COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN 
Brussel, 30.10.1995 
COM(95)412 def. 
MEDEDELING VAN DE COMMISSIE 
AAN DE RAAD EN HET EUROPEES PARLEMENT 
OVER EEN RUIMER GEBRUIK VAN NORMALISATIE BIJ HET 
COMMUNAUTAIRE BELEID 
Deze Mededeling is opgesteld volgens de in het strategische programma 
voor de interne markt gegeven aanwijzingen. 

INHOUDSOPGAVE 
I. Inleiding 
1.1 Doel van deze Mededeling 
1.2. Politieke context 
1.3 Normen als alternatief voor regelgeving 
1.4 De rol van normalisatie bij het Europese kwaliteitsbeleid 
1.5 Rol en grenzen van de normalisatie 
1.6. Een keerpunt voor de Europese normalisatie 
II. Het gebruik van normen ter ondersteuning van het communautaire beleid 
II. 1 De nieuwe aanpak 
II.2 Overheidsopdrachten 
II. 3 Informatietechnologie en telecommunicatie 
II.4 Biotechnologie 
II. 5 Geavanceerde materialen 
II. 6 Levensmiddelen 
II.7 Gezondheid en veiligheid op de werkplek 
II. 8 Energie 
II. 9 Milieu 
11.10 Transeuropese netwerken 
II. 11. Consumentenbescherming 
III. Normalisatie en onderzoek 
IV. De relatie tussen normalisatie-instellingen en andere organisaties op mondiaal of Europees 
niveau 
IV. 1. Mondiale normalisatie-instituten 
IV.2 Regionale en wereldorganisaties met sectorale bevoegdheid 
V. Conclusies 
MEDEDELING VAN DE COMMISSIE AAN DE RAAD EN HET PARLEMENT OVER 
EEN RUIMER GEBRUIK VAN NORMALISATIE BIJ HET COMMUNAUTAIRE 
BELEID 
I. Inleiding 
1.1 Doel van deze Mededeling 
Met deze Mededeling wordt de in het Strategische Programma gedane toezegging nagekomen 
om een voor de Raad en het Europees Parlement bestemd verslag over een ruimer gebruik van 
normalisatie bij het communautaire beleid voor te leggen. Daarmee wordt beoogd een overzicht 
te geven van de huidige standpunten ten aanzien van het gebruik van normen in het kader van de 
verschillende beleidsonderdelen van de Europese Unie, en in grote lijnen de plannen voor de 
ontwikkeling van de rol van normalisatie in de nabije toekomst te schetsen. In deze Mededeling 
worden hoofdlijnen aangegeven waarlangs de toepassing van normen zich op korte en 
middellange termijn mogelijk kan ontwikkelen, en worden zowel klassieke als nieuw ontwikkelde 
toepassingen van normalisatie besproken. 
Nota: Deze mededeling bevat niet de resultaten van de huidige herziening van de IT&T 
normalisatie-politiek. De overeenkomstige analyse zal aan de Raad en het Parlement voorgesteld 
worden in een afzonderlijk document. 
1.2. Politieke context 
De geleidelijke opbouw van een sterke Europese normalisatie-infrastructuur en de vaststelling van 
duidelijke regels voor het functioneren van een Europese normalisatiesector hebben een 
belangrijke rol voor de Europese normalisatie bij de ontwikkeling van het Europese 
regelgevingssysteem mogelijk gemaakt. Dit kan met name worden geconstateerd binnen de 
context van de "nieuwe aanpak"; deze is gebaseerd op een duidelijke scheiding tussen de 
bevoegdheden en verantwoordelijkheden van de wetgevende instanties en die van de 
marktdeelnemers, en is een keerpunt in de ontwikkeling van het regelgevingsbeleid van de 
Gemeenschap. 
In de afgelopen jaren is het zwaartepunt van de normalisatie-activiteiten bijgevolg verschoven van 
het nationale naar het Europese niveau, en op dit ogenblik hebben verreweg de meeste nieuwe 
activiteiten betrekking op Europese en internationale normen. 
Gezien het belang van de Europese normalisatie heeft de Commissie in januari 1991 een 
Groenboek inzake de ontwikkeling van de Europese normalisatie gepubliceerd '. Dit stuk is 
uitgebreid besproken en de resultaten daarvan zijn samengevat in de Mededeling van de 
Commissie betreffende normalisatie in de Europese economie van 16 december 1991 2. Op 
basis van deze mededeling heeft de Raad op 18 juni 1992 een resolutie aangenomen waarin hij de 
nadruk legde op het strategische belang van normalisatie, een aantal aan de Europese normalisatie 
ten grondslag liggende principes opnieuw bevestigde, het gebruik van Europese normen als een 
instrument voor economische en industriële integratie aanmoedigde en pleitte voor een ruimer 
gebruik van Europese normen bij het communautaire beleid.3 
In de thans door haar bereikte vorm speelt de Europese normalisatie een activerende rol bij de 
Europese integratie, en de initiatieven van de Europese Unie voor de ontwikkeling van de 
Europese normalisatie leveren een bijdrage aan de Europese economie en zorgen er terzelfdertijd 
voor dat het economisch initiatief niet wordt gesmoord in overregulering. Deze benadering sluit 
aan bij de bedoelingen van het Verdrag van Maastricht betreffende de Europese Unie en bij 
een aantal in diverse beleidsdocumenten van de Gemeenschap gedane uitspraken over de 
noodzaak het instrumentarium voor de uitvoering van het communautaire beleid te diversifiëren, 
de noodzaak de sociale en economische partners op een meer systematische wijze bij de 
uitvoering van het communautaire beleid te betrekken en de rol van normen op specifieke 
gebieden. 
1 Com (90) 456 def. (PB nr. C van 28.1.1991) 
2 92/C 96/02 (PB nr. C 96 van 15.4.1992) 
3 92/C 173/01 (PB nr. C 173 van 9.07.1992) 
3 
In het Rapport-Sutherland over het functioneren van de interne markt na 1992 werd als 
eerste aanbeveling vermeld dat de Gemeenschap haar wetgevingsvoorstellen moest baseren op 
een brede analyse van de politieke, sociale en economische implicaties daarvan, waarbij telkens de 
voor- en nadelen van de maatregel, respectievelijk het achterwege laten daarvan, moesten worden 
vergeleken. Voorts werd in dit rapport benadrukt dat een beleid moest worden ontwikkeld dat 
gericht was op het selecteren van marktreguleringstechnieken op basis van de geschiktheid 
daarvan voor specifieke doelstellingen. 
1.3 Normen als alternatief voor regelgeving 
In haar antwoord op het Rapport-Sutherland verwees de Commissie met betrekking tot deze 
punten naar de Mededeling aan de Raad en het Europees Parlement van 27 oktober 1992 inzake 
het subsidiariteitsbeginsel 4. Wat betreft de doeltreffendheid en proportionaliteit van de 
genomen maatregelen, kondigde de Commissie aan dat zij erop zou toezien dat 
wetgevingsinitiatieven strookten met de nagestreefde doelstellingen, ten einde een maximale 
effectiviteit en een passend intensiteitsniveau te bereiken. Als één van de middelen die in dit 
verband kunnen worden gebruikt vermeldde zij niet-dwingende instrumenten zoals normalisatie. 
Een dergelijk gebruik van normalisatie in de vorm van vrijwillige vaststelling van normen in 
bepaalde sectoren van de communautaire activiteit zou in principe in de plaats kunnen komen van 
regelgeving. Aangezien normalisatie gebaseerd is op consensus en steunt op aanvaarding van het 
resultaat door degenen die de normen zullen toepassen, beantwoordt zij in hoge mate aan het 
subsidiariteitsbeginsel. 
Op bepaalde terreinen, onder andere sectoren waar met geavanceerde technologieën wordt 
gewerkt, onderneemt de Europese Unie reeds actie om de ontwikkeling van normen te 
bevorderen als rechtstreekse ondersteuning voor haar beleid, in plaats van 
regelgevingsinstrumenten te creëren met een minder of meer dwingend karakter. Deze sectoren 
worden meer in detail beschreven in afdeling II. Het is de bedoeling om, in overeenstemming met 
de Mededeling, bij toekomstige voorstellen voor regelgevende maatregelen na te gaan in welke 
mate maatregelen op vrijwillige basis meer op hun plaats zijn. 
1.4 De rol van normalisatie bij het Europese kwaliteitsbeleid 
In haar Witboek "Groei, concurrentievermogen en werkgelegenheid" 5 en haar strategisch 
programma "Een optimale benutting van de door de interne markt geboden kansen" 6(6), 
spreekt de Commissie zich uit voor de ontwikkeling van een Europees kwaliteitsbeleid als een 
middel om het concurrentievermogen te vergroten en het ondernemingsklimaat te verbeteren. 
Bij een dergelijk beleid is normalisatie een belangrijk instrument, niet alleen wat de 
produktkwaliteit betreft, maar ook voor het kwaliteitsbeheer. In dit verband zijn met name de 
normen betreffende kwaliteitssystemen, namelijk de EN 29000-serie, en de 
overeenstemmingsbeoordelingsnormen (de EN 45000-serie) van belang. Deze series normen zijn 
van bijzondere betekenis voor het functioneren van de aangemelde certificeringsinstanties in het 
kader van de Nieuwe Aanpak; voorts leveren zij een aanzienlijke bijdrage tot de ontwikkeling van 
het kwaliteitsniveau op de Europese markt. In een aantal sectoren kan zelfs worden gesteld dat 
deze normen een groter effect hebben dan produktnormalisatie. 
De bovengenoemde resolutie van de Raad betreffende de rol van de normalisatie in de Europese 
economie bevat ook een oproep aan de Europese normalisatie-instituten om hun besprekingen 
over een geharmoniseerde vermelding van de conformiteit met de Europese normen voort te 
zetten. Het voordeel van een dergelijk merkteken zou zijn dat dit zou fungeren als een 
gemeenschappelijk hulpmiddel voor de identificatie van produkten die in overeenstemming zijn 
met de Europese normen; dit zou de fabrikanten in staat stellen door middel van een herkenbaar, 
voor heel Europa geldend hulpmiddel te laten zien dat zij aan de normen voldoen en zou de koper 
een duidelijk idee geven van de kwaliteit van de betrokken produkten. 
4 SEC (92) 1990 def van 27.10.1992 
5 COM (93) 700 van 07.12.1993; Bulletin van de Europese Gemeenschappen, Supplement 6/93 
6 COM (93) 632 def. van 22.12.1993 
4 
1.5 Rol en grenzen van de normalisatie 
Normalisatie is een mechanisme door middel waarvan belanghebbende partijen (zoals de industrie, 
de werknemers en de consumenten, via een passende bijdrage van hun respectieve organisaties) 
op basis van consensus en volgens een open en doorzichtige procedure, in het kader van erkende 
normalisatie-instellingen, technische specificaties overeenkomen die na een openbaar onderzoek 
als normen worden vastgesteld en waarvan de naleving in principe vrijwillig is. 
Normen hebben niet alleen betrekking op het ontwerp van een specifiek produkt, namelijk om het 
aantal oplossingen voor eenzelfde technische probleem te beperken of ervoor te zorgen dat 
produkten onderling compatibel zijn. Het toepassingsgebied van normen strekt zich uit tot een 
groot aantal andere eisen, inclusief wat betreft de prestaties (in tegenstelling tot het ontwerp) van 
produkten, materiaaleigenschappen, gespecificeerde beschermingsniveaus tegen risico's, 
bijvoorbeeld voor beschermende behuizingen, classificatiesystemen, testmethodes, de werking van 
uitrusting of systemen, zoals kwaliteitsborgingssystemen, definities van termen, hoeveelheden, 
eenheden en symbolen en de weergave en het gebruik daarvan, enz.. 
Normalisatie is een belangrijk en krachtig instrument om de doorzichtigheid van de markt te 
bevorderen via door de belanghebbende partijen zelf genomen maatregelen op een brede scala van 
terreinen, en dient daarom alle steun te krijgen als een instrument voor economische integratie en 
zelfregulering. 
Wat betreft een aantal punten van gerechtvaardigde zorg binnen het "openbare beleid", namelijk 
veiligheid, gezondheid, consumentenbescherming, milieubescherming, interoperabiliteit en 
interconnectie, enz., kan de regelgeving echter niet aan de belanghebbende partijen worden 
overgelaten en moet de overheid haar verantwoordelijkheid nemen. Zelfs in deze gevallen mag 
echter niet a priori worden uitgesloten dat belanghebbende partijen een bijdrage kunnen leveren 
aan de totstandkoming van de nodige wetgeving. De normalisatie biedt een kader waarbinnen van 
deze inbreng gebruik kan worden gemaakt, en daarom moet het gebruik van normalisatie op 
dergelijke terreinen in overweging worden genomen. 
