EUROPESE COMMISSIE Brussel, 19.7.2018 COM(2018) 547 final MEDEDELING VAN DE COMMISSIE AAN HET EUROPEES PARLEMENT EN DE RAAD Bescherming van investeringen binnen de EU









I.Inleiding Investeringen in de EU aanmoedigen en beschermen De eengemaakte markt van de Europese Unie is een uniek gebied van investeringskansen. Een van de belangrijkste doelstellingen in het investeringsplan voor Europa is de totstandbrenging van een voorspelbaarder, stabieler en duidelijker regelgevingsklimaat om investeringen te bevorderen. In het actieplan kapitaalmarktenunie (CMU) en de tussentijdse evaluatie daarvan, die deel uitmaken van dit werkterrein, wordt benadrukt dat een stabiel ondernemingsklimaat van essentieel belang is om meer investeringen in de Europese Unie aan te moedigen. De Commissie zet zich in voor het behoud en de verbetering van zowel een voorspelbaar, stabiel en duidelijk regelgevingsklimaat als van de doeltreffende handhaving van de rechten van investeerders. Deze mededeling wil een leidraad bieden met betrekking tot de bestaande regels van de EU voor de behandeling van grensoverschrijdende investeringen. Het EU-recht, zoals dat zich in de afgelopen decennia geleidelijk heeft ontwikkeld, biedt investeerders een hoog beschermingsniveau, ook al kan het niet alle problemen oplossen waarmee investeerders bij hun activiteiten te maken krijgen. Het EU-recht heeft de basis gelegd voor de ontwikkeling van de eengemaakte markt als een gebied waar investeerders de vrijheid genieten over de grenzen heen een bedrijf op te richten, in vennootschappen te investeren, goederen in en uit te voeren, en diensten te verlenen, en in het buitenland profiteren van een gelijke en niet-discriminerende behandeling. Elke investering wordt ondersteund door het vrij verkeer van kapitaal, en het Verdrag verbiedt maatregelen die grensoverschrijdend kapitaal- en betalingsverkeer onrechtmatig beletten of ontmoedigen. Tegelijkertijd laat het EU-recht toe dat markten worden gereglementeerd in het belang van legitieme openbare belangen zoals openbare veiligheid, volksgezondheid, sociale rechten, consumentenbescherming of milieubehoud, die ook gevolgen kunnen hebben voor investeringen. De overheidsinstanties van de EU en van de lidstaten hebben de plicht en de verantwoordelijkheid om zowel investeringen te beschermen als om de markten te reguleren. Daarom is het gerechtvaardigd dat de EU en de lidstaten maatregelen treffen om die belangen te beschermen, wat de investeringen ongunstig kan beïnvloeden. Maar dat kunnen zij enkel doen onder bepaalde omstandigheden en voorwaarden, en in overeenstemming met het EU-recht. Grensoverschrijdende investeerders in de EU kunnen zich beroepen op rechtstreeks toepasselijke EU-rechten die voorrang hebben op het nationale recht. De nationale rechters hebben een bijzondere rol en verantwoordelijk bij het beschermen van investeringen. Via de procedure van prejudiciële verwijzing moeten de nationale rechters volledig onafhankelijk, in samenwerking met het Hof van Justitie van de EU ("HvJ-EU" of "Hof van Justitie"), in alle lidstaten de volle werking van het EU-recht en de rechtsbescherming van de rechten van particulieren verzekeren. Bovendien worden de rechten van grensoverschrijdende investeerders in de EU ook beschermd door een aantal overheidsmechanismen die erop gericht zijn inbreuken te voorkomen en de mogelijke problemen tussen investeerders en nationale autoriteiten op te lossen. In de afgelopen tijd hebben de regeringen grensoverschrijdende investeringen aangemoedigd door bilaterale investeringsovereenkomsten (bilateral investment treaties of BIT's) te sluiten. Deze BIT's omvatten doorgaans het recht op nationale behandeling en behandeling als de meest begunstigde natie, eerlijke en gelijke behandeling, bescherming tegen onteigening en de vrije verplaatsing van middelen. Investeerders kunnen klacht indienen tegen de schending van deze bepalingen bij de tribunalen voor arbitrage tussen investeerder en staat. Vergelijkbare bepalingen zijn te vinden in het Verdrag over het Energiehandvest, een plurilateraal investeringsverdrag op initiatief van de EU om investeringen in de energiesector te stimuleren. De EU onderneemt nu een ingrijpende hervorming van deze akkoorden in het kader van het buitenlands beleid van de EU. Sommige landen waarmee de lidstaten van de EU vroeger BIT's hadden gesloten, zijn inmiddels lid geworden van de EU. De materiële regels van de BIT's die tussen lidstaten werden toegepast ("intra-EU-BIT's) vormden ten gevolge van de toetreding een parallel verdragssysteem dat de regels van de eengemaakte markt overlapt en zo de volle werking van het EU-recht belet. Dat gebeurt bijvoorbeeld wanneer intra-EU-BIT's zodanig worden geïnterpreteerd dat ze de basis vormen om in strijd met het gelijke speelveld op de eengemaakte markt onrechtmatige staatssteun toe te kennen. Intra-EU-BIT's kennen slechts rechten toe aan investeerders uit een van de twee betrokken lidstaten, wat op grond van het EU-recht in strijd is met het non-discriminatiebeginsel voor EU-investeerders op de eengemaakte markt. Door te voorzien in een alternatief systeem voor geschillenoplossing onttrekken intra-EU-BIT's procedures over nationale maatregelen waarop EU-recht van toepassing is aan de nationale gerechten. Die procedures worden toevertrouwd aan particuliere arbiters, die het EU-recht niet naar behoren kunnen toepassen aangezien de onontbeerlijke gerechtelijke dialoog met het Hof van Justitie ontbreekt. Om die redenen heeft de Europese Commissie steeds het standpunt verdedigd dat intra-EU-BIT's niet verenigbaar zijn met het recht van de Unie. In haar met redenen omklede besluiten van 23 september 2016 heeft de Commissie Oostenrijk, Nederland, Roemenië, Slowakije en Zweden formeel verzocht hun intra-EU-BIT's te beëindigen. In de recente prejudiciële beslissing over de zaak-Achmea , heeft het Hof van Justitie bevestigd dat clausules inzake arbitrage tussen investeerder en staat in intra-EU-BIT's onrechtmatig zijn. Na de zaak-Achmea heeft de Commissie de dialoog met alle lidstaten versterkt en heeft ze hen tot actie opgeroepen om de intra-EU-BIT's te beëindigen omdat ze ontegensprekelijk onverenigbaar zijn met het EU-recht. De Commissie zal toezicht houden op de vorderingen in dit verband en kan indien nodig beslissen de inbreukprocedures voort te zetten. In de nasleep van de zaak Achmea kan de onrechtmatigheid van arbitrage tussen investeerder en staat binnen de EU de schijn wekken dat het EU-recht geen passende materiële en procedurele waarborgen biedt voor intra-EU-investeerders. Het rechtsstelsel van de EU biedt echter bescherming aan de grensoverschrijdende investeerder op de eengemaakte markt, en zorgt er tegelijk voor dat rekening wordt gehouden met andere gewettigde belangen. Wanneer investeerders een van de fundamentele vrijheden uitoefenen, profiteren zij van de bescherming die wordt gewaarborgd in: i) de regels van het Verdrag waarin deze vrijheden zijn neergelegd; ii) het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie ("Handvest"); iii) de algemene beginselen van het Unierecht; en iv) uitgebreide sectorspecifieke wetgeving over gebieden zoals financiële diensten, vervoer, energie, telecommunicatie, aanbestedingen, beroepskwalificaties, intellectuele eigendom of vennootschapsrecht. Zonder volledig te willen zijn, wordt in deze mededeling ingegaan op de meest relevante materiële