Advies van het Economisch en Sociaal Comité over de "Mededeling 'Europese Gemeenschap - huidige en toekomstige gasvoorziening'"

(96/C 204/21)

De Commissie heeft op 24 november 1995 besloten, overeenkomstig artikel 198, lid 2 van het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap, het Economisch en Sociaal Comité te raadplegen over voornoemde mededeling.

De Afdeling voor energie, nucleaire vraagstukken en onderzoek, die met de voorbereiding van de desbetreffende werkzaamheden was belast, heeft haar advies op 9 april 1996 goedgekeurd. Rapporteur was de heer Lyons.

Het Economisch en Sociaal Comité heeft tijdens zijn 335e Zitting (vergadering van 24 april 1996) het volgende advies uitgebracht, dat met 36 stemmen vóór (bij 7 onthoudingen) is goedgekeurd.

1. Zienswijze van de Commissie - korte samenvatting van de Mededeling

1.1. In nagenoeg alle lid-staten wordt het marktaandeel van aardgas groter. De afhankelijkheid van invoer uit derde landen zal waarschijnlijk toenemen; wordt nu bijna 40 % van de totale voorraad ingevoerd, tegen 2010 zal dat ongeveer 60 % zijn en rond 2020 misschien wel 75 %. Aardgas zal steeds meer worden gebruikt als brandstof voor elektrische centrales.

1.2. Het gecontracteerde gasaanbod voldoet ruimschoots aan de voor het jaar 2000 geraamde vraag, maar ligt tot 20 % onder de in 2010 te verwachten vraag.

1.3. Niettemin stelt de Commissie: "(...) de voor de EG beschikbare potentiële gasvoorraden, zowel intern als extern, zijn zeer groot en voldoende om tot ver in de volgende eeuw aan de vraag te voldoen." De belangrijkste leveranciers zijn Rusland, Noorwegen en Algerije. In het Midden-Oosten en Centraal Azië bevinden zich aanvullende gasreserves, maar de exploitatie hiervan is waarschijnlijk een kostbare aangelegenheid. De toenemende afhankelijkheid van de Unie van ingevoerd aardgas zal doorwerken in haar betrekkingen met de exporterende landen.

1.4. Als brandstof voor elektrische centrales heeft gas een aantal technische en economische voordelen. De verwachting is dat deze centrales verantwoordelijk zullen zijn voor 50 % van de voorziene toename van het gasverbruik tot 2010. Mocht deze verwachting uitkomen, dan nemen elektrische centrales in 2010 bijna een derde van het totale gasverbruik in de Unie voor hun rekening.

1.5. Wat de zekerheid van de voorziening betreft, zou de Unie in het ergste geval - d.w.z als de levering door Rusland en Algerije gelijktijdig stilvalt - nog 5 maanden lang vooruit kunnen, al bestaan er tussen de verschillende lid-staten grote verschillen. Toepassing van de "EG-dimensie", ofte wel de integratie van de Europese gasnetten, is van doorslaggevend belang voor de zekerheid van de gasvoorziening.

1.6. De integratie van de communautaire gasnetten is voorlopig echter nog toekomstmuziek. Als een groot deel van de leveranties nu ineens wegviel, zou een aantal lid-staten, waaronder in de eerste plaats Oostenrijk, Finland en Spanje, en zolang het gasnet nog niet volledig is geïntegreerd ook Frankrijk en België, in meerdere of mindere mate kwetsbaar zijn.

1.7. De Commissie wijst dan ook op het belang van de onder het TEN-programma vallende gasprojecten, en benadrukt dat nieuwe ondergrondse gasopslagfaciliteiten moeten worden ontwikkeld. Ook vindt zij dat nader onderzocht dient te worden in hoeverre de industrie en de elektriciteitssector in staat zijn leveringsonderbrekingen op te vangen. Zo is volgens de Commissie veel meer samenwerking vereist en moeten in EU-verband noodrichtlijnen worden opgesteld. Zij dringt er bij de Raad op aan zijn goedkeuring te verlenen aan de onderhavige Mededeling, en er zo voor te zorgen dat de hierin aan de orde gestelde punten onderzocht worden. De Commissie zal dan te zijner tijd opnieuw verslag uitbrengen aan de Raad.

2. Algemene opmerkingen

2.1. Uit bovenstaande samenvatting van de Mededeling noch uit de samenvatting van de Commissie zelf blijkt de werkelijke betekenis van de betrokken materie voor de ontwikkeling van de Unie.

2.2. Er ligt voor de Unie geen situatie in het verschiet waarin zij, onder normale omstandigheden, in absolute zin niet in haar gasbehoefte zou kunnen voorzien. Het punt is echter dat zij te afhankelijk wordt van te weinig externe leveranciers, wat in de eerste decennia van de volgende eeuw kan leiden tot een ongewenste economische en politieke kwetsbaarheid, en dat het niet ondenkbaar is dat van deze kwetsbaarheid misbruik zal worden gemaakt. Aangezien gas dan een belangrijke brandstof voor elektrische centrales is, zou deze kwetsbaarheid bovendien wel eens schadelijke gevolgen kunnen hebben.

2.3. Opvangen van onvoorziene tekorten

2.3.1. In de eerste twee alinea's van paragraaf 5.2 van haar Mededeling stelt de Commissie dat kortdurende onderbrekingen in de aanvoer van gas kunnen worden opgevangen. Zij lijkt zich in het algemeen geen zorgen te maken.

2.3.2. In de rest van paragraaf 5.2 gaat de Commissie in op de aanpak van crisissituaties. Dit zijn situaties waarin zich een terugval in de levering door Rusland en/of Algerije voordoet. De Commissie trekt uit haar analyse de voor de hand liggende conclusie dat zo'n onderbreking van de levering het best door samenwerking op communautair niveau kan worden opgevangen, en dat een onderbreking van de gastoevoer uit Rusland de Unie zwaarder zal treffen dan een stagnatie van de levering door Algerije. Niettemin zou de Unie volgens de Commissie een terugval van 36 % in de levering door Rusland gedurende 283 invoerdagen kunnen opvangen.

2.3.3. Mochten dergelijke crisissituaties zich werkelijk voordoen, dan zouden de gevolgen ervan per lid-staat flink verschillen. Zweden heeft geen gas en is ook niet van plan het in te voeren. Voor praktische doeleinden kunnen Nederland en het Verenigd Koninkrijk wat aardgas betreft zichzelf bedruipen. Dit geldt niet voor Duitsland, maar deze lid-staat importeert uit Nederland, Noorwegen en Rusland, heeft daarnaast nog een aantal andere invoerkanalen, en kan zelfs een ernstige stagnatie in de levering geruime tijd opvangen.

