Advies van het Economisch en Sociaal Comité over het "Economisch Jaarverslag 1996"

(96/C 204/15)

De Commissie heeft op 12 maart 1996 besloten het Economisch en Sociaal Comité te raadplegen over het "Economisch jaarverslag 1996".

De Afdeling voor economische, financiële en monetaire vraagstukken, die met de voorbereiding van de desbetreffende werkzaamheden was belast, heeft haar advies op 1 april 1996 goedgekeurd. Rapporteur was mevrouw Konitzer.

Het Economisch en Sociaal Comité heeft tijdens zijn 335e Zitting (vergadering van 24 april 1996) het volgende advies uitgebracht, dat met 114 stemmen vóór en 17 stemmen tegen, bij 17 onthoudingen, is goedgekeurd.

1. Samenvatting

1.1. Het Economisch en Sociaal Comité toont zich bezorgd over de macro-economische ontwikkeling die door de Commissie wordt beschreven. Na het positieve beeld van de conjunctuur in 1994 bleef de groei in 1995 achter bij de verwachtingen, ondanks de verbetering van de voorwaarden aan de aanbodzijde. Vooral het feit dat de negatieve ontwikkeling zich eind vorig jaar heeft toegespitst, maakt de economische vooruitzichten op korte en middellange termijn zorgwekkend.

1.2. Zoals de Raad in Essen heeft verklaard en in Cannes heeft bevestigd, zijn terugdringing van de werkloosheid en bevordering van gelijke kansen nog steeds de belangrijkste taken van de Europese Unie en haar lid-staten. Ook de Commissie wijst in haar Economisch Jaarverslag 1996 opnieuw op het scheppen van arbeidsplaatsen en het terugdringen van de werkloosheid als de grootste uitdagingen voor de Gemeenschap. Om deze doelstellingen van het economisch en sociaal beleid te kunnen realiseren, moet worden gestreefd naar een duurzame, in sociaal en milieu-opzicht verantwoorde groei die door investeringen wordt gedragen. Een dergelijke groei is tevens een essentiële voorwaarde voor de totstandbrenging van de Economisch en Monetaire Unie.

1.3. Aangezien de economische kerngegevens volgens de Commissie goed zijn, vermoedt het Comité dat achter de stagnerende economische ontwikkeling een gebrek aan vertrouwen van de economische actoren schuilt, dat in de diverse lid-staten in uiteenlopende mate tot uiting komt. Zo kan een verklaring worden gegeven voor bijvoorbeeld de nerveuze reacties van de financiële markten op de zwakke positie van de dollar in het voorjaar van 1995. Ook recente enquêteresultaten en de in sommige lid-staten zeer beladen discussie over de gevaren van de EMU wijzen in deze richting. Uiteindelijk leidt dit ertoe dat belangrijke investeringsbeslissingen worden uitgesteld of helemaal uitblijven.

1.4. Het Europees beleid moet er daarom misschien wel meer dan ooit op worden gericht, de burgers meer vertrouwen in de Europese eenwording te geven, om zo weer een gezond groeitempo te bereiken en de huidige moeilijkheden te overwinnen. Het grootste probleem blijft het nagenoeg onveranderd hoge werkloosheidsniveau en de economische en sociale gevolgen daarvan. Wil het vertrouwen van de burgers teruggewonnen kunnen worden, dan moeten zichtbare vorderingen worden gemaakt met het halveren van de werkloosheid vóór het einde van het jaar 2000, zoals in het Witboek inzake groei, concurrentievermogen en werkgelegenheid als doelstelling wordt aangegeven.

1.5. Het Comité dringt er daarom bij de Commissie op aan, het "Vertrouwenspact voor de werkgelegenheid", een initiatief van Commissievoorzitter J. Santer, een impuls te geven en uit te bouwen tot een "Europese alliantie voor werkgelegenheid en stabiliteit". Om het macro-economisch beleid optimaal te kunnen cooerdineren en de beleidsstrategieën voor de middellange en lange termijn uit te kunnen voeren, moeten de belangrijkste betrokken actoren uit de maatschappij, met name op het vlak van het monetair beleid, in deze alliantie vertegenwoordigd zijn. Met inachtneming van het subsidiariteitsbeginsel kan een dergelijke alliantie zorgen voor een betere beleidscooerdinatie tussen de communautaire instellingen en tussen het Europees en nationaal niveau. Zo kunnen de in het Witboek aangegeven beleidsmaatregelen sneller worden uitgevoerd, waardoor het vertrouwen van de burgers in de Europese politiek zich kan herstellen. Het Comité is bereid een dergelijke alliantie ten volle te ondersteunen en zijn ervaring ter beschikking te stellen om mogelijke synergie-effecten te bereiken.

1.6. Verder is een grotere inzet op het vlak van convergentie geboden, waarbij het principe van sociaal evenwicht in acht dient te worden genomen. Stabiliteit en convergentie zijn essentiële voorwaarden voor de totstandbrenging van de EMU, maar vereisen wel een duurzame groei en een verbetering van de werkgelegenheidssituatie. Zo is bijvoorbeeld het begrotingstekort in vele lid-staten nog te groot. Gezien de huidige zwakke economische groei dient er, afhankelijk van de specifieke situatie in de lid-staten, wel rekening mee te worden gehouden dat een restrictief begrotingsbeleid op korte termijn kan leiden tot een verdere afname van de vraag, waardoor het gevaar dat de economie naar een recessie afglijdt, groter wordt.

