Advies van het Comité van de Regio's over "De rol van verenigingen met ideëel doel - een bijdrage aan de Europese samenleving"

(98/C 180/10)

HET COMITÉ VAN DE REGIO'S,

gezien de Mededeling van de Europese Commissie getiteld "De versterking van de rol van verenigingen en stichtingen in Europa" ();

gezien het besluit van zijn Bureau op 11 juni 1997 om overeenkomstig artikel 198 C, vierde alinea, van het EG-Verdrag een advies over voornoemd onderwerp op te stellen en commissie 7 - Europa van de burgers, onderzoek, cultuur, jeugd- en consumentenzaken - te belasten met de voorbereidende werkzaamheden;

gezien het ontwerpadvies (CDR 306/97 rev. 2) dat op 23 januari 1998 door commissie 7 werd goedgekeurd (rapporteur: de heer Johansson),

heeft tijdens zijn 22e zitting van 12 en 13 maart 1998 (vergadering van 13 maart) het volgende advies uitgebracht.

1. Inleiding

1.1. Op 11 juni 1997 heeft het Comité van de Regio's besloten een initiatiefadvies uit te brengen over "De rol van verenigingen met ideëel doel - een bijdrage aan de Europese samenleving". Dit besluit is het eerste uitgangspunt voor het onderhavige advies.

1.2. Het tweede uitgangspunt is de Mededeling van de Commissie getiteld "De versterking van de rol van verenigingen en stichtingen". In deze Mededeling beschrijft de Commissie de rol, omvang en kenmerken van deze sector in Europa. Zij constateert dat ideële verenigingen en stichtingen een belangrijke rol in vrijwel alle sectoren van de Europese samenleving spelen. Ze dragen bij aan het scheppen van werkgelegenheid, het actieve burgerschap en de democratie, bieden een aantal belangrijke diensten aan, spelen een belangrijke rol bij sportactiviteiten, behartigen de belangen van de burgers bij diverse overheidsinstanties, zijn actief op het gebied van verdediging van de mensenrechten en leveren een bijdrage aan de ontwikkelingshulp aan de derde wereld. In de Mededeling bespreekt de Commissie ook verschillende problemen en uitdagingen waar de sector zich voor gesteld ziet. Tenslotte wordt een aantal aanbevelingen op het niveau van de verenigingen, de lid-staten en de EU gedaan.

1.3. Het Comité van de Regio's (CvdR) is uitermate ingenomen met dit initiatief van de Commissie en de positieve instelling waarmee de Commissie de sector heeft benaderd. Dit strookt goed met de visie van het CvdR. De hierna volgende tekst bevat daarom zowel de principiële standpunten van het CvdR als zijn opmerkingen over de Mededeling van de Commissie.

1.4. De terminologie op dit terrein behoeft enige toelichting. In dit advies wordt voor de duidelijkheid het begrip "vereniging met ideëel doel" of "ideële sector" gebruikt om de groep collectieve maatschappelijke actoren aan te duiden die zich tussen de particuliere en de openbare sector bevindt. De term "quartaire sector" omvat ook particuliere stichtingen en stichtingen van algemeen belang. Het breedste begrip "sociale economie" omvat naast verenigingen met ideëel doel en particuliere stichtingen ook onderlinge maatschappijen en coöperaties. Voor alle drie categorieën geldt dat de actoren met hun werkzaamheden in eerste instantie geen winst beogen te maken maar dat zij ideële doelstellingen nastreven. Tenzij anders aangegeven, wordt in deze tekst gerefereerd aan verenigingen met ideëel doel. In dit advies worden, evenmin als in de Mededeling van de Commissie, politieke partijen, religieuze stromingen en de sociale partners niet behandeld.

1.5. Het CvdR benadrukt dat de meeste verenigingen in lokaal en regionaal verband actief zijn. Bovendien zijn velen van mening dat de kracht van de "sociale economie" in haar lokale verankering ligt. Daarom zijn er gegronde redenen voor het CvdR om zich over de Mededeling uit te spreken en aan te geven hoe het zelf deze sector zou steunen en bevorderen.

