ARCHIVESHISTORIQUES
DELACOMMISSION
COLLECTION RELIEEDES
DOCUMENTS "COM"
COM(79)273
Vol.1979/0106

Disclaimer
Conformément aurèglement(CEE,Euratom)n°354/83duConseildu1erfévrier1983
concernantl'ouvertureaupublicdesarchiveshistoriquesdelaCommunauté économique
européenne etdelaCommunauté européenne del'énergieatomique(JOL43du15.2.1983,
p.1),telquemodifiéparlerèglement(CE,Euratom)n°1700/2003du22septembre2003
(JOL243du27.9.2003,p.1),cedossierestouvertaupublic.Lecaséchéant,lesdocuments
classifiésprésentsdanscedossierontétédéclassifiés conformément àl'article5dudit
règlement.
Inaccordance withCouncilRegulation(EEC,Euratom)No354/83of1February1983
concerningtheopeningtothepublicofthehistoricalarchivesoftheEuropeanEconomic
Community andtheEuropeanAtomicEnergyCommunity (OJL43,15.2.1983,p.1),as
amendedbyRegulation(EC,Euratom)No1700/2003of22September2003(OJL243,
27.9.2003,p.1),thisfileisopentothepublic.Wherenecessary,classifieddocuments inthis
filehavebeendeclassified inconformitywithArticle5oftheaforementioned regulation.
InÜbereinstimmung mitderVerordnung(EWG,Euratom)Nr.354/83desRatesvom1.
Februar1983überdieFreigabederhistorischen ArchivederEuropäischen
Wirtschaftsgemeinschaft undderEuropäischen Atomgemeinschaft (ABI.L43vom15.2.1983,
S.1),geändertdurchdieVerordnung (EG,Euratom)Nr.1700/2003vom22.September2003
(ABI.L243vom27.9.2003,S.1),istdieseDateiderÖffentlichkeit zugänglich.Soweit
erforderlich,wurdendieVerschlusssachen indieserDateiinÜbereinstimmung mitArtikel5
dergenanntenVerordnungfreigegeben.

COMMISSIE VANDEEUROPESE GEMEENSCHAPPEN
COM(79)273def.
-Brussel,'5juni1979»
VOORSTEL VOOREEN
BESLUIT VANDERAAD
totvaststelling vaneenprogrammavoor
technischonderzoek ophetgebiedvande
kleimineralen endeindustriële keramiek
(doordeCommissiebijdeRaadingediend)
COM(79)273def.

INHOUD
Biz .
Motivering van het programma 1
Inhoud vanhetprogramma •••••••••» •••••••...,. 3
Financiële vooruitzichten .................... ...... •••• 6
Uitvoering enbeheer vanhetprogramma •••••••••••••••«•• 7
Verspreiding van informatie '•••• » e...... ....•8
i
BIJLAGENt
Bijlage 1tFinanciële beschouwingen 9
Bijlage 2tTechnische bijlage •.••••«••.•••••••••••••••• H3
Bijlage 3tKennis enuitvindingen 25
BijlagektVoorstel voor eenbesluit vandeRaad tot
vaststelling van eenprogramma voor tech­
nisch onderzoek ophetgebied van deklei-
mineralen endeindustriële keramiek •••••••• 27
Bijlage 5ISituatie van de :keramische industrie in
deGemeenschap »•••••••••••*••*•«*•••••••*•*• 31
OU ■•.iv.imujfrjij
:>I0 .<! •I0 :•I0 !
■i '• i"\itt 5♦ IilIIi J' • • ».L.i-...!JL-L.JLXJ. -.»»UiJ-, 1»*V1--Vt'vs'■

INDIENING VAN HET PROGRAMMA
DeCommissie legt eenmeerjarenprogramma voor gemeensohappeli jk
onderzoek enontwikkeling voor ,datzich uitstrekt ,over vier jaar en
waarvan dekosten worden geraamd op852miljoen EREvoor d.avolledige
duur vandewerkzaamheden (4«5® miljoen EREvoor rekening vsnde
Commissie )*
Hetprogramma datisuitgewerkt innauwe samenwerking metde
communautaire k@ramisohe industrie ,zalworden xi.itgevoerd d.oor middel
vanonderzoekcontacten metgedeelde kosten ,enerzijds metdeCERAME-UNIE
voor dekleimineralen enanderzijds metGRöUPISQL voor deindustriële
keramiek *,
Denationale onderzoekinstellingen alsmede departiculiere indus­
trie zullen aanditprogramma deelnemen door 20onderzoekers en22hulp­
krachten peronderzoekthema terbeschikking testollen® Ketprogramma ,
waarvan hetdoel hoofdzakelijk isgebaseerd opdebevordering eneen
sterkere integratie vanondersoek enontwikkeling indeze industriële
sector heeft betrekking optwee onderwerpen 3
–detechnologie vandekleimineralen (l) (zietechnische
–detechnologie vandeindustriële keramiek (li) bijlage
Ditprogramma kanalsvolgt worden gemotiveerd %
Debasiseigenschappen vandekeraaiische materie ,!en %bestendig­
heid tegen hoge temperatuur enslijtage ,chemische inertie ,elektrisch
gedrag ensedert enigs tijd eenhogere mechanische weerstesid ,hebben
gemaakt dathetgebruik hiervan eenuitgebreid gebied vanindustriële
produkten bestrijkt ,vanelektrisch –huishoudelijke apparaten totzeer
geavanceerde technologieën® Verschillende andere industriële sectoren
voor deontwikkeling engroei hiervan hangen afvankeramische compo­
nenten zodat eengecoördineerd onderzoekprogramma niet alleen tengoede
zalkomen aandegehele keramische sector maar tevens d©technologische
gronds la-gen vandecommunautaire industrie inhetalgemeen zalversterken »
Metbetrekking totdekleimineralen geldt namelijk hetvolgende *
–deverbeteringen vandetechnologie vandekleimineralen sullen
profiteren vandetraditionele keramische industrie }
–daar deeeotor bestaat uit eenhoeveelheid vankleine enmiddelgrote
ondernemingen ,zullen denieuwe technologieën deinterne enexterne
markten voor dakeramische basisprodukten vergroten }
–dekeramische ondernemingen zijn gevestigd instreken waar degrondstof
terplaatse ofindenabijheid aanwezig is,maar dievaak economisch
minder begunstigd zijn }bijgevolg speelt dekeramische industrie een
bijzondere rolinderegionale economie f
~wegens devrij verspreide structuur vanindustrie ishetvanwezenlijk
belang dathetonderzoek wordt verricht opgemeenschappelijke basis
teneinde eenzogoed mogelijk gebruik vsndetoch albeperkte bijdrage
vandeindustrie ,tewaarborgen entegaranderen datderesultaten aan
eenzogroot mogelijk aantal bedrijven tengoede zullen komen 0De
deelneming vandeGemeenschap zaleenkrachtig katalyserend effeot
hebben ,watonontbeerlijk isvoor desamenbundeling vanhetonderzoek -
potentieel }
t*deverbetering vandekwaliteit vandeprodukten endeontwikkeling
vannieuwe produkten zijn vanessentieel belang omhetconcurrentie -
vermogen vandeindustrie op©ommunautair enmundiaal niveau tehandhaven .
•••/•••

–9–
.een "betere kennis vandetechnieken "orhetgebruik vankleimineralen
zouleiden t«»teengeringer energiev<frt cuik door deontwikkeling en
produktie vanhetere warmt «bestendige i^t.erialen enzodoende bijdragen
tot eenrationeler energiegebruik ;
–hettoenemend gebruik vannatuurlijke kleimineralen zoudemogelijkheid
bieden tothergebruik vanindustriële minerale afvalstoffen waardoor
demilieuverontreiniging door afvalstoffen aasteenhopen zouworden
verminderd *
Metbetrekking totdetechnische keramiek t
»•detechnische keramische stoffen vervangen deedele metalen daar waar
deverschillende bedrijfsomstandigheden diteisen ,dank zijhanbe­
stendigheid tegen hoge temperatuur ofinchemische installaties *Hst
gebruik hiervan maakt eengrotere efficiëntie mogelijk waar deeigen­
schappen vanmaterialen eenlimitatieve factor zijn ;
–bijdefabricage vankeramisohe produkten zoals bijvoorbeeld isoli boren »
Hetconcurrentievermogen vandecommunautaire industrie kaaslecht ?worden
gehandhaafd door deontwikkeling vanuiterst geavanceerde produkte ?.;
–deeigenschap betreffende hethalfgeleidingsvermogen vanbepaalde k?ra–
misohe materialen kan niet alleen worden ge&xploiteerd incircuits vs.n
elektronische componenten maar veel meer ineenvariëteit vanprocessen
betreffende decomponenten vanuitrustingen zoals verwarmingselement .an
envaste elektrolyten *Deze eigenschappen bieden ookdemogelijkheid 7
totdeontwikkeling van speoifieke detectie –instrumenten die kunnen
worden gebruikt terverbetering vandeprestaties vanapparaten en
installaties *
Destimulering vanhetgezamenlijk onderzoek opdeze gebieden zal
deindustrie versterken endecommunautaire afhankelijkheid tegenover
degeïmporteerde technologie verminderen *

INHOUD VAN HET PROGRAMMA
I. Wat betreft dekleimineralen :
1)bepaling van dekarakteristieke eigenschappen vankleimineralen
(chemische samenstelling ^oppervlaktetoestand ,porositeit enporo-
metrie ,morfologische eigenschappen enz»)enbestudering vanhun
invloed ophetgedrag van deklei bij devormgeving »Ditimpliceert %
1®bestudering van dewisselwerkingen inwaterachtige kleisuspensiee
(verband tussen ionen ,moleculen ,oppervlaktewater ,ionenwisse -
ling ,..•)}
2°bestudering van deelektro-chemische ©nelektro-kinetische eigen­
schappen van dekleimineralen .
Dit project heeft ten doel g
-deontwikkeling van technische grondslagen voor deveredeling van
minderwaardige kleimineralen met het oog opdeaanpassing van de
produktieprocessen aan deeisen di© tenaanzien van deminderwaar­
dige kleimineralen endeafvalstoffen van andere industrietakken
worden gesteld ,hierbij rekening houdende met denoodzaak ons %
-deeconomische rentabiliteit van deprocessen teverzekeren ?
-deindustrie opeenhoger technisch niveau tebrengen }
-degrootste aandacht tebesteden aan deeisen dieaan dekeramische
produkten worden gesteld }
-devoor deproduktie benodigde energie opeen spaarzame wijze aan
tewenden }
-het milieu tebeschermen ! •
-dearbeidsvoorwaarden teverbeteren }
-denatuurlijke hulpbronnen van deGemeenschap opeenoptimale wijze
tegebruiken }
-dewerkgelegenheid instand tehouden }
-debasis voor industriële innovaties teverbreden#
2)Wetenschappelijke bestudering van dedroging hetgeen o.m.impliceert
kennis teverkrijgen aangaande dewisselwerking tussen dekleideelt jes
indeindustriële suspensies metverschillende bestanddelen zoals veld

-it- f~:
spaat ofkwarts teneinde inzicht teverkrijgen inhetmechanisme
van dewaterabsorptie endedrogingt ,
Devoornaamste energie-intensieve activiteiten indekeramische
industrie zijn debereiding vanhetbasisprodukt ,dedroging ,het
bakken enhet smelten van devuurvaste produkten »Erzal een onder -
soek worden ingesteld naar derol van deverschillende technieken
bijdeze werkzaamheden zoals sdroging door straling ofwarmtepomp ,
uitvoerbaarheid ,energetische enkwalitatieve aspecten »
3)Bestudering vanhetbakken van degeselecteerde kleisoorten ,afzon­
derlijk ofvermengd »Onder meer zaleenonderzoek worden ingesteld
naar het gewichtsverlies ,desamenstelling van degassen ,deener­
giebalans ,demineralogische wijzigingen »
Tevens zal eenonderzoek worden ingesteld naar deverglazings -
snelheid ,demateriaalspanning ,detemperatuurschekken enzwarte
kernen indekeramische raasea 's,alsmede naar mogelijkheden tot
energiebesparing »
Met het oog openergiebesparing dienen talrijke technische oplos-:.'
singen teworden nagegaan eno«m «ontgassing bij geringere dichtheid ,
terugwinning van warmte ,verbetering van deisothermie envan de
bakcyclus »
*f)Bestudering vangebakken massa's uitmechanisch ,fysisch ,elektrisch ,
enchemisch oogpunt »
5)Bestudering van deinvloed van demineralogische eigenschappen van
deklei óphetgedrag van hetprodukt indeloop van deverschil­
lende faBen vandefabricage (vormgeving -droging -bakken )als­
mede opdeeigenschappen van deafgewerkte produkten »
Tenslotte zullen algemene correlaties worden uitgewerkt met be­
trekking totdeaangaandé bovengenoemde punten bij dediverse stu­
dies verkregen gegevens .

II. Wat betreft het programma terontwikkeling van industriële kera
mische materialen hebben dedeskundigen van deindustrie envan deon-
derzoeklaboratoria devolgende zesstudies (zietechnische bijlage )
voorgesteld t
1)ontwikkeling van detechnieken voor defabricage vanpoeders van
oxyden engemengde oxyden die met het oog opeenbepaald produkt of
doelstelling optimaal zijn als basismateriaal voor industriële
keramische produkten ;
2)verbetering van deoppervlaktetoestand vanhalffabrikaten eneind-
fabrikaten van keramische produkten van aluminiumoxyde ten einde de
mechanische weerstand hiervan optevoerenj
3)ontwikkeling van degebruikstechniek voor keramische materialen op
basis van zirconiumoxyde door opvoering vanhun mechanische weer­
stand ;
k)ontwikkeling vangebruikstechnieken voor keramische materialen op
basis van zirconiumoxyde als elektriciteitsgeleider }
5)ontwikkeling van demogelijkheden omgebruik temaken van deelek­
trische eigenschappen van tinoxyde ?
6)ontwikkeling van detechniek ,delatere verwerking enhetgebruik
van keramische vezels enontwikkeling van een technische basis voor
nieuwe produktieprocédés ,alsmede vaneventuele nieuwe produkten#
Bij degenoemde acties wordt verondersteld dat het technisch
onderzoek niet alleen wordt opgevat innationaal verband maar dat ge­
leidelijk communautaire aspecten worden omschreven enbeleidslijnen
worden bepaald diehetmogelijk moeten maken deafzonderlijke onder­
zoekingen optenemen ineenglobaal endoeltreffend systeem waar tot
dusverre slechts sporadische uitwisseling vankennis heeft plaatsge­
vonden »Dit isnamelijk het doel vanhetprogramma voor gemeenschappe­
lijk onderzoek datind®huidig® veorstellea van deCommies !*wordt
beoogd.' .

BEGROTING
Demaximale bijdrage vandeEEGvoor deuitvoering vanhetvoor­
gestelde programma bedraagt ^^0 miljoen ERE (aisbijlage sfinanciële
beschouwingen )»
Dedetails van definanciering peronderwerp enperproject zul­
lenworden vastgesteld door het orgaan voor programmabeheer (ziehierna )»
Dekredieten van deGemeenschap zullen worden aangewend voo-8
1)definanciering van deonderzoekcontracten opgedeelde kosten met de
onderzoekinstellingen ,deindustrie endeuniversiteiten van delid­
staten ,naar rata van50%van dedaadwerkelijke kosten vanhetuit­
gevoerde onderzoek met eenmaximum van 2,05 miljoen ERE voor elk ^;in
beide thema 's*
2)hetbeheer vanhetprogramma waarvoor een ■-
bedrag van 0,40 miljoen ERE moet worden uitgetrokken »

-7-
UITVOERING ENBEHEERVAN"HETPROGRAMMA
Hetonderzoekprogramma zaldoordeCommissieopcontractworden
uitgevoerde Dedisnsxen"TBSIdeCommissiszulleniessinsntTQrkiïig nistde
contractant (CERAB5E-üïiJSl ©11GRCUFXSOL)enhunraadvoorprogrammabeheer
verzekerenenzullenverslaguitbrengenoverhetverloopvande
werkzaamheden aanhetraadgevendcomitéinsskahstbeheervande
onderzoek-©nontwikkelingsprogramma 'svolgensderesolutievandaRaad
van18Juli1977"betreffendedaraadgevend®oomitéeinzakehet
"beheervandeonderzoekprogramma' e(PBHo*C1$2vanXl„8<,1977,
blz,l)e
•0•/06(1

VERSPREIDING VAN INFORMATIE
Deverspreiding van dekennis dieaan dehand vanhetprogramma
zalworden verkregen valt onder Verordening (EEG)No.238Q/71*van de
Raad van 17september 197^«
Decontractbepalingen dievan toepassing zijn opdekennis en
uitvindingen sullen worden gebaseerd opdebeginselen die zijn omschre­
ven inbijlage

9-
BIJLAGE 1
FINANCIËLE BESCHOUWINGEN
^ ■V
1
NIEUWE ACTIE .
1«Betrokken begrotingslijn tpost '3720
2.Omschrijving van debegrotingslijn sacties indesectör der
keramische Produkten .
3®Juridische grondslag si.Voorstel toteenbesluit vandeRaad volgens
artikel 235van hetEEG-Verdrag totvaststelling vaneenprogramma voor
technisch onderzoek hetgebied va«deklpiminpralen -industriële
keramiek .
............. •
*f•Beschrijving ,doel enmotivering van deactie
^•0.Omschrijving van deactie -betrokkenen
4„0„0 «Omschrijving Suitvoering van2onderzoekprojecten ,ener­
zijds betreffende detechnologie vankleimineralen (I),
anderzijds betreffende detechnologie vanspeciale kera­
mische produkten (II)•
Jf*0.1 «Betrokkenen
^•0*1 «1*keramische industrie
*(••0.1.2 .deGemeenschap
4.1 »Doel van deactie
'ftlaO *Algemene doelstelling
-verbetering van degebruikstechnieken vankleimineralen(I )
•uitbreiding vanhet gebruik van industriële keramische
Produkten (II)
Specifieke doelstellingen
-gebruik vanminderwaardige kleimaterialenf
verbetering van detechnieken voor degrondstoffenvoor -
ziening envoor deinnovatie vanprodukten enproduktie -
methoden inhet kader van het economisch beleid inzake
milieu enenergie (I)»
-vervaardiging vanuitgangsmateriaal voor deproduktiej
vervanging van zeldzame metalen door keramische pro*
dukteni ontwikkeling van deindustriële keramiek door
bevordering van innovaties inhetkader vanhetbeleid
inzake economie *milieu enenergie (II)«

