Voorstel voor een BESLUIT VAN HET EUROPEES PARLEMENT EN DE RAAD tot wijziging van Besluit nr. 253/2000/EG tot vaststelling van de tweede fase van het communautaire actieprogramma op onderwijsgebied "Socrates"

(door de Commissie ingediend)

TOELICHTING

1. De tweede fase van Socrates [1], het communautaire actieprogramma op onderwijsgebied, loopt van 2000-2006. Hieraan kan worden deelgenomen door de vijftien lidstaten, de EER-landen en de kandidaatlanden Bulgarije, Cyprus, de Tsjechische Republiek, Estland, Hongarije, Letland, Litouwen, Malta, Polen, Roemenië, de Slovaakse Republiek, Slovenië en Turkije [2].

[1] Besluit nr. 253/2000/EG van het Europees Parlement en de Raad van 24 januari 2000 tot vaststelling van de tweede fase van het communautaire actieprogramma op onderwijsgebied "Socrates", PB L 28 van 3.2.2000, blz. 1.

[2] Naar verwachting zal Turkije met ingang van 2003 aan het programma meedoen.

2. Het programma heeft vier doelen:

- Uitbreiding van de Europese dimensie, bevordering van transnationale toegang en gelijke kansen in het onderwijs.

- Stimulering van een kwalitatief en kwantitatief betere kennis van talen van de Europese Unie.

- Bevordering van samenwerking en mobiliteit in het onderwijs.

- Aanmoediging van innovatie bij de ontwikkeling van onderwijspraktijken en -materiaal.

3. Het programma Socrates is een belangrijke band tussen de Europese Unie en haar burgers. Zo'n 70 miljoen jongeren in de Unie krijgen onderricht van meer dan 4,5 miljoen docenten, ongeveer 12 miljoen studenten studeren aan meer dan 5 000 instellingen voor hoger onderwijs, en miljoenen volwassenen volgen voltijds- of deeltijdonderwijs.

4. Het programma neemt ook een essentiële plaats in het uitbreidingsproces in. Sedert 1997 speelt Socrates ook een belangrijke rol in de pretoetredingsstrategie ten aanzien van de kandidaatlanden. Dankzij het programma kunnen studenten/docenten en onderwijsinstellingen in die landen rechtstreeks samenwerken met partners in de Europese Unie en maken zij direct kennis met de manier van werken van de Gemeenschap.

5. Doordat het bijdraagt tot de ontwikkeling van hoogwaardige personele middelen, een essentiële factor bij de stimulering van werkgelegenheid en concurrentievermogen en het bereiken van een grotere economische groei, is samenwerking in het onderwijs in het kader van Socrates een belangrijk instrument van de Europese Unie om het strategische doel te bereiken dat tijdens de Europese Raad in Lissabon in maart 2000 is vastgesteld: "de meest concurrerende en dynamische kenniseconomie van de wereld te worden die in staat is tot duurzame economische groei met meer en betere banen en een hechtere sociale samenhang." [3]

[3] Punt 5 van de conclusies van het Voorzitterschap van de Europese Raad van Lissabon.

6. Het leeuwendeel van de in het kader van het programma Socrates gesteunde activiteiten betreft: 1) mobiliteit van personen door toekenning van beurzen ter dekking van de extra kosten die studeren of doceren in een ander land met zich meebrengen, en 2) projecten waarbij doorgaans minstens drie onderwijsinstellingen in drie verschillende landen die aan het programma meedoen, in een grensoverschrijdend samenwerkingsverband samen een bepaald doel, zoals de ontwikkeling van een gezamenlijk lesprogramma, nastreven.

7. Socrates kent twee soorten acties: de "gecentraliseerde" acties waarbij de Commissie zelf de aanvragen behandelt, de kandidaten selecteert en de contracten sluit en de "gedecentraliseerde" acties waarbij dit voor de nationale overheden van de landen die aan het programma meedoen, door de nationale agentschappen gedaan wordt.

8. De aanvragen om mobiliteitsbeurzen worden uitsluitend gedecentraliseerd door de nationale agentschappen afgehandeld. Projecten kunnen ofwel gecentraliseerd ofwel gedecentraliseerd worden beheerd, afhankelijk van de eisen aan de actie van het programma waaronder zij vallen. De gedecentraliseerde projecten zijn ver in de meerderheid. Gedecentraliseerde projecten zijn mogelijk in het kader van twee acties van Socrates: Comenius 1 (schoolpartnerschappen) and Grundtvig 2 (leerpartnerschappen).

9. Schoolpartnerschappen in het kader van Comenius kunnen drie vormen hebben:

- Schoolprojecten waarbij leerlingen en docenten uit tenminste drie landen die aan het programma meedoen, de gelegenheid krijgen in het raam van hun lessen volgens hun eigen schoolsysteem vakoverstijgend samen aan één of meer onderwerpen te werken die alle betrokken partijen interesseren.

