VERSLAG VAN DE COMMISSIE VERSLAG VAN DE EUROPESE COMMISSIE OVER DE TOEPASSING VAN RICHTLIJN 93/83/EEG VAN DE RAAD VAN 27 SEPTEMBER 1993 TOT COÖRDINATIE VAN BEPAALDE VOORSCHRIFTEN BETREFFENDE HET AUTEURSRECHT EN NABURIGE RECHTEN OP HET GEBIED VAN DE SATELLIETOMROEP EN DE DOORGIFTE VIA DE KABEL

INHOUDSOPGAVE

1. Inleiding

2. Omzetting van de richtlijn in de nationale wetgevingen

2.1. Omzettingstermijnen

2.2. Kenmerken van de omzetting

2.2.1. Bepalingen betreffende de satellietomroep

2.2.2. Bepalingen betreffende de doorgifte via de kabel

3. Toepassing van de Richtlijn

3.1. Bepaalde principes

3.1.1. Het dekkingsgebied als parameter voor het beheer van auteursrechten en naburige rechten in verband met satellietomroep

3.1.2. Het specifieke karakter van de overeenkomsten in verband met de doorgifte via de kabel

3.1.3. Betere begeleiding van de bemiddeling

3.2. Verbetering van sommige mechanismen

3.2.1. Bevordering van de onderhandelingen in verband met de doorgifte via de kabel

3.2.2. De invoering van één loket bij doorgiften via de kabel

3.2.3. Rationalisatie van het beheer van de rechten in verband met de installatie van collectieve antennes

4. Toekomst van de richtlijn in een nieuwe mediawereld

4.1. De diversifiëring van de nationale uitzendmogelijkheden

4.2. De diversifiëring van de grensoverschrijdende doorgiften

5. Conclusie

1. Inleiding

De realisatie van de interne markt en de technische ontwikkelingen die televisie-uitzendingen grensoverschrijdend mogelijk hebben gemaakt, hebben geleid tot de ontwikkeling van het concept van een Europese audiovisuele ruimte die gestalte heeft gekregen in Richtlijn 89/552/EEG van de Raad van 3 oktober 1989 betreffende de coördinatie van bepaalde wettelijke en bestuursrechtelijke bepalingen in de lidstaten inzake de uitoefening van televisie-omroepactiviteiten [1], als gewijzigd bij Richtlijn 97/36/EG van het Europees Parlement en de Raad van 30 juni 1997 [2] (hierna de richtlijn "Televisie zonder grenzen" genoemd).

[1] PB L 298/23 van 17.10.1989

[2] PB L 202/60 van 30.7.1997

In deze richtlijn wordt het juridisch raamwerk vastgesteld voor het vrij verrichten van televisiediensten in de Europese Unie om de ontwikkeling van een Europese markt (vrijheid van ontvangst en doorgifte van televisieprogramma's) te bevorderen. Te dien einde worden op Europees niveau bepalingen van de lidstaten betreffende de uitoefening van televisie-omroepactiviteiten gecoördineerd op gebieden zoals de vaststelling van het recht dat van toepassing is op omroeporganisaties, de bevordering van de distributie en productie van Europese werken, de toegang tot belangrijke evenementen, televisiereclame, sponsoring, telewinkelen, de bescherming van minderjarigen en de openbare orde en het recht van weerwoord.

Ondanks deze wetgeving werden grensoverschrijdende satellietuitzendingen en de doorgifte ervan via de kabel vanuit andere lidstaten nog steeds gehinderd door een rechtsonzekerheid die het gevolg is van de verschillen tussen de nationale bepalingen inzake het auteursrecht. Op dit gebied moest de regelgeving derhalve worden aangevuld.

Een Europese audiovisuele ruimte kon namelijk niet tot stand worden gebracht zonder bescherming van de auteursrechten en de naburige rechten. Een dergelijke bescherming bevordert de creatie van werken in de Europese Unie omdat zij de rechthebbenden en de gebruikers de mogelijkheid biedt volledig profijt te trekken van de Europese dimensie van omroepuitzendingen. Doordat deze bescherming soms een exclusief recht is, zorgt zij ervoor dat de rechthebbenden zich niet onherstelbaar kunnen verzetten tegen de uitzending of de heruitzending van programma's buiten de nationale grenzen, zodat de versnippering van de interne markt wordt vermeden.

De bescherming van de auteursrechthebbenden wordt geregeld door internationale afspraken, zoals de Conventie van Bern (gewijzigd door het Verdrag van Parijs) voor de bescherming van werken van letterkunde en kunst en het Verdrag van Rome inzake de bescherming van uitvoerende kunstenaars, producenten van fonogrammen en omroeporganisaties. Maar omdat deze akkoorden niet bedoeld waren om de belemmeringen van grensoverschrijdende uitzendingen, die het gevolg zijn van verschillen in wetgeving tussen de lidstaten die partij zijn bij de overeenkomsten, op te heffen, heeft men met Richtlijn 93/83/EEG van de Raad van 27 september 1993 [3] tot coördinatie van bepaalde voorschriften betreffende het auteursrecht en naburige rechten op het gebied van de satellietomroep en de doorgifte via de kabel (in de tekst 'de richtlijn') voor meer rechtszekerheid willen zorgen, op een contractuele basis, voor twee manieren van uitzenden die grensoverschrijdend kunnen plaatsvinden, namelijk satellietomroepuitzendingen en de doorgifte van programma's via de kabel.

[3] PB L 248 van 6.10.93

Nu de richtlijn al een tijd van toepassing is - de datum voor omzetting in de wetgevingen van de lidstaten was 1 januari 1995 - kan het effect ervan beoordeeld worden, overeenkomstig de bepalingen van artikel 14, lid 3, van de richtlijn. Een onderzoek dat ten behoeve van de Commissie in 2000 [4] is uitgevoerd en talrijke contacten die in 2001 hebben plaatsgevonden met vertegenwoordigers van de verschillende partijen die bij de toepassing van deze richtlijn zijn betrokken, hebben bijgedragen tot de opstelling van dit verslag.