en procedurele normen van EU-recht voor de behandeling van grensoverschrijdende investeringen in de EU. Zo blijkt dat alle vormen van grensoverschrijdende investeringen in de EU gedurende hun volledige levenscyclus door het EU-recht worden beschermd. De lidstaten zijn verplicht ervoor te zorgen dat hun nationale maatregelen ter bescherming van legitieme openbare belangen geen onterechte beperking voor investeringen vormen. De mededeling vestigt de aandacht van investeerders op de EU-rechten waarop zij zich kunnen beroepen tegenover besturen en rechtbanken. Het arrest-Achmea en zijn gevolgen In het arrest-Achmea heeft het Hof geoordeeld dat de bepalingen inzake arbitrage tussen investeerder en staat in Intra-EU-BIT's het in de EU-verdragen neergelegde systeem van rechtsmiddelen ondermijnen en dus de autonomie, de doeltreffendheid, de voorrang en de rechtstreekse werking van het Unierecht en het beginsel van wederzijds vertrouwen tussen de lidstaten in gevaar brengen. Het gebruik van dergelijke clausules ondermijnt de in artikel 267 VWEU neergelegde prejudiciële procedure, en is niet verenigbaar met het beginsel van loyale samenwerking. Dit impliceert dat alle bepalingen inzake arbitrage tussen investeerder en staat in Intra-EU-BIT's niet van toepassing zijn en dat op basis van dergelijke bepalingen opgerichte arbitragetribunalen geen rechtsmacht hebben wegens het ontbreken van een geldige arbitrageovereenkomst. Bijgevolg zijn de nationale rechtbanken verplicht elke op die basis totstandgekomen scheidsrechterlijke uitspraak te vernietigen en de handhaving ervan te weigeren. Lidstaten die in om het even welke hoedanigheid partij zijn bij een hangende zaak moeten uit de zaak-Achmea de noodzakelijke conclusies trekken. Bovendien moeten zij op grond van het rechtszekerheidbeginsel hun intra-EU-BIT's beëindigen. Het arrest in de zaak-Achmea is ook van belang voor het in artikel 26 van het Energiehandvestverdrag vastgestelde systeem van arbitrage tussen investeerder en staat voor verhoudingen binnen de EU. Wanneer deze bepaling correct wordt uitgelegd, houdt zij geen clausule inzake arbitrage tussen staat en investeerder in die van toepassing is tussen investeerders van een lidstaat van de EU en een andere lidstaat van de EU. Mocht die clausule zo worden uitgelegd dat zij van toepassing is binnen de EU, dan zou zij gezien de voorrang van het Unierecht onverenigbaar zijn met het primaire recht van de EU, en dus niet van toepassing zijn. De redenering van het Hof in de zaak Achmea geldt inderdaad op dezelfde wijze voor de toepassing van een dergelijke clausule binnen de EU, die net zoals de clausules in intra-EU-BIT's de mogelijkheid biedt die geschillen voor te leggen aan een orgaan dat niet tot het gerechtelijk stelsel van de EU behoort. Het feit dat ook de EU partij is bij het Energiecharterverdrag doet geen afbreuk aan deze conclusie: de deelname van de EU aan dat verdrag heeft enkel rechten en plichten gecreëerd tussen de EU en derde landen en heeft geen invloed op de onderlinge relaties tussen de lidstaten van de EU. Reikwijdte van de mededeling

Deze mededeling is toegespitst op investeringen binnen de EU en heeft dus geen betrekking op investeringen door EU-investeerders in derde landen of investeringen door investeerders uit derde landen in de EU. De verdragsregels inzake vrij verkeer zijn van toepassing op situaties met een grensoverschrijdend element of wanneer op zijn minst grensoverschrijdende verplaatsing mogelijk is. Sommige richtlijnen en verordeningen van de EU waarin de fundamentele vrijheden nader worden gespecificeerd en ontwikkeld, kunnen echter ook van toepassing zijn op puur interne situaties, en dus alle investeerders, met inbegrip van de nationale, ten goede komen. Deze mededeling is toegespitst op de bescherming van investeerders tegen nationale maatregelen, en niet tegen maatregelen die zijn vastgesteld door de instellingen en de organen van de EU. De fundamentele vrijheden en het grootste gedeelte van het secundaire recht van de EU in dat verband zijn ook van toepassing met betrekking tot IJsland, Liechtenstein en Noorwegen, via de Overeenkomst betreffende de Europese Economische Ruimte ("de EER-overeenkomst") die deel uitmaakt van het EU-recht. Bijgevolg omvat de eengemaakte markt in de ruime zin ook deze drie landen. II.Het EU-recht beschermt alle grensoverschrijdend investeringen gedurende hun volledige levenscyclus Investeringen in de eengemaakte markt kunnen verschillende vormen aannemen, en weerspiegelen zo de vele facetten van de economische realiteit. Het recht van de EU bestrijkt en beschermt elke vorm van investering. Iedere vorm van economische activiteit valt immers binnen het toepassingsgebied van tenminste een fundamentele vrijheid en de fundamentele vrijheden zijn zelfs van toepassing wanneer de activiteit geen winstoogmerk heeft. In tegenstelling tot het internationale investeringsrecht, worden in het EU-recht de termen "investering" en "investeerder" niet gebruikt in de context van de eengemaakte markt, marktdeelnemers worden doorgaans aangeduid als "onderdanen" (particulieren of vennootschappen) , of als "ingezetenen" of "niet-ingezetenen". Het EU-recht bestrijkt en beschermt investeringen waarvoor kapitaalbewegingen en vestiging noodzakelijk zijn. Onder deze termen wordt verstaan: ·de handeling van het investeren in de overname en de oprichting van vennootschappen; ·het recht om vastgoed te verwerven, te gebruiken of erover te beschikken; ·het terugkopen van beursgenoteerde en op de beurs verhandelde aandelen en obligaties; ·het ontvangen van dividenden en intresten; ·de commerciële kredietverstrekking (met inbegrip van consumentenkredieten); ·het verwerven van eenheden van een investeringsfonds; hypotheken, nalatenschappen en leningen, enz. en ·de verwerving van octrooien, handelsmerken en andere intellectuele-eigendomsrechten. Het EU-recht beschermt de markttoegang, de handelingen op de markt en het terugtrekken uit de markt. Markttoegang Het opstarten van een nieuwe economische activiteit wordt voornamelijk beschermd door de vrijheden van de EU-markt. Het betreft: het recht van investeerders om kapitaal over te brengen naar andere lidstaten (artikel 63 VWEU), zowel financieel als fysiek kapitaal (zoals machines, fabrieken of andere productiefactoren); en het recht zich in andere lidstaten te vestigen, agentschappen, filialen of dochterondernemingen op te richten (artikel 49 VWEU). Door secundaire wetgeving worden grenzen gesteld aan de vergunningsstelsels die door lidstaten kunnen worden opgelegden worden bepaalde soorten verplichtingen verboden. "Vestiging" houdt met name in dat een economische activiteit wordt aangevat en uitgeoefend met de bedoeling op stabiele en voortdurende basis deel te nemen aan het economisch leven van een andere lidstaat dan de lidstaat van herkomst. Voor investeerders die grensoverschrijdend willen investeren in de EU is de toegang tot aanbestedingen een belangrijk element van het Europees investeringsecosysteem waar gelijke kansen op markttoegang worden geboden. Bepaalde soorten aanbestedingen vallen onder geharmoniseerde regels inzake openbare aanbestedingen. Bovendien bepaalt het EU-recht dat openbare concessies en openbare aanbestedingen met een grensoverschrijdend belang moeten worden toegewezen na een open en niet-discriminerende procedure op basis van objectieve, niet-discriminerende en evenredige criteria.

