Voltooiing van de grondslagen voor een geloofwaardig uitbreidingsbeleid

I. De uitbreidingsagenda - resultaten en uitdagingen

In de voorbije vijf jaar heeft de Commissie de geloofwaardigheid van het uitbreidingsbeleid versterkt, waarbij dit beleid aan transformerende kracht heeft gewonnen door meer aandacht te besteden aan fundamentele hervormingen bij de aanvang van het uitbreidingsproces. De Commissie heeft bijzondere nadruk gelegd op drie pijlers: de rechtsstaat, economisch bestuur en hervorming van het openbaar bestuur.

In haar mededeling over de uitbreidingsstrategie in 2012[1] heeft de Commissie gekozen voor een nieuwe benadering ten aanzien van de rechtsstaat. In haar mededeling 2013[2] heeft de Commissie een kader opgenomen voor de versterking van het economisch bestuur, waarbij zij kon putten uit de ervaring van het Europees Semester. Dit jaar komt de Commissie met nieuwe ideeën voor de ondersteuning van de hervorming van het openbaar bestuur in de uitbreidingslanden. Deze drie pijlers zijn nauw met elkaar verbonden en vooruitgang op deze terreinen is essentieel om te bepalen wanneer deze landen volledig klaar voor toetreding tot de EU.

Met het uitbreidingsbeleid van de EU worden de wederzijdse voordelen van vrede, veiligheid en welvaart in Europa bevorderd. Met dit beleid wordt de politieke en economische macht van de EU versterkt en wordt een krachtig transformerend effect uitgeoefend op de betrokken landen. Met een goed voorbereid toetredingsproces wordt ervoor gezorgd dat de uitbreiding niet ten koste gaat van de doeltreffendheid van de Unie.

In mei 2014 was het tien jaar geleden dat tien lidstaten tot de Unie toetraden en zien we goed welke vooruitgang is geboekt. Met de uitbreiding van de EU worden kansen gecreëerd voor onze ondernemingen, financiële investeerders, consumenten, toeristen, studenten en onroerendgoedeigenaren. De uitbreiding bracht voordelen mee voor zowel de landen die toetraden tot de EU als voor de landen die reeds lid waren. Het handelsverkeer en de investeringen zijn toegenomen. De burgers hebben aan levenskwaliteit gewonnen, aangezien de EU-normen op het vlak van milieu, consumentenbescherming en andere terreinen in een groter gebied worden toegepast.

Voor de landen van de Westelijke Balkan is het duidelijke door de EU-lidstaten verleende perspectief op het EU-lidmaatschap een cruciale stabiliserende factor. Hiermee wordt de vooruitgang ondersteund bij het vervullen van de noodzakelijke voorwaarden, inclusief die van het stabilisatie- en associatieproces. Goede betrekkingen met de buurlanden en inclusieve regionale samenwerking zijn van groot belang. Op dit punt is het voorbije jaar vooruitgang geboekt, hoewel er voor sommige openstaande vraagstukken nog steeds geen oplossing is gevonden. In het licht van de geschiedenis van deze regio, die nog maar zo kort geleden door conflict werd verscheurd, is het essentieel dat voortgezette inspanningen worden geleverd om oplossingen te vinden voor bilaterale problemen die zich voordoen tussen de uitbreidingslanden onderling en met de lidstaten - en waar nodig onder auspiciën van de VN - en komaf te maken met de erfenis van het verleden.

Het toetredingsproces is strikt, gebaseerd op strikte maar billijke voorwaarden, vastgestelde criteria en het beginsel van de eigen verdiensten. Dit is essentieel voor de geloofwaardigheid van het uitbreidingsbeleid, om de uitbreidingslanden aan te sporen vergaande hervormingen door te voeren en om de steun van de EU-burgers voor de uitbreiding te behouden. Het is essentieel dat de lidstaten van hun kant, samen met de Europese instellingen, het voortouw nemen in een met kennis van zaken gevoerd debat over de politieke, economische en sociale gevolgen van het uitbreidingsbeleid.

***

De huidige uitbreidingsagenda heeft betrekking op de landen van de Westelijke Balkan, Turkije en IJsland. Het was een belangrijk jaar voor een aantal landen van de Westelijke Balkan:

Montenegro heeft verdere stappen gezet in de toetredingsonderhandelingen. Twaalf nieuwe hoofdstukken zijn geopend. De tenuitvoerlegging van de rechtsstaathervormingen is van start gegaan. Er moeten nu tastbare resultaten worden geboekt. De vooruitgang op dit gebied zal beslissend zijn voor het tempo van de toetredingsonderhandelingen in hun totaliteit.

De opening van de toetredingsonderhandelingen is een keerpunt in de betrekkingen van de EU met Servië. Nu moet Servië concrete en duurzame resultaten laten zien met betrekking tot zijn hervormingsprioriteiten, aangezien het onderhandelingstempo zal afhangen van de vooruitgang die op essentiële terreinen wordt geboekt, in het bijzonder op het vlak van de rechtsstaat en de normalisering van de betrekkingen met Kosovo*. Er is een nieuw elan nodig in de dialoog tussen Belgrado en Pristina om de belangrijkste hangende vraagstukken aan te pakken en een nieuwe fase te beginnen in de normalisering van de betrekkingen.

In juni is aan Albanië de status van kandidaat-lidstaat verleend als erkenning voor zijn hervormingsinspanningen en de geboekte vooruitgang om te voldoen aan de vereiste voorwaarden. Albanië moet het tempo van de hervormingen consolideren en daarop voortbouwen en zijn inspanningen toespitsen op een duurzame en inclusieve benadering van de problemen die in het kader van de integratie in de EU moeten worden aangepakt. Zowel de regering als de oppositie moet ervoor zorgen dat het politieke debat in eerste instantie in het parlement plaatsvindt.

De parafering van een stabilisatie- en associatieovereenkomst met Kosovo in juli is een belangrijke mijlpaal in de betrekkingen tussen de EU en Kosovo. Nu moet Kosovo essentiële hervormingen doorvoeren, in het bijzonder met betrekking tot de rechtsstaat.

Het toetredingsproces met de voormalige Joegoslavische republiek Macedonië zit in het slop. Er zijn maatregelen nodig om de recente terugval, in het bijzonder met betrekking tot de vrijheid van meningsuiting, de vrijheid van de media en de onafhankelijkheid van de rechterlijke macht, ongedaan te maken. Er moet dringend een op basis van onderhandelingen tot stand gekomen en voor beide partijen aanvaardbare oplossing van de naamkwestie worden gevonden. Zowel de regering als de oppositie moet stappen ondernemen om de politieke dialoog in het parlement te herstellen.

Ten aanzien van Bosnië en Herzegovina is er geen verdere vooruitgang in de richting van Europese integratie. Na de verkiezingen is het voor Bosnië en Herzegovina cruciaal om met één stem te kunnen spreken, de urgent sociaal-economische hervormingen aan te pakken en vorderingen te maken met zijn Europese agenda.

De tenuitvoerlegging van bepaalde hervormingstoezeggingen door Turkije is voortgezet, zoals het democratiseringspakket van 2013, en er zijn stappen gezet om een oplossing voor het Koerdische vraagstuk tot stand te brengen. Er waren evenwel ook ernstige punten van zorg met betrekking tot de onafhankelijkheid van de rechterlijke macht en de bescherming van de fundamentele vrijheden. Actieve en geloofwaardige toetredingsonderhandelingen zijn het meest geschikte kader om het potentieel van de betrekkingen tussen de EU en Turkije ten volle te benutten. Het openen van de onderhandelingen over de hoofdstukken over de rechtsstaat en de grondrechten zou leiden tot een routekaart voor hervormingen op deze essentiële terreinen.

Naar aanleiding van een besluit van de regering van IJsland zijn de toetredingsonderhandelingen sinds mei 2013 gestaakt.

***

De Commissie besteedt in eerste instantie aandacht aan fundamentele vraagstukken, zoals hervormingen op het vlak van de rechtsstaat en de grondrechten, economisch bestuur en verbetering van het economische concurrentievermogen en versterking van de democratische instellingen. Hieronder valt ook het openbaar bestuur, dat in de meeste uitbreidingslanden zwak blijft, met een beperkte bestuurlijke capaciteit, een sterke mate van politisering en een gebrek aan transparantie. De versterking van de democratische instellingen vereist ook behoorlijke verkiezingsprocessen en een goede parlementaire werking, met inbegrip van een constructieve en duurzame dialoog waarbij het gehele politieke spectrum wordt betrokken. Er moet meer worden gedaan om een omgeving tot stand te brengen die bevorderlijk is voor maatschappelijke organisaties. Een sterk maatschappelijk middenveld versterkt de politieke verantwoording en draagt bij tot een beter begrip van toetredingsgerelateerde hervormingen.

In hoofdstuk II van deze mededeling wordt de aandacht toegespitst op de essentiële vraagstukken en wordt nagegaan welke vooruitgang is geboekt op het vlak van de hervorming van het openbaar bestuur, economisch bestuur en concurrentievermogen, en de rechtsstaat en de grondrechten. In hoofdstuk III wordt de balans opgemaakt van regionale en bilaterale kwesties, in het bijzonder in de Westelijke Balkan. In hoofdstuk IV zijn de conclusies en aanbevelingen opgenomen met betrekking tot zowel de horizontale als landspecifieke aangelegenheden.

Op de bovengenoemde gebieden is de Commissie voornemens zo veel mogelijk gebruik te maken van de bestaande mechanismen en fora om vooruitgang te boeken bij de hervormingen. Hierbij kan dus een beroep worden gedaan op de structuren van de stabilisatie- en associatieovereenkomsten (SAO), de toetredingsonderhandelingen of de door de Commissie geleide landspecifieke initiatieven zoals dialogen op hoog niveau of gestructureerde dialogen over de rechtsstaat. Dergelijke initiatieven werden verder uitgebreid in november 2013 met de oprichting van een dialoog op hoog niveau met Albanië over de kernprioriteiten. Het vraagstuk van de hervorming van het openbaar bestuur wordt door de Commissie aangepakt met een meer gestructureerde dialoog en de oprichting van "speciale groepen" met de uitbreidingslanden.

In 2014 werd het nieuwe Instrument voor pretoetredingssteun (IPA II) voor het eerst ingevoerd. Via IPA II zal de EU een bedrag van 11,7 miljard EUR ter beschikking stellen voor de periode 2014-2020 om de uitbreidingslanden te ondersteunen bij hun voorbereiding op de toetreding en bij hun regionale en grensoverschrijdende samenwerking. IPA II is meer toegespitst op prioriteiten voor EU-toetreding op het vlak van democratie en rechtsstaat alsook concurrentiekracht en groei. Voorts wordt met IPA II gekozen voor een sectorale benadering, met beloningen voor concrete resultaten, meer begrotingssteun en prioritering van projecten. Voor de grote investeringen in de belangrijkste infrastructuurcorridors is een gecoördineerde benadering noodzakelijk. De coördinatie met de internationale financiële instellingen wordt versterkt. Via het Investeringskader voor de Westelijke Balkan wordt verder steun verleend aan investeringen die de werkgelegenheid, groei en interconnectiviteit in de regio moeten bevorderen.

De drie strategische voordelen van uitbreiding

(1) Uitbreiding maakt Europa veiliger. Met het toetredingsproces bevordert de EU de democratie en de fundamentele vrijheden, waarbij de rechtsstaat in de kandidaat-lidstaten wordt geconsolideerd en de gevolgen van grensoverschrijdende criminaliteit worden beperkt. Het huidige uitbreidingsbeleid draagt bij tot de versterking van de vrede en de stabiliteit in de Westelijke Balkan en bevordert het herstel en de verzoening na de oorlogen van de jaren negentig van de vorige eeuw.

(2) Uitbreiding draagt bij tot de verbetering van levenskwaliteit van de bevolking door integratie en samenwerking op het vlak van energie, vervoer, rechtsstaat, migratie, voedselveiligheid, consumenten- en milieubescherming en klimaatverandering. Dankzij het uitbreidingsbeleid kunnen we ervoor zorgen dat onze eigen hoge normen ook buiten onze grenzen worden toegepast, waardoor EU-burgers minder risico lopen om bijvoorbeeld het slachtoffer te worden van vervuiling die van buiten de EU afkomstig is.

(3) Uitbreiding zorgt voor meer welvaart. Een groter Europa is een sterker Europa. In 2012 vertegenwoordigde het bbp van de EU 23 % van het mondiale bbp, hetgeen neerkomt op 13 biljoen EUR. De uitbreiding bracht zowel voor de landen die toetraden tot de EU als voor de landen die reeds lid waren, voordelen mee. Met de uitbreiding van de EU worden kansen gecreëerd voor onze ondernemingen, investeerders, consumenten, toeristen, studenten en onroerendgoedeigenaren. Een grotere interne markt is ook aantrekkelijker voor investeerders: directe buitenlandse investeringen uit de rest van de wereld naar de EU zijn als percentage van het bbp verdubbeld sedert de toetreding 2004 (van 15,2 % van het bbp in 2004 tot 30,5 % van het bbp in 2012).