-10-
k,2»Motivering van deactie
Deuitvoering vanhetprogramma wordt gemeenschappelijk gefinan­
cierd door deGemeenschap enhetbedrijf slaven .Ditgemeenschap­
pelijk onderzoek Blaakt hetmogelijk eenmeer economisch gebruik
temaken van deoverheidsgelden enstimuleert hetparticulier
initiatief (inhetbijzonder indevorm vanaanvullende program­
ma'sdieopeigen kosten door bepaalde bedrijven worden uitge­
voerd »Deze acties hebben inhoofdzaak ten doel eenverdere in­
tegratie testimuleren van deze industriesector enhem een ster­
kere concurrentie positie tebezorgen »
5*Financiële weerslag van deactie (inmiljoenen EREtegen lopende
prijzen )
5»0 »Invloed opdeuitgaven
5.0.1 «Meerjarenvervalboek
Meerjarige acties voor rekening van debegroting als enige
betalingsverplichting voor devolledige duur van deac­
ties eninbetalingskredieten :(TABEL 1)
Vervalboek van Vervalboek van deteverwachten beta-
dsverplicht - lingen -behoefte aanbetalingskredie -
tingen ten
1ste
jaar2de
jaar3de "
jaarLatere begro­
tingsjaren
Vastleggingskre -
diet (uitslui­
tend vastleggings - ^f50
krediet voor de
duur van deacties )0,90 1,701,10 0,80
TOTAAL S50MERE
Deze acties zullen worden voortgezet totenmet 1984 ;tabel II
bevat hetvervalboek van deeventuele betalingen »

-11
Punt I:kleimi -
neralenPunt II :speciale
keramische produk -
tenBeheer van
het pro­
gramma
1°jaar O.bO O.kO 0,100 0.90
2°iaar 0.80 0.80 0,100 1,70
3°iaar 0,50 0,50 0.100 1,10
4°jaar 0,35 0,35 0,100 0,80
Totaal 2,05 2,05 0,400 ^,50MERE
5»0»2 »Schema voor deaanwending van debefcalmgskredieten inde
loop vanhet eerste begrotingsjaar .-
1ste halfjaar 230 2dehalfjaar 870
5»1*Eventuele weerslag opdekredieten
5»1«1e Wijze vanberekening »Uitgaven voor contracten »
met het oog opdeaard van deonderwérpen envan dekwali­
ficaties van decontractanten kan geen uniforme berekenings­
wijze worden vastgesteld »Inelkgeval zullen hetComité
vanBeheer endeWetenschappelijke enTechnische Comités
worden geraadpleegd aangaande deaanwending van dekredieten »
Gemeenschap Industrie Totaal
Programma
Punt I+Mf,1 8,2MERE
Punt II
6»Beoogd controlestelsel
6»1»Deuitvoering van deonderzoekeontracten aalworden gecontroleerd
door dediensten van deCommissie endoor het Comité voor Pro-
grammabeheer »

-12-
7»Financiële weerslag van deactie over haar volledige duur (inmil­
joenen ERE )
7.0.1 eUitgaven (koeten )voor rekening van debegroting van
deGemeenschap (inbegrepen debeheerskosten vanhet ^*50
7.0.3 »^°t9gaven (koeten )voor rekening vanandere sectoren
opnationaal niveau ^«10
Totaal 8,60 MERE
8.Gegevens inzake personeel enhuishoudelijke kredieten dienodig zi .jn
voor deuitvoering van deactie
8.0 .Nodig personeel .Hetzij t
1A)
1 OjlfO MERE
9*Financiering van deactie
9»3 »Krediet uit tetrekken inhetkader van datoekomstig®
begrotingen®

13-
BIJLAGË 2
TECHNISCHE BIJLAGE
I»Technologie van dekleimineralen bij defabricageprocessen van
keramische produktexu
II»Thema 'svan het programrea voor gemeenschappelijk onderzoek inzake
d©produktie van industriële keramiek®

.>.>OTt»"-«»1-.» fiUj••#*»^ •–_.»»;.^ «***♦•If**»>•••»
- ■■■-»»– ■ –rrrrMMrrr->–-rn-inilh,-irnm
-14- . •'_"""'
KLEIMINERALEN
Doelstelling t
Grondige wetenschappelijke studie vandeeigenschappen van de
kleideeltjes ten einde tekomen tott
1°uitbreiding van debasiskennis dievaak empirisch iswatbetreft
deeigenschappen endewisselwerking van debasismaterialen van
dekeramische industrie *
2#betere hantering van deze materialen *
3°betere beheersing van defabricagetechnieken *
k°hetverkrijgen vanwetenschappelijk verantwoorde gegevens aande
hand waarvan nieuwe technieken eneventueel nieuwe produkten kun­
nen worden ontwikkeld *
5°gebruik temaken van debasismaterialen dieaanwezig zijn indeon­
dergrond van deGemeenschap endie momenteel bij gebrek aanvoldoen­
dekennis niet worden gebruikt *
6°vervolgens een inventaris optemaken van degrondstoffen die door
dekeramische industrie indeEEG kunnen wordpn gebruikt *
Inhoud van het programma t
1°bepaling van dekarakteristieke eigenschappen van dekleimineralen
(chemische samenstelling ,oppervlaktetoestarid ,prositeit enporo-
metrie ,morphologische eigenschappen ,enz® .»)enbestudering van
huninvloed ophetgedrag van deklei bij davormgevingo Dit
impliceert 2
1)bestudering van dewisselwerking vanwaterige klei-oplossingen
(verband tussen ionen ,moleculen ,oppervlaktewater ,ionenwisseling )*
2)bestudering van deelectrochemische enelectrokinetische eigen­
schappen van dekleimaterialen »
Dewisselwerking vankleideeltjes indeinduetriëls suspensies
metverschillende componenten zoals veldspaat ofkwarts teneinde
hetmechanisme van dewaterabeorptie indedroging aan tetonen *

2°bestudering vanhetbakken van degeselectioneerde kleisoorten ,af­
zonderlijk ofgemengde Metname zalworien overgegaan 'zotdsbepa =>
ling vanhetgewichtsverlies ,desamenstelling vtn degasean ,de
energiebalans ,demine^alogisclie wijzigingen »
Tevens zalworden overgegaan toteenanalyse van deverglazings -
snelheid ,demateriaalspanningen ,hetverschijnsel van detempera­
tuurschokken enzwarte kernen indakeramische massa ,alsmede van
demogelijkheden tot energiebesparing .
30bestudering van dseigenschappen van dsgebakken massa uitmecha­
nisch ,fysisch ,electrisch enchemisch oogpunt *
4°bestudering van deinvloed van demineralogisclie eigenschappen van
dekleimineralen ophet gedrag van het produkt tijdens deverschil­
lende fasen van defabricage (vormgeving -droging -bakken )als­
mede opdseigenschappen van deafgewerkte produkten#
Tenslotte ,aalbij destudies over deverschillende genoemde
punten worden getracht algemene correlaties vast isstellen tussen
deverzamelde gegevens *
STUDIES IWHET KADER VAN HET PROGRAMMA VOOR GEMEENSCHAPPELIJK ONDER­
ZOEK VAN DEINDUSTRIËLE KERAMISCHE PRODUKTEN
Onderzoekthema I:
Ontwikkeling van_de _^roduktie technieken voor defabricage van
^eop^irnal :i£ee_r^e^O ieider_s__t_er__ve_rltri ij^irig_va_n_ee nn_ijDr iO_duk_t__o_f voor het
ber_eiken_yan _een_jDepa.ald_d£el imet _o.x^d_e n_3n_.de^g9merïg,d_e oxiden als
b^as_i_sma_tjeri_aa.l_vo iorispeciale_kera.mi Lsche jarodukten .
Depraktijk die tot dusverre bestond inhet produceren van ke­
ramische basismaterialen ,voornamelijk door dsontbinding vanhydroxyden
encarbonaten (procédé Bayer voor defabricage vanaluminiumoxyde )
beantwoordt niet meer altijd aan detoenemend' *eisen »Ysrschillende
procédés voor defabricage ,diekortgeleden bekend zijn geworden ,
zouden eenuitbreiding kunnen betekenen van demogelijkheden voor het
produceren vangeoptimaliseerde basismaterialen ,methet oogopeen be­
paald doel *zoals bijvoorbeeld I

-16-
-sinterbare poeders van silxciumcarbide ,
-poeders voor isostatisch persen ,
-poeders meteenbepaalde korrelgrootte voor elektrisch materiaal ,
-zirconiumoxyde ingestabiliseerde fase enoptimaal gedopeerd ,
-beta-aluminiumoxyde ,
-homogene materialen voor ferrieten .»
Onder denieuwe procédés voor defabricage vanpoeders vermelden wijt
hetprocédé sol-gel ,datbijvoorbeeld wordt toegepast voor defa­
bricage vanoxydepoeders methoog smeltpunt (thoriumoxyde )diekunnen
worden gesinterd bijrelatief lage temperaturen ,ditwilzeggen metbe­
perking van energieverbruik envervuiling }
deco-precipitatie dietoepassing vindt bij defabricage vanultra -
fijne poeders ,bijvoorbeeld vanaluminiumoxyde ofbarlumtitanaat die ge­
schikt zijn voor defabricage vanuitgangsmassa 'svoor talrijke homogene
enmicrostalli jneprodukten ;
deatomisatie bij hoge temperatuur van oplossingen door vlam -of
plasraafakkel enprocédés dieerin bestaan deoplossingen teprojecteren
tegen eenhete plaat ofineen oven waardoor hetmogelijk wordt even
fijne poeders tevervaardigen als door co-precipitaties metvariabele ,
hiermee samenhangende eigenschappen }
dehydrolyse van organisch-metallische samenstellingen die inde
loop vanhetproces vrij gemakkelijke mogelijkheden biedt voor hetver­
krijgen van specifieke eigenschappen van depoeders .
Deuitbreiding van detèchnische mogelijkheden voor devervaardi­
ging van deuitgangspoeders voor geoptimaliseerde keramische produkten
met hetoog ophetverkrijgen vaneenprodukt ofvoor eenbepaald doel
moet debasisvormen voor nieuwe enverbeterde produkten diekunnen vol­
doen aan detechnische eisen endieuithet oogvan het sociale eneco­
nomische beleid vanbelang zijn *Alevoorbeeld noemen wij $
-onderlagen ,steunen enkasten voor elektrische circuitS |
-piezo-elektrische eensoren ,
-vaste electrolyten vanbeta-alumi&iumoxyde voor elektrische accumula­
toren (elektrische regelingen ,kernenergie ,netten voor laagspannings -
distributie ),
-biokeraraische materialen (spijkers voor breuken ,vervanging vanbeen­
deren ,implantaties ,©tukken vankunstmatige organen ),

