1^.10.91 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen ^r.C2^9B3 
van informatie, maar ool^ op participatie, zoals in de 
kaderrichtlijn is bepaald. 
2.3.3. Het Comité is het volledig eens met de in de 
punten3tBm^genoemde activiteiten. 
Gedaan te Brussel,3juli 1991. 
1. h^eid^g^ inhoud en betekenis van het Groenboek 
1.1. DeCommissieheeft,naraadplegingvandeskunD 
digen en aan de hand van de resultaten van in verschiL 
lende Europese steden gehouden conferenties over dit 
thema, op 11 juli 1990een^ededelinggetiteld „Groene 
boek over het stadsmilieus tot de Raad en het Europese 
Parlement gericht.COvereenkomstig de bepalingen van 
artikel 198 van het EEGVerdrag heeft de Commissie 
het Economisch en Sociaal Comité om advies over deze 
mededeling gevraagd. 
1.2. In het „Groenboek wordt de problematiek van 
het „stadsmilieus geschetst en worden de oorzaken 
van het stedelijlo verval uitvoerig geanalvseerd. In een 
tweede hoofdstuk worden doelstellingen en richtsnoer 
ren voor de verbeteringvanhet stedelijk milieu beschre^ 
ven. Er volgt een opsomming van de mogelijke instru^ 
menten voor maatregelen van deGemeenschap, waarna 
terreinen worden genoemd die voor dergelijke maatree 
gelen op communautair niveau in aanmerking komen, 
nl.^ 
— stadsplanning, 
— stadsvervoer, 2.^. ^^^C — A^^zo^^^^^^^^^^ 
^Boor^eGe^e^^^^^e^ro^^ 
Het Comité steunt de voorgestelde activiteiten. 
DeVoorz^^ 
^^^rE^o^o^s^^^o^^Co^é 
— bescherming en verbetering van het historisch erf^ 
goed van Europese steden, 
— bescherming en verbetering van^le natuurlijke om^ 
gevinginsteden, 
— waterhuishouding, 
— stedelijke industrie, 
— stedelijk energiebeheer, 
— stadsafval, 
— vergelijkende informatie over de toestand van het 
stadsmilieu, 
— voorlichtingsinitiatieven, 
— maatschappelijke initiatieven, 
— interregionale samenwerking. 
Gp deze terreinen worden beleidsvoorstellen voor de 
Gemeenschap gedaan, welloe evenwel niet als in de 
pralotijlo vertaalbare ideeën mogen worden beschouwd, 
maar als voorbeelden van mogelijkedan wel noodzaken 
lijloe maatregelen dienen. De Commissie erkent dat de 
c^voegdheden van de Gemeenschap in dezen beperkt Advies mzake het Groenboek ove^ het stads^uneu 
(91BC2^9B02) 
De Commissie heeft op 17 juli 1990 besloten, overeenkomstig de bepalingen van artikel 198 
van het Verdrag tot oprichting van de Europese Economische Gemeenschap, het Economisch 
en Sociaal Comité advies te vragen over het Groenboek over het stadsmilieu. 
De Afdeling voor milieu, volksgezondheid en consumentenvraagstukken, die met de voorbed 
reiding van de desbetreffende werkzaamheden was belast, heeft haar advies op^juni 1991 
goedgeloeurd. Rapporteur was de heer Boisserée. 
Het Economisch en Sociaal Comité heeft tijdens zijn 288e zitting (vergadering van3juli 1991) 
het volgende advies uitgebracht, dat met algemene stemmen is goedgekeurd. 
Nr. C 269/4 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen 14. 10. 91 
zijn, en heeft daarom als instrumenten aanbevelingen, 
stimuleringsmaatregelen e.d. uitgewerkt, die in de 
meeste gevallen rechtstreeks tot de steden worden ge­
richt. 
1.2.1. De Commissie wil via het „Groenboek" een 
discussie op gang brengen. Het is de bedoeling dat niet 
alleen bij het Europese Parlement en het ESC advies 
wordt ingewonnen; het „Groenboek" moet juist in 
zoveel mogelijk Europese gemeenten worden verspreid, 
zodat de discussie op praktijkniveau in de steden plaats­
vindt. De Raad dient over mogelijke beleidslijnen te 
beslissen, en wel op basis van de resultaten van natio­
nale conferenties die over de thematiek van het „Groen­
boek" zijn gehouden of nog zullen worden georgani­
seerd. 
2. Beoordeling van de plannen 
2.1. Algemene opmerkingen 
2.1.1. De Commissie heeft in het Vierde actiepro­
gramma voor het milieu voor het eerst aangekondigd, 
bijzondere aandacht aan de milieuproblemen van stede­
lijke gebieden te zullen schenken. Het ESC heeft hier­
over in het advies over dit actieprogramma zijn voldoe­
ning uitgesproken (*). 