***

II. Eerst de basis - Consolidatie van de hervormingen en versterking van de geloofwaardigheid

In dit hoofdstuk wordt de aandacht toegespitst op de essentiële vraagstukken en wordt nagegaan welke vooruitgang is geboekt op het vlak van de hervorming van het openbaar bestuur, economisch bestuur en concurrentievermogen, en de rechtsstaat en de grondrechten. Het bevat nieuwe ideeën om meer het accent te leggen op de hervorming van het openbaar bestuur en de benadering van het economisch bestuur wordt verder verfijnd. In de mededeling van vorig jaar is bijzondere aandacht besteed aan de wijze waarop pretoetredingssteun het hervormingsproces over de hele linie ondersteunt. Dit jaar wordt de nadruk gelegd op bepaalde werkmethoden op de bovenvermelde werkterreinen die in sommige uitbreidingslanden worden toegepast en die als voorbeeld kunnen dienen voor andere landen.

a) Hervorming van het openbaar bestuur

Samen met de rechtsstaat en economisch bestuur is de hervorming van het openbaar bestuur een van de pijlers van het uitbreidingsproces. De drie "pijlers" zijn nauw met elkaar verbonden, en betreffen transversale aangelegenheden die essentieel zijn voor het welslagen van de politieke en economische hervormingen en de totstandkoming van een grondslag voor de uitvoering van EU-regels en -normen. Goed functionerende overheidsdiensten zijn cruciaal voor het democratisch bestuur. Dit heeft ook directe gevolgen voor het vermogen van de regeringen om openbare diensten te verlenen en het concurrentievermogen en de groei te bevorderen.

De hervorming van het openbaar bestuur is gericht op meer transparantie, verantwoording en doeltreffendheid en sterkere aandacht voor de behoeften van burgers en bedrijven. Een adequaat personeelsbeheer, betere planning, coördinatie en ontwikkeling van het beleid, betrouwbare administratieve procedures en een verbeterd beheer van de overheidsfinanciën, inclusief het beheer en de inning van inkomsten, zijn cruciaal voor de werking van de staat en de uitvoering van de hervormingen die noodzakelijk zijn voor de integratie in de EU. Uitgaande van hun nationale strategieën moeten de landen hun inspanningen ter verbetering van het openbaar bestuur op alle niveaus opvoeren. De Commissie is zich bewust van de problemen waarmee de uitbreidingslanden worden geconfronteerd en versterkt derhalve haar steun voor de totstandkoming van de vereiste administratieve structuren en capaciteit in het toetredingsproces.

De Commissie zal haar werkzaamheden op het vlak van de hervorming van het openbaar bestuur met de uitbreidingslanden toespitsen op de onderstaande essentiële vraagstukken:

De belangrijkste vraagstukken op het vlak van de hervorming van het openbaar bestuur

1. Strategisch kader voor de hervorming van het openbaar bestuur - omvat de politieke inzet voor het hervormingsproces, inclusief politiek leiderschap en technische coördinatie en toezicht op de tenuitvoerlegging.

2. Beleidsontwikkeling en -coördinatie - omvat passende coördinatie binnen de kern van de regering, interministeriële coördinatie, beleidsontwikkeling en financiële analyse.

3. Openbare dienstverlening en personeelsbeheer - omvat de organisatie en de werking van de overheidsdiensten, inclusief depolitisering, op merites gebaseerde indienstneming en promotie, opleiding en professionalisering.

4. Verantwoordingsplicht - omvat transparante werking van de overheidsdiensten, met inbegrip van toegang tot informatie en de mogelijkheid om beroep aan te tekenen bij een administratieve of rechterlijke instantie.

5. Dienstverlening - omvat een betere dienstverlening voor burgers en ondernemingen, inclusief betere administratieve procedures en e-overheidsdiensten.

6. Beheer van de overheidsfinanciën - omvat de verbintenis tot een beter beheer van de overheidsfinanciën en de volledige begrotingsprocedure door middel van voorbereiding en tenuitvoerlegging van meerjarige programma's op het vlak van het beheer van de overheidsfinanciën en het voeren van een beleidsdialoog inzake het beheer van de overheidsfinanciën met de Commissie en de internationale financiële instellingen. Een geloofwaardig en relevant programma met betrekking tot het beheer van de overheidsfinanciën is ook essentieel voor sectorale begrotingssteun van het IPA.

De Commissie is voornemens de hervorming van het openbaar bestuur beter integreren in het uitbreidingsproces. In samenwerking met de landen van de Westelijke Balkan zijn of worden "speciale groepen voor de hervorming van het openbaar bestuur" opgericht, naar het model van de subcomités in het kader van de SAO. Speciale groepen zijn reeds bijeengekomen voor Albanië, Kosovo, de voormalige Joegoslavische republiek Macedonië en Montenegro. De eerste speciale groep voor de hervorming van het openbaar bestuur met Servië zal in oktober bijeenkomen. De speciale groepen worden het platform bij uitstek om te werken aan de hervorming van het openbaar bestuur, die gebaseerd zal zijn op de bovenstaande kernvraagstukken. De resultaten van de speciale groepen voor de hervorming van het openbaar bestuur moeten als input dienen voor het overleg in de associatieraad en het associatiecomité, waar een meer gestructureerde, politieke bespreking kan plaatsvinden over de cruciale vraagstukken inzake de hervorming van het openbaar bestuur.

Hoewel er geen specifiek acquis-hoofdstuk is gewijd aan het openbaar bestuur op zich, moeten de toetredingsonderhandelingen ook worden benut om de noodzakelijke hervormingen te bevorderen. De belangrijkste kwesties moeten worden behandeld in de desbetreffende hoofdstukken, met name overheidsopdrachten, financiële controle, rechterlijke macht en grondrechten, belastingen en economisch en monetair beleid, en tijdens intergouvernementele conferenties, waar dit van belang is voor de tenuitvoerlegging van het acquis. In het bijzonder met betrekking tot het beheer van de overheidsfinanciën is de coördinatie met de internationale financiële instellingen essentieel. De Commissie blijft de Regionale Hogeschool voor bestuurskunde ondersteunen, die een belangrijke rol vervult bij de uitwisseling van opgedane ervaring in de regio op het vlak van de hervorming van het openbaar bestuur, alsook met betrekking tot het proces van integratie in de EU.

Verhoging van de capaciteit van de overheidsdiensten in Kosovo:

Om de professionele en institutionele capaciteit van zijn overheidsdiensten te versterken, heeft Kosovo een programma voor jonge professionals opgericht. Dit programma is sterk toegespitst op de behoeften op het vlak van de Europese integratie en voorziet in studiebeurzen voor de beste studenten om een speciaal masterprogramma in Kosovo te volgen, waarbij zij ook de kans krijgen om in de EU te studeren. Ongeveer 80 % van de afgestudeerden zijn in dienst getreden bij de Kosovaarse autoriteiten. Niet alleen het ministerie van Europese Integratie profiteert hiervan, maar ook de vakdepartementen en instellingen die verantwoordelijk zullen zijn voor de tenuitvoerlegging van de verplichtingen in het kader van de toekomstige SAO.

b) Economisch bestuur en concurrentievermogen

De Commissie intensiveert haar steun voor de verbetering van het economisch bestuur en het concurrentievermogen in de uitbreidingslanden. Dit is essentieel bij de aanpak van de problemen waarmee de burgers in een aanhoudend moeilijk economisch klimaat met hoge werkloosheid en geringe investeringen worden geconfronteerd. Deze nieuwe benadering is van bijzonder belang met betrekking tot de landen van de Westelijke Balkan, aangezien geen van deze landen momenteel reeds wordt beschouwd als een goed functionerende markteconomie. Hierbij wordt voortgebouwd op de ervaring die de EU-lidstaten hebben opgedaan in het kader van het Europees Semester. Er wordt een grotere nadruk gelegd op structurele hervormingen van sectorale aard. De uitbreidingslanden zal worden verzocht nationale economische hervormingsprogramma's in te dienen. Van haar kant zal de EU meer richtsnoeren verstrekken voor hervormingsprioriteiten, waarbij de IPA-middelen gerichter worden toegekend. De verbetering van het economisch bestuur in de uitbreidingslanden is ook van belang voor het handhaven van de steun voor de uitbreiding binnen de Europese Unie.

Alle landen van de Westelijke Balkan worden geconfronteerd met aanzienlijke structurele economische problemen, die gepaard gaan met een hoge werkloosheid en geringe buitenlandse directe investeringen. Alle uitbreidingslanden kennen nog aanzienlijke problemen in termen van economische hervormingen, concurrentievermogen, het scheppen van werkgelegenheid en budgettaire consolidatie. Tekortkomingen op het vlak van de rechtsstaat en het beheer van de overheidsfinanciën vergroten het risico op corruptie, hetgeen negatieve gevolgen heeft voor het investeringsklimaat. Tot nu toe heeft geen enkel land een uitgebreid en overtuigend plan voor binnenlandse hervormingen uitgewerkt.

Macro-economische situatie in de uitbreidingslanden

Þ De sociaal-economische ontwikkeling in de uitbreidingslanden laat een gemengd beeld zien. In alle uitbreidingslanden is de algemene macro-economische stabiliteit grotendeels behouden, maar de begrotingsrisico's zijn in een aantal van hen aanzienlijk toegenomen. Een bescheiden herstel zet zich door. Volgens de recentste prognoses van de Commissie zou de economische groei in de kandidaat-lidstaten op de Westelijke Balkan in 2014 gemiddeld 1,6 % bedragen. Het herstel heeft zich evenwel nog niet vertaald in meer banen. De werkloosheid bleef hoog, in het bijzonder onder de jongeren, en bedraagt nu gemiddeld 21 % in de Westelijke Balkan, maar is veel hoger in Bosnië en Herzegovina, de voormalige Joegoslavische republiek Macedonië en Kosovo. De armoedecijfers blijven hardnekkig hoog.

Þ De EU is de belangrijkste handelspartner voor de landen van de Westelijke Balkan, waarbij rond 60 % van de uitvoer uit de regio naar de EU gaat. De EU is ook verreweg de grootste buitenlandse directe investeerder.

Þ In 2013 is de groei in Turkije gestegen tot 4 % en voor 2014 wordt de groei op 2,6 % geraamd. De Turkse lira is in waarde gedaald en het tekort op de lopende rekening steeg tot bijna 8 % van het bbp in 2013. De recente economische prestaties van Turkije tonen aan dat er veel potentieel is, maar ook dat de economie voortdurend in onevenwicht is. De EU blijft de belangrijkste handelspartner van Turkije: meer dan 40 % van de Turkse uitvoer gaat naar de EU. Turkije is een belangrijke investeringslocatie geworden voor het Europese bedrijfsleven, waarbij het land in toenemende mate integreert in de aanvoer- en productieketen van de EU. Ongeveer 70 % van de buitenlandse directe investeringen in Turkije is afkomstig van de EU.

Voornaamste economische indicatoren

|| Bbp per inwoner in KKS (% van EU) || Bbp-groei (%) || Inflatie (%) || Werk-loosheid (%) || Werk-gelegen-heids-graad, leeftijd 20-64 (%) || Partici-patie-graad, leeftijd 20-64 (%) || Uitvoer (goede-ren & diensten % van het bbp) || Over-heids-schuld (% van het bbp) || Over-heids-tekort (% van het bbp)

Albanië || 30 || 1,4 || 1,9 || 15,6 || 57,2 || 68,0 || 40,2 || 62,0* || -3,4*

Bosnië en Herzegovina || 29 || 2,5 || -0,2 || 27,5 || n.v.t. || n.v.t. || 30,0 || n.v.t. || -2,2

Voormalige Joegoslavische republiek Macedonië || 35 || 2,9 || 2,8 || 29,0 || 50,3 || 70,4 || 53,9 || 36,0 || -4,1

Kosovo || n.v.t. || 3,4 || 1,8 || 30,0 || n.v.t. || n.v.t. || 17,4 || n.v.t. || n.v.t.

Montenegro || 42 || -2,5* || 1,8 || 19,5 || 52,6 || 65,1 || 44,1* || 58,0 || -2,3

Servië || 36 || 2,5 || 7,8 || 22,1 || 51,2 || 66,0 || 44,7 || 63,2 || -5,0

Turkije || 55 || 4,0 || 7,5 || 8,8 || 53,4 || 58,4 || 25,7 || 36,2* || -0,3*

Bron: Eurostat, referentiejaar 2013 uitgezonderd (*): 2012.

Ø Versterking van het economisch bestuur

In de uitbreidingsstrategie 2013-2014 wordt een nieuwe benadering voorgesteld om de uitbreidingslanden te helpen bij het aanpakken van de economische basisproblemen en het voldoen aan de economische criteria. De nieuwe benadering houdt in dat de dialoog wordt gewijzigd en de rapportering wordt verbeterd om duidelijker richtsnoeren te geven over de hervormingen die nodig zijn om de groei en het concurrentievermogen op lange termijn te ondersteunen.

