1. Doel van het verslag

EMAS en de EU-milieukeur maken deel uit van het EU-beleidskader voor duurzame consumptie en productie. De EU-milieukeur werd gecreëerd in 1992 en EMAS in 1995. Beide werden in 2008 opnieuw opgestart als deel van de mededeling over het actieplan inzake duurzame consumptie en productie en een duurzaam industriebeleid (het SCP-actieplan). Het doel van de EU-milieukeur is "...producten te bevorderen die gedurende hun volledige levenscyclus een verminderd milieu-effect hebben, en de consumenten juiste, niet-misleidende en wetenschappelijk onderbouwde informatie over het milieueffect van producten te verschaffen"; het doel van EMAS is "... voortdurende verbeteringen van de milieuprestaties van organisaties te stimuleren middels de instelling en toepassing van milieubeheersystemen door die organisaties, de stelselmatige, objectieve en periodieke beoordeling van de prestaties van die systemen, het verstrekken van informatie over de milieuprestaties, een open dialoog met het publiek en andere belanghebbenden en actieve betrokkenheid van de werknemers van de organisaties en passende opleiding."

In artikel 14 van Verordening (EG) nr. 66/2010 betreffende de EU-milieukeur (de "milieukeurverordening") is bepaald dat de Commissie aan het Europees Parlement en de Raad verslag moet uitbrengen over de tenuitvoerlegging van het systeem van EU-milieukeuren, en de elementen voor een eventuele herziening van het systeem moet aangeven.

In artikel 47 van Verordening (EG) nr. 1221/2009 inzake de vrijwillige deelneming van organisaties aan een communautair milieubeheer- en milieuauditsysteem (EMAS) (de EMAS-verordening) is bepaald dat de Commissie bij het Europees Parlement en de Raad een rapport moet indienen met informatie over de acties en maatregelen die genomen zijn op grond van hoofdstuk VIII en de informatie die zij van de lidstaten krachtens artikel 41 heeft ontvangen. In artikel 50 van de verordening is bepaald dat de Commissie EMAS toetst in het licht van de opgedane ervaring en de internationale ontwikkelingen. Zij dient daarbij rekening te houden met de overeenkomstig artikel 47 bij het Europees Parlement en de Raad ingediende rapporten.

Dit verslag van de Commissie en de bijlagen komen tegemoet aan die vereisten. Ze bieden ook de resultaten van de geschiktheidscontrole die is uitgevoerd met betrekking tot de wetgeving als deel van het programma voor gezonde en resultaatgerichte regelgeving (Refit). Het Refit-doel van de geschiktheidscontrole is te begrijpen hoe de verordeningen presteren in vergelijking met hun beoogde voordelen voor burgers, bedrijven en samenleving.

EMAS en de EU-milieukeur zijn geïntegreerde onderdelen van het productbeleidskader zoals gepresenteerd in de Mededeling over het actieplan inzake duurzame consumptie en productie en een duurzaam industriebeleid uit 2008. Sindsdien is in het Zevende Milieuactieprogramma gewezen op de noodzaak van een beleidskader dat adequatere signalen geeft aan producenten en consumenten om hulpbronnenefficiëntie en kringloopeconomie te stimuleren, en wees de mededeling "Maak de cirkel rond — een actieplan voor de circulaire economie" op de noodzaak inspanningen op het gebied van productie en consumptie voor het bereiken van een overgang naar een circulaire economie te ondersteunen — onder meer door beter gebruik te maken van EMAS en de EU-milieukeur. Tegelijkertijd zijn de verordeningen duidelijk relevant voor het behalen van Agenda 2030 van de VN en haar 17 doelstellingen voor duurzame ontwikkeling, in het bijzonder doelstelling 12: "zorgen voor duurzame consumptie- en productiepatronen".

EMAS en de milieukeur realiseren niet alleen milieudoelstellingen, maar kunnen ook economische doelstellingen ondersteunen. Zo kunnen bedrijven die aan EMAS deelnemen (waaronder kleine en middelgrote ondernemingen) bijvoorbeeld hun financiële prestaties en concurrentiepositie versterken door hun hulpbronneneffciëntie verhogen. Wanneer EMAS en de milieukeur alom worden gebruikt en op de juiste wijze worden geïmplementeerd kunnen ze de motor zijn achter innovatie en de markt werkelijk veranderen.

Dit verslag evalueert de prestaties van EMAS en de EU-milieukeur in deze bredere context.

2. Beoordeling van relevantie, effectiviteit, efficiëntie, coherentie en Europese meerwaarde

In 2013 verbond de Commissie zich ertoe een geschiktheidscontrole uit te voeren van de EU-milieukeur- en EMAS-verordeningen. In overeenstemming met richtsnoeren van de Commissie voor betere regelgeving, werden beide regelingen tijdens de geschiktheidscontrole gecontroleerd op relevantie, effectiviteit, efficiëntie, coherentie en Europese meerwaarde. Tijdens de controle werd ook speciale aandacht besteed aan hoe de verordeningen presteren in vergelijking met de beoogde voordelen voor burgers, bedrijven en samenleving.

Wat het procesmatige aspect betreft, werd de geschiktheidscontrole ondersteund door twee aparte evaluatie-onderzoeken die stoelden op de inbreng van belanghebbenden, waaronder een open publieke raadpleging voor de EU-milieukeur en een op belanghebbenden gefocuste raadpleging voor EMAS. Deze raadpleging van belanghebbenden was bijzonder belangrijk omdat de volledigheid van de geschiktheidscontrole enigszins werd beperkt door het vrijwillige karakter van de regelingen en het gebrek aan gegevens om de gevolgen van de schema's te kwantificeren. Het ontbreken van een gemeenschappelijk afgesproken methode om milieuprestaties van organisaties en producten te kwantificeren en criteria vast te stellen betekent ook dat het niet mogelijk is producten en organisaties die meedoen aan de regelingen systematisch te vergelijken met diegenen die niet meedoen. Bovendien definiëren de verordeningen geen duidelijke doelstellingen voor de toepassing en daarom is het niet mogelijk kwantitatief te evalueren of de regelingen hebben opgeleverd wat van hen werd verwacht.

Desondanks bood de geschiktheidscontrole de mogelijkheid het functioneren en de prestaties van de regelingen te beoordelen, waarmee conclusies konden worden getrokken over wat al dan niet goed werkt.

De belangrijkste conclusies met betrekking tot de vraag of de verordeningen voldoen aan hun doelstellingen zoals geïdentificeerd en onderzocht middels de interventielogica van de geschiktheidscontrole zijn dat ze: