Advies van het Economisch en Sociaal Comité over het "Voorstel voor een besluit van het Europees Parlement en de Raad tot vaststelling van een communautair actieprogramma 1999-2003 inzake met de milieuverontreiniging samenhangende ziekten binnen het actiekader op het gebied van de volksgezondheid" () (98/C 19/03)

De Raad heeft op 27 juni 1997 besloten het Economisch en Sociaal Comité overeenkomstig artikel 129 van het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap te raadplegen het voornoemde voorstel.

De Afdeling voor milieu, volksgezondheid en consumentenvraagstukken die met de voorbereiding van de desbetreffende werkzaamheden was belast, heeft haar advies op 7 oktober 1997 goedgekeurd. Rapporteur was de heer Lemmetty. Co-rapporteurs waren de heren Fuchs en Linssen.

Het Economisch en Sociaal Comité heeft tijdens zijn 349e Zitting (vergadering van 29 oktober 1997) het volgende advies uitgebracht, dat met 106 stemmen vóór, bij 3 onthoudingen, is goedgekeurd.

1. Inleiding

1.1. De Commissie heeft een mededeling uitgebracht m.b.t. een communautair actieprogramma inzake met de milieuverontreiniging samenhangende ziekten binnen het actiekader op het gebied van de volksgezondheid. Deze mededeling gaat vergezeld van een voorstel voor een besluit van het Europees Parlement en de Raad tot vaststelling van een communautair actieprogramma inzake met de milieuverontreiniging samenhangende ziekten dat in de periode 1999-2003 binnen dit actiekader zou moeten worden uitgevoerd.

1.2. Het actieprogramma is gebaseerd op artikelen 3 (o) en 129 van het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap waarin bescherming van de gezondheid als prioritaire doelstelling wordt genoemd. In de mededeling van 24 november 1993 betreffende het actiekader op het gebied van de volksgezondheid () heeft de Commissie een kader afgebakend voor de op Gemeenschapsniveau te nemen maatregelen ter verwezenlijking van deze doelstellingen.

1.2.1. Na de mededeling heeft de Commissie onlangs tevens actieprogramma's voor preventie van letsel en zeldzame ziekten goedgekeurd.

1.3. Het Economisch en Sociaal Comité heeft in het verleden herhaaldelijke malen gewezen op het verband tussen milieuverontreiniging en gezondheid. In zijn advies van 6 juli 1994 betreffende de mededeling van de Commissie inzake het actiekader op het gebied van de volksgezondheid () heeft het Comité de Commissie dringend verzocht om een brede aanpak van dit probleem; de nadruk werd daarbij gelegd op de rol van het milieu m.b.t. de bevordering van de gezondheid.

1.4. De mededeling en het voorstel voor een actieprogramma die nu door de Commissie worden gepresenteerd, hebben voornamelijk betrekking op gezondheidsproblemen als gevolg van milieuverontreiniging. Milieuverontreiniging is een factor die bij de voornaamste oorzaken van ziekte en sterfte in de Europese Gemeenschap veelal meespeelt; voorbeelden die de Commissie aanhaalt, zijn o.a. ademhalingsproblemen, allergieën, kanker, hart- en vaatziekten en infectieziekten, neurologische stoornissen en verminderd weerstandsvermogen. Daarnaast nemen problemen als gehoorschade en andere door lawaai veroorzaakte schadelijke gevolgen voor de gezondheid een steeds grotere plaats in.

1.4.1. Allergieën behoren tot de meest voorkomende chronische aandoeningen. Eenderde van de bevolking in ontwikkelde landen lijdt aan een allergie, en het aantal allergiepatiënten is nog steeds groeiende (). Overigens dient erop te worden gewezen dat in het Commissievoorstel onder "allergieën" hoofdzakelijk allergische aandoeningen van de luchtwegen worden verstaan (m.a.w. het heeft geen betrekking op voedselallergieën en allergieën die veroorzaakt worden door aanraking van de huid met bepaalde stoffen).

1.5. De preventie van met milieuverontreiniging samenhangende ziekten omvat drie elementen: In de eerste plaats het aantal milieuverontreinigende stoffen terugdringen door de bron van milieuverontreiniging te bestrijden, in de tweede plaats ervoor zorgen dat mensen zo min mogelijk worden blootgesteld aan milieuverontreinigende stoffen en in de derde plaats de gevolgen van blootstelling aan milieuverontreinigende stoffen reduceren.

