it * 
* -et 
•ir * COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN 
Brussel, 11.09.1995 
COM(95)418def. 
VERSLAG VAN DE COMMISSIE 
over de toepassing van Richtlijn 79/7/EEG 
van 19 december 1978 in Spanje en Portugal 
(situatie van december 1994) 

INLEIDING 
1. Richtlijn 79/7/EEG is gericht op de geleidelijke tenuitvoerlegging van 
het beginsel van gelijke behandeling van mannen en vrouwen op het gebied van 
de sociale zekerheid: het doel is iedere vorm van directe of indirecte 
discriminatie op grond van geslacht uit te sluiten in de wettelijke regelingen 
die bescherming bieden tegen ziekte, invaliditeit, ouderdom, 
arbeidsongevallen, beroepsziekten en werkloosheid, alsmede in de sociale-
bijstandsregelingen voor zover deze een aanvulling vormen op of in de plaats 
komen van genoemde regelingen. 
Deze richtlijn vormt geen beletsel voor de specifieke bepalingen inzake 
bescherming van de vrouw wegens moederschap; bovendien zijn een reeks 
prestaties van de werkingssfeer ervan uitgesloten waarvan de 
toekenningsvoorwaarden in een aantal Lid-Staten discriminerend zijn. 
2. Overeenkomstig artikel 8 van de richtlijn doen de Lid-Staten binnen een 
termijn van zes jaar de nodige wettelijke en bestuursrechtelijke bepalingen 
in werking treden om aan deze richtlijn te voldoen. 
De Commissie heeft een voorlopig verslag uitgewerkt (COM(83)793 van 
6/1/1984) zodat de Lid-Staten aan hun verplichtingen kunnen voldoen. 
3. Artikel 9 van de richtlijn bepaalt dat de Lid-Staten binnen een termijn 
van zeven jaar volgende op de kennisgeving van de richtlijn de Commissie alle 
dienstige gegevens verstrekken om haar in staat te stellen aan de Raad een 
verslag over de toepassing van deze richtlijn voor te leggen en eventueel 
andere maatregelen voor te stellen die met het oog op de tenuitvoerlegging van 
het bfqinse] van gelijke behandeling noodzakelijk zijn. 
Aan alle regeringen is een vragenlijst toegestuurd met het verzoek deze 
toe te zenden aan de werkgeversorganisaties en vakbonden, alsmede aan de 
vrouwencommissies of -werkcomités die in de meeste Lid-Staten opgericht zijn. 
De antwoorden dienen op de in de richtlijn bedoelde gebieden betrekking 
te hebben op de overheids- en de semi-overheidssector, op werknemers wier 
arbeid is onderbroken door ziekte, ongeval of onvrijwillige werkloosheid en 
werkzoekenden, alsmede op gepensioneerde en invalide werknemers. 
De Commissie heeft een tweede verslag opgesteld op grond van de 
antwoorden van de regeringen, aangevuld met andere informatie van organisaties 
of commissies ten behoeve van de gelijke behandeling: het beschrijft de 
situatie in de tien Lid-Staten op 22 december 1988. 
4. Spanje en Portugal zijn op 1 januari 1986 tot de Europese Gemeenschappen 
toegetreden en hun situatie met betrekking tot de tenuitvoerlegging van het 
beginsel van gelijke behandeling van mannen en vrouwen heeft men in deze twee 
opeenvolgende verslagen van de Commissie niet kunnen onderzoeken. 
Maar aangezien deze twee Lid-Staten sinds hun toetreding verplicht zijn 
om zich aan de communautaire wetgeving te houden, heeft de Commissie een 
gedetailleerde vragenlijst toegezonden aan de Spaanse en Portugese regering, 
en aan de werkgeversorganisaties en vakbonden, de vrouwencommissies of -
werkcomités die op nationaal niveau ingesteld zijn. 
Op grond van de gegeven antwoorden, eventueel aangevuld met andere 
informatie van de Commissie, beschrijft het huidige verslag hoe de richtlijn 
in de Spaanse en Portugese rechtsorde ten uitvoer gelegd is tot december 199^. 
HOOFDSTUK I : OMZETTING VAN DE RICHTLIJN IN NATIONALE WETGEVING 
Overeenkomstig artikel 8 van de richtlijn stellen de regeringen de 
Commissie in kennis van de aangenomen of al van kracht zijnde wettelijke en 
bestuursrechtelijke bepalingen om de richtlijn ten uitvoer te leggen. 
Aan de hand van de door de regeringen verstrekte informatie kan men 
opmaken of de tenuitvoerlegging plaatsgevonden heeft via een algemene wet of 
via wijzigingen op bepaalde plaatsen van de bestaande wetgevingen of 
regelingen. 
In Spanje is artikel 14 van de Grondwet 1978 gewijd aan het anti­
discriminatiebeginsel op grond van geslacht. Bijgevolg zijn er veel 
maatregelen getroffen voor de gelijke behandeling van mannen en vrouwen, ook 
voor de gebieden die niet onder het toepassingsgebied van de richtlijn vallen: 
volgens het regeringsrapport is er in de wetgevingen en regelingen geen 
ongelijke behandeling inzake geslacht te bespeuren. 
In Portugal is artikel 13 van de Grondwet van twee april 1976 aan het 
wettelijke gelijkheidsbeginsel van burgers gewijd; niemand mag op grond van 
geslacht bevoorrecht of benadeeld worden. 
Volgens het regeringsrapport stemt de Portugese wetgeving inzake sociale 
zekerheid dan ook overeen met Richtlijn 79/7/EEG. 
HOOFDSTUK II: BESTUDERING VAN DE SITUATIE IN DE LID-STATEN 
In dit rapport worden de maatregelen bestudeerd die in Spanje en 
Portugal getroffen zijn om een eind te maken aan de vormen van directe of 
indirecte discriminatie zowel op het gebied van de sociale zekerheid als van 
de sociale bijstand, alsmede de nog bestaande directe of indirecte 
discriminatie, de maatregelen om het recht om in beroep te gaan te waarborgen 
en de kwestie van uitsluiting van het toepassingsgebied van de richtlijn. 
Er zij op gewezen dat voor de Commissie het vermoeden van indirecte 
discriminatie bestaat zodra een schijnbaar neutrale maatregel in feite op 
beslissende wijze werknemers van een bepaald geslacht treft zonder dat het de 
bedoeling is te discrimineren1. Het is aan diegene die de discriminerende 
maatregel (de regering) heeft opgesteld te bewijzen dat deze maatregel 
objectief gerechtvaardigd en noodzakelijk is om een bepaalde doelstelling van 
zijn sociaal beleid te bereiken. 
SPANJE 
Arrest van het Hof van Justitie van de Europese 
Gemeenschappen van 13/5/86 Zaak 170/84 BILKA-
KAUFHAUS en van 11/6/67 Zaak 30/85 TEULING, alsmede 
de arresten van 13/07/89 Zaak 171/88 Rinner-Kühn en 
van 8/05/91, Zaak 229/89 Commissie/België. 
