22. 7. 91 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen Nr. C 191/41 
Uitslag van de stemming 
Stemmen vóór: 34, stemmen tegen: 45, onthoudingen: 19. 
Bladzijde 9, paragraaf 3.6 (b) 
De tweede zin als volgt te wijzigen: 
„Het Comité nodigt de Commissie daarom uit, ervoor te zorgen dat de eerste etiketteringsrichtlijn 
onmiddellijk wordt uitgevoerd." 
Motivering 
Er is een richtlijn vastgesteld, die moet worden uitgevoerd. De in het advies voorgestelde vertragingstactiek 
is onaanvaardbaar — lid-staten dienen de EG-wetgeving na te leven. 
Uitslag van de stemming 
Stemmen vóór: 37, stemmen tegen: 42, onthoudingen: 16. 
Advies over het voorstel voor een richtlijn van de Raad betreffende de coördinatie van de 
procedures voor het plaatsen van overheidsopdrachten voor het verrichten van diensten (*) 
(91/C 191/16) 
De Raad heeft op 4 januari 1991 besloten, overeenkomstig de bepalingen van artikel 100 A 
van het Verdrag tot oprichting van de Europese Economische Gemeenschap, het Economisch 
en Sociaal Comité te raadplegen over het bovengenoemde voorstel. 
De Afdeling voor industrie, handel, ambacht en diensten, die met de voorbereiding van de 
desbetreffende werkzaamheden was belast, heeft haar advies op 3 mei 1991 goedgekeurd. 
Rapporteur was de heer Salmon. 
Het Economisch en Sociaal Comité heeft tijdens zijn 287e zitting (vergadering van 29 mei 
1991) het volgende advies uitgebracht, dat met nagenoeg algemene stemmen (bij twee 
onthoudingen) is goedgekeurd. 
1. Inleiding 
1.1. Het voorstel van de Commissie heeft betrekking 
op alle opdrachten voor het verrichten van diensten die 
door de centrale, regionale en lokale overheid worden 
geplaatst en voldoende groot zijn om grensoverschrij­
dende transacties aantrekkelijk te maken. Ten aanzien 
van opdrachten voor het verrichten van diensten door 
nutsbedrijven in de sectoren water, energie en telecom­
municatie die niet onder het toepassingsgebied van deze 
richtlijn vallen, zal een apart richtlijnvoorstel worden 
ingediend. 
1.2. De indeling van de diensten waarop de richtlijn 
in haar geheel toepasselijk is (bijlage IA) en van die 
waarvoor uitsluitend minimumeisen gelden (bijlage IB), 
berust op diverse criteria. Bij de definitie van de diensten 
is gebruik gemaakt van de Central Product Classifi-
cation (CPC) van de Verenigde Naties. 
(!) PB nr. C 23 van 31. 1. 1991, blz. 1. 1.3. De richtlijn voorziet in verscheidene uitzon­
deringsbepalingen: onroerende goederen, audiovisuele 
diensten, arbitrage- en verzoeningsdiensten, emissies 
van overheidsobligaties, beheer van de overheidsschuld, 
een deel van de telecommunicatie (nl. telecommunica­
tiediensten die niet onder de toepassing vallen van 
Richtlijn 90/388/EEG betreffende de mededinging op 
de markt voor telecommunicatiediensten). 
1.4. In de richtlijn wordt de minimumwaarde vastge­
steld van de opdrachten waarop deze van toepassing is, 
alsook het bedrag van de prijzen en vergoedingen voor 
prijsvragen. 
1.5. Prijsvragen staan open voor deelnemers uit de 
hele Gemeenschap wanneer het totale bedrag van de 
prijzen en vergoedingen die aan de deelnemers worden 
uitbetaald ten minste 200 000 ecu bedraagt. Volgens 
sommige nationale regelingen kunnen bepaalde dien­
sten uitsluitend door bepaalde beroepsgroepen worden 
Nr. C 191/42 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen 22. 7. 91 
verricht. De richtlijn behandelt ook de kwestie van de 
inschrijving in een register en van de kwaliteitsbewa­
king. 
