NL Publicatieblad van de Europese Unie C 57/60

Motivering van de Raad: Standpunt (EU) nr. 2/2016 van de Raad in eerste lezing met het oog op de vaststelling van een richtlijn van het Europees Parlement en de Raad betreffende de interoperabiliteit van het spoorwegsysteem in de Europese Unie (herschikking)

(2016/C 057/03)

I. INLEIDING

Op 31 januari 2013 heeft de Commissie bij de Raad haar voorstel ingediend voor een richtlijn van het Europees Parlement en de Raad betreffende de interoperabiliteit van het spoorwegsysteem in de Europese Unie (herschikking).

Het Europees Parlement heeft op 26 februari 2014 over zijn standpunt in eerste lezing gestemd.

Op 5 juni 2014 heeft de Raad een politiek akkoord bereikt over de ontwerprichtlijn. Nadat de tekst door de juristen-vertalers was bijgewerkt, heeft de Raad op 10 december 2015, overeenkomstig de in artikel 294 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie neergelegde gewone wetgevingsprocedure, zijn standpunt in eerste lezing vastgesteld.

Na de stemming in het Europees Parlement en de aanneming van het politiek akkoord van de Raad, is er tussen het Europees Parlement, de Raad en de Commissie onderhandeld om tot een akkoord over het voorstel te komen. Op 17 juni 2015 is er een definitief compromis bereikt, dat vervolgens door het Comité van permanente vertegenwoordigers op 30 juni 2015 is goedgekeurd. Ook de Commissie vervoer en toerisme (TRAN) van het Europees Parlement heeft het akkoord bevestigd, nl. op 10 november 2015, en daartoe een brief aan de voorzitter van het Comité van permanente vertegenwoordigers gericht.

De Raad heeft bij zijn werkzaamheden rekening gehouden met het advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité en van het Europees Comité van de Regio’s.

II. ANALYSE VAN HET STANDPUNT IN EERSTE LEZING

1. Algemene opmerkingen

Dit voorstel maakt deel uit van het vierde spoorwegpakket, dat bestaat uit zes wetgevingsvoorstellen waarmee wordt beoogd de resterende hinderpalen voor de voltooiing van de eengemaakte Europese spoorwegruimte weg te werken.

Dit wetgevingsinitiatief heeft tot doel tot een gemeenschappelijke aanpak van de interoperabiliteitsvoorschriften te komen om extra schaalvoordelen te creëren voor spoorwegondernemingen die in de hele Unie actief zijn, en de administratieve procedures voor de afgifte van voertuigvergunningen te vereenvoudigen en te hervormen en zodoende de versnippering van de voorschriften in de Unie weg te nemen.

Voorts is het de bedoeling om de efficiëntie van de procedure inzake voertuigvergunningen op te voeren en daarbij de erkenning van interoperabiliteitsvergunningen in de hele EU te stimuleren en de samenhang van de nationale juridische kaders inzake de interoperabiliteit van de interne markt voor het spoorvervoer te verbeteren.

De Raad is het weliswaar eens met de Commissie wat betreft de doelstelling van het voorstel, maar heeft toch verscheidene wijzigingen in het oorspronkelijke voorstel aangebracht. De belangrijkste bepalingen van de richtlijn zijn dan ook aanzienlijk gewijzigd. Als gevolg daarvan wijkt het standpunt van de Raad in eerste lezing af van het oorspronkelijke Commissievoorstel; het is anders geformuleerd en er zijn verscheidene bepalingen toegevoegd of geschrapt. Dit houdt in dat de Raad niet kan instemmen met de amendementen die het Europees Parlement in eerste lezing in die bepalingen heeft aangebracht.

2. Belangrijkste beleidskwesties

i) Vergunning om een voertuig in de handel te brengen (artikel 21)

In tegenstelling tot de beduidende overdracht van bevoegdheden van de nationale instanties naar het Spoorwegbureau van de Europese Unie (het Bureau), die in eerste instantie door de Commissie is voorgesteld, voorziet de Raad in een tweeledig systeem van vergunningen met betrekking tot de afgifte van vergunningen voor het in de handel brengen, naargelang het beoogde toepassingsgebied. Volgens deze aanpak fungeert het Bureau als één loket voor voertuigen die bestemd zijn voor grensoverschrijdende operaties; de nationale veiligheidsinstanties behouden evenwel een belangrijke rol bij de uitvoering van de beoordelingen die nodig zijn voor de afgifte van deze vergunningen. Voor voertuigen die alleen nationaal vervoer doen, mag de aanvrager kiezen of hij bij het Bureau dan wel bij de nationale veiligheidsinstantie een aanvraag voor een vergunning indient. In beide gevallen blijven de procedure en de beslissingscriteria dezelfde.

Het Europees Parlement steunt in het algemeen de aanpak die de Raad heeft gevolgd. Dit laatste heeft ook betrekking op de bezwaren van het Europees Parlement tegen de opneming van het begrip „geïsoleerde spoorwegnetten” in het kader van de bepalingen inzake de samenwerkingsovereenkomsten (zie hierna onder punt v).

