EUROPESE COMMISSIE Brussel, 8.7.2021 COM(2021) 389 final MEDEDELING VAN DE COMMISSIE AAN HET EUROPEES PARLEMENT, DE RAAD, DE EUROPESE CENTRALE BANK, HET EUROPEES ECONOMISCH EN SOCIAAL COMITÉ EN HET COMITÉ VAN DE REGIO’S

EU-scoreboard voor justitie 2021



1. Inleiding Doeltreffende rechtsstelsels zijn cruciaal voor het uitvoeren van het EU-recht en voor het handhaven van de rechtsstaat en de waarden waarop de EU is gegrondvest. Bij de toepassing van het EU-recht treden nationale rechterlijke instanties op als EU-instanties. Het zijn in de eerste plaats de nationale rechterlijke instanties die ervoor zorgen dat de rechten en verplichtingen uit hoofde van het EU-recht daadwerkelijk worden gehandhaafd (artikel 19 van het Verdrag betreffende de Europese Unie, VEU). Doeltreffende rechtsstelsels zijn ook cruciaal voor het wederzijds vertrouwen, het investeringsklimaat en de duurzaamheid van langdurige groei. De verbetering van de efficiëntie, de kwaliteit en de onafhankelijkheid van de nationale rechtsstelsels blijft daarom een van de prioriteiten van het Europees Semester, de jaarlijkse cyclus van economische beleidscoördinatie van de EU. In de jaarlijkse strategie voor duurzame groei voor 2021 (), waarin de beleidsprioriteiten op het gebied van economie en werkgelegenheid voor de EU worden uiteengezet, wordt herhaald dat er een verband bestaat tussen doeltreffende rechtsstelsels en het ondernemingsklimaat in de lidstaten. Goed functionerende en volledig onafhankelijke rechtsstelsels kunnen een positieve impact hebben op investeringen en dragen daarom bij aan productiviteit en concurrentievermogen. Zij zijn ook van belang voor het waarborgen van effectieve grensoverschrijdende uitvoering van contracten en bestuurlijke besluiten en van geschillenbeslechting, wat van essentieel belang is voor de werking van de eengemaakte markt ( ). Tegen die achtergrond wordt in het EU-scorebord voor justitie jaarlijks een overzicht opgenomen van indicatoren die gericht zijn op de essentiële parameters voor een doeltreffend rechtsstelsel: ·efficiëntie; ·kwaliteit; en ·onafhankelijkheid. In de editie van 2021 (het scorebord) worden de indicatoren voor alle drie de elementen verder ontwikkeld, onder meer wat betreft de digitalisering van justitie, die van bijzonder belang is geweest om de rechtbanken tijdens de COVID-19-pandemie te laten functioneren, en meer in het algemeen om efficiënte en toegankelijke rechtsstelsels te bevorderen ( ).  Het Europees rechtsstaatmechanisme – Zoals aangekondigd in de politieke beleidslijnen van Commissievoorzitter Von der Leyen, heeft de Commissie een uitgebreid Europees rechtsstaatmechanisme opgericht om de monitoring van de situatie in de lidstaten te versterken. Het rechtsstaatmechanisme fungeert als een preventief instrument dat de dialoog en het gemeenschappelijk bewustzijn van rechtsstaatkwesties versterkt. Centraal in het nieuwe mechanisme staat het jaarlijkse verslag over de toestand van de rechtsstaat waarin een synthese wordt gegeven van belangrijke ontwikkelingen, zowel positieve als negatieve, in alle lidstaten en in de Unie als geheel. Het verslag over de rechtsstaat 2020 is op 30 september 2020 gepubliceerd en is gebaseerd op diverse bronnen, waaronder het EU-scorebord voor justitie (). Het EU-scorebord voor justitie 2021 is verder ontwikkeld, mede om tegemoet te komen aan de vraag naar aanvullende vergelijkende informatie, zoals tijdens de voorbereiding van het verslag over de rechtsstaat 2020 is opgemerkt, en om meer ondersteuning te bieden voor de jaarlijkse verslagen over de rechtsstaat. Wat is het EU-scorebord voor justitie? Het EU-scorebord voor justitie is een jaarlijks vergelijkend informatie-instrument. Het heeft als doel de EU en de lidstaten bij te staan in hun streven naar efficiëntere nationale rechtsstelsels door objectieve, betrouwbare en vergelijkbare gegevens te verstrekken over een aantal indicatoren die betrekking hebben op de beoordeling van de i) efficiëntie, ii) kwaliteit en iii) onafhankelijkheid van rechtsstelsels in alle lidstaten. Het bevat niet één algemene rangschikking, maar biedt een overzicht van de werking van alle rechtsstelsels op basis van indicatoren die voor alle lidstaten van belang en relevant zijn. Uit het scorebord spreekt geen voorkeur voor een bepaald soort rechtsstelsel en alle lidstaten worden gelijk behandeld. Efficiëntie, kwaliteit en onafhankelijkheid zijn enkele essentiële parameters van een doeltreffend nationaal rechtsstelsel, ongeacht de vorm ervan of de rechtstraditie waarin het is verankerd. Cijfers met betrekking tot deze drie parameters moeten in onderlinge samenhang worden gelezen, aangezien alle drie de elementen vaak met elkaar zijn verweven (initiatieven om een van de elementen te verbeteren, kunnen gevolgen hebben voor een ander element). Het scorebord geeft voornamelijk indicatoren over civielrechtelijke, handelsrechtelijke en bestuursrechtelijke zaken, maar ook over bepaalde strafrechtelijke zaken. Het moet de lidstaten helpen bij het scheppen van een efficiënter investerings-, bedrijfs- en burgervriendelijk klimaat. Het scorebord is een vergelijkend instrument dat in overleg met de lidstaten en het Europees Parlement wordt ontwikkeld ( ). Het doel ervan is de essentiële parameters van een doeltreffend rechtsstelsel te identificeren en jaarlijks relevante gegevens te verstrekken. Wat is de methode van het EU-scorebord voor justitie?

Het scorebord maakt gebruik van een reeks informatiebronnen. De Europese Commissie voor Efficiëntie in Justitie (Cepej) van de Raad van Europa, waarmee de Commissie een overeenkomst heeft gesloten om een specifieke jaarlijkse studie uit te voeren, verstrekt een groot deel van de kwantitatieve gegevens. Deze gegevens betreffen de periode 2012–2019 en zijn door de lidstaten verstrekt overeenkomstig de Cepej-methodologie. De studie bevat tevens nadere toelichtingen en landspecifieke informatiebladen die een bredere context geven. Zij moeten in samenhang met de grafieken worden gelezen ( ). De gegevens over de duur van procedures die door de CEPEJ worden verzameld, geven de beslissingstermijn weer, d.i. een berekende duur van gerechtelijke procedures (gebaseerd op de verhouding tussen aanhangige en afgehandelde zaken). De gegevens over de efficiëntie van rechterlijke instanties bij het toepassen van het EU-recht op specifieke gebieden geven de gemiddelde duur van procedures weer op basis van de werkelijke duur van rechtszaken. Opgemerkt moet worden dat de duur van gerechtelijke procedures aanzienlijk kan verschillen tussen gebieden binnen een lidstaat. Dat is met name het geval in stedelijke centra, waar handelsactiviteiten tot een hogere werkbelasting kunnen leiden. Andere gegevensbronnen die betrekking hebben op de periode 2012 tot en met 2020 zijn: de groep van contactpersonen inzake de nationale rechtsstelsels ( ), het Europees Netwerk van Raden voor de rechtspraak (ENCJ) ( ), het netwerk van voorzitters van de Hoge Rechtscolleges van de EU (NPSJC) ( ), de Vereniging van Raden van State en Hoogste Administratieve Rechtscolleges van de Europese Unie (ACA-Europe) ( ), het Europees Mededingingsnetwerk (ECN) ( ), het Comité voor communicatie (Cocom) ( ), het Europees Waarnemingscentrum voor inbreuken op intellectuele-eigendomsrechten ( ), het samenwerkingsnetwerk voor consumentenbescherming (CPC) ( ), de groep van deskundigen voor het witwassen van geld en de financiering van terrorisme (EGMLTF) ( ), Eurostat ( ) en het Europees netwerk voor justitiële opleiding (EJTN). De methode voor het scorebord werd in de loop der jaren verder ontwikkeld en verfijnd in nauwe samenwerking met de groep van contactpersonen inzake nationale rechtsstelsels, met name door hen een (jaarlijks geactualiseerde) vragenlijst voor te leggen en gegevens betreffende bepaalde aspecten van de werking van rechtsstelsels te verzamelen. De beschikbaarheid van gegevens, met name voor indicatoren over de efficiëntie van rechtsstelsels, wordt verder verbeterd, aangezien veel lidstaten in de verbetering van hun gerechtelijke statistieken hebben geïnvesteerd. Wanneer bij het verzamelen of verstrekken van gegevens problemen blijven optreden, is dit ofwel te wijten aan de onvoldoende statistische capaciteit ofwel aan het feit dat de nationale categorieën waarvoor gegevens worden verzameld, niet exact overeenstemmen met de categorieën van het scorebord. Slechts in een zeer klein aantal gevallen is de gegevenskloof het gevolg van een gebrek aan bijdragen van nationale autoriteiten. De Commissie blijft de lidstaten aanmoedigen om die gegevenskloof verder te verkleinen. Hoe levert het EU-scorebord voor justitie informatie voor het Europees Semester en hoe verhoudt het zich tot de herstel- en veerkrachtfaciliteit? Het scorebord bevat aanknopingspunten voor de beoordeling van de efficiëntie, kwaliteit en onafhankelijkheid van nationale rechtsstelsels en helpt de lidstaten de doeltreffendheid van hun nationale rechtsstelsels te verbeteren. Dankzij het scorebord kunnen beste praktijken en tekortkomingen gemakkelijker worden vastgesteld, en uitdagingen en geboekte vooruitgang gemakkelijker worden geïnventariseerd. In het kader van het Europees Semester worden landspecifieke evaluaties uitgevoerd door middel van een bilaterale dialoog met de betrokken nationale autoriteiten en belanghebbenden. Wanneer vastgestelde tekortkomingen van macro-economische betekenis zijn, kan de analyse in het kader van het Europees Semester ertoe leiden dat de Commissie de Raad voorstelt landspecifieke aanbevelingen te doen om nationale rechtsstelsels in individuele lidstaten te verbeteren ( ). De herstel- en veerkrachtfaciliteit zal meer dan 670 miljard EUR aan leningen en subsidies beschikbaar stellen, waarvan elke lidstaat ten minste 20 % aan de digitale transitie moet toewijzen. De herstel- en veerkrachtfaciliteit biedt een kans om landspecifieke aanbevelingen met betrekking tot nationale rechtsstelsels aan te pakken en de nationale inspanningen voor de voltooiing van de digitale transformatie van de rechtsstelsels te versnellen. In dit verband moet de Commissie beoordelen of de herstel- en veerkrachtplannen van de lidstaten zullen bijdragen tot het effectief aanpakken van alle of een aanzienlijke deel van de uitdagingen die in de desbetreffende landspecifieke aanbevelingen of in andere relevante, in de context van het Europees Semester vastgestelde documenten van de Commissie zijn geïdentificeerd (). Waarom zijn doeltreffende rechtsstelsels van belang voor een investeringsvriendelijk ondernemingsklimaat? Doeltreffende rechtsstelsels die de beginselen van de rechtsstaat handhaven, hebben een positief economisch effect. Wanneer rechtsstelsels garanderen dat rechten worden gehandhaafd, zijn kredietverleners eerder geneigd leningen te verstrekken, worden bedrijven weerhouden van opportunistisch gedrag, nemen de transactiekosten af en zijn innovatieve bedrijven eerder bereid om te investeren. De positieve impact van goed functionerende nationale rechtsstelsels op de economie wordt gestaafd door een veelheid aan studies en wetenschappelijke literatuur, onder andere van het Internationaal Monetair Fonds ( ), de Europese Centrale Bank ( ), de OESO ( ), het Economisch Wereldforum ( ) en de Wereldbank ( ). Een studie heeft uitgewezen dat een vermindering van de duur van rechtszaken met 1 % (gemeten naar de duur van de beslissingstermijn ( )) de groei van het aantal bedrijven kan bevorderen ( ) en dat een verhoging van het percentage van de bedrijven dat het rechtsstelsel als onafhankelijk ziet met 1 %, gepaard zal gaan met een verhoging van de omzet en groei van de productiviteit in bedrijven ( ). Uit een andere studie is gebleken dat er een positieve correlatie is tussen de perceptie van rechterlijke onafhankelijkheid en buitenlandse directe-investeringsstromen ( ). Bovendien is uit verscheidene enquêtes gebleken dat de doeltreffendheid van de nationale rechtsstelsels voor bedrijven van groot belang is. Zo antwoordde in één enquête 93 % van de grote ondernemingen dat zij in de landen waar zij investeren, de rechtsstatelijkheid (waaronder de rechterlijke onafhankelijkheid) voortdurend systematisch beoordelen ( ). In een andere enquête antwoordde meer dan de helft van de kleine en middelgrote ondernemingen (kmo’s) dat respectievelijk de kosten en de buitensporig lange duur van de gerechtelijke procedures de belangrijkste redenen waren om geen gerechtelijke procedure over de inbreuk op intellectuele-eigendomsrechten te beginnen ( ). De mededelingen van de Commissie getiteld “In kaart brengen en aanpakken van belemmeringen voor de eengemaakte markt” ( ) en “Langetermijnactieplan voor een betere uitvoering en handhaving van de regels inzake de eengemaakte markt” ( ) verschaffen eveneens inzicht in het belang van doeltreffende rechtsstelsels voor de werking van de eengemaakte markt, met name voor bedrijven. Hoe steunt de Commissie de uitvoering van goede justitiële hervormingen via technische ondersteuning? De lidstaten kunnen een beroep doen op technische ondersteuning door de Commissie via het directoraat-generaal Steun voor structurele hervormingen (DG REFORM) in het kader van het instrument voor technische ondersteuning ( ), dat voor de periode 2021–2027 een totaalbudget van 864,4 miljoen EUR heeft. Van 2017 tot en met 2020 beschikte het steunprogramma voor structurele hervormingen over een budget van 222,8 miljoen EUR en heeft het meer dan 1 000 hervormingsprojecten in 27 lidstaten op tal van gebieden ondersteund. Op het gebied van justitie gaat het bijvoorbeeld om technische ondersteuning ter verbetering van de efficiëntie van het rechtsstelsel, voor hervorming van de gerechtelijke kaart, bij de gerechtelijke organisatie, bij het ontwerp of de uitvoering van e-Justice programma’s en cyberrechtspraak, bij dossierbeheersystemen, bij de selectie en promotie van rechters, voor de opleiding van rechters, de verbetering van insolventiestelsels en voor de buitengerechtelijke beslechting van consumentengeschillen. Bovendien vormt het instrument voor technische ondersteuning ook een aanvulling op de maatregelen van de Commissie om de economische gevolgen van de COVID-19-pandemie aan te pakken, namelijk de herstel- en veerkrachtfaciliteit, aangezien het instrument de lidstaten kan ondersteunen bij de voorbereiding en uitvoering van hun herstel- en veerkrachtplannen. Waarom monitort de Commissie de digitalisering van nationale rechtsstelsels? De digitalisering van justitie is essentieel om de doeltreffendheid van de rechtsstelsels te vergroten en een voor de hand liggend instrument om de toegang tot justitie te verbeteren en te vergemakkelijken. De COVID-19-pandemie heeft duidelijk gemaakt dat de lidstaten de moderniseringshervormingen op dit gebied moeten versnellen. Sinds 2013 bevat het EU-scorebord voor justitie bepaalde vergelijkende informatie met betrekking tot de digitalisering van justitie in de lidstaten, bijvoorbeeld voor de onlinetoegang tot rechterlijke beslissingen of het online indienen van en een vervolg geven aan vorderingen. De mededeling van de Commissie “Digitalisering van justitie in de Europese Unie — Een instrumentarium met mogelijkheden” (), die in december 2020 is vastgesteld, bevat een strategie die erop is gericht om de toegang tot justitie en de doeltreffendheid van de rechtsstelsels met behulp van technologie te verbeteren. Zoals in de mededeling wordt uiteengezet, zal vanaf 2021 een aantal aanvullende indicatoren in het EU-scorebord voor justitie worden opgenomen. Het doel is om te zorgen voor een alomvattende en tijdige grondige monitoring van de voortgangsgebieden en uitdagingen waarmee de lidstaten worden geconfronteerd tijdens hun inspanningen om hun rechtsstelsels te digitaliseren.

