NL Publicatieblad van de Europese Unie C 383/34

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het TTIP en de gevolgen daarvan voor kleine en middelgrote ondernemingen

(initiatiefadvies)

(2015/C 383/06)

Rapporteur: Emanuelle BUTAUD-STUBBS Rapporteur: Panagiotis GKOFAS

Het Europees Economisch en Sociaal Comité (EESC) heeft op 11 december 2014 besloten om overeenkomstig artikel 29, lid 2, van zijn reglement van orde een initiatiefadvies op te stellen over

„Het TTIP en de impact ervan op kleine en middelgrote ondernemingen”.

De afdeling Externe Betrekkingen, die met de voorbereidende werkzaamheden was belast, heeft haar advies op 11 juni 2015 goedgekeurd.

Het EESC heeft tijdens zijn op 1 en 2 juli 2015 gehouden 509e zitting (vergadering van 2 juli) onderstaand advies uitgebracht, dat met 187 stemmen vóór en 2 stemmen tegen, bij 2 onthoudingen, werd goedgekeurd.

1. Conclusies en aanbevelingen

1.1. Gezien het belang van kleine en middelgrote ondernemingen (hierna kmo = mkb — midden- en kleinbedrijf) voor de Europese economie, is het essentieel, vooral met het oog op de werkgelegenheids- en regelgevingseffecten, dat er per sector en per lidstaat een zorgvuldige analyse wordt gemaakt van de te verwachten gevolgen van goedkeuring van het huidige ontwerp-TTIP voor Europese kmo’s.

1.2. Het DG Handel heeft twee studies gemaakt: de eerste over problemen en kansen voor exporterende kmo’s in het algemeen (1) en de tweede, meest recente (april 2015), over meer specifiek de kmo’s en het TTIP (2). Zij zijn zeker nuttig maar bestrijken niet alle aspecten. Die studies zijn van belang voor bepaalde problemen waarmee kmo’s te maken hebben vanwege hun internationalisering en de handelsbelemmeringen alsook de belemmeringen van regelgevende aard waarop zij stuiten, maar zij verschaffen geen precieze schattingen, onderbouwd en gespecificeerd per sector en lidstaat, van het effect dat het TTIP zou kunnen hebben op wel of niet exporterende bedrijven die deel uitmaken van de verschillende waardeketens.

1.3. Het EESC verzoekt daarom de Commissie om een nieuwe effectbeoordeling voor al dan niet exporterende kmo’s, zeer kleine ondernemingen, micro-ondernemingen en vrije beroepen, zulks om de eventuele impact te meten van een geïntegreerde trans-Atlantische markt in hun sectoren (landbouw en agro-industrie, toerisme, ambacht, hotellerie, restaurant, industrie, diensten enz.). Het is van essentieel belang te kunnen anticiperen op de wijze waarop deze bedrijven zullen worden getroffen door een meer geïntegreerde trans-Atlantische markt. Vragen zijn bijv. of het door het TTIP geïnitieerde nieuwe concurrentielandschap zal resulteren in wijzigingen van hun economisch model, productiemethoden, regelgevingskader, aard van de diensten en strategieën voor investeringen en werkgelegenheid.

1.4. Er moet van de onderhandelingen met de VS worden geprofiteerd om beter toezicht te houden op het beleid ter ondersteuning van kmo's aan weerszijden van de Atlantische Oceaan middels een empirisch onderbouwde aanpak (bijv. via benchmarking van de openbare aanbestedingen en kmo's, toegang tot financiering en omstandigheden van de kapitaalmarkt, rampenbeheer, toegang tot marktinformatie/-vereisten en Small Business Standards). Zo’n vergelijking maakt het waarschijnlijk mogelijk om nieuwe maatregelen vast te stellen voor de ondersteuning van kmo’s en daarmee ter versterking van de praktische tenuitvoerlegging van de Europese „Small Business Act” (SBA). Het Comité werkt thans aan een advies over dit onderwerp (INT/755), dat een vervolg is op eerdere adviezen over hetzelfde thema. Het moment is gekomen voor de Europese instellingen om rekening te houden met de roep van de Europese en nationale kmo-organisaties om een juridisch dwingende SBA en meer coördinatie tussen industrie- en handelsbeleid. Voorts is het noodzakelijk dat het netwerk van „SME Envoys” wordt omgevormd tot een doeltreffendere autoriteit, daadwerkelijk belast met de coördinatie, het toezicht en de handhaving van het kmo-beleid in de interne markt, met aandacht voor de opkomende behoeften van en passende oplossingen voor kmo's.

1.4.1. Het midden- en kleinbedrijf in de EU is zeer heterogeen met een hoog percentage zeer kleine bedrijven met minder dan negen werknemers. Daarnaast verschilt de verdeling van de kmo’s naar hun omvang sterk van lidstaat tot lidstaat. Hetzelfde geldt voor gereglementeerde en niet-gereglementeerde vrije beroepen. Gezien de sterke aanwezigheid van micro-ondernemingen op het gebied van handel, industrie en ambacht, beveelt het EESC aan dat de Europese Commissie in overleg met de overheden van de meest betrokken lidstaten (met inbegrip van de openbare/particuliere onderzoeksinstituten en universiteiten) zo gericht mogelijke bewustmakings- en voorlichtingscampagnes opzet en opleidingsseminars organiseert om te zorgen voor een beter inzicht in de verschillende hoofdstukken van het TTIP en de betrokken sectoren, alsook de eraan verbonden kansen en risico’s.

