Advies van het Comité van de Regio's over het "Verslag van de Commissie over de uitvoering van het programma voor grensoverschrijdende samenwerking tussen de Gemeenschap en de landen van Midden- en Oost-Europa in 1994"

(97/C 34/04)

HET COMITÉ VAN DE REGIO'S,

gezien het verslag van de Commissie over de uitvoering van het programma voor grensoverschrijdende samenwerking tussen de Gemeenschap en de landen van Midden en Oost-Europa in 1994 (COM(95) 662 def.);

gezien het besluit van de Commissie d.d. 15 maart 1996 om het Comité van de Regio's overeenkomstig artikel 198 C, eerste alinea, van het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap over dit onderwerp te raadplegen;

gezien zijn besluit d.d. 8 maart 1996 om commissie 1 "Regionale ontwikkeling - Economische ontwikkeling - Plaatselijke en regionale financiën" met de voorbereiding van dit advies te belasten;

gezien het door commissie 1 op 21 juni 1996 goedgekeurde ontwerp-advies (rapporteur: de heer Ermisch) (CDR 207/96 rev.);

gelet op het besluit van het Europees Parlement van 19 oktober 1993;

gezien de "Mededeling van de Commissie aan de lid-staten tot vaststelling van de richtsnoeren voor operationale programma's van de lid-staten in het kader van een initiatief van de Gemeenschap betreffende de ontwikkeling van grensgebieden, grensoverschrijdende samenwerking en geselecteerde energienetten" van 1 juli 1994 ();

gelet op de "Verordening van de Commissie betreffende de uitvoering van een programma voor grensoverschrijdende samenwerking tussen landen van Midden- en Oost-Europa en de lid-staten van de Gemeenschap in het kader van het Phare-programma" van 4 juli 1994;

gelet op de verklaring van de Europese Conferentie d.d. 6 en 7 mei 1996 inzake grensoverschrijdende samenwerking op het vlak van ruimtelijke ordening (de zgn. Verklaring van Bindlach), waarin de regio's zich opnieuw tot doel stellen actief bij te dragen tot het naar elkaar toegroeien van Oost en West,

heeft tijdens zijn op 18 en 19 september 1996 gehouden 14e zitting (vergadering van 19 september) het volgende advies uitgebracht, dat met algemene stemmen is goedgekeurd.

1. Inleiding

1.1. Grensoverschrijdende samenwerking neemt in het kader van het Europese integratieproces een centrale plaats in. Grensregio's vormen een brug tussen de lid-staten onderling, maar ook tussen de Unie en haar buurlanden. Zij zijn dan ook mede bepalend voor de beeldvorming over deze buurlanden.

1.2. Historische ontwikkelingen hebben er nogal eens toe geleid dat grensregio's in economisch en infrastructureel opzicht minder aan de bak komen dan andere regio's. De Unie wil daar iets aan doen door grensoverschrijdende samenwerking te stimuleren.

1.3. Een dergelijke samenwerking kan alleen vruchten afwerpen als zij zich van onder naar boven ontwikkelt. Meestal zijn immers de burgers het best op de hoogte van de troeven en problemen van hun regio. Grensoverschrijdende samenwerking is dan ook een bij uitstek geschikt terrein om het subsidiariteitsbeginsel in praktijk te brengen.

1.4. Bij samenwerking tussen EU- en niet EU-regio's komt er nog een extra dimensie bij. In dat geval mag het niet alleen de bedoeling zijn de betrokken regio's in infrastructureel en administratief opzicht beter op elkaar te laten aansluiten, maar dient er ook naar te worden gestreefd de integratie van de geassocieerde landen èn de overige buurlanden in de Unie te bevorderen. Verder is nauwere samenwerking ook een conditio sine qua non om de verschillen in welvaart uit de wereld te kunnen helpen.

1.5. Sinds 1989 stimuleert de Unie via het communautaire initiatief Interreg de grensoverschrijdende samenwerking binnen de Unie zelf. Dit initiatief is erop gericht de grensregio's van de lid-staten, die als gevolg van hun perifere ligging vaak benadeeld zijn ten opzichte van de andere regio's, in staat te stellen mee te draaien in de interne markt. Verder moet dit initiatief de regionale samenwerking stimuleren en bijgevolg de toepassing van het subsidiariteitsbeginsel bevorderen.