De Commissie is niet onkundig van het feit dat de capaciteit van de Europese normalisatie­
instituten om verzoeken om voor een bredere toepassing bestemde normen te honoreren, in 
twijfel wordt getrokken. Bieden de normalisatie-instituten een structuur voor consensusvorming 
op alle gebieden, of is hun bevoegdheid in feite beperkt tot traditionele gebieden en tot de 
rechtstreekse belangen van de industrie? Garandeert het bestaan van nationale normen op een 
specifiek gebied (bijvoorbeeld levensmiddelen) dat de Europese normalisatie een succes zal zijn? 
Kunnen de normalisatie-instituten op alle gebieden de belanghebbende partijen ertoe bewegen hun 
medewerking te verlenen, zodat op doeltreffende wijze normen kunnen worden vastgesteld met 
de vereiste legitimiteit en die op voldoende acceptatie kunnen rekenen? Worden de normalisatie­
instituten verhinderd bijtijds normen af te leveren voor de uitvoering van beleidsinitiatieven door 
de procedures voor vrijwillige deelneming, openbaarmaking en openbaar onderzoek waaraan zij 
de legitimiteit ontlenen om door de wetgever te worden ingeschakeld? Zijn normen het enige 
alternatief voor de wetgever? Wordt door de ontwikkeling van normen de bevoegdheid van de 
wetgever uitgehold om bepaalde besluiten te nemen, met name ten aanzien van risiconiveaus die 
door de samenleving als geheel als onaanvaardbaar worden beschouwd? 
Bij het zoeken naar antwoorden op deze vragen moet er rekening mee worden gehouden dat 
normen een bijzondere positie innemen omdat zij binnen de Unie en de Lid-Staten een duidelijk 
omschreven status hebben en steunen op een lange traditie. Hierdoor zijn aan normalisatie 
bijzondere voordelen verbonden vergeleken met andere instrumenten voor vrijwillige toepassing. 
Daar staat tegenover dat de normalisatie-instituten een bepaalde verantwoordelijkheid dragen ten 
aanzien van het goed functioneren van het systeem en het vermijden van bureaucratische 
rompslomp. 
Normen mogen de vrijheid van de markt niet beperken door - met name innovatieve - produkten 
die daaraan niet voldoen uit te sluiten. Evenmin mag misbruik worden gemaakt van normen om 
een machtspositie op de markt in stand te houden of op te bouwen ten nadele van de vrije 
concurrentie, door in een officieel erkend document de door één enkele belangrijke leverancier 
gekozen oplossing formeel vast te leggen, tenzij passende maatregelen worden genomen om de 
desbetreffende technologie beschikbaar te stellen voor andere belanghebbende leveranciers. Het 
5 
normalisatiesysteem mag niet overbelast raken door het eventuele ruimere gebruik van normen. 
Het is ook niet de bedoeling dat daarvan gebruik wordt gemaakt om bepaalde belanghebbenden 
een onterecht voordeel te verlenen door het democratische besluitvormingsproces te omzeilen en 
de facto marktvoorwaarden te scheppen die nog zeer moeilijk door de wetgever ongedaan 
kunnen worden gemaakt wegens de hoge economische kosten die aan een dergelijke operatie 
verbonden zouden zijn. 
Bijgevolg is volledige openheid vereist tussen de normalisatie-instituten, de samenstellende delen 
daarvan, de bevoegde instanties en de instellingen van de Gemeenschap, zodat de autoriteiten 
kunnen aangeven onder welke omstandigheden de ontwikkeling van normen ongewenst of niet 
passend is, met name uit het oogpunt van de opstelling en uitvoering van het communautaire 
beleid. 
Voorts brengt normalisatie, en met name de recente verschuiving van het accent van het nationale 
naar het Europese niveau, aanpassingskosten voor bedrijven met zich mee waartegen de positieve 
effecten, zoals de afbraak van handelsbarrières of de realisering van schaalvoordelen, niet 
noodzakelijk opwegen. Dit geldt met name voor de KMO's, die in de praktijk grotendeels buiten 
het normalisatieproces worden gehouden. Uit de eerste voorlopige resultaten van een 
proefproject van Euromanagement op dit gebied blijkt dat de KMO's bij gebrek aan middelen 
moeite hebben om te achterhalen ofte begrijpen wat er bij de normalisatie-instellingen omgaat, en 
weinig mogelijkheden hebben om rechtstreeks invloed op het normalisatieproces uit te oefenen. 
De aanpassingskosten drukken onevenredig zwaar op de KMO's, met name die welke hun 
produkten niet in het buitenland verkopen. 
Ten slotte zou de uitvoering van het beleid van de Unie in principe meer baat moeten hebben bij 
het gebruik van normen dan bij andere soorten instrumenten, zoals vrijwillige overeenkomsten, 
technische goedkeuringen, verzoeken om technologie-overdracht, enz. 
1.6. Een keerpunt voor de Europese normalisatie 
In de afgelopen tien jaar heeft de Europese normalisatie een ingrijpende ontwikkeling 
doorgemaakt. 
In dezelfde periode is de Europese normalisatie omgevormd van wat oorspronkelijk een middel 
voor harmonisatie van de nationale praktijk was in een mechanisme voor de opstelling de novo 
van Europese normen op gebieden waar mogelijk niet eerder normen bestonden, met het oog op 
de opheffing van handelsbarrières die worden veroorzaakt door discrepanties in nationale 
voorschriften of normen, alsook op de ondersteuning van Europese wetgeving. 
Als gevolg hiervan moeten nieuwe uitdagingen worden aangegaan, zowel wat betreft de 
ontwikkeling van nieuwe normen, die verder gaan dan de "traditionele" normalisatie met 
betrekking tot ontwerp-details, als wat betreft het voldoen aan de eisen van breed opgezette 
wetgevingsprogramma's. Aangezien reeds ongeveer tien jaar met dergelijke anticiperende 
normalisatie-activiteiten is geëxperimenteerd (o.a. op het gebied van informatietechnologie en 
telecommunicatie), moet nu echter een toetsing plaatsvinden om deze werkzaamheden beter af te 
stemmen op de werkelijke marktbehoeften en de beleidstendensen. 
Momenteel vindt ongeveer een derde van de werkzaamheden van de Europese normalisatie plaats 
in opdracht van de Unie. De ontwikkeling van het normalisatiewerk op bestelling is in het 
verleden door de industrie wellicht gezien als een belemmering of in ieder geval als een top-down-
benadering. In de afgelopen jaren zijn echter grote vorderingen gemaakt met het op gang brengen 
van een dialoog tussen overheidsinstanties en de Europese normalisatie-instituten. Deze worden 
nu verzocht zich te voegen naar de eisen van het regelgevingskader, maar behouden wel de 
nodige speelruimte voor het opstellen van effectieve programma's met inachtneming van het 
vrijwillige karakter van normalisatie. 
De ontwikkeling van de Europese normalisatie is ook gunstig geweest voor de internationale 
normalisatie. Zodra internationale normen in Europese normen zijn omgezet, worden deze 
namelijk op uniforme wijze in heel Europa toegepast. Voorts zijn regelingen voor nauwe en 
uitgebreide samenwerking getroffen tussen de Europese en de internationale instituten. Tevens 
6 
heeft de Unie in bovengenoemde resolutie van de Raad betreffende de rol van normalisatie in de 
Europese economie de nadruk gelegd op het belang van internationale normalisatie. 
De Europese marktdeelnemers worden steeds meer verzocht rekening te houden met de 
resultaten van Europese normalisatie-activiteiten. Zij leveren weliswaar een belangrijke bijdrage 
aan de totstandbrenging van normen, maar dienen zich te realiseren dat het in hun belang is hun 
inbreng op te voeren op gebieden waar het ontbreken van normen een belemmering vormt voor 
de ontwikkeling van de Europese markt. 
De Europese normalisatie is nu op een keerpunt aangeland. Zij staat bijna aan het eind van een 
overgangsperiode waarin zij zich heeft ontwikkeld van een kleinschalige structuur van secundair 
belang tot een belangrijke factor binnen de structuur van de technische ontwikkeling. Deze 
nieuwe status is een mijlpaal in de ontwikkeling van de Europese technische integratie. In dit 
stadium heeft het Europese normenbestand echter nog geen kritische massa bereikt, vergeleken 
met de bestaande collecties van nationale normen, en in afwachting dat dit gebeurt kunnen zich 
bijgevolg nog moeilijkheden voordoen. 
Het besef dat aanpassingen noodzakelijk zijn en het feit dat de normalisatie thans kritisch wordt 
bekeken, wijzen er evenwel op dat zich een ontwikkeling heeft voorgedaan en dat het Europese 
normalisatiesysteem geleidelijk de rol begint te spelen die het toekomt. 
II. Het gebruik van normen ter ondersteuning van het communautaire beleid 
Normen zijn op zichzelf staande instrumenten, en hoewel zij geen dwingend karakter hebben 
spelen zij een belangrijke rol. De wetgever kan namelijk een beroep doen op normalisatie ter 
ondersteuning van zijn wetgevende of beleidsactiviteiten. De voorwaarden waaronder gebruik 
wordt gemaakt van normen worden door de wetgever bepaald, en kunnen per gebied verschillen. 
Het gebruik van normen in het kader van de nieuwe aanpak inzake technische harmonisatie en 
normen 7, en ter ondersteuning van het communautaire beleid inzake overheidsopdrachten, heeft 
vaste voet gekregen in de huidige praktijk. Op andere gebieden, zoals vervoer, milieubeleid, 
energie, voedselkwaliteit en veiligheid op het werk, is het gebruik van normalisatie echter nog 
relatief nieuw en moeten de voorwaarden waaronder het gebruik van normalisatie kan 
plaatsvinden en de daardoor geboden mogelijkheden nog scherper worden omlijnd. Het doel van 
deze mededeling is op dit gebied de nodige duidelijkheid te scheppen. 
II. 1 De nieuwe aanpak 
De "Nieuwe aanpak op het gebied van de technische harmonisatie en normalisatie", die in 
1985 werd vastgesteld 8, is een geijkte procedure voor het gebruik van normalisatie ter 
ondersteuning van de ontwikkeling van technische wetgeving door de Gemeenschap. In het kader 
van deze nieuwe aanpak wordt de Europese normalisatie-instituten gevraagd om in opdracht van 
de Commissie normen op te stellen die de basis moeten vormen voor een vermoeden van 
overeenstemming met de fundamentele veiligheidsvoorschriften die zijn opgenomen in de 
richtlijnen volgens de nieuwe aanpak. Het gebruik van deze normen blijft vrijwillig; de 
leveranciers blijven steeds beschikken over andere methoden voor het bereiken van 
overeenstemming met de voorwaarden van een richtlijn. 
Sinds december 1993 zijn dertien richtlijnen van kracht waarbij gebruik wordt gemaakt van de 
nieuwe aanpak; deze richtlijnen, bestrijken een brede scala van toepassingen, gaande van 
consumptieprodukten tot drukvaten en machines. 
In het beginstadium van de nieuwe aanpak bestond bij het geven van normalisatie-opdrachten de 
neiging te vragen om specifieke normen die tegemoet moesten komen aan specifieke in de 
desbetreffende richtlijn vermelde behoeften. Gaandeweg is het accent echter steeds meer komen 
te liggen op de opstelling van samenhangende programma's op basis van 
programmeeropdrachten, die doorgaans aan de gezamenlijke Europese normalisatie-instituten 
worden gegeven, en waarin wordt verzocht om de opstelling van normenprogramma's die 
7 85/C 136/01 (PB nr. C 136 van 4 juni 1989) 
8 Resolutie 85/C 136/02 van de Raad (PB nr. C 136 van 4 juli 1985). 
7 
voorzien in de algehele behoeften van de desbetreffende communautaire wetgeving. 
