NL    NL  COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN 
Brussel, 13.9.2005 
COM(2005)425 definitief 
  
MEDEDELING VAN DE COMMISSIE A AN DE RAAD, HET EUROPEES 
PARLEMENT, HET EUROPEES ECON OMISCH EN SOCIAAL COMITÉ EN 
HET COMITÉ VAN DE REGIO’S 
e-toegankelijkheid 
   
[SEC(2005) 1095] 
 
NL 2   NL MEDEDELING VAN DE COMMISSIE A AN DE RAAD, HET EUROPEES 
PARLEMENT, HET EUROPEES ECON OMISCH EN SOCIAAL COMITÉ EN 
HET COMITÉ VAN DE REGIO’S 
e-toegankelijkheid 
Met toegankelijke info rmatie- en communicatietechnologieën  (ICT) zal de levenskwaliteit 
van mensen met een functiebeperking aanzienlijk  worden verbeterd. Terzelfder tijd kan een 
gebrek aan gelijke kansen op toegang tot IC T uitsluiting tot gevolg hebben. In deze 
mededeling stelt de Commissie een re eks beleidsmaatregelen voor waarmee e-
toegankelijkheid zal worden bevorderd. Zij vraagt de lidstaten en belanghebbenden om steun voor vrijwillige positieve acties, om toega nkelijke ICT-producten en -diensten een veel 
grotere verspreiding in  Europa te geven.  
Deze mededeling over e-toegankelijkheid vormt een bijdrage tot de tenuitvoerlegging van het 
onlangs gelanceerde initiatief “i2010 – Een Europese inform atiemaatschappij voor groei 
en werkgelegenheid”
1, waarmee een nieuw strategisch kader en nieuwe brede 
beleidsoriëntaties ten tonele worden gevoerd  om een open en goed co ncurrerende digitale 
economie te bevorderen en ICT nadrukkelijk als drijvende krach t achter sociale insluiting en 
een verbetering van de bestaanskwaliteit wordt bestempeld. De Commissie streeft het ambitieuze doel na een “informatiemaatschapp ij voor iedereen” tot stand te brengen, en 
bevordert hiertoe een inclusieve digitale maat schappij die allen gelijke kansen biedt en het 
risico van uitsluiting minimaliseert. 
 
1. I NLEIDING  
Mensen met functiebeperkingen maken zo’n 15% van de Europese bevolking uit en vele van 
hen ondervinden moeilijkheden bij het gebruik va n ICT-producten en -diensten. In bepaalde 
gevallen kunnen ouderen met soortgelijke proble men worden geconfronteerd. Toegankelijke 
ICT-producten en -diensten zijn thans een priorite it in Europa geworden, dit als gevolg van de 
zich voltrekkende demografische veranderingen:  in 1990 was 18% van de Europese bevolking 
ouder dan 60, in 2030 zal dit naar verwachting 30% zijn.2  
Uit een recente studie in de VS3 blijkt dat 60% van de volwasse nen in de werkende leeftijd 
baat kan hebben van het gebruik van toegankelij ke technologieën, omda t zij bij het gebruik 
van courante technologieën geringe functiebeperkingen of  moeilijkheden ondervinden.  
Uit een studie van 20024 kwam naar voren dat meer dan 48%  van de 50-plussers in Europa 
vindt dat een fabrikant bij het ontwerp va n zijn producten onvoldoende met hun behoeften 
rekening houdt. En toch zijn zo’n 10 tot 12 miljoen van de mensen in deze groep potentiële klanten voor nieuwe mobieletelefoon-, computer- en internetdiensten.  
Wat dit impliceert, is wel duidelijk: het is maatschappelijk, ethi sch en politiek gezien van 
het grootste belang dat  de voordelen van ICT binnen het bereik van een zo groot 
                                                
 
1 COM(2005) 229 def. van 1 juni 2005. 
2 UN World Population Prospects (2002 Revision) en Eurostat - demografische verwachtingen. 
3 The Wide Range of Abilities and Its Impact on Computer Technology – Forrester Research Inc., 2003. 
4 Seniorwatch IST-1999-29086 www.seniorwatch.de  
 