1.6. Het richtlijnvoorstel volgt het traditionele 
schema van de bestaande richtlijnen (de richtlijnen „Le­
veringen" en „Werken"). Voor het plaatsen van op­
drachten zijn drie procedures mogelijk: 
— openbare procedure, 
— niet-openbare procedure, 
— onderhandelingsprocedure. 
2. Algemene opmerkingen 
2.1. Te betreuren valt dat de Commissie, om in een 
kort tijdsbestek de verbintenissen te kunnen nakomen 
die zij in het Witboek heeft aangegaan, haar toevlucht 
heeft moeten nemen tot één algemene richtlijn om een 
groot aantal onderling sterk verschillende economische 
en beroepsactiviteiten te regelen. 
2.2. Doordat de Commissie alle procedures voor 
overheidsopdrachten voor alle types van diensten heeft 
willen regelen, heeft de voorgestelde richtlijn betrekking 
op totaal verschillende situaties en toepassingsvoor­
schriften, wat de tenuitvoerlegging ervan danig zal be­
moeilijken. 
2.3. Het bij deze richtlijn ingevoerde systeem zal 
voor sommige dienstverrichters, met name de vrije be­
roepen, nadelige gevolgen hebben. 
Doordat dit systeem namelijk op een louter economi­
sche grondslag berust, zal het de vertrouwensrelatie 
tussen een cliënt en zijn raadgever in sommige gevallen 
geheel afbreken en tot gevolg hebben dat de opdrachtge­
ver alle verantwoordelijkheid voor de keuze van een 
dienstverrichter verliest. 
2.4. De term „dienstverrichter" om iemand aan te 
duiden die een intellectuele dienst verleent, is onjuist. 
Het gaat namelijk om het ten-dienste-stellen van kennis, 
deskundigheid en ervaring die telkens weer verschillend 
zijn. 
De commerciële opvatting van produkten en goederen 
is op intellectuele diensten niet toepasselijk. Bepaalde 
wetten en regels van beroepsethiek verbieden leden van 
bepaalde beroepsgroepen op openbare of particuliere 
aanbestedingen in te schrijven wanneer deze op prijs­
concurrentie tussen de inschrijvers gebaseerd zijn. 
2.5. Opgemerkt dient te worden dat de gunning van 
een opdracht aan de laagste inschrijver met name in de 
overheidssector een daling van de kwaliteit van de 
dienst tot gevolg zou kunnen hebben. Aspecten als 
frequentie van de dienst, wijze van verlening en toegan­
kelijkheid voor de burger zijn heel wat belangrijker dan 
een lage prijs. Opdrachten moeten niet gegund worden 
aan de aanbieder die er „het meeste geld op toelegt". In lid-staten waarin het merendeel van de openbare 
dienstverlening door overheidsinstanties geschiedt, kan 
gunning van opdrachten op basis van het criterium 
„prijs" worden opgevat als een slinkse manier om die 
diensten te privatiseren. 
2.6. Realistischer daarentegen is het, de opdracht 
aan de economisch voordeligste inschrijver te gunnen 
omdat in de offerte rekening is gehouden met de diverse 
in het bestek opgegeven sleutelcriteria, zoals kwaliteit, 
technisch niveau, esthetische en functionele eigenschap­
pen, begeleiding en technische ondersteuning, datum en 
termijn voor de levering van de diensten en de prijs 
ervan. 
2.7. Bovendien moet de aanbestedende dienst wor­
den verplicht, zich in het kader van deze richtlijn (artike­
len 32 en 33) er in alle gevallen van te vergewissen dat 
de inschrijvers in hun offerte rekening hebben gehouden 
met de voorschriften inzake arbeidsbescherming, socia­
le wetgeving en collectieve arbeidsovereenkomsten 
(CAO's) alsmede arbeidsvoorwaarden in de desbetref­
fende lid-staat, met name op het gebied van de sociale 
lasten. 