Normen waartoe in het kader van de richtlijnen betreffende de nieuwe aanpak opdracht is 
gegeven worden nu van kracht. Er is echter nog veel werk te doen en de normalisatie-instituten 
zullen er een zware taak aan hebben ervoor te zorgen dat de ter ondersteuning van de 
wetgevingsprogramma's gevraagde normen bijtijds worden voltooid. Voorts wordt, hoewel het 
wetgevingsprogramma waarin was voorzien in het Witboek van 1985 9 voor de voltooiing van de 
interne markt grotendeels afgewerkt is, gericht nagedacht over verdere wetgeving voor de 
ontwikkeling van de gemeenschappelijke markt, bijvoorbeeld op het gebied van drukapparatuur 
en edele metalen. Er is nog heel wat te doen, zoals blijkt uit de lopende werkprogramma's van de 
CEN, het CENELEC en het ETSI, waarop hieronder nader wordt ingegaan. 
II.2 Overheidsopdrachten 
Sinds 1977 wordt verwijzing naar normen gebruikt als instrument voor de openstelling van 
overheidsopdrachten binnen de Europese Unie. Er is een groot verschil in de toepassing van 
normen op dit beleidsterrein vergeleken met de nieuwe aanpak: verwijzing naar bestaande 
Europese normen wordt verplicht gesteld, overeenkomstig de voorwaarden van de diverse 
richtlijnen inzake overheidsopdrachten, in de inschrijvingsstukken van de aanbestedende diensten. 
Dit geldt voor alle Europese normen, ongeacht of deze al dan niet in opdracht zijn opgesteld en al 
dan niet onder de nieuwe aanpak vallen. De Europese basiswetgeving voor deze sector is nu van 
kracht. 
Het belang van normen voor dit onderdeel van het communautaire beleid blijkt uit het feit dat 
voor een aantal sectoren opdrachten aan de normalisatie-instituten zijn gegeven, en dat in de 
toekomst een aanzienlijke ontwikkeling van de normen op een aantal relevante gebieden wordt 
verwacht. Tot dusver zijn opdrachten gegeven of voorgesteld, hoofdzakelijk ten behoeve van of 
in nauwe samenhang met de sector overheidsopdrachten, op de volgende gebieden: 
elektriciteitsopwekking, exploratie van olie en aardgas, gastransport en -distributie, 
spoorweguitrusting, luchtverkeersgeleidingssystemen, haven- en luchthaveninstallaties en 
computerondersteunde acquisitie en logistieke ondersteuning. Ook op niet-traditionele 
gebieden zoals certificatie van overeenstemming met de EG-regels voor 
overheidsopdrachten en de erkenning van bouwbedrijven zijn initiatieven ontplooid. De 
normalisatie-instituten hebben op deze gebieden belangrijke activiteiten ondernomen die thans 
nog aan de gang zijn. Andere opdrachten, die weliswaar niet in de eerste plaats bedoeld zijn als 
ondersteuning voor het communautaire beleid inzake overheidsopdrachten, zoals de nieuwe 
aanpak, zijn in dit verband toch relevant vanwege de bepaling in de richtlijnen inzake 
overheidsopdrachten dat in aanbestedingsstukken naar Europese normen moet worden verwezen 
indien terzake dergelijke normen voorhanden zijn. 
Normen kunnen de markt voor overheidsopdrachten niet openbreken tenzij zij de nodige ruimte 
krijgen om te functioneren. Aangezien wetgeving overduidelijk boven normen moet gaan wanneer 
er sprake is van onderlinge tegenstrijdigheid, moet er tussen de bestuurslichamen van de Lid­
staten een consensus bestaan om normen de kans te geven te functioneren in sectoren die 
voorheen met een verregaande overheidsbemoeienis te maken hadden, om zodoende te kunnen 
profiteren van de voordelen van een grotere markt en van de integratie van de Europese industrie. 
Daartoe dient een principiële bereidheid te bestaan markten open te stellen die tot dusver 
beschermd werden om redenen van nationaal beleid en ook om waar nodig tot deregulering over 
te gaan, namelijk dwingende nationale eisen in te trekken ten gunste van vrijwillig nageleefde 
Europese voorschriften. Dit betekent dat wanneer normalisatie-programma's voor de openstelling 
van de markt voor overheidsopdrachten worden ontwikkeld, bestaande programma's niet zonder 
een grondige studie mogen worden overgenomen; het nut van elk onderdeel daarvan voor het 
gestelde doel moet nauwkeurig worden bekeken in het licht van de fundamentele doelstellingen 
van het communautaire beleid inzake overheidsopdrachten. 
Bijgevolg moet de Commissie deregulering op nationaal niveau bevorderen ten gunste van het 
gebruik van Europese instrumenten voor technische harmonisatie, met name vrijwillige 
instrumenten zoals normen. Terzelfdertijd moet, indien maatregelen van de Lid-Staten met 
betrekking tot de toepassing van nationale technische voorschriften op bij de verlening van 
COM(85) 310 def. van 14 juni 1985 
8 
overheidsopdrachten gehanteerde specificaties, na onderzoek door de Commissie als effect blijken 
te hebben dat de markt voor overheidsopdrachten daardoor wordt afgesloten, bijvoorbeeld 
doordat de positie van nationale leveranciers wordt beschermd, met kracht tegen dergelijke 
maatregelen worden opgetreden. 
Een ander belangrijk gebied waarop via normalisatie het beleid inzake overheidsopdrachten kan 
worden ondersteund, is de handel langs elektronische weg. De ontwikkeling van nieuwe 
geavanceerde toepassingen ter vergemakkelijking van de uitwisseling van contractinformatie mag 
er niet toe leiden dat nieuwe handelsbarrières ontstaan. Dit aspect is zeer actueel geworden door 
het nationaal informatie-infrastructuurproject van de VS en de publikatie van het rapport-
Bangemann "Europa en de Mondiale informatiemaatschappij" over de activiteiten van de 
Commissie op dit gebied die thans snel uitbreiding nemen. 
Een specifiek aspect van normalisatie bij overheidsopdrachten is de ondersteuning van 
interoperabiliteit binnen het bij Titel XII van het Verdrag betreffende de Europese Unie in het 
gemeenschapsbeleid geïntroduceerde concept van transeuropese netwerken. Dit aspect wordt 
behandeld in punt II. 10 hieronder. 
II.3 Informatietechnologie en telecommunicatie 
In deze sector aanwezige ervaring 
Hoewel het initiatief daartoe reeds eerder was genomen, heeft het Europese beleid inzake 
normalisatie op het gebied van informatietechnologie en telecommunicatie pas echt vaart 
gekregen bij de vaststelling op 22 december 1986 van de Beschikking van de Raad betreffende de 
normalisatie op het gebied van de informatietechnologieën en de telecommunicatie 10, die 
voorziet in het primaat van wereldwijde normalisatie en de noodzaak van een geharmoniseerde 
toepassing van normen als basisvoorwaarden voor de interoperabiliteit van systemen en 
informatie-uitwisseling. 
De uitvoering van dit beleid is gestuit op een aantal beperkingen die typisch zijn voor deze sector: 
de complexiteit van het onderwerp en het tempo van de technologische vooruitgang; de brede 
verspreiding van informatietechnologie, waardoor flexibele en op interoperabiliteit gerichte 
oplossingen vereist zijn; de dubbele rol van de industrie als fabrikant en als gebruiker, aangezien 
Europese en internationale industriële groeperingen streven naar convergentie en een 
geharmoniseerde toepassing van internationale normen op mondiaal niveau; de internationale 
dimensie van de IT-sector en de competentie-overlappingen tussen de verschillende Europese 
normalisatie-instellingen. 
Sinds 1985 zijn er Europese initiatieven geweest om de gestelde beleidsdoeleinden te bereiken en 
de moeilijkheden te overwinnen. Daardoor is er meer openheid en samenwerking gekomen en is 
de doeltreffendheid verbeterd, maar het is intussen duidelijk geworden dat verdere aanpassingen 
noodzakelijk zijn. 
Van de normalisatie op IT&T-gebied wordt veel werk gemaakt omdat snelle en aanzienlijke 
verbeteringen in de doeltreffendheid van de normalisatie als essentieel worden beschouwd om de 
met de mondiale informatiemaatschappij samenhangende uitdagingen te kunnen aangaan. 
Belangrijkste resultaten 
De beste resultaten zijn bereikt met de openstelling van het IT-normalisatiesysteem voor 
rechtstreekse deelneming door de industrie en de gebruikers, namelijk door de oprichting van de 
Europese Workshop voor open systemen, die voorziet in de behoeften op het gebied van 
internationale coördinatie van de IT- en telecommunicatiesector. 
In de telecommunicatiesector heeft zich een radicale wijziging voorgedaan, nu met de oprichting 
van het ETSI zuiver Europese normen van kracht worden die op een doorzichtige wijze tot stand 
komen, aan een openbaar onderzoek worden onderworpen en bij een naar land gewogen 
stemming worden vastgesteld. Voorts heeft het ETSI een aanzienlijke bijdrage geleverd aan de 
10 87/95/EEG (PB nr. L 36 van 7 februari 1987). 
normen die als technische grondslag moeten dienen voor de regelgeving in het kader van de 
Richtlijn betreffende eindapparatuur voor telecommunicatie 11. Voor de nodige coördinatie 
tussen de Europese normalisatie-instituten is gezorgd door de instelling van de stuurgroep 
informatietechnologie (ITSTC). 
Een bron van tevredenheid is de opmars van IT-normalisatie in verschillende economische 
sectoren die overeenstemming hebben bereikt over plannen voor en een begin hebben gemaakt 
met de ontwikkeling van IT-normen voor hun specifieke toepassingen. Concrete voorbeelden 
daarvan zijn elektronische identificatie- en betalingssystemen, de distributie van 
gestandaardiseerde elektronische berichten, medische informatica, telematica voor het 
wegvervoer, databestanden, de opslag van geografische gegevens en postdiensten. 
De Commissie ondersteunt niet alleen de ontwikkeling maar ook de toepassing van normen. Een 
specifieke voorbeeld van haar steun op dit gebied is het overeenstemmingstestprogramma 
(Conformance Testing Porgramme - CTS) een maatregel ter bevordering van discipline bij de 
toepassing van normen die uniek is in de wereld. Een tweede voorbeeld is het Europees 
Handboek voor leveringsopdrachten voor open systemen (EPHOS), dat fungeert als leidraad 
voor de beheerders van overheidsopdrachten met betrekking tot normen en specificaties op het 
gebied van informatietechnologie en communicatie. 
Moeilijkheden in deze sector 
Hoewel het concept van interoperabiliteit door middel van normen in brede kringen ingang'heeft 
gevonden, worden op erkende normen gebaseerde produkten op de markt vaak verdrongen door 
succesvolle produkten waarvan de technologie hetzij op openbare hetzij op particuliere 
specificaties is gebaseerd ("de facto-normen"). Dergelijke specificaties kunnen uit technisch 
oogpunt bevredigend zijn, maar geven aanleiding tot een veelheid van oplossingen en houden het 
risico in dat "incompatibiliteitseilanden" ontstaan als gevolg van de uiteenlopende technische 
oplossingen die door de verschillende betrokken kringen worden gekozen. 
Vier belangrijke problemen zijn in dit verband een bron van zorg. In de eerste plaats kan het 
huidige normalisatiesysteem wellicht geen gelijke tred houden met de technologische 
ontwikkeling en op het juiste moment de vereiste specificaties afleveren in voldoende 
gedetailleerde vorm. Ten tweede moeten specificaties strikt genoeg worden toegepast om 
discrepanties te voorkomen en interoperabiliteit mogelijk te maken. Ten derde zijn produkten die 
aan de normen voldoen niet altijd beschikbaar. Ten slotte kunnen kopers, zowel overheid als 
particulieren, slechts met moeite normen voor werkelijk interoperabele uitrustings- en 
bouwsystemen vinden waarnaar zij kunnen verwijzen. 
Op technologisch gebied hebben zich wijzigingen voorgedaan, zodat de rol of in ieder geval de 
mechanismen van de normalisatie opnieuw moeten worden bezien om deze ontwikkeling te 
kunnen bijhouden. 
Verslag over de "Mondiale Informatiemaatschappij" 
Een op initiatief van Commissaris Bangemann opgerichte Task Force heeft onlangs een verslag 
uitgebracht, getiteld "Europa en de mondiale informatiemaatschappij: Aanbevelingen voor de 
Europese Raad 12, over met informatietechnologie en telecommunicatie verband houdende 
kwesties. 
