Advies over het voorstel voor een beschikking van de Raad tot vaststelling van een specifiek programma voor onderzoek, technologische ontwikkeling en demonstratie op het gebied van niet-nucleaire energie : technologieën voor een schonere en efficiëntere produktie en toepassing van energie (1994-1998) (1) (94/C 295/15)

De Raad heeft op 14 april 1994 besloten, overeenkomstig de bepalingen van artikel 130 I, lid 4 van het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap, het Economisch en Sociaal Comité om advies te vragen over het voornoemde voorstel.

Het Economisch en Sociaal Comité heeft besloten de heer Aspinall te benoemen tot algemeen rapporteur om de werkzaamheden dienaangaande voor te bereiden.

Het Economisch en Sociaal Comité heeft tijdens de 316e Zitting (vergadering van 2 juni 1994) het volgende advies uitgebracht, dat met meerderheid van stemmen (2 stemmen tegen, 1 onthouding) is goedgekeurd.

1. Woord vooraf

1.1. Het Comité betreurt ten zeerste dat het op een zo een korte termijn advies over onderhavig voorstel, alsook over twee andere voorstellen voor specifieke programma`s dient uit te brengen. Hierdoor is het niet goed in staat, ten volle de adviesfunctie uit te oefenen die hem door het Verdrag is toegekend op het gebied van onderzoek en technologische ontwikkeling, en met name de wetenschappelijke en technische inhoud van het voorgestelde programma uitvoerig te behandelen.

1.2. Dit voorstel is er één van zeventien voorstellen voor specifieke programma`s die als pakket door de Commissie zijn ingediend ter uitvoering van het Vierde Kaderprogramma van de Europese Gemeenschap van communautaire werkzaamheden op het gebied van onderzoek, technologische ontwikkeling en demonstratie (1994-1998). Dit Kaderprogramma is in april 1994 overeenkomstig de co-decisieprocedure door het Europees Parlement en de Raad goedgekeurd (2).

1.3. De Commissie heeft aldus gekozen voor een uniform presentatieschema, waarmee wordt gestreefd naar vereenvoudiging en rationalisering van de procedures. Dit is volgens het Comité een goede zaak.

1.4. In dit verband zou het Comité een aantal opmerkingen hebben willen kunnen formuleren over het gehele pakket voorstellen van de Commissie, alsook over het Kaderprogramma zelf. Als gevolg van de tijddruk is het helaas niet in staat deze opmerkingen in dit advies naar voren te brengen.

1.5. Niettemin wil het Comité de mogelijkheid behouden om dergelijke opmerkingen op te nemen in het later uit te brengen advies over de andere voorstellen voor specifieke programma`s, alsmede over de drie voorstellen betreffende specifieke programma`s ter uitvoering van het Kaderprogramma voor communautaire activiteiten op het gebied van onderzoek en onderwijs voor de Europese Gemeenschap voor Atoomenergie (1994-1998), dat in april jl. eveneens door de Raad is goedgekeurd (3).

1.6. Wat het algemeen raamwerk voor deelneming aan specifieke programma`s en de uitvoering hiervan betreft, verwijst het Comité ook naar de talrijke opmerkingen en suggesties die zijn opgenomen in het tijdens dezelfde Zitting uitgebrachte advies over twee ontwerp-beschikkingen betreffende de regels voor deelneming van ondernemingen, onderzoekscentra en universiteiten aan specifieke onderzoeksprogramma`s (4).

2. Inleiding

2.1. Het voorgestelde programma maakt deel uit van het eerste van de vier in het Vierde Kaderprogramma genoemde werkgebieden, nl. de uitvoering van O, TO en D-programma`s ter bevordering van samenwerking met en tussen ondernemingen, onderzoekscentra en universiteiten welke activiteit het grootste gedeelte van de EG-werkzaamheden op onderzoeksgebied bestrijkt.

2.2. In dit programma worden de onderzoeksactiviteiten die worden uitgevoerd uit hoofde van het op 9 september 1991 door de Raad goedgekeurde specifieke O & TO-programma op het gebied van niet-nucleaire energie (1990-1994) (5) gehergroepeerd. Dit geldt ook voor het grootste gedeelte van de demonstratie-activiteiten die worden verricht in het kader van het op 29 juli 1990 voor de periode t/m 31 december 1994 door de Raad vastgestelde Thermie-programma (6) betreffende bevordering van de technologische ontwikkeling op energiegebied. Het Comité heeft zich over deze beide programma`s achtereenvolgens op 18 oktober 1990 (7) en op 12 juli 1989 (8) uitgesproken.

2.3. De Commissie stelt voor, ten behoeve van dit nieuwe programma op de EG-begroting een bedrag van 967 miljoen ecu voor de gehele periode 1994-1998 uit te trekken. Zij stelt bovendien voor, de helft van dit bedrag voor onderzoek en de andere helft voor demonstratie-activiteiten uit te trekken. Het programma zal gezamenlijk worden beheerd door twee directoraten-generaal van de Commissie, nl. D.-G. XII (Wetenschappen, onderzoek en ontwikkeling) en D.-G. XVII (Energie).