2.1.2. De in het „Groenboek" aangesneden pro­
blematiek van het „stadsmilieu" — de problemen die 
het gevolg zijn van sterke concentratie van bevolking, 
bebouwing en verkeer, sociale ongelijkheid en het verval 
van culturele waarden — vormt een complex verschijn­
sel. Enerzijds gaat het om specifieke milieuproblemen: 
steden zijn bijzonder energie-intensief en dragen ook 
bij tot de problemen op regionaal en internationaal 
niveau (CCK-immissie en opwarming van de atmosfeer). 
Anderzijds komt een reeks buiten het thema milieu­
bescherming vallende onderwerpen aan de orde, waar­
over het ESC zich eerder heeft uitgesproken of momen­
teel een advies voorbereidt (b.v. „Nieuwe armoede", 
„Europa 2000", „Immigratie van buitenlandse werk­
nemers" en communautaire programma's inzake ver­
voer-, energie- en regionaal beleid). 
2.1.3. 70 a 80 % van de bevolking in de Gemeenschap 
woont in steden of in stedelijke agglomeraties. Daarvan 
woont ca. 50% in middelgrote steden. De „verstede­
lijking" van de bebouwingsstructuur in Europa heeft 
tot nog toe in het milieubeleid van de Europese Gemeen­
schap onvoldoende aandacht gekregen. Het is daarom 
een positieve zaak dat de Commissie haar toezegging nu 
door de presentatie van het „Groenboek" waarmaakt. 
2.1.4. In het „Groenboek" en de daaraan vooraf­
gaande rapporten van deskundigen is een enorme hoe­
veelheid empirisch materiaal bijeengebracht; aan de 
hand van concrete voorbeelden uit Europese steden 
worden mogelijke oplossingen beschreven en ter discus­
sie gesteld. Deze documentatie is op zichzelf al bijzonder 
waardevol. 
(!) PB nr. C 328 van 7. 12. 1987. 2.1.5. De problematiek wordt weliswaar op interes­
sante en grondige wijze beschreven en geanalyseerd, 
maar de opsomming van de noodzakelijke beleidslijnen 
op communautair en nationaal niveau is allesbehalve 
volledig. Het „Groenboek" is evenwel slechts bedoeld 
als stimulans voor een brede discussie over de situatie 
van de steden in Europa. Daarom heeft het advies 
van het ESC slechts de betekenis van een tussentijds 
standpunt. Het ESC stelt er bijzonder veel belang in om 
aan de verdere discussie over dit onderwerp deel te 
nemen, en wenst de sociale en economische kringen die 
met deze problematiek in aanraking komen, hierbij te 
betrekken. Het zou een goede zaak zijn als het ESC 
hiertoe ook een competente gesprekspartner zou vinden 
die de belangen van steden en gemeenten op Europees 
niveau behartigt; eventueel zou de instantie die de belan­
gen van steden en gemeenten behartigt, tot een forum 
voor deze uitwisseling van gedachten kunnen worden 
uitgebouwd. 
2.2. Bijzondere milieuproblemen van steden 
2.2.1. Het „Groenboek" behandelt de problematiek 
van het stadsmilieu niet per milieucompartiment, maar 
door middel van dwarsdoorsneden; de reden voor deze 
aanpak is dat juist in stedelijke agglomeraties een groot 
aantal dwarsverbindingen tussen deze compartimenten 
kan worden vastgesteld. 
De Commissie gaat uit van de gedachte dat het 
„stadsmilieu" als één complex dient te worden behan­
deld, omdat de voor steden (en vergelijkbare agglomera­
ties) kenmerkende sterke concentratie van bevolking, 
industrie, verkeer, enz. een buitenproportionele toe­
name van de milieuproblematiek tot gevolg heeft, maar 
anderzijds ook de mogelijkheid biedt om tot oplossin­
gen te komen die in economisch, sociaal en cultureel 
opzicht zinvol zijn. 
2.2.2. Of deze benadering juist is, valt moeilijk te 
beoordelen, omdat de Commissie geen definities van 
het thema „stadsmilieu" geeft. Volgens het ESC kunnen 
de ideeën in het „Groenboek" niet in concreet milieu­
beleid worden vertaald zolang dit thema niet duidelijk 
is omlijnd. Het Comité gaat ervan uit dat niet alleen 
steden in juridische zin worden bedoeld, maar ook 
agglomeraties die soortgelijke problemen kennen als 
steden; hiertoe moet ook de bebouwing worden gere­
kend die is ontstaan rond plaatsen waar nieuwe in­
dustriële activiteiten plaatsvinden. Ook moet rekening 
worden gehouden met de invloed van urbane problemen 
op de periferie. 
2.2.3. Aan te bevelen is wellicht een indeling in: 
— metropolen, 
— middelgrote steden, 
— overige congestiegebieden, 
daar de milieuproblematiek zoals deze in het „Groen­
boek" wordt behandeld, zich in elk van deze drie geval­
len anders laat aanzien. 
14. 10. 91 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen Nr. C 269/5 
Als voorbeeld voor een dergelijke indeling wijst het 
ESC op de richtlijn over stedelijk afvalwater^). 
