NL Publicatieblad van de Europese Unie C 100/109

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het Voorstel voor een richtlijn van het Europees Parlement en de Raad betreffende de vereenvoudiging van de voorwaarden voor de overdracht van defensiegerelateerde producten binnen de Gemeenschap

COM(2007) 765 final — 2007/0279 (COD)

2009/C 100/17

De Raad heeft op 29 januari 2008 besloten het Europees Economisch en Sociaal Comité overeenkomstig artikel 95 van het EG-Verdrag te raadplegen over het

Voorstel voor een richtlijn van het Europees Parlement en de Raad betreffende de vereenvoudiging van de voorwaarden voor de overdracht van defensiegerelateerde producten binnen de Gemeenschap

De gespecialiseerde afdeling „Interne markt, productie en consumptie”, die met de voorbereidende werkzaamheden was belast, heeft haar advies op 1 oktober 2008 goedgekeurd. Rapporteur was de heer OPRAN.

Het Comité heeft tijdens zijn op 21, 22 en 23 oktober 2008 gehouden 448e zitting (vergadering van 23 oktober) het volgende advies uitgebracht, dat met 39 stemmen vóór en 1 stem tegen, bij 16 onthoudingen, is goedgekeurd.

1. Conclusies en aanbevelingen

1.1. Een van de hoofdverplichtingen van iedere regering is voor veiligheid in te staan. Geen enkele lidstaat kan alleen voor die veiligheid zorgen en daarom moet er worden afgestemd en samengewerkt om het verkeer van oorlogsmaterieel, en meer algemeen, defensie-uitrusting afdoende te controleren.

1.2. Daarom stelt het Comité een oplossing voor in de vorm van een gemeenschappelijk Europees veiligheidskader en eliminatie van de intracommunautaire obstakels met al hun schadelijke gevolgen. Men dient uiteraard wel te beseffen dat het huidige gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidbeleid (GBVB) en het Europees veiligheids- en defensiebeleid (EVDB) (titel V van het EU-Verdrag) van intergouvernementele aard zijn terwijl de Commissie haar initiatief om intracommunautaire overdrachten te vergemakkelijken in het kader van de eerste pijler heeft genomen (als onderdeel van de internemarktwetgeving).

1.3. Opvattingen over de lasten in verband met de overdrachten

1.3.1. Het bedrijfsleven acht het huidige wettelijke kader lastig en ontoereikend omdat het veel administratieve rompslomp meebrengt.

1.3.2. Bij hun klachten kijken de bedrijven zelfs verder dan uitsluitend de perspectieven voor intracommunautaire overdrachten. Mondialisering is een feit in de defensie-industrie. Weinig complexe systemen zijn namelijk nog 100 % Europees maar zij bevatten alle in ieder geval een aantal onderdelen uit derde landen.

1.3.3. Ondanks deze globalere visie beschouwt het bedrijfsleven het initiatief van de Commissie als een belangrijke stap vooruit en schaart het zich achter de hoofdlijnen.

1.4. De kostenimpact

1.4.1 De kosten van de belemmeringen voor overdrachten binnen de Gemeenschap zijn moeilijk te berekenen. Weinig ervan zijn namelijk openbaar en de meeste kosten worden veroorzaakt omdat men de dingen niet goed doet of in het geheel niets doet (1). Geschat wordt (een studie van UNISYS) dat de belemmeringen voor intracommunautaire overdrachten in 2003 maar liefst 3,16 miljard euro hebben gekost, hetgeen als volgt wordt uitgesplitst:

—

—

1.4.2. De kosten kunnen over het algemeen als volgt worden onderverdeeld:

a) directe kosten: structurele en procedurele kosten die door de vergunningsprocedures worden veroorzaakt;

b) indirecte kosten (2): die zijn vooral eraan toe te schrijven dat de industrie niet optimaal is georganiseerd (bijv. obstakels voor onderaanneming) en dat de lidstaten weinig efficiënt inkopen (zij leggen bijv. grote voorraden aan vanwege de lange vergunningsprocedures in de lidstaat van de leverancier).

1.5. Het Comité acht het prioritair dat de lidstaten een reeks gemeenschappelijke instrumenten goedkeuren ten behoeve van hun intracommunautaire overdrachten. Aangaande het werkingsgebied van de voorgestelde richtlijn bevat de oude „gemeenschappelijke EU-lijst van militaire goederen”, die overigens systematisch bijgewerkt zou moeten worden, reeds een uniforme terminologie.

