Nr. C 102/24 Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen 18. 4. 91 
aangezien er ieder jaar een richtlijn met aanpassingen 
aan de technische vooruitgang gepubliceerd wordt en 
Gedaan te Brussel, 27 februari 1991. 
1. Samenvatting 
1.1. De aan de intergouvernementele conferentie 
over de Economische en Monetaire Unie voorgelegde 
voorstellen en de ontwikkeling sedert de publikatie 
van het rapport-Delors geven aanleiding tot de in het 
navolgende opgenomen: 
— algemene opmerkingen (hoofdstuk 2), 
— opmerkingen over het monetair beleid (hoofd­
stuk 3), 
— opmerkingen over het economisch en het be­
grotingsbeleid (hoofdstuk 4), 
— opmerkingen over de tweede fase en de overgangs­
regelingen voor de gemeenschappelijke munt in de 
derde fase (hoofdstuk 5). 
1.2. De voornaamste voorstellen en aanbevelingen 
van het vervolgadvies. de Commissie op het punt staat een voorstel voor een 
zesde wijziging in te dienen. 
De Voorzitter 
van het Economisch en Sociaal Comité 
Fran^ois STAEDELIN 
1.2.1. Bij het binnentreden van de derde fase zou de 
ecu als gemeenschappelijke munt in alle lid-staten van 
de Europese Gemeenschap worden ingevoerd (pa­
ragrafen 5.6.2 en 5.6.4). De waarde van de ecu, waarvan 
tevoren en „harde" munt zou worden gemaakt (para­
graaf 5.3.4), zou op de dag waarop deze door het 
Europees Systeem van Centrale Banken (ESCB) wordt 
ingevoerd, door de dan geldende wisselkoers t.o.v. het 
blok van stabiele valuta's worden bepaald (paragra­
fen 5.6.1 en 5.6.4). 
1.2.2. Aan het ESCB, dat verantwoordelijk zou zijn 
voor het reguleren van de ecu-hoeveelheid en voor het 
gemeenschappelijk monetair beleid, zou door alle lid­
staten worden deelgenomen; zo ook aan de coördinatie 
van het economisch en het begrotingsbeleid (paragrafen 
5.6.6 en 5.6.7). Zoals bij het in 1979 ingevoerde wis­
selkoersmechanisme al het geval was (paragraaf 5.2.4), 
zouden voor lid-staten met een convergentie-achter­
stand bij het begin van de derde fase uitzonderings-Advies over de Economische en Monetaire Unie (EMU) 
(91/C 102/10) 
Het Economisch en Sociaal Comité heeft op 19 november 1990 besloten, een advies over de 
Economische en Monetaire Unie in de Europese Gemeenschap op te stellen. Het advies sluit 
aan bij het advies dat op 9 oktober 1989 door het Comité is uitgebracht over het rapport 
over de Economische en Monetaire Unie in de Europese Gemeenschap (rapport-Delors) (PB 
nr. C 329 van 30. 12. 1989), alsmede bij zijn advies van 16 november 1989 (PB nr. C 56 
van 7. 3. 1990) over de ontwerp-beschikking van de Raad inzake convergentie en over de 
aanbeveling voor een besluit van de Raad betreffende samenwerking tussen de centrale 
banken van de lid-staten. 
De Afdeling voor economische, financiële en monetaire vraagstukken, die met de voorberei­
ding van de werkzaamheden dienaangaande was belast, heeft haar advies op 12 februari 1991 
goedgekeurd. Rapporteur was de heer Meyer-Horn. 
Het Comité heeft tijdens zijn 284e zitting (vergadering van 27 februari 1991) het volgende 
advies uitgebracht, dat zonder stemmen tegen, bij 6 onthoudingen is goedgekeurd. 
18. 4. 91 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen Nr. C 102/25 
regelingen in werking kunnen treden, zodat de koers 
van hun munten t.o.v. de ecu nog kan worden aange­
past. 
1.2.3. Er wordt ingestemd met de onafhankelijke 
status van de Europese Centrale Bank (ECB), waarop 
echter wel de plicht tot verslaglegging zou moeten 
rusten. Het jaarverslag hiervan zou door het Europese 
Parlement en het Economisch en Sociaal Comité moeten 
worden besproken (paragraaf 3.4.4). Er zou moeten 
worden nagegaan of in het ESCB een soort Bankraad 
zou passen die in het kader van de Nederlandse Bank 
een nuttige functie vervult (paragraaf 3.4.5). 
1.2.4. In overeenstemming met door de Raad van 
ministers van economische zaken en financiën te 
geven lange-termijnrichtsnoeren voor het gemeenschap­
pelijk wisselkoersbeleid t.o.v. niet-EG-valuta's (para­
graaf 3.6.2) dient de ECB het dagelijkse inter-
ventiebeleid op de deviezenmarkten te kunnen bepalen. 
1.2.5. Om de samenwerking bij de economische po­
litiek te kunnen verdiepen, dient de rol van de Raad 
van ministers van economische zaken en financiën (en 
in samenhang daarmee ook de rol van de EG-Commis-
sie) te worden versterkt. De Raad „Ecofin" zou dan 
de economische tegenhanger van het ESCB zijn, welk 
dualisme nodig is voor het parallellisme van de Econo­
mische en van de Monetaire Unie (paragraaf 4.1.3). 
1.2.6. Lid-staten met structuurproblemen dient de 
gelegenheid te worden gegeven, hun achterstand bij het 
streven naar convergentie sneller in te lopen. Daartoe 
dienen de uit hun economische politiek voortkomende 
hervormingsprogramma's door de Europese Gemeen­
schap te worden ondersteund en dient bij het uitwerken 
van de EG-richtsnoeren voor de economische politiek 
rekening hiermee te worden gehouden (paragraaf 4.2.3). 
1.2.7. Om de convergentie en een brede besluit­
vorming op het gebied van de economische politiek te 
bevorderen en om steun hiervoor bij de publieke opinie 
te verkrijgen, dient het Economisch en Sociaal Comité 
bij de uitwerking van de richtsnoeren voor de economi­
sche politiek en bij het multilateraal toezicht hierop, 
met name over de nationale rapporten, te worden ge­
raadpleegd (paragrafen 4.3.3 en 4.3.4). 
1.2.8. Het multilateraal toezicht op de economische 
en de begrotingspolitiek dient ook de ontwikkeling 
op de financiële markten en de betrekkingen met de 
kapitaalmarkten buiten de Gemeenschap te omvatten 
(paragraaf 4.3.5). Naast het uitoefenen van toezicht op 
de financiering van begrotingstekorten dient voor de 
Gemeenschap in haar totaliteit een adequate koers van 
het begrotingsbeleid te worden uitgestippeld (para­
graaf 4.6). 
1.2.9. In het advies wordt er vooral op aange­
drongen, bij de verwezenlijking van de Economische en 
Monetaire Unie het ontstaan van een Europa met twee 
snelheden tegen te gaan. Daarom zou het goed zijn, in 
de derde fase de ecu tegelijkertijd in alle twaalf lid­staten in te voeren. Ook de Europese Economische 
Ruimte, waarvoor momenteel met de Europese Vrijhan­
delsassociatie (EVA) plannen worden uitgewerkt, en 
zelfs de Oosteuropese landen, kunnen baat hebben bij 
een ecu die tot een Europese referentievaluta uitgroeit 
en overal in Europa als betaalmiddel wordt aanvaard. 
2. Algemene opmerkingen 
2.1. Bij de voorbereiding van de Economische en 
Monetaire Unie werd in 1990 belangrijke vooruitgang 
geboekt. 
2.1.1. De eerste fase begon op 1 juli 1990, en het is 
de bedoeling dat de tweede fase, indien aan de voor­
waarden hiervoor is voldaan, op 1 januari 1994 van 
start gaat; over het begin van de derde fase moet vóór 
1997 een besluit genomen worden. 
2.1.2. De liberalisering van het kapitaalverkeer werd 
per 1 juli 1990, voor een deel al eerder, gerealiseerd en 
er werd een begin gemaakt met het multilateraal toe­
zicht op de convergentie van de economische ontwikke­
ling. 
2.1.3. Vrij recent zijn nog enkele munten tot het 
wisselkoersmechanisme van het Europees Monetair 
Systeem toegetreden: de peseta op 19 juni 1989, het 
Britse pond op 8 oktober 1990; voor beide valuta's geldt 
aanvankelijk een bandbreedte van 6%, terwijl deze 
fluctuatiemarge voor de lire op 7 januari 1990 tot 2,25 % 
werd versmald. 
2.1.4. Het Monetair Comité van de Europese Ge­
meenschap heeft in een rapport van 23 juli 1990 richt­
snoeren voor de voorbereiding van de inter­
gouvernementele conferentie voorgelegd. 
2.1.5. Het ondervoorzitterschap van Karl-Otto Pöhl 
staande Comité van Presidenten van Centrale Banken 
heeft op 27 november 1990 voorzien van een inleiding 
en een commentaar de ontwerp-statuten voor een Eu­
ropees Systeem van Centrale Banken voorgelegd. 
2.1.6. De Commissie van de Europese Gemeenschap­
pen heeft op 3 september 1990 [SEC(90) 1659 def.] een 
rapport voorgelegd over doelstellingen, beginselen en 
gevolgen van een Economische en Monetaire Unie en 
de institutionele aspecten hiervan; verder heeft zij in 
oktober 1990 een uitvoerig rapport over de kosten en 
de baten van een Economische en Monetaire Unie (One 
market, one money) en op 10 december wijzigingsvoor­
stellen m.b.t. het EEG-Verdrag [SEC(90) 2500] voorge­
legd. 
