ARCHIVES HISTORIQUES
DELACOMMISSION
COLLECTION RELIEEDES
DOCUMENTS "COM"
COM(75)339
Vol.1975/0137

Disclaimer
Conformément aurèglement (CEE,Euratom) n°354/83duConseildu1erfévrier1983
concernant l'ouverture aupublicdesarchiveshistoriques delaCommunauté économique
européenne etdelaCommunauté européenne del'énergieatomique(JOL43du15.2.1983,
p.1),telquemodifiéparlerèglement (CE,Euratom) n°1700/2003 du22septembre 2003
(JOL243du27.9.2003, p.1),cedossierestouvertaupublic.Lecaséchéant,lesdocuments
classifiésprésentsdanscedossierontétédéclassifiés conformément àl'article5dudit
règlement.
Inaccordance withCouncilRegulation (EEC,Euratom) No354/83of1February 1983
concerning theopeningtothepublicofthehistoricalarchivesoftheEuropean Economic
Community andtheEuropean AtomicEnergyCommunity (OJL43,15.2.1983, p.1),as
amended byRegulation (EC,Euratom) No1700/2003 of22September 2003(OJL243,
27.9.2003, p.1),thisfileisopentothepublic.Wherenecessary, classifieddocuments inthis
filehavebeendeclassified inconformity withArticle5oftheaforementioned regulation.
InÜbereinstimmung mitderVerordnung (EWG,Euratom) Nr.354/83desRatesvom1.
Februar 1983überdieFreigabe derhistorischen Archive derEuropäischen
Wirtschaftsgemeinschaft undderEuropäischen Atomgemeinschaft (ABI.L43vom15.2.1983,
S.1),geändertdurchdieVerordnung (EG,Euratom) Nr.1700/2003 vom22.September 2003
(ABI.L243vom27.9.2003, S.1),istdieseDateiderÖffentlichkeit zugänglich. Soweit
erforderlich, wurdendieVerschlusssachen indieserDateiinÜbereinstimmung mitArtikel5
dergenannten Verordnung freigegeben.

COMMISSIE VANDEEUROPESE GEMEENSCHAPPEN
COM(75)339 def.
Brussel,14juli1975
...
Voorstel vooreon. /
RICHTLIJN VANDERAAD
■■ LUMil ■>- ■»!» /
betreffende deafvalstoffen afkomstig vandetitaandioxyde-industrie
»
(doordeCommissiebijdeRaadingediend)
cars(75)339def.

ENV47/75-»
MEMORIE VAWTOELICHTING
INLEIDING
Dezerichtlijn isgebaseerd opdabeginselen omschreven inhet
actieprogramma vandeEuropese Gemeenschappen inzakehetmilieu(PBC112
van20.12.1973 )eninhetbijzonder opvolgendedoelstelling :"hetvoorkomen ,
hetbeperken enhetzoveelmogelijk uitschakelen vanvejwuiling enhinder"
(titelI,blz.5).
Demeestefabriekendietitaandioxyde (TiOg)produceren,lozenthans
hunafvalstoffen invollezeeofinriviermonden ,waarbijzijeroprekenendat
het"buffereffect "vandezeehetzuurgedeelte zalneutraliseren endatde
zuurstofcapaciteit vanhetmilieuhetferrosulfaat inferrisulfaat zalomzetten
terwijldoandereafvalstoffen (diverseoxydenvanzwaremetalen)natuurlijkez »-
wijzetotopdezeebodem zullenzinken.
j\nderzijdsvalttenoterendatdevraagnaartitaandioxyde opde
Europese markttoeneemt endr.tdeproducenten hopenhuncapaciteit in10jaar
teverdubbelen ,hetzijdooruitbreiding vanbestaande fabrieken ,hetzijdoor
iievestiging vannieuwe.
InEuropawordtalgemeenhet/'sulfaatprocédê "toegepast (l).Omuit
demeestgebruikteertsan(ilmenietenslag)TiO£teverkrijgen ,dienendeze
aandeinwerking vanzwavelzuur tewordenblootgesteld .Deproduktie vanéén
tenTiOgbrengt2,6tonafvalstoffen mee,inhoofdzaakverbindingen vanzwavel­
zuurenijzersulfaat .Indeveronderstelling dathetstorteninzeeistoege­
staanendeproduktie isverdubbeld ,zoudeverontreiniging vandezeedoor
dezeafvalstoffen bijnaautomatisch wordenverdubbeld .
Opdehuidigestartplaatsen zijneenhelereeksoampagnes voor
toezicht opdeverontreiniging gevoerd ;dezehebbenplaatsgevonden op•
initiatief vandenationale autoriteiten ofsomsvandeproducenten zelf.
1
(l)Hoofdstuk 1vanhettechnisch rapporthandeltuitvoerig overditonderdeel .

-2- ENV/.n/75-N
Uitdobestudering vandoresultaten vand^zecontrolesblijktdat
delozingenvandeTiO^-industriepotentieel ofre'delschadelijk zijn;
Dezenegatieve gevolgen voorhetzeemilieu vlooienvooralvoortuitdezuur­
graadendeaanwezigheid vanferrosulfaat enwaarschijnlijk ookvanandere
metalen (zwaremetalen).
Naargelangvanhotgevalkunnendezenegatieve gevolgen eenvan
onderstaande vormenaannemen ,afhankelijk vanwijzeenplaatsvanstorting .
1)Verlaging vandezuurstofopnameenvandepHvanhetwaterenverhoging
vandoconcentratie vanPeenzwaremetalen .
2)-Tijdelijk schaarser wordenvandebiomassavanhetdierlijkplankton
enwijzigingen indemorfologische structuur vanzijnverbindingen ;
-afstoten enverwijderen van"bepaaldevissoorten ;
-afnamevandebiomassa ,deproduktie endespecifieke diversiteit van
debenthische en/ofnektobenthische bicoenosen indolozingszone .In
.ernstiger gevallen kanalledierlijk levenverdwijnen .
3)Wijziging vandekleur,dedoorzichtigheid endetroebelheid vanhet
water,entijdelijke afnamevandofotosynthese vanhetfytoplank+on
endeprimaire produktio ,vooralingevalvanstorting aandeoppervlakte .
Afzetting opdezeebodem vanferri-oxyden enoxydenvananderemetalenin
gevalvanstorting inriviermonden enopgeringediepte.
4)Daarentegen zijngeenrisico'sgevondenvoortoxischeeffectenbijdo
mensalsgevolgvanhetetenvanvissoorten afkomstig vanstortplaatsen .
Bijgevolg ishetnoodzakelijk binneneenredelijke enrealistische
termijndelozinginzeevandezeafvalstoffen geleidelijk tevermindei-en .
Indeel1vanhettechnisch rapportiseoninventaris opgesteld vandoafval­
stoffendiedefabricage vanTiO^meebrengt.Dezeafvalstoffen zijningedeeld
inviergrotecategorieën ,dieovoreensteniiiien metdelozingen vandefabrieken
indeverschillende fabricagestadia .
-nafiltratie onoplosbare stoffon ,
-copperae (ferrosulfaat ),
-sterkezuren,
-zwakkezuren.

-3- ΕΝν/47/75-Ν
Inditzelfde rapport isnagegaan opwelke wijze entegenn welke
kosten deze afvalstoffen kunnen worden verwijderd ,ofweldoor verwerking ,
ofweldoor ter -,igwinning .Opgemerkt dient datdocijfers voor dever­
werkingskosten dateren vaneind 1973 -begin 1974 »enaandeconjunctuur -
ontwikkeling dienen teworden aangepast .Eenstudie methetooghierop
isaandegang ;nochtans "blijven deinhetrapport aangehaalde cijfers
"bijzonder waardevol voor hetvaststellen van deomvang vandeverwerkings­
kosten tenopzichte Vandekostprijs envoor deonderlinge vergelijking
vandeverschillende oplossingen .
COI'PTSNTAAP .BETREFFENDE SQK3IG3 AETIKELEN EUDEBIJLAGEN
Deze richtlijn heeft totdoel dezeeveront reiniging door afval­
stoffen vandetitaandioxyde -industrie geleidelijk teverlagen envervolgens
uit teschakelen . ■ +
i '
1)Deovergangsperiodo vandehuidige toestand naar debijna totale
stopzetting vandestortingen inzee zalverschillende fasen omvatten ,
ten einde deindustrie instaat testellen zich aan detoestand aan te
passen .
Bestaando ennieuws fabrieken zullen gedurende deze periode hunafval­
stoffen inzeeofinriviermonden mogen storten indien zije9nvooraf­
gaande vergunning hebben verkregen (art.4en5)ononder voorbehoud
vaneenecologische controle (art.7)» <
2e_fase ±1.1.19l8_-_l .ljlgei
Bestaand efabrieken dienen teworden uitgerust metverwerkmgsapparatuur
zodat "doverontreiniging naverwerking minder bedraagt dan70fcvande
totale bruto-veront reiniging voor verwerking "(art.8-3)•Deze voor­
\
schriften stemmen overeen meteenverlaging vandeverontreiniging met
30fo,terwijl deoverige JOfcinzeeofinriviermonden mogen worden
gestort (art.4en5enart.8).

-4- ENV/47/75-K
Nieuwe fabrieken dienen teworden uitgerust metverwcrkings apparatuur ,
zodat "deverontreiniging naverwerking minder bedraagt dan30$vando
totale brutoverontrciniging vóór verwerking "(art .8-2).Doze voor­
schriften stemmen overeen meteenverlaging vandeverontreiniging met
70fo,terwijl deoverige 30foinzeeofinriviermonden mogen worden
gestort (art.4en5enart.8).
Dit z?lertoe leidon datdetotaio verontreiniging ineeneerste stadium
wordt genivelleerd envervolgens geleidelijk afneemt .
^_faseI1.1.1981 -1.1.1985
Bestaande fabrieken dienen teworden uitgerust metverwerkings apparatuur
zodat "deverontreiniging naverwerking minder bedrargt dart 30$vande
totale brutoveront reiniging v$<5r verwerking "(art .8-3enbijlago li).
Ditstemt overeen met deregeling voor nieuwe fabrieken infase 2,dit
wilzegg&n datdeverontreiniging met70£worde verlaagd ,torwijl de
overige 30foinzeeofinriviermonden mogen wordon gestort (art .4en5
enart .8).
Voor nionvje fabrieken blijft dotoestand dezelfde alsindotvjoede fase .
Opdeze wijze zaldetotaio verontreiniging aanzienlijk worden verlaagd .
4efase __:vanaf –1^1 .l^o^
Bestaande ennieuwe fabrieken zullen verplicht zijn hunafvalstoffen
zodanig teverwerken datslechts 5%vandototale brutoveront reiniging
inzeeofinriviermonden wordt gestort (arte 8/2-3).
Detotale verontreiniging zalmet 95%zijn verlaagd .

-5- ΕΝν/47/75-Ν
2)Dezerichtlijn bestaatdusuitdriedolen:
deel1:voorafgaande vergunning ,
dool2tecologische milieucontrole ,
deel3:maatregelen methetoogophot"beperken enuitschakelen van
vervuiling onhinder". . _
1°-Erdientrekeningtewerdengehouden metdekeuzevandestort­
plaatsendekenmerken vandeafvalstoffen ,enhuninteractie dient
I
zorgvuldig tewordenbestudeerd .Omdezeredenen magslechtsonder
bepaaldevoorwaarden inzeewordengestort (art.5)terwijlookdé
opslagaanlandaanbepaaldeeisendienttevoldoen(art.6).
2°-Gedurende deperiodedatnogstortingen inze«wordenverricht ,
dienteenecologische milieucontrole tewordenuitgevoerd jer
zullenduscampagnes voortoezicht ophetzeemilieu noodzakelijk
zijn(art.7).
Dozezullenbetrekking hebbenopdeacutetociciteit ,delarve-
ontwikkeling enprooveninzakedebio-accumulatie indepelagische
voedselketens .
3°-Debedrijven indosectordienen s y
a)donafiltratie onoplosbare stcpffenaanlandopteslaan;
b)detotaleverontreiniging geleidelijk teverlagen (respectievelijk
met30,70en951°)(art.8+bijlageII).
Dezeverlagingsporccntcges stemmenovereenmetdaadwerkeli ,jk
uitvoerbare technieken .Voordefabrieken dieilmeniet gebruiken
geldenbijvoorbeold devolgendecijfers:eenverlaging met
30fostemtovereenmetdoverwerking vancopperas ,
-70iostemtovereenmetdeverwelking vancopperas ensterkezuren,
95stemtovereen metdeverwerking vancopperas ,sterkezuron
.'' endemeestezwakkezuren.

-s- ιΐϊνΛγ/75-Ν
3;Opgemerkt dientdatdetermijnvan3jaarinhetenogovalen6jaar
iinhotronderegevnleenaanpassingsperiode vormenwaarindeindustrie
zichopeconomisch entechnisch uitvoerbare wijzekanomschakelen
(ziedeelI,§2en3venhettechnisch rapport).
Voordebouwprojecten vannieuwefabrieken kanmetdezeeisenrekening
wordengehouden (copperas +sterkezuren).
Bijbestaande fabrieken kandeverwerking vancopperas (dehydroron +
roostenofopslagopaangelegde storten)geschieden indeloopvan
dezeperiodevan3jaar.Deperiodevan6jaarheefttotdoeldeze
fabrieken degelegenheid tebiedeneenprocédévoordeverwerking
vansterkezurentekiezen.Deperiodevantienjaar,dievoorde
verlaging mot95%isvoorgesteld ,lijktredelijkvoorhotoptimaliseren
vandeverwerking vanzwakkezuren.
4.Detoepassing vaneendergelijke richtlijn zalnietalleenleidentot
dobijnavolledige uitschakeling vandozeevcrontreiniging doordeze
produktievorra ,maarzaltevensdeterugwinning vanafvalstoffen
bevorderen .
JURIDISCHS ASPECTEN
Verschillende lid-staten hebbenreedswettolijke bepalingen
goedgekeurd dieondormcorbetrekking hebbenopdoverwijderingvan
afvalstoffen vandetitaandioxyde-industrie .
Alduszijnkrachtens doDuitsewetinzakeafvalverwijdering van
7juni1972zowelinstellingen alsparticulieren verplicht bijzondere
installaties voordeverwerking ,opslagenverwijderingvanvaisteafval­
stoffentegebruiken .
EvenzoisdoFransewetvan1917inzakegevaarlijke ,hinderlijke
enongezonde industri'dle instellingen vantoepassing opdefabrikanten
vantitaandioxyde omdatzijertsenverwerken ,ondermeermotbehulpvan
zwavelzuur ,dateenwijziging indetoestand vanhetwaterkanveroorzaken
(zienr.295vandenomenclatuur vandezewet).Doopgrondvanbovenge­
noemdewetgetroffen "arrStéspréfectoraux ",waarbijeenvergunning voor
hetoprichten vanindustri'dle instellingen wordtverleend ,zijnvergezeld
vanvoorschriften dioondermeerbetrokking hebbenophetlozenvanafval­
waterinwaterlopen .

-7- ΕΝν/47/75-Χ
Ineennieuw wetsontwerp zijn nogstrengere voorschriften vast­
gesteld .Krachtens deze wetdient bij iedere vergunning rekening te
worden gehouden met degevaren ofdehinder die de .betrokken industriële
/instelling voor denatuur cnhetmilieu kanmeebrengen endienen hierin
devestigings ™enexploitatievoorwaarden teworden vastgesteld ,inhet
bijzonder inzake dezuivering enverwijdering vanafvalwater ,alsmede
betreffende afvalstoffen enresiduen .
InItali'é isdavisserijwet (wetnr,963van1965)vantoepassing
oplozingen inzee .Indeandere lid-staten zijn dealgemene wetten
inzske debescherming vanwater ,lucht enbodem vantoepassing .
Bijgevoegd voorstel voor eenrichtlijn ,dat isgebaseerd op
artikel 100van hetESG-^Verdrag »heeft bijgevolg totdoel dewetgevingen
nader totelkaar tebrengen cnaldus eensamenhangend geheel van in
alle lid-staten toepasbare bepalingen tevormen .
Krachtens dabepalingen VCJIartikel 100vanh^tVerdrag ishet
advies vanhotEuropees Parlement envsnhetISconomisch enSociaal
'Coraité vereist .

ΕΝν/47/75-Ν
BIJLAGE
Voorstel voereenrichtlijn vandoRaadbetreffondedeafvalstoffen
afkomstig vandotitaandioxyde -industrie
DERAADVANDEEUROFSSiS GZ2CE2NSCHAPF3N , .V'
geletophetVerdragtotoprichting vandeEuropese Economische Gemeenschap ,
inzonderheid opartikel100,
gezienhetvoorstel vsndoCommissie ,
gezienhetadviosvanhetEuropees Parlement ,
gezienhetadviesvanhotEconomisch enSociaalComité;
overwegende datdeafvalstoffen vandetitaandioxyde -industrie risico's
inhouden dieschadelijk zijnvoordemenselijke gezondheid enhetmilieu,
metinbegrip vandewaterfauna en-flora;dathetbijgevolg noodzakelijk
isdeverontreiniging veroorzaakt doorhetstorteninzeevandezeafval­
stoffengeleidelijk toverminderen envervolgens uitteschakelen 5
overwegende dathetactieprogramma vandeEuropeso Gemeenschappen inzakehet
milieu(l),datisgoedgekeurd doordeverklaring vandeRaadvande *
Europese Gemeenschappen envandevertegenwoordigers vanderegeringen der
lid-ètaten ,op22november 1973inhetkadervandeRaadbijeen,bepaaltdat
communautaire maatregelen dienentowordengetroffen motbetrekking tot
bepaalde toxiccheafvalstoffen eninhetbijzonder deafvalstoffen vande
titaandioxyds-industrie ;
overwegende datdenationale wetgevingen betreffende deafvalstoffen vando
titaandioxyde -industrie vandoenetotdeandorolii-staat uiteenlopen ;
datdezedispariteiten dehandelbinnendeGemeenschap kunnenbelemmeren on
bijgevolg eondirecteweo-^slag cpdewerkingvandogemeenschappelijke
markthebben ;
overwegende datrichtlijn EEGNr. vandoRaad(2)betrekking hoeft
opdeafvalverwijdering inhetalgemeen endatvoorzeergevaarlijke afval­
stoffenoenbijzondere regelingdienttewordenvastgesteld dievolledige
«•/•
m?BnrC112van20.12.1973
(2)FBnr

-2- Ε2ίν/47/75-Ν
Bijlage
waarborgen biedt inzake debescherming vandemenselijke gezondheid envan
hetmilieu tegen denadeligo govolgen vanhetlozen ,achterlaten ofonge­
controleerd storten vandeze afvalstoffen ;datdeze regeling noodzakelijk
isvoor afvalstoffen van detitaandioxyde -industrie :
/
overwegende datmethetoogopdeze doelstellingen eenprocédure inzake
voorafgaande vergunning dient teworden vastgesteld voor alle stortingen
inwaterlopen ,meren enzee ,alsmede voor hetdumpen inzeeendeopslag
opofindebodem vanafvalstoffen afkomstig vandeproduktiepro cessen van
titaandioxyde ;datdeze vergunning voor deindustri'dle instellingen die
ophetgrondgebied vaneenlid-staat zijn gevestigd ,door debevoegde
instantie vandeze lid-staat dient teworden verstrekt ;datdevergunning
\
voor industri'dle instellingen dieophetgrondgobied vaneendorde land
zijn gevestigd ,dient tewordon verstrekt door debevoegds instantie van
delid-stc -atopwiens grondgebied deafvalstoffen zijn opgeslagen ofgestort ;
overwegende dathetwenselijk ishetverstrekken vandeze vergunning boven­
dien aanspecifieke voorwaarden teonderwerpen ,zowel voor hetdumpen inzee ,
hetstorten inriviermonden alshetopslaan opofindebodem van afvalstoffen
4 , • ; " ;
overwegende datmethetoogophettoezicht ophetzeemilieu ,iedere
storting ineenmaritieme zone ofineenriviermond dient gepaard tegaan
meteensystematische controle vandealgemene ecologische toestand vanhet
milieu $>
overwegende datmethotoogopdebescherming vandezeeën diedeGemeen­
schap omringen ,hetstorten vanverontreinigende stoffen totbepaalde
niveaus dient teworden beperkt ,datdeze niveaus dienen teworden bereikt
inopeenvolgende fasen enbinnen eentermijn vantenhoogste tien jaren
vanaf doinwerkingtreding vanderichtlijn ;datinbestaande ofnieuwe
industriële instellingen enbijdeuitbreiding vandecapaciteit van
bestaande industriële instellingen technieken voor debestrijding vande
verontreiniging dienen tewordon toegepast waarmee deze niveaus binnen
devoorgeschreven termijnen kunnen worden nageleefd ;

ΕΝν/47/75-Ν
HEEPr DEVOLGENDE RICHTLIJN VASTG3ST2LD ï
Artikel 1
1.Deze richtlijn heeft totdoel hetgeleidelijk verladen enuitschakelen
vandezeeveront reiniging veroorzaakt door afvalstoffen afkomstig vande
titaandioxyde-indust rie .
2.Indeze richtlijn wordt verstaan onder ï
-afvalstoffon :alle residuen afkomstig vandoprodukt ieproccssen Van
titaandioxyde :
-verwijdering :hetinzamelen ,vervoeren ,verwerken ,opnieuw gebruiken
ofterugwinnen vandeafvalstoffen ,alsmede hotopslaan enstorten
ervan opofindebodem en/ofhetstorten ervan inwaterlopen ,meren
enzeo ,alsmede hetdumpen inzee ;
-bestaande industriële instcllingon :industriële instollingen diehun
vollodige productiecapaciteit hebben bereikt vAór hettijdstip van
inwerkingtreding vandeze richtlijn j
-nieuwe industri'öle instellingen :industri'dle instollingen waarvan do
bouw asxidegang isofdieophet "tijdstip vaninwerkingtreding van
deze richtlijn hunvolledige produktiocapaciteit niet hebben bereikt ,
alsmede allo industriële instollingen dienadattijdstip worden
opgcrioht .

