NL    NL NL 
 
NL    NL  EUROPESE COMMISSIE 
Brussel, 12.5.2010 
SEC(2010) 595 definitief 
  
Aanbeveling voor een 
ADVIES VAN DE RAAD 
over het geactualiseerde stab iliteitsprogramma van Cyprus voor de periode 2009-2013 
 
NL 2   NL TOELICHTING  
1. A LGEMENE ACHTERGROND  
Het stabiliteits- en groeipac t is gebaseerd op de doelste lling van deugdelijke openbare 
financiën als middel om de voorwaarden voor prijsstabiliteit en voor een tot 
werkgelegenheidsschepping leidende sterke duur zame groei te verbeteren. Bij de hervorming 
van het pact in 2005 werd het nut ervan bij het verankeren van begro tingsdisciplin e erkend, 
maar werd tevens versterking van de doe ltreffendheid en de economische onderbouwing, 
alsook waarborging van de houdbaarheid van de openbare financiën op lange termijn beoogd. 
De hervorming zorgde meer bep aald voor een grotere flexibiliteit  bij de toepassing van de 
regels betreffende de buitensporigtekortp rocedure, met name wat de definitie van 
"uitzonderlijke omstandigheden" en de vaststelling van termijnen voor de  correctie van een 
buitensporig tekort betreft. 
In Verordening (EG) nr. 1466/97 over versterkin g van het toezicht op be grotingssituaties en 
het toezicht op en de coördi natie van het economisch beleid1, die deel uitmaakt van het 
stabiliteits- en groeipact, is bepaald dat el ke lidstaat bij de Raad en de Commissie een 
stabiliteits- of convergentiepr ogramma moet indienen, alsook jaarlijkse actualiseringen 
daarvan. Lidstaten die de eenheidsmunt al hebben aangenomen dienen (geactualiseerde) 
stabiliteitsprogramma's in en lidstaten die deze nog niet hebben aangenomen dienen 
(geactualiseerde) convergentieprogramma's in. 
Overeenkomstig de verordening heeft de Raad op basis van een aanbeveling van de 
Commissie en na raadpleging van het Economis ch en Financieel Comité op 4 maart 2008 een 
advies over het eerste stabiliteitsprogramma van Cyprus uitgebracht. Wat geactualiseerde 
stabiliteits- en convergentieprogramma's betreft, is in de verordening bepaald dat deze door de 
Commissie worden beoordeeld en door het bovengenoemde Comité worden onderzocht, en 
dat deze ook volgens dezelfde procedure al s hierboven beschreven door de Raad kunnen 
worden onderzocht.  
2. A CHTERGROND VOOR DE BEOORDELING VAN HET GEACTUALISEERDE PROGRAMMA  
De Commissie heeft het op 1 april 2010 inge diende meest recent e geactualiseerde 
stabiliteitsprogramma van Cyprus onderzocht en een aanbeveling voor  een advies van de 
Raad aangenomen. 
Om de achtergrond te schetsen waartegen de begrotingsstrategie in  het geactualiseerde 
stabiliteitsprogramma wordt beoordeeld, beva tten de volgende punten een overzicht van: 
(1) de mededeling van de Commissie van 26 november 2008 ("Een Europees economisch 
herstelplan"); 
(2) de conclusies van de Raad Economisch e en Financiële Zaken van 20 oktober 2009 
over de "exitstrategie";   
                                                 
1 PB L 209 van 2.8.1997, bl z. 1. De documenten waarnaar in deze tekst wordt verwezen, zijn te vinden 
op: http://ec.europa.eu/economy_finance/sgp/index_en.htm. 
 
