Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over zorgen voor fatsoenlijk werk voor jongeren en de inclusie van NEET’s via adequate nationale herstelplannen

(initiatiefadvies)

(2022/C 152/05)

Rapporteur: Nicoletta MERLO

Besluit van de voltallige vergadering 25.3.2021 Rechtsgrondslag Artikel 32, lid 2, van het reglement van orde Initiatiefadvies Bevoegde afdeling Werkgelegenheid, Sociale Zaken en Burgerschap Goedkeuring door de afdeling 24.11.2021 Goedkeuring door de voltallige vergadering 8.12.2021 Zitting nr. 565 Stemuitslag (voor/tegen/onthoudingen) 152/13/48

1. Conclusies en aanbevelingen

1.1. Het EESC beschouwt de nationale herstel- en veerkrachtplannen als een unieke kans om de aanzet te geven tot veranderingen en om investeringen in duurzame groei en hoogwaardige werkgelegenheid aan te trekken. Daarbij moet gebruik worden gemaakt van inclusieve governance, waarbij dialoog, openheid en transparantie vereist zijn.

1.2. Het Comité betreurt dat er in sommige lidstaten bij de voorbereiding van de nationale herstel- en veerkrachtplannen geen sprake was van inhoudelijk en gericht overleg met de sociale partners en de belanghebbenden. Het EESC dringt er bij de Commissie op aan maatregelen te nemen om ervoor te zorgen dat de sociale partners, het maatschappelijk middenveld en jongerenorganisaties op gestructureerde en zinvolle wijze worden betrokken bij de uitvoering en monitoring van de nationale herstel- en veerkrachtplannen. Het beschermen en versterken van de sociale dialoog op nationaal niveau is van cruciaal belang om te waarborgen dat overheidsmiddelen goed worden besteed aan een inclusief herstel.

1.3. Het EESC stelt voor om goede praktijken systematisch te evalueren en te verzamelen op nationaal niveau, waar overleg met de sociale partners en jongerenorganisaties, via speciale comités en de sociale dialoog, uitstekende resultaten heeft opgeleverd in de vorm van op jongeren gericht beleid en maatregelen voor het scheppen van hoogwaardige banen en loopbaanperspectieven voor hen.

1.4. Het Comité verzoekt de lidstaten om vanaf een vroeg onderwijsstadium te zorgen voor kwalitatief hoogwaardige en inclusieve begeleiding en adviesverlening voor alle jongeren, en met name jongeren met een handicap, teneinde jongeren meer informatie te verschaffen over hun latere onderwijs- en loopbaanmogelijkheden in het kader van de groene en digitale transitie van de arbeidsmarkt.

1.5. Het EESC is ingenomen met de maatregelen om de rol en het profiel van beroepsonderwijs en -opleiding als hefboom voor innovatieve praktijken, STEM-vaardigheden, een leven lang leren en doeltreffende arbeidsbemiddeling te bevorderen en te populariseren, aangezien deze van cruciaal belang zijn om de bestaande vaardigheidskloof te dichten. Het is ook belangrijk om de evaluatie van vaardigheden te verbeteren, zodat proactief kan worden vastgesteld welke vaardigheden op de toekomstige arbeidsmarkten nodig zullen zijn. Er moeten passende regelingen worden getroffen om ervoor te zorgen dat beroepsonderwijs en -opleiding ook toegankelijk zijn voor mensen met een handicap, uitgaande van de erkenning van individuele capaciteiten; alle burgers moeten de kans krijgen beroepsvaardigheden te verwerven die nuttig zijn voor hun persoonlijke ontwikkeling, en waarmee tegelijk wordt ingespeeld op de specifieke behoeften van bedrijven, zodat vacatures voor geschoolde arbeidskrachten kunnen worden ingevuld.

1.6. Het EESC pleit ervoor om voor bepaalde doelgroepen, met name NEET’s, steun op maat in te voeren. Deze steun zou het mogelijk moeten maken om alle kwesties die indirect van belang zijn voor de integratie op de arbeidsmarkt, zoals woonruimte, vervoer en gezondheid, op een holistische manier aan te pakken.

1.7. Het EESC acht het van prioritair belang dat de doeltreffendheid en toereikendheid van de openbare diensten voor arbeidsvoorziening, die een cruciale rol vervullen in een actief arbeidsmarktbeleid, worden gewaarborgd door middel van gerichte investeringen en waar nodig hervormingen, zodat deze alle mensen, met name de meest kwetsbaren en degenen die het verst van de arbeidsmarkt af staan, kunnen ondersteunen bij hun zoektocht naar werk of bij hun heroriëntatie.

1.8. Het EESC betreurt dat het potentieel van de jongerengarantie als belangrijkste beleidsinstrument om de stijgende jeugdwerkloosheid te bestrijden, niet ten volle wordt benut. Het EESC verzoekt de lidstaten hun inspanningen op te voeren om de versterkte jongerengarantie uit te voeren, inclusief kwaliteitsopleiding ter bevordering van de integratie op de arbeidsmarkt, en dringt er bij de Europese Commissie op aan een overzicht te geven van de stappen die zijn ondernomen om de aanbevelingen van de Raad over de versterkte jongerengarantie op nationaal niveau uit te voeren en te zorgen voor doeltreffende synergieën met de nationale herstel- en veerkrachtplannen.

1.9. Het EESC is ingenomen met de bepalingen in de nationale herstel- en veerkrachtplannen voor hoogwaardige opleidingen, met inbegrip van leerlingplaatsen of stages, aangezien deze een doeltreffend instrument zijn om het aantal voortijdige schoolverlaters terug te dringen en kunnen zorgen voor een betere integratie van jongeren (en anderen) op de arbeidsmarkt. Ook roept het de lidstaten op de Aanbeveling van de Raad voor een Europees kader voor hoogwaardige en doeltreffende leerlingplaatsen ten uitvoer te leggen ( 1 ) . Wel moet een verbod worden uitgevaardigd op onbetaalde stages. Bij de komende herziening van de Aanbeveling van de Raad inzake een kwaliteitskader voor stages moet erop worden toegezien dat alle stagiairs een fatsoenlijk beloning krijgen. Ook zou het EESC graag zien dat een Europees kader voor hoogwaardige stages wordt ontwikkeld, teneinde de educatieve waarde van dit soort leerervaringen te waarborgen.

1.10. Het EESC dringt er bij de lidstaten op aan de herstelfondsen aan te wenden voor investeringen in het scheppen van hoogwaardige banen en het bijscholen van jongeren waar nodig, met speciale aandacht voor arbeidsovereenkomsten voor onbepaalde tijd en fatsoenlijke arbeidsvoorwaarden die het risico op arbeidsonzekerheid beperken. Bovendien wijst het EESC op de noodzaak om de kloof op het gebied van sociale zekerheid te dichten; het roept de lidstaten op de Aanbeveling van de Raad met betrekking tot de toegang tot sociale bescherming naar behoren ten uitvoer te leggen ( 2 ) en een moderne regeling voor alle vormen van werk in te voeren waarmee een fatsoenlijk inkomen voor toekomstige gepensioneerden kan worden gewaarborgd, en dan met name het inkomen van degenen wier loopbaan onderbroken is of zal worden.

1.11. Aangezien het niet de bedoeling is arbeidsonzekerheid te subsidiëren, acht het EESC het van essentieel belang dat aanwervingssubsidies afhankelijk worden gemaakt van arbeidsovereenkomsten van onbepaalde duur of stabilisatieprogramma’s. Daarnaast kunnen aanwervingsstimulansen helpen om “kansarme” werkzoekenden werkgelegenheidskansen te bieden en een nieuwe baan te vinden voor ontslagen werknemers en het hen gemakkelijker te maken om over te stappen naar een nieuwe sector of een nieuw beroep.

1.12. Het EESC is van mening dat bijzondere aandacht moet worden besteed aan de problematiek van de geestelijke gezondheid en psychosociale stoornissen, met name bij jongeren, door het stigma rond geestelijke gezondheidsproblemen te verminderen via preventie en bewustmaking, te beginnen op scholen, en later ook in het bedrijfsleven, en door te zorgen voor voldoende financiële middelen voor dienstverleners en ondersteunende diensten op dit gebied.

1.13. Het EESC wijst erop dat de hardnekkige ongelijkheid tussen mannen en vrouwen in het arbeidsbestel de kwetsbaarheid van jonge vrouwen voor de economische gevolgen van COVID-19 vergroot. Het Comité is ingenomen met de maatregelen die sommige lidstaten hebben genomen om het ondernemerschap van vrouwen te bevorderen, bijvoorbeeld door te investeren in een adequate sociale infrastructuur en door de kinderopvangstelsels te hervormen, met name wat onderwijs en opvang voor jonge kinderen betreft, en zou graag zien dat deze goede praktijken in de hele EU worden veralgemeend.

2. Achtergrond

2.1. De COVID-19-pandemie had en heeft nog steeds een enorme impact op onze samenlevingen en economieën. De Europese Unie heeft belangrijke stappen gezet richting het herstel: voor het eerst hebben de lidstaten gekozen voor Europese solidariteit en convergentie in plaats van voor bezuinigingen om de crisis te bestrijden.

2.2. In het kader van de herstel- en veerkrachtfaciliteit (hierna “de faciliteit”) — het grootste onderdeel van NextGenerationEU — is 672,5 miljard EUR aan leningen en subsidies beschikbaar waarmee nationale hervormingen en investeringen kunnen worden ondersteund. Dit ongekende bedrag is erop gericht de economische en sociale gevolgen van de COVID-19-pandemie te helpen verlichten en de Europese economieën en samenlevingen duurzamer en veerkrachtiger te maken en beter voor te bereiden op de uitdagingen en mogelijkheden van de groene en de digitale transitie.

2.3. Volgens de overeenkomst moet ten minste 37 % van de uitgaven in de nationale herstel- en veerkrachtplannen worden toegewezen aan de ondersteuning van klimaatdoelstellingen, en 20 % aan de ondersteuning van de digitale transitie. Voorts moeten alle investeringen en hervormingen in overeenstemming zijn met het beginsel “geen ernstige afbreuk doen”, zodat het milieu er niet significant door wordt geschaad. Bovendien moeten de nationale herstel- en veerkrachtplannen ertoe bijdragen dat de relevante uitdagingen die in de landspecifieke aanbevelingen in het kader van het Europees Semester zijn vastgesteld, doeltreffend worden aangepakt; er zijn in dit verband echter geen minimumdrempels vastgesteld, noch procedures voor het toezicht op de uitgaven voor diverse prioritaire gebieden, waaronder jongeren.