2.3.4. Andere lid-staten staan er minder goed voor. Met name Oostenrijk, Finland, Italië, Luxemburg en Spanje zijn kwetsbaar. Voor Griekenland en Portugal zal hetzelfde gelden als zij de komende jaren worden aangesloten op een aardgasnet. De conclusie van de Commissie dat de Unie een ernstige terugval van 36 % in de levering door Rusland maximaal 283 invoerdagen lang kan opvangen (zie boven, paragraaf 2.3.2), zou dus eigenlijk moeten luiden dat sommige lid-staten het bij ernstige onderbrekingen alleen zo lang kunnen uithouden indien de Unie ter ondersteuning een geïntegreerd gasnetwerk ontwikkelt.

2.3.5. De analyse van de Commissie is weliswaar interessant, maar helaas niet betrouwbaar. Dit komt doordat de informatie waarover de Commissie beschikt, niet goed genoeg is om er een dergelijke analyse op te baseren.

2.3.6. De Commissie vestigt zelf de aandacht op dit probleem. Zo zegt zij in paragraaf 5.2 van haar Mededeling (zie paragraaf 2.3.2 van dit advies): "Bij het evalueren van de EG-dimensie is men uitgegaan van maximale benutting van volledige grensoverschrijdende samenwerking tussen onderling verbonden gasbedrijven." Verderop in dezelfde paragraaf stelt zij m.b.t. "grensoverschrijdende bijstandsovereenkomsten" tussen gasbedrijven: "Er zijn hierover echter weinig gegevens beschikbaar en het is niet mogelijk vast te stellen of de EG-dimensie ten volle door hen zou worden benut bij een crisis waardoor meerdere lid-staten zouden worden getroffen."

2.3.7. Dit zijn niet mis te verstane uitspraken! Bovendien is de Commissie ondanks gesprekken met de aardgassector tot deze mening gekomen. Zij heeft dus geen gedetailleerde informatie over de feitelijke overeenkomsten tussen gasbedrijven om crisissituaties het hoofd te bieden. Deze overeenkomsten staan bijna allemaal in vertrouwelijke contracten tussen gasbedrijven, en zelfs de regeringen van de lid-staten tasten waarschijnlijk in het duister over de inhoud ervan.

2.3.8. Voor een gedegen onderzoek naar de manier waarop de gasindustrie crisissituaties denkt aan te pakken, zou de Commissie onder meer antwoord moeten geven op de volgende concrete vragen: welke contractuele of andersoortige overeenkomsten bestaan er op het gebied van onderlinge hulp tussen gasbedrijven? In welke omstandigheden zijn hulpfaciliteiten werkelijk beschikbaar? Wat is er voor nodig om tot hulpverlening over te gaan? Hoe kan deze worden afgedwongen? Wat is de maximale duur van de hulp? Wat zijn de handelsvoorwaarden van een en ander en welke kosten zijn ermee gemoeid?

2.3.9. Tabel 4 van de Mededeling wekt op het eerste gezicht de indruk dat er geen enkele reden is om zich zorgen te maken. Iedere lid-staat zou hebben gezorgd voor "ondersteunende samenwerking met andere ondernemingen". Dit houdt echter alleen in dat de regeringen van de lid-staten ervan op de hoogte zijn dat "hun" gasbedrijven ondersteunende samenwerkingsovereenkomsten zijn aangegaan met een aantal andere gasbedrijven; over de concrete betekenis hiervan weten zij in het algemeen waarschijnlijk even weinig als de Commissie.

2.3.10. Tabel 4 schiet ook in een ander opzicht tekort. Op de vraag "Geformaliseerd beleid t.a.v. zekerheid van voorziening?" is het antwoord overal "ja". Maar wat betekent dit antwoord? Dat blijkt per lid-staat te verschillen.

2.3.11. Het in november 1994 door Eurogas (het vertegenwoordigend orgaan van de aardgassector van de Europese Unie) gepubliceerde rapport "Zekerheid van de voorziening van aardgas in West-Europa" biedt een nuttig overzicht van de relevante informatie. Er wordt ingegaan op de overeenkomsten die elke lid-staat heeft gesloten om zijn gasvoorziening veilig te stellen; ongeacht het eventuele intrinsieke nut hiervan (waarvoor de sector zich niet hoeft te schamen) is het in de meeste gevallen echter onmogelijk om aan de hand van deze informatie op voorhand de ernst van noodsituaties vast te stellen waaraan de aardgasindustrie in elke lid-staat met behulp van deze overeenkomsten het hoofd moet kunnen bieden. (De Commissie lijkt hier in haar uitspraak aan het slot van de tweede alinea van paragraaf 5.2 van de Mededeling aan voorbij te gaan). Of ze al dan niet toereikend zijn, kan de bevolking dan ook niet beoordelen.

2.3.12. Frankrijk vormt een uitzondering; volgens Eurogas moet het Franse gasnet een verstoorde toevoer door een van de belangrijkste leveringsbronnen (d.w.z. 30 % van de totale levering) een jaar lang kunnen opvangen, waarbij wordt uitgegaan van een bovengemiddeld koude winter. Dit is helder, de bevolking begrijpt het, en prestaties kunnen eraan getoetst worden.

2.3.13. Maar dit is, zoals gezegd, maar een uitzondering en de moeilijkheden van de Commissie zijn dan ook aanzienlijk. Het hoeft geen verbazing te wekken dat zij in de Mededeling een reeks onderzoeken opsomt die volgens haar moeten worden uitgevoerd om een beter beeld van de maatregelen inzake de zekerheid van de gasvoorziening te krijgen; gezien haar verantwoordelijkheden vindt zij dat zij hiervan op de hoogte dient te zijn. Het gaat o.a. om:

- een analyse van de kosten en baten van het creëren van extra opslagcapaciteit (paragraaf 5.3.3);

- een onderzoek naar de flexibiliteit van de gasafname (met mogelijkheid van stopzetting van de levering) door de lid-staten "om de werkelijke mate van onderbreekbare afname vast te kunnen stellen en de gevolgen hiervan voor de zekerheid van voorziening bij een ernstige crisis" (paragraaf 5.3.3);

- een nader onderzoek naar het allocatieprobleem van energie in combinatie met de verwachte toename van de toepassing van gas als energiebron (paragraaf 5.3.4);

- een onderzoek naar de manier waarop de Wederzijdse Bijstandsovereenkomsten tussen bepaalde transportondernemingen zouden kunnen worden geoptimaliseerd vanuit het standpunt van de EG. [paragraaf 5.5(2)].

2.3.14. In haar eind 1995 gepubliceerde Witboek "Voor een energiebeleid van de Europese Unie" [doc. COM(95) 682 def.] schrijft de Commissie in paragraaf 77 - die over de gassituatie gaat - dat bij de herziening van de bestaande instrumenten voor transparantie en informatie-uitwisseling ook aandacht moet worden besteed aan de beschikbaarheid van accurate informatie over de gassector.