[4] uitgevoerd door AIDAA (International Association of Audiovisual Writers and Directors) beschikbaar op www.europa.eu/int/comm/internal_market

In de ontwikkelingen die de afgelopen jaren in de mediawereld en de technologie hebben plaatsgevonden nemen de communicatiemiddelen zoals satelliet en kabel voor het uitzenden van televisieprogramma's een belangrijke plaats in; men gaat ervan uit dat in 2000 meer dan 50 procent van de huishoudens in de Europese Unie op de kabel waren aangesloten (30,6% als abonnee) en 20 procent over directe satellietontvangst of over ontvangstmogelijkheden die daarmee zijn gelijkgesteld, beschikten. Als wij het aantal kabelabonnees en het aantal huishoudens dat over antennes voor directe ontvangst beschikt, samentellen kunnen we ervan uitgaan dat ruim 50 procent van de huishoudens in de Europese Unie over een aanbod met meer zenders beschikt [5].

[5] Statistical Yearbook - Film, Television, Video and New Media in Europe van het Europees waarnemingscentrum voor de Audiovisuele Sector.

Een onderzoek naar de concrete toepassing van de richtlijn is derhalve niet alleen noodzakelijk om een overzicht te krijgen van de omzetting van de richtlijn in de nationale wetgevingen maar ook om vast te stellen of er voor de toekomst een beleidsombuiging nodig is. De toekomst van dit instrument moet ook worden beoordeeld in het licht van de nieuwe mediawereld waarin het aanbod van programma's een beslissende invloed zal hebben in de concurrentiestrijd. Meer dan ooit zullen de auteursrechten op een passende manier moeten worden beschermd, zonder afbreuk te doen aan de voordelen die een echte audiovisuele interne markt, die zich steeds meer grensoverschrijdend ontwikkelt, de bedrijven in deze sector en het publiek in het algemeen, biedt.

2. Omzetting van de richtlijn in de nationale wetgevingen

Geanalyseerd worden de omzettingstermijnen en de inhoud van de nationale bepalingen.

2.1. Omzettingstermijnen

De richtlijn moest voor 1 januari 1995 in de nationale wetgeving zijn omgezet. De enige lidstaat die deze datum heeft nageleefd, is België. De meeste omzettingen vonden plaats tussen 1995 en mei 1998, maar Ierland en Luxemburg hebben de omzettingsmaatregelen pas op 1 januari 2001 respectievelijk 19 juli 2001 laten ingaan.

Door deze situatie zijn de bepalingen van artikel 7 van de richtlijn, waarbij de overgang tussen de oude nationale stelsels voor de bescherming van auteursrechten en naburige rechten en de toepassing van het principe van het land van oorsprong voor de satellietomroep worden geregeld, niet altijd met een maximale termijn van vijf jaar omgezet.

2.2. Kenmerken van de omzetting

2.2.1. Bepalingen betreffende de satellietomroep

De bepalingen van de artikelen 2 en 3 van de richtlijn betreffende de overdracht van auteursrechten en naburige rechten in het kader van de satellietomroep zijn correct in alle nationale wetgevingen omgezet. Het positieve van deze constatering wordt echter afgezwakt door het feit dat de toepassing ervan door de belanghebbende partijen niet past in de logica van het beginsel van het land van oorsprong dat in de richtlijn voorkomt (zie punt 3.1.1.)

De mogelijkheid om een collectieve overeenkomst uit te breiden tot rechthebbenden van dezelfde categorie, als bedoeld in artikel 3 van de richtlijn, is slechts overgenomen in de nationale wetgevingen van de lidstaten waar deze uitbreiding reeds een gebruik was.

2.2.2. Bepalingen betreffende de doorgifte via de kabel

- De artikelen 8, 9 en 10

In de richtlijn wordt principieel uitgegaan van een contractuele relatie tussen de auteursrechthebbenden en houders van naburige rechten enerzijds en de kabelmaatschappijen anderzijds (art. 8), waarbij eerstgenoemde hun recht alleen kunnen uitoefenen via een maatschappij voor collectieve belangenbehartiging die ook belast wordt met het beheer van de rechten van niet leden van dezelfde categorie (art. 9).

Het lijdt geen twijfel dat deze verplichte collectieve belangenbehartiging afbreuk doet aan de vrijheid van de rechthebbende die geconfronteerd wordt met het feit dat het overdragen van zijn recht wordt geregeld. Dit beantwoordde, op het moment dat de richtlijn werd goedgekeurd, aan een behoefte aan evenwicht tussen de uitoefening van het exclusieve recht en de garantie voor de kabelmaatschappij dat alle auteursrechten en naburige rechten worden verkregen voor de programma's die worden doorgegeven dankzij met name de uitbreiding van de collectieve belangenbehartiging tot het beheer van de rechten van niet leden, die voor de kabelmaatschappij garandeerde dat het gehele collectief beheerde repertoire was vertegenwoordigd.

In art. 10 wordt rekening gehouden met de bijzondere situatie van omroeporganisaties. De omroeporganisatie is namelijk tegelijkertijd houder van exclusieve rechten op haar eigen programma's en verkrijger van rechten voor het primair uitzenden van de door haar verworven programma's. Dit betekent dat de organisatie mag onderhandelen over het verkrijgen van de rechten voor het doorgeven van programma's zonder dat de rechthebbenden verplicht vertegenwoordigd zijn door een maatschappij voor collectieve belangenbehartiging.

Het gevolg hiervan is dat de omroeporganisatie alle rechten voor de doorgifte via de kabel kan verkrijgen en op die manier de enige gesprekspartner wordt voor de kabelmaatschappij. Indien de auteurs het recht behouden om het recht van doorgifte aan een omroeporganisatie over te dragen, moet het overdragen van dit recht, op grond van de nationale wetgevingen, logischerwijze tot een gevolg leiden, namelijk het verwerven van een tegenprestatie van de andere partij bij de overeenkomst. Het gaat om het betalen van een bepaalde prijs door de omroeporganisatie aan de rechthebbenden zelf of aan de vertegenwoordigende maatschappij voor collectieve belangenbehartiging, zonder dat laatstgenoemde nog een extra betaling kunnen eisen van de kabelmaatschappijen.

Uit de bestudering van de nationale wetgevingen blijkt dat de bepalingen van de richtlijn betreffende de opheffing van de rechten in verband met de doorgifte via de kabel correct in alle lidstaten zijn omgezet.

Het effect van artikel 10, nl. het bestaan van een alternatief voor het principe van onderhandelingen tussen de maatschappijen voor belangenbehartiging en de kabelmaatschappijen waarvan sprake in artikel 9, wordt echter aanzienlijk afgezwakt in de Duitse wetgeving . De invoering van een recht op een billijke vergoeding van de auteurs die door de kabelmaatschappijen slechts kan worden voldaan via een maatschappij voor collectieve belangenbehartiging, maakt het niet mogelijk dat één contract wordt gesloten tussen de omroeporganisatie en de kabelmaatschappij en kan, zowel in Duitsland als in de andere lidstaten, de onderhandelingen in verband met de doorgifte via de kabel meer belasten.