Spanje heeft veel maatregelen getroffen voor de gelijke behandeling van 
mannen en vrouwen, ook op de gebieden die van het toepassingsgebied van de 
richtlijn zijn ui tqer. loten . 
1. Vormen van directe discriminatie 
1.1. Sociale Zekerheid 
Volgens het regeringsrapport bestaat er geen enkele vorm van directe 
discriminatie, noch op het vlak van de werkingssfeer en de 
toelatingsvoorwaarden, noch op het vlak van de verplichting tot 
premiebetaling en de premieberekening. 
1.2. Werkingssfeer 
Mannen en vrouwen worden beschermd door de wettelijke stelsels van de 
sociale zekerheid ongeacht hun burgerlijke staat zodra ze voldoen aan 
de dekkingsvereisten. 
Wat de zelfstandige werknemers betreft, zij opgemerkt dat de persoon 
die een beroepsactiviteit uitoefent in het bedrijf van zijn partner 
onder de werkingssfeer van de sociale zekerheid valt indien deze 
voldoet aan de vereisten, doordat er speciale stelsels voor 
zelfstandige werknemers bestaan. Deze persoon heeft recht op dezelfde 
sociale bescherming als zijn partner. 
In het speciale stelsel voor huispersoneel bestaan regels die een 
ongelijke behandeling van mannen en vrouwen voorzien. Het kan zijn dat 
huispersoneel van 'de speciale regeling is uitgesloten om redenen van 
verwantschap (partner, (groot)ouders, afstammelingen en andere 
familiebanden) met de eigenlijke zelfstandige (bedrij fshoofd, 
middenstander, enz.). Decreet nr. 2346 van 25 september 1969 
verduidelijkt dat de uitsluiting wegens verwantschapsbanden, die 
bepaalt of men onder de werkingssfeer van deze regeling valt, niet 
geldt voor vrouwen die familie zijn van célibataire priesters en bij 
hen inwonen. 
De speciale regeling voor zeelieden neemt de man of de vrouw die 
gewoonlijk in het bedrijf van zijn/haar partner werkt en die aan de 
vereisten voldoet in zijn werkingssfeer op als zelfstandige werknemer. 
De regeling voor agrariërs neemt de partner van de eigenaar van een 
landbouwbedrijf in zijn werkingssfeer op als zelfstandige op voorwaarde 
dat de inkomsten die hij daaruit trekt in het onderhoud van het gezin 
bijdragen, en dat de partner inwoont bij of financieel afhankelijk is 
van de eigenaar van het bedrijf. De partner kan echter in dezelfde 
regeling worden opgenomen als werknemer voor andermans rekening indien 
hij bewijst dat hij werknemer is. 
Bovendien beschouwt deze regeling het aanstellen van werknemers in 
loondienst niet als hinderpaal voor het opnemen van onbetaalde 
werknemers in zijn werkingssfeer mits niemand vast aangesteld wordt of 
het aantal aan de werknemers uitbetaalde arbeidsdagen jaarlijks niet 
meer bedraagt dan het aantal dat een vastaangestelde werknemer 
uitbetaald zou krijgen. Deze beperking geldt niet als de eigenaar van 
het bedrijf een arbeidsongeschikte man is of eén vrouw die weduwe of 
arbeidsongeschikt is. 
1.3. Toelatingsvoorwaarden 
Aile .'Jfj.iii jri.irdcii v,iJJen onqeachl. qe.'jJacht, burgerlijke staat ol beroep 
onder bescherming van het sociale zekerheidsstelsel op voorwaarde dat 
ze gewoonlijk op Spaanse grondgebied wonen en daar hun activititeit 
uitoefenen. Volgens de wettelijke bepalingen worden mannen en vrouwen 
onder dezelfde voorwaarden toegelaten, zonder discriminatie op grond 
van geslacht. De enige uitzonderingen zijn die welke in paragraaf 1.2. 
vermeld worden. 
Wat het verkrijgen van een recht ten gunste van een thuisblijvende 
partner betreft, kan deze partner volgens de Spaanse wetgeving niet in 
de werkingssfeer van het sociale zekerheidsstelsel worden opgenomen. 
Wat het recht op kinderbijslag betreft, kent een verordening van 
2/10/85 indien het gezin samen woont het recht op periodieke toelagen 
per kind toe aan de vader of de moeder die aan de toelatingsvereisten 
voldoen. 
1.4. De verplichting tot premiebetaling en de premieberekeninq 
De Spaanse wetgeving verbiedt iedere vorm van discriminatie van mannen 
of vrouwen inzake de verplichting tot premiebetaling. 
Er bestaat evenmin discriminatie op grond van geslacht als het om het 
bedrag en de wijze van de premieberekening gaat. 
1.5. Berekening van de prestaties 
a) Afzonderlijke prestaties 
Het regeringsrapport doet geen melding van enige vorm van 
discriminatie op grond van geslacht bij de berekening van de 
prestaties, de toekenningsperiode ervan en de minimumbedragen, 
alsmede de tijdvakken die gelijkgesteld worden aan tijdvakken van 
verzekering. 
b) Gezinssamenstelling 
In het Spaanse recht hangt de berekening van de prestaties af van 
de bijdragen die door of ten behoeve van de rechthebbende betaald 
zijn. 
Een aanvullend pensioen voor de ten laste komende echtgenoot 
wordt zonder discriminatie naar geslacht en zonder specifieke 
berekening uitbetaald wanneer de echtgenoot bij de 
pensioentrekker woont en economisch van deze afhankelijk is en 
geen inkomsten noch pensioen noch periodieke toelage ontvangt. De 
partner wordt echter ook beschouwd als ten laste komend wanneer 
de inkomsten van het gezin, ongeacht de aard, per maand minder 
bedragen dan het minimumloon. 
Het aantal kinderen ten laste speelt een rol bij de berekening 
van de werkloosheidsuitkering: het bepaalt het toe te passen 
percentage voor de berekening van het maximaal uit te keren 
bedrag. Als beide partners werkloos zijn, kan beiden het recht op 
toeslag verleend worden, ongeacht hun burgerlijke staat. 
1.6. Sociale bijstand 
a) Werkingssfeer 
Volgens het regeringsrapport bestaat geen discriminatie op grond 
van geslacht inzake sociale bijstand. 
b) Berekening van de prestaties 
Het bedrag van de sociale uitkeringen, dat varieert naargelang 
het soort bijstand, is forfaitair. 
Werklozen die gezinshoofd zijn en geen rechten meer hebben op 
werkloosheidsprestaties, kunnen onder bepaalde voorwaarden een 
werkloosheidsuitkering krijgen. Dit bedrag is hetzelfde voor 
mannen en vrouwen2. 
1.7. Krachtens artikel 3, lid 2) uitgesloten onderwerpen 
In Spanje bestaat geen verschil in behandeling wat het 
overlevingspensioen aan de langstlevende echtgenoot betreft.Zowel de 
weduwe als de weduwnaar kunnen aanspraak maken op de 
nabestaandenuitkeringen, voor zover zij op regelmatige basis hebben 
samengewoond. Bij scheiding of scheiding van tafel en bed wordt het 
pensioen verdeeld tussen verscheidene echtgenoten of wettelijk als 
uitkeringsgerechtigden erkende partners in verhouding tot de periode 
van samenleven met de overledene. 