2. Achtergrond: ontwikkelingen in de justitiële hervormingen in 2020

In 2020 hebben tal van lidstaten hun inspanningen voor een verdere verbetering van de doeltreffendheid van hun rechtsstelsel voortgezet. Grafiek 1 geeft een geactualiseerd overzicht van de vastgestelde en geplande maatregelen op de verschillende gebieden van de rechtsstelsels in de lidstaten die hervormingen doorvoeren. Grafiek 1: wet- en regelgevende activiteiten betreffende rechtsstelsels in 2020 (vastgestelde maatregelen/initiatieven in onderhandeling, per lidstaat) (bron: Europese Commissie ( )) In 2020 bleef het procesrecht een belangrijk aandachtsgebied in een groot aantal lidstaten, met tal van lopende of geplande wetgevende activiteiten. Voor hervormingen betreffende de status van rechters en de regels voor rechtsbeoefenaren was er eveneens sprake van toegenomen activiteiten. Een aantal lidstaten was bezig met de invoering van wetgeving voor het gebruik van informatie- en communicatietechnologieën (ICT) in hun rechtsstelsels. De dynamiek uit de voorgaande jaren inzake maatregelen voor het beheer van de rechtbanken heeft zich in 2020 voortgezet. Op andere gebieden, zoals alternatieve geschillenbeslechting (ADR), regels inzake aanklagers of gerechtskosten, is de activiteit afgenomen. Sommige lidstaten maken al actief gebruik van artificiële intelligentie in hun rechtsstelsels, of zijn dat van plan. Het overzicht bevestigt de constatering dat justitiële hervormingen tijd vergen. Soms verstrijken er meerdere jaren tussen de eerste aankondiging ervan en de vaststelling van wet- en regelgevende maatregelen en de uiteindelijke uitvoering van de maatregelen in de praktijk. De COVID-19-pandemie heeft ook nieuwe uitdagingen doen ontstaan die duidelijk hebben gemaakt hoe belangrijk het is dat de hervormingen om justitie te digitaliseren, worden versneld. In dit verband hebben verscheidene lidstaten nieuwe maatregelen genomen om de correcte werking van de rechterlijke instanties te waarborgen en tegelijkertijd iedereen een ononderbroken en gemakkelijke toegang tot de rechter te garanderen, met name door de procedureregels aan te passen. De Vereniging van Raden van State en Hoogste Administratieve Rechtscolleges van de Europese Unie (ACA-Europe) heeft een vragenlijst opgesteld om na te gaan welke gevolgen de COVID-19-pandemie heeft voor de professionele activiteiten van de hooggerechtshoven. De respondenten waren onder meer de hoogste administratieve rechtbanken en de hooggerechtshoven (leden van het netwerk van voorzitters van de Hoge Rechtscolleges van de EU (NPSJC)). Zonder in te gaan op de inhoudelijke maatregelen die zijn genomen om de COVID-19-pandemie aan te pakken, geeft grafiek 2 een overzicht van de wijzigingen in het procesrecht die de lidstaten hebben doorgevoerd om de gerechtelijke taken van de rechtbanken te vergemakkelijken, hetzij door nieuwe wetgeving, uitspraken van het Hooggerechtshof, gerechtelijke regelgeving of gerechtelijke praktijken.



Grafiek 2: wijzigingen van de procedureregels in hooggerechtshoven als gevolg van de COVID-19-pandemie (bron: ACA-Europe en NPSJC ( )) (*) Voor elke lidstaat zijn in de linker kolom de handelwijzen bij hooggerechtshoven weergegeven en in de rechterkolom de handelwijzen bij de hoogste administratieve rechtbanken (kolom aangeduid met de letter “A”). De lidstaten zijn gerangschikt in de alfabetische volgorde van hun geografische benaming in de oorspronkelijke taal. BE: Raad van State en Hof van Cassatie (Hooggerechtshof). BG: Върховен административен съд (Hooggerechtshof voor Administratieve zaken). CZ: Nejvyšší správní soud (Hooggerechtshof voor administratieve zaken) en Nejvyšší soud (Hooggerechtshof). DE: Bundesverwaltungsgericht (administratieve rechtbank op het niveau van de bondsstaat). EE: Riikohus (Hooggerechtshof). IE: An Chúirt Uachtarach (Hooggerechtshof). EL: Συμβούλιο της Επικρατείας (Raad van State). ES: Tribunal Supremo (Hooggerechtshof). FR: Conseil d’Etat (Raad van State), Cour de Cassation (Hooggerechtshof). HR: Visoki upravni (Hooggerechtshof voor administratieve zaken). IT: Consiglio de Stato (Raad van State). CY: Supreme Court (Hooggerechtshof). LV: Augstākā tiesa (Hooggerechtshof). LT: Vyriausiasis Administracinis Teismas (Hooggerechtshof voor administratieve zaken). LU: Cour administrative (administratieve rechtbank), Cour de Cassation (Hooggerechtshof). HU: Kúria (Hooggerechtshof). MT: Court of Appeal (constitutioneel gerechtshof). NL: Hoge Raad, Centrale Raad van Beroep, Raad van State. AT: Verwaltungsgerichtshof (Hooggerechtshof voor administratieve zaken), Personalsenat (speciale evaluatiekamer) van de hoogste rechterlijke instantie, Oberster Gerichtshof (Hooggerechtshof). PL: Naczelny Sąd Administracyjny (Hoogste Administratieve Gerecht). PT: Supremo Tribunal Administrativo (Hooggerechtshof voor administratieve zaken). RO: Înalta Curte de Casație și Justiție (Hooggerechtshof). SI: Vrhovno sodišče (Hooggerechtshof). SK: Nejvyšší soud (Hooggerechtshof). FI: Korkein hallinto-oikeus (Hooggerechtshof voor administratieve zaken). SE: Högsta förvaltningsdomstolen (Hooggerechtshof voor administratieve zaken). Geen gegevens van: BG: Върховен касационен съд (Hooggerechtshof); HR: Vrhovni sud (Hooggerechtshof); IT: Corte Suprema di Cassazione (Hooggerechtshof); SE: Högsta domstolen (Hooggerechtshof). 3. Belangrijkste bevindingen van het EU-scorebord voor justitie 2021 Efficiëntie, kwaliteit en onafhankelijkheid zijn de belangrijkste parameters voor een doeltreffend rechtsstelsel, en het scorebord geeft indicatoren voor alle drie deze parameters. 3.1. Efficiëntie van rechtsstelsels Het scorebord bevat indicatoren voor de efficiëntie van de procedures op het brede gebied van civielrechtelijke, handelsrechtelijke en bestuursrechtelijke zaken en op specifieke gebieden waarop bestuurlijke en rechterlijke instanties uitvoering geven aan het EU-recht ( ). 3.1.1. Ontwikkelingen in werkbelasting De werkbelasting van de nationale rechtsstelsels is in verschillende lidstaten toegenomen ten opzichte van het voorgaande jaar, terwijl deze in andere lidstaten is afgenomen of gelijk is gebleven. Het niveau blijft tussen de lidstaten aanzienlijk variëren (grafiek 3). Het blijft belangrijk om de ontwikkelingen in de werklast in de gaten te houden en op die manier de doeltreffendheid van rechtsstelsels te verzekeren.



Grafiek 3: aantal binnenkomende civielrechtelijke, handelsrechtelijke, bestuursrechtelijke en andere zaken in 2012, 2017–2019 (*) (eerste aanleg/per 100 inwoners) (bron: Cepej-onderzoek ( ))

(*) Volgens de Cepej-methodologie heeft deze grafiek betrekking op alle litigieuze en niet-litigieuze civielrechtelijke en handelsrechtelijke zaken, niet-litigieuze kadastrale en handelsregisterzaken, andere register- en andere niet-litigieuze zaken, bestuursrechtelijke zaken en andere niet-strafrechtelijke zaken. Er waren methodologische veranderingen in LV (met terugwerkende kracht doorgevoerd naar 2017), SK en SE (de gegevens voor 2017 zijn aangepast om migratierechtzaken als bestuursrechtelijke zaken op te nemen, overeenkomstig de Cepej-methodologie). Grafiek 4: aantal binnenkomende litigieuze civielrechtelijke en handelsrechtelijke zaken in 2012, 2017–2019 (*) (eerste aanleg/per 100 inwoners) (bron: Cepej-onderzoek) (*) Litigieuze civielrechtelijke en handelsrechtelijke zaken betreffen volgens de Cepej-methodologie geschillen tussen partijen, bijvoorbeeld geschillen over overeenkomsten. Niet-litigieuze civielrechtelijke en handelsrechtelijke zaken betreffen niet-contentieuze procedures, bijvoorbeeld onbetwiste betalingsopdrachten. Er waren methodologische veranderingen in EL en SK. De gegevens voor NL omvatten niet-litigieuze zaken. Grafiek 5: aantal binnenkomende bestuursrechtelijke zaken in 2012, 2017–2019 (*) (eerste aanleg/per 100 inwoners) (bron: Cepej-onderzoek) (*) Bestuurszaken betreffen volgens de Cepej-methodologie geschillen tussen individuen en lokale, regionale of nationale autoriteiten. DK en IE registreren bestuursrechtelijke zaken niet afzonderlijk. In RO heeft in 2018 de-juridisering van sommige bestuursprocedures plaatsgevonden. Methodologische veranderingen in EL, SK en SE. In SE zijn migratiezaken bij bestuursrechtelijke zaken ondergebracht (met terugwerkende kracht doorgevoerd voor 2017).