- De artikelen 11 en 12.

In het algemeen zijn de principes van bemiddeling en "goede trouw" correct in de wetgeving omgezet waarbij in sommige gevallen rekening is gehouden met de regelingen die in bepaalde lidstaten reeds voorhanden waren.

In sommige lidstaten bijvoorbeeld is de bemiddelaar een instantie of een scheidsgerecht dat uit verschillende leden bestaat. In de meeste gevallen heeft de deze terminologie geen invloed op de organisatie van de bemiddeling aangezien de oplossing wordt voorgesteld en niet opgelegd. In andere landen zijn dit derden die in gemeenschappelijk overleg door de partijen worden gekozen zonder dat van tevoren een lijst is opgesteld. Een nog soepeler systeem is dat van Zweden, waar de onderhandeling verplicht is, hetgeen niet uitsluit dat de partijen achteraf alsnog beroep doen op een bemiddelaar.

Het principe van "goede trouw" is in talrijke lidstaten een rechtsbeginsel; de omzetting ervan heeft derhalve geen moeilijkheden opgeleverd en is aangevuld met het mogelijke beroep op terzake bevoegde instanties om gevallen te kennen van willekeurige weigering van doorgifte via de kabel die reeds vóór de inwerkingtreding van de richtlijn bestonden.

De omzetting is derhalve in het algemeen bevredigend verlopen; sommige moeilijkheden hebben echter direct te maken met de toepassing van de richtlijn.

3. Toepassing van de Richtlijn

In het algemeen bevorderen de mechanismen waarin de richtlijn voorziet het grensoverschrijdend uitzenden van televisieprogramma's. Het lijkt echter nuttig nogmaals nadruk te leggen op bepaalde verworven principes en na te denken over verbeteringen die aan sommige mechanismen kunnen worden aangebracht.

3.1. Bepaalde principes

3.1.1. Het dekkingsgebied als parameter voor het beheer van auteursrechten en naburige rechten in verband met satellietomroep

De richtlijn is bedoeld om, met de definitie van mededeling aan het publiek per satelliet op communautair niveau, een einde te maken aan de rechtsonzekerheid in verband met de te verwerven rechten, door duidelijk de plaats van de mededelingshandeling aan te geven alsmede de wetgeving inzake auteursrechten die van toepassing is op de contractuele relaties bij het overdragen van rechten. De toepasselijke wetgeving is die van de lidstaat waar de programmadragende signalen worden uitgezonden, en de toepassing ervan strekt zich buiten de nationale grenzen uit, tot in de lidstaten waar de signalen worden ontvangen (ook al vallen uit technologisch oogpunt onder de term dekkingsgebied talrijke andere grondgebieden dan die van de lidstaten, in dit verslag heeft "dekkingsgebied" alleen betrekking op de grondgebieden van de lidstaten). Dankzij dit principe wordt vermeden dat verschillende nationale wetgevingen van verschillende lidstaten die onder het dekkingsgebied vallen (consideransen 14 en 15 [6]) cumulatief gaan gelden.

[6] (14) Overwegende dat het gebrek aan rechtszekerheid met betrekking tot de te verkrijgen rechten, waardoor de grensoverschrijdende uitzending van programma's per satelliet wordt belemmerd, moet worden weggenomen door het begrip mededeling aan het publiek per satelliet op communautair niveau te definiëren en in die definitie tegelijkertijd te specificeren waar de mededelingshandeling plaatsvindt; dat een dergelijke definitie noodzakelijk is om te voorkomen dat op één uitzendingshandeling op cumulatieve wijze het recht van verschillende landen wordt toegepast; dat de mededeling aan het publiek per satelliet uitsluitend plaatsvindt op het ogenblik waarop en in de lidstaat waar de programmadragende signalen onder controle en verantwoordelijkheid van de omroeporganisatie worden ingevoerd in een ononderbroken mededelingenketen die naar de satelliet en terug naar de aarde loopt; dat normale technische procedures met betrekking tot de programmadragende signalen niet als een onderbreking van de uitzendingsketen moeten worden beschouwd;

De laatste jaren zijn er talrijke televisiezenders bijgekomen; een groot deel daarvan is gecodeerd en kan pas worden bekeken na betaling van een abonnement door de televisiekijker. De televisiekijker die zich buiten de lidstaat bevindt waar de uitzending wordt georganiseerd, en bereid is om de vereiste betaling te doen, krijgt toch vaak nul op het rekest van de omroeporganisatie omdat deze niet de vereiste auteursrechten bezit voor uitzending in de desbetreffende lidstaat. Dat er geen rechten zijn overgedragen kan een gevolg zijn van het feit dat de omroeporganisatie er geen brood in ziet om haar programma's buiten de nationale markten uit te zenden (wegens minder kijkers) of een gevolg van het feit dat de rechthebbenden niet bereid zijn rechten over te dragen.

Deze problematiek heeft een invloed op de manier waarop de burger in zijn dagelijkse leven tegen de realiteit van de interne markt aankijkt; de situatie komt dan ook niet ten goede aan de culturele, taalkundige, sociale en economische uitwisseling in de EU.

De situatie waarin kijkers geen toegang hebben tot satellietuitzendingen, vinden wij niet alleen terug bij gecodeerde uitzendingen, maar ook bij ongecodeerde uitzendingen en dit zowel bij particuliere als bij publieke omroepen. De Commissie heeft hierover een aantal klachten van burgers en vragen van het Europees Parlement ontvangen.

Er ontwikkelt zich een tendens waarbij de producenten hun programma's aan de omroeporganisaties verkopen op voorwaarde dat het uitzenden ervan per satelliet buiten de nationale grenzen gecodeerd gebeurt. Dankzij de codering kunnen de producenten over de verkoop van dezelfde programma's nogmaals onderhandelen met omroeporganisaties in andere lidstaten.

Volgens het principe waarvan in de richtlijn wordt uitgegaan, en dat beantwoordt aan de logica van de interne markt, worden rechten overgedragen volgens de wetgeving van het land van de plaats waar de mededelingshandeling plaatsvindt voor het gehele dekkingsgebied: praktisch betekent dit dat de overdracht op nationale basis, die de markt versnippert, strijdig is met het principe van de richtlijn.

