MEDEDELING VAN DE COMMISSIE AAN HET EUROPEES PARLEMENT overeenkomstig artikel 251, lid 2, tweede alinea, van het EG-Verdrag over het gemeenschappelijk standpunt van de Raad met het oog op de aanneming van een Verordening van het Europees Parlement en de Raad inzake onderhandelingen over en de tenuitvoerlegging van overeenkomsten inzake luchtdiensten tussen lidstaten en derde landen

2003/0044 (COD)

MEDEDELING VAN DE COMMISSIE AAN HET EUROPEES PARLEMENT overeenkomstig artikel 251, lid 2, tweede alinea, van het EG-Verdrag over het gemeenschappelijk standpunt van de Raad met het oog op de aanneming van een Verordening van het Europees Parlement en de Raad inzake onderhandelingen over en de tenuitvoerlegging van overeenkomsten inzake luchtdiensten tussen lidstaten en derde landen

1- ACHTERGROND

Indiening van het voorstel bij het Europees Parlement en de Raad (document COM(2003) 94 def. - C5-2003/65/- 2003/0044(COD)): // 26 februari 2003

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité: // 16 juli 2003

Advies van het Europees Parlement in eerste lezing: // 2 september 2003

Vaststelling van het gemeenschappelijk standpunt: // 5 december 2003

2- DOELSTELLING VAN HET COMMISSIEVOORSTEL

In november 2002 oordeelde het Europese Hof van Justitie dat de bilaterale overeenkomsten inzake luchtdiensten, die acht lidstaten hadden gesloten met de Verenigde Staten, indruisten tegen de communautaire wetgeving. Meer in het bijzonder waren zij in strijd met het recht op vestiging, door de toegang tot internationale routes te beperken tot luchtvaartmaatschappijen in het bezit van burgers van parijen bij de overeenkomsten, en hadden zij betrekking op gebieden die tot de exclusieve bevoegdheid van de Gemeenschap behoren. Dit vonnis heeft gevolgen voor alle luchtvervoeronderandelingen en -overeenkomsten. Alle bestaande overeenkomsten moeten worden gewijzigd teneinde een niet-discriminerende behandeling voor alle communautaire luchtvaartmaatschappijen te waarborgen, terwijl de onderhandelingen over kwesties die tot de communautaire bevoegdheid behoren binnen een geschikt wettelijk kader moeten worden gevoerd. De lidstaten mogen niet langer op unilaterale wijze handelen.

Gezien het aantal bilaterale overeenkomsten inzake luchtdiensten en de regelmaat waarmee daarover opnieuw wordt onderhandeld met het oog op aanpassing aan de markt omstandigheden, is het echter weinig praktisch om al die onderhandelingen via de normale communautaire procedures te voeren. De Gemeenschap moet zich concentreren op de belangrijkste onderhandelingen. In die zin wordt bij de voorgestelde verordening een systeem van kennisgeving van en toestemming voor bilaterale onderhandelingen door de lidstaten ingevoerd. Daarbij worden aan de lidstaten ook bepaalde verplichtingen opgelegd om te waarborgen dat zij over niet-discriminerende systemen beschikken om de industrie te raadplegen en om de bij de onderhandelingen verkregen verkeersrechten te verdelen.

3- OPMERKINGEN OVER HET GEMEENSCHAPPELIJK STANDPUNT

In zijn gemeenschappelijk standpunt heeft de Raad de basisstructuur van het Commissievoorstel gehandhaafd, met name de kennisgeving van het voornemen om onderhandelingen te openen (artikel 1) en de regeling om het onderhandelingsresultaat al dan niet goed te keuren (artikel 4), maar zijn er significante wijzigingen aangebracht om het wettelijke kader te verfijnen en versterken. Deze wijzigingen hebben tot doel de werkbaarheid van het Commissievoorstel te vergroten door een nadere omschrijving te geven van de voorwaarden waaronder de lidstaten overeenkomsten, over kwesties die (deels) onder de bevoegdheid van de Gemeenschap vallen, mogen onderhandelen en sluiten .

