ARCHIVES HISTORIQUES
DELACOMMISSION
COLLECTION RELIEE DES
DOCUMENTS "COM"
COM (75)36
Vol.1975/0015

Disclaimer
Conformément aurèglement (CEE, Euratom) n°354/83 duConseil du1erfévrier 1983
concernant l'ouverture aupublic desarchives historiques delaCommunauté économique
européenne etdelaCommunauté européenne del'énergie atomique (JOL43du15.2.1983,
p.1),telquemodifié par lerèglement (CE, Euratom) n°1700/2003 du22septembre 2003
(JOL243du27.9.2003, p.1),cedossier estouvert aupublic. Lecaséchéant, lesdocuments
classifiés présents dans cedossier ontétédéclassifiés conformément àl'article 5dudit
règlement.
Inaccordance with Council Regulation (EEC, Euratom) No354/83 of1February 1983
concerning theopening tothepublic ofthehistorical archives oftheEuropean Economic
Community andtheEuropean Atomic Energy Community (OJL43,15.2.1983, p.1),as
amended byRegulation (EC, Euratom) No1700/2003 of22September 2003 (OJL243,
27.9.2003, p.1),this fileisopen tothepublic. Where necessary, classified documents inthis
filehave been declassified inconformity with Article 5oftheaforementioned regulation.
InÜbereinstimmung mitderVerordnung (EWG, Euratom) Nr.354/83 desRates vom 1.
Februar 1983 über die Freigabe der historischen Archive der Europäischen
Wirtschaftsgemeinschaft undderEuropäischen Atomgemeinschaft (ABI. L43vom 15.2.1983,
S.1),geändert durch dieVerordnung (EG, Euratom) Nr.1700/2003 vom 22.September 2003
(ABI. L243vom 27.9.2003, S.1),istdiese Datei derÖffentlichkeit zugänglich. Soweit
erforderlich, wurden dieVerschlusssachen indieser Datei inÜbereinstimmung mitArtikel 5
dergenannten Verordnung freigegeben.

COMMISSIE VANDEEUROPESE GEMEENSCHAPPEN
COM(75)36 def.
Brussel ,12februari 1975
GELIJKE BEHANDELING VANMANNEN
ENVPOUWEN II?HET ARBEIDSPROCES
(toegang tothetarbeidsproces entot deberoeps­
opleiding ,promotiekansen enarbeidsvoorwaarden )
(Mededeling vandeCommissie aandeRaad )
COM(75 )36def .

IlfflOUÏ )
Hoofdstukken , Bladzijde
Inleiding
I. Dewerkende vrouw indeGemeenschap .1
\
II. Werkgelegenheid ,werving enpromotie 9
III. Beroepskeuzevoorlichting ,"beroepsopleiding ,bij-en 14
nascholing
IV. Arbeidsvoorwaarden' 19
V. Voorzieningen voor dekinderopvang enmaatregelen om 24
werknemers met eentaak inhetgezin tehelpen
VI. Sociale zekerheid 28
VII . Acties opGemeenschapsniveau 31
Bi.ilafren
Tabel I .:Devrouw indeberoepsbevolking
Tabel Ia :Vrouwen inloondienst onderverdeeld naar bedrijfstak
Tabel II :Werkloosheid onder vrouwen
Tabel III :Creches
Tabel IV :Kleuterscholen
Richtlijn
r

IFLSIDIÎÎG
Inzijn resolutie van21januari 1974 (l)heeft deRaad vande
Europese Gemeenschappen zijn politieke wiluitgesproken tot
–hetondernemen vanacties teneinde degelijkheid var.mannen en
vrouwen teverwezenlijken voor wat "betreft detoegang totarbeid
enberoepsopleiding ,endegelegenheid inhunberoep vooruit te
komen ,alsmede dearbeidsvoorwaarden ,metinbegrip vandebezoldiging ;
<•voorts trachten detaak vanalle betrokkenen inhetgezin te
verenigen methunverlangens inhetberoepsleven .
Hetbijgaande memorandum vormt eeneerste stap indedoor deRaad
gewenste richting .Hetwerd opgesteld naoverleg mettwee groepen ,deene
bestaande uitdoor delid-staten aangewezen vertegenwoordigers ,deandere uit
vertegenwoordigers vandesociale partners ,engeeft voor alle inderesolutie
van deRaad bedoelde terreinen eenkorte analyse van deproblematiek eneen
aantal beleidssuggesties .
Deze beleidssuggesties zijn bedoeld voor delid-staten *Zijvormen
hetalgemene kader voor deeerste communautaire acties zoals voorgesteld in
hoofdstuk VIIenmetname voor hetvoorstel voor eenrichtlijn ,waarvan detekst
bij ditmemorandum isgevoegd .
Deverwezenlijking vandegelijke beloning voor gelijke arbeid is
het doel vaneenaparte actie inhetkader vanartikel 119vanhetVerdrag
vanRome (2).
(1)PBNo.C/13/1van12februari 1974 »blz.1(3).
(2)Richtlijn vandeRaad betreffende hetnader totelkaar brengen vandewet­
gevingen derlid-staten inzake detoepassing vanhetbeginsel vangelijke
beloning voor mannelijke envrouwelijke werknemers volgens artickel 119
vanhetEEG-Verdrag P.B ,nr,L45»19februari 1975 »

HOOFDSTUK I
DEWERKENDE VROUW INDEGBTEEKSCEAP -
1. Methetuitspreken vandepolitieke wiltothetondernemen vanacties
teneinde degelijkheid vanmannen envrouwen teverwezenlijken voor watbetreft
detoegang totarbeid enberoepsopleiding ;endegelegenheid inhunberoep
vooruit tekomen ,alsmede dearbeidsvoorwaarden ,metinbegrip vandebezoldiging ,
heeft deRaad duidelijk gemaakt testreven naar verbreding enverdieping vande
sedert 1958 ontwikkelde actie ,metname inhetkader vanartikel 119vanhet
Verdrag vanRome ,terverbetering van depositie van dewerkende vrouw »
2. Inovereenstemming metdeze beleidslijn wordt inditmemorandum aandacht
geschonken aan deproblematiek inverband metdevoorbereiding van devrouw op
hetberoep ,detoegang tothetarbeidsproces endeuitoefening van eenberoep .
Aan deorde komen demaatregelen diegetroffen moeten worden omtebereiken
dat devrouwen gelijke behandeling engelijke kansen krijgen bij detoegang
tothetarbeidsproces ,inhunmogelijkheden totvorming ,opleiding enbij–en
nascholing aiomede metbetrekking tothunarbeidsvoorwaarden .
3. Degelijkheid vanbehandeling tussen mannen envrouwen opdeze ver­
schillende terreinen hangt tennauwste samen met devorderingen diegemaakt ,
moeten worden wilmen "trachten detaak vanalle betrokkenen inhetgezin het
verenigen methunverlangens inhetberoepsleven ".Hetligt (voor hetogenblik )
niet indebedoeling van deCommissie alle aspecten vandeze problematiek te
behandelen (zoals onder meer hetgezinsbeleid alszodanig ).Indelijn vanhet
mandaat vandeRaad gaat haar aandacht evenwel uitnaar bepaalde aspecten ,die
vanbijzondere betekenis zijn voor devrouw inhetarbeidsproces ,metname naar
deaspecten dieverband houden met detaken dievoor devrouw voortvloeien uit
deverzorging vankinderen enbejaarde personen .
Devrouw inhet arbeidsproces ..
4. Indegehele Gemeenschap zijn ongeveer 35miljoen vrouwen inloondienst
ofalszelfstandige bijdeproductieve bedrijvigheid betrokken .Zijvormen in
demeeste lid-staten ongeveer 35a40$vande .beroepsbevolking ;'inNederland ,
Italië enIerland ongeveer 25%•Opdit .totaal ishetaantal gehuwde vrouwen
delaatste jaren aanzienlijk toegenomen (zietabel Iinbijlage )*

5. Depositie vandevrouw inhetarbeidsproces verschilt aanzienlijk van
diovandeman (l).Deproblematiek ,waarmee dewerkende vrouw ofdevrouw die
wilgaan werken temaken krijgt ,wordt inhetbijzonder gekenmerkt door drie
hoofdfactoren :
a)dewerkgelegenheid voor vrouwen isvrij sterk geconcentreerd inbepaalde
sectoren (metname indetertiaire sector )ofinbepaalde beroepsgroepen ,
inhetalgemeen deminst geschoolde# .Debedrijfstakken enberoepen waar
menveel vrouwen vindt zijn zeer vaak die ,waar hetbezoldigingsniveau
relatief lager ligt enwaar depromotiekansen meer beperkt zijn .
b)veel vrouwen zijn door hunvorming enopleiding slecht voorbereid opde
uitoefening vaneenberoep ;voor veel meisjes ishetzo,dathunverwachte
toekomstige functie inhetgezin derol ^welke zijinhetarbeidsproces kun­
nenofmoeten spelen ,overschaduwt ofvaak volledig wegdrukt ;
c)hetverloop vandecarrière vandevrouw wordt beslissend beïnvloed door haar
huwelijk ofhetkinderen krijgen :ofzijnaeenbevalling haar arbeid onder­
breekt danweltracht deze voort tezetten ,devrouw zalsteeds aanzienlijke
moeilijkheden ondervinden omhaar verantwoordelijkheid inhetgezin tever­
enigen methetuitoefenen vaneenberoep .
6» . Deconcentratie vanvrouwen inbepaalde beroepen ,hungebrekkige op­
leiding endereële ofpotentiële onderbreking vanhunarbeid hebben inalle
landen ,zijhetopuiteenlopende wijze ,eennegatieve invloed ophetberoepspro -
fiel vandevrouw .Eeneerste handicap ligt albijdeberoepskeuzevoorlichting
endeberoepsopleiding :vaak ingezin enopschool onvoldoende geïnformeerd
richten demeisjes zich opkorte opleidingen diedenaam hebben geschikt tezijn
voor vrouwen endieinhetalgemeen geen enkele mogelijkheid totdirecte plaat si;/j
inhetarbeidsproces bieden .Descheiding tussen jongens enmeisjes inhetonder »»
wijs endeberoepsopleiding werkt opdearbeidsmarkt debestendiging indehand
/vankloven ,dieniet langer corresponderen metdereële kenmerken vandetebe­
zetten functies .
(l)Deze .samenvatting isgebaseerd opverschillende studies ,diedoor deCommis -
.siewerden geentameerd omtoteenanalyse vandevrouwenarbeid tekomen ,met
narne :
–"Devrouwenarbeid endedaarmee verbonden problematiek indelid-staten van
deGemeenschap ",E.Sullerot ,1970
–"Dearbeidssituatie vandevrouwen indelid-staten vandeGemeenschap ",
E.Vogel ,1972
–"Devrouwenarbeid inDenemarken ,Ierland enhetVerenigd Koninkrijk ",
,!R. .Cornu .1974

Eenvolgende handicap doet zich voor bij detoegang tot het'arbeidsproces :
dejonge sollicitante isindeogen van dewerkgever eenpotentieel verzuilende
arbeidskracht .Deze zienswijze drukt ookopdepromotiekansen van devrouw .Wart ;o
tenslotte devrouw op35of40jarige leeftijd oenbetrekking zoekt ofnalanger ;:
ofkortere onderbreking wilterugkeren tothetarbeidsproces ,heeft zijtemaken
metspecifieke moeilijkheden ,niet alleen vanpsychologische aard ,doch ookver~
band houdende met hetberoep .
7. Eengroeiend aantal vrouwen wordt zich vandeze situatie bewust .Zij
verzetten zich tegen dediscriminatie entegen de"gettos "waarbinnen zijvaak
moeten werken ,enverlangen danookeengrondige verandering naar meer gelijkheid
vanbehandeling .Men ziet danookdelaatste jaren devrouwelijke werknemers
steeds meer acties tervoldoening aanbepaalde eisen voeren .Deze acties vormen
echter lang geen volledige afspiegeling vandespanningen enmoeilijkheden ,
waarmee dewerkende vrouw dagelijks tekampen heeft .
8. Het isniet gemakkelijk deze problemen toteenoplossing tebrengen .
Degelijke behandeling voor mannen envrouwen inhetarbeidsproces iseenvan de
elementen vanhetalgemene doel vansociale vooruitgang ,metname door gelijke
kansen voor allen .Omdat opditpunt nogzoveel ingehaald moet worden kan de
verwerkelijking van deze gelijkheid opkorte termijn totkostenverzwaring leiden ,
dievooral bij eenbetrekkelijk moeilijke conjunctuur moeilijk optebrengen
lijkt .Losvan desociale noodzaak van dergelijke maatregelen vanrechtvaardig­
heid magmentoch metrecht stellen ,datdekosten opkorte termijn opmiddel­
lange enlange termijn vrucht zullen dragen door detoestroming naar hetbedrijfs ­
leven vangeschikte enbeschikbare arbeidskrachten endoor dearbeidsbi jdrage van
devrouw inhetbruto nationaal produkt ,deopbrengst vandebelastingen ende
sociale premies vanhet land .
9» Niemand kanontkennen dat delaatste tientallen jaren opdeze terreinen
aanzienlijke vooruitgang isgeboekt .Descala vanberoepen dievoor vrouwen open­
staan isverbreed }hunscholingsniveau isgestegen ;hetonderwijs voor meisjes
heeft belangrijke vooruitgang geboekt endescheiding inhetonderwijs tussen
jongens enmeisjes isafgenomen .