1.6. Op de rol die verenigingen in het culturele leven spelen, is al eerder door het CvdR de aandacht gevestigd in een initiatiefadvies over cohesie en cultuurbeleid. In dat advies werd geconstateerd dat ook verenigingen een belangrijke rol in het Europese culturele leven spelen. Maar de rol en het belang van verenigingen voor de regionale politiek en de sociale samenhang is niet eerder echt door het CvdR belicht. Daarom wil het zich nu uitvoeriger uitspreken over verenigingen en hun belang, en ingaan op de Mededeling van de Commissie over dit onderwerp. Ook wil het in dit advies zelf een aantal aanbevelingen formuleren.

1.7. Het CvdR is van mening dat duidelijk moet worden aangegeven waarom het onderwerp verenigingen en stichtingen nu op Europees niveau wordt behandeld. Als bijzondere reden hiervoor wijst het o.a. op het innovatieve karakter van deze sector dat van groot belang voor de samenleving is. Vaak zijn het de verenigingen die als eerste nieuwe behoeften in de samenleving signaleren en daarin proberen te voorzien. Voor de verwezenlijking van het Europa van de burgers is het van belang dat verenigingen die door de burgers zelf zijn gesticht aandacht krijgen en worden gesteund.

1.8. Daarnaast zou het belang van actief burgerschap benadrukt kunnen worden. Het is voor de hele samenleving, en niet in het minst voor lokale en regionale overheden, van belang dat burgers hun interesse tonen en zich inzetten voor gemeenschappelijke kwesties. Volgens het onderzoek van de Commissie gebeurt dit nu veel vaker in verenigingsverband. Dit is een positieve ontwikkeling die de hele maatschappij ten goede komt en die ook door de Europese Instellingen zou kunnen worden bestudeerd en besproken.

1.9. Benadrukt dient dus te worden dat dit document niet alleen opmerkingen over de Mededeling van de Commissie omvat maar ook een initiatiefadvies is. Dit verklaart waarom het advies op een aantal punten verder gaat dan de gebruikelijke opmerkingen over Mededelingen van de Commissie. Het CvdR zou met name over de volgende drie vraagstellingen een diepgaandere discussie willen voeren:

- Hoe ligt de principiële verdeling van verantwoordelijkheden tussen de openbare sector, met name de regionale en lokale overheden, en de verenigingen met ideëel doel, op het gebied van b.v. politieke besluitvorming, maatschappelijk welzijn en werkgelegenheid?

- Hoe kunnen verenigingen met ideëel doel hun bijdrage tot de vrije en spontane opinievorming handhaven terwijl zij tegelijkertijd meer betrokken raken bij de openbare dienstverlening?

- Hoe dient het belang van de ideële sector op het gebied van de verscheidenheid van meningen, actieve democratie en werkgelegenheid te worden omschreven, gemeten en beoordeeld door de samenleving?

2. Algemene opmerkingen

2.1. Inleiding en doelstelling

2.1.1. Het CvdR heeft met belangstelling kennisgenomen van het onderzoek dat de Commissie heeft laten uitvoeren naar de omvang en de rol van verenigingen en stichtingen in Europa. Het onderzoek zou echter pas een nuttige aanvulling op de nationale statistieken zijn geweest als het duidelijker op de lokale en regionale dimensie van deze sector was gericht.

2.1.2. Het CvdR merkt op dat de Commissie de sector voor de duidelijkheid zo heeft afgebakend dat hieronder alleen verenigingen en stichtingen vallen, ondanks het feit dat de "sociale economie" eigenlijk meer omvat, namelijk ook coöperaties en onderlinge maatschappijen. Op het belang van de gehele "sociale economie" is al eerder geattendeerd in het Witboek "Groei, concurrentievermogen, werkgelegenheid", waarin vooral het belang van deze sector voor de werkgelegenheid wordt benadrukt. In het Witboek wordt o.a. geconstateerd dat de "sociale economie" moeilijk plaatsbare werknemers aan een vaste baan kan helpen. Ook is het belang van de sector onlangs benadrukt in verband met de zgn. territoriale werkgelegenheidspacten.