2.4. Een zinvolle en tijdige betrokkenheid van de sociale partners bij het Europees Semester op verschillende niveaus en op alle beleidsterreinen die direct of indirect van invloed zijn op de werkgelegenheid en de arbeidsmarkten, is van cruciaal belang om de betrokkenheid bij de beleidsontwikkeling te verbeteren, met inbegrip van maatregelen in het kader van de nationale herstel- en veerkrachtplannen. De sociale dialoog is de drijvende kracht achter een succesvolle en eerlijke beleidsvorming indien daarmee, waar nodig, doeltreffende oplossingen kunnen worden aangedragen en de lopende beleidswijzigingen en hervormingen in de collectieve onderhandelingen kunnen worden weerspiegeld.

2.5. De faciliteit vormt een aanvulling op andere op jongeren gerichte activiteiten ( 3 ) en sluit nauw aan bij de prioriteiten van de Commissie voor 2019-2024, waarin duidelijk wordt gesteld dat de EU moet zorgen voor een aantrekkelijk investeringsklimaat en voor groei die hoogwaardige banen oplevert, met name voor jongeren en in kleine bedrijven ( 4 ) . Het nieuwe programma ALMA ( 5 ) (Aim, Learn, Master, Achieve) van de Europese Commissie, een nieuwe regeling voor arbeidsbemiddeling voor NEET’s naar het voorbeeld van Erasmus, waarmee jonge Europeanen in andere lidstaten gedurende een beperkte periode werkervaring kunnen opdoen, kan positieve resultaten opleveren als de hand wordt gehouden aan kwaliteitsnormen; daarbij valt te denken aan sociale bescherming, begeleiding, toezicht, en een fatsoenlijk loon voor de deelnemers.

2.6. Op 22 januari heeft de Europese Commissie de nieuwe richtsnoeren gepubliceerd die de EU-lidstaten moeten volgen bij het opstellen van hun nationale herstel- en veerkrachtplannen, willen zij toegang krijgen tot het zogenaamde herstelfonds. In deze richtsnoeren komt naar voren dat overheidsbeleid ten behoeve van jongeren niet langer slechts een “horizontale” doelstelling van de plannen is, d.w.z. een aspect dat in aanmerking moet worden genomen bij de verwezenlijking van andere hoofddoelstellingen, maar een absolute vereiste en prioriteit van NextGenerationEU is geworden en als een volwaardige pijler in de plannen moet worden opgenomen en niet alleen als een horizontale prioriteit.

2.7. De EU-landen zouden op 30 april 2021 hun nationale herstel- en veerkrachtplannen officieel moeten hebben ingediend. De Commissie heeft echter de termijn verlengd en ermee ingestemd dat de landen hun plannen tot medio 2022 kunnen indienen. Op 15 oktober 2021 waren 26 plannen ingediend.

2.8. De faciliteit biedt de lidstaten een unieke kans, niet alleen om de volksgezondheidscrisis aan te pakken, maar ook om de dubbele transitie naar een digitale en koolstofarme economie voort te zetten, een sterke sociale welvaart te creëren en de cohesie te bevorderen. Zij heeft een reëel potentieel om voor jonge werknemers tastbare veranderingen teweeg te brengen en te voorkomen dat zij een “verloren” generatie worden zonder eerlijke kansen in het toekomstige Europa. Het is echter essentieel om op nationaal en Europees niveau een inclusieve governance tot stand te brengen, waarin de sociale dialoog en de betrokkenheid van het maatschappelijk middenveld een sterke en constructieve invloed hebben.

2.9. Door de COVID-19-crisis zijn de ongelijkheden verder toegenomen en worden werknemers, vooral jonge werknemers, nog meer benadeeld. Op basis van een analyse van de generatiemaatregelen in de door sommige lidstaten ingediende nationale herstel- en veerkrachtplannen, waarbij goede praktijken en zwakke punten in kaart worden gebracht, wil het EESC met de aanbevelingen in dit initiatiefadvies aangeven hoe fatsoenlijke arbeidsomstandigheden voor jongeren kunnen worden gewaarborgd en hoe ervoor kan worden gezorgd dat jongeren die geen werk hebben en geen onderwijs of opleiding volgen (NEET’s) bij de uit te voeren projecten worden betrokken.

3. Algemene opmerkingen

3.1. De Europese jongeren behoren tot degenen die het zwaarst onder de pandemie hebben geleden: scholen, universiteiten en ontmoetingsplaatsen werden gesloten, zodat jonge mensen het zonder onderwijs, cultuur en contacten moesten stellen; een op de zes jongeren verloor zijn baan als gevolg van de economische gevolgen van COVID-19 ( 6 ) ; in augustus 2021 bedroeg de jeugdwerkloosheid in de EU 16,5 % ( 7 ) ; in een aantal landen zijn de jongeren bijzonder hard getroffen en zijn de werkloosheidscijfers omhooggeschoten — om er een paar te noemen: Spanje (40,5 %), Italië (29,7 %), Bulgarije (18,3 %) en Frankrijk (19,6 %). Bovendien wordt in de officiële gegevens een percentage werkloze jongeren over het hoofd gezien omdat zij geen werkloosheidsuitkering aanvragen of zich niet inschrijven bij een uitzendbureau en in plaats daarvan hun brood verdienen als schijnzelfstandigen, via platformwerk of in de schaduweconomie. Daarom kan worden aangenomen dat de werkelijke cijfers nog slechter zouden kunnen zijn dan die van Eurostat.

