A4-0147/95

Resolutie over het document van de Commissie Europa 2000+ "Samenwerking met het oog op de ruimtelijke ordening in Europa" (COM(94)0354 - C4-0216/95)

Het Europees Parlement,

- gezien het document van de Commissie over de Europa 2000+ "Samenwerking met het oog op de ruimtelijke ordening in Europa" COM(94)0354 - C4-0216/95),

- gelet op het Verdrag betreffende de Europese Unie, inzonderheid artikel B, alsmede op de artikelen 129 A en 130 A en B van het EG-Verdrag,

- gezien zijn resoluties van 15 december 1983 over het Zevende Jaarverslag (1981) van de Commissie van de Europese Gemeenschappen betreffende het Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling (EFRO) ((PB C 10 van 16.1.1984, blz. 115.)), van 26 oktober 1990 over een gecoördineerd beleid van ruimtelijke ordening ((PB C 295 van 26.10.1990, blz. 652.)) en van 16 september 1992 over een communautair beleid voor ruimtelijke ordening: Europa 2000 ((PB C 284 van 2.11.1992, blz. 75.)),

- gezien het vijfde periodiek verslag over de sociaal-economische situatie en ontwikkeling van de regio's van de Gemeenschap (C4-0095/94),

- gezien zijn resolutie van 28 mei 1993 over de gebieden met een lage bevolkingsdichtheid

((PB C 176 van 28.6.1993.))- gezien de resoluties van de Raad van Europa en het Comité van de regio's,

- gezien het verslag van de Commissie regionaal beleid (A4-0147/95),

A. overwegende dat een van de fundamentele doelstellingen van het Verdrag betreffende de Europese Unie de versterking van de economische en sociale samenhang is, in het bijzonder door verkleining van de verschillen tussen de ontwikkelingsniveaus van de diverse regio's; dat het EG-Verdrag de verplichting oplegt dat zowel het economische beleid van de lid-staten als al het communautaire beleid moeten bijdragen tot de verwezenlijking van de doelstelling van de versterking van de economische en sociale samenhang,

B. overwegende dat, volgens de gegevens van het vijfde periodiek verslag over de sociaal-economische situatie en ontwikkeling van de regio's van de Gemeenschap, en de verrichte inspanningen ten spijt, de ongelijkheden tussen de verschillende gebieden van de Unie onverminderd aanzienlijk zijn; dat de meest achtergestelde regio's bovendien nog met nieuwe moeilijkheden te kampen zullen krijgen op weg naar de Monetaire Unie,

C. overwegende dat de ingrijpende sociaal-economische en politieke veranderingen van de laatste jaren vergezeld zijn gegaan van belangrijke geografische wijziging van de Unie als gevolg van de eenwording van Duitsland en de toetreding van Finland, Zweden en Oostenrijk, en van een nieuw scenario voor de betrekkingen met de Oosteuropese landen en de landen in het Middellandse-Zeegebied, hetgeen ertoe heeft geleid dat het grondgebied van de EU complexer en meer gediversifieerd is geworden,

D. overwegende dat in een ruimte zonder grenzen talloze problemen van transnationale aard zijn, zoals de verstedelijking in stroomgebieden van grote rivieren, zodat besluiten van de lid-staten tot buiten hun respectieve grondgebieden gevolgen hebben en dat het communautaire beleid, in het bijzonder het structuurbeleid, het landbouwbeleid, het milieubeleid en het beleid inzake vervoer en transeuropese netwerken, een aanzienlijke invloed heeft op de ontwikkeling van het Europese grondgebied, doch dat voor de tenuitvoerlegging van dit beleid een algemene strategie ontbreekt,

E. overwegende dat het Unieverdrag spreekt van de noodzaak om bij al het beleid van de Unie rekening te houden met milieu-aspecten en overwegende dat in het Actieprogramma voor het milieu een nieuw kader is gecreëerd ter waarborging van een duurzame ontwikkeling, een kader dat nog eens is bekrachtigd door de herstelstrategie die wordt ontvouwd in het Witboek "groei, concurrentievermogen, werkgelegenheid"; overwegende dat de aantrekkingskracht van een gebied en de vestigingsmotieven van ondernemingen en bevolkingsgroepen steeds meer bepaald worden door het milieu,