Belangrijkste economische problemen in de Westelijke Balkan

Þ Versterking van de budgettaire consolidatie door de begrotingstekorten terug te dringen en de overheidssector op een geloofwaardige wijze te hervormen, inclusief een hervorming van de overheidsdiensten en de pensioenstelsels.

Þ Versterking van het beheer van de overheidsfinanciën, met inbegrip van het beheer en de inning van de inkomsten, opstelling en uitvoering van de begroting, boekhouding en verslaglegging, en extern toezicht.

Þ Aanpak van de zware lasten die oninbare leningen met zich brengen.

Þ Herstructurering en beter bestuur van overheidsbedrijven.

Þ Verbetering van het ondernemingsklimaat, inclusief de digitale economie en ondersteuning van de particuliere sector, vermindering van de parafiscale heffingen, vereenvoudiging van de regelgeving en stimuleren van investeringen in onderzoek.

Þ Verbetering van de energie- en transportnetwerken en verhoging van de connectiviteit.

Þ Totstandkoming van goed werkende arbeidsmarkten, met inbegrip van toereikende flexibiliteit, waarbij de informele sector wordt aangepakt, de inzetbaarheid van werknemers wordt bevorderd en onderwijs en vaardigheden beter worden afgestemd op de behoeften van de arbeidsmarkt.

De landen van de Westelijke Balkan wordt verzocht hun economisch beleid en hun bestuur te versterken via jaarlijkse nationale economische hervormingsprogramma's. Deze programma's bestaan uit twee delen. Het eerste deel is een uitgebreidere versie van de bestaande economische pretoetredingsprogramma's voor kandidaat-lidstaten en de economische en budgettaire programma’s voor potentiële kandidaat-lidstaten plus Kosovo. In het eerste deel van de nationale economische hervormingsprogramma's wordt een macro-economisch en budgettair beleidskader op middellange termijn uitgewerkt, met meer aandacht voor de beoordeling van de externe duurzaamheid en de structurele belemmeringen voor groei, alsook concrete hervormingen die het beleidskader moeten ondersteunen. Het tweede deel van de nationale economische hervormingsprogramma's heeft betrekking op structurele hervormingen van sectorale aard (zoals vervoer, energie, onderwijs, milieu, onderzoek, industrie, concurrentie, interne markt), die van groot belang zijn voor meer concurrentievermogen en groei in de afzonderlijke landen, ook op het vlak van infrastructuurinvesteringen. De Commissie verstrekt de landen duidelijke en geconsolideerde richtsnoeren om ervoor te zorgen dat deze programma's op de belangrijkste problemen zijn toegespitst.

Wat betreft de extra aandacht voor structurele hervormingen, moet 2015 worden beschouwd als een proefperiode waarin deze nieuwe benadering voor het eerst wordt toegepast. De hervormingen die in deze documenten aan de orde komen, kunnen aanspraak maken op IPA-steun. Om het toezicht te versterken, zal ieder land na de evaluatie specifiek beleidsadvies krijgen. Reeds in mei 2014 heeft de gemeenschappelijke Ecofin-raad meer specifieke richtsnoeren uitgevaardigd voor elk van de kandidaat-lidstaten.

Turkije en de EU hebben beide belang bij het bevorderen van een agenda van economische hervormingen, de uitwisseling van ervaringen, de afstemming van standpunten in de G20 en de verdieping van de economische integratie. Bovendien bevat de recente evaluatie van de douane-unie EU-Turkije belangrijke punten voor een actualisering van deze handelsovereenkomst. Het is in het belang van beide partijen om hun handelsbetrekkingen te verbeteren tot een niveau dat overeenkomt met de hedendaagse handelsovereenkomsten en het strategisch belang van de betrekkingen tussen de EU en Turkije. De economische agenda zou aan de orde kunnen komen in het kader van een economische dialoog op hoog niveau tussen de EU en Turkije die op gezette tijden plaatsvindt. Deze geïntensiveerde politieke contacten moeten worden aangevuld met een jaarlijks handelsforum tussen de EU en Turkije.

Een jaarlijkse cyclus voor de evaluatie van het economisch beleid en richtsnoeren voor de Westelijke Balkan

31 januari — Indiening door de landen van hun nationale economische hervormingsprogramma's (deel 1 over het macro-economische en budgettaire kader en de hervormingen die dit beleidskader ondersteunen, deel 2 over structurele hervormingen van sectorale aard en concurrentievermogen) bij de Commissie. Gezien de lange termijn waarop de in deel 2 opgenomen hervormingen worden doorgevoerd, wordt dit deel in elk volgend nationaal economisch hervormingsprogramma jaarlijks geactualiseerd.

Februari — Beoordelingsmissies van de Commissie in de landen van de Westelijke Balkan.

April — Bijeenkomsten van de afzonderlijke landen en de Commissie om het specifieke beleidsadvies te bespreken.

Mei — Conclusies van de Raad Economische en Financiële Zaken (Ecofin).

Juni/juli — Bijeenkomsten met de afzonderlijke landen op ministerieel niveau.

Najaar — In het uitbreidingspakket van de Commissie wordt een balans opgemaakt van de verdere vooruitgang die sedert de Raad Ecofin is geboekt en wordt extra, meer gedetailleerd, toekomstgericht advies verstrekt waarmee rekening moet worden gehouden in de programma's die in de volgende maand januari worden ingediend.

Voor de ondersteuning van de tenuitvoerlegging van deze benadering is specifieke technische bijstand vereist. De tenuitvoerlegging van het landspecifieke beleidsadvies moet snel worden ondersteund met gerichte en concrete IPA-projecten om het economisch bestuur te verbeteren. In de landen- en meerlandenstrategiedocumenten 2014-2020 van het IPA komt het belang van het economisch bestuur tot uiting en wordt voorzien in een indicatieve toewijzing van middelen voor deze doelstelling. Concrete IPA-projecten worden voorbereid en zullen vanaf 2015 worden uitgevoerd.

Meer concurrentievermogen en de invoering van maatregelen die de werkgelegenheid in de regio stimuleren, moeten ervoor zorgen dat de migratiedruk vanuit de uitbreidingslanden op de EU vermindert. Bij de recentste uitbreiding is voorzien in overgangsregelingen om het volledige vrije verkeer van werknemers uit de nieuwe lidstaten geleidelijk tot stand te brengen. De noodzaak en de aard van eventuele overgangsmaatregelen en/of een vrijwaringsmechanisme voor het vrij verkeer van werknemers moeten aan bod komen in de toetredingsonderhandelingen over een volgende uitbreiding, rekening houdend met toekomstige effectbeoordelingen.

Ø Dialoog over werkgelegenheid en sociale hervormingen

De steun van de Commissie voor duurzame economische ontwikkeling op de Westelijke Balkan gaat verder dan macro-economische stabilisatie en het verkrijgen van de status van goed functionerende markteconomie. De Commissie dringt er al sinds het begin van de crisis op aan dat er meer wordt gedaan om de precaire sociaal-economische situatie aan te pakken, met name de hoge werkloosheid.

De Commissie is met Turkije en Servië al een nieuwe dialoog aangegaan over werkgelegenheid en sociale hervormingen. Dialogen met de voormalige Joegoslavische republiek Macedonië en Montenegro worden voorbereid. De sociaal-economische situatie in de resterende lidstaten is minder gunstig. Er is dan ook extra steun noodzakelijk voor het opbouwen van de bestuurlijke capaciteit om deelname aan het nieuwe proces mogelijk te maken. Deze landen zullen gefaseerd voor deze nieuwe dialoog worden uitgenodigd. Via het IPA wordt uitgebreide technische bijstand versterkt, naast bredere steun op het vlak van werkgelegenheid en sociaal beleid. De Commissie zal een platform voor werkgelegenheid en sociale zaken oprichten als een extra instrument om landen te helpen bij het uitwisselen van opgedane ervaring en de voorbereiding van de dialoog over werkgelegenheid en sociale hervormingen.

Los hiervan blijft de Commissie - om het tekort aan vaardigheden aan te pakken en de onderwijsstelsels te verbeteren - werken aan de ontwikkeling van het onderwijs- en opleidingsplatform voor de Westelijke Balkan.

Ø Stimuleren van investeringen voor groei en banen; netwerken en regionale samenwerking

De grensoverschrijdende vervoers-, energie- en communicatienetwerken zijn onvoldoende ontwikkeld in de Westelijke Balkan. Infrastructuurinvesteringen zijn dringend noodzakelijk om de economische ontwikkeling in de regio te stimuleren. Gezien de omvang van de economieën van de Westelijke Balkanlanden is een sterkere integratie cruciaal. Regionale economische samenwerking is niet alleen bevorderlijk voor duurzame groei, maar ook voor politieke samenwerking en goede nabuurschapsbetrekkingen. Onder auspiciën van de Regionale Samenwerkingsraad (RCC) is begonnen met het aanpakken van de doelstellingen en prioriteiten van de strategie 2020 voor Zuidoost-Europa (SEE 2020). De geplande liberalisering van het dienstenverkeer in de Midden-Europese vrijhandelszone (CEFTA) draagt daar ook toe bij.

Energie- en transportnetwerken

Het verbeteren van de energie- en transportverbindingen tussen de EU en de uitbreidingslanden is een belangrijke prioriteit voor het bevorderen van duurzame economische groei, werkgelegenheid, handel en culturele uitwisselingen.

In mei heeft de Commissie haar Europese energiezekerheidsstrategie vastgesteld[3], die gericht is op het versterken van de energiezekerheid van de EU. Op korte termijn wordt in de strategie voorgesteld dat de Commissie stresstests inzake energiezekerheid uitvoert, waarbij een onderbreking van de gastoevoer voor de komende winter wordt gesimuleerd en wordt nagegaan hoe het energiesysteem de risico's in verband met de leveringszekerheid het hoofd biedt. Gezien de pan-Europese dimensie van de energiezekerheid heeft de Commissie alle landen van de Westelijke Balkan alsook Turkije verzocht om deel te nemen aan de stresstests. Albanië, Bosnië en Herzegovina, de voormalige Joegoslavische republiek Macedonië, Kosovo, Servië en Turkije hebben hieraan meegewerkt. De verdere ontwikkeling van de trans-Europese energie-infrastructuur en de samenwerking met de Energiegemeenschap zijn cruciaal. De Energiegemeenschap, die tot doel heeft het acquis van de EU op energiegebied uit te breiden tot de kandidaat‑lidstaten en nabuurschapslanden, moet verder worden versterkt met het oog op de bezorgdheid van de EU over de voorzieningszekerheid. Dit moet worden bereikt door hervormingen in de energiesector in de deelnemende landen te bevorderen, en daarbij ook de modernisering en duurzaamheid van hun energiesysteem en hun volledige integratie in het regelgevingskader inzake energie van de EU te ondersteunen.

In de toekomst moet de Energiegemeenschap bijzondere aandacht besteden aan een verbeterde tenuitvoerlegging en handhaving van de hervormingen om een echte interne markt voor zowel consumenten als bedrijven tot stand te brengen, met name met betrekking tot het ontvlechten van de nutsbedrijven, prijstransparantie of het garanderen van toegang tot de netwerken aan derden. De noodzaak van een gegarandeerde toegang van derden tot de netwerken is een van redenen waarom de Commissie heeft verklaard dat opnieuw moet worden onderhandeld over de intergouvernementele overeenkomsten tussen Rusland en een aantal landen die betrokken zijn bij het South Stream-project, en dat de werkzaamheden aan het project moeten worden gestaakt.

Gezien de strategische ligging van Turkije en zijn potentieel als energieknooppunt zal de samenwerking met dit land verder worden ontwikkeld. Versterking van de samenwerking tussen de EU en Turkije op energiegebied en vorderingen op dit terrein bij de toetredingsonderhandelingen bevorderen verdere vooruitgang bij de interconnectie en integratie van de energiemarkten.

Daartoe heeft de Commissie een lijst van projecten van gemeenschappelijk belang vastgesteld voor de ontwikkeling van trans-Europese energie-infrastructuur. De ministerraad van de Energiegemeenschap heeft een lijst vastgesteld van projecten die van belang zijn voor de Energiegemeenschap. Om deze netwerken tot stand te brengen (met hulp van de EU) moeten de partijen een oplossing zien te vinden voor de moeilijkheden die zich voordoen bij de financiering van de interconnecties tussen landen.

Het komende verdrag tot oprichting van een vervoersgemeenschap moet de integratie van de markten voor het vervoer over land en de infrastructuur bevorderen en de landen van de Westelijke Balkan helpen om de EU-normen voor het vervoer over land ten uitvoer te leggen. De Commissie heeft ook de trans-Europese vervoersnetwerken (TEN-T) en energienetwerken (TEN-E) van de EU herzien om de verbindingen met de landen van het uitbreidings- en nabuurschapsbeleid te verbeteren.