1.7. Toch mag een antwoord op de zwakke economische groei niet worden gezocht in het uitstellen van de EMU. Wil de EMU volgens plan in 1999 kunnen ingaan, dan dient met het Verdrag van Maastricht t.a.v. de nominale convergentiecriteria weliswaar in zijn volle omvang rekening te worden gehouden, maar moet bij de interpretatie van de criteria op adequate wijze en niet ongenuanceerd te werk worden gegaan. Bovendien is er een beleid nodig waarbij begrotingsdiscipline, economische groei en werkgelegenheidsbeleid aan elkaar worden gekoppeld, om ervoor te zorgen dat voldoende lid-staten aan de EMU kunnen deelnemen. Op langere termijn kan de EMU alleen voortbestaan wanneer tegelijkertijd de basis wordt gelegd voor cooerdinatie van het economisch en sociaal beleid van de deelnemende landen.

1.8. Ten slotte acht het Comité een betere cooerdinatie van het economisch beleid op Europees niveau noodzakelijk. Het meent dat vooral behoefte aan meer structurele maatregelen bestaat. Er moeten nog meer stimulansen worden gegeven om in technologieën van de toekomst te investeren en innovatieve produkten te vervaardigen, aangezien daarbij blijvende arbeidsplaatsen gecreëerd kunnen worden. Naast het bevorderen van onderzoek en ontwikkeling in Europa moet ervoor worden gezorgd dat de hieruit voortvloeiende innoverende produkten ook hier worden vervaardigd, aangezien pas in deze fase banen worden gecreëerd.

1.9. De ervaring van het Comité leert dat innovaties vooral dan succesvol zijn, wanneer rekening wordt gehouden met technische, economische, organisatorische, sociale en menselijke factoren. Daarom zijn overlegprocedures op alle niveaus, waarbij voorrang wordt gegeven aan stimulering van werkgelegenheid en verbetering van de kwalificaties, van centraal belang.

1.10. Hoewel het loonbeleid de afgelopen jaren in het teken van bevordering van groei en werkgelegenheid heeft gestaan, zijn de verbeteringen waarop gehoopt werd, uitgebleven. Tegen deze achtergrond staat het Comité afwijzend tegenover iedere tendens in het loonbeleid waarmee afbreuk gedaan zou kunnen worden aan het Europese economische en sociale model. Wel moet het mogelijk zijn de factor arbeid met name in de lagere inkomensgroepen verder te ontlasten door de indirecte loonkosten te verlagen, wanneer de werkgelegenheid hierdoor bevorderd wordt.

1.11. Volgens het Comité dreigt de Europese economie als gevolg van de achterblijvende interne vraag af te glijden naar een recessie. Enerzijds brengt de ontwikkeling van de reële rente op de kapitaalmarkt met zich dat investeringen tot op zekere hoogte nog steeds niet aantrekkelijk genoeg zijn ten opzichte van beleggingen. Anderzijds hebben het gevoerde loonbeleid en de aanhoudend hoge werkloosheid tot koopkrachtverlies bij de particuliere consumenten geleid. Het Comité roept de verantwoordelijke actoren op, deze verbanden aan een strenge analyse te onderwerpen en de problemen die daaruit naar voren komen, aan te pakken.

1.12. Het Comité acht het daarom dringend noodzakelijk, een initiatiefadvies over het thema "Werkgelegenheid, concurrentievermogen en globalisering van de economie" op te stellen, waarin dit verband uitvoerig wordt geanalyseerd en wordt aangegeven hoe op middellange termijn een werkgelegenheidsintensieve en op innovatie gerichte groei kan worden bereikt.

1.13. In verband met de Intergouvernementele Conferentie dringt het Comité erop aan dat het thema "werkgelegenheid" in het Verdrag wordt verankerd.

2. Balans 1995: conjunctuur slechter dan verwacht

2.1. De internationale economische situatie

2.1.1. De economische bedrijvigheid buiten de Europese Gemeenschap neemt sinds 1992 voortdurend toe. De importstijging in de rest van de wereld is in de periode 1993-1995 zelfs sterker geweest dan op basis van de groei van het BBP mocht worden verwacht. Deze importbehoefte van derde landen had over het algemeen een positieve invloed op de export van de EG (zie tabel 1).

2.1.2. Toch is de verslechtering van de conjunctuur in Europa tot op zekere hoogte te wijten aan internationale monetaire onrust. De uitgesproken zwakke positie van de dollar met name tussen december 1994 en april 1995 leidde tot onzekerheid in de Europese economie. De gevolgen hiervan verschilden per lid-staat en daardoor kwam het ook binnen Europa tot wisselkoerswijzigingen. Binnen het EMS devalueerden de Spaanse peseta en de Portugese escudo. Verder moesten ook de Italiaanse lire, het pond sterling en de Zweedse kroon terrein prijsgeven.

2.2. De economische situatie in de Gemeenschap

2.2.1. Na het positieve beeld van de conjunctuur in 1994 trad met name in de tweede helft van 1995 een verslechtering in de economische situatie op. De economische groei in de Gemeenschap blijkt daardoor teleurstellend laag te zijn (zie tabel 2 en 3).

2.2.2. Het is dan ook niet mogelijk geweest de noodzakelijke verbetering van de arbeidsmarktsituatie door te voeren. Bovendien is het percentage werklozen extra hoog omdat het mede door de conjunctuur wordt bepaald. Verder zijn de meeste lid-staten er ook in 1995 niet in geslaagd de financieringsbehoefte terug te brengen tot een niveau dat overeenkomt met het convergentiecriterium van Maastricht.

2.2.3. De inflatie blijft over het algemeen laag in de Gemeenschap. Dit is in de eerste plaats het resultaat van een succesvolle cooerdinatie van monetair, begrotingsen loonbeleid, de verbetering van het concurrentievermogen van de Gemeenschap en de stappen die in de lid-staten zijn genomen om de centrale banken onafhankelijk te maken. Het Comité benadrukt evenwel dat de lage inflatie mede wordt veroorzaakt door de achterblijvende vraag.

2.2.4. Verontrustend is dat de situatie volgens de Commissie in de tweede helft van 1995 verder verslechterd is. Aanvankelijk liep het aandeel van de voorraden en investeringen in gebouwen in de eerste helft drastisch terug, terwijl de outillage-investeringen en de consumptie nog toenamen. In de tweede helft ging het met de investeringen over de gehele linie en de consumptie snel bergafwaarts. Alleen de export kan nog steeds gezond worden genoemd, hoewel ook hier sprake is van een lagere groei.

2.2.5. De rente op zowel korte als lange termijn is tegen het einde van 1995 weer gedaald. Gemiddeld was de rente in 1995 echter hoger dan in 1994 en dus mede verantwoordelijk voor de langzamere groei in 1995.

2.2.6. Van een noemenswaardige afname van de spanningen op de arbeidsmarkt is geen sprake (zie tabel 4). Meer dan 30 % van het totale aantal werklozen bestaat uit jongeren. Niet alleen betekent dit een aanzienlijke verspilling van human capital; het kan ook de economische en sociale samenhang in Europa in gevaar brengen. De tendens richting vermindering van de loonkosten per eenheid produkt, die al vele jaren duurt, is ook in 1995 voortgezet. Hier blijkt duidelijk dat verbetering van de voorwaarden aan de aanbodzijde op zich niet voldoende is om succes op het vlak van de werkgelegenheid te boeken.

2.2.7. De in tabel 5 opgenomen enquête-indicatoren stemmen tot nadenken, omdat de economische actoren de toekomst kennelijk somber inzien. Dit blijkt vooral uit het groeitempo van de geplande investeringen, dat voor 1996 een sterke daling vertoont.

2.2.8. Er moeten dan ook hoognodig stappen worden genomen om de zich aftekenende vicieuze cirkel van afnemende vraag en pessimistische toekomstverwachtingen te doorbreken. Het Comité is het met de Commissie eens dat het aanzwengelen van de vraag d.m.v. buitensporige budgettaire maatregelen ook in de huidige situatie geen juiste benadering is. De negatieve gevolgen daarvan, zoals een toename van de staatsschuld, zouden het geringe vertrouwen van de economische actoren alleen maar verder aantasten. Ook met het oog op de EMU moet deze manier om de vraag te sturen, worden verworpen.

2.2.9. Er is eerder behoefte aan een subtiele cooerdinatie van de betrokken beleidsterreinen: het begrotings-, het monetair en het loonbeleid, het beleid inzake werktijden en de arbeidsmarkt en het structuurbeleid. Welke elementen in een dergelijke policy mix moeten worden opgenomen, welke rol de afzonderlijke terreinen toekomt en welke institutionele basis volgens het Comité in Europees verband aan de economische en sociale beleidsstrategie gegeven zou kunnen worden, wordt in de hoofdstukken 3 en 4 uiteengezet.

2.3. Het convergentieproces in 1995

2.3.1. Nominale convergentie

2.3.1.1. Ondanks de afname van het groeitempo hebben de lid-staten op een aantal terreinen een verbetering van de nominale convergentie tot stand weten te brengen (zie tabel 6 over de huidige positie van de lid-staten m.b.t. de convergentiecriteria).

2.3.1.2. Wat de prijsstabiliteit betreft, voldoen elf lid-staten aan de in het Verdrag van Maastricht vastgelegde norm. Van de overige landen kende Griekenland in 1995 nog steeds een hoog inflatieniveau en werd Italië met een stijgende inflatie geconfronteerd.

2.3.1.3. Een verklaring hiervoor kan worden gevonden in de recente devaluatieronden in Europa. Juist in landen waarvan de munt in waarde is gedaald, bestaat groot gevaar voor een toename van de inflatie.

2.3.1.4. De lange rente ontwikkelt zich nog steeds niet overal in dezelfde richting. In 1995 zijn de verschillen tussen de landen met een hoge en die met een lage rentestand juist groter geworden. Door de onrust op de valutamarkt is de risicopremie op langlopend staatspapier in landen met een hoge rentestand nl. gestegen.

2.3.1.5. Het begrotingstekort is in het algemeen nog steeds te hoog. Uitgedrukt in percentage van het BBP reageert de netto-financieringsbehoefte bijzonder gevoelig op de ontwikkeling van de groei; gezien de vertraging van het groeitempo was het dus nog moeilijker voor de lid-staten om aan het criterium te voldoen. Om de noodzakelijke nominale convergentie te bereiken zijn dan ook verdere inspanningen vereist. Daarbij doet zich echter het probleem voor dat een restrictief begrotingsbeleid een tegengesteld effect heeft: enerzijds kan het "vertrouwenseffect" bij de actoren met name op de kapitaalmarkt tot een rentedaling leiden, waardoor de economie dus gestimuleerd wordt; anderzijds heeft de aan een restrictief beleid inherente vraagdaling een remmende werking op de economie.

2.3.2. Reële convergentie

2.3.2.1. De reële convergentie wordt hier beoordeeld aan de hand van de criteria die de Commissie in haar convergentieverslag hanteert.

2.3.2.2. Het werkloosheidspercentage liep ook in 1995 zeer sterk van lid-staat tot lid-staat uiteen (zie tabel 7). Dit vormt een bedreiging voor de economische en sociale samenhang tussen de lid-staten en daardoor voor de convergentie en stabiliteit in de Gemeenschap. Bovendien belemmeren de uiteenlopende werkloosheidscijfers de voltooiing van de interne markt, die van essentieel belang is voor de totstandbrenging van de EMU binnen de gestelde termijn.

