NL    NL 
 
 
 EUROPESE  
COMMISSIE   
Brussel, 20.5.2015  
COM(2015) 205 final  
  
VERSLAG VAN DE COMMISSIE AAN HET EUROPEES PARLEMENT EN DE 
RAAD  
betreffende de verplichte aanduiding van het land van oorsprong of de plaats van 
herkomst voor melk, melk als ingrediënt in zuivelproducten en andere soorten vlees dan 
rund -, varkens -, schapen -, geiten - en pluimveevlees   
 
2 
 1. INLEIDING  
Bij Verordening (EU) nr.  1169/2011 van het Europees Parlement en de Raad 
betreffende de verstrekking van voedselinformatie aan consumenten (hierna de "FIC -
verordening" genoemd)1 zijn een reeks bepalingen betreffende de 
oorsprongsetikettering van levensmiddelen vastgesteld.  
In artikel  26, leden  5 en 6, van de FIC -verordening is met name be paald dat de 
Commissie een aantal verslagen bij het Europees Parlement en de Raad moet 
indienen over de mogelijkheid om de verplichte oorsprongsetikettering uit te breiden 
naar andere levensmiddelen. Op 17  december  2013 werd een eerste verslag 
aangenomen o ver de verplichte oorsprongsetikettering voor vlees dat als ingrediënt 
in voorverpakte levensmiddelen wordt gebruikt2.  
Het onderhavige verslag kadert binnen de verplichting van de Commissie om bij het 
Europees Parlement en de Raad uiterlijk op 13  december  2014 verslagen in te dienen 
betreffende de verplichte vermelding van het land van oorsprong of de plaats van 
herkomst voor melk, melk als ingrediënt in zuivelproducten en andere soorten vlees 
dan rund -, varkens -, schapen -, geiten - en pluimveevlees. In dit  verslag moeten melk 
en zuivelproducten worden gezien als omschreven in bijlage VII, deel III, bij 
Verordening (EU) nr.  1308/2013. De betrokken vleessoorten zijn vers of bevroren 
vlees van paarden, konijnen, rendieren en herten, gekweekt en vrij wild en an dere 
vogels dan kippen, kalkoenen, eenden, ganzen en parelhoenders.  
Zoals bepaald in artikel  26, lid  7, van de FIC -verordening houdt dit verslag rekening 
met: 
– het feit dat de consument moet worden geïnformeerd;  
– de haalbaarheid van de verplichte vermelding van het land van oorsprong of de 
plaats van herkomst voor de verschillende producten; en  
– een kosten -batenanalyse van de invoering van dergelijke voorschriften voor 
zowel de exploitanten van levensmiddelenbedrijven als de overheidsinstanties, 
evenals de ge volgen voor de interne markt en voor de internationale handel.  
Om de verplichte oorsprongsetikettering voor de levensmiddelen die onder dit 
verslag vallen, zorgvuldig te kunnen beoordelen, hebben de diensten van de 
Commissie een onafhankelijke consultant b elast met een onderzoek3 (hierna de 
"studie" genoemd) om het effect van de verschillende etiketteringsscenario's te 
analyseren. De voornaamste bevindingen van deze studie zijn terug te vinden in dit 
verslag. De vrijwillige of verplichte oorsprongsetiketter ing voor consumptiemelk en 
producten op basis van melk, zoals kaas, yoghurt enz. werd geëvalueerd in 
9 lidstaten en voor paarden - en konijnenvlees en vlees van wild vond die evaluatie 
plaats in de belangrijkste producerende landen.  
                                                            
1 Verordening (EU) nr.  1169/2011 van het Europees Parlement en de Raad van 25  oktober 2011 
betreffende de verstrekking van voedselinformatie aan consumenten, tot wijziging van Verordeningen 
(EG) nr.  1924/2006 en (EG) nr.  1925/2006 van het Europees Parlement en de Raad en tot intrekking 
van Richtlijn 87/250/EEG van de Commissie, Richtlijn 90/496/EEG van de Raad, Richtlijn 1999/10/EG 
van de Commissie, Richtlijn 2000/13/EG van het Europees Parlement en de Raad, Richtlijnen 
2002/67/EG en 2008/5/EG van de Commissi e, en Verordening (EG) nr.  608/2004 van de Commissie 
(PB L  304 van 22.11.2011, blz. 18).  
2 COM(2013) 755 van 17.12.2013.  
3 http://ec.europa.eu/agriculture/external -studies/in dex_en.htm  
 
3 
 2. VERPLICHTE EN VRIJWIL LIGE OORSPRONGSETIKE TTERING  
Er bestaan voorschriften voor verplichte oorsprongsetikettering voor verschillende 
producten, waaronder honing4, groenten en fruit5, onverwerkte vis6, rundvlees7, 
olijfolie8, wijn9, eieren10, ingevoerd pluimvee11 en gedistilleerde dranken12. Zoals 
bepaald in de FIC -verordening heeft de Commissie nadere bepalingen vastgesteld 
met betrekking tot de verplichte oorsprongsetikettering voor vers, gekoeld of 
bevroren vlees van varkens, schapen, geiten en pluimvee13. Op gro nd van deze 
bepalingen moet het land waar het dier gedurende een aanzienlijk deel van zijn leven 
werd gehouden, verplicht worden vermeld, evenals het land waar het werd geslacht. 
De nieuwe voorschriften zullen met ingang van 1  april 2015 van toepassing zij n voor 
voorverpakt vlees, maar de lidstaten kunnen besluiten ze uit te breiden naar 
onverpakt vlees.  
Er zijn geen nadere gegevens beschikbaar over het marktaandeel van 
voedingsmiddelen die deelnemen aan vrijwillige voedingsetiketteringsregelingen, 
maar uit de beschikbare inventarisgegevens blijkt dat deze regelingen meer zijn 
doorgedrongen in de melk - en de vleessector. Op de EU -markt verkochte melk en 
vleesproducten worden reeds vrijwillig geëtiketteerd, hetzij via een EU -regeling 
(BOB, BGA of GTS14), he tzij via private of openbare organisaties (zoals groepen 
marktdeelnemers, kleinhandelaars, NGO's of overheidsinstanties). Dergelijke 
etikettering verwijst meestal naar een lidstaat of een lager geografisch niveau (regio). 
                                                            
