2008
HET PROGRAMMA 
INTELLIGENTE ENERGIE
20032006EUROPESE 
REKENKAMER
Speciaal verslag  nr. 7
NL

HET PROGRAMMA 
INTELLIGENTE ENERGIE 20032006Speciaal verslag nr.  7   2008
EUROPESE REKENKAMER(uitgebracht krachtens artikel 248, lid 4, tweede alinea, EG)
2
EUROPESE REKENKAMER
12, rue Alcide De Gasperi
L – 1615 Luxembourg
Tel. (352) 4398 45410
Fax (352) 4398 46430
mail : euraud@eca.europa.eu
internet :  http://www.eca.europa.eu
Speciaal verslag nr.  7   2008
Meer gegevens over de Europese Unie vindt u op internet 
via de Europaserver (http://europa.eu).
Bibliografische gegevens bevinden zich aan het einde van deze publicatie.
Luxemburg: Bureau voor officiële publicaties der Europese Gemeenschappen, 2008
ISBN 978-92-9207-060-1
DOI 10.2865/15488
© Europese Gemeenschappen, 2008
Overneming met bronvermelding toegestaan
Printed in Belgium
INHOUD
Paragraaf 
IV  SAMENVATTING
17 INLEIDING
89 AANPAK EN REIKWIJDTE VAN DE CONTROLE
1042  CONTROLEBEVINDINGEN
1018 PROGRAMMERING EN TOEWIJZING VAN MIDDELEN
1518  STERKE EN ZWAKKE PUNTEN
1929 TOEZICHT OP EN EVALUATIE VAN HET PROGRAMMA
2124 SUCCESSEN EN BEPERKINGEN
2529 EVALUATIE VAN LOKALE ENERGIEAGENTSCHAPPEN: EEN PRAKTIJKGEVAL
3038  ADMINISTRATIEVE KOSTEN: VOORBEREIDING VAN VOORSTELLEN,
RAPPORTAGE OVER PROJECTEN EN PROGRAMMABEHEER
3233 DOOR DEELNEMERS GEDRAGEN KOSTEN34 DOOR HET UITVOEREND AGENTSCHAP GEMAAKTE KOSTEN
3536 DOOR DG ENERGIE EN VERVOER GEDRAGEN KOSTEN
3738 TOTALE ADMINISTRATIEVE KOSTEN
3942 IS HET UITVOEREND AGENTSCHAP EEN BETERE BEHEERDER?
4354  CONCLUSIES EN AANBEVELINGEN
4345 PLANNING VAN HET PROGRAMMA
4651 TOEZICHT EN EVALUATIE
5254 BEHEER VAN DE REGELING
  BIJLAGE I
 ANTWOORD VAN DE COMMISSIE
I.
Het programma Intelligente energie-Europa  
(IEE) is gericht op de bevordering van ener-
gie-efficiëntie, het gebruik van duurzame  energiebronnen en energiediversificatie. Doel 
is, een omgeving te creëren waarin relevante 
technologieën en het belang ervan in ruime  
kring bekend zijn.
II.
Het IEE-programma voor 2003-2006 beschikte 
over een budget van 250 miljoen euro. Het  geld werd gebruikt ter ondersteuning van  bijna 450 projecten. Aan het programma werd deelgenomen door meer dan 1700 organen  (waaronder lokale instanties, onderzoeksin-stellingen, reguleringsorganen, bedrijfsver-enigingen, vakverenigingen, adviesbureaus  en fabrikanten).
III.
Bij de controle van de Rekenkamer werd  nagegaan:
hoe de Commissie de IEE-middelen toewees; –
hoe de Commissie zorgde voor toezicht op en  –
evaluatie van het programma;
wat de administratieve kosten van het pro- –
gramma waren;
welk verschil het uitvoerend agent- –
schap maakte voor het beheer van het  
programma.SAMENVATTING
5
V.
De Rekenkamer suggereert een aantal moge-
lijke verbeteringen in de opzet en de uitvoe-
ring van de programma’s die na IEE komen (en andere vergelijkbare programma’s):
programmavoorstellen die stoelen op een   –
expliciet beleidsmodel en het verwachte  
verband tussen uitgaven, output en impact  weerspiegelen;
toezicht dat verder gaat dan afzonderlijke   –
projecten en helpt om een beeld te krijgen  
van een programma als geheel, mede in het 
licht van de aangekondigde doelstelling van 
het programma;
evaluatie van de programma’s die maximaal  –
nut oplevert als bron van feedback-informa-
tie, waarbij eventueel ook meer gebruik wordt 
gemaakt van ‘longitudinale’ evaluatie – kijken 
naar de impact van essentiële categorieën  
projecten aan de hand van opeenvolgende  uitgavenregelingen;
meer systematisch registreren en analyseren  –
van informatie over de administratiekosten  
van de programma’s, rekening houdend met de door de begunstigden gedragen kosten,  
en benutting van die informatie om program-
ma’s te vergelijken en de beste praktijken te 
identificeren en te verspreiden.IV.
De Rekenkamer kwam tot de volgende  
bevindingen.
De Commissie heeft de doelstellingen van het  –
IEE-programma omgezet in een gedetailleerd 
werkprogramma en gebruik gemaakt van  
externe deskundigen voor het beoordelen  
van de voorstellen. Daarentegen verliep de  planning van het programma niet volgens  
de beste praktijken, en de spreiding van  de uitgaven over vele activiteitengebieden  beperkte de mogelijkheden om op enig spe-
cifiek gebied significante en verifieerbare  
vooruitgang te boeken. IEE was geen duidelijk 
gericht uitgavenprogramma.
De Commissie hield toezicht op de voortgang  –
van de projecten, maar toezicht en evalua-
tie maakten het niet mogelijk een beeld te  
krijgen van de algehele kwaliteit en opzet  
van het programma. De Commissie was niet 
in staat te beoordelen of de lokale en regio-nale energieagentschappen een significante 
impact hadden en of zij zorgden voor een  
betere coördinatie bij de bevordering van  
energie-efficiënte technologie. De evalua-
tieverslagen waren niet op tijd beschikbaar om invloed te kunnen hebben op de bespre-
kingen inzake regelgeving.
De kosten voor de voorbereiding van voor- –
stellen, de rapportage over projecten en het 
programmabeheer (inclusief dergelijke door 
de succesvolle aanvragers gedragen kosten) waren naar schatting gelijk aan het tijdens de 
periode 2003-2006 uitgegeven bedrag. Gelet 
op de toekomstige uitgaven zullen de totale 
kosten van deze activiteiten naar verwach-
ting meer dan een zesde van de uitgegeven bedragen uitmaken.
Het uitvoerend agentschap had een positief  –
effect op de tevredenheid van de klanten.SAMENVATTING
 1.  De Europese Unie maakt gebruik van een hele reeks instrumenten om de doel-
stellingen van haar energiebeleid te bereiken1, zoals:
internationale overeenkomsten; –
steun voor onderzoek en ontwikkeling inzake energie-efficiëntie en duur- –
zame energiebronnen;
regelgeving ter bevordering van de energie-efficiëntie (bijvoorbeeld het  –
energielabel van de EU);
bevordering van demonstratieprojecten; –
uitgaven uit de structuurfondsen voor energieprojecten; –
verhandeling van emissies. –
 2.  Het programma Intelligente energie-Europa (IEE) dient ter aanvulling van deze 
instrumenten door de bevordering van energie-efficiëntie, het gebruik van 
duurzame energiebronnen en energiediversificatie. Doel is, een omgeving 
te creëren waarin relevante technologieën en het belang ervan in ruime  
kring bekend zijn. Het programma bevordert onder meer de uitwisseling  
van ervaring en kennis en stimuleert de verspreiding van beste praktijken 
en beste beschikbare technologieën en wil zo bijdragen aan de continuïteit van de energievoorziening, het concurrentievermogen en de milieubescher-
ming. Het programma steunt niet rechtstreeks de ontwikkeling van nieuwe 
technologieën
2.1 De EU heeft als doelstellingen 
gekozen:
–  meer continuïteit in de 
energievoorziening;
–  waarborging van het 
concurrentievermogen van de 
Europese economieën en van de beschikbaarheid van betaalbare 
energie;
–  bevordering van milieuduurzaamheid 
en bestrijding van 
klimaatverandering.
Conclusies van het voorzitterschap, 
Brussel, maart 2007 (document 7224/07 van de Raad).
2 Artikelen 1 en 2 van Beschikking 
nr. 1230/2003/EG van het Europees 
Parlement en de Raad (PB L 176 van 15.7.2003, blz. 29).INLEIDING
OPLEIDING ENERGIEINTELLIGENTIE VOOR DE RENOVERING VAN SOCIALE WONINGEN 
‘EIEDUCATION’  EEN SAVEPROJECTTEKSTVAK 1
Doelstelling:
Bedrijven voor socialewoningbouw kennis en instrumenten verschaff  en voor energie-effi   ciënte renovering
Duur:
01/2006 – 12/2006
Budget:
457 291 euro (EU-bijdrage: 50 %)
Dit project startte een opleidingsprogramma en publiceerde een gids voor socialewoningbouwbedrijven, 
gemeenten en andere huiseigenaren om hen te helpen met ‘energie-intelligent renoveren’ – waardoor ten minste 30 % energie wordt bespaard in vergelijking met de situatie vóór de renovering.
7
IEE 20032006
 3.  Het IEE-programma voor 2003-2006 beschikte over een budget van 250 miljoen 
euro aan vastleggingskredieten over de vierjarige looptijd. Het geld werd  
gebruikt ter ondersteuning van bijna 450 projecten waaraan werd deelgeno-
men door consortia (met gemiddeld zeven à acht deelnemers) in de hele Unie, 
in andere lidstaten van de Europese Economische Ruimte of in kandidaatlan-den. Onder de deelnemers waren lokale instanties, onderzoekinstellingen, 
reguleringsorganen, bedrijfsverenigingen, vakverenigingen, adviesbureaus 
en fabrikanten. Meer dan 1 700 organen namen deel aan het programma.
 4.  Intelligente energie-Europa 2003-2006 omvatte vier „verticale”  
subprogramma’s:
SAVE: energie-efficiëntie, met name in de bouw en de industrie –3;
Altener: nieuwe en duurzame energiebronnen –3;
STEER: energieaspecten van vervoer; –
Coopener: samenwerking met ontwikkelingslanden; –
  en vijf „horizontale” activiteiten die verscheidene van de voornoemde subprogram-
ma’s combineren en/of verband houden met communautaire prioriteiten.3 SAVE en Altener dateren van 1993 
en werden voorheen gefinancierd 
uit andere programma’s (zie Speciaal 
verslag nr. 17/98 inzake steun voor 
hernieuwbare energiebronnen in de acties voor gezamenlijke rekening van 
het programma Joule-Thermie en in de 
modelprojecten van het programma 
Altener (PB C 356 van 20.11.1998)).
‘GREENLODGES’  EEN ALTENERPROJECTTEKSTVAK 2
Doelstelling:
Bevorderen en vergemakkelijken van duurzame en micro-CHP-toepassingen voor verwarming en elektriciteit 
in afgelegen plattelandshotels (lodges)
Duur:
01/01/2005 – 31/01/2007
Budget:
849 652 euro (EU-bijdrage: 50 %)
Het project ontwikkelde een gids die kan worden gebruikt door de eigenaren/managers van plattelandshotels 
of soortgelijke voorzieningen voor het invoeren van systemen voor duurzame energie en micro-cogeneratie, gebaseerd op energie-audits in ‘lodges’ in verschillende delen van de EU. De informatie werd ook verspreid 
via regionale en nationale workshops.
8
 5.  Tabel 1  geeft de resultaten weer van de in het kader van de subprogramma’s 
(ondertekende subsidie-overeenkomsten per type) vastgelegde middelen en 
andere kosten. De betalingen vonden veel trager plaats dan de vastleggingen: 
eind 2006 was aan de deelnemers in totaal 46,8 miljoen euro betaald.
EUROPESE CAMPAGNE TER VERBETERING VAN RIJGEDRAG, ENERGIEEFFICIËNTIE 
EN VERKEERSVEILIGHEID ‘ECODRIVEN’: EEN STEERPROJECTTEKSTVAK 3
Doelstelling:
Bevorderen van energie-effi   ciënt en veiliger rijgedrag (Eco-Driving)
Duur:
01/2006 – 12/2008
Budget:
1 440 040 euro (EU-bijdrage: 50 %)
‘Ecodriven’ was een Europa-brede campagne voor ecorijden, gericht op de bestuurders van personenwagens, 
bestelwagens, vrachtwagens en bussen in negen EU-landen.