3. Bijzondere opmerkingen 
3.1. De diverse in de toelichting gegeven definities 
dienen overeen te stemmen met de consideransen en de 
bepalingen van de richtlijn. Met name moet duidelijk 
het verschil worden aangegeven tussen verleners van 
intellectuele diensten en andere dienstverrichters. Ter 
wille van de algemene samenhang dient ervoor te wor­
den gezorgd dat in alle onderdelen van het voorstel 
(toelichting, consideransen, artikelen en bijlagen) de­
zelfde terminologie wordt gebruikt. 
3.2. Titel 1 — Artikel 1 
3.2.1. Aan de aanduiding van de contractsluitende 
partijen dient het woord „dienstverlener of -verrichter" 
te worden toegevoegd, overeenkomstig de boven ge­
maakte opmerking. Deze term dient ook in alle overige 
relevante passages van de tekst te worden ingelast. 
3.2.2. Overeenkomsten betreffende huur en „pacht" 
dienen niet van de procedures voor het plaatsen van 
overheidsopdrachten voor diensten te worden uitge­
sloten. 
3.2.3. Bij prijsvragen betreffende de verlening van 
intellectuele diensten behoren, wegens de daaraan ver­
bonden aanzienlijke kosten voor de dienstverleners, 
prijzen te worden toegekend. 
3.2.4. Bij „concessie-overeenkomsten voor openbare 
diensten" dienen de algemene regels van de richtlijn in 
acht te worden genomen. De opmerkingen in para­
grafen 2.5, 2.6 en 2.7 zijn ook hier van toepassing. 
3.2.5. Wanneer een „concessie-overeenkomst voor 
openbare diensten" betrekking heeft op een werk waar­
voor al een uitnodiging tot inschrijving volgens de voor 
22.7.^1 Publikatieblad van de europese Gemeenschappen ^r.G^i^3 
overheidsopdrachten voor werken geldende procedure 
heeft plaatsgehad,dient geen nieuweuitnodiging tot 
inschrijving plaats te hebben. 
3.2.6. Om hij de gunning vaneenconcessievoor 
openbare diensten manipulaties te voorkomen, dient te 
worden gespecifieerd dat de aanbestedende dienst het 
verlenen van een tot zijn bevoegdheid behorende dienst 
rechtstreeks aaneenandereinstantie naar zijn keuze 
dient over te dragen. 
3.3. A^^2 
^r zal opmoetenworden toegezien dat de lidstaten 
alle nodige maatregelen nemen om ervoorte zorgen dat 
de aanbestedende diensten de onderhavige richtlijn in 
acht nemen. 
3.^. A^^3 
doordat de voorschriften inzake bekendmaking ver 
schillen vandie waarinderichtlijnen „Gverheidsop^ 
drachten voordeuitvoeringvan werken^en„Gver^ 
heidsopdrachtenvoorleveringen^voorzien, zullen zij 
moeilijk kunnen worden toegepast, vooral wat het verD 
schil betreft tussen concessies voor het verlenen van 
diensten die deel uitmaken van concessies voor werken 
en die welke daarvan geen deel uitmaken. 
3.^.1. Lid 2 
3.^.LL De term „planification^ in de franse tekst 
— in de Nederlandse tekst „ontwerpt — is niet gebruik 
keiijk wanneerhetgaatom opdrachten voor intellectue^ 
lediensten en dientte worden vervangen door „maitrise 
d^oeuvre^of „maitrise de projet^ ^concipiërende werk^ 
zaamheden^.^. begeleiding van het project^ 
3.o^.L2. L^e minimumbedragen dienen betrekking te 
hebbenop de specifieke waarde van het intellectuele 
gedeelte vande opdracht en niet op de totale kosten 
van het werk. 
3.6 T^^^Ar^^3 
Bij uitnodiging tot inschrijving voor een opdracht die 
zowel ontwerp als constructie omvat, dient te worden 
aangegeven welke richtlijn toepasselijk is. 