-A, ΕΝν/47/75~Ν
Artikel 2
Dolid-statentrcffondanodigemaatregelen opdatdoafvalverwijdering :
-geengevaarvoordemenselijke gezondheid inhoudt ;
-geonrisico'smeebrengt voorwater,luchtofbodem,ofvoorfaunaenflora
-geenschadetoebrengt aannatuurschoon enlendsohappen .
Artikel 3
Delid-staten treffen denodigemaatregelen voorhetbevorderen vande
«
verwerking ,hetopnieuwgebruiken enhetterugwinnen vanafvalstoffen .
Artikel 4
Voorhetstortenmwaterkopen ,merenenzee,hotdumpenmzeeofhet
opslaanopofindebodemvanafvalstoffen iseenvoorafgaande vergunning
vereist,diewordtverleend doordobevoegdeinstantie vandolid-staat
opwiensgrondgebied deindustriële instelling isgevestigd .
Voorafvalstoffen afkomstig vanindustriële instellingen ophetgrond­
gebiedvaneenderdelendwordtdezevergunning verleend doordebevoegde
instantie vandelid-staat opwiensgrondgebied dezeafvalstoffen zijn
opgeslagen ofgestort.
Artikel 5
l)Ingevalvandumpinginzeeofstortingiariviermonden wordtdein
hetvorigeartikelbedoelde vergunning doordebevoegdeinstantie
verleend opgrondvandegegevensverstrekt overeenkomstig bijlageI
enopvoorwaarde dat:
a)geenschadewordttoegebracht aandescheepvaart ,dezeevisserij ,
derecreatie ,doertswinning ,deontzilting ,devis-enschaal-
dierenkweek ,destrekenvanbijzonder wetenschappelijk belangen
anderegerechtvaardigde activiteiten opzee;
b)geonanderemiddelenvoorvernietiging ofverwijdering bestaan.

-5- L.IV/47/o-N
Bijlage
2)Ongeacht dowijze engraad vanverwerking dieopdobetrokken afval­
stoffen worden toegepast kandevergunning slechts worden verleend
indien hetverdunningsgeha.lt ezowordt vastgesteld datdepHvanhet
opnemend wator "buiten dedirecte lozirgsplor.ts minder bedraagt dan
dopHwaarbij acute toxiciteit ontstaat .
Art -'.kel 6
Ingeval vanopslag opofindebodem enongeacht dewijze engraad van
verwerking dieopdebetrekken afvalstoffen worden toegepast ,ishet
verlenen vandeinartikel 4bedoelde vergunning afhankelijk vanorder -
staande voorwaardon :
a)ondergrondse lozing isverboden ;
b)nafiltratie onoplosbare stoffen dienen opdobodem teworden opgeslagen
opzodanige wijze dat zijgeen schade aanhetgrondwater toebrengen ;
c)indien debehandelingsprodukton vancopporas ,sterke zuren ,zvnkke
.zuren ,alsmede andere afvalstoffen donnafiltratie onoplosbare stoffen
nadien niet worden georuikt ,mogen zijopdebodem worlen opgeslagen
wanneer zijgeen schade aanhetgrondwater toebrengen .
Artikel 7
1)Ongeacht dewijzoengraac' vanverwerking vandetestorten afval­
stoffen ga.at iedere storting ineonmaritieme zone ofeenriviermond
gepaard meteensystematische controle vandealgomone ecologische
toestaui van het milieu .
2)Eendergelijke controle omvat inhotbijsonder :
a)deecologische inventaris vandehuidige toestand vandozone dio
degevolgen vandelozingen ondergaat .Ditvoorschrift dient
steed3 teworden nageleefd bijdovostiging vannieuwe industriële
instellingen ofdeuitbreiding vandocapaciteit vanbestaande
industri'öle instellingen ;
b)eenmonsterneming bijdiverse soorten weekdieren ,schaaldieren ,
vissen enplanktonorganismen .

-6- ΕΝV47/75-Μ
Deze monsternemingen worden periodiek verricht door eeninstelling
diowordt aangewezen door delid-staat opwiens grondgebied de
industriële instelling isgevestigd .Bijgrensoverschrijdende ver-
ontrainiging wordt doinstelling door doCommissie aangewezen .
Eehalve dittoezicht opdeontwikkeling vanhot zeemilieu worden
periodiek proeven inzake acute toxiciteit uitgevoerd opsoorten week­
dieren ,schaaldieren ,vissen enplankton dieopdelozingsplaatscn
normaal voorkomen .Bijdeze proeven magvoor eenverdunnings graad
vandeafvalstof van1/5000gedurende eenperiode van36uurgeen
sterfte voorkomen tij80$vandegeteste soorten .Zijworden
aangevuld metproeven ijizake delarvo-ont wikkeling ,waarbij allo
larven voor eenverdunningsgraad vandoafvalstof van1/5000na
24uurnoginloven moeten zijn .
Kaafloop vandeze controles worden delozingen stopgezet indien :
a)uithetonderzoek vandoalgemene ecologische toestand vande
zone blijkt datdeze aanzienlijk isachteruitgegaan ;
b)deproeven inzake toxiciteit veroorzaakt door ophoping vanmetalen
indovoedselketens aantonen dateenvoor domenselijke gezondheid
gevaarlijke accumulatie bestaat ;
c)deproeven inzake acute toxiciteit niet inovereenstemming met
bovengenoemde waarden zijn .
Artikel 8
Delid-staten treffen denodige maatregelen opdat nieuwe enbestaande
industriële instellingen worden uitgerust metapparatuur voor de
verwerking vanhunafvalstoffen .
Hetingang van 1januari 1978 dient dototale verontreiniging van
nieuwe induètriSle instellingen naverwerking minder tebedragen
dan30^vandetotale brutoveront reiniging vMr verwerking ,enmet
ingang van 1januari 1965 dient zijminder dan5% "tebedragen .

-7- ΕΚν/47/75-Ν
3)Metingang van 1jnnuari 1979 dient dctotale verontreiniging van
bestaande industri'dlo instellingen naverwerking minder tebedragen
dan70%vandototale brutoveront reiniging vóór verwerking ;met
ingang van 1januari 1981 dient zijminder data30 tebedragen en
metingang van 1januari 1935 minder dan 5
4)Deze totale brutoveront reiniging wordt perverontreinigingscatogorio
envolgens hotgebruikte ertstype vastgesteld ,overeenkomstig bijlage II.
Artikol
Bostaando industriële instellingen diehun prodiiktiecapaoiteit nahet
tijdstip van inwerkingtreding van deze richtlijn uitbreiden zijn verplicht :
-ofwel devoorschriften nateleven vanartikel 8lid 2hierboven ,voor
hetgedeelte datovereenstemt metdeuitbreiding van dcproduktie ,en
devoorschriften vanartikel 8lid 3»voor hetgedeelte datovereenstemt
metdebestaande prodüktie opderespectieve tijdstippen dieovereen­
stemmen mot deinwerkingtreding vande^o voorschriften ;
-ofweleenalgemene werkwijze toetepassen indebestaande ennieuwe
industriële instellingen ,zodat detotale verontreiniging naverwerking
niet meer bedraagt danhettotaal vandeverontreinigingsgchalt endie
krachtens ax-tikcl 8lid 2en3toelaatbaar zijn .
Artikel 10
Delid-staten mogen strengere voorschriften vaststellen indien doze geen
afbreuk aandebepalingen vandeze richtlijn doen .
Artikel 11 .
Bijlagen IenII "bijdoze richtlijn maken hiervan eenintegrerend deel uit .
Artikel 12
Delid-staten troffen denoc'ige maatregelen omdoze richtlijn nateleven
binnen tenhoogste 18maanden nakennisgeving ervan enstellen doCommissie
hiervan onverwijld inkennis .
Delid-staten zien erop toedatdo :tekst vandonationale vrettoli jkabe­
palingen diezijophotdoor deze richtlijn bostreicen gebied goedkeuren ter
kennis van deCommissie wordt gebracht .
Artikel 13
Deze richtlijn isgericht totdelid-staten .

SKV/47/75
BIJLAGE 1
Bepalingen inzakehetverlenen vandevoorafgaandovergunning voor
hotdumpen(l)vanafvalstoffen inzeeenhetstorteninriviermonden
1•Kenmerken vandeafvalstoffen
a)hoeveelheid ensamenstelling ; -'
"b)hoeveelheid v?aidesubstanties enmaterialen diedagelijks (wekelijks ,
maandelijks )moetenwordengeöunptofgestort ;
o)vormwaarindoafvalstoffen wordengedumptofgestort:invastevorm,
indevormvanslibofinvloeibare vorm;
d)fysischeeigenschappon (inhetbijsonder oplosbaarheid endichtheid),
chemische eigenschappen ,biochemische eigenschappen (zuurstofverbruik ,
\■bijdragetotdevoeding)enbiologische eigenschappen (aanwezigheid van
virussen,bacteriën ,gist,parasieten ,enz.);
e)toxiciteit j
f)persistentie ;
g)opliopinginbiologische materialen ofsedimenten ;
h)chemische enfysischewijzigingen vandeafvalstoffen nastorting,met
nameeventuele vormingvanniou;.rQverbindingen ;
i)waarschijnlijkheid vanwijzigingen diedeafzetmogelijkheden vando
hulpbronnen (vissen,weekdieren ,enz.)verminderen .
2.Kenmerkenv?ndeplaatsvandumpingofstorting enstortmothodes
a)gaografische ligging,diepteenafstandvandekustj
b)liggingtenopzichtevandolevendehulpbronnen inhetvolwassen of
juveniel stadium » .
c)liggingtenopzichtevanrocreatiezones ;
d)eventuele verpakkingsmethodes ;
e)aanvengsverdunning verkregen matdevoorgestelde lozingsmothode ;
f)spreiding enkenmerken vandohorizontale verplaatsing endemenging
doorverticale waterbewegingen f
g)voorkomen engevolgenvanbestaande envroegerestortingen endumpingen
indestreek(metinbegripvanaccumulatie-effecten ).
••/••
(l)Alsomschreven indoovereenkomst vanLondenbetreffende dumpinginzee.

ΕΙϊν/47/73-Ν
BIJLAGE II
Deindeartikelen 8en9vastgestelde verlagingen zijn vantoepassing
opdevolgen-Ie vcrontrsinijin^scatcgorieën :
Eerste cabegorie :verontreiniging door directie toxiciteit
-Sü^-ionen -zuurgraad .(vcorhetzwavelzuur -
procédé )
-Clionen -zuurgTacjl (voor hetchloorprocédó )
«Fe-kationen (voor detwee prccédés ^.
Tweede categorie voront reiniging door indirecte toxiciteit
-andere meta?J.kat ionen dani.izer (Ti,Cr,V,Ni...)
(voor watdetwee procédés betreft ).
«•/••

-2- ΕΝν/47/75-Ν
BIJLAGE II
Brutolozingen tij lietSULFAiJTprocedé
("berekend voordcfabricage vanééntonTi02onuitgedrukt inkilogram )
I :ι 1 11 '
Noors
ilmonietAustralisch .•
ilmeniotCanadian slag Vorrijlct orts
Verontrcinigmgs -SO-ionen
2.830!categorie 1 (zuurgraad )•4.250 3.170 2.330
+ + + +
Ijaerkationen (l) 920 680 112 55
Totaal I5.200 3.850 3.000
Vorontrcinigings -^
catogorio 2Andere metaal-
kationen 110 100 200 120
umhnmmmmmbMHMMMHHM
(l)Rekening houdend mettoevoegingen bijdefabricage .

-3-ΞΝν/47/75-Ν
•MTJLAGJ3 Ix
Brutoiozingen bijhetCHLOORprocéde
(berekend voordofabricage vanééntonTi02enuitgedrukt inkilogram )
I
Verbruikt chloor■ " -"1
I 1
Natuurlijk rutiel ]!
Synthetisch rutiel Australisch ilmeniet
(1)1.850 1.8602.500à2.800 I
1
• !
Verontroxnigir.'gs -Cl-ionen (zuurgraad ) 70 55 970à680
Icategorie 1 I++ +
IJzcr (2;I 11
I
"
total 70 j
j80 1.300
i«<mm ii mmm tm mmm«mm
Βλ*..1.Β···»· Μ ιιμι ιιμ ·ι ι>ιτ^» -
ί !
!Verontr^inigirgs - jI
IAndere metaal -
1ι
II
I
i
categorie 2 l
IIkatiunon
! -lo ..25 35
■tlUIMMMMMM
(1)Terherinnering vermelde waarden
(2)Rekening boudoir !mottoevoegingen bijdefabricage

coraissiE
TftyrT-"^
ΕΝν.47/75Ν
JL– w..'JujJ j.uiiL^
pienstMilicuhygiene en
consument enbelangen
DEVEROlITnEBIIGIUG VEROORZAAKT DOORDE
TITANIUM DIOXIDE
TECHNISCH RAPPORT

ù1.
DEVERONTREINIGING VEROORZAAKT DOOR DETITANIUM DIOXIDE
TECHNISCH RAPPORT
Algemeen biz .2
Deel 1:detitanium dioxyde industrie
HOOFDSTUK I:EIGENSCHAPPEN EN"TOEPASSINGEN VMTi02 3
l)pigmenteigenschapnen
2)toepassingen , 4
3)ekonomische situatie 5
HOOFDSTUK II :HEPROCÉDÉ' £3 6
HOOFDSTUK III ;GRONDSTOFFEN 1
HOOFDSTUK IV :AFVALSTOFFEN 8
I»ALGElIÉEII 8
II.SULFAAT -PROCEDE 11
1)afvalstoffen vanhetprocódé 11
2)eliminatie of "behandeling vanafvalstoffen
van hetprocedo 21
1°définit ie
2°lijst vandavoornaamste methoden voor
eliminatie en "behandeling die inaanmerking
komen voor de"afvalstoffen van het
procédé " 21
3°bchand systemen enuiteindelijke afval­
stoffen 25
A.DOELSTELLINGEN 25
B.BASISGEGEVENS 26
C.KOSTENRAMING - 28
D.SAMENVATTING 30
III .CHLOOR -PROCÉDÉ 33
afvalstoffen vanhetprocédé
1.Algemeen
2.A.Afvalstoffen voor natuurlijk rutielerts 35
B.Afvalstoffen voor synthetisch vervaardigd
rutielerts 36
C.Afvalstoffen voor australisch ilmeniet -
ertB 37
3.Behandelingen 38
A.Beschouwde afvalstoffen > 38
B.Voornaamste procédé' s 39

ΕΝΥ.47/75Ν
Deel2-ecologischeaspekten
HOOFDSTUK V:BEOORDELING ViSTDEPïSISCH-CHEtlISCHE ALTERATIES
TEITGEVOLGE V/JJDELOZINGEIT ,biz.42
HOOFDSTUK VI;STUDIE VANDEBIOLOGISCHE EFFEKTEN VANDE!
LOZINGEN 49
Deverschillende aspekten vanhetvraagstuk
§I.EFFEI,TENOPKORTETEHÏÏIJN
1)gegevensinzskehetgedragvanzeefloraen-
faunaindenabijheid vandelozingen 50
2)experimentele gegevensinzakehetgedragvan
zeeflora en-faunabijverschillende afval-
stofconcentraties
Bepaling vandedrempelwaarden voorakute
toxiciteit 53
Resultaten 57
3)Ramingvandedirektegevolgenvande
lozingen voormarienefaunaenflora 60
§II.iEFFEKTEN OPLANGETERt-IIJN
.l)-"natuurlijke "opeenhopingsprocessen 63
2)Laboratoriumstudies inzakeopeenhoping en
geïnduceerde toxiciteit 66
■3)Waarnemingen tenaanzienvandegehalten aan
zitfaremetalenbijinhetlozingsgebied ver­
zameldemarieneorganismen • 69
§III.SLOTBESCHOUWING . •73-
CONCLUSIES "74

-2- ENV/47/75-N
ALGEMEEN
Demodernewereldheefteenaantalgefabriceerde produkten nodig
omiedereburgereenbepaaldelevensstandaard eneenbepaaldekwaliteit
vanhetleventegaranderen .
Voordeindustrië .fabricage vandezediverseprodukten geldton­
derstaande verhouding :
grondstof +verwerkings materialen +energie *produkt +afvalstof­
fen(vaste,vloeibare ofgasvormige afvalstoffen ).
Eendingisduszeker:alleswatwordtingezetaanhetbeginvan
hetproduktieproces ,blijftaanheteinddaarvanover.
Bijbepaaldeindustrieën .wordendegrondstoffen voorhetmerendeel
omgezetenontstaanerbijhetproduktieproces weinigafvalstoffen (bij
desektorvandepetro-chemie ).Bijandereindustrieën bevatdegrond­
stofrelatiefweinigbasiselementen voorheteindprodukt envindteengrote
toevoervanmaterialen voordeverwerking vandegrondstof plaats.
Ditishetgevalvoordetitaniumdioxyde producerende industrie .
Bijhetmeestgebruikte procédéwordterpertonTi02eenhoeveelheid
vanongeveer 2,6tonafvalstoffen geproduceerd ,waternietmeegerekend .

ENV/47/75-I\f
DEEL 1
DETITANIUMDIOXY DE-INDUSTRIE

-3- ENV/47/75-N
HOOFDSTUK I-EIGENSCHAPPEN ENTOEPASSINGEN VANTi02
1)Pigmenteigenschappen
Titaniumdioxyde wordtmomenteel beschouwd alshetbestewittapig­
ment.Devoornaamste eigenschappen waaraanhetdezesuperioriteit
ontleent,zullenhieronder wordengeanalyseerd .
Indeeersteplaatsmoetwordenopgemerkt datdetweeindehandel
bekendevormenvanditpigment"anataas"en"rutial"tweekristallijnè
vormenvantitaniumdioxyde zijn.Dezebenamingen wordeneveneens
gebezigdvcordeovereenkomstige kristallijnè vormendieindenatuur
inminderzuiverevormwordenaangetroffen .
Devoornaamste kwaliteit vaneenpigmantiszijnondoorlaatbaarheid
voorlichtofwelhetterugkaatsingsvermogen vanditpigment,wanneer
hetisverstrooid ineenmilieu.Ditvermogen berustopdeterugkaat­
singvanlichtopdegrensvlakken tussendekristallen enhetmiliau.
Hetiseenfunktievandebrekingsindex vanhetkristalen,bijeenge­
gevenpigmentkoncentratie ,vanhetaantalkristalvlakken .
Eerstgenoemde waardeisintrinsiek aanhetkristal,terwijldetweede
waardegunstiger isbijkristallen metzeerkleineafmetingen ,die
echterboveneenminimum liggen,datverbandhoudtmetdegolflengte
vanhetteruggekaatste licht.
Titaniumdioxyde heeftdaaromzo'nhoogrendement ,omdat:
-hetdehoogstebrekingsindex heeftvanalletraditionele pigmenten
(gemiddelde indexvoorsynthetisch samengesteld rutielvooreen
golflengte van450nm:2,921);
-desynthetische vervaardiging vankristallen metoptimaleafme­
tingenmogelijkis;(0,05-1,5/u);
-hetbinnenhetzichtbare bereikzeertransparant is.

