6. 2. 91 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen Nr. C 31/11 
Advies over het voorstel voor een verordening (EEG) van de Raad inzake overleg tussen 
luchthavens en luchthavengebruikers en inzake de beginselen voor het in rekening brengen 
van luchthavenheffingen (l) 
(91/C 31/03) 
De Raad heeft op 7 juni 1990 besloten, overeenkomstig artikel 84, lid 2, van het Verdrag tot 
oprichting van de Europese Economische Gemeenschap, het Economisch en Sociaal Comité 
te raadplegen over het bovengenoemde voorstel. 
De Afdeling voor vervoer en communicatie, die met de voorbereiding van de desbetreffende 
werkzaamheden was belast, heeft haar advies op 12 september 1990 goedgekeurd. Rapporteur 
was de heer Moreland. 
Het Economisch en Sociaal Comité heeft tijdens zijn 280e zitting (vergadering van 18 oktober 
1990) het volgende advies uitgebracht, dat met algemene stemmen is goedgekeurd. 
1. Inleiding — Voorstel van de Commissie 
1.1. Doel van de Commissie is, ervoor te zorgen 
dat de door de luchthavens verleende diensten zijn 
afgestemd op de behoeften en wensen van degenen die 
van deze diensten gebruik maken (luchtvaartmaat­
schappijen, passagiers, enz.) en dat de in rekening ge­
brachte heffingen in redelijke verhouding staan tot dat­
gene wat aan diensten wordt geboden. 
1.2. Het voorstel van de Commissie omvat dan ook 
de volgende drie hoofdpunten: 
— op gezette tijden te houden overleg tussen lucht-
havenexploitanten en luchthavengebruikers, 
— uitwisseling van voldoende en doorzichtige informa­
tie tussen luchthavens en de gebruikers ervan, 
— vastleggen van een aantal algemene beginselen 
waaraan heffingen voor luchtvaartdiensten moeten 
voldoen. 
2. Algemene opmerkingen 
2.1. Het Comité is van oordeel dat er over het al­
gemeen ruimte is voor verbeteringen door het ongemak 
voor passagiers die van luchthavens gebruik maken, 
zoveel mogelijk te verminderen en dat het feit dat tal van 
luchthavens volledig of nagenoeg een monopoliepositie 
innemen, hetzij een scheeftrekking van lucht-
havenheffingen teweeg kan brengen, hetzij tot bui­
tensporige heffingen kan leiden. Voor zover met dit 
voorstel voor een verordening wordt beoogd de positie 
van luchthavengebruikers en de doorzichtigheid van het 
besluitvormingsproces op luchthavens te verbeteren, 
spreekt het Comité zijn voldoening over dit voorstel 
uit. 
2.2. Het Comité is evenwel van oordeel dat dit voor­
stel, wat de gebruikers en vooral wat de passagiers 
betreft, slechts een beperkt effect zal sorteren, daar: 
a) tal van luchthavens reeds het merendeel van de 
voorgestelde procedures in acht nemen; 
(*) PB nr. C 147 van 16. 6. 1990, blz. 6. b) de gebruikers uitsluitend dienen te worden geraad­
pleegd, doch de besluitvorming voornamelijk een 
zaak van de luchthavens zal blijven. 
2.3. Voorts wijst het Comité erop dat de voorstellen 
met betrekking tot de door de gebruikers verschuldigde 
heffingen beperkt zal zijn, aangezien: 
a) de kwestie van de „belastingvrij verkochte goede­
ren", die een zeer belangrijke factor is bij de ex­
ploitatie van tal van luchthavens — afgezien van een 
indirecte verwijzing daarnaar in artikel 12, sub d) — 
buiten beschouwing is gelaten. Daar niet duidelijk 
is, wat er „na 1992" op het vlak van „belastingvrij 
verkochte goederen" zal gebeuren, is het Comité 
van oordeel dat Commissie en Raad met spoed 
hierover hun gedachten moeten laten gaan; 
b) hoewel de Commissie constateert dat de grond­
slagen van de door de luchthavenautoriteiten opge­
stelde rekeningen uiteenlopen (actuele kostprijs in 
tegenstelling tot historische kostprijs), draagt zij 
geen oplossingen aan, hetgeen inhoudt dat een be­
hoorlijke vergelijking van de rekeningen van de 
diverse luchthavens niet gemakkelijk, zo niet onmo­
gelijk is. 