4 Richtlĳn 2001/110/EG van de Raad inzake honing (PB L 164 van 3.6.2014, blz. 1).  
5 Uitvoeringsverordening (EU) nr. 543/2011 van de Commissie van 7 juni 2011 tot vaststelling van 
nadere bepalingen voor de toepassing van Verordening (EG) nr. 1234/2007 van de Raad, wat de 
sectoren groenten en fruit en verwerkte groenten en fruit betreft (PB L 157 van 15.6.2011, blz. 1).  
6 Verordening (EU) nr. 1379/2013 van het Europees Parlement en de Raad van 11 december 2013 
houdende een gemeenschappelijke ma rktordening voor visserijproducten en aquacultuurproducten, tot 
wijziging van Verordeningen (EG) nr. 1184/2006 en (EG) nr. 1224/2009 van de Raad en tot intrekking 
van Verordening (EG) nr. 104/2000 van de Raad (PB L 354 van 28.12.2013, blz. 1).  
7 Verordeni ng (EG) nr. 1760/2000 van het Europees Parlement en de Raad tot vaststelling van een 
identificatie - en registratieregeling voor runderen en inzake de etikettering van rundvlees en 
rundvleesproducten (PB L 204 van 11.8.2000, blz. 1).  
8 Uitvoeringsverordeni ng (EU) nr. 29/2012 van de Commissie van 13 januari 2012 betreffende de 
handelsnormen voor olijfolie (PB L 12 van 14.1.2012, blz. 14).  
9 Verordening (EU) nr.  1308/2013 van 17  december 2013 tot vaststelling van een gemeenschappelijke 
ordening van de markten  voor landbouwproducten en tot intrekking van de Verordeningen (EEG) 
nr. 922/72, (EEG) nr.  234/79, (EG) nr.  1037/2001 en (EG) nr.  1234/2007 van de Raad (PB L 347 van 
20.12.2013, blz. 671).  
10 Verordening (EG) nr.  589/2008 van de Commissie van 23  juni 2008 t ot vaststelling van bepalingen ter 
uitvoering van Verordening (EG) nr.  1234/2007 van de Raad, wat betreft de handelsnormen voor eieren 
(PB L 163 van 24.6.2008, blz. 6).  
11 Verordening (EG) nr.  543/2008 van de Commissie van 16 juni 2008 houdende uitvoeringsb epalingen 
voor Verordening (EG) nr.  1234/2007 van de Raad wat betreft de handelsnormen voor vlees van 
pluimvee (PB L 157 van 17.6.2008, blz. 46).  
12 Verordening (EG) nr. 110/2008  van het Europees Parlement en de Raad van 15  januari 2008 
betreffende de definitie, de aanduiding, de presentatie, de etikettering en de bescherming van 
geografische aanduidingen van gedistilleerde dranken en to t intrekking van Verordening (EEG) nr. 
1576/89  van de Raad (PB L 39 van 13.2.2008, blz. 16) . 
13 Uitvoeringsverordening (EU) nr.  1337/2 013 van de Commissie van 13  december 2013 tot vaststelling 
van de regels voor de toepassing van Verordening (EU) nr.  1169/2011 van het Europees Parlement en 
de Raad, wat betreft het vermelden van het land van oorsprong of de plaats van herkomst voor vers, 
gekoeld of bevroren vlees van varkens, schapen, geiten en pluimvee (PB L  335 van 14.12.2013, 
blz. 19). 
14  BOB = beschermde oorsprongsbenaming; BGA = beschermde geografische aanduiding; GTS = 
gegarandeerde traditionele specialiteit.  
 
4 
 De criteria die bij deze vrijwilli ge regelingen worden toegepast om bepaalde 
eigenschappen toe te schrijven aan de geografische herkomst, kunnen onderling 
aanzienlijk verschillen.  
 
3. MELK EN ANDERE SOORTE N VLEES - OVERZICHT VAN DE SEC TOREN  
3.1. Voedselvoorzienings - en -verwerkingsketen  
Zuivelfabrieken, slachthuizen en verwerkingsbedrijven spelen een doorslaggevende 
rol bij het doorgeven van informatie over de oorsprong van het product aan de 
volgende partij in de voedselketen. Naarmate de verticale integratie groter is, is het 
makkelijker  te garanderen dat oorsprongsinformatie doorheen de voedselketen wordt 
doorgegeven. Naarmate daarentegen de verwerking complexer en gesofisticeerder 
wordt, wordt de oorsprongsetikettering steeds omslachtiger.  
Gegevens over de structuur van de EU -zuivelindu strie die afkomstig zijn van een in 
oktober -november 2009 uitgevoerde rondvraag, tonen aan dat de kleine en 
middelgrote ondernemingen, die minder dan 100  000 ton melk per jaar produceren, 
81 % van de melkverwerkende bedrijven uitmaken en 28,5  % van het tot ale volume 
melk hebben verwerkt. In de grootste producerende lidstaten is vaak ongeveer de 
helft van de verwerking in de 5 grootste bedrijven geconcentreerd. De landbouwers 
zijn vaak erg afhankelijk van de lokale verwerkende bedrijven gezien de 
bederfelijk heid van het product en de continue productiestroom. Zuivelfabrikanten 
kopen rauwe melk en andere melkingrediënten doorgaans van verschillende bronnen 
en in zuivelfabrieken in grensgebieden worden volumes melk van verschillende 
oorsprong gewoonlijk in deze lfde inrichting verwerkt.  
De soorten vlees die onder dit verslag vallen, maken vaak deel uit van korte 
voorzieningsketens, vaak binnen dezelfde lidstaat. Kleinhandelaars kopen deze 
vleessoorten vooral aan bij handelaars op spotmarkten, slachthuizen of uit snijderijen. 
De voorzieningsketens van paardenvlees kunnen langer zijn, met meer 
marktdeelnemers en meer intra -EU- en externe handel.  
3.2. Verbruik van melk, zuivelproducten en soorten vlees die onder dit verslag 
vallen  
Het gemiddelde verbruik per inwoner  in de EU ligt rond 62  kg voor consumptiemelk, 
17 kg voor kaas, 16  kg voor aangezuurde melk, 5  kg voor room, 4  kg voor boter en 
9 kg voor andere verse zuivelproducten (Eurostat, 2013).  
De EU -markt voor melk is een betrekkelijk rijpe markt en forse stijging en in het 
verbruik per inwoner zijn enkel te verwachten in de lidstaten die de voorbije tien jaar 
zijn toegetreden, terwijl de consumptie in de "oude" lidstaten waarschijnlijk 
nauwelijks zal toenemen.  
Het verbruik van de soorten vlees die onder dit verslag  vallen, vertegenwoordigt 
slechts 3  % van de totale EU -vleesconsumptie15, al zijn de cijfers van de lidstaten 
niet altijd bijgewerkt. Het verbruik van paarden - en konijnenvlees ligt hoger in Italië, 
                                                            
