Speciaal verslag EU‑steun voor de strijd 
tegen foltering en voor 
de afschaffing van de 
doodstrafNL 2015  nr. 09
EUROPESE
REKENKAME R
EUROPESE REKENKAMER  
12, rue Alcide De Gasperi  
1615 Luxembourg  
LUXEMBOURG
Tel. +352 4398-1
E-mail: eca-info@eca.europa.eu  
Internet: http://eca.europa.eu
Twitter: @EUAuditorsECA  
YouTube: EUAuditorsECA
Meer gegevens over de Europese Unie vindt u op internet via de Europaserver ( http://europa.eu ).
Luxemburg: Bureau voor publicaties van de Europese Unie, 2015
Print ISBN 978-92-872-2648-8 ISSN 1831-0915 doi:10.2865/72400 QJ-AB-15-009-NL-C
PDF ISBN 978-92-872-2664-8 ISSN 1977-575X doi:10.2865/78929 QJ-AB-15-009-NL-N
EPUB ISBN 978-92-872-2641-9 ISSN 1977-575X doi:10.2865/8909 QJ-AB-15-009-NL-E
© Europese Unie, 2015
Overneming met bronvermelding toegestaan.
Printed in Luxembourg
EU‑steun voor de strijd 
tegen foltering en voor 
de afschaffing van de 
doodstraf
(uitgebracht krachtens artikel 287, lid 4, tweede alinea, VWEU)Speciaal verslagNL 2015  nr. 09
02
 Controleteam
In de speciale verslagen van de ERK worden de resultaten van haar doelmatigheids- en nalevingsgerichte controles van specifieke 
begrotingsterreinen of beheersthema’s uiteengezet. Bij haar selectie en opzet van deze taken zorgt de ERK dat deze een maximale  
impact hebben door rekening te houden met de risico’s voor de doelmatigheid of de naleving, de omvang van de betrokken inkom -
sten en uitgaven, verwachte ontwikkelingen en politieke en publieke belangstelling.
Deze doelmatigheidscontrole werd verricht door controlekamer III — onder leiding van ERK -lid Karel Pinxten — die gespecialiseerd 
is in de uitgaventerreinen op het gebied van externe maatregelen. Deze controle werd geleid door ERK -lid Klaus -Heiner Lehne, on -
dersteund door Thomas Arntz, attaché in het kabinet van de heer Lehne, Sabine Hiernaux -Fritsch, eenheidshoofd, Werner Vlasselaer, 
teamleider, Kim Hublé, controleur en Athanasios Tsamis, controleur.
Van links naar rechts: S. Hiernaux -Fritsch, T. Arntz, K.-H. Lehne, A. Tsamis, 
K.  Hublé, W. Vlasselaer.

03
 Inhoud
Paragraaf
 Afkortingen
I–VII  Samenvatting
1–10  Inleiding
1–4 De verbreidheid van foltering en de doodstraf
5–10  De EU‑inzet in de strijd tegen foltering en de doodstraf
11–12  Reikwijdte en aanpak van de controle
13–53  Opmerkingen
13–30  Ondanks passende behoeftenanalyses heeft de Commissie de steun niet optimaal gericht
14–20  Bij de toewijzing van financiering werd onvoldoende rekening gehouden met de landenstrategieën inzake 
mensenrechten en de coördinatie met andere EU‑acties was beperkt
21–27  Het selectieproces voor projecten was goed gedocumenteerd maar onvoldoende zorgvuldig
28–30  De vraaggestuurde aanpak heeft bij organisaties van begunstigden gezorgd voor voldoende 
deskundigheid en betrokkenheid bij de acties, maar had ook nadelen
31–53  De projecten werden uitgevoerd in overeenstemming met de planning, maar de totale impact van 
de EIDHR‑financiering was beperkt
32–39  De projectactiviteiten werden over het algemeen uitgevoerd in overeenstemming met de planning
40–48 De impact van de EIDHR‑financiering werd beperkt door de grote spreiding van de bescheiden financiële 
bijdrage van het EIDHR en in bepaalde situaties door de ongunstige politieke context
49–53  De projectresultaten zijn duurzaam maar de subsidies hebben de maatschappelijke organisaties niet 
zelfvoorzienender gemaakt
04 Inhoud
54–56  Conclusies en aanbevelingen
 Bijlage I — De doodstraf in Afrika
 Bijlage II — De doodstraf in Azië
 Bijlage III — De doodstraf in Latijns‑Amerika
 Bijlage IV — De doodstraf in de Verenigde Staten
 Bijlage V  — Wereldwijde oproepen tot het indienen van voorstellen 2007 ‑2013
 Bijlage VI  —  Projecten waarvoor de beoordeling door de Commissie van conceptnota’s en 
volledige voorstellen door de controleurs van de Rekenkamer is geëvalueerd
 Bijlage VII — Onderzochte subsidies
 Antwoorden van de Commissie en van de EDEO
05
 Afkortingen
Cohom : De Groep rechten van de mens van de Raad
DG Internationale Samenwerking en Ontwikkeling : Directoraat -generaal Internationale Samenwerking en 
Ontwikkeling
EDEO : Europese Dienst voor extern optreden
EIDHR : Europees Instrument voor democratie en mensenrechten
Opcat : Facultatief Protocol bij het Verdrag tegen foltering en andere wrede, onmenselijke of onterende behandeling of 
bestraffıng
VN: Verenigde Naties
06
 Samenvatting
I
De internationale gemeenschap heeft zich veelvuldig 
ingezet om foltering en andere vormen van mishande -
ling uit te bannen. Desondanks is er nog steeds sprake 
van foltering en andere vormen van mishandeling en 
blijft de realiteit van straffeloosheid voor de daders in 
vele landen wereldwijd bestaan. In 58 landen wereldwijd 
is de doodstraf nog steeds niet afgeschaft. Ieder jaar 
worden er meer dan 5 000 executies voltrokken.
II
De EU is vastbesloten om alle vormen van foltering en 
mishandeling te voorkomen en uit te bannen, alsmede 
om de wereldwijde afschaffing van de doodstraf te 
bewerkstelligen. Bij het nastreven van deze doelstellin -
gen ontplooit de EU een reeks aan diplomatieke initia -
tieven, waaronder bilaterale overeenkomsten, politieke 
dialoog en deelname aan multilaterale fora. Voorts 
verbindt de EU aan haar ontwikkelingssamenwerking de 
essentiële voorwaarde van vooruitgang op het gebied 
van mensenrechten en financiert zij projecten die op 
dergelijke kwesties zijn gericht. Het belangrijkste middel 
dat zij inzet is het Europees Instrument voor democra -
tie en mensenrechten (EIDHR), dat subsidies voor de 
uitvoering van projecten verstrekt aan maatschappelijke 
organisaties. In de periode 2007-2013 heeft de Commis -
sie 183 EIDHR -subsidies toegekend aan projecten met 
betrekking tot de strijd tegen foltering en de doodstraf, 
ter waarde van in totaal 100,9 miljoen euro.
III
De Rekenkamer beoordeelde de doeltreffendheid van 
het EIDHR bij de bevordering van het voorkomen van 
foltering, de rehabilitatie van slachtoffers van foltering 
en de afschaffing van de doodstraf. De Rekenkamer heeft 
zich daarbij gericht op de wijze waarop de financiering 
werd toegewezen en of er duurzame resultaten zijn 
behaald. De controlewerkzaamheden bestonden uit een 
analytisch onderzoek, interviews met werknemers van 
de Commissie, de Europese Dienst voor extern optreden 
(EDEO) en organisaties van begunstigden, alsmede een 
gedetailleerd onderzoek van een steekproef van 31 pro -
jecten. Hiervoor zijn missies uitgevoerd naar Londen, de 
Democratische Republiek Congo, Georgië en Zuid -Afrika 
en een administratieve controle van projecten met 
betrekking tot China en de Verenigde Staten.
Samenvatting 07
IV
De Rekenkamer concludeert dat de EIDHR -steun voor de 
strijd tegen foltering, de rehabilitatie van slachtoffers van 
foltering en de afschaffing van de doodstraf slechts ten 
dele doeltreffend was.
V
De Commissie heeft op gepaste wijze voor elk partner -
land prioriteiten op mensenrechtengebied opgesteld. 
Hoewel de financiering over het geheel genomen goed 
was toegewezen, houdt de Commissie onvoldoende 
rekening met deze prioriteiten. Bovendien worden de 
gefinancierde projecten vaak niet goed afgestemd op 
andere EU -acties, zoals traditionele ontwikkelingssteun 
en dialoog met het partnerland. De bij de financiering 
van projecten gehanteerde vraaggestuurde aanpak 
heeft ervoor gezorgd dat projecten over het algemeen 
werden uitgevoerd door gemotiveerde maatschappelijke 
organisaties die over goede deskundigheid beschikken. 
De selectie van projecten was goed gedocumenteerd, 
maar het ontbrak hierbij aan nauwkeurigheid. Als er 
bovendien tekortkomingen werden vastgesteld in de 
geselecteerde projecten, werden de projectontwerpen 
niet dienovereenkomstig aangepast.
VI
De projectactiviteiten zijn uitgevoerd volgens plan en 
over het algemeen kosteneffectief. De door de subsidies 
behaalde resultaten zijn duurzaam. De systemen voor 
het meten van impact schieten echter behoorlijk tekort, 
zij bevatten onduidelijke logische kaders voor projecten, 
geen duidelijk omschreven benchmarks en streefcijfers 
en een onsamenhangende benadering van project -
evaluaties. In het geval van projecten die rechtstreekse 
steun boden aan slachtoffers is de impact tastbaar, zij het 
voor relatief kleine doelgroepen. De impact van andere 
projecten, waarbij gewoonlijk de hervorming van wetge -
ving of beleid wordt nagestreefd, is beperkt vanwege het 
feit dat vooruitgang ook afhankelijk is van vele andere 
factoren en een niet altijd gunstige politieke context. 
Voor de behaalde resultaten zijn de vooruitzichten zeer 
goed dat deze duurzaam zullen zijn. De ondersteunde 
maatschappelijke organisaties blijven evenwel sterk 
afhankelijk van financiële steun.VII
De Rekenkamer doet een aantal aanbevelingen aan de 
Commissie ter verbetering van de steun voor de strijd 
tegen foltering en de doodstraf. De aanbevelingen 
hebben betrekking op de wijze waarop de financiële 
middelen worden gericht, de coördinatie met andere 
EU-inspanningen, de selectie en verbetering van pro -
jectvoorstellen, het kader voor prestatiemeting en de 
duurzaamheid van organisaties van begunstigden.
08
 Inleiding
De verbreidheid van 
foltering en de doodstraf
01 
De Universele Verklaring van de Rechten 
van de Mens1 bepaalt dat niemand mag 
worden onderworpen aan folteringen, 
noch aan een wrede, onmenselijke of 
onterende behandeling of bestraffing2. 
Het Verdrag van de Verenigde Naties 
tegen foltering en andere vormen van 
wrede, onmenselijke of onterende 
behandeling of bestraffing3, dat in 1984 
werd ondertekend, definieert de term 
foltering (zie tekstvak 1 ) en legt regels 
vast voor staten om de doeltreffendheid 
van de strijd tegen foltering te vergro -
ten. Aan het einde van 2014 hadden 
156 staten het verdrag ondertekend en 
geratificeerd en hadden 10 staten het 
verdrag ondertekend maar nog niet 
geratificeerd.02 
Het Facultatief Protocol bij het Verdrag 
tegen foltering en andere wrede, on -
menselijke of onterende behandeling of 
bestraffıng4 (Opcat) is erop gericht een 
systeem op te zetten waarin onafhanke -
lijke internationale en nationale organen 
op regelmatige basis detentiecentra 
bezoeken ter voorkoming van foltering. 
Aan het einde van 2014 hadden 76 sta -
ten Opcat ondertekend en geratificeerd 
en hadden 19 staten Opcat onderte -
kend maar nog niet geratificeerd. De 
verhoging van het ratificatieniveau van 
Opcat vormt nog steeds een aanzienlijke 
uitdaging.
03 
Ondanks de inspanningen van de inter -
nationale gemeenschap is er nog steeds 
sprake van foltering en blijft de realiteit 
van straffeloosheid voor de daders in 
vele landen wereldwijd bestaan. Volgens 
recente verslagen van internationale 
maatschappelijke organisaties5 over de 
verbreidheid van foltering en mishande -
ling vinden dergelijke praktijken plaats 
in 131 landen wereldwijd. Ten gevolge 
daarvan blijven belangrijke uitdagingen 
bestaan met betrekking tot het voorko -
men van foltering en de rehabilitatie van 
slachtoffers.1 Aangenomen door de 
Algemene Vergadering van de 
Verenigde Naties (VN) op 
10 december 1948.
2 Artikel 5.
3 Aangenomen en opengesteld 
voor ondertekening, ratificatie 
en toetreding bij Resolutie 
nr. 39/46 van de Algemene 
Vergadering van 10 december 
1984 die in werking is 
getreden op 26 juni 1987.
4 Aangenomen door de 
Algemene Vergadering van de 
VN op 18 december 2002 en in 
werking getreden op 22 juni 
2006.
5 Amnesty International, 
Verslag 2014/2015 „The State 
of the World’s Human Rights” 
(De stand van zaken van de 
mensenrechten in de wereld) 
en Human Rights Watch, 
World Report 2015 
(Wereldverslag 2015) 
(Gebeurtenissen in 2014).
Definitie van foltering
Met foltering wordt iedere handeling aangeduid waardoor opzettelijk hevige pijn of hevig leed, lichamelijk dan 
wel geestelijk, wordt toegebracht aan een persoon met zulke oogmerken als om van hem of van een derde inlich -
tingen of een bekentenis te verkrijgen, hem te bestraffen voor een handeling die hij of een derde heeft begaan of 
waarvan hij of een derde wordt verdacht deze te hebben begaan, of hem of een derde te intimideren of ergens toe 
te dwingen dan wel om enigerlei reden gebaseerd op discriminatie van welke aard dan ook, wanneer zulke pijn of 
zulk leed wordt toegebracht door of op instigatie van dan wel met de instemming of het gedogen van een over -
heidsfunctionaris of andere persoon die in een officiële hoedanigheid handelt6.
6 De woordkeus met betrekking tot de instemming of het gedogen van een overheidsfunctionaris breidt de verplichting van een staat uit tot in de 
privésfeer en moet zo worden geïnterpreteerd dat hieronder ook het falen van een staat valt om personen die zich binnen zijn rechtsmacht 
bevinden te beschermen tegen foltering en mishandeling die door privépersonen worden toegebracht.Tekstvak 1
09 Inleiding
7 In de wet of in de praktijk. In 
zeven van deze landen geldt 
deze afschaffing van de 
doodstraf slechts voor 
„gewone” misdrijven, in 
tegenstelling tot „uitzonderlijke” 
misdrijven, zoals misdrijven die 
onder het krijgsrecht vallen of 
die zijn gepleegd onder 
uitzonderlijke omstandigheden.
8 Bron : Amnesty International. 
Deze cijfers zijn schattingen, 
omdat verschillende landen 
geen officiële cijfers uitbrengen.
9 Ten behoeve van het leesgemak 
worden de begrippen foltering 
en mishandeling hierna 
aangeduid met de term 
foltering.
10 Artikelen 2, 3, 6 en 21 van het 
EU-Verdrag en artikel 205 van 
het Verdrag betreffende de 
werking van de Europese Unie.
11 Aangenomen door de Raad op 
25 juni 2012.
12 In het geval van landen in Afrika, 
het Caribische gebied en de 
Stille Oceaan bepaalt de 
Overeenkomst van Cotonou 
wederzijdse verplichtingen, 
waaronder de eerbiediging van 
mensenrechten, waarop 
toezicht wordt gehouden door 
middel van een doorlopende 
dialoog en evaluatie. De 
wederzijdse verplichtingen zijn 
onderworpen aan de clausule 
over de beslechting van 
geschillen in artikel 96, op basis 
waarvan raadplegingen kunnen 
worden gehouden met en 
passende maatregelen, 
waaronder opschorting van de 
overeenkomst, kunnen worden 
genomen tegen het land in 
kwestie.
13 Zoals de Derde Commissie van 
de Algemene Vergadering van 
de VN, de VN -raad voor de 
mensenrechten, de Organisatie 
voor Veiligheid en Samenwer -
king in Europa en de Raad van 
Europa.04 
Hoewel de doodstraf in 140 landen we -
reldwijd7 is afgeschaft, is dit in 58 landen 
nog niet gebeurd (zie de bijlagen I  tot 
en met  IV). Gedurende de periode 2007-
2014 werden er in 37 landen gemiddeld 
5 000 personen per jaar geëxecuteerd8. 
Meer dan 83 % van de executies vond 
plaats in China, meer dan 13 % in Iran, 
Irak, Noord -Korea en Saudi -Arabië en 
ongeveer 3 % in andere landen. Aan 
het einde van 2014 waren er wereldwijd 
tegen meer dan 19 000 personen dood -
vonnissen uitgesproken.
De EU‑inzet in de strijd 
tegen foltering en de 
doodstraf
05 
De uitbanning van alle vormen van folte -
ring en mishandeling9 en de afschaffing 
van de doodstraf zijn prioriteiten van 
het EU -mensenrechtenbeleid. Het sterke 
engagement van de EU op dit terrein 
berust op de Europese verdragen10 en 
wordt weerspiegeld in het strategisch 
kader en het actieplan voor mensen -
rechten en democratie11 en de EU -richt -
snoeren (zie tekstvak 2 ).06 
Bij het nastreven van deze doelstellingen 
ontplooit de EU een reeks aan diploma -
tieke initiatieven. De partnerschaps- en 
samenwerkingsovereenkomsten met 
niet -EU-landen bevatten een mensen -
rechtenclausule die is bedoeld om lan -
den ertoe aan te moedigen om normen 
op het gebied van mensenrechten na te 
leven. In het geval van niet -naleving is 
voorzien in verschillende maatregelen, 
zoals de beperking of opschorting van 
de samenwerking12. De EU betrekt men -
senrechtenkwesties ook in de politieke 
dialogen die zij met partnerlanden of 
regionale organisaties voert. Bovendien 
is de EU momenteel actief met specifie -
ke dialogen en raadplegingen op het 
gebied van mensenrechten met op dit 
moment 41 niet -EU-landen en bevor -
dert zij mensenrechten door middel van 
haar deelname aan multilaterale fora13. 
Diplomatieke stappen (vertrouwelijk) en 
verklaringen (openbaar) met betrekking 
tot niet -EU-landen zijn eveneens een 
belangrijk middel om diplomatieke druk 
uit te oefenen.
EU‑richtsnoeren
De EU -richtsnoeren inzake mensenrechten bieden voor zowel de EU -instellingen als haar lidstaten praktische 
instructies voor de tenuitvoerlegging van het EU -beleid inzake mensenrechten. Er zijn in totaal elf EU -richtsnoe -
ren die een grote verscheidenheid aan kwesties bestrijken. Zij zijn opgesteld door de Groep rechten van de mens 
van de Raad (Cohom), goedgekeurd door het Comité van permanente vertegenwoordigers en vastgesteld door de 
Raad. De EU -richtsnoeren zijn juridisch niet bindend, maar vormen een krachtig politiek signaal van de EU -prioritei -
ten inzake de mensenrechten.Tekstvak 2
10 Inleiding
14 Het besluit om een op 
mensenrechten gebaseerde 
aanpak te ontwikkelen werd 
genomen met de vaststelling 
van het strategisch kader en 
het actieplan voor 
mensenrechten en 
democratie van de EU (zie 
paragraaf 5).
15 Verordening (EG) 
nr. 1889/2006 van het 
Europees Parlement en de 
Raad van 20 december 2006 
tot instelling van een 
financieringsinstrument voor 
de bevordering van 
democratie en 
mensenrechten in de wereld 
(PB L 386 van 29.12.2006, 
blz. 1), vervangen door 
Verordening (EU) nr. 235/2014 
(PB L 77 van 15.3.2014, blz. 85). 
Het EIDHR bouwt voort op en 
vervangt het Europees 
Initiatief voor de democratie 
en de mensenrechten, dat 
werd opgezet in 1994.
16 Het is mogelijk om projecten 
tot 100 % te financieren, doch 
alleen in naar behoren 
gemotiveerde gevallen.
17 Met de „strijd tegen foltering” 
wordt hier zowel naar het 
voorkomen van foltering 
verwezen als naar de 
rehabilitatie van slachtoffers 
van foltering.07 
Naar aanleiding van het strategisch 
kader en het actieplan voor mensen -
rechten en democratie van de EU, 
benoemde de Raad op 25 juli 2012 een 
speciale vertegenwoordiger van de EU 
die verantwoordelijk is voor de samen -
hang, doeltreffendheid en zichtbaarheid 
van het EU -mensenrechtenbeleid. Voorts 
moet hij intern bijdragen tot de tenuit -
voerlegging van het strategisch kader 
en het actieplan voor mensenrechten, 
alsmede van andere instrumenten zoals 
de EU -richtsnoeren inzake de mensen -
rechten. De speciale vertegenwoordiger 
bevordert ook de dialoog over mensen -
rechten met regeringen van niet -EU-lan-
den, internationale en regionale en 
maatschappelijke organisaties.