2.3.15. De Commissie zou beslist nog een stapje verder kunnen gaan en zich samen met de lid-staten kunnen buigen over de aanpak van noodsituaties, ten einde een bevredigende norm uit te werken (niet per se precies dezelfde als die welke in Frankrijk is ingevoerd, maar wel iets in die trant). Zo'n norm mag per lid-staat op details verschillen; het belangrijkste is de publikatie ervan. Lid-staten zouden zich er dan van moeten verzekeren dat hun gasbedrijven met de vastgestelde norm uit de voeten kunnen. De suggestie van de Commissie om "zekerheidsdoelstellingen" vast te stellen gaat gelukkig in dezelfde richting als dit voorstel en verdient dan ook bijval.

2.4. De onstuitbaar groeiende vraag naar gas

2.4.1. Niet alleen de vraag of maatregelen om een onvoorziene stagnatie in de levering op te vangen wel voldoen is belangrijk. Ook andere kwesties dienen te worden behandeld. In de eerste plaats, gezien de vele implicaties ervan, de schijnbaar onstuitbare groei van de vraag naar gas. De belangrijkste feiten, die in de Mededeling worden uiteengezet, luiden als volgt:

2.4.2. In 2000, dus over krap vier jaar, zal de produktie van aardgas in de Unie met 11 % zijn gestegen, maar de vraag ernaar met 22 tot 26 %. Verwacht wordt dat de invoer uit derde landen (voornamelijk Rusland, Noorwegen en Algerije) met 36 % zal zijn toegenomen. De externe afhankelijkheid van de Unie in haar geheel zal volgens ramingen tot 44 % zijn gestegen, waarbij nog steeds duidelijke verschillen tussen de lid-staten zullen bestaan.

2.4.3. In 2010, over minder dan veertien jaar, zal de vraag sinds 2000 met naar schatting gemiddeld 27 % zijn gestegen. Wat invoer betreft, zal er ten opzichte van 2000 sprake kunnen zijn van een stijging van 70 %. De totale gecontracteerde levering zal dan ongeveer 168 mtoe (miljoen ton olie-equivalent) bedragen, waarvan Rusland, Noorwegen en Algerije respectievelijk ongeveer 39 %, 34 % en 24 % voor hun rekening nemen. Deze tendensen zullen aanzienlijk versterkt worden als de landen in Midden- en Oost-Europa tot de Unie toetreden. Na 2010 zal de vraag naar verwachting verder toenemen en de invoer van de Unie wellicht stijgen tot 75 % (al zijn voorspellingen zo ver vooruit onvermijdelijk zeer speculatief).

2.4.4. De Commissie is verweten dat haar voorspellingen van de toekomstige vraag wat overtrokken zijn. Eurogas schat volgens zijn "1995 Publication of Gas Statistics and Prospects" de vraag in de Unie in 2000 op tussen 315 en 330 mtoe en in 2010 op tussen 350 en 385 mtoe. Deze cijfers zijn vergelijkbaar met de ramingen van de Commissie, namelijk 310 tot 320 mtoe in 2000 en 392 tot 411 mtoe in 2010. De in oktober 1995 gepubliceerde "Natural Gas Security Study" van het Internationale Energieagentschap (hierna: het IEA-rapport) bevat voor 2010 ook lagere schattingen dan de Commissiemededeling.

2.4.5. Dergelijke verschillen tussen voorspellingen zijn helemaal niet zo vreemd. Het viel te verwachten dat verschillende instellingen een enigszins ander belang toekennen aan de onberekenbare grootheden waarop zij hun cijfers baseren. Wat deze grootheden zijn, wordt niet altijd duidelijk aangegeven. Zo moet o.a. worden voorspeld in hoeverre gasgestookte centrales in de komende vijftien jaar de plaats zullen innemen van kerncentrales, maar geen van de instanties maakt duidelijk waarop het zijn voorspellingen baseert.

2.4.6. Hoewel voorspellingen - zeker waar het details betreft - bijna nooit uit blijken te komen, vormen ze toch een onmisbaar middel om zich op toekomstige situaties voor te bereiden. Ze moeten uiteraard wel altijd met een kritisch oog bekeken worden. Dit gezegd zijnde, is het belang van de voorspellingen (cf. paragraaf 2.4.5) dat zij allemaal in dezelfde richting wijzen; zij lopen nooit meer dan een paar jaar uiteen m.b.t. het tempo waarmee het marktaandeel van aardgas zal toenemen. Het verwijt dat de ramingen van de Commissie naar verhouding minder betrouwbaar zouden zijn, lijkt daarom ongegrond, en het Comité maakt er in dit advies dan ook dankbaar gebruik van.

2.5. Strategische kwesties

2.5.1. De hierboven besproken voorspellingen hebben niet alleen betrekking op de toename van het totale volume en van het marktaandeel van aardgas. Uit de Mededeling blijkt ook dat een groot aantal elektrische centrales tegen 2010 op gas zal stoken. Volgens Eurogas maakte gas in 1994 ca. 8 % uit van de voor elektriciteitsopwekking gebruikte brandstoffen. Het voorspelt echter dat dit aandeel zal stijgen tot 15 à 20 % in 2010 en ook daarna nog verder zal toenemen, wat een ingrijpende nieuwe ontwikkeling is.

2.5.2. In de huidige omstandigheden wordt veruit het grootste gedeelte van het geproduceerde aardgas gebruikt voor het verwarmen van huizen en voor industriële doeleinden. Op deze terreinen zouden tekorten weliswaar uiterst hinderlijk zijn en de direct betrokkenen vrijwel zeker op kosten jagen, maar verwacht mag worden dat ze in het algemeen zonder al te grote economische of politieke problemen kunnen worden opgevangen. Tekorten, zelfs ernstige tekorten, brengen de samenleving of de economie niet in gevaar, al zouden ze in bepaalde omstandigheden (bijvoorbeeld langdurige kou) ongetwijfeld wel kunnen leiden tot verstoringen van de openbare orde en binnenlandse politieke conflicten.

2.5.3. De zaak verandert echter wanneer een groot gedeelte van de brandstof van elektrische centrales bestaat uit door externe bronnen geleverd gas. In dat geval kan de voorzieningszekerheid uitgroeien tot een belangrijke economische en/of politieke kwestie, naar gelang van o.m. het aantal bronnen en de aard hiervan. Moderne samenlevingen zijn heden ten dage afhankelijk van elektriciteit en olie. Als externe krachten in staat zijn om op ontoelaatbare wijze invloed uit te oefenen op de continuïteit van de elektriciteitsvoorziening van een land, dan mag gesproken worden van een zorgwekkende situatie. Blijkbaar heeft de Commissie de onderhavige Mededeling onder meer opgesteld om lucht te geven aan haar bezorgdheid omtrent de verantwoordelijkheden die zij op dit gebied ten opzichte van de Unie heeft.

