Advies van het Comité van de Regio's over:

- "de mededeling van de Commissie betreffende de bevordering van de energie-efficiëntie in de Gemeenschap (SAVE II Programma)", en - "het voorstel voor een beschikking van de Raad betreffende een meerjarenprogramma ter bevordering van de energie-efficiëntie in de Gemeenschap (SAVE II)"

(96/C 129/08)

Het Comité van de Regio's heeft op 18 juli 1995 besloten, overeenkomstig de bepalingen van artikel 198 C van het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap een advies op te stellen over de voornoemde mededeling en voorstel.

Commissie 5 van het Comité van de Regio's (Ruimtelijke ordening, Energie en Milieu), die met de voorbereiding van de desbetreffende werkzaamheden was belast, heeft haar advies op 17 november 1995 met algemene stemmen goedgekeurd. Rapporteur was de heer Palomba.

Het Comité van de Regio's heeft tijdens zijn op 17 en 18 januari 1996 gehouden elfde zitting (vergadering van 18 januari 1996) het volgende advies goedgekeurd.

HET COMITÉ VAN DE REGIO'S:

overwegende dat het SAVE-programma bij Beschikking 91/565/EEG van de Raad is vastgesteld en op 29 oktober 1991 officieel in werking is getreden;

overwegende dat dit programma op 31 december 1995 afloopt;

overwegende dat een groep onafhankelijke deskundigen het programma heeft geëvalueerd en een reeks aanbevelingen heeft opgesteld om inhoud en werking ervan te verbeteren;

overwegende dat de economische en sociale samenhang dient te worden versterkt en dat door energiebesparing het besteedbare inkomen kan toenemen;

overwegende dat de door de Commissie in 1986 geformuleerde doelstelling inzake energie-efficiëntie maar ten dele is verwezenlijkt;

overwegende dat bevordering van de energie-efficiëntie van belang is voor de communautaire strategie ter beperking van de CO2-uitstoot,

vindt het een goede zaak dat de Commissie een voorstel voor een SAVE II-programma heeft ingediend waarin het communautaire initiatief ter verbetering van het energiebeheer op regionaal en lokaal niveau is opgenomen, en komt tot het volgende advies.

1. Inleiding

1.1. De Commissie heeft het Europees Parlement en de Raad op 31 mei 1995 een mededeling inzake SAVE II gepresenteerd. Daarin stelt zij voor:

- het aflopende SAVE-programma onder de naam SAVE II voort te zetten en uit te breiden;

- SAVE II te laten lopen van 1996 t/m 2000;

- de maatregelen van de programma's PACE (communautair actieprogramma t.b.v. een efficiënter elektriciteitsgebruik) en PERU (programma inzake energiebeheer op regionaal en stedelijk niveau) in het SAVE-programma te integreren.

1.2. Als rechtsgrondslag wordt door de Commissie artikel 130 S, lid 1, van het Verdrag voorgesteld. Voor het programma zou een bedrag van 150 miljoen ecu moeten worden uitgetrokken.

1.3. De volgende acties komen voor steunverlening in aanmerking:

a) studies en andere maatregelen die nodig zijn om de communautaire wetgeving ter zake aan te vullen;

b) sectorale proefprojecten die hoofdzakelijk worden uitgevoerd via netwerken die de hele Gemeenschap bestrijken;

c) gerichte sectorale proefprojecten;

d) voorlichting en uitwisseling van ervaringen om de cooerdinatie tussen de op communautair, nationaal en regionaal genomen maatregelen te verbeteren (d1 = initiatieven van de Commissie, d2 = initiatieven van derden);

e) evaluatie van de vooruitgang die in de EU en de afzonderlijke lid-staten op het gebied van energiebesparing is geboekt;

f) het opzetten van een infrastructuur op het gebied van energie-efficiëntie in de lid-staten, ten einde de samenhang tussen de lid-staten en tussen de regio's te versterken;

g) specifieke maatregelen om het beheer van energiebronnen op regionaal en stedelijk niveau te verbeteren;

h) studies en andere acties waarmee ervoor gezorgd wordt dat energie-efficiëntie in de programma's van de EU als een van de criteria wordt opgenomen;

i) controle op en evaluatie van de maatregelen.

