Advies over de economische en financiële aspecten van het Witboek over groei, concurrentievermogen, werkgelegenheid (94/C 295/09)

Het Economisch en Sociaal Comité heeft tijdens zijn Zitting van 21 december 1993 besloten, overeenkomstig de bepalingen van artikel 20, vierde alinea, van het Reglement van Orde, een advies op te stellen over de economische en financiële aspecten van het Witboek van de Commissie getiteld : "Groei, concurrentievermogen, werkgelegenheid - Naar de 21e eeuw : wegen en uitdagingen".

De Afdeling voor economische, financiële en monetaire vraagstukken, die met de voorbereiding van de desbetreffende werkzaamheden was belast, heeft haar advies op 6 mei 1994 goedgekeurd. Rapporteur was de heer Romoli.

Het Economisch en Sociaal Comité heeft tijdens zijn 316e Zitting (vergadering van 1 juni 1994) het volgende advies uitgebracht, dat met grote meerderheid van stemmen (4 stemmen tegen, 3 onthoudingen) is goedgekeurd.

1. Inleidende opmerkingen

1.1. Na de publikatie van het Witboek

1.1.1. Het Witboek van de Commissie "Groei, concurrentievermogen, werkgelegenheid - Naar de 21e eeuw : wegen en uitdagingen" - momenteel het enige beleidsdocument voor de algemene economische politiek van de Europese Unie - heeft zich, toen het medio december vorig jaar werd uitgebracht, in een ruime belangstelling van de kant van de publieke opinie mogen verheugen, met name bij de beter geïnformeerde en nauwer bij deze materie betrokken kringen.

1.1.2. Door de ernst van de economische crisis en de groeiende werkloosheid hoopten de Europese burgers dat de voorstellen van de Commissie eindelijk een mogelijke uitweg zouden bieden uit de zeer benarde situatie waarin Europa de afgelopen jaren is komen te verkeren.

1.1.3. Nu, enkele maanden later, blijkt de aanvankelijke belangstelling van de publieke opinie geleidelijk te zijn weggeëbd.

1.1.4. De Commissie is er dus niet in geslaagd om met dit Witboek hetzelfde elan als in 1985, bij het lanceren van de "grote interne markt in 1992", teweeg te brengen.

1.1.5. Wel wil het Comité hier onderstrepen dat de massamedia, de politieke organisaties en de regeringen het Witboek niet de aandacht hebben gegeven die het verdient.

1.1.6. Hiervoor zijn diverse oorzaken aan te wijzen. Een van die oorzaken is wellicht dat het Witboek van nature een economisch beleidskader is voor de middellange termijn, een terrein dat grotendeels tot de bevoegdheid van de regeringen van de lid-staten behoort en waarop deze maar zelden bereid zijn bevoegdheden aan de EU-instellingen te delegeren. De verontrusting bij de bevolking richt zich daarentegen vooral op de korte termijn.

1.1.7. Bovendien worden in diverse landen thans of op zeer korte termijn verkiezingen gehouden, waarvan de uitkomsten onzeker zijn, terwijl het risico aanwezig is dat de verkiezingen voor het Europese Parlement meer in het teken zullen staan van nationale onderwerpen dan van de toekomst van de Europese eenwording.

1.1.8. Het is dan ook begrijpelijk dat de technische analyse van het Witboek, dat een complex en moeilijk leesbaar document is, op de achtergrond is geraakt.

1.1.9. Uitzondering moet echter worden gemaakt voor de grote belangstelling die diverse werkgevers- en werknemersorganisaties voor het Witboek aan de dag hebben gelegd en nog steeds leggen.

1.1.10. Zij zien in dit Witboek juist een aanleiding om een discussie en een analyse te beginnen die vooral betrekking heeft op thema`s ten aanzien waarvan de standpunten verschillen, ten aanzien waarvan uiteenlopende prioriteiten worden gehanteerd of ten aanzien waarvan het Witboek lacunes vertoont.

1.1.11. Dit nu goed op gang gekomen proces is bemoedigend, temeer daar het al significante resultaten heeft opgeleverd. Het Economisch en Sociaal Comité spreekt de hoop uit dat dit proces in de nabije toekomst zal worden voortgezet en zich nog zal intensiveren (1).

2. Macro-economische aspecten van het Witboek

2.1. Standpunt van het Economisch en Sociaal Comité over het initiatief van de Commissie om een Witboek uit te brengen.

2.1.1. Het Witboek, dat geconcipieerd is als een op de middellange termijn gericht strategisch document van algemene aard, bevat duidelijk aanknopingspunten voor een heroverweging van de vooruitzichten en de toekomstige structuur van de Europese Unie. Aan deze heroverweging moet rechtstreeks worden deelgenomen door de regeringen van de lid-staten, de werkgevers- en werknemersorganisaties en de organisaties van het maatschappelijk leven.

2.1.2. In die zin lijkt het Witboek berekend te zijn op de fundamentele opdracht die het heeft meegekregen, namelijk om de bij de inwerkingtreding van het Verdrag van Maastricht opgerichte Europese Unie een bredere horizon te geven door middellange-termijnoplossingen voor de cruciale ontwikkelingsproblemen aan te reiken en door een centrale plaats voor de werkgelegenheidsproblematiek in te ruimen.

2.1.3. Om die reden stemt het Economisch en Sociaal Comité in met en geeft het zijn steun aan het initiatief van de Commissie en de Raad. Het erkent dat de standpuntbepaling in het Witboek wat de kern van de zaak en de doelstellingen betreft, juist is.

2.1.4. Het Comité heeft zich hierover in zijn talrijke reeds uitgebrachte adviezen over de algemene problemen van de Gemeenschap al uitgesproken. (In zijn advies van 20 oktober 1993, heeft het Comité een bijdrage willen leveren tot de voorbereiding van het Witboek van de Commissie) (1).