NL 3   NL (3) de meest recente beoordeling van de positie van het land overeenkomstig het 
preventieve deel van het stabiliteits- en gr oeipact (samenvatting van het advies van de 
Raad over de vorige actualisering van het stabiliteitsprogramma). 
2.1. Mededeling van de Commissie van  26 november 2008 ("Een Europees 
economisch herstelplan") 
Gezien de ongekende omvang van de mondiale crisis die de financiële markten en de 
wereldeconomie in 2008-2009 heeft getroffen, heef t de Europese Commissie opgeroepen tot 
de goedkeuring van een Europees economisch herstelplan2. Het plan voorzag in een 
gecoördineerde anticyclische macro-economische reactie op de crisis in de vorm van een 
ambitieus maatregelenpakket ter ondersteuning van de economie. Het pakket omvatte: i) een onmiddellijke budgettaire impuls ter grootte va n 200 miljard EUR (1,5% van het bbp van de 
EU), bestaande uit een budgettair e expansie in de lidstaten van 170 miljard EUR (circa 1,2% 
van het bbp van de EU) en EU-financieri ng ter ondersteuning van onmiddellijke acties ten 
belope van 30 miljard EUR (ongeveer 0,3% va n het bbp van de EU); en ii) een aantal 
prioritaire acties die passen in de Lissabonstrat egie en bedoeld zijn om onze economieën aan 
de uitdagingen op lange termijn aan te passen en de structurele hervormingen voort te zetten die erop gericht zijn de potentiële groei te verhogen. Volgens het plan  dient de budgettaire 
impuls van lidstaat tot lidstaat te verschille n, al naargelang de houdbaar heid van hun openbare 
financiën en hun concurrentiepositie. Met name voor  de lidstaten die niet  tot het eurogebied 
behoren en die met aanzienlijke externe en interne onevenwichtigheden worden geconfronteerd, moet het begrotingsbeleid er vooral op gericht zijn deze onevenwichtigheden 
te verhelpen. Het plan is op 11 december 2008 door de Europese Raad goedgekeurd.  
2.2. De conclusies van de Raad Econ omische en Financiële Zaken van 
20 oktober 2009 over de "exitstrategie" 
Naar aanleiding van het zich aandi enen van de eerste tekenen van een herstel van de crisis, en 
met name het tot stilstand komen van de drastische terugval van de economische activiteit, de 
stabilisering van de financiële markten en het groeiende vertrouw en heeft de Raad op 
20 oktober 2009 geconcludeerd dat het in het lich t van het broze herstel voorbarig is om de 
steun van de regeringen aan de economie en de  financiële sector in te trekken en dat 
voorbereidingen moeten worden getroffen voor een gecoördineerde strategie om het breed 
opgezette beleid van stimuleringsmaatregelen te verlaten. Een dergelijke strategie moet een 
evenwicht vinden tussen stabiliserings- en duurzaamheidsaspecten, alsmede rekening houden 
met de interacties tussen de verschillende be leidsinstrumenten en me t de besprekingen op 
mondiaal niveau. Het vroegtijdig uitstippelen en  communiceren van een dergelijke strategie 
zou ertoe bijdragen het vertrouw en in het middellangetermijnbeleid te versterken en de 
verwachtingen te verankeren. Naast het intrek ken van de stimuleringsmaatregelen van het 
Europees economisch herstelprogramma is een belangrijke begrotings consolidatie nodig om 
de stijging van de schuld een halt toe te roepen en uiteindelijk om te keren, en opnieuw tot een 
gezonde begrotingssituatie te komen. Efficiëntere  en effectievere overheidsfinanciën en meer 
doorgedreven structurele hervor mingen zijn zelfs op korte te rmijn wenselijk en zullen 
bijdragen tot het bevorderen van de potentiële productiegroei en de schuldvermindering. De 
Raad heeft overeenstemming bereikt over de  volgende beginselen  voor de budgettaire 
exitstrategie: i) de strategie moet tussen de landen worden gecoördineer d in het kader van een 
consistente uitvoering van het stabilit eits- en groeipact;  ii) de budgettaire 
                                                
 
2 Mededeling van de Commissie aan de Europese Raad van 26 november 2008. 
 
NL 4   NL stimuleringsmaatregelen moeten tijdig wo rden ingetrokken, rekening houdend met de 
specifieke situatie van de landen; iii) het tempo van de begrotingsconsolidatie moet ambitieus 
zijn en in de meeste lidstaten duidelijk hoge r liggen dan het ijkpunt van 0,5% van het bbp per 
jaar in structurele termen; en iv) maatre gelen ter versterking van de kwaliteit van 
overheidsfinanciën en ambitieuze inspanning en voor structurele hervormingen om de 
werkgelegenheid en potentiële groei te ver hogen, moeten de gel oofwaardigheid van de 
strategie kracht bij zetten.  
2.3. Beoordeling in het advies van de Raad over de vorige actualisering 
In zijn advies van 3 april 2009 heeft de Raad zijn beoordeling van de vorige actualisering van 
het stabiliteitsprogramma, dat op de periode 2008-2012 betrekking had, als volgt samengevat: 
"De algemene conclusie luidt dat in 2009 een expansieve begrotingskoers wordt gevaren 
doordat conform het Europees economisch herste lplan aanzienlijke stim uleringsmaatregelen 
zijn genomen. Verwacht wordt dat het begrotingssaldo de volgende jaren zal blijven verslechteren. De implic iete versoepeling van het begrotings beleid lijkt niet gerechtvaardigd, 
gelet op de betrekkelijk goede economisc he vooruitzichten, en de grote externe 
onevenwichtigheid. Tegen de achtergrond van de  sterke verslechtering van het mondiale 
economische klimaat is de begrotingsstrategi e bovendien aan grote neerwaartse risico's 
onderhevig, aangezien de groeihypothesen die aan het macro-economische scenario van het 
programma ten grondslag liggen, optimistisch zijn. In het licht van de grote externe 
onevenwichtigheden is het van prioritair bela ng een voorzichtige koers aan te houden en de 
budgettaire houdbaarheid te versterken. Daarom z ijn de beheersing van de lopende uitgaven 
en het voorkomen van procycliciteit grote uitd agingen voor het begrotingsbeleid in Cyprus. 
Voorts is een verbetering van de kwaliteit van de overheidsfi nanciën ook van belang voor een 
soepel verloop van de economische aa npassingen die nodig zijn gezien de 
onevenwichtigheden waarmee de economie word t geconfronteerd". In het licht van de 
bovenstaande evaluatie heeft de Raad Cyprus  verzocht om: "i) het overeenkomstig het 
Europees economisch herstelplan geplande be grotingsbeleid voor 2009  uit te voeren binnen 
het kader van het SGP, maar te  voorkomen dat de overheidsfinanciën in 2009 in vergelijking 
met de doelstelling verder verslechteren; ii) de  verwachte toename van het begrotingstekort in 
2010 en de jaren erna terug te draaien door de groei in de u itgaven te bepe rken, zodat op 
middellange termijn weer een solide begrotingssitu atie wordt bereikt; iii)  gezien de verwachte 
gevolgen van de vergrijzing voor de ov erheidsuitgaven, de houdbaarheid van de 
overheidsfinanciën op lange termijn te versterken door de hervorming van de 
gezondheidszorg en het pensio enstelsel voort te zetten". 
 