1.4. De acties genoemd onder a), d1), e), h) en i) komen volledig voor rekening van de EU. Acties genoemd onder b), c), d2), f) en g) worden voor maximaal 50 % door de EU gefinancierd; het resterende bedrag moet door de lid-staten of uit particuliere bron worden betaald.

1.5. De verantwoordelijkheid voor de tenuitvoerlegging van het programma, ook op financieel gebied, ligt bij de Commissie. Daarbij wordt de volgende procedure gevolgd:

- de lid-staten lichten de Commissie periodiek in over hun energiebesparingsprogramma's;

- de Commissie stelt jaarlijks een prioriteitenlijst op, waarbij voorop moet staan dat SAVE II en nationale energiebesparingsprogramma's elkaar aanvullen;

- de voorwaarden en richtsnoeren voor de tenuitvoerlegging van het programma worden jaarlijks vastgesteld;

- over het door de Commissie voorgelegde ontwerp van maatregelen wordt, binnen een vast te stellen termijn, door een raadgevend comité advies uitgebracht;

- na drie jaar legt de Commissie het Europees Parlement en de Raad een verslag voor over de tenuitvoerlegging van het programma en de resultaten die ermee zijn geboekt. Na afloop van het programma legt de Commissie het Europees Parlement, de Raad, het Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio's een verslag voor over het geheel van de behaalde resultaten en over de samenhang tussen de nationale en de communautaire acties.

2. Advies van het Comité

2.1. Het Comité van de Regio's deelt de mening dat de communautaire acties op het gebied van energiebesparing voortgezet en zelfs uitgebreid moeten worden.

2.2. Het benadrukt dat het beleid inzake energiebesparing en energie-efficiëntie niet alleen ten dienste moet staan van strikt economische doelstellingen en van de voorzieningscontinuïteit, maar dat er ook doelstellingen mee moeten worden nagestreefd die van grote sociale betekenis zijn: milieubescherming (vooral de beperking van de CO2-uitstoot), werkloosheidsbestrijding en versterking van de economische en sociale samenhang.

2.3. Het vindt het een goede zaak dat de Commissie artikel 130 S van het Verdrag als rechtsgrondslag voorstelt en daarbij ook naar artikel 130 A verwijst.

2.4. Het is van mening dat bijzondere aandacht moet worden geschonken aan de volledige tenuitvoerlegging en de aanvulling van de communautaire wetgeving inzake energie-efficiëntie, omdat deze kwesties zijns inziens prioriteit verdienen. Voorts moet worden gestimuleerd dat de regionale en lokale overheden de communautaire wetgeving ten uitvoer leggen en dat zij, ieder op het terrein waarop zij bevoegd zijn, instrumenten ter beschikking krijgen waarmee het regionale en lokale energiebesparingsbeleid meer effect kan sorteren. In plaats van meer energie te leveren is het dikwijls goedkoper om de vraag naar energie terug te dringen. De Gemeenschap zou "least cost planning" op energiegebied moeten stimuleren, zodat de kosten van het beperken van de vraag vergeleken kunnen worden met de kosten van maatregelen om extra energie te leveren. Zo kunnen investeringen in energie-efficiëntie worden aangemoedigd.

2.5. Door de toename van het aantal categorieën activiteiten kan het vorige programma versterkt en uitgebreid worden. Daarbij moet echter wel gewaakt worden voor versnippering, ook al om de beschikbare financiële middelen efficiënt en vooral voor de belangrijke activiteiten te gebruiken. Tegen deze achtergrond wekt het verbazing dat er een onderscheid wordt gemaakt tussen activiteiten die via de communautaire netwerken worden uitgevoerd en gerichte proefprojecten. Of een bepaalde actie voor steunverlening in aanmerking komt, zou volgens het Comité moeten afhangen van de mate waarin deze bijdraagt tot de bescherming van het milieu, het scheppen van werkgelegenheid en de economische en sociale samenhang, doelstellingen die het Comité in het kader van dit programma als prioritair beschouwt.

