De Europese pijler van sociale rechten is erop gericht billijkheid te brengen in het dagelijkse leven van alle burgers: lerenden, werkenden, werkzoekenden of gepensioneerden; in de stad of op het platteland; ongeacht hun geslacht, ras of etnische afstamming, godsdienst of overtuiging, handicap, leeftijd of seksuele gerichtheid. In 2017 hebben alle EU-instellingen de pijler afgekondigd. De 20 beginselen ervan zijn erop gericht gelijkere kansen en banen voor iedereen te creëren, eerlijkere arbeidsvoorwaarden en betere sociale bescherming en inclusie. De uitvoering ervan is een bevestiging van de toezegging, die op het hoogste niveau is gedaan, dat mensen centraal staan, ongeacht de verandering, en dat niemand aan zijn lot wordt overgelaten.

Alle Europeanen moeten dezelfde kansen krijgen om te gedijen; we moeten wat onze ouders en grootouders hebben opgebouwd in stand houden, aanpassen en verbeteren. Vandaag hebben 241 miljoen mensen in de EU een baan, een recordaantal. Maar dat cijfer geeft maar een deel van het verhaal weer. In werkelijkheid blijven ongelijkheden bestaan en profiteert niet iedereen van die positieve ontwikkelingen. Te veel mensen hebben nog steeds moeite om de eindjes aan elkaar te knopen of hebben te kampen met belemmeringen als gevolg van ongelijkheden. Veel kinderen en jongeren, te vaak uit sociaal-economisch achtergestelde milieus, hebben geen toegang tot onderwijs of gezondheidszorg van goede kwaliteit. Er zijn nog steeds veel ouderen die geen toegang hebben tot zorg. Ongelijkheid remt de groei af en vormt een bedreiging voor de sociale cohesie. We moeten nu handelen om onze kinderen en kleinkinderen een eerlijke, groene en welvarende toekomst te bezorgen en een eerlijke lastenverdeling tussen de generaties te waarborgen.

De digitale economie van vandaag en morgen moet mensen centraal stellen. Naar verwachting zullen kunstmatige intelligentie en robotica alleen de komende 5 jaar wereldwijd bijna 60 miljoen nieuwe banen opleveren, terwijl veel banen zullen veranderen of zelfs verdwijnen. Nieuwe technologieën zullen nieuwe banen opleveren en flexibelere arbeidsregelingen mogelijk maken, maar we moeten ervoor zorgen dat die nieuwe banen ook kwaliteitsvol zijn en dat mensen over de juiste vaardigheden beschikken om de taken uit te voeren. De wettelijke en sociale regels van de 20e eeuw voldoen niet voor de digitale economie; het is tijd om de sociale bescherming te laten aansluiten op de nieuwe arbeidswereld en ze te waarborgen en de belastingregels aan te passen om ervoor te zorgen dat iedereen een billijke bijdrage levert.

De levensstandaard in Europa is bij de hoogste, de arbeidsomstandigheden bij de beste en de sociale bescherming bij de meest doeltreffende ter wereld. Europeaan zijn vandaag betekent de kans hebben om te slagen en het recht op een waardig leven. Sociale rechtvaardigheid is de basis van de Europese sociale markteconomie en staat centraal in onze Unie. Zij ligt ten grondslag aan het idee dat sociale rechtvaardigheid en welvaart de hoekstenen vormen van een veerkrachtige samenleving met de hoogste welzijnsnormen ter wereld. Dat blijkt ook uit de ambitie van Europa om de doelstellingen voor duurzame ontwikkeling van de Verenigde Naties volledig te verwezenlijken. Europa is vandaag een unieke plaats waar welvaart, rechtvaardigheid en een duurzame toekomst even belangrijke doelstellingen zijn.