3.6.1. Lid 2 
Ter wille van de logische samenhang met de algemene 
opmerkingen, dient de volgende paragraaf te worden 
toegevoegde 
„d^ wanneer de aanbestedende dienstomoffertes 
vraagt voor een opdracht betreffende het verlenen 
van intellectuele diensten die een hoge mate van 
competentie vergen, kan deze de onderhandelingsD 
procedure toepassend 3.6.2. Lid 2 
De volgende zinsnede dient te worden toegevoegde 
„Voor diensten die wordenuitgevoerd uit hoofde 
van onderzoek, test, experiment, of om een en ander 
te perfectioneren.^ 
In dit artikel wordt evenals in andere artikelen van de 
voorgestelde richtlijn gewag gemaakt vanmededeling 
gen, kennisgevingen en bekendmakingen betreffende de 
uitnodigingen tot inschrijving, beslissingen en afwijzing 
gen, maar worden de ter zake geldende modaliteiten en 
termijneninhetmiddengelaten.r^et Comitéis van 
mening dat de Gommissie daaromtrent regels dientvast 
te stellen om al of niet opzettelijk misbruik of verzuim 
op dat stuk te voorkomen. 
3.D5 Ar^^éö 
In een aan dit artikel toe te voegen lid6dientte worden 
bepaald dat de aanbestedende dienst de eigendom van 
het ontwerpkanverwerven door de auteur daarvoor 
een recht te betalen. 
In gevallen waarin geheimhouding geboden is ^b.v. bij 
beurstransacties^ technische, economische of sociale 
controles haalbaarheidsstudies door overheidsbedrijf 
ven^ onderzoeken naar mogelijke privatisering van 
onderdelen van overheidsdiensten^ tests, proefnemingen 
of onderzoekt is ten aanzien van uitnodigingen tot 
inschrijving een procedure nodig waarbij volledige geD 
heimhouding is verzekerd, dooreen dergelijke geheime 
houding zullen ondoordachte, overbodige dan wel 
speculatieve handelingen in de betrokken sectoren vóór 
de gunning van het contract worden voorkomen. l^erD 
halve dient de commissie in artikel rB^een nieuw lid^ 
toe te voegen. 
3.i0. Arr^23 
3.1^.L In lid2van dit artikel dient het woord „uit^ 
voering^ te worden vervangen door „verlening^. 
3.10.2. r^etzoubeterzijn in lid3de bepaling op te 
nemen dat dienstverleners, zowel natuurlijke als rechtse 
personen, met betrekking tot hun rechtspersoonlijkheid 
alleen de in hun land van vestiging geldende voorschrift 
tendienietstrijdigzijnmethetVerdrag, in acht dienen 
te nemen. 
3.Ü. A^^2^ 
POe aanbestedende dienst is verplicht om aan te geven, 
bij welke overheidsinstantie debenodigdeinformatie 
omtrent de voorschriften van sociale aard verkrijgbaar 
is. 
Nr. C 191/44 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen 22. 7. 91 
3.12. Artikel 27 — lid 3 
Alle gegadigden dienen aan te tonen dat zij volgens de 
in hun land van vestiging voor hun beroepsactiviteiten 
geldende eisen en usances in het desbetreffende handels-
eg. beroepsregister zijn ingeschreven (wanneer het een 
handelsactiviteit of ambacht betreft) en/of lid zijn van 
een organisatie van beoefenaren van vrije beroepen 
(orde dan wel beroepsorganisatie). 
3.13. Artikel 28 
De in lid 1 genoemde „referenties" lijken discrimi­
nerend voor aankomende beroepsbeoefenaren en die­
nen dan ook te worden herzien. 
Er dient een als volgt luidend vierde lid te worden 
toegevoegd terwille van de samenhang met artikel 13, 
lid 2, d) (nieuw): 
„Indien het gaat om een inschrijving in de zin van 
artikel 13, lid 2, d), hoeft de dienstverlener alleen 
het bewijs te leveren dat hij een verzekering tegen 
beroepsrisico's heeft afgesloten." 
