^^PPIPffiPWRp 
COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN 
Brussel, 23.07.1996 
COM(96) 364 def. 
VERSLAG OVER DE TOEPASSING VAN ARTIKEL 17 VAN DE RICHTLIJN 
VAN DE RAAD INZAKE DE COÖRDINATIE VAN DE WETGEVINGEN VAN 
DE LID-STATEN INZAKE ZELFSTANDIGE HANDELSAGENTEN 
(86/653/EEG) 
(Door de Commissie ingediend) 

VERSLAG OVER DE TOEPASSING VAN ARTIKEL 17 VAN DE RICHTLIJN 
VAN DE RAAD INZAKE DE COÖRDINATIE VAN DE WETGEVINGEN VAN 
DE LID-STATEN INZAKE ZELFSTANDIGE HANDELSAGENTEN 
(86/653/EEG) 
Dit verslag is opgesteld krachtens artikel 17, lid 6, van de Richtlijn van de Raad inzake 
de coördinatie van de wetgevingen van de Lid-Staten inzake zelfstandige handelsagenten 
(86/653/EEG)1. Artikel 17 van de richtlijn bepaalt dat de Lid-Staten de nodige 
maatregelen nemen om te bewerkstelligen dat de handelsagent, na de beëindiging van de 
agentuurovereenkomst, vergoed wordt of schadeloosstelling krijgt. 
Artikel 17 is een compromis tussen de Lid-Staten. Overeengekomen werd dat de Lid-
Staten kunnen kiezen tussen de vergoedings- of de herstelregeling en dat de Commissie 
een verslag aan de Raad zal doen toekomen over de praktische gevolgen van de 
verschillende oplossingen. 
Dit verslag werd gemaakt aan de hand van de antwoorden op een vragenformulier dat 
onder andere verstuurd werd naar organisaties die handelsagenten en principalen 
vertegenwoordigen, kamers van koophandel en industrie, en advokaten gespecialiseerd in 
het agentuurrecht. Voorts werden de autoriteiten van de Lid-Staten uitgenodigd hun 
standpunten en ervaringen kenbaar te maken. 
DE TWEE REGELINGEN 
1. De vergoedingsregeling 
In het kader van de vergoedingsregeling heeft de handelsagent, na de beëindiging van de 
overeenkomst, recht op een vergoeding indien en voor zover hij de principaal nieuwe 
klanten heeft aangebracht of de transacties met de bestaande klanten aanmerkelijk heeft 
uitgebreid en de transacties met deze klanten de principaal nog aanzienlijke voordelen 
opleveren. De betaling van deze klantenvergoeding moet billijk zijn, gelet op alle 
omstandigheden, in het bijzonder op de uit de transacties met deze klanten 
voortvloeiende provisie, die voor de handelsagent verloren gaat. Tenslotte voorziet de 
richtlijn in een plafond voor het bedrag van de vergoeding, met name niet meer dan de 
beloning van een jaar, berekend naar de gemiddelde beloning die de handelsagent de 
laatste vijfjaar heeft ontvangen of, indien de overeenkomst minder dan vijfjaar heeft 
geduurd, naar het gemiddelde van die periode. 
De vergoeding geldt als tegenprestatie voor de voordelen die de principaal blijft genieten 
ten gevolge van de activiteiten van de handelsagent. De handelsagent heeft immers 
slechts provisie ontvangen tijdens de duur van de overeenkomst, wat niet 'geheel 
overeenkomt met de goodwill die voor de principaal werd gecreëerd. Daarom is de 
betaling van een klantenvergoeding commercieel gerechtvaardigd. De vergoeding wordt 
PB L 382 van 31.12.1986, blz. 17. 
slechts betaald indien de handelsagent de principaal nieuwe klanten heeft aangebracht of 
de transacties met bestaande klanten heeft uitgebreid. Indien geen goodwill werd 
gecreëerd of de principaal geen profijt kan halen uit de klantengroep, dient de vergoeding 
niet te worden betaald. Zo kan een principaal er niet toe worden verplicht een onredelijke 
vergoeding te betalen. 
De vergoedingsregeling is gebaseerd op artikel 89b van het Duitse Wetboek van 
Koophandel, dat sinds 1953 voorziet in de betaling van een klantenvergoeding en 
waarvan de toepassing aanleiding heeft gegeven tot een omvangrijke jurisprudentie met 
betrekking tot de berekening ervan. Deze jurisprudentie en rechtspraktijk zou voor de 
rechterlijke instanties van de andere Lid-Staten zeer waardevol moeten zijn bij de 
interpretatie van artikel 17, lid 2, van de richtlijn. 
Ten eerste moet worden vastgesteld of een handelsagent recht heeft op een vergoeding, 
rekening houdend met de omstandigheden waarin de agentuurovereenkomst werd 
beëindigd. De vergoeding dient bij beëindiging van de overeenkomst te worden betaald, 
tenzij een van de voorwaarden van artikel 18 van de richtlijn van toepassing is. De 
vergoeding is in ieder geval verschuldigd na afloop van een overeenkomst voor bepaalde 
duur en in beginsel dient een totale of gedeeltelijke vergoeding te worden betaald in 
geval van faillissement van de principaal. 
Ten tweede moet voldaan zijn aan de voorwaarden van artikel 17, lid 2, onder a) van de 
richtlijn, namelijk dat de handelsagent nieuwe klanten heeft aangebracht of de transacties 
met de bestaande klanten heeft uitgebreid. Met betrekking tot de uitbreiding van de 
transacties met de bestaande klanten onderzoeken de Duitse gerechtshoven of de 
uitbreiding van dien aard is dat zij beschouwd kan worden als economisch gelijkwaardig 
aan de verwerving van nieuwe klanten. Wat het aanbrengen van nieuwe klanten betreft, is 
de toevoeging van één klant voldoende. Nieuwe klanten die niet behoren tot het 
grondgebied waarvoor de handelsagent provisie ontvangt, zijn echter uitgesloten, 
aangezien er in dat geval geen derving van provisie is waarvoor vergoeding kan worden 
verlangd. De handelsagent moet de nieuwe klant hebben aangebracht, en daarbij is zijn 
optreden van wezenlijk belang. Een beperkte betrokkenheid is voldoende; het volstaat dat 
de handelsagent een bijdrage heeft geleverd tot het verwerven van de nieuwe klant. Hij 
moet echter een actieve rol hebben gespeeld; het bestaan van een nieuwe klant in het 
geografische gebied waarvoor hij het alleenrecht heeft, is niet altijd voldoende. 
Ten derde moeten de transacties de principaal na de beëindiging van de overeenkomst 
nog aanzienlijke voordelen opleveren. Dit wordt verondersteld het geval te zijn, zelfs 
indien de principaal zijn onderneming of de klantenlijst verkoopt, als kan worden 
aangetoond dat de koper het klantenbestand2 zal gebruiken. Indien de handelsagent 
service blijft verlenen voor dezelfde klanten en dezelfde produkten, voor rekening van 
een andere principaal, heeft hij geen recht op een vergoeding3. Voorts kan de rechtbank 
rekening houden met een daling van de omzet van de principaal. Ten vierde dient de 
betaling van de vergoeding billijk te zijn. 
2 Zaak 18 U 162/76 Oberlandesgericht Hamm van 14.3.1977 
3 Zaak BB 605/60 Bundesgerichtshof van 25.4.1960 
De daadwerkelijke berekening van de vergoeding verloopt als volgt: 
Fase 1 
a) Overeenkomstig artikel 17, lid 2, onder a), tweede streepje, moet in de eerste fase het 
aantal nieuwe klanten en de omvang van de uitbreiding van de transacties met de 
bestaande klanten worden vastgesteld. Nadat de betrokken klanten werden 
geïdentificeerd, wordt de bruto provisie hierop berekend over de laatste 12 maanden 
van de agentuurovereenkomst. Een vaste beloning kan in aanmerking worden 
genomen indien deze beschouwd kan worden als een beloning voor het aanbrengen 
van nieuwe klanten4. In bijzondere gevallen kan hiervan worden afgeweken, bij 
voorbeeld wanneer er sprake is van een lange aanloopperiode. 
b) Vervolgens wordt een raming gemaakt van de verwachte duur van de voordelen voor 
de principaal, in aantal jaren, als gevolg van de transacties met de nieuwe klanten en 
de aanzienlijke uitbreiding van de transacties met de bestaande klanten 
(geïntensiveerde klanten). De bedoeling is de verwachte duur van de transacties met 
de nieuwe en geïntensiveerde klanten vast te stellen. Daarbij worden de 
marktsituatie op het moment van de beëindiging van de overeenkomsten en de 
betrokken sector in aanmerking genomen. Een daling van de omzet na de 
beëindiging van de overeenkomst leidt niet automatisch tot een overeenkomstige 
vermindering van de vergoeding, daar deze het gevolg kan zijn van een 
vermindering van de kwaliteit of van de mededinging5. De gebruikelijke periode is 
2-3 jaar, maar kan tot 5 jaar gaan. 
c) De volgende in aanmerking te nemen factor is de migratiegraad. Het is een bekend 
gegeven dat klanten na verloop van tijd worden verloren als gevolg van hun 
natuurlijke vertrek. De migratiegraad wordt berekend in percenten van de provisie 
op jaarbasis, op grond van de eigen ervaring van de betrokken agentuur. Dit is dus 
een variabel percentage, dat in een geval door het Bundesgerichtshof op 38%6 werd 
bepaald. 
d) Vervolgens wordt het cijfer geactualiseerd om het tot zijn huidige waarde te 
herleiden, aangezien het om een vervroegd inkomen gaat. Deze berekening, op basis 
van gemiddelde rentevoeten, is een methode die ook op andere rechtsgebieden wordt 
gebruikt. 