2.3.2.3. Ook de groei van het inkomen per hoofd van de bevolking verschilde aanzienlijk per lid-staat. Van convergentie is geen sprake: de groei in landen met een lager inkomensniveau was over het algemeen niet boven gemiddeld, zodat de verschillen in BBP per hoofd van de bevolking verder zijn toegenomen ().

2.3.2.4. De loonkosten vertoonden in heel Europa een dalende lijn als gevolg van loonafspraken die gezien de ontwikkeling van de arbeidsproduktiviteit gematigd waren. Alleen in Finland viel een geringe stijging ten opzichte van 1994 te noteren. Van de zijde van de arbeidsmarkt valt dus nauwelijks druk op de inflatie te verwachten.

3. Opmerkingen over de verschillende beleidsterreinen

3.1. Monetair beleid

3.1.1. Het Comité deelt de mening van de Commissie dat er in sommige lid-staten ruimte is voor verdere renteverlagingen op de geldmarkt, mits een gematigd begrotingsbeleid wordt gevoerd en rekening wordt gehouden met de verschillende uitgangsposities van de lid-staten. Er hoeft niet gevreesd te worden dat de inflatie daardoor aangewakkerd zal worden. In de huidige situatie bestaat nl. zeker geen gevaar voor "overshooting" van de vraag. Bovendien is er volgens de sociale partners nog steeds sprake van een gematigde loonontwikkeling. Wel moet de recente ontwikkeling van de geldhoeveelheid in aanmerking worden genomen.

3.1.2. Het Comité roept de centrale banken op hun wettelijk vastgelegde verantwoordelijkheid voor de ontwikkeling van de economie daar op zich te nemen, waar de hoofddoelstelling - prijsstabiliteit - niet wordt bedreigd.

3.2. Begrotingsbeleid

3.2.1. Het Comité is er net als de Commissie van overtuigd dat consolidering van de begroting op middellange termijn een positieve invloed op de economie heeft en beklemtoont dan ook dat consolidering niet alleen i.v.m. de EMU noodzakelijk is.

3.2.2. Het optimistische standpunt van de Commissie dat een restrictief begrotingsbeleid ook op korte termijn positieve effecten kan hebben, wordt echter niet door het Comité gedeeld. De Commissie stelt dat een restrictief begrotingsbeleid ruimte schept voor versoepeling van het monetair beleid en tot een daling van de lange rente leidt, zodat een eventuele afname van de vraag van overheidszijde zelfs op korte termijn gecompenseerd kan worden door een stijging van de particuliere vraag. Het Comité denkt echter niet dat de economische actoren in staat zijn om hun plannen in een dergelijk kort tijdsbestek bij te stellen. Juist nu het vertrouwen in de economie gering is, zullen ondernemingen bijvoorbeeld niet positief reageren op een verdere vermindering van het aantal overheidsopdrachten, zelfs wanneer deze stagnatie van de vraag een gevolg op middellange termijn is van de inspanningen van de overheid om de begroting te consolideren.

3.2.3. In de huidige situatie, waarin de capaciteit onvoldoende wordt benut, zal een verdere inkrimping van de vraag van de overheid dan ook op korte termijn niet worden opgevangen door een toename van de investeringen en consumptie. Het Comité vindt daarom dat het consolideren van de begroting op doeltreffende wijze moet worden bevorderd, waarbij rekening dient te worden gehouden met de specifieke situatie in de lid-staten, maar dat tegelijkertijd moet worden voorkomen dat de economie op korte termijn naar een recessie afglijdt.

3.2.4. Het Comité is van mening dat een dergelijke strategie het vertrouwen niet hoeft aan te tasten, mits op geloofwaardige wijze wordt uiteengezet dat de vraag van de overheid zich nog sterker op toekomstgerichte terreinen zal concentreren, waarbij overwegingen op het vlak van het structuurbeleid in acht zullen worden genomen.

3.2.5. Het Verdrag biedt mogelijkheden om bij de toepassing van de convergentiecriteria op adequate wijze en niet ongenuanceerd te werk te gaan (). Vooral m.b.t. de criteria inzake de begrotingssituatie moet gebruik worden gemaakt van de speelruimte die het Verdrag biedt om de lid-staten in staat te stellen, ondanks de zwakke conjunctuur in een vroeg stadium aan de EMU deel te nemen.

3.3. Loon-, werkgelegenheids- en arbeidsmarktbeleid

3.3.1. Het Comité benadrukt de belangrijke rol van het loon- en werkgelegenheidsbeleid bij het streven naar een duurzame economische groei en een hoog werkgelegenheidsniveau. Het wijst er echter tegelijkertijd op dat de sociale partners de afgelopen jaren hebben bewezen, met name door gematigde loonafspraken te sluiten, dat zij zich van deze verantwoordelijkheid bewust zijn. De voorwaarden aan de aanbodzijde zijn daardoor voortdurend verbeterd; evenredige verbeteringen op de arbeidsmarkt zijn daarentegen uitgebleven.

3.3.2. Het Comité waarschuwt dan ook dat het loonbeleid niet overbelast mag worden. Overeenkomstig eerdere adviezen wijst het erop dat loonbeleid en consumptie samenhangen, wat in de huidige economische situatie grote risico's in zich houdt. Bij een stagnerende consumptie mag loonmatiging niet zover worden doorgedreven dat de economische groei erdoor afgeremd zou kunnen worden. Het beleid moet er veeleer op gericht worden het verschijnsel "angstsparen" tegen te gaan en zo de consumptie te stabiliseren.

3.3.3. Het Comité steunt de opvatting van de Commissie dat geen enkele tendens van het loonbeleid waarmee afbreuk aan het Europese economische en sociale model dreigt te worden gedaan, een adequate strategie ter bestrijding van de werkloosheid kan vormen. Vooral een verdere verruiming van de loonschalen naar beneden biedt geen oplossing voor de problemen die aan de werkloosheid zijn verbonden. Zoals bekend leidt dit alleen tot toename van de zgn. "working poor", terwijl niets aan de sociale gevolgen daarvan wordt gedaan.