3.1.2. Algemene gegevens over efficiëntie De indicatoren voor de efficiëntie van de procedure op het brede gebied van civielrechtelijke, handelsrechtelijke en bestuursrechtelijke zaken zijn: i) de geschatte duur van de procedure (beslissingstermijn), ii) het afhandelingspercentage en iii) het aantal aanhangige zaken.  Geschatte duur van de procedure – De duur van de procedure is de tijd (in dagen) die naar schatting nodig is om een zaak voor de rechter te behandelen, met andere woorden de tijd die de rechter nodig heeft om een uitspraak in eerste aanleg te doen. De indicator “beslissingstermijn” is het aantal niet-afgehandelde zaken gedeeld door het aantal afgehandelde zaken aan het einde van een jaar, vermenigvuldigd met 365 (dagen) ( ). Deze berekende termijn duidt de geschatte minimumtijd aan die een rechter nodig zou hebben om een zaak te behandelen, waarbij de huidige arbeidsomstandigheden gehandhaafd blijven. Hoe hoger de waarde, hoe waarschijnlijker de rechter meer tijd nodig heeft om een uitspraak te doen. De cijfers hebben vooral betrekking op procedures in eerste aanleg en vergelijken, voor zover beschikbaar, gegevens van 2012, 2017, 2018 en 2019 ( ). De grafieken 8 en 10 geven de beslissingstermijn in 2019 weer in litigieuze civielrechtelijke en handelsrechtelijke zaken alsook bestuursrechtelijke zaken in alle rechterlijke instanties. Grafiek 22 toont de gemiddelde duur van de procedure in eerste aanleg van zaken betreffende witwasmisdrijven. Grafiek 6: geschatte tijd voor het afhandelen van civielrechtelijke, handelsrechtelijke, bestuursrechtelijke en andere zaken in 2012, 2017-2019 (*) (eerste aanleg/in dagen) (bron: Cepej-onderzoek)

(*) Volgens de Cepej-methodologie heeft deze grafiek betrekking op alle litigieuze en niet-litigieuze civielrechtelijke en handelsrechtelijke zaken, niet-litigieuze kadastrale en handelsregisterzaken, andere register- en andere niet-litigieuze zaken, bestuursrechtelijke zaken en andere niet-strafrechtelijke zaken. Methodologische veranderingen in SK. Aanhangige zaken omvatten alle instanties in CZ en, tot 2016, in SK. LV: de sterke afname is het gevolg van een hervorming van het rechtsstelsel en van foutencontroles en het opschonen van gegevens in het informatiesysteem van justitie. Grafiek 7: geschatte tijd voor het afhandelen van litigieuze civielrechtelijke en handelsrechtelijke zaken in eerste aanleg in 2012, 2017–2019 (*) (eerste aanleg/in dagen) (bron: Cepej-onderzoek) (*) Litigieuze civielrechtelijke en handelsrechtelijke zaken betreffen volgens de Cepej-methodologie geschillen tussen partijen, bijvoorbeeld geschillen over overeenkomsten. Niet-litigieuze civielrechtelijke en handelsrechtelijke zaken betreffen niet-contentieuze procedures, bijvoorbeeld onbetwiste betalingsopdrachten. Methodologische veranderingen in EL en SK. Aanhangige zaken omvatten alle instanties in CZ en, tot 2016, in SK. De gegevens voor NL omvatten niet-litigieuze zaken. Grafiek 8: geschatte tijd voor het afhandelen van litigieuze civielrechtelijke en handelsrechtelijke zaken in alle rechterlijke instanties in 2019 (*) (eerste, tweede en derde aanleg/in dagen) (bron: Cepej-onderzoek) (*) De volgorde wordt bepaald door de rechterlijke instantie met de langste procedures in elke lidstaat. Er zijn geen gegevens beschikbaar voor rechtbanken van eerste en tweede aanleg in BE, BG en IE, rechtbanken van tweede aanleg in NL, rechtbanken van tweede en derde aanleg in AT of voor rechtbanken van derde aanleg in DE en HR. Er bestaat geen rechtbank van derde aanleg in MT. De toegang tot de rechtbank van derde aanleg kan in sommige lidstaten beperkt zijn. Grafiek 9: geschatte tijd voor het afhandelen van bestuursrechtelijke zaken in eerste aanleg in 2012, 2017-2019 (*) (eerste aanleg/in dagen) (bron: Cepej-onderzoek) (*) Bestuurszaken betreffen volgens de Cepej-methodologie geschillen tussen individuen en lokale, regionale of nationale autoriteiten. Methodologische veranderingen in EL en SK. Aanhangige zaken omvatten alle rechterlijke instanties in CZ en, tot 2016, in SK. DK en IE registreren bestuursrechtelijke zaken niet afzonderlijk. CY: in 2018 is het aantal afgehandelde zaken toegenomen als gevolg van bij elkaar gevoegde zaken, de intrekking van 2 724 geconsolideerde zaken en de oprichting van een administratieve rechtbank in 2015. Grafiek 10: geschatte tijd voor het afhandelen van bestuursrechtelijke zaken in alle rechterlijke instanties in 2019 (*) (eerste aanleg en, waar van toepassing, tweede en derde aanleg/in dagen) (bron: Cepej-onderzoek)

(*) De volgorde wordt bepaald door de rechterlijke instantie met de langste procedures in elke lidstaat. Er zijn geen gegevens beschikbaar voor: rechtbanken van eerste aanleg in LU, rechtbanken van tweede aanleg in MT en RO, en rechtbanken van derde aanleg in PL. Het hooggerechtshof of een ander hoogste rechtscollege is de enige beroepsinstantie in CZ, IT, CY, AT, SI en FI. Er bestaat geen rechtbank van derde aanleg voor dit soort zaken in HR, LT, LU en MT. De hoogste administratieve rechtbank is de eerste en enige instantie voor bepaalde zaken in BE. Toegang tot de rechtbank van derde aanleg kan in sommige lidstaten beperkt zijn. DK en IE registreren bestuursrechtelijke zaken niet afzonderlijk.  Afhandelingspercentage – Het afhandelingspercentage is de verhouding tussen het aantal afgehandelde zaken en het aantal binnenkomende zaken. Dit percentage meet of een rechterlijke instantie gelijke tred houdt met het aantal binnenkomende zaken. Wanneer het afhandelingspercentage ongeveer 100 % of meer bedraagt, betekent dit dat het rechtsstelsel ten minste evenveel zaken kan afhandelen als er binnenkomen. Ligt het afhandelingspercentage onder de 100 %, dan komen er meer zaken binnen dan er door de rechtbanken worden afgehandeld. Grafiek 11: afhandelingspercentage civielrechtelijke, handelsrechtelijke, bestuursrechtelijke en andere zaken in 2012, 2017–2019 (*) (eerste aanleg/in % — waarden boven 100 % geven aan dat er meer zaken worden afgehandeld dan er binnenkomen, terwijl waarden onder 100 % aangeven dat er minder zaken worden afgehandeld dan er binnenkomen) (bron: Cepej-onderzoek) (*) Volgens de Cepej-methodologie heeft deze grafiek betrekking op alle litigieuze en niet-litigieuze civielrechtelijke en handelsrechtelijke zaken, niet-litigieuze kadastrale en handelsregisterzaken, andere register- en andere niet-litigieuze zaken, bestuursrechtelijke zaken en andere niet-strafrechtelijke zaken. Methodologische veranderingen in SK. IE: het aantal afgehandelde zaken zou als gevolg van de methodologie een onderschatting zijn. IT: andere indeling van civielrechtelijke zaken ingevoerd in 2013.



Grafiek 12: afhandelingspercentage litigieuze civielrechtelijke en handelsrechtelijke zaken in 2012, 2017–2019 (*) (eerste aanleg/in %) (bron: Cepej-onderzoek) (*) Methodologische veranderingen in EL en SK. IE: het aantal afgehandelde zaken zou als gevolg van de methodologie een onderschatting zijn. IT: andere indeling van civielrechtelijke zaken ingevoerd in 2013. Gegevens voor NL omvatten niet-litigieuze zaken. Grafiek 13: afhandelingspercentage bestuursrechtelijke zaken in 2012, 2017–2019 (*) (eerste aanleg/in %) (bron: Cepej-onderzoek)

(*) De historische waarden voor sommige lidstaten zijn verlaagd voor presentatiedoeleinden (CY in 2018 = 219 %; IT in 2012 = 279,8 %); Methodologische veranderingen in EL en SK. DK en IE registreren bestuursrechtelijke zaken niet afzonderlijk. In CY is het aantal afgehandelde zaken toegenomen als gevolg van bij elkaar gevoegde zaken, de intrekking van 2 724 geconsolideerde zaken en de oprichting van een administratieve rechtbank in 2015.  Aanhangige zaken – Het aantal aanhangige zaken is het aantal zaken waarin aan het einde van het betreffende jaar nog uitspraak moet worden gedaan. Dit aantal is ook van invloed op de beslissingstermijn. Grafiek 14: aantal aanhangige civielrechtelijke, handelsrechtelijke, bestuursrechtelijke en andere zaken in 2012, 2017–2019 (*) (eerste aanleg/per 100 inwoners) (bron: Cepej-onderzoek) (*) Volgens de Cepej-methodologie heeft deze grafiek betrekking op alle litigieuze en niet-litigieuze civielrechtelijke en handelsrechtelijke zaken, niet-litigieuze kadastrale en handelsregisterzaken, andere register- en andere niet-litigieuze zaken, bestuursrechtelijke zaken en andere niet-strafrechtelijke zaken. Methodologische veranderingen in SK. Aanhangige zaken omvatten alle instanties in CZ en, tot 2016, in SK. IT: andere indeling van civielrechtelijke zaken ingevoerd in 2013. Grafiek 15: aantal aanhangige litigieuze civielrechtelijke en handelsrechtelijke zaken in 2012, 2017–2019 (*) (eerste aanleg/per 100 inwoners) (bron: Cepej-onderzoek) (*) Methodologische veranderingen in EL en SK. Aanhangige zaken omvatten alle instanties in CZ en, tot 2016, in SK. IT: andere indeling van civielrechtelijke zaken ingevoerd in 2013. Gegevens voor NL omvatten niet-litigieuze zaken. Grafiek 16: aantal aanhangige bestuursrechtelijke zaken in 2012, 2017–2019 (*) (eerste aanleg/per 100 inwoners) (bron: Cepej-onderzoek) (*) De historische waarden voor sommige lidstaten zijn verlaagd voor presentatiedoeleinden (EL in 2012 = 3,5). Methodologische veranderingen in EL en SK. Aanhangige zaken omvatten alle instanties in CZ en, tot 2016, in SK. DK en IE registreren bestuursrechtelijke zaken niet afzonderlijk.





3.1.3. Efficiëntie op specifieke gebieden van het EU-recht Dit onderdeel is een aanvulling op de algemene gegevens over de efficiëntie van rechtsstelsels en geeft de gemiddelde duur weer van procedures ( ) op specifieke gebieden waarop het EU-recht van toepassing is. Het scorebord 2021 is gebaseerd op eerdere gegevens over mededinging, elektronische communicatie, Uniemerken, consumentenrecht en het witwassen van geld. De gebieden zijn geselecteerd vanwege hun relevantie voor de eengemaakte markt en het ondernemingsklimaat. Langdurige gerechtelijke procedures kunnen in het algemeen negatieve gevolgen hebben voor de uit het EU-recht voortvloeiende rechten, bijvoorbeeld als er geen passende rechtsmiddelen meer beschikbaar zijn of als ernstige financiële schade niet meer kan worden verhaald. – Mededinging – Een doeltreffende handhaving van het mededingingsrecht brengt een gelijk speelveld voor bedrijven tot stand en is bijgevolg essentieel voor een aantrekkelijk ondernemingsklimaat. Grafiek 17 geeft de gemiddelde duur weer van zaken tegen besluiten van nationale mededingingsautoriteiten op grond van de artikelen 101 en 102 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (VWEU) ( ). Grafiek 17: mededinging: gemiddelde duur van rechterlijke toetsing in 2013, 2017–2019 (*) (eerste aanleg/in dagen) (bron: Europese Commissie in samenwerking met het Europees Mededingingsnetwerk) (*) IE en AT: scenario is niet van toepassing, aangezien de autoriteiten niet bevoegd zijn om desbetreffende besluiten te nemen. AT: gegevens omvatten zaken van het Kartelgerecht waarbij sprake is van een schending van de artikelen 101 en 102 VWEU, maar die niet zijn gebaseerd op beroepen tegen de nationale mededingingsautoriteit. Voor IT is uitgegaan van een schatting van de duur. Een lege kolom kan erop wijzen dat de lidstaat geen zaken voor dat jaar heeft gemeld. Het aantal zaken is in veel lidstaten beperkt (minder dan vijf per jaar), waardoor de jaargegevens sterk beïnvloed kunnen zijn door één uitzonderlijk lange of korte zaak. – Elektronische communicatie – De EU-wetgeving inzake elektronische communicatie heeft tot doel de concurrentie te bevorderen, aan de ontwikkeling van de eengemaakte markt bij te dragen en investeringen, innovatie en groei te genereren. De positieve effecten voor de consument kunnen worden bereikt door middel van een doeltreffende handhaving van deze wetgeving, die kan leiden tot lagere prijzen voor eindgebruikers en een betere kwaliteit van de dienstverlening. Grafiek 18 geeft de gemiddelde tijd weer die nodig is voor rechterlijke toetsing van besluiten van nationale regelgevende instanties op grond van de EU-wetgeving inzake elektronische communicatie ( ). Onder deze categorie valt een grotere verscheidenheid van zaken, variërend van uitgebreide evaluaties van “marktanalyses” tot consumentgerichte vraagstukken. Grafiek 18: elektronische communicatie: gemiddelde duur van rechterlijke toetsing in 2013, 2017–2019 (*) (eerste aanleg/in dagen) (bron: Europese Commissie in samenwerking met het Comité voor communicatie) (*) Het aantal zaken verschilt per lidstaat. Een lege kolom wil zeggen dat de lidstaat geen zaken voor dat jaar heeft gemeld (behalve PT voor 2017–2019, en RO voor 2018: geen gegevens). In sommige gevallen kunnen de jaargegevens als gevolg van het beperkte aantal relevante zaken (CY, MT, SK, FI, SE) sterk beïnvloed zijn door één uitzonderlijk lange of korte zaak en van jaar tot jaar grote verschillen vertonen. DK: semirechterlijk orgaan dat bevoegd is ten aanzien van beroepen in eerste aanleg. EE: de gemiddelde duur van de rechterlijke toetsing in 2013 bedroeg 18 dagen. ES, AT en PL: verschillende rechterlijke instanties bevoegd, afhankelijk van het onderwerp. – Uniemerk – Een doeltreffende handhaving van intellectuele-eigendomsrechten is van essentieel belang om investeringen in innovatie te stimuleren. De EU-wetgeving inzake Uniemerken ( ) kent een belangrijke rol toe aan nationale rechterlijke instanties, die als EU-gerechten optreden en beslissingen nemen die de hele eengemaakte markt raken. Grafiek 19 geeft de gemiddelde tijd weer die nodig is voor de afhandeling van zaken tussen particulieren met betrekking tot inbreuk op een EU-merk.

