COMMISSE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN 
Brussel, 04.09.1996 
COM(96) 398 def. 
VERSiAQ VAN DE ÇQMMfôSIE 
De jonge landbouwers en de bedrijfsovername in de 
Europese landbouw 

De jonge landbouwers en de bedrijfsovername in de Europese landbouw 
INHOUDSOPGAVE 
I. INLEIDING 4 
II. MOEILIJKHEDEN EN WENSEN VAN DE JONGE LANDBOUWERS 6 
1. ONTVOLKING EN ECONOMISCHE ACHTERUITGANG VAN HET 
PLATTELAND 6 
2. BEHOUD VAN DE PLATTELANDSGEBIEDEN EN BIJDRAGE VAN DE 
VROUW 6 
3. VESTIGINGSKOSTEN 7 
4. DELING VAN HET INKOMEN TIJDENS DE PERIODE WAARIN HET 
BEDRIJF WORDT OVERGEDRAGEN 8 
III. MAATREGELEN VAN DE GEMEENSCHAP 9 
1. STRUCTUURMAATREGELEN IN HET KADER VAN DOELSTELLING 5a9 
1.1. Vestigingssteun en investeringssteun 9 
1.2. Steun voor beroepsopleiding voor jonge landbouwers 10 
2. BEGELEIDENDE MAATREGELEN BIJ DE HERVORMING VAN HET 
GLB 11 
3. HET BELEID VOOR PLATTELANDSONTWIKKELING IN HET KADER 
VAN DE REGIONALE PROGRAMMA'S 12 
3.1. Doelstelling 1 : Ontwikkeling en structurele aanpassing van regio's met 
een ontwikkelingsachterstand 12 
3.2. Doelstelling 5b : Ontwikkeling en structurele aanpassing van het 
platteland 13 
3.3. Doelstelling 6 : Ontwikkeling en structurele aanpassing van regio's met 
een buitengewoon lage bevolkingsdichtheid 13 
3.4. LEADER (Liaison Entre Actions de Développement Rural -
Samenwerking voor Plattelandsontwikkeling) 13 
3.5. Proef- en demonstratieprojecten 14 
4. DE MARKTORDENINGEN 14 
5. ANDERE MAATREGELEN 16 
5.1. Opleidingsprogramma's van de Gemeenschap 16 
5.2. Het nieuwe communautaire programma voor onderzoek 17 
5.3. Informatie 17 
IV VOORSTELLEN EN AANBEVELINGEN 18 
1. COMMUNAUTAIRE MAATREGELEN 18 
1.1. Vestigingssteun 18 
1.2. Opleiding 18 
1.3. Vervroegde uittreding 19 
1.4. Gemeenschappelijke marktordeningen 19 
2. NATIONALE MAATREGELEN 21 
2.1. Successierechten 21 
2.2. Belastingdruk 21 
2.3. Pacht 22 
2.4. Voorbereiding van de overdracht : nieuwe vormen van partnerschap 
ouder/kind (of andere opvolger) 22 
2.5. Bedrijfsverzorgingsdiensten 22 
2.6. Vestiging van jongeren uit niet-agrarische milieus 23 
3. VERBETERING VAN DE INFORMATIE 23 
De jonge landbouwers en de bedrijfsovername in de Europese landbouw 
I. INLEIDING 
Dit rapport van de Commissie, dat wordt uitgebracht naar aanleiding van een verzoek tijdens de 
informele Landbouwraad in Ioannina, is een bijdrage aan het debat over de vestiging van jongeren 
in de landbouw. 
De Europese Unie telt op dit ogenblik bijna 8,5 miljoen landbouwbedrijven. Volgens de meest 
recente enquête van EUROSTAT over de structuur van de landbouwbedrijven in EUR-12 
(1989/1991) was slechts 8,3 % van de bedrijfshoofden jonger dan 35 jaar, terwijl 24,5 %, dus 
bijna 1 op vier, ouder was dan 65 jaar. De gemiddelde leeftijd van de bedrijfshoofden is de laatste 
jaren aanzienlijk gestegen : volgens de meest recente gegevens is 53,6 % van de bedrijfshoofden 
ouder dan 55. Hoewel nog geen volledige gegevens beschikbaar zijn, lijkt de situatie in de nieuwe 
Lid-Staten ongeveer hetzelfde. 
Een goede vergelijking van de situatie van de jonge landbouwers in de verschillende Lid-Staten 
is lastig als gevolg van de uiteenlopende aard van de gegevens en wordt verder in de huidige 
situatie van belangrijke economische veranderingen nog bemoeilijkt doordat statistische gegevens 
ontbreken of al snel achterhaald zijn. 
De beschikbare gegevens bevestigen dat de jongeren in het algemeen bedrijven exploiteren met 
een gemiddelde oppervlakte die niet alleen veel hoger ligt dan het nationale gemiddelde, maar ook 
de hoogste is van alle leeftijdsklassen. Op Europees niveau is de gemiddelde OCG(oppervlakte 
cultuurgrond) voor landbouwers onder de 35 jaar 19,4 ha, terwijl het algemeen gemiddelde 15 ha 
is. De gemiddelde OCG per bedrijfshoofd daalt regelmatig naargelang van de leeftijdsgroep en 
bedraagt 6,7 ha voor landbouwers van 65 jaar en ouder. Deze tendens geldt, rekening houdende 
met de verschillen in de gemiddelde OCG per land, in alle Lid-Staten, met als gevolg dat de 
situatie van jonge landbouwers meer gelijkenis vertoont met die van de ouderen in hun eigen land 
dan met de situatie van jongeren in een andere Lid-Staat. Wat de economische positie van de 
landbouwers betreft, bestaan er dan ook grote verschillen tussen de Lid-Staten, maar verschilt 
daarentegen de situatie van de jongeren niet enorm van die van de oudere landbouwers in 
hetzelfde gebied. Wat de produktierichtingen betreft, kan worden gewezen op een sterke 
aanwezigheid van de jongeren in de tuinbouw en in de melkveehouderij. 
Toch kunnen enkele essentiële conclusies naar voren worden gebracht met betrekking tot de 
problemen van zich vestigende landbouwers en nuttige initiatieven in de Gemeenschap en op 
nationaal vlak worden aangegeven. Voor de bedrijfsvestiging verschaffen de regels van de 
Gemeenschap in veel gevallen, met name via de Structuurfondsen, een passend kader voor 
specifieke maatregelen van de Lid-Staten en de regio's. Zowel in het gebruik van de maatregelen 
voor de jonge landbouwers op grond van de Structuurfondsen als in het kader van de 
marktordeningen zijn er echter aanzienlijke verschillen tussen de Lid-Staten. Gezien het grote 
belang van de Europese Unie bij het stimuleren van een dynamische landbouw die het hoofd kan 
bieden aan de toekomst heeft de Commissie in dit rapport een aantal beleidslijnen aangegeven om 
een minimum aan samenhang in de faciliteiten voor jonge landbouwers in de Unie te bevorderen. 
In het licht van het subsidiariteitsbeginsel zal ook in de toekomst aan de Lid-Staten bij de 
concrete toepassing een aanzienlijke manoeuvreerruimte worden gelaten zodat rekening kan 
worden gehouden met de situatie in de verschillende gebieden. 
II. MOEILIJKHEDEN EN WENSEN VAN DE JONGE LANDBOUWERS 
Zoals de ondernemers in andere sectoren waar de situatie snel verandert, wordt een groot aantal 
landbouwers tegenwoordig geconfronteerd met nieuwe sociaal-economische omstandigheden, wat 
leidt tot onzekerheid, ook bij de jongeren. Een groot deel van deze moeilijkheden van de jonge 
landbouwers, vooral de economische problemen, is niet specifiek voor de landbouw, maar doet 
zich in alle sectoren voor bij de bedrijfsopvolging. 