3.2. Bovendien heeft de COVID-19-crisis de situatie van de NEET’s verder verslechterd. Het aantal NEET’s in Europa, met name in landen als Italië, Griekenland, Bulgarije en Roemenië, is kritiek en neemt opnieuw toe als gevolg van voortijdig schoolverlaten, een gebrek aan passende begeleiding, banenverlies en een gebrek aan arbeidskansen. Deze categorie kwetsbare jongeren loopt een groter risico om gemarginaliseerd te worden, in armoede te vervallen en permanent van de arbeidsmarkt te worden uitgesloten.

3.3. NEET is een brede categorie die bestaat uit een heterogene populatie, met inbegrip van werklozen, voortijdige schoolverlaters, al die ontmoedigde afgestudeerden die nog steeds geen baan hebben gevonden en andere jongeren die om uiteenlopende redenen inactief zijn. Werklozen vormen slechts een subgroep van de bredere categorie van NEET en de overlapping tussen de groep werklozen en de NEET-groep varieert in de tijd en per land ( 8 )

3.4. Als het aantal NEET’s hoog ligt betekent dat een groot verlies voor onze economieën en samenlevingen. De gevoelens van ontgoocheling of uitsluiting van deze mensen vormen bovendien een ernstig politiek risico voor de stabiliteit van onze democratische samenlevingen. Dat het onderwijs en de sociale stelsels blijkbaar niet in staat zijn om het aantal NEET’s terug te dringen of te voorkomen dat jongeren in een dergelijke situatie terechtkomen, maakt duidelijk dat een breed gedragen efficiënt beleid ter bevordering van gelijke kansen in heel Europa ontbreekt.

3.5. Deze crisis treft vooral werknemers met atypische en andere arbeidsovereenkomsten ( 9 ) (tijdelijk werk, werk op basis van een vouchersysteem, platformwerk, oproepkrachten, werk in de deeleconomie enz.) ( 10 ) en helaas zijn het vooral jongeren die in dit soort banen terechtkomen. Dergelijke banen worden soms slecht betaald en kennen onregelmatige werktijden, geringe baanzekerheid en weinig tot geen sociale bescherming (betaald verlof, pensioen, ziekteverlof enz.). Werknemers met atypische arbeidsovereenkomsten komen vaak niet in aanmerking voor werkloosheidsuitkeringen of de door de regeringen ingevoerde regelingen voor werktijdverkorting ( 11 ) . Dit soort werk is vooral te vinden in sectoren en bedrijfstakken die bijzonder getroffen zijn door de COVID-19-pandemie, zoals de toeristische sector, de groot- en kleinhandel, de accommodatiesector en de levensmiddelensector ( 12 ) . Anderzijds kunnen nieuwe vormen van werk ook een kans zijn voor jongeren die op het platteland of in afgelegen gebieden wonen, of voor jongeren met een handicap, studenten en jonge ouders; fatsoenlijke lonen en sociale zekerheid zijn daarom onontbeerlijk.

3.6. Indirecte factoren die mensen verhinderen een baan te vinden en die verband houden met mobiliteit, digitale geletterdheid, gezondheid en onzekere levensomstandigheden, waaronder een gebrek aan huisvesting of sociale zekerheid, moeten in kaart worden gebracht en in aanmerking worden genomen in de nationale herstel- en veerkrachtplannen. De lidstaten zouden deze belemmeringen voor de integratie van jongeren op de arbeidsmarkt kunnen monitoren, zowel in kwalitatief als kwantitatief opzicht, en specifieke voorstellen kunnen doen voor oplossingen in het kader van hun nationale herstel- en veerkrachtplannen.

4. Bijzondere opmerkingen

4.1. Het herstel na COVID-19 moet worden gezien als een kans. Zowel de economie als de arbeidsmarkt zijn grondig door elkaar geschud.

4.2. De nationale herstel- en veerkrachtplannen bieden een unieke kans om veranderingen teweeg te brengen en te ondersteunen. Deze kans moet worden aangegrepen met inclusieve governance, waarbij dialoog, openheid en transparantie vereist zijn. De lokale autoriteiten, de sociale partners en het maatschappelijk middenveld, inclusief jongerenorganisaties, moeten worden betrokken bij de maatregelen die in het kader van de nationale herstel- en veerkrachtplannen worden gefinancierd, teneinde een participatief bestuur tot stand te brengen waarmee consensus, steun en een gevoel van rechtvaardigheid met betrekking tot de nationale herstel- en veerkrachtplannen kunnen worden bewerkstelligd.