Voorbeeld 1 - Middelen waarmee nieuwkomers uit andere lidstaten effectief kunnen concurreren C-442/02 - Caixa Bank Frankrijk had banken verboden over tegoeden in rekening-courant rente te vergoeden. Het Hof van Justitie stelde dat een dergelijk verbod voor vennootschappen uit andere lidstaten dan Frankrijk een ernstige belemmering voor hun toegang tot de Franse markt vormde. Dit verbod maakt het voor kredietinstellingen die dochterondernemingen zijn van buitenlandse vennootschappen moeilijker om kapitaal van het publiek aan te trekken, door hun de mogelijkheid te ontnemen doeltreffender te concurreren met de van oudsher op de binnenlandse markt aanwezige kredietinstellingen. Hoewel met het verbod op rentevergoedingen over de rekening-courant een gerechtvaardigd algemeen belang werd nagestreefd, zoals het stimuleren van sparen op middellange en lange termijn, gaat het verder dan voor het bereiken van dat doel noodzakelijk is. Het Hof oordeelde dat dit een schending van de vrijheid van vestiging vormde. ii) Handelingen op de markt Zodra EU-investeerders in een andere lidstaat een bedrijf beginnen te exploiteren of een ander soort investering doen, blijft het EU-recht volgens de interpretatie van het Hof van Justitie van de Europese Unie van toepassing. Het beschermt hen over het algemeen tegen overheidsmaatregelen die de investeerders het gebruik van hun eigendom zouden ontnemen of die een beperking zouden vormen op de bedrijfsactiviteiten die zij hadden opgestart, zelfs Als dergelijke maatregelen in dezelfde mate gelden voor nationale marktdeelnemers. Het staat investeerders vrij in een lidstaat naar keuze een vennootschap op te richten en in een andere lidstaat een secundaire vestiging op te richten, ongeacht waar de voornaamste of de volledige activiteiten worden ontplooid . Vennootschappen die volgens het recht van een andere lidstaat geldig zijn opgericht, moeten door alle lidstaten worden erkend, met name wat betreft de rechtsbevoegdheid van de vennootschap om bij een rechtsgeschil een procedure te voeren . Als een Europese vennootschap wenst te verhuizen en zich wenst om te zetten in een vennootschap naar het recht van een andere lidstaat, profiteert deze van de vrijheid van vestiging. Op dat vlak mag de lidstaat van oorsprong geen enkele beperking met betrekking tot de verhuizing en de omzetting opleggen behalve om dwingende redenen van algemeen belang en op evenredige wijze . De verplichte liquidatie van de vennootschap in de staat van oorsprong als voorwaarde voor de verplaatsing naar een andere lidstaat is onevenredig en dus in strijd met het EU-recht . De lidstaten mogen bedrog voorkomen of bestraffen in overeenstemming met het EU-recht. Het feit dat de statutaire zetel of de werkelijke zetel van een vennootschap in een andere lidstaat wordt opgericht om van een gunstigere wetgeving te profiteren, vormt op zich geen misbruik . De Commissie heeft onlangs een kader voorgesteld dat vennootschappen toelaat gemakkelijk op de eengemaakte markt te opereren, ook wanneer zij over de grenzen heen groeien en herstructureren om zich aan de veranderende marktomstandigheden aan te passen. Het initiatief omvat gemeenschappelijke EU-procedures voor grensoverschrijdende omzettingen en splitsingen en een bijwerking van de bestaande regels inzake grensoverschrijdende fusies. Het schept solide waarborgen om de gerechtvaardigde rechten en belangen van werknemers, aandeelhouders en schuldeisers te beschermen en om in overeenstemming met de rechtspraak te voorkomen dat deze procedures worden gebruikt om kunstmatige constructies op te zetten, met name om onrechtmatige belastingvoordelen te verkrijgen. Een EU-vennootschap die op tijdelijke basis diensten wenst te verlenen in plaats van zich in een andere lidstaat te vestigen, mag zichzelf in de ontvangende lidstaat voorzien van een zekere infrastructuur . Lidstaten mogen de verrichting van diensten op hun grondgebied niet afhankelijk stellen van de inachtneming van alle voorwaarden die voor vestiging gelden, omdat zij daarmee het vrij verrichten van diensten ieder nuttig effect zou ontnemen . Dit geldt voor beroepskwalificaties, sociale voordelen voor werknemers, exploitatievergunningen, uitgebreide rapportageverplichtingen voor dienstverrichters , of uitgebreide verplichtingen tot het vertalen van ondersteunende documenten . Bovendien zijn investeerders die productieactiviteiten verrichten eveneens beschermd, aangezien goederen die zich legaal op de markt van een lidstaat bevinden in de eengemaakte markt in principe vrij verhandeld kunnen worden dankzij het vrij verkeer van goederen. Een aantal EU-regels heeft de relevante materie geharmoniseerd en voor mechanismen gezorgd om het beginsel van wederzijdse erkenning tussen de lidstaten voor het vrij verkeer van goederen werkbaar te maken. Bij grensoverschrijdende investeringen kunnen investeerders ook werknemers in dienst nemen in de lidstaat van ontvangst. Werknemers van de EU genieten eveneens het recht van vrij verkeer (artikel 45 VWEU). Voor dienstverrichters die hun diensten tijdelijk in een andere lidstaat aanbieden, kan de lidstaat van ontvangst de verplaatsing van het personeel, met inbegrip van werknemers uit derde landen, niet aan ongerechtvaardigde of onevenredige beperkingen onderwerpen, zoals de verplichting werkvergunningen aan te vragen. Om het vrij verkeer in de eengemaakte markt en de bescherming van werknemers met elkaar te verzoenen, geldt voor gedetacheerde werknemers het arbeidsrecht van de ontvangende lidstaat wat betreft de aangelegenheden die in Richtlijn 96/71/EG betreffende de terbeschikkingstelling van werknemers zijn opgenomen. Het EU-recht met betrekking tot de eengemaakte markt omvat ook belastingregels, die voor investeerders van cruciaal belang zijn. Zo worden btw, accijnzen en energiebelasting gereglementeerd door richtlijnen van de EU. Bovendien, zelfs al behoren de directe belastingen volgens de huidige stand van het EU-recht tot de bevoegdheid van de lidstaten, zijn de lidstaten niettemin verplicht die bevoegdheid uit te oefenen in overeenstemming met het EU-recht, met inbegrip van de fundamentele vrijheden. Bovendien worden aan die nationale bevoegdheid ook grenzen gesteld door het secundaire recht van de EU. Om de fiscale neutraliteit te waarborgen bijvoorbeeld wordt de door een dochteronderneming aan de moederonderneming uitgekeerde winst op grond van de moeder-dochterrichtlijn vrijgesteld van bronbelasting. Lidstaten kunnen dus