Speciaal verslag Technische bijstand: 
welke bijdrage heeft deze 
geleverd tot landbouw en 
plattelandsontwikkeling?NL 2015  nr. 04
EUROPESE
REKENKAME R

EUROPESE REKENKAMER  
12, rue Alcide De Gasperi  
1615 Luxemburg  
LUXEMBURG
Tel. +352 4398-1
E-mail: eca-info@eca.europa.eu  
Internet: http://eca.europa.eu
Twitter: @EUAuditorsECA  
YouTube: EUAuditorsECA
Meer gegevens over de Europese Unie vindt u op internet via de Europaserver (http://europa.eu).
Luxemburg: Bureau voor publicaties van de Europese Unie, 2015
Print ISBN 978-92-872-2215-2 ISSN 1831-0915 doi:10.2865/521958 QJ-AB-15-003-NL-C
PDF ISBN 978-92-872-2174-2 ISSN 1977-575X doi:10.2865/028348 QJ-AB-15-003-NL-N
EPUB ISBN 978-92-872-2211-4 ISSN 1977-575X doi:10.2865/741692 QJ-AB-15-003-NL-E
© Europese Unie, 2015
Overneming met bronvermelding toegestaan.
Printed in Luxembourg
Technische bijstand: 
welke bijdrage heeft deze 
geleverd tot landbouw en 
plattelandsontwikkeling?
(uitgebracht krachtens artikel 287, lid 4, tweede alinea, VWEU)Speciaal verslagNL 2015  nr 04
02
 Controleteam
In de speciale verslagen van de ERK worden de resultaten van haar doelmatigheids- en nalevingsgerichte controles 
van specifieke begrotingsterreinen of beheersthema’s uiteengezet. Bij haar selectie en opzet van deze controleta -
ken zorgt de ERK dat deze een maximale impact hebben door rekening te houden met de risico’s voor de doelma -
tigheid of de naleving, de omvang van de betrokken inkomsten en uitgaven, de verwachte ontwikkelingen en de 
politieke en publieke belangstelling.
Deze doelmatigheidscontrole werd verricht door controlekamer I — onder leiding van ERK -lid Rasa Budbergytė — 
die is gespecialiseerd in de uitgaventerreinen instandhouding en beheer van de natuurlijke hulpbronnen. De con -
trole werd geleid door ERK -lid Kersti Kaljulaid, ondersteund door Helder Faria Viegas, eenheidshoofd; Csaba Bartos, 
teamleider; Blanka Happach, plaatsvervangend teamleider; Maciej Szymura, controleur; Carlos Sanchez Rivero, 
controleur; Roberto Resegotti, controleur; Tom Everett, redactionele assistentie.
Van links naar rechts:  B. Happach, R. Resegotti, Cs. Bartos, M. Szymura, K. Kaljulaid, 
C. Sanchez Rivero, T. Everett, H. Faria Viegas.
03
 Inhoud
Paragraaf
 Afkortingen
I – VII Samenvatting
1 – 16 Inleiding
1 – 4 Wat is technische bijstand?
5 – 10 De recente geschiedenis van technische bijstand op het gebied van landbouw en 
plattelandsontwikkeling
11 – 13 Regels en regelgeving
14 – 16 De begrotings- en uitgavenniveaus
17 – 23 Reikwijdte, doelstellingen en aanpak van de controle
17 – 19 Reikwijdte en doelstellingen van de controle
20 – 23 Aanpak van de controle
24 – 82 Opmerkingen
24 – 51 Hoe worden de middelen voor technische bijstand eigenlijk besteed?
26 – 28 Een probleem in verband met de duidelijkheid
29 – 35 Bij de Commissie een verschuiving in de richting van de administratieve kosten
36 – 51 In de lidstaten ligt de nadruk op de loonkosten
52 – 59 Zijn de kosten subsidiabel?
52 – 53 Bij de Commissie enkele gevallen van formele niet-subsidiabiliteit
54 – 59 In de lidstaten doen zich vaker problemen voor
04 Inhoud
60 – 82 Hoe geschikt is het prestatiekader voor TB?
64 – 67 Slechte planning en behoefteanalyse
68 – 70 Doelstellingen verre van SMART
71 – 75 Beperkte mate van toezicht en evaluatie
76 – 78 De impact van een ontoereikend prestatiekader
79 – 82 Netwerkvorming: potentieel voor een doeltreffend prestatiekader
83 – 93 Conclusies en aanbevelingen
 Bijlage  —   Financiële planning van technische bijstand op het gebied van 
plattelandsontwikkeling voor de periode 2007-2013 en 2014-2020
 Antwoorden van de Commissie 
05
 Afkortingen
ELGF : Europees Landbouwgarantiefonds
Elfpo : Europees Landbouwfonds voor plattelandsontwikkeling
ENRD : European Network for Rural Development (Europees netwerk voor plattelandsontwikkeling)
EOGFL : Europees Oriëntatie- en Garantiefonds voor de landbouw — voorloper (1962-2006) van het ELGF en Elfpo
GLB : Gemeenschappelijk landbouwbeleid
GTEK : Gemeenschappelijk toezicht- en evaluatiekader
POP : Programma voor plattelandsontwikkeling
Sapard : Speciaal toetredingsprogramma voor landbouw en plattelandsontwikkeling — instrument dat is opgezet 
om kandidaat -lidstaten (2000-2006) te helpen bij het doorvoeren van de nodige structurele aanpassingen in de 
landbouwsector en in plattelandsgebieden voorafgaand aan toetreding tot de EU
06
 Samenvatting
I
Technische bijstand heeft vanouds betrekking op het ter 
beschikking stellen van expertise en financiële middelen 
ter ondersteuning van overheidsdiensten bij de uitvoe -
ring van programma’s in verband met beleidsdoelstellin -
gen. In het kader van het EU -beleidsterrein „landbouw 
en plattelandsontwikkeling” neemt technische bijstand 
de vorm aan van financiering van afzonderlijke terreinen 
van het gemeenschappelijke landbouwbeleid — het 
ELGF (pijler I) en het Elfpo (pijler II). De uitgaven dienen 
bij te dragen tot de ontwikkeling van een administratieve 
capaciteit en de uitvoering van programma’s in het kader 
van de twee pijlers door de Commissie en de lidstaten.
II
De Rekenkamer controleerde het gebruik van financie -
ring van technische bijstand op het gebied van land -
bouw en plattelandsontwikkeling gedurende de periode 
2007 -2013. Tot eind 2013 hadden de Commissie en de 
lidstaten de helft van de begroting van 1,8 miljard euro 
voor technische bijstand besteed aan dit beleidsterrein; 
de rest daarvan is beschikbaar voor bestedingen tot eind 
2015.
III
De controle was gericht op het beheer van de technische 
bijstand en de bijdrage daarvan tot de centrale beleids -
doelstellingen. Dit werd onderzocht door te bekijken 
welke activiteiten bij de Commissie en in de lidstaten 
met financiering van technische bijstand werden onder -
steund, of de gedeclareerde kosten subsidiabel waren en 
of de regelingen voor het meten van de prestaties van 
de technische bijstand doelmatig en doeltreffend waren.
IV
De Rekenkamer heeft vastgesteld dat de Commissie 
en de lidstaten de flexibiliteit van de regelgeving op 
dit gebied ten volle hebben benut. De keuzevrijheid 
heeft echter geleid tot een gebrek aan nauwkeurigheid 
wat betreft de doelstellingen van de financiering en de 
wijze waarop die kan worden ingezet. Gedurende de 
gecontroleerde periode vond er een verschuiving plaats 
van technische bijstand gericht op „capaciteits  opbouw” 
naar steun voor normale administratieve kosten, 
zoals loonkosten en het onderhoud van IT -systemen. 
Deze inzet van technische bijstand werpt de vraag op 
wat de specifieke bijdrage ervan is aan de algemene 
programmadoelstellingen.
07 Samenvatting
V
Een ander gevolg van het feit dat de Commissie techni -
sche bijstand onvoldoende normatief benadert, ligt op 
het gebied van subsidiabiliteit. Doordat administratieve 
kosten vaak worden gedeeld tussen pijler I en pijler II, 
kan er verwarring ontstaan over de correcte toewijzing 
van uitgaven aan een specifiek fonds. Dit probleem deed 
zich vooral voor in de lidstaten die voor het merendeel 
geen recht hebben op cofinanciering van technische 
bijstand uit pijler I. Het feit dat de administratieve kosten 
uitsluitend subsidiabel zijn in het kader van pijler II, of (in 
het geval van de Commissie) moeten worden verdeeld 
over de twee pijlers, heeft ingewikkelde administratieve 
procedures opgeleverd ter rechtvaardiging van de wijze 
waarop zij worden toegewezen, en deze procedures 
worden niet altijd adequaat toegepast.
VI
Het gebruik van alle GLB -middelen wordt geregeld 
door voorschriften met betrekking tot waarborgen van 
de deugdelijkheid van de uitgaven via een toezicht- 
en evaluatiekader. Omdat technische bijstand echter 
grotendeels niet -operationeel is, werd het van dit kader 
uitgesloten. Dit ging ten koste van de transparantie 
en verantwoordingsplicht, waardoor onmogelijk is te 
zeggen of middelen voor technische bijstand doeltref -
fend en doelmatig worden ingezet. Daarnaast bestaat 
het risico dat de eindbegunstigden worden benadeeld 
wanneer middelen anders worden ingezet dan voor 
capaciteitsopbouwende maatregelen die aan de hoofd -
doelstellingen van de financiering zijn gerelateerd, en 
dan vooral, vanwege de structuur van cofinanciering, in 
de armere regio’s van de EU.
VII
Over het algemeen concludeert de Rekenkamer dat 
wegens het ontbreken van een passend prestatiekader 
voor uitgaven aan TB op het gebied van landbouw en 
plattelandsontwikkeling, de Commissie noch de lidsta -
ten in staat zijn aan te tonen welke bijdrage technische 
bijstand heeft geleverd tot de algemene doelstellingen 
van het GLB.De Rekenkamer doet daarom de volgende 
aanbevelingen:
 ο De Commissie moet de reikwijdte en de toepassing 
verduidelijken van de technische bijstand van de lid -
staten op het terrein van de plattelandsontwikkeling. 
In het bijzonder moet zij een duidelijk onderscheid 
maken tussen operationele/„capaciteitsopbou -
wende” uitgaven en subsidiabele administratieve/
„begrotingssteun”-kosten, vooral in verband met 
loonkosten. Een dergelijke verduidelijking zou de 
transparantie bevorderen wat betreft de wijzen 
waarop financiering kan worden ingezet. De Com -
missie moet nauwlettend toezicht houden op de 
uitvoering van TB door de lidstaten.
 ο De Commissie moet ook passende maatregelen 
nemen om ervoor te zorgen dat algemene admi -
nistratieve uitgaven, zoals die voor regelmatig 
IT-onderhoud, niet voor rekening van de begro-
tings  onder  delen voor technische bijstand komen.
 ο De Commissie moet in de toekomst van de lidsta -
ten verlangen dat zij een afzonderlijke rapportage 
inleve  ren over administratieve/„begrotingssteun”-
kosten voor plattelandsontwikkeling, om zodoende 
transparanter weer te geven dat een deel van de 
financiering voor technische bijstand aan dergelijke 
steun wordt uitgegeven.
 ο De Commissie en de lidstaten dienen een passend 
prestatiekader op te zetten voor de financiering 
van TB. Met name dient naar behoren te worden 
beoordeeld wat de behoeften van de Commissie 
en de lidstaten zijn op het gebied van TB en is een 
mechanisme nodig om doelstellingen vast te stellen 
en om na te gaan welke vorderingen in die richting 
zijn gemaakt.
08
 Inleiding
Wat is technische 
bijstand?
01 
In de internationale context wordt 
technische bijstand (TB) gedefini -
eerd als „het voorzien in knowhow 
in de vorm van personeel, opleiding, 
onderzoek en bijbehorende kosten”1. 
Deze wordt over het algemeen gele -
verd in het kader van ontwikkelings -
hulp van de OESO, de VN en andere 
internationale organisaties, waarbij 
staten door middel van deskundig -
heid en advies worden geholpen bij 
ontwikkelingsprogramma’s.
02 
In het geval van de EU is het verle -
nen van specifieke deskundigheid 
kenmerkend voor haar technische 
bijstandsmaatregelen op het gebied 
van de externe steun voor ontwikke -
lingslanden en andere niet -lidstaten. 
De Commissie verleent ook TB in de 
vorm van financiering via drie andere 
belangrijke kanalen:
 ο ze draagt de kosten van uitvoe -
rende agentschappen die zijn 
opgezet voor het beheer van pro -
jecten en programma’s uit hoofde 
van specifieke en horizontale 
beleidsterreinen;
 ο ze heeft begrotingsonderde -
len vastgesteld, die worden 
gefinan cierd uit de operationele 
begroting2, waarmee haar direc -
toraten -generaal programma’s 
op specifieke beleidsterreinen 
kunnen uitvoeren, beheren en 
coördineren;
 ο ze cofinanciert de inzet van TB 
door de lidstaten in verband met 
EU-fondsen (bijvoorbeeld Elfpo, 
EVF, Cohesiefondsen, EFRO) voor 
de uitvoering van nationale en 
regionale programma’s of acties.03 
Dit controleverslag heeft betrekking 
op de laatste twee van deze uitgaven -
terreinen, in overeenstemming met 
de wijze waarop de financiering voor 
technische bijstand wordt ingezet 
voor het beleidsterrein „Landbouw en 
Plattelandsontwikkeling”.
04 
Kostencategorieën die vanouds op 
deze wijze worden gefinancierd, 
zijn het opstellen van studies en 
evaluatieverslagen, de organisatie 
van vergaderingen en seminars, 
opleiding en de diensten van exter -
ne deskundigen. De financiering kan 
echter ook betrekking hebben op 
personeelskosten, IT -ontwikkeling 
en -onderhoud, voorlichtings- en 
publiciteitsactiviteiten en netwerk -
vorming. De uitgaven dienen 
programmaspecifiek te zijn en  
moeten bijdragen tot algemene 
beleidsdoelen gericht op de 
ontwikkeling van administratieve 
capaciteit en de uitvoering van het 
programma.1 OESO -definitie in de DAC 
Statistical Reporting Directive 
(richtlijn voor statistische 
rapportage van de Commissie 
voor ontwikkelingsbijstand 
van de OESO) van 
12 november 2010, 
paragrafen 47 en 48.
2 Aangezien de Commissie de 
enige EU -instelling is met een 
operationele begroting, is zij 
als enige verantwoordelijk 
voor de financiering en 
uitvoering van en de controle 
op financiering van technische 
bijstand op EU -niveau.
09 Inleiding
De recente geschiedenis 
van technische bijstand 
op het gebied van 
landbouw en 
plattelandsontwikkeling
05 
De regels voor de inzet van technische 
bijstand voor landbouw zijn verschil -
lend voor pijler I en pijler  II van het GLB 
(marktmaatregelen en rechtstreekse 
steun uit het ELGF, respectievelijk platte -
landsontwikkelingssteun uit het Elfpo).
06 
De enige cofinanciering van TB op het 
gebied van plattelandsontwikkeling 
die tussen 2000 en 2004 beschikbaar 
was voor de lidstaten, viel onder de 
afdeling „Oriëntatie” van het Europees 
Oriëntatie- en Garantiefonds voor de 
landbouw (Eogfl). De steunniveaus wa -
ren betrekkelijk laag (1 % van de totale 
financiering), en de Commissie hield 
streng toezicht op de wijze waarop de 
financiering van technische bijstand 
werd ingezet.
07 
Gedurende de programmeringsperi -
ode 2000-2006 werd in het kader van 
Sapard aan tien kandidaat -lidstaten uit 
Centraal- en Oost -Europa3 technische 
bijstand op het gebied van landbouw 
aangeboden. Dit was één van de drie 
structurele programma’s (naast Phare 
en ISPA) ten behoeve van capaci -
teitsopbouw op het gebied van insti -
tuties, vervoer, milieu en landbouw 
waarmee overheden werden voor -
bereid op het EU -lidmaatschap. Voor 
de drie programma’s golden gemeen -
schappelijke regels met betrekking tot 
de uitvoering en subsidiabiliteit van 
TB. In het geval van Sapard droeg de 
EU, op initiatief van de Commissie, alle 
kosten van de door elk land gedane 
uitgaven voor TB tegen een gemid -
deld tarief van 3 % van de jaarlijkse 
financiering.08 
Vanaf 2004 konden de acht Sapard -
landen die in dat jaar toetraden 
tot de EU, profiteren van nieuwe 
overgangsmaatregelen, waaronder 
extra middelen voor TB uit de 
afdeling „Garantie” van het EOGFL, 
om hen te helpen bij de versterking 
van de administratieve capaciteit 
voor het doelmatig beheer van hun 
plattelandsontwikkelingsprogramma’s 
(POP’s).
09 
Voor de periode 2007-2013 — waarop 
dit verslag vooral is gericht — ontbrak 
de koppeling met de structurele uitga -
ven en werd financiering (met inbegrip 
van de component technische bij -
stand) op het gebied van landbouw en 
plattelandsontwikkeling afzonderlijk 
geregeld door middel van voor het 
beleidsterrein specifieke wetgeving. 
Hoewel dit geen belangrijke wijzigin -
gen inhield voor de regels voor pijler I, 
waren er significante ontwikkelingen 
in de benadering van de inzet van TB 
in het kader van pijler II. De toepasse -
lijke wetgeving wordt in de volgende 
sectie beschreven.
10 
Een noemenswaardig element van 
de programmering van technische 
bijstand, dat werd ingevoerd voor de 
periode 2007-2013, was het vereiste 
van netwerkvorming op het gebied 
van plattelandsontwikkeling, zowel 
nationaal4 als EU -breed5. Hoewel het 
slechts een klein onderdeel was van 
de Elfpo -toewijzing voor technische 
bijstand, vormde netwerkvorming een 
belangrijke aanvulling omdat daarmee 
een EU -breed kader werd ingesteld 
waarbij een groot aantal en een grote 
variëteit aan potentiële partners werd 
betrokken.3 Alle in 2004 en 2007 
toegetreden lidstaten met 
uitzondering van Cyprus en 
Malta.
4 Via „nationale netwerken voor 
het platteland”.
5 Via het Europees netwerk voor 
plattelandsontwikkeling.