15 Effectbeoordeling — werkdocument van de diensten van de Commissie — verplichte 
oorsprongsvermelding voor onbewerkt varkens -, pluimvee -, schapen - en geitenvlees.  
http://ec.europa.eu/smart -regulation/impact/ia_carried_out/docs/ia_2013/ia_meat_origin_labelling.pdf   
 
 
5 
 Frankrijk, Spanje, België en Nederland. Vlees van wild wor dt voornamelijk tijdens 
het jachtseizoen, namelijk van oktober tot december, verbruikt.  
3.3. Productie en handel  
De EU dekt haar behoeften aan melk en zuivelproducten grotendeels zelf. Zo wordt 
bijna 65  % van de ingezamelde melk verwerkt tot consumptieart ikelen, meestal voor 
de eigen binnenlandse markt. De vervaardiging van kaas en die van verse producten 
vormen de belangrijkste segmenten in termen van melkgebruik (respectievelijk 53 en 
43 miljoen ton melkequivalent). In volume zijn de poeder - (mageremelk -, vollemelk - 
en weipoeder) en boterproductie relatief kleiner (respectievelijk 12 en 25 miljoen ton 
melkequivalent). Toch is de handel in deze producten binnen de EU aanzienlijk 
(respectievelijk 1,6 en 0,6 miljoen ton), zij het minder belangrijk dan de han del in 
kaas met 3,6 miljoen ton. De volumes schommelen lichtjes van jaar tot jaar, 
afhankelijk van de voorzienings - en marktomstandigheden.  
De invoer van zuivelproducten is beperkt tot de preferentiële toegang voor bepaalde 
derde landen in het kader van b ilaterale of multilaterale overeenkomsten, terwijl de 
uitvoer van zuivel ongeveer 10  % van de melkproductie vertegenwoordigt. 
Algemeen gesteld is de EU een netto -uitvoerder van zuivelproducten.  
De jaarlijkse productie van andere soorten vlees die onder di t verslag vallen, wordt 
geschat op 2  % van de totale EU -vleesproductie. De productie van konijnen - en 
paardenvlees en vlees van wild bedraagt respectievelijk 490  000, 73  000 en 131  000 
ton (FAO, 2012), tegenover veel lagere cijfers voor de andere soorten v lees in dit 
verslag. Binnen de EU wordt bijna 52  000 ton paardenvlees en bijna 22  000 ton 
konijnenvlees verhandeld, terwijl uit derde landen ongeveer 25  000 ton paardenvlees 
(voornamelijk uit Argentinië, VS, Canada en Mexico) en konijnenvlees 
(voornamelijk  uit China - meer dan 7  000 ton) wordt ingevoerd. Vlees van wild 
wordt hoofdzakelijk uit Nieuw -Zeeland ingevoerd.  
3.4. Traceerbaarheidssystemen van de EU  
Het traceerbaarheidssysteem van de EU voor levensmiddelen is bedoeld om de 
voedselveiligheid te garand eren en is niet noodzakelijk geschikt om 
oorsprongsinformatie doorheen de voedselketen door te geven:  
–  Met het oog op voedselveiligheid16 moet informatie doorheen de voedselketen 
worden geregistreerd volgens de "één stap achteruit - één stap vooruit" -
benade ring: exploitanten van levensmiddelenbedrijven moeten zowel de 
afnemers van hun producten als de leveranciers van hun materiaal kunnen 
identificeren. Voor voedsel van dierlijke oorsprong zijn nadere 
informatievoorschriften vastgesteld17, zonder dat echter e en systematisch 
verband met het land van oorsprong of de plaats van herkomst van de 
grondstof is vereist.  
– Op de verpakking van producten van dierlijke oorsprong moet een 
gezondheids - of identificatiemerk worden aangebracht ter aanduiding van de 
                                                            
16 Artikel 18 van Verordening (EG) nr. 178/2002 van het Europees Parlement en de Raad van 28 januari 
2002 tot vaststelling van de algemene beginselen e n voorschriften van de levensmiddelenwetgeving, tot 
oprichting van een Europese Autoriteit voor voedselveiligheid en tot vaststelling van procedures voor 
voedselveiligheidsaangelegenheden (PB L 31 van 1.2.2002, blz. 1).  
17 Uitvoeringsverordening (EU) nr.  931/2011 van de Commissie van 19 september 2011 inzake de 
traceerbaarheidsvoorschriften die bij Verordening (EG) nr.  178/2002 van het Europees Parlement en de 
Raad voor levensmiddelen van dierlijke oorsprong zijn vastgesteld (PB L 242 van 20.9.2011, blz. 2) . 
 
