•«feWÜfc 
COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN 
Brussel, 18.10.1995 
COM(95)489 def. 
MEDEDELING VAN DE COMMISSIE 
VOORUITZICHTEN VOOR INTERNATIONALE SAMENWERKING 
OP HET GEBIED VAN ONDERZOEK EN TECHNOLOGISCHE 
ONTWIKKELING 

INHOUDSOPGAVE 
SAMENVATTING Ill 
1. Inleiding 1 
2. Veranderingen en uitdagingen 2 
2.1. De nieuwe internationale context 2 
2.2. Veranderingen in het klimaat voor onderzoek en technologische 
ontwikkeling 4 
2.3. Wereldwijde uitdagingen in de 21e eeuw 4 
3. Doelstellingen, grondbeginselen en oogmerken 5 
3.1. Grondbeginselen 5 
3.2. Specifieke oogmerken 6 
4. Beschikbare instrumenten 9 
5. Prioriteiten voor een aanwezigheidsbeleid 10 
6. Acht maatregelen 10 
6.1. Dialoog tussen onderzoek en bedijfsleven 10 
6.2. Versterking van de externe dimensie van het OTO-beleid 1 
6.3. Bevordering van OTO-samenwerking in specifieke projecten 1 
6.4. Prioriteiten aangepast aan de behoeften van de minst geavanceerde landen 1 
6.5. Betere communicatie met derde landen 1 
6.6. Gebruik van andere fondsen van de Europese Unie voor OTO 1 
6.7. Een nieuw initiatief voor het Middellandse-Zeegebied 1 
6.8. Steun voor de aan de toetreding voorafgaande fase voor Midden- en 
Oost-Europa 12 
1 S\ \ 
BIJLAGE 13 
INTERNATIONALE SAMENWERKING OP OTO-GEBIED: 
COMPLEMENTARITEIT VAN BENADERINGEN EN BELEID TEN AANZIEN VAN DE 
REGIO'S 
I. Benaderingen 13 
A. Internationale benadering: beter concurreren door samenwerking op 
W&T-gebied 13 
B. Regionale benadering: middelen om bepaalde vorderingen op 
W&T-gebied te kunnen maken 14 
C. Bilaterale benadering: totstandbrenging van bijzondere 
W&T-betrekkingen 14 
D. Multilaterale benadering: selectieve W&T-deelneming 15 
E. Coherentie en complementariteit met andere EU-beleidssectoren 16 
F. Coördinatie met Lid-Staten en Europese samenwerkingsfora 17 
G. Toezicht en evaluatie 17 
II. De vooruitzichten voor W&T-samenwerking tussen de Unie en haar 
partners 18 
A. Europa en zijn buren 18 
A.l Midden-Europa en de Baltische staten 19 
A.2. Nieuwe onafhankelijke staten (NOS) 20 
A.3. De partnerlanden uit het Middellandse-Zeegebied 21 
B. Hooggeïndustrialiseerde landen 22 
C. Ontwikkelingslanden 23 
D. Nieuwe industrielanden - NIL 24 
E. Internationale organisaties en intergouvernementele organisaties 25 
AFKORTINGEN 27 
^ 
SAMENVATTING 
In deze mededeling van de Commissie worden de grote lijnen geschetst van het in de 
komende jaren te voeren beleid inzake internationale wetenschappelijke samenwerking. 
De laatste mededeling over dit onderwerp dateert van 1990. Sedertdien hebben zich 
belangrijke ontwikkelingen voorgedaan, waaronder: 
* het nieuwe, uit het Verdrag betreffende de Europese Unie voortvloeiende politieke 
kader van de Gemeenschap, 
* de ontwikkelingen op het toneel van de internationale betrekkingen en 
* het veranderende onderzoekbeleid in de internationale context. 
De snelle geopolitieke veranderingen in het recente verleden kunnen kort worden 
samengevat als de verdwijning van voormalige verdelingen die waren gekenmerkt door 
de ineenstorting van het communisme en de snelle opkomst van een aantal 
ontwikkelingslanden. In deze situatie draagt de EU een grotere verantwoordelijkheid om 
in een verruimd Europa voor een stabiel politiek klimaat te zorgen. Samenwerking op 
wetenschappelijk gebied is in dit opzicht een belangrijk element. Met name kan deze 
samenwerking helpen om het economisch potentieel, in het belang van alle betrokken 
partners, op een hoger peil te brengen. 
De decentralisatie van onderzoekactiviteiten wordt door de nieuwe technologieën 
vergemakkelijkt en vergroot de mogelijkheid van een zinvolle samenwerking op lange 
afstand. Met de vrijmaking van de handel in de wereld neemt de concurrentiedruk toe. 
De Europeanen zijn nu bang terrein te moeten prijsgeven aan lage-lonenlanden, hetgeen 
ernstige gevolgen kan hebben voor de werkgelegenheid. Daarentegen bieden nieuwe, 
opkomende markten weer nieuwe mogelijkheden. Voor het toekomstige OTO-beleid in 
internationaal verband is daarom de uiterst belangrijke rol weggelegd om een evenwicht 
tussen samenwerking en concurrentie tot stand te brengen. Wereldwijde 
W&T- samen werking, waarbij men zich gezamenlijk inspant en risico's neemt, is ook 
nodig om de grote uitdagingen van de 21e eeuw aan te kunnen. 
In het kader van de internationale samenwerking op het gebied van wetenschap en 
technologische ontwikkeling moet de Europese Unie ernaar streven: 
* de Europese concurrentiepositie te verbeteren en technologieën voor 
toekomstige markten te ontwikkelen, 
* partnerschappen op het gebied van W&T te ontwikkelen met de buurlanden 
van de EU, 
* de verantwoordelijkheid te delen en de nodige OTO-activiteiten te ontplooien 
met betrekking tot de grote problemen van de 21e eeuw, 
* OTO ten behoeve van duurzame economische groei in de 
ontwikkelingslanden te bevorderen, 
* W&T-informatie te delen en een bijdrage te leveren tot grootschalige 
wetenschap en speerpunttechnologie. 
III io 
Deze doelstellingen moeten door onderling aanvullende benaderingen op het vlak van de 
OTO-samenwerking worden bereikt: 
een internationale benadering voor individuele deelname aan het 
kaderprogramma ter verbetering van het concurrentievermogen in de EU 
een regionale benadering als middel om gerichte W&T-verbeteringen in 
geselecteerde regio's door te voeren, 
een bilaterale benadering om de W&T-betrekkingen met bepaalde landen verder 
uit te werken, 
een multilaterale benadering voor de communautaire W&T-inspanningen op 
internationaal niveau. 
Deze benaderingen worden nog onderbouwd door coherentie en complementariteit met 
andere EU-beleidssectoren, een betere coördinatie met de Lid-Staten en toezicht op en 
evaluatie van de met deze benaderingen gemaakte vorderingen. 
Bijzondere nadruk zal worden gelegd op maatregelen op korte en middellange termijn: 
1. meer betrokkenheid van het bedrijfsleven bij internationale samenwerking op het 
gebied van wetenschap en technologie; 
2. versterking van de externe dimensie van het OTO-beleid; 
3. bevordering van samenwerking in wereldwijde initiatieven; 
4. voorzien in de behoeften van de minst geavanceerde landen; 
5. grotere rol van de delegaties van de Gemeenschap bij de internationale 
OTO-samenwerking; 
6. gebruik van de externe EU-fondsen voor OTO; 
7. aanvullende financiering voor het Middellandse-Zeegebied uit het herziene vierde 
kaderprogramma, en 
8. voor Midden- en Oost-Europa als steun tijdens de aan de toetreding voorafgaande 
fase, alsmede ter aanmoediging van het onderzoek naar een veilig gebruik van 
kernenergie, zulks uit de in het kader van het herziene vierde kaderprogramma 
en EURATOM-kaderprogramma beschikbare middelen. 
IV 7^ 
VOORUITZICHTEN VOOR INTERNATIONALE SAMENWERKING 
OP HET GEBIED VAN ONDERZOEK EN TECHNOLOGISCHE 
ONTWIKKELING 
1. Inleiding 
De internationale wetenschappelijke relaties van de Europese Unie hebben zich de laatste 
jaren aanzienlijk ontwikkeld. Daarmee is snel gereageerd op een sterke vraag van 
buitenaf die is voortgevloeid uit ingrijpende veranderingen in de landkaart van Europa, 
de mondialisering van de economie en de totstandkoming van de informatiemaatschappij. 
Het beleid inzake internationale samenwerking op het gebied van onderzoek en 
technologische ontwikkeling in het algemeen is in de eerste plaats een integrerend 
onderdeel van het beleid inzake onderzoek en technologische ontwikkeling van de Unie. 
Daarom moet worden gestreefd naar een verbetering van de concurrentiepositie van de 
Europese economie, de positie van Europa in de internationale handel en de 
werkgelegenheid in de Unie. Daartoe moet het beleid volledig gericht zijn op het 
ondersteunen van het vermogen van de ondernemingen in de Unie om te innoveren, de 
wetenschappelijke en technische basis van de Unie versterken en Europese mogelijkheden 
ontwikkelen om technologische kansen met derde landen waar te nemen. Aan de andere 
kant moet het, zoals gebruikelijk is bij samenwerkingsbeleid, alle behoeften en prioriteiten 
van de samenwerkingspartners in beschouwing nemen. Het beleid inzake internationale 
OTO-samenwerking moet dan ook worden opgezet dat het tot wederzijds voordeel van 
beide partijen strekt. 
Als onmiddellijke reactie had de Europese Unie, met de steun van het Europees 
Parlement, buiten het derde kaderprogramma al nieuwe ad hoe-samenwerkingsactiviteiten1 
op het gebied van onderzoek en technologie ontplooid met partners in Midden- en 
Oost-Europa, in ontwikkelingslanden en landen met een economie in opkomst. Onder het 
vierde kaderprogramma werd een en ander samengevoegd tot een specifiek internationaal 
samenwerkingsprogramma (INCO). Bovendien werd besloten andere specifieke 
onderzoekprogramma's selectief open te stellen2 en werden er bilaterale 
samenwerkingsovereenkomsten op het gebied van wetenschap en technologie gesloten. 
Terzelfder tijd is wetenschappelijke en technologische samenwerking bij de verschillende 
externe-beleidsinstrumenten tot een belangrijke factor geworden. Terwijl het nog te vroeg 
is om een gedetailleerde inventaris te maken van de samenwerkingsactiviteiten, aangezien 
de activiteiten van het vierde kaderprogramma nog maar pas zijn gestart, moet er wel al 
een duidelijk en nauwkeurig kader worden geschapen voor de activiteiten in de komende 
jaren. 
LMOE, COPERNICUS, INTAS, zie COM(94) 420 def. 
Partners uit Midden- en Oost-Europa kunnen deelnemen aan alle specifieke 
programma's onder het vierde kaderprogramma, partners uit andere landen aan 
programma's of programma-onderdelen die open staan voor samenwerking 
overeenkomstig de regels voor deelneming als vastgesteld in Besluit 94/763/EG 
van de Raad. 
1 tf 
Investeringen in onderzoek en technologische ontwikkeling vinden vandaag de dag in 
toenemende mate plaats in een bredere internationale context. De internationale 
samenwerkingsactiviteiten binnen het vierde kaderprogramma zijn dan ook uitgebreid en 
gediversifieerd. Aan financiële middelen is er echter voor het vierde kaderprogramma, 
vergeleken met voorgaande jaren, veel minder beschikbaar3. Deze paradoxale situatie 
vereist een aantal strategische keuzen: efficiënt beheer, coherentie en complementariteit 
met andere EU-fondsen en betere coördinatie met de beleidsmaatregelen van de 
afzonderlijke Lid-Staten. 