08 
Naast deze activiteiten beoogt de EU de 
mensenrechten te bevorderen door aan 
haar ontwikkelingssamenwerking de 
essentiële voorwaarde te verbinden van 
vooruitgang op het gebied van mensen -
rechten. In 2012 besloot de Raad een op 
mensenrechten gebaseerde aanpak van 
ontwikkelingssamenwerking te ontwik -
kelen, om ervoor te zorgen dat de EU 
zich harder inspant om partnerlanden te 
helpen bij het nakomen van hun inter -
nationale verplichtingen op het gebied 
van de mensenrechten14. Hij zal dit doen 
door de mensenrechtenbeginselen te 
integreren in alle activiteiten op het ge -
bied van operationele ontwikkeling.09 
Bovendien financiert de EU projecten die 
volledig zijn gericht op de bevordering 
van mensenrechten. Het belangrijkste 
instrument voor de bevordering van het 
voorkomen van foltering, de rehabili -
tatie van slachtoffers van foltering en 
de afschaffing van de doodstraf is het 
Europees Instrument voor democratie 
en mensenrechten (EIDHR), dat een 
aanvulling vormt op de geografische in -
strumenten. Het werd in 2006 opgestart 
ter ondersteuning van de bevordering 
van mensenrechten en democratie in 
niet -EU-landen15.
10 
Aan het EIDHR is een totale begroting 
van 1,1 miljard euro toegekend waarmee 
alle EU -doelstellingen op het gebied 
van de mensenrechten voor de peri -
ode 2007-2013 werden afgedekt. Het 
grootste deel van de EIDHR -financiering 
wordt verdeeld in de vorm van aan 
maatschappelijke organisaties toege -
kende subsidies voor de uitvoering van 
projecten. In principe gaat het bij deze 
subsidies om cofinanciering, aange -
zien zij slechts maximaal 80 % van de 
projectkosten financieren16. Het EIDHR 
kan wereldwijd worden ingezet, onder 
meer in vele geïndustrialiseerde landen, 
en maakt financiering zonder bilaterale 
instemming mogelijk, aangezien er geen 
goedkeuring nodig is van de regering 
van het land waar de projecten worden 
uitgevoerd. In de periode 2007-2013 
beliepen de EIDHR -uitgaven voor de 
strijd tegen foltering17 en de doodstraf 
100 miljoen euro (zie tabel 1 ). Het aantal 
gedurende die periode gesloten con -
tracten is weergegeven in tabel 2 . Bij de 
meeste projecten gaat het om bewust -
makingscampagnes, promotieactivi -
teiten, toezichtpraktijken, preventieve 
maatregelen, juridische ondersteuning 
van slachtoffers van foltering en diege -
nen die zijn veroordeeld tot de dood -
straf of de behandeling en rehabilitatie 
van slachtoffers.
11 Inleiding Tabel 1EIDHR ‑uitgaven in verband met foltering en doodstraf per continent, 2007 ‑2013
(euro)
Foltering 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 TOTAAL
Afrika 0 3 967 906 456 120 4 248 938 2 192 122 514 511 3 844 082 15 223 679
Amerika 0 2 226  820 388 122 1 178 945 758 097 0 2 530 910 7 082 894
Azië 36 465 10 281  020 613 754 2 366  367 1 936 457 0 11 242 841 26 476 904
Europa 0 2 956 958 235 093 2 661 831 2 830 007 100 000 787 065 9 570 954
Multicontinentaal 0 6 175 025 0 10 800 143 1 499 207 0 6 734 343 25 208 718
TOTAAL 36 465 25 607 729 1 693 089 21 256 224 9 215 890 614 511 25 139 241 83 563 149
Doodstraf 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 TOTAAL
Afrika 0 0 76 863 285 000 734 333 0 0 1 096 196
Amerika 0 0 1 581 610 290 859 0 1 345 046 0 3 217 515
Azië 0 0 722 028 731 761 1 416 450 2 009 842 0 4 880 081
Europa 0 0 0 0 0 200 074 0 200 074
Multicontinentaal 0 0 4 067  552 657 674 0 3 263 246 0 7 988 472
TOTAAL 0 0 6 448 053 1 965 294 2 150 783 6 818 208 0 17 382 338
Bron:  Europese Commissie.Tabel 2Aantal EIDHR ‑contracten in verband met foltering en doodstraf per continent, 
2007 ‑2013
(euro)
Foltering 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 TOTAAL
Afrika 0 7 4 5 4 3 6 29
Amerika 0 7 3 3 6 0 4 23
Azië 1 19 5 5 4 0 18 52
Europa 0 7 2 4 6 1 3 23
Multicontinentaal 0 6 0 10 1 0 6 23
TOTAAL 1 46 14 27 21 4 37 150
Doodstraf 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 TOTAAL
Afrika 0 0 1 1 1 0 0 3
Amerika 0 0 4 2 0 2 0 8
Azië 0 0 2 2 2 3 0 9
Europa 0 0 0 0 0 1 0 1
Multicontinentaal 0 0 7 1 0 4 0 12
TOTAAL 0 0 14 6 3 10 0 33
Bron:  Europese Commissie.
12
 Reikwijdte en aanpak van 
de controle
11 
De Rekenkamer beoordeelde de doel -
treffendheid van het EIDHR bij de 
bevordering van het voorkomen van 
foltering, de rehabilitatie van slachtof -
fers van foltering en de afschaffing van 
de doodstraf. Bij de controle stonden de 
volgende twee vragen centraal:
a) Was de financiering goed gericht?
b) Hebben de subsidies duurzame 
resultaten opgeleverd?
12 
De controle was toegespitst op de perio -
de 2007-2013 en werd uitgevoerd tussen 
juli 2014 en januari 2015. Zij bestond uit 
verschillende onderdelen. Ten eerste on -
derzocht de Rekenkamer de toewijzing 
van financiering door middel van vijf 
wereldwijde oproepen voor de gecon -
troleerde periode (zie bijlage V ). Voor 
het onderzoek zijn interviews afgeno -
men met het personeel bij de Europese 
Dienst voor extern optreden (EDEO) en 
het directoraat -generaal Internationale 
Samenwerking en Ontwikkeling (DG In -
ternationale Samenwerking en Ontwik -
keling); daarnaast was er een evaluatie 
van de beoordeling door de Commissie 
van conceptnota’s en volledige voor -
stellen van 45 projecten (zie bijlage VI ). 
Ten tweede heeft de Rekenkamer zeven 
EIDHR -subsidies onderzocht die waren 
toegekend aan drie maatschappelijke or -
ganisaties in Londen, welke gedurende 
de controle werden bezocht. Ten derde heeft de Rekenkamer dertien EIDHR -pro-
jecten onderzocht met betrekking tot 
de Democratische Republiek Congo, 
Georgië en Zuid -Afrika. De Rekenka -
mer heeft daarvoor in deze drie landen 
controlebezoeken afgelegd om inter -
views af te nemen met personeelsleden 
van de betrokken EU -delegaties en met 
vertegenwoordigers van de organisaties 
die EIDHR -subsidies hadden ontvangen. 
Ten slotte heeft de Rekenkamer een 
administratieve controle uitgevoerd van 
elf EIDHR -projecten met betrekking tot 
China en de Verenigde Staten (zie bijla -
ge VII ). De gecontroleerde steekproef 
vertegenwoordigt 24 % van de betrok -
ken uitgaven.
13
 Opmerkingen
Ondanks passende 
behoeftenanalyses heeft 
de Commissie de steun 
niet optimaal gericht
13 
De Rekenkamer onderzocht of de 
oproepen tot het indienen van voorstel -
len waren gebaseerd op een passende 
behoeftenanalyse en of deze goed 
waren gericht en afgestemd op andere 
EU-acties, zoals traditionele ontwik -
kelingssteun en dialoogvoering. Bij de 
controle werd ook de projectselectie 
beoordeeld door te onderzoeken of de 
selectieprocedure transparant, goed ge -
documenteerd en zorgvuldig was en of 
de vraaggestuurde aanpak passend was.
Bij de toewijzing van 
financiering werd 
onvoldoende rekening 
gehouden met de 
landenstrategieën inzake 
mensenrechten en de 
coördinatie met andere 
EU‑acties was beperkt
14 
Aangezien de aan de strijd tegen 
foltering en de doodstraf toegewezen 
financiële middelen in verhouding tot 
de uitdagingen bescheiden zijn (zie 
paragraaf 10), moeten deze op landen 
en kwesties gericht worden waarvoor 
de behoeften groot zijn en waar er aanzienlijke mogelijkheden tot verbe -
tering bestaan. De Commissie verkrijgt 
toereikende informatie over de mensen -
rechtensituatie in partnerlanden door 
openbaar beschikbare informatie te ana -
lyseren, via haar contacten met maat -
schappelijke organisaties en door de  
situatie ter plaatse actief te onder -
zoeken. De EU -delegaties bereiden 
periodiek nota’s over mensenrech -
tenkwesties voor en nemen relevante 
opmerkingen en analyses op in hun 
beheersverslagen18.
15 
De Commissie gebruikt de beschikbare 
informatie om op passende wijze de 
behoeften te analyseren en om prioritei -
ten vast te stellen, wat tot uitdrukking 
komt in verschillende documenten. De 
meerjarige strategiedocumenten19 van 
het EIDHR bevatten een beschrijving van 
de verwachte resultaten van het EIDHR, 
alsmede de desbetreffende financië -
le toewijzingen. Daarnaast worden er 
jaarlijkse actieprogramma’s opgesteld 
met individuele beschrijvingen van de 
belangrijke elementen20 van de te finan -
cieren acties. Op landenniveau worden 
de prioriteiten gedefinieerd in landen -
strategieën inzake mensenrechten (zie 
tekstvak 3 ). Deze zijn vertrouwelijk, met 
inbegrip van het deel van het document 
waarin de prioriteiten worden vastge -
steld, waardoor de toegevoegde waarde 
daarvan wordt beperkt.18 Beheersverslagen extern 
optreden.
19 In de gecontroleerde periode 
bestonden dergelijke 
strategiedocumenten voor de 
perioden 2007-2010 en 
2011-2013.
20 Toegewezen bedrag, 
prioriteiten en de bij de 
toewijzing van de middelen 
gehanteerde benadering.
Landenstrategieën inzake mensenrechten
De EU en haar lidstaten hebben sinds de tweede helft van 2011 meer dan 150 landenstrategieën inzake mensenrech -
ten opgesteld. Elke strategie bevat een grondige analyse van de situatie in het betreffende land en stelt een aantal 
algemene prioriteiten vast voor de EU en de lidstaten. Het plan is dat deze strategieën iedere twee jaar, of in geval 
van belangrijke veranderingen worden bijgewerkt. Er zijn 57 strategieën waarin de strijd tegen foltering een van de 
prioriteiten is en 72 strategieën waarin de strijd tegen de doodstraf een prioriteit is.Tekstvak 3
14 Opmerkingen
16 
Subsidies werden toegekend naar aan -
leiding van oproepen tot het indienen 
van voorstellen (de vraaggestuurde 
aanpak). In de periode 2007-2013 waren 
er drie wereldwijde oproepen tot het 
indienen van voorstellen die betrekking 
hadden op de strijd tegen foltering 
en twee wereldwijde die betrekking 
hadden op de strijd tegen de dood -
straf. Deze wereldwijde oproepen tot 
het indienen van voorstellen werden 
beheerd door het hoofdkantoor van DG 
Internationale Samenwerking en Ont -
wikkeling en leidden tot de toekenning 
van respectievelijk 80 en 24 subsidies. 
De projecten werden geselecteerd uit in 
totaal 789 projectvoorstellen. Er werden 
ook subsidies toegekend via landenspe -
cifieke steunregelingen. Dit zijn door de 
EU-delegaties beheerde oproepen tot 
het indienen van voorstellen die speciaal 
voor één land zijn bedoeld. Deze leidden 
tot de toekenning van 70 subsidies voor 
de strijd tegen foltering en 9 subsidies 
voor de strijd tegen de doodstraf. De 
doelstellingen voor de oproepen tot het 
indienen van voorstellen komen overeen 
met de doelen die worden genoemd in 
de strategiedocumenten van het EIDHR 
en de EU -richtsnoeren.
17 
De wereldwijde oproepen tot het indie -
nen van voorstellen waren niet gericht 
op landen waarvoor de EU de strijd 
tegen foltering en de strijd tegen de 
doodstraf als onderdeel van de prioritei -
ten beschouwt (zie tekstvak 3 ). Terwijl 
de algemene doelstellingen van de on -
derzochte projecten met betrekking tot 
China en de Verenigde Staten door de 
EU-landenstrategie duidelijk als prioritei -
ten worden genoemd, hebben projecten 
in de Democratische Republiek Congo, 
Georgië en Zuid -Afrika betrekking op de 
strijd tegen foltering, ondanks het feit 
dat deze doelstelling in de betreffende 
landenstrategieën inzake mensenrech -
ten niet duidelijk als prioriteit worden 
genoemd. Ten gevolge daarvan zijn 
EIDHR -middelen ingezet in landen waar 
de strijd tegen foltering of de doodstraf 
geen prioriteit was.18 
De doelstellingen van de meeste op -
roepen tot het indienen van voorstel -
len waren in algemene bewoordingen 
beschreven. Waar de oproep tot het 
indienen van voorstellen ter ondersteu -
ning van acties op het gebied van folte -
ring van 2007 een onderscheid maakte 
tussen voorkoming (groep 1) en rehabi -
litatie (groep 2), werd dit onderscheid 
in de in 2009 en 2012 gedane oproepen 
niet meer gemaakt. Daarin werd juist 
aangemoedigd tot het kiezen van een 
omvattende en holistische benadering 
die de drie prioriteiten voorkoming, 
verantwoording en rehabilitatie omvat -
te, welke worden beschouwd als nauw 
samenhangend en elkaar versterkend. 
De oproepen tot het indienen van voor -
stellen met betrekking tot de doodstraf 
bevorderden ook een geïntegreerde 
aanpak. Daarin werd geen specifieke 
nadruk gelegd en er werden geen streef -
cijfers in genoemd.
19 
In Georgië worden EIDHR -projecten 
goed aangevuld door andere EU -acties, 
zoals traditionele ontwikkelingssteun, 
onderhandelingen voor de Associatie -
overeenkomst tussen de EU en Georgië 
en dialoogvoering. De mensenrechten -
dialoog met Georgië is van bijzonder 
belang, aangezien de EIDHR -projecten 
daarmee worden bestendigd doordat 
wordt ingegaan op de kwesties waarop 
deze zijn gericht. In de andere onder -
zochte landen maken de EIDHR -pro-
jecten echter geen onderdeel uit van 
een samenhangende, strategische en 
gecoördineerde benadering voor de 
aanpak van kwesties met betrekking 
tot foltering en de doodstraf. De pro -
jecten vullen elkaar niet goed aan en 
zijn niet gekoppeld aan de traditionele 
ontwikkelingssteun van de Commissie. 
Bovendien worden de EIDHR -projecten 
door de dialoog van de Commissie niet 
zo doeltreffend aangevuld als mogelijk 
is. Ondanks het feit dat EIDHR -projec -
ten gericht zijn op het voorkomen van 
foltering en de rehabilitatie van slacht -
offers van foltering, zijn kwesties met 
betrekking tot foltering niet betrokken 
15 Opmerkingen
in de mensenrechtendialogen met de 
Democratische Republiek Congo en 
Zuid -Afrika. De doodstraf was onder -
werp van gesprek in de mensenrechten -
dialoog met China en in de raadpleging 
over mensenrechten tussen de EU en de 
Verenigde Staten, maar de besproken 
kwesties weken af van de kwesties waar -
op de EIDHR -projecten zich richten.
20 
De tenuitvoerlegging van de op men -
senrechten gebaseerde benadering 
van ontwikkelingssamenwerking (zie 
paragraaf 8) ligt achter op schema. In 
mei 201421 heeft de Commissie aan de 
Raad een instrumentarium gepresen -
teerd waarin uiteen wordt gezet hoe de 
Commissie op een op mensenrechten 
gebaseerde benadering van ontwikke -
lingssamenwerking zal omschakelen. Het 
omvat praktische checklists en kondigt 
de ontwikkeling van een steunpakket 
aan. De op mensenrechten gebaseerde 
benadering is nog niet uitgevoerd, hoe -
wel een eerste evaluatie reeds gepland 
staat voor 2016.Het selectieproces voor 
projecten was goed 
gedocumenteerd maar 
onvoldoende zorgvuldig
21 
Het selectieproces voor projecten is 
transparant en goed gedocumenteerd. 
De projectbeoordelingen (zie tekst -
vak 4 ) worden door elke beoordelaar 
gemotiveerd met gedetailleerde scores 
en een mondelinge beoordeling. Verder 
zijn de algemene conclusies van de 
evaluatieraden voldoende gedetailleerd 
weergegeven, met inbegrip van de 
definitieve rangorde van de projecten, 
de vaststelling van een drempelwaar -
de voor de selectie, een verklaring 
met betrekking tot de vraag waarom 
projecten niet -subsidiabel worden 
geacht en de verantwoording voor de 
herbeoordelingen.21 Dit ondanks het feit dat het 
actieplan van het strategisch 
kader en het actieplan voor 
mensenrechten en 
democratie (zie paragraaf 5) 
bepaalt dat dit in 2013 had 
moeten zijn afgerond.
De beoordeling van projectvoorstellen
Overeenkomstig de Praktische gids over de contractprocedures voor de externe maatregelen van de Europese 
Unie moeten maatschappelijke organisaties die een subsidie wensen te krijgen eerst een conceptnota indienen 
waarin de belangrijkste onderdelen van het voorgestelde project worden beschreven. Als de conceptnota door de 
evaluatieraad wordt geaccepteerd, wordt de organisatie gevraagd een volledig projectvoorstel in te dienen. De 
conceptnota en het volledige voorstel worden beide door twee personen beoordeeld, in de meeste gevallen door 
een onafhankelijke externe beoordelaar en een vertegenwoordiger van de EU -delegatie in het land waar de actie 
is gepland22. De beoordelingen worden uitgevoerd aan de hand van een puntensysteem en gestandaardiseerde 
evaluatierasters met criteria die aspecten met betrekking tot ontwerp, relevantie, capaciteit, haalbaarheid, doel -
treffendheid, duurzaamheid en kosteneffectiviteit afdekken. Subsidies worden toegekend aan de projecten met de 
hoogste scores.
22 Indien een project acties in meer dan één land omvat, wordt het project door een vertegenwoordiger van het regionale directoraat van DG 
Internationale Samenwerking en Ontwikkeling beoordeeld.Tekstvak 4
16 Opmerkingen
22 
De door de Commissie gebruikte 
gestandaardiseerde evaluatierasters 
(zie tekstvak 4 ) kennen een aantal 
tekortkomingen die een belemmering 
vormen voor kwalitatieve en objectieve 
beoordelingen:
a) er zijn slechts weinig richtsnoeren 
voor de toekenning van punten op 
basis van criteria, en in veel criteria 
zijn woorden gekozen zoals „vol -
doende”, „passend”, „bevredigend” 
en „strategisch gekozen”, zonder 
dat daarbij wordt uitgelegd wat er 
precies wordt bedoeld;
b) sinds 2011 wordt de relevantie van 
een project alleen beoordeeld op 
basis van de conceptnota en niet op 
basis van het volledige voorstel;
c) verschillende criteria worden samen -
gevoegd in één score. Het is niet 
duidelijk hoe de punten worden toe -
gekend wanneer de beoordeling van 
de afzonderlijke criteria verschilt;
d) minimumeisen voor de belangrijke 
aspecten ontbreken waar men deze 
zou kunnen verwachten, bijvoor -
beeld voor de haalbaarheid of 
impact van een project.
23 
De Commissie brengt voor elke oproep 
tot het indienen van voorstellen richt -
snoeren voor beoordelaars uit. Deze 
zijn bedoeld om aan de beoordelaars 
uit te leggen hoe zij bij hun beoorde -
ling te werk dienen te gaan om ervoor 
te zorgen dat alle beoordelingen op 
samenhangende en consistente wijze 
worden uitgevoerd. In de richtsnoe -
ren voor de beoordelaars worden de 
tekortkomingen van de gestandaardi -
seerde evaluatierasters (zie paragraaf 22) 
echter onvoldoende beperkt en wordt 
niet voldoende duidelijk gemaakt hoe 
de specifieke vereisten van de oproepen 
tot het indienen van voorstellen moeten 
worden beoordeeld. Met betrekking 
tot foltering wordt er in de oproepen bijvoorbeeld aangegeven dat de voor -
keur wordt gegeven aan een omvatten -
de en holistische benadering, alsmede 
aan acties waarin het verband tussen 
economische, sociale en culturele rech -
ten en de uitbanning van foltering wordt 
verkend. In het geval van de doodstraf 
moeten projecten acties omvatten die 
een geïntegreerde aanpak van de strijd 
tegen de doodstraf inhouden. Deze 
criteria worden echter niet uitdrukkelijk 
beoordeeld of in punten uitgedrukt.
24 
De door de Rekenkamer onderzochte 
beoordelingen (zie paragraaf 12) werden 
niet altijd uitgevoerd met de nodige 
zorgvuldigheid:
a) voor 25 van de 45 onderzochte 
projectbeoordelingen is er in ten 
minste één mondelinge beoordeling 
geen analyse per criterium gemaakt, 
hoewel dit wel een vereiste is. Deze 
beoordelingen zijn daarom minder 
onderbouwd;
b) in 4 van de 45 onderzochte project -
beoordelingen is er geen duidelijke 
verklaring gegeven voor het feit dat 
er voor bepaalde criteria lage scores 
zijn toegekend;
c) voor 11 van de 45 onderzochte 
projectbeoordelingen hebben de 
controleurs van de Rekenkamer 
tegenstrijdigheden geconstateerd 
tussen de toegekende scores en 
de mondelinge beoordelingen. In 
de meeste gevallen werd er hierbij 
ondanks negatieve mondelinge 
beoordelingen hoog gescoord op 
criteria.
