Nr. C 139/4 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen 5. 6. 89 
Advies over het voorstel voor een beschikking van de Raad tot vaststelling van twee specifieke 
programma's voor onderzoek en technologische ontwikkeling op milieugebied: STEP: Weten­
schap en technologie ten behoeve van de milieubescherming, EPOCH: Europees programma 
voor klimatologie en natuurrampengevaar (1989-1992) (*) 
(89/C 139/02) 
De Raad heeft op 8 december 1988 besloten, overeenkomstig artikel 130 Q van het Verdrag 
tot oprichting van de Europese Economische Gemeenschap het Economisch en Sociaal Comité 
advies te vragen over het bovengenoemde voorstel. 
De Afdeling voor milieu, volksgezondheid en consumentenvraagstukken, die met de voorbe­
reiding van de desbetreffende werkzaamheden was belast, heeft haar advies op 28 februari 
1989 goedgekeurd. Rapporteur was de heer Vercellino. 
Het Economisch en Sociaal Comité heeft tijdens zijn 264e zitting (vergadering van 30 maart 
1989) het volgende advies uitgebracht, dat met algemene stemmen is goedgekeurd. 
1. Algemene opmerkingen 
1.1. Het Comité heeft waardering voor het initiatief 
van de Commissie tot versterking en toespitsing van de 
gecombineerde onderzoekswerkzaamheden om milieu-
en klimaatveranderingen en de hiermee samenhangende 
risico's beter te kunnen beoordelen, beheersen en voor­
komen, omdat deze in sterke mate in de kwaliteit van 
het bestaan en het sociaal-economisch handelen van de 
mens ingrijpen. 
Het acht deze nieuwe start uitermate zinvol en actueel, 
nu de veranderingen van milieu en natuur en de hiermee 
samenhangende risico's in het centrum van de belang­
stelling van milieudeskundigen, staten en de publieke 
opinie in Europa en daarbuiten staan en de kwantita­
tieve en tijdsevaluaties van de huidige en toekomstige 
gevolgen hiervan voor het leven van de mens en voor 
de natuur uiteenlopen. 
Alhoewel de berekeningen en de verwachtingen t.a.v. 
de ernst van de risico's onderlinge afwijkingen vertonen, 
kan men stellen dat de achteruitgang van het milieu de 
maat voor mens en natuur al heeft overschreden en niet 
meer een kwestie is die zich „ergens in de toekomst" 
zal voordoen. 
Deskundigen schatten dat het milieubederf over een 
periode van tien jaar (volgens de meest pessimistische 
variant) of langer een point of no return zal hebben 
bereikt dan wel een niveau waarbij de prijs van het 
herstel nog maar nauwelijks door mens en natuur op 
te brengen is. De marges worden algemeen nu al zo 
smal geacht dat de grootste spoed geboden is. Het 
moeilijke onderzoek op dit gebied is een opgave als 
nooit eerder is voorgekomen en zal nauwkeuriger gege­
vens moeten opleveren die tot doeltreffender en pas­
sender beleidsmaatregelen dienen te leiden. 
1.1.1. Het Comité, dat de specifieke programma's 
STEP en EPOCH aandachtig en diepgaand heeft be­
studeerd, hecht daarom zijn goedkeuring aan de voor-
(!) PB nr. C 327 van 20. 12. 1988, blz. 10. stellen die de Commissie in dit vlak heeft gedaan met 
het oogmerk een „wetenschappelijk antwoord van de 
EG op de uitdagingen op milieugebied van de jaren 
negentig" te geven en te zorgen voor „wetenschappelijk 
en technische ondersteuning voor het milieubeleid van 
de Gemeenschap met de nadruk op de ontwikkeling 
van preventief en anticiperend beleid". Een en ander 
zal een nieuwe impuls geven aan het communautaire 
beleid op dit terrein, dat door toevoeging van een hoofd­
stuk „Milieu" aan het EEG-Verdrag (Titel VII) en 
ook door de toenemende noodzaak op de relevante 
beleidsterreinen plaats in te ruimen voor milieuaspecten 
gezien de sociaal-economische consequenties van de 
vervuiling, een nieuwe start gemaakt heeft. 
1.1.2. Ook stemt het Comité in met de drie algemene 
doelstellingen van het STEP- en het EPOCH-program-
ma, te weten: 
1) het wetenschappelijk onderbouwen van het milieu­
actieprogramma; 
2) verbeteren van de onderzoeksactiviteiten die op mi­
lieugebied in de Gemeenschap plaatsvinden door 
betere coördinatie van de nationale initiatieven en 
programma's op het gebied van onderzoek en ont­
wikkeling (O & O); 
3) bijdragen tot de bevordering en versterking van de 
economische en maatschappelijke samenhang van 
de Gemeenschap. 