NL 3   NL mogelijk aantal mensen worden gebracht . Bovendien worden aldus markten van een steeds 
grotere economische betekenis gecreëerd. 
Alles wat men doet om de technische belemmeringen en moeilijkheden te overwinnen die 
mensen met een functiebeperking en anderen ondervinden wanneer zij op gelijke voorwaarden in de informatiemaatschappij pr oberen te functioneren, valt onder de noemer 
van het vergroten van de “ e-toegankelijkheid ”. Deze vormt onderdeel van het bredere concept 
“e-insluiting”, waarbij ook ande re soorten belemmeringen, o.a. in  de financiële, geografische 
en onderwijssfeer, worden beschouwd. 
Deze mededeling bouwt voort op desbetreffende we rkzaamheden die eerder zijn verricht in 
het kader van de twee eEuropa-actieplannen, en  op de conclusies en resultaten van OTO-
projecten. Zij sluit tevens aan bij de voornaamste bevindingen van een online-raadpleging
5 
van begin 2005, waarbij zeer veel steun bl eek te bestaan (meer dan 88% van de 
ondervraagden) voor initiatieven va n de Europese instellingen om iets doen aan een situatie 
die door een significante meerderheid (meer da n 74%) wordt gezien als het gevolg van een 
gebrek aan coherentie bij toegankelijke ICT-pr oducten en -diensten in  Europa. Ook vindt 84% 
van de ondervraagden dat toegankelijke producten en diensten algemener verkrijgbaar moeten 
zijn. 
Het voornaamste doel van deze mededeling  is het bevorderen van een consequente 
benadering van e-toegankelijkheidsiniti atieven in de lidstaten op basis van 
vrijwilligheid, alsook het aanmoedigen van  zelfregulering in de bedrijfstak. 
2. I N DE PRAKTIJK ONDERVONDEN PROBLEMEN MET IT-GEBRUIK  
Nieuwe technologieën zijn reeds onmiskenba ar van nut geweest voor mensen met een 
functiebeperking en hebben hen in staat gestel d zelfstandig te functioneren op een wijze die 
voorheen alleen met menselijke hulp mogelijk was geweest. Ondanks alle inspanningen van 
de industrie, melden mensen met een functiebe perking nog steeds een groot aantal problemen 
wanneer zij met informatietechnologieproducten en -diensten aan de slag willen, zoals: 
• een gebrek aan geharmoniseerde opl ossingen, b.v. onvoldoe nde toegang tot 
alarmnummer 112 vanaf teksttel efoons in tal van lidstaten; 
• een gebrek aan interoperabele op lossingen voor toegankelijke ICT ; 
• software die niet met medisc he hulpmiddelen compatibel is; zo zijn screenreaders 
voor blinden vaak onmogelijk te gebrui ken nadat er een nieuw uitgekomen 
bestuurssysteem is geïnstalleerd; 
• interferentie tussen consumentenelekt ronica en medische hulpmiddelen, b.v. 
GSM-telefoons en gehoorapparaten; 
• een gebrek aan voor geheel Europa geld ende normen, b.v. de zeven verschillende, 
incompatibele teksttelefoonsystemen voor doven en hardhorenden; 
• een gebrek aan adequate dienstverstrekki ng, b.v. een groot aanta l websites dat te 
ingewikkeld is voor mensen met cognitiev e stoornissen of onervaren gebruikers, 
of onleesbaar en onnavigeerba ar is voor slechtzienden; 
                                                 
5 Zie: 
http://europa.eu.int/in formation_society/policy/accessibility/ com_ea_2005/a_documents/com_consult_r
es.html#_Toc97028181  
 
NL 4   NL • een gebrek aan producten en diensten voor bepaalde groepen, zoals 
telefooncommunicatie voor ge bruikers van gebarentaal; 
• gebruiksmoeilijkheden i.v.m. het fysi eke ontwerp, b.v. in het geval van de 
toetsenborden en beeldschermen van vele apparaten; 
• een gebrek aan toegankelijke inhoud; 
• een beperkte keuze uit elektronische communicatiediensten, kwaliteiten en 
prijzen.  
De meeste van deze problemen zouden, conc eptueel, gemakkelijk vanuit technisch oogpunt 
kunnen worden opgelost, maar vergen samenwerking, coördinatie en een resolute aanpak op Europees niveau, daar het vrije spel van de marktkrachten alleen to t nu toe onvoldoende lijkt 
te zijn.  
Voor de nabije toekomst zijn er o.m. de volgende nieuwe technologieën waarbij 
toegankelijkheidsaspecten vroegtijdig in aanmerking moeten worden genomen: 
• digitale televisie, b.v. op het stuk van normen en compatibiliteit, alsmede van 
design van diensten en hardware; 
• mobiele telefoons van de derde gene ratie, b.v. op het stuk van design van 
hardware en software, alsook van diensten; 
• breedbandcommunicatie, b.v. met gebrui kmaking van de mogelijkheden van 
multimodale interfaces, op zodanige wijze dat de toegankelijkheid er niet op 
achteruit- maar op vooruitgaat. 
Wat nu blijkt, is dat een goede aanpak van deze problemen, waarvan tot voor kort werd 
aangenomen dat deze voor een bepaalde specifieke  doelgroep van belang zou zijn, de meeste 
technologiegebruikers ten goede zal komen. 
3. M
ARKT - EN ECONOMISCHE VRAAGSTUKKEN  
Het ICT-onderzoek en de markt hebben i nnoverende oplossingen voor sommige van deze 
problemen aangedragen. De voornaamste hinderp alen die een versprei ding hiervan op grote 
schaal in de weg staan, zijn:  
• het feit dat men zich tot nogtoe op een kleine markt heeft gericht (in hoofdzaak 
mensen met een functiebeperking en in sommige gevallen ouderen), meestal via 
KMO’s op nationaal of regionaal niveau; 
• de schaarste van toepasbare technische  normen en technische specificaties; 
• het feit dat in de desbetreffende Europese  wetgeving pas recentelijk expliciet de 
mogelijkheid is overwogen om toegankel ijkheidvereisten bij de technische 
specificaties voor overheidsaankopen te hanteren; 
• de significante verschil len tussen de methoden die sommige lidstaten hebben 
gebruikt om hun eigen op lossingen te ontwikkelen. 
Als gevolg van deze stand van zaken staat de markt voor toegankelijke ICT-producten en -
diensten in Europa nog in de kinderschoenen, wordt zij gekenmerkt door een hoge mate van 
verbrokkeling aan de nationale grenzen en ontbr eekt het haar aan geharmoniseerde wetgeving 
en toepasbare technische normen. Hierdoor wordt het functioneren van een interne markt niet 
vergemakkelijkt en wordt het bedrijfsleven, dat in verschillende lidstaten aan verschillende eisen moet voldoen, zwaarder belast. 
 
