VERSLAG VAN DE COMMISSIE AAN DE RAAD betreffende kwik uit de chloor/alkali-industrie

1. Inleiding

1.1. Achtergrond

1.1.1. De chloor/alkali-productie op basis van kwik in de EU en de kandidaat-lidstaten

1.1.2. De productie en het gebruik van kwik

2. Juridische aspecten

2.1. De richtlijn inzake geïntegreerde preventie en bestrijding van verontreiniging (IPPC)

2.2. Relevante communautaire wetgeving inzake water

2.3. Relevante communautaire wetgeving inzake afval

2.3.1. Kwik uit ontmantelde chloor/alkali-installaties

2.4. Relevante communautaire wetgeving inzake bedrijfsgeneeskunde

2.5. Het Verdrag van Rotterdam voor de toepassing van de PIC-procedure

2.6. De verdragen van Oslo en Parijs (OSPAR)

3. Gevolgen van de geleidelijke eliminatie van kwikcellen

3.1. Hergebruik

3.2. Tijdelijke opslag

3.3. Definitieve opslag

4. Een mondiaal perspectief

4.1. Strategieën voor kwik in Noord-Amerika

4.2. Internationale initiatieven

5. Conclusie

Bijlage I Chloor/alkali-installaties met kwikcellen en de productiecapaciteit van chloor in de Europese Unie, de EVA-landen en de kandidaat-lidstaten in 2001

1. Inleiding

Tijdens de vergadering van de Milieuraad op 7 juni 2001 besloot de Raad de Commissie op te roepen "de juridische situatie in verband met de omschakeling van de chloor/alkali-industrie te verduidelijken, na te gaan welke voor alle betrokken partijen de mogelijke gevolgen van het gebruik van kwik zijn, en, bij voorkeur vóór eind 2001, bij de Raad verslag uit te brengen over de eventuele behoeften aan gecoördineerde acties in de EU en de kandidaat-lidstaten".

1.1. Achtergrond

De chloor/alkali-industrie produceert chloor en alkali door elektrolyse van een zoutoplossing. De belangrijkste technologieën die voor de chloor/alkaliproductie worden gebruikt, zijn de elektrolyseprocessen met kwikcellen, diafragmacellen (asbest) en membraancellen. Deze technologieën zijn bestudeerd als onderdeel van de informatie-uitwisseling over beste beschikbare technieken (BBT) in het kader van de IPPC-richtlijn [1] door het Europese IPPC-bureau [2]. De resultaten van de informatie-uitwisseling zijn vastgelegd in het BBT-referentiedocument voor de chloor/alkaliproductie [3]. Hierbij is de beste beschikbare productietechnologie gespecificeerd en is tevens nadrukkelijk aangegeven hoe belangrijk kwikresten uit deze industriële sector voor het milieu zijn wanneer de kwikceltechnologie volledig wordt vervangen.

[1] Zie punt 2.1: De richtlijn inzake geïntegreerde preventie en bestrijding van verontreiniging (IPPC).

[2] Het Europese IPPC-bureau behoort tot het Instituut voor technologische prognose van het GCO in Sevilla.

[3] Het referentiedocument over de beste beschikbare technieken in de chloor/alkali-productiesector (oktober 2000) is in december 2001 door de Commissie vastgesteld (publiek toegankelijk via internet op http://eippcb.jrc.es).

Het kwik- en diafragmacelproces dateren beide uit het eind van de negentiende eeuw, terwijl het membraancelproces in de jaren 70 is ontwikkeld. De geografische verdeling van chloor/alkaliprocessen verschilt wereldwijd aanzienlijk: in West-Europa wordt vooral het kwikcelproces gebruikt (54% van de chloorcapaciteit in 2001), in Midden- en Oost-Europa en de Verenigde Staten het diafragmacelproces en het membraancelproces overheerst volledig in Japan.

Bij het kwikcelproces bestaat de kathode uit vloeibaar kwik. De kwikcellen in de Europese Unie bevatten momenteel zo'n 10 000-12 000 ton kwik. Daarnaast bevatten de installaties, de gebouwen en het afval nog eens 3 000 ton kwik. De totale hoeveelheid kwik die moet worden ontmanteld, zal ongeveer 12 000-15 000 ton zijn. Bovendien zal er naar verwachting nog eens 2 000 ton kwik afkomstig zijn van de chloor/alkali-installaties op basis van kwik in de EVA-landen en de kandidaat-lidstaten.

Het kwikcelproces zal in de Europese chloor/alkali-industrie de komende jaren geleidelijk verdwijnen naarmate de oude installaties aan het eind van hun economische levensduur komen en/of hun vergunning zal worden aangepast aan de eisen van de IPPC-richtlijn. Het exacte tijdschema hiervoor zal afhangen van de wijze waarop de bevoegde instanties van de lidstaten de IPPC-richtlijn interpreteren en uitvoeren en van de vraag of de aanbevolen geleidelijke eliminatie van de kwikcellen wordt uitgevoerd.

1.1.1. De chloor/alkali-productie op basis van kwik in de EU en de kandidaat-lidstaten

In de Europese Unie hebben Denemarken en Luxemburg geen chloor/alkali-productie en Oostenrijk en Ierland geen chloor/alkali-productie op basis van kwik. Dit betekent dat er elf lidstaten gevolgen ondervinden van de geleidelijke eliminatie van de kwikcellen. Er zijn 40 000 mensen in dienst bij de chloor/alkali-industrie in West-Europa en de totale omschakelingskosten werden in 2001 op basis van cijfers van Euro Chlor geraamd op 3 100 miljoen euro.

Van de kandidaat-lidstaten hebben de Tsjechische Republiek, Hongarije, Polen, Roemenië en Slowakije chloor/alkali-installaties met kwikcellen. Ook deze vijf kandidaat-lidstaten ondervinden gevolgen van de geleidelijke eliminatie van de kwikcellen.

Bijlage 1 bevat een gedetailleerd overzicht van de chloor/alkali-installaties op basis van kwik en de productiecapaciteit voor chloor in Europa in 2001.

In de afgelopen 15 jaar hebben al ten minste 34 locaties in Nederland, Duitsland, het Verenigd Koninkrijk, Finland, Frankrijk, Zweden, Noorwegen, Italië, Portugal, België, Spanje, Oostenrijk en Denemarken hun kwikcelproductie geheel of gedeeltelijk stilgelegd. Alle ontmantelde installaties hebben de kwikresten hergebruikt in andere nog resterende chloor/alkali-installaties op basis van kwik als compensatie voor het tijdens de exploitatie in lucht, water, producten en afval verloren gegane kwik en/of op de vrije kwikmarkt verkocht.

