A4-0162/97

Resolutie over de ontwikkeling van de vooruitzichten van een gemeenschappelijk veiligheidsbeleid van de Europese Unie

Het Europees Parlement,

- gelet op artikel 148 van zijn Reglement,

- onder verwijzing naar zijn resolutie van 18 mei 1995 "over de vorderingen bij de tenuitvoerlegging van het gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid (november 1993 - december 1994)" (( PB C 151 van 19.6.1995, blz. 223.)),

- onder verwijzing naar zijn resolutie van 18 juli 1996 "over de vorderingen bij de tenuitvoerlegging van het gemeenschappelijke buitenlandse en veiligheidsbeleid (januari - december 1995)" (( PB C 261 van 9.9.96, blz. 77.)),

- onder verwijzing naar zijn resolutie van 14 juni 1995 "over de oprichting van een analysecentrum van de Europese Unie voor de actieve preventie van crises" (( PB C 166 van 3.7.1995, blz. 59.)),

- onder verwijzing naar zijn resolutie van 13 maart 1996 houdende (i) het advies van het Europees Parlement inzake de bijeenroeping van de Intergouvernementele Conferentie en (ii) de evaluatie van de werkzaamheden van de Reflectiegroep en de vaststelling van de beleidsprioriteiten van het Europees Parlement met het oog op de Intergouvernementele Conferentie (( PB C 96 van 1.4.96, blz. 154.)),

- onder verwijzing naar zijn resolutie van 16 januari 1997 over de algemene schets voor een ontwerpherziening van de Verdragen (( PB C 33 van 3.2.1997, blz. 66.)),

- gezien het verslag van de Commissie buitenlandse zaken, veiligheids- en defensiebeleid en het advies van de Commissie institutionele zaken (A4- 0162/97),

A. overwegende dat de Europese Unie, die een gemeenschap vormt van lotsverbonden staten, in staat moet zijn de bescherming van haar burgers te waarborgen, de stabiliteit van het Europese continent en de aangrenzende gebieden, met inbegrip van het Oostzeegebied, het Middellandse-Zeegebied, het Nabije en Midden-Oosten en het Zwarte Zeegebied, te behoeden en te versterken en bij te dragen tot het behoud van de vrede en de internationale veiligheid, overeenkomstig de beginselen van het Handvest van de Verenigde Naties en de doelstellingen van het GBVB,

B. overwegende dat de Europese Unie nog niet alle mogelijkheden van het Verdrag betreffende de Europese Unie heeft benut om een werkelijk gemeenschappelijk veiligheidsbeleid te ontwikkelen en dat tegelijkertijd het toepassingsgebied van een dergelijk beleid beter dient te worden gedefinieerd in het kader van de Intergouvernementele Conferentie,

C. overwegende dat het huidige GBVB dient te leiden tot de daadwerkelijke toepassing van een gemeenschappelijk buitenlands beleid, waarbij de EU in de internationale organisaties met één stem spreekt, en dat haar presentie en politieke verantwoordelijkheid moeten toenemen overeenkomstig haar reële economisch en politiek gewicht in de wereld,

D. overwegende dat veiligheidspolitiek gebaseerd moet zijn op het concept van gemeenschappelijke, alomvattende en menselijke veiligheid, die bereikt moet worden door middel van samenwerking op basis van de beginselen van billijkheid, rechtvaardigheid en wederkerigheid en waarbij het gaat om samenwerking, het scheppen van vertrouwen, transparantie, geleidelijke ontwapening, omschakeling en demilitarisering en vrijwaring van chronische bedreigingen zoals honger, ziekte en onderdrukking,

E. overwegende dat het GBVB zich zou moeten concentreren op het ontwikkelen van instrumenten die de EU in staat stellen conflicten te voorkomen of op vreedzame wijze op te lossen,

F. overwegende dat weliswaar tussen de lidstaten verschil van mening blijft bestaan over de noodzaak de WEU te integreren in de structuren van de EU, maar dat anderzijds een consensus aan het ontstaan is tussen alle lidstaten over de noodzaak de Unie te voorzien van de nodige bevoegdheden en middelen voor het uitvoeren van vredeshandhavende en -herstellende taken,