•«4-"•
Deze ontwikkeling heeft vele oorzaken ,onder meer debehoefte van dearbeids­
markt sedert dewereldoorlog endegrondige veranderingen diezich inonze
samenlevingen hebben voltrokken ,metname watbetreft hetgedrag vandeconsu­
ment endeopvattingen over hetgezin alseenheid ,
10. Deze vooruitgang isnogonvoldoende .Deverlangens vandevrouwen en
hunindividuele encollectieve bewustwording gaan sneller dandeverbetering
vanhunpositie inhetarbeidsproces .Gezien deze achterstand zouhet een
ernstige misrekening kunnen zijn alleen tevertrouwen opheteffect vanspontane
ontwikkelingen ofdeafkoeling vandeconjunctuur aantegrijpen omdeomvang
van deeisen aftezwakken .
11. Opdeeerste plaats hebben defundamenteel expansionistische economische
situatie enhetvrijwel voortdurend tekort aanarbeidskrachten datdaaruit voort­
vloeide toteengewoontevorming eneengedragspatroon geleid ,dieindofase van
mindere groei diezich thans aftekent moeilijk omtebuigen zullen zijn .Noch
hetonderwijsniveau vandevrouw ,noch deeconomische behoeften vanhaar gezin
maken eengemakkelijk afvloeien vandearbeidsmarkt mogelijk .Dewerkende
vrouwen aanvaarden hettrouwens niet langer eenarbeidsreserve tevormen ,
waarop alleen bijovervloed vanwerk eenberoep wordt gedaan .
Daar komt bij dathetgezin ooksociaal-economisch vanaard veranderd
isendatdeechtparen meer enmeer eenechte beslissing nemen over degeboorte
vaneenkind endeomvang vanhunkindertal .Devrouw ,diejonger huwt envanaf
hetbegin vanhethuwelijk devorming vaneenbeperkt gezin wenst ,iszeer
spoedig beschikbaar voor arbeid buitenshuis .
Gelijke behandelingen deeffecten daarvan
12. Gelijke behandeling vanmannen envrouwen inhetarbeidsproces bevorderen
betekent deverschillen inbehandeling opheffen diezich opdeverschillende
terreinen vanhetarbeidsleven voordoen ,eventueel door deoorzaken ervan te
ondervangen ,Indevolgende hoofdstukken worden deze verschillende terreinen
/.

-5-
nader behandeld ,waarbij blijkt datobjectieve ensubjectieve faktoren ten
nauwste samenhangen .
13,Deverschillen inbehandelingkunnen bijwettelijke ofCAO–bepalingen
bekrachtigd zijn ofvoortvloeien uitindividuele ofcollectieve gewoonten
engebruiken .Grond daarvoor zijn 'overwegingen vanverschillende aard ï
a)overwegingen vanfysieke (werkzaamheden diebijzondere fysieke kracht
vergen offysiek gevaar inhouden )ofvanmorele aard (gevaar verbonden
aanbepaalde nachtarbeid ).Deze overwegingen hebben thans veel vanhun
betekenis verloren nudeinhoud vandetaken zogewijzigd is.Inbepaalde
traditioneel voor devrouw gereserveerde sectoren hebben zijtrouwens
nauwelijks eenrolgespeeld (b.v.voor verpleegkundigen ).
b)overwegingen inverband metdeverstoring vandearbeid vandevrouw en
haar carrière door bevalling enverzorging vanhetkind (teverwachten
onderbreking vandeloopbaan ,verzuim ofbijzondere regelingen ).Hier ligt
eencruciaal probleem ,datvolledige erkenning vraagt vandesociale functie
van hetmoederschap .Opditmoment ishet zodatdedualiteit indearbeid
van degehuwde werkende vrouw uiteindelijk voor haar eendubbele handicap
betekent :opdeeerste plaats inhaar persoonlijk leven envervolgens in
deweerstand bij'dewerkgever omdegevaren enkosten opzich tenemen van
eventuele onderbrekingen .
c)deopvatting bijsommigen datvrouwenarbeid eenbron isvanaanvullend
inkomen ;deze houding vloeit voort uitdehierboven genoemde faktoren (b)
envindt ten dele eenverklaring indevrees voor mogelijke concurrentie
opdearbeidsmarkt .
14.Geen vandeze drie overwegingen houdt verband meteenreeel probleem .
Erisechter eenernstiger probleem ,datalle andere omvat ,teweten dealge­
mene weerstand diebestaat tenopzichte vanvrouwelijke arbeidskrachten .Of
zijgehuwd ofongehuwd is,ofhaar loon hethoofdinkomen ofeenneveninkomen
vanhetgezin is,watookhaar plannen voor detoekomst zijn ,devrouw wordt nog
vaak –omdat zijvrouw is–meteenzekere achterdocht opdearbeidsmarkt bezien c
/•

Dijhotaantrokken vanpersoneel of "bij "bevordering letdewerkgever eerst
ophetfeit datdekandidaat eenvrouw isenpasdaarna tellen haar vakbe­
kwaamheid enmogelijkheden inhetberoep ^Deze houding wordt zeker tendele
door objectieve faktoren verklaard (metname hetrisioo vanonderbreking
Vandearbeid ),doch deze worden vaak overtrokken .Maar demoeilijkheden welke
dcvrouwen van35 "tot40j?-ar ,dieopnieuw willen gaan werken nakinderen
gekregen enhunjonge kinderen verzorgd tehebben –ineenstadium dus ,
waarin debedoelde risico *sniet meer zouden kunnen spelen -ondervinden
bewijzen duidelijk ,dathetniet alleen gaat omdeinvloed vandebedoelde
objectieve faktoren ,doch weldegelijk omeennogzeer verbreid vooroordeel »
Ditvooroordeel heerst inalle kringen waarvan devrouw bijhaar werk afhankelijk
is :werkgevers ,vakorganisaties ,onderwijskringen ,officiële diensten .
15.Ineenlange termijnvisie zoudegelijkheid vanbehandeling dusmoeten
berusten optwee maatregelen vanessentieel belang :eengedifferentieerde
actie van dezijde vanalle betrokken kringen omdevooroordelen tegen de
vrouw bij dekeuze vanhaar werkkring optoheffen endeerkenning vande
sociale functie van hetmoederschap –omopdiewijze dehandicaps opte
heffen ,diehetmoederschap meebrengt voor devrouw diewenst tewerken .Het ,
spreekt vanzelf datdeze maatregelen alleen langs dewegvangeleidelijkheid
gerealiseerd kunnen worden .Daarbij worden deindevolgende hoofdstukken
geschetste beleidslijnen voorondersteld .
Algemene actieli.inen
16,Deconjuncturele ommekeer diezich sedert deopstelling vanhetsociaal
actieprogramma heeft voorgedaan betekent beslist ,datdeomstandigheden waar­
onder ditmemorandum wordt uitgebracht anders zijn :andere zorgen zijn ont­
staan metbetrekking totdeverwerkelijking vandedoelstelling vandevolledige
enoptimale werkgelegenheid ;depolitieke wildevereiste acties teondernemen
kanafgenomen zijn endefaktoren dieinertie bevorderen kunnen zwaarder door-
wegen . ' '

Doch hetprobleem wordt erniet minder urgent omenvereist ,ondanks
dehuidige economische moeilijkheden ,zonder uitstel eenaantal gerichte
acties diekunnen bijdragen totoplossing van ditprobleem ,
17. Deontwikkeling vandeze acties hangt ongetwijfeld ineerste instantie
afvandelid–staten ,desociale partners endevrouwen zelf .Opmeerdere
gronden isdaarbij ookdeGemeenschap betrokken »Opdeeerste plaats gaat het
hier omdogrondslag enhetverlengstuk vandeacties ,'die ondernomen worden
omdegelijke beloning tebewerkstelligen ,zoals voorgeschreven inartikel
119»Opdetweede plaats gaat hethier omdeverwerkelijking van eenhoog niveau
vanwerkgelegenheid ,datinhetVerdrag vanRome wordt genoemd alseenvan de
essentiële doelstellingen van deGemeenschap ,Tenslotte gaat hethier omeen
terrein ,waar desolidariteit van dewerknemers –zoals reeds opEuropees
niveau aangevoerd engeorganiseerd –kan stimuleren totconcrete resultaten :
erisreeds eenbegin gemaakt met hetgeven vanbekendheid aanpositieve expe­
rimenten ophetterrein vandebevordering van dewerkgelegenheid voor vrouwen ;
hierdoor kunnen nieuwe constructieve initiatieven worden opgeweld :,
18, Decentrale doelstelling vandeCommissie istewaarborgen datmannen en
vrouwen opvoet vangelijkheid toegang hebben tothetarbeidsproces eneffectief
hetrecht oparbeid kunnen uitoefenen .Ditrecht ,datindemeeste lid–staten
indegrondwet isopgenomen ,lijkt voor devrouwen meer eenlouter formele
referentie ,diezijniet geconcretiseerd kunnen krijgen ,
19» Indevolgende hoofdstukken worden deverschillende aspecten nagegaan
vanhetprobleem vandegelijke kansen voor devrouw inhetarbeidsproces »Deaanhet
slot vanelkhoofdstuk voorgestelde beleidslijnen zijn bedoeld voor delid­
staten }zijdienen alsuitgangspunt voor deeerste acties diedoCommissie in
hetlaatste hoofdstuk voorstelt ,enmetname voor hetbijgevoegde voorstel
voor eenrichtlijn ,
20, Bevordering vanhetrecht oparbeid houdt drie soorten acties in :
a)opheffing vandeopvele terreinen vanhetberoepsleven tussen mannen en
vrouwen bestaande vormen van juridische discriminatie *Dat ishetdeel van
derichtlijn ,welke deCommissie aandeRaad voorstelt ;
b)bevordering vandepositieve acties diekunnen bijdragen tothetherstel van
hettevaak ontbrekend evenwicht indeophetterrein vanopleiding enpro­
motie geboden mogeli jlcheden enindearbeidsvoorwaarden .Deze acties vallen
voornamelijk onder deverantwoordelijkheid van delid–staten ;doch het

Sociaal Fonds moet inditverband eenstimulerende rolspelen ,welke de
Commissie vanaf 1975 verder wenst t.eontwikkelen .
> ' -
c)Tenslotte iets minder concreet onderneming door deGemeenschap vaneen
actie terverandering vandementaliteit enhouding tenopziohte van de
vrouwenarbeid ,voor degeleidelijk® afbreking vandeoverheersende voor­
oordelen door middel vaneenactief voorlichtingsbeleid ,datopruime
schaal bekendheid zoumoeten geven aanhetvoorbeeld vanacties dieonder­
nomen zijn omtotopheffing vandediscriminatie tekomen »

-9-
HOOFDSTUK II
WERKGELSGEHHEID .VERVING SIMPROMOTIE
1, Dedeelneming van devrouw aanhetarbeidsproces isverschillend naar­
gelang land ,gebied ensociaal milieu .Tabel Iindcbijlage geeft hetaandeel
van devrouwen indetotale beroepsbevolking ,
Inhetalgemeen ontwikkelt hettotaal aantal werkende vrouwen zich onder invloed
vanfaktoren zoals verlenging van deverplichte envrijwillige scolariteit ,
verbetering van depensioenregelingen enherstructurering vanbepaalde eco­
nomische sectoren .Individueel gezien heeft hetsociaal milieu ,waarvan de
invloed bij demannelijke werknemers uitsluitend inkwalitatieve termen tot
uitdrukking komt ,opdevrouw eenveel dieper reikende invloedj terwijl de
vrouw uiteenwelvarend milieu kankiezen tussen thuis blijven Ofbuitenshuis
werken ,vindt menonder dewerkende vrouwen niet zelden moeders vanmeerdere
kinderen ,diedoor hunmateriële bestaanssituatie genoopt zijn tothetuit­
oefenen vaneenberoep .Hetmeest betekenende verschijnsel delaatste jaren
inalle landen van deGemeenschap was inelkgeval desnelle toeneming van
debedrijvigheidsgraad van degehuwde vrouw .Deze stelling vraagt echter om
enkele nuances ,want dewaargenomen trend hangt ,vooral inenkele landen ,
grotendeels samen met detoeneming van hetaantal part–time–functies ,
2, Hoewel indemeeste landen meer vrouwen aan hetarbeidsproces deelnemen
blijft dewerkgelegenheid voor vrouwen uiterst gevoelig voor dewisselingen van
deeconomische conjunctuur# Invele landen isdewerkloosheid onder devrouwen
danooksneller gestegen danonder dem&Jinen ;opgemerkt zijdatdewerkloosheid
onder vrouwen moeilijk teregistreren is,want devrouwen diehunbetrekking
verliezen zijn vaak geneigd zich uithetarbeidsproces terug tetrekken (hoewel
hetdeel vandevrouwen waarvoor ditgeldt delaatste jaren afneemt ),
3, Een ,dreigende recessie ofvertraging vandegroei onthult danooksnel
destructurele problemen van dewerkgelegenheid voor vrouwen .Omdat zijingrote
aantallen voorkomen indemetregressie kampende industrieën moeten devrouwen
vaak opdraaien voor debedrijfssluitingen ,metname indetextiel –,dekleding -,
•/

-10-
deschoenen -endelevensmiduelemndustrie .Lemoeilijkheden welke zijbij
herplaatsing ondervinden ,deontoureikerdheid vanhunscholing enhunniet
aangepast zijn aan deaangeboden vacatures vormen eenverklaring voor de
lange duur van dewerkloosheid onder vrouwen invergelijking met demannen .
Deze duur houdt overigens vaak verband met het feit ,dat devrouwen minder
dan demannen inaanmerking komen voor omscholingscursussen *Daar komt bij
datdewerkloosheid onder meisjes ,dieinBelgië ,Frankrijk enItalië grote
omvang heeft aangenomen ,bewijst dat devoorlichting bij studie -enberoeps­
keuze slecht isgeweest voor demeisjes ,dienadeleerplicht zonder scholing
opdoarbeidsmarkt komen ofmeteendiploma datgeen plaatsingsmogelijkheden
biedt .
4. Demoeilijkheden die devrouwen ondervinden voor hunwerving worden ten
dele verklaard door het feit dat zijgeconcentreerd zijn inbepaalde activi­
teiten diebekend staan alsvrouwelijke beroepen (l);hetgebrek aanmobiliteit
van devrouwen verzwaart deze moeilijkheden indiegebieden ,waar ergeen
industrie isdiewerkgelegenheid voor vrouwen biedt .Deze "vervrouwelijking "
vanbepaalde industrietakken houdt trouwens niet alleen verband met detraditie
doch ookvaak met hetbenutten 'van dehandigheid van devrouwelijke arbeider ,
zoals indoelektronische industrie ,deelektriciteitsindustrie ,deapparaten -
bouw ,enz .Anderzijds draagt derelatief mindore scholing van devrouwelijke
arbeidskrachten ,dieslecht zijn voorbereid opfuncties waarvoor bijvoorbeeld
mechanische kennis eninzicht noodzakelijk zijn ,bijtothetvasthouden van
devrouwen indebedrijfstakken ,diehetminst investeren inuitrusting enwaar
ookdelonen het laagst zijn .Hier kunnen dovrouwen geen voordeel plukken van
hunscholing invergelijking met deindustrieën ,waar technische kennis belang­
rijker isdan dehandigheid .
5. Deconcentratie van devrouwen inbepaalde sectoren enbedrijfstakken
gaat gepaard met eenconcentratie inbepaalde beroepsgroepen .Devrouwen
vormen degrote massa van deweinig ofniet-geschoolden .Omdat haar vakbe­
kwaamheid niet isaangepast aanvaardt devrouw ,ookwanneer zijeendiploma
heeft voor eenbepaalde bedrijfssector ,vaak eenbetrekking alsongeschoolde
ineenandere bedrijfstak ;het isgebruikelijk dat inde'elektronische in­
dustrie niet geschoolde arbeidskrachten worden aangetrokken zoals bvb .
naaisters dieworden ingezet voor hetverrichten vannauwkeurig montagewerk
ofvoor hetopspoelen .
(l)Zietabel laindebijlage . ./•