Het investeringskader voor de Westelijke Balkan speelt een steeds belangrijkere rol bij de voorbereiding en ondersteuning van de investeringen die het meest noodzakelijk zijn om groei en werkgelegenheid te stimuleren. Via het investeringskader steunen de Commissie, bilaterale donoren en de internationale financiële instellingen voor 4 miljard EUR investeringen op het gebied van vervoer, energie, milieu, klimaatverandering, een hulpbronnenefficiënte economie, de ontwikkeling van de sociale en particuliere sector en het midden- en kleinbedrijf. De Commissie verstrekt medefinanciering voor een mkb-platform voor de Westelijke Balkan om via garanties en durfkapitaal de toegang tot financiering voor het midden- en kleinbedrijf te verbeteren. De Commissie spoort landen aan om nationale investeringscomités op te richten of soortgelijke coördinatiemechanismen die resulteren in één enkele projectcyclus per sector.

Ontwikkeling van één enkele projectcyclus in Servië:

Servië stelt een lijst op van prioritaire infrastructuurprojecten die zowel voor Servië als de EU van strategisch belang zijn in de sectoren van energie, vervoer, milieu en bedrijfsinfrastructuur. Deze prioriteiten omvatten projecten waarover een politiek akkoord is bereikt en die in de aanloop naar de toetreding, maar ook daarna kunnen worden uitgevoerd. De lijst komt tot stand met behulp van een coherente en objectieve selectiemethode in het kader van een met IPA-middelen gefinancierd project. De projecten worden zorgvuldig beoordeeld voor wat betreft de resterende voorbereidende/administratieve stappen, waarbij voor de desbetreffende stappen gedetailleerde institutionele verantwoordelijkheden worden vastgelegd. Zodra hierover binnen de regering een politiek akkoord is tot stand gekomen, kunnen de bovenstaande punten, die in het verleden ontbraken, leiden tot een betere prioritering van de projectfinanciering alsook een betere coördinatie tussen de internationale financiële instellingen en de internationale organisaties die bereid zijn om middelen ter beschikking te stellen. Bedoeling is dat alleen projecten die op deze lijst staan, een beroep kunnen doen op middelen van het IPA en de internationale financiële instellingen.

Ø Zorgen voor de duurzaamheid van de investeringen en een doeltreffend rampenrisicobeheer

De landen van de Westelijke Balkan zijn blootgesteld aan allerlei rampen. De zware overstromingen waardoor zowel Bosnië en Herzegovina en Servië in mei werden getroffen, veroorzaakten niet alleen tientallen slachtoffers, maar hadden ook aanzienlijke sociaal-economische gevolgen. De totale schade wordt geraamd op ongeveer 2,04 miljard EUR in Bosnië en Herzegovina (hetgeen overeenkomt met bijna 15 % van het bbp) en 1,52 miljard EUR in Servië. De overstromingen hadden ook een aanzienlijke impact op de groeivooruitzichten van beide landen, met negatieve gevolgen voor de duurzame ontwikkeling op de lange termijn. Naar aanleiding van de overstromingen bleek hoe belangrijk duurzame investeringen in rampenrisicobeheer en een doeltreffende integratie van het beleid op het vlak van rampenrisicobeheer in het overkoepelende economische beleid van deze landen zijn.

c) De rechtsstaat en fundamentele vrijheden

i) De rechtsstaat

De rechtsstaat is één van de fundamentele waarden waarop de EU is gegrondvest en vormt de kern van het toetredingsproces. Landen die tot de EU willen toetreden, moeten al vanaf een vroeg stadium zorgen voor een correcte werking van de kerninstituties die nodig zijn om de rechtsstaat te waarborgen. De rechtsstaat is essentieel voor een stabiel ondernemingsklimaat, biedt rechtszekerheid voor ondernemers, ondersteunt consumenten en stimuleert investeringen, werkgelegenheid en groei. In het voorbije jaar hebben er zich op dit terrein een aantal positieve ontwikkelingen voorgedaan in de uitbreidingslanden. De opening van de hoofdstukken 23 en 24 is een belangrijk kader voor Montenegro om zijn alomvattende actieplannen uit te voeren die betrekking hebben op een brede waaier van rechtsstatelijke aangelegenheden. Servië heeft goede vorderingen gemaakt bij de ontwikkeling van soortgelijke actieplannen in de aanloop naar de aanvang van toetredingsonderhandelingen over deze hoofdstukken. In Albanië zijn er aanzienlijke inspanningen geleverd om de georganiseerde misdaad aan te pakken.

Het versterken van de rechtsstaat is een cruciale uitdaging voor de meeste landen die betrokken zijn bij het uitbreidingsproces, in het bijzonder op het vlak van de verbetering van de werking en de onafhankelijkheid van de rechterlijke macht en de bestrijding van corruptie en de georganiseerde misdaad. Dit vereist een sterke politieke wil, waarbij de daad bij het woord moet worden gevoegd en tastbare resultaten moeten worden geboekt. Landen moeten een geloofwaardige staat van dienst ontwikkelen op het gebied van het onderzoek, de vervolging en uiteindelijke veroordeling in zaken van corruptie en georganiseerde misdaad, met passende veroordelingen en inbeslagname van vermogens.

In de meeste gevallen moeten vergaande justitiële hervormingen worden doorgevoerd om te zorgen voor een onafhankelijke en doeltreffende rechterlijke organisatie, die in staat is eerlijke processen te voeren, waarbij rechters op basis van verdienste worden aangesteld en bevorderd en zij blijk geven van onpartijdigheid en verantwoordingsplicht. De meeste landen beschikken over een strategie voor de justitiële hervorming. De tenuitvoerlegging verkeert evenwel nog in een vroeg stadium en er moeten nog talrijke problemen worden aangepakt. De onafhankelijkheid van de nationale raden voor de rechterlijke macht moet worden gegarandeerd en meer deugdelijke procedures voor de aanstelling van rechters en aanklagers moeten worden ingevoerd, waarbij de onafhankelijkheid van de rechterlijke macht moet worden gegarandeerd en de verantwoordingsplicht wordt gewaarborgd. De kwaliteit en de doeltreffendheid van het gerechtelijk apparaat zijn vaak ontoereikend, met een buitensporige achterstand in de meeste landen en moeilijkheden om de rechterlijke besluiten uit te voeren. Verandering in de justitiële cultuur is noodzakelijk, met meer aandacht voor de dienstverlening aan de burger.

Opleiding van justitiële functionarissen in de voormalige Joegoslavische republiek Macedonië:

De academie voor de opleiding van rechters en openbaar aanklagers is in 2006 opgericht en is in 2007 geopend. Hier krijgen toekomstige rechters en openbaar aanklagers een vooropleiding door middel van een tweejarig voltijds theoretisch en praktisch programma. Verder organiseert deze instelling bijscholingen voor rechters, openbaar aanklagers, rechtbankpersoneel en ambtenaren, waaraan deze tijdens hun loopbaan kunnen deelnemen. De opleiding wordt grotendeels verstrekt door juridische beroepsbeoefenaars, zoals ervaren rechters. 80 kandidaat-rechters en openbaar aanklagers hebben de vooropleiding reeds gevolgd en vorig jaar schreven zich meer 7 300 deelnemers in voor een opleiding aan de academie, die meer dan 270 bijscholingen organiseerde. Met een gedecentraliseerde aanpak wordt ervoor gezorgd dat ook deelnemers buiten de hoofdstad aan bod komen. Hetzelfde geldt voor de e-learningmodules die beschikbaar zijn op de portaalsite van de academie. Contacten met internationale justitiële organisaties worden ook bevorderd, met inbegrip van stages in het buitenland.

Corruptie blijft in de meeste uitbreidingslanden een ernstig probleem. Onder meer bij overheidsopdrachten en privatiseringen worden nog steeds schaarse middelen onttrokken aan de nationale begrotingen als gevolg van corrupte praktijken, met negatieve gevolgen voor het ondernemings- en investeringsklimaat, dat rechtszekerheid nodig heeft om tot bloei te komen. Corruptie raakt burgers ook rechtstreeks bij de toegang tot bepaalde publieke voorzieningen zoals onderwijs en gezondheidszorg. Instrumenten om corruptie op een doeltreffende wijze te voorkomen, blijven onderbenut. Er is nood aan een meer proactieve, goed gecoördineerde en doeltreffende wetshandhaving om ervoor zorgen dat corruptie, ook op hoog niveau, adequaat wordt onderzocht, vervolgd en bestraft. Er moeten op dit vlak aantoonbaar aanzienlijke en duurzame resultaten worden geboekt.

Landen moeten een sterk kader ontwikkelen om corruptie te voorkomen en meer inspanningen leveren wat betreft de financiering van politieke partijen en verkiezingscampagnes, de aanpak van belangenverstrengeling, transparantie bij het gebruik van overheidsmiddelen, toegang tot informatie en de inbeslagname en verbeurdverklaring van vermogens. In dit verband zijn de hervorming van het openbaar bestuur en het beheer van de overheidsfinanciën cruciaal. Verbeteringen op het vlak van de verzameling en de toegankelijkheid van gegevens zijn noodzakelijk om de transparantie te verbeteren en de uitvoering van het corruptiebestrijdingsbeleid op te volgen.

De bestrijding van de georganiseerde misdaad vormt in de meeste uitbreidingslanden nog steeds een groot probleem. Er wordt vooruitgang geboekt, maar er moet nog veel meer worden gedaan om ervoor te zorgen dat instanties voor wetshandhaving en openbaar aanklagers over doeltreffende wettelijke instrumenten en onderzoeksmethoden beschikken om de georganiseerde misdaad adequaat te kunnen bestrijden en bestraffen en om proactief onderzoek mogelijk te maken. De bestrijding van georganiseerde misdaad en corruptie is essentieel om te voorkomen dat criminelen in het politieke, juridische en economische stelsel infiltreren. Rechtshandhavingsinstanties, openbaar aanklagers en het gerecht moeten beter bestand worden gemaakt tegen corruptie en er moeten meer controles plaatsvinden om schijnbaar legale ondernemingen op te sporen waarachter criminele activiteiten schuilgaan. De capaciteit om complexe financiële onderzoeken uit te voeren en om het witwassen van geld te bestrijden, moet aanzienlijk worden verbeterd en nieuwe bedreigingen zoals cybercriminaliteit moeten worden aangepakt. De opbrengsten van misdrijven moeten op een doeltreffende wijze in beslag worden genomen, een regeling voor ruimere confiscatie van vermogens moet worden ingevoerd en er moet aandacht worden besteed aan het strafbaar stellen van onrechtmatige verrijking om onverklaarbare rijkdom te kunnen aanpakken.

Het grensoverschrijdende karakter van vele criminele activiteiten en georganiseerde criminele groepen vereist een versterkte regionale en internationale samenwerking, met een betere respons op verzoeken van de lidstaten voor politiële en justitiële samenwerking. De operationele samenwerking met de desbetreffende Europese agentschappen, in het bijzonder Europol, Eurojust en Frontex, wordt ook voortgezet. Operationele overeenkomsten die Europol met Servië en Albanië heeft gesloten, traden in werking en zijn grotendeels voorbereid voor wat Montenegro betreft. De Commissie blijft een regionaal netwerk van openbaar aanklagers en gecoördineerde systemen voor de bescherming van getuigen in de regio ondersteunen.

Opstelling van een strategische analyse van de georganiseerde misdaad in Montenegro:

Elk land dat de georganiseerde misdaad met succes wil bestrijden, moet beschikken over een samenhangende, overkoepelende strategische evaluatie van de georganiseerde misdaad op zijn grondgebied. Het is noodzakelijk dat alle betrokken partijen - en dus niet alleen de rechtshandhavingsinstanties - begrijpen met welke bedreigingen het land wordt geconfronteerd en hoe zij moeten omgaan met de ontwikkelingen op dit vlak. In het voorjaar 2014 heeft Montenegro zijn dreigingsevaluatie van de zware en georganiseerde criminaliteit gepubliceerd met daarin een overzicht van de misdaaddreigingen in de regio en het land die een gevaar vormen voor de veiligheidssituatie van Montenegro. Met behulp van deze analyse worden momenteel de gemeenschappelijke prioriteiten voor de rechtshandhavingsinstanties afgebakend, waarmee deze passende reacties kunnen voorbereiden en het concept van inlichtingengestuurd politiewerk ten uitvoer kunnen leggen.