NL 5   NL De doelgroep omvat niet langer alleen mens en met een functiebeperking en, in sommige 
gevallen, ouderen, maar de bevolking in haar ge heel. Nu dit besef verder doordringt, begint 
zich – en dit is dus nog maar het begin - een verandering op de markt te voltrekken, naarmate 
de grote actoren van het Europese bedrijfsle ven deze marktsector in het oog krijgen, ofschoon 
het nog wel even zal duren eer zij er vo lledig hun schouders onder zullen zetten. 
Dit geldt eveneens voor de sect or telecommunicatie; telecomm unicatieproducten en -diensten 
zijn een niet weg te denken element van ons da gelijkse leven geworden, zijn, als vooralsnog 
betrekkelijk klein marktsegment, al significant als differentiator en gr oeiaanjager, en wekken 
reeds de belangstelling van de grotere marktdeelnemers. 
Om kort te gaan, e-toegankelijkheid en de hiermee verband houdende technologische 
hulpmiddelen en diensten maken nu deel uit van de middellangetermijnplanning van tal van 
technologieleveranciers, waaronder een aantal grot e namen, niet alleen uit Europa maar ook 
uit andere regio’s in de wereld. 
4. J URIDISCHE EN BELEIDSKWESTIES  
De Raad heeft meermaals maatregelen op EU ni veau aangemoedigd, bijvoorbeeld toen hij een 
beroep deed op de lidstaten en de Commissie verzocht om het potentieel van de 
informatiemaatschappij voor mensen met een functiebeperking te benutten en, in het 
bijzonder, werk te maken van de verwijdering van technische en andere hinderpalen die hun 
effectieve deelneming aan de  kennisgebaseerde economie en  maatschappij in de weg staan 6. 
Het Europees Parlement heeft eveneens zijn steun voor deze benadering betuigd7. 
In het bijzonder is bij beleid en wetgevi ng van Europa erkend dat werkgelegenheid en 
beroepsactiviteit basisvoorwaarden zijn om iede reen gelijke kansen te kunnen waarborgen, en 
dat hiermee in belangrijke mate worden bijg edragen tot de volledige  deelneming van alle 
burgers aan het economische, culturele en ma atschappelijke leven, zodat zij hun potentieel 
kunnen verwezenlijken. Dat een meer algeme ne verkrijgbaarheid van kwalitatief 
hoogwaardige toegankelijke ICT-producten en –die nsten in dit verband een gunstig effect zou 
hebben is wel duidelijk. Mensen zullen aldus  gemakkelijk werk kunnen vinden, zich meer bij 
het maatschappelijk leven betrokken voelen en in  staat worden gesteld langer zonder de hulp 
van anderen te leven. 
De Europese instellingen hebben bij tal va n gelegenheden de noodzaa k onderstreept alle 
Europeanen bij de informatiemaatschappij te  betrekken. De Commis sie heeft initiatieven 
ontplooid in het kader van de twee eEuropa- actieplannen om een meer toegankelijke 
informatiemaatschappij op te bouwen. Het Ac tieplan van 2002 omvatte  een afzonderlijke 
actielijn voor deze vraagstukken. Hierin werd  aanbevolen de richtsnoeren voor het Web 
Accessibility Inititiative (WAI)8 goed te keuren, een curricul um voor een Europese Design 
voor iedereen (DFA) op te zetten, versterking van de technologieën voor hulpmiddelen een 
het DFA te normaliseren. In het Actieplan eEur opa 2005 moet e-insluiting bij alle actielijnen 
                                                 
6 Resolutie van de Raad over de “e-toegankelijkheid van mensen met een functiebeperking”, 
2-3 december 2002, http://www.socialdialogue.net/docs/cha_key/consilium_2002_14892en2.pdf  
7 EP-resolutie over eEuropa 2002: Toegankelijkheid van openbare websites en de inhoud ervan 
(2002 (0325)). 
8 «eEuropa 2002 : Toegankelijkheid van openbare webs ites en de inhoud ervan », COM(2001) 529 def., 
http://europa.eu.int/eur-lex/en/co m/cnc/2001/com 2001_0529en01.pdf  
 
NL 6   NL op de eerste plaats komen. Ook werd  bij deze gelegenheid voorgesteld 
toegankelijkheidsvereisten voor ICT bij overheidsaankopen in te voeren. 
De Raad telecommunicatie, die achter deze werk zaamheden staat, spreekt van de noodzaak de 
e-toegankelijkheid in Europa te verbeteren9. Voorts wordt in de ministeriële verklaring10over 
e-insluiting voorgesteld al he t nodige te doen voor de totstandbrenging van een open, 
inclusieve, voor alle burgers toegankelijke kennismaatschappij. 
Daarnaast heeft de Raad soci ale zaken, in zijn Resolutie van 2003 over e-toegankelijkheid11, 
de lidstaten ertoe aangespoord werk te maken va n de verwijdering van te chnische, juridische 
en andere hinderpalen die een effectieve de elneming van mensen met een functiebeperking 
aan de kennisgebaseerde economie en  maatschappij in de weg staan. 
In aansluiting hierop heeft het Europees Parlement, in zijn  Resolutie van 2002 over de 
toegankelijkheid van het internet12, nogmaals gewezen op de noodzaak  elke vorm van 
uitsluiting van de informatiem aatschappij te vermijden, en vraagt het in het bijzonder om de 
integratie van minder validen en ouderen . Bovendien wordt in een  andere resolutie het 
gebruik van gebarentaal bij telecommunicatie in Europa13 vermeld. 
In algemene zin voorziet artikel 13 van he t Verdrag tot oprichting van de Europese 
Gemeenschap in maatregelen ter bestrijding van discriminatie, onder andere  op grond van een 
handicap.  
Op basis van dit artikel heeft Richtlijn 2000/78/EG van de Raad van 27 november 200014, 
uitdrukkelijk ten doel (artikel 1) “... een algemeen kader te creëren voor de bestrijding van 
discriminatie op grond van godsdienst of overtuiging, handicap, leeftijd of seksuele 
geaardheid zodat in de lidstaten het begins el van gelijke behandeling toegepast kan worden 
met betrekking tot arbeid en beroep. ” In het bijzonder stelt de Richtlijn dat “er passende, dat 
wil zeggen doeltreffende en prak tische maatregelen [moeten] worden getroffen die gericht 
zijn op aanpassing van de werkplek aan de behoeften van de werknemer met een handicap, 
bijvoorbeeld aanpassing van gebouwen, uitrusting ...” 
Bovendien bevat een aantal Europese richtlijnen inzake de informatiemaatschappij bepalingen 
betreffende de integratie van mensen met een  functiebeperking en ouderen. Dit zijn onder 
andere de Richtlijnen elektronische comm unicatie, en met name de Kaderrichtlijn15 en de 
Universeledienstrichtlijn16, de Richtlijn betreffende radioapparatuur en telecommunicatie-
                                                 
