. 4.

() PB nr. C 337 van 11. 11. 1996, blz. 49.

() Met name de resolutie van het Europees Parlement van 19 september 1996 over minderjarige slachtoffers van geweld en de eerdere resoluties over de rechten van het kind en de mensenhandel. Zie ook de werkzaamheden van de informele vergadering van de ministers van telecommunicatie en de ministers van cultuur en de audiovisuele sector op 24 april 1996 in Bologna, alsmede de informele vergadering van de ministers van justitie en binnenlandse zaken op 26 en 27 september 1996 in Dublin; de conclusies van de Raad van 27 september 1996 in Dublin; de conclusies van de Raad van 27 september 1996 over pedofilie en Internet; de resolutie van de Raad "cultuur en audiovisuele sector" van 25 en 26 september 1996 in Galway en de resolutie van de Raad "telecommunicatie" van 28 november 1996 over boodschappen met illegale en schadelijke inhoud op Internet. Zie eveneens de conclusies van de Europese Raad van Dublin op 13 en 14 december 1996 inzake justitie en binnenlandse zaken.

() Doc. COM(96) 392 def. - 96/0220 (COD).

() PB nr. L 109 van 26. 4. 1983, blz. 8.

() Verslag van de interdepartementale werkgroep over Internet, voorgezeten door mevrouw Falque-Pierrotin, 16 maart 1996-16 juni 1996.

() Raad van Europa, "Des autoroutes de l'information à la démocratie électronique. De l'impact des technologies de l'information et de la communication sur nos libertés".