2.1.7. De in oktober 1990 door het staatshoofd en 
de regeringsleiders bijeengeroepen intergouvernemen­
tele conferentie over de Economische en Monetaire 
Unie in de Europese Gemeenschap heeft op 14 december 
1990 een aanvang gemaakt met de beraadslagingen, 
tegelijk met een andere intergouvernementele conferen­
tie die op de politieke dimensie van de Europese Ge­
meenschap ingaat. Van Britse en van Spaanse zijde 
werden ten behoeve van de intergouvernementele confe-
Nr. C 102/26 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen 18. 4. 91 
rentie over de Economische en Monetaire Unie op 8 res­
pectievelijk 24 januari 1991 nieuwe voorstellen voor een 
gemeenschappelijke Europese munt, de „harde ecu", 
voorgelegd. 
2.2. Het Economisch en Sociaal Comité is met deze 
vooruitgang ingenomen, maar verliest daarbij niet uit 
het oog dat nog oplossingen moeten worden gevonden 
voor serieuze weerstanden tegen de EMU en onduide­
lijkheden. Deze worden in de paragrafen 2.2.1 t/m 2.2.6 
uiteengezet. 
2.2.1. Tot dusverre schijnt de politieke bereidheid 
niet overal aanwezig te zijn om zich in het economisch 
en het sociaal beleid en met name in het begrotings­
beleid te onderwerpen aan de beperkingen die uit ge­
meenschappelijke richtsnoeren voor de economische 
politiek en een op stabiliteit gericht gezamenlijk mone­
tair beleid voortvloeien; in sommige lid-staten wordt 
zulks als een opgeven van souvereiniteit beschouwd. 
Volgens een aantal lid-staten gaat deze intensievere 
convergentie verder dan op grond van de inter­
gouvernementele conferentie over de Politieke Unie aan 
overdracht van nationale bevoegdheden haalbaar lijkt. 
2.2.2. Er kunnen nog steeds grote verschillen qua 
inflatie worden waargenomen, en wel vooral tussen de 
valuta's met een geringe onderlinge bandbreedte die al 
geruime tijd aan het wisselkoersmechanisme van het 
Europees Monetair Systeem (EMS) deelnemen, en de 
andere valuta's; de inflatie bedroeg in oktober 1990 
2,7% in Denemarken, 2,9% in Nederland, 3,3% in 
Duitsland, 3,5% in Ierland, 3,8% in Frankrijk, 4,2% 
in Luxemburg, 4,3 % in België, 6,8 % in Italië, 7,1 % in 
Spanje, 10,0 % in Groot-Brittannië, 14,4 % in Portugal 
en 22,3 % in Griekenland. 
2.2.3. Sommige lid-staten financieren hun begro­
tingstekorten nog steeds via leningen bij de centrale 
bank, omdat zij er niet in slagen hun problemen i.v.m. 
de inkomensverdeling in hun volkshuishouding op te 
lossen. 
2.2.4. Van sommige zijden zijn er reserves tegenover 
een in het Verdrag te verankeren exclusieve voorrang 
van geldwaardestabiliteit als doel van het monetair 
beleid van een Europees Systeem van Centrale Banken. 
In enkele lid-staten wordt algemeen de vraag gehoord 
of een op stabiliteit van de geldwaarde gericht gemeen­
schappelijk monetair beleid voor twaalf landen wel 
mogelijk is, zolang niet is gebleken dat de twaalf lid­
staten hun economische politiek op gemeenschappelijke 
richtsnoeren kunnen afstemmen en de door henzelf 
noodzakelijk geachte maatregelen om werkloosheid, 
structuurproblemen en niveauverschillen tussen regio's 
terug te dringen, wel met de stabiliteit van de geldwaar­
de als gemeenschappelijk doel te rijmen vallen. 
2.2.5. In sommige lid-staten worden bezwaren geop­
perd tegen een eveneens in het Verdrag te verankeren 
onafhankelijke positie van een Europese Centrale Bank; 
in andere lid-staten wordt de vraag gesteld, in hoeverre 
deze onafhankelijkheid te rijmen valt met de democrati­
sche verantwoording die de ECB tegenover de Raad en 
het Europese Parlement verschuldigd is. 2.2.6. Tot slot is het onduidelijk wie bevoegd moet 
zijn voor het in de Monetaire Unie gemeenschappelijk 
gevoerde wisselkoersbeleid tegenover derde landen: de 
Raad na overleg met het ESCB dan wel het ESCB alleen. 
2.3. De publieke opinie in de meeste lid-staten is 
nauwelijks op de hoogte van deze weerstanden en on­
duidelijkheden. Van de vraag hoe de Economische en 
Monetaire Unie er kan komen uit te zien, wordt dikwijls 
een simplistisch beeld geschetst, waarin vaak alleen 
termijnen en institutionele maatregelen een plaats 
krijgen. Gezien de draagwijdte van de te nemen beslui­
ten is het wellicht geboden, de parlementaire instellin­
gen alsook de economische en sociale organisaties en 
de sociale partners, met name die welke in het Econo­
misch en Sociaal Comité zijn vertegenwoordigd, in een 
vroeg stadium bij de discussie te betrekken en het 
Economisch en Sociaal Comité om advies te vragen. 
2.3.1. Het rapport van de Commissie over kosten en 
baten van een Monetaire Unie is geen lectuur waarmee 
de bevolking gemakkelijk kan worden overtuigd. Het 
nut van de Monetaire Unie kan niet alleen worden 
uitgedrukt in het wegvallen van de kosten van wis­
seltransacties en van monetaire risico's; ten minste van 
even groot belang, alhoewel dit niet te becijferen is, zijn 
de voordelen van de dan gemakkelijker te verrichten 
prijsvergelijkingen in de gehele Gemeenschap en de in 
één munteenheid tot uiting komende economische en 
politieke samenhang tussen de lid-staten. Ook het nut 
van de internationale rol die als belangrijke internatio­
nale valuta naast de US-dollar en de yen voor een 
Europese valuta zou zijn weggelegd, is moeilijk te meten 
(zie paragraaf 5.6.5). De betekenis van de Gemeenschap 
komt tot dusverre nog niet in monetaire zin tot uiting. 
Circa 60 % van de internationale deviezenreserves wor­
den in US-dollar, en minder dan een kwart in Duitse 
mark en pond sterling aangehouden. Het Amerikaanse 
bedrijfsleven heeft er zeer veel voordeel bij dat niet 
alleen transacties binnen de Verenigde Staten in dollar 
kunnen worden uitgedrukt, maar ook dat in grote delen 
van de wereld in een en dezelfde valuta kan worden 
gehandeld. In Europa kan daarentegen het door ver­
scheidene landen gezamenlijk ontwikkelde en geprodu­
ceerde Airbus-vliegtuig niet eens in één Europese munt 
worden verkocht. 
2.3.2. Tegenover deze voordelen van de Monetaire 
Unie staan echter ook nadelen, die in het genoemde 
rapport van de Commissie niet met de nodige duidelijk­
heid aan de orde worden gesteld. De meeste burgers en 
werknemers en zelfs sommige politici en ondernemers 
geven zich overigens van deze nadelen niet eens reken­
schap. Hierbij moet met name worden gedacht aan het 
opgeven van pariteitswijzigingen als aanpassingsinstru­
ment van de economische politiek, het opgeven van 
nationaal monetair beleid en aldus van een eigen beleid 
inzake rente en minimumreserves en tenslotte de voor 
sommige landen pijnlijke omvorming van het financieel 
beleid, die nodig zal zijn om in de toekomst te grote 
begrotingstekorten en financiering hiervan door de cen­
trale bank tegen te gaan. 
2.3.3. De consequenties van een Economische en 
Monetaire Unie dienen beter bekend te zijn en beter te 
18. 4. 91 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen Nr. C 102/27 
worden beseft, niet alleen tijdens de intergouvernemen­
tele conferentie, maar ook op het niveau van de publieke 
opinie. Door een op stabiliteit van de geldwaarde ge­
richt gemeenschappelijk monetair beleid worden aan 
het economisch, het begrotings- en het sociaal beleid 
beperkingen opgelegd, welke in de aan de inter­
gouvernementele conferentie voorgelegde voorstellen 
niet met de nodige openheid en duidelijkheid aan de 
orde worden gesteld. Dit is bijvoorbeeld het geval bij 
het loonbeleid, dar in alle landen op de geconstateerde 
produktiviteitsstijging dient te worden gericht, en al­
gemeen bij het sociaal beleid, dat niet langer via inflatoi­
re uitzetting van de geldhoeveelheid, d.w.z. door middel 
van kredietverlening van de centrale bank ter compen­
satie van begrotingstekorten van de overheid, zou wor­
den gefinancierd. In de hierna volgende opmerkingen 
(hoofdstukken 3 en 4) wordt op enkele van deze as­
pecten ingegaan. 
2.4. Afgezien van de opmerkingen over enkele as­
pecten van het monetair beleid, alsook van het econo­
misch en het begrotingsbeleid vindt het Comité prin­
cipieel dat de in het rapport-Delors uitgestippelde en 
inmiddels nader uitgewerkte route naar de Economische 
en Monetaire Unie moet worden gevolgd. 
2.4.1. Met de Economische en Monetaire Unie wordt 
als zodanig ingestemd, omdat dit een consequente en 
logische voortzetting van de Europese integratie is, 
waardoor met de verwezenlijking van de interne markt 
eind 1992 de volkshuishoudingen van de lid-staten kun­
nen samengroeien; dit proces kan een voorbeeldfunctie 
voor geheel Europa vervullen. Wel zou de Commissie 
duidelijk en zonder omwegen moeten wijzen op de 
beperkingen die op de weg naar de EMU aan de econo­
mische politiek en met name het sociaal beleid worden 
opgelegd. 