F. overwegende dat in een gemeenschappelijke Europese ruimte de werkloosheid van miljoenen mensen in geen geval kan worden geaccepteerd en dat het beleid inzake de ruimtelijke ordening de in het Witboek "Groei, concurrentievermogen en werkgelegenheid" beoogde maatregelen met betrekking tot het scheppen van arbeidsplaatsen dient te ondersteunen,

G. gelet op de werkzaamheden van de Raad van Europa op het gebied van ruimtelijke ordening, en in het bijzonder op de Europese strategie en het Europees Handvest voor ruimtelijke ordening,

H. overwegende dat de met ruimtelijke ordening belaste ministers reeds sinds 1989 actief zijn in informele Raden en dat deze werkzaamheden hebben geleid tot de opstelling door de Commissie van de strategische documenten Europa 2000 en Europa 2000+, alsmede tot het oprichten van het Comité voor ruimtelijke ontwikkeling, dat overleg en samenwerking op permanente basis tussen de lid-staten mogelijk maakt,

I. overwegende dat het Comité voor ruimtelijke ontwikkeling en de Commissie de opdracht hebben gekregen een communautair plan op te stellen voor ruimtelijke ordening, dat in politiek en operationeel opzicht moet voortbouwen op de analyses die zijn opgenomen in het document Europa 2000+,

J. overwegende dat het zich bij herhaalde gelegenheden heeft uitgesproken voor de vorming van een communautair beleid inzake ruimtelijke ordening,

K. overwegende dat verbetering van de Europese concurrentiepositie slechts mogelijk is als de inspanningen op het gebied van onderzoek en technologieoverdracht worden vergroot; dat de minstontwikkelde regio's ook in dit opzicht met een ernstige achterstand kampen; en overwegende dat de factor "kennis", ofwel de technisch/wetenschappelijke cultuur, een produktiefactor is geworden van doorslaggevend belang, die het creëren van een op deze leest geschoeide Europese samenleving noodzakelijk maakt,

L. gelet op de hoge kwaliteit van het werk dat zijn uiteindelijke gestalte heeft gekregen in het document Europa 2000+: "Samenwerking met het oog op de ruimtelijke ordening in Europa", waarin wordt aangetoond dat de Europese ruimte zich ontwikkelt in de richting van een groeiende verscheidenheid in de ongelijkheden en waarin wordt bevestigd dat een communautair beleid inzake ruimtelijke ordening dat in dienst staat van de economische en sociale samenhang, onontbeerlijk is voor een evenwichtige en duurzame ontwikkeling van de Unie,

M. overwegende dat de in het Verdrag van Maastricht neergelegde doelstellingen van economische en sociale samenhang in bepaalde streken van het grondgebied van de Europese Unie des te moeilijker zijn te bereiken, naarmate geografische of menselijke factoren zwaarder meespelen, zoals het geval is voor geïsoleerde of veraf gelegen regio's in bergstreken of kustgebieden, voor dunbevolkte plattelandsgebieden, voor de gebieden in het hoge noorden van Europa en voor alle insulaire regio's die niet alleen vanwege het insulaire karakter permanent achterblijven, maar soms ook nog eens te maken hebben met een of meer van bovengenoemde factoren,

N. overwegende dat de in zijn advies inzake het verslag "Europa 2000" gestelde eisen onverminderd geldig zijn,

O. overwegende dat de Unie na de opstelling van het document Europa 2000+ "Samenwerking met het oog op de ruimtelijke ordening in Europa" is uitgebreid met nieuwe lid-staten, reden waarom dit document moet worden aangevuld,