Wat de toekenning van gezinstoelagen voor kinderen ten laste betreft, 
worden deze zonder onderscheid aan de vader of de moeder uitbetaald 
(zie punt 1.3 hierboven). 
2. Vormen van indirecte discriminatie 
2.1. Algemeen 
In de nationale juridische normen staat geen enkele definitie van het 
begrip 'indirecte discriminatie'. De rechtspraak en de doctrine 
interpreteren dit begrip op dezelfde manier als de Commissie3. 
2.2. Uitvoering: prestaties van sociale zekerheid of sociale bijstand 
a) Werkingssfeer 
Volgens het regeringsrapport bestaat er geen uitsluiting van de 
werkingssfeer van de wettelijke regelingen op grond van 
burgerlijke staat of gezinssituatie. 
b) Toeslag voor partner ten laste 
Zowel mannen als vrouwen genieten zonder discriminatie een 
toelage voor de ten laste komende echtgenoot. 
c) Begrip gezinshoofd 
Dit begrip is in de Spaanse wetgeving zowel op de man als op de 
: Deze werkloosheidsuitkering is niet premie-
afhankelij k. 
Tussentijds verslag over de toepassing van 
Richtlijn 79/7/EEG COM(83) 793. 
vrouw van toepassing. 
Toch is de sociale werkelijkheid anders: aangezien de vrouw in de 
arbeidswereld nog onvoldoende geïntegreerd is, Wordt de man 
meestal gezien als diegene die de prestaties van het stelsel 
geniet. Volgens het regeringsrapport kan men deze situatie niet 
als een discriminerende maatregel beschouwen. Het is echter het 
begrip "gezinshoofd" zelf dat problemen oproept in een recht waar 
beide echtgenoten op gelijke voet moeten worden behandeld. 
d) Duur van het behoud van de rechten op medische verzorging na een 
werkonderbreking wegens ziekte 
Ten aanzien van de duur van handhaving van de rechten op medische 
verzorging bij werkonderbreking van de verzekerde wegens ziekte 
verschillen de termijnen van geval tot geval, maar die van de 
verzekerde zijn altijd langer dan die van de rechthebbenden. Deze 
maatregel treft de partner die meestal een vrouw is. 
e) Verkrijging van de rechten 
In de speciale regeling voor huispersoneel wordt de contante 
prestatie voor arbeidsongeschiktheid berekend vanaf de 29e dag na 
het begin van de ziekte (in het algemene stelsel wordt vanaf de 
vierde dag uitgekeerd). Het regeringsrapport vermeldt dat ook al 
zijn de bijdragen niet in alle stelsels hetzelfde, dit verschil 
nog niet rechtvaardigt dat men het recht pas op de 29e dag 
verkrijgt. 
2.3. Deeltijdwerk 
a) Percentage mannen en vrouwen die deeltijds werken 
Volgens het regeringsrapport voor het jaar 1986 werd door 10,59% 
van de beroepsbevolking, waarvan 6,02% vrouwen, in deeltijd 
gewerkt. In hetzelfde jaar had 58,9% van alle deeltijdcontracten 
betrekking op vrouwen. 
b) Bijdrageplicht en verstrekking van sociale zekerheid 
Deeltijdwerkers vallen onder de wettelijke stelsels van de 
sociale zekerheid en genieten dezelfde prestaties als de 
werknemers met een voltijdbaan (bijvoorbeeld: prestaties voor 
oudeidom, invaliditeit, werkloosheid ...). 
Als arbeidsovereenkomst van een deeltijdbaan wordt in stricte zin 
beschouwd een contract waarbij de persoon ofwel een bepaald 
aantal uur per dag of week werkt, ofwel een bepaald aantal uur 
per week of maand, in ieder geval 2/3 van het normaal aantal 
uren. 
c) De minimumperioden voor premiebetaling en de premieberekening 
Er zijn enkele bijzonderheden. De minimumperiode voor 
premiebetaling om recht te verkrijgen op prestaties is gebaseerd 
op het werkelijk verrichte aantal arbeidsuren: het aantal 
theoretische dagen wordt verkregen door het aantal verrichte 
arbeidsuren te delen door het aantal uren van een normale werkdag 
voor de activiteit in kwestie. 
Er bestaan nog verschillen in behandeling tussen het statuut van 
de werknemers (artikelen 12 en 36) en de algemene wet inzake de 
sociale bescherming (artikel 74). Het statuut van de werknemers 
(artikel 12) bepaalt dat de vergoeding waar de werknemers in 
deeltijd recht op hebben in verhouding staat tot het aantal uren 
en dagen dat men gewerkt heeft. Tevens moet men zich houden aan 
een minimale (een derde van een dag) en een maximale arbeidstijd 
(twee derde van een dag). Dit terwijl artikel 74 van de algemene 
wet inzake de sociale zekerheid bepaalt dat het mimimumbedrag van 
de basispremie overeenkomt met het totaalbedrag van het algemene 
minimumloon zoals dat op enig moment in aanmerking genomen is, 
ongeacht het aantal gewerkte uren. Volgens de Spaanse rechtsleer 
wijkt artikel 12 van het werknemersstatuut expliciet af van 
artikel 74 van de algemene wet inzake de sociale zekerheid. Op 
basis van het regeringsrapport kan men vermoeden dat hier sprake 
is van indirecte discriminatie ten nadele van vrouwen. 
Wat de prestaties bij tijdelijke arbeidsongeschiktheid zoals 
moederschap betreft, is de minimumperiode om recht te hebben op 
deze prestatie 18 maanden voorafgaand aan het begin van de 
verplichte of vrijwillige arbeidsonderbreking. De 
berekeningsgrondslag bij tijdelijke arbeidsongeschiktheid komt 
overeen met de gemiddelde maandelijkse bijdragegrondslag, 
berekend door de totale jaarlijkse bijdrage te delen door twaalf 
maanden. 
d) Duur van het recht 
De duur van de prestaties voor de werknemers in deeltijd is 
dezelfde als die voor werknemers die voltijds werken. 
3. Mogelijkheden tot beroep 
a) Volgens het regeringsverslag garandeert artikel 53 van de 
Grondwet het recht op beroep. Iedere burger mag in beroep gaan 
bij de gewone rechtbanken en indien nodig rechtstreeks bij het 
Constitutioneel Hof. 
b) Het recht op beroep is een individueel recht. Indien alle eisen 
echter gelijk zijn is het mogelijk dat iedereen die een legitiem 
belang heeft collectief voor de arbeidsrechtbank verschijnt. 
c) De werknemersvakbonden en de werkgeversorganisaties kunnen niet 
namens de benadeelde in beroep gaan. 
