1.Inleiding en achtergrond

Artikel 169 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie gebiedt de EU om bij te dragen tot de bescherming van de gezondheid, de veiligheid en de economische belangen van de consumenten door maatregelen op het gebied van consumentenbescherming te nemen en door ook bij het vaststellen en uitvoeren van andere beleidsmaatregelen en -activiteiten rekening te houden met consumentenbescherming. Dit kan worden ingebed in de inspanningen die zijn gericht op het opbouwen van een goed werkende interne markt waarvan consumenten en bedrijven in gelijke mate de vruchten plukken. Daarnaast kan de EU maatregelen nemen ter ondersteuning, aanvulling en controle van beleid op nationaal niveau dat ten doel heeft het recht van consumenten om zich te organiseren en hun recht op voorlichting en vorming te bevorderen.

Om deze doelstelling te verwezenlijken heeft de EU consumentenrechten vastgesteld en beleid ter bescherming van die rechten ontwikkeld in de vorm van horizontale instrumenten of sectorspecifieke wetgeving. Recente inspanningen om dit kader up-to-date te houden en geschikt te houden voor de evoluerende markten, zijn onder meer de herziening van de verordening betreffende samenwerking op het gebied van consumentenbescherming en de geschiktheidscontrole van het consumenten- en marketingrecht, die heeft geleid tot de goedkeuring in april 2018 van de New Deal voor consumenten.

De praktische uitvoering van deze prioriteiten wordt gefinancierd uit de EU-begroting via het meerjarige Consumentenprogramma 2014-2020. Het programma heeft een begroting van 188,8 miljoen EUR voor de jaren 2014-2020 en is bedoeld om de tenuitvoerlegging van de beleidsprioriteiten van de mededeling van de Commissie “Een Europese consumentenagenda – Vertrouwen en groei stimuleren” te ondersteunen. In artikel 13, lid 2, van de verordening wordt bepaald dat de Commissie bij het Europees Parlement en de Raad een tussentijds evaluatieverslag over de resultaten van het programma moet indienen.

De algemene doelstelling van het programma is om “een hoog niveau van consumentenbescherming te waarborgen, de consument mondig te maken en hem centraal te stellen in de interne markt, binnen het kader van een algemene strategie voor slimme, duurzame en inclusieve groei. Het programma zal daarom de gezondheid, de veiligheid, en de juridische en economische belangen van de consumenten helpen beschermen, en hun recht op voorlichting, vorming en hun recht van vereniging ter bescherming van hun belangen helpen bevorderen, en waarbij de integratie van consumentenbelangen in andere beleidsterreinen zal worden ondersteund. Het programma zal het beleid van de lidstaten aanvullen, ondersteunen en monitoren”.

Het programma bouwt voort op de acties die zijn gefinancierd door het vorige programma, dat de periode 2007-2013 besloeg. Het programma zorgt voor een soepele overgang en voortzetting van de meerjarige maatregelen, waarbij rekening wordt gehouden met de successen van het vorige programma en de gebieden die meer aandacht vereisen zoals die naar voren komen uit de tussentijdse evaluatie.

Sinds eind 2014 wordt bij de uitvoering van het Consumentenprogramma 2014-2020 ook rekening gehouden met de volgende prioriteiten van de Commissie: een diepere, billijkere interne markt, een connectieve digitale eengemaakte markt en een schokbestendige energie-unie. Bovendien ondersteunt het programma de voor consumenten relevante beleidsbijdrage aan de transitie naar duurzame consumptie en een circulaire economie, met name in het kader van het EU-actieplan voor de circulaire economie.

2.Reikwijdte, doel en methodologie van de evaluatie

2.1.Reikwijdte en doel van de evaluatie

Het doel van de tussentijdse evaluatie van het Consumentenprogramma 2014-2020 is om na te gaan in hoeverre de doelstellingen van alle in het kader van het programma genomen maatregelen zijn gerealiseerd en om vast te stellen hoe de stand van zaken is bij de uitvoering van de subsidiabele acties als bedoeld in artikel 4 van de verordening en de specifieke acties als bedoeld in bijlage I bij de verordening. In dit verslag worden de toewijzing van middelen aan begunstigden, de doelmatigheid van het gebruik van die middelen en de Europese meerwaarde van het programma geëvalueerd, rekening houdend met de ontwikkelingen op het gebied van consumentenbescherming en ander voor consumentenbescherming relevant EU-beleid. De evaluatie is uitgevoerd met het oog op het vaststellen van een besluit over de vernieuwing, wijziging of beëindiging van de acties. De voorlopige bevindingen van de evaluatie zijn in aanmerking genomen bij het opstellen van het voorstel voor het programma voor de eengemaakte markt voor het volgende meerjarig financieel kader (MFK).

Ook wordt in dit verslag onderzocht of er ruimte is voor vereenvoudiging en wordt de interne en externe samenhang van het programma beoordeeld, met inbegrip van mogelijke synergieën met andere EU-programma’s. Tot slot wordt beoordeeld of de verschillende doelstellingen nog relevant zijn en in hoeverre de maatregelen bijdragen tot de verwezenlijking van de prioriteiten van de Unie inzake slimme, duurzame en inclusieve groei. De effecten van het programma op de langere termijn en de duurzaamheid van die effecten zijn geëvalueerd voor zover dat haalbaar was, gegeven het feit dat het programma nog loopt. De informatie over de reikwijdte, de aard en de kosten van het programma die uit de evaluatie naar voren komt, zal dienen als input voor een besluit over een mogelijke vernieuwing, wijziging of beëindiging van het programma.

De evaluatie heeft betrekking op de uitvoering van het programma in alle EU-lidstaten (rekening houdend met de toetredingsdatum) en in Noorwegen en IJsland en bestrijkt de periode 2014-2017.

2.2.Methodologie en beperkingen

De evaluatie is uitgevoerd van oktober 2017 tot april 2018. Dit verslag gaat vergezeld van een werkdocument van de diensten van de Commissie, dat onder meer is gebaseerd op een door een externe consultant uitgevoerde studie .

Ten behoeve van deze evaluatie is een grote verscheidenheid aan rapporten, academische literatuur en andere documenten verzameld, geëvalueerd en verwerkt over door het Consumentenprogramma gefinancierde acties en activiteiten. Om zo veel mogelijk belangen in aanmerking te nemen in de evaluatie is een breed scala aan belanghebbenden geraadpleegd. De openbare raadpleging is gehouden van 10 januari 2018 tot 9 maart 2018 in het kader van een raadpleging over het gebruik van EU-middelen op het gebied van investeringen, onderzoek en innovatie, kleine en middelgrote ondernemingen en de eengemaakte markt met het oog op het opstellen van de financieringsprogramma’s voor de periode na 2020.

Ten tijde van de evaluatie bevonden de meeste gefinancierde acties zich nog in een vroege fase van de uitvoering, zodat er maar beperkt gegevens beschikbaar waren over de resultaten van acties en de effecten van het programma. Om die reden is de tussentijdse evaluatie grotendeels gebaseerd op de beoordelingen van belanghebbenden inzake de uitvoering van het programma en de outputs van door het Consumentenprogramma gefinancierde acties.

Waar mogelijk zijn de bevindingen van interviews gecombineerd met een kwantitatieve analyse van outputs en acties, en is de evaluatie gebaseerd op een vergelijking met een basissituatie (het einde van de vorige programmeringsperiode).

3.Belangrijkste elementen en uitvoering van het programma