2.5.4. In paragraaf 5.2 van de Mededeling gaat de Commissie verder op dit onderwerp in. Volgens haar kan in ieder geval op de wat "meer ontwikkelde" Europese aardgasmarkt een ernstige terugval van de aanvoer door één externe leveringsbron worden opgevangen, mits de verschillende bronnen via het pijplijnstelsel naadloos op elkaar zijn aangesloten en er sprake is van volledige grensoverschrijdende samenwerking tussen aardgasondernemingen.

2.5.5. Maar relatief kwetsbare lid-staten zijn hier niet bij geholpen. Als de Commissie zich zorgen maakt over een ernstige terugval van de levering van aardgas door een externe leverancier, denkt zij vooral aan de voormalige Sovjet-Unie en Algerije. Zij stelt expliciet: "Er is geen rekening gehouden met een mogelijke terugval in de gasleveringen uit Noorwegen (...)".

2.5.6. Volgens Tabel 2B zullen Rusland en Algerije in 2010 106 mtoe aan de Unie leveren, ofte wel circa 25 % van haar geschatte gasverbruik. Maar hiermee wordt de Unie in haar geheel bedoeld. In werkelijkheid zullen zij een veel grotere hoeveelheid aan Oostenrijk, Finland, Italië, Spanje, en tegen die tijd ook Griekenland en Portugal leveren (zie paragraaf 2.3.4).

2.5.7. Maar hoe groot is de kans echt dat zich een "ernstige terugval" voordoet van de gastoevoer uit deze twee landen? Deze vraag wordt - wellicht om diplomatieke redenen - niet behandeld in de Mededeling. In Bijlage II van het IEA-verslag, dat specifiek gaat over de betrouwbaarheid van de Europese gasvoorziening, wordt er echter wel op ingegaan. Het IEA erkent dat door de toenemende afhankelijkheid van de invoer van aardgas het vraagstuk van de Europese voorzieningszekerheid aan belang wint. Het IEA is vooral geïnteresseerd in problemen met het gastransport over lange afstand en in de betrouwbaarheid van de gastoevoer uit de Magreb-landen.

2.5.8. Het IEA weet niet zeker of de gastoevoer werkelijk door transportproblemen in gevaar kan komen, aangezien gas nog niet zo lang over grote afstand wordt getransporteerd en er ter zake dus weinig gegevens bestaan. (De gegevens waarop het IEA de hand heeft weten te leggen, hebben betrekking op oliepijplijnen in het Midden-Oosten; sinds de eerste pijplijn daar in 1931 is aangelegd, zijn er als gevolg van politieke vijandigheden en conflicten tussen buurlanden voortdurend problemen geweest met de olielevering.)

2.5.9. Het IEA heeft in het bijzonder de betrekkingen tussen Rusland en de Oekraïne bestudeerd, aangezien de pijplijn die Rusland met Europa verbindt door de Oekraïne loopt. De verhouding tussen beide landen blijkt gespannen te zijn geweest; Gazprom dreigde met het stopzetten van de levering - waar het af en toe ook werkelijk toe overging - omdat het nog zeer veel geld te goed had van de Oekraïne. Op zijn beurt compenseerde de Oekraïne stagnaties in zijn gastoevoer door de doorvoer naar Europa over zijn grondgebied te beperken. Inmiddels is de situatie volgens het IEA onder controle. Zowel Rusland als Gazprom zijn zich terdege bewust van het cruciale en ook symbolische belang van een betrouwbare gastoevoer naar Europa. Ondanks onmiskenbare spanningen zijn Rusland en de Oekraïne volgens het IEA thans de basis aan het leggen voor een duurzame samenwerking.

2.5.10. Het IEA benadrukt het economische belang van de koolwaterstoffenindustrie voor de Magreb-landen, en dan vooral voor Algerije, en stelt dat de gastoevoer naar Europa alleen gevaar zou kunnen lopen als Algerije onder islamitisch bewind komt te staan. Als zoiets al mocht gebeuren, is het eerder het gevolg van een maatschappelijke en politieke crisis dan van bewust genomen politieke besluiten.

2.5.11. Als de Commissie met het oog hierop heeft besloten de betrouwbaarheid van de gastoevoer naar Europa door externe leveranciers onder de loep te nemen, dan heeft zij zich alleen maar op verstandige wijze van haar verantwoordelijkheden gekweten. De Unie doet er alles aan om stabiele economische en politieke betrekkingen met haar buurlanden, waartoe zeker ook Rusland, de Oekraïne en Algerije gerekend moeten worden, op te bouwen. De ratificatie van het Energiehandvest door Rusland en de Oekraïne en, in aansluiting hierop, van overeenkomsten door Algerije en andere Noord-Afrikaanse landen, zal de vooruitgang en het vertrouwen tussen alle betrokken partijen een flinke stap vooruit helpen.

2.5.12. Aan het eind van paragraaf 5.2 van de Mededeling noemt de Commissie een aantal mogelijke maatregelen om eventuele onderbrekingen in de levering door externe bronnen op te vangen, al weet zij zoals gezegd niet in hoeverre deze ook werkelijk getroffen kunnen en zullen worden. De maatregelen hebben onder meer betrekking op de onderbreekbaarheid van leveringen, produktieflexibiliteit, diversificatie van de invoerkanalen en benutting van beschikbare opslagvoorzieningen in EU-verband.

2.5.13. Om het gasdistributiesysteem van de Unie ten volle te kunnen benutten, dient volgens de Commissie een algehele onderlinge verbinding plaats te vinden van transportleidingen die aan de verschillende leveringsbronnen van de Unie zijn gekoppeld. De Commissie wijst eens te meer op het grote belang hiervan.

2.5.14. De meeste voorstellen voor betere gasverbindingen (zie Bijlage I van de Mededeling) zullen de komende jaren echter nog niet worden uitgevoerd. Bovendien zou met de huidige beschikbare opslagcapaciteit in de winter een piek in de vraag maar hooguit twee maanden lang kunnen worden opgevangen (zie paragraaf 5.3.3 van de Mededeling). Terwijl de gassector van plan is de opslagcapaciteit sterker uit te breiden dan gezien de verwachte groei van de vraag naar aardgas nodig zou zijn, zal in de voor 2010 geplande capaciteit naar verhouding een kleiner deel van het ingevoerde gas kunnen worden opgeslagen dan nu het geval is.