4.3. Het EESC is van mening dat permanent overleg met de sociale partners, het maatschappelijk middenveld en jongerenorganisaties in het bijzonder door de lidstaten gewaarborgd zou moeten zijn bij het vaststellen, uitvoeren en monitoren van maatregelen die zijn toegesneden op jonge werknemers en NEET’s. Op die manier kan namelijk vanuit het perspectief van de jongere generatie worden beoordeeld of en in hoeverre beleidsmaatregelen geschikt zijn met het oog op hun onderwijs- en loopbaanvooruitzichten en de toegang tot de arbeidsmarkt kunnen vergemakkelijken.

4.4. Het EESC is ingenomen met de initiatieven die de lidstaten tot nu toe hebben genomen om de generatie-effecten van overheidsbeleid te beoordelen: in Oostenrijk via de “Jugendcheck” ( 13 ) , een wet die sinds 2013 van kracht is en op grond waarvan moet worden beoordeeld welke gevolgen alle nieuwe wet- en regelgevingsvoorstellen kunnen hebben voor kinderen en jongeren, onder meer door de betrokkenheid van de Nationale Jeugdraad, en in Italië via COVIGE ( 14 ) , een comité dat onlangs is opgericht door het ministerie van Jeugdzaken en dat bestaat uit leidinggevenden en vertegenwoordigers van de overheid, hoogleraren en deskundigen op het gebied van jeugdbeleid, met inbegrip van de Nationale Jeugdraad, en dat tot doel heeft de generatie-effecten van al het overheidsbeleid ex ante en ex post te beoordelen aan de hand van specifieke indicatoren en modellen, alsmede door een vergelijking met de beste praktijken van andere EU-landen.

4.5. Het EESC beveelt alle lidstaten aan soortgelijke maatregelen te nemen of reeds goedgekeurde beleid doeltreffend en vanuit generatieperspectief te monitoren, en er daarbij voor te zorgen dat jongeren op de juiste wijze bij het overleg worden betrokken.

4.6. Onderzoek ( 15 ) van Cedefop voorspelt dat tegen 2022 bijna 7 miljoen banen in de EU verloren zullen gaan of er niet zullen komen als gevolg van de COVID-19-pandemie, terwijl sommige sectoren ( 16 ) , zoals gezondheid, wetenschap en innovatie, informatietechnologie en digitale communicatie, juist een aanzienlijke groei zullen laten zien en er daar heel wat banen zullen kunnen bijkomen. In de sectoren en beroepen die flexibel genoeg zijn om zich aan te passen aan de nieuwe normen van social distancing en telewerk heeft de pandemie voor nieuwe banen gezorgd. Aangezien deze banen waarschijnlijk ook na de pandemie zullen blijven bestaan, verandert daarmee de aard van het werk, waarvoor in het verleden fysieke ruimte vereist was ( 17 )

4.7. Volgens een OESO-rapport ( 18 ) kan de pandemie ook de leerhouding van kinderen en jongeren beïnvloeden. Onderbrekingen in het reguliere onderwijs hebben ertoe geleid dat kinderen minder vooruitgang boeken dan verwacht bij de ontwikkeling van vaardigheden. Op korte termijn zou de pandemie kunnen leiden tot een toename van het aantal voortijdige schoolverlaters, terwijl op middellange en lange termijn een verminderde betrokkenheid ertoe zou kunnen leiden dat de huidige generatie leerlingen er niet in slaagt een positieve leerhouding te ontwikkelen, en dat in een tijd van ingrijpende structurele veranderingen die vereisen dat mensen hun vaardigheden gedurende hun hele leven op peil houden. Daarnaast wordt in het rapport gewezen op de mogelijke oorzaak van ongelijkheid tussen mannen en vrouwen wat onderwijskansen betreft. In het rapport wordt opgeroepen om dringend meer te investeren in een leven lang leren, zodat mensen zich beter kunnen aanpassen en beter bestand zijn tegen externe schokken.

4.8. In een arbeidswereld die snel verandert als gevolg van de globalisering en de gevolgen van de COVID-19-pandemie, is het volgens het EESC van cruciaal belang dat wordt voorkomen dat vaardigheden niet op de vraag aansluiten. Daartoe moeten voldoende middelen worden geïnvesteerd in onderwijs en begeleiding en moeten nauwere banden en een betere overgang tussen het onderwijs en de arbeidswereld worden bevorderd. Dit omvat het bevorderen van instrumenten zoals duaal onderwijs, stages en leercontracten, en het aanmoedigen van programma’s voor een leven lang leren, waarbij alle belangrijke belanghebbenden moeten worden betrokken en voorrang moet worden gegeven aan kwetsbare groepen, met name jongeren, NEET’s en degenen wier banen het meest dreigen te worden omgevormd. Een adequate beleidsrespons zou bestaan in een geïntegreerd pakket maatregelen voor een actief arbeidsmarktbeleid, waarbij het verband wordt gelegd met openbare diensten voor arbeidsvoorziening en opleidingssystemen, om zo een inclusief en duurzaam herstel te bevorderen.

4.9. Alle betrokkenen zijn het erover eens dat loopbaanbegeleiding nog nooit zo belangrijk is geweest, vooral voor jongeren die na de middelbare school waarschijnlijk meteen op zoek gaan naar werk. Het EESC voegt zich bij degenen die pleiten voor forse investeringen in loopbaanbegeleiding ( 19 ) , aangezien is aangetoond dat loopbaanbegeleiding een waardevolle rol kan spelen bij de voorbereiding van studenten op een snel veranderende arbeidsmarkt die wellicht niet aan hun verwachtingen voldoet of waarvoor zij niet de juiste vaardigheden hebben.