6 
 laatste pro ductie -/verwerkings -/verpakkingsinrichting en de lidstaat waar deze 
is gevestigd (artikel  5 en bijlage II, sectie I, van Verordening (EG) 
nr. 853/2004)18, maar dit verwijst niet noodzakelijk naar de oorsprong of 
herkomst van de gebruikte grondstof.  
– Identif icatie - en registratiesystemen voor levende dieren bestaan weliswaar, 
maar de werking ervan verschilt van soort tot soort en de meeste systemen 
vormen geen toereikende basis om informatie te verschaffen voor een volledige 
oorsprongsetikettering (geboren/ge houden/geslacht).  
– Wat de vleessoorten in dit verslag betreft, bestaat enkel voor paardachtigen 
(bv. paarden) een identificatie - en registratiesysteem voor levende dieren. 
Overeenkomstig Besluit 2000/68/EG van de Commissie en Verordening (EG) 
nr. 504/2008 van de Commissie, waarin voorschriften zijn vastgesteld inzake 
de identificatie van in de Unie geboren of ingevoerde paardachtigen, moeten 
deze laatste, wanneer ze binnen de EU worden verplaatst, vergezeld gaan van 
een identificatiedocument of paspoort. Di t systeem omvat echter geen 
verplichte gecentraliseerde databank om de verplaatsingen van de dieren te 
traceren. Er wordt gewerkt aan strengere registratievereisten, die met ingang 
van 2016 van toepassing zullen zijn19. 
 4. HOUDING VAN DE CONSUM ENT JEGENS V ERPLICHTE OORSPRONGS ETIKETTERING 
VOOR MELK EN ANDERE SOORTEN VLEES  
Volgens de Eurobarometer -enquête 201320 vinden de meeste EU -burgers de 
vermelding van de oorsprong van melk noodzakelijk, of ze nu wordt verkocht als 
consumptiemelk of als ingrediënt in zuiv elproducten (84  %). Een gelijkaardig 
percentage (88  %) werd geregistreerd voor de vleessoorten in dit verslag. Maar zelfs 
in deze gevallen lopen de verwachtingen over welke oorsprongsinformatie de 
consumenten precies willen, sterk uit elkaar.  
Voor melk en zuivelproducten werd de voorkeur gegeven aan het land van melken of 
verwerken, terwijl er voor vlees vooral interesse was voor de plaats waar het dier is 
gehouden en geslacht, en minder voor de geboorteplaats. Informatie op het niveau 
van de lidstaat of he t derde land werd nuttiger geacht dan het regionale of het 
"EU/niet -EU"-niveau.  
Uit rondvraag bij de consumenten is gebleken dat de oorsprong een belangrijke 
factor is bij de aankoop van melk, zuivelproducten en vleesproducten, maar pas na 
prijs, smaak en houdbaarheidsdatum.  
Ook is daarbij naar voren gekomen dat de voorkeuren van de consument aanzienlijk 
verschillen naargelang de lidstaat en dat de belangstelling van de consument in 
oorsprongsetikettering niet altijd strookt met zijn bereidheid om voor die informatie 
te betalen. Hoewel de consument graag wordt geïnformeerd, is hij namelijk niet 
noodzakelijk bereid om duurdere producten aan te kopen om deze informatie te 
                                                            
18 Verordening (EG) nr. 853/2004 van het Europees Parlement en de Raad van 29 april 2004 houdende 
vaststelling van specifieke hygiënevoorschriften voor levensmiddelen van dierlijke oorsprong (PB L 
139 van 30.4.2004, blz. 55).  
19  Uitvoeringsverordening (EU ) 2015/262 van de Commissie van 17 februari 2015 tot vaststelling van 
voorschriften overeenkomstig de Richtlijnen 90/427/EEG en 2009/156/EG van de Raad met betrekking 
tot de methoden voor de identificatie van paardachtigen (verordening paardenpaspoort) (PB  L 59 van 
3.3.2015, blz. 1).  
20 http://ec.europa.eu/public_opinion/archives/eb_special_419_400_fr.htm   
 
7 
 verkrijgen. Uit diverse methodologieën is gebleken dat de daadwerkelijke bereidheid 
om te  betalen moeilijk te meten is, hetzij omdat de methode een vertekend beeld 
geeft, hetzij omdat de antwoorden bij de rondvraag niet altijd overeenkomen met het 
koopgedrag. Bij de Eurobarometer -enquête 2013 gaf slechts ongeveer de helft van de 
consumenten aa n bereid te zijn 1 à 2  % meer te betalen om te beschikken over 
oorsprongsinformatie voor de producten die in dit verslag aan bod komen.  
5. MOGELIJKE SCENARIO 'S EN TOEPASSINGSWIJZ EN VAN OORSPRONGSETI KETTERING  
Voor melk en melk als ingrediënt in zuivelproducten  
De volgende scenario's zijn onderzocht:  
– Scenario 1 – Status quo (vrijwillige oorsprongsetikettering);  
– Scenario 2 – Verplichte oorsprongsetikettering in de vorm van "EU/niet -EU" 
(of "EU/derde land");  
– Scenario 3 – Verplichte oorsprongsetik ettering met vermelding van de lidstaat 
of het derde land waar de melk a) werd gemolken of b) werd verwerkt.  
Voor de soorten vlees  
De volgende scenario's zijn onderzocht:  
– Scenario 4 – Status quo (vrijwillige oorsprongsetikettering);  
– Scenario 5 – Verplichte oorsprongsetikettering met vermelding van de lidstaat 
of het derde land waar het dier gedurende een aanzienlijk deel van zijn leven 
werd gehouden vóór de slacht, evenals de plaats waar het werd geslacht;  
– Scenario 6 – Verplichte oor sprongsetikettering met vermelding van de lidstaat 
of het derde land waar het dier werd geboren, gehouden en geslacht.  
Voor vlees van vrij wild werd enkel het scenario met vermelding van de jachtplaats 
onderzocht.  
Voorts werd afgezien van het scenario "EU /niet-EU" (of "EU/derde land") voor de 
vleessoorten die in dit verslag aan bod komen. Bij de studie en bij de impactstudie 
inzake verplichte oorsprongsetikettering voor vlees van varkens, pluimvee, schapen 
en geiten21 bleek immers dat er bij de consument sl echts weinig belangstelling 
bestaat in een dergelijk ruim geografisch kader.  
Bovendien werd de optie van verplichte etikettering op regionaal niveau binnen de 
EU niet in aanmerking genomen aangezien de uitvoeringskosten zeer hoog zouden 
liggen (opzet van een gedetailleerder traceerbaarheidssysteem en een intensere 
segmentatie van de voorzieningsketen) en er binnen de Unie geen geharmoniseerde 
juridische definitie bestaat van dit geografische niveau.  
                                                            