2. Veranderingen en uitdagingen 
2.1. De nieuwe internationale context 
Sedert de laatste mededeling van de Commissie aan de Raad over dit onderwerp4 is de 
internationale situatie ingrijpend veranderd, met belangrijke gevolgen voor het beleid van 
de Unie inzake internationale wetenschappelij k samenwerking. Deze veranderingen bieden 
zowel uitdagingen als kansen voor het internationale O&O-beleid van de EU. 
De eerste verandering betreft het Europese continent zelf, met de verdwijning 
van het Oostblok. 
De landen van Midden- en Oost-Europa en de Baltische staten hebben hun soevereiniteit 
teruggekregen en hebben democratische instellingen opgericht, terwijl de Joegoslavische 
Federatie uiteen is gevallen en uit de vroegere Sovjetunie nieuwe onafhankelijke staten 
zijn opgestaan. Deze omwentelingen hebben een belangrijke weerslag gehad op de 
Europese Unie en haar beleid inzake wetenschappelijk samenwerking. 
Eerst en vooral doordat een groot aantal van deze staten zich tot de EU wendt. Nu al 
richten hun handelstromen zich massaal op het Westen in plaats van op het Oosten. Om 
aan de verwachtingen van de geassocieerde landen te kunnen voldoen, heeft de 
Gemeenschap een aan de toetreding voorafgaande strategie ontwikkeld. Wetenschappelijke 
en technische samenwerking is een van de elementen van deze integratiebeweging en kan 
tot wederzijds voordeel van beide partijen dienen. 
Ten tweede doordat de ingrijpende veranderingen in deze landen, met de snelle overgang 
van een planeconomie naar een vrije-markteconomie, onvermijdelijk ook hun 
onderzoekpotentieel hebben beïnvloed, dat in toenemende mate op de nieuwe industriële 
behoeften wordt afgestemd. 
Ten derde wordt de omvang van de milieuproblemen waarmee met zij met hun schaarse 
middelen worden geconfronteerd, geleidelijk aan duidelijk. Deze problemen kunnen ook 
de Europese Unie direct raken, bij voorbeeld door verontreiniging van zeeën en rivieren 
of gevaren van bepaalde kerncentrales. 
Voor Midden- en Oost-Europa ongeveer 50% minder en voor ontwikkelingslanden 
ongeveer 30%. 
Mededeling van de Commissie aan de Raad "Samenwerking met derde landen op 
het gebied van wetenschap en technologie", COM(90) 256 def., Brussel, 13 juni 
1990 
De tweede verandering betreft het Middellandse-Zecbekken. 
De ondertekening van de vredesovereenkomst tussen Israël en de PLO heeft de risico's 
van militaire conflicten in het Midden-Oosten verminderd. Toch hebben vrijwel alle 
landen aan de zuid- en de oostkust van de Middellandse Zee te kampen met 
moeilijkheden. Zoals de Europese Raad van Essen heeft vastgesteld, is de 
totstandbrenging van vrede, stabiliteit en welvaart in het Middellandse-Zeegebied een van 
de hoogste prioriteiten van de Europese Unie. Sommige problemen van de regio hebben 
onmiddellijke gevolgen voor de bevolking en hun activiteiten, b.v. de 
waterverontreiniging. De toenemende droogte van de regio heeft de problemen nog 
verergerd: het probleem van het watergebrek moet dringend worden aangepakt, onder 
meer door grotere onderzoekinspanningen. De Unie kan echter evenmin blind blijven 
voor de indirecte gevolgen van de tegenstelling tussen bevolkingstoename en economische 
problemen, b.v. met betrekking tot de immigratiedruk. 
Het is in het belang van de Unie dat zij haar wetenschappelijke samenwerking opvoert, 
met de bedoeling de zuidelijke mediterrane landen te helpen hun ontwikkeling in de hand 
te houden en zo een bescheiden bijdrage te leveren tot de stabilisering van de regio. 
Derde verandering: de diversificatie in de derde wereld 
De laatste tijden zijn er in Azië nieuwe industrielanden opgestaan en is er in verscheidene 
Latijns-Amerikaanse landen een economische heropleving gekomen. De meeste van deze 
landen bevinden zich nu in een situatie die gekenmerkt wordt door een opmerkelijke 
industriële en commerciële dynamiek in combinatie met een blijvende grote achterstand 
op sociaal en gezondheidsvlak. 
Deelname van de Europese industrie aan OTO-samenwerking met deze landen is van 
essentieel belang geworden. De Europese industrie moet al van bij het stadium van 
onderzoek en technologische ontwikkeling op deze nieuwe markten kunnen doordringen. 
Daartoe moet zij elke nieuwe gelegenheid tot openstelling van de O&O-
kaderprogramma' s aangrijpen om deze landen bij onderzoekpartnerschappen te betrekken. 
Deze veranderingen maken echter meteen ook duidelijk in welke mate andere derde­
wereldlanden worden gemarginaliseerd. 
Behalve met economische moeilijkheden en ondervoedings- of droogteproblemen krijgen 
zij nu ook nog te kampen met nieuwe of weer opduikende ziekten. Hoewel de situatie ter 
plekke vaak moeilijk is, is wetenschappelijke samenwerking met deze landen meer dan 
ooit noodzakelijk nu zij hebben laten zien dat zij steeds beter in staat zijn een OTO-
benadering toe te passen. 
Eén belangrijke taak is alvast ervoor te zorgen dat ook de minst ontwikkelde landen 
worden ingeschakeld in de tot stand komende mondiale informatiemaatschappij, zodat de 
kloof met de geavanceerde economieën niet nog groter wordt. 
In het kort komt het erop neer dat de ineenstorting van het communistische Oostblok en 
de economische verbeteringen in een aantal ontwikkelingslanden, waardoor het begrip 
"derde wereld" een veel ruimere betekenis heeft gekregen, het einde heeft ingeluid van 
de traditionele verdeling van de wereld in drie machtsblokken. Ook binnen de 
afzonderlijke landen is de diversifiëring toegenomen: economisch minder ontwikkelde 
landen komen via internationale samenwerking aan technologisch geavanceerde 
onderzoekfaciliteiten, terwijl zij de ontwikkelingshulp nog niet ontgroeid zijn. 
2.2. Veranderingen in het klimaat voor onderzoek en technologische ontwikkeling 
In de steeds mondialer wordende economie volgen de technologische vernieuwingen 
elkaar alsmaar sneller op. De concurrentiedruk neemt toe naarmate de liberalisering van 
de wereldhandel via de GATT-/WTO-akkoordens steeds sneller doorzet. Landen met 
lagere lonen wier economie in opkomst is, wedijveren met hooggeïndustrialiseerde landen 
om industrievestigingen. Het economisch prestatievermogen van de landen in kwestie en 
hun plaats op de wereldranglijst veranderen dan ook voortdurend. In het bijzonder moet 
gezegd dat het Europese bedrijfsleven en de geavanceerde dienstensector het gevaar lopen 
een stuk concurrentievermogen kwijt te raken, hetgeen ernstige gevolgen voor de 
werkgelegenheid kan hebben. Anderzijds bieden nieuwe markten in andere regio's weer 
nieuwe mogelijkheden. 
In de eerste plaats is er een nieuwe benadering van samenwerking met andere 
geïndustrialiseerde landen, op basis van wederzijdse toegang tot eikaars 
onderzoekinspanningen. De bilaterale overeenkomsten die tot nog toe met Australië en 
Canada zijn gesloten, scheppen nieuwe mogelijkheden voor de industrie van de EU en 
dragen bij tot een versterking van haar O&O-basis. 
Ten tweede investeren vele landen met een groeiende economie meer in W&T, omdat 
wetenschap en technologie dikwijls de drijvende kracht achter het innovatieproces zijn. 
Aldus hebben zich over de gehele wereld onderzoekkernen gevormd. Hoewel de 
OTO-centra in kwestie nog steeds sterk binnen de zogenoemde triade geconcentreerd zijn, 
begint het nu toch tot een verdergaande verspreiding en decentralisatie van de 
W&T-infrastructuren te komen. 
Deze tendens naar een sterkere mate van decentralisatie en verspreiding van informatie 
werd vergemakkelijkt door het feit dat er steeds meer van informatie- en 
communicatietechnologie gebruik wordt gemaakt. Veel van wat vroeger alleen door 
middel van fysieke samenwerking in georganiseerde onderzoekcentra mogelijk was, kan 
tegenwoordig door de uitwisseling van informatie vanuit verschillende locaties via 
computernetwerken tot stand worden gebracht. Dankzij de ontwikkeling van de 
informatiemaatschappij komt een vruchtbare lange-afstandssamenwerking verder binnen 
ons bereik. 
Hoe kunnen wij dan het meeste profijt trekken uit de samenwerking met 
handelsconcurrenten uit andere regio's en hoe kunnen wij voordeel putten uit de 
verbetering van de werkgelegenheidssituatie in de EU? Waar het nu op neerkomt is het 
beste evenwicht te vinden tussen samenwerking en concurrentie. 
2.3. Wereldwijde uitdagingen in de 21e eeuw 
Sommige belangrijke wereldwijde problemen die op de agenda voor de internationale 
OTO-samenwerking in de 21e eeuw zullen blijven staan, zoals mondiale 
Een van de resultaten van de onderhandelingen in deze forums is de mogelijkheid 
om onder bepaalde voorwaarden steun te verlenen voor onderzoekactiviteiten. 
klimaatverandering, woestijnvorming, voorkoming van aardbevingsschade, lucht- en 
waterverontreiniging, behoud van de biodiversiteit, veilige kernenergie en de toenemende 
UV-straling, zijn van ecologische aard6. Wanneer er onderzoek naar gevaren voor het 
milieu wordt verricht, hangt dit vaak samen met industriële innovaties. Zo kan OTO op 
het gebied van schone vervoertechnologieën en met betrekking tot beleidsmaatregelen om 
de vraag naar vervoer in goede banen te leiden, bijdragen tot een verbetering van het 
concurrentievermogen van het Europese bedrijfsleven op de groeiende internationale 
markten, terwijl dit tegelijk voor het milieu in de gehele wereld bevorderlijk is. 
Samenwerking bij onderzoek kan heel vaak een springplank zijn naar industriële 
samenwerking. 
De tendens naar een toenemende wereldwijde samenwerking op W&T-gebied komt voort 
uit de algemene noodzaak kosten, technische hulpmiddelen en mankracht en de risico's 
die vastzitten aan de belangrijkste OTO-innovaties van de 21e eeuw, te delen. De 
samenwerking op het vlak van de "megawetenschappen" omvat biotechnologie, 
astronomie, diepteboringen in de aardkorst, ruimte-onderzoek, deeltjesfysica en 
stralingsbronnen. 
3. Doelstellingen, grondbeginselen en oogmerken 
De OTO-activiteiten op communautair niveau vinden plaats op basis van artikel 130 F van 
het EG-Verdrag, met het doel 
* de internationale concurrentiepositie van de industrie in de Gemeenschap 
te verbeteren en 
* het EU-beleid in andere sectoren te steunen. 
Deze vrij algemene doelstellingen vormen het kader van de internationale samenwerking 
op W&T-gebied met derde landen. Wil de internationale OTO-samenwerking vrucht 
afwerpen, duurzaam zijn en ook in andere opzichten nog voordelen kunnen opleveren, 
dan moeten de belangen van alle betrokken OTO-partners, in termen van 
wetenschappelijke en technische voordelen, geheel voorop komen. 
3.1. Grondbeginselen 
Het eerste principe is dat van de subsidiariteit. Het beleid van de Gemeenschap inzake 
internationale wetenschappelijke samenwerking is niet bedoeld om dat van de Lid-Staten 
te vervangen. Wel is het erop gericht Europa in staat te stellen op een gecoördineerde 
wijze in te spelen op de vraag van derde landen naar samenwerking of te voldoen aan de 
eisen van de internationale situatie, op basis van samenwerking tussen Lid-Staten. 