1.6. Het Comité steunt het voorstel van de Commissie waarin de lidstaten wordt verzocht om globale en algemene vergunningen in te voeren en minstens twee algemene vergunningen te publiceren:

1.6.1. Een algemene vergunning voor militaire goederen (inclusief reserveonderdelen en onderhoudsdiensten) voor alle strijdkrachten van de lidstaten.

1.6.2. Een algemene vergunning voor de overdrachten van onderdelen naar gecertificeerde ondernemingen (3).

1.7. De lidstaten behouden alle vrijheid ten aanzien van exporten van op hun grondgebied gevestigde bedrijven naar derde landen. Een en ander met aanvullende coördinatie via de Working Party on Conventional Arms (COARM). Het Comité vindt wel dat de richtlijn voldoende garanties moet bevatten, zodat het vertrouwen tussen de lidstaten betreffende de doelmatigheid van de exportcontrole wordt verhoogd.

1.8. In het voorstel wordt benadrukt dat het ontvangende bedrijf bij uitvoer van het defensiegerelateerd product naar een derde land eventuele door het land van oorsprong bij de overdrachtvergunning gevoegde exportbeperkingen dient na te leven.

1.9. Echter, nadat een onderdeel later op dusdanige wijze in een product is ingebouwd dat het als zodanig niet meer kan worden overgedragen, zouden de lidstaten er geen specifieke exportbeperkingen meer op moeten nahouden.

1.10. Het Comité constateert dat de effectbeoordeling bij het voorstel op alle 27 lidstaten betrekking heeft en vindt die evaluatie daarom een nuttige aanvulling op de UNISYS-studie van 2005.

1.11. Verder zal het voorstel een substantieel gunstige impact hebben op de industriële samenwerking in Europa en de ontwikkeling van het concurrentievermogen van de Europese defensie-industrie. Het beveelt dan ook aan om het, onder voorbehoud van de in dit advies gemaakte opmerkingen, goed te keuren.

2. Aanbevelingen en voorstellen

2.1. Het Comité is ervan overtuigd dat de beginselaanpak die de Commissie voorstelt om overdracht binnen de Gemeenschap van defensiegerelateerde producten te vereenvoudigen (gemeenschappelijke vergunningsinstrumenten en garanties waarmee wordt gezorgd voor vertrouwen tussen de lidstaten betreffende de efficiëntie van hun exportcontrole) substantiële voordelen en vergaande vereenvoudigingen in deze ingewikkelde sector zal meebrengen.

2.2. Het Comité kan er zich daarnaast volledig in vinden dat het voorstel het exportbeleid van de lidstaten onverlet laat. Dat beleid blijft onderwerp van internationale samenwerking in bijv. het kader van de Gedragscode van de Raad betreffende wapenuitvoer.

2.3. Ook benadrukt het Comité dat de verantwoordelijkheid van een bedrijf in verband met eventueel in een vergunning opgenomen uitvoerbeperkingen in de voorgestelde richtlijn wordt gehandhaafd. Gaat het om exportbeperkingen betreffende componenten die uit een andere lidstaat worden betrokken, dan berust de verantwoordelijkheid voor de naleving van de beperking bij het bedrijf dat de uitvoervergunning aanvraagt. Dat bedrijf moet garanderen de beperkingen te respecteren en er dus voor zorgen dat de exportdocumenten inclusief beperkingen worden overgelegd aan de nationale autoriteit die de eindvergunning afgeeft.

2.4. Wat betreft gevoelige overdrachten vanuit de Unie naar derde landen (4) moet volgens het Comité:

2.4.1. Betreft de overdrachtvergunning niet-gevoelige subsystemen of onderdelen die in een later stadium op dusdanige wijze in een groter systeem moeten worden geïntegreerd dat zij in een later stadium niet als individueel product kunnen worden overgedragen of naar een derde land kunnen worden uitgevoerd, dan zouden de lidstaten ermee moeten volstaan om de afnemer om een integratieverklaring te verzoeken in plaats van specifieke exportvergunningen af te geven.

2.4.2. Heruitvoer naar een derde land zou voorts alleen kunnen plaatsvinden indien de lidstaat van oorsprong daarmee instemt.