-4 ENV/47/75-N "
Rutielenanataashebbëneenverschillend gedraginhetbereikvande
ultraviolette straling.Ditkomttotuitdrukking ineenverschillende
lichivastheid vandeverven,waarindezestoffenwordenverwerkt .
Vervolgens moetwordenopgemerkt datdoordeafzettingvanmetallische
oxydenhetvochtabsorptie vermogenendeverstrooibaarheid vandepig­
mentenwordenverbeterd ,waardoor dekwaliteit vandedispersies kan
wordenverhoogd .
2)Toepassingen
Defundamentele karakteristieken vanderutiel-enanataaskristallen
komenookindetoepassingen totuiting.Dezeeigenschappen hebben
ertoegeleiddathetgebruikvantitaniumdioxyde zichoptalrijkege­
biedensterkheeftverbreid, • ,'
Alsbelangrijkste sektorenwordengenoemd :{1)
-vervenenlakken 53%
-papiersoorten 20%
-plastische Stoffen ; '10%
-rubber /, 5,5%
-vloerbedekking 4%
-inkten 2,5%
-keramische Stoffen 2,5%
-synthetische vezels •« 1,2%
-diversen ,waaronder kosmetica en
farmaceutische produkten5,3%ο
Hetverbruikvanditpigmentpertoepassingssektor kanwordengezien
alseenindexvandematevanindustrialisatie vaneenland.
Voordeverschillende landenkandespreiding overdediversentoepas­
'sirigsséktoren weliswaar anderszijn,dochwelblijktdesektórvande
vervenenlakkenmeerdandehelftvanhettotaleverbruiktevertegen­
woordigen ,terwijlhetaandeelvandeoverigesaktorenvarieertvan3tot
15%vanhettotaal.
«
./.
(1)Dehieraangegeven spreidingvandetoepassingen isdievandeVerenig­
deStaten.ZijisontleendaandestudieEPA-230/l-73-015van1973

-5* TÏNV''7/75-N
->
-S
Bijaldezetoepassingen vormttitaniumdioxyde eensuspensie inde
verschillende milieus, .
3)Ekonomische situatie .
Hetisduidelijkdatdetoekomst vantitaniumdioxyde afhangtvandeont­
wikkeling vandetraditionele toepassingsgebieden ervan.Dekonkurrentie
vandezijdevansoortgelijke produkten isopdezegebiedenvangeringe
invloed.Dejaarlijkse gemiddelde stijgingvanhetmondiaal gebruik
vantitaniumdioxyde wasin1974geraamd opongeveer 5%,Erdient
evenwelrekening meetewordengehouden ,datditpercentage inde
komendejarenzaltoenemen .
Eind1974kwamdegrotevraagtotuitdrukking ineenstijgingvande
prijzendietoenongeveer 595r.e./tonanataseen720r,e,/tonrutiel
gingenbedragen ;(prijzenvanmediodecember 1974perpartijvan
20ton).
Deprijzenvandejapanseprodukten zijnhethoogst;daarnakomende
europeseprijzen,metuitzondering vandievanFrankrijk enGroot-
BritanniS ,waaropmetingangvani.7.1974heffingen wordentoegepast .
Deamerikaanse prijzenlijkentenslottehetlaagst.
Land jU.S.A.IBELG .
Prijzenzonderbe-jUC/kgjUC/kg
lasting ! |
Partijenvan20tonj j
; : *-î _IFranceiR .F.A.!Pays-Basi Italie jG.B.
UC/kg|UC/kg|UC/kgjUC/kg!UC/kg
ï i'! I I^- s s i S
Juli1974Ariataas' |0,45810,570
Butiel'I'0,500Í0,6760,333 ;0,432|0,561 |o,585|0,380
0,580|C,674 10,671 j0,7131C>424
! » 4 :
Deprijzeninr.e./kgvanjuli1974zijngebaseerd opdewisselkoersen
van16.7.1974waarbijwordtuitgegaan van1r.e.=50B,Fr.volgens
European Chsmical News,25"jaargang ,n°642

-6- .ENV/47/75-N
HOOFDSTUK II-EGPROCEHE's
Omschrijving vandeprocédé's
Defabricage van"titaniumdioxyde -pigmenten "bestaatuitdeberei­
dingvanzeerzuivertitaniumdioxyde uiteenerts,waarinditreeds
vermengd metandereelementen aanwezig is.
Erbestaatgeenenkelindustrieel procédévoordebereiding vantita-
niumdioxyde waarbijtitaniumdioxyde selectief kanwordengewonnen .
Deenigetweebeschikbare industriële procédé'sbestaannamelijkuit
eenbewerking vandegeheleertsmassa ,waarnadetitaniumverbinding
selectiefwordtgewonnen .Ineenlaatstestadiumwordttitaniumdioxyde
gewonnen uitdetussenliggende verbinding .
Hetbetrefthierdezogenaamde "sulfaat-"en"chloor-"procédé's.
Voorwathetsulfaat-procédé betreftwordthetertsinzijngeheelbe­
werktmetzwavelzuur ,waarbijvervolgens opselectieve basistitanium
hydroxyde wordtneergeslagen .Vervolgens wordttitaniumdioxyde ver­
kregendoorcalcinatie vanhethydroxyde .
Bijhetchloor-procédéwordthetertsgechloreerd ,waarbijeersthet
gevormde titaniumtetrachloride mechanisch vandeoverigechloriden
wordtgescheiden envervolgens wordtgedestilleerd .Tenslotte wordt
titaniumdioxyde verkregen dooroxydatievantitaniumtetrachloride .
(Hetchloorprocédé wordtinhetalgemeen slechtstoegepast bijertsen
meteenhoogtitaniumgehalte (rutiel).Erisslechtséénbedrijfdat
/
ditprocédégebruiktvoorertsenmeteenlagertitaniumgehalte (II-
meniet).

"f7• ENV/t7/75-N
HOOFDSTUK III-GRONDSTOFFEN
Alhettitaniumdioxydewordtbereiduitnatuurlijk erts.Titanium wordt
hierinvoornamelijk aangetroffen indevormvariijzer-titanaat bijde
gewoneertsen(ilmeniet )enbevindtzichalindevormvangekristal­
liseerdTiOSbijderijkereertsen .(rutiel).
Terwijldeertsreserves vanhetrutiel-type geringenbijnauitgeput
zijn,zijnerbuitengewoon grotereserves vandemeercourantsertsen
zoalsilmeniet.Hiervanzijnmetnamegrotevindplaatsen inCanadaen
Noorwegen .
Globaalgezienzullenerzichindekomende 75jaargeenvoorzienings -
vraagstukken vanditertsvoordoen .Erwordtechterhardgewerktaan
prospektie enontwikkeling inverbandmetdebereiding vaneenerts
datzeerrijkisaanTi02(synthetisch rutiel)uiteenertsvanhetilme-
niet-type ,zulkswegensdemilieuvraagstukken ,diedoordeertsenvan
hetilmeniet-type wordenveroorzaakt .

-8- ENV/47/75-N
HOOFJSTOK IV.-^.ILSTOPJEIT
ALGEMEEN
Indithoofdstuk wordentweesoortenafvalstoffan vermeld t
a)afvalstoffen dieinherentzijnaanhetprocédé,diedusontstaantijdens
hetproduktieprocédé ,d.w,z,bijdeverschillende scheidingen van
hetprocédézelf,voordaterenigsbehandeling plaatsvindt ;
b)deuiteindelijke afvalstoffen ,dieoverblijven nadeeliminatieofde
behandeling vandetijdensdeproduktie ontstaneafvalstoffen .Deze
uiteindelijke afvalstoffen kunnenhetzelfde zijnalsdeafvalstoffen
vanhetprocédé ,indiendefabrieknietovergaattotenigeeliminatie
ofbehandeling ,Maarperdefinitiewordtonder"eliminatie ofbe­
handeling vandoafvalstoffen vanhetprocédé"iederebewerking ver­
staandieeenverandering vandekarakteristieken meebrengt ,gaande
vaneeneenvoudige verdunning tervermindering vandeconcentratie ,
totzeeringewikkelde behandelingswijzen waardoor deaardvande
afvalstoffen diepgaand wordtgewijzigd ,
Alvorens meerindetailintegaanopdithoofdstuk overdeafval­
stoffen,dienttewordenopgemerkt datdeproduktie vandeindustrie
voorTi02-pigmenten zeereenvoudig kanwordengedefinieerd omdat
hethierzeerzuivertitaniumdioxyde betreft.Bijiedereramingzul­
lendespecifieke additieven terverbetering vanhetrendement van
depigmenten buitenbeschouwing wordengelaten,evenalsderesiduele
verontreiniging diezeergeringis.
Aangezien eruitsluitend titaniumdioxyde wordtgeproduceerd ,zal
iedereanderegrondstof dantitaniumdioxyde noodzakelijkerwijze in
heteenofanderestadiumvanhetprocédéwordengeloosd.Bovendien
zalerookeenbepaaldehoeveelheid titanium-dioxydeinde.afval­
stoffenvoorkomen ,aangezien deproduktie vantitaniumdioxyde een
zekerrendement vertoont .
Daaromwordeninpar,IIvoorhetsulfaat-procédévierproduktie -
hypothesen voorTi02inoverweging genomen opbasisvanonder­
staandeertsen :

-9- B\V;7.s-K
*Noorsilmeniet
-Australisch ilcren'iet ->
-Canadees slag.,
-verrijkteerts(hypothetisch )meteengehaltevanongeveer 83%
aanTi02(mogelijkmaximum voorhetsulfaat-procédé ).
Inpar,IIIwordenvervolgens ookvoorhetchloor-procédé driepro
Ν * .;
duktiehypothesen beschouwd opbasisvanonderstaande ertsen:
-natuurlijk rutiel
.-synthetisch vervaardigd rutiel
-ilmeniet (hypothetisch ). - :f:
Vooraldezeprodukties zalrekeningwordengehouden met:
-degebruikte hoeveelheden grondstoffen ;
-deglobalehoeveelheden afvalstoffen voordezegrondstoffen ;
-devoornaamste groepenafvalstoffen ,metopgavevanaarden
massa,
Alduszaleenindrukwordengegevenvandaverschillende bestand­
delenvandevoornaamste afvalstoffen vandeprocédé's.

BALANS TABEL _
erts
H24
100%
HO
ijzeriFRCCEDE
>;Produkt
Afvalstoffen van ;
hatprocédé j
*s,:Behandeling van
afvalstoffenTÎ02
Uiteindelijke
afvalstoffenIMvalstciixen .
0
1
Additieven j!!VERWERKING
GRONDSTOFFENPRODUKT ENAFVALSTwFFEN
m
<

-11- ENV/47/75-N
Par.II.SULFAAT -PROCEDE
1)Afvalstoffen vanhetprocédé
Deberekeningen indithoofdstuk zijnernietopgerichtdejuiste
samenstelling vandoafvalstoffen weertegeven.
Deberekening diemenheefttrachtentemakenhadmeereen
samenhangende ,globaleanalysetendoelaandehandvannauw­
keurigehypothesen .
ι
Dezehypothesen latenruimteopenvoordiskussie endebere­
keningen kunnenwordenherzien ,maarzijlateneenbetrouwbare
kwantitatieve benadering toevoordevoornaamste afvalstoffen bij
deverschillende produktietypen endediversefabricagekapaci -
teitenvandeverschillende europese producenten .
Deafvalstoffen wordenhierinviorhoofdgroepen verdeeld ,over­
eenkomstig eenmogelijke klassering vandeafvalstoffen vanhet
procédé :
-onoplosbare afvalstoffen nafiltreren (groep1)
-copperas"(groep2)
ι
-sterkezuren"(groep3)
welkeontstaanbijdeproduktiestadia dieschematisch zijnweer­
gegevenindavolgendetabel(tabel2).

-12- ENV/47/75-N
TABEL 2
Ti02-SULFAAT -PROCEDE (ILKENIETO
1
BEWERKING
Flot
iONTLEDING
scz:
--^Çscheidischeiding
V
REDUKTIEï)
ploc_(scheidingI
KRISTALLISATIE
cSL
scheiding
Φ"
CONCENTRATIE
HYDROLYSE
scheiding
XL3
SPOELEN -RE­
DUCTIE
C/LCINATIE
iz.
EINDBEHANDELING
τ
Ti02*spoelenf-I(vastestof)©–>
(vastestof)q\
(vloeistof )®–>
GAS^(vloeistof)
/

•-13- iiNV/17/75-N
TABEL3
•'* ■....' -- 'y
AFVALSTOFFEN VOOR;A,NOORSILMENIET ■
BASISERTS ■1 PRODUKT
Rendement :[
NOORSILMENIET 88,5%!
~2t!Ti02:.1ton \
% Kg
Ti0244-45 1130,000\ONVERMUDELUKE
AFVALSTOFFEN
FeO33-34 837,500 (kg)
Fe20312-13 312,500 Ti178,000
Si022,5-3,0 68,700\ Fe766,000
Zr02 \ Si22,000
A12030,5-0,7 15,000\ Zr
P2050,03
i0,700..-■ViAl"4,000
MnO2-0,3 5,000Ρ0,142
MgO
Cr2034,5-5,5
0,07125,000
1,700\
Afvalstoffen
'• .IMn
Mg3,870
75,00Q
V2050,15-0,17 4,000 Cr'0,559 .
CaO2-0,3 6,200IV1,060
Na20 ;■lCá4,275
In0,04 1,000ιa / I 1
i / :Ni"
<253,000/
P.P.m.gram/Zn107,000 /
Ni88-113 255,000Cu18,000
Zn57-93 187,0C0Cd4,000
Cu -8,218,000Pb,Bs2,5elk
Cdl-i,9
I4,000Sb,Hg2,5elk
Pb,Be 2,3elkI I\ '
1
|Sb,Hg 12,5elkΓ
1
Overeenkomstige ertsmassa :2.500kg
N.B.Hettotaalvandezekolomkomtnietovereenmet2.500kg.Vande
massa'svandebestanddelen zijnnl,degemiddelden opgegeventen
opzichtevandeverschillende ilmenietverbindingen .
Aandehandvandezeuitvoerigetabelkunnenechterdeglobale
kwaliteitenkwantiteitvandeafvalstoffen wordenbeoordeeld .

-14- ENV/47/75-N
NOORSILMENIET
Deonderstaande hoeveelheden hebbenbetrekking opeentoneindprodukt
enzijngebaseerd opdecijfersvandevoorgaande tabel.
Groep 1-onoplosbare stoffen
81kg (SÌQ2,Ti02,Al203,MgO,Cr^,PgO
MnO,V-0_,CaO,Si,Ni,Zn,Cu,Cd,
." Be,Sb,Hg)
+ 81kgH_0(hypothese HLO=50%totaalgewicht)_ ^ «
162kg
Groep2-Copperas
;3,372kgdiversesulfaten,\
'+I*460kgh2o
+ 23kgH^SO.innietgebodiversesulfaten,waarvan2.941kgFeSO,7HpO
H2°
H„SO.innietgebonden vorm
3.855kg
Groep3-sterkzuur
727kg
+
+
+34kg
41kg
1.482kg
5.127kg
7.411kg
Groep4-zwakzuurdiversesulfaten,waarvan 585kgFeSO.4
TiCginsuspensie
TiO„inoplossing
H^SO(uitgedrukt in100%)concentratie 20%
«2°
Τ
+
+
+391kg
28kg
22kg
800kg
6.758kg
8.000kgdiversesulfaten,waarvan 315kgFeSO .
Ti00insuspensie
'•*/
Ti09inoplossing
H2SO4(uitgedruktin100%)concentratie 10%
«2°

-15- ENV/47/75-N
TABEL 4
AFVALSTOFFEN VOOR:B.AUSTRALISCH ILMENIET
BASISERTS
AUSTRALISCH ILMENIET
II
!Kg
Ti02 55,4|1130,000
FeO23,8 485,450
Fe203 l16,9
I344,800
Si02 !0,15 8,060
ZrOz
A1203 0,94 19,200
P205 IG,08 1,650
MnO i0,72 14,700
MgO !0,27 5,500
Cr203 C,14 2,850
V205 0,17 3,500
CaO 0,C2 0,400
Na20
S m |
K20 0,01 0,200
Ni
Zn•_ I
J«I
Cu
Cd !
Pb,Be -
Sb.HgI.
t-Rendarpent :
88,5%.
\'
AfvalstoffenPRODUKT
Ti02:iton
ONVERMUDELUKE
LOZINGEN
Inhoeveelheden me­
taal(kg)
>Ti i78,000
Fe766,000
Si 1,400
Zr
Al 5,083
Ρ 0,830
Μη 11,370
Mg 3,800
Cr 0,940
V 0,920
Ca 0,280
S .0,200
Ni
..m
|Zn j
Cu ,
Cd iι
I
IPb,Be
|
Overeenkomstige ertsmassa :2.040kg
N.B,Hettotaalvandekolomkomtnietovereenmet2,040kg;voorde
massa'svandebestanddelen zijnnl.degemiddelden opgegeven ten
opzichtevandeverschillende ilmenietverbindingen .Aandehand
vandezeuitvoerige tabelkunnenechterdetotalekwaliteitenkwan­
titeitvandeafvalstoffen wordenbeoordeeld .

-16- ENV/47/75-N
AUSTRALISCH ILMENIET
Deonderstaande hoeveelheden hebbenbetrekking op1toneindprodukt
enzijngebaseerd opdewaardenvandevoorgaande tabel.
Groep 1-Onoplosbare stoffen
20kg
2Ckg
40kg(Si02,TiO,AlOg,MgO,C^Og,P2°5'
MnO,V.O.,CaO,Si,Ni,Zn,Cu,Cd,ùa
Be,Sb,Hg) '
H„0(hypothese H-O*50%totaalgewicht )
Groep2-Copperas
1.768kg
+ 241kg
+ 12kg
2.021kg
»
Groep3-Sterkzuur
- 637kg
+ 34kg
+ 38kg
+a.250kg
+4.281kg+■
+
+
6.250kg
Gi*oep4-Zwakzuur
T
+
+
+343kg
28kg
21kg
672kg
5.663kg
6.727kgdiversesulfaten,waarvan 1.725kgFeSO.,7H
H2° ;
H0SO.inmetgebondenvormzs ~ ,
diversesulfaten,Waarvan584kgFeSO^
TiO^insuspensie
Ti0oinoplossingν. ~
HgSO.(uitgedruktin100%)concentratie 20%
H2°
diversesulfaten ,waarvan 314kgFeSO .4
TiOginsuspensie
TiOginoplossing
H_SC>4(uitgedruktin100%)concentratie 10%
«2°

-17- ENV/47/75-N
TABEL 5
/FVALSTOFFEN VOOR:C.CANADEES SLAG
B4SISERTSRendement :iPRODUKT
–-1111 -■' '.,– -.-1, ,
CANADEES SLAG88,5%Ti02 :;1ton'
% Kg !'Si
L_ ONVERMIJDELLJKE
Ti02 70,72[1130,000 j LOZINGEN
|FeO
I12,15 194,138 !
I Inhoeveelheden me-
Fe203 1,50 23,960 !
itaal(kg)
Si023,5-5,0 67,1.00 j
I Ti 78.00C
Zr02Fe159,751
A12034,0-6,0 79,890Si 31,3
P205 0,025 0,899Zr
MnO 0,2 3,195Al 21,14
MgO4,5-5,5 79,892Ρ 0,081
Cr203 0,25 3,994Mn 2,472
V205 0.5-0,6 8,788Mg47,935
CaO 1,2 19,174Cr 1,314
Na20 m Afvalstoffenιν !2,33
V20Ca 13,210
S 0,C5 0,798S 0,798
NiO 0,085 1,358Na
Zn1,1 jI•
Ni 1,068
Cu 0,015 !0,239I..
IZn (1,1)
Cdi !
Cu 0,189
Pb,Be 0,07
i. IPb (0,07)
Sb,Hg :ι
!*Τ0
Overeenkomstige ertsmassa :1.600kg '
N.B,Hettotaalvandekolomkomtnietovereenmet1,600kg;voorde
massa'svandebestanddelen zijndegemiddelden aangegeven ten
opzichtevandeverschillende .slag-verbindingen .
Aandehandvandezeuitvoerige tabelkunnenechterdeglobalekwa­
liteitenkwantiteit vandeafvalstoffen wordenbeoordeeld .