In artikel 1 van de verordening worden de voorwaarden omschreven waaronder de lidstaten onderhandelingen met derde landen mogen openen. Een lidstaat mag onderhandelingen met derde landen openen op voorwaarde dat zij:

a. vasthouden aan een gemeenschappelijk overeengekomen tekst met standaardclausules voor bilaterale overeenkomsten die onder de bevoegdheid van de Gemeenschap vallen;

b. de Commissie van hun voornemen in kennis stellen alvorens de onderhandelingen te starten. Deze kennisgeving, in de zin van het Commissievoorstel, moet het voor de lidstaten en de Commissie mogelijk maken na te gaan of er een gemeenschappelijk belang, dan wel een specifiek probleem ten opzichte van een derde land is.

Overeenkomstig artikel 4 moeten de lidstaten ook een toestemming overeenkomstig de communautaire wetgeving krijgen. Het voorgestelde systeem is echter zeer eenvoudig. Uitgaande van de redenen voor het openen van de onderhandelingen, moet de Commissie in kennis worden gesteld van het onderhandelingsresultaat. Vervolgens zijn er drie mogelijkheden:

a. wanneer de lidstaten een overeenkomst hebben bereikt die gemeenschappelijk overeengekomen standaardbepalingen betreffende communautaire bevoegdheden volgt, mogen zij de overeenkomst sluiten. Hun enige verplichting is dan om met het oog op de transparantie de Commissie in kennis te stellen van het resultaat;

b. wanneer de lidstaten geen overeenkomst hebben kunnen bereiken die gemeenschappelijk overeengekomen standaardbepalingen betreffende communautaire bevoegdheden volgt, mogen zij de overeenkomst op voorlopige basis toepassen, maar moeten zij haar aan de Gemeenschap voorleggen ter definitieve goedkeuring na een raadplegings procedure overeenkomstig de comitologieregels. Als de overeenkomst het vervoersbeleid van de Gemeenschap niet ondermijnt, mogen de lidstaten de overeenkomst sluiten;

c. wanneer de Gemeenschap zelf in onderhandeling is met hetzelfde derde land, mag een lidstaat een overeenkomst voorlopig toepassen, dan wel sluiten na afronding van dezelfde raadplegingsprocedure als onder b).

Dit systeem zal waarborgen dat de communautaire wetgeving wordt nageleefd en dat de communautaire belangen worden beschermd, terwijl het de lidstaten toch de mogelijkheid biedt om bilaterale onderhandelingen te voeren binnen een kader dat rechtszekerheid biedt.

Van de 17 door het Europees Parlement voorgestelde amendementen heeft de Raad er drie volledig en vier gedeeltelijk of in beginsel in zijn gemeenschappelijk standpunt geïntegreerd. Deze amendementen komen overeen met die welke door de Commissie op soortgelijke wijze waren overgenomen.

4- GEDETAILLEERDE OPMERKINGEN VAN DE COMMISSIE

De hieronder staande verwijzingen hebben betrekking op de overwegingen en artikels van het gemeenschappelijk standpunt.

4.1 Volledig door de Commissie overgenomen en volledig in het gemeenschappelijk standpunt opgenomen amendementen

Amendement 1, 2 en 3: Deze drie amendementen zijn volledig geïntegreerd in de overwegingen van het gemeenschappelijk standpunt (overweging 5 (dienovereenkomstig gewijzigd), 6 (geschrapt) en 8 (laatste zin gewijzigd)).

4.2 Gedeeltelijk of in beginsel door de Commissie overgenomen en gedeeltelijk of in beginsel in het gemeenschappelijk standpunt opgenomen amendementen

Amendement 11: Dit amendement is gedeeltelijk en in beginsel in het gemeenschappelijk standpunt geïntegreerd, met invoering van aanzienlijke wijzigingen van de artikelen 1 en 4 met het oog op de versterking van het juridisch kader van de ontwerp-verordening. Daardoor wordt het type overeenkomsten of verwante documenten waarop de ontwerp-verordening betrekking heeft nader omschreven (artikel 1, lid 1) en worden de verplichtingen van de lidstaten gespecificeerd ingeval communautaire onderhandelingen reeds actief aan de gang zijn (artikel 4, lid 4).