-17-
-vervanging vanbasismaterialen vanhoogwaardige kwaliteit door ,bij­
voorbeeld :
•vervanging door aluainiumoxyde van vanadi-„:;icarbide envan wolfram »
carbide voor carbideplftten ,freeskoppen enfcvorkoppen »
»vervanging vankroesen vanplatina door kroezen vanaluminiumoxyde
ofzirconiumoxyde .
•vervanging vanmolybdeenstaal door siliciumcarbide ,
-machine-onderdelen onder zware belasting zoals echoepen vangastur­
bines ,door schoepen van siliciusmitriden ofsilicitimcarbiden .
Rekening houdend methet relatieve belang van deverschillende
prod-Tikt^n zalhetonderzoek betrekking hebben opdetechnologie van
poeders van zirconiumoxyda 9ti»oxyde ,alurainiumoxy d««beta~aluminium -
oxyde ,alsmede opdegemengde oxyden van sirconium 9silicivjBi aluminium
ofwolfram »Zodra deproduktie technieken voor deze oxyden zullen zijn
uitgewerkt ,zalhet ondersoek kunnen worden uitgebreid totandere poe­
ders zoals deze vansiliciumnitride ,silioiumcarbide ,carbonatsn ,wolf «
ramaat enziconaat ,niobaten enferrietexu
Voor elkpoeder zalhet onder-zoek omvatteni
-detechniek voor deproduktie van deze poeders ,
-detechniek voor het gebruik van deze poeders ,
-detechniek voor deproduktie van dematerialen metbehulp van deze
poeders .
Motivering
Watbetreft defabricage van depoeders beschikken deVerenigde
Staten over eenaanzienlijke voorsprong opdelanden van deEEGdank
zij detechnische ontwikkeling vanhunruimtevaart ,hun defensie ende
electrotechnische sector inzijn geheel .
Zelfs Japan isineenzeer vroeg stadium dezelfde wegopgegaan
enisovergegaan tot demassaproduktie enheeft aldus eenvoorsprong
opdeGemeenschap verworven .
Deze voorsprong heeft deVerenigda Staten instaat gesteld hoogwaardige
poeders televeren aanhun iüideGemeenschap gevestigde filialen die
derhalve instaat zijn zeer geavanceerde produkten televeren aan dein
Europa gevestigde fabrikanten vanonderdelen enmaterieel voor deelek­
tronica .Debedrijven diegeen Amerikaanse filialen zijn kunnen zich
geen van diehoogwaardige poeders aanschaffen ofslechts ingeringe

-18-
hoeveelheden maar bovendien tegen altenadelige prijzen .Deze bevoordeel­
desituatie geeft deAmerikaanse filialen eenconcurrentieel voordeel ten
opzichte vandefabrikanten vankeramische produkten opbasis vanoxyden
indeGemeenschap »
Alsgevolg hiervan lopen defabrikanten vanindustriële keramische
produkten indeGemeenschap onvermijdelijk hetgevaar afhankelijk te
worden van deAmerikaanse filialen »
Defabrikanten vanelektronische onderdelen indeGemeenschap diein­
gevolge deoverheersende positie vandeAmerikaanse leveranciers vanspe­
ciale keramische materialen ,ingrote mate afhankelijk zijn vandeAmeri­
kaanse bedrijven ,zouden evenwel eenonafhankelijke positie kunenverwer­
venindien defabrikanten vanindustriële keramiek indeGemeenschap in
staat zouden zijn produkten metsoortgelijke eigenschappen televeren »
Indien deproducenten vanindustriële keramiek indeGemeenschap zelf
debenodigde poedermaterialen zouden kunnen ontwikkelen ,zouden zijin
staat zijn devereiste eigenschappen van dekeramische produkten tegaran­
deren .
Onderzoekthema II I
Verbetering van d^e_o <£j>e>rv^la^k_tet_oe_S itan^d__va^n_a3 ile_fab^rika.njten en_fabri _-
ka_ten _van aliimi iniumcxj <deke£am^ie iki_>meit_he >t^o£g^oj ^he_t op_v°eren_va.n__de >meoha^-__
ni^che^w^erstand ^
Deverbetering van deoppervlaktetoestand van glas methet oog opde
opvoering van demechanische weerstand endebreukvastheid heeft indeafge­
lopen 20jaar nieuwe toepassingen van glas opgeleverd .Deverbetering van
deoppervlaktetoestand vindt plaats door polijsten metbehulp van zuren ,
vlampoli jsten ,mechanisch polijsten ,temperatuur harding ,chemische harding
ofbekleding met tinoxyde »Wat dekeramische produkten betreft istot dus­
verre geen enkel soortgelijk procédé ontwikkeld hoewel deresultaten van
vroegere experimenten gunstige perspectieven opleveren voor eenpraktische
toepassing t
-door verharding vangesinterde aluminiumoxyden inbepaalde oliesoorten
kan detreksterkte aanzienlijk worden opgevoerd ,
-ineenmengsel vandamp vanwolframtetrachloride ,methaan enwaterstof
kanophetaluminiumoxyde eenaanklevende laag wolframcxyde envervol­
gens vantitaniumcarbide worden opgebracht enkanaldus deweerstand van
hetkeramisch ,materiaal worden opgevoerd# Deze behandeling kanworden ge­

controleerd aan dehand van dereactietemperatuur ,daar beneden 1.000 °C
Wolframoxyde enboven deze temperatuur wolframcarbide wordt gevormd .
Hetonderzoek zalgericht zijn opdetoepassing van deae ensoortge­
lijke procédés opdeker^mieohe materialen ,dewijsigiïig van destructuur -
eigenschappen ,dethermische ,chemische enmechanische wijzigingen diehier­
door worden veroorzaakt aan daoppervlakte van hetmateriaal enophetver­
krijgen van inzicht opdefysische enchemische mechanismen van debehande­
ling teneinde tekomen toteen zogroot mogelijke uitbreiding van detech­
nische mogelijkheden door verbetering van deoppervlaktetoeetand »Het uit­
eindelijke doel isvoor dekeramische materialen opbasis vanaluminiumoxyde
nieuwe toepassingen tevinden goals bijvoorbeeld voor dafabricage vankogel­
lagers ofplunjerzuigers «
Verantwoording *
Het project heeft ten doel detoekomstige schaarste aanbepaalde hoog­
waardige metalen optevangen door deontwikkeling van vervangingsmateria -
len .Deverbetering van deoppervlaktetoestand van dekeramische produkten
waarvan reeds gewag isgemaakt ,aalhet meer danvoordien mogelijk maken
zwaar belaste stukken van hoogwaardige metalen voor toepassing inmachines ,
gasturbines enz 8tevervangen door keramischs materialen® Rekening houdende
met degrote thermische weerstand endeoorrosievastheid vanaluminiumoxyde
zal deze vervanging zelfs kunnen bijdragen toteenaanzienlijke opvoering
van het rendement van demachines enaggregaten .Het verkrijgen vankera­
mische materialen met een mechanische weerstand die gelijk staat met die
van het tevervangen metaal vormt trouwens het sleutelprobleem voor alle
producenten vankeramische produkten opbasis vanoxyden indeGemeenschap .
Het onderzoek dat nodig isomhiertoe tekomen isvan fundamentele aard en
van een zodanig algemeen belang dathet valt buiten debevoegdheid endema­
teriële mogelijkheden van deafzonderlijke producenten .
Onderzoekthema IIIt
On^w^kkeling ^van^de ^e^ruikst ^e^hriijeke ^n^v^or ^keramische_Produk ten_0]3
basisvan^i^co^n^u^oxyde^door opvoerlpt ^,vanhunmechanischs weerstand
Invergelijking met het aluminiumoxyde enkele opmerkelijke eigenschap­
pen (bijvoorbeeld hoog smeltpunt engrote hardheid )zodat magworden ver­
wacht dat ditmateriaal opeengrotere schaal zalMorden toegepast *Dein­
dustriële toepassingen blijven totdusverre evenwel beperkt tot detoepas­
sing vanvuurvaste materialen voor ovens dieworden verkregen door smelting

-20
ensintering entotchemische installaties ofgesinterde machine-onderdelen ,
zoals bijvoorbeeld dedraadgeleidere indetextielindustrie ,detrekplaten ■
indemetallurgische enplasticsindustrie endemaalstenen voor brekers *
Deuitbreiding van detoepassing van ditmateriaal werd totdusverre
afgeremd door detegeringe breukvastheid waardoor hetzirconiumoxyde niet
konworden aangewend voor defabricage vangrote stukken diezijn blootge -
1steld aan sterke mechanische belastingen *
Onlangs zijn nieuwe mogelijkheden aanhetlicht getreden dielaten ver­
wachten dat deweerstand vanhetzirconiumoxyde inaanzienlijke mate kanwor­
denopgevoerd door detoevoeging vanstabiliserend® produkten vanmonocli -
nische oftetragonales precipitatiee indekubische fase van het materiaal .
Dehogere weerstandsvermogens die tot dusverre werden bereikt h.ebbei _reeds
deweggeopend voor eenserie innieuwe toepassingen *Overigens konnogniet
worden vastgesteld welke debeperkingen vanhet opvoeren van deweerstand
zijn .
Hiertoe moeten nieuwe stabilisatiemiddelen worden toegevoegd aan de
grote reeds bestaande serie ,moeten studies worden verricht van destruc­
tuur enmoet detechniek voor defabricage van monsters die degebruikte
produkten benaderen ,verder worden ontwikkeldo Inditverband zoutevens
moeten worden nagegaan inwelke mate mogelijkheden besloten liggen indeop-
pervlakteharding vanhetmateriaal watbetreft belangwekkende eigenschappen
uit het oogpunt van detechniek van detoepassing van .ditmateriaal .
Onderzoekthema IV t
Onderzoek naar–djï^.ebruiksjt echnlek __van__kerami sche ma£erijal en_o;j }
basis van^ir.c^nd^umoxyd^e^al^s^el^elctr^ijcit^e its^leijier .
Bijhoge temperaturen ishetzirconiumoxyde eenelectriciteitsgelei -
der .Degeleidbaarheid berust opdemobiliteit van deelectronen ende
zuurstofioneno
Dank zijdeze eigenschappen worden buizen vanzirconiumoxyde reeds
aangewend alselectrische verwarmingselementen inovens .Alsgeleider
vanzuurstof ionen isditmateriaal eveneens aangepast voor dameting van
hetzuurstofgehalte inhete gassen ensmelt »Alsvoorbeeld kanworden
gezegd datzuurstofsondes vaneirooniumoxyde reeds ingrote mate worden
gebruikt bijhetsmelten van staal »