De Commissie blijft een hoge prioriteit toekennen aan alle aspecten van de rechtsstaat in de uitbreidingslanden. In het kader van toetredingsonderhandelingen wordt een nieuwe aanpak ingevoerd met betrekking tot het hoofdstuk over de rechterlijke macht en de grondrechten en het hoofdstuk over justitie, vrijheid en veiligheid. Dit vereist dat op het vlak van de tenuitvoerlegging van de hervormingen een degelijke staat van dienst wordt opgebouwd bij de voorbereiding van de toetreding. De EU heeft voor het eerst in de toetredingsonderhandelingen tussentijdse ijkpunten vastgesteld, namelijk met Montenegro in december 2013. Servië kon rekenen op een uitgebreide begeleiding bij de alomvattende actieplannen die het land voorbereidt als basis voor het opstarten van de onderhandelingen over de rechtsstaat. Deze richtsnoeren en ijkpunten zetten de toon voor toekomstige onderhandelingen en werkzaamheden met andere uitbreidingslanden. Rechtsstaatvraagstukken komen nu aan de orde in een vroege fase van het toetredingsproces met alle uitbreidingslanden. De vooruitgang op dit vlak is een belangrijk aandachtspunt wanneer een beslissing moet worden genomen over elke fase van het toetredingsproces tot de EU.

De nieuwe benadering van de hoofdstukken 23 en 24 in een notendop

De nieuwe benadering van de onderhandelingen over de hoofdstukken 23 "Rechterlijke macht en grondrechten" en 24 "Justitie, vrijheid en veiligheid" voorziet in een meer gestructureerd kader voor de onderhandelingen, waarbij rekening wordt gehouden met de tijd die nodig is om de hervormingen naar behoren uit te voeren:

► De hoofdstukken 23/24 zullen aan het begin van het proces worden geopend en aan het einde worden gesloten, zodat zo veel mogelijk tijd beschikbaar is om gedegen resultaten te boeken, wat de onherroepelijkheid van de hervormingen bevordert.

► De EU moet zorgen voor een uitgebreide leidraad als grondslag voor de actieplannen voor alomvattende hervormingen, die vereist zijn als criteria voor het openen van de hoofdstukken en die een katalysator zijn voor de hervormingen.

► Invoering van "tussentijdse ijkpunten" om het hervormingsproces aan te sturen en de hervormingen op schema te houden.

► IJkpunten voor de afsluiting van de hoofdstukken die pas worden pas worden vastgesteld wanneer over de gehele linie aanzienlijke vooruitgang is geboekt, inclusief gedegen resultaten met uitvoering in de praktijk.

► Beschermende en corrigerende maatregelen, bijvoorbeeld het actualiseren van de ijkpunten, om te zorgen voor een evenwichtig verloop van de vooruitgang bij de onderhandelingen over elk hoofdstuk, een mechanisme om de onderhandelingen over andere hoofdstukken stop te zetten, indien bij de onderhandelingen over de hoofdstukken 23/24 achterstand is opgelopen.

► Grotere transparantie en inclusiviteit van het proces, waarbij een uitgebreide raadpleging van de belanghebbenden over de hervormingen moet plaatsvinden, teneinde een zo breed mogelijk draagvlak voor de uitvoering te verwerven.

In bredere zin maakt de Commissie gebruik van alle beschikbare instrumenten om de rechtsstaat te versterken, inclusief door middel van regelmatige monitoring, in het bijzonder door de gezamenlijke organen die in het kader van de stabilisatie- en associatieovereenkomsten zijn opgericht, beoordelingsmissies en gestructureerde dialogen, door haar rapportering, in het bijzonder in de voortgangsverslagen, door financiële bijstand, die in het kader van IPA II sterk op de rechtsstaat is toegespitst, door institutionele opbouw, Taiex, twinning en intercollegiale toetsing, waardoor rechters, aanklagers en andere deskundigen op het gebeid van wetshandhaving, grensbeheer en migratie uit de EU-lidstaten rechtstreeks in contact kunnen treden met hun collega's in de uitbreidingslanden. In het kader van de positieve agenda met Turkije is een werkgroep met betrekking tot hoofdstuk 23 opgericht. Voor een betere bestrijding van de grensoverschrijdende misdaad stimuleert de Commissie meer justitiële en politionele samenwerking binnen de regio, met de EU-lidstaten en met Europol, Eurojust en Frontex en steeds vaker ook met het Europees Ondersteuningsbureau voor asielzaken. Om passende maatregelen te kunnen nemen om het verschijnsel van buitenlandse strijders aan te pakken, moeten de uitbreidingslanden meer inspanningen leveren om radicalisering tegen te gaan door de uitwisseling van goede werkmethoden en meer samenwerking met de lidstaten. Het proces van visumliberalisering, met zijn specifieke voorwaarden voor hervormingen, heeft ertoe bijgedragen dat de landen meer gerichte inspanningen leveren. De landen moeten hun inspanningen opvoeren om de hervormingen te consolideren. Niet-visumplichtige landen moeten onverwijld actie ondernemen om elk misbruik van de geliberaliseerde visumregeling tegen te gaan. Geconsolideerde inspanningen zijn noodzakelijk op het vlak van migratie en grensbeheer. Openstaande vraagstukken op het gebied van migratie en grensbeheer blijven aan de orde komen in de daarvoor bestemde fora, zoals de stabilisatie- en associatieovereenkomst en hoofdstuk 24 betreffende justitie, vrijheid en veiligheid.

ii) Grondrechten

De Commissie houdt de situatie op het vlak van burgerrechten, politieke, sociale en economische rechten en de rechten van leden van minderheden in de uitbreidingslanden nauwlettend in de gaten. De grondrechten zijn grotendeels opgenomen in de wetgeving, maar om de naleving ervan in de praktijk te waarborgen, zijn nog veel inspanningen nodig. Vrijheid van meningsuiting en vrijheid van de media blijven belangrijke punten van zorg. De rechten van mensen die behoren tot een minderheid, moeten beter worden beschermd. Discriminatie en vijandigheid tegen kwetsbare groepen, ook op grond van seksuele geaardheid, moeten worden aangepakt. Er moet meer worden gedaan om de rechten van vrouwen te bevorderen, met inbegrip van de aanpak van huiselijk geweld. Verbeteringen zijn vereist met betrekking tot de rechten van kinderen en verdere inspanningen zijn nodig om mensen met een handicap steun te bieden. Er blijven nog problemen met betrekking tot andere grondrechten, zoals het eigendomsrecht. Vaak zijn meer doeltreffende maatregelen noodzakelijk om de toegang tot de rechter te vergemakkelijken.

De landen moeten zorgen voor de totstandkoming van een robuuster institutioneel kader voor de bescherming van de grondrechten. Mensenrechteninstanties, inclusief ombudsinstanties, zijn opgericht, maar moeten een belangrijkere rol krijgen, die overeenstemt met de ernst van wat er op het spel staat. Te vaak worden de aanbevelingen van deze instellingen niet ter harte genomen, en ontbreekt de nodige follow-up door overheidsinstanties. Daarnaast moet ook een cultuur van aanvaarding van het werk van niet-gouvernementele organisaties (ngo's) en mensenrechtenactivisten worden bevorderd. Om de uitbreidingslanden beter te integreren in de EU-beleidskaders en de verspreiding van de beste werkmethoden te ondersteunen, spoort de Commissie de kandidaat-lidstaten sterk aan hun voorbereidingen voort te zetten om als waarnemers deel te nemen aan de werkzaamheden van het EU-bureau voor de grondrechten.

Waarborging van de grondrechten door het Grondwettelijk Hof in Turkije:

Sinds 2011 kan iedereen die van oordeel is dat zijn of haar door de grondwet gegarandeerde grondrechten en vrijheden door de overheid zijn geschonden, een beroep doen op het Grondwettelijk Hof, in beginsel nadat de gewone juridische verweermiddelen zijn uitgeput. Op grond van deze procedure heeft het Turks Grondwettelijk Hof in 2014 besluiten genomen die

• de vrijheid van meningsuiting en van het internet beschermen;

• het recht op vrijheid en veiligheid en het recht op een eerlijk proces garanderen en de weg banen voor nieuwe processen in geruchtmakende zaken die Turkije hebben gepolariseerd;

• waarbij haatzaaien op grond van seksuele geaardheid wordt erkend als strafbaar feit.

Ø Vrijheid van meningsuiting en vrijheid van de media

Het rechtskader voor de vrijheid van meningsuiting en de vrijheid van de media is grotendeels op orde in de uitbreidingslanden, met over het algemeen een veelkleurig medialandschap. In het voorbije jaar is de situatie met betrekking tot de vrijheid van meningsuiting en de vrijheid van de media in sommige landen evenwel erop achteruit gegaan. Een aantal belangrijke problemen moeten met spoed worden aangepakt, overheidsinmenging in de vrijheid van de media blijft een ernstig punt van zorg. Er moet meer worden gedaan om de politieke en financiële onafhankelijkheid van de openbare omroepen te waarborgen, de regelgevende instanties te versterken en functionerende zelfregulering door de media te bevorderen. De informele economische druk op de media moet worden aangepakt, onder meer door transparant te maken wie de eigenaars van mediaorganisaties zijn, door buitensporige concentratie te voorkomen en transparante regels uit te vaardigen voor de aankoop van advertentieruimte door de overheid. In sommige landen wordt een klimaat van angst en censuur in de hand gewerkt door aanhoudend geweld en intimidatie ten aanzien van journalisten, waarbij de autoriteiten weinig succes boeken bij het opsporen en naar behoren bestraffen van de daders. In sommige gevallen dragen de regeringen zelf bij tot een atmosfeer waarin journalisten die kritisch staan ten opzichte van het regeringsbeleid als verraders worden gedemoniseerd, hetgeen resulteert in zelfcensuur. Hoewel smaad uit het strafrecht is gehaald, worden journalisten nog steeds vervolgd. Bewustmaking en opleiding binnen de rechterlijke macht zijn noodzakelijk om machtsmisbruik door de overheid te voorkomen.

In het kader van het toetredingsproces blijft de Commissie prioriteit geven aan werkzaamheden op het vlak van vrijheid van meningsuiting en van de media. De Commissie zal nagaan of het mogelijk is om samen met het Europees Parlement in 2015 een derde editie van de Speak Up!-conferentie te organiseren, waar de belangrijkste belanghebbenden uit de media, het maatschappelijk middenveld en nationale autoriteiten worden samengebracht. Later dit jaar zal de Commissie voor het eerst een prijs voor onderzoeksjournalistiek toekennen.

Ø Bescherming van minderheden, met inbegrip van de Roma

In het algemeen bestaan er degelijke, uitgebreide wettelijke kaders waarin de bescherming van minderheden wordt geregeld. In de praktijk is de uitvoering vaak ingewikkeld, met name bij verbanden met recente conflicten. Er moeten meer inspanningen worden geleverd om ervoor te zorgen dat de juridische verbintenissen terdege worden uitgevoerd en de problemen van etnische minderheden beter worden aangepakt. Vaak is het nodig om meer aandacht te besteden aan kwesties zoals het gebruik van minderheidstalen, toegang tot onderwijs en politieke vertegenwoordiging. Via het onderwijs, een breed publiek debat en voorlichting moet een algemene cultuur van aanvaarding van minderheden worden aangemoedigd, waarbij vijandigheid in de samenleving wordt tegengegaan. Er is nood aan nultolerantie, met een proactieve aanpak van gevallen van haatzaaien op etnische gronden, discriminatie, geweld en intimidatie. Het is van belang dat er een geconsolideerd, samenhangend kader komt voor de bestrijding van bepaalde vormen en uitingen van racisme en vreemdelingenhaat in bijvoorbeeld de audiovisuele media, de sport, de politiek, het onderwijs en op het internet.

In de Westelijke Balkan en Turkije is de situatie van de meeste Romagemeenschappen bijzonder zorgwekkend. De Roma zijn zeer vaak het slachtoffer van racisme, discriminatie en sociale uitsluiting. Zij leven in diepe armoede, zonder voldoende toegang tot gezondheidszorg, onderwijs en opleiding, huisvesting en werk. Het ontbreken van identiteitsdocumenten is ook een punt van zorg. In april 2014 heeft de Commissie een topconferentie op hoog niveau over de Roma georganiseerd, om de aandacht te vestigen op de moeilijkheden waarmee de Roma overal in Europa, met inbegrip van de uitbreidingslanden, worden geconfronteerd. Hieruit bleek welke bijzondere rol de lokale autoriteiten vervullen bij de sociale integratie van de Roma. In 2014 heeft de Commissie een prijs toegekend voor de integratie van de Roma als erkenning van de onschatbare bijdrage van ngo's op dit vlak.

De Commissie werkt nauw samen met elk uitbreidingsland om de nationale Roma-strategieën op passende wijze uit te voeren, op te volgen en te monitoren. De financiële steun via het IPA wordt ook verhoogd en gerichter toegekend om duurzame vooruitgang in de vijf prioritaire gebieden van onderwijs, werkgelegenheid, gezondheidszorg, huisvesting en identiteitsdocumenten te bevorderen. De Commissie is voornemens de strategische samenwerking met internationale organisaties en andere donoren te versterken. Integratie van de Roma moet een nationale prioriteit worden, die kan rekenen op een sterke politieke wil op alle niveaus, waarbij alle betrokken partijen hun verantwoordelijkheid opnemen.

