GROENBOEK BETREFFENDE EEN EUROPESE PROCEDURE INZAKE BETALINGSBEVELEN EN MAATREGELEN TER VEREENVOUDIGING EN BESPOEDIGING VAN DE PROCESVOERING OVER GERINGE VORDERINGEN

(door de Commissie ingediend)

INHOUD

Doelstelling van het Groenboek

Overleg over het Groenboek met alle belanghebbende kringen

1. DEEL I: INLEIDING

1.1. De toepasselijkheid van een Europees instrument: uitsluitend op grensoverschrijdende zaken of ook op zuiver binnenlandse geschillen?

1.2. De keuze van het geschikte instrument met het oog op de nagestreefde onderlinge aanpassing van het procesrecht

2. DEEL II: EEN EUROPESE BETALINGSBEVELPROCEDURE

2.1. INLEIDING

2.1.1. Toegang tot efficiënte verhaalmogelijkheden indien schuldenaren hun verplichtingen niet nakomen zonder dat er betwisting denkbaar is over de gegrondheid, de aard en de omvang van de betrokken schuldvordering

2.2. Definitie van een betalingsbevelprocedure

2.3. De noodzaak van actie op Gemeenschapsniveau

2.4. ACHTERGROND

2.4.1. I. Initiatieven tot invoering van een Europese betalingsbevelprocedure vóór de inwerkingtreding van het Verdrag van Amsterdam

2.4.1.1. Voorstel-Storme

2.4.1.2. Richtlijn betalingsachterstanden

2.5. Het Verdrag van Amsterdam en zijn gevolgen

2.5.1. Het Verdrag van Amsterdam

2.6. De conclusies van Tampere

2.7. Het programma voor wederzijdse erkenning

2.8. De Europese executoriale titel voor niet-betwiste vorderingen als eerste onderdeel van een tweesporenaanpak

2.9. Een groenboek als tweede onderdeel van deze aanpak

3. HET EUROPEES BETALINGSBEVEL

3.1. Algemene benadering

3.1.1. Beknopt overzicht van de verschillende modellen die in de lidstaten bestaan

3.2. Toepassingsgebied van het instrument

3.2.1. Beperking tot geldvorderingen?

3.2.2. Moet de procedure enkel voor bepaalde soorten vorderingen openstaan of moeten, omgekeerd, bepaalde soorten vorderingen van de procedure worden uitgesloten?

3.2.3. Plafond voor het bedrag dat kan worden gevorderd (of - indien ook niet-geldelijke vorderingen zijn toegestaan - voor het met de vordering gemoeide bedrag)?

3.2.4. Moet de aanwending van het instrument verplicht zijn?

3.3. Regels die van toepassing zijn op de procedure

3.3.1. Internationale rechterlijke bevoegdheid in grensoverschrijdende zaken - Forum van de woonplaats van de gedaagde?

3.3.2. Regels tot vaststelling van de rechterlijke bevoegdheid binnen de lidstaat waarvan de gerechten bevoegd zijn

3.3.3. Regels om te bepalen wie precies verantwoordelijk is voor de procedure

3.3.4. Verzoek om een betalingsbevel

3.3.5. Grondigheid van het onderzoek van de vordering door de rechtbank

3.3.6. De beslissing van de rechtbank over het betalingsbevel

3.3.7. Aan de gedaagde samen met de beslissing te verstrekken informatie over zijn procedurele rechten en plichten

3.3.8. Betekening of kennisgeving van het betalingsbevel aan de gedaagde

3.3.9. Verzet van de gedaagde

3.3.9.1. Uiterste termijn voor verzet

3.3.9.2. Vereisten voor schriftelijk verzet

3.3.10. Gevolgen van verzet

3.3.11. Gevolgen van het uitblijven van tijdig verzet

3.3.12. Regels betreffende de vertegenwoordiging door een advocaat

3.3.13. Regels betreffende kosten (gerechtskosten en andere kosten) en de vergoeding ervan

3.3.14. Tenuitvoerlegging

4. DEEL III: MAATREGELEN TER VEREENVOUDIGING EN BESPOEDIGING VAN DE PROCESVOERING OVER GERINGE VORDERINGEN

4.1. HUIDIG EG-RECHT - EERDERE COMMUNAUTAIRE INITIATIEVEN

4.2. ACHTERGROND

4.3. BESTAANDE PROCEDURES VOOR GERINGE VORDERINGEN IN DE LIDSTATEN

4.3.1. Drempel

4.3.2. Soorten geschillen

4.3.3. De procedure voor geringe vorderingen als optie of verplichting

4.3.4. Inleiding van de procedure

4.3.5. Vertegenwoordiging en bijstand

4.3.6. ADR (alternatieve wijzen van geschillenbeslechting)

4.3.7. Versoepeling van bepaalde regels inzake bewijsverkrijging

4.3.8. Invoering van de mogelijkheid van een louter schriftelijke procedure

4.3.9. Versoepeling van de regels betreffende de inhoud van het vonnis en het tijdskader

4.3.10. Kosten

4.3.11. Uitsluiting/beperking van de mogelijkheid van hoger beroep

4.4. DE NOODZAAK VAN MAATREGELEN OP COMMUNAUTAIR NIVEAU

5. TOEPASSINGSGEBIED VAN HET INSTRUMENT VOOR GERINGE VORDERINGEN

5.1. Drempel

5.2. Soorten geschillen

5.3. De procedure voor geringe geschillen als mogelijkheid of als verplichting

6. VEREENVOUDIGING VAN PROCEDUREVOORSCHRIFTEN

6.1. Gemeenschappelijke minimumnormen voor formulieren

6.2. Vertegenwoordiging en bijstand

6.3. ADR (alternatieve wijzen van geschillenbeslechting)

6.4. Versoepeling van bepaalde regels inzake bewijsverkrijging

6.5. Invoering van de mogelijkheid van een zuiver schriftelijke procedure

6.6. Versoepeling van de regels betreffende de inhoud van het vonnis en de termijnen

6.7. Kosten

6.8. Uitsluiting/beperking van de mogelijkheid rechtsmiddelen in te stellen

6.9. Verdere mogelijkheden voor vereenvoudiging

7. Overzicht van de vragen

Doelstelling van het Groenboek

Dit Groenboek geeft de aanzet tot overleg met alle belanghebbende kringen over mogelijke maatregelen op Gemeenschapsniveau met het oog op:

- de invoering van een Europese betalingsbevelprocedure, d.w.z. een specifieke snelle en goedkope procedure, waarop in alle lidstaten een beroep kan worden gedaan, voor vorderingen die naar verwachting niet zullen worden betwist;

- de vereenvoudiging en bespoediging van de procesvoering voor geringe vorderingen, een terrein waarop het van bijzonder groot belang is dat de procedures worden gestroomlijnd en de kosten worden beperkt om te voorkomen dat het instellen van deze vorderingen economisch onverantwoord wordt.

Dit document is gebaseerd op een vergelijkende studie van de wijze waarop de lidstaten momenteel de betrokken procedurekwesties aanpakken. Dit overzicht van de situatie in de lidstaten is bedoeld om gemakkelijker te achterhalen welke de beste praktijken zijn die kunnen dienen als inspiratiebron voor Europese instrumenten.

Overleg over het Groenboek met alle belanghebbende kringen

De hoofdstukken 1, 2, 3 en 5 van dit Groenboek bevatten een aantal vragen over wat volgens de Commissie de belangrijkste problemen zijn die moeten worden opgelost bij de beoordeling van mogelijke initiatieven met betrekking tot, enerzijds, een Europese betalingsbevelprocedure en, anderzijds, maatregelen om de procesvoering voor geringe vorderingen te versnellen en te vereenvoudigen. Aan het einde van het Groenboek is een overzicht van deze vragen opgenomen. De Commissie zou graag van alle belanghebbenden met redenen omklede antwoorden op deze vragen ontvangen. Indien de belanghebbenden opmerkingen wensen te maken over andere aspecten van de zaak, ongeacht of deze al dan niet in dit Groenboek worden behandeld, mogen zij gerust buiten het bestek van deze vragen treden. Antwoorden op de vragen en alle andere opmerkingen dienen uiterlijk op 31 mei 2003 te worden toegezonden aan:

Europese Commissie Directoraat-generaal Justitie en binnenlandse zaken, Eenheid A.3 B-1049 Brussel Fax: +32 2 2996457

E-mail: jai-coop-jud-civil@cec.eu.int

Om de verwerking van de inkomende antwoorden en opmerkingen te vergemakkelijken, worden belanghebbenden die deze via verschillende kanalen doen toekomen (b.v. per e-mail en op papier) vriendelijk verzocht in voorkomend geval aan te geven dat hetzelfde document reeds eerder aan de Commissie werd toegezonden. Tenzij de afzender hiertegen uitdrukkelijk bezwaar maakt, kunnen de antwoorden en opmerkingen op de website van de Commissie bekend worden gemaakt. De Commissie zal in het voorjaar van 2003 bekijken of het nodig is een hoorzitting te houden om de in dit Groenboek aan de orde gestelde vraagstukken verder te bespreken.

1. DEEL I: INLEIDING

Net als het huidige werkprogramma van de Commissie, is het programma van maatregelen voor de uitvoering van het beginsel van wederzijdse erkenning van beslissingen in burgerlijke en handelszaken [1], zoals zijn naam zegt, in de eerste plaats gericht op het vergemakkelijken van de erkenning en tenuitvoerlegging van beslissingen die in een andere lidstaat zijn gegeven, en dus niet op de onderlinge aanpassing of harmonisatie van het procesrecht. In het programma wordt niettemin toegegeven dat tegelijk met de afschaffing van intermediaire maatregelen, die nog altijd moeten worden genomen om erkenning en tenuitvoerlegging te bewerkstellingen, een specifieke procedure in de Gemeenschap zou kunnen worden ingevoerd in de vorm van hetzij een eenvormige procedure die in een verordening wordt geregeld, hetzij een geharmoniseerde procedure die door iedere lidstaat op grond van een richtlijn wordt ingesteld.

[1] PB C 12 van 15.01.2001, blz.1.

Overeenkomstig de conclusies van de Europese Raad van Tampere wordt in het programma voor wederzijdse erkenning uitdrukkelijk aangedrongen op de vaststelling van dergelijke gemeenschappelijke voorschriften voor:

- een specifieke procedure voor de snelle en doeltreffende inning van niet-betwiste vorderingen (Europese betalingsbevelprocedure) en

- een vereenvoudigde en snellere regeling van geschillen over kleine vorderingen.

Hoewel procedures voor geringe vorderingen en het bevel tot betaling twee verschillende gebieden van het procesrecht zijn, komen bij harmonisatie of bij de invoering van een eenvormige Europese procedure op die gebieden dezelfde of elkaar overlappende vragen aan de orde. Al bij al zullen dit de eerste initiatieven op het gebied van civielrechtelijke samenwerking zijn die rechtstreeks betrekking hebben op de regels die de procedure voor het verkrijgen van een uitvoerbare beslissing beheersen.

De twee belangrijkste vraagstukken in verband met de algemene opzet van Europese wetgeving die voor beide gebieden moeten worden opgelost (hoewel de oplossingen niet noodzakelijk dezelfde hoeven te zijn), zijn:

1.1. De toepasselijkheid van een Europees instrument: uitsluitend op grensoverschrijdende zaken of ook op zuiver binnenlandse geschillen?

Het is mogelijk regels uit te werken die uitsluitend van toepassing zijn op geschillen over kleine vorderingen of betalingsbevelprocedures waarbij twee partijen betrokken zijn die in twee verschillende lidstaten domicilie hebben en derhalve de invoering te overwegen van een enkel voor grensoverschrijdende geschillen geldende Europese procedure voor betalingsbevelen of kleine vorderingen. Het is echter mogelijk dat de grensoverschrijdende dimensie van een zaak pas aan het licht komt als de schuldeiser in het stadium van de tenuitvoerlegging erachter komt dat hij die tenuitvoerlegging in een andere lidstaat moet proberen te verkrijgen, omdat de schuldenaar naar die lidstaat is verhuisd of enkel daar goederen bezit die voor beslag in aanmerking komen. Voorts zou het als onbevredigend kunnen worden aangevoeld als er uitsluitend voor vorderingen met een internationale dimensie een specifieke doeltreffende Europese procedure zou worden ingevoerd, terwijl de eisers in zuiver binnenlandse zaken aangewezen zouden blijven op een omslachtig gewoon burgerlijk rechtsvorderingsysteem dat niet beantwoordt aan hun rechtmatige behoeften. Een uitgesproken ongelijkheid op het gebied van de doeltreffendheid van de procedurele middelen die voor schuldeisers uit verschillende lidstaten openstaan om hun schuldvorderingen te innen, ongeacht of het om kleine of niet-betwiste vorderingen gaat, zou niet alleen problemen stellen op het gebied van uitvoerbaarheid en rechtvaardigheid, maar zou ook rechtstreeks van invloed kunnen zijn op de goede werking van de interne markt. Een dergelijke invloed zou niet onlogisch zijn indien procespartijen in de Europese Unie niet overal toegang hadden tot even doeltreffende instrumenten, terwijl een voorafgaande voorwaarde voor gelijkheid van de burgers en de partners in het bedrijfsleven in een geïntegreerde ruimte juist gelijke toegang tot rechtsinstrumenten is. Het is aannemelijk dat een bedrijf dat actief is in een lidstaat waar het gerechtelijk systeem voorziet in een snelle en doeltreffende tenuitvoerlegging van vorderingen een aanzienlijk concurrentievoordeel heeft ten opzichte van een bedrijf dat zaken doet in een gerechtelijke omgeving waar dergelijke doeltreffende rechtsmiddelen niet beschikbaar zijn. Dergelijke verschillen kunnen er zelfs toe leiden dat bedrijven worden ontmoedigd om het recht op vrije vestiging in andere lidstaten, dat hun uit hoofde van het EG-Verdrag toekomt, uit te oefenen. De toepassing van mogelijke instrumenten op het gebied van betalingsbevelprocedures en geringe vorderingen zou bijgevolg ook in zuiver binnenlandse geschillen dienstig kunnen worden geacht.