21 http://ec.europa.eu/smart -regulation/impact/ia_carried_out/docs/ia_2013/ia_meat_origin_labelling.pdf   
  
 
8 
 6. ANALYSE VAN DE EFFECT EN, KOSTEN EN BATEN VAN DE VERSC HILLENDE 
SCENARIO 'S  
6.1. Effect op het consumentengedrag  
Het is moeilijk om in termen van een kosten -batenanalyse een inschatting te maken 
van het effect van oorsprongsetikettering op de consument. Oorsprongsetikettering 
biedt consumenten aanvullende info rmatie om een weloverwogen keuze te kunnen 
maken over de levensmiddelen die zij aankopen en verbruiken. Doorgaans is de 
consument geneigd een verband te leggen tussen oorsprongsetikettering en een aantal 
positieve kenmerken, waaronder kwaliteit.  
Bij de st atus quo -scenario's met vrijwillige oorsprongsetikettering zou de mate van 
informatie inzake de herkomst van het product worden verstrekt naargelang van de 
vraag van de consument. Op die manier zou niet volledig worden ingespeeld op de 
vraag van de consume nt naar systematische oorsprongsinformatie, maar deze aanpak 
zou meer overeenstemmen met de beperkte bereidheid om te betalen voor verplichte 
oorsprongsinformatie.  
Wanneer marktdeelnemers vrijwillig besluiten oorsprongsinformatie aan te brengen 
op het etik et, wordt dit voorgesteld als een meerwaarde voor het product, die het 
koopgedrag beïnvloedt van de consumenten voor wie deze informatie belangrijk is.  
Voor melk en melk als ingrediënt in zuivelproducten  
De scenario's met verplichte oorsprongsetikettering in de vorm van "EU/niet -EU" of 
"lidstaat" zouden de consument systematisch voorzien van oorsprongsinformatie.  
De optie "EU/niet -EU" zou enkel een onderscheid maken tussen de productie uit de 
EU en die uit derde landen. Ze wordt als te algemeen beschouwd e n rechtvaardigt 
volgens de consument bijgevolg geen prijsstijgingen. Het scenario "lidstaat" 
daarentegen blijkt zinvoller voor de consument, vooral wanneer wordt vermeld wat 
de plaats van het melken is. De zuivelfabrieken verkiezen echter de plaats van 
verwerking te vermelden, hetgeen veel eenvoudiger uit te voeren is.  
Voor de soorten vlees  
Enquêtes tonen aan dat de consumenten vooral geïnteresseerd zijn in de plaats waar 
het dier werd gehouden en geslacht (of waar erop werd gejaagd).  
In de sector paardenv lees, die door recente schandalen in een negatief daglicht is 
komen te staan, hebben verschillende organisaties en instellingen om uitgebreidere 
informatie verzocht.  
6.2. Economische effecten  
6.2.1.  Exploitatiekosten van de exploitanten van levensmiddelen bedrijven  
Uit de studie is gebleken dat - behalve in het geval van vrijwillige etikettering, waar 
de exploitatiekosten ongewijzigd zouden blijven - nieuwe, bindende 
etiketteringsverplichtingen extra kosten met zich zouden brengen voor de 
exploitanten van levensmiddelenbedrijven.  
Voor melk en melk als ingrediënt in zuivelproducten  
De scenario's "EU/niet -EU" en "lidstaat" zouden operationele problemen opleveren 
en ingrijpende aanpassingen vergen, vooral met betrekking tot melkingrediënten van 
gemengde oorspr ong. 
 