10 Inleiding
Regels en regelgeving
11 
Voor de periode 2007-2013 werden 
de belangrijkste verwijzingen naar 
technische bijstand op het gebied van 
landbouw en plattelandsontwikke -
ling in meer dan één EU -verordening 
gegeven6. In het kader van pijler I was 
cofinanciering van TB van een lidstaat 
alleen toegestaan voor een aantal 
regelingen7 die samen minder dan 
5 % van de ELGF -begroting uitmaak -
ten. Bovendien bepaalt artikel 13 van 
de verordening inzake de financiering 
van het gemeenschappelijk landbouw -
beleid expliciet: „De door de lidstaten 
en door de begunstigden van steun 
uit het ELGF verrichte uitgaven voor 
administratieve en personeelskosten 
worden […] niet door het ELGF gefi -
nancierd.” Anders dan bij deze beper -
kingen werd er geen maximumbedrag 
genoemd voor door de Commissie in 
het kader van pijler I ingezette finan -
ciering van technische bijstand.
12 
Op het gebied van plattelandsontwik -
keling stonden de regels de Commissie 
toe om tot 0,25 % van de jaarlijkse 
Elfpo -toewijzing te gebruiken voor de 
financiering van TB -activiteiten. In de 
opsomming van deze activiteiten wer -
den „acties op het gebied van voor -
bereiding, toezicht, administratieve 
ondersteuning, evaluatie en controle” 
genoemd8. De lidstaten kregen de 
volledige zeggenschap over hun eigen 
begroting voor technische bijstand, 
waarvoor een maximum werd gesteld 
van 4 % van het totale bedrag voor elk 
POP , dat diende te worden besteed 
aan „voorbereiding, beheer, toezicht, 
evaluatie, voorlichting en controle 
met betrekking tot de op grond van 
het programma verleende bijstand”9. 
Binnen deze grenzen waren zowel de 
Commissie als de lidstaten vrij om te 
bepalen hoeveel er aan technische bijstand werd uitgegeven en welke 
projecten/activiteiten konden worden 
gefinancierd.
13 
De Commissie heeft voor de huidige 
programmeringsperiode (2014-2020) 
geen belangrijke wijzigingen aange -
bracht in de beginselen van financie -
ring van TB, noch op het gebied van 
plattelandsontwikkeling, noch op het 
algemene beleidsterrein landbouw. 
Ondertussen is het volgens de plan -
ning de bedoeling dat het geplande 
uitgavenvolume voor TB door zowel 
de lidstaten als de Commissie toe -
neemt (zie de  bijlage ).6 De belangrijkste bepalingen 
voor de periode 2007-2013 
werden gegeven in artikel 5 
van Verordening (EG) 
nr. 1290/2005 van de Raad van 
21 juni 2005 inzake de 
financiering van het GLB (de 
verordening inzake de 
financiering van het GLB) 
(PBL 209 van 11.8.2005, blz. 1), 
artikel 66 van Verordening 
(EG) nr. 1698/2005 van de Raad 
van 20 september 2005 inzake 
steun voor 
plattelandsontwikkeling uit 
het Europees Landbouwfonds 
voor plattelandsontwikkeling 
(de Elfpo -verordening) 
(PB L 277 van 21.10.2005, blz. 1) 
en de artikelen 40 tot en met 
41 bis van Verordening (EG) 
nr. 1974/2006 van de 
Commissie van 15 december 
2006 tot vaststelling van 
uitvoeringsbepalingen van 
Verordening (EG) nr. 698/2005 
van de Raad inzake steun voor 
plattelandsontwikkeling uit 
het Europees Landbouwfonds 
voor Plattelandsontwikkeling 
(de uitvoeringsverordening 
voor Elfpo -steun) (PB L 368 
van 23.12.2006, blz. 15). 
Evenals het Financieel 
Reglement van 2002 
(Verordening nr. 1605/2002 
van de Raad) zijn deze teksten 
inmiddels ingetrokken en 
vervangen.
7 Zoals maatregelen voor 
wijnbouw en bijenteelt, de 
schoolfruitregeling en de 
Posei -regeling voor de 
ultraperifere regio’s.
8 Artikel 66, lid 1, van de 
Elfpo -verordening.
9 Artikel 66, lid 2, van de 
Elfpo -verordening.
11 Inleiding
De begrotings- en 
uitgavenniveaus
14 
In titel 05 van de EU -begroting („Land -
bouw en Plattelandsontwikkeling”) 
zijn uitgavenkredieten voor TB zowel 
in operationele10 als in administratieve 
rubrieken te vinden11.
15 
De tabel  geeft een overzicht van 
technische bijstand voor landbouw 
en plattelandsontwikkeling  
gedurende de periode 2007-2013.16 
Aan het einde van de programme -
ringsperiode had de Commissie de 
vastleggingen voor TB voor pijler I en 
pijler II nog niet opgebruikt. Het uit 
pijler II toegewezen bedrag beliep 
0,19 % van de totale Elfpo -begroting, 
aanzienlijk minder dan het toegestane 
maximum, en eind 2013 was slechts 
ongeveer een kwart van deze toewij -
zing besteed. In de lidstaten bestond 
een vergelijkbare situatie: daar maakte 
het gemiddelde voor pijler II geraam -
de bedrag minder dan 1,9 % uit van 
de totale begroting voor plattelands -
ontwikkeling, terwijl de gemiddelde 
uitvoering eind 2013 rond de 0,8 % 
lag — beide weer aanzienlijk lager 
dan het maximum van 4 %. Omdat 
er in de boekhouding echter kosten 
kunnen worden opgenomen tot 2015 
(de n+2-regel), kunnen de uiteindelijke 
uitvoeringsniveaus van alle begrotin -
gen veel hoger zijn.10 De hoofdstukken 05 02 en 
05 03 voor specifieke 
regelingen in het kader van 
pijler I; hoofdstuk 05 04 voor 
pijler II. Sommige elementen 
van de uitgaven voor TB zijn 
ook opgenomen in hoofdstuk 
05 08 waarin de algemene 
beleidscoördinatieactiviteiten 
van het GLB zijn gegroepeerd 
— d.w.z. activiteiten die verder 
gaan dan een bepaald 
programmagebied.
11 Artikel 05 01 04 
(ondersteunende uitgaven). 
Hoewel geclassificeerd als 
administratieve toewijzingen, 
komen kosten van deze aard 
ten laste van de 
beleidsuitgaven van het 
programma waaraan zij 
bijdragen. Cruciaal is dat zij 
duidelijk moeten worden 
gekoppeld aan het ELGF of 
aan het Elfpo. Een ander deel 
van de (administratieve) 
uitgaven in hoofdstuk 05 01 is 
ook van belang voor deze 
controle. Het betreft hier 
„Overige beheersuitgaven” 
(post 05 01 02 11), een rubriek 
die wordt gebruikt voor de 
financiering van activiteiten 
die weliswaar zeer 
vergelijkbaar zijn met 
operationele TB, maar niet 
programmaspecifiek zijn en er 
daarom niet voor in 
aanmerking komen volgens 
de verordeningen.
Overzicht uitgaven voor TB in het kader van pijler I en pijler IITabel(miljoen euro)  
Beleidsterrein Regeling Begunstigde Maximum (%)Geraamde TB‑begro ‑
ting (vastleggingen)  
2007 ‑2013Financiële uitvoering  
2007 ‑2013
Landbouw en 
PlattelandsontwikkelingPijler  ICOMM n.v.t. 73,5 54,4
LS n.v.t. Geen geconsolideerde gegevens beschikbaar
Pijler  IICOMM 240,6 (0,25  %) 188,0 47,9
LS 3 849,5 (4 %) 1 513,0 788,4
TOTAAL „Landbouw en Plattelandsontwikkeling” 1 774,5 890,8
Opmerking: Alle cijfers zijn afgerond.
Bron : ERK, op basis van de algemene EU -begroting en door de Commissie verstrekte gegevens.
12
 Reikwijdte, doelstellingen 
en aanpak van de controle
Reikwijdte en 
doelstellingen van de 
controle
17 
De Rekenkamer onderzocht de inzet 
van middelen voor technische bijstand 
op het gebied van landbouw en plat -
telandsontwikkeling in de programme -
ringsperiode 2007 -2013. De controle 
was gericht op de regelmatigheid, de 
doeltreffendheid en de doelmatigheid 
van de financiering op het niveau van 
de Commissie en de lidstaten.
18 
Het controlethema werd deels geko -
zen vanwege de diversiteit van tech -
nische bijstand (als horizontaal uitga -
venterrein), die voorkomt in een aantal 
begrotingsrubrieken (paragraaf 14), 
en omdat, tot slot, de toepasselijke 
wetgeving dit onderwerp niet duide -
lijk definieert.
19 
De controle was erop gericht te beoor -
delen hoe goed technische bijstand 
werd beheerd en of deze bijdroeg tot 
de kerndoelstellingen van het land -
bouw- en plattelandsontwikkelings -
beleid. In het bijzonder hebben wij 
onderzocht:
 ο welke activiteiten werden gefinan -
cierd uit de middelen voor TB (zie 
de paragrafen 24-51);
 ο of de voor technische bijstand 
gedeclareerde kosten subsidiabel 
waren (paragrafen 52-59);
 ο of de regelingen voor het meten 
van prestaties van technische 
bijstand adequaat en doeltreffend 
waren (paragrafen 60-82).Aanpak van de controle
20 
De belangrijkste controlewerkzaam -
heden omvatten bezoeken aan 
directoraat -generaal Landbouw 
en Plattelandsontwikkeling (DG 
Landbouw en Plattelandsontwikkeling) 
van de Commissie en aan vijf lidstaten 
(Italië, Litouwen, Hongarije, Oostenrijk 
en Polen) die financiering van TB 
inzetten op het gebied van landbouw 
en plattelandsontwikkeling. Deze 
landen werden gekozen omdat zij 
samen goed zijn voor meer dan 50 % 
van de uitgaven voor technische 
bijstand tijdens de gecontroleerde 
periode.
21 
Onze bevindingen zijn gebaseerd op 
de informatie die is verkregen tijdens 
de controlebezoeken en uit een 
enquête die werd gehouden onder 
de regionale en nationale beheers -
autoriteiten in 27 lidstaten. Van de 
92 betrokken autoriteiten hebben er 
50 op de enquête gereageerd, maar 
niet altijd volledig of gedetailleerd. 
Over het geheel genomen leverden 
de enquête en de controlebezoeken 
aan de lidstaten informatie op over 
ongeveer 76 % van alle geplande 
uitgaven voor TB op het gebied van 
plattelandsontwikkeling aan het eind 
van 2013.
22 
In de vijf geselecteerde lidstaten be -
zochten de controleurs de belangrijk -
ste begunstigden van financiering van 
TB — de ministeries van Landbouw, 
betaalorganen en andere instanties 
die zijn belast met de uitvoering van 
plattelandsontwikkelingsmaatregelen. 
Daarnaast hebben zij bijeenkomsten 
gehouden met andere belanghebben -
den, zoals vertegenwoordigers van 
landbouworganisaties, landbouwka -
mers, ngo’s en de andere leden van de 
13 Reikwijdte, doelstellingen en aanpak van de controle
nationale netwerken voor het platte -
land. Tot slot onderzochten de contro -
leurs 20 projecten van DG Landbouw 
en Plattelandsontwikkeling die uit de 
begroting voor TB worden gefinan -
cierd en 91 projecten voor technische 
bijstand in de vijf lidstaten.
23 
Vanwege het op grond van artikel 13 
geldende verbod op administratieve 
uitgaven in het kader van het ELGF (zie 
paragraaf 11) en het ontbreken van ge -
consolideerde gegevens over de zeer 
weinige gevallen van TB in het kader 
van pijler I die wel zijn toegestaan, was 
de controle in de lidstaten gericht op 
uitgaven voor plattelandsontwikkeling 
(pijler II). Financiering van technische 
bijstand voor de kandidaat -lidstaten 
van de EU was van de controle uitge -
sloten vanwege het geringe bedrag 
dat hiermee gemoeid was (slechts 
0,3 miljoen euro voor de gehele 
programmeringsperiode).
14
 Opmerkingen
Hoe worden de middelen 
voor technische bijstand 
eigenlijk besteed?
24 
Vóór 2007 werd financiering van 
technische bijstand in het kader van 
het GLB hoofdzakelijk ingezet voor 
activiteiten voor capaciteitsopbouw, 
waarbij de administratieve kosten voor 
de lidstaten expliciet waren uitgeslo -
ten van iedere vorm van steun12. Op 
dit moment is de reikwijdte van finan -
ciering van TB flexibel genoeg om te 
kunnen voorzien in uiteenlopende 
behoeften in het kader van de ontwik -
keling van administratieve capaciteit. 
Het waarborgen van flexibiliteit mag 
er echter niet toe leiden dat de klas -
sieke benadering van technische bij -
stand, of de wijze waarop financiering 
in de praktijk moet worden ingezet, 
uit het oog wordt verloren. Bovendien 
moet financiering van technische 
bijstand, wil deze meerwaarde ople -
veren, niet worden ingezet in plaats 
van de administratieve uitgaven die 
hoe dan ook zouden zijn gedaan door 
de nationale of EU -overheden bij het 
dagelijkse beheer van regelingen voor 
overheidssteunregelingen.
25 
De Rekenkamer is daarom van mening 
dat een dergelijke inzet van financie -
ring van TB voor administratieve 
kosten volledig gerechtvaardigd 
moet worden en transparant moet 
zijn, hoewel de huidige regels een 
dergelijk gebruik niet in alle gevallen 
verbieden. Vanuit dit perspectief 
hebben wij onderzocht hoe het 
geld voor TB werd uitbetaald en of 
er een heldere gemeenschappelijke 
definitie bestaat voor de inzet daarvan 
die de toegevoegde waarde van de 
ondersteunde activiteiten waarborgt.Een probleem in verband 
met de duidelijkheid
26 
De enige formele definitie van techni -
sche bijstand die voorkomt in EU -recht 
wordt gegeven in de context van 
overheidsopdrachten uit de algemene 
begroting: „[…] ondersteunende en 
capaciteitsopbouwende werkzaam -
heden die nodig zijn met het oog op 
de uitvoering van een programma of 
actie, en in het bijzonder werkzaamhe -
den op het gebied van voorbereiding, 
beheer, toezicht, evaluatie, audit en 
controle”13. Vóór 2013 kwam een der -
gelijke definitie in de Financiële Regels 
niet voor en ook niet in de verordenin -
gen die de rechtsgrond vormden voor 
het GLB voor de periode 2007 -2013.
27 
Tijdens de gecontroleerde periode 
was het concept TB gerubriceerd als 
onderdeel van „andere financiering” 
van „voorbereiding, toezicht, adminis -
tratieve en technische ondersteuning, 
evaluatie, audit en controle financieren 
die nodig zijn voor de tenuitvoer -
legging van het gemeenschappelijk 
landbouwbeleid” (artikel 5 van de 
verordening inzake de financiering 
van het gemeenschappelijk landbouw -
beleid)14. Deze lijst valt op vanwege 
het ontbreken van „capaciteitsop -
bouw”. Dit komt — telkens in een iets 
andere vorm — twee keer voor in 
artikel 66 van de Elfpo -verordening in 
verband met financiering van TB op 
het gebied van plattelandsontwikke -
ling door respectievelijk de Commissie 
en de lidstaten (zie paragraaf 12). Daar 
worden de niet -specifieke termen 
„administratieve ondersteuning” 
of „beheer” gebruikt, waardoor het 
mogelijk is om technische bijstand, 
waar nodig, in te zetten voor adminis -
tratieve kosten. Mits er een koppeling 
naar een programma bestaat, mogen 
de verantwoordelijke autoriteiten 
financiering van TB in wezen op iedere 
gewenste manier inzetten.12 Artikel 1, lid 4, van 
Verordening (EG) nr. 1258/1999 
van de Raad van 17 mei 1999 
betreffende de financiering 
van het gemeenschappelijk 
landbouwbeleid (PB L 160 van 
26.6.1999, blz. 103) (eind 2006 
volledig ingetrokken) 
bepaalde: „Uitgaven voor 
administratie- en 
personeelskosten van de 
lidstaten en van degenen die 
bijstand […] ontvangen, 
neemt [het EOGFL] niet voor 
zijn rekening”.
13 Artikel 121, lid 7, van 
Gedelegeerde Verordening 
(EU) nr. 1268/2012 van de 
Commissie van 29 oktober 
2012 houdende 
uitvoeringsvoorschriften voor 
Verordening (EU, Euratom) 
nr. 966/2012 van het Europees 
Parlement en de Raad tot 
vaststelling van de financiële 
regels van toepassing op de 
algemene begroting van de 
Unie (PB L 362 van 31.12.2012, 
blz. 1).
14 De formulering die wordt 
gebruikt in artikel 6 van de 
„nieuwe” verordening inzake 
de financiering van het 
gemeenschappelijk 
landbouwbeleid (Verordening 
(EU) nr. 1306/2013 van het 
Europees Parlement en de 
Raad van 17 december 2013 
inzake de financiering, het 
beheer en de monitoring van 
het gemeenschappelijk 
landbouwbeleid en tot 
intrekking van de 
Verordeningen (EEG) 
nr. 352/78, (EG) nr. 165/94, (EG) 
nr. 2799/98, (EG) nr. 814/2000, 
(EG) nr. 1290/2005 en (EG) 
nr. 485/2008 van de Raad 
(PB L 347 van 20.12.2013, 
blz. 549) is duidelijker, maar 
verschilt hier niet aanzienlijk 
van.
15 Opmerkingen
28 
Het ontbreken van een duidelijke 
en restrictieve definitie vormt een 
belemmering voor het stellen van 
streefdoelen en meetbare doelstel -
lingen en beperkt derhalve de mate 
van verantwoording. Doordat daarbij 
het onderscheid tussen operationele 
en administratieve kosten vervaagt, 
doet dit ook afbreuk aan de transpa -
rantie van de begroting. Tot slot heeft 
een grotere keuzevrijheid geleid tot 
een gebrek aan nauwkeurigheid wat 
betreft de doelstellingen van de finan -
ciering en de wijze waarop deze kan 
worden ingezet.
Bij de Commissie een ver -
schuiving in de richting van 
de administratieve kosten
29 
De verordeningen stellen geen boven -
grens aan de inzet van financiering 
van TB door de Commissie in het kader 
van pijler I. Het maximaal beschikbare 
bedrag voor pijler II is vastgesteld op 
0,25 % van de totale Elfpo -toewijzing 
en kan worden uitgegeven aan een 
grote verscheidenheid aan activiteiten 
in verband met concrete acties voor 
plattelandsontwikkeling, waaronder 
„administratieve ondersteuning”. Afge -
zien van het vereiste om een Europees 
netwerk voor plattelandsontwikkeling 
(ENPO) op te zetten, geeft de Elfpo -
verordening geen nadere beschrijving 
van deze activiteiten.30 
De Commissie heeft grotendeels nage -
laten om verder te gaan dan de brede 
definities die worden gegeven in de 
verordening inzake de financiering van 
het GLB en in de Elfpo -verordening, en 
zij heeft geen uitvoerige richtsnoeren 
opgesteld betreffende de aard van 
operationele activiteiten in het kader 
van TB. Dergelijke parameters zijn 
alleen vastgesteld in verband met 
overheidsopdrachten en met de finan -
ciering van IT- en controle -uitgaven. 