2.4.3. Het ontvangende bedrijf dient bij uitvoer van het defensiegerelateerd product naar een derde land eventuele door het land van oorsprong bij de overdrachtvergunning gevoegde exportbeperkingen na te leven.

2.4.4. De lidstaten moeten niet alleen voorschrijven maar ook controleren dat de op hun grondgebied gevestigde leveranciers gedetailleerde verslagen van hun overdrachten bijhouden.

2.4.5. Leveranciers dienen de lidstaat in kwestie over de eindbestemming van de goederen te informeren wanneer het eindgebruik vóór de overdracht bekend is.

2.4.6. De certificeringperiode moet worden verkort, zodat er gemakkelijker verantwoording ter zake van de desbetreffende procedures kan worden afgelegd.

2.4.7. Ook zouden de nationale autoriteiten zouden gedurende een langere periode de stukken van hun leveranciers moeten kunnen inzien. Dat verleent de zaken meer transparantie en ook is er dan meer tijd voor onderzoek naar eventuele schendingen van de omgezette regelgeving.

2.5. Het Comité stelt in dit verband voor om gebruik te maken van reeds bestaande nationale middelen. De nationale administraties die zijn belast met afgifte en beheer van certificaten houden reeds toezicht op de op hun grondgebied gevestigde defensiebedrijven en zijn dus in staat om onderzoeken en audits uit te voeren.

2.6. Het Comité vindt voorts dat er vergaand moet worden geharmoniseerd om zo veel mogelijk te profiteren van de vruchten van industriële samenwerking en de verwezenlijking van de interne markt.

2.7. Het benadrukt in dit verband dat er middels het voorstel op een stelsel van algemene en globale vergunningen moet worden aangestuurd en dat afgifte van specifieke vergunningen tot slechts noodzakelijke gevallen zou moeten worden beperkt.

2.8. Het Comité beschouwt de huidige gemeenschappelijke lijst van militaire goederen (CML) nog altijd als „lingua franca”, die de komende tijd moet blijven dienen voor het beheer van de intracommunautaire overdrachten.

2.9. Om interpretatie- en uitvoeringsperikelen te vermijden, zou de huidige lijst moeten blijven worden gebruikt en ieder jaar worden geactualiseerd, waarbij gebruik wordt gemaakt van de algemene definities betreffende het soort apparatuur waarop de nieuwe regels van toepassing zullen zijn. De CML zou dan dé lijst zijn van wapens, munitie, oorlogsmaterieel en bijbehorende diensten en werkzaamheden, alsook van de desbetreffende IT-hard en software.

2.10. Daarbij moet worden benadrukt dat de Commissie bij haar voorstellen rekening heeft gehouden met de impact van de mondialisering op Europa, en met name op de defensie-industrie. Daarbij heeft zij vooral oog voor de versterking van de Europese defensiecapaciteit.

2.11. De Commissie wordt ten zeerste aanbevolen om goed op Verdragsinbreuken op het door de voorgestelde richtlijn bestreken gebied te letten en daarbij gebruik te maken van de know how van een deskundigenraad, die met name daartoe zou moeten worden opgericht.

2.12. De in de Unisys-studie gedane suggestie om een centrale gegevensbank voor intracommunautaire overdrachten op te richten strookt niet met de huidige praktijk en moet dus van de hand worden gewezen.

2.13. Wel dienen de bevoegde autoriteiten van de lidstaten elkaar tevens transparante informatie te verstrekken over verkoop van producten of technologieoverdracht binnen de Unie ten einde mogelijke vergrijpen, discriminatie en/of corruptie te vermijden.

3. Bijzondere opmerkingen

3.1. Nationale regelgeving en procedures:

3.1.1. De wetgevingen van de lidstaten kennen twee soorten goederen: bestemd voor militair of tweeërlei gebruik. Meestal worden vergunningen door twee verschillende autoriteiten afgegeven. Het onderscheid tussen die twee soorten producten moet worden gehandhaafd.