Grafiek 19: EU-merk: gemiddelde duur van zaken met betrekking tot inbreuk op een Uniemerk in 2013, 2017–2019 (*) (eerste aanleg/in dagen) (bron: Europese Commissie in samenwerking met het Europees Waarnemingscentrum voor inbreuken op intellectuele-eigendomsrechten) (*) FR, IT, LT, LU: op basis van een steekproef van zaken voor gegevens over bepaalde jaren. DK: gegevens van alle zaken met betrekking tot handelsmerken (niet alleen Uniemerken) bij hooggerechtshoven voor maritieme en handelsrechtelijke zaken; voor 2018 en 2019 zijn er geen gegevens over de gemiddelde duur beschikbaar vanwege wijzigingen in het gegevensverzamelingssysteem. EL: gegevens gebaseerd op gewogen gemiddelde duur van twee rechterlijke instanties. ES: zaken betreffende andere Europese intellectuele-eigendomsrechten zijn opgenomen in de berekening van de gemiddelde duur. – Consumentenbescherming – De doeltreffende handhaving van wetgeving inzake consumentenbescherming garandeert dat consumenten hun rechten kunnen uitoefenen en dat ondernemingen die inbreuk maken op consumentenwetgeving geen oneerlijk voordeel verkrijgen. De consumentenbeschermingsautoriteiten en rechterlijke instanties spelen een centrale rol bij de handhaving van EU-wetgeving inzake consumentenbescherming ( ) binnen de verschillende nationale handhavingssystemen. Grafiek 20 geeft de gemiddelde tijd weer die nodig is voor rechterlijke toetsing van besluiten van consumentenbeschermingsautoriteiten op grond van de EU-wetgeving. Voor consumenten en ondernemingen kan een keten van actoren bij de doeltreffende handhaving zijn betrokken, niet alleen rechterlijke instanties maar ook administratieve autoriteiten. Om deze handhavingsketen verder te onderzoeken, wordt de duur van de procedure bij consumentenautoriteiten weergegeven. Uit grafiek 21 blijkt de gemiddelde duur van bestuurlijke besluiten van nationale consumentenbeschermingsautoriteiten in 2014, 2016, 2018–2019 vanaf het moment dat een zaak wordt geopend. Desbetreffende besluiten betreffen het vaststellen van inbreuken op wezenlijke regels, tussentijdse maatregelen, administratieve verboden, inleiding van gerechtelijke procedures en het sluiten van een zaak. Grafiek 20: consumentenbescherming: gemiddelde duur van rechterlijke toetsing in 2013, 2016, 2018–2019 (*) (eerste aanleg/in dagen) (bron: Europese Commissie in samenwerking met het samenwerkingsnetwerk voor consumentenbescherming) (*) DE, LU, AT: scenario is niet van toepassing, aangezien consumentenbeschermingsautoriteiten niet bevoegd zijn voor het nemen van besluiten betreffende inbreuken op desbetreffende consumentenvoorschriften. Het aantal relevante zaken voor 2019 is gering (minder dan vijf) in EE, CY, NL, SI en FI. EL en RO hebben voor bepaalde jaren een raming van een gemiddelde duur gegeven. Grafiek 21: consumentenbescherming: gemiddelde duur van bestuurlijke besluiten van autoriteiten voor consumentenbescherming in 2014, 2016, 2018–2019 (*) (eerste aanleg/in dagen) (bron: Europese Commissie in samenwerking met het samenwerkingsnetwerk voor consumentenbescherming) (*) DE, LU, AT: scenario is niet van toepassing, aangezien consumentenbeschermingsautoriteiten niet bevoegd zijn voor het nemen van besluiten betreffende inbreuken op desbetreffende consumentenvoorschriften. Het aantal relevante zaken voor 2019 is gering (minder dan vijf) in CY. DK, EL, FR, RO en FI hebben voor bepaalde jaren een raming van de gemiddelde duur gegeven. – Witwassen – De doeltreffende bestrijding van witwaspraktijken draagt niet alleen bij aan de bestrijding van criminaliteit, maar is ook belangrijk voor de soliditeit, integriteit en stabiliteit van de financiële sector, het vertrouwen in het financiële stelsel en een eerlijke mededinging in de eengemaakte markt ( ). Witwaspraktijken kunnen buitenlandse investeringen ontmoedigen, internationale kapitaalstromen verstoren en de macro-economische prestaties van een land negatief beïnvloeden. Als gevolg hiervan kan de welvaart dalen en kunnen er middelen aan de meer productieve economische activiteiten worden onttrokken ( ). Lidstaten zijn op grond van de witwasrichtlijn verplicht om statistieken bij te houden over de doeltreffendheid van hun regelingen ter bestrijding van witwassen of terrorismefinanciering ( ). In samenwerking met de lidstaten is een bijgewerkte vragenlijst gebruikt om gegevens te verzamelen over de gerechtelijke fasen van de nationale regelingen ter bestrijding van het witwassen van geld. Grafiek 22 toont de gemiddelde duur van de behandeling in eerste aanleg van zaken betreffende witwasmisdrijven.



Grafiek 22: witwassen: gemiddelde duur van rechtszaken in 2014, 2017–2019 (*) (eerste aanleg/in dagen) (bron: Europese Commissie in samenwerking met de Deskundigengroep witwassen en terrorismefinanciering)

(*) Geen gegevens voor 2019: BE, DE, IE, EL, FR, HR, CY en PL. BG: De gemiddelde duur van de zaken is berekend vanaf de dag waarop de rechtszaak werd ingeleid tot de dag waarop de rechterlijke beslissing werd gegeven, in maanden. LU: mediaan — in 201: 36 dagen, in 2018: 49 dagen; gemiddelde duur in 2018: 57 dagen (7 zaken). ES, NL: geschatte duur. CZ: duur in maanden. HU: het gemiddeld aantal dagen werd alleen berekend op basis van het aantal zaken dat met een veroordeling werd afgesloten. PT: het gemiddeld aantal dagen werd berekend op basis van een steekproef. IT: gegevens hebben betrekking op de responderende rechtbanken en bestrijken ongeveer 99 % in 2017; gegevens hebben betrekking op zowel de inleidende hoorzitting als op de rest van het proces; CY: ernstige zaken komen gemiddeld binnen een jaar voor het Hof van Assisen. Minder ernstige strafbare feiten komen voor de districtsrechtbanken, op een langere termijn. SK*: de gegevens komen overeen met de gemiddelde duur van de volledige procedure, met inbegrip van de procedure bij het hof van beroep. 3.1.4. Samenvatting inzake de efficiëntie van rechtsstelsels In een goed functionerend rechtsstelsel worden de werkbelasting en de achterstand bij de behandeling van zaken op adequate wijze beheerd en worden beslissingen genomen zonder onnodig uitstel. De belangrijkste indicatoren die het EU-scorebord voor justitie hanteert om de efficiëntie van rechtsstelsels te volgen, zijn daarom de duur van de procedure (geschatte of gemiddelde tijd in dagen die nodig is om een zaak af te handelen), het afhandelingspercentage (de verhouding tussen het aantal afgehandelde zaken en het aantal binnenkomende zaken) en het aantal aanhangige zaken (zaken die aan het einde van het jaar nog moeten worden behandeld). Algemene gegevens over efficiëntie Het EU-scorebord voor justitie 2021 bevat efficiëntiegegevens over een periode van acht jaar (2012-2019). Deze periode biedt voldoende ruimte om bepaalde trends te identificeren en om in aanmerking te nemen dat justitiële hervormingen vaak pas na verloop van tijd effect sorteren. Uit de beschikbare gegevens vanaf 2012 over civielrechtelijke, handelsrechtelijke en bestuursrechtelijke zaken blijkt dat de efficiëntie in tien lidstaten is verbeterd of stabiel is gebleven en in negen lidstaten is verminderd, zij het vaak slechts marginaal. Er zijn positieve ontwikkelingen te constateren in sommige lidstaten die in het kader van het Europees Semester zijn aangewezen als lidstaten met specifieke problemen ( ): ·Sinds 2012 en op basis van de beschikbare gegevens voor deze lidstaten is in de meeste onder hen de duur van de procedures in eerste aanleg in de brede categorie “alle zaken” (grafiek 6) en de litigieuze civielrechtelijke en handelsrechtelijke zaken (grafiek 7) afgenomen of stabiel gebleven. In bestuursrechtelijke zaken (grafiek 9) is de duur van de procedures sinds 2012 in bijna al deze lidstaten eveneens afgenomen of stabiel gebleven. In het algemeen is de duur van de procedures in 2019 in de helft van de lidstaten toegenomen. ·Het scorebord bevat gegevens over de duur van de procedures in alle rechterlijke instanties voor litigieuze civielrechtelijke en handelsrechtelijke zaken (grafiek 8) en bestuursrechtelijke zaken (grafiek 10). Uit de gegevens blijkt dat in een aantal lidstaten die zijn aangewezen als lidstaten met problemen in verband met de duur van de procedures bij rechtbanken van eerste aanleg, hogere rechtbanken efficiënter werken. In sommige andere lidstaten met problemen is de gemiddelde duur van procedures bij hogere rechtbanken echter langer dan bij rechtbanken van eerste aanleg. ·In de brede categorie “alle zaken” en de categorie litigieuze civielrechtelijke en handelsrechtelijke zaken (grafieken 11 en 12) is het totale aantal lidstaten met een afhandelingspercentage van minder dan 100 % sinds 2012 afgenomen. In 2019 meldde het grootste deel van alle lidstaten, ook lidstaten met problemen, een hoog afhandelingspercentage (meer dan 97 %). Dit betekent dat de rechtbanken in het algemeen in staat zijn om de binnenkomende zaken in deze categorieën af te handelen. In bestuursrechtelijke zaken (grafiek 13) kan van jaar tot jaar een grotere variatie in het afhandelingspercentage worden vastgesteld, en hoewel het percentage in het algemeen lager blijft dan in andere categorieën zaken, blijven sommige lidstaten goede vorderingen maken. Met name meldden meer dan de helft van de lidstaten met problemen een toename van het afhandelingspercentage in bestuursrechtelijke zaken sinds 2012. ·Sinds 2012 wordt in bijna alle lidstaten die met de grootste problemen te kampen hebben, verdere vooruitgang geboekt ten aanzien van hun achterstand, ongeacht de categorie zaken. In veel gevallen is in het terugdringen van de aanhangige zaken aanzienlijke vooruitgang geboekt bij zowel litigieuze civielrechtelijke en handelsrechtelijke zaken (grafiek 15) als bestuursrechtelijke zaken (grafiek 16). Ondanks deze verbeteringen blijven er significante verschillen bestaan tussen lidstaten met relatief weinig aanhangige zaken en lidstaten met een groot aantal aanhangige zaken. Efficiëntie op specifieke gebieden van het EU-recht De gegevens over de gemiddelde duur van de procedures op specifieke gebieden van het EU-recht (grafieken 17-22) verschaffen inzicht in de werking van rechtsstelsels in deze soorten bedrijfsgerelateerde geschillen. De gegevens over de efficiëntie op specifieke rechtsgebieden worden verzameld op basis van nauw gedefinieerde scenario’s, en het aantal relevante zaken kan gering lijken. In vergelijking met de berekende duur van de procedures die in de algemene gegevens over efficiëntie zijn opgenomen, geven deze cijfers echter de werkelijke gemiddelde duur van alle relevante zaken op specifieke gebieden in een jaar weer. Opgemerkt moet worden dat verscheidene lidstaten die in de algemene gegevens over efficiëntie niet als lidstaten met problemen naar voren komen, een aanzienlijk langere gemiddelde duur van zaken op specifieke gebieden van het EU-recht melden. Tegelijkertijd kan ook de duur van procedures op verschillende specifieke gebieden in dezelfde lidstaat aanzienlijk variëren. De cijfers voor specifieke gebieden van het EU-recht laten de volgende trends zien: ·Wat mededingingszaken (grafiek 17) betreft, is de totale werkbelasting van rechtbanken over alle lidstaten gezien enigszins afgenomen en de duur van de rechterlijke toetsing in zeven lidstaten afgenomen of stabiel gebleven, terwijl deze in negen andere lidstaten is toegenomen. Net als in 2018 meldden slechts twee lidstaten in 2019 een gemiddelde duur van meer dan 1 000 dagen, waarmee de positieve trend in dit opzicht wordt voortgezet. ·Op het gebied van elektronische communicatie (grafiek 18) is de werklast van de rechtbanken ten opzichte van de vorige jaren afgenomen, waardoor de in 2018 waargenomen negatieve trend van langere procedures werd omgebogen. In 2019 tekenden de meeste lidstaten een daling op van de gemiddelde duur van de procedures of bleven de cijfers stabiel in vergelijking met 2018, terwijl in slechts enkele lidstaten een stijging werd opgemerkt. ·Voor zaken met betrekking tot inbreuk op een Uniemerk (grafiek 19) bleven de trends in 2019 stabiel ten opzichte van de voorgaande jaren. De meeste lidstaten slaagden erin hun werklast beter aan te pakken en tekenden een kortere of gelijkblijvende duur van de procedures op, terwijl in enkele andere lidstaten de gemiddelde duur van de zaken duidelijk toenam. ·Het mogelijke gecombineerde effect van de handhavingsketen, dat zowel bestuurlijke procedures als rechterlijke toetsing omvat, wordt gepresenteerd op het gebied van het EU-consumentenrecht (grafieken 20 en 21). In 2019 meldden zes lidstaten dat hun consumentenbeschermingsautoriteiten gemiddeld minder dan drie maanden nodig hadden om een beslissing uit te vaardigen in een zaak die onder het consumentenrecht van de EU viel. In zes andere lidstaten werd daar echter meer dan zes maanden over gedaan. Als de besluiten van de consumentenbeschermingsautoriteiten voor de rechter werden betwist, liepen de trends met betrekking tot de duur van de rechterlijke toetsing van een bestuurlijk besluit in 2019 uiteen, met een stijging in zes en een daling in zes andere lidstaten ten opzichte van 2018. In twee lidstaten bedraagt de gemiddelde duur van rechterlijke toetsing nog steeds meer dan 1 000 dagen. ·De doeltreffende bestrijding van witwaspraktijken is uiterst belangrijk voor de bescherming van het financiële stelsel, eerlijke mededinging en het voorkomen van negatieve economische gevolgen. Problemen wat betreft de duur van gerechtelijke procedures bij de aanpak van witwasmisdrijven, kunnen van invloed zijn op de doeltreffende bestrijding van witwassen. Grafiek 22 bevat geactualiseerde gegevens over de duur van gerechtelijke procedures met betrekking tot witwasmisdrijven. Uit deze gegevens blijkt dat, hoewel in meer dan de helft van de lidstaten de procedures in eerste aanleg gemiddeld een jaar kunnen duren, deze procedures in verscheidene lidstaten gemiddeld ongeveer twee jaar in beslag nemen ( ). 3.2. Kwaliteit van rechtsstelsels Er bestaat geen algemeen aanvaard systeem om de kwaliteit van rechtsstelsels te meten. Het EU-scorebord voor justitie 2021 bevat een voortzetting van het onderzoek naar factoren die over het algemeen als relevant worden aangemerkt om de kwaliteit van de rechtspleging te verbeteren. Deze factoren zijn ingedeeld in vier categorieën: 1) toegankelijkheid tot de rechter voor burgers en bedrijven; 2) toereikende financiële en personele middelen; 3) invoering van evaluatie-instrumenten; en 4) digitalisering. 3.2.1. Toegankelijkheid In de hele justitieketen is toegankelijkheid een vereiste, opdat mensen relevante informatie kunnen verkrijgen (over het rechtsstelsel, de wijze waarop een vordering wordt ingesteld en de financiële aspecten daarvan, en over de stand van zaken tot aan het einde van de procedure) en de beslissing online kunnen raadplegen. – Rechtsbijstand, gerechtskosten en juridische kosten – De kosten in verband met rechtszaken spelen een belangrijke rol bij de toegang tot de rechter. Hoge proceskosten, waaronder gerechtskosten ( ) en juridische kosten ( ), kunnen de toegang tot de rechter belemmeren. De proceskosten in civielrechtelijke en handelsrechtelijke zaken zijn niet op EU-niveau geharmoniseerd. Zij vallen onder nationale wetgeving en verschillen daarom tussen de lidstaten onderling. Toegang tot rechtsbijstand is een grondrecht dat is verankerd in het Handvest van de grondrechten van de EU ( ). Hiermee wordt toegang tot de rechter verleend voor degenen die de proceskosten niet zouden kunnen dragen of voorschieten. De meeste lidstaten verlenen rechtsbijstand op basis van het inkomen van de aanvrager ( ). Grafiek 23 toont de beschikbaarheid van volledige of gedeeltelijke rechtsbijstand in een specifieke consumentenzaak met een vordering van 6 000 EUR. De grafiek vergelijkt de inkomensgrenzen voor de toekenning van rechtsbijstand, uitgedrukt als percentage van de Eurostat-armoedegrens van elke lidstaat ( ). Indien bijvoorbeeld de grens om voor rechtsbijstand in aanmerking te komen op 20 % ligt, betekent dit dat aanvragers met een inkomen van 20 % boven de Eurostat-armoedegrens toch rechtsbijstand kunnen krijgen in hun lidstaat. Is echter de grens voor rechtsbijstand lager dan 0, dan betekent dit dat iemand met een inkomen onder de armoedegrens geen rechtsbijstand kan krijgen. Sommige lidstaten hanteren een rechtsbijstandsstelsel dat de kosten in verband met rechtszaken voor 100 % dekt (volledige rechtsbijstand), aangevuld met een systeem dat een deel van de kosten dekt (gedeeltelijke rechtsbijstand). In dit laatste systeem worden andere criteria voor toekenning van rechtsbijstand gehanteerd dan in het eerste. Andere lidstaten werken alleen met volledige of met gedeeltelijke rechtsbijstand. Grafiek 23: inkomensgrens voor rechtsbijstand in een specifieke consumentenzaak, 2020 (*) (verschillen in % van Eurostat-armoedegrens) (bron: Europese Commissie in samenwerking met de CCBE ( ))