-18 ENV/47/75-N
CANADEES SLAG
Deonderstaande hoeveelheden hebbenbetrekking op1toneindprodukt
enzijngebaseerd opdewaardenvandevoorgaande tabel.
Groep 1-Onoplosbare stoffen
1C7kg
+1G7kg
214kg
Groep2-Copperas(Si02,Ti02,AlgOg,MgO,Cr^Og,PjOg,
M:iO,V2Og,CaO,Si.Ni,Zn,Cu,Cd,
Be,Sb,Hg)
HgO(hypothese HO=50%totaalgewicht)
nietaanwezig
Groep3-Sterkzuur ,
630kgdiversesulfaten,waarvan 3C3kgFeSO.
'+
+.
>
+34kg
:33kg
1.440kg
5.063kg
7.200kg
Groep4-Zwakzuur
+
+
+.
+339kg
28kg
19kg
778kg
6.624kg
7.780kgTiOginsuspensie
TiO_inoplossingZ "s
H0SO„(uitgedrukt in100%)concentratie 20%
,1
H,0
diversesulfaten,waarvan163kgFeSO^
TiO_insuspensie
u
TiO_inoplossing
H-SO.(uitgedrukt in100%)concentratie 10%24
H2°

19- ENV/47/75-N
TABEL 6
/•FVALSTOFFEN VOOR:D.VERRUKTE ERTS(hypothetisch )
(Hetzelfde alsvoorCanadees Slag)
BASISERTS
VERRUKT ERTS
Kg
Ti02 88,00 .1130,000
FeO 5,00 64,234
Fe203 0,50 6,420
Si02 1,65 21,187
Zr02#I
A12032,00 |25,681
P205 0,01 0,128
MnO |0,08 1,027
MgO 2,00 25,681
Cr203 0,10 1,284
V205 0,20 2,568
CaO 0,40 5,136
Na20 .
K20
S 0,02 |0,256
NiO 0,C3 C:,385
Zn .
Cu 0,01 0,128
Cd
Pb.Be
Sb.Hg
ιrendement :
88,5%
AfvalstoffenPRODUKT
Ti02:1ton
ONVERMIJDELLJKE
LOZINGEN
Inhoeveelheden me­
taal(kg)
Ti 78,000
Fe 52,133
Si 9,746
Zr
Al 6,779
Ρ 0,026
Mn 0,795
Me 15,438
Cr 0,422
V 0,680
Ca 3,538
Na
S 0,256
Ni 1,068
Zn
Cu !o.ioi
Overeenkomstige ertsmassa :1,284kg

-20- ENV/47/75-N
VERRIJKT ERTS -
Onderstaande hoeveelheden hebbenbetrekking op1toneindprodukt en
zijngebaseerd opdewaardenvandevoorgaande tabel.
Groep 1-Onoplosbare stoffen
57kg(Si02,TiOg,A1203,MgO,Cr^,PO,
MnO,Vo0_,CaO,Si,Ni,Zn,Cu,Cd,ùo
Be,Sb,Hg)
+57kg HnO(hypothese H„0*50%totaalgewicht)
114kg
Groep2-Copperas
nietaanwezig
Groep3-Sterkzuur
185kgdiversesulfaten,waarvan98kgFeSO^
+34kgTi00insuspensie « :c
+ 31kgTiO-inoplossing
+1.395kgHgSO^uitgedruktin100%)concentratie 20%
+5.330kgHgO
6.975kg'
Groep4-Zwakzuur .
1C0kgdiversesulfaten,waarvan53kgFeSO^
+ 28kg ,TiO.insuspensie ,,
& ' *
+J.7kgTiOginoplossing
+,750kgH_SOA(uitgedrukt in100%)concentratie 10%
làt
+6.605kgHgO
,7.500kg ,
« * * '

-21- ENV/47/75-N
2)Eliminatie ofbehandeling vanafvalstoffen vanhetprocédé
1,Definitie • .
/Is"eliminatie ofbehandeling vanafvalstoffen dieontstaanbijhet
procédé"wordtiederebewerking aangemerkt dieeenverandering
indekarakteristieken meebrengt ,gaandevaneenvoudige verdunning
tervermindering vandeconcentratie totzeeringewikkelde behan-
delingswijzen waardoor deaardvandeafvalstoffen diepgaand wordt
gewijzigd .
2.Lijstvandevoornaamste methoden vooreliminatie enbehandeling
dieinaanmerking komenvoorde"afvalstoffen vanhetprocédé"
LOZINGINZEEU)*Dezekanrechtstreeks vandekustgeschie­
denofweldoorstortinginzee.Dezeme­
thodewordtopgroteschaaltoegepast voor
oplosbare afvalstoffen (Copperas enzuur-
oplossingen ).
Inspuiting inonderaard­
seruimten : Hiervoor zijnbijzondere geologische for-
malitiesvereist.Hetgebruikvandezeme-
thodeindeVerenigde Staten(Dupont)staat
aanhevigekritiekbloot.De"ingespoten "
afvalstoffen mogengeenzwevende deeltjes
bevatten ,dieeenlaagzoudenkunnenvormen
opdetoegangsweg .
BODEMOPSLAG (2)Dezemethodewordtgebruiktvooronoplos­
bareafvalstoffen .Bodemopslag vanoplos­
bareafvalstoffen ("Copperas")ismoeilijker ,
enerzijds geziendeoplosbaarheid enander­
zijdsdoordegrotehoeveelheden ,Hetbedrijf
THANN &MULHOUSE inThann(Frankrijk )
zorgtvoorbodemopslag vanonoplosbare af­
valstoffen ,"Copperas "alsmedevande–– •/•
(*)/lleendevaneennummervoorziene methoden komenaprioriin
aanmerking voordeeuropese bedrijven .

-22- ENV/47/75-N
NEUTRALISEREN 3)
Gipsproduktie :
PROCÉDÉ LURGIVOOR
HETDROGEN VANCOP-
PERAS(3)
DrogenvanCopperas in
gefluidiseerd bed
PROCÉDÉ LURGIVOOR
HETROOSTEN INGE-
FLUIDIS3ERD BED(5)produkten voorhetneutraliseren vanzuur-
oplossingen (Ti02-produktie 20,000ton/jaar).
Dezemethodewaarvoor grotehoeveelheden
neutraliseringsprodukt nodigzijnwordtwei­
nigtoegepast eniszeerduur.AlleenTHANN
&MULHOUSE gebruiktdezemethodemomen­
teelinEuropaenwelvoorafvalzuren (inThann),
IndeVerenigde Statenneutraliseert de"SCM"
defraktieverdundzuur.Dageneutraliseerde
produkten wordenopnieuwverdundengeloosd.
Degipsproduktie opbasisvandeneutralisering
vanzurenvereistbijzondere plaatselijke om­
standigheden .IndeVerenigde Statenhseft
American Cyanamid eanfabriekinaanbouw
voordeproduktie vangipsbouwdelen .Opge-
roertzijdaterinditgevalterplaatsegeen
anderegipsbronnen zijn;bovendien leenthet
plaatselijke konstruktietype zichzeerwel
vooreendergelijk materiaal ,
Metditprocédékanwaterwordenonttrokken
aande"Copperas "enwordendezeomgezet ,
inijzersulfaat-monohydraat datkanworden
geroostineenovenmetgefluidiseerd bed
(eri,séénzoninstallatie inbedrijfinSpinetta
Italiëenééninaanbouw inCelje-Joegosla-
vië).
DitprocédéwordtgebruiktdoorBAYERom
hetroostenvanijzersulfaat mogelijk temaken
inroterende ovens.
Methetdroogprocédé LURGIisdebehan­
delingmogelijkvanijzersulfaat?monohydraat
(Copperas nadehydratie )ofgeconcentreerde
zuren(70%)dieopgeloste zoutenbevatten .

-23- ENV/47/7C-N
Uithetvasteofvloeibare basismateriaal
>verkrijgt menenerzijds S02datrechtstreeks
kanwordengebruikt ineeninstallatie voor
desynthesevanH2S04,enanderzijds deme-
taaloxyden vandeopgeloste zouten »Met
vloeibaar basismateriaal heeftmennoggeen
ervaring .
ROOSTEN INROTERENDE Metdezereedsoudetechniek kunnende
OVENS (6) "Copperas "{nadehydratie )ofgeprecipiteerde
zoutenbijdeconcentratie vanzurenworden
behandeld .Doordatechtervoordeverbran­
dingzwavelofpyrietenmoetenwordenge­
bruiktwordenbijdezemethode infeiteveel
tegrotehoeveelheden H2S04geproduceerd
pereenheidTi02.Ditprocédéwerdmargi­
naaltoegepast doorBayer,Titangesellschaft ,
V
PigmentChemieinDuitsland alsmededoor
BritishTitanProducts inGrimsby (Groot-
Brittannië ).
PROCÉDÉ "NEWJER-Metditprocédékunnenzurenwordenbehan-
SEYZINCM(7) deld.Nadebehandeling verkrijgtmenzuiver
zwavelzuur alsmedeijzersulfaat-monohydraat
vermengd metdeoverigeindeoplossing aan­
wezigeelementen .Ditprocédéwordtmomen­
teelalleengebruiktineenkleineproefinstal­
latieindeV.S.
PROCÉDÉ LURGIVOORMetditprocédéwordendezuren"behandeld"
ZUURCONCENTRATIE (8)enopeenconcentratie van70%gebracht .Het
zuurwordtnietverdampt enbijeenconcen-
.' tratievan70%bevathetnogalleopgeloste
zouten.Erisgeenenkeleinstallatie opbasis
vanditprincipeinbedrijf,
PBOCEDE BAYERVOORBayermaaktgebruikvaneenconcentratiepro -
ZÜURCONCENTR /.TIK(S)cérfémotverstikte vlam.Ditprocédébleek
niettevoldoen.
... , ■■■ -Λ

-24 ENV/47/75-N
Produktie vansuperfos­
faatPROCÉDÉ BAYER-BER -Bijditconcentratieprocédé voorzurenwordt
TRAMSVOORZUURCON -eenfilm-verdamper gebruikt .Erzijnnog
CENTRATIE (IC) weiniggegevensbeschikbaar omtrenthet
mogelijke gebruikvanditprocédéinde
Ti02-industrie .
Produktie vansuperfos-Superfosfaat iseenmeststofwaarvanhet
faat gebruikinEuropathansaanzienlijk iste­
ruggelopen .Hetwordtverkregen doorna­
tuurlijktricalciumfosfaat tebewerken met
zwavelzuur .Momenteel wordtditprocédé
slechtsdooreennationaal bedrijfinPolenge­
bruikt;hiervoor moetendözureneersttot
65%wordengeconcentreerd .
Produktie vanammonium -Metditprocédékanammonium -sulfaatworden
sulfaat geproduceerd uitzuuroplossingen ,Ishihara
SangyoKaishaisinhetbezitvaneenprocédé
waarmede eenoptimale behandeling vande
zurenmetdezemethodemogelijkis.Ammonium
sulfaatwordtmomenteel nietmeerinEuropa
gebruiktenvoorditprocédébestaaterdan
ooktotdusverre althansinEuropaweinig
belangstelling , ...
PROCEDE I.F,P.(11)Metditprocédékunnenopgeloste sulfaten
wordenbehandeld .Hiermede kunnenderhalve ,
uitsluitend zuuroplossingen wordenbehandeld
ofwelzurenwaarineerstde"Copperas "zijn
opgelost .Deverkregen produkten zijnzwavel,
hydroxyden ensulfidenvandaopgeloste metalen .
Naastdezeprocédé'smoetendievandebedrijven BUTTNER enS.AINT
GOBAIN"Techniques nouvelles "wordengenoemdophetgebiedvande
zuurconcentratie ,
N.B.:Innederland bestaateensysteemvanbelastingen opdaafvalstof­
fen.Deheffingbedraagtmomenteel ongeveer 3,5%vandekost­
prijsvanTi02.Hetisdebedoeling datdezebelasting elkjaar
wordtverdubbeld , ,

-25- ENV/47/75-N
Par.3.Behandcümssystemen enuiteindelijke afvalstoffan
ί *
A.DOELSTELLINGEN
ι
Par.2bevateenlijstvanprocédé'sdiekunnenwordengebruikt
.voordebehandeling vandeuithetprocédévoortkomende afval­
stoffen.
Indeonderhavige paragraaf zalwordengetrachtdoorcombinatie
vandeverschillende mogelijke procédé'svolledige behandelings -
systemen samentestellen.Erzijnuiteraard eengrootaantalmo­
gelijkheden enmenishieralleenuitgegaan vandemeestkarak­
teristieke .
Alnaargelangvandegewenste behandelingsgraad kunnende
voorgestelde methoden inhungeheelwordengebruiktofkunnen
ι
enkeleonderdelen daarvandooranderewordenvervangen ofzelfs
wordengeschrapt .
Voorallecomplete systemen zullendeinvesteringen endebe­
drijfskosten wordenberekend .Deinvesteringen zijnslechtsge­
baseerdopdethansbeschikbare "engineering-data "terwijlde
bedrijfskosten zijnberekend ópgrondvanopeenbepaaldtijdstip
vastgestelde waarden (eind1973);dezewordenthansaangepast
aandehuidigeekonomische konjunktuur .Ookzull,endekenmerken
endevolumesvandeuiteindelijke afvalstoffen wordenaangegeven .
Deformules wordensteedsbezienvoordeverschillende typen
grondstoffen .

-26- ,ENV/47/75-N
B.BASISGEGEVENS •• ....... .._
Opdezeendevolgendebladzijde wordenvoordeviertypengrond­
stoffendetebehandelen volumesafvalstoffen aangegeven vooreen
produktie van1GGt/jTiCL.
Noors
IimenietAustralisch
IimenietCanadees
slagVerrijkt
erts
1)Qncplosbare
stoffen
Totalemassa 16t/d3,8t/d 21t/d
i :11t/d
Volumebij
d=2(±)32m3/d7,6m3/dj
I42ro3/d22m3/d
'drogí^mas-
sa(*S)8t/d 1,9t/d 10,5t/di i
5,5t/d
2)Copperas t/d t/d t/d?
t/d
[Total3massa 385 2G2
FeSO,,1.1/2
«2°189 111 "met
aanwezigmet
aanwezig
MgSO ; 20,4 . s1.1I
I
uitgedrukt in
H0SQ4122 62i
Muitgedrukt in
Fe2°3 ,169 99
1?
*d:dichtheid vanalleonoplosbare stoffen (d=2iseenhypothese )
**=demassaonoplosbare stoffenzonderhetwater.

27- ENV/47/75-N
i(■ ■■t
Noors i|Australisch iCanadeesjVerrijkt
Ilmeniet Ilmeniet slag erts
3)ZUUBOPLOS -
■-SINGEN
(hypothese
20%)•'t/d !t/d td t/d
..,Totalemas-.
sa741-I
625 720!
j697
H2°512I
429 !506!
I533
H2S04onge­
bonden143 125 144 140
FfcSO 58 I58 30 io:I
Diverse Sul­
faten 14 I
I5 32
ι9
HS04(onge-
!i I
bonden+ge­
combineerd196 163 184 !
'• I152
Uitgedrukt in
23
Uitgedrukt in
zwavelI
61
6461 |
..54 ■-j
It
31
ι
I
60 !
'i
ι11Γ
50
4)VERDUND
ZUUBt/dI
t/d 'jt/d t/d.
(hypothèse
10%)i
Totalemas­
saI
800 |I
671 • i778 .750
H24°nge"
bonden!80/
67 78 75
HO 675 I
! ιi566 662 !660
FeSO.I31 !31 I
I16 I '3
Diverse
sulfaten8
iI
"3 '18i5
.H2S04(onge­
bonden+ge­
combineerdl
1C6° i
ι
.ι89 99 82
Uitgedrukt in33
I33I
117'1
I !5
Uitgedrukt in
zwavel35 29 {
i i32 27

-28-- ENV/47/75-N
C.KOSTENRAMING
a)Investeringen
Vooriedercompleet behandelingssysteem wordtdetotaleinvestering
bepaaldopgrondvandeinvesteringen voorelkonderdeel .Dezezijn
berekend voordaperiodeeind1973-begin1974enmoetenderhalve
wordenherzienaandehandvandehuidigeekonomische toestand.
Eristevensrekening gehouden metdekostenvanterugwinning van
zwavelofzwavelzuur alnaargelang vanhetgeval,metuitsluiting van
iederanderprodukt,metnameFeO.
b)Energieverbruik •
Voorelkebehandeling zijnercijfersvoorhetenergieverbruik voorde
verschillende typengrondstoffen vastgesteld .
Erwerduitgegaan vaneengemiddelde prijsvanstookolievan50r.e./ton.
Opgemerkt zijevenweldaterbijdeprocédé'svoordebehandeling van
gassenmetS02heelgoedoliekanwordengebruiktmeteenzeerhoog
zwavelgehalte ,zoalsde"residuenvanvacuumdestillatie ".Detwee
procédé'szijnhetroost-procédé (LURGI)enhetprocédéI.F.P. ,*
Hetnutvandedéstillatieresiduen ,dataltijdgeringerisdandatvan
stookolie ,isafhankelijk vandespecifieke omstandigheden vanelk
aardolieconcern »devestigingsplaats vanderaffinaderij endeafstand
tussenderaffinaderij endeafnemende fabriek.
* . - ,
Alnaargelangvandesituatiekosthetdestillatie residu"degebruiker
ongeveer 80%of(bijwijzevanuitzondering )60%vandegev/oneprijs
voorzwarestookolie .Hierwerdrekening gehouden methetmogelijke
gebruikvandeze"destillatie-residuSn Mtegeneenprijsvan40r.e,/ton,
N.B.Tenaanzienvanhetroost-procédé zijeraanherinnerd dathierbij
zwavelalsbrandstof kanwordengebruikt ,waardoor inbepaalde
gevallenhetolieverbruik kanwordenverminderd .Dezemogelijk­
heidwordtinhogematebepaalddoordeplaatselijke omstandig­
heden;mendientalleeninhetoogtehoudendatdevoorhetroost-
procédéaangegeven cijfersvoorhetolieverbruik maximumwaar­
denzijn.

-Γ9- EMV/47/75-N
c)BiiProdukten
Indepraktijkwordtslechtsrekening gehouden metdriegroepenbij-
produkten :
. <" ( r
-zwavel
-zwavelzuur
-ijzeroxyde (eengedeelte )ofijzerhydroxyde (eengadeelte).
Voortswordtrekening gehoudenireteenzwaveloverschot ingevallen
waarindesulfatenen/ofzwavelzuur wordtontleendindevormvan
S02ofzwavelelement .
Erwordttelkensrekeninggehoudenmeteenoverschot aan"zwavel­
zuur"wanneerervoorditzuurrechtstreeks recycling kanplaatsvin­
den,waarvoor dusgeenaanvullende investeringen noodzakelijk zijn.
Dabesparingen zijngebaseerd oponderstaande cijfers :
zwavel 1 52r.e,/t
zwavelzuur 29r.e.ft
N.B,Aangezien deprijsvanzwavelsterkkanschommelen iserook
eenprijsaangegeven voordebehandeling bijeenzwavelprijs van
30r.e./tendientengevolge eenzwavelzuurprijs van22r.e./ton.
Voorwatijzerindevormvanoxydeofhydroxyde betreftwordt
uitsluitend ijzeruitdeCopperae alseeneventueel tebenuttenbij-
produktbeschouwd ,waaraanechtereennulwaarde wordttoege­
kend.

-30- ENV/47/75-N
D,SAMENVATTING
Complete behandelingssystemen dieinaanmerking
komenvoordetitaniumdioxyde -industrie
Onderdelen
iRéf.Investeringen
(r.e./tTi02perjaar)Afvalstoffen
-(Dehydratie )-LURGI
-Roostmethode -LIJRGI
-Concentratie -LURGI
-Neutralisering -LURGIIIlm.263
Slag '195-(Ijzeroxyde )°
-ijzeroxyden +diversen
-CaSO^,Fe(OH)2
-(Dehydratie )-LURGI
-Roostprocédé -LURGI
-Concentratie N,J.Z.
-Neutralisering
jIIIlm.273
Slag 195-(iizeroxyde )°
-iizeroxyden +diversen
-CaSO,.Fe(OK)24
-water
-(Dehydratie )-LURGI
-(Roostprocédé )-LURGI
-Procédé I.F.P.
-NeutraliseringIIIIlm.338
Slag245245-(iîzeroxyde )°
-Fe(OH)2 +diversesul-
faten
-CaSO.,Fe(QH)2
-water
-ProcédéI.F.P.I
!IVIIlm..339
!Slag254-(iizarhydroxyde )°
-Fe(OH)2 +diversesul-
faten
-water
-(Dehydratie )-LURGI
-(Roostprocédé )-LURGI
fProcédé I.F.P..V*
!Ilm.351
Slag 259-(ijzeroxyde )0
-Fe(OH)2 +diversesul-
faten
-water
-(Dehydratie )-LURGI
-Roostprocédé -LUEGI
-Concentratie N.J.Z,VIIlm.312
Slag 233-(iîzeroxyde )0
-iizeroxyde +diversen
-water
Noot1:Detussenhaakjesgeplaatste onderddlcn komentevervallen bijhet
gebruikvanslag.
Noot2:Demeteen(°)gemerkte afvalstoffen kunnenweerwordengevalori­
seerd.Indeekonorrische berekeningen wordthieraanechtereen
nul-waarde toegekend .

-Si- ENV/47/75/N
Kostprijs vandevoornaamste behandelingen dieinaan­
merkingkomenvoordetitaniumdioxy de-industrie
(sulfaat-procédé ).<
Behandolirig Grondstof
i11"' r
Hypothesen
Scookolie :5jre/1
Zwavel :52re/t
HSO:2Sre/t1
Stookolie 50re/t.
+dest.res.
40re/t
HSO:29re/t3tookolie 50re/t
+dest.res,
40re/t
H„SOA:22re/tù X
!
jr.e./tTiO^r.e./tTiOr.e,ftTi00 |
:¿
I»
Urn.
SlagS7,3
7790,8
72.8! 1
I
113,6
86
■■■■■ '"1 1"■–ri
.i
ii !Ilm.
Slag77,4 |
53,8 {
_„ 174,7
53,4 1I
95,2 |
64,7 !
III Ilm,
I
Slag |134
ι
1.05,6 i.124,2 '
97,8I
145.7 !
110.8 'il
Ilm,
Slag.126
84,2100 i
82,9I130 !
112,2 j!
I !
V Ilm.
Slag122
89,3108' I
77,9 j138,4
112,2
VI Ilm.
Slag95,4
52,192,1
'50,9 |
i |.108'
■'66;,4 !
N.B.Hetbetrefthiereenramingmetdeperiodeeind1973-begin1974als
grondslag .
Dezeramingwordtmomenteel up-to-datsgebracht.