9 Resolutie van de Raad over het eEuropa-actieplan 2002 : Toegankelijkheid van openbare websites en de 
inhoud ervan , PB C 86 van 10.4.2002. 
10 Ministeriële verklaring over e-insluiting, 11 april 2003.  
http://www.eu2003.gr/en/articles/2003/4/11/2502/  
11 Resolutie van de Raad 14892/02. 
12 EP-Resolutie over eEuropa 2002: Toegankelijkheid van openbare websites en de inhoud ervan 
(2002 (0325)). 
13 EP-Resolutie over gebarentaal - Resolutie B4/ 0985/98. 
14 Zie http://europa.eu.int/comm/employment_social/fundamental_rights/pdf/legisln/2000_78_en.pdf  
15 Richtlijn 2002/21/EG. 
16 Richtlijn 2002/22/ EG. 
 
NL 7   NL eindapparatuur (RTTE)17 de Richtlijn overheidsopdrachten18 en de Richtlijn gelijke 
behandeling in arbeid en beroep19. 
Het in december 2003 gepubliceerd e actieplan van de Commissie20 over hetgeen is 
ondernomen naar aanleiding van het Europese ja ar van mensen met een handicap omvatte vier 
actiegebieden, waaronder  de toegang tot, en het gebrui k van nieuwe technologieën en 
beschrijft maatregelen die zijn getroffen om, met behulp van op EU-niveau beschikbare 
instrumenten, de toegankelijkheid van de  informatiemaatschappij te verbeteren. 
Activiteiten op EU-niveau hebben een meerwaarde  daar verscheidene lidstaten wetgeving, 
regelgeving, normen of richtsnoeren ontwikkele n om deze vraagstukken op nationaal niveau 
aan te pakken. Deze maatregelen leiden tot gelijksoortige maar toch verschillende e-toegankelijkheidsvereisten voor producten en di ensten, waardoor de Europese industrie het 
grote risico loopt op een verbrokkelde markt te recht te komen met al le gevolgen van dien 
voor haar concurrentiepo sitie en doeltreffendheid. 
Het risico dat de consumenten lopen is  nog groter, zeker voor mensen met een 
functiebeperking en ouderen: een verbrokkeld e markt betekent voor hen namelijk duurdere, 
minder vertrouwde en incompatibele producten, meer problemen bij de toegang tot en de overbrenging van informatie wanneer la ndsgrenzen worden overschreden, enz. 
Bij EU-maatregelen wordt ook rekening gehouden met internationale ervari ngen, zoals die in 
de VS en Canada, met welke landen de Europese Commissie een dialoog op gang heeft 
gebracht over met name het gebruik van wettelijk e bepalingen als kracht ige hefboomfactor in 
het kader van overheidsaankopen.  
Op deze manier worden er basisvoorwaarden voor op EU-niveau te ontplooien initiatieven 
gecreëerd – dit was de zienswijze van een overweldigende meerderheid van de 
belanghebbenden tijdens de openbare raadpleging (84%). 
5. L
OPENDE ACTIVITEITEN OP EU- NIVEAU  
Er is op EU-niveau reeds met een  aantal activiteiten een begin ge maakt en deze zullen worden 
voortgezet en uitgebreid. 
Toegankelijkheidsvereisten en -normen 
Normen zijn een strategisch instrument voor  industrie en overheid, alsook een van de 
voornaamste generatoren van nieuwe ma rktkansen. Hoewel normen op basis van 
vrijwilligheid worden vastgesteld en geïmplem enteerd, vormen zij een belangrijk instrument 
ter ondersteuning van beleidsmaatregelen. Europe se normen voor e-toegankelijkheid zouden 
bijdragen aan een goed functioneren van de inte rne markt en bijgevolg bevorderlijk zijn voor 
de ontwikkeling van nieuwe markten, voor conc urrentievermogen en werkgelegenheid. Aldus 
zal de Commissie specifieke activ iteiten die door de Europese  normalisatie-instellingen 
                                                 
17 Richtlijn 1999/5/ EG. 
18 Richtlijnen 2004/17/ EG en 2004/18/ EG. 
19 Richtlijn 2000/78/EG. 
20 Gelijke kansen voor personen met een handicap: een Europees actieplan COM(2003) 650 def. 
 