Op centraal niveau hebben de verant -
woordelijke diensten van de Commis -
sie algemene regels geformuleerd 
(een „vademecum”) voor het finan -
cieel beheer van uitgaven voor het 
GLB, maar hierin wordt niet duidelijk 
uiteengezet wat het verschil is tussen 
subsidiabele uitgaven voor TB in het 
kader van pijler I en pijler II en alge -
mene administratieve kosten.
31 
Gedurende 2007-2013 werd het groot -
ste deel van de interne toewijzingen 
aan TB van de Commissie uitgegeven 
aan operationele of capaciteitsopbou -
wende activiteiten (voornamelijk in de 
rubrieken netwerkvorming, externe 
adviesdiensten, evaluaties en IT). In 
2007 beliep het totale bedrag aan vast -
leggingen 12,78  miljoen  euro, terwijl 
het cijfer voor 2013 71 % hoger lag: het 
bedroeg 21,9 miljoen euro. Tegelijker -
tijd verschoof het evenwicht tussen de 
verschillende terreinen van activiteiten 
in het kader van TB. De begrotingen 
voor evaluaties en adviesdiensten ble -
ven in absolute termen redelijk stabiel, 
maar er werd veel meer vastgelegd 
voor IT en netwerkvorming. Het rela -
tieve aandeel van elk van deze uitga -
vencategorieën in 2007 en 2013 wordt 
weergegeven in figuur 1 .
16 Opmerkingen Figuur 1Grafieken ter vergelijking van de inzet van TB door DG Landbouw en 
Plattelandsontwikkeling in 2007 en 2013 (gedane vastleggingen)
Bron: ERK op basis van de gedetailleerde begrotingsgegevens van DG Landbouw en Plattelandsontwikkeling.2007Evaluaties en studies, 32 %
2013IT-onderhoud/-ontwikkeling, 39 %Overige, 2 %
Externe personeelsleden en deskundigen, 
16 % Evaluaties en studies, 15 %
Netwerken, 28 %IT-onderhoud/-ontwikkeling, 28 %Overige, 6 %
Externe personeelsleden en deskundigen,
18 %
Netwerken, 16 %
17 Opmerkingen
32 
De invoering en ontwikkeling van 
IT-systemen voor specifieke doel -
einden kan gemakkelijk worden 
gekwa  lificeerd als technische bijstand 
in verband met capaciteitsopbouw, 
maar het is moeilijker om periodieke 
onderhoudskosten voor IT op deze 
wijze te categoriseren. IT -onderhoud 
valt namelijk meer onder de nood -
zakelijke beheerkosten dan onder 
programmaspecifieke instrumenten 
en als zodanig werd het voorheen 
volledig uit de administratieve begro -
ting gefinancierd. Hoewel het met 
de beschikbare informatie van de 
Commissie niet mogelijk is om een 
helder onderscheid te maken tussen 
IT-onderhoud en IT -ontwikkeling, zijn 
er nu duidelijke aanwijzingen voor een 
trend dat niet -operationele IT -kosten 
steeds vaker met financiering voor 
technische bijstand worden betaald. 
Dit wordt hieronder besproken.33 
Ten eerste is er in de afgelopen jaren 
sprake geweest van een teruggang op 
het gebied van „overige beheersuitga -
ven” (administratieve kosten die niet 
programmaspecifiek zijn en daarom 
niet kunnen worden gefinancierd uit 
een begrotingsonderdeel voor TB). 
De Commissie als geheel heeft haar 
jaarlijkse vastleggingen voor „overig 
beheer” gestaag teruggebracht van 
een kleine 180 miljoen euro in 2007 
tot minder dan 145 miljoen euro in 
2013 — een totale vermindering van 
meer dan 20 %. Zoals weergegeven in 
figuur 2  was deze afname nog groter 
voor landbouw en plattelandsontwik -
keling. In dezelfde periode werd dit 
echter ruimschoots gecompenseerd 
door de stijging van de totale uitgaven 
voor TB (ELGF en Elfpo, operationeel 
en niet -operationeel) van een bijna 
gelijk niveau in 2007 tot bijna driemaal 
zoveel als „overige beheersuitgaven” 
in 2013.Figuur 2Omgekeerde ontwikkeling in de uitgaven voor technische bijstand van DG Landbouw 
en Plattelandsontwikkeling ten opzichte van begrotingsposten voor „overig beheer”
Bron: ERK, aan de hand van cijfers uit de algemene begrotingen voor 2007-2013.(miljoen euro)
0510152025
2013 2012 2011 2010 2009 2008 2007Totaal overige
beheersuitgaven(begrotingspost 05 01 02 11)Uitgaven voor operationele en 
niet-operationele technische bijstand 
18 Opmerkingen
34 
Ten tweede besloot de Commissie 
vanaf 2014 om haar IT -systemen voor 
landbouw en plattelandsontwikkeling 
volledig te financieren uit de toewij -
zing voor TB onder verwijzing naar de 
doelstelling „constante vermindering 
van het gebruik van de administratie -
ve begroting”15. Omdat IT -onderhoud 
over het algemeen niet -operationeel 
of niet -programmaspecifiek is, be -
tekent deze beslissing in feite dat 
formeel wordt erkend dat algemene 
administratieve kosten in aanmerking 
komen voor uitgaven voor TB.
35 
Door het opvoeren van IT -onderhoud 
en andere essentiële kosten in begro -
tingsonderdelen die niet overeen -
stemmen met de werkelijke aard van 
deze kosten, vervaagt het onderscheid 
tussen hetgeen operationeel en admi -
nistratief is, wat een negatieve uitwer -
king heeft op de begrotingsdiscipline. 
Dit heeft bij de Commissie geleid tot 
een verminderde transparantie wat 
betreft de aard en de opbrengsten van 
uitgaven voor technische bijstand, en 
bijgedragen tot pseudobezuinigingen.
In de lidstaten ligt de nadruk 
op de loonkosten
36 
Op het vlak van plattelandsontwikke -
ling was de via Sapard en het EOGFL 
voor 2006 beschikbaar gestelde finan -
ciering  van TB gericht op capaciteits -
opbouw voor de nationale autoritei -
ten. Het onderliggende steunbeginsel 
hield in dat door het opzetten en 
ontwikkelen van nationale capaciteit 
de financiering op termijn kon worden 
teruggebracht. Voor de periode 2007-
2013 werden de algemene financie -
ringspercentages echter verhoogd, 
kregen de lidstaten meer controle over 
hun eigen uitgaven voor TB en werden 
de regels versoepeld, waardoor het mogelijk werd kosten te financieren 
die voorheen niet subsidiabel waren, 
zoals de dagelijkse administratieve 
en loonkosten. Als gevolg daarvan 
werden de beschikbare middelen heel 
anders ingezet dan aan het begin van 
de jaren 2000.
37 
Zoals de Commissie intern een situatie 
van grote flexibiliteit optimaal heeft 
benut, hanteert zij wat de uitgaven van 
lidstaten betreft, een non -interventie -
beleid. Door in dit opzicht weinig tot 
geen gedetailleerde richtsnoeren aan 
te bieden, heeft zij de praktijk aange -
moedigd dat de lidstaten cofinancie -
ring voor TB inzetten voor een grote 
verscheidenheid aan niet -operationele 
uitgaven.
38 
Pijler II (het Elfpo) staat de lidstaten 
toe om tot 4 % van de totale pro -
grammafinanciering in te zetten voor 
de kosten van de door hen gebruikte 
technische bijstand. Bepaalde lidstaten 
kozen ervoor om een aanzienlijk deel 
van dit maximale percentage te begro -
ten voor 2007-2013. Denemarken, 
Estland, Hongarije, Litouwen, Letland 
en Malta legden het percentage vast 
op of rond het maximum en ook in 
Zweden kwam het percentage boven 
de 3 % uit. De details voor iedere 
lidstaat worden weergegeven in de 
bijlage , waaruit ook blijkt dat voor de 
periode 2014-2020 een meerderheid 
van de lidstaten de toewijzing voor TB 
heeft verhoogd, in sommige gevallen 
met een aanzienlijke marge.15 DG Agriculture and Rural 
Development 2013, 
Information Technology 
Master Plan 2013, blz. 12.
19 Opmerkingen
39 
Figuur 3  toont de begrotingsplan -
ning van de gedurende de controle 
bezochte lidstaten voor de drie meest 
voorkomende uitgavencategorieën in 
de POP’s, die overeenkomen met de 
in de Elfpo -verordening genoemde 
activiteiten16.
40 
De categorie „voorbereiding, beheer, 
monitoring, evaluatie en controle” 
is van bijzonder belang. Deze omvat 
vele soorten administratieve uitgaven, 
voornamelijk loonkosten. In de lidsta -
ten, evenals in de Commissie, bestaat 
daarnaast een toenemende neiging 
om, zolang het legitiem is, een steeds 
krappere begroting voor personeel en 
administratie te ontlasten met behulp 
van alternatieve bronnen.41 
Vier van de vijf lidstaten hebben uit -
drukkelijk aangegeven dat adminis -
tratieve kosten het grootste aandeel 
van hun daadwerkelijke uitgaven aan 
technische bijstand uitmaken. In Litou -
wen was deze rubriek in de periode 
2007-2013 goed voor 51 % van de totale 
uitgaven voor TB; in Polen en Hongarije 
bedroeg dat percentage meer dan 60 % 
en in Oostenrijk bleef het net onder 
de 95 %. In Italië, waar veel beheers -
organen voor TB bestaan uit externe 
overheidsadviseurs, werden adminis -
tratieve uitgaven (die IT -kosten en de 
kosten van technisch en administratief 
ondersteunend personeel omvatten) 
veelal opgenomen in de categorie 
„capa citeitsopbouw”. Hoge niveaus van 
administratieve uitgaven komen dus 
over de hele linie voor, zelfs in lidstaten 
waar het totale vastleggingspercentage 
voor TB relatief laag is — het aandeel 
van administratieve kosten is hoger in 
Polen (waar het financieringspercen -
tage voor technische bijstand 1,49 % 
bedroeg) dan in Hongarije (3,94 %).16 Artikel 66, leden 2 en 3.Figuur 3Geplande TB-uitgaven voor vijf lidstaten in de periode 2007-2013 
(Elfpo -cofinanciering)
1 Geen geconsolideerde gegevens beschikbaar met betrekking tot voorlichting en publiciteit in de lidstaten.
Bron: POP’s en door de lidstaten verstrekte gegevens.Nationaal netwerk voor het
platteland
Voorlichting en publiciteit
Voorbereiding, beheer,toezicht, evaluatieen controle 
Oostenrijk
1Hongarije Italië1Litouwen Polen(miljoen euro)250
200
150
100
50
0
20 Opmerkingen
42 
Figuur 4  geeft een samenvatting van 
de daadwerkelijke uitgaven uit het 
Elfpo in de vijf bezochte landen en 
andere lidstaten die op de enquête 
hebben gereageerd17. Ze toont de -
zelfde drie activiteitengroepen als 
figuur 3 , maar de categorie „voorbe -
reiding, beheer, toezicht, evaluatie 
en controle” is opgesplitst in twee 
delen. Dit verduidelijkt het begrip 
„administratieve kosten”, dat hier personeelskosten en aanverwante kos -
ten, kantoor-/overheadkosten en ande -
re bedrijfskosten omvat, maar niet de 
kosten van evaluaties, opleiding en IT. 
Soortgelijke kosten kunnen ook ont -
staan als onderdeel van uitgaven voor 
„voorlichting en publiciteit” en het „na -
tionaal netwerk voor het platteland”; 
in het laatste geval met een maximum 
van 25 % van de middelen18.Figuur 4Uitgaven voor TB in verschillende lidstaten per categorie (2007 -2013, 
Elfpo -cofinanciering)
Opmerking:  De cijfers voor Spanje, Duitsland en Italië, die elk een systeem van regionale POP’s kennen, zijn geëxtrapoleerd uit de gegevens die zijn 
aangeleverd door de regio’s die de enquête hebben beantwoord. In elk geval wordt aangenomen dat de informatie voldoende representatief is 
(Spanje 95 %, Duitsland 85 %, Italië 77 %).
0 20 40 60 80 100 120 140 160 180 200Polen
Italië
Hongarije
Roemenië
Spanje
Duitsland
Oostenrijk
Portugal 
Litouwen
Zweden
Frankrijk
Griekenland
Bulgarije 
Estland
Denemarken
Tsjechische
Republiek
Nederland
Ierland
Activiteiten op het gebied van voorbereiding, beheer, toezicht, evaluatie en controle: administratieve kosten
Activiteiten op het gebied van voorbereiding, beheer, toezicht, evaluatie en controle: capaciteitsopbouw
Voorlichting en publiciteit
Nationaal netwerk voor het platteland
Overschot van de nog niet bestede begroting voor technische bijstand(miljoen euro)17 Bulgarije en Roemenië 
hebben de enquête niet 
daadwerkelijk beantwoord, 
maar de vereiste informatie 
was beschikbaar in de POP’s 
van deze landen en in het 
door de Commissie 
beschikbaar gestelde 
uitgavenoverzicht.
18 Artikel 41, lid 2, van 
Verordening (EG) 
nr. 1974/2006.
21 Opmerkingen
43 
De resultaten van de enquête beves -
tigen de bevindingen naar aanleiding 
van de bezoeken aan de vijf lidstaten: 
bij het vaststellen van de subsidiabi -
liteitscriteria voor financiering van TB 
interpreteren de bevoegde instanties 
de voorwaarden uit de regelgeving op 
zeer flexibele wijze.
44 
Deze ruime opvatting van technische 
bijstand is zeker niet specifiek voor 
landbouw en plattelandsontwikke -
ling, maar komt ook voor op andere 
terreinen van EU -financiering. In een 
recent verslag van de Commissie19 over 
de financiering van loonkosten vanuit 
de structuurfondsen wordt geconclu -
deerd: „... alle lidstaten hebben TB 
ingezet voor de cofinanciering van 
personeel. Om precies te zijn, zet 
de meerderheid van de lidstaten TB 
hoofdzakelijk in voor de cofinanciering 
van lonen”20.
45 
Reeds aan het begin van de periode 
waren loonkosten goed voor een 
groot deel van de financiering van TB 
die door de lidstaten vanuit het Elfpo 
werd ingezet, en in veel gevallen nam 
dat aandeel daarna nog verder toe. 
In Polen namen de toewijzingen voor 
beheerkosten (hoofdzakelijk perso -
neelskosten) in 2013 bijvoorbeeld sterk 
toe door overheveling vanuit acties 
in het kader van voorlichting en het 
netwerk voor het platteland. Vanaf 
medio 2009 nam Litouwen geleide -
lijk de salarissen van personeel dat 
slechts gedeeltelijk was toegewezen 
aan de tenuitvoerlegging van het POP , 
op in de toewijzing voor TB met het 
uitdrukkelijke doel om de druk op de 
nationale begroting te verminderen. 
Werkte er in 2008 nog geen personeel 
in deeltijd, aan het einde van 2012 
werd bijna 75 % van het op deze wijze 
gefinancierde personeel ook ingezet 
voor andere taken die geen verband hielden met het POP . Waar technische 
bijstand wordt ingezet voor de finan -
ciering van de loonkosten van reeds 
aangesteld personeel, staat de TB in 
feite gelijk met begrotingssteun. De 
problemen die dit opwerpt, worden 
hieronder besproken.
De opportuniteitskosten van 
financiering van TB
46 
Gezien de ruime definitie van techni -
sche bijstand en de aan de uitvoering 
van de GLB -fondsen verbonden kosten 
(zie tekstvak 1 ), wekt het nauwelijks 
verbazing dat lidstaten, net als de 
Commissie, hun uitgaven voor TB in 
toenemende mate hebben bestemd 
voor administratieve kosten die onder -
geschikt zijn aan de financiering voor 
plattelandsontwikkeling of onder 
niet -operationele begrotingen vallen. 
Het daaraan inherente probleem is dat 
het moeilijk is om de kosteneffectivi -
teit van dergelijke kosten te controle -
ren of om aan te tonen dat deze inzet 
van financiering van TB op nuttige 
en doelmatige wijze bijdraagt tot de 
impact van de begrotingssom voor 
plattelandsontwikkeling.
47 
Hoe groter het aandeel van de tota -
le Elfpo -financiering is dat door de 
lidsta  ten wordt toegekend aan TB - 
activiteiten, des te minder middelen 
er beschikbaar zijn voor de kernmaat -
regelen van plattelandsontwikkeling, 
die meer rechtstreekse voordelen 
opleveren voor landbouwers en 
plattelandsgemeenschappen. Wan -
neer technische bijstand eigenlijk niet 
meer is dan begrotingssteun, komen 
die uitgaven feitelijk ten laste van 
eindbegunstigden.19 Metis GmbH, Co‑financing 
salaries, bonuses, top‑ups from 
Structural Funds during the 
2007 ‑2013 period  
(Cofinanciering van lonen, 
bonussen en aanvullende 
betalingen uit de 
structuurfondsen in de 
periode 2007 -2013), 
Publicatiebureau van de 
Europese Unie, Luxemburg, 
2014.
20 Ibid., blz. 67.
22 Opmerkingen
48 
Gezien de verschillen in cofinancie -
ringspercentages is het risico in zekere 
zin groter voor de meer behoeftige 
begunstigden van EU -fondsen. Voor 
2007-2013 bedroeg de maximale 
Elfpo -bijdrage voor Oostenrijk en 
Noord -Italië 50 %, maar 75 % voor 
„convergentieregio’s” zoals Polen, 
Hongarije en Litouwen. Het vooruit -
zicht van een bijdrage met een 
verhouding 3:1 kan voor de lidstaten 
een extra stimulans zijn om geld 
uit te geven, maar een deel van het 
potentiële voordeel valt weg als 
een aanzienlijk percentage van de 
cofinanciering wordt omgebogen 
naar niet -operationele doeleinden.49 
Door EU -fondsen op deze wijze in te 
zetten worden substantiële, zij het 
procentueel relatief kleine, bedragen 
weggehaald bij de kerndoelstellingen 
van de financiering. Door toe te staan 
dat administratieve kosten als tech -
nische bijstand worden opgevoerd, 
komen zowel de Commissie als de 
lidstaten terecht in een belangen -
conflict. Als beheerders van het GLB 
beslissen zij hoeveel er aan verschil -
lende maatregelen  — waaronder TB — 
moet worden besteed, met het doel 
de beste kosteneffectiviteit te behalen. 
Op hetzelfde moment worden zij als 
begunstigden van TB die is uitgekeerd 
voor administratieve uitgaven, gesti -
muleerd om de betalingen voor de 
noodzakelijke programmabeheerkos -
ten te maximaliseren (zie tekstvak 1 ).
