Nr. C 318/26 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen 12. 12. 88 
Advies over het voorstel voor een richtlijn van de Raad betreffende minimumvoorschriften 
inzake veiligheid en gezondheid bij het gebruik door werknemers van machines, apparaten 
en installaties (Tweede specifieke richtlijn in de zin van artikel 13 van richtlijn...) (*) 
(88/C 318/11) 
De Raad heeft op 23 maart 1988 besloten, overeenkomstig artikel 118 A van het Verdrag tot 
oprichting van de Europese Economische Gemeenschap, het Economisch en Sociaal Comité 
advies te vragen over het bovengenoemde voorstel. 
De Afdeling voor sociale aangelegenheden, gezinsvraagstukken, onderwijs en cultuur, die 
met de voorbereiding van de werkzaamheden was belast, heeft haar advies op 15 september 
1988 goedgekeurd. Rapporteur was de heer Flum. 
Het Economisch en Sociaal Comité heeft tijdens zijn 258e zitting (vergadering van 28 sep­
tember 1988) het volgende advies uitgebracht, dat met meerderheid van stemmen (8 stemmen 
tegen, 3 onthoudingen) is goedgekeurd. 
1. Algemene opmerkingen 
1.1. Het Economisch en Sociaal Comité heeft in zijn 
advies d.d. 28 april 1988 gezegd dat het het voorstel 
van de Commissie voor een richtlijn van de Raad betref­
fende de tenuitvoerlegging van maatregelen ter bevorde­
ring van de verbetering van de veiligheid en de gezond­
heid van de werknemers op het werk („kaderrichtlijn") 
beschouwt als een zeer belangrijk initiatief voor de 
tenuitvoerlegging van artikel 118 A van het EEG-ver-
drag, waarin wordt bepaald dat de veiligheid en de 
gezondheid van de werknemers moeten worden be­
schermd en naar „harmonisatie bij de verbetering van 
de op dit gebied bestaande omstandigheden" moet wor­
den gestreefd. Het Comité zag in het richtlijnvoorstel 
een belangrijk instrument om, in het kader van de 
voltooiing van de interne markt, de humanisering van 
de werkomgeving als essentieel sociaal aspect hetzelfde 
gewicht te verlenen als de harmonisatie op economisch 
gebied en om de kosten van de sociale zekerheid in de 
Gemeenschap op langere termijn te verminderen. 
1.2. Het Comité ziet met voldoening dat de Com­
missie nu voor de tenuitvoerlegging van de kaderricht­
lijn het „voorstel voor een richtlijn van de Raad betref­
fende minimumvoorschriften inzake veiligheid en ge­
zondheid bij het gebruik door werknemers van ma­
chines, apparaten en installaties („richtlijn gebruik ma­
chines") heeft uitgewerkt. Het Comité beschouwt dit 
voorstel tevens als een noodzakelijke aanvulling op het 
„voorstel voor een richtlijn van de Raad inzake de 
onderlinge aanpassing van de wetgevingen der lid-staten 
betreffende machines [„algemene richtlijn machines", 
doe. COM(87) 564 def.]. Er dient echter een juridische 
samenhang te worden aangebracht tussen de op artikel 
100 A van het EEG-Verdrag gebaseerde „algemene 
richtlijn machines" en de overeenkomstig artikel 118 A 
vast te stellen „richtlijn gebruik machines". Dit geldt 
met name voor het juridische verband tussen bijlage II 
van de „richtlijn gebruik", die slechts een niet-verplicht 
te gebruiken checklist vormt, en bijlage I van de „al­
gemene richtlijn", waarin bindende fundamentele vei­
ligheidseisen zijn opgenomen. Daarom is het ook voor 
(') PB nr. C: 114 van 30. 4. 1988, blz. 3. degenen die de „richtlijn gebruik machines" in de 
praktijk moeten toepassen, van belang dat de regeling 
niet voor tweeërlei uitleg vatbaar is. 
1.3. Het Comité erkent weliswaar dat het richtlijn­
voorstel over het gebruik van machines, apparaten en 
installaties belangrijke aanknopingspunten voor de ver­
betering van de veiligheid en de gezondheid van de 
werknemers bevat, maar acht het noodzakelijk verdere 
beschermingsbepalingen op te nemen. 