3.1.2. Goederen voor tweeërlei gebruik hebben een civiel einddoel maar worden gecontroleerd voor zover die in bepaalde militaire toepassingen of vooral zeer gevoelige niet-militaire toepassingen (bijv. veiligheid) kunnen worden gebruikt. Die controle wordt geregeld bij Verordening 1334/2000 (handelspolitiek) waarin is bepaald dat exporten naar derde landen onderworpen zijn aan individuele, globale of algemene vergunningen. Daarentegen is, overeenkomstig het interne-marktbeginsel van vrij goederenverkeer, voor intracommunautaire overdrachten van goederen voor tweeërlei gebruik geen vergunning nodig (met uitzondering van de meest gevoelige, zoals nucleair materiaal).

3.1.3. Defensieproducten hebben een militair eindgebruik. Er bestaat momenteel geen EG-kader voor hun circulatie op de interne markt en overdrachten binnen de EU worden gehinderd door uiteenlopende nationale wetgeving en onevenredig zware vergunningsvereisten. Slechts enkele lidstaten kennen een stelsel van globale vergunningen en slechts één lidstaat geeft algemene vergunningen. De meeste overdrachten binnen de Unie worden belemmerd omdat er een individuele vergunning nodig is waardoor bedrijven met distributiekanalen in meerdere lidstaten dat net niet optimaal kunnen benutten vanwege de uiteenlopende vergunningspraktijken in de lidstaten waar zij leveren.

3.1.4. De lidstaten zijn het eens over de toepassing van de verordening voor tweeërlei gebruik, die juridisch bindend is en deel uitmaakt van de eerste pijler van de Unie (5).

3.1.5. Verder hebben zij verschillende munitielijsten voor militaire goederen goedgekeurd (enverwijzen zij daar ook naar) en hetzelfde geldt voor de lijst van militaire goederen die in het kader van de Gedragscode van de Europese Unie betreffende wapenuitvoer wordt gebruikt. Veel lidstaten verwijzen in hun nationale wetgeving naar deze documenten, maar andere houden er hun eigen lijsten op na. (6)

3.1.6. De zes grootste wapenproducerende lidstaten (7) hebben middels een kaderovereenkomst (ook bekend als de Intentieverklaring of LoI (Letter of Intent)) samenwerkingsregels vastgesteld voor overdrachten en exporten ten behoeve van samenwerkingsprogramma’s, maar deze maken geen deel uit van de EU-regelingen.

3.1.7. Het initiatief van de Commissie is daarom beperkt tot intracommunautaire overdrachten terwijl export naar derde landen onder de vergunningsstelsels dienaangaande blijft vallen.

4. Bedreigingen en belemmeringen

4.1. Wat het toepasselijk recht betreft, moeten de volgende kwesties worden aangepakt:

4.1.1. De veelsoortigheid van wetgeving.

4.1.2 Verschillen tussen de nationale wetten.

4.2. Wat de bevoegde autoriteiten betreft, moet op het volgende worden gelet:

4.2.1. Voor overdrachten binnen de EU is er een brede waaier aan administraties bevoegd voor het afhandelen van vergunningsaanvragen (afhankelijk van het land zijn er 11 verschillende soorten administraties).

4.2.2. Verder moet de exporteur in sommige landen (HU, PL, FR, CH, CZ, PT) over bijkomde vergunningen/goedkeuringen beschikken om een uit-, in- of doorvoervergunning aan te kunnen vragen.

4.2.3. De lidstaten brengen het beginsel van „Juste retour” (compensaties) vaak in de praktijk om industriële en werkgelegenheidsredenen. Zij doen dat echter ook omdat zij deels als gevolg van de huidige gang van zaken betreffende overdrachten binnen de Gemeenschap niet werkelijk op bevoorrading door hun EU-partners kunnen rekenen en daarom de voorkeur geven aan nationale producten, waarvoor een andere lidstaat immers geen vergunning hoeft af te geven.

5. Maatregelen om de belemmeringen voor intracommunautaire overdrachten uit de wereld te helpen

5.1. Alle verbeteringen ten aanzien van overdrachten op de Europese defensiemarkt dienen in het teken te staan van de volgende basisprioriteiten:

5.1.1. Veiligheid: vereenvoudiging van overdrachten en wederzijds vertrouwen zijn onlosmakelijk verbonden. Momenteel is er te weinig vertrouwen en dus moet dat in het kader van de vereenvoudigingsmaatregelen worden verhoogd. Bestrijding van terrorisme en van verspreiding van WMD (massavernietigingswapens) is voor alle lidstaten prioriteit. Dit houdt in dat de controles op verspreiding van wapens in derde landen moeten worden versterkt door naleving van de exportrestricties die de lidstaten in dit verband hebben vastgesteld.