G. overwegende dat het Verdrag het begrip gemeenschappelijke veiligheid zou moeten verduidelijken als zijnde het vermogen van de Unie bedreigingen van de gemeenschappelijke waarden, de fundamentele belangen, de onschendbaarheid van het grondgebied en de onafhankelijkheid van de Unie te voorkomen en het hoofd te bieden en bij te dragen tot handhaving van de vrede en versterking van de internationale veiligheid, door de onderlinge politieke solidariteit, met inbegrip van de financiële solidariteit, te ontwikkelen,

H. overwegende dat veiligheid tevens betekent dat de Europese Unie, zo nodig, kan deelnemen aan collectieve operaties waartoe in het kader van de VN of de OVSE is besloten ter bescherming van haar belangen en waarden, en haar internationale verantwoordelijkheid op zich kan nemen met name in het kader van de Petersbergtaken, waartoe de opdracht wordt gegeven aan de West- Europese Unie, eventueel in samenwerking met de NAVO,

I. overwegende dat de Europese Unie momenteel niet over eigen structuur voor onderzoek en evaluatie beschikt, hetgeen het voeren van een efficiënt gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid in de weg staat, terwijl de lidstaten van de WEU wel beschikken over inlichtingendiensten en diplomatieke kanalen die in dienst dienen te worden gesteld van het GBVB,

J. overwegende dat de ontwikkeling van het gemeenschappelijk veiligheidsbeleid een wezenlijke stap is op de weg naar de bepaling op termijn van een gemeenschappelijk defensiebeleid dat mettertijd tot een gemeenschappelijke defensie zou kunnen leiden,

Een veiligheidsbeleid voor de Europese Unie

1. wijst erop dat de Europese Raad van Lissabon vier terreinen heeft genoemd die onder het begrip "Veiligheid" vallen en waarvoor gemeenschappelijke optredens kunnen worden ondernomen:

- het CVSE-proces (OVSE sinds de Top van Boedapest),

- het beleid op het gebied van ontwapening en wapeningbeheersing in Europa, met inbegrip van vertrouwenwekkende maatregelen,

- non-proliferatievraagstukken op nucleair gebied,

- de economische aspecten van de veiligheid, met name de controle op de overdracht van militaire technologie aan derde landen en de controle op wapenuitvoer;

2. is van mening dat bovengenoemde terreinen, die wezenlijke elementen vormen van een veiligheidsbeleid van de Europese Unie, moeten worden uitgebreid om alle hieronder genoemde aspecten te omvatten;

3. stelt dientengevolge voor dat het begrip veiligheid zodanig wordt gedefinieerd dat een onderscheid wordt aangebracht tussen externe veiligheid, die uit hoofde van artikel C van het Verdrag betreffende de Europese Unie valt onder het externe beleid van de Europese Unie, en de interne veiligheid, die valt onder de derde pijler:

a) De externe veiligheid van de Europese Unie omvat vraagstukken betreffende:

- de onschendbaarheid van het grondgebied van de Unie en haar lidstaten en de bescherming van haar burgers,

- de bewapeningscontrole, of het nu klassieke of kernwapens betreft, met inbegrip van kwesties inzake verspreiding of kwantitatieve beperking, beperking van het gebruik of verbod van wapens;

- grensconflicten, niet-opgeloste minderheidsproblemen of conflicten tussen bevolkingsgroepen die zich zouden kunnen uitbreiden en uiteindelijk een bedreiging kunnen vormen voor de lidstaten van de Europese Unie, alsmede de toestand van politieke verwarring en instabiliteit in sommige landen die aan de Europese Unie grenzen,

- de te extreme verschillen tussen rijke en arme landen met alle gevolgen vandien, met name in de vorm van migratiestromen;

- de milieubescherming voorzover het verstoorde evenwicht op milieugebied een bedreiging vormt van de vrede, en de bedreiging die uitgaat van de aanwezigheid van verouderde kerncentrales, nucleair afval en opgeslagen radio-actieve stoffen,

b) De interne veiligheid van de Europese Unie omvat vraagstukken betreffende:

- de bedreiging van terrorisme en activiteiten van de georganiseerde misdaad, zoals wapenhandel, drugshandel, het witwassen van geld, prostitutie,

- de economische en sociale crisis in de Europese samenlevingen, die een verzwakking van de sociale consensus teweeg brengt, en die tot gevolg heeft dat de gevoelens van onvrede onder de bevolking zich richten tegen de buitenlanders in de vorm van uitingen van racisme en vreemdelingenhaat;