-32- ENV/47/75-N
Specifieke k&nrrerken vandevoornaamstebehandelingen diein
aanmerking komenvoordetitaniumdioxy de-industrie (sulfaat-
rrocédé)
BEHANDELING I-lagekostprijs
-concentratieprocédé nognietopindustriële schaal
beproefd
-afvalstoffen vandeneutraliseringsbehandeling
vrijmoeilijk opteslaan
BEHANDELING II-hiervoor geldthetzelfde alsvoorbehandeling I
BEHANDELING III-aaneenschakeling vandiversevrijbetrouwbare
procédé's
' -hogekostprijs
-afvalstoffen vandeneutralise ringsbehandeling
vrijmoeilijk opteslaan
\
BEHANDELING IV-slechtseenprocédéingebruik (I,F.P,)
-relatiefhogekostprijs
-uiteindelijke afvalstoffen aprioriminderge­
makkelijk opteslaandandeoxyden
BEHANDELING V..•systeemvanvrijbetrouwbare procédé's
-vrijhogekostprijs ■_
-uiteindelijke afvalstoffen aprioriminderge­
makkelijk opteslaandandeoxyden
BEHANDELING VI-"concentratie -stadium"nietopindustriële schaal
beproefd
-kostprijs afhankelijk vandeconcentratie van
«wakzuur
-uiteindelijke afvalstoffen vrijgemakkelijk opte
slaanen/ofmogelijkheid vanvalorisatie .

-33- ENV/47/75-N
Par,III.CHLOOP -PROCEDE
£fvalstoffen vanhetproc£d6
1./lgemeen
a)Inleiding
Zoalsreedsvermeldhebbendeberekeningen indezeparagraaf al­
leentendoeldeordevangroottetebepalenvoordeteverwachten
hoeveelheden afvalstoffen .
Hetiseenfeitdatervoorditprocédéslechtsbijbenadering hy­
pothesen kondenwordengeformuleerd wegensdegeringetoepassing
vanhetchloor-procédé inEuropaenhetinhetalgemeen vertrouwe­
lijkkarakter vandegegevens daaromtrent .
Ookalmochtenonzehypothesen onjuistblijken,danblijftdakwan­
titatievebeoordeling vandeglobaleafvalstoffen echternogaan­
vaardbaar .
b)Hypothesen '
Wijzijnervanuitgegaan dat:
-hetglobalerendement vandebehandeling 93%bedraagttenop­
zichtevanhetbetrokken volumeTi02,metuitsluiting vanhetlaat-
st®stadium (oppervlaktebehandeling ).Ditbehandelingstype werd
reedsgeanalyseerd voorhetsulfaatprocédé ,Aanafvalstoffen levert
ditprocédéslechtsoplossingen vanverdunde zouteneneengeringe
hoeveelheid gesuspendeerd Ti02op.
-Hetinhetertsaanwezige zirconiurooxyde blijftintact.
-Alleanderemetalenenmetalloïden wordengechloreerd .
-1%vanhetruweertsgaatverlorenbijdezuiveringen vanhetge-'
fluidiseerd bedendoormeesleping indegassenvanditprocédé.
-0,5%vanhettitaniumdioxyde gaatverloren indevormvanTiCL4,
-2%vanhetvoordechlorering vantitaniumdioxyde benodigde chloor
gaatverlorendoordathetzichverbindtmetwaterstof uitreduktie-
cokesenerts.

-34- ENV/47/75-N
-Inhetstadiumvande"oxydatie' vanTiCL4:
.gaat0,5%vanhetbetrokken Ti02invastevormverloren
.d§afvalstoffen dieontstaan doorheteventueel vloeibaar
wordenvanchloorzijnvolstrekt conventioneel enwerdenin
dittechnische rapportnietinaanmerking genomen .
c)Verdeling vandeverschillende afvalstoffen
Uitdebeschrijving vanhetchloor-procédé isreedsduidelijk ge­
wordendaterviergroepenafvalstoffen zijn,nl.:
.groep1-"afval"vanhetgefluidiseerd bed
.groep2-"Residuen"vandsdestillatie vanTiCL4
--,groep3-"ventilatie-afval "vandedestillatie vanTiCL4
.groep4-afvalstoffen vanhetoxydatie-stadium,
.Aandehandvand^smelt-enverdampingstemperaturen vandechlo­
ridenvandeverschillende metalenkandeverdeling vandezechlo­
ridenindeafvalstoffen totopzekerehoogtewordenvoorspeld .Bo­
vendienwerdenerenkelehypothesen geformuleerd voordeverdeling
vandeverliezen aanerts.TiCL4enchloor.
»Groe'p 1
Detotalehoeveelheid Zr02,MgC12,CaCl2,NaCl
Dehelftvandeertsverliezer' ..
.Groop2
Detotalehoeveelheid FeC13,^1C13,CrC12,NbCIS
Vanadium isaanwezig indevormvanVOCL2
Dehelftvandeertsverliezen .
.Groen3
Detotalehoeveelheid SiCL4,PC13(POC13)
Detotaleverliezen aanHCLenTiCL4.

-35- ENV/47/75-N
2°-A./FVALSTOFFEN VOORNATUURLIJK RUTIELERTS
BASISERTS
NATUURLIJK RUTIEL .
% .Kg
Ti0296,631020,400
FeOI
I
Fe203 0,35 3,696
Si02 0,35
I3,696
Zr02 0,65 6,866
A12Q3 0,45 4,752
P205 0,05 0,527
MnO 0,020,2il
MgO 0,06 0,633
Cr203
j0,303,169
V205 0,66 6,971
CaO 0,01 0,1C5
Na20
K20
S
H20\
I
i
Co
C j
Nb02 0,30 3,169
H 0,20 2,113.rendement 98%
1
afvalstoffenPRODUKT
Ti02:1ton
Onvermijdelijke afval­
stoffen
inhoeveelheden metaal
(kg)
Ti 12,240
1,218
Si 1,700
Zr 5,C82
Al-j1,254
P 0,106
Mn 0,163
Mg 0,380
Cr 1,C42
V 1,874
Ca î
i0,C72
Na I
S
Ni.
Zn
Cn
Cu
Nb 2,352
Η
*2,111 !
Totaal1056kg
Typische samenstelling
Vërdelingvandeafvalstoffen :
Groep1:14kg/tTi02(Zr02+diversechloriden +erts)
*,t Groep2:30kg/tTi02(diversechloriden )
Groep3:59kg/tTi02(diversechloriden )

-36- ENV/47/75-N
2-B.AFVALSTOFFEN VOORSYNTHETISCH VERVAARDIGD RUTIELERTS
(typebeniliet )
BASISERTS
SYNTHETISCH VERVA/R•
DIGDRUTIEL
%
Ti02 95
FeO 1,8
Fe203 2,0
Divers 1,2Kg
i.020,49
18,96
■21,60
13,09Rendement :98%
Afvalstoffen
//PRODUKT
Ti02:1ton
ONVERMUDELLIKE
AFVALSTCF FEN
Inhoeveelheden ire
taal(kg)
Ti12,240
Fe22,6G5
Divers (13.09)
Overeenkomstige ertsmassa :1.074kg
Verdeling derafvalstoffen :
groep1:14kg/tTi02
groep2:93kg/tTi02
groep3:59kg/tTi02

-37- ΕΝν/*7/75-Ν
2-C.-AFVALSTOFFEN VOORAUSTRALISCH ILMENIETERTS .
BASISERTSRandement :PRODUKT
AUSTRALISCH ILMENIET98%Ti02;:1ton
.'IKgONVERMLJDELUKE
I AFVALSTOFFEN
Ti02 I55,4 1020,20 .\"
FeO 23,8 438,36J.Inhoeveelheden me­
taal(kg)
Fe203 16,9 311,35Gi\
i\
So02 0,15 2,763Ti12,240
Zr02Fe449,513
A1203 G,94-17,337Si I1,264
P205 0,08 1,489
MnOI
i0,72 13,274Al4,569
MgO 0,27 4,966Ρ0,297
Cr203
V2050,14
0,172,753
3,160*fvalstoffen
>Mn
Mg10,267
2,979
CaO 0,02 0,361 /Cr0,848
Na20I
I
α»ι.- I/v0,830
K20-ImI.
i /Ca0,252
S 0,01 0,180/S 0,180
Ni /Ni'
Zn//Zn
I
!CuI
! 1/Cu
CdI./Cd
Pb,Be ΚIPb,Be
1 !I
>
Sb.Hg I
Overeenkomstige ertsmassa :1.842kg
N.B.Hettotaalvandekolomkomtnietovereenmet2.040kg.Voordemas­
sa'svandebestanddelen zijnnamelijk degemiddelde waardenaange­
gevenvoorverschillende samenstellingen vanilmeniet .
Verdeling derafvalstoffen :
groepï:44kg/t.Ti02(ZrO+diversechloriden +erts)
groep2:1,339kg/t.Ti02metdiversechloriden waarvan 1.304kgFeCL3
groep3:76kg/t.Ti02(diversechloriden )

-38- ENV/47/75-N
t
Behandelingen
£.Beschouwde afvalstoffen
Zcalsreedseerdervermeldwordthetchloorprocédé inEuropa
slechtsopgeringeschaaltoegepast »Iniedergevalzijnerslechts
geringegeïnstalleerde vermogens aanwezig.
Dezeinstallaties gebruikenbovendienmomenteelnatuurlijkrutiel,
d.w.z.eenertsmeteenhoogTi02-gehalte (ongeveer96%)waar­
bijderhalveslechtsvrijgeringehoeveelheden afvalstoffen ont­
staan,Doordezetweefaktorenvormendeafvalstoffen vanhet
chloorprocédé inEuropageenechtprobleem.
Tochzalereenonderzoekwordeningesteldnaardevoornaamste
behandelingen dieinditgevalinaanmerking komen,enerzijdsomdat
hetchloorprocédé .,ookalishetmomenteelinEuropaweinigver­
spreid,tochonderbepaaldeomstandigheden eengeschiktalterna­
tiefisvoorhetsulfaat-procédé,enanderzijdsomdatdehuidige
situatiezichzeerwelkanwijzigendooreenmogelijkeontwikkeling
vansynthetischrutielofdoorhetmogelijkgebruikvaneenertsmet
eenlagerTi02-gehalte.
JndeVerenigdeStaten,waarhetchloorprocédé opgroteschaal
wordttoegepastenwaardefirmaDupontineenvanhaarfabrieken
geachtwordteenvrijarmertstegebruiken ,vormer,deafvalstof­
fenvanditprocédéweleenprobleem.
Dupont,hetbedrijfdatopditgebieddespitsafbijt,iserondanks
uitgebreide researchengroteekonomische prikkelsnognietinge­
i
slaagdoméenprocédévoorderegeneratie vanchloorteontwikke­
lendooroxydatievandebijhetprocesgevormdechloriden.
Naaanvankelijk lozinginonderaardse formatiestehebbenover­
wogen,lijktDupontthanstehebbengekozenvoorlozinginzee.

-39- ENV/47/75-N
Indithoofdstuk zalgeenrekeningwordengehouden met:
-deafvalstoffen vandeinstallatie voorde"regeneratie "vanhet
voorrecycling bestemde chloor,dievanconventioneel typezijn
ennietalleen .totdezeindustrie behoren ;
-deafvalstoffen vandeeindbehandeling (oppervlaktebehandeling );
ookdezehangennietuitsluitend metditprocédésamen.
Hiermoetrekeningwordengehouden metdebehandeling van
chloriden dietegelijkmethettitaniumtetrachloride wordengevormd
endieineenvolgende stadiumvanhetprocédéwordenafgescheiden .
Voordittypeafvalstoffen enditprocédéwerdendriebronnenvan
afvalstoffen geïdentificeerd .Deafvalstoffen zijningedeeld in
"groep1,groep2,groep3".
B.Voornaamste proced^'s
Inditverbandzalnietnogmaals wordeningegaan opdelozingen
vanafvalstoffen inonderaardse aardlagen ofinzee.Dezemoge­
lijkheden werdenreedsgeanalyseerd voorhetsulfaat-procédé
(blz.21). .
\
Opgemerkt zijevenweldatditdeenigetweemethoden zijndiein
depraktijkindeVerenigde Statenzijntoegepast ;deonderaardse
lozingheeftoverigens tothevigekritiekgeleid.
Deenigetweemogelijke behandelirsgsprocédé 'svoorafvalstoffen
vandittypezijndiewaarbijdemetaalchloriden kunnenwordenont­
bondeninoxyden,waarbijzichdanchloorverbindtvoordevorming
vanHCL,
Dezetweeprocédé'sberusten infeitepraktisch ophetzelfdeprin­
cipe,waarbijhetbelangrijkste verschilisgelegeninhetbasis­
materiaal ï
-inhetenegevalchloriden inoplossing
-inhetanderegevalvastechloriden .
Debedrijven diedezeprocédé'sinbezithoudenzijnrespektieveliik
WOODALL DUCKHAM enLUBGI,

4
-40- ENV/47/75-N
Voortszouhetbedrijf"CHLOBINE TECHNOLOGY Ltd"datzich
X
toelegtopdevalorisatie vanilmenietinhetbezitzijnvaneenpro­
cédévoordeoxydatievanchloriden ,datechternognietalserg
adequaat wordtbeschouwd .Hetisechtereenfeitdaternogandere
bedrijven zijndandehierboven genoeir.de dieeventueel procédé' s
kunnenontwikkelen opbasisvansoortgelijke beginselen .
Bovendien gaathetindetweehierbovengenoemde gevallenomde
aanpassing vanbestaande anbeproefde procédé's,waarvan de
toepassing opditspecifieke gebiedechternognietwerdgetoetst.

•*41**■ ENV/47/75-N
DEEL 2
ECOLOGISCHE ASPEKTEN
\

-41tis- KFV/47/75/N
ALGEMEEN
Bestudering voji cLerseds verworven resultaten
Eenbestudering vandeinternationale wetensche.ppeli jkedokumentatie inzake
deeffekten vandelozing vandeuitdeproduktie van titaniumdioxyd avoort­
vloeiende afvalstoffen inhetzeewater wettigt deveronderstelling datdeze
afvalstoffen potentieel ofdaadwerkelijk schadeli jk .sijnvoor het zeewater -
milieu .
Demate vanschadelijkheid van deafvalstoffen kanvariSrennaar samenstellin
wijze vanlozing endekenmerken vanhetmilieu waarin destoffen worden ge­
loosd ,Denegatieve gevolgen voor hetmilieu houden vooral verband metde
* · 1·zuurgraad ,deaanwezigheid vanijzersulfaat envermoedelijk vanandere meta­
len (zware metalen )dieeveneens indeafvalstoffen voorkomen .
Alnaar gelang vanhetgeval ,kunnen danegatieve gevolgen voor hetmilieu
onderstaande vorm aannemen :
1)verminderde zuurst oftoevoer ,daling vandepHvanhetwater eneenver­
hoogde concentratie vanijzer enandere zware metalen ,'Dehevigheid van
deze effektsn varieert tijdelijk eBruimtelijk gezien metdefysisch -
chemische karakteristieken vandeafvalstoffen ,metname deooncentratie
daarvan ; 1
2)a)tijdelijke vermindering vandezotfplanktische biomassa enhetoptreden
vanverschijnselen dieeenverandering VSJIdemorfologische struktuur
vandebestanddelen teweeg brengen ;
b)afstoting enverwijdering vanbepaalde vissoorten ;
c)definitieve vermindering vandebiomassa ,deproduktie endespecifieke
verscheidenheid vandebenthi3che en/ofnectobentische biocoenose in
hetlozingsgebied ,Indemeer ernstige gevallen kaniedere vorm van
'dierlijk leven verdwijnen .

-Al"ter- EN7/47/75-N
3)wijziging vankleur,transparantie entroebelheid vanhetwatereneen
tijdelijke verhindering vanfotosynthese ,fagtoplankton enprimaire pro-
duktievooral "bijoppervlakteloaingen ,Bezinking vanijzeroxiden enoxyden
vananderemotalenopdezeebodembijlozinginriviermonden enopvrij
ondiepeplaatsen ;
4)erwerddaarentegen geentcxiciteitsgevaar voordemensgeconstateerd uit
hoofdevaneventuele effekten vandekonsumptie vanzeeprodukten uit
Ic^ingsgebieden ,
Dehierboven genoemdeverschijnselen doenzichalnaargelangvandediverse
lozingsmethoden inmeerdere ofmindere matevoor.Indevakliteratuur cfde
mededelingen vandediversedeskundigen uitdelidstaten komterechtergeen
enkelgevalvoor,waarinnietéénofmeervandezeverschijnselen zijnwaar­
genomen .
Ditalleeleidttotdekonklusie datdelozingvanbijdeprodnktie vanTi02
onstaneafvalstoffen inhetzeewater moetwordengekontx^oleerd enzelf::
binneneenzekeretermijn meetwordengestaakt omzowelnualsindetoekomst
beschadiging vanhetmarienemilieutevermijden .
Omdeinvloedvandelozingvanafvalstoffen vandeTi02-industri eteillu­
strerenzijnhieronder deresultaten opgsromen vanhet"Witboek"datdoor
Frankrijk isopgesteld naaraanleiding vandelozingvanafvalstoffen van
hetbedrijfMontedison indeMiddellandse Zee,

-42- EW/47/75-N
EOOFSTUK V-BEOORDELING VANDEFYSISCH-CHETCSCEE ALTERATIES
■-TENGEVOLGE VANDELOZINGEN
Onderstaandeanalyseheefthoofdzakelijk betrekking opdefysisch-CEEMISOHIII
alteraties (pH,verzadigingsindex ,wijzigingindenatuurlijke concentratie ,
enz.)diekunnenwordenveroorzaakt doorlozingenvanafvalstoffen zoalsdie
vanhet "bedrijfMontedison .
l)Drie "belangrijkefaktoren. ,
Zoalsreedsvermeld,wordendeafvalstoffen gekenmerkt door:
-eenhogezuurgraad ,doordeaanwezigheid vangrotehoeveelheden onge­
bondenzwavelzuur indeafvalstoffen :menmoet'derhalve kunnenbeoor­
delenhoehetmarienemilieureageert opdeaanvoervan330tonzuiver
zwavelzuur perdag.
-eenhooggehalteaantweewaardig ijzerPe++Jijzerkomtindezeehet
meestvoorindedriewaardige vormPe:erdientderhalve rekeningte
wordengehouden metdemechanismen vanditoxydatieproces inhetmariene
milieu.
-eennietteverwaarlozen gehalteaanzwaremetalenzoalstitanium ,
chroom,vanadium,cadmium,enz.
2)dewerkingvanzwavelsuur.•
Zeewateriseenmilieumeteengrootneutraliserend vermogen voorzuren
enbasen.Ditneutraliserend vermogen houdtverband methetevenwicht van
hetsysteemkoolzuur ,bicarbonaten-carbonaten .Eriseenhoeveelheid van
3milli-equivalent sterkzuurperliternodigomcarbonaten enbicarbonaten
omtezetteninkoolzuur eneenpHindeordevangroottevan6tebereiken.
Opdezegrondslag kanwordenberekend dater12zeewater nodigisom
1litèrzuiverzwavelzuur teneutraliseren (pHherleidtoteenwaardevan
6ofmeer).