Ondersteuning tijdens de eerste schooljaren - onderwijsassistenten uit de Roma-gemeenschap in Servië

Om de inschrijving van Roma-kinderen in het onderwijs te bevorderen en de afronding van de volledige cyclus basisonderwijs te stimuleren, is sinds 2008 een netwerk tot stand gekomen van meer dan 170 onderwijsassistenten. Deze onderwijsassistenten ondersteunen leerlingen uit kwetsbare groepen, waarvan velen Roma zijn, geven les en onderhouden contacten met de ouders. Dit initiatief, dat nu stevig verankerd is in het Servische onderwijssysteem, heeft geleid tot een aanzienlijke toename van het percentage schoolgaande kinderen in de eerste jaren van de lagere school. Ook het percentage Roma-kinderen in het voorschools onderwijs is toegenomen.

Ø Seksuele geaardheid en genderidentiteit

Homofobie, discriminatie en haatmisdrijven, met inbegrip van geweld en intimidatie op grond van seksuele oriëntatie en genderidentiteit, zijn op de Westelijke Balkan en in Turkije nog altijd wijdverbreid. De antidiscriminatiewetgeving moet in Turkije en de voormalige Joegoslavische republiek Macedonië dringend worden uitgebreid tot seksuele oriëntatie en genderidentiteit. In deze beide landen, alsook in Bosnië en Herzegovina en Kosovo, moet wetgeving inzake haatmisdrijven nog steeds worden ingevoerd. Rechtshandhavers, personeelsleden van ombudsinstanties, rechters en mediawerknemers moeten worden opgeleid om hen beter bekend te maken met nieuwe wetgeving, om voor correcte uitvoering te zorgen en om bij te dragen tot beter begrip.

Er moet een beleid van nultolerantie worden gevoerd ten aanzien van haatzaaien, geweld en intimidatie en de overheid moet krachtig optreden om een verandering tot stand te brengen in de vaak vijandige maatschappelijke houding ten aanzien van lesbiennes, homoseksuelen, biseksuelen, transgenders en interseksuelen (LGTBI). De betrokken landen moeten maatregelen nemen om stereotypen en misvattingen te bestrijden, onder meer in het onderwijs. Religieuze of culturele normen mogen niet worden ingeroepen om discriminatie te rechtvaardigen. De vrijheid van vergadering en de vrijheid van meningsuiting moeten worden beschermd, onder meer door passend op te treden bij prideoptochten.

Op het einde van het najaar zal de Commissie samen het Europees Parlement en het Italiaans voorzitterschap van de Raad een conferentie op hoog niveau organiseren om de balans op te maken van de stand van zaken en de geboekte vooruitgang op het punt van LGBTI-aangelegenheden en om de beste werkmethoden uit te wisselen.

Beter optreden van de politie bij geweld tegen lesbiennes, homoseksuelen, biseksuelen, transgenders en interseksuelen in Bosnië en Herzegovina:

Bij gevallen van bedreigingen en geweldpleging tegen personen op basis van hun seksuele geaardheid wordt in deze regio vaak geen aangifte gedaan. Dit is het gevolg van zowel onverschilligheid en zelfs vijandigheid bij de politie en in de maatschappij in brede zin als van een gebrek aan vertrouwen in de reactie van de autoriteiten. De politiediensten in Sarajevo hebben hiertoe speciaal opgeleide verbindingsofficieren aangesteld die belast zijn met zaken van homofobe bedreigingen en aanvallen. Dit initiatief is het resultaat van een goede samenwerking tussen de politiediensten en ngo's en heeft de politiediensten ervan bewust gemaakt dat zij dit probleem steviger moeten aanpakken en adequaat moeten reageren op alle gevallen van haatmisdrijven.

Ø Vrouwenrechten

Er moet meer worden gedaan om de rechten van vrouwen te verbeteren en toe te zien op gelijke kansen voor mannen en vrouwen. Discriminatie op de arbeidsmarkt en de lage arbeidsparticipatie van vrouwen zijn problemen die moeten worden aangepakt. Er bestaan nog steeds stereotypen en traditionele genderrollen, in sommige gevallen in die mate dat de mogelijkheden voor vrouwen om hun rechten ten volle uit te oefenen, hierdoor ernstig worden beperkt. Dit geldt in het bijzonder voor Turkije. In Kosovo worden vrouwen sterk gehinderd in hun recht om grond te erven. De meeste landen hebben het Verdrag van de Raad van Europa inzake het voorkomen en bestrijden van geweld tegen vrouwen en huiselijk geweld geratificeerd, dat dit jaar in werking is getreden. De tenuitvoerlegging is cruciaal, aangezien geweld tegen vrouwen en slachtofferhulp in alle landen punten van zorg blijven. In Turkije vormen huiselijk geweld, eergerelateerd geweld, onderdrukking en gedwongen huwelijken op jonge leeftijd nog steeds een groot probleem. In het verdrag worden een reeks overtredingen opgesomd die kunnen worden beschouwd als geweld tegen vrouwen en die strafbaar moeten worden gesteld. Hierbij gaat het om psychologisch, fysiek of seksueel geweld, met inbegrip van verkrachting, gedwongen huwelijk en belaging.

Uitgebreid programma voor gelijkheid van mannen en vrouwen in Montenegro:

Ontwikkelingen op beleids- en wetgevingsgebied die de afgelopen jaren hebben plaatsgevonden, hebben geresulteerd in een nieuwe grondslag om vrouwen in staat te stellen zich te beroepen op de mensenrechten en hun de kans te bieden bij te dragen tot de politieke, economische en sociale ontwikkeling. Om ervoor te zorgen dat de wetten en het beleid ten uitvoer worden gelegd, heeft Montenegro een uitgebreid programma voor gelijkheid van mannen en vrouwen opgezet met het oog op de verbetering van de persoonlijke integriteit, economische vooruitgang en politieke vertegenwoordiging van vrouwen. Dit heeft geresulteerd in de oprichting van multidisciplinaire teams voor bestrijding van geweld tegen vrouwen en heeft bijgedragen tot meer vrouwelijke parlementsleden.

Ø Rechten van het kind

Er moet meer worden gedaan om de rechten van het kind te beschermen, in het bijzonder om de bescherming tegen alle vormen van geweld te garanderen, de toegang tot justitie en de justitiediensten voor minderjarigen te verbeteren, en de gemeenschaps- en gezinsgerichte alternatieven voor de opneming in inrichtingen van kinderen zonder ouderlijke zorg te bevorderen (deïnstitutionalisering). In de meeste landen uit de regio zijn momenteel rechtskaders en actieplannen opgericht, maar de tenuitvoerlegging blijft achterop.

III. Regionale en bilaterale vraagstukken en het overwinnen van de problemen uit het verleden

Goede nabuurschapsbetrekkingen en regionale samenwerking zijn essentiële elementen van het stabilisatie- en associatieproces.

Goede nabuurschapsbetrekkingen zijn verstevigd via intensievere samenwerking en contacten op bilateraal niveau, ook inzake gevoelige kwesties als oorlogsmisdrijven, de terugkeer van vluchtelingen, onder meer via de tenuitvoerlegging van het regionale huisvestingsprogramma in het kader van het proces van Sarajevo[4], waarvoor momenteel huizen worden gebouwd, georganiseerde misdaad en politiële samenwerking. De geboekte vooruitgang moet worden geconsolideerd. De ernstige overstromingen in mei in Bosnië en Herzegovina en in Servië leidden niet alleen tot een sterke reactie van de EU, die de solidariteit van de EU en de voordelen van meer integratie benadrukte, maar ook tot goede samenwerking tussen beide landen en in de regio. De getoonde solidariteit oversteeg nationale en etnische grenzen, in het bijzonder — maar niet uitsluitend —op grassrootsniveau. Politieke leiders moeten hierop voortbouwen aan verdere samenwerking op het vlak van de gemeenschappelijke uitdagingen op de weg naar de EU.

Verdere inspanningen om een oplossing tot stand te brengen voor de bilaterale geschillen tussen de uitbreidingslanden en met de huidige lidstaten zijn noodzakelijk. Er zijn nog veel onopgeloste kwesties die de bilaterale betrekkingen in de regio vertroebelen, met name de kwesties die voortvloeien uit het uiteenvallen Joegoslavië, zoals interetnische geschillen en geschillen betreffende status, de situatie van minderheden, de verantwoording voor oorlogsmisdaden, vermiste personen en grensafbakening. Ook fundamenteel tegengestelde standpunten over de recente geschiedenis vertroebelen de betrekkingen. Er moet een follow-up zijn van de beginstappen ter ondersteuning van het initiatief voor waarheidsvinding en verzoening (RECOM). Verzoening is essentieel om in Zuidoost-Europa een klimaat tot stand te brengen dat het mogelijk maakt de problemen van het verleden te overwinnen en daardoor het risico zo klein mogelijk te maken dat onopgeloste bilaterale problemen als politiek middel worden ingezet.

Bilaterale problemen moeten door de betrokken partijen zo spoedig mogelijk worden aangepakt en mogen niet tot vertraging van het toetredingsproces leiden, dat gebaseerd moet zijn op vastgelegde voorwaarden. De Commissie roept de partijen op al het mogelijke te doen om uitstaande geschillen op te lossen conform de gebruikelijke beginselen en methoden, waar nodig door een beroep te doen op het Internationaal Gerechtshof of andere bestaande of ad hoc opgerichte instanties voor geschillenbeslechting. De toetredingsonderhandelingen kunnen een politieke impuls creëren om geschillen bij te leggen. De normalisering tussen Servië en Kosovo moet doorgaan en het akkoord van Brussel[5] moet worden uitgevoerd. De EU heeft de vereiste van normalisering van de betrekkingen opgenomen in het onderhandelingskader met Servië en in de stabilisatie- en associatieovereenkomst met Kosovo. Wat de voormalige Joegoslavische republiek Macedonië betreft, blijven goede nabuurschapsbetrekkingen van wezenlijk belang, wat mede inhoudt dat er onder auspiciën van de VN via onderhandelingen een wederzijds aanvaardbare oplossing van de naamkwestie tot stand moet komen. Hiernaar moet zonder verder uitstel worden gestreefd. Alle betrokken landen kunnen blijven rekenen op de politieke steun en facilitering van de Commissie om bilaterale geschillen zo spoedig mogelijk bij te leggen, waarbij de Commissie de inspanningen in andere fora om oplossingen tot stand te brengen, actief zal blijven ondersteunen.

Goede nabuurschapsbetrekkingen worden nog steeds versterkt via verschillende initiatieven voor regionale samenwerking. De Commissie staat volledig achter de werkzaamheden van het Zuidoost-Europees Samenwerkingsproces (SEECP) en de Regionale Samenwerkingsraad, met inbegrip van de regionale 2020-strategie. De Commissie is verheugd over de oprichting van de regionale parlementaire vergadering van het SEECP in mei en over de recent gestarte versterkte samenwerking tussen de "zes van de Westelijke Balkan" in het kader van het stabilisatie- en associatieproces. Voor dit initiatief werden belangrijke contacten gelegd tussen de ministers van buitenlandse zaken en die van financiën uit de regio om gezamenlijke problemen te bespreken, in het bijzonder op het vlak van economisch bestuur. De samenwerking wordt ook voortgezet in het kader van andere regionale fora als de Midden-Europese vrijhandelszone, de Energiegemeenschap en de Regionale Hogeschool voor bestuurskunde. Deze initiatieven moeten elkaar aanvullen, inclusief zijn en in de regio geworteld. De Commissie is verheugd over de Top van Berlijn in augustus, waar sterke politieke steun werd uitgesproken voor het Europese perspectief van de Westelijke Balkan. Er worden verdere jaarlijkse topbijeenkomsten gepland, met Oostenrijk als het volgende gastland. Het proces van Berlijn kan bijdragen aan verdere hervormingen en het bepalen van realistische prioriteiten voor belangrijke connectiviteitsinvesteringen. Het kan ook nog lopende bilaterale problemen helpen oplossen. De Commissie staat paraat om de follow-up van dit initiatief te ondersteunen.

***

IV. Conclusies en aanbevelingen

Op basis van de bovenstaande analyse en de beoordelingen in de als bijlage opgenomen samenvattingen over de afzonderlijke landen komt de Commissie tot de volgende conclusies en aanbevelingen:

I

1. In de voorbije vijf jaar heeft de Commissie de geloofwaardigheid van het uitbreidingsbeleid versterkt, waarbij dit beleid aan transformerende kracht heeft gewonnen door meer aandacht te besteden aan fundamentele hervormingen bij de aanvang van het uitbreidingsproces. De Commissie heeft bijzondere nadruk gelegd op drie pijlers: i) de rechtsstaat, ii) economisch bestuur en iii) hervorming van het openbaar bestuur.

2. In 2012 heeft de Commissie gekozen voor een nieuwe benadering ten aanzien van de rechtsstaat. In 2013 heeft de Commissie een kader vastgesteld voor de versterking van het economisch bestuur, waarbij zij kon putten uit de ervaring van het Europees Semester. Dit jaar komt de Commissie met nieuwe ideeën voor de ondersteuning van de hervorming van het openbaar bestuur in de uitbreidingslanden. Deze drie pijlers van het versterkte uitbreidingsproces zijn nauw met elkaar verbonden en vooruitgang op deze terreinen is essentieel om te bepalen wanneer deze landen volledig klaar zijn voor toetreding tot de EU.