2.1.5. Het Economisch en Sociaal Comité stelt evenwel vast dat het Witboek een aantal niet met elkaar sporende doelstellingen bevat, alsmede enkele onduidelijkheden, en vooral dat een overtuigende argumentatie soms ontbreekt (zoals hieronder zal worden aangegeven).

2.1.6. Het Economisch en Sociaal Comité is er eveneens van overtuigd dat het (behalve de reeds genoemde belangstelling van de kant van de sociale en beroepsorganisaties) tot nog toe heeft ontbroken aan een algemene en diepgravende discussie over deze vraagstukken om een afdoend antwoord te vinden op de wensen en verlangens van de burgers en bij te dragen tot een consensus over de nu noodzakelijke, ingrijpende structurele hervormingen in de Europese economie en samenleving.

2.1.7. De bevolking vraagt zich af waarom Europa niet langer in staat is om voor een stabiele en geordende groei te zorgen, zoals in het verleden het geval was.

2.1.8. Hoe kan in die situatie een einde worden gemaakt aan de steeds maar groeiende werkloosheid, welke de eerste en meest fundamentele doelstelling van de Europese Unie blijft?

2.1.9. Ook vraagt de bevolking zich af of het "Europese model", waarbij economische groei altijd gepaard ging met een omvangrijke sociale bescherming van en concrete solidariteit met de zwakste lagen van de samenleving, werkelijk in gevaar is.

2.1.10. In het Witboek, waarin alleen maar algemene, weinig expliciete antwoorden op deze vragen worden gegeven, wordt gezegd dat "wondermiddelen" niet bestaan : protectionisme is geen oplossing, noch een economische vlucht naar voren, aangezien daardoor de inflatie zou worden aangewakkerd, evenmin malthusiaanse oplossingen waarbij het beschikbare werk wordt herverdeeld, en evenmin het ijdele streven om te concurreren met de arbeidskosten in de ontwikkelingslanden, en daarbij de lonen te verlagen of tot drastische ingrepen in de sociale zekerheid over te gaan.

2.1.11. Helaas is het Witboek vaag over de wijze waarop concreet inhoud moet worden gegeven aan de voorgestelde algemene programma`s, en over de vraag hoe erop kan worden toegezien dat de aangegeven doelstellingen inderdaad worden verwezenlijkt.

2.1.12. Daarom is het zaak dat hierover op korte termijn een fundamentele discussie op gang komt; dit kan wellicht het beste gebeuren bij het Europees Parlement en het Economisch en Sociaal Comité.

2.2. Het Witboek, het "actieplan" van de Europese Raad en de "globale richtsnoeren" van de Ecofinraad

2.2.1. De Europese Raad van Brussel van 10 en 11 december 1993 heeft ingestemd met het Witboek over de te volgen strategie op middellange termijn om groei, concurrentievermogen en werkgelegenheid te bevorderen.

2.2.2. Op basis van het Witboek heeft de Europese Raad besloten, een "actieplan" voor de korte en de middellange termijn uit te voeren. Dit plan omvat een algemeen kader voor het door de lid-staten te voeren beleid, alsmede specifieke begeleidende maatregelen op EU-niveau en een vervolgprocedure.

2.2.3. Het "actieplan" stoelt op vier premissen, nl. een gezonde, open, sociaal solidaire en meer gedecentraliseerde economie (deze thema`s komen in het Witboek niet systematisch aan de orde).

2.2.4. Tijdens dezelfde vergadering in december jl. heeft de Europese Raad ook zijn instemming betuigd met een ontwerp-aanbeveling van de Ecofinraad inzake de "globale richtsnoeren voor het economisch beleid".

2.2.5. Deze aanbeveling bevat een macro-economisch referentiekader voor het in 1994 te voeren beleid, dat gericht moet zijn op een terugkeer naar een niet-inflatoire groei (inflatie niet hoger dan 2 à 3 % in 1996). Voorts moeten volgens de aanbeveling de macro- (2) en micro-economische belemmeringen van structurele aard wor-den weggenomen, moeten de overheidsfinanciën worden gesaneerd en het EMS-stelsel worden geconsolideerd, met inachtneming van het tijdschema voor de verwezenlijking van de EMU.

2.2.6. Een significant verschil ten opzichte van het Witboek is dat in de "globale richtsnoeren" meer de nadruk wordt gelegd op de convergentie-aspecten dan op het ontwikkelingsaspect (b.v. stijging van de investeringsactiviteit van 19 % tot 23-24 % van het BBP).

2.2.7. Commissie en Raad moeten zich ervoor inzetten dat deze "globale richtsnoeren" worden bijgesteld om de groei actiever ondersteunen en een impuls geven aan het convergentieproces op middellange termijn.

2.3. Macro-economische politiek en werkloosheid

2.3.1. Voor dit thema is in het Witboek een belangrijke plaats ingeruimd, en er worden diverse aanbevelingen tot de lid-staten gericht.

2.3.2. De opvattingen in het Witboek zijn gebaseerd op een macro-economische vergelijking tussen de groei- en werkgelegenheidscijfers van de afgelopen tientallen jaren in de Europese Unie en die in de Verenigde Staten en Japan.

2.3.3. Het Witboek komt tot de slotsom dat de situatie van structurele onevenwichtigheid waarin de Unie is komen te verkeren, in zeer belangrijke mate het gevolg is van een niet-adequate macro-economische politiek.

2.3.4. Ondanks deze zeer ernstige constatering wordt er evenwel van afgezien, terug te gaan tot de oorsprong van de fouten en tekortkomingen en in zekere zin aan zelfkritiek te doen ten aanzien van het door de instellingen van de Unie en de regeringen en de centrale banken van de lid-staten in de afgelopen jaren gevoerde macro-economische beleid (1).