1. ONTVOLKING EN ECONOMISCHE ACHTERUITGANG VAN HET PLATTELAND 
In de afgelegen gebieden die afhankelijk zijn van de landbouw is de ontvolking het meest in het 
oog lopende probleem. Kenmerk van deze regio's is de lage bevolkingsdichtheid en de 
veroudering van de bevolking. Een en ander heeft allereerst te maken met de natuurlijke 
ontwikkeling in het aantal arbeidskrachten in de landbouw als gevolg van de algemene toepassing 
van minder arbeid vergende produktiemethodes. In een sector met vooral gezinsbedrijven betekent 
een verhoging van de produktiviteit een vermindering van het aantal bedrijven en/of een 
toeneming van het deeltijdwerk. Het is dus onvermijdelijk dat, wanneer een 
hoofdberoepslandbouwer zijn bedrijf beëindigt, dat bedrijf wordt opgenomen in een ander bedrijf 
of de opvolger er slechts een deel van zijn werktijd aan besteedt. 
Bovendien hebben de economisch meest kwetsbare of meest afgelegen plattelandsgebieden vaak 
te lijden onder een tekort aan infrastructuur en een geringe diversificatie. Algemeen wordt erkend 
dat de essentiële voorzieningen moeten worden uitgebreid (met name op het gebied van 
gezondheid, onderwijs en cultuur, vrijetijdsmogelijkheden, openbaar vervoer), maar dat stuit steeds 
vaker op een toenemende druk tot vermindering van de overheidsuitgaven. 
Het betreft hier een uiterst belangrijk probleem dat steeds scherpere vormen aanneemt en waarvan 
de oplossing grotendeels afhankelijk is van de maatregelen die regionaal en nationaal kunnen 
worden genomen. Zonder dergelijke maatregelen zullen de effecten van de maatregelen voor 
plattelandsontwikkeling van de EU in veel gevallen kleiner, zoniet nihil zijn. 
2. BEHOUD VAN DE PLATTELANDSGEBIEDEN EN BIJDRAGE VAN DE VROUW 
De plattelandsmensen in de Unie hebben ook te maken met een hele reeks sociale problemen : 
het gevaar voor verlies van de culturele identiteit naarmate de traditionele levenswijze verloren 
gaat; het algemeen bij jongeren bestaande gevoel dat men geen invloed heeft en niet in het 
openbare leven wordt ingeschakeld bij de beslissingen waarvan men het voorwerp is. Bij het 
kiezen van een toekomstig beroep zijn de jongeren ook erg gevoelig voor het imago van het 
beroep van landbouwer in de publieke opinie die onvoldoende waardering lijkt te hebben voor 
zijn rol in de economie en in de bescherming van het milieu. 
Voorts dient met nadruk te worden gewezen op de belangrijke bijdrage van de vrouw aan het 
behoud van een platteland met een evenwichtige bevolkingsstructuur. De oorzaken van de huidige 
onevenwichtige bevolkingsstructuur zijn bekend. De jonge vrouwen, die vaak een hoog 
opleidingsniveau hebben, zijn in groten getale naar de stedelijke centra getrokken. Dat heeft geleid 
tot een bevolkingsstructuur met een abnormaal hoog aantal oudere en ongehuwde mannen, en een 
gering aantal vrouwen, met name jonge vrouwen in de leeftijdsklasse van 20-39 jaar. Dit 
verschijnsel betekent een verarming voor de economische, culturele en sociale structuur van de 
plattelandssamenleving, en versterkt zichzelf tot een volledige leegloop van de 
plattelandsgebieden. 
Het zou echter onjuist zijn om de rol van de vrouw alleen te zien in termen van levensgezel en 
extra arbeidskracht op het landbouwbedrijf, hoe belangrijk dit ook moge zijn. Volgens de huidige 
ramingen is in slechts 10 % van de gevallen het bedrijfshoofd een vrouw, hoewel de vrouwen 
toch ongeveer 35 % van de actieve beroepsbevolking in de landbouwsector uitmaken. Het is 
onontkoombaar en van essentieel belang dat de vrouw een grotere rol gaat spelen bij het beheer 
van de landbouwbedrijven. Alles wijst erop dat de vrouwen de capaciteit hebben om een bedrijf 
met succes te beheren en, via verbetering van de opleiding en van de ondersteuning, zou 
aanzienlijke vooruitgang moeten kunnen worden geboekt. Ook dient erop te worden gewezen dat 
een groot aantal van de ideeën voor diversificatie van het bedrijf afkomstig zijn van de vrouw en 
dat de vrouw vaak in een betere positie is om voor een extra inkomen in het huishouden te zorgen 
- soms absoluut noodzakelijk - via werk buiten de landbouw, vaak deeltijdwerk, dat een steeds 
toenemend gedeelte vormt van het in de plattelandsgebieden beschikbare werk. 
3. VESTIOÏNQSKQSTEN 
Het belangrijkste van de specifieke problemen van jonge landbouwers is het 
financieringsprobleem. Als gevolg van de technische ontwikkeling, de specialisatie, de steeds 
grotere afmetingen van een economisch levensvatbaar bedrijf, vergt de bedrijfsvestiging steeds 
meer geld. 
Bij het kopen van grond leggen de prijs daarvan en de belastingen een aanzienlijk beslag op de 
beperkte financiële middelen van de jonge landbouwer. Zelfs het erven van het ouderlijk bedrijf 
kan moeilijkheden veroorzaken. De andere erfgenamen moeten worden betrokken bij de regeling 
van de overname, de waardering en het verdelen van de goederen, wat onenigheid kan geven. Een 
ander belangrijk punt is dat de bedrijfsopvolger de andere erfgenamen schadeloos moet stellen, 
hetzij tegen een vriendenprijs, hetzij tegen de marktprijs. Een groot gedeelte van de winst uit het 
bedrijf wordt dus een aantal jaren gebruikt om successierechten te betalen en kan bijgevolg niet 
in het bedrijf worden geïnvesteerd. 
In bepaalde sectoren is het tegenwoordig zo dat de produktierechten worden verhandeld. Daardoor 
heeft de jonge landbouwer nog meer kapitaal nodig. Hij moet immers niet alleen de grond en de 
productiemiddelen kopen, maar ook de produktierechten. Vaak ook staat de jonge landbouwer 
voor de noodzaak om de kwaliteit van het produktiepotentieel weer op peil te brengen, omdat die 
in de laatste bedrijfsperiode van de vorige generatie achteruit is gegaan. 
Zeer vaak ondervinden jonge landbouwers moeilijkheden bij het verkrijgen van krediet. De banken 
lenen immers gemakkelijker geld aan reeds gevestigde bedrijven dan dat zij geld geven voor 
projecten waarvan de efficiency nog niet gebleken is. Het krediet wordt daardoor selectief. 
4. DELING VAN HET INKOMEN TIJDENS DE PERIODE WAARIN HET BEDRIJF 
WORDT OVERGEDRAGEN 
Voor kinderen die het ouderlijk bedrijf overnemen, de meest voorkomende situatie, is een 
overdracht ineens vaak onmogelijk. Vanwege de leeftijd van de ouders en het feit dat er nog 
andere kinderen zijn, verloopt de overdracht vaak via een fase van gemeenschappelijke exploitatie. 
Dan moet het bedrijf gedurende een vrij lange periode (10-15 jaar) een inkomen voor twee 
huishoudens kunnen opleveren. Verder wordt, op de meeste kleine gezinsbedrijven, deze 
overgangsperiode gekenmerkt door een sterke economische afhankelijkheid van de jonge 
landbouwer en een geringe inspraak in de bedrijfsbeslissingen. Als er geen mogelijkheden zijn 
voor adequate huisvesting voor twee gezinnen - hetzij vanwege economische of praktische 
moeilijkheden (zoals b.v. de onmogelijkheid om een bouwvergunning te krijgen in verband met 
ruimtelijke-ordeningswetgeving) doen die problemen zich nog scherper voor. 
III. MAATREGELEN VAN DE GEMEENSCHAP 
Er bestaan op dit ogenblik verschillende maatregelen in het kader waarvan steun kan worden 
verleend aan jonge landbouwers : specifieke regelingen als onderdeel van de voor de hele 
Gemeenschap geldende structuurmaatregelen; begeleidende maatregelen bij de hervorming van 
het GLB; een aantal acties voor uitvoering van het beleid voor plattelandsontwikkeling en het 
regionaal beleid, en ten slotte maatregelen op grond van de gemeenschappelijke marktordeningen. 