Derhalve is amendement 34 gehandhaafd, zijn de amendementen 35 en 102 gedeeltelijk of naar de geest overgenomen, terwijl de amendementen 94, 113 en 140 niet door de Raad zijn overgenomen.

ii) Aansprakelijkheid van het Bureau voor de afgifte van voertuigvergunningen voor het in de handel brengen (overweging 8 en artikel 21, lid 6)

De tekst van de Raad verduidelijkt dat het Bureau de volle verantwoordelijkheid op zich neemt voor de vergunningen die het afgeeft, met inbegrip van de contractuele en niet-contractuele aansprakelijkheid.

iii) Hogere voorziening en procedure voor arbitrage (artikel 21, leden 7 en 11)

Terwijl het voorstel van de Commissie geen specifieke bepalingen over beroepsprocedures bevatte, weerspiegelt de tekst van de Raad de aan de verzoeker verleende mogelijkheid om de kwestie voor te leggen aan een nationale rechter in geval van verschil van mening over de maatregel van de nationale veiligheidsinstantie.

Evenzo is een beroepsprocedure in geval van onenigheid tussen de nationale veiligheidsinstantie en het Bureau opgenomen in de tekst van de Raad.

iv) Indienststelling van baanuitrusting voor besturing en seingeving (artikelen 18 en 19)

In haar oorspronkelijke voorstel stelde de Commissie voor aan het Bureau de verantwoordelijkheid over te dragen voor de verlening van vergunningen voor de indienststelling van baanuitrusting voor besturing en seingeving, met inbegrip van het Europese signaleringssysteem ERTMS.

De Raad is het niet eens met de benadering van de Commissie en is van mening dat de nationale veiligheidsinstanties vergunningen moeten blijven verlenen voor ERTMS. Met het oog op meer harmonisatie van ERTMS op EU-niveau door middel van betere interoperabiliteit vanaf het begin van de procedure, voorziet de tekst van de Raad er echter in dat het Bureau moet worden geraadpleegd vóór een eventuele aanbesteding voor ERTMS-baanapparatuur. Daartoe is er een nieuw artikel 19 toegevoegd.

In overeenstemming met de aanpak van de Commissie is het Europees Parlement van mening dat de verantwoordelijkheid voor het verlenen van een vergunning voor de indienststelling van ERTMS-systemen aan het Bureau moet worden toegekend. De Raad kon derhalve de amendementen 81, 82, 83 en 86 niet overnemen.

v) Samenwerkingsovereenkomsten tussen het Bureau en de nationale veiligheidsinstanties (artikel 21, leden 14 en 15)

Het oorspronkelijke Commissievoorstel voorziet niet in het sluiten van samenwerkingsovereenkomsten tussen het Bureau en een of meer nationale veiligheidsinstanties in het kader van vergunningen die zijn afgegeven voor voertuigen die bestemd zijn voor grensoverschrijdende activiteiten.

De Raad is van oordeel dat het van groot belang is een dergelijke bepaling op te nemen om de praktische toepassing van het nieuwe vergunningenstelsel te vergemakkelijken.

Voorts bepaalt de Raad dat samenwerkingsovereenkomsten tussen het Bureau en een of meer nationale veiligheidsinstanties in het kader van vergunningen met betrekking tot voertuigen specifieke samenwerkingsregelingen kunnen omvatten in het geval van netten die specifieke deskundigheid vereisen om geografische of historische redenen en/of een spoorwijdte met aangrenzende derde landen delen. Dit compromis voorziet derhalve in de mogelijkheid voor lidstaten met specifieke kenmerken van het spoorwegnet om in het toelatingsproces samen te werken onder auspiciën van het Bureau. Deze samenwerkingsovereenkomsten kunnen ook bepalingen bevatten ter bevordering van de uitbreiding van het toepassingsgebied in de drie Baltische staten wanneer voor een voertuig een vergunning is verleend in één van hen.

In dat verband is amendement 118 door de Raad gedeeltelijk overgenomen.

vi) Vaststelling van nationale voorschriften (artikel 14)

Het standpunt van de Raad beoogt de vaststelling van een flexibele en werkbare procedure betreffende bestaande en nieuwe nationale voorschriften inzake interoperabiliteit. Om rekening te houden met de bedenkingen van het Europees Parlement, verduidelijkt het standpunt van de Raad de procedures die moeten worden toegepast voor de kennisgeving van bestaande en nieuwe nationale voorschriften, alsmede voor de beoordeling door het Bureau (tot maximaal acht maanden). De door de Raad gekozen aanpak heeft ten doel te voorkomen dat nationale voorschriften worden gevalideerd zonder voorafgaande beoordeling ervan door het Bureau.