1. acht het de hoogste tijd dat, in het kader van de in 1996 geplande herziening van het Verdrag, hierin de elementen worden opgenomen die noodzakelijk zijn voor de ontwikkeling van een beleid inzake ruimtelijke ordening op Europese schaal, en dat hierbij in het bijzonder aandacht wordt geschonken aan het volgende:

a) de mogelijkheid van gezamenlijke vaststelling van "richtsnoeren" ter waarborging van de onderlinge samenhang en complementariteit van verschillende communautaire beleidsmaatregelen, teneinde te komen tot een evenwichtige en duurzame ontwikkeling van het grondgebied van de Unie en de economische en sociale samenhang hiervan te versterken,

b) versterking van het beleid inzake transeuropese netwerken door deze uit te breiden tot onderwijs en beroepsopleiding, onderzoek en milieu,

c) de vorming van een juridisch kader ter vergemakkelijking van grensoverschrijdende en interregionale samenwerking;

d) een bijdrage tot de gefaseerde uitbreiding van de EU; en

verzoekt de Commissie en de Raad het Parlement tijdig te informeren over een eventuele verankering in het Verdrag van het Europese beleid inzake de ruimtelijke ordening, opdat zijn voor deze kwesties bevoegde commissie de voorstellen aan een grondige analyse kan onderwerpen;

De ruimtelijke ordening: cohesie-instrument bij uitstek

2. is van oordeel dat ruimtelijke ordening in de eerste plaats moet worden gehanteerd als een instrument in de strijd tegen de ongelijkheden tussen de verschillende regio's in de Unie, zoals ook impliciet wordt verwoord in het Verdrag, dat in Artikel 130 B (EG) bepaalt dat de lid-staten hun economisch beleid coördineren met het oog op versterking van de samenhang en dat bij alle vormen van communautair beleid rekening wordt gehouden met en wordt meegewerkt aan de verwezenlijking van deze doelstelling;

3. is van mening dat ruimtelijke ordening op Europees niveau in de eerste plaats moet worden ondersteund door de gebiedstructurerende functie van de communautaire financiële instrumenten en gericht moet zijn op verbetering en een oordeelkundiger inzet van de structuurfondsen en het Cohesiefonds en van de programma's ter bevordering van de zogenaamde zachte factoren (cultuur, onderwijs, enz.);

4. meent dat voor een leefbare en werkbare Europese ruimte een lange termijnstrategie noodzakelijk is die is gericht op het behoud van het natuurlijk en culturele erfgoed, dat onlosmakelijk is verbonden met het concept van duurzame ontwikkeling;

5. is verder van mening dat in verband met de strategie tot verdediging van het natuurlijk erfgoed bijzondere aandacht en inspanning vereist zijn voor de herbebossing van vele gebieden van de Unie, hetgeen een mogelijkheid biedt het werkgelegenheidsbeleid te koppelen aan het op een ecologisch duurzame ontwikkeling gericht beleid;

6. erkent de essentiële rol die de watervoorraden, de infrastructuur, de landbouw, de bossen en het toerisme thans spelen bij de ruimtelijke ordening;

7. is mèt de Commissie van oordeel dat de ruimtelijke ordening een noodzakelijke voorwaarde vormt voor het herstel en de handhaving van het concurrentievermogen van de Unie, doch vestigt er in het bijzonder de aandacht op dat het ook van het hoogste belang is de concurrentiepositie van de verschillende regio's veilig te stellen als men een beleid van gelijke kansen wil blijven voeren, hetgeen betekent dat de verschillende regio's een eerlijke toegang moet worden geboden tot faciliteiten en infrastructuren;

8. verzoekt de Commissie bij toekomstige studies inzake Europese ruimtelijke ordening rekening te houden met de nieuwere ontwikkelingen en veranderingen op het gebied van de ordening van de transeuropese vervoersinfrastructuur (transeuropese vervoersnetwerken) en met name een nadere analyse te maken van de gevolgen daarvan voor de perifere en dikwijls structuurzwakke maritieme regio's;