NL 5   NL Aanbeveling voor een 
ADVIES VAN DE RAAD 
over het geactualiseerde stab iliteitsprogramma van Cyprus voor de periode 2009-2013 
DE RAAD VAN DE EUROPESE UNIE, 
Gelet op het Verdrag betreffende de  werking van de Europese Unie, 
Gelet op Verordening (EG) nr. 1466/97 van de Raad van 7 juli 1997 over versterking van het 
toezicht op begrotingssituaties en het toezich t op en de coördinatie van het economisch 
beleid3, en met name op artikel 5, lid 3, 
Gezien de aanbeveling van de Commissie, Na raadpleging van het Economis ch en Financieel Comité, 
BRENGT HET VOLGENDE ADVIES UIT: (1) Op [dag maand 2010] heeft de Raad he t geactualiseerde stabiliteitsprogramma van 
Cyprus voor de periode 2009-2013 behandeld. 
(2) In 2009 is de bedrijvigheid met 1,7% te ruggelopen. Daarmee heeft Cyprus voor het 
eerst in de afgelopen 35 jaar een negatie ve groei gekend. Een zwakke binnenlandse 
vraag en een ongunstig extern klimaat hebben de groei sterk ondermijnd. Met name 
de hoge schuld van de huishoudens in combinatie met verscherpte 
kredietvoorwaarden, verslechte rende vooruitzichten op de ar beidsmarkt en negatieve 
vertrouwenseffecten hebben tot een daling va n de particuliere consumptie geleid. 
Tegelijk ondergingen de investeringen een krachtige correctie in verband met een 
daling van de buitenlandse vraag naar re sidentieel onroerend goed, de lage 
bezettingsgraad en de herstructurering van de ondernemingsbalansen. De 
overheidsconsumptie was de enige vraagco mponent met een positief effect op de 
bedrijvigheid. Dit kwam deels door het s timuleringspakket van 1½% van het bbp, dat 
conform het Europees economisch herstelp lan ten uitvoer is gelegd. Door deze 
discretionaire maatregelen, de economische  krimp, het einde van de hausse op de 
activamarkten en een minder belastingontva ngsten genererend groeipatroon zijn de 
overheidsfinanciën onder sterke dr uk komen te staan. Daardoor is het 
overheidsoverschot van 0,9% van het bbp in 2008 omgeslagen in een tekort van 6,1% van het bbp. Ook is de opgebouwde omvangrijke externe onevenwichtigheid, die niet alleen aan de lage nettobesparingen in de partic uliere sector, maar ook aan 
een verslechtering van de netto begrotingss ituatie van de overheid en aan een verlies 
aan concurrentievermogen te wijten is, door de  crisis in een schril daglicht komen te 
                                                
 
3 PB L 209 van 2.8.1997, bl z. 1. De documenten waarnaar in deze tekst wordt verwezen, zijn te vinden 
op: http://ec.europa.eu/economy_finance/sgp/index_en.htm. 
 
NL 6   NL staan. Aangenomen wordt dat een zwakke binnenlandse vraag en een traag extern 
herstel de vooruitzichten op herstel negatief zullen beïn vloeden. Het bbp zal in 2010 
verder krimpen, zij het in minder sterke mate, en in 2011 weer licht toenemen. Op 
middellange termijn staat Cyprus dus voor de taak om de groei te bevorderen nu de 
wereldeconomie een broos herstel vertoont , en tegelijk de bestaande macro-
economische onevenwichtigheden aan te pakken door een voorzichtig 
begrotingsbeleid te blijven voeren. Op lange  termijn moet het land in verband met de 
vergrijzing de houdbaarheid van zijn  overheidsfinanciën verbeteren.  
(3) Hoewel de in de context van de crisis geconstateerde daling van het feitelijke bbp 
vooral conjunctureel van aard is, is er ook sprake van een aantasting van de 
potentiële productie. Daarnaast kan de crisis  ook een negatief effect op de potentiële 
groei op middellange termijn sorteren al s gevolg van lagere investeringen, een 
beperkte beschikbaarheid van kredieten en  een stijgende structurele werkloosheid. 
Bovendien valt het effect van de econom ische crisis samen met de negatieve 
gevolgen van de vergrijzing voor de poten tiële productie en de houdbaarheid van de 
overheidsfinanciën. Daarom is het van esse ntieel belang dat meer vaart wordt gezet 
achter structurele hervormingen om de pot entiële groei te verhogen. Voor Cyprus 
zijn met name hervormingen op de arbe idsmarkt van belang. Deze moeten vooral 
gericht zijn op een vergroting van de m ogelijkheden om een leven lang te leren, 
zulks met name voor laagopgeleiden, oudere n en werklozen. Daarnaast moeten de 
beoogde hervormingen in het technisch en beroepsonderw ijs bijtijds en effectief 
worden doorgevoerd. Voorts moeten de loonontwikkelingen beter worden afgestemd 
op de productiviteit, he t concurrentievermogen en de gr oei van de werkgelegenheid.  
(4) Volgens het macro-economische scenario  van het programma zal de reële bbp-groei 
toenemen van -1,7% in 2009 tot 0,5% in 2010, om in de rest van de 
programmaperiode te herstellen tot gemi ddeld zo'n 2,6%. Afgaande op de thans 
beschikbare informatie4 lijkt dit scenario voor de gehele programmaperiode op 
optimistische groeihypothesen te berusten. Met name de particuliere consumptie 
volgt door een vrij optimistisch ingeschatt e groei van de lonen en werkgelegenheid 
een nogal gunstige trend. Volgens het progr amma blijft de reële groei van de 
investeringen in de bouw op korte termijn nega tief en herstelt deze  zich in de tweede 
helft van de programmaperiode. De voorlope nde indicatoren wij zen echter op een 
sterkere correctie in de bouwnijverheid op middellange termijn dan waarop in het 
programma wordt gerekend. Voorts brengt de broosheid van het herstel bij de belangrijkste handelspartners van Cyprus , ondanks de verbeterende economische 
vooruitzichten, niet te ve rwaarlozen neerwaartse risico's mee voor het macro-
economische scenario van het programma. Door de economische krimp in 2009 heeft er een duidelijke, zij het onvolledige corre ctie van het externe tekort plaatsgevonden, 
dat niettemin met 8,5% van het bbp hoog b lijft en volgens de programmaprognoses 
weer sterk zal oplopen tot 12,9% van het bbp in 2013, omdat ervan uit wordt gegaan dat de invoer zal aantre kken. Aangenomen mag worden dat de externe 
onevenwichtigheid de economische groei op middellange termijn zal aantasten. De 
hoge ontsparingen in de publie ke sector moeten uit bu itenlandse leningen of uit 
binnenlandse particuliere besparingen word en gefinancierd. Voor een aanpassing van 
de onevenwichtigheid op de lopende  rekening zijn dus hetzij hogere 
                                                