1.1.2. De productie en het gebruik van kwik

Wereldwijd wordt er momenteel in ongeveer tien landen kwik gewonnen; de grootste hoeveelheden zijn afkomstig uit Spanje en Kirgizstan. In de afgelopen tien jaar was de geraamde jaarproductie van kwikmijnen wereldwijd ongeveer 2 500 ton, maar de onzekerheid in deze mondiale productiecijfers is groot. Wereldwijd neemt de winning van kwik af en deze werd in 1999 geraamd op 1 630 ton en in 2000 op 1 640 ton [4].

[4] U.S. Geological Survey, Minerals Yearbook 2000.

De enige specifiek kwikmijn in Europa - en de grootste ter wereld - bevindt zich in Almadén in Spanje, ten zuidwesten van Madrid, en is eigendom van Minas de Almadén y Arrayanes SA (MAYASA). De mijn wordt gesubsidieerd met "deelactiviteit-subsidies" van de Spaanse staat, waaraan een toezegging is gekoppeld om de mijnbouwactiviteiten te verminderen. In 1995 is aan de holding company MAYASA, waar de Almadén-mijn deel van uitmaakt, een bedrag van 5 222 miljoen euro [5] betaald. In 1999 waren er ongeveer 100 mensen direct in dienst bij de afdeling mijnbouw van het bedrijf.

[5] EUPHEMET-eindrapport (augustus 2000), gefinancierd door DG Onderzoek, contractnr. ENV4-CT97-0614.

De rechtstreekse uitstoot van kwik uit de Almadén-mijn in de lucht werd in 1995 geraamd op ongeveer 4 ton [6] bij een productie van 1 500 ton kwik [7].

[6] Gegevens van Ferrara et al. (1998), gepresenteerd tijdens de zesde internationale conferentie over kwik als mondiale verontreiniging in Minamata (Japan) in oktober 2001 door L. Hylander van het Centrum voor Evolutionaire biologie van de Universiteit van Uppsala in Zweden.

[7] Volgens het BREF-document( over non-ferrometalen ligt de uitstoot van kwik bij de primaire kwikproductie tussen 5-10 (winter) en 10-20 (zomer) kg per ton geproduceerd kwik. Dit zou betekenen dat er in 1995 uit de Almadén-mijn 7,5-30 ton kwik werd uitgestoten.

Afgezien van mijnbouw wordt kwik bijvoorbeeld ook teruggewonnen bij de productie van andere non-ferrometalen, met name koper, zink en lood, door de inzameling van door tandartsen gebruikt amalgaam en zilveroxidebatterijen en bij de reiniging van aardgas. Er is geen gedetailleerde informatie over de productie van kwik via terugwinning in Europa beschikbaar. Er is echter één installatie voor de productie van zink in Finland, die als bijproduct normaal gesproken 50-70 ton kwik per jaar produceert (50 ton [8] in 1999). Nederland produceert zo'n 10 ton [9] per jaar bij de behandeling van aardgas.

[8] Door M. Himmi uit Outukumpu (Finland) aan het Europese IPPC-bureau in Sevilla (Spanje) verstrekte informatie.

[9] EUPHEMET-eindrapport (augustus 2000), gefinancierd door DG Onderzoek, contractnr. ENV4-CT97-0614.

Het gebruik van kwik is in West-Europa en Noord-Amerika gedaald vanwege de vele beperkingen voor het gebruik van kwikhoudende producten. Ook de chloor/alkali-industrie zal geleidelijk als een van de belangrijkste gebruikers verdwijnen. Tegelijkertijd is de levering van secundair en teruggewonnen kwik vanwege de milieuregelgeving toegenomen. Daardoor zijn de meeste ontwikkelde landen netto-exporteurs van kwik geworden en zijn de kwikprijzen gestaag gedaald. De marktprijs is sinds 1990 heel laag: in 1997-19999 lagen de prijzen rond EUR 4 per kilo kwik.

Door het kwikoverschot op de markt blijven de kwikprijzen laag, hetgeen wereldwijd kan leiden tot een intensiever gebruik en een grotere vraag, met name buiten de OESO. Zo wordt kwik uitgevoerd naar ontwikkelingslanden, waar het voor dezelfde doeleinden wordt gebruikt als in de OESO-landen, zoals meet- en elektrische apparatuur, maar ook voor hergebruik bij de goudwinning en voor de productie van cosmetica, verf en pesticiden. In dit opzicht moet alle aandacht worden gegeven aan de effecten van de voortdurende uitvoer van kwik door Europese bedrijven naar ontwikkelingslanden, waar het gebruik tot vervuiling en schadelijke effecten op de gezondheid kan leiden. Bovendien is het goed mogelijk dat een significant deel van het kwik als grensoverschrijdende luchtverontreiniging over grote afstand weer in Europa terechtkomt.

2. Juridische aspecten

Juridische instrumenten voor de overschakeling op kwikvrije technologie in de chloor/alkali-industrie en de verwerking van het kwik zijn bijvoorbeeld de IPPC-richtlijn, communautaire wetgeving op het gebied van water, afval en bedrijfsgeneeskunde, het Verdrag van Rotterdam en OSPAR-besluit 90/3.

2.1. De richtlijn inzake geïntegreerde preventie en bestrijding van verontreiniging (IPPC) [10]

[10] Richtlijn 96/61/EG van de Raad inzake geïntegreerde preventie en bestrijding van verontreiniging (IPPC).

De chloor/alkali-industrie valt onder de IPPC-richtlijn, waar in artikel 9, leden 3 en 4, wordt gesteld dat installaties vergunningsvoorwaarden moeten hebben die op de beste beschikbare technieken (BBT) gebaseerd zijn. Het kwikcelproces wordt voor de chloor/alkalisector niet als BBT beschouwd [11]. In artikel 5 van de richtlijn wordt bepaald dat bestaande installaties, d.w.z. installaties die vóór 30 oktober 1999 in bedrijf waren, uiterlijk op 30 oktober 2007 overeenkomstig de eisen van de richtlijn moeten worden geëxploiteerd.

[11] Het referentiedocument over de beste beschikbare technieken in de chloor/alkali-productiesector (oktober 2000) is in december 2001 door de Commissie vastgesteld (publiek toegankelijk via internet op http://eippcb.jrc.es).

Krachtens artikel 9, lid 4, moet de bevoegde instantie bij het bepalen van de vergunningsvoorwaarden op basis van de BBT voor de individuele installatie echter rekening houden met de technische kenmerken en de geografische ligging van de betrokken installatie en de plaatselijke milieuomstandigheden. Dit betekent dat de plaatselijke bevoegde instantie een beslissing neemt over de specifieke vergunningsvoorwaarden.