NL 8   NL (ENI’s) in het kader van het Europese Actieplan voor norma lisering worden voorgesteld, 
financieel blijven steunen of de ENI’s blijven vragen normen vast te stellen21. 
In normen vastgelegde toegankelijkheidvere isten moeten voldoen aan de behoeften van 
industrie, ontwerpers en verstrekkers van producten en diensten om te vermijden dat 
creativiteit of innovatie zouden st okken. Terzelfder tijd moeten zij aansluiten bij de behoeften 
van de gebruikers, en het is dan ook van esse ntieel belang dat deze bij de ontwikkeling van 
normen worden betrokken: industr iële en openbare belangen moet en met elkaar in evenwicht 
worden gebracht. Normen moeten zodanig z ijn geconcipieerd dat deze in wetgeving, 
regelgeving en in andere  instrumenten die toegankelijkheid bevorderen, gemakkelijk kunnen 
worden gehanteerd en geïmplementeerd. Norm en die geen of minder kosten met zich 
meebrengen zouden gemakkelijker ingang vinde n, vooral bij KMO’s met beperkte middelen 
en terwijl gebruikers er ook gemakkelijker toegang toe zouden krijgen. 
Interoperabiliteit moet worden bevorderd, ma ar tegelijk moet ervoor worden gezorgd dat 
gepatenteerde technologieën waarvoor geen RAND-clausule geldt (RAND = reasonable and 
non-discriminatory licensing)  niet als standaardoplossi ngen worden gepromoot.  
Design voor iedereen (Design for All -DFA) 
Aan de DFA-methodologie ligt het concept ten grondslag dat producten en  diensten voor een 
zo groot mogelijke groep gebruike rs toegankelijk dienen te zijn22. DFA is thans een 
gevestigde, maar nog niet wijdverbreide praktijk. Het is daarom van cruciaal belang dat wij de mensen in Europa van deze materie bewust blijven maken en DFA blijven promoten. Hiertoe heeft de Commissie een netwerk van centr a voor toponderzoek opgezet, met de naam 
EDEAN
23, dat thans meer dan honderd leden telt. 
DFA maakt niet alleen een meer  grondige beschouwing van toe gankelijkheidsvereisten in 
het ontwerpstadium van een product of dienst mogelijk , maar werkt ook in aanzienlijke 
mate bezuiniging  in de hand doordat een kostbare terugkeer naar de tekentafel of 
technische lapmiddelen  na hun marktintroductie worden vermeden . 
De basisstructuur voor een Europees DFA-curri culum voor technici en ontwerpers is thans 
ontwikkeld en in de lidstaten zijn reeds enkele proefcursussen opgezet. Door het gebruik van 
DFA in het postsecundair en be roepsonderwijs te intensivere n, kan men bereiken dat de 
informatiemaatschappij in de toekomst echt voor iedereen toegankelijk wordt.24 De 
aanwezigheid van een voor DFA-zaken bevoegde toegankelijkheidsfunctionaris bij de juiste instanties en organisaties zou een manier kunnen zijn om e-toega nkelijkheid op meer 
professionele wijze te organiseren. 
                                                
 
21 Dit proces wordt geregeerd door Richtlijn 98/34/EG. 
http://europa.eu.int/eur-lex/pri/en/oj/dat/1998/l_204/l_20419980721en00370048.pdf  
22 Er zijn drie voornaamste strategieën voor DFA: 1) design voor de meeste gebruikers zonder 
wijzigingen, 2) design voor gemakkelijke aanpassingen aan verschillende gebruikers (b.v. met 
gebruikmaking van aanpasbare interfaces), 3) design met het oog op naadloze aansluiting op 
technologische hulpmiddelen voor mensen met functiebeperkingen. 
23 Website EDEAN (European Design for All e-Accessi bility Network), http://www.e-accessibility.org/  
24 Verslag over het DFA-curriculum van het IDCnet-project. 
 
NL 9   NL Toegankelijkheid van websites 
Een Mededeling van de  Commissie van 200125 over de toegankelijkheid  van websites van de 
overheid en de inhoud daarvan werd in 2002 door  een aantal resoluties  van het Europees 
Parlement gevolgd. Naar aanleiding hiervan hebbe n de lidstaten zich ertoe verbonden hun 
overheidswebsites aan de hand van internationale richtsnoe ren toegankelijk te maken26.  
Via de groep deskundigen inzake e-toegankelijkhe id volgt de Commissie met de lidstaten de 
ontwikkelingen op de voet, waarbij gekeke n wordt naar nieuwe evaluatiemethoden27 en -
procedures, benchmarking, gegevensverzameling en de identificatie van beste praktijken. 
Webtoegankelijkheid is een aanjager van toegankelijke onlinediensten van openbaar 
belang. Om dit proces vlotter te doen verl open is het belangrijk de ontwikkeling van 
authoring tools (software voor het bouwen en onderhouden van websites ) aan te moedigen 
waarin toegankelij kheid is ingebouwd28. 
Uit het feit dat verscheidene lidstaten bindende  wetgeving inzake toega nkelijkheid hebben en 
conformiteitstoetsing verplichtstellen, is de noodzaak ontstaan over programma’s voor 
toegankelijkheidscertificering te beschikken. Een workshop van het Europees Comité voor 
Normalisatie (CEN)29 bestudeert momenteel een aantal mogelijke oplossingen.  
Benchmarking en toezicht 
Verscheidene lidstaten nemen momenteel bepalinge n inzake benchmarking voor 
toegankelijkheidsvereisten en het hierop uit te oefenen toezicht in hun nationale wetgeving op. Op EU-niveau hebben de Raad en het Europees Parlement al om toezicht op de webtoegankelijkheid gevraagd. Het Parlemen t heeft ook om controles op ondertiteling en 
audiobeschrijvingen voor digi tale televisie verzocht. 
Willen men toereikende Europese beleidsmaat regelen inzake e-toegankelijkheid kunnen 
blijven ontwikkelen dan is het absoluut noodzakelij k dat er tussen de lidstaten 
vergelijkbare gegevens voorhanden zijn . De Commissie zal, rekening houdend met de 
herziene benadering van Lissabon, op de lopende  Europese controleactiviteiten, voortbouwen. 
De Commissie voert een dialoog met de bureaus voor de statistiek ten einde bruikbare 
indicatoren te kunnen ontwikkelen en verb eteren, en dit vooral met het oogmerk 
toegankelijkheidsaspecten in bestaande indicatoren te kunnen verwerken. 
Onderzoek 
Onderzoek en technologische ontwikkeling (OTO) z ijn niet weg te denken bij de aanloop tot 
een toegankelijke informatiemaatschappij. Si nds 1991 hebben reeds een kleine 200 Europese 
                                                