2.2.4. Verder is het de vraag of de in het „Groen­
boek" beschreven symptomen inderdaad kunnen wor­
den herleid tot een uniforme problematiek in alle lid­
staten en regio's. Het „Groenboek" bevat ten aanzien 
hiervan een groot aantal voorbeelden. Uit deze voor­
beelden en uit de eigen ervaringen van het Comité 
kunnen de volgende conclusies worden getrokken: 
— in grote delen van steden, met name in de buiten­
wijken, kunnen in toenemende mate dezelfde of 
vergelijkbare problemen worden waargenomen, die 
tot het complex „stadsmilieu" behoren, 
— het feit dat de Europese stadscentra een zeer gedif­
ferentieerd beeld vertonen, is niet in tegenspraak 
met het inzicht dat het hier om een uniforme proble­
matiek gaat, 
— het onderzoek dat met het „Groenboek" op gang is 
gebracht, moet worden voortgezet. 
2.2.5. Van bijzonder belang is ten slotte ook het 
onderscheid tussen maatregelen in het kader van het 
algemene milieubeleid en specifieke maatregelen t.b.v. 
steden en stedelijke agglomeraties. Volgens het Comité 
kunnen maatregelen m.b.t. de stedelijke milieuproble­
matiek geen alternatief vormen voor de voortzetting en 
de verbetering van algemene milieumaatregelen van de 
Gemeenschap. Als de milieubescherming in het al­
gemeen beter en strenger wordt, komt dit juist ook de 
steden ten goede. De situatie in de steden moet zelfs tot 
een strenger milieubeleid en een snellere tenuitvoerleg­
ging ervan in geheel Europa leiden. 
2.3. Beoordeling van de analyse in het „Groenboek" 
2.3.1. De beschrijving van stedelijke milieuproble­
men en de oorzaken daarvan is wellicht juist, maar 
geenszins volledig. 
2.3.2. In het „Groenboek" wordt de situatie beschre­
ven zoals deze in 1989 was. Er wordt geen rekening 
gehouden met de te verwachten ontwikkeling in de 
komende jaren, waarin het milieu vermoedelijk sterk 
achteruitgaat, met name als gevolg van: 
— de effecten van de Europese interne markt [zie rap­
port van de Task Force van de EG-Commissie van 
1989 en het initiatief advies van het ESC van 
19 september 1990 (2)], 
— de te vrezen verdere concentratie van de bevolking 
in sommige grote stedelijke gebieden [zie advies van 
het ESC over het FAST-programma(3)], 
— de met structurele veranderingen in de industrie 
verband houdende regionale verschuivingen. 
De positieve ontwikkelingen in sommige steden (4) ko­
men in het „Groenboek" evenmin aan de orde. 
(!) PB nr. C 168 van 10. 7. 1990. 
(2) PB nr. C 332 van 31. 12. 1990. 
(3) PB nr. C 80 van 28. 3. 1988. 
(4) Als één van de vele voorbeelden kan Montpellier worden 
genoemd. 2.3.3. In het onderhavig advies kan de analyse van de 
Commissie niet op alle punten op volledigheid worden 
gecontroleerd. Er zullen slechts bij wijze van voorbeeld 
enkele belangrijke onderwerpen worden genoemd die 
in het „Groenboek" niet of — volgens het Comité — 
niet volledig behandeld worden [aanvullende analyses 
en verbeteringsvoorstellen zijn in de studie van de Or­
ganisatie voor Economische Samenwerking en Ontwik­
keling (OESO) „Environmental Policies for Cities in 
the 1990's" — Parijs 1990 — te vinden]. 
2.3.4. Bij de onderstaande lijst van onderwerpen zijn 
geen prioriteiten vastgelegd; het ESC behoudt zich voor, 
zich in een vervolgadvies — wanneer de door het 
„Groenboek" op gang gebrachte discussie al goed is 
gevorderd — over de prioriteit van de verschillende 
maatregelen en beslissingen uit te spreken. 
a) Het in ruimtelijke zin splitsen of combineren van 
wonen en werken wordt als kernprobleem van 
stadsstructurering en -ontwikkeling beschouwd. De 
verkeersproblematiek in de binnensteden wordt 
grotendeels hierdoor bepaald. Het ESC is het eens 
met de ideeën in het Groenboek; zij zijn evenwel 
vandaag de dag reeds het model waaraan de 
stadsplanning in Europa zich oriënteert. De kritiek 
van de Commissie op planningsconcepten uit het 
verleden („Handvest van Athene") zou evenwel een 
belangrijke rol kunnen vervullen bij het saneren en 
doen herleven van oudere stadswijken (b.v. be­
bouwen van verlaten industrieterreinen of vestiging 
van kleine en middelgrote bedrijven). Ook in de 
toekomst moet voor de nodige afstand tussen ver­
vuilende industrie en woongebieden worden ge­
zorgd. 