9 
 De kosten voor de oorsprongsetikettering van consumptiemelk zouden afhangen van 
de vastgestelde voorschriften en de kenmerken van elke inrichting. Terwijl de 
vermelding van de plaats van verwerking veel eenvoudiger zou zijn, zou de 
aanduiding van de p laats van het melken omslachtig zijn voor de verwerkende 
bedrijven die gebruikmaken van melk van verscheidene oorsprong en zou de 
tenuitvoerlegging ervan extra exploitatiekosten met zich brengen. Bij gemengde 
oorsprong voor een bepaald product kunnen de ko sten verschillen wanneer 
verschillende lidstaten/derde landen worden vermeld. Indien uiteindelijk voor dit 
scenario zou worden geopteerd, zijn diepgaandere technische voorbereidingen nodig 
om de toleranties te bepalen en om na te gaan boven welke ondergren zen de lidstaat 
van oorsprong moet worden aangeduid (aangezien melk een vloeibaar product is, 
vermengt ze zich van nature wanneer ze wordt samengegoten).  
Anders dan bij melk voor onmiddellijke consumptie is oorsprongsetikettering voor 
melk die wordt gebrui kt als ingrediënt in zuivelproducten, in praktijk veel moeilijker 
en dus duurder, met name voor intensief verwerkte zuivelproducten met talrijke 
productiefasen waar de melkingrediënten vaak lange afstanden afleggen. 
Exploitanten van levensmiddelenbedrijven  die melkingrediënten van verscheidene 
oorsprong gebruiken, zouden de volgende negatieve invloeden ondervinden:   
– volgens de studie zouden de belangrijkste kosten verband houden met de 
aanpassing van het inkoopbeleid, mogelijke veranderingen in de 
leveranc iersmix, de overschakeling naar kleinere productiepartijen, de 
aanpassing van het productieproces om te komen tot scheiding naar oorsprong, 
de aanpassing van het verpakkings -/etiketteringssysteem en de 
invoering/aanpassing van traceerbaarheidssystemen;  
– de kosten kunnen verschillen naargelang van de specifieke operationele situatie 
van de betrokken exploitanten, het zuivelproduct en melkingrediënt in kwestie 
en de toegepaste traceerbaarheidssystemen.  
De analyse heeft aangetoond dat de extra kosten waarschi jnlijk variëren van 
verwaarloosbaar tot 8  % van de productiekost op het niveau van de verwerker, maar 
sommige bedrijven beweren dat de extra kosten in bijzonder ongunstige 
omstandigheden kunnen oplopen tot 45  %.  
Voor de soorten vlees  
– De kosten zouden rela tief gezien lager liggen (minder dan 3  %) in verhouding 
tot de groothandelsprijs en afhangen van de grootte en de ligging van het 
bedrijf. Grotere bedrijven met leveranciers in eigen land of in één derde land 
zouden de kosten makkelijker kunnen beheersen. Die kosten zouden onder 
meer verband houden met de noodzaak om de traceerbaarheid doorheen de 
verwerkings - en voorzieningsketen te versterken.  
– Hoe complexer de etiketteringsvoorschriften, hoe hoger de kosten zouden 
liggen voor de aanpassing van de identif icatiesystemen voor levende dieren.  
– Marktdeelnemers die met vlees van verschillende herkomst werken, zouden 
hun aanvoer dan ombuigen naar een eerder homogene oorsprong om de 
exploitatiekosten te beperken.  
6.2.2.  Concurrentievermogen, handel en investering sstromen  
De consultants die de studie hebben uitgevoerd, zijn van mening dat een verplichte 
oorsprongsetikettering de consumenten wellicht zou aanzetten om te opteren voor in 
 
10 
 eigen land geproduceerde goederen. Bijgevolg zou er een zekere hernationalisering  
van de interne markt plaatsvinden.  
Voor melk en melk als ingrediënt in zuivelproducten  
– In het "EU/niet -EU"-scenario zou de interne markt naar verwachting weinig 
gevolgen ondervinden. Wellicht zouden de verwerkers overschakelen naar een 
kleiner aantal leve ranciers van melkingrediënten om de moeilijkheden te 
vermijden die gepaard gaan met het gebruik van meerdere leveranciers uit de 
EU en derde landen. Dit zou gevolgen kunnen hebben voor de internationale 
handel.  
– Indien de aanduiding van de lidstaten verpli cht zou worden, worden de 
afzetmogelijkheden voor melk en melkingrediënten van gemengde oorsprong 
beperkter. Exploitanten van levensmiddelenbedrijven zouden de prijs van hun 
grondstoffen waarschijnlijk zien stijgen, doordat hun globale toeleveringsopties 
beperkter zouden worden.  
Voor de soorten vlees  
– De gevolgen van de verschillende scenario's zouden beperkt zijn voor de 
meeste soorten vlees in dit verslag. Anderzijds kunnen veranderingen in de 
voorzieningsketen van paardenvlees leiden tot segmentatie van d e handel 
binnen de EU en tot een afname van het aantal tussenpersonen. Bovendien 
kunnen exploitanten menen dat het kosteneffectiever is hun 
voorzieningsstructuur aan te passen (bevoorrading, partijgrootte, minder 
tussenpersonen) dan het interne traceerbaar heidssysteem te wijzigen om 
tegelijkertijd met verschillende bronnen te werken.  
– De gevolgen van een oorsprongsetiketteringsverplichting zouden zich in het 
bijzonder laten voelen in de derde landen die momenteel bepaalde 
hoeveelheden onverwerkt vlees naar d e Unie uitvoeren. Externe handel in vlees 
van klein wild en van wilde vogels is nagenoeg onbestaande en de handel in 
dergelijk vlees binnen de Unie is zeer beperkt.  
6.2.3.   Regelgevingsdruk voor bedrijven  
De exploitanten van levensmiddelenbedrijven zouden voor extra administratieve 
kosten komen te staan door de noodzaak de oorsprong van de leveringen te 
registreren en hun traceerbaarheidssysteem aan te passen.  
Algemeen gesteld zouden kleinere zuivelfabriek en die afhankelijk zijn van lokale 
leveringen, minder invloed ondervinden dan verzamelcentra van grote bedrijven. 
Kleinere slachthuizen of uitsnijderijen die hun dieren gewoonlijk lokaal betrekken, 
zouden niet verplicht zijn hun aankoopgewoonten volledig o m te gooien. Ook hier 
zouden er dus geen hoge extra kosten zijn. De grootste regelgevingsdruk zou dus op 
de schouders van de zuivelfabrieken/slachthuizen in grensgebieden terechtkomen, 
alsook op die van zuivelfabrieken/slachthuizen in gebieden die niet -zelfvoorzienend 
zijn op het gebied van rauwe melk/vlees.  
Volgens de studie zou de druk niet wijzigen ten opzichte van de huidige situatie 
indien de oorsprongsetikettering vrijwillig blijft en zou deze slechts lichtjes stijgen 
indien de aanduiding van de lidst aat verplicht zou worden voor consumptiemelk.   
De extra druk zou echter wel aanzienlijk kunnen zijn indien de lidstaat van oorsprong 
dient te worden aangeduid op het etiket van intensief verwerkte en samengestelde 
 