-21-
Bovendien isnoglang niet gebruik gemaakt vanalle mogelijkheden
van zirconiumoxyde als temperatuurschakelaar enmeetsonde aangezien defun­
damentele technische eigenschappen van ditmateriaal nog niet voldoende
bekend zijn® Het schijnt mogelijk ditmateriaal toe tepassen voor automa­
tische optimalisatie vanhetenergieverbruik inoliestcokinstallaties ,in
verbrandingsmotoren enininstallaties voor thermochemische produktie .
Vastgesteld kan worden dat het toepassingsgebied van dit materiaal zeker
niet beperkt isdoch het istotdusverre nogniet mogelijk geweest hetvol­
ledig teomschrijven# Het wordt vooral gekenmerkt door deopmerkelijke
eigenschappen vanhet zirconiumoxyde envooral door hethoge smeltpunt en
dechemische energie ervan »Ditmateriaal biedt derhalve latente mogelijk­
heden voor detechnische eneconomische ontwikkeling van .deindustrie ,ra­
tionalisatie van het energieverbruik endebescherming van het milieu .
Omdeze potentiële gebruiksmogelijkheden tebenutten ishetnoodza­
kelijk defundamentele technische eigenschappen van ditprodukt tebepa­
len .Zoishetbijvoorbeeld noodzakelijk over tegaan tot eensystematische
onderzoek van het verband tussen demechanische ,thermische »electrische en
electrochemische eigenschappen endetemperatuur ,hetomgevingsmilieu (bijv .
departiële zuurstof druk )endedopering (bijv .devalentie van dekationen ).
Motivering g
Dit project moet debasis leveren voor belangrijke technische ino-
vaties zoals bijvoorbeeld defabricage van sensoren voor het controleren
van dewerking van auto 's,ovens eninstallaties voor uitlaatgassen .De
regeling die mogelijk wordt gemaakt door detoepassing van deze sensoren
zal leiden tot subtantiele energiebesparingen .
Deze sensoren zijn van bijzonder belang bij deautomobielconstruc -
tieaangezien dealdus mogelijke regelingen detoevoeging vanlood inde
brandstof overbodig zullen maken ,wat ingrote mate tot demilieubescher­
ming zalbijdragen »Uit economisch opzicht iehet onderzoek naar demoge­
lijkheden terbeperking door middel van sensoren van zirconiumoxyden van
het gehalte aan koolstofmonoxyde inuitlaatgassen vanverbrandingsmotoren
eveneens van groot belango Indien dewetgever een dergelijke eis zou stel­
len zalindustrie van deindustriële keramiek hierdoor voor eenverrassing
komen testaan envolledig afhankelijk zijn van invoer uit deVerenigde
Staten aangezien deze reeds dergelijke bepalingen hanteren endeindustrie
derhalve ontwikkelingen indiezinheeft verwezenlijkt *Hetgrootste risico
dat indeQemeenschap bestaat voor hetafschrijven van deontwikkelings­

kosten zalworden verdeeld over degehele sector door middel van de
gemeenschappelijke actie »
Onderzoekthema Vt
_niwi_kkel iing__va.n_de ^^oepa.8sing£m£g£li^jkhe_de_n__van_d ie .elektrische
e_ij£enschajp£e11van ^tirio^yd^e ^
Tinoxyde wordt sedert lang gebruikt alsmiddel voor hetondoor­
schijnend maken van glazuur enlakken ,alsmede alsbestanddeel van mat­
glas .
Kort geleden ismentot deontdekking gekomen dattinoxyde buiten­
gewone elektrische eigenschappen bezit »Aldus worden voor het smelten
van glas deelectroden vanmolybdeen vervangen door electroden met tin-
oxyde voor deelektrische verhitting wanneer deglassoorten oxyden be­
vatten die indetabel van deelektrochemische spanningen hoogwaardiger
zijn danmolybdeen (bijv .PbO ,A1203 »CuO ,Fe203 ).
Lagen ofglazuren van tinoxyde worden aangebracht terverbetering
van deoppervlaktetoestando Deze elektriciteitsgeleiders zijn dus ge­
schikt voor operatiekamers ,laboratoria voor organische chemie ,ruim­
ten met -explosierisico ofhoogspanningsisolatoren .Zijvervangen even­
eens deloodglazuren diegevaarlijk worden geacht voor hetmilieu .Het
gebruik van tinoxyde alshalfgeleider van het type nkan eenbelang­
rijke plaats innemen als elektronisch enelektro-optisch materiaal .
Voorwaarde voor deontwikkeling van nieuwe toepassingen iseen
betere beheersing van detechniek voor defabricage van tinoxyde of
vangemengde glasachtige keramische produkten die tinoxyde bevatten ,
alsmede een systematisch onderzoek van deze materialen uit oogpunt van
huneigenschappen enreacties uitoogpunt van defysica van devaste "
toestand .

23-
Onderzoekthema VIt
OnJtw^ikkëMng^vaii^d ^techriiek£n_voo£ verdere ^v_er_we_rking_eii £e-
bruikvanke^arni^sche^^z^l ^£.n_ontv#ikkjs1jLnTrante£hnoloj|ischebasis
v°£r_n.i ^eiiwe.j^ro^dukjbi£pr^oc >éd.és^#_
Indeafgelopentijdhebbenkeramischevezelsvanaluminium-enzir-
coniumoxyde inganggevonden.Inmiddelswerdendergelijkevezelsdooreen
Europeesfabrikantindehandelgebracht»
Dezevezelszijnzeergoedbestandtegenchemischestoffenenho­
getemperaturen enkunneneveneenswordengebruiktalsisolatiemateriaal
ingevallenwaarinanderematerialeningebrekeblijvenalsgevolgvan
eentegeringeweerstandmaarwaarinisolatiebijzonderwenselijkis.Dit
ismetnamehetgevalbijdebouwvansmeltovens enthermo-chemische
apparatuur.
Alleenaldeeconomische noodzaakomhetenergieverbruik tebeper­
ken,zouvoldoendezijnomdeproduktieendetoepassingvankeramische
vezelstebevorderen®
Keramischevezelsindevormvanmattenhebbenreedshundeugdelijk­
heidbewezenalsbekledingvanovens»Dezetoepassingzalaanzienlijk kun­
nenwordenvereenvoudigd enanderetoepassingen zoudenhierbijkunnenko­
menindiendevezelsvervolgens kunnenwordenomgezetinlichteencom­
pactechemischematerialendoorfabricage,persingofgistingmetdaarop­
volgendesinteringvandekeramische massaopbasisvanvezels.Hetver­
kregenmateriaalzoualsdaneenvastbouwmateriaal zijndatwordtgeken­
merktdooreenzeergeringgewichteneenhogethermische enchemische
weerstand.Hetzoumechanisch kunnenwordenbewerkt,maarzoutevensin
eenpraktischonbeperktaantalvormenkunnenwordengefabriceerde ,
Hetistechnisch eneconomisch interessant detechnieken entoe­
passingennategaanvaneendergelijkmateriaal,datbovendienvoortal­
lozeanderedoeleinden kanwordengebruikteoalsbijvoorbeeld voorchemische
corroderende vloeistof-engasleidingen bijzeerhogetemperatuur ,alsele­
mentenvoordebouwvanreaotiekamera /indachemischeindustris »alsfil»
ters,alsdragersvoorcatalysatoren ,voorsluitingenbijzeerhogetem­
peratureninzeerkleineruimten,enz...

-2<t-
Totdusverre werden dekeramische vezels geproduceerd door trek­
kenofblazen vangesmolten materialen »Tenaanzien vanhetbelang van
devezels voor depublieke opinie zouheteveneens wenselijk zijn omde
technische basis van deproduktie uit tewerken voor andere fabricage -
procédés .Devraag iswelke niet conventionele methoden eengrotere
vrijheid zouden verschaffen bij dekeuze van deuitgangsmaterialen .
Men zoubijvoorbeeld moeten nagaan hoe ruwe keramische vezels kunnen
worden verkregen dievervolgens kunnen worden gebakken ,zulks door het-
impregneren van textielvezels inkeramische suspensies ofdoor elektro -
foretische neerslag van keramische poeders opmetaal -ofkoolstofvezels .
Verantwoording t
Detechniek van defabricage enhet gebruik van dekeramische ve­
zels ,dievan zeer groot belang zijn inhet kader van het energiebeleid ,
moet zoveel mogelijk worden ontwikkeld .Overigens zouden deafzonderlijke
bedrijven altegrote moeilijkheden ondervinden omdefundamentele pro­
blemen optelossen .Indien detechnologische basis eninhetbijzon­
der diebetreffende detoepassingen ,collectief worden bestudeerd zou
deze studie voor debedrijven van deindustriële keramiek eenzeer
goede aanloop verschaffen omnieuwe afzetgebieden teveroveren ,enbij
tedragen uiteconomisch oogpunt ,zeer noodzakelijke energiebesparing .