2.3.5. In het Witboek wordt onmiddellijk overgegaan tot het aanreiken van een doelstelling van grote politieke betekenis : zodanig corrigerend beleid voeren dat de huidige crisis overwonnen wordt en dat tussen nu en het jaar 2000 ten minste 15 miljoen nieuwe banen worden gecreëerd (2).

2.3.6. Het nemen van maatregelen om de structuren van de communautaire economie aan te passen aan de internationale sociaal-economische context ligt in hoofdzaak op het bevoegdheidsterrein van de lid-staten. Commissie en Raad willen zich er eigenlijk toe beperken, aanbevelingen van algemene aard te formuleren ten aanzien van de te nemen initiatieven.

2.3.7. Deze beperkte interpretatie van de taak van de uitvoerende macht van de Unie op het gebied van het macro-economisch beleid wordt afgewezen door het Comité, dat van mening is dat de Europese Unie er niet mee kan volstaan om een Witboek te publiceren en het vervolgens aan de lid-staten alleen over te laten om de moeilijke situatie op te lossen.

2.3.8. Het Comité erkent wel dat de Gemeenschap vóór de inwerkingtreding van het Verdrag van Maastricht over onvoldoende middelen beschikte om het macro-economisch beleid van de lid-staten te sturen en hierop toezicht uit te oefenen (3).

2.3.9. Thans kan en moet deze sturende en controlerende functie door de Unie op doelmatiger wijze worden waargenomen ten einde te komen tot een betere coördinatie van de richtsnoeren voor de economische en de monetaire politiek en om te bereiken dat de inspanningen van alle lid-staten in dezelfde richting gaan.

2.3.10. Het Economisch en Sociaal Comité spreekt zich uit voor coördinatie van, toezicht op en bevordering van de convergentie van het macro-economische beleid van de lid-staten.

2.3.11. Het ziet er echter niet naar uit dat het korte-termijn-"actieplan" van de Raad voldoende zal zijn om beleidsmatig werkelijk inhoud te geven aan de richtsnoeren van het Witboek.

2.3.12. Het is dan ook zaak dat onverwijld en in overleg voor een follow-up in de vorm van specifieke programma`s met gedetailleerde voorstellen wordt gezorgd.

2.3.13. Het Comité wijst ook op de noodzaak om opnieuw en uitvoeriger in te gaan op de relatie tussen de werkloosheid en de ontwikkeling van de effectieve vraag in de Europese volkshuishouding.

2.3.14. Tevens moet beslist worden bekeken in hoeverre het restrictieve monetaire beleid dat noodzakelijk is gemaakt door de financiering van de Duitse hereniging en de strenge convergentiecriteria in het Verdrag van Maastricht, een negatieve invloed heeft gehad op de effectieve vraag in de Europese volkshuishouding en in hoeverre dit beleid heeft bijgedragen tot de huidige recessie (4).

2.3.15. Onderzocht moet namelijk worden of er in de nabije toekomst ruimte is voor een niet-inflatoir herstelbeleid t.b.v. de Europese economie.

2.3.16. In dit verband moet erop worden gewezen dat de hoofddoelstelling van het Verdrag van Maastricht, dat in 1990 tot stand is gekomen, vooral stabiliteit en convergentie van de volkshuishoudingen van de lid-staten was. Het prioritaire doel moet nu worden geconcentreerd op het wegwerken van de werkloosheid, via meer economische groei en een betere concurrentievermogen van het Europese bedrijfsleven, en zonder inflatie of stijging van het begrotingstekort.

2.3.17. Het Comité vindt dat de Raad nu uitdrukkelijk voorrang moet geven aan de werkgelegenheid in de Europese Unie. Met deze prioriteit moet ook rekening worden gehouden wanneer het macro-economisch en het monetair beleid van de Unie moeten worden ingevuld.

2.3.18. Deze beleidsvormen moeten voor de noodzakelijke stabiliteit zorgen, voor een stabiel herstel, en tegelijkertijd voor een expansie die, zowel direct als indirect, tot een aanzienlijke toename van het aantal arbeidsplaatsen in alle EU-landen kan leiden.

2.3.19. Tot besluit onderstreept het Comité dat de totstandbrenging van gunstige macro-economische randvoorwaarden een fundamentele voorwaarde is om de economische groei aan te zwengelen, het concurrentievermogen van het bedrijfsleven te verbeteren en de investeringsactiviteit in de produktieve sector krachtig te stimuleren; dit zijn namelijk voorwaarden waaraan voldaan moet zijn om nieuwe werkgelegenheid in de Europese Unie te kunnen scheppen.

2.3.20. Het Comité staat achter het in het Witboek neergelegde doel om de macro-economische investeringsquote van 19 % tot 23 à 24 % van het BBP op te voeren, en gaat ervan uit dat de voor het optrekken van de particuliere en openbare investeringen noodzakelijke maatregelen in het kader van een middellange-termijnprogramma zullen worden uitgevoerd.

2.4. Economische groei, werkloosheid en cohesie tussen de lid-staten

2.4.1. De analyses in het Witboek duiden erop dat de Europese economie op jaarbasis met meer dan 3 % moet gaan groeien om de huidige werkloosheid langzaam te kunnen terugdringen. Bij een groei van 2 % kan er hoogstens een stabilisering optreden, terwijl de werkloosheid bij een lagere groei zal blijven toenemen (1).

2.4.2. De Europese Unie ziet zich dan ook voor een moeilijke situatie geplaatst : op korte termijn moet er namelijk een stabiele groei van 3 % en zo mogelijk meer op jaarbasis komen, zonder daarbij de inflatie aan te wakkeren. De mogelijkheid om een omvangrijk herstel voor de gehele Europese economie te bewerkstelligen, mag dus niet verloren gaan.