Het tweede principe is dat van de coherentie met het communautaire beleid in zijn 
geheel. Als integrerend deel van het beleid op het gebied van wetenschappelijk en 
technisch onderzoek van de Gemeenschap, moet de internationale wetenschappelijke 
samenwerking sporen met de externe beleidsdoelstellingen van de Unie. 
cf. Agenda 21 en andere follow-up-activiteiten van de UNCED-Conferentie te Rio, 
met belangrijke onderzoektaken waaraan de EG haar medewerking heeft verleend. 
Het derde principe is dat van de doelmatigheid, om versnippering van de inspanningen 
en verstrooiing van financieringsmiddelen te vermijden en de continuïteit van de 
uitgevoerde maatregelen te waarborgen. 
3.2. Specifieke oogmerken 
Om deze principes toe te passen, moeten de volgende meer specifieke doelstellingen voor 
internationale wetenschappelijke samenwerking in beschouwing worden genomen. 
1. Om de Europese concurrentiepositie te kunnen verbeteren dient men de 
wetenschappelijke en technische know-how te vergroten door samenwerking met 
buitenlandse W&T-partners. Door buitenlandse partners tot het Europese 
OTO-samenwerkingsmodel toe te laten en te zorgen voor deelname van Europese 
onderzoekcentra aan OTO in derde landen, kan men niet alleen gemakkelijker toegang 
tot elders verkregen W&T-resultaten krijgen, maar kunnen gezamenlijk ontwikkelde 
technologieën ook gemakkelijker op buitenlandse markten doordringen. Nieuwe 
mogelijkheden doen zich voor, nu er door W&T-consortia toekomstige industriële en 
economische partnerschappen worden voorbereid. 
2. In de komende periode moeten wij een Europese regio zien die beter bestand is tegen 
de toenemende internationale concurrentiedruk en waar de onderlinge samenhang er, niet 
alleen tussen de huidige Lid-Staten, op vooruitgaat. De EU is voornemens de 
geassocieerde landen van Midden-Europa en het Oostzeegebied te helpen hun 
concurrentievermogen op een hoger peil te brengen. Om een hogere mate van cohesie in 
de regio te bevorderen zullen de NOS en de Europese en niet-Europese 
Middellandse-Zeelanden met hun specifieke behoeften en belangen ertoe worden 
aangemoedigd aan Europese OTO-activiteiten deel te nemen. 
3. Ter ondersteuning van het EU-beleid in andere sectoren moeten wetenschap en 
techniek bijdragen tot de oplossing van wereldomvattende problemen en de uitdagingen 
van de komende decennia het hoofd kunnen bieden. Hiertoe moet men de handen 
ineenslaan en doeltreffend gebruik maken van de voorhanden zijnde mankracht en 
technische en financiële middelen. Om de aangegeven doelstellingen 
wereldomspannende duurzame ontwikkeling, een schoner en gezonder milieu en 
vreedzame betrekkingen tussen meer rechtvaardige samenlevingen - te kunnen realiseren, 
moet aan multilaterale samenwerking de grootste prioriteit worden gegeven. De nadruk 
ligt hier op milieukwesties, bevolkingsgroei, grensoverschrijdende 
volksgezondheidsproblemen, schoon water, duurzaam gebruik van energiebronnen en 
vervoer en communicatie (waaronder de informatiemaatschappij). 
4. Een betere toegang van de ontwikkelingslanden tot O&O en de resultaten daarvan is 
belangrijker dan ooit, omdat hierin een instrument wordt gezien waarmee het 
ontwikkelingsproces kan worden versneld. Het gebeurt meer en meer dat de 
ontwikkelingslanden door de op hun grondgebied gevestigde W&T-faciliteiten in staat zijn 
hun eigen behoeften te analyseren, hetgeen op hun economieën een stimulerende 
uitwerking heeft. Aldus kan speciaal opgeleid O&O-personeel bij de samenwerking met 
de EU-instellingen op eigen bodem blijven. Op den duur zullen de betrekkingen door 
deze OTO-samenwerking worden verbeterd en zal het tot een evenwichtiger partnerschap 
komen, hetgeen de geopolitieke stabiliteit ten goede komt. 
W&T-samenwerking vormt aldus een fundering voor andere beleidsvormen van de 
Europese Unie, zoals het externe beleid (GBVB; het gemeenschappelijk handelsbeleid; 
het beleid inzake ontwikkelingssamenwerking) en het beleid voor economische 
samenwerking met derde landen. 
5. Nog een essentieel doel van de internationale OTO-samenwerking is de Europese 
OTO-gemeenschappen een internationale dimensie mee te geven. Contacten en 
uitwisselingen met andere wetenschappers zijn, zowel strategisch als wereldwijd gezien, 
voor onderzoek en technologische ontwikkeling van de Unie van essentieel belang. Het 
is belangrijk een wederzijdse toegang tot groepen en samenwerkingsverbanden die aan 
nieuwe ontwikkelingen werken, te bevorderen en aldus over en weer contacten tot stand 
te brengen tussen mensen die zich met geavanceerd OTO bezighouden. 
Kort samengevat, zal de EU bij haar internationale OTO-samenwerking de volgende specifieke 
doelstellingen nastreven: 
* verbetering van de Europese concurrentiepositie en ontwikkeling van technologieën 
voor toekomstige markten 
* ontwikkeling van partnerschappen op het gebied van W&T met de buurlanden van 
de EU 
* gedeelde verantwoordelijkheid en OTO met betrekking tot de grote problemen van 
de 21e eeuw 
* bevordering van OTO ten behoeve van duurzame economische groei in de 
ontwikkelingslanden 
* delen van W&T-informatie en bijdragen tot grootschalige wetenschap en 
speerpunttechnologie 
Voorheelden van 01 V-activiteiten in internationale samenwerking: 
* In een project met landen van Midden- en Oost-Europa (LMOE) inzake de 
waarschijnlijkheid van aardbevingen wordt onderzoek gedaan in de streek van 
Pannonië, waar 4 sovjet-ke meent rales van de eerste generatie staan opgesteld. 
Onderzoekpartners uit I, UU, Œ, RO, SI en hef UK werken samen aan dit 
geologisch onderzoek. 
* In het kader van het Internationaal Centrum voor Wetenschap en Technologie 
(ICWT) is een project gestart waarbij gebruik wordt gemaakt van 
hogetemperatuur-rakettechnologie om supertoxische materialen te ontbinden en te 
neutraliseren. Dit project biedt nagenoeg 70 voormalige militaire wetenschappers 
en technici de kans om hun bekwaamheden om te schakelen op nieuwe industrieel 
exploiteerbare taken. Het project wordt voor gelijke delen gefinancierd door de 
EU, de VSA en Japan; onderzoekpartners: de Russische Federatie en Duitsland. 
* In het kader van het A VICENNE-initiatief, dat gericht is op de 12 Middellandse-
Zeelanden die geen lid van de EU zijn en zich toespitst op kwesties als 
waterbeheer, gezondheidszorg en duurzame hulpbronnen, wordt een project 
uitgevoerd inzake de binding van industriële waterverontreinigende stoffen met 
stoffen die regionaal beschikbaar zijn om tot veiliger lozingsprocedures te komen 
en de schaarse waterhulpbronnen te beschermen. Onderzoekpartners uit Cyprus, 
Egypte, GR en het VK zijn hierbij betrokken. 
* In een medisch onderzoekproject met Venezuela wordt beoogd een betere 
medicatie tegen thrombose te ontwikkelen door de moleculaire structuur van het 
speeksel van een bepaalde soort Latijnsamerikaanse vleermuis te analyseren. Dat 
bevat namelijk een bepaald eiwit, 'draculine' genaamd, dat bloedcoagulatie 
urenlang vertraagt. Farmacologen uit NL, FR en Venezuela werken samen aan het 
isoleren van het eiwit. 
* Met een tweede vervolgproject inzake compurergeïntegreerde fabricage (SECIM) 
zal verbetering worden gebracht in de activiteiten van joint venture bedrijven in 
China, die moeilijkheden ondervinden met de toepassing van geavanceerde 
technieken. De partners zijn Europese autofabrikanten en leveranciers van 
elektronische apparatuur, Chinese technische instituten, joint ventures in de 
automobielbranche en textielbedrijven. 
* Na twee decennia toegenomen droogte in de Sahel-landen wordt een 
onderzoekproject uitgevoerd naar de aanpassing van plaatselijke voedzame planten 
aan droogte, met onder meer ook de aanpassing van vreemde planten (b. v. bonen 
uit Latijns-Amerika) om de voedingsbasis in de regio te verbeteren. 
Onderzoekpartners uit verscheidene Afrikaanse landen waaronder het CERAAS 
(Centre d'Etudes Régional pour l'Amélioration de l'Adaptation à la Sécheresse -
Regionaal studiecentrum voor betere aanpassing aan droogte), Brazilië, BE, FR en 
PT werken hieraan mee. 
* In het kader van het Europees programma voor wetenschappelijke stages zullen 
73 bursalen uit de Lid-Staten in 1996 tot maximaal 18 maanden gaan werken in 
laboratoria in Japan en Korea. De meeste projecten betreffen fundamenteel 
onderzoek maar dan wel met een groot industrieel potentieel en hebben betrekking 
op specifieke problemen. 
4. Beschikbare instrumenten 
De Unie beschikt nu over een aantal specifieke instrumenten voor wetenschappelijke 
samenwerking, waarvan de belangrijkste zijn: activiteit 2 van het kaderprogramma, het 
openstellen van specifieke programma's en een netwerk van overeenkomsten met derde 
landen betreffende OTO-samenwerking. Toch moet, in het licht van de opgedane 
ervaring, ook worden gewezen op de mogelijkheid van andere, afwijkende benaderingen 
van wetenschappelijke samenwerking (zie bijlage). 
De Gemeenschap bevordert internationale OTO-samenwerking actief door middel van 
bilaterale overeenkomsten met derde landen. Sommige van deze overeenkomsten die 
betrekking hebben op algemene relaties met derde landen bevatten specifieke bepalingen 
inzake OTO-samenwerking; daarnaast zijn er ook ad-hoc overeenkomsten inzake OTO-
samenwerking. Deze overeenkomsten moeten erop gericht zijn samenwerking te 
bevorderen door het vergemakkelijken van wederzijdse toegang tot OTO-programma's 
en -projecten, alsmede tot onderzoekresultaten, en door te zorgen voor adequate 
bescherming van intellectuele-eigendomsrechten. Voorts kan de Gemeenschap specifieke 
OTO-programma's steunen of eraan deelnemen waarbij verscheidene landen zijn 
betrokken en die erop gericht zijn te voorzien in prioritaire behoeften van mondiale aard. 
Gecoördineerd gebruik van diverse communautaire hulpbronnen voor deze 
beleidsmaatregelen is daarbij wenselijk. 
In het kader van de programma's PHARE en TACIS wordt al steun gegeven voor 
projecten met belangrijke wetenschappelijke en technologische componenten die bijdragen 
tot de economische wederopbouw en ontwikkeling. Terzelfder tijd kan gebruik worden 
gemaakt van de tweede activiteit van het vierde kaderprogramma om de deelneming van 
PHARE-landen aan de communautaire programma's te ondersteunen. Onder PHARE kan 
ook steun worden verleend voor infrastructuur in samenhang met deelneming aan 
dergelijke programma's in het kader van aanvullende protocollen op de Europa­
overeenkomsten. 
Naast de openstelling van communautaire programma's voor de geassocieerde landen in 
Midden- en Oost-Europa moet de Unie ook gunstig staan tegenover verzoeken van 
nationale coördinatoren in de landen die steun uit PHARE en TACIS ontvangen om 
projecten goed te keuren die bijdragen tot de economische wederopbouw en ontwikkeling 
en die belangrijke wetenschappelijke en technologische componenten hebben. De 
doelstellingen en procedures van de MEDA, het Europees Ontwikkelingsfonds en de 
hulpprogramma's van de Unie voor Azië en Latijns-Amerika voorzien in steun voor 
dergelijke programma's op verzoek van de begunstigde landen binnen het 
overeengekomen kader voor samenwerkingsplanning. 