1.1.3. Het Comité vindt het een goed voorstel van 
de Commissie de aandacht te concentreren op twee 
nauw samenhangende en elkaar aanvullende pro­
gramma's : EPOCH voor klimatologie en het gevaar 
van natuurrampen voor mens en milieu, en STEP voor 
de wisselwerkingen tussen het produktieproces en het 
natuurlijk leefmilieu, de mens en de verschillende as­
pecten van de menselijke activiteit. 
1.1.4. Het Comité adviseert derhalve de Commissie, 
de Raad en de lid-staten de twee programma's zo 
spoedig mogelijk goed te keuren en uit te voeren, alsme-
5. 6. 89 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen Nr. C 139/5 
de voldoende middelen ervoor vrij te maken en de 
nodige prioriteiten te stellen voor de belangrijkste 
onderzoeksgebieden, -onderwerpen en projecten. 
1.2. Financiering 
1.2.1. Voor het gehele programma is gedurende de 
vierjarige looptijd een bedrag van 115 miljoen Ecu 
nodig, namelijk: 
— 75 miljoen Ecu voor STEP, waarvan circa 6 miljoen 
voor beheer en coördinatie, 
— 40 miljoen Ecu voor EPOCH, waarvan circa 4 mil­
joen voor beheer en coördinatie. 
1.2.2. Het STEP-programma omvat negen onder­
zoeksgebieden en 28 projecten, die op hun beurt 73 
onderwerpen omvatten (voor elk onderzoeksgebied ge­
middeld 0,94 miljoen Ecu in 4 jaar en voor elk van de 
28 projecten 2,46 miljoen Ecu in 4 jaar). Het EPOCH-
programma omvat vier onderzoeksgebieden, onderver­
deeld in 21 projecten (gemiddeld 1,74 miljoen in 4 jaar 
per project). 
1.2.3. De voorgestelde bedragen lijken niet in over­
eenstemming met de ambitieuze algemene opzet van het 
programma en met de doelstellingen ervan, ook in 
verhouding tot de wetenschappelijke bijdrage en tot 
de verplichtingen van de Gemeenschap op grond van 
diverse internationale programma's waaronder het In­
ternational Geospbere Biospbere Programme (IGBP) of 
Global Change. Het Comité heeft zich al in zijn in 1986 
uitgebrachte advies over het programma voor 1986-
1990 (*) kritisch uitgelaten over de bescheiden omvang 
van de middelen (105 miljoen Ecu tegen de waarde in 
1986), terwijl de eerder verrichte werkzaamheden nog 
wel uitermate positief werden beoordeeld. Vanuit de 
industrie bestond een opvallende behoefte aan onder­
zoek naar grote technologische risico's en het milieu­
effect van produktie-installaties, terwijl in de sa­
menleving in haar geheel grote vraag was naar onder­
zoek over de reële of verwachte veranderingen op onze 
planeet als gevolg van klimaatveranderingen en andere 
natuurlijke verschijnselen. 
De in 1986 duidelijk waargenomen behoefte aan kennis 
op deze gebieden is stellig niet afgenomen, maar zelfs 
groter geworden. Niettemin zijn de hiervoor uitge­
trokken bedragen thans nauwelijks hoger dan destijds. 
1.2.4. De verdeling van de bedragen over de beide 
programma's valt gunstiger uit voor STEP (2,46 miljoen 
Ecu per project) dan voor EPOCH (1,74 miljoen Ecu 
per project). Het STEP-programma heeft betrekking 
op onderzoek naar milieuvervuiling en risico's in zeer 
uiteenlopende sectoren en omvat bijgevolg een groter 
aantal onderwerpen; daar staat tegenover dat EPOCH 
betrekking heeft op de complexe, betrekkelijk nieuwe 
aandachtsgebieden klimaatveranderingen en nafuur-
>}) PB nr. C 101 van 28. 4. 1986, blz \ e.v. lijke risico's. Hoewel dit programma al eerder gestart 
werd, zal het de aandacht stellig op nieuwe probleem­
gebieden en onderwerpen vestigen. Op dit punt moeten 
de menswetenschappen worden ingeschakeld; met name 
de geschiedkundige bestudering van klimaatveranderin­
gen en de mogelijke risico's hiervan kan interessante 
gegevens opleveren. 