Amendement 12: In artikel 1, lid 2, van het gemeenschappelijk standpunt wordt de verplichting verduidelijkt van de lidstaten om de Commissie in kennis te stellen van door hen geplande onderhandelingen, zodat dit amendement van het Parlement in beginsel geïntegreerd is. De lidstaat die het voornemen heeft onderhandelingen te openen, moet uitsluitend de Commissie in kennis stellen, terwijl de overige lidstaten de mogelijkheid hebben om een afschrift van deze kennisgeving bij de Commissie op te vragen. Er is ook voorzien in een speciale procedure bij uitzonderlijke omstandigheden.

Amendement 15: Het gemeenschappelijk standpunt verduidelijkt de formulering van artikel 3 in lijn met het amendement van het Parlement. Daardoor wordt duidelijker dat elke overeenkomst verboden is die een vermindering zou inhouden van het aantal communautaire vervoerders dat, in overeenstemming met bestaande regelingen, kan worden aangewezen om luchtvaartdiensten te verrichten tussen het grondgebied van een lidstaat en een derde land.

4.3 Door de Commissie verworpen amendementen die in het gemeenschappelijk standpunt zijn verwerkt

Amendement 14: In het gemeenschappelijk standpunt is het eerste deel van dit amendement verwerkt. Artikel 2 heeft nu niet alleen betrekking op luchtvaartmaatschappijen, maar ook op andere belanghebbenden De Commissie heeft dit amendement verworpen omdat de aanzienlijke wijziging die het Parlement wenste, met als doel de definitie van luchtvaartmaatschappijen en het recht op vestiging (tweede deel van amendement 14), niet kan worden aanvaard. Wat de vermelding van andere belanghebbenden in dit artikel betreft, heeft de Commissie geen bezwaren tegen het gemeenschappelijk standpunt.

4.4 Door de Commissie verworpen amendementen die niet in het gemeenschappelijk standpunt zijn verwerkt

Amendement 4 en 14 (met uitzondering van het eerste deel van amendement 14, dat is geïntegreerd in het gemeenschappelijk standpunt): Deze amendementen zouden de verplichting van de lidstaten om communautaire luchtvaartmaatschappijen te informeren en te raadplegen over hun internationale bilaterale onderhandelingen, beperken door deze verplichting uitsluitend op te leggen wanneer vervoerders reeds over een netwerk beschikken of in een nabije toekomst zullen beschikken. Krachtens amendement 14 wordt bovendien het recht op vestiging van luchtvaartmaatschappijen beperkt door hen de verplichting op te leggen een exploitatievergunning te verkrijgen van elke lidstaat van waaruit op internationale routes wordt gevlogen.

Amendement 5: Dit amendement zou de goedkeuring van bilaterale overeenkomsten doen verlopen volgens een regelgevingsprocedure.

Amendement 6 en 7: De amendementen 6 en 7 zouden de vraag doen rijzen of de ontwerp-verordening wel voldoet aan het evenredigheidsbeginsel.

Amendement 8: Krachtens dit amendement zou een driepuntenplan worden opgezet voor communautaire actie op het gebied van het internationale luchtvervoer.

Amendement 9 en 10: De amendementen 9 en 10 hebben tot doel nieuwe overwegingen toe te voegen waarin specifieke doelstellingen voor onderhandelingen tussen de Gemeenschap en de Verenigde Staten zouden zijn vastgelegd.

Amendement 13: Door dit amendement zouden de lidstaten worden uitgesloten van het in artikel 1, lid 3, omschreven raadplegingsproces bij de opening van onderhandelingen door een lidstaat.

Amendement 18: Dit amendement zou alle door de lidstaten toegezonden informatie in de kennisgevingen inzake hun onderhandelingen de facto vertrouwelijk maken.

Amendement 19: Dit amendement houdt een herhaling in van de verplichting van de lidstaten om de Commissie na de afronding van onderhandelingen in kennis te stellen van de ontwerp-overeenkomst, waartoe zij reeds zijn gehouden krachtens artikel 4.

5- CONCLUSIE

De Commissie is van mening dat het op 5 december 2003 door de Raad met eenparigheid van stemmen aangenomen gemeenschappelijk standpunt de doelstellingen en benadering van haar voorstel ongewijzigd laat. Zij kan dit gemeenschappelijk standpunt derhalve ondersteunen.