1. STRUCTUURMAATREGELEN IN HET KADER VAN DOELSTELLING 5a 
1.1. Vestigingssteun en investeringssteun 
De steun op grond van de artikelen 10 en 11 van Verordening (EEG) nr. 2328/91 betreffende de 
verbetering van de doeltreffendheid van de landbouwstructuur moet ervoor zorgen dat de leiding 
van de landbouwbedrijven in handen komt van jongeren die in staat zijn om zich aan de nieuwe 
omstandigheden aan te passen. De steun is bedoeld om hun de middelen te verschaffen met het 
oog op de vestigingskosten, met name voor overname van de roerende en onroerende goederen, 
en dus om mede de risico's te dekken van de nieuwe verantwoordelijkheid van de jonge 
landbouwers. 
De steun geldt voor landbouwers die niet ouder zijn dan 40 jaar (sommige Lid-Staten hebben de 
leeftijdsgrens verlaagd tot 35 jaar) die het beheer krijgen over en juridisch verantwoordelijk 
worden voor een bedrijf met een arbeidsvolume van ten minste 1 VAK. De jonge landbouwer 
dient zich voor het eerst te vestigen als hoofdberoepslandbouwer of, na deeltijdlandbouwer te zijn 
geweest, nu werkzaam te worden als -hoofdberoepslandbouwer. De maatregel, die eerder 
uitsluitend gold voor landbouwers die tenminste de helft van hun inkomen uit de landbouw 
behaalden, is recentelijk verruimd tot bedrijfshoofden die hun inkomen niet alleen verwerven uit 
de landbouw, maar ook uit werk op het gebied van bosbouw, toerisme of ambacht. 
Volgens de huidige regels, die gericht zijn op de vestiging van jonge competente landbouwers, 
dienen de betrokkenen over een toereikende beroepsopleiding te beschikken, d.w.z. een opleiding 
van middelbaar niveau of aan een landbouwuniversiteit. Als de betrokkene niet over een diploma 
van een dergelijke opleiding beschikt, moet ter voorbereiding van de vestiging een stage worden 
gevolgd van minstens 150 uur. 
De regeling van de Gemeenschap voor jonge landbouwers omvat twee categorieën 
steunmaatregelen : 
De vestigingssteun in enge zin, bestaande uit een eenmalige premie van maximaal 15 000 
ecu die door de Lid-Staat kan worden vervangen door een daarmee overeenkomende 
rentesubsidie, en een rentesubsidie van 5 % voor maximaal 15 jaar voor leningen die zijn 
aangegaan in verband met de kosten van vestiging; de gekapitaliseerde waarde van de 
rentesubsidie mag niet meer bedragen dan 15 000 ecu en kan worden uitgekeerd in de 
vorm van een daarmee overeenkomende eenmalige subsidie. 
Aanvullende investeringssteun ten bedrage van 25 % voor nieuwe investeringen in het 
kader van de communautaire regeling voor bedrijfsverbeteringsplannen, op voorwaarde 
dat de betrokken jonge landbouwer het vereiste opleidingsniveau heeft en het plan indient 
binnen vijf jaar na zijn vestiging. Deze steun kan los van de steun voor de 
bedrijfsvesstiging worden verleend. 
Het staat de Lid-Staten vrij deze regelingen toe te passen of niet: ze kunnen ze geheel of 
gedeeltelijk toepassen en ze kunnen ook nationale steun toekennen op andere voorwaarden en 
voor hogere bedragen. Er wordt namelijk van uitgegaan dat de Lid-Staten tegen de achtergrond 
van hun eigen algemene wetgeving en hun specifieke behoeften het best kunnen bepalen in welke 
mate deze mogelijkheden gebruikt moeten worden en welke prioriteiten daarbij moeten gelden. 
Als gevolg van de grote verschillen in landbouwstructuur en traditie is er een grote 
verscheidenheid in de toepassing van de regeling. De meeste Lid-Staten, met inbegrip van de drie 
nieuwe Lid-Staten, hebben gekozen voor toepassing van de vestigingssteun en de aanvullende 
investeringssteun. Nederland past de vestigingssteun sinds 1992 niet meer toe, maar geeft wel 
aanvullende investeringssteun. Het Verenigd Koninkrijk, dat de steun voor bedrijfsvestiging niet 
toepaste, heeft recentelijk besloten geen investeringssteun meer toe te kennen. 
In de wijze van steunverlening zijn er aanzienlijke verschillen. Sommige Lid-Staten hebben 
bijkomende voorwaarden gesteld; sommige hebben gekozen voor één enkele regeling, andere voor 
een regeling met een combinatie van premie en rentesubsidie. Ook de bedragen variëren sterk van 
land tot land : sommige hebben zich beperkt tot het maximum waarvoor het EOGFL een bijdrage 
verleent en soms minder, terwijl andere nog ruime aanvullingen geven uit nationale middelen. 
In 1994 hebben meer dan 23 000 jonge landbouwers in Europa de vestigingspremie ontvangen 
en 8 500 de aanvullende investeringssteun. De financiële bijdrage van de Gemeenschap is 
aanzienlijk gestegen, namelijk tot 183 miljoen ecu aan vastleggingsverplichtingen in 1993. 
Geraamd wordt dat sinds 1989, toen de hervorming van de Structuurfondsen van kracht is 
geworden, ongeveer 190 000 jonge landbouwers in de Europese Unie geprofiteerd hebben van 
de regeling voor verbetering van de landbouwstructuur. 
1.2. Steun voor beroepsopleiding voor jonge landbouwers 
Met de steun voor beroepsopleiding, die gebaseerd is op artikel 28 van Verordening (EEG) 
nr. 2328/91, wil men bijdragen tot verbetering van het scholingsniveau in de landbouw en 
daardoor het effect van de andere structuurmaatregelen voor de gebieden van doelstelling 5a 
vergroten. De steun wordt verleend voor het deelnemen aan en het organiseren van cursussen of 
bijscholingscursussen van ten minste 150 uur die nodig zijn om het in het kader van de 
vestigingssteun vereiste opleidingsniveau te bereiken. De steun bedraagt 10 500 ecu per persoon, 
waarvan 4 000 ecu voor cursussen over ecologische produktie, omschakeling van de produktie 
en bosexploitatie. 
In 1993 heeft het EOGFL 8,7 miljoen ecu voor scholing uitgekeerd. Hoewel geen gedetailleerde 
gegevens beschikbaar zijn, wordt aangenomen dat jaarlijks tot 10 000 personen deelnemen aan 
de bijscholingscursussen. 
2. BEGELEIDENDE MAATREGELEN BIJ DE HERVORMING VAN HET GLB 
De bij Verordening (EEG) nr. 2079/92 vastgestelde communautaire steunregeling voor vervroegde 
uittreding in de landbouwsector, een van de begeleidende maatregelen waartoe in het kader van 
de hervorming van het GLB besloten is, is bedoeld om, door aan oudere agrarische 
bedrijfshoofden die besluiten de landbouwactiviteit te beëindigen een toereikend inkomen te 
verschaffen, de vervanging van oudere landbouwers te bevorderen en daarmee tegelijk de 
herstructurering en de economische levensvatbaarheid van de resterende bedrijven. Op die manier 
verschaft deze verordening ook aan jonge landbouwers betere vestigingsmogelijkheden en meer 
ruimte om hun bedrijf uit te breiden. 
De regeling van de Gemeenschap voor vervroegde uittreding geldt voor bedrijfshoofden van 
minstens 55 jaar die de landbouw definitief beëindigen en die hun bedrijf overdragen. De steun 
wordt uitgekeerd in de vorm van een uittredingspremie (maximaal subsidiabel bedrag : 
36 225 ecu) of een jaarlijkse uitkering (maximaal subsidiabel bedrag : 12 075 ecu). De overnemer 
van het bedrijf verbindt zich ertoe om op dat bedrijf ten minste vijf jaar als 
hoofdberoepslandbouwer actief te zijn en zich te houden aan de eisen inzake milieubescherming. 
