Samenvatting

Effectbeoordeling van de aanbevelingen voor besluiten van de Raad houdende machtiging tot het openen van onderhandelingen over vrijhandelsovereenkomsten met respectievelijk Australië en Nieuw-Zeeland

A. Behoefte aan actie

Waarom? Wat is het probleem?

In de mededeling van de Commissie "Handel voor iedereen" wordt het nieuwe handelsbeleid van de EU uiteengezet. Met de nieuwe benadering van de EU ten aanzien van het handelsbeleid wordt beoogd de doeltreffendheid ervan – wat economische resultaten betreft – te vergroten, voor meer transparantie te zorgen en niet alleen belangen na te streven, maar ook waarden uit te dragen. Deze overkoepelende doelstellingen hebben onder meer betrekking op handel en duurzame ontwikkeling, het bevorderen van de waarden en normen van de EU (bijvoorbeeld mensenrechten, arbeidsrechten en milieu-, gezondheids- en consumentenbescherming) en het bevorderen van handel en investeringen voor kleine en middelgrote ondernemingen (kmo's). Er is behoefte aan een ambitieus programma van multilaterale en bilaterale onderhandelingen om het volledige potentieel van de handel te benutten. Dit is het kader van het initiatief gericht op het openen van onderhandelingen over vrijhandelsovereenkomsten (VHO's) met Australië en Nieuw-Zeeland, één van de concrete initiatieven die zijn opgenomen in "Handel voor iedereen". Bedrijven in de EU hebben te kampen met relatief minder gunstige voorwaarden voor toegang tot de Australische en Nieuw-Zeelandse markt in vergelijking met niet-EU-landen die een VHO met Australië en Nieuw-Zeeland hebben gesloten. Ook al passen Australië en Nieuw-Zeeland slechts een laag niveau van invoertarieven toe, toch hanteren beide landen voor sommige producten relatief hoge tarieven, en bestaan er ook niet-tarifaire belemmeringen, waaronder verschillende voorschriften. De beperkte reikwijdte van bestaande sectorale overeenkomsten, zowel met Australië als met Nieuw-Zeeland, betekent ook dat de overkoepelende handelsgerelateerde doelstellingen van de EU niet kunnen worden bereikt wat Australië en Nieuw-Zeeland betreft, aangezien er slechts weinig inhoudelijke en afdwingbare relevante bilaterale bepalingen zijn en algemene handhavingsinstrumenten in het bilaterale handels- en investeringskader ontbreken.

Wat is het doel van dit initiatief?

Een gelijk speelveld tot stand brengen met andere landen die door hun VHO's met Australië en Nieuw-Zeeland al een preferentiële behandeling genieten. Het onbenutte potentieel van versterkte handels- en investeringsstromen tussen de EU en Australië en tussen de EU en Nieuw-Zeeland aanboren. Dit kan worden verwezenlijkt door de bestaande belemmeringen voor handel en investeringen te verminderen, rekening houdend met de gevoeligheden van de landbouwsector in de EU en door – in voorkomend geval en op specifieke domeinen – de mogelijkheden voor een toekomstgerichte samenwerking op regelgevingsgebied te verkennen. Voorzien in een nieuw kader met veelomvattende, vooruitstrevende en moderne voorschriften voor de handels- en investeringsbetrekkingen tussen de EU en Australië en tussen de EU en Nieuw-Zeeland. Dit houdt ook verband met de politieke kaderovereenkomsten die onlangs zowel met Australië als met Nieuw-Zeeland werden gesloten.

Wat is de meerwaarde van maatregelen op EU-niveau?

De beleidsmaatregelen zijn gericht op twee centrale doelstellingen: de verbetering van de specifieke voorwaarden voor het stimuleren van de handel en de investeringen tussen de EU en Australië en tussen de EU en Nieuw-Zeeland en de tenuitvoerlegging van de algemene doelstellingen van het handelsbeleid van de EU, zoals uiteengezet in de mededeling "Handel voor iedereen". Overeenkomstig artikel 3, in samenhang met artikel 207 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (VWEU) is de EU exclusief bevoegd om handelsovereenkomsten te sluiten. Overeenkomstig artikel 5, lid 3, van het Verdrag betreffende de Europese Unie (VEU) is het subsidiariteitsbeginsel niet van toepassing op gebieden die onder de exclusieve bevoegdheid van de EU vallen.

B. Oplossingen

Welke wetgevende en niet-wetgevende beleidsmaatregelen zijn overwogen? Heeft een bepaalde optie de voorkeur? Waarom?