niet eenzijdig beperkende maatregelen opleggen en het recht op vrijstelling van bronbelasting uit hoofde van artikel 5, lid 1, van die richtlijn aan verschillende voorwaarden koppelen. Voorbeeld 2 - In een andere lidstaat gevestigde pensioenfondsen hebben het recht op dezelfde fiscale behandeling als binnenlandse pensioenfondsen C-493/09 Commissie/Portugal. Volgens het Portugese recht waren dividendontvangsten van Portugese pensioenfondsen vrijgesteld van belastingen op voorwaarde dat de aandelen ten minste een jaar werden aangehouden; op dividendontvangsten van pensioenfondsen uit andere lidstaten werd over de in Portugal verkregen inkomsten echter een bronbelasting (in principe van 20 %) ingehouden. Het Hof van Justitie heeft bevestigd dat de Portugese wetgeving in strijd was met het in het Verdrag neergelegde vrij verkeer van kapitaal. Het oordeelde dat Portugal de discriminerende behandeling van dividendbetalingen aan in andere lidstaten gevestigde pensioenfondsen niet had gerechtvaardigd. Bovendien was het feit dat het voor niet-ingezeten pensioenfondsen volstrekt onmogelijk is om de vrijstelling te verkrijgen die aan in Portugal gevestigde pensioenfondsen wordt verleend, evenmin in verhouding met de door Portugal aangevoerde moeilijkheden inzake het verzamelen van inlichtingen en de invordering van belastingschulden. iii) Het verlaten van de markt De rechten van investeerders op grond van het EU-recht houden de vrijheid in om de aard en de omvang van hun economische activiteit te bepalen. Het Hof van Justitie heeft eveneens het recht van ondernemingen erkend om te beslissen over de grootte van hun investering en de vrijheid om hun activiteit nadien terug te schroeven of zelfs af te stoten. Die vrijheid kan enkel om naar behoren gemotiveerde redenen en op evenredige wijze worden beperkt. III.Het EU-recht beschermt investeerders tegen ongerechtvaardigde beperkingen Beperkingen op investeringen kunnen verschillende vormen aannemen. Zij omvatten:

·het verbod deel te nemen in het kapitaal van een vennootschap in een andere lidstaat ; ·het verbod op de verkoop van aandelen van het distributiestelsel voor elektriciteit en gas aan particuliere investeerders (d.w.z. het verbod tot privatiseren); ·het verbod voor pensioenfondsen om meer dan 5 % van hun activa in het buitenland te investeren ; ·regels die de verplichting inhouden om in het buitenland uitgegeven of betaalbare waarborgsommen te storten bij een erkende bank of bij een door de erkende bank aangewezen buitenlandse bank ; ·bijzondere rechten die de lidstaten na privatisering in bepaalde ondernemingen behouden ("gouden aandelen") ; en ·stelsels van voorafgaande vergunningen voor investeringen in onroerende goederen (bijvoorbeeld landbouwgrond) . Wanneer overheden de rechten van EU-investeerders inperken, moeten zij echter wel de in het EU-recht neergelegde beperkingen naleven. 1.Discriminatie en nationale beperking van de rechten van investeerders zijn in beginsel verboden Overeenkomstig het Verdrag zijn discriminatie op basis van nationaliteit en andere vormen van discriminatie in beginsel verboden en zijn zij slechts in uitzonderlijke omstandigheden rechtmatig. Dit verbod geldt voor indirecte discriminatie en geldt dus ook voor maatregelen die gebruikmaken van criteria die ogenschijnlijk neutraal zijn, maar in de praktijk leiden tot een resultaat dat met discriminatie kan worden gelijkgesteld . De EU-wetgever heeft alle vormen van discriminatie op basis van nationaliteit, direct of indirect, volledig verboden in een aantal gebieden die volledig of gedeeltelijk geharmoniseerd zijn, bijvoorbeeld in de dienstenrichtlijn of in de richtlijnen met betrekking tot de telecommunicatiesector. Het Verdrag gaat verder dan discriminatie en bepaalt ook dat een beperking elke maatregel omvat die zonder onderscheid van toepassing is, waarmee, zelfs indirect en potentieel, de uitoefening van een fundamentele vrijheid kan worden verboden, ontraden of minder aantrekkelijk gemaakt. Dergelijke beperkingen zijn verboden, tenzij ze naar behoren zijn gemotiveerd en in overeenstemming zijn met de algemene beginselen van het EU-recht en de grondrechten, zelfs wanneer het om een geringe of minder belangrijke beperking gaat, en ook als ze zijn uitgevaardigd door de lidstaat van oorsprong van de investeerder. Dit verbod geldt voornamelijk voor nationale wetgeving, andere algemeen toepasselijke maatregelen en individuele bestuurlijke besluiten. Voorbeeld 3 - Kennisgevingsplicht voor investeerders kan ook onrechtmatige beperking zijn C-577/10 – Commissie/België ("Limosa") Volgens de Belgische wetgeving moeten buitenlandse dienstverrichters de bevoegde nationale instanties een voorafgaande verklaring over hun activiteiten in België toezenden. De Commissie heeft deze wetgeving bestreden met betrekking tot de toepassing ervan op zelfstandige dienstverrichters. Het Hof van Justitie oordeelde dat de vordering gegrond was. Eerst oordeelde het dat de onderzochte maatregel een beperking op de vrije dienstverrichting vormde. Het Hof van Justitie aanvaardde dat de bescherming van werknemers, waarop België zich beriep, een gerechtvaardigd openbaar belang is. Het Hof van Justitie oordeelde echter dat België niet voldoende overtuigend heeft kunnen rechtvaardigen op welke wijze het verstrekken van die zeer gedetailleerde informatie noodzakelijk is voor het bereiken van de doelstellingen van openbaar belang waarop het zich beroept en op welke wijze de verplichting om die informatie op voorhand te verstrekken niet verder gaat dan wat noodzakelijk is om die doelstellingen te verwezenlijken, hoewel het dat had moeten doen. Het Hof van Justitie bracht in die context in herinnering dat ieder vermoeden van misbruik door buitenlandse ondernemingen in strijd is met het Verdrag. 2.Nationale beperkingen moeten worden gerechtvaardigd Marktvrijheden en grondrechten zijn niet absoluut, maar moeten door overheidsinstanties worden gebalanceerd met andere doelstellingen van openbare orde. a. Sommige beperkingen kunnen nooit worden gerechtvaardigd Bepaalde soorten beperkingen zijn uit hun aard in strijd met het Verdrag, bijvoorbeeld wederkerigheidsvoorwaarden ten opzicht van andere lidstaten of een vermoeden van fraude met betrekking tot buitenlanders. Bovendien zijn sommige ernstige beperkingen door de EU-wetgever volledig verboden (bijvoorbeeld de "zwarte lijst" van artikel 14 van de dienstenrichtlijn verbiedt de verplichting een hoofdvestiging te hebben).