Mensen leren het heft in eigen handen te nemen via onderwijs en opleiding van hoge kwaliteit en door vaardigheden

Vaardigheden zijn essentieel voor de toekomst. Mensen veranderen almaar vaker van baan en hebben flexibele werkpatronen. Daardoor moeten ze constant leren en blijven leren om te gedijen. Vaardigheden laten mensen de vruchten plukken van een snel veranderende werkplek. De helft van de huidige beroepsbevolking zal haar vaardigheden de volgende vijf jaar moeten aanscherpen. Te veel jongeren beschikken vandaag echter niet over digitale en basisvaardigheden en te weinig jongeren krijgen de kans om hun achterstand weg te werken nadat ze de school hebben verlaten. Slechts één volwassene op tien volgt een opleiding in een bepaalde maand en een miljoen vacatures voor ICT-specialisten staan investeringen in de digitale transformatie in de weg. Meer dan 50 % van de bedrijven die in 2018 ICT-specialisten in dienst hebben genomen of dat hebben geprobeerd, gaven aan dat ze moeite hadden om de vacatures te vervullen.

Onderwijs en opleiding zijn van cruciaal belang voor vaardigheden. De lidstaten moeten de nationale onderwijs- en opleidingsstelsels in heel Europa aanpassen zodat ze vanaf jonge leeftijd inclusief onderwijs en inclusieve opleiding van hoge kwaliteit aanbieden en mensen ondersteunen wanneer zij gedurende hun hele loopbaan verantwoordelijkheid opnemen voor hun eigen bijscholing. Er moeten verdere inspanningen worden geleverd om de vaardigheden en competenties die buiten de formele onderwijs- en opleidingsstelsels zijn verworven te valideren. Vaardigheden en ervaring die zijn opgedaan op de werkplek, via vrijwilligerswerk of in een andere informele setting kunnen, wanneer ze worden erkend en gewaardeerd, belangrijke troeven zijn voor mensen die op zoek zijn naar een nieuwe baan.

Om te weten te komen welke vaardigheden we nodig hebben, moeten de nationale en regionale overheden samenwerken met de mensen die dat kunnen weten: werkgevers, werknemers, leerkrachten en opleiders. Op een veranderlijke en veranderende arbeidsmarkt is het uiterst belangrijk dat alle mensen over brede kerncompetenties beschikken die een goede basis leggen voor hun aanpassingsvermogen. Daarnaast kunnen sterke partnerschappen tussen degenen die nieuw talent zoeken en degenen die nieuw talent onderwijzen en opleiden, in combinatie met moderne prognosetechnieken en het volgen van afgestudeerden, als leidraad fungeren over wat te leren en hoe. Dat is vooral nodig in regio’s die te maken hebben met een bevolkingsafname en waar werkgevers niet langer geschoold personeel kunnen vinden. Het is ook nodig voor kleine en middelgrote ondernemingen (kmo’s), die de ruggengraat van onze economie vormen. Een vierde van de Europese kmo’s meldt grote moeilijkheden bij het vinden van ervaren personeel en managers. Meer algemeen is dit overal nodig waar door de digitale en groene transities behoefte aan nieuwe vaardigheden zal ontstaan. Beroepsonderwijs en -opleiding en leerlingplaatsen kunnen de inzetbaarheid van zowel jongeren als volwassenen bevorderen en tegemoetkomen aan de veranderende behoeften van bedrijven. Dergelijke investeringen in om- en bijscholing en omscholing zal kosten met zich meebrengen, die door de publieke sector, de werkgevers en de betrokken personen moeten worden gedeeld. Om vaardigheden, inzetbaarheid en menselijk kapitaal centraal te stellen, zal de Commissie in het eerste kwartaal van 2020 de vaardighedenagenda voor Europa actualiseren en in dat kader een voorstel voor een aanbeveling inzake beroepsonderwijs en -opleiding indienen. Ook worden innovatieve oplossingen onderzocht om mensen in staat te stellen hun eigen leren en loopbaan te controleren, zoals een individuele leerrekening voor mensen in de werkende leeftijd.