9
EUROPEES PLATFORM TER BEVORDERING VAN ENERGIEEFFICIËNTE CONTRACTEN 
‘EUROCONTRACT’: EEN ‘HORIZONTAAL PROJECT’TEKSTVAK 4
Doelstelling:
De beschrijving van het energieverbruik in contracten verbeteren
Duur:
01/2005 – 12/2007
Budget:
2 302 036 euro (EU-bijdrage 50 %)
In het kader van dit project werden modelcontracten, aanbestedingsdocumenten en kwaliteitsnormen voor 
energiediensten ontwikkeld, hetgeen leidde tot de productie van handleidingen voor gemeenten, woning-
bouwverenigingen en andere verstrekkers van huisvestingsdiensten.BETALINGSVERPLICHTINGEN 20032006TABEL 1
Projecten per subsidielijnAantal onder-
tekende 
subsidie-
overeen-
komstenMiljoen euro
Altener (Duurzame energie) 118 61,6
SAVE (Energie-eﬃ   ciëntie) 106 56,2
STEER (Vervoer) 28 19,7
Horizontale acties 80 44,5
Speciﬁ  eke steun voor evenementen 77 2,7
Coopener 38 14,5
TOTAAL gesubsidieerde projecten 447 199,2
Projecten op basis van openbare inschrijving128
Projecten op basis van onderling afgestemde actie22,2
Communicatie- en ondersteuningskosten DG Energie en 
vervoer2,5
Exploitatiekosten van het uitvoerend agentschap 8,9
TOTAAL3240,81 Openbare inschrijving: contracten 
(meestal studies of IT-diensten) op 
initiatief van de Commissie.
2 Onderling afgestemde acties: 
er werd een onderling afgestemde 
actie gestart voor de omzetting en 
uitvoering van de richtlijn betreffende 
het energierendement van gebouwen 
(EPBD).
3 Dit totaal omvat ook de EVA-bijdrage 
aan IEE.
10
VÓÓR IEE 20032006...
 6.  SAVE en Altener en sommige Coopener-activiteiten in 2003 werden voordien 
gefinancierd uit het kaderprogramma Energie 1998-2002. De belangrijkste wijzigingen in het programma van 2003-2006 waren:
de oprichting van een uitvoerend agentschap om het programma te   –
runnen;
de samenvoeging van communautaire steun voor de energieterreinen   –
die bijdragen aan een duurzame ontwikkeling binnen een bepaald  
programma;de invoering van een specifiek subprogramma voor het financieren van  –
activiteiten in verband met vervoer.
... EN DAARNA
 7.  Het vervolgprogramma IEE2 betreffende de periode 2007-2013 bevat de volgende 
veranderingen:
geen specifieke steun meer voor kleine, losstaande acties; –
Coopener wordt uit het programma verwijderd; –
marktontsluitende projecten worden toegelaten (bevordering van inno- –
verende technieken, processen of producten die met succes zijn gede-
monstreerd maar nog niet op de markt zijn gebracht); en
de maximumbijdrage van de EU wordt verhoogd tot 75 % van de kosten  –
en tot 250 000 euro voor het oprichten van nieuwe lokale en regionale energieagentschappen en het is toegestaan voorstellen tot oprichting 
van energieagentschappen afzonderlijk, dus niet als deel van een con-
sortium in te dienen.
 8.  De Rekenkamer onderzocht of de Commissie redelijke maatregelen had getrof-
fen om te verzekeren dat het programma Intelligente energie-Europa op  
doeltreffende wijze werd opgezet en uitgevoerd, zodat het meerwaarde op 
Europees niveau bracht. Bij de controle werd nagegaan:
hoe de Commissie de middelen toewees; –
hoe de Commissie zorgde voor toezicht op en evaluatie van het   –
programma;
wat de administratieve kosten van het programma waren; –
welk verschil het uitvoerend agentschap maakte voor het beheer van   –
het programma.
 9.  De controle omvatte:
een analyse van de rechtsgrondslag van het programma, van documenten a) 
in verband met de besluitvorming, van IEE-evaluaties en van voorgaande en volgende programma’s;
een analyse van verslagen en toezichtsdocumenten van het uitvoerend b) 
agentschap;
gesprekken met personeelsleden van het directoraat-generaal Energie c) 
en vervoer en van het uitvoerend agentschap;
een analyse van oproepen tot het indienen van voorstellen; d) 
een onderzoek van 65 projectdossiers; e) 
een enquête die gegevens opleverde van 736 deelnemers aan het  f) 
programma
4;
een analyse van de database van de projecten. g) 4 Het ontwerp van de vragenlijst werd 
in november 2006 naar de diensten van 
de Commissie gezonden. De enquête 
werd toegezonden aan alle partijen die tot 7 november 2006 financiering 
hadden aangevraagd. In totaal werden 
736 antwoorden ontvangen. De globale 
respons op de enquête was 29 %. De 
meeste respondenten hadden aan meer dan één project deelgenomen 
en hadden dus ruime ervaring met het 
functioneren van het programma. Zo 
kon de helft van alle respondenten 
het werken met DG Energie en vervoer 
vergelijken met werken met het 
agentschap. In de enquête werden de aanvragers uitgenodigd, de kosten van 
het voorbereiden van hun voorstellen 
en - ingeval ze succesvol waren – de 
kosten van de rapportage aan Brussel 
te specificeren.AANPAK EN REIKWIJDTE 
VAN DE CONTROLE
PROGRAMMERING EN TOEWIJZING VAN MIDDELEN
 10.  Een effectieve planning van een overheidsoptreden vergt een duidelijke omschrij-
ving van de doelstellingen, inzicht in de manier waarop het instrument die doelstellingen kan realiseren en duidelijke criteria voor de selectie van de 
voorstellen.
 11.  Volgens de communautaire regelgeving moet IEE 2003-2006 financiering beschik-
baar stellen voor projecten die:
duurzame ontwikkeling, continuïteit van de energievoorziening, concur- a) 
rentievermogen of milieubescherming bevorderen;structuren en instrumenten invoeren of uitbreiden die gericht zijn op de b) 
ontwikkeling van duurzame energie;
systemen en apparatuur op het gebied van duurzame energie  c) 
bevorderen;voorzien in informatie, onderwijs en opleiding; d) 
de uitvoering en het effect van communautaire initiatieven monitoren; e) 
het effect van de uit hoofde van het programma gefinancierde maatre- f) 
gelen evalueren
5.
  De financiële steun zou afhangen van de communautaire meerwaarde, het belang 
en het effect van de voorgestelde actie6.
 12.  De Commissie heeft aan deze beginselen uitvoering gegeven door middel van:
een algemeen werkprogramma voor 2003-2006 dat 17 ‘kernacties’, ver- –
deeld in 63 ‘doelgebieden’ selecteerde (opgesomd in bijlage I );
jaarlijkse werkprogramma’s met richtlijnen voor de subprogramma’s en  –
de ‘kernacties’ en met selectiecriteria7;
oproepen tot het indienen van voorstellen die de subsidiabiliteits- en   –
selectiecriteria vermeldden en leidden tot subsidieovereenkomsten na 
onderhandelingen tussen de Commissie en het betrokken consortium;
aanbestedingen die leidden tot contracten voor dienstverlening. –5 Beschikking nr. 1230/2003/EG, 
artikel 4, lid 1.
6 Beschikking nr. 1230/2003/EG, 
artikel 4, lid 2.
7 Deze werkprogramma’s 
werden opgesteld in overleg 
met vertegenwoordigers van alle 
deelnemende landen.CONTROLEBEVINDINGEN
13
 13.  Voor kernacties werd bij elke oproep tot het indienen van voorstellen een panel 
van deskundigen samengesteld (zie bijlage I ). De leden van de panels toetsten 
de voorstellen aan vijf aspecten:
kwaliteit van actie, agentschap of evenement, –
kwaliteit van de aanpak, –
communautaire meerwaarde, –
lasten en baten, –
organisatie van het team. –
 14.  Op basis van de panelverslagen stelde een evaluatiecomité een rangschikking 
ter goedkeuring op. Een voorstel werd alleen aangenomen als het in totaal, en voor het vijfde aspect (organisatie van het team), ten minste 70 % van de beschikbare punten en voor geen enkel aspect minder dan 50 % had behaald. 
Ongeveer 33 % van de ontvangen voorstellen werd geaccepteerd.
STERKE EN ZWAKKE PUNTEN
 15.  De Commissie zette de doelstellingen van het programma om in specifieke acties. 
Zij creëerde een systeem voor de objectieve evaluatie van voorstellen en voor 
de gunning van contracten. De deskundigen die de voorstellen evalueerden 
en waardeerden, hebben hun beslissingen inzake de voorstellen behoorlijk gemotiveerd en gedocumenteerd.
 16.  De uit hoofde van dit programma gesteunde activiteiten waren goeddeels over-
geërfd van eerdere programma’s. Een der subsidiabele doelgebieden was  
bijvoorbeeld de bewustmaking van kwesties zoals brandstofefficiëntie in  bedrijfswagens en de isolatie van gebouwen, waarbij naar het oordeel van 
onafhankelijke experts veel mogelijkheden bestaan voor een rendabele toe-
passing van efficiënte technologieën tegen broeikasgas
8.
 17.  Anderzijds maakt de selectie van niet minder dan 63 doelgebieden voor een 
vrij klein uitgavenprogramma het minder waarschijnlijk dat het programma 
op enig specifiek gebied een significant effect heeft. IEE was geen duidelijk toegespitst uitgavenprogramma.8 Zie bijvoorbeeld de recente analyse 
„A Cost curve for Greenhouse Gas 
Reduction”, McKinsey Quarterly, 2007.
14
 18.  De conclusies van een uit het programma gefinancierd rapport9 vormen een 
ijkpunt voor de beoordeling van de regelingen ter uitvoering van het pro-
gramma. Het werkprogramma van de Commissie bevatte niet
„een duidelijk omschreven beleidsmodel” (dat wil zeggen een toelich- –
ting hoe de verlening van EU-subsidies bijdraagt tot het wegnemen van 
specifieke belemmeringen voor het toepassen van energie-efficiënte  
technologie);
specifieke, meetbare en tijdgebonden doelstellingen voor het   –
programma;
een analyse van de belangrijkste marktactoren. (Een dergelijke analyse is  –
wel opgenomen in het werkprogramma voor het vervolgprogramma, maar dat noemt 41 „doelgroepen”, die vaak ruim zijn gedefinieerd („onderwijs-systeem”, „handwerkslieden”, „media”, enz.)).
TOEZICHT OP EN EVALUATIE 
VAN HET PROGRAMMA
 19.  Het Financieel Reglement10 schrijft voor dat de Commissie specifieke, meetbare, 
haalbare, relevante en van een datum voorziene doelstellingen voor alle  
begrotingssectoren moet vaststellen en op de verwezenlijking ervan moet toezien door middel van resultatenindicatoren.
 20.  De Commissie heeft alleen toezichtregelingen getroffen op het niveau van de 
afzonderlijke projecten:
de subsidieovereenkomst beschreef de inhoud van het project en de   –
directe producten (‘deliverables’) ervan, alsmede de overeengekomen  
prestatie-indicatoren;
de subsidieovereenkomst regelde ook de frequentie van de rapportage:  –
drie of vier verslagen, afhankelijk van de duur van het project (over kleine 
evenementen werd slechts éénmaal gerapporteerd);
elk project werd toegewezen aan een projectambtenaar, die de produc- –
tie van verslagen en de voortgang toetste aan de projectbeschrijving in 
het contract;
binnen het uitvoeringsagentschap hield elke eenheid toezicht op haar  –
projectambtenaren;
een overzicht van deze follow-up wordt bezorgd aan DG Energie en   –
vervoer.9 Krachtens IEE produceerde 
ECOFYS een evaluatieverslag over 
20 energie-efficiënte instrumenten, 
waarvan er 17 werden toegepast binnen de lidstaten („From Theory 
Based Policy Evaluation to SMART 
Policy Design”, ECOFYS, april 2007 – 
http://www.aid-ee.org/documents/
SummaryreportFinal.PDF?bcsi_
scan_522CC38ADEA72627=0&bcsi_
scan_filename=SummaryreportFinal.PDF – 10 juni 2008). Dit verslag is 
een ijkpunt voor goede praktijken 
bij het opzetten en monitoren van 
programma’s inzake energie-efficiëntie. 