-25
BIJLAGE 3
KENNIS ENUITVINDINGEN
A-Kennis
Decontracten diezullen worden gesloten teruitvoering van dit
besluit moeten devolgende bepalingen bevatten :
1«Mededeling aan deCommissie van dekennis dieisverkregen bijhet
aan decontractant toevertrouwde onderzoek methetrecht deze tege­
bruiken voor haar eigen behoeften eninhetbijzonder voor het be­
heer van het programma »
2.Vertrouwelijke uitwisseling tussen decontractanten dieonderzoek
betreffende eenzelfde thema uitvoeren van alle informatie die nood­
zakelijk isvoor een goed verloop vanhet onderzoek enwaarover zij
*vrij kunnen beschikken »
3»Het opstellen voor elkonderzoekthema van jaarlijkse rapporten be­
treffende destand van dewerkzaamheden ,die door deCommissie aan
hetComité vanBeheer kunnen worden medegedeeld#
k»Hetopstellen 9opinitiatief van decontractant ofopverzoek van
deCommissie 9vanbijzondere rapporten tenbehoeve van delid-staten
alsmede tenbehoeve van depersonen enondernemingen die ophet ge­
bied van een lid-staat onderzoek ofproduktiewerkzaamheden verrich­
ten diehun toegang tot deze rapporten motiveren »
5»Het opstellen voor elkonderzoekthema van eeneindrapport bestemd
voor publikatie met dien verstande dat opgemotiveerd verzoek van
decontractant deverspreiding van het geheel ofvan gedeelten van
dit rapport kan worden beperkt tot delid-staten ,alsmede tot de
personen enondernemingen die ophet grondgebied van eenlid-staat
onderzoek ofproduktie-activiteiten uitoefenen diehun toegang tot
ditrapport verantwoorden »
B-Uitvindineen
1.Zoals bepaald inverordening (EEG)No2380/7^van deRaad van17»9«7 ^
zijn aldanniet ootrooieerbare .uitvindingen dievoortvloeien uit de
uitvoering vanhetprogramma eigendom van decontractanten of,indien de­
zezulks wensen ,kunnen zijworden overgedragen aaneendoor hen opte
richten rechtspersoon *Indien decontractanten van deze uitvindingen

-26-
afzien ,kan deCommissie hiervan deeigendom tenbehoeve van deGemeen­
schap opeisen *
Decontractant isverplicht deze uitvindingen teexploiteren oftedoen
exploiteren onder voorwaarden die inovereenstemming zijn methetbe­
lang vandeGemeenschap zoals isbepaald inartikel 3vangenoemde
verordening »Apriori zouniet alsinhetbelang van deGemeenschap
worden beschouwd het verlenen van licenties die deinvoer indeGe­
meenschap mogelijk maken vanprodukten ofuitrustingen dieinderde
landen zijn vervaardigd }deze zullen afhankelijk zijn vaneenvooraf­
gaande toestemming van deCommissie *
2.Bij dekeuze van decontractanten zaldeCommissie devoorkeur gaven
aan diegenen dieonderling eenovereenkomst zouden hebben gesloten of
zouden bereid zijn deze tesluiten metbetrekking totgecoördineerde
exploitatie van deuitvindingen endeknow how die isverkregen in
het kader van onderzoekingen betreffende eenzelfde thema .Deze over­
eenkomst moet voorzien inhet verlenen van licenties ofandere uit­
vindingen onder inbreng van andere know how waarover decontractanten
vrij kunnen beschikken enzulke indemate waarin zulke gecoördineerde
exploitatie nodig is*

BIJLAGE k
Voorstel voor eenbesluit van deRaad totvaststelling vaneenpro­
gramma voor technologisch onderzoek ophetgebied vandekleimineralen ende
industriële keramiek .
DERAAD VANDEEUROPESE GEMEENSCHAPPEN ,
gelet ophetVerdrag totoprichting van deEuropese Economische Gemeenschap­
pen eninzonderheid opartikel 235 ,
gezien hetvoorstel van deCommissie ,
gezien het advies van hetEuropees Parlement ,
gezieri het advies vanhetEconomisch enSociaal Comité ,
overwegende datdeRaad op1*fjanuari 197^eenresolutie heeft vastgesteld
••
betreffende decoördinatie van denationale beleidslijnen endeomschrij­
ving van deaktiee van communautair belang opbet gebied vanwetenschap
entechnologie ;
overwegende dat deCommissie krachtens artikel 2vanhetVerdrag onder meer
tot taak heeft eenharmonieuze ontwikkeling tebevorderen van deecono­
mische activiteit inhet kader van degemeenschap alsmede van eenvoort­
durende enevenwichtige groei ]
overwegende dat deverbeteringen van detechnologie vandekleimineralen /.als­
mede van detechnologie vandeproduktie enhetgebruik vandeprodukten van
deindustriële keramiek ,die opgrond van economische ensociale redenen
noodzakelijk zijn geworden enbijdragen tot deverwezenlijking van dedoel­
stellingen van hetVerdrag ,deuitvoering vereisen vanbepaalde technische
onderzoekwerkzaamheden van grote omvang ?
overwegende dat het collectieve onderzoek iadeze industriële sector' een be­
langrijke rol 6peelt bij deontwikkeling van dekeramische industrie aange­
zien deze sector inhoofdzaak kleine enmiddelgrote bedrijven emvat dieniet
voldoende instaat zijn omeigen onderzoek teondernemen )

overwegende datdefabricage vandeklassieke keramische produkten zoals
bijvoorbeeld isolatoren ,meer enmeer uitbreiding neemt indeontwikkelings­
landen buiten deGemeenschap ;dathetderhalve noodzakelijk isdatdeEuropese
industrie zich bezighoudt metdetechnologie endefabricage vantechnisch sterk
geavanceerde produkten ;
overwegende dat ,rekening houdende met demogelijkheden opnationaal niveau '
die ophetgebied van detechnologie vandekleimineralen 1ndeindustri&le ke­
ramiek beperkt zijn enmede met hetalgemene belang van deze sector voor de
ontwikkeling vandeze technologie enteneinde deindeGemeenschap beschik­
bare onderzoekmogeli jkheden optimaal aan tewenden ,dat dekeramische indus­
trie eenprogramma voor gemeenschappelijk onderzoek opcommunautair niveau
heeft uitgewerkt waarvan detotale financiële kosten kunnen worden geraamd
op8,2miljoen ERE;
overwegende dateenoommunautair programma tendoel heeft hettechnologisch ni­
veau optevoeren ,deconcurrentie tussen debedrijven teverscherpen ,vooral
tussen dekleine enmiddelgrote bedrijven ,decommunautaire doelstellingen
ophetgebied van hetenergiebeleid enhetmilieubeleid tebevorderen ;
overwegende dat ditprogramma eveneens isgericht opeen betere voorziening
metbasismaterialen wat despeciale materialen betreft ,deinnovaties inzake
produkten enproduktie tevergemakkelijken ,deeconomische groei van deze be­
drijfstak mogelijk temaken enderhalve hetniveau van detewerkstelling op
tevoeren entenslotte deontwikkeling van economisch zwakke regio 'ste
stimuleren ;
overwegende datditcommunautaire programma ,dat deel moet uitmaken vanhet
collectieve programma datreeds werd genoemd ,entervergemakkelijking van
deuitvoering hiervan ,eenbelangrijke factor vormt bijdeintegratie van de
keramische industrie ;
overwegende dathetprogramma voor gemeenschappelijk onderzoek hetresultaat
isvansamenwerking binnen dekeramische industrie diereeds sedert verschil­
lende jaren wordt voortgezet endathetderhalve garanties biedt watbetreft
een rationele envruchtbare uitvoering hiervan ;
overwegende dat deinditbesluit bedoelde onderzoekwerkzaamheden noodzake­
lijk zijn ombij dewerking van deGemeenschappelijke Markt bepaalde doelstel
lingen van deGemeenschap teverwezenlijken ;

overwegende dathetVerdrag totoprichting van de"uropese Economische Ge­
meenschap niet voorzien heeft indehiertoe nodige bevoegdheden ;
overwegende hetadvies datdoor CREST isuitgebracht aangaande hetvoorstel
van deCommissie )
BESLUIT I
Artikel 1
Voor eenperiode vanvier jaar wordt eengemeenschappelijk onderzoek­
programma vastgesteld ophetgebied vandetechnologie vandekleïmineralen
endeindustriële keramiek ,alsomschreven inbijlage .
Artikel 2
Deglobale nood voor detotale duur van hetprogramma wordt geraamd op
4,5 ERE enstelt twee personen tewerkï deERE wordt vastoest *»ld-*•
'door artikel 10het financieel reglement van 21 .december .1977 . –
Deze cijfers hebben maar eenaanwijzende waarde * .......
Artikel 3
DeCommissie verzekert deuitvoering vanhetprogramma door middel vancon­
tracten .Zewordt hierbij terzijde gestaan door eenRaadgevend Comité voor
hetbeheer van hetonderzoek -enontwikkelingsprogramma ophetgebied van
deprimaire grondstoffen ,opgericht door besluit vandeRaad van 6maart
1978 ,waarvan deopdracht endesamenstelling worden vastgesteld overeen­
komstig deresolutie vandeRaad van 18juli 1977 betreffende déRaadgevende
Comités voor hetBeheer vandeOnderzoekprogramma 's I
Artikel
Deverspreiding vandekennis dievoortvloeit uitdeuitvoering vanhetpro»
gramma wordt verzekerd overeenkomstig Verordening (EEG)No»2380/7^vande
Raad van17september 197^totvaststelling vanderegeling voor versprei­
ding vankennis dievantoepassing iaopd©onderzoekprogramma 'svande
Europese Economische Gemeenschap (PBnr.L255van20.9.1974 ,blz.1).
Gedaan teBrussel ,Voor deRaad l
DeVoorzitter *