-11-
Ditvoorbeeld leert wat hetresultaat isvan eenhele keten slechte voorlichting
enverkeerde keuzen alsgevolg vanopvattingen dieeenheel leven zwaar blijven
drukken .
6. Niet alleen jonge vrouwen hebben rnetwervingsmoeili jklieden temaken .
Deleeft ijdsopbouw vandevrouwelijke arbeidsbezetting iszodanig gewijzigd ,
datmen indeberoepsbevolking steeds minder zeer jonge vrouwen vindt terwijl
ereenuitgesproken trend waarneembaar istotterugkeer inhetarbeidsproces
vangehuwde vrouwen van 35jaar enouder .Hetvraagstuk van degoede inschakeling
inhotberoepsleven vanaldievrouwen ,diegewerkt enhunarbeid onderbroken
hebben ,envan devrouwen dienooit gewerkt hebben enoplatere leeftijd besluiten
eenbetrekking tezoeken ,isinhoofdzaak eenprobleem vanberoepskeuzevoorlichting ,
beroepsopleiding eninzeer grote mate vanvoorlichting inhetalgemeen .Opge­
sloten inhungezin zijn devrouwen vaak weinig opdehoogte van desociaal -
economische ontwikkeling ,metalsgevolg datbijgebrek aaninformatie hun
talenten onbenut blijven .
7. Daar komt bij datdebemiddelingsbureaus zelf ,zowel departiculiere
alsdeoverheidsinstellingen ,vaak nogdeze traditionele houding aannemen ,als
gevolg waarvan zijaan devrouwen niet debetrekkingen voorstellen ,dietoch
voor henopenstaan .iirbestaan discriminerende praktijken bij deopstelling
vanvacatureli jsten enbij deselectie vankandidaten dieaan eventuele werk­
gevers worden voorgesteld .Soms kunnen devak–enberoepsorganisaties invloed
uitoefenen opdekansen voor hetindividu omeenbetrekking teverwerven .
Bovendien bestaan erbepaalde beroepen ,waarvan deuitoefening afhankelijk is
van overheidstoezicht indevorm vanverlening van eenvergunning ;ook indit
geval ziet mendiscriminatie opgrond vanhetgeslacht .Hetbestaan vanafzonder­
lijke wervingsexamens voor mannen envrouwen (voor betrekkingen dieopenstaan voor
beide geslachten )iseenandere vorm vantotaal ongerechtvaardigde discriminatie .
./•

-12-
8. Hettraditionele gedragspatroon tenopzichte vandevrouwen heeft tot
gevolg dat zijvoor eengroot deel aan dearbeidsmarkt onttrokken worden .De
aangeboden vacatures liggen tevaak beneden hetniveau vanvakbekwaamheid en
behoren totdegroepen betrekkingen metminder zekerheid ,waarbij continuïteit
encarrierekansen grotendeels ontbreken .Hieruit volgt dathetniveau van de
functies ,diedevrouwen bereid engeschikt zijn teaanvaarden ,inhetalgemeen
niet erkend wordt .Infeite komen devrouwen niet vooruit indehunaangeboden
betrekkingen ,waardoor dewerkgevers inhunvooroordelen bevestigd worden .
•9» Gelijke carrièrekansen zijn even belangrijk als detoegang tothet
arbeidsproces .Inalle sectoren vanhetbedrijfsleven ishetaandeel van de
vrouwen indehoge posten lager danhetaandeel van devrouwen indetotale
arbeidsbezetting indebetrokken sector .Recente steekpro efenquSt esover de
arbeid vanvrouwen inloondienst hebben bevestigd ,datvooral bijhethoger
kader devrouwen onder –vertegenwoordigd zijn .InDuitsland vindt menop8
bedrijfsleiders slechts 1vrouw .Bijhetmiddelbaar kader telt men 1vrouw
op50mannen .InFrankrijk werkt 60,5'j'evandevrouwen indeindustrie als
handarbeider ;slechts 10/j(tegenover 32,5$vandomannen )klimt optothet
middelbaar niveau .
10. Deinvloed van deonderwijs –enopleidingsmogelijkheden envan depromo­
tiekansen magniet veronachtzaamd worden .Devrouwen zijn niet steeds instaat
gebruik temaken van dejuiste opleidingsmogelijkheden enzijverwerven niet
dekwalificaties dienodig zijn voor hetuitoefenen vanhogere functies .Omdat
hunpromotiekansen hunaltijd minimaal leken zijn devrouwen niet gemotiveerd
eenaangepaste scholing teverwerven .
Teontwikkelen actios
11. Ten einde debestaande situatie teverbeteren enmet hetdoel geleidelijk
totgrotere gelijkheid vankansen tussen mannen envrouwen bijdearbeid te
komen formuleert deCommissie inhetonderstaande eenaantal beleidslijnen voor
deteontwikkelen acties .Detenuitvoerlegging daarvan istegelijk –doch in
onderling uiteenlopende verhoudingen -afhankelijk vanhettreffen vanmaat­
regelen opwetgevend enbestuursrechtelijk terrein envanconcrete maatregelen ,
diedoor deverschillende metdeverantwoordelijkheid belaste instanties getrof­
fen moeten worden .

13-
Totdeeerste vandeze categorieën ,waarvoor hethet instrument totharmonisatie
vormt ,behoort -hetvoorstel voor eenrichtlijn indebijlage ,diepoogt alle
maatregelen vanwetgevende ofbestuursrechtelijke aard tebestrijken :
a)opheffing vanverouderde ofongerechtvaardigde belemmeringen voor detoegang
tothetarbeidsproces voor vrouwen ;
b)deuitvaardiging vanspeciale voorschriften diedegelijkheid vantoegang
totalle werkgelegeiiheidssectoren moet waarborgen voor mannen envrouwen
opgrond vandeindividuele vakbekwaamheid enervaring ,ongeacht hetgeslacht
ofdeburgelijke staat ;
c)bevordering inhetkader vandeorganisatie vandearbeidsmarkt vanspeciale
maatregelen ,dieeendeugdelijke bijstand waarborgen voor devrouw bijhaar
keuze vaneenloopbaan enbijhaar terugkeer tothetarbeidsproces (metname
door maatregelen van dediensten voor arbeidsvoorziening endoor eeneffectieve
overheidscontrole opdetijdelijke arbeid ;
d)herwaardering vandefuncties inde"vervrouweli jlcte "sectoren (door her­
ziening vandewerkclassificatie enverruiming vandecarrieremogelijkheden );
e)uitvaardiging vanbepalingen diegelijke promotiekansen moeten waarborgen op
grond van individuele vakbekwaamheid enervaring ,ongeacht hetgeslacht ofde
burgerlijke staat ;
f)verdiscontering inderegionale ontwikkelingsplannen vandenoodzaak zowel
voor vrouwen alsvoor mannen werkgelegenheid scheppen ;
g)herziening vandevoorwaarden voor werving envooral vandemaximumleeftijd -
grenzen voor detoegang totbepaalde betrekkingen .
•/

-14-
HOOFDSTUK III
BEROEPSKEUZEVOORLICHTING ,BEROEPSOPLEIDING ENBIJ»ENHASCHOLING
1. Deverwerkelijking van dcgelijke behandeling vr.nmannen envrouwen voor
huntoetreding tot hetarbeidsproces isniet uitsluitend afhankelijk van de
toegang totoengroter aantal betrekkingen .Ookhetonderwijs ,debijgebrachte
denkbeelden over "passende "betrekkingen voor eenvrouw endebeperkte toegang
tot deberoepsopleiding spelen eenbeslissende rol .Hier bestaat eennauwe
samenhang tussen conventionele opvattingen ,deinvloed diedaarvan uitgaat ,
hetgedragspatroon waartoe zijleiden endeherhaling van situaties uit het
verleden »Want zelfs wanneer zijtoegang krijgen totmeer opleidingen ishet
mogelijk datbepaalde meisjes daarvan afzien uitvrees voor demoeilijkheden ,
die zijzouden kunnen ervaren wanneer zijzich aandienen opdcarbeidsmarkt .
2. Deformele scheiding van degeslachten begint traditioneel opschool .
Hoewel degemengde school thans vrij algemeen aanvaard wordt indelid~staten ,
blijft menbepaalde studierichtingen meer passend voor jongens enandere meer
passend voor meisjes beschouwen .Ineenaantal lid–staten isbovendien het
lesmateriaal voor jongens enmeisjes verschillend .Daarom zijn zijinzekere
zinvoorbestemd krachtens hunopvoeding voor bepaalde soorten arbeid metuit­
sluiting vanandere .Doinvloed vandeschool inditverband wordt nogversterkt
door denogsteeds bestaande vooroordelen .Ketdeinvloed vanhetgezin beperkt
deinvloed van deschool vaak dekeuzemogelijkheden voor demeisjes bij het
verlaten vanhetonderwijs .Deinhetalgemeen beperkte omvang vanhunkennis
enhunambities speelt eenrolbijdeberoepskeuzevoorlichting diehengegeven
wordt door adviseurs ,diezelf vaak geconditioneerd zijn door even restric­
tieve opvattingen .
3» Zovolgen bijvoorbeeld weinig meisjes eenopleiding indeelektronika ,
welke industrie toch werk verschaft aaneenhoog percentage vrouwen ,doch dan
niet geschoolde .Dewanverhouding tussen geschoolden enongeschoolden inde
bedrijfstakken houdt verband methetfeit ,datmeisjes minder gebruik maken
vandehungeboden vormings –enscholingsmogeli jkheden nahetschoolonderwijs .
/

--15
Indemeeste landen ishetpercentage meisjes opdeverschillende niveaus van
vakbekwaamheid indesectoren waar demeeste vrouwen werken nagenoeg gelijk ;
daar staat tegenover datindesectoren metmeer jongens demeisjes naar ver­
houding steeds minder talrijk zijn naar mate hetniveau vanvakbekwaamheid stijgt .
Bijgevolg ziet menvaak datindeopleidingen voor eenzelfde vakrichting de
meisjes verdwijnen naeenkorte opleiding meteengeringere scholing ,waardoor
zijnadien opgesloten raken indeondergeschikte functies .
4• Eenrecente enquête over dearbeidsvoorwaarden voor devrouwen inloon­
dienst indezesoorspronkelijke lid-staten (l)bewijst hoefeer demogelijk­
heden totaanvullende scholing tekort schieten ,diedoor hetbedrijfsleven aan
hetvrouwelijk personeel terbeschikking worden gesteld Ïslechts 12fovan
deinItaliS ondervraagde vrouwelijke werknemers ,20%inBelgië ,25f°in
Nederland ,38%inDuitsland en39%inFrankrijk hadeenvakopleiding ontvangen
sedert zijeenbetrekking hadden aanvaard ;debetrokken opleiding wasinveel
gevallen vanzeer korte duur ,meer voor beambten danvoor arbeiders opgezet en
meer bedoeld voor hen ,diereeds voor hunindiensttreding eeneerste opleiding
hadden gehad danvoor hen ,dieniet indiesituatie verkeerden .
5» Ditvoorbeeld bevestigt hoezeer hetprobleem van detoegang tothet
onderwijs endeberoepsopleiding deproblematiek verzwaart .Zij ,dieeen
opleiding hebben gehad ,zijn zich meer bewust vandenoodzaak vanaanvullende
middelen voor verdere scholing ;zijnemen initiatieven omzich deze middelen
teverschaffen ;terwijl zij ,diegeen onderwijs ofvorming hebben genoten ,
meer moeilijkheden ondervinden deze later teverwerven .
... -, ./. '■ '

6« Daarom moeten delid-staten energieke maatregelen nemen omdeaando
vrouwen geboden onderwijsmogelijkheden tevermeerderen enhendaardoor te
brengen indegewenste positie vangelijke kansen .Bovendien moet bijzondere
aandacht worden geschonken aanhendiegehandicapt zijn door leemtes inhun
vorming enopleiding ,zodat zijkunnen genieten vandeonderwijsmogelijkheden
diethans aandeopgroeiende generatie geboden worden .Inhaalcursussen zouden
georganiseerd moeten worden omdevrouwen instaat testellen examens afte
leggen (zoals voor hetmiddelbaar onderwijs ),dietoegang geven tothetberoeps­
onderwijs .Devoorwaarden voor toelating totcursussen voor vakopleiding voor
volwassenen zouden zodanig herzien moeten worden ,datervaring oppassende wijze
eencompensatie kanvormen voor gebrek aanscholing .
7* Ditveronderstelt eventueel eenherziening vandeopzet enorganisatie
vandevakopleiding voor volwassenen ,rekening houdend metdebehoeften vande
vrouwen .Wanneer deze bijvoorbeeld eenopleiding wensen tekrijgen voor beroepen ,
waarvan zijtraditioneel waren uitgesloten ,kunnen zijtekampen krijgen met
psychologische ofsociale moeilijkheden ,waarbij menhenmoet helpen deze te
overwinnené Anderzijds isdeverantwoordelijkheid inhetgezin soms moeilijk
verenigbaar metdewijze waarop hetonderwijs isgeorganiseerd :ververwijderde
opleidingscentra encursussen optijdstippen ,waarop devrouw niet beschikbaar
kanzijn .Wanneer aandeze realiteiten aangepaste opleidingen ontbreken ,wordt
devrouw praktisch uitgesloten enliggen bij–ennascholing buiten haar mogelijk -
hedén .
8. Tenslotte zouden devrouwen ongetwijfeld opruime schaal gebruik maken
vandebestaande mogelijkheden totverruiming vanhunkennis wanneer zijgemak­
kelijker inaanmerking zouden kunnen komen voor beroepskeuzevoorlichting ,met
* àname naafloop vandeaanhetmoederschap gewijde levensperiode .Hier ligt een
terrein waarop nogbelangrijke vooruitgang kanworden geboekt .
/■

-17-
TGontwikkelen acties
9.Demaatregelen omditdoelteverwezenlijken zoudengerichtmoeten
zijnopdevolgende plinten:
a)bevordering vandegelijkheid vankansenvoorjongensenmeisjesinhet
algemeen vormendonderwijs ;"bestudering vandemogelijkheden hetgemengd
onderwijs verderuittebouwen;dezevragenzoudeninhetbijzonder be­
handeldmoetenwordeninhetdoordeRaadopgerichte Onderwijscomité ;
b)zorgenvooreenboterevoorlichting bijstudiekeuze zonderdiscriminatie
meteenzoruimmogelijke keuzescaLa endoordringing vanhetonderwijzend
personeel vandenoodzaak vaneendergelijke voorlichting ;
c)ontwikkeling vandemiddelenvoorberoepenvoorlichting enberoepskeuze -
voorlichting voorvrouwenenvolwassenen vanbeiderlei kunneteneinde
hunkeuzescala verderteverruimen danindetraditionele opvattingen het
gevalwasentewaarschuwen vooreenloopbaan zondertoekomstmogelijkheden ;
d)zorgendatdedienstenvoorberoepskeuzevoorlichting voormannenenvrouwen,
dienaeenonderbreking tothetarbeidsproces terugkeren ,zonderonderscheid
naargeslacht ofburgerlijke staatrekening houdenmethetbelangende
bekwaamheden vanhetindividu ;

.-18-
)
e)bevordering vandegelijkheid tussen mannen envrouwen watbetreft de
voorwaarden voor toelating totleerling -enopleidingscursussen entot
alle instellingen voor post–scolaire vorming enhoger onderwijs } ,
f)zorgen datjongens enmeisjes onder dezelfde voorwaarden envoor dezelfde
opleidingen dezelfde financiële enmateriële hulp geboden wordt metname
watbetreft dehuisvesting ;
g)zorgen voor eendusdanige vestiging vandecentra voor beroepsopleiding
datdetoegang voor vrouwen vergemakkeli jktwordt enorganisatie vankinder –
opvangmogelijkheden ; ,
h)speciale aandacht schenken aandeher–ofbijscholing vandevrouwen die
naeenonderbreking terugkeren tothetarbeidsproces .