Technische bijstand en de programmabeheerkosten
De uitvoering van zowel het ELGF als het Elfpo brengt een zekere administratieve inspanning met zich mee. 
Op EU -niveau moest de Commissie naast het opzetten en beheren van de fondsen het ENPO instellen dat 
expliciet is gekoppeld aan uitgaven voor TB.
In de lidstaten waren de nationale en/of regionale autoriteiten belast met de tenuitvoerlegging van een reeks 
maatregelen die mogelijk nieuwe administratieve regelingen noodzakelijk maken. De basiswetgeving die het 
GLB regelt, verplicht hen ertoe al het mogelijke te doen om de financiële belangen van de Unie te bescher -
men. Om die reden werden in de Elfpo -verordening verplichte maatregelen gespecificeerd in de afdelingen 
Beheer en controle, Voorlichting en publiciteit en Toezicht en evaluatie. Samen met het vereiste van plaat -
selijke ontwikkelingsstrategieën, lokale actiegroepen en nationale netwerken voor plattelandsontwikkeling, 
stelden die maatregelen de lidstaten bloot aan aanzienlijke kosten in verband met de steunverlening, zoals 
hierna wordt toegelicht.
In zijn activiteitenverslag voor 2013 geeft DG Landbouw en Plattelandsontwikkeling een samenvatting van 
de verslaglegging van de lidstaten over hun totale uitgaven aan verificaties en controles van gecertificeerde 
betalingen in het kader van pijler I en pijler II21. Onder pijler I beliepen de kosten van controleorganen (inclu -
sief loon-, opleidings- en onderhoudskosten en uitgaven voor gebouwen) ongeveer 5,13 % van de totale uit -
gaven voor ELGF- maatregelen. Onder pijler I wordt er voor de lidstaten nauwelijks voorzien in TB, waardoor er 
voor dit bedrag geen andere EU -cofinanciering is. Onder pijler II beliep het overeenkomstige, op basis van de 
verslagen van de lidstaten berekende bedrag 8,13 %. Onder deze omstandigheden is de prikkel groot om de 
maximale hoeveelheid terug te halen via TB en dit heeft verschillende lidstaten ertoe gebracht hun begroting 
op of dicht bij het plafond van 4 % vast te stellen.
21 http://ec.europa.eu/atwork/synthesis/aar/doc/agri_aar_2013.pdfTekstvak 1
23 Opmerkingen
50 
Door een bijdrage te leveren aan de 
autonomie van de lidstaten hebben 
de huidige regelingen voor TB de 
afhankelijkheid van de lidstaten van 
EU-middelen versterkt, die in toene -
mende mate worden ingezet op 
terreinen die geen duidelijke invloed 
op de versterking en ontwikkeling van 
capaciteit hebben. Tijdens de controle 
uitten de Poolse en Litouwse autoritei -
ten hun ongenoegen over de onnauw -
keurigheid van de regels, en gaven 
zij aan dat zij graag meer begeleiding 
zouden krijgen vanuit de Commissie 
over de wijze waarop technische bij -
stand doelmatiger en doeltreffender 
kan worden ingezet.
51 
Het lijkt erop dat het huidige hoge 
toewijzingspercentage van financie -
ring van TB aan de administratieve 
kosten is vastgesteld om de periode 
2014 -2020 door te kunnen komen. Vier 
van de vijf bezochte lidstaten verklaar -
den dat zij TB nog steeds vooral zien 
als een instrument ter financiering van 
de elementaire uitvoeringsstructuur 
van hun POP’s22. Bovendien vertegen -
woordigt TB nu in totaal een groter 
deel van de totale uitgaven. Zoals 
blijkt uit de bijlage  is, hoewel de 
totale begroting voor plattelandsont -
wikkeling in de nieuwe periode voor 
alle lidstaten kleiner is, het totale voor 
technische bijstand gereserveerde 
bedrag (1,9 miljard euro) 24 % hoger.Zijn de kosten 
subsidiabel?
Bij de Commissie enkele 
gevallen van formele 
niet -subsidiabiliteit
52 
Bij de Commissie onderzocht de 
Reken  kamer 20 projecten van DG 
Landbouw en Plattelandsontwikkeling 
uit de gecontroleerde periode op alle 
terreinen van technische bijstand. Bij 
vier projecten werden onregelmatig -
heden vastgesteld waarbij het in 
elk van de gevallen ging om onjuist 
gebruik van de niet -operationele 
ELGF- begroting. Drie van de vier 
(51 500 euro voor de aankoop van 
40 laptops, 10 000 euro voor de 
aankoop van softwarelicenties en 
13 800  euro voor het onderhoudscon -
tract voor een firewall) waren uitslui -
tend bestemd voor het ELGF, hoewel 
zij ook van nut waren in het kader van 
pijler II. Aangezien niet -operationele 
uitgaven programmaspecifiek moe -
ten zijn om in aanmerking te komen 
voor financiering als TB, hadden deze 
kosten evenredig moeten worden 
verdeeld tussen de begrotingen van 
het ELGF en het Elfpo. Het vierde 
project omvatte een subsidie voor TB 
van 278 000 euro die was betaald aan 
de OESO en ook was opgenomen in de 
ELGF- begroting, hoewel eerdere beta -
lingen uit hoofde van dezelfde subsi -
dieovereenkomst — correct — waren 
gefinancierd uit het hoofdstuk over de 
algemene coördinatie van het GLB.
53 
Alle aanbestedingsprocedures in 
verband met de 20 geselecteerde 
projecten waren vrij van ernstige 
kwesties van niet -naleving. De proce -
dures werden op correcte wijze geko -
zen en bekendgemaakt en vervolgens 
conform de wettelijke vereisten 
uitgevoerd.22 De uitzondering is Hongarije, 
waar is besloten om de 
financiering van TB voor de 
periode 2014-2020 te 
beperken tot de uitvoering 
van het nationale netwerk 
voor het platteland en 
aanverwante activiteiten, met 
een totaal percentage van 
2,4 %. In alle andere 
financieringsbehoeften op het 
gebied van 
plattelandsontwikkeling moet 
worden voorzien uit de 
nationale begroting.
24 Opmerkingen
In de lidstaten doen zich 
vaker problemen voor
54 
De controle toonde in de vijf bezochte 
lidstaten veel gevallen van onregel -
matige financiering van technische 
bijstand in het kader van pijler II aan. 
In 35 van de 91 onderzochte projec -
ten voor TB werden niet -subsidiabele 
of deels niet -subsidiabele uitgaven 
aangetrof  fen. De belangrijkste pro -
blemen hebben betrekking op het 
gebruik van financiering voor activi -
teiten die onder de beide pijlers vallen 
(en dus niet volledig subsidiabel zijn), 
of op kwesties in verband met con -
tracten en aanbesteding. In sommige 
projecten werden beide soorten onre -
gelmatigheden aangetroffen.
Sommige lidstaten ontplooiden 
activiteiten die niet uitsluitend 
onder pijler II vielen
55 
Zoals reeds opgemerkt, verbiedt 
artikel 13 van de verordening inzake 
de financiering van het GLB uitdruk -
kelijk iedere financiering van aan het 
ELGF (pijler I) gerelateerde adminis -
tratieve en personeelskosten. In de 
lidstaten hebben we echter in 25 van 
de gecontroleerde projecten betalin -
gen voor TB geconstateerd die voor 
administratieve kosten zijn gedaan in 
het kader van pijler II, terwijl deze in 
werkelijkheid verband hielden met 
pijler I of met activiteiten die verder 
geen verband houden met het Elfpo. 
Het risico daarop is vooral groot wan -
neer aankopen of projecten worden 
gedeeld tussen pijler I en II. In dergelij -
ke gevallen is een deel van de uitgaven 
uiteraard niet -subsidiabel en zou dit 
niet moeten worden gecofinancierd.56 
Uit de voorbeelden in tekstvak 2  
blijkt het risico van onregelmatige 
uitgaven vanwege tekortkomingen 
in de boekhouding, het gebruik van 
coëfficiënten of andere administra -
tieve procedures in verband met het 
onnodig ingewikkelde, en in zekere 
zin arbitraire, onderscheid tussen 
uitgaven op twee zeer gelijksoortige 
activiteitenterreinen. Het is onduidelijk 
waarom, als de situaties gelijk zijn, de 
administratieve en personeelskosten 
niet zouden moeten worden toege -
staan in het kader van pijler I, maar 
wel in het kader van pijler II.
25 Opmerkingen
Risico van niet -subsidiabiliteit wanneer kosten worden gedeeld met pijler I
De meeste voorbeelden van kostendeling betroffen de bezoldiging van personeel dat wel én niet aan POP’s 
gerelateerde activiteiten afhandelde, vooral wanneer er onvoldoende bewijs was om het aandeel van het 
loon te rechtvaardigen dat ten laste kwam van pijler II. In Litouwen kon niet worden aangetoond dat de 
coëfficiënten, gebruikt om kosten toe te rekenen aan POP -taken, juist waren en daarom kon de subsidiabiliteit 
van uitgavendeclaraties niet worden gecontroleerd. In Hongarije was het de bedoeling dat personeelskosten 
slechts subsidiabel waren in het geval van ambtenaren die voltijds activiteiten afhandelden die specifiek ver -
band hielden met de POP’s voor 2007-2013. Een deel van het personeel dat belast was met taken in verband 
met TB was echter aangesteld bij afdelingen met reguliere taken die verder gaan dan het POP (ministeriële 
secretariaten, financiële en juridische eenheden), zonder dat echter gegarandeerd was dat zij zich voltijds met 
POP -activiteiten bezighielden. Soortgelijke gevallen werden aangetroffen in Polen en Oostenrijk.
Een ander terrein van tussen pijler I en pijler II gedeelde kosten is de aankoop of het onderhoud van hardware 
of software. In Polen was de coëfficiënt die werd gebruikt voor de toerekening van uitgaven voor IT -onder -
houd aan plattelandsontwikkelingsactiviteiten, ten minste al vier jaar verouderd. In Italië was niet duidelijk 
dat materiaal voor videoconferenties dat door het Ministerie van Landbouw was aangeschaft en alleen in 
rekening was gebracht aan het Elfpo, uitsluitend was bedoeld voor gebruik in het kader van pijler II.
Een laatste terrein van gedeelde kosten behelst het controlesysteem met betrekking tot de randvoorwaar -
den23 waarbij het mogelijk is, indien er geen duidelijk onderscheid is gemaakt tussen de soorten steun, om 
uitsluitend voor het Elfpo bedoelde financiering ten goede te laten komen aan acties in het kader van het 
ELGF. De coëfficiënt die werd gebruikt om de kosten van de controles met betrekking tot de randvoorwaar -
den vast te stellen voor BTR -declaraties (niet -subsidiabel), in vergelijking met declaraties voor agromilieu -
steun in het kader van plattelandsontwikkeling (subsidiabel), werd in Oostenrijk niet ieder jaar geactualiseerd. 
In 2011 resulteerde dit aanvankelijk in een te hoge betaling van 15 600 euro uit het Elfpo.
23 „Randvoorwaarden” houden het vereiste in dat landbouwers die rechtstreekse betalingen ontvangen in het kader van pijler I, moeten voldoen 
aan basisnormen op het gebied van milieubescherming, voedselveiligheid, gezondheid van dieren en planten en dierenbescherming. Dit geldt 
ook voor het merendeel van de milieubetalingen in het kader van pijler II.Tekstvak 2
26 Opmerkingen
Onregelmatigheden bij 
aanbestedingen
57 
De controle heeft vele problemen met 
contractsluitings- en aanbestedings -
praktijken in de lidstaten blootgelegd 
(het betreft 17 van de 51 gecontroleer -
de aanbestedingsprocedures, met 
name op het gebied van voorlichtings- 
en publiciteitsactiviteiten). Een van 
de kwesties die aan het licht kwamen, 
betrof het gebruik van de procedure 
van gunning van overeenkomsten 
via onderhandelingen in plaats van 
via openbare aanbesteding, hetgeen 
in strijd is met de bepalingen op het 
gebied van transparantie, gelijke 
behandeling en niet -discriminatie uit 
de richtlijn betreffende het plaatsen 
van overheidsopdrachten24 en, in som -
mige gevallen, de relevante nationale regels. Het gebruik van de verkeerde 
procedure druist niet alleen in tegen 
EU- en/of nationale wetgeving, het 
tast ook de regels voor de open markt 
aan, discrimineert andere potentiële 
contractanten en leidt mogelijk tot 
overbesteding.24 Richtlijn 2004/18/EG van het 
Europees Parlement en de 
Raad van 31 maart 2004 
betreffende de coördinatie 
van de procedures voor het 
plaatsen van 
overheidsopdrachten voor 
werken, leveringen en 
diensten (PB L 134 van 
30.4.2004, blz. 114).
Voorbeelden van onregelmatigheden bij aanbestedingen
Gebruik van de verkeerde procedure
In Italië werden door middel van gunning via onderhandelingen twee overeenkomsten gesloten voor reis -
bureaudiensten (ter waarde van respectievelijk 170 000 en 130 000 euro), hetgeen in strijd was met de natio -
nale regels die bepalen dat overeenkomsten boven de 40 000 euro openbaar moeten worden aanbesteed.
In Polen was er sprake van niet -gerechtvaardigde gunning via onderhandelingen om overeenkomsten aan te 
gaan met een ondergeschikte overheidsdienst (voor hotel-, catering-, congres- en opleidingsdiensten), en met 
een vorige contractant (aan een overheidsdienst geleverde IT -diensten).
Te dure contracten
In Hongarije werd een complexe kaderovereenkomst met een evenementenorganisator in 2008 gegund op 
basis van eenheidsprijzen die zelfs zes jaar later nog te hoog zouden zijn. Het te dure contract werd vervol -
gens twee jaar voor het vervallen ervan beëindigd.
Bestek vormt een belemmering voor transparantie en gelijke behandeling
In Italië kwamen uit de controle verschillende gevallen naar voren van openbare aanbestedingen die 
beperkte of onnauwkeurige informatie gaven over de technische criteria die in aanmerking zou worden 
genomen bij de gunning. Hierdoor was het voor competente maar onervaren inschrijvers moeilijk om hun 
offerte correct te formuleren; bovendien bemoeilijkte dit de beoordeling van de relatieve voordelen van de 
inschrijvingen, alsook de motivering van het definitieve gunningsbesluit.Tekstvak 3
27 Opmerkingen
25 Artikel 62 van 
Uitvoeringsverordening 
(EU) nr. 809/2014 van de 
Commissie van 17 juli 2014 tot 
vaststelling van 
uitvoeringsbepalingen voor 
Verordening (EU) nr. 1306/2013 
van het Europees Parlement 
en de Raad wat betreft het 
geïntegreerd beheers- en 
controlesysteem, plattelands -
ontwikkelingsmaatregelen en 
de randvoorwaarden 
(PB L 227 van 31.7.2014, blz. 69) 
koppelt de uitgaven van de 
lidstaten voor technische 
bijstand expliciet aan de 
algemene eis van 
administratieve controles en 
controles ter plaatse en de 
rapportage daarover. De 
verordening legt ook de 
nadruk op onafhankelijkheid 
door voor te schrijven dat de 
entiteit die de controles 
uitvoert, „functioneel 
onafhankelijk” is van de 
entiteit die de betaling 
autoriseert.
26 „Specific, measurable, 
achievable, relevant and 
timed” (specifiek, meetbaar, 
haalbaar, realistisch en 
tijdgebonden).”
27 De beginselen en regels in 
deze paragraaf vallen onder 
artikel 27 van de Financiële 
Regels van 2002.
28 Zie artikel 53 ter van het 
Financieel Reglement van 
2002.Controlesystemen slecht 
toegepast
58 
Niettegenstaande de opmerkingen 
in paragraaf 56 hebben wij vastge -
steld dat de controlesystemen van de 
lidstaten om vast te stellen of kosten 
op de juiste wijze waren toegewezen 
aan pijler II, niet goed functioneerden. 
In veel gevallen waarin de lidstaten 
coëfficiënten of andere berekeningen 
hadden gespecificeerd om de verde -
ling van kosten tussen het ELGF en 
het Elfpo vast te stellen, werden de 
formules niet systematisch toegepast 
of op gezette tijden geactualiseerd, 
maar deze fouten werden niet aan 
het licht gebracht bij controles om te 
worden gecorrigeerd. In dit opzicht is 
het bemoedigend om op te merken 
dat de Commissie sinds de controle de 
regels betreffende de controles van de 
lidstaten op uitgaven voor technische 
bijstand heeft aangescherpt25.
59 
Op nagenoeg overeenkomstige wijze 
was de grote meerderheid van de 
projecten waarin wij onregelmatig -
heden bij de aanbesteding hebben 
geconstateerd, reeds onderworpen 
aan administratieve controles door 
de bevoegde nationale autoriteiten. 
Voor zover deze controles de door de 
Rekenkamer ontdekte tekortkomingen 
niet aan het licht brachten, bleken ze 
ondoeltreffend te zijn. Nogmaals, de 
Commissie heeft reeds aangegeven 
dat zij aan richtsnoeren voor over -
heidsopdrachten voor de periode 
2014-2020 werkt gezien de noodzaak 
om maatregelen te nemen ter verbe -
tering van de doelmatigheid van de 
beheer- en controlesystemen voor 
technische bijstand van de lidstaten.Hoe geschikt is het 
prestatiekader voor TB?
60 
In de considerans bij de Financiële 
Regels worden zuinigheid, doelma -
tigheid en doeltreffendheid de 
kernbeginselen van goed financieel 
beheer op alle terreinen van begro -
tingsuitgaven genoemd. Ter waarbor -
ging van deze principes moeten voor 
alle activiteitenterreinen SMART26 
geformuleerde doelstellingen 
worden vastgesteld waarop toezicht 
wordt gehouden aan de hand van 
prestatie -indicatoren, wat resulteert in 
een jaarlijks „activiteitenoverzicht”. De 
instellingen (in dit geval de Commissie) 
dienen uiteindelijk evaluaties vooraf 
en achteraf op te stellen27.
61 
In het kader van gedeeld beheer 
worden de bovengenoemde taken 
gedelegeerd aan de lidstaten die 
ervoor moeten zorgen dat middelen 
in overeenstemming met de toepas -
selijke voorschriften en beginselen 
worden gebruikt28.
62 
Iedere inzet van financiering van het 
GLB is daarom strikt geregeld door 
vereisten met betrekking tot waarbor -
gen van de adequatie van de uitgaven. 