2.1.3. Het CvdR is van mening dat de Commissie in haar onderzoek te specifiek is geweest. Aan de hand van een analyse van bestaande praktijken en voorschriften aangaande de betrekkingen tussen de verschillende overheden - met inbegrip van de regionale en lokale overheden - in iedere lid-staat en binnen de sector, met name wat de financiële steunverlening betreft, had de Commissie haar suggesties kunnen verfijnen en een basis kunnen uitwerken voor de uitwisseling van best practices tussen steunverstrekkende overheden in de lid-staten.

2.2. Reikwijdte

2.2.1. In haar Mededeling beschrijft de Commissie de grote verscheidenheid binnen deze sector; het CvdR neemt hiervan kennis. Het is van belang het evenwicht op dit gebied te bewaren. Daar waar er nauwe banden met de openbare sector zijn, moet vooral gepoogd worden de onafhankelijkheid in het oog te houden. Maar waar het de al onafhankelijke, zelfstandige, soms zelfs radicale organisaties betreft, zou daarentegen de nadruk moeten worden gelegd op een constructieve dialoog en democratische werkmethoden. Alleen als een vereniging een functionerende interne democratie kan aantonen en de spelregels van de open samenleving respecteert, kan zij opgevat worden als een legitieme spreekbuis voor haar leden en sympathisanten.

Radicale ideeën op zichzelf dienen niet negatief te worden opgevat, omdat verenigingen de uitdrukkelijke opdracht hebben zich in te zetten voor verandering en innovatie. De paradox is dat om iets in stand te houden, het heel vaak eenvoudigweg moet worden veranderd, zodat het kan worden behouden en uitgebouwd.

2.2.2. Het CvdR merkt op dat verenigingen voor het merendeel lokaal en regionaal werkzaam zijn en dat zij daar belangrijk werk doen om de kwaliteit van het bestaan te verbeteren. Het CvdR dringt er bij de Commissie op aan dat zij bij alle besluiten en maatregelen die de ideële sector aangaan, speciaal belang hecht aan deze lokale en regionale dimensie, en dat zij, in het kader van het regionale beleid van de EU, geïnteresseerde verenigingen uitnodigt tot actieve samenwerking.

2.2.3. Het CvdR neemt nota van het door de Commissie opgestelde overzicht van de rechtspositie van verenigingen en stichtingen in de lid-staten en beschouwt dit als een correcte omschrijving van de huidige situatie.

3. Bijzondere opmerkingen

3.1. Rol en betekenis van verenigingen en stichtingen

3.1.1. Het CvdR merkt op dat de afgelopen jaren een aantal studies zijn uitgevoerd (naast die van de EU) waarin aan de hand van statistische gegevens omvang en groei van de sector worden belicht. Ook zijn er verslagen opgesteld over de manier waarop de vertegenwoordigers van het verenigingsleven hun eigen situatie beleven. Het ontbreekt daarentegen nog steeds aan een uitvoerigere analyse van de houding van de overheid tegenover verenigingen en stichtingen en de wijze waarop zij haar relatie t.o.v. deze sector wenst te ontwikkelen. Op dit punt zijn meer discussies en duidelijker standpunten nodig.

3.1.2. Uit de Mededeling blijkt duidelijk dat de verenigingen een bijdrage leveren aan werkgelegenheid en economische groei. Het Comité benadrukt dit, omdat het belang van verenigingen met ideëel doel voor de werkgelegenheid nog kan toenemen als de samenleving zich volgens de huidige trend verder ontwikkelt. De maatregelen ten gunste van de werkgelegenheid die deze verenigingen nemen zullen de meeste invloed hebben op groepen in de rand van de samenleving. Verenigingen kunnen mensen uit deze groepen vaak werk aanbieden waardoor zij opnieuw kunnen doorstromen naar de arbeidsmarkt. Het CvdR acht het van belang dat de speciale voorwaarden, die o.a. op belastinggebied voor de "sociale economie" gelden, in stand gehouden worden, zodat deze zich ook in de toekomst kan uitbreiden en nieuwe werkgelegenheid kan scheppen. Er moet vooral op worden toegezien dat een eventuele wijziging van de BTW-wetgeving niet negatief uitvalt voor ideële verenigingen. Het zou goed zijn als het nabijheidsbeginsel ook op belastinggebied zou worden toegepast, zodat lokale belastingdiensten kunnen worden belast met de tenuitvoerlegging van de fiscale wetgeving.