b) Een belangrijke rol speelt de verhouding tussen 
stadscentrum en periferie; ook hier dient naar een 
sterkere vermenging te worden gestreefd (wonen in 
de binnenstad en versterking van handel, diensten 
en aanbod van cultuur, sport en recreatie in de 
periferie). 
c) Een gedifferentieerde bestemming van openbare 
ruimten (groenvoorzieningen, verkeer, diensten) en 
grotere zorgvuldigheid bij de stadsarchitectuur en 
de zorg voor historische plaatsen zijn bepalend voor 
de identiteit van de steden, die weer van grote 
invloed is op de houding van de bewoners t.a.v. het 
stadsmilieu. 
d) In veel delen van Europa moet een uitgebreide, 
extensieve bebouwing („landschapsvervuiling") van 
de nog vrije gebieden rond steden worden verhin­
derd; bij het aanwijzen van groei-assen voor een 
geconcentreerde bebouwing moet rekening worden 
gehouden met het aanbod van openbaar 
streekvervoer, m.n. het railvervoer. 
e) Bij de stadsplanning, met name bij de planning 
en regeling van het verkeer, moet meer aandacht 
worden besteed aan geluidshinder en de betekenis 
hiervan voor de gezondheid van de stadsbewoners. 
Als bescherming tegen geluidshinder kan gebruik 
worden gemaakt van geluidswanden en -wallen 
langs belangrijke verkeerswegen, kan worden ge-
Nr. C 269/6 Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen 14. 10. 91 
zorgd voor voldoende afstand tussen dergelijke rou­
tes en woongebieden en kan het verkeer onder^ 
gronds worden geleid (hetgeen ook uit het oogpunt 
van kosten/baten een goede oplossing is). 
f) Een van de kernproblemen van steden en stedelijke 
agglomeraties is de ontbrekende — of verdwenen 
— sociale coherentie (snelle groei van de steden, 
concentratie van immigranten uit het buitenland en 
migranten uit de periferie); op dit terrein is een 
geordend woningbouwbeleid vereist en moeten la­
cunes in scholing en opleiding worden ondervangen, 
mede om de nodige politieke en economische prio­
riteiten te kunnen stellen. 
g) Het wordt meestal erkend dat de stedelijke milieu­
problematiek het resultaat is van een gebrek aan 
activiteit van de overheid. Daartoe behoren ook: 
— het ontbreken van stedebouwkundige plannen 
en voorschriften waarmee een ongeordende ont­
wikkeling kan worden voorkomen, 
— het ontbreken van controle op bouw- en plan­
ningsvoorschriften, waardoor juist in steden il­
legale ontwikkelingen kunnen worden vastge­
steld. 
De toewijzing van de beslissingsbevoegdheid op de ver­
schillende overheidsniveaus (plaatselijke, regionale of 
nationale overheden) is daarom van bijzonder belang. 
Onafhankelijkheid bij het nemen van beslissingen, con­
creet inzicht in de problematiek en interdependentie 
van stad en periferie zijn belangrijke aspecten bij het 
verbeteren van toewijzing van bevoegdheden. Het be­
trekken van de bevolking bij de planning heeft een 
positief effect gehad op de milieuvriendelijkheid van de 
stadsontwikkeling. 
3. Vertaling van het Groenboek in concreet milieu­
beleid 
3.1. Kader van communautaire maatregelen 
Een positieve beoordeling van maatregelen ter verbete­
ring van het stadsmilieu betekent niet automatisch dat 
deze maatregelen ook op communautair niveau ade­
quaat zijn. De vraag welke concrete maatregelen (b.v. 
Europese wetgeving, financieringsprogramma's) uit de 
conclusies van het „Groenboek" kunnen worden afge­
leid, wordt door de Commissie niet afdoende beant­
woord. Uit de tot nog toe gevoerde discussie is gebleken 
dat men het over bepaalde maatregelen eens is, terwijl 
andere als bijzonder controversieel worden beschouwd. 
3.2. Aandacht voor de situatie van de steden in het 
kader van het Europese milieubeleid 
3.2.1. De Commissie behandelt in het „Groenboek" 
weliswaar veel plaatselijke oplossingen, maar niet zo­
zeer oplossingen in Europees perspectief. Dat geldt met 
name voor de noodzakelijke afstemming van het Eu­
ropese milieurecht en het milieubeleid op de problemen 
van steden en stedelijke agglomeraties. Een betere en strengere milieubescherming door de Gemeenschap in 
het algemeen zou bij het oplossen van stedelijke milieu­
problemen kunnen helpen. De milieunormen zijn onvol­
ledig (er zijn b.v. alleen luchtkwaliteitsnormen m.b.t. 
SG\, N02, lood, stof en deeltjesemissies) en komen niet 
altijd overeen met de stand van de wetenschap [b.v. 
de richtsnoeren van de Wereldgezondheidsorganisatie 
(WHO)]. 