2.4.3. Ook doet zich nog een ander, zeer complex probleem voor : de grote onevenwichtigheden binnen de lid-staten, tussen ontwikkelde regio`s en achterstandsregio`s (waar de werkloosheid dramatisch toeneemt) (2) moeten worden verminderd.

2.4.4. Ten einde de economische samenhang te verbeteren, moet ook een coherent economisch beleid worden gevoerd ten aanzien van samenwerking tussen de grensregio`s in de Europese Unie.

2.4.5. In alle delen van de Europese Unie doen zich nu crisissituaties voor, en met name het schrijnende tekort aan banen leidt tot enorme spanningen.

2.4.6. Daarom moeten de regeringen van de lid-staten en de Europese Unie de nodige ondersteunende maatregelen nemen om de ernstigste nood te lenigen, en tegelijkertijd een duidelijk signaal afgeven om de Europese burgers weer vertrouwen te geven, in het bijzonder de ondernemers, die immers de beslissingen nemen i.v.m. het doen van nieuwe investeringen.

2.4.7. Voorts moet worden gewezen op het risico dat de noodmaatregelen van de afzonderlijke lid-staten tot divergenties tussen deze lid-staten leiden, waardoor het streven naar "cohesie" tussen de EU-landen, één van de pijlers van de Europese integratie, op de tocht zou komen te staan.

2.5. Consolidatie van het Europese sociaal-economische model : evenwicht tussen produktieve sector en overheidssector

2.5.1. In het Witboek wordt kort ingegaan (blz. 16) op de redenen die de lid-staten ertoe hebben aangezet, collectieve, op solidariteit stoelende sociale-beschermingsconstructies te ontwikkelen ter compensatie van de onevenwichtigheden die doorgaans in het nadeel uitvallen van de zwakste groepen uit de samenleving, terwijl de marktontwikkeling een zeer dynamisch beeld te zien geeft.

2.5.2. In zijn advies van 20 oktober 1993 heeft het Economisch en Sociaal Comité er nadrukkelijk op gewezen dat het meest urgente probleem voor de landen van de Europese Unie thans is, tot een zodanig krachtige groei te komen dat de werkloosheid kan worden geresorbeerd terwijl tegelijkertijd een doeltreffend stelsel van sociale bescherming en solidariteit moet worden gehandhaafd dat strookt met de desiderata en tradities van de Europese burgers.

2.5.3. Het Comité heeft deze kwestie opnieuw besproken en is van mening dat Europa zich niet kan baseren op het Amerikaanse model, waar sociale bescherming en solidariteit zaken zijn die sterk veronachtzaamd worden of zelfs geheel afwezig zijn, en evenmin op het Japanse model, dat te zeer geworteld is in de tradities en cultuur van dat land (1).

2.5.4. Het traditionele Scandinavische model van de "welvaartsstaat" dat tientallen jaren bestudeerd en bewonderd is door alle industrielanden, maar waaraan momenteel gesleuteld wordt, verdient meer aandacht. Dit model is er het duidelijke bewijs van dat een gebrek aan evenwicht tussen de produktieve marktsector en het sociale stelsel van een land aanleiding kan geven tot negatieve reacties die tot een crisis van het gehele sociaal-economische stelsel leiden.

2.5.5. In een aantal landen, onder meer in Zweden (2), is het tot onevenwichtigheden gekomen tussen de produktieve marktsector en de sociale overheidssector, zozeer zelfs dat het voortbestaan van het gehele nationale sociaal-economische stelsel in het gedrang is gekomen. De totale werkloosheid, die zich lange tijd op een laag niveau heeft bewogen, is snel gestegen, terwijl de overheid, die als gevolg van de verzwakking van de produktieve sector en de algemene economische recessie de beschikking heeft gekregen over minder middelen, niet langer in staat blijkt om voldoende werk te verschaffen.

2.5.6. In diverse Scandinavische landen wordt nu gezocht naar nieuwe formules voor belangrijke delen van de bedrijvigheid van de overheid, waarbij onder meer wordt gekozen voor oplossingen die nauwer bij het marktgebeuren aansluiten.

2.5.7. Uit de tot nog toe opgedane ervaring zouden de lid-staten de lering moeten trekken dat het evenwicht tussen de marktsector en de sociale overheidssector bewaard moet blijven.

2.5.8. Het Witboek besteedt weinig aandacht aan het absolute niveau van de overheidsuitgaven, en houdt zich vooral bezig met het tekort van de overheidssector als convergentiecriterium voor de verwezenlijking op lange termijn van de Monetaire Unie. Ook de conclusies van de Europese Raad van december 1993 zwijgen over dit punt.

2.5.9. Het Economisch en Sociaal Comité is van mening dat aan deze kwestie niet voorbij mag worden gegaan, maar dat hierover uitvoerig moet worden gediscussieerd om tot adequate aanbevelingen van de kant van de Europese Unie te kunnen komen.

2.5.10. Het staat wel vast dat de negatieve gevolgen in een aantal landen (waaronder Italië) (3) te wijten zijn aan een wildgroei van de overheidsuitgaven waarbij op een belangrijk, soms zelfs exorbitant deel van het nationaal inkomen beslag wordt gelegd (4).

2.5.11. In het algemeen kan men stellen dat de groei en daarmee ook de werkgelegenheid in de gehele Europese Unie zou worden gestimuleerd indien de besparings- en financieringsstromen verlegd zouden kunnen worden naar investeringen in de produktieve sector.

2.5.12. In dit verband moet evenwel worden bedacht dat het industriële grootbedrijf en de dienstverlening in de marktsector slechts tot op zekere hoogte voor nieuwe werkgelegenheid kunnen zorgen, zelfs indien de groei weer zou aantrekken.