Ook de menselijke hulpbronnen van de Gemeenschap moeten worden ingeschakeld. 
Sommige delegaties van de Commissie in derde landen kunnen hun wetenschappelijk 
deskundigheid uitbreiden, met functionarissen of met plaatselijke agenten, die aan 
wetenschapsbewaking kunnen doen en zo de Unie kunnen informeren over de 
ontwikkelingen van het onderzoek in het buitenland. Dergelijke prospectieve analyse kan 
een wezenlijke bijdrage leveren zowel tot het Europees onderzoek zelf als tot de 
ontwikkeling van de internationale samenwerking. Opgemerkt dient te worden dat de 
Unie, met haar onderzoekpersoneel, over een echt deskundigheidspotentieel beschikt, dat 
ook elders kan worden ingezet. 
5. Prioriteiten voor een aanwezigheidsbeleid 
De samenwerking met de geassocieerde landen van Midden- en Oost-Europa en de 
Baltische staten moet absoluut worden ontwikkeld om deze landen via geleidelijke 
economische integratie nader tot de Unie te brengen. 
Vooral de problemen in verband met kernenergie zijn in deze regio bijzonder acuut. Om 
institutionele redenen moeten voor de uitbreiding van de wetenschappelijke samenwerking 
op dit essentiële gebied, die meer financieringsmiddelen vereist, fondsen beschikbaar 
worden gesteld uit de aanvullende financiering van het EURATOM-kaderprogramma, 
waarover in 1996 moet worden beslist. 
De verdere ontwikkeling van deze landen kan ook leiden tot het sluiten van bilaterale 
overeenkomsten waardoor zij met een of meer specifieke programma's van de 
Gemeenschap worden geassocieerd. 
De wetenschappelijke samenwerking moet ook het Middellandse-Zeebeleid van de Unie 
(Euro-mediterraan partnerschap) onderbouwen. De dialoog tussen de Unie, de Lid-Staten 
en de partnerlanden uit het Middellandse-Zeegebied moet leiden tot een gezamenlijke 
omschrijving van onderzoekdoelstellingen, rond problemen die gemeenschappelijk zijn 
voor de regio: bij voorbeeld het beheer van natuurlijke hulpbronnen (problemen inzake 
watervoorraden), verontreiniging van de zee, strijd tegen woestijnvorming, landbouw, 
plattelandsontwikkeling en stedelijke groei. 
De nieuwe MEDA-regeling voorziet met name in steun voor de geïntegreerde 
ontwikkeling van menselijke hulpbronnen, in het bijzonder in het onderwijs en de 
beroepsopleiding, alsmede het verbeteren van het potentieel voor wetenschappelijk en 
technologisch onderzoek. 
6. Acht maatregelen 
In de bijlage licht de Commissie haar overwegingen met betrekking tot de verschillende 
landengroepen toe. De Raad en het Europees Parlement worden verzocht hun commentaar 
hierop kenbaar te maken. Gedetailleerde publicaties betreffende specifieke gebieden van 
internationale samenwerking zijn reeds voorgelegd of zullen weldra voorgelegd worden.7 
Het resultaat van het debat en de praktische ervaring op het gebied van samenwerking die 
bij de tenuitvoerlegging van de huidige kaderprogramma's verworven wordt, zullen een 
bijdrage leveren tot de voorbereiding van het vijfde kaderprogramma. 
In de directe toekomst is de Commissie voornemens de volgende acht maatregelen te 
nemen: 
6.1. Dialoog tussen onderzoek en bedijfsleven 
COM(95) 190 def. "Vooruitzichten voor samenwerking op het gebied van 
wetenschap en technologie met de nieuwe onafhankelijke staten (NOS)" en 
SEC(95) 814: "Versterking van het onderzoekpotentieel ten behoeve van de 
ontwikkeling: een prioriteit voor de Europese Unie". 
De deelneming van het bedrijfsleven aan internationale OTö-
samenwerkingsprojecten moeten worden geïntensiveerd. 
6.2. Versterking van de externe dimensie van het OTO-beleid 
Het beleid zou gericht moeten zijn op een betere wederzijdse toegang tot OTO-
programma's en OTO-projecten en onderzoekresultaten, en op geschikte 
bescherming van intellectueel eigendomsrecht en moet de weg effenen voor het 
opzetten van OTO-projecten van gemeenschappelijk belang. Dit beleid kan worden 
uitgevoerd door middel van een meer systematische opname van specifieke OTO-
bepalingen in bilaterale samenwerkingsovereenkomsten met derde landen en 
specifieke overeenkomsten inzake OTO-samenwerking. 
6.3. Bevordering van OTO-samenwerking in specifieke projecten 
De Gemeenschap moet OTO-programma's of-projecten waarbij derde landen zijn 
betrokken actief bevorderen of daaraan deelnemen, om te voorzien in specifieke 
behoeften van mondiale aard, die ook van belang zijn voor de Europese industrie 
en onderzoekcentra. 
6.4. Prioriteiten aangepast aan de behoeften van de minst geavanceerde landen 
Er wordt voorgesteld een dialoog op gang te brengen tussen de Europese Unie, 
de Lid-Staten en de minst geavanceerde landen om 
de verklaring van de Raad inzake de versterking van het 
onderzoekpotentieel in ontwikkelingslanden (1 juni 1995) ten uitvoer te 
leggen, en 
de doelstellingen van de Europese initiatieven met betrekking tot 
landbouwonderzoek ten behoeve van de ontwikkeling te verwezenlijken. 
6.5. Betere communicatie met derde landen 
De delegaties van de Europese Unie in het buitenland moeten zich meer gaan 
toeleggen op OTO-ontwikkelingen in het desbetreffende land. In bepaalde landen 
moeten zij ernaar streven hun wetenschappelijke deskundigheid uit te breiden. 
6.6. Gebruik van andere fondsen van de Europese Unie voor OTO 
De Europese Unie zal gebruik maken van de mogelijkheden die door PHARE, 
TACIS, de MEDA, het Europees Ontwikkelingsfonds en de hulpprogramma's 
voor Azië en Latijns-Amerika worden geboden om de deelneming van partners 
uit derde landen aan projecten voor onderzoek en technologische ontwikkeling te 
ondersteunen, op verzoek van de bevoegde autoriteiten en binnen de 
doelstellingen, prioriteiten en procedures die voor deze programma's zijn 
vastgesteld. 
6.7. Een nieuw initiatief voor het Middellandse-Zeegebied 
Specifieke uitnodigingen tot het indienen van voorstellen voor landen uit het 
Middellandse-Zeegebied kunnen worden overwogen. Daartoe moeten dan extra 
middelen uit de aanvullende financiering van het vierde kaderprogramma worden 
vrijgemaakt. 
6.8. Steun voor de aan de toetreding voorafgaande fase voor Midden- en Oost-Europa 
Als over de aanvullende financiering van het vierde kaderprogramma in 1996 
wordt beslist, kan een deel daarvan worden gebruikt om de aan de toetreding 
voorafgaande fase te ondersteunen. Prioriteit moet daarbij worden gegeven aan 
het vergemakkelijken van de deelneming aan specifieke programma's onder het 
vierde kaderprogramma voor partners uit de geassocieerde Midden- en 
Oosteuropese en Ballische landen. 
Ook kunnen middelen uit de aanvullende financiering van het EURATOM-
kaderprogramma worden aangewend als financiële steun voor partners uit derde 
landen op het gebied van nucleaire veiligheid. 
12 
BIJLAGE 
INTERNATIONALE SAMENWERKING OP OTO-GEBIED: 
COMPLEMENTARITEIT VAN BENADERINGEN EN BELEID TEN AANZIEN VAN 
DE REGIO'S 
ï. Benaderingen 
Om de onder 3.2. uiteengezette doelstellingen te kunnen verwezenlijken, kan een aantal 
benaderingen worden gevolgd. Elk daarvan dient gewoonlijk meer dan één doel, terwijl 
verschillende benaderingen soms ook op hetzelfde doei gericht zijn. Deze 
complementariteit van middelen en methodes is kenmerkend voor de algemene aanpak 
van het internationale OTO-samenwerkingsbeleid. 
A. Internationale benadering: beter concurreren door samenwerking op W&T-gebied 
Wil men goed op de liberalisering van de markten en de zwaarder wordende concurrentie 
vanuit de hele wereld kunnen inspelen, dan is W&T-samenwerking een doeltreffende 
manier om het technologische en sociaal-economische vernieuwingsproces gaande te 
houden. Binnen de EU werd voor de kaderprogramma's meer geld uitgetrokken, waaruit 
een groeiende waardering spreekt van particuliereen openbare onderzoekinstellingen voor 
het OTO-samenwerkingsmodel. Dit Europese model voor samenwerking op 
onderzoekgebied is nu ruimer georiënteerd door bepaalde specifieke programma's voor 
partners uit derde landen in de gehele wereld open te stellen. Partners in derde landen 
mogen, overeenkomstig de in Besluit 94/763/EG* van de Raad vastgestelde regels, vooral 
wanneer dit voor de uitvoering van het programma wenselijk is, aan de verschillende 
projecten deelnemen. Deze deelneming mag echter niet resulteren in een verzwakking van 
de positie van de Unie bij de onderhandelingen over een internationale overeenkomst 
gebaseerd op principes als het wederkerigheidsbeginsel. 
Het is niet de bedoeling dat deze nieuwe mogelijkheden tot samenwerking met 
afzonderlijke W&T-partners uit derde landen voor bepaalde landen of regio's bepaalde 
effecten teweegbrengen. De ruimere toegangsregeling is bedoeld voor partners die hun 
waardevolle kennis aan de Europese consortia kunnen bijdragen en die hun eigen voordeel 
met deze samenwerking met Europese partners willen doen. In tegenstelling tot de 
hieronder beschreven regionale benadering, komt deze aanpak in het algemeen niet voor 
financiële steun uit het kaderprogramma in aanmerking. 
Door een breder opgezette W&T-samenwerking buiten de EU loopt men echter wel het 
risico de controle over de exploitatie van de onderzoekresultaten te verliezen. Daarom 
moet speciale aandacht worden besteed aan de overdracht van de onderzoekresultaten en 
het gebruik van kennis en intellectuele-eigendomsrechten9, die uit de deelneming van 
partners uit derde landen voortvloeien. Wat deelneming betreft waarover niet is 
onderhandeld (overeenkomstig het "open" artikel 8), gelden de regels van het 
Artikel 2 en 3 van Besluit 94/763/EG van de Raad van 21 november 1994, PB L 
306 van 30.1 1.1994 en artikel 8 van bepaalde specifieke-programmabeschikkingen. 
Gezamenlijke verklaring van de Commissie en de Raad betreffende intellectuele­
eigendomsrechten van toepassing op W&T-samenwerking met derde landen van 
26 juli 1992. 
13 
modelcontract voor eigendom, overdracht en gebruik van resultaten. Internationale 
samenwerking op OTO gebied mag evenmin betekenen dat voorbij wordt gegaan aan 
eventuele Europese normen en ethische overwegingen, llitvoeringsmechanismen, 
waaronder de toegang tot onderzoekfaciliteiten, locaties of natuurlijke hulpbronnen van 
wetenschappelijk belang, moeten intact blijven. Een vrij verkeer van 
wetenschapsbeoefenaren dient gewaarborgd te zijn. 