17 Opmerkingen
25 
Beoordelaars geven veelvuldig ver -
schillende adviezen uit voor hetzelfde 
project. Voor de 45 onderzochte projec -
ten was er bij 20 % van alle criteria23 een 
aanzienlijk verschil tussen de scores van 
de twee beoordelaars. Het evaluatie -
comité heeft de mogelijkheid de door 
de beoordelaars toegekende scores niet 
te aanvaarden en een herevaluatie van 
alle criteria uit te voeren. De aanpak 
van de herevaluaties was echter niet 
consistent. In het geval van drie van 
de vijf oproepen tot het indienen van 
voorstellen heeft het evaluatiecomité 
een herevaluatie uitgevoerd, omdat het 
het verschil tussen de totale scores van 
beide beoordelingen als aanzienlijk be -
schouwde. Bovendien is de definitie van 
een aanzienlijk verschil in de loop der 
tijd ook veranderd. Ten gevolge daarvan 
is een aantal projectvoorstellen met gro -
te verschillen in de scores niet opnieuw 
geëvalueerd. Voor één oproep tot het 
indienen van voorstellen24 werden geen 
herevaluaties uitgevoerd, ondanks het 
feit dat er een aanzienlijk verschil25 zat 
tussen de totale scores die de beoorde -
laars aan vier van de tien projecten toe -
kenden. Voor een andere oproep tot het 
indienen van voorstellen26 werden er wel 
herevaluaties uitgevoerd, maar er werd 
niet aangegeven voor welke projecten 
dit moest worden gedaan en drie van de 
acht voorstellen werden niet opnieuw 
beoordeeld, hoewel er een aanzienlijk 
verschil bestond tussen de totale scores 
van beide beoordelaars.26 
Bij de door de maatschappelijke orga -
nisaties aangevraagde subsidies moe -
ten bepaalde limieten in acht worden 
genomen. De minimale en maximale 
subsidiebedragen zijn gedurende de 
geëvalueerde periode verhoogd. De ge -
middelde waarde van overeenkomsten 
voor projecten met betrekking tot de 
doodstraf is gestegen van 550 000 euro 
voor de oproep tot het indienen van 
voorstellen van 2008 tot 735 000 euro 
voor de oproep van 2011. De gemiddel -
de waarde van overeenkomsten voor 
projecten met betrekking tot foltering 
is gestegen van 715 000 euro voor de 
oproep tot het indienen van voorstel -
len van 2007 tot 903 000 euro voor de 
oproep van 2009. De bedragen werden 
verhoogd om het aantal overeenkom -
sten, en daarmee de werklast van de 
Commissie, te verminderen.
27 
Kleinere maatschappelijke organisaties 
hebben een comparatief nadeel bij het 
aanvragen van subsidies vanwege de 
omslachtige aanvraagprocedures, taal -
vereisten27 en, voor sommige oproepen 
tot het indienen van voorstellen, het 
vereiste actief te zijn in meer dan één 
land. Door het verhoogde minimum -
bedrag voor subsidies is het voor die 
organisaties nog moeilijker deze aan te 
vragen, zelfs als zij in potentie relevante 
en doeltreffende projecten zouden kun -
nen opzetten. Om dit effect te verzach -
ten, organiseert de Commissie seminars 
en cursussen voor plaatselijke maat -
schappelijke organisaties, bevordert zij 
partnerschappen en staat zij getrapte 
subsidiëring toe.23 Een verschil van ten minste 
twee van de vijf punten van 
één enkel criterium. 
Aangezien elke beoordeling 
17 criteria bevat, heeft de 
Rekenkamer in totaal 765 
criteria onderzocht.
24 Oproepen tot het indienen 
van voorstellen 126-224.
25 Meer dan 10 van de 50 punten.
26 Oproepen tot het indienen 
van voorstellen 131-085.
27 Aanvragen moeten in het 
Engels, Frans of Spaans 
worden ingediend.
18 Opmerkingen
De vraaggestuurde aanpak 
heeft bij organisaties van 
begunstigden gezorgd voor 
voldoende deskundigheid en 
betrokkenheid bij de acties, 
maar had ook nadelen
28 
De vraaggestuurde benadering maakt 
het mogelijk gevoelige kwesties aan te 
pakken zonder instemming van de over -
heid. De aanvragers van de onderzochte 
projecten beschikken over voldoende 
personeel met technische vaardigheden 
en hadden, in het merendeel van de ge -
vallen, reeds projecten van vergelijkbare 
aard en omvang uitgevoerd. In meer dan 
een kwart van de gevallen overschreed 
het project echter in aanzienlijke mate 
de omvang van enige activiteit die de 
begunstigde organisatie in het verleden 
had uitgevoerd, waardoor in potentie 
een risico ontstond voor de adequate 
tenuitvoerlegging van het project. In 
slechts één van die gevallen leverde de 
beperkte capaciteit van de organisatie 
echter een groot probleem op.
29 
De vraaggestuurde benadering heeft 
een aantal negatieve gevolgen:
a) De geografische reikwijdte van pro -
jecten valt niet per se samen met de 
plekken waar de meeste impact kan 
worden gerealiseerd met het EIDHR. 
In de meeste gevallen worden met 
de projecten grotendeels gebieden 
afgedekt waar de organisaties reeds 
actief waren. In sommige gevallen 
heeft deze situatie ertoe geleid dat 
activiteiten werden ondersteund 
waarvan de potentiële impact 
slechts zeer gering was, omdat deze 
projecten waren gericht op landen 
waar er vanwege politieke redenen 
redelijkerwijs geen voortgang kan 
worden verwacht;b) in hun streven om subsidies binnen 
te halen, kan het zijn dat maat -
schappelijke organisaties projecten 
met al te ambitieuze doelstellingen 
presenteren. De Rekenkamer heeft 
vastgesteld dat 13 van de 31 door 
haar gecontroleerde projecten dui -
delijk al te ambitieuze doelstellingen 
hadden. Deze houden doorgaans 
verband met veranderingen die 
slechts kunnen worden gerealiseerd 
door middel van een inspanning 
van de overheid van het doelland, 
waarbij het bewijs voor het bestaan 
van deze inzet echter ontbreekt en 
juist de tegenovergestelde situatie 
bestaat;
c) begunstigde organisaties hoeven 
zich niet duidelijk te verplichten tot 
meetbare activiteiten. Dit maakt 
het voor de Commissie erg lastig 
om in een later stadium objectief te 
beoordelen of de projectactivitei -
ten op bevredigende wijze werden 
uitgevoerd. Er zijn indicatoren vast -
gesteld voor het meten van project -
activiteiten, maar hoewel dergelijke 
indicatoren in principe meetbaar 
zijn, werden er over het algemeen 
geen uitgangswaarden en kwanti -
ficeerbare streefcijfers vastgesteld, 
hoewel dat in de meeste gevallen 
wel mogelijk was geweest.
30 
De negatieve gevolgen van de vraagge -
stuurde benadering zijn niet op pas -
sende wijze aangepakt. In de gevallen 
waarin er door de beoordelaars van de 
projectvoorstellen gebreken werden 
vastgesteld, heeft dit niet tot verbeterin -
gen van de projectontwerpen geleid28. 
Dit is een gemiste kans.28 Artikel 204, lid 5, van 
Gedelegeerde Verordening 
(EU) nr. 1268/2012 van de 
Commissie van 29 oktober 
2012 houdende 
uitvoeringsvoorschriften voor 
Verordening (EU, Euratom) 
nr. 966/2012 van het Europees 
Parlement en de Raad tot 
vaststelling van de financiële 
regels van toepassing op de 
algemene begroting van de 
Unie (PB L 362 van 31.12.2012, 
blz. 1) bepaalt dat het voorstel 
niet ingrijpend mag worden 
gewijzigd.
19 Opmerkingen
29 Gemiddeld 97,8 %.
30 Hoewel deze verificatie lastig 
was voor de tien gevallen 
waarin zelfs de belangrijkste 
projectactiviteiten niet waren 
gekwantificeerd (zie 
paragraaf 29).De projecten werden 
uitgevoerd in 
overeenstemming met de 
planning, maar de totale 
impact van de 
EIDHR‑financiering was 
beperkt
31 
De Rekenkamer onderzocht of de pro -
jecten volgens plan werden uitgevoerd 
in termen van activiteiten, begroting 
en timing. Bovendien beoordeelde de 
Rekenkamer of er in gepaste mate reke -
ning is gehouden met de kosteneffecti -
viteit van de projecten. De Rekenkamer 
onderzocht verder of zij de verwachte 
impact hebben gehad en of de resulta -
ten duurzaam zijn.
De projectactiviteiten 
werden over het 
algemeen uitgevoerd in 
overeenstemming met de 
planning
32 
De maatschappelijke organisaties die 
projecten uitvoeren rapporteren over 
hun activiteiten tijdens en aan het einde 
van de uitvoeringsperioden daarvan. De 
projectverslaglegging is veel sterker ge -
richt op activiteiten dan op het behalen 
van resultaten. Dit vormt een belemme -
ring voor het resultaatgericht beheer 
van de uitgaven.33 
Dit probleem houdt verband met het feit 
dat de door maatschappelijke organisa -
ties aangeleverde logische kaders (zie 
tekstvak 5 ) over het algemeen slecht 
zijn opgesteld. Hierin worden vaak speci -
fieke doelstellingen, verwachte resulta -
ten en activiteiten opgevoerd waartus -
sen geen volledige samenhang bestaat. 
In feite is het model van de logische 
kaders niet goed op dit type projecten 
toegesneden en voor vele maatschappe -
lijke organisaties te ingewikkeld.
34 
De begrotingen van de onderzochte pro -
jecten zijn alle in acht genomen en bijna 
volledig opgebruikt29. De belangrijkste 
projectactiviteiten zijn grotendeels 
uitgevoerd volgens plan30. Desondanks 
waren enkele van de geplande activitei -
ten in het geval van acht van de zestien 
onderzochte projecten niet uitgevoerd, 
terwijl de uitvoering reeds was afgeslo -
ten. Dit had er vaak mee te maken dat 
de projecten al te ambitieus waren (zie 
paragraaf 29).
Logische kaders
De maatschappelijke organisaties die een subsidie -aanvraag indienen, moeten een logisch kader aanleveren voor 
het project dat zij uit wensen te voeren. Een logisch kader is een document in de vorm van een standaardtabel 
waarin de algemene en specifieke doelstellingen, verwachte resultaten en geplande activiteiten van een project 
worden weergegeven.Tekstvak 5
20 Opmerkingen
35 
In vier gevallen werd de geplande 
uitvoering van projecten belemmerd 
door onvoorziene omstandigheden, 
zoals partners die verzuimden de van 
hen verwachte bijdrage te leveren, of 
belangrijke veranderingen in het politie -
ke klimaat. In deze gevallen werden de 
kwesties door de maatschappelijke orga -
nisaties in overleg met de Commissie op 
gepaste wijze behandeld. Deze aanpak 
bestond eruit, één of meerdere project -
partners of de geografische reikwijdte 
van het project te wijzigen.
36 
Voor elf projecten werd de uitvoerings -
periode met twee tot dertien maanden 
verlengd. Met de argumenten die wer -
den gegeven voor het verlengen van de 
uitvoeringsperiode is niet overtuigend 
aangetoond waarom de subsidie aan het 
einde van de aanvankelijke uitvoerings -
periode niet volledig was opgebruikt en 
ook kon daaruit niet worden opgemaakt 
dat een verlenging voor het behalen van 
de projectdoelstellingen noodzakelijk en 
toereikend was. Het risico bestaat dat de 
uitvoeringsperioden van de projecten 
voornamelijk zijn verlengd om de be -
gunstigde organisaties in staat te stellen 
de begroting volledig op te gebruiken 
en niet om de projectdoelstellingen te 
behalen.37 
Omdat de subsidie -overeenkomsten zijn 
gegund na oproepen tot het indienen 
van voorstellen en niet na een aanbeste -
dingsprocedure, is het voor de Com -
missie lastig om de kosteneffectiviteit 
van de uitgaven volledig te garanderen. 
Bovendien heeft de Commissie geen 
benchmarks voor de beoordeling van de 
kosteneffectiviteit vastgesteld. Deson -
danks zijn er geen aanwijzingen dat de 
totale kosten van het merendeel van de 
onderzochte projecten niet redelijk zijn 
voor de verwachte resultaten. In ver -
schillende gevallen zijn de individuele 
salarissen zelfs relatief laag, waaruit de 
toewijding blijkt van een groot deel van 
het personeel van de maatschappelijke 
organisaties die projecten uitvoeren. In  
3 van de 31 onderzochte gevallen was de 
kosteneffectiviteit echter suboptimaal. 
In die gevallen waren de totale kosten 
hoog vergeleken met de verwachte 
resultaten.
38 
De Rekenkamer heeft een vergelijking 
gemaakt voor 14 van de 31 onderzochte 
projecten die erop gericht zijn recht -
streekse ondersteuning te bieden aan 
de eindbegunstigden31. In deze gevallen 
bestaat er bewijs dat de projecten die 
werden uitgevoerd door organisaties die 
zich in de begunstigde landen bevinden, 
kosteneffectiever zijn dan projecten die 
worden uitgevoerd door organisaties 
die vanuit andere landen opereren. De 
organisaties in het eerste geval berei -
ken meer eindbegunstigden en werken 
tegen lagere gemiddelde kosten per 
begunstigde die steun ontvangt.31 Van de 183 gedurende de 
periode 2007-2013 
ondertekende 
subsidie -overeenkomsten 
hadden er 76 betrekking op 
projecten waarvan de 
belangrijkste doelstelling de 
ondersteuning van 
eindbegunstigden, d.w.z. 
slachtoffers van foltering, was.
21 Opmerkingen
39 
Het merendeel van de onderzochte 
projecten bevat een verhoging van de 
rechtstreekse kosten van 7 % ter dekking 
van indirecte kosten. De begunstigde 
organisaties hanteren verschillende 
interpretaties wat betreft de zaken 
die door deze vaste bedragen worden 
afgedekt. Als gevolg daarvan worden 
huur voor kantoorruimte, salarissen van 
personeel met financiële, administratie -
ve of algemene beheerstaken en andere 
kosten verschillend behandeld. Per geval 
zijn alle, sommige of geen van deze kos -
ten opgenomen in de subsidiebegroting 
die bij het vaste bedrag voor indirecte 
kosten komt.
De impact van de 
EIDHR‑financiering werd 
beperkt door de grote 
spreiding van de bescheiden 
financiële bijdrage van 
het EIDHR en in bepaalde 
situaties door de ongunstige 
politieke context
40 
De EIDHR -financiering ten behoeve van 
de strijd tegen foltering en de doodstraf 
weerspiegelt de sterke gemeenschappe -
lijke inspanning van de EU in de strijd te -
gen foltering en voor de afschaffing van 
de doodstraf. Als zodanig is zij gericht 
op het vergroten van de morele invloed 
van de EU in mensenrechtenkwesties. De 
toegewezen middelen zijn echter relatief 
bescheiden (zie paragraaf 10) in verhou -
ding tot de wereldwijde uitdagingen 
die moeten worden aangegaan (zie de 
paragrafen 1-4). De financiering die be -
schikbaar was voor de periode 2007-2013 
werd dun uitgesmeerd over 183 projec -
ten die in meer dan 120 landen wereld -
wijd werden uitgevoerd, waardoor het 
effect ervan is verwaterd.41 
Over het algemeen was het lastig om 
de impact van projecten te meten, 
aangezien de beoogde impact daarvan 
meestal immaterieel was, er geen streef -
cijfers voor resultaatindicatoren werden 
vastgesteld (zie paragraaf 29) en de 
verslaglegging aan de Commissie door 
de maatschappelijke organisaties op 
activiteiten is gericht (zie paragraaf 32).  
Bovendien hangt de voortgang niet 
alleen af van de projectresultaten, maar 
ook van vele exogene factoren. Dit 
maakt het lastig, en in bepaalde gevallen 
zelfs onmogelijk, om te beoordelen in 
welke mate de activiteiten tot de voort -
gang hebben bijgedragen.
42 
Evaluaties worden uitgevoerd om de 
impact van de projecten te beoordelen. 
Zij bieden echter geen volledig beeld, 
aangezien de aanpak ervan niet is gehar -
moniseerd. Het is zelfs zo dat de keuze 
om al dan niet een projectevaluatie in 
te plannen, wordt overgelaten aan de 
begunstigde organisaties die een subsi -
die-aanvraag indienen32.
43 
De belangrijkste activiteit van 14 van de 
31 onderzochte projecten was de onder -
steuning van eindbegunstigden. Tien 
daarvan slaagden erin deze doelstelling 
te behalen. Dit blijkt uit het aantal perso -
nen dat ondersteuning heeft ontvangen, 
de reputatie van de maatschappelijke 
organisaties die de projecten hebben 
uitgevoerd en de waardering van de 
eindbegunstigden die tot uitdrukking 
is gekomen in de statistieken en tijdens 
gesprekken met de Rekenkamer. Met uit -
zondering van de in Georgië uitgevoer -
de projecten is de totale impact van de 
onderzochte projecten evenwel gering, 
aangezien zij op kleine doelgroepen 
waren gericht.32 Voor slechts 18 van de 
31 onderzochte projecten was 
bepaald dat aan het einde van 
het project een 
projectevaluatie zou worden 
uitgevoerd. Zie ook 
paragraaf 26 van Speciaal 
verslag nr. 18/2014 van de 
Rekenkamer „De 
evaluatiesystemen en 
resultaatgerichte 
toezichtsystemen van 
EuropeAid” ( http://eca.europa.
eu).
22 Opmerkingen
44 
Voor de andere vier projecten die hoofd -
zakelijk ondersteuning aan eindbegun -
stigden boden, is er geen bewijs voor 
significante impact. Twee projecten 
boden juridische ondersteuning voor 
terdoodveroordeelden in de Verenig -
de Staten, maar slechts in zeer weinig 
gevallen was het mogelijk de doodstraf 
af te wenden. Twee andere projecten 
leidden tot rechtszaken in vele landen 
voor gevallen van foltering, maar tot op 
heden is er slechts voor enkele zaken 
een positieve uitkomst gerapporteerd.
45 
De belangrijkste activiteit van 17 van 
de 31 onderzochte projecten was een 
andere dan de ondersteuning van 
eindbegunstigden. In negen gevallen is 
de tenuitvoerlegging beëindigd, in zes 
daarvan voldoet de impact niet aan de 
verwachting.
a) een project dat erop was gericht 
foltering te voorkomen in negen 
voormalige Sovjetrepublieken, 
was ten dele doeltreffend in het 
opzetten van toezichtsystemen en 
de bevordering van modellen van 
beste praktijken voor rehabilitatie. 
Er is geen bewijs dat het project 
erin is geslaagd de interactie tussen 
overheden en maatschappelijke 
organisaties op het gebied van fol -
tering te bevorderen, de capaciteit 
van maatschappelijke organisaties te 
vergroten en voor de meest kwets -
bare groepen gevangenen de toe -
gang tot ondersteunende diensten 
te bevorderen;
b) een project gericht op de doodstraf 
in zeventien landen is erin geslaagd 
het publieke bewustzijn te vergro -
ten, transparantie te bevorderen, 
netwerken en coalities te versterken 
en de capaciteit van maatschappe -
lijke organisaties te vergroten. Wat 
betreft de meer substantiële project -
doelstellingen, zoals de afschaffing 
van de doodstraf of het instellen van 
moratoria op terechtstellingen, was 
het project echter niet succesvol. In slechts vier van de zeventien pro -
jectlanden was er enige voortgang 
op het gebied van de ontwikkeling 
van strafrechtelijk beleid en juridi -
sche hervormingen, en wat betreft 
de doelstelling van het project om 
het aantal ratificaties van interna -
tionale verdragen te verhogen, werd 
bijna helemaal geen succes geboekt;
c) één project dat was gericht op de 
detentie -omstandigheden in militai -
re gevangenissen in Georgië heeft 
geen aantoonbare impact gerea -
liseerd. Na afloop van het project 
werden er militaire gevangenissen 
gesloten die in slechte staat wa -
ren, maar er is geen bewijs waaruit 
blijkt dat het project hiertoe heeft 
bijgedragen;
d) een project dat gericht was op de 
versterking van organisaties die 
tegen de doodstraf streden in twee 
staten in de VS had enige impact, 
zij het in veel mindere mate dan 
verwacht;
23 Opmerkingen
e) een project dat tot doel had China 
ertoe te bewegen de ondertekening 
van Opcat te overwegen, en een bij -
drage wilde leveren tot het voorko -
men van foltering en andere vormen 
van mishandeling in China heeft het 
merendeel van de gedetailleerde 
projectresultaten niet behaald. Er 
werd enige voortgang geboekt met 
betrekking tot het toezicht op centra 
voor voorlopige hechtenis en het 
strafrecht werd gewijzigd om het 
meer op internationale normen te 
laten aansluiten. Het project is er 
echter niet in geslaagd de aan -
dacht voor Opcat te vergroten, met 
betrekking tot illegaal verkregen 
bewijsmateriaal werden er geen 
nieuwe uitvoeringsrichtsnoeren ten 
uitvoer gelegd, een proefproject 
voor toezicht werd slechts in één 
detentiecentrum uitgevoerd en er 
werd geen verbeterd klachtenme -
chanisme ingesteld;
f) één project was erop gericht de toe -
passing van de doodstraf in China 
te verminderen door de rechterlijke 
beoordelingsvrijheid te bevorderen 
door middel van het opleiden van 
rechters in lokale rechtbanken en de 
ontwikkeling van strikte richtsnoe -
ren voor vonnissen en bewijsvoering 
in gerechtelijke procedures. Gedu -
rende de uitvoeringsperiode van 
het project vonden enkele positieve 
veranderingen plaats. Er werden 
verschillende hervormingen doorge -
voerd in wetgeving en beleid op het 
gebied van de doodstraf; zo werd 
er een uniforme norm opgesteld 
voor een veroordeling in doodstraf -
zaken, werden uitsluitend misda -
digers die zeer ernstige misdaden 
hadden begaan tot de doodstraf 
veroordeeld en was het niet langer 
mogelijk de doodstraf op te leggen 
voor 13 niet -geweldadige misdaden. 