Voor aangelegenheden die niet volledig geharmoniseerd zijn, beperken de EU-regels bovendien de beoordelingsvrijheid van de Europese of nationale autoriteiten, bijvoorbeeld door criteria vast te stellen voor de prudentiële beoordeling van gekwalificeerde deelnemingen in financiële instellingen. b. Sommige beperkingen kunnen worden gerechtvaardigd door rechtmatige openbare doelstellingen In het EU-recht zijn beperkingen van de fundamentele vrijheden toegelaten wanneer zij worden gerechtvaardigd door expliciet in het Verdrag opgenomen doelstellingen. Zo zijn op grond van artikel 52 van het Verdrag beperkingen van het recht van vestiging en de vrije dienstverrichting toegelaten om redenen van openbare orde, de openbare veiligheid en de volksgezondheid. Beperkingen die niet discrimineren op basis van nationaliteit kunnen eveneens gerechtvaardigd worden door in de rechtspraak van het Hof van Justitie erkende dwingende redenen van algemeen belang. Hierbij gaat het onder meer om: ·milieubescherming, ·de samenhang van het belastingstelsel, ·de bestrijding van belastingontduiking , ·het behoud van een landbouwgemeenschap en de strijd tegen buitensporige grondspeculatie , ·ruimtelijke ordening (bijvoorbeeld beperking op tweede woningen) , ·consumentenbescherming , ·de bescherming van werknemers , en ·de bescherming van schuldeisers en minderheidsaandeelhouders . De lijst dwingende redenen van algemeen belang is geëvolueerd aangezien in de rechtspraak van het Hof van Justitie de steeds veranderende belangen van onze samenlevingen worden erkend. Het EU-recht laat echter niet toe dat fundamentele vrijheden door nationale maatregelen worden beperkt om bestuurlijke of louter economische redenen. De legitieme openbare belangen die in het Verdrag en de rechtspraak worden toegelaten, moeten bovendien strikt worden uitgelegd. 3.Alle beperkingen moeten in overeenstemming zijn met de algemene beginselen van EU-recht (evenredigheid, rechtszekerheid en gewettigd vertrouwen) Elke nationale maatregel die door een lidstaat wordt aangenomen binnen het toepassingsgebied van het EU-recht en invloed heeft op de rechten van EU-investeerders, moet in overeenstemming zijn met de toepasselijke algemene beginselen van het EU-recht, die nader in de EU-wetgeving kunnen zijn bepaald. Ten eerste moeten nationale beperkingen evenredig zijn, wat inhoudt dat de beperkende bepalingen geschikt zijn om het beoogde doel te verwezenlijken, met inbegrip van het feit dat de verwezenlijking van het rechtmatige algemene doel coherent en systematisch moet worden nagestreefd. Zij mogen niet verder gaan dan wat nodig is om het openbaar belang te bereiken.Een beperkende maatregel is niet evenredig wanneer er een mogelijke alternatieve maatregel is waarmee het openbaar belang in kwestie kan worden nagestreefd op een manier die minder beperkend is voor het vrij verkeer. In de praktijk speelt het evenredigheidsbeginsel een centrale rol. Het Hof van Justitie voert met betrekking tot de evenredigheid van de nationale maatregelen die de fundamentele vrijheden beperken een grondige controle uit. Bij de beoordeling van de evenredigheid moet rekening worden gehouden met alle feitelijke en juridische omstandigheden van de zaak. Het is aan de nationale autoriteiten om aan te tonen dat hun wetgeving voldoet aan het evenredigheidsbeginsel. De rechtvaardigingsgronden die een lidstaat kan aanvoeren, moeten worden gestaafd met deugdelijk bewijs of een onderzoek van de geschiktheid en evenredigheid van de beperkende maatregel. Voorbeeld 4 - Indirecte onteigening als onevenredige beperking van het vrij verkeer van kapitaal Gevoegde zaken C‑52/16 en C‑113/16 – SEGRO en Horváth Een Hongaarse vennootschap (eigendom van natuurlijke personen, ingezetenen van Duitsland) en een Oostenrijkse onderdaan hebben voor 30 april 2014 het vruchtgebruik verworven op landbouwgrond in Hongarije, wat in het eigendomsregister is ingevoerd. Door wijzigingen van de relevante Hongaarse wet in 2013 is alle vruchtgebruik op akkerland tenietgedaan, tenzij kan worden aangetoond dat dit recht werd toegekend tussen familieleden. De rechten van buitenlanders uit de EU werden bijgevolg uit het eigendomsregister geschrapt. Het Hof van Justitie oordeelde dat de bovengenoemde wetswijzigingen uit 2013 het vrij verkeer van kapitaal belemmerden, aangezien zij de eiser het genot ontnamen van de eigendom waarin zij kapitaal hadden geïnvesteerd en dat zij discriminerend waren in de zin dat de wijzigingen in de praktijk gericht waren tegen buitenlanders. De maatregelen waren niet geschikt om gerechtvaardigde doelstellingen van openbaar belang te bereiken (bijvoorbeeld het behoud van levensvatbare landbouwgemeenschappen), gingen verder dan wat noodzakelijke was en hadden kunnen worden vervangen door minder beperkende maatregelen.

Ten tweede is rechtszekerheid een algemeen beginsel van EU-recht, wat ook voor investeerders van belang is. Daarom moeten de Europese of de nationale regels duidelijk, precies en voorspelbaar zijn wat betreft hun gevolgen, met name wanneer zij particulieren en hun ondernemingen ongunstig kunnen beïnvloeden. Dit vereiste moet nog strikter worden nageleefd wanneer de regels negatieve gevolgen kunnen hebben voor particulieren en ondernemingen , of wanneer de regels voor de betrokken personen waarschijnlijk financiële gevolgen hebben. Wanneer overheidsinstanties optreden binnen het toepassingsgebied van het EU-recht, moeten zij hun beoordelingsvrijheid uitoefenen op basis van objectieve, niet-discriminerende, voldoende specifieke en duidelijke criteria, die vooraf kenbaar zijn. Voorts omvat rechtszekerheid ook de bescherming van gewettigd vertrouwen. Het aanvechten van de wijziging van bestaande regels of de vaststelling van nieuwe regels die binnen het toepassingsgebied van het EU-recht vallen op basis van de bescherming van het gewettigd vertrouwen van EU-investeerders is echter slechts in bepaalde omstandigheden mogelijk. Om zich te kunnen beroepen op de bescherming van het gewettigd vertrouwen moeten marktdeelnemers te goeder trouw en op voorzichtige en bezonnen wijze handelen. Dit wil zeggen dat indien de investeerder wist of redelijkerwijs had moeten weten dat de bron van zijn eis, de regels waarop hij zijn eis baseert, de gedragingen van de overheidsinstantie die deze regels uitvoert of de door deze overheidsinstantie gevolgde procedure in strijd waren met het EU-recht, hij zich niet kon beroepen op het beginsel van gewettigd vertrouwen. Marktdeelnemers kunnen niet verwachten dat een wettelijke regeling altijd zal worden behouden. Anderzijds, wanneer de EU of een lidstaat een nieuwe maatregel vaststelt op een manier die de belangen van investeerders schaadt, moeten zij zo nodig voorzien in aanpassingen van nieuwe rechtsregels die rekening houden met de bijzondere situatie van de getroffen marktdeelnemers, tenzij zij wegens dwingende redenen van algemeen belang niet in dergelijke aanpassingen kunnen voorzien . Voorbeeld 5 - De bescherming van het gewettigd vertrouwen C-201/08 – Plantanol GmbH & Co Het Duitse belastingrecht voorzag in een belastingvrijstelling voor een bepaald type gemengde biobrandstoffen tot eind 2009. De belastingvrijstelling werd ingetrokken op 18 december 2006, met inwerkingtreding op 1 januari 2007, d.w.z. twee volledige jaren voor de afloopdatum. Het Hof van Justitie bracht de inhoud van de beginselen van rechtszekerheid en bescherming van gewettigd vertrouwen in herinnering. Het benadrukte echter ook dat wanneer een voorzichtige en bezonnen marktdeelnemer de vaststelling van een voor zijn belangen nadelige maatregel kon voorzien, hij zich niet op dit beginsel kon beroepen wanneer die maatregel wordt vastgesteld. Het Hof van Justitie concludeerde dat het de nationale rechter toekwam de feiten te beoordelen, maar bevestigde dat de rechtszekerheid en de bescherming van het gewettigd vertrouwen er in beginsel niet aan in de weg staan dat een lidstaat een belastingvrijstelling afschaft vóór de afloopdatum. In