Om meer profijt van de internationale dimensie te kunnen trekken, zal men bij de 
specifieke programma's actief op wereldschaal moeten samenwerken. Wel is het hierbij 
nodig dat de gevolgen van de samenwerking voor de programmadoelstellingen 
nauwkeurig in het oog worden gehouden. Indien de wereldwijde openstelling van het 
programma succes blijkt te hebben, zal bij verdere programma's eenzelfde benadering 
moeten worden overwogen. Indien succes uitblijft, moet de benadering worden herzien. 
De huidige selectie van voor samenwerking met partners uit derde landen in de gehele 
wereld openstaande specifieke programma's vindt niet haar oorsprong in een coherent 
beleid. Sommige van de desbetreffende besluiten lijken zelfs tegenstrijdig (zoals het 
besluit de programma's voor informatie- en communicatietechnologie wel en de 
programma's voor telematica en industrie- en materiaaltechnologie niet open te stellen). 
Het besluit een programma open te stellen moet daarom uit hoofde van het vijfde 
kaderprogramma worden geëvalueerd en moet het resultaat van een coherent 
besluitvormingsproces zijn. 
B. Regionale benadering: middelen om bepaalde vorderingen op W&T-gebied te 
kunnen maken 
Bij de regionale benadering van het internationale EU-beleid voor OTO-samenwerking 
gaat het om groepen landen en doelgerichte OTO-samenwerking inzake bepaalde kwesties 
die van bijzondere regionale betekenis zijn. Regio's worden geografisch en/of aan de 
hand van economische indicatoren of van bepaalde kenmerken die zij gemeen hebben, 
gedefinieerd. Er worden, samen met de nationale vertegenwoordigers in de regio in 
kwestie, voor beide partijen belangrijke prioriteiten vastgesteld. Bij maatregelen in het 
kader van INCO, het programma waarmee activiteit 2 van het kaderprogramma wordt 
uitgevoerd, concentreert men zich in dit verband op onderwerpen die in de andere 
gramma's niet aan de orde komen of hierin onvoldoende gespecificeerd worden. 
Bij de regionale benadering worden ten behoeve van partners in derde landen ook 
steungelden beschikbaar gesteld voor gerichte OTO-activiteiten in het kader van het 
INCO-programma. Tevens kan bijstand worden verleend om de deelname aan 
gezamenlijke onderzoekprojecten van de andere specifieke programma's te 
vergemakkelijken. 
De steunverlening voor OTO-samenwerking kan doeltreffend verlopen indien de 
OTO-structuren van de partnerlanden levensvatbaar zijn en zij voor hun verdere 
ontwikkeling van de O&O-samenwerkingsresultaten gebruik kunnen maken. Bij 
OTO-projecten moeten de eindgebruikers van projectresultaten, zoals industrieën en 
overheden, bijeen worden gebracht en moet met de heersende sociaal-economische 
omstandigheden rekening worden gehouden wanneer speciale onderzoekstrategieën 
worden overwogen. 
C. Bilaterale benadering: totstandbrenging van bijzondere W&T-betrekkingen 
14 
De EU kan, door bilaterale overeenkomsten te sluiten, betrekkingen met afzonderlijke 
landen aanknopen. Er zijn drie typen overeenkomsten: 
* algemene handels en economische-samenwerkingsovereenkomsten, met een sectie 
over W&T-samenwerking, waarmee beoogd wordt de samenwerking in algemene 
zin te vergemakkelijken 
* OTO-samenwerkingsovereenkomsten ter vergemakkelijking van wederzijdse 
toegang op projectbasis tot specifieke programma's10 
* OTO-samenwerkingsovereenkomsten waardoor een derde land, met volledige 
financiële ondersteuning, bij één, meerdere of alle specifieke programma's van 
een kaderprogramma wordt betrokken, met een regeling voor decorresponderende 
bijdrage tot de communautaire begroting". 
In deze overeenkomsten worden de wijze van samenwerking en de m.b.t. de intellectuele­
eigendomsrechten te hanteren regels vastgesteld. In het bijzonder moet bij deze 
overeenkomsten worden gezorgd voor vergelijkbare toegang van Fiuropese 
OTO-deelnemers tot de corresponderende programma's van het derde land. Alvorens 
nieuwe onderhandelingen aan te knopen moet men de potentiële wederzijdse voordelen 
en gevolgen van een overeenkomst afwegen tegen de reeds bestaande 
OTO-samen werki ngsmogelij kheden. 
D. Multilaterale benadering: selectieve W&T-deelneming 
Willen wij de grenzen van onze wetenschappelijke en technologische kennis kunnen 
verleggen, dan hebben wij steeds meer gecentraliseerde faciliteiten of netwerken nodig 
die de mogelijkheden van één land of regio te boven gaan. Voor de EU is het daarom 
belangrijk op multilateraal niveau samen met competente partners te werken aan op zich 
zelf staande projecten (zoals ITER, HUGO en HFSP), voor een coherente Europese 
coördinatie bij wereldomvattende onderzoekinspanningen te zorgen (b.v. ENRICH) of in 
het ruimere verband van internationale organisaties samen te werken (b.v. de 
Wereldgezondheidsorganisatie en de IAEA). 
De Task Forces voor de onlangs door de Commissie gestarte samenwerking op het gebied 
van industrieel OTO combineren een aantal verschillende EU-inspanningen en 
concentreren zich hiermee op de specifieke vereisten van de toekomstige samenleving 
(schone auto's, vaccins, enz.). Bij deze initiatieven zal men een beeld moeten krijgen van 
de op wereldschaal te verwachten concurrentie en van de zich in dit ruimere verband 
voordoende handelsmogelijkheden. Wat bijvoorbeeld de ontwikkeling van de schone auto 
betreft, hebben Japan en de VS gelijksoortige maatregelen genomen. Met dergelijke 
initiatieven kunnen contacten worden gelegd die tot regelmatige uitwisselingen kunnen 
leiden. Bovendien kan een dergelijke samenwerking, met de nodige voorzorgen, worden 
geïntensiveerd, indien dit voor onze know-how en kennis van buitenlandse markten extra 
voordelen zou opleveren. 
Artikel 2, lid I, sub c (ii), van Besluit 94/763/EG van de Raad van 21 november, 
PB L 306 van 30.11.1994. 
Artikel 2 van bovengenoemd besluit. 
15 
Regelmatig plaatsvindende gedachtenwisselingen op het hoogste niveau (b.v. in de 
Carnegiegroep) of binnen het kader van internationale organisaties (b.v. OESO) zijn van 
groot belang. De Commissie zal aandringen op een betere coördinatie van de standpunten 
die de Lid-Staten binnen dergelijke organisaties innemen, b.v. met CREST, om de 
standpunten van de Lid-Staten voorafgaand aan belangrijke OESO-vergaderingen te 
coördineren. 
E. Coherentie en complementariteit met andere EU-beleidssectoren 
Door externe beleidsinstrumenten (zoals PHARE, TACIS, MEDA, het EOF, de 
Verordeningen inzake Azië en Latijns-Amerika) wordt binnen het kader van hun 
respectieve prioriteiten en procedures bijgedragen tot de ontwikkeling van 
OTO-infrastructuren (ontwikkeling van onderzoekcapaciteit, inclusief menselijk potentieel 
en onderwijsinfrastructuren) in de begunstigde landen. OTO-projecten komen te hulp bij 
de uitstippelingen tenuitvoerlegging van de desbetreffende beleidsmaatregelen. Resultaten 
die voortvloeien uit onderzoek naar malariavaccins of AIDS hebben een direct effect op 
de toekomstperspectieven van het ontwikkelingsbeleid. OTO-projecten zijn ook 
gefinancierd in samenwerking met partners uit de Lid-Staten. Wil men bereiken dat deze 
OTO-investeringen optimaal effect sorteren, dan zal men naar een betere coördinatie 
tussen het externe EU-beleid en het onderzoekbeleid moeten streven. Door een dergelijke 
coördinatie wordt de onderlinge samenhang tussen deze instrumenten en het 
INCO-programma in het bijzonder vergroot en worden zij ook beter met elkaar 
verenigbaar. 
De Europese Unie zal gebruik maken van de mogelijkheden die door PHARE, TACIS, 
de MEDA, het EOF en de hulpprogramma's voor Azië en Latijns-Amerika worden 
geboden om de deelneming van partners uit derde landen aan projecten voor onderzoek 
en technologische ontwikkeling te ondersteunen tot 50% van de kosten van de 
projecldeelname1^, op verzoek van de bevoegde autoriteiten en binnen de doelstellingen, 
prioriteiten en procedures die voor deze programma's zijn vastgesteld. Sommige 
geassocieerde Middeneuropese landen hebben met betrekking tot het gebruik van de 
PHARE-fondsenn reeds dergelijke aanvragen ingediend. 
In het algemeen zal voor coördinatie met alle andere voor de internationale 
OTO-samenwerking relevante beleidssectoren worden gezorgd, in het bijzonder met het 
mededingingsbeleid (daar door de overheid gefinancierde initiatieven tot internationale 
OTO-samenwerking niet met de voorschriften inzake staatshulp van het EG-Verdrag, de 
EER, de Europa-overeenkomsten, de WTO- en andere overeenkomsten in tegenspraak 
mogen zijn), maar ook met het landbouw-, milieu-, energiebeleid, enz. 
De coördinatie en complementariteit met het EU-beleid op andere terreinen heeft 
verschillende vormen aangenomen. In de eerste plaats is er het AVICENNE-initiatief, 
waarbij gezamenlijke onderzoekactiviteiten volledig door de mediterrane fondsen werden 
gefinancierd; in de tweede plaats het Internationaal Centrum voor Wetenschap en 
Technologie (ICWT), waarbij de EG-bijdrage vanuit TACIS wordt gefinancierd; in de 
derde plaats het CERA AS, waarbij een gezamenlijk onderzoekproject via het 
Overeenkomstig de algemene beginselen van het vierde kaderprogramma 
Zie de conclusies van het voorzitterschap van de vergadering van 9 juni 1995 van 
de EU ministers voor onderzoek met de ministers voor onderzoek van de 
geassocieerde Middeneuropese en Baltische staten. 
kaderprogramma wordt gesteund, terwijl de hiermee verband houdende infrastructuren 
en opleidingsactiviteiten in het kader van de Overeenkomst van Lomé worden 
gefinancierd; in de vierde plaats het gezamenlijke ACS-EU-initiatief, waarbij het beleid 
inzake visserijonderzoek voor de ACS-landen gezamenlijk is vastgesteld en waarbij de 
twee bronnen naar gelang van de situatie zullen worden aangesproken; en ten slotte het 
internationaal agrarisch onderzoek, dat met wetenschappelijke bijdragen van INCO vanuit 
de ALA-verordening gefinancierd en beheerd wordt. In alle gevallen zijn de 
mogelijkheden voor en de doeltreffendheid van de W&T-samenwerking door de uit deze 
fondsen ontvangen steun, waarmee de onderzoekcapaciteil in derde landen moet worden 
vergroot, verbeterd. 
Hoewel het dus aan voorbeelden niet ontbreekt, is de coördinatie nog steeds voor 
verbetering vatbaar. Te dien einde zullen tussen de diensten van de Commissie een aantal 
speciale groepen worden gevormd. Voorts zullen de EU-delegaties in het buitenland 
verzocht worden zich meer met de OTO-ontwikkelingen in het land in kwestie bezig te 
gaan houden en een actievere rol te spelen. 
F. Coördinatie met Lid-Staten en Europese samenwerkingsfora 
Overeenkomstig de recente mededeling "Onderzoek en technologische ontwikkeling: 
coördinatie door samenwerking"14 moet de nadruk meer komen te liggen op een volledige 
benutting van het Europese potentieel via een verdergaande coördinatie met de Lid-Staten 
en hun internationale acties. De Commissie en de Lid-Staten moeten daarom veelvuldiger 
met elkaar van gedachten wisselen en daarbij als gespreksforum het CREST, voor 
algemene kwesties, alsmede het INCO-Comité gebruiken. 