2.5.15. De Commissie benadrukt terecht hoe belangrijk het is dat de gasvoorziening flexibeler wordt. Het is dan ook verbazingwekkend dat er maar weinig informatie is over de ontwikkeling van LNG-faciliteiten, die toch het enige alternatief vormen voor de invoer van gas via pijplijnen. Vijf extra LNG-terminals maken deel uit van de TEN-projecten van gemeenschappelijk belang; op de kaart achterin de Mededeling is te zien waar (in Ierland, Frankrijk, Portugal, Italië en Griekenland) deze volgens de plannen zullen komen. Alleen tegen het eind van Bijlage I wordt van deze terminals gewag gemaakt. Geen hiervan lijkt hoog op de lijst van TEN-bouwprojecten te staan. In de lijst van deze projecten in Bijlage I is er in ieder geval geen enkele opgenomen.

2.5.16. Tankers nemen ongeveer 15 % van de aardgasinvoer voor hun rekening. Als dit aandeel tot zo'n 25 % zou kunnen toenemen, zou niet alleen de hele Unie op dit gebied flexibeler worden, maar zou ook de voorzieningszekerheid in de landen in de zuidflank van de Unie er in zeer belangrijke mate op vooruit gaan. Met het oog hierop dringt het Comité er bij de Commissie op aan meer gewicht toe te kennen aan het potentieel van LNG-faciliteiten.

2.6. Elektriciteitsopwekking en voorzieningszekerheid

2.6.1. In paragraaf 5.3.4 van de Mededeling gaat de Commissie in op de rol die het elektriciteitssysteem kan spelen bij het verbeteren van de zekerheid van de gasvoorziening. In principe zou dit systeem belangrijke ondersteuning kunnen bieden, al is het mogelijk dat de Commissie de mogelijkheden te rooskleurig inschat.

2.6.2. Veel nadruk krijgt de mogelijkheid om voor "de opwekking van elektriciteit voor een aanzienlijk deel" gebruik te maken van een "systeem dat op langere termijn met twee verschillende brandstoffen kan worden gestookt, en wel zodanig dat een groot aantal elektriciteitscentrales een deel van het winterseizoen zonder gas zouden kunnen draaien". (Het stoken met twee verschillende brandstoffen heeft vooral, maar niet uitsluitend, betrekking op krachtcentrales die van zware of lichte olie op gas, en vice versa, kunnen overschakelen.)

2.6.3. Voor het standpunt van de Commissie valt op zichzelf best iets te zeggen; bivalente centrales kunnen de komende paar jaar een belangrijke rol gaan spelen. Waarschijnlijk verspillen zij echter wel energie. Dit geldt veel minder voor aan het begin van de jaren negentig in bedrijf genomen stoom- en gasturbines (STEG's). Hiermee kan veel efficiënter dan met enig andere techniek elektriciteit uit aardgas worden opgewekt. STEG's kunnen zo worden ontworpen, dat ze naast gas ook gasolie verbranden. Dit is echter lastig en bovendien duurder, waardoor de kans op de bouw van zulke turbines klein is.

2.6.4. Volgens het IEA-verslag zou het aandeel van STEG's in het totale "openbare" gasverbruik in OESO-Europa, dat in 1992 2 % bedroeg, kunnen toenemen tot 25 % in 2000 en 60 % in 2010. Als men deze schattingen mag geloven, zullen de meeste op twee brandstoffen gestookte centrales rond 2010 of iets later geleidelijk buiten bedrijf worden gesteld, terwijl 15 tot 20 % van de brandstof van krachtcentrales dan juist uit gas zal bestaan. Tegen de tijd dat er de meeste behoefte aan bestaat, zullen "dubbelgestookte" centrales maar in geringe mate kunnen bijspringen.

2.6.5. De Commissie is van mening dat het elektrische transportnet tot op zekere hoogte gebruikt kan worden om elektriciteit te sluizen naar een gebied waar door een tekort aan gas minder elektriciteit wordt opgewekt. Ook op dit punt heeft de Commissie in principe gelijk. Maar de praktische mogelijkheden zijn opnieuw uiterst beperkt. Alleen door een nauwgezette bestudering van elke mogelijkheid afzonderlijk kan men erachter komen wat ze precies inhouden.

2.6.6. Belangrijk is de overschotcapaciteit aan weerszijden van het transmissiepunt. Italië importeert bijvoorbeeld bijna 20 % van zijn elektriciteit uit buurlanden, voornamelijk uit Frankrijk. Het heeft weinig transmissiecapaciteit over om in noodgevallen méér te kunnen invoeren.

2.6.7. Een potentiële exporteur van elektriciteit moet als het nodig is over een overschot kunnen beschikken. Dit hangt af van een groot aantal factoren. De belangrijkste is de beschikbaarheid van ongebruikte opwekkingscapaciteit als zich een piek in de vraag voordoet. Door twee oorzaken dreigt deze capaciteit te slinken. Ten eerste de toename van uit concurrentieoverwegingen gebouwde centrales zonder dat daarbij gekeken is naar de noodzaak om een toereikende capaciteit te garanderen in situaties waarin maximale elektriciteitsopwekking vereist is. Ten tweede de ontwikkeling van het communautaire transmissienet zelf; voor hun reservecapaciteit zullen elektriciteitsmaatschappijen eerder een beroep doen op dit net dan dat zij eigen krachtcentrales zullen bouwen.

2.6.8. Kortom: het zich ontwikkelende communautaire transmissienet voor elektriciteit kan op dit moment niet in staat worden geacht onderbrekingen in de gastoevoer op een betrouwbare manier op te vangen.

2.6.9. De Commissie zou graag zien dat meer concurrentie in de communautaire elektriciteitssector in de toekomst leidt tot sterke onafhankelijke elektriciteitsmaatschappijen (d.w.z. distribuanten), met behulp waarvan de twee bovengenoemde tendensen kunnen worden gestuit. Een en ander hangt af van de betrokken structuren en wettelijke regelingen.

2.6.10. Het IEA-verslag bevat een min of meer gelijksoortig onderzoek naar wat het voor de voorzieningzekerheid zou betekenen als aardgas in de komende jaren mocht uitgroeien tot een prominente brandstof voor elektriciteitsopwekking. Volgens een enigszins optimistisch scenario zouden bivalente centrales tot op zekere hoogte compatibel kunnen blijken met het groeiende aantal STEG's. (Het IEA gaat ook in op een mogelijk gebruik van de reservecapaciteit van krachtcentrales, maar acht de kans hierop klein aangezien deze capaciteit in het algemeen wordt afgebouwd).

2.6.11. Het IEA stelt verder dat het toenemend gebruik van aardgas voor de opwekking van elektriciteit en de steeds heviger wordende concurrentie niet tot onoverkomelijke problemen op het gebied van de voorzieningszekerheid zullen leiden. Bovendien is het van mening dat het toegenomen gebruik van aardgas als brandstof voor krachtcentrales niet met een beroep op diezelfde voorzieningzekerheid mag worden ingedamd. Het Comité onderschrijft beide conclusies, al zou de laatste over een jaar of vijf nog eens aan de werkelijkheid moeten worden getoetst.