2.2. Relevante communautaire wetgeving inzake water

Op basis van Richtlijn 76/464/EEG betreffende de verontreiniging veroorzaakt door bepaalde gevaarlijke stoffen die in het aquatisch milieu van de Gemeenschap worden geloosd, heeft de Raad de specifieke Richtlijn 82/176/EEG betreffende de lozing van kwik door de chloor/alkali-industrie vastgesteld, waarin de emissiegrenswaarden en kwaliteitsdoelstellingen voor kwiklozingen door de sector elektrolyse van alkalichloriden worden vastgesteld. Ten gevolge van de uitvoering van deze richtlijn in combinatie met Richtlijn 84/156/EEG betreffende grenswaarden en kwaliteitsdoelstellingen voor kwiklozingen afkomstig van andere sectoren dan de elektrolyse van alkalichloriden is de verontreiniging van het aquatisch milieu door kwik sterk gedaald.

In de context van Richtlijn 2000/60/EG tot vaststelling van een kader voor communautaire maatregelen betreffende het waterbeleid is echter onlangs besloten om kwik aan te merken als een "prioritaire gevaarlijke stof". Dit betekent dat er maatregelen moeten worden genomen voor de geleidelijke beëindiging van de lozingen, emissies en verliezen van kwik binnen 20 jaar na de vaststelling van deze maatregelen. De richtlijn vereist derhalve onder andere dat bovengenoemde Richtlijn 82/176/EEG uiterlijk eind 2003 zal worden herzien om tot een geleidelijke eliminatie van de lozingen te komen.

2.3. Relevante communautaire wetgeving inzake afval

In de kaderrichtlijn inzake afval [12], zoals gewijzigd, wordt afvalstof gedefinieerd als "elke stof of elk voorwerp [...] waarvan de houder zich ontdoet, voornemens is zich te ontdoen of zich moet ontdoen" [13].

[12] Richtlijn 75/442/EEG van de Raad betreffende afvalstoffen, zoals gewijzigd bij Richtlijn 91/156/EEG van 18 maart 1991 en Beschikking 96/350/EG van de Commissie van 24 mei 1996.

[13] In artikel 1, onder a), van de richtlijn wordt verwezen naar de stoffen en voorwerpen "behorende tot de in bijlage I genoemde categorieën". Het is belangrijk hier op te merken dat de lijst in bijlage I niet uitputtend is, aangezien categorie Q16 wordt omschreven als "Alle stoffen, materialen of producten die niet onder de hierboven vermelde categorieën vallen". Dit betekent dat de definitie van afvalstof open is in de zin dat daaronder alle stoffen en voorwerpen vallen waarvan de houder zich ontdoet, voornemens is zich te ontdoen of zich moet ontdoen.

Het onderscheid tussen afval en product is een juridisch onderscheid dat is bedoeld om een juist evenwicht te vinden tussen vrije handel en een verantwoorde milieuzorg. Voor de interpretatie van de definitie van afval is er herhaaldelijk een beroep gedaan op het Hof van Justitie, dat een aantal kerncriteria heeft ontwikkeld om te helpen bij de bepaling of er in de praktijk sprake is van afval. Het is veelbetekenend dat het Hof bij een aantal gelegenheden heeft bevestigd dat de definitie niet al te restrictief moet worden uitgelegd, aangezien in artikel 174, lid 2, van het EG-Verdrag wordt bevestigd dat de Gemeenschap in haar milieubeleid naar een hoog niveau van bescherming streeft en dat beleid onder meer berust op het voorzorgsbeginsel en het beginsel van preventief handelen [14]. Daarnaast heeft het Hof uitdrukkelijk gesteld dat het voor de juridische definitie van afvalstof niet relevant is of een stof of een voorwerp wellicht handelswaarde heeft of in aanmerking komt voor economisch hergebruik. [15]

[14] Zie de punten 39 en 40 van het arrest van het Europees Hof van Justitie in zaak C-418-419/97 (ARCO Chemie Nederland Ltd), Jurispr. 2000, blz. I-4475.

[15] Zaak C-359/88 (Zanetti), Jurispr. 1990, blz. I-1509.

Het Hof heeft ook nadrukkelijk gesteld dat de term "zich ontdoen van" moet worden geïnterpreteerd in het licht van de doelstelling van de kaderrichtlijn inzake afval, waarbij erop wordt gewezen dat dienaangaande in de derde overweging wordt gesteld dat "iedere regeling op het gebied van de verwijdering van afvalstoffen als voornaamste doelstelling moet hebben de gezondheid van de mens en het milieu te beschermen tegen de schadelijke invloeden veroorzaakt door het ophalen, het transport, de behandeling, de opslag en het storten van afvalstoffen" [16].

[16] Zaak C-418-419/97 (ARCO Chemie Nederland Ltd, zie boven), punt 37 van het arrest.

Bij het ontbreken van communautaire bepalingen kunnen de lidstaten zelf kiezen op welke wijze moet worden aangetoond dat er sprake is van "zich ontdoen van", mits de effectiviteit van het communautaire recht daardoor niet wordt ondermijnd. Het Hof heeft gesteld dat aan de doeltreffendheid van artikel 174 en de kaderrichtlijn inzake afval afbreuk zou worden gedaan wanneer bewijsmethoden zouden worden gehanteerd waardoor de werkingssfeer van de richtlijn zou worden beperkt en stoffen, materialen of producten die beantwoorden aan de definitie van "afvalstof" in de zin van de richtlijn, niet onder de richtlijn zouden vallen [17].

[17] Zaak C-418-419/97 (ARCO Chemie Nederland Ltd, zie boven), punt 42 van het arrest.

Daarnaast heeft het Hof ook een aantal andere criteria gespecificeerd om te bepalen of er sprake is van afval, die voornamelijk in de context van productieresiduen worden besproken [18]. Het Europese Hof heeft met name ook duidelijk gemaakt dat wanneer er voor het gebruik van een residu bijzondere voorzorgsmaatregelen moeten worden getroffen wegens het schadelijke karakter van de samenstelling van de stof voor het milieu, dit als bewijs kan worden beschouwd dat er sprake is van "zich ontdoen van" [19].

[18] Zie met name Zaak C-418-419/97 (ARCO Chemie Nederland Ltd, zie boven), punten 44-97 van het arrest, en Zaak C-9/00 (Palin Granit Oy), arrest van 18 april 2002 (nog niet gepubliceerd).

[19] Zaak C-418-419/97 (ARCO Chemie Nederland Ltd, zie boven), punten 86 en 87 van het arrest.

De toepassing van de definitie van afvalstof heeft een aantal gevolgen. Wanneer een materiaal als afvalstof wordt beschouwd, gelden hiervoor niet alleen de eisen en controles in de basis-kaderwetgeving van de Gemeenschap inzake afval, namelijk de kaderrichtlijn inzake afval, de richtlijn gevaarlijke stoffen [20] en de verordening vervoer van afvalstoffen [21], waarmee het Verdrag van Bazel in de EU wordt uitgevoerd, met inbegrip van de bepalingen inzake het verbod op de uitvoer van gevaarlijk afval naar landen buiten de OESO. Het valt dan ook onder een aantal specifieke communautaire wetgevingsinstrumenten voor specifieke behandelingswerkzaamheden [22] en afvalstromen [23].