Er zullen thematische coördinatiemaatregelen worden genomen, waardoor een link tussen 
nationale initiatieven en instellingen met EU-activiteiten tot stand wordt gebracht, om zo 
de doelstellingen op elkaar te kunnen afstemmen, de verkregen kennis te kunnen 
aanvullen en beter gebruik van de geïnvesteerde middelen te kunnen maken. Twee van 
deze nieuwe soorten, meerdere regio's omspannende maatregelen zijn reeds van start 
gegaan: landbouwonderzoek ten behoeve van ontwikkelingslanden en de Euro-mediterrane 
wetenschappelijke ruimte. 
Als middel om het coördinatie-instrument te verbeteren, zal de Commissie een inventaris 
van het door de afzonderlijke Lid-Staten en de geassocieerde landen gevoerde 
internationale W&T-samenwerkingsbeleid opmaken. 
G. Toezicht en evaluatie 
Ten slotte is er dan de noodzaak de voor de verschillende regio's en benaderingen 
gebruikte instrumenten op hun doeltreffendheid te toetsen en te evalueren, om zo de 
toegevoegde waarde van de internationale OTO-samenwerking te kunnen beoordelen15. 
Speciale aandacht zal worden geschonken aan de effecten op het concurrentievermogen 
van het Europese bedrijfsleven. De internationale dynamiek van handel en bedrijfsleven 
vormt een bijzondere OTO-voorwaarde, en moet als zodanig in het oog worden 
gehouden. De internationale waarnemingspost voor technologie van het GCO/ITS te 
Sevilla zal bij dit initiatief behulpzaam zijn. 
COM(94) 438 
Zie het Europees rapport over W&T-indicatoren (Luxemburg 1994). 
17 
OTO-samenwerking ontwikkelt zich op een dynamische wijze. Aan de hand van 
indicatoren zal per land worden bekeken welke landen als samenwerkingspartners voor 
communautaire financiële steun in aanmerking moeten komen en weike landen op hun 
eigen middelen zijn aangewezen. Dit onderscheid is bijzonder relevant wanneer men de 
dynamische ontwikkeling van de nieuwe industrielanden in aanmerking neemt. 
II. De vooruitzichten voor W&T-samenwerking tussen de Unie en haar partners 
In dit deel komen een aantal landengroepen aan de orde, waarbij naar hel specifieke 
politieke belang van de EU, de relevante doelstellingen of beginselen en gevolgde 
benaderingen wordt gekeken. 
De benadering op basis van geografische of economische regio's sluit aan bij het externe-
betrekkingenbeleid van de Unie. Hierbij worden naburige derde landen aangemoedigd om 
in netwerken samen te werken en van hun buurlanden op een zelfde wijze economische 
voordelen te verkrijgen als de Lid-Staten uit de intra-communautaire OTO-samenwerking. 
De nadruk ligt op het communautaire model voor regionale integratie en aan partners die 
bepaalde kenmerken met elkaar gemeen hebben, wordt de mogelijkheid geboden profijt 
te trekken van de door de Unie opgedane ervaring met een rendabele en vreedzame 
regionale samenwerking. Aldus moeten wederzijdse voordelen voor zowel de EU als haar 
partners in derde landen als de essentie van een dynamisch 
OTO-samenwerkingsperspectief worden gezien. 
A. Europa en zijn buren 
De buurlanden de Unie zijn van bijzondere betekenis omdat zij vele problemen en 
belangen met de Unie delen. Met sommige van deze landen is de samenwerking op OTO-
gebied al in een gevorderd stadium want derde landen in West-Europa hebben traditioneel 
inzake wetenschap en techniek intens met de EU samengewerkt. IJsland, Liechtenstein 
en Noorwegen zijn nu volledig geassocieerd met het vierde kaderprogramma via de 
overeenkomst betreffende de Europese Economische Ruimte (EER). De eventuele relatie 
van Zwitserland met het kaderprogramma zal afhangen van de aan de gang zijnde 
onderhandelingen.16 
COST, het traditionele instrument voor de coördinatie van onderzoek met de Lid-Staten 
en de Europese buurlanden inzake problemen, thema's of disciplines die niet onder het 
kaderprogramma vallen, is sterk uitgebreid. De aandacht moet nu uitgaan naar het 
verhogen van de complementariteit met de communautaire programma's, in het bijzonder 
de werkzaamheden voor gezamenlijke rekening, op pragmatische basis. Er wordt nu 
gewerkt aan een beoordeling van de verwezenlijkingen van COST en een meer gerichte 
omschrijving van de rol ervan in de algemene coördinatie. 
De coördinatie met andere bestaande fora voor OTO-samenwerking in Europa wordt 
voortgezet en versterkt. Dit geldt voor EUREKA, in het bijzonder voor samenwerking 
op het gebied van industrieel OTO, en voor andere fora die zich bezighouden met 
specifieke OTO-activiteiten (CERN, EMBL, ESO, ESA, enz.). Voorts heefteen en ander 
Zwitserland is reeds volledig geassocieerd met de activiteiten van het fusie-
onderzoek (EURATOM). 
ook betrekking op de samenwerking met de ESW voor activiteiten zoals de organisatie 
v;m l-iirone^e OTO-rnnlerenlies van Europese OTO-conlcrentics. 
De EU heeft alle belang bij samenwerking met zijn naaste buren. Drie groepen landen 
zijn daarbij van bijzonder belang: Midden-Europa en de Baltische staten, de nieuwe 
onafhankelijke staten van de vroegere Sovjetunie (NOS) en de partnerlanden uit het 
Middellandse-Zeegebied. 
A.l Midden-Europa en de Baltische staten 
De brede doelstelling van de OTO-samenwerking met de meeste Middeneuropese 
en Baltische landen is hen te steunen bij hun inspanningen en hen te helpen bij de 
voorbereiding van het eventuele lidmaatschap van de EU. Er zijn grote 
inspanningen geleverd om de terugkeer naar de democratie, de overgang naar een 
vrije-markteconomie en de totstandbrenging van een vreedzame, stabiele en open 
maatschappij te consolideren, zij het met verschillende mate van succes. Sommige 
landen kennen een opleving met positieve groeivoeten en optimistische 
toekomstperspectieven terwijl andere nog kampen met structurele gebreken. 
In een bilaterale benadering heeft de EU associatieverdragen gesloten, waarvan 
de toegevoegde protocollen voorzien in de mogelijkheid tot deelneming aan de 
specifieke programma's. Het belang van de EU ligt in de ondersteuning van de 
geleidelijke integratie van deze landen in de Europese OTO-gemeenschap en het 
bereiken van een volwaardige concurrentiepositie. Met gezamenlijke projecten 
voor OTO-samenwerking wordt beoogd de doelmatigheid en de snelheid van de 
modernisering in de industriesector te verhogen. Betere milieubescherming en 
verbetering van de produktietechnologieën volgens Europese milieunormen -
elementen die onder de vorige regimes vaak werden veronachtzaamd - maken deel 
uit van de modernisering. Er worden speciale verbindingscentra (Relay Centers) 
opgezet om industriële innovatie door middel van OTO te bevorderen en 
technologie-overdracht en het algemeen gebruik van onderzoek te 
vergemakkelijken. Deze centra zullen ook informatie over communautaire 
activiteiten verspreiden. 
Een zeer belangrijk element in het verwezenlijken van deze doelstellingen is het 
openstellen van alle specifieke programma's onder het kaderprogramma op 
projectbasis voor partners uit een 'Europees derde land'. Dergelijke deelneming 
kan worden vergemakkelijkt door middelen uit bepaalde andere beleidssectoren 
van de EU aan te wenden. Daarnaast zijn, voor gerichte doelstellingen, OTO-
activiteiten gepland in het kader van het INCO-programma. Prioritaire gebieden 
zijn informatie- en communicatietechnologie, milieu, gezondheid, energie en 
industrie-gericht OTO. Deze zullen nader worden omschreven in overleg met de 
autoriteiten van de betrokken landen. 
Gezien de potentiële bedreiging van het milieu en de volksgezondheid door 
kerncentrales in Midden-Europa en de NOS, voorziet het specifiek OTO-
programma op het gebied van nucleaire veiligheid in het kader van het Euratom-
Verdrag in samenwerking met deze landen. Paradoxaal genoeg stelt dit 
programma echter geen middelen ter beschikking ter ondersteuning van de 
deelname van partners van buiten de EU, die toch essentieel is gezien de 
financiële problemen van de Midden- en Oosteuropese landen. Aangezien het 
INCO-programma binnen het vierde kaderprogramma gebaseerd is op het EG-
Verdrag, is financiële steun voor OTO-samenwerking op nucleair gebied niet 
toegestaan. Daarom moeten middelen voor dit doel beschikbaar worden gesteld 
uit de aanvullende financiering van het Euratom-kaderprogramma, waarover in 
1996 moeten worden beslist. 
In een verder perspectief moet de ontwikkeling van deze landen zodanig verlopen 
dat de momenteel toegepaste regionale benadering wordt aangevuld met en 
geleidelijk vervangen door een bilaterale benadering in de vorm van W&T-
associatieovereenkomsten. Deze laatste stap in de voorbereiding op het EU-
lidmaatschap veronderstelt dan een overeenkomstige financiële bijdrage tot de 
onderzoekbegroting van.de EU. 
Verdere elementen van samenwerking zijn de dialoog over het algemene beleid 
en de coördinatiemiddelen, ten einde de nationale overheden ertoe aan te zetten 
passende voorrang aan OTO te geven en steun te verlenen voor de deelname aan 
de specifieke OTO-programma's van de Gemeenschap. De werkrelaties zullen 
worden versterkt op geregelde vergaderingen tussen de voor onderzoek bevoegde 
ministers van de EU en van de geassocieerde Middeneuropese landen en Baltische 
staten, die in het vooruitzicht van de toetreding worden gehouden, alsook op 
vergaderingen van de ministers de bevoegd zijn voor sectoren met belangrijke 
onderzoekbehoeften. 
A.2. Nieuwe onafhankelijke staten (NOS) 
De toekomstige stappen betreffende de samenwerking met de NOS zijn onlangs 
voorgesteld in de mededeling van de Commissie aan de Raad en het Europees 
Parlement "Vooruitzichten voor samenwerking op het gebied van wetenschap en 
technologie met de nieuwe onafhankelijke staten (NOS)".17 De mededeling betreft 
OTO in samenwerking met zowel de Europese als de niet-Europese NOS. 
De Russische Federatie (RF) met haar enorm economisch en sociaal maar ook 
militair en wetenschappelijk potentieel vormt de grootste uitdaging. Oekraïne, 
Wit-Rusland, Moldavië en de Kaukasische en Centraal-Aziatische republieken 
bieden ook belangrijke mogelijkheden tot samenwerking die op specifieke 
gebieden tot wederzijds voordeel kunnen strekken. Na zes jaar van economische 
achteruitgang in de NOS, is toegang tot Europese handelsmogelijkheden, 
investeringen en technologie van prioritair belang voor al deze staten, al heeft de 
RF de grootste invloed op de toekomstige opties in deze regio. 
Als gangmaker van de ontwikkelingen op lange termijn moet de OTO-sector weer 
kunnen opleven in een efficiëntere structuur en in een sneller tempo dan het 
hervormingsproces tot nog toe mogelijk heeft gemaakt. Het veiligstellen van het 
hooggekwalificeerde OTO-potentieel is daarom een belangrijk onderdeel van het 
OTO-samenwerkingsbeleid. De W&T-samenwerking met de NOS moet worden 
toegespitst op het cultiveren van de industriële vooruitzichten voor technologische 
ontwikkelingen en het zoeken naar samenwerkingspartners voor de zich 
ontwikkelende markten, het stimuleren van duurzame ontwikkeling en het 
wegwerken van verouderde structuren en tegelijk het bevorderen van de 
COM(95) 190 def. van 16.5.1995. 