Uit de controle bleek dat de uitvoe -
rende organen technische bijstand 
vaak uitsluiten van de reikwijdte 
van deze regels. Zoals echter wordt 
uiteengezet in tekstvak 4 , gelden 
de verplichtingen uit de Financiële 
Regels evenzeer voor technische 
bijstand als activiteit in het kader 
van het beleidsterrein „Landbouw en 
Plattelandsontwikkeling”.
28 Opmerkingen
63 
Hoewel TB een klein deel uitmaakt van 
de totale uitgaven, vertegenwoordigt 
ze toch een aanzienlijk bedrag voor 
de programmeringsperiode dat naar 
behoren moet worden verantwoord. 
Ondanks waarborgen van de Commis -
sie en de lidstaten dat hun uitgaven 
voor de kosten van niet -operationele 
TB zowel noodzakelijk als proportio -
neel zijn, en dat daarmee een waarde -
volle bijdrage wordt geleverd aan het 
succes van een programma, bestaat er 
over het algemeen geen prestatieka -
der waarmee dit kan worden aange -
toond. Het terrein wordt gekenmerkt 
door ontoereikende meerjarige plan -
ning, het ontbreken van een behoor -
lijke behoefteanalyse, onnauwkeurige 
doelstellingen (dus niet „SMART” 
geformuleerd) en geen prestatiege -
richte monitoring en evaluatie van 
programma’s voor TB (in plaats daar -
van wordt aan financiële aspecten het 
grootste belang toegekend).Is TB een instrument of slechts een activiteit?
Uit de controle bleek over het algemeen dat de verantwoordelijke autoriteiten TB beschouwen als bron van 
administratieve steun voor essentiële financieringsverrichtingen die zijn vrijgesteld van de wettelijke pres -
tatievereisten. Voor Oostenrijk is TB louter een instrument voor de tenuitvoerlegging van het POP en de 
enige maatstaf voor de doeltreffendheid ervan is het succes van het programma. Zo gezien kan technische 
bijstand niet worden gepland en kunnen er geen doelstellingen en indicatoren aan worden verbonden die 
beter passen bij de kernmaatregelen29 waartoe deze bijdraagt. Wanneer TB zou worden gepresenteerd als 
een op zichzelf staande geconsolideerde activiteit, zou het voor de Commissie lastig zijn te beoordelen welke 
bijdrage er is geleverd op ieder activiteitenterrein van plattelandsontwikkeling.
Deze redenering, waarin financiering van TB in zekere zin passief is en geen deel uitmaakt van het 
operationele prestatiekader, wordt tegengesproken door de verordeningen. Artikel 66 van de Elfpo - 
verordening noemt technische bijstand zowel een „activiteit” als een „maatregel”, en artikel 2, sub d) 
definieert „maatregel” als „een samenstel van concrete acties dat bijdraagt tot de uitvoering van de as”. 
Bovendien is het, gelet op de hoeveelheid van de voor TB vastgelegde middelen, vooral in de lidstaten (meer 
dan 1,5  miljard  euro) van wezenlijk belang dat duidelijk is dat deze middelen goed worden beheerd en bijdra -
gen tot de uitvoering van het programma. Dit kan het best worden bereikt door op de juiste wijze te plannen, 
toezicht te houden en de specifieke impact te evalueren.
29 Zoals beschreven in titel IV, hoofdstuk I van de Elfpo -verordening. Technische bijstand wordt behandeld in titel IV, hoofdstuk II.Tekstvak 4
29 Opmerkingen
Slechte planning en 
behoefteanalyse
64 
Om op passende wijze doelstellingen 
te kunnen ontwikkelen en streefcijfers 
vast te kunnen stellen, is het van be -
lang een eerste behoefteanalyse uit te 
voeren en een plan voor de middellan -
ge en lange termijn op te stellen. Dit 
maakt bovendien onderdeel uit van de 
in de Elfpo -verordening vastgelegde 
evaluatieprocedure vooraf30.
65 
Eén resultaat van het feit dat techni -
sche bijstand in het geval van de Com -
missie wordt gezien als administratie -
ve steun, is dat het over het algemeen 
als jaarlijkse uitgave wordt beschouwd. 
Op bijna alle activiteitenterreinen (met 
uitzondering van studies en evaluaties 
en het ENPO) was er voor de periode 
geen eerste behoefteanalyse verricht 
en ook geen meerjarige planning van 
de inzet van de middelen gemaakt. In 
sommige gevallen betekende dit dat 
de begrotingstoewijzingen van jaar 
tot jaar werden verlengd zonder dat 
werd bevestigd dat de (kortetermijn-) 
behoefte die enkele jaren eerder was 
aangegeven, nog geldig was. Boven -
dien kan het ontbreken van een 
behoorlijke behoefteanalyse tot een 
willekeurige en ongerichte uitvoering 
leiden.
66 
De Elfpo -verordening bepaalt dat 
lidstaten evaluaties vooraf moeten 
uitvoeren van hun POP’s voor een 
beoordeling van „de behoeften op 
middellange en lange termijn, de te 
bereiken doelstellingen, de verwachte 
resultaten, de gekwantificeerde doel -
stellingen, vooral wat betreft de im -
pact in vergelijking met de uitgangs -
situatie, de toegevoegde waarde van 
het optreden van de Gemeenschap, de 
mate waarin rekening wordt gehouden met de communautaire prioriteiten, 
de uit de voorgaande programmering 
getrokken lessen en de kwaliteit van 
de regelingen voor de uitvoering, het 
toezicht, de evaluatie en het financieel 
beheer”31.
67 
Net als de Commissie hebben de vijf 
lidstaten technische bijstand over het 
algemeen niet opgenomen in hun 
meerjarige behoefteanalyse op het 
gebied van plattelands  ontwikkeling. 
De belangrijkste consequentie van dit 
beleid bestond in veranderlijke begro -
tingen voor TB die bij administra  tief 
besluit konden worden gewijzigd. 
Zelfs in Polen, waar wél een analyse 
van de behoeften aan technische 
bijstand was opgesteld voor één 
onderdeel van het POP , was de oor -
spronkelijke begroting aanzienlijk 
onderschat. In overeenstemming met 
haar benadering van non -interventie 
ten opzichte van de uitgaven van de 
lidstaten in deze rubriek, heeft de 
Commissie de noodzakelijke program -
mawijzigingen zonder voorbehoud 
geaccepteerd.30 Artikel 85.
31 Artikel 85.
30 Opmerkingen
Doelstellingen verre van 
SMART
68 
Het doel van SMART geformuleerde 
doelstellingen is om financiering 
preciezer te richten, om zo specifie -
ke resultaten op doelmatiger wijze 
te behalen. SMART geformuleerde 
doelstellingen bieden ook een duide -
lijker kader voor het toezicht op en 
de evaluatie van de resultaten.
69 
Vanwege de ontoereikende planning 
en behoefteanalyse is de Commissie 
er over het algemeen niet in geslaagd 
SMART geformuleerde doelstellingen 
te ontwikkelen voor de financiering 
van TB. Technische bijstand komt niet 
voor in de gedetailleerde jaarlijkse 
beheerplannen van DG Landbouw 
en Plattelandsontwikkeling, waarin 
de doelstellingen en indicatoren van 
het directoraat voor het komende jaar 
worden samengevat, ondanks het feit 
dat de projecten en acties die door 
financiering van TB worden gesteund, 
daarin wel zijn opgenomen. Ook in de 
door het DG opgestelde operationele 
financieringsbesluiten ontbreken 
SMART geformuleerde doelstellingen 
en indicatoren voor projecten voor 
TB, die op dezelfde wijze worden behandeld als de algemene adminis -
tratieve uitgaven van de Commissie. 
Evaluaties en studies vormen de 
enige uitzondering en hieraan komen, 
zoals reeds is opgemerkt, meerjarige 
planning en SMART geformuleerde 
doelstellingen ten goede die zijn inge -
bouwd in de vereisten van de toepas -
selijke specifieke verordeningen.
70 
In de lidstaten is er weinig gedaan 
om specifieke doelstellingen voor 
TB te ontwikkelen. Het ontbreken 
van een meerjarige planning voor 
specifieke activiteitenterreinen van 
TB (bijvoorbeeld voorlichtings- en 
communicatie  maatregelen in het 
kader van het nationaal netwerk 
voor het platteland) vormde een 
belemme ring voor de transparantie 
en het vaststellen van doelstellingen. 
Een andere belemmerende factor 
hiervoor was het ontbre  ken van een 
duidelijk onderscheid tussen indivi -
duele activiteitenterreinen van TB, of 
tussen deze en andere soortgelijke 
activiteiten die geen verband houden 
met de doelstellingen van het Elfpo. 
Van de vijf bezochte lidstaten ging 
alleen Italië verder dan de algemene 
reikwijdte van de verordeningen. Maar 
zelfs in Italië waren de doelstellin -
gen niet gekwantificeerd en ontbrak 
daarvoor een tijdshorizon.
Voorbeelden van inadequaat geformuleerde doelstellingen uit de 
programmeringsdocumenten van de lidstaten
In de Litouwse doelstellingen staat het volgende: „het waarborgen van een passende voorbereiding, doel -
matige tenuitvoerlegging en evaluatie van het programma [...] het waarborgen van een passende presentatie 
van en publiciteit voor voorlichting [...] het waarborgen van de toegankelijkheid van informatie”.
De Poolse doelstellingen beperkten zich in feite tot het noemen van de activiteiten die onder de artikelen 66 
en 68 van de Elfpo -verordening vallen. Hoewel dit met de wettelijke vereisten overeenstemt, werden de 
verwachte resultaten of de impact van technische bijstand hierin zodoende niet gespecificeerd, en evenmin 
werd hierin aangegeven hoe de TB -prestaties moeten worden gemeten.Tekstvak 5
31 Opmerkingen
Beperkte mate van toezicht 
en evaluatie
71 
In de Financiële Regels zijn een aantal 
bepalingen vastgelegd voor de 
Commissie met betrekking tot haar 
toezicht- en evaluatieactiviteiten. In 
wezen schrijven zij voor dat er jaarver -
slagen moeten worden opgesteld voor 
de begrotingsautoriteit over de verwe -
zenlijking van doelstellingen in verge -
lijking met de prestatie -indicatoren32.
72 
Op het gebied van plattelandsont -
wikkeling33 bevatten de kernpunten 
voor 2007 -2013 het vereiste van een 
gemeenschappelijk kader voor toe -
zicht en evaluatie (GTEK) van de Com -
missie en de lidstaten met een beperkt 
aantal indicatoren die gelijk zijn voor 
alle POP’s. Iedere lidstaat werd ook 
geacht aanvullende indicatoren vast 
te stellen die het mogelijk maken om 
in alle stadia van uitvoering de voort -
gang, de doelmatigheid en de doel -
treffendheid van het POP te meten. 
Voor de Commissie moest een jaarlijks 
voortgangsverslag worden opgesteld, 
alsook evaluaties vooraf, halverwege 
en achteraf over de kwaliteit, doelma -
tigheid en doeltreffendheid van het 
programma.
73 
Het gemeenschappelijk toezicht- en 
evaluatiekader is opgezet conform 
de vereisten. Vanuit het oogpunt dat 
technische bijstand niet is onderwor -
pen aan prestatievereisten, werd dit 
echter niet genoemd in de algemene 
richtsnoeren voor het GTEK en ont -
brak het ook in de beschrijving van 
maatregelen en gemeenschappelijke 
indicatoren.74 
Bij de Commissie is het toezicht op en 
de evaluatie van financiering van TB 
dan ook evenzeer beperkt als de plan -
ning ervan. Het ontbreekt aan criteria 
die een verband leggen met de alge -
mene programmaprestaties, maar er 
is overweldigend veel aandacht voor 
financiële en andere, zuiver adminis -
tratieve aspecten, zoals de inachtne -
ming van uitgavenmaxima en uitvoe -
ringstermijnen van overeenkomsten.
75 
In de lidstaten bestaat een zeer verge -
lijkbare situatie, en ook hier komt dit 
door het ontbreken van technische 
bijstand in het GTEK. Het toezicht van 
de Commissie op de POP’s van de 
lidstaten beperkt zich tot het controle -
ren van de begrotingsuitvoering en de 
naleving van het maximum van 4 %. 
Het belangrijkste toezichtinstrument 
van de lidstaten zelf is het jaarlijkse 
voortgangsverslag dat zij over hun 
POP opstellen, maar de jaarlijkse 
voortgangsverslagen over drie van de 
zes onderzochte POP’s bevatten geen 
evaluatie van TB. In de gevallen waarin 
deze evaluatie wel was uitgevoerd, 
werd de reikwijdte van het toezicht 
door het gebrek aan prestatie- en 
impactindicatoren en duidelijke richt -
snoeren voor de presentatie ervan 
bovendien beperkt tot de financiële 
uitvoering.32 Artikel 27, lid 3, van het 
Financieel Reglement 
van 2002.
33 Artikelen 77-87 van de 
Elfpo -verordening.
32 Opmerkingen
De impact van een ontoerei -
kend prestatiekader
76 
Het is aan de Commissie, als de instel -
ling die verantwoordelijk is voor de 
uitvoering van de EU -begroting, om 
een goed financieel beheer van het 
Elfpo te waarborgen. Het bieden van 
duidelijke richtsnoeren over de wijze 
waarop TB doelmatig en doeltreffend 
kan worden ingezet, is onderdeel 
van deze taak. Omdat zij echter heeft 
nagelaten haar eigen behoeften op 
het gebied van TB te definiëren als 
onderdeel van een prestatiekader en 
zij dit ook niet verlangt van de lidsta -
ten, heeft de Commissie zichzelf een 
instrument onthouden waarmee de 
algemene impact van uitgaven voor TB 
kan worden beoordeeld, zodat finan -
ciering gericht kan worden ingezet 
waar ze het meeste nut heeft.
77 
Een prestatiekader zou ook nuttig 
zijn als basis voor voorstellen om 
specifieke problemen die zich 
kunnen voordoen bij het Elfpo op 
te lossen met behulp van TB. Toen 
de Commissie in 2011 en 2012 alle 
lidstaten vroeg om actieplannen op 
te stellen ter vermindering van het 
onaanvaardbare foutenpercentage 
voor plattelandsontwikkeling, bleef 
de kans onbenut om technische 
bijstand aan te wijzen als middel ter 
bevordering of ondersteuning van 
corrigerende maatregelen.78 
Voor zover de door de Financiële 
Regels vereiste elementen van 
planning, toezicht en evaluatie zijn 
ingevoerd bij de Commissie en in de 
lidstaten, hebben zij betrekking op 
operationele activiteiten en niet zozeer 
op de administratieve uitgaven die 
nu het grootste deel uitmaken van de 
begrotingen voor TB. Een belangrijke 
reden hiervoor is dat het zeer moeilijk 
is om te plannen en te beoordelen wel -
ke bijdrage bijvoorbeeld loonkosten 
zullen leveren aan de totale program -
maprestaties. Dit soort uitgaven is in 
veel mindere mate dan operationele 
uitgaven verenigbaar met de noodzaak 
om aan te tonen dat zij voldoen aan de 
beginselen van goed financieel beheer.
Netwerkvorming: potentieel 
voor een doeltreffend 
prestatiekader
79 
Het ENPO34 is de enige component van 
technische bijstand bij de Commissie 
die expliciet wordt gedefinieerd in 
de EU -wetgeving op het gebied van 
landbouw en plattelandsontwikkeling. 
Voor het ENPO bestaan er duidelijke 
doelstellingen die zijn gekoppeld aan 
de consolidatie en versterking van prak -
tijken en capaciteit op het gebied van 
plattelandsontwikkeling in de hele Unie.
80 
Een van de opgaven van het ENPO 
is de ondersteuning van nationale 
netwerken voor het platteland (NPN’s) 
in de lidstaten, die ook worden 
gefinancierd uit de middelen voor 
technische bijstand35. Voor de nood -
zakelijke administratieve structuren 
was een absoluut maximum vastge -
steld van 25 % van iedere toewijzing 
voor NPN’s36, waarbij de rest diende te 
worden besteed aan een actieplan dat 
specifieke informatie en capaciteits -
opbouwende activiteiten bevatte37.34 Vastgesteld in 
overeenstemming met 
artikel 67 van de 
Elfpo -verordening.
35 Volgens artikel 68 van de 
Elfpo -verordening.
36 Artikel 41, lid 2, van 
Verordening (EG) 
nr. 1974/2006.
37 „[...] ten minste de opsporing 
en analyse van overdraagbare 
goede praktijken en de 
verstrekking van informatie 
daarover, het beheer van het 
netwerk, de organisatie van 
uitwisselingen van ervaring en 
knowhow, de voorbereiding 
van opleidingsprogramma’s 
ten behoeve van plaatselijke 
groepen in oprichting en de 
verlening van technische 
bijstand voor interterritoriale 
en transnationale 
samenwerking”.
33 Opmerkingen
81 
In het geval van zowel het ENPO als 
de nationale netwerken biedt de 
wetgeving daarom preciezere richt -
snoeren voor de inzet van financie -
ring van TB, waarbij een duidelijk 
onderscheid wordt gemaakt tussen 
operationeel en niet -operationeel. De 
meeste uitgaven in het kader van de 
netwerken zijn in theorie verenigbaar 
met een prestatie  kader, waardoor 
het eenvoudiger zou moeten zijn om 
de coherentie van TB -activiteiten op 
dit gebied te waarborgen en om de 
evaluatie en verifi  catie te verrichten in 
overeenstemming met de beginselen 
van goed financieel beheer.82 
De activiteiten van het netwerk wer -
den echter veelal gekenmerkt door 
dezelfde mate van onvolledigheid wat 
betreft planning, toezicht en evaluatie, 
als TB voor plattelandsontwikkeling 
als geheel. Over het algemeen is het 
moeilijk om de impact daarvan te 
beoordelen — hoewel het Italiaanse 
NPN, dat in bepaalde opzichten een 
toonbeeld is van TB -planning en 
-uitvoering, hierop een uitzondering 
vormt (zie tekstvak 6 ).
Het Italiaanse NPN38 als voorbeeld van een goed werkend prestatiekader
Uit de controle bleek dat het Italiaanse NPN zijn algemene operationele doelstellingen (beter bestuur, 
bestuurlijke en administratieve capaciteitsopbouw, het uitwisselen van kennis en goede praktijken) groten -
deels heeft behaald, en dat het de Italiaanse regionale POP’s van doeltreffende coördinatie en ondersteuning 
heeft voorzien (door middel van het verzamelen van gegevens en het leveren van adviesdiensten), terwijl het 
ook de transnationale samenwerking heeft bevorderd. Het NPN heeft een populaire website en organiseert 
uiteenlopende acties en evenementen. Het ontplooit een grote verscheidenheid aan communicatieactivitei -
ten (waaronder een onlinegemeenschap voor jonge landbouwers en schoolprojecten). Voor het identificeren 
en bevorderen van goede praktijken zijn er videowedstrijden georganiseerd voor jonge landbouwers, waarna 
de video van de winnaar is geüpload naar de website van het NPN.