3.1.3. Het CvdR is van mening dat de openbare sector ook in de toekomst de uiteindelijke verantwoordelijkheid voor het welzijn moet hebben. Desalniettemin kan de openbare sector partnerschappen aangaan met ideële verenigingen om zijn taken beter te volbrengen. In verschillende landen, waaronder Duitsland, functioneert dit systeem al behoorlijk, en het zou goed zijn als andere landen het zouden bestuderen. Maar ook op dit gebied dienen de subsidiariteit en het recht op specifieke nationale en regionale oplossingen te worden gerespecteerd.

Maatschappelijk belang

3.1.4. In de Mededeling worden de vele belangrijke sociale functies van verenigingen en stichtingen genoemd. Het CvdR wil hieraan toevoegen dat de ideële sector ook een belangrijke maatschappelijke betekenis heeft doordat hij de regionale en lokale identiteit versterkt. Dit is duidelijk naar voren gekomen o.a. in het kader verschillende EU-programma's voor plattelandsontwikkeling. Daarom bepleit het Comité een actieve deelname van lokale en regionale verenigingen aan de regionale ontwikkelingsinspanning.

3.1.5. Een andere vorm van samenwerking tussen overheden en de ideële sector is dat in tal van Europese gemeenten het grootste deel van de culturele activiteiten door verenigingen wordt georganiseerd. Dergelijke taken leveren een essentiële bijdrage aan de lokale en regionale identiteit.

Politiek belang - Burgerschap

3.1.6. Het CvdR benadrukt dat ook en misschien vooral regionale en lokale actoren bij de verdere ontwikkeling van het Europese burgerschap moeten worden betrokken. Leden van verenigingen bevinden zich op lokaal niveau en opereren grotendeels lokaal en regionaal. Steeds meer nationale organisaties maken deel uit van wijdvertakte internationale netwerken, maar tal van regionale en lokale verenigingen moeten het zonder deze belangrijke transnationale contacten stellen. Het CvdR zou daarom graag zien dat concrete programma's worden opgezet en voorstellen worden gedaan om de contacten tussen juist deze regionale en lokale verenigingen te vergemakkelijken. In samenhang met het geplande Europese jaar voor verenigingen en burgerschap moeten de lokale en regionale overheden in de gelegenheid worden gesteld, in dat verband een actieve rol te vervullen.

3.1.7. In dit verband is ook gesproken over de vraag of er regionale instituten ter bevordering van de contacten tussen de burgers en tussen de verschillende Europese regio's moeten worden opgericht. Met name het belang van goede contacten tussen verenigingen in Noord- en Zuid-Europa alsmede tussen Oost- en West-Europa is benadrukt. Het CvdR roept geïnteresseerde regio's op om samen met de verenigingen dergelijke samenwerkingsprojecten op te zetten, te testen en te stimuleren.

3.1.8. Het CvdR is verder van mening dat de burgersamenleving behoefte heeft aan een aantal platforms voor inspraak. Alle betrokken partijen, d.w.z. verenigingen en overheden op de verschillende niveaus, dienen zich in te zetten voor de instandhouding van maatschappelijke verscheidenheid en pluralisme, die van zo groot belang zijn.

Politiek belang - Versterking van de democratie

3.1.9. Het CvdR wil ervoor zorgen dat vrijwilligersorganisaties ook in de toekomst een kritische dialoog met de overheid kunnen voeren. De openbare sector zou de manoeuvreerruimte van verenigingen niet moeten beperken door middel van economische stuurmiddelen of andere methoden. Als het verenigingsleven economisch afhankelijker wordt van de openbare sector, mag dat niet ten koste van zijn eigen identiteit of kritische zin gaan.