In het verslag van de consultants werd onder meer gesteld dat een programma 
voor energie-efficiëntie:
–  een expliciet beleidsmodel moet 
bevatten waarin het verwachte 
verband tussen uitgaven, output en 
impact wordt beschreven;
–  specifieke, binnen een welbepaalde 
termijn te realiseren doelstellingen 
moet bepalen en meetbare 
toezichtindicatoren moet aangeven;
–  de mogelijke impact moet 
schatten van een eventueel pakket beleidsinstrumenten om de gekozen 
doelstellingen te bereiken;
–  relevante markten en sectoren 
moet analyseren, waarbij worden 
aangegeven de voornaamste marktactoren, ontmoedigingen, 
belemmeringen en hinderpalen 
voor energie-efficiëntie en de 
waarschijnlijke doeltreffendheid van 
beleidsinstrumenten bij de oplossing 
van die problemen.
10 Artikel 27 van Verordening 
(EG, Euratom) nr. 1605/2002 van de 
Raad (PB L 248 van 16.9.2002, blz. 1).
15
SUCCESSEN EN BEPERKINGEN
 21.  Deze regeling was vergelijkbaar met die voor andere EU-programma’s en stelde 
de Commissie in staat toezicht te houden op de activiteiten binnen de afzon-derlijke projecten. De gevraagde en ontvangen informatie naar aanleiding van 
het toezicht werd echter niet in het kader van een reeks indicatoren geplaatst 
om het succes van het programma als geheel te meten. De Commissie had 
derhalve niet zo veel aan de informatie om een idee te krijgen in hoeverre het 
programma was geslaagd en of het programma of de projectvereisten moes-ten worden gewijzigd
11. Tijdens de looptijd van het programma Intelligente 
energie-Europa werd niets gewijzigd aan de criteria voor de beoordeling van de projectvoorstellen (voor de onderdelen SAVE en Altener waren die criteria onveranderd uit voorgaande programma’s overgenomen).
 22.  Een nuttige evaluatie van IEE werd ook gehinderd door het tempo van uitbetaling 
van de middelen12. De tussentijdse evaluatie van IEE werd voltooid aan het 
eind van het programma in januari 2006, maar toch was op dat moment nog 
geen 5 % van de totale voor het programma bestemde uitgaven uitbetaald. 
De studiegroep concludeerde dat het nog te vroeg was om met evaluaties de 
impact op lange termijn van de projecten te kunnen bepalen. Eind 2006 had 
het totaal van de betalingen amper 46,8 miljoen euro bereikt, hetgeen erop 
duidde dat 80 % van de krachtens het programma uit te keren middelen pas 
zou worden betaald na de programmaperiode.
 23.  Voor het programma Intelligente energie-Europa werd gebrekkige informatie 
beschouwd als een belangrijke hindernis voor de invoering van energie-effi-
ciënte producten, processen en praktijken en voor het gebruik van hernieuw-
bare energiebronnen. Een „goede praktijk” bij het programmatoezicht zou zijn geweest, te meten in hoeverre de beleidsmakers kennis hadden gekregen 
van de relevante informatie dankzij het programma. De Commissie heeft  
dergelijke gegevens niet op programmaniveau ontvangen.
 24.  Een belangrijke tekortkoming van de programma-evaluatie was dat de evalua-
tieverslagen niet tijdig beschikbaar waren om de besprekingen inzake regel-
geving te beïnvloeden en geen zinvolle analyse boden van de impact van  het programma. De evaluatieverslagen over de subprogramma’s SAVE en  
Altener waren niet beschikbaar voordat IEE was goedgekeurd. De evaluatie 
vooraf van IEE2, het vervolgprogramma van IEE, werd opgesteld voordat er 
enige informatie van IEE beschikbaar was (het verslag
13 werd uitgebracht  
in september 2004: de eerste oproep tot indiening van voorstellen voor IEE liep tot april 2004 en de subsidieovereenkomsten krachtens IEE 2003-2006 
werden pas in het najaar van dat jaar ondertekend.11 De consultant die werd ingeschakeld 
voor een voorafgaande evaluatie van IEE2 rapporteerde het volgende: 
Het indicatorensysteem voor het 
lopende IEE-programma blijft in 
deze ontwikkelingsfase beperkt tot 
het projectniveau, waar de indieners 
indicatoren moeten voorstellen 
waaraan het succes van hun project kan worden afgemeten. Er is echter 
geen mogelijkheid die indicatoren op 
programmaniveau te harmoniseren. 
Besprekingen brachten bezorgdheid 
over dit systeem aan het licht. Het kan verwarrend zijn en maakt een zinvolle 
impactbeoordeling onmogelijk, daar 
het ertoe aanzet verschillende soorten 
output, resultaten en impact te meten. 
Met deze regeling zal het zeer moeilijk 
zijn om bij een evaluatie de impact te 
meten, en daaruit conclusies te trekken over het succes van het programma. 
(Ex-ante evaluation of a renewed 
multiannual Community programme in 
the field of energy (2007-2013) ECOTEC 
Research and Consulting Limited, blz. 38).
12 Mid Term Evaluation of the 
Multi-annual Programme for Action 
in the field of Energy „Intelligent energy – Europe, 2003-2006”, ECOTEC 
Research & Consulting Limited, United 
Kingdom. http://ec.europa.eu/dgs/
energy_transport/evaluation/activites/
doc/reports/energie/no52_eie_
midterm_final_report.pdf
13 Dit werd mede beïnvloed door de 
timing van de goedkeuring van het 
programma (zie blz. 2 van het verslag).
16
EVALUATIE VAN LOKALE ENERGIEAGENTSCHAPPEN: 
EEN PRAKTIJKGEVAL
 25.  De EU heeft de laatste 15 jaar in de lidstaten in het kader van een reeks pro-
gramma’s de oprichting gecofinancierd van lokale energieagentschappen  
(zie tekstvak 5). In die periode werden ongeveer 300 van die agentschappen 
opgericht met steun van de EU (maximale EU-bijdrage 200 000 euro). De Com-
missie stelt dat agentschappen het energiebeleid van de EU op plaatselijk 
niveau bevorderen en uitvoeren en als energie-deskundigen optreden voor andere lokale of regionale activiteiten.
 26.  In het kader van het IEE-programma moet elke overheids- of andere instantie die 
de oprichting van een lokaal of regionaal energieagentschap voorstelt een 
initieel werkprogramma voorleggen met daarin een combinatie van lokale/
regionale activiteiten en activiteiten met een EU-dimensie. Zij moet ook  
aantonen dat de lokale/regionale activiteiten profijt zullen trekken van input in het nieuwe agentschap vanuit andere delen van de EU.
 27.  Het algemene werkprogramma 2003-2006 stond een selectieve aanpak voor bij 
de ondersteuning van de oprichting van nieuwe agentschappen (waar ze  
nodig en passend waren en de lokale instanties zich duidelijk ertoe hebben 
verbonden die infrastructuur op langere termijn te ondersteunen). Er moest 
voorrang worden gegeven aan de oprichting van agentschappen in de (toen-malige) kandidaatlanden. In de praktijk gebeurde dit niet: het grootste aantal 
agentschappen werd opgericht in bestaande lidstaten, en dan nog hoofdza-
kelijk in die lidstaten die al het grootste aantal lokale energieagentschappen 
hadden.
LOKALE ENERGIEAGENTSCHAPPENTEKSTVAK 5
Agentschappen zijn doorgaans kleine organen (met twee à tien personeelsleden) die zijn opgericht op initiatief 
van lokale instanties. Ze worden geleid door een directeur, die verantwoording afl  egt aan een beheerscomité. 
Daarin kunnen vertegenwoordigers uit de particuliere sector zitting hebben, maar de meerderheid komt 
uit de overheidssector.
De meest gerapporteerde activiteit is het uitbrengen van advies (aan lokale autoriteiten, dan wel aan 
consumenten).
17
 28.  De Commissie heeft geen onafhankelijke beoordeling laten maken van de impact 
van de lokale energieagentschappen, maar wel een studie14 over de out-
put, prestaties en vooruitzichten van de energieagentschappen van SAVE,  
die berustte op het werk van deskundigen uit energieagentschappen in de Tsjechische republiek, Frankrijk, Italië en het Verenigd Koninkrijk. Daar-
bij werd vooral aandacht besteed aan de steun die de Commissie aan de  
lokale energieagentschappen verleende, maar ook werd bezorgdheid geuit 
over het toezicht op de agentschappen en over de coördinatie ervan met  
instanties uit de publieke en particuliere sector die zich bezig houden met energie-efficiëntie.
 29.  Desondanks biedt IEE2 meer ondersteuning voor de oprichting van nieuwe 
energieagentschappen: de maximale financiering steeg van 200 000 tot  
250 000 euro en van 50 tot 75 % van de subsidiabele kosten.14 „Study of outputs, performance and 
future perspectives of SAVE energy 
agencies”, final Report ECUBA srl 2005.
IN HET KADER VAN SAVE II 19982004 OPGEZETTE ENERGIEAGENTSCHAPPEN

18
ADMINISTRATIEVE KOSTEN: VOORBEREIDING 
VAN VOORSTELLEN, RAPPORTAGE OVER PROJECTEN EN PROGRAMMABEHEER
 30.  De administratieve kosten voor het programma Intelligente energie-Europa wor-
den gemaakt door:
deelnemers aan het programma (en soms door hun sponsors), –
sinds 2006 door het uitvoerend agentschap dat hiertoe is opgericht, en  –
door de bevoegde diensten van de Commissie (hoofdzakelijk DG Energie en vervoer).
  De administratieve kosten van zowel de Commissie als de deelnemers moeten in 
verhouding staan tot de omvang van het programma en niet hoger zijn dan 
nodig is voor een doeltreffende uitvoering van het programma.
 31.  Voor de administratieve kosten heeft de Commissie geen richtlijnen of ijkpunten, 
bijvoorbeeld op basis van vergelijkbare programma’s; zij verzamelt ook geen 
volledige informatie over deze kosten.
DOOR DEELNEMERS GEDRAGEN KOSTEN
 32.  De Rekenkamer verrichtte een enquête om te vernemen hoe hoog de deelnemers 
de kosten voor de voorbereiding van de voorstellen en de rapportage over de 
projecten schatten. De door de respondenten gemelde kosten voor het indie-
nen en bespreken van een voorstel belopen gemiddeld ongeveer 10 % van 
het gevraagde bedrag. De rapportagekosten worden geschat op ten minste 
nog eens 6 % van de EU-financiering (deze kosten komen in aanmerking voor EU-steun). Voor het programma als geheel duidt dit op een kostenomvang 
van 22 miljoen euro voor de succesvolle aanvragers
15.15 Het bedrag van 22 miljoen euro komt 
overeen met 10 % van het totale aantal 
goedgekeurde subsidieaanvragen 
(199,2 miljoen euro, zie tabel 1 ) plus 
6 % van de totale betalingen aan 
begunstigden in de periode 2003-2006 (43,6 miljoen euro). Er zijn echter ook 
kosten gemaakt voor niet-succesvolle 
voorstellen en de rapportagekosten 
zullen uiteindelijk betrekking hebben 
op het hele voor projecten betaalde bedrag (waarschijnlijk bijna 200 miljoen 
euro).
19
 33.  In de figuren 1 en 2  worden de door de deelnemers gemaakte schattingen van 
de kosten voor het indienen van een voorstel weergegeven als percentage 
van de gevraagde financiering. In figuur 3  worden de geschatte kosten voor 
rapportage getoond als percentage van de financiering16. Ruim de helft van 
de deelnemers vond de tijd die nodig was voor het invullen van een aanvraag redelijk, maar bij de projectcoördinatoren was dat slechts 40 %. Soortgelijke bedenkingen over de kosten van het voorbereiden van een voorstel en het onderhandelen met de Commissie worden weerspiegeld in de bevindingen 
bij de tussentijdse evaluatie. Er wordt op gewezen dat de contractbesprekin-
gen steeds langer duren omdat de aanvrager een groot aantal documenten moet overleggen. Voor sommige organisaties kunnen de aan een contract  
voorafgaande inspanningen zeer veel middelen opslorpen
17. Bij de tussen-
tijdse evaluatie werd evenals door de Rekenkamer gebruik gemaakt van een 
enquête, maar er werd een kleiner aantal deelnemers gecontacteerd en de 
respons was lager (736 antwoorden en 29 % respons voor de Rekenkamer,  
82 antwoorden en 22 % respons voor de beoordelaars).16 De Rekenkamer ondervroeg 
deelnemers aan het programma 
Intelligente energie-Europa over de uitvoering van het programma. 