[20] Richtlijn 91/689/EEG van de Raad van 12 december 1991 betreffende gevaarlijke afvalstoffen.

[21] Verordening (EEG) nr. 259/93 van de Raad van 1 februari 1993 betreffende toezicht en controle op de overbrenging van afvalstoffen binnen, naar en uit de Europese Gemeenschap.

[22] Met name Richtlijn 1999/31/EG van 26 april 1999 betreffende het storten van afvalstoffen en Richtlijn 2000/76/EG van 4 december 2000 betreffende de verbranding van afval.

[23] Met name onder andere Richtlijn 75/439/EEG van 16 juni 1975 inzake de verwijdering van afgewerkte olie (zoals gewijzigd), Richtlijn 94/62/EG van 20 december 1994 betreffende verpakking en verpakkingsafval en Richtlijn 2000/53/EG van 18 september 2000 betreffende autowrakken.

2.3.1. Kwik uit ontmantelde chloor/alkali-installaties

Kwik wordt verkregen uit ontmantelde cellen en door de behandeling van apparatuur en afval die kwik bevatten. Dit kwik is zuiver en de kwaliteit is vergelijkbaar met die van het op de vrije markt verkochte kwik.

Gelet op de definitie van afvalstof in Richtlijn 75/442/EEG (de kaderrichtlijn inzake afval) en de beschikbare jurisprudentie kan zuiver kwik dat uit niet meer gebruikte elektrolysecellen wordt afgetapt om op de vrije markt te worden verkocht, niet zonder meer als afval worden beschouwd. Dit is afhankelijk van het antwoord op de vraag of de eigenaar van de ontmantelde installatie zich van het kwik ontdoet, voornemens is zich daarvan te ontdoen of zich krachtens de nationale wetgeving daarvan moet ontdoen. Dit moet per geval aan de hand van de specifieke omstandigheden worden bepaald.

Het feit dat het kwikcelproces in de chloor/alkali-industrie krachtens IPPC-Richtlijn 96/61/EG geleidelijk moet worden geëlimineerd, wordt niet voldoende geacht om algemeen aan te nemen dat men zich bij de ontmanteling van een chloor/alkali-installatie zal ontdoen, voornemens is zich te ontdoen of verplicht is zich te ontdoen van het van de ontmanteling afkomstige kwik. Derhalve kan niet worden geconcludeerd of aangenomen dat uit niet meer gebruikte elektrolysecellen van ontmantelde chloor/alkali-installaties afgetapt zuiver kwik afval in de zin van de communautaire wetgeving inzake afval is.

Op basis hiervan valt het ontmantelde kwik niet automatisch onder de communautaire wetgeving inzake afval of de eisen van het Verdrag van Bazel. Dit betekent dat er geen speciale voorwaarden voor de behandeling zijn en gaan eisen worden gesteld aan de handel binnen de EU en daarbuiten.

2.4. Relevante communautaire wetgeving inzake bedrijfsgeneeskunde

Richtlijn 98/24/EG van de Raad betreffende de bescherming van de gezondheid en de veiligheid van werknemers tegen risico's van chemische agentia op het werk moet bij de omgang met kwik in acht worden genomen. Deze richtlijn stelt minimale eisen vast voor de bescherming van werknemers en biedt de mogelijkheid om voor kwik een grenswaarde voor de blootstelling op het werk en een biologische grenswaarde vast te stellen.

Het Wetenschappelijk Comité van de EU inzake grenswaarden voor beroepsmatige blootstelling (SCOEL) heeft onlangs een aanbeveling vastgesteld inzake grenswaarden voor beroepsmatige blootstelling voor elementair kwik en anorganische tweewaardige kwikverbindingen (SCOEL/SUM/84 def.). Na extern overleg over de aanbeveling zal de Commissie wellicht een Europese grenswaarde voor beroepsmatige blootstelling voor kwik voorstellen.

2.5. Het Verdrag van Rotterdam voor de toepassing van de PIC-procedure

Het Verdrag van Rotterdam inzake de toepassing van de PIC-procedure (Prior Informed Consent) voor bepaalde gevaarlijke chemische stoffen en pesticiden in de internationale handel is in 1998 gesloten. Het is op 11 september 1998 door de Europese Gemeenschap getekend. Het verdrag treedt in werking op de negentigste dag na de datum van nederlegging van de vijftigste akte van bekrachtiging, aanvaarding, goedkeuring of toetreding [24].

[24] In juli 2002 hadden dertien partijen het verdrag bekrachtigd.

Het basisbeginsel van het verdrag is dat de uitvoer van een verboden of aan strenge beperkingen onderworpen chemische stof die in bijlage III van het verdrag is opgenomen, alleen met voorafgaande geïnformeerde toestemming van de partij van invoer kan gebeuren. Het verdrag bevat een mechanisme voor de opneming van andere stoffen, mits aan bepaalde criteria wordt voldaan.

De Commissie heeft een voorstel ingediend voor een verordening van de Raad betreffende de in- en uitvoer van gevaarlijke chemische stoffen [25] om de bepalingen van het verdrag binnen de Gemeenschap uit te voeren. De voorgestelde verordening voor de uitvoering van het verdrag zal Verordening (EEG) nr. 2455/92 van de Raad vervangen. De chemische stoffen waarvoor kennisgeving van uitvoer moet worden gedaan en de stoffen die voor PIC-kennisgeving in aanmerking komen en onder de internationale PIC-procedure vallen, worden opgenomen in bijlage I van de voorgestelde verordening.

[25] Voorstel voor een Verordening van de Raad betreffende de in- en uitvoer van gevaarlijke chemische stoffen (COM(2001)803 def.).

Metallisch kwik is momenteel niet in bijlage I van de huidige of voorgestelde verordening of in bijlage III van het verdrag opgenomen. Metallisch kwik lijkt echter wel aan de voorwaarden voor opneming te voldoen en het moet mogelijk zijn metallisch kwik aan zowel bijlage I van de nieuwe verordening als bijlage III van het verdrag toe te voegen.

2.6. De verdragen van Oslo en Parijs (OSPAR)

De Europese Gemeenschap is verdragsluitende partij bij het OSPAR-verdrag inzake de bescherming van het mariene milieu in het noordoostelijk deel van de Atlantische Oceaan.

In OSPAR-Besluit 90/3 van 14 juni 1990 wordt aanbevolen dat bestaande chloor/alkali-installaties met kwikcellen zo spoedig mogelijk geleidelijk moeten worden geëlimineerd en de doelstelling is dat ze uiterlijk in 2010 volledig verdwenen zijn. De aanbeveling voor de geleidelijke eliminatie van kwikcellen in Besluit 90/3 is in 1999-2001 opnieuw bezien, maar er zijn geen wijzigingen aangebracht.

De Raad heeft OSPAR-Besluit 90/3 niet officieel goedgekeurd. De Gemeenschap is derhalve niet verplicht zich hieraan te houden.