In dit verslag wordt weliswaar erkend dat de normalisatie-instellingen een goede staat van dienst 
hebben, maar wordt toch ook enige twijfel geuit aan de doelmatigheid van het Europese 
normalisatieproces op het gebied van informatietechnologie, met name wat betreft het gebrek aan 
interoperabiliteit en de - onvoldoende geachte - mate waarin de vaststelling van prioriteiten door 
de markt wordt bepaald. Daarom moeten initiatieven worden ontwikkeld door de 
marktdeelnemers, de Europese normalisatie-instituten en de Unie. 
u 
Om ervoor te zorgen dat de normalisatie op het gebied van informatietechnologie beantwoordt 
aan de behoeften van de markt, moet volgens het verslag een mechanisme worden opgezet voor 
11 91/263/EEG van 29 april 1991 (PB nr. L 128 van 23 april 1991) 
12 26 mei 1994; gepresenteerd tijdens de vergadering van de Raad in juni 1994 in Korfoe. 
10 
de opstelling door marktdeelnemers van specificatie-eisen voor welbepaalde toepassingen; deze 
eisen kunnen dan als uitgangspunt dienen voor de bevoegde normalisatie-instantie. Voorts 
moeten prioriteiten gebaseerd zijn op de door de markt geformuleerde eisen en moeten algemeen 
verbreide specificaties die vanuit de markt zijn ontstaan worden geïnventariseerd met het oog op 
de snelle omzetting daarvan in normen via spoedprocedures. Wanneer wordt geoordeeld dat de 
markt niet in staat is aanvaardbare technische oplossingen te bieden voor het bereiken van één van 
de doelstellingen van de Europese Unie op dit gebied, moet een mechanisme worden opgezet 
voor het stimuleren van de keuze of ontwikkeling van nieuwe technologieën. 
Bijzondere nadruk wordt gelegd op de behoefte aan interoperabiliteit, die van wezenlijk belang is 
voor de infrastructuur van een informatiemaatschappij. De onderlinge koppeling van netwerken 
en de interoperabiliteit van diensten worden als hoofddoelstellingen van de Unie aanbevolen, en 
bijgevolg wordt de vaststelling van specificaties voor mondiale interoperabiliteit beschouwd als 
een prioriteit voor de normalisatie-instellingen. Ten slotte wordt aanbevolen dat het Europese 
normalisatieproces wordt herzien om de snelheid en marktgerichtheid daarvan te vergroten. 
De volgende stap 
Het vooruitzicht van een mondiale informatiemaatschappij houdt nieuwe kansen en uitdagingen in 
voor de door de normalisatie te spelen rol en de mechanismen die daarbij worden gebruikt, en 
deze uitdagingen kunnen niet worden aangegaan door een systeem met de hierboven genoemde 
onvolkomenheden. Daarom is de Commissie van mening dat een heroriëntering van het IT-
normalisatiebeleid een eerste vereiste is, en zij heeft daartoe een discussie over de verschillende 
aspecten van het normalisatiebeleid op gang gebracht. In dit verband wordt in november 1994 een 
workshop georganiseerd 13 waar de Europese Commissie de sociale, industriële en economische 
partners om aanbevelingen zal verzoeken voor een zodanige hervorming van het IT-
normalisatiebeleid dat dit beter beantwoordt aan de sociale en economische doelstellingen van de 
Unie en aan de behoeften van de mondiale informatiemaatschappij. 
Met dit voorbereidend werk wenst de Commissie de IT&T normalisatie-politiek te herzien en de 
resultaten mede te delen aan de Raad en het Parlement. 
De toegang die nodig is om redenen van interconnectie en interoperabiliteit, tot intellectuele 
eigendomsrechten bevat in normen en in andere interfaces, moet verder door de Commissie 
overwogen worden. 
Toekomstige beleidskeuzes 
De Commissie draagt verantwoordelijkheid voor het uitstippelen van het normalisatiebeleid van 
de Europese Unie, maar is niet in staat de problemen op te lossen waarmee de normalisatie in het 
kader van de ontwikkeling van de informatiemaatschappij te maken heeft. Hoewel de Commissie, 
naast haar beleidsbepalende rol, de ontwikkeling van het systeem ook als gebruiker, klant, 
regelgever, scheidsrechter, sponsor en assisterende instantie kan sturen en ondersteunen, berust 
het eigenlijke initiatief toch hoofdzakelijk bij de overige partners. In bovengenoemd verslag over 
de mondiale informatiemaatschappij wordt dit onderscheid in bevoegdheden duidelijk 
aangegeven. 
Het normalisatiebeleid van de Unie moet de toepassing van internationale en Europese normen 
bevorderen. Aan normen moet de voorkeur worden gegeven in alle gevallen waarin zij een 
doeltreffende oplossing voor technische problemen bieden. Het vermogen op het juiste moment 
nauwkeurige normen af te leveren is van het grootste belang voor de totstandbrenging van een 
informatie-infrastructuur, en vormt een belangrijke uitdaging voor het normalisatiesysteem. 
Tegenstrijdige normen kunnen tot incompatibiliteitseilanden leiden en moeten worden 
ontmoedigd. Wanneer deze onvermijdelijk zijn moet een voldoende mate van interoperabiliteit 
tussen deze normen een vereiste zijn. De internationale afstemming van de IT-normalisatie moet 
op coherente wijze in stand worden gehouden om een wereldwijde interoperabiliteit te 
bevorderen. 
13 Europa en de mondiale informatiemaatschappij. "De keuze van het juiste ICT-normalisatiebeleid". Door 
de Europese Commissie op 28-30 november 1994 te Genval, België, georganiseerde workshop. 
11 
11.4 Biotechnologie 
De biotechnologie omvat een reeks technieken die in een aantal industriële sectoren en in de 
landbouw toepassing vinden. 
Tot dusver zijn drie richtlijnen vastgesteld die rechtstreeks betrekking hebben op biotechnologie, 
namelijk de richtlijnen ingeperkt gebruik van genetisch gemodificeerde micro-organismen 14, 
doelbewuste introductie van genetisch gemodificeerde organismen in het milieu 1S en 
bescherming van de werknemers tegen de risico's van blootstelling aan biologische agentia 
op het werk (zevende bijzondere richtlijn in de zin van artikel 16, lid 1, van Richtlijn 
89/39l/EEG) 16. Bovendien vallen produkten zoals levensmiddelen, farmaceutische produkten en 
landbouwprodukten, die met behulp van biotechnologie kunnen worden geproduceerd, onder 
specifieke produktgerichte wetgeving. 
In haar Mededeling betreffende verbetering van de concurrentievoorwaarden voor de op 
biotechnologie gebaseerde industriële activiteiten in de Gemeenschap 17 stelt de Commissie, 
uitgaande van het subsidiariteitsbeginsel en het communautaire beleid inzake normalisatie, dat 
gebruik moet worden gemaakt van het potentieel van de industrie en de CEN opdracht moet 
worden gegeven om normen op te stellen ter aanvulling van de communautaire wetgeving. 
Bijgevolg is een normalisatie-opdracht aan de CEN gegeven die betrekking heeft op relevante 
aspecten van de normalisatie op biotechnologiegebied. Er moeten normen worden opgesteld met 
betrekking tot de technische specificaties, gedragscodes en analysemethodes die een 
noodzakelijke technische aanvulling op de wetgeving vormen. Het inschakelen van normen voor 
deze technische kwesties zal bijdragen tot het gebruik van de recentste technologie ter 
ondersteuning van de communautaire wetgeving. Tevens zal door normalisatie de naleving van 
wettelijke voorschriften worden vergemakkelijkt. Voorts zal, wegens het transsectorale karakter 
van de biotechnologie, de vaststelling van gemeenschappelijke normen het industriële fundament 
versterken en het concurrentievermogen verbeteren. De CEN heeft dus een programma van 
normen opgesteld dat zowel de gebieden waarvoor regelgeving geldt als die welke niet onder 
specifieke communautaire wetgeving vallen, bestrijkt. 
11.5 Geavanceerde materialen 
Er zijn aanzienlijke investeringen gedaan in de ontwikkeling van geavanceerde materialen, en de 
Unie heeft via haar programma's voor ondersteuning van industrieel onderzoek en onderzoek op 
het gebied van materiaaltechnologie, alsook via activiteiten bij het Gemeenschappelijk Centrum 
voor Onderzoek, een aanzienlijke bijdrage op dit gebied geleverd. 
Een voorbeeld van het door de Unie op dit gebied gevoerde beleid is de sector geavanceerde 
keramische materialen; wat deze sector betreft heeft de Commissie erkend dat normen een 
adequaat middel zijn om de ontwikkeling en de invoering van dergelijke nieuwe materialen te 
ondersteunen. Normalisatie op dit gebied bevordert innovatie, de toepassing van de 
desbetreffende technologie en de ontwikkeling van een markt voor produkten waarvoor gebruik 
wordt gemaakt van geavanceerde keramische materialen. 
Bijgevolg is in januari 1989 aan de CEN en het CENELEC opdracht gegeven een programma van 
normen op dit gebied op te stellen. De CEN en het CENELEC hebben ter uitvoering van deze 
opdracht een gezamenlijk programma uitgewerkt. Een volgende normalisatie-opdracht zal 
betrekking hebben op alle aspecten en alle typen van geavanceerde industriële keramische 
materialen. 
Van haar kant ontwikkelt de ECISS, de Europese Normalisatiecommissie voor IJzer en Staal, in 
opdracht normen voor staal, om tegemoet te komen aan de in specifieke sectoren, zoals 
drukapparatuur, bestaande behoeften. 
14 90/219/EEG van 23 april 1990 (PB L 117 van 8 mei 1990, blz. 1) 
15 90/220/EEG van 23 april 1990 (PB L 117 van 8 mei 1990, blz. 15) 
16 90/679/EEG van 26 november 1990 (PB L 177 van 7 juli 1991, blz. 22) 
17 SEC (91 ) 629 def. van 18 april 1991 
12 
11.6 Levensmiddelen 
De beleidsvoornemens op het gebied van levensmiddelenwetgeving zijn in hoofdlijnen aangegeven 
in twee mededelingen van de Commissie aan de Raad en het Parlement, respectievelijk getiteld: 
"Voltooiing van de interne markt: communautaire wetgeving inzake levensmiddelen" 18 en 
"Het vrije verkeer van levensmiddelen binnen de Gemeenschap" 19, en voorts, wat betreft 
geografische aanduidingen en benamingen van oorsprong, of de specificiteitscertificering voor 
landbouwprodukten en levensmiddelen, in een aantal recente verordeningen van de Raad. Een in 
juni 1993 georganiseerde conferentie over voedselkwaliteit binnen de interne markt bood de 
Commissie de gelegenheid deze hoofdlijnen nog eens in herinnering te brengen. 
De Commissie is van mening dat normalisatie-activiteiten de uitvoering van het 
levensmiddelenbeleid van de Europese Unie kunnen vergemakkelijken. Dit geldt met name voor 
analyse- en bemonsteringsmethodes, goede hygiënische praktijken, technische specificaties, 
specificaties met betrekking tot de benamingen waaronder produkten worden verkocht en op 
objectieve criteria gebaseerde kwaliteitsnormen. 
Op dit moment wordt op verschillende gebieden aan normalisatie gewerkt; recente opdrachten op 
dit gebied betreffen het opsporen van bestraalde levensmiddelen en het brede terrein van 
methodes voor de analyse van materialen die met levensmiddelen in aanraking komen. 
Terwille van de doorzichtigheid en met het oog op de ontwikkeling van verdere initiatieven, 
indien daaraan behoefte bestaat, zal de Commissie een verslag opstellen waarin de lopende niet in 
opdracht uitgevoerde normalisatie-activiteiten in de levensmiddelensector worden geanalyseerd, 
met het doel bepaalde patronen en mogelijke leemten in deze activiteiten, alsook de oorzaken 
daarvan, te achterhalen. De CEN zal bij deze studie worden betrokken. In het licht van de 
resultaten daarvan zal de Commissie beoordelen of er behoefte bestaat aan communautaire 
normalisatie-opdrachten. 
11.7 Gezondheid en veiligheid op de werkplek 
Uitgaande van de resultaten van de discussie over normen die in een aantal Lid-Staten op gang 
werd gebracht in samenhang met artikel 118 A van het EEG-Verdrag en naar aanleiding van de 
Resolutie van de Raad van 18 juni 1992 betreffende de rol van de normalisatie in de Europese 
economie, hebben de diensten van de Commissie getracht een allesomvattend standpunt ter zake 
uit te werken in een memorandum over de rol van de normalisatie ten aanzien van op grond van 
artikel 118A van het EEG-Verdrag vastgestelde richtlijnen. Na afronding van alle lopende 
overlegactiviteiten zal de Commissie met een definitieve versie van het memorandum komen. 