3.14. Artikel 29 
Om dezelfde redenen dient aan dit artikel een als volgt 
luidend lid 5 te worden toegevoegd : 
„Wanneer het gaat om inschrijvingen betreffende 
het verlenen van intellectuele diensten door perso­
nen die een vrij beroep uitoefenen, mogen de re­
ferenties, onverminderd de inachtneming van het 
beroepsgeheim, bestaan in diploma's, getuigschrif­
ten, bewijzen van beroepsbewaamheid, reeds uitge­
voerde belangrijke projecten, bewijzen van lidmaat­
schap van een beroepsorganisatie en in het bijzonder 
een bewijs dat het bedrijf beschikt over de noodza­
kelijke materiële en personele middelen." 
3.15. Artikel 33 
In dit artikel moet worden beklemtoond dat economi­
sche criteria met esthetische criteria onverenigbaar zijn, 
omdat deze per definitie van aard verschillen. Door 
deze onverenigbaarheid komt de opdrachtgever in een 
onaanvaardbare positie te verkeren, waarin deze niet 
meer voor zijn keuze verantwoordelijk is. 
Derhalve dient sub b) van lid 1 te worden geschrapt. 
Tevens moet aan dit artikel een als volgt luidend lid 4 
worden toegevoegd: 
„Lid 1 is evenmin van toepassing, wanneer inschrij­
vingen offertes omvatten die krachtens artikel 13, 
lid 2, d) (nieuw), onder het stelsel vallen van de 
procedure van gunning langs de weg van onderhan­
delingen. In dit geval moet de opdracht worden 
gegund aan de inschrijver waarvan de offerte, op 
grond van vooraf bepaalde cirteria, als de voordelig­
ste dient te worden beschouwd, waarbij het crite­
rium ,prijs' evenwel niet doorslaggevend mag zijn." 3.16. Artikel 34 
3.16.1. In de tweede zin van lid 1 dient na de woorden 
„met name" de volgende zinsnede te worden ingelast: 
„onverminderd eventuele nationale regels die de 
deelneming van aanbestedende diensten aan in­
schrijvingen beperken, of de inschrijver...". 
3.16.2. De eerste zin van het tweede lid dient als 
volgt te worden gelezen: 
„Bij alle inschrijvingen door een vereniging van 
aanbestedende diensten of door een openbare dienst 
dan wel openbare onderneming onderzoekt de aan­
bestedende dienst met name of de inschrijving wordt 
beïnvloed door de verstrekking van openbare mid­
delen in de vorm van:". 
3.17. Artikel 39 
Ten einde aan specifieke behoeften tegemoet te komen, 
zou het raadzaam zijn, binnen het Raadgevend Comité 
bijzondere afdelingen in te stellen. 
3.18. Artikel 40 
De voorgestelde procedures dienen, wat derde landen 
betreft, overeen te komen met de bij de eerdere richtlij­
nen voorgeschreven procedures, met name die van de 
richtlijn „Beroepsmogelijkheden". 
3.19. Artikel 43 
De termijn waarover de lid-staten beschikken ten einde 
de maatregelen van kracht te doen worden die nodig 
zijn om aan deze richtlijn te voldoen (uiterlijk 1 maart 
1992) lijkt te krap. 
3.20. Bijlagen 
3.20.1. Het verdient aanbeveling in bijlage 1 A de 
financiële diensten en bankverrichtingen op te nemen 
die in categorie 21 van bijlage 1 B staan. 
3.20.2. De bepalingen inzake de diensten van 
categorie 25, 26 en 27 dienen te worden verduidelijkt. 
4. Conclusies 
4.1. Wil men ten volle recht doen aan de belangrijke 
rol die dienstverleners in de economische ontwikkeling 
van de lid-staten in de voorbije jaren hebben gespeeld, 
dan dienen naargelang van de door hen verleende dien­
sten uiteenlopende regels op hen te worden toegepast. 