Het feit dat de richtlijn voorziet in het uitzenden van programmadragende signalen (art. 1,2, c) in gecodeerde vorm doet niets af aan de reikwijdte van het principe van de overdracht van de rechten in het land waar de mededeling voor het gehele dekkingsgebied plaatsvindt: of de uitzending nu al dan niet gecodeerd is, het dekkingsgebied moet als basis dienen voor de uitoefening van de rechten.

Het is met name interessant erop te wijzen dat het coderen van programma's een rechtvaardiger vergoeding voor de rechthebbenden mogelijk maakt, omdat de decoderingsvoorziening aan de kijker ter beschikking moet worden gesteld (ongeacht of er al dan niet voor een abonnement is betaald), waardoor het mogelijk is om het aantal kijkers precies vast te stellen.

De Commissie wijst op de volledige reikwijdte van de wet die in het kader van satellietomroepuitzendingen van toepassing is: de overdracht van rechten voor een programma geldt voor het gehele dekkingsgebied en alleen de overeenkomsten tussen de rechthebbenden of de maatschappijen voor belangenbehartiging die ze vertegenwoordigen en de omroeporganisaties, betreffende het gehele dekkingsgebied, zijn verenigbaar met de beginselen van de interne markt.

Wat dat betreft vormen de naleving van het principe van de richtlijn, vergezeld van de ontwikkeling van open of met elkaar verbindbare toegangssystemen alsmede de tendens naar een steeds toenemende verspreiding van betaalbare systemen voor directe ontvangst (bijvoorbeeld schotelantennes) elementen die de toegang van de Europese burgers tot televisieprogramma's die via de satelliet worden uitgezonden, vergemakkelijken. Voorts zou dit de strijd tegen piraterij ten goede komen, aangezien het illegale gebruik van sommige middelen (zoals de frauduleuze namaak van chipkaarten of de verspreiding van toegangscodes op internet) niet meer de enige manier voor toegang tot sommige programma's zou vormen.

Er moet gestreefd worden naar de volledige toepassing van het principe van de richtlijn, die erop neerkomt dat de nationale territoriale benadering opzij wordt gezet, om ervoor te zorgen dat de interne markt een echte interne markt wordt zonder binnengrenzen voor de rechthebbenden, bedrijven en kijkers. De Commissie zal derhalve onderzoek verrichten en contact opnemen met de verschillende betrokken sectoren, om na te gaan hoe de verschillende belangen die hier op het spel staan, in overeenstemming kunnen worden gebracht met het principe van het vrije verkeer van televisiediensten.

3.1.2. Het specifieke karakter van de overeenkomsten in verband met de doorgifte via de kabel

- Het doel van de richtlijn is te garanderen dat audiovisuele programma's worden uitgezonden waarbij de houders van auteursrechten en naburige rechten een vergoeding krijgen op basis van een systeem van uitgebreid collectief beheer van de rechten.

Sommige rechthebbenden zijn van oordeel dat het verplichte collectieve beheer van hun rechten enigszins nadelig is, omdat zij door dit systeem inkomsten zouden kwijtraken en hun belangen minder goed zouden worden behartigd dan in afzonderlijke onderhandelingen. Het is inderdaad waar dat een maatschappij voor collectieve belangenbehartiging binnen haar opdracht geen onderscheid kan maken tussen de individuele rechthebbenden die zij vertegenwoordigt.

Het uitgebreide verplichte collectieve beheer zorgt echter voor juridische zekerheid bij het regelen van de rechten voor alle rechthebbenden en blijft een essentieel principe in het kader van de doorgifte via de kabel.

- Het alternatief van artikel 10 zorgt voor een flexibiliteit die zou moeten tegemoetkomen aan de verschillende behoeften van de bij doorgifte via de kabel betrokken partijen. Wat er ook van zij, het is aan de omroeporganisatie om te beslissen of al dan niet moet worden opgetreden voor de overdracht van de rechten in verband met de doorgifte via de kabel, rechten die haar als zodanig niet toebehoren en waarvan de verkrijging voor een bepaalde doorgifte direct aan de kabelmaatschappij toekomt.

Volgens de informatie waarover de Commissie beschikt wordt van dit alternatief zoveel mogelijk gebruik gemaakt door een vrij groot aantal omroeporganisaties, omdat zij alle rechten verwerven voor het geheel van de programma's, zowel voor de primaire uitzending als voor de doorgifte via de kabel, zodat zij de enige gesprekspartners zijn van de kabelmaatschappijen.

Sommige rechthebbenden lijken in deze situatie kwetsbaarder omdat zij niet verplicht vertegenwoordigd zijn door een maatschappij voor collectieve belangenbehartiging. Deze situatie moet worden tegengegaan door het principe volgens hetwelk de overdracht van een recht niet kan plaatsvinden zonder billijke vergoeding [7], volgens de contractuele mogelijkheden waarin Richtlijn 93/83/EEG voorziet.

[7] Artikel 11bis van de Berner-Conventie

Een recht op een vergoeding dat alleen door een maatschappij voor collectieve belangenbehartiging kan worden beheerd, betekent een aanzienlijke verzwakking van de instrumenten die door de richtlijn worden aangeleverd en heeft ongetwijfeld negatieve gevolgen voor de interne markt, omdat, afhankelijk van de lidstaat waar de doorgifte plaatsvindt, de rechthebbenden niet meer onderling gelijk zijn.

De verplichte bemoeienis van een maatschappij voor collectieve belangenbehartiging vormt bovendien een last die de doorgifte van programma's uit andere lidstaten kan belemmeren, terwijl een billijke vergoeding voor de rechthebbende mogelijk moet zijn in het kader van zijn overeenkomst met de omroeporganisatie, door gewoon een lijst met de tarieven op te stellen en deze door de nationale autoriteiten te laten publiceren.

De Commissie wijst er derhalve op dat de reikwijdte van artikel 10 pas maximaal en het effect ervan pas helemaal nuttig zijn indien alle onderdelen van het recht in verband met de doorgifte via de kabel zowel beantwoorden aan de beheerbeginselen van artikel 9 als aan de beginselen van artikel 10 van de richtlijn.

3.1.3. Betere begeleiding van de bemiddeling

Sinds de invoering van de kabel leidt het betalen van de rechten voor de doorgifte soms tot ernstige conflicten.

