TOELICHTING

1.INLEIDING

De COVID-19-pandemie is een ernstige, wijdverbreide volksgezondheidscrisis, die burgers, samenlevingen en economieën overal ter wereld zwaar heeft getroffen. De omvang van de gezondheidscrisis en de beleidsmaatregelen om deze te beheersen, zijn ongekend. Het is daardoor buitengewoon onzeker hoe groot de sociaal-economische impact van de crisis is. In dit stadium is het echter al duidelijk dat de impact voor de financiële en economische stelsels van de lidstaten tot ongekende en acute uitdagingen leidt. Volgens de economische voorjaarsprognoses van de Commissie zal het bbp van de EU dit jaar met ongeveer 7,5 % krimpen, veel meer dan tijdens de wereldwijde financiële crisis van 2009, en zal het in 2021 weer toenemen, maar met slechts 6 %. Het werkloosheidspercentage in de EU zal naar verwachting in 2020 met 9 % stijgen en het risico van toenemende armoede en ongelijkheid met zich meebrengen.

Naar aanleiding daarvan hebben de lidstaten uitzonderlijke discretionaire economische en financiële maatregelen getroffen. Samen met het effect van de zogeheten “automatische stabilisatoren”, d.w.z. de betalingen waarin is voorzien in het kader van de stelsels voor werkloosheidsverzekering en sociale zekerheid in combinatie met de derving van belastingopbrengsten, hebben deze maatregelen een aanzienlijke invloed op de overheidsfinanciën van de lidstaten: het totale overheidstekort schoot in zowel de eurozone als de hele Unie omhoog: van 0,6 % van het bbp in 2019 tot 8,5 % van het bbp dit jaar.

De schok voor de economie van de EU is symmetrisch in die zin dat de pandemie alle lidstaten heeft getroffen, maar de impact van de pandemie laat aanzienlijke verschillen tussen de lidstaten zien, en hetzelfde geldt voor hun vermogen om de economische en budgettaire schok op te vangen en er een antwoord op te geven. Een en ander is ook afhankelijk van de specifieke economische structuren en de aanvangssituatie in de lidstaten. Er bestaat daardoor een risico dat de ongelijkheid binnen de Unie door de crisis wordt versterkt, waardoor de collectieve economische en sociale veerkracht in gevaar komt. Dit algemene beeld wordt ook bevestigd door de diepgaande behoefteanalyse.

De Unie heeft snel werk gemaakt van een gecoördineerde, krachtige collectieve respons op de sociale en economische gevolgen van de crisis, binnen de grenzen van het huidige meerjarig financieel kader, dat in 2020 afloopt. Die respons vormt een aanvulling op de discretionaire economische en financiële maatregelen van de lidstaten.

De crisis kan blijvende schade aan het economisch weefsel van de Unie tot gevolg hebben, tenzij er een passende beleidsreactie voor de korte en de middellange termijn op het niveau van de Unie komt. Om deze uitdaging het hoofd te kunnen bieden, moet dringend worden voorzien in onmiddellijk beschikbare aanvullende financiële capaciteit ter ondersteuning van het herstel en de veerkracht in de hele Unie.

De respons op de crisis moet alomvattend, ambitieus en duurzaam zijn. Een alomvattend plan voor herstel in Europa vereist grootschalige publieke en private investeringen op Europees niveau om de Unie weer op weg te brengen naar een duurzaam en veerkrachtig herstel, door hoogwaardige banen te scheppen en de directe schade als gevolg van de COVID-19-pandemie te herstellen, en tegelijkertijd de groene en digitale prioriteiten van de Unie te ondersteunen. De langetermijnbegroting van de EU zal daarvoor, versterkt door het nieuwe herstelinstrument voor de Europese Unie, de belangrijkste rol spelen.

De uitzonderlijke aard van de economische en sociale situatie vereist uitzonderlijke maatregelen ter ondersteuning van het herstel en de veerkracht van de economieën. Om deze doelstellingen te bereiken, moet de Unie zich voorzien van de middelen die daarvoor nodig zijn en moet zij passende maatregelen nemen om de uitdagingen die het gevolg zijn van de COVID-19-pandemie het hoofd te bieden. Daarom is het passend om mogelijk te maken dat een deel van de noodzakelijke financiering wordt gemobiliseerd door middel van leningen op de kapitaalmarkten. Deze leningen zullen worden terugbetaald wanneer het groeitraject voor de Unie weer positief is.

2.INHOUD VAN HET GEWIJZIGDE VOORSTEL

De noodzaak dat de EU zich voorziet van de middelen om haar doelstellingen te verwezenlijken

Krachtens het gewijzigde voorstel wordt de Commissie gemachtigd om namens de Unie geld te lenen op de kapitaalmarkten tot een bedrag van 750 miljard EUR in prijzen van 2018. De opbrengsten worden overgedragen naar de programma’s van de Unie overeenkomstig het herstelinstrument voor de Europese Unie. Aangezien het herstelinstrument voor de Europese Unie een uitzonderlijke respons is op deze tijdelijke maar extreme omstandigheden, zijn de bij dit besluit aan de Commissie verleende bevoegdheden om leningen aan te gaan, duidelijk beperkt wat betreft hun omvang, duur en reikwijdte. Dit maakt het onmogelijk om de uitzonderlijke bevoegdheden uit hoofde van dit voorstel te gebruiken voor andere doeleinden dan het bestrijden van de rechtstreekse economische en sociale gevolgen van de COVID-19-pandemie.

Vanaf 2028 zal worden begonnen met de terugbetaling van de op de kapitaalmarkten geleende middelen uit de EU-begroting. Alle uit de voorgestelde handeling voortvloeiende verplichtingen van de Unie zullen uiterlijk in 2058 volledig zijn terugbetaald. De terugbetaling zal geschieden overeenkomstig het beginsel van goed financieel beheer, met het oog op een gestage en voorspelbare vermindering van de verplichtingen gedurende de gehele periode.

Verhoging van de maxima voor de eigen middelen

De bij het eigenmiddelenbesluit vastgestelde maxima bepalen welk maximumbedrag aan eigen middelen de Unie de lidstaten kan verzoeken om in een gegeven jaar beschikbaar te stellen aan de Unie voor de financiering van haar uitgaven.

Op 2 mei 2018 stelde de Commissie een maximumbedrag voor ter dekking van de jaarlijkse vastleggingskredieten en een maximumbedrag ter dekking van de jaarlijkse betalingskredieten van respectievelijk 1,35 % en 1,29 % van het bruto nationaal inkomen van de EU. De maxima die zijn vastgesteld in de ontwerpverordening tot bepaling van het meerjarig financieel kader (MFK), uitgedrukt in euro’s, bepalen de maximumbedragen die in de periode 2021-2027 kunnen worden vastgelegd of besteed. De marge tussen de maxima van het eigenmiddelenbesluit en de maxima van het MFK moet groot genoeg zijn om ervoor te zorgen dat de Unie in een bepaald jaar al haar financiële verplichtingen en voorwaardelijke verplichtingen kan dekken, ook in het geval van negatieve economische ontwikkelingen.

In de voorjaarsprognoses 2020 van de Commissie wordt ervan uitgegaan dat de economie van de eurozone in 2020 met een recordwaarde van 7,75 % zal krimpen en dat de economie van de hele EU in 2020 met 7,5 % zal krimpen. De groeiprognoses voor de EU en de eurozone zijn in vergelijking met de economische najaarsprognoses van 2019 met ongeveer 9 procentpunten neerwaarts bijgesteld. Hoewel de voorjaarsprognoses aan een meer dan gebruikelijke mate van onzekerheid lijden, bestaat er geen twijfel aan dat de maxima van het eigenmiddelenbesluit, die gedefinieerd zijn als een percentage van het bruto nationaal inkomen van de EU, in absolute cijfers zullen dalen.

Om in het kader van het eigenmiddelenbesluit voldoende marge te behouden voor de Unie om al haar financiële verplichtingen en voorwaardelijke verplichtingen te dekken waaraan in een gegeven jaar moet worden voldaan, moet het maximum van het eigenmiddelenbesluit, dat is gedefinieerd als een percentage van het bruto nationaal inkomen van de Unie, worden verhoogd.

Daartoe moet het voorstel van de Commissie van 2 mei 2018 zodanig worden gewijzigd dat een extra verhoging met 0,11 procentpunten wordt toegestaan voor zowel het maximum van de vastleggingskredieten als het maximum van de betalingskredieten. Deze verhoging komt bovenop de reeds voorgestelde aanpassingen ter dekking van de automatische verlaging van het absolute maximumbedrag van het eigenmiddelenbesluit als gevolg van de terugtrekking van het Verenigd Koninkrijk uit de EU en de overeenkomstige vermindering van het bruto nationaal inkomen van de Unie. Het maximum voor de jaarlijkse betalingskredieten wordt derhalve vastgesteld op 1,40 % van het bruto nationaal inkomen van de EU en het maximum voor de jaarlijkse vastleggingskredieten op 1,46 % van het bruto nationaal inkomen van de EU.