-43- EiïV/47/75-iï
Erwordtvanuitgedaan (amerikaan.se studies)dat1literzuiverzwavelzuur
volledigwordtgeneutraliseerd door15m3zeewater.
Opgrondvandeeerdergenoemdewaarden(lozingvan330tonE2S02perdag)
rordteenr.eutraliseringsvolu;ne verlcregenvan
x330.000 _2.800.000 m3.
1}Û
Q.neenordevangrootteteverkrijgen k?nhetoppervlak waarover deneutra­
lisering vandedagelijks golsosdeafvalstoffen plaatsvindt wordengeschat
°Pcirca30haindienmenuitgaatvandeveronderstelling datdegeloosde
afvalstoffen zich,ongeacht dedieptewaaropdelozingplaatsvindt ,lang­
zaaminverticale richting verspreiden enslechtseen10meterbreedwater­
vlakbeslaan (ziekonklucies vanhetC.N.E.X.0 .-rapportinzakedehorizon­
taleenverticale beweging vandelozing).
3)0xydatie vanFe2enFe3
Tervrijlzeewater eenneutraliserende werkingheeftï.v.m.hetevenwicht
tussenzurenenbasen,geldtditnietvoordecombinaties vanoxyderende en
reducerende stoffen.Zodienterrekening meetewordengehouden clateen
grotebehoefte aanzuurstofalleenkanwordengedektdoordezuurstof die
zichinhetzeewater bevindt.
Indienwordtaangenomen dater1zuurstofmolecuul "benodigdisvoordeoxyda-
tievan4pG^"10nenen4Fe3_10nenkomtmenopdevolgendeberekening :
deorydatie vaneendagelijks geloosde hoeveelheid van140ton
2Fevereist :
-^19-x–~r–=s20tonzuurstof.56 54
Inditverbandkanwordenopgemerkt datditovereenkomst metdezuurstof-
behoefte vandeafvalstoffen vaneenstadvanongeveer :
3T . /.,–«350.000inwoners (l).
./.
(l)Dezeopmerkingisbelangrijk engeefteenindrukvanhetvolumevan
dezeafvalstoffen tenopzichte vandievandekuststeden vandeCöto
d'AzurendeGolfvanGenua.

i-44- MV/47/75-N
Uitdebeschikbare gegevens omtrentdezoneblijktdatdehoeveelheid opge­
lostezuurstof 8mg/ltr,ofwel8g/m3"bedraagt.Voordevolledige oxydati0
vandeafvalstoffen isdus(aangenomen datdeoxydatieinde"buurtvande
oppervlakte geschiedt )eenwatervolume noodzakelijk vant
31032.500.000 m3.
(Er"blijkteensterkeanalogietebestaantussenditvolumeenhetvolume
datnoodzakeli jlcisomdeafvalstoffen te"neutraliseren ",waarbijerechter'
denadrukopwordtgelegddatdetwee "bovenstaande berekeningen slechtscp
eenbenadering berusten enalleenbedoeldzijnomeenordevangroottete
bepalen).
-Hetzouechteronjuistzijnomhetdoorhetgeloosde zwavelzuur beinvloede
6watervolume mwerkelijkheid op3.10m3testellen :alleendoormiddelvan
metingentorplaatsekannamelijk hetbetrokken volumebehoorlijk wordenbe­
paald;ditvolumeisinwerkelijkheid vermoedelijk kleinerdoordeturbulen­
tiedieontstaat aandeoppervlakte vandelozingskernen waardoor deverdun­
ninglangzamer totstandkomt.
-Ookdeo:cydatie vanFe2enFa3iswaarschijnlijk eenlangdurig verschijnsel
deexperimentele resultaten dieopdeplaatsvandelozing,indeNoordzee
ofdeBaaivanIIewYorkzijnverkregen ,wijzenopeenlangzame oxydatie
waarbijdeverzadigingsindex voorzuurstofindedesbetreffende zonesnooit
metmeerdan30%daalt.
Logischerwi jzemagwordenaangenomen datdoordeafvalstoffen eenwater-
massawordtgevormdmeteenlichtzuurstoftekort,waarvanhetvolumeechter
groterisdangeraamd.

-45- EN7/47/7>N
4)Rolengedragvanzwareelementen zoalschroom,vanadium ,cadmiumen
t?tanium.
Hetkwam011nuttigvooromindithoofdstuk enkelealgemene gegevens op
tenemeninzakedeaanwezigheid endemogelijks rolvandezeelementen ,
waaroverindolaatstetijdbepaalde controverses zijngerezen.
1°-Indeeersteplaatsdienteroptewordengewezendataldezeele­
mentennatuurlijk inzeewater aanwezigzijnzoalsblijktuitdecijfers
vanonderstaande vergelijkende tabel,diezijnontleend aanRileyen
Skirow(1965)enIvanoff (1972).
1
Elemen­
ten
\iAanwezige massa
in1kgertsge-;
steente(geriid-l
delde)inmg i1 1
jConcentratie in
jhetzeewaterinmg/l
1Aanwezige fnassa
in1kgpelagisch
sediment inmgVerblijfsduur in
dezeeinjaren
1)
1Si1
I275.000I
\
3 jr
I199.000 8103
Al I-88.000 0,01 65.000 100
Fe 52.000 0.01 41.000 140
Kg 22.000 1.300 17.000 4,5lo7
Ti 6.300 |
iI0.001I3.500 160
îto 930 0,002 II3.200 I
! I1,400
V 120 0,002 !' 1! 330 104
Cr 65 0.00005 80 350
Cd 0,5 0,0001 i ? 510
Pb j
i
t15 I
! î|0,00003
I
\ ;160 2103J
I
(l)De"verblijfsduur "veneenelenr^trtinzeeisgelijkaandegemiddelde
verblijf ?duurvanditelementinhetzeewater voordathetdaaruitver­
dwijntdoorsedimentatie ofbiologische absorptie .Eenkorteverblijfsduur
vooreentozischgeachtelement-hetgeeninhetalgemeenalseengunstige
fairtorkanwordenbeschouwd -isdusgeengerustellendkriterium voorde
verbruiker vanprodukten uitzee,voorzeverdezesnelleeliminatie ten
deletotstandkomtdoordeverschijnselen vanconcentratie indebiolo­
gischeketens.

-4°- ENV/47/75-N
Hieruitblijktdatdechemische samenstelling vanhet.gesteente vrijwel ~
overeenkomt metdievandesedimenten .Derelatieve samenstelling vanhet
zeewaterisdaarentegen geheelverschillend vandievandeaardkorst ,het­
geeninhoudtdaterinzeeprocessen zijndie"beperkend werkenopdecon­
centratie vanbepaalde elementen ,dieechtervoortdurend wordenaangevoerd
doorrivieren,neerstromend water,endewind.
Dematewaarindezemechanismen deverschillende elementen beïnvloeden
wordtgoeduitgedrukt inde"verblijfsduur ",diekan.variëren vancirca
100jaarvooraluminium ,ijzerentitaniumtotenkeletientallen miljoenen
jarenvoorbepaalde alkalische stoffen enalkalische aarden.
Doorhetregulatieproces werden -uiteindelijk bepaalde elementen uithet
zeewater geëlimineerd enindesedimenten opgenomen .Dezeprocessen zijn
vanf73isch.-ch .euri.scheaard(vormingvanverbindingen ,co-precipi.latie,
absorbtie enionenwisseling opdedeeltjesofbijhetsediment)alsmede
vanbiologische aard.(Talve.nmarieneorganismen nemenselectief bepaalde
elementen inzichop.Bijdemineralisatie vanhetorganisch materiaal
bezinkthiervaneengedeelteengaatvoorhetzeewaterverloren).
Voorwatmoerinhetbijzonder titaniumbetreft,ditelementiseenvande
hoofdbestanddelen vandsaardkorst iongeveer0,5gewichtsprocenten .Inde
sedimenten komthetpraktisch indezelfde verhouding voor.Inhetzeewater
isdeconcentratie gering;deverblijfsduur wordtgeraamdop160jaar.
Geziendezekenmerken ,ishetsterkverwantmetdedriemeestvoorkomende
bestanddelen vandeaardkorst :silicium ,aluminium enijzer.Titanium
wordtbeschouwd alsfysiologisch inerti.
Vandespoorelementen :zeswaardig chroom(l)envooralcadmiumishet
toxischkarakter bekend.Ookvanadium zoutoxischzijn,maarhierover
bestaatnogweinigliteratuur .
(l)Chroomisschadelijk inzeswaardige vormmaarinzeewordthetsnel
teruggebracht totdeminderschadelijke driewaardige vorm.Het©hroom
datzichindeafvalstoffen vandefabricage vantitanium-dioxyde bevindt
heeftreedsdevormvandriewaardig oxyde.

-47- ^V/47/73-N
3°-Omeenindruktekrijgen vandewerkelijke hoevselheid vandemetdeaf­
valstoffen vanMontediscn gclossde spoorelementen hebbenwijgemeender
goedaantedoenomopgrondvanhetbovenstaande onderstaande tabeluit
teworken :
Elementen1
In3.000tongesteente aan­
wezigehoeveelheid inkg.Inde3.000tonafvalstoffanvar)
defabricage van1^0tonTi02/d
aanwezige hoeveelheid
(Ml
Fe 156.000I
! 145.000
Ti 3.8.900 7.800 |
Mn i 2.790 II 1.750
V 360 710
Pb 45 ! 3°
Cd 1»5 !
13°
Cr|
1
I| 195
[
I100 I
J
Dezetabelillustreert degroteovereenkomst )dieerbestaattussende
hoeveelheden zwaremetalend.ezichrespectievelijk indoafvalstoffen
enineenovereenkomstige hoeveelheid gesteente bevinden ;dezeovereen­
komstisechterbetrekkeli jkomdaterindeafvalstoffen meervanadiura
encadmiumvoorkomt daninhetgesteente .
Uitdezecijferskunnengeenkonklusies wordengetrokken tenaanzien
vandedirekteofgel"nduceerdetoxiciteit uithoofdevandeindeafval­
stoffenaanwezige zwaremetalen :eengedeelte hiervanbevindtzichname­
lijkinopgeloste vormindevloeibare afvalstoffen hetgeenvoordezware
metaleninhetgesteente niethetgevalis.

-48- ERV/47/75-W
Bijdeverdunning vanafvalstoffen slaateengrootgedeelte vandemetalen
alsmineraal neerenzetzichafopdezeebodem.Deindirekte toxiciteits -
verschijnselenhoudenverbandmetdetweefrakties (opgeloste enneerge­
slagenfraktievandemetallische zoutenderafvalstoffen .
Dezevergelijking isderhalveslechtsvanalgemene waarde,dochiskwanti­
tatiefgezienjuistvoorwatdegeochemische aspekten vandegeheleLigurische
bekkenbetreft.Overigens zijeropgewezendatditbekkenvoortsnogvrij
grotehoeveelheden zwaremetalenopneemttdielangsnatuurlijke wegworden
aangevoerd doorderivieren ,dielangsdebodemspoelenendezeeroderen.

-49- EHÏV/4T/75-N
HOOFDSTUK VI-STUDIE VANDEBIOLOGISCHE EFFEKTEN VANDELOZINGEN
Deverschillende aspektsn vanhotvraagstuk
Destudievandeeventuele effekten vandelozingvanindustriële afval­
stoffeninzee"blijktuiterstgekompliceerd .Ditvraagstuk heeftnamelijk
tweegeheelverschillende aspek+en :
-effekten opkortetermijn,doorrechtstreekse of"alerte"vergiftiging
diekanleidentotdedoodvanlevende wezensdiezichindeonmiddel­
lijkenabijheid vanhetlozingsgebied bevinden »Inhetspecifieke geval
vandelozingen vanMontecatini Edisonisditeffektvoornamelijk toe
teschrijven aanhethogezwavelzuur-enijzergehalte .
-Indirekte toxische werking oplangetermijn,doordatbepaalde elementen
zichophopenindevoedselketens .Ditverschijnsel veroorzaakt nietnood­
zakelijkerwijze grotestoringen voordeinzeelevendeorganismen .Wel
kunnenzichproblemen voordoen inverband metdeconsumptie doordemens
vanvisofweekdieren ,waarinzichgrotehoeveelheden ongewenste elemen­
tenhebbenopgehoopt indegeografische zonewaardelozingen hebben
plaatsgevonden .
Bijdelozingen vanHontedison kandeindirekte toxiciteit hetgevolg
zijnvanhetgehalteaanzwaremetalen :titanium ,vanadium ,cadmium,
chroom.
Bijdestudievandebiologische invloedvandeafvalstoffen moethet
onderzoek derhalveintweerichtingen gaanenkanplaatsvinden indevorm
van:
-biologische waarnemingen Mineitu"
-laboratoriur,rnroev3n .

-50- env/47/75-N
Delaboratoriumstudies inzakededirekteofindirekte toxiciteit zijnalle­
maalgabaseerdopwaarnemingen vax.hetgedragvanzeeplanten of-dieren
dietijdensvrijlangeperiodeninkoniakt wordengetracht metverschillende
concentraties vandeonderzochte afvalstof .
Ermoetinditverhandreedsdenadrukwordengelegdopdit"tijdsaspekt",
aangezien eenaantalonderzochte soorteninhunnatuurlijkmilieudeneiging
zullenhebbendeaktievekernvanhetlozingsgebied teontvluchten ,waardoor
zijuiteindelijk slechtsgedurende zeerkortetijdwordenblootgesteld aan
deverdunningen vandeminstaktieveafvalstoffen .
Overdetoxiciteit vandeafvalstoffen vanMontedison ofsoortgelijke af­
valstoffen isveelonderzoek verricht .
Detotdusverre bekenderesultaten zulleninhetlichtvanhetbovenstaande
wordenweergegeven inonderstaande vorm:
Ν
-analysevandeeffekten opkortetermijn »■
-analysevandemogelijke effekten cplangetermijn »
§1»-'EgffECTE STOPKORTETERMIJN »
1)Gegevensinzakehetgedragvanzeeflora en-faunaindonabijheid
vandelozingen,
a)gedragvanmakroskopische dieren
Opditpuntfv/aaroverindelaatstemaandenbepaalde misverstanden zijn
gerezenmoetspeciaal denadrukwordengelegd:inhetlozingsgebied zijn
nooitabnormaal hogesterftecijfers wear.genomenvoormakroskopisohe aieren
zoalsvissen,vrcekdieren ofindezeelevendezoogdieren .

-51- EÏV/47/75-K
Ingeenvandorapporten overdevijfdoorfra«.setechniciterplaatse
gevoerde racetcampagnes wordttrouwens melding gemaaktvanaandeopper­
vlaktevanhetwateraangetroffen dodedieren.
Tenaanzienvandeminofmeerkortgeleden indeMiddellandse Zeeaange­
speeldepotvissen encetaceeen wordeninhetrapportvanhetInstitut •
Scientifique etTechnique desPêchesMaritimes devolgende konklus :.es
getrokken :
"TenaanzienvandeopCorsicaaangespoelde cetaceeün hebbenwijspier­
weefsel envetkunnenanalyseren vaneenbijBonifaccio aanfespoelie
potvis.Hetaangetroffen kwikgehalte bleekhoogtezijn(ongeveer 4mr;/kg
natgewicht)dochaar-gezien ergeenabncrmail gehalteaananderezware
metalenwerdgeconstateerd magwordenaangenomen datdeafvalstoffen van
■Kontedison ,diegeenkwikbevatten ,dedoudvanditdierniethebbenver­
oorzaakt.Hethogekwikgehalte kanwerdenverklaard doordslozir.gen van
dechloorindustrie indnGolfvanGenuaalpnededoordelozingen vanaf­
valstoffen uitdekwikmijnen inzee".
Eenonderzoek vandeverschillende buitenlandse rapporten naaraanleiding
vanmetingen opdeplaatsvandelozingenindeNoordzee cfder.aaivan
NewYork,leidtoverigens totdezelfdekonklusies :indeder-betreffende
zoneswerdergeensterftevanpelagische viseenenselfsbod..mbewoners
aangetroffen (ofschoondezelodingenplaatevinden opdieptenva.';20'bot
30meter).
Demakvoskopische dierendiezichindeonmiddellijke nabijheid vande
waterenbevinden waardeafvalstoffen hetsterktst gekoncentreerd zijn
verlaten dezewaarschijnlijk waardoorzijaand.eonmiddellijke tonische
werkingvandeafvalstoffen ontkomen ;dekansdatmakroskopische dieren
rechtstreeks middenindeafvalstoffen terechtkomen enwordengetroffen
doordeakutetexociteit daarvan,isoverigens vermoedelijk vrijklein.

-52- ENV/47/75-N
Alleenaandehandvanaanvullende experimenten kanwordenvastgesteld of
hetvissenbestand indelozingszone aldannietsterkevariaties heeftver­
toondenzulksmoetdangeschieden opgrondvaneenvoldoende grootaantal
gegevens,opdatdezestatistisch kunnenwordenverwerkt »
b)Gedragvgnhetplanktoninhetlozingsgebied .
Hetvalttebegrijpen dateendergelijke studieomzuivertechnische redenen
mceilijlcterplaatsekanwordengemaakt.Meerdetailskomenterbeschikking
bijdeverwerking vanderesultaten vanlaboratoriumproeven :overigens zij
opgemerkt datplanktonnietinstaatishetlozingsgebied teontvluchten i
metdelaboratoriumstudi ewordthetwerkelijke gedragvanhetplankton'in
hetmilieuopaanvaardbare wijzeweergegeven .
Welzijinditverbanddekonklusies vaneenAmerikaanse studieoversoort­
gelijkelozingenindeBaaivanNewYorkhetvermelden waard»De"ITational
Research CouncilofNational AcademyofSciences,PishandWildlifaservice"
vermeldt dat "zotfplanktische organismen doorhetkont&>rhmetde
afvalstof inaktiefzijngeworden »Natweeadrieminutenhervatten deor-
ganism?n echterinhetalgemeen hunaktiviteit enlekenzijhunnormale
gedragieherkrijgen ,zelfswanneerzijnogsteedsinbesmetwaterverblaven.
Exemplaren dienoggeenminuutnahetvoorbijvaren vanhetschipinhetkiel­
zoggeaoinonvatermonst erswarengeplaatst ,vertoonden geenenkelereaktie,
meer,Zodraditwatertotvoordehelftwerdverdund metnietbesmetzee­
water,begonnen deexemplaren tereageren enweertezwemmen,"
>
Dezeterplaatse genomenproevenleverenweliswaar geennauwkeurige experi­
mentelegegevensop(concentratie ,waargenomen soorten••«.)dochsluiten
tocheensignifikante onmiddellijke .sterftevanzoöplankton inhetkielzog
vanhetlo^singsschip uit.

-53- 47/75-11
Hoehetookzajjindezestudieword',gekonkludeerd dat"hetvolumeEaur-
houdendwater "bijelkelozingzogeringisvergeleken "bijdezeewatermassa,
datdeeffekten voeraotfplankton er;fytoplankton teverwaarlozen zijn".
2)Experimentele gegevensintakehetgedragvanzeefloraen-faunabijverschil­
lendeafvalstofconcentraties .
Betaling vandedrempelwaarden voore>utetoxiciteit .
a)Rapportvanl'InstitutScientifique etTechi.ique desPfchcsMaritimes .
Demetingen vandeakutetoxiciteit vondenplaatsvooronderstaande
zee-organismen :
-1fytoalankti^ch wier:
-1zoüplanktisch schaaldier :
-3plaatlcLouwige weekdieren t
-1builcpotif weekdier s
-2schaaldieren j
-2vissen :Phacodactylum Tricornuturn
Artemia Salina
Os+reaEdulis(oester)
OardiumEdule('.okkel)
MytilusEdulis(mossel)
Littorinalittorca (kokh&an)
Crangoncrangon(grijzegarnaal)
Palaemonserratus (rosegarnaal)
Pomatoschistug irinutus
Civelles (post-larves d'Anguilla )
(glasaaltjes (post-larvestadium vanAnguilla
Anguilla )
Deproevenweidengedaanopgroepenvantiendiereninglazenkristal-
liseer^chalen meteeninhoudvanvierlitermeielKtweeliteroplossing .
Tijdens degeheleduurvandeproevenwerdmetluchtbellen vooreenbehoor­
lijkeventilatie gezorgd.
Dedodedierenwerdensteedsweggehaald waarnadegecumuleerde sterfte
percentages na48en96uurwerdenberekend .

-54- EW/47/75-N
Resultaten ,
Infiguur1zijndegroeicurvenaangegeven voorPhaexdactylam tricornutum
bijdeverschillende verdunningen vandeafvalstof,
Gekonstateerd wordtdatdekuituurzichbijeenverdunning l/lOCOOpraktisch
normaal ontwikkelt ,
Bijeenverdunning l/5«000bedraagtdegroeiongeveer65$1vandegroeivan
dekontrolekultuur ,
Verdunning 1/3.000komtinhogemateovereenmetdaconcentratie ,diede
groeivandokuituur metdehelftdoetdalenofLD50#
v ^
Tenslotte kanFhaedactylum tricornutum zich "bijdeverdunningen 1/2000en
1/1000blijkbaarnietmeerontwikkelen .Welmoethetgebrekaangroeinaar
hetBohijntwordentoegeschreven aandeHl-waarden vandekuituurbijdeze
tweeverdunningen .
Degecumuleerde sterftepercentages na48en96uurzijnweergegeven in
figuur2,Gekonstateerd wordtdatdeArtemiahetgevoeligst iswant45*50
en1001vandepopulatie eterftrespectievelijk na96uurbijdeverdunningen
1/30001/2000en1/1000,
Ookdegetestegrijzegarnalen entweevissoorten zijngevoelig aangezien
bijverdunning 1/1000devolledigepopulaties na96uurafsterven c
VoordesoortenPalaemon -serratus,OstreaedulisjCardiumeduiis,Mytilus
EdulisetLittorina Littorea ?werdtenslotte generleisterftegekonstateerd
bijdevijfgetesteverdunningen .
Hieruitkanwordengekonkludeerd datdeafvalstof bijconcentraties van
1/5000totl/8000akuuttoxischzijn:

-55- ENV/47/75-N
Fig»1Ontwikkeling vanFhaedac J:.ylumtricormrtun alsfunktievandetijd.
contytflekultuur
///
«7–-//IΓ
I//Ί
ι
!
i
I
ir 1■Τ
1/5.000
LL
I//,/
^ »
.-4I
i,/3.000
I
1»
τπ
i1
i? 1■ 11;
/1
3
I£I
//7
i7
i
il!I-
J
!1/1000–
i1/2000
8 9gagen .