In het licht hiervan en als tegenwicht tegen het principe van het collectieve beheer van de rechten van de doorgifte via de kabel, is in de richtlijn het bemiddelingsinstrument opgenomen zodat een derde neutrale persoon een einde kan maken aan eventuele geschillen en aan onzekere situaties die hieruit voortvloeien.

Dit principe, dat in overeenstemming is met de contractuele vrijheid, vertoont in de praktijk echter ernstige gebreken:

- voor de tenuitvoerlegging ervan moeten de partijen het eens worden over de keuze van de bemiddelaar en over de reikwijdte van zijn mandaat, waarvoor dus eerst onderhandelingen noodzakelijk zijn. Volgens de informatie waarover de Commissie beschikt slepen sommige geschillen al een aantal jaren aan zonder dat een bemiddeling heeft plaatsgevonden.

Aangezien het beroep op een bemiddelingssysteem niet verplicht is, kan dit een dode letter blijven.

- Tijdens het bemiddelingsproces is de oprechtheid van de bij het conflict betrokken partijen beslissend voor een bevredigend verloop van de bemiddeling die binnen een redelijke termijn tot een voor beide partijen aanvaardbare oplossing moet leiden.

In sommige geschillen kunnen er jaren verlopen tussen het verbreken van een contract door een partij en het begin van het bemiddelingsproces, en in die periode kunnen er min of meer goed gevolgde onderhandelingen tussen de partijen plaatsvinden, waarbij de partij die het contract niet heeft verbroken niet altijd veel ijver aan de dag legt om tot een oplossing van het geschil te komen.

Daarom kan het nuttig zijn om, zoals in sommige lidstaten reeds het geval is, de gevolgen die aan de verbreking van een contract moeten worden gegeven, van tevoren te organiseren, met redelijke, maar maximale termijnen voor elke fase, vóór de afwikkeling van de bemiddeling in de strikte zin van het woord. Indien na afloop van de vastgestelde termijn de onderhandelingen niet tot een resultaat hebben geleid, en indien voor de rechthebbenden geen enkele vergoeding uit de bus is gekomen, kan worden besloten dat beslag wordt gelegd op het deel van de inkomsten van de kabelmaatschappijen dat gelijk is aan de auteursrechten en de naburige rechten in het verbroken contract, teneinde het evenwicht tussen de bij het conflict betrokken partijen te bewaren.

Ook kan worden besloten over te gaan tot directe onderhandelingen, zonder tussenkomst van een derde, en dit gedurende een jaar, gevolgd, in geval van mislukking, door een periode van zes maanden voor het opstellen van de bemiddelingsovereenkomst.

En andere bepaling die een voortvarende tenuitvoerlegging van het proces ten goede komt, is de nationale autoriteiten ertoe verplichten een lijst met de bemiddelaars op te stellen en te publiceren.

Aangezien de Commissie een onderzoek moet uitvoeren naar de ontwikkeling van nieuwe wettelijke methoden voor geschillenbeslechting zoals de bemiddeling [8] zal men voor dit mechanisme meer beducht zijn, waarbij rekening zal worden gehouden met de ervaring die op het gebied van doorgifte via de kabel is opgedaan.

[8] Zie considerans 46 van Richtlijn 2001/29/EEG betreffende de harmonisatie van bepaalde aspecten van het auteursrecht en de naburige rechten in de informatiemaatschappij (PB L 167 van 22.6.2001, blz. 10).

3.2. Verbetering van sommige mechanismen

3.2.1. Bevordering van de onderhandelingen in verband met de doorgifte via de kabel

Uit de bijeenkomsten tussen de verschillende partijen die bij de doorgifte via de kabel zijn betrokkenen en de diensten van de Commissie is gebleken dat sommige moeilijkheden in het kader van de onderhandelingen uit hoofde van artikel 9 van richtlijn 93/83/EEG met name te maken hebben met het grote aantal onderhandelaars die in de sommige lidstaten door beide partijen naar voren worden geschoven.

Wat dat betreft is het vermeldenswaard dat sommige lidstaten reeds mechanismen hebben gecreëerd die de onderhandelingen moeten vergemakkelijken.

- Algemene onderhandelingen

Dit betekent dat alle belanghebbende partijen rond een tafel gaan zitten om over het gehele pakket doorgiften te praten: aan de ene kant de zitten de maatschappijen voor collectieve belangenbehartiging die auteurs, uitvoerende kunstenaars en audiovisuele productiebedrijven vertegenwoordigden, samen met de omroeporganisaties, en aan de andere kant zitten de kabelmaatschappijen.

Deze regeling heeft het voordeel dat alle partijen bij elkaar zijn en dat voor een prestatie één vergoeding kan worden vastgesteld. De onderhandelingen kunnen echter lang aanslepen en indien een partij het akkoord verbreekt, stort de hele zaak in.

- Onderhandelingen per categorie rechthebbenden

Dit betekent dat onderhandelingen plaatsvinden tussen enerzijds de kabelmaatschappijen en anderzijds een categorie rechthebbenden (de maatschappijen voor collectieve belangenbehartiging die auteurs of kunstenaars of producenten van fonogrammen of audiovisuele productiebedrijven vertegenwoordigt, of de omroeporganisatie, als vertegenwoordiger van een bepaalde zender).

Dit alternatief biedt voordelen en nadelen die tegengesteld zijn aan de resultaten van een algemene overeenkomst: het verbreken van het contract door een van de partijen betekent niet noodzakelijkerwijze dat een onderhandeling voor alle rechthebbenden wordt hervat, maar de vastgestelde vergoeding kan tussen de rechthebbenden uiteenlopen.

- Uitgebreide collectieve licentie

Dit betekent dat een maatschappij voor collectieve belangenbehartiging die een groot deel van de rechthebbenden van eenzelfde categorie vertegenwoordigt, voor rekening van alle rechthebbenden onderhandelt met een vereniging die de kabelmaatschappijen vertegenwoordigt. Het voordeel bestaat erin dat aan de gemachtigde maatschappij ruime onderhandelingsbevoegdheden kunnen worden gegeven.

Voor de uitvoering van dit idee van een beheersmaatschappij die van alle maatschappijen voor collectieve belangenbehartiging de opdracht krijgt om te onderhandelen met een soortgelijke vereniging die de kabelmaatschappijen vertegenwoordigt, moeten van tevoren, bij de vaststelling van de respectieve opdrachten, afspraken over de onderhandelingen worden gemaakt, hetgeen de discussies tussen beide gemachtigden zal vergemakkelijken. Deze regeling kan nog worden aangevuld met voorwaarden voor het verbreken van de overeenkomst: bijvoorbeeld de verbreking is pas mogelijk als de meerderheid van de leden van een van de verenigingen daartoe besluit.