2.4.2. Een economische en monetaire unie dient 
mede om politieke redenen al spoedig, d.w.z. vóór het 
jaar 2000, te worden verwezenlijkt. Dit betekent wel 
dat bij het begin van de derde fase een overgangsregeling 
voor enkele lid-staten dient te worden getroffen. Dit 
zou met name kunnen inhouden dat niet meteen alle 
twaalf EG-valuta's door definitieve wisselkoersen met 
elkaar worden verbonden, doch alleen een „kern" van 
bijzonder stabiele munten. Bijgevolg zouden sommige 
valuta's die nog op koersaanpassingen aangewezen zijn, 
zich na het begin van de derde fase individueel suc­
cessievelijk bij de „volledige" Monetaire Unie kunnen 
aansluiten. 
3. Opmerkingen over het monetair beleid 
3.1. De voordelen van een monetaire unie, incl. vol­
ledige doorzichtigheid van prijzen en het verdwijnen 
van de kosten van wisseltransacties, komen tot volle 
wasdom wanneer niet met het definitief vastleggen van 
de wisselkoersen van de deelnemende valuta's wordt 
volstaan, maar deze valuta's uiteindelijk voor een 
uniforme Europese munt het veld ruimen. Hiervoor 
zijn inderdaad belangrijke economische en politieke 
motieven aan te voeren. Om politieke redenen kan geen 
van de bestaande valuta's van de lid-staten deze functie van uniforme Europese valuta vervullen. Daarom wordt 
positief gereageerd op het voorstel van de Commissie, 
een uniforme munteenheid voor de Gemeenschap als 
einddoel in het EEG-Verdrag te verankeren. Op de 
geleidelijke invoering van deze valuta wordt in 
paragraaf 4.6 commentaar gegeven. 
3.2. Een volledige monetaire unie, die voor de derde 
fase is gepland, vereist een uniform geld- en krediet-
beleid. In een uniforme monetaire ruimte is voor subsi­
diariteit, tot uiting komend in een partieel nationaal 
monetair beleid, geen plaats. Daarom wordt de oprich­
ting van een Europees Systeem van Centrale Banken 
overeenkomstig de concrete voorstellen van het Comité 
van Presidenten van Centrale Banken bepleit. Het ESCB 
zou bij de start van de tweede fase het licht zien en bij 
het begin van de derde fase als enige instantie de volledi­
ge verantwoordelijkheid voor het monetair beleid heb­
ben en controle op de Europese maatschappelijke geld­
hoeveelheid uitoefenen. 
3.3. De doelstellingen van het gemeenschappelijk 
monetair beleid en de bevoegdheid van het ESCB hier­
voor dienen in het EEG-Verdrag te worden verankerd. 
3.3.1. De Monetaire Unie moet echt voortgaan op 
de weg die het Europese Monetair Systeem als een zone 
van relatieve stabiliteit van de geldwaarde succesvol en 
de Gemeenschap aantrekkelijk heeft gemaakt. Daarom 
wordt ingestemd met de voorstellen van de EG-Com-
missie, het Monetair Comité en van het Comité van 
Presidenten van Centrale Banken om prijsstabiliteit als 
prioritair doel van het ESCB in het nieuwe arti­
kel 3 G bis van het EEG-Verdrag te verankeren. Het 
vaak verkeerd geïnterpreteerde begrip „prijsstabiliteit" 
(juister zou zijn: stabiliteit van het prijspeil) of „stabiele 
geldwaarde" zou in het nieuwe artikel 106 A.l van het 
EEG-Verdrag kunnen worden uitgewerkt, bijvoorbeeld 
door te bepalen dat de koopkracht niet van jaar tot 
jaar door inflatoire uitzetting van de geldhoeveelheid 
mag worden uitgehold. 
3.3.2. Tegelijkertijd moet worden vastgelegd dat het 
ESCB de economische politiek overeenkomstig de vast 
te stellen gemeenschappelijke richtsnoeren voor de Eu­
ropese Gemeenschap (zie paragraaf 4.2) ondersteunt, 
voor zover de stabiliteit van de geldwaarde hiermee 
niet wordt geschaad. Het ESCB kan aldus niet worden 
verplicht, conflicten t.a.v. de doelstellingen van de eco­
nomische politiek ten koste van de prijsstabiliteit op te 
lossen. 
3.3.3. Tot slot dient, overeenkomstig de in para­
graaf 3.3.1 geciteerde voorstellen, in de nieuwe artike­
len 3 G bis en 106 A van het EEG-Verdrag te worden 
bepaald dat het ESCB niet mag worden gedwongen, 
begrotingstekorten door middel van kredieten van de 
centrake bank te financieren. Dit mag voor het ESCB 
echter geen beletsel vormen, in het kader van zijn open­
markt- en liquiditeitspolitiek transacties in openbare 
leningen te verrichten. 
3.3.4. Eveneens dient duidelijk te worden bepaald 
dat uitsluitend het ESCB verantwoordelijk voor het 
Nr, C 102/28 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen 18. 4. 91 
monetair beleid zou zijn. Deze verduidelijking is nodig 
omdat de centrale banken van de meeste lid-staten deze 
exclusieve bevoegdheid niet hebben en een wijziging in 
deze positie daar als een belangrijke en problematische 
omschakeling wordt beschouwd. 
3.4. De status van de Europese Centrale Bank als 
onafhankelijke instelling met de plicht om advies in te 
winnen, en met een democratische verantwoordings­
plicht zou in het EEG-Verdrag duidelijk moeten worden 
verankerd. 
3.4.1. De ervaring leert dat voor de gewenste stabili­
teit van de geldwaarde alleen kan worden gezorgd 
wanneer het ESCB geen politieke instructies, noch van 
nationale regeringen, noch van instellingen van de Eu­
ropese Gemeenschap, te ontvangen heeft. Deze onaf­
hankelijkheid dient in het institutionele, het functionele 
en persoonlijke vlak te worden gegarandeerd. Voor 
persoonlijke onafhankelijkheid wordt met name ge­
zorgd door de procedure overeenkomstig het voorge­
stelde nieuwe artikel 107.3 van het EEG-Verdrag: alle 
leden van de directie zouden na raadpleging van het 
Europese Parlement door de Europese Raad voor een 
ambtsperiode van acht jaar worden benoemd. Het zou 
niet in strijd met deze persoonlijke onafhankelijkheid 
zijn als zou worden bepaald dat een directeur niet voor 
een tweede termijn van acht jaar mag worden benoemd. 
Daarmee zou juist worden bevorderd dat in de loop 
der tijd ook personen uit andere lid-staten die tijdens de 
eerste of de tweede ambtstermijn niet vertegenwoordigd 
waren, voor benoeming in aanmerking zouden komen. 
Ook voor de leidinggevende functies en de andere va­
catures bij de ECB dienen naar vermogen vakmensen 
uit alle lid-staten van de Gemeenschap te worden aange­
trokken. 
3.4.2. De onafhankelijkheid van het ESCB is overi­
gens alleen gegarandeerd indien overeenkomstig het 
nieuwe artikel 106 A.2 van het EEG-Verdrag ook de 
afzonderlijke nationale centrale banken gezien de door 
hen in de federale structuur van het ESCB te vervullen 
taken over een vergelijkbare onafhankelijkheid beschik­
ken. De onafhankelijkheid van de nationale centrale 
banken is ook voorwaarde voor de stemprocedure in 
de ESCB-Raad (paragraaf 2.8.1); hierbij zou namelijk 
elk van de nationaal benoemde presidenten van centrale 
banken over één stem beschikken, evenals de door de 
Europese Raad te benoemen directeuren. 
3.4.3. De keuze voor een van politieke instructies 
onafhankelijk ESCB betekent dat de procedure voor de 
verslagleggingsplicht ten opzichte van de Europese 
Raad en het Europese Parlement duidelijk dient te wor­
den geregeld. Met name dient de deelneming — zonder 
stemrecht — van vertegenwoordigers van de EG-Com-
missie en de Europese Raad aan vergaderingen van 
de ESCB-Raad waarbij besluiten over het Europese 
monetair beleid worden genomen, in het Verdrag te 
worden geregeld. 
3.4.4. De in de nieuwe artikelen 109.4 en 109.5 van 
het EEG-Verdrag geplande en door het Comité van 
Presidenten en de EG-Commissie voorgestelde ver­
slagleggingsplicht kan de goedkeuring wegdragen. Met het nieuwe artikel 109.5 van het EEG-Verdrag, op 
grond waarvan het Europese Parlement zich over het 
economisch en het monetair beleid aan de hand van het 
jaarverslag van het ESCB en met deelneming van de 
ESCB-president beraadt, wordt van harte ingestemd. 
Het Monetair Comité bepleit voorts regelmatige voor­
lichting van de publieke opinie over de hoofdlijnen van 
het ESCB-beleid, maar zulks dient nog nader te worden 
uitgewerkt. Het zou goed zijn als het Economisch en 
Sociaal Comité van de Europese Gemeenschap, evenals 
het Europese Parlement, in de persoon van zijn voorzit­
ter bij de beraadslagingen over het jaarverslag van het 
ESCB zou worden betrokken. 
3.4.5. In Nederland vervult blijkens uitspraken van 
de Sociaal-Economische Raad (SER) de Bankraad van 
de Nederlandsche Bank een nuttige functie. In deze 
door de Kroon benoemde Bankraad kunnen de hierin 
vertegenwoordigde representatieve economische en de 
sociale organisaties om advies worden gevraagd, zonder 
dat er overigens van medebeslissingsrecht sprake is. 