 
25 COM(2001) 529 def. 
26 W3C/WAI/WCAG1.0 Web Content Accessibility Guidelin es 1.0. In versie 2, die in voorbereiding is, 
zal aandacht worden besteed aan de  ontwikkeling die webtechnologieën hebben doorgemaakt. Met deze 
versie zal het ook gemakkelijker worden conformiteitstests te verrichten. 
27 Web Accessibility Benchmarking (WAB) cluster. 
28 W3C/WAI/ATAG Authoring Tools Accessibility Guidelines – ATAG (Richtsnoeren voor de 
toegankelijkheid van authoring tools) 
29 http://www.cenorm.be/ cenorm/businessdomains/business domains/isss/activity/ws-wac.asp  
 
NL 10   NL OTO-projecten, waarmee zo’n € 200 miljoen aan communautaire cofinanciering gemoeid is30, 
bijgedragen tot een verbetering van toegankelijkheid, een en ander met behulp van een meer uitgebreide kennis van toegankelijkheidsprobl emen en de hiervoor vereiste oplossingen. 
Aan de hand van specifieke resultaten z ijn mogelijke oplossingen gedemonstreerd, zoals 
toegankelijke diensten voor ouderenhulp op afsta nd (met inbegrip van sociale alarmering en 
nooddiensten). Er zijn oplossingen ontwikkeld te r verbetering van de toegang van blinden en 
slechtzienden tot digitale informatie (tek st, graphics, 3D-beelden, gecodeerde muziek, 
televisieprogramma’s). Er zijn systemen gedemonstreerd voor mensen met motorische 
stoornissen ter vergemakkelijking van mobiliteit , het hanteren van voorwerpen en controle, 
alsmede systemen ter verbetering van de co mmunicatiemogelijkheden van gehoorgestoorden, 
waaronder gebarentaal en lipbewegingge neratie. Andere voorbeelden zijn 
computeromgevingen ter vergem akkelijking van geïntegreerd e onderwijs aan kinderen met 
handicaps of de tewerkstelling van volwassen en met handicaps, en bijdragen aan de 
beleidsvorming (eEuropa, d.w.z. webtoe gankelijkheid, design voor iedereen). 
Vele van de met communautaire  projecten geboekte resultaten zijn verder ontwikkeld en 
verwerkt in marktproducten, terw ijl in een aantal gevallen de verkregen kennis tot een 
verbetering van de toegankelijkheid van ICT- producten en –diensten heeft bijgedragen.  
Daar technologieën snel blijven evolueren en st eeds nieuwe technische oplossingen bieden, is 
het van essentieel belang in onderzoek te inve steren om profijt te kunnen trekken van het 
grote potentieel dat zij voor mensen met een functiebeperking en ouderen hebben. In het 
huidige voorstel voor het 7
de Kaderprogramma wordt ook aandacht besteed aan de noodzaak 
om OTO op het vlak van e-toegankelijkheid voort te zetten en zelfs uit te breiden, om de 
Europese sector technologische hulpmiddelen31 zo verder te kunnen ontwikkelen en 
toegankelijkheid voor het bedrijfsleven als ge heel tot een alledaagse zaak te maken. 
6. E EN GROTERE MATE VAN E -TOEGANKELIJKHEID VAN ICT- PRODUCTEN EN -
DIENSTEN IN EUROPA – DRIE NIEUWE BENADERINGEN  
Naast hetgeen zij ter bevordering van de hi erboven genoemde maatregelen doet, zal de 
Commissie ook drie benaderingen promoten die in Europa nog ni et op grote schaal worden 
gehanteerd: (i) opleggen van toegankelijkhe idsvereisten bij over heidsaankopen, (ii) 
toegankelijkheidscertificering, en (iii) een  beter gebruik van bestaande wetgeving. 
Twee jaar na de publicatie van deze mededeli ng zal de Commissie de resultaten van deze 
maatregelen evalueren. Op basis van he t beginsel van een betere regelgeving32 zal de 
Commissie met de lidstaten een gedach tenwisseling houden en, afhankelijk van de 
bevindingen van een volledige effectbeoo rdeling, de mogelijkheid van aanvullende 
maatregelen overwegen, waaronder, zo nodig, wetgeving. 
1. Overheidsopdrachten 
                                                 
30 Voor voorbeelden van projecten, zie http://www.cordis.lu/ist/so/einclusion/home.html  en 
http://www.cordis.lu/ist/directorate_ f/einclusion/previous-research.htm  
31 Access to Assistive Technology in the EU, een rapport van DG Werkgelegenheid, 
CE-V/5-03-003-EN-C. 
32 Europese governance - Een witboek COM(2001) 428 def. 
 