Men kan ook vraagtekens zetten bij de wenselijkheid van een dergelijk gemachtigd organisme als beroepsmogelijkheid, bijvoorbeeld indien de directe vertegenwoordigers van de rechthebbenden in eerste instantie er niet in geslaagd zijn een algemeen akkoord te sluiten met de kabelmaatschappijen of indien de overeenkomst is verbroken.

Het is niet de taak van de Commissie de voorwaarden voor de onderhandelingen te organiseren, omdat zij het principe van vrijheid van overeenkomst niet wil aantasten, maar zij blijft niet onverschillig voor de moeilijkheden en steunt de initiatieven voor een verbetering van de onderhandelingsvoorwaarden.

3.2.2. De invoering van één loket bij doorgiften via de kabel

Zoals reeds is aangestipt beheren sommige omroeporganisaties het verkrijgen van alle rechten in verband met de doorgifte via de kabel voor rekening van de kabelmaatschappij die zelf juridisch aansprakelijk blijft voor de verkrijging van de rechten.

Deze procedure heeft tot gevolg dat de onderhandelingen verlopen volgens het auteursrecht dat van toepassing is in de lidstaat waar de doorgifte plaatsvindt. Zelfs indien, bij de overdracht van de rechten voor de eerste uitzending de omroeporganisatie tegelijkertijd de rechten voor doorgiften via de kabel kan verwerven, moeten op nationaal niveau daarna toch contractuele stappen worden ondernomen, overeenkomstig het recht van elke lidstaat waar de doorgifte plaatsvindt.

Deze mogelijke verveelvoudiging van contractuele relaties heeft ertoe geleid dat aan de diensten van de Commissie een voorstel voor "één loket" is voorgelegd dat door de omroeporganisatie wordt gevormd.

De omroeporganisatie zou dan verplicht met de maatschappijen voor collectieve behartiging van één lidstaat moeten onderhandelen (volgens de in deze lidstaat geldende wetgeving) over een overeenkomst "alle rechten verkregen" waarin de vergoeding voor de primaire uitzending wordt vastgesteld alsmede, in principe, de betaling van een percentage van de omzet die gemaakt wordt door de doorgifte via de kabel voor de andere grondgebieden, welke betaling wordt uitgevoerd wanneer de doorgifte daadwerkelijk plaatsvindt. Wanneer een overeenkomst tussen een kabelmaatschappij en de omroeporganisatie is ondertekend, informeert laatstgenoemde de maatschappijen voor collectieve belangenbehartiging waarmee zij een raamovereenkomst heeft gesloten en regelt zij de betalingen van deze maatschappijen, waarbij de maatschappijen zelf zorg moeten dragen voor het informeren van de betrokken collega-maatschappijen alsmede voor het overmaken van het bedrag dat met deze doorgifte is gemoeid, samen met de informatie die noodzakelijk is voor een verdeling tussen de rechthebbenden.

Het concept van één loket is in het kader van de interne markt weliswaar aantrekkelijk maar kan alleen gerealiseerd worden door een mechanisme dat kan terugvallen op de omroeporganisatie aangezien de juridische aansprakelijkheid en de financiële inspanning in verband met de rechten voor de doorgifte die oorspronkelijk bij de kabelmaatschappij lagen, voor sommige omroeporganisaties te zwaar zouden kunnen zijn. Er zou dan één loket worden ingevoerd met het gevaar dat het een lege dop blijft, gezien de praktische moeilijkheden bij de tenuitvoerlegging ervan die een aantal omroeporganisaties zouden ondervinden in verband met de vaststelling van de vergoeding.

Één loket voor de overdracht van de rechten in verband met de doorgifte via de kabel vormt een aanzienlijke uitdaging en ligt in de lijn van de dynamiek van de interne markt. Het idee moet dan ook grondig worden bestudeerd, met name in een meer horizontaal kader wegens de ontwikkelingen die op gang zijn gebracht door de opkomst van de informatiemaatschappij, waarin de principes voor de overdracht van de rechten in de toekomst zullen evolueren.

3.2.3. Rationalisatie van het beheer van de rechten in verband met de installatie van collectieve antennes

Gelijktijdig met de ontwikkeling van het collectief wonen worden schotelantennes op de gebouwen geplaatst die op interne installaties worden aangesloten (kabel, aftakdoos, schakelaars) zodat de bewoners de programma's kunnen ontvangen. [9]

[9] Er zij aan herinnerd dat de Commissie op 17 juni 2001 een mededeling heeft goedgekeurd over de toepassing van de algemene beginselen van het vrije verkeer van goederen en diensten op het gebruik van schotelantennes waarin sprake is van het "recht op een schotelantenne" voor elke burger in de interne markt (document COM (2001)351).

In de sommige lidstaten moeten installateurs van schotelantennes rechten betalen wanneer zij een collectieve antenne installeren omdat een dergelijke installatie beschouwd wordt als een nieuwe mededeling aan het publiek.

De jurisprudentie hierover verschilt van lidstaat tot lidstaat. Ofschoon algemeen wordt aanvaard dat er sprake is van een nieuwe mededeling wanneer het om een installatie in een hotel gaat (het gaat namelijk om een installatie die wordt uitgevoerd bij de exploitatie van en voor de behoeften van het hotelbedrijf), geldt deze conclusie niet altijd en in sommige nationale wetgevingen is men van oordeel dat de installatie in het kader van een gemeenschappelijke eigendom voor privé-gebruik niet hetzelfde is als een mededeling aan het publiek en derhalve niet onderworpen is aan het betalen van auteursrechten en naburige rechten.

Het Hof van Justitie dat een verzoek om een prejudiciële beslissing [10] had ontvangen betreffende een dergelijke installatie in een hotel, heeft er geen twijfel over laten bestaan dat deze vraag niet onder het toepassingsgebied van Richtlijn 93/83/EEG valt en naar nationaal recht moet worden beantwoord.