De prestaties en het bij de belanghebbenden behaalde succes van het NPN is gedeeltelijk te danken aan een 
gedetailleerde planning van operationele output. Het NPN wordt vervolgens getoetst en geëvalueerd aan de 
hand van een reeks indicatoren die zijn vergezeld van streefwaarden. Een reeks outputindicatoren (bijvoor -
beeld vergaderingen of gepubliceerde richtsnoeren) is gekoppeld aan specifieke programma -acties, terwijl 
resultaatindicatoren (mate van klanttevredenheid, verspreiding van goede praktijken) en impactindicatoren 
(aantal prominente spelers die zijn betrokken bij het bestuur, de publieke opinie ten aanzien van de zichtbaar -
heid van het plattelandsontwikkelingsbeleid) zijn vastgesteld voor het NPN als geheel.
Ten slotte wordt in het NPN -programma rekening gehouden met de voorafgaande en de lopende evaluaties van 
de TB -financiering. De in de onafhankelijke tussentijdse evaluatie van 2010 gedane aanbevelingen met betrek -
king tot de noodzaak van een kader van indicatoren voor alle acties op het gebied van TB werden alle overgeno -
men door de Italiaanse autoriteiten met het oog op een verbetering van de kwaliteit van het toezicht.
38 Italië is een van de weinige lidstaten met een systeem van regionale POP’s. Dit betekent dat het NPN een dubbelrol speelt als coördinerend en 
ondersteunend orgaan voor de regio’s op alle terreinen van het plattelandsontwikkelingsbeleid, en niet alleen als technische 
bijstandsmaatregel. Het is daarom gebonden aan de eisen van het GTEK, als ware het een nationaal POP.Tekstvak 6
34
 Conclusies en 
aanbevelingen
83 
Over het algemeen concludeert de 
Rekenkamer dat wegens het ontbre -
ken van een passend prestatiekader 
voor uitgaven aan TB op het gebied 
van landbouw en plattelandsontwikke -
ling de Commissie noch de lidstaten in 
staat zijn aan te tonen welke bijdrage 
technische bijstand heeft geleverd tot 
de algemene doelstellingen van het 
GLB.
84 
Ondanks de aanzienlijke bedragen die 
ermee zijn gemoeid, wordt TB in het 
regelgevingskader niet duidelijk gede -
finieerd en zijn de regels vaag over de 
wijze waarop TB kan worden ingezet. 
Uit de controle bleek dat de Commis -
sie en de lidstaten deze situatie ten 
volle hebben benut. De keuzevrijheid 
heeft echter geleid tot een gebrek 
aan nauwkeurigheid (paragraaf 28). 
De Commissie heeft geen uitvoerige 
richtsnoeren opgesteld betreffende 
de financiering van TB, noch intern, 
noch voor de lidstaten (paragrafen 30 
en 37).
85 
Binnen de Commissie is het onder -
scheid tussen operationele uitgaven 
en administratieve kosten vervaagd. 
Vooral uitgaven voor IT -onderhoud 
maken een steeds belangrijker deel 
uit van de begroting voor technische 
bijstand (paragrafen 32-35). Inmiddels 
hebben vier van de vijf lidstaten aan -
gegeven dat administratieve kosten 
het grootste aandeel uitmaken van 
hun uitgaven aan technische bijstand, 
waarbij de nadruk op loonkosten 
ligt. In situaties waarin het betrokken 
personeel toch wel nodig zou zijn om 
beleid uit te voeren, staat deze inzet 
van TB in feite gelijk aan begrotings -
steun. Op vele EU -beleidsterreinen 
is het nu gebruikelijk om loonkosten 
te financieren uit technische bijstand 
(paragrafen 39-45).86 
Het ontbreken van een duidelijk 
onderscheid tussen operationele en 
administratieve kosten en onduidelijk -
heid wat betreft de aard van de activi -
teiten die onder TB zouden moeten 
vallen, doen afbreuk aan de transpa -
rantie van de begroting en bemoeilij -
ken het toezicht op bestedingen uit 
de begroting (paragrafen 26-28).
87 
Bij de Commissie werden bij de con -
trole enkele formeel niet -subsidiabele 
kosten aangetroffen die verband 
hielden met een onjuiste toewijzing 
van kosten aan de begroting (para -
graaf 52). In de lidstaten hebben de 
belangrijkste problemen betrekking 
op het gebruik van financiering voor 
activiteiten die onder beide pijlers 
vallen (en dus niet volledig subsidiabel 
zijn), of op kwesties in verband met 
overeenkomsten en aanbesteding 
(paragrafen 54-59). Toch concludeert 
de Rekenkamer dat de meeste uitga -
ven in het kader van TB voldoen aan 
de soepele subsidiabiliteitscriteria die 
momenteel van kracht zijn.
88 
De Rekenkamer stelde vast dat admi -
nistratieve kosten zoals de loon - of 
IT-kosten in de praktijk veelal betrek -
king hebben op beide pijlers van het 
GLB. Het feit dat deze kosten alleen 
onder pijler II subsidiabel zijn (in de 
lidstaten), of evenredig over pijler I 
en pijler II verdeeld zijn (bij de Com -
missie), maakt belastende procedures 
noodzakelijk ter rechtvaardiging van 
de wijze waarop de kosten worden 
toegewezen (paragrafen 52, 54-56).
35 Conclusies en aanbevelingen
89 
Bovendien is het daaraan inherente 
probleem dat het moeilijk is om de 
kosteneffectiviteit van administratieve 
kosten te peilen. Hoewel dus de opna -
me van dergelijke kosten onder techni -
sche bijstand waarschijnlijk op diverse 
wijzen bijdraagt tot de verwezenlijking 
van de beleidsdoelstellingen van het 
GLB, is het vrijwel onmogelijk om een 
betrouwbare beoordeling van deze 
bijdrage te maken en vooral om aan te 
tonen dat deze inzet van financiering 
van technische bijstand een betere 
kosteneffectiviteit oplevert dan recht -
streekse besteding aan de kernmaatre -
gelen van het GLB (paragrafen 46-48).
90 
Daarnaast komen zowel de Commissie 
als de lidstaten terecht in een belan -
genconflict door toe te staan dat 
administratieve kosten als TB worden  
opgevoerd. Als beheerders van het 
GLB beslissen zij hoeveel er aan ver -
schillende maatregelen, waaronder TB, 
moet worden besteed met het doel 
een optimale kosteneffectiviteit te 
realiseren. Tegelijkertijd krijgen zij als 
begunstigden van TB die is uitgekeerd 
voor administratieve uitgaven, een 
stimulans om de betalingen voor de 
noodzakelijke programmabeheerkos -
ten te maximaliseren (paragraaf 49).
Aanbeveling 1
De Commissie moet de reikwijdte en 
de toepassing verduidelijken van de 
technische bijstand. In het bijzonder 
moet zij een duidelijk onderscheid 
maken tussen operationele/„capaci -
teitsopbouwende” uitgaven en sub -
sidiabele administratieve/„begrotings -
steun”-kosten, vooral in verband met 
loonkosten.
Een dergelijke verduidelijking zou de 
transparantie bevorderen wat betreft 
de wijzen waarop financiering kan 
worden ingezet. De Commissie moet nauwlettend toezicht houden op de 
uitvoering van TB door de lidstaten.
Aanbeveling 2
De Commissie moet ook passende 
maatregelen nemen om ervoor te 
zorgen dat algemene administratieve 
uitgaven, zoals die voor regelmatig 
IT-onderhoud, niet voor rekening 
van de begrotingsonderdelen voor 
technische bijstand komen.
Aanbeveling 3
De Commissie moet in de toekomst 
van de lidstaten verlangen dat zij een 
afzonderlijke rapportage inleveren 
over administratieve/„begrotings -
steun”-kosten voor plattelandsontwik -
keling, om zodoende transparanter 
weer te geven dat een deel van de 
financiering voor technische bijstand 
aan dergelijke steun wordt uitgegeven.
91 
De Rekenkamer constateerde dat 
noch de Commissie, noch de lidstaten 
een passend prestatiekader hadden 
opgezet om de noodzaak en de doel -
treffendheid van de financiering van 
TB aan te tonen. Door de onnauwkeu -
righeid waarmee technische bijstand 
was opgenomen in de verordeningen 
voor 2007-2013 hadden de beheer -
autoriteiten de mogelijkheid om deze 
van dit wezenlijke aspect van goed 
financieel beheer uit te sluiten. Omdat 
het grootste deel van de uitgaven 
voor TB niet -operationeel is, wordt 
dit over het algemeen als jaarlijkse 
uitgave beschouwd en komt het 
niet voor in het gemeenschappelijke 
toezicht- en evaluatiekader. Als gevolg 
daarvan wordt het gekenmerkt door 
ontoereikende meerjarige planning 
en het ontbreken van een behoor -
lijke behoefteanalyse, wat leidt tot 
onnauwkeurige doelstellingen en 
36 Conclusies en aanbevelingen
niet -resultaatgerichte monitoring en 
evaluatie (paragrafen 60-75).
92 
Door na te laten om haar eigen 
behoeften op het gebied van TB te 
definiëren als onderdeel van een 
prestatiekader en doordat zij dit ook 
niet verlangt van de lidstaten, heeft 
de Commissie zichzelf een instrument 
onthouden waarmee de algemene 
impact van uitgaven voor TB kan wor -
den beoordeeld, zodat financiering 
gericht kan worden ingezet waar ze 
het meeste nut heeft. De potentiële 
doeltreffendheid van financiering van 
technische bijstand komt dus sterk in 
het gedrang (paragrafen 76-78).
93 
De Rekenkamer constateerde dat de 
regelingen voor netwerkvorming 
een betere verenigbaarheid met de 
elementen van een prestatiekader toelieten door middel van meer pre -
cieze richtsnoeren voor de inzet van 
financiering van TB, waarbij een duide -
lijk onderscheid wordt gemaakt tussen 
operationeel en niet -operationeel, in 
combinatie met een maximum voor 
de beheersuitgaven van de lidstaten 
(paragrafen 79-82).
Aanbeveling 4
De Commissie en de lidstaten dienen 
een passend prestatiekader op te 
zetten voor de financiering van TB. 
Met name dient naar behoren te 
worden beoordeeld wat de behoef -
ten van de Commissie en de lidstaten 
zijn op het gebied van TB, en is er een 
mechanisme nodig om doelstellingen 
vast te stellen en om na te gaan 
welke vorderingen in die richting zijn 
gemaakt, waarmee de verantwoor -
ding wordt verstevigd en het mogelijk 
wordt de doeltreffendheid en doelma -
tigheid van uitgaven te bevorderen.
Dit verslag werd door kamer II onder voorzitterschap van 
mevrouw Rasa BUDBERGYTĖ, lid van de Rekenkamer, te Luxemburg vastgesteld 
op haar vergadering van 11 maart 2015.
 Voor de Rekenkamer
 Vítor Manuel da SILVA CALDEIRA
 President

37
 Bijlage BijlageFinanciële planning van technische bijstand op het gebied van plattelands -
ontwikkeling voor de periode 2007-2013 en 2014-2020 op basis van gegevens 
van DG Landbouw en Plattelandsontwikkeling
Lidstaat2007 ‑2013 2014 ‑2020Veranderingen  
2007 ‑2013 tot 2014 ‑2020 
(2007 ‑2013 = 100 %)
Oorspronkelijk 
financieel plan: 
plattelands ‑
ontwikkeling
(in euro)Oorspronke ‑
lijk financieel 
plan: TB 
(in euro)TB als 
onderdeel 
van POOorspronkelijk 
financieel plan: 
plattelands ‑
ontwikkeling
(in euro)Oorspronke ‑
lijk financieel 
plan: TB 
(in euro)TB als 
aandeel 
van POVerande ‑
ringen in 
PO‑plan ‑
ningVerande ‑
ringen in 
TB‑plan ‑
ning
België1487 484 306 5 653 734 1,16  % 647 797 759 7 614 324 1,18  % 132,89  % 134,68  %
Bulgarije12 642 248 596 39 545 031 1,50  % 2 338 783 966 54 500 000 2,33 % 88,51  % 137, 8 2  %
Tsjechische 
Republiek1 2 857 506 354 13 514 430 0,47  % 2 281 445 107 22 500 000 0,99  % 79,84  % 166,49  %
Denemarken2577 918 796 23 100 024 4,00  % 629 400 690 25 175 839 4,00  % 108,91  % 108,99  %
Duitsland19 078 378 263 92 685 319 1,02  % 8 768 178 051 199 667 445 2,28  % 96,58 % 215,43  %
Estland 723 736 855 28 586 354 3,95  % 823 341 558 28 083 108 3,41  % 113,76  % 98,24  %
Ierland12 494 540 590 2 160 000 0,09  % 2 190 000 000 3 180 000 0,15  % 87,79  % 147, 2 2  %
Griekenland13 906 228 424 45 000 000 1,15  % 4 223 960 793 79 723 255 1,89  % 108,13  % 17 7,16  %
Spanje18 049 474 764 101 591 356 1,26  % 8 214 328 821 118 952 677 1,45  % 102,05  % 117, 0 9  %
Frankrijk17 584 497 109 49 972 316 0,66  % 11 353 567 383 127 974 320 1,13  % 149,69  % 256,09 %
Italië18 985 781 883 191 256 136 2,13  % 10 384 714 084 260 147 585 2,51  % 115,57  % 136,02  %
Cyprus1164 563 574 2 913 089 1,77  % 132 214 377 2 381 377 1,80  % 80,34 % 81,75  %
Letland 1 054 373 504 41 644 500 3,95  % 1 074 576 782 42 983 070 4,00  % 101,92  % 103,21  %
Litouwen 1 765 794 093 67 996 680 3,85  % 1 613 088 240 57 323 530 3,55  % 91,35 % 84,30 %
Luxemburg194 957 826  —  0,00  % 100 574 600 1 058 045 1,05  % 105,92  % n.v.t.
Hongarije13 860 091 392 152 233 735 3,94  % 3 430 667 653 74 055 333 2,16  % 88,88  % 48,65  %
Malta177 653 355 3 063 355 3,94  % 97 326 898 3 893 076 4,00  % 125,34 % 127, 0 9  %
Nederland2593 197 167 3 251 167 0,55  % 607 305 360 21 695 360 3,57  % 102,38 % 667 ,31 %
Oostenrijk 4 025 575 992 87 807 211 2,18  % 3 937 551 997 114 181 478 2,90  % 97, 81  % 130,04  %
Polen213 398 928 156 199 950 000 1,49  % 8 598 280 814 132 527 195 1,54  % 64,17  % 66,28  %
Portugal14 056 570 600 86 483 763 2,13  % 4 057 788 354 77 095 212 1,90  % 100,03  % 89,14  %
Roemenië18 124 198 745 100 895 834 1,24  % 8 015 663 402 178 367 919 2,23  % 98,66  % 176,78  %
Slovenië 915 992 729 12 922 668 1,41  % 837 849 803 24 946 000 2,98  % 91,47  % 193,04  %
Slowakije21 996 908 078 42 238 362 2,12  % 1 545 272 844 59 291 790 3,84  % 77 ,38 % 140,37 %
Finland 2 155 018 907 23 082 183 1,07  % 2 380 408 388 29 874 500 1,26  % 110,46  % 129,43  %
Zweden11 953 061 954 64 188 151 3,29  % 1 763 315 250 63 410 453 3,60  % 90,28  % 98,79  %
Verenigd Koninkrijk14 612 120 420 31 294 724 0,68  % 5 190 459 683 67 171 685 1,29  % 112,54  % 214,64  %
Totaal/gemiddeld 
aandeel per 
lidstaat3 96 236 802 432  1 513 030 122 1,57  % 95 237 862 657  1 877 774 575 1,97  % 98,96  % 124,11  %
1  Voor de periode 2014-2020 is het plattelandsontwikkelingsprogramma/zijn de plattelandsontwikkelingsprogramma’s nog niet of slechts ten dele 
goedgekeurd door de Commissie (stand van eind februari 2015)
2 Voor de periode 2014-2020 is flexibiliteit (overdrachten pijler I) nog niet opgenomen.
3  Met uitzondering van Kroatië, dat in 2013 lid werd van de EU en daarom geen Elfpo-uitgaven deed in 2007-2013; de geplande Elfpo-begroting 
van het land voor 2014-2020 beloopt 2 026 miljoen euro, met inbegrip van 55 miljoen euro voor TB.
38
kunnen worden gefinancierd in het kader van andere 
EU-fondsen of overheidssteun in het algemeen.
VI
De lidstaten hebben de verplichting in het jaarlijkse 
voortgangsverslag informatie te verstrekken over 
de kwaliteit en doeltreffendheid van de uitvoering 
van het programma, inclusief over het gebruik van 
technische bijstand (bijlage VII bij Verordening (EG) 
nr. 1974/2006).
Uitgaven voor technische bijstand dragen bij tot een 
soepele uitvoering van de programma’s, hetgeen 
uiteindelijk de begunstigden ten goede komt.
VII
Technische bijstand draagt bij aan de uitvoering, 
het toezicht (in de nieuwe programmeringsperiode 
„monitoring” genoemd), de controle en de evaluatie 
van de POP’s. Enkel uit de synthese van de ex -post -
evaluaties van de POP’s zal de bijdrage van technische 
bijstand aan de GLB -doelstellingen kunnen blijken.
De wetgever heeft besloten om de lidstaten flexi -
biliteit te bieden bij het gebruik van middelen voor 
technische bijstand.
VII Eerste aanbeveling
De Commissie aanvaardt deze aanbeveling en zal 
doorgaan met het ontwikkelen van richtsnoeren 
dienaangaande.
VII Tweede aanbeveling
De Commissie kan niet met deze aanbeveling 
instemmen. Zij is van oordeel dat IT -onderhoud een 
operationele activiteit is die verband houdt met de 
actualisering en ontwikkeling van de systemen. Over -
eenkomstig de door de Commissie opgestelde bud -
gettaire richtsnoeren voor de ESI -fondsen van 16 mei 
2014 voor het gedeelde beheer van programma’s 
inzake het gebruik van operationele en niet -operatio -
nele (administratieve) technische bijstand in het geval 
van IT- en audituitgaven, moeten alle soorten IT -kos-
ten, of zij nu betrekking hebben op IT -ontwikkeling 
dan wel IT -onderhoud, altijd in dezelfde begrotingslijn 
als de respectieve IT -ontwikkelingskosten worden 
opgevoerd. Deze aanpak versterkt de begrotings -
discipline en -samenhang op alle gebieden met 
gedeeld beheer van de begroting van de Commissie.Samenvatting
IV
De Commissie is van mening dat artikel 5 van Verorde -
ning (EG) nr. 1290/2005 het enige duidelijke juridische 
referentiekader voor zowel het ELGF als het Elfpo 
schept op het niveau van de Commissie en/of voor 
haar rekening.
