Als voorbereiding op het Europees Jaar werd eind 2017 een speciale editie van de Eurobarometer-enquête uitgevoerd. De enquête moest inzicht geven in de opvattingen van Europeanen over cultureel erfgoed.

De algemene doelstellingen van het Europees Jaar waren het stimuleren en ondersteunen van de inspanningen van de Unie, de lidstaten en de regionale en lokale autoriteiten, in samenwerking met de culturele-erfgoedsector en het maatschappelijk middenveld in ruime zin, om het cultureel erfgoed van Europa te beschermen, te bewaren, te hergebruiken, te ontwikkelen, te benutten en te propageren, en in het bijzonder:

Cultureel erfgoed is ook een hulpbron voor Europa. In de EU werken meer dan 300 000 mensen in de culturele-erfgoedsector en 7,8 miljoen banen in de EU houden indirect verband met erfgoed (bijv. tolken en beveiligingspersoneel).

Als regio is de Europese Unie goed voor meer dan één derde van de locaties op de Werelderfgoedlijst van Unesco en een kwart van de vermeldingen op de Representatieve Lijst van Immaterieel Cultureel Erfgoed van de Mensheid van Unesco. Tot dusver hebben 38 locaties het Europees erfgoedlabel ontvangen voor de rol die zij in de Europese geschiedenis hebben gespeeld. Er zijn 33 gecertificeerde Culturele Routes van de Raad van Europa. Via Europeana, het Europese digitale platform voor cultureel erfgoed, zijn 54 miljoen objecten uit 3 700 Europese culturele instellingen toegankelijk. Wat betreft het natuurlijk erfgoed, dat een integraal onderdeel van het cultureel erfgoed vormt, bestrijkt het netwerk van 27 000 beschermde Natura 2000-locaties 18 % van het landoppervlak van de EU en bijna 6 % van haar mariene grondgebied.

In 2018 werden in totaal meer dan 23 000 evenementen georganiseerd, waaraan ruim 12,8 miljoen mensen deelnamen (11,7 miljoen deelnemers aan evenementen die door de lidstaten en belanghebbenden werden georganiseerd en 1,1 miljoen deelnemers aan door EU-instellingen georganiseerde evenementen). Het label van het Europees Jaar werd aan meer dan 13 000 evenementen toegekend (waaronder 2 300 alleen al in Ierland).

Het Europees Jaar kreeg ook veel aandacht in de traditionele gedrukte media (26 544 media-artikelen voor een totaal online lezerspubliek van 5,3 miljoen). De televisiezender ARTE bood naar aanleiding van het Europees Jaar een speciale playlist in vijf talen aan.

Met de sociale-mediacampagne werden zo’n 18 miljoen mensen bereikt, voor het merendeel jongeren in de leeftijdscategorieën 18-24 en 25-34 jaar (waarbij voor beide categorieën ongeveer 31-35 % van de doelgroep werd bereikt). De hashtag #EuropeForCulture verscheen in 2018 146 000 keer op sociale-mediaplatformen.

Het voorlichtingsmateriaal dat aan alle EU-lidstaten in de respectieve landstalen beschikbaar werd gesteld, bevatte onder meer een visuele identiteit en een speciaal voor het Europees Jaar ontworpen logo in alle 24 EU-talen, een slogan (“Ons erfgoed: Waar verleden en toekomst samenkomen”), een website, gedrukt en audiovisueel voorlichtingsmateriaal in alle EU-talen, alsook een toolkit voor leerkrachten. Daarnaast werd om de twee maanden een nieuwsbrief gepubliceerd, waarmee meer dan 8 000 mensen werden bereikt (met name in Spanje, Italië, België, Griekenland en Frankrijk).

Het Europees Jaar kreeg voor de jaren 2017 en 2018 een budget van 8 miljoen EUR toegewezen, overeenkomstig Besluit (EU) 2017/864. Een groot deel van dit budget werd gebruikt voor de financiering van een specifieke oproep tot het indienen van voorstellen voor samenwerkingsprojecten in het kader van het programma Creatief Europa (4,8 miljoen EUR). Daarnaast werden uit dit budget projecten op Europees niveau ondersteund, zoals een project met de Internationale Raad voor Monumenten en Landschappen (ICOMOS) betreffende EU-kwaliteitsnormen voor ingrepen in cultureel erfgoed; het project WeAre#EuropeForCulture; “The Faro Way”, een gezamenlijk project van de EU en de Raad van Europa; “Empowering Youth for Heritage”, een gezamenlijk project van de EU en Unesco voor het mobiliseren van jongeren; alsmede een voorlichtingscampagne en een Eurobarometer-enquête (alles bij elkaar 2,8 miljoen EUR). Met het restant van het budget werd een aantal ondersteunings- en coördinatieactiviteiten gefinancierd.

De Commissie kwam in 2017 en 2018 in totaal zes keer met het comité van belanghebbenden en de nationale coördinatoren bijeen voor het coördineren van het Europees Jaar. Vertegenwoordigers van het Europees Parlement waren daarbij aanwezig als waarnemers.

Daarnaast voerden geassocieerde (derde) landen meer dan 620 initiatieven en evenementen uit, die ruim 600 000 mensen aantrokken.