 
4 In de beoordeling wordt met name rekening gehouden  met de voorjaarsprognoses 2010 van de diensten 
van de Commissie, maar ook met andere informatie die sindsdien beschikbaar is gekomen.   
 
NL 7   NL schuldfinancieringskosten hetzij hogere besparingen in  de particuliere sector vereist. 
In het laatste geval zal de productiegroei door een lagere pa rticuliere consumptie of 
door lagere investeringen te ruglopen (verdringingseffect).  De inflatieprognoses van 
het programma lijken realistisch.  
(5) Volgens het programma is het overhe idssaldo sterk verslechterd en in 2009 
uitgekomen op een tekort van 6,1% van he t bbp, tegen een overschot van 0,9% van 
het bbp in 2008. Dit was grotendeels terug te vo eren op het effect va n de crisis op de 
overheidsfinanciën, maar was ook het gevol g van de stimuleringsmaatregelen van 
1½% van het bbp die de regering conform het Europees economisch herstelplan heeft genomen. Volgens het programma blijft het begrotingsbeleid restrictief, teneinde het buitensporige tekort op basis van het hypothetische groeiscen ario in 2013 te 
corrigeren. 
(6) Volgens de actualisering is het begro tingsdoel voor 2010 vastge steld op een tekort 
van 6% van het bbp. Op basis van een geraamd tekort van zo'n 3% van het bbp in 2009 werd in de begrotingswet 2010 ( op 24 december 2009 door het parlement 
aangenomen) gemikt op een tekort van 4,5% van het bbp. Aangezien het uiteindelijke resultaat over 2009 een te kort van 6% van het bbp was, zou dit 
betekenen dat het tekort zoals vermeld in  de begrotingswet, nog hoger uitvalt. Wel 
bevat het programma maatregelen om een ve rdere budgettaire verslechtering een halt 
toe te roepen en het tekort op het niveau van 2009 te stabilisere n. In de actualisering 
stijgt de ontvangstenquote in 2010 ten opzichte van 2009 met ongeveer 1¼ procentpunt. De overheidsuitgaven stijgen met 1¼ procentpunt van het bbp. De primaire uitgaven lopen verder op, voorna melijk door een verdere stijging van de 
sociale overdrachten, de subsidies en  de loonsom van de overheid. De 
rentebetalingen zullen volgen s de actualisering de dale nde trend voortzetten en met 
¼ procentpunt van het bbp teruglopen, dit ondanks de stijgende overheidsschuld. De 
overheidsinvesteringen blij ven op het niveau van 200 9. Al met al blijkt het 
begrotingsbeleid van het programma voor 2010, als gekeken wordt naar het 
structurele saldo (d.w.z. he t conjunctuurgezuiverde saldo, ongerekend eenmalige en 
andere tijdelijke maatregelen) met een ½% van het bbp te verkrappen.  
(7) Het hoofddoel van de budgettaire middellang etermijnstrategie van het programma is 
een terugdringing van het overheidssaldo tot onder de referentiewaarde van 3% van 
het bbp in 2013. Volgens het programma z ou het nominale begrotingstekort 
teruglopen tot 4,5% van het bbp in 2011 (tegen  6,1% in het jaar daarvoor), 3,4% in 
2012 en uiteindelijk 2,5% in 2013. Het pr imaire saldo volgt een vergelijkbaar 
patroon en is aan het einde van de periode in evenwicht, tegen een tekort van 3,7% 
van het bbp in 2010. Het volgens de al gemeen aanvaarde methode berekende 
structurele tekort geeft na 2010 een verdere verbetering te  zien en komt in 2011 op 
rond de 3½% van het bbp, in 2012 op iets minder dan 3% en in 2013 op 2¼% uit. 
Gemiddeld is dit ¾% van het bbp per jaar  in de periode 2010-2013. Het zwaartepunt 
van de aanpassing blijkt in de beginfase van de progr amma te liggen, hoewel de 
maatregelen van 2010 pas in 2011 volledig eff ect zullen sorteren. Bovendien worden 
de maatregelen die in het kader van he t Europees economisch herstelplan zijn 
genomen, pas eind 2010 afgebouwd. De c onsolidatie vindt vooral aan de 
ontvangstenzijde van de begroting plaats,  waar tussen 2010 en 2013 een stijging van 
2,6 procentpunt van het bbp wordt verwacht, terwijl uitgavenreducties nog eens een procentpunt van het bbp moeten oplever en. De ontvangstenverhogende maatregelen 
bestaan onder meer uit de bestrijding van belastingontdui king, een legalisering van 
 