Er zij gewezen op de mogelijkheid om in beroep te gaan wegens 
ongrondwettelijkheid van de wet- en regelgeving, opgesteld door 
de President van de regering, 50 afgevaardigden, 50 senatoren, de 
uitvoerende organen van de Autonome Gemeenschappen, de 
Vergaderingen van deze Gemeenschappen, alsmede op het bestaan van 
een prejudiciële vraag aan het Constitutioneel Hof door een 
rechtsinstantie. 
4. Uitsluitingen van de werkingssfeer van de richtlijn krachtens artikel 
7, lid 1 
4.1. Uitgesloten onderwerpen 
De zaken die zoals vermeld in artikel 7 van de richtlijn uitgesloten 
kunnen worden, geven volgens het regeringsrapport geen enkele 
aanleiding tot ongelijke behandeling van mannen en vrouwen. 
4.2. Pensioengerechtigde leeftijd 
De pensioengerechtigde leeftijd is hetzelfde voor mannen en vrouwen. 
4.3. Voordeel voor hen die kinderen hebben opgevoed 
In het Spaanse recht worden geen voordelen toegekend inzake 
ouderdomsverzekering aan hen die kinderen hebben opgevoed. 
4.4. Afgeleide rechten van de echtgenote 
Het recht op prestaties inzake ouderdom of invaliditeit is een 
persoonlijk recht van de verzekerde: het geeft in geen geval aanleiding 
tot afgeleid recht. 
4.5. Verhoging van prestaties voor de ten laste komende echtgenoot (inzake 
ouderdom, invaliditeit, arbeidsongeval of beroepsziekte) 
De pensioensverhoging voor de ten laste komende echtgenoot wordt 
zonder discriminatie van mannen of vrouwen verleend. 
II. PORTUGAL 
Het regeringsrapport is van mening dat Richtlijn 79/7/EEG ten uitvoer 
kan worden gelegd via de bepalingen van de Portugese wetgeving inzake 
sociale zekerheid. 
De Portugese Grondwet besteedt aandacht aan de gelijke behandeling van 
de burgers voor de wet in artikel 13 opdat niemand benadeeld of achter 
gesteld wordt op grond van geslacht: deze juridisch bindende bepalingen 
zijn rechtstreeks toepasbaar en verbinden de wetgevende, uitvoerende en 
rechterlijke macht. 
1. Vormen van directe discriminatie 
1.1. Sociale Zekerheid 
Volgens het regeringsrapport is er geen enkele vorm van directe 
discriminatie op het niveau van de werkingssfeer en de 
toelatingsvoorwaarden, noch op het niveau van de verplichting tot 
premiebetaling en de premieberekening. 
1.2. Werkingssfeer 
Er bestaat geen enkele vorm van directe discriminatie op grond van 
geslacht noch voor de werknemers in loondienst en de zelfstandigen, 
noch voor de ambtenaren en werknemers in de overheidssector. 
Er zij op gewezen dat sinds 1.01.94 alle echtgenoten van zelfstandigen 
die met hen op permanente basis samenwerken krachtens artikel 6, lid c) 
van wetsdecreet nr. 328/93 van 25 september 1993 onder de bepalingen 
van de sociale zekerheid voor zelfstandigen vallen 
1.3. Toelatingsvoorwaarden 
In de wettelijke bepalingen van de sociale zekerheid zijn de 
inschrijvingsvoorwaarden hetzelfde voor mannen als voor vrouwen. 
Wat de betaalde werknemers en de zelfstandigen betreft, kunnen vormen 
van discriminatie ten voordele van vrouwen inzake ouderdomspensioenen 
worden geconstateerd. 
Het regeringsrapport erkent dat met de gewijzigde sociale situatie en 
het grotere aantal werkende vrouwen een beleid voor gelijke behandeling 
gewenst is. 
Het verkrijgen van het recht op een uitkering uit hoofde van een 
beroepsactiviteit voor de thuisblijvende partner is niet voorzien in de 
Portugese wetgeving. 
De gelijke behandeling wordt in acht genomen op het gebied van 
gezinsprestaties; deze worden aan de ene partner verstrekt als deze 
bewijst dat de andere er niet reeds van geniet. 
1.4. De verplichting tot premiebetaling en de premieberekening 
Op deze twee gebieden is er geen vorm van directe discriminatie op 
grond van geslacht, noch voor de werknemers in loondienst en de 
zelfstandigen, noch voor de ambtenaren en werknemers in de 
overheidssector. 
1.5. De berekening van de prestaties 
a) Volgens het regeringsrapport bevat de wetgeving geen enkele vorm 
van discriminatie op grond van geslacht betreffende de 
berekeningswijzen, de duur, de minimumbedragen en de tijdvakken 
die gelijkgesteld worden aan tijdvakken van verzekering voor de 
werknemers in loondienst en de zelfstandigen en de ambtenaren en 
de werknemers in de overheidsector. 
b) Gezinssituatie 
Wat de werknemers in loondienst en de zelfstandigen betreft, 
wordt de gezinssituatie slechts op bepaalde gebieden in 
aanmerking genomen. 
Het bedrag van de werkloosheidsuitkering hangt af van het aantal 
personen die ten laste komen van de genieter/genietster. 
Het bedrag van de gezinstoelagen wordt verhoogd vanaf het derde 
kind als aan bepaalde inkomensvoorwaarden wordt voldaan. 
Het overlevingspensioen voor afstammelingen wordt verhoogd voor 
wezen die geen vader en moeder meer hebben. 
Benadrukt zij dat onder bepaalde inkomensvoorwaarden een 
aanvullende toelage werd uitgekeerd voor de partner die ten laste 
kwam van de ontvanger van een invaliditeits- of 
ouderdomspensioen. Het was een forfaitair bedrag. Deze 
aanvullende toelage is bij wetsdecreet nr. 328/93 van 25 
september 1993 afgeschaft. Artikel 100 van het betreffende 
wetsdecreet bepaalt echter dat de uit hoofde van de vorige 
wetgeving toegekende toelagen blijven uitgekeerd worden. De 
afschaffing van deze aanvullende toelage is volledig conform de 
eisen van Richtlijn 79/7/EEG. Waar het op aankomt is immers de 
10 
toekenning van de-ze aanvullende toelagen zonder onderscheid 
gebaseerd op het geslacht, tenzij het gaat om toeslagen voor 
echtgenoot/partner ten laste op de langdurige ouderdoms- en 
invaliditeitsuitkeringen of uitkeringen wegens arbeidsongeval of 
beroepsziekte. In dit geval zijn de Lid-Staten krachtens artikel 
7, lid 4, van Richtlijn 79/7/EEG gemachtigd om deze toeslagen toe 
te kennen aan een van beide geslachten, met name aan de man voor 
de echtgenote ten laste, zolang het voorstel voor een richtlijn 
van 23 oktober 1987'1 tot voltooiing van de tenuitvoerlegging van 
het beginsel van gelijke behandeling van mannen en vrouwen in de 
wettelijke en de beroepsregelingen inzake sociale zekerheid niet 
door de Raad is goedgekeurd. 