Voor de nieuwe programmeringsperiode is technische 
bijstand op het niveau van de lidstaten vastgesteld in 
artikel 59 van Verordening (EU) nr. 1303/2013.
De keuzevrijheid als gevolg van de flexibiliteit in de 
regelgeving is nodig om in te spelen op de grote 
verscheidenheid aan behoeften van nationale en 
regionale overheden. Capaciteitsopbouw houdt zeer 
nauw verband met bepaalde soorten kosten zoals 
administratieve kosten of IT -instrumenten. In het 
kader van technische bijstand gefinancierde uitgaven 
houden rechtstreeks verband met de opstelling, 
uitvoering en evaluatie van de plattelandsontwikke -
lingsprogramma’s (POP’s).
Met betrekking tot de programmeringsperiode 2014-
2020 heeft de Commissie omvattende richtsnoeren 
aan de lidstaten en beleidsnota’s aan desk officers 
verstrekt teneinde de benaderingen bij de onderhan -
deling over nieuwe POP’s te stroomlijnen.
V
De lidstaten moeten ervoor zorgen dat alle plattelands -
ontwikkelingsmaatregelen die zij voornemens zijn uit 
te voeren, verifieerbaar en controleerbaar zijn. Daartoe 
stellen de lidstaten controleregelingen vast die hun een 
redelijke zekerheid verschaffen dat de subsidiabiliteits -
criteria en de andere verbintenissen worden nageleefd 
(artikel 48 van Verordening (EG) nr. 1974/2006).
Voor de programmeringsperiode 2014-2020 is tech -
nische bijstand onderworpen aan administratieve 
controles en controles ter plaatse (artikel 62 van 
Verordening (EU) nr. 809/2014), waardoor de mate van 
zekerheid op het gebied van de subsidiabiliteit van de 
uitgaven verbetert.
Uitgaven voor technische bijstand moeten traceerbaar 
zijn en de daarmee gefinancierde middelen moeten 
identificeerbaar zijn door middel van goede boek -
houdkundige praktijken. Hetzelfde principe geldt voor 
andere uitgaven, begunstigden en concrete acties die Antwoorden  
van de Commissie
Antwoorden van de Commissie 39
Wat pijler II betreft, is de uitkomst van het gebruik 
van de geplande middelen voor technische bijstand 
nog niet volledig bekend, aangezien de lidstaten heel 
2015 uitgavendeclaraties kunnen indienen. Er bestaan 
grote verschillen tussen de lidstaten als het gaat om 
het aandeel van de toewijzing voor plattelandsont -
wikkeling die zij voornemens zijn voor technische 
bijstand te gebruiken.
Opmerkingen
24
Wat pijler I betreft, is financiering van de administra -
tieve kosten van de lidstaten uitgesloten van het ELGF. 
Administratieve kosten gedragen door begunstigden 
van actiefondsen of operationele programma’s, zijn 
subsidiabel en kunnen worden opgenomen in de 
declaraties van de lidstaten op basis van door de Com -
missie in het kader van de nieuwe GMO -verordening 
(Verordening (EU) nr. 1308/2013) vastgestelde gedele -
geerde handelingen.
25
De Commissie erkent dat het belangrijk is dat de inzet 
van middelen voor technische bijstand ter financie -
ring van administratieve kosten wordt gerechtvaar -
digd en transparant is. Voor de goede uitvoering van 
de programma’s, en uiteindelijk van het plattelands -
ontwikkelingsbeleid, zijn goed uitgeruste overheids -
diensten nodig.
26
De Commissie is van mening dat artikel 5 van Verorde -
ning (EG) nr. 1290/2005 het enige duidelijke juridische 
referentiekader voor zowel het ELGF als het Elfpo 
verschaft op het niveau van de Commissie en/of voor 
haar rekening.
Voor de nieuwe programmeringsperiode wordt tech -
nische bijstand op het niveau van de lidstaten gedefi -
nieerd in artikel 59 van Verordening (EU) nr. 1303/2013.
27
Ondanks de niet -expliciete opname van de term „capa -
citeitsopbouw” in artikel 5, leiden alle genoemde acti -
viteiten uiteindelijk bij de diensten van de Commissie 
en de lidstaten tot de opbouw van capaciteit voor de 
wettige en regelmatige toepassing van de GLB -regels.VII Derde aanbeveling
De Commissie aanvaardt deze aanbeveling.
Op middellange termijn zal de Commissie meer gede -
tailleerde informatie vragen binnen de bestaande 
verslagleggingsystemen teneinde de monitoring van 
het soort kosten (i.e. administratieve en operationele 
kosten) in het kader van de begroting voor technische 
bijstand te verbeteren.
VII Vierde aanbeveling
De Commissie aanvaardt deze aanbeveling. De Commis -
sie zal de lidstaten aanmoedigen gebruik te maken van 
passende indicatoren voor de monitoring van de uitgaven 
voor technische bijstand, maar dit niet verplicht stellen.
Inleiding
13
Het volume van de uitgaven voor technische bijstand 
is gepland volgens de geconstateerde relevante 
behoeften. Zo voorziet artikel 8, onder c), vi), van 
Verordening (EU) nr. 1305/2013 in de verplichting voor 
beheersautoriteiten om voldoende capaciteit voor 
het verlenen van advies over de regelgeving en over 
acties inzake innovatie te waarborgen, hetgeen tot 
aanvullende corresponderende behoeften op het 
gebied van technische bijstand kan hebben geleid.
De Commissie heeft de benadering ten aanzien van 
technische bijstand in alle ESI -fondsen gestroomlijnd 
door gemeenschappelijke wettelijke bepalingen vast 
te stellen die op alle fondsen van toepassing zijn. Deze 
bepaling (art. 59 van Verordening (EU) nr. 1303/2013) 
verruimt enigszins de reikwijdte van de voor steun in 
aanmerking komende uitgaven door communicatie, 
netwerkvorming, afhandeling van klachten en audit -
activiteiten, die in het vorige plattelandsontwikke -
lingskader niet werden gebruikt voor de definitie van 
technische bijstand, eronder te begrijpen.
16
Wat pijler I betreft, moeten alle vastleggingen worden 
gedaan binnen het betrokken begrotingsjaar en ver -
strijken zij aan het einde van dat jaar, de uitzonderlijke 
gevallen waarin overdrachten van het ene begrotings -
jaar naar het volgende zijn toegestaan buiten beschou -
wing gelaten. Betalingen kunnen echter in de loop van 
meer dan één begrotingsjaar worden verricht.
Antwoorden van de Commissie 40
31
Volgens de boekhoudkundige systemen van de Com -
missie beliep in 2013 de totale waarde van de vastleg -
gingen 21 879 114 euro. De Commissie heeft aan het 
einde van de programmeringsperiode 2007-2013 de 
netwerkvormingsactiviteiten versterkt, met name die 
in verband met het Europees innovatiepartnerschap. 
Netwerkactiviteiten waren ook een centraal element 
voor de voorbereiding van de volgende program -
meringsperiode. In het algemeen is netwerkvorming 
een belangrijke resultaatgerichte activiteit die de 
beleidsvorming ondersteunt. Wat IT -systemen betreft, 
is de ontwikkeling van nieuwe en meer geavanceerde 
instrumenten (bijvoorbeeld RDIS2, SFC) om de peri -
ode 2014-2020 voor te bereiden, hoofdzakelijk vanaf 
2012 uitgevoerd en bijgevolg zijn de daarmee samen -
hangende uitgaven substantieel hoger dan in 2007. 
Zie ook de antwoorden op de paragrafen 32-35.
Gezamenlijk antwoord van de 
Commissie op de paragrafen 32 tot en 
met 35
De verantwoordelijke diensten van de Commissie heb -
ben IT -uitgaven gefinancierd door middel van een aantal 
begrotingsonderdelen op basis van het verband tussen 
de betrokken uitgaven en de bijbehorende activiteit:
De voor deze financiering gebruikte begrotingsonder -
delen betreffen niet -technische operationele bijstand 
in het kader van de uitgaven ter ondersteuning van 
concrete GLB -acties (het ELGF en het Elfpo zijn afzon -
derlijk gefinancierd in het kader van begrotingsonder -
deel 05 01 04) en operationele technische bijstand die 
rechtstreeks verband houdt met de uitvoering van 
operationele GLB -programma’s en -activiteiten (het 
ELGF gefinancierd in het kader van onderdeel 05 08 09 
en het Elfpo in het kader van post 05 04 05 02).
De ontwikkeling en het onderhoud van administra -
tieve IT -systemen is geleidelijk aan overgenomen door 
de horizontale diensten binnen de Commissie. De 
Commissie is evenwel verantwoordelijk gebleven voor 
IT-systemen ten dienste van het GLB. De hier  boven 
genoemde begrotingsartikelen dekken zowel de 
kosten voor de initiële ontwikkeling van de betrokken 
IT-systemen als de kosten voor het onderhoud ervan. 
Onder de laatstgenoemde kosten vallen zowel kosten 
voor de verdere ontwikkeling van deze systemen, 
naarmate daar behoefte aan ontstaat (evolutief onder -
houd), als kosten voor het benodigde correctieve 
onderhoud en de werking.28
De wetgever heeft bij het vaststellen van de veror -
deningen geopteerd voor een flexibele en brede 
benadering voor het gebruik van technische bijstand 
door de lidstaten. De Commissie kan zich niet mengen 
in de toepassing van dergelijke bepalingen, met name 
wanneer de uitgaven subsidiabel blijken te zijn.
Desalniettemin heeft de Commissie, voor de lopende 
programmeringsperiode, specifieke richtsnoeren 
voor de lidstaten uitgebracht, alsook beleidsnota’s en 
indicatieve indicatoren voor desk officers.
De door technische bijstand gedekte administratieve 
kosten moeten duidelijk aansluiten bij de uitvoering 
van het programma. De flexibiliteit bij het gebruik 
van de middelen in het kader van technische bijstand 
binnen de vastgelegde maxima betekent niet dat er 
sprake zou zijn van een gebrek aan nauwkeurigheid. 
Bij gedeeld beheer moeten de lidstaten ervoor zorgen 
dat de EU -begroting wordt besteed overeenkomstig 
de beginselen van zuinigheid, efficiëntie en doeltref -
fendheid (artikel 30 van het Financieel Reglement 
(Verordening (EU, Euratom) nr. 966/2012)).
Met uitgaven voor technische bijstand worden activi -
teiten van het nationaal netwerk voor het platteland 
van de lidstaten ondersteund, die duidelijk zijn afge -
bakend en vastgelegd in het rechtskader (artikel 68 
van Verordening (EG) nr. 1698/2005) en in de POP’s.
30
De Commissie is van mening dat de „definitie” en 
de „aard” van technische bijstand door de wetgever 
moeten worden bepaald. 
Het vademecum voor direct beheer strekt tot leidraad 
voor de validering, financiële circuits, processen en 
procedures die worden toegepast voor de uitvoering 
van de begroting, en is niet bedoeld om regels inzake 
de toewijzing van begrotingsmiddelen aan verschil -
lende rubrieken uit te vaardigen.
Antwoorden van de Commissie 41
in bepaalde lidstaten waar de nationale overheden 
met grote besparingen en een gebrek aan middelen 
werden geconfronteerd. Om voor een deugdelijke 
uitvoering van het beleid te zorgen en het stijgende 
foutenpercentage terug te dringen, hebben dergelijke 
overheden een beroep gedaan op EU -financiering in 
het kader van technische bijstand.
43
In artikel 66, lid 2, van Verordening (EG) nr. 1698/2005 
is het volgende bepaald: „Op initiatief van de lidstaten 
kan het Elfpo in het kader van elk programma voor 
plattelandsontwikkeling acties financieren op het 
gebied van voorbereiding, beheer, toezicht, evaluatie, 
voorlichting en controle met betrekking tot de op 
grond van het programma verleende bijstand. Tot 4 % 
van het totale bedrag voor elk programma kan aan 
deze acties worden besteed.” Overeenkomstig arti -
kel 71, lid 3, van Verordening (EG) nr. 1698/2005 is het 
aan de bevoegde nationale autoriteiten om de regels 
inzake de subsidiabiliteit van uitgaven vast te stellen, 
onder voorbehoud van de bijzondere voorwaarden 
die bij Verordening (EG) nr. 1698/2005 voor bepaalde 
plattelandsontwikkelingsmaatregelen zijn vastgesteld.
45
De Commissie is van oordeel dat de herschikking van 
kredieten naar beheer de verwerking van steunaan -
vragen verbetert en ervoor zorgt dat er betere advies -
diensten aan de begunstigden van POP’s worden 
verleend, met name inzake complexe investerings -
maatregelen, met een betere uitvoering van het 
programma tot gevolg.
46
Technische bijstand wordt deels gebruikt voor het 
algehele beheer van POP’s, wat door beleidsmakers 
wordt beschouwd als een noodzakelijke ondersteu -
ning van de uitvoering van het beleid. Daarom moet 
deze bijstand worden beschouwd in het licht van de 
prestatie -indicatoren van de POP’s.
47
Technische bijstand wordt grotendeels gebruikt om 
de administratieve lasten van de begunstigden te 
verlichten, hun kennis en informatie inzake de pro -
gramma -uitvoering te verbeteren of ten volle gebruik 
te maken van IT -instrumenten en e -overheid. Der -
halve hebben uitgaven voor technische bijstand, zelfs De Commissie heeft voor programma’s onder gedeeld 
beheer richtsnoeren uitgebracht met betrekking tot 
het soort begrotingslijn dat moet worden gebruikt 
voor IT -uitgaven (en auditwerkzaamheden in dat 
verband) — een en ander met het oog op de nodige 
samenhang met de budgettering van de IT -uitgaven. 
Alle soorten IT -kosten moeten deze richtsnoeren 
volgen, of het nu gaat om IT -ontwikkeling of IT - 
onderhoud, en de onderhoudskosten moeten altijd in 
dezelfde begrotingslijn als de respectieve IT -ontwikke -
lingskosten worden opgevoerd. Deze aanpak versterkt 
de begrotingsdiscipline en -samenhang in alle bij het 
gedeeld beheer betrokken DG’s.
36
Zie antwoord van de Commissie op paragraaf 28.
37
Zie antwoord van de Commissie op paragraaf 28.
38
Het gemiddelde cijfer voor het gebruik van technische 
bijstand voor de programmeringsperiode 2007-2013 
(1,57 %) en het geraamde cijfer voor de programme -
ringsperiode 2014-2020 (1,97 %) laten een gematigde 
toewijzing door de lidstaten zien en wijzen erop dat 
de middelen enkel worden besteed ten behoeve van 
activiteiten die nodig zijn in verband met de uitvoe -
ring van de POP’s. Bovendien bedroeg het daadwer -
kelijk bestede bedrag in de periode 2007-2013 (op 
31.10.2014) slechts 70 % van de geplande bedragen 
die zijn opgevoerd in de bijlage. Bijgevolg is eigenlijk 
slechts 1,16 % van de in 2007-2013 uitgevoerde begro -
ting aan technische bijstand besteed.
Zie ook het antwoord van de Commissie op 
paragraaf 13.
Gezamenlijk antwoord van de 
Commissie op de paragrafen 40 en 41
Voor een goed financieel beheer en ambitieuze 
doelstellingen in het plattelandsontwikkelingsbeleid 
is versterkte administratieve capaciteit in de lidstaten 
nodig. Met het oog op een passende uitvoering zijn 
meer middelen uitgetrokken voor de instandhouding 
van administratieve capaciteit in de lidstaten.
Daarenboven deed zich tijdens de geauditeerde peri -
ode een ernstige economische crisis voor, met name 
Antwoorden van de Commissie 42
50
De Commissie heeft de lidstaten richtsnoeren ver -
strekt inzake het gebruik van technische bijstand voor 
de programmeringsperiode 2014-2020 in het kader 
van het Comité voor plattelandsontwikkeling.
51
De tabel in de bijlage is gebaseerd op door de lidsta -
ten ingediende ontwerp -POP’s, waarvan het meren -
deel nog het voorwerp van besprekingen uitmaakt.  
Zie ook het antwoord van de Commissie op 
paragraaf 13.
54
De Commissie verricht in de lidstaten momenteel 
een aantal audits ter verificatie van de uitgaven voor 
technische bijstand. Er wordt een follow -up gegeven 
aan door de Commissie en de Europese Rekenkamer 
gerapporteerde fouten en er worden financiële 
correcties voorgesteld.
Het rechtskader voor de programmeringsperiode 
2014-2020 is versterkt. De aan de lidstaten verstrekte 
leidraad bevat de volgende aanbeveling: „De admi -
nistratieve kosten van de begunstigden die mid -
dels technische bijstand worden gefinancierd, met 
inbegrip van personeelskosten, moeten duidelijk 
worden bepaald (soort administratieve kosten en 
toekenningscriteria). Wanneer de begunstigden 
bovendien ook andere fondsen implementeren (i.e. 
ESI-fondsen of ELGF), moeten de verifieerbaarheid 
en meetbaarheid van de in het kader van technische 
bijstand gefinancierde administratieve kosten worden 
gegarandeerd.”
55
De lidstaten worden ervan bewust gemaakt dat 
technische bijstand enkel op de POP’s betrekking mag 
hebben en dat er een duidelijk onderscheid tussen 
aan pijler 1 en aan pijler 2 gerelateerde adminis -
tratieve kosten en personeelskosten moet worden 
aangetoond.
Zie eveneens het antwoord op paragraaf 54.indien zij ten dele voor begrotingssteun zijn bestemd, 
positieve gevolgen voor de begunstigden.
48
Nationale overheden in economisch zwakkere lidstaten 
hebben meer steun nodig ter nakoming van EU -verbin -
tenissen en -verplichtingen met betrekking tot de uit -
voering van het programma. Zulke uitgaven zijn nodig 
om administratieve middelen die verband houden met 
de uitvoering van het programma, te financieren.
De uitgaven voor technische bijstand van Polen zijn 
procentueel gezien betrekkelijk laag.
49
Technische bijstand ondersteunt de uitvoering van 
de kerndoelstellingen van het beleid, die niet zou -
den worden bereikt bij ontstentenis van dergelijke 
financiering. Daarom is de Commissie van mening dat 
met uitgaven voor technische bijstand geen aanzien -
lijke middelen van de doelstellingen van het beleid 
worden afgeleid, doch integendeel de uitvoerings -
regelingen in de lidstaten worden versterkt.
In 2007-2013 is slechts 1,16 % van de uitgaven besteed 
aan technische bijstand (van een mogelijk maximum 
van 4 %). Uit dit relatief lage percentage plattelands -
ontwikkelingsuitgaven blijkt geenszins dat de 
lidstaten ernaar zouden streven de betalingen voor 
administratieve kosten te maximaliseren.