9. stemt in met de analyse van de rol van de overheidsfinanciën, waartoe in het document Europa 2000+ de aanzet is gegeven, en verzoekt de Commissie dit punt nader uit te werken teneinde te komen tot een kwantificering van het horizontale beleid op het gebied van ruimtelijke ordening, in het bijzonder door de vaststelling van een indexcijfer dat een weergave vormt van het aandeel van het overheidskapitaal in het inkomen per hoofd van de bevolking van de regio, waarbij rekening wordt gehouden met specifieke indicatoren, zoals bevolkingsconcentratie, economische concentratie, infrastructuur en de stand van de milieubescherming van de betrokken regio, en waarbij dat deel dat is bestemd voor het horizontale beleid inzake ruimtelijke ordening apart in beschouwing wordt genomen; betreurt dat in het hoofdstuk betreffende de territoriale gevolgen van de overheidsfinanciën een analyse ontbreekt van de rol van de overheidsdiensten, omdat het verdwijnen van de herverdelingseffecten van de diensten van algemeen nut de perifere regio's en probleemgebieden nog meer kan verzwakken; stemt in met de uitwerking van een dergelijke follow-upmethode die een doelgerichte controle van het regionaal beleid van de Unie mogelijk maakt overeenkomstig de feitelijke bestuurlijke grenzen en met behulp waarvan het effect van het door de Unie en haar lid-staten gevoerde regionaal en economisch beleid voor de werkgelegenheid, in het bijzonder in de minst ontwikkelde gebieden, kan worden geëvalueerd;

10. wijst er bovendien op dat tot de gebieden van de Europese Unie de zogenoemde "ultraperifere" gebieden behoren die wegens hun specifieke karakter en met name vanwege het feit dat zij bijzonder ver weg van het Europese continent zijn gelegen, het Europese beleid inzake de ruimtelijke ordening heel anders zullen opvatten dan de rest van de Unie;

11. wijst op de noodzaak van een supraregionale planning tot bescherming en behoud van de schaarse watervoorraden; wijst op de noodzaak van het aanleggen van een internationale gordel van waterbeschermingsgebieden en het behoud en versterking van regionale waterkringlopen; verlangt dat er passende maatregelen worden genomen om te komen tot een vermindering van het waterverbruik en een verbetering van de waterkwaliteit;

Subsidiariteitsbeginsel. Werkwijze

12. stelt vast dat de politieke en administratieve bevoegdheden op het gebied van ruimtelijke ordening en inrichting zowel aan de Unie als aan de lid-staten en de regionale en lokale plaatselijke overheden toevallen; beveelt een scrupuleuze eerbiediging van een subsidiariteitsbeginsel aan en pleit ervoor dat de opstelling van communautaire richtsnoeren voor een Europees beleid inzake ruimtelijke ordening in nauw overleg geschiedt met alle betrokken institutionele autoriteiten;

13. is van oordeel dat samenwerking en gegevensuitwisseling op basis van gemeenschappelijke, voor geheel Europa op dezelfde wijze gedefinieerde indicatoren de werkmethoden bij uitstek moeten zijn op het gebied van ruimtelijke ordening;

14. uit zijn tevredenheid over de institutionele vorderingen die het de afgelopen jaren heeft kunnen vaststellen doch meent dat het volgende geen uitstel meer gedoogt:

a) het verlenen van een officiële status aan de Raad van Ministers die zijn belast met ruimtelijke ordening,

b) het verlenen van een permanent karakter aan het Comité voor ruimtelijke ontwikkeling,

c) het bespoedigen van de totstandkoming van het Europees observatorium,

d) een permanente aanpassing van het Europese kader voor de ruimtelijke ordening aan veranderende omstandigheden,

e) bij deze institutionele intensivering van het Europese beleid inzake de ruimtelijke ordening moet erop worden gelet dat de regionale en lokale actoren, aan wie bevoegdheden op het gebied van ontwikkelings- en bestemmingsplannen toekomen, daarbij via informatie en eventueel directe participatie naar behoren worden betrokken;

15. dringt er bij de Commissie en het Comité voor ruimtelijke ontwikkeling op aan zo snel mogelijk hun werkzaamheden in verband met het communautaire plan voor ruimtelijke ordening af te sluiten en in het vervolg aan te vullen met een jaarlijks verslag over de ruimtelijke ordening; verzoekt hen rekening te houden met deze resolutie en behoudt zich het recht voor over deze documenten een advies uit te brengen;

16. steunt de voortzetting van de initiatieven van de Commissie op het gebied van ruimtelijke ordening, in het bijzonder in het kader van artikel 10 van de EFRO-verordening, en hecht voorts veel belang aan de activiteiten van de Commissie met het oog op de ontwikkeling van informatiesystemen, in concreto het systeem voor Geografische informatie (SGI), dat wordt gecoördineerd door EUROSTAT;