Eass_2 
In deze fase wordt de in artikel 17, lid 2, onder a), tweede streepje, van de richtlijn 
bedoelde billijkheid onderzocht. In de praktijk wordt het cijfer zelden aangepast om 
billijkheidsredenen. De volgende factoren worden in aanmerking genomen: 
4 Zaak VII ZR 194/63 Bundesgerichtshof van 15.2.1965 
5 Zaak BB 227/70 Celle van 13.11.69 
6 Zaak VIII ZR 94/93 Bundesgerichtshof van 23.2.1994 
de vraag of de handelsagent voor rekening van andere principalen blijft werken; 
de fout van de handelsagent; 
het beloningsniveau van de handelsagent. Heeft de principaal het provisiebedrag 
misschien recentelijk verminderd omdat hij bij voorbeeld meende dat de 
handelsagent een te hoge beloning ontving, of betaalde hij de handelsagent een hoge 
provisie voor overeenkomsten met klanten die niet door de handelsagent werden 
aangebracht of waarmee deze weinig te maken had? Ontving de handelsagent een 
speciale compensatie voor het bijhouden van een consignatie-inventaris, speciale 
premies voor nieuwe klanten, een delcredere provisie, speciale toelagen voor 
handelsbeurzen of een extra beloning voor subagenten? Heeft hij kosten gemaakt 
door het verlies van een subagent? 
daling van de omzet van de principaal; 
omvang van het voordeel voor de principaal; 
betaling van pensioenbijdragen door de principaal; 
het bestaan van een concurrentiebeding, waarvoor de principaal vanzelfsprekend een 
hogere vergoeding zal moeten betalen. 
Fase 3 
Het bedrag dat in fase 1 en fase 2 werd berekend, wordt vervolgens vergeleken met het 
plafond zoals bedoeld in artikel 17, lid 2, onder b), van de richtlijn. Volgens deze 
bepaling mag het bedrag van de vergoeding niet meer bedragen dan een cijfer dat 
overeenkomt met een jaarlijkse vergoeding berekend op basis van het jaarlijkse 
gemiddelde van de beloning die de handelsagent de laatste vijfjaar heeft ontvangen of, 
indien de overeenkomst minder dan vijf jaar heeft geduurd, berekend over het 
gemiddelde van die periode. Dit plafond dient dus in feite om het eindbedrag te 
corrigeren, veeleer dan om de vergoeding te berekenen7. 
De beloning waarvan wordt uitgegaan bij de berekening van het plafond omvat niet 
alleen de provisie, maar alle vormen van betaling, en niet alleen de nieuwe of 
geïntensiveerde klanten8, maar alle klanten. Indien het uit de fasen 1 en 2 voortkomende 
bedrag lager is dan dit plafond, wordt het toegekend. Indien dat bedrag het plafond echter 
overschrijdt, wordt dit laatste toegekend. Dit plafond wordt zelden bereikt, tenzij de 
handelsagent alle of bijna alle klanten heeft aangebracht. 
7 Zaak VII ZR 47/69 Bundesgerichtshof van 19.11.1970 
8 Zaak VII ZR 23/70 Bundesgerichtshof van 3.6.1971 
Voorbeeld van een berekening in 3 fasen : 
Provisie voor nieuwe klanten 50.000 ecu 
en/of geïntensiveerde klanten 
over de laatste 12 maanden van de agentuur 
Verwachte duur van de voordelen is 
3 jaar; migratiegraad is 20% 
Jaarl 50.000-10.000 = 40.000 ecu 
Jaar 2 40.000- 8.000 = 32.000 ecu 
Jaar 3 32.000- 6.400 = 25.600 ecu 
Totaal derving van provisie 97.600 ecu 
Terugbrenging tot de huidige waarde, b.v. 10%. 
Dit cijfer vertegenwoordigt de 
reële vergoeding 87.840 ecu 
Het cijfer kan worden aangepast om 
billijkheidsredenen (fase 2 hierboven) 
Een laatste correctie moet worden aangebracht 
indien het bedrag het in artikel 17, lid 2, onder b), 
van de richtlijn neergelegde plafond overschrijdt. 
In artikel 17, lid 2, onder c), is bepaald dat de toekenning van een vergoeding het recht 
van de handelsagent om schadevergoeding te vorderen onverlet laat. Deze bepaling regelt 
de situatie waarbij de handelsagent krachtens de nationale wettelijke bepalingen het recht 
heeft schadevergoeding te vorderen wegens contractbreuk of het niet in acht nemen van 
de in de richtlijn opgenomen opzegtermijn. Deze bepalingen worden in bijlage B 
uiteengezet. 
Uit het voorgaande blijkt dat de berekeningsmethode voor de vergoeding uiterst 
nauwkeurig is en tot een voorspelbare uitkomst zou moeten leiden. De principalen 
kunnen derhalve hun risico's van tevoren inschatten en met enige mate van zekerheid 
agentuurovereenkomsten sluiten. Voor de handelsagent betekenen duidelijker rechten dat 
de schadeclaim gemakkelijker kan worden ingediend en vastgesteld. 
2. De herstelregeling 
Krachtens artikel 17, lid 3, van de richtlijn heeft de handelsagent recht op herstel van het 
nadeel dat hem als gevolg van de beëindiging van zijn betrekkingen met de principaal 
wordt berokkend. Dit nadeel vloeit in het bijzonder voort uit de beëindiging van de 
overeenkomst onder omstandigheden waarbij: 
de handelsagent niet de provisies krijgt die hij bij normale uitvoering van de 
overeenkomst zou hebben ontvangen, waardoor de principaal een aanzienlijk 
voordeel geniet van de activiteiten van de handelsagent; 
en/of de handelsagent niet de kosten en uitgaven kan dekken die hij op advies van 
de principaal ten behoeve van de uitvoering van de overeenkomst op zich heeft 
genomen. 
Er bestaat geen plafond voor de schadeloosstelling. 
De herstelregeling is gebaseerd op het Franse recht uit 1958 en had ten doel de 
handelsagent te vergoeden voor de door hem geleden schade als gevolg van de 
beëindiging van de agentuurovereenkomst. Zoals voor de vergoedingsregeling in 
Duitsland, heeft zich ook in Frankrijk een jurisprudentie ontwikkeld betreffende het recht 
op en het niveau van de schadeloosstelling. In verscheidene uitspraken van de Franse 
rechtbanken werd de betaling van schadeloosstelling gemotiveerd op grond van het feit 
dat het overeenkomt met de kosten van overname van de agentuur door de opvolger van 
de handelsagent, of van de tijd die de handelsagent nodig heeft om het verloren 
klantenbestand opnieuw op te bouwen. 
Naar vaste gewoonte in het handelsrecht is de schadeloosstelling gelijk aan de totale som 
van de provisies die de laatste twee jaar werden verdiend, ofwel aan de som van de 
provisies over een periode van twee jaar, berekend over het gemiddelde van de laatste 
drie jaar van de agentuurovereenkomst. De rechtbanken kunnen echter een ander 
herstelbedrag toekennen indien de principaal kan bewijzen dat de handelsagent in 
werkelijkheid minder schade heeft geleden, bij voorbeeld wegens de korte duur van de 
overeenkomst, of indien het schade van de handelsagent groter is, b.v. door zijn leeftijd 
of diensttijd. 
De schadeloosstelling wordt berekend op basis van alle beloningen, niet alleen van de 
provisies. Het is gebaseerd op het bruto bedrag. Er wordt geen onderscheid gemaakt 
tussen oude en nieuwe klanten en het omvat bijzondere provisies. Beroepskosten worden 
niet afgetrokken. Tenslotte worden ook uitstaande provisies meegeteld bij de berekening. 
De vergoeding komt overeen met het deel van de markt dat de handelsagent heeft 
verloren en de schade wordt op dat moment vastgesteld. Er wordt derhalve geen rekening 
gehouden met toekomstige omstandigheden, zoals de beëindiging van de 
handelsactiviteiten van de principaal, het feit dat de handelsagent verder werkt met 
dezelfde klanten, of ontwikkelingen van de markt. Anderzijds is de handelsagent ook niet 
verplicht zijn schade te beperken. 
De richtlijn heeft ervoor gezorgd dat er meer aanspraak op schadevergoeding wordt 
gemaakt wegens het niet naleven van de opzegtermijn. Het toegekende bedrag komt 
overeen met de hoogste provisie voor de niet gerespecteerde periode, berekend op basis 
van de provisie die over de laatste twee jaar werd ontvangen, of van de provisie die in 
dezelfde periode van het voorgaande jaar werd verdiend. 
Meer bijzonderheden inzake de regeling in Frankrijk worden in bijlage B gegeven. 