11 
 producten zoals yoghurt en desserten op b asis van melk. Een zware controlelast zou 
voedselproducenten ertoe aanzetten hun melk uit een beperkter aantal landen te 
betrekken, ten koste van de interne markt.  
Voor de soorten vlees die in dit verslag worden besproken, zijn de consultants die de 
studie  hebben uitgevoerd, van oordeel dat bedrijven de extra eenheidskosten na de 
noodzakelijke aanpassingsperiode zouden kunnen beperken, met name wat de 
administratieve kosten betreft. De gevolgen zouden enkel meldenswaardig zijn voor 
paardenvleesexploitanten,  met een aanzienlijk verschil tussen paarden die worden 
gehouden voor het vlees in gespecialiseerde landbouwbedrijfssystemen (beperkt in 
aantal) en de rest.  
6.2.4.  Lasten voor overheidsinstanties  
Hoewel de studie geen gedetailleerde cijfers biedt, toont ze  een lichte stijging van de 
controlekosten bij een verplichte "EU/niet -EU"-etikettering voor consumptiemelk.  
Bij een verplichte vermelding van de lidstaat zouden de kosten hoger ligger en in 
grote mate afhangen van de mate van detail van de vereiste oorspr ongsinformatie, 
namelijk plaats van kweken/melken of verwerken/slachten.  
De toepassing van het "geboren/gehouden/geslacht" -model zou prijzig zijn voor 
paardenvlees. Bovendien biedt het huidige traceerbaarheids - en identificatiesysteem 
de bevoegde autorite it niet altijd volledige informatie over de plaats waar het paard 
werd geboren en gehouden.  
Door een toename van de lasten zou in het algemeen meer personeel nodig zijn om 
de documentcontroles uit te voeren. Indien de financiële middelen die in de nationa le 
begrotingen worden toegewezen aan de controleautoriteiten, niet worden verruimd, 
kan de verwachte toename in arbeidsuren leiden tot een verlaging van de 
controlefrequentie of een verschuiving in de prioriteiten, waardoor bovendien het 
risico op fraude t oeneemt. De lasten voor overheidsinstanties zouden kunnen worden 
gematigd door het heffen van vergoedingen voor de uitvoering van officiële 
controles. Dergelijke kosten zouden normaal door de exploitanten verder in de keten 
worden doorgerekend via de prijz en. 
6.2.5.  Kosten voor de consument  
Het status quo -scenario zal waarschijnlijk niet leiden tot een algemene prijsstijging. 
Wanneer de oorsprong wordt vermeld, zullen de extra kosten meestal worden 
doorbelast aan de consument door middel van een meerprijs.  
Een verplichting om oorsprongsinformatie op lidstaatniveau te verstrekken zou 
wellicht tot hogere kosten leiden, die waarschijnlijk vooral naar de consument 
zouden worden doorbelast, maar eveneens naar de producenten. De exacte 
percentages variëren per se ctor en per lidstaat en zijn mede afhankelijk van de mate 
van verticale integratie en marktconcentratie.  
6.2.6.  Ecologische en sociale effecten  
Deze effecten zijn niet onderzocht tijdens de studie. Wel kan worden aangenomen 
dat de consument, wanneer hij m eer gedetailleerde oorsprongsinformatie krijgt, de 
voorkeur zal geven aan "lokale voeding" of zelfs actief producten uit andere landen 
zal weigeren. Dit kan gevolgen hebben op het vervoer van levende dieren, rauwe 
melk, melkingrediënten en zuivel/vleesprod ucten. Of dit zou bijdragen aan een beter 
milieu (bv. door een verlaging van de broeikasgasemissies) is onmogelijk te zeggen, 
 
12 
 want de meeste handel binnen de EU vindt plaats tussen buurlanden, waarbij de 
afstanden soms korter zijn dan bij handel binnen de lidstaat. Andere scenario's dan 
vrijwillige etikettering kunnen leiden tot een lichte stijging van het productafval.  
Opties waarbij de aanduiding van de lidstaat op het etiket verplicht zou zijn, kunnen 
een koopgedrag stimuleren dat meer op lokale producti e is gericht en kunnen leiden 
tot mogelijke verschuivingen in het consumptiegedrag en tot het wegvallen van 
tussenpersonen, leveranciers en verwerkers. Dit kan zelfs verder doorwerken op de 
arbeidsmarkt indien prijsstijgingen resulteren in een bepaalde ink rimping van de 
consumptie.  
6.3. Voor - en nadelen van verplichte oorsprongsetikettering voor melk, melk als 
ingrediënt in zuivelproducten en andere soorten vlees  
De volgende tabel biedt een overzicht van de voor - en nadelen van mogelijke 
verplichte oorspro ngsetikettering:  
– voor melk en melk als ingrediënt in zuivelproducten:  
Verplichte oorsprongsetikettering  Voordelen  Nadelen  
Melk  Plaats van eerste 
verwerking   Lage kosten (< 1  %)  Geen informatie over 
de oorsprong van de 
rauwe melk  
Plaats van melken   Lage  kosten (< 1  %) 
 Relevante 
informatie voor de 
consument op 
lidstaat -/landniveau   Extra 
traceerbaarheidssyste
men nodig voor 
fabrieken die melk 
van verschillende 
oorsprong betrekken  
 Technisch moeilijk bij 
meervoudige 
oorsprong  
 Invloed op 
grensoverschrijdende 
handel  
 Noodzaak om een 
minimumtolerantie 
vast te stellen voor 
meervoudige 
oorsprong  
Melk als 
ingrediënt in 
zuivelproducten  Plaats van eerste 
verwerking van de 
rauwe melk   Lage kosten (< 1  %) 
indien wordt 
gekozen voor 
"EU/niet -EU", 
behalve voor 
intensief verwerkte 
producten  
  Geen informatie over 
de oorsprong van de 
melk  
 Extra 
traceerbaarheidssyste
men nodig voor 
fabrieken die melk 
van verschillende 
oorsprong betrekken  
 Technisch moeilijk bij 
meervoudige 
oorsprong  
 Invloed op 
handelsstromen  
 