- Taalprojecten waarbij groepen van minstens 10 jongeren van 14 jaar of ouder van partnersscholen in twee deelnemende landen een taal leren aan de hand van een onderwerp dat de groepen interessant vinden, met een wederzijdse uitwisseling van leerlingen gedurende tenminste twee weken.

- Ontwikkelingsprojecten van scholen waarbij de directeuren en de docenten samen methoden ontwikkelen die in hun behoeften voorzien en de doeltreffendste organisatorische en pedagogische werkwijzen van scholen uit minstens drie landen testen en toepassen.

10. Grundtvig-leerpartnerschappen bieden een kader voor kleinschalige samenwerkingsactiviteiten tussen organisaties die in het volwassenenonderwijs werkzaam zijn. In deze samenwerkingsverbanden wisselen opleiders en cursisten uit minstens drie landen ervaringen, praktijken en methoden uit over een of meer onderwerpen die de samenwerkende organisaties interesseren.

11. In 2000 - het laatste jaar waarover statistieken beschikbaar zijn - hadden zo'n 10 300 scholen via het nationale agentschap in hun land schoolsamenwerkingscontracten (8 800 schoolprojecten en 1 500 taalprojecten [4]; ontwikkelingsprojecten van scholen en Grundtvig-2-projecten zijn in 2001 ingevoerd). In 2000 bedroeg de gemiddelde subsidie voor een school die aan een schoolproject deelneemt, zo'n 2 750 euro en ongeveer 6 750 euro voor een taalproject. De Grundtvig-2-projecten zijn pas in 2001 van start gegaan. Blijkens voorlopige gegevens zijn 487 subsidies van gemiddeld 8 700 euro toegekend.

[4] 2000 markeerde de overgang van de eerste naar de tweede fase van Socrates. Deze projecten werden dus respectievelijk "Comenius 1, Europese onderwijsprojecten" en "Lingua E, gezamenlijke onderwijsprojecten" genoemd. Zij werden in het kader van Socrates 2 omgedoopt tot Comenius "schoolprojecten" en "taalprojecten", maar de hierop van toepassing zijnde regelgeving is niet gewijzigd.

12. Op grond van de contractuele voorwaarden voor zowel Comenius 1- als Grundtvig 2-projecten zijn de personeelskosten niet subsidiabel en de communautaire subsidie kan maximaal 100% van de directe projectkosten bedragen. Aangezien de activiteiten die het project meebrengt, niet zonder personeel van de begunstigde onderwijsinstellingen kunnen worden uitgevoerd, is medefinanciering gegarandeerd en de subsidie bedraagt nooit 100% van de totale kosten (d.w.z directe en personeelskosten samen). Daarom is bij projectsubsidies in het kader van Comenius 1 en Grundtvig 2 het beginsel van de medefinanciering van toepassing.

13. Op grond van het Besluit tot vaststelling van de tweede fase van Socrates [5] mogen projectsubsidies normaal echter niet meer dan 75% van de totale projectkosten bedragen. Er moet echter op worden gewezen dat in het Besluit tot vaststelling van de eerste fase van het programma Socrates [6] geen minimale medefinanciering is vastgelegd.

[5] Besluit nr. 253/2000/EG van het Europees Parlement en de Raad van 24 januari 2000 (PB L 28 van 3.2.2000, blz. 14).

[6] Besluit nr. 819/95/EG van het Europees Parlement en de Raad van 14 maart 1995 (PB L 87 van 20.4.1995, blz. 10), als gewijzigd bij Besluit nr. 576/98/EG (PB L 77 van 14.3.1998, blz. 1).

14. De eerste financiële gegevens die door de begunstigden aan de nationale agentschappen verstrekt zijn, wijzen in het algemeen uit dat bij de Comenius 1- en Grundtvig 2-projecten de bijdrage in de personeelskosten veel meer dan 25% van het project bedraagt. De enige keren dat dit misschien niet het geval is, betreft het projecten in bepaalde kandidaatlanden waar de salarissen van het onderwijzend personeel van de begunstigde instellingen ver beneden het Europese gemiddelde liggen, terwijl de directe kosten in verband met de transnationale mobiliteit afhangen van de reis-en verblijfskosten naar en in de gastlanden [7]. In zulke gevallen zou een subsidie van meer dan 75% volkomen gerechtvaardigd zijn, niet alleen omdat deze kosten het gevolg zijn van bijzondere economische omstandigheden maar ook omdat het communautaire beleid erop gericht is kandidaatlanden te steunen.

[7] Volgens de International Standard Classification of Occupations liggen de salarissen voor personeel in categorie 2 (onder meer docenten) in Bulgarije, Estland, Litouwen en de Slovaakse republiek 40% onder het Europese gemiddelde (ISCO-88(COM).