Tekstvak 1
In acht genomen dat uit de begroting voor technische 
bijstand enige overheadkosten worden gefinancierd 
die aan de uitvoering van het programma zijn toe te 
rekenen, lijkt het aandeel van dergelijke uitgaven ten 
opzichte van de totale begroting van het beleid (i.e. 
1,16 %) zeer klein te zijn.
Hoewel de kosten van controles in de lidstaten niet 
zouden mogen verhogen, moet volgens de Commis -
sie de nadruk worden gelegd op de noodzaak om de 
kwaliteit en efficiëntie van de controles te verbeteren.
Verplichtingen in verband met beheer, controle, voor -
lichting, publiciteit, netwerkvorming, monitoring en 
evaluatie zijn noodzakelijk voor een werkzaam beleid 
en de kosten ervan moeten worden gecofinancierd 
door het Elfpo.
Antwoorden van de Commissie 43
de beheersautoriteiten overeenkomstig artikel 8, lid 2, 
onder f), van Verordening (EG) nr. 1698/2005.
Specifieke toezeggingen met betrekking tot de nale -
ving van de regels, met name de regels inzake mede -
dinging en openbare aanbesteding, zijn verstrekt 
door de Italiaanse beheersautoriteit in het jaarlijkse 
voortgangsverslag.
Bij artikel 62 van Verordening (EU) nr. 1305/2013 is het 
domein verruimd waarin een onafhankelijke expert 
de berekeningen moet uitvoeren of bevestigen. Het 
omvat tevens alle concrete acties waarbij gebruik 
wordt gemaakt van vereenvoudigde kostenopties.
62
In de programmeringsperiode 2014-2020 zullen de 
nationale netwerken voor het platteland worden 
gemonitord aan de hand van drie specifieke output -
indicatoren (bijlage IV bij Uitvoeringsverordening 
(EU) nr. 808/2014). De aan de lidstaten verstrekte 
leidraad bevat met betrekking tot de andere in het 
kader van technische bijstand gefinancierde activi -
teiten, de volgende aanbeveling: „Ter naleving van 
de algemene beginselen inzake goed financieel 
beheer van de EU -fondsen, moeten uitgaven voor 
technische bijstand zijn gebaseerd op operationele 
SMART - doelstellingen (artikel 30 van Verordening (EU, 
Euratom) nr. 966/2012 (Financieel Reglement)), na een 
passende beoordeling van de behoeften. De outputs 
moeten worden gemonitord en geëvalueerd op basis 
van prestatie -indicatoren. De lidstaten worden aan -
gemoedigd aanvullende specifieke indicatoren voor 
technische bijstand vast te stellen.”
Tekstvak 4
De POP’s worden uitgevoerd aan de hand van maat -
regelen die steun in de vorm van technische bijstand 
vereisen voor de algehele goede uitvoering ervan. In 
dit verband beschouwt de Commissie de maatregelen 
als de beleidsinstrumenten (toolkit) en technische 
bijstand als een horizontale activiteit ter ondersteu -
ning van het doeltreffende beheer van de POP’s.Tekstvak 2
Volgens de Litouwse autoriteiten keurt het minis -
terie regelmatig bijgewerkte lijsten goed van 
personeelsleden die deeltijds aan werkzaamheden 
in verband met POP’s zijn toegewezen, samen met 
specifieke percentages van hun werktijd. In het 
betaalorgaan wordt de pro -ratatoewijzing van de 
werktijd van het personeel vastgesteld met inacht -
neming van de verschillende middelen die door 
het orgaan worden beheerd, toegewezen taken en 
functies, goedgekeurde actieplannen, geplande 
oproepen tot het indienen van voorstellen en de 
verwerking daarvan, controles ter plaatse enz.
Wat Hongarije betreft, heeft de Commissie op 
19 december 2014 de Hongaarse autoriteiten eraan 
herinnerd dat voor de programmeringsperiode 2014-
2020 een lijst van de begunstigden van technische 
bijstand moet worden verstrekt. Wanneer de begun -
stigden bovendien ook andere fondsen implemen -
teren (i.e. ESI -fondsen of het ELGF), moeten de meet -
baarheid en verifieerbaarheid van de administratieve 
kosten worden gewaarborgd.
Wat Oostenrijk betreft, hebben de autoriteiten er 
tijdens de onderhandelingen over het programma 
2014-2020 op gewezen dat technische bijstand enkel 
betrekking op POP’s mag hebben en dat er een 
duidelijk onderscheid tussen aan pijler I en aan pijler II 
gerelateerde administratieve en personeelskosten 
moet worden aangetoond.
Wat Polen betreft, waren de coëfficiënten geraamd op 
basis van de aanname dat het onwaarschijnlijk was dat 
de verdeling tussen pijler I en pijler II in de loop van de 
periode zou wijzigen.
Opgemerkt zij dat de Commissie tijdens haar eigen 
audits rekening houdt met de opmerkingen van de 
Rekenkamer. 
Zie eveneens het antwoord op paragraaf 55.
56
Zie antwoord van de Commissie op paragraaf 54.
Tekstvak 3
De Commissie heeft herhaaldelijk het belang van 
naleving van de regels inzake openbare aanbeste -
dingen benadrukt in bilaterale vergaderingen en in 
verscheidene documenten die zijn uitgewisseld met 
Antwoorden van de Commissie 44
Voorts wijst het voorbeeld van Polen op mogelijke 
moeilijkheden bij de voorbereiding van een afzon -
derlijke betekenisvolle langetermijnbeoordeling van 
behoeften op het gebied van technische bijstand.
69
De Commissie heeft geen afzonderlijke doelstellingen 
voor technischebijstandsfinanciering vastgesteld 
omdat zij dit niet noodzakelijk, kosteneffectief of 
even redig  achtte. Indien van toepassing, heeft zij ech -
ter een meerjarige planning en bijbehorende ijkpun -
ten (evaluatie, IT -regeling, directeur enz.) ontwikkeld.
73
Technische bijstand wordt niet afzonderlijk vermeld 
in de algemene richtsnoeren betreffende het GTEK 
omdat de prestatievereisten indirect aan bod komen 
en worden gemeten in het kader van de uitvoering 
van de maatregelen waartoe zij bijdragen.
Het GTEK voorziet in het gebruik van aanvullende 
indicatoren voor POP’s (artikel 81, lid 2, van Verorde -
ning (EG) nr. 1698/2005) die door de lidstaten moeten 
worden vastgesteld met het oog op toezicht en evalu -
atie met betrekking tot de elementen die specifiek zijn 
voor die POP’s. Tevens voorzag het in gemeenschap -
pelijke evaluatievragen voor de technische bijstand 
die moeten worden geëvalueerd in de tussentijdse en 
ex-postevaluaties.
75
Gezien de grote verscheidenheid aan behoeften 
die door technische bijstand worden gedekt, zou 
het scheiden van monitoring en evaluatie van de 
elementen van de POP’s waaraan zij bijdragen, nood -
zaken tot een zeer omvangrijk en duur kader voor de 
follow -up van relatief lage uitgaven. Overeenkomstig 
bijlage VII bij Verordening (EG) nr. 1974/2006 moet 
het jaarlijkse voortgangsverslag informatie bevatten 
over de maat regelen  die de beheersautoriteit en het 
toezicht  comité hebben genomen om de kwaliteit 
en de doeltreffend  heid van de uitvoering van het 
programma te waarborgen, met inbegrip van techni -
sche bijstand. De evaluatie van de POP’s (met inbegrip 
van prestatie- en impactbeoordelingen) moet worden 
verricht tijdens de tussentijdse en ex -postevaluaties.Het voornemen om technische bijstand afzonderlijk 
van de maatregelen te beschouwen, blijkt duidelijk 
uit het feit dat deze zijn vastgesteld in verschillende 
hoofdstukken van de wetgeving inzake plattelands -
ontwikkeling. In Verordening (EU) nr. 1305/2013 
beschrijft titel III, hoofdstuk I, bijvoorbeeld de maat -
regelen, hoofdstuk II de gemeenschappelijke bepa -
lingen voor verscheidene maatregelen en hoofd -
stuk III de technische bijstand en netwerkvorming. 
Technische bijstand is duidelijk onderscheiden van 
de maatregelen. Dit onderscheid houdt evenwel niet 
in dat technische bijstand niet wordt gemonitord of 
geëvalueerd. De POP’s worden naar behoren gepland, 
gemonitord en geëvalueerd en de effecten van 
technische bijstand dragen bij tot de solide uitvoering 
en de doeltreffende verwezenlijking van de POP’s als 
geheel.
Wat Oostenrijk betreft, was de financiering van de 
door het betaalorgaan verrichte administratieve 
kosten in overeenstemming met de desbetreffende 
EU-wetgeving en werd deze derhalve goedgekeurd 
door de Commissie.
63
Aangezien het monitoring- en evaluatiekader de 
algehele prestaties van de POP’s beoordeelt, zou een 
overbesteding ten aanzien van (niet -operationele) 
kosten die niet bijdragen tot de prestaties van het 
programma, worden weerspiegeld in een lagere alge -
hele prestatie. Daarom is de Commissie van oordeel 
dat de bijdrage van technische bijstand indirect in de 
beoordeling is opgenomen.
64
Doelstellingen en streefcijfers worden op passende 
wijze vastgesteld op het niveau van de POP’s.  
Zie ook het antwoord van de Commissie op 
paragraaf 62.
67
De lidstaten dienen te evalueren hoe de middellange- 
en langetermijnbehoeften door de POP’s als geheel 
kunnen worden gedekt.
Programmawijzigingen moeten naar behoren wor -
den gemotiveerd door de lidstaten en wanneer de 
uitgaven voor technische bijstand dienen te worden 
gewijzigd, moeten daarvoor concrete redenen wor -
den opgegeven.
Antwoorden van de Commissie 45
84
De Commissie is van mening dat artikel 5 van Verorde -
ning (EG) nr. 1290/2005 het enige duidelijke juridische 
referentiekader voor zowel het ELGF als het Elfpo 
verschaft op het niveau van de Commissie en/of voor 
haar rekening.
Voor de nieuwe programmeringsperiode is technische 
bijstand op het niveau van de lidstaten vastgesteld in 
artikel 59 van Verordening (EU) nr. 1303/2013.
De keuzevrijheid als gevolg van de flexibiliteit in de 
regelgeving is nodig om in te spelen op de grote 
verscheidenheid aan behoeften van nationale en 
regionale overheden. De goede uitvoering van de 
POP’s houdt zeer nauw verband met noodzake -
lijke kosten zoals administratieve kosten van de 
IT-instrumenten. In het kader van technische bijstand 
gefinancierde uitgaven houden rechtstreeks verband 
met de opstelling, uitvoering en evaluatie van de 
plattelands  ontwikkelingsprogramma’s (POP’s).
Met betrekking tot de programmeringsperiode 2014-
2020 heeft de Commissie omvattende richtsnoeren 
aan de lidstaten en beleidsnota’s aan desk officers 
verstrekt teneinde de benaderingen bij de onderhan -
deling over nieuwe POP’s te stroomlijnen.
85
Overeenkomstig de door de Commissie opgestelde 
budgettaire richtsnoeren voor de ESI -fondsen voor 
het gedeelde beheer van programma’s inzake het 
gebruik van operationele en niet -operationele 
(administratieve) technische bijstand in het geval van 
IT- en audituitgaven, moeten alle soorten IT -kosten, 
of zij nu betrekking hebben op IT -ontwikkeling of 
IT-onderhoud, altijd in dezelfde begrotingslijn als 
hun respectieve IT -ontwikkelingskosten worden 
opgevoerd. Deze aanpak versterkt de begrotings -
discipline en -samenhang op alle gebieden onder 
gedeeld beheer van de begroting van de Commissie. 
Wat technische bijstand op initiatief van de lidstaten 
betreft, zijn loonkosten subsidiabele uitgaven indien 
de daarmee betaalde middelen rechtstreeks verband 
houden met de uitvoering van het POP . In dit verband 
bevat de aan de lidstaten verschafte leidraad inzake 
technische bijstand voor de progammeringsperiode 
2014-2020 specifieke informatie over het toewijzen en 
financieren van personeelskosten.76
Gezien het grote aantal POP’s en de grote verschei -
denheid aan gedekte behoeften, worden de lidstaten 
geschikter geacht om te beoordelen waar en op welke 
wijze bijstand, zoals vastgesteld in de wetgeving, het 
meest nodig is. Het richten van de uitgaven wordt 
gedaan door de lidstaten op basis van de beoordeling 
van de behoeften en de middelen worden toegewe -
zen aan de concrete gebieden die relevant worden 
geacht. Zoals uit de cijfers blijkt, verschillen deze 
gebieden wezenlijk van lidstaat tot lidstaat.
77
De lidstaten hebben met name de samenwerking 
tussen de betaalorganen opgevoerd om de bestaande 
tekortkomingen te beoordelen en te verhelpen, die bij 
de uitvoering hogere foutenpercentages veroorzaken. 
Dergelijke activiteiten kunnen worden gefinancierd 
via technische bijstand.
78
Zie het antwoord van de Commissie op paragraaf 75.
82
Voor de programmeringsperiode 2014-2020 bestaat 
een van de taken van de vergadering van netwer -
ken voor het platteland, die bij artikel 3, onder d), 
van Uitvoeringsbesluit 2014/825/EU is vastgesteld, 
erin passende monitoring en evaluatie van de werk -
zaam  heden van het ENPO en het EIP -netwerk te 
garanderen. Artikel 8, onder c), van datzelfde besluit 
voorziet in de beoordeling op permanente basis van 
de doeltreffendheid en efficiëntie van de werkzaam -
heden van het ENPO en het EIP -netwerk.
Conclusies en aanbevelingen
83
Technische bijstand draagt bij aan de uitvoering, de 
monitoring, de controle en de evaluatie van de POP’s. 
Enkel uit de synthese van de ex -postevaluaties van de 
POP’s zal de bijdrage van technische bijstand aan de 
GLB -doelstellingen kunnen blijken.
De wetgever heeft besloten om de lidstaten flexi -
biliteit te bieden bij het gebruik van middelen voor 
technische bijstand.
Antwoorden van de Commissie 46
91
Aangezien technische bijstand een horizontale 
ondersteuningsactiviteit is, is zowel de monitoring 
als de evaluatie van de uitgaven in het kader daar -
van ingebed in de monitoring en evaluatie van de 
programma’s als geheel.
Op technische bijstand worden specifieke financiële 
outputindicatoren toegepast.
92
De potentiële doeltreffendheid van een instrument 
hangt niet af van de aanwezigheid van een systeem 
ter beoordeling van de effecten ervan.
Aanbeveling 4
De Commissie aanvaardt deze aanbeveling.
De Commissie zal de lidstaten aanmoedigen gebruik 
te maken van passende indicatoren voor de monito -
ring van de uitgaven voor technische bijstand, maar 
dit niet verplicht stellen.86
De Commissie moedigt de lidstaten aan ervoor te 
zorgen dat de administratieve kosten van de begun -
stigden die in het kader van technische bijstand 
worden gefinancierd, waaronder personeelskosten, 
duidelijk worden afgebakend. Wanneer de begunstig -
den bovendien ook andere fondsen implementeren 
(i.e. ESI -fondsen of ELGF), moeten de verifieerbaarheid 
en meetbaarheid van de in het kader van technische 
bijstand gefinancierde administratieve kosten worden 
gegarandeerd1.
Aanbeveling 1
De Commissie aanvaardt deze aanbeveling en zal 
doorgaan met het ontwikkelen van richtsnoeren 
dienaangaande.
Aanbeveling 2
De Commissie kan niet met deze aanbeveling 
instemmen. Zij is van oordeel dat IT -onderhoud een 
operationele activiteit is die verband houdt met de 
actualisering en ontwikkeling van de systemen. Over -
eenkomstig de door de Commissie opgestelde bud -
gettaire richtsnoeren voor de ESI -fondsen van 16 mei 
2014 voor het gedeelde beheer van programma’s 
inzake het gebruik van operationele en niet -operatio -
nele (administratieve) technische bijstand in het geval 
van IT- en audituitgaven, moeten alle soorten IT -kos-
ten, of zij nu betrekking hebben op IT -ontwikkeling 
dan wel IT -onderhoud, altijd in dezelfde begrotingslijn 
als de respectieve IT -ontwikkelingskosten worden 
opgevoerd. Deze aanpak versterkt de begrotings -
discipline en -samenhang op alle gebieden met 
gedeeld beheer van de begroting van de Commissie.
Aanbeveling 3
De Commissie aanvaardt deze aanbeveling.
Op middellange termijn zal de Commissie meer gede -
tailleerde informatie vragen binnen de bestaande 
verslagleggingsystemen teneinde de monitoring van 
het soort kosten (i.e. administratieve en operationele 
kosten) in het kader van de begroting voor technische 
bijstand te verbeteren.
1 Leidraad technische bijstand 2014-2020
WAAR ZIJN PUBLIC ATIES VERKRIJGBAAR ?
Gratis public aties:
  één exemplaar : 
via EU Bookshop (http://bookshop .europa.eu); 
  meer dere exemplar en of post ers/k aarten: 
bij de vertegen woordigingen van de Europese Unie (http://ec .europa.eu/r epresen t_nl .htm),  
bij de delega ties in niet -EU-landen (http://eeas .europa.eu/delega tions/inde x_nl .htm),  
door contact op te nemen met Europe Direct (http://eur opa.eu/eur opedir ect/inde x_nl .htm),  
door te bellen naar 00 800 6 7 8 9 10 11 (gratis in de hele Europese Unie) (*).
(*)  De informatie wordt gratis verstr ekt en bellen is door gaans gratis, maar sommige operat oren, telefoonc ellen of hotels 
kunnen kost en aanr ekenen.
Betaalde public aties:
 via EU Bookshop (http://bookshop .europa.eu).
Technische bijstand heeft vanouds betrekking op het ter 
beschikking stellen van expertise en financiële middelen ter 
ondersteuning van overheidsdiensten bij de uitvoering van 
beleid. Bij deze controle onderzocht de Rekenkamer hoe de 
EU-uitgaven voor technische bijstand werden gebruikt op 
het gebied van landbouw en plattelandsontwikkeling 
gedurende de periode 2007 -2013. Zij heeft vastgesteld dat 
er een verschuiving heeft plaatsgevonden van technische 
bijstand gericht op „capaciteitsopbouw” naar steun voor 
normale administratieve kosten. Daardoor en wegens het 
ontbreken van een adequaat prestatiekader zijn de 
Commissie en de lidstaten niet in staat aan te tonen welke 
bijdrage technische bijstand heeft geleverd aan de impact 
van het GLB.
EUROPESE
REKENKAME R