Er kan echter geen rechtstreeks 
verband worden gelegd tussen het 
project en deze veranderingen.46 
Het is te vroeg om conclusies te trekken 
over de impact van de acht projecten die 
nog lopen. Er zijn echter aanwijzingen 
dat ten minste twee projecten minder 
impact zullen hebben dan verwacht:
a) één project ondersteunt de verho -
ging van de mate waarin interna -
tionale verplichtingen, standaarden 
en procedures op het gebied van 
wetgeving inzake foltering op 
nationaal vlak worden nageleefd in 
zes Afrikaanse landen. Hoewel de 
workshops succesvol waren, het -
geen blijkt uit het stijgende aantal 
deelnemers, is er geen bewijs dat 
het project een substantiële impact 
heeft gehad;
b) een ander project omvatte onder -
zoek ten behoeve van de ont -
wikkeling van richtsnoeren voor 
een betere interpretatie van het 
strafrechtelijk beleid door Chinese 
rechtbanken. De richtsnoeren zijn 
ingediend bij het Hoge Volksge -
rechtshof, maar tot op heden is 
daarop nog niet gereageerd. De in -
spanningen die zijn geleverd, zullen 
geen impact hebben als de gerech -
telijke autoriteiten niet van zins zijn 
de richtsnoeren te gebruiken. Een 
positieve uitkomst is niet waarschijn -
lijk nu overheidsfunctionarissen 
terughoudender zijn om initiatieven 
te ondersteunen die de afschaffing 
van de doodstraf nastreven.
24 Opmerkingen
47 
Er zijn verschillende redenen voor de 
beperkte impact van de projecten:
a) sommige projectdoelstellingen 
waren al te ambitieus en konden 
daarom niet worden behaald (zie 
paragraaf 29);
b) de voortgang op het gebied van fol -
tering en de doodstraf is doorgaans 
traag en vraagt vaak meer tijd dan 
de duur van de projecten zelf;
c) de politieke context in de doellan -
den was niet altijd bevorderlijk voor 
een substantiële voortgang. De 
bereidwilligheid van overheden is 
met name van belang voor project -
doelstellingen die niet rechtstreeks 
op eindbegunstigden zijn gericht.48 
Ondanks het feit dat de voortgang niet 
alleen afhankelijk is van de projectresul -
taten, maar ook van exogene factoren 
(zie paragraaf 41), zijn er een aantal 
zaken die erop wijzen dat de combinatie 
van zes van de onderzochte projecten 
die een bijdrage hebben geleverd tot 
de afschaffing van de doodstraf in de 
Verenigde Staten een positieve impact 
hebben gehad. De bijdrage van die 
projecten nam verschillende vormen 
aan. Vier projecten waren gericht op 
bewustmaking, bijvoorbeeld door de 
families van de terechtgestelden een 
stem te geven, te voorzien in een natio -
naal woordvoerderskantoor of door een 
nationale mediacampagne te voeren. Bij 
twee projecten werd onderzoek verricht: 
één onderzocht de wijze waarop be -
leidsmakers kunnen worden beïnvloed 
en het andere stelde voor vier staten 
een evaluatie op met betrekking tot de 
doodstraf. Hoewel deze projecten een 
bijdrage hebben geleverd tot de positie -
ve ontwikkelingen (zie tekstvak 6 ), kan 
de grootte van die bijdrage niet precies 
worden beoordeeld. Er zijn aanwijzingen 
dat de bewustmakingsprojecten meer 
impact hebben gehad dan de twee 
onderzoeksprojecten.
Ontwikkelingen met betrekking tot de doodstraf in de Verenigde Staten
De ontwikkelingen met betrekking tot de doodstraf in de Verenigde Staten waren gedurende de gecontroleerde 
periode overwegend positief. De doodstraf is afgeschaft in New Mexico (in 2009), Illinois (in 2011), Connecticut (in 
2012) en Maryland (in 2013), het aantal veroordelingen tot de doodstraf nam af van 118 in 2009 tot 83 in 2013 en het 
aantal terechtstellingen daalde van 52 in 2009 tot 39 in 201333.
33 Bron:  Death Penalty Information Center (Informatiecentrum doodstraf). In 2015 is de doodstraf ook afgeschaft in Nebraska.Tekstvak 6
25 Opmerkingen
34 De Rekenkamer constateerde 
hierop slechts één 
uitzondering.De projectresultaten zijn 
duurzaam maar de subsidies 
hebben de maatschappelijke 
organisaties niet 
zelfvoorzienender gemaakt
49 
De onderzochte projectvoorstellen 
gaan in op financiële, institutionele 
en beleidsmatige duurzaamheid. De 
duurzaamheid van de resultaten wordt 
bovendien behandeld in de verslagen 
die door de maatschappelijke organi -
saties werden ingeleverd aan het einde 
van de uitvoering van het project34. Hoe -
wel de impact van projecten regelmatig 
achterblijft bij de verwachtingen (zie de 
paragrafen 43-48), hebben de projecten 
bijgedragen tot veranderingen die waar -
schijnlijk van blijvende aard zijn.
50 
In meerdere gevallen stelden de toe -
gekende subsidies de begunstigde 
organisaties er voorts toe in staat hun 
geografische reikwijdte uit te breiden, 
hetgeen gunstig was voor de organisa -
tie. In sommige gevallen werd zelfs de 
thematische reikwijdte van de begun -
stigde organisatie vergroot dankzij de 
EIDHR -subsidie.
51 
Het merendeel van de maatschappelijke 
organisaties is echter niet zelfvoor -
zienend. Een aantal van de betrokken 
maatschappelijke organisaties slaagt 
erin om een deel van de voor hen be -
nodigde financiering te verkrijgen uit 
inkomstengenererende activiteiten of 
donaties van het publiek, maar over het 
algemeen geldt dit slechts voor een be -
perkte groep. Voor de financiering van 
hun activiteiten zijn zij in sterke mate 
afhankelijk van subsidies van de weinige 
donoren die middelen ter beschikking 
stellen voor de strijd tegen foltering en 
de doodstraf.52 
Het feit dat maatschappelijke organi -
saties niet zelfvoorzienend zijn, brengt 
de continuïteit van hun activiteiten in 
gevaar. De opschorting of beëindiging 
van de EIDHR -financiering leidt er vaak 
toe dat de begunstigde organisaties hun 
activiteiten terugschroeven en personeel 
ontslaan, waarbij deskundigheid verlo -
ren gaat. In enkele gevallen brengt het 
gebrek aan zelfvoorzienendheid zelfs 
de continuïteit van de maatschappelijke 
organisaties zelf in gevaar.
53 
Slechts 5 van de 31 onderzochte projec -
ten omvatten activiteiten om de maat -
schappelijke organisaties zelfvoorzie -
nender te maken. In drie gevallen werd 
deze doelstelling niet behaald doordat 
geplande inkomstengenererende acti -
viteiten niet waren opgezet of omdat 
er geen betrokkenheid bij de diensten 
werd bereikt in de gemeenschap. In de 
twee andere gevallen werd de zelfvoor -
zienendheid met succes gerealiseerd.
a) in de Democratische Republiek 
Congo is een project dat finan -
ciering bood aan lokale centra 
waar psychologische en juridische 
ondersteuning werd geboden aan 
slachtoffers van seksueel geweld 
erin geslaagd de centra zelfvoorzie -
nend te maken. Het project is hierin 
geslaagd door verschillende inkom -
stengenererende activiteiten op te 
zetten, zoals agrarisch, bakkerij-, 
timmer -of breiwerk, of door micro -
leningen te verstrekken aan de 
lokale gemeenschap;
b) een project in de Verenigde Staten 
bood lokale maatschappelijke organi -
saties in twee staten de mogelijkheid 
om een plan voor fondsenwerving 
te ontwikkelen waarmee zij voor hun 
financiële duurzaamheid konden 
zorgen. Beide dochterorganisaties 
konden financieel duurzaam opere -
ren zonder financiering te ontvangen 
van de coördinerende organisatie op 
nationaal niveau.
26
 Conclusies en 
aanbevelingen
54 
De EIDHR -steun voor de strijd tegen fol -
tering, de rehabilitatie van slachtoffers 
van foltering en de afschaffing van de 
doodstraf was slechts ten dele doeltref -
fend, omdat de beperkte middelen niet 
optimaal werden gericht en de voort -
gang werd belemmerd door de ongun -
stige politieke context.
Aanbeveling 1
De bescheiden middelen moeten beter 
worden gericht
De Commissie zou de EIDHR -steun 
moeten toespitsen op de belangrijkste 
kwesties en op landen waar daaraan de 
grootste behoefte bestaat en waar de 
grootste impact kan worden verwacht, 
in overeenstemming met de prioriteiten 
die zijn vastgelegd in de landenstrate -
gieën inzake mensenrechten.
55 
De Commissie verkrijgt toereikende 
informatie over de mensenrechten -
situatie in partnerlanden en stelt voor 
elk partnerland passende prioriteiten 
vast. Hoewel de financiering over het 
geheel genomen goed was toegewezen, 
heeft de Commissie onvoldoende reke -
ning gehouden met deze prioriteiten. 
Bovendien worden de door EIDHR -sub -
sidies gefinancierde projecten in veel 
landen vaak onvoldoende aangevuld 
door of afgestemd op andere EU -acties, 
zoals traditionele ontwikkelingssteun en 
dialoog met het partnerland. De bij de 
financiering van projecten gehanteerde 
vraaggestuurde aanpak heeft ervoor  
gezorgd dat projecten over het alge -
meen werden uitgevoerd door gemo -
tiveerde maatschappelijke organisaties 
die over goede deskundigheid op het 
gebied van techniek en management 
beschikken. Hoewel de selectie van 
projecten goed was gedocumenteerd, 
ontbrak het hierbij aan nauwkeurig -
heid en bepaalde nadelen van de 
vraaggestuurde benadering werden onvoldoende ondervangen. In gevallen 
waarin de geselecteerde projecten al te 
ambitieuze doelstellingen hadden, of 
waarin onvoldoende duidelijk was wat 
er precies werd nagestreefd, werden de 
projectontwerpen niet verbeterd (zie de 
paragrafen 14-30).
Aanbeveling 2
De coördinatie met andere EU‑acties 
moet worden verbeterd
De Commissie moet, waar mogelijk, 
openlijk de EU -prioriteiten noemen die 
zijn vastgelegd in de landenstrategieën 
inzake mensenrechten en op gecoör -
dineerde wijze de projectselectie, de 
traditionele ontwikkelingssteun van de 
Commissie en de politieke dialoog over 
die kwesties aansturen. Bovendien moet 
de Commissie zorgen voor de spoedige 
tenuitvoerlegging van de op mensen -
rechten gebaseerde benadering.
Aanbeveling 3
Verbeter de projectselectie
De Commissie moet de gestandaar -
diseerde evaluatierasters en de richt -
snoeren voor de beoordelaars verder 
verbeteren om ervoor te zorgen dat alle 
beoordelingen op samenhangende en 
consistente wijze worden uitgevoerd. 
Het moet de beoordelaars volledig 
duidelijk zijn welke criteria zij precies 
moeten beoordelen en op welke wijze 
zij daaraan de scores moeten toeken -
nen. De beoordelingen zelf moeten 
zorgvuldiger worden uitgevoerd en 
worden voorzien van duidelijke verkla -
ringen voor alle beoordeelde criteria. De 
benadering van de herevaluatie moet 
duidelijk zijn en op consistente wijze 
worden toegepast.
27 Conclusies en aanbevelingen
Aanbeveling 4
Maak beter gebruik van de mogelijk ‑
heden voor het verbeteren van de 
projectvoorstellen in gevallen waarin 
beoordelaars ontwerpgebreken hebben 
vastgesteld
De Commissie zou aanvragers op meer 
systematische wijze moeten uitnodigen 
hun projectvoorstellen aan te passen om 
ervoor te zorgen dat er meer rekening 
wordt gehouden met de door de beoor -
delaars vastgestelde gebreken, waarbij 
zij ervoor moet zorgen dat deze aanpas -
singen niet -substantieel zijn, zodat een 
eerlijke en gelijke behandeling gegaran -
deerd blijft.
56 
De projectactiviteiten zijn in grote 
lijnen uitgevoerd zoals gepland en over 
het geheel genomen kosteneffectief, 
met name de projecten die werden 
uitgevoerd door maatschappelijke 
organisaties in partnerlanden. De met 
de subsidies behaalde resultaten zijn 
duurzaam. De systemen voor het meten 
van impact zijn echter behoorlijk zwak, 
zij bevatten onduidelijke logische kaders 
voor projecten, geen duidelijk omschre -
ven benchmarks en doelstellingen en 
een onsamenhangende benadering van 
projectevaluaties. In het geval van pro -
jecten die steun boden aan slachtoffers 
is de impact tastbaar, zij het voor relatief 
kleine doelgroepen. Het is moeilijk om 
de bijdrage te meten van projecten 
die zijn gericht op de hervorming van 
wetgeving of beleid, omdat voortgang 
doorgaans van nog vele andere factoren 
afhankelijk is. In verschillende gevallen 
werd de impact van een project be -
lemmerd door de ongunstige politieke 
context. De behaalde resultaten zijn 
duurzaam. De ondersteunde maatschap -
pelijke organisaties zijn echter veelal in 
hoge mate afhankelijk van financiële 
steun en de intensiteit van hun activi -
teiten neemt na het beëindigen van de 
EIDHR -financiering vaak aanzienlijk af 
(zie de paragrafen 32-53).Aanbeveling 5
Het kader voor prestatiemeting moet 
verder worden ontwikkeld
De Commissie moet het model van de 
logische kaders voor EIDHR -projecten 
vereenvoudigen, zodat de koppelingen 
tussen doelstellingen, activiteiten en 
impacts duidelijker worden. Er moeten 
impactindicatoren en meetbare streef -
cijfers worden gedefinieerd op basis 
van uitgangswaarden en geplande 
projectactiviteiten. De benadering van 
projectbeoordelingen moet worden 
geharmoniseerd.
Aanbeveling 6
De nadruk moet meer op de verbetering 
van de duurzaamheid van de organisaties 
van begunstigden liggen
In haar oproepen tot het indienen van 
voorstellen moet de Commissie maatre -
gelen bevorderen die maatschappelijke 
organisaties zelfvoorzienender maken, 
bijvoorbeeld door middel van donor -
coördinatie, en zij moet overwegen op 
welke wijze er blijvend ondersteuning 
kan worden geboden aan goed preste -
rende organisaties van begunstigden.
28 Conclusies en aanbevelingen
Dit verslag werd door kamer III onder voorzitterschap van de heer Karel PINXTEN, lid 
van de Rekenkamer, te Luxemburg vastgesteld op haar vergadering van 30 juni 2015.
 Voor de Rekenkamer
 Vítor Manuel da SILVA CALDEIRA
 President

29
 Bijlagen
De doodstraf in AfrikaBijlage I
Algeria
Libya
SudanMali
ChadNigerEgypt
AngolaEthiopia
South AfricaNigeriaMauritania
NamibiaZambiaKenyaSomalia
Democratic 
Republic of the Congo
Botswana MozambiqueMorocco
MadagascarSouth Sudan
CongoCameroon
ZimbabweGabonGhanaGuinea
TanzaniaUgandaTunisia
Senegal
Central African Republic
Côte d'IvoireBurkina Faso
BeninEritrea
MalawiLiberiaTogoSierra Leone
LesothoRwandaDjibouti
Guinea-Bissau
SwazilandEquatorial Guinea
MauritiusEquatorial Guinea
ComorosCape Verde
Sao Tome and PrincipeSeychellesGambia
Burundi
0 250 500 750 1000  kmBestuurlijke grenzen: © EuroGeographics © UN-FAO © TurkstatBron: Amnesty International 2013Tegenstander van de doodstraf 
De facto tegenstander van de doodstraf Voorstander van de doodstraf
Bron:  Eurostat.
30 Bijlagen
De doodstraf in AziëBijlage II
ChinaRussian Federation
IndiaKazakhstan
Mongolia
Saudi ArabiaTurkey
Iraq
PakistanIran
Myanmar YemenAfghanistan
Thailand
IndonesiaUzbekistan
OmanJapanTurkmenistan
Syria
VietnamNepalKyrgyzstan
MalaysiaTajikistan
CambodiaJordan
MalaysiaBangladeshGeorgia Azerbaijan
Laos
Sri LankaSouth KoreaDem People's Rep of Korea
Bhutan
Israel
United Arab EmiratesKuwait
QatarLebanon
Singapore MaldivesBahrainPalestine
BruneiPhilippinesArmenia
0250 500 750 1000  kmBron: Amnesty International 2013
Deze benaming mag niet worden uitgelegd als een erkenning van de staat Palestina en laat de afzonderlijke standpunten van de lidstaten ter zake onverlet.Tegenstander van de doodstraf
De facto tegenstander van de doodstrafAlleen tegenstander van de doodstraf 
voor gewone misdrijven
Voorstander van de doodstraf
Bestuurlijke grenzen: © EuroGeographics © UN-FAO © Turkstat
Bron:  Eurostat.
31 Bijlagen
De doodstraf in Latijns‑AmerikaBijlage III
BrazilUnited States of America
ArgentinaPeruMexico
BoliviaColombiaVenezuela
ChileParaguayEcuadorGuyana
UruguayCuba
SurinameNicaraguaHonduras
Guatemala
PanamaGuyana (France)Haiti
Costa RicaBelizeDominican Republic
El SalvadorJamaicaBahamas
0 250 500 750 1000  kmVenezuelaColombiaCuba
PanamaHaiti
GuyanaDominican Republic
Jamaica
Trinidad and TobagoDominica
Martinique (France)Bahamas
BarbadosGuadeloupe (France)
GrenadaSaint Vincent and
the GrenadinesSaint Kitts and NevisAntigua and Barbuda
Saint Lucia
Bron: Amnesty International 2013Tegenstander van de doodstraf
De facto tegenstander van de doodstrafAlleen tegenstander van de doodstraf 
voor gewone misdrijven
Voorstander van de doodstraf
Bestuurlijke grenzen: © EuroGeographics © UN-FAO
Bron:  Eurostat.
32 Bijlagen
De doodstraf in de Verenigde StatenBijlage IV
Mexico
Bahamas
CubaTexasUtahMontana
CaliforniaNevadaIdaho
ArizonaOregon
KansasColoradoIowaWyoming
New MexicoNebraskaMinnesota
Ohio
MissouriIllinois
GeorgiaOklahomaSouth Dakota
AlabamaArkansasWashington
WisconsinNorth DakotaMaine
VirginiaNew York
LouisianaKentucky
TennesseePennsylvania
North Carolina
FloridaIndianaMichigan
MississippiSouth CarolinaWest VirginiaVermont
MarylandNew JerseyNew Hampshire
Massachusetts
Connecticut
DelawareRhode Island
District of ColumbiaCanada
0 250 500 750 1000  kmHawaii
0 200 400 kmAlaska
0 500 1000  kmCanadaRussia
Tegenstander van de doodstraf
Voorstander van de doodstraf
Bron: Amnesty International 2013
Bestuurlijke grenzen: © UN-FAO
Bron:  Eurostat.