3. Gevolgen van de geleidelijke eliminatie van kwikcellen

De geleidelijke eliminatie van het kwikcelproces in de Europese chloor/alkali-industrie is al begonnen en zal minimaal nog een decennium duren. Het exacte tijdschema voor deze eliminatie zal afhangen van de manier waarop de nationale bevoegde instanties de IPPC-richtlijn interpreteren en uitvoeren en de vraag of de aanbevolen geleidelijke eliminatie van kwikcellen in uiterlijk 2010 van OSPAR-Besluit 90/3 al dan niet wordt gevolgd. Sommige lidstaten lijken vast van plan de kwikcellen snel te elimineren, terwijl andere nog niet hebben aangegeven wat de waarschijnlijkste koers zal zijn.

De geleidelijke eliminatie van chloor/alkali-installaties op basis van kwik is in beginsel een stap vooruit voor het milieu. De kwikemissie en het energieverbruik in deze industriesector zullen daardoor significant dalen. De ontmanteling van kwikcellen zal er echter toe leiden dat er in de EU de komende jaren zo'n 12 000-15 000 ton kwik beschikbaar komt. Als dit kwik niet op een juiste manier wordt verwerkt, kan het een hoger risico voor het milieu inhouden dan het huidige besloten gebruik in de chloor/alkali-industrie. Om de baten van de eliminatie veilig te stellen is het dan ook van cruciaal belang wat er met het kwik uit de ontmantelde installaties gebeurt.

Er zijn drie basisscenario's voor de verwerking van het kwik uit de chloor/alkali-industrie:

1. Hergebruik

2. Tijdelijke opslag

3. Definitieve opslag

In onderstaande tabel worden de kernindicatoren voor de verschillende scenario's samengevat.

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

3.1. Hergebruik

Kwik uit ontmantelde chloor/alkali-installaties wordt momenteel op verschillende manieren hergebruikt. Het wordt hergebruikt door de chloor/alkali-industrie, op de markt gebracht en overgenomen door de mijn in Almadén.

Hergebruik door de chloor/alkali-industrie

Een gedeelte van het kwik wordt hergebruikt in de kwikcellen van nog resterende chloor/alkali-installaties die later zullen worden gesloten. Dit is momenteel een gangbare handelwijze, maar naarmate het tempo van de eliminatie van kwikcellen wordt opgevoerd, zal er de komende jaren meer kwik beschikbaar zijn dan de nog resterende Europese installaties kunnen gebruiken. Door het hergebruik van kwik binnen de chloor/alkali-industrie wordt het kwik dan ook niet opgeruimd, maar wordt het alleen maar verder in het milieu verspreid via het afval en de producten van het productieproces.

In een latere fase, wanneer de technologie in Europa volledig wordt vervangen, zal er in de Europese chloor/alkali-industrie geen vraag naar kwik meer zijn. Het kwik zal dan wellicht aan kwikcel-installaties buiten Europa worden verkocht. Daardoor wordt het probleem verschoven naar de landen buiten Europa. De vraag naar primair gewonnen kwik zal daardoor dalen.

Verkoop

Elk bedrijf ontdoet zich met enige beperkingen van de lokale overheid van kwikresten. Tot op heden hebben alle ontmantelde installaties hun kwikoverschot zonder beperkingen op de vrije markt verkocht.

Er is geen zekerheid over de mondiale vraag naar kwik, maar deze is niet hoger dan 5 000 ton/jaar [26]. Het wereldwijde kwikverbruik wordt geraamd op 3 800 ton in 1993 [27] en 3 400 ton in 1996 [28]. De van terugwinning afkomstige hoeveelheid kwik neemt toe en het legale gebruik van kwik neemt af en dit betekent dat er op een krimpende markt een steeds grotere hoeveelheid kwik beschikbaar zal zijn.

[26] EUPHEMET-eindrapport (augustus 2000), gefinancierd door DG Onderzoek, contractnr. ENV4-CT97-0614.

[27] EUPHEMET-eindrapport (augustus 2000), gefinancierd door DG Onderzoek, contractnr. ENV4-CT97-0614.

[28] ERM-rapport (december 1998) in opdracht van DG III, referentienr. 5260.

Het is onzeker wat er met het kwik uit ontmantelde installaties zal gebeuren. Een groot deel van het kwik zal wellicht zonder beperkingen worden gebruikt, bijvoorbeeld bij de kleinschalige winning van goud in China, de Filippijnen, Indonesië, Brazilië, Colombia en andere landen.

Overname door de kwikmijn in Almadén

Het kwik wordt verkocht en naar de kwikmijn van Almadén in Spanje vervoerd. De winning van kwik neemt af en wordt vervangen door afdoende opslagcapaciteit.

Euro Chlor, dat de Europese chloor/alkali-industrie vertegenwoordigt, heeft een contract met Minas de Almadén. Hierin wordt bepaald dat Minas de Almadén het kwikoverschot van de West-Europese chloor/alkali-installaties opkoopt en in plaats van nieuwe productie op de markt brengt. Alle EU-leden van Euro Chlor hebben afgesproken hun kwikoverschot aan Almadén te verkopen. Euro Chlor denkt dat het mogelijk is ook met de Midden- en Oost-Europese leden tot een overeenkomst te komen. Er moet wel worden opgemerkt dat niet alle bedrijven met chloor/alkali-installaties met kwikcellen in de kandidaat-lidstaten lid van Euro Chlor zijn.

De Spaanse mijn is de grootste producent ter wereld en er is gerapporteerd dat de kwikomzet tussen 700 en 1300 ton/jaar ligt [29]. Als zo'n 400-500 ton kwik/jaar uit de West-Europese chloor/alkali-industrie beschikbaar zou komen, zou dit volgens Euro Chlor en Minas de Almadén door de markt kunnen worden verwerkt. Deze cijfers zijn gebaseerd op het scenario dat de geleidelijke eliminatie over meer dan 20 jaar zou worden gespreid, zoals in de besprekingen over een herziening van PARCOM-aanbeveling 90/3 van OSPAR is gesteld.

[29] Risico's voor de gezondheid en het milieu in verband met het gebruik van kwikproducten. Eindverslag in opdracht van de Europese Commissie, DG Ondernemingen, juli 2002.

Als de eliminatie echter geforceerd eerder dan in 2020 zou worden afgerond, zouden er problemen ontstaan aangezien de markt de jaarlijks aan de mijn overgedragen hoeveelheden kwik dan niet zou kunnen verwerken. In dat geval zou het kwik moeten worden opgeslagen. De overeenkomst tussen Euro Chlor en Minas de Almadén geldt voor maximaal 1000 ton kwik per jaar. Als er in een bepaald jaar meer dan deze hoeveelheid beschikbaar komt, moeten de voorwaarden van de overeenkomst worden aangepast.

