Advies van het Comité van de Regio's over het "Voorstel voor een besluit van het Europees Parlement en de Raad betreffende het vijfde kaderprogramma van de Europese gemeenschap voor activiteiten op het gebied van onderzoek, technologische ontwikkeling en demonstratie (1998-2002)"

(97/C 379/07)

HET COMITÉ VAN DE REGIO'S,

gezien het voorstel van de Commissie aan het Europees Parlement en de Raad [COM(97) 142 def. - 07/0119 (COD)] ();

gezien het op 30 april 1997 genomen besluit van de Europese Commissie om, overeenkomstig artikel 198 C (eerste alinea) van het EG-Verdrag, het Comité van de Regio's over dit onderwerp te raadplegen;

gezien zijn besluit van 8 maart 1996, om commissie 7 (Europa van de burgers, onderzoek, cultuur, jeugd- en consumentenzaken) te belasten met de voorbereidende werkzaamheden;

gezien de Mededeling van de Commissie - "De toekomst uitvinden" - Europees onderzoek ten dienste van de burger (COM(96) 332 def.);

gezien het werkdocument van de Commissie "Naar het vijfde kaderprogramma: nieuwe impulsen voor het debat over de doelstellingen" (COM(96) 595 def.);

gezien het werkdocument van de Commissie "Naar het vijfde kaderprogramma: Wetenschappelijke en technologische doelstellingen" (COM(97) 47 def.);

gezien het advies van het Comité van de Regio's over het "Voorstel voor een besluit van het Europees Parlement en de Raad tot tweede aanpassing van Besluit 1110/94/EG betreffende het vierde kaderprogramma van communautaire werkzaamheden op het gebied van onderzoek, technische ontwikkeling en demonstratie (1994-1998), als aangepast bij Besluit 616/96/EG" en het "Voorstel voor een besluit van de Raad tot tweede aanpassing van Besluit 94/268/Euratom betreffende een kaderprogramma voor communautaire activiteiten op het gebied van onderzoek en onderwijs voor de Europese Gemeenschap voor Atoomenergie (1994-1998), als aangepast bij Besluit 96/253/Euratom" ();

gezien het advies van het Comité van de Regio's over het "Groenboek over innovatie" ();

gezien het advies van het Comité van de Regio's over het Groenboek van de Commissie "Onderwijs - opleiding - onderzoek: De belemmeringen voor transnationale mobiliteit" ();

gezien het advies van het Comité van de Regio's over het "Eerste actieplan voor innovatie in Europa - Innovatie ter bevordering van groei en werkgelegenheid" ();

gezien de vijfjaarlijkse evaluatie van de communautaire kaderprogramma's voor O& TO door een onafhankelijk panel, voorgezeten door de heer E. Davignon;

gezien het ontwerp-advies (CdR 158/97 rev.) dat op 11 juli 1997 door commissie 7 is goedgekeurd (rapporteur: mevrouw Tallberg),

heeft tijdens zijn 19e zitting op 17 en 18 september 1997 (vergadering van 18 september) het volgende advies uitgebracht, dat met algemene stemmen is goedgekeurd.

1. Uitgangspunt

1.1. Het Comité van de Regio's is ingenomen met het Voorstel voor een vijfde kaderprogramma op het gebied van onderzoek, technologische ontwikkeling en demonstratie voor de jaren 1998-2002. De voorgestelde actiegebieden bieden ruime mogelijkheden voor ontwikkeling op lokaal en regionaal niveau.

2. Algemene opmerkingen

2.1. Het Comité van de Regio's is zeer te spreken over de werkwijze die de Commissie heeft gevolgd bij het opstellen van de mededelingen en het werkdocument. Hierdoor is het Comité in hoge mate betrokken geweest bij de werkzaamheden die tot het uiteindelijke voorstel moeten leiden. De resultaten van de inspanningen zullen ertoe bijdragen dat ontwikkeling wordt gesteund en dat problemen op lokaal en regionaal niveau worden opgelost. Een permanente dialoog is van essentieel belang voor het benutten van de mogelijkheden die het vijfde kaderprogramma zal bieden.

2.2. Het Comité van de Regio's stemt in met het voorstel voor zes specifieke programma's en de opzet hiervan maar stelt hierop wel bepaalde aanvullingen en wijzigingen voor. Het Comité wijst er nu al op dat de standpunten die de grootste gevolgen voor de gemeenten en regio's zullen hebben, ingenomen zullen worden in de nog te bepalen details van de specifieke programma's en in de op stapel staande wijzigingen daarin. Het is van het allergrootste belang dat het Comité geraadpleegd en ingelicht wordt vóórdat hierover een standpunt wordt bepaald.

2.3. Het Comité van de Regio's zet vraagtekens bij het voorstel van de Commissie dat zij zelf de specifieke programma's ten uitvoer zal kunnen leggen. De zes programma's zijn zo belangrijk voor gemeenten en regio's, dat het Comité van de Regio's geraadpleegd wenst te worden vóórdat de programma's worden vastgesteld en vóórdat zij gedurende de looptijd worden herzien.