3.2.2. Dat betekent evenwel ook dat in congestie-
gebieden eventueel strengere normen moeten kunnen 
worden gehanteerd dan de algemene normen (b.v. 
maatregelen voor industrie en verkeer bij plaatselijk of 
regionaal smoggevaar). Alle milieuvoorschriften dienen 
— overeenkomstig artikel 130 T van het EEG-Verdrag 
— een uitzonderingsbepaling m.b.t. dergelijke regelin­
gen voor congestiegebieden te bevatten. In dit opzicht 
kan het nodig zijn, van het uniformiteitsprincipe af te 
wijken. 
3.2.3. Tot de bijzonder dringende taken in stedelijke 
congestiegebieden behoort het oplossen van het afval­
probleem. De strengere communautaire voorschriften 
die op dit ogenblik worden voorbereid, zullen hierbij 
hulp bieden. Het Comité is van mening dat de steden 
over de mogelijkheid moeten beschikken om plaatselij­
ke oplossingen voor te schrijven. Juist met het oog op 
de steden moet op communautair niveau alles in het 
werk worden gesteld om het ontstaan van afval (vooral 
de toenemende hoeveelheid verpakkingsafval) te voor­
komen, aanzienlijk te verminderen of dusdanig op te 
vangen dat grondstoffen opnieuw kunnen worden ge­
bruikt (recycling). Het rechtskader moet dusdanig wor­
den geconcipieerd dat de gemeenten de afvalproble-
matiek zelf kunnen oplossen, o.m. door middel van 
„economische modellen" (b.v. afvalverwijdering door 
particuliere ondernemingen). Dat geldt ook voor aan-
sprakelijkheidskwesties en het vinden van financiële 
middelen voor het opruimen van z.g. „milieu-erfenissen 
uit het verleden"; deze maken het vaak onmogelijk 
verlaten industrieterreinen een nieuwe bestemming te 
geven. 
3.2.4. De Commissie wijst er terecht op dat stedelijke 
milieuproblemen voor een groot deel door het autover­
keer worden veroorzaakt. De te nemen maatregelen 
moeten tot doel hebben, het milieu-onvriendelijke of 
-belastende verkeer niet slechts te verplaatsen, maar 
algemeen te verminderen; het milieubeleid t.a.v. het 
verkeer moet er zich daarom toe lenen, de ontwikkeling 
en acceptatie van het openbaar streekvervoer te stimu­
leren. 
Het zou consequent zijn om het milieubeleid van de 
Gemeenschap in grotere mate op de volgende terreinen 
te richten: 
— snellere aanpassing van de normen inzake uitlaat­
gassen en geluidsniveau van voertuigen (ook vracht­
wagens) aan de vooruitgang van de techniek en van 
de voorschriften inzake modernisering van voertui­
gen, b.v. met katalysatoren, 
— meer en snellere steun aan het ontwikkelen van 
milieuvriendelijke voertuigen (waaronder elektri­
sche auto's), 
14. 10. 91 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen Nr. C 269/7 
— stimulering van het gebruiksgereed maken van sys­
temen voor parkeer- en verkeersgeleiding om de 
verkeerssturing op milieuvriendelijke wijze te verbe­
teren (waarbij rekening wordt gehouden met de 
uitwisseling van ervaringen tussen nationale, regio­
nale en gemeentelijke overheden, milieu-organi­
saties en industrie; deze uitwisseling dient in geheel 
Europa te worden gestimuleerd). 
Bovendien zal er meer dan tot nog toe bij de steden op 
moeten worden aangedrongen dat zij de controle op en 
de tenuitvoerlegging van bestaande milieumaatregelen, 
m.n. de bepalingen over de beperking van uitlaatgassen, 
verbeteren. 
3.3. Integratie van het milieubeleid in andere be­
leidsterreinen 
3.3.1. Men is het er algemeen over eens dat het 
stedelijk milieu op Europees niveau er het meest bij 
gebaat is als milieubeschermingseisen in andere be­
leidsterreinen van de Gemeenschap worden geïnte­
greerd en in een vroeg stadium met elkaar worden 
gecoördineerd (artikel 130 R, lid 2, EEG-Verdrag). 
Maatregelen op Europees niveau moeten op hun „stads-
vriendelijkheid" worden getoetst. 
3.3.2. Voorbeelden van beleidsterreinen van de Ge­
meenschap die van aanzienlijk belang zijn voor de ont­
wikkeling en de sanering van steden en stedelijke ag­
glomeraties : 
— het Europese vervoerbeleid: de regionale vervoersin­
frastructuur oefent invloed uit op stedelijke prio­
riteiten (zie de Mededeling van de Commissie over 
„Milieu en vervoer"), 
— het regionaal beleid: EG-programma's en 
stimuleringsprojecten zouden op hun milieuvriende­
lijkheid moeten worden getoetst, 
— het energiebeleid: de verwachte concentratietendens 
in de energiesector bemoeilijkt het vinden van mi­
lieuvriendelijke en gedecentraliseerde oplossingen 
(b.v. centrale verwarming van steden of stadswijken 
door middel van warmte/kracht-koppeling) en het 
afstemmen van het energieproduktiepotentieel op 
de behoeften van de bevolking (zie de Mededeling 
van de Commissie over „Milieu en vervoer"), 
—•• het onderzoeks- en technologiebeleid: zonder krach­
tige stimulansen is de ontwikkeling van alternatieve 
(„hernieuwbare") energie, die ook voor de bescher­
ming van het milieu in steden van belang is, onmoge­
lijk. 