1.3. Inhoud van de programma's 
1.3.1. Het Comité adviseert tot het vastleggen van 
duidelijke operationele doelstellingen waarop de be­
schikbare middelen dienen te worden afgestemd en die 
de richting van de studies moeten bepalen. 
1.3.2. Het Comité kan zich vinden in de voorgestelde 
wijze van tenuitvoerlegging van de programma's: 
onderzoekscontracten voor gezamenlijke rekening, ge­
coördineerde activiteiten, coördinatieactiviteiten, oplei-
dings- en scholingsactiviteiten, studies en analyses. 
1.4. Internationale samenwerking 
1.4.1. Het Comité staat positief tegenover een 
bredere internationale samenwerking, waarvoor ook 
niet EG-landen in Europa belangstelling zouden kunnen 
tonen. Dit zou kunnen leiden tot dwarsverbindingen en 
interacties met andere lopende onderzoeksprogramma's 
in internationaal verband. 
1.4.2. Bepaalde onderzoeksprojecten, bijvoorbeeld 
m.b.t. de verplaatsing van verontreinigende stoffen over 
lange afstand, het trekken van diersoorten of het 
klimaat in het algemeen, kunnen zonder uitgebreide 
samenwerking in de wereld niet eens worden uitge­
voerd. 
1.5. Inschakeling van de industrie 
1.5.1. Aangezien de Europese industrie beseft welke 
milieuproblemen door haar worden veroorzaakt, dient 
zij bij de voorgestelde onderzoeksprogramma's te wor­
den betrokken. De eigen onderzoekscentra van de in­
dustrie kunnen daarbij een doeltreffend samenwer-
kingsinstrument zijn. 
1.5.2. De belangstelling van de industrie gaat vooral 
uit naar onderzoek waarvan de resultaten rechtstreeks 
in de praktijk kunnen worden toegepast; men denke 
hier aan onderzoek naar grote technologische risico's 
en het milieu-effect van produktie-installaties. Hierbij 
dient men echter oog te hebben voor de sterke sa­
menhang tussen de voorgestelde programma's en de 
betekenis van zuiver wetenschappelijk onderzoek, 
waarbuiten het meer marktgerichte onderzoek van de 
industrie het beslist niet stellen kan. 
1.5.3. Het zou volgens het Comité een goede zaak 
zijn indien de industrie dank zij eenvoudiger ad­
ministratieve procedures gemakkelijker bij de uitvoe­
ring van beide onderzoeksprogramma's zou kunnen 
Nr. C 139/6 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen 5. 6. 89 
worden betrokken. Dit zou ertoe bijdragen dat de Eu­
ropese industrie in een wereld waarin de behoefte aan 
milieubescherming zich steeds sterker doet gevoelen, uit 
concurrentie-oogpunt een stevige uitgangspositie ver­
werft. 
1.5.4. De grote ondernemingen dienen het midden-
en kleinbedrijf (MKB) door middel van overdracht van 
technologie en andere maatregelen te helpen bij het 
voorzien in de kennisbehoefte van deze ondernemings­
categorie. 
1.6. Verspreiding van onderzoeksresultaten 
1.6.1. Het Comité acht het van het allergrootste be­
lang dat de resultaten van de beide onderzoeksprogram­
ma's door nationale overheidsinstanties, ondernemers 
en belanghebbende maatschappelijke groeperingen 
goed worden geëxploiteerd. 
1.6.2. Daartoe dienen gedifferentieerde informatie­
methoden te worden ontwikkeld waarmee de verschil­
lende belanghebbenden kunnen worden bereikt. 
1.6.3. De informatiestroom naar de nationale over­
heidsinstanties toe lijkt momenteel geen moeilijkheden 
op te leveren. De bevolking schijnt daarentegen weinig 
zicht op de onderzoeksresultaten te hebben, zoals het 
raadgevend comité voor O & O in de industrie 
(IRDAC) heeft opgemerkt m.b.t. het voorgaande pro­
gramma over dezelfde onderwerpen. 
2. Bijzondere opmerkingen 
2.1. STEP-programma 
2.1.1. Het hoofddoel van het onderzoeksgebied „ mi­
lieu en menselijke gezondheid" dient te zijn, de relatie 
tussen de concentratie van verontreinigende stoffen in 
het milieu en de gevolgen voor de gezondheid van de 
mens vast te stellen. 