NL 11   NL Het totaal aan overheidsopdrachten in Euro pa beloopt ongeveer 16% van het bruto 
binnenlands product. Op alle niveaus hunnen overheidsinstantie s verlangen dat de door hen 
aangekochte goederen en diensten  aan de nodige toegankelijkheidsvereisten voldoen. In de 
Europese richtlijnen inzake overheidsopdrac hten wordt met name gesproken van de 
mogelijkheid DFA- en toegankelijkheidsver eisten in de aanbestedingsvoorwaarden 
(technische specificaties) op de nemen.  
Hieruit blijkt duidelijk dat de Europese Unie definitief heeft gekozen voor een inclusiebeleid 
om producten en diensten bi nnen het bereik van een grot er aantal gebruikers, burgers 
en werknemers te brengen . Hierdoor worden industriële bedrijven ertoe aangemoedigd 
toegankelijkheid in hun producten in te bo uwen en ontstaat een grotere markt voor 
toegankelijke ICT. Dergelijke effecten zijn waargenomen in de VS33, waar de federale 
overheid volgens de wet toegankelijkheidsver eisten bij haar aankoopbeleid moet opleggen. 
Bij de online raadpleging gaf meer dan 90% van de ondervraagden de voorkeur aan het 
beginsel dat overheidsinstanties van alle ICT- producten en –diensten die zij aankopen moeten 
verlangen dat zij toegankelijk zijn. Sommig e lidstaten hanteren bij hun overheidsaankopen 
reeds toegankelijkheidsvereisten. Gezamenlijk e toegankelijkheidsvereisten op EU-niveau 
hebben het potentieel marktverbro kkeling tegen te gaan en inter operabiliteit in de hand te 
werken. 
Er bestaat een grote behoefte aan conseque ntie in de toegankelijkheidsvereisten bij 
overheidsaankopen in Europa. Met het oog hierop werkt de Commissie aan een mandaat 
voor de Europese normalisatie-instelli ngen voor de ontwikkeling van Europese 
toegankelijkheidsvereisten bij overheidsaankopen van ICT-producten en -diensten. Het mandaat is voor advies aan de lidstaten voorge legd. Het zal naar verwachting tegen eind 2005 
aan de Europese normalisatie-instellingen worden verstrekt. 
De Commissie zal in het kader van de Groep deskundigen inzake e-toegankelijkheid
34 het 
debat over dit thema met de lidstaten aanmoed igen. Zij zal in Europa opgedane ervaringen 
blijven optekenen en een internationale dial oog aanmoedigen, in het bijzonder met de VS, via 
de Transatlantische Economische Partners chap (TEP), over de harmonisatie van e-
toegankelijkheidsvereisten voor overheidsaankopen.  
2. Certificering Het is, bij de aankoop van ICT-producten, niet altijd even duidelijk aan welke eisen deze 
voldoen. Dit probleem weegt bijzonder zw aar door wanneer de gekochte producten 
toegankelijke moeten zijn. Er zijn al normen voorhanden of in voorbereiding waarin bepaald 
wordt hoe producten en diensten toegankelijk ku nnen worden gemaakt. Maar er is vooralsnog 
geen betrouwbare methode om de conformiteit van een product met die 
toegankelijkheidsnormen te kunnen beoordelen. Passende mechanismen voor de toegankelijkheidscertificering van producten, orga nisatieprocessen en beroepskwalificaties 
(gebaseerd op het Europese ‘Key Mark’
35 en Europese normen) zouden een leidraad kunnen 
zijn voor klanten die toegankelijke producten en  diensten willen en zouden een beloning voor 
fabrikanten en dienstenverstrekkers kunne n vormen. Tevens zou het op die manier 
                                                 
33 Section 508 van de Rehabilitation Act als gewijzigd bij de Workforce Investment Act van 1998. 
34 De Groep deskundigen inzake e-toegankelijkheid coördineert de werkzaamheden van deskundigen uit 
de lidstaten die de implementatie van het eEuropa-actieplan ondersteunen. 
35 http://www.cenorm.be/conf_asse ss/keymark/keymarktext.htm  
 
NL 12   NL gemakkelijker zijn toezicht te houden op de naleving van regelgeving die toegankelijkheid 
voorschrijft.  
In zijn Resolutie over e-toegankelijkheid van januari 2003 vroeg de Raad om een e-
toegankelijkheidskeur voor goederen en dienste n. In de ministeriële verklaring van 2002 over 
e-insluiting wordt gesteld dat men, om een ve rbrokkeling van de mark te vermijden, een 
Europese webtoegankelijkheid skeur ter certificering van c onformiteit met de W3C-WAI-
richtsnoeren36 zou kunnen overwegen.  
De Commissie zal samen met de  voornaamste belanghebbenden de mogelijkheden 
bestuderen voor de ontwikkeling, de in voering en de implementatie van 
certificeringsmechanisme n voor toegankelijke producten en diensten , met in begrip van 
de vaststelling van criteria, te st- en evaluatiemethodes. De m ogelijkheid van zelfcertificering 
of certificering door derden zal eveneens worden bestudeerd, en de verschillende opties zullen 
qua doeltreffendheid met elkaar worden vergeleken37. De Commissie zal in het laatste 
kwartaal van 2005 een studie over deze materie verrichten.38 
3. Een beter gebruik van de bestaande wetgeving Verscheidene richtlijnen hebben bepalin gen die kunnen worden gebruikt om e-
toegankelijkheid door te voeren (zoals de be palingen inzake gelijke behandeling in de 
Richtlijn over werkgelegenheid
39, in de Richtlijn radio- en  telecommunicatierandapparatuur 
en in de Richtlijnen betreffende overheidsopd rachten). Het is belangrijk met de lidstaten 
samen te werken, om een praktische manier ui t te werken waarop deze  richtlijnen voor de 
implementatie van e-toegankelijkheid kunnen worden gebruikt. 
In het bijzonder zou men door de suggesties van de Werkgroep “inclusive communications” 
(INCOM)40 in praktijk te brengen een aantal be staande Europese problemen kunnen oplossen: 
zo zou men b.v. gebruikers met handicaps toeg ang kunnen verzekeren tot alle nooddiensten 
via één enkel Europees alarmnummer 112, zouden er in Europa geharmoniseerde frequenties 
voor draadloze hoogtechnologische hulpmiddelen kunne n komen, zou er overa l in de lidstaten 
ten behoeve van slechthorenden voor tekst- en  gebarentaalbegeleiding in reële tijd kunnen 
worden gezorgd, en zou een overheidsbeleid voor de aankoop van toegankelijke goederen 
kunnen worden vergemakkelijkt. Mogelijke moeil ijkheden bij de praktisc he tenuitvoerlegging 
van bestaande wetgeving zouden moeten worden aangepakt. 
                                                 