NL 8   NL bouwwerken die nog niet aan alle bouwvoorsc hriften voldoen, een harmonisatie van 
de minimumaccijnzen op aardolieproducten, ee n toepassing van het verlaagde btw-
tarief op levens- en geneesmidde len en dividendafdrachten door 
semioverheidsorganisaties. Wat de uitg avenmaatregelen betreft, wordt vooral 
gedacht aan een beheersing van de operati onele uitgaven en een beperking van 
lopende overdrachten. Het programma noemt de aanpak van sociale overdrachten en 
de beperking van de hoogte en het stijgingspercentage van de loonsom van de overheid als uitgavencategorieën die voor een consolidatie in  aanmerking komen, 
wanneer de sociale partners het daar onde rling over eens worden. De actualisering 
bevestigt dat wordt vastgehouden aan  de landenspecifieke, budgettaire 
middellangetermijndoelstelling (MTD), name lijk een begroting die structureel 
(d.w.z. conjunctuurgezuiverd en ongereke nd eenmalige en andere tijdelijke 
maatregelen) in evenwicht is. De MTD slu it voldoende aan bij de  doelstellingen van 
het pact. Aangezien de structurele saldi volgens het programma negatief blijven, zal de MTD niet binnen de progr ammaperiode worden bereikt.  
(8) De begrotingsresultaten zouden ongunstig er kunnen uitvallen dan waarop in het 
programma wordt gerekend. Met name berust  het macro-economische scenario van 
de actualisering over de gehele programma periode op optimistische groeihypothesen. 
Aan de ontvangstenzijde zijn de risico's voor de overheidsfinanciën vooral in 2010 en 2011 groter dan in voorgaande jaren om dat er mogelijk sprake zal zijn van een 
sterkere krimp en van een andere samenstelling van de economische groei, die minder belastingontvangsten oplevert. Gelet op het verwachte bescheiden 
economische herstel en op de druk op de overheid om via uitgavenverhogingen de binnenlandse vraag te stimuleren, zijn de risico's van overschrijdingen niet 
onaanzienlijk. Deze risico's houden voornamelijk  verband met de praktijk om tijdens 
het begrotingsjaar aanvullende begrotingen in te dienen met het doel om lopende 
uitgaven te verhogen en dus  niet uitsluitend om bepaalde middelen een andere 
bestemming te geven. Ook kunnen de sociale overdrachten, gezien  de ervaringen in 
het recente verleden, gezien het ontbreken van een sturings mechanisme en gezien de 
vrij optimistische groeiprognoses voor de  werkgelegenheid (en dus voor de 
werkloosheid) hoger uitvallen dan verwacht.  
(9) Voor 2009 wordt de bruto overheidssc huld op 56,2% van het bbp geraamd, tegen 
48,4% een jaar eerder. Naast de  stijging van het tekort en de daling van de bbp-groei, 
heeft ook een stock-flow adjustment van 1 procentpunt van het bbp bijgedragen aan 
de stijging van de schuldquote. De stock- flow adjustment is het gevolg van de 
opbouw van extra overheidsactiva eind 2009 om aan bepaalde verplichtingen aan het 
begin van januari 2010 te kunnen vol doen. De schuldquote geeft in de 
programmaperiode een stijging te zien. Dit komt vooral door de hardnekkige, zij het 
afnemende primaire tekorten. De schuldquote oversc hrijdt in 2010 de 
referentiewaarde van 60% van het bbp en b lijft volgens de projecties gedurende de 
gehele programmaperiode boven deze waar de. In 2011 en 2012 stijgt de quote naar 
circa 63% van het bbp om daarna weer iets te  dalen. Gelet op de neerwaartse risico´s 
voor het macro-economische scenario en de be grotingsdoelen is het niet uitgesloten 
dat de schuldquote zich minder gunstig on twikkelt dan in het programma wordt 
voorspeld.   
(10) De langetermijngevolgen van de vergri jzing voor de begroting liggen duidelijk 
boven het EU-gemiddelde. Met name zullen de  pensioenuitgaven als percentage van 
het bbp de komende decennia vrij sterk stij gen, mede doordat de pensioenregeling 
 