In zijn huidige vorm bevat het memorandum een analyse van het gebruik van normen in 
samenhang met de wetgevingsinitiatieven bedoeld in artikel 118A; dit artikel geeft de Lid-Staten 
de vrijheid maatregelen te handhaven of in te voeren die strenger zijn dan de minimumeisen 
waarin de wetgeving van de Unie voorziet. In het memorandum wordt erkend dat dit recht van de 
Lid-Staten niet kan worden aangetast door normalisatie. De conclusie is dat op artikel 118A 
gebaseerde richtlijnen kunnen worden ondersteund door Europese normen met het doel de 
communicatie over en het inzicht in wat in de praktijk wordt verwacht te verbeteren, en ervoor te 
zorgen dat uniforme normen gelden voor de gezondheid en de veiligheid op de werkplek. 
In het memorandum wordt gesteld dat een dialoog tussen de sociale partners, de Commissie, de 
Lid-Staten en de normalisatie-organisaties een eerste vereiste is voor het optimaliseren van de 
inspanningen, en wordt gesuggereerd duidelijke overlegprocedures vast te stellen binnen het 
bestaande kader van de raadgevende comités, zoals bijvoorbeeld het Raadgevend Comité voor de 
veiligheid, de hygiëne en de gezondheidsbescherming op de arbeidsplaats 20. 
Voorts wordt in het memorandum verklaard dat de Europese normalisatie-instituten passende 
18 COM (85) 603 def. 
19 C271/03 van 24.10.1989 (PB C271 van 24.10.1989, blz. 3) 
20 Besluit 74/325/EEG van de Raad betreffende de oprichting van een Raadgevend Comité voor de 
veiligheid, de hygiëne en de gezondheidsbescherming op de arbeidsplaats (PB nr. L 185 van 09.07.1974) 
13 
middelen moeten vinden om bij normalisatie-activiteiten in verband met op artikel 118A 
gebaseerde richtlijnen met de specifieke kenmerken van die richtlijnen rekening te houden. 
De Commissie kan, na overleg met de bevoegde comités, opdrachten doen uitgaan waarin zij het 
wettelijke en politieke kader aangeeft waarbinnen normen moeten worden ontwikkeld, zodat deze 
in overeenstemming zijn met het door overheidsinstanties in de hele Gemeenschap gevoerde 
beleid. In deze opdrachten moet de reikwijdte van de desbetreffende normalisatie-activiteiten 
worden omschreven en moeten de vraagstukken worden vermeld waarmee de wetgever zich 
reeds bezighoudt of voornemens is zich bezig te houden. 
II.8 Energie 
De energiesector was één van de eerste sectoren waar normalisatie-opdrachten werden gegeven 
(1984); toentertijd bestond voor deze sector nog geen communautaire wetgeving. De eerste 
opdrachten hadden betrekking op aardolieprodukten; door normalisatie wordt namelijk het vrije 
verkeer van deze produkten mogelijk gemaakt. In andere energiesectoren zullen harmonisatie van 
de voorschriften en technische normalisatie een aanzienlijke bijdrage aan de opheffing van 
technische handelsbelemmeringen leveren. 
Bij de algemene aanpak voor normalisatie op energiegebied, die door de Commissie is 
voorgesteld 21 en op 30 november 1992 door de Energieraad is goedgekeurd, worden twee typen 
normalisatie-opdrachten aan de CEN en het CENELEC onderscheiden: met wetgeving 
samenhangende opdrachten en opdrachten die niet uitdrukkelijk door de wetgeving worden 
voorgeschreven (onafhankelijke opdrachten). 
Wanneer een norm op zichzelf niet volstaat om het vrije verkeer te waarborgen, wordt wetgeving 
noodzakelijk. Toch zal zoveel mogelijk voor onafhankelijke normen worden gekozen vanwege de 
flexibiliteit van dit instrument en om overregulering te vermijden. 
Een van de met wetgeving samenhangende opdrachten heeft betrekking op het rendement van 
centrale-verwarmingsketels en is noodzakelijk voor de toepassing van de in het kader van de 
nieuwe aanpak door de Raad op 21 mei 1992 vastgestelde Rjchtlijn 92/42/EEG 22 over hetzelfde 
onderwerp. Het doel van deze richtlijn is de energie-efficiëntie te verbeteren. De opdrachten met 
betrekking tot de richtlijnen ter uitvoering van Richtlijn 92/75/EEG van de Raad betreffende de 
energie-etikettering van huishoudelijke apparaten behoort ook tot deze categorie. Het bij deze 
richtlijn ingevoerde systeem bestrijkt alle typen apparaten die een redelijk zicht bieden op de 
verbetering van de energie-efficiëntie. 
Wanneer geen wetgeving ter zake wordt ontwikkeld, worden onafhankelijke normalisatie­
opdrachten verstrekt. Dit geldt voor vervoeruitrusting en 
-installaties en voor energiedistributie; voor deze sectoren is aan de CEN en het CENELEC een 
gezamenlijke opdracht gegeven voor de opstelling van een normalisatieprogramma. 
Het gebruik van normen is noodzakelijk voor het bereiken van de doelstellingen van de Europese 
Unie op gebieden zoals de transeuropese netwerken, waarbij naar interoperabiliteit wordt 
gestreefd, overheidsopdrachten, een sector waar bijzonder hoge investeringen worden gedaan, het 
vrije verkeer van energieprodukten, het milieu, meer bepaald wat de doelstellingen van de 
Conferentie van Rio betreft, bescherming van consumenten en werknemers en energie-efficiëntie. 
Verbetering van de energie-efficiëntie hangt samen met de fundamentele doelstellingen van het 
energiebeleid met betrekking tot: 
verbetering van het concurrentievermogen van de industrie; 
vermindering van de afhankelijkheid van de Europese Unie van geïmporteerde brandstof; 
de milieu-effecten van het energieverbruik. 
Energie-efficiëntie bestrijkt een breed spectrum, gaande van de toepassing van geavanceerde 
technologie bij de bediening op afstand van apparaten tot verbeteringen in het energierendement 
21 SEC (92) 724 def. van 9 juni 1992 
22 92/42/EEG van 21 mei 1992 (PB nr. L 107 van 28 juni 1992) 
14 
van onder andere verbrandingsmotoren en machines. 
De Commissie verwacht dat energie-efficiëntie zal worden opgenomen in de fundamentele 
voorschriften voor apparaten die energie verbruiken. Als gevolg hiervan zal voor produkten die 
onder bestaande richtlijnen in het kader van de nieuwe aanpak vallen door de Raad en de 
Commissie een regeling moeten worden getroffen, waardoor de noodzaak van nieuwe wetgeving 
wordt beperkt. 
De Raad heeft in het verleden eveneens zijn volledige steun gegeven aan voorstellen van de 
Commissie voor specifieke initiatieven, zoals het ALTENER-programma ter bevordering van 
alternatieve energiebronnen, en heeft zich er daarbij toe verplicht de werkzaamheden van de 
Europese normalisatie-instituten op de desbetreffende gebieden te ondersteunen. 
II.9 Milieu 
In het Vijfde Milieu-Actieprogramma "Op weg naar duurzame ontwikkeling" 23 heeft de 
Commissie verklaard dat om de huidige tendensen en praktijken ingrijpend te kunnen wijzigen en 
alle geledingen van de samenleving daarbij te betrekken, in een geest van gezamenlijke 
verantwoordelijkheid, een bredere scala van instrumenten moet worden ontwikkeld en toegepast. 
In aansluiting hierop heeft de Commissie haar Mededeling over het concurrentievermogen van 
de industrie en de bescherming van het milieu 24 gepubliceerd, waarin zij erkent dat de 
ontwikkeling van een communautaire aanpak die gericht is op integratie van concurrentie- en 
milieu-eisen de toepassing van een strategie vereist die gebaseerd is op een gecoördineerd gebruik 
van een grote verscheidenheid van instrumenten, zowel binnen het milieu- als binnen het 
industriebeleid. Zij voegt eraan toe dat regelgeving alleen een onvoldoende stimulans is voor 
verdere verbetering van de milieuzorg. Andere middelen dan wetgeving zijn vereist en tevens 
moet de regelgeving met enige soepelheid worden toegepast. 
In zijn Resolutie over hetzelfde onderwerp onderschrijft de Raad deze ideeën en benadrukt hij dat 
steeds moet worden gekeken of er geen alternatieve benadering voorhanden is om tot een 
optimale combinatie van instrumenten te komen. 
Wat de normalisatie-instellingen betreft, is in 1993 een formeel discussiestuk over 
milieunormalisatie opgesteld en is in juni 1993 een conferentie georganiseerd naar aanleiding van 
een verzoek van de Raad en de Commissie om alle belanghebbende partijen bijeen te brengen om 
van gedachten te wisselen over een gemeenschappelijke strategie voor milieunormalisatie. 
Op die conferentie heeft de Commissie verklaard dat het belang van milieuzorg thans op 
communautair niveau wordt erkend. Hoewel op het eerste gezicht minder voor de hand ligt welke 
rol industriële normen op dit gebied kunnen spelen, staat wel vast dat voor de uitvoering van 
richtlijnen en verordeningen van de Gemeenschap op communautair niveau normen moeten 
worden ontwikkeld inzake testmethodes, methodes voor het meten van verontreiniging en 
methodes, uitrusting, produkten en processen voor het beheersen van verontreiniging. 
Met een aantal werkzaamheden is reeds een begin gemaakt naar aanleiding van daartoe door de 
Commissie aan de CEN verstrekte opdrachten. Een aanzienlijk deel van deze werkzaamheden 
heeft betrekking op meetmethodes, bijvoorbeeld voor de analyse van gevaarlijke stoffen in het 
aquatische milieu, en op calibreringsmethoden voor automatische systemen voor het meten van 
luchtverontreiniging. 
Milieubeheer is een ander belangrijk terrein waarop het gebruik van normen zich aan het 
ontwikkelen is. In Verordening 93/1836/EEG van 29 juni 1993, die voorziet in vrijwillige 
deelneming van bedrijven uit de industriële sector aan een Communautair milieubeheer- en 
milieu-auditsysteem 25, worden bedrijven uitgenodigd een milieubeleid vast te stellen en toe te 
passen dat gericht is op voortdurende verbetering van de milieuzorg. Validering door derden 
geschiedt door onafhankelijke erkende milieuverificateurs. Normen voor milieubeheer- en milieu-
23 COM (92) 23 def. van 27/3.1992 
24 SEC (92) 23 def. van 27.3.1992 
25 PB nr. L 168 van 10 juli 1993 
15 
auditsystemen kunnen door de Commissie conform de desbetreffende voorschriften van de 
verordening worden verklaard. Om wildgroei van potentieel tegenstrijdige normen te voorkomen 
is aan de CEN opdracht gegeven om uniforme normen te ontwikkelen die voor de hele 
Gemeenschap moeten gelden. 
Een voorstel voor een richtlijn inzake verpakkingen en verpakkingsafval, dat aansluit bij de 
afvalbeheerstrategie van de Unie, voorziet in het gebruik van normen, met het tweeledige doel 
een vermoeden van overeenstemming te creëren met de fundamentele voorschriften inzake de 
samenstelling en de geschiktheid voor hergebruik en terugwinning, inclusief recycling, van 
verpakkingen, en de doelstellingen van de Unie op het gebied van milieubescherming te 
ondersteunen. Er is een opdracht verstrekt voor de opstelling van een programma van normen op 
dit gebied. 
Het takenpakket ontwikkelt zich geleidelijk en door de in de toekomst verwachte vraag van de 
kant van de Commissie (met betrekking tot lozingen in lucht en water, herziening van de 
afvalwaterrichtlijn, de noodzaak van een gemeenschappelijke Europese aanpak voor 
levenscyclusbeoordeling) zal de normalisatie op dit beleidsterrein steeds meer aan belang winnen. 
De rol van normen bij de uitvoering van de milieuregelgeving wordt echter nog niet in alle 
politieke en milieukringen op zijn volle waarde geschat. De Europese normalisatie-instituten 
zouden daarom actiever moeten streven naar een grotere doorzichtigheid en zich sterker moeten 
profileren, met het oog op de voor hun functioneren broodnodige politieke acceptatie. 