2.4. Het is van belang dat ook onderzoek en technische ontwikkeling een bijdrage leveren aan de oplossing van de luidende maatschappelijk problemen. Het beleid inzake onderzoek dient daarom, op de omschreven manier, nog sterker te worden gericht op zowel bevrediging van lokale en regionale maatschappelijke behoeften als steun aan het beleid van de Unie.

2.5. Een deel van de problemen die op Europees niveau behandeld worden, zijn met name op lokaal en regionaal niveau voelbaar. Het gaat hier om werkloosheid, minder werkenden die belasting betalen, milieuproblemen, vergrijzing van de samenleving, enz. Er moeten maatregelen genomen worden waardoor de burgers de probleemomschrijving herkennen en begrijpen dat de oplossingen hen ten goede komen voor wie zij bedoeld zijn.

2.6. Het Comité van de Regio's wijst op het samenspel dat op regionaal niveau plaatsvindt tussen de structuurfondsen en onderzoek en technische ontwikkeling. Ook nationale, regionale en lokale ontwikkelingssteun speelt hierbij een rol. Op lokaal en regionaal niveau dienen de verschillende maatregelen die voor eenzelfde gebied worden ingezet, gecoördineerd te worden.

2.7. Het Comité van de Regio's heeft een initiatiefadvies uitgebracht over de Mededeling van de Commissie - Prioriteiten voor het consumentenbeleid - 1996-1998 (). Het Comité stemt in met het voorstel om op het gebied van diensten van algemeen belang en maatregelen ter bevordering van de veiligheid van levensmiddelen de consument beter te beschermen, om op die manier consumptiepatronen te bevorderen die leiden tot een duurzame ontwikkeling op het gebied van milieu en volksgezondheid.

2.8. Het Comité van de Regio's is van mening dat aan de tenuitvoerlegging van het vijfde kaderprogramma actief door lokale en regionale overheden dient te worden meegewerkt. Juist deze beslissingsniveaus liggen het dichtst bij de burgers en de economische actoren. Er is grote belangstelling voor een dergelijke samenwerking.

2.9. Het Comité van de Regio's wijst op de mogelijkheid om regionale onderzoekscentra op te richten. Door middel van lokale en regionale steun voor het opzetten van dergelijke instituten kan binnen de betrokken gebieden kennis opgebouwd worden. Dit is van groot belang voor met name gemeenten en regio's. De kennis kan dan snel verspreid worden, in nauw contact met consumenten en gebruikers.

2.10. De Commissie heeft in haar mededeling "De toekomst uitvinden" () Uitdagingen en kansen omschreven waar de Unie en de lid-staten zich voor gesteld zien. Het Comité is het op dit gebied met de Commissie eens, maar wijst tegelijkertijd op de hieronder genoemde gebieden. Zij zijn van even groot belang als die in het werkdocument, en verdienen daarom ook de nodige aandacht:

- De vergrijzende bevolking en andere veranderingen in de maatschappij stellen specifieke eisen aan maatregelen, zoals kennis over nationale en internationale demografische tendensen, het verouderingsproces, preventieve werkzaamheden op het gebied van ouderdomsziekten, en verzorging.

- De snelle ontwikkelingen in o.a. de informatie- en communicatietechnologie bieden mindervaliden nieuwe, betere mogelijkheden in hun privé-leven, in het onderwijs en op de arbeidsmarkt.

Deze ontwikkeling maakt het mogelijk om obstakels uit de weg te ruimen die gehandicapten vroeger beletten op dezelfde voorwaarden als andere burgers aan het maatschappelijk leven deel te nemen.

- Tijdens de VN-conferentie te Rio kwamen de regeringsleiders overeen de lokale agenda 21 tot stand te brengen. De verantwoordelijkheid voor deze werkzaamheden ligt bij de lokale en regionale overheden. Het doel ervan is o.a. de overstap naar duurzame productiemethodes, nieuwe milieuvriendelijke producten en de overgang van recycling naar een kringloop-aanpak te bevorderen.

- Informatie- en communicatietechniek moet op lokaal, regionaal, nationaal niveau, alsook in de Unie in dienst van de democratie gesteld worden, voor informatieverstrekking en een dialoog met de burgers.

- Werkloosheid is een groot probleem voor burgers en de gemeenten en regio's waarin zij wonen. Lokale en regionale overheden doen er veel aan om werkgelegenheid te scheppen en de gevolgen van werkloosheid op te vangen.

- Maatschappelijke problemen die veroorzaakt worden door bijvoorbeeld werkloosheid, verkeersongevallen, geweld en drugs, alcohol en andere vormen van verslaving, vormen een gevaar voor de volksgezondheid.

- Er dient speciale aandacht te worden geschonken aan de behoeften en mogelijkheden van kinderen en jongeren in de veranderende samenleving.

- Als er in het kader van het vijfde kaderprogramma maatregelen genomen worden, dient aangegeven te worden welke effecten deze zullen hebben voor vrouwen en mannen, en ook moeten vrouwelijke en mannelijke onderzoekers evenveel kans op deelname hebben. O.a. dankzij onderzoek is heden ten dage bekend welke verschillende uitgangsposities en mogelijkheden mannen en vrouwen op verschillende gebieden hebben.