736 aanvragers beantwoordden de 
vragenlijst.
17 Mid Term Evaluation of the 
Multi-annual Programme for Action 
in the field of Energy „Intelligent Energy – Europe, 2003-2006”, ECOTEC 
Research & Consulting Limited, United 
Kingdom. (blz. 42). (http://ec.europa.
eu/dgs/energy_transport/evaluation/
activites/doc/reports/energie/no52_eie_midterm_final_report.pdf)
UITSPLITSING VAN DE ANTWOORDEN OVER DE GESCHATTE KOSTEN VOOR HET INDIENEN 
VAN EEN VOORSTEL ALS PERCENTAGE VAN DE GEVRAAGDE FINANCIERING 689 RESPONDENTENFIGUUR 1
11-15 %16-20 %meer dan 20 %
minder dan 5 %
6-10 %
20
UITSPLITSING VAN DE ANTWOORDEN OVER DE RAPPORTAGEKOSTEN 
ALS PERCENTAGE VAN DE ONTVANGEN FINANCIERING 529 RESPONDENTENFIGUUR 3UITSPLITSING VAN DE ANTWOORDEN OVER DE GESCHATTE KOSTEN VAN COÖRDINATOREN 
VOOR HET INDIENEN VAN EEN VOORSTEL ALS PERCENTAGE VAN DE GEVRAAGDE FINANCIERING 121 COÖRDINATOREN BEANTWOORDDEN DE VRAGENLIJSTFIGUUR 2
11-15 %16-20 %meer dan 20 %
minder dan 5 %
6-10 %
11-15 %16-20 %meer dan 20 %
minder dan 5 %
6-10 %
21
DOOR HET UITVOEREND AGENTSCHAP GEMAAKTE KOSTEN
 34.  Een innovatie van Intelligente energie-Europa was de oprichting van een uit-
voerend agentschap (zie tekstvak 6) dat de administratie van het programma 
moest voeren18. De Commissie wees 8,5 miljoen euro aan op de IEE-begro-
tingsonderdelen om het uitvoerend agentschap in 2005 en 2006 te finan-cieren. In 2006 vermeldde de jaarrekening van het agentschap uitgaven (op transactiebasis) ten belope van vier miljoen euro
19, met een gecumuleerd  
overschot per 31 december 2006 van 0,9 miljoen euro. De exploitatiekosten 
van het agentschap bedroegen dus 7,6 miljoen euro voor 2005 en 2006. Eind 2006 telde het agentschap 41 personeelsleden, waarvan vijf gedetacheerde 
vaste ambtenaren van de Commissie, 11 door de Commissie overgeplaatste 
tijdelijke functionarissen en 25 arbeidscontractanten.18 Het agentschap hield zich alleen 
bezig met het beheer van het 
IEE-programma, en niet met het 
beheer van uit eerdere programma’s 
gefinancierde activiteiten. Sinds 
2007 maakt de omzetting naar IEE 
deel uit van het kaderprogramma 
Competitiviteit en Innovatie (CIP). Het agentschap beheert nu andere 
CIP-activiteiten naast de doorlopende 
activiteiten in het kader van IEE.
19 Economische resultatenrekening 
2006. Verslag over de jaarrekening 
van het Uitvoerend Agentschap voor intelligente energie betreffende het 
begrotingsjaar 2006, vergezeld van 
de antwoorden van het Agentschap 
(PB C 309 van 19.12.2007, blz. 18). De 
personeelsuitgaven zijn goed voor 66 % van het totaal. Een aanzienlijk deel van de 
overige administratieve uitgaven betrof 
uitgaven voor deskundigen en studies en 
terugbetalingen aan de Commissie voor 
accommodatie en andere diensten.
OPRICHTING VAN HET UITVOEREND AGENTSCHAP VOOR INTELLIGENTE ENERGIETEKSTVAK 6
Het Uitvoerend Agentschap voor intelligente energie is het eerste uitvoerend agentschap van de Gemeenschap 
en werd in 2005 operationeel. Het had tot taak, het hoofddeel van het programma Intelligente energie-Europa 
(2003-2006) uit te voeren. In de praktijk omvat dat de volgende taken.
Projectcyclus:
lancering van de jaarlijkse oproepen tot het doen van voorstellen, selectie van de voorstellen en sluiting  –
van contracten,toezicht op de projecten (voortgang en fi  nanciële aspecten),  –
controle van de werkelijke eff  ecten van de projecten op het doelgebied,  –
uitkering van de EU-bijdrage overeenkomstig de contractvoorwaarden, –
communicatie en promotie betreff  ende het programma en de projecten ervan.  –
Rapportage aan de Commissie:
rapportage over de uitvoering van het programma, –
feedback met informatie voor toekomstige programma-ontwikkeling en over nationale initiatieven, –
rapportage over het runnen van het agentschap en zijn operationele begroting, –
leiding en beheer van het agentschap (personele middelen, fi  nanciën...).  –
Het agentschap kreeg bijkomende taken (CIP), de naam veranderde in „Uitvoerend Agentschap voor com-
petitiviteit en innovatie” en de duur werd verlengd tot eind 2015.
22
DOOR DG ENERGIE EN VERVOER GEDRAGEN KOSTEN
 35.  De door DG Energie en vervoer gedragen personeelskosten in verband met IEE 
zijn niet apart vermeld in de financiële staten van de Commissie, maar ze  
kunnen worden geschat op basis van het aantal personeelsleden. De Com-
missie heeft aangegeven dat 38 personeelsleden waren betrokken bij de  uitvoering van het programma in 2003 [COM(2002) 162]. Dit aantal nam af tot 20 nadat het agentschap in 2006 volledig operationeel was geworden  
(tegen die tijd waren 16 personeelsleden bij het agentschap gedetacheerd). 
Aan de hand van de veronderstellingen in de kosten-batenanalyse die werd verricht ter rechtvaardiging van de oprichting van het uitvoerend agent-
schap
20 wijst dit op personeelskosten van ongeveer 16 miljoen euro voor de 
periode 2003-2006.
 36.  De uitgaven voor administratief beheer (hoofdzakelijk uitgaven voor studies, ver-
gaderingen, informatie en publiciteit) bedroegen over de periode 2003-2006 
2 miljoen euro.20 Externalisation arrangements 
for „Intelligent Energy for Europe” 
Programme. A cost-effectiveness 
assessment, Eureval-C3E, 2002.
23
TOTALE ADMINISTRATIEVE KOSTEN
 37.  De door de Europese Unie gedragen administratieve kosten voor IEE (inclusief de 
exploitatiekosten van het uitvoerend agentschap) over de periode 2003-2006 
bedragen dus ongeveer 25 miljoen euro. Ondervraging van deelnemers wijst 
op ongeveer 22 miljoen euro aan kosten voor de voorbereiding van voor-stellen en de rapportage over projecten. De betalingen aan de deelnemers beliepen eind 2006 in totaal 46,8 miljoen euro. Dit doet vermoeden dat de 
kosten van het programma Intelligente energie-Europa voor het beheer, de 
voorbereiding van voorstellen en de rapportage over projecten over deze  periode ongeveer gelijk waren aan hetgeen er voor operationele activiteiten 
aan de begunstigden werd uitbetaald.
 38.  Veel van deze kosten in een programma als IEE zijn hoog in de aanloopperiode. 
Kosten zoals die voor het opstellen van oproepen tot het doen van voorstel-
len komen uiteraard vooral in de beginperiode van het programma voor en 
de verhouding tussen administratieve en beleidskosten zal in de loop van het programma veranderen. Maar de reeds gemaakte administratieve kosten 
plus de kosten voor de voorbereiding van voorstellen en de rapportage over 
projecten zijn naar schatting goed voor meer dan een zesde van het totaal 
der vastleggingen en er zullen nog meer administratieve kosten volgen aan-
gezien het uitvoerend agentschap toezicht blijft houden op de contracten en zich steeds meer zal bezighouden met het nazien van aanvragen om terug-
betaling, terwijl de begunstigden rapportagekosten blijven maken en steeds 
meer middelen zullen besteden aan het opstellen van kostenstaten en het 
verkrijgen van controlecertificaten.
24
IS HET UITVOEREND AGENTSCHAP EEN BETERE BEHEERDER?
 39.  De controle van de Rekenkamer toonde aan dat het uitvoerend agentschap:
de communicatie over het programma had verbeterd (door middel van  –
zijn website, video-uitzendingen op Internet en de nieuwsbrief);de aanvraagdocumenten had verbeterd; –
de administratieve belasting van de deelnemers gedeeltelijk had verminderd; –
de halfjaarlijkse rapportage over de voortgang en de financiële aspec- –
ten had verminderd tot een enkel verslag over voortgang en financiële aspecten om de negen maanden.
 40.  Veranderingen in de administratieve procedures vinden weerklank in de houding 
van de programmabegunstigden. Wat betreft de criteria „bijstand tijdens de 
aanvraagprocedure” en „duur van de procedure” ( figuur 4 ) hebben de aan-
vragers 10 % meer het oordeel ‘goed tot uitstekend’ aan de dienstverlening 
van het uitvoerend agentschap toegekend dan aan die van de Commissie. De verschillen waren bijzonder opvallend bij de beoordeling ‘uitstekend’.
 41.  Hoewel de deelnemers als groep bij voorkeur te maken hadden met het uitvoerend 
agentschap, zag ongeveer de helft van hen weinig niveauverschil in de dienst-
verlening. De projectcoördinatoren (die meer contact hebben met Brussel dan andere deelnemers) uitten een grotere tevredenheid over het agentschap en 
minder tevredenheid over de Commissie (zie de figuren 5 en 6 ).
 42.  Het is te vroeg voor definitieve conclusies over de prestaties van het agentschap, 
maar de opvatting van de programmadeelnemers is dat het een goede start 
heeft gemaakt.
DUUR VAN DE AANVRAAGPROCEDUREFIGUUR 4
Uitstekend
Goed
bevredigend
Slecht
Geen dienst verleendOpinie van de respondenten op de enquête over het werken met…
… het uitvoerend agentschap
0 % 20 % 40 % 60 % 80 % 100 %… de Commissie
25
FIGUUR 5
OPINIE VAN ALLE BEGUNSTIGDEN OVER KWALITEITSVERSCHILLEN 
IN DE DIENSTVERLENING VAN DE COMMISSIE EN VAN HET UITVOEREND AGENTSCHAP
FIGUUR 6
OPINIE VAN COÖRDINATOREN OVER KWALITEITSVERSCHILLEN 
IN DE DIENSTVERLENING VAN DE COMMISSIE EN VAN HET UITVOEREND AGENTSCHAPCOMgelijk
Agentschap
COMgelijk
Agentschap
COMgelijk
Agentschap
COMgelijkAgentschap
COMgelijk Agentschap
COMgelijkAgentschapDe beschikbaarheid
van informatie
is beter bijDe aanvraagprocedure
gaat sneller bijDe rapportage over
lopende projecten
is vlotter bij
De beschikbaarheid
van informatie
is beter bijDe aanvraagprocedure
gaat sneller bijDe rapportage over
lopende projecten
is vlotter bij020406080100120140160180
051015202530354045
PLANNING VAN HET PROGRAMMA
 43.  De Commissie heeft de doelstellingen van het IEE-programma omgezet in een 
gedetailleerd werkprogramma en gebruik gemaakt van externe deskundigen 
voor het beoordelen van de voorstellen. Op sommige doelgebieden van de 
IEE-actie schijnen aanzienlijke mogelijkheden te bestaan voor een rendabele toepassing van efficiënte technologieën tegen broeikasgas.
 44.  Daarentegen verliep de planning van het programma niet volgens de beste prak-
tijken. De Commissie heeft geen:
duidelijk beleidsmodel omschreven, –
specifieke en tijdgebonden doelstellingen vastgesteld, –
analyse verricht van de voornaamste marktactoren. –
 45.  De spreiding van de uitgaven over zoveel activiteitengebieden beperkte  
onvermijdelijk de mogelijkheden om op enig specifiek gebied significante 
en verifieerbare vooruitgang te boeken. IEE was geen duidelijk gericht  
uitgavenprogramma.