1.4.2. De vrije beroepen, al dan niet gereglementeerd, vormen in de EU een systeem van gevoelige diensten in het belang van de opdrachtgever en de samenleving en hebben specifieke toewijzingen gekregen.

1.5. Het EESC verheugt zich erover dat een hoofdstuk in deze onderhandelingen aan kmo's is gewijd, maar formuleert in het gedeelte met specifieke opmerkingen wel een aantal voorstellen voor een verbetering van de inhoud ervan. De huidige, door de Commissie voorgestelde tekst moet worden aangevuld en dat geldt met name voor de wijze van vertegenwoordiging van kmo’s in het toekomstige kmo-comité en over de taken van dat orgaan.

Het EESC verzoekt de Commissie, het Europees Parlement en andere bevoegde instanties om in de huidige en toekomstige handelsbesprekingen permanent een „kmo-hoofdstuk” op te nemen, waarin rekening wordt gehouden met de belangen van kmo’s in de EU, zodat de potentiële voordelen van handelsovereenkomsten aan afzonderlijke regio’s en markten ten goede kunnen komen.

Samen met de toepassing van het beginsel „Denk eerst klein” in het handelsbeleid zal dit garanderen dat kmo’s van de globalisering kunnen en zullen profiteren en daarin een belangrijke rol kunnen en zullen spelen.

1.6. Het EESC verzoekt de vertegenwoordiger van de Europese Commissie voor kmo’s erop toe te zien dat kleine en micro-ondernemingen en vrije beroepen vertegenwoordigd worden in het onderhandelingsproces door middel van minstens een specifieke zetel in de adviesgroep („TTIP Advisory Board”). Het is namelijk zaak om informatieleemten op te vullen, voor de nodige multisectorale deskundigheid te zorgen en basisvoorschriften na te leven betreffende transparantie aangaande informatie en gegevens van gemeenschappelijk belang. Voorts beveelt het aan om samen met geïnteresseerde wetenschappers en onderzoeksinstellingen steunmaatregelen uit te werken voor economische, beroeps- en sectorale organisaties van kmo’s die deze ondernemingen begeleiden en adviseren en, indien nodig, ook in financieringsmaatregelen te voorzien. Het EESC pleit voor de wederzijdse erkenning van kwalificaties en certificering voor alle overheidsniveaus en gelijke kansen op alle niveaus bij overheidsopdrachten (met inbegrip van deelstaten en regio’s en gemeenten).

2. Algemene opmerkingen

2.1. Het belang van kmo's aan weerszijden van de Atlantische Oceaan

Hoewel de Europeanen en de Amerikanen er afzonderlijke definities van „kmo” op na houden, is deze categorie bedrijven goed voor een groot deel van de economische activiteiten, de toegevoegde waarde en de werkgelegenheid aan beide zijden van de Atlantische Oceaan. Dit grote aandeel betekent dat, uit het oogpunt van de meerwaardecreatie en het aanknopen van betrekkingen, de impact van het TTIP op de economie gestalte zal krijgen via de kmo’s en hun vermogen om nieuwe markten te veroveren en zich aan de nieuwe realiteit aan te passen. Uit diverse studies blijkt dat kmo’s die zich internationaal ontwikkeld hebben, innovatiever zijn, sneller groeien en meer en beter betaalde banen genereren.

2.1.1. Kmo’s in de Unie zijn in de praktijk vaak zeer kleine ondernemingen

In de EU is een kmo een onderneming waar minder dan 250 personen werkzaam zijn en waarvan de omzet niet meer dan 50 miljoen EUR bedraagt. Volgens cijfers van de Commissie telt de EU meer dan 20 miljoen kmo’s, die 98 % van alle ondernemingen belichamen en 67 % van de beroepsbevolking en 58 % van de bruto toegevoegde waarde omvatten. Tussen 2002 en 2010 hebben de Europese kmo’s voor 85 % van de nieuwe banen in de EU gezorgd.

Volgens het jongste verslag van de Commissie zijn de Europese kmo’s goed voor 28 % van de totale rechtstreekse uitvoer naar de VS, hetgeen erop wijst dat een mogelijke verdere toename mogelijk is. Van de 7 90 000 Europese bedrijven die exporteren naar landen buiten de EU, zijn er 6 19 000 kmo’s, waaronder 3 53 000 zeer kleine ondernemingen (minder dan 9 werknemers), wat aantoont dat hun geringe omvang hen niet belet om te exporteren (3).

Het aandeel van de Europese kmo's in de huidige uitvoer naar de VS is echter relatief gering: 1 50 000 volgens genoemd verslag, en daarvan hebben er 65 000 minder dan 9 werknemers. Dit aandeel van minder dan 1 % van de Europese kmo's, dat meer dan 20 miljoen bedrijven telt, lijkt bijzonder gering. In sommige landen (bijv. Italië) maken kmo’s en zeer kleine ondernemingen een groot deel uit van de ondernemingen die zaken doen op VS-markten. In de gegevens van Eurostat wordt echter alleen rekening gehouden met de directe en niet met de indirecte uitvoer. Tal van kmo’s en zeer kleine ondernemingen werken namelijk als toeleverancier of op basis van een contract van onderneming tot onderneming (B2B), produceren intermediaire goederen of verrichten tussendiensten die vervolgens worden geassembleerd om naar de VS te worden uitgevoerd. Ook kan dit bescheiden cijfer worden verklaard door het gewicht in de Europese economie van kmo’s en micro-ondernemingen die lokaal functioneren en geen belangstelling hebben voor export of investeringen in het buitenland. Daarentegen bestaat er wel een aanzienlijke groeimarge voor ondernemingen die naar derde landen zouden kunnen exporteren of dat al doen.