Voorgesteld wordt dat de Commissie en de CEN, indien nodig samen met andere instanties, de 
situatie in de sector jaarlijks aan een onderzoek onderwerpen. Daarbij zouden de lopende in 
opdracht uitgevoerde werkzaamheden worden bekeken en zouden prioriteiten worden vastgesteld 
op het gebied van rechtstreekse normalisatie; bij dit onderzoek zou rekening worden gehouden 
met de resultaten van onderzoekwerkzaamheden die zijn verricht als onderdeel van het Vierde 
Kaderprogramma van de EG van werkzaamheden op het gebied van onderzoek, technische 
ontwikkeling en demonstratie (GCO-acties en acties voor gezamenlijke rekening). Daarbij zou 
ook een indicatieve lijst van de indirecte implicaties inzake normalisatie van 
milieuwetgevingsvoorstellen van de Unie worden besproken, en zouden de met het oog hierop 
door de normalisatie-instituten uitgevoerde activiteiten worden geëvalueerd. 
11.10 Transeuropese netwerken 
De totstandbrenging van Europese netwerken is een betrekkelijk nieuw beleidsterrein dat echter 
snel aan belang wint. Op enkele uitzonderingen na (bijvoorbeeld telecommunicatie) is 
interoperabiliteit op zich tot dusver nooit onderwerp geweest van communautaire wetgeving of 
daarmee samenhangende in opdracht uitgevoerde normalisatie-activiteiten. Normalisatie, 
ongeacht of deze in opdracht dan wel onder impuls van de markt plaatsvindt, is echter van 
invloed op de interoperabiliteit; normalisatie van alle bij onderlinge koppelingen betrokken 
elementen is dan ook een voor de hand liggende basis voor netwerken. Hoewel normalisatie een 
essentieel aspect is van netwerken, is zij op zichzelf ontoereikend om Europese netwerken tot 
stand te brengen. 
Meer specifieke en gerichte maatregelen van de Commissie zijn wellicht noodzakelijke om via 
gemeenschappelijke technische specificaties, Europese normen of wetgeving tot interoperabiliteit 
te komen. 
Interoperabiliteit is reeds in twee gevallen als een essentieel wettelijk vereiste aangemerkt, 
namelijk in de Richtlijn eindapparatuur voor telecommunicatie 26 (die onderdeel is van een 
reeks richtlijnen) en de Richtlijn interoperabiliteit van het Europese netwerk voor 
hogesnelheidstreinen 27. 
Van bijzonder belang zijn de op verzoek uitgevoerde normalisatiewerkzaamheden ten behoeve 
van overheidsopdrachten, met name in de "uitgesloten sectoren". Hoewel interoperabiliteit niet 
het specifieke doel van deze activiteiten is, dragen de daaruit voortvloeiende gemeenschappelijke 
26 91/236/EEG van 29.04.1991 (PB nr. L 128 van 23.04.1991) 
27 COM (94) 107 van 15.04.1994 
16 
specificaties daar in de praktijk in aanzienlijke mate toe bij. Er zijn opdrachten verstrekt (voor 
normalisatie of opstelling van programma's) voor de sectoren water, olie (exploitatie, winning, 
transport), gas (winning, transport en distributie), elektriciteit (specificaties, produktie, transport 
en distributie), spoorwegen, luchtvervoer, vervoer over waterwegen, haveninfrastructuur en 
andere overslaginstallaties. 
Via normalisatie-activiteiten in de IT-sector worden de nodige instrumenten ontwikkeld voor 
data-uitwisseling, de introductie van nieuwe media en zodoende ook voor interoperabiliteit op 
alle gebieden. Als voorbeelden kunnen werkzaamheden met betrekking tot bankpassen, 
streepjescodes en informatica in de gezondheidszorg worden genoemd, alsook de door de CEN -
EWOS (Europese Workshop voor open systemen) uitgevoerde activiteiten op het gebied van 
communicatieprotocollen voor data-uitwisseling. De in het kader van een aantal richtlijnen inzake 
industriële uitrusting volgens de nieuwe aanpak vastgestelde Europese normen kunnen eveneens 
effect hebben op de interoperabiliteit. 
Ook wanneer zij niet opdracht geschiedt kan normalisatie een belangrijke bijdrage leveren aan de 
totstandbrenging van netwerken. Om diverse redenen kunnen essentiële elementen van netwerken 
echter buiten het door normalisatie bestreken gebied blijven. In de eerste plaats is normalisatie een 
vrijwillig proces dat gebaseerd is op consensus; marktdeelnemers zijn alleen bereid te investeren 
in de opstelling en het gebruik van normen indien zij denken daarbij belang te hebben. In de 
tweede plaats moet normalisatie opereren binnen de grenzen van de bestaande regelgeving en 
nationale administratieve voorschriften, en dergelijke grenzen kunnen bestaan voor essentiële 
elementen van Europese netwerken. Ten derde kan door de voorgeschiedenis van bestaande 
nationale netwerken de ontwikkeling van Europese normen een complexe en tijdrovende 
aangelegenheid zijn, en het is niet ondenkbaar dat tot dusver de beschikbare ruimte voor 
normalisatie is beperkt om bepaalde belangen te verdedigen. 
Wil men dat Europese netwerken worden gecreëerd, dan moeten de betrokken overheden zorgen 
voor gemeenschappelijke technische specificaties. Aangezien het zwaartepunt dient te liggen bij 
door de marktdeelnemers zelf overeengekomen specificaties, is normalisatie op Europees niveau 
het meest geschikte instrument. Geanalyseerd moet worden in hoeverre bestaande normalisatie­
activiteiten, hetzij in opdracht van de Commissie of op eigen initiatief van de normalisatie­
instanties, bijdragen tot de ontwikkeling van transeuropese netwerken. Aan 
CEN/CENELEC/ETSI zouden dan nieuwe opdrachten moeten worden verstrekt om de 
beschikbare ruimte voor normalisatie ter ondersteuning van interoperabiliteit te verkennen en de 
mogelijkheden op dit gebied te inventariseren. 
De Commissie moet trachten ruimte voor normalisatie te creëren, hetzij door waar nodig 
voorstellen te doen voor een in overleg vast te stellen regelgevingskader op communautair 
niveau, hetzij door de Lid-Staten te verzoeken bij besprekingen over de voorwaarden voor 
normalisatie-opdrachten zich ertoe te verbinden tot deregulering over te gaan ten gunste van in 
opdracht uitgevoerde normalisatie-activiteiten. 
11.11. Consumentenbescherming 
In aansluiting op eerdere communautaire maatregelen ter bescherming van de consumenten is in 
het Verdrag betreffende de Europese Unie 28 het beleid ten gunste van de consumenten 
aangescherpt, met het doel een hoog beschermingsniveau te realiseren. Voor zover dit beleid 
bestaat uit maatregelen die gebaseerd zijn op artikel 100A van het Verdrag betreffende de 
totstandbrenging van de interne markt en specifieke maatregelen ter ondersteuning van door de 
Lid-Staten genomen maatregelen om de gezondheid, de veiligheid en de economische belangen 
van de consumenten te beschermen en hun bewustwording te stimuleren, worden daardoor 
aanzienlijke mogelijkheden voor hetzij op zichzelf staande, hetzij ter ondersteuning van de 
regelgeving bedoelde normen geschapen. 
Normen kunnen worden gebruikt voor de bescherming van de consumenten - bijvoorbeeld door 
fabrikanten toe te staan produkten te vervaardigen die verwisselbaar zijn of in combinatie 
gebruikt kunnen worden met die van andere fabrikanten, of hun produkten bepaalde 
kwaliteitskenmerken toe te schrijven (met dien verstande dat normen niet de basis kunnen vormen 
28 Artikel 3S en artikel 129A (titel XI) 
17 
voor alle maatregelen ter bescherming van de consument: voor bepaalde beleidsonderdelen is 
dwingende regelgeving duidelijk noodzakelijk). Aan maatregelen voor consumentenbescherming 
moeten werkelijke behoeften van de kant van de consument ten grondslag liggen. Wanneer die 
voorwaarden zijn vervuld kan door normalisatie onnodige wetgeving worden voorkomen. 
III. Normalisatie en onderzoek 
De reeds aangehaalde resolutie van de Raad betreffende de rol van de normalisatie in de Europese 
economie 29 benadrukt het belang van sterkere banden tussen onderzoek- en ontwikkelingswerk 
en normalisatiewerk. Het vierde kaderprogramma 1992-1998 van communautaire 
werkzaamheden op het gebied van onderzoek, technische ontwikkeling en demonstratie 30 geeft 
een impuls aan de Europese onderzoeksactiviteit op dit gebied in die zin dat onder het thema 
industrietechnologie een specifiek onderzoekprogramma in verband met normalisatie en meet- en 
testmethoden is opgenomen. Een van de doelstellingen dit programma is het verrichten van het 
onderzoek dat nodig is voor een snellere totstandkoming van de Europese richtlijnen en normen 
die vereist zijn voor de versterking van de interne markt en de verwezenlijking van het overige 
communautaire beleid, met name inzake gezondheid en veiligheid. 
Andere onderzoekprogramma's, o.a. op het gebied van informatie- en communicatietechnologie, 
hebben eveneens betrekking op normalisatie, in die zin dat deze daarin wordt aangemerkt als een 
bijdrage tot de ontwikkeling van op de Europese markt gerichte toepassingen van 
onderzoeksresultaten. 
Op bepaalde terreinen, met name IT en telecommunicatie, is reeds enige ervaring opgedaan met 
de overdracht van onderzoeksresultaten, o.a. in het kader van RACE, ESPRIT en daarmee 
samenhangende programma's. 
In de sector informatietechnologie hebben uitgebreide onderzoek- en 
ontwikkelingswerkzaamheden de weg geëffend voor de vaststelling van normen op verschillende 
gebieden. Voorbeelden die in dit verband kunnen worden genoemd zijn open gedistribueerde 
verwerking, datacompressie voor beeldtransmissie, open documentenarchitectuur, 
bestandsoverdracht en interfaces voor computergrafiek. 
Het nieuwe specifieke programma voor informatietechnologie omvat experimentele systemen ter 
validering van de implementatie van de voorgestelde normen en voorziet in verder onderzoek 
inzake voorstellen voor normalisatie op andere gebieden zoals multimediale opslag en transmissie, 
efficiënte procedures voor toegang van gebruikers tot mondiale informatiebronnen, alsook de 
interoperabiliteit van systemen. 
Het hoofddoel van het nieuwe specifieke programma is echter een maximale bijdrage te leveren 
tot de ontwikkeling van de essentiële technologiecomponenten die noodzakelijk zijn als grondslag 
voor de geleidelijke totstandbrenging van de mondiale informatiemaatschappij. De in dit verband 
te ondernemen prenormatieve activiteiten zullen gebaseerd zijn op de principes van het eerder in 
deze mededeling aangehaalde besluit van de Raad, waarin wereldwijde normalisatie en 
harmonisatie van normen als hoofdprioriteiten zijn aangemerkt voor de verwezenlijking van de 
interoperabiliteit van systemen en het mogelijk maken van informatieuitwisseling. 
Er is sprake van een tweeledig verband tussen normen en onderzoek. Normen kunnen 
onderzoeksresultaten een meerwaarde geven door inventieve technologie in een vorm te gieten 
die bruikbaar is voor de industrie en door gemeenschappelijke oplossingen aan te reiken voor de 
praktische toepassing van die resultaten. Anderzijds kunnen de normalisatie-instellingen zelf 
behoefte hebben aan onderzoek, bijvoorbeeld wanneer tijdens de ontwikkeling van een norm 
blijkt dat onderzoek nodig is om de uiteindelijke norm wetenschappelijk goed te onderbouwen, 
o.a. wanneer een bepaald kenmerk moet worden genormaliseerd, maar de methode voor het 
bepalen van de waarde daarvan nog niet volledig is ontwikkeld. 
Normalisatie kan tevens voor een koppeling tussen onderzoek en wetgeving zorgen. Normalisatie 
29 92/C 173/01 van 18.6.1992 (PB C 173, blz. 1 van 9.7.1992) 
30 Besluit nr. 1110/94/EG van het Europees Parlement en de Raad van 26 april 1994 (PB L 126 van 
18.5.1994) 
18 
kan, dank zij de sterke punten daarvan, namelijk consensus, ervaring met de opstelling van 
technische voorschriften en doorzichtigheid van de procedures, bewerkstelligen dat innovatieve 
resultaten in een bruikbare vorm ter beschikking van de wetgever worden gesteld. De onderlinge 
samenhang tussen normalisatie en regelgeving (op de intensivering waarvan elders in dit 
document nader wordt ingegaan) is op bepaalde gebieden sterk ontwikkeld en biedt de 
mogelijkheid om innovatie via de vaststelling van normen te benutten voor Europese regelgeving. 