2.5.13. Het in het Witboek voorgestelde streven om de werkgelegenheid met 2 % per jaar te doen toenemen, kan met name worden verwezenlijkt

- door het midden- en kleinbedrijf, dat in de verhouding groei/werkgelegenheid een rol van essentieel belang speelt;

- door de ontwikkeling van de plaatselijke economie, waarvoor evenwel een decentralisering van de overheidsstructuren, de dienstverlening alsmede de besluitvorming betreffende de uitgaven op dit gebied vereist is;

- door de overheidssector, de sociale economie en de collectieve dienstverlening.

2.5.14. Volgens het Economisch en Sociaal Comité moet de belangrijkste inspanning voor het creëren van nieuwe werkgelegenheid er primair in bestaan, het bedrijfsleven in de produktieve sector ertoe aan te zetten om te investeren en economisch noodzakelijke en verantwoorde banen te scheppen. (Ten behoeve van het MKB moet in het bijzonder worden gezorgd voor een behoorlijke toegang tot kredieten en doeltreffende programma`s voor de verspreiding van technologie.)

2.5.15. Tegelijkertijd moet ook worden gedacht aan nieuwe banen die rechtstreeks uit overheidsgelden worden gefinancierd. Daarbij moet wel bedacht worden dat de beschikbare middelen door het bedrijfsleven moeten worden opgebracht; gebeurt dit laatste namelijk niet, dan dreigen, zoals in het verleden wel is gebeurd, inflatie en begrotingstekort weer toe te nemen.

2.5.16. De Commissie heeft nu de zeer belangrijke taak om onderzoek te doen naar en duidelijkheid te verschaffen omtrent de openbare sector, waarvan in feite maar weinig bekend is, hoewel deze sector op meer dan de helft van het nationaal inkomen van de lid-staten beslag legt (dus meer dan de macro-economische investeringen en de particuliere consumptie samen) (1).

2.5.17. Doel moet daarbij zijn, manieren aan te geven om de overheidsuitgaven doeltreffender in te zetten en het optreden van de overheid minder versnipperd te maken. Behoudens enkele lofwaardige uitzonderingen in een aantal lid-staten, worden overheidsgelden niet optimaal, of zelfs zeer inefficiënt ingezet, wat grote verspillingen tot gevolg heeft.

2.5.18. Bij het uitvoeren van deze taak zou de Commissie zich kunnen baseren op een vergelijkende studie over de ervaringen van de afzonderlijke lid-staten in specifieke sectoren (gezondheidszorg, onderwijs, politieke prijzen, sociale verzekeringen, enz.) ten einde de meest efficiënte oplossingen te vinden en alle lid-staten hierover te informeren.

2.5.19. Het Economisch en Sociaal Comité wijst al langere tijd op de noodzaak om de rol van de overheidssector aan een onderzoek te onderwerpen : een efficiënte en produktieve overheidssector zijn namelijk absolute voorwaarden voor een herstel van het concurrentievermogen van de Europese volkshuishouding in mondiaal verband (2).

2.5.20. Het Comité acht zichzelf een geschikt forum voor een analyse van en discussie over deze materie en stelt zich als zodanig beschikbaar.

3. Financiële en fiscale aspecten van het Witboek

3.1. Financiering van de transeuropese infrastructuur

3.1.1. Ten einde de Europese volkshuishouding nieuw leven in te blazen en haar concurrentiepositie te versterken, wordt in het Witboek groot belang gehecht aan de ontwikkeling van transeuropese netwerken in de sectoren vervoer, energie en telecommunicatie.

3.1.2. Het Witboek geeft een eerste indicatieve lijst van prioritaire projecten.

3.1.3. De gigantische investeringsinspanning die tot het jaar 2000 nodig zal zijn, wordt door de Commissie als volgt gekwantificeerd : 220 mld ecu voor de transportsector, 13 mld ecu voor energienetwerken en 67 mld ecu voor telecommunicatienetwerken.

3.1.4. Volgens het Witboek (dat daarbij refereert aan de bepalingen van het Verdrag van Maastricht) moet de Europese Unie zich beperken tot het ondersteunen van de investeringsinspanningen van de particuliere en openbare subjecten uit de afzonderlijke landen, door haalbaarheidsstudies uit te voeren, garanties voor marktleningen te verstrekken en rentesubsidie te geven.

3.1.5. Deze laatste vorm van steun zou kunnen gaan tot een maximale bijdrage van 10 % in de financieringskosten van investeringen, wat overeenkomt met een rentesubsidie van 2 à 3 %.

3.1.6. In het Witboek wordt ook het voornemen uitgesproken om maatregelen te nemen ten einde procedurele en andere belemmeringen op diverse niveaus, die tot nog toe het lanceren van initiatieven op het gebied van de Europese infrastructuur in de weg hebben gestaan, weg te nemen.

3.1.7. Het Comité heeft zich al eerder bezig gehouden met de ingewikkelde problematiek i.v.m. de voorstellen van de Europese Unie, die er vooral op gericht zijn om de voor een belangrijk deel reeds bestaande projecten samenhangender te maken en hieraan een synergie-effect te geven.

3.1.8. Meer in het algemeen stelt het Comité zich op het standpunt dat de Europese Unie, tegenover een zo omvangrijke vraag naar financiële middelen, wellicht een actievere en meer directe rol zou moeten spelen door een additionele financiële bijdrage te leveren (uit de EG-begroting of uit communautaire leningen op de internationale financiële markten).

3.1.9. Voorkomen moet namelijk worden dat de voorstellen in het Witboek, als gevolg van de moeilijkheden waarmee vele lid-staten en particulieren te maken hebben, voor een deel niet ten uitvoer worden gelegd, of op een onevenwichtige wijze worden uitgevoerd waardoor de sociaal-economische divergentie in de Europese Unie nog toeneemt.

3.1.10. Zoals bekend heeft de Ecofinraad van december jl. echter nagelaten, zich uit te spreken voor een rechtstreeks initiatief van de Europese Unie op financieel gebied; daarmee heeft de Ecofinraad de problematiek voor zich uitgeschoven en een minder vastberaden standpunt ingenomen dan de Europese Raad van Brussel, die had ingestemd met het Witboek en de daarin vervatte maatregelen op infrastructuurgebied.