Van een vergelijkbare vervlechting is sprake bij het 
sociaal beleid en het cultuurbeleid. 
3.3.3. Van bijzonder groot belang voor het 
stadsmilieu zullen de gevolgen van de voltooiing van 
de Europese Interne Markt in 1992-1993 zijn: 
a) De interne markt („Europa zonder grenzen") zal 
activiteiten bevorderen die ook de stadsontwikke­
ling in sociaal en economisch opzicht ten goede 
zullen komen. b) Aan de andere kant brengt de interne markt, b.v. 
als gevolg van grotere vrijheid in het goederenver­
keer, het risico mee dat de verkeersproblemen in de 
steden verder toenemen (zie initiatief advies van het 
ESC „Milieubeleid en Europese interne markt" (*) 
en Task Force-rapport „Milieu en interne markt — 
1992: de milieu-aspecten"). In de actielijnen van het 
„Groenboek" mist het ESC daarom de omzetting 
van deze vaststellingen in concreet beleid t.a.v. de 
interne markt. Dit zou het startpunt van een op de 
stad gericht milieubeleid moeten zijn. 
3.4. Stadsplanning en stadsarchitectuur 
3.4.1. De huidige stedelijke milieuproblematiek is 
deels te wijten aan (onjuiste) beslissingen of gebrekkige 
planning (m.b.t. bouw, bebouwing en infrastructuur) 
op stads- of streekniveau. Stads- en streekplanning valt 
volgens het EEG-Verdrag niet onder de bevoegdheid 
van de organen van de Gemeenschap, maar behoort tot 
de taken van de plaatselijke overheden (gemeenten, 
steden, regio's enz.), die bij de ruimtelijke ordening van 
het stads- of streekgebied min of meer onafhankelijk 
zijn. 
Ook daar waar uit milieu-oogpunt maatregelen op com­
munautair niveau mogelijk zijn, moet volgens het 
Comité zorgvuldig worden nagegaan of overeenkomstig 
het subsidiariteitsprincipe (artikel 130 R van het EEG-
Verdrag) niet veeleer de nationale en lagere overheden 
deze taken moeten vervullen, te meer daar het oplossen 
van complexe stedelijke milieuproblemen geïntegreerde 
concepten vereist die slechts op plaatselijk of regionaal 
niveau denkbaar zijn. 
Het Comité is het om deze redenen ermee eens dat 
de Commissie geen communautaire rechtsinstrumenten 
dienaangaande voorstelt, ook al zou het daarbij om 
doelstellingen gaan die op zich uit milieu-oogpunt wen­
selijk zijn. Het Comité zou evenwel graag zien dat op 
communautair niveau concepten voor een milieuvrien­
delijk „stadsbeleid" worden uitgewerkt en dat de op­
richting van grensoverschrijdende regionale instanties 
voor de coördinatie van een dergelijk beleid wordt 
gestimuleerd. 
3.4.2. Volgens het Comité zouden de EG-richtlijnen 
over de milieu-effectrapportage (2) tot gemeentelijke be-
stemmings-, bouw- en infrastructuurplannen moeten 
worden uitgebreid; in een aantal lid-staten is dit reeds 
het geval. 
Het Comité herhaalt verder zijn suggestie [zie initiatief­
advies over „Milieubeleid en de Europese interne 
markt" (*) — paragraaf 9.2] om de Gemeenschap bij 
een herziening van het EEG-Verdrag een aanvullende 
algemene bevoegdheid te verlenen inzake milieuvriende­
lijke ruimtelijke ordening bij projecten van Europese 
betekenis of grensoverschrijdende bebouwing. 
(*) PB nr. C 332 van 31. 12. 1990. 
(2) PB nr. L 175 van 5. 7. 1985. 
Nr. C 269/8 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen 14. 10. 91 
3.4.3. Tot de stedelijke milieuproblemen rekent de 
Commissie ook de bedreiging van „het historisch erf­
goed van Europese steden"; zij stelt dan ook een aantal 
activiteiten op het gebied van monumentenzorg en be­
scherming van historisch belangrijke wijken voor. In 
discussies met deskundigen over het „Groenboek" is 
kritiek op deze aanpak uitgeoefend. Het Comité vraagt 
zich af of de milieubevoegdheid van de Gemeenschap 
zich ook tot dit terrein uitstrekt, te meer omdat dit 
nauw vervlochten is met taken op het gebied van cultuur 
en wetenschap (b.v. archeologie). Daarvan afgezien is 
het wellicht niet de bedoeling om via het „Groenboek" 
op communautair niveau wetgevende maatregelen inza­
ke monumentenzorg in te voeren. In ieder geval moet 
bij milieuvoorschriften op dit terrein rekening worden 
gehouden met het kwetsbare karakter en de noodzaak 
van bescherming van historische gebouwen en vergelijk­
bare objecten. Dat betekent dat de milieubescherming 
t.a.v. het historisch „erfgoed van Europese steden" 
strenger wordt. 