(*) EE: bij de beslissing tot verlening van rechtsbijstand wordt geen rekening gehouden met de financiële middelen van de aanvrager. IE: bij gedeeltelijke rechtsbijstand wordt ook rekening gehouden met het beschikbare vermogen van de aanvrager. LV: drempels verschillen volgens gemeente, de bovengrens wordt in de grafiek weergegeven. PT: over de verlening van rechtsbijstand wordt beslist door de overheidsadministratie, waarbij het ministerie van Sociale Zekerheid de financiële toestand van de aanvrager beoordeelt op grond van de wet. De meeste lidstaten verlangen van de partijen bij aanvang van een gerechtelijke procedure betaling van de gerechtskosten. Ontvangers van rechtsbijstand zijn vaak vrijgesteld van het betalen van gerechtskosten. Alleen in Bulgarije, Estland, Ierland, Nederland, Polen en Slovenië worden ontvangers van rechtsbijstand niet automatisch vrijgesteld van het betalen van gerechtskosten. In Tsjechië beslist de rechtbank per geval of een ontvanger van rechtsbijstand wordt vrijgesteld van betaling van gerechtskosten. In Luxemburg hoeven partijen die rechtsbijstand genieten, geen deurwaarderskosten te betalen. Grafiek 24 vergelijkt voor de twee scenario’s de hoogte van de gerechtskosten als percentage van de waarde van de vordering. Indien bijvoorbeeld in onderstaande grafiek de gerechtskosten 10 % van een vordering van 6 000 EUR bedragen, moet de consument 600 EUR aan gerechtskosten betalen om een gerechtelijke procedure te starten. De vordering met een lage waarde is gebaseerd op de Eurostat-armoederisicodrempel voor elke lidstaat. Grafiek 24: gerechtskosten bij aanvang van een gerechtelijke procedure in een specifieke consumentenzaak, 2020 (*) (hoogte van de gerechtskosten als percentage van de waarde van de vordering) (bron: Europese Commissie in samenwerking met de CCBE ( )) GEEN GEGEVENS (*) “Vordering met een lage waarde” is een vordering die overeenkomt met de Eurostat-armoedegrens per persoon voor elke lidstaat, uitgedrukt in maandinkomen (deze waarde varieerde bijvoorbeeld in 2019 van 193 EUR in RO tot 1 824 EUR in LU). ES, PT: er werden geen gegevens verstrekt. BG, RO: geen informatie verstrekt over gerechtskosten voor een vordering met een lage waarde. LU: partijen moeten deurwaarderskosten betalen om als eiser een procedure te starten, tenzij zij rechtsbijstand krijgen. NL: gerechtskosten bij inkomen < 2 325 EUR/maand. AT: het maximumbedrag van de gerechtskosten hangt af van het niveau van de rechtbank. SE: de gerechtskosten in civielrechtelijke zaken verschillen naar gelang van het soort zaak. Voor geschillen waarbij de waarde van de vordering < 2 253 EUR, bedragen de gerechtskosten 86 EUR. Voor zaken waarin de waarde van de vordering > 2 253 EUR, bedragen de gerechtskosten 267 EUR. Voor andere soorten vorderingen gelden er andere gerechtskosten. Efficiënte handhaving van overeenkomsten is essentieel voor de economie. De waarschijnlijkheid dat de werkelijke kosten in verband met rechtszaken kunnen worden teruggevorderd, versterkt de positie van de kredietverlener die een overeenkomst probeert te handhaven. Doorgaans moet de kredietverlener, als eiser, gerechtskosten betalen voor het instellen van een procedure. De rechtbank gelast in het algemeen de verweerder die de zaak verliest om de door de eiser voorgeschoten gerechtskosten volledig terug te betalen. Grafiek 25 geeft de hoogte van de gerechtskosten weer bij aanvang van een gerechtelijke procedure in een specifieke handelsrechtelijke zaak betreffende een conflict tussen twee bedrijven in een handelsrechtelijk geschil met grensoverschrijdende gevolgen betreffende de handhaving van een overeenkomst, waarbij de waarde van de vordering 20 000 EUR bedraagt. Grafiek 25: gerechtskosten bij aanvang van een gerechtelijke procedure in een specifieke handelsrechtelijke zaak, 2020 (*) (in EUR) (bron: Europese Commissie in samenwerking met de CCBE ( )) (*) Terugvordering van gerechtskosten wordt per geval besloten in ES en EL. De in het gelijk gestelde partij krijgt niet de volledige gerechtskosten terug in HU. Het is gebruikelijk dat de kredietverlener de kosten van zijn eigen advocaat niet alleen in de litigieuze fase maar ook tijdens de prelitigieuze fase voorschiet. Wat terugbetaling betreft, passen de meeste lidstaten de regel toe dat van de verliezende partij wordt verwacht dat zij niet alleen haar eigen juridische kosten draagt, maar ook die van de winnende partij. Een dergelijke regel heeft een afschrikkende werking op procedures die een geringe kans maken om te winnen, terwijl het instellen van procedures met een hoge kans om te winnen wordt aangemoedigd. Grafiek 26 toont het bedrag dat de rechter zou toekennen aan een winnende eiser in het scenario van een specifieke handelsrechtelijke zaak (zie voetnoot 58). Er kunnen drie belangrijke vergoedingssystemen worden onderscheiden: 1) in lidstaten met een systeem van wettelijk bepaalde juridische kosten hangt de terugbetaling van gerechtskosten af van de hoogte van de wettelijk bepaalde kosten voor de door de advocaat verleende diensten, die aanzienlijk verschillen tussen de lidstaten onderling; 2) in lidstaten zonder een systeem van wettelijk bepaalde juridische kosten worden gerechtskosten volledig (Hongarije, Portugal, Finland) dan wel gedeeltelijk (Polen, Letland, Luxemburg) terugbetaald; en 3) in een aantal lidstaten wordt door de rechtbank per geval over de terugbetaling beslist. Grafiek 26: terugvordering van juridische kosten in een handelsrechtelijke zaak, 2020 (*) (in EUR) (bron: Europese Commissie in samenwerking met de CCBE ( )) (*) In deze grafiek zijn juridische kosten exclusief administratieve kosten en btw, indien verschuldigd. De hypothetische juridische kosten voor de beslechting van het geschil in het scenario bedragen 1 650 EUR. Volledige terugvordering in systemen zonder wettelijk bepaalde juridische kosten houdt in dat dit bedrag (1 650 EUR) kan worden teruggevorderd. Lidstaten waar sprake is van gedeeltelijke terugvordering (PL, LV, LU), worden gerangschikt op volgorde van de terug te vorderen gerechtskosten (van hoog tot laag, bedragen variëren van 1 275 EUR tot 500 EUR). De grafiek bevat geen informatie over de terugvordering van juridische kosten voor de prelitigieuze fase, die niet in alle lidstaten van toepassing is. AT: scenario niet volledig van toepassing op het terugbetalingssysteem van AT. MT: er bestaat geen concept van een juridisch uurtarief in MT, terugbetaling wordt bepaald op grond van de waarde van de vordering. IT: er bestaan wettelijk bepaalde juridische kosten in IT (3 235 EUR in het scenario), maar de rechter kan besluiten tot terugbetaling binnen een bepaalde prijsvork. LT: de rechter besluit op grond van richtsnoeren van het ministerie van Justitie, het maximumbedrag in het scenario zou neerkomen op 3 350 EUR.