Vraag 1:

Moeten Europese instrumenten op het gebied van betalingsbevelprocedures en geringe vorderingen uitsluitend op grensoverschrijdende of ook op zuiver binnenlandse geschillen van toepassing zijn? Wat zijn volgens u de voor- en nadelen van een groter of kleiner toepassingsgebied voor deze beide mogelijke instrumenten?

1.2. De keuze van het geschikte instrument met het oog op de nagestreefde onderlinge aanpassing van het procesrecht

De keuze van het rechtsinstrument dat geschikt wordt geacht om de nagestreefde onderlinge aanpassing van het procesrecht te verwezenlijken heeft aanzienlijke gevolgen. In een richtlijn zou men zich kunnen beperken tot de hoofdbeginselen en de lidstaten een zekere marge kunnen geven om de procedure aan hun individuele behoeften aan te passen. De verplichting hun wetgeving aan de vereisten van de richtlijn aan te passen zou echter onvermijdelijk tot de vervanging van de bestaande nationale systemen leiden. Een verordening zou wegens haar rechtstreekse toepasselijkheid de lidstaten daarentegen geen speelruimte laten. Maar de invoering van een eenvormige Europese procedure hoeft niet noodzakelijk tot de vervanging van de nationale wetgeving te leiden. Een nieuwe Europese procedure kan ook worden beschouwd als een bijkomende mogelijkheid, naast de nationale methode om kleine of niet-betwiste vorderingen te behandelen.

Hoeveel eenvormigheid is nodig om, in overeenstemming met subsidiariteitsbeginsel, de nagestreefde grotere doeltreffendheid en gebruiksvriendelijkheid te bereiken? Hoeveel vrijheid en flexibiliteit kan aan de lidstaten worden gegeven zonder dat afbreuk wordt gedaan aan de oorspronkelijke doelstelling een gelijke en even efficiënte toegang tot de rechtspleging te bevorderen?

Voorts zij erop gewezen dat de scheidslijn tussen eenvormige en geharmoniseerde procedures niet zo scherp is als het misschien wel lijkt. Zelfs indien een verordening wordt vastgesteld, zouden alle aangelegenheden die in dat instrument bewust niet worden behandeld, kunnen - of zelfs moeten - worden geregeld door aanvullende nationale voorschriften. Het is bijvoorbeeld goed denkbaar dat de voorkeur wordt gegeven aan een verordening als geschikt instrument om met betrekking tot de hoofdlijnen van de Europese betalingsbevelprocedure volledige eenvormigheid te waarborgen, terwijl voor minder belangrijke aspecten ruimte wordt gelaten voor mogelijkerwijs afwijkende voorschriften van de lidstaten die aan hun individuele behoeften beantwoorden. Evenzeer kan een richtlijn een meer geschikt wetgevingsinstrument lijken om de hoofdlijnen van een procedure voor geringe vorderingen vast te leggen. Het is hoe dan ook noodzakelijk dat wordt bepaald welke cruciale procedurele aspecten harmonisatie behoeven en in een wetgevend instrument - hetzij een verordening, hetzij een richtlijn - moeten worden opgenomen. In de rest van dit document zoeken wij uit welke deze fundamentele aspecten voor een Europese betalingsbevelprocedure aan de ene kant en voor geringe vorderingen aan de andere kant zijn.

Vraag 2:

Wat is het geschikte wetgevende instrument voor betalingsbevelprocedures en geringe vorderingen - een verordening of een richtlijn?

2. DEEL II: EEN EUROPESE BETALINGSBEVELPROCEDURE

2.1. INLEIDING

2.1.1. Toegang tot efficiënte verhaalmogelijkheden indien schuldenaren hun verplichtingen niet nakomen zonder dat er betwisting denkbaar is over de gegrondheid, de aard en de omvang van de betrokken schuldvordering

Het is een vaststaand feit dat het hoofddoel van een groot deel van de rechtszaken in de lidstaten niet is een bindende onpartijdige beslissing over betwiste feitelijke vragen of rechtsvragen te verkrijgen. Het is inderdaad meer en meer regel, in plaats van uitzondering, dat de schuldeiser zich zonder dat er sprake is van enige betwisting tot de rechtbank moet wenden om een executoriale titel te verkrijgen die hem in staat stelt door middel van gedwongen executie een schuldvordering te innen die de schuldenaar gewoon niet wil of niet kan betalen [2].

[2] In 2000 zette de Commissie een studie op over specifieke procedures voor kleine vorderingen die in de lidstaten beschikbaar zijn. De vragenlijst die in het kader van die studie aan de lidstaten werd gestuurd omvatte ook enkele vragen over niet-betwiste vorderingen. Uit de antwoorden van de lidstaten die zijn opgenomen in een tabel in het eindrapport van Evelyne Serverin, directeur onderzoek bij CNRS IDHE-ENS CACHAN (Des Procedures de traitement judiciares des demandes de faible importance ou non contestées dans les droits des Etats-Membres de l'Union Européenne, Cachan 2001, blz. 30) blijkt dat in de lidstaten waar desbetreffende statistische gegevens beschikbaar zijn, niet-betwiste vorderingen tussen 50% (Ierland) en meer dan 80% (Duitsland, Oostenrijk, Zweden) van alle door gewone lagere rechtbanken behandelde zaken uitmaken.

Deze situatie vormt een veelzijdige uitdaging voor de gerechtelijke systemen van de lidstaten. Het is heel belangrijk geworden dat er in een zo vroeg mogelijk stadium van de procedure een onderscheid wordt gemaakt tussen de werkelijk betwiste zaken en de zaken waarin er geen sprake is van een echt rechtsgeschil. Dat dit onderscheid wordt gemaakt, is een noodzakelijke, zij het niet voldoende voorwaarde om doeltreffend gebruik te maken van de beperkte middelen die aan de rechtbanken zijn toegewezen. Het stelt de rechtbanken in staat zich te concentreren op de geschillen die onder de eigenlijke rechtspraak vallen en deze binnen een redelijke termijn te beslechten. Dit is echter alleen haalbaar indien er een snelle en efficiënte procedure voor niet-betwiste vorderingen beschikbaar is die de werklast van de rechterlijke instanties verlicht, hetgeen noodzakelijk is voor het voorkomen van grote achterstand bij het gerecht. Gezien alleen al het aantal niet-contentieuze zaken is het bestaan van procesrechtregels die voor een doeltreffende beslechting van dat soort zaken zorgen een beslissende factor voor de goede werking van een gerechtelijk systeem in zijn geheel.

Een snelle invordering van schulden waarvan de gegrondheid niet ter discussie staat, is van het grootste belang voor het bedrijfsleven in de Europese Unie. Een rechtskader dat schuldeisers geen toegang verschaft tot een snelle afwikkeling van niet-betwiste schuldvorderingen kan malafide schuldenaren een zekere straffeloosheid verzekeren en derhalve aanzetten tot het opzettelijk achterwege laten van betalingen tot hun eigen voordeel [3]. Betalingsachterstanden zijn een belangrijke oorzaak van insolventie die het voortbestaan van bedrijven, vooral kleine en middelgrote bedrijven, in gevaar brengt en tot een groot verlies aan banen leidt. De noodzaak zelfs voor de invordering van niet-betwiste schulden langdurige, lastige en dure gerechtelijke procedures in te stellen kan alleen maar tot een verergering van deze schadelijke economische gevolgen leiden.

[3] Aan de hand van de resultaten van een studie die op verzoek van de Commissie in 1994 werd verricht ('European Late Payment Survey' - Intrum Justitia) raamde de Commissie het aandeel van opzettelijke vertragingen bij betaling in de Europese Unie in haar geheel op 35%. Zie Mededeling van Commissie aan de Raad en het Europees Parlement 'Naar meer doelmatigheid bij het verkrijgen en uitvoeren van rechterlijke beslissingen binnen de Europese Unie', PB C 33 van 31.01.1998, blz. 3, punt 38.

2.2. Definitie van een betalingsbevelprocedure

Alle lidstaten proberen het vraagstuk van het grote aantal niet-betwiste schuldvorderingen dat men via hun rechtbanken probeert in te vorderen uit hun nationale perspectief in het kader van hun eigen procedurestelsels en tradities aan te pakken. Het hoeft dan ook geen verbazing te wekken dat dit zeer uiteenlopende oplossingen - zowel uit technisch oogpunt als uit het oogpunt van het behaalde succes - heeft opgeleverd. In sommige lidstaten zijn vonnissen bij verstek, speciale summiere rechtspleging binnen het raam van de gewone burgerlijke procesvoering, of zelfs het kort geding, dat een zo goed als definitieve uitspraak oplevert omdat er in de praktijk vrijwel nooit een bodemprocedure op volgt [4], de belangrijkste procedurele instrumenten om de massa niet-betwiste vorderingen het hoofd te bieden.

[4] In Nederland wordt door de rechtbanken veel beroep gedaan op het kort geding, omdat er geen snelle, eenvoudige en goedkope incassoprocedure bestaat.

In verschillende lidstaten is evenwel het bewijs geleverd dat een specifieke betalingsbevelprocedure een bijzonder waardevol instrument is om voor een snelle en goedkope invordering te zorgen van schuldvorderingen die niet het voorwerp van een rechtsgeschil zijn. Tot dusver maakt een dergelijke procedure in elf lidstaten (Oostenrijk, België, Finland, Frankrijk, Duitsland, Griekenland, Italië, Luxemburg, Portugal, Spanje, Zweden) een integrerend deel uit van het burgerlijke procesrecht [5]. De bekendste voorbeelden zijn de Franse injonction de payer en het Duitse Mahnverfahren. De laatste jaren is nog een betalingsbevel ingevoerd in twee lidstaten (Spanje en Portugal), waar de schuldeisers tot dan een executoriale titel niet via een dergelijke weg konden verkrijgen [6]. Deze ontwikkeling bewijst dat dit soort procedure in de hele Europese Unie meer en meer aanslaat.

[5] Met uitzondering van België, waar de summiere rechtspleging om betaling te bevelen ingevolge enkele structurele gebreken (het betalingsbevel moet bijvoorbeeld worden voorafgegaan door een ingebrekestelling) omslachtiger is gebleken dan de gewone burgerlijke procedure en bijgevolg weinig ingang heeft gevonden bij de juridische beroepsbeoefenaars.

[6] In Portugal werd de in 1993 aangenomen wetgeving inzake betalingsbevelen in 1998 herzien, hetgeen tot een veel betere werking ervan heeft geleid. In Spanje werd in 1999 de proceso monitorio ingevoerd.

De betalingsbevelprocedures die in de lidstaten beschikbaar zijn, wijken op belangrijke punten sterk van elkaar af, bijvoorbeeld wat betreft het toepassingsgebied, de toewijzing van de bevoegdheid om een betalingsbevel af te geven of de formele en materiële vereisten voor het verkrijgen van een gunstige beslissing. Ondanks deze verschillen tussen de bestaande wetgevingsmodellen, waarop hierna nog dieper wordt ingegaan in dit Groenboek, hebben al deze procedures de volgende onderscheidende kenmerken gemeen, die als uitgangspunt kunnen dienen voor de definitie van een betalingsbevelprocedure.

Op verzoek van de eiser neemt de rechter of een andere bevoegde instantie over de betrokken vordering een eenzijdige beslissing, d.i. zonder dat de gedaagde vooraf de mogelijkheid tot verweer krijgt. Deze beslissing wordt aan de gedaagde betekend met de instructie binnen een bepaalde termijn het bevel na te komen of de vordering te betwisten. Indien de gedaagde op geen van beide wijzen reageert, wordt het bevel tot betaling uitvoerbaar. Slechts indien hij verzet aantekent, kan de zaak aan een gewone procedure worden onderworpen. Tegen de gewone procedureregels in, berust de verantwoordelijkheid om een contradictoire procedure in te leiden in dit geval bij degene tot wie het betalingsbevel was gericht. Deze omkering van de verantwoordelijkheid, in het Frans heel treffend 'inversion du contentieux' (omkering van het geschil) genoemd, in combinatie met de bescherming van de rechten van de verdediging, die onder meer blijkt uit de mogelijkheid om te beletten dat er een executoriale titel tot stand komt, is het belangrijkste kenmerk van de betalingsbevelprocedure.