SITUATIE IN DE LID-STATEN 
Alle Lid-Staten hebben de richtlijn in nationaal recht omgezet; een lijst van de 
omzettingsmaatregelen is opgenomen in bijlage A. Behalve Frankrijk, het Verenigd 
Koninkrijk en Ierland hebben de Lid-Staten de vergoedingsregeling overgenomen in hun 
nationale wetgeving. In het Verenigd Koninkrijk kunnen de partijen kiezen voor de 
vergoedingsregeling, maar indien zij dit niet doen, heeft de handelsagent recht op 
schadeloosstelling. Aangezien Ierland helemaal geen keuze heeft gemaakt in zijn 
wetgeving heeft de Commissie de procedure van artikel 169 ingeleid. Voorts heeft de 
Commissie een inbreukprocedure ingeleid tegen Italië wegens onjuiste omzetting van 
artikel 17 van de richtlijn. Meer bijzonderheden inzake de Ierse en de Italiaanse 
bepalingen zijn opgenomen in bijlage B. 
In de meeste Lid-Staten bestaat nog geen jurisprudentie; in andere is er slechts een 
beperkt aantal gevallen. Dit vindt hierin zijn verklaring dat de wettelijke bepalingen in de 
meeste Lid-Staten nog zeer nieuw zijn en slechts van toepassing zijn op de lopende 
contracten vanaf 1 januari 1994. Bovendien hebben veel agenturen in Frankrijk en 
Duitsland, waar wel gevallen bestaan, geen internationaal karakter en strookt de 
wetgeving met de lang gevestigde praktijken. 
De tweede reden voor het gebrek aan bekende gevallen is de neiging van de partijen om 
de zaak buiten de rechter om te regelen. Handelsagenten hebben niet altijd de financiële 
mogelijkheden om hun rechten via de rechtbank te doen gelden en zijn vaak verplicht een 
minnelijke schikking te aanvaarden. Bovendien weerhoudt de onzekerheid in verband 
met de rechtsprocedure,. hetgeen steeds het geval is in een ander rechtsgebied, 
handelsagenten ervan hun aanspraken via de rechtbanken geldend te maken. 
De rechterlijke uitspraken in Duitsland en Frankrijk liggen in de lijn van de bestaande 
jurisprudentie in deze landen. In Portugal, waar de richtlijn een wijziging betekent ten 
opzichte van de vroegere situatie, ontwikkelt zich een aanpak die verschillend is Van de 
Duitse rechtbanken, waarbij de rechter de neiging heeft het billijkheidsbeginsel 
rechtstreeks toe te passen. In Italië, waar slechts één vonnis is gewezen krachtens het 
nieuwe artikel 1751 van het Burgerlijk Wetboek, heeft de rechtbank van Viterbo beslist 
om, aangezien in dit artikel geen criteria werden vastgesteld voor de berekening van de 
vergoeding, de collectieve overeenkomst toe te passen. De collectieve overeenkomst 
voorziet in een berekeningssysteem op basis van de looptijd van de 
agentuurovereenkomst, waarbij geen rekening wordt gehouden met het aangebrachte 
aantal nieuwe klanten. Deze aanpak verschilt dus ook van die van de Duitse rechtbanken. 
Het gaat echter slechts om één enkele uitspraak van de Italiaanse rechtbanken en deze 
tendens moet nog worden bevestigd. In Denemarken werden slechts drie rechterlijke 
uitspraken bekendgemaakt; een vierde wordt momenteel in beroep behandeld. De 
rechters vertonen de neiging om de Duitse rechtspraak te volgen. 
Rekening houdend met de vrij beperkte jurisprudentie en de aard van het onderwerp, 
heeft de Commissie in dit verslag gepoogd zowel de praktische als de juridische situatie 
te beoordelen. Deze twee aspecten worden meer in het bijzonder in bijlage B toegelicht. 
In geen enkele Lid-Staat zijn statistieken voorhanden. De Internationale Unie van 
Handelsagenten en Makelaars (IUCAB) is thans begonnen met het verzamelen van 
gegevens. Dit is een gunstige ontwikkeling, omdat de IUCAB via haar leden in de Lid-
Staten een aanzienlijke hoeveelheid gegevens kan verzamelen en zij aangeboden heeft 
deze statistische gegevens regelmatig aan de Commissie te verstrekken. De Portugese 
autoriteiten hebben ook een gecentraliseerde methode ontwikkeld voor de verzameling 
van gegevens uit alle rechtbanken betreffende de aard en de afwikkeling van zaken die 
betrekking hebben op de communautaire regelgeving of het Verdrag van Lugano, en dus 
ook op de richtlijn inzake handelsagenten. 
HANDELSPRAKTIJKEN 
De Commissie heeft onderzocht of de handelspraktijken zijn gewijzigd als gevolg van de 
richtlijn, en met name het recht op vergoeding of schadeloosstelling. Voorts wilde zij na 
gaan of mededingingsdistorsies zijn ontstaan als gevolg van de keuzemogelijkheden. Bij 
gebrek aan statistische gegevens is het echter moeilijk in deze conclusies te trekken. 
Over het algemeen stelde de Commissie vast dat de handelspraktijken niet zijn gewijzigd. 
In Frankrijk, Duitsland, Luxemburg en België zijn er enige tekenen dat de principalen 
overschakelen op dealerovereenkomsten. Dit kan ten dele worden verklaard door het feit 
dat bij een rechtmatige beëindiging van een verkoopovereenkomst geen, of slechts in 
beperkte mate, vergoeding of schadeloosstelling is verschuldigd. Uit gegevens 
betreffende het Verenigd Koninkrijk, Ierland en Zweden blijkt dat in deze landen 
principalen nu veel zorgvuldiger in overweging nemen of agentuurovereenkomsten de 
meest geschikte handelsovereenkomsten zijn, en dus omzichtiger te werk gaan. Dit 
betekent echter niet altijd dat zij agentuurovereenkomsten effectief afwijzen. 
In het Verenigd Koninkrijk blijkt er een bijzondere reactie te zijn geweest. Principalen 
hebben, vóór de inwerkingtreding van de Britse maatregelen voor de omzetting van de 
richtlijn, hun agentuurovereenkomsten beëindigd en veelal nieuwe overeenkomsten 
aangegaan. In sommige gevallen werden echter geen nieuwe overeenkomsten gesloten of 
werden de handelsagenten als werknemers in dienst genomen. Dit weerspiegelt de 
diepgaande veranderingen die de richtlijn heeft veroorzaakt en de angst van de 
principalen voor het onbekende. Het is nog te vroeg om vast te stellen of in het Verenigd 
Koninkrijk de agentuurovereenkomsten voor altijd zullen verdwijnen. 
Krachtens de Franse wetten en gebruiken wordt in het overgrote deel van de gevallen een 
vergoeding gelijk aan 2 jaar provisie toegekend, wat het dubbele is van het wettelijke 
maximum volgens de vergoedingsregeling. Hierdoor is de aanstelling van een 
handelsagent in Frankrijk, naar het Franse recht, duidelijk veel duurder. Als gevolg 
daarvan hebben sommige principalen geprobeerd een andere dan de Franse wetgeving toe 
te passen, of hebben zij helemaal geen agentuurovereenkomsten gesloten. Er zijn geen 
aanwijzingen van belangrijke problemen of distorties van het handelsverkeer als gevolg 
van het feit dat bepaalde Lid-Staten voor de vergoedingsregeling en andere voor de 
herstelregeling hebben gekozen. 
REACTIES VAN PRINCIPALEN EN HANDELSAGENTEN 
Over het algemeen hebben de handelsagenten positief gereageerd op de richtlijn, 
aangezien deze naar hun mening hun rechten heeft versterkt. Dit is het geval in 
Oostenrijk, Denemarken, Finland, Ierland, Luxemburg, Zweden en het Verenigd 
Koninkrijk. De Franse handelsagenten blijven voorstander van de herstelregeling en 
wensen geen verandering. 
De reactie van de principalen was gemengd. Zij staan enigszins weigerachtig tegenover 
de veranderingen, omdat zij handelsagenten nu meer rechten moeten toekennen. Andere 
principalen zijn er niet tegen dat zij een vergoeding moeten betalen bij de beëindiging 
van de overeenkomst, maar zijn ontevreden over de onduidelijkheid van de regeling. De 
Franse principalen lijken akkoord te gaan met de herstelregeling en hebben hiertegen 
geen bezwaren geopperd. 
In de Lid-Staten die de vergoedingsregeling hebben uitgevoerd, lijken noch de 
handelsagenten, noch de principalen de voorkeur te geven aan een andere regeling. In het 
Verenigd Koninkrijk, waar de partijen kunnen kiezen voor de betaling van een 
vergoeding, werd geen duidelijke voorkeur uitgesproken, hoewel in de meeste 
overeenkomsten geen bepaling betreffende de vergoeding is opgenomen. De principalen 
begrijpen het verschil tussen beide regelingen nog niet goed. Sommige principalen stellen 
belang in de vergoedingsregeling wegens het bestaan van een plafond, maar anderen 
geven de voorkeur aan de herstelregeling omdat de handelsagent de werkelijk geleden 
schade moet bewijzen. 