2.1.2. Kmo’s in de Verenigde Staten zijn meer gestructureerde ondernemingen

In de VS zijn kleine en middelgrote ondernemingen ondernemingen met minder dan 500 werknemers en in sommige sectoren met minder dan 1 000 of zelfs 1 500 werknemers (4). Deze ondernemingen — die eventueel dus een aantal malen groter kunnen zijn dan hun tegenhangers in de EU — vormen eveneens de ruggengraat van de (Amerikaanse) economie. Kmo's in de VS (28 miljoen bedrijven) beslaan 99 % van alle Amerikaanse ondernemingen, vertegenwoordigen meer dan 50 % van de werkgelegenheid in de particuliere sector werk en zorgen voor 65 % van de netto-banencreatie in die sector.

2.2. Het belang van het TTIP voor kmo's

2.2.1. Door hun omvang worden kmo’s vaak zwaar benadeeld door de hoge douanerechten en de regelgeving voor de trans-Atlantische handel. Zij hebben namelijk meer behoefte aan middelen en competenties dan grote ondernemingen om de belemmeringen te overwinnen die wegen op hun handel, die gering in omvang en waarde is. Daarom vormen de tarifaire en non-tarifaire liberaliseringsmaatregelen van het TTIP een goede zaak voor kmo's. In zijn advies over „De trans-Atlantische handelsbetrekkingen en het standpunt van het EESC over de verbetering van de samenwerking en een eventuele vrijehandelsovereenkomst tussen de EU en de VS” heeft het EESC reeds een inventaris gemaakt van kansen en risico’s met betrekking tot alle onderdelen van de onderhandelingen (5).

2.2.2. Van het TTIP wordt voor de kmo’s o.a. vooral voordeel verwacht van de resultaten van de regelgevende samenwerking, die kan leiden tot harmonisatie en onderlinge aanpassing van bepaalde voorschriften, en van de wederzijdse erkenning van inspectie en certificering. Het EESC wijst er bij deze gelegenheid wel op dat beide partijen er zich nadrukkelijk toe hebben verbonden het TTIP niet te gebruiken om de bestaande technische normen te verlagen. Daarom kan het veelbelovend zijn om een analyse te laten uitvoeren van de meerwaarde die gegenereerd wordt door de Europese stichting Small Business Standard (SBS), ondersteund door de Europese Commissie in partnerschap met de meest representatieve kmo-organisaties. De samenwerking op regelgevingsgebied moet transparant zijn en mag de autonomie van de lidstaten en de Europese Unie op dat gebied niet in het gedrang brengen. Zij moeten in staat blijven maatregelen te nemen die zij passend achten op gebieden als volksgezondheid, consumenten, werknemers en milieu.

2.3. De ontwikkeling van kmo's op internationaal niveau

Volgens de WTO kan de ontwikkeling van kmo’s op internationaal niveau in vier fasen worden onderverdeeld:

— rechtstreekse uitvoer naar een ander land,

— uitvoer met ondersteuning door zelfstandige buitenlandse specialisten,

— oprichting van een dochter in het buitenland,

— opzetten van infrastructuur in het buitenland voor het produceren en verkopen in het desbetreffende land.

In elke fase moeten zij, voor zover dat nodig is, over aanvullende informatie en financiële en personele middelen beschikken, alsook over administratieve capaciteiten voor naleving, voordat zij goederen en/of diensten beginnen te exporteren, en ook moeten zij de regels betreffende de markt in kwestie goed kennen. Vervolgens moeten zij een strategie voor de langere termijn kunnen ontwikkelen om hun plaats in het beoogde exportland te vinden en zich daar uiteindelijk volledig te kunnen integreren, dat alles met steun van lokale bedrijven en hun arbeidskrachten die de lokale regelgeving integraal respecteren. De digitale economie kan kmo's helpen om sneller internationaal actief te worden. De snelle groei van de elektronische handel biedt mogelijkheden voor kleine ondernemingen om meer af te zetten in vooral de sector consumentengoederen (handel van business-to-consumer — B2C), en voor vrije beroepen ook in de B2B-sector.

De analyse van de Commissie toont tevens aan dat er een verband bestaat tussen de grootte van de onderneming en de uitgevoerde hoeveelheden. Kmo’s zijn goed voor 81 % van de exporterende ondernemingen, maar slechts voor 34 % van de uitvoer (6); in specifieke nichemarkten hebben zij wereldwijd evenwel een marktaandeel van meer dan 50 %.

2.4. Mate van internationalisering van kmo’s in de VS en in de EU

Volgens sommige bronnen vertonen Europese kmo’s een grotere mate van internationalisering dan die in de VS. Dat verschil is goeddeels te wijten aan de deelname van de EU-kmo’s aan de intracommunautaire handel, een deelname waarvan de ontwikkeling nog lang niet is voltooid. Dat vormt de eerste fase van hun internationalisering en op die manier worden zij steeds slimmer bij het betreden van markten van ook derde landen. De ondernemingsomvang schijnt geen beletsel te zijn; in sommige lidstaten maken kmo’s 90 % van de exporterende bedrijven uit en dat geldt onder meer sterk voor sectoren zoals mode, voedingsmiddelen, machines en meubels.

Hoewel er hier weinig cijfers zijn en die soms moeilijk kunnen worden beoordeeld vanwege de diversiteit van de gehanteerde methoden en gegevens die niet altijd te vergelijken zijn, blijkt toch uit namens de Commissie (7) uitgevoerde studies dat in de EU 42 % van de kmo’s betrokken zijn bij de ene of de andere vorm van internationalisering.