17. verzoekt de Commissie en de Raad het Parlement ten spoedigste te informeren over de voor een Europees beleid inzake de ruimtelijke ordening voorziene, nieuwe financiële speelruimte (modelprojecten overeenkomstig artikel 10 van de EFRO-verordening, uitbreiding en meer financiële armslag voor het communautaire initiatief INTERREG), zodat het in zijn hoedanigheid van gelijkgerechtigd partner in de begrotingsautoriteit voldoende tijd heeft zich over deze voorgenomen maatregelen een oordeel te vormen;

18. acht het van essentieel belang, met name tegen de achtergrond van de gebeurtenissen die hebben geleid tot een wijziging in de samenstelling en de geopolitieke situatie van de Unie, de samenwerking met de Raad van Europa op het gebied van ruimtelijke ordening voort te zetten en te verdiepen;

19. verzoekt de Commissie en het Comité voor ruimtelijke ontwikkeling, in het licht van de te verwachten toetreding van Cyprus en Malta en van de geassocieerde landen in Midden- en Oost-Europa tot de Europese Unie en gelet op het feit dat elke vorm van beleid op het gebied van ruimtelijke ordening een zaak van lange termijn is, om bij de uitwerking van een ruimtelijke- ordeningsplan van de Gemeenschap zich nu reeds te baseren op de parameters van een uitgebreide Unie teneinde de te verwachten problemen met betrekking tot de integratie van deze landen tijdig te ondervangen; acht derhalve een op overleg en consensus gerichte samenwerking tussen de Europese Unie en de kandidaatlanden op het gebied van de ruimtelijke ordening nastrevenswaardig;

Beleidsterreinen

20. herhaalt zijn overtuiging dat het noodzakelijk is een strategie te ontwerpen op lange termijn met het oog op het herstel van het geografisch evenwicht in Europa en acht het noodzakelijk een geïntegreerde benadering te volgen bij het zoeken naar oplossingen voor onderling nauw met elkaar verweven problemen; is van oordeel dat de problemen van stadsagglomeraties niet kunnen worden opgelost zonder dat ook aandacht wordt besteed aan de rol van plattelandsgebieden, zoals ook de aandacht die wordt besteed aan het oplossen van verkeersproblemen in de vorm van een toereikende vervoersinfrastructuur nooit ten koste mag gaan van de aandacht voor problemen in verband met geïsoleerde ligging; meent dat in dit kader moet worden gestreefd naar een combinatie van arbeids- en woonruimte, commerciële instellingen en instellingen op het gebied van dienstverlening, contrastgebieden en milieuverbetering waarbij rekening wordt gehouden met de sociale consequenties van ver- en herverdeling;

21. is overtuigd van het fundamentele belang van de transeuropese netwerken voor de ruimtelijke ordening, en derhalve ook van de dringende noodzaak om de richtsnoeren op het gebied van vervoer en energie te voltooien en de informatiemaatschappij te verwezenlijken, met behoud van het criterium van universele dienstverlening; is het met de Commissie eens over de noodzaak om de grote netwerken aan te vullen met secundaire netten en herinnert aan de rol die de financiering uit hoofde van de structuurfondsen en het Cohesiefonds in dit verband moet spelen, hetgeen een degelijke coördinatie vereist;

22. uit zijn bezorgdheid over het risico dat de netwerken met het oog op onmiddellijk rendement worden gebruikt op een manier die de bestaande onevenwichtigheden nog accentueert, waarbij voorrang wordt gegeven aan de centrale regio's, die nu reeds met congestie te kampen hebben, in plaats van de noodzakelijke verbindingen met afgelegen gebieden; herinnert in dit verband aan de in artikel 129 B van het EG-Verdrag vastgelegde prioriteiten;

23. acht het noodzakelijk de transeuropese informatienetwerken zo op te zetten en te ontwikkelen, dat daardoor zo spoedig mogelijk in de plattelandsgebieden arbeidsmogelijkheden kunnen worden geschapen in op de toekomst georiënteerde sectoren als informatie, dienstverlening en techniek;