13 
  Noodzaak om een 
minimumtolerantie 
vast te stellen voor 
meervoudige 
oorsprong  
 Hoge kosten indien 
wordt gekozen voor 
oorsprongsvermeldin
g van meerdere 
landen (tot 8  % op 
lidstaatniveau en tot 
45 % op niveau van 
de fabriek)  
 
Plaats van melken  Relevante 
informatie voor de 
consument op 
lidstaat -/landniveau   Extra 
traceerbaarheidssyste
men nodig voor 
fabrieken die melk 
van verschillende 
oorsprong betrekken  
 Bijzonder moeilijk in 
geval van 
meervoudige 
oorsprong  
 Invloed op 
handelsstromen  
 Noodzaak om een 
minimumtolerantie 
vast te s tellen voor 
meervoudige 
oorsprong  
 Hoge kosten indien 
wordt gekozen voor 
oorsprongsvermeldin
g van meerdere 
landen (tot 8  % op 
lidstaatniveau en tot 
45 % op niveau van 
de fabriek)  
 
– voor de soorten vlees die in deze studie aan bod komen:  
 
14 
 Verplichte oorsprongsetikettering  Voordelen  Nadelen  
Paardenvlees  Geboorteplaats + 
plaats waar het dier 
is gehouden + plaats 
van slachting   Relevante 
informatie voor de 
consument op 
lidstaat/landniveau  
 Versterkt 
vertrouwen van de 
consument   Extra 
traceerbaarheidssyste
men  
 Geboorte -informatie 
is moeilijk bij onjuiste 
monitoring van de 
identificatieregels  
 Moeilijk ingeval het 
dier op meerdere 
plaatsen is gehouden  
 Beperkte toepassing 
door het beperkte 
percentage 
voorverpakt 
paardenvlees  
Plaats van minimaal 
vereiste opfok vóór 
de slacht + plaats van 
slachting   Meer nadruk op de 
laatste levensfasen 
van het dier   Extra 
traceerbaarheidssyste
men  
 Noodzaak om een 
minimumopfokperiod
e in de levenscyclus 
van het dier vast te 
stellen  
 Beperkte toepas sing 
door het beperkte 
percentage 
voorverpakt vlees  
Konijnenvlees +  
vlees van 
gekweekt wild en 
vogels  
 Geboorteplaats + 
plaats waar het dier 
is gehouden + plaats 
van slachting   Relevante 
informatie voor de 
consument op 
lidstaat -/landniveau   Geboorteplaats:  Niet 
belangrijk voor korte 
productiecycli  
 Extra 
identificatiesysteem 
nodig  
 Extra 
traceerbaarheidssyste
men  
 Mogelijk effect op 
handelsstromen  
Plaats van minimaal 
vereiste opfok vóór 
de slacht + plaats van 
slachting   Meer nadruk op de 
plaatsen waar het 
dier is opgefokt en 
geslacht  
 Relevante 
informatie voor de 
consument op 
lidstaat -/landniveau   Extra 
traceerbaarheidssyste
men  
 Noodzaak om een 
minimumopfokperiod
e vast te stellen bij 
een korte 
levenscyclus   
 Mogelijk effect op 
handelsstromen  
Vlees van vrij wild 
en vogels  Jachtplaats   Relevante 
informatie voor de 
consument op  Extra 
traceerbaarheidssyste
men  
 
15 
 lidstaat -/landniveau   Mogelijk effect op 
handelsstromen  
 Beperkte toepassing 
door het beperkte 
percentage 
voorverpakt vlees  
7. CONCLUSIES  
Wat de producten in dit verslag betreft, kunnen consumenten die dat wensen, 
tegenwoordig kiezen voor melk - of vleesproducten waarbij de exploitanten vrijwillig 
oorsprongsinformatie verstrekken. Dit kan een geschikte optie zijn zonder extra 
lasten voor de i ndustrie en de autoriteiten.  
Aangezien een verplichte oorsprongsetikettering voor de meeste in dit verslag 
besproken producten tot een hogere regelgevingslast zou leiden, moet in de eerste 
plaats de vraag worden gesteld of de kosten -batenverhouding zodani g is dat een 
verplichte aanduiding gerechtvaardigd is.  
Uit dit verslag zijn ook de volgende bevindingen naar voren gekomen:  
– Hoewel de consument graag de oorsprong kent van melk, melk als ingrediënt 
in zuivelproducten en de in dit verslag besproken vleesso orten, is hij 
nauwelijks bereid hiervoor te betalen.  
– Indien verschillende verplichte oorsprongsetiketteringsscenario's worden 
bekeken, lijkt de consument de voorkeur te geven aan een aanduiding op 
lidstaatniveau.  
– De kosten om de oorsprong van melk aan te duiden zouden weliswaar beperkt 
zijn, maar de gevolgen zouden niet voor alle exploitanten dezelfde zijn. Met 
name de exploitanten die zich in grensgebieden bevinden of in gebieden die 
niet-zelfvoorzienend zijn op het gebied van melk, zouden immers extra 
traceerbaarheidssystemen moeten invoeren, wat een aanzienlijke meerkost 
betekent.  
– De studie toont aan dat de verplichte oorsprongsetikettering voor melk als 
ingrediënt in zuivelproducten kan leiden tot negatieve economische gevolgen, 
extra traceerbaarheidsve reisten en aanzienlijke lasten voor intensief verwerkte 
producten.  
– Een verplichting tot oorsprongsetikettering voor de soorten vlees in dit verslag 
zal extra exploitatiekosten met zich brengen.