1.6. Zowel op het niveau van de lid-staten als van de Gemeenschap bestaan gegevens over ziekten die verband houden met milieuverontreiniging. De communautaire gegevens geven echter geen duidelijk beeld van het verband tussen milieuverontreiniging en aandoeningen van de gezondheid.

1.7. De Commissie geeft een overzicht van de maatregelen die respectievelijk in de lid-staten, in internationaal verband en op Gemeenschapsniveau worden genomen ter bestrijding van de problemen i.v.m. met milieuverontreiniging samenhangende ziekten.

1.8. In het licht van bovenstaande overwegingen en met het oog op de bestaande maatregelen op dit terrein en de beperkte beschikbare middelen, stelt de Commissie voor om aan de hand van de volgende selectiecriteria prioriteitsgebieden te kiezen voor dit programma:

- de maatregelen die uit hoofde van de volksgezondheid m.b.t. specifieke ziekten worden genomen, maken nog geen deel uit van andere communautaire programma's;

- er zijn aanwijzingen dat de huidige mate van blootstelling aan verontreinigende stoffen een gevaar voor de gezondheid betekent en dat een aanzienlijk aantal mensen aan deze stoffen is blootgesteld;

- de ziekte weegt zwaar door in het ziekte- en/of sterftecijfer en/of er zijn aanwijzingen dat de ziekte zich verbreidt, en

- de maatregelen op Gemeenschapsniveau hebben een meerwaarde t.o.v. maatregelen van de lid-staten.

1.9. Op grond van deze criteria heeft de Commissie bepaald dat in het voorgestelde programma primair aandacht zal worden besteed aan ziekten die verband houden met de luchtverontreiniging, in het bijzonder aandoeningen van de luchtwegen en allergieën.

2. Communautair actieprogramma 1999-2003 inzake met de milieuverontreiniging samenhangende ziekten

2.1. De Commissie stelt een vijfjarenprogramma voor waarin preventie van astma en andere aandoeningen van de luchtwegen en allergieën centraal staat.

2.2. Dit programma zal in de praktijk worden omgezet door de voorlichting over ziekten die met milieuverontreiniging verband houden te verbeteren, het inzicht in de met milieuverontreiniging samenhangende gezondheidsrisico's te vergroten en de beheersing ervan te verbeteren en door maatregelen ter preventie van de in het programma opgenomen ziekten te ondersteunen.

2.3. Onderdeel van het voorstel is ook dat lid-staten, op dit terrein werkzame internationale organisaties en derde landen geraadpleegd worden. Daarnaast zal het programma voortdurend geëvalueerd worden en zullen op bepaalde tijdstippen evaluatierapporten worden opgesteld.

2.4. In het voorstel zijn slechts voor het eerste jaar (1999) middelen opgevoerd. Hoe het financiële plaatje voor de daaropvolgende vier jaar eruit zal zien, zal in een later stadium worden beslist.

3. Algemene opmerkingen

3.1. Het Comité juicht de mededeling van de Commissie en het voorstel voor een communautair actieprogramma toe. Het Commissiedocument geeft in het geheel blijk van een hoge mate van deskundigheid en bekwaamheid.

3.2. Het actieprogramma is goed doordacht, en de voorgestelde maatregelen worden duidelijk uiteengezet. Om deze reden kan het actieprogramma de goedkeuring van het Comité wegdragen. Bovendien komt het actieprogramma op tijd, is het goed onderbouwd en voorziet het in een ruime bijdrage van de Gemeenschap aan de maatregelen op het gebied van de volksgezondheid. Daarnaast biedt het programma de vereiste meerwaarde, ook al is reeds vrij veel informatie over met milieuverontreiniging samenhangende ziekten voorhanden.

3.2.1. Het Comité acht de overzichten die de Commissie geeft van de bestaande maatregelen op de verschillende niveaus bijzonder nuttig. Tevens is het Comité ervan overtuigd dat het in de praktijk uitvoerbaar is om horizontale maatregelen te combineren met maatregelen op het vlak van specifieke ziekten, zoals door de Commissie is voorgesteld.

3.2.2. Het Comité acht het van groot belang het aantal milieuverontreinigende stoffen in te perken d.m.v. maatregelen aan de bron.