5.1.2. Vereenvoudiging van vergunningverlening: vergunningen belichamen de verantwoordelijkheid van de lidstaten met betrekking tot wapenhandel. Ook helpen vergunningen om beperkingen op te leggen aan het eindgebruik en de eindbestemming van wapens. Dat moet een nationale verantwoordelijkheid blijven en daarom moeten nationale vergunningen blijven bestaan. Daarmee zijn de lidstaten de bron van de vereenvoudiging en harmonisatie die de lidstaten voorspelbaarheid bieden. Verder dient dit alles te strekken tot versteviging van de Europese technologische en industriële basis voor defensie middels toepassing van uniforme regels en vergemakkelijking van de toegang, voor vooral het MKB, tot de pan-Europese mogelijkheden en partnerschappen.

5.1.3. Harmonisatie van juridische verplichtingen: naast verplichtingen in verband met de overdracht van defensiegerelateerde producten, dienen daartoe nog andere verplichtingen van bedrijven in de sector te behoren. Daarom moet hoe dan ook worden doorgegaan met de harmonisatie op EDEM-gebied (onder meer een gemeenschappelijk kader voor de controle op bedrijfsmiddelen).

5.1.4. Vrede: bij alle zakelijke activiteiten moet het beginsel voor ogen worden gehouden dat defensieproducten en goederen voor tweeërlei gebruik niet in de weg mogen staan van bevordering van democratische waarden en de vrede die de Unie voorstaat.

5.2. Het nieuwe interne stelsel kan op twee manieren de export raken:

— de lidstaten kunnen worden geraadpleegd in geval van uitvoer van hudefensiegerelateerde producten, tenzij die in een breder systeem zijn geïntegreerd.

— Dank zij certificering zullen ondernemingen worden gestimuleerd om meer bij te dragen tot de naleving van de besluiten van de lidstaten op het gebied van het exportbeleid, die reeds in het kader van de Gedragscode worden gecoördineerd. en risicopreventie. Daarmee worden exporten ook veiliger omdat de risicopreventie in verband met illegale uitvoer wordt opgevoerd.

6 Slotopmerking

6.1 Het Comité is van mening dat de Commissie met haar mededeling over „een strategie voor een sterkere en meer concurrerende Europese defensie-industrie” en haar richtlijnvoorstellen voor „de coördinatie van de procedures voor het plaatsen van bepaalde overheidsopdrachten voor werken, leveringen en diensten op defensie- en veiligheidsgebied” en „vereenvoudiging van de voorwaarden voor de overdracht van defensiegerelateerde producten binnen de Gemeenschap” een belangrijke stap heeft gezet in de richting van de versterking van de Europese defensie- en veiligheidsmarkt. Het roept Raad en Europees Parlement ertoe op om gevolg aan die initiatieven te geven en deze op te nemen in een alomvattende aanpak om het EVDB verder op weg te helpen.

Brussel, 23 oktober 2008. De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité Mario SEPI

(1) Prof. K. Hartley presenteert in zijn studie „A single European market for defence equipment: organisation and collaboration” vier liberaliseringsscenario's waarmee jaarlijks veel meer kan worden bespaard (van 3,8 tot 7,8 miljard per jaar).

(2) Cruciaal in verband met de indirecte kosten is het substantieel gebrek aan bevoorradingszekerheid voor lidstaten die bij in een andere lidstaat gevestigde leverancier inkopen.

(3) Volgens het Commissievoorstel betreft de certificering ontvangst van goederen via een algemene en niet via een globale vergunning. Dat laat onverlet dat gecertificeerde bedrijven ook bepaalde defensieproducten met een globale vergunning kunnen leveren. Het gaat dan om producten die niet voor een nationale algemene vergunning in aanmerking komen.

(4) Een „derde land” is een land dat geen lid van de EU is.

(5) Verordening (EG) nr. 1334/2000 van 22. 6. 2000 tot instelling van een communautaire regeling voor contrôle op de uitvoer van producten en technologie voor tweeërlei gebruik.

(6) Europese Unie 1998, EU Code of Conduct on Arms Exports, 25 mei — http://ue.eu.int/Newsroom/

(7) FR, UK, DE, ES, IT en SE.