De 38 leden van het comité van belanghebbenden, waaronder Unesco en de Raad van Europa, voerden 475 evenementen en initiatieven uit, waaraan bijna 400 000 mensen deelnamen. Een van de toonaangevende initiatieven was de Top van het Europees cultureel erfgoed, die in juni 2018 in Berlijn werd gehouden rond het thema “Gedeeld erfgoed – gedeelde waarden”. De Top culmineerde in “De ‘Berlin Call to Action’ – Cultureel Erfgoed voor de Toekomst van Europa”, een oproep die door meer dan 2 200 burgers en organisaties werd ondertekend.

Het Europees Parlement organiseerde een speciale conferentie op hoog niveau en een interparlementaire commissievergadering over Europees cultureel erfgoed. En ook het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Europees Comité van de Regio’s organiseerden meerdere speciale evenementen en communicatieactiviteiten.

3.3.Door de EU gefinancierde projecten en tien Europese initiatieven

De Commissie deed een speciale oproep tot het indienen van voorstellen in het kader van het programma Creatief Europa. Van de 77 voorstellen/aanvragen voor transnationale samenwerkingsprojecten die naar aanleiding van die oproep werden ingediend, werden er 29 geselecteerd, waarmee een bedrag van in totaal 4,8 miljoen EUR was gemoeid.

De reguliere oproep voor samenwerkingsprojecten in het kader van Creatief Europa van 2018 stond eveneens open voor projecten in verband met cultureel erfgoed. De 35 culturele-erfgoedprojecten die op basis van die oproep werden geselecteerd, kregen in totaal 10,3 miljoen EUR aan subsidies uit hoofde van Creatief Europa, vergeleken met 4,9 miljoen EUR voor 16 projecten in 2016.

Daarnaast hebben acties betreffende cultureel erfgoed ook aanzienlijke financiering onder verscheidene andere EU-programma’s ontvangen, zoals voorzien in artikel 8 van Besluit (EU) 2017/864. Het Europees Jaar was een horizontale prioriteit van Erasmus+ 2018, uit hoofde waarvan bijna 92 miljoen EUR werd toegekend aan 965 samenwerkings- en mobiliteitsprojecten waarin cultureel erfgoed aan bod kwam.

Aanvankelijk was voor de periode 2014-2020 naar schatting 6 miljard EUR voor cultureel erfgoed gereserveerd uit hoofde van het Cohesiefonds. Bijgewerkte cijfers over de EFRO-investeringen in cultureel-erfgoedacties zijn te vinden op het online platform voor cohesiecijfers. In 2018 en 2019 werd in het kader van Horizon 2020 maximaal 100 miljoen EUR aan onderzoeksprojecten in verband met cultureel erfgoed besteed. De EU-financiering van milieumaatregelen via het LIFE-programma, waarbij het zwaartepunt lag op Natura 2000-locaties, speelde eveneens een belangrijke rol in het Europees Jaar, net als programma’s betreffende cultureel toerisme en burgerschap, die via het programma Europa voor de burger werden gefinancierd.

In het kader van het gemeenschappelijk landbouwbeleid zijn uit hoofde van het Europees Landbouwfonds voor plattelandsontwikkeling ook veel initiatieven in verband met landelijk erfgoed ondersteund.

Tot slot is de Commissie in 2018 doorgegaan met het politiek en financieel ondersteunen van Europeana, het pan-Europees cultureel onlineplatform.

Als aanvulling op deze financieringsinspanningen beheerde de Commissie langetermijnprojecten en beleidsinitiatieven rond tien thema’s (“tien Europese initiatieven”). Deze werden uitgevoerd in samenwerking met de Raad van Europa, Unesco en andere partner- en belangenorganisaties.

3.4.Transnationale initiatieven

Tijdens het Europees Jaar kwamen talrijke door belanghebbenden en nationale coördinatoren geïnitieerde grensoverschrijdende Europese initiatieven tot ontwikkeling.

Voorbeelden zijn het initiatief #Ode2JoyChallenge, dat door Europa Nostra werd georganiseerd (25 landen); “Work It Out”, een initiatief van de European Route of Industrial Heritage, waarbij 3 000 jongeren tegelijkertijd dansten in tien landen verspreid over heel Europa; en het initiatief “De Toorts”, dat werd gecoördineerd door de Future of Religious Heritage, waarbij persoonlijke herinneringen en verhalen in verband met religieus erfgoed werden verzameld.

Tot slot twee voorbeelden van initiatieven van lidstaten die in heel Europa navolging kregen: “Rendez-vous aux Jardins”, een initiatief van het Franse ministerie van Cultuur (16 landen), en “Ringing the Bells”, een initiatief van het Duitse comité voor monumentenzorg (DNK), waarbij op de Internationale Dag van de Vrede, 21 september 2018, in 25 landen 800 kerkklokken tegelijkertijd werden geluid.

3.5.Mondiaal bereik van het Europees Jaar

Het Europees Jaar had een mondiaal bereik. De landen van de Westelijke Balkan (Albanië, Bosnië en Herzegovina, Noord-Macedonië, Montenegro en Servië), alsook Georgië, IJsland, Noorwegen en Zwitserland, waren bij het Europees Jaar betrokken.

In het kader van het Europees Jaar werd ook over de hele wereld steun verleend voor capaciteitsopbouw in de culturele-erfgoedsector.

EU-delegaties in de hele wereld hebben met verschillende activiteiten bijgedragen aan het vergroten van de internationale bekendheid van het Europees Jaar.

4.BELEIDSRESULTATEN OP EU-NIVEAU