3.3.4. Het Comité is zich echter bewust van de mogelijkheid om de factor arbeid in de lagere inkomensgroepen verder te ontlasten door de indirecte loonkosten te verlagen, wanneer het bedrijfsleven zich van zijn zijde ertoe verbindt, maatregelen te treffen om arbeidsplaatsen te waarborgen of te scheppen. Het Comité pleit in dit verband principieel voor plannen van zowel de Europese Commissie als de lid-staten om het belastingstelsel en de financiering van de sociale zekerheid op een economisch en sociaal verantwoorde wijze te hervormen. Het wijst er evenwel op dat de uitgangsvoorwaarden voor het vinden van alternatieve financieringsvormen sterk van lid-staat tot lid-staat verschillen.

3.3.5. Het Comité acht het noodzakelijk de hoofdlijnen van het loonbeleid in Europees verband sterker te cooerdineren, waarbij de vrijheid van collectieve onderhandelingen echter gerespecteerd dient te worden. Met de invoering van de EMU, zo niet eerder, zal de mogelijkheid om de wisselkoersen aan te passen wegvallen, waarmee een belangrijk instrument om verschillen in lonen te compenseren, verloren gaat. Er moeten maatregelen worden getroffen om aan deze verandering het hoofd te bieden, waarbij het subsidiariteitsbeginsel zorgvuldig in acht dient te worden genomen. Eén van deze maatregelen is de invoering van een Europees cooerdinatiemechanisme met gemeenschappelijke informatie en afspraken, om zo de reële convergentie van de lid-staten te stimuleren en daardoor bij te dragen tot een duurzame groei.

3.3.6. Op het vlak van het arbeidsmarktbeleid moet meer worden gedaan om spanningen die uit de macro-economisch gezien noodzakelijke structuurverandering voortvloeien, te compenseren. Er moeten meer actieve maatregelen komen om de beroepsmobiliteit van werknemers te stimuleren en hun geografische mobiliteit te ondersteunen.

3.3.7. M.b.t. andere aspecten van het werkgelegenheids- en arbeidsmarktbeleid acht het Comité het, onder verwijzing naar het document over de vooruitgang en vooruitzichten van de Europese werkgelegenheidsstrategie () en de werkzaamheden van het Permanent Comité voor arbeidsmarktvraagstukken, noodzakelijk dat de inspanningen op de vijf actiegebieden van Essen worden opgevoerd (). Het wijst in het bijzonder op de mogelijkheid om de werkgelegenheid d.m.v. een innovatief beleid inzake werktijden te stimuleren ().

3.3.8. In dit verband dringt het Comité er uitdrukkelijk op aan dat met name op de arbeidsmarkt consequent wordt vastgehouden aan de doelstelling van gelijke behandeling, ondanks de zwakke economische groei, en dat het Vierde communautaire actieprogramma inzake gelijke kansen voor vrouwen en mannen () strikt wordt nageleefd (zie tabel 8 over de ontwikkeling van de werkloosheidsstructuur in Europa). Vooral bij maatregelen om de economie te stimuleren en bij het plaatsen van overheidsopdrachten kan nog meer worden gedaan om gelijke kansen te bevorderen.

3.4. Structuurbeleid

3.4.1. Het structuurbeleid speelt een uitermate belangrijke rol bij het waarborgen en scheppen van arbeidsplaatsen. Europa staat voor een concurrentieslag met andere grote economische regio's met internationaal kapitaal en kapitaalgoederen als inzet. Het moet gebruik maken van zijn sterke punten om investeringsstromen uit innovatieve markten met een hoog groeipotentieel aan te trekken. Als troef beschikt Europa over doorgaans goed gekwalificeerde werknemers, een in vergelijking met landen buiten Europa sterke sociale samenhang die op het Europese economische en sociale model is gebaseerd en, in toenemende mate, een goed ontwikkelde infrastructuur. Door deze sterke punten verder uit te bouwen en bijscholing van leidinggevend personeel te intensiveren, kan Europa haar concurrentievermogen t.o.v. derde landen verbeteren.

3.4.2. Het structuurbeleid wordt in sterkere mate geconfronteerd met de uitdaging regionale verschillen uit te vlakken om in alle lid-staten een harmonisch groei- en werkgelegenheidsbeleid te stimuleren. Naast het Structuurfonds en het Cohesiefonds zijn voltooiing van de interne markt, invoering van de EMU binnen de gestelde termijn en uitbreiding van de transeuropese netwerken respectievelijk opvoering van de daarvoor begrote middelen ook in dit verband bijzonder belangrijk.

3.4.3. Inspanningen om het human capital beter te benutten, moeten voorrang blijven krijgen. Dit betekent in de eerste plaats dat de overheid meer moet investeren in opleiding en onderwijs om toekomstgerichte kwalificaties te bevorderen. Maar ook binnen bedrijven zelf kan de arbeidsproduktiviteit nog worden vergroot door het uitbouwen van overleg- en participatiestructuren, het afbreken van traditionele hiërarchische structuren en het invoeren van nieuwe managementconcepten.

3.4.4. Het Comité dringt aan op maatregelen om de toepassing van resultaten van wetenschappelijk onderzoek in het produktieproces en op het werk te stimuleren. Verder dient in het kader van de bevordering van onderzoek en ontwikkeling ook een impuls te worden gegeven aan de toepassing van nieuw ontwikkelde ideeën in het produktieproces. Pas in dit stadium van het innovatieproces bestaan nl. mogelijkheden om banen te scheppen en het komt erop aan deze te benutten. Verder zou het bedrijfsleven ertoe aangespoord moeten worden, zijn maatschappelijke verantwoordelijkheid op zich te nemen en innovatieve investeringen op het Europees grondgebied ten uitvoer te leggen wanneer overheidssteun daarvoor de weg heeft vrijgemaakt.