2.4. Los van de in artikel 3 vervatte bepaling dat de 
gebruikers van een luchthaven ten minste éénmaal in 
de twaalf maanden moeten worden geraadpleegd, blijkt 
dit voorstel een ad hoe-overleg in te houden i.p.v. een 
„overleg op gezette tijden", b.v. éénmaal per kwartaal, 
tussen luchthavens en gebruikers daarvan. 
2.5. In deze voorstellen wordt gewag gemaakt van 
het in aanmerking te nemen document van de Inter­
nationale Burgerluchtvaartorganisatie (ICAO) nr. 9082/ 
2 van 1981 en niet het recentere document nr. 9082/3, 
dat van 1986 dateert. 
2.6. De kosten waarmee luchthavenexploitanten 
worden geconfronteerd en die in de vorm van heffingen 
aan de gebruikers worden doorberekend, zijn tevens 
een belangrijke factor in de concurrentie tussen de 
verschillende takken van vervoer. Het Comité betreurt 
dat de Commissie nergens in dit voorstel aangeeft, op 
Nr. C 31/12 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen 6. 2. 91 
welke wijze zij de gelijke behandeling van de takken 
van vervoer — welk beginsel zij in andere documenten 
heeft verwoord — wil verwezenlijken, waar het de 
toerekening van de kosten voor het gebruik van de 
infrastructuur betreft. Derhalve dringt het Comité er 
bij de Commissie op aan, om hierover haar gedachten 
te laten gaan en op korte termijn daartoe strekkende 
geëigende voorstellen in te dienen. 
2.7. Het Comité stemt weliswaar in met datgene wat 
met deze verordening wordt beoogd, doch plaatst een 
aantal vraagtekens bij het effect dat deze voorstellen 
zullen sorteren. Dit punt wordt in de „Bijzondere op­
merkingen" verder belicht. 
3. Bijzondere opmerkingen 
3.1. Zesde considerans 
3.1.1. „Overwegende dat het voor de bevordering 
van een doeltreffende benutting ... op de hoogte worden 
gesteld;". 
Het Comité spreekt er zijn voldoening over uit dat 
luchthavens bij de toewijzing van „slots" worden be­
trokken en is van oordeel dat het afzonderlijke voorstel 
van de Commissie inzake toewijzing van „slots" bij 
deze considerans dient aan te sluiten. 
3.2. Artikel 2 
3.2.1. Artikel 2, sub a) ,,Luchthaven" 
3.2.1.1. Gepreciseerd dient te worden dat onder 
„passagiers" ook „transitpassagiers" worden verstaan. 
Vóór de woorden „in totaal ten minste 1 miljoen pas­
sagiers per jaar te verwerken krijgt" het volgende toe 
te voegen „vanaf dan wel na de in artikel 13 genoemde 
datum". 
3.2.2. Artikel 2, sub b) „Luchtvaartdien­
sten en -faciliteiten" 
3.2.2.1. Deze woorden dienen nauwkeuriger te wor­
den omschreven, aangezien niet duidelijk is of de 
„luchtverkeersleiding" hier al dan niet onder valt. 
3.2.3. Artikel 2, sub d) „Autoriteit" 
3.2.3.1. In een aantal lid-staten is méér dan één au­
toriteit verantwoordelijk voor de hier bedoelde dien­
sten. Bijgevolg zou hier „autoriteit(en)" moeten staan. 
3.3. Artikel 3 
3.3.1. De formulering van dit artikel is niet duidelijk, 
en zou ertoe kunnen leiden dat het „ter beschikking 
stellen van informatie" aan gebruikers over financiële 
en operationele verrichtingen en het „raadplegen" van 
gebruikers over de financiële planning en de operatione­
le verrichtingen in de toekomst met elkaar worden verward. Tevens dienen alle luchthavens op gelijke voet 
te worden behandeld, en dient de passage „tenzij de 
autoriteit en de gebruikers binnen de grenzen van de 
nationale wetgeving anders beschikken" te worden ge­
schrapt. 