15. Hoewel het dus van tevoren duidelijk is dat de uitvoering van Comenius 1 en Grundtvig 2 voldoet aan de eis in het Socrates-besluit dat de projectsubsidie normaaal niet meer dan 75% mag bedragen, moet om precies te kunnen vaststellen of die grens al dan niet is overschreden, van alle begunstigden worden geëist om bij de subsidieaanvraag en de rapportage de personeelskosten op te geven en bewijsstukken voor een eventuele controle te bewaren.

16. Invoering van deze laatste eis (aantonen dat aan de voorwaarden van het Besluit wordt voldaan) zou een hoop meer administratie maar geen concrete voordelen voor de begunstigden meebrengen. De begunstigden zijn in het algemeen kleine instellingen, bijv. basisscholen of scholen voor voortgezet onderwijs met weinig administratief personeel en geringe ervaring met de administratie van internationale projecten. Als wij dat ook nog van hen zouden verlangen, zou de deelname aan het programma verminderen, wordt het moeilijker nieuwe instellingen voor Socrates te winnen en worden dus de belangrijke doelstellingen die in bovenstaand punt 2 uiteengezet zijn, niet bereikt. Deze voorgenomen verandering heeft tot ernstige bezwaren van de lidstaten in het Comité Socrates en de nationale agentschappen voor Socrates, namens de onderwijsinstellingen, en bezorgde uitlatingen in het Europees Parlement geleid.

17. Er zij op gewezen dat de deelnemers al in de eerste fase van het Socrates-programma vonden dat de administratieve rompslomp niet in verhouding stond tot de geringe bedragen waarop zij betrekking had en dat deze omstandigheid geïnteresseerden van deelname weerhield. [8] Met name kleine onderwijsinstellingen, zoals basisscholen, zijn afgeschrikt. Als de begunstigden nu ook nog verantwoording moeten afleggen over hun personeelskosten zouden zij nog veel meer worden ontmoedigd.

[8] Zie Verslag van de Commissie over de tenuitvoerlegging van het Socrates-programma 1995-1999 (COM(2001) 75 def., punt 1.7, en Ulrich Teichler, Jean Gordon en Friedhelm Maiworm, Socrates 2000 Evaluation Study, Kassel 2000, blz. 339.

18. Een verzwaring van de administratieve eisen zou eveneens in strijd zijn met de formele door het Europees Parlement en de Raad gesteunde belofte van de Commissie om, zoals in het Witboek over de hervorming van de Commissie [9] is uiteengezet, de procedures te vereenvoudigen en meer in verhouding te brengen met het nagestreefde doel.

[9] Hervorming van de Commissie: - Witboek, COM(2000)200 def./2, blz. 8.

19. Het Europees Parlement heeft in zijn verslag over de uitvoering van het programma Socrates [10] zijn bezorgdheid geuit over de grote hoeveelheid administratie die een subsidieaanvraag meebrengt. Vooral aan geringe subsidies zoals uit hoofde van Comenius 1 en Grundtvig 2, zit een "hele hoop administratie" [11] vast. Het verslag adviseert de medefinancieringseis voor geringe subsidies officieel te laten vallen en een snelle aanvraagprocedure in te voeren. [12]

[10] Verslag over de uitvoering van het programma Socrates, A5-0021/2002 def.

[11] Ibidem, blz. 12.

[12] Ibidem, blz. 7,12.

20. Als gevolg van de door de Commissie voorgestelde wijziging van het Socrates-besluit zou de eis om aan te tonen dat voor het project een medefinanciering van minstens 25% gevonden is, komen te vervallen. Door deze wijziging zouden de begunstigden alleen op basis van de directe kosten - zonder ook nog eens rekenschap te hoeven afleggen van de personeelskosten voor het project - subsidie kunnen aanvragen en rapporteren. De wijziging is slechts van technische aard en heeft geen gevolgen voor de financiën of de personele middelen. Bovendien duidt zij niet op een verandering in het subsidieverleningsbeleid van de Commissie voor deze projecten en evenmin op een afzien van het beginsel in de ontwerp-herziening van het financieel reglement volgens hetwelk de toekenning van communautaire subsidie altijd medefinanciering vereist, omdat deze al gegarandeerd wordt door de terbeschikkingstelling van personeel voor het beheer van het project.

2002/0101 (COD)

Voorstel voor een BESLUIT VAN HET EUROPEES PARLEMENT EN DE RAAD tot wijziging van Besluit nr. 253/2000/EG tot vaststelling van de tweede fase van het communautaire actieprogramma op onderwijsgebied "Socrates"

HET EUROPEES PARLEMENT EN DE RAAD VAN DE EUROPESE UNIE,

Gelet op het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap, inzonderheid op de artikelen 149 en 150,

Gezien het voorstel van de Commissie [13],

[13] PB C ... van ..., blz. ...