2.6.12. Het IEA besluit zijn onderzoek met de opmerking dat regeringen, mocht het gasdistributiesysteem kwetsbaar blijken voor stagnaties in de levering, genoeg ruimte hebben om ten behoeve van de voorzieningszekerheid beleidsinstrumenten in te zetten. Op grond van deze stelling hebben sommige critici van de Commissiemededeling betoogd dat de Commissie volgens het IEA te pessimistisch is.

2.6.13. Maar als het IEA dat werkelijk heeft willen zeggen, dan spreekt het de resultaten van zijn eigen analyse wel tegen. De uitspraak dat regeringen "genoeg ruimte" hebben, is waar maar betekent weinig. Natuurlijk hebben regeringen "ruimte". Voorzieningszekerheid is echter in de allereerste plaats een politieke doelstelling, en niet alle EU-regeringen blijken bereid deze doelstelling serieus te nemen. Daarom is de Commissiemededeling ook zo belangrijk.

2.6.14. Nemen de regeringen de doelstellingen wél serieus, dan moeten nog altijd de bijbehorende beleidsmiddelen worden uitgewerkt. Volgens het IEA is dat nu nog niet nodig. Volgens de Commissie juist wel; aan het eind van haar Mededeling doet zij in paragraaf 5.5 een paar bescheiden voorstellen, die om hun vermeend betuttelende en overbodige karakter op de nodige kritiek zijn gestuit.

2.6.15. In feite gaan de voorstellen van het IEA voor eventuele maatregelen echter veel verder. Zo wil het onder meer elektriciteitscentrales de verplichting opleggen om financieel bij te dragen aan de centrale opslag van reservebrandstof of aan de bouw dan wel het onderhoud van extra reservecapaciteit. De Commissie heeft ingezien dat dergelijke actieve maatregelen averechts werken.

2.6.16. Voorzover de Commissie en het IEA over dit specifieke punt van mening verschillen, gelooft het Comité dat de Commissie zich wat de situatie in de Unie betreft in het algemeen het meest realistisch betoont.

2.6.17. Vanaf paragraaf 2.6.1 heeft het Comité zich gebogen over de vraag of de elektriciteitssector kan helpen als zich problemen met de gasvoorziening zouden voordoen. Nu nog wel. Bij een tekort aan gas sluit het merendeel van de gasmaatschappijen in de meeste landen de levering aan elektrische centrales af. In het geval van op twee verschillende brandstoffen gestookte centrales is dat alleen maar verstandig. Als gas slechts een paar procent uitmaakt van de voor elektriciteitsopwekking gebruikte brandstof, kan zo'n afsluiting gemakkelijk worden opgevangen. Maar als het om 15 of 20 % gaat en er nog maar weinig bivalente centrales over zijn, is het stopzetten van de gaslevering volstrekt onaanvaardbaar. De aardgassector zal daarom rekening moeten houden met de mate waarin elektrische centrales t.b.v. een betrouwbare energievoorziening afhankelijk zijn van een gestage gastoevoer.

2.6.18. Het toenemend gebruik van aardgas als brandstof voor krachtcentrales maakt het noodzakelijk dat de gasindustrie zich nog eens ernstig buigt over de manier waarop zij de voorzieningszekerheid denkt te kunnen waarborgen. Ook de Commissie zou de implicaties van deze ontwikkeling in overweging moeten nemen.

2.6.19. Verder dringt het Comité er bij de Commissie op aan grondig onderzoek te verrichten naar de gevolgen op de middellange en lange termijn van het toenemend gebruik van aardgas als brandstof voor elektriciteitsopwekking. Zij zou moeten bekijken wat dit betekent voor de diversificatie van de energievoorziening van de Unie en wat de technologische, economische, maatschappelijke en milieu-implicaties van deze ontwikkeling zijn. Hiertoe zou zij de voordelen van aardgas en die van andere energiebronnen - kernenergie, steenkool, olie en duurzame vormen van energie - tegen elkaar moeten afwegen.

2.7. Prijzen

2.7.1. De economische betekenis van de snel toenemende rol van aardgas krijgt van de Commissie minder aandacht dan de voorzieningszekerheid. Toch verdienen in ieder geval de prijzen in kwestie wel enige belangstelling, omdat ook deze in zekere zin verband houden met de voorzieningszekerheid. Zo kunnen fors schommelende prijzen net als in de jaren zeventig leiden tot een achteruitgang van de kwaliteit van het bestaan en een toename van de werkloosheid. Opnieuw zij er echter op gewezen dat er grote verschillen kunnen bestaan tussen de lid-staten onderling alsook tussen een lid-staat en de hele Unie.

2.7.2. De belangrijkste vraag is misschien wel: zullen Rusland en Algerije door de groeiende afhankelijkheid van de Unie van uit deze landen ingevoerd aardgas over een paar jaar in staat zijn een ongewenste invloed uit te oefenen op de economie van de Unie? Deze vraag wint aan belang naarmate de rol van gas als brandstof voor elektrische centrales verder toeneemt.

2.7.3. De Commissie verwacht, zoals gezegd, dat deze twee landen in 2010 25 % van het in de Unie benodigde aardgas zullen leveren (zie paragraaf 2.5.6). Het is zelfs niet uitgesloten dat zij dan goed zijn voor een nog hoger percentage. Mochten Rusland en Algerije (die elk één monopolistische aardgasmaatschappij hebben) tegen de tijd dat over nieuwe contracten moet worden onderhandeld, onderlinge prijsafspraken maken m.b.t. de verkoop van hun gas, dan zouden zij duidelijk een sterke onderhandelingspositie innemen.

2.7.4. Aangenomen echter dat zij willen doorgaan met de verkoop van hun gas - tenzij zij genoegen zouden nemen met een aantal dure korte-termijncontracten in plaats van goedkopere lange-termijncontracten - dan is het zeer onwaarschijnlijk dat beide landen de macht krijgen om simpelweg hun wil aan de afnemers van hun gas op te leggen. Overigens is hun onderhandelingspositie uiteraard ook sterk afhankelijk van de internationale aardgasprijs. De kans dat beide landen een handelsalliantie zouden willen of kunnen vormen om gezamenlijk financiële druk op hun afnemers uit proberen te oefenen, lijkt uiterst klein.

2.7.5. In academische kringen wordt een geheel ander vooruitzicht bestudeerd: als Ruslands tweede pijplijn klaar is (de aanleg ervan door Wit-Rusland en Polen moet rond de eeuwwisseling afgerond zijn), kan Gazprom door de uitvoer van aanzienlijk goedkoper gas zijn marktaandeel in de Unie vergroten. Het zou hiertoe in staat zijn doordat het, als gevolg van de sinds 1990 ingezakte binnenlandse vraag, de beschikking heeft over een grote "aardgasbel". Naar men zegt zou dit zowel commerciële als strategische implicaties kunnen hebben.