principe hoeven EU-investeerders zich slechts af en toe op de bescherming van het gewettigd vertrouwen te beroepen omdat zij gewoonlijk kunnen vertrouwen op de toepassing van de in het Verdrag neergelegde fundamentele vrijheden (inclusief evenredigheid en non-discriminatie) en op het secundaire EU-recht. De EU-regels hebben namelijk juridische gevolgen vanaf het tijdstip van hun inwerkingtreding. Zij zijn tevens onmiddellijk toepasselijk en voor nieuwe lidstaten verbindend vanaf de datum van hun toetreding, zodat zij van toepassing zijn op de toekomstige gevolgen van situaties die ontstaan zijn vóór de toetreding van die nieuwe lidstaat tot de EU. 4.Alle nationale beperkingen moeten in overeenstemming zijn met de grondrechten Grensoverschrijdende investeerders kunnen zich binnen het toepassingsgebied van het EU-recht ook beroepen op de grondrechten, zoals de vrijheid van ondernemerschap, het recht op eigendom en het recht op een doeltreffende voorziening in rechte wanneer zij handelen binnen het toepassingsgebied van het EU-recht. Indien een lidstaat (met inbegrip van de nationale wetgever) een maatregel vaststelt die afwijkt van een door het EU-recht gewaarborgde fundamentele vrijheid, dan valt die maatregel binnen de werkingssfeer van het EU-recht. De door het EU-recht, met inbegrip van de in het Handvest neergelegde grondrechten, geboden bescherming is volledig van toepassing. De vrijheid van ondernemerschap kan met succes worden aangevoerd tegen ernstige beperkingen van de contractvrijheid van de investeerder. Het recht op eigendom (d.w.z. het recht de goederen die hij rechtmatig heeft verkregen, in eigendom te bezitten, te gebruiken en erover te beschikken) is voor elke regeling voor de bescherming van investeringen van essentieel belang. Naar Europees recht omvat het recht op eigendom de "eigendom" in de ruimste zin van het woord en omvat het eveneens het ongestoord genot van de eigendom. Daaruit vloeit rechtstreeks het recht voort op vergoeding voor de ontneming van vermogensbestanddelen in het algemeen belang. De op basis hiervan geboden bescherming is vooral van belang bij onteigening of gelijkwaardige maatregelen. Dergelijke rechten zijn niet absoluut en de uitoefening ervan kan worden beperkt, voor zover deze beperkingen door in het EU-recht erkende doelstellingen van algemeen belang gerechtvaardigd worden en evenredig zijn. Het belang van de doelstellingen die met de beperkende maatregelen worden nagestreefd kan de negatieve gevolgen voor bepaalde marktdeelnemers rechtvaardigen, ook al zijn zij aanzienlijk. De beperkingen mogen wat betreft het nagestreefde doel echter geen te ver gaande en onaanvaardbare ingreep vormen, waardoor deze rechten wezenlijk worden aangetast . 5.Investeerders kunnen zich op de mededingingsregels van de EU beroepen tegen nationale maatregelen Niet-vervalste concurrentie en een gelijk speelveld voor ondernemingen moeten op de eengemaakte EU-markt worden gewaarborgd. Daarom mogen de lidstaten geen staatssteun verlenen die niet met de interne markt verenigbaar is. Voorts mogen de lidstaten geen overeenkomsten, besluiten of onderling afgestemde feitelijke gedragingen opleggen of stimuleren die in strijd zijn met de artikelen 101 of 102 VWEU of de gevolgen daarvan versterken of het wettelijke karakter van hun eigen voorschriften omzeilen door de verantwoordelijkheid voor het nemen van beslissingen die de economische sector beïnvloeden, af te schuiven op privé-actoren uit die sector. Artikel 102 VWEU en artikel 106, lid 1, VWEU worden ook geschonden wanneer een aan een lidstaat toerekenbare maatregel, met name een maatregel waarmee een lidstaat bijzondere of uitsluitende rechten in de zin van artikel 106, lid 1, EG verleent, een risico van misbruik van machtspositie doet ontstaan. IV.De handhaving van de rechten van investeerders op grond van het EU-recht Terwijl het internationaal investeringsrecht (bijvoorbeeld bilaterale investeringsverdragen) voornamelijk gericht zijn op het vergoeden van investeerders nadat een schending heeft plaatsgegrepen, zorgt het EU-recht op verschillende manieren en op verschillende niveaus voor de bescherming van grensoverschrijdende investeerders in de EU. Grensoverschrijdende investeerders worden in de EU beschermd door een aantal mechanismen die gericht zijn op de preventie of de oplossing van schendingen van hun rechten door de wetgevende, de uitvoerende of de rechterlijke macht. De gerechtelijke handhaving van de rechten die voortvloeien uit het EU-recht is één van de vele mogelijke oplossingen. Indien de gerechtelijke handhaving de meest geschikte oplossing is, of indien andere mogelijkheden zijn uitgeput, kunnen particulieren een beroep doen op een volwaardig en volledig stelsels van rechtsmiddelen op grond van het EU-recht. 1.Mechanismen om schendingen te voorkomen en buitengerechtelijke oplossingen Voorafgaande controle van nationale maatregelen die een aantasting zouden kunnen vormen van de rechten van particulieren op grond van het EU-recht

Het voorkomen van schendingen van de rechten die een particulier op grond van het EU-recht heeft, is voor investeerders bijzonder belangrijk; zij moeten immers hun economische beslissingen in een voorspelbaar en stabiel regelgevingskader kunnen plannen en uitvoeren. Om ervoor te zorgen dat de ondernemingen op de eengemaakte markt een gelijk speelveld hebben, is in artikel 108 VWEU een systeem van voorafgaande aanmelding neergelegd waarmee de Europese Commissie zou moeten kunnen waarborgen dat steunmaatregelen (met inbegrip van nationale wetgeving) met de eengemaakte markt verenigbaar zijn voordat zij in werking treden. Wat betreft de EU-regels inzake vrij verkeer, heeft de wetgever de lidstaten verplicht bepaalde maatregelen van wetgevende of bestuurlijke aard aan te melden voordat ze worden aangenomen en te laten controleren door de Europese Commissie en zo nodig door de andere lidstaten. Hoewel de Commissie in sommige gevallen enkel bevoegd is aan de betrokken lidstaat aanbevelingen te doen, heeft de wetgever haar de bevoegdheid verleend in andere gevallen besluiten op grond van artikel 288 VWEU vast te stellen, die voor de betrokken lidstaat bindend zijn. Deze beslissingsbevoegdheid voor de Commissie is anders dan en onafhankelijk van de bevoegdheid van het Hof van justitie om uitspraak te doen over inbreuken die door de lidstaten zijn gepleegd. Bijvoorbeeld in de dienstenrichtlijn wordt aan de Commissie beslissingsbevoegdheid verleend met betrekking tot de motivering en de evenredigheid van bepaalde nationale belemmeringen die de EU-wetgever als bijzonder schadelijk beschouwt voor het verwezenlijken van de eengemaakte markt voor diensten. Om ervoor te zorgen dat de aanmeldingsprocedure in de praktijk doeltreffend is, heeft de Commissie onlangs een kennisgevingsrichtlijn voorgesteld. Voorbeeld 6 - Maatregel waarbij bepaalde vluchten van Linate naar Malpensa moesten worden overgebracht Zaak C-361/98 – Italië/Commissie ("Malpensa") Met Verordening 2408/92 moet de vrije dienstverrichting van toepassing worden op de luchtvaartsector. Italië heeft respectievelijk in juli 1996 en in oktober 1997 twee decreten uitgevaardigd waarbij alle luchtverkeer van de luchthaven Linate, dicht bij het centrum van Milaan, zou worden overgebracht naar andere, verder gelegen luchthavens, onder voorbehoud van een uitzondering die in de praktijk enkel gold voor de route Milaan-Rome. Na klachten van internationale luchtvaartmaatschappijen heeft de Commissie op 16 september 1998 een beschikking vastgesteld om de betrokken Italiaanse maatregelen te verbieden. Die beschikking was vastgesteld op basis van artikel 8, van verordening nr. 2408/92, waardoor de Commissie de bevoegdheid werd verleend beschikkingen vast te stellen met betrekking tot nationale maatregelen voor de verdeling van het verkeer die dienstverrichters in de luchtvaartsector benadelen. De Commissie oordeelde in haar beschikking dat de Italiaanse maatregel indirect discriminerend en