Een dergelijke mogelijkheid moet ook voor het ESCB 
worden nagegaan. 
3.4.6. In het nieuwe artikel 173 van het EEG-Verdrag 
wordt de mogelijkheid gegeven om het Europese Hof 
van Justitie een uitspraak te laten doen over rechtshan­
delingen van het ESCB; dit is in overeenstemming met 
diens democratische verantwoordingsplicht. Wellicht 
zou tijdens de parallelle onderhandelingen van de inter­
gouvernementele conferentie over de Politieke Unie 
kunnen worden nagegaan, wie de mogelijkheid zou 
moeten krijgen om bij het Europese Hof van Justitie 
tegen besluiten van het ESCB bezwaar aan te tekenen. 
3.5. De uniformiteit van het monetair beleid van 
het ESCB mag niet door onduidelijke afbakening van 
bevoegdheden tussen de Europese Centrale Bank en de 
nationale centrale banken worden ondermijnd. 
3.5.1. Bijgevolg moet duidelijk worden geregeld dat 
in de Monetaire Unie uitsluitend de Europese Centrale 
Bank over het hanteren van de instrumenten van het 
geld- en het monetair beleid beslist om de geldhoeveel-
heid te beïnvloeden en de kredietverlening te reguleren, 
en de aan haar overgedragen gemeenschappelijke de­
viezenreserves voor de Gemeenschap beheert (nieuw 
artikel 108 B.2 EEG-Verdrag). 
3.5.2. De afzonderlijke nationale centrale banken 
zouden via hun presidenten in de Raad van de Europese 
Centrale Bank zijn vertegenwoordigd en aan de besluit­
vorming hiervan deelnemen, maar zouden overeenkom­
stig het nieuwe artikel 107.1 van het EEG-Verdag in 
hun land geen autonome bevoegdheden op het gebied 
van geld- en monetair beleid hebben. Hun taak zou 
zijn, het mede door hen bepaalde beleid van de Europese 
Centrale Bank in hun eigen land te vertalen. 
3.5.3. Bovendien zouden de nationale centrale ban­
ken belast blijven met taken die niet uitdrukkelijk aan 
de ECB zijn toegewezen (artikelen 22 en 25 van de 
ontwerp-statuten). Hiertoe moeten ook taken in het 
betalingsverkeer en eventueel bij het toezicht op de 
18. 4. 91 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen Nr. C 102/29 
banken worden gerekend, voor zover hiervoor geen 
specifieke controle-instanties van de overheid bestaan. 
De Europese Centrale Bank zou coördinatietaken op 
zich kunnen nemen met betrekking tot de samenwer­
king van de nationale instanties voor het toezicht op 
het bankwezen, die overeenkomstig het beginsel van 
het land van vestiging bevoegd zijn voor de — eventueel 
grensoverschrijdende — activiteiten van de in hun land 
gevestigde kredietinstellingen. Overeenkomstig het 
commentaar op artikel 14 in het rapport van het Comité 
van Presidenten van Centrake Banken schijnt een meer­
derheid van de presidenten zich in een dergelijke taak­
verdeling te kunnen vinden. De regeringen van sommige 
lid-staten schijnen echter nog een andere zienswijze te 
hebben. 
3.5.4. Ook de taakafbakening binnen de Raad van 
de Europese Centrake Bank tussen de directeuren, die 
voor het dagelijks bestuur bevoegd zouden zijn, 
enerzijds en de presidenten van de nationale centrale 
banken anderzijds, dient in het nieuwe artikel 107.6 van 
het EEG-Verdrag en in artikel 12 van de ESCB-statuten 
duidelijk te worden geregeld. Daartoe moet ook de 
overeenkomstig het nieuwe artikel 107.8 van het EEG-
Verdrag voorgestelde overdracht van bevoegdheden van 
de Raad van de Europese Centrake Bank aan de di­
recteuren worden gerekend. 
3.6, Er dient ook tevoren een duidelijke regeling voor 
de bevoegdheid in een voltooide Monetaire Unie voor 
het wisselkoersbeleid ten opzichte van derde landen te 
worden getroffen. 
3.6.1. De beslissing over pariteitswijzigingen ligt in 
de regel bij de regeringen en niet bij de centrale banken. 
Daarom heeft het Comité van Presidenten van Centrale 
Banken op realistische wijze aanbevolen, de bevoegd­
heid voor het nemen van besluiten over het wisselkoers­
regime van een Europese Monetaire Unie en over het 
wisselkoersbeleid ten opzichte van derde valuta's bij de 
politieke instanties, d.w.z. de Raad van ministers van 
economische zaken en financiën, te laten, waarbij de 
Europese Centrale Bank echter wel tevoren dient te 
worden geraadpleegd. De EG-Commissie acht het te­
recht van belang dat het wisselkoersbeleid in nauwe 
samenwerking tussen de Europese Centrake Bank en de 
Raad van ministers van economische zaken en financiën 
wordt bepaald. 
3.6.2. Het gaat hierbij niet meer alleen om fun­
damentele beslissingen over het monetair beleid, zoals 
bij de tot dusver doorgevoerde wijzigingen van paritei­
ten of spilkoersen in het Europees Monetair Systeem. 
Bij internationaal verder fluctuerende, flexibele wis­
selkoersen moet daartegen in de toekomst ook een 
besluit over het dagelijkse interventiebeleid op de de­
viezenmarkten van de wereld voor de toekomstige Eu­
ropese valuta worden opgenomen. Dit besluit dient 
overeenkomstig het nieuwe artikel 108.1 van het EEG-
Verdrag door de Europese Centrale Bank te worden 
genomen, eventueel in het kader van van tijd tot tijd 
door de Raad van ministers van economische zaken en 
financiën te geven lange-termijnrichtsnoeren voor het 
gemeenschappelijk wisselkoersbeleid ten opzichte van 
US-dollar en yen. In elk geval dient het extern monetair beleid verenigbaar te zijn met het op stabiliteit van de 
geld waarde georiënteerde algemene monetair beleid van 
het ESCB. 
3.7. Tot slot dient ondubbelzinning te worden gere­
geld wie het Europees Systeem van Centrake Banken 
bij internationale monetaire instellingen en conferenties 
zal vertegenwoordigen. 
3.7.1. Volgens het nieuwe artikel 108.3 van het EEG-
Verdrag zou de voorzitter van de Europese Centrale 
Bank het ESCB samen met de voorzitter van de Raad 
van ministers van economische zaken en financiën en 
een lid van de EG-Commissie in de groep van belangrij­
ke industrielanden, de z.g. G-7, vertegenwoordigen. Dit 
lijkt een verstandige bepaling. 
3.7.2. Het Comité van Presidenten van Centrale Ban­
ken wil bij de internationale monetaire samenwerking 
de mogelijkheid open laten dat de bij het ESCB aange­
sloten nationale centrale banken verder overeenkom­
sten met centrale banken van derde landen afsluiten en 
bijvoorbeeld ook afzonderlijk lid van de Bank voor 
Internationale Betalingen (BIB) te Bazel blijven. Een 
dergelijke regeling zou ten koste kunnen gaan van de 
rol die een ESCB met een uniform geldbeleid en uitein­
delijk één Europese munt internationaal zou dienen te 
spelen. Aan de andere kant lijkt deze regeling wegens 
het federatieve karakter van het ESCB gerechtvaardigd; 
overeenkomstig het nieuwe artikel 106.2 van het EEG-
Verdrag zouden de nationale centrale banken hun status 
als rechtspersoon naar nationaal recht immers behou­
den en zou uitsluitend de ECB rechtspersoon naar inter­
nationaal recht worden. 
3.8. De stemprocedure ten aanzien van de besluiten 
van de Raad van de ECB op het gebied van het monetair 
beleid dient al van tevoren duidelijk te worden geregeld. 
3.8.1. Dergelijke beslissingen dienen in het ESCB met 
gewone meerderheid te worden genomen; daarbij zou 
elk lid van de ECB-Raad — de zes directeuren, evenals 
de presidenten van de nationale centrale banken — elk 
over één stem beschikken. In afwijking van zijn eerder 
uitgebracht advies over weging van de stemmen 
(CES 1135/89, paragraaf 2.4.4, in PB nr. C 329 van 
30. 12. 1989) stemt het Comité met deze regeling in, 
omdat besluiten op het gebied van het monetair beleid 
voor de Gemeenschap als geheel moeten gelden en 
nationale overwegingen tegelijkertijd adequaat in de 
besluitvorming moeten worden meegenomen. 
3.8.2. Bijgevolg worden de stemmen uitsluitend bij 
financiële besluiten (eigen kapitaal van de ECB, over­
dracht van deviezenreserves, bestemming van de winst) 
gewogen. 
4. Opmerkingen over het economisch en het be­
grotingsbeleid 
4.1. Een monetaire unie is zonder een economische 
unie niet denkbaar; er moet zelfs een sterk parallellisme 
tussen beide unies zijn. 
Nr. C 102/30 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen 18. 4. 91 
4.1.1. Het gemeenschappelijk monetair beleid kan 
uitsluitend een op dezelfde doelstellingen gerichte, met 
stabiliteit van de geldwaarde in overeenstemming te 
brengen economische politiek van de lid-staten onder­
steunen. Voor een dergelijke, tot een in hoofdlijnen 
parallelle ontwikkeling leidende economische politiek 
behoeft geen nieuwe EG-instelling, zoals het ESCB voor 
het monetair beleid, te worden opgericht. 
4.1.2. Anders dan bij het monetair beleid, dat wel 
uniform moet zijn, beschikt elke lid-staat bij de econo­
mische politiek over een zekere speelruimte: in het 
kader van de in het EEG-Verdrag genoemde algemene 
doelstellingen (thans vastgelegd in de artikelen 2 en 
104) kunnen bijzondere initiatieven worden genomen 
en uiteenlopende instrumenten worden gebruikt, naar 
gelang van de specifieke omstandigheden en tradities. 