2.7.6. Hoe verdienstelijk zulke theorieën op zichzelf ook mogen zijn, duidelijk is dat er door de toenemende rol van Rusland als gasleverancier op grotere schaal wordt gediscussieerd over de betekenis van dit land voor de Unie. De Commissie gaat in de Mededeling vooral in op de voorzieningszekerheid. Volgens het Comité zou zij ook de commerciële en economische implicaties van Ruslands groeiende betekenis blijvend moeten bestuderen.

2.7.7. Er is nog een veelomvattender kwestie die aandacht behoeft, namelijk het verband tussen aardgas- en aardolieprijzen, en de vraag of dit verband belangrijker of minder belangrijk zal worden naarmate aardgas zich ontwikkelt tot een prominente brandstof voor krachtcentrales.

2.7.8. Het gaat eerder om een algemeen dan specifiek verband. Gewoonlijk heet het dat de prijzen van aardgas sterk afhangen van die van aardolie en dat zij zowel een stijging als een daling van de aardolieprijzen volgen, al dan niet - afhankelijk van de omstandigheden - met ruime vertraging. Als gas echter een belangrijke brandstof voor elektriciteitsopwekking wordt, dat moet de prijs ervan (bijvoorbeeld indien wordt besloten een nieuwe gasgestookte krachtcentrale te bouwen), met inachtneming van de gebruikte technologie, worden vastgesteld aan de hand van de kosten van andere brandstoffen - voornamelijk steenkool en kernenergie. In dat geval, dat wil zeggen als aardgas belangrijker wordt als brandstof voor elektriciteitsopwekking, zou de aardgasprijs wel eens minder afhankelijk kunnen worden van de olieprijs.

2.7.9. De medaille heeft echter ook een keerzijde. Van alle brandstoffen heeft olie de grootste invloed op de algemene energieprijs. De economische situatie in de energiesector wordt echter in hoofdzaak bepaald door de prijzen van steenkool en kernenergie. Het duurt dan ook eerder jaren dan maanden voordat grote veranderingen in de olieprijs merkbaar worden in de prijs van elektriciteit. Wordt aardgas net als steenkool en kernenergie een belangrijke brandstof voor krachtcentrales, dan zullen veranderingen in de olieprijs veel sneller dan in het verleden doorwerken in de prijs van elektriciteit.

2.7.10. Aardolie heeft van oudsher een veel instabielere prijs dan enig andere brandstof. Als de krachtcentrales in de Unie eenmaal voor 20 % op gas stoken, zal de elektriciteitsprijs iets van deze instabiliteit weerspiegelen en meer schommelingen dan voorheen te zien geven. Deze tendensen worden pas na verloop van tijd duidelijk zichtbaar; de rol van aardgas als brandstof voor krachtcentrales moet namelijk beduidend groter worden dan de rol die in dit opzicht tegenwoordig voor aardgas en ook aardolie is weggelegd.

3. Het bredere perspectief

3.1. Nog geen twintig jaar geleden waren olie, steenkool en kernenergie de belangrijkste energiebronnen. Dat is nu anders. Door ontwikkelingen op het gebied van wind- en zonne-energie, biomassa en aardwarmte is de energiesituatie ingrijpend gewijzigd. Aardgas heeft zich wereldwijd echter ontegenzeglijk als de vierde "grote" energiebron ontpopt. Het is milieuvriendelijk, biedt economische en commerciële voordelen, bevindt zich over de hele wereld in grote hoeveelheden in de aardbodem, en zal dankzij zijn bruikbaarheid voor de nieuwe STEG-technologie een bijdrage leveren aan een verdere verlaging van de prijs van elektriciteit, samen met olie dé brandstof van de huidige samenleving. Dit zijn stuk voor stuk aantrekkelijke eigenschappen van niet te onderschatten belang.

3.2. De conclusie van dit advies is dat er m.b.t. de voorzieningszekerheid van Europa (en met name van de Unie) niettemin een aantal logische vragen is gerezen als gevolg van het snel toenemende marktaandeel van aardgas, de beperkte keuze aan externe leveranciers wier produkt voor een waarschijnlijk aanvaardbare prijs kan worden geïmporteerd, en de mogelijkheid dat gas zich ontwikkelt tot een van de belangrijkste brandstoffen voor elektrische centrales.

3.3. Het is interessant om te zien wat de aardgassector zelf onder voorzieningszekerheid verstaat. "In het algemeen betekent voorzieningszekerheid een ononderbroken, per contract overeengekomen aanvoer van aardgas naar klanten" (citaat uit "Security of Supply of Natural Gas in Western Europe", blz. 7, gepubliceerd door Eurogas in november 1994). Voor de gasindustrie is dit een weliswaar bescheiden, maar juiste, van gevoel voor verantwoordelijkheid getuigende definitie. Het is echter niet aan Eurogas om deze definitie op de Unie van toepassing te verklaren.

3.4. Maar zoals hierboven al is betoogd, spelen in de toekomst wat de zekerheid van de gasvoorziening in de Unie betreft zowel de elektriciteitssector als de aardgassector een rol; bovendien zijn in dit verband de toekomstige betrekkingen met o.a. Rusland, de Oekraïne en Algerije belangrijk alsook de beoordeling van mogelijke nieuwe verplichtingen en situaties op energiegebied die de welvaart in de Unie lange tijd kunnen beïnvloeden. Een uiterst complicerende factor is blijkens dit advies dat de lid-staten sterk uiteenlopende belangen hebben.

3.5. In de elektriciteitssector getuigt het van gezond verstand om ernaar te streven de belangrijkste brandstoffen - steenkool, kernenergie, aardolie, aardgas, waterkracht en andere duurzame brandstoffen - op evenwichtige wijze in te zetten. Samen met een grotere integratie van de gas- en elektriciteitstransportnetten van verschillende lid-staten, ten behoeve waarvan de desbetreffende TEN-projecten onverdroten moeten worden voortgezet, is zo'n evenwichtige spreiding de beste garantie voor de onafhankelijkheid van de Unie op het gebied van haar energievoorziening en daarmee ook voor haar politieke onafhankelijkheid.

3.6. Het gaat hierbij niet om een strijd tussen staatsbedrijven en particuliere ondernemingen of tussen een gereguleerde en geliberaliseerde aardgas- en elektriciteitsmarkt. Als men het erover eens is dat de de belangen van de Unie gebaat zijn bij een goede voorzieningszekerheid, dan kan deze worden gewaarborgd met allerlei verschillende maatregelen, die geen van alle de normale marktwerking hoeven te dwarsbomen.

3.7. De Commissie is niet bevoegd om een communautair energiebeleid vast te stellen. De Commissie mag echter wel een discussie aanzwengelen over belangrijke energievraagstukken die volgens haar in de toekomst hun stempel zullen drukken op de economie en het beleid van de Unie. Het Comité beschouwt de Mededeling "Europese Gemeenschap - huidige en toekomstige gasvoorziening" als een waardevolle bijdrage tot deze discussie.