3.4.5. Het Comité onderstreept dat Europa behoefte heeft aan een innovatie-offensief op het vlak van de geavanceerde technologie en in de dienstensector. Het dringt er daarom bij de Commissie op aan, de in het Groenboek over innovatie () opgenomen voorstellen onverwijld om te zetten in concrete maatregelen. Met name in het midden- en kleinbedrijf moeten innoverende ondernemingen beter in staat worden gesteld om zich te ontwikkelen, aangezien hier het grootste werkgelegenheidspotentieel sluimert. Hiertoe dient het politieke kader gewijzigd te worden. Vooral met betrekking tot het verstrekken van risicokapitaal is een mentaliteitsverandering vereist om een nieuwe "financieringscultuur" te creëren en te voorkomen dat innoverende projecten in de kiem worden gesmoord.

3.4.6. Het Comité vermoedt dat de vraag in de regionale en lokale dienstensector nog meer gestimuleerd kan worden en dringt er bij de lid-staten op aan, dit te doen door middel van fiscale maatregelen en een heroriëntering van het regionaal beleid. Wel moet daarbij worden gezorgd voor een adequaat niveau van sociale bescherming voor de betrokken werknemers.

3.4.7. Het Comité herinnert eraan dat economische groei ook altijd vanuit milieu-oogpunt duurzaam dient te zijn. Op langere termijn zijn zekere en concurrerende arbeidsplaatsen alleen mogelijk in een economie die het milieu niet overbelast en op technologische innovatie is gericht.

4. Een alliantie voor werkgelegenheid en stabiliteit

4.1. Het Comité benadrukt dat de verschillende onderdelen van het macro-economisch beleid nog beter op Europees niveau gecooerdineerd moeten worden. Het roept alle actoren op het vlak van het economisch beleid op om, uitgaande van het Witboek inzake groei, concurrentievermogen en werkgelegenheid, mee te werken aan een coherente economische beleidsstrategie. Doel is bevordering van de groei en werkgelegenheid zonder afbreuk te doen aan het Europese economische en sociale model. Juist in een fase van zwakke groei, die wordt bepaald door pessimistische verwachtingen van de marktdeelnemers, heeft ieder gebrek aan efficiëntie bij de cooerdinatie van het economisch beleid fatale gevolgen: aantasting van het vertrouwen, daardoor een verder uitstel van stimulerende maatregelen en uiteindelijk een verdere vertraging van de groei met alle gevolgen voor de werkgelegenheid van dien. Met het halveren van het werkloosheidspercentage vóór het einde van het jaar 2000 en de daaraan gekoppelde convergentie van de nationale economieën dient echter snel vooruitgang geboekt te worden, wil de invoering van de EMU, de samenhang tussen de lid-staten en ten slotte de instandhouding en uitbouw van het Europese economische en sociale model in de zin van artikel 117, lid 1, de artikelen 130 en 130 A van het EG-Verdrag niet in gevaar komen.

4.2. Het Comité is van mening dat in deze moeilijke economische en sociale situatie een nieuw initiatief is geboden om de Europese gedachte op basis van het Witboek nieuw leven in te blazen. Om de vicieuze cirkel van pessimisme en stagnerende vraag te doorbreken moet een duidelijk signaal naar de economische actoren uitgaan. Het Comité pleit daarom voor een "Europese alliantie voor werkgelegenheid en stabiliteit" met als belangrijkste taak het ontwikkelen van een Europese economische en sociale beleidsstrategie ter bestrijding van de werkloosheidscrisis. Daarbij zou uitgegaan moeten worden van het Witboek en rekening moeten worden gehouden met de behoefte aan stabiliteit. In dit verband is het Comité ingenomen met het initiatief van Commissievoorzitter Jacques Santer om een "Vertrouwenspact voor de werkgelegenheid" te sluiten.

4.3. Volgens het Comité is het absoluut noodzakelijk dat de verantwoordelijken uit alle betrokken beleidsterreinen aan deze alliantie deelnemen. Dat zijn de vertegenwoordigers van de lid-staten (m.n. begrotingsbeleid en werkgelgenheidsbeleid), de centrale banken c.q. het Europees Monetair Instituut (monetair beleid) en de sociale partners (loon- en werkgelegenheidsbeleid). Het Comité wil deze alliantie graag op actieve wijze ondersteunen en is bereid tot elke vorm van medewerking.

4.4. Een dergelijke alliantie zou in eerste instantie kunnen bijdragen tot een vlotte cooerdinatie van het macro-economisch beleid in de vorm van een coherente strategie. Op middellange termijn zouden onderling overeengekomen maatregelen getroffen kunnen worden om de structurele spanningen van het groeiproces te compenseren, de werkgelegenheidsintensiteit van de groei te verhogen alsmede de duurzaamheid ervan te waarborgen en de endogene groeicapaciteit van Europa te versterken. Te dien einde moeten richtsnoeren worden geformuleerd aan de hand waarvan de lid-staten - met inachtneming van het subsidiariteitsbeginsel - concrete en doeltreffende maatregelen op het vlak van de werkgelegenheid kunnen treffen.

4.5. Het Comité dringt er bij de Commissie op aan, concretere plannen voor een dergelijke alliantie uit te werken, dan wel het "Vertrouwenspact voor de werkgelegenheid" van Commissievoorzitter Jacques Santer verder in die richting uit te bouwen.