onevenredig was. Italië heeft die maatregel voor het Hof van Justitie aangevochten en voerde daarbij een aantal middelen aan met betrekking tot de bevoegdheid van de Commissie en de uitgevoerde beoordeling. Het Hof van Justitie heeft in zijn arrest het beroep van Italië afgewezen. Het Hof oordeelde dat de Commissie volledig bevoegd was om te onderzoeken of de in de decreten vastgelegde nationale maatregelen beperkingen inhouden die zonder onderscheid van toepassing zijn, en of deze kunnen garanderen dat het beoogde doel wordt bereikt zonder verder te gaan dan voor dit doel noodzakelijk is. Het heeft de beoordeling door de Commissie in haar beschikking onderzocht wat betreft de motivering en de evenredigheid en heeft geoordeeld dat geen enkel door Italië aangevoerd middel gegrond was. Toepassing van regels door het bestuur in overeenstemming met het EU-recht De nationale besturen zijn doorgaans de eerste en de gebruikelijkste gesprekspartner waarmee investeerders in een lidstaat in aanraking komen wanneer zij met een investering beginnen of bij de ontplooiing van hun activiteiten. De nationale administratieve overheden moeten het EU-recht doeltreffend toepassen, het nationale recht uitleggen in overeenstemming met het EU-recht, nationale regels die in strijd zijn met het EU-recht buiten toepassing laten en de gevolgen van schendingen van het EU-recht ongedaan maken (bijv. terugbetaling van onterechte heffingen). Deze beginselen vloeien voort uit de plicht van de lidstaten tot loyale samenwerking op grond van artikel 4, lid 3, VEU, en de voorrang van het EU-recht, en zorgen ervoor dat de rechten die uit het EU-recht voortvloeien correct en doeltreffend worden toegepast, zonder gerechtelijke stappen te moeten nemen. Deze beginselen moeten worden nageleefd, zelfs wanneer nationale procedureregels dat niet uitdrukkelijk bepalen. Voorbeeld 7 - niet-toepassing van nationale regels door administratieve organen Zaak C‑476/10 – Pepic Twee onderdanen van Liechtenstein werd een verplichte toestemming geweigerd die door het Oostenrijks recht voor de verwerving van een tweede woning door buitenlanders werd vereist. Het Hof heeft de zaak uitgelegd in het licht van de bepalingen inzake het vrij verkeer van kapitaal van artikel 40 van de EER-overeenkomst, die volgens het Hof dezelfde werkingssfeer heeft als artikel 63 VWEU. Het Hof oordeelde eerst dat de toestemmingsvereiste discriminatie op grond van nationaliteit was. Vervolgens verklaarde het Hof dat alle nationale bestuursorganen de voorrang van het Unierecht moeten naleven en dus discriminerende nationale wetgeving buiten toepassing moeten laten. Iedereen heeft het recht te worden gehoord wanneer de overheden van de lidstaten individuele maatregelen vaststellen die binnen de werkingssfeer van het EU-recht vallen en die persoon zouden kunnen schaden. De overheid moet de regels onpartijdig toepassen, rekening houdend met alle relevante informatie en zonder discriminatie en moet haar beslissingen naar behoren motiveren . Indien een lidstaat in strijd met het EU-recht heffingen heeft toegepast, is de lidstaat in beginsel verplicht deze bedragen, met rente, terug te betalen. De Commissie erkende de behoefte aan snelle buitengerechtelijke oplossingen voor grensoverschrijdende problemen bij de toepassing van het EU-recht en heeft samen met de lidstaten in 2002 SOLVIT opgericht. SOLVIT is bedoeld om pragmatische oplossingen te bieden voor burgers en ondernemingen uit de EU/EER die moeilijkheden ondervinden om overheden hun rechten te doen naleven. In de mededeling van de Commissie met de titel Action plan on the Reinforcement of SOLVIT: Bringing the benefits of the Single Market to citizens and businesses heeft de Commissie zich ertoe verbonden om samen met de lidstaten verdere stappen te zetten ter versterking van de strategische rol van SOLVIT om de eengemaakte markt voor burgers en ondernemingen in de praktijk beter te doen functioneren. 2.Doeltreffende rechtsbescherming voor de rechten van investeerders op grond van het EU-recht Een compleet stelsel van rechtsmiddelen op het niveau van de EU en de lidstaten Krachtens artikel 19, lid 1, VEU zijn de lidstaten verplicht te voorzien in de nodige rechtsmiddelen om daadwerkelijke rechtsbescherming op de onder het recht van de Unie vallende gebieden te verzekeren. Op grond van artikel 47 van het Handvest, dat rechtstreeks toepasselijk is, heeft iedereen recht op een doeltreffende voorziening in rechte en op een onpartijdig gerecht. De nationale gerechtelijke stelsels in de Unie moeten voldoen aan de normen van onafhankelijkheid, kwaliteit en doeltreffendheid die in de uitgebreide rechtspraak van het Hof van Justitie en van het Europees Hof voor de Rechten van de Mens zijn uitgewerkt . Verscheidenheid aan rechtsmiddelen beschikbaar voor particulieren bij de nationale gerechtelijke instanties Particulieren kunnen voor de nationale gerechtelijke instanties gebruikmaken van verschillende rechtsmiddelen, daartoe behoren met name: ovoorlopige maatregelen, ode verplichting het nationale recht uit te leggen op een manier die in overeenstemming is met het EU-recht,

ode verplichting voor de rechter ambtshalve met het EU-recht strijdige handelingen (zelfs van constitutionele aard) buiten toepassing te laten, ohet opheffen van de gevolgen van een schending van het EU-recht, ode toekenning van schadevergoeding voor schendingen van het EU-recht (ook bij gerechtelijke fouten). Deze rechtsmiddelen hebben een rechtstreekse juridische grondslag in het EU-recht. Wanneer de voorwaarden vervuld zijn, moeten de nationale gerechtelijke instanties die dan ook beschikbaar maken, ongeacht of zij in het nationale recht zijn neergelegd. Tegelijk kunnen nationale gerechtelijke uitspraken met alle in het nationale recht beschikbare instrumenten worden gehandhaafd. Voorbeeld 8 - rechtsmiddelen op grond van het EU-recht niettegenstaande het nationale constitutionele recht Zaak C-213/89 – Factortame en gevoegde zaken C-46/93 en C-48/93, Brasserie du Pêcheur en Factortame Een aantal ondernemingen, eigenaars of exploitanten van visserijvaartuigen, werd hun visserijrechten ontnomen nadat het VK nieuwe en discriminerende regels had ingevoerd. De ondernemingen verzochten om rechterlijke toetsing en om voorlopige maatregelen. Het Hogerhuis erkende dat de verzoekers onherstelbare schade zouden lijden indien de gevraagde voorlopige maatregelen niet zouden worden toegekend en zij de hoofdprocedure zouden winnen. Naar nationaal recht waren de Engelse rechtbanken echter niet bevoegd om in een dergelijk geval voorlopige maatregelen toe te kennen. De toekenning van dergelijke maatregelen was meer bepaald uitgesloten door de oude regel van common law, dat geen voorlopige maatregelen kunnen worden gelast tegen de Kroon, dat wil zeggen tegen de regering, zulks in samenhang met het vermoeden dat een wet in overeenstemming met het Unierecht is, zolang over de verenigbaarheid met dit recht geen uitspraak is gedaan. Het Hogerhuis heeft de vraag voorgelegd aan het Hof. Het Hof antwoordde dat wanneer een nationale gerechtelijke instantie een zaak met betrekking tot het Unierecht behandelt en oordeelt dat de enige belemmering om voorlopige maatregelen toe te kennen een regel van nationaal recht is, die gerechtelijk instantie die regel buiten toepassing moet laten. In een andere prejudiciële verwijzing van een andere rechtbank uit het VK, over dezelfde investeerders, oordeelde het Hof dat het beginsel dat de lidstaten de schade moeten vergoeden die voortvloeit uit aan de staat toerekenbare schendingen van het Unierecht, van toepassing is wanneer de nationale wetgever aansprakelijk is voor de desbetreffende schending. Bovendien kan de schadevergoeding niet afhankelijk worden gesteld van het bestaan van schuld (opzet of onzorgvuldigheid) bij het staatsorgaan waaraan de schending is toe te rekenen, die verder gaat dan de voldoende gekwalificeerde schending van het Unierecht. De lidstaten zijn op grond van het EU-recht