4. merkt derhalve op dat de veiligheid moet worden gewaarborgd:

a) extern, door middel van klassieke of preventieve diplomatie of door middel van vertrouwenwekkende maatregelen op militair gebied en door economische steun, ontwikkelingshulp, de uitvoering van vredeshandhavende of -scheppende taken en alle andere samenwerkingsvormen tussen staten, bi- of multilateraal, zoals de bevordering van democratie en pluriformiteit van de media,

b) intern, door economische en sociale maatregelen en acties op cultureel en onderwijsgebied om alle vormen van vooroordelen op grond van racisme of vreemdelingenhaat te bestrijden, en door de verdere ontwikkeling van Europol en verbetering van de samenwerking tussen de nationale politie-, justitie- en bestuurlijke autoriteiten, door middel van minimumnormen die via de communautaire procedures moeten worden goedgekeurd, alsook door enkele onderdelen onder communautaire bevoegdheid te brengen;

5. dringt er bij de lidstaten met klem op aan de Intergouvernementele Conferentie te gebruiken voor de verdieping van het debat over de veiligheid, en overeenstemming te bereiken om de Europese Unie uit te rusten met de nodige instrumenten voor het voeren van een geloofwaardig veiligheidsbeleid overeenkomstig de geest en de letter van het Verdrag betreffende de Europese Unie;

6. verzoekt derhalve de Commissie en de Raad met spoed een uitvoerbaarheidsstudie te verrichten met betrekking tot de oprichting van een Europees korps, bestaande uit militaire en civiele eenheden, dat speciaal belast zal zijn met het uitvoeren van vredeshandhavende en - herstellende taken;

7. is van mening dat de bevestiging van de natuurlijke solidariteit die de lidstaten aan elkaar verbindt, op zich zelf al een belangrijk element van veiligheid is, aangezien zij een synergie vormt met de in het kader van de WEU en de NAVO geboden veiligheidsgaranties;

8. is verder van mening dat de opneming in de Verdragen van een bepaling inzake economische veiligheid de Europese Unie de mogelijkheid zou bieden op te treden als de veiligheid van haar verbindingswegen en bevoorrading wordt bedreigd;

9. verklaart tenslotte dat de Europese Unie in het kader van een gemeenschappelijk veiligheidsbeleid volledig in staat moet zijn een bijdrage te leveren aan de vrede en een stabiele rechtsorde in de wereld, in de eerste plaats in de gebieden die aan haar land- en zeegrenzen gelegen zijn, en dat in dit verband de gewapende strijdkrachten van de lidstaten van de Europese Unie ter beschikking zouden kunnen worden gesteld in het kader van een mandaat van de VN of de OVSE, te beginnen voor de uitvoering van Petersbergtaken;

10. verzoekt de IGC derhalve, met het oog op de vaststelling van een gemeenschappelijk veiligheidsbeleid, te voorzien in:

a) opneming in de Verdragen van een politieke solidariteitsclausule en de toevoeging van het beginsel van onschendbaarheid van de grenzen van de Europese Unie en haar lidstaten, als onderdelen van de natuurlijke solidariteit die de lidstaten van de Unie met elkaar verbindt;

b) opneming in de Verdragen van de Petersberg-taken, die de vorm zouden moeten krijgen van een gemeenschappelijk optreden in de zin van artikel J.3 van het VEU, met fysieke en/of financiële deelneming van alle lidstaten als uitdrukking van de natuurlijke solidariteit tussen de staten van de Unie;

c) de oprichting, waarom reeds is verzocht in bovengenoemde resolutie van 14 juni 1995, en daarna nog eens in die van 16 januari 1997, van een centrum voor analyse, vroegtijdige waarschuwing en politieke programmering - onder gezamenlijke verantwoordelijkheid van de Raad en de Commissie en met steun van de WEU - ten einde snel te kunnen beschikken over gegevens voor het opsporen van crisishaarden en het bepalen van standpunten en gemeenschappelijke acties van de Unie op veiligheidsgebied;

11. wenst met het oog op de ontwikkeling van het gemeenschappelijk veiligheidsbeleid en de uitvoering van de Petersbergtaken dat de huidige samenwerking tussen de Europese Unie en de WEU geleidelijk wordt versterkt;

12. wenst dat de operationele structuren van de West-Europese Unie worden versterkt, zonder dat dit leidt tot duplicering van de middelen van de NAVO;