4.6. Een dergelijke alliantie is niet alleen belangrijk omdat zij bijdraagt tot de materiële beleidsvorming; zij zal een signaal aan de Europese burgers geven en ertoe bijdragen het vertrouwen in de Europese eenwording te herstellen en eventuele tekenen van berusting tegen te gaan.

5. Intergouvernementele conferentie en werkgelegenheid

5.1. Met het oog op de huidige voorbereiding van de herziening van de Verdragen en gelet op de belangrijkere rol die de sociaal-economische groeperingen moeten gaan vervullen, zowel door hun solidariteit met de tenuitvoerlegging van de Globale richtsnoeren als door hun bijdrage tot de totstandkoming van het inkomensbeleid, dringt het Economisch en Sociaal Comité erop aan dat het verplicht wordt geraadpleegd in het kader van de harmonisatie van het economisch beleid, zoals bedoeld in artikel 103 van het EG-Verdrag. Ten einde de in dit artikel neergelegde procedure transparanter en democratischer te maken, dient hierin het recht van initiatief weer bij de Commissie te worden gelegd en het Europees Parlement te worden betrokken ().

5.2. Het Comité dringt er verder op aan, het thema "werkgelegenheid" als integrerend deel van alle beleidsterreinen in het EU-Verdrag te verankeren. Gezien de erkende bevoegdheid van het Economisch en Sociaal Comité en de sociale partners op dit vlak dienen deze verplicht te worden geraadpleegd in de procedures die hiertoe worden ingesteld. Op deze wijze kunnen de verschillende macro-economische beleidsterreinen worden gecooerdineerd en kan het macro-economisch beleid op een economisch en sociaal aanvaardbare wijze worden aafgestemd op de behoeften op micro-economisch niveau.

Brussel, 24 april 1996.

De voorzitter

van het Economisch en Sociaal Comité

C. FERRER

() Zie tabel 7, waarin het BBP p.c. in koopkrachtstandaard wordt weergegeven om de invloed van wisselkoersschommelingen uit te sluiten.

() EG-Verdrag, artikelen 104 C en 109 J en het Protocol betreffende de procedure bij buitensporige tekorten.

() Mededeling van de Commissie over de tendensen en de ontwikkeling van de arbeidscontext in de Europese Unie, doc. COM(95) 465 van 11. 10. 1995.

() Zie advies ESC over het Economisch jaarverslag 1995, PB nr. C 133 van 31. 5. 1995, paragraaf 3.3.5 over het standpunt van het ESC inzake de actiegebieden van de Top van Essen.

() Zie advies ESC over het thema "Werktijden", PB nr. C 18 van 2. 1. 1996, blz. 74.

() Zie Besluit van de Raad, PB nr. L 335 van 30. 12. 1995.

() Doc. COM(95) 688 def. van 20. 12. 1995.

() Zie paragraaf 7.7 van het advies van het ESC over het Economisch Jaarverslag 1994, PB nr. C 195 van 18. 7. 1994.

BIJLAGE 1 bij het advies van het Economisch en Sociaal Comité

Statistische bijlage

TABELLEN ()

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

Toelichting bij tabel 6:

Convergentiecriteria

1. Aan het criterium inzake prijsstabiliteit wordt voldaan wanneer een lid-staat aanhoudbare prijsstabiliteit heeft en een gemiddeld inflatiepercentage dat, gemeten aan het indexcijfer van de consumptieprijzen over een periode van één jaar vóór het onderzoek, niet meer dan 1,5 procentpunt hoger ligt dan dat van ten hoogste de drie lid-staten die op het gebied van prijsstabiliteit het best presteren.

2. Aan het criterium inzake de convergentie van het niveau van de rentevoet wordt voldaan wanneer een lid-staat, gemeten over een periode van één jaar vóór het onderzoek, een gemiddelde nominale lange-termijnrente heeft gehad die niet meer dan 2 procentpunten hoger ligt dan die van ten hoogste de drie lid-staten die op het gebied van prijsstabiliteit het best presteren. De rentevoet wordt gemeten op basis van langlopende staatsobligaties of vergelijkbare waardepapieren.

3. Aan het eerste criterium inzake de begrotingssituatie is voldaan wanneer de verhouding tussen het voorziene of feitelijke overheidstekort, dat wordt gedefinieerd als netto financieringsbehoefte, en het bruto binnenlands produkt tegen marktprijzen een referentiewaarde van 3 % niet overschrijdt, tenzij de verhouding in aanzienlijke mate en voortdurend is afgenomen en een niveau heeft bereikt dat de referentiewaarde benadert en de overschrijding van de referentiewaarde slechts van uitzonderlijke en tijdelijke aard is en de verhouding dicht bij de referentiewaarde blijft.

Aan het tweede criterium inzake de begrotingssituatie is voldaan wanneer de verhouding tussen de overheidsschuld, d.w.z. de totale aan het eind van het jaar uitstaande brutoschuld tegen nominale waarde, en het bruto binnenlands produkt tegen marktprijzen een referentiewaarde van 60 % niet overschrijdt, tenzij de verhouding in voldoende mate afneemt en de referentiewaarde in een bevredigend tempo benadert.

4. Aan het criterium inzake deelname aan het wisselkoersmechanisme is voldaan wanneeer een lid-staat ten minste gedurende de laatste twee jaren vóór het onderzoek zonder grote spanningen de normale fluctuatiemarges van het wisselkoersmechanisme heeft kunnen aanhouden. Met name mag de betrokken lid-staat tijdens die periode de bilaterale spilkoers van zijn valuta tegenover die van een andere lid-staat niet op eigen initiatief hebben gedevalueerd.