Ook moet zijn bedrijf door de overneming aanzienlijk groter worden of moet hij het verder 
vergroten. 
Het staat de Lid-Staten vrij deze regeling toe te passen. Tien Lid-Staten hebben dat tot nu toe 
gedaan, maar meestal pas sinds kort. Luxemburg, Nederland en het Verenigd Koninkrijk passen 
de regeling niet toe. Van de nieuwe Lid-Staten heeft alleen Finland de regeling ingevoerd. Alle 
programma's samen betreffen de bedrijfsbeëindiging door ongeveer 205 000 landbouwers met een 
totaal areaal van ruim 4,3 miljoen ha, waarvan 5 à 10 % niet zal worden gebruikt voor de 
landbouw, maar bijvoorbeeld voor bosbouw en aanleg van natuurreservaten. Het resterende areaal 
zal naar landbouwers gaan die hun bedrijf vergroten of die zich vestigen. Sommige Lid-Staten 
hebben in hun programma voor vervroegde uittreding regels opgenomen op grond waarvan jonge 
landbouwers een voorkeursbehandeling krijgen. 
Bij de hervorming van het GLB zijn nog twee andere begeleidende maatregelen vastgesteld : een 
maatregel betreffende landbouwproduktiemethoden die verenigbaar zijn met de eisen inzake 
milieubescherming, en betreffende natuurbeheer (Verordening (EEG) nr. 2078/92) en een 
communautaire steunregeling voor bosbouwmaatregelen in de landbouw (Verordening (EEG) 
nr. 2080/92). Deze maatregelen gelden weliswaar niet specifiek voor jonge landbouwers maar zijn 
toch wel van bijzonder belang voor hen, aangezien de jongeren het meest geneigd zijn tot 
aanpassing van hun produktie, bijvoorbeeld in het kader van de maatregelen voor invoering van 
de biologische landbouw, en zij ook het meest gebruik maken van nieuwe mogelijkheden voor 
de landbouwsector. 
3. HET BELEID VOOR PLATTELANDSONTWIKKELING IN HET KADER VAN DE 
REGIONALE PROGRAMMA'S. 
Bovengenoemde specifieke maatregelen voor de jonge landbouwers bieden geen afdoende 
oplossing om de jongeren op te vangen die besluiten om op het platteland te leven en te werken. 
De Unie wil die problemen oplossen via een bredere aanpak, met name in het kader van de 
maatregelen die sinds de hervorming van de Structuurfondsen worden uitgevoerd in de 
plattelandsgebieden die vallen onder de doelstellingen 1, 5b en 6, en ook via het communautaire 
initiatief LEADER. 
3.1. Doelstelling 1 : Ontwikkeling en structurele aanpassing van regio's met een 
ontwikkelingsachterstand 
In de regio's die vallen onder doelstelling 1 heeft de Gemeenschap met middelen uit de drie 
Structuurfondsen (EOGFL, EFRO, ESF) steun verleend voor diversificatie en omschakeling van 
de produktie in plattelandsgebieden, ten einde de economie daar te stimuleren en de ontvolking 
tegen te gaan. 
Priotiteiten waarop in het kader van de communautaire bestekken de steun van de Gemeenschap 
wordt geconcentreerd, zijn : de landbouw, de plattelandsontwikkeling, de modernisering van de 
economische structuur en het optimale gebruik van het menselijk potentieel. Bij de vernieuwing 
van de Structuurfondsen in juli 1993 is het werkterrein van het EOGFL uitgebreid tot bij 
voorbeeld dorpsvernieuwing en -ontwikkeling, verkoopbevordering en kwaliteitsbeleid, steun voor 
toegepast onderzoek, en nieuwe financiënngstcchnieken. Al deze maatregelen kunnen ten goede 
komen aan de jonge landbouwers, die er rechtstreeks van kunnen profiteren of die voordeel 
hebben bij een als gevolg van de structuurmaatregelen verbeterd leefklimaat op het platteland dat 
de terugkeer naar die gebieden stimuleert. 
Doelstelling 1 bestrijkt momenteel 45,5 % van het grondgebied van de Unie met 26,6 % van de 
bevolking. Voor de periode 1994-1999 is voor de betrokken gebieden 103,5 miljard ecu 
beschikbaar. 
3.2. Doelstelling 5b : Ontwikkeling en structurele aanpassing van het platteland 
Doelstelling 5b is afgestemd op ontwikkeling van het platteland via een geïntegreerde aanpak 
waarbij zowel wordt gestreefd naar aanpassing en diversificatie van de primaire sector als naar 
ontwikkeling van de andere economische sectoren op het platteland. 
De ontwikkelingsstrategie is er daarom op gericht om de ontvolking tegen te gaan via verbetering 
van de inkomenssituatie en van de levensomstandigheden in de plattelandsgebieden. Het specifieke 
van de programma's van doelstelling 5b is dat deze programma's voor meerdere sectoren gelden 
en voor alle economische activiteiten op alle terreinen die kunnen bijdragen tot de ontwikkeling 
van het platteland, namelijk de landbouw, de bosbouw, het midden- en kleinbedrijf, het toerisme 
en het milieu. Deze programma's gaan verder steeds gepaard met intensieve 
opleidingsprogramma's. 
De geïntegreerde aanpak vergt een actieve inzet van alle partners : plaatselijke, nationale en 
communautaire overheden. In de gebieden die vallen onder doelstelling 5b wonen bijna 
33 miljoen mensen, d.w.z. 8,9 % van de bevolking van de Gemeenschap. Voor de 
periode 1994-1999 is voor de hele Unie 6 877 miljoen ecu beschikbaar. 
3.3. Doelstelling 6 : Ontwikkeling en structurele aanpassing van regio's meteen buitengewoon 
lage bevolkingsdichtheid 
Bij de Akte van Toetreding van de drie nieuwe Lid-Staten is een nieuwe prioritaire doelstelling 
voor de Structuurfondsen bepaald. Het betreft doelstelling 6 waarmee bevordering van de 
ontwikkeling en de structurele aanpassing van regio's met een buitengewoon geringe 
bevolkingsdichtheid, wordt beoogd. Het gaat om gebieden in Finland en Zweden. De middelen 
van de drie Fondsen en van het FIOV voor deze regio's bedragen voor de periode 1995-1999 
741 miljoen ecu. 
Zoals voorde gebieden van doelstelling 1 gelden de programma's vooralle economische sectoren. 
Gezien het belang van het platteland wordt in de door de Commissie goedgekeurde programma's 
gewerkt met maatregelenpakketten ("packages") voor geïntegreerde plattelandsontwikkeling 
waarmee plaatselijke initiatieven in alle sectoren worden ondersteund, zodat in het hele 
plattelandsgebied een nieuwe dynamiek op gang wordt gebracht. 
3.4. LEADER (Liaison Entre Actions de Développement Rural - Samenwerking voor 
Plattelandsontwikkeling^ 
Het programma LEADER is een communautair initiatief waarbij voor het oplossen van 
ontwikkelingsproblemen wordt uitgegaan van voorstellen van de plaatselijke 
plattelandsgemeenschappen. De bedoeling van het programma is nieuwe oplossingen voor de 
problemen van de plattelandsgebieden te vinden waarbij gebruik wordt gemaakt van de 
plaatselijke mogelijkheden. 
In het kader van LEADER II, waarvoor meer financiële middelen zijn uitgetrokken 
(1 700 miljoen ecu voor de drie Fondsen voor de periode 1994-1999) en waarbij het 
subsidiariteitsbeginsel sterker zal worden toegepast, zal steun worden verleend voor vier soorten 
maatregelen : het verwerven van deskundigheid (het opstellen van een ontwikkelingsstrategie na 
onderzoek van de plaatselijke mogelijkheden, de motivering en het samenbrengen van plaatselijke 
partners); de uitvoering van voorbeeldprogramma's voor innovatie waarvan de resultaten kunnen 
worden doorgegeven naar andere sectoren; uitwisseling van kennis via een Europees netwerk voor 
plattelandsontwikkeling; projecten voor transnationale samenwerking. 