MOEILIJKHEDEN 
In verband met artikel 17 van de richtlijn is een aantal problemen gerezen. 
1) Interpretatiemoeilijkheden 
Veel commentatoren en juristen hebben gewezen op het onnauwkeurige en onzekere 
karakter van artikel 17, waardoor het moeilijk is cliënten advies te verlenen over de 
rechten van de handelsagent bij de beëindiging van de overeenkomst. Dit was vooral het 
geval in Denemarken, Ierland, Italië, Spanje, Zweden en het Verenigd Koninkrijk. 
a. Vergoeding 
Wat de vergoedingsregeling betreft, bestond in enkele Lid-Staten een tendens om het 
plafond als basis te gebruiken voor de berekening, terwijl in het Duitse systeem, dat de 
richtlijn heeft beïnvloed, het plafond geen invloed heeft op de eigenlijke 
berekeningsmethode voor de vergoeding. Het wordt slechts in de eindfase gebruikt voor 
een allerlaatste aanpassing van het bedrag. In sommige Lid-Staten worden pogingen 
ondernomen om een billijk bedrag vast te stellen aan de hand van uiteenlopende factoren, 
wat eens te rneer afwijkt van de Duitse aanpak. Denemarken en Oostenrijk lijken het 
Duitse voorbeeld te volgen, hoewel het plafond in Oostenrijk vaak wordt bereikt, terwijl 
dit in Duitsland zelden het geval is, tenzij de handelsagent alle klanten heeft aangebracht. 
In Italië lijkt het er momenteel op dat de vroegere regeling van toepassing blijft, 
niettegenstaande de nieuwe wet. Dit werd bevestigd door de uitspraak in de zaak Pretura 
Viterbo, waarin de rechter oordeelde dat artikel 1751 van het Italiaanse Burgerlijk 
Wetboek, waarin artikel 17, lid 2, van de richtlijn is verwerkt, dermate onduidelijk was 
inzake de berekeningsmethode voor de vergoeding, dat de collectieve overeenkomst zou 
worden toegepast. Deze berekeningswijze volgens de collectieve overeenkomst strookt 
niet met het Duitse voorbeeld, maar is gebaseerd op de lengte van de overeenkomst, het 
niveau van de provisie en de in de collectieve overeenkomst vastgelegde percentages. 
Hieruit blijkt dat er uiteenlopende benaderingen bestaan. Er zij echter op gewezen dat de 
jurisprudentie betreffende artikel 17 in de Lid-Staten buiten Duitsland nog zeer beperkt 
is. 
b. Schadeloosstelling 
Het is duidelijk dat het recht op schadeloosstelling geen interpretatieproblemen heeft 
opgeleverd in Frankrijk, waar de bestaande jurisprudentie voort wordt toegepast. In het 
Verenigd Koninkrijk, waar de herstelregeling van toepassing is indien de partijen zich 
niet voor een bepaalde regeling hebben uitgesproken, is de aanpak echter fundamenteel 
anders. In dit stadium bestaat nog geen Britse jurisprudentie, maar de partijen proberen 
de beginselen van het gewoonterecht toe te passen. Deze beginselen staan lijnrecht 
tegenover de gevestigde methode voor de berekening van het bedrag van de 
schadeloosstelling in Frankrijk. Zo wordt in het Engelse systeem rekening gehouden met 
de toekomstige ontwikkelingen na de beëindiging van de overeenkomst, waardoor ook de 
benadeelde partij verplicht is zijn schade te beperken, terwijl volgens de Franse 
wetgeving de omstandigheden na de beëindiging van de overeenkomst geen effect 
hebben op het bedrag. Volgens de Franse wetgeving wordt steeds twee jaar provisie 
10 
toegekend, wat overeenkomt met de aankoopwaarde van een agentuur of de tijd die de 
handelsagent nodig heeft om zijn klantenbestand opnieuw samen te stellen. Het is niet 
duidelijk hoe de Britse rechtbanken tot dit cijfer zullen komen. Dit probleem vloeit 
ongetwijfeld voort uit de vroegere rechtsbepalingen in het Verenigd Koninkrijk, volgens 
welke agentuurovereenkomsten met aanzegging konden worden beëindigd zonder 
betaling van een vergoeding. Het spreekt vanzelf dat deze situatie de handelspraktijken 
heeft beïnvloed. Het begrip "goodwill" dat verbonden was aan een agentuur en waarin de 
handelsagent kon delen, bestond niet echt. Het valt niet te voorspellen hoe de Britse 
rechtbanken de richtlijn zullen uitleggen, maar het lijkt waarschijnlijk dat zij de 
bestaande beginselen van het gewoonterecht in acht zullen nemen. 
Naar verwachting zullen in Ierland dezelfde problemen rijzen indien dit land voor de 
herstelregeling kiest. 
c. De gevolgen van de onzekerheid 
De moeilijkheden bij de interpretatie van de richtlijn hebben de reacties van 
handelsagenten en principalen beïnvloed. Omdat hun rechten en de omvang van hun 
rechten niet duidelijk zijn vastgesteld, hebben zij beiden meer tijd gestoken in 
onderhandelingen. Dit komt geen enkele partij ten goede en heeft tevens geleid tot het 
toekennen van uiteenlopende bedragen. De onzekerheid en de verschillende interpretaties 
hebben een remmend effect op de oprichting van agenturen en weerhouden principalen 
ervan handelsagenten in andere Lid-Staten in dienst te nemen. Het is derhalve belangrijk 
dat de richtlijn eenvormig wordt uitgelegd en tot voorspelbare en duidelijke resultaten 
leidt. 
2) Standpunt van de handelsagenten 
Dank zij de richtlijn is de positie van handelsagenten ten opzichte van hun principalen 
aanzienlijk verbeterd. Het blijkt echter dat handelsagenten hun rechten niet altijd ten 
volle kunnen laten gelden door een gebrek aan financiële middelen om naar de rechter te 
stappen. Dit is een probleem van algemene aard, dat niet specifiek vérbonden is aan de 
richtlijn. De mogelijke oplossingen hiervoor gaan het bestek van dit verslag te buiten. De 
Commissie is echter van mening dat een verduidelijking van de bepalingen van de 
richtlijn en van de berekeningsmethoden de handelsagenten ten goede zal komen en de 
uitoefening van hun rechten zal vergemakkelijken. 
3) De keuze tussen wettelijke bepalingen 
Tenslotte zijn problemen gerezen met betrekking tot de wettelijke bepalingen in de 
overeenkomsten, waarbij soms werd geprobeerd te ontsnappen aan de toepassing van een 
wet door te kiezen voor bepaalde clausules inzake wetgeving of jurisdictie. In de richtlijn 
zijn geen voorschriften inzake het internationaal privaatrecht opgenomen. De partijen zijn 
derhalve vrij te bepalen welke wetgeving van toepassing is op de agentuurovereenkomst, 
met inachtneming van de in het Verdrag van Rome van 1980 opgenomen bepalingen 
inzake de wet die van toepassing is op contractuele verplichtingen. Volgens de 
Commissie hebben de artikelen 17 en 18 van de richtlijn een dwingend karakter en 
11 
kunnen de rechtbanken van de Lid-Staten bijgevolg overeenkomstig het Verdrag van 
Rome van 1980 de lex fori toepassen en zo de toepassing van de richtlijn waarborgen. 
Het Verdrag van Brussel van 1968 betreffende de rechterlijke bevoegdheid en de 
tenuitvoerlegging van beslissingen in burgerlijke en handelszaken kan er ook voor zorgen 
dat, voor zover het om communautaire gevallen gaat en de handelsagent zijn activiteiten 
in de EG verricht, een rechtbank van een Lid-Staat rechtsbevoegdheid9 heeft. Het lijkt 
derhalve niet nodig de richtlijn in dit opzicht te wijzigen. 
CONCLUSIE 
De Commissie merkt op dat de grote meerderheid van de Lid-Staten voor de 
vergoedingsregeling heeft gekozen en dat de handelsagenten en principalen in die landen 
deze keuze ondersteunen. De richtlijn voorziet in een plafond voor het bedrag van de 
vergoeding, maar geeft geen nauwkeurige aanwijzingen voor de berekeningsmethode. 
Een duidelijke en nauwkeurige berekeningsmethode zou zorgen voor meer 
rechtszekerheid, wat beide partijen ten goede zou komen. De herstelregeling, die in 
Frankrijk gehandhaafd werd, lijkt geen problemen te hebben veroorzaakt voor de 
handelsagenten en principalen in dat land. Het bedrag van de schadeloosstelling is over 
het algemeen veel hoger dan dat van de vergoeding. Het systeem in het Verenigd 
Koninkrijk, waarbij de partijen de keuze hebben tussen de twee regelingen, heeft tot 
onzekerheid geleid, vooral omdat geen van beide keuzemogelijkheden bekend is in het 
Britse rechtssysteem. 
De jurisprudentie betreffende de richtlijn is momenteel nog zeer beperkt. Uit de gegevens 
die werden ontvangen, blijkt dat artikel 17 verduidelijking nodig heeft. Enige andere, 
verregaande conclusies zouden voorbarig zijn. De Commissie meent dat dit verslag 
gedetailleerde informatie bevat, in het bijzonder over de in Duitsland toepasselijke 
berekeningsmethode voor de vergoeding, en dat het meer duidelijkheid schept over 
artikel 17 van de richtlijn. Hierdoor zou een eenvormiger interpretatie van artikel 17 
mogelijk moeten worden gemaakt. 