In het jaar 2000 is er vanuit West-Europese chloor/alkali-installaties 354 ton kwik aan Minas de Almadén overgedragen. In 2001 is dit gestegen tot 506 ton en voor 2002 wordt een hoeveelheid in de orde van grootte van 450 ton verwacht. In 2000 heeft Almadén 236 ton [30] kwik geproduceerd en in totaal 1095 ton verkocht, waaruit blijkt dat Almadén minder uit de mijn haalt en in plaats daarvan kwik uit voorraden en chloor/alkali-installaties verkoopt.

[30] Informatie van het IGME (Instituto Geologico y Minero d'España) aan het Europese IPPC-bureau in Sevilla (Spanje).

Het is belangrijk te signaleren dat de geraamde totale hoeveelheid kwik uit ontmantelde chloor/alkali-installaties in West-Europa (12 000-15 000 ton) op basis van de wereldproductie in 2000 van 1650 ton neerkomt op ongeveer 7-9 jaar wereldproductie.

De overeenkomst met Minas de Almadén makt deel uit van de strategie van de West-Europese chloor/alkaliproducenten voor een veilige verwijdering van metallisch kwik uit ontmantelde cellen.

Hergebruik

Voordelen // Nadelen

De vraag naar primair gewonnen kwik daalt.

De milieueffecten in het gebied rond de mijnen zullen door de daling van de kwikwinning wellicht afnemen.

De grensoverschrijdende uitstoot van kwik over grote afstand door de mijnbouw zal dalen.

Zeer aanvaardbaar voor de industrie omdat het niet tot extra kosten voor de ontmanteling leidt. // De problemen met de kwikresten worden uitgesteld of verschoven naar landen buiten Europa.

De plaatselijke uitstoot en de grensoverschrijdende uitstoot over grote afstand in de lucht door het gebruik van kwik blijven bestaan.

Het is niet duidelijk wat er met het ontmantelde kwik gebeurt. Een aanzienlijk deel van het kwik zal waarschijnlijk terechtkomen in landen zonder beperkingen of handhaving en in sommige delen van de wereld tot grote effecten op gezondheid en milieu leiden.

3.2. Tijdelijke opslag

Het kwik kan gedurende een onbekende periode veilig worden opgeslagen tot er een strategie voor hergebruik en/of veilige verwijdering beschikbaar is. Dit kan op de productieplaats, de mijn van Almadén in Spanje, gebeuren of op een andere plek waar een adequate opslag mogelijk is. Het kwik kan uiteindelijk worden hergebruikt of verwijderd. Er moet een opslagcapaciteit worden opgebouwd die veilig voor het milieu is.

Aangezien dit een tijdelijke oplossing is, ontstaan er extra kosten gedurende een onbekende periode. Tijdens de opslag is de eigenaar van de opslagplaats verantwoordelijk. Het opgeslagen kwik kan worden hergebruikt of definitief worden verwijderd wanneer er voldoende gebruikers of verwijderingsinstallaties beschikbaar zijn. Extra uitstoot door de verwerking is mogelijk.

Tijdelijke opslag

Voordelen // Nadelen

Als de opslag bij chloor/alkali-installaties plaatsvindt, zijn de exploitanten daarvan nog steeds verantwoordelijk.

Zowel hergebruik als definitieve verwijdering van het kwik zijn nog mogelijk.

Overheidstoezicht op wat er met het kwik gebeurt, blijft mogelijk. // Aangezien deze oplossing tijdelijk is, komen de kosten bovenop die van de definitieve oplossing.

Er moet opslagcapaciteit worden opgebouwd.

Uitstoot in het milieu door verwerking en/of hergebruik is mogelijk.

Het blijft onzeker wat er uiteindelijk met het kwik gebeurt.

3.3. Definitieve opslag

Een definitieve verwijdering van het kwikoverschot is de beste oplossing en vanuit milieuoogpunt een duurzame aanpak om de kwikuitstoot terug te dringen. De milieubaten voor de eliminatie van de kwikceltechnologie zijn duidelijk. Als het ontmantelde kwik definitief wordt opgeslagen, veroorzaakt het geen uitstoot meer en gebruikt de chloor/alkali-industrie veel minder energie. Er zijn echter nog geen volledig ontwikkelde adequate methoden en de kosten zijn relatief hoog. Het beginsel dat "de vervuiler betaalt" zou kunnen worden gehanteerd, maar dit kan nadelige gevolgen hebben voor het concurrentievermogen van de Europese chloor/alkali-industrie in vergelijking met concurrenten buiten Europa.

Kwik kan worden verwerkt tot een onoplosbaar amalgaam, bijvoorbeeld met sulfide, en worden gestort op speciale stortplaatsen of stortplaatsen voor gevaarlijk afval. Er zou voor de EU een verwerkingscapaciteit moeten worden opgebouwd en er zouden technische oplossingen moeten worden ontwikkeld. De kosten voor de behandeling en de beschikbare capaciteit in de lidstaten zijn in deze fase nog niet bekend.

De Zweedse instanties hebben plannen voor de definitieve opslag van al het kwik en kwikhoudend afval in diep rotsgesteente. Zij ramen de kosten voor deze methode, de kosten van voorbehandeling niet meegerekend, op EUR 15-22/kg kwik. Voor de 12 000-15 000 ton ontmanteld kwik van West-Europa zou dit neerkomen op EUR 180-330 miljoen, vergeleken met EUR 3 100 miljoen [31] aan geraamde totale omschakelingskosten voor West-Europa. Deze grove schatting wijst op zo'n 6-10% extra kosten voor de definitieve verwijdering van ontmanteld kwik in West-Europa.

[31] Volgens Euro Chlor zijn de standaard-omschakelingskosten EUR 530 per ton productiecapaciteit voor chloor en werd de totale chloorcapaciteit op basis van kwik in West-Europa in 2001 geraamd op 5 850 000 ton, zodat de totale omschakelingskosten EUR 3 100 miljoen zouden zijn.

Definitieve opslag

Voordelen // Nadelen

Duurzame aanpak om de uitstoot van kwik terug te dringen.

Er zijn duidelijke milieubaten bij de geleidelijke eliminatie van kwikceltechnologie: geen uitstoot van kwik meer en een lager energieverbruik door de chloor/alkali-industrie.

Europa kan een goed voorbeeld voor andere landen geven en daardoor de wereldwijde beperking van de uitstoot van kwik versnellen. // Er is nog geen verwijderingscapa citeit beschikbaar. Er zijn nog geen volledig ontwikkelde adequate methoden. Meer onderzoek is nodig.

De kosten van definitieve verwijdering zijn nog niet bekend, maar vergeleken met de andere scenario's zouden de kosten voor de industrie of de belastingbetaler veel hoger zijn.

Verzet van de industrie is te verwachten aangezien deze aanpak extra kosten voor de ontmanteling zou opleveren.