Regionale aspecten van de gemeenschappelijke veiligheid

Betrekkingen met de landen ten oosten van de Unie

13. wijst erop dat de OVSE een belangrijk element vormt van de paneuropese samenwerking als forum voor de dialoog en als instrument van preventieve diplomatie; wenst dat de OVSE wordt versterkt zonder dat de veiligheidsstructuren waarin de meerderheid van de lidstaten van de Europese Unie deelneemt, worden verzwakt;

14. wijst er verder op dat de Raad van Europa een belangrijke rol te vervullen heeft bij de bevordering van democratie en eerbiediging van de mensenrechten, beide essentiële elementen van de veiligheid in Europa;

15. herinnert aan de positieve rol van het Stabiliteitspact in Europa als vorm van preventieve diplomatie van de Europese Unie jegens de Midden- en Oost-Europese landen en daarmee als element van een veiligheidsbeleid van de Europese Unie;

16. neemt kennis van het verlangen van de Midden- en Oost-Europese landen op te gaan in de veiligheidsstructuren van de Westelijke landen, te beginnen met de NAVO, en verklaart dat dit een kwestie is die onder de soevereiniteit valt van de betrokken landen en die van de lidstaten van het Atlantisch Bondgenootschap;

17. onderstreept daarnaast dat de uitbreiding van het Atlantisch Bondgenootschap niet tot een nieuwe splitsing op het Europese continent moet leiden en evenmin de Midden- en Oosteuropese landen in categorieën moet opdelen, doch de stabiliteit naar het Oosten toe moet uitbreiden en daar de democratie moet versterken;

18. is zich niettemin bewust van de bezwaren die in Rusland zijn geuit tegen het vooruitzicht van een toetreding tot de NAVO van de voormalige lidstaten van het Warschaupact, en benadrukt dat deze bezwaren grotendeels zou kunnen worden weggenomen als, tegelijk met de uitbreiding van de NAVO, een strategisch en veiligheidspartnerschap zou worden ingesteld tussen de Verenigde Staten, de Europese Unie, Rusland en de overige landen van het GOS die hiervoor belangstelling hebben;

19. is van oordeel dat dit strategisch en veiligheidspartnerschap de rechten en verplichtingen van de partners dient vast te leggen en dat het beginsel van territoriale integriteit en onschendbaarheid van de grenzen van de Europese staten tot deze verplichtingen dient te behoren;

Betrekkingen met de landen in de Balkan

20. stelt vast dat in Europa de Balkan het belangrijkste gebied vormt waar nog geen stabiliteit heerst en dat het derhalve van belang is om de landen in deze regio nauwer te betrekken bij de Europese structuren;

21. roept de Europese Unie derhalve op de democratische krachten in deze landen te ondersteunen, hen te laten delen in haar waarden door hun samenwerking in het vooruitzicht te stellen, hen economisch en financieel te ondersteunen teneinde stabilisering te bewerkstelligen, en tenslotte de regionale samenwerking binnen deze regio te stimuleren;

Betrekkingen met de landen in het Oostzeegebied

22. herinnert aan zijn resolutie van 14 juli 1995 over de krachtlijnen van het Oostzeebeleid van de Europese Unie ((PB C 249 van 25.9.1995, blz. 215.));

23. wijst erop dat de Oostzee als gevolg van de laatste toetredingen en in het vooruitzicht van verdere uitbreidingen steeds meer het karakter krijgt van een "binnenzee", die een zone zou moeten worden voor samenwerking tussen alle kuststaten, met inbegrip van Rusland en zijn exclave Kaliningrad;

24. wijst erop dat de samenwerking met het Euro-Arctisch gebied van de Barentszzee, een integraal onderdeel van Noord-Europa en gedeeltelijk samenvallend met het Oostzeegebied, moet worden uitgebreid als onderdeel van het alomvattend beleid van de Europese Unie met betrekking tot de noordelijke gebieden;

25. nodigt dientengevolge de Raad van de Europese Unie uit om in het kader van het GBVB alle tot zijn beschikking staande middelen te gebruiken ter vermindering van de spanningen die in deze regio altijd kunnen ontstaan, en om de ronde tafelconferentie voor het Oostzeegebied, die was ingesteld in het kader van de onderhandelingen over het Stabiliteitspact in Europa, nieuw leven in te blazen en om te vormen tot een forum voor regelmatige dialoog met de kuststaten die geen lid zijn van de Europese Unie;