Via LEADER I is steun verleend aan 217 groepen voor plaatselijke ontwikkeling. De steun van 
de Gemeenschap heeft 445 miljoen ecu bedragen en heeft geleid tot investeringen voor een 
totaalbedrag van 1 155 miljoen ecu. De overige bedragen waren afkomstig van de Lid-Staten en 
de plaatselijke partners. Dit communautaire initiatief, dat een succes is geweest, brengt een 
ontwikkelingsdynamiek op gang en dus een gunstig klimaat voor initiatieven op het platteland, 
met name van jongeren. 
3.5. Proef- en demonstratieprojecten 
Om het effect van de maatregelen voor plattelandsontwikkeling te versterken, financiert het 
EOGFL proefprojecten inzake aanpassing van de structuur van land- en bosbouw en 
demonstratieprojecten, met inbegrip van initiatieven voor valorisatie van het bos en voor 
verwerking en afzet van landbouwprodukten. De maatregel is bedoeld om de mogelijkheden van 
nieuwe technieken aan te tonen en vooral om ruime bekendheid te geven aan de daarbij opgedane 
kennis. 
Zoals reeds eerder is gezegd, gelden de maatregelen voor plattelandsontwikkeling in het kader van 
de doelstellingen 1, 5b en 6, en ook LEADER of de proef- en demonstratieprojecten niet 
uitsluitend voor jonge landbouwers. Exacte cijfers over hun deelneming aan die maatregelen zijn 
niet beschikbaar. Uit alle contacten bij de voorbereiding van de operationele programma's en de 
folio w-u p van de verschillende maatregelen blijkt echter dat de participatie van jonge landbouwers 
heel belangrijk, en voor sommige acties zoals LEADER zelfs doorslaggevend is. 
4. DE MARKTORDENINGEN 
De gemeenschappelijke marktordeningen (GMO) kunnen wat betreft hun consequenties voor de 
vestiging van nieuwe landbouwers worden ingedeeld in drie categorieën. 
Sommige GMO's omvatten individuele produktierechten die bedoeld zijn om de produktie onder 
controle te houden. De belangrijkste sector in dat opzicht is de melkveehouderij. Soortgelijke 
regelingen zijn : de premierechten voor zoogkoeien, voor schapen en geiten, voor tabak en voor 
durumtarwe. De beperkingen inzake de aanplantingsrechten resulteren voor de wijnsector in een 
overeenkomstige situatie. Aangezien de individuele referentiehoeveelheden/produktierechten in 
principe gebaseerd zijn op de produktie in het verleden brengen deze regelingen beperkingen mee 
om met een bepaalde produktie te starten. De landbouwers die zich willen vestigen, dienen 
bedrijven "met quota" over te nemen. 
Deze situatie kan worden toegelicht aan de hand van de quotaregeling in de melkveehouderij. 
Deze regeling, waarvoor de meest recente wetgeving van toepassing is sinds april 1993, is 
gebaseerd op Verordening (EEG) nr. 3950/92 van de Raad waarin de totale hoeveelheden per 
Lid-Staat zijn vastgesteld en heeft bepaald dat de individuele referentiehoeveelheid per bedrijf 
gelijk is aan de op 31 maart 1993 beschikbare hoeveelheid. In deze verordening is voorts bepaald 
dat in geval van verkoop, verhuur of overgang via erfenis, de referentiehoeveelheid in principe 
met het bedrijf wordt overgedragen. De verordening geeft wat dit laatste punt betreft ook 
mogelijkheden voor flexibiliteit doordat, onder controle van de Lid-Staten, met het oog op 
herstructurering van de sector, overdracht van quota zonder overdracht van grond wordt 
toegestaan. 
Een nationale reserve van produktiequota is daarbij een fundamenteel element van het systeem, 
ten einde op grond van objectieve criteria referentiehoeveelheden te kunnen toewijzen aan 
producenten met prioriteit. Deze reserve kan worden gevormd uit de referentiehoeveelheden die 
niet langer individueel worden gebruikt, maar ook, op grond van een besluit van de Lid-Staat, via 
een lineaire verlaging van alle referentie-hoe veel heden. Verder geeft de verordening de Lid-Staten 
de mogelijkheid om, met het oog op herstructurering en voor bescherming van het milieu, 
maatregelen voor vrijwillige beëindiging van de melkveehouderij vast te stellen en de daardoor 
vrijgekomen referentiehoeveelheden aan andere melkveehouders te geven. 
10 
Zoals op andere terreinen wordt aan de Lid-Staten een zekere vrijheid gelaten wat betreft de 
toewijzing van de hoeveelheden uit de reserve. Deze flexibiliteit kan ten goede komen aan de 
jonge landbouwers, maar dat is niet verplicht. De communautaire wetgeving omvat namelijk 
regels met betrekking tot de indeling van nieuwe producenten bij de producenten die bij voorrang 
in aanmerking komen voor extra referentiehoeveelheden die gratis of tegen een nader vast te 
stellen vergoeding worden toegekend. De ervaring leert dat deze bepalingen van Lid-Staat tot 
Lid-Staat zeer verschillend zijn toegepast. Iedere Lid-Staat heeft dus de mogelijkheid om jongeren 
die zich vestigen te helpen, ook al omdat de nationale reserve van aanzienlijke omvang kan zijn. 
In het kader van de premieregelingen voor ooien en geiten (Verordening (EEG) nr. 3013/89) en 
voor zoogkoeien (Verordening (EEG) nr. 805/68), waarvoor eveneens individuele gegarandeerde 
hoeveelheden gelden, was besloten een nationale reserve van 1 à 3 % van de totale individuele 
hoeveelheden te vormen. Deze reserves, die bedoeld waren voor onverwachte aanvragen voor 
premierechten, zijn vrijwel opgebruikt. Voor deze twee regelingen wordt de nationale reserve nu 
aangevuld uit twee bronnen : wanneer de producent niet minstens 70 % van zijn rechten gebruikt, 
gaat het ongebruikte gedeelte normaliter naar de nationale reserve. Verder kan bij een definitieve 
overdracht van premierechten zonder overdracht van het bedrijf een gedeelte (tot 15 %) aan de 
nationale reserve worden toegewezen. 
Er zijn tussen de Lid-Staten aanzienlijke verschillen wat betreft het gebruik van deze reserves voor 
jonge landbouwers. Sommige Lid-Staten voeren een beleid om ervoor te zorgen dat een zo groot 
mogelijke hoeveelheid produktierechten in de reserve terugkomt. Andere Lid-Staten stimuleren 
veeleer de herverdeling van de produktierechten via de marktwerking. Dit verschil in aanpak zou 
ook kunnen worden verklaard uit de totale hoeveelheid produktierechten in elke Lid-Staat in 
verhouding tot het werkelijke gehouden aantal dieren. 
In de GMO voor de wijnbouwsector betekent de regeling inzake de aanplantingsrechten in feite 
een beperking van de produktie : nieuwe aanplant is verboden. Er kan echter, op grond van 
uitzonderingsbepalingen in de wetgeving, toestemming voor nieuwe aanplant worden verleend, 
met name bij de uitvoering van plannen voor bedrij fsverbetering die voldoen aan de ter zake in 
de communautaire wetgeving vastgestelde bepalingen. 
De tweede categorie GMO's uit het oogpunt van de vestiging van de landbouwers zijn de 
marktordeningen met voor de producenten als totaliteit gehanteerde produktiebeperkende 
maatregelen. Deze methode wordt bij voorbeeld toegepast voor de akkerbouwgewassen (granen, 
oliehoudende en eiwithoudende zaden) waarbij het compensatiebedrag per hectare slechts wordt 
toegekend voor een basisareaal per regio, of voor de sector rundvlees waarvoor per regio, boven 
een bepaald aantal dieren, geen premies voor mannelijke runderen meer worden toegekend. In 
deze sectoren is het voor een jonge landbouwer minder lastig om te starten zonder 
referentiehoeveelheid. Wel moet er rekening mee worden gehouden dat het volle 
compensatiebedrag alleen wordt uitgekeerd tot een bepaald regionaal basisareaal; bij 
overschrijding daarvan wordt dat bedrag dienovereenkomstig verlaagd. 