2.6. Het Comité onderschrijft voorts dat SAVE II en de andere (nationale en communautaire) instrumenten op het gebied van energiebesparing, overeenkomstig de in het Groenboek gedane aanbevelingen, beter op elkaar moeten worden afgestemd. De nagestreefde mate van energie-efficiëntie kan namelijk alleen maar worden bereikt als er op de verschillende niveaus, tussen de verschillende programma's en tussen de programma's en het beleid op terreinen die van invloed zijn op energiegebied (OTO, onderwijs en opleiding, ruimtelijke ordening, structuurfondsen, industrie, MKB, vervoer), voor cooerdinatie en integratie wordt gezorgd. In deze lijn ligt het voorstel om de programma's PACE en PERU in SAVE II te integreren. Ook zeer interessant is het voorstel van de Commissie om energie-efficiëntie in de strategische programma's van de EU als criterium op te nemen. Om te garanderen en erop toe te zien dat dit inderdaad gebeurt, moet echter wel een adequate procedure wordt uitgewerkt.

Met PERU zijn tot dusverre goede ervaringen opgedaan. Het Comité van de Regio's wil er met name op wijzen dat PERU zowel aan het programmadoel (energiehuishouding en invoering van duurzame energie) als aan de "Europese dimensie" beantwoordt. Bijgevolg is het PERU-onderdeel van het SAVE-programma, met name voor de nieuwe lid-staten, zo belangrijk.

Uit de ervaringen in bepaalde lid-staten komt naar voren dat de SAVE-middelen uitsluitend naar staatsbedrijven en andere nationale overheidsinstanties zijn gegaan. Wordt nu het regionale programma PERU in SAVE II opgenomen, dan dient daarom te worden gegarandeerd dat de middelen die ter beschikking staan voor door plaatselijke en regionale instanties uitgevoerde energieprojecten, niet worden beknot.

2.7. Uit het voorstel voor een beschikking van de Raad blijkt dat het desbetreffende advies van het CvdR in aanmerking zal worden genomen. Volgens het Comité wordt hiermee erkend dat energiebesparing ook een belangrijke regionale en lokale dimensie heeft. Of er inderdaad doelstellingen gehaald zullen worden die bij de behoeften en verwachtingen aansluiten, hangt, vooral op milieugebied, af van de mate waarin de maatregelen op communautair niveau en de op regionaal en lokaal niveau genomen maatregelen op elkaar aansluiten en op hetzelfde doel zijn gericht. Wat het communautaire niveau betreft, is er reeds op gewezen dat het zaak is dat de wetgeving ter zake ten uitvoer gelegd en aangevuld wordt, dat bij de uitvoering van die wetgeving de prioriteiten van SAVE II goed in het oog worden gehouden, en dat de maatregelen worden gecooerdineerd. De regionale en lokale dimensie treedt op de voorgrond wanneer het gaat om aangelegenheden waarbij regionale en lokale overheden, op grond van het subsidiariteitsbeginsel, doeltreffender kunnen optreden: warmte-krachtkoppeling, duurzame en schone energiebronnen, energiediensten, indeling van gebouwen, stadsvervoer, consumentenvoorlichting en maatregelen m.b.t. het MKB. Voorts zijn op regionaal en lokaal niveau de beste omstandigheden aanwezig voor een geïntegreerde programmering van het gebruik van hulpbronnen, en hebben de burgers beter zicht op het verband tussen energie-efficiëntie en respect voor het milieu wanneer dit via concrete acties op lokaal niveau wordt aangetoond. Om deze redenen vindt het Comité dat in het Commissiedocument, zowel in de Overwegingen als in de voorgestelde maatregelen, meer nadruk moet worden gelegd op de rol van lokale en regionale overheden, de inschakeling van de burgers en de oprichting van energieagentschappen. Verder zou moeten worden nagegaan of het voor specifieke acties inzake energiebeheer op regionaal en stedelijk niveau voorgestelde bedrag van 50 miljoen ecu, dat overigens bestemd is voor de laatste twee programmajaren (1999-2000), wel adequaat is.