Arcado Sprl tegen Havüand SA, zaak nr. 9/87, Jurisprudentie 1988, blz. 1539. Het Hof oordeelde dat 
het recht op schadeloosstelling van contractuele aard was en dat bijgevolg artikel 5, lid 1, van het 
Verdrag van Brussel van 1968 van toepassing was, waardoor een alternatieve grondslag van 
rechtsmacht ontstond. 
12 
BIJLAGE A 
LIJST VAN DE OMZETTINGSMAATREGELEN VAN DE LID-STATEN MET 
BETREKKING TOT DE RICHTLIJN BETREFFENDE DE HANDELSAGENTEN 
(86/653/EEG) 
Uiterste datum voor de omzetting: 31.12.89 
(Verenigd Koninkrijk en Ierland: 31.12.93) 
(Italië, betreffende artikel 17 : 31.12.92) 
1.België 
2. Denemarken 
3. Duitsland 
4. Griekenland 
5. Spanje. 
6. Frankrijk 
7. Ierland Wet van 13.4.1995 
publikatie : Belgisch Staatsblad van 2.6.1995, blz. 15621 
inwerkingtreding : 12.6.1995 
Wet nr. 272 van 2.5.90 
publikatie : Lovtidende A. 1990, blz. 922 
inwerkingtreding : 4.5.90 
toepassing op de lopende overeenkomsten : 1.1.92 
Wet van 23.10.89 
publikatie : Bundesgesetzblatt 19891 1910 
inwerkingtreding : 1.1.90 
toepassing op de lopende overeenkomsten : 1.1.94 
Presidentieel Decreet nr. 219 van 18.5.1991 
publikatie : PB van de Griekse overheid nr. 81 van 30.5.1991 
en nr. 136 van 11.9.1991, zoals gewijzigd bij de decreten 
nrs. 249/93, 88/94 en 312/95. 
inwerkingtreding : 30.5.1991 
toepassing op de lopende overeenkomsten : 1.1.94 
Wet 12/1992 van 27.5.1992 
publikatie : BOE nr. 129 van 29.5.1992 
inwerkingtreding : 19.6.1992 
toepassing op de lopende overeenkomsten : 1.1.94 
Wet nr. 91-593 van 25.6.1991 
publikatie : PB van de Franse republiek 17.6.1991, blz. 8271 
inwerkingtreding : 28.6.1992 
Decreet 92-506 van 10.6.1992 
Publikatie: PB van de Franse Republiek 12.6.1992, blz. 7720 
inwerkingtreding : 1.1.1994 
toepassing op de lopende overeenkomsten : 1.1.94 
Statutory Instrument SI 1994 Nr. 33 van 21.2.1994 
Inwerkingtreding : 1.1.1994 
toepassing op de lopende overeenkomsten : 1.1.94 
13 
8. Haul 
9. Luxemburg 
10. Nederland 
il. Oostenrijk 
12.£oiîugai 
n.Einlani 
14. Zweden 
15. YK Wetgevend Decreet nr. 303 van 10.9.1991 
publikatie : Gazetta ufficiale nr. 57 van 20.9.1991 
inwerkingtreding : 1.1.1993 
toepassing op de lopende overeenkomsten : 1.1.94 
Wet van 3 juni 1994 
publikatie : Memorial A-Nr. 58 van 6.7.1994, blz. 1088 
toepassing op de lopende overeenkomsten : 1.1.94 
Wet van 5.7.89 
publikatie : Staatsblad 1989 nr. 312 
inwerkingtreding: 1.11.89 
toepassing op de lopende overeenkomsten : 1.1.94 
bij Wet nr. 374 van 1993 weer ingevoerd als de artikelen 
400-445 van Titel 7 van het Burgerlijk Wetboek 
Federale Wet van 11.2.1993 
publikatie : de Federal Gazette 88 
inwerkingtreding : 1.3.1993 
toepassing op de lopende overeenkomsten : 1.1.1994 
Decreet nr. 178/86 van 3.7.86 
publikatie : Diario da Repüblica, I série, 1986, blz. 1575 
inwerkingtreding : 2.8.86 
toepassing op de lopende overeenkomsten : 2.8.86 
gewijzigd bij wet nr. 118/93 van 13.4.93 gepubliceerd in 
Diario da Repüblica nr. 86 van 13.4.93, blz.1818 
toepassing op de lopende overeenkomsten : 1.1.94 
Wet nr. 417 van 8.5.1992 
publikatie : Gesetzblatt van 14.5.1992 
inwerkingtreding : 1.11.1992 
toepassing op de lopende overeenkomsten : 1.1.1994 
Wetnr. 351 van 2.5.1991 
inwerkingtreding : 1.1.1992 
toepassing op de lopende overeenkomsten : 1.1.1994 
Statutory Instrument SI 1993 nr. 3053 van 7.12.93 
en SI 1993 nr. 3173 van 16.12.1993 
inwerkingtreding : 1.1.94 
toepassing op de lopende overeenkomsten : 1.1.1994 
Noord-Ierland : 
Statutory Rules of Northern Ireland 1993 nr. 483 van 17.12.1993 
inwerkingtreding : 13.1.1994 
toepassing op de lopende overeenkomsten : 13.1.1994 
14 
BIJLAGE B 
BELGIË 
Aangezien de Wet betreffende de handelsagentuurovereenkomst pas op 12 juni 1995 in 
werking is getreden, zijn er nog geen rechterlijke uitspraken over de toepassing ervan. 
Bij artikel 20 van de wet wordt het recht op een klantenvergoeding ingesteld. Vóór de 
inwerkingtreding van deze nieuwe wet was het recht op een klantenvergoeding in de 
belangrijkste beslissingen van de Belgische rechtbanken verworpen geworden, omdat 
goodwill geacht werd meer verbonden te zijn met de principaal dan met de handelsagent. 
De nieuwe wet heeft dus een aanzienlijke verandering teweeggebracht. 
De wet bevat geen richtsnoeren inzake de wijze van berekening van de vergoeding, maar 
de meeste commentatoren stellen dat de rechter het bedrag moet vaststellen rekening 
houdend met verschillende factoren, zoals het niveau van de provisie tijdens de laatste 
jaren van de overeenkomst, de ontwikkeling van het klantenbestand, de mate waarin de 
principaal voordelen zal blijven halen uit de transacties, de duur van de contractuele 
relaties, de mate van betrokkenheid van de principaal, het betalen van pensioenbij dragen 
door de principaal en het feit of de handelsagent een uitsluitend agentuurovereenkomst 
heeft met de principaal. Eén auteur baseerde zich specifiek op de Duitse 
berekeningsmethode. 
Praktizerende Belgische advokaten waren van oordeel dat de wet betreffende de 
handelsvertegenwoordigers en de Duitse ervaring in aanmerking moeten worden 
genomen. In het kader van de Wet betreffende de handelsvertegenwoordigers van 
3 juli 1978 wordt de vergoeding echter berekend op basis van het salaris van 3 maanden 
voor een handelsvertegenwoordiger die voor een periode van één tot vijf jaar voor 
dezelfde principaal heeft gewerkt. Deze periode wordt verlengd met één maand voor 
iedere bijkomende periode van vijfjaar. 
Krachtens artikel 18, lid 3, van de Belgische wet kan schadeloosstelling worden 
gevorderd wegens het niet in acht nemen van de opzegtermijn. Het bedrag komt overeen 
met de derving van provisie, overeenkomstig de in dit artikel uiteengezette 
berekeningsmethode. 
Tenslotte kan een handelsagent die recht heeft op een vergoeding, krachtens artikel 21 
van de Belgische wet daarenboven schadeloosstelling eisen voor de werkelijk geleden 
schade. Het is niet duidelijk in welke omstandigheden deze verschuldigd is en of het 
recht op een vergoeding automatisch recht geeft om schadeloosstelling te eisen. Volgens 
de Commissie zou deze laatste interpretatie in strijd zijn met artikel 17, lid 1, van de 
richtlijn, aangezien dit ten gevolg heeft dat beide keuzemogelijkheden worden 
gecumuleerd. 
15 
DENEMARKEN 
De omzetting van de richtlijn in Denemarken en de invoering van het recht op een 
vergoeding krachtens artikel 25 van Wet nr. 272 van 2 mei 1990,. verleende 
handelsagenten een nieuw recht dat voordien niet bestond. 
Tot nog toe werden slechts drie rechterlijke uitspraken bekendgemaakt10. In de zaak Lope 
Handel werd de principaal gedwongen tot het betalen van een schadevergoeding wegens 
het niet respecteren van de contractuele opzegtermijn en een vergoeding ten belope van 
één jaar provisie op de nieuwe klanten die de handelsagent had aangebracht. Bewezen 
werd dat de nieuwe klanten één jaar na de beëindiging van de agentuurovereenkomst 
waren verloren. In de zaak S&L werd de principaal ertoe verplicht de maximale 
vergoeding te betalen. Bewezen werd dat bijna alle klanten door de handelsagent waren 
aangebracht. In de zaak Cramer oordeelde de rechtbank dat een aanzienlijk aantal klanten 
slechts éénmalige klanten waren waarvan de principaal geen verdere transacties kon 
verwachten. De principaal moest een vergoeding van 150.000 DKR betalen; het 
maximale bedrag zou 400.000 DKR zijn geweest. 