3.3. Het Comité zou een aantal opmerkingen willen maken die als zodanig echter niets afdoen aan de waarde van het voorstel of het belang van het onderwerp dat aan de orde is.

4. Bijzondere opmerkingen

4.1. M.b.t. de eerste specifieke doelstelling van het actieprogramma ("verbetering van de informatie") onderstreept het Comité hoezeer het van belang is wetenschappelijke gegevens over het causale verband tussen milieuverontreiniging en ziekte te verzamelen en in samenwerking met de lid-staten bestaande gegevens over causaliteit nauwkeurig met elkaar te vergelijken en te evalueren.

4.2. Ten aanzien van de tweede specifieke doelstelling ("Risicobeleving en -management") benadrukt het Comité dat er heel wat meer nodig is dan het louter verstrekken van informatie om te kunnen voorkomen dat onnodige bezorgdheid ontstaat onder het grote publiek en ervoor te zorgen dat mensen zich zo min mogelijk aan milieurisico's blootstellen. Onderzoek naar de overdracht van informatie inzake milieurisico's toont aan dat adequate communicatie waarbij serieus wordt ingegaan op hun zorgen mensen veel meer geruststelt dan wanneer zij alleen gegevens krijgen voorgelegd. Dit betekent wel dat er vertrouwen moet zijn in diegenen die de informatie verstrekken. Verder dient aandacht te worden besteed aan aspecten als het sociale milieu en opleidingsniveau van de personen in kwestie.

4.2.1. In deze context wil het Comité tevens erop wijzen dat communicatie en voorlichting systematisch dienen te worden georganiseerd; zeer belangrijk is dat de doelgroep van tevoren wordt bestudeerd.

4.3. M.b.t de derde specifieke doelstelling ("Ziekten van de luchtwegen en allergieën") maakt het Comité erop attent dat uitgaande van dezelfde algemene criteria ook een aantal andere belangrijke ziekten in het actieprogramma hadden kunnen worden opgenomen.

4.3.1. In dit verband acht het Comité ook de preventie van andere allergieën, zoals voedselallergieën, van belang.

4.4. Het Comité stelt tot zijn tevredenheid vast dat het eveneens de evaluatie- en uitvoeringsrapporten zal ontvangen.

4.5. Het Comité zou het belang van samenwerking met nationale overheden, het Europees Milieuagentschap, de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) en derde landen willen accentueren.

4.5.1. Bijzondere erkenning verdient tevens het werk van de USA Environmental Protection Agency (EPA) op het terrein van risico-evaluatie en -beheersing m.b.t. met milieuverontreiniging samenhangende ziekten. Het Comité acht het van belang dat de Gemeenschap van de resultaten van dergelijk werk gebruik kan maken.

4.6. Om dubbel werk te vermijden, dringt het Comité erop aan dat de Commissie zorgt voor samenhang en complementariteit van de voorgestelde maatregelen en de maatregelen in het kader van het actieprogramma voor gezondheidsmonitoring () evenals alle overige maatregelen van de Gemeenschap op het gebied van met milieuverontreiniging samenhangende ziekten, zoals de maatregelen in het kader van het Vijfde communautair actieprogramma voor het milieu - "Op weg naar duurzame ontwikkeling" ().

4.7. De onzekerheid omtrent de uit te trekken middelen vormt naar mening van het Comité het zwakke punt van het programma. Hoewel de redenen hiervan duidelijk zijn, acht het Comité het wenselijk dat de Commissie ten minste een globaal overzicht geeft van de benodigde financiële middelen voor de periode 2000-2003 en de begrotingsautoriteiten een bevestiging geven dat zij aan deze eisen kunnen voldoen; het risico dient te worden vermeden dat een meerjarenprogramma niet kan worden afgemaakt als gevolg van begrotingsmoeilijkheden.

Brussel, 29 oktober 1997.

De voorzitter van het Economisch en Sociaal Comité

T. JENKINS

() PB C 214 van 16. 7. 1997, blz. 7.

() COM(93) 559 def. van 24. 11. 1993.

() PB C 388 van 31. 12. 1994.

() European Allergy White Paper. The UCB Institute of Allergy, mei 1997.

() Voorstel; PB C 338 van 16. 12. 1995 - advies ESC: PB C 174 van 17. 6. 1996.

() Voorstel; PB C 138 van 17. 5. 1993 - advies ESC: PB C 287 van 4. 11. 1992.