In de economische politiek zou aldus het subsidiariteits­
beginsel gelden bij maatregelen die even goed of zelfs 
beter op nationaal of regionaal niveau kunnen worden 
genomen en waarvoor dus geen bevoegdheid voor de 
Europese Gemeenschap nodig is. 
4.1.3. Om ondanks de eigen nationale verantwoor­
delijkheid tot een in hoofdlijnen parallelle ontwikkeling 
in de Gemeenschap te komen en dan aan een dergelijke 
„convergentie" vast te houden, dient de samenwerking 
bij de economische politiek wezenlijk te worden ver­
sterkt en verdiept en moet de economische politiek van 
de lid-staten nauw worden gecoördineerd. Dit vereist 
dat de rol van de Raad van ministers van economische 
zaken en van financiën en in samenhang daarmee ook 
de rol van de EG-Commissie navenant worden ver­
sterkt. Deze Raad „Ecofin" zou dan de noodzakelijke 
institutionele tegenhanger van het ESCB zijn, welk dua­
lisme nodig is voor het parallellisme van de EMU. Dat 
het monetair beleid in de economische politiek een 
tegenhanger zou hebben, betekent niet dat de Raad 
„Ecofin" zijn zegen aan ESCB-besluiten zou moeten 
geven of bij geschillen zelfs het laatste woord zou heb­
ben. Een denkbaar geschil tussen het monetair beleid 
en de economische politiek zou daarentegen moeten 
worden vermeden door beide instanties (zie para­
graaf 4.1.4) hun beleid permanent onderling te laten 
afstemmen. Hierbij zou de publieke opinie stellig ook 
een rol kunnen spelen. Men zou zich kunnen afvragen 
of de Europese Raad het recht zou moeten krijgen 
om bij ernstige geschillen (b.v. conflict tussen stabiele 
geldwaarde en wisselkoersaanpassing t.o.v. derde lan­
den) een motie van wantrouwen tegen het ESCB in te 
dienen, waarvoor in dat geval eenstemmigheid vereist 
zou zijn. 
4.1.4. Het op stabiliteit van de geld waarde gerichte 
gemeenschappelijke monetair beleid van het ESCB en 
de ter wille van de convergentie tot stand te brengen 
coördinatie van de economische politiek door de Raad 
van ministers van economische zaken dienen permanent 
op elkaar te worden afgestemd. Een dergelijke onderlin­
ge afstemming zou worden bevorderd als de ECB-verte-
genwoordigers enerzijds en de vertegenwoordigers van 
de Raad „Ecofin", de Europese Raad en de EG-Com­
missie anderzijds zonder stemrecht aan de vergaderin­
gen van eikaars organen zouden deelnemen. De voor­
stellen dienaangaande (artikelen 107.3 en 109.1 van het voorgestelde nieuwe EEG-Verdrag; artikelen 15.1 en 
15.2 van de ontwerp-statuten van het ESCB) kunnen 
worden goedgekeurd. Het zou de onderlinge af­
stemming van het gemeenschappelijk monetair beleid 
en de aan de hand van gemeenschappelijke richtsnoeren 
te coördineren economische politiek ten goede komen 
als hiervoor in het kader van de wederzijdse infor­
matiestroom tussen de ESCB-instanties en de Raad 
„Ecofin" gegevens over de bestaande samenhang tussen 
een en ander worden uitgewisseld. 
4.2. Voor de coördinatie van het economisch en het 
begrotingsbeleid is van doorslaggevende betekenis dat 
de Raad het over gemeenschappelijke richtsnoeren voor 
de economische politiek en de doelstellingen hiervan 
eens wordt. 
4.2.1. Zonder consensus over deze richtsnoeren voor 
de economische politiek kan er niet borg voor worden 
gestaan dat de economische ontwikkeling tussen de lid­
staten convergent verloopt en hun economische politiek 
onderling verenigbaar is, hetgeen in een monetaire unie 
noodzakelijk is. 
4.2.2. Wel dient te worden vermeden dat de richt­
snoeren voor de economische politiek van een star 
systeem van plancijfers wordt voorzien; de richtsnoeren 
en doelstellingen voor de economische politiek zouden 
daarentegen juist snel moeten kunnen worden bijgesteld 
indien de economische randvoorwaarden, zoals soms 
zeer snel kan gebeuren, veranderen. 
4.2.3. Lid-staten met structuurproblemen dient de 
gelegenheid te worden gegeven, hun achterstand bij het 
streven naar convergentie in de economische ontwikke­
ling in te lopen. Daartoe dienen de uit hun economische 
politiek voortkomende hervormingsprogramma's te 
worden ondersteund en dient bij het uitwerken van de 
EG-richtsnoeren voor de economische politiek rekening 
hiermee te worden gehouden. Uit de opgevoerde struc­
tuurfondsen van de Gemeenschap zullen, zoals reeds is 
overeengekomen, middelen ter hoogte van 3 a 5 % van 
het bruto binnenlands produkt (BBP) van deze landen 
worden overgedragen, waarmee tot een oplossing van 
deze structuurproblemen kan worden bijgedragen. Het 
zou zaak zijn, aan deze structuurproblemen ook aan­
dacht te besteden bij de evaluatie van de hervorming 
van de structuurfondsen eind 1991 (!) en de herziening 
van de financiële vooruitzichten op middellange termijn 
in het eerste halfjaar van 1992, alsook in het kader van 
de industriepolitiek. Overigens heeft de Commissie op 
16 november 1990 „Richtsnoeren voor een communau­
taire benadering" van het industriebeleid [COM(90) 
556 def.: Industriebeleid in een door concurrentie ge­
kenmerkte open context] voorgelegd, waarover het 
Comité momenteel een advies voorbereidt. 
4.3. Aangezien gemeenschappelijke richtsnoeren 
voor de economische politiek van fundamentele bete­
kenis zijn, dient de uitwerking ervan zorgvuldig te wor-
C1) Zie artikel 19 van Verordening (EEG) nr. 2052 van de Raad 
van 24 juni 1988. 
lD.4.^1 Puhlikatieblad van de Europese gemeenschappen l^r.^10^31 
den voorbereid, uithoudt in dat ook de sociaaLeconoD 
mische kringen hierover behoren te worden geraadD 
pleegd. 
4.3.L ^il de Raad van ministers van economische 
zaken en van financiën — als Europese instanties maar 
zonder eigen onderbouw — zijn rol bij de onderlinge 
afstemming en coördinatie van de economische politiek 
kunnen spelend dan dient de EGCommiss^e de moge^ 
lijkheid te krijgend de besluitenvan de Raadvoor te 
bereiden en de voor het permanent toezicht op de 
convergentie noodzakelijke maatregelen te nemen, 
löaarom dient het in het tweede halfjaar van l^u 
aangevangen multilateraal toezicht op alle voor de GeD 
meenschap relevante aspecten van de economische poD 
litiek^prijs en kostenontwikkeling^ concurrentieposi^ 
tie^ werkgelegenheid^ regionale ontwikkeling^ over^ 
heidsbegrotingen^ verder te worden versterkt. 
4.3.^. L^eEGCommissiezouaandehandvaneen 
analvse van de economische ontwikkeling in de lidD 
staten elk jaar meerjarenrichtsnoeren voor de economP 
sche politiek moeten opstellen^waarover overeenkomt 
stig de in artikel l^Cvan het EEG-Verdrag te bepalen 
procedure de ^.aad van ministers van economische ^a^ 
ken en financiën en de Europese raadeen beslissing 
dienente nemend deze richtsnoerendienenmet name 
betrekking te hebben op het financieelbeleid^ het ar^ 
beidsmarktbeleid en het structuurbeleid^ om te bereiken 
dat de lidstaten een onderling verenigbare economische 
politiek voeren. 
4.3.3. Het is gewenst over het vaststellen van de 
meerjarenrichtsnoeren ^voordriea vijf jaar^ voorde 
economische politiek naast het Europese Parlement ook 
het Economisch en sociaal Comité te raadplegen. Het 
Comité dient evenals de parlementen ^het Europese 
Parlementen denationaleen regionaleparlementen^ 
van de resultaten van het multilateraal toezicht op de 
hoogte te worden gesteld t^CE^ 1^1^ paragraaf^ 
inPBnr.Có^vanBé3.r^. 
4.3.4. daarenboven dient het Comité over de natioD 
nalerapporten te wordengeraadpleegd^diedoorde 
EG-Commissie ten behoeve van het multilateraal toe 
zicht voor de Raad van ministers van economische 
zaken en financiën worden uitgewerkt, raadpleging 
van het comité dienaangaande komt een brede besluit 
vorming op het gebied van de economische politiek en 
een dialoog tussen de sociale en economische kringen 
endaaromookde convergentie vandeeconomische 
politiek en de steun hiervoor bij de publieke opinie ten 
goede ^CE^ 1^1^^ paragraaf^en^.3^^^ 
4.3BÓ. Het multilateraal toezicht op de economische 
en de begrotingspolitiek dient ook de ontwikkeling op 
de financiële markten te omvattend mede met het oog 
op de betrekkingen met de kapitaalmarkten buiten de 
Gemeenschap, ^anneerde bepalingen vandeartike^ 
len^tBm^3van het EEG-Verdrag opnieuw worden 
geformuleerde dient overigens ook het vrije kapitaalver 
keer tussen de Gemeenschap en derde landen duidelijk 
te worden geregeld. 4.4. Van doorslaggevende betekenis voor de coördi 
natie van de economische politiekovereenkomstig de 
gemeenschappelijke richtsnoeren zou het uitvoeren van 
correcties indeeconomischepolitiekzijndieals reD 
sultaat van het multilateraal toezicht noodzakelijk 
blijken. 