- Activiteiten om de lokale en regionale ontwikkeling te steunen, dienen van de allerhoogste kwaliteit te zijn. Dit vereist een gelijktijdige steun aan de ontwikkeling van verschillende regio's zodat deze op dat kwalitatief hoge niveau kunnen deelnemen. Dit hoge niveau moet tot doel hebben de samenhang te bevorderen.

- De groeiende belangstelling voor ontwikkelingssamenwerking tussen landen rond de Middellandse Zee en rond de Oostzee dient ondersteund te worden, en de uitwisseling van ervaringen tussen deze landen moet worden uitgebreid. Een dergelijke vorm van samenwerking kan samen met onderzoek leiden tot sociale samenhang.

- Lokale en regionale overheden houden zich actief bezig met personen- en goederenvervoer, en alle problemen die zich daarbij voordoen.

- Het kan noodzakelijk blijken de mobiliteit op de interne markt met onderzoek te steunen, om te laten zien hoe men in een multi-etnische samenleving kan leven.

3. Bijzondere opmerkingen

3.1. Organisatie van de programma's: meer concentratie en doelmatigheid

3.1.1. Inhoud van de thematische programma's

Het Comité van de Regio's zou graag zien dat er een sociaal-economische paragraaf wordt opgenomen waaruit blijkt dat het onderzoek de hele maatschappij bestrijkt, en niet binnen de gebieden moet blijven die in de kernactiviteiten omschreven staan. De actieradius van het voorgestelde sociaal-economisch onderzoek is onvoldoende. Het dekt niet alle gebieden waarop de voorgestelde kernactiviteiten van toepassing zijn. Er is een eigen, thematisch programmagebied nodig waarbinnen het effect van de verschillende inspanningen in een algemene samenhang kunnen worden beschreven.

3.1.2. Kernactiviteiten

3.1.2.1. Het Comité is ingenomen met het feit dat bij de tenuitvoerlegging van grote delen van de programma's de gebruiker en de consument voor ogen zullen worden gehouden. Lokale en regionale overheden spelen daarom een sleutelrol bij het opstellen van deelprogramma's en de verspreiding van onderzoeksresultaten.

3.1.2.2. Het Comité van de Regio's merkt op dat kernactiviteiten aan de hand van een bottom-up benadering moeten worden uitgevoerd. Hiertoe moeten de programma's zo worden opgezet dat zo'n aanpak haalbaar is. Dit vereist dat de leiding van de programma's kennis over o.a. de mening van consument en gebruiker heeft of opdoet.

3.1.3. Coördinatie en flexibiliteit

3.1.3.1. Het Comité van de Regio's zou graag zien dat de programma's in het komende kaderprogramma ten opzichte van de huidige situatie beter gecoördineerd worden. Deze coördinatie mag echter noch een vereenvoudiging van het beheer in de weg staan, noch ten koste van het subsidiariteitsbeginsel gaan.

3.1.3.2. Het Comité van de Regio's erkent dat er behoefte aan "vrije ruimte" bestaat. Het Comité dringt erop aan geraadpleegd te worden vóórdat er besluiten over de toepassing en de doelstelling van de maatregelen worden genomen.

3.1.4. Betere en aangepaste beheersprocedures

3.1.4.1. Het Comité van de Regio's zet vraagtekens bij het feit dat de Commissie zelf de specifieke programma's ten uitvoer zal kunnen leggen. Deze programma's zijn van groot belang voor de lokale en regionale overheden. Daarom moeten consumenten en gebruikers centraal staan bij het vinden van de verschillende oplossingen. De Commissie staat echter op grote afstand van gemeenten, regio's, gebruikers en consumenten. Daarom betwijfelt het Comité of een groep personen binnen de Commissie de belangen van deze groepen bij het vaststellen van de specifieke programma's wel goed kan behartigen. Deze twijfel zou enigszins kunnen worden weggenomen als er een raadgevende groep bestaande uit vertegenwoordigers van het lokale en regionale niveau zou bestaan.

3.1.4.2. Het Comité van de Regio's staat erop dat er vormen van samenspraak tussen de Commissie en vertegenwoordigers van gemeenten en regio's worden opgezet, en dat de kennis die zij bezitten en hun belangen in acht worden genomen.

3.1.5. Financiële en begrotingsaspecten

3.1.5.1. Het Comité van de Regio's is van mening dat voor het vijfde kaderprogramma in spe tenminste evenveel geld moet worden uitgetrokken als voor het lopende programma, en dat het programma ook moet openstaan voor lokale en regionale projecten die deze vorm van financiering nodig hebben. De voorgestelde verdeling van het bedrag over de verschillende onderdelen van het komende kaderprogramma lijkt weloverwogen te zijn.

3.1.5.2. Het Comité van de Regio's wil in de toekomst graag worden geraadpleegd vóórdat er besluiten over de specifieke programma's worden genomen. De opzet hiervan zal van invloed op de ontwikkeling zijn en daardoor van groot belang voor regio's en gemeenten zijn.