4. Samenvatting

4.1. In bijna alle lid-staten wordt het marktaandeel van aardgas snel groter, en deze ontwikkeling zal zich doorzetten. Wordt nu bijna 40 % van de totale voorraad uit derde landen ingevoerd, tegen 2010 zal dat ongeveer 60 % zijn en later waarschijnlijk nóg meer, wat tot op zekere hoogte zorgwekkend mag worden genoemd. Op dit punt bestaan tussen de lid-staten echter wel grote verschillen; Oostenrijk, Finland, Griekenland, Italië, Luxemburg en Portugal zijn of worden het kwetsbaarst.

4.2. Onder normale omstandigheden kan de komende 20 à 25 jaar, en waarschijnlijk nog wel veel langer, zonder problemen aan de groeiende vraag naar aardgas worden voldaan. Naar verwachting zullen alleen Rusland en Algerije in 2010 al zo'n 25 % van het dan door de Unie benodigde gas leveren.

4.3. In hetzelfde jaar zal 15 tot 20 % van het geproduceerde gas voor de opwekking van elektriciteit worden gebruikt, tegen ongeveer 8 % in 1994. Dit betekent dat aardgas dan een van de belangrijkste brandstoffen voor elektriciteitsopwekking is geworden. De Unie moet haar beleid op deze gewijzigde situatie afstemmen, en de aardgassector zal het waarborgen van een betrouwbare elektriciteitsvoorziening aan de burgers van de Unie als zijn directe verantwoordelijkheid dienen te zien.

4.4. In de Mededeling onderzoekt de Commissie scenario's voor de aanpak van onverwachte stagnaties in de gastoevoer door externe leveranciers. Ofschoon zij echter wél tot zo'n theoretische exercitie in staat is, blijkt zij aan de andere kant slecht op de hoogte te zijn van de maatregelen die de aardgasmaatschappijen in de Unie achter de hand houden om noodsituaties het hoofd te bieden; ook de regeringen van een aantal lid-staten weten hier waarschijnlijk weinig vanaf (paragrafen 2.3.3 t/m 2.3.11).

4.5. Het Comité steunt het streven van de Commissie om betere informatie te vergaren (paragraaf 2.3.13), maar dringt er tegelijkertijd bij haar op aan het hier niet bij te laten: zij zou samen met elke lid-staat een algemeen bruikbare norm voor de voorzieningszekerheid moeten uitwerken en publiceren, zodat noodplannen van aargasmaatschappijen hieraan kunnen worden getoetst (par. 2.3.15).

4.6. Het Comité ziet geen reden de voorspellingen van de Commissie niet te gebruiken (paragrafen 2.4.2 t/m 2.4.6).

4.7. In paragraaf 2.5.12 staan de maatregelen waarmee de Unie eventuele onderbrekingen in de levering denkt op te vangen, maar er wordt op gewezen dat deze pas echt effectief kunnen zijn als er een "algehele onderlinge verbinding van transportleidingen" in de Unie plaatsvindt (paragraaf 2.5.13).

4.8. In paragraaf 2.5.14 wordt ingegaan op de tekortkomingen van de huidige plannen. Het Comité hekelt het gebrek aan informatie over de ontwikkeling van de LNG-capaciteit van de Unie, waar vooral de landen in de zuidflank van de Unie baat bij zouden hebben (paragrafen 2.5.15 en 2.5.16).

4.9. In paragraaf 2.5.7 t/m 2.5.11 gaat het Comité in op het IEA-verslag over gastransport over lange afstand en over eventuele problemen die zich op dit punt in de Magreb-landen kunnen voordoen. Het vindt dat de Commissie in dit verband terecht de Europese voorzieningszekerheid tegen het licht heeft gehouden.

4.10. De kans dat het elektriciteitssysteem de zekerheid van de gasvoorziening kan verbeteren is klein (paragrafen 2.6.1 t/m 2.6.9). Sterker nog, als de voor elektriciteitsopwekking gebruikte brandstof eenmaal voor 15 tot 20 % uit gas bestaat, is het onaanvaardbaar dat de aardgasindustrie nog werkt met contracten waarbij de levering aan krachtcentrales tijdelijk kan worden stopgezet (paragrafen 2.6.17 en 2.6.18).

4.11. Het Comité is het eens met de analyse in de onlangs gepubliceerde "Natural Gas Security Study" van het IEA, maar niet met de conclusie (paragrafen 2.6.10 t/m 2.6.12). Het toenemende belang van aardgas als belangrijke brandstof voor elektriciteitscentrales en de gevolgen hiervan zouden over vijf jaar nog eens moeten worden onderzocht. Voorzieningszekerheid is een politieke doelstelling die niet door alle regeringen van de lid-staten wordt onderschreven (paragraaf 2.6.13). Het Comité concludeert dat de Commissie zich in dit verband wat de Europese Unie betreft "het meest realistisch betoont" (paragraaf 2.6.16).

4.12. Van paragrafen 2.7.1 t/m 2.7.5 gaat het Comité in op de vraag of een al te grote afhankelijkheid van slechts een handvol externe leveranciers de prijzen niet onder druk zal zetten. In paragraaf 2.7.8 wordt gesteld dat naarmate de rol van gas als brandstof voor elektriciteitsopwekking toeneemt, de aardgasprijs minder afhankelijk zal worden van de olieprijs.

4.13. Het Comité komt tot de volgende conclusies:

- het is een goede zaak dat aardgas een belangrijke brandstof aan het worden is;

- de voorzieningszekerheid van de Unie en van de lid-staten is een politieke kwestie;

- de zekerheid van de gastoevoer door externe leveranciers en mogelijke gevolgen voor de elektriciteitsopwekking bij een terugval in de levering, baart met recht zorgen (paragrafen 3.1 t/m 3.3).

- in de elektriciteitssector getuigt het van gezond verstand om naar een evenwichtige verdeling van de belangrijkste brandstoffen te streven; ten behoeve van een grotere integratie van de gas- en elektriciteitstransportnetten moet de Unie de desbetreffende TEN-projecten met kracht doorzetten. Zo'n evenwichtige spreiding biedt de beste garantie voor een blijvende onafhankelijkheid van de Unie op het gebied van de energievoorziening;

- het gaat bij dit alles niet om een tegenstelling tussen overheid en bedrijfsleven; voorzieningszekerheid kan worden gewaarborgd met behulp van een heel scala aan maatregelen, die de normale werking van de markt niet in de weg hoeven te staan;

- de Mededeling van de Commissie is een waardevolle bijdrage tot een noodzakelijke discussie.

Brussel, 24 april 1996.

De voorzitter

van het Economisch en Sociaal Comité

C. FERRER