2.3. De noodzaak van actie op Gemeenschapsniveau

Het spreekt vanzelf dat de duur en de kosten van de gewone burgerlijke procesvoering, die onevenredig hoog zijn bij vorderingen waarover geen rechtsgeschil bestaat, nog meer buiten proportie zijn in zaken met grensoverschrijdende gevolgen. De gebrekkige kennis van de rechtsstelsels van andere lidstaten en de daaruit voortvloeiende noodzaak een advocaat te raadplegen, de tijdrovende betekening en kennisgeving van gerechtelijke stukken aan partijen in een andere lidstaat dan die van de procesvoering en de vertalingskosten zijn slechts de meest in het oog lopende factoren die het leven van schuldeisers met grensoverschrijdende vorderingen er niet gemakkelijker op maken. Deze problemen zijn inherent aan alle grensoverschrijdende geschillen, ongeacht of het om betwiste of onbetwiste vorderingen gaat. Maar het contrast tussen een snelle invorderingsprocedure die beschikbaar is voor zuiver binnenlandse gedingen en de vertragingen en hoge kosten die ontstaan als de partijen in verschillende lidstaten domicilie hebben, neemt onaanvaardbare proporties aan als de gegrondheid van de vordering niet eens wordt betwist door de gedaagde. Dit komt neer op een begunstiging van malafide schuldenaren in grensoverschrijdende betrekkingen en kan de economische subjecten ervan weerhouden hun activiteiten buiten hun lidstaat van oorsprong uit te breiden, met als resultaat een beperking van de handelstransacties tussen de lidstaten. Zelfs als er een doeltreffende nationale procedure voor de invordering van niet-betwiste schulden in iedere lidstaat beschikbaar zou zijn, wat momenteel absoluut niet het geval is [7], zou dat niet noodzakelijk een grote vooruitgang betekenen, aangezien de grote verschillen tussen dergelijke procedures en het gebrek aan vertrouwdheid ermee op zich aanzienlijke hinderpalen vormen voor de regeling van grensoverschrijdende zaken. Een geharmoniseerd Europees betalingsbevel zou een grote stap voorwaarts kunnen zijn op de weg naar een gemakkelijker toegang tot een doeltreffende rechtspleging.

[7] Zelfs in de lidstaten waar er betalingsbevelprocedures bestaan, zijn deze vaak (in Oostenrijk, België, Italië en Luxemburg) niet van toepassing als de verweerder in het buitenland is gedomicilieerd.

Wat evenmin uit het oog mag worden verloren, is dat met rechtszaken met grensoverschrijdende gevolgen zeker niet uitsluitend die zaken worden bedoeld waarbij partijen uit verschillende lidstaten bij de bodemprocedure zijn betrokken. Een aanvankelijk zuiver binnenlandse zaak kan een internationale dimensie krijgen omdat een beslissing die in een lidstaat is gegeven in een andere lidstaat ten uitvoer moet worden gelegd, bijvoorbeeld omdat de schuldenaar naar die lidstaat is verhuisd of slechts daar goederen heeft die in aanmerking komen voor beslag. De uitvoerbaarverklaring (exequatur) die nodig is om de tenuitvoerlegging op het grondgebied van een andere lidstaat dan die waar de beslissing is gegeven te verkrijgen [8] is een bron van vertragingen en kosten, en wel in die mate dat de Raad en de Commissie van de afschaffing van dergelijke intermediaire maatregelen een van hun grootste prioriteiten hebben gemaakt in het programma van maatregelen voor de uitvoering van het beginsel van wederzijdse erkenning van beslissingen in burgerlijke en handelszaken [9]. Door te voorzien in de mogelijkheid om, afhankelijk van de internationale bevoegdheidsregels, via een geharmoniseerde betalingsbevelprocedure een executoriale titel te verkrijgen in de lidstaat waar de beslissing ten uitvoer moet worden gelegd, zou men in een aantal gevallen de grens niet meer hoeven te overschrijden voor de tenuitvoerlegging. Als tenuitvoerlegging in een andere lidstaat dan die waar de beslissing is gegeven onvermijdelijk is, zou de invoering van een Europees betalingsbevel de erkennings- en tenuitvoerleggingsprocedures veel gemakkelijker of zelfs helemaal overbodig kunnen maken [10]. Het zich voorbehouden van het recht de tenuitvoerlegging van een buitenlands vonnis te weigeren is tot op grote hoogte het gevolg van de diversiteit van de nationale wetgevingen en de gebrekkige kennis van buitenlandse regels, met name wat betreft de verenigbaarheid van die regels met de in de lijst van gronden voor weigering of herroeping van het exequatur vervatte voorwaarden [11]. Wat vonnissen bij verstek betreft - en een bevel tot betaling is een bij verstek gewezen vonnis aangezien het pas uitvoerbaar wordt indien de gedaagde passief blijft en de beslissing niet bestrijdt [12] - is deze redenering in het bijzonder van toepassing op de heikele kwestie van de inachtneming van de rechten van de verdediging die zijn neergelegd in artikel 34, lid 2, van verordening van de Raad (EG) nr. 44/2001. Mocht de Europese betalingsbevelprocedure eenvormige gemeenschappelijke regels omvatten, met inbegrip van regels ter vrijwaring van de rechten van de verdediging, dan zou de volledige verdwijning van intermediaire erkennings- en uitvoeringsmaatregelen wellicht haalbaar zijn [13].

[8] De exequaturprocedure, die oorspronkelijk was neergelegd in de artikelen 31 e.v. van het Verdrag van Brussel van 1968 betreffende de rechterlijke bevoegdheid, de erkenning en de tenuitvoerlegging van beslissingen in burgerlijke en handelszaken (geconsolideerde versie PB C 27 van 26.01.1998, blz. 1), is gewijzigd en wordt nu beheerst door de artikelen 38 e.v. van verordening van de Raad (EG) nr. 44/2001 van 22 december 2000, PB L 12, 18.1.2000, blz. 1, die op 1 maart 2002 in werking is getreden.

[9] PB C 12 van 15.01.2001, blz.1.

[10] Dit standpunt werd reeds uiteengezet in de Mededeling van de Commissie aan de Raad en het Europees Parlement 'Naar meer doelmatigheid bij het verkrijgen en uitvoeren van rechterlijke beslissingen binnen de Europese Unie', PB C 33 van 31.01.1998, blz. 3.

[11] Artikel 45, lid 1, in combinatie met de artikelen 34 en 35 van verordening van de Raad (EG) nr. 44/2001.

[12] In de zaken Hengst Import BV tegen Campese (C-474/93), 13.07.1995, Jurispr. 1995, blz. I-2113 (Italiaanse procedimento d'ingiunzione) en Klomps tegen Michel (C-166/80), 16.06.1981, Jurispr. 1981, blz. 1593 (Duitse Mahnverfahren) heeft het Europese Hof van Justitie onderzocht in hoeverre betalingsbevelen in overeenstemming zijn met artikel 27, lid 2, van het Verdrag van Brussel van 1968, dat van toepassing is op bij verstek gewezen arresten.

[13] Het onvermijdelijke risico van een verkeerde interpretatie of onjuiste toepassing van deze regels in individuele gevallen vormt geen hinderpaal, aangezien fouten van die aard de uitvoerbaarheid van een arrest in een zuiver binnenlandse zaak niet beletten, tenzij het arrest zelf door de verliezende partij wordt betwist.

Het staat ter discussie of een Europese betalingsbevelprocedure uitsluitend van toepassing dient te zijn op grensoverschrijdende geschillen. Naast de algemene overwegingen die hieraan reeds in de inleiding van dit Groenboek zijn gewijd [14], kan ook het volgende in overweging worden genomen. Gelet op het feit dat een betalingsbevelprocedure in wezen een methode is voor de massale invordering van niet-betwiste schulden, die via de rechtbanken werkt omdat alleen deze bevoegd zijn om executoriale titels af te geven, kan het redelijk worden geacht situaties waarin er een duidelijke evenwichtsverstoring blijkt te bestaan wat betreft de doeltreffendheid van de procedurele middelen die voor schuldeisers in de diverse lidstaten openstaan, te beschouwen als een verstoring van de mededinging in de interne markt [15]. De invoering van een Europees betalingsbevel zou een poging tot harmonisatie met inachtneming van het subsidiariteitsbeginsel kunnen zijn, omdat dit soort procedure niet onlosmakelijk is verbonden met de andere regels die het burgerlijk procesrecht beheersen, maar veeleer een hoofdstuk apart vormt. Het is slechts als de gedaagde aan het einde van de betalingsbevelprocedure verzet aantekent dat een overgang naar een gewone burgerlijke procedure tot de mogelijkheden behoort. De invoering van een Europees betalingsbevel zou een verdere onderlinge aanpassing van de nationale procesrechtregels derhalve niet noodzakelijk maken.

[14] Zie hierboven onder 1.1.

[15] Volgens de Mededeling van de Commissie aan de Raad en het Europees Parlement 'Naar meer doelmatigheid bij het verkijgen en uitvoeren van rechterlijke beslissingen binnen de Europese Unie', PB C 33 van 31.01.1998, blz. 3, punt 38, is uit een studie ('European Payment Habits Survey', Intrum Justitia) (zie hierboven, voetnoot 3) gebleken dat het percentage opzettelijke vertragingen bij de betaling duidelijk lager ligt dan het communautaire gemiddelde, dat 35% bedraagt, in de lidstaten waar beslissingen houdende bevel tot betaling sneller, goedkoper en doeltreffender kunnen worden verkregen en uitgevoerd.

In het licht van de bovenstaande opmerkingen en om de Commissie in staat te stellen zich een beter oordeel te vormen van de noodzaak van actie op Gemeenschapsniveau en van de aard van de vereiste actie, is het een van de doelstellingen van dit Groenboek meer informatie te verzamelen over het functioneren van de procedurevoorschriften voor de invordering van niet-betwiste schuldvorderingen - ongeacht of het om een betalingsbevelprocedure of om een andere procedure gaat - in de lidstaten. Een analyse van het bestaande juridische kader is op zich niet voldoende om de juiste conclusies te kunnen trekken inzake het functioneren van een specifieke procedure in de dagelijkse praktijk. Hoe groter de verschillen zijn op het gebied van aanvaarding en succes van de methodes die bedoeld zijn om eenvoudiger en sneller een uitvoerbare beslissing over een vordering die niet blijkt te zijn betwist te verkrijgen, des te groter is de bovengenoemde evenwichtsverstoring en des te dringender ook de behoefte aan harmonisatie in de hele Gemeenschap.

Vraag 3:

Welke eventuele problemen hebben zich voorgedaan bij de toepassing van de betalingsbevelprocedure of van een andere procedure voor de invordering van niet-betwiste vorderingen in uw lidstaat? Graag een indicatie van het niveau van aanvaarding en succes van deze procedures in de praktijk. Kunnen deze procedures ook worden toegepast in grensoverschrijdende zaken waarin hetzij de eiser hetzij de gedaagde in een andere lidstaat domicilie heeft? Zo ja, welke eventuele problemen hebben zich bij de toepassing voorgedaan? Zo neen, hoe moeten niet-betwiste vorderingen in een grensoverschrijdende zaak worden behandeld?

2.4. ACHTERGROND

2.4.1. I. Initiatieven tot invoering van een Europese betalingsbevelprocedure vóór de inwerkingtreding van het Verdrag van Amsterdam

2.4.1.1. Voorstel-Storme

In 1993 diende een door professor Marcel Storme voorgezeten deskundigenwerkgroep procesrecht bij de Commissie een ontwerpvoorstel in voor een richtlijn betreffende de onderlinge aanpassing van de wetgeving en de regels van de lidstaten met betrekking tot bepaalde aspecten van de burgerlijke rechtsvordering (het zogenoemde voorstel-Storme) [16]. Deze eerste alomvattende poging om de belangrijkste vraagstukken op het gebied van de burgerlijke rechtsvordering aan te pakken [17], duidelijk opgezet met het oog op de interne markt [18], omvat onder meer een afdeling met gedetailleerde voorschriften voor een betalingsbevelprocedure, hetgeen neerkomt op een erkenning van het bijzonder grote belang van de harmonisatie op dat gebied [19]. Hoewel dit voorstel uiteindelijk niet tot een wetgevend initiatief van de Commissie heeft geleid, is het een goed referentiepunt en een waardevolle inspiratiebron.

[16] De tekst werd in 1995 gepubliceerd: Storme (ed.), Rapprochement du droit judiciaire de l'Union Européenne - Approximation of judiciary law in the European Union, Dordrecht/Boston/London.

[17] Er zij op gewezen dat de Raad van Europa vóór dit voorstel in zijn Aanbeveling nr. R (81) 7 betreffende maatregelen voor een gemakkelijker toegang tot de rechtspraak van 14.05.1981 reeds had voorgesteld bepalingen uit te werken voor niet-betwiste of vaststaande liquide vorderingen om ervoor te zorgen dat in deze zaken zonder onnodige formaliteiten en kosten en zonder dat partijen voor de rechter hoeven te verschijnen snel een definitieve uitspraak wordt verkregen.

[18] In het inleidende verslag gaat prof. Marcel Storme uitvoerig in op de noodzaak van de harmonisatie van het burgerlijke procesrecht in het kader van de totstandbrenging van de interne markt, zowel uit economisch oogpunt als met het oog op de rechtsgrondslag van de Gemeenschapswetgeving op dit gebied.