4.10. In de nationale herstel- en veerkrachtplannen wordt horizontaal verwezen naar jongeren in het kader van beroepsonderwijs en -opleiding. Hoewel de omvang ervan sterk verschilt per bedrijfstak en regio, heeft de crisis ook de opleidingen en het leren op de werkplek ernstig verstoord, d.w.z. de leerlingplaatsen en stages, die voor jongeren gewoonlijk een belangrijk toegangspunt tot de arbeidsmarkt vormen. Het EESC, dat al lang pleit voor modernisering van beroepsonderwijs en -opleiding, is ingenomen met de nationale inspanningen om te zoeken naar en te werken aan alternatieve oplossingen voor het aanbieden van praktische vaardigheidstrainingen, zoals contracten voor opleidingen op de werkplek en alternerend leren, en het uitbreiden van afstandsonderwijs. Sommige landen hebben ook nieuwe beleidsmaatregelen genomen om ervoor te zorgen dat de stelsels voor technisch en beroepsonderwijs en -opleiding beter bestand zijn tegen toekomstige schokken ( 20 )

4.11. De outreachstrategieën zijn cruciale onderdelen van de herstelplannen die gerichte investeringen in jeugddienstverleners en openbare diensten voor arbeidsvoorziening vereisen. Uit recente bevindingen blijkt dat bijna de helft van de NEET’s niet op de hoogte is van de steunmaatregelen van de overheid die voor hen beschikbaar zijn ( 21 )

4.12. In het kader van de nationale herstel- en veerkrachtplannen moet meer worden geïnvesteerd in jeugddienstverleners en moet horizontale samenwerking tussen jeugddienstverleners en openbare diensten voor arbeidsvoorziening (ODA’s) worden aangemoedigd. Efficiënte ODA’s kunnen helpen bij het ondersteunen van mensen die lastig werk vinden en er mede voor zorgen dat het overstappen naar een nieuwe baan vlot verloopt, maar om de meer kwetsbare NEET’s te bereiken zal moeten worden samengewerkt tussen ODA’s en een verscheidenheid aan lokale actoren, van verenigingen en onderwijsinstellingen tot gespecialiseerde adviseurs die zijn opgeleid voor geestelijke gezondheidskwesties. Hiervoor is een doeltreffende en adequate uitwisseling van informatie en gegevens vereist, en dit betekent dat ODA-medewerkers en -adviseurs meer tijd zullen moeten besteden aan het beheer van deze partnerschappen ( 22 )

4.13. De jongerengarantie, die nu wordt gefinancierd uit het ESF+, en waarbij ten minste 12 % van de middelen moet worden besteed in de lidstaten waar het aantal NEET’s hoger ligt dan het EU-gemiddelde ( 23 ) , blijft het belangrijkste instrument voor de bestrijding van de jeugdwerkloosheid in de EU. De aanbeveling van de Raad over hoe het programma kan worden versterkt, aangenomen in oktober 2020 ( 24 ) , bevat een lijst van maatregelen om de kwaliteit van wat in het kader van het programma wordt aangeboden te waarborgen, het bereik ervan te vergroten en de monitoring van de resultaten aan te scherpen om het programma beter te evalueren. Daarom moeten in de nationale herstel- en veerkrachtplannen de nationale uitvoeringsplannen van de jeugdgarantie worden geïnventariseerd en deze moeten gekoppeld worden aan de nationale herstel- en veerkrachtplannen. Als dat niet gebeurt, zullen kansen worden gemist en maatregelen worden genomen die geen oplossingen voor NEET’s zullen opleveren.

4.14. Het EESC stelt vast dat de laatste actualisering van de nationale uitvoeringsplannen van de jongerengarantie dateert van 2014 en dat tot dusver nog niet alle EU-lidstaten zijn begonnen met het actualiseren van hun nationale strategieën voor jongeren om rekening te houden met de versterkte jongerengarantie ( 25 ) . De lidstaten moeten hun inspanningen opvoeren, de opgedane ervaring integreren en de EU-financiering strategisch inzetten teneinde dit instrument echt doeltreffend en functioneel te maken.

4.15. Er moeten herstelmaatregelen worden uitgewerkt die specifiek gericht zijn op het tegengaan van de jeugdwerkloosheid en onzekere banen voor jongeren ( 26 ) , en met het oog daarop moeten er hoogwaardige banen komen. Daarnaast moet het grote aantal werknemers ( 27 ) die geen adequate socialezekerheidsdekking hebben met dergelijke maatregelen worden beschermd. Bovendien moet er worden nagedacht over specifieke maatregelen voor jonge zelfstandigen teneinde het ondernemerschap bij jongeren en start-ups te ondersteunen en te stimuleren.