2.4. Zoals wordt uiteengezet in bijlage II, stelt de Commissie voor dit bedrag als volgt onder te verdelen.

A. Onderzoek en ontwikkeling 45-55 %

Verbetering van de omzetting en

het gebruik van energie 30-40 % Invoering van duurzame energie 60-70 %

B. Demonstratie 45-55 %

Rationeel gebruik van energie 20-30 % Duurzame energie 40-50 % Fossiele brandstoffen 30-40 %

3. Algemene opmerkingen

3.1. Het Comité zou het juister hebben geacht als de Commissie en de Raad voor dit specifieke programma niet de urgentieprocedure zouden hebben toegepast, omdat met name de wetenschappelijke en technische inhoud grondiger dient te worden geanalyseerd. Hoewel wordt ingezien dat de financiële continuïteit tussen de beide voorgaande programma`s en het onderhavige dienen te worden gehandhaafd, rijzen bij het programma voor niet-nucleaire energie belangrijke politieke en beleidsproblemen, waarover dient te worden nagedacht.

3.2. Niettemin stemt het Comité in met de tendens van dit voorstel, maar tekent het hierbij het volgende aan :

3.3. Het Comité vindt het juist dat in het Vierde Kaderprogramma aan dit specifieke programma hoge prioriteit wordt toegekend, en acht de hoogte van de financiële middelen bevredigender dan het bedrag dat tijdens het Derde Kaderprogramma was uitgetrokken. Dit sluit aan bij het verzoek dat het Comité in zijn advies over het Derde Kaderprogramma (1) had neergelegd. De prioriteiten van het programma komen zo beter uit de verf.

3.4. Ingezien wordt dat de lange tijd die verloopt tussen een ontdekking en de toepassing hiervan, ertoe kan leiden dat de industrie huiverig staat tegenover het investeren in onderzoek naar nieuwe energietechnieken.

3.4.1. Het Comité stemt er dus wel mee in dat de Gemeenschap zuiver wetenschappelijk onderzoek stimuleert, maar dringt er ook op aan dat de commerciële vooruitzichten van projecten op langere termijn nauwgezet worden beoordeeld. Is het niet mogelijk de potentiële marktkansen van onderzoek in een zeer vroeg stadium te beoordelen, dan is het van essentieel belang flexibel tewerk te gaan bij het nemen van besluiten over de vraag of een project nog wel zinvol is en dus bij het optimaliseren van het nut van het programma.

3.5. In het voorstel van de Commissie wordt heel wat aandacht besteed aan en worden heel wat middelen uitgetrokken voor duurzame energie. Aangezien duurzame energie zich maar traag een plaats op de markt verovert en conventionele brandstoffen nog steeds de belangrijkste plaats innemen, zijn maatregelen op het terrein van energie-efficiency - en niet duurzame energie - de belangrijkste methode om het energieverbruik op middellange termijn te rationaliseren. Hoewel het inziet dat het vaker toepassen van duurzame technologie uiteindelijk belangrijke voordelen zal opleveren, zou zijns inziens onmiddellijke prioriteit moeten worden gegeven aan het rationeel gebruik van conventionele energiebronnen.

3.5.1. Met name steenkool, de energiebron met de grootste aangetoonde reserves en de meest belovende vooruitgang op het stuk van schone verbrandingstechnieken, dient hoge prioriteit te krijgen.

3.6. Het Comité heeft vernomen dat de Commissie een onderzoek heeft ingesteld naar de potentiële effecten van duurzame/alternatieve energie op de werkgelegenheid, en zou gaarne de beschikking over de uitkomsten van dit onderzoek krijgen.

3.7. Het percentage van het voor rationeel gebruik van brandstoffen te besteden bedrag moet op middellange termijn, de levensduur van dit programma, worden verhoogd.

3.8. Er dient meer nadruk te worden gelegd op het bevorderen van warmte/krachtkoppeling (gecombineerde produktie van warmte en kracht - WKK) en stadsverwarming/koeling. Volgens onderzoek van de Commissie is gebleken dat dit één van de meest efficiënte methodes is om emissie terug te dringen en het energierendement bij de produktie van elektriciteit op te voeren. Toch is hieraan maar weinig geld besteed.

3.9. Er dient zorgvuldig te worden gekeken naar coördinatie met op nationaal niveau uitgevoerde programma`s inzake niet-nucleaire energie, waarbij het subsidiariteitsbeginsel in acht dient te worden genomen.

3.10. Ook dient een grondig onderzoek te worden ingesteld naar integratie van zowel directe als indirecte financiering voor het Gemeenschappelijk Centrum voor Onderzoek (GCO), ten einde overlapping met activiteiten van de industrie te voorkomen.

3.11. Volgens het Comité zijn de voornaamste belemmeringen voor schone energietechnologie van niet-technische aard en zou het wegnemen van wettelijke en institutionele belemmeringen ten aanzien van duurzame energie en efficiënte energietechnologie tot een snelle inhaalmanoeuvre op de markt leiden.