– Toegang tot alternatieve geschillenbeslechting – Grafiek 27 geeft de inspanningen van de lidstaten weer om het vrijwillige gebruik van methoden voor alternatieve geschillenbeslechting (ADR) aan te moedigen via specifieke stimuleringsmaatregelen, die kunnen verschillen naar gelang van het rechtsgebied ( ). Grafiek 27: aanmoediging en stimulering van het gebruik van ADR-methoden, 2020 (*) (bron: Europese Commissie ( )) (*) Maximale score: 68 punten. Geaggregeerde indicatoren gebaseerd op de volgende indicatoren: 1) website met informatie over alternatieve geschillenbeslechting, 2) voorlichtingscampagnes in de media, 3) brochures voor het grote publiek, 4) specifieke voorlichtingsbijeenkomsten over alternatieve geschillenbeslechting die gerechten op verzoek organiseren, 5) aanwezigheid coördinator voor alternatieve geschillenbeslechting/mediation bij gerechten, 6) publicatie evaluaties van het gebruik van alternatieve geschillenbeslechting, 7) publicatie statistieken over het gebruik van alternatieve geschillenbeslechting, 8) rechtsbijstand dekt (geheel of gedeeltelijk) de kosten van alternatieve geschillenbeslechting, 9) volledige of gedeeltelijke terugbetaling van gerechtskosten, ook zegelrecht, als de alternatieve geschillenbeslechting succes heeft, 10) geen advocaat vereist voor de alternatieve geschillenbeslechtingsprocedure, 11) de rechter kan als mediator optreden, 12) door de partijen bereikte overeenkomst wordt in rechte afdwingbaar, 13) mogelijkheid om online een procedure in te leiden / een vordering in te dienen en bewijsstukken over te maken, 14) partijen kunnen elektronisch op de hoogte worden gebracht van de inleiding en de verschillende stappen van de procedure, 15) mogelijkheid tot onlinebetaling van toepasselijke vergoedingen, 16) gebruik van technologieën (artificiële intelligentie-toepassingen, chatbots) om indiening en beslechting van de geschillen te vergemakkelijken, en 17) overige middelen. Voor elk van deze 17 indicatoren werd één punt toegekend aan elk rechtsgebied. IE: bestuursrechtelijke zaken worden opgenomen in de categorie civielrechtelijke en handelsrechtelijke zaken. EL: alternatieve geschillenbeslechting wordt toegepast op het gebied van openbare aanbesteding voor administratieve hoven van beroep. ES: alternatieve geschillenbeslechting is verplicht in arbeidsrechtelijke zaken. PT: de gerechtskosten voor civielrechtelijke en handelsrechtelijke geschillen worden slechts terugbetaald indien het geschil door een vrederechter wordt beslecht. SK: het gebruik van alternatieve geschillenbeslechting voor administratieve doeleinden wordt door de Slowaakse rechtsorde niet ondersteund. FI: consumenten- en arbeidsgeschillen worden ook als civielrechtelijke zaken beschouwd. SE: rechters hebben een procedurele beslissingsbevoegdheid op het gebied van alternatieve geschillenbeslechting. De rechter is verplicht te streven naar een minnelijke schikking, tenzij dit niet passend is vanwege de aard van de zaak.



– Kindvriendelijke justitie – Grafiek 28 geeft de verschillende regelingen in de lidstaten weer die het rechtsstelsel toegankelijker maken voor kinderen en op hun behoeften afgestemd, bijvoorbeeld door het verstrekken van kindvriendelijke informatie over procedures of het treffen van maatregelen om te voorkomen dat het kind verschillende hoorzittingen moet bijwonen. Grafiek 28: kindvriendelijke justitie, 2020 (*) (bron: Europese Commissie ( )) 3.2.2. Middelen Toereikende middelen, inclusief de noodzakelijke investeringen in fysieke en technische infrastructuur, en goed gekwalificeerd, geschoold en adequaat betaald personeel uit alle categorieën zijn noodzakelijk voor een goede werking van het rechtsstelsel. Zonder voldoende faciliteiten, instrumenten en personeel met de vereiste kwalificaties, vaardigheden en toegang tot permanente opleiding kan de kwaliteit van de procedures en beslissingen in het gedrang komen. – Financiële middelen – De onderstaande grafieken tonen de werkelijke overheidsuitgaven voor de werking van het rechtsstelsel (uitgezonderd gevangenissen), zowel per inwoner (grafiek 29) als uitgedrukt in een percentage van het bruto binnenlands product (bbp) (grafiek 30) en tot slot de belangrijkste categorieën uitgaven voor rechtbanken (grafiek 31) ( ). Grafiek 29: totale algemene overheidsuitgaven voor rechtspleging in EUR per inwoner, 2012, 2017–2019 (*) (bron: Eurostat) (*) De lidstaten zijn gerangschikt op basis van de uitgaven in 2019 (van hoog tot laag). De volgende gegevens zijn voorlopig: ES (2019), FR (2018, 2019), PT (2019) en SK (alle jaren). Gegevens van 8 april 2021. Grafiek 30: totale algemene overheidsuitgaven voor rechtspleging als percentage van het bbp, 2012, 2017–2019 (*) (bron: Eurostat) (*) De lidstaten zijn gerangschikt op basis van de uitgaven in 2019 (van hoog tot laag). De volgende gegevens zijn voorlopig: ES (2019), FR (2018, 2019), PT (2019) en SK (alle jaren). Gegevens van 8 april 2021.





Grafiek 31 toont de belangrijkste economische categorieën overheidsuitgaven voor rechtbanken: 1) lonen van rechters en justitieel personeel, inclusief sociale premies (“beloning van werknemers” ( )); 2) exploitatiekosten voor goederen en diensten die door de rechtbanken worden verbruikt, zoals huur van gebouwen, kantoorbenodigdheden, energie en rechtsbijstand (“intermediair verbruik” ( )); 3) investering in vaste activa, zoals gerechtsgebouwen en software (“bruto-investeringen in vaste activa” ( )); en 4) overige uitgaven.



Grafiek 31: totale algemene overheidsuitgaven voor rechtspleging per categorie (*) (in 2019 als percentage van de totale uitgaven) (bron: Eurostat) (*) De volgende gegevens zijn voorlopig: ES (2019), FR (2018, 2019), PT (2019) en SK (alle jaren). Gegevens van 8 april 2021. – Personele middelen – Adequate personele middelen zijn essentieel voor de kwaliteit van een rechtsstelsel. Diversiteit onder rechters, met inbegrip van gendergelijkheid, zorgt voor complementaire kennis, vaardigheden en ervaring, en geeft een afspiegeling van de samenleving. Grafiek 32: Aantal rechters, 2012–2019 (*) (per 100 000 inwoners) (bron: Cepej-onderzoek) (*) Volgens de Cepej-methodologie bestaat deze categorie uit voltijds werkende rechters. Rechtspfleger/griffiers, die in slechts enkele lidstaten voorkomen, zijn er niet in opgenomen. AT: gegevens over administratieve rechtspraak zijn in de cijfers opgenomen sinds 2016. EL: vanaf 2016 worden in de gegevens over het aantal beroepsrechters alle rangen voor strafrechtspraak en politieke rechtspraak, evenals bestuursrechters opgenomen. IT: de regionale auditcommissies, lokale belastingcommissies en militaire rechtbanken zijn niet in aanmerking genomen. Sinds 2018 wordt rekening gehouden met administratieve rechtspraak. Grafiek 33: percentage vrouwelijke beroepsrechters bij hooggerechtshoven in 2018-2020 (*) (bron: Europese Commissie ( )) (*) De gegevens zijn gesorteerd op de waarden van 2020, van hoogste naar laagste.

Grafiek 34: aantal advocaten, 2012–2019 (*) (per 100 000 inwoners) (bron: Cepej-onderzoek) (*) Een advocaat is volgens de Cepej-methodologie een persoon die overeenkomstig het nationale recht gekwalificeerd en bevoegd is om namens zijn of haar cliënt te pleiten en te handelen, het recht te beoefenen, voor rechtbanken op te treden of zijn of haar cliënt te vertegenwoordigen en te adviseren in juridische aangelegenheden (Aanbeveling Rec(2000)21 van het Comité van Ministers van de Raad van Europa inzake de vrije uitoefening van het beroep van advocaat). DE: in Duitsland wordt geen onderscheid gemaakt tussen verschillende soorten advocaten. FI: vanaf 2015 bevat het opgegeven aantal advocaten zowel het aantal advocaten dat werkzaam is in de private sector als het aantal advocaten dat werkzaam is in de publieke sector. – Opleiding – Justitiële opleidingen dragen in belangrijke mate bij aan de kwaliteit van rechterlijke beslissingen en de rechtsbedeling aan burgers. De onderstaande gegevens betreffen justitiële opleidingen op een breed scala van gebieden, waaronder communicatie met partijen en met de pers en juridische vaardigheden. Grafiek 35: percentage permanente opleiding van rechters voor verschillende soorten vaardigheden, 2019 (*) (als percentage van het totale aantal rechters dat de hier bedoelde opleidingen volgt) (bron: Europese Commissie ( )) (*) Grafiek 35 toont de verdeling van rechters die deelnemen aan permanente opleidingsactiviteiten (d.w.z. opleidingen na de basisopleiding voor rechters) op elk van de vier gebieden als percentage van het totale aantal rechters dat de hier bedoelde opleidingen volgt. Juridische opleidingsactiviteiten zijn niet in aanmerking genomen. De autoriteiten voor de justitiële opleidingen in EL, MT en PT boden geen specifieke opleidingsactiviteiten aan voor de geselecteerde vaardigheden. DK: inclusief justitieel personeel. AT: inclusief openbare aanklagers.



Grafiek 36: beschikbaarheid van communicatieopleiding voor rechters, 2020 (*) (bron: Europese Commissie ( )) (*) Maximale score: 14 punten. De lidstaten kregen 1 punt als zij een basisopleiding aanbieden en 1 punt als zij een permanente opleiding aanbieden (maximaal 2 punten per soort opleiding). De bron van de gegevens is gewijzigd ten opzichte van vorige edities van het scorebord voor justitie, wat van invloed is op de vergelijkbaarheid van de gegevens. DK: de COVID-19-pandemie heeft een ernstig negatief effect gehad op het aanbod van bijscholingscursussen en seminars in 2020. HU: sommige opleidingen moesten worden afgelast vanwege de COVID-19-pandemie. 3.2.3. Beoordelingsinstrumenten Regelmatige evaluatie kan bewerkstelligen dat het rechtsstelsel beter kan inspelen op bestaande en toekomstige uitdagingen en draagt daardoor bij aan het verbeteren van de kwaliteit van het rechtsstelsel. Enquêtes (grafiek 37) zijn belangrijk om te beoordelen hoe de rechtsstelsels vanuit het oogpunt van rechtsbeoefenaren en gebruikers van rechtbanken opereren. Een adequate follow-up van de bevindingen van enquêtes (grafiek 38) is belangrijk om de kwaliteit van rechtsstelsels te verbeteren. Grafiek 37: onderwerpen van enquêtes uitgevoerd onder gebruikers van rechtbanken en rechtsbeoefenaren, 2019 (*) (bron: Europese Commissie ( )) (*) De lidstaten kregen één punt per aangegeven enquêteonderwerp, ongeacht of de enquête op nationaal, regionaal of rechtbankniveau werd uitgevoerd. “Andere onderwerpen” zijn onder meer: enquêtes onder advocaten over de werking van bepaalde rechtbanken (ES); enquêtes onder partijen over de werking van bepaalde rechtbanken (LV); enquête onder het justitieel personeel en hulprechters over een reeks onderwerpen, waaronder fysieke toegankelijkheid en faciliteiten voor kinderen, respectvolle behandeling van partijen en de behoefte aan een straftoemetingsbeleid (MT). In DE, werd een aantal verschillende enquêtes uitgevoerd op het niveau van de deelstaten.

Grafiek 38: follow-up van enquêtes uitgevoerd onder gebruikers van rechtbanken en rechtsbeoefenaren, 2019 (*) (bron: Europese Commissie ( )) (*) De lidstaten kregen één punt per soort follow-up. 3.2.4. Digitalisering Het gebruik van informatie- en communicatietechnologie (ICT) kan de rechtsstelsels van de lidstaten versterken, ze toegankelijker, efficiënter en veerkrachtiger maken, en ze klaarstomen voor de uitdagingen van vandaag en morgen. De COVID-19-pandemie heeft ook op de nationale rechtsstelsels een negatieve invloed gehad en heeft een aantal problemen aan het licht gebracht die de werking van de rechterlijke macht beïnvloeden. In eerdere edities van het EU-scorebord voor justitie zijn vergelijkende gegevens opgenomen over bepaalde aspecten van ICT in rechtsstelsels. Zoals aangekondigd in de mededeling van de Commissie van 2 december 2020 over de digitalisering van justitie in de EU (), is het scorebord aanzienlijk uitgebreid met verdere gegevens over digitalisering in de lidstaten. Hierdoor zullen voortgangsgebieden en resterende uitdagingen grondiger kunnen worden onderzocht. Burgervriendelijke rechtspraak vereist dat informatie over nationale rechtsstelsels niet alleen gemakkelijk toegankelijk is, maar ook is aangepast aan specifieke groepen in de samenleving die anders moeite zouden hebben om de informatie te raadplegen. Grafiek 39 toont de beschikbaarheid van online-informatie over specifieke aspecten van nationale rechtsstelsels en voor specifieke groepen in de samenleving. Grafiek 39: beschikbaarheid van online-informatie over het rechtsstelsel voor het grote publiek, 2020 (*) (bron: Europese Commissie ( )) (*) DE: in elke deelstaat en op federaal niveau wordt individueel bepaald welke informatie online wordt verstrekt. – Regels die klaar zijn voor het digitale tijdperk – Het gebruik van digitale oplossingen in civielrechtelijke/handelsrechtelijke zaken, bestuursrechtelijke en strafrechtelijke zaken vereist vaak passende regelgeving in het nationale procedurerecht. Grafiek 40 illustreert de mogelijkheid voor verschillende betrokkenen om deel te nemen door middel van technologie voor communicatie op afstand (zoals videoconferenties), en weerspiegelt de huidige situatie met betrekking tot de toelaatbaarheid van digitaal bewijsmateriaal.