NL 9   NL nog in ontwikkeling is. In het pr ogramma wordt stilgestaan bij een 
pensioenhervorming die in ap ril 2009 is doorgevoe rd en die volgens de prognoses tot 
een lichte afvlakking van de stijging van de pensioenuitgaven en, in sterkere mate, tot een stijging van de socialezekerheid spremies leidt. De hervorming zou het 
evenwicht in het pensioenstelsel op lange termijn ten goede komen en de risico's 
voor de houdbaarheid beperken. Het alge hele beeld blijft ech ter ongewijzigd. De 
budgettaire gevolgen van de vergrijzing voor het houdbaarheidstekort worden nog 
versterkt door de begroti ngssituatie in 2009 zoals deze in het programma wordt 
ingeschat. Een verbetering van het prim aire saldo op middella nge termijn, alsmede 
verdere maatregelen om de forse stijging van de leeftijdsgerelateerde uitgaven, en met name de uitgaven aan pensioenen en gezondheidszorg, te beteugelen kunnen 
leiden tot een beperking van de risico's voor de houdbaarheid van de overheidsfinanciën, die in het houdbaar heidsverslag 2009 van de Commissie
5 als 
groot zijn aangemerkt. Uit schuldprojec ties op middellange termijn waarbij wordt 
aangenomen dat de bbp-groei slechts geleidelijk zal aantrekken tot het 
projectieniveau van voor de cr isis en dat de belastingquo tes zullen terugkeren naar 
het niveau van voor de crisis, en waarbij rekening is gehouden met de stijging van de 
leeftijdsgerelateerde uitgaven, blijkt  dat de in het programma geplande 
begrotingsstrategie bij ongewijzigd beleid  op zich vrijwel zou volstaan om de 
schuldquote in 2020 te stabiliseren. 
(11) In de afgelopen jaren heeft Cyprus z ijn begrotingsdoelen in positieve zin overtroffen, 
zij het dat de economie uitbundig groeid e en de belastingontvangsten dankzij de 
samenstelling van de groei betrekkelijk hoog uitvielen. Het begrotingskader is 
recentelijk verbeterd door de goedkeuri ng van een verslagleggingssysteem voor het 
financieel beheer (FIMAS) en door de stapsgewijze invoeri ng van een driejarig 
begrotingskader voor de middellange termijn  (MTBF) en van een programma- en 
prestatiegerichte budgettering (PPB). De praktijk om tijdens het begrotingsjaar 
aanvullende begrotingen aan te nemen, h eeft echter vaak gele id tot een verhoging 
van lopende uitgaven en dus niet uitslu itend tot een herbestemming van bepaalde 
middelen. Volgens het programma zal het nieuwe begrotingskader, als dit volledig is ingevoerd, aan deze praktijk een einde maken en voor een effectiever en efficiënter 
begrotingsproces zorgen, hetgeen de uitgavenbeheersing ten goede zal komen. Tegelijk zou het nieuwe begrotingspr oces een stevige basis leggen voor het 
herbestemmen van de uitgaven waarbij deze worden verschoven naar groeibevorderende activiteiten die aa nsluiten bij de in het nationaal 
hervormingsprogramma vastgestelde priorite iten. De invoering van dit nieuwe kader 
is nog maar net gestart en zal naar verw achting pas in 2012 z ijn voltooid. Daarom 
kan het pas op middellange termijn effect  sorteren. Voor het welslagen van een 
duurzame consolidatie van de overheidsfinanc iën is het van cruciaal belang dat de 
hand wordt gehouden aan het tijdschema voor  de invoering van het nieuwe kader. 
(12) In het programma wordt erkend dat een goede kwaliteit van de overheidsfinanciën 
van belang is om de potentiële groei te  bevorderen en de houdbaarheid van de 
                                                
 
5 In zijn conclusies van 10 november 2009 over de houdbaarheid van de overheidsfinanciën "roept de 
Raad de lidstaten op in hun komende stabiliteits- en convergentieprogramma's op houdbaarheid gerichte 
strategieën centraal te stellen" en verzoekt hij voorts "de Commissie om, tezamen met het Comité voor de economische politiek en het Economisch en Financieel Comité, nog voor het volgende 
houdbaarheidsverslag de methodes ter beoordeling van de langetermijnhoudbaarheid van de 
overheidsfinanciën nader uit te werken". Het volgende houdbaarheidsverslag is voor 2012 gepland. 
 