Tenslotte zijn er dan nog een aantal GMO's waarvoor de marktprijs in de Gemeenschap wordt 
ondersteund via bescherming aan de buitengrens en via toekenning van uitvoerrestituties voor een 
bepaalde maximumhoeveelheid. Dit is bij voorbeeld de situatie van de marktordeningen voor 
groenten en fruit, varkens of pluimvee. In deze sectoren kan men zich vestigen of men kan er 
naar overschakelen zonder dat men een produktiequotum heeft. 
5. ANDERE MAATREGELEN 
5.1. Opleidingsprogramma's van de Gemeenschap 
De sociaal-economische veranderingen en de technische ontwikkelingen brengen mee dat de 
agrarische beroepsbevolking, en met name de jonge landbouwers, goed opgeleid moeten zijn en 
11 
overeen groot aanpassingsvermogen moeten beschikken. De Europese Gemeenschap heeft daarom 
een aantal programma's opgezet (YOUTHSTART, Socrates, Leonardo) die weliswaar niet speciaal 
voor jonge landbouwers gelden, maar waaraan ook zij en degenen die in een ander beroep op het 
platteland willen werken, kunnen deelnemen. 
Het optreden van de Gemeenschap voor specifieke agrarische scholing in het kader van de 
bestaande programma's heeft resultaten gehad. In 1992 hebben meer dan 2 000 studenten in het 
kader van het ERASMUS-programma gebruik gemaakt van de samenwerkingsovereenkomsten 
tussen universiteiten en landbouwuniversiteiten. In het kader van COMETT hebben acht 
samenwerkingsverbanden van universiteit en bedrijfsleven voor beroepsopleiding een Europees 
netwerk voor overdracht van kennis inzake biotechnologie opgezet. 
Tenslotte is uit het programma PETRA steun verleend voor de oprichting van een netwerk van 
onderzoekscentra en opleidingsinstituten in de tuinbouwsector. 
5.2. Het nieuwe communautaire programma voor onderzoek 
In het kader van het Vierde Communautaire Programma voor Onderzoek, Technische 
Ontwikkeling en Demonstratieprojecten voor de periode 1995-1998 heeft de Raad een speciaal 
programma vastgesteld voor de landbouw, de bosbouw en de plattelandsontwikkeling. Het is de 
bedoeling dat wetenschappelijke gegevens worden verzameld met het oog op de voorbereiding, 
de uitvoering en de evaluatie van het beleid van de Gemeenschap op bovengenoemde terreinen. 
Het onderzoek in het kader van het programma moeten een bijdrage leveren voor het beleid van 
de Gemeenschap voor de landbouw en de .plattelandsontwikkeling, de ontwikkelingen inzake de 
primaire produktie in de Europese Unie, de levensvatbaarheid van de verwerkende industrie en 
de werkgelegenheid in de betrokken sectoren. De benodigde financiële middelen voor het 
programma worden geraamd op 315 miljoen ecu. 
5.3. Informatie 
De Europese Commissie onderhoudt nauwe betrekkingen met de organisaties van jonge 
landbouwers. Het is haar bedoeling de jongeren via studiebijeenkomsten en voorlichtingsbezoeken 
te informeren en over het landbouwbeleid en daarmee samenhangende kwesties te laten 
discussiëren. Voorts kan worden gewezen op het uitwisselingsprogramma voor jonge landbouwers 
(PEJA) waaraan in 1994 2 000 jongeren hebben deelgenomen. Dit programma, waarvoor 
individueel of in groepsverband kan worden ingeschreven, wil de uitwisseling van ervaring en de 
bekendheid met de landbouw in andere landen bevorderen. De uitwisseling betreft periodes van 
drie weken tot enkele maanden, hoofdzakelijk in de Lid-Staten van de Europese Unie. 
12 
IV. VOORSTELLEN EN AANBEVELINGEN 
1. COMMUNAUTAIRE MAATREGELEN 
1.1. Vestigingssteun 
Het is denkbaar dat om beter aan de wensen van de jonge landbouwers tegemoet te kunnen 
komen en om hun moeilijkheden beter te kunnen opvangen de maatregelen van de Gemeenschap 
worden bijgesteld. Dat betekent echter niet noodzakelijkerwijs nieuwe steunmaatregelen, maar, 
in dit stadium, vooral dat de bestaande maatregelen voor 100 % worden gebruikt. 
In verband met de ontwikkelingen in de landbouwsector en het verzoek om beter rekening te 
houden met de situatie van niet-voltijds landbouwer, heeft de Raad in 1994 besloten dat de 
vestigingssteun ook wordt verleend aan jongeren die zich vestigen als deeltijdlandbouwer en 
daarnaast ook werken in bosbouw, toerisme en ambacht. Het is dus mogelijk de voorwaarden voor 
steunverlening opnieuw te bekijken en ze beter aan te passen aan de plaatselijke omstandigheden 
(bij voorbeeld berggebieden) en aan het steeds vaker voorkomende verschijnsel dat iemand meer 
dan één beroep uitoefent. 
Wat de financiële aspecten betreft, zij erop gewezen dat het maximum van het subsidiabele bedrag 
voor vestigingssteun met ongeveer 20 % is verhoogd. Ook zijn de bepalingen inzake de steun in 
de vorm van rentesubsidie versoepeld. 
De Commissie verzoekt de Lid-Staten nadrukkelijk de verschillende instrumenten van de 
Gemeenschap volledig en coherent toe te passen, zodat ze het grootste nut afwerpen voor de 
plaatselijke gemeenschap. Het is wenselijk dat, wanneer de maatregelen worden toegepast, de 
nationale en regionale overheid daarvoor de nodige middelen uittrekken en toezien op een snelle 
en doeltreffende uitvoering. 
1.2. Opleiding 
De vorming van jonge landbouwers, in het bijzonder van kinderen uit agrarisch milieu, is van 
fundamenteel belang om een landbouwbedrijf technisch en boekhoudkundig goed te kunnen 
leiden. Vooral ook dient de aandacht te worden gevestigd op het belang van nieuwe opleidingen 
in verband met het milieu en op een betere inpassing van de milieu-eisen in de traditionele 
programma's, zodat de jongeren wordt geleerd om bij hun beslissingen rekening te houden met 
het milieu-aspect en hen bewust te maken van hun taak bij het behoud van een milieu van hoge 
kwaliteit. 
Er bestaan echter nog altijd grote verschillen tussen de opleiding in de onderscheiden Lid-Staten 
en tussen het vereiste scholingsniveau om voor steun in aanmerking te komen. De Commissie acht 
het daarom zeer belangrijk dat grondiger wordt nagegaan of de vereiste opleiding aan het doel 
beantwoordt en dat wordt nagedacht over de beste wijze waarop de programma's kunnen worden 
gestuurd. Voorts moeten, gezien de vaak opmerkelijke resultaten en innoverende effecten, 
jongeren en onderwijsinstellingen op het platteland aangemoedigd worden om deel te nemen aan 
de communautaire programma's voor onderwijs en beroepsopleiding. 
1.3. Vervroegde uittreding 
Het zou wenselijk zijn dat de maatregelen inzake vervroegde uittreding, als aanvulling op het 
vestigingsbeleid, nog meer toegespitst worden op een verjonging in de sector. Anderzijds is het 
wel zo dat jongeren nu al in een gunstiger positie verkeren dan andere mogelijke overnemers van 
bedrijven, aangezien zij in aanmerking kunnen komen voor vestigingssteun. De Commissie is van 
oordeel dat het aanbeveling verdient dat de methode die een aantal Lid-Staten bij de uitvoering 
van de vut-regeling hebben gekozen, namelijk prioriteit voor overneming van het bedrijf door een 
13 
jongere, ook door andere Lid-Staten zou worden gevolgd, bij voorbeeld via toekenning van een 
hogere premie aan de landbouwer die zijn bedrijf verkoopt aan een jongere die zich vestigt of 
door te bepalen dat een gedeelte van de vrijgemaakte grond wordt bestemd voor jonge 
landbouwers. De Commissie staat open voor ideeën over de versterking van het verband tussen 
vervroegde uittreding en vestiging. 