Overigens zouden objecten die tot het Europese culture­
le erfgoed behoren, volgens het Comité onder de bijzon­
dere bescherming van de Gemeenschap moeten worden 
geplaatst en zou de Gemeenschap tot het behoud ervan 
een financiële bijdrage moeten leveren, zoals in het 
recente LIFE-programma (*) uitdrukkelijk is gepland. 
4. Verdere voorstellen van het Economisch en Sociaal 
Comité voor het omzetten van het „Groenboek" in 
concrete maatregelen 
4.1. Het Comité steunt de ideeën met betrekking tot 
de oprichting van een wetenschappelijke c.q. raadgeven­
de instantie op communautair niveau voor vraagstuk­
ken op het gebied van het stadsmilieu (in deze richting 
gaat de bij nationale conferenties over het „Groenboek" 
voorgestelde „Europese Academie voor de problema­
tiek van het stadsmilieu"). Een dergelijke instantie zou 
volgens het Comité in ieder geval door de Gemeenschap 
moeten worden medegefinancierd, om 
— voor een „Europese" aanpak te zorgen, 
— bovengenoemde instantie voor de concrete vertaling 
van het „Groenboek" (uitwisseling van informatie 
en stimulering van samenwerking) te kunnen ge­
bruiken, 
— voor samenwerking met het recentelijk opgerichte 
Europese Milieu-Agentschap te zorgen. 
De wetenschappelijke c.q. raadgevende instelling zou 
richtsnoeren kunnen uitwerken voor het oplossen van 
gemeentelijke milieuproblemen, zou gegevens over de 
verschillende terreinen kunnen verzamelen en coördine­
ren, zou rapporten kunnen opstellen over mogelijke of 
noodzakelijke saneringsobjecten, zou vaklieden op het 
gebied van stedelijke milieuproblemen kunnen opleiden 
en voor het stedelijke beleid verantwoordelijke perso­
nen aan de hand van de nieuwste inzichten kunnen 
bijscholen. Ook zou de instantie als draaischrijf kunnen 
fungeren voor de uitwisseling van kennis en ervaring over het complex „stadsmilieu" welke verder reiken 
dan de afzonderlijke regio's en steden. Een dergelijke 
instantie dient t.b.v. de coördinatie nauw samen te 
werken met nationale en regionale instanties die verge­
lijkbare taken vervullen. 
4.2. Het Economisch en Sociaal Comité herhaalt zijn 
suggestie uit het initiatiefadvies over „Milieubeleid als 
basisvariabele van de economische en sociale ontwikke­
ling'^2) om een Europees milieufonds te creëren, dat 
kan worden gebruikt voor de financiering of co-finan­
ciering van het oplossen van in het „Groenboek" ge­
noemde problemen. De bestaande Regionale en Sociale 
Fondsen zijn hiertoe slechts in beperkte mate geschikt, 
omdat de prioriteiten ervan anders liggen. 
Het Comité stelt met voldoening vast dat de Commissie 
onlangs een voorstel inzake een „Financieel instrument 
voor het milieu (LIFE)" heeft ingediend, dat de sug­
gesties van het Comité zou omvatten; of het voorgestel­
de budget toereikend is, valt af te wachten (3). Met 
behulp van een Europees milieufonds zouden proefpro­
jecten met een modelkarakter kunnen worden gesteund. 
Het Comité heeft evenwel enkele bedenkingen ten aan­
zien van de aanpak via proefprojecten: 
— het feit dat zeer grote steden administratief beter 
zijn toegerust en over betere relaties beschikken, 
mag niet tot gevolg hebben dat kleinere steden, 
die vaak met bijzonder moeilijke en onopgeloste 
problemen te kampen hebben, nauwelijks bij derge­
lijke programma's worden betrokken, 
— proefprojecten komen niet in aanmerking als het 
slechts om het toepassen van bekende en gebruiks­
klare technologie gaat, 
— steden mogen slechts middelen ontvangen als zij een 
geïntegreerd plan voor het bedoelde project kunnen 
voorleggen. 
Ook individuele steun voor de sanering van problemen 
met een interregionaal karakter komt in aanmerking. 
De Commissie heeft zelf al eens overwogen een dergelijk 
instrument in te voeren [in het advies van 21 oktober 
1990 over de herziening van de Verdragen van Rome 
in verband met de Politieke Unie — Doe. COM(90) 600 
def.]. 
