A4-0127/97

Resolutie over de verslagen van de Commissie over vooruitzichten voor ontwikkeling van de regionale samenwerking tussen de uit het voormalige Joegoslavië voortgekomen landen, en de middelen van de Gemeenschap om die samenwerking te bevorderen (SEC(96)0252 - C4-0274/96) en over gemeenschappelijke beginselen voor toekomstige contractuele betrekkingen met bepaalde landen in Zuidoost-Europa (COM(96)0476 - C4- 0644/96)

Het Europees Parlement,

- gezien de verslagen van de Commissie SEC(96)0252 - C4-0274/96 en COM(96)0476 - C4-0644/96,

- onder verwijzing naar zijn eerdere resoluties over de wederopbouw in Bosnië- Herzegovina, met name van 20 juni ((PB C 198 van 8.7.1996, blz. 191.)) en 19 juli 1996 ((PB C 261 van 9.9.1996, blz. 194.)) over het voormalige Joegoslavië, en over het Internationaal Tribunaal voor oorlogsmisdaden in het voormalige Joegoslavië van 14 november 1996 ((PB C 362 van 1.12.1996, blz. 258.)),

- gezien het op 14 november 1996 in Parijs overeengekomen plan voor de consolidering van de vrede in Bosnië-Herzegovina en de resultaten van de op 5 december 1996 in Londen gehouden conferentie over "peace implementation",

- onder verwijzing naar het initiatief van Royaumont van 13 december 1995 inzake het "proces van stabiliteit en goed nabuurschap in Zuidoost-Europa" en het desbetreffende platform dat de Raad van ministers van Buitenlandse Zaken van de EU op 26/27 februari 1996 heeft goedgekeurd, alsmede het in december 1996 door de VS ontplooide "Southeast European Cooperation Initiative" (SECI),

- gezien het verslag van de Commissie buitenlandse zaken, veiligheids- en defensiebeleid en de adviezen van de Begrotingscommissie en de Commissie externe economische betrekkingen (A4-0127/97),

A. overwegende dat in de conclusies van de Raad van ministers van Buitenlandse Zaken van 25 en 26 november 1996 een belangrijke plaats wordt toegekend aan een regionale benadering bij de uitvoering van het civiele vredesproces tussen de landen van het voormalige Joegoslavië, en het voornemen wordt geuit alle landen te beoordelen aan de hand van gemeenschappelijke beginselen van politieke en economische conditionaliteit,

B. eraan herinnerend dat regionale samenwerking een van de bestanddelen van de Europese integratie zelf is, gericht is op vreedzame samenwerking, economische ontwikkeling en democratisering en daarom door de EU telkens weer als succesvol voorbeeld en ontwikkelingsmodel voor andere regio's in de wereld is gepropageerd en ondersteund, bijvoorbeeld in Latijns-Amerika, in Azië of recentelijk in het Middellandse-Zeegebied door middel van de Conferentie van Barcelona,

C. ervan overtuigd dat de EU om geografische, strategische en morele redenen een bijzondere politieke verantwoordelijkheid draagt voor het vredesproces in het voormalige Joegoslavië en voor de politieke, sociale, economische en juridische stabilisering van de regio op lange termijn en dat zij op grond van haar politieke geschiedenis, haar economisch gewicht, haar handelsinstrumentarium en haar bestuurlijke kennis voorbestemd is om steun te verlenen voor de politieke, economische en sociale wederopbouw in de regio en via regionale samenwerking tussen de volkeren vrede en stabiliteit mogelijk te maken,

D. zich ervan bewust dat de EU hierin alleen zal slagen,

- als Europa zich autonome vredescheppende mogelijkheden aanmeet, om in het kader van een mandaat van de VN of de OVSE eigen, gezamenlijke buitenlandse acties op geloofwaardige wijze te kunnen uitvoeren;

- wanneer de EU - als een eerste vereiste - het mandaat van de SFOR uitbreidt en versterkt en er een internationale politie "task force" wordt gestationeerd indien het geweld in Bosnië-Herzegovina blijft toenemen;

