Het gemeenschappelijk standpunt voorziet in de beperking dat de aanvrager een diploma van het hoger onderwijs moet hebben verkregen in de twee jaar voorafgaand aan de datum van de aanvraag of moet aantonen dat hij een studie volgt die leidt tot een diploma van hoger onderwijs. Ook mogen de lidstaten verlangen dat de stage hetzelfde gebied bestrijkt en zich op hetzelfde kwalificatieniveau situeert als de hogeronderwijsgraad die is behaald of de studie die wordt gevolgd.

Het gemeenschappelijk standpunt maakt de erkenningsprocedure voor onderzoeksinstellingen facultatief en voorziet in een facultatieve erkenningsprocedure voor instellingen voor hoger onderwijs, scholen, organisaties die verantwoordelijk zijn voor vrijwilligerswerk of entiteiten die stagiairs ontvangen. Indien een lidstaat dergelijke procedures opzet, wordt het indienen van aanvragen vergemakkelijkt.

Het voorstel betrof een herschikking van de twee bestaande richtlijnen betreffende studenten (2004/114/EG) en onderzoekers (2005/71/EG). Beoogd werd de tekortkomingen van die twee instrumenten te verhelpen en daarmee de EU voor de betrokken groepen tot een aantrekkelijkere bestemming te maken. Het voorstel breidt het toepassingsgebied van de EU-voorschriften uit; de toelatingsregels waren voordien immers slechts verplicht voor studenten en onderzoekers en facultatief voor scholieren, onbezoldigde stagiairs en vrijwilligers. Het voorstel bevat verplichte regels voor alle categorieën, met inbegrip van de nieuwe categorieën bezoldigde stagiairs en au pairs. Het voorstel bevat verbeteringen van met name de toelatingsprocedures, het recht op gelijke behandeling, het recht van studenten op toegang tot de arbeidsmarkt tijdens hun studie, mobiliteit binnen de EU en procedurele waarborgen. Ook wordt voor afgestudeerden en onderzoekers de mogelijkheid geschapen om na afronding van de studie of het onderzoek werk te zoeken of een bedrijf op te zetten.

Vergunningsduur (artikel 18)

Het gemeenschappelijk standpunt bepaalt dat de vergunningsduur voor studenten en onderzoekers die door een programma zijn gedekt, ten minste twee jaar bedraagt (tegenover één jaar voor studenten en onderzoekers die niet door een programma zijn gedekt). Het voorstel van de Commissie voorzag niet in een langere vergunningsduur voor studenten en onderzoekers die door een programma zijn gedekt, behalve in de context van de mobiliteit binnen de EU.

Redenen voor weigering (artikel 20)

Het gemeenschappelijk standpunt brengt de redenen voor weigering grotendeels in overeenstemming met die van de richtlijn inzake binnen een onderneming overgeplaatste personen. Het gemeenschappelijk standpunt voorziet daarnaast in de mogelijkheid voor lidstaten om een aanvraag te weigeren als de lidstaat bewijs of ernstige en objectieve redenen heeft om vast te stellen dat het verblijf van de derdelander andere doelen zou dienen dan die waarvoor hij verzoekt te worden toegelaten (artikel 20, lid 2, onder f)). Zowel de Commissie als het Europees Parlement hadden bedenkingen bij laatstgenoemde bepaling, die uiteindelijk werd aanvaard en vergezeld ging van de volgende verklaring van de twee instellingen:

Het Europees Parlement en de Commissie vatten artikel 20, lid 2, onder f), van deze richtlijn zodanig op dat de lidstaten een aanvraag slechts per geval mogen afwijzen, met inachtneming van de specifieke omstandigheden van de desbetreffende onderdaan van een derde land en het beginsel van evenredigheid en op grond van bewijsstukken dan wel om ernstige en objectieve redenen. De Commissie zal erop toezien dat de lidstaten, bij de omzetting van de richtlijn, deze bepaling overeenkomstig die interpretatie ten uitvoer leggen en zal het Parlement en de Raad daarvan in kennis stellen in het kader van haar verplichtingen uit hoofde van artikel 39.