Wat de ambtenaren en de werknemers in de overheidssector 
betreft, speelt de gezinssamenstelling een rol op het gebied van 
de gezinsprestaties vanaf het derde kind omdat in dit stelsel 
geen enkele prestatie verstrekt wordt voor de ten laste komende 
partner. 
1.6. Sociale bijstand 
De toekenningsvoorwaarden voor de prestaties van sociale bijstand zoals 
die van gespecialiseerde diensten kennen geen enkele vorm van directe 
of indirecte discriminatie tussen mannen en vrouwen. 
In de overheidssector zijn voorrechten noch algemeen noch uniform, maar 
worden in principe zonder discriminatie naar geslacht toegekend. 
1.7. Uitsluiting van de werkingssfeer krachtens artikel 3, lid 2, van de 
richtlijn 
De uitbetaling van een overlevingspensioen aan personen die samenwonen 
overeenkomstig het wettelijke stelsel van sociale zekerheid wordt 
geregeld bij wetsdecreet nr. 322/90 van 18 oktober 1990 en 
uitvoeringswet nr. 1/94 van 18 januari 1994. 
De niet gehuwde (maar samenwonende) of op het ogenblik van het 
overlijden van de echtgenoot wettelijk gescheiden personen komen voor 
een overlevingspensioen in aanmerking, als zij gedurende twee jaar 
onder soortgelijke voorwaarden als die van wettelijk gehuwde personen 
met de overleden echtgenoot hebben samengewoond. 
De uitbetaling van het overlevingspensioen hangt af van de wettelijke 
erkenning van het recht van de betreffende persoon op een 
overlevingspensioen krachtens het wetboek van burgerlijke 
rechtsvordering (in het algemeen wanneer de personen samenwonen zonder 
gehuwd te zijn) of op basis van zijn rechtspositie als 
uitkeringsgerechtigde die automatisch uit zijn gezinssituatie 
voortvloeit. 
Er zij op gewezen dat de nieuwe wetgeving voor de langstlevende partner 
uitsluitend geldt voor de overlijdens die na de inwerkingtreding van 
wetsdecreet nr. 322/90 hebben plaatsgevonden. 
Wat de toekenning van gezinstoelagen voor personen ten laste betreft, 
bestaat er volgens het regeringsrapport geen enkele discriminatie (zie 
punt 1.3, laatste alinea). 
4 P.B.E.G. nr. C 309 van 19.11.87, blz. 10. 
11 
2. Vormen van indirecte discriminatie 
2.1. Algemeen 
De juridische normen en de nationale jurisprudentie geven geen enkele 
definitie van het begrip 'indirecte discriminatie'. 
De regering gebruikt dezelfde interpretatie als de Commissie1'. 
2.2. Uitvoering: prestaties van sociale zekerheid en sociale bijstand 
a) Werkingssfeer 
Volgens het regeringsrapport bestaat er geen uitsluiting van de 
werkingssfeer van de wettelijke regelingen op grond van 
burgerlijke staat of gezinssituatie. 
Volgens een niet-gouvernementeel verslag6 zijn noodhulpen 
(personen die incidentele of seizoenswerkzaamheden verrichten) en 
vrijwilligers (personen die op vrijwillige basis werkzaamheden 
verrichten en soms een zeer kleine beloning ontvangen) niet 
gedekt door het sociale zekerheidsstelsel: aangezien een hoog 
percentage daarvan vrouwen is, verdient deze situatie in de 
atypische sector bijzondere aandacht. Het regeringsrapport is van 
mening dat noodhulpen als werknemers in loondienst gedekt zijn 
door het algemene sociale zekerheidsstelsel. Het rapport vermeldt 
dat de situatie voor "vrijwilligers" anders is aangezien de 
vrijwilligers gedekt zijn of kunnen zijn door een minder gunstig 
stelsel - de vrijwillige sociale verzekering. 
b) Toelage voor ten laste komende partner 
Aan werknemers in loondienst en zelfstandigen wordt zonder 
discriminatie een toelage toegekend voor de ten laste komende 
partner. In de praktijk is het echter meestal de man die deze 
toelage geniet. De regering overweegt in het kader van de 
regelgeving van de basiswet inzake de sociale zekerheid deze 
aanvulling af te schaffen en de berekeningsgrondslag van de 
pensioenen te herwaarderen. 
c) Begrip gezinshoofd 
Dit begrip is afgeschaft door de Grondwet. 
d) De hoogte van de overlevingspensioenen (weduwenpensioenen) waarop 
de partners van werknemers in loondienst en van zelfstandigen 
aanspraak kunnen maken, is lager dan het bedrag van de 
pensioenen die aan de rechthebbenden worden uitgekeerd. Toch kan 
het bedrag van de pensioenen die aan alle overlevenden worden 
uitgekeerd het bedrag van het pensioen bereiken dat de overleden 
rechthebbende genoot. 
Tussentijds verslag over de toepassing van 
Richtlijn 79/7/EEG COM(83) 793. 
Verslag van het netwerk van onafhankelijke deskundigen 
van de Commissie over de toepassing van de richtlijnen 
inzake de gelijke behandeling van mannen en vrouwen. 
12 
2.3. Deeltijdwerk 
lift pi-r eenl .jqe- mannen en vrouwen dat dee ] t.i jcJs werkt zouJs bJijkt 
uit onderstaande tabel (in duizenden). 
Totaal Vrouwen Mannen 
Aantal tewerkgestelden 4 190.1 1 722.2 2 467.8 
werkduur per week lager 
is dan normaal 157.3 99.2 58.1 
waarvan 
de activiteitsduur lager is dan 52.4 35.3 17.0 
20 uur/week 
de activiteitsduur hoger is dan 104.9 63.9 41.1 
20 uur/week 
Bron: Enquête over de werkgelegenheid/INE 
In Portugal is 5,7% van de werkende vrouwen in deeltijd werkzaam 
tegenover 2,3% van de werkende mannen. 
b) Dekking en prestatie van de sociale zekerheid 
Voor de werknemers in loondienst en de zelfstandigen vindt 
dekking door de wettelijke sociale-zekerheidsstelsels bij 
deeltijdwerk onder dezelfde voorwaarden plaats als bij 
voltijdwerk. 
De uitkeringen die worden verstrekt bij het intreden van een 
sociaal risico worden evenwel berekend op basis van de 
daadwerkelijk ontvangen salarissen. Dientengevolge is de hoogte 
van deze uitkeringen lager dan voor werknemers in voltijd. 
Deeltijdwerk komt in Portugal weinig voor: slechts 3,7% van de 
beroepsbevolking, onderverdeeld in 63% vrouwen en 37% mannen; het 
percentage vrouwen ligt altijd hoger dan het percentage mannen, 
of de arbeidstijd nu meer of minder dan 20 uur per week bedraagt. 