3.1.11. De hoop is dan ook gewettigd dat tijdens de komende Europese Raad ieder misverstand wordt weggenomen en dat het voornemen wordt bevestigd om de in het Witboek vervatte programma`s onverwijld ten uitvoer te leggen ten einde de gelegenheid niet voorbij te laten gaan om de economieën van de lid-staten te stimuleren.

3.1.12. Het Comité is zich er evenwel van bewust dat een zo belangrijk beroep op de internationale financiële markt tot spanningen kan leiden en deels ook tot een nieuwe toeneming van de staatsschuld van de diverse landen.

3.1.13. Wel moet worden beseft dat hiervan op korte termijn belangrijke positieve effecten kunnen uitgaan op de groei van de Europese economie, en op langere termijn ook en vooral op het structurele vlak, wat de Europese volkshuishouding als geheel ten goede zal komen. Bij de selectie van de te verwezenlijken projecten zouden de juiste prioriteiten moeten worden gehanteerd.

3.1.14. Het is dan ook zaak dat een verantwoord evenwicht wordt gevonden, in een op expansie gericht klimaat, ten einde het werkloosheidsprobleem in de Unie serieus te kunnen aanpakken en de met de verwezenlijking van de interne markt samenhangende voordelen te consolideren.

3.2. Fiscale behandeling van de secundaire arbeidskosten

3.2.1. In het Witboek wordt veel aandacht besteed aan de relatie tussen het niveau van de verplichte sociale bijdragen enerzijds en de groei, de concurrentiepositie en de werkgelegenheid anderzijds.

3.2.2. Het is een verifieerbaar feit dat van hoge loonnevenkosten een ontradend effect uitgaat op het ontstaan van nieuwe werkgelegenheid, dat hierdoor de vervanging van arbeid door kapitaal, alsook de verplaatsing van investeringen en bedrijvigheid naar landen buiten de Europese Unie wordt gestimuleerd.

3.2.3. Daarom zouden deze loonnevenkosten moeten worden verminderd, vooral voor minder gekwalificeerde en jeugdige werknemers. Om dit te kunnen doen zonder het bestaande sociale zekerheidsstelsel te ontmantelen, moet worden gedacht aan compenserende belastingmaatregelen.

3.2.4. In het Witboek worden mogelijke "neutrale" belastingmaatregelen onderzocht (maatregelen die het concurrentievermogen van Europese produkten niet in gevaar brengen), en wordt er uitdrukkelijk op gewezen dat hier uitvoerig onderzoek naar moet worden gedaan, niet in de laatste plaats omdat de meningen van de nationale regeringen hieromtrent sterk uiteenlopen.

3.2.5. De aandacht gaat evenwel in het bijzonder uit naar de mogelijkheid om een milieuheffing in te voeren op het gebruik van schaarse hulpbronnen en energie.

3.2.6. Deze oplossing zou aansluiten bij hoofdstuk 10 van het Witboek ("Gedachten over een nieuw ontwikkelingsmodel voor de Gemeenschap"), waarin wordt ingegaan op de structurele relatie tussen milieu en werkgelegenheid.

3.2.7. Volgens dit model van "duurzame groei" zouden een milieu- en een energieheffing tot een vermindering kunnen leiden van de nevenkosten van de produk-tiefactor arbeid, terwijl tegelijkertijd nieuwe werkgelegenheidsperspectieven op het gebied van milieubescherming en schone technologie zouden ontstaan.

3.2.8. In beginsel is het Comité bereid om, vanuit een positieve instelling, het in het Witboek voorgestelde model van "duurzame groei", dus zonder vooringenomenheid, op zijn merites te beoordelen (1).

3.2.9. Het Comité sluit zich echter vooral aan bij het in het Witboek neergelegde standpunt dat grondig onderzoek moet worden gedaan naar de mogelijke effecten van de diverse hypotheses voordat een definitief besluit wordt genomen.

3.2.10. Daarbij moet ook gekeken worden naar de ervaringen die momenteel worden opgedaan in een aantal lid-staten, onder meer in Denemarken, waar de sociale lasten die op de produktiefactor arbeid rusten, al sedert geruime tijd zijn vervangen door een stijging van de indirecte belasting (BTW); de resultaten hiervan verdienen zeker een behoorlijke evaluatie.

3.2.11. Aan de andere kant stelt het Comité vast dat in de conclusies van het voorzitterschap van de Europese Raad van 10 en 11 december jl. niet specifiek op deze problematiek wordt ingegaan, maar dat terecht gesteld wordt dat "fiscale maatregelen die (...) betrekking (...) hebben op het milieu, (...) één van de middelen (zouden) kunnen zijn om de verlaging van de sociale premies te compenseren in een algemene context van stabilisatie van alle verplichte heffingen en van belastingverlaging".

4. De Europese Unie in de wereldeconomie - Een actief en op de lange termijn gericht beleid inzake externe betrekkingen

4.1. In zijn advies van 20 oktober 1993 heeft het Comité gesteld dat als tweede "vereiste" voor het aanzwengelen van de economische groei om uit de crisis te geraken, geldt dat de handel wordt uitgebreid en een bijdrage wordt geleverd aan de ontwikkeling van de economieën van derde landen, om te beginnen de Europese buurlanden (die belangrijke nieuwe markten kunnen vormen).

4.2. In dat advies werd zowel gewezen op het feit dat het externe economische beleid van de Europese Unie tegenover de industrielanden en het multilaterale handelsstelsel te algemeen en te onzeker is, alsook op het feit dat het ontbreekt aan een doeltreffende strategie ten opzichte van de landen in Midden- en Oost-Europa en in de derde wereld.