1.4. Om een volledig systeem van veiligheidseisen 
betreffende machines in de EG te verkrijgen, moet er 
bovendien overeenkomstig artikel 100 A van het EEG-
verdrag een richtlijn worden vastgesteld over het in de 
handel brengen, het in gebruik nemen en het gebruiken 
van „oude machines", d.w.z. machines die niet recht­
streeks uit de fabriek komen. Dit is nodig om te voorko­
men dat er naast de markt voor nieuwe machines een 
markt voor oude machines ontstaat, hetgeen — door 
het ontbreken van veiligheidsvoorschriften — tot con-
currentiedistorsies zou kunnen leiden. Een dergelijke 
richtlijn zou ook bij invoer uit derde landen dezelfde 
veiligheidseisen t.a.v. oude machines moeten stellen. 
1.5. De bovengenoemde richtlijnen dienen op dezelf­
de datum in werking te treden. 
1.6. Als aanvulling hierop wordt verwezen naar het 
advies van het Economisch en Sociaal Comité d.d. 28 
april 1988 over het „voorstel voor een richtlijn van de 
Raad betreffende de tenuitvoerlegging van maatregelen 
ter bevordering van de verbetering van de veiligheid en 
de gezondheid van werknemers op het werk" (Doe. 
CES nr. 454/88). 
2. Bijzondere opmerkingen 
2.1. Artikel 1 
Er dient duidelijk te worden gezegd dat de richtlijn niet 
alleen betrekking heeft op werkplekken in het bedrijf 
zelf, maar ook daarbuiten, bijvoorbeeld bij montage-
of reparatiewerkzaamheden. 
12. 12. 88 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen Nr. C 318/27 
Ten aanzien van artikel 1, lid 2, dient te worden nage­
gaan of strengere nationale bepalingen, bijvoorbeeld de 
plicht om te moderniseren, een handelsbelemmering 
vormen. Dit houdt verband met de vraag hoe artikel 
100 A zich tot artikel 118 A van het EEG-verdrag 
verhoudt. 
2.2. Artikel 2 
In de definitie van „arbeidsmiddelen" dient de verwij­
zing naar het risico voor de veiligheid en de gezondheid 
van de werknemers te worden geschrapt, om te voorko­
men dat dit als reden voor de ontoepasselijkheid van 
de richtlijn wordt aangevoerd. 
De definitie van „werknemer" zou als volgt moeten 
luiden: 
„Alle werkenden, ook degenen die bij de overheid 
werkzaam zijn, evenals stagiaires en leerlingen" (Zie 
advies van het Comité over het voorstel voor een 
kaderrichtlijn) (1). 
De definitie van het begrip „arbeidsplaats" zou als volgt 
moeten worden geformuleerd: 
„Alle plaatsen waar werknemers zich in verband 
met hun werk ophouden of waar zij zich naartoe 
moeten begeven en waarover de werkgever direct 
of indirect zeggenschap heeft" (Zie advies van het 
Comité over het voorstel voor een kaderrichtlijn) (2). 
Aan het einde van artikel 2 dienen de woorden „arbeids­
middelen (machines, apparaten en installaties)" te wor­
den geschrapt. Zij zijn kennelijk bedoeld als verklarende 
titel voor de artikelen 3 tot 6, maar lijken hier gezien 
de inhoud van de artikelen niet op hun plaats. 
2.3. Artikel 4 
2.3.1. In het eerste lid wordt bepaald dat alle be­
staande en in gebruik zijnde arbeidsmiddelen binnen 
5 jaar aan de in bijlage I vermelde eisen moeten voldoen. 
Voor deze overgangsperiode wordt geen rekening ge­
houden met de mate van het risico voor de gezondheid 
van de werknemer. Het is duidelijk dat de periode 
van 5 jaar niet mag gelden voor met arbeidsmiddelen 
verband houdende ernstige risico's. Hierbij mag niet 
worden vergeten dat gezondheids- of ongevalsrisico's 
die door machines, apparaten en installaties worden 
veroorzaakt, vaak zonder veel kosten kunnen worden 
uitgeschakeld. Het zou zowel tegen de bedoeling van 
artikel 118 A van het EG-verdrag als tegen de ka­
derrichtlijn over bescherming op de werkplek ingaan 
indien, bijvoorbeeld, risico's die tot dodelijke ongeval­
len of ziekten leiden, gedurende de bovengenoemde 
overgangstijd zouden worden geaccepteerd. Te denken 
valt o.m. aan door elektriciteit, brand, explosies, stra­
ling en gevaarlijke stoffen veroorzaakte risico's. Daar­
om dienen reeds in gebruik zijnde arbeidsmiddelen vóór 
afloop van de overgangsperiode te worden gemo-
(') PB nr. C 175 van 4. 7. 1988, blz. 22. 