Daarom roept het CvdR de verenigingen op na te gaan welke nieuwe mogelijkheden er zijn voor verbreding van hun financiële basis. Een betere samenwerking tussen stichtingen en lokale en regionale overheden zou tot de gewenste diversifiëring kunnen leiden. Een concreet voorbeeld van zulk nieuw gedachtegoed vormen de Britse "Community foundations", een samenwerkingsvorm die dat ook andere landen van nut zou kunnen zijn. Binnen deze lokale stichtingen werken overheden en particuliere sector samen waardoor de activiteiten van verenigingen van algemeen belang in een bepaalde gemeente kunnen worden gefinancierd.

3.1.10. Het CvdR merkt op dat verenigingen bij het versterken van de lokale democratie een belangrijke rol spelen en dat zij ook een voorwaarde voor een open en representatieve democratie vormen. Vóórdat de politieke partijen opkwamen bestonden er in de meeste landen al verenigingen. Met het oog op de komende uitbreiding van de EU naar het Oosten bepleit het CvdR meer uitwisseling tussen regionale en lokale verenigingen met ideëel doel in de kandidaat-lid-staten en in de huidige EU-lid-staten. Op deze manier kan het democratische proces in deze landen, met name op regionaal en lokaal niveau, worden bevorderd.

3.1.11. Het CvdR roept de Commissie op in de komende toetredingsonderhandelingen met de kandidaat-lid-staten te blijven kijken naar de rechtspositie van verenigingen, aangezien deze een graadmeter is voor democratie en eerbiediging van de mensenrechten in deze landen.

3.1.12. Het CvdR is ingenomen met het feit dat er in de meeste lid-staten een positieve samenwerking tussen de politieke besluitvormers en het verenigingsleven lijkt plaats te vinden. Verenigingen worden regelmatig als deskundigen gehoord omdat zij een groot aantal meningen en aanvullende zienswijzen vertegenwoordigen. Het CvdR is het met de Commissie eens dat de politiek gekozen besluitvormers ook in de toekomst de uiteindelijke verantwoordelijkheid dienen te dragen.

3.2. Samenwerking tussen de sector en de Europese Instellingen

3.2.1. Het CvdR merkt op dat de ideële sector en de EU op een aantal verschillende gebieden al vele, goed verlopende contacten hebben. Het CvdR zou ook zelf actiever willen deelnemen aan deze samenwerking. Het wil onderzoeken op welke manier het zou kunnen meewerken aan de maatschappelijke discussie met de verenigingen en daarbij speciale aandacht besteden aan de lokale en regionale dimensie.

3.2.2. Dit zou op tenminste twee manieren kunnen gebeuren. Ten eerste kan het CvdR, dat de situatie en werkwijzen van gemeenten en regio's verwoordt in het kader van zijn rol als EU-adviesorgaan, ook de situatie en mogelijkheden van de lokale en regionale vrijwilligersorganisaties in zijn toekomstige adviezen opnemen en toelichten. Ten tweede kan het CvdR door het organiseren van speciale seminars (zoals het seminar over sport in september jl.) maar vooral door de eigen inzet van zijn leden een bijdrage leveren aan de mogelijkheden tot direct contact tussen lokale en regionale verenigingen zodat deze hun activiteiten kunnen verbreden, en tevens de uitwisseling op Europees niveau, samenwerking en wederzijds begrip kunnen bevorderen.

3.2.3. Het CvdR merkt op dat, wat het sociaal beleid betreft, in verklaring nr. 23 bij het Verdrag van Maastricht wordt gewezen op het grote belang van samenwerking tussen de Europese Gemeenschap en solidariteitsverenigingen en stichtingen als sociale dienstverleners. Het is van oordeel dat de Gemeenschap ook in andere communautaire beleidssectoren moet samenwerken met de betrokken organisaties die het algemeen nut beogen.

3.2.4. Het CvdR merkt tevens op dat verenigingen in het nieuwe Verdrag van Amsterdam niet de rol van volwaardige samenwerkingspartner hebben gekregen, terwijl zij dat graag hadden gewild. Deze wens van de verenigingen om in de toekomst een duidelijkere rol als samenwerkingspartner in de voortdurende dialoog met de Europese Instellingen te krijgen, wordt door het CvdR gesteund. Zo zouden vertegenwoordigers van verenigingen zitting kunnen nemen in verschillende raadgevende organen die door de Europese Instellingen worden geraadpleegd. Dit is met name van belang voor contacten met het Europees Sociaal Fonds en voor de regionale programma's.