[19] De werkgroep was oorspronkelijk van plan een volledig Europees modelwetboek van burgerlijke rechtsvordering uit te werken. In het uiteindelijke voorstel is er echter een duidelijk verschil merkbaar tussen een aantal gebieden (zoals het bevel tot betaling) die men gedetailleerd heeft behandeld en waarvoor men een geharmoniseerde gemeenschappelijk procedure voorstelt en andere gebieden waar men zich tot algemene beginselen of minimumnormen heeft beperkt.

2.4.1.2. Richtlijn betalingsachterstanden

In 1998 diende de Commissie een voorstel in voor een richtlijn van het Europees Parlement en de Raad betreffende bestrijding van betalingsachterstanden bij handelstransacties [20]. Uitgaande van de redenering dat de gevolgen van betalingsachterstanden, zoals een afschrikkende achterstandsrente die door de schuldeiser na het verstrijken van de termijn kan worden geïnd, slechts ontmoedigend kunnen werken als er tegelijk snelle, efficiënte en goedkope beroepsprocedures bestaan [21], omvatte het ontwerp in artikel 5 een bepaling die de lidstaten ertoe verplichtte te voorzien in een versnelde invorderingsprocedure voor onbetwiste schulden, waarvan in hetzelfde artikel een aantal essentiële minimale kenmerken werden aangegeven. Hoewel de term 'betalingsbevel' als zodanig niet in de tekst voorkomt, kan ervan worden uitgegaan dat de redacteurs van het voorstel oorspronkelijk aan een dergelijke procedure hebben gedacht [22]. In de richtlijn die uiteindelijk op 29 juni 2000 [23] op grond van artikel 95 van het EG-Verdrag werd vastgesteld, is echter van een voorzichtiger benadering uitgegaan. De lidstaten worden niet meer verplicht een (eventueel nieuwe) specifieke procedure in te voeren, maar moeten uit hoofde van artikel 5 er enkel voor zorgen dat er binnen een periode van 90 kalenderdagen overeenkomstig hun respectieve nationale wetgeving een executoriale titel kan worden verkregen [24]. Het valt af te wachten of de omzetting van artikel 5 merkbare veranderingen in de procedurestelsels van de lidstaten met zich zal brengen [25]. Deze bepaling moet hoe dan ook worden gezien als een eerste voorzichtige - en zeker niet de laatste - stap op de weg naar de vaststelling van een efficiënte Europese invorderingsprocedure voor niet-betwiste vorderingen.

[20] COM (98) 126 def., PB C 168 van 03.06.1998, blz. 13.

[21] Overweging 14 van het voorstel, welke overweging 20 van de richtlijn is geworden.

[22] In de toelichting bij het voorstel werd verwezen naar de Franse injonction de payer en het Duitse Mahnverfahren.

[23] Richtlijn 2000/35/EG, PB L 200 van 08.08.2000, blz. 35. De termijn voor omzetting is op 8 augustus 2002 verstreken.

[24] Artikel 5 ('Invorderingsprocedures voor onbetwiste schulden') bepaalt:

[25] Het lijkt niet onwaarschijnlijk dat de meeste of zelfs alle lidstaten zullen stellen dat hun procesrecht reeds aan die voorwaarden voldoet. In dit verband hangt er veel af van de interpretatie van de term "normaliter". Wordt enkel rekening gehouden met het juridisch kader of ook met empirische feiten die verband houden met de doeltreffendheid van de rechtbanken in de praktijk?

2.5. Het Verdrag van Amsterdam en zijn gevolgen

2.5.1. Het Verdrag van Amsterdam

De inwerkingtreding van het Verdrag van Amsterdam heeft ertoe geleid dat de justitiële samenwerking in burgerlijke zaken van de derde pijler (artikel K.1, lid 6 VEU) naar de eerste pijler is overgebracht. Volgens artikel 61, onder c) en artikel 65 van het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschappen moet de Gemeenschap maatregelen aannemen op het gebied van justitiële samenwerking in burgerlijke zaken met grensoverschrijdende gevolgen en, voor zover nodig, voor de goede werking van de interne markt. Overeenkomstig artikel 65, onder c) omvatten deze maatregelen de afschaffing van de hinderpalen voor de goede werking van de burgerrechtelijke procedures, zo nodig door bevordering van de onderlinge verenigbaarheid van de in de lidstaten geldende bepalingen van burgerlijke rechtsvordering.

Deze nieuwe communautaire bevoegdheid heeft opnieuw een impuls gegeven aan de discussie over een verderreikende harmonisatie van de procesrechtregels, ook op het gebied van niet-betwiste vorderingen [26].

[26] Dit betekent evenwel niet dat artikel 61, onder c), en artikel 65 de enige mogelijke rechtsgrond zijn voor een Europese betalingsbevelprocedure.

2.6. De conclusies van Tampere

De Europese Raad van Tampere van 15 en 16 oktober 1999 onderschreef het beginsel van wederzijdse erkenning van vonnissen en andere beslissingen van gerechtelijke instanties als de hoeksteen van de justitiële samenwerking die binnen de Unie tot stand moet worden gebracht. Onder de titel "Grotere convergentie inzake burgerlijk recht" verzocht hij de Raad en de Commissie nieuwe procesrechtregels voor grensoverschrijdende zaken op te stellen, in het bijzonder betreffende de elementen die een soepele justitiële samenwerking en de toegang tot de rechter bevorderen. Betalingsbevelen werden uitdrukkelijk genoemd als een van die cruciale elementen [27].

[27] Conclusies van het voorzitterschap, punt 38.

De Europese Raad verzocht de Raad en de Commissie vóór december 2000 een programma van maatregelen goed te keuren om uitvoering te geven aan het beginsel van wederzijdse erkenning, alsmede een begin te maken met werkzaamheden betreffende een Europese executoriale titel en de aspecten van het procesrecht waarvoor gemeenschappelijke minimumnormen noodzakelijk worden geacht om de toepassing van het beginsel van wederzijdse erkenning te vergemakkelijken.

2.7. Het programma voor wederzijdse erkenning

In het gezamenlijke programma van de Commissie en de Raad inzake maatregelen voor de uitvoering van het beginsel van wederzijdse erkenning van beslissingen in burgerlijke en handelszaken, dat op 30 november 2000 door de Raad werd aangenomen, wordt er uitdrukkelijk op gewezen dat de afschaffing van het exequatur voor niet-betwiste vorderingen een van de prioriteiten van de Gemeenschap moet zijn. Het feit dat een exequaturprocedure tot vertraging van de tenuitvoerlegging van beslissingen inzake niet door de schuldenaar betwiste vorderingen kan leiden, wordt op zichzelf een tegenstrijdigheid genoemd. Er wordt dan ook gezegd dat dit een van de eerste situaties moet zijn waarin het exequatur wordt afgeschaft, aangezien snelle inning van uitstaande schulden een absolute noodzaak is in de handel en in het kader van de goede werking van de interne markt een punt van constante zorg is voor het bedrijfsleven [28].

[28] PB C 12 van 15.01.2001, blz. 1, I B 3.

Zoals hierboven reeds gezegd, is het programma voor wederzijdse erkenning duidelijk gericht op het vergemakkelijken van de erkenning en uitvoering van in een andere lidstaat gewezen vonnissen. Het is geen programma voor de harmonisatie van het nationale procesrecht. Onderlinge aanpassing van de procesrechtregels in de vorm van de vaststelling van minimumnormen of harmonisatie wordt niet als een doel op zich gezien, maar als een flankerende maatregel die op sommige gebieden een eerste voorwaarde kan zijn voor de gewenste vooruitgang in de richting van de geleidelijke afschaffing van alle exequaturprocedures [29]. In hetzelfde document wordt onderstreept dat op bepaalde gebieden de afschaffing van het exequatur zou kunnen worden bereikt door de invoering van een echte Europese executoriale titel, die wordt verkregen na een specifieke, eenvormige of geharmoniseerde procedure in de Gemeenschap [30]. Er zij de aandacht op gevestigd dat de afschaffing van het exequatur en de harmonisatie van het procesrecht twee verschillende zaken zijn. Het exequatur heeft als voorwaarde dat er vooraf een beslissing is gegeven en betreft de toegang tot tenuitvoerlegging als er daarvoor een grens moet worden overschreden, terwijl de harmonisatie betrekking heeft op een doeltreffende toegang tot de rechter om een beslissing te verkrijgen, ongeacht of deze beslissing al dan niet in het buitenland ten uitvoer moet worden gelegd. Hoewel er, zoals hierboven uiteengezet, een onderling verband tussen beide bestaat, mag niet uit het oog worden verloren dat het om twee afzonderlijke zaken gaat die onafhankelijk van elkaar kunnen worden aangepakt. In dit verband kan erop worden gewezen dat de afschaffing van het exequatur van geen belang is voor een schuldeiser die in een grensoverschrijdende zaak een schuldenaar voor het gerecht moeten dagen in een andere lidstaat waar er geen doeltreffende procedure voor de invordering van niet-betwiste schulden bestaat. Omgekeerd zal de aanwending van een dergelijke procedure, die leidt tot het geven van een beslissing in de lidstaat waar de gedaagde is gedomicilieerd, in de overgrote meerderheid van de gevallen een einde maken aan de noodzaak om deze beslissing in een derde lidstaat ten uitvoer te leggen. Overigens zullen er altijd vonnissen of andere executoriale titels betreffende niet-betwiste vorderingen zijn (gerechtelijke schikkingen, authentieke akten), waaronder die welke via niet-geharmoniseerde procedures zijn verkregen en in een andere lidstaat dan de lidstaat van oorsprong ten uitvoer moeten worden gelegd.

[29] Veelzeggend in dit verband is dat onderwerpen die in aanmerking komen voor harmonisatie of de vaststelling van minimumnormen in het programma zijn ondergebracht onder de titel 'Begeleidende maatregelen voor wederzijdse erkenning'.

[30] Onder II A 2 b van het programma. Hoewel er daar niet van een betalingsbevelprocedure (of van welke andere specifieke procedure ook) wordt gesproken, blijkt uit het voorstel voor een Europese executoriale titel voor niet-betwiste vorderingen in de eerste etappe van uitvoering, dat onder III A wordt gedaan, dat harmonisatie langs die weg met name voor de invordering van niet-betwiste schuldvorderingen is overwogen.

2.8. De Europese executoriale titel voor niet-betwiste vorderingen als eerste onderdeel van een tweesporenaanpak

Gelet op de bovengenoemde omstandigheden heeft de Commissie gekozen voor een tweesporenaanpak die gericht is op:

* de afschaffing van het exequatur op voorwaarde dat bepaalde minimumnormen worden nageleefd voor alle executoriale titels betreffende niet-betwiste vorderingen, ongeacht de aard van de procedure die tot de beslissing of de executoriale titel heeft geleid,

en

* de invoering van een specifieke geharmoniseerde procedure voor de invordering van schulden waarvan wordt verwacht dat ze niet zullen worden betwist, namelijk het Europese betalingsbevel,

zij het niet tegelijkertijd in één en hetzelfde wetgevingsinstrument. Deze aanpak maakt het mogelijk snel vooruitgang te boeken met de afschaffing van het exequatur voor alle situaties waarin is gebleken dat de schuldenaar de aard en de omvang van de schuldvordering niet betwist (niet alleen betalingsbevelen) en tegelijkertijd de vaststelling van een geharmoniseerde betalingsbevelprocedure zorgvuldig voor te bereiden.

In april 2002 heeft de Commissie het voorstel voor een verordening van de Raad tot invoering van een Europese executoriale titel voor niet-betwiste schuldvorderingen goedgekeurd [31]. Dit wetgevingsinitiatief is de eerste stap van de strategie met twee stappen en voorziet in de afschaffing van het exequatur voor alle executoriale titels betreffende niet-betwiste vorderingen. De werkingssfeer wordt niet beperkt tot beslissingen die via een specifieke procedure zijn verkregen. De afschaffing van intermediaire maatregelen is afhankelijk gemaakt van de naleving van een aantal procedurele minimumnormen inzake de betekening of kennisgeving van stukken, die betrekking hebben op de toegestane methoden van betekening of kennisgeving, het tijdstip van betekening of kennisgeving, dat de verweerder de gelegenheid moet geven zijn verweer voor te bereiden, en een correcte informatieverstrekking aan de verweerder. Alleen als aan deze vereisten is voldaan, hetgeen door het gerecht van oorsprong wordt gewaarmerkt, kan de controle op de inachtneming van de rechten van de verdediging in de lidstaat waar de beslissing ten uitvoer moet worden gelegd, worden afgeschaft. Dit waarmerkingsysteem dat via het invullen van een veeltalig standaardformulier werkt, biedt grote voordelen voor de schuldeisers, voor wie de tenuitvoerlegging in het buitenland snel en doeltreffend verloopt, zonder tussenkomst van het gerechtelijke apparaat van de lidstaat waar de beslissing ten uitvoer moet worden gelegd en zonder de daaruit voortvloeiende vertragingen en kosten.

[31] COM (2002) 159 def.

2.9. Een groenboek als tweede onderdeel van deze aanpak

Het onderhavige groenboek is het tweede onderdeel van deze strategie en moet worden gezien in het kader van het beleid van de Commissie om de in het programma voor wederzijdse erkenning aan de orde gestelde vraagstukken inzake niet-betwiste vorderingen in hun geheel aan te pakken.