- als Europa in zijn inspanningen om de vrede in de regio te stabiliseren ook een maatschappelijke democratisering in landen als Servië, Bosnië- Herzegovina en Kroatië opneemt, waar het einde van het communistische regime slechts ten dele heeft geleid tot een democratisch ingerichte burgermaatschappij en de ideologie van het communisme vaak slechts plaats heeft gemaakt voor die van het nationalisme;

- als de wederopbouw in Bosnië-Herzegovina zo verloopt dat het land over enkele jaren onafhankelijk wordt van internationale hulp - althans in grote omvang - en zelf zorg kan dragen voor zijn economische ontwikkeling,

E. ervan uitgaande dat het denkbeeld van een regionale benadering wordt opgevat als stimulans voor politieke stabiliteit, de stabiliteit van de rechtsstaat en als middel tot culturele en economische ontwikkeling en samenwerking tussen de betrokken landen, tussen deze landen en hun buurlanden en met de Europese Unie, welke samenwerking een van de basisvoorwaarden vormt voor elk vredesinitiatief,

F. erop wijzende dat een regionale benadering evenwel een breder karakter moet dragen en ook niet het herstel van het oude Joegoslavië betekent, maar rekening moet houden met de individuele kenmerken van elk land, en dat de onwillige opstelling van een land de toenadering van een ander land tot de EU niet mag verhinderen,

G. ervan overtuigd dat er alleen sprake zal zijn van regionale samenwerking in Zuidoost-Europa als Bosnië-Herzegovina als unitaire staat functioneert en als de wederopbouw in Bosnië-Herzegovina vóór de gemeenteraadsverkiezingen en de volgende parlementsverkiezingen zichtbare resultaten oplevert,

H. ervan overtuigd dat vrede, stabiliteit en de eerbiediging van een internationale, rechtvaardige rechtsorde in de regio die niet voortvloeit uit veroveringen, alleen kunnen worden bereikt als strikt de hand wordt gehouden aan aangegane verplichtingen, namelijk met betrekking tot de rechten van de mens met inbegrip van de rechten van minderheden, het recht op terugkeer van vluchtelingen en ontheemden, de samenwerking met het Tribunaal van Den Haag en de uitlevering van oorlogsmisdadigers, het opbouwen van democratische maatschappelijke structuren en de naleving van democratische spelregels, zoals de vrije toegang tot onafhankelijke media, en politieke, constitutionele en economische hervorming,

I. ervan overtuigd dat met het oog op het doorbreken van etnische scheidslijnen, op verzoening en begrip, op grensoverschrijdende democratie en op de eerbiediging van de menselijke waardigheid en van minderheden een belangrijke bijdrage vooral door de jeugd in de landen in deze regio kan worden geleverd,

Regionale benadering als politiek concept

1. steunt in beginsel een regionale benadering als politiek concept om de betrekkingen tussen de EU en de landen in Zuidoost-Europa te structureren;

2. is evenwel van mening dat een regionaal concept voor Zuidoost-Europa zich niet kan beperken tot vier landen op het gebied van het voormalige Joegoslavië, Kroatië, Bosnië-Herzegovina, (Servië-Montenegro) en Fyrom (Macedonië), alsmede Albanië, maar ook gebaseerd moet zijn op constructieve betrekkingen en samenwerking met de aan de regio grenzende landen; bovendien mag dit concept niet zuiver en alleen door het handelsbeleid worden bepaald, maar dient het met het oog op de stabilisering van de vrede ook politieke elementen te bevatten;

3. is van oordeel dat economische instrumenten (met name overeenkomsten die de EU zal sluiten) niet alleen politieke en economische voorwaarden dienen te omvatten, maar speciaal gericht moeten zijn op verbetering van de betrekkingen tussen de landen in de regio, door de mogelijkheid te bieden van wederzijdse voordelen en regionale preferenties;