Onderzoek naar vroegtijdige indicatoren of nieuwe me­
thoden voor epidemiologische analyses is zeer belang­
rijk, omdat met deze technieken tot het bereiken van 
dit hoofddoel kan worden bijgedragen. 
2.1.2. Op het onderzoeksgebied „Beoordeling van 
de risico's van chemicaliën " is het onderdeel betreffende 
kwantitatieve structuur/activiteitsrelaties (QSAR's) 
wellicht te vaag geformuleerd: het is niet duidelijk of 
dergelijke relaties al bestaan en moeten worden toege­
past, of dat deze nog moeten worden gevonden. Zoals 
het project is geformuleerd, lijkt het een wel zeer uitge­
strekt terrein te bestrijken. 
Voorgesteld wordt, de doelstellingen te verduidelijken 
en beter at te bakenen. 
2.1.3. Het onderzoeksgebied „Atmosferische fe­
nomenen en luchtkwaliteit" dient nauw te worden ge­
koppeld aan het EPOCH-programma en ook aan te 
sluiten bij COST-actie 611. Bovendien moet op dit 
gebied worden samengewerkt met het EUREKA-project EUROTRAC. Er dient voor een beheersstructuur te 
worden gezorgd die bevordert dat alle activiteiten tus­
sen de diverse programma's worden gecoördineerd. 
De onderzoeksresultaten van dit onderzoeksgebied kun­
nen worden gebruikt voor de evaluatie van het milieu­
effect van produktie- of dienstverleningsbedrijven, mits 
de interactie tussen deze bedrijven en het milieu met 
een bepaalde index kan worden gekwantificeerd. Een 
dergelijke index is al vaker voorgesteld, maar over de 
waarde daarvan bestaat nog geen duidelijkheid. Het 
Comité stelt voor, binnen dit onderzoeksgebied aan­
dacht en middelen te besteden aan het vaststellen van 
de index(en) voor de luchtkwaliteit. 
2.1.4. Zoals bij het onderzoeksgebied „Luchtkwali­
teit" moet ook bij „Waterkwaliteit" aansluiting wor­
den gezocht bij andere internationale projecten, hoewel 
de noodzaak hiervan vanwege de afwijkende opzet van 
dit laatstgenoemde onderzoeksgebied misschien niet di­
rect voor de hand ligt. 
Het Comité stelt voor, aandacht en middelen te be­
steden aan het vaststellen van de index(en) voor de 
waterkwaliteit (voor de redenen zie paragraaf 2.1.3). 
2.1.5. Voor het onderzoeksgebied „ Bescherming van 
bodem en grondwater" dient aansluiting te worden 
gezocht bij onderzoeksprogramma's betreffende het ge­
bruik van meststoffen en bestrijdingsmiddelen in de 
landbouw en ook bij het onderwerp erosie van het 
EPOCH-programma. Het Comité adviseert ook, aan­
dacht en middelen te besteden aan het vaststellen van 
de index(en) voor de bodemkwaliteit (voor de redenen 
zie paragraaf 2.1.3). 
2.1.6. Het onderzoeksgebied „Onderzoek naar 
ecosystemen" dient te worden gekoppeld aan al 
lopende internationale projecten als COST 647 en 
EUROCARE (EUREKA). Er dienen onderwerpen van 
fundamenteel belang te worden behandeld om een doel­
gericht milieubeleid uit te werken. Wel ontbreekt vol­
gens het Comité een duidelijke formulering van de 
doelstellingen die met het project „ terrestrische 
ecosystemen " moeten worden bereikt. Dit gebied is zo 
algemeen geformuleerd dat nauwelijks een druk van de 
echte bedoeling kan worden verkregen. 
2.1.7. Met het onderzoeksgebied „Bescherming en 
behoud van het Europees cultureel erfgoed" wordt 
gestreefd naar bescherming van het gehele erfgoed, dus 
ook van monumenten als materiële uiting van de Eu­
ropese cultuurgeschiedenis. Dit onderwerp zal verder 
worden uitgebouwd, zodat het met succes verlopen 
project van het voorgaande programma zal worden 
voortgezet. 
2.1.8. Het Comité is voorstander van bevordering 
van alle mogelijke vormen van samenwerking met de 
industrie in de lid-staten, zodat de projecten van het 
5. 6. 89 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen Nr. C 139/7 
onderzoeksgebied „ Milieubeschermingstechnologie " 
gezamenlijk worden uitgevoerd. Zo kan direct worden 
nagegaan in hoeverre de nagestreefde doelstellingen bij 
de realiteit aansluiten. 