De internationalisering van een onderneming is vaak gekoppeld aan factoren zoals:

— de exportintensiteit van de sector in kwestie,

— de omvang van de interne markt.

De internationalisering van Europese kmo’s is groter in sectoren als groothandel, mijnbouw, industrie, onderzoek en verkoop van motorvoertuigen, terwijl die relatief laag ligt op het gebied van juridische diensten, bouw, planning en ontwikkeling en gezondheidszorg. Die laatste zijn van nature sterk afhankelijk van de afstand tot de klant of de patiënt (8).

Volgens een Amerikaanse studie over deze problematiek (9) zijn de Amerikaanse kmo’s goed voor circa 30 % van de uitvoer van VS-goederen naar hun voornaamste markten (Canada en Mexico) in het kader van ALENA. Het gaat dan vooral om machines en elektrische en chemische producten. De gegevens betreffende uitvoer van diensten door Amerikaanse kmo’s zijn zeer beknopt, maar volgens sommige schattingen vormen die een aanzienlijk deel van de export uit de VS.

2.5. De huidige rol van kmo's in het kader van trans-Atlantische handel en investeringen

De trans-Atlantische bilaterale handel wordt grotendeels afgewikkeld door multinationals. Bijgevolg verloopt het grootse deel van de specifieke bilaterale uitwisselingen in de vorm van intragroeptransacties van goederen en diensten, maar ook via uitwisseling van licenties en intellectuele-eigendomsrechten en kapitaalbewegingen tussen moeder- en dochterondernemingen.

De studie van de Commissie over kmo's en het TTIP vermeldt dat kmo's 28 % van het EU-uitvoervolume in 2012 voor hun rekening namen. Dit cijfer is lager dan het gemiddelde uitvoervolume van kmo's voor alle markten buiten de EU; dat bedraagt 32 %. Dit percentage moet echter ook worden bezien in samenhang met het aandeel van de kmo’s in de groep ondernemingen die uitvoeren naar de VS: 88 %. Dat is aanzienlijk hoger dan de gemiddelde export van het kmo's naar derde landen: 78 %. Deze cijfers bevestigen dat een groot deel van de uitvoer wordt gegenereerd door de handel binnen een groep. Vandaar het potentieel dat een trans-Atlantische overeenkomst kan belichamen voor meer export en investeringen van Europese kmo’s. Opgemerkt zij evenwel dat dit cijfer geen rekening houdt met de indirecte uitvoer van Europese kleine en middelgrote ondernemingen die, als toeleveranciers en fabrikanten van halffabricaten, deelnemen aan de totstandkoming van complexe eindproducten die naar de Verenigde Staten worden uitgevoerd. Op het niveau van de lidstaten bestaat er een grote verscheidenheid qua aantal exporterende kmo’s en het exportvolume.

Er zijn geen exacte cijfers over het aantal kmo’s in de VS die naar de EU exporteren, noch over het volume van die uitvoer. Toch zijn kmo’s in de VS goed voor 33 % van de Amerikaanse export (10), en dat is zeer vergelijkbaar met de cijfers voor de Europese Unie.

2.6. De voornaamste belemmeringen voor kmo’s

Door hun omvang hebben kmo’s over het algemeen meer moeilijkheden om toegang tot buitenlandse markten te krijgen, de door de bescheiden omvang van de verhandelde hoeveelheden veroorzaakte extra kosten op te hoesten en zich aan de lokale regelgeving aan te passen. Volgens Sergio Arzeni, directeur van het Centrum voor ondernemerschap, kmo's en lokale ontwikkeling van de OESO, zouden de nalevingskosten voor kmo’s proportioneel wel eens tien tot dertig maal hoger kunnen liggen dan voor grote ondernemingen (11).

Samenvattend kan worden gezegd dat kmo’s bij het internationaliseren kampen met problemen die inherent zijn aan hun geringe omvang en hun beperkte middelen, en dat dit dient te worden aangepakt voordat iets wordt gedaan aan de specifieke obstakels voor handel en investeringen, te weten:

— moeilijke toegang tot exportfinanciering;

— tekort aan actuele informatie en gegevens over vereisten in verband met producten en diensten;

— onvoldoende kennis van de markt waar zij hun producten of diensten willen afzetten (marktonderzoek);

— problemen bij het vinden van potentiële klanten en het leggen van contacten met hen;

— personeel dat onvoldoende is opgeleid om een internationale ontwikkeling te beheren of om contacten te leggen met beleggers of importeurs;

— een gebrek aan stimulansen en ondersteuning van de overheid, alsmede administratieve logheid in verband met steunbeleid;

— taal- en culturele barrières;

— uiteenlopende regelingen, aanpassings- en erkenningssystemen voor kwalificaties en handelingsbevoegdheid.

Gelet op deze barrières bestaat de eerste behoefte van kmo’s uit begeleiding en advies op maat (gepersonaliseerde begeleiding of coaching, mentoraat enz.), die in het algemeen door hun beroeps- en bedrijfsorganisaties worden geleverd.