3.2. Selectiecriteria voor de thema's en doelstellingen van de communautaire activiteiten

3.2.1. Het Comité van de Regio's schaart zich achter de door de Commissie voorgestelde doelstellingen, waarbij instandhouding en ontwikkeling van de kwaliteit van het Europese onderzoek, behoeften van de burgers en het Europese concurrentievermogen dezelfde prioriteit krijgen. Het Comité mist een precisering op dit gebied, die wel in het werkdocument van de Commissie () is te vinden.

3.2.2. Het Comité van de Regio's wijst erop dat de criteria zo geïnterpreteerd moeten worden dat de onderzoeksresultaten ook op kennis en technieken gericht zijn die voor zowel bedrijven als maatschappelijke instellingen gebruikt kunnen worden bij hun dienstverlening aan de burgers.

3.2.3. Het Comité van de Regio's stemt in met de criteria in verband met "toegevoegde waarde op Europees niveau". Toch wijst het Comité er ook op dat er een actieve bijdrage van de Unie nodig kan zijn om in verschillende regio's een "kritische massa" te bereiken, zodat deze aan de verschillende onderzoeksgebieden kunnen deelnemen. Een dergelijke bijdrage kan bijvoorbeeld in het kader van de drie horizontale programma's geleverd worden.

3.3. Programma's: inhoud en doelstellingen

3.3.1. Het Comité van de Regio's onderstreept de behoefte aan interdisciplinaire activiteiten. Er is vaak behoefte aan dergelijke activiteiten die met het lokale en regionale niveau van doen hebben. Voor een interdisciplinaire aanpak is coördinatie van de inspanningen noodzakelijk.

3.3.2. Het Comité van de Regio's onderstreept dat de onderzoeksinfrastructuur gesteund moet worden. Daardoor wordt het mogelijk om in alle delen van de Unie veelbelovende projecten op te zetten.

Thematische programma's

3.3.3. Ontsluiting van biologische en ecologische hulpbronnen

3.3.3.1. Biologische hulpbronnen en ecologische aspecten (I): Gezondheid en voeding

Het Comité van de Regio's stelt voor in verband met de gekke-koeienziekte en het wantrouwen t.a.v. de kwaliteit van het voedsel, mede vanwege de recente ophef over genetisch gemanipuleerde levensmiddelen, een deelprogramma voor steun aan zowel consumenten als producenten op te zetten. Dit zou alle aspecten van de levensmiddelenproductie moeten omvatten, zoals bijvoorbeeld kwaliteitstesten en optimalisering van voedingswaarde en veiligheid. Opgemerkt moet worden dat de lokale en regionale overheden in veel landen verantwoordelijk zijn voor de controle op levensmiddelen.

Het CvdR is van mening dat ook het onderzoek naar nieuwe voedingsmiddelen, zoals nutraceutica, die therapeutische of preventieve eigenschappen hebben, speciale aandacht moet krijgen.

3.3.3.2. Biologische hulpbronnen en ecologische aspecten (II): Beheersing van virus- en infectieziekten

- Het Comité van de Regio's is van mening dat de volksgezondheid zeer belangrijk is. Het is volgens artikel 129 tevens één van de gebieden waarop de Unie bevoegd is. Er dienen maatregelen getroffen te worden om ziektes te bestrijden en vooral met behulp van preventieve maatregelen de volksgezondheid in verschillende landen en bevolkingsgroepen zoveel mogelijk te verbeteren. Dit moet gebeuren door de volksgezondheid een hogere prioriteit te geven en er meer middelen voor vrij te maken.

- Het Comité zou graag willen dat de gevolgen van de vergrijzing in een bredere context worden bestudeerd. Er is behoefte aan meer kennis over hoe behoeften en hieruit voortkomende problemen, zoals op het gebied van demografie, ouderdomsziekten en de financiële gevolgen daarvan voor de gezondheidszorg, kunnen worden opgelost. In vele lid-staten slaat de vergrijzing toe; dit verschijnsel heeft gevolgen voor de verantwoordelijkheid voor de burgers op lokaal en regionaal niveau.

3.3.3.3. Biologische hulpbronnen en ecologische aspecten (IV): Waterbeheer en -kwaliteit

Het Comité van de Regio's stemt in met de opvatting dat de beschikbaarheid van schoon water voor alle burgers een centraal probleem is. Het is duidelijk dat deze kwestie niet in alle lid-staten dezelfde gevolgen heeft, omdat de omstandigheden niet overal hetzelfde zijn. Dit is van invloed op de vraag hoe het programma er uitziet. De lokale overheden zijn in veel landen verantwoordelijk voor de watervoorziening.

3.3.3.4. Biologische hulpbronnen en ecologische aspecten (V): Interacties tussen milieu en gezondheid

Het Comité van de Regio's is het met de Commissie eens dat er maatregelen moeten worden genomen om de aantasting van het milieu tegen te gaan. De invloed van het milieu op de watervoorziening is groot. Veel soorten milieuvervuiling zijn van invloed op het drinkwater, grotere waterlopen, en binnenzeeën zoals de Oostzee.