(2) Idem. derniseerd wanneer de bescherming van de gezondheid 
van de werknemer dit vereist. Deze clausule ter bescher­
ming van de werknemer mag niet worden weggelaten, 
ook al bevat het richtlijnvoorstel slechts minimumvoor­
schriften. Indien een dergelijke clausule niet wordt op­
genomen, zou er een juridische discrepantie kunnen 
ontstaan tussen de „richtlijn gebruik machines" en an­
dere „beschermingsrichtlijnen" van de EG, zoals de 
richtlijn van de Raad d.d. 27 november 1980 betreffende 
de bescherming van werknemers tegen de risico's van 
blootstelling aan chemische, fysische en biologische 
agentia op het werk (Doe. 80/1107/EEG). 
2.3.2. Overeenkomstig artikel 4, tweede lid, is op 
arbeidsmiddelen die na de inwerkingtreding van de 
onderhavige richtlijn opnieuw op de markt worden 
gebracht, alleen bijlage I van toepassing. Voor dergelij­
ke arbeidsmiddelen zouden in bepaalde gevallen 
strengere beschermingsbepalingen moeten worden op­
gesteld dan voor in gebruik zijnde arbeidsmiddelen; er 
kan, bij voorbeeld, een veiligheidscertificaat worden 
vereist. Dit vraagstuk zou echter in een richtlijn inzake 
„oude" machines krachtens artikel 100 A van het EEG-
verdrag moeten worden geregeld (zie paragraaf 1.5). 
2.3.3. Artikel 4, derde lid, is onbevredigend gefor­
muleerd, hetgeen echter ook aan de Duitse vertaling 
zou kunnen liggen. Er dient duidelijk te worden bepaald 
dat de werkgever verplicht is vast te stellen welke geva­
ren er voor de gezondheid en de veiligheid van de 
werknemer bestaan en welke risico's verband houden 
met de werkplek, de organisatie van het werk en andere 
omstandigheden in het bedrijf. Bovendien moet de 
werkgever worden verplicht de arbeidsmiddelen aan te 
schaffen die het geringste risico voor de veiligheid en 
de gezondheid van de werknemer opleveren. Verder 
dient de bepaling te worden opgenomen, dat de werk­
gever verantwoordelijk is voor de veiligheid en de ge­
zondheid van de werknemers. 
2.3.4. In artikel 4, vierde lid, dient de bepaling te 
worden opgenomen dat de werkgever verplicht is, over­
eenkomstige maatregelen te treffen. De formulering 
„De werkgever dient zich te vergewissen..." schiet, ge­
zien de verantwoordelijkheid van de werkgever voor 
veiligheid en gezondheid van de werknemer, te kort. 
Verder dient in het vierde lid te worden bepaald dat de 
werkgever bovendien verplicht is, al in het ontwerp­
stadium rekening te houden met aspecten betreffende 
de bescherming van veiligheid en gezondheid van de 
werknemer, zodat deze bij de vervaardiging kunnen 
meewegen. Dit dient met name te gelden voor het 
ontwerpen en bouwen van arbeidsmiddelen die in het 
bedrijf zelf worden vervaardigd. * 
2.3.5. In artikel 4, vijfde lid, dient te worden bepaald 
dat bijlage II niet alleen ter oriëntatie dient, maar een 
juridisch bindende minimumbescherming van de werk­
nemer bevat. Voor het overige wordt naar de opmer­
kingen betreffende bijlage II verwezen (zie hieronder). 
Nr. C 318/28 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen 12. 12. 88 
2.3.6. Bovendien zou in artikel 4 de mogelijkheid 
moeten worden opgenomen om het gebruik van ar­
beidsmiddelen voor bepaalde werkzaamheden in het 
bedrijf in bepaalde gevallen of algemeen te verbieden. 