Uit de bovenstaande overwegingen met betrekking tot de uitvoering van het programma voor wederzijdse erkenning en de algemene opmerkingen over de bedoeling van een Europees betalingsbevel [32] volgt logischerwijze dat de in dit groenboek nagestreefde doelstelling om de procedures te harmoniseren en de doelstelling om de erkenning en tenuitvoerlegging van beslissingen te vergemakkelijken elkaar niet uitsluiten, niet met elkaar in tegenspraak zijn en elkaar zelfs niet overlappen. Deze twee initiatieven van de Commissie zijn veeleer complementair. Een Europese betalingsbevelprocedure zou niet alleen dezelfde spelregels voor alle schuldeisers en schuldenaren in alle lidstaten invoeren door ze gelijke toegang tot de rechter te bieden, maar zou ook tot verdere vooruitgang kunnen leiden op het gebied van de erkenning en tenuitvoerlegging van beslissingen door zelfs het vereiste van waarmerking, dat nog in het voorstel voor een Europese executoriale titel is opgenomen, overbodig te maken.

[32] ZIE HIERBOVEN 2.3.

3. HET EUROPEES BETALINGSBEVEL

3.1. Algemene benadering

Het doel van dit groenboek is de aanzet te geven tot een breed overleg over mogelijke manieren om een specifieke eenvormige of geharmoniseerde Europese betalingsbevelprocedure in te voeren. Daartoe worden hierna de regels die een dergelijke procedure zouden kunnen beheersen stuk voor stuk bekeken, voor zover mogelijk in de chronologische volgorde waarin zij in de loop van de procesvoering een rol spelen. Voor elke regel wordt eerst een beknopt overzicht gegeven van de wetgeving die ter zake in de lidstaten bestaat. Dit overzicht kan ideeën voor discussie aanbrengen bij het selecteren van de beste praktijken in de Europese Unie of, eventueel, van nieuwe innoverende oplossingen en bij de omzetting van het resultaat van deze analyse in een nieuw betalingsbevel voor de gehele Unie, dat een toegevoegde waarde voor de Europese burgers schept.

Het op zichzelf staande onderzoek van de bijzondere kenmerken van iedere betalingsbevelprocedure apart zou evenwel onvolledig en ontoereikend zijn indien het niet in het bredere verband wordt geplaatst van het doel dat ermee wordt nagestreefd: de totstandbrenging van een procedure waarvan de afzonderlijke delen op harmonische wijze bij elkaar aansluiten en een evenwichtig geheel vormen. Alvorens op de details in te gaan, geven wij dan ook een beknopt overzicht van de verschillende "families" van betalingsbevelprocedures in Europa. Aldus proberen wij een inzicht te geven in de typische combinaties van bijzondere procedurele elementen in de verschillende nationale stelsels. Bij de behandeling van de individuele aspecten van de procedure moet er ook rekening worden gehouden met een mogelijk onderling verband. De hamvraag zal zijn of er moet worden gekozen voor het volgen van een van de toonaangevende modellen, of dat er iets nieuws moet worden bedacht door elementen van uiteenlopende bestaande voorbeelden en, eventueel, innoverende elementen met elkaar te combineren.

3.1.1. Beknopt overzicht van de verschillende modellen die in de lidstaten bestaan

In Europa bestaan er ruwweg twee verschillende types van betalingsbevelprocedures. Afwijkingen wat minder belangrijke details betreft daargelaten, kan de wetgeving van alle lidstaten die een betalingsbevel kennen in een van deze twee categorieën worden ondergebracht.

Het sleutelelement van het model dat de "procedure-met-bewijs" zou kunnen worden genoemd (België, Frankrijk, Griekenland, Luxemburg, Italië, Spanje) is het vereiste dat de eiser een schriftelijk bewijsstuk moet overleggen waaruit de gegrondheid van zijn vordering blijkt. Zonder dat schriftelijk bewijs wordt het verzoek om een betalingsbevel als niet ontvankelijk beschouwd. Deze voorwaarde vormt een bescherming tegen lichtzinnige verzoeken en moet worden gezien in de context van een stelsel waarin een betalingsbevel slechts mag worden gegeven na een summier onderzoek van de gegrondheid van de vordering door een rechter. Het is in het stadium van deze rechterlijke toetsing dat het schriftelijk bewijs een beslissende rol speelt. Bestaat er een dergelijk schriftelijk bewijs en staaft het de vordering voldoende om de beslissing van de rechter tot het afgeven van een betalingsbevel te rechtvaardigen? Het feit dat de rechter een antwoord op deze vragen moet geven, vormt een bescherming voor de gedaagde, zelfs in het eenzijdige stadium van de procedure wanneer hij niet de mogelijkheid krijgt om zich uit te spreken over de gegrondheid van het verzoek. Vorderingen die zelfs uitsluitend op basis van de door de eiser verstrekte informatie ongegrond blijken te zijn of die niet kunnen worden gestaafd met een schriftelijk bewijs moeten in een zeer vroeg stadium van de procedure door de rechter zelf worden geëlimineerd. Indien een betalingsbevel wordt gegeven, draagt dat het stempel van de redelijkheidstoets die het reeds heeft doorstaan. In de meeste lidstaten die tot de familie van de "procedure-met-bewijs" behoren (Frankrijk, Griekenland, Italië, Spanje) krijgt de gedaagde slechts één kans om bezwaar aan te tekenen tegen de vordering. Als de termijn voor verzet is verstreken, gaat het betalingsbevel onmiddellijk in kracht van gewijsde en kan er geen beroep meer tegen worden aangetekend.

De "procedure-zonder-bewijs" voor betalingsbevelen die in Oostenrijk, Finland, Duitsland, Zweden en Portugal bestaat, wordt daarentegen gekenmerkt door het volledig ontbreken van een onderzoek naar de gegrondheid van de vordering door de rechter. Als een verzoek ontvankelijk is en voldoet aan de minimale vormvereisten, geeft de rechter een bevel tot betaling zonder tot een verdere evaluatie van de gegrondheid van het verzoek over te gaan [33]. Terwijl de "met-bewijs"-school een minimale bescherming van de gedaagde door de rechtbank blijkbaar noodzakelijk vindt, legt de "zonder-bewijs"-strekking de klemtoon op de verantwoordelijkheid van de gedaagde zelf. Dit is in zekere zin een zuivere toepassing van het "inversion du contentieux"-beginsel, aangezien het verdere verloop van de zaak volledig afhankelijk is van de reactie van de gedaagde (of het uitblijven daarvan) zonder verdere tussenkomst van de rechtbank. Als de gedaagde de mogelijkheid heeft een uitvoerbare beslissing te voorkomen door gewoon "nee" te zeggen of de vordering te betwisten, wordt een verdere bescherming overbodig geacht. De andere belangrijkste verschillen zijn een logisch gevolg van dat verschillende filosofische uitgangspunt. Indien er geen onderzoek plaatsvindt, is er uiteraard evenmin behoefte aan een schriftelijk bewijs van de schuldvordering, aangezien dat bewijs alleen maar een middel is om die controle mogelijk te maken. Indien de vordering niet wordt beoordeeld door de rechtbank en de hele procedure bijgevolg een bijna administratief karakter krijgt [34], blijkt het bovendien niet nodig om een rechter bij de zaak te betrekken. In alle lidstaten van deze school is de bevoegdheid om een betalingsbevel te geven bijgevolg gedelegeerd aan hetzij de griffiers van de rechtbank, hetzij - zoals in Zweden - aan met uitvoering belaste functionarissen, administratieve instanties van buiten de gerechtelijke sfeer. Een belangwekkend detail is dat in het merendeel van de lidstaten die in deze categorie vallen het gebrek aan bescherming door een beoordeling van de gegrondheid van de vordering door de rechter enigszins wordt gecompenseerd doordat de gedaagde twee kansen tot verweer in plaats van één krijgt. In Finland, Duitsland en Zweden wordt bij ontstentenis van verzet binnen de gestelde termijn een tweede (en uitvoerbare) beslissing gegeven die niet definitief is, maar die door de gedaagde weer binnen een bepaalde termijn kan worden bestreden. Alleen als de gedaagde deze tweede kans niet benut, gaat het bevel tot betaling in kracht van gewijsde.

[33] Er zij evenwel op gewezen dat in Oostenrijk onlangs een nieuwe wet is aangenomen die een summiere beoordeling van de gegrondheid van de vordering door de rechter voorschrijft; voor nadere bijzonderheden zie hierna onder 3.3.5.

[34] Het woord "administratief" is hier enkel gebruikt om erop te wijzen dat er geen beoordeling van de gegrondheid van de vordering plaatsvindt. Dit mag niet verkeerd worden geïnterpreteerd als zou de gerechtelijke aard van de procedure als zodanig ter discussie worden gesteld. Alleen in Zweden is men zo ver gegaan: daar is een administratief orgaan belast met de behandeling van betalingsbevelprocedures.

Er moet evenwel op worden gewezen dat twee lidstaten in hun wetgeving hiervan zijn afgeweken. Oostenrijk en Portugal volgen het "zonder-bewijs"-model, maar hebben met het oog op nog meer doeltreffendheid voor een procedure met slechts één stap gekozen. Als de gedaagde zijn enige kans om bezwaar te maken verkijkt, dan hoeft er geen voor verzet of beroep openstaande beslissing meer te worden gegeven, maar gaat het bevel tot betaling onmiddellijk in kracht van gewijsde.

Het voorbeeld van Oostenrijk en Portugal bewijst dat het mogelijk is de efficiëntste elementen uit de twee bestaande klassieke modellen van betalingsbevelprocedures te halen en met elkaar te combineren. Het Oostenrijkse Mahnverfahren koppelt de eenvoud van het "zonder-bewijs"-model (geen schriftelijk bewijs, geen onderzoek van de vordering, geen betrokkenheid van een rechter) aan de strikte beperking van beroepsmogelijkheden van het "met-bewijs"-stelsel en stelt een schuldeiser in staat in iets meer dan twee weken een beslissing te verkrijgen die niet alleen uitvoerbaar is, maar ook kracht van gewijsde heeft [35]. Is deze "kruising" een voorbeeld voor een oplossing op Europees niveau? [36] Of kunnen wij ons beter aan een van de hierboven beschreven standaardstelsels houden? Valt de culturele kloof tussen de "met-bewijs"- en "zonder-bewijs"-tradities te overbruggen? Zo ja, hoe? Hoeveel verantwoordelijkheid kan aan de gedaagde worden gelaten? Bestaat er een minimumnorm voor de bescherming van de gedaagde door de rechtbank tegen ongegronde vorderingen die via betalingsbevelen worden doorgezet?

[35] Hieraan zij evenwel toegevoegd dat de uiterste termijn voor verweer, die momenteel 2 weken bedraagt, vanaf 1 januari 2003 wordt verlengd tot 4 weken; zie hierna 3.3.9.1.

[36] Er zij in dit verband op gewezen dat zowel Oostenrijk als Portugal de werkingssfeer van hun regeling inzake betalingsbevelen hebben beperkt door een maximaal bedrag in te voeren. Dit kan worden gezien als een voorzorgsmaatregel om te voorkomen dat de nieuwe ultra-efficiënte procedure tot onaanvaardbare resultaten leidt.

De navolgende bespreking van mogelijke strategieën om een oplossing te zoeken voor alle mogelijke details van een betalingsbevelprocedure moet worden bekeken in het licht van deze alomvattende vragen. De oplossingen die door verschillende lidstaten zijn gevonden, kunnen en mogen niet los van de algemene aanpak waarvoor deze lidstaten hebben gekozen worden bekeken. En elk mogelijk voorstel voor een Europees betalingsbevel moet zijn eigen evenwicht vinden gezien de complexe wisselwerking die tussen verschillende procedurele aspecten bestaat. In de rest van dit document zal, telkens als dat nodig wordt geacht, de aandacht worden gevestigd op de implicaties van bepaalde opties voor de aard van de procedure in haar geheel.

3.2. Toepassingsgebied van het instrument

3.2.1. Beperking tot geldvorderingen?

In het merendeel van de lidstaten (Oostenrijk, België, Duitsland, Griekenland, Luxemburg, Portugal, Spanje) is het toepassingsgebied van een specifieke procedure voor het verkrijgen van een uitvoerbare beslissing die is gebaseerd op het redelijke vermoeden dat de vordering niet zal worden betwist en die een omkering van het geschil behelst, beperkt tot geldvorderingen voor een bepaald bedrag. In Frankrijk, Finland, Italië en Zweden kan de procedure ook voor andere verbintenissen worden aangewend. In deze lidstaten is de sfeer van het bevel tot betaling of de "injonction de payer" overschreden en kan een "injonction de faire", d.w.z. een bevel tot het verrichten van een bepaalde handeling, worden verkregen. De scala van ontvankelijke verzoeken varieert, maar omvat doorgaans de levering of teruggave van roerend goed en uitwinning [37].

[37] In Italië zijn, overeenkomstig artikel 639 c.p.c., vorderingen met betrekkking tot een gespecifieerde hoeveelheid fungibele zaken of de teruggave van een specifiek roerend voorwerp ontvankelijk. De Zweedse snellere procedure voor administratieve bijstand (handräckning) staat open voor uitwinning, afstand van roerend goed, nakoming van een leveringsverplichting, verplaatsing van goed, nakoming van een arbeidsovereenkomst en tenuitvoerlegging van het verbod of de verlening van toegang tot grond of erf. In Frankrijk staat een injonction de faire, overeenkomstig artikel 1425-1 N.C.P.C., open voor iedere niet-monetaire verbintenis uit overeenkomst indien niet alle partijen bij de overeenkomst handelaren zijn.