BIJLAGE :
Onderzoekprogramma ophetgebied vandetechniek van dekleimineralen
Voornaamste doelstellingen tgebruik vanminderwaardige kleimineralen ,ver­
betering vandetechnische condities voor degrondstoffenvoorziening van
dekeramische industrie envoor innovaties inzake produkten enproduktieme -
thoden diewenselijk zijn inhetkader vaneenbeleid inzake economie ,
energie enmilieu .
Programmatindeeerste plaats coördinatie vanhetonderzoek ophetgebied
van dekleimineralen envervolgens uitvoering vantechnisch onderzoek in
hetkader vaneen gezamenlijke actie vandekeramische industrie ,metname :
grondiger onderzoek enontwikkelingswerkzaamheden naar detechnische moge­
lijkheden voor veredeling engebruik vandekleimineralen ,uitwerking van
voorstellen terintensivering vanhetgebruik van degrondstoffen enter
verbetering vanhetkeramisch produktieproces »
Onderzoek ophet gebied van detechniek van deindustriële keramiek
Voornaamste doelstellingen tgrondstoffenvoorziening metindustriële ke­
ramische materialen ,vervanging van zeldzame metalen door keramische pro-
dukten ,ontwikkeling van deindustriële keramiek terbevordering vaninno­
vaties terzake vanproduktiemethoden enprodukten diewenselijk zijn uit
oogpunt vaneconomisch ,sociaal ,energie -enmilieubeleid *
Programma tindeeerste plaats coördinatie vanhetonderzoek ophet ge­
bied van deindustriële keramiek envervolgens uitvoering vantechnische
onderzoekwerkzaamheden inhet kader van een collectieve actie van desec­
torvan deindustriële keramiek ,met name tontwikkeling van methoden
voor defabricage enverwerking van degrondstoffen voor speciale kera­
mische materialen ,verbetering van despeciale keramische materialen
enontwikkeling vanhungebruikstechnieken .

BIJLAGE 5
SITUATIE VAN DEKERAMISCHE INDUSTRIE INDEGEMEENSCHAP
1.STRUCTUUR
Dekeramische industrie kanworden onderverdeeld alsvolgtt
Keramische produkten voor debouws
sanitaire apparaten ,onderdelen voor debouw ,tegels ,gresbuizen »
Keramiek voor dehuishouding S
vaatwerk ,decoratie-artikelen .
Industriële keramiek t
dele^voor elektrische enchemische apparaten eninstallaties ,voor ge­
reedschappen engereedschapsmachines enandere technische doeleinden ,of
bijvoorbeeld opmedisch gebied »
Vuurvast keramiek t
vuurvaste stukken voor ovens enmetallurgische aggregaten »
Steenbakkerij t
pannen ,stenen .
Dekeramische industrie indeGemeenschap omvat ongeveer 1.200
bedrijven die tezamen ongeveer 250.000 personen tewerk stellen .Onge­
veer 10ondernemingen hebben meer dan2.000 werknemers »Bijna dehelft
van deondernemingen enwat betreft defabricage vantegels bijna ~5/h
van debedrijven stellen minder dan 100personen tewerk .Hetaandeel
van devrouwelijke werkkrachten isrelatief belangrijk ?bij deproduk -
tievanvaatwerk endecoratief keramiek loopt zijboven de50.#®
Dekeramische industrie isgrotendeels geconcentreerd inbepaal­
deregio 'sdieworden gekenmerkt door deaanwezigheid (soms inhetver­
leden )van dekeramische grondstof ofdiezijn gegrondvest opnationale
manufacturen dieinde18eeeuw zijn opgericht .Uiteconomisch oogpunt
zijn sommige van deze regio 'sniet altezeer begunstigd hoewel deke­
ramische industrie een grote rol speelt bijhun ontwikkelinge

2.VESTIGINGSPLAATSEN VANDEKERAMISCHE INDUSTRIE INDEREGIO 'SVANDEEEG
DUITSLAND :
Deproduktie vanporcelein voor vaatwerk enindustriële keramiek
isgeconcentreerd inhetnoordoosten vanBeieren .Deplaatselijke pro-
duktie vanisolatoren vertegenwoordigt kQ%vandecommunautaire produk -
tie.Wathetvaatwerk betreft bedraagt deDuitse produktie ongeveer 50%
van deproduktie van deGemeenschap .
Een belangrijke zone voor defabricage vanvaatwerk ensanitaire
apparatuur bevindt zich indeSaar metalscentrum Mettlach /Perzig .In
hetWesterwald (Rijnland /Palatinaat )bevinden zich talrijke bedrijven
diezich bezighouden methetvervaardigen vantegels ,getrokken tegels ,
rustiek keramiek ensanitair .
GROOT-BRITTANNIE t
Deproduktie van vaatwerk enporcelein ,zowel voor huishoudelijk
gebruik als voor industriële toepassingen isgeconcentreerd indeom­
geving vanStoke -on-Trent (Staffordshire )dietrouwens gewoonlijk "the
potteries "wordt genoemd .Devaatwerkproduktie inEngeland vertegenwoor­
digt ongeveer 60%van deproduktie indeGemeenschap .
NEDERLANDS
Dekeramische industrie isgeconcentreerd xndeomgeving van
Maastricht enDelft waar het grootste gedeelte wordt vervaardigd van
detegels ,sanitaire apparaten envaatwerk *
BELGIE :
Inhetalgemeen isdekeramische industrie gevestigd indeo
Borinage ,hetCentrum ,Charleroi enLuik *
L
DENEMARKEN S
Deproduktie vanvaatwerk enisolatoren ispraktisch exclusief
geconcentreerd indebuurt van Kopenhagen *

"33"
ITALIE s
Deproduktie vanaardewerk ensanitaire apparaten isgelocaliseerd
inLombardije enbepaalde streken inhet zuiden »Het vaatwerk wordt voor­
algeproduceerd indestreek vanCivita Castellana .Deproduktie van te­
gels heeft ,naast zijn vestigingen inLombardije ,eenbuitengewone concen­
tratie indestreek vanEmilia Eomagna (zone vanSassuolo )waar 5%van de
werkzame bevolking indeindustrie werkzaam isindetegelindustrie .90%
van detegelproducenten indeeconomische Gemeenschap zijn gevestigd in
Italië ;deplaatselijke produktie vertegenwoordigt 60%van deproduktie
van deGemeenschap *
FRANKRIJK 1
Defabrikanten van sanitaire keramische produkten zijn verspreid
over het gehele land®
Een aanzienlijk aantal tegelfabrieken enfabrieken van vuurvaste
produkten zijn gevestigd inhetnoorden ,inhetbijzonder indeomgeving
van Lille enMaubeuge *Defabrieken dievuurvaste produkten vervaardigen
zijn geconcentreerd indeRhöne-vallei »
Inbepaalde regio 'svan het oostelijk deel van het land eninhet
bijzonder teSarreguemines ,vindt men eenconcentratie vanbedrijven voor
deproduktie vanvaatwerk ,tegels envuurvaste produkten »
IndePyreneeën zijn verschillende bedrijven gevestigd voor depro-
duktie vanindustriële keramiek (b»v .Tarbes ).InBourgogne eninhet
Centrum van het land bevinden zich producenten van tegels envaatwerk »
Deproduktie vanporceleinenvaatwerk isgeconcentreerd inHaute -
Vienne metalscentrum Limoges endeCher (gewest Berry }*Deze beide con­
centraties totaliseren 90%van deFranse porceleinproduktie ,waarvan
de ~3/hteLimoges *
InBretagne zijn eenaantal bedrijven gevestigd dievaatwerk en
decoratieve keramiek vervaardigen .
Met uitzondering van desanitaire produkten zijn deregio *svan
deMidi minder ontwikkeld wat betreft deindustriële produktie vankera­
miek .Bijna alle ondernemingen zijn ambachtelijk *Deproducenten van de­
coratieve tegels inLanguedoo inhetbijzonder hebben temaken met ern­
stige economische problemen *

-31»-
J®Organisatie vandeindustrie 2opnationaal niveau isdekeramische indus –
trie niet uniform georganiseerds Erbestaat ten dele eennationaal verbond
vandekeramische industrie »inhetbijzonder vanparallelle gespeciali –
seerde organisaties .Deindustriële keramiek dieoorspronkelijk vooral elek­
trische isolatoren vervaardigde ,behoort derhalve inbepaalde gevallen tot
deorganisatie van deelektrische industrie .
Opcommunautair niveau bezitten desectoren vuurvast keramiek ,sani­
taire keramische produkten ,vaatwerkkeramiek ,detegelindustrie endein­
dustrie van detechnische keramiek over eigen beroepsorganisaties die be­
staan uit dedesbetreffende nationale organisaties endieverenigd zijn in
CERAME-UNIE (verbindingsbureau van dekeramische industrie van deGemeen­
schappelijke Markt)® Deprofessionele organisatie van deindustriële iera-
miek heeft debenaming GROUPISOL aangenomen »Maken eveneens deel uitvan
CERAME-UNIE decentrale verenigingen enassociaties dieopnationaal niveau
dekeramische branche overkoepelen .
Deprofessionele organisatie opcommunautair niveau vandesteenbak­
kerij maakt geen deel uitvanCERAME-UNIE .
k%Produktie enhandel Sdewaarde van deproduktie vandekeramische indus­
trie beloopt ongeveer miljard RE.Zijvertegenwoordigt ongeveer 0,5%
vanhetbruto nationaal produkt vandeGemeenschap enneemt deeerste plaats
inindewereld ,vannabij gevolgd door Japan .Van197^tot1975 isd®pro-
duktie evenwel met13%teruggelopen indesector vaatwerk entegels van
hetoude type ,resp .met21en25*«naar isvan1971 tot1975 toegenomen
met 20tot 25
Indeafgelopen jaren (1970-1975 )isdeexport vandeGemeenschap
vankeramische produkten jaarlijks toegenomen met32%envertegenwoordigt
momenteel 20%vandeproduktie .Deinvoer vertegenwoordigt 6%vandepro-
duktie enneemt elkjaar metgemiddeld 18%toe.
Devoornaamste concurrenten vandekeramische industrie indeGemeen­
schap zijn delanden metstaatshandel enChina ,verschillende kleine oost-
aziatische landen (Zuid-Korea ,Singapore ,Taïwan ),alsmede Spanje ,Brazilië
envooral Japan .Eendeelvandeze concurrenten profiteren vanhetlaag sa-
larisniveau datindielanden geldt envansubsidies vandeoverheid .Het
isvooral deconcurrentie vandelanden metstaatshandel diedemarkt ver­
stoort daar deze vaak hunprodukten kunnen verkopen tegen fabricagekosten
dieverbeneden dievandeGemeenschap liggen »