Grafiek 40: procedureregels die digitale technologie in de rechtbanken toestaan in civielrechtelijke/handelsrechtelijke, bestuursrechtelijke en strafrechtelijke zaken (*) (*) Voor elke lidstaat geeft de eerste kolom de procedureregels voor civielrechtelijke/handelsrechtelijke zaken weer, de tweede kolom die voor bestuursrechtelijke zaken en de derde kolom de procedureregels voor strafrechtelijke zaken. Maximale score: 12 punten. Voor elk criterium werden twee punten gegeven indien de mogelijkheid bestaat in respectievelijk alle civielrechtelijke/handelsrechtelijke, bestuursrechtelijke en strafrechtelijke zaken (in strafrechtelijke zaken werd de mogelijkheid om de partijen te horen opgesplitst naar zowel beklaagden als slachtoffers). De punten worden door twee gedeeld als de mogelijkheid niet in alle gevallen bestaat. Bij lidstaten die geen onderscheid maken tussen civielrechtelijke/handelsrechtelijke zaken en bestuursrechtelijke zaken, is voor beide gebieden hetzelfde aantal punten toegekend. LU, CY en HR: geen voor bestuursrechtelijke zaken. – Gebruik van digitale hulpmiddelen – Behalve regels die klaar zijn voor het digitale tijdperk moeten rechtbanken en openbare ministeries ook beschikken over de juiste hulpmiddelen en infrastructuur voor communicatie op afstand en veilige toegang op afstand tot de werkplek (grafiek 41). Adequate infrastructuur en apparatuur is ook nodig voor de beveiligde elektronische communicatie tussen rechtbanken/openbare ministeries en rechtsbeoefenaren en instellingen (grafieken 42 en 43).

ICT, met inbegrip van innovatieve technologie, speelt een belangrijke rol bij de ondersteuning van de werkzaamheden van de justitiële autoriteiten, en draagt aldus in aanzienlijke mate bij tot de kwaliteit van de rechtsstelsels. De beschikbaarheid van verschillende digitale instrumenten voor rechters, aanklagers en justitieel personeel kan werkprocessen stroomlijnen, voor een eerlijke verdeling van de werklast zorgen en tot een aanzienlijke tijdsbesparing leiden.



Grafiek 41: gebruik van digitale technologie door rechtbanken en openbare ministeries (*) (*) Maximale score: 7 punten. Voor elk criterium werd één punt toegekend indien respectievelijk rechtbanken en openbare ministeries een bepaalde technologie gebruiken en werd 0,5 punt toegekend wanneer de technologie niet altijd door hen wordt gebruikt. Veilige elektronische communicatie kan bijdragen tot de verbetering van de kwaliteit van de rechtsstelsels. De mogelijkheid voor rechtbanken om onderling en met rechtsbeoefenaren en andere instellingen elektronisch te communiceren, kan de processen stroomlijnen en de behoefte aan communicatie op papier en fysieke aanwezigheid verminderen, wat de duur van de activiteiten die aan het proces voorafgaan en van de gerechtelijke procedures kan verkorten.



Grafiek 42: rechtbanken: elektronische communicatiemiddelen (*) (*) Maximale score: 5 punten. Voor elk criterium werd één punt toegekend indien beveiligde elektronische communicatie beschikbaar is voor de rechtbanken. Wanneer de mogelijkheid niet in alle gevallen bestaat, werd 0,5 punt toegekend. Openbare ministeries zijn van essentieel belang voor de werking van het strafrechtstelsel. Zij kunnen ook baat hebben bij toegang tot een beveiligd elektronisch communicatiekanaal, dat hun werk kan vergemakkelijken en tot een betere kwaliteit van de gerechtelijke procedures kan leiden. De mogelijkheid van beveiligde elektronische communicatie tussen openbare ministeries en onderzoeksautoriteiten, advocaten van de verdediging en rechtbanken zou een vlottere en efficiëntere voorbereiding van de procedure voor de rechter ten goede komen. Grafiek 43: openbaar ministerie: elektronische communicatiemiddelen (*) (*) Maximale score: 5 punten. Voor elk criterium werd één punt toegekend indien beveiligde elektronische communicatie beschikbaar is voor het openbaar ministerie. Wanneer de mogelijkheid niet in alle gevallen bestaat, werd 0,5 punt toegekend. De beschikbaarheid van elektronische communicatiemiddelen bij het openbaar ministerie omvat ook de communicatie met de advocaten die bij het openbaar ministerie in dienst zijn. – Onlinetoegang tot rechtbanken –

De mogelijkheid om specifieke stappen van de gerechtelijke procedure elektronisch te voltooien, is een belangrijk onderdeel van de kwaliteit van rechtsstelsels. De elektronische indiening van vorderingen, de mogelijkheid om een procedure online te volgen en vooruit te helpen, en de elektronische betekening of kennisgeving van stukken kunnen de toegang tot justitie voor burgers en bedrijven (of hun wettelijke vertegenwoordigers) merkbaar vergemakkelijken, vertragingen beperken en kosten doen dalen. De beschikbaarheid van dergelijke digitale overheidsdiensten draagt ertoe bij dat de rechtbanken een stap dichter bij de burgers en de ondernemingen komen te staan, en leidt bijgevolg tot een groter vertrouwen in het rechtsstelsel. Grafiek 44: digitale oplossingen voor het inleiden en volgen van procedures in civielrechtelijke/handelsrechtelijke zaken en bestuursrechtelijke zaken (*) (*) Maximale score: 9 punten. Voor elk criterium werd een punt gegeven indien de mogelijkheid bestaat in respectievelijk alle civielrechtelijke/handelsrechtelijke zaken en bestuursrechtelijke zaken. Wanneer de mogelijkheid niet in alle gevallen bestaat, werd 0,5 punt toegekend. Bij lidstaten die geen onderscheid maken tussen civielrechtelijke/handelsrechtelijke zaken en bestuursrechtelijke zaken, is voor beide gebieden hetzelfde aantal punten toegekend. HR: geen voor bestuursrechtelijke zaken.



Ook het gebruik van digitale hulpmiddelen voor het voeren en volgen van gerechtelijke procedures in strafzaken kan de rechten van slachtoffers en verweerders helpen waarborgen. Digitale oplossingen kunnen bijvoorbeeld voorzien in vertrouwelijke communicatie op afstand tussen verweerders en hun advocaten, verweerders in hechtenis in staat stellen zich voor te bereiden op hun hoorzitting, of slachtoffers van misdrijven helpen secundaire victimisatie te voorkomen. Grafiek 45: digitale oplossingen voor het voeren en volgen van gerechtelijke procedures in strafzaken (*) (*) Maximale score: 6 punten. Voor elk criterium werd een punt gegeven indien de mogelijkheid bestaat in alle strafzaken. Wanneer de mogelijkheid niet in alle gevallen bestaat, werd 0,5 punt toegekend. – Toegang tot rechterlijke beslissingen – De onlinetoegankelijkheid van rechterlijke beslissingen vergroot de transparantie van de rechtsstelsels, helpt burgers en bedrijven te begrijpen wat hun rechten zijn en kan bijdragen tot consistentie in de rechtspraak. De regelingen voor de onlinepublicatie van rechterlijke beslissingen zijn essentieel voor het creëren van gebruikersvriendelijke zoekfaciliteiten ( ), die de rechtspraak toegankelijker maken voor rechtsbeoefenaren en het grote publiek. Vlotte toegang tot en eenvoudig hergebruik van jurisprudentie maakt innovatieve “legal tech”-toepassingen mogelijk ter ondersteuning van beroepsbeoefenaren. Bij onlinepublicatie van rechterlijke beslissingen moeten verschillende belangen worden afgewogen, binnen de grenzen van wettelijke en beleidskaders. De algemene verordening gegevensbescherming () is volledig van toepassing op de verwerking van persoonsgegevens door rechtbanken. Er moet een billijk evenwicht worden gevonden tussen het recht op gegevensbescherming en het recht op openbaarheid van rechterlijke beslissingen en transparantie van het rechtsstelsel bij het beoordelen welke gegevens openbaar moeten worden gemaakt. Dit is met name het geval als er een zwaarwegend openbaar belang is dat de openbaarmaking van die gegevens rechtvaardigt. In tal van landen vereist het recht of de praktijk de anonimisering of pseudonimisering ( ) van rechterlijke beslissingen voordat zij worden gepubliceerd, hetzij stelselmatig hetzij op verzoek. Door de rechterlijke macht geproduceerde gegevens vallen ook onder EU-wetgeving inzake open data en het hergebruik van overheidsinformatie ( ). De beschikbaarheid van rechterlijke beslissingen in een machineleesbaar formaat ( ) vergemakkelijkt een algoritmevriendelijk rechtsstelsel ( ). Grafiek 46: onlinetoegang tot bekendgemaakte beslissingen voor het grote publiek, 2020 (*) (civielrechtelijke/handelsrechtelijke, bestuursrechtelijke en strafrechtelijke zaken, alle instanties) (bron: Europese Commissie ( )) (*) Maximale score: 9 punten. Voor elke rechterlijke instantie is één punt toegekend indien alle beslissingen beschikbaar zijn voor respectievelijk civielrechtelijke/handelsrechtelijke zaken en bestuursrechtelijke en strafrechtelijke zaken, en een half punt indien sommige beslissingen beschikbaar zijn. Indien een lidstaat slechts twee rechterlijke instanties heeft, zijn punten toegekend voor drie instanties door de betrokken hogere aanleg in de niet-bestaande aanleg te weerspiegelen. Bij lidstaten die geen onderscheid maken tussen de twee rechtsgebieden (civielrechtelijke/handelsrechtelijke zaken en bestuursrechtelijke zaken), is voor beide gebieden hetzelfde aantal punten toegekend. BE: voor civielrechtelijke en strafrechtelijke zaken mag elke rechtbank zelf besluiten over de publicatie van zijn beslissingen. DE: elke deelstaat beslist over de onlinebeschikbaarheid van beslissingen in eerste aanleg. IE: in strafzaken via snelrecht wordt in het algemeen niet schriftelijk uitspraak gedaan. AT: bij zaken in eerste en tweede aanleg beslist de rechter welke uitspraken worden gepubliceerd. Beslissingen van het Hooggerechtshof waarin een beroep zonder uitvoerige motivering wordt afgewezen, worden niet gepubliceerd. NL: rechtbanken beslissen over publicatie op basis van bekendgemaakte criteria. PT: in civielrechtelijke en strafrechtelijke zaken beslist een commissie van de rechtbank over de publicatie. SK: voor civielrechtelijke en strafrechtelijke zaken worden beslissingen in procedures waarin het publiek is uitgesloten van berechting en betalingsbevelen niet bekendgemaakt. FI: de rechtbanken beslissen welke vonnissen worden gepubliceerd.