Bij de beoordeling van de vraag of niet-geldelijke vorderingen al dan niet onder een geharmoniseerde Europese procedure moeten vallen, mag niet uit het oog worden verloren dat de overgrote meerderheid van de burgerlijke geschillen betrekking heeft op vorderingen tot betaling en dat het bevel tot het verrichten van een bepaalde handeling vergeleken bij het bevel tot betaling in de praktijk dan ook van ondergeschikt belang zal zijn [38]. Dergelijke verplichtingen lenen zich bovendien uit de aard der zaak minder voor standaardisatie, zoals het gebruik van formulieren en van gegevensverwerking, doordat de vordering zelf (en de formulering van een uitvoerbare beslissing) altijd een nauwkeurige beschrijving dient te omvatten, hetgeen veel moeilijker is dan het aangeven van het bedrag van een geldvordering in euro (of een andere munteenheid).

[38] Er zij opgewezen dat de injonction de faire-procedure in Frankrijk zeer weinig succes heeft gehad en dat de voorzitter van het Tribunal de Grande Instance de Paris in een hervormingsvoorstel heeft aanbevolen ze af te schaffen.

Vraag 4:

Moet een Europese betalingsbevelprocedure worden beperkt tot geldvorderingen? Zo neen, welke soorten niet-geldelijke vorderingen moeten eronder vallen?

3.2.2. Moet de procedure enkel voor bepaalde soorten vorderingen openstaan of moeten, omgekeerd, bepaalde soorten vorderingen van de procedure worden uitgesloten?

Op het gebied van geldvorderingen beperken meerdere lidstaten (Oostenrijk, België, Griekenland, Italië, Spanje, Zweden [39]) de betalingsbevelprocedure niet wat betreft de aard of de rechtsgrondslag van de vordering. De andere lidstaten gaan bij de beperking van de werkingssfeer van deze procedure uit van twee verschillende benaderingen. In Frankrijk en Portugal kunnen betalingsbevelen enkel worden gegeven voor vorderingen die voortvloeien uit verbintenissen uit overeenkomst en zijn zaken die verband houden met onrechtmatige daad derhalve uitgesloten [40]. In Duitsland, Finland en Luxemburg zijn de vorderingen die in aanmerking komen voor een betalingsbevel niet omschreven, maar is omgekeerd het geven van een dergelijke beslissing in bepaalde, welomschreven gevallen verboden [41].

[39] Het vereiste dat het om een onvoorwaardelijke, opeisbare vordering moet gaan wordt als vanzelfsprekend beschouwd en wordt dus niet gezien als een beperking zoals bedoeld in dit deel van het groenboek.

[40] In Frankrijk kan een injonction de payer, uit hoofde van artikel 1405 N.C.P.C., naast voor verbintenissen uit overeenkomst ook voor bepaalde wettelijke verplichtingen, zoals in het kader van een pensioenstelsel te betalen bijdragen, worden gegeven.

[41] In Luxemburg is een betalingsbevel niet toegestaan voor vorderingen die voortvloeien uit de pacht van onroerend goed, arbeids- en leerovereenkomsten. In Duitsland is het verbod nog veel beperkter en geldt het alleen voor consumentenkredieten indien de rentevoet de in 688 (II) (1) ZPO vastgestelde drempel overschrijdt. In Finland staat de procedure niet open voor zaken waarvoor geen buitengerechtelijke schikking tussen partijen is toegestaan.

Er zij evenwel op gewezen dat de bovengenoemde verschillen niet zo duidelijk zijn als zij op het eerste gezicht misschien wel lijken. In dat verband mag vooral niet uit het oog worden verloren dat veel lidstaten het geven van een betalingsbevel afhankelijk stellen van de voorwaarde dat er een schriftelijk bewijs van de vordering wordt overgelegd. Aan deze voorwaarde kan bijna nooit worden voldaan bij vorderingen uit hoofde van onrechtmatige daad. In de praktijk is het verschil tussen een betalingsbevel dat alleen maar openstaat voor contractuele vorderingen en een betalingsbevel dat openstaat voor alle soorten vorderingen, maar enkel op voorwaarde dat er een schriftelijk bewijs wordt overgelegd (zoals in België, Griekenland, Italië en Spanje), dus zeer klein.

Er zal nauwkeurig moeten worden onderzocht of en in welke mate het toepassingsgebied van een Europees betalingsbevel moet worden beperkt tot bepaalde soorten vorderingen en, zo ja, met welke methode die beperking moet worden bereikt. Het spreekt vanzelf dat de duidelijkste oplossing erin zou bestaan alle (geld)vorderingen toe te staan, aangezien elke beperking onvermijdelijk interpretatieproblemen met zich brengt in verband met het onderscheid tussen wel en niet in aanmerking komende vorderingen [42] en een onderzoek door de rechter of de bevoegde instantie nodig maakt voordat het bevel kan worden gegeven. Een dergelijke beperking lijkt slechts gerechtvaardigd indien er een dwingende noodzaak bestaat om bepaalde zaken van het toepassingsgebied van de procedure uit te sluiten. Zo kunnen zaken waarin de gedaagden doorgaans op specifieke gebieden structureel zwak staan, bijvoorbeeld, worden beschouwd als een gevaar voor een adequate bescherming van de rechten van de verdediging, ondanks het feit dat deze de mogelijkheid heeft de vordering te betwisten en zodoende het geven van een uitvoerbare beslissing te verhinderen.

[42] Bijvoorbeeld, vorderingen voor schade die voortvloeit uit een precontractuele relatie (culpa in contrahendo) worden in sommige lidstaten (bijvoorbeeld Duitsland) beschouwd als vorderingen van contractuele aard en in andere lidstaten als vorderingen uit hoofde van onrechtmatige daad (bijvoorbeeld Frankrijk).

Vraag 5:

Moet een Europese betalingsbevelprocedure enkel openstaan voor vorderingen die verband houden met bepaalde gebieden van het burgerlijk en het handelsrecht of moeten, omgekeerd, bepaalde soorten vorderingen worden uitgesloten? Geef in elk geval aan welke categorieën van vorderingen moeten worden in- of uitgesloten.

3.2.3. Plafond voor het bedrag dat kan worden gevorderd (of - indien ook niet-geldelijke vorderingen zijn toegestaan - voor het met de vordering gemoeide bedrag)?

De mogelijkheid om een beroep te doen op een betalingsbevelprocedure kan niet alleen worden beperkt door de aard van toegestane vorderingen, maar ook door een plafond voor het bedrag dat kan worden gevorderd (of indien niet-geldelijke vorderingen worden ingesloten, voor het met dergelijke vorderingen gemoeide bedrag). Enkele lidstaten (Oostenrijk, België, Portugal, Spanje) bieden slechts een betalingsbevel tot een maximumbedrag [43], terwijl de andere (Finland, Frankrijk, Duitsland, Griekenland, Italië, Luxemburg en Zweden) een dergelijke beperking niet kennen [44].

[43] Er zijn aanzienlijke verschillen tussen de maximumbedragen die in deze lidstaten gelden. In België is het ongeveer 1.850 EUR, in Portugal 3.750 EUR en Spanje 30.000 EUR. In Oostenrijk is onlangs nieuwe wetgeving aangenomen waardoor het plafond met ingang van 1 januari 2003 van 10.000 EUR tot 30.000 EUR wordt opgetrokken.

[44] In Luxemburg staan afhankelijk van het gevorderde bedrag twee verschillende procedures open (ordonnance conditionelle de paiement en provision sur requête). De provision sur requête, die van toepassing is op vorderingen van meer dan 10.000 EUR, werd pas in 1997 ingevoerd en is op de regels voor de ordonnance conditionelle de paiement geënt, maar verschilt daarvan doordat ze een zuiver voorlopige maatregel is die niet in kracht van gewijsde kan gaan.

Aangezien de betalingsbevelprocedure is bedoeld om een doeltreffende en goedkope regeling niet van geringe, maar van niet-betwiste vorderingen mogelijk te maken en er geenszins een direct verband bestaat tussen de niet-betwiste aard van een vordering en de hoogte van het ermee gemoeide bedrag, is de enig mogelijke rechtvaardiging van een dergelijke beperking van toegang de wens de gedaagde te beschermen tegen het risico dat hem onherstelbare schade wordt toegebracht in het geval van de tenuitvoerlegging van een beslissing die later wordt herroepen [45]. Deze redenering blijkt evenwel slechts te kloppen indien de gewone procedures waarop de eiser een beroep kan doen de passieve gedaagde een hoger niveau van bescherming bieden dan de betalingsbevelprocedure. Dit is twijfelachtig aangezien in vrijwel alle lidstaten een vonnis bij verstek kan worden gewezen indien de gedaagde niet is verschenen op een terechtzitting, ongeacht het met de vordering gemoeide bedrag en zonder een grondiger onderzoek van de gegrondheid van de vordering dan bij de betalingsbevelprocedure [46]. Belangwekkend is de vaststelling dat bij de vergelijkende studie van de wetgeving op het gebied van betalingsbevelen van de lidstaten geen duidelijk verband aan het licht is gekomen tussen onbeperkte toegang tot een dergelijke procedure en een betere bescherming van de rechten van de gedaagde. Eigenlijk hebben het merendeel van de lidstaten waar geen schriftelijk bewijs of een onderzoek van de gegrondheid van de vordering vereist is, met uitzondering van Oostenrijk, en waar andere functionarissen dan rechters bevoegd zijn om de beslissing te geven (Duitsland, Zweden, Finland) geen plafond ingesteld voor de toegang tot een bevel tot betaling. In Portugal en Spanje geldt een beperking voor het bedrag dat kan worden gevorderd. Een mogelijke, althans gedeeltelijke verklaring is dat het betalingsbevel nieuw is voor het procedurestelsel van deze lidstaten en dat men er daarom nog een voorzichtige houding tegenover aanneemt [47].

[45] Het Oostenrijkse plafond is ingevoerd met de bedoeling te voorkomen dat de verweerder in zijn bestaan wordt bedreigd. In het recente debat over de optrekking van het maximumbedrag heeft de relatie tussen het met een vordering gemoeide bedrag en de waarschijnlijkheid van zijn betwiste aard ook een aanzienlijke rol gespeeld. Dit criterium moet worden gezien in het licht van het feit dat de aanwending van de betalingsbevelprocedure in Oostenrijk verplicht is (zie hierna onder 3.2.4). In alle andere lidstaten ligt de beslissing om voor deze procedure te kiezen bij de eiser, waarbij deze zich in de eerste plaats afvraagt of het voldoende waarschijnlijk is dat de verweerder de vordering niet zal bestrijden.

[46] Er zij evenwel opgemerkt dat tegen een vonnis bij verstek doorgaans beroep mogelijk is, terwijl tegen een betalingsbevel in verschillende lidstaten geen beroep kan worden aangetekend (zie hierna onder 3.3.11.2).

[47] Er zij ook op gewezen dat de bovengrens in Oostenrijk en Portugal de laatste tijd aanzienlijk is verhoogd en dat een verdere verhoging pas is aangenomen (Oostenrijk) of momenteel wordt besproken.

In het licht van het bovenstaande rijst de vraag of - en, zo ja, waarom - een beperking van het bedrag dat in een betalingsbevelprocedure kan worden gevorderd nodig wordt geacht (en om welk bedrag het moet gaan), of dat de procedure voor alle vorderingen moet openstaan ongeacht het met de vordering gemoeide bedrag.

Vraag 6:

Moet een Europese betalingsbevelprocedure slechts voor vorderingen tot een bepaald maximumbedrag openstaan? Zo ja, welk maximumbedrag?

3.2.4. Moet de aanwending van het instrument verplicht zijn?

Behalve in Oostenrijk is in alle lidstaten die een betalingsbevel kennen, deze procedure een facultatieve methode voor de invordering van de schuldvordering, waarvoor de schuldeiser doorgaans slechts zal kiezen als hij redenen heeft om aan te nemen dat de gegrondheid van zijn vordering niet zal worden betwist. In Oostenrijk is het Mahnverfahren daarentegen verplicht en niet afhankelijk van een verzoek van de eiser. Deze aard van de betalingsbevelprocedure als een verplichte eerste stap van alle procedures met betrekking tot geldvorderingen beneden het plafond dat door de Oostenrijkse wetgever is vastgesteld, valt te verklaren door de specifieke omstandigheden in die lidstaat [48], maar of deze redenering ook op Europees niveau geschikt zal worden geacht valt nog te bekijken. Tegen de oorspronkelijke bedoeling in kan een verplichte betalingsbevelprocedure tot bijkomende vertraging leiden indien de partijen voor de vorm de procedure moeten doorlopen, hoewel het van meet af aan duidelijk is dat de gedaagde de vordering zal betwisten [49].