Betrekkingen met de kuststaten van de Middellandse Zee en de Zwarte Zee en met de landen in het Nabije en Midden-Oosten

26. benadrukt het belang van het Middellandse-Zeegebied voor de veiligheid van de Europese Unie, zoals ook is bekrachtigd op de Conferentie van Barcelona; wijst erop dat ondanks de associatieovereenkomsten met de landen aan de zuidelijke Middellandse-Zee-oever, de economische onevenwichtigheid en het met conflicten bezaaide vredesproces in het Nabije Oosten deze landen kwetsbaar maakt voor politieke instabiliteit, terrorisme en schending van de mensenrechten;

27. is van oordeel dat het wenselijk is om in het Middellandse-Zeegebied coöperatieve veiligheidsstructuren te creëren in aanvulling op het beleid van Euromediterrane partnerschapsovereenkomsten zoals dit door de Europese Unie wordt gevolgd;

28. herhaalt dat de bestaande meningsverschillen tussen bepaalde Middellandse-Zeelanden moeten worden opgelost met eerbiediging van het internationale recht, met inachtneming van de desbetreffende resoluties van de Verenigde Naties, en, in voorkomende gevallen, door een beroep te doen op het Internationale Gerechtshof;

29. beklemtoont de noodzaak de doorzichtigheid van de dialoog van de Unie met de landen van het Middellandse-Zeegebied te verzekeren, alsmede het aanvullend karakter daarvan ten opzichte van de overeenkomstige dialoog van andere internationale organisaties zoals de WEU, de NAVO en de OVSE;

30. verklaart dat een veiligheidsbeleid in het Middellandse-Zeegebied voor alles moet zijn gericht op verbetering van de economische en sociale omstandigheden in de Middellandse-Zeelanden, met name de landen aan de zuidkust, op het indammen van de migratiestromen en de illegale handel in oorlogsmateriaal;

31. benadrukt het belang van de Zwarte Zee voor de Europese veiligheid, aangezien deze zee grenst aan Transkaukasië, en verzoekt derhalve de Europese Unie haar bemoeienis met de zone van economische samenwerking rond de Zwarte Zee uit te breiden;

32. stelt vast dat ook het Nabije en Midden-Oosten van belang is voor de mondiale veiligheid, onder andere vanwege de hier aanwezige gigantische olievoorraden, en roept de Raad op het GBVB met betrekking tot deze landen verder te ontwikkelen;

33. wenst voorts dat de Europese Unie een actievere politieke rol gaat spelen in het vredesproces in het Midden-Oosten, een proces waaraan zij met de Verklaring van Venetië van 1980 een essentiële politieke impuls heeft gegeven;

Andere overwegingen

34. is van mening dat het voor de samenhang en de ontwikkeling van het GBVB nuttig zou zijn dat de Raad van de Europese Unie van ministers van Buitenlandse Zaken en Defensie van de lidstaten indien nodig gezamenlijk wordt bijeengeroepen, met name als het erom gaat de WEU te belasten met de uitvoering van Petersbergtaken;

35. verklaart dat een veiligheidsbeleid alleen de Europese Unie niet kan behoeden voor alle bedreigingen en dat zij onvermijdelijk de kwestie van de defensie ter sprake moet brengen;

36. verklaart dat een ruimere definitie van een gemeenschappelijk veiligheidsbeleid in Europa een sterkere nadruk impliceert op kwesties als ontwapening, voorkoming van conflicten en vertrouwenwekkende maatregelen;

37. wijst erop dat, overeenkomstig het Verdrag betreffende de Europese Unie, het GBVB de bepaling op termijn omvat van een gemeenschappelijk defensiebeleid dat mettertijd tot een gemeenschappelijke defensie zou kunnen leiden;

38. is van mening dat de Europese Unie haar huidige structuur moet aanpassen om nauwer toezicht te houden op de voortdurende ontwikkelingen in de sector van de veiligheid, ook in het latere defensiestadium, en dat het nauwere contacten moet onderhouden met de organismen die politiek actief zijn in deze sector;

39. verzoekt zijn Voorzitter deze resolutie te doen toekomen aan de Commissie, de Raad, de Intergouvernementele Conferentie, de bevoegde organen van de WEU, de NAVO, OVSE, de VN en de parlementen van de lidstaten en de kandidaat-lidstaten.