3.2.5. Het CvdR vestigt de aandacht ook op het feit dat een groot aantal sectoren eigen overkoepelende raadgevende organisaties op Europees niveau hebben die door de Commissie worden geraadpleegd. In bepaalde gevallen hebben deze organisaties hun ledenbestand willen verbreden door ook verenigingen uit andere Europese landen dan de EU-lid-staten toe te laten. Helaas heeft in een aantal gevallen de positie van de organisatie als adviesorgaan hieronder geleden. Het CvdR vindt het belangrijk dat verenigingen en stichtingen voorop kunnen lopen als kandidaat-lid-staten bij de samenwerking in de EU worden betrokken, en is van mening dat raadgevende organen zonder probleem leden van buiten de huidige lid-staten, met name uit EER-landen en aspirant-lid-staten, moeten kunnen toelaten.

3.2.6. De samenwerking tussen Europese verenigingen zou kunnen worden gestimuleerd door b.v. het idee van een solidaire spreiding van de reiskosten toe te passen bij officiële, door de EU gefinancierde verenigingsbijeenkomsten waar geen reisvergoedingen worden uitbetaald. Als dit niet gebeurt, bestaat het gevaar dat organisaties in perifere landen en regio's nog verder in de verdrukking komen. In deze sector, waar democratie en solidariteit nog hoog in aanzien staan, zou dit te allen tijde voorkomen moeten worden. In samenwerking met stichtingen zou eventueel een speciaal fonds hiervoor kunnen worden opgezet.

3.2.7. Het CvdR zou graag zien dat het onlangs opgerichte raadgevende comité voor coöperaties, onderlinge maatschappijen, verenigingen en stichtingen, dat in nationale vertegenwoordigingen en sectorgewijs is georganiseerd, ook acht slaat op de regionale aspecten. Volgens het CvdR is dit raadgevende comité belangrijk en kan zijn rol nog groter worden door het ledenbestand te verbreden.

3.2.8. T.a.v. het Europese verenigingswezen dient de EU ook oog te hebben voor het talenprobleem. Deelname aan Europese bijeenkomsten zou redelijkerwijs niet meer talenkennis moeten vereisen dan het geval is bij internationale samenwerking waar vertolking naar alle talen normaliter kan worden gegarandeerd. Als alleen talenkennis doorslaggevend is in de Europese verenigingssamenwerking dreigt zij al snel elitair en professioneel te worden, hetgeen niet strookt met de overige ambities van deze sector. Het CvdR is van mening dat overkoepelende, raadgevende organisaties de mogelijkheid moeten krijgen bij speciale gelegenheden gebruik te maken van de tolkendiensten van de EU.

3.3. Problemen en uitdagingen

3.3.1. Het CvdR sluit zich over het geheel genomen aan bij de analyse van de Commissie omtrent de problemen en uitdagingen die samenhangen met de bezuinigingen in de openbare sector en de nieuwe taken die de verenigingen hebben gekregen. Het onderstreept dat de verenigingen moeten worden gesteund zodat zij deze nieuwe uitdagingen beter aankunnen. Als de openbare sector besluit, delen van de openbare dienstverlening toe te vertrouwen aan verenigingen, dan dient de financiering ook toereikend te zijn. Samenwerking met verenigingen op dit gebied moet niet gezien worden als een bezuinigingsmaatregel maar vooral als een vorm van inspraak voor de klanten, en zij dient gebaseerd te zijn op wederzijds respect, financieel adequate contracten en duurzaamheid op een stevige financiële basis.

3.3.2. Gelet op de nieuwe uitdagingen en de behoefte aan opleiding en voortgezette opleiding, roept het CvdR de Commissie op, verenigingen in de gelegenheid te stellen de Europese onderwijsprogramma's beter te benutten, o.a. door hen aan te zetten tot het opbouwen van netwerken. Onnodige bureaucratie of het feit dat men niet gewend is aan samenwerking met verenigingen mogen er geen beletsel voor zijn dat verenigingen gebruik kunnen maken van EU-middelen. De Commissie dient in te zien dat verenigingen vaak een essentiële rol spelen bij de opleiding en omscholing van werklozen en andere kwetsbare groepen.