4.2. Wil men dat zij hun rol blijven spelen en verder 
tot de ontwikkeling van de werkgelegenheid bijdragen, 
dan dienen de gegeven regels de concurrentie te bevor­
deren en voor allen dezelfde te zijn, doch wel op de 
aard van de te verlenen diensten te zijn afgestemd, en 
22. 7. 91 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen Nr. C 191/45 
dient het beginsel van ,gelijke kansen' in acht te worden 
genomen. 
4.3. De overheids- en privé-sector dienen eerlijk en 
op gelijke voet met elkaar te concurreren. 4.5. Er dient op te worden toegezien dat in de offertes 
voor overheidsopdrachten betreffende het verrichten 
van diensten in de „Bouw" de veiligheid van personen 
tijdens en na de werkzaamheden in aanmerking is ge­
nomen. 
4.4. Vermeden moet worden dat sociale dumping 
ontstaat doordat uit andere gebieden arbeidskrachten 
worden aangetrokken om de inschrijvingen zo laag 
mogelijk te houden. Daarom moet de aanbestedende 
dienst zich ervan kunnen vergewissen dat de sociale 
wetten correct worden toegepast. 4.6. Tenslotte moet de kwaliteit van de openbare of 
particuliere diensten zowel tijdens als na de uitvoering 
van de opdracht van dien aard zijn dat het gekozen 
project voor gebruiker en opdrachtgever het best moge­
lijke is. 
Gedaan te Brussel, 29 mei 1991. 
De Voorzitter 
van het Economisch en Sociaal Comité 
Fran^ois STAEDELIN 
Advies over: 
— het voorstel voor een verordening (EEG) van de Raad tot wijziging van Verordening 
(EEG) nr. 823/87 houdende vaststelling van bijzondere bepalingen betreffende in bepaalde 
gebieden voortgebrachte kwaliteitswijnen, en 
— het voorstel voor een verordening (EEG) van de Raad tot wijziging van Verordening 
(EEG) nr. 358/79 betreffende de in de Gemeenschap vervaardigde mousserende wijnen 
(91/C 191/17) 
De Raad heeft op 20 maart 1991 besloten, overeenkomstig de bepalingen van artikel 198 van 
het Verdrag tot oprichting van de Europese Economische Gemeenschap, het Economisch en 
Sociaal Comité advies te vragen over de bovengenoemde voorstellen. 
De Afdeling voor landbouw en visserij, die met de voorbereiding van de desbetreffende 
werkzaamheden was belast, heeft haar advies op 2 mei 1991 goedgekeurd. Rapporteur was 
de heer Schnieders. 
Het Economisch en Sociaal Comité heeft tijdens zijn 287e zitting (vergadering van 30 mei 
1991) het volgende advies uitgebracht, dat met algemene stemmen is goedgekeurd. 
Het Comité stemt over het geheel genomen in met het 
voorstel van de Commissie. Het dringt er echter op 
aan dat met de volgende opmerkingen rekening wordt 
gehouden: 1994 wordt opgeheven. Het kan echter met genoemde 
datum akkoord gaan op voorwaarde dat dit de definitie­
ve einddatum is, en dat daarna dus geen verdere afwij­
kingen meer worden toegestaan. 
1. Voorstel tot wijziging van Verordening (EEG) 
nr. 823/87 
Het Comité had gaarne gezien dat de in de verordening 
neergelegde afwijking, waarbij wijn tot een bepaald 
volumepercentage met wijnbouwprodukten uit andere 
gebieden mag worden versneden, nog vóór 31 december 2. Voorstel tot wijziging van Verordening (EEG) 
nr. 358/79 
Het Comité stemt in met het voorstel van de Commissie, 
dat er met name op gericht is, ten aanzien van de 
voorschriften voor de bereiding van mousserende wijn 
onderscheid te maken tussen aromatische mousserende