Inleiding

In 2016 heeft de Commissie wederom werk gemaakt van haar krachtige verbintenis om de transparantie en verantwoordingsplicht te verbeteren. Een van de manieren waarop ze dat probeert te doen, is door de doeltreffende uitoefening van het recht op toegang tot bij de EU-instellingen berustende documenten te stimuleren. Dit recht is vastgelegd in artikel 42 van het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie, artikel 15, lid 3 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie en Verordening (EG) nr. 1049/2001 inzake de toegang van het publiek tot documenten van het Europees Parlement, de Raad en de Commissie.

Agenda voor meer transparantie

De Commissie heeft een aantal belangrijke stappen gezet om de transparantie van haar wetgevende processen en processen voor de uitvoering van het beleid te verbeteren, ook in haar contacten met belanghebbenden en lobbyisten.

In 2016 bleef de Commissie ook werken aan haar Agenda voor betere regelgeving, die tot doel heeft de Europese Unie beter en transparanter te laten werken, met meer aandacht voor eenvoudiger handelen en alleen wanneer dit van belang is voor de burgers. Het programma voor gezonde en resultaatgerichte regelgeving (REFIT) zorgt er nog steeds voor dat de EU-wetgeving efficiënt, doeltreffend en tegen een minimale kost resultaten oplevert voor burgers en bedrijven. Het REFIT-platform, dat nationale autoriteiten, burgers en andere belanghebbenden de kans biedt om op transparante wijze mee te werken aan de verbetering van de EU-wetgeving, werd officieel gelanceerd in januari 2016.

Op voorstel van de Commissie keurden het Europees Parlement, de Raad en de Commissie in april 2016 het interinstitutioneel akkoord inzake beter wetgeven goed. Het akkoord versterkt de transparantie ook door middel van een reeks maatregelen die de openheid van het besluitvormingsproces binnen de EU verbeteren.

Sinds besluiten C(2014) 9048 en 9051 werden goedgekeurd in november 2014, werd informatie over meer dan 11 000 bilaterale vergaderingen van commissarissen, kabinetsleden en directeuren-generaal met belangenvertegenwoordigers openbaar gemaakt op de Europa-website. Algemeen gesproken mogen deze vergaderingen alleen plaatsvinden met belangenvertegenwoordigers die zijn geregistreerd in het transparantieregister. Het transparantieregister wordt steeds uitgebreider en telt momenteel meer dan 11 000 inschrijvingen, waarvan er 3 500 na januari 2016 werden geregistreerd.

In mei 2016 heeft de Commissie nieuwe regels voor deskundigengroepen goedgekeurd, die strengere transparantievereisten bevatten en voor synergie met het transparantieregister zorgen.

Rekening houdende met de resultaten van de openbare raadpleging over de toekomst van het transparantieregister, keurde de Commissie in september 2016 een voorstel goed voor een interinstitutioneel akkoord over een verplicht transparantieregister, wat een belangrijke stap is naar een gemeenschappelijk en verplicht transparantieregime op EU-niveau. De Commissie heeft het Europees Parlement en de Raad verzocht om onderhandelingen op te starten met het doel dergelijk register zo snel mogelijk op te richten voor de drie instellingen.

Als antwoord op openbare vragen voor meer transparantie over mogelijke gevallen van "draaideurconstructies", publiceerde de Commissie in december 2016 haar tweede jaarlijkse Mededeling met informatie over de hogere ambtenaren die de Commissie verlaten hebben voor nieuwe jobs, met een gedetailleerd overzicht van hun vroegere taken, hun nieuwe activiteiten buiten de Commissie, en het respectieve besluit van het tot aanstelling bevoegde gezag. De transparantie wordt via een specifieke Europa-website ook gewaarborgd voor alle besluiten waarbij voormalige commissarissen toestemming krijgen voor het uitvoeren van activiteiten na hun ambt.

Toegang tot documenten

In het kader van dit streven naar meer transparantie blijft het recht van toegang tot documenten een van de hoekstenen in de transparantie-aanpak van de Commissie. Naast het verlenen van toegang tot documenten die bij haar berusten zoals voorzien in Verordening (EG) nr. 1049/2001, publiceerde de Commissie ook proactief en op een gebruiksvriendelijke manier een uitgebreide hoeveelheid informatie en documenten, zowel in diverse openbare registers als op haar webpagina's.

Dit verslag is opgesteld overeenkomstig artikel 17, lid 1 van Verordening (EG) nr. 1049/2001. Het geeft een overzicht van de manier waarop de Commissie de regels voor de toegang tot documenten toepaste in 2016. Het verslag is gebaseerd op statistische gegevens die zijn samengevat in de bijlage. De statistieken geven het aantal verzoeken ontvangen in 2016 weer, evenals de antwoorden die hierop werden gegeven. Ze weerspiegelen niet het aantal gevraagde of (gedeeltelijk) vrijgegeven documenten, die veel talrijker waren. Hoewel verzoekers toegang kunnen vragen tot één document, vragen ze veel vaker toegang tot meerdere documenten, of zelfs tot hele bestanden over een specifiek onderwerp of een specifieke procedure. Uit de statistieken blijkt hoe belangrijk het recht op toegang tot documenten is in het kader van het algemene transparantiebeleid van de Commissie. In 81,3 % van de gevallen werden de gevraagde documenten volledig of gedeeltelijk vrijgegeven in de initiële fase, en in 52 % van de gevallen die werden behandeld in de confirmatieve fase, werd ruimere of zelfs volledige toegang verleend.

1.Registers en websites

In 2016 werden 18 523 nieuwe documenten toegevoegd aan het register van documenten van de Commissie (zie bijlage – Tabel 1), in de categorieën C, COM, JOIN, OJ, PV, SEC of SWD. In 2016 heeft de Commissie geen gevoelige documenten ontvangen of gecreëerd die binnen deze categorieën vallen.

In 2016 stelde de pagina over toegang tot documenten op de Europa-website een lichte stijging van het aantal bezoeken vast (19 191 tegenover 18 939 in 2015), terwijl het aantal bezoekers en de geraadpleegde pagina's constant bleven (zie bijlage – Tabel 2).

2.Samenwerking met andere instellingen waarop de verordening van toepassing is

In 2016 gingen het Europees Parlement, de Raad en de Commissie door met regelmatige technische vergaderingen op administratief niveau om ervaring uit te wisselen, goede praktijken te ontwikkelen en een consistente toepassing van Verordening (EG) nr. 1049/2001 te waarborgen.

3.Analyse van de verzoeken om toegang