-56- ENV/47/75-N
Figuur2:Sterftepercentage na4°en96uuralsfunktievandeverdunning
vandeafvalstof .
i
1_I
i 1/100001/5000I1/30001/20001/1000
Memia48U 0 0 4 •4. 100
iealina
L96h 0 16 45 50!
100
Palaemon48u 0i0
i0 0 I0
Jserratus 96uL° '0I0I
!0 ^0
Crangon48u 0 1
J!0I0 0 66
crangonI96u 0 10 0 0100j
inOstrea43u ■0 01
0 011.'.4,
0
Jedulis
196u0 j
i1 ' !
0 iΓ°ίo o
cardium148u0 S0 0'"■ 11
0 !I'0I
edule
I96uO' iΓΓΊ0
I0
Ijrtilus48u1
;■0 II
I!0 0 0
Iedulis 96u 0I0Oi0__°_J
1 r
iLittrina j
littorea I48u:q 11o_ Ό!0 0
96u 0 !0.■!0 I0L_^ I
Potatoschistus ^u?
0 i0
I0 !
k: !
0 I!100
minutus j
L96u 0 0°\0 100
Cxvelles
Anguilla |Anguilla |
. I48U0 I
sI
0 0 0 100
96i|0 ]
t0 !
\
■ 1 10i■ ■i
100I
(glasaaltjec )

-57- EJV -17/75 -i
(waarbij dolaatstgenoemde concentratie niet dedood vandoorganismen ten­
gevolge heeft ,dcch degroei vansommige ervan afremt ).
b)Door hetCentre d'Etudes etdeRecherch esdeHioiogie otd^céa /iogrnphie
Médïcales (c,ïï«P..3-0.M ,)medegedeelde resultaten .
Bij dewerkzaamheden vanhet CEEBOÜ konden soortgelijke toxiciteitsdrempels
worden bepaald alsbijdewerkzaamheden vanhetI.S.T.F.M. ;erwaren ver­
schillende to:dciteitswaarden voor déconcentraties van l/lOOO tot'l/lOOOO
(zieonderstaande gegevens .).Opgemerkt zij c*at .voo:.' domeest gevoelige vis
deverdunning van I/35OOO mgnogtoxisch bleek ;hierbij wasdevis e/onwel
10dagen inbesmet water gebleven ,hetgeen kunstmatige omstandigheden zijn .
Resultaten : .
1.Pelagische kc+en
-fytoplaalcton
'-Zoöplankton
-vis
2.Benthische keten
-mariene bactérien
-ringwormen
-vissen¿sterionella japónica 1/1.000
Artemia salina " 1/1.000
Carassius aura ,tus 1/2.000
tussen l/l.OOO enl/lO.OOO
Nercis diversicolor ,circa 1/2.000
Labrus bergylta 1/16.000
3.Nentische schaa .ldiorketen
Voor demariene bacteriën waren eraldrempelwaarden vastgesteld
bijvroegere experimenten . ..
-weekdieren :Kytilus edulis ,circa 1/8.000
-schaaldieren :Leander serratus 1/2.C00
4.Neritische weekdierketen
-fytoplanlcton :Diogenes sp 1/2.000 à1/3.000
-weekdieren :Mytilps edulis l/S.000

ENV/47/75-N
c)Buitelandse experimenten
Het"IjoodsHoleOceenographic Institution ,Massachusetts "heeftinteres­
santestudiesgemaaktindeBaaivanNewYork. .
Hieronder vieleno.a.toxiciteitsstudies "invitro"opind3buurtv&nhet
lozingsgebiedverzamelde copepoden enfv-fcoplankton :deresultaten Jennen
alsvolgtwordensamengevat : ' ' -
"Bijdedesbetreffende proefhadeenconcentratie vanl/lO.OCOgeensigni-
fikanteffelrtopdegroeivanhetfytoplankton .Naeenperiodevan12dagen
vertoonden zoweldekuituurindeverdunde afvalstoffen ulsdekontrole-
kultuureenzelfde groeivanhotaantalcellen,zonderdatzichindeverschei
denheidvandesoortenklaarblijkelijk enigewijziging hadvoorgedaan,'
Ookderesultaten vandestudiesinzakechlorofyl enkoolstofdeeltjes bleken
hiermeetekloppen.
<5..6Inoplossingen metconcentraties vanafva'lzuren van10en10(volume)
schijntdelevensvatbaarheid vandeeierenofdegroeivande"pneudodiaptomus
niettewordenbeïnvloed .Bijdezeconcentraties bedroeg deontwikkelings -
periodevanheteistadium tothetvolwassen stadiumingefiltreerde enniet-
gefiltreerdeafvalstoffen 10a14dagenterwijlbijkontroleinhetzeewater
(watermonster uitdehavenvanWoodsHole)deseperiode13dagenbleekte
zijn.Bijdezelfdeproefdochmeteenzuurccncentratie van10^,gingendo
eierennietopenenwerdereengrotesterftevannaupliiwaaxgenomen ofwel
wasdeontwikkelingsperiode ei-volwassen organisme langerdanbijhetkon-
troleraonster.
Aangezien bijhetonderzoek bleekdaterzichindeuitwendige skeletten en
deaanhangsels vannaupliienvolwassen exemplaren ijzerhadopgehoopt -,werd
gefiltreerd afvalzuurgebruiktbijeenandereserieanalysen ,waarbijde
sterfteendegroeiperiode werdenvergeleken vooralleconcentraties van.
afvalzuren van10^'endekontroleconcentratie .Bijtweevandezeoplossingen
werdengeenenkelexemplaar v&ndezesoortvolwassen .Bijdetweeoverige
wasdegroeiperiode 3a7dagenlangerdanbijlihetproefmonster uitdehaven
vanWoodeHolevoordezelfde ontwikkelingsgraad ".

-59- ENV/47/75-N
d)rrenpelwaarden voordeakutetoxiciteit .
Uiteraard lcunnenermoeilijkdefinitieve konklusies wordengetrokken uit
deresultaten vanstudiesdiesomsondervolkomen afwijkende omstandigheden
weraengeraa-aktenverschillende organismen betroffen ;sommigecijfersver­
tonendanookonderling vrijgroteverschillen .
Deglobaleresultaten kunnenechteralsvolgtwordensamengevat :
-bijeenverdunning vanl/lO.OOOzijndeafvalstoffen niettoxischen
remmenzijevenmindegroeiafvoorelementen vanhetfytoplankton
(alleresultaten stemmenopditpuntovereen);
-tenaanzienvanhetzoöplankton ligtdedrempelwaarde voordetoxiciteit
bijverdunningen vanl/2'.OOOtot1/5.000,Bepaaldeontwikkelingsstadia
zijnechtergevoeligvoorverdunningen tot1/100,000(amerikaans experiment
-voordoweekdieren lopenderesultaten uiteenenligtdetoxiciteit in
hetmeestongunstige gevalbijeenverdunning van1/8.0C0;
-voorwatdeschaaldieren betreftliggendetoxische verdunnngeninde
ordevandegroottevan1/2.000;
-degroeivanmarienebacteriën istenslotte nor.naalbijeenverdunning
vanl/lO.OOO.
Hieruit magderhalve wordengekonkludeerd datdeafvalstoffen pasbijeen
verdunning vanminderdanl/lO.OOOdirekttoxischzijn.

-60- ENV/47/75-N
3)Ramingvandedirektegevolgenvandelozingenvoormarienefaunaenflora
(deinvloedvandeafvalstoffen indeslibvormnietmeegerekend »)
Naarhotschijntwordtereenbepaaldefraktievande"biomassa"(degehele
levendematerie)beïnvloed doordedirektetoxiciteit vandeafvalstoffen
wanneerdezeonvoldoende zijnverdund.Zokaneengedeelte vandevoedsel­
voorraad vandebetrokken zonewordengetroffen .
Eennauwkeurige ramingvanhetjaarlijks verliesaanlevendematerieten­
gevolgevandelozingeniseenhachelijkeonderneming :zoalsuithetboven­
staandeisgebleken,variëren dedrempelwaarden voordetoxiciteit vanana­
lysetotanalyseenbovendien moetenerhypothesen wordengeformuleerd om­
trentdeverspreiding vandeafvalstoffen ,deprimaireproduktiviteit vande
zone,enz.
Onderstaande ramingen zijnechtermogelijk :
i
a)Fytoplanlcton-produktiviteitinhetlozingsgebi ed(primaireproduktiviteit)
Deenigebeschikbare gegevens omtrentdezonezijngepubliceerd door
Kondraticva (1970).Aandeoppervlakte bedroegdeprimaireproduktie
•inmaartI968ongeveer 5mgkoolstof perm3enperdag.Ditcijferis,
metdievoordeanderestations aandeLigurische Zee,éénvandehoogste
cijfers,diedoordeauteurbijzijnverschillende metingen doordegehele
Middellandse Zeezijnverkregen .Alsabsolute waardenlijkenderesultaten
vanKondratieva echtertwijfelachtig ,
KetlijktbeteromdecijfersvanMinas(1968)voorhetdrijvendlabora­
torium(Bou.éeLaboratoire )42°47N29'E)aantehouden.Daarwordtde
,jaarlijkse primaireproduktie geraamdop76gkoolstofperm3.(totale
produktie overdegehelediepte). ...
.b)Ramingvanhetverliesaanprimaireproduktiviteittengevolgevande
direkteinvloed vandeafvalstoffen..
Opbasisvaneenlozingvan3.000tonafvalstoffen perdag(ofwel
ongeveer2.500 ,m3bijdichtheid 1,2)isereenvolumevan25.000.000 m3
nodigoadeafvalstoffen 10.000maalteverdunnen ,(bijdezeramingkon
geenrekening wordengehouden metdeafschermende funktievandeslib-
vormi5cafvalstoffen). /

-61- 3ÎTV/47/75-N
Aangezien dehorizontale verspreidingssnelheden veelgroterzijndande
vortikale rr.agwordenaangenomen dathotbetrokkan volumenietdieptrgaat
dan70ra.(uiterstedieptevandoeuphotische zone(l)).Indienmenervan
uitgaatdatindezone0-70mdeprimaireproduktiviteit onafhankelijk
isvendediepte,is,wanneerereendieptevan70m"bijdelosingbetrokken
is,hetoppervlak datinkontakt komtmotonvoldoende verdundeafvalstof
360.000 m2ofwel36ha.
Hiermoeteenhypothese wordengeformuleerd overdotijdwaarindeafval­
stoffenzichverdunnentotdedrempelwaarde vanl/lO.OOO sindienmenin
aanmerking neemtdathetmilieuincéndagweerterugkeert totzijnnormale
toestand(sn datdelozingenvandevolgendedagderhalvewordengedaanin
eenzonedioalsintaktkanwordenbeschouwd ),magwordengerekenddater
gedurende hetgehelejaar}>6habijvoortduring verlorenzijnvoordepro-
duktievandezone.
Medegeletophetinpar.3a)genoemdecijfervoordeprimaireproduktiviteit ,
komtditneeropeenverlies van;
350.000x0,076=27.3^0kgkoolstof perjaar.
Indienmoneroverigens vanuitgaat (cijfersontleendaanRileyenSkirow)
datertegenover 1g.organisch koolstof 10g.biomassa staan,komtmenop
eenprimairproduktiviteitsverlies (fytoplankton )van273.600kg./jaar,
Indienmenertenslotte vanuitgaatdat1000g.fytoplankton voldoende is
voordegroeivan10g.planktonetende vissenof1g.vleesetende vissen,
dankomtmenopeenjaarlijks verliesaanvisreserves vanongeveer een
paarhonderdkg,porjaar.
(l)Zonewa?xdefotosynthese plaatsvindt .Sen"kleine kern"metintensieve
produktiviteit ligtnietvervandelozingszone .Dezeheefteenuitgebreid­
heidvanmar.i'.:iaal 150-200m.

-62- EtlV/47/75-N
Dezeredenering berustopeenaantalmoeilijktebeoordelen parameters en
isuitdeaardderzaakenigszins willekeurig .Zelfsmeteenfoutenfaktor
indeordevangroottevan10blijkthetverliesaanvoedingsstoffen tenge­
volgevandedirekteinvloedvandeafvalstoffen uiterstgeringtezijn.
Opgemerkt zijechterdathiergeenrekeningisgehouden metdespecifieke
rolvandeafvalstoffen :dezeiszeerzekerteverwaarlozen geziendeaan­
wezigheid vaneengebiedmetintensieve produktiviteit indenabijheid vanhet
lozingsgebied . _
Meerdaneldorsgebiedthierhetgroteaantalmogelijke hypothesen demeest
elementaire voorzichtigheid .Weldientnotatewordengenomenvandegecon­
stateerde lagscijfers :eenenanderkloptmetderesultaten vaninsitu
gedanewaarnemingen inverbandmetdelozingenindeBaaivanNewYork,
waarbijhetverliesaanvisreserves teverwaarlozen geachtwerd.
Ditoordeeldientechterenigszinstewordengenuanceerd doorwaarnemingen
insituinzakedeinvloedvandelozingen opdeplaatselijke visvangst ;
hieronder wordtdanooknaderingegaan opdeeffekten vandeafvalstoffen
oplangetercijndoordeverschijnselen vanopeenhoping .

-63- EIV/47/75-N
Par.II-EFFEKTEN OPLANGETEK3JN
Defysisch-chemische aspekrten vandeaanvoervandezichindeafvalstof­
fenbevindende zwaremetalenwerdenreedsnader "besproken .
Numoetwordenonderzocht watdemogelijke biologische gevolgen kunnen
zijnvandeopeenhoping vandezeelementen indeverschillende schakels
vandevoedselketens ,üezegevolgen kunnenmettweemethoden wordenbestu­
deerd:
-indeeersteplaatsdoorreproduktie invitrovandeverschijnselen van
chronische vergiftiging ;
-detweedemethodediemeeralsprognose moetdienen-omvatwaarnemingen
terplaatseinzakedegehalten aanongewenste elementen indesoorten
diezijngevistofverzameld indegeografische zonevandelozingen ;
hieruitmoetendandenodigekonklusies wordengetrokken tenaanzien
vandegevarendieaandeconsumptie zijnverbonden .Bijdezebenadering
dientrekeningtewordengehouden metdebijzonder groteafwijkingen
tussendeverkregen resultaten enmoetwordenuitgegaan vaneenvoldoende
grootaantalanalysen wilmendespecifieke invloedvandeafvalstoffen
duidelijk aanhetlichtstellen.
Ineeneerstestadiumlijkteennaderetoelichting nuttiginzakedever­
schijnselen vandoconcentratie vandeindeafvalstoffen voorkomende
elementen .
l)"Natuurlijke "opeenhopings processen.
a)Peverschillendeinhetnatuurlijk milieuwaargenomen gehalten.
Zoalsreedselderswerdbeklemtoond ,komentitanium ,chroom,vanadium
encadmiumopnatuurlijke wijzevoorinhetzeewater ,metzeerlagege­
halten.Bepaalde organismen nemendezeelementen inhunnatuurlijke ge­
halteninzichop.

-64- ENV/47/75-N
Zowerdenbijdebivalvae vanNieuwZeelandonderstaande gehalten waar­
genomen(BrooksenRumsby.I965»genoemddoorHorne).
Gemiddelde gehalteninp.p.m,(jug/gram)drooggewicht.
Jaoobsschelp oester mossel
Ijzer 2.915'_ 680 1.960 .
chrome 10 3 ■16
vanadium 9 3 5
cadmium 250 35 10
Voortswordeninhetvleesvansommigezee-organismen (cijfersvanhet
I.S.T.P.M. ,verueldinhetrapportG.I.P.M.,1973)onderstaande waarden
aangetroffen : . :
Gehalteninp.p.m.(ug/gram)drogematerie :
chroom ïvissen :0,02tot1 ;'
•cadmium :vissen ■:0.15tot3
wieren :0,0006
Gegevens inzaked©titanium-vanadium-enaluminiumgehalten voorzee-
organismen zijnvoelmindervaakvoorhanden ^
Volgensgegevens vanhetC.E.R.B.O.M. wordt:'
"ia.devakliteratuur aangenomen datbijnietbesmettevissoorten titanium
envanadiumnietwaarneembaar zijn:voorwataluminium betreftliggende
gemiddeldecijfersindeordevan10^g/gdrogevis".',
, - * '
b)Toxiciteitswaarden vandeverschillen deelementen voordemens
Demaximaaltoelaatbare dosesindevoedingzijn:
•<-1mg/kg.voorvis ) ...........
/, ,,. )voorcadmium(versgewicht)
5mg/kgvoorweekdieren ^ x '
0,1mg/kginsomaigelevensmiddelen voorchroom

-65- ϋΝν/47/75-Ν
(cijfersvanI.S.T.P.M. vermeldinhetrapportvanG.I.P.K,).
Voortitanium envanadium schijnen ergeennationale ofinternationale
toxiciteitsnormen tebestaan.Erzijnoverigens geenresultaten beschikbaar
vanstudiesinzakedetoxiciteit vandezetweeelementen fwaarovertotdus­
verreslechtsweinigpublikaties zijnverschenen .
Professor ÜRISONschrijfthetvolgendeineenbriefaanhetCIESM(Comitévoor
deBestrijding vandeVervuiling vandeZee),waarvandoordevoorzitter van
dezeinternationale organisatie mededeling isgedaant
"Titaniumzouten zijnopzichzelf onschadelijk omdatzijopenkeleuitzonderin­
gennaonoplosbaar zijn(bromiden ,chloriden ,fluoriden ,iodiden...).
Deoplosbare zoutenzijnzeeronstabiel envalleninhetmilieusneluiteen.
Inzuivere vormwordensommigevandezezoutenalsprikkelend beschouwd ,
dochditdoethiernietterzake,Indemeestrecenteverhandelingen ophet
gebiedvandetoxicologie wordtvermelddatergeenenkelgevalvanvergif­
tigingdoortitanium ofzoutendaarvan bekendis.Zoalsiedereen weetwordt
titaniumoxyde opgroteschaalvoortherapeutische doeleinden gebruikt.Het
wordtinzeersterkedosesvanenkeletientallen grammenperdagtoegediend .
TitaanvanCoirrebevat9gramtitaan-anhydride opeenhoeveelheid van10
gramenhiervanwordentweetotdriepakjesperdaggeabsorbeerd ,dwz30gram,
Bismuth-titaan bevat7j4gramtitaan-anhydride en2,5grambismuth-subnitraat
op10gramcnookhiervanworden1of2pakjesperdaggeabsorbeerd ofwel
ongeveer 20gram.Zelfgebruikikdezeprodukten veelenikschrijfzezeer
vaakvoor,
Titaniumoxyde vormteenbestanddeel vaneengrootaantalzalven,waarvan ..
"Metatitane "debekendsteis.Hethiervermeldesulfaat(indebriefvan
deheerPA0L3TTI (l))iszowelonoplosbaar alsonstabiel ;
./.
(l)eendeskundige vandeItaliaanse Wetenschappelijke Commissie ,

-66- ENV/47/75-N
uitdeincLoItaliaanse rapporten opgenomen analysesblijktereenhoog
gehalteaanE2S04enijzersulfaat tesijn,maa±.hetisduidelijk dathet,
zwavelzuur onmiddellijk hijaankomstinhetmarienemilieuwordtverdund
engeneutraliseerd ". ■
Tochstaatineendocument waarvanmededeling isgedaandoorhetCE3B0M,
hetvolgendetelezen:
"Uitrussische studiesisgeblekendatdeingestie vantitanium .(TiCL3)inhe-t.^
organisme vankonijnen(2mg/kg)nazekerstijd(129dagen)bepaaldestof-
wisselingsstoringen veroorzaakte .Anderestoringen wordenveroorzaakt dooïf
ingestievan0j05mg/kgTiCL3.Inhetzelfde dokumentwordtdeaandachtge­
vestigdopstofwisselingsstoornissen tengevolge vandeingestie vaneen
overmaat aanvanadium",
2)Laboratoriumstudies inzakeopeenhoping engeïnduceerde toxiciteit .
a)RapportvanÏ.S.T.P.M,
Tentijdevandepublikatie vanheteersterapportvanISTPM(februari),
wasernogslechtseenkorteproefgenomeninzakedeconcentratiever -
schijnselen }dedierendienaeenverblijf vanvierdagenindeafval­
stoffenmetverschillende concentraties noginlevenwaren,vertoonden
evenminalsdekontroledieren enigewaarneembare variaties inijzer-en
cadmiumgohalte »
Thansisereenproefgaandevanveellangereduur(drieaviermaanden):
uitgaande vankuiturenvankiez?.]wierintot1/5000verdundeafvalstoffen ,
zalArtemiaSalinawordengekweekt ,dieweerhetvoedselzalvormenvoor
garnalen envissen.