20 
omschakeling van wetenschappers op onderzoek dat tegemoetkomt aan nieuwe 
openbare en particuliere behoeften. 
Alle NOS vallen onder de regionale benadering van INCO met als prioritaire 
gebieden informatietechnologie, milieubescherming en gezondheidszorg, die nader 
moeten worden omschreven in een dialoog op beleidsniveau. Bovendien kunnen 
de Europese NOS op projectbasis deelnemen aan alle OTO-programma's van de 
EU, terwijl sommige programma's ook openstaan voor niet-Europese partners uit 
de NOS. De partnerschaps- en samenwerkingsovereenkomsten die met sommige 
NOS zijn ondertekend, bevatten een bilaterale OTO-component. 
Na de eerste fase, waarin steun wordt gegeven aan grote groepen onderzoekers 
voor vrij kleine en academische projecten, worden de middelen geconcentreerd 
op een kleiner aantal projecten waarmee toepassingen worden bevorderd en de 
meer relevante onderdelen van het OTO-potentieel in de NOS worden 
gestabiliseerd. Om de projectkwaliteit en de toepassingsgerichtheid te verbeteren, 
wordt gedacht aan meer steunmaatregelen, onder meer betere informatie- en 
partnerzoeksystemen. INTAS, een proefproject in de vorm van een particuliere 
vereniging voor specifieke samenwerking met de NOS, hoofdzakelijk op het 
gebied van fundamenteel onderzoek, heeft een groot aantal kleine projecten 
gefinancierd. Op dit ogenblik wordt het INTAS-concept opnieuw bekeken omdat 
het er niet in is geslaagd voldoende financiering van de leden op individuele basis 
aan te trekken, zoals oorspronkelijk was gepland, behalve van de Gemeenschap. 
Twee punten verdienen bijzondere aandacht: de omschakeling van het reusachtige 
militaire potentieel op vreedzame doeleinden en de oplossing van 
milieuproblemen, in het bijzonder op nucleair gebied. Het eerste onderwerp wordt 
met groot succes aangepakt door het Internationaal Centrum voor Wetenschap en 
Technologie (ICWT) in samenwerking met Japan, de V.S., Rusland en andere 
betrokken landen. Wat het tweede onderwerp betreft, zal aandacht worden besteed 
aan de milieu- en medische effecten van belangrijke lozingen van radioactieve 
stoffen zoals in Tsjernobyl en Mayak. Ten aanzien van de Middeneuropese landen 
moeten middelen worden ingezet voor onderzoek in samenwerkingsverband naar 
nucleaire veiligheid onder het Euratom-kaderprogramma. 
A.3. De partnerlanden uit het Middellandse-Zeegebied 
Een dialoog op hoog politiek niveau tussen de EU, de Lid-Staten en de 
partnerlanden uit het Middellandse-Zeegebied (MPC - Mediterranean Partner 
Countries) is een eerste vereiste om OTO met succes te bevorderen en te 
stimuleren, met als doel een Euro-mediterrane wetenschappelijke en 
technologische ruimte tot stand te brengen. Deze taak krijgt bijzondere aandacht 
sedert het in Sophia-Antipolis in maart 1995 gehouden colloquium "l'Europe de 
la recherche et la Méditerranée" en wordt voortgezet in het kader van de 
conferentie van EU-Lid-Staten en MPC in Barcelona in november 1995. De 
geïntensiveerde dialoog moet leiden tot een gezamenlijke omschrijving van 
wederzijds relevante doelstellingen en prioriteiten. Deze kunnen in een later 
stadium worden herzien en geëvalueerd in het licht van de resultaten. Op korte 
en middellange termijn wordt aan specifieke maatregelen gedacht. 
OTO-samenwerking met de MPC beoogt hoofdzakelijk een bijdrage te leveren tot 
de verbetering van de levensstandaard. Wil men een betere basis voor duurzame 
21 
ontwikkeling bevorderen, dan moet de voorgenomen Euro-mediterrane 
wetenschappelijke en technologische ruimte bevorderend zijn voor de vrije 
uitwisseling van wetenschappelijke informatie, materiaal en personen en Euro-
mediterrane OTO-netwerken tot stand brengen zodat deze landen volwaardig 
kunnen deelnemen aan de ontwikkeling van een mondiale informatiemaatschappij. 
Om met name de regionale OTO-capaciteiten te versterken, wordt ook steun 
gegeven aan zuid/zuid-samenwerking en -integratie. 
De dialoog moet worden toegespitst op belangrijke regionale, d.w.z. 
gemeenschappelijke mediterrane problemen. Vele kwesties houden verband met 
waterbeheer, zoals verontreiniging van de zee, woestijnvorming en landbouw, 
kustbeheer en plattelands- en stadsontwikkeling, in het bijzonder in gebieden met 
waterschaarste. Andere kwesties houden verband met bevolking en 
gezondheidszorg. 
Momenteel kunnen alleen Cyprus, Malta en Turkije op projectbasis deelnemen 
aan alle specifieke programma's onder het kaderprogramma. Israël moet weldra 
op basis van een bilaterale OTO-associatieovereenkomst kunnen deelnemen aan 
alle niet-nucleaire activiteiten van het vierde kaderprogramma. Voor de andere 
MPC's staan verscheidene specifieke programma's open op projectbasis. 
Voorts worden voor deze landen ook specifieke regionale activiteiten uitgevoerd, 
zowel op het gebied van OTO-samenwerking, in het bijzonder binnen INCO, als 
inzake de opbouw van OTO-capaciteit. Wat dit laatste betreft, moet nauwe 
samenwerking met de MEDA worden nagestreefd om de MPC's in staat te stellen 
in een echt partnerschap met de instellingen van de EU samen te werken. Een 
bilaterale benadering kan worden overwogen voor zover de EU en de betrokken 
MPC's daar belang bij hebben. 
B. Hooggeïndustrialiseerde landen 
Een belangrijk kenmerk van landen zoals de V.S., Japan, Canada en Australië is dat zij 
zowel handelspartners als -concurrenten van de Unie zijn. Het doel van samenwerking 
met deze landen is tweeledig: ten eerste, behoud en ontwikkeling van de toegang tot 
OTO-know-how in deze landen ten einde de prestaties van het communautaire OTO en 
de concurrentiepositie van de Europese economie te verbeteren en ten tweede, 
ontwikkeling van de OTO-bijdrage tot het oplossen van wereldomspannende problemen 
zoals mondialekli maat verandering, woestijnvorming, voorkoming van aardbevingsschade, 
nucleaire veiligheid, volksgezondheid, bevolkingsgroei en wetenschappelijke kennis, tot 
projecten zoals beheerste kernfusie of onderzoek van het menselijk genoom en tot het 
recente initiatief inzake de mondiale informatiemaatschappij in het kader van de G7. In 
geen geval wordt een overdracht van middelen overwogen. 
Gezien de talrijke mogelijkheden voor samenwerking op OTO-gebied moet de dialoog 
over het OTO-beleid worden geïntensiveerd en moeten de onderwerpen voor een 
evenwichtige en selectieve samenwerking worden aangegeven, gelet op de diverse 
beleidslijnen van de EG en de relaties van de Lid-Staten met deze landen. 
Waar wederzijds belang wordt geconstateerd, kan over samenwerkingsovereenkomsten 
met derde landen worden onderhandeld in het kader van een bilaterale benadering. 
Overeenkomsten van deze aard zijn er al met Australië en Canada. In dergelijke 
overeenkomsten worden de belangen van de Gemeenschap versterkt door te zorgen voor 
?? 
vergelijkbare toegang tot programma's van het betrokken derde land. Wederzijdse 
toegang moet inderdaad een zeer belangrijk element zijn in iedere 
samenwerkingsovereenkomst met deze landen. De belangen van de Gemeenschap worden 
gevrijwaard door ervoor te zorgen dat de resultaten en de intellectuele-eigendomsrechten 
van all deelnemende partijen zowel worden geëerbiedigd als geëxploiteerd overeenkomstig 
de communautaire voorschriften. 
Deelneming aan specifieke programma's op basis van een internationale benadering moet 
worden goedgekeurd voor zover zij bijdraagt tot een betere verwezenlijking van de 
doelstellingen van het desbetreffende specifieke programma. Eenzijdige toegang mag de 
algemene onderhandelingspositie van de Gemeenschap ten opzichte van derde landen met 
wie zij eventueel samenwerkingsovereenkomsten wenst te sluiten niet verzwakken, in het 
bijzonder met betrekking tot vergelijkbare en effectieve toegang tot de 
onderzoekprogramma's van derde landen die van belang zijn voor de Europese Unie. Bij 
deze beide deelnemingsmodaliteiten van derde landen moet rekening worden gehouden 
met het bredere communautaire belang in een samenhangende benadering voor alle 
specifieke programma's. 
Andere middelen om de samenwerking met deze landen uit te breiden zijn gezamenlijke 
studies en projecten en wederzijdse toegang tot wetenschappelijke installaties. Handhaving 
en uitbreiding van de politieke dialoog over OTO met deze landen zijn essentieel. 
C. Ontwikkelingslanden 
Ontwikkelingslanden (OL) verschillen sterk inzake ontwikkelingsniveau, hulpbronnen en 
OTO-potentieel; zij hebben te maken met talrijke ontwikkelingsbelemmeringen, waarvan 
sommige gemeenschappelijk en specifiek zijn voor de fysieke en biologische kenmerken 
van tropische gebieden. Veel van deze landen hebben een effectievere OTO-basis nodig 
die kan bijdragen tot het opheffen van deze belemmeringen. 
Samenwerking met de groep OL en landen met een economie in opkomst is al lang een 
essentieel onderdeel van de prioriteiten in de buitenlandse betrekkingen van de EU 
(Overeenkomst van Lomé, verordeningen inzake Azië/Latijns-Amerika). In veel van deze 
landen hebben zowel de EU als de Lid-Staten een lange traditie op het gebied van 
samenwerking inzake economische en culturele kwesties, opleiding en OTO, zoals ook 
blijkt uit de onlangs goedgekeurde verhoging van het Europees Ontwikkelingsfonds voor 
de volgende 5 jaar. 
Doel van de OTO-samenwerking is dan ook deze landen te betrekken bij de nieuwste 
kennis en innovatieve technologieën die relevant zijn voor het oplossen van hun specifieke 
problemen en een duurzame economische ontwikkeling tot stand te brengen. Bovendien 
vergemakkelijkt dergelijke samenwerking de uitwisseling van know-how en technologie 
met deze landen, waar een groot deel van de wereldbevolking leeft en die een belangrijke 
potentiële markt vormen. Op deze wijze is OTO-samenwerking belangrijk voor de 
economische ontwikkeling van deze landen op middellange tot lange termijn en dus ook 
voor de Europese bedrijven als potentiële handelspartners. 
OTO op milieugebied, natuurlijke hulpbronnen, duurzame landbouw en gezondheidszorg 
vormen momenteel de belangrijkste prioriteiten, ofschoon er ook mogelijkheden zijn voor 
samenwerking inzake andere thema's die verband houden met de fundamentele 
economische en sociale ontwikkelingen en in het belang zijn van de EU. Voor de 
ontwikkelingslanden is OTO op deze gebieden essentieel en het niveau van het onderzoek 
23 
dat nu reeds wordt verricht zorgt ervoor dat zij kunnen profiteren van de samenwerking 
met de EU-teams. Er worden ook voordelen verwacht in de zin van een algemene 
stimulering van de vaak geïsoleerde academische en onderzoekgemeenschappen. 
Wetenschappers uit de Eli van hun kant kunnen baat vinden bij samenwerking waarmee 
bij voorbeeld nieuwe fysische, biologische of sociale bronnen kunnen worden aangeboord. 
Om de beoogde doelstellingen te bereiken, worden verscheidene benaderingen gevolgd. 