3.12. Gezien de moeilijkheden die het MKB ondervindt (al besproken in tal van eerdere adviezen) wordt met nadruk gesteld dat het belangrijk is juist het MKB bij onderzoek en ontwikkeling en bij verspreiding en exploitatie van O& TO-resultaten te betrekken.

3.13. Het Comité wenst de Commissie eraan te herinneren dat positieve criteria dienen te worden aangelegd bij het beoordelen van de vraag of projecten voor financiering in aanmerking moeten komen, zoals :

- effect op de werkgelegenheid, met name van jonge onderzoekers;

- benodigde investeringsniveau;

- mogelijkheden voor samenwerking met het MKB;

- wenselijkheid van consolidatie van Europese know-how en vakkennis;

- versterking van de economische en sociale samenhang.

3.14. Internationale samenwerking, met name in het Internationaal Energie-Agentschap (IEA), is van belang voor het bevorderen van energie-onderzoek en ook voor het stimuleren van de invoering van schone technologie in ontwikkelingslanden.

3.15. Vervoer is momenteel en ook in de nabije toekomst de snelst groeiende bron van vervuiling. Met spoed dient aandacht te worden besteed aan de opslag van energie en aan nieuwe brandstoffen. Vervoersmanagement en milieuvriendelijke projecten in stadscentra dienen hoge prioriteit te hebben.

3.16. De onder het Thermie-programma opgerichte Organisaties voor de Promotie van Energietechnologie (OPET) dienen ten volle en op efficiënte wijze te worden ingezet bij de uitvoering van het programma. In de huidige opzet worden de OPET-activiteiten voor 100 % door de Commissie gefinancierd. Hierin dient verandering te komen. Indien het bedrijfsleven commerciële belangen bij verspreiding van technologie heeft, dan moet het de gelegenheid krijgen om in de financiering deel te nemen, zodat de Gemeenschap haar budget bij haar initiatieven optimaal besteedt.

3.17. Het feit dat twee directoraten-generaal bij dit programma betrokken zijn, zal de nodige coördinatie vereisen. Het Comité is er nog niet helemaal zeker van dat dit zal functioneren, aangezien niet duidelijk is hoe verantwoordelijkheden bij de uitvoering van het programma over de beide directoraten-generaal zijn verdeeld.

3.18. Het is uitermate belangrijk dat de Commissie bij het beheer van dit programma ook de O, TO, en D-activiteiten coördineert met haar algemene energiestrategie en dwarsverbanden hiermee legt.

4. Bijzondere opmerkingen

4.1. In het licht van bovenstaand commentaar is het voor het Comité nog geen uitgemaakte zaak dat gebruik van duurzame energiebronnen en -vormen de beste methode is om op de korte tot de middellange termijn het broeikaseffect te bestrijden en om bij te dragen tot de voorzieningszekerheid op lange termijn. Het Comité is van mening dat het budget op de hierna volgende wijze zou moeten worden verdeeld tussen duurzame energie en andere terreinen van O, TO en D-activiteiten (in %).

4.1.1. In de eerste plaats dient het bedrag voor onderzoek en demonstratie-activiteiten in een verhouding 4 :6 te worden verdeeld :

A. Onderzoek en ontwikkeling 40 %

Verbetering van de omzetting en

het gebruik van energie 60-70 % Invoering van duurzame energie 30-40 %

B. Demonstratie 60 %

Rationeel gebruik van energie 40 % Duurzame energie 30 % Fossiele brandstoffen 30 % 4.2. De plaats die voor verspreiding van resultaten is ingeruimd, blijft zowel qua budget (5 miljoen ecu) als qua inhoud achter bij de doelstellingen van de Commissie.

4.3. Artikel 6

4.3.1. De in artikel 6.3 voorgestelde procedure moet gelden zowel voor onderzoek en ontwikkeling als voor demonstratie, om de lid-staten in sterkere mate bij uitvoerige analyse betrekken. Het Comité ziet niet in waarom hier een onderscheid zou worden gemaakt; hierdoor wordt alleen maar verwarring gewekt.

4.4. Artikel 7

4.4.1. In verband met het commentaar in par. 4.3 dient dit artikel te worden gewijzigd.

Gedaan te Brussel, 1 juni 1994.

De Voorzitter

van het Economischen Sociaal Comité

Susanne TIEMANN

(1) PB nr. C 113 van 23. 4. 1994, blz. 4, 15-24.

(2) PB nr. L 126 van 18. 5. 1994, blz. 1.

(3) PB nr. L 115 van 6. 5. 1994.

(4) PB nr. C 81 van 18. 3. 1994, blz. 9.

(5) PB nr. L 257 van 14. 9. 1991, blz. 37.

(6) PB nr. L 185 van 17. 7. 1990, blz. 1.

(7) PB nr. C 31 van 6. 2. 1991, blz. 20.

(8) PB nr. C 221 van 28. 8. 1989, blz. 6.

(9) PB nr. C 56 van 7. 3. 1990, blz. 34.