2.4. Artikel 5 
2.4:1. Voor de bescherming van de werknemer lijkt 
het niet zinvol, de werknemers in alle gevallen de be­
schikking te geven over de volledige gebruiksaanwijzin­
gen, indien dit voor de veiligheid en de gezondheid niet 
nodig is. Het moet veeleer de bedoeling zijn dat de 
werkgever d.m.v. schriftelijke en mondelinge instructies 
ervoor zorgt dat de veiligheidsvoorschriften worden 
opgevolgd en dat zo nodig de veiligheid en de gezond­
heid van de werknemer worden beschermd. Daarom 
dienen de werkgevers te worden verplicht, be­
drijfsinterne bepalingen op te stellen of instructies te 
geven waardoor alle aspecten van de bescherming van 
veiligheid en gezondheid gedekt zijn. Gebruiksaan­
wijzingen dienen in deze bedrijfsinterne voorschriften 
te worden opgenomen. 
2.4.2. In artikel 5, tweede lid, dient te worden be­
paald dat de werkgever ook bij reeds in gebruik zijnde 
arbeidsmiddelen altijd voorschriften opstelt of instruc­
ties geeft. De beperking „voor zover mogelijk" dient te 
worden geschrapt, aangezien niet aannemelijk te maken 
is waarom de plicht om informatie te verstrekken over 
risico's via voorschriften of instructies moet komen te 
vervallen. 
2.4.3. In artikel 5, derde lid, zou uitdrukkelijk moe­
ten worden vastgelegd dat bedrijfsinterne voorschriften 
of instructies betrekking dienen te hebben op alle facto­
ren die kenmerkend zijn voor het bedrijf, bij voorbeeld 
risicofactoren die verband houden met de werk­
omgeving, de organisatie van de werkzaamheden en 
andere specifieke omstandigheden in het bedrijf. 
2.4.4. De veiligheidsvoorschriften en voldoende 
mondelinge instructies dienen in de moedertaal van de 
desbetreffende werknemers te worden gegeven, voor 
zover de aard der risico's dit vereist. 
2.4.5. In artikel 5 zou moeten worden bepaald dat 
de bedrijfsinterne voorschriften inzake bescherming en 
de desbetreffende instructies ook op werknemers uit 
andere bedrijven van toepassing zijn. 
2.5. Artikel 6 
Het recht van de werknemers om te worden geraad­
pleegd, is in lid 1 restrictief geformuleerd, aangezien het 
uitsluitend betrekking heeft op bijlage I en II. Dit recht 
dient te worden uitgebreid tot alle aspecten die voor de 
veiligheid en gezondheid van belang zijn, dus ook die 
welke niet in de bijlagen worden genoemd; hiervoor 
dient gebruik te worden gemaakt van de bestaande 
overlegstructuren tussen werkgevers en werknemers. Uit de tekst achter het tweede gedachtenstreepje dient 
duidelijk te blijken dat het bij opnieuw op de markt 
gebrachte arbeidsmiddelen om tweedehands machines 
gaat die in het bedrijf worden gebruikt. 
Verder dient lid 2 in die zin te worden gewijzigd, dat 
werknemers of hun vertegenwoordigers de bevoegde 
instanties pas kunnen inschakelen nadat zij de werk­
gever de gelegenheid hebben gegeven om de problemen 
op te lossen. 
2.6. Toevoeging van bedrijfsinterne voorschriften 
In een nieuw, tussen artikel 5 en 6 in te lassen artikel 
zou op de volgende bijzondere aspecten van het gebruik 
van arbeidsmiddelen moeten worden ingegaan: 
— aan personen te stellen eisen (opleiding van de werk­
nemers, instructies en toezicht, bevoegdheden van 
de werknemers), 
— reglementair gebruik (arbeidsmiddelen mogen 
slechts reglementair en overeenkomstig de gebruiks­
aanwijzingen en andere veiligheidsvoorschriften 
worden gebruikt), 
— gebruik van beschermende voorzieningen en voor­
zieningen met een beschermende functie (met ar­
beidsmiddelen mag slechts worden gewerkt wan­
neer de voorgeschreven beschermende voorzie­
ningen, voorzieningen met een beschermende func­
tie, vergrendelingen en koppelingen worden ge­
bruikt en ook functioneren; deze voorzieningen 
moeten steeds in acht worden genomen en mogen 
niet worden uitgeschakeld), 
— bedrijfsklaar maken, storingen verhelpen tijdens het 
arbeidsproces en onderhoud (er mag pas met de 
werkzaamheden worden begonnen wanneer gevaar­
lijke bewegingen tot stilstand zijn gekomen en deze 
niet kunnen worden veroorzaakt doordat machines 
door onbevoegden, onbedoeld, onverwacht of door 
vrijkomen van restenergie in werking worden ge­
steld; verder, passende organisatorische en het per­
soneel betreffende maatregelen voor bijzondere ge­
vallen), 
— bedienen van waarschuwingsvoorzieningen (voor­
komen van door onverwachte gevaarlijke bewe­
gingen veroorzaakte risico's, regelingen betreffende 
waarschuwingssignalen). 