Onderwijs en opleiding van hoge kwaliteit creëert gelijke kansen en kan de cirkel van zwakke schoolresultaten doorbreken. De Europese onderwijsruimte, die in 2025 moet zijn verwezenlijkt, zal het voor lerenden gemakkelijker maken om binnen Europa de grenzen over te steken en zal de toegang tot hoogwaardige en inclusieve onderwijs- en opleidingsactiviteiten verbeteren. In het derde kwartaal van 2020 zal de Commissie de doelstellingen van de Europese onderwijsruimte verder ontwikkelen en samen met de lidstaten een nieuw kader voor samenwerking op het gebied van onderwijs en opleiding oprichten. Daarbij zal de nadruk liggen op het waarborgen dat jongeren ten minste hoger secundair onderwijs afronden en over voldoende basisvaardigheden beschikken. Erasmus+ zal onderwijs, opleiding, jongeren en sport in Europa blijven ondersteunen en versterken dankzij een sterk verstevigd budget voor de periode 2021-2027. Het is de bedoeling dit programma gemakkelijker toegankelijk te maken voor kansarme jongeren en het zo inclusiever te maken. Als meer leerkrachten, opleiders en academici van het programma gebruikmaken, kunnen onze systemen dichter naar elkaar toegroeien en zal het delen van beste praktijken meer vruchten afwerpen. Het programma Digitaal Europa zal de ontwikkeling van geavanceerde digitale vaardigheden ondersteunen om de toepassing van deze technologieën in de hele economie mogelijk te maken en de digitale capaciteiten van onderwijsaanbieders te versterken. Ter ondersteuning van het optreden van de lidstaten zal de Commissie in het tweede kwartaal van 2020 ook het actieplan voor digitaal onderwijs actualiseren om de digitale vaardigheden van zowel jongeren als volwassenen te verbeteren en ervoor te zorgen dat elke educatieve organisatie klaar is voor het digitale tijdperk.

Onze jongeren zijn de toekomst van Europa en verdienen een mooie toekomst. Ouders willen natuurlijk dat hun kinderen goede banen en loopbaanvooruitzichten hebben. Toch vinden te veel jongeren vaak slechts atypische, tijdelijke en laagbetaalde banen waarin zij hun talenten niet kunnen ontwikkelen en hun toekomst niet kunnen plannen. Jongeren met een handicap, met een migrantenachtergrond en jonge ouders lopen nog meer kans om achterop te raken. Om de strijd tegen de jeugdwerkloosheid op te drijven, zal de Commissie in het tweede kwartaal van 2020 haar voorstellen ter versterking van de jongerengarantie presenteren. Dat initiatief helpt ieder jaar al 3,5 miljoen jongeren om met onderwijs, opleiding of een baan te beginnen. De nieuwe jongerengarantie zal de jongeren bereiken en hen ondersteunen bij het ontwikkelen van vaardigheden en het opdoen van werkervaring, vooral in het kader van de groene en digitale transitie.

Beroepsmobiliteit en economische reconversie ondersteunen

Iedereen in Europa, jong en oud, moet toegang hebben tot tijdige en op maat gesneden ondersteuning, waaronder opleiding, om meer kans te hebben op een hoogwaardige baan of een bedrijf te kunnen opstarten. Bijna elke volwassene heeft op een bepaald moment in zijn/haar leven een baan moeten zoeken. Sommige mensen slagen daarin onmiddellijk nadat ze van school komen en gaan vlot van de ene baan naar de andere dankzij een solide netwerk en een uitstekende staat van dienst. Voor anderen is het veel moeilijker. Zij weten misschien niet zo goed waar er mogelijkheden op de arbeidsmarkt zijn, kunnen geen baan vinden die aansluit bij hun vaardigheden en ervaring of hebben een moeilijke persoonlijke of gezinssituatie. Openbare en particuliere diensten voor arbeidsvoorziening moeten niet alleen ondersteuning bieden aan werklozen, maar meer en meer ook aan de mensen die het risico lopen hun baan te verliezen omdat hun vaardigheden verouderd zijn.