[48] Vóór de hervorming van het Mahnverfahren in 1983 werd het betalingsbevel door het verzet van de verweerder gewoon nietig. Om zijn vordering door te zetten was de schuldeiser verplicht een nieuwe rechtszaak in te leiden volgens de regels voor gewone procesvoering. Deze procedure werd als erg omslachtig ervaren, met als gevolg dat de algemene aanvaarding ervan uitbleef. De invoering van een verplichte betalingsbevelprocedure die automatisch wordt voortgezet als een gewone procedure indien de vordering wordt betwist, wordt blijkbaar als een bevredigende oplossing gezien. De verplichte inleiding van een procedure via een verzoek om een betalingsbevel blijkt evenwel geen noodzakelijke voorwaarde te zijn voor een vlotte overgang naar een gewone procedure indien de verweerder de vordering betwist.

[49] De Oostenrijkse autoriteiten beweren evenwel dat de verplichte aard van de betalingsbevelprocedure helemaal niet tot vertraging leidt, omdat de termijn voor het betwisten van de vordering tegelijk dient voor de voorbereiding van het verweer en derhalve bijdraagt aan een snellere behandeling van de zaak in de gewone procedure.

Vraag 7:

Moet de aanwending van een Europese betalingsbevelprocedure verplicht zijn of facultatief (alleen indien de schuldeiser denkt dat de vordering niet zal worden betwist)?

3.3. Regels die van toepassing zijn op de procedure

3.3.1. Internationale rechterlijke bevoegdheid in grensoverschrijdende zaken - Forum van de woonplaats van de gedaagde?

Indien de eiser en de gedaagde in twee verschillende lidstaten hun woonplaats hebben, wordt de internationale rechterlijke bevoegdheid beheerst door de regels van verordening (EG) nr. 44/2001 van de Raad. Volgens deze bepalingen is de algemene regel dat gedaagden worden opgeroepen voor de gerechten van de lidstaat waar zij woonplaats hebben (artikel 2, lid 1). De verordening voorziet wel in een groot aantal uitzonderingen, waardoor de eiser de mogelijkheid heeft een bijkomend, ander forum dan dat van de woonplaats van de gedaagde te kiezen of waardoor zelfs, ongeacht de woonplaats van de gedaagde, bij uitsluiting bevoegde gerechten worden aangewezen.

Een interessante vraag is of een wetgevend instrument inzake een Europees betalingsbevel speciale bepalingen betreffende internationale rechterlijke bevoegdheid moet omvatten die voorrang hebben boven verordening (EG) nr. 44/2001 van de Raad. Er valt iets voor te zeggen om voor dit soort procedure uitsluitende bevoegdheid toe te kennen aan de rechters van de lidstaat waar de gedaagde zijn woonplaats heeft. Hierdoor zou de eiser het voordeel verliezen dat hij de gedaagde kan oproepen in zijn eigen lidstaat van woonplaats of althans in de lidstaat die in een aantal gevallen (uitsluitend) bevoegd is voor de gewone bodemprocedures in geval van verweer. Indien de verweerder bezwaar maakt tegen de vordering, zou het bijgevolg mogelijk zijn dat de procedure naar een andere lidstaat moet overgaan voor de contentieuze procedure, aangezien elke speciale regel voor de betalingsbevelprocedure de bevoegdheidsregels die gelden voor de gewone procedures onverlet moet laten. Deze overgang zou tot aanzienlijke procedureproblemen kunnen leiden. Deze mogelijke nadelen zouden in een beperkt aantal gevallen echter kunnen worden goedgemaakt door de grotere rechtszekerheid die een eenvoudige en duidelijke regel betreffende internationale rechterlijke bevoegdheid zou opleveren. Een dergelijke bepaling zou ook kunnen bijdragen tot de waarborging van de rechten van de verdediging. Met name door een betalingsbevelprocedure slechts mogelijk te maken in de lidstaat waar de gedaagde woonplaats heeft, zou deze bepaling ervoor zorgen dat er geen grens moet worden overschreden om het betalingsbevel aan de gedaagde te betekenen. Gezien het grote belang dat de betekening of kennisgeving van dat stuk voor de rechten van de verdediging heeft [50], zou dit het voordeel bieden dat de mogelijke complicaties en vertraging van een grensoverschrijdende betekening of kennisgeving kunnen worden vermeden en dat derhalve ook de snelheid en de doeltreffendheid van de procedure zouden worden vergroot. In ieder geval dient zorgvuldig te worden nagegaan of de mogelijke voordelen van een dergelijke bevoegdheidsregel werkelijk een afwijking verantwoorden van de evenwichtige regeling inzake internationale rechterlijke bevoegdheid die vervat is in Verordening (EG) nr. 44/2001.

[50] Meer bijzonderheden over dit aspect hierna onder 3.3.8.

Vraag 8:

Moeten de gerechten van de lidstaat waar de gedaagde zijn woonplaats heeft in grensoverschrijdende zaken de uitsluitende internationale bevoegdheid voor de Europese betalingsbevelprocedure hebben?

3.3.2. Regels tot vaststelling van de rechterlijke bevoegdheid binnen de lidstaat waarvan de gerechten bevoegd zijn

In de lidstaten die een betalingsbevelprocedure kennen, is de wetgeving inzake de verdeling van de bevoegdheid voor betalingsbevelprocedures binnen de lidstaat verre van gelijklopend. In sommige lidstaten (Oostenrijk, Italië, Luxemburg) zijn de algemene bevoegdheidsregels voor gewone procedures van toepassing. In andere gelden speciale regels. In vrijwel alle lidstaten zijn de gerechten van de woonplaats van de gedaagde bevoegd voor betalingsbevelprocedures. De eiser heeft daarnaast vaak de mogelijkheid zich tot het gerecht te wenden van de plaats waar de verbintenis (in het merendeel van de gevallen de betaling) moet worden uitgevoerd en/of de plaats waar het betalingsbevel ten uitvoer moet worden gelegd. Duitsland vormt een uitzondering op dat gebied, aangezien daar in beginsel altijd de gerechten van de woonplaats van de eiser bevoegd zijn voor het Mahnverfahren [51].

[51] 689 (2) ZPO. Deze Duitse regeling is vermoedelijk bedoeld om het systeem gebruiksvriendelijker te maken voor houders van grote hoeveelheden schuldvorderingen, die het voordeel krijgen dat ze zich voor al hun vorderingen, ongeacht waar de verweerder woont, slechts tot één rechtbank hoeven te wenden. Ze moet worden gezien in het licht van het feit dat de betalingsbevelprocedure een zuiver schriftelijke procedure is en dat het voor de verweerder weinig verschil maakt vanwaar hij het bevel krijgt en waarnaar hij het verweer moet sturen. Er zij evenwel op gewezen dat deze regel is gewijzigd bij 703 d indien de verweerder niet in Duitsland woont. In dat geval is de bevoegdheid toegewezen aan het gerecht dat overeenkomstig de gewone bevoegdheidsregels bevoegd zou zijn voor de bodemprocedure (indien de verweerder bezwaar zou maken tegen de vordering). Dezelfde regel is van toepassing op de betalingsbevelprocedure voor arbeidsrechtbanken. In het algemeen brengt het bestaan van afzonderlijke bevoegdheidsregels voor het Mahnverfahren enerzijds en voor gewone procedures anderzijds met zich dat de zaak naar een andere rechtbank moet overgaan indien de verweerder verzet heeft aangetekend en zodoende een gewone procedure op gang heeft gebracht.

Dezelfde regels in de hele Europese Unie zouden de zaken een stuk eenvoudiger maken voor eisers uit andere lidstaten, die zich niets meer zouden hoeven aan te trekken van de eigenaardigheden van het rechtsstelsel van de lidstaat waar de procedure plaatsvindt. Men kan zich niettemin afvragen of een Europees instrument bepalingen zou moeten omvatten inzake de interne bevoegdheidsverdeling binnen de lidstaten. Indien men de lijn van verordening (EG) nr. 44/2001 van de Raad doortrekt, zou men de bevoegdheidsregels beperken tot het bepalen van de bevoegde lidstaat in grensoverschrijdende zaken. Bij verschillende regels zou in ieder geval informatie over die regels beschikbaar moeten worden gesteld, bijvoorbeeld via het Europees justitieel netwerk.

Vraag 9:

Moet een Europees instrument inzake betalingsbevelen regels omvatten voor het bepalen van de bevoegde rechtbanken binnen de lidstaten? Zo ja, welke regels?

3.3.3. Regels om te bepalen wie precies verantwoordelijk is voor de procedure

Een van de belangrijkste scheidslijnen tussen wat wij de "met-bewijs"-school en de "zonder-bewijs"-school hebben genoemd, ligt in het feit dat de eerste (België, Frankrijk, Griekenland, Italië, Luxemburg, Spanje) de bevoegdheid voor het geven van het betalingsbevel aan de bevoegde rechter toekent, terwijl de laatste (Oostenrijk, Finland, Duitsland, Portugal, Zweden [52]) die bevoegdheid delegeert aan de griffiers van de rechtbank (greffier, Rechtspfleger) of, in het geval van Zweden, aan functionarissen van de met uitvoering belaste instanties.

[52] Delegatie van deze bevoegdheid in geval van niet-betwiste vorderingen komt ook voor in lidstaten waar geen betalingsbevelprocedure bestaat, bijvoorbeeld in het VK bij verstekprocedures.

Zoals eerder gezegd, valt dit onderscheid, althans gedeeltelijk, te verklaren door de structurele discrepantie tussen beslissingen die het resultaat zijn van een summiere beoordeling van de gegrondheid van de vordering op basis van een schriftelijk bewijs en beslissingen die enkel zijn gebaseerd op de omstandigheid dat de gedaagde de vordering niet heeft betwist.

Bij de keuze tussen deze modellen, het combineren van elementen van beide of het besluit dit vraagstuk aan de lidstaten over te laten, mag niet uit het oog worden verloren dat de invoering van een betalingsbevelprocedure die door griffiers wordt afgehandeld een aanzienlijke bijdrage kan leveren aan het verlichten van de werklast van de rechters en dezen in staat kan stellen zich op de "moeilijke gevallen" te concentreren. Er zij wel op gewezen dat de persoon die verantwoordelijk is voor de betalingsbevelprocedure, zelfs indien de vordering niet door de gedaagde wordt betwist, kan worden geconfronteerd met ingewikkelde juridische problemen zoals: is het stuk dat de procedure heeft ingeleid naar behoren aan de gedaagde betekend? Heeft de eiser een verantwoording van de vordering gegeven die inconsistent is of zelfs in de richting van fraude zou kunnen wijzen? Heeft de eiser voldoende uitgelegd waarom hij recht heeft op een hogere rentevoet dan de wettelijke rentevoet? Was de gedaagde die de termijn voor verweer heeft laten verstrijken en verzoekt om opheffing van de gevolgen van termijnoverschrijding buiten zijn schuld niet in staat om tijdig bezwaar aan te tekenen [53]? Het spreekt vanzelf dat het vermogen van griffiers om deze uitdaging aan te kunnen, afhankelijk is van de graad en de kwaliteit van hun juridische opleiding en die blijken van lidstaat tot lidstaat aanzienlijk te verschillen [54].

[53] Althans in Oostenrijk vallen de beslissingen over een verzoek om opheffing (Wiedereinsetzung in den vorigen Stand) en het verwerpen van verweer (bijvoorbeeld wegens termijnoverschrijding) onder de bevoegdheid van de Rechtspfleger (behoudens de in de vorige voetnoot genoemde beperkingen), terwijl deze zaken in Duitsland door een rechter worden behandeld.

[54] In Oostenrijk en Duitsland hebben griffiers (Rechtspfleger) verschillende jaren juridische opleiding.

Indien de voorkeur naar een delegatie van bevoegdheid gaat, moet dan ook zorgvuldig worden overwogen welke grenzen aan de bevoegdheid van de griffiers moeten worden gesteld bij de behandeling van de Europese betalingsbevelprocedure. Sommige lidstaten hebben geprobeerd dit probleem op te lossen door griffiers de mogelijkheid te geven of te verplichten "moeilijke gevallen" in handen van de bevoegde rechter te geven [55]. In het laatste geval kan het nodig zijn de criteria voor een verplichte tussenkomst van een rechter duidelijk te omschrijven.

[55] In Portugal moet over zaken waarover de griffier twijfels heeft door een rechter worden beslist. In Finse betalingsbevelprocedures moeten de griffiers, die niet noodzakelijk een juridische opleiding hebben genoten, "moeilijke gevallen" doorverwijzen naar juridisch opgeleid personeel, d.w.z.. notarissen of rechters.

Vraag 10:

Moet een instrument inzake een Europees betalingsbevel regels omvatten die bepalen wie in de rechtbank precies verantwoordelijk is (rechters, griffiers) voor de procedure en bevoegd is om een betalingsbevel te geven? Zo ja, welke regels?