verplicht te zorgen voor doeltreffende procedures waarmee burgers en ondernemingen, met inbegrip van investeerders, schadevergoeding kunnen vorderen wanneer de rechten die zij aan het EU-recht ontlenen door de lidstaten worden geschonden. De Commissie erkent dat grensoverschrijdende investeerders wegens de verschillende nationale procedures moeilijkheden kunnen ondervinden wanneer zij zich beroepen op staatsaansprakelijkheid. In de rechtspraak van het Hof van Justitie is niet alleen het beginsel van die aansprakelijkheid vastgesteld, maar ook een aantal minimumvereisten voor buitencontractuele aansprakelijkheid van de staat voor schendingen van het EU-recht. EU-vereisten en -steun met betrekking tot de onafhankelijkheid, de kwaliteit en de doeltreffendheid van het nationale gerechtelijk stelsel De onafhankelijkheid van het nationale gerechtelijk stelsel is een gemeenschappelijk beginsel uit de constitutionele tradities van de lidstaten en van het EU-recht, en wordt essentieel geacht om een daadwerkelijke rechtsbescherming te waarborgen . Voor waarborgen van onafhankelijkheid en onpartijdigheid zijn regels nodig met betrekking tot de samenstelling van de instantie, de benoeming, de ambtstermijn en de gronden voor verschoning, wraking en afzetting van haar leden. Daarmee moet elke legitieme twijfel omtrent de onvatbaarheid van deze instantie voor externe factoren en omtrent haar neutraliteit ten opzichte van de met elkaar strijdende belangen uit de geest van de justitiabelen worden gebannen . Zoals aangekondigd in de mededeling "EU-wetgeving: betere resultaten door betere toepassing" spoort de Commissie de lidstaten aan en helpt zij hen hun capaciteit voor de handhaving van het EU-recht te verbeteren en rechtsmiddelen te bieden om ervoor te zorgen dat de eindgebruikers van het EU-recht, zowel particulieren als ondernemingen, hun rechten ten volle kunnen uitoefenen. De Commissie moedigt de modernisering van de handhavingsautoriteiten aan door middel van het Europees Semester en zo nodig via specifieke wetgeving. De Commissie werkt samen met de lidstaten aan de verdere verbetering van de doeltreffendheid van de gerechtelijke stelsels, met inbegrip van hun onafhankelijkheid, kwaliteit en doeltreffendheid. De gerechtelijke stelsels doeltreffender maken, is een prioriteit in het Europees Semester en de Raad brengt regelmatig landspecifieke aanbevelingen uit over de verbetering van het justitieel stelsel op basis van de voorstellen van de Commissie. De EU biedt voor bepaalde hervormingen van justitie financiële ondersteuning via de Europese structuur- en investeringsfondsen. Tussen 2007 en 2023 zullen 16 lidstaten meer dan 900 miljoen EUR hebben besteed om de kwaliteit en de doeltreffendheid van hun justitie te verbeteren. Zo zijn bijvoorbeeld EU-middelen gebruikt om bij de rechtbanken een nieuw systeem voor zaakbeheer en gebruiksvriendelijke elektronische diensten in te voeren. Nationale procedures moeten zorgen voor een doeltreffende handhaving van de aan het EU-recht ontleende rechten van particulieren Met uitzondering van Verordening 1215/2012, waarmee de toegang tot justitie moet vereenvoudigd worden, met name door te voorzien in regels over de rechtsmacht van de EU-rechtbanken in grensoverschrijdende zaken en over een snelle en eenvoudige erkenning en tenuitvoerlegging van beslissingen in burgerlijke en handelszaken, laat het EU-recht het bepalen van procedureregels doorgaans over aan het nationale recht. Er zijn echter uitzonderingen, bijvoorbeeld de rechtsmiddelenrichtlijnen, waarmee procedurele aspecten in verband met handhaving en rechtsmiddelen met betrekking tot openbare aanbestedingen worden geharmoniseerd. Zelfs wanneer de procedures niet door het EU-recht worden geharmoniseerd, worden daarvoor in elk geval minimumvereisten vastgesteld. Procedures voor de handhaving van EU-rechten bijvoorbeeld zouden niet minder gunstig mogen zijn dan die voor vergelijkbare binnenlandse situaties (gelijkwaardigheidsbeginsel) en zij zouden de uitoefening van die rechten niet buitensporig moeilijk of praktisch onmogelijk mogen maken (doeltreffendheidsbeginsel) . De kosten van een procedure zouden niet buitensporig hoog mogen zijn en wie over onvoldoende middelen beschikt, zou rechtsbijstand moeten kunnen krijgen wanneer dergelijke bijstand nodig is om een daadwerkelijke toegang tot de rechter te verzekeren, indien nodig ook in het geval van rechtspersonen. Voorts hebben particulieren het recht dat binnen een redelijke termijn hun zaak wordt behandeld en de beslissing wordt gehandhaafd. Voorbeeld 9 - Buiten toepassing laten van nationale regels inzake vervaltermijnen wegens misleidend gedrag van nationale overheden Zaak C-327/00 – Santex Een Italiaanse onderneming kon niet deelnemen aan een aanbestedingsprocedure omdat zij niet voldeed aan een van de aanbestedingsclausules in de aankondiging van de aanbesteding. Na de bekendmaking van de aankondiging had de aanbestedende overheid aan de kandidaat meegedeeld de clausule zo te zullen uitleggen dat hij toch kon deelnemen, aangezien er argumenten waren dat die clausule niet in overeenstemming met het EU-recht zou zijn. Later veranderde de overheid haar standpunt en besloot zij de kandidaat van de aanbesteding uit te sluiten. De nationale termijnen om in beroep te gaan tegen aankondigingen van aanbestedingen was verstreken tegen de tijd dat de zaak ter griffie van de rechtbank werd neergelegd. Het Hof oordeelde dat over het algemeen de in de nationale wetgeving bepaalde termijnen redelijk waren en dus in principe de rechtszekerheid voor deelnemers aan de aanbesteding verzekerden. Het Hof oordeelde echter dat voor elke zaak rekening moet worden gehouden met de omstandigheden om te bepalen of de doeltreffendheid van de bepalingen van het EU-recht niet in het gedrang is gekomen. In dit geval oordeelde het Hof dat de gedragingen van de aanbestedende dienst tot onzekerheid hadden geleid en dat die onzekerheid pas bij het besluit tot uitsluiting was opgehelderd. De overheid had het voor de geschade partij op die manier buitensporig moeilijk gemaakt om de rechten uit te oefenen waarover zij op grond van het EU-recht beschikt. Het Hof concludeerde dat in de specifieke omstandigheden van die zaak de nationale rechtbank de nationale regels met betrekking tot de vervaltermijnen moest uitleggen in overeenstemming met het effectiviteitsbeginsel van de EU of, indien een dergelijke uitlegging niet mogelijk is, de regels buiten toepassing moest laten om de klager in staat te stellen aan te voeren dat de aanbestedingsclausule niet verenigbaar is met het geldende EU-recht. Verwijzingen naar Hof van Justitie van de Europese Unie De nationale rechtbanken treden op als rechtbanken van de EU en zijn verplicht nationale bepalingen die in strijd zijn met bepalingen van EU-recht met directe werking ambtshalve buiten toepassing te laten. Wanneer de handhaving van EU-rechten afhankelijk is van de uitlegging van het EU-recht door de nationale rechter, kan deze het Hof van Justitie om een prejudiciële beslissing verzoeken. Wanneer een dergelijke vraag rijst voor een rechterlijke instantie waarvan de beslissingen volgens het nationale recht niet vatbaar zijn voor hoger beroep, moet die instantie de zaak aan het Hof van Justitie voorleggen . Prejudiciële vragen kunnen ook betrekking hebben op de geldigheid van EU-regels: indien dergelijke vragen relevant zijn, moet de nationale rechterlijke instantie die doorverwijzen naar het Hof van Justitie, dat exclusief bevoegd is om de geldigheid van de handelingen van de EU te toetsen. Om in aanmerking te komen als "rechterlijke instantie" in de zin van artikel 267 VWEU en dus aan het Hof van Justitie een prejudiciële vraag te kunnen stellen, moet de instantie aan een aantal voorwaarden voldoen . Particuliere arbiters en de in intra-EU-BIT's opgerichte scheidsgerechten voldoen niet aan deze criteria en kunnen dus niet worden beschouwd als "rechterlijke instanties" in de zin van artikel 267 VWEU