In de praktijk blijkt dat handelsagenten de maximale vergoeding eisen, terwijl principalen 
het bedrag proberen te verminderen. Hoewel er geen vaststaande regels zijn, bestaat er op 
dit moment geen tendens om het maximale bedrag te betalen. De berekeningsmethode 
lijkt op het Duitse voorbeeld te zijn gebaseerd. 
Zoals in de andere Lid-staten, zijn er geen werkbare statistieken voorhanden. 
Artikel 17, lid 2, onder c), van de richtlijn is verwerkt in artikel 6 van de Deense wet, 
waarin wordt bepaald dat wanneer een handelsagent of principaal zijn verplichtingen 
jegens de andere niet nakomt, deze laatste recht heeft op schadeloosstelling voor de 
daaruit ontstane schade. 
DUITSLAND 
In artikel 89b van het Handelsgesetzbuch is het recht van de handelsagent op een 
vergoeding opgenomen. De berekeningsmethode wordt in het verslag beschreven. 
In de praktijk blijkt dat de omzetting van de richtlijn in nationaal recht de 
berekeningsmethode voor de vergoeding in Duitsland niet heeft veranderd, aangezien de 
bepalingen van de richtlijn inzake de vergoeding geen aanpassing van de Duitse 
wetgeving vereisten. In het bedrijfsleven werden alleen veranderingen opgemerkt met 
betrekking tot de overeenkomsten met de andere Lid-Staten van de EU, waar voordien 
geen vergoedingsregeling bestond. 
10 
Lope Handel tegen GE Lighting (Handelsrechtbank van Kopenhagen, 25.9.1995); S&L tegen Eskimo. 
(Vestre Landsret, 14.11.1995); QamST tegen B&B (Handelsrechtbank van Kopenhagen, 15.12.1995), 
16 
GRIEKENLAND 
De omzetting van artikel 17 van de richtlijn in artikel 9 van het Presidentieel Decreet 219 
van 18 mei 1991 was niet in overeenstemming met de richtlijn, met name omdat het 
tweede streepje van artikel 17, lid 2, onder a), betreffende de billijkheid van de 
vergoeding, niet was verwerkt. Na een briefwisseling met de Commissie nam 
Griekenland in 1995 een nieuwe wet aan ter omzetting van artikel 17, lid 2, onder a). 
In artikel 9, lid 1, onder c), is bepaald dat het recht op een vergoeding een handelsagent 
niet kan beletten schadevergoeding te eisen krachtens het Burgerlijk Wetboek. De 
schadevergoeding wordt toegekend afhankelijk van het feit of de overeenkomst van 
bepaalde dan wel van onbepaalde duur was. 
Een handelsagent kan ook schadevergoeding eisen in geval van niet inachtneming van de 
opzegtermijn. 
SEMÜE 
Artikel 28 van wet nr. 12/1992 van 27 juni 1995 voorziet in de betaling van een 
vergoeding. Artikel 29 van de wet voorziet in schadeloosstelling in geval van eenzijdige 
opzegging door de principaal van een agentuurovereenkomst van onbepaalde duur. De 
richtlijn heeft een leemte in de Spaanse wetgeving opgevuld, aangezien vóór de 
omzettingsmaatregelen met betrekking tot de richtlijn geen specifieke bepalingen 
bestonden voor handelsagenten of handelsagentuurovereenkomsten. Het 
toepassingsgebied van artikel 29 is echter niet beperkt tot contractbreuk, en Spanje heeft 
met dit artikel blijkbaar de beide keuzemogelijkheden van artikel 17 van de richtlijn 
omgezet, tenzij de rechtbank de werkingssfeer van artikel 29 in enge zin interpreteert. 
Gezien de recente inwerkingtreding van deze wet, is er geen jurisprudentie op dit gebied. 
De vóór deze wet bestaande jurisprudentie kan evenwel belangrijk zijn voor de toekomst, 
daar enkele beginselen daarvan eventueel als leidraad zullen dienen voor toekomstige 
uitspraken van de Spaanse rechtbanken. 
Krachtens de vroegere wettelijke bepalingen was het ook mogelijk zowel 
schadeloosstelling als een klantenvergoeding te eisen, en handelsagenten maakten 
meestal aanspraak op beide. In de praktijk was het verschil tussen beide rechtsmiddelen 
soms vaag. Het Hooggerechtshof heeft het recht op een klantenvergoeding herhaaldelijk 
erkend. De rechter beschikt over een ruime discretionaire bevoegdheid voor de 
vaststelling van het bedrag van de vergoeding en over het algemeen wordt dit berekend 
op basis van het inkomen van de handelsagent11. Wat de schadeloosstelling betreft, 
hebben de rechters een aantal verschillende factoren in overweging genomen om het 
Arresten van het Hooggerechtshof van 22 maart 1988 en 19 september 1989 
17 
bedrag te bepalen, zoals de hoogte van de laatste provisie, de aard van de activiteiten, het 
verlies van prestige en het feit of het al dan niet om een uitsluitende overeenkomst ging12. 
Tenslotte is schadeloosstelling verschuldigd voor het niet in acht nemen van de normale 
opzegtermijn, met name het bedrag van de provisie die de handelsagent ontvangen zou 
hebben indien de opzegtermijn gerespecteerd was geworden13. 
Ondanks deze rechterlijke uitspraken is het echter nog steeds moeilijk tot een algemene 
conclusie te komen, vooral omdat in Spanje het bedrag van de vergoeding na de 
hoorzitting wordt vastgesteld en de beslissing niet gepubliceerd wordt. 
FRANKRIJK 
In tegenstelling tot wat gebeurde in vele andere Lid-Staten, heeft de richtlijn in Frankrijk 
niet voor radicale veranderingen gezorgd. Krachtens artikel 12 van Wet nr. 91/593 van 25 
juni 1991, blijft het recht op schadeloosstelling erkend in geval van de beëindiging van 
de agentuurovereenkomst. De enige wijziging betreft de omstandigheden waarin de 
schadeloosstelling is verschuldigd, en niet de wijze van berekening. Het recht op 
schadeloosstelling geldt nu ook indien de overeenkomst niet wordt vernieuwd of door de 
handelsagent wordt beëindigd wegens ouderdom, ziekte of invaliditeit en bij overlijden. 
Het bedrag van de schadeloosstelling wordt zoals voorheen overeenkomstig de bestaande 
jurisprudentie berekend, daar de berekeningsmethode noch in de oude, noch in de nieuwe 
wet nader wordt omschreven. In het overgrote deel van de gevallen is dit cijfer gelijk aan 
twee jaar bruto provisie, die berekend wordt op basis van de gemiddelde beloning van de 
handelsagent over de laatste driejaar of de som van de provisies van de laatste twee jaar. 
Deze som is de gebruikelijke berekeningsmethode geworden, zoals wordt bevestigd in de 
rechterlijke beslissingen met betrekking tot de toepassing van de nieuwe wet14. 
De schadeloosstelling wordt berekend op basis van alle beloningen, niet alleen van de 
provisies. Zij is gebaseerd op het bruto bedrag. Er wordt geen onderscheid gemaakt 
tussen oude en nieuwe klanten en zij omvat bijzondere provisies. Beroepskosten worden 
niet afgetrokken. Tenslotte worden ook uitstaande provisies meegeteld voor de 
berekening. 
De vergoeding komt overeen met het deel van de markt dat de handelsagent heeft 
verloren en het verlies wordt op dat moment zelf vastgesteld. Er wordt derhalve geen 
rekening gehouden met toekomstige omstandigheden, zoals de beëindiging van de 
handelsactiviteiten van de principaal, het feit dat de handelsagent voort werkt met 
dezelfde klanten, of de ontwikkelingen op de markt. Anderzijds is de handelsagent ook 
niet verplicht zijn schade te beperken. 
12 
13 
14 Arresten van het Hof van Beroep van Lugo van 4.6.1994, van het Hof van Beroep van Valencia van 
14.7.1993 en van het Hof van Beroep van Barcelona van 30.1.1995 
Arrest van het Hooggerechtshof van 19.9.1989 
Zie bij voorbeeld: Hof van Beroep van Toulouse, 20.12.1994, Les Annonces de la Seine, nr. 39, 
1.6.1995, blz.28; Hof van Beroep van Dijon, 16.6.1994, Les Annonces de la Seine, nr. 39, blz. 26; Hof 
van Beroep van Parijs, 17.1.1995, Les Annonces de la Seine nr. 39, 1.6.1995, blz.8. 
18 
De Franse rechtbanken leggen niet de betaling van twee jaar bruto provisie als 
schadeherstel op wanneer kan worden aangetoond dat de door de handelsagent geleden 
schade geringer is, bij voorbeeld wegens de korte looptijd van de overeenkomst. Evenzo 
kan het cijfer worden verhoogd, bij voorbeeld als de schade van de handelsagent groter is 
wegens zijn leeftijd of de langere looptijd van de agentuurovereenkomst. 