Daarom zijn de amendementen 66, 72 en 73 gedeeltelijk of naar de geest overgenomen, terwijl de amendementen 67 tot en met 70 niet door de Raad konden worden overgenomen.

vii) Voertuigregisters (hoofdstuk VII, met name artikel 47)

Om tegemoet te komen aan de bezwaren van het Europees Parlement ten aanzien van „registers”, betreft de voornaamste door de Raad aangebrachte wijziging het Europees voertuigregister. Om kosten en administratie te beperken, dient de Commissie een specificatie vast te stellen voor een Europees voertuigregister dat de nationale voertuigregisters zou omvatten, teneinde een gemeenschappelijk instrument te creëren, maar er tegelijk voor te zorgen dat op nationaal niveau de nodige extra functionaliteiten gehandhaafd kunnen blijven om in specifieke behoeften van individuele lidstaten te voorzien. Het Europees voertuigregister wordt vijf jaar na de inwerkingtreding van deze richtlijn operationeel. De Raad voert ook nieuwe bepalingen in tot vaststelling van de informatie die moet worden opgenomen in de Europese en nationale voertuigregisters.

Het Europees Parlement is van mening dat het Europees voertuigregister na vier jaar operationeel moet zijn.

Derhalve zijn de amendementen 123, 126, 128, 130 en 131 naar de geest overgenomen in andere bewoordingen, terwijl de amendementen 98, 110, 120, 121, 122, 124, 125, 127 en 129 niet door de Raad zijn overgenomen.

viii) Duur van de overgangsperiode en de omzettingsperiode (artikelen 54 en 57)

De Raad voorziet in een langere overgangsregeling voor voertuigvergunningen dan die welke de Commissie aanvankelijk had beoogd. Deze overgangsregeling wordt noodzakelijk geacht voor de goede werking van de tweeledige aanpak voor de vergunningsprocedure voor voertuigen als bedoeld in artikel 21. Volgens het standpunt van de Raad kunnen de lidstaten de bestaande bepalingen van Richtlijn 2008/57/EG tot drie jaar na de datum van inwerkingtreding van de richtlijn blijven toepassen, in plaats van de twee jaar in het Commissievoorstel. Deze periode kan met één jaar worden verlengd. In dat geval moeten de lidstaten de Commissie en het Bureau in kennis stellen van een dergelijk besluit en dit motiveren. Dezelfde procedure geldt voor voorafgaande goedkeuringen voor ERTMS-apparatuur.

Een soortgelijke regeling van drie plus één jaar geldt voor de omzettingsperiode.

De Raad kon derhalve de amendementen 140, 141, 143 en 144 niet overnemen.

ix) Structuur van de wetgevingshandeling (gedelegeerde handelingen/uitvoeringshandelingen)

In het oorspronkelijke Commissievoorstel worden gedelegeerde handelingen voorgesteld als instrument voor het bepalen van de inhoud van de technische specificaties inzake interoperabiliteit (TSI’s) en de wijzigingen daarvan. Het Europees Parlement steunt de Commissie en dringt ook aan op verruiming van de werkingssfeer van gedelegeerde handelingen tot andere gebieden waarvoor de Commissie uitvoeringshandelingen heeft voorgesteld.

Voor de TSI’s stelt de Raad een combinatie van gedelegeerde en uitvoeringshandelingen vast (artikel 5, leden 1 en 11). De Commissie stelt gedelegeerde handelingen vast voor de vaststelling van specifieke doelstellingen van technische specificaties voor interoperabiliteit, gevolgd door uitvoeringshandelingen ter uitvoering van deze specifieke doelstellingen.

In dit verband zijn de amendementen 80 en 135 gedeeltelijk overgenomen, terwijl de amendementen 13, 14, 56, 57, 79, 99 en 142 niet door de Raad zijn overgenomen.

3. Andere door het Europees Parlement aangenomen amendementen

Andere amendementen die niet in het standpunt van de Raad in eerste lezing zijn overgenomen, betreffen met name:

— mogelijke toepassing van deze richtlijn op stedelijke spoorsystemen (amendementen 16 en 17);

— invoering van termijnen voor de uitvoering van technische specificaties voor interoperabiliteit door de lidstaten (amendement 47);

— opname van gedelegeerde handelingen voor de vaststelling van regels inzake sancties voor niet-naleving van de termijnen die zijn vastgesteld in het rechtsinstrument voor besluiten die door het Bureau worden genomen (amendement 136).

III. CONCLUSIE

Het standpunt van de Raad in eerste lezing vormt een weergave van het compromis dat is bereikt tijdens de onderhandelingen tussen de Raad en het Europees Parlement, welke door de Commissie werden gefaciliteerd. Dit compromis is bevestigd in een brief van de voorzitter van de Commissie vervoer en toerisme (TRAN) van het Europees Parlement aan de voorzitter van het Comité van permanente vertegenwoordigers (brief van 24 november 2015).

In deze brief geeft de TRAN-voorzitter aan dat hij de leden van de commissie, en vervolgens de plenaire vergadering, zal aanbevelen het standpunt van de Raad in eerste lezing ongeamendeerd goed te keuren en de gewone wetgevingsprocedure af te sluiten in het stadium van de tweede lezing van het Europees Parlement, overeenkomstig artikel 294 van het VWEU.