Het investeringsplan voor een duurzaam Europa, het investeringsplan van de Europese Green Deal dat vandaag is gepresenteerd, zal bijdragen aan de financiering van de transitie waar Europa voorstaat. De overgang naar een groenere economie zal in sommige regio’s en sectoren waarschijnlijk een grotere impact hebben dan in andere. Het plan omvat een mechanisme voor een rechtvaardige transitie en een specifiek Fonds voor een rechtvaardige transitie dat de regio’s die naar verwachting meer zullen worden getroffen door de transitie zal ondersteunen en er zo mee zal voor zorgen dat niemand aan zijn lot wordt overgelaten. Hieruit blijkt dat voor de EU ecologische en sociale duurzaamheid hand in hand gaan. Dankzij de investeringen zullen zich nieuwe economische activiteiten ontwikkelen en nieuwe banen worden gecreëerd, zal onze ecologische voetafdruk verkleinen en zal er voor betaalbare energie en een betere verwerving van nieuwe vaardigheden worden gezorgd. Daarnaast zal het moderniseringsfonds een rechtvaardige transitie mogelijk maken in koolstofafhankelijke regio’s door de herschikking, omscholing en bijscholing van werknemers, onderwijs, werkzoekenden en startende bedrijven te ondersteunen. Tot slot kan het Europees Fonds voor aanpassing aan de globalisering in actie komen om solidariteit te tonen met en ondersteuning te bieden aan ontslagen werknemers en zelfstandigen.

Meer banen scheppen

De Europese economie groeit nu voor het zevende achtereenvolgende jaar. Verwacht wordt dat de economie in 2020 en 2021 zal blijven groeien, ook al zijn de groeivooruitzichten verzwakt. De arbeidsmarkten blijven sterk en de werkloosheid blijft dalen, zij het in een trager tempo.

Europa moet op deze sterke basis voortbouwen om ervoor te zorgen dat de sociale markteconomie van Europa in de komende jaren meer en betere banen blijft scheppen voor iedereen. De kern van deze transformatie wordt gevormd door een industriële strategie met een sterke basis in de eengemaakte markt die in het eerste kwartaal van 2020 moet worden gepresenteerd. Die strategie stelt onze bedrijven in staat te innoveren en nieuwe technologieën te ontwikkelen waardoor circulariteit wordt bevorderd en nieuwe markten worden gecreëerd. Sociale en werkgelegenheidsaspecten aanpakken is een integrerend onderdeel van de strategie, waardoor alle burgers, bedrijven, regio’s en steden kunnen profiteren van de industriële transformatie. De Commissie zal in het eerste kwartaal van 2020 ook een specifieke strategie voor kleine en middelgrote ondernemingen (kmo’s) voorstellen. Zij zijn goed voor 85 % van de nieuwe banen die de afgelopen vijf jaar zijn gecreëerd. Innovatie bevorderen, financiering waarborgen en de administratieve rompslomp voor kmo’s verminderen zijn van vitaal belang voor het scheppen van banen in Europa.

Het Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling, het Europees Sociaal Fonds Plus en het Cohesiefonds zullen een cruciale rol blijven spelen bij de ondersteuning van de sociale en territoriale cohesie in onze lidstaten, regio’s en plattelandsgebieden, om gelijke tred te houden met de digitale en groene transformaties van onze wereld. In het voorstel van de Commissie voor het volgende meerjarig financieel kader (MFK) is de totale toewijzing voor het cohesiebeleid voor 2021-2027 vastgesteld op 373 miljard EUR in lopende prijzen. Het Europees Fons voor Regionale Ontwikkeling en het Europees Fonds voor maritieme zaken en visserij zullen ook bijdragen aan de territoriale samenhang. In het voorstel van de Commissie wordt ook gepleit voor een InvestEU-programma, dat naar verwachting 650 miljard EUR aan investeringen zal mobiliseren, waarvan 50 miljard EUR aan sociale-infrastructuurprojecten en sociale investeringen in onderwijs en vaardigheden, sociaal ondernemerschap en microfinanciering. InvestEU zal ook een pioniersrol vervullen bij partnerschapsmodellen, financierings- en nieuwe bedrijfsmodellen voor betere sociale resultaten waarbij het potentieel van filantropisch en investeerderskapitaal wordt benut.