AANBEVELING 1  PLANNING
De Commissie moet ervoor zorgen dat de programmavoorstellen geba-
seerd zijn op een expliciet beleidsmodel en het verwachte verband tussen 
uitgaven, output en impact weergeven.CONCLUSIES EN AANBEVELINGEN
27
TOEZICHT EN EVALUATIE
 46.  De toezicht- en evaluatieprocedures zorgden niet voor een doeltreffende feed-
back. De Commissie hield toezicht op de projecten maar trachtte niet de pres-
taties van het programma als geheel in het oog te houden. De evaluatie van 
het voorgaande programma kwam te laat om invloed te hebben op de opzet van Intelligente energie-Europa, en het vervolgprogramma werd goedgekeurd voordat Intelligente energie-Europa was geëvalueerd. Het programma werd 
‘tussentijds’ geëvalueerd, maar de evaluatie werd gehinderd omdat op dat 
moment nog maar 5 % van de betalingen was verricht.
 47.  De toezicht- en evaluatieregeling stelde de Commissie dus niet in staat een 
beeld te krijgen van de algehele kwaliteit en opzet van het programma en 
te beoordelen of bijvoorbeeld een klassieke, projectgerichte benadering  
het best aansloot bij de beleidsdoelstellingen21, dan wel of in dat geval  
een veel doelgerichter programma meer kans maakte de IEE-doelstellingen 
te realiseren. Een van de uitgangspunten van het programma Intelligente  energie-Europa was dat gebrekkige kennis verhinderde dat beleidsmakers  
de passende technologie invoerden. Met doeltreffend toezicht zou kunnen 
worden vastgesteld of de beleidsmakers nu beter geïnformeerd zijn.
 48.  De Commissie was niet in staat te beoordelen of de energieagentschappen een 
significante impact hadden en of zij zorgden voor een betere coördinatie bij 
de bevordering van energie-efficiënte technologie. Toch bezorgden de wijzi-
gingen in het programma 2007-2013 deze organen meer financiële steun.
 49.  IEE was klein in verhouding tot de (energie)markt waarop het programma zijn 
invloed moest doen gelden. IEE-projecten leidden tot een intermediaire out-
put (vaak in de vorm van adviezen aan beleidsmakers, deelname aan evene-menten of publiciteitsmateriaal). Van deze output valt moeilijk uit te maken of die tot gedragswijzigingen leidt.21 Het is bijvoorbeeld opmerkelijk 
dat beleidsmakers in de lidstaten, 
een andere aanpak volgend, zich 
vaak richten tot nutsbedrijven als 
geschikte bron van advies over 
energiebesparende technologie. Een 
dergelijke aanpak heeft het voordeel 
dat die bedrijven reeds vaste contacten hebben met de energieverbruikers en 
de mogelijkheid hebben de impact op 
het energieverbruik te meten, maar 
het nadeel dat die bedrijven daarbij 
duidelijk belang hebben, hetgeen 
wellicht niet optimaal is voor een 
eerlijk en transparant advies.
28
 50.  Evenzo is er een intrinsiek probleem om te beslissen wanneer en hoe meerjarige 
programma’s moeten worden geëvalueerd die traag (of te laat) van start gaan 
en waarvan de uitgaven nog na het verstrijken van de officiële program-maperiode consequenties hebben. Zoals de Rekenkamer heeft opgemerkt  
in haar verslag over de „processen halverwege de looptijd” van de struc-
tuurfondsen (Speciaal verslag nr. 1/2007): een evaluatie die zo vroeg in de 
programmeringsperiode wordt verricht dat de resultaten de opzet van een 
vervolgprogramma nog kunnen beïnvloeden, berust op gegevens die slechts 
een klein gedeelte van de geplande uitgaven bestrijken. Anderzijds zullen 
evaluaties die een aanzienlijk uitgavenbedrag betreffen, waarschijnlijk te laat plaatsvinden om de opzet van vervolgprogramma’s te kunnen beïnvloeden.
 51.  Wegens deze intrinsieke moeilijkheden is het temeer belangrijk dat de Commissie 
een gedegen en complete reeks prestatie-indicatoren invoert en zorgt voor 
een optimale timing van de evaluaties.
AANBEVELING 2  TOEZICHT
De Commissie moet ervoor zorgen dat het toezicht op de programma’s  
haar zo veel mogelijk nuttige informatie verschaft over het effect van de programma’s. Die informatie moet verder gaan dan afzonderlijke projecten 
en helpen om een beeld te krijgen van een programma als geheel, mede 
in het licht van de aangekondigde doelstellingen.
AANBEVELING 3  EVALUATIE
De evaluatie van de programma’s moet aldus worden verricht dat ze maxi-
maal nut oplevert als bron van feedback-informatie die verbetering van 
de uitgavenprogramma’s mogelijk maakt. De Commissie moet overwegen, meer gebruik te maken van ‘longitudinale’ evaluatie – kijken naar de impact 
van essentiële categorieën projecten aan de hand van opeenvolgende  
uitgavenregelingen. De verslagen die de Commissie ontving over pro-
gramma’s in de lidstaten kunnen daarvoor een geschikt kader bieden.
29
BEHEER VAN DE REGELING
 52.  Het werk van de Rekenkamer wijst erop dat de totale kosten voor de voorbe-
reiding van voorstellen, de rapportage over projecten en het beheer gelijk 
waren aan de totale over de periode 2003-2006 voor projecten uitgekeerde 
middelen. Gelet op de toekomstige uitgaven en administratiekosten zullen 
deze drie soorten kosten in totaal naar verwachting meer dan een zesde van 
de uitgegeven bedragen uitmaken.
 53.  Hoewel de Europese Commissie vele regelingen beheert waarvan de opzet ver-
gelijkbaar is met die van IEE, heeft zij geen kader voor de beoordeling van 
de administratieve kosten ervan. Het is dan ook niet mogelijk om de adminis-
tratieve kosten van IEE vlot te vergelijken met die van andere regelingen.
AANBEVELING 4  BEHEERSKOSTEN
De Commissie moet informatie over de administratiekosten van de pro-
gramma’s meer systematisch registreren en analyseren (op basis van indi-
catoren zoals de kosten per uitgegeven euro en de kosten per beoordeeld 
voorstel). Daarbij moet niet alleen rekening worden gehouden met de door de Commissie gedragen kosten, maar ook met die van de begunstigden. De 
Commissie moet deze informatie benutten om programma’s te vergelijken 
en de beste praktijken te identificeren en te verspreiden.
 54.  Het uitvoerend agentschap had een positief effect op de tevredenheid van de 
klanten: de deelnemers (met name de projectcoördinatoren) hebben liever 
te maken met het agentschap dan met de Commissie.
  Dit verslag werd door de Rekenkamer te Luxemburg vastgesteld op haar verga-
dering van 4 september 2008.
  Voor de Rekenkamer
  Vítor Manuel da Silva Caldeira
President

30
OVERZICHT VAN DE VOORNAAMSTE VERTICALE ACTIES 
EN DE BETROKKEN DOELGEBIEDEN VAN SAVE, ALTENER EN STEERBIJLAGE I
GEBIEDVOORNAAMSTE VERTICALE ACTIES DOELGEBIEDEN
TITEL TITELSAVEMULTIPLYING SUCCESS 
IN BUILDINGS (MEER SUCCES 
IN DE BOUW)Middelen ter lancering van de richtlijn Gebouwen
Plannen ter invoering van energiediensten in gebouwen
Openbare gebouwen als lichtend voorbeeldPromotie van beste-praktijkvoorbeelden van gebouwen met 
hoog energierendement
RETROFITTING OF SOCIAL HOUSES 
(RENOVERING VAN SOCIALE 
WONINGEN)Bewustzijnsverhoging, educatie en opleiding
Aangepaste ﬁ  nancieringsregelingen
Geavanceerde geïntegreerde renoveringstechniekenJuridische en institutionele wijzigingen
INNOVATIVE APPROACHES 
IN INDUSTRY (INNOVATIEVE 
BENADERINGEN IN DE INDUSTRIE)(Instrumenten voor) energiebeheer
Energiediensten in KMO’sPolygeneratie
ENERGY EFFICIENT EQUIPMENT AND 
PRODUCTS (ENERGIE-EFFICIËNTE 
UITRUSTING EN PRODUCTEN)Versterkte toepassing van en grotere bekendheid met de 
EU-labels en minima voor energie-eﬃ   ciëntie
Technologieaankopen, kopersinitiatieven en andere methoden 
voor snellere marktwijzigingen
Toezicht op marktwijzigingen en voorbereiding van nieuwe 
beleidsinitiatievenALTENERRES-ELECTRICITY (ELEKTRICITEIT 
UIT DUURZAME-
ENERGIEBRONNEN (DEB))Nationale indicatieve doelen
SteunregelingenNetwerkkwesties
Groene elektriciteit
Gespreide elektriciteitsproductie
RES-HEAT (DEB-WARMTE)Wetgeving, brandstofnormen en standaardenAanvoerlijnen en marktstructuren
Speciﬁ  eke toepassingen en gebouwenintegratie
SMALL SCALE RES APPLICATIONS 
(KLEINSCHALIGE TOEPASSINGEN 
VAN DEB)Verwarming en koeling van water en ruimten met zonne-energie
Opwekking van elektriciteit m.b.v. zonnecellen
Biomassa voor de verwarming van huizen
Kleinschalige CHP- en warmtepompen
ALTERNATIVE VEHICLE PROPULSION 
(ALTERNATIEVE AANDRIJVING 
VAN VOERTUIGEN)Wetgeving, belastingstelsels en brandstofnormen en 
standaarden
Aanvoerlijnen en marktstructuren voor biobrandstoﬀ  enSTEERAanvoerlijnen en marktstructuren voor alternatieve brandstoﬀ  en 
die aparte aanvoerlijnen vergen
Vraag op de markt naar alternatief aangedreven voertuigen
Begeleidende maatregelen
POLICY MEASUREMENT 
FOR AN EFFICIENT USE OF ENERGY IN 
TRANSPORT (BELEIDSWEGING VOOR 
EFFICIËNT GEBRUIK VAN ENERGIE BIJ 
VERVOER)Vermindering van de vraag naar vervoer
Verhoogde energie-eﬃ   ciëntie in een wijze van vervoer
Omschakeling op minder energie-intensieve middelen 
aanmoedigen
Economische instrumenten en prikkels
Informatie, bewustzijn en educatie
STRENGTHENING THE KNOWLEDGE 
OF LOCAL MANAGEMENT AGENCIES 
IN THE TRANSPORT FIELD 
(VERSTERKING VAN DE KENNIS 
VAN LOKALE BEHEERSINSTANTIES 
OP VERVOERSGEBIED)Opleiding en educatie van de lokale agentschappen 
over eﬃ   ciënt energiegebruik en gebruik van alternatieve 
brandstoﬀ  en in het vervoer
Bevordering van samenwerking en partnerschap: deelname van 
lokale actoren aan programma’s en projecten ondersteunen
Bron:  Intelligente energie – Europa 2003-2006 – Algemeen werkprogramma voor de jaren 2003-2006.
31
OVERZICHT VAN DE VOORNAAMSTE VERTICALE ACTIES 
EN DE BETROKKEN DOELGEBIEDEN VAN COOPENER
GEBIEDVOORNAAMSTE VERTICALE ACTIES DOELGEBIEDEN
TITEL TITELCOOPENERENERGY POLICIES, LEGISLATION AND 
MARKET CONDITIONS FOR ENABLING 
POVERTY ALLEVIATION IN 
DEVELOPING COUNTRIES 
(ENERGIEBELEID, WETGEVING 
EN MARKTVOORWAARDEN 
OM ARMOEDEBESTRIJDING 
IN ONTWIKKELINGSLANDEN 
MOGELIJK TE MAKEN)De energiebeleidsketen van ontwikkeling tot bevordering en 
uitvoering
Regels voor zuinige energie, betreﬀ  ende duurzaamheid, doelen 
en gedecentraliseerde opwekking
Energieplanning voor stads-, voorstads- en plattelandsgebieden
Financiering, investeringen en steunregelingen voor 
programma’s en projecten in de energiesector, met bijzondere nadruk op KMO’s
Bevordering van de beste praktijken inzake energiediensten om 
te voldoen aan de behoeften van de armen
STRENGTHENING LOCAL ENERGY 
EXPERTISE IN DEVELOPING 
COUNTRIES (VERSTERKING 
VAN DE LOKALE ENERGIE-
EXPERTISE 
IN ONTWIKKELINGSLANDEN)Opleiding en netwerken voor energiebeleidsmakers, 
regelgevende instanties en planologen betreﬀ  ende energie
Opleiding, netwerken, mobiliteit en studiereizen voor 
energieprofessionals
Versterking van de bestaande energiecentra, -agentschappen en 
-bedrijfsverenigingen
Bron: Intelligente energie – Europa 2003-2006 – Algemeen werkprogramma voor de jaren 2003-2006.