4.3. Het Comité is zich ervan bewust dat deze voor­
stellen alleen te verwezenlijken zijn als meer financiële 
middelen ten behoeve van het milieubeleid worden inge­
zet. De zeer zwaarwegende stedelijke milieuproblemen 
zijn niet zonder financiële hulp van de overheid en de 
Gemeenschap op te lossen, ook al is het mogelijk de 
basiskosten van stadssanering met plaatselijke of regio­
nale middelen te bestrijden. 
4.4. Het Comité is van mening dat het oplossen van 
de stedelijke milieuproblematiek een zekere bewustwor­
ding van de bevolking vereist. Verantwoordelijkheids­
besef t.o.v. het milieu is slechts sporadisch te vinden. 
(!) Doe. COM(91) 28 def. (2) PB nr. C 56 van 7. 3. 1990. 
(3) PB nr. C 191 van 22. 7. 1991, blz. 7. 
14. 10. 91 Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen Nr. C 269/9 
Hieronder valt onder meer het inzicht dat consumptie­
gewoonten en produktiestructuren moeten veranderen, 
wil de situatie waarin het milieu met name in steden 
verkeert, blijvend worden verbeterd. Een versterking 
van de rechten van de burger op informatie (zie de 
Richtlijn over milieu-informatie (*) en de participatie 
van burgers en maatschappelijke groeperingen aan het 
planningsproces komt ook overeen met de principes 
van gemeentelijke autonomie. Regelmatige voorlichting 
van de bevolking over de toestand van het milieu wat 
de belangrijkste vervuiling door schadelijke stoffen en 
de kosten van sanering betreft, komt de uitvoering van 
en de controle op het milieurecht ten goede. De Richtlijn 
over milieu-informatie dient, waar nodig, te worden 
uitgebreid. 
De Gemeenschap dient door middel van adequate in­
strumenten alle maatregelen inzake voorlichting van en 
advies aan de bevolking en scholing van de verantwoor­
delijke functionarissen mogelijk te maken en te stimule­
ren. Daartoe behoort ook het uitwerken van leer- en 
informatiemateriaal, het financieren van seminars e.d. 
en het organiseren van reizende tentoonstellingen met 
duidelijke informatie over problemen m.b.t. stad en 
milieu en adequate oplossingen. 
Het verstrekken van meer en juistere informatie aan de 
op plaatselijk of regionaal niveau verantwoordelijke 
personen is vaak een betere manier om positieve invloed 
op de situatie in de steden uit te oefenen dan het 
financieren van afzonderlijke projecten. 
Het Comité stelt voor, in geheel Europa onder de 
stadsbevolking een campagne ter verbetering van het 
stadsmilieu te starten (eventueel verbonden met wed­
strijden). 
(!) PB nr. C 139 van 5. 6. 1989. Richtlijn 90/313/EEG 
(PB nr. L 158 van 23. 6. 1990). 
Gedaan te Brussel, 3 juli 1991. De Commissie zou de steden moeten aanmoedigen de 
milieuscholing op gemeentelijk niveau te intensifiëren 
(o.m. door het oprichten van plaatselijke milieu-infor-
matiecentra) en het milieubeheer en de milieuplanning 
verder te ontwikkelen. 
Bij het streven naar scholing en bijscholing van de 
op politiek, administratief en maatschappelijk terrein 
werkzame personen dient ook meer gebruik te worden 
gemaakt van instanties en procedures die hun nut heb­
ben bewezen, met name van het systeem van partner-
gemeenten; deze zouden in de zin van technische samen­
werking kunnen worden uitgebreid. 
5. Slotopmerking 
Het „Groenboek" over het stadsmilieu is bedoeld om 
een brede discussie op gang te brengen. De mogelijke 
beleidslijnen moeten door regeringen en deskundigen 
verder worden uitgewerkt. Het Comité verwacht bij 
deze discussie te worden betrokken, met name wanneer 
de Commissie overeenkomstig de Besluiten van de Raad 
van 21 december 1990 haar voorstellen in concrete 
maatregelen vertaalt. In dit opzicht behoudt het Comité 
zich voor, een vervolgadvies met eigen voorstellen voor 
maatregelen uit te brengen. 
Als er een commissie van deskundigen wordt opgericht 
om de doelstellingen in het „Groenboek" te verwezen­
lijken, zouden de in het Comité vertegenwoordigde 
sociale en economische groepen en kringen bij de sa­
menstelling ervan moeten worden betrokken. Het 
Comité biedt wellicht een adequaat kader voor het 
organiseren en uitvoeren van een dergelijke uitwisseling 
van ervaringen. 
Het Comité rekent er — overeenkomstig de Besluiten 
van de Raad — op dat de Commissie samenwerkt met 
andere Europese en internationale organisaties die zich 
met het onderwerp stadsmilieu bezighouden, om dubbel 
werk te voorkomen. 
De Voorzitter 
van het Economisch en Sociaal Comité 
Francois STAEDELIN