3.3.3.5. Biologische hulpbronnen en ecologische aspecten (VI): Geïntegreerde ontwikkeling van plattelands- en kustgebieden

Het Comité van de Regio's heeft al eerder gewezen op de behoefte aan ontwikkelingsmaatregelen voor dunbevolkte- en kustgebieden. Eenzelfde behoefte bestaat aan de scherenkusten. Maar momenteel vindt de ontwikkeling al plaats op andere gebieden dan de landbouw, bosbouw en visserij. Het bosonderzoek verdient meer aandacht. Door de toetreding van nieuwe lid-staten is het van groter belang geworden dat dit onderwerp benadrukt wordt. De gezamenlijke inzichten binnen oude en nieuwe lid-staten dienen te worden toegepast ten bate van gebruikers van houtvezels en producenten, b.v. in plattelandsgebieden. Toerisme en informatie- en communicatietechnologie (ITC) zijn andere gebieden die van groot belang zullen worden. Het Comité is van mening dat er onderzoek nodig is om de ontwikkeling op deze gebieden te steunen.

3.3.3.6. Algemene activiteiten voor de ontwikkeling van algemeen inzetbare technologie en fundamenteel onderzoek

Het Comité van de Regio's heeft al eerder gewezen op de behoefte aan kennis waardoor mensen ertoe aangezet worden gebruik te maken van nieuwe inzichten b.v. op het gebied van de volksgezondheid, en zij hun gedrag veranderen. In dit verband dient verder onderzoek te worden uitgevoerd in combinatie met educatieve gezondheidsprogramma's, die in het gedrag van burgers positief zouden kunnen beïnvloeden.

3.3.4. Totstandbrenging van een gebruikersvriendelijke informatiemaatschappij

3.3.4.1. Algemene doelstellingen

Het Comité van de Regio's steunt de voor de verschillende programma's geformuleerde doelstellingen. Het Comité mist de eis dat de gebruikersvriendelijke ontwikkeling van de informatiemaatschappij moet resulteren in oplossingen die voor zowel mannen als vrouwen, van verschillende leeftijden en in verschillende levensfasen, acceptabel zijn.

Het Comité van de Regio's benadrukt dat de informatiemaatschappij in de toekomst van groot belang voor de Europese burgers zal zijn. Daarom is er een infrastructuur en een tarievenstelsel nodig dat de informatie- en communicatiesystemen in praktijk voor iedereen toegankelijk maakt.

3.3.4.2. Informatiemaatschappij (I): systemen en diensten voor de burger

- Het Comité van de Regio's wil met name wijzen op de behoeften van mindervaliden. Zij hebben, naast andere maatregelen, vooral hulpmiddelen nodig die een goede kwaliteit van leven en zelfstandigheid, zowel privé als op de arbeidsmarkt, mogelijk maken, b.v. door middel van werken op afstand.

- Het Comité dringt aan op een onderzoeksgebied dat in de behoeften van het democratische systeem voorziet. De ontwikkelingen op het gebied van informatie- en communicatietechnologie (ICT) bieden politieke organisaties op lokaal, regionaal, nationaal en Europees niveau nieuwe mogelijkheden. Een dialoog met de burgers kan daardoor in een nieuwe vorm gevoerd worden, waardoor zij kunnen deelnemen aan de democratische processen. Om oplossingen te kunnen uitwerken, is er onderzoek op dit gebied nodig.

- Het Comité dringt aan deze kernactiviteit ook te richten op coördinatie van verschillende toepassingen van ICT vanuit het oogpunt van de gebruiker, met name op het gebied van onderwijs, gezondheidszorg, ouderen, gemeenten en steden, milieu en vervoer. Toepassingen op nationaal, regionaal en lokaal niveau dienen gecoördineerd te worden. Een voorbeeld van een lopende activiteit op dit gebied zijn de "digital sites" in gemeenten, steden en regio's (IADS, Integrated Actions for Digital Sites). Deze doelstelling van de kernactiviteit is opgenomen in het werkdocument van de Commissie.

3.3.4.3. Informatiemaatschappij (II): nieuwe werkmethoden en elektronische handel

Het Comité van de Regio's benadrukt de waarde van de voorgestelde ontwikkeling. Met het oog op de ontwikkeling die al aan de gang is, is de titel echter veel te beperkt. Deze zou veranderd kunnen worden in "nieuwe werkmethoden en elektronisch handelsverkeer". Openbare aanbestedings- en betaalsystemen, die deel uitmaken van het elektronisch handelsverkeer, zullen erg belangrijk worden voor gemeenten, regio's, en de bedrijven waar zij zaken mee doen.

3.3.4.4. Informatiemaatschappij (III): multimedia-inhoud

Het Comité is het ermee eens dat er steun aan de genoemde gebieden verleend moet worden. Eén van die gebieden is leren tijdens de gehele loop van het leven. Dit principe zal centraal staan bij het verminderen van het risico dat zij hen die momenteel werk hebben, hun baan verliezen en bij de uitbreiding van de kansen op werk voor hen die werkloos zijn. Bovendien kan langs deze weg sociale uitsluiting worden bestreden.