-67- EIJV/47/75-N
Deresultaten vandezestudiezulleninjunibekendzijn.
b)Resultaten vanhetC.E.R.B.O.H.
A.CONCEJJTRiVTIE^rERSCHI JNSELEN
HetC.E.R.B.O.H. heeftdeverschijnselen vangeïnduceerde concentratie kun­
nenmetendoorinhetlaboratorium vierbelangrijke voedselketens vanhet
oceaanmilieu tereproduceren :dehierbijgebruikte methodologie bestondin
hetkwekenvandediverse elementen vandevierketensinbassins metver­
schillende verdunningen vanafvalstoffen .Iedereschakelindevoedselketen ,
diealduseventueel deongewenste substanties vandeafvalstoffen heeftge­
cumuleerd ,dientalsvoedselvoordehogeretrap;dieookweerineenver­
dundeoplossing vandeafvalstof wordtgeplaatst .Tenslotte wordtheteffelct
vandeverschijnselen vandeconcentratie getestophetlaatstedierdatde
stoffenconsumeert (muizen).
HetC.Ë.R.B.O.üïè heeftmededeling gedaanvandevolgenderesultaten :
"l)Neritische schaaldierketen fbestaandeuitmikro-organismen ,weekdieren ,
garnalen (vergiftiging overeenduurvantweewekenvoorelkbestand­
deel):
-Bijdeweekdieren (mosselen)werdentitaniumpercentages waargenomen van
2tot4uê/g«envanadiumpercentages van0,5tot1ug/g»,terwijlbij
dekontrole-exemplaren detitaniumgehalten onderdegrensvanwaarneem­
baarheid endevanadiumgehalten indeordevangroottevan0,1ug/g.
lagen,waarbijdeconcentratiefaktor 6h13voortitanium en80a170
voorvanadium bedroegtenopzichte vandegehalten vanhetonderzochte
besmette water,
-Beschaaldieren (garnalen )vertoonden eentitaniumpercentage van5&
7,5us/é>'»eneenvanadiumpsreentage van2,6a2,9ug/g.,terwijlde
kontroledierengeenwaarneembaar titaniumgehalte vertoonden eneen
vanadiumpercentage van0,5ug/g.,waarbijdeconcentratie t?nopzichte
vanhetonderzochte water16tot25bedroegvoortitanium en430tot
490voorvanadium (deverdunning vandeafvalstof bedroeg 1/50.000).

-68- ENV/47/T5-N
2)Benthische keten,'bestaandeuitmikro–organismen ,ringwormen envissen;
demikro-organi smenenringwormen verbleven gedurende eenweekende
vissengedurende tweemaandenineenbassinmettot1/50.000verdunde
afvalstoffen :
-Bijderingwormen werdentitanixim percentages waargenomen tussen25
en65ug/g.envanadiumpercentages tussen1,5en19»5ug/g.,terwijl
dekontroledieren respektievelj .jkpercentages vertoonden van1ug/g.
titanium eneennietwaarneembaar percentage vanadium.Deconcentratie –
faktorverieert tussen400en1.000voortitanium entussen1,250en
2«500voorVanadiumtenopzichte vandegehalten vandezemetalenin
hetonderzochte water.
-Debodembewoners (slijmvissen)vertoonden percentages welkevarieerden
tussen0,3en0,6ug/g.nattesubstantie voortitaniumentussen0,5en
1,1ug/g.voorvanandium,terwijlbijdekontroledieren hettitanium-
gehalteonderdewaarneembare grensbleekteliggenenhetvanftdiumgehalte
gelijkwasaan0,3ug/g.,dwz.datdeconcentratiefaktor tenopzichte
-vanhetbesmettewatervoortitanium 5&10en'voorvanadium 400a600
bedroeg. :
3)Pelagische ketenbestaandeuitfytoplankton ,zoöplankton (vergiftiging
gedurende achtdagen)envissen(vergiftigingsperiode tweeweken).Geteste
verdunning tl/lO.OOO.
Bijdevissenwerdentitaniumpercentages aangetroffen dievarieerden van
6tot16ug/g.nattesubstantie eneenvanadiumpercentage van1,5ug/g.,
terwijlbijdekontroledieren zowelvoortitaniumalsvoorvanadium geen
waarneembare gehalten werdenwaargenomen ,endeooncentratiepercentages voor
titaniumindeordevangroottevan20tot55envoorvanadiumindeorde
vangroottevan250lagentenopzichte vandeconcentratie vandezemetalen
inhetgetestewater".

-69- ENV/47/75-N
4)Feritische weckdierketcn
Indemedegedeelde resultaten zijndewaargenomen concentraties niet
opgenomen .
DedoorhotC.E.R.B.O.II ,verkregen resultaten kloppenderhalve metde
onderpuntII-l)vermelderesultaten tenaanzienvandemogelijke op­
eenhoping vanvanadium entitanium.
Doordezeorganisatie werdenechtergenerlei gegevensverstrekt inzake
demogelijke opeenhopingsfaktoren vanchroomencadmium.
B.Tenaanzienvandeinvitrowaargenomen geïnduceerde toxiciteit ,zijop-
rgemerktdaterbijdeexperimenten vanhetC.E.R.B.O.M. nietsvaneen
dergelijk verschijnsel isgebleken ;terwijldezelfde experimenten met
andereindustriële afvalstoffen (afvalstoffen vanpapierfabrieken ,fa­
briekenvankeramische stoffen)inderdaad haddengeleidtotsterfteonder
dedierendiedesubstantie uiteindelijk consumeerden (muizen),werder
inditstadiumdoorhetC.E.R.B.O.M. geenenkelesterftewaargenomen ;
ditkonkludeert danook:
"Onderdeuiteindelijke konsumenten werdgeenakutetoxiciteit gekonsta-
teerdnadeachtereenvolgende konsumptie vandelaatstetrappenvande
viermarienevoedselketens ",Inhetzelfde dolcument staatechter:
"ofschoon eropmiddellange termijngeendodelijke verschijnselen zijn
opgetreden bijdeophetlandlevendekonsument ,isdekennisomtrentde
effekten vanbepaalde bestanddelen oplangetermijnzodanig,datdemoge­
lijkheid vanlateroptredende ziekteverschijnselen nietmagwordenuit­
gesloten".
3.)Waarnemingen tenaanzienvandegehaltenaanzwaremetalenbijinhet
lozingsgobicd verzamelde marieneorgnnisrra:
Momenteel zijnernietveelresultaten hieromtrent beschikbaar .
AlleenhetC.E.R.B.O.M. maaktmeldingvantweereeksenanalysen :deeerste
hiervanheeftbetrekking opdoordeVeeartseni jkundigeDienstvandePrefek-
tuurvanAjaccioverstrekte vissen(deplaatsvandevangstisnietaange­
geven),endetweedeopvissendiedoorvissersuitBastiazijningezonden

-70- ESSTV/47/75–N
metdevermelding derf»XXJvai'engevangenloutiocxrdenvanUapCorso#
•HstC.E.R.B,0.H.merktopdatdezetwee"bcmonstBrin^jonnietonderauspdcieïfn
vandeorganisatie hebbenplaatsgevonden ,waardoorvoordejuistheidnietVan
wordeningestaan .
Deresultaten zijnalsvolgt:
VISSENDIBZIJNVERSTREKT -DOORDE-VEM^TSRNT .TKiMDlliJüïurnotvaki>fsx-KKKiyCrü ^;a
VAKAJACCI0.
Konsters Titaniumι
Vanadium!
IAluminium
spierweofsol
Zeebaars ingewanden
lever
kopN.A*
N.A.
N.A.
N.A.N.A. ,
N.A,
N.A.
1,331,35
6.35
9.36
6,30
spierweefsel
Zeebrassra ingewanden
lever
kopt
N.A.
N.A.
N.A*
"H.A.N.A.
2,47
N.A*
1,931.24 I
9,87
7,46
9,90
Brasem . ,ingewanden
lever
kop
ι|N.A,
N.A*
IN.A.
^N.A.N.A.
1,63
NJU
2,061,39
2,45
14,92
6,13
VISSENDIEZIJNVERSTREKT DOORVISSERS INBASTIA ENDIEZOUDEN
ZIJNGEVANGEN TENNOORDEN VANCAPCOESE
Monsters '-'• Titanium Vanadium
ι -11 i
Aluminium j
L
_ .spierweefsel Ir°s°ingewanden
kieuwen -N.A.
N.A.
N.A.
iΓ
N.A.
N.A*
|N.A*
I:1,79
1,44
4,94
Zwaardvis spierweefsel -1,50]1,50.|
i110
1' . ,
rt
iPoliepvangarmen 8,45 !
iN.A* 84,53 |
i
N.A*»nietaanvdjsbaar *

-71- Ηΐν./47/75-Ν
Hieruitblijktdatbijdemeestemonsters ,afgezien vanhetspierweefsel
vandezwaardvis endevangarmen vandepoliep,titaniumnietaanwijsbaar is.
Terwijlindeeetbaredelenvandedieren(afgezienvandezwaardvis )geen
vanadium voorkomt ,wordenerdaarentegen indeingewanden endekoppenvrij
hogegehalten vanditelementaangetroffen .
Dezeeersteresultaten mogensignificant lijken.Hetisevenwelbijzonder
moeilijkhieruitdefinitieve konklusies tetrekken.
Eenaantalpuntenbehoeven namelijk eengrondiger onderzoek :
1)Indevakliteratuur wordenslechtszeldengehaltenaangetroffen perorgaan,
dochveeleergemiddelde gehalten perorganisme :devanadium-entitanium-
gehalten clieaanandereresultaten moetenwordengetoetst ,moetenderhalve
wordengecorrigeerd doorhetgemiddelde tebepalenvanenerzijds dege­
haltenvaningewanden enkoppenenaderzijds vanhetspierweefsel vande
vissen,
2)Deindiverseorgani-smen aangetroffen hogealuminium gehaltenzijnoverigens
moeilijkverklaarbaar }gewoonlijk zijnerweiniggegevens beschikbaar over'
deconcentratiefaktoren vanditelement,datoverigens innietzeergrote
hoeveelheden voorkomt indeafvalstoffen ,
3)Zoalsreedswerdvermeld,zijnermomenteel geenallesomvattende gegevens
beschikbaar omtrentdewerkelijke toxiciteit vantitanium envanadium .
Derhalve dientineeneerstestadium eenonderzoek tewordeningesteld
naardecad;uium-enchroomgehalten vanzee-organismen ,voorwelkeelementen
erreedsuitvoerig onderzoek fteeftplaatsgehad ,dattotnormenheeftgeleid;
aandehandvandeopzichzelfinteressante kennisinzakedetitanium-en
vanadiumgehalten kunnenmomenteel deeventuele risico'svandeconsumptie
vanzeeprodukten nietwordenbeoordeeld ,doordatdezenietkunnenworden
getoetst aandegehaltenbijinniet-besmette zonesvandeMiddellandse'
Zeeverzamelde dieren.

-72- ENV/47/75-N
N.B.Ineonbriefvan18aprilI973heefthetC.E.R.B.O.M. nogmededeling
gedaanvanaanvullende resultaten .-
maar "bovendien hebbenwijopverzoekvandeVeeartseni jkundigeDienst
vandePrefektuur vanCorsicanogeenreeksmetingenverricht opvissendie
invollezeebijCorsicazijngevangen endieonsgedurende enkeleweken
systematisch werdentoegezonden .Opdezemonsters hebbenwijgemiddelde
waardenaangetroffen van0,42voortitanium ,0,51voorvanadium en0,4-0
voorkwik(mikrogram/gram/natgewicht).
Dezestudieismomenteel noggaande.WijzullenUopdehoogtestellenvan
det.z.t.verkregen resultaten .
Deaandacht wordtgevestigd opdetweevolgende punten:
1)detitaniumgehalten zijnhogerdanvoorheen,terwijlde"vanadiumgehalten
diealsgemiddelde waardenzijnaangemerkt ,metdevroegerverkregen
waardenkloppen.
2)Dekwikgehalten ,ofschoonvrijhoog,liggennog"onderdetoelaatbare
waarden.Aangezien wijtotdusverre nognooitmededeling hebbenontvangen
vandeaanwezigheid vankwikindeafvalstoffen kunnendewaargenomen ge­
haltenmomenteel moeilijkinverbandwordengebracht metdeitaliaanse
lozingen".

-73- ENV/47/75-N
Par.III.ÜCPLOC-ISCHS ASPSKTEN-Slotbeschouwing
Uitdeanalysevandewetenschappelijke enliteratuurgegevens diewijhebben ,
geraadpleegd niethetoogopeenbeterinzichtindemodaliteiten eneffekten
vandeafvalstoffen vanMontedison ,kunnenenkelekonklusies wordengetrokken .
Deinzeegeloosdeindustriële afvalstoffen hebbeneengrotedlrektetoxici­
teitdoorzuurgraad enijzergehalte ,hetgeeninhetkielzogvanhetschip
datdeafvalstoffen loost,dwz.ineenbeperktvolumewatertotdeverdwij­
ningleidtvansoorten,dienietkunnenontsnappen ofdienietbestandzijn
tegenverdunningen vandeafvalstofinhetmilieuvanl/lO.OOOgevonden (drem­
pelwaarde voorlangereverblijfsperioden );vermoedelijk ishetplanktonhet
voornaamste slachtoffer vandezetoxiciteit ,ofschoonbijeenramingvande
dagelijks geloosde hoeveelheden indeLigurische Zeevrijgeringewaarden
wordenverkregen .
Deblijvende toxiciteit vandezeafvalstoffen ,dwz.deschadelijkheid die
oplangetermijn kanvoortspruiten uitdesystematische toevoervanzware
metalennaarhetmilieu,konnietformeelwordenaangetoond .Uitdechemische
analysevandeafvalstoffen isgebleken datdezeinderdaad blijvende toxische
substanties bevatten ,zijhetingeringehoeveelheden .Hotdestudiesinvitro
konwordenaangetoond datdemogelijkheidbestaatdatdezesubstanties zich
ophopenindodiverseschakels vandevoedselketens .Ookdeaanwezigheid van
blijvende elementen inbepaalde vissoorten waarvanindelozingszone monsters
kondenwordengenomen,zoudezekonstatering nogstaven,ofschoon deaanwezig­
heidvandezesubstanties indezedierennietmetvollezekerheid kanworden
toegeschreven aandelozingen vanMontedison .Bovendien moeteropworden
gewezendatzelfsinhetlaboratorium totdusverre noggeenbewijsisgele­
verdvandechronische toxiciteit vandesubntanties diezichindeindustriële
afvalstoffen vanMontedison bevinden .Hotontbreken vandefinitieve konklusies
inditverbandgebiedtdenodigewaakzaamheid ,inafwachting vandepublikatie
vanderesultaten vandeorganisaties ,diethansnogexperimenten hebben
lopenoverlangereperioden .

-74-
CONCLUSIESENV.47/75N

-75- ων.17/751ί
CONCLUSIES
I>eopcdulctiecapaciteit vaiicletitaaadioxydef abriekeninhetEuropavande
9"bedraagt 840.OOGtonperjaar(t/j.).Dezecapaciteit vertegenwoordigt
39/^vandewereldcapaciteit (2.175-000t/j)enisalsvolgtverdeeld :
741.000t/j(83$)voorhetsulfaatprocédé
99.000t/j(12$)voorhetchloorprocédé .
Defabrieken dieafvalstoffen lozeninhetKanaalofdeNoordzeevertegen­
woordigen 727.000t/j(67%)enclefabriekendieindeMidellandse Zee
lozen50.000t/j(6/0).2fabrieken (63.000t/j,ditis7'/)behandelen
hunafvalstoffen aanland. .
Devolgende lozingen vindenthansplaats:
l)indeIToordzeeenHetKanaal,hetzijinderiviermonden ,hetzijinvolle
zee:
(-4.100t/dagHgSO^,uitgedruktin100$zwavelzuur
-3.000t/dagFeSO^^HgO (ferrosulfaat )
-1.300t/dagFeSO.,geloosdtezamenmethet"zureafvalwater "
(HgSOj;
2)indeMiddellandse Zee:
-335t/dagH^SO^,uitgedrulctin100$zwavelzuur,indevormvan
neutraleprodukten (2.600t/dag).De580t/dag
FeS0^7H^0 wordenmomenteelaanlandopgeslagen.
Opdeplaatsen waarlozingen wordenverricht ,werdeenhelereekscanpagnes
voorecologisch toezicht opdeverontreiniging gehouden |dezecampagnes
werdendoordenationale autoriteiten ofsomsdoordeproducenten zelfop
touwgezet.
Wanneermenderesultaten vandezecontroles bestudeert ,constateert men
datdeafvalstoffen diedoordetitaandioxyde-industrie wordengeloosdeen
potentieel ofwerkelijk gevaarinhouden.Dezeschadelijke effecten ophet
marienemilieuzijnvooraltoeteschrijven aandezuurheidsgraad ,de

-là- ENV.47/75H
aanwezigheid vanferrosulfaat envermoedelijk ookvan.anderenetalen
(zwaremetalen).
Maargelangvanhetgevalkvinnendezehinderlijke effectenverschillende
vormenaannemen ,dieafhankelijk zijnvandewijzevanlozingende
plaatswaargeloosd wordt:
1)Beperking vandezuurstof'toevoerenvandepHvanhetwater,alsmede
verhoging vandeconcentratie vanhetwateraanFeenaanzwaremetalen.
2)-Tijdelijke inkrimping vandezooplankton-bioniassa 5effectendieeen
wijziging indeoorfologische structuur vandesamenstellingen van
deze "biomassa teweegbrengen ;
-afstoting enuitdrijving vanbepaalde vissoorten ;
-vermindering vandebiomassa ,"beperking vandeprodulctie .envande
specifieke diversiteit vanbenthaleen/ofnectobenthale biocoenosen
indezonewaargeloosdwordt.Inernstiger gevallen kunnendeze
effectenzelfsleidentothetverdwijnen vanelkdierlijk leven.
3)Verandering vandekleur,dehelderheid endetroebelheid vanhet
waterentijdelijke inkrimping vandefotosynthese ,hetfytoplankton
endeprimaire produlctie ,vooralingevalvanlosingaanhetoppervlak .
Bedekking vandezeebodem metijzeroxyden vananderemetalen,indien
geloosdwordtinriviermonden enopzeebodems dieopgeringediepte
liggen.
4)Erwerddaarentegen geengevaarvantoxiciteit voordemensvastgesteld ,
tengevolge vanhetverbruik vanvissoorten dieafkomstig zijnvande
plaatsen waargeloosdwerd. 1 .
Hetkomterderhalve opaan,binnenredelijke enrealistische termijn,de
lozingvandezeafvalstoffen inzeegeleidelijk teverminderen *

-77- Εΐτν.47 /75Ν
Indeel Ivan ditrapport iseoninventaris van dcafvalstoffen dio
afkomstig zijn van dctitaandioxyde-industrie .Deze afvalstoffen zijn
invier hoofdcategorieën verdeeld ,welke overeenstemmen metdelozingen
diedoor defabrieken indeverschillende stadia vanfabricage worden
verricht :
-nafiltratie onoplosbare stoffen
-ferrosulfaat
-sterke zuren
-zwakke zuren ofgeringe afvalwaterlozing .
Het lijkt danookredelijk voor testellen datdebedrijven uitdeze
industrietak erbinnen eennader tebepalen termijn toekomen :
a)hunnafiltratie onoplosbare stoffen aanland opteslaan :
b)detotale verontreiniging metbepaalde percentages teverminderen
(hetzij 30^,70# ,93#).
Bijdeze beperkingen wordt ervan uitgagaan datzijtechnisc hhaalbaar
zijn .Zob.v .zouden devoorgestelde percentages voer defabrieken die
ilmeniet gebruiken hetvolgende betekenen :
3Q '/jzouovereenstemmen met debehandeling van deferrosul faten
70%zouovereenstemmen metdebehandeling vandeferrosulfate n
endest_e_rkc__s uren
95/ozouovereenstemnen metdebehandeling vandeferrosu lfate n,
desterke zuren etdemeeste zwakke zuren .
Inhetzelfde rapport werd ookonderzocht hoeentegen welke prijs men zich
vaaideze afvalstoffen konontdoen ,hetzij öoor verwerking ,hetzij door
tgri^gwinni ng(ziebid28envolgende ).Optemerken valt datdeberekening
vandekosten vanbehandeling dateert vaneind 1973 begin 1974 enbijgevolg
moet \vorden herzien inhet licht van deconjuncturele ontwikkeling .Een
onderzoek indiezin isaandegang .Ditdoel evenwel niets afaanhet
feit dat deinhetrapport genoemde cijfers nogsteeds eenwaardevolle
basis vormen onhetbelang van dekosten vanbehandeling aftewegen tegen
dekostprijs enomdediverse oplossingen onderling tevergelijken .