Gezien het advies van het Economisch en Sociaal Comité [14],

[14] PB C ... van ..., blz. ...

Gezien het advies van het Comité van de Regio's [15],

[15] PB C ... van ..., blz. ...

Volgens de procedure van artikel 251 van het Verdrag [16],

[16] PB C ... van ..., blz. ...

Overwegende hetgeen volgt:

(1) Afdeling IV, punt B.2, van de bijlage bij Besluit 253/2000/EG van het Europees Parlement en de Raad [17] bepaalt dat de communautaire steun voor projecten die voor subsidiëring in het kader van het programma zijn geselecteerd, normaliter niet meer dan 75% mag bedragen behalve wanneer het gaat om begeleidende maatregelen.

[17] PB L 28 van 30.2.2000, blz. 1.

(2) Besluit nr. 819/95/EG van het Europees Parlement en de Raad van 14 maart 1995 tot instelling van het communautaire actieprogramma Socrates [18] vereiste geen minimale medefinanciering.

[18] PB L 87 van 20.4.1995, blz. 10. Besluit laatstelijk gewijzigd bij Besluit nr. 68/2000/EG (PB L 10 van 14.1.2000, blz. 1).

(3) Projecten in het raam van gedecentraliseerde acties van het programma mogen niet zonder aanzienlijke bijdrage in de vorm van personeelstijd en steun van de infrastructuur van de organisaties die aan het project meedoen, worden uitgevoerd. De communautaire subsidie voor deze projecten dekt deze personeelskosten niet, maar kan wel 100% van de andere kosten dekken die bij de uitvoering van het project gemaakt zijn.

(4) De doelgroep voor deze projecten bestaat voornamelijk uit kleine instellingen, zoals scholen en onderwijsinstituten voor volwassenen, die over het algemeen weinig administratief personeel hebben.

(5) De Gemeenschap heeft voorheen onderwijsinstellingen die aan projecten in het raam van gedecentraliseerde acties van het programma meedoen, nooit om gegevens gevraagd over de kosten van de bijdragen van het personeel dat aan de uitvoering van de projecten meewerkt.

(6) De bedragen die als communautaire subsidie in het kader van de gedecentraliseerde acties zijn toegekend, zijn gering, in 2000 gemiddeld 3 315 EUR.

(7) Het Europees Parlement heeft in zijn Resolutie van 28 februari 2002 betreffende de tenuitvoerlegging van het programma Socrates zijn bezorgdheid geuit over de onevenredig lastige administratie voor begunstigden van geringe subsidies, vooral uit hoofde van Comenius, en heeft de Commissie verzocht de nodige wetswijzigingen voor te stellen om het medefinancieringsvereiste voor deze subsidies af te schaffen.

(8) De Commissie heeft zich in haar witboek - deel II - Hervorming van de Commissie [19] ertoe verbonden haar interne en externe procedures met andere instellingen, de lidstaten en de burgers te verbeteren en te vereenvoudigen.

[19] COM(2000)200 def./2.

(9) Het strookt niet met de beginselen van vereenvoudiging en evenredigheid, aan de onderwijsinstellingen die aan projecten in het raam van gedecentraliseerde projecten deelnemen een nieuwe eis te stellen, te weten dat zij verantwoording moeten afleggen over de tijd die personeel van deze instellingen aan de uitvoering van het project besteedt, met als enige oogmerk aan te tonen dat de communautaire subsidie normaal niet meer bedraagt dan 75% van de totale kosten van een project.

(10) Derhalve dient het bepaalde in de eerste alinea van afdeling IV, punt B.2, van de bijlage bij Besluit nr. 253/2000/EG te worden gewijzigd om de gewenste flexibiliteit bij de toepassing van het medefinancieringsvereiste mogelijk te maken,

BESLUITEN:

Artikel 1

De eerste alinea van afdeling IV, punt B 2, van de bijlage bij Besluit nr. 253/2000/EG komt als volgt te luiden:

"In het algemeen dient de communautaire financiële steun voor projecten uit hoofde van dit programma als tegemoetkoming in de geraamde kosten voor de uitvoering van de betreffende activiteiten. Overeenkomstig het medefinancieringsvereiste kan de bijdrage van de begunstigde bestaan uit de verstrekking van personeel en/of infrastructuur voor de uitvoering van het project. Financiële steun kan vooraf worden toegekend om voorbereidende bezoeken ten behoeve van de betrokken projecten mogelijk te maken".

Artikel 2

Dit besluit treedt in werking op de twintigste dag volgende op die van haar bekendmaking in het Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen.

Gedaan te Brussel,

Voor het Europees Parlement Voor de Raad

De Voorzitter De Voorzitter