OVERZICHT VAN DE VOORNAAMSTE HORIZONTALE ACTIES 
EN DE BETROKKEN DOELGEBIEDEN
GEBIEDVOORNAAMSTE HORIZONTALE 
ACTIESDOELGEBIEDEN
TITEL TITELALLESUSTAINABLE ENERGY 
COMMUNITIES (DUURZAME 
ENERGIE-
GEMEENSCHAPPEN)Bevordering van energie-burgerschap en activering van lokale 
energie-actoren
Planning in lokale gemeenschappen voor eﬃ   ciënt gebruik van 
DEB en klassieke energie, beheer van de vraag en desbetreﬀ  ende 
mobiliteit
Gunstige omstandigheden scheppen zodat lokale 
energiemarkten en -diensten een kritieke massa bereiken
THINK GLOBALLY ACT LOCALLY 
(GLOBAAL DENKEN, LOKAAL 
HANDELEN)ManagEnergy: instrument om lokale energie-activiteiten 
mogelijk te maken
Steun voor het oprichten van lokale en regionale bureaus voor 
energiebeheer en het functioneren van nationale verenigingen van agentschappen
Globaal denken: communautaire meerwaarde (studiegroep)
FINANCIAL MECHANISMS & 
INCENTIVES (FINANCIËLE 
MECHANISMEN & PRIKKELS)Grensoverschrijdende analyse van de verschillende 
ﬁ nancieringsmechanismen
Ontwikkeling en bevordering van innoverende 
ﬁ nancieringsmechanismen voor investeringen in DEB en DGE
Recht op eerlijke concurrentie
Platform/Forum voor de uitwisseling van ervaringen inzake 
ﬁ nanciële mechanismen en prikkels
MONITORING & EVALUATION 
(TOEZICHT & EVALUATIE)Toezicht op en evaluatie van de verschillende beleidslijnen en 
maatregelen voor DEB en rationeel energiegebruik
Methoden, indicatoren en modellen voor toekomstige trends en 
beleidsimpact
Platform voor de uitwisseling van ervaringen inzake toezicht en 
evaluatie
DISSEMINATION & PROMOTION 
(VERSPREIDING & PROMOTIE)Verspreiding van projectresultaten
Verspreiding van beste praktijken in de sector
Verspreiding van het programma en van wat daarmee is bereiktCampagne tot bewustmaking van het publiek inzake een Europa 
met duurzame energie
Bron:  Intelligente energie – Europa 2003-2006 – Algemeen werkprogramma voor de jaren 2003-2006.
ANTWOORD 
VAN DE COMMISSIE OP HET SPECIALE VERSLAG VAN DE REKENKAMER OVER INTELLIGENTE ENERGIE 20032006
33
SAMENVATTING
I. 
Het programma „Intelligente energie voor  
Europa” (IEE) is bedoeld ter ondersteuning  van het beleid van de Europese Unie op ener-giegebied, zoals beschreven in het groenboek over de continuïteit van de energievoorzie-ning, het witboek over het vervoersbeleid  en andere communautaire wetgeving op dit  terrein, door een evenwichtige bijdrage aan  de algemene doelstellingen van continuïteit  van de energievoorziening, concurrentiever-
mogen en milieubescherming (artikel 1 van de 
programmabeschikking).
IV.
Eerste streepje
Het IEE-programma is vooral bedoeld als kata-
lysator waarmee relatief kleine bedragen veel 
grotere investeringen in de toekomst moeten 
genereren. 
Binnen een brede sector als energie is het  
onvermijdelijk om zwaartepunten aan te wijzen. 
Het toepassingsgebied en de doelstellingen  
van het eerste IEE-programma (IEE1) werden  
bepaald door het Parlement en de Raad en wer-
den gestructureerd aan de hand van vier spe-cifieke terreinen. In de beschikking over IEE1 wordt verwezen naar een aantal mededelingen over de vier programmaterreinen en elk van  
die documenten bevat een lijst van belangrijke 
actieterreinen
1. Volgens de Commissie is de  
programmering, die werd toegesneden op de 
in de wetgeving vastgestelde beleidsterreinen, van voldoende kwaliteit gezien de beperkingen 
die inherent zijn aan een beleidsinstrument  
van dit type.
1  Het witboek voor een communautaire strategie en een actieplan 
[COM(1997) 599 definitief van 26.11.1997] bevat alleen al op het gebied van duurzame energie vier actieterreinen en 22 specifieke acties. In de mededeling van de Commissie „Actieplan voor ener-gie-efficiëntie in de Europese Gemeenschap” [COM(2000) 247 van 26.4.2000] worden acties voor alle sectoren en vijftien hoofdterreinen beschreven. In 2006 werd deze aanpak bekrachtigd door het advies van het Europees Parlement over het groenboek inzake energie-efficiëntie, dat meer dan 100 aanbevelingen bevat (A-0160/2006 van 3.5.2006), en de mededeling van de Commissie van 19 oktober 2006 over het actieplan voor energie-efficiëntie, waarin zes terreinen, tien prioriteiten en 75 kosteneffectieve maatregelen worden beschreven die worden geselecteerd op basis van een effectbeoordeling.Tweede streepje
IEE1 is een breed programma waarmee duur-
zame energie wordt aangepakt in alle maat-schappelijke sectoren, zoals bepaald in de  beschikking van het Parlement en de Raad.  Het programma wordt op projectbasis gemo-nitord, zodat het effect met betrekking tot de doelstellingen kan worden gemeten. De Com-missie is van mening dat de toezichtregeling adequaat was.
Het is niet haalbaar om toezicht op een hoger 
aggregatieniveau in te voeren omdat het moei-
lijk is causale verbanden te isoleren tussen de 
resultaten van het programma als katalysator en macro-economische ontwikkelingen, zoals 
de energieafhankelijkheid van de EU. De Com-
missie is van mening dat de algemene kwaliteit 
en opzet van het IEE-programma hierdoor niet 
in gevaar zijn.
De toenemende vraag naar energieagentschap-
pen en het feit dat deze langdurig door de  
overheid worden gefinancierd, bewijzen dui-
delijk dat dergelijke agentschappen een aan-
zienlijke bijdrage leveren. 
Wat het tijdschema van de programmaevalua-
ties betreft, kan worden opgemerkt dat IEE een doorlopend programma is, waarbij ervaringen met eerdere projecten worden meegenomen in 
nieuwe projecten. De resultaten van de evalu-
aties worden dan ook systematisch gebruikt  
bij de opzet van wetgevingsvoorstellen voor  nieuwe programma’s.
34
Derde streepje
De Rekenkamer heeft door de Commissie en  
het uitvoerend agentschap gemaakte kosten  opgeteld bij door de begunstigden geschatte 
extra kosten. Deze laatste zijn van een heel  andere aard en zouden daarom apart moeten worden beoordeeld. Het voorbereiden van een voorstel betekent een investering in de plan-ning van een degelijk, concurrerend project.  
Verslaglegging over projecten is een gecofi-nancierde contractuele verplichting waardoor 
de resultaten kunnen worden overgedragen  
aan de belanghebbenden. Het programma  
wordt uitsluitend door de Commissie en het  
uitvoerend agentschap beheerd. In het geval van IEE omvatten de kosten voor het program-mabeheer ook investeringen in de opzet van  een uitvoerend agentschap, dat in de toekomst 
tot winst en kostenbesparing zal leiden.
 Met  
betrekking tot de uitbetaling van de program-
masubsidies merkt de Rekenkamer in punt 38 
terecht op dat voor een programma zoals IEE de kosten voor de uitwerking van voorstellen 
vooral in de beginfase worden gemaakt, terwijl 
de betaling aan de begunstigden vooral aan  
het eind plaatsvindt. De kosten die de deelne-
mers maken in verband met de uitwerking van 
voorstellen worden geraamd door extrapolatie 
op basis van een enquête. In het onderzoek  van de Rekenkamer zijn noch de aard van de 
subsidiabele kosten noch de methode om deze te berekenen gedefinieerd. De respondenten die de enquête invulden (29 % van de bena-derde personen) werd niet gevraagd gegevens te verstrekken en hun antwoorden zijn niet  gecontroleerd. Deze antwoorden zullen dan  ook zeer approximatief zijn en leveren geen  betrouwbare extrapolaties op. V.
Eerste streepje 
De Commissie is van mening dat het IEE-pro-
gramma zich duidelijk richt op de belangrijkste prioritaire doelstellingen van het energiebeleid van de EU, namelijk 1) beheersing van de vraag (loskoppeling van verbruik en groei), en 2) ver-groting van het aandeel van duurzame energie in het finale energieverbruik in de EU.
Het werkprogramma is toegesneden op de in 
de wetgeving gedefinieerde beleidsterreinen. 
Degenen die een voorstel indienen, moeten op 
overtuigende wijze de verwachte resultaten  
voorspellen en de Commissie besluit op basis van het volledig begrote projectvoorstel of de voorgestelde aanpak en de verwachte resulta-ten op rendabele wijze passen in de beleids-
doelstellingen van de Commissie.
Tweede streepje
Het programma wordt op projectbasis gemo-
nitord, zodat het effect met betrekking tot de 
doelstellingen kan worden gemeten. 
De toezichtkosten moeten binnen proportie blij-
ven en mogen niet leiden tot een noemenswaar-
dige verhoging van de exploitatiekosten.
Derde streepje
De Commissie is van plan de aanbeveling inzake 
de evaluatie van programma’s uit te voeren. In het kader van het werkprogramma van IEE 2008 is een aanbesteding uitgeschreven voor een  nieuwe studie, die op longitudinale basis zal worden uitgevoerd.
35
Vierde streepje
In de werkdocumenten met betrekking tot het 
jaarlijkse voorontwerp van begroting worden de administratieve kosten van de activiteiten 
van de directoraten-generaal en elk uitvoe-rend agentschap gespecificeerd
2. Sinds de  
procedure van 2008 wordt hierin op verzoek  van het Europees Parlement ook vermeld welk percentage van de programmabegroting wordt 
gebruikt voor de exploitatiekosten van het uit-voerende agentschap.
De Commissie zal de uitvoerende agentschap-
pen die het boekhoudkundige IT-systeem van 
de Commissie (ABAC) gebruiken, de mogelijk-heid bieden om de uitgaven van het agent-schap toe te wijzen aan de activiteiten. Zij  zullen dan een beter overzicht kunnen geven 
van de kosten, waaronder de administratieve 
kosten. Het is de bedoeling deze faciliteit vanaf 
het financiële jaar 2009 aan bepaalde agent-
schappen aan te bieden, en daarna uit te brei-den naar andere.
De Commissie vindt niet dat de door de deelne-
mers gemaakte kosten tot de administratieve 
kosten van een programma behoren. Het is  
momenteel niet gerechtvaardigd om de begun-
stigden en de Commissie extra te belasten met het verzamelen en controleren van gegevens 
over de kosten die de begunstigde maakt bij de uitwerking van voorstellen.
2 Werkdocumenten II, III en IV bij het voorontwerp van begroting.CONTROLEBEVINDINGEN
17. 
Het programma is vooral bedoeld als kataly-
sator waarmee relatief kleine bedragen veel  grotere investeringen in de toekomst moeten 
genereren. Het toepassingsgebied en de doel-stellingen van IEE1 werden bepaald door het Parlement en de Raad en werden gestructureerd aan de hand van vier specifieke terreinen. In de beschikking over IEE1 wordt verwezen naar een 
aantal mededelingen over de vier programma-terreinen en elk van die documenten bevat een 
lijst van belangrijke actieterreinen
3.
De Commissie is van mening dat het IEE-pro-
gramma zich duidelijk richt op de belangrijkste prioritaire doelstellingen van het energiebeleid van de EU, namelijk 1) beheersing van de vraag (loskoppeling van verbruik en groei), en 2) ver-
groting van het aandeel van duurzame energie 
in het finale energieverbruik in de EU.
18.
Eerste streepje
Het werkprogramma is toegesneden op de in de 
wetgeving gedefinieerde beleidsterreinen.