4.3. In het Witboek wordt aan deze kwestie minder aandacht besteed dan aan de economische ontwikkeling binnen de Europese Unie, zodat het er niet naar uitziet dat de Commissie rekening heeft gehouden met de kritiek die het Comité op het ontbreken van een strategie heeft geuit.

4.4. Het Comité wil hierop opnieuw ingaan en nog eens herhalen dat er een veel actiever en op de lange termijn gericht beleid inzake externe betrekkingen moet komen.

4.5. De betekenis die het Comité aan deze kwestie toekent, wordt bevestigd door de recente verandering in de zienswijze van de Commissie, zoals is gebleken uit het feit dat de heer Delors recentelijk heeft toegegeven dat het de Europese Unie ontbreekt aan duidelijke perspectieven in haar betrekkingen met de landen in Oost-Europa, en dat zij aan een "zelfanalyse" moet doen van datgene wat tot nog toe gedaan is, ten einde nieuwe actieterreinen te identificeren.

4.6. Het Comité wil daarom opnieuw ingaan op een aantal fundamentele vraagstukken, o.m. de onzekere houding van de Commissie ten aanzien van de globalisering van handel en communicaties, en de mobiliteit van internationale investeringen (bedrijven die zich elders vestigen), waardoor de internationale arbeidsverdeling aan nieuwe veranderingen onderhevig is.

4.7. De rol van Europa in de wereldeconomie is niet bijzonder duidelijk, en lijkt gespeend te zijn van een lange-termijnstrategie (1).

4.8. Hierover moet grondig worden nagedacht, temeer daar er momenteel belangrijke nieuwe ideeën zijn die terrein winnen en waardoor de premissen waarop de Commissie haar externe economische betrekkingen altijd heeft gebaseerd, wellicht, althans voor een deel, op de helling moeten.

4.9. Zo worden bijvoorbeeld vraagtekens geplaatst bij de rol van de markt, die gebaseerd is op concurrentie en internationale globalisering. Er zijn tekenen die erop wijzen dat er grenzen zijn aan het vermogen van de markt om complexe problemen aan te kunnen, zoals de coëxistentie en samenwerking tussen hoogontwikkelde industriegebieden en de grote gebieden in de wereld waar sprake is van economische recessie en sociale achteruitgang, maar waar wel drie vierde van de snel groeiende wereldbevolking is gevestigd.

4.10. Er wordt gezocht naar nieuwe oplossingen die gebaseerd zijn op samenwerking (en niet alleen op marktconcurrentie), ten einde de enorme technologische, materiële en menselijke hulpbronnen van de westerse wereld in de richting van de armere delen van de wereld te kanaliseren (2).

4.11. De praktische tenuitvoerlegging van deze nieuwe oplossingen moet aansluiten bij het stelsel van multilaterale handelsbetrekkingen dat bij de ondertekening van het nieuwe GATT-akkoord vernieuwd is en nieuw leven is ingeblazen.

4.12. Het Economisch en Sociaal Comité is van oordeel dat de Europese Unie hierbij het voortouw zou moeten nemen en in haar betrekkingen met de Verenigde Staten en Japan actief zou moeten streven naar de opbouw van een nieuwe economische en politieke orde in de betrekkingen tussen de geïndustrialiseerde en de ontwikkelingslanden.

5. Conclusies

5.1. Het Economisch en Sociaal Comité sluit zich aan bij de strategische inhoud op lange termijn van het Witboek en steunt het initiatief van de Commissie en de Raad.

5.2. Wel wijst het erop dat het Witboek een analytisch en strategisch document is : de hierin neergelegde richtsnoeren moeten zo snel mogelijk in doeltreffende en samenhangende maatregelen worden vertaald.

5.3. Het wegwerken van de werkloosheid en het scheppen van nieuwe arbeidsplaatsen voor jongeren moet de meest fundamentele prioriteit zijn, waarop alle beleid van de Europese Unie, ook het macro-economisch en monetair beleid, moet worden afgestemd.

5.4. Een krachtige groei en een goede concurrentiepositie van het bedrijfsleven moeten doelstellingen zijn voor de korte en de middellange termijn.

5.5. Het Europese "sociaal-economische model", dat gebaseerd is op een streven naar krachtige groei, maar ook op een doeltreffende sociale bescherming en op solidariteit, moet worden verdedigd en nieuw leven worden ingeblazen.

5.6. Er moet een beter evenwicht komen tussen de middelen bestemd voor produktie en investeringen en de middelen voor de openbare sector, waar soms sprake is van inefficiency en verspilling.

5.7. De lid-staten zijn verantwoordelijk voor de economische en sociale structuur van hun volkshuishoudingen. De Commissie zou de meest doeltreffende ervaringen en oplossingen in de verschillende landen op het gebied van het beheer van de openbare sector eens op een rijtje moeten zetten. Het Economisch en Sociaal Comité kan deelnemen aan de discussie over en de analyse van deze ervaringen.

5.8. De uitvoering van omvangrijke Europese infrastructuurwerken is één van de hoofdpunten van het Witboek. Deze infrastructuurwerken vormen een noodzakelijke aanvulling op de interne markt en zullen bijdragen tot meer samenhang binnen de Europese Unie. Het Economisch en Sociaal Comité stemt in met dit voorstel en is van mening dat het de hoofdtaak van de Unie is, de nodige voorwaarden te scheppen om deze projecten snel en onverkort uit te voeren.

5.9. Loonnevenkosten zijn een obstakel voor het scheppen van nieuwe banen en beperken het concurren-tievermogen van de Europese produkten. Deze last kan worden verminderd door compenserende belastingmaatregelen te nemen, die weliswaar eerst zorgvuldig moeten worden bestudeerd alvorens hierover een definitief besluit wordt genomen.