1.6. Het communautaire initiatief Interreg I, dat de periode 1989-1994 bestreek, dateerde nog van vóór de politieke omwenteling in Midden- en Oost-Europa. De huidige oostelijke deelstaten van de Bondsrepubliek Duitsland vielen dus nog buiten het toepassingsgebied van dit initiatief.

1.7. Langs de oostelijke grens van de Unie - van de Oostzee tot de Middellandse Zee - ontwikkelde zich al gauw een dicht netwerk van grensoverschrijdende betrekkingen. Naar het voorbeeld van de "Euregio's" binnen de Unie zagen spoedig ook langs deze buitengrens een aantal "Euregio's" het licht.

1.8. Van groot belang is ook de samenwerking tussen communautaire en niet-communautaire steden, gemeenten en districten. Te denken valt met name aan de "zustersteden" die na de oorlog langs de Duits-Poolse grens zijn ontstaan. Langs deze grens zijn in de afgelopen tijd al heel wat gemeenschappelijke projecten van de grond gekomen. Ook aan de grenzen tussen de nieuwe EU-lid-staten en hun buurlanden zijn al tal van grensoverschrijdende samenwerkingsprojecten opgezet. Het Comité verwijst in dit verband b.v. naar de "Deutsch-Polnischer Kommunalausschuß", een comité dat door de Duitse delegatie binnen de Raad van gemeenten en regio's van Europa en de Vereniging van Poolse steden en gemeenten is opgericht.

1.9. Bij de verdere stroomlijning van het instrumentarium ter bevordering van grensoverschrijdende samenwerking moest ook met de politieke veranderingen in Europa rekening worden gehouden. Daar het om juridische redenen niet mogelijk was een uniform steunprogramma ter bevordering van de samenwerking over de buitengrenzen van de Unie heen uit te werken, werden twee afzonderlijke instrumenten in het leven geroepen, die naadloos bij elkaar aansluiten.

1.10. Ten behoeve van grensregio's binnen de Unie - incl. in de oostelijke deelstaten van de Bondsrepubliek Duitsland - werd het bestaande communautaire initiatief Interreg verlengd en aangepast.

1.11. De grensoverschrijdende samenwerking tussen EU-regio's en regio's in de geassocieerde Midden- en Oosteuropese landen wordt evenwel via het onderdeel "grensoverschrijdende samenwerking" van het Phare-programma gestimuleerd ("Phare/Crossborder Cooperation", hierna genoemd: "Phare/CBC"). Via dit deel-programma van Phare wordt voor het bevorderen van de grensoverschrijdende samenwerking aan de buitengrenzen van de Unie in de periode 1994-1999 een bedrag van ca. 1 039 miljoen ecu (150 miljoen in 1995 en 180 miljoen in 1996) ter beschikking gesteld. De selectiecriteria zijn vergelijkbaar met die in het kader van het communautaire initiatief Interreg II. Bij de selectie van projecten en maatregelen moeten ook de regionale overheidsinstanties worden betrokken.

2. Opmerkingen

2.1. Het Comité staat positief tegenover het verslag van de Commissie over de uitvoering van het programma voor grensoverschrijdende samenwerking tussen de Gemeenschap en de landen in Midden- en Oost-Europa in 1994.

2.2. Het kan zich volledig verenigen met de evaluatie van de resultaten die dankzij Interreg II en Phare/CBC bij de regionale samenwerking tussen EU-lid-staten en geassocieerde landen in Midden- en Oost-Europa zijn bereikt.

2.3. Het beschouwt deze samenwerking als een belangrijke stap op de weg naar integratie van de betrokken landen in de Europese Unie.