4. Een mondiaal perspectief

Kwik is geen lokaal probleem. In de hele wereld worden hoge achtergrondconcentraties van kwik gevonden. Kolencentrales voor elektriciteitsopwekking worden op dit moment mondiaal als de belangrijkste bron voor de uitstoot van kwik in de lucht beschouwd. Ook de verbranding van andere fossiele brandstoffen levert een grote bijdrage. Het gebruik van kwik bij de kleinschalige goudwinning is wereldwijd ook een belangrijke bron. Bij deze techniek wordt het kwik verwarmd, zodat het verdampt, hetgeen betekent dat vrijwel al het gebruikte kwik in de lucht terechtkomt. De chloor/alkali-industrie is een grote kwikgebruiker, maar de directe uitstoot uit de installaties is relatief gering. Deze en andere bronnen leveren een bijdrage tot de mondiale hoeveelheid kwik in de biosfeer.

De herkomst van kwik dat neerslaat uit de lucht - kwikstromen van lucht naar land en oceanen - is zowel lokaal als mondiaal. Naast de lokale bronnen, zoals de verbranding van kolen, de industrie en kleinschalige goudwinning, leveren de algemene achtergrond concentraties in de mondiale atmosfeer een significante bijdrage tot de kwikbelasting op elke plaats op aarde. Lokale bronnen dragen op hun beurt weer bij tot de mondiale achtergrondniveaus [32]. Dit komt doordat kwik vluchtig is en de uitstoot zich over grote afstanden in de lucht en de oceanen verspreidt.

[32] Bergan et al (1999); Lindquist et al (1984), aangehaald in "Experiences from phasing out the use of mercury in Sweden", K. von Rein en L.D. Hylander, Reg Environ Change (2000) 1:126-134.

De uitstoot van kwik door de mens heeft sinds de tijd vóór de industrialisering geleid tot een 0,5-3 keer hogere gemiddelde wereldwijde depositie [33]. In en rond de regio's met de hoogste concentratie van industriële activiteit - Europa, Noord-Amerika en Zuid-Oost-China - is de depositie de afgelopen 200 jaar met een factor 2-10 gestegen.

[33] Document over luchtverontreiniging door kwik (Hg), 2001. Gepubliceerd door de Commissie en beschikbaar op de website van DG Milieu: http://europa.eu.int/comm/environment/air/ambient.htm (doorbladeren naar "The fourth Daughter Directive" en "Position paper on Mercury").

De effecten van kwikverontreiniging, in eerste instantie beschouwd als een acuut en lokaal probleem, worden nu ook als mondiaal, diffuus en chronisch gezien. Kwik is persistent en het bioaccumuleert. De toxiciteit van kwik en kwikverbindingen is bekend en beschreven: schadelijke neurologische ontwikkelingseffecten, toxische effecten op het zenuwstelsel en schadelijke effecten op hart en bloedvaten, het immuunsysteem, de voortplantingsorganen en de nieren. De gestoorde neurologische ontwikkeling en de psychomotorische effecten die kenmerkend zijn voor toxiciteit voor het centrale zenuwstelsel, zijn de gevoeligste en best beschreven effecten.

Kwik wordt via natuurlijke processen gedeeltelijk omgezet in methylkwik en bioaccumuleert in de voedselketen met voor de hand liggende risico's voor mens en dier. Vooral populaties met een hoge consumptie van vis, met inbegrip van schaal- en schelpdieren en zeezoogdieren, zijn kwetsbaar [34]. Methylkwik komt in de foetus terecht; het passeert de bloed/hersenbarrière en zelfs bij lage concentraties remt het al gauw de mentale ontwikkeling, vaak zonder dat de moeder klinische symptomen heeft [35].

[34] UNEP: "Global Mercury Assessment", eerste ontwerpverslag van 25 april 2002. Beschikbaar op de GMA-website van UNEP: http://www.chem.unep.ch/mercury/report/1stdraft-report.htm.

[35] Toxicological Effects of Methylmercury (2000), U.S. National Research Council. Het rapport is in opdracht van het EPA van de VS samengesteld en is beschikbaar op de website http://www.nap.edu/.

4.1. Strategieën voor kwik in Noord-Amerika

In Noord-Amerika heeft men zich al vele jaren zorgen gemaakt over de effecten van kwik. Canada, de VS en Mexico zijn het eens geworden over een actieplan voor kwik.

De regering van de VS heeft sinds 1994, toen er vragen werden gesteld over de mogelijke milieueffecten wanneer deze hoeveelheid op de wereldmarkt voor grondstoffen zou worden gebracht, een voorraad van meer dan 5 000 ton kwik. Daarom is voorlopig de beleidslijn gevolgd dat federale kwikvoorraden om milieuredenen worden opgeslagen. Er wordt gewerkt aan een milieueffectrapportage om publieke reacties te krijgen op de vraag wat er met dit kwik moet gebeuren.

Deze onderwerpen, die veel vragen oproepen, zijn besproken tijdens de in Noord-Amerika gehouden conferentie "Breaking the Mercury Cycle: Long Term Management of Surplus & Recycled Mercury & Mercury-Bearing Waste", die op 1-3 mei 2002 onder andere door het Environmental Protection Agency van de VS en "Environment Canada" in Boston (Massachusetts) is georganiseerd [36].

[36] http://www.newmoa.org/Newmoa/htdocs/prevention/mercury/breakingcycle.cfm.

4.2. Internationale initiatieven

Kwik is een onderwerp dat overal zorgen baart en waarvoor al enkele internationale maatregelen zijn genomen. Afgezien van OSPAR-Besluit 90/3 vallen chloor/alkali-installaties met kwikcellen onder het Protocol van 1998 over zware metalen bij het Verdrag van 1979 betreffende grensoverschrijdende luchtverontreiniging over lange afstand van de VN/ECE.

Het doel van het protocol over zware metalen is "het beheersen van door antropogene activiteiten veroorzaakte emissies van zware metalen die voor grensoverschrijdend atmosferisch transport over lange afstand vatbaar zijn en die belangrijke schadelijke gevolgen voor de volksgezondheid of het milieu kunnen hebben". De chloor/alkaliproductie met kwikcellen is een van de activiteiten die met hun kwikuitstootniveaus worden vermeld.

Voor kwik en zijn verbindingen wordt ook een mondiale evaluatie uitgevoerd door het UNEP in samenwerking met andere leden van het IOMC (Inter-Organisation Programme for the Sound Management of Chemicals). Deze evaluatie zal worden gebaseerd op bijdragen van regeringen en intergouvernementele en niet-gouvernementele organisaties. Het verslag [37] zal in 2003 tijdens de tweeëntwintigste vergadering van de Raad van beheer van het UNEP worden ingediend.

[37] Een eerste ontwerp van de mondiale kwikevaluatie is op 25 april 2002 voor opmerkingen verstuurd en is publiek toegankelijk op de website: http://www.chem.unep.ch/mercury/Report/1stdraft-report.htm.