Wat de ambtenaren en de werknemers in de overheidssector 
betreft, blijven bij het stelsel dat op deeltijdwerk toegepast 
wordt de rechten op de sociale zekerheid behouden. De twee 
stelsels die bij deeltijdwerk van toepassing zijn, beschrijven 
uitdrukkelijk de rechten die ambtenaren kunnen genieten. 
c) De prestaties worden de werknemers met een deeltijdbaan niet 
verleend op basis van het evenredigheidsbeginsel, maar het bedrag 
van bepaalde prestaties kan uiteenlopen omdat de berekening ervan 
gebaseerd is op het gemiddelde loon van de werknemer. 
13 
Volgens een niet-gouvernementeel verslag' werken veel vrouwen in 
deeltijd en ontvangen zij een lagere werkloosheidsuitkering dan 
mannen. De huidige systemen van bescherming tegen werkloosheid 
leggen toelatingsvoorwaarden op waaraan vrouwen zeer moeilijk 
kunnen voldoen: zij werken thuis of hebben een contract van 
bepaalde duur en nemen zo de onzekere, lager geschoolde en 
slechter betaalde banen in. Afgezien van het feit dat het hierbij 
om een bijzondere vorm van discriminatie gaat, vormt deze 
situatie ook een algemener sociologisch probleem dat nadere 
aandacht verdient 
d) De prestaties worden voor dezelfde duur verleend als voor 
werknemers met een fulltime baan. 
3. Mogelijkheden tot beroep 
a) Het recht op beroep langs hiërarchische weg en het recht om een 
klacht in te dienen bij administratieve of burgerlijke 
rechtbanken naargelang het onderwerp van het geschil, worden 
gewaarborgd. 
b) Het recht op beroep kan alleen persoonlijk uitgevoerd worden door 
de rechthebbende op de wettelijke en persoonlijke directe 
rechten. 
c)Geen enkele organisatie kan namens de benadeelde8 in beroep 
gaan. 
4. Uitsluitingen van de werkingssfeer van de Richtlijn krachtens artikel 
7 , ] i d i 
4.1. Uitgesloten onderwerpen 
De Portugese regering heeft onlangs een nieuwe wetgeving aangenomen die 
de geleidelijke gelijktrekking van de pensioengerechtigde leeftijd voor 
beide seksen beoogt. 
4.2. Pensioengerechtigde leeftijd 
De leeftijd voor de toekenning van ouderdomspensioenen voor de 
werknemers in loondienst en de zelfstandigen zal vanaf 1999 65 jaar 
voor beide seksen bedragen. 
4.3. Voordelen voor hen die kinderen hebben opgevoed 
De vader of moeder heeft recht op speciaal opvoedingsverlof van twee 
jaar. Dit verlof wordt als werkperiode beschouwd bij de berekening van 
de prestaties inzake ouderdom en invaliditeit. 
Het moederschaps- of vaderschapsverlof wordt gelijkgesteld aan een 
tijdvak van verzekering. 
Verslag van het netwerk van onafhankelijke deskundigen 
van de Commissie over de toepassing van de richtlijnen 
inzake de gelijke behandeling van mannen en vrouwen. 
Het wetboek van de administratieve procedure dat in 
de maand mei 1992 van kracht werd, machtigt 
organisaties de benadeelde te vervangen. 
14 
4.4. Afgeleide rechten van de echtgenote 
Het afgeleid recht van de echtgenote op ouderdoms- en 
invaliditeitsprestaties is niet voorzien in het Portugese recht. 
4 . S . T9illüÜ£"_ voo r t <-n _J 'i.':j_<:\_korn<_-nf jf- x?*"ü-t_ri.fJ L 
Deze toelage bestond in het Portugese recht tot 1993. Uit hoofde van 
wetsdecreet nr. 328/93 van 25 september 1993 is deze toelage echter 
afgeschaft, behalve voor de personen die deze toelage reeds ontvingen 
en haar krachtens artikel 100 van dit decreet zullen blijven ontvangen. 
HOOFDSTUK III: CONCLUSIES 
I. OMZETTING IN NATIONAAL RECHT 
Inhoudelijk vertoont de richtlijn enkele uitvoeringsproblemen: enerzijds het 
aantal wijzigingen dat de Lid-Staten in hun wetgeving moeten aanbrengen om die 
te laten overeenstemmen met de richtlijn; anderzijds de diverse 
interpretatieproblemen en de stricte grenzen van het toepassingsgebied. 
Noch Spanje noch Portugal heeft de nationale rechtsstelsels grondig moeten 
wijzigen, aangezien het beginsel van gelijke behandeling van mannen en vrouwen 
reeds in hun grondwet opgenomen is. 
Er is <ii grote vooruitgang geboekt, maar de inspanningen moeten nog worden 
voortgezet. 
II. VORMEN VAN DIRECTE DISCRIMINATIE 
Het verslag maakt een min of meer uitgebreide inventaris op van de wijzigingen 
die de Lid-Staten aangebracht hebben in hun wettelijke bepalingen om vormen 
van directe discriminatie af te schaffen en probeert, zij het nog steeds met 
enig voorbehoud, na te gaan of deze wetgevingen met de richtlijn 
overeenstemmen. 
Spanje had het door de richtlijn geïntroduceerde programma al grotendeels 
verwezenlijkt. Met de nieuwe grondwet van 1978 werd de gelijke behandeling van 
mannen en vrouwen een grondwettelijk beginsel. De wetgeving inzake sociale 
zekerheid werd op essentiële punten in overeenstemming gebracht met de 
Grondwet. Toch konden bij de toetreding van Spanje tot de Europese Gemeenschap 
op 1-1-1986 nog een aantal tekortkomingen worden vastgesteld: zo voerde de 
tabel met bedragen van de prestaties voor niet invalidiserende permanente 
arbeidsongeschiktheid een verschil in tussen mannen en vrouwen, tot bij 
beschikking van 1-5-1988 deze vorm van directe discriminatie met terugwerkende 
kracht tot de richtlijn (1.1.1986) in Spanje en Portugal werd afgeschaft. 
Sindsdien lijkt er geen directe discriminatie meer te bestaan, behalve 
misschien de verschillen tussen mannen en vrouwen die in de speciale regeling 
voor het huispersoneel in Spanje bestaan. 
Ook Portugal kent een recente Grondwet die de gelijkheid van allen voor de wet 
erkent en in het bijzonder op het gebied van de sociale zekerheid. Toch 
bevatte de Portugese wetgeving in 1986 nog vormen van directe discriminatie 
tussen mannen en vrouwen, in het bijzonder ten voordele van vrouwen: zo werden 
bijvoorbeeld bij het verlenen van een overlevingspensioen aan de langslevende 
partner van de genieter van een ouderdoms- of invaliditeitspensioen, of in 
geval van overlijden ten gevolge van een arbeidsongeval of een beroepsziekte 
strengere voorwaarden aangelegd voor de man dan voor de vrouw. 
15 
Vanaf 1986 zijn in Portugal specifieke wijzigingen aangebracht. Zo is bij het 
wetsdecreet nr. 322 van 18 oktober 1990 gelijke behandeling inzake 
overlevingspensioenen ingevoerd. De discriminerende bepalingen betreffende 
arbeidsongevallen en beroepsziekten zijn in strijd met de Grondwet verklaard 
en bijgevolg afgeschaft. Het wetsdecreet nr. 79-A van 13 maart 1989 heeft de 
regeling ter bescherming van werklozen opnieuw geformuleerd en de toegang tot 
de verschillende prestaties vergemakkelijkt, met name voor deeltijdwerkers. 