2.8. Uitbreiding van het programma tot de Midden- en Oosteuropese landen (LMOE) is op zich een goede zaak, maar wel ontbreken gegevens over de financiering hiervan. Het Comité acht het noodzakelijk dat voor deze uitbreiding bijkomende financiële middelen worden vrijgemaakt. Voorts vraagt het zich af waarom niet is voorgesteld het programma voortaan ook open te stellen voor de Middellandse-Zeelanden die kandidaat zijn voor het EU-lidmaatschap (Malta en Cyprus). In de toekomst zouden ook de overige Middellandse-Zeelanden in aanmerking moeten komen.

2.9. Wat de samenstelling en rol van het raadgevend comité betreft, is het CvdR zich ervan bewust dat de Commissie rekening heeft moeten houden met de voorschriften en afspraken betreffende de zgn. comitologie. Om deze reden heeft de Commissie vrijwel letterlijk de tekst overgenomen van artikel 5 van de beschikking van de Raad van 29 oktober 1991 tot instelling van het SAVE-programma (een raadgevend comité/comité van raadgevende aard, "bestaande uit vertegenwoordigers van de lidstaten"). Het CvdR wil er hierbij echter op wijzen dat thans ook een aantal nieuwe elementen in de besluitvorming moet worden meegenomen, waaronder de oprichting van het Comité van de Regio's. Zolang hieruit nog geen positieve conclusies zijn getrokken, zouden zo mogelijk ook vertegenwoordigers van CvdR en ESC deel moeten uitmaken van het in artikel 6 bedoelde raadgevend comité, temeer daar het PERU-programma in SAVE II is opgenomen.

2.10. Het Comité vindt dat in het licht van de uitbreiding van het toepassingsgebied van het programma, het opnemen daarin van de programma's PACE en PERU en de uitbreiding van de EU tot vijftien lid-staten, moet worden nagegaan of de financiële middelen en de verdeling daarvan over de vijf programmajaren wel adequaat zijn.

3. Conclusies

Het Comité stemt in met de in de mededeling van de Commissie genoemde doelstellingen van het SAVE II-programma, alsook met de voorgestelde rechtsgrondslag. Het is over het algemeen positief gestemd over het programma en over de accenten die daarin worden gelegd, al wil het daarbij wel de volgende kritische kanttekeningen plaatsen:

3.1. Om te vermijden dat de uitbreiding van het aantal soorten acties tot versnippering leidt, is het absoluut noodzakelijk dat de prioriteiten van het programma worden vastgesteld: milieubescherming, werkgelegenheid, economische en sociale samenhang, stimulering van regionaal en lokaal initiatief.

3.2. Door middel van een adequate procedure moet ervoor gezorgd worden dat "energie-efficiëntie" als criterium in de programma's en het beleid van de EU wordt opgenomen.

3.3. SAVE II moet niet alleen voor de LMOE, maar ook voor Malta en Cyprus openstaan. Daartoe dient het voorgestelde budget te worden verhoogd. Onderzocht moet worden of het programma in de toekomst ook kan worden uitgebreid tot de overige Middellandse-Zeelanden.

3.4. Zolang de criteria voor de samenstelling van de raadgevende comités niet zijn aangepast, zou in het in artikel 6 van het voorstel voor een beschikking van de Raad bedoelde comité voorlopig ook plaats moeten worden ingeruimd voor vertegenwoordigers van het Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio's.

3.5. In het licht van de uitbreiding van het toepassingsgebied van het programma, het opnemen daarin van de programma's PACE en PERU en de uitbreiding van de EU tot vijftien lid-staten zou opnieuw moeten worden bekeken of de financiële middelen wel toereikend zijn en op de juiste wijze over de voorgestelde periode van vijf jaar zijn verdeeld.

3.6. Bij de voortzetting van de werkzaamheden van Regional and Urban Energy Management (voorheen PERU) acht het Comité van de Regio's het gewenst dat de aanvragen direct aan de Commissie worden voorgelegd zonder nationale cooerdinatie. De ervaring leert dat "de Europese dimensie" minder belangrijk wordt wanneer de plaatselijke en regionale bestuurslagen geen direct contact met de EU hebben. Het Comité pleit daarom voor handhaving van aanvraagprocedure die in 1995 al werd toegepast.

Brussel, 18 januari 1996.

De voorzitter van het Comité van de Regio's

J. BLANC