De normalisatie-instellingen hebben het belang van onderzoek erkend en hebben een werkgroep 
opgericht die zich met dit onderwerp moet bezighouden. Deze groep brengt thans per sector de 
behoeften van de normalisatie-instellingen op het gebied van normvoorbereidend onderzoek in 
kaart en zal verslag uitbrengen zodra zijn onderzoek is afgerond en de resultaten daarvan zijn 
geanalyseerd. 
Nu al blijkt dat de normalisatie-instellingen begonnen zijn gedetailleerde onderzoekeisen uit te 
werken die gebaseerd zijn op de uit hun takenpakket voortvloeiende behoeften; dit heeft tot 
gevolg dat prenormatief onderzoek zorgvuldig moet worden afgestemd op de behoeften van de 
normalisatie-instanties, wil men dat de resultaten optimaal kunnen worden benut. Er zal dus 
permanent nauw moeten worden samengewerkt tussen alle belanghebbende partijen -
normalisatie-instellingen, onderzoekers en regelgevende instanties - bij de opstelling van 
prenormatieve onderzoekprogramma's en de in het kader van die programma's uitgevoerde 
activiteiten zullen nauwkeurig moeten worden gestuurd om ervoor te zorgen dat deze 
tegemoetkomen aan de behoeften van de normalisatie-instellingen. Het is reeds herhaaldelijk 
voorgekomen dat aanzienlijke vertragingen ontstaan door het ontbreken van passende 
testmethodes, wanneer de noodzaak van prenormatief onderzoek is onderschat of dergelijk 
onderzoek zelfs geheel achterwege is gebleven. 
In de relatie tussen normen en onderzoek moet een nauwkeurig evenwicht worden bewaard. 
Normalisatie is een hulpmiddel voor de ontwikkeling van commerciële toepassingen voor 
onderzoeksresultaten. Technologische ontwikkelingen - en dus ook Europese steun voor 
technologieonderzoek - kunnen echter instabiliteit veroorzaken, hetgeen dan weer tot gevolg 
heeft dat de ontwikkeling van normen stopt omdat de normalisatie-instellingen er de voorkeur aan 
geven op nieuwe doorbraken te wachten. 
Overigens is het normatieve aspect van het communautaire OTO-beleid een belangrijk onderdeel 
van de bijdrage van de Gemeenschap tot de ontwikkeling van de Europese normalisatie. 
IV. De relatie tussen normalisatie-instellingen en andere organisaties op mondiaal of 
Europees niveau 
Een norm is een technische specificatie die zich van andere typen specificaties onderscheidt door 
een aantal specifieke kenmerken. Met name moet hij zijn aangenomen door een, althans wat de 
Unie betreft, in de Richtlijn 83/389/EEG vermelde erkende normalisatie-instantie, en via een 
doorzichtige procedure en mede rekening houdend met de resultaten van een eventuele 
inspraakronde, zijn vastgesteld op basis van een consensus tussen alle belanghebbende partijen. 
Normen moeten algemeen verkrijgbaar zijn en moeten op basis van vrijwilligheid worden 
toegepast. 
De Europese normalisatie hangt nauw samen met de internationale normalisatie, en daarom is het 
van belang deze onderlinge band nader te bezien. 
Een aantal internationale instanties stelt technische specificaties op die naar de vorm op normen 
lijken, maar het niet zijn omdat zij niet aan bovengenoemde voorschriften voldoen. Binnen de 
context van deze mededeling is het van belang deze specificaties eveneens in beschouwing te 
nemen, en hun verhouding tot de Europese normalisatie aan te geven. Bevestigd kan worden dat 
door dergelijke organisaties aangenomen specificaties inderdaad geen aanspraak kunnen maken 
op de status van normen en niet in aanmerking worden genomen wanneer in de communautaire 
wetgeving naar normen wordt verwezen. 
Wel is het zo dat, wanneer bepaalde beleidsinitiatieven van de Gemeenschap een sterke 
samenhang vertonen met de werkzaamheden van die instanties, bij de desbetreffende maatregelen 
van de Gemeenschap rekening moet worden gehouden met deze werkzaamheden, ten einde te 
19 
voorkomen dat tegenstrijdige specificaties worden vastgesteld, overbodig of dubbel werk wordt 
gedaan en onbedoeld door regelgeving of anderszins handelsbelemmeringen ontstaan in gevallen 
waarin de betrokken internationale of Europese instantie op haar specifieke terrein regelgevende 
bevoegdheid heeft. 
IV. 1. Mondiale normalisatie-instituten 
De mondiale normalisatie-instituten ISO en CEI werken nauw samen met hun Europese 
tegenhangers. 
Overeenkomsten tussen mondiale en Europese normalisatie-instituten maken het mogelijk werk 
uit te wisselen. De overdracht van internationale werkzaamheden naar het Europese niveau is 
belangrijk omdat daardoor de doeltreffendheid wordt verhoogd: zo worden namelijk doublures 
vermeden, wordt voorkomen dat Europese oplossingen worden ontwikkeld die afwijken van die 
welke in breder verband worden aanvaard, en wordt ervoor gezorgd dat de op mondiaal niveau 
gekozen oplossing op uniforme wijze in heel Europa wordt toegepast. 
In de praktijk gebruikt het CENELEC in principe de door zijn internationale tegenhanger, de 
CEI, opgestelde internationale normen als uitgangspunt voor zijn eigen werkzaamheden. Ook 
gaat het CENELEC altijd eerst na of normalisatie-opdrachten niet op internationaal niveau 
kunnen worden uitgevoerd. 
De CEN houdt rekening met de binnen de ISO uitgevoerde internationale werkzaamheden en 
kan, krachtens de tussen deze twee instanties gesloten overeenkomst, gebruik maken van ISO-
normen als grondslag voor Europese normen. Op gebieden waar dit passend wordt geacht, kan 
de omgekeerde weg worden gevolgd: op het Europese niveau geïnitieerde werkzaamheden 
kunnen dan op ISO-niveau worden uitgevoerd. 
Voor internationale normen is een bredere consensus vereist dan voor Europese; de respectieve 
voordelen van Europese en internationale normalisatie moeten dus zorgvuldig tegen elkaar 
worden afgewogen. De Commissie staat volledig achter de overdracht van Europese 
normalisatie-werkzaamheden naar het wereldniveau. Wel wordt dan verwacht dat de uiteindelijke 
internationale norm van hoge kwaliteit is, op tijd wordt afgeleverd en zowel buiten als binnen 
Europa wordt gebruikt. Ten slotte blijft de Europese instantie verantwoording verschuldigd aan 
de Unie. 
Voorbeelden van een dergelijke nauwe samenwerking bij normalisatie-opdrachten zijn te vinden 
in de sectoren pleziervaart, milieubeheer en de exploratie, winning en distributie van olie en gas. 
IV.2 Regionale en wereldorganisaties met sectorale bevoegdheid 
Een aantal openbare organisaties op internationaal en Europees niveau hebben bepaalde 
technische behoeften die kenmerkend zijn voor hun respectieve werkterrein, en stellen technische 
specificaties op ter ondersteuning van hun specifieke doelstellingen. Als voorbeeld kan in dit 
verband de NAVO worden genoemd, die de levering van allerlei soorten uitrusting moet 
coördineren, en technische specificaties opstelt die door de strijdkrachten van al haar Lid-Staten 
moeten worden gebruikt. 
Bepaalde Europese of internationale organisaties buiten het kader van de Gemeenschap, hebben 
soms specifieke verantwoordelijkheden wat betreft regelgeving of de vaststelling van technische 
specificaties binnen hun ressort: dit is bijvoorbeeld het geval met de Europese organisatie voor de 
veiligheid van de luchtvaart (Eurocontrol). Ook de Internationale Telecommunicatie-Unie (ITU) 
dient in dit verband te worden genoemd; dit is een onder auspiciën van de Verenigde Naties 
functionerend lichaam dat technische specificaties opstelt op het gebied van telecommunicatie, 
inclusief radiocommunicatie; wat telecommunicatie betreft, bestrijken de door de ITU 
gepubliceerde specificaties (aanbevelingen) ruwweg hetzelfde technische terrein als dat wat op 
Europees niveau door het ETSI wordt bestreken. 
20 
NAVO 
De Noordatlantische Verdragsorganisatie (NAVO) stelt technische specificaties op 
(Standardization Agreements of STANAG's - normalisatie-overeenkomsten) voor door de 
strijdkrachten en aanverwante lichamen van de Lid-Staten gebruikte uitrusting. Dit heeft 
implicaties voor het beleid inzake overheidsopdrachten; hoewel in artikel 223, sub b), van het EG-
Verdrag is bepaald dat de Lid-Staten van de EG maatregelen kunnen nemen voor de bescherming 
van de wezenlijke belangen van hun veiligheid en die betrekking hebben op de produktie van of 
de handel in wapens, munitie en oorlogsmateriaal, is namelijk ook bepaald dat dergelijke 
maatregelen de mededingingsverhoudingen op de gemeenschappelijke markt niet mogen wijzigen 
voor produkten die niet bestemd zijn voor specifiek militaire doeleinden. Deze laatste bepaling 
impliceert dat de communautaire wetgeving inzake overheidsopdrachten van toepassing is op alle 
ten behoeve van de nationale defensie afgenomen produkten, behalve op produkten die niet 
bedoeld zijn voor specifiek militaire toepassingen. 
Als eerste stap heeft de Commissie de CEN, het CENELEC en het ETSI opdracht gegeven om, 
in samenwerking met de NAVO, een programma van normen op te stellen voor 
computerondersteunde acquisitie en logistieke ondersteuning (CALS); dit is een computersysteem 
voor de aanschaf en levering van materialen voor resp. aan de NAVO-strijdkrachten en andere 
instellingen. Verwacht wordt dat wanneer passende Europese normen worden uitgewerkt, het 
CALS-systeem zal worden geïntegreerd in de Europese normalisatiestructuur, met alle gunstige 
gevolgen vandien niet alleen voor de inkoopbureaus, maar ook voor de Europese industrie. De 
NAVO is bezig met het opzetten van een dienst die zich moet bezighouden met vraagstukken op 
het gebied van technische normen, en verdere coördinatie met de technische activiteiten van de 
NAVO wordt overwogen. 
In haar eigen belang werkt de industrie actief mee aan de ontwikkeling van het CALS-systeem; 
op Europees niveau heeft het bedrijfsleven de handschoen opgenomen en heeft het een "European 
CALS Industry Group" (EUCIG) opgericht, waarin alle op het industriële speelveld opererende 
actoren die belang hebben bij een computerondersteunde inkoopprocedure zitting hebben. Deze 
groep neemt actief deel aan de programmeringswerkzaamheden. 
CEPT 
Tot het ETSI werd opgericht, was de Europese Conferentie van PTT-administraties (CEPT) 
verantwoordelijk voor de opstelling van aanbevelingen voor technische voorschriften op 
telecommunicatiegebied. Deze activiteiten zijn overgedragen aan het ETSI en hebben nu de status 
van normalisatiewerkzaamheden; de CEPT is nu een organisatie van regelgevende instanties op 
post- en telecommunicatiegebied uit een aantal Europese landen (niet alleen Lid-Staten van de 
EG en de EVA). De CEPT heeft een aanzienlijke bevoegdheid op het gebied van de toewijzing 
van radiofrequenties via het Europees radiocommunicatiecomité, een subgroep van de CEPT. 
Eurocontrol 
Eurocontrol stelt technische specificaties ("Eurocontrol standards") op met betrekking tot 
uitrusting en procedures voor luchtverkeersleiding; het is de bedoeling dat deze specificaties 
worden aangenomen door de luchtvaartautoriteiten van de aangesloten landen (ook in dit geval 
zijn deze niet identiek met de Lid-Staten van de Gemeenschap). In het kader van het 
vervoerbeleid van de Gemeenschap, met name het onderdeel daarvan dat gericht is op 
harmonisatie en integratie van de luchtverkeersleiding, is een Richtlijn betreffende de vaststelling 
en het gebruik van compatibele technische normen en specificaties voor de aanschaf van 
apparatuur en van systemen voor luchtverkeersafhandeling 31 opgesteld met het doel de 
congestie in het luchtvervoer te verminderen. In deze Richtlijn wordt de Commissie opgedragen 
bepaalde "Eurocontrol-normen" te erkennen en verplicht te stellen krachtens het 
Gemeenschapsrecht (opgemerkt dient te worden dat "Eurocontrol-normen", ondanks hun naam, 
technische specificaties zijn en geen echte normen, aangezien zij niet bij consensus worden 
opgesteld en de toepassing daarvan verplicht is in plaats van vrijwillig). 