DeVerenigde Staten zijn veruit degrootste afnemer »Voor depro-
dukten van deindustriële keramiek zijn zijtezamen metJapan degrootste
concurrenten .
Degrondstoffen voor defabricage vankeramische produkten ,waar­
onder dekleimineralen zijn kwantitatief debelangrijkste enworden voor
het grootste deel gewonnen indeGemeenschap .Andere grondstoffen van
hoge kwaliteit kunnen evenwel worden ingevoerd tegen voordelige voorwaarden .
Niettemin kan eenaantal basismaterialen voor speciale keramische materi­
alen slechts worden verkregen inlanden buiten deGemeenschap daar de
Gemeenschap niet beschikt over vindplaatsen ofomdat deze materialen
moeten worden bereid volgens nieuwe produktietechnieken die debedrijven
indeGemeenschap nog niet beheersen .
Volgens deramingen kunnen deproduktiekosten van dekeramische
industrie worden verdeeld alsvolgt tloonkosten ^0tot 65 grondstoffen
enhulpstoffen 10tot20 energie 10%eninstallaties engebouwen 10tot
20%.Van 196 ^+tot1970 (193miljoen RE)zijn deinvesteringen verdubbeld .
Het grote deel van deloonkosten leidt uiteraard voor dekeramische
industrie van deGemeenschap tot commerciële moeilijkheden tenopzichte
van delanden met lage lonen .Anderzijds neemt decommunautaire industrie
van gereedschapsmachines eninstallaties voor deproduktie van keramische
produkten duidelijk eenoverheersende positie inopwereldniveau .Zij is
derhalve sterk gericht opdeuitvoer enzijvoorziet intalrijke gevallen
eveneens indeuitrusting van deconcurrenten van dekeramische industrie
van deGemeenschap met demeest moderne produktiemiddelen .
5.Technische ontwikkeling idekeramische techniek wordt inhetalgemeen
door deopinie onderschat .Dit vloeit namelijk voort uit het feit dat het
hier gaat omeen zeer oude techniek endat deartisanale ofdecoratieve
aspecten eenbepaalde suggestieve werking hebben *Bovendien ishet slechts
indeafgelopen 25jaar dat een grote sprong bij deontwikkeling werd
gemaakt waardoor dekeramische techniek werd omgevormd tot een industrie
die insommige gevallen wordt gekenmerkt door een zeer geavanceerde
techniek met eensterkere ontwikkeling dan die inverschillende
voorgaande eeuwen .

Deproduktie isinhetalgemeen grotendeels geautomatiseerd ende
arbeidsvoorwaarden zijn aanzienlijk verbeterd .Verder moet worden geconsta­
teerd dat depersoneelsbezetting van deproduktietaken verschuift naar de
controle van dematerialen »desturing vanhetproduktieproces ende
veredeling van hetprodukt .
Verwachting inzake detoekomstige ontwikkeling :dekwalitatieve verbete­
ring vandekeramische produkten enhetontstaan vannieuwe gebruiksmoge­
lijkheden hebben dekeramische industrie instaat gesteld hettewerkstel -
lingsniveau tehandhaven ondanks een doeltreffende rationalisatie eneen
grondige automatisatie .
Detoekomstige ontwikkeling zalmoeten voldoen aandevolgende eisen
-opgrond van het feit dat dehuidige beroepskwalificatie van dewerk­
nemers niet steeds beantwoordt aan deeisen dieworden gesteld door de
technische ontwikkeling van dekeramische industrie zalbijzondere aan­
dacht moeten worden besteed aan deopleiding vanhodg gekwalificeerd
personeel .
-dekeramische industrie heeft meer enmeer behoefte aanuitgangsmassa 's
met specifieke eigenschappen waardoor opditgebied innovaties nood­
zakelijk zijn .Vervolgens moet worden getracht het gebruik van de
keramische grondstoffen teintensiveren door reeds nudeminderwaardige
grondstoffen bruikbaar temaken endoor afvalstoffen van andere
industrietakken inteschakelen inhet keramische produktieproces .
-aangezien deenergie een steeds toenemende kostenfactor vormt zalgebruik
moeten worden gemaakt van alle wel eens beperkte mogelijkheden omdeze
energie rationeler tegebruiken .
-grote mogelijkheden staan open voor dekeramische industrie indien deze
doorgaat opdewegvanhaar jonge industrietak metname deindustriële
keramiek endespeciale keramische materialen .Hiertoe enafgezien
van eenpermanent onderzoek naar gebruiksmogelijkheden op .interdiscipli­
nair niveau ishet noodzakelijk t
-dekennis endetechniek van dehuidige entoekomstige
keramische materialen tebeheersen f
-over tegaan toteensystematische studie van deonderlinge
verwantschap tussen dekeramische materialen endefenomenen
die verband houden met denatuurwetenschappen ende
ingenieurswetenschappen »

•interdisciplinaire technieken teontwikkelen ,
-zeker testellen dat deindustriële keramiek zal kunnen be­
schikken over dezeldzame speciale grondstoffen enbasisma -
terialen van technisch geavanceerde aard »
.Algemeen belang van dekeramische industrie leen zeer aanzienlijke toe­
gevoegde waarde aangrondstoffen die inhetalgemeen weinig kostbaar zijn ,
eenomzetcijfer van kmiljard RE,eenpositief saldo vandebalans vande
buitenlandse handel ,250»000 werknemers en1»200 bedrijven waarvan demeeste
kleine enmiddelgrote ondernemingen zijn dehierboven genoemde factoren die
eenbeoordeling mogelijk maken van deze industrietak uit oogpunt van deeco­
nomie .Bovendien enuit oogpunt van het voorzieningsbeleid ishet interessant
aan tetekenen dat inhet algemsen het keramische produkt bestaat uit inland­
sematerialen endathet soms zeldzame metallische grondstoffen kan vervangen®
Het feit dat dekeramische produkten gemakkelijk kunnen vermalen iseveneens
van belang inhet kader van het milieubeleid »Het energieverbruik van deke­
ramische industrie islaag maar intalrijke economische sectoren dragen haar
produkten inruime mate bij tot eenrationalisatie van het verbruik enhet
behoud van energie® Voorts moet worden opgemerkt dat inhet geval dat andere
materialen dekeramische materialen kunnen vervangen ,defabricage over het
algemeen zeer veel energie vergt ofdat deze materialen eenaanzienlijk kor­
tere levensduur hebben »Bij debeoordeling van het belang van dekeramische
industrie zalbovendien rekening moeten worden gehouden metbepaalde aspec -
,ten van het technologisch encultureel beleid *
Debeoordeling van dekeramische sector uit het oogpunt van het tech­
nisch beleid berust opzijn functie alsleverancier voor andere industrie -
takken ofandere technische activiteiten® Het gaat hier voornamelijk over
het gebied van deindustriële keramiek die eenprodukt entevens een stu­
wend element vormt van detechnische vooruitgang ,zelfs watbetreft degea­
vanceerde technieken »Ook andere takken van dekeramische industrie bieden
aanzienlijke mogelijkheden voor technische inovatie ,bijvoorbeeld dekera­
mische produkten voor debouw die een belangrijke rol kunnen spelen bij de
hernieuwing enrationalisatie van deze sector »
Het culturele aspect houdt verband met het feit dat dekeramische
produkten grotendeels duurzame investeringsgoederen zijn diedoor degezin­
nenworden aangekocht engeneraties lang worden gebruikt »Hun vormen enhun
fabricage beantwoorden niet alleen aan deeconomische eisen van.de produktie
envanhetgebruik maar eveneens aan deesthetiek endeoude traditie »Aldus

ishetkeramische produkt inhet bijzonder watbetreft deornamentele
keramiek ,detegels enhetvaatwerk enten dele ook desanitaire kera­
miek voor debouw ,eencultureel enzelfs eenartistiek produkt ter­
wijl hettijdens eenduurzaam bezit isindehuishouding *Tevens vormt
het eveneens eenuitdaging wat betreft decreativiteit inzake decor
envorm voor detalrijke keramiekwerkers dieals ontwerpers ofdesigners
werkzaam zijn bij debedrijven ofwel werken als vrij kunstenaar of
liefhebber .Zijalleen geven vorm aan individuele ,plaatselijke ,gewes­
telijke ,nationale ,Europese ,traditionele ofavant-garde gevoelens
engeven door hun schepping van keramiek uiting aan degevoelens ,ge­
dachten enhandelingen van hun huidige entoekomstige .omgeving »Bij­
gevolg horen dekeramische produkten eveneens metzekerheid thuis in
het culturele beleid »