3. Met het uitbreidingsbeleid van de EU worden de wederzijdse voordelen van vrede, veiligheid en welvaart in Europa bevorderd. Met dit beleid wordt de politieke en economische macht van de EU versterkt en wordt een krachtig transformerend effect uitgeoefend op de betrokken landen. Met een goed voorbereid toetredingsproces wordt ervoor gezorgd dat de uitbreiding niet ten koste gaat van de doeltreffendheid van de Unie.

4. In mei 2014 was het tien jaar geleden dat tien lidstaten tot de Unie toetraden. Bij deze historische verjaardag bleek welke vooruitgang is geboekt. Met de uitbreiding van de EU worden kansen gecreëerd voor onze ondernemingen, investeerders, consumenten, toeristen, studenten en onroerendgoedeigenaren. De uitbreiding bracht voordelen mee, voor zowel de landen die toetraden tot de EU als voor de landen die reeds lid waren. Het handelsverkeer en de investeringen zijn toegenomen. De burgers hebben aan levenskwaliteit gewonnen, aangezien de EU-normen op het vlak van milieu, consumentenbescherming en andere terreinen in een groter gebied worden toegepast.

5. Voor de landen van de Westelijke Balkan is het door de EU-lidstaten verleende duidelijke perspectief op het EU-lidmaatschap een cruciale stabiliserende factor. Hiermee wordt de vooruitgang ondersteund bij het vervullen van de noodzakelijke voorwaarden, inclusief die van het stabilisatie- en associatieproces. Goede betrekkingen met de buurlanden en inclusieve regionale samenwerking zijn van groot belang. In het licht van de geschiedenis van deze regio, die nog maar zo kort geleden door conflict werd verscheurd, is het essentieel dat voortgezette inspanningen worden geleverd om oplossingen te vinden voor bilaterale problemen en komaf te maken met de erfenis van het verleden.

6. De uitbreiding is een krachtig instrument van het buitenlands beleid van de Unie. De ontwikkelingen in de nabuurschap van de EU tonen het belang aan van het uitbreidingsbeleid als instrument om de samenwerking te verdiepen inzake belangrijke kwesties van buitenlands beleid. De bilaterale dialoog over buitenlands beleid moet met elk van de uitbreidingslanden worden versterkt. Hoofdstuk 31 (Buitenlands, veiligheids- en defensiebeleid) moet in een vroeg stadium worden besproken met de landen waarmee toetredingsonderhandelingen worden gevoerd. De Commissie benadrukt hoe belangrijk het is dat de uitbreidingslanden zich geleidelijk aanpassen aan de EU-standpunten op het vlak van buitenlands beleid. Zij benadrukt eveneens het belang van het gemeenschappelijk veiligheids- en defensiebeleid, met onder meer de deelname aan de programma's van het Europees Defensieagentschap.

7. Het toetredingsproces is strikt, gebaseerd op strenge maar billijke voorwaarden, vastgestelde criteria en het beginsel van de eigen verdiensten. Dit is essentieel voor de geloofwaardigheid van het uitbreidingsbeleid, om de uitbreidingslanden aan te sporen vergaande hervormingen door te voeren en om de steun van de EU-burgers voor de uitbreiding te behouden. Het is essentieel dat de lidstaten van hun kant, samen met de Europese instellingen, het initiatief nemen in een op feiten gebaseerd debat over de politieke, economische en sociale gevolgen van het uitbreidingsbeleid.

8. Met betrekking tot de eerste pijler is de versteviging van de rechtsstaat cruciaal voor het versterkte uitbreidingsproces. Er moet met meer nadruk worden gestreefd naar de hervorming van het rechtsstelsel om te zorgen voor een onafhankelijk en onpartijdig gerecht dat ook daadwerkelijk recht spreekt. Landen moeten een geloofwaardige staat van dienst ontwikkelen op het gebied van het onderzoek, de vervolging en uiteindelijke veroordeling in zaken van corruptie en georganiseerde misdaad. De veroordelingen moeten een ontradend effect hebben, en tegoeden die op criminele wijze zijn verkregen, moeten worden verbeurdverklaard. De rechtsstaat ondersteunt het ondernemings- en investeringsklimaat, biedt rechtszekerheid en draagt bij aan het concurrentievermogen, het scheppen van banen en groei.

9. De Commissie blijft de nieuwe aanpak voor de rechtsstaat toepassen die de Raad in december 2011 bekrachtigde. Als de rechtsstaat aan het begin van het toetredingsproces wordt behandeld, hebben de landen meer tijd om een degelijke staat van dienst te ontwikkelen wat betreft het uitvoeren van hervormingen. Daardoor worden de hervormingen steviger verankerd en onomkeerbaar. In overeenstemming met de nieuwe aanpak zal de Commissie in de onderhandelingen zorgen voor een algemeen evenwicht. De vooruitgang met hoofdstuk 23, rechterlijke macht en grondrechten, en hoofdstuk 24, justitie, vrijheid en veiligheid, moet gelijke tred houden met de vooruitgang voor het geheel. De Commissie wijst op de bepaling over een "algemeen evenwicht" in de onderhandelingskaders en op de mogelijkheid om de onderhandelingen op te schorten voor andere hoofdstukken als de vorderingen met betrekking tot de rechtsstaat achterblijven.

10. De grondrechten zijn grotendeels opgenomen in het wettelijk kader van de uitbreidingslanden, maar om de naleving ervan in de praktijk te waarborgen, zijn nog veel inspanningen nodig. Vrijheid van meningsuiting en persvrijheid blijven een probleem. De rechten van mensen die behoren tot een minderheid, moeten beter worden beschermd. Discriminatie en vijandigheid tegen kwetsbare groepen, ook op grond van seksuele geaardheid, blijft een groot probleem. Er moet meer worden gedaan ter ondersteuning van de rechten van vrouwen, met inbegrip van de strijd tegen huiselijk geweld, en van kinderen en personen met een handicap. De uitbreidingslanden moeten beter worden geïntegreerd in de EU-kaders en goede praktijken moeten beter worden verspreid. Daarom moedigt de Commissie de kandidaat-lidstaten aan hun voorbereidingen voort te zetten om als waarnemers deel te nemen aan het werk van het EU-bureau voor de grondrechten.

11. Met betrekking tot de tweede pijler moeten de uitbreidingslanden hun economisch bestuur en concurrentievermogen versterken om te voldoen aan de economische criteria voor EU-lidmaatschap. De hervormingen moeten worden geïntensiveerd om tot duurzame groei te komen, het bedrijfsklimaat te verbeteren en de investeringen te stimuleren. Hoge werkloosheid, met name bij jongeren, moet worden aangepakt. Het ondersteunen van economische ontwikkeling moet ook de migratiedruk op de EU verminderen. De noodzaak en de aard van eventuele overgangsmaatregelen en/of een vrijwaringsmechanisme voor het vrij verkeer van werknemers moet aan bod komen in de toekomstige toetredingsonderhandelingen, rekening houdend met toekomstige effectbeoordelingen.

12. Op basis van de ervaring met het Europees Semester en het versterkte economisch bestuur in de EU heeft de Commissie haar samenwerkingen met de uitbreidingslanden verbeterd. Voor de Westelijke Balkan plant de Commissie de voorbereiding van nationale economische hervormingsprogramma's die uit twee delen bestaan. Het eerste deel is een uitgebreidere versie van de bestaande economische pretoetredingsprogramma's voor kandidaat-lidstaten en de economische en budgettaire programma’s voor potentiële kandidaat-lidstaten plus Kosovo. Hiermee wordt een macro-economisch en budgettair beleidskader op middellange termijn uitgewerkt, met meer aandacht voor de beoordeling van externe duurzaamheid en structurele hindernissen voor groei. Het tweede deel heeft betrekking op structurele hervormingen van sectorale aard, die van groot belang zijn voor meer concurrentievermogen en groei, ook op het vlak van infrastructuurinvesteringen. Om het toezicht te versterken, zal ieder land na de evaluatie specifiek beleidsadvies krijgen. Voor Turkije wordt een economische dialoog op hoog niveau opgestart.

13. Met betrekking tot de derde pijler is de hervorming van het openbaar bestuur een prioriteit voor alle landen. De overheid blijft te zeer gepolitiseerd. De overheidsdiensten moeten transparanter, professioneler en doeltreffender worden en meer verantwoording afleggen. Aan de behoeften van burgers en bedrijven moet meer aandacht worden besteed. Ook het financieel beheer van de overheidsfinanciën moet meer aandacht krijgen. De Commissie zal de hervormingen van het openbaar bestuur beter integreren in het uitbreidingsproces. "Speciale groepen voor de hervorming van het openbaar bestuur" zijn of worden opgezet samen met de uitbreidingslanden. Deze groepen worden het platform bij uitstek om te werken aan de hervorming van het openbaar bestuur. In de associatieraad en het associatiecomité moet een meer gestructureerde beleidsdiscussie worden gevoerd over de belangrijkste kwesties. De toetredingsonderhandelingen moeten ook worden gebruikt om de nodige hervormingen aan te moedigen. De belangrijkste kwesties moeten worden behandeld in de desbetreffende hoofdstukken, met name overheidsopdrachten, financiële controle, rechterlijke macht en grondrechten, belastingen en economisch en monetair beleid, en tijdens intergouvernementele conferenties. De speciale groepen zullen ook een forum zijn voor de bespreking van horizontale hervormingen van het openbaar bestuur in het licht van de relevante onderhandelingshoofdstukken, om de vorderingen te volgen en de consistentie te waarborgen. Het resultaat wordt dan weer opgenomen in de onderhandelingen over de hoofdstukken.

14. Om de hervormingen te steunen moeten de werking en de onafhankelijkheid van de belangrijkste democratische instellingen in de uitbreidingslanden worden versterkt. Dit betekent onder meer dat moet worden gezorgd voor een constructieve en duurzame dialoog binnen het hele politieke spectrum, met name in het parlement. Er moet ook meer worden gedaan om een omgeving tot stand te brengen die bevorderlijk is voor maatschappelijke organisaties. Een sterk maatschappelijk middenveld versterkt de politieke verantwoording en draagt bij tot een beter begrip van toetredingsgerelateerde hervormingen.

15. Goede nabuurschapsbetrekkingen zijn een essentieel element van het stabilisatie- en associatieproces. Er zijn nog steeds inspanningen nodig om de problemen uit het verleden te overwinnen, verzoening te stimuleren en bilaterale geschillen tussen uitbreidingslanden onderling en met lidstaten aan te pakken. Bilaterale problemen moeten door de betrokken partijen zo spoedig mogelijk worden aangepakt en mogen niet tot vertraging van het toetredingsproces leiden, dat gebaseerd moet zijn op vastgelegde voorwaarden.

16. De regionale samenwerking is het voorbije jaar nog versterkt. De Commissie staat volledig achter de werkzaamheden van het Zuidoost-Europees Samenwerkingsproces (SEECP) en de Regionale Samenwerkingsraad, met inbegrip van de regionale 2020-strategie. Dat Kosovo steeds vaker wordt betrokken bij regionale initiatieven, is positief. De Commissie verwelkomt de lancering van de versterkte samenwerking van de "zes van de Westelijke Balkan" in het kader van het stabilisatie- en associatieproces. Met deze ontwikkelingen wordt de multilaterale dimensie van het uitbreidingsbeleid versterkt, de inclusieve samenwerking en de uitwisseling van goede praktijken op het gebied van economisch bestuur ondersteund en de interconnectiviteit in de regio en met de EU bevorderd. De Commissie is ook verheugd over de Top van Berlijn in augustus, waar sterke politieke steun werd uitgesproken voor het Europese perspectief van de Westelijke Balkan. Er worden verdere jaarlijkse topbijeenkomsten gepland, met Oostenrijk als het volgende gastland. Het proces van Berlijn kan bijdragen aan verdere hervormingen en het bepalen van realistische prioriteiten voor belangrijke connectiviteitsinvesteringen. Het kan ook nog lopende bilaterale problemen helpen oplossen. De Commissie staat paraat om de follow-up van dit initiatief te ondersteunen.

17. In 2014 ging het nieuwe Instrument voor pretoetredingssteun van start. Via IPA II zal de EU een bedrag van 11,7 miljard EUR ter beschikking stellen voor de periode 2014-2020 om de uitbreidingslanden te ondersteunen bij hun voorbereiding op de toetreding en bij hun regionale en grensoverschrijdende samenwerking. IPA II is meer toegespitst op de prioriteiten voor toetreding tot de EU met betrekking tot de democratie en de rechtsstaat, en concurrentievermogen en groei. Met IPA II wordt ook een sectoraanpak ingevoerd, met beloning van concrete resultaten, meer begrotingssteun en prioritisering van projecten. Voor de grote investeringen in de belangrijkste infrastructuurcorridors is een gecoördineerde benadering noodzakelijk. De coördinatie met de internationale financiële instellingen wordt versterkt. Via het Investeringskader voor de Westelijke Balkan wordt verder steun verleend aan investeringen die de werkgelegenheid, groei en interconnectiviteit in de regio moeten bevorderen.