4. stelt daarom voor het concept van een regionale benadering te zien als een politiek initiatief van de EU, waarin rekening wordt gehouden met Europese strategische en vredesbelangen en dat daarom een coherent GBVB vereist is; dit initiatief dient een plaats te krijgen in een politieke verklaring met wederzijdse verplichtingen naar het voorbeeld van de Conferentie van Barcelona;

5. stelt onder verwijzing naar het initiatief van Royaumont voor dat het voorzitterschap van de EU over twee jaar een dergelijke "conferentie voor vrede, democratie, duurzame ontwikkeling en stabiliteit in Zuidoost-Europa" organiseert, waarop de deelnemende landen zich ertoe verplichten elkaars grenzen te eerbiedigen, betrekkingen van goed nabuurschap te onderhouden, de vrijheid van godsdienst, de mensenrechten en rechten van minderheden te eerbiedigen, elkaar vrij verkeer toe te staan, de vrijheid van meningsuiting en de democratische grondrechten te waarborgen, de eigendomsproblematiek in de diverse regio's op te helderen, naar bewapeningsbeheersing op een zo laag mogelijk niveau te streven en gezamenlijk de verantwoordelijkheid op zich te nemen voor het economisch en ecologisch evenwicht in de regio; de Europese Unie dient zich tevens te verplichten tot een ambitieus en langlopend programma voor gediversifieerde, gecoördineerde en veelzijdige economische steun aan de wederopbouw van de regio;

6. beschouwt de door de Commissie voorgestelde "Joint Programming and Monitoring Commission" als een van de geschikte middelen om te komen tot een geïnstitutionaliseerde structuur voor de samenwerking, teneinde gezamenlijke projecten en programma's van de landen in de regio op te stellen, te coördineren en uit te voeren, waarbij PHARE meer voor regionale samenwerking dient te worden gebruikt en de nationale steun dienovereenkomstig dient te worden verlaagd;

7. onderstreept dat er verband bestaat tussen economische vernieuwing en politieke stabilisering; wijst op de economische bijdrage van de Europese Unie (unilaterale preferentiële invoerstelstels, verordening nr. 1628/96, SAP, PHARE) en de bestaande samenwerkingsovereenkomsten tussen de Unie en bepaalde landen in de regio;

8. is ervan overtuigd dat het scheppen van een multilateraal kader belangrijk is voor de politieke dialoog, voor het bijleggen van conflicten en voor het scheppen c.q. het herstel van wederzijds vertrouwen, alsmede in algemene zin voor de gezamenlijke planning van de toekomst van de regio, en dat een dergelijke ontwikkeling zou moeten uitmonden in een regionaal "stabiliteitspact voor vrede en ontwikkeling";

9. verzoekt in dit verband alle bij de regionale samenwerkingsinitiatieven betrokken staten, zo nodig met assistentie van de Commissie en de Raad van ministers, de desbetreffende, bestaande regionale initiatieven (Royaumont- initiatief en Bulgaars initiatief) te bundelen en deze te coördineren met het SECI-initiatief;

10. onderstreept dat in toekomstige overeenkomsten de economische en financiële samenwerking dient te worden gekoppeld aan de bereidheid van de verdragsluitende partijen om met hun buurlanden samen te werken en het vrije verkeer van personen, goederen, diensten en kapitaal te garanderen en grensoverschrijdende projecten te ontwikkelen;

Consolidering van Bosnië-Herzegovina: een voorwaarde sine qua non

11. beschouwt het als een dringende noodzaak en als een voorwaarde voor een succesvolle uitvoering van een regionale benadering voor Zuidoost-Europa dat Bosnië-Herzegovina als staatkundige eenheid wordt hersteld en opnieuw geïntegreerd, omdat het weer levensvatbaar moet worden en in staat moet zijn tot een zelfstandige ontwikkeling;

12. is van mening dat een halt moet worden toegeroepen aan de regionale samenwerking tussen de delen van Bosnië-Herzegovina en de aangrenzende staten op terreinen die behoren tot de verantwoordelijkheid van de overheidsinstellingen van de staat Bosnië-Herzegovina (zoals buitenlands beleid en douane);