De Commissie wijst erop dat volgens de rechtspraak van het Hof van Justitie9 
de justitiabelen het recht hebben om zich te verzetten tegen de toepassing van 
een niet-aangepaste wetgeving krachtens artikel 4 van de richtlijn dat 
rechtstreeks toepasbaar is. 
III. VORMEN VAN INDIRECTE DISCRIMINATIE 
De richtlijn geeft geen definitie van indirecte discriminatie, maar verbiedt 
wel in artikel 4 elke vorm van directe of indirecte discriminatie op grond van 
geslacht. 
De Commissie heeft geprobeerd dit begrip nader te verklaren: zij was van 
mening dat er vermoeden van indirecte discriminatie bestaat wanneer een 
schijnbaar neutrale maatregel in feite op beslissende wijze werknemers van een 
bepaald geslacht treft. Het is aan de opsteller van de discriminerende regel 
om te bewijzen dat er geen opzet tot discriminatie aanwezig was en dat deze 
maatregel objectief gerechtvaardigd is. 
Uit de analyse van de antwoorden van de regeringen blijkt dat Spanje en 
Portugal in hun nationale rechtspraak geen enkele definitie van indirecte 
discriminatie kennen. 
Het probleem van de indirecte discriminatie doet zich vaak voor wanneer het 
gaat om prestaties in verband met het begrip "gezinshoofd", de toelagen voor 
de echtgenoot/partner ten laste en tenslotte in geval van deeltijdwerk. 
Hoewel het begrip "gezinshoofd" in Spanje en Portugal op beide geslachten 
toegepast kan worden, erkent de regering dat de man in praktijk meestal als 
de genieter beschouwd wordt, maar wil hieruit niet afleiden dat er vermoeden 
van indirecte discriminatie bestaat. Wat de toelagen voor de partner ten laste 
betreft, worden ze niet alleen toegekend zonder onderscheid van geslacht maar 
kunnen ze gezien worden als iets dat vaak verstrekt wordt om het gezin dat ze 
geniet een minimuminkomen te waarborgen. 
Arrest van 4.12.86 (Zaak 7/85 FNV), jurisprudentie 
bevestigd door de arresten van 24/03/1987 (zaak 
286/85 McDermott en Cotter) en van 24/06/1987 (zaak 
384/85 Borrie Clarke) alsmede in alle arresten in 
de zaken die daarop gevolgd zijn, met name het 
arrest van 8/05/1988 (zaak 80/87 Dik), arrest van 
11/06/1987 (zaak 30/85 Teuling), arrest van 13.12 
1989 (zaak 102/88 Ruzius-Wilbrink), arrest van 
21/11/90 (zaak 373/89 Caisse d'Assurances sociales 
pour Travailleurs Indépendants 
"Integrity"/Rouvroy), arrest van 13.03.1991 (zaak 
377/89 Me Dermott en Cotter 2), arrest van 
11.07.1991 (zaak 31/90 Johnson), arrest van 
20/07.1991 (zaak 208/90 Emmott), arrest van 
19/11/92 (zaak C-226/91 Molenbroek), arrest van 
30/3/93 (zaak C-328/91 Thomas o.a.), en arrest van 
1.7.93 (zaak C-154/92 Van Cant). 
16 
Op het gebied van dee J I i jdwer k, waar hel .j.intaJ vrouwen zeer groot is, zou men 
twee voorbeelden kunnen noemen die aan de basis liggen van indirecte 
discriminatie ten nadele van vrouwen. Ten eerste de speciale regeling voor 
huispersoneel en het verstrekken van een geldelijke prestatie voor tijdelijke 
arbeidsongeschiktheid vanaf de 29e dag na het begin van de ziekte (in de 
algemene regeling wordt vanaf de vierde dag vergoed).(Er zij op gewezen dat 
in Portugal het ziekengeld na de derde dag wordt uitbetaald). Het tweede 
voorbeeld is de berekeningsgrondslag voor de premies van deeltijdwerkers.. 
Het Portugese recht heeft aanzienlijke vooruitgang geboekt en het betwistbare 
begrip "gezinshoofd" is afgeschaft. Ten aanzien van deeltijdwerk blijken 
enkele onregelmatigheden te bestaan. De sociale bescherming die van toepassing 
is op deze werknemers is dezelfde als voor fulltime-werknemers. Niettemin 
valt op enkele gebreken te wijzen10, met name de voorwaarden voor het 
verstrekken van een werkloosheidsuitkering, het lagere bedrag van sommige 
prestaties, lacunes die wijzen op een lagere sociale bescherming en het 
vermoeden van indirecte discriminatie omdat vooral vrouwen dit soort werk 
doen: minder betaald, lager gekwalificeerd, onzekerder. 
Een niet-gouvernementeel verslag11 noemt het uitsluiten van noodhulpen van de 
werkingssfeer van de wettelijke stelsels inzake sociale zekerheid indirecte 
discriminatie in de overheidssector: de noodhulpen zijn voornamelijk vrouwen. 
Er zij echter op gewezen dat in alle gevallen waarin een vermoeden van 
indirecte discriminatie bestaat wanneer een bepaalde sexe in sterkere mate 
door een blijkbaar neutrale maatregel wordt getroffen, dit verschil in 
behandeling door het Gemeenschapsrecht kan worden getolereerd als de maatregel 
beantwoordt aan objectieve factoren die vrij zijn van elk idee van 
discriminatie. 
IV. HOGER BEROEP 
Het recht om in beroep te gaan dat reeds vóór de richtlijn in de 
nationale wetgeving bestond, is zowel in Spanje en Portugal een individueel 
recht dat uitgeoefend wordt voor de gewone rechtbanken door de benadeelde zelf 
zonder dat vertegenwoordiging door werknemers- of werkgeversorganisaties 
mogelijk is. 
UITSLUITINGEN 
De richtlijn biedt de Lid-Staten de mogelijkheid om bepaalde zaken van 
de werkingssfeer uit te sluiten. 
Spanje heeft van deze mogelijkheid geen gebruik gemaakt: daar is men van 
mening dat de zaken die uitgesloten kunnen worden in het Spaanse recht geen 
discriminatie op grond van geslacht kunnen veroorzaken. 
Portugal heeft zijn wetgeving gewijzigd en met decreet nr. 329 van 25 
september 1993 een voor mannen en vrouwen identieke pensioengerechtigde 
leeftijd ingevoerd die op 65 jaar is vastgesteld. Deze gelijktrekking zal 
geleidelijk plaatsvinden, aangezien de vorige wetgeving voorzag in een 
Verslag van het netwerk van onafhankelijke deskundigen 
van de Commissie over de toepassing van de richtlijnen 
inzake de gelijke behandeling van mannen en vrouwen. 