Duidelijkheidshalve zou dit artikel als volgt dienen te 
worden geformuleerd: 
1) Elke autoriteit stelt jaarlijks aan gebruikers informa­
tie over haar verrichtingen ter beschikking die ten 
minste de in bijlage 1 bij deze verordening gespeci­
ficeerde gegevens moet omvatten. 
2) Een autoriteit raadpleegt ten minste éénmaal in de 
twaalf maanden de gebruikers over de toekomstige 
financiële en operationele verrichtingen van de 
luchthaven op het gebied van haar luchtvaartdien­
sten, waarbij de in lid 1 bedoelde gegevens in aan­
merking worden genomen alsook de beschikbare 
gegevens inzake tendensen op financieel en operatio­
neel vlak. 
3) Lid 3 blijft ongewijzigd. 
3.4. Artikel 5, lid 2 
3.4.1. Wellicht is het gewenst dat de bevoegde over­
heidsinstantie onafhankelijk is — en ook als zodanig 
wordt beschouwd. Ten einde misverstand hierover uit 
te sluiten, dient bijgevolg de eerste zin van artikel 5, 
lid 2, te worden geschrapt. 
3.5. Artikel 5, lid 3 
3.5.1. De woorden „belangrijke wijzigingen of nieu­
we ontwikkelingen" zijn te vaag en dienen concreter te 
worden omschreven. 
3.6. Artikel 6 
3.6.1. De woorden „een redelijke tijd van tevoren" 
zijn veel te weinig concreet. Ofwel wordt er een concrete 
termijn aangegeven (b.v. een maand), ofwel dient dit 
artikel te worden geschrapt. 
3.6.2. Gezien de opmerkingen in paragraaf 2.4 in het 
voorgaande, zou het beter zijn om in dit artikel de 
bepaling op te nemen dat op „gezette tijden" overleg 
dient te worden gevoerd, b.v. ten minste om de zes 
maanden. 
3.7. Artikel 8 
3.7.1. Zoals reeds in paragraaf 3.1 is gezegd, spreekt 
het Comité er zijn voldoening over uit dat ook de 
luchthavenautoriteiten worden betrokken bij de proce­
dures voor de toewijzing van „slots". De formulering 
van dit artikel is echter verwarrend, doordat enerzijds 
gesproken wordt van „deelnemen" en anderzijds van 
„waarnemers". 
6. 2. 91 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen Nr. C 31/13 
Dit artikel zou als volgt kunnen worden geformuleerd: 
„Autoriteiten hebben het recht om deel te nemen 
aan procedures voor de toewijzing van „slots" waar 
het om hun eigen luchthaven(s) gaat. Voorts dienen 
zij (en/of hun vertegenwoordigende organisatie) te 
worden uitgenodigd om als waarnemers alle confe­
renties over dienstregelingen die betrekking hebben 
op hun luchthaven(s) bij te wonen." 
Opgemerkt zij dat uit dit artikel niet duidelijk blijkt, 
welke rechten de autoriteiten bij de toewijzing van slots 
hebben. 
3.8. Artikel 9 
3.8.1. Zoals in paragraaf 2.2 van dit advies wordt 
opgemerkt, heeft een autoriteit krachtens artikel 9 van 
het voorstel in feite de mogelijkheid om het overleg te 
negeren. De passage „onverminderd, voor zover nodig, 
de geëigende goedkeuring" is veel te vaag en zou nauw­
keuriger kunnen worden omschreven. 
3.9. Artikel 10 
3.9.1. Niet duidelijk is, waarom in artikel 10 de 
Balearen en de Canarische Eilanden met name worden 
genoemd. Volgens het Comité zou deze kwestie een­
voudiger kunnen worden geregeld door middel van 
de volgende formulering „Wanneer een autoriteit de 
verantwoordelijkheid draagt voor meer dan één lucht­
haven van dezelfde stad, hetzelfde eiland of dezelfde 
regio, kan deze ..." 