3.3.3. Het CvdR erkent dat er momenteel nog lacunes bestaan in de kennis die regionale en lokale overheden over verenigingen en stichtingen hebben. Door middel van zijn werkzaamheden en contacten wil het CvdR eraan bijdragen dat deze sector een actievere rol in de regio's kan gaan spelen.

3.3.4. Het CvdR erkent de problemen die de Commissie naar voren brengt, maar zou graag zien dat er iets wordt gedaan aan de late betalingen door de EU, die voor vele verenigingen een veel te grote belemmering vormen om daadwerkelijk aan de verschillende Europese steunprogramma's te kunnen deelnemen. De bevoegde ambtenaren bij de Commissie dienen in dit geval meer rekening te houden met de afwijkende omstandigheden en arbeidsvoorwaarden in het verenigingswezen, die voortkomen uit de beperkte financiële speelruimte van ideële verenigingen, die op hun beurt een gevolg is van het feit dat verenigingen per definitie zonder winstoogmerk werken.

3.3.5. Verenigingen kunnen zelf echter ook nagaan welke mogelijkheden er zijn om met stichtingen samen te werken. Zo heeft een stichting in Finland een steunsysteem opgezet dat ideële verenigingen liquide middelen voor goedgekeurde projecten voorschiet, om hun samenwerking met de Commissie te vergemakkelijken. Een dergelijk instrument zou heel goed ook in andere landen en regio's kunnen worden ingezet.

3.3.6. Het CvdR is het met de Commissie eens dat het ontbreken van een bij de wet geregelde positie van verenigingen in andere landen een groeiend probleem is. Het CvdR is al eerder (in zijn advies over de culturele aspecten) () ingegaan op de problemen die verenigingen als gevolg van uiteenlopende nationale wetgevingen ondervinden bij hun grensoverschrijdende samenwerking in de EU. Daarom steunt het CvdR het voorstel van de Commissie inzake een statuut voor Europese verenigingen met het doel om verenigingen in andere EU-landen rechtspersoonlijkheid te geven.

3.3.7. De ontwikkeling in de informatietechnologie heeft een geweldige boom gekend. Deze is des te meer voelbaar in de dagelijkse en routinewerkzaamheden van verenigingen. Vooral in de relatie met partners in andere Europese landen kan toegang tot eigen elektronische systemen de contacten vergemakkelijken. Daarom moet aandacht worden geschonken aan de specifieke behoeften en wensen van de verenigingen met ideëel doel en moet daarmee rekening worden gehouden wanneer de regionale en lokale overheden hun eigen elektronische datanetwerken uitbouwen.

3.4. Gelijke kansen

3.4.1. Het CvdR is zich er overigens van bewust dat de door het verenigingswezen gecreëerde banen dikwijls zeer onzeker zijn, wat te wijten is aan de wijze waarop verenigingen worden gefinancierd. Het resultaat hiervan is dat dergelijke banen vooral naar vrouwen gaan en dat daarbij doorgaans ondermaatse arbeidscontracten worden geboden. Het CvdR doet derhalve een beroep op de bevoegde nationale, lokale en regionale autoriteiten om wijzen van financiering te vinden die zich beter lenen voor het creëren van duurzame werkgelegenheid.

4. Conclusies van het CvdR: op het niveau van de lid-staten, de verenigingen en stichtingen en de Europese Unie

4.1. Ter afsluiting benadrukt het CvdR het grote belang van een dialoog en actieve samenwerking met ideële verenigingen en stichtingen. Het vindt het belangrijk dat niet alleen de andere Europese Instellingen maar ook het Comité van de Regio's zelf bij deze dialoog wordt betrokken. Het CvdR dient daarom zelf na te gaan hoe kwesties die de ideële sector aangaan in de toekomst kunnen worden benadrukt en besproken. Dit is met name wenselijk omdat in tal van lokale en regionale politieke fora een actieve discussie gaande is over hoe de sector een bijdrage kan leveren aan de versterking en ontwikkeling van de samenleving. Het is nog een open vraag hoe dergelijke contacten moeten worden georganiseerd. Het CvdR wijst in deze fase alleen op de mogelijkheden om samen met de Commissie en de lokale en regionale overheden hoorzittingen en seminars over verschillende onderwerpen te organiseren waaraan ook vertegenwoordigers van verenigingen zouden kunnen deelnemen.