NL 10   NL overheidsfinanciën op lange termijn te  waarborgen. Met name wordt in het 
programma gewezen op het gunstige effect da t het MTBF en de PPB, na de volledige 
invoering ervan, zullen sorteren op de toewijzing van middelen aan prioritaire 
groeiversterkende terreinen, terwijl tegelijk  niet-productieve u itgaven beter in de 
hand worden gehouden. Wat de uitgaven betr eft, bevat het programma een evaluatie 
van recente projecten om de infras tructuur via PPP's (publiek-private 
partnerschappen) uit te breiden, alsmede m aatregelen om het onderwijs te verbeteren 
door een grotere inzet van computers in he t primaire en secundaire onderwijs en 
verbeteringen in academische en onderzoeksinstellingen. Ook vermeldt de actualisering dat middelen zijn u itgetrokken voor een omvorming van 
overheidsziekenhuizen in autonome eenheden en dat een nationaal  zorgstelsel wordt 
ingevoerd om de effectiviteit via geregulee rde concurrentie en kostenbeheersing te 
vergroten. Dit lijkt van essentieel belang om de verwachte uitgavenstijgingen in 
verband met de vergrijzing in de hand te houden. Wat de ontvangsten betreft, wordt in het programma benadrukt dat de invoe ring van het MTBF op middellange termijn 
een gunstig effect zal sorteren op de na uwkeurigheid en de gevoeligheid van de 
prognoses van de ontvangsten. De autori teiten merken op dat aangezien de 
belastingelasticiteiten in de afgelopen jare n vanwege de hausse op de activamarkten 
aan schommelingen onderhevig waren, de  prognoses van de ontvangsten zijn 
aangepast op basis van de ge volgen van de activaprijzen en  de samenstelling van de 
bbp-groei. In het programma wordt er ook op gewezen dat de autoriteiten het 
belasting- en uitkeringsstelsel doorlopend m onitoren om enerzijds ervoor te zorgen 
dat werken loont, en anderzijds kwet sbare sociale groepen te steunen.  
(13) Al met al kan, rekening houdend me t de bovengenoemde risico's voor de 
begrotingsdoelen, de strategie om ook in  2010 een begrotingsbeleid te handhaven dat 
de groei ondersteunt, als conform het Eu ropees economisch herstelplan worden 
aangemerkt. Wel zal het overheidstekor t door de ongunstige gevolgen van de 
economische crisis in 2010 opnieuw 6% van het bbp bedragen, om daarna geleidelijk 
terug te lopen tot onder de re ferentiewaarde van 3%. De pr ogrammastrategie gaat uit 
van een jaarlijkse begrotingsinspanning van gemiddeld ¾ procentpunt van het bbp in de periode 2010-2013, maar daaraan zijn neer waartse risico's verbonden. Daarom is 
de begrotingsinspanning, juist vanwege de risico's, mogelijk niet voldoende om het tekort in 2013 volgens plan terug te dringen tot onder de referentiewaarde van 3% 
van het bbp. Bovendien blijkt de cons olidatiestrategie grotendeels op 
ontvangstenverhogende maatregelen te berusten, terwijl de uitgaven in zeer geringe mate worden teruggedrongen. In het programma wordt er namelijk op gerekend dat de uitgavenquote zich pas in 2013 stabiliseert en dan op een hoger niveau zal liggen dan in 2009. Er wordt nog met de sociale partners gesproken over maatregelen die 
deze ontwikkeling zouden kunnen tegengaan en die om die reden onderhevig zijn 
aan neerwaartse risico's in die zin dat nog ni et duidelijk is hoe en wanneer ze worden 
ingevuld en uitgevoerd. Bijgevolg is het niet uitgesloten dat de schuldquote, die 
vanaf 2010 boven de 60% van het bbp zou ko men te liggen, zich minder gunstig 
ontwikkelt dan waarop in het programma wordt gerekend. 
(14) Wat de in de gedragscode voor stabiliteits- en convergentieprogramma's 
gespecificeerde gegevensvereis ten betreft, bevat het programma alle verplichte en 
facultatieve gegevens. 
De algehele conclusie luidt dat de overheidsfina nciën van Cyprus duideli jk zijn verslechterd 
door de economische inzinking en door het expa nsieve begrotingsbeleid dat verband houdt 
 
NL 11   NL met de forse stimuleringsmaatregelen die conf orm het Europees economisch herstelplan zijn 
getroffen. Daardoor is het begr otingsoverschot van 0,9% van het bbp in 2008 omgeslagen in 
een tekort van 6,1% van het bbp in 2009. Het programma schetst een consolidatietraject waarmee in 2010 een begin wordt gemaakt en  dat het overheidste kort in 2013 moet 
terugdringen tot onder de referentiewaarde van 3% van het bbp. Daarbij is het evenwel de bedoeling om de aanpassing vooral aan de ontva ngstenzijde van de begroting tot stand te 
brengen, aangezien de uitgavenquote op een hist orisch hoog niveau blijft. Bovendien is de 
begrotingsstrategie aan forse n eerwaartse risico's onderhevig omdat de groeihypothesen van 
het macro-economische programmascenario optim istisch zijn en het mondiale economische 
herstel nog een broos karakt er heeft. Gezien de grot e binnenlandse en externe 
onevenwichtigheden zouden het aanhouden van een  voorzichtige koers en een versterking van 
de budgettaire houdbaarheid prioriteit moeten krijgen. Voor de verwezenlijking van de 
consolidatieplannen en begrotingsdoelen is he t daarom van essentieel belang om de lopende 
uitgaven in de hand te houden door een effectie f meerjarig begrotingskader in te voeren. 
Voorts is een verbetering van de kwaliteit van de overheidsfi nanciën ook van belang voor een 
soepel verloop van de economische aa npassingen die nodig zijn gezien de 
onevenwichtigheden waarmee de economie word t geconfronteerd, en die met name gericht 
moeten zijn op een verhoging van het potentiële bbp, een versterking van het 
concurrentievermogen en een verdere af bouw van de externe onevenwichtigheid. 
In het licht van de bovenstaande ev aluatie wordt Cyprus verzocht om: 
i) het tekort over 2010 te beperken tot te n hoogste 6% van het bbp, zo nodig door de 
consolidatiemaatregelen te intensivere n, met name wanneer de macro-economische 
ontwikkelingen minder gunstig blijken te ve rlopen dan het programmascenario, en 
bijtijds actie te ondernemen om een sterker op de uitgaven gerichte 
consolidatiestrategie uit te werken; naast de aang ekondigde budgettaire inspanningen 
alle verdere gelegenheden te baat te neme n om meer vaart te zetten achter de 
consolidatie van de begroting en om de brutoschuldquote versneld  terug te dringen 
tot onder de referentiewaarde; 
ii) een effectief meerjarig begrotingskade r volgens plan in te voeren om de 
inachtneming van de begrotingsdoelstelli ngen te waarborgen en de uitgaven op 
middellange termijn strak in de hand te houden;  
iii) de houdbaarheid van de overheidsfinancië n op lange termijn te verbeteren door 
hervormingsmaatregelen door te voeren tene inde de uitgaven aan pensioenen en 
gezondheidszorg te beheersen en da armee de verwachte stijging van 
leeftijdsgerelateerde uitgaven te beteugelen. 
 