33 Bijlagen
Wereldwijde oproepen tot het indienen van voorstellen 2007 ‑2013
Oproep 
tot het 
indienen 
van voor -
stellenType en 
beschrijvingThema OnderwerpSubsidie -
bedrag 
per 
project  
(euro)Looptijd Aanvan -
kelijk toe -
gewezen 
bedrag  
(euro)Definitief 
toege -
wezen 
bedrag  
(euro)
126-224Wereldwijde 
oproep  
„Beperkte 
oproep tot 
het indienen 
van voorstel -
len 2007”FolteringSteun voor mensenrechten- en democratiserings -
acties op het gebied van foltering en andere vormen 
van mishandeling
Groep  1: Voorkoming van foltering  
(30 % van het bedrag)
Groep  2: Rehabilitatie van slachtoffers van foltering 
(70 % van het bedrag)Minimum:
200 000  
Maximum:
1 500 000 Minimum:
12 maanden
Maximum:
36 maanden22 000  000 22 171 837
127-238Wereldwijde 
oproep  
„Open op -
roep tot het 
indienen van 
voorstellen 
2008”DoodstrafActies ter ondersteuning van mensenrechten- en 
democratiseringskwesties die zijn afgedekt door de 
EU-richtsnoeren over de doodstrafMinimum:
150 000
Maximum:
1 000  000 Minimum:
12 maanden
Maximum:
36 maanden4 000  000 8 244 166
128-815Wereldwijde 
oproep  
„Beperkte 
oproep tot 
het indienen 
van voorstel -
len 2009”FolteringSteun voor mensenrechten- en democratiserings -
acties op het gebied van foltering en andere vormen 
van mishandelingMinimum:
200 000
Maximum:
1 500 000 Minimum:
18 maanden
Maximum:
36 maanden20 000  000 25 266 659
131-085Wereldwijde 
oproep  
„Beperkte 
oproep tot 
het indienen 
van voorstel -
len 2011”Foltering/ 
doodstrafGroep  1: Versterking van de rol van netwerken 
van maatschappelijke organisaties bij de bevor -
dering van de mensenrechten en democratische 
hervormingen  
‘= > niet specifiek in verband met foltering; slechts één 
project van groep 1 valt binnen de reikwijdte van de 
controle
Groep  2: Acties ter ondersteuning van de EU -richt -
snoeren over de afschaffing van de doodstrafMinimum:
200 000
Maximum:
1 500 000 Minimum:
18 maanden
Maximum:
36 maandenGroep  1: 
14 600  000
Groep  2: 
7 000  000Groep  1: 
855 324 
(alleen met 
betrekking 
tot het 
gecon -
troleerde 
project)
Groep  2: 
6 618 135
132-762Wereldwijde 
oproep  
„Beperkte 
oproep tot 
het indienen 
van voorstel -
len 2012”FolteringBestrijding van straffeloosheid in
Groep  1: Acties van maatschappelijke organisaties 
tegen foltering en andere wrede, onmenselijke of 
onterende behandeling of bestraffing
Groep  2: Acties van maatschappelijke organisaties 
ter bevordering van de doeltreffende werking van 
het Internationale Strafhof en het Statuut van Rome  
‘= > Groep 2 viel niet binnen de reikwijdte van de 
controleMinimum:
500 000
Maximum:
1 500 000 Minimum:
24 maanden
Maximum:
36 maandenGroep  1: 
16 215 000
Groep  2: 
6 000  00021 219  618
Bron:  Europese Commissie.Bijlage V
34 Bijlagen
Projecten waarvoor de beoordeling door de Commissie van conceptnota’s 
en  volledige voorstellen door de controleurs van de Rekenkamer is geëvalueerd
LandContract -
nummerOproep tot 
het indie -
nen van 
voorstellenThema Begunstigde Naam projectSubsidie -
bedrag 
(euro)Reden van 
selectie
Georgië2008/148-044 2007/126-224 FolteringAssociation Justice 
And LibertyVoorkoming van foltering in 
militaire gevangenissen204 961,00 Gecontroleerd
2008/148-184 2007/126-224 Foltering Empathy AssociationVersterking van het systeem voor 
de rehabilitatie van slachtoffers 
van foltering in Georgië679 937, 0 0 Gecontroleerd
China 2008/148-024 2007/126-224 FolteringThe Great Britain China 
CentreVoorkoming van foltering in de 
Volksrepubliek China787 966,00 Gecontroleerd
Democratische 
Republiek 
Congo2008/148-156 2007/126-224 FolteringSolidarité Pour La 
Promotion Sociale Et 
La Paix AsblOndersteuning en rehabilitatie 
van slachtoffers van foltering 
in de Democratische Republiek 
Congo421 836,00 Gecontroleerd
Argentinië, 
Brazilië, 
Madagascar, 
Marokko, 
Thailand en 
Turkije2008/148-045 2007/126-224 FolteringAssociation for the 
prevention of tortureVoorkoming van foltering door 
middel van de promotie van 
het Facultatief Protocol bij het 
Verdrag tegen foltering in vijf 
doellanden986 306,00De door de 
beoordelaars 
toegeken -
de scores 
verschillen 
aanzienlijk
Moldavië 2008/148-070 2007/126-224 FolteringOntwikkelingspro -
gramma van de 
Verenigde NatiesSteun voor de versterking van de 
nationale preventiemechanismen 
overeenkomstig de bepalingen 
van het Opcat640  000,00De door de 
beoordelaar 
toegeken -
de scores 
verschillen 
aanzienlijk
Israël 2009/148-034 2007/126-224 FolteringAdalah — Het cen -
trum voor de rechten 
van de Arabische 
minderheid in IsraëlBestrijding en voorkoming van 
foltering en mishandeling van 
Palestijnen in Israëlische gevan -
genschap en Palestijnse burgers 
in bezet Palestijns Gebied638 651,00Schoot net 
tekort voor 
selectie
ArgentiniëNiet 
gecontracteerd2007/126-224 FolteringComité para la 
defensa de la salud, la 
ética profesional y los 
derechos humanos 
asociación civil (comité 
ter bescherming van 
de gezondheid, 
beroepsethiek en de 
mensenrechtenver -
eniging)Programa de asistencia y rehabi -
litación a víctimas de la represión 
y la tortura en contextos de acci -
ones judiciales por crímenes de 
las humanidad (programma voor 
de ondersteuning en rehabilitatie 
van slachtoffers van onderdruk -
king en foltering in het kader 
van de vervolging van misdaden 
tegen de menselijkheid)683 708,00Schoot net 
tekort voor 
selectieBijlage VI
35 Bijlagen
LandContract -
nummerOproep tot 
het indie -
nen van 
voorstellenThema Begunstigde Naam projectSubsidie -
bedrag 
(euro)Reden van 
selectie
IndiaNiet 
gecontracteerd2007/126-224 FolteringStichting Interkerke -
lijke Organisatie voor 
Ontwikkelingssamen -
werkingBeperking van de impact van 
een conflict op achtergestelde 
groepen in Nepal530 243,00De naam van 
het project 
houdt geen 
verband met 
de doelstel -
ling van de 
wereldwijde 
oproep
Kenia 2008/148-075 2007/126-224 FolteringIndependent  
Medico -Legal UnitProject: Initiatief tot holistische 
rehabilitatie en voorkoming van 
foltering1 058 322,00De door de 
beoordelaars 
toegeken -
de scores 
verschillen 
aanzienlijk
Georgië 2013/318-878 2013/132-762 Foltering Empathy AssociationKaukasisch netwerk tegen 
foltering: multidisciplinaire reha -
bilitatiediensten voor slachtoffers 
van foltering en de bestrijding 
van straffeloosheid980 000,00 Gecontroleerd
China 2013/318-802 2013/132-762 FolteringThe Rights Practice 
LbgBestrijding van foltering in China: 
versterking van de rol van maat -
schappelijke organisaties662 500,00 Gecontroleerd
Zuid -Afrika 2013/318-879 2013/132-762 FolteringStichting Young In 
Prison (YIP)Beëindiging van straffeloosheid 
bij foltering en wrede, onmen -
selijke of onterende behandeling 
van kinderen in gevangenissen in 
Zuid -Afrika en Malawi8 8 2 817, 0 0 Gecontroleerd
Londen, 
Verenigd 
Koninkrijk2013/318-874 2013/132-762 FolteringThe Redress Trust 
Limited LBGSchadevergoeding voor foltering: 
wereldwijde uitwisseling van 
expertise tussen doellanden: 
Kenia, Peru, Libië en Nepal (bij 
sommige activiteiten waren tot 
15 landen betrokken in Afrika, 
Azië, Latijns -Amerika, het  
Midden -Oosten en Europa)1 194 521,00 Gecontroleerd
Democratische 
Republiek 
Congo2013/318-8862013/318-
886FolteringCentre Internatio -
nal Pour La Justice 
Transitionnelle — 
International Center 
For Transitional Justice 
AsblToepassing van het complemen -
tariteitsbeginsel: versterking van 
de nationale gerechtelijke reactie 
op internationale misdaad in de 
Democratische Republiek Congo 
(DRC) en Ivoorkust959 965,00 GecontroleerdBijlage VI
36 Bijlagen Bijlage VILandContract -
nummerOproep tot 
het indie -
nen van 
voorstellenThema Begunstigde Naam projectSubsidie -
bedrag 
(euro)Reden van 
selectie
Colombia 2013/318-801 2013/132-762 FolteringCorporación centro de 
atención psicosocialIntegrale preventie en aandacht 
voor personen en families die het 
slachtoffer zijn van foltering in 
Colombia en Ecuador738 410,00Schoot net 
tekort voor 
selectie
ACS -landen 2013/318-847 2013/132-762 FolteringOmega Research 
Foundation LimitedNaar een strenger toezicht op 
de levering en het gebruik van 
foltertechnieken1 059  387 ,00De door de 
beoordelaar 
toegeken -
de scores 
verschillen 
aanzienlijk
Oeganda 2013/318-799 2013/132-762 FolteringAfrican Centre For 
Treatment And 
Rehabilitation Of 
Torture Victims — 
non -gouvernementele 
organisatieVersterking en verbetering 
van de preventie van foltering, 
rehabilitatie en verantwoording 
in Oost -Afrika1 200  000,00De door de 
beoordelaars 
toegeken -
de scores 
verschillen 
aanzienlijk
Verenigde 
Staten van 
Amerika2009/167-748 2008/127-238Dood -
strafMurder Victim’s 
Families For Human 
Rights — non - 
profitorganisatieStemmen van slachtoffers tegen 
de doodstraf485 615,65 Gecontroleerd
2009/167-820 2008/127-238Dood -
strafThe National Coalition 
To Abolish The Death 
Penalty Intensief steunprogramma van 
de nationale coalitie voor de 
afschaffing van de doodstraf305 060,86 Gecontroleerd
2009/167-888 2008/127-238Dood -
strafWitness To Innocence 
CorporationAmerican DREAM -campagne 374 944,62 Gecontroleerd
2009/211-244 2008/127-238Dood -
strafAmerican Bar Associa -
tion FundHet doodstrafbeoordelings -
project: naar een landelijk 
moratorium op executies708 162,00 Gecontroleerd
China 2009/167-381 2008/127-238Dood -
strafThe Great Britain China 
CentreHet bevorderen van de rechter -
lijke beoordelingsvrijheid ter 
beperking en vermindering van 
de toepassing van de doodstraf576 723,00 Gecontroleerd
Londen, 
Verenigd 
Koninkrijk2009/167-880 2008/127-238Dood -
strafPenal Reform Interna -
tional UKGeleidelijke afschaffing van de 
doodstraf en alternatieven die 
voldoen aan de internationale 
mensenrechtennormen926 924,00 Gecontroleerd
2009/214-466 2008/127-238Dood -
strafReprieve LbgEuropa betrekken bij de strijd 
voor de afschaffing van de dood -
straf in de VS504 454,00 Gecontroleerd
37 Bijlagen Bijlage VILandContract -
nummerOproep tot 
het indie -
nen van 
voorstellenThema Begunstigde Naam projectSubsidie -
bedrag 
(euro)Reden van 
selectie
Verenigde 
Staten van 
Amerika2009/167-889 2008/127-238Dood -
strafDeath Penalty Infor -
mation CenterKoerswijziging in het debat over 
de doodstraf: een voorstel voor 
onderzoek naar de publieke 
opinie, het ontwikkelen van een 
boodschap en mededelingen over 
de doodstraf in de VS193 443,00 Gecontroleerd
Alle landen 2009/167-901 2008/127-238Dood -
strafInternational Harm 
Reduction AssociationBeperking van de doodstraf voor 
drugsdelicten door middel van 
een mensenrechteneffectbe -
oordeling (HRIA) van multilate -
rale hulp bij de opsporing van 
drugsdelicten voor staten die de 
doodstraf toepassen292 565,00De door de 
beoordelaars 
toegeken -
de scores 
verschillen 
aanzienlijk
Benin, Burkina 
Faso, Burundi, 
Congo Brazza -
ville, Lesotho, 
Liberia, Mala -
wi, Mali, Niger, 
Centraal - 
Afrikaanse 
Repu   bliek, 
Togo —  
Centraal - 
Aziatische 
republieken 
— het Caribi -
sche gebied: 
25 staten2009/167-753 2008/127-238Dood -
strafComunita Di S Egido 
Acapassociazone 
Cultura Assistenza 
PopolareMoratorium voor de afschaffing 
van de doodstraf. Bevordering 
van de rol van maatschappelijke 
organisaties op internationaal 
niveau en synergieën tussen 
politiek en instellingen725 000,00Schoot net 
tekort voor 
selectie
BelarusNiet 
gecontracteerd2008/127-238Dood -
strafAssociazione Terra del 
FuocoRennen voor rechten 203 000,00De naam van 
het project 
houdt geen 
verband met 
de doelstel -
ling van de 
wereldwijde 
oproep
38 Bijlagen
LandContract -
nummerOproep tot 
het indie -
nen van 
voorstellenThema Begunstigde Naam projectSubsidie -
bedrag 
(euro)Reden van 
selectie
Verenigde 
Staten van 
Amerika2012/297-0762011/131-
085/2Dood -
strafWitness to Innocence 
CorporationProject: Ogen wijd open 850 032,14 Gecontroleerd
2012/297-0782011/131-
085/2Dood -
strafEqual Justice USA Inc 
CorporationDoorbreek barrières: betrek 
nieuwe stemmen bij de inzet voor 
de afschaffing van de doodstraf in 
de Verenigde Staten495 014,31 Gecontroleerd
China 2012/297-0722011/131-
085/2Dood -
strafBeijing Normal 
University„Use less” — rechterlijke terug -
houdendheid bij de toepassing 
van de doodstraf in China938 783,76 Gecontroleerd
Londen, 
Verenigd 
Koninkrijk2012/297-0792011/131-
085/2Dood -
strafPenal Reform Interna -
tional UKGeleidelijke afschaffing van de 
doodstraf en toepassing van 
humane alternatieve straffen na 
een moratorium of afschaffing864  038,00 Gecontroleerd
2012/297-0802011/131-
085/2Dood -
strafReprieve LbgEuropa betrekken bij de strijd 
voor de afschaffing van de dood -
straf in de VS, de MONA -regio en 
Zuid -Oost -Azië715 47 7, 0 0 Gecontroleerd
JordaniëNiet 
gecontracteerd2011/131-
085/2Dood -
strafWomen for Cultural 
DevelopmentMa’ Alhaya (Allen voor leven) 479 666,80De door de 
beoordelaars 
toegeken -
de scores 
verschillen 
aanzienlijk
Verenigde 
Staten van 
AmerikaNiet 
gecontracteerd2011/131-
085/2Dood -
strafNevada Coalition 
against the Death 
PenaltyGecoördineerd Nevada 358 153,00Schoot net 
tekort voor 
selectie
LibanonNiet 
gecontracteerd2011/131-
085/2Dood -
strafAssociation Justice et 
MiséricordeStrijd voor de afschaffing van de 
doodstraf in Libanon1 200  000,00De door de 
beoordelaars 
toegeken -
de scores 
verschillen 
aanzienlijk
Georgië 2010/222-921 2010/128-815 FolteringGeorgian Centre For 
Psycho -Social And 
Medical Rehabilitation 
For Torture VictimsErvoor zorgen dat personen die 
met foltering te maken hebben 
gehad toegang hebben tot reha -
bilitatiediensten, en bijdragen 
tot het voorkomen van foltering 
in Georgië766 000,00 GecontroleerdBijlage VI
39 Bijlagen
LandContract -
nummerOproep tot 
het indie -
nen van 
voorstellenThema Begunstigde Naam projectSubsidie -
bedrag 
(euro)Reden van 
selectie
Zuid -Afrika 2010/222-102 2010/128-815 FolteringUniversity Of Cape 
TownAfrikaanse instellingen toerusten 
ter voorkoming en bestrijding van 
foltering en andere vormen van 
mishandeling in zes Afrikaanse 
landen — de ontwikkeling en 
tenuitvoerlegging van operatio -
nele normen1 194 359,00 Gecontroleerd
Democratische 
Republiek 
Congo2010/222-810 2010/128-815 FolteringCoopi — Cooperazio -
ne InternazionaleProject voor de voorkoming, 
bescherming en rehabilitatie van 
slachtoffers en hun gemeen -
schappen en ter versterking van 
de capaciteit van gemeenschap -
pen en de overheid in het oosten 
van de DRC 1 395  000,00 Gecontroleerd
Londen, 
Verenigd 
Koninkrijk2010/222-086 2010/128-815 FolteringPenal Reform 
InternationalVersterking van instellingen en 
capaciteitsopbouw bij maat -
schappelijke organisaties ter 
bestrijding van foltering in 9 
GOS -landen 1 130 583,00 Gecontroleerd
2010/222-733 2010/128-815 FolteringThe Redress Trust 
Limited LBGSchadevergoeding voor foltering: 
wereldwijde uitwisseling van 
expertise1 033 805,00 Gecontroleerd
Benin 2010/223-216 2010/128-815 FolteringCare France 
AssociationETODE: voor gerechtigheid en de 
rechten van vrouwen en kinderen1 159 409,00Schoot net 
tekort voor 
selectie
NigeriaNiet 
gecontracteerd2010/128-815 Foltering Concern UniversalPreventie van vrouwenmishande -
ling/rehabilitatie van weduwen 
in de deelstaten Cross River en 
Ebonyi313 060,00De door de 
beoordelaars 
toegeken -
de scores 
verschillen 
aanzienlijk
TurkijeNiet 
gecontracteerd2010/128-815 FolteringRoh Sagliginda Insan 
Haklari Girisimi (Ini -
tiatief voor mensen -
rechten in geestelijke 
gezondheidszorg)Project voor het opzetten van 
een burgerlijk toezichtsysteem 
op het gebied van geestelijke 
gezondheidszorg380 000,00De naam van 
het project 
houdt geen 
verband met 
de doelstel -
ling van de 
wereldwijde 
oproep
Bron:  Europese Commissie.Bijlage VI
40 Bijlagen Bijlage VIIOnderzochte subsidies
LandContract -
nummerOproep tot het 
indienen van 
voorstellenThema Begunstigde Naam projectSubsidiebe -
drag  
(euro)
Londen, 
Verenigd 
Koninkrijk2013/318-874 2013/132-762 FolteringThe Redress Trust Limited 
LBGSchadevergoeding voor foltering: wereldwijde 
uitwisseling van expertise tussen doellanden: 
Kenia, Peru, Libië en Nepal (bij sommige 
activiteiten waren tot 15 landen betrokken in 
Afrika, Azië, Latijns -Amerika, het Midden - 
Oosten en Europa)1 194 520,70
2009/167-880 2008/127-238 DoodstrafPenal Reform Interna -
tional UKGeleidelijke afschaffing van de doodstraf en 
alternatieven die voldoen aan de internatio -
nale mensenrechtennormen926 924,40
2009/214-466 2008/127-238 Doodstraf Reprieve LbgEuropa betrekken bij de strijd voor de afschaf -
fing van de doodstraf in de VS504 454,40
2012/297-079 2011/131-085/2 DoodstrafPenal Reform Interna -
tional UK LBGGeleidelijke afschaffing van de doodstraf en de 
toepassing van humane alternatieve straffen 
na een moratorium of afschaffing8 6 4  037, 6 0
2012/297-080 2011/131-085/2 Doodstraf Reprieve LbgEuropa betrekken bij de strijd voor de afschaf -
fing van de doodstraf in de VS, de MONA -regio 
en Zuid -Oost -Azië715 476,94
2010/222-086 2010/128-815 FolteringPenal Reform Interna -
tional UK LGBVersterking van instellingen en capaciteitsop -
bouw bij maatschappelijke organisaties ter 
bestrijding van foltering in 9 GOS -landen1 130 583,00
2010/222-733 2010/128-815 FolteringThe Redress Trust Limited 
LBGSchadevergoeding voor foltering: wereldwijde 
uitwisseling van expertise1 033 805,00
China2008/148-024 2007/126-224 FolteringThe Great Britain -China 
CentreVoorkoming van foltering in de Volksrepubliek 
China787 966,00
2013/318-802 2013/132-762 Foltering The Rights Practice LBGBestrijding van foltering in China: versterking 
van de rol van maatschappelijke organisaties662 500,00
2009/167-381 2008/127-238 DoodstrafThe Great Britain -China 
CentreHet bevorderen van de rechterlijke beoorde -
lingsvrijheid ter beperking en vermindering 
van de toepassing van de doodstraf576 723,00
2012/297-072 2011/131-085/2 DoodstrafInternational Death 
Penalty Research Centre, 
Beijing Normal University„Use less” — rechterlijke terughoudendheid 
bij de toepassing van de doodstraf in China938 783,76
Demo -
cratische 
Republiek 
Congo2008/148-156 2007/126-224 FolteringSolidarite Pour La 
Promotion Sociale Et La 
Paix AsblOndersteuning en rehabilitatie van slachtoffers 
van foltering in de DRC421 836,00
2013/318-886 2013/132-762 FolteringCentre International Pour 
La Justice Transitionnelle 
— International Center 
For Transitional Justice 
AsblToepassing van het complementariteitsbegin -
sel: versterking van de nationale gerechtelijke 
reactie op internationale misdaad in de Demo -
cratische Republiek Congo (DRC) en Ivoorkust959 965,00
2010/222-810 2010/128-815 FolteringCoopi — Cooperazione 
InternazionaleProject ter voorkoming, bescherming en 
rehabilitatie van slachtoffers en hun gemeen -
schappen en ter versterking van de capaciteit 
van gemeenschappen en de overheid in het 
oosten van de DRC1 395  000,00
41 Bijlagen Bijlage VIILandContract -
nummerOproep tot het 
indienen van 
voorstellenThema Begunstigde Naam projectSubsidiebe -
drag  
(euro)
Demo -
cratische 
Republiek 
Congo2012/307-100 132 -685 FolteringSolidarite Pour La 
Promotion Sociale Et La 
Paix AsblHulp voor slachtoffers van foltering en 
preventieve acties (toezicht, pleitbezorging 
en bewustmaking) tegen foltering in de 
Democratische Republiek Congo131 500,00
2013/308-415 132-685 FolteringLigue De La Zone Afrique 
Pour La Defense Des 
Droits Des Enfants Etudi -
ants Et Eleves AsblToezicht op en follow- up van de bewijsvoering 
in rechtszaken van vrouwen en kinderen die 
het slachtoffer zijn van seksueel en gender -ge-
relateerd geweld103 300,00
2009/224-243 128 -135 FolteringLigue De La Zone Afrique 
Pour La Defense Des 
Droits Des Enfants Etudi -
ants Et Eleves AsblVersterking van een juridisch loket en 
psychologische bijstand voor vrouwen die het 
slachtoffer zijn van geweld61 463,00
Georgië2008/148-044 2007/126-224 FolteringAssociation Justice And 
LibertyVoorkoming van foltering in militaire 
gevangenissen204 961,00
2008/148-184 2007/126-224 Foltering Empathy AssociationVersterking van het systeem voor de rehabili -
tatie van slachtoffers van foltering in Georgië679 937, 0 0
2013/318-878 2013/132-762 Foltering Empathy AssociationKaukasisch netwerk tegen foltering: 
multidisciplinaire rehabilitatiediensten voor 
slachtoffers van foltering en de bestrijding van 
straffeloosheid980 000,00
2010/222-921 2010/128-815 FolteringGeorgian Centre For Psy -
cho-Social And Medical 
Rehabilitation For Torture 
VictimsErvoor zorgen dat personen die met foltering 
te maken hebben gehad toegang hebben tot 
rehabilitatiediensten en bijdragen tot het 
voorkomen van foltering in Georgië766 000,00
Zuid -Afrika2013/318-879 2013/132-762 FolteringStichting Young In Prison 
(YIP)Beëindiging van straffeloosheid bij folte -
ring en wrede, onmenselijke of onterende 
behandeling van kinderen in gevangenissen in 
Zuid -Afrika en Malawi8 8 2 817, 0 0
2010/222-102 2010/128-815 Foltering University Of Cape TownAfrikaanse instellingen toerusten ter voorko -
ming en bestrijding van foltering en andere 
vormen van mishandeling in zes Afrikaanse 
landen — de ontwikkeling en tenuitvoerleg -
ging van operationele normen1 194 359,00
2012/302-948 131 -543 FolteringThe Greater Nelspruit 
Rape Intervention Project 
GroupProgramma voor rechten bij seksueel en 
huiselijk geweld173 317,00
42 Bijlagen
LandContract -
nummerOproep tot het 
indienen van 
voorstellenThema Begunstigde Naam projectSubsidiebe -
drag  
(euro)
Verenigde 
Staten van 
Amerika2009/167-748 2008/127-238 DoodstrafMurder Victim’s Families 
For Human RightsStemmen van slachtoffers tegen de doodstraf 485 615,65
2009/167-820 2008/127-238 DoodstrafThe National Coalition To 
Abolish The Death PenaltyIntensief steunprogramma van de nationale 
coalitie voor de afschaffing van de doodstraf305 060,86
2009/167-888 2008/127-238 Doodstraf Witness To Innocence American DREAM -campagne 374 944,62
2009/211-244 2008/127-238 Doodstraf American Bar AssociationHet doodstrafbeoordelingsproject: naar een 
landelijk moratorium op executies708 162,00
2009/167-889 2008/127-238 DoodstrafDeath Penalty Informa -
tion CenterKoerswijziging in het debat over de doodstraf: 
een voorstel voor onderzoek naar de publieke 
opinie, het ontwikkelen van een boodschap en 
mededelingen over de doodstraf in de VS193 443,00
2012/297-076 2011/131-085/2 Doodstraf Witness To Innocence Project: Ogen wijd open 850 032,14
2012/297-078 2011/131-085/2 DoodstrafEqual Justice USA Inc 
CorporationDoorbreek barrières: betrek nieuwe stemmen 
bij de inzet voor de afschaffing van de dood -
straf in de Verenigde Staten495 014,31
Bron:  Europese Commissie.Bijlage VII
43
De Commissie en de EDEO erkennen dat een grotere 
samenhang en meer synergie -effecten met andere 
EU-inspanningen noodzakelijk zijn om meer resultaten 
te boeken op het vlak van de mensenrechten en hun 
diensten leveren op dit vlak reeds inspanningen. Er moet 
evenwel rekening worden gehouden met het delicate 
evenwicht tussen de EU -prioriteiten op mensenrechten -
gebied, het belang van de projecten en de capaciteit en 
de inbreng van de maatschappelijke partnerorganisaties. 