Er zijn drie beleidsopties vastgesteld. Optie A ("het basisscenario") betekent de voortzetting van het bestaande kader, maar dat kan leiden tot een relatieve verslechtering van de bilaterale handelsbetrekkingen, zonder dat de doelstellingen worden gerealiseerd. Optie B zou bestaan in het basisscenario en een betere tenuitvoerlegging van de bestaande sectorale bilaterale overeenkomsten of nadere sectorspecifieke overeenkomsten die op de bilaterale overeenkomsten voortbouwen. Optie B is niet verder uitgewerkt omdat deze noch voor Australië, noch voor Nieuw-Zeeland politiek haalbaar is. Optie C zou voorzien in twee parallelle moderne en brede overeenkomsten: één met Australië en één met Nieuw-Zeeland. Deze zouden een grote inspanning om tarifaire en niet-tarifaire handelsbelemmeringen af te schaffen, liberalisering en bevordering van diensten en investeringen, bescherming van investeringen en verdere samenwerking op regelgevingsgebied inhouden, rekening houdend met de bestaande gevoeligheden en uitzonderingen. Deze optie is onderverdeeld in subopties naargelang het ambitieniveau: C1, een conservatief scenario met gedeeltelijke liberalisering, en C2, een scenario met ruimere liberalisering, met inbegrip van een volledige liberalisering van de invoertarieven voor goederen. In het kader van de parallelle besprekingen met Australië en Nieuw-Zeeland over de afbakening van de reikwijdte van de toekomstige VHO's werd steun uitgesproken voor optie C. De EU geeft de voorkeur aan optie C2, zij het afgestemd op bepaalde gevoeligheden van subsectoren van de landbouw, zoals ook werd aangetoond door de analyse van de effectbeoordeling.

Wie steunt welke optie?

De Europese Commissie en de Australische en Nieuw-Zeelandse autoriteiten steunen optie C; zij vinden deze de gunstigste optie voor alle partijen. Ook het merendeel van de belanghebbenden uit het bedrijfsleven is voorstander van nieuwe VHO's met Australië en Nieuw-Zeeland om de economische banden verder te versterken. Een belangrijke uitzondering hierop vormen de belanghebbenden uit bepaalde subsectoren van de landbouw in de EU, die geen voorstander zijn van een volledige liberalisering van specifieke producten. De belanghebbenden uit de non-profitsector hebben benadrukt dat het belangrijk is om de hoge normen inzake sociale wetgeving, milieu, consumentenrechten en op andere gebieden te handhaven en het recht van de overheden om regelgeving vast te stellen te waarborgen. Dit is in overeenstemming met de doelstellingen van het EU-beleid inzake VHO's.

C. Effecten van de voorkeursoptie

Welke voordelen heeft de voorkeursoptie?

De voorkeursoptie heeft een positief algemeen economisch effect op de EU, Australië en Nieuw-Zeeland. Voor de EU levert deze optie naar verwachting een wijziging van het reële bbp van ongeveer 0,02 % op, wat, gezien de omvang van de economie van de EU, op lange termijn als aanzienlijk (4,9 miljard EUR) wordt beschouwd. De economische welvaart gaat er op lange termijn met 4,8 miljard EUR op vooruit. Wat Australië betreft, zal het reële bbp naar schatting met 0,20 % (4,2 miljard EUR) stijgen en de economische welvaart op lange termijn met 1,8 miljard EUR. In het geval van Nieuw-Zeeland zal het reële bbp naar verwachting met 0,52 % (1,3 miljard EUR) stijgen en de economische welvaart op lange termijn met 0,6 miljard EUR. Algemeen genomen zou deze optie een groot economisch voordeel opleveren, met inachtneming van de gevoeligheden van specifieke subsectoren van de landbouw. In de EU, Australië en Nieuw-Zeeland zullen de sociale effecten (met name op de lonen en de werkgelegenheid) waarschijnlijk licht positief zijn. De algemene effecten op het gebied van economie, sociale rechten en mensenrechten (behoorlijke levensstandaard, recht op werk, sociale bescherming), alsmede op het gebied van andere rechten die voortkomen uit een stijging van de welvaart zouden positief zijn.

Welke kosten brengt de voorkeursoptie met zich mee?

Zoals normaal het gevolg is van een vermindering van de handelsbelemmeringen, zou een toename van de economische activiteit leiden tot iets meer emissies van broeikasgassen (CO2) (een stijging met 0,38 % in Australië, met 0,64 % in Nieuw-Zeeland en met 0,04 % in de EU) en een daling in de rest van de wereld, wat op lange termijn leidt tot een marginale stijging wereldwijd. De EU wil in de overeenkomst een hoofdstuk over handel en duurzame ontwikkeling opnemen, met bepalingen inzake milieubeschermingsbeginselen. De liberalisering van de handel zou in bepaalde sectoren enige tijdelijke werkloosheid (reallocatie) kunnen veroorzaken. Een betere markttoegang op het gebied van primaire landbouw kan in de EU met name een negatieve invloed hebben op de werkgelegenheid van kleine landbouwers op het platteland.

Wat zijn de gevolgen voor bedrijven, kmo's en micro-ondernemingen?

De voorkeursoptie zou er onder meer toe leiden dat belemmeringen voor de uitvoer van goederen en diensten uit de EU en voor investeringen in Australië en Nieuw-Zeeland aanzienlijk worden verminderd. Bepalingen ter vereenvoudiging van douaneprocedures en administratie komen kleine exporteurs ten goede en zijn dus erg belangrijk voor kmo's. Bovendien zouden bepalingen inzake bilaterale samenwerking ter verbetering van de toegang van kmo's tot informatie meer transparantie opleveren.

Zijn er significante gevolgen voor de nationale begrotingen en overheden?

De VHO zal naar verwachting geen significante gevolgen hebben voor de nationale begrotingen en overheden. (De rechtstreekse gevolgen voor de begroting van de EU zouden negatief zijn als gevolg van tariefliberalisering.)

Zijn er nog andere significante gevolgen?

Nee.

D. Opvolging

Wanneer wordt het beleid geëvalueerd?