2.1.9. Ook bij het onderzoeksgebied „Grote tech­
nologische risico's en brandveiligheid " dient naar uitge­
breide samenwerking met de industrie te worden ge­
streefd, omdat juist zij de nodige kennis voor de uitvoe­
ring van de projecten kan leveren en kan nagaan in 
hoeverre de verkregen resultaten kunnen worden toege­
past. Het Comité adviseert hierbij gebruik te maken van 
de deskundigheid die het Gemeenschappelijk Centrum 
voor Onderzoek (GCO) te Ispra op dit terrein heeft 
verworven. 
2.2. EPOCH-programma 
2.2.1. Het onderzoeksgebied „Klimaat in het verle­
den en klimaatveranderingen" lijkt van groot belang 
om de deugdelijkheid van modellen voor het volgen van 
verschuivingen in het klimaat en de luchtsamenstelling 
in de afgelopen eeuwen te kunnen beoordelen. 
2.2.2. Het onderzoeksgebied „ Klimaatprocessen en 
-modellen" dient nauw te worden verbonden met het 
onderzoeksgebied „ Atmosferische fenomenen en lucht­
kwaliteit" van het STEP-programma. Het Comité vindt 
dat de projecten duidelijk zijn geformuleerd en goed op 
elkaar aansluiten. De resultaten kunnen zijns inziens 
van groot nut zijn bij de beoordeling van het milieu­
effect van produktie- of dienstverleningsbedrijven. 
2.2.3. Het onderzoeksgebied „Klimaateffecten en 
met het klimaat samenhangende gevaren" is mede ge­
zien de bijdrage die dit tot het onderzoeksprogramma 
International Geosphere Biosphere Programme (IBBP) 
kan leveren, van grote betekenis. Volgens het Comité 
zitten ook deze projecten goed in elkaar. 
2.2.4. Het onderzoeksgebied „Aardbevingsgevaar" 
lijkt goed doortimmerd en de projecten zijn goed toege­
sneden op specifieke, naar verwachting realiseerbare 
doelstellingen. Het zou verstandig zijn, deze activiteiten 
te coördineren met de werkzaamheden die de Verenigde 
Naties aan het plannen zijn voor het internationaal 
decennium tot terugdringing van natuurrampen. 
Gedaan te Brussel, 30 maart 1989. 3. Conclusies 
Hoewel het Comité met de beide onderzoeksprogram­
ma's instemt, tekent het hierbij het volgende aan: 
— de programma's zijn goed opgezet; hierin komen 
alle zwaarwegende milieuproblemen aan de orde 
die thans de vraag opwerpen of het produktie- en 
dienstverleningssysteem zich nog wel met de be­
scherming van het natuurlijk milieu verdraagt, 
— het is zeer belangrijk dat de beide programma's qua 
opzet niet beperkt blijven tot de belangen van de 
lid-staten, maar op de ontwikkeling van de gehele 
planeet zijn toegesneden, 
— er dient beslist voor een stevige coördinatie te wor­
den gezorgd tussen de beide programma's en andere 
internationale programma's m.b.t. verwante pro­
bleemgebieden, 
— er zou een gemeenschappelijk coördinatiecomité 
voor beide programma's in het leven kunnen wor­
den geroepen dat ook zorgt voor de aansluiting van 
de programma's bij andere niet EG-programma's, 
— het is zeer aan te bevelen, de nodige maatregelen te 
nemen en gebruik te maken van gevarieerde voor­
lichtingsmethoden om de overheden, het be­
drijfsleven, de sociale partners en de bevolking te 
interesseren voor en op grote schaal te betrekken 
bij de uitvoering van de onderzoeksprojecten en de 
juiste toepassing van de resultaten hiervan, 
— met het voor de programma's uit te trekken beschei­
den bedrag kunnen helaas niet alle vermelde algeme­
ne en specifieke doelstellingen worden gerealiseerd; 
dit bedrag dient in het volgende vierjarenprogram-
ma, of, liever nog, bij de herziening van het ka­
derprogramma voor O & O te worden opge­
trokken. Voorshands moeten de voornaamste 
prioriteiten worden vastgelegd en dienen de be­
schikbare middelen te worden geconcentreerd op 
de doelstellingen die tijdens de uitvoering van de 
programma's de beste vooruitzichten bieden op het 
stuk van toekomstige mogelijkheden en afronding 
van het onderzoek. 
De Voorzitter 
van het Economisch en Sociaal Comité 
Alberto MASPRONE