4.4.1. Het is de vraag of dergelijke correcties in de 
R.aad door groepsdruk invertrouwelijke sfeer moeten 
wordennagestreefdofdatdedaarnaastdoordeEG^ 
Commissie voor te stellen formele aanbevelingen en 
openbare verklaringen daartoe ^ullenleiden.Hetligt 
het meest voor dehanddat een in het nieuwe arti 
kelltHEl vanhetEEGVerdragteregelenbijzondere 
financiële hulp waaraan bepaalde voorwaarden verbond 
den ^ijn^ ertoe zal bijdragen dat economische moeilijk 
heden worden opgelost en correcties in de economische 
politiek worden aangebracht. 
4.4.^. Het monetair Comité denkt zelfs aan sancties 
indevorm vanopschorting vanbepaaldebetalingen 
uit de EGbegroting en aan inschakeling van het Eu 
ropeseHofvan]ustitie. Gverdemogelijkheidende 
wijze van uitvoering van dergelijke sancties zou vóór 
het begin van de tweede fase overeenstemming moeten 
worden bereikt. 
4BÓ. L^eEGCommissie meent terecht dat de rol van 
de Gemeenschap t.a.v.beleidsonderdelen met belangrij 
ke gevolgenvoor geheel Europa dient te wordenverD 
sterkt. 
4.^.1. Tot deze beleidsonderdelen moet in het bijzone 
der het beleid intake mededinging^ handels onderzoek 
en ontwikkeling^ Europese infrastructuurvoorzieningen 
^met name in de content van het regionaal beleid^ 
arbeidsmarkten^ milieu en sommige fiscale onderwerp 
pen worden gerekend. 
4.^. Een belangrijk beleidsgebied hangt samen met 
het strevende Gemeenschap economische ensociale 
samenhang tegeven. In dit verband heeft het inkomens^ 
beleid bijzondere betekenis. L^e sociale partners dienen 
hun verantwoordelijkheid voor de loonD en salaris 
vorming te behouden ^CE^113éö^^ paragrafen ^.^ 
en^.3^inPBnr.C3^van30.1^1^^.^eldient 
deGemeenschaphaarverantwoordelijkheidvoor het 
begeleiden van de collectieve loononderhandelingen en 
de verbetering van de arbeidsmobiliteit en van de oplei 
dings^ennascholingssvstemenopzichtenemen. 
4.ÓE3. Uitgemaakt dientte worden hoe het beleid van 
de Gemeenschap intake genoemde beleidsonderdelen 
die buiten het eigenlijke werkterrein van de Raad van 
ministers van economische bakenen financiën liggend 
aanzienlijk kan worden versterkt.Versterking van het 
EG^beleid moet worden gerekend tot de aspecten van 
de Economische en monetaire Unie die met de politieke 
dimensie van de Gemeenschap samenhangend dit onder 
werpdientdaarom tijdens deparallel lopende inter 
gouvernementele conferentie over de Politieke Unie aan 
de orde te komen. 
4.^. Voor een goede coördinatie van de economische 
politiek is het van het allergrootste belang ook naar het 
Nr. C 102/32 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen 18. 4. 91 
begrotingsbeleid te kijken. Het Monetair Comité stelt 
terecht dat het daarbij niet alleen zaak is, op begrotings­
tekorten te letten; ook andere aspecten van het be­
grotingsbeleid dienen te worden gecoördineerd en er 
dient een adequate koers voor het begrotingsbeleid van 
de Europese Gemeenschap in haar totaliteit te worden 
uitgestippeld. Hierbij zou ook de EG-begroting zelf een 
grotere rol kunnen spelen. 
4.6.1. De Commissie moet gelijk worden gegeven in 
haar opvatting dat te hoge begrotingstekorten en de 
wijze van financiering hiervan door haar dienen te 
worden gevolgd en te worden beoordeeld op de gevol­
gen voor het monetair beleid, waarin de stabiliteit van 
de geldwaarde immers centraal staat. 
4.6.2. Ten aanzien van het begrotingsbeleid dienen 
ten minste twee fundamentele regels in het EEG-Ver­
drag te worden verankerd: in de eerste plaats zouden 
begrotingstekorten van de overheid niet monetair mo­
gen worden gefinancierd, d.w.z. door kredietverlening 
van de centrale bank en evenmin dank zij kapitaal­
marktprivileges voor de overheid; in de tweede plaats 
zou geen lid-staat voor zijn openbare schuld op onvoor­
waardelijke garanties van de kant van de Gemeenschap 
of van een andere lid-staat mogen rekenen. 
4.6.3. Verder dient te worden uitgemaakt wat vol­
gens Europese maatstaven als „te hoog begrotingste­
kort" dan wel te grote schuldenlast van de overheid zou 
moeten worden bestempeld. Als criterium kan hiervoor 
gebruik worden gemaakt van verhoudingscijfers als be­
grotingstekort of schuldenlast van de staat t.o.v. het 
gemiddelde bruto binnenlands produkt over een aantal 
jaren. Een uitstekend richtsnoer zou de „gulden regel" 
van het financieel beleid zijn, op grond waarvan het 
begrotingstekort niet groter mag zijn dan de in­
vesteringsuitgaven van de overheid. Wel kan de vraag 
worden gesteld of het zinvol is, dergelijke criteria in 
een richtlijn van de Raad inzake multilateraal toezicht 
op te nemen. De bezwaren van het Monetair Comité 
dienaangaande zijn te begrijpen. 
4.6.4. In elk geval dient de situatie van het be­
grotingsbeleid in samenhang met de algehele economi­
sche ontwikkeling te worden beoordeeld. Alleen zo kan 
rekening worden gehouden met uitzonderlijke omstan­
digheden, zoals de tijdelijk enorme financieringsbehoef­
te van de Bondsrepubliek Duitsland voor de opbouw 
van de nieuwe deelstaten. 
4.7. Helaas moet worden vastgesteld dat bij de har­
monisering van de belastingen, noodzakelijke voor­
waarde voor de voltooiing van de interne markt, tot 
dusverre maar traag vooruitgang wordt geboekt. Te­
recht merkt de Commissie op dat de concurrentiedruk 
als gevolg van uiteenlopende belastingen in de Economi­
sche Unie groter wordt. Dit is met name het geval bij 
de nog uiteenlopende belasting op kapitaalopbrengsten, 
waarvan de verschillen bij vrij kapitaalverkeer en het 
verdwijnen van wisselkoersrisico's in een monetaire 
unie nog sterker naar voren komen. 5. Opmerkingen over de tweede fase en de overgangs­
regelingen voor de gemeenschappelijke munt in de 
derde fase 
5.1. Vanuit de gezichtshoek van de politiek is veel 
te zeggen voor een snelle overgang naar de volledige 
Monetaire Unie, d.w.z. voor een korte tweede fase. 
Deze tweede fase dient overeenkomstig het besluit van 
de Europese Raad van 28 oktober 1990 op 1 januari 
1994 in te gaan, met dien verstande dat aan de voor­
waarden hiervoor dient te zijn voldaan. Bij de overgang 
naar de tweede fase mag geen sprake van automatisme 
zijn. 
5.1.1. In politiek opzicht is het begrijpelijk dat men 
gebruik wenst te maken van de dynamiek van de vol­
tooiing van de interne markt, alsook van de verwach­
tingen op grond van de gebeurtenissen in Midden- en 
Oost-Europa en de vereniging van Duitsland, en dat 
men na een slechts korte tweede fase de Monetaire Unie 
wil binnengaan om voor een voldongen feit te zorgen. 
5.1.2. Economisch gezien kan op grond van de nuch­
tere feiten worden vastgesteld dat de voor een volledige 
monetaire unie noodzakelijke convergentie van de eco­
nomische ontwikkeling slechts vooruitgang laat zien in 
de lid-staten die al lange tijd aan het wisselkoers­
mechanisme van het EMS deelnemen. De andere lid­
staten van de Gemeenschap hebben een drie a zeven 
maal zo hoge inflatie, waaruit al blijkt dat op zo'n korte 
termijn nog niet aan de voorwaarden voor volledige 
integratie van het monetair beleid zal zijn voldaan. 
5.1.3. Wat de institutionele kant van de zaak betreft, 
moet worden vastgesteld dat de versterking van de 
bevoegdheden van de EG-instellingen nog fors achter­
loopt bij de omvang van de taken die zij na een korte 
tweede fase al spoedig in een volwaardige Economische 
en Monetaire Unie op zich zouden moeten nemen. 
5.2. De redenen voor de tekortkomingen in de econo­
mische convergentie in de Gemeenschap als geheel moe­
ten voornamelijk worden gezocht in structuur­
problemen in sommige lid-staten. Deze problemen zul­
len in de komende jaren met de verwezenlijking van de 
interne markt nog duidelijker aan het licht treden, met 
name wanneer conjuncturele of door politieke crises 
veroorzaakte economische tegenslagen moeten worden 
geïncasseerd. 