De richtlijn heeft ervoor gezorgd dat er meer aanspraken op schadevergoeding worden 
gedaan wegens het niet naleven van de opzegtermijn. Het toegekende bedrag komt 
overeen met de hoogste provisie voor de niet gerespecteerde periode, berekend op basis 
van de provisie die over de laatste twee jaar, of de provisie die in dezelfde periode van 
het voorgaande jaar werd ontvangen. 
IERLAND 
Ierland heeft deze bepaling niet omgezet, waardoor handelsagenten geen recht op een 
vergoeding, noch op schadeloosstelling hebben. In het kader van het gewoonterecht kan 
een handelsagent schadevergoeding eisen wegens contractbreuk. In het geval van een 
overeenkomst voor bepaalde duur kan de handelsagent aanspraak maken op de provisie 
die hij zou hebben gekregen tot het eind van de overeenkomst, behoudens zijn 
verplichting om zijn schade te beperken. Dit is echter niet voldoende om de richtlijn om 
te zetten. In het geval van een overeenkomst voor onbepaalde duur wordt gewoonlijk 
aanspraak gemaakt op de beloning die overeenkomst met de niet-gerespecteerde 
opzegperiode. In beide gevallen kan de handelsagent daarenboven een vergoeding eisen 
voor de economische schade die hij heeft geleden ten gevolge van de contractbreuk. 
Tot op heden zijn er nog geen gevallen bekendgemaakt. 
11 ALlC' 
Italië heeft artikel 1751 van het Burgerlijk Wetboek gewijzigd bij artikel 4 van het 
wetgevend decreet nr. 303 van 10 september 1991, teneinde hierin de 
vergoedingsregeling, zoals uiteengezet in de richtlijn, op te nemen. De Commissie is 
echter van oordeel dat de omzetting niet correct is gebeurd, daar Italië de twee alinea's 
van artikel 17, lid 2, onder a), van de richtlijn als alternatieve voorwaarden heeft opgevat, 
terwijl zij in feite cumuleerbaar zijn. De Commissie heeft derhalve een inbreukprocedure 
ingeleid. 
In de praktijk blijkt dat het oude systeem van collectieve overeenkomsten blijft bestaan. 
Zowel de principalen als de organisaties die de handelsagenten vertegenwoordigen, 
hebben de Enasarco-overeenkomst van 30.10.1992 goedgekeurd, waardoor zij de 
krachtens de vroegere versie van artikel 1751 toepasselijke criteria de facto opnieuw 
hebben ingevoerd. 
In haar vonnis van 1 december 1994 paste de rechtbank van Viterbo de collectieve 
overeenkomst toe. De rechter oordeelde dat artikel 1751 van het Burgerlijk Wetboek in 
de praktijk niet kan worden toegepast omdat hierin, behalve een plafond, geen criteria 
zijn vastgelegd voor de berekening van de vergoeding. Hij vond het derhalve passend de 
19 
collectieve overeenkomst toe te passen. De rechter verklaarde ook dat de voorwaarden 
van artikel 1751 niet bedoeld waren om het bedrag van de vergoeding te berekenen, maar 
om vast te stellen dat een vergoeding gerechtvaardigd is, als ten minste één van deze 
voorwaarden is vervuld. Bovendien was de rechter van mening dat, om vrijwel 
onoplosbare problemen te vermijden, de partijen er goed aan gedaan hadden de oude 
collectieve overeenkomst te vervangen, en zo de toepassing van artikel 1751 van het 
Burgerlijk Wetboek in de praktijk mogelijk te maken. Op dit moment is nog onduidelijk 
of dit vonnis zal gevolgd worden. 
Het systeem van de collectieve overeenkomst is gebaseerd op het niveau van de 
provisies, de duur van de agentuurovereenkomst en de vaste percentages zoals bepaald in 
de overeenkomst. 
In het kader van de collectieve overeenkomst ontvangt de handelsagent in de meeste 
gevallen een veel lager bedrag dan het in de richtlijn vastgelegde plafond. 
LUXEMBURG 
De Luxemburgse wet waarbij uitvoering wordt gegeven aan de richtlijn van 3 juni 1994 
is van toepassing op alle overeenkomsten die vóór 1 januari 1994 bestonden, alsook op 
overeenkomsten die na die datum gesloten werden. Artikel 19 voorziet in de betaling van 
een vergoeding bij de beëindiging van een overeenkomst. De nieuwe wet heeft een recht 
ingesteld dat niet bestond in de vorige wet. Derhalve verbaast het niet dat er nog geen 
rechterlijke uitspraken zijn. De geraadpleegde personen waren ook van mening dat het 
nog te vroeg is om een theorie te ontwikkelen inzake de toekomstige interpretatie van de 
wet. 
Artikel 23, lid 1, voorziet in het recht op schadeloosstelling in geval van onrechtmatige 
niet-nakoming van de opzegtermijn en artikel 23, lid 2, in de betaling van 
schadeloosstelling in geval van een ernstige contractbreuk. In artikel 24 is bepaald dat het 
bedrag van de vergoeding gelijk is aan de beloning die ontvangen zou zijn in de periode 
tussen de beëindiging en de normale einddatum van de overeenkomst. Bij de berekening 
van dit bedrag moet rekening worden gehouden met het vroegere niveau van de provisies 
en andere relevante factoren. Dit cijfer kan worden verlaagd indien de rechter meent dat 
het in casu te hoog is. 
NEDERLAND 
Artikel 7:442 van het Burgerlijk Wetboek voorziet in de betaling van een 
klantenvergoeding bij de beëindiging van de agentuurovereenkomst. Krachtens 
artikel 7:439 is schadevergoeding verschuldigd wegens niet-nakoming van de 
opzegtermijn, en krachtens de artikelen 7:440 en 7:441 ook wegens contractbreuk. De 
vergoeding slaat op de periode vanaf de daadwerkelijke beëindiging van de 
overeenkomst tot de datum waarop de agentuurovereenkomst ten einde zou zijn gekomen 
indien de opzegtermijn in acht zou zijn genomen. De schadevergoeding is gelijk aan het 
bedrag van de beloning die zou zijn ontvangen en wordt berekend op basis van de 
provisie die vóór de beëindiging werd ontvangen en op andere relevante factoren. De 
20 
rechter kan het bedrag verminderen indien hij dit te hoog acht, rekening houdend met de 
omstandigheden in casu. Krachtens artikel 7:441, lid 3, kan een partij in plaats van het in 
de artikelen 7:441, lid 1 en 2, bedoelde bedrag, volledige vergoeding van haar schade 
vorderen, onder gehoudenheid de omvang daarvan te bewijzen. 
Tot op heden werden nog geen gevallen met betrekking tot de nieuwe wet 
bekendgemaakt en er bestaan geen statistische gegevens. 
OOSTENRIJK 
De Oostenrijkse wet van 11 februari 1993 is op 1 maart 1993 in werking getreden. 
Krachtens artikel 24 heeft de handelsagent recht op een vergoeding. Tot op heden zijn er 
geen rechterlijke uitspraken bekend betreffende het bedrag van de vergoeding of de 
schadeloosstelling bij de beëindiging van een agentuurovereenkomst die onder de wet 
van 1993 valt. De richtlijn heeft geleid tot wijzigingen in de vorige wet, in het bijzonder 
een verdubbeling van het maximumbedrag. De vroegere jurisprudentie is dus geen 
nuttige referentiebasis. De oude wet voorzag, afhankelijk van de duur van de relatie, in 
een degressieve vermindering van het maximumbedrag van de vergoeding, gelijk aan de 
som van alle gedurende één jaar ontvangen provisies, berekend naar het gemiddelde van 
de voorbije drie jaar. 
In de praktijk blijkt dat handelsagenten de vergoeding berekenen op basis van het 
gemiddelde inkomen tijdens de laatste vijfjaar, waarbij rekening wordt gehouden met 
fluctuaties in het klantenbestand door een daling van het inkomen in te calculeren op 
basis van vijfjaar. In de meeste gevallen is het aldus verkregen bedrag hoger dan het 
wettelijke plafond. Op basis hiervan onderhandelen de partijen tot zij een redelijke 
schikking hebben gevonden. De berekeningsmethode is geïnspireerd op de Duitse 
ervaring. 
Het is nog te vroeg om een oordeel te vellen over het gemiddelde bedrag van de betaalde 
vergoedingen. Krachtens artikel 23 kan schadeloosstelling of de tenuitvoerlegging van de 
overeenkomst worden geëist indien een partij de overeenkomst vroegtijdig zonder 
geldige reden beëindigt. Artikel 23 is ook toepasselijk in geval van een inbreuk op artikel 
21 betreffende de opzegtermijnen. Alle andere aanspraken op schadeloosstelling worden 
behandeld overeenkomstig de bepalingen van het Algemeen Burgerlijk Wetboek en het 
Wetboek van Koophandel. 
PORTUGAL 
Portugal heeft in 1986 een wet aangenomen die grotendeels in de lijn ligt van het voorstel 
voor de richtlijn, en waarvan artikel 33 voorziet in het recht op vergoeding. De wet is op 
2 augustus 1986 in werking getreden. Zij werd gewijzigd bij de artikelen 33 en 34 van 
decreet nr. 118/93, om de Portugese wet in overeenstemming te brengen met artikel 17 
van de richtlijn. 