1.4. Gemeenschappelijke marktordeningen 
Doordat nationaaal te beheren reserves van produktierechten zijn ingevoerd, hebben de Lid-Staten 
dergelijke rechten kunnen toekennen aan bepaalde categorieën met prioriteit, waaronder de jonge 
landbouwers. De ervaring leert echter dat er grote verschillen zijn in de herverdeling van de 
produktierechten via de nationale reserve. Behalve aan factoren die van invloed zijn op vraag naar 
en aanbod van produktierechten, zijn die verschillen ook toe te schrijven aan uiteenlopende 
standpunten van de Lid-Staten. Sommige Lid-Staten proberen de herverdeling van de 
produktierechten te beïnvloeden, andere geven de voorkeur aan de werking van de markt, ook al 
om de administratiekosten laag te houden. 
Wanneer men, zoals de Commissie, van oordeel is dat de Unie belang heeft bij een dynamische 
landbouw en daarom een permanente instroom in de sector van nieuwe hoog opgeleide 
landbouwers dient te vergemakkelijken, moeten alle mogelijkheden worden nagegaan om dit doel 
te bereiken. 
De eerste vraag is hoe permanent speciale produktierechten voor jonge landbouwers beschikbaar 
zouden kunnen komen. Het spreekt vanzelf dat zo'n maatregel niet mag leiden tot overschrijding 
van de rechten waarvoor nu in het kader van het GLB de prijzen worden gegarandeerd. Aangezien 
de Commissie een coherent beleid inzake marktordening en begroting dient te voeren, dient zij 
iedere aanpak af te wijzen die zal inhouden dat, boven de bestaande grenzen, nieuwe 
produktierechten worden vastgesteld. 
Om, binnen de huidige gegarandeerde hoeveelheden, zoveel mogelijk rechten beschikbaar te 
maken voor jonge landbouwers, zouden bijvoorbeeld striktere voorschriften kunnen worden 
vastgesteld voor de cessie van produktierechten door verkoop, verpachting of overdracht, met 
name wanneer de houder ervan ze niet volledig benut. Beëindiging van de landbouwactiviteit en 
opkoopprogramma's zouden ook produktierechten voor de reserve kunnen opleveren, terwijl ook 
gedacht zou kunnen worden aan een lineaire verlaging van de produktierechten van de 
gevestigde landbouwers. Via een combinatie van de verschillende maatregelen zou dus een reserve 
kunnen worden gevormd en in stand worden gehouden die groot genoeg is om te voorzien in de 
behoeften van de jonge landbouwers, zonder dat zulks te veel ten koste zou gaan van de 
verwachtingen van andere groepen met prioriteit. 
De definitie van de verschillende groepen met prioriteit is nu namelijk de bevoegdheid van de 
Lid-Staten, die besluiten op grond van objectieve criteria. De ervaring leert dat de Lid-Staten bij 
de toewijzing van de rechten uit de nationale reserve aarzelen om voorrang te geven aan de jonge 
landbouwers, waarbij zij dan aanvoeren dat andere landbouwers (b.v. diegenen die een 
ontwikkelingsplan hebben ingediend, de kleine landbouwers, de landbouwers in de 
probleemgebieden) evenveel aandacht verdienen. Dit bewijst dat een evenwichtige oplossing moet 
worden gevonden die weliswaar gunstiger is voor de jonge landbouwers, maar tegelijk waarborgt 
dat de andere groepen met voorrang zich niet uitgesloten voelen. Dit is een moeilijke keuze, maar 
er moet een keuze worden gemaakt. 
Rekening houdende met al deze aspecten zou het, volgens de Commissie, mogelijk moeten zijn 
de jonge landbouwers in staat te stellen hun beroep te beginnen in een situatie van economische 
stabiliteit en financiële zekerheid. De gevestigde producenten hebben daarbij een taak, want zij 
zijn het die het meest profiteren van de stabiele prijzen en de directe aan de beperking van het 
aanbod gekoppelde steun. In de praktijk zou deze aanpak inhouden dat de Lid-Staten zorgen voor 
14 
de permanente beschikbaarheid van een voldoende hoeveelheid produktierechten, waarvan de 
omvang is bepaald op grond van het aantal landbouwers in de verschillende groepen met voorrang 
en de voor een economisch levensvatbaar bedrijf vereiste minimale omvang van de produktie. Dit 
Fonds met produktierechten zou moeten worden gevormd uit de bestaande reserves. Van de totale 
hoeveelheid te verdelen rechten zou een bepaald minimum moeten worden gereserveerd voor 
jonge landbouwers met absolute prioriteit. 
Sommige Lid-Staten zijn wellicht weinig geneigd om de nodige administratieve ondersteuning 
beschikbaar te stellen voor een dergelijk systeem van herverdeling van produktierechten. Hun 
standpunt kan beïnvloed zijn door factoren zoals een gunstige situatie wat betreft de 
leeftijdsopbouw van de agrarische beroepsbevolking en de toegangsmogelijkheden tot de 
landbouw in de verschillende sectoren. Ook zouden zij kunnen stellen dat een actieve markt met 
produktierechten tegen een redelijke prijs de nieuwe landbouwers en de andere groepen 
landbouwers met problemen voldoende mogelijkheden verschaft. 
De Commissie betwijfelt ten zeerste dat de problemen van de groepen met voorrang, waaronder 
de jonge landbouwers, zonder volledige toepassing van het voorgestelde systeem tot tevredenheid 
kunnen worden aangepakt. Als echter wordt aangetoond dat in bepaalde sectoren de lasten van 
een dergelijke aanpak aanzienlijk hoger zouden zijn dan de te verwachten voordelen en dat de 
doelstellingen via andere maatregelen, bijvoorbeeld overeenkomsten van het bedrijfsleven, kunnen 
worden bereikt, sluit de Commissie niet uit dat zij dergelijke mogelijkheden in overweging zal 
nemen. Er zij aan herinnerd dat de communautaire wetgeving reeds voorziet in steun voor 
organisaties voor het bedrijfsleven en dat die zou kunnen worden gebruikt voor de 
totstandbrenging van de administratie voor initiatieven op dit vlak. 
2. NATIONALE MAATREGELEN 
2.1. Successierechten 
Er zij op gewezen dat sommige overheidsbesluiten die van aanzienlijke betekenis zijn voor de 
vestiging van jonge landbouwers uitsluitend tot de bevoegdheid van de Lid-Staten behoren. Uit 
een overzicht van de moeilijkheden van jongeren die zich als landbouwer vestigen, blijkt dat 
kleine en middelgrote bedrijven bij het erven van het bedrijf dezelfde problemen tegenkomen : 
successierechten, belastingdruk, kredietproblemen1. Uit de analyse van deze problemen en de 
economische consequenties ervan blijkt dat het nuttig zou zijn dat de Lid-Staten bepaalde aspecten 
van hun beleid coördineren en de mogelijkheid nagaan om fiscale en wettelijke maatregelen te 
nemen om de overdracht van de bedrijven, en met name de landbouwbedrijven, te 
vergemakkelijken. 
Wat de erfenisregeling betreft, zijn de wetgeving en de methodiek in de families een afspiegeling 
van uiteenlopende opvattingen over het landbouwbedrijf, waarbij dan anderzijds die opvattingen 
door de gevolgde praktijk weer worden versterkt. In sommige Lid-Staten wordt het bedrijf als 
familiegoed gezien en wordt het bedrijfin gelijke delen onder de erfgenamen verdeeld, wat leidt 
tot versnippering van het grondbezit. In andere Lid-Staten is het erfrecht een afspiegeling van het 
beginsel dat het landbouwbedrijf behouden moet blijven en in sommige gevallen wordt dat 
gecombineerd met bescherming van de mede-erfgenamen. 