Het Europees Parlement en de Commissie zijn van oordeel dat het opnemen van deze bepaling in deze richtlijn geen precedent mag vormen voor toekomstige instrumenten inzake legale migratie.

Redenen voor intrekking of niet-verlenging van een vergunning (artikel 21)

Zoals ook het geval is voor de redenen voor weigering, brengt het gemeenschappelijk standpunt de redenen voor intrekking of niet-verlenging grotendeels in overeenstemming met die van de richtlijn inzake binnen een onderneming overgeplaatste personen.

Gelijke behandeling (artikel 22)

Hoewel het gemeenschappelijk standpunt de lidstaten de mogelijkheid biedt om voor de toekenning van gezinstoelagen een minimumverblijfsduur verplicht te stellen (eveneens overeenkomstig de richtlijn inzake binnen een onderneming overgeplaatste personen), wordt in het algemeen nog steeds voldaan aan de doelstelling van het Commissievoorstel om transparant te maken welke op de richtlijn gecombineerde vergunning gebaseerde gelijkebehandelingsrechten gelden voor de verschillende categorieën waarop de herschikking van toepassing is.

Economische activiteiten van studenten (artikel 24)

Het gemeenschappelijk standpunt verhoogt het minimale aantal uren dat studenten toegang moeten krijgen tot de arbeidsmarkt tot 15 uur per week (wat meer is dan de 10 uur per week die Richtlijn 2004/114/EG biedt, maar minder dan de 20 uur per week waarin het voorstel van de Commissie voorzag). Het gemeenschappelijk standpunt verandert niets aan de door de Commissie voorgestelde schrapping van de bepaling van Richtlijn 2004/114/EG die de lidstaten toestaat om de toegang tot de arbeidsmarkt tijdens het eerste verblijfsjaar te weigeren.

Werk zoeken of een verblijf opzetten door studenten die hun studie hebben afgerond en onderzoekers die hun onderzoek hebben beëindigd (artikel 25)

Het gemeenschappelijk standpunt beperkt de toegestane verblijfsduur voor het zoeken naar werk of het opzetten van een bedrijf tot negen maanden. Het gemeenschappelijk standpunt staat toe dat de lidstaten eisen dat het werk dat de derdelander zoekt of het bedrijf dat hij aan het opstarten is, overeenstemt met het niveau van de afgeronde studie of het voltooide onderzoek. Wat studenten betreft, staat het gemeenschappelijk standpunt de lidstaten toe om deze bepalingen uitsluitend toe te passen op studenten die een academische graad met een bepaald minimumniveau hebben behaald (de hoogste graad die mag worden geëist is niveau 7 van het Europees kwalificatiekader, d.w.z. het masterniveau).

Mobiliteit binnen de EU (artikel 27)

Het gemeenschappelijk standpunt bevat bepalingen inzake de mobiliteit binnen de EU die uitsluitend gelden voor studenten en onderzoekers, terwijl het voorstel van de Commissie dergelijke bepalingen ook ten aanzien van bezoldigde stagiairs bevatte. In het gemeenschappelijk standpunt wordt een kennisgevingsprocedure ingevoerd (zoals in de richtlijn inzake binnen een onderneming overgeplaatste personen). Dit is een vereenvoudigde procedure voor studenten en onderzoekers die zich naar een tweede lidstaat willen begeven op basis van de vergunning die door de eerste lidstaat is afgegeven.

Voor onderzoekers is deze procedure van toepassing bij kortetermijnmobiliteit (ten hoogste 180 dagen; artikel 28). Voor langduriger mobiliteit (artikel 29) kan een lidstaat ofwel de kennisgevingsprocedure toepassen, ofwel een aanvraagprocedure.

Gezinsleden van een onderzoeker mogen de onderzoeker op basis van dezelfde regels vergezellen (artikel 30).

Het gemeenschappelijk standpunt beperkt de mobiliteit binnen de EU voor studenten tot studenten die onder een programma met mobiliteitsmaatregelen vallen, maar verlengt de maximale verblijfsduur in de tweede lidstaat tot 360 dagen (artikel 31).

Procedurele waarborgen (artikel 34)