Ten aanzien van de handels- en investeringsbelemmeringen die Europese bedrijven in de VS ondervinden, blijkt het echter moeilijk deze naar belang te rangschikken. Bedrijven beschrijven namelijk wel hun problemen maar categoriseren die niet altijd. Ook is er een verschil tussen door niet-exporterende ondernemingen gepercipieerde belemmeringen en obstakels die werkelijk door exporterende bedrijven worden ondervonden. Dankzij verschillende studies en onderzoeken (12) kunnen echter de belangrijkste belemmeringen als volgt in kaart worden gebracht:

— de zeer sterk uiteenlopende aansprakelijkheid en de verzekerbaarheid ervan tegen marktconforme kosten;

— de kosten van uitvoer (exclusief douanerechten) t.o.v. de transportkosten, de duur en de gecompliceerdheid van de douaneformaliteiten en de noodzaak om een douaneagent te betalen en om, met name in de VS, een aansprakelijksheidsverzekering te hebben;

— de moeilijke toegang tot exportkrediet;

— belastingen en douanerechten die nog steeds een belangrijke belemmering vormen voor bepaalde sectoren zoals tabak, textiel en kleding;

— de complexiteit van oorsprongsregels en de kosten van oorsprongscertificaten;

— de naleving van de technische voorschriften en sanitaire en fytosanitaire normen en certificering en keuringen in verband met deze regels;

— sanitaire en technische regelingen die slechts in bepaalde Amerikaanse deelstaten gelden of regels die daar van deelstaat tot deelstaat uiteenlopen;

— verschillende eisen in verband met kwalificaties en beperkingen van de economische activiteit in bepaalde deelstaten en lokale reguleringsdistricten;

— de bescherming van intellectuele eigendom, met name de schending van oorsprongsbenamingen en van verschillende regelingen op het gebied van merken en octrooien;

— de kosten van de rechtsbescherming en het toezicht op de markt voor Europese bedrijven die beschikken over geografische aanduidingen;

— beperkingen inzake overheidsopdrachten als gevolg van de „Buy American Act” en de regelmatige wijzigingen die ertoe strekken om de reikwijdte van die „Act” uit te breiden;

— de complexiteit van de procedures voor visa, verblijf- en werkvergunningen en de uitoefening van activiteiten in de VS;

— beperkingen of de vereiste vergunningen op federaal of deelstaatniveau voor bepaalde dienstverleners.

Deze problemen zijn niet specifiek voor kmo’s, maar hun impact op deze groep is groter en heeft een sterker ontradend effect. In het kader van het TTIP vallen de meeste kmo’s onder specifieke hoofdstukken die zonder onderscheid van toepassing zijn op alle ondernemingen. Het kmo-hoofdstuk in het TTIP heeft dus een nogal beperkte doelstelling: bevordering van de participatie van alle kmo’s op de trans-Atlantische markt door informatie te verstrekken en de samenwerking tussen de met kmo's belaste autoriteiten op te voeren.

2.7. Behoeften aan steun voor kmo’s

2.7.1. Gelet op de barrières en de beperkte beschikbare middelen bestaat de eerste behoefte van kmo’s, en met name van kleine en micro-ondernemingen, uit diensten voor begeleiding en advies op maat, ook op het gebied van opleiding van werknemers (gepersonaliseerde begeleiding, coaching of mentoraat enz.), die in het algemeen door hun economische, beroeps- en bedrijfsorganisaties worden geleverd. Er moet voor worden gezorgd dat laatstgenoemde organisaties de nodige logistieke middelen krijgen om de bedrijven te kunnen informeren, te adviseren en individueel te begeleiden, met name wat betreft het gebruik van de Europese structuur- en investeringsfondsen (ESIF).

2.7.2. Naast deze begeleidings- en adviesdiensten op maat van elke kmo en afhankelijk van diens specifieke situatie en behoeften, moeten de bedrijven over de nodige middelen kunnen beschikken om hun materiële en immateriële investeringen te financieren. Met het oog daarop zou het EESC graag zien dat, naast de Europese structuur- en investeringsfondsen (ESIF), ook de financiële instrumenten van het Cosme-programma, met name risicokapitaal en garantieregelingen, gemakkelijk toegankelijk zouden zijn voor kmo’s, inclusief voor deze die bereid zijn te investeren in de VS.

2.7.3. De EU zou moeten nagaan welke verzekeringen voor de export van goederen en diensten worden aangeboden en dit aanbod op basis van de marktbehoeften verder moeten ontwikkelen.

2.8. Het huidige kmo-hoofdstuk in het TTIP

Het EESC verheugt zich erover dat een hoofdstuk in de TTIP-onderhandelingen uitsluitend aan kmo's is gewijd maar zou de inhoud ervan kracht willen bijzetten (zie de voorstellen in het deel „Specifieke opmerkingen”). Het voorstel van de EU om in het TTIP een juridische tekst over kmo’s op te nemen, werd ter bespreking voorgelegd tijdens de onderhandelingsronde met de VS die plaatsvond op 19—23 mei 2014. Het gaat voor de Unie om een volstrekt nieuw hoofdstuk in een vrijhandelsovereenkomst. Een tekst werd op 7 januari 2015 gepubliceerd (13). De bepalingen nemen de vorm aan van een hoofdstuk X dat gewijd is aan kleine en middelgrote ondernemingen (kmo’s) en gaan over verschillende kwesties met het oog op de versterking van de deelname van kmo’s aan de handel en aan uitwisseling van goede praktijken.

2.8.1. Samenwerking inzake kmo’s

Partijen moeten informatie uitwisselen, instrumenten en middelen met betrekking tot intellectuele-eigendomsrechten ontwikkelen en ter beschikking stellen, goede regelgevingspraktijken uitwisselen, ondernemingen ondersteunen en verschaffing van risicokapitaal aan en investeringen in kleine bedrijven stimuleren om het concurrentievermogen van kmo’s op de wereldmarkt te versterken.