3.3.4.5. Informatiemaatschappij (IV): essentiële technologie en infrastructuur

Het Comité van de Regio's benadrukt dat de functionele eisen die aan techniek gesteld worden, geformuleerd moeten worden door de gebruikers zoals burgers, politici en bedrijfsleven, terwijl de technische ontwikkeling voornamelijk een zaak van de producenten is.

3.3.5. Bevordering van een concurrerende en duurzame groei

3.3.5.1. Concurrerende en duurzame groei (I): producten, procédés, organisatie

- Het Comité van de Regio's is ingenomen met het feit dat technologie en ecologie binnen "Concurrerende en duurzame groei" evenveel steun krijgen. Er dient overgestapt te worden op producten, procédés en vormen van arbeidsorganisatie die de overgang naar een "kringloopsamenleving" vergemakkelijken.

- Het Comité vindt het van belang dat de OTO-middelen worden ingezet om dit te bereiken. Tijdens de VN-conferentie te Rio in 1992 over milieu en ontwikkeling kwamen de regeringsleiders overeen dat er een Lokale Agenda 21 opgesteld zou worden. Gemeenten en regio's spelen hierbij een sleutelrol.

- Het Comité onderstreept hoe belangrijk het is dat er slechts weinig tijd tussen nieuwe kennis en de toepassing ervan in de industrie zit. Er is een nauwe samenwerking nodig tussen degenen die behoefte aan de oplossing van een probleem hebben, en het onderzoek dat oplossingen zou kunnen ontwikkelen in de vorm van kennis of nieuwe technologie. Dit is van belang voor een goed concurrentievermogen ten opzichte van landen buiten de Unie. Uit deze kernactiviteit blijkt dat het van belang is dat er binnen de looptijd van het kaderprogramma nieuwe prioritaire gebieden kunnen worden toegevoegd.

3.3.5.2. Concurrerende en duurzame groei (II): duurzame mobiliteit en intermodaliteit

Het Comité van de Regio's is van mening dat de ontwikkeling van in milieu-opzicht duurzame transportsystemen nauw verbonden is met lokale en regionale ruimtelijke ordening en milieubeleid. Onderzoek op het gebied van infrastructuur en toegankelijkheid moet Europese, nationale, regionale en lokale ambities steunen.

3.3.5.3. Concurrerende en duurzame groei (IV): technologieën van de zee

Het Comité van de Regio's wil nogmaals wijzen op de uiteenlopende omstandigheden in verschillende regio's binnen de Unie. Voor behoeften in arctische en subtropische gebieden moeten verschillende oplossingen gevonden worden. Naast het vinden van oplossingen voor behoeften die ontstaan door verschillende klimaten, zijn er ook oplossingen nodig voor regionale en interregionale transportsystemen, en voor de binnenvaart.

3.3.5.4. Concurrerende en duurzame groei (V): geavanceerde energiesystemen en -diensten

Het Comité van de Regio's wijst op de behoefte aan ontwikkeling van nieuwe, duurzame energie, waaronder zonne-energie en verschillende soorten geothermische energie. Zo zal onderzoek naar waterstof als energiebron van belang zijn voor de ontwikkeling van het motorvoertuig van de toekomst. Door middel van uitwisseling van ervaringen met energiebesparing en toekomstige kleinschalige oplossingen, wordt het mogelijk zowel energie- als milieudoelstellingen te verwezenlijken. Daarbij komt nog dat al deze oplossingen ook zicht op nieuwe werkgelegenheid bieden.

3.3.5.5. Concurrerende en duurzame groei (VI): de stad van morgen

Het Comité is ingenomen met het voorstel de stad tot onderzoeksgebied te verklaren. De voorgestelde zwaartepunten zijn goed uitgekozen, alhoewel voor een dergelijk programma nog een extra aantal gebieden moeten worden aangewezen. Gedacht wordt hierbij aan de leef- en werkomstandigheden in steden, de vergrijzing, een hoog percentage allochtonen en de effecten van het toenemend gebruik van informatie- en communicatietechnologie.

De gevolgen van verschijnselen als drugsgebruik, geweld, discriminatie en werkloosheid dienen zo te worden onderzocht dat maatregelen kunnen worden uitgewerkt om hiertegen op te treden. De moderne samenleving met al haar mogelijkheden en tekortkomingen is het eerst in de stad zichtbaar. Daarom is het voor het onderzoek uitermate belangrijk na te gaan hoe de mogelijkheden kunnen worden uitgebuit en de gerezen problemen kunnen worden opgelost.

Tal van de beschreven verschijnselen komen in grote steden voor het eerst tot uiting en breiden zich vervolgens naar kleinere steden uit. Andere verplaatsen zich van steden naar het platteland. In elk geval kan van interactie tussen stad en land worden gesproken. Bij de bestudering van de stad van de toekomst dient dit gegeven in aanmerking te worden genomen om een beter inzicht in de verschillende processen te krijgen.

Het CvdR onderstreept de behoefte aan de voorgestelde investering in democratische informatienetwerken (de "digitale stad"). Daarbij is het zaak te zorgen voor de nodige samenhang met de inspanning ten aanzien van de kernactiviteit informatiemaatschappij: (I) systemen en diensten voor de burgers, zodat alle in nationaal, regionaal en lokaal verband te ontwikkelen toepassingen vanuit de invalshoek van de gebruiker op elkaar worden afgestemd.