13. is van mening dat de programma's voor wederopbouw zodanig moeten worden opgezet dat zij de afzonderlijke delen van de staat weer bij elkaar brengen; stelt daartoe de ontwikkeling van een gezamenlijke infrastructuur voor de twee entiteiten voor:

- aanleg van één enkel telefoon- en communicatiesysteem voor geheel Bosnië- Herzegovina op basis van de modernste technologie,

- aanleg van een spoor/wegverbinding van Sarajevo via Banja Luka naar Zagreb en van Sarajevo via Mostar naar Dubrovnik, en ook een van Sarajevo via Tuzla naar Birko en een van Banja Luka via Tuzla naar Zvornik,

- ontwikkeling van Bosnië-Herzegovina tot een vrije economische zone zonder binnengrenzen,

- de totstandbrenging van een gemeenschappelijk beheer van het Bosnische luchtruim; ondersteuning van binnenlandse burgerluchtvaart tussen de belangrijkste steden in Bosnië-Herzegovina;

andere grensoverschrijdende projecten, met name op de terreinen milieu, energie en volksgezondheid, moeten volgen;

14. verzoekt de Raad en de Commissie om alles in het werk te stellen voor de ondersteuning van het werk van de 'Dayton Real Property Commission' om de repatriëring van vluchtelingen en de terugkeer van ontheemden te vergemakkelijken, aan te moedigen en te versnellen;

15. stelt voor een "stichting voor de democratie" in het leven te roepen, die de totstandbrenging van democratische en civiele maatschappelijke structuren moet ondersteunen; deze stichting dient door de EU te worden gefinancierd, door de Commissie met haar managementdeskundigheid mede te worden gedragen en door onafhankelijke en gezaghebbende persoonlijkheden uit alle drie de etnische groeperingen te worden geleid en beheerd;

16. stelt voor dat een dergelijke stichting, die beter zou kunnen inspelen op de behoeften van de mensen en de voorkeur geven aan projecten die de etnische scheidslijnen overstijgen, op de volgende vijf terreinen activiteiten ontplooit:

- onafhankelijke media en opleiding van journalisten,

- sociale, politieke en culturele organisaties, maatschappelijke instellingen en ondersteuning van NGO's. Ontwikkeling van een actieplan voor het opbouwen van een democratisch bestel, in samenwerking met bestaande initiatieven die al door de EU worden gesteund, zoals het "Verona-forum" en de "Ambassades voor lokale democratie",

- samenwerking op cultureel, jeugd- en universitair gebied,

- steun voor de verdere ontwikkeling van de "Europese scholen", d.w.z. multi- etnische scholen met objectief geschiedenisonderwijs en gescheiden godsdienstonderricht,

- economische en managementopleiding voor KMO's;

17. is van mening dat overeenkomstige maatregelen ter ondersteuning van de democratisering, de democratische partijen, onafhankelijke media en minderheden, ook ten aanzien van Albanië moeten worden getroffen;

Politieke conditionaliteit

18. bevestigt zijn opvatting dat nauwere contractuele betrekkingen tussen de EU en (Servië-Montenegro), Kroatië en Bosnië-Herzegovina afhankelijk moeten worden gesteld van de strikte naleving van de voorwaarden van Dayton, alsmede van de totstandbrenging van normale, op samenwerking gebaseerde betrekkingen tussen deze landen onderling alsmede met hun buurlanden;

19. wijst het falende buitenlands beleid van de internationale gemeenschap en de Europese Unie, waardoor potentiële etnische fricties tot volle ontplooiing konden komen, af en bevestigt dat de bevordering van een regionale samenwerking, bij principiële afwijzing van elke politieke betekenis van etnische verschillen, aanzienlijk beter aansluit bij de geest van de oprichters van de Europese Gemeenschap; kan er daarom geen begrip voor opbrengen als de Unie zich alsnog neerlegt bij een situatie die door etnische scheidslijnen wordt gedefinieerd;

