Voorts is de richtlijn alleen van toepassing op "fysieke infrastructuur", die wordt gedefinieerd als "elk element van een netwerk dat bedoeld is om er andere elementen van een netwerk in onder te brengen zonder dat het zelf een actief element van het netwerk wordt[…]".

Dit verslag werd opgesteld minder dan twee jaar nadat de nationale wetten tot omzetting van de richtlijn van kracht moesten worden, met aanzienlijke vertragingen in veel lidstaten. Als gevolg daarvan was het bewijsmateriaal dat werd gebruikt als basis voor de beoordeling van de gevolgen van de maatregelen en de vooruitgang die werd geboekt bij het bereiken van de doelstellingen relatief beperkt. Het verslag is er niettemin op gericht de basis te leggen voor een referentiescenario waaraan in de toekomst een evaluatie kan worden onderworpen.

·een externe studie over de uitvoering en monitoring van de maatregelen in het kader van de richtlijn;

In artikel 12 van de richtlijn is bepaald dat de Commissie uiterlijk op 1 juli 2018 een verslag indient bij het Europees Parlement en de Raad over de uitvoering van deze richtlijn, met inbegrip van een samenvatting van de gevolgen van de maatregelen van deze richtlijn en een beoordeling van de vooruitgang die is geboekt met het oog op de doelstellingen van de richtlijn, met inbegrip van vermelding of en hoe de richtlijn verder kan bijdragen om tot het verwezenlijken van meer ambitieuze doelstellingen inzake breedband dan die van waarin de Digitale agenda voorziet.

De richtlijn moest uiterlijk op 1 januari 2016 zijn omgezet in nationale wetgeving van de lidstaten en vanaf 1 juli 2016 van toepassing zijn in alle lidstaten.

Toegang tot bestaande fysieke infrastructuur in het kader van de richtlijn kan concurrentie op het gebied van glasvezelinfrastructuur mogelijk maken, wat leidt tot breedband van hogere kwaliteit en meer keuze voor consumenten en bedrijven, ook in dichtbevolkte gebieden. De richtlijn zou daarom ook de glasvezelinvesteringen ter ondersteuning van compacte cellen kunnen stimuleren, waardoor een 5G-dekking in alle stadscentra en langs transportroutes wordt verkregen en de ontwikkeling van draadloze 5G-toepassingen wordt gestimuleerd, met inbegrip van verbonden auto's en automatisch rijden.

Ook het delen van infrastructuur en het coördineren van civiele werken kunnen bijdragen tot de aanleg van backboneverbindingen met hoge capaciteit en toegangsverbindingen voor sociaaleconomische actoren zoals kleine en middelgrote ondernemingen, scholen of ziekenhuizen, zelfs in gebieden met weinig dekking of afgelegen gebieden.

Nieuwe toepassingen vereisen niet alleen hogere snelheden, maar ook uplinkbandbreedte, veerkracht en fout- of latentieparameters. Voor de aanleg van dergelijke netwerken met een hoge capaciteit en van hoge kwaliteit, die in de eerste plaats op glasvezel gebaseerd zouden moeten zijn, zijn aanzienlijke extra investeringen nodig.

Toegang tot netwerkverbindingen met zeer hoge capaciteit is nodig voor cloudcomputing, meervoudig simultaan gebruik en andere geavanceerde en smarthome-toepassingen, alsook in een aantal industrieën voor professioneel gebruik, vaak in combinatie met mobiele toegang (bv. productie, gezondheidszorg, energie, eerstehulpdiensten).

Ten slotte moeten de lidstaten een of meer instanties aanwijzen die informatie verstrekken over fysieke infrastructuur, civiele werken en vergunningen, en een of meer onafhankelijke instanties die geschillen tussen netwerkexploitanten moeten beslechten met betrekking tot toegang tot infrastructuur, toegang tot informatie en verzoeken tot coördinatie van civiele werken.

De vierde pijler vereist dat alle recent opgetrokken en ingrijpend gerenoveerde gebouwen worden uitgerust met een fysieke infrastructuur, zoals minikabelgoten, die geschikt is om netwerken met hoge snelheid onder te brengen, en een gemakkelijk bereikbaar toegangspunt in het geval van meergezinswoningen. Elke aanbieder van openbare communicatienetwerken moet op billijke en niet-discriminerende voorwaarden toegang hebben tot het toegangspunt en de fysieke binnenhuisinfrastructuur, wanneer verdubbeling technisch onmogelijk of economisch inefficiënt is.

In het kader van de derde pijler moeten de lidstaten ervoor zorgen dat alle desbetreffende informatie over de voorwaarden en procedures voor het verlenen van vergunningen voor civiele werken met het oog op de aanleg van communicatienetwerken met hoge snelheid bij een centraal informatiepunt beschikbaar is en dat in beginsel binnen vier maanden een besluit over een vergunning wordt genomen.

De tweede pijler stelt elke netwerkexploitant in staat civiele werken te coördineren met aanbieders van elektronische communicatie. Bovendien moeten netwerkexploitanten die civiele werken geheel of gedeeltelijk met overheidsgelden financieren, aan elk redelijk verzoek tot coördinatie van civiele werken voldoen.

De taken van het centraal informatiepunt werden in veertien lidstaten toegewezen aan de NRI, of gedeeltelijk aan de NRI. In tien lidstaten werden andere instanties belast met de uitvoering van de taken van het centraal informatiepunt, in de meeste gevallen een ministerie.

De taken van de instantie voor geschillenbeslechting werden toegewezen aan de nationale reguleringsinstantie (NRI) die verantwoordelijk is voor geschillenbeslechting op grond van het regelgevingskader voor elektronische communicatie, of gedeeltelijk aan de NRI, in de meeste lidstaten, en aan andere instanties in slechts twee lidstaten.

De richtlijn bepaalt dat de lidstaten een of meer onafhankelijke instanties voor geschillenbeslechting en een of meer organen als een centraal informatiepunt moeten aanwijzen.

·In Bulgarije, Cyprus, Denemarken, Estland, Letland, Litouwen, Luxemburg en Malta is elektronische indiening van vergunningsaanvragen via het centraal informatiepunt mogelijk (artikel 7, lid 2).

·In Bulgarije, Cyprus, Finland, Griekenland, Litouwen, Oostenrijk, Polen, Portugal, Slowakije en Tsjechië bestaat bijvoorbeeld de verplichting om van overheidsinstellingen te verlangen dat zij de minimuminformatie betreffende bestaande fysieke infrastructuur beschikbaar stellen via het centraal informatiepunt, indien zij over dergelijke informatie van netwerkexploitanten in elektronische vorm beschikken en op grond van hun taken (artikel 4