4.2. Het Comité van de Regio's sluit zich over het geheel genomen aan bij de conclusies van de Commissie, maar wenst daarbij nog het volgende aan te tekenen:

Op het niveau van de lid-staten

4.3. Het CvdR benadrukt dat de problemen in de sector nog steeds het best kunnen worden opgelost in nauwe samenwerking met de verenigingen op nationaal, regionaal en lokaal niveau. Het vindt het evenwel een positief teken dat ook de Commissie een actieve interesse voor deze kwestie toont.

4.4. Het CvdR is uitdrukkelijk van mening dat verenigingen hun onafhankelijke positie in stand moeten houden, ook wanneer zij nauw samenwerken met overheden. Dit betekent niet dat verenigingen geen openbare taken kunnen overnemen of dat zij geen actievere rol kunnen spelen in de politieke planning op de gebieden waarop zij werkzaam zijn.

4.5. Het CvdR steunt een actieve deelname van verenigingen aan de regionale politiek en in het bijzonder aan de omvangrijke EU-programma's in het kader van de Structuurfondsen.

Op het niveau van de verenigingen en stichtingen

4.6. Het CvdR roept verenigingen op onafhankelijk te blijven en nieuwe wegen te zoeken om de financiële basis van hun werkzaamheden te verbreden.

4.7. Het CvdR zou graag zien dat het verenigingsleven ook in de toekomst het belang van democratische werkmethoden en een constructieve dialoog met de overheden inziet. Dit mag verenigingen er echter niet van weerhouden om radicale en afwijkende ideeën te huldigen.

Op het niveau van de Europese Unie

4.8. Het CvdR wil de EU ertoe aanzetten in haar dialoog met verenigingen en stichtingen ook aandacht te besteden aan regionale en lokale aspecten. Dit zou b.v. kunnen gebeuren in het nieuwe raadgevend comité voor deze sector, maar ook tijdens Europese bijeenkomsten van verenigingen door toepassing van het idee van een solidaire spreiding van de reiskosten en door ook rekening te houden met de kleinere talen.

Het CvdR beschouwt het als een pluspunt, en niet als iets negatiefs, als zich onder de leden van de overkoepelende Europese organisaties die door de Commissie worden geraadpleegd ook verenigingen uit de EER-landen of kandidaat-lid-staten bevinden.

4.9. Het CvdR zou graag zien dat lokale en regionale verenigingen meer mogelijkheden tot grensoverschrijdende contacten krijgen. Programma's om de lokale democratie te bevorderen zouden ook in de kandidaat-lid-staten in Midden- en Oost-Europa van nut kunnen zijn.

De Commissie zou ook op andere gebieden kunnen nagaan welke mogelijkheden er zijn om speciale uitwisselingsprogramma's voor werknemers in deze sector op de zetten.

4.10. Het CvdR zou graag zien dat de ideële sector een actievere rol zou krijgen in het Europese structuurbeleid, alsmede in andere relevante EU-programma's. Het roept de verschillende EU-organen op een soepele houding in te nemen tegenover de afwijkende situaties en werkomstandigheden in ideële verenigingen.

4.11. Het CvdR dringt er bij de Commissie op aan, binnen het raamwerk van haar sociaal-economische onderzoeksactiviteiten in het vijfde Kaderprogramma het initiatief te nemen tot een specifiek programma ter bestudering van de rol en positie van de quartaire sector.

4.12. Het CvdR is tenslotte van mening dat de Commissie samen met de nationale, regionale en lokale overheden aan gunstige voorwaarden voor het Europese verenigingswezen dient te werken, zodat dit zich ook in de toekomst kan uitbreiden en nieuwe banen kan scheppen.

Brussel, 13 maart 1998.

De voorzitter van het Comité van de Regio's

Manfred DAMMEYER

() COM(97) 241 def.

() PB C 116 van 14.4.1997, blz. 65.