5.2.1. Deze structuurproblemen zijn op korte termijn 
— d.w.z. bij een slechts korte tweede EMU-fase — 
noch door nauwere samenwerking bij de economische 
politiek volledig op te lossen, noch door financiële steun 
uit de structuurfondsen van de Gemeenschap, waarvoor 
overigens meer middelen ter beschikking dienen worden 
gesteld. Strenge programma's voor de economische po­
litiek van deze landen en aanzienlijke overdrachten ten 
gunste hiervan uit de uitgebreide EG-structuurfondsen 
zullen zorgen voor betere aansluiting van deze landen 
bij de convergentie van de andere lid-staten. Ook toe­
treding van de nog ontbrekende EG-munten (escudo en 
drachme) tot het wisselkoersmechanisme van het EMS 
lijkt vóór het begin van de tweede fase mogelijk. Als 
alle twaalf EG-valuta's vóór 1994 tot het wisselkoers-
18.4.91 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen Nr. C 102/33 
mechanisme zijn toegetreden, mag echter nog niet wor­
den geconcludeerd dat wijzigingen in spilkoersen dan 
niet meer nodig zijn. 
5.2.2. Het Comité is daarentegen van mening 
(CES 1135/89, paragraaf 3.2.7, in PB nr. C 329 van 
30. 12. 1989) dat lid-staten met een relatief zwakke 
structuur nog zo lang mogelijk via wisselkoerscorrecties 
op de noodzaak van aanpassingen moeten kunnen rea­
geren. Deze noodzaak, die bij vrij kapitaalverkeer uit 
de verwezenlijking van de interne markt- voortkomt, 
laat het niet toe aan achterhaalde koerspariteiten vast 
te houden, die tot nieuwe evenwichtsverstoringen zou 
leiden. 
5.2.3. Wisselkoersaanpassingen als instrument van 
de economische politiek oefenen wegens de sterke eco­
nomische vervlechting in de Gemeenschap rechtstreeks 
invloed uit op alle prijzen en inkomens. Sinds 1987 zijn 
de wisselkoersen in het EMS echter niet meer aangepast, 
hoewel de inflatietempo's een uiteenlopende ontwikke­
ling te zien hebben gegeven. Bij deze wisselkoersstabili­
teit mag echter niet uit het oog worden verloren dat 
sommige van deze valuta's op de wisselmarkten aan 
bepaalde spanningen blootstaan. Deze stabiliteit kan 
dan ook niet garanderen dat tot 1994 en ook in een 
korte tweede fase geen spilkoersaanpassingen kunnen 
plaatsvinden en dat spoedig tot een systeem van defini­
tieve wisselkoersen kan worden overgegaan. 
5.2.4. In de eerste acht jaar van het in 1979 ingevoer­
de wisselkoersmechanisme werden de spilkoersen elf-
maal gewijzigd. Verscheidene EG-munten hadden of 
hebben een grotere bandbreedte voor koersfluctuaties 
(6% i.p.v. 2,25%) nodig. Hoewel op niet-uniforme 
wijze aan het wisselkoersmechanisme wordt deelgeno­
men, wordt hier niet van een „Europa met twee snelhe­
den" gesproken. Wel wordt positief gesproken van de 
voordelen van deze zone van relatieve stabiliteit en het 
disciplinerende effect hiervan voor de Gemeenschap als 
geheel. Wanneer over een korte tweede fase en een 
overgangsregeling voor sommige lid-staten aan het be­
gin van de derde fase wordt nagedacht, dienen genoem­
de ervaringen in de redenering te worden meegenomen. 
5.3. Noodzaak en kenmerken van een tweede tus­
senfase worden nog steeds niet overtuigend en ondub­
belzinnig beschreven (CES 1135/89, paragraaf 3.3.3, in 
PB nr. C 329 van 30. 12. 1989). 
5.3.1. Een tweede tussenfase zou, volgens de mening 
van velen, kort kunnen zijn. Aan de andere kant moet 
bij de samenwerking op het terrein van de economische 
en de begrotingspolitiek zoveel vooruitgang worden 
geboekt dat, zoals het Monetair Comité meent, stabili­
teit van de geldwaarde en begrotingsdiscipline een tijd 
lang worden verwezenlijkt. 
5.3.2. Het zou gewenst zijn, voor het ESCB slechts 
een korte tweede fase vast te stellen. Het ESCB dient 
bij het begin van de tweede fase tot stand te komen, 
waarbij de lid-staten aanvankelijk nog voor hun geld-
politiek verantwoordelijk blijven. Het Comité heeft al 
eerder (idem, paragraaf 3.3.2) het standpunt naar voren 
gebracht dat het aanzien van het ESCB zou worden geschaad indien dit het gedurende een vrij lange periode 
zonder eigen bevoegdheden op het terrein van het geld-
beleid zou moeten stellen of, in de woorden van het 
Monetair Comité, als leeg omhulsel zou worden opge­
richt. 
5.3.3. De Europese Centrale Bank dient bijgevolg 
van meet af aan over alle besluiten te worden geraad­
pleegd die thans nog door de nationale centrale banken 
worden genomen. Bovendien zou de Europese Centrale 
Bank ook haast moeten zetten achter de harmonisering 
van de instrumenten van het monetair beleid. Het in 
het nieuwe artikel 109 D.3 van het EEG-Verdrag voor­
gestelde rechtskader voor het functioneren van het 
ESCB (b.v. met betrekking tot minimumreserves en 
verplichting tot verslaglegging van kredietinstellingen) 
dient snel te worden verwezenlijkt. 
5.3.4. De Europese Centrale Bank dient in de tweede 
fase het particuliere en het openbaar gebruik van de 
ecu op de haar juist voorkomende wijze te bevorderen 
(idem, paragraaf 3.3.4). De ecu zou in sterkere mate 
worden gebruikt (betalingen, verrekeningen, opstelling 
van balansen en statistieken, tarifering en prijsaan­
duiding), indien hiervan, door de valutamand van de 
ecu opnieuw te bepalen, een „harde" munt zou worden 
gemaakt. Van Spaanse zijde is voorgesteld dit te doen 
door de koersverhouding tussen de ecu en de niet langer 
te devalueren valuta's vast te leggen. Dit heeft tot gevolg 
dat de samenstelling van de valutamand en het relatieve 
gewicht van de hierin opgenomen munten bij elke 
spilkoerscorrectie binnen het wisselkoersmechanisme 
opnieuw moeten worden vastgesteld. De vaste koers 
tussen de ecu en de stabiele EG-valuta's zou betekenen 
dat van een valutamand waarvan de waarde schommelt, 
naar een mandvaluta met vaste waarde wordt overge­
gaan. Dit maakt de laatste stap in de toekomst gemak­
kelijker, nl. de overgang in de derde fase naar een 
gemeenschappelijke Europese munt, die in de vorm van 
bankbiljetten en munten door het ESCB zouden worden 
uitgegeven. 
5.4. Hoelang de tweede fase moet duren, is afhanke­
lijk van een nog te nemen politiek besluit over de vraag 
of alle twaalf lid-staten afwachten wanneer aan alle 
voorwaarden, met name de convergentie van de econo­
mische ontwikkeling, is voldaan of dat sommige lid­
staten bereid zijn als groep reeds tot de volledige Mo­
netaire Unie over te gaan. 
5.4.1. Om politieke redenen is het wellicht wenselijk 
een monetaire unie met definitieve wisselkoersen snel 
tot stand te brengen, maar deze monetaire unie kan dan 
niet meteen alle twaalf lid-staten omvatten. Hieraan 
zouden namelijk aanzienlijke risiko's verbonden zijn 
voor de stabiliteit van de geldwaarde, wanneer monetair 
en economisch beleid koers zouden zetten naar een 
haalbare middelmatige convergentie. Dit zou uiteraard 
een hogere inflatie voor de Gemeenschap tot gevolg 
hebben. Een ander risico zou zijn dat veel compenseren­
de overdrachtsbetalingen naar EG-landen met een 
zwakke structuur zouden gaan. 
5.4.2. Dergelijke financiële compensaties zouden, af­
gezien van de activiteiten van de EG-structuurfondsen, 
Nr. C 102/34 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen 18. 4. 91 
een grote omvang hebben, omdat de landen met een 
nog vrij zwakke structuur economische nadelen van 
hun concurrentie-achterstand niet meer door aanpas­
sing van wisselkoersen kunnen corrigeren. Deze landen 
zijn bij tekortschietende arbeidsmobiliteit en geringe 
loonflexibiliteit echter op dergelijke aanpassingen aan­
gewezen. 
5.4.3. Wordt in een vroeg stadium wisselkoersaan­
passing als instrument van de economische politiek 
onmogelijk gemaakt, dan zijn overdrachtsbetalingen 
nodig, die voor de Gemeenschap en de kapitaalmarkt 
in economisch opzicht een aanzienlijke belasting zouden 
vormen en politiek moeilijk haalbaar zouden zijn. Dit 
leren de ervaringen die in de Bondsrepubliek zijn opge­
daan met dergelijke overdrachten tussen armere en 
rijkere deelstaten. 
5.5. Hoe eerder de Monetaire Unie met definitieve 
wisselkoersen tot stand komt, des te meer is er reden 
om aan het begin van de derde en laatste fase voor 
bepaalde lid-staten overgangsregelingen vast te stellen 
(CES 1135/89, paragraaf 3.4.2, in PB nr. C 329 van 
30. 12. 1989). Dit zou geen Europa met twee snelheden 
zijn, evenmin als dit bij het EMS het geval is. 
5.5.1. In het nieuwe artikel 109 G van het EEG-
Verdrag zou een zodanige overgangsregeling kunnen 
worden vastgelegd dat de nog op wisselkoersaan­
passingen aangewezen lid-staten nog niet meteen tot 
het systeem van definitieve wisselkoersen behoeven over 
te gaan; ook bij het EMS was het zo dat sommige 
valuta's pas later (of tot begin 1991 nog helemaal niet, 
zoals drachme en escudo) tot het wisselkoersmechanis­
me zijn toegetreden. 