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

() Bron van de tabellen 1-4 en 6: D.-G. II Ameco database, cijfers van 1995, prognoses van november 1995, waarbij echter rekening is gehouden met de nieuwste gegevens

D: tot 1991 gegevens voor West-Duitsland (mutatiecijfers tot 1992)

EU: tot 1991 gegevens voor West-Duitsland (mutatiecijfers tot 1992).

BIJLAGE 2 bij het advies van het Economisch en Sociaal Comité

De volgende aanwezige of vertegenwoordigde leden hebben vóór het advies gestemd:

De dames en heren: ANDREWS, ATAÍDE FERREIRA, BAEZA SANJUAN, BAGLIANO, BELABED, BENTO GONÇALVES, BERNABEI, BETELU BAZO, BLESER, BRIESCH, van den BURG, BURKHARD, BURNEL, Vasco CAL, CARROLL, CASSINA, CEBALLO HERRERO, CHEVALIER, CHRISTIE, COLOMBO, COSTA MACEDO, DANTIN, von der DECKEN, DELAPINA, DE NORRE, van DIJK, DONOVAN, DRIJFHOUT-ZWEIJTZER, DRILLEAUD, DUNKEL, ELSTNER, ENGELEN-KEFER, ETTL, ETTY, EULEN, EWERT, FERNANDEZ, FORGAS I CABRERA, FREEMAN, FRERICHS, FUCHS, GAFO FERNÁNDEZ GAUDER, GAUDER, GEUENICH, GIESECKE, GIRON, GOTTERO, GREEN, GRUSELIN, HAAZE, HERNÁNDEZ BATALLER, KALLIO, KANNISTO, KIELMAN, de KNEGT, KONITZER, KONTIO, KOOPMAN, KRITZ, LAUR, LEHNHOFF, LEHTI, LEMMETTY, LINDMARK, LINSSEN, LOENNBERG, MADDOCKS, MARGALEF MASIÀ, MASUCCI, MAYAYO BELLO, MEGHEN, MENGOZZI, MERCÉ JUSTE, MERIANO, MERTEN, MOLINA VALLEJO, MULLER, MUÑIZ GUARDADO, NIELSEN Bent, NIELSEN Leif Erland, NILSSON, NOORDWAL, NYBERG, OLAUSON, PARDON, PELLARINI, PIETTE, PRICOLO, PÉ, QUEVEDO ROJO, RAMAEKERS, REUNA, RODRÍGUEZ GARCÍA CARO, SANCHEZ MIGUEL, SANDERSON, SANTIAGO, SANTOS, SCHMITZ, SCHUNK, SEPI, SEQUEIRA, SIGMUND, SIRKEINEN, STROEM, TIXIER, TWIST, TUECHLER, VOGLER, WAHROLIN, WESTERLUND, WILMS, WRIGHT, ZUFIAUR NARVAIZA, ZOEHRER.

De volgende aanwezige of vertegenwoordigde leden hebben tegen het advies gestemd:

De dames en heren: ASPINALL, BROOKES, zu EULENBURG, FARNLEITNER, GARDNER, GUILLAUME, JASCHICK, LITTLE, MOBBS, MORELAND, MORGAN, POMPEN, SARALEHTO, SIMPSON, STOKKERS, STOELLNBERGER, WALKER.

De volgende aanwezige of vertegenwoordigde leden hebben zich van stemming onthouden:

De dames en heren: BARROS VALE, BARROW, BEALE, BUNDGAARD, CAVALEIRO BRANDÃO, GHIGONIS, GIACOMELLI, HAMRO-DROTZ, JOHANSEN, LEVITT, LUNDH, MALOSSE, OSENAT, de PAUL de BARCHIFONTAINE, REGNELL, SOLARI, VEVER.

BIJLAGE 3 bij het advies van het Economisch en Sociaal Comité

Onderstaande wijzigingsvoorstellen, waarvoor zich minstens één vierde van de aanwezige leden heeft uitgesproken, werden tijdens de beraadslagingen verworpen:

Paragraaf 1.3

De eerste zin vervangen door de volgende passage:

"De economische kerngegevens zijn volgens de Commissie goed. De meeste landen hebben vooruitgang geboekt bij het terugdringen van de inflatie of het handhaven van een laag inflatieniveau en bij het beheer van de overheidsfinanciën om het buitensporige overheidstekort te reduceren. Opvallend is dat het niet gelukt is om deze positieve aspecten te combineren met een hogere economische groei, zodat de werkloosheid hoog blijft. Het Comité wil nagaan waarom de groei stagneert. Daarbij dienen de fundamentele vraagstukken op het gebied van het economisch beleid op langere termijn te worden bezien. Bovendien vermoedt het Comité dat op korte termijn achter de stagnerende economische ontwikkeling een gebrek aan vertrouwen schuilt, dat in uiteenlopende mate en in verschillende lid-staten tot uiting komt. Zo kan een verklaring worden gegeven voor bijvoorbeeld ..."

Motivering

Op deze manier wordt benadrukt dat de zwakke economische groei niet uitsluitend aan een gebrek aan vertrouwen mag worden geweten. Een fundamenteel onderzoek naar het economische beleid in het algemeen kan nodig zijn. Dit staat wel in latere paragrafen, maar niet in de samenvatting.

Uitslag van de stemming

Vóór: 38, tegen: 79, onthoudingen: 12.

Paragraaf 4.3

De tweede zin als volgt te lezen:

"Dat zijn vooraanstaande vertegenwoordigers van alle relevante groeperingen in de samenleving, alsook vertegenwoordigers van de lid-staten die bevoegd zijn voor het begrotingsbeleid, de centrale banken c.q. het Europees Monetair Instituut, werkgevers en werknemers en andere belangengroeperingen."

Motivering

Spreekt voor zich.

Uitslag van de stemming

Vóór: 52, tegen: 75, onthoudingen: 8.