20. steunt het voorstel van de Commissie dat toekomstige overeenkomsten met deze landen gemeenschappelijke elementen moeten bevatten, zoals een clausule over democratie en mensenrechten;

21. verlangt voorts:

- van Servië dat het Kosovo-vraagstuk en de problemen in Vojvodina worden opgelost door toekenning van werkelijke autonomie aan beide binnen de Republiek Joegoslavië en eerbiediging van de democratische grondrechten, de persvrijheid en de vrijheid van meningsuiting,

- van Kroatië dat de interne democratie wordt ontwikkeld (partijenpluralisme en vrijheid van meningsuiting) en dat de rechten van de mens en van minderheden alsmede het recht van vluchtelingen op terugkeer worden gewaarborgd, met bijzondere aandacht voor Oost-Slavonië,

- van Bosnië-Herzegovina dat goed functionerende gemeenschappelijke instellingen op non-etnische basis worden gecreëerd, de staatkundige eenheid wordt bewaard en partijenpluralisme en vrijheid van meningsuiting worden gewaarborgd,

- van alle drie de landen dat de door het Tribunaal in Den Haag gezochte personen moeten worden gearresteerd en uitgeleverd en dat een democratische staat borg staat voor de vrijheid en veiligheid van zijn burgers, ongeacht ras, godsdienst en etnische herkomst,

- van de FYROM dat zij de rechten van de minderheden in het land blijft respecteren en dat deze de gelegenheid krijgen om onderwijs in hun eigen taal te geven en te ontvangen en hun cultuur in ere te houden;

22. wijst op de gespannen situatie in Kosovo, Oost-Slavonië, Sandjak, Vojvodina, en de FYROM, waar zich een aanzienlijke hoeveelheid conflictstof ophoopt, en verzoekt de Raad onmiddellijk grote druk uit te oefenen op de Servische autoriteiten om de opening van een informatiebureau van de EU in Kosovo, hetgeen eerder was voorgesteld, mogelijk te maken, en herhaalt zijn voorstel om in de genoemde regio's ECMM-delegaties (European Community Monitoring Mission) te openen, die kunnen bijdragen aan de politieke dialoog tussen de partijen en kunnen helpen bij het scheppen van vertrouwen, de preventie van onderdrukking en geweld en het bevorderen van de verzoening;

23. stelt voor om met het oog op het voorkomen en oplossen van conflicten de ombudsregeling waarin het Akkoord van Dayton voor Bosnië-Herzegovina voorziet, gedurende een overgangstijd ook toe te passen op Kroatië, Servië en de Fyrom;

24. verzoekt de Raad van ministers van Buitenlandse Zaken het oorspronkelijke ECMM-denkbeeld verder te ontwikkelen en na te gaan of dit instrument door een uitbreiding met gekwalificeerd militair en civiel personeel de voorloper kan zijn van een "Europees vredestichtend en vredebewarend korps";

Een symbolische daad voor de jeugd van Bosnië-Herzegovina

25. stelt voor steun te verlenen aan de organisatie van een internationaal popfestival in de zomer van 1998 in Bosnië-Herzegovina, dat als "free concert" van de EU onder auspiciën van de drie voorzitters van Parlement, Commissie en Raad moet bijdragen tot de verzoening van de jeugd uit alle etnische groeperingen in Zuid-Oost-Europa; de Commissie wordt verzocht onverwijld de nodige financieringsvoorstellen in te dienen en een begin te maken met de organisatorische voorbereiding;

26. verzoekt de Commissie en de Raad andere mogelijkheden voor grensoverschrijdende samenwerking op cultureel en educatief gebied aan te wijzen, partnerschappen tussen steden en universiteiten te ondersteunen en regionale initiatieven ter bevordering van de verstandhouding tussen de volkeren naar het voorbeeld van de "conferentie van Zuidoost-Europese burgemeesters" te helpen stimuleren;

27. verzoekt zijn Voorzitter deze resolutie te doen toekomen aan de Raad en de Commissie.