Verslag van het netwerk van onafhankelijke deskundigen 
van de Commissie over de toepassing van de richtlijnen 
inzake de gelijke behandeling van mannen en vrouwen. 
17 
verschillende leeftijd naargelang de sekse (62 jaar voor vrouwen, 65 jaar voor 
mannen). De pensioengerechtigde leeftijd voor vrouwen zal geleidelijk met zes 
maanden per jaar worden opgetrokken. Aldus zal de gelijkheid in 1999 tot stand 
zijn gebracht. 
CONCLUSIES 
Op basis van de verstrekte informatie kan men in het huidige rapport 
vaststellen dat Spanje en Portugal de wetgevingen die bedoeld zijn met de 
werkingssfeer van Richtlijn 79/7/EEG systematisch bestudeerd hebben. 
Door de omzetting in nationaal recht zijn de meeste vormen van directe 
discriminatie op bevredigende wijze in beide landen afgeschaft. 
Wat de indirecte discriminatie betreft, moet in beide landen nog een en ander 
verdwijnen en verbeterd worden. 
Om deze reden moet de Commissie de volgende initiatieven voortzetten. 
Enerzijds kan zij zo nodig gebruik maken van inbreukprocedures krachtens 
artikel 169 van het Verdrag, op grond van de klachten die bij haar zijn 
ingediend, of op eigen initiatief als zij ziet dat een Lid-Staat aan zijn 
verplichtingen verzuimt. 
Anderzijds dient zij bijzondere aandacht te schenken aan het afschaffen van 
vormen van indirecte discriminatie en eventueel inbreukprocedures instellen 
tegen Lid-Staten die dergelijke onrechtvaardige discriminaties handhaven. 
Bovendien zal zij de initiatieven die in en door Lid-Staten genomen zijn 
steunen en stimuleren om alle betrokkenen op te leiden, bewust te maken en 
raad te geven. 
De Commissie wijst er tenslotte op dat Richtlijn 79/7/EEG slechts een eerste 
stap is in de toepassing van het beginsel van gelijke behandeling op het 
gebied van de sociale zekerheid. Een tweede stap is bereikt met de goedkeuring 
van Richtlijn 86/378/EEG die het beginsel uitbreidt tot de beroepsstelsels. 
Een derde stap bestaat uit Richtlijn 86/613/EEG die het gelijkheidsbeginsel 
uitbreidt tot mannen en vrouwen die een zelfstandige activiteit uitoefenen. 
Tenslotte vormt een voorstel voor een nog in discussie zijnde richtlijn van 
1987 (COM(87) 494 def.) van 23.10.1987 in een vierde fase een aanvulling op 
de twee vorige richtlijnen met het doel de lacunes op te vullen en het 
programma van gelijke behandeling van mannen en vrouwen op het gebied van 
sociale zekerheid af te ronden. Dit voorstel is echter nog steeds bij de Raad 
in behandeling, ondanks het gunstig advies van het Parlement en het Economisch 
en Sociaal Comité, omdat bepaalde Lid-Staten moeilijkheden ondervinden met de 
goedkeuring ervan aangezien het voorstel tamelijk ingewikkelde zaken behandelt 
zoals de pensioengerechtigde leeftijd en de overlevingspremie's. 
Gezien echter de ontwikkeling van de sociale en gezinsstructuren en de 
evolutie van de jurisprudentie op het gebied van de beroepsstelsels van de 
sociale zekerheid12, wordt het hoog tijd om de lacunes op te vullen op het 
In het arrest van 17.05.1990 in de zaak 262/88 
Barber en de daaropvolgende verklarende arresten 
bevestigt het Hof dat de prestaties die verleend 
zijn uit hoofde van de beroepsstelsels van sociale 
zekerheid onder het begrip beloning vallen in de 
zin van artikel 119 van het Verdrag. Afwijkingen 
van Richtlijn 86/378 in verband met het beginsel 
van gelijke behandeling zijn voor werknemers in 
loondienst dan ook ongeldig. Daarom moet het 
gebied van de gelijke behandeling bij de sociale bescherming en zo het in 1978 
gestarte proces te beëindigen. 
Hiertoe kan men alleen maar verwijzen naar het Gemeenschapshandvest van de 
sociale grondrechten van de werkenden (punt 16) en naar het derde programma 
op middellange termijn voor gelijke kansen (1991-1995) dat de nadruk legt op 
gelijke kansen op het gebied van sociale bescherming, op welk gebied de Lid-
Staten nog grote inspanningen moeten doen, wil er tevens juridische gelijkheid 
op dit gebied verkregen worden. 
De resolutie van het Parlement van 14.12.1991 en het initiatiefverslag 
(verslag 00MEN-RUIJTEN) liggen in dezelfde lijn. 
Ten slotte wijdt het Verdrag betreffende de Europese Unie verscheidene 
bepalingen aan het sociaal beleid en aan de kansgelijkheid tussen man en 
vrouw. Het EG-Verdrag bevat nu een protocol (nummer 14) betreffende de sociale 
politiek, op grond waarvan elf Lid-Staten een Overeenkomst betreffende de 
sociale politiek hebben gesloten die op dit gebied nieuwe mogelijkheden biedt. 
Artikel 2 van deze overeenkomst bepaalt dat de Gemeenschap het optreden van 
de Lid-Staten op verscheidene gebieden volledig ondersteund; hieronder vallen 
ook de gelijkheid van mannen en vrouwen wat hun kansen op de arbeidsmarkt en 
de behandeling op het werk betreft. 
De actie van de Gemeenschap moet worden voortgezet op het gebied van de 
tenuitvoerlegging van het beginsel van de gelijke behandeling van mannen en 
vrouwen, met name voor de sociale zekerheid, en dient gericht te zijn op de 
omzetting in positief recht van één van de grondbeginselen van het 
gemeenschapsrecht. 
voorstel van 1987 [ voorstel voor een richtlijn van 
de Raad tot voltooiing van de tenuitvoerlegging van 
het beginsel van gelijke behandeling van mannen en 
vrouwen in de wettelijke en de beroepsregelingen 
inzake sociale zekerheid - COM (87) 494 def. van 23 
oktober 1987 en P.B.E.G. nr. C 309 van 19.11.87, 
blz. 10] zich richten op de lacunes in de 
wettelijke regelingen en wat de beroepsstelsels 
betreft alleen de lacunes in de regelingen voor 
zelfstandigen. Er zij op gewezen dat de Commissie 
op 16 mei 1995 een voorstel voor een richtlijn tot 
wijziging van Richtlijn 86/378 heeft ingediend om 
deze in overeenstemming te brengen met artikel 119 
van het Verdrag, zoals uitgelegd door het Hof van 
Justitie [ COM (95) 186] in voornoemde arresten. 
19 

ISSN 0254-1513 
COM(95) 418 def. 
DOCUMENTEN 
NL 01 05 06 
Catalogusnummer : CB-CO-95-460-NL-C 
ISBN 92-77-93119-1 
Bureau voor officiële publikaties der Europese Gemeenschappen 
L-2985 Luxemburg 
2o