2.8.2. Marktgegevens en uitwisseling van informatie

Het huidige voorstel voor artikel X, lid 2, betreft uitwisseling van informatie tussen partijen. Er zou een website moeten worden opgezet met daarop de meest relevante informatie (zoals de tekst van het TTIP, douanevoorschriften, een register van de geldende technische voorschriften, sanitaire en fytosanitaire maatregelen, de regels inzake overheidsopdrachten en de procedures voor de registratie van bedrijven). Er moet door een groep van deskundigen uit de EU en de VS een gezamenlijke analyse worden gemaakt van het programma voor de harmonisatie van gegevens over de gebieden die het belangrijkst zijn voor kmo’s.

Ook zouden partijen een onlinedatabank in alle EU-talen oprichten waarin met name alle codes van de douanenomenclatuur en de tarieven, de oorsprongsregels en de voorschriften betreffende de aanduiding van het land van oorsprong worden opgenomen.

2.8.3. Technische bijstand

In het voorstel van de Commissie wordt verwezen naar één enkel informatieloket (artikel X, lid 2, onder c)). De trans-Atlantische Economische Raad pleit ook voor de oprichting van een dergelijke dienst. Een uitgebreid subnetwerk van zulke informatieloketten, dat wordt ondersteund door betrouwbare kmo-organisaties met goede contacten in het Europese en Amerikaanse bedrijfsleven, zou kunnen zorgen voor deskundige invloed en grotere betrokkenheid van de verschillende overheden en stakeholders.

2.8.4. Instelling van een kmo-comité

Het ontwerpartikel X.4 is gericht op het opzetten van een trans-Atlantische Comité.

3. Bijzondere opmerkingen

3.1. De meting van het effect van verschillen in de definitie van een kmo

Europeanen en Amerikanen hebben niet dezelfde opvatting over het begrip „kmo”. Er bestaat een maximaal verschil van tussen 250 en 1 000 werknemers. Daarnaast varieert in de VS de definitie van „kmo” naargelang de sector in kwestie (14). Over het algemeen omvat deze bedrijven met minder dan 500 werknemers, maar in sommige sectoren kan dat getal tot 750 of zelfs 1 000 oplopen. Meestal zijn zij niet gedefinieerd op basis van de omzet of het jaarlijkse balanstotaal.

Het EESC verzoekt de diensten van de Europese Commissie om een gedetailleerd overzicht te geven, per sector, van de definitie van kmo in de VS. Voorts zouden vooral werkzaamheden moeten worden aangevat om na te gaan of deze verschillen in definitie niet nadelig zijn voor de Europese kmo’s die kleiner zijn.

3.1.1. De gereguleerde en niet-gereguleerde vrije beroepen vormen een speciale categorie van kmo die in uiteenlopende vorm en mate in alle EU-lidstaten voorkomt. Hun markt- en dienstenaanbod is gebaseerd op gespecialiseerde kennis en wordt gekenmerkt door een specifieke vertrouwensrelatie met de cliënt en door specifieke onafhankelijkheidsvereisten. Afgezien van hun belang als economische partner maken vrije beroepen deel uit van het Europees maatschappelijk model.

3.2. De evaluatie en follow-up van de effecten van een grotere trans-Atlantische markt op wel en niet exporterende bedrijven

Gezien het belang van kmo’s voor de Europese economie, is het essentieel, vooral met het oog op de werkgelegenheidseffecten, dat er wordt nagedacht over een plan voor een zorgvuldige analyse, per sector en per lidstaat, van de te verwachten gevolgen van goedkeuring van het huidige ontwerp-TTIP voor Europese kmo’s. Er moeten ex-ante- en ex-postbeoordelingen worden gemaakt van de mogelijke impact van de invoering van een trans-Atlantische markt voor kmo’s, zeer kleine en micro-ondernemingen en vrije beroepen, waarbij het er niet toe doet of zij al dan niet exporteren.

Het Europees Parlement heeft zich reeds gebogen over de gevolgen van het TTIP voor de industrie en de energiemarkt en concludeert tot een positief effect, dat echter per sector varieert (15). Het effect op andere sectoren, die nauwer verbonden zijn met de plaatselijke economie (men denke aan landbouw, toerisme, ambacht, ICT, hotel- en restaurantbedrijf, industrie, zelfstandigen, diensten, vrije beroepen enz.), is nog niet specifiek onderzocht.

Tijdens de volgende TTIP-onderhandelingsronde moet een ambitieus resultaat worden geboekt voor de landbouwsector, waarin de nadruk ligt op markttoegang, geografische aanduidingen en sanitaire en fytosanitaire maatregelen. De in de EU geldende strenge normen op het vlak van voedselveiligheid en dier- en volksgezondheid dienen absoluut behouden te blijven.

Het is van essentieel belang te kunnen anticiperen op de wijze waarop deze bedrijven zullen worden getroffen door een meer geïntegreerde trans-Atlantische markt. Vragen zijn bijv. of het door het TTIP geïnitieerde nieuwe concurrentielandschap zal resulteren in wijzigingen van hun economisch model, productiemethoden, aard van de diensten en strategieën voor investeringen en werkgelegenheid. Tevens dient te worden voorzien in aanpassingsmaatregelen die alle kmo’s in staat stellen om van de voordelen van het TTIP te profiteren.

3.3. Een nieuw de-minimisplafond om kmo’s en micro-ondernemingen te helpen om de markt op kleinschalige wijze uit te proberen

Onder het de-minimisplafond wordt er geen recht of heffing opgelegd en zijn de inklaringsprocedures, met inbegrip van gegevensvereisten, miniem.