24. wijst andermaal op de noodzaak dat voorrang moet worden verleend aan de infrastructuur voor het openbaar vervoer, in het bijzonder aan milieuvriendelijk vervoer, boven het individuele vervoer;

25. is echter van mening dat de projecten voor transeuropese netwerken niet ten koste mogen gaan van het milieu;

26. is van oordeel dat het behoud, de stabilisatie en de ontwikkeling van de plattelandsgebieden, die vooral in bepaalde regio's worden bedreigd door woestijnvorming en ontvolking, van essentieel belang zijn voor het territoriale en industriële evenwicht van de Unie alsmede met het oog op de instandhouding van het natuurlijk en cultureel erfgoed van Europa, en tevens in sociaal opzicht van belang zijn; acht het noodzakelijk een diepgaander onderzoek in te stellen naar de gevolgen die het GLB op termijn in deze gebieden kan hebben;

27. is van mening dat de problematiek van stedelijke en landelijke gebieden niet kan worden gescheiden en is daarom voorstander van de door de Commissie bepleite strategie om bijzondere aandacht te besteden aan de ontwikkeling van de kleine en middelgrote agglomeraties, die de activiteit in de omliggende plattelandsgebieden kan stimuleren en tegelijk de decentralisatie van de economische bedrijvigheid kan bevorderen en zo het probleem van congestie in de grote steden verhelpen;

28. is zich ervan bewust dat voor de grote stedelijke agglomeraties de problemen op het gebied van congestie, milieuverontreiniging en sociale uitsluiting het dringendst zijn; uit zijn bezorgdheid over de toenemende concurrentie tussen de grote stadsgebieden om activiteiten aan te trekken, die de problemen alleen nog zullen verergeren; pleit voor een aanpak van samenwerking tussen de steden en integratie in de regio's en steunt de strategie van de Commissie voor een polycentrische stedelijke structuur, waarbij in elk geval rekening wordt gehouden met de diversiteit van de urbanisatiemodellen in de lid-staten;

29. wijst erop dat de integratie van de perifere gebieden in de economische structuur van de Unie de grootste uitdaging vormt op het gebied van de ruimtelijke ordening; herhaalt in dit verband de noodzaak van een eerlijke toegang tot de infrastructuur om alle regio's gelijke kansen te bieden; herinnert eraan dat het doorbreken van het isolement van de afgelegen gebieden een van de prioriteiten is die het Verdrag vermeldt voor de ontwikkeling van de transeuropese netwerken;

30. wijst erop dat het afgelegen en insulaire karakter van de in Verklaring nr. 26 bij het Verdrag bedoelde ultraperifere gebieden van de Gemeenschap reden is voor een bijzondere behandeling van deze gebieden, die vorm moet krijgen in een specifieke juridische status binnen de Unie;

31. verzoekt de Commissie in haar komende documenten de ultraperifere regio's in haar voorstellen betreffende specifieke gebieden (afdeling B), eenzelfde centrale plaats te geven als de stedelijke gebieden, de landelijke gebieden en de grensregio's, en deze niet meer naar een bijlage te verbannen;

32. acht grensoverschrijdende samenwerking van buitengewoon belang en roept de lid-staten op deze vorm van samenwerking te bevorderen; acht het derhalve noodzakelijk de doeltreffendheid van het INTERREG-programma zoveel mogelijk te verbeteren om de werking van permanente samenwerkingsstructuren over de binnengrenzen en de buitengrenzen van de Unie heen, vanuit politiek en juridisch oogpunt te vergemakkelijken;

33. dringt erop aan dat de grensoverschrijdende samenwerking deel gaat uitmaken van de samenwerking tussen de Unie en de GOS-landen en dat deze wordt geïntegreerd in het toekomstige TACIS-programma;

34. verzoekt de Commissie zo spoedig mogelijk een voorstel in te dienen om het toepassingsgebied van het INTERREG II-initiatief uit te breiden tot maatregelen van ruimtelijke ordening; meent dat de budgettaire toewijzing van genoemd initiatief overeenkomstig moet worden verhoogd;

°

° °

35. verzoekt zijn Voorzitter deze resolutie te doen toekomen aan de Raad, de Commissie en de Raad van Europa.