Degenen die een voorstel indienen, moeten  
op overtuigende wijze de verwachte resulta-ten voorspellen en de Commissie besluit op  basis van het volledig begrote projectvoor-stel of de voorgestelde aanpak en de ver-wachte resultaten op rendabele wijze passen 
in de beleidsdoelstellingen van de Commis-
sie. De selectieprocedure garandeert dat de  ondersteunde projecten zo effectief moge-
lijk bijdragen tot de verwezenlijking van de  
beleidsdoelstellingen.
3 Het witboek voor een communautaire strategie en een actieplan 
[COM(1997) 599 definitief van 26.11.1997] bevat alleen al op het gebied van duurzame energie vier actieterreinen en 22 specifieke acties. In de mededeling van de Commissie „Actieplan voor ener-gie-efficiëntie in de Europese Gemeenschap” [COM(2000) 247 van 26.4.2000] worden acties voor alle sectoren en vijftien hoofdterreinen beschreven. In 2006 werd deze aanpak bekrachtigd door het advies van het Europees Parlement over het groenboek inzake energie-efficiëntie, dat meer dan 100 aanbevelingen bevat (A-0160/2006 van 3.5.2006), en de mededeling van de Commissie van 19 oktober 2006 over het actieplan voor energie-efficiëntie, waarin zes terreinen, tien prioriteiten en 75 kosteneffectieve maatregelen worden beschreven die worden geselecteerd op basis van een effectbeoordeling.
36
Tweede streepje
Concrete, meetbare en tijdsgebonden doel-
stellingen voor de EU in haar geheel zijn vast-gesteld in de besluiten van de Raad en het  
Parlement, bijvoorbeeld in de richtlijnen inzake duurzame energie, en in de mededelingen  van de Commissie, bijvoorbeeld het witboek  over het vervoersbeleid en het actieplan voor energie-efficiëntie. De doelstellingen van elk 
project moeten telkens verband houden met de relevante communautaire doelstellingen. 
Derde streepje
Voor IEE1 werden de doelgroepen in een apart document vermeld. Het IEE-programma richt  
zich op bedrijven, die hun eigen analyses moe-ten indienen van de marktdeelnemers waarop 
hun projecten zich richten. 
21. 
Wat betreft het toezicht en de indicatoren om het succes van het programma in zijn geheel te meten, is EEI1 een breed programma waar-
mee duurzame energie wordt aangepakt in alle 
maatschappelijke sectoren, zoals bepaald in  
de beschikking van het Parlement en de Raad. 
In dit verband houdt de Commissie vast aan  
haar standpunt dat de toezichtregeling ade-
quaat was.
Het projecttoezicht heeft de Commissie en het 
uitvoerende agentschap waardevolle informa-tie opgeleverd met betrekking tot de eisen  die aan toekomstige projecten zullen worden gesteld. 22. 
Het programma is begonnen op het moment  van inwerkingtreding van de beschikking van de Raad en het Parlement in augustus 2003.  Wat betreft het tijdschema van de uitvoering is anderhalf jaar verstreken tussen de goedkeu-ring van de juridische grondslag (beschikking van de Raad en het Parlement in juni 2003)  en de ondertekening van de eerste subsi-dieovereenkomsten eind 2004. Dit wordt als  normaal beschouwd gezien de tijd die nodig  voor de goedkeuring van het werkprogramma, de lancering van de oproep tot het indienen  van voorstellen, de selectie en de sluiting van contracten.
Alle middelen werden vastgelegd tijdens de  
programmeringsperiode. Het tijdschema voor 
de betalingen hangt samen met de duur van  
de individuele projecten, waarvan de meeste 
doorlopen na 2006.
23. 
De Commissie heeft informatie gevraagd en  
gekregen over het opheffen van belemmerin-
gen voor de toepassing van energiezuinige  
technologieën, met name wat betreft gebrek-
kige informatie. De aanvrager moest dit spe-
cifiek vermelden in zijn projectvoorstel in het kader van zijn beoordeling van de stand van  
zaken. In een later stadium (tijdens het project en in het projectverslag) werd geactualiseerde informatie over de belemmeringen en de mate waarin deze werden weggenomen gevraagd en gekregen. De Commissie verzamelt ook feed-back over de behoefte aan informatie, bijvoor-beeld in het kader van de openbare raadpleging over het groenboek inzake energie-efficiëntie, die op 31 maart 2006 werd afgesloten.
37
24. 
Wat het tijdschema van de programmaevalua-
ties betreft, kan worden opgemerkt dat het IEE een doorlopend programma is, waarbij ervarin-
gen met eerdere projecten worden meegeno-men in nieuwe projecten. De resultaten van de evaluaties worden systematisch gebruikt bij de opzet van wetgevingsvoorstellen voor nieuwe programma’s.
25. 
In het kader van het werkprogramma voor  
2008 is een aanbesteding uitgeschreven  
voor een onafhankelijke studie naar lokale  
energieagentschappen. 
27. 
De opzet van agentschappen hangt vooral af 
van de mate waarin lokale en regionale struc-
turen voor cofinanciering beschikbaar zijn en 
zich langdurig willen verbinden aan hun agent-
schap.  De Commissie erkent de verschillen op 
dit vlak en heeft met name de nieuwe lidstaten 
aangemoedigd om het concept van de energie-
agentschappen over te nemen (in de oproep  
tot het indienen van voorstellen van 2004 werd 
bijvoorbeeld voorrang gegeven aan de opzet 
van agentschappen in nieuwe lidstaten).  Hier-
door kon op lokaal niveau een impuls worden gegeven en het besluitvormingsproces worden 
beïnvloed.  Na een langzame start konden zo  
tussen 2005 en 2007 zestien nieuwe energie-agentschappen worden opgericht in de nieuwe lidstaten.  
28. 
De ECUBA-studie, die werd uitgevoerd door  
deskundigen die nauw betrokken zijn bij de  werkzaamheden van de agentschappen (maar onafhankelijk zijn van de Commissie), leverde waardevolle inzichten op met betrekking tot de 
problemen in verband met het beheer van de 
energieagentschappen op lokaal en regionaal 
niveau. In het kader van het werkprogramma 
van IEE 2008 is een aanbesteding uitgeschreven 
voor een nieuwe studie, die zal worden uitge-voerd door een consortium dat niet betrokken 
is bij de lokale energieagentschappen. Via Managenergy en de reflectiegroep (MERG), 
die twee tot drie keer per jaar bij elkaar komt om de behoeften, prioriteiten en activiteiten 
van de lokale actoren, met name de energie-agentschappen, te bespreken, verzamelt de  Commissie informatie over de activiteiten van de agentschappen. Het Managenergy-consor-tium houdt op de Managenergy-website het  
gedeelte bij over de agentschappen en het  overzicht van gerelateerde agentschappen  
door jaarlijks te controleren of het agentschap 
nog actief is. 
29. 
De Commissie ondersteunt de energieagent-schappen alleen in de opstartfase. Het feit  dat de meeste nieuwe agentschappen die met 
communautaire steun zijn opgezet, nog steeds 
actief zijn, toont aan dat er in Europa behoefte 
bestaat aan dergelijke agentschappen en dat 
het publiek er voldoende gebruik van maakt en dit rechtvaardigt de investering van publieke 
middelen. 
31. 
De Commissie heeft gegevens over de kosten die de Commissie en het agentschap maken  
voor het beheer van het programma; daartoe rekent zij doorgaans niet de kosten die de deel-
nemers maken in verband met de uitwerking van voorstellen.
38
32. 
Op grond van de huidige juridische grondslag 
zijn de kosten die alle deelnemers maken bij het samenstellen van hun projectvoorstel niet 
subsidiabel. 
De Commissie is van mening dat dergelijke kos-
ten een noodzakelijk onderdeel zijn van een  project en daarom niet als „administratieve  kosten” kunnen worden gedefinieerd, evenmin als kosten in verband met de verslaglegging.
 
Deze kosten moeten de deelnemers bij allerlei aanbestedingen maken (volgens de enquête  van de Rekenkamer vindt 60 % van de respon-denten deze kosten „redelijk”).
 
Het voorbereiden van een voorstel betekent  –
een investering in de planning van een dege-
lijk, concurrerend project. Verslaglegging is 
een contractuele en operationele verplich-
ting waardoor het uitvoerende agentschap en 
de Commissie de resultaten van de projecten kunnen overdragen aan de belanghebben-
den. Dergelijke publicaties hebben positieve 
externe effecten en genereren aandacht voor 
het programma, waardoor de waarde van de 
communautaire financiering toeneemt en de 
uitvoerder van het project aan geloofwaar-
digheid wint.
De door de respondenten geschatte kosten   –
zijn per definitie moeilijk systematisch te  
kwantificeren. De Commissie merkt op dat in 
de enquête van de Rekenkamer noch de aard van de subsidiabele kosten noch de methode 
om deze te evalueren zijn gedefinieerd. De  
respondenten werd niet gevraagd gegevens 
te verstrekken en hun antwoorden zijn niet  
gecontroleerd. De antwoorden van de 29 %  van de benaderde personen die de enquête invulden, vormen daarom noodzakelijkerwijs een subjectieve perceptie, zullen inhoudelijk 
sterk variëren en kunnen niet op betrouwbare 
wijze worden geëxtrapoleerd.33. 
Sommige betrokkenen vonden dat het inschrijf-
proces gemakkelijker was geworden en dat er meer duidelijkheid was omtrent de procedure 
en de beoordelingscriteria. De Commissie  concludeert daarom dat de deelnemers aan  de externe evaluatie het inschrijfproces posi-tief beoordeelden, ook wat betreft de door  de Rekenkamer genoemde kosten in verband 
met de uitwerking van voorstellen. De door  de Rekenkamer genoemde onderhandelingen 
over het contract maken geen deel uit van de 
voorstelfase, maar staan daar duidelijk los van. 
Onderhandelingen worden alleen gevoerd over 
projecten die zijn geselecteerd voor financie-ring en zijn bedoeld ter voorbereiding van de subsidieovereenkomst tussen het consortium van begunstigden en de Commissie. De mid-
delen die worden besteed aan deze onder-
handelingen moeten daarom niet worden  
opgeteld bij de kosten voor het indienen van 
een voorstel.
37-38. 
De Rekenkamer heeft door de Commissie en  
het uitvoerend agentschap gemaakte kosten  
opgeteld bij door de begunstigden geschatte 
kosten. Deze laatste zijn van een heel andere 
aard en zouden daarom apart moeten worden beoordeeld. Het voorbereiden van een voor-
stel betekent een investering in de planning  van een degelijk, concurrerend project. Ver-slaglegging over projecten is een gecofinan-cierde contractuele verplichting waardoor de resultaten kunnen worden overgedragen aan de belanghebbenden. Het programma wordt  uitsluitend door de Commissie en het uitvoe-rend agentschap beheerd. In het geval van IEE omvatten de kosten voor het programmabe-heer ook investeringen in de opzet van een  uitvoerend agentschap, dat in de toekomst tot winst en kostenbesparing zal leiden.
39
Wat betreft de door de deelnemers geschatte 
kosten in verband met de voorbereiding van  voorstellen en de verslaglegging over projec-
ten (22 miljoen euro volgens de enquête van de Rekenkamer) en zoals gezegd in punt 32 is de Commissie van mening dat dergelijke kosten van een andere aard zijn en een noodzakelijk onderdeel zijn van een project. Daarnaast zijn 
in de enquête van de Rekenkamer noch de aard van deze kosten noch de methode om deze  
te evalueren gedefinieerd. De respondenten  
werd niet gevraagd gegevens te verstrekken  
en hun antwoorden zijn niet gecontroleerd.  
De antwoorden van de 29 % van de benaderde personen die de enquête invulden, zullen dan ook zeer approximatief zijn en leveren geen  betrouwbare extrapolaties op.
De Commissie is van mening dat de geschatte 
kosten die de deelnemers maken in verband  
met de voorbereiding van voorstellen en de  verslaglegging niet kunnen worden gelijkge-
steld aan, opgeteld bij of vergeleken met de  
door de Commissie en het uitvoerende agent-
schap gemaakte administratieve kosten voor  
het programmabeheer, aangezien deze kosten 
van een andere aard zijn. Met betrekking tot 
de uitbetaling van de programmasubsidies  merkt de Rekenkamer in punt 38 terecht op  
dat voor een programma zoals IEE de kosten  voor de uitwerking van voorstellen vooral in  de beginfase worden gemaakt, terwijl de beta-ling aan de begunstigden vooral aan het eind plaatsvindt. CONCLUSIES EN AANBEVELINGEN
44. 