2.7. Artikel 7 
In artikel 7 dient de bepaling te worden opgenomen dat 
het Raadgevend Comité voor de veiligheid, de hygiëne 
en de gezondheidsbescherming op de arbeidsplaats, het 
Economisch en Sociaal Comité en het Europese Parle­
ment bij de genoemde werkzaamheden worden betrok­
ken. Dit is noodzakelijk, daar de aanpassing van de 
bijlagen een juridische wijziging van de onderhavige 
richtlijn vormt. Ten aanzien hiervan wordt verwezen 
naar de opmerkingen over artikel 14 in het advies van 
het Economisch en Sociaal Comité d.d. 28 april 1988 
over het ontwerp van kaderrichtlijn. 
2.8. Artikel 8 
In lid 3 zouden naast het Raadgevend Comité voor de 
veiligheid, de hygiëne en de gezondheidsbescherming 
LuLL^ laiblikatiebladvan de Europese gemeenschappen l^r.C^1^29 
op de arbeidsplaats ook het Economisch en sociaal 
(comité en het Europese parlement moeten worden ge^ 
noemd. 
2.9. ^^^(o^^^^^^ 
2.9.1. Bijlagelis in de onderhavige vorm beperkt tot 
machines, riet C^omite verwacht daarom dat de bidage 
spoedig wordt aangevuld. 
2.9.2. bokten aanzien van machines biedt bidagel 
onvoldoende garanties voor de veiligheid en gezondheid 
van de werknemer. ïn de eerste plaats is deze bidage te 
zeerophetgevaar vanongevallengencht,terwidhet 
gevaar van ziekten niet is opgenomen (bijvoorbeeld, 
trillingen, straling, lawaai en gevaarlijke stotter, ten 
tweede, krijgt ook het gevaar van ongevallen onvoP 
doende aandacht (bijvoorbeeld explosiegevaar^. 
2.1^. ^^^^^^^^^^d 
In bidageHvan deze nchtlim,die betrekking heett op 
nieuwe machines,is slechts een metbindendelijst van 
kenmerken opgenomen, die uitsluitend ter oriëntatie 
(Gedaan te Brussel, 2^ september 19^. dient (zieparagraat^, vierdealinea, vandememone 
van toelichting bij het nchtlimvoorsteipiöe commissie 
heett ten aanzien hiervan uiteengezet dat het de bedoe 
hng is, op deze wijze een verder reikende bescherming 
van de werknemers te bewerkstelligen dan m.b.t.meu 
we machines in bijlageïbij de,,algemene nchtlim ma 
chines^is gepland.löit is een prijzenswaardige doelstel 
ling, die evenwel niet kan worden bereikt via een niet 
bindende lijst van kenmerken. POaarom dient de in 
bidagellvan de ,,nchtlim gebruik machmes^opgeno 
men lijst van kenmerken uitdrukkelijk te worden be 
stemdvoorhet — op basis van de opgesomde criteria 
— bereiken van een zo mogelijk hoger niveau van 
veiligheid en gezondheid van de werknemer dan nu 
via bidagelvan de,,algemene nchtlimmachines^kan 
worden bewerkstelligd. 
Omwille van de juridische coherentie tussen beide riche 
limen dient te worden verduidelijkt dat bijlagelvan de 
„algemene nchtlim^ook altijd samen met de „nchtlim 
gebruik machmes"op nieuwe machines van toepassing 
is.In deze richting wijst ook de bepaling in artikel^van 
de „algemene nchtlim machines , dat de verplichtingen 
ook gelden voor diegene die de machine voor eigen 
gebruik vervaardigt.