Horizontale programma's

3.3.6. Bevestiging van de internationale rol van het communautaire onderzoek

3.3.6.1. Het Comité van de Regio's acht de samenwerking met mediterrane derde landen van groot belang. In het afgelopen jaar is een vergelijkbare samenwerking met de landen rond de Oostzee op poten gezet. In beide gevallen heeft de samenwerking tussen lid-staten en derde landen tot doel oplossingen te vinden voor kwesties die van gemeenschappelijk belang zijn. Het moet mogelijk zijn de projecten uit te breiden en ervaringen uit te wisselen.

3.3.6.2. Het Comité is van mening dat er eenvoudige regels nodig zijn voor de financiering van de deelname van derde landen aan OTO-projecten. Als het land dat wil deelnemen daarvoor moet betalen, ontstaan er economische beperkingen. Dit geldt bijvoorbeeld voor de landen in Midden- en Oost-Europa. Financiering via Phare, Tacis en MEDA lijkt met het oog op de ingewikkelde regels nogal lastig te zijn. Voor ontwikkelingslanden is het vaak onmogelijk om zelf een financiële bijdrage te leveren. Vooral voor hen kan een apart budget nodig zijn.

3.3.7. Innovatie en deelneming van het MKB

3.3.7.1. Het Comité van de Regio's stemt in met de voorstellen betreffende ondersteuning van de deelname van het MKB en het benutten van innovaties.

3.3.7.2. Het Comité benadrukt dat de vorm van individuele projecten van groot belang kan zijn voor de mogelijkheden die het MKB heeft om eraan deel te nemen. Hoe groter de projecten economisch en inhoudelijk zijn, hoe moeilijker het om praktische redenen voor het MKB is om deel te nemen, en de financiering daarvan rond te krijgen. Een probleem vormen de vele actoren die de lokale en regionale ontwikkeling steunen. Dergelijke steun wordt op lokaal, regionaal, nationaal en Europees niveau geboden door o.a. de structuurfondsen en O& TO. Kleine en middelgrote bedrijven hebben een aanzienlijke behoefte aan steun om succesvolle wegen door de regelgeving te vinden, zonder daarbij het aantal tussenliggende interface-structuren wordt uitgebreid.

3.3.7.3. Het Comité dringt aan op maatregelen die bedrijven meer mogelijkheden bieden om personeel in dienst te nemen. Deze maatregelen dienen onderzoekers mobieler te maken en hun meer gelegenheid te geven om praktische ervaring in het bedrijfsleven op te doen, en met name het aannemen van jonge onderzoekers en ingenieurs over de landsgrenzen heen te vergemakkelijken. Dit is een noodzakelijk onderdeel van de uitwisseling van innovaties en technieken.

3.3.7.4. Het Comité wijst erop dat de deelname van het MKB aan O& TO moet geschieden aan de hand van een bottom-up aanpak. Die aanpak berust op kennis die op lokaal en regionaal niveau aanwezig is. Het is belangrijk dat deze aanpak in de administratieve begeleiding en het beheer van de programma's verwerkt wordt. Dat kan gebeuren door vertegenwoordigers van lokale en regionale overheden te verbinden aan b.v. onderzoeksinstituten en universiteiten, alsmede aan het beheer van de programma's.

3.3.7.5. De overheden spelen, vanwege hun verantwoordelijkheid voor en samenwerking bij de lokale en regionale ontwikkeling, een sleutelrol bij het vinden van steun voor de gewenste ontwikkeling, door middel van samenwerking met een groot aantal actoren. Hun inspanningen om het bedrijfsleven te steunen, omvatten lokale financieringsvormen, advies, mogelijkheden het personeel op te leiden of bedrijfsleiders aan te stellen.

3.3.8. Verhoging van het menselijk potentieel

Het Comité van de Regio's onderstreept dat het van belang is dat door middel van maatregelen zowel de deelname van mannen als die van vrouwen aan ontwikkelingsprogramma's ondersteund wordt, en dat ernaar gestreefd moet worden voortaan evenveel mannen als vrouwen voor deze programma's aan te stellen. De steun moet tevens zo verleend worden dat onderzoekers uit alle regio's de kans krijgen met elkaar te wedijveren om topprojecten.

4. Conclusies

4.1. Het Comité van de Regio's is ingenomen met het feit dat de Commissie ervoor heeft gekozen het komende kaderprogramma in samenspraak met o.a. het Comité uit te werken. Uit deze samenspraak is gebleken dat de uitdagingen en mogelijkheden die tot de uitgangspunten van het kaderprogramma behoren, dezelfde zijn als die op lokaal en regionaal niveau. De uit het programma voortvloeiende OTO-werkzaamheden zijn voor de gemeenten en regio's van het grootste belang.

4.2. Het Comité van de Regio's stemt in met het voorstel voor zes specifieke programma's, waaraan het evenwel bepaalde aanvullingen en wijzigingen toevoegt. Tegelijkertijd is het duidelijk dat in de specifieke programma's precies zal worden aangegeven hoe deze programma's in gemeenten en regio's ten uitvoer zullen worden gelegd.