Volgens de Commissie is de programmering  
van het programma van voldoende kwaliteit  gezien de beperkingen die inherent zijn aan  
een beleidsinstrument van dit type. Het werk-programma is toegesneden op de in de wetge-ving gedefinieerde beleidsterreinen.
Zie antwoord op punt 18.
45. 
Het programma is vooral bedoeld als kataly-
sator waarmee relatief kleine bedragen veel  
grotere investeringen in de toekomst moeten 
genereren. Het toepassingsgebied en de doel-stellingen van IEE1 werden bepaald door het Parlement en de Raad en werden gestructureerd aan de hand van vier specifieke terreinen. In de 
beschikking over IEE1 wordt verwezen naar een 
aantal mededelingen over de vier programma-
terreinen en elk van die documenten bevat een 
lijst van belangrijke actieterreinen
4.
4 Het witboek voor een communautaire strategie en een actieplan 
[COM(1997) 599 definitief van 26.11.1997] bevat alleen al op het gebied van duurzame energie vier actieterreinen en 22 specifieke acties. In de mededeling van de Commissie „Actieplan voor ener-gie-efficiëntie in de Europese Gemeenschap” [COM(2000) 247 van 26.4.2000] worden acties voor alle sectoren en vijftien hoofdterreinen beschreven. In 2006 werd deze aanpak bekrachtigd door het advies van het Europees Parlement over het groenboek inzake energie-efficiëntie, dat meer dan 100 aanbevelingen bevat (A-0160/2006 van 3.5.2006), en de mededeling van de Commissie van 19 oktober 2006 over het actieplan voor energie-efficiëntie, waarin zes terreinen, tien prioriteiten en 75 kosteneffectieve maatregelen worden beschreven die worden geselecteerd op basis van een effectbeoordeling.
40
AANBEVELING 1 – PLANNING
Zie antwoorden op de punten 17 & 18.
De Commissie voert de aanbeveling van de  
Rekenkamer inzake de planning reeds uit. De Commissie heeft een expliciet beleidsmodel  voor IEE opgesteld waarin het verwachte ver-band tussen uitgaven, resultaten en effect  voor ieder steungebied wordt weergegeven  en hierop wordt per project toegezien. 
46. 
IEE1 is een breed programma waarmee duur-zame energie wordt aangepakt in alle maat-schappelijke sectoren, zoals bepaald in de  beschikking van het Parlement en de Raad. In dit verband houdt de Commissie vast aan haar standpunt dat de toezichtregeling adequaat  was.
Het projecttoezicht heeft de Commissie en het 
uitvoerende agentschap waardevolle informa-
tie opgeleverd met betrekking tot de eisen  
die aan toekomstige projecten zullen worden 
gesteld.
IEE is een doorlopend programma, waarbij  
ervaringen met eerdere projecten worden mee-genomen in nieuwe projecten. De resultaten  van de evaluaties worden dan ook systematisch gebruikt bij de opzet van wetgevingsvoorstel-len voor nieuwe programma’s. 47. 
Het programma wordt op projectbasis gemo-
nitord, zodat het effect met betrekking tot de doelstellingen kan worden gemeten. Het is niet 
haalbaar om toezicht op een hoger aggrega-tieniveau in te voeren omdat het moeilijk is  causale verbanden te isoleren tussen de resul-taten van het programma als katalysator en  macro-economische ontwikkelingen, zoals de 
energieafhankelijkheid van de EU. De Commis-sie is van mening dat de algemene kwaliteit en 
opzet van het IEE-programma hierdoor niet in 
gevaar zijn.
Zie ook antwoord op punt 23.
48. 
De feedback vanuit overheden in de hele EU, 
zoals onder meer blijkt uit de recente groei van 
de vraag naar dergelijke agentschappen, beves-
tigt dat zij geloven dat een lokaal of regionaal 
agentschap een aanzienlijke bijdrage levert.  Het feit dat de overheid een agentschap niet 
alleen gedurende de eerste drie jaar van de  
IEE-steun moet cofinancieren, maar ook ervoor 
moet zorgen dat het gedurende vijf jaar daarna 
blijft voortbestaan, bevestigt dat de lokale  
overheden overtuigd zijn van de waarde van  
een dergelijk agentschap. Zie ook antwoord  op punt 28.
49. 
Gedragsveranderingen kunnen alleen op de  lange termijn worden geschat op basis van  geconsolideerde data, zoals de door Eurostat 
verstrekte gegevens. Desalniettemin heeft het 
programma een positieve invloed gehad op de 
ontwikkeling van EU-beleid.
41
50. 
Wat betreft het gebruik van de evaluaties bij de 
opzet van vervolgprogramma’s, vormen con-clusies uit reeds uitgevoerde evaluaties (tus-
sentijdse of eindevaluaties van het lopende  programma en evaluaties achteraf van vorige programma’s) een belangrijke basis voor de  evaluaties vooraf en effectbeoordelingen van het vervolgprogramma. 
IEE is een doorlopend programma, waarbij  
ervaringen met eerdere projecten worden mee-
genomen in nieuwe projecten. De resultaten  
van de evaluaties worden dan ook systematisch 
gebruikt bij de opzet van wetgevingsvoorstel-len voor nieuwe programma’s. 
51. 
Wat betreft de prestatie-indicatoren leidt de  overdracht van het programmabeheer aan een 
voltijds werkend team van toegewijde profes-
sionals in een uitvoerend agentschap tot een efficiënter proces van continue feedback, waar-
door het programma en de prioriteiten jaarlijks 
kunnen worden aangepast en bijgestuurd naar-
gelang van veranderingen op de markt en de 
ontwikkeling van het EU-beleid.
AANBEVELING 2 – TOEZICHT
Het programma wordt op projectbasis gemo-
nitord, zodat het effect met betrekking tot de 
doelstellingen kan worden gemeten. 
De toezichtkosten moeten binnen proportie blij-
ven en mogen niet leiden tot een noemenswaar-
dige verhoging van de exploitatiekosten.
AANBEVELING 3 – EVALUATIE
De Commissie is van plan de aanbeveling inzake 
de evaluatie van programma’s uit te voeren. In 
het kader van het werkprogramma van IEE 2008 
is een aanbesteding uitgeschreven voor een  nieuwe studie, die op longitudinale basis zal 
worden uitgevoerd. 52. 
De Rekenkamer heeft door de Commissie en  
het uitvoerend agentschap gemaakte kosten  opgeteld bij door de begunstigden geschatte 
kosten. Deze laatste zijn van een heel andere aard en zouden daarom apart moeten worden beoordeeld. Het voorbereiden van een voorstel betekent een investering in de planning van  een degelijk, concurrerend project. Verslag-
legging over projecten is een gecofinancierde contractuele verplichting waardoor de resul-
taten kunnen worden overgedragen aan de  
belanghebbenden. Kosten voor het program-
mabeheer worden uitsluitende gemaakt door 
de Commissie en het uitvoerend agentschap. Voor de onderzochte periode omvatten deze  ook investeringen in de opzet van een uitvoe-rend agentschap, dat in de toekomst tot winst 
en kostenbesparing zal leiden.
42
In het onderzoek van de Rekenkamer zijn noch 
de aard van de subsidiabele kosten noch de  
methode om deze te berekenen gedefinieerd. De respondenten werd niet gevraagd gege-
vens te verstrekken en hun antwoorden zijn  niet gecontroleerd. Deze antwoorden zullen  dan ook zeer approximatief zijn. 
Met betrekking tot de uitbetaling van de pro-
grammasubsidies merkt de Rekenkamer in  punt 38 terecht op dat voor een programma  
zoals IEE de kosten voor de uitwerking van  
voorstellen vooral in de beginfase worden  
gemaakt, terwijl de betaling aan de begunstig-
den vooral aan het eind plaatsvindt.
53. 
In de werkdocumenten met betrekking tot het 
jaarlijkse voorontwerp van begroting worden 
de administratieve kosten van de activiteiten 
van de directoraten-generaal en elk uitvoe-
rend agentschap gespecificeerd5. Sinds de  
procedure van 2008 wordt hierin op verzoek  
van het Europees Parlement ook vermeld welk 
percentage van de programmabegroting wordt 
gebruikt voor de exploitatiekosten van het uit-
voerende agentschap.
De Commissie zal de agentschappen die het  
boekhoudkundige IT-systeem van de Commis-sie (ABAC) gebruiken, de mogelijkheid bieden om de uitgaven van het agentschap toe te  wijzen aan de activiteiten. Zij zullen dan een beter overzicht kunnen geven van de kosten, waaronder de administratieve kosten. Het is de bedoeling deze faciliteit vanaf het financiële jaar 2009 aan bepaalde agentschappen aan te bieden, en daarna uit te breiden naar andere.
5 Werkdocumenten II, III en IV bij het voorontwerp van begroting.AANBEVELING 4 – BEHEERSKOSTEN
De agentschappen die het boekhoudkundige IT-systeem van de Commissie gebruiken, zullen de mogelijkheid krijgen om de uitgaven van  het agentschap toe te wijzen aan de activitei-ten.
 Het is momenteel niet gerechtvaardigd  
om de begunstigde en de Commissie extra te belasten met het verzamelen en controleren  van gegevens over de kosten die de begun-stigde maakt bij de uitwerking van voorstellen. De Commissie bewaart gegevens en analyses van de kosten voor programmabeheer.
43
BIJLAGE 1 
Citaat uit de Tussentijdse evaluatie van het meerjarenprogramma 
voor acties op energiegebied „Intelligente energie voor Europa, 2003-2006”, 
ECOTEC Research & Consulting Limited, Verenigd Koninkrijk.
Toegevoegde waarde van het programma (blz. 58)
De beoordelaars zijn van mening dat het IEE-
programma vooral waarde toevoegt wat betreft de kracht van de synergie tussen de verschil-lende terreinen. Hierdoor worden actoren op het gebied van duurzame energie, energiezui-nigheid en vervoer samengebracht. Uit de eva-luaties van eerdere programma’s en uit onze raadpleging is gebleken dat de gefinancierde projecten de lidstaten hebben geïnspireerd tot beleidsveranderingen en steunmaatregelen.  Het is nog te vroeg om te voorspellen of dit  
ook zal gebeuren met de projecten die momen-teel worden gefinancierd. De beoordelaars zijn echter van mening dat de huidige projecten  van dezelfde aard zijn als in het voorgaande  programma en dat dus redelijkerwijs kan wor-den aangenomen dat dit het geval zal zijn. Dit aspect moet worden onderzocht bij een ex-post evaluatie van het IEE-programma.



Europese Rekenkamer
Speciaal verslag nr. 7/2008
Het programma Intelligente energie 2003-2006
Luxemburg: Bureau voor officiële publicaties der Europese Gemeenschappen2008 – 43 blz. – 21 x 29,7 cmISBN 978-92-9207-060-1DOI 10.2865/15488

Hoe zijn de EU-publicaties te verkrijgen?
Publicaties van het Publicatiebureau die te koop zijn kunt u via de website van de EU 
Bookshop http://bookshop.europa.eu/ bestellen bij het verkoopkantoor van uw keuze.
U kunt ook via fax - op het nummer (352) 2929 42758 - een lijst aanvragen van onze 
wereldwijd verspreide verkoopkantoren.
IN HET SPECIAAL VERSLAG „HET PROGRAMMA INTELLIGENTE 
ENERGIE 20032006” WORDT ACHTEREENVOLGENS 
INGEGAAN OP DE BENUTTING VAN DE EUMIDDELEN, DE SUCCESSEN EN BEPERKINGEN VAN TOEZICHT EN EVALUATIE, EN DE OVERHEADKOSTEN VOOR ZOWEL DE COMMISSIE ALS DE DEELNEMERS AAN EEN EUREGELING DIE GERICHT IS OP DE BEVORDERING VAN ENERGIEEFFICIËNTIE EN 
HET GEBRUIK VAN DUURZAME ENERGIE. HET VERSLAG 
BEVAT EEN AANTAL AANBEVELINGEN DIE ZIJN GERICHT OP 
VERBETERING VAN HET ONTWERP VAN GELIJKSOORTIGE PROGRAMMA’S IN DE TOEKOMST, MAXIMALISERING VAN DE WAARDE VAN TOEZICHT EN EVALUATIE EN BEPERKING VAN DE OVERHEADKOSTEN.
EUROPESE REKENKAMERQJ-AB-08-003-NL-C
ISBN 978-92-9207-060-1