HOOFDSTUK IV
ARBEI DSVOORWAARDEN
1» Deverbetering van dearbeidsvoorwaarden geldt zowel voor demannen
als devrouwen .Inderesolutie van deRaad van 21januari 1974 wordt dit
eenvan dedoelstellingen genoemd waarvoor "bepaalde prioritaire acties worden
vastgesteld (l),diezowel voor mannen alsvrouwen vanbelang zijn ,zoals
bijvoorbeeld deverbetering vandearbeidsveiligheid en-hygiëne ,degeleide­
lijke opheffing van deopdearbeidsplaats enindefunctie heersende fysieke
enpsychische druk ofverruiming van demogelijkheden totbij–ennascholing .
Deze aspecten zijn vanbijzonder belang voor devele werknemers dieaan de
lopende band ofachter hunbureau belast zijn metrepetitieve ,monotone of
inhoudelijk zeer beperkte taken .Indergelijke sectoren ishetvanbijzonder
belang tottempoverlaging enjob–rotation tekomen .Inditverband isde
door deCommissie van 5"tot 7november 1974 georganiseerde conferentie over
de"organisatie vandearbeid ,technische ontwikkeling enmotivatie vanhet
individu "vanbijzondere betekenis .Over deze aspecten van dearbeidsvoorwaarden ,
diezowel voor mannen alsvrouwen gelden ,wordt ineenander memorandum vande
Commissie gehandeld .Ditneemt niet weg datbepaalde aspecten vandearbeids­
voorwaarden meer inhetbijzonder betrekking hebben opdevrouwen eninhet
perspectief vanhetstreven naar gelijke behandeling bijzondere aandacht
verdienen .
Hervorming van dewerktijd
2. Sedert eenaantal jaren beginnen zich inbepaalde bedrijfstakken zoals
bijdebanken ,verzekeringsmaatschappijen ,administraties enbepaalde kantoor -
functies nieuwe vormen vanwerktijdorganisatie teverbreiden .Met devariabele
werktijd kunnen dewerknemers ,anders danbijeenvastgestelde werktijd ,zelf
beslissen wanneer zijhundagtaak beginnen enbeëndigen .Studies hebben aange­
toond datsoepeler bepalingen zowel dewerknemers alshetbedrijf tengoede
komen (2).
(l)PBNo.13/1van7februari 1974
(2)Bijvoorbeeld :
–"L'aménagement dutemps detravail ,rapport delaConférence internatio­
nale de1'OCDE 1973
–"Temps deviedetravail' ,'OCDE 1973
-"Menschliche Tagesrythmik undvariabele Arboitszeitsregelung "door prof .
Dr.Ingenieur Rolf Hackstein ;

I20-
Hoewel soms omstandigheden buiten hetbedrijf ,zoals moeilijkheden bijhet
woon-werkverkeer indegrote agglomeraties ,werkgevers enpersoneel dwingen
totdeaanvaarding vandergelijke regelingen ,komt hetookvoor datdeze
spontaan worden aangenomen omtegemoet tekomen aanhetverlangen vande
werknemer naar meer autonomie# Zelfs wanneer derationele organisatie van
veel arbeid eenbelemmering kanvormen voor uitbreiding vandevariabele
werktijd ,zoumentoch moeten trachten demeest geavanceerde praktijken op
ditterrein inindustrie enhandel verder teontwikkelen .Ditzoueengrote
hulp kunnen zijn voor dewerkende vaders enmoeders omhuntaak inhetgezin
teverenigen methunbetrekking .
< i
3« Derisico 'sennadelen vandepart–time-arbeid zijn genoegzaam bekend .
Deze arbeid wordt vaak verricht indemarge vandearbeidsmarkt ,biedt gewoon­
lijk weinig mogelijkheden verder tekomen enverhult vaak uitbuiting vande
betrokken werknemers .Watbetreft het recht opdesociale verzekeringsuit -
keringen doen zich soms juridische moeilijkheden voor .Hetkanbovendien eenvorm
vanverborgen werkloosheid zijn .Menkandusbegrijpen datdevakorganisaties in
hetalgemeen aarzelen depart–time-arbeid testimuleren ,vooral intijden van
economische moeilijkheden zoals thans .
4. Menkanniet ontkennen datinbepaalde lid–staten desoepelheid vando
part–time-arbeid tegemoet komt aandebehoeften enwensen vanveel werknemers ,
vooral vrouwen .Naar schatting werkt inNederland 50$vandegehuwde vrouwen
boven 24jaar »dieeenbetrekking hebben ,minder dan25uurporweek .Inhet
Verenigd Koninkrijk werken 9miljoen vrouwen ,vanwieongeveer 2*750,000
minder dan30uurperweek .InDuitsland werken 1.840.000 vrouwen ineen
part–time-fc etrekking enhetaanbod voor ditsoort arbeid overtreft verro de
vraag . .

-21
InDenemarken werken 354*000 vanhetmiljoen werkende vrouwen ineenpart-
time–betrekking .Menmoet evenwel vrezen datindehuidige gezinssituatie
vandevrouw deze oplossing vandepart–time–arbeid teuitsluitend gereserveerd
blijft voor vrouwen .Deze formule moet voor mannen evengoed mogelijk wordon
gemaakt alsvoor vrouwen ,opdat mengeleidelijk kankomen toteenverdeling
vandetaken dievoortvloeien uithetvoeren vaneenhuishouding endeverzorging
van eengezin ,
5. Uithetvoorgaande kanmenbesluiten datdepart-time –arboid dezelfde
waarborgen moet bieden alshetwerk metvolledige dagtaak ophetpunt van -
sociale uitkeringen enverstrekkingen ,endatdeze vorm vanarbeid niet
gebruikt magworden om"dearbeidsmarkt tebreken ".Deze formule zouevenzeer
open moeten staan voor vrouwen alsvoor mannen (b.v.studenten ),afhankelijk
van depersoonlijke omstandigheden .
Vorminpcsverlof .
6. .Op hetpunt vanhetvormingsverlof bestaan erbijdevrouwelijke werk­
nemers bijzondere behoeften ,metname omhunachterstand invorming enscholing
tecompenseren .Natuurlijk zijn ookopdevrouwen deeventueel bestaande alge­
mene .bepalingen indelid–staten vantoepassing ,diedetoekenning vanscholings -
verlof regelen aandewerknemers ,dievooruit wensen tekomen inhunberoep (l).
Gezien deneiging vandevrouwen hunpromotiekansen teonderschatten dient men
echter heel bijzonder hunaandacht tevestigen opdemogelijkheden diedoor het
vormingsverlof geboden worden .DeCommissie heeft opdracht gegeven toteenstudie
over hetvormingsverlof indelid-staten enzal ,wanneer deresultaten bekend
zijn ,nagaan welke actie opgemeenschapsniveau voorgesteld kanworden .Voorts
zalhetEuropees centrum voor deberoepsopleiding gevraagd worden bijzondere
aandacht teschenken aandeproblematiek vandevrouwelijke werknemers opdit
;punt . .
(l)Desbetreffende wetten bestaan in:
Prankrijk :wetvan 16juli 1971
Luxemburg :wetvan4oktober 1973
Denemarken :wetvan 1960 en
België :wetvanapril 1973

-22-
Vertegenwoordiging van devrouweli.jke werknemers inhet overleg over do
arbeidsvoorwaarden
7» Deverbetering van dearbeidsvoorwaarden isinhoofdzaak eenvraag van
samenwerking tussen dowerknemers enhunorganisaties ,deondernemingsraden en
dobedrijfsdirectie .Het isdusvanbelang dathetvrouwelijk personeel echt
vertegenwoordigd isindevakverenigingsorganen dieverantwoordelijk zijn voor
debedrijven rnetveel vrouwelijk personeel .Deze inschakeling moet zowel door
dedirectie alsdoor devakorganisaties gestimuleerd worden »
Arbeidsbescherming van devrouw
8. Delaatste jaren ishetaantal beroepen afgenomen ,waarin hetnodig
geoordeeld wordt regels tehandhaven dieuitdrukkeli jkdevrouw vanbepaalde
taken uitsluiten .Behalve bescherming van jonge enaanstaande moeders ,waarvan
denoodzaak erkend is,zijn vrouwelijke werknemers niet genegen extra be­
scherming tevragen naast die ,welke alsnormaal wordt beschouwd voor de
mannen .Debescherming tegen excessieve fysieke inspanning (bijzware machines
bijvoorbeeld )isthans overbodig vanwege deautomatisering vanhetproduktie -
proces .Hoewel veel functies (zoals indemijnbouw )noghetkarakter vanzware
arbeid behouden ,zijn sommige vrouwen thans ookbereid dergelijke beroepen uit
teoefenen enweigeren zijdaarvan uitgesloten teworden onder hetvoorwendsel
vanbescherming .Degelijkheid vanmannen envrouwen heeft erindemeeste
lid–staten toegeleid datdevrouwen evengoed deel uitmaken v?-nnachtploegen
alsmannen ,wanneer deeconomische omstandigheden ditvergen .
9. Debelangrijke maatregel dieindemeeste lid-staten terbescherming
van jonge enaanstaande moeders werd getroffen ,ishotverlof metbehoud van
loon enbehoud van debetrekking ,waardoor dovrouw tothetarbeidsproces
kanterugkeren wanneer zijditmogelijk oordeelt .Hetprobleem ligt dushier
niet inhetfeit ,datoendergelijk verlof niet bestaat ,doch inhetgevolg
daarvan opdepromotiekansen .Zoals reeds aangetoond dient eeneinde gemaakt
teworden aandediscriminerende praktijken opditpunt (l).Daarom moeten
werkgevers debetekenis erkennen van degewaarborgde gelijke promotiekansen
voor mannen envrouwen .
(l)Ziehoofdstuk II,§9
/

-23-
Teontwikkelcn acties
10, Omdohierboven omschreven doelstellingen teverwezenlijken ishet
nodig dat : ?
a)doveiligheidsmaatregelen voor dewerknemers inhetalgemeen envoor
zwangere werknemers inhotbijzonder volledig worden nageleefd meteen
speciale bescherming voor delaatstgenoemden ;
b)meer soepele arbeidstijden worden ingevoerd ,waarin rekening wordt gehouden
metdeverantwoordelijkheid vandewerknemers inhetgezin ;
o)demogelijkheden voor vormingsverlof verder worden ontwikkeld zodat met
name vrouwelijke werknemers meteentaak inhetgezin hier gebruik van
kunnen maken ;
\
d)devrouwen actief worden ingeschakeld indevak-enberoepsorganisaties ,
ookinleidende functies ;
e)ontslag wegens zwangerschap verboden wordt ,dathotwettelijke verlof
.,bijbevalling algemeen wordt endathetloon bijeendergelijk verlof
volledig wordt doorbetaald ;
f)voor depart-timewerknemers hunrecht gewaarborgd wordt op.dosociale uit­
keringen envoordelen inverhouding tothunarbeidstijd endatzijpromotie­
kansen hebben inverhouding tothunervaring envakbekwaamheid .