NL 12   NL Vergelijking van de voornaamste macro -economische en budgettaire prognoses  
    2008 2009 2010 2011 2012 2013 
SP apr 2010  3,6 -1,7 0,5 1,5 3,0 3,2 
COM mei 2010  3,6 -1,7 -0,4 1,3 n.b. n.b. Reëel bbp 
(verandering in %)  SP feb 2009  3,8 2,1 2,4 3,0 3,2 n.b. 
SP apr 2010  4,4 0,2 2,7 2,0 2,0 2,0 
COM mei 2010  4,4 0,2 2,7 2,5 n.b. n.b. HICP-inflatie 
(%) SP feb 2009  4,4 2,0 2,5 2,5 2,5 n.b. 
SP apr 2010  2,9 -1,3 -2,4 -2,5 -1,6 -0,5 
COM mei 2010  3,4 -0,7 -2,1 -1,6 n.b. n.b. Output gap1 
(% van het potentiële bbp)  SP feb 2009  0,8 -0,1 -0,6 -0,5 -0,2 n.b. 
SP apr 2010  -17,7 -8,5 -11,5 -12,2 -12,6 -12,9 
COM mei 2010  -17,6 -8,2 -6,8 -6,7 n.b. n.b. Netto financieringsoverschot/ 
-tekort t.o.v. het buitenland 
(% van het bbp)  SP feb 2009  -12,4 -12,1 -11,5 -10,9 -10,2 n.b. 
SP apr 2010  43,5 40,3 41,6 42,8 43,6 44,2 
COM mei 2010  43,5 40,3 41,2 41,3 n.b.  n.b. Overheidsontvangsten 
(% van het bbp)  SP feb 2009  45,3 43,8 44,0 44,4 44,8 n.b.  
SP apr 2010  42,6 46,4 47,6 47,2 47,0 46,7 
COM mei 2010  42,6 46,4 48,3 49,0 n.b.  n.b. Overheidsuitgaven 
(% van het bbp)  SP feb 2009  44,3 44,6 45,5 46,3 47,1 n.b.  
SP apr 2010  0,9 -6,1 -6,0 -4,5 -3,4 -2,5 
COM mei 2010  0,9 -6,1 -7,1 -7,7 n.b. n.b. Overheidssaldo 
(% van het bbp)  SP feb 2009  1,0 -0,8 -1,4 -1,9 -2,2 n.b. 
SP apr 2010  3,7 -3,6 -3,7 -2,1 -1,0 0,1 
COM mei 2010  3,7 -3,6 -4,4 -4,8 n.b. n.b. Primair saldo 
(% van het bbp)  SP feb 2009  3,9 1,5 0,8 0,2 -0,2 n.b. 
SP apr 2010  -0,2 -5,6 -5,1 -3,5 -2,8 -2,3 
COM mei 2010  -0,4 -5,8 -6,3 -7,1 n.b. n.b. Conjunctuurgezuiverd saldo1 
(% van het bbp)  SP feb 2009  0,7 -0,8 -1,2 -1,7 -2,1 n.b. 
SP apr 2010  -0,2 -5,6 -5,2 -3,6 -2,9 -2,3 
COM mei 2010  -0,4 -5,8 -6,3 -7,1 n.b. n.b. Structureel saldo3 
(% van het bbp)  SP feb 2009  0,7 -0,8 -1,2 -1,7 -2,1 n.b. 
SP apr 2010  48,4 56,2 61,0 63,2 63,1 62,3 
COM mei 2010  48,4 56,2 62,3 67,6 n.b. n.b. Bruto overheidsschuld 
(% van het bbp)  
SP feb 2009  49,3 46,8 45,4 44,2 44,2 n.b. 
Noten : 
1In de programma's vermelde output gaps  en conjunctuurgezuiverde saldi, zoal s herberekend door de diensten van de 
Commissie op basis van de in de pr ogramma's voorkomende informatie.  
2Op basis van een geraamde potentiële gr oei van achtereenvolgens 2,0%, 2,8%, 2,8%, 2,8% en 2,8% in de periode 2009-
2013. 
3Conjunctuurgezuiverd saldo, ongerekend eenmalige en andere tijdelijke maatregelen. Volgens het meest recente 
programma hebben de eenmalige en andere  tijdelijke m aatregelen een (tekortverlagend) effect van 0,1% van het bbp in 
2010, in 2011 en in 2012. Volgens de voorjaarsprognoses 2010 van de diensten van de Commissie zijn er geen eenmalige 
en andere tijdelijke maatregelen.  
Bronnen : 
stabiliteitsprogramma (SP); voorjaarsprognoses 2010 van de di ensten van de Commissie (COM); berekeningen van de 
diensten van de Commissie.