3.10. Artikel 12, sub b) 
3.10.1. De Commissie stelt in haar toelichting dat 
„de heffingen" van toepassing zijn, ongeacht of het gaat 
om verkeer tussen de lid-staten dan wel om verkeer 
binnen een lid-staat" (blz. 18). 
Derhalve neemt het Comité aan dat de woorden in 
artikel 12, sub b) „niet-discriminerend" hierop gericht 
zijn. Deze woorden kunnen evenwel haaks staan op het 
grondbeginsel dat de heffingen aan de kosten dienen te 
zijn gerelateerd en op de belangen van binnenlandse 
luchtvaartmaatschappijen die diensten onderhouden 
naar regio's met een ontwikkelingsachterstand. 
De Commissie dient ofwel de woorden „niet-discrimi­
nerend" te schrappen, ofwel deze nauwkeuriger te om­
schrijven. 
3.11. Artikel 13 
Duidelijk is dat de voorgestelde datum van inwerking­
treding (1 juli 1990) moet worden herzien. Zo zou deze 
verordening een half jaar na de vaststelling door de 
Raad in werking kunnen treden. 3.12. Bijlage 1 (3) 
3.12.1. Een aantal zaken, b.v. „luchthavenheffingen/ 
terminal" valt niet onder de zeggenschap van een lucht­
haven. Deze zaken dienen te worden geschrapt, of er 
dient in het artikel duidelijk te worden vermeld dat deze 
andere organisaties verplicht zijn, adequate gegevens te 
verstrekken. 
3.12.2. Voorts is de „bagageafhandeling" onderdeel 
van de gronddiensten en dient dit in A onder (h) ge­
noemde punt te worden geschrapt. 
3.13. Bijlage 2(1) 
3.13.1. Dient de informatie over de „operationele 
verrichtingen" van vliegtuigexploitanten individueel 
dan wel gezamenlijk te worden verstrekt? Mocht het 
de bedoeling zijn dat deze informatie individueel wordt 
verstrekt, dan is het wellicht onbillijk om van lucht­
vaartmaatschappijen te verlangen dat zij o.m. ten op­
zichte van hun concurrenten onthullen, wat hun 
plannen zijn voor een periode van vijf jaar. 
3.14. Bijlage 2 (2) — „Planning van de vloot" 
3.14.1. Een periode van vijftien jaar is onnodig lang. 
3.15. Bijlage 2 (3) 
3.15.1. De Commissie wordt verzocht, het volgende 
te preciseren: 
a) welke periode dient de te verstrekken informatie te 
bestrijken; 
b) wat wordt bedoeld met „incidenteel gebruik"; 
c) wordt met punt 6 „car park stands", car park space 
dan wel aircraft stands bedoeld (geldt niet voor het 
Nederlands). 
3.15.2. De luchtvaartmaatschappijen dienen aan te 
geven, welke bijzondere faciliteiten zij in de toekomst 
denken nodig te hebben. Hoewel deze informatie wel­
licht waardevol is, dient de uiteindelijke beslissing over 
de benodigde ruimte bestanddeel te zijn van de door de 
luchthavens in het kader van hun normale planning te 
nemen besluiten, waarbij wordt gekeken naar de aard 
van de behoeften van alle luchthavengebruikers. 
4. Verdere overwegingen 
4.1. De Commissie verklaart in punt 16 en punt 17 
van haar toelichting dat zij verontrust is over de over­
heidssteun aan luchthavens en wellicht gebruik zal ma­
ken van bevoegdheden waarover zij krachtens de artike­
len 92 t/m 94 van het Verdrag beschikt. Voorts wijst 
de Commissie erop dat zij bepaalde kosten voor lucht­
vaartmaatschappijen onder de loep heeft genomen, in 
het bijzonder de „en-route navigatieheffingen". Het 
Comité is van oordeel dat de implicatie van deze punten 
Nr. C 31/14 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen 6. 2. 91 
zeer belangwekkend is — en zelfs belangwekkender dan 
datgene wat in dit voorstel voor een verordening wordt 
beoogd — en dringt er bij de Commissie op aan om, 
Gedaan te Brussel, 18 oktober 1990. 