2.4. Het stelt tot zijn voldoening vast dat in het programma, vanwege de bijzondere behoeften van de Baltische staten en Albanië, voor het eerst ook samenwerking over maritieme grenzen heen aan bod komt. Het is van oordeel dat de samenwerking ter bevordering van de economische ontwikkeling en de bescherming van het milieu in de betrokken landen alsmede de al bestaande vormen van samenwerking, met name langs de Oostzee, hierdoor een nieuwe dimensie krijgen.

2.5. Het vindt het een goede zaak dat voor het eerst ook de Midden- en Oosteuropese landen rechtstreeks met eigen middelen, ten bedrage van 2 miljoen ecu, aan het programma ECOS/Ouverture kunnen deelnemen.

2.6. Het wijst erop dat binnen het regionaal beleid een centrale plaats moet worden ingeruimd voor maatregelen ter bevordering van grensoverschrijdende samenwerking om het gebrek aan evenwicht in de regionale economische structuur weg te werken en de regionale en lokale integratie in grensregio's te bevorderen. Bij de selectie van projecten en maatregelen dient hiermee terdege rekening te worden gehouden. Op den duur dient het ruimtelijke-ordeningsbeleid een centrale plaats in het Regionaal beleid en dus het structuurbeleid in te nemen.

2.7. Het is van oordeel dat projecten en maatregelen met verder reikende doelstellingen de economische ontwikkeling van de geassocieerde landen eveneens ten goede kunnen komen, maar via andere steunprogramma's dienen te worden gefinancierd. Bij het selecteren van samenwerkingsprojecten en -maatregelen in het kader van Interreg II en Phare/CBC mag het nationale belang niet het doorslaggevende criterium zijn.

2.8. Het wijst op de belangrijke rol die lokale en regionale overheden in de beheerscomités te spelen hebben. Het is oordeel dat grensoverschrijdende samenwerking alleen dán echt succesvol kan zijn als het initiatief niet van de centrale overheid maar van de regio's uitgaat, d.w.z. als het gaat om een proces dat zich van onderop ontwikkelt.

2.9. Het staat dan ook positief tegenover het streven van de diverse betrokken kringen en instanties om de besluitvorming over de toewijzing van de financiële middelen decentraal te organiseren.

2.10. Het vindt het een goede zaak dat de Commissie heeft besloten de looptijd van Interreg II en die van Phare/CBC op elkaar af te stemmen.

2.11. Het stelt vast dat Interreg II en Phare/CBC juridisch gezien twee verschillende soorten instrumenten zijn en dat de goedkeuringsprocedures uiteen lopen. Daarom verzoekt het de Commissie om samen met de regionale overheidsinstanties adequate procedures uit te werken om de daaruit voortvloeiende moeilijkheden bij de selectie en tenuitvoerlegging van geschikte projecten te verminderen.

2.12. Het kan zich verenigen met het voornemen van de Commissie om Interreg II en Phare/CBC samen te voegen in een soort "Structuurfonds" ter voorbereiding van de toetreding van de betrokken landen tot de Unie. Het dringt erop aan de compatibiliteit van het ter beschikking staande instrumentarium verder te verbeteren omdat zulks de integratie van de geassocieerde landen in Midden- en Oost-Europa ten goede zou komen.

2.13. Het gaat ervan uit dat de toetreding van nieuwe lid-staten tot de Unie automatisch een aanpassing van het budget van Phare/CBC tot gevolg heeft. Alleen op die manier kan namelijk worden gegarandeerd dat het bereikte samenwerkingsniveau gehandhaafd kan blijven en dat de al opgezette projecten en maatregelen kunnen worden voortgezet.

2.14. Het wijst op het grote belang van steunmaatregelen ter bevordering van samenwerkingsinitiatieven ten behoeve van de jeugd, op cultureel gebied en op het vlak van het hoger onderwijs ("zachte doelstellingen") alsmede ter bevordering van de uitbouw van regionale netwerken ("Euregio's"). Dergelijke initiatieven brengen namelijk een multipliereffect teweeg door het feit dat zij bevorderlijk zijn voor de onderlinge contacten tussen de burgers aan weerszijden van de buitengrenzen van de Unie; als gevolg van de politieke situatie waren de mogelijkheden voor samenwerking in deze regio's tot nu toe geringer dan in regio's langs de binnengrenzen van de Unie.