4.16. Uit onderzoek ( 28 ) naar de door de EU-lidstaten tijdens de pandemie aangebrachte wijzigingen in de socialebeschermingsstelsels is gebleken dat de meeste lidstaten inkomenssteunmaatregelen voor werknemers, zoals werktijdverkorting, werkloosheidsuitkeringen en vergelijkbare maatregelen, toegankelijker hebben gemaakt, met name door de waarde ervan te verhogen, de voorwaarden om ervoor in aanmerking te komen te versoepelen en de duur ervan te verlengen. Hoewel deze maatregelen niet specifiek op jongeren zijn gericht, zullen jongeren, die vaker werkloos zijn en vaak van sociale bescherming, zoals werkloosheidsuitkeringen, zijn uitgesloten wegens een gebrek aan arbeidsverleden, er wel baat bij hebben.

4.17. Om deze redenen, en rekening houdend met het feit dat alle aangebrachte wijzigingen van tijdelijke aard zijn en vele ervan reeds zijn stopgezet, waardoor jongeren opnieuw met een kloof op het gebied van sociale bescherming worden geconfronteerd, acht het EESC het van essentieel belang dat beleidsmakers zich concentreren op de totstandbrenging van een universele socialezekerheidsregeling die ervoor zorgt dat alle werknemers (typisch en atypisch, jongeren en volwassenen) in gelijke mate door sociale bescherming worden gedekt. Door deze kloof aan te pakken kunnen jongeren worden beschermd tegen armoede en tegen eventuele toekomstige schokken op de arbeidsmarkt.

4.18. Het EESC acht het van belang dat ook jongeren in aanmerking komen voor sociale zekerheid en moedigt alle lidstaten dan ook aan om de Aanbeveling van de Raad met betrekking tot de toegang tot sociale bescherming voor werknemers en zelfstandigen ( 29 ) , waarin de lidstaten wordt aanbevolen om de toegang tot sociale bescherming te waarborgen voor alle vormen van werk, naar behoren uit te voeren.

4.19. Er moeten meer inspanningen worden geleverd om manieren te vinden om werkzekerheid en arbeidskwaliteit op een dynamische arbeidsmarkt met elkaar te verzoenen, en versterking van de sociale dialoog is de sleutel tot het vinden van doeltreffende maatregelen. Beste praktijken zijn te vinden in landen als: 1) Portugal, waar de regering regelmatig overleg pleegt met de sociale partners en jongerenorganisaties. Maatregelen zoals een quotum voor NEET’s in bedrijven met een groot aantal stageplaatsen of lagere aanwervingssubsidies voor arbeidsovereenkomsten van bepaalde duur ( 30 ) hebben bijgedragen meer banen voor jongeren in het land; en 2) Spanje, waar de sociale dialoog heeft geleid tot een uitbreiding van de socialezekerheidsdekking tot stageplaatsen ( 31 )

4.20. Na het uitbreken van de crisis zijn de onzekerheid, zorgen en angsten die bij jongeren tot depressie kunnen leiden, sterk toegenomen, en in sommige landen is dat nog steeds het geval. De tijdelijke sluiting van onderwijsinstellingen, evenals de tijdelijke stopzetting van sociale, culturele en sportactiviteiten, heeft geleid tot een verzwakking van de sociale banden die bijdragen tot het behoud van een goede geestelijke gezondheid. De psychologische ondersteuning op scholen en universiteiten is in veel landen ernstig verstoord geraakt en jongeren maken steeds meer gebruik van andere platforms voor ondersteuning, zoals telefoonlijnen en jeugdcentra, en geestelijke gezondheidsdiensten bieden teleconsultaties en vormen van zorg op afstand aan teneinde de continuïteit van de dienstverlening te handhaven. Tegelijkertijd werden ook de aanbieders van die diensten zwaar getroffen door de lockdowns en veel van hen hebben hun activiteiten niet kunnen hervatten wegens een gebrek aan financiële en personele middelen. Het EESC acht het van essentieel belang om de geestelijke gezondheidszorg, die sterk afhankelijk is van vrijwilligerswerk en projectfinanciering, te ondersteunen met meer duurzame financiering, aangezien deze sector tijdens de crisis een cruciaal element van ons maatschappelijk bestel is gebleken.

4.21. In het nationale herstel- en veerkrachtplannen zou meer aandacht kunnen worden besteed aan gendermainstreaming, met name in verband met NEET’s, die meer voorkomen onder jonge vrouwen dan onder jonge mannen. In 2020 lag het aantal vrouwelijke NEET’s gemiddeld 1,3 maal zo hoog als het aantal mannelijke NEET’s, en het aantal inactieve vrouwelijke NEET’s zelfs 1,7 maal zo hoog. Het aandeel is bijzonder hoog in Oost-Europese landen (Bulgarije, Roemenië, Hongarije, Tsjechische Republiek, Slowakije en Polen) en in Italië ( 32 ) . De meeste NEET’s in deze landen bevinden zich in deze groep vanwege hun gezinsverantwoordelijkheden, of zijn jongeren met een handicap. Een groter aandeel van jonge vrouwen besteedt tijd aan de zorg voor kinderen en andere familieleden. Jonge vrouwen besteden bijna drie keer zoveel tijd aan onbetaalde zorg en huishoudelijke taken als jonge mannen. Het Comité is ingenomen met de maatregelen die sommige lidstaten hebben genomen om de arbeidsparticipatie en het ondernemerschap van vrouwen te bevorderen, te investeren in een adequate sociale infrastructuur en de kinderopvangstelsels te hervormen, met name wat onderwijs en opvang voor jonge kinderen betreft, en zou graag zien dat deze goede praktijken in de hele EU worden veralgemeend, dit met het oog op het streven naar volledige werkgelegenheid voor vrouwen, met name jonge moeders; ook dringt het aan op een solide systeem van jaarlijkse monitoring van de vorderingen en van de budgetten die in het kader van de herstel- en veerkrachtfaciliteit worden toegewezen en gebruikt voor gendergelijkheid, met inbegrip van relevante indicatoren.