[10] arrest van 3 februari 2000 in zaak C-293/98

Naar aanleiding van deze zaak heeft het Hof van Justitie verwezen naar artikel 3, lid 1, van het voorstel van de Commissie dat hetzelfde artikel is gebleven in Richtlijn 2001/29/EG betreffende bepaalde aspecten van het auteursrecht en de naburige rechten in de informatiemaatschappij. In deze bepaling, die bedoeld is om in het Gemeenschapsrecht artikel 8 van het Verdrag inzake het auteursrecht van de Wereldorganisatie voor de intellectuele eigendom van 1996 op te nemen, staat dat "de lidstaten voorzien ten behoeve van auteurs in het exclusieve recht, de mededeling van hun werken aan het publiek, per draad of draadloos, met inbegrip van de beschikbaarstelling van hun werken voor het publiek op zodanige wijze dat deze voor leden van het publiek op een door hen individueel gekozen plaats en tijd toegankelijk zijn, toe te staan of te verbieden".

In het kader van Richtlijn 93/83/EEG moet voor het verkrijgen van de rechten in verband met satellietomroepuitzendingen onder meer rekening worden gehouden met het daadwerkelijke aantal luisteraars of kijkers en het potentiële aantal luisteraars of kijkers. Een van de parameters voor de beoordeling van dit aantal moet dus het aantal installaties voor de ontvangst van signalen op de grond zijn, zoals schotelantennes, aangevuld met interne installaties om het aantal huishoudens per gebouw te bepalen.

Maar omdat het begrip "publiek" noch internationaal noch communautair is vastgelegd, moet het bedrag van de rechten in verband met satellietomroep, waaronder al dan niet de rechten vallen in verband met installaties in gebouwen voor collectief wonen, krachtens het nationale recht worden vastgesteld.

In dit verband zij erop gewezen dat de betaling van rechten in de lidstaat waar een collectieve installatie heeft plaatsgevonden, een belemmering vormt van het vrije verkeer van omroepdiensten [11], zowel voor de ontvangers van de diensten, de kijkers - het gebruik van schotelantennes en de toegang tot programma's die grensoverschrijdend worden uitgezonden wordt namelijk duurder gemaakt - als voor de dienstverleners die moeten vaststellen dat satellietontvangst minder aantrekkelijk is gemaakt. Hoewel de bescherming van de intellectuele eigendom een doel is van algemeen belang dat door het Hof van Justitie is erkend, kan men vraagtekens zetten bij de evenredigheid van dergelijke maatregelen om deze bescherming te garanderen.

[11] arrest van 29 november 2001 in zaak C-17/00, De Coster

De Commissie beschouwt de bescherming van de auteursrechten en naburige rechten op het niveau van satellietenomroep in overeenstemming met de interne markt, aangezien de vaststelling van de hoogte van de desbetreffende rechten moet gebaseerd zijn op het aantal kijkers. De Commissie dringt er bij de lidstaten dan ook op aan ervoor te zorgen dat de volledige bescherming van de rechthebbenden plaatsvindt in het kader van de vaststelling van de rechten in verband met satellietomroep, op basis van zeer nauwkeurige criteria ten aanzien van het aantal kijkers.

4. Toekomst van de richtlijn in de nieuwe mediawereld

Het is alom bekend dat onze mediawereld sinds de invoering van de richtlijn enorm is veranderd, met een veel groter aantal omroeporganisaties en veel meer media en formaten, met als gevolg veel meer en een grote verscheidenheid aan voorgestelde programma's.

Talrijke overwegingen over deze ontwikkeling hebben te maken met het ontstaan van de digitale televisie die bij satelliet- en gronduitzendingen reeds bestaat maar in de nabije toekomst ook te zien zal zijn bij kabeluitzendingen.

Deze technologische vooruitgang brengt geen veranderingen teweeg in dit verslag omdat zij de beginselen van de richtlijn onverlet laat, ongeacht of de uitzending analoog of digitaal plaatsvindt. De toepassing van de richtlijn op andere uitzendmogelijkheden moet echter wel worden geanalyseerd.

4.1. De diversifiëring van de nationale uitzendmogelijkheden

De uitzendmogelijkheden op het niveau van de lidstaten worden niet meer hoofdzakelijk gevormd door communicatiemiddelen op de grond maar ook door communicatiemiddelen per satelliet.

Op grond van artikel 3, lid 2, van de richtlijn mogen de lidstaten bepalen dat een collectieve overeenkomst tussen een maatschappij voor collectieve belangenbehartiging en een omroeporganisatie kan worden uitgebreid tot de rechthebbenden die niet door de maatschappij worden vertegenwoordigd, indien de programma's tegelijkertijd per satelliet en over de grond worden uitgezonden. Aangezien momenteel soms uitsluitend gebruik wordt gemaakt van satellietuitzendingen kan een wijziging van de richtlijn in die zin worden voorgesteld, indien deze aanzienlijke wijzigingen moet ondergaan.

4.2. De diversifiëring van de grensoverschrijdende doorgiften

Naast de satellietuitzendingen bevinden zich momenteel het doorgeven van programma's via radiogolven, het doorgeven van televisieprogramma's via internet en de doorgifte van programma's per satelliet in een min of meer gevorderde ontwikkeling.

De vraag die wij ons moeten stellen is de volgende: in hoeverre is het wenselijk om "mutatis mutandis" de principes van het beheer van auteursrechten en naburige rechten die van toepassing zijn op de doorgifte via de kabel ook toe te passen op andere middelen van gelijktijdige, onveranderde, grensoverschrijdende doorgifte, op grond van het principe van technologische neutraliteit.

In het licht hiervan zij erop gewezen dat Richtlijn 92/100/EEG betreffende het verhuurrecht, het uitleenrecht en bepaalde naburige rechten op het gebied van intellectuele eigendom [12] en Richtlijn 2001/29/EG betreffende de harmonisatie van bepaalde aspecten van het auteursrecht en de naburige rechten in de informatiemaatschappij [13] bepalen dat auteurs, uitvoerende kunstenaars, producenten van fonogrammen en omroeporganisaties exclusieve rechten of een recht op vergoeding bezitten met betrekking tot verschillende gelijktijdige doorgiften.

[12] PB L 346 van 27.11.92, blz. 61

[13] PB L 167 van 22.06.2001, blz. 10

- Technisch gezien zijn de voorwaarden doe momenteel vereist zijn voor digitale doorgifte via radiogolven ongeveer gelijk aan die voor de doorgifte via de kabel. Niettemin moeten wij erkennen dat deze techniek nog in haar kinderschoenen staat. De Commissie acht het noodzakelijk dat de meer algemene ontwikkelingsvoorwaarden van deze doorgiftemethode nader worden bestudeerd voordat een mogelijke uitbreiding van het huidige systeem voor het beheer van de auteursrechten en de naburige rechten voor de kabel wordt overwogen.