-24-
HCOFDSTUÏ :v
VOORZIE !TINGE1J VOOR KINDEROPVANG ENI1AATREOELEN OMWERKNEIERS
HET ELI'T TAAK INHET C.EZTN TEHELPEN
1» Dolaatste jaren heeft hotgroeiend aandeel van degehuwde vrouwen
indetotale vrouwelijke "beroepsbevolking aangetoond ,datinallo lid-ctatcn
devoorzieningen voor kinderopvang endediensten voor verzorging vanten
laste komende personen gedurende deuren waarop devrouw werkt onvoldoende
zijn »Deze ontoereikendheid vormt eenreële belemmering voor gelijke kansen
voor mennen envrouwen ophetpunt vandeelneming aan hetarbeidsproces en
arbeidsvoorwaarden .Inzijn resolutie van 21januari 1974 heeft deRaad de
betekenis van deze problemen erkend eninzijn tekst verwezen naar denoodzaak
te"trachten detaak vanalle betrokkenen inhotgezin teverenigen methun
verlangens inhetberoepsleven ",
2. Dewerkende moeder staat voor eenmoeilijk dilemma .Zijmoet beslissen
ofzijhaar baby gedurende debeslissende kindheids jaren zelf verzorgt danwel
ofzij dezorg aaneenander toevertrouwt .W'-nnoer zijbesluit nahaar verlof
bijbevalling niet naar haar werk terug teker^n loopt zijhetgevaar niet
alleen deconinuïteit vanhaar betrekking teverliezen ,doch ookhaar inkomen .
Wanneer zijeenandere weg zoekt voor deverzorging vanhaar baby stelt zij
vast dathetaantal plaatsen indeofficieel erkende crèches inalle lid-staten
achter blijft bijdebehoeften (zietabel IIIindebijlage ).Wanneer geen
plaats beschikbaar ismoet zijzich tevreden stellen meteenweinig bevredigende
noodoplossing .
3. Devolgende details illustreren ditprobleem :hetaantal kinderen beneden
3jaar vanbuitenshuis werkende moeders wordt inDuitsland geraamd op800.000 en
inBelgië op79*000 ,terwijl hetaantal incrèches beshikbarc plaatsen in
Duitsland 20.428 eninBelgië 13.568 bedraagt .InDenemarken kunnen deofficiële
crèches slechts 7%vandokinderen indebedoelde leeftijdsklasse opvangen .In
Frankrijk was in1968 naar schatting slechts éénplaats ineencrèche beshikbaar
opelke 10werkende vrouwen meteenkind beneden 3jaar endetoestand issedert­
dien nauwelijks veranderd .InhetVerenigd Koninkrijk zijn de27®104 plaatsen
indeofficiële crèches bijvoorrang gereserveerd voor "sociale gevallen ",d.w.z .
voor kinderen vanongehuwde moeders ,weduwen engescheiden vrouwen .InItalië
biedt dewetvan 6december 1971 eenvoorbeeld vanpositieve ontwikkeling ;deze
wetomvat eenvijfjarenplan voor debouw van3.800 crèches ,waarvan er1.400
intwee jaar werden gesticht . /

-25-
4. Inalle lid-staten bestaat erduseenbehoefte dewerkende moeders van
jonge kinderen tehelpen ,vooral demoedors dieindelaagste inkomensgroepen
vallen .Erzouden moer officiële ,indeugdelijke getouwen gevestigde enover
geschoold personeel beschikkende crèches moeten worden gesticht .Voorts zouden
erspeciale maatregelen getroffen moeten worden omdezekerheid vanbetrekking
tewaarborgen ;daarnaast zouden erbepalingen moeten komen voor eenvoldoende
tijdelijke financiële ondersteuning vaneenwerkende vader ofmoeder ,zodat
menvrij kanbeslissen ofmenzich thuis aandeverzorging vaneenkind wijdt
dan v/elofmen het aan een crèche toevertrouwt .
5. Voor dekinderen van 2en3jaar enindeleerplichtige leeftijd zijn de
voorzieningen inscholen enkleuterklassen aanzienlijk meer bevredigend ,hoewel
ervan land tot land vrij grote verschillen bestaan .Ineenaantal lid-staten
ishetkleuteronderwijs geïntegreerd inhetalgemeen onderwijs .Tabel IVinde
bijlage geeft ,voor zover cijfers beschikbaar waren ,eenoverzicht van deopvang
vankinderen indeverschillende leeftijdsgroepen »V/elblijven hier nogleemtes
optevullen .
6. Zelfs wanneer dekindoren deleerplichtige leeftijd bereiken blijven
erproblemen optelossen ,vooral indelid-staten waar hetschoolonderricht
beperkt blijft tot demorgenuren .Inhetalgemeen zorgen descholen niet voor
toezicht opdekinderen buiten delesuren .Het gezin moet dusmaatregelen tref­
fen enveelal komt deze taak neer opdemoeder .Depogingen arbeid buitenhuis te
combineren met hettoezicht opdekinderen vormen onvermijdelijk eenbron van
moeilijkheden .Hetverschijnsel van de"sleutelkinderen ",dietussen heteinde
van delessen endeterugkeer van deouders van hetwerk indegezinswoning
aanzichzelf zijn overgelaten iseenvaak voorkomende oorzaak vanzorgen .
Soortgelijke problemen doen zich voor tijdens deschoolvakanties .
7. Wanneer debehoeften van demaatschappij endeverlangens van eengroeiend
aantal vrouwen steeds meer vrouwen eenplaats doen vinden inhetarbeidsproces
vaneenland ,wordt hettreffen vanvoorzieningen voor toezicht enopvoeding
van dekinderen noodzakelijk eenoverheidstaak .Hoewel delid-staten zich meer
enmeer bewust zijn vandeze noodzaak ligt dewijze waarop deverantwoordelijk­
heden tussen gezin ensamenleving opditpunt verdeeld worden vanland totland
verschillend .Inhetalgemeen lijkt indelid-staten zeer weinig gedaan omte

•*.26«•
tetrachten eentotaalbeleid teformuleren ,opgrond waarvan deoverheid opdit
terrein eenactie oplan^e termijn totontwikkeling zoukunnen brengen .Het
gevolg hiervan isdattijeconomische spanningen dedoor delid-statcn voor de
verzorging vandekinderen beschikbaar gestelde kredieten hetgevaar lopen
verminderd teworden ,zonder datrekening wordt gehouden metdeeffecten van
eendergelijk besluit voor debuitenhuis werkende vrouwen .
8. Dehulp aandewerknemers meteentaak inhetgezin moet ookdoverzorging
omvatten vanzieke ofbejaarde gezinsleden .Het detoenemende geografische en ,
beroepsmobiliteit isdegrote familie –eenheid ,diedeverzorging vandeoudore
leden opzich konnemen ,verbroken .Deze taak komt thans vaak neer opéénvan
deouders enkanevengoed toevallen aandeongehuwden vanbeiderlei kunne als
aan degehuwde vrouwen »Naarmate delevensverwachting toeneemt iserookalle
kans dat deverantwoordelijkheid vandeactieve generatie voor ouders enoudere
familieleden toeneemt .Eenactie omeendeel van deze verantwoordelijkheid te
/ ,
laten dragen door degemeenschap isniet minder belangrijk danhetdelen van de
verantwoordelijkheid tegenover dekinderen .
Teontwikkelen acties
9» Ket hetoogopdedoor deRaad geformuleerde doelstellingen endezojuist
beschreven situaties zouden devolgende acties ontwikkeld moeten worden *
a)geplande uitbreiding vanhetaantal officieel erkende crèches enandere
mogelijkheden voor opvang enverzorging vankinderen beneden 3jaar ;
bestudering vanalle andere mogelijkheden diehetinhetgezin houden van
deze kinderen kunnen vergemakkelijken ;
uitbreiding ,zowel indesteden alsophetplatteland van :
l

(i)kleuterscholen vóór' kinderen indevoorschoolse leeftijd ;
(ii)voorzieningen voor deopvang vanschoolgaande kinderen "buiten de
normale lesuren enorganisatie vanvormen vaneducatieve vrijetijds­
besteding ;
c)deinvoering wanneer nodig vanverlof metbehoud vanloon voor devader
ofdemoeder bij ziekte van eenkind ;
d)desuba)enb)bedoelde middelen enmaatregelen zouden geplaatst moeten
worden inhetkader vanregionale ontwikkelingsprogramma 's?metname inde
plannen voor aanleg vannieuwe industriegebieden ennieuwe steden ofstads­
wijken ;
e)verdere ontwikkeling vandemaatregelen omwerknemers metzieke ofbejaarde
personen tenlaste tehelpen (metname diensten voor gezinszorg ).

-28
HOOFDsnnc vi
SOCIALE ZEKERHEID
1. Ondanks devooruitgang dieineenaantal lid-staten werd bereikt bevatten
deregelingen inzake sociale zekerheid indemeeste landen nogbepalingen die
dewerkende vrouw discrimineren .
Ouderdomspensioen
2. Indemeeste landen ishetouderdomspensioen gerelateerd aanhetaantal
dienstjaren enhetgenoten inkomen .Ditbetekent datveel vrouwen bijdemannen
worden aohtergesteld ,omdat huncarrière wegens gezinsomstandigheden onderbroken
werd endoor deaard vanhunarbeid fdievaak minder bezoldigd wordt .Deze in­
directe discriminatie betekent eenstraf voor devrouwen dieeenbelangrijk
deel vanhunleven wijden aan deopvoeding vanhunkinderen .Men zouinitiatieven
moeten nemen omdepensioenrechten door telaten lopen wanneer eenhuismoeder
zich aandeverzorging vaneenkind wijdt (eventueel totdeleeftijd vandrie
jaar )ofgedurende detijdvakken ,diezijmoet wijden aandeverzorging vaneen
bejaard ofinvalide familielid .
3. Depensioengerechtigde leeftijd voor devrouwen ligt inhetalgemeen
lager danvoor demannen .Hieruit volgt datdevrouwen niet inaanmerking
kunnen komen voor deextra toeslagen ,dieopgrond vandelaatste jaren van
activiteit kunnen worden toegekend .
4. Inverschillende landen komt indeaanvullende regolingen voor sociale
zekerheid discriminatie voor ,metname watbetreft hetouderdomspensioen .In
bepaalde gevallen zijn devrouwen niet opgenomen indeze aanvullende regolingen
ofontvangen zijlagere pensioenen dandemannen .
*
Terugvallend pensioen voor nabestaanden
5. Inhetalgemeen ontvangt deweduwe hethaar toekomende deel vanhet
pensioen vanhaar echtgenoot rdoch hetomgekeerde isgeen praktijk .Een
weduwnaar hetterugvallend pensioen weigeren ,terwijl deechtgenote gedurende
haar gehele actieve leven premie heeft betaald ,iseenvorm vandiscriminatie .
•A

-29
Uitkeringen bi.i ziekte
6. Debetaling vandesociale uitkeringen wordt over hetalgemeen gekoppeld
aanhetbegrip "gezinshoofd ",hetgeen totgevolg heeft datmannelijke envrouwen -
lijkewerknemers verschillend behandeld worden .Zoisopdeuitkeringen voor een
manbijziekte ofinvaliditeit eentoeslag mogelijk opgrond vanhetaantal ten
laste komende personen ,hetgeen niet hetgeval isvoor devrouw dieeengezin
tenlaste heeft .Ookworden devrouwen bij deziekte –uitkeringen gediscrimineerd
voor zover deze uitkeringen ongelijk zijn wegens deloonverschillen .
»
Werkloosheidsuitkeringen
7. Ook dewerkloosheidsuitkeringen vormen invelerlei opzicht eendiscrimi­
natie ,Hetbegrip "gezinshoofd "kanvanbelang zijn bijdeberekening endeduur
van deze uitkeringen .Bijgevolg bestaat hetgevaar datdewerkloosheidsuitkeringen
voor eenmoeder lager zijn danvoor eenvader ,omdat deze laatste ooknoginaan»
merking komt voor eentoeslag voor ten laste komende personen .
8. Insommige regelingen isbepaald datdogehuwde vrouw diewegens inkrimping
vandearbeidsbezetting ontslagen werd geen recht heeft opwerkloosheidsuitkering
wanneer haar echtgenoot werkt .Ditbetekent dathetgezinsinkomen daalt methet
bedrag vandeuitkering ,waarop deechtgenote aanspraak zoukunnen maken .
9. Omdat hetniveau van deuitkeringen afhankelijk isvanhetloonpeil
bestaat hetgevaar datdepersonen tenlaste vaneenwerkende vrouw benadeeld
worden omdat haar loon minder hoog is.
Hetprobleem van dewerkende zelfstandige vrouwen
10.Inenkele landen werken veel vrouwen alszelfstandige ,dieniet steeds
onder desociale zekerheid vallen opdezelfde voorwaarden alsdeloont rekkenden .
Ditgeldt bijvoorbeeld bijthuiswerk .
/•

-30•
TeontwikkGlen acties
11.Deze voorbeelden ,diegeen volledige opsomming vandeproblematiek vormen ,
tonen aanopwelke punten deregelingen van sociale zekerheid achter zijn ge­
bleven bijdehuidige sociaal-economische realiteit »Daarom wordt delid-stat en
voorgesteld donodige maatregelen tenemen omdegelijke behandeling vanmannen
envrouwen ophetpunt vandesociale zekerheid tewaarborgen door eeneinde te
maken aandevormen vandiscriminatie dievoortvloeien uithetfeit ,datbijde
opzet vanhunregelingen voor sociale zekerheid uitsluitend isuitgegaan vande
manalskostwinner engezinshoofd .

HOOFDSTUK VII
ACTIES OPGEMEENSCHAP SNIVEAU
1. Indevoorgaande hoofdstukken iseenbeeld geschetst vandebeleidsvoor­
nemens endémaatregelen dieaan delid-staten endesociale partners worden
voorgesteld teneinde wezenlijke voortgang temaken .Decommunautaire instel­
lingen kunnen vanhunkant wezenlijk bijdragen aan detenuitvoerlegging van
deze beleidsvoornemens .Zonder vooruit telopen opdeinitiatieven diezij
indetoekomst zoukunnen nemen ,overweegt deCommissie in1975 acties te
entameren opdrie terreinen .Omdebeginnen legt zijnueen (bijditmemorandum
behorend )richtlijnvoorstel voor betreffende dejuridische aspecten vande
gelijke behandeling inhetarbeidsproces »Eveneens iszijvoornemens meer
armslag tegeven aanhetEuropees Sociaal Fonds enhetookinteschakelen
voor geavanceerde enmodelprojecten diedetewerkstelling vandevrouw bevorde­
ren,Totslot sfelt zijvoor eenactie toondernemen terverbetering van
devoorlichting over dearbeid van devrouw ten einde eenverandering tehelpen
bewerkstellingen indehoudingen diezich dien aangaande hebben ontwikkeld .
Het voorstel voor eenrichtlijn
2. Doel vanhetrichtlijnvoorstel ishetbeginsel neer teleggen van de
gelijke behandeling vanmannen envrouwen opdevolgende gebieden itoegang tot
hetarbeidsproces ,deberoepskeuzevoorlichting ,deberoepsopleiding ,depromo­
tiekansen ,dearbeidsvoorwaarden metinbegrip vandesociale zekerheid »De
Commissie besefte overigens terdege datwettelijke regelingen alleen niet voldoende
zijn omhetnagestreefde doel teverwezenli jkenj daarnaast moeten andere acties
worden gevoerd omdetraditionele houdingen endeingewortelde denkbeelden te
wijzigen .
Deinschakeling van hetEuropees Sociaal Fonds
3. Debevordering vandevrouwenarbeid wasvanmeet afaaneenvande
taken vanhet Sociaal Fonds .Inartikel 5van hetbesluit van deRaad van
1februari 1971 worden alscategorieën werknemers dievoor bijstand vanhet
Fonds inaanmerking komen genoemd ,vrouwen boven de35jaar alsmede jonger
dan25–jarige werknemers (mannen zowel alsvrouwen ).