Meer banen scheppen gaat om meer dan groei. Dat geldt zeker voor de sociale economie, die tegemoetkomt aan sociale behoeften. Ongeveer 13,6 miljoen mensen werken in de sociale economie in Europa. Sociale ondernemingen en organisaties kunnen betrokkenheid, initiatieven en opbrengsten genereren in lokale gemeenschappen en tegelijkertijd iedereen dichter bij de arbeidsmarkt brengen. De sociale economie biedt innovatieve oplossingen op het gebied van onderwijs, gezondheidszorg, energietransitie, huisvesting en de verlening van sociale diensten. Zij kan ook een pioniersrol vervullen in lokale groene overeenkomsten door allianties op te zetten in gebieden waar burgers en bedrijven bij de klimaattransitie zijn betrokken. De Commissie zal in 2021 starten met een actieplan voor de sociale economie om sociale investeringen en sociale innovatie te vergroten en het potentieel van sociale ondernemingen om banen te creëren, ook voor degenen die het verst van de arbeidsmarkt staan, te stimuleren. Maatschappelijk verantwoorde overheidsopdrachten kunnen er ook voor zorgen dat bestaande fondsen worden besteed op een manier die inclusie ondersteunt door bijvoorbeeld banen te bieden voor mensen met een handicap of risico op armoede.

Gelijkheid bevorderen

Onze Unie put kracht en eenheid uit haar diversiteit — van mensen, culturen en tradities. Europa kan echter alleen vooruitgang boeken als het al zijn troeven, talenten en potentieel gebruikt. Daarvoor moet een eerlijkere samenleving tot stand worden gebracht waarin zij die dezelfde ambities delen dezelfde mogelijkheden hebben om ze te vervullen. Hoewel onze Unie de meest egalitaire samenlevingen ter wereld kent, is er nog werk voor de boeg. Europa moet zich meer inzetten voor inclusie en gelijkheid in alle opzichten, ongeacht geslacht, ras of etnische afstamming, godsdienst of overtuiging, handicap, leeftijd of seksuele gerichtheid. Gelijkheid staat hoog op de politieke agenda van deze Commissie. Voor het eerst is er een volwaardige “gelijkheidsportefeuille” en is een nieuwe speciale taskforce ingesteld.

De situatie van de vrouw verdient bijzondere aandacht. Een lage arbeidsparticipatie is slecht voor de economie en voor de vrouwen zelf. Ondanks hun hoger onderwijsniveau hebben vrouwen kortere en meer versnipperde loopbanen dan mannen, vaak als gevolg van hun zorgtaken. Hun loopbaan verloopt trager en hun inkomen en pensioen zijn lager terwijl ze langer leven. In sommige sectoren zijn vrouwen ondervertegenwoordigd. Dat is het geval voor digitale beroepen waar niet eens een op de vijf ICT-specialisten vrouwen zijn. Vrouwen ontvangen gemiddeld slechts twee derde van het pensioen van mannen; het verschil is nog groter dan de loonkloof. Stereotypes in de arbeidswereld bestrijden is van essentieel belang om ervoor te zorgen dat vrouwen kunnen groeien in hun loopbaan en een billijk loon krijgen. Verbeterde kinderopvang en langdurige zorg maken deel uit van de oplossing om ervoor te zorgen dat zorgtaken gelijker tussen vrouwen en mannen worden verdeeld. In het eerste kwartaal van 2020 zal de Commissie een nieuwe Europese strategie voor gendergelijkheid voorstellen om de loon- en pensioenkloof tussen mannen en vrouwen verder te dichten, onder meer via bindende loontransparantiemaatregelen, de toegang van vrouwen tot de arbeidsmarkt te bevorderen en het aantal vrouwen in leidinggevende functies in bedrijven en organisaties te verhogen.

Een economie die werkt voor de mensen is een economie die werkt voor mensen met een handicap. De Europese toegankelijkheidswet zal mogelijkheden bieden om toegankelijke producten en diensten te ontwikkelen. In combinatie met aangepast werk en aangepaste werkplekken kan technologie mogelijkheden bieden voor personen met een handicap en voor mensen en bedrijven die in hun behoeften voorzien. Personen met een handicap blijven echter problemen ondervinden bij de toegang tot onderwijs en opleiding, werk, socialebeschermingsstelsels en gezondheidszorg. Ze hebben ook vaak moeite om actief deel te nemen aan het politieke of culturele leven van hun gemeenschap. De Commissie zal doorgaan met de uitvoering van het Verdrag van de Verenigde Naties inzake de rechten van personen met een handicap. De Commissie zal in 2021 een versterkte strategie inzake handicaps presenteren op basis van de resultaten van de lopende beoordeling van de Europese strategie inzake handicaps 2010-2020.