De Atlantische Raad en, meer in algemene zin, de VS willen de huidige limieten optrekken tot 800 USD voor door kleine ondernemingen verzonden pakketjes naar de VS of de EU — de huidige bedragen zijn respectievelijk 200 USD en 150 EUR. In de Europese Unie, ook wanneer de goederen zijn vrijgesteld van douanerechten, moet btw worden geheven voor zendingen met een waarde van meer dan 10 of 22 EUR (afhankelijk van de lidstaat).

Hogere de-minimisplafonds ten behoeve van vliegtuigpassagiers en voor binnenkomende zendingen kunnen, met name in de sector consumptiegoederen, kmo's, en met name nieuwe startende ondernemingen, helpen bij kleinschalige uitvoer of in de e-handel zonder dat er douanerechten moeten worden betaald. Het EESC verzoekt de Europese Commissie om na te gaan of dit verzoek (gevolgen voor de inkomsten uit douanerechten, intellectuele eigendom enz.) kan worden ingewilligd. Het is tevens ingenomen met het initiatief van de Europese Unie om een databank te starten genaamd „10 things to know when doing business online” (16) voor Europese bedrijven die hun producten naar andere lidstaten uitvoeren. Het denkt dat een dergelijke databank ook kan worden aangepast aan de trans-Atlantische handel.

3.4. Noodzakelijke toegang tot alle relevante informatie via een meertalige portaalsite

Het EESC steunt de oproep van de Europese Commissie betreffende de oprichting van een portaal voor kmo’s en formuleert daarbij de volgende verzoeken:

— alle informatie moet in de 24 officiële talen van de Unie beschikbaar zijn;

— de software moet zo eenvoudig mogelijk en gemakkelijk te gebruiken zijn;

— een steekproef van kmo’s van de EU moet de databank testen op hun behoeften;

— de databank moet ook voorzien zijn van mensen die vragen van beide zijden van de Atlantische Oceaan kunnen beantwoorden.

Het verslag van de Commissie over kmo's en het TTIP maakt duidelijk dat een groot deel van de exporteurs de regels die voor hun uitvoer gelden, wel kennen, maar niet (kunnen) weten of het om federale, deelstaat- of particuliere normen gaat. Het is daarom belangrijk dat de autoriteiten regelmatig kunnen vaststellen welke procedures en voorschriften als bijzonder moeilijk door de kmo’s worden ervaren en voorzien in specifieke memoranda en beschrijvingen van de te nemen stappen om aan eisen te voldoen.

3.5. Een representatief kmo-comité met specifieke bevoegdheden

Het EESC is ingenomen met de dialoog die reeds is geïnstitutionaliseerd door de kmo- autoriteiten in de EU en de VS. Wel moet worden gezorgd voor een passende vertegenwoordiging van de representatieve kmo-organisaties in die trans-Atlantische dialoog. De samenstelling van het toekomstige kmo-comité mag niet tot nationale overheden beperkt blijven en dus moeten ook de representatieve organisaties van kmo’s, zeer kleine en micro-ondernemingen (EU en VS) er zitting in hebben. Sommige algemene bepalingen betreffende kmo’s zullen ook aanzienlijke gevolgen hebben voor hun werknemers en de consumenten van hun producten. Het is derhalve zaak dat die belanghebbenden als adviseurs in het toekomstige kmo-comité vertegenwoordigd zijn, zodat van meet af aan terdege rekening kan worden gehouden met hun belangen.

Dat comité zou zich met het volgende bezig moeten houden: follow-up van de toepassingsvoorwaarden van het TTIP op kmo's, zeer kleine en micro-ondernemingen, alsook van het effect ervan op hun werknemers en de consumenten van hun producten, impactstudies, oplossingen voor problemen die door kmo’s, zeer kleine en micro-ondernemingen, werknemers daarvan en consumenten van hun producten worden ondervonden, organisatie van de communicatie met die bedrijven enz.

3.6. Nationale en regionale informatiecampagne

Het is essentieel dat kmo’s toegang hebben tot juiste informatie, zodat ze kunnen profiteren van de nieuwe kansen die het TTIP biedt. Te denken valt hier aan de afschaffing van douanerechten en vereenvoudiging van de handel of samenwerking op regelgevingsgebied. Dat zou moeten resulteren in toenadering of wederzijdse erkenning van conformiteitsbeoordelingen, kwalificaties en beroepsreguleringen.

Dergelijke informatie kan niet alleen worden verstrekt via internetsites. Kmo’s moeten meer kennis krijgen over overheidssteun. Dus moet er een voorlichtingscampagne over internationale handel en investeringen in de VS worden opgestart met medewerking van exportdeskundigen. Kmo’s weten nog heel weinig van instrumenten die kunnen helpen bij hun internationalisering, zoals de databank voor markttoegang en het Enterprise Europe Network. Ze moeten eerst thuis aan de slag alvorens in het buitenland resultaten te kunnen boeken. Daarom moeten zij alert zijn voor nationale en eventuele Europese steunmogelijkheden.

Ook beveelt het EESC de oprichting aan van een netwerk van verenigingen van kmo’s in de EU en de VS, met als taak het promoten van het TTIP en zulks via een echte „bottom-up”-aanpak.

3.7. Verdieping van het Europese kmo-beleid

3.7.1. Het is belangrijk dat het TTIP niet wordt opgevat als een middel om de preferentiële behandeling van kmo’s in het kader van lokale en regionale overheidsopdrachten aan te tasten. Het TTIP moet dergelijke prioriteiten handhaven, voor zover de regels zonder onderscheid voor Europese en Amerikaanse kmo’s gelden.