-32-
Sedert dcinwerkingtreding vanhetnieuwe Fonds (L97^)werd echter geen
enkele aanvraag ingediend diespecifiek wasgericht opdebevordering vande
vrouwenarbeid .Indien sommige vrouwen toch voor steunverlening door het
Fonds inaanmerking kwamen ,danwas dat inhetkader vannormale projecten
(regionale ontwikkeling ,omschakeling ,enz,),waarin hundeelname overigens
vertenachter bleef' bij deplaats die zij indeberoepsbevolking innemen .
Eenenander wordt duidelijk geïllustreerd indeanalyse welke isweergegeven
inhoofdstuk IIIover demoeilijkheden di®vrouwen ondervinden omtoegang te
krijgen totdeberoepsopleiding enverdient bijzondere aandacht ,
4, Dat erterbevordering van detewerkstelling van devrouw geen aanvragen
werden ingediend heeft diverse oorzaken .Opdeeerste plaats kent men inde
lid-staten maar weinig projecten diespeciaal met ditdoel zijn opgezet .Daar
komt bijdatdeenkele projecten (diemetname zijn gericht opdewederinschake -
ling inhetarbeidsproces vandevrouwen boven de35jaar )waarvan deCommissie
kennis heeft gekregen niet voldeden aan deingevolge artikel 5geldende crite­
riainzake hetverlenen vanbijstand (l).Andere factoren diemogelijk deze
situatie hebben veroorzaakt vormen deonvoldoende voorlichting door deinitia­
tiefnemers hetingewikkelde karakter van debestaande regelingen endemoeilijk­
heden diewerden ondervonden bij hetbeoordelen van deprojecten ,
5» DeCommissie doet eendringend beroep opdelid-staten omzich nogmeer
intezetten bijhetonderzoeken vandeaanvragen diezijn gericht ophet
bevorderen van dotewerkstelling van devrouw inhetkader vanhethuidige
artikel 5er*van deinartikel 7bedoelde modelprojecten .DeCommissie isnamelijk
vanoordeel datmits watmeer inspanning dehuidige mogelijkheden heel watbeter
zouden kunnen worden benut :
a)insectoren waar detechnische vooruitgang leidt totbelangrijke wijzigingen ,
waarbij soms heel watvrouwelijke arbeidskrachten zijn betrokken ;inandere
zouhetvrouwelijk werknemersbestand aanzienlijk kunnen worden opgevoerd ;
b)daarnaast komen ermogelijkheden naarvoren ingebieden dieworden gekenmerkt
door eenlangdurige achteruitgang vandevoornaamste bedrijfssectoren .Wanneer
inzulke gebieden voor devrouwen geen arbeidsplaatsen openstaan kanditde
economische ensociale moeilijkheden nogvergroten endemografisch gezien
soms duurzame gevolgen hebben ,
(l)Krachtens artikel 1,lid1,vandetoepassingsverordening No,2396/71vande
Raad van 8november 1971 moeten deprojecten ominaanmerking tekomen voor
bijstand door hetFonds betrekking hebben op,hetzij gebieden dieworden
gekenmerkt door eenachterstand inontwikkeling ofeenachteruitgang vande
overheersende economische bedrijvigheid ,hetzij opbedrijf staklcen waar de
technische vooruitgang belangrijke wijzigingen vanhetpersoneelsbestand en
vandoberoepskennis teweegbrengt oftenslotte opgroepen vanondernemingen
diezich gedwongen voelen hunwerkzaamheid definitief stop tezetten ,te
verminderen oftewijzigen .

~33
c)wattenslotte demodelprojecten betreft –enondanks debeperking dat
metdeze projecten tenhoogste 30arbeidsplaatsen gemoeid mogen zijn -
lijkt hetopzetten vanprojecten dieeenvernieuwing inhouden mogelijk :
eeneerste experiment dienaangaande istrouwens invoorbereiding#
Hetformuleren van deaanvragen ombijstand vanhetFonds behoort
uiteraard totdeverantwoordelijkheid vandenationale overheid ,debedrijven
enandere gekwalificeerde promotoren .
6. DeCommissie onderzoekt momenteel demogelijkheid omhetEuropees
Sociaal Fonds ,overeenkomstig deinartikel 4voorziene procedure ,open te
stellen voor acties diealsmodel kunnen dienen ,waarmee alszodanig een
beperkt bedrag gemoeid isenwaarmee metname wordt beoogd detewerkstelling
van devrouw tebevorderen .Deze bijstand vanhetFonds zoumetname gericht
moeten zijn opactiviteiten dieeenwerkelijk stimulerend eninnoverend karak­
terhebben enernaar streven defactoren dieeenbelemmering vormen voor de
tewerkstelling van devrouw uit dewegteruimen .Dethans lopende opleidings­
activiteiten zouden daarbij niet inaanmerking komen voor steun .
7» Bij dehier bedoelde acties zouhetgeen indeze mededeling enmetname
inhethoofdstuk over deberoepsopleiding werd uiteengezet alsleidraad moeten
worden genomen .Decommunautaire steun zouderhalve moeten uitgaan naar program
die ,naast detoegang totdeberoepsopleiding ,ruimte laten voor aanvullende
acties oplietterrein vandeberoepskeuzevoorlichting (waaronder deopleiding
vanhiervoor gespecialiseerd personeel ),aanpassing vandewerksfeer inhet
bedrijf ,voorzieningen voor deopvang vankleine kinderen enwijzigingen in
destructuur van dearbeidsplaatsen# Ditsoort geïnt egreerde programma 'swordt
insommige Noordeuropese landen langs experimentele wegreeds ontwikkeld }de
eigen bijdrage vandeGemeenschap zouerin kunnen bestaan deactiviteiten van
deinitiatiefnemers indelid-staten teondersteunen ,deuitbreiding vanhun
actieterrein tebevorderen enderesultaten ervan bekend temaken .

-34
s;.; ;<
8. Hetspreekt vanzelf datalseenvandevoorwaarden voor detoekenning
van "bijstand door hetFonds moet gelden datertussen dediverse onderdelen !
vandeze geïntegreerde programma fseenvoldoende samenhang bestaat .
Voorlichting
9. Haatregelen ophetterrein vandevoorlichting zijnminstens even j
noodzakelijk .alsdebovenbeschreven maatregelen opwetgevend enfinancieel j
gebied .Telkens weer isindeze mededeling gewezen opdevele leemten die
dienaangaande bestaan endiedeongelijke behandeling vandevrouwen nogin
dehand werken .Enerzijds zijn heel watvrouwen –envaak deminst begunstigden -
onvoldoende geïnformeerd omtrent hunrechten ,demogelijkheden welke zijhebben
omvandeze rechten eenoptimaal gebruik temaken enovor demiddelen waarover
tzezouden kunnen beschikken bv.omhun'scholingsniveau teverruimen ofomhun
gezinstaak enberoepsactiviteit beter metelkaar inovereenstemming tebrengen .
Anderzijds bestaan tenaanzien van debuitenhuisarbeid van devrouw vaak inge­
wortelde vooroordelen ,wordt haar geschiktheid omaanhetberoepsleven deel te
nemen onderschat eniseronvoldoende bekend omtrent projecten dieeenpositief
verloop hebben gekend ,
10. Het rechtstreeks informeren van devrouwen omtrent hun rechten enomtrent
deopplaatselijk ennationaal niveau beschikbare middelen vergt uiteraard acties
dieopdeze niveaus moeten worden ondernomen .Daarentegen kandestrijd tegen de
latente vooroordelen enhetbekendheid geven aanexperimenten enmodelacties
metcommunautaire steun worden aangevat .Daarbij zouden niet alleen over de
positie vandebuitenshuis werkende vrouw indeGemeenschap tgegevens moeten i
worden verzameld enverspreid }ditzoub.v.ookmoeten gebeuren tenaanzien vanvrou­
wendieerin'geslaagd zijn door tedringen totberoepen dietraditioneel door mannen
worden uitgeoefend ofover inhetkader vangeïntegreerde programma 'sgeplande
maatregelen omdefactoren diedoorgaans detoegang vandevrouw tothetarbeids­
proces bemoeilijken uit dewegteruimen .Devele aanvragen diedoor diverse
nationale organisaties totdediensten vandeCommissie werden gericht wijzen
erop dathieraan eenwerkelijke behoefte bestaat ».

11»DeCommissieiserzichvanbewustdathethieromeen"belangrijk
probleemgaat»Zijzalernaarstrevenopgemeenschapsniveau denodigemaat­
regelentenemenopdataandezebëhoefte aanvoorlichting wordttegemoet
gekomen. ' ■ ■■•"
Andèreactiviteiten
12.DeRaadheeftop17december 1974beslotentotdeoprichting van
eenEuropees Centrumvoorberoepsopleiding eneenEuropeseStichting ter
verbetering vanhetleef-werkrnilieu .Totdeeerstewerkzaamheden waarmeedeze
beideorganenzichinhetkadervandehentoegewezen takenzoudenmöeten
bezighouden,behorennaarhetoordeelvandeCommissie deproblemen inverband
metdeberoepsopleiding vande'vrouwenresp.methunarbeidsvoorwaarden .

CONCLUSIES
13. Omhetdoel vandegelijke behandeling vanmannen envrouwen inhet
arbeidsproces terealiseren iseencontinue enkrachtdadige actie noodzakelijk .,
Deze actie moet eenaanvulling vormen ophetgeen reeds wordt ondernomen inhot
kader vanartikel 119vanhetVerdrag vanRome dathetbeginsel behelst van
degelijke beloning ;daarnaast moet zijerechter ooktoebijdragen degevoelens i
I
van onrust wegtenemen diealsgevolg vandehuidige werkgelegenheidssituatie
I
bijtalvanvrouwen aanwezig zijn »Hetisvanhetgrootste belang daterin1975 , ;
hetinternationale jaar vandevrouw indeGemeenschap opditpunt fundamentele
voortgang wordt gemaakt »
14» Voor ditjaar zounaar hetoordeel vandeCommissie debijdrage vande
Gemeenschap zich hoofdzakelijk moeten richten opdevolgende gebieden :
a)goedkeuring entenuitvoerlegging vanhetrichtlijnvoorstel voor degelijke
behandeling inhetarbeidsproces ; :
b)uitbreiding vandewerkingssfeer vanhetSociaal Fonds tengunste vande
vrouwen ,intoepassing vanartikel 5vandeVerordening inzake hetFonds ;
c)onderzoek vandemogelijkheden totopenstelling vanartikel 4vande j
Verordening vanhet Sociaal Fonds met hetoogophetopzetten endetot­
standbrenging vangeïntegreerde programma 'svoor debevordering vande {
tewerkstelling vandevrouw ; I
15» Bovendien zaldeCommissie ,zich baserend opgedachten diezijheeft
ontwikkeld enopstudies diemomenteel worden uitgevoerd ,eenbijzondere
impuls geven aandevoorlichtingsacties over deinitiatieven dieworden
ontwikkeld endieerindelid–staten toekunnen bijdragen datdefactoren
diedetoegang vandevrouw tothetarbeidsproces belemmeren uitdeweg
worden geruimd .
16» Verder zaldeCommissie ,inoverleg metdesociale partners endelid­
staten ,depositie vandebuitenshuis werkende vrouw verder onderzoeken .Zij
zalinhetlicht vanderesultaten nagaan inhoeverre hetwenselijk isvoor­
stellen ofaanbevelingen tedoen metbetrekking totdediverse -terreinen die
indit memorandum werden behandeld .

TABELI BIJLAOE
DEVROUWINDEBEROEPSBEVOLKING •1966©n1970-1973
Borcopsbevolking JaarEel^iS Denomarkon Frankrijk Duitsland IerlandItalioLuxemburg Nederland
Totaal (induizond-1966 3703 19964 26431 111019221 140 445?25759
tallen)1970 3823 2332 20750 26318 111019123 144 4641 25303
1971 3862 236620958 26410 111219064 148 4681 24712
1972 3875 237821155,26372 110818337 151 4678 24816
1973 3914 2404 21403 26475 110818978 154 4681
125129
Vruuwon (induizond-1966 1169 7340 9745 2895228 55(1045)9210
talion)1970 1265 .918 7467 9638 (2895232 33 1140 9206
1971 1294 943 7618 9677 2885236 34(1134 8879
1972 1319 973 7766 9719 (288)5110 (35)(1216)9006
1973 1350 992 7907 9763 (288),5267 36 9347,
Porcontago vrouwon 1966 31.6 39.4 36.8 36.8 26.0 27.2 (25.2)23.4 35.8
1970 33.1 39.4 36.0 36.6 (26.0)27.4 25.8 (24.6)36.4
1971 33.5 39.9 36.3 36.6 25.9 27.5 25.8 (25.3)35.9
1972 34.0 40.9 36.7 36.9 (26.0)27.1 26.6 (25.9 36.3
1973 .34.5 41.2 36.9 36.9 (26.0)27.8 26.9 37.2 •
Porr.ontago gohuwdo 1966 (52.1) 50.1 8.950.5 37.5 (28.3)57.6
vrcuuonindovrouwo–1970 63.5 61.6 50.0 57.6 51.1 46.6 .(28.6)61.9
lijkobcroepsbevol -1971 64.2 65.6 60.3 58.6 13.5 53.3 45.5 (28.9 62.4
kin/v 1972
1973 65.8 62.0 59.6 13.5 51.4 43.5mm 67.2
Brn:BureauvoordeStatistiek vandeEuropese Gemeenschappen .
Nota:tussen():ramingen
»tgegevensnietbeschikbaar .

TABELla - BIJLAGE
Vrouweninloondienst onderverdeeld naarbedrijfstak
]
IDuitsland FrankrijkJ
iItalie iNeder
i
i ,land |België !
!i i!Luxemburg JVerenigd
IKoninkrijk_
I
!ίιοοο I
Ii-Ti
t I|1000
I' '■!1000 :
Ii*\1000*1000!*1000LjI1000i%
Landbouw,"bosbouw,vissen ;T
Fl
|248
I27100,0
27,0I
397
59100,0
14,8866
184I
100,0
21,276
(5)100,0
6,515
(2)|
i100,0
13,3(1100,0 336
72100,0
21,4
Énergieenwaterhuis–
houdingT
F■559
44100,0
7,9283
36100,0
12,7!
201
11100,0
5,578
5100,0
6,479!
(3)i
i100,0
3,8(1i-.
.100,0 708
76100,0
10,7
Winningenverwerking van
niet–energetische delfstof »
fenenhunderivaten ;che­
mischeindustrieT
'P
11.592
344100,0
21,61*029
215100,0
20,9322
49100,0
15,2161
15100,0
9,3254
29100,0
11,426
(D100,0
"3,81.117
235
•I.100,0
21,0
Metaalverwerkende industrie
fijnmechanische enoptische
industrie,T|
1F4.309
1.037100,0
24,12.272
508100,0
22,41.722
278100,0
16,1404
35100,0
8,7348
62100,0
17,8'5100,03.341 ;
762100,0
22,8
Overigebe–enverwerkende
industrieI
T
F!2.976
[1.326100,0
44,6 .2.188 i
1.002|100,0
45,82.864
967100,0
33,8493
106100,0
21,5481
186100,0
38,711
2t
!100,0
i20,02.809 j
1.201100,0
42,8
Burgerlijke enutiliteits –i
bouw jT
F2.011
125 ί
1j100,0j
i**11.492 j
.771[
I100,0
I5,21.370
19100,0
1.4456
14
I100,0
3,1I222!
i"-7!!100,0
I3,1
i.!11i
100,0 i
•-, j■1.347 i
I90100,0
6,7
Bron:BureauvoordeStatistiek vandeEuropese Gemeenschappen .
Nota:tussen():ramingen
--:nietbeschikbare gegevens.