2.15. Het stelt vast dat de regionale samenwerking aan de buitengrenzen van de Unie tot een versterking van de regionale identiteit heeft geleid en bijgevolg de toepassing van het subsidiariteitsbeginsel ten goede is gekomen. In dit verband wijst het erop dat de regionale instanties in de betrokken regio's ten volle bij de selectie van de projecten moeten worden betrokken. Het is zich er evenwel van bewust dat ook voor de centrale overheid een belangrijke rol is weggelegd; deze moet er namelijk op toezien dat de voorgestelde projecten en maatregelen aansluiten bij de nationale ontwikkelingsdoelstellingen.

2.16. Het staat positief tegenover het besluit van de Europese Raad om het geografische bereik van de meerjarenprogramma's voor grensoverschrijdende samenwerking uit te breiden tot regio's aan de grenzen tussen Midden- en Oosteuropese landen onderling en tussen Midden- en Oosteuropese landen en GOS-landen. Het is van oordeel dat ook dit soort samenwerking noodzakelijk is om de economische ontwikkeling in de regio te stimuleren en op die manier de integratie van de Midden- en Oosteuropese landen te bevorderen.

2.17. Het vindt het ook positief dat bij de ondersteuning van grensoverschrijdende projecten langs de Fins-Russische grens wordt gestreefd naar complementariteit tussen Interreg II en Tacis.

2.18. Het stelt vast dat daardoor voor het eerst een doelgerichte ondersteuning van grensoverschrijdende samenwerkingsprojecten langs de hele oostelijke grens van de Unie, van de Barentszee tot de Middellandse Zee, mogelijk wordt.

3. Slotopmerkingen

3.1. Het Comité vindt het een goede zaak dat het Europees Parlement en de Commissie het budget voor maatregelen ter bevordering van grensoverschrijdende samenwerking aan de buitengrenzen van de Unie tot 180 miljoen ecu hebben opgetrokken om te kunnen inspelen op de nieuwe behoeften die sinds de toetreding van de nieuwe lid-staten zijn ontstaan.

3.2. Het dringt er bij de Commissie op aan haar plannen voor de voortzetting van Interreg II en Phare/CBC in de periode nà 1999 tijdig bekend te maken. Belangrijk is dat deze beide instrumenten beter op elkaar worden afgestemd om de integratie van de geassocieerde Midden- en Oosteuropese landen in de Europese Unie te kunnen bevorderen. Verder is het zaak dat de Commissie bij de tenuitvoerlegging van Interreg II en Phare/CBC de nodige flexibiliteit aan de dag blijft leggen.

3.3. Het pleit voor een vereenvoudiging van de administratieve procedures voor samenwerkingsprojecten en -maatregelen van "Euregio's" en regio's in buurlanden van de Unie waarvoor financiële steun wordt verleend via Interreg II of Phare/CBC.

3.4. Het is ervan overtuigd dat de steunverlening voor maatregelen en projecten op gebieden als cultuur, opleiding en uitwisseling van jongeren ("zachte doelstellingen") een multipliereffect teweeg kan brengen en de grensoverschrijdende samenwerking langs de buitengrenzen van de Unie een krachtige impuls kan geven. Grensoverschrijdende netwerken ("Euregio's") kunnen bij de tenuitvoerlegging van dergelijke projecten en maatregelen een belangrijke rol spelen en er ook toe bijdragen dat de burgers zich sterker met hun regio verbonden gaan voelen.

3.5. Het geografische bereik van Phare/CBC dient overeenkomstig de regels van Interreg II (zie punt II, sub 9, van de richtsnoeren) geleidelijk aan te worden uitgebreid zodat ook grensoverschrijdende maatregelen van buurlanden van de Unie voor steun in aanmerking komen. Dit zou de integratie van de betrokken landen in de Unie een stap dichterbij brengen.

Brussel, 19 september 1996.

De voorzitter van het Comité van de Regio's

Pasqual MARAGALL i MIRA

() PB nr. C 180 van 1. 7. 1994, blz. 60.