21 
De Portugese rechtbanken hebben enkele uitspraken gedaan15. Bij de berekening van het 
niveau van de vergoeding hebben zij rekening gehouden met de belangrijkheid van de 
nieuwe klanten, de uitbreiding van de transacties met de bestaande klanten, de voordelen 
voor de principaal na de beëindiging van de overeenkomst en de door de handelsagent 
verloren provisie. De rechtbanken beschouwen de vergoeding als een maatregel ten 
behoeve van de handelsagenten ter compensatie van de voordelen die de door de 
handelsagent aangebrachte klanten de principaal nog opleveren na de beëindiging van de 
overeenkomst. 
Ingevolge artikel 32 van de wet en dé artikelen 562-572 van het burgerlijk Wetboek 
bestaat tevens een recht op schadeloosstelling wegens contractbreuk. Artikel 29 voorziet 
uitdrukkelijk in de betaling van een vergoeding wegens het niet in acht nemen van de 
opzegtermijn of wegens het niet naar behoren opzeggen van de overeenkomst. In plaats 
van de schadeloosstelling kan de handelsagent aanspraak maken op een bedrag dat 
berekend wordt op basis van de gemiddelde maandelijkse beloning tijdens het voorbije 
jaar, vermenigvuldigd met de periode die overblijft tot aan de normale einddatum van de 
overeenkomst. Indien de looptijd van de overeenkomst minder dan één jaar bedraagt, 
wordt de totale looptijd in aanmerking genomen. 
FINLAND 
Het recht op vergoeding bij de beëindiging van een agentuurovereenkomst werd ingesteld 
bij artikel 28 van wet nr. 417 van 8 mei 1992. De richtlijn heeft geleid tot een wijziging 
van de bestaande wet. De wet is op 1 november 1992 in werking getreden en er zijn tot 
op heden geen rechterlijke uitspraken gedaan. 
In de praktijk blijkt dat de handelsagenten het maximale bedrag eisen en dat de 
principalen een tegenvoorstel doen. Het vastgestelde bedrag is het resultaat van de 
onderhandelingen en niet echt van een berekening. Over het algemeen komt het bedrag 
overeen met de gemiddelde provisie van 3 à 6 maanden. De federatie van de 
handelsagenten had het gevoel dat het bedrag van de vergoeding krachtens de nieuwe wet 
iets hoger was dan in het kader van de oude wet, maar er zijn geen statistische gegevens 
die dit bevestigen. 
Artikel 9 van de wet voorziet in het recht op de vergoeding van de geleden schade in 
geval van schending van de agentuurovereenkomst of indien een van de partijen zijn 
verplichtingen niet nakomt. 
Voorts is volgens de artikelen 26 en 27 van de wet schadeloosstelling verschuldigd 
indien de opzegtermijn niet wordt gerespecteerd. 
15 Accórdao da Relaçâo de Coimbra van 14.12.1993, Hof van Beroep in Colectânea de Jurisprudéncia, 
Jaar XVIII, 1993, Volume V, blz. 46; Accördao do Supremo Tribunal de Justiça van 4.5.1993 in 
Colectânea de Jurisprudéncia - Accordâos do Supremo Tribunal de Justiça, Jaar I, Volume II, 1993, 
blz. 78 en dezelfde rechtbank, vonnis van 27.10.1994 in Jaar II, Volume III, 1994, blz. 101; Acórdao da 
Relaçâo do Porto van 18.10.1994 in Colectânea de Jurisprudéncia, Jaar XIX, Volume IV, 1994, 
blz. 212. 
22 
ZWEDEN 
Bij artikel 28 van wet nr. 351 van 2 mei 1991 werd recht op vergoeding ingesteld dat in 
de vorige wet niet bestond. De vroegere wet garandeerde alleen dat de handelsagent 
provisie ontving op orders die werden geplaatst na de beëindiging van de overeenkomst, 
voor zover deze orders het resultaat waren van de activiteiten van de handelsagent tijdens 
de duur van de overeenkomst. 
Zoals in andere Lid-Staten werden nog geen rechterlijke uitspraken gedaan. In de praktijk 
eisen de handelsagenten het maximale, wettelijk toegestane bedrag, op basis waarvan de 
partijen onderhandelen om tot een billijk bedrag te komen. Daarbij houden de partijen 
onder andere rekening met de duur van de overeenkomst, de promotie-activiteiten van de 
handelsagent, het aantal nieuwe klanten, de orders die na de beëindiging van de 
overeenkomst zijn geplaatst, de mogelijkheid van een nieuwe overeenkomst voor de 
handelsagent en de door de handelsagent gemaakte kosten en gedane investeringen. 
Er zijn geen statistische gegevens, maar de Zweedse autoriteiten menen dat de 
vergoedingen normaal tussen 6 maanden en 1 jaar provisie bedragen, berekend naar het 
gemiddelde over de laatste jaren van de overeenkomst. Dit zou een verhoging van de 
schadeloosstellingen betekenen. Artikel 34 voorziet in de schadeloosstelling wegens 
contractbreuk. 
VERENIGD KONINKRIJK 
Het Verenigd Koninkrijk heeft een eigen specifieke regeling ingesteld: krachtens 
Statutory Instrument nr. 3053 van 1993, voorschrift 17, kunnen de partijen beslissen of 
een handelsagent recht heeft op vergoeding of op schadeloosstelling16. Alleen bij 
ontstentenis van een contractuele bepaling legt de wet de betaling van schadeloosstelling 
op. Deze omzettingsmaatregel brengt onzekerheid mee, vooral omdat geen van beide 
keuzemogelijkheden bekend zijn in de Britse wetgeving. 
De wet is pas recentelijk in werking getreden in het Verenigd Koninkrijk en zij heeft tot 
een zekere verwarring geleid, aangezien de partijen en advokaten onbekende begrippen 
proberen toe te passen die in zekere mate vreemd zijn aan de Britse traditie. Er werden 
diverse uiteenlopende benaderingen ontwikkeld. 
Wat de schadeloosstelling betreft, proberen advokaten de traditionele beginselen van het 
gewoonterecht toe te passen. Dit geeft echter geen voldoening, omdat volgens deze 
beginselen bij de rechtmatige beëindiging van een overeenkomst of de normale afloop 
van een overeenkomst voor bepaalde duur geen schadeloosstelling is verschuldigd. 
Volgens het gewoonterecht poogt de rechter de handelsagent in de situatie te brengen 
waarin hij zich zou hebben bevonden indien de overeenkomst naar behoren was 
uitgevoerd; de benadeelde partij is echter wel verplicht zijn schade te beperken en de 
rechter houdt rekening met de toekomstige ontwikkelingen. Voor een overeenkomst van 
16 Voorschrift 17 van S.ï, nr. 483 van 1993 voor Noord-Ierland. 
23 
bepaalde duur zou dit de handelsagent normaal het recht geven provisie te eisen voor de 
duur van de overeenkomst. In geval van een overeenkomst voor onbepaalde duur zou de 
handelsagent schadeloosstelling kunnen vorderen voor de opzegperiode, gelijk aan de 
beloning die hij in deze periode zou hebben ontvangen. Hij kan ook aanspraak maken op 
vergoeding van de kosten die hij heeft gemaakt voor de uitvoering van de 
agentuurovereenkomst. Dit maakt het moeilijk het bedrag van de schadeloosstelling vast 
te stellen in geval van overlijden, ziekte of pensionering van de handelsagent. Normale 
schadevergoedingen gaan van 3 tot 6 maanden, hoewel zij soms tot 15 maanden kunnen 
belopen afhankelijk van het niveau van de dienstverlening. 
Dit heeft sommige advokaten ertoe gebracht naar analogie de wet betreffende het 
oneerlijke ontslag toe te passen, volgens welke rekening gehouden wordt met de leeftijd, 
de diensttijd en het weekloon. 
Wat de vergoeding betreft, vorderen handelsagenten het maximumbedrag, waarna via 
onderhandelingen een kleiner bedrag wordt overeengekomen. Het normale bedrag blijkt 
te liggen tussen 3 en 6 maanden provisie, op basis van wat zou zijn verdiend, en niet 
zozeer op basis van het gemiddelde over de laatste vijfjaar. 
De meeste overeenkomsten bevatten geen bepaling betreffende de betaling van een 
vergoeding, wat echter niet noodzakelijkerwijze betekent dat de herstelregeling de 
voorkeur heeft. 
Tot op heden is er geen jurisprudentie. De partijen staan twijfelachtig tegenover het 
ondernemen van gerechtelijke stappen omdat de advokaten onzeker zijn over de rechten 
van hun cliënten en over wat de rechtbanken zullen toekennen. Naar verwachting zullen 
zich in de nabije toekomst echter wel gevallen voordoen. 
24 

ISSN 0254-1513 
COM(96) 364 def. 
DOCUMENTEN 
NL 06 04 05 08 
Catalogusnummer : CB-CO-96-365-NL-C 
ISBN 92-78-07185-4 
Bureau voor officiële publikaties der Europese Gemeenschappen 
L-2985 Luxemburg 
&5