TABELIa(vervolg)
Handel,horeca,repa-
ratiebedrijven
Vervoer encommuni–
catie
Banken,verzekeringen
Algemeen overheids-
bestuurDuitsland
1000 %
T
F
T
F
T
P
T
Pj3.235j100,0
|1.70lj52,6
Overigedienstverlening T
F
TOTAAL1.465
272
I.O85
552
2,099
583
2.243
T
P100,0
18,3
100,0
50,9
100,0
27,8
100,0
I.484j66,2
iîl.963 [100,0
7.594'34,6Frankrijk iItalie
1000
4-
2.508
1.062
1.116
259
1.001
,493
1.407
574
2.554
1.785
16.245
6.069t
100,0
42,3
100,0
23.2
100,0
49.3
100,0
40.8
100,0
69.9
100,0
!37,41000
993
299
822
67
293
54
1.027
189
1.812
984
12.292
3.101 -pNederland jBelgië tLuxemburg1Verenigd
1000 %!1000
100,a
30,J
100,c
8,2
100,c
18^100,q
100.,c
I8y
100,q
54,3
t
100,0
25A545
177
256
24
257
81
252
41
646
354
3.660
866100,0
32,5
100,0
9,4
100,0
31,5
100,0
16,3
100,0
.54,8
100,0
23,7329
135
230
21
150
57
257
53
456
278
.821
831i1
I1000
ti%'1000LJ
100,0
41,0ί17
i8100,0
50,0!
j3.282
j1.762100,0
53,7
100,0
9,17
i100,01.413
270I100,0
19,1
100,0
38,0.!
i7
3100,0
!42,9
I1.223
568.100,0
46,4
100,0 !
20,6 |
!11
3I100,0
'25,61.975
780100,0
39,5
100,0.I
61,0!I
I13
!8100,0
61,53.068
2.118
i[1Q0,0
|69,0
100,0
29,5109
27
i100,0;
24,810.991
8.0741
|100,0
38,5
Bron:BureauvoordeStatistiek vandeEuropese Gemeenschappen .
Nota:tussen():ramingen
. :gegevensnietbeschikbaar

TABELII
WERKLOOSHEID ONDERVROUWEN (JAARLIJKS GEMIDDELDE 1966en1970-1973)BIJLAGE
WERKLOOSHEID -JaarBelgië' Denemarken Frankrijk .Duitsland .IerlandItalië Luxemburg Nederland
1966' 61.5 18.3 147.1 161.1 52.21.115.3 0 42.9,362.0
1970 71.3 23.9 262.1 148.8 65.3 887.6 0 .44.5 618.0
1971 70.9 30.0 338.2 I85.162.41.038.1 0 62.0 799.1
1972 86.8 29.9 383.5 246,4 72.01.047.8 0 107.9 885.5
1973 91.7 20.1 394.1 273.5 66.6I.OO4.9 0 109.9 630.3
1966 18.2 2.1 155.5 44.5 8.6303.4.0 5.0,79.7.
1970 28.9 4.3 116.3 55.9 11.0 267.6''0 8.1 "995.I
VROUWEN 1971 .28.5 5.3 150.0 84.3 12.2 .332.7 >0 '11.5 128.1
1972 35.0 5.2 >175.8 105.8 13.2 342.2 0- :17.4 149.9
1973.43.1 4.3 200.5-123.6 12.0 341.8 -'0;:21.5 "107.4
1966 29.6 -H.5 37.627.6 16.5 :27.2 0 11.722.0
AANDEEL VANDEI97O 40.5 18.0 44.4 37.6 16.8 30.1 O 18.2-I5.4'
VROUVJENINDETO-'1971 40.2 17.7 44.4 45.5 19.6 32.0 O 18.5 16.0
TALEWERKLOOSHEID 1972 40.3 17.4 45-8 42.9 18.3 32.7 0 16.1 16.9
1973 47.0 21.4 50.9 45.2 18.0 34.0 0 •19.6 17.0.
Bron:BSEG–Tabelopgemaakt aandehandvandebeschikbare communautaire ennationale gegevens.

TABEL III BIJLAGE
■CRECHES '
Erkende inrichtingen »voor kinderen vanOtot3jaar )
i
LAÏÏD j
■ 'iI DATUM
I
1 ;ΑΑΗΤΑΙι
IHRICHTINGM;AANTAL
jPLAATSEN
Belgie 9juli 1974 150crèches
295peutertuinen (i)7.668 .
5.900
Denemarken 31maart 1974 484officiule crèches
208crèches aanhuis(2 )16.829
24.821
Prankri jk 1januari 74
1 :797creches
234crèches aanhuis(2 ) ]36.585
14.479
Verenxgd
Koninkri jkj>lmaart 1973 563gemeentelijke crèches
|70door bedrijven geor-
I ganiseerde crèches27.104
2.193
Du.it sland december 1973 I653 20.428 "
Ierland !!oktober 1973 ',*20
ι 1i
1.250 ,approx
Ι1;α1χ § , 1973 2.°40 ; 91.800 approx
Lùxemburg jI 19741 >
i8 ,; i400
Nederland i! "1974 j113 4.500 approx
(1)Voor kinderen van18maanden tot3jaar .
(2)Ditiseensysteem waarbij kinderen bijkinderbewaaksters thuis worden
ondergebracht ;deze kinderbewaaksters' dieofficieel zijn erkend énonder
.toezicht staan vanvakbekwaam personeel zijn soms verbonden aaneencol­
lectieve crèche ofaaneensociaal centrum ,soms staan zijindienst
van delokale autoriteiten .
(3)Alleeri inEngeland enWales .

TABELIV 3ÏJLAGE
KLEUTERSCHO LEN
(Voorkinderenvan2of3jaartotdeleerplichtige leeftijd)
I
LAND .
IMETAL
KINDEEEN ITOELATDTGS -
LEEFTIJDP2RCESJTAGE VANHET
TOTAALAANTAL KINDEREN
VANDEZELEEïTI.TD
België !
(1973) j.243.429 !
I3-6. •3–6jaar=60$,
Denemarken !
(1974 I89.208 I
37.635(I).2(of3)-73-6jaar=30/<?
Duitsland
>,
: 11,319.854 3-6
j3-4jaar»17»4$
4-5jaar«38,8$
5-6jaar=53,9f°
6jaar=53,4$(2)
1
Frankrijk
(19732.359.702 12-6 .|
. |I
2-4jaar^Ofo
4-5jaar»70$
5-6jaar=90$
a. 1Ierland(3) j
Italie ,
(19731.567.280 3-6 3–6jaar=50$
Luxemburg
(1973) ;j8.254
\4-6 4-6jaar«85$
J i
Nederland
(1973);i521.793I.4~6'
1 _ =4-5jaar=90$
5-6.iaar=100fa
Engelanden j
Wales i
(1973)(7) I46.693(4)3-577.263(5)
260.309(6)j3-4jaar=27$
(1)Indepre-scolaire klassen'voordekinderenvan6tot7jaar.
(2)Zesjarigekinderendienogniettqthetlageronderwijszijntoegelaten .
(3)VoorIerlandzijnergeengegevens .beschikbaar overde"nursery-schools ".
Niettegenstaande deleerplicht ingaatop6jaar,wordtgeraamddatin
197250$vande4"tot5–jarigenén$0'$vande5"tot'6-jarigenlager
onderwijs volgden.
(4)Opdagbasis.
(5)Part-time.
(6)IndelagereScholen.
(7)CijfersvoorhetVerenigdKoninkrijk alsgeheelzijnnietbeschikbaar .

Voorstel vooreen
RICHTLIJN VANDERAAD
betreffende detenuitvoerlegging vanhetbeginsel inzake
gelijkebehandeling vanmannenenvrouweninhetarbeidsproces
(toegangtothetarbeidsproces errtotdeberoepsopleiding ,
promotiekansen enarbeidsvoorwaarden ).

I!ES rORIE VAÎT TOELICHTING
Inzijn resolutie van21januari 1974 betreffende eensociaal actie­
programma geeft deRaad vandeEuropese Gemeenschappen uiting aandepolitieke
bereidheid omgedurende eeneerste etappe ,diedeperiode van1974 totenmet
1976bestrijkt ,demaatregelen vasttestellen dienoodzakelijk zijnvoorhet
bereiken vanbepaalde deelste Hingen ,waaronder doverwezenlijking vande
volledige enoptimale werkgelegenheid indeGemeenschap .Onder deacties die
bijvoorrang ondernomen moeten worden methetoogopdeverwezenlijking van
deze doelstelling ,heeft deRaad diegenoemd welke erop gericht zijn degelijk­
heid vanmannen envrouwen voor watbetreft detoegang tothetarbeidsproces en
deberoepsopleiding ,endegelegenheid inhunberoep vooruit tekomen ,alsmede
dearbeidsvoorwaarden ,metinbegrip Vandeloning ,tewaarborgen .
Uitdeze resolutie komt naar voren dat deRaad dogelijke beloning heeft
beschouwd alsalleen maar eenonderdeel van degelijke behandeling vanmannen en
vrouwen inhetarbeidsproces .Aangezien nudegolijke beloning ,waarvan het
beginsel ianeergelegd inartikel 119vanhetEEG–Verdrag ,juridisch reeds
werd geregeld indeovereenkomstig ditbeginsel uitgevaardigde richtlijn tot
harmonisatie vandewetgevingen vandelid–staten (l),lijkt hetdanookwense­
lijk datooktonaanzien vandeandere door deRaad bedoelde elementen vandeze
gelijkheid tussen mannen envrouwen inhetarbeidsproces ,teweten detoegang
tóthetarbeidsprocos,de beroepsopleiding ,depromotiekansen alsmede dearbeids­
voorwaarden ,eengelijklopende juridische regeling inhetleven wordt geroepen .
Immers ,alhoewel delid-staten vandoGemeenschap zowel opnationaal als
opinternationaal vlak eenaantal verbintenissen hebben aangegaan waarin het
beginsel vandejuridische gelijkheid vanmannen envrouwen isvervat ,blijkt
uit dedoor deCommissie verzamelde gegevens dat tniettegenstaande enige voor­
uitgang ,ertenaanzien vansommige werknemers ,dejure ofdefacto ,.nogsteeds
ophetgeslacht ,dehuwelijks staat ofdegezinsstaat gebaseerde discriminaties
(l)PBvandeGemeenschappen No van 1975 .

-2--
bestaan ,tenaanzien van detoegang tothetarbeidsproces endeberoeps­
opleiding ,alsmede metbetrekking totdepromotiekansen endearbeidsvoor­
waarden ,Omaan deze discriminaties een eind temaken moet derhalve eenaan­
gepaste juridische regeling inhetleven worden geroepen ;denoodzaak hiertoe
werd erkend door doadhoegroep voor devrouwenarbeid alsmede door depari­
taire groep van desociale partners .
Deindeze richtlijn voorgestelde maatregelen hebben enkel betrekking
opeenaantal essentiële metdediscriminatie verband houdende aspecten dietot
dedirecte verantwoordelijkheid behoren van deoverheid »Teneinde volledig
effect tesorteren moeten zijworden geplaatst ineengohecl vanverdergaande
acties diemoeten worden uitgevoerd methetoogopdevolledige verwezenlijking
vanhetbeginsel vangelijkheid ,welke acties zijn vermeld inhetmemorandum
betreffende degelijke behandeling vanmannelijke envrouwelijke werknemers .
Artikel eenvandeze richtlijn behelst eenomschrijving vandemateriele
werkingssfeer van derichtlijn envan degebieden welke erdoor worden bestreken ,
teweten detoegang tothetarbeidsproces entotdeberoepsopleiding ,promotie­
kansen enarbeidsvoorwaarden .
'Degelijke behandeling tenaanzien van detoegang tothetarbeidsproces
houdt indateeneinde wordt gemaakt aan debestaande discriminaties insommige
wettelijke voorschriften dievoor devrouwen eenbelemmering betekonen omtot
hetarbeidsproces toetetreden ,hetzij vanuit hetoogpunt vanhetsoort werk­
zaamheden diezijwensen uitteoefenen ,hetzij vanuit deplaats indeberoeps -
hiërarchie diehenopgrond vanhunberoepskwalificaties toekomt (artikel 2).
Immers ,ookalwordt deberoepenwereld voor devrouw geleidelijk aanmeer ont­
sloten ,toch blijven ernogberoepen waartoe devrouwen opgrond vandewettelijke
ofcontractuele bepalingen geen toegang hebben .
Deze beperkingen kunnen zijn ingegeven door dewens devrouwen tebeschermen ,
eenmotief dattengrondslag ligt aandetotstandbrenging vaneenaangepaste
wetgeving maar datthans niet meer zonder meer terechtvaardigen valt .Er
bestaan ookopdeburgeli jkestaat gebaseerde discriminerende bepalingen op
grond waarvan dewerving vangehuwde vrouwen isverboden ;andere bepalingen .
zoals diebetreffende demaximumleeftijd bijwerving ,.benadelen vrouwen dia . :
oplatere leeftijd aanhetarbeidsproces wensen deel tenemen .
i