3.3.4. Verzoek om een betalingsbevel

3.3.4.1. De inhoud van het verzoek, met name wat betreft de beschrijving van de vordering en de rechtsgrondslag

De minimuminformatie die bij een verzoek om een betalingsbevel moet worden gevoegd, zoals naam en adres van de partijen, het gevorderde bedrag, eventueel inclusief rente en kosten, en de beschrijving van de ter ondersteuning van de vordering ingeroepen omstandigheden, blijkt vrij duidelijk te zijn en niet veel aanleiding tot discussie te kunnen geven. Een punt waarover misschien enige discussie zou kunnen ontstaan, is de inhoud van de vereisten voor een toereikende beschrijving van de oorsprong van de vordering. De huidige wetgeving van de lidstaten inzake betalingsbevelen omvat ter zake uiteenlopende voorschriften, die reiken van dezelfde voorwaarden als voor een gewone dagvaarding (in Italië) tot een beknopte aanduiding van de grond van de vordering in telegramstijl (Zweden, Oostenrijk, Duitsland, Finland) [56]. Voor welke benadering wordt gekozen, is onlosmakelijk verbonden met de beslissingen over enkele andere fundamentele kwesties die in dit groenboek worden besproken. Het is duidelijk dat de vereiste kwaliteit en de min of meer gedetailleerde aard van de verantwoording van de vordering in hoge mate afhankelijk is van het niveau van het onderzoek van de vordering door de rechtbank. Indien het betalingsbevel het resultaat is van een (summiere) juridische beoordeling door de rechter, moet de beschrijving van de onderliggende feiten die ter ondersteuning van de vordering worden aangevoerd, volledig genoeg zijn om het onderzoek van de rechter mogelijk te maken. Indien de verantwoordelijkheid voor het op gang brengen van een onderzoek van de gegrondheid van de vordering daarentegen bij de gedaagde ligt, die daartoe bezwaar moet aantekenen tegen de vordering, en het betalingsbevel bij ontstentenis van een dergelijk verweer zonder zelfs een oppervlakkig onderzoek van de gegrondheid van de vordering wordt gegeven, moet er voldoende informatie worden gegeven om de gedaagde in staat te stellen zich een beeld te vormen van de vordering en vervolgens te beslissen of hij ze ja dan nee wil aanvechten.

[56] In de uitleg die bij het Zweedse standaardformulier voor het indienen van een verzoek tot betalingsbevel is gevoegd wordt aan de hand van het volgende voorbeeld duidelijk gemaakt wat bedoeld wordt met een duidelijke omschrijving van de oorsprong van de vordering: aankoop van een auto, inschrijvingsnummer BMG 689, op 19 januari 1996.

Vraag 11:

Welke voorwaarden moeten met betrekking tot de inhoud van het verzoek om een Europees betalingsbevel worden gesteld? Welke voorwaarden moeten met name gelden voor de beschrijving van de ter ondersteuning van een vordering ingeroepen omstandigheden?

3.3.4.2. Het vereiste van een schriftelijk bewijs van de vordering

Het vereiste dat een schriftelijk bewijs moet worden verstrekt van de vordering is reeds het belangrijkste bepalende element van het "met-bewijs"-model van de betalingsbevelprocedure genoemd. Het duidelijke voordeel voor de bescherming van de gedaagde tegen ongegronde vorderingen vloeit voort uit een juridisch onderzoek van de gegrondheid van de vordering door de rechter dat gebaseerd is op de door de eiser gegeven beschrijving en het door hem verstrekte schriftelijk bewijs. Dit voordeel moet worden afgewogen tegen het verlies aan doeltreffendheid dat voortvloeit uit de noodzaak een dergelijk onderzoek te verrichten en de problemen die het indienen van schriftelijke bewijzen gezien het gebruik van elektronische gegevensverwerking stelt. Kort samengevat, komt het hierop neer dat men moet uitmaken of men een controle van de gegrondheid van de vordering door de rechtbank noodzakelijk acht, of dat men van mening is dat het volledig aan de gedaagde kan worden overgelaten de vordering te bestrijden en het ontbreken van bezwaar op zich voldoende is om een beslissing in het voordeel van de eiser te rechtvaardigen.

Om zich een gedegen oordeel te vormen van de betekenis en de gevolgen van het vereiste van schriftelijk bewijs is het van het grootste belang dat men weet hoe ruim of restrictief dat moet worden geïnterpreteerd, m.a.w. welke soorten stukken als een voldoende bewijs van de vordering worden geaccepteerd. Door te strenge voorwaarden, zoals de uitdrukkelijke erkenning van de vordering door de gedaagde, zou de betalingsbevelprocedure haar praktisch belang grotendeels verliezen. Maar te lakse regels zouden er dan weer toe kunnen leiden dat de controle die de rechter kan verrichten zodanig wordt uitgehold dat er vragen rijzen over de waarde van het vereiste van schriftelijk bewijs zelf. De tot de "met-bewijs"-school behorende lidstaten (België, Frankrijk, Griekenland, Luxemburg, Italië, Spanje) passen op dat gebied verre van dezelfde criteria toe. De desbetreffende bepalingen hebben in de verschillende lidstaten een zeer uiteenlopende graad van nauwkeurigheid en uitvoerigheid. In Frankrijk wordt in artikel 1407 NCPC alleen maar de voorwaarde gesteld dat het verzoek vergezeld moet gaan van bewijsstukken [57], zonder dat wordt aangegeven wat als noodzakelijk wordt beschouwd om aan deze voorwaarde te voldoen. De Franse wetgever laat het dus aan de rechters over in hun rechtspraak concretere richtsnoeren vast te stellen. De Belgische wetgever gaat een stap verder en verlangt een document dat uitgaat van de gedaagde, maar voegt daar wel aan toe dat het niet noodzakelijk een erkenning van de vordering hoeft te zijn [58]. De Spaanse en vooral de Italiaanse wetgeving omvatten lange en gedetailleerde lijsten en definities over wat een schriftelijk bewijs in de betalingsbevelprocedure is [59]. Het is onmogelijk om binnen het bestek van dit groenboek dieper in te gaan op alle documenten die onder deze bepalingen vallen. Er kan hier worden volstaan met de vaststelling dat de vordering in beide lidstaten kan worden gestaafd met stukken die niet de handtekening van de verweerder dragen, maar die eenzijdig door de eiser zijn opgesteld [60].

[57] Artikel 1407, lid 3: "La requête doit être accompagnée des documents justificatifs ". Artikel 11.2 (4) van het "voorstel-Storme", waarin wordt gezegd dat het verzoek vergezeld moet gaan van alle schriftelijke bewijsstukken tot staving van de vordering, blijkt kwalitatief even onnauwkeurig, maar kwantitatief veeleisender te zijn.

[58] Artikel 1338 van het Belgisch Gerechtelijk Wetboek: "... een geschrift dat uitgaat van de schuldenaar". In de voorbereidende documenten voor deze bepaling worden als voorbeelden van geldige stukken genoemd: een bestelbon, een door de verweerder ondertekend ontvangstbewijs en een aanvaarde factuur.

[59] In Spanje artikel 812 NLEC, in Italië de artikelen 633 t/m 636 c.p.c.. In beide gevallen gaat het niet om uitputtende lijsten.

[60] De Spaanse bepaling accepteert eenzijdig van de eiser uitgaande stukken die een bewijs vormen van hetzij de omstandigheden van de concrete schuldvordering, hetzij - als aanvullend document bij een ander stuk waarin het gevorderde bedrag is vermeld - van al lang bestaande betrekkingen tussen partijen.

Gelet op deze verschillen ziet het ernaar uit dat de complexiteit van pogingen om een definitie te geven van de stukken die in betalingsbevelprocedures als bewijsmateriaal mogen worden gebruikt niet mag worden onderschat. Dit is misschien ook een aspect waarmee rekening moet worden gehouden als men zich buigt over de algemene vraag of het geven van een Europees betalingsbevel afhankelijk moet worden gesteld van het overleggen van een schriftelijk bewijs van de vordering.

Vraag 12:

Moet het verstrekken van een schriftelijk bewijs van de vordering een voorwaarde voor de toepassing van een Europees betalingsbevel zijn? Zo ja, welke soorten stukken moeten als een voldoende bewijs van de vordering worden beschouwd?

3.3.4.3. Vormvereisten - het gebruik van standaardformulieren

In verschillende lidstaten die een betalingsbevelprocedure kennen, zijn officiële standaardformulieren beschikbaar (Oostenrijk, Duitsland, Luxemburg, Portugal, Zweden, Spanje) [61], maar het gebruik van deze formulieren is slechts in enkele van daarvan verplicht [62] en vormt in andere een facultatief alternatief voor een dagvaarding [63]. In de lidstaten waar dagvaarding mogelijk of verplicht is, gelden uiteenlopende vereisten, variërend van de voorwaarden die gelden voor een dagvaarding in een gewone burgerlijke procedure [64] tot een vereenvoudigde versie waarin slechts de partijen en hun woonplaats, het bedrag en de oorsprong van de vordering moeten worden aangegeven [65].

[61] In Frankrijk worden standaardformulieren, die geen officiële documenten zijn, door partiucliere uitgevers verdeeld.

[62] In Oostenrijk, Duitsland (behalve indien de betekening in het buitenland moet worden verricht) en Portugal (tenzij het formulier niet geschikt is voor de zaak in kwestie).

[63] Dit is het geval in Luxemburg, waar een vereenvoudigde inleiding van de procedure ook mogelijk is via een mondelinge of schriftelijke déclaration au greffe (een bij de griffie ingediend verzoek).

[64] Italië.

[65] Spanje (artikel 814 NLEC).

Het gebruik van standaardformulieren is een manier om de informatie te structureren die nodig is voor het inleiden van betalingsbevelprocedures. Standaardformulieren kunnen verschillende doeleinden dienen. Ten eerste zijn zij een hulp voor de eiser, vooral indien deze niet door een advocaat wordt vertegenwoordigd, aangezien zij een volledige lijst omvatten van de zaken die moeten worden gedaan om een ontvankelijk verzoek in te dienen, in het beste geval nog aangevuld met enkele verklarende opmerkingen bij ieder punt. Ten tweede zijn zij een belangrijk instrument om het gebruik van elektronische gegevensverwerking te vergemakkelijken, zeker indien de mogelijkheid wordt geboden om het verzoek langs elektronische weg bij de rechtbank in te dienen. Voorts kunnen veeltalige standaardformulieren in grensoverschrijdende zaken een aanzienlijke bijdrage leveren tot het vereenvoudigen en versnellen van de procedure doordat de behoefte aan vertaling en de daaruit voortvloeiende kosten en vertraging tot een minimum worden beperkt. Tenslotte lijkt een gestandaardiseerd verzoek de noodzakelijke voorwaarde voor gestandaardiseerde beslissingen, die vervolgens dankzij het vrije verkeer van beslissingen in de hele Gemeenschap ten uitvoer kunnen worden gelegd.

De invoering van een Europees standaardformulier zou, indien zij in het licht van de bovenstaande overwegingen noodzakelijk wordt geacht, wel een aantal technische problemen stellen. Op een aantal punten, zoals bijvoorbeeld de categorieën van kosten om de vergoeding waarvan kan worden verzocht, verschillen de nationale regels nogal van elkaar en dat moet op de een of andere manier ook duidelijk worden gemaakt in het standaardformulier zelf en de verklarende opmerkingen daarbij. Om dat probleem op te lossen kan misschien worden gedacht aan een standaardformulier dat eenvormig is wat de hoofdpunten betreft, maar dat toch flexibel genoeg is om de lidstaten toe te laten andere vragen aan hun individuele behoeften aan te passen of andere punten toe te voegen.

Vraag 13:

Moet voor de indiening van een verzoek om een Europees betalingsbevel het gebruik van een standaardformulier worden verplicht? Zo ja, wat moet de inhoud van dat standaardformulier zijn?

3.3.4.4. De indiening van het verzoek bij de rechtbank langs elektronische weg en het gebruik van elektronische gegevensverwerking in het algemeen

Communicatie tussen de rechtbank en de partijen

Communicatie tussen de rechtbank en de partijen langs elektronische weg, met name via e-mail, biedt mogelijkheden voor een verdere stroomlijning van de procedure en voor aanzienlijke besparingen zowel in geld als tijd. Dit is zeker het geval in grensoverschrijdende zaken, gezien de aanzienlijke vertraging die zich vaak voordoet bij de gewone betekening per post of de formele betekening van stukken van de ene lidstaat naar een andere. Het toenemende gebruik van elektronische gegevensverwerking door de rechtbanken van de lidstaten bij de behandeling van betalingsbevelprocedures zou bovendien nog in de hand kunnen worden gewerkt door de elektronische indiening van (gestandaardiseerde) verzoeken, aangezien de rechtbanken dan niet meer het werk zouden hoeven te doen dat reeds door de eiser is gedaan bij het invoeren van het verzoek in zijn computersysteem. De elektronische toezending van een document door de eiser aan de rechtbank lijkt veeleer een technische dan een juridische uitdaging, aangezien het niet dezelfde complexe implicaties heeft als de formele betekening of kennisgeving van gerechtelijke stukken langs elektronische weg.

Verschillende lidstaten staan dan ook toe dat verzoeken langs elektronische weg worden ingediend of zijn althans bezig met experimenten in die richting [66]. Het is natuurlijk niet verbazend dat de lidstaten die op dat gebied het verst gevorderd zijn, ook de lidstaten zijn die reeds uitgebreid gebruik maken van elektronische gegevensverwerking bij de behandeling van de betalingsbevelprocedure in het algemeen.

[66] In Duitsland kan een verzoek slechts online worden ingediend in enkele van de arrondissementen waar de bevoegdheid voor de betalingsbevelprocedure is gecentraliseerd (zie hierboven onder 3.3.2, voetnoot 50) en de behandeling van die procedure in haar geheel is geautomatiseerd.

Een wetgevend instrument betreffende een Europees betalingsbevel zou een grotere openheid voor technologische vooruitgang niet mogen belemmeren, maar veeleer in de hand moeten we