II

18. Montenegro: Er zijn verdere stappen gezet in de toetredingsonderhandelingen. Het analytische onderzoek (screening) van het EU-acquis werd in mei 2014 afgerond. In december werden de onderhandelingen geopend over de hoofdstukken 23 (rechterlijke macht en grondrechten) en 24 (justitie, vrijheid en veiligheid). Op basis van de actieplannen die Montenegro goedkeurde, heeft de EU een uitgebreide set van 84 tussentijdse criteria vastgesteld voor de hoofdstukken 23 en 24. Deze criteria vormen duidelijke richtsnoeren voor toekomstige hervormingen. In totaal zijn twaalf onderhandelingshoofdstukken geopend, en twee voorlopig afgesloten.

19. Met de uitvoering van de actieplannen is begonnen. Na de aanpassing van de relevante wetgeving aan de hervorming van de grondwet van juli 2013 werd een aantal justitiële en gerechtelijke ambtenaren verkozen en benoemd. Na diverse pogingen wees het parlement uiteindelijk in oktober 2014 een nieuwe procureur-generaal aan. De efficiëntie van het gerecht nam toe. Het wetgevingskader voor de bescherming van de grondrechten, met inbegrip van de wet over de ombudsman, werd versterkt.

20. Er werden echter vertragingen genoteerd voor een aantal maatregelen, met name wat betreft de herziening van wetgeving, in het bijzonder op het vlak van corruptiebestrijding. De goedgekeurde wetgeving heeft nog geen concreet resultaat opgeleverd. Montenegro moet ervoor zorgen dat spoedig adequate wetgeving over partijfinanciering wordt goedgekeurd. Er moet een geloofwaardige staat van dienst worden ontwikkeld op het gebied van het onderzoek, de vervolging en uiteindelijke veroordeling in corruptiezaken, met inbegrip van corruptiezaken op hoog niveau. Er moet systematisch gebruik worden gemaakt van middelen als de inbeslagname en verbeurdverklaring van tegoeden. Er blijven ernstige problemen met de vrijheid van meningsuiting en de persvrijheid. Het onderzoek naar gevallen van geweld tegen journalisten moet sneller verlopen. Er moet een constructieve politieke dialoog worden opgestart en het vertrouwen in het verkiezingsproces en de openbare instellingen moet worden hersteld. De versterking van de bestuurlijke capaciteit op het gebied van de Europese integratie is cruciaal om het tempo op weg naar de EU te handhaven. Het ambtenarenapparaat moet worden gedepolitiseerd en meer geprofessionaliseerd. Er moet worden gestreefd naar economische hervormingen, zeker ook in de strijd tegen de hoge werkloosheid, en het ondernemingsklimaat moet worden verbeterd. De situatie van het aluminiumbedrijf KAP moet dringend op een duurzame manier worden opgelost, overeenkomstig de regels van de stabilisatie- en associatieovereenkomst.

21. Voor het welslagen van ingrijpende en blijvende politieke hervormingen ter versterking van de rechtsstaat is een sterke politieke wil nodig. Montenegro is het eerste land dat de hoofdstukken 23 en 24 opent in het kader van de nieuwe aanpak van de rechtsstaat in de toetredingsonderhandelingen. De Commissie wijst nogmaals op de bepaling over een "algemeen evenwicht" in het onderhandelingskader. Met tastbare resultaten aangetoonde vooruitgang op het gebied van de tussentijdse criteria over de hoofdstukken betreffende de rechtsstaat en de vastgestelde tekortkomingen, zal gevolgen hebben voor het tempo van de toetredingsonderhandelingen in hun totaliteit, met inbegrip van de agenda's van toekomstige intergouvernementele conferenties.

22. Servië: De toetredingsonderhandelingen tussen de EU en Servië lopen. Het besluit van de Europese Raad om de onderhandelingen te openen kwam er na de vooruitgang die Servië maakte met zijn hervormingen en zijn volgehouden streven naar normalisering van de betrekkingen met Kosovo. De eerste intergouvernementele conferentie over de onderhandelingen vond plaats in januari 2014. Het analytische onderzoek (screening) van het EU-acquis ligt op schema. De hevige overstromingen die het land in mei teisterden, hebben grote sociaal-economische gevolgen gehad. De EU heeft meteen omvangrijke reddings- en hulpverleningsinspanningen geleverd en in juli een donorconferentie georganiseerd. De internationale gemeenschap deed aanzienlijke toezeggingen voor de herstel- en wederopbouwfase.

23. Servië heeft enige vooruitgang geboekt wat de hervorming van het openbaar bestuur betreft. Een omvattende strategie is goedgekeurd en de coördinatie en de planning zijn versterkt. Er is belangrijke wetgeving goedgekeurd, evenals regels voorde beoordeling van rechters en aanklagers. Een groot aantal voorzitters van rechtbanken werd permanent benoemd. Er is een sterke politieke wil om de corruptie te bestrijden. Er werd een aantal onderzoeken verricht naar corruptiegevallen op hoog niveau en er zijn inspanningen geweest om de coördinatie te verbeteren. Servië heeft actief deelgenomen aan regionale samenwerking voor rechtshandhaving.

24. Toch moet er nog inspanningen worden geleverd om een doeltreffend en onafhankelijk rechtsstelsel te garanderen. Er moeten nog enkele belangrijke wetsteksten worden goedgekeurd, zoals de wet inzake gratis rechtsbijstand, de wet inzake klokkenluiders en de wet inzake belangenconflicten.. Corruptie komt nog steeds veel voor. Servië moet concrete resultaten boeken in de strijd tegen corruptie en georganiseerde misdaad. De grondrechten moeten in de praktijk volledig worden nageleefd, ook wat betreft de bescherming van de meest kwetsbare groepen. Er bestaat bezorgdheid over de verslechterende situatie inzake de volledige uitoefening van de vrijheid van meningsuiting. De zwakke punten in het openbaar bestuur moeten worden aangepakt. De bevindingen van onafhankelijke regelgevende organen moeten beter worden opgevolgd. Economische hervormingen zijn noodzakelijk om groei te genereren en de hoge werkloosheid aan te pakken.

25. Met haar krachtige mandaat moet de nieuwe regering de gelegenheid te baat nemen om nadrukkelijk te streven naar hervormingen. In de nabije toekomst zal Servië nog veel problemen moeten oplossen. Servië moet proactief streven naar inclusiviteit en transparantie in het toetredingsproces. Ter ondersteuning van het hervormingsproces moet Servië zorgen voor een betere planning en coördinatie van en beter toezicht op de tenuitvoerlegging van nieuwe wetgeving en nieuw beleid. In overeenstemming met de nieuwe benadering ten aanzien van de rechtsstaat werden criteria vastgesteld voor de opening van de hoofdstukken 23 en 24. Servië moet daarvoor uitgebreide actieplannen kunnen voorleggen. Om het algemene evenwicht te waarborgen moet de vooruitgang die met deze hoofdstukken wordt geboekt, gepaard gaan met vooruitgang in de onderhandelingen in het algemeen.

26. Servië moet bereid blijven tot regionale samenwerking en actief en constructief werken aan de normalisering van zijn betrekkingen met Kosovo, waarmee aanzienlijke vooruitgang is geboekt. Servië moet de tenuitvoerlegging blijven waarborgen van de afspraken die in de dialoog zijn bereikt, . De Commissie wijst er nogmaals op dat, net als voor de hoofdstukken over de rechtsstaat, het onderhandelingskader bepaalt dat de vooruitgang die wordt geboekt met de normalisering van de betrekkingen met Kosovo in het kader van hoofdstuk 35, parallel loopt met de vooruitgang in de onderhandelingen in het algemeen. Hoofdstuk 35 moet vroeg in de onderhandelingen worden geopend. Zo kan er een degelijk kader komen voor het toezicht op de tenuitvoerlegging van afspraken.

27. De voormalige Joegoslavische republiek Macedonië: Het toetredingsproces met de voormalige Joegoslavische republiek Macedonië zit in het slop. Door het uitblijven van een respons op de aanbeveling van de Commissie aan de Raad zijn de toetredingsonderhandelingen nog steeds niet geopend. Tegelijk werd de duurzaamheid van de hervormingen geschaad doordat de regering niet in staat was genoeg resultaten te boeken op een aantal kerngebieden, wat ook gevolgen had op andere gebieden.

28. Er werd enige verdere vooruitgang geboekt met de hervorming van het openbaar bestuur en met de actieve regionale en internationale politiesamenwerking. In verhouding tot de fase van het toetredingsproces waarin het land zich bevindt, heeft het zich al in grote mate afgestemd op de EU-wetgeving. De EU-agenda blijft de strategische prioriteit van het land.

29. Het voorbije jaar echter nam de bezorgdheid toe over de stijgende politisering van overheidsinstellingen en het overheidstoezicht op de media, ook in de context van de verkiezingen, zoals in het kader van de verkiezingen door de OVSE/het ODIHR is opgemerkt. Het vertrouwen in de instellingen vermindert gestaag. De bezorgdheid over selectieve rechtspraak neemt toe. De persvrijheid blijft erop achteruitgaan. Uit de recente politieke crisissen tussen de regering en de oppositiepartijen blijkt dat de partijbelangen in toenemende mate voorrang krijgen op de nationale belangen. Zowel de regering als de oppositie heeft de plicht ervoor te zorgen dat het politieke debat in de eerste plaats in het parlement wordt gevoerd en bij te dragen aan de goede werking ervan. De regering moet het de oppositie mogelijk maken haar rol van democratisch controleur te vervullen. De oppositie van haar kant moet op constructieve wijze deelnemen aan het democratische proces. Het afgelopen jaar vond er geen vergadering plaats in het kader van de toetredingsdialoog op hoog niveau. Met betrekking tot de interetnische situatie moet er meer vertrouwen komen tussen de gemeenschappen. De herziening van de kaderovereenkomst van Ohrid moet worden afgerond en de aanbevelingen moeten worden uitgevoerd.

30. Er moeten absoluut beslissende stappen worden gezet in de richting van een oplossing voor de naamkwestie met Griekenland. Dat de partijen na 19 jaar van bemiddelingsgesprekken onder leiding van de VN nog geen compromis hebben bereikt, heeft rechtstreekse negatieve gevolgen voor de Europese ambities van het land. Daadkrachtige actie is nodig, net als proactieve steun van de EU-leiders. De Commissie herinnert aan haar standpunt dat screening en overleg in de Raad over het onderhandelingskader de nodige impulsen hadden kunnen geven aan een door onderhandelingen tot stand gekomen en wederzijds aanvaardbare oplossing voor de naamkwestie, zelfs vóór de opening van de onderhandelingshoofdstukken.

31. Dankzij de algemene vooruitgang die het land heeft geboekt, is de Commissie van mening dat nog steeds in voldoende mate aan de politieke criteria wordt voldaan en blijft zij bij haar aanbeveling om de toetredingsonderhandelingen te openen. De Commissie betreurt echter wel dat het voorbije jaar ook een aantal stappen achteruit werden gezet. De Commissie spoort de overheden aan doortastend op te treden tegen de toenemende politisering en toenemende tekortkomingen op het vlak van de onafhankelijkheid van het gerecht en de vrije meningsuiting, zodat haar aanbeveling de komende jaren kan blijven gelden. De Commissie blijft bereid het land bij te staan, ook via een inclusieve toetredingsdialoog op hoog niveau, om alle EU-gerelateerde hervormingen aan te pakken zodat de betrekkingen ten volle kunnen worden benut.

32. Albanië: Het besluit van de Europese Raad van juni 2014 om Albanië de status van kandidaat-lidstaat toe te kennen, vormt niet alleen de erkenning voor de doorgevoerde hervormingen, maar ook een stimulans om die hervormingen voort te zetten. In november 2013 ging de Commissie van start met een dialoog op hoog niveau met Albanië om het land te helpen zich toe te spitsen op zijn integratie in de EU en toezicht te houden op de vooruitgang die wordt geboekt met de kernprioriteiten voor het openen van de toetredingsonderhandelingen. In mei 2014 keurde Albanië een stappenplan goed waarin de hervormingen in het kader van de belangrijkste prioriteiten worden uiteengezet en gestructureerd.

33. Albanië heeft het voorbije jaar vooruitgang geboekt. Er werden verdere stappen ondernomen voor de hervorming van het gerecht. De regering heeft de politieke wil getoond om krachtig op te treden om corruptie te voorkomen en te bestrijden. Het wetgevingskader werd versterkt en de coördinatie van en het toezicht op beleidscoördinatie op centraal niveau werd verbeterd. Voor de strijd tegen de georganiseerde misdaad is er op bepaa