De Commissie beveelt de Lid-Staten aan om in het kader van hun bevoegdheden eventuele 
oplossingen voor de moeilijkheden van de jongeren bij de erfopvolging te onderzoeken. In het 
geval van compenserende betalingen aan de andere erfgenamen zou het bijvoorbeeld wenselijk 
zijn dat de betrokken betalingen over een aantal jaren gespreid kunnen worden, zodat het bedrijf 
Overdracht van kleine en middlegrote onderneminghen (mkb) was het onderwerp van een 
aanbeveling van de Commissie van 7 december 1994, PB nr. L 385 van 31.12.94, blz 14 e.v. 
15 
kan worden voortgezet en over financiën kan blijven beschikken, of wordt voorkomen dat de 
betrokkene afziet van overname van het bedrijf. 
2.2. Belastingdruk 
De belastingdruk bij de overdracht van een bedrijf (of bij de vestigingssteun) blijft een van de 
grootste moeilijkheden voor de jongeren. De belastingregelingen voor overdracht verschillen niet 
alleen aanzienlijk van Lid-Staat tot Lid-Staat (in sommige gevallen bestaat er een aparte regeling 
voor de landbouwsector), maar ook volgens de wijze van overdracht (erfenis of overdracht bij 
leven, b.v. verkoop en schenking). Daarom moet de Lid-Staten aanbevolen worden om in het 
kader van hun economisch beleid te onderzoeken of vrijstelling van belasting of een lager 
belastingtarief kan worden toegepast bij overdracht van landbouwbedrijven. Voorwaarde voor de 
toepassing van die speciale bepalingen zou kunnen zijn dat de overnemer van het bedrijf een 
verbintenis zou moeten aangaan om dat bedrijf gedurende een bepaalde periode voort te zetten. 
Als een groter aantal bedrijven blijft voortbestaan gaat minder economische activiteit en 
werkgelegenheid verloren en blijft een bron van belasting en sociale bijdragen behouden. 
Bovendien zouden de Lid-Staten voor maatregelen met het oog op een doeltreffende voorbereiding 
van de overdracht van een bedrijf, zoals de vorming van een maatschap, fusie, splitsing, ruil van 
aandelen, enz., het beginsel van fiscale neutraliteit kunnen erkennen. 
2.3. Pâ£hî 
De betekenis van de pachtwetgeving voor de bedrijfsvestiging, met name de "familiepacht" als 
vorm van geleidelijke overdracht van de bedrijven, verdient grotere aandacht bij de Lid-Staten. 
De pachtwetgeving verschilt aanzienlijk van Lid-Staat tot Lid-Staat; soepele, zowel als strikte 
pachtwetgeving hebben beide voor- en nadelen. Bij een soepele pachtwetgeving heeft de pachter 
minder bescherming, maar vindt hij gemakkelijker pachtgrond, terwijl in het omgekeerde geval 
de eigenaar minder geneigd is om zijn grond beschikbaar te stellen aan jonge landbouwers. 
2.4. Voorbereiding van de overdracht : nieuwe vormen van partnerschap ouder/kind (of andere 
QPVPlger) 
De Commissie beveelt de Lid-Staten aan om na te gaan of het dienstig is om in hun wetgeving 
juridische bepalingen op te nemen over samenwerkingsvormen tussen een ouder en een kind (of 
een andere persoon). Op die manier zou de landbouwer het overnemende kind bij het beheer van 
het bedrijf kunnen betrekkken en zou laatstbedoelde ervaring kunnen opdoen alvorens de leiding 
alleen over te nemen. Als een samenwerkingsvorm wordt toegepast op bedrijven van toereikende 
economische omvang, kan de jongere adequaat worden beloond en kan vooral de eigendom van 
het bedrijf geleidelijk worden overgedragen, zodat de jongere zich zonder onoverkomelijke 
financiële problemen kan vestigen. Een samenwerkingsverband maakt een geleidelijke overdracht 
van het door de ouders bijeengebrachte bedrijfskapitaal mogelijk, waarbij de kosten daarvan over 
beide partijen verdeeld kunnen worden. 
2.5. Pedrijfsyerzorgingsq'içnsteq 
De Lid-Staten kunnen maatregelen treffen voor andere problemen waarmee de jonge landbouwer 
na zijn vestiging te maken zal krijgen. Voor de jongere generaties is vervanging bij afwezigheid 
een factor die meespeelt bij de keuze van het beroep. 
De Lid-Staten zouden de uitbreiding van bedrijfsverzorgingsdiensten, die nu een zekere groei te 
zien geven, verder moeten stimuleren. Eén van de mogelijkheden daarvoor, waarvoor ook steun 
wordt verleend op grond van communautaire wetgeving, is subsidie voor de oprichting van 
dergelijke diensten. Een andere manier om voor bedrijfsvervangers te zorgen, is de mogelijkheid 
voor flexibiliteit in de arbeidscontracten, met name wat betreft de meest voorkomende 
16 
contractvormen : deeltijdwerk, oproepcontracten of seizoencontracten, "ruilen van werk" zonder 
winstoogmerk, wettelijke formules voor indienstneming van één werknemer door meerdere 
landbouwers gezamenlijk. 
2.6. Vestiging van Jongeren uit niet-agrarische milieus 
Om ervoor te zorgen dat er in alle regio's voldoende kandidaten zijn om de bedrijven over te 
nemen, is het wenselijk dat het beroep van landbouwer ook toegankelijk wordt voor jongeren uit 
andere milieus. Het is een feit dat jonge landbouwers uit niet-agrarische milieus een moeilijker 
start hebben : om zich op een bedrijf van eenzelfde omvang te vestigen, moet een jongere die niet 
zijn ouders op het bedrijf opvolgt op het ogenblik van de vestiging en in de jaren daarna veel 
meer investeren dan een kind uit een landbouwersgezin. Toch lijken studies van geringe omvang 
erop te wijzen dat de betrokkenen er uiteindelijk in slagen om hun bedrijf te vergroten en dezelfde 
kansen op succes hebben. 
In Frankrijk wordt met succes geëxperimenteerd met contacten tussen bejaarde landbouwers 
zonder opvolger en jongeren uit niet-agrarische milieus. Men gebruikt daarbij lijsten per 
departement om ontmoetingen tussen bedrijfshoofden en jonge kandidaten voor 
bed rijfsoverneming te stimuleren. Aangezien de kans op slagen sterk afhankelijk is van de 
economische situatie in de betrokken regio's, is het noodzakelijk dat de initiatieven coherent zijn 
met het beoogde doel, namelijk de totstandkoming van economisch levensvatbare bedrijven. 
3. VERBETERING VAN DE INFORMATIE 
Tenslotte is het ook wenselijk dat de voorlichting over en het imago van de landbouwer bij de 
jongeren wordt verbeterd. In een aantal regio's van de Unie worden "lijsten van over te nemen 
bedrijven" opgesteld of andere maatregelen genomen om contacten tussen verkopers en 
overnemers te verbeteren en om de jongeren bij te staan via adequate informatie, met name over 
steunmaatregelen van de nationale overheid en van de Gemeenschap. De Commissie is bereid de 
mogelijkheden voor deelneming aan dergelijke initiatieven te onderzoeken. 
Met betrekking tot de wetgeving in de verschillende Lid-Staten op het gebied van overdracht van 
bedrijven en vestiging van jongeren bestaat er een tekort aan wederzijdse informatie over de 
verschillende methodes die zijn gevolgd om sommige identieke problemen aan te pakken. De 
Commissie is dan ook bereid om informatie op die terreinen te coördineren en om aan de beste 
oplossing die in de wetgeving van de Lid-Staten is aangetroffen meer bekendheid te geven via 
de organisatie van studiebijeenkomsten waarin op het niveau van de Gemeenschap de daarmee 
bereikte resultaten worden besproken. 
17 

ISSN 0254-1513 
COM(96) 398 def. 
DOCUMENTEN 
NL 03 04 
Catalogusnummer : CB-CO-96-393-NL-C 
ISBN 01-78-07636-8 
Bureau voor officiële publikaties der Europese Gemeenschappen 
L-2985 Luxemburg 
•i.v