Wij streven evenwel ernaar de beste projecten te selec -
teren. De strijd tegen foltering en de doodstraf behoort 
tot de mondiale prioriteiten van de EU. Dit is nogmaals 
bevestigd in de mededeling over het EU -actieplan inzake 
mensenrechten voor 2015-2019. Dat de strijd tegen folte -
ring niet expliciet wordt vermeld als een van de priori -
teiten in een land, betekent dus niet dat in dat land geen 
projecten tegen foltering kunnen plaatsvinden.
Ten slotte moet tijdens de toekenningsprocedure reke -
ning worden gehouden met de vereisten op het vlak van 
transparantie en een eerlijke en gelijke behandeling van 
de subsidieaanvragers, in het bijzonder wegens het zeer 
hoge aantal aanvragers.
VI
De projecten die worden gefinancierd met middelen 
uit het EIDHR -programma leveren duurzame resul -
taten op en zijn kosteneffectief. Aangezien het bij de 
inhoud van deze projecten vaak om bij uitstek politieke 
kwesties gaat, zijn — in tegenstelling tot bijvoorbeeld 
wegenbouwprojecten — gemakkelijk kwantificeerbare 
maatstaven niet beschikbaar. Bovendien zijn initiatieven 
op het gebied van mensenrechten inherent afhankelijk 
van een politieke en juridische context waarbij niet mag 
aangenomen worden dat deze door een donor kunnen 
worden gecontroleerd. Een vaak voorkomende para -
dox op het vlak van de mensenrechten is dat de meest 
urgente acties vaak worden uitgevoerd in de moeilijkste 
omstandigheden.
De EU is een van de zeer weinige donoren die de strijd 
tegen foltering en voor de afschaffing van de doodstraf 
financieel ondersteunt. In talrijke gevallen is de EU de 
enige donor. Daarom zijn onze partnerorganisaties sterk 
afhankelijk van onze steun. De Commissie spant zich 
in om de gevolgen van een dergelijke afhankelijkheid 
te beperken en werkt hierbij samen met de weinige 
andere donoren op dit vlak (bv. het Vrijwillig Fonds van 
de Verenigde Naties voor de Slachtoffers van Foltering of 
de taskforce foltering van de EU -lidstaten) om te zorgen 
voor zoveel mogelijk coördinatie en samenhang.
Zie ook het antwoord op paragraaf 33.Samenvatting
IV
De Commissie en de EDEO zijn ten volle overtuigd 
van de doeltreffendheid van het EIDHR als een van de 
instrumenten in de strijd tegen foltering en de doodstraf, 
een overtuiging die breed gedragen wordt door talrijke 
mensenrechtenorganisaties en -activisten. Dit blijkt 
bijvoorbeeld uit het feit dat de American Bar Association 
publiekelijk heeft erkend dat de toekenning van een 
EIDHR -subsidie een rol heeft gespeeld bij de afschaffing 
van de doodstraf in de staat Pennsylvania.
V
Het EIDHR is volledig in overeenstemming met de  
EU-prioriteiten op mensenrechtengebied, zowel wereld -
wijd als ten aanzien van individuele landen. Door de aard 
en de doelstellingen van het EIDHR krijgen mensenrech -
tenorganisaties een leidende rol. Het EIDHR is voor hen 
een doeltreffend en praktisch instrument om hun eigen 
beleidsdoelstellingen te verwezenlijken. Tegelijkertijd 
leveren zij ook een bijdrage aan de totstand koming 
van de beleidsdoelstellingen van de EU, waardoor een 
win-winsituatie ontstaat. De procedures voor het toe -
kennen van subsidies waarop het EIDHR is gebaseerd, 
worden op een strikte en transparante wijze toegepast. 
Dit is opmerkelijk, rekening houdende met het zeer 
grote aantal aanvragers wereldwijd bij elke oproep en de 
bijhorende moeilijkheid om voorstellen te beoordelen op 
een werkterrein als mensenrechtenbescherming, waarop 
gekwantificeerde beoordelingen niet gemakkelijk 
kunnen worden toegepast. Het EIDHR heeft betrekking 
op acties die zich afspelen in zeer complexe politieke 
situaties en in landen waar de werkomstandigheden vaak 
moeilijk zijn, aangezien doelstellingen op het gebied 
van de mensenrechten zelfs onder de meest gunstige 
omstandigheden niet gemakkelijk haalbaar zijn. Uit het 
zeer geringe aantal klachten of geschillen met betrekking 
tot het EIDHR — en inderdaad het onverminderd grote 
aantal voorstellen bij elke oproep tot het indienen van 
voorstellen (een totaal van bijna 1 200 conceptnota’s 
van voorstellen voor de oproepen tot het indienen van 
voorstellen die door de Rekenkamer zijn onderzocht) — 
blijkt dat deze mening ook wordt gedeeld door de brede 
mensenrechtengemeenschap. Derhalve is de Commissie 
voornemens het EIDHR te blijven inzetten in het kader 
van een vraaggestuurde aanpak waarbij maatschappe -
lijke organisaties worden aangespoord om hun projec -
ten te ontwerpen overeenkomstig hun administratieve, 
operationele en geografische capaciteiten en hun eigen 
strategie.Antwoorden van de 
Commissie en van de EDEO
Antwoorden van de Commissie en van de EDEO 44
zou zijn, en/of waar blijkt dat financieringsorganisaties 
die zich inzetten voor de mensenrechten en mensen -
rechtenactivisten ernstig worden belemmerd”.
De twee uitvoeringswijzen zijn complementair en maken 
een wereldwijde inzet mogelijk overeenkomstig het 
EIDHR -mandaat.
15
Afhankelijk van de plaatselijke omstandigheden (alge -
meen politiek klimaat, mogelijkheden voor dialoog 
over het uitdragen van de mensenrechten) en met 
de instemming van de EU -missiehoofden kunnen de 
belangrijkste prioriteiten van de lokale landenstrategie 
inzake mensenrechten openbaar worden gemaakt. De 
bekendmaking van deze prioriteiten moet evenwel wor -
den vermeden indien wordt geoordeeld dat dit nadelig 
zou zijn voor de uitvoering van de strategie.
Voorts is het vooral van belang dat diegenen die verant -
woordelijk zijn voor de uitvoering van het EIDHR op de 
hoogte zijn van de prioriteiten van de landenstrategieën 
inzake mensenrechten.
16
Naast de oproepen tot het indienen van voorstellen kan 
het EIDHR bijvoorbeeld ook door middel van gerichte 
acties ten uitvoer worden gelegd.
Zie het antwoord op paragraaf 14.
17
Door de aard en de doelstellingen van het EIDHR krijgen 
mensenrechtenorganisaties een leidende rol. Het EIDHR 
is voor hen een doeltreffend en praktisch instrument om 
hun eigen beleidsdoelstellingen te verwezenlijken. Tege -
lijkertijd leveren zij ook een bijdrage aan de totstandko -
ming van de beleidsdoelstellingen van de EU, waardoor 
een win -winsituatie ontstaat. Complementariteit en 
samenhang tussen financiering en politieke prioritei -
ten is natuurlijk fundamenteel, waarbij rekening moet 
worden gehouden met het delicate evenwicht tussen 
de EU -prioriteiten op mensenrechtengebied, het belang 
van de projecten en de capaciteit en de inbreng van de 
maatschappelijke partnerorganisaties. Daarnaast heeft 
de geleidelijke invoering van een op mensenrechten 
gebaseerde aanpak in het ontwikkelingsbeleid tot doel 
de samenhang van de EU -steun te versterken.
Met wereldwijde oproepen tot het indienen van 
voorstellen kiest de Commissie voor een van onderuit 
gestuurde benadering in haar procedures en stelt zij 
haar prioriteiten vast in nauwe samenwerking met de VII
Van de zes aanbevelingen van de Rekenkamer, neemt 
de Commissie een aanbeveling over, aanvaardt zij drie 
aanbevelingen ten dele en kan zij de resterende twee 
aanbevelingen niet aanvaarden.
Inleiding
05
De aanzienlijke inspanningen van de EU op het vlak 
van de uitbanning van foltering en mishandeling en de 
afschaffing van de doodstraf zijn versterkt in het onlangs 
vastgestelde actieplan inzake mensenrechten en demo -
cratie voor de periode 2015-2019.
Opmerkingen
14
Om te kunnen inspelen op de behoeften en overeen -
komstig zijn wereldwijd mandaat, maakt het EIDHR 
gebruik van een strategische combinatie van gerichte 
projecten, oproepen tot het indienen van voorstellen en 
noodfondsen die zowel door de centrale diensten als de 
delegaties worden beheerd, waarbij procedures worden 
gevolgd die uit hoofde van het huidige rechtskader voor 
de verlening van subsidies zijn toegestaan.
Het EIDHR wordt in eerste instantie ten uitvoer gelegd in 
de vorm van oproepen tot het indienen van voorstellen. 
Deze uitvoeringswijze is gebaseerd op een partnerschap 
met maatschappelijke organisaties en gaat uit van een 
van onderuit gestuurde benadering waarbij maat -
schappelijke organisaties worden aangespoord om hun 
projecten te ontwerpen overeenkomstig hun administra -
tieve, operationele en geografische capaciteiten en hun 
eigen strategie.
In tweede instantie wordt het EIDHR uitgevoerd door 
een beroep te doen op gerichte projecten waarmee de 
lacunes kunnen worden weggewerkt die na de oproep 
tot het indienen van voorstellen aan het licht zijn geko -
men en die in overeenstemming zijn met de politieke 
prioriteiten in de moeilijkste landen. In het jaarlijks 
actieprogramma 2015 wordt deze flexibiliteit versterkt 
„die tot doel heeft op een flexibele wijze en rekening 
houdend met de omstandigheden acties met onder -
handse gunningen te ondersteunen in situaties waarbij 
duidelijk blijkt dat er zich op korte, middellange of lange 
termijn crisissituaties op het vlak van de mensenrechten 
voordoen en waar de publicatie voor een oproep tot het 
indienen van voorstellen niet raadzaam of onmogelijk 
Antwoorden van de Commissie en van de EDEO 45
rond deze vraagstukken werken, adequaat te kunnen 
aanpakken en ervoor te zorgen dat de best mogelijke 
resultaten worden bereikt. De Commissie erkent evenwel 
dat er nog steeds ruimte is in het selectieproces bij de 
wereldwijde oproepen tot het indienen van voorstellen 
voor een betere afbakening en grotere doelgerichtheid 
bij het bepalen van voorgestelde activiteiten. Derhalve 
spant de Commissie zich in om te voorzien in een nog 
grotere doelgerichtheid in de oproep tot het indienen 
van voorstellen, met name in de wereldwijde EIDHR - 
oproep tot het indienen van voorstellen 2015, die in juli 
2015 zal worden gelanceerd.
19
De Commissie en de EDEO erkennen dat samenhang en 
synergie -effecten met andere EU -inspanningen nood -
zakelijk zijn om meer resultaten te boeken op het vlak 
van de mensenrechten en hun diensten leveren op dit 
vlak reeds inspanningen. Er moet evenwel rekening 
worden gehouden met het delicate evenwicht tussen 
de EU -prioriteiten op mensenrechtengebied, het belang 
van de projecten en de capaciteit en de inbreng van de 
maatschappelijke partnerorganisaties. Wij streven even -
wel ernaar de beste projecten te selecteren.
Het EIDHR heeft een wereldwijd mandaat. Om het 
EIDHR -mandaat te kunnen uitvoeren, wordt gekozen 
voor een benadering waarbij samenhangende en com -
plementaire instrumenten worden gecombineerd: de 
wereldwijde oproepen tot het indienen van voorstellen 
(thematische doelstelling), de lokale oproepen tot het 
indienen van voorstellen (thematische en geografische 
doelstelling) en de gerichte projecten (voor de moeilijk -
ste vraagstukken) alsook het noodfonds.
Zie ook het antwoord op paragraaf 17.
Wat de mensenrechtendialogen betreft, houden de 
EDEO en de Commissie rekening met de opmerking 
van de Rekenkamer en wensen zij hierbij de aandacht 
te vestigen op de volgende punten. De agenda voor de 
mensenrechtendialogen wordt vastgesteld tussen het 
desbetreffende land en EDEO, in overleg met de delega -
tie, DEVCO en andere diensten van de Commissie. Hierbij 
wordt ernaar gestreefd de prioriteiten aan te pakken die 
zijn opgenomen in de landenstrategieën inzake mensen -
rechten en/of de nationale mensenrechtenstrategieën. 
Gezien het politieke karakter van de mensenrechtendia -
logen kunnen deze dialogen variëren om te zorgen voor 
een gerichte discussie over enkele essentiële prioriteiten 
in plaats van telkens een gedachtewisseling te organi -
seren waarop alle prioriteiten worden besproken. Dit 
betekent evenwel niet dat de doelstellingen van de maatschappelijke organisaties. Derhalve wordt in het 
kader van het EIDHR gekozen voor een benadering die 
geen bindend karakter heeft en worden maatschappe -
lijke organisaties ertoe aangespoord om hun projecten 
te ontwerpen overeenkomstig hun administratieve, 
operationele en geografische capaciteiten en hun eigen 
strategie.
Door hun aard zijn wereldwijde oproepen tot het indie -
nen van voorstellen gericht op meer delicate acties die 
moeilijk op nationaal niveau kunnen worden uitgevoerd 
of door lokale oproepen tot het indienen van voorstellen 
kunnen worden aangepakt.
In het kader van de lokale oproepen houdt de Com -
missie bij de gunnings- en selectiecriteria rekening met 
de omgevingsrisico’s en gevoeligheden alsook met de 
samenhang met de mensenrechtenstrategie van de EU.
Het feit dat hierover geen expliciete vermelding is opge -
nomen in de landenstrategie inzake mensenrechten is 
nog geen reden om geen financiering te voorzien voor 
een project voor de strijd tegen foltering en de doodstraf 
in een land. Gezien het mondiale belang van dit vraag -
stuk moet gestreefd worden naar een mondiaal besef 
en wereldwijde campagnevoering om de impact op de 
multilaterale fora te versterken.
De aanpak met landenstrategieën inzake mensenrechten 
is vrij recent.
Wat Georgië betreft, zijn twee van de drie geëvalueerde 
projecten uitgewerkt voorafgaand aan de goedkeuring 
door de Raad van de landenstrategie inzake mensen -
rechten op 10 mei 2011. De politieke context heeft ook 
een belangrijke rol gespeeld bij het ijveren voor een 
reactie en steun met betrekking tot de strijd tegen folte -
ring in Georgië.
In Zuid -Afrika was de strijd tegen foltering niet opgeno -
men in de 5 prioriteiten van de landenstrategie inzake 
mensenrechten. De strijd tegen foltering is evenwel 
opgenomen als prioriteit in de lokale oproep voor het 
indienen van voorstellen van 2014 in Zuid -Afrika. Bijge -
volg was de EU -delegatie in Pretoria van oordeel dat het 
thema van de steun een prioriteit op het gebied van de 
mensenrechten was geworden.
18
Bij de gekozen aanpak wordt uitgegaan van een holisti -
sche benadering. Hierover heeft overleg plaatsgevonden 
met de maatschappelijke organisaties om de verschei -
denheid van de problemen waarmee de organisaties die 
Antwoorden van de Commissie en van de EDEO 46
 — De op mensenrechten gebaseerde benadering is 
reeds opgenomen als beginsel in de EU -program -
mering voor de justitiële sector in Niger en Zimbab -
we alsook bij de programmering van EU -steun in 
Peru.
 — Er is gezorgd voor opleiding voor/over a) leidingge -
venden bij de samenwerking b) mensenrechten  
c) gender d) maatschappelijke organisaties e) lokale 
autoriteiten f) contactpunten justitiële samenwer -
king in de delegaties alsook voor de DEVCO -mede -
werkers bij de centrale diensten.
 — Eind juli 2014 is een vooraankondiging gedaan met 
betrekking tot de ontwikkeling van algemene oplei -
dingsactiviteiten en de terbeschikkingstelling van 
technische bijstand aan de delegaties. Momenteel 
wordt gewerkt aan een dienstenovereenkomst met 
gedetailleerde info over de aard en de reikwijdte van 
de gevraagde diensten.
22
De gestandaardiseerde evaluatieschema’s en andere 
richtsnoeren voorzien in een strikte en consistente 
beoordeling van de subsidieaanvragen, op het niveau 
van zowel de conceptnota als het volledige voorstel. 
Hierbij moet ook rekening worden gehouden met zeer 
grote aantal aanvragen in het kader van de EIDHR - 
oproep tot het indienen van voorstellen.
22 a)
De aandacht van de beoordelaar wordt in het bijzonder 
gevestigd op een uitgebreide alinea van het document 
„Richtsnoeren voor beoordelaars” , dat sinds 2013 nog 
steeds wordt gebruikt als volwaardig onderdeel van de 
bijlagen bij de „Praktische leidraad voor aanbestedingen 
en subsidies voor het externe optreden van de EU”. In 
dit document worden de beoordelaars met nadruk erop 
gewezen dat het van cruciaal belang is dat zij de evalu -
atiecommissie hun pertinente en naar behoren gemo -
tiveerde opmerkingen van elke onderafdeling van het 
evaluatieschema bezorgen en dat er overeenstemming 
moet zijn tussen de opmerkingen en de overeenkom -
stige punten voor elke onderafdeling. Daarnaast wordt 
voorafgaand aan het beoordelingsproces een informa -
tievergadering georganiseerd met alle beoordelaars 
waarop al hun eventuele vragen over de criteria van het 
evaluatieschema worden beantwoord. Tijdens de volle -
dige procedure is de communicatie tussen de Europese 
Commissie en de teamleider gegarandeerd.EIDHR -projecten niet aan bod komen in de algemene 
dialoog tussen het land en de EU.
De EIDHR -projecten met betrekking tot de doodstraf 
volgen bijna volledig de beleidsonderdelen zoals vast -
gesteld in de mensenrechtenrichtsnoeren van de EU 
ten aanzien van de doodstraf. Zij steunen dus op drie 
pijlers (totale afschaffing, moratorium en naleving van 
minimumnormen). Het feit dat de vraagstukken die aan 
de orde komen in de mensenrechtendialogen met derde 
landen niet volledig overeenstemmen met de projec -
ten, wijst evenwel niet op een gebrek aan samenhang. 
De initiatieven ten aanzien van de Verenigde Staten 
zijn hiervan een goed voorbeeld. Tijdens het bilateraal 
overleg stelt de EU de vertegenwoordigers van de VS in 
kennis van haar algemene initiatieven ten aanzien van 
de doodstraf alsook van specifieke acties in de VS. Deze 
laatste kennisgeving is uitsluitend ter informatie voor de 
federale Amerikaanse autoriteiten, aangezien de acties 
op het vlak van de doodstraf in de VS op het niveau van 
de staten tot stand komen en zich dus richten op de 
respectieve gouverneurs en de commissies voorwaar -
delijke invrijheidstelling van de staten waar de ter dood 
veroordeelde gevangen zit.