36 World Wide Web Consortium (W3C) Web Accessibility Initiative (WAI). 
37 Bij de online raadpleging bleek een groot percentage van de ondervraagden (meer dan 72%) een sterke 
voorkeur te hebben voor de certificering en etikettering van e-toegankelijke ICT-producten en -diensten, met significante onderlinge verschille n tussen de doelgroepen (een overeenstemming van 
slechts 61,4% tussen fabrikanten, aanbieders of verkopers van e-toegankelijke producten & diensten).  
Bovendien hebben van diegenen die achter productcertificering en etikettering staan, de groepen particulieren met een functiebeperking en overheidsinstanties  duidelijk liever verplichte mechanismen, 
terwijl fabrikanten, aanbieders of verkopers van e-toegankelijke producten & diensten  vrijwillige 
procedures prefereren, waarbij de overige groepen ergens tussenin komen. 
38 Zie hoofdstuk ‘Conclusies en follow-up’. 
39 Richtlijn 2000/78/EG van de Raad van 27 november 2000 verbiedt discriminatie van personen met een 
handicap onder andere  op de werkplek en omvat bepalingen inzake redelijke voorzieningen voor deze 
mensen, met name wat ICT betreft. 
40 Gevormd in 2003 en bestaande uit vertegenwoordigers van de lidstaten, telecommunicatie-exploitanten, 
gebruikersorganisaties en normalisatie-instanties. 
 
NL 13   NL De Commissie zal met haar dialoog over het audiovisuele beleid gemeenschappelijke of 
interoperabele oplossingen op dit gebied aan moedigen, waarbij b.v. aan een verbeterde 
toegang tot digitale TV-programma’s te denken valt. Dergelijke gemeenschappelijke oplossingen zullen het mogelijk maken op grote schaal te werken, met alle voordelen van 
dien. 
Het “e-toegankelijkheidspoten tieel” van de bestaande Europese wetgeving dient ten 
volle te worden benut. De Commissie zal in 2005 een studie
41 aanvangen om na te gaan wat 
de beste praktijken zijn en om, middels de ve rschillende met de uitvoering van de Richtlijn 
belaste groepen, een dialoog met de lidstaten en  de voornaamste belanghebbenden tot stand te 
brengen.  
7. CONCLUSIES EN FOLLOW -UP 
Uit deze mededeling en de resultaten van het online raadplegingsproces blijkt overduidelijk 
dat de Europese Commissie vastbe sloten is het nodige aan de e-
toegankelijkheidsproblematiek te doen en op lossingen te vinden die (i) de lidstaten 
doordringen van de urgente noodzaak samen naar een consistente benadering van e-
toegankelijkheid toe te werken; (ii) het bedr ijfsleven ertoe aan moedigen toegankelijke 
oplossingen voor ICT-producten en –diensten te ontwikkelen; (iii) gebruikers met 
functiebeperkingen laten zien da t de Commissie zich actief wil inzetten om toegankelijkheid 
in de informatiemaatschappij te verbeteren. 
De komende twee jaar (2005-2007), zal de Co mmissie met haar bewustmakingsmaatregelen 
verdergaan, het gebruik van de voorgestelde instrumenten promoten, gegevens verzamelen en 
de raadpleging van de belanghebbenden voor tzetten, ten einde haar besluiten op e-
toegankelijkheidsgebied met kennis van zaken te kunnen nemen. 
Te dien einde plant de Commissie een studi e in het laatste kwartaal van 2005 getiteld “Meten 
van vooruitgang van e-accessibility in Europa”  waarmee beleidsopties moeten worden 
gevonden en geëvalueerd ter verbetering van de e-toegankelijkheid in Europa. De eerste 
resultaten van de studie zulle n begin 2007 beschikbaar zijn.  
Twee jaar na de publicatie van deze medede ling kan een vervolgdocument over met name de 
e-toegankelijkheidssituatie tegemoet worden g ezien. Dit zal een evaluatie omvatten van de 
resultaten van de hier voorgest elde benaderingen, een en ande r gebaseerd op het beginsel van 
een betere regelgeving42 en, afhankelijk van de be vindingen van een volledige 
effectbeoordeling, zou de Commissie b ijkomende maatregelen kunnen overwegen, 
waaronder, zo nodig, nieuwe wetgeving. Met d it e-toegankelijkheidswerk zal dan weer 
worden bijgedragen aan het reeds aangekondigde Europese Initiatief inzake e-insluiting voor 
200843. 
                                                 
41 Zie hoofdstuk ‘Conclusies en follow-up’ 
42 Europese governance - Een witboek COM(2001) 428 def. 
43 COM(2005) 229 “i2010 – Een Europese informatiemaatschappij voor groei en werkgelegenheid”.