4.3. Het Comité van de Regio's zet vraagtekens bij het voorstel van de Commissie dat zij zelf de specifieke programma's ten uitvoer zal kunnen leggen. Het Comité van de Regio's wenst geraadpleegd te worden vóórdat de specifieke programma's vastgesteld worden, zodat de belangen van gemeenten, regio's, gebruikers en consumenten in acht kunnen worden genomen.

4.4. Volgens het Comité van de Regio's bestaat er behoefte aan een breed sociaal-economisch programma waarbinnen het onderzoek de hele maatschappij bestrijkt. Het voorstel om een sociaal-economische paragraaf in de kernactiviteiten op te nemen leidt tot een versnippering die bemoeilijkt of verhindert dat verschillende inspanningen in een groter perspectief worden geplaatst. Het is niet voldoende elke inspanning op zichzelf te beoordelen. Het is belangrijk dat het totale effect beschreven wordt.

4.5. Het Comité van de Regio's wijst op drie gebieden waarop onderzoek en ontwikkeling van bijzonder groot belang zijn of die speciale aandacht verdienen. Het eerste betreft mindervaliden voor wie de ontwikkelingen nieuwe, betere mogelijkheden bieden in hun privé-leven en op de arbeidsmarkt. De ontwikkeling die al in de informatie- en communicatietechnologie heeft plaatsgevonden heeft duidelijk gemaakt hoe groot de mogelijkheden zijn.

4.6. Het tweede betreft de verschillende behoeften en belangen die mannen en vrouwen hebben, en die bij het opstellen van de specifieke programma's aandacht verdienen. Als er op het gebied van informatie- en communicatietechnologie (ICT) en duurzame ontwikkeling maatregelen worden genomen, dienen deze zo te worden vormgegeven dat een ontwikkeling wordt aangemoedigd die de beide geslachten gelijke voorwaarden biedt. Daar waar nog verschillen bestaan, moeten de inspanningen een verandering in de richting van gelijke kansen voor mannen en vrouwen steunen.

4.7. Het derde gebied betreft de vergrijzing. Dit is van invloed op de behoefte aan inspanningen op het gebied van ICT, onderzoek naar ouderdomsziekten, de financiële gevolgen daarvan voor de gezondheidszorg, enz. In scenario's voor b.v. de stad van morgen zal demografie een belangrijke plaats innemen.

4.8. Binnen de drie thematische programma's benadrukt het Comité een aantal gebieden. De productie van levensmiddelen heeft veel in de aandacht gestaan in verband met de gekke-koeienziekte. Op het gebied van "Voeding en gezondheid" wordt voorgesteld een breed deelprogramma op te zetten dat alle aspecten van de productie van levensmiddelen omvat. De kennis die opgedaan wordt, zal zowel producenten als consumenten ten goede komen.

4.9. Voorgesteld wordt, het onderzoeksgebied "Beheersing van virus- en infectieziekten" in een bredere context te plaatsen. Hierbinnen worden problemen rond volksgezondheid en vergrijzing behandeld.

4.10. De informatiemaatschappij is van bijzonder grote invloed op gemeenten en regio's. Binnen "Systemen en diensten voor de burger" wordt een onderzoeksgebied voorgesteld dat in de behoeften van het democratische systeem voorziet. De techniek biedt mogelijkheden voor het opzetten van een nieuw forum voor overleg tussen burgers en politici op lokaal, regionaal, nationaal en Europees niveau. Een tweede gebied dat benadrukt wordt is coördinatie van verschillende toepassingen op lokaal, regionaal en nationaal niveau vanuit het oogpunt van de gebruiker.

4.11. De invulling van het programma "Concurrerende en duurzame groei" is van speciaal belang vanwege de werkzaamheden met de Lokale Agenda 21. De ondersteunde projecten dienen duidelijk te maken hoe hun resultaten bijdragen aan het bereiken van de doelstelling om tot een "kringloopsamenleving" te komen.

4.12. Het Comité van de Regio's is ingenomen met het voorstel voor een interdisciplinair programma rond "De stad van morgen". Maatregelen om de toekomstproblematiek uit te werken en problemen het hoofd te bieden zijn belangrijk voor de burgers. Het is van belang dat het wederzijdse beïnvloeding tussen grote steden, minder grote steden, en het platteland onderstreept wordt.

4.13. Het Comité merkt ook op dat de maatregelen voor het MKB van belang zijn. Het moet het MKB gemakkelijker worden gemaakt om deel te nemen aan onderzoeksprojecten, onderzoeksresultaten te benutten en gekwalificeerd personeel aan te trekken.

Brussel, 18 september 1997.

De voorzitter van het Comité van de Regio's

Pasqual MARAGALL i MIRA

() PB C 173 van 7. 6. 1997, blz. 30.

() PB C 337 van 11. 11. 1996, blz. 55.

() PB C 182 van 24. 6. 1996, blz. 1.

() PB C 215 van 16. 7. 1997, blz. 1.

() PB C 244 van 11. 8. 1997, blz. 9.

() COM(95) 519 def.

() COM(96) 332 def.

() COM(97) 47 def.