Door deze Richtlijn wordt de Commissie de bevoegdheid gegeven normalisatie-opdrachten te 
verstrekken aan de Europese normalisatie-instituten ter aanvulling van de implementatie van 
31 93/65/EEG van 19 juli 1993 
21 
Eurocontrol-normen. Als eerste stap is aan de CEN, het CENELEC en het ETSI opdracht 
gegeven om in nauwe samenwerking met Eurocontrol een programma van normen op dit gebied 
op te stellen. Deze werkzaamheden, waarbij Eurocontrol actief betrokken is, moeten de 
respectieve werkterreinen van Eurocontrol en de normalisatie-instanties helpen afbakenen, zodat 
de structuur kan worden ontwikkeld die noodzakelijk is voor een optimaal gebruik van het in 
deze sector aanwezige potentieel. De uiteindelijke normen zullen een aanvulling vormen op de 
door Eurocontrol opgestelde specificaties, met als resultaat een compleet technisch kader voor 
luchtverkeersleiding op Europees niveau. 
Andere organisaties 
Daarnaast kan nog een aantal voorbeelden worden gegeven (deze opsomming is niet volledig). Zo 
stelt de Economische Commissie voor Europa van de Verenigde Naties (UNECE) voorschriften 
op voor het vervoer over land, die van invloed zijn op het toekomstige vervoerbeleid van de EG. 
Op vergelijkbare wijze moet de communautaire wetgeving voor de zeevaart terdege rekening 
houden met de voorschriften die worden vastgesteld door de Internationale Maritieme 
Organisatie (IMO) en, eveneens in deze sector, door internationaal erkende maatschappijen voor 
scheepsclassificatie. Ook voor het luchtvervoer bestaan regelgevende instanties met een mondiale 
bevoegdheid (ICAO). 
V. Conclusies 
Normalisatie is een belangrijke factor bij zelfregulering en dient wegens de specifieke status 
daarvan maximaal door de overheid te worden ondersteund. Zij kan ook een doeltreffende, snelle, 
algemeen aanvaardbare en gemakkelijk toepasbare aanvulling op wetgeving vormen en in 
sommige gevallen een effectief alternatief voor dwingende regelgeving. De Europese normen zijn 
in de afgelopen jaren sterk in aantal toegenomen, en daardoor heeft de specifieke rol van de 
Europese normalisatie vaste vorm gekregen. 
Overeenkomstig de reeds vermelde Resolutie van de Raad moet het gebruik van normalisatie 
worden bevorderd en moet waar nodig in de wetgeving van de Unie worden verwezen naar 
Europese normen. Bij de realisering van deze beleidsdoelstellingen moet rekening worden 
gehouden met de in deze Mededeling aangegeven mogelijkheden en beperkingen van 
normalisatie. Wanneer normalisatie wordt overwogen, moet een aantal voorwaarden zijn vervuld 
met betrekking tot: 
(i) doeltreffendheid: De Europese normalisatie-instellingen moeten in staat zijn aan de vraag 
naar Europese normen van de zijde van de industrie en de overheid te voldoen. Dit 
betekent dat normen moeten worden afgeleverd die inhoudelijk aan de eisen voldoen, en 
met inachtneming van het tijdschema voor de aanneming daarvan. In het strategisch 
programma heeft de Commissie aangekondigd dat zij zal nagaan hoe de Europese 
normalisatie op middellange termijn kan worden gefinancierd; zij zal daarbij uitgaan van 
de infrastructuur die vereist is om te voldoen aan de verwachte behoefte aan normen van 
zowel de industrie als de overheid. 
(ii) de Europese dimensie: De Europese dimensie van de door de Europese normalisatie­
instellingen uitgevoerde werkzaamheden en de meerwaarde daarvan zouden verloren gaan 
indien op nationaal niveau de Europese herkomst daarvan wordt genegeerd. Dit impliceert 
dat bij de omzetting op nationaal niveau het Europese karakter van een norm op uniforme 
en duidelijke wijze tot uiting moet komen en dat voor een echt Europees 
conformiteitsmerk moet worden gezorgd. 
(iii) aanvaardbaarheid: De Europese normalisatie moet zonder voorbehoud geaccepteerd 
worden als een instrument van het communautaire beleid; dit impliceert volledige 
doorzichtigheid bij de uitvoering van de werkzaamheden, vlotte beschikbaarheid van 
Europese normen en volledige toegang voor belanghebbende partijen tot het 
normalisatieproces. 
(iv) behoefte: De behoefte aan Europese normen op specifieke gebieden en aan verdere 
maatregelen ter vergroting van de doorzichtigheid en objectiviteit van het 
normalisatieproces zelf, moet voortdurend worden geëvalueerd. Er moeten 
22 
samenwerkingsverbanden worden aangegaan met bedrijfsorganisaties om een beter inzicht 
te krijgen in hun motieven en doelstellingen met betrekking tot het normalisatiebeleid 
binnen de Unie. 
(v) technische geschiktheid: Normen dienen de integratie van de markt te ondersteunen maar 
mogen geen rem op innovatie zijn. Normalisatie mag de ontwikkeling van innovatieve 
produkten niet belemmeren door in overdreven gedetailleerde vorm de voor specifieke 
produkten toe te passen technische oplossing voor te schrijven, maar moet integendeel 
waar mogelijk gebaseerd zijn op testmethodes en prestatievoorschriften. 
De Commissie erkent dat de Europese normalisatie-instellingen belangrijke maatregelen hebben 
genomen om aan deze eisen te voldoen. Er zijn aanzienlijke verbeteringen gerealiseerd en er 
worden voortdurend nieuwe maatregelen uitgevoerd. 
Dergelijke werkzaamheden blijven echter ook in de toekomst van belang, en de verdere 
verbetering van de Europese normalisatie als pijler van het beleid van de Europese Unie moet 
gebaseerd zijn op nauwe samenwerking en overleg, in een geest van partnerschap, tussen de 
Europese instanties en de normalisatie-instellingen. 
Voor de Commissie houdt dit in dat: 
moet worden nagegaan op welke gebieden via normalisatie een bijdrage kan worden 
geleverd aan de ontwikkeling van subsidiariteit door dwingende regelgeving te vervangen 
door vrijwillige instrumenten; 
in wetgevingsvoorstellen op passende wijze rekening wordt gehouden met de voordelen 
die zijn verbonden aan een ruime toepassing van normalisatie, ten einde de last van de 
regelgeving te verlichten, een zuiniger gebruik van hulpbronnen te bevorderen, en met 
name te komen tot een samenhangend beleid dat in overeenstemming is met de 
aanbevelingen van het Rapport Sutherland. 
op nieuwe beleidsterreinen in een zo vroeg mogelijk stadium samenwerkingsverbanden 
moeten worden aangegaan met de normalisatie-instituten. In dit verband moet een 
benadering in twee stappen, bestaande in het verlenen van programmeringsmandaten 
gevolgd door normalisatiemandaten, worden aangemoedigd; 
de Europese normalisatie-instituten moeten worden behandeld als één systeem waarvan de 
verschillende onderdelen alle nodige maatregelen treffen voor een optimale werkverdeling, 
door gezamenlijke mandaten te verlenen en gemeenschappelijke standpunten over die 
mandaten te vragen; 
de normalisatie-instituten de nodige speelruimte moet worden gelaten om het vrijwillige 
karakter van het normalisatieproces tot zijn recht te laten komen, door open mandaten te 
verlenen op basis waarvan de normalisatie-instituten, uitgaande van hun eigen 
bevoegdheden en verantwoordelijkheden, de normenprogramma's kunnen opstellen die 
vereist zijn om te voldoen aan de in het mandaat vervatte verzoeken; 
het belang moet worden erkend van eventueel prenormatief onderzoek tijdens de 
opstelling van individuele normalisatieprogramma's; 
het belang van het bevorderen en gebruiken van normen moet worden benadrukt om 
zodoende deelneming aan het normalisatieproces te stimuleren, en dat met name het 
gebruik van normen ter ondersteuning van kwaliteitsverbetering moet worden bevorderd; 
zij prioriteiten moet vaststellen in gevallen waarin het gebruik van normalisatie de 
voortgang op bestaande gebieden in het gedrang kan brengen of het systeem kan 
overbelasten; 
moet worden overwogen hoe met de specifieke behoeften van de KMO's rekening kan 
worden gehouden bij de onlangs aangekondigde voorstellen voor een geïntegreerd 
programma ten behoeve van KMO's en de ambachtelijke sector, alsook bij de binnen het 
Structuurfonds ontplooide financiële initiatieven. 
23 
De normalisatie-instellingen moeten van hun kant 
zich bewust zijn van de nieuwe dimensie van de ter ondersteuning van het beleid van de 
Unie uitgevoerde normalisatiewerkzaamheden; in tegenstelling tot normalisatie waartoe 
wordt besloten op initiatief van economische actoren, waarbij individuele normen worden 
opgesteld die zijn afgestemd op specifieke eisen, zal in de mandaten worden verzocht om 
de opstelling van samenhangende normalisatieprogramma's die brede gebieden bestrijken. 
Dit veronderstelt kennis van en inzicht in het politieke en wettelijke kader, 
programmering, vaststelling van prioriteiten, een adequaat en zorgvuldig beheer van 
programma's, alsook aanpassingsvermogen; 
waar mogelijk normen ontwikkelen die gebaseerd zijn op prestatiekarakteristieken en 
testmethodes in plaats van op bepaalde technische specificaties voor produkten, en zij 
moeten bereid zijn normen, onder andere prestatienormen, testmethodes, procedures en 
innovatieve normen, onder andere voor kwaliteitssystemen, uit te werken die verder gaan 
dan de traditionele produktnormen, aangezien verdere bemoeienissen met deze laatste 
categorie zouden neerkomen op voortzetting van de oude benadering, namelijk 
harmonisatie van normen; 
volledige opening van zaken geven over de bij de uitvoering van mandaten geboekte 
vooruitgang, en systematisch controleren of zich vertragingen voordoen en de oorzaken 
daarvan nagaan; 
het principe van Europese normalisatie uitdragen onder marktdeelnemers en andere 
bestaande of potentiële gebruikers; 
wanneer zij mandaten van de Commissie ontvangen en bij het ontwerpen van 
normalisatieprogramma's, zich in een vroeg stadium bezinnen op het noodzakelijke 
prenormatieve onderzoek, dit in de planning voor het programma opnemen en passende 
procedures ontwikkelen voor het voortdurend actualiseren van de behoeften en 
prioriteiten op het gebied van prenormatief onderzoek; 
passende maatregelen nemen om de deelneming van vertegenwoordigers van de 
belanghebbende partijen aan het normalisatieproces te verbeteren zodat rechtmatige 
belangen van groeperingen zoals consumenten, vakbonden en andere organisaties die zich 
bezighouden met de veiligheid van werknemers, alsook milieu-organisaties, daarin meer 
aan bod komen. 
De industrie dient de wijze waarop zij deelneemt aan de normalisatiewerkzaamheden te 
heroverwegen en moet er met name voor zorgen dat haar vertegenwoordigers voor hun taak 
berekend zijn. 
Op deze basis zal de Commissie, in nauwe samenwerking met de Lid-Staten in het kader van 
Richtlijn 83/189/EEG, en in overleg de Europese normalisatie-instituten, zich bezinnen over het 
verstrekken van verdere mandaten voor bovengenoemde gebieden met het oog op de 
ontwikkeling van Europese normen. 
De Commissie verzoekt de Raad en het Parlement nota te nemen van de in deze Mededeling 
opgenomen informatie en de door haar voorgestelde beleidslijnen te onderschrijven. 
24 
ISSN 0254-1513 
COM(95) 412 def. 
DOCUMENTEN 
NL 01 10 
Catalogusnummer : CB-C0-95-455-NL-C 
ISBN 92-77-93005-5 
Bureau voor officiële publikaties der Europese Gemeenschappen 
L-2985 Luxemburg