3.7.2. Voorts is het in het onderhandelingsproces en in het kader van de samenwerking op regelgevingsgebied van cruciaal belang het beginsel „Denk eerst klein” in acht te nemen, zodat reeds bij het begin van het wetgevingsproces rekening wordt gehouden met de prioriteiten en de specifieke situatie van kleine en micro-ondernemingen, en hun specifieke belangen worden behartigd. Met het oog daarop zou het EESC graag zien dat kleine en micro-ondernemingen een specifieke vertegenwoordiging krijgen in de adviesgroep (TTIP Advisory Board).

3.7.3. Wat de samenwerking op regelgevingsgebied betreft, moet bijstand worden verleend op maat van kmo’s, met name kleine en micro-ondernemingen, om hen te helpen zich aan de regelgeving aan te passen.

3.7.4. Benadrukt moet worden dat een aanzienlijk aantal ondernemingen die investeren of exporteren op de trans-Atlantische markt, innovatieve bedrijven zijn en behoefte hebben aan begrijpelijke en strikte regels ter bescherming van de intellectuele eigendom, en dat zowel in de VS als in de EU.

3.7.5. Wat de voedingsmiddelensector betreft, moet bijzondere aandacht worden besteed aan ondernemingen die hun productie en ermee gerelateerde processen baseren op ethische, culturele en milieuoverwegingen. Het is essentieel om de handel in deze producten te blijven promoten. Die dragen namelijk bij tot duurzame ontwikkeling. Voorts moet er voor een toereikende bescherming van geografische aanduidingen worden gezorgd. Die vormen immers een waarborg voor de consument, zowel wat betreft de oorsprong van producten als wat betreft de productiemethoden. De EU hanteert al jarenlang een kwaliteitsbeleid voor haar producten, dat een van haar belangrijkste voordelen vormt en de producenten van de Unie een concurrentievoordeel biedt; dit draagt in hoge mate bij aan het behoud van de culturele en gastronomische traditie en steunt de plattelandsontwikkeling, alsook het beleid voor markt- en inkomenssteun van de producenten.

3.7.6. Het Comité zal zich in een ander advies buigen over de ervaringen met de SBA in de VS en de EU ten einde inzicht te verschaffen in de voordelen die de Amerikaanse „Act” de Amerikaanse kmo’s biedt op het gebied van bijv. overheidsopdrachten of financiering. Daarna kunnen op het juiste moment voorstellen worden gedaan ter verbetering van en met het oog op efficiëntere werkmethoden voor de EU-„Act” om deze voor Europese kmo’s gunstiger en dwingender te maken.

Brussel, 2 juli 2015. De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité Henri MALOSSE

(1) Chief Economist Note van DG Handel „SMEs are more important than you think! Challenges and opportunities for EU exporting SMEs” (http://trade.ec.europa.eu/doclib/docs/2014/september/tradoc_152792.pdf).

(2) „Small and Medium Sized Entreprises and the Transatlantic Trade and Investment Partnership” (http://trade.ec.europa.eu/doclib/docs/2015/april/tradoc_153348.pdf).

(3) Zie de voetnoot op blz. 1.

(4) https://www.sba.gov/sites/default/files/files/Size_Standards_Table.pdf

(5) PB C 424 van 26.11.2014, blz. 9.

(6) Zie de voetnoot op blz. 1.

(7) De internationalisering van kmo's — eindrapport 2010. „Annual report on European SMEs 2013/2014” (Jaarverslag 2013/2014 over Europese kmo’s) (http://ec.europa.eu/growth/smes/business-friendly-environment/performance-review/files/supporting-documents/2014/annual-report-smes-2014_en.pdf, blz. 62).

(8) Zie voetnoot 7.

(9) USITC, „Small and Medium-Sized Enterprises: Overview of Participation in U.S. Exports” („The Role of SMEs in U.S. Exports”), 2010 (http://www.usitc.gov/publications/332/pub4125.pdf).

(10) „The Transatlantic Trade and Investment Partnership — Big Opportunities for Small Business” („Grote kansen voor kleine ondernemingen”), Atlantische Raad (http://www.atlanticcouncil.org/images/publications/TTIP_SME_Report.pdf, blz. 3).

(11) WTO, wt/COMTD/AFT/W/53, blz. 23.

(12) „The Transatlantic Trade and Investment Partnership — Big Opportunities for Small Business” („Grote kansen voor kleine ondernemingen”), Atlantic Council, (http://www.atlanticcouncil.org/images/publications/TTIP_SME_Report.pdf, blz. 3); „Small and medium sized enterprises and the Transatlantic Trade and Investment Partnership” (http://trade.ec.europa.eu/doclib/docs/2015/april/tradoc_153348.pdf); „Small companies in a big market” (http://www.svensktnaringsliv.se/english/publications/small-companies-in-a-big-market-how-a-free-trade-agreement-betwee_611404.html).

(13) http://trade.ec.europa.eu/doclib/docs/2015/january/tradoc_153028.pdf

(14) https://www.sba.gov/sites/default/files/files/Size_Standards_Table.pdf

(15) ITRE-Commissie „TTIP impact on European Energy markets and manufacturing industries”, 2015 (http://www.europarl.europa.eu/RegData/etudes/STUD/2015/536316/IPOL_STU(2015)536316_EN.pdf).

(16) https://ec.europa.eu/growth/tools-databases/dem/watify/selling-online?language=nl