In de Democratische Republiek Congo is het 
SOPROP -project uitgevoerd in samenhang met het 
APRODEPEP inzake afschaffing van de doodstraf (2007-
2009) en met de politieke dialoog tussen de EU en de 
RDC. De wet houdende afschaffing van de doodstraf 
werd weliswaar niet aangenomen in het parlement, maar 
de discussies omtrent de wet waren wel een gelegen -
heid om een publiek debat te bevorderen.
20
Met het oog op een op mensenrechten gebaseerde 
benadering waarin alle mensenrechteninitiatieven in het 
kader van het EU -ontwikkelingsbeleid zijn opgenomen, 
zijn reeds verscheidene concrete stappen gezet.
 — De op mensenrechten gebaseerde benadering is 
opgenomen in de procedures en modellen: iden -
tificatiefiche voor vormen van hulpverlening, het 
projecttoezichtsysteem van de Commissie (ROM 
— resultaatgericht toezicht) voor de resultaten en ef -
fecten die met de projecten en programma’s worden 
behaald, de reeks criteria die de Commissie hanteert 
bij de beoordeling van projecten. Daarnaast is er -
voor gezorgd dat bij het opstellen van stappenplan -
nen voor contacten met maatschappelijke organisa -
ties essentiële onderdelen van de op mensenrechten 
gebaseerde benadering zijn opgenomen.
Antwoorden van de Commissie en van de EDEO 47
factoren die van belang zijn in de strijd tegen foltering, 
voor financiering in aanmerking worden genomen. In de 
richtsnoeren worden partnerschappen tussen organisa -
ties sterk aanbevolen. Er geldt evenwel geen verplich -
ting. In de richtsnoeren voor beoordelaars is toelichting 
gegeven over deze kwestie, alsook tijdens de informatie -
dag met de externe beoordelaars.
24
Het aantal gevallen dat werd beoordeeld, moet worden 
gezien in het kader van het totale aantal conceptnota’s 
(1 193) en volledige voorstellen (316) dat naar aanleiding 
van deze oproepen is beheerd en beoordeeld.
Ondertussen is de procedure aangescherpt, met de vast -
stelling van de „Richtsnoeren voor beoordelaars” in 2013. 
Zie voor nadere gegevens het antwoord op paragraaf 22.
24 a)
Zie het antwoord op paragraaf 24.
25
Wat betreft de zaken waarvoor een herevaluatie zou 
kunnen plaatsvinden, wordt opgemerkt dat overeen -
komstig afdeling 6.4.8.6 van de praktische leidraad 
„het evaluatiecomité kan besluiten de door de secretaris 
opgestelde rangschikking goed te keuren op grond van het 
verslag van de beoordelaars. Indien het comité niet akkoord 
gaat met de punten die door de beoordelaars aan een voor -
stel zijn toegekend, bijvoorbeeld wanneer er een significant 
verschil is tussen de punten die door de beoordelaars zijn 
toegekend, moet het comité dit besluit in het evaluatiever -
slag motiveren”.
De uitvoering van herevaluaties is een mogelijkheid, 
hetgeen verklaart waarom van elkaar afwijkende punten 
geen absoluut criterium vormen, in het bijzonder in het 
licht van het grote aantal voorstellen naar aanleiding van 
EIDHR -oproepen tot het indienen van voorstellen.22 b)
Aangezien het project ongewijzigd bleef tussen beide 
fases (conceptnota en volledige voorstel), werd het niet 
noodzakelijk geacht om de relevantie ervan opnieuw 
te beoordelen. In de nieuwe versie van de praktische 
leidraad die in juli 2015 wordt gepubliceerd, wordt even -
wel voorzien in de mogelijkheid dat de beoordelaar de 
relevantie ad hoc opnieuw beoordeelt op basis van het 
volledige voorstel.
22 c)
Enerzijds moeten de evaluatieschema’s voldoende gede -
tailleerd zijn om de voorstellen uitgebreid te kunnen 
beoordelen. Anderzijds moeten de evaluatieschema’s 
hanteerbaar blijven voor de beoordelaars om binnen een 
redelijke termijn te worden ingevuld. Door elk aspect 
van elk criterium afzonderlijk te behandelen zou ook het 
risico op overlapping toenemen, waarbij hetzelfde detail 
onder verschillende criteria zou worden beoordeeld. De 
Commissie is derhalve niet voornemens in deze fase de 
bestaande evaluatiemodellen te wijzigen.
22 d)
De benadering met minimumeisen geldt voor aanbe -
stedingen, waar de aanbestedende dienst gedetailleerd 
aangeeft welke diensten, werkzaamheden of leverin -
gen zij wenst aan te kopen en zij minimumvereisten 
oplegt waaraan de inschrijvers moeten voldoen. Het 
is onuitvoerbaar deze benadering toe te passen op 
subsidies, waar de aanvrager de te ondernemen actie 
zelf omschrijft. Het is in de praktijk ondenkbaar dat de 
Commissie specifieke eisen zou opstellen met betrekking 
tot de haalbaarheid of de impact van acties die enerzijds 
aanzienlijk kunnen verschillen en waarvan de inhoud de 
Commissie op voorhand niet bekend is.
23
Sinds 2013 maken de richtsnoeren voor de beoordelaars 
deel uit van de praktische leidraad (bijlage e 4b) en op 
grond van afdeling 3.2. van deze leidraad is de opname 
van een beoordeling voor elk criterium verplicht. Boven -
dien is het sinds 2012 gebruikelijk om een opleidingsdag 
voor externe beoordelaars te organiseren waarop alle 
aspecten van hun opdracht worden toegelicht.
Zie ook het antwoord op paragraaf 22 a).
Daarnaast wenst de Commissie te verduidelijken dat de 
beoordeling van de holistische benadering (hetgeen 
een partnerschap tussen organisaties veronderstelt) niet 
is opgenomen in het evaluatieschema. Dit is met opzet 
gedaan om de mogelijkheid te behouden dat zeer goede 
projecten die zich slechts toespitsen op een of twee 
Antwoorden van de Commissie en van de EDEO 48
28
Geval per geval wordt de situatie zorgvuldig door de 
Commissie onderzocht, waarbij zij zich ervan vergewist 
dat een begunstigde organisatie beschikt over de capa -
citeit en de technische vaardigheden om een specifiek 
project uit te voeren. De financiële capaciteit van de aan -
vragers is evenwel slechts een van de criteria waarmee 
rekening wordt gehouden bij de beoordeling van een 
voorstel. Soms is het heel goed mogelijk dat de onder -
steunde ngo de enige organisatie is die in zeer delicate 
omstandigheden kan optreden. Voorts is het de taak van 
de Commissie om kleine organisaties te ondersteunen 
en te begeleiden bij de besteding van de subsidies en de 
versterking van hun bestuurlijke capaciteit.
29
Het EIDHR is ontworpen om maatschappelijke organisaties 
te helpen een reële kracht voor politieke hervormingen en 
verdediging van de mensenrechten te worden. Derhalve 
wordt in het kader van het EIDHR gekozen voor een vraag -
gestuurde benadering waarbij maatschappelijke organi -
saties ertoe worden aangespoord om hun projecten te 
ontwerpen overeenkomstig hun administratieve, operatio -
nele en geografische capaciteiten en hun eigen strategie.
29 a)
De Commissie hanteert verscheidene uitvoeringswijzen 
met het oog op een geografische spreiding en thema -
tische invulling overeenkomstig het mandaat van het 
EIDHR.
Zie het antwoord op paragraaf 14.
Voorts wenst de Commissie erop te wijzen dat de strijd 
tegen foltering en voor de afschaffing van de doodstraf 
een werk van lange adem is. De gevolgen en de resulta -
ten van de projecten zijn in de meeste gevallen moeilijk 
te kwantificeren en hebben betrekking op kwalitatieve, 
veeleer dan kwantitatieve gegevens. Gezien de aard van 
mensenrechtenprojecten geldt dit wel vaker voor de 
beoordeling van dergelijke projecten.
Ten slotte zijn er inderdaad landen waar er zeer weinig 
mogelijkheden zijn om op korte termijn vooruitgang te 
boeken op het vlak van de mensenrechten. De Commis -
sie is er evenwel stellig van overtuigd dat dit het EIDHR 
niet mag beletten maatschappelijke organisaties te 
ondersteunen en zich te blijven inzetten in deze landen, 
met name wanneer zij een van de enige resterende 
financieringsbronnen is op dit zeer delicate terrein. 
Het stimuleren van een debat en het bevorderen van 
bewustwording en campagnevoering maken deel uit 
van een doeltreffende benadering.26
Met name op een werkterrein zoals mensenrechten, 
dat zich niet leent voor een eenvoudige, kwantitatieve 
meting, is de omvang van de subsidie niet gerelateerd 
aan de verwachte impact. Met het EIDHR worden 
delicate kwesties aangepakt in vaak moeilijke politieke 
omstandigheden. De uitvoering vereist een grondige en 
tijdrovende aanpak. De capaciteit van de begunstigden 
van de subsidies is derhalve essentieel om de doelstel -
lingen van het programma te bereiken. De groeiende 
werkdruk in combinatie met het beginsel van behoorlijk 
administratief beheer hebben ook ertoe geleid dat een 
toename van de gemiddelde waarde van subsidieover -
eenkomsten gewoonweg onvermijdelijk is geworden. Dit 
is de belangrijkste reden voor de verhoogde minimum -
bedragen voor subsidies en voor het feit dat steeds vaker 
een beroep wordt gedaan op de flexibiliteit van getrapte 
subsidiëring (financiële steun aan derde partijen).
27
Kleinere organisaties blijven voorstellen indienen naar 
aanleiding van wereldwijde oproepen, doorgaans in 
partnerschap met meer gevestigde partners. In talrijke 
oproepen tot het indienen van voorstellen worden 
partnerschappen sterk aanbevolen, in het bijzonder voor 
acties met een mondiaal, regionaal of transnationaal 
toepassingsgebied. Hierdoor kunnen bijvoorbeeld klei -
nere organisaties hun capaciteiten verruimen en beter 
toegang krijgen tot EU -financiering.
In de voorbije vier jaar heeft de Commissie voorafgaand 
aan de uitnodiging tot de wereldwijde oproepen tot het 
indienen van voorstellen een seminar voor maatschap -
pelijke organisaties georganiseerd om in het bijzonder 
maar niet uitsluitend lokale organisaties de mogelijkheid 
te bieden zich vertrouwd te maken met het EIDHR en de 
bijhorende procedures. In 2014 heeft het EIDHR -forum 
meer dan 500 deelnemers samengebracht, met inbegrip 
van (gesponsorde) lokale organisaties.
Daarnaast organiseren EU -delegaties ter plaatse speci -
fieke opleidingen over EU -procedures voor lokale organi -
saties (projectmanagement, enz.)
Antwoorden van de Commissie en van de EDEO 49
respectieve taken van de beoordelaars en het evaluatie -
comité in de paragrafen 22, 23 en 24.
33
De organisaties die zich met deze delicate kwesties 
bezighouden, worden vaak geconfronteerd met 
bedreigende situaties, hebben beperkte capaciteiten 
en ondervinden soms moeilijkheden om de EU -proce -
dures na te leven. De Commissie merkt hierbij op dat de 
EU-delegaties en de centrale diensten op gezette tijdens 
voorlichtings- en opleidingsbijeenkomsten over EU -pro-
cedures (met inbegrip van projectcyclusbeheer) organi -
seren om de ontoereikende kennis en deskundigheid bij 
de maatschappelijke organisaties zo goed mogelijk te 
ondervangen.
34
Er wordt op gewezen dat het totale bedrag voor activi -
teiten die niet zijn uitgevoerd, altijd in mindering wordt 
gebracht bij de saldobetaling.
36
Deze opmerking heeft betrekking op een van de vele 
potentiële risico’s waarmee de ordonnateur rekening 
moet houden.
37
De Commissie is het niet eens met de opmerking van de 
Rekenkamer. De suboptimale kosteneffectiviteit is gering 
ten opzichte van het totale aantal overeenkomsten dat in 
het kader van de EIDHR -oproepen tot het indienen van 
voorstellen wordt gesloten.
Hoewel bij zowel oproepen tot het indienen van voorstel -
len als aanbestedingen dezelfde beginselen van transpa -
rantie, billijkheid en gelijke behandeling in acht moeten 
worden genomen, zijn de aard en de vereisten voor 
overheidsopdrachten en subsidieovereenkomsten aan -
zienlijk verschillend. Voor subsidies geldt doorgaans dat 
er geen sprake kan zijn van een winstoogmerk en dat de 
begunstigde onomwonden de controle behoudt over het 
project. Bij aanbestedingen is winstbejag wel mogelijk 
en gaat het om de volledige overdracht van de te leveren 
prestaties aan de Commissie, inclusief eigendomsrechten. 
In elk geval is kosteneffectiviteit van de uitgaven niet 
noodzakelijkerwijs gekoppeld aan het soort procedure 
waarvan de Commissie zich wenst te bedienen.
Ten slotte worden aanbestedingsprocedures als volgt 
gedefinieerd in artikel 101 van het Financieel Reglement: 
„schriftelijke overeenkomsten onder bezwarende titel die 
tussen een of meer ondernemers en een of meer aanbe -
stedende diensten zijn gesloten”.  Het is niet duidelijk hoe 29 b)
Hierbij wenst de Commissie het volgende op te merken:
1) De organisaties die zich met deze delicate kwesties 
bezighouden, worden vaak geconfronteerd met 
bedreigende situaties. Mensenrechtenactiviteiten 
hebben van nature ambitieuze doelstellingen die 
als idealistisch of te hoog gegrepen kunnen worden 
beschouwd. Voorts wordt erop gewezen dat som -
mige doelstellingen op het vlak van de mensen -
rechten van nature absoluut zijn, bv. het absolute 
verbod op foltering, slavernij of rassendiscriminatie. 
Het belang van deze doelstellingen ligt evenwel in 
specifieke en haalbare activiteiten en resultaten die 
beantwoorden aan de belangrijkste behoeften van 
de doelgroep en waarmee duurzame en blijvende 
gevolgen tot stand kunnen worden gebracht.
2) De inspanningen om de mensenrechtensituatie in 
een bepaald land te verbeteren, moeten doorgaans 
door de nationale regeringen worden geleverd. Dit 
geldt in het bijzonder voor de uitvoering van pro -
jecten die betrekking hebben op de voorkoming 
van foltering en de afschaffing van de doodstraf. 
Het is moeilijk om vooruit te lopen op de politieke 
bereidheid van een regering en haar overheidsdien -
sten. Voorts kunnen ook de politieke ontwikkelin -
gen positieve of negatieve gevolgen hebben voor 
de uitvoering van projecten. Het is juist dat indien 
een regering bereid is de doodstraf af te schaffen 
of foltering te voorkomen, de financiering van een  
actie die hetzelfde doel voor ogen heeft als overbo -
dig kan worden beschouwd.
29 c)
Zie het antwoord op paragraaf 33.
30
Het rechtskader dat van toepassing is op de oproepen 
tot het indienen van voorstellen, sluit elke wijziging van 
het voorstel uit, met uitzondering van niet -substantiële 
wijzigingen (zie artikel 204 van de uitvoeringsvoorschrif -
ten van het Financieel Reglement) alsook onderhande -
lingen met vermoedelijke begunstigden. Aanvragers 
kan alleen worden verzocht opheldering te verschaffen 
omtrent de bewijsstukken of ontbrekende informatie 
in te dienen. Met name gezien het zeer hoge aantal 
aanvragers en wegens de vereisten op het vlak van trans -
parantie en een eerlijke en gelijke behandeling van de 
subsidieaanvragers is een volledige heronderhandeling 
van de projecten van de aanvragers tijdens de gun -
ningsprocedure dus uitgesloten. De Commissie en de 
EDEO verwijzen hierbij ook naar hun opmerkingen bij de 
Antwoorden van de Commissie en van de EDEO 50
43
Door de aard ervan, leent een optreden op het vlak van 
mensenrechten zich niet voor een eenvoudige, kwantita -
tieve meting. Zie het antwoord op paragraaf 41.
Indien de doelstellingen en streefcijfers — hoe beschei -
den ook — goed afgebakend zijn en indien het project 
erin slaagt de doelstellingen en streefcijfers te realise -
ren - is de impact niet noodzakelijkerwijs beperkt. De 
ontwikkeling van een methode voor een specifiek streef -
cijfer kan met name een aanzienlijke impact hebben op 
toekomstige projecten en dus op de langetermijndoel -
stelling van het project.
Onder de projecten die door de Rekenkamer zijn onder -
zocht, bevinden zich talrijke voorbeelden. Een project 
in de Democratische Republiek Congo was namelijk 
toegespitst op vrouwen en kinderen die het slachtoffer 
waren van huiselijk en seksueel geweld. De door de ngo 
voorgestelde methode kwam erop neer een duurzaam 
model te ontwikkelen voor speciale zorgkamers waar 
bijstand kan worden verleend aan slachtoffers van 
verkrachting, waarbij verkrachting als een vorm van 
mishandeling wordt beschouwd — onder het inter -
nationaal recht wordt mishandeling gelijkgesteld met 
foltering. Indien deze aanpak succesvol is (het project 
loopt momenteel nog), zal de methode ook op andere 
terreinen worden toegepast, waardoor een hefboomef -
fect zou kunnen ontstaan.
Ten slotte vestigt de Rekenkamer de aandacht op het 
project in Georgië dat op een kleine doelgroep was 
gericht: gedetineerden binnen het leger. Uit het pro -
ject blijkt dat preventie een uiterst positieve rol speelt, 
zelfs indien de resultaten van buitenaf niet onmiddellijk 
zichtbaar zijn. Wat de resultaten op lange termijn betreft, 
heeft het project ervoor gezorgd dat voor het eerst een 
maatschappelijke organisatie toezicht kon uitoefenen 
op arrestantenlokalen van het leger. Indirect zorgde het 
project ook voor steun aan een weloverwogen besluit 
van de Georgische regering om nationaal preventief 
toezicht te laten uitoefenen door het bureau van de 
ombudsman.
44
De resultaten die met juridische ondersteuning kunnen 
worden geboekt, zijn altijd onzeker. De enkele rechtsza -
ken met een positieve uitkomst die dankzij de steun van 
het EIDHR konden worden gewonnen, hebben evenwel 
een grote impact gehad en zo een precedentwerking 
gehad. Bovendien moet de impact niet beperkt blijven 
tot de afloop van specifieke rechtszaken of rechter -
lijke beslissingen. Hierbij moet ook rekening worden dit in het algemeen nuttig zou kunnen zijn ten aanzien 
van het werkterrein mensenrechten, waar slechts weinig 
ondernemers actief zijn.
38
Historisch gezien zijn de organisaties met de meest spe -
cifieke deskundigheid op het vlak van de bestrijding van 
foltering, slechte behandeling en de doodstraf geves -
tigd in Europa (bv. Londen, Kopenhagen, Genève) en 
de Verenigde Staten. Deze organisaties zijn wereldwijd 
actief en vervullen een sleutelrol op het vlak van cam -
pagnevoering bij internationale mensenrechtenorganen. 
Overwegingen inzake kosteneffectiviteit moeten worden 
afgewogen tegen de toegevoegde waarde en de unieke 
deskundigheid van deze organisaties.
Gezien het soort projecten dat meestal door het EIDHR 
wordt gefinancierd (capaciteitsopbouw, opleidingen, 
campagnevoering, enz.) maken de middelen voor 
human resources vaak een aanzienlijk deel uit van de 
totale begroting. De salarissen in Europa of de Verenigde 
Staten liggen inderdaad veel hoger dan in de meeste 
derde landen.
39
Indirecte kosten uitgedrukt als percentage van de 
directe subsidiabele kosten zijn een gevestigde praktijk 
in de contractmodellen van de praktische leidraad. In 
artikel 14 van de algemene voorwaarden van de subsi -
dieovereenkomst wordt bepaald wat zij omvatten: de 
kosten die niet rechtstreeks verband houden met de 
actie. Deze definitie wordt vaak aangevuld met een meer 
gedetailleerde opsplitsing van de kosten in bijlage III 
(begroting) van de subsidieovereenkomst.
40
Het EIDHR wordt ingezet in delicate en complexe 
omstandigheden, waarbij de impact moeilijk te kwantifi -
ceren is en vooruitgang soms langzaam tot stand komt, 
in het bijzonder in de moeilijkste gevallen.
41
Deze moeilijkheden doen zich inderdaad voor, maar 
zijn inherent aan elke activiteit inzake mensenrechten in 
derde landen. Zie de antwoorden op de paragrafen 29, 
32 en 43.
Antwoorden van de Commissie en van de EDEO 51
45 a)
Zelfs al hebben de regeringen van Belarus, Rusland en 
Tadzjikistan geen blijk gegeven van enig voornemen om 
het Facultatief Protocol bij het Verdrag tegen foltering te 
ratificeren, dan betekent dit niet dat in deze landen geen 
activiteiten kunnen worden uitgevoerd met het oog op 
een ratificatie in de toekomst. In Tadzjikistan hebben de 
projectactiviteiten ertoe bijgedragen dat de ombuds -
persoon voor het eerst een gevangenis heeft bezocht en 
eind 2013 een werkgroep heeft opgericht voor het toe -
zicht op detentiecentra, waarbij ook vertegenwoordigers 
van het maatschappelijk middenveld en gevangenisper -
soneel betrokken zijn. In Belarus heeft het project steun 
verleend aan ngo’s die zich inzetten op het vlak van de 
bestrijding van foltering en die begonnen zijn met het 
uitoefenen van toezicht op centra voor voorlopige hech -
tenis. In Rusland heeft het project ervoor gezorgd dat 
Russische ngo’s over nieuwe instrumenten beschikken 
voor campagnevoering bij de autoriteiten.