Grafiek 47: regelingen voor het produceren van machineleesbare rechterlijke beslissingen, 2020 (*) (civielrechtelijke/handelsrechtelijke zaken, bestuursrechtelijke zaken en strafrechtelijke zaken, alle instanties) (bron: Europese Commissie ( )) (*) Maximale score: 24 punten per soort zaken. Voor elk van de drie instanties (eerste, tweede en derde aanleg) kan één punt worden gegeven als alle rechterlijke beslissingen daaronder vallen. Als alleen sommige rechterlijke beslissingen onder een bepaalde instantie vallen, wordt slechts een halve punt toegekend. Indien een lidstaat slechts twee instanties heeft, zijn punten toegekend voor drie instanties door de betrokken hogere aanleg als de niet-bestaande aanleg te weerspiegelen. Bij lidstaten die geen onderscheid maken tussen bestuursrechtelijke zaken en civielrechtelijke/handelsrechtelijke zaken, is aan beide rechtsgebieden hetzelfde aantal punten toegekend. ES: het gebruik van de databank van de Algemene Raad voor de Rechterlijke Macht voor commerciële doeleinden of het massaal downloaden van informatie is niet toegestaan. Voor het hergebruik van deze informatie voor de ontwikkeling van databanken of voor commerciële doeleinden moet worden voldaan aan de procedure en voorwaarden die zijn vastgesteld door de Algemene Raad voor de Rechterlijke Macht via zijn centrum voor justitiële documentatie. IE: het anonimiseren van vonnissen gebeurt in strafzaken (d.w.z. wanneer de wet vereist of een rechter, overeenkomstig beginselen uit de rechtspraak, heeft bevolen dat de identiteit van partijen of personen niet bekend mag worden gemaakt), en de opstellende rechter moet aangeven welke redactie moet worden toegepast op alle inhoud die ertoe zou kunnen leiden dat de identiteit van een persoon wiens identiteit moet worden beschermd, wordt achterhaald. 3.2.5. Samenvatting van de kwaliteit van rechtsstelsels Eenvoudige toegang, toereikende middelen, doeltreffende beoordelingsinstrumenten en digitalisering zijn de factoren die bijdragen aan een hoge kwaliteit van rechtsstelsels. Burgers en bedrijven verwachten van een doeltreffend rechtsstelsel beslissingen van hoge kwaliteit. Het EU-scorebord voor justitie 2021 bevat een uitwerking van de vergelijkende analyse van deze factoren. Toegankelijkheid In deze editie wordt opnieuw gekeken naar een aantal elementen die bijdragen aan een burgervriendelijk rechtsstelsel: ·De beschikbaarheid van rechtsbijstand en de hoogte van de gerechtskosten hebben een grote invloed op de toegang tot de rechter, met name voor mensen die in armoede leven. Uit grafiek 23 blijkt dat in sommige lidstaten consumenten met een inkomen dat onder de armoededrempel van Eurostat ligt, geen rechtsbijstand zouden krijgen. In vergelijking met 2019 is de toegankelijkheid van de rechtsbijstand in ongeveer een derde van de lidstaten gedaald en in vijf lidstaten verbeterd, met name wat de gedeeltelijke rechtsbijstand betreft. Deze ontwikkeling sluit aan bij de trend op langere termijn, waarbij rechtsbijstand in sommige lidstaten minder toegankelijk is geworden. De hoogte van de gerechtskosten (grafiek 24) is sinds 2016 grotendeels ongewijzigd gebleven, hoewel in verschillende lidstaten de gerechtskosten voor vorderingen met een lage waarde zijn gestegen. De gerechtskosten liggen nog steeds proportioneel hoger voor vorderingen met een lage waarde. De moeite om voor rechtsbijstand in aanmerking te komen in combinatie met hoge gerechtskosten in sommige lidstaten, kan mensen in armoede ervan weerhouden een beroep op de rechter te doen. ·De hoogte van de gerechtskosten voor litigieuze handelsrechtelijke zaken (grafiek 25) verschilt enorm tussen de lidstaten onderling (variërend van 0,1 % tot 6 % van de waarde van de vordering), waarbij in slechts twee lidstaten helemaal geen gerechtskosten worden geheven. Grafiek 26 toont in welke mate juridische kosten door de winnende partij in een handelsrechtelijke zaak kunnen worden teruggevorderd. Er zijn grote verschillen wat betreft de terugvordering van juridische kosten voor de litigieuze fase, zowel tussen lidstaten met en lidstaten zonder systeem van wettelijk bepaalde kosten als binnen elk van deze groepen (met name tussen meer en minder genereuze systemen van wettelijk bepaalde kosten). Bovendien wordt de terugvordering van juridische kosten in tal van lidstaten naar inzicht van de rechter bepaald. De mate van generositeit van het systeem voor terugvordering van juridische kosten kan ofwel stimulerend ofwel afschrikkend werken voor de waarschijnlijkheid van instelling van een procedure, en dus voor de algemene toegang tot de rechter. ·In het EU-scorebord voor justitie 2021 wordt een grondiger analyse gegeven van de wijzen waarop de lidstaten het vrijwillige gebruik van alternatieve geschillenbeslechting (ADR) (grafiek 27) voor civielrechtelijke geschillen bevorderen, met name wat betreft de mogelijkheid om gebruik te maken van digitale technologieën. Zeventien lidstaten voorzien in de mogelijkheid om in ten minste bepaalde soorten geschillen online een procedure in te leiden of een vordering in te stellen en bewijsstukken over te leggen. In 19 lidstaten kunnen partijen elektronisch op de hoogte worden gebracht van de inleiding en de verschillende stappen van de procedure en in 12 lidstaten kunnen zij de toepasselijke kosten online betalen. In acht lidstaten kunnen technologieën zoals artificiële-intelligentietoepassingen of chatbots worden gebruikt om het indienen en oplossen van geschillen te vergemakkelijken. ·Het EU-scorebord voor justitie 2021 bevat voor de tweede keer een geconsolideerd overzicht van de maatregelen die de lidstaten hebben getroffen voor een kindvriendelijk rechtsstelsel (grafiek 28). Alle lidstaten brengen ten minste enkele aanpassingen aan, in de meeste gevallen in de vorm van maatregelen voor kindvriendelijke hoorzittingen (waaronder de omgeving) en ter voorkoming van meerdere hoorzittingen voor een kind. Bijna alle lidstaten organiseren ook opleidingen voor rechters over kindvriendelijke justitie. Middelen Rechtsstelsels van hoge kwaliteit in de lidstaten vereisen voldoende financiële en personele middelen, waaronder de noodzakelijke investeringen in de fysieke en technische infrastructuur, passende initiële opleiding en bijscholing, en diversiteit onder rechters, met inbegrip van genderevenwicht. Uit het EU-scorebord voor justitie 2021 blijkt het volgende: ·Wat de financiële middelen betreft, blijkt uit de gegevens dat in 2019 de totale algemene overheidsuitgaven voor rechtspleging overwegend stabiel zijn gebleven in de lidstaten. De werkelijke bedragen verschillen aanzienlijk tussen de lidstaten, zowel in EUR per inwoner als uitgedrukt in een percentage van het bbp (grafieken 29 en 30). Bijna alle lidstaten hebben hun uitgaven per hoofd van de bevolking in 2019 verhoogd (een toename vergeleken met 2018) en een meerderheid heeft ook zijn uitgaven als percentage van het bbp verhoogd. ·Net als in 2020 toont het EU-scorebord voor justitie 2021 ook de uitsplitsing van de totale uitgaven in verschillende categorieën op basis van door Eurostat verzamelde gegevens. Grafiek 31 geeft grote verschillen in uitgaven tussen de lidstaten weer. Terwijl in de meeste lidstaten de salarissen van rechters en justitieel personeel (inclusief sociale premies) het grootste aandeel vertegenwoordigen, zijn de investeringen in vaste activa zoals gerechtsgebouwen en software doorgaans lager. Daartegenover staat dat in enkele lidstaten de uitgaven voor exploitatiekosten (bv. huur van gebouwen, rechtsbijstand en andere verbruiksgoederen) significant hoger zijn dan in de meeste andere lidstaten. Deze uitsplitsing is van jaar tot jaar relatief stabiel gebleven. ·Vrouwen maken in de meeste lidstaten nog steeds minder dan vijftig procent van de rechters uit bij hooggerechtshoven (grafiek 33). De evolutie gedurende de periode van drie jaar tussen 2018 en 2020 toont aan dat trends verschillen tussen de lidstaten, maar dat in de meeste lidstaten het percentage vrouwelijke rechters bij hooggerechtshoven sinds 2010 is toegenomen. ·Wat de opleiding van rechters betreft, voorzien bijna alle lidstaten ten minste in enige permanente opleiding op het gebied van rechterlijke vaardigheden. Minder lidstaten bieden opleidingen aan op het gebied van IT-vaardigheden, rechtbankbeheer en rechtsethiek. In vergelijking met het voorgaande jaar is het aandeel van de rechters dat deelneemt aan opleidingen over IT-vaardigheden licht gestegen (grafiek 35). Wat de opleiding voor communicatie met kwetsbare groepen betreft (grafiek 36), bieden de meeste lidstaten opleidingen aan met betrekking tot slachtoffers van gendergerelateerd geweld en organiseert meer dan de helft van de lidstaten opleidingen over gendergevoelige praktijken, asielzoekers of personen met een andere culturele, religieuze, etnische of taalkundige achtergrond. Opleidingen over het communiceren met mensen met een visuele of auditieve beperking zijn beschikbaar in ongeveer de helft van de lidstaten. Opleidingen over bewustmaking en de omgang met desinformatie zijn slechts in iets meer dan de helft van de lidstaten beschikbaar. Beoordelingsinstrumenten ·Het gebruik van enquêtes onder gebruikers van rechtbanken en rechtsbeoefenaren (grafiek 37) is in 2019 licht gestegen en het aantal lidstaten dat ervoor kiest geen enquêtes uit te voeren, is stabiel gebleven. Er lijkt echter enig verschil te bestaan ten aanzien van de lidstaten die geen enquêtes hebben uitgevoerd, wat erop wijst dat enquêtes soms slechts om het jaar of om de paar jaar worden afgenomen. Toegankelijkheid, klantenservice, hoorzittingen en uitspraken/beslissingen, alsook het algemene vertrouwen in het rechtsstelsel zijn nog steeds terugkerende enquêteonderwerpen, maar slechts enkele lidstaten hebben onderzoek gedaan naar de tevredenheid van groepen met speciale behoeften en de mate waarin personen izich bewust zijn van hun rechten. Alle lidstaten die enquêtes hebben uitgevoerd, hebben ook in een follow-up voorzien (grafiek 38). De mate waarin deze follow-up plaatsvond, verschilde echter nog steeds aanzienlijk. De resultaten werden in het algemeen gebruikt in jaar- of specifieke verslagen en in tal van lidstaten werden zij gebruikt voor een evaluatie of om de noodzaak van wetswijzigingen vast te stellen. Digitalisering ·Vanaf de editie van 2021 bevat het EU-scorebord voor justitie een uitgebreide component waarin aspecten in verband met de digitalisering van justitie in detail worden onderzocht. Hoewel de meeste lidstaten in verschillende contexten en in verschillende mate reeds gebruikmaken van digitale oplossingen, is er nog veel ruimte voor verbetering. ·Bijna alle lidstaten bieden toegang tot bepaalde online-informatie over hun rechtsstelsel, waaronder een gecentraliseerd webportaal met onlineformulieren en interactieve voorlichting over wettelijke rechten (grafiek 39). Er komen verschillen tot uiting als het gaat om de inhoud van de informatie en in hoeverre deze tegemoetkomt aan de behoeften van mensen. Zo biedt bijvoorbeeld slechts een beperkt aantal lidstaten (twaalf) een interactieve onlinesimulatie aan waarmee mensen kunnen nagaan of ze in aanmerking komen voor rechtsbijstand. In de meeste lidstaten is echter een website met onlineformulieren voor het publiek en bedrijven of informatie voor niet-moedertaalsprekers beschikbaar. ·Minder dan de helft van de lidstaten beschikt over procedureregels die klaar zijn voor het digitale tijdperk om het gebruik van communicatie op afstand en de toelaatbaarheid van bewijs in uitsluitend digitale vorm mogelijk maken. In de overige lidstaten is dit slechts in een beperkt aantal situaties mogelijk. ·Wat het gebruik van digitale technologie door rechtbanken en openbare ministeries betreft, beschikken de meeste lidstaten reeds over verschillende digitale hulpmiddelen die ter beschikking staan van de rechtbanken, de openbare ministeries en het personeel. Hoewel de meeste lidstaten over dossierbeheerssystemen en videoconferentiesystemen beschikken en de mogelijkheid tot telewerken aanbieden, moet er nog meer vooruitgang worden geboekt om systemen voor automatische toewijzing van zaken, artificiële intelligentie en op blockchain gebaseerde hulpmiddelen op grotere schaal beschikbaar te maken. ·In de meeste lidstaten beschikken de rechtbanken over beveiligde elektronische communicatiemiddelen. In een aantal lidstaten kunnen rechtbanken echter alleen via beveiligde elektronische oplossingen communiceren met bepaalde rechtsbeoefenaren en/of nationale autoriteiten. In minder dan een derde van de lidstaten beschikken de diensten van het openbaar ministerie over een uitgebreid en beveiligd elektronisch systeem voor communicatie met rechtsbeoefenaren en nationale instellingen. ·In civielrechtelijke/handelsrechtelijke zaken en bestuursrechtelijke zaken bieden de meeste lidstaten onlinetoegang aan burgers en ondernemingen (of hun wettelijke vertegenwoordigers) voor hun lopende of afgesloten zaken, zij het in verschillende mate. Niettemin hebben in de meeste lidstaten verweerders en slachtoffers in strafzaken slechts zeer beperkte mogelijkheden om een deel van hun zaak met behulp van digitale oplossingen te volgen of uit te voeren, terwijl in sommige lidstaten deze mogelijkheid niet bestaat. ·Vergeleken met voorgaande jaren is geen vooruitgang geboekt in de onlinetoegang tot rechterlijke uitspraken (grafiek 46), met name wat betreft de publicatie van uitspraken van de hoogste instantie: 17 lidstaten publiceren alle uitspraken in civielrechtelijke/handelsrechtelijke zaken en bestuursrechtelijke zaken en 15 lidstaten publiceren ook strafrechtelijke beslissingen van de hoogste instantie. Deze aantallen sporen alle lidstaten aan om verdere verbeteringen door te voeren, aangezien beslissingen van de hoogste instantie een belangrijke rol spelen bij de consistentie van de rechtspraak. Ook met de publicatie van beslissingen van rechtbanken van tweede aanleg is geen vooruitgang geboekt. In 2020 hebben slechts negen lidstaten alle beslissingen in civielrechtelijke/handelsrechtelijke en bestuursrechtelijke zaken van rechtbanken van tweede aanleg online gepubliceerd en zes lidstaten hebben dat gedaan voor strafrechtelijke beslissingen in tweede aanleg, wat minder is dan in 2019. ·Het EU-scorebord voor justitie 2021 bevat opnieuw een analyse van de regelingen in de lidstaten die kunnen helpen om machineleesbare rechterlijke beslissingen te produceren (grafiek 47). Alle lidstaten beschikken ten minste over enkele regelingen voor civielrechtelijke/handelsrechtelijke, bestuursrechtelijke en strafrechtelijke zaken, waarbij wel een aanzienlijke variatie tussen de lidstaten onderling kan worden opgetekend. Het blijkt dat administratieve rechtbanken relatief geavanceerder zijn wat betreft het creëren van de sleutelfactoren voor een algoritmevriendelijk rechtsstelsel. In het algemeen kan een tendens tot invoering van meer regelingen worden waargenomen, met name voor de beschikbaarheid van metadata in beslissingen wat betreft sleutelwoorden, de datum van de beslissing en regels inzake persoonsgegevens in de gepubliceerde beslissingen. De meeste lidstaten meldden een verbetering in 2020 in vergelijking met 2019. Rechtsstelsels die beschikken over regelingen voor het modelleren van beslissingen volgens normen die machineleesbaarheid mogelijk maken, lijken in potentie betere resultaten te behalen in de toekomst.



3.3. Onafhankelijkheid Onafhankelijkheid van de rechterlijke macht — een onlosmakelijk onderdeel van