Brussel, 8 december 2021. De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité Christa SCHWENG

(1) Aanbeveling van de Raad voor een Europees kader voor hoogwaardige en doeltreffende leerlingplaatsen, 15 maart 2018 (PB C 153 van 2.5.2018, blz. 1).

(2) Aanbeveling van de Raad met betrekking tot de toegang tot sociale bescherming — Sociale bescherming toekomstbestendig maken (PB C 387 van 15.11.2019, blz. 1).

(3) Eu-strategie voor jongeren (2018) (PB C 456 van 18.12.2018, blz. 1); Pakket Ondersteuning van de werkgelegenheid voor jongeren (2020); Een brug naar banen — Versterking van de jongerengarantie (2020) (PB C 372 van 4.11.2020, blz. 1); ALMA (2021); Europees Jaar van de jeugd (verwacht in 2022).

(4) https://ec.europa.eu/info/strategy/priorities-2019-2024_nl

(5) https://ec.europa.eu/social/main.jsp?catId=1549&langId=nl

(6) Jongeren worden gewoonlijk gedefinieerd als personen tussen 15 en 29 jaar oud.

(7) Eurostat.

(8) Konle-Seidl, R. en Picarella, F. (2021), Youth in Europe: Effects of COVID-19 on their economic and social situation, Europees Parlement, Luxemburg.

(9) https://www.eurofound.europa.eu/topic/non-standard-employment

(10) https://www.eurofound.europa.eu/publications/blog/new-forms-of-employment-in-europe-how-new-is-new

(11) Eurofound (2021), COVID-19: Gevolgen voor de werkgelegenheid en het arbeidsleven, Bureau voor publicaties van de Europese Unie, Luxemburg.

(12) Spasova S., Bouget D., Ghailani, D. en Vanhercke B. (2017), Access to social protection for people working on non-standard contracts and as self-employed in Europe.

(13) https://national-policies.eacea.ec.europa.eu/youthwiki/chapters/austria/54-young-peoples-participation-in-policy-making

(14) https://www.giovani.gov.it/it/comunicazione/notizie/comitato-per-la-valutazione-dell-impatto-generazionale-delle-politiche-pubbliche/

(15) https://www.cedefop.europa.eu/en/news-and-press/news/coronavirus-impact-jobs-eu-sectors-and-occupations-skills-forecast-analysis

(16) https://ec.europa.eu/eures/public/four-job-sectors-high-demand-result-covid-19-pandemic-2021-02-19_en

(17) Cedefop skills and jobs forecast.

(18) https://www.oecd.org/skills/covid-19-pandemic-highlights-urgent-need-to-scale-up-investment-in-lifelong-learning-for-all-says-oecd.htm

(19) https://www.oecd.org/education/career-readiness/Investing%20in%20Career%20Guidance_en.pdf

(20) Skills development in the time of COVID-19: Taking stock of the initial responses in technical and vocational education and training, International Labour Office — Genève: IAO, 2021.

(21) Moxon, D., Bacalso, C, en Șerban, A. (2021), Beyond the pandemic: The impact of COVID-19 on young people in Europe, Brussel, Europees Jeugdforum.

(22) PES partnership management, Eamonn Davern (september 2020).

(23) https://ec.europa.eu/social/main.jsp?catId=1099&langId=nl

(24) Aanbeveling van de Raad inzake Een brug naar banen — Versterking van de jongerengarantie en tot vervanging van de Aanbeveling van de Raad van 22 april 2013 tot invoering van een jongerengarantie (PB C 372 van 4.11.2020, blz. 1).

(25) Konle-Seidl, R. en Picarella, F. (2021), Youth in Europe: Effects of COVID-19 on their economic and social situation, Europees Parlement, Luxemburg.

(26) Europees Parlement — Resolutie van 4 juli 2017 over arbeidsomstandigheden en onzeker werk (2016/2221(INI)) (PB C 334 van 19.9.2018, blz. 88).

(27) Internationaal Arbeidsbureau. World Social Protection Report 2020-22: Social Protection at the Crossroads — in Pursuit of a Better Future Genève: IAO, 2021.

(28) EVI (2021), Non-standard workers and the self-employed in the EU: Social protection during the Covid-19 pandemic.

(29) Aanbeveling van de Raad van 8 november 2019 met betrekking tot de toegang tot sociale bescherming voor werknemers en zelfstandigen (PB C 387 van 15.11.2019, blz. 1).

(30) https://www.iefp.pt/apoios-a-contratacao

(31) 121/000066 Wetsvoorstel inzake het garanderen van de koopkracht van pensioenen en andere maatregelen ter versterking van de financiële en sociale houdbaarheid van het openbare pensioenstelsel (congreso.es).

(32) https://ec.europa.eu/eurostat/statistics-explained/index.php?title=Statistics_on_young_people_neither_in_employment_nor_in_education_or_training