5.5.2. Van een blok van aanvankelijk vijf of acht 
stabiele valuta's zou een aanzienlijke stimulans op de 
overige lid-staten van de Gemeenschap uitgaan om zich 
ook daarbij aan te sluiten. Een dergelijk blok van 
stabiele valuta's bestaat feitelijk al in het wisselkoers­
mechanisme: een harde kern van valuta's vormt een 
zone van ongewijzigde wisselkoersen en aldus in zekere 
zin de voorloper van een monetaire unie. Deze weg lijkt 
veel meer succes te bieden dan een overhaaste integratie 
van alle lid-staten in het systeem van onherroepbaar 
vastgelegde wisselkoersen; in het laatste geval bestaat 
namelijk het gevaar dat de hele Monetaire Unie vast­
loopt, met alle gevolgen van dien voor de Europese 
integratie. 
5.6. De in paragraaf 5.5 uiteengezette ideeën zijn te 
combineren met onderdelen van de Britse en Spaanse 
voorstellen over invoering van een „harde ecu". 
5.6.1. Een „harde" ecu zou door het ESCB in alle 
lid-staten als gemeenschappelijke munt kunnen worden 
uitgegeven. Met de ecu en het voor het gemeenschappe­
lijk monetair beleid bevoegde ESCB zou een uitermate 
belangrijke stap in de richting van de Monetaire Unie 
worden gezet. 
5.6.2. Deze munt zou in zoverre een „harde ecu" zijn 
dat de waarde hiervan niet langer door de tot dusverre 
bestaande valutamand zou worden bepaald, maar door een vaste en niet meer voor verandering vatbare wis­
selkoers t.o.v. de door definitieve wisselkoersen aan 
elkaar gekoppelde stabiele valuta's van de Gemeen­
schap. 
5.6.3. De EG-munt ecu zou in de landen wier valuta's 
door definitieve wisselkoersen aan elkaar gekoppeld 
zijn, al spoedig de enige valuta worden, d.w.z. de natio­
nale valuta's kunnen vervangen. In de overige lid-staten 
zou de ecu nog verder naast de nationale munten in 
omloop zijn, waarvan de koers t.o.v. de ecu nog zou 
kunnen worden gewijzigd. Aldus zou de ecu uitgroeien 
tot een naar buiten toe zichtbaar wordende schakel 
tussen de z.g. „kernlanden" van de Monetaire Unie 
en de lid-staten waarvan de wisselkoersen nog niet 
definitief kunnen worden vastgelegd en de valuta's bij­
gevolg nog niet definitief aan de ecu kunnen worden 
gekoppeld. 
5.6.4. De ecu zou dan geen nieuwe dertiende munt 
zijn, maar de gemeenschappelijke Europese munt die 
met de ideeën van de Commissie en van de presidenten 
van centrale banken overeenkomt. Volgens deze laat-
sten zal de ecu de nationale munten niet van de ene op 
de andere dag vervangen, maar zullen deze nog een tijd 
lang in omloop blijven. In deze periode zou de ecu dus 
naast de nationale munten in de gehele Gemeenschap 
als wettelijk betaalmiddel worden gebruikt. Dienover­
eenkomstig zou de ecu in drie etappes kunnen worden 
ingevoerd: 
— met de invoering van de ecu door het ESCB zou de 
ecu in een overgangsperiode naast de nog in omloop 
zijnde nationale valuta's in alle twaalf lid-staten in 
omloop worden gebracht in een vaste koers­
verhouding t.o.v. de munten van de „kernlanden" 
welke door definitieve wisselkoersen aan elkaar en 
aan de ecu zouden zijn gekoppeld; de overige lid­
staten zouden hun muntkoersen nog kunnen aan­
passen, 
— als tweede stap zou de ecu aanvankelijk in de z.g. 
kernlanden de enige munt kunnen worden, terwijl 
de ecu in de overige lid-staten nog een parallelle 
munt zou blijven, 
— als derde stap zou de ecu de enige munt in alle EG-
landen worden (zie paragraaf 5.6.9), waarmee de 
nationale munten in de gehele Europese Gemeen­
schap zouden zijn afgeschaft. 
EG-valuta's waarvan de koers t.o.v. de ecu wegens de 
uitzonderingsregeling nog niet meteen definitief wordt 
vastgelegd, kunnen in de overgangsfase vaker dan wel 
minder vaak dan de ecu worden gebruikt. De oude wet 
van Gresham, die inhoudt dat slecht geld goed geld 
verdringt wanneer beide muntsoorten wettelijk betaal­
middel zijn, zou hiermee ten dele worden bevestigd, 
maar ook ten dele worden weerlegd. Dit dient evenzeer 
op de koop toe te worden genomen als het feit dat het 
voor het ESCB moeilijker wordt een gemeenschappelijk 
geldbeleid te voeren wanneer EG-valuta's waarvan de 
koersen nog niet definitief zijn vastgelegd, bij het sys­
teem worden betrokken (zie paragraaf 5.6.6). 
18. 4. 91 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen Nr. C 102/35 
5.6.5. Aldus zou de ecu zich spoedig tot een Europese 
„referentievaluta" kunnen ontwikkelen. Aan deze re­
ferentievaluta zouden ook valuta's van andere Europese 
landen, b.v. shilling of de Noorse kroon, of zelfs valuta's 
van niet-Europese landen, die tot dusverre op de frank-
of op de pond-sterling-zone waren georiënteerd, via 
hun wisselkoers kunnen worden gekoppeld op een 
soortgelijke wijze als nu al het geval is. Deze rol van 
de ecu als „referentievaluta" is mogelijk omdat daar 
geen nieuw Europees fonds achter zou staan, maar de 
autoriteit en het potentieel van het ESCB. Als Europese 
referentievaluta zou de ecu, evenals de dollar, de yen, 
de Duitse mark en het Britse pond nu, met lasten 
te maken krijgen die uit het internationaal monetair 
systeem voortvloeien, en zou de ecu het voorwerp van 
speculatie op de deviezenmarkten in de wereld zijn. 
Daar staat tegenover dat de Europese Gemeenschap in 
internationale organisaties als met name het Internatio­
naal Monetair Fonds (IMF) dank zij de dan belangrijke 
rol van de ecu en bijgevolg haar grotere invloed meer 
dan tot dusverre tot de totstandkoming van een betere 
internationale monetaire orde kan bijdragen. Door mid­
del van een gemeenschappelijk wisselkoersbeleid t.o.v. 
derde landen zou kunnen worden opgetreden tegen een 
denkbare tendentiële overwaardering van de ecu op de 
deviezenmarkten in de wereld waardoor uitvoer uit de 
Europese Gemeenschap duurder zou worden en zou 
worden bemoeilijkt (zie paragraaf 3.6.2). 
5.6.6. Aan het ESCB, dat verantwoordelijk is voor 
het toezicht op de ecu-hoeveelheid en het gemeenschap­
pelijk monetair beleid, dient door alle lid-staten met 
hun centrale banken te worden deelgenomen. Over 
spilkoerscorrecties m.b.t. valuta's die niet bij het sys­
teem van definitieve pariteiten aangesloten zijn, zou 
door de betrokken regeringen in overleg met het ESCB 
en de Raad van ministers van economische zaken en 
financiën een besluit moeten worden genomen. 
Gedaan te Brussel, 27 februari 1991. 5.6.7. Doordat alle lid-staten bij de coördinatie van 
het economisch en het begrotingsbeleid en het multila­
teraal toezicht hierop en bij het ESCB en het gemeen­
schappelijk monetair beleid betrokken zouden zijn, zou­
den in de derde fase (en niet in een korte tweede fase) 
meer resultaten kunnen worden geboekt op het stuk 
van de convergentie. Dit is ook nog het geval nadat een 
blok van bijzonder stabiele EG-valuta's tot een systeem 
van definitieve wisselkoersen is overgegaan en hiervoor 
de „volledige" Monetaire Unie reeds een feit is. 
5.6.8. De ecu zou als parallelle munt steeds meer 
worden gebruikt, zowel in de landen waar ten opzichte 
van de nationale munt een wisselkoersrisico bestaat, als 
in de z.g. „kernlanden" van de Monetaire Unie, waar 
dit niet het geval zou zijn. Het gebruik van de ecu zou 
ook toenemen wanneer deze als leningsvaluta wordt 
toegepast. Bedrijfsleven en bevolking zouden zich aldus 
in de gehele Gemeenschap met het gebruik van de ecu 
vertrouwd kunnen maken. Hiertoe zou kunnen worden 
bijgedragen als in de periode waarin de ecu naast de 
nationale valuta's wordt gebruikt, prijzen en lonen in 
elk land in beide munten worden uitgedrukt. 
5.6.9. De ecu zou de enige Europese munt kunnen 
worden, zodra alle EG-valuta's zich aan het blok van 
stabiele munten hebben aangesloten, d.w.z. wanneer 
hun pariteiten ook onherroepbaar aan de ecu gebonden 
zijn na een overgangsperiode waarin incidenteel nog 
wisselkoersaanpassingen kunnen plaatsvinden. De af­
zonderlijke valuta's zouden dan individueel en achter­
eenvolgens tot dit blok kunnen toetreden, wanneer de 
tijd daarvoor rijp is, net zoals tot dusver bij het wis­
selkoersmechanisme van het EMS het geval was. Dit 
zou ook meteen in overeenstemming zijn met de in het 
nieuwe artikel 109 H.3 van het EEG-Verdrag voorge­
stelde regeling dat noch de overgang tot onherroepbaar 
vaste wisselkoersen, noch de invoering van de ecu kan 
worden verhinderd door sommige lid-staten waarvoor 
uitzonderingsregelingen gelden. 
De Voorzitter 
van het Economisch en Sociaal Comité 
Fran^ois STAEDELIN