In de eerste plaats concentreert INCO zich in zijn regionale aanpak op een beperkt aantal 
geselecteerde onderzoekthema's om versnippering van de inspanningen met betrekking 
tot de beschikbare middelen te vermijden. Ten tweede staan bepaalde specifieke 
programma's onder de internationale benadering open voor deelneming van 
ontwikkelingslanden op projectbasis. Ten derde kunnen in het, kader van de 
samenwerkingsactiviteiten onder het externe beleid van de EU met OTO verwante 
activiteiten worden uitgevoerd met financiële steun van de overeenkomst van Lomé en 
de verordeningen inzake Azië en Latijns-Amerika. 
De EU heeft behoefte aan een gemeenschappelijke benadering die kan zorgen voor een 
algemene samenhang op basis van complementariteit en synergie. Prioriteiten op grond 
van regionale structuren of geografische regio's moeten worden vastgesteld door middel 
van een politieke en technische dialoog met de OL. Een specifieke actie is opgezet door 
een besluit van de Raad inzake de verbetering van het op ontwikkeling gerichte 
onderzoekpotentieellx. 
D. Nieuwe industrielanden - NIL 
Na de ervaring met de schuldencrisis in de jaren '80 hebben verscheidene 
ontwikkelingslanden in Latijns-Amerika en Azië hun economisch beleid met succes 
hervormd. Dat heeft geleid tot een nieuwe toevloed van particulier kapitaal, gedeeltelijk 
ter vervanging van overheidsleningen, met rendabele investeringen en spectaculaire 
groeipercentages tot gevolg. Deze ontwikkeling ging gepaard met het reeds eerder 
ingestelde actieve overheidsbeleid van bijvoorbeeld de "vier tijgers": Hong-Kong, 
Singapore, Taiwan en Zuid-Korea. Meer landen schuiven nu op naar de status van nieuw 
industrieland (NIL). Zij zijn een aantrekkingspool voor investeringen uit 
geïndustrialiseerde landen en een ontmoetingsplaats voor mondiale concurrenten geworden 
(b.v. China, India, Brazilië, enz.). Met hun sterk op uitvoer gerichte economie betreden 
deze landen de markten van zowel geïndustrialiseerde landen als andere NIL of OL. 
Maar ondanks dit economisch succes gaan nog grote delen van de bevolking van deze 
landen gebukt onder algemene ontwikkelingstekorten. Het OTO is vaak nog niet 
geavanceerd genoeg of voldoet niet aan milieu- en gezondheidseisen, terwijl deze landen 
dan ook weer in staat zijn gebleken traditionele stappen in de technologische ontwikkeling 
over te slaan. Zo komen de nieuwe industrielanden dus in aanmerking voor OTO-
samenwerking onder twee verschillende aspecten. De samenwerking tussen de EU en 
deze landen is daarom aan de ene kant gericht op doelstellingen die gelden voor 
ontwikkelingslanden en aan de andere kant op de verwerving van kennis die relevant is 
voor een betere produktie van milieuvriendelijke en sociaal duurzame technologieën. Om 
Raad Ontwikkeling van 1 juni 1995 en werkdocument SEC(95) 814 van de 
diensten van de Commissie. 
24 
ook het Europese concurrentievermogen te verbeteren, moet het OTO in 
samenwerkingsverband met deze landen zich op de nieuwe markten concentreren. 
Met de verschillende benaderingen die zij volgt kan de EU aan deze tegengestelde eisen 
voldoen. Net als voor ontwikkelingslanden staat deelneming aan de in het vorige punt 
beschreven activiteiten ook voor deze landen open. Een speciale themalijn in INCO is met 
name gericht op de nieuwe industrielanden, namelijk informatie- en 
communicatietechnologie (waaronder ook de mondiale informatiemaatschappij), 
niet-nucleaire energie, biotechnologie, en materiaal- en produktietechnologie. Deze 
thema's moeten in de toekomst meer op de voorgrond komen. De internationale 
benadering biedt dan weer de mogelijkheid om op projectbasis deel te nemen aan OTO-
consortia van de EU onder programma's die open staan voor internationale deelneming. 
De ontwikkeling van sommige van deze landen kan zodanig verlopen dat het interessant 
kan worden om bilaterale OTO-overeenkomsten te sluiten die voorzien in deelneming aan 
projecten op wederkerige basis. 
Europese wetenschappers moeten de middelen krijgen om iedere kans op samenwerking 
aan te grijpen, vooral door middel van een grotere mobiliteit en toegang tot onderzoek­
en technologische omgevingen. Zo kunnen zij, ter aanvulling van de openbare en de 
particuliere sector, de aanzet geven tot het aanboren van nieuwe markten. 
E. Internationale organisaties en intergouvernementele organisaties 
De laatste decennia heeft West-Europa, naast de OTO-activiteiten van de EU, 
verscheidene grootschalige internationale projecten opgezet om OTO-doelstellingen na te 
streven die buiten het bereik van afzonderlijke landen lagen. Hetzelfde is op wereldniveau 
gebeurd via internationale organisaties, in het bijzonder de OESO, de V.N. en 
grootschalige 'megawetenschap'-activiteiten. Op mondiaal niveau neemt de EU deel aan 
ondernemingen die zijn opgericht om grote OTO-installaties of onderzoeknetwerken tot 
stand te brengen en te laten werken. 
Voorbeelden daarvan zijn ITER, voor het ontwerp van de volgende experimentele 
tokamak-fusiereactor; HFSP, ter ondersteuning van internationale netwerken voor 
onderzoek in de moleculaire biologie en de neurologie; het onderzoek na Tsjernobyl en 
het ICWT, voor de omschakeling van militaire wetenschappers in Rusland en enkele 
andere NOS op burgerlijke activiteiten. Een ander voorbeeld is IMS, een initiatief voor 
industrieel OTO in samenwerkingsverband op het gebied van geavanceerde fabricage. 
Indien nodig zal de Gemeenschap initiatieven nemen om nieuwe onderzoekprojecten op 
te zetten die een wereldwijde inspanning vereisen. 
Er wordt een actieve dialoog op wereldniveau gevoerd met internationale organisaties die 
bij OTO zijn betrokken, zoals de OESO over het wetenschapsbeleid, de WGO over de 
gezondheidszorg, de ITU over telecommunicatie, de UNESCO over wetenschappelijke 
informatie, de IAEA over kernenergieonderzoek en de Wereldbank over OTO-
infrastructuur, alsook binnen het kader van de G7 (b.v. de Carnegiegroep). 
25 
AFKORTINGEN 
ACS 
AVICENNE 
CERAAS 
CERN 
COPERNICUS 
COST 
CREST 
EER 
EGA of EURATOM 
EMBL 
ENRICH 
EOF 
ESA 
ESO 
ESW 
EUREKA 
EVA 
GATT 
GBVB 
GCO 
G7 
HFSP 
HUGO 
IAEA 
ICWT 
IMS 
INCO Staten in Afrika het Caribische gebied en het gebied van de Stille 
Oceaan 
Onderzoekinitiatief ter bevordering van samenwerking tussen de 
EG en landen aan, in en bij de Middellandse Zee 
Centre d'Etudes Régional pour l'Amélioration de l'Adaptation à la 
Sécheresse (Regionaal studiecentrum voor betere aanpassing aan 
droogte) 
Organisation Européenne pour la Recherche Nucléaire 
(Europese Organisatie voor Kernfysisch Onderzoek) 
Communautaire maatregel ter ondersteuning van de landen van Midden-
en Oost-Europa en sedert 1994 de nieuwe onafhankelijke staten 
van de voormalige Sovjetunie op het gebied van onderzoek, buiten 
de vijf specifieke programma's die open staan voor derde landen 
(zie LMOE) 
Coopération européenne dans le domaine de la recherche 
scientifique et technique (Europese samenwerking op het gebied 
van het wetenschappelijk en technisch onderzoek) 
Comité de la Recherche Scientifique et Technique (Comité voor 
Wetenschappelijk en Technisch Onderzoek) 
Europese economische ruimte 
Europese Gemeenschap voor Atoomenergie 
Europees Laboratorium voor Moleculaire Biologie 
European Network for Research in Global Change (Europees 
netwerk voor onderzoek naar mondiale veranderingen) 
Europees Ontwikkelingsfonds 
European Space Agency (Europees Ruimte-Agentschap) 
European Southern Observatory 
Europese Stichting voor Wetenschappen 
Europees technologie-initiatief ter stimulering van de 
samenwerking tussen lidstaten en ter bevordering van het 
industriële concurrentievermogen 
Europese Vrijhandelsassociatie 
General Agreement on Tariffs and Trade (Algemene 
overeenkomst betreffende tarieven en handel) 
Gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid 
Gemeenschappelijk Centrum voor Onderzoek 
Groep van de zeven meest geïndustrialiseerde landen 
Human Frontier Science Program 
Human Genome Organization 
International Atomic Energy Agency (Internationale Organisatie 
voor Atoomenergie) 
Internationaal Centrum voor Wetenschap en Technologie 
Intelligent Manufacturing System (intelligent produktiesysteem) 
International Cooperation (internationale samenwerking), de tweede 
activiteit van het vierde kaderprogramma van de Gemeenschap 
betreffende samenwerking op het gebied van wetenschap en 
technologie met derde landen en internationale organisaties 
26 
INTAS 
IRDAC 
ITER 
ITS 
ITU 
LMOE 
MEDA 
MPC 
NIL 
NOS 
OESO 
OL 
OTO 
PHARE 
TACIS 
UNCED 
UNESCO 
VN 
WGO 
WTO 
W&T International Association for the Promotion of the Cooperation with 
Scientists from the Independent States of the former Soviet Union 
(Internationale vereniging ter bevordering van de samenwerking 
met wetenschappers uit de onafhankelijke staten van de voormalige 
Sovjetunie) 
Industrial Research and Development Advisory Committee 
(Raadgevend Comité voor onderzoek en ontwikkeling in de 
industrie) 
Internationale Thermonucleaire Experimentele Reactor 
Instituut voor Technologische Studie 
Internationale Telecommunicatie-Unie 
Landen van Midden-en Oost-Europa 
Nieuwe begroting voor 1995-99 binnen het Europees/mediterrane 
partnerschap 
Mediterranean Partner Countries (partnerlanden uit het 
Middellandse-Zeegebied) 
Nieuwe industrielanden 
Nieuwe onafhankelijke staten van de voormalige Sovjetunie 
Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling 
Ontwikkelingslanden 
Onderzoek en technologische ontwikkeling, in de zin van de 
programma's van de Europese Gemeenschap 
Het PHARE-programma is een initiatief van de Europese Unie ter 
ondersteuning van de ontwikkeling van een grotere democratische 
familie van landen binnen een welvarend en stabiel Europa door 
het smeden van nauwere politieke en economische banden met 
Midden- en Oost-Europa 
Het TACIS-programma is een initiatief van de Europese 
Unie voor de nieuwe onafhankelijke staten en Mongolië, 
dat de ontwikkeling beoogt van harmonieuze en welvarende 
economische en politieke banden tussen de Europese Unie 
en deze partnerlanden 
United Nations Conference on Environment and Development 
(VN-Conferentie over Milieu en Ontwikkeling) 
United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization 
(Organisatie van de Verenigde Naties voor opvoeding, wetenschap 
en cultuur) 
Verenigde Naties 
Wereldgezondheidsorganisatie 
World Trade Organization (Wereldhandelsorganisatie) 
Wetenschap en techniek, in bredere zin 
27 
ISSN 0254-1513 
COM(95) 489 def. 
DOCUMENTEN 
NL 15 11 
Catalogusnummer : CB-CO-95-537-NL-C 
ISBN 92-77-94630-X 
Bureau voor officiële publikaties der Europese Gemeenschappen 
L-2985 Luxembuis lO