Tot^-slot Jcomen indeindividuele contracten nogclausules voor diediscriminerend
zijn jegens devrouw ,metname doordat zijhaar niet dieplaats inhetarbeids -
i
proces verschaffen waarop zijopgrond van .haar bekwaamheid aanspraak zoukunnen
maken .-Zonder aandeautonomie vandesociale partners alszodanig tewillen
raken ,ishetduidelijk datelke bepaling ineenovereenkomst ofcontract die
strijdig ismethetbeginsel vandegelijke behandeling zonder meer nietig moet
worden verklaard .
Watbetreft dqgelijke behandeling tenaanzien vandetoegang totde
beroepsopleiding ,beoogt derichtlijn dediscriminaties waarvan vrouwen nogsteeds
slachtoffers zijn metbetrekking totdetoegang tothetonderwijs ,deberoepskeuze -
voorlichting ,deberoepsopleiding en.de bij-ennascholing opteheffen (artikel 3).
Denog steeds voorkomende scheiding tussen jongens enmeisjes inhetbasis –en
technisch onderwijs enindeberoepsopleiding leidt ervaak toe datvoor meisjes
andore programma 'sworden gevolgd danvoor jongens endatdeaanhenuitgereikte
diploma 'sengetuigschriften opeenlager niveau staan .YJillen dovrouwen gelijke
kansen krijgen opdearbeidsmarkt ,danmoeten zijechter vooraf eerst gelijke
kansen krijgen watbetreft deopleiding ;ditbetekent indepraktijk datzij
tenaanzien vanhetbasisonderwijs endeschool -enberoepskeuzevoorlichting op
voet vangelijkheid moeten worden behandeld metdemannen enook datdemogelijk­
heden omtotdoberoepsopleiding teworden toegelaten enberoepsbekwaamheid te
verwerven alsmede eenvoortgezette opleiding tevolgen voor meisjes dezelfde zijn
alsvoor jongens .
Ookwatbetreft depromot iekansen heeft hetfeit dateenwerknemer een
vrouw isenbijgevolg gehuwd ofpotentieel gehuwd endaarenboven belast met
taken inhetgezin eenvertragend effect opdecarrière ongeacht haar persoonlijke
kwaliteiten .Eengelijke behandeling betekent danookdatmoet worden gewaarborgd
dathetverloop vandecarrière wordt bepaald door beroepsbekwaamheid ,beroeps -
vaardigheden ,ervaring enelkander ,aanhetarbeidsproces gelieerd ,objoctief
criterium (artikel 4). . '
Ooktenaanzien vandearbeidsvoorwaarden wil derichtlijn denogsteeds
bestaande velschillen inbehandeling opheffen .Inzonderheid moet hier melding
worden gemaakt vandeontslagvoorwaarden ;bijbedrijven diezich inmoeilijkheden
bevinden bestaat namelijk deneiging omeerst vrouwen teontslaan .
•A

4
Ook ophotterrein van dcscciale zekerheid "bestaan erdiscriminaties die de
gelijkschakeling vandeeconomische ensociale positie vandevrouwelijke en
mannelijke werknemers indeweg staan .Deze discriminaties deen zich voor ten
aanzien vandiverse onderdelen van desociale zekerheid :ziekt e-uitlceringen
enkinderbijslagen (meestal gekoppeld aanhetbegrip "gezinshoofd "),werkloos­
heidsuitkeringen (dikwijls afhankelijk vandeburgerlijke staat vandebetrokkene )
enouderdoms pensioenuitkeringen ingevolge dealgemene enaanvullende stelsels
waartoe vrouwen niet altijd onder dezelfde voorwaarden worden toegelaten als
mannen (artikel 5)»
Aangezien recht ensanctie noodzakelijkerwijze samengaan ,wildeze
richtlijn verzekeren datdebetrokkenen diezich benadeeld achten ,demogelijkheid
hebben zich totderechter tewenden omhetrecht opeengelijke behandeling te
doen nnleven (artikel 6).
Aangezien devrees voor ontslag alsregel eenvandebelangri jkste hinder -»
palen blijkt voor individuele actie ,isLetnoodzakelijk gebleken elkontslag of
elke andere ernstige benadeling ,zoals functie –en/ofinkomensdegradatie ofelke
andere dwangmaatregel dieeengevolg isvandergelijke acties (artikel 7)"tevoor­
komen .
Tot slot isuit diverse enquStes gebleken datvrouwelijke werknemers
vaak weinig ofslecht geïnformeerd zijn omtrent hunrechten ;artikel 8iserop
gericht indeze leemte ,diedoor deinhetmemorandum voor deverwezenlijking
vandegelijke behandeling vanmannen envrouwen inhetarbeidsproces geplande
voorlichtingsacties alleen niat kanworden opgevuld ,tevoorzien .
Dooverige artikelen bevatten algemene bepalingen diemeninelke
richtlijn aantreft .

5
Voorst elvoor eon
RICHTLIJN VAF DERAAD ■
betreffende detenuitvoerlegging vanhetbeginsel
vandegelijke behandeling vanmannelijke en
vrouwelijke werknemers (toegang tothetarbeidsproces ,en
. .totdeberoepsopleiding ,promotiekansen en
arbeidsvoorwaarden
DERAAD VANDEEUR0P3SE GEMEENSCHAPPL2T ,
Gelet ophetVerdrag totoprichting vandeEuropese Economische Gemeenschap ,
inzonderheid opartikel 235 »
Gezien hetvoorstel vandeCommissie ,
Gezien hetadvies vanhetEuropese Parlement ,
Gezien hetadvies vanhetEconomisch enSociaal Comité ,
Overwegende datdeRaad ,inzijn resolutie van21januari 1974 (l)betreffende
eensociaal actieprogramma ,alseenvandeprioritair teontwikkelen acties
heeft genoemd "degelijkheid vanmannen en .vrouwen teverwezenlijken voor wat
betreft dotoegang totdearbeid enberoepsopleiding endegelegenheid inhun
beroep vooruit tekomen ,alsmede dearbeidsvoorwaarden ,metinbegrip vando
bezoldiging ";
Overwegende datwatbetreft debezoldiging ,deRaad op10februari 1975 een
richtlijn heeft goedgekeurd betreffende hetnader totelkaar brengen vande
wetgevingen derlid-staten inzake detoepassing vanhetbeginsel vangelijke
beloning voor mannelijke envrouwelijke werknemers volgens artkol119vanhet
Verdrag vanRome endatuitdevoornoemde resolutie vandeRaad blijkt datde
gelijke beloning slechts eenonderdeel isvanhettebereiken doel ,teweten
degelijke behandeling vanmannen envrouwen }
Overwegende dathetbijgevolg vanbelang isdovrouwen ookwatbetreft de
toegang totdearbeid entotdeberoepsopleiding endepromotiekansen ,alsmede
dearbeidsvoorwaarden eengelijkwaardige juridische bescherming tegaranderen
alsdieWelke zijgenieten inzake bezoldiging ;
(l)Publikatieblad vandeGemeenschappon No.C13/1van12februari 1974 *

6-
Overbekende datdevrouwennogsteedsgediscrimineerd wordenophetniveau
vandevrijekeuzevaneenbetrekking ,detoegangtothetarbeidsproces ende
promotielcansen inhetberoep,metnr,medoordatzijnietovereenvoldoende
ofaangepaste vakccholing beschikken endatdebestaande ongelijkheden moeten
wordenweggenomen doordeonderlinge aanpassing vandenationale wetgevingen ;
Overwegende datdesocialezekerheidsuitkeringen wordenvastgesteld opgrond
vancriteria dieverschillen naargelang vanhetgeslacht vandewerknemer ;
Overwejendedat,omdeinaantaltoenemende vrouwelijke werknemers eveneenste
latengenieten vandeonderlinge aanpassing vandolevensstandaard envando
arbeidsvoorwaarden vandewerknemers opdewegvandsvooruitgang inhetkader
vaneenevenwichtige sociaal–economische ontwikkeling vandeGemeenschap ,de
hiernavolgende bepalingen moetenwordenvei'beterd engeharmoniseerd ;
KEEFTDEVOLGENDE RICHTLIJST VASTGESTELD :
Artikcl 1
Doonderhavige richtlijn beoogtdeonderlinge aanpassing vandewette­
lijkeenbestuursrechtelijke bepalingen vandelid-statenteneindeinelkvan
delid–statendétenuitvoerlegging tegaranderen vr.nhqtbeginsel vangelijke
behandeling vanmannenenvrouwentenaanzienvandetoegangtothetarbeids­
procesentotdeberoepsopleiding ,depromotiekansen alsmededearbeidsvoor-
waardenjhiernagenoemd "hetbeginsel vangelijkebehandeling ".
Ondergelijkebehandeling indezinvandezerichtlijn wordtverstaan
hetopheffen vanelkediscriminatie opgrondvanhetgeslacht ,deburgerlijke –
staatendegezinsstaat endegoedkeuring vandenodigemaatregelen teneinde
devrouwengelijkekansentewaarborgen voorwatbetreftdetoegangtcthet
arbeidsproces entotdeberoepsopleiding alsmedewatbetreftdepromotiekansen
endearbeidsvoorwaarden » .
<
•/.

Artikel 2
Detoepassing vanhetbeginsel vangelijkebehandeling inhetberoeps
lovenbetekentdatvrouwentoeganghebbentotallebetrekkingen ongeacht de
sectorofdebedrijfstak,alsmedetotdogehelescalavanfuncties entotallo
niveausvandeberoepenhierarchie overeenkomstig hunvakkekwaamheid ,Hetdit
doelnemendelid-staten allenodigemaatregelen omtebereiken dat:
a)devoorschriften welkevoortvloien uiteenwettelijke ofbestuursrecht elijhi
bepalingdieinstrijdismethetbeginselvangelijkebehandeling worden
opgeheven ;
b)'dovoorschriften incollectieve overeenkomst ®nofinindividuele arbeids­
contracten ,alsmedeinberoepsstatuten enhiermeegelijkr;estelde re^elin;on
welkeinstrijdzijnmethetbeginsel vangelijkebehandeling nietigworden
verklaard ,respectievelijk kunnenwordenverklaard ófgewijzigd ;
c)diewettelijke ,bestuursrechtelijke ofcontractuele bepalingen diein
oorsprong eenbeschermend doelhaddenwaardoorzijingevolge detechnische
ontwikkeling nietlangermeerwordengerechtvaardigd endieremmendwerken
opwerving,wordenherzien.
Artikel 3
Detoepassing vanhetbeginsel vangelijkebehandeling metbetrekking
totdebercepscpleid:ng betekent datde.vrouwentotalleniveausvanhetbasis­
onderwijs ,alsmedetotdeschool-enberoepskeuzevoorlichting ,deberoepsop­
leidingvoortgezette opleiding endena–enbijscholing inovereenstemming met
hunbekwaamheden enverlangens wordentoegelaten ,ongeachtofdozeberoeps
en/ofvoortgezette opleidingofna-enbijscholing wordtgegevenininstellinge
danwelinhetkadervanhetbedrijf.
Teneindedevrouweninstaattestellendenodigevakbekwaamheid te
verwerven omhengelijkekansentegaranderen inhetarbeidsproces ,nemende
lid-staten denodigemaatregelen opdathetalgemeen vormendonderwi jsalsmede
doschool-enberoepskeuzevoorlichting ,deberoepsenvoortgezette opleiding
endena–enbijscholing toegankelijk zijnovereenkomstig dezelfdecriteria en
opdezelfdeniveaus,zonderdiscriminatie opgrondvangeslacht,burgerlijke
ofgezinsstaat .

Artikel 4
Methetoogopdetenuitvoerlegging vanhetbeginsel vangelijke
"behandeling metbetrekking tot depromot ickansen »nemen dolid–staten denodige
maatregelen opdat devoorwaarden inzake bevordering indeloopbaan worden be­
paald entoegepast opgrond van deindividuele vakbekwaamheid enberoepservaring ,
ongeacht geslacht ,burgerlijke -engezinsstaat .
Artikel 5
Ten einde tewaarborgen dat ertenaanzien van daarbeidsvoorwaarden ,
metinbegr ipvandeontslagvoorwaarden endesociale zekerheidsvoorschriften ,
jegens devrouwen geen discriminatie opgrond vanhetgeslacht ,deburgerlijke
ofgezinsstaat wordt toegepast ,nemen delid-staten denodige maatregelen opdat :
a)deterzake geldende wettelijke enbestuursrechtelijke bepalingen diestrijdig
zijn methetbeginsel vangelijke behandeling worden afgeschaft ;
b)debepalingen incollectieve overeenkomsten ofindividuele arbeidscontracten
diestrijdig zijn methetbeginsel vangelijke behandeling nietig worden
verklaard ,respectievelijk kunnen worden verklar.rd ofgewijzigd ;
c)diewettelijke ,bestuursrechtelijke encontractuele bepalingen dieinoorsprong
eenbeschermend doel hadden waardoor zijingevolge detechnische ontwikkeling
niet langer meer worden gerechtvaardigd endieeendiscriminatie betekenen op
hetstuk van dearbeidsvoorwaarden ,worden herzien .
Artikel 6
Delid–staten nemen inhun interne rechtsorde denodige voorschriften
opomeenieder diedoor deniet-toepassing vanhetbeginsel vangelijke behandeling
meent tezijn benadeeld demogelijkheid tebieden onszijn rechten voor het
gerecht tedoen gelden naeventueel beroep opandere bevoegde instanties tehebben
gedaan .
Artikel 7
Delid–staten nemen alle nodige maatregelen teneinde dewerknemers
tegen elkontslag ofelke andere ernstjge benadeling dieeenreactie vande
werkgever zouvormen opeenklacht binnen deofonderneming ofopvordering in
rechte omhetbeginsel vandegelijke behandeling tedoen naleven .
•/.

-9
,Artikel 8
Delid-staten zien erop toedatde "bepalingen dieteruitvoering ,
vandeze richtlijn werden uitgevaardigd ,alsmede diewelke terzake reeds golden ,
\
metalle geschikte middelen ?bijvoorbeeld opdoarbeidsplaatsen terkenni s !
van dewerknemers worden rebracht •
1
Artikel 9 .
I
Binnen eentermijn vaneen jaar volgende opdekennisgeving van
deze richtlijn doen delid-staten denodige wettelijke enbestuursrechtelijke
bepalingen voor hotvolgen vandeze richtlijn inwerking treden ;zijstellen j
deCommissie onverwijld daarvan inkennis .
Bovendien lichten delid-staten deCommissie inover alle wettelijke i
enbestuursrechtelijke bepalingen diezijaannemen ophetdoor deze richtlijn j
bestreken gebied# :
Artikel 10
Binnen eentermijn vantwee jaarvolgende opdekennisgeving van j
deze richt lijn ,verst rekken delid-staten aandeCommissie alle dienstige gegevens
I
omhaar instaat testellen aan deRaad verslag uittebrengen over aetoepassing
vandeze richtlijn » |
Artikel 11
i
Deze richtlijn isgericht totdelid-staten .