- Aangezien sommige principes en voorwaarden voor de doorgifte via internet reeds in de richtlijnen 2000/31/EG [14] en 2001/29/EG zijn vastgesteld acht de Commissie het verstandiger om het beheer van de auteursrechten en naburige rechten voor deze doorgiftemethode in het kader te bekijken dat reeds door deze twee richtlijnen is gecreëerd, temeer daar de richtlijnen op dit ogenblik in de lidstaten worden omgezet.

[14] Richtlijn 2000/31/EG van het Europees Parlement en de Raad van 8 juni 2000 betreffende bepaalde juridische aspecten van de diensten van de informatiemaatschappij, met name de elektronische handel, in de interne markt PB L 170 van 17.7.2000, blz.1

- Wat de doorgifte per satelliet betreft, gaat het om de hypothetische situatie waarin een distributeur van programma's per satelliet (dit is geen omroeporganisatie noch het satellietbedrijf dat voor het transport zorgt) in een pakket een aantal programma's verzamelt die reeds een keer zijn uitgezonden, een straalverbinding bij een satellietbedrijf huurt en dit pakket tegen betaling van een abonnement ter beschikking stelt aan de televisiekijkers.

In deze context zou de toepassing van het principe van verplicht collectief beheer tot een gelijke behandeling leiden die slechts schijn zou zijn aangezien zij tot gevolg zou hebben dat verschillende situaties op dezelfde manier worden behandeld. De doorgifte via de kabel heeft namelijk een vrij beperkt geografisch bereik (nationaal of zelfs regionaal), niet vergelijkbaar met het ontvangstgebied van de doorgifte per satelliet dat verder dan Europa gaat.

Het beginsel van collectief beheer toepassen op deze doorgifteactiviteiten zou betekenen dat de vrijheid van de rechthebbenden aanzienlijk worden beperkt omdat zij niet meer over de mogelijkheid zouden beschikken zich tegen de desbetreffende doorgiften te verzetten. Sommige programma's in deze doorgiften hebben niet alleen te maken met een mededeling in het kader van een omroepuitzending, maar kunnen ook op andere media worden gepresenteerd, in een chronologische volgorde die zodanig is vastgesteld dat maximaal wordt geprofiteerd van de vergoedingsmogelijkheden voor het desbetreffende werk. De chronologische volgorde van de verschillende mededelingen voor een werk wordt op nationale basis georganiseerd, volgens het eerste succes in de lidstaat waar het is geproduceerd.

De doorgifte van programma's in pakketten die via satelliet worden uitgezonden is afhankelijk van deze chronologie van de media: in de mate waarin de gebruikte technische middelen de desbetreffende doorgiftevoorzieningen een zeer uitgebreid bereik garanderen, zou een beperking van de uitoefening van de exclusieve rechten van dien aard zijn dat deze chronologische keten en derhalve, in zekere mate, de vergoedingsmogelijkheden voor een werk, in gevaar worden gebracht.

De Commissie acht het in dit stadium dan ook niet verstandig om het stelsel van verplicht collectief beheer ook toe te passen op andere categorieën van doorgifte.

5. Conclusie

De reikwijdte van de mechanismen waarin de richtlijn voorziet om sommige grensoverschrijdende uitzendmogelijkheden te bevorderen is door de ontwikkeling van de aangeboden televisiediensten niet alleen niet gewijzigd maar zelfs versterkt. Uit ervaring blijkt bovendien dat het effect van de maatregelen van de richtlijn "Televisie zonder grenzen", bedoeld om de vrijheid van ontvangst en van doorgifte van televisieprogramma's uit andere lidstaten te garanderen, vermindert indien de problemen in verband met de overdracht van auteursrechten en naburige rechten niet worden opgelost.

Toch moeten sommige beginselen van de richtlijn grondig worden geanalyseerd. De Commissie is met name bezorgd over de moeilijkheden die burgers ondervinden om toegang te krijgen tot satellietzenders die uitzenden van buiten de lidstaat waar zij wonen, omdat niet alleen het basisprincipe van de Richtlijn 93/83/EEG wordt aangetast maar ook het vrije verkeer van personen en diensten dat niet volledig tot zijn recht kan komen, zodat niet aan de verwachtingen van de kijkers kan worden beantwoord en de culturele en economische kansen die door de interne markt worden geboden, niet volledig kunnen worden benut. De Commissie zal daarom de mogelijkheden bestuderen om, zonder afbreuk te doen aan de bescherming van de auteursrechthebbenden, aan deze verwachtingen te voldoen, die door de toenemende mobiliteit en de ontwikkeling van nieuwe voor iedereen bereikbare technologieën steeds groter worden. De Commissie is dan ook voornemens onverwijld werkzaamheden aan te vatten, in nauwe samenwerking met de verschillende belanghebbende partijen en de vertegenwoordigers van de bevoegde nationale autoriteiten, teneinde een krachtige, constructieve dialoog op gang te brengen die noodzakelijk is om een duidelijk doel, waarvan de verwezenlijking onmiskenbaar op moeilijkheden zal stuiten, te bereiken.

Door de ontwikkeling van de televisiediensten in het kader van de informatiemaatschappij moet de Commissie nagaan of sommige mechanismen van de bescherming van het auteursrecht en de naburige rechten (geschillenbeslechting, taken van de maatschappijen voor collectieve belangenbehartiging) geen aanpassing behoeven: in deze algemene context van de ontwikkeling van de media in de informatiemaatschappij zullen het beheer van de rechten in verband met de doorgifte via de kabel en de bemiddeling worden geanalyseerd voordat wordt overgegaan tot een herziening van Richtlijn 93/83/EEG. Tot slot en meer in het algemeen zullen de technologische ontwikkelingen die nu aan de gang zijn (zoals digitale televisie en internet) de mogelijkheden van grensoverschrijdende mededelingen van audiovisuele diensten vertienvoudigen. De audiovisuele diensten van de nabije toekomst zullen het gedrag van de televisiekijkers wijzigen omdat een geïndividualiseerde toegang tot deze diensten zal worden aangeboden. Het is echter te vroeg om nu al de aard en het effect van deze veranderingen te analyseren en, derhalve, te beslissen of het noodzakelijk is het toepassingsgebied van Richtlijn 93/83/EEG uit te breiden.