5. Conclusie

De Raad heeft de Commissie verzocht "de juridische situatie in verband met de omschakeling van de chloor/alkali-industrie te verduidelijken, na te gaan welke de mogelijke gevolgen van het gebruik van kwik zijn en bij de Raad verslag uit te brengen over de eventuele behoeften aan gecoördineerde acties in de EU en de kandidaat-lidstaten".

Naar aanleiding van het verzoek van de Raad heeft de Commissie de huidige situatie ten aanzien van het kwik uit ontmantelde chloor/alkali-installaties geschetst en een aantal aspecten belicht. Hieruit blijkt het volgende:

-Er is duidelijk bewijsmateriaal dat de kwikbelasting van het milieu nog steeds aanzienlijk is en verder moet worden verlaagd.

-Kwik is een luchtverontreinigende stof met grensoverschrijdende effecten over grote afstand en wanneer er nog meer kwik op de markt wordt gebracht, zal de uitstoot van kwik ten gevolge daarvan de nu al hoge lokale en mondiale achtergrondconcentraties in het milieu nog verder doen toenemen.

-Er zijn 47 chloor/alkali-installaties op basis van kwik in de EU, waaruit bij ontmanteling ongeveer 12 000-15 000 ton kwik zal vrijkomen. Daarnaast wordt er nog eens zo'n 2 000 ton kwik uit de chloor/alkali-installaties op basis van kwik in de EVA-landen en de kandidaat-lidstaten verwacht.

-Het kwik uit de ontmantelde chloor/alkali-installaties in Europa zal een belangrijke bron van kwik zijn en als dit kwik niet op een veilige en duurzame manier wordt verwerkt, kan het tot aanzienlijke milieuschade in de Europese Unie, in de toekomstige lidstaten en in derde landen leiden.

-Er is weinig vraag naar kwik in de EU en Noord-Amerika, maar mondiaal is er wel een zekere vraag. Een voortdurende toevoer van kwikoverschotten zal de prijs laag houden en daardoor zal het gebruik van kwik aantrekkelijk blijven.

Uit een bestudering van de juridische situatie voor de chloor/alkali-industrie op basis van kwik is het volgende gebleken:

-De IPPC-richtlijn is het enige juridisch bindende instrument voor de geleidelijke eliminatie van kwikcellen. Het kwikcelproces wordt voor de chloor/alkali-industrie niet als BBT beschouwd en de lokale bevoegde instantie zal voor elke installatie afzonderlijk een beslissing moeten nemen over vergunningsvoorwaarden op basis van BBT. Alle bestaande installaties moeten uiterlijk op 30 oktober 2007 aan vergunningsvoorwaarden op basis van BBT voldoen en overeenkomstig de eisen van de richtlijn worden geëxploiteerd.

-Er kan niet automatisch van worden uitgegaan dat het kwik uit de cellen van ontmantelde chloor/alkali-installaties binnen de definitie van afvalstof valt. Voor ieder geval afzonderlijk moet worden bepaald of het kwik uit de ontmantelde installatie, afhankelijk van het antwoord op de vraag of de eigenaar van de installatie zich van het kwik ontdoet, voornemens is zich daarvan te ontdoen of zich krachtens de nationale wetgeving daarvan moet ontdoen, afval is.

Dit betekent dat het kwik uit de ontmantelde installatie niet automatisch onder de EU-wetgeving inzake afval of de eisen van het Verdrag van Bazel valt. De voorschriften van de communautaire afvalwetgeving en het Verdrag van Bazel voor de behandeling en de handel binnen de EU en daarbuiten zijn dus niet algemeen van toepassing.

Bij de aanpak van de grote hoeveelheden kwik die uit ontmantelde chloor/alkali-installaties op basis van kwik beschikbaar komen, moet in de eerste plaats worden gestreefd naar de bescherming van het milieu en de gezondheid van de mens op een hoog niveau. Een oplossing kan alleen maar effectief zijn als deze rekening houdt met de mondiale situatie, op lange termijn duurzaam is en het risico van verstoringen van de interne markt in acht neemt.

Deze doelstelling kan worden verwezenlijkt door een verantwoorde verwerking van het kwik en door ervoor te zorgen dat het alleen met afdoende aandacht voor het risico van negatieve milieueffecten wordt verhandeld. Gelet op de huidige juridische beperkingen zijn er in eerste instantie twee manieren om vorderingen op weg naar de verwezenlijking van deze doelstelling te boeken:

-De chloor/alkali-installaties op basis van kwik in de kandidaat-lidstaten en in toekomstige kandidaat-lidstaten kunnen worden aangemoedigd tot dezelfde handelwijze als de West-Europese leden van Euro Chlor, namelijk de verkoop van het kwik aan de Almadén-kwikmijn. Daardoor zou het gemakkelijker zijn toezicht op de kwikstromen te houden zonder dat er nieuwe wettelijke beperkingen worden ingevoerd.

-Mits aan de vereiste criteria wordt voldaan, kan worden voorgesteld metallisch kwik op te nemen in bijlage III van het Verdrag van Rotterdam inzake de toepassing van de PIC-procedure (Prior Informed Consent) voor bepaalde gevaarlijke chemische stoffen en pesticiden in de internationale handel; later zou het ook kunnen worden toegevoegd aan bijlage I van de voorgestelde nieuwe verordening van de Raad betreffende de in- en uitvoer van gevaarlijke chemische stoffen [38]. Hiermee zou worden gestreefd naar een situatie waarin de bedrijven die in metallisch kwik handelen, beter op de hoogte zijn van de mogelijke effecten daarvan. Een probleem is wel dat een wijziging alleen mogelijk is als een andere partij bij het verdrag uit een ander geografisch gebied ook een kennisgeving voor metallisch kwik indient.

[38] COM(2001)803 def.

Vanuit milieuoogpunt is de definitieve verwijdering van kwikoverschotten echter de beste oplossing, waarbij wel moet worden bedacht er nog geen volledig ontwikkelde adequate methoden zijn en dat de kosten relatief hoog zijn. Het beginsel dat "de vervuiler betaalt" zou kunnen worden gehanteerd, maar dit kan nadelige gevolgen hebben voor het concurrentievermogen van de Europese chloor/alkali-industrie in vergelijking met concurrenten buiten Europa.

In een coherente en duurzame strategie zouden in het ideale geval niet alleen de problemen in verband met het kwik uit de chloor/alkali-industrie moeten worden aangepakt, maar ook maatregelen voor de primaire productie van kwik in Europa moeten worden opgenomen.

BIJLAGE I: Chloor/alkali-installaties met kwikcellen en de productiecapaciteit van chloor in de Europese Unie, de EVA-landen en de kandidaat-lidstaten in 2001

>REFERENTIE NAAR EEN GRAFIEK>

Aantal chloor/alkali-installaties met kwikcellen in de Europese Unie, de EVA-landen en de kandidaat-lidstaten in 2001

>RUIMTE VOOR DE TABEL>