5.10. Het Economisch en Sociaal Comité wijst er opnieuw op dat de Europese Unie een veel actiever en op de lange termijn gericht beleid inzake externe betrekkingen moet voeren. De geïndustrialiseerde landen moeten duidelijke strategieën uitstippelen en met gecoördineerde voorstellen komen om te voorzien in de ontwikkelingsbehoeften van de landen in Midden- en Oost-Europa en de landen in de derde wereld.

Gedaan te Brussel, 1 juni 1994.

De Voorzitter

van het Economischen Sociaal Comité

Susanne TIEMANN

(1) Zie het rapport van de UNICE "Making Europe more competitive" en het rapport van de European Round Table of Industrialists "Beating the crisis. A charter for Europe`s industrial future", december 1993. Zie ook het document van het bestuur van het Europees Verbond van Vakverenigingen van 10 en 11 maart 1994 getiteld "Groei, concurrentievermogen, werkgelegenheid". Aan andere sectorgerichte initiatieven wordt momenteel gewerkt. De commissarissen Bangemann en Christophersen hebben werkgroepen met vertegenwoordigers van belangr+ke Europese ondernemingen opgezet die moeten studeren op initiatieven in de sectoren telecommunicatie en netwerken.

(2) Zie advies van het Economisch en Sociaal Comité over "Groei, concurrentievermogen en werkgelegenheid : overwegingen voor de middellange term+n" (PB nr. C 352 van 30. 12. 1993).

(3) Een belemmering van macro-economische aard is wellicht de contradictie tussen het streven naar stabiliteit, wat een restrictief monetair beleid, een hoge rente en een beheersing van het begrotingstekort met zich meebrengt, en het streven naar herstel van de economische groei en de werkgelegenheid met een gel+kt+dige expansie van de investeringsactiviteit.

(4) Een eerste aanzet tot het zoeken van de oorzaken van de huidige crisis is te vinden in het hoofdstuk "Erfenis van het recente verleden" uit het Economisch Jaarverslag 1994 van de Commissie (COM(94) 90 def.) van 23 maart 1994.

(5) Er is kritiek uitgeoefend op de w+ze waarop de Commissie gekomen is tot het c+fer van 15 miljoen nieuwe banen tussen nu en het jaar 2000; dit c+fer l+kt weinig geloofwaardig, vooral tegen de achtergrond van de aanhoudende recessie van het moment en de bescheiden vooruitzichten voor economisch herstel in de komende jaren.

(6) Zie het advies van het ESC van 27 april 1994 over het Economisch Jaarverslag 1994 (PB nr. C 195 van 18. 7. 1994), waarin het ESC zich op het standpunt stelt dat de in het Verdrag van Maastricht voorziene middelen in een later stadium moeten worden opgetrokken.

(7) Dit onderwerp is al besproken t+dens de conferentie inzake "Technologie, innovatie en werkgelegenheid", gehouden van 7 tot en met 9 oktober 1993 te Helsinki op initiatief van de OESO en de Finse regering

(8) Recentel+k is echter geconstateerd dat de relatie tussen groei en werkgelegenheid niet zo rechtstreeks is als voorheen werd aangenomen.

(9) De Afdeling voor industrie van het ESC gaat in haar parallelle advies in op de relaties tussen de ontwikkeling van de regio`s in de Gemeenschap en de in het Witboek vervatte hypotheses betreffende groei, concurrentiepositie en werkgelegenheid. Meer in het algemeen zou de Europese Unie zich onverw+ld moeten gaan bezighouden met de problematiek i.v.m. enerz+ds de tendens tot centralisering van het besluitvormingsproces als gevolg van de verwezenl+king van de monetaire unie, en anderz+ds de noodzaak om over te gaan tot een substantiële decentralisering en regionalisering van de plaatsel+ke besluitvorming, met inbegrip van bepaalde fiscale en financiële bevoegdheden.

(10) Voor een grondige vergel+king van de vier belangr+kste sociaal-economische modellen in de OESO (Europees, Amerikaans, EVA- en Japans model) zie de studie over werkgelegenheid en werkloosheid die het secretariaat-generaal van de OESO op 4 januari jl. heeft gepubliceerd en die in maart 1994 aan de G7 te Detroit is voorgelegd.

(11) Er is veel gepubliceerd over het "Zweedse model" van de welvaartsstaat en over de recente problemen aldaar. Voor een overzicht zie het artikel "Model no more", verschenen op 19 juli 1993 in Time.

(12) In Italië heeft het overheidstekort de afgelopen op 60 % van de gezinsbesparingen beslag gelegd, hetgeen ten koste is gegaan van de investeringen.

(13) Ondanks de methodologische onzekerheden in verband met de scheidsl+n tussen openbare en particuliere sector, is het toch significant dat de overheidssector in vele Europese landen goed is voor 50 % van de totale economische bedr+vigheid, tegen 40 % in de Verenigde Staten en ongeveer 30 % in Japan.

(14) Zie de vorige voetnoot. Een onzekerheidselement in de statistieken kan worden gevormd door de aanwezigheid van overgedragen inkomens ten behoeve van bepaalde bevolkingsgroepen (b.v. pensioenen).

(15) Zie het initiatiefadvies van het ESC van 22 september 1993 inzake "De overheidssector in Europa" (PB nr. C 304 van 10. 11. 1993). In toekomstige analyses moet de aandacht in het b+zonder uitgaan naar de rol en efficiency van essentiële overheidsdiensten.

(16) Zie hiervoor het advies van het ESC van 24 februari 1993 over het "Voorstel voor een richtl+n van de Raad betreffende een belasting op de uitstoot van kooldioxide en op energie" - PB nr. C 108 van 19. 4. 1993.

(17) Dit thema komt ook aan de orde in het advies van de Afdeling voor industrie over het Witboek.

(18) Zie het rapport "Limits to competition" van de "Group of Lisbon" - Gulbenkian Foundation - december 1993.