45 b)
De strijd tegen foltering en voor de afschaffing van de 
doodstraf is een werk van lange adem. Vooruitgang en 
verbeteringen komen slechts langzaam tot stand en 
vallen niet noodzakelijk samen met de beperkte looptijd 
van de contracten. Voorts speelt ook de politieke context 
een aanzienlijke rol voor het behalen van resultaten, 
zoals de ratificatie van het Verdrag tegen foltering of 
een moratorium op de doodstraf. In verband met deze 
opmerking verwijst de Rekenkamer naar een project dat 
wordt uitgevoerd in zeer moeilijke en delicate omstan -
digheden (Midden -Oosten en Noord -Afrika, Oost -Afrika, 
Rusland, Centraal -Azië en Belarus), waar vooruitgang 
inderdaad zeer langzaam tot stand komt.
45 c)
Het project heeft ertoe geleid dat ngo’s voor het eerst 
toezicht konden uitoefenen op arrestantenlokalen van 
het leger. Zie het antwoord op paragraaf 43 over de 
impact van het project in Georgië.
45 d)
Volgens het eindrapport zijn alle activiteiten met succes 
afgerond. Het is evenwel correct dat het impact van het 
project niet het niveau zou kunnen bereiken dat de orga -
nisatie vooraf had verwacht, hetgeen vaker voorkomt op 
dit werkterrein.gehouden met alle tussentijdse stappen die voor andere 
rechtszaken van strategisch belang kunnen zijn en die 
dus vanuit een langetermijnspectief moeten worden 
beoordeeld.
Zie de antwoorden op de paragrafen 43 en 45.
45
De projecten die worden gefinancierd met middelen 
uit het EIDHR -programma leveren duurzame resul -
taten op en zijn kosteneffectief. Aangezien het bij de 
inhoud van deze projecten vaak om bij uitstek politieke 
kwesties gaat, zijn — in tegenstelling tot bijvoorbeeld 
wegenbouwprojecten — gemakkelijk kwantificeerbare 
maatstaven niet beschikbaar. Bovendien zijn initiatieven 
op het gebied van mensenrechten inherent afhankelijk 
van een politieke en juridische context waarbij niet mag 
aangenomen worden dat deze door een donor kunnen 
worden gecontroleerd. Een vaak voorkomende paradox 
op het vlak van mensenrechten is dat de meest urgente 
acties vaak worden uitgevoerd in de moeilijkste omstan -
digheden. Bovendien is de strijd tegen de doodstraf en 
foltering een werk van lange adem. Gezien de aard van 
de EIDHR -projecten en de delicate omstandigheden 
waarin het EIDHR moet optreden, erkent de Commissie 
dat de impact moeilijk te kwantificeren is. Het is nodig 
om in dergelijke omstandigheden actief te blijven, over -
eenkomstig de doelstellingen en de mondiale reikwijdte 
van het EIDHR.
Door de aard ervan, leent een optreden op het vlak van 
de mensenrechten zich niet voor een eenvoudige kwan -
titatieve meting.
Overeenkomstig de van onderuit gestuurde benadering 
zijn het de potentiële begunstigden die de doelstellin -
gen, de geografische reikwijdte van de activiteiten en 
de eindbegunstigden van de voorgestelde projecten 
bepalen overeenkomstig hun (administratieve, opera -
tionele en geografische) capaciteit en strategie. Bijgevolg 
kunnen door de aanvragers voorgestelde activiteiten 
inderdaad te hoog gegrepen zijn en zouden zij dus de 
gewenste impact niet kunnen bewerkstelligen.
Antwoorden van de Commissie en van de EDEO 52
47 a)
Zie het antwoord op paragraaf 29a.
Tekstvak 6
De Commissie is verheugd over de opmerking van de 
Rekenkamer over de positieve resultaten die het EIDHR 
heeft bereikt in de strijd tegen de doodstraf in de Ver -
enigde Staten.
Een voorbeeld van de positieve impact van het EIDHR is 
het moratorium op de doodstraf dat recentelijk door de 
gouverneur van Pennsylvania is ingesteld en dat ertoe 
heeft geleid dat onmiddellijk tijdelijk respijt is verleend 
aan gedetineerde Terrence Williams en 186 andere 
personen die momenteel in Pennsylvania ter dood zijn 
veroordeeld.
Het memorandum van gouverneur Tom Wolf waarin 
de aandacht wordt gevestigd op de cruciale rol van 
het rapport van de American Bar Association (die kon 
rekenen op financiële steun van het EIDHR) vindt u via 
volgende link: http://www.ydr.com/politics/ci_27523525/
gov -tom -wolf -issues -death -penalty -moratorium
Een van de overtuigende argumenten die door de 
gouverneur is aangevoerd bij zijn besluit, is de door de 
American Bar Association opgestelde beoordeling over 
de doodstraf in Pennsylvania.
51
De Europese Unie is een van de zeer weinige donoren 
die de strijd tegen foltering en voor de afschaffing van 
de doodstraf financieel ondersteunt. In talrijke gevallen 
is de EU de enige donor. Daarom zijn onze partner -
organisaties sterk afhankelijk van EIDHR -steun. De 
Europese Commissie spant zich in om de gevolgen van 
een dergelijke afhankelijkheid te beperken door ermee 
in te stemmen dat de partnerorganisaties een beroep 
doen op fondsenwervers in het kader van EIDHR -projec -
ten. Voorts werkt de Commissie samen met de weinige 
andere donoren op dit vlak (bv. het Vrijwillig Fonds van 
de Verenigde Naties voor de Slachtoffers van Foltering of 
de taskforce foltering van de EU -lidstaten) om te zorgen 
voor zoveel mogelijk coördinatie en samenhang.
Bovendien is het een onontkoombare paradox dat de 
zelfvoorzienendheid van niet -gouvernementele men -
senrechtenorganisaties per definitie niet kan worden 
gegarandeerd door de instandhouding of verhoging van 
de financiering van de Commissie. Dit complexe vraag -
stuk kan niet worden opgelost met een verhoging van 
de EU -financiering45 e)
Gezien de aard van de EIDHR -projecten en de delicate 
omstandigheden waarin zij worden uitgevoerd, is de 
impact vaak moeilijk te kwantificeren en wordt slechts 
langzaam vooruitgang geboekt, in het bijzonder in de 
moeilijkste gevallen zoals China. Het is nodig om in 
dergelijke omstandigheden actief te blijven, overeen -
komstig de doelstellingen en de mondiale reikwijdte van 
het EIDHR.
45 f)
Zie het antwoord op paragraaf 45 e).
46
Zie het antwoord op paragraaf 45.
46 a)
De impact van het project in Afrika moet op middellange 
termijn worden vastgesteld. Dit zal worden beoordeeld 
door in elk betrokken land na te gaan in welke mate de 
internationale verplichtingen, standaarden en procedu -
res worden nageleefd (rapportage, verdere omzetting 
in nationale wetgeving) en beide geratificeerde inter -
nationale instrumenten en de nationale wetgeving om 
foltering te bestrijden en te voorkomen daadwerkelijk 
worden ten uitvoer gelegd (ontwikkeling van jurispru -
dentie, toegang tot detentiecentra, schadevergoedingen 
en daling van het aantal gevallen van foltering).
46 b)
De impact van het project in China is moeilijk te meten 
wegens het gebrek aan adequaat bewerkte gegevens 
van de begunstigde van de subsidie. De delegatie heeft 
concrete informatie ontvangen waaruit blijkt dat deze 
actie een grote kans op slagen heeft. De actie wordt 
uitgevoerd door een organisatie met ruime ervaring 
en betrokkenheid bij beleidshervormingen in China. 
Tegelijkertijd wordt het project geleid door een invloed -
rijke professor op wiens deskundigheid een beroep 
is gedaan bij de lopende aanpassingen van de straf -
wet die momenteel wordt herzien. Naar verwachting 
zal dit resulteren in een vermindering van het aantal 
halsmisdaden.
Zie ook het antwoord op paragraaf 29a.
Antwoorden van de Commissie en van de EDEO 53
55
Het is essentieel dat projecten op het vlak van de 
mensenrechten, in het bijzonder met betrekking tot 
foltering en de doodstraf, een adequate weerspiegeling 
zijn van de prioriteiten en werkwijzen die zijn vastgesteld 
door diegenen die dichter bij de realiteit op het terrein 
staan. Tijdens de dialogen worden de financiering van 
de projecten en hun doelstellingen vaak besproken. De 
agenda’s moeten evenwel steeds toegespitst zijn op 
enkele prioriteiten. Deze prioriteiten worden vastge -
steld in onderling overleg tussen de EDEO, de diensten 
van de Commissie, de delegatie en het partnerland. 
Bovendien stellen een groot aantal van de ondersteunde 
acties diepgewortelde praktijken van overheidsdiensten 
ter discussie, waardoor zij door partnerlanden kritisch 
worden benaderd. Daarnaast kan het ook gaan over 
mondiale, transnationale acties, waarbij traditionele 
ontwikkelingshulp of een dialoog met partnerlanden 
niet mogelijk is.
Ten slotte is de Commissie gezien het grote aantal aan -
vragers in het kader van de wereldwijde EIDHR - 
oproepen tot het indienen van voorstellen, rekening 
houdende met het feit dat het huidige rechtskader voor 
subsidies niet in een dergelijke mogelijkheid voorziet 
en gelet op de algemene beginselen van een eerlijke 
en gelijke behandeling en van transparantie, niet 
voornemens voorafgaand aan de ondertekening van 
het contract te onderhandelen over de inhoud van de 
subsidieaanvragen.
Aanbeveling 2
De Commissie aanvaardt deze aanbeveling.
Afhankelijk van de plaatselijke omstandigheden (alge -
meen politiek klimaat, mogelijkheden voor dialoog over 
het uitdragen van mensenrechten) en met de instem -
ming van de EU -missiehoofden kunnen de belangrijk -
ste prioriteiten van de lokale landenstrategie inzake 
mensenrechten openbaar worden gemaakt. De bekend -
making van deze prioriteiten moet evenwel worden 
vermeden indien wordt geoordeeld dat dit nadelig zou 
zijn voor de uitvoering van de strategie. Dit staat de 
samenhang tussen de prioriteiten en ontwikkelingssteun 
niet in de weg.
De Commissie is begonnen met de uitvoering van de op 
mensenrechten gebaseerde aanpak en zal deze bena -
dering voortzetten. Voor meer concrete gegevens over 
de uitvoering van de op mensenrechten gebaseerde 
aanpak, zie het antwoord op paragraaf 20.52
Zie het antwoord op paragraaf 51.
53 a)
Zie het antwoord op paragraaf 51.
Conclusies en aanbevelingen
54
Mensenrechtenacties zijn van nature moeilijk meetbaar 
en zijn bijzonder gevoelig voor politieke ontwikkelin -
gen in de doellanden. Acties op het vlak van de strijd 
tegen foltering en de doodstraf zijn door hun aard nog 
delicater dan andere mensenrechtenprojecten. Binnen 
dit kader zijn de EIDHR -middelen goed besteed, waar -
bij groot belang is gehecht aan het bereiken van een 
delicaat evenwicht tussen een breder toepassingsge -
bied — de wereldwijde EIDHR -oproepen zijn een groot 
succes aangezien voorstellen door aanvragers van over 
de hele wereld worden ingediend — en een strak beheer 
van de middelen. De Commissie is voornemens haar 
inspanningen voort te zetten om de rol van het EIDHR 
te versterken als een vitaal instrument van het externe 
EU-mensenrechtenbeleid.
Aanbeveling 1 — Zet de bescheiden 
middelen gerichter in
De Commissie aanvaardt deze aanbeveling ten dele. De 
Commissie is het ermee eens dat de EIDHR -financiering 
moet worden toegespitst op de cruciale vraagstukken 
en zij bakent het toepassingsgebied van de wereldwijde 
oproepen tot het indienen van voorstellen reeds strikter 
af. Voor de wereldwijde EIDHR -oproep voor 2015 is dit 
bijvoorbeeld reeds het geval.
Overeenkomstig de van onderuit gestuurde benadering 
zal de Commissie zich blijven inzetten voor een delicaat 
evenwicht tussen de EU -prioriteiten op mensenrechten -
gebied, het belang van de projecten en de capaciteit en 
de inbreng van de maatschappelijke partnerorganisaties.
Aangezien de EIDHR -activiteiten vaak in zeer moeilijke 
omstandigheden plaatsvinden, verwerpt de Commissie 
dus de aanbeveling voor een beperktere geografische 
reikwijdte en handhaaft zij een benadering die geen bin -
dend karakter heeft en zich niet alleen richt op impact en 
een specifieke landenlijst.
Antwoorden van de Commissie en van de EDEO 54
56
Zoals reeds uitvoerig is uiteengezet in de antwoorden 
op de paragrafen 29 en 45, zijn impactmetingen met 
betrekking tot mensenrechten — in tegenstelling tot 
andere terreinen van de ontwikkelingshulp — bijzonder 
moeilijk uit te voeren. Vooruitgang boeken op het vlak 
van de mensenrechten is een dynamisch proces, waarbij 
zelfs een project van schijnbaar beperkte omvang de 
balans kan doen overhellen naar de afschaffing van de 
doodstraf in Pennsylvania, zoals blijkt uit het antwoord 
op tekstvak 6 van dit verslag. Zelfs de invoering van 
nieuwe methoden voor impactmeting zou wellicht geen 
significante veranderingen kunnen bewerkstellingen ten 
aanzien van de moeilijkheid om de volledige impact van 
een specifiek mensenrechtenproject te meten.
Het vraagstuk van de zelfvoorzienendheid, dat cruciaal 
is voor mensenrechtenorganisaties, kan niet worden 
opgelost door grotere afhankelijkheid van langeter -
mijnfinanciering door de Commissie — met name voor 
de organisaties buiten de EU. Met het oog op zelfvoor -
zienendheid heeft de Commissie in sommige gevallen 
ermee ingestemd dat fondsenwerving wordt opgeno -
men in de projectbegrotingen.
Aanbeveling 5
De Commissie aanvaardt deze aanbeveling ten dele.
Gezien de moeilijke politieke omstandigheden waarin de 
EIDHR -projecten worden uitgevoerd, zou een vereen -
voudigd logisch kader voordelig zijn voor de maatschap -
pelijke organisaties.
Volgens de van onderuit gestuurde benadering die geldt 
voor het EIDHR moeten de doelstellingen en referen -
tiekaders door de aanvragers zelf worden vastgesteld. 
Hierbij moet ook rekening worden gehouden met de 
uiteenlopende capaciteiten van de maatschappelijke 
organisaties. Bij elke impactmeting van mensenrech -
tenprojecten moet evenwel absoluut rekening worden 
gehouden met de zeer specifieke omstandigheden 
waarin EIDHR -projecten worden uitgevoerd. Hierbij komt 
nog dat niet kan worden verwacht dat in de landen of 
de regio’s die de grootste nood hebben aan acties met 
betrekking tot foltering en de doodstraf, vooruitgang 
boeken op deze terreinen vanzelfsprekend is. Hierbij 
moet ook rekening worden gehouden met het feit dat 
mensenrechtenvraagstukken moeilijk te kwantificeren 
zijn. Derhalve overweegt de Commissie geen specifieke 
doelstellingen en referentiekaders in te voeren die als 
instrumenten in deze specifieke context zouden kunnen 
worden gebruikt.Aanbeveling 3
De Commissie aanvaardt deze aanbeveling ten dele. De 
gestandaardiseerde evaluatieschema’s en richtsnoeren 
voor beoordelaars zijn in 2013 gewijzigd. De Commissie 
is niet voornemens deze schema’s en richtsnoeren in de 
nabije toekomst te wijzigen. De Commissie evalueert 
haar procedures evenwel voortdurend om verbeteringen 
te kunnen aanbrengen, in het bijzonder waar het gaat 
om de oproepen voor het indienen van voorstellen.
Ondanks het problematisch hoge aantal ontvan -
gen voorstellen (in totaal 1 193 voorstellen voor de 
EIDHR -oproepen tot het indienen van voorstellen die in 
deze audit aan de orde komen) past de Commissie strikte 
normen toe voor de EIDHR -oproepen tot het indienen 
van voorstellen. De samenhang en consistentie van 
het evaluatieproces worden reeds gegarandeerd door 
openbare en gedetailleerde mandaten en richtsnoeren 
voor de beoordelaars van de subsidieaanvragen. De 
toekenningscriteria zijn duidelijk en worden op consis -
tente wijze beoordeeld door externe deskundigen. Er 
bestaan duidelijke richtsnoeren voor de herevaluatie van 
voorstellen. Zie ook het antwoord op paragraaf 23.
Aanbeveling 4
De Commissie kan deze aanbeveling niet aanvaarden.
Op basis van de huidige regels kunnen voorafgaand 
aan de ondertekening van de overeenkomst alleen 
niet -substantiële wijzigingen worden aangebracht aan 
de subsidieaanvragen. In sommige gevallen heeft dit het 
mogelijk gemaakt niet -subsidiabele of buitensporige 
uitgaven te schrappen uit de oorspronkelijke begroting.
Gezien het grote aantal aanvragers in het kader van 
de wereldwijde EIDHR -oproepen tot het indienen van 
voorstellen, rekening houdende met het feit dat het 
huidige rechtskader voor subsidies niet in een dergelijke 
mogelijkheid voorziet en gelet op de algemene begin -
selen van een eerlijke en gelijke behandeling en van 
transparantie, kan de Commissie voorafgaand aan de 
ondertekening van de overeenkomst met de aanvragers 
evenwel geen heronderhandeling aangaan over het 
projectontwerp.
Overeenkomstig artikel 204, lid 5, van de uitvoerings -
voorschriften van het Financieel Reglement kan het 
evaluatiecomité enige aanbevelingen doen, waarmee de 
ordonnateur rekening kan houden bij de contractering.
Antwoorden van de Commissie en van de EDEO 55
Voorts levert de Commissie reeds inspanningen 
met het oog op een betere impactbeoordeling van 
mensenrechtenprojecten.
Aanbeveling 6
De Commissie kan deze aanbeveling niet aanvaarden.
Zelfvoorzienendheid van maatschappelijke organisaties 
die actief zijn op het vlak van mensenrechten is belang -
rijk voor de Commissie, die hiertoe in naar behoren 
gemoti veerde gevallen heeft ingestemd met de financie -
ring van ngo -medewerkers die belast zijn met fondsen -
verwerving. Zelfvoorzienendheid wordt ook gegaran -
deerd door de cofinancieringsvereiste — door een 
verdere aanscherping van deze vereiste zouden evenwel 
talrijke acties in het gedrang kunnen komen wegens 
een gebrek aan alternatieve financieringsbronnen. 
Zelfvoorzienendheid houdt tevens in dat begunstigden 
van subsidies niet afhankelijk zijn van de Commissie als 
enige financieringsbron, of dat zij continu een beroep 
kunnen doen op subsidieovereenkomsten, ongeacht 
de verdiensten van hun projecten. Dit geldt des te meer 
aangezien de procedure voor vergelijkende oproepen 
tot het indienen van voorstellen in beginsel van toepas -
sing is op de verlening van subsidies. Begunstigden die 
goed presteren tijdens de uitvoering van hun project, 
zullen doorgaans ook behoorlijk presteren tijdens de 
gunningsprocedure.
Donorcoördinatie is inderdaad van belang in de plan -
ningsfase, maar niet bij een oproep tot het indienen van 
voorstellen. De Commissie ziet niet in hoe met het hui -
dige rechtskader in deze fase een deelname van derde 
partijen mogelijk zou kunnen zijn.

Gratis publicaties:
  één exemplaar:  
via EU Bookshop (http://bookshop.europa.eu); 
  meerdere exemplaren of posters/kaarten:  
bij de vertegenwoordigingen van de Europese Unie (http://ec.europa.eu/represent_nl.htm),  
bij de delegaties in niet-EU-landen (http://eeas.europa.eu/delegations/index_nl.htm),  
door contact op te nemen met Europe Direct (http://europa.eu/europedirect/index_nl.htm),  
door te bellen naar 00 800 6 7 8 9 10 11 (gratis in de hele Europese Unie) (*).
(*)  De informatie wordt gratis verstrekt en bellen is doorgaans gratis, maar sommige operatoren, telefooncellen of hotels  
kunnen kosten aanrekenen.
Betaalde publicaties:
 via EU Bookshop (http://bookshop.europa.eu).WAAR ZIJN EU/hyphen.capPUBLICATIES VERKRIJGBAAR?
De EU is vastbesloten om alle vormen van foltering en 
mishandeling te voorkomen en uit te bannen, alsmede om 
de wereldwijde afschaffing van de doodstraf te 
bewerkstelligen. De Rekenkamer beoordeelde de 
doeltreffendheid van het Europees Instrument voor 
democratie en mensenrechten, waaruit subsidies worden 
verstrekt aan maatschappelijke organisaties voor de 
uitvoering van projecten waarmee deze doelen worden 
nagestreefd.
De Rekenkamer concludeert dat de geboden steun slechts 
ten dele doeltreffend was. Hoewel de Commissie passende 
behoeftenanalyses heeft gemaakt, heeft zij de steun niet 
optimaal gericht. Daardoor en door de ongunstige politieke 
context was de totale impact van de gefinancierde projecten 
niet optimaal. De Rekenkamer doet een aantal 
aanbevelingen aan de Commissie met betrekking tot de 
selectie van projectvoorstellen, de coördinatie met andere 
EU-inspanningen, het kader voor prestatiemeting en de 
duurzaamheid van begunstigde organisaties.
EUROPESE
REKENKAME R