Het Comité staat positief tegenover het voorgestelde 
programma en stemt in grote lijnen met het voorstel van 
de Commissie in. Het laat deze algemene instemming 
evenwel vergezeld gaan van een aantal kanttekeningen 
en aanbevelingen, die in het navolgende zijn opge­
nomen. 
1. Inleiding 
1.1. Volgens het kaderprogramma van communau­
taire werkzaamheden op het gebied van onderzoek en 
technologische ontwikkeling (O & TO) (1990-1994) (2), 
onderzoeksgebied 4 — „Biowetenschappen en biotech­
nologie" — moet een nieuw specifiek O & TO-pro-
gramma op het gebied van biotechnologie voor de 
periode 1990 t/m 1994 worden vastgesteld en uitge­
voerd. Voorgesteld wordt hiervoor op de EG-begroting 
een bedrag van 164 miljoen ecu uit te trekken. 
1.2. Van dit bedrag zal 1 % worden besteed aan 
gecentraliseerde werkzaamheden inzake kennisver­
spreiding en exploitatie van de resultaten van de speci­
fieke en de aanvullende programma's, zoals bepaald is 
in artikel 4 van het Besluit betreffende het kaderpro­
gramma (1990-1994). 
(!) PB nr. C 174 van 16. 7. 1990, blz. 53. 
(2) PB nr. L 117 van 8. 5. 1990, blz. 28 e.v. zodra dit mogelijk is, haar conclusies ten aanzien van 
deze punten voor te leggen en daarop gerichte voorstel­
len in te dienen. 
De Voorzitter 
van het Economisch en Sociaal Comité 
Francois STAEDELIN 
1.3. Dit vierde programma in de reeks BEP(3), 
BAP(4) en BRIDGE (5) heeft blijkens bijlage 2 van het 
Besluit betreffende het kaderprogramma (paragraaf 
4 A, blz. 39) tot doel „de versterking van de fundamen­
tele kennis op het gebied van biologie als gemeenschap­
pelijke en geïntegreerde grondslag voor toepassingen 
in de landbouw, de industrie, de volksgezondheid, de 
voeding en het milieu". 
1.4. In concreto heeft het voorgestelde programma 
betrekking op de volgende gebieden, waarbij de indi­
catieve verdeling van de toe te wijzen middelen procen­
tueel is aangegeven: 
Gebied 1: Benadering op molecuulniveau / 35 a 40 % 
— structuur en functie van eiwitten, 
(3) Meerjarenprogramma voor onderzoek en opleiding op het 
gebied van biomoleculaire engineering (1982-1986) (PB nr. L 
375 van 20. 12. 1981, blz. 1, gewijzigd bij PB nr. L 305 van 
8. 11. 1983, blz. 11). 
(4) Meerjarenactieprogramma voor onderzoek op het gebied van 
biotechnologie (1985-1989) (PB nr. L 83 van 23. 3.1985, 
blz. 1, gewijzigd bij PB nr. L 206 van 30. 7. 1988, blz. 38). 
(5) Specifiek programma voor O &c TO op het gebied van bio­
technologie (1990-1994) (PB nr. L 360 van 9. 12. 1989, blz. 32). Advies over het voorstel voor een beschikking van de Raad tot vaststelling van een specifiek 
programma voor onderzoek en technologische ontwikkeling op het gebied 
van biotechnologie (1990-1994) (*) 
(91/C 31/04) 
De Raad heeft op 6 juni 1990 besloten, overeenkomstig de bepalingen van artikel 130 Q, 
lid 2, van het Verdrag tot oprichting van de Europese Economische Gemeenschap, het 
Economisch en Sociaal Comité om advies te vragen inzake het bovengenoemde voorstel. 
De Afdeling voor energie, nucleaire vraagstukken en onderzoek, die met de voorbereiding 
van de desbetreffende werkzaamheden was belast, heeft haar advies op 7 september 1990 
goedgekeurd. Rapporteur was de heer De Tavernier. 
Het Economisch en Sociaal Comité heeft tijdens zijn 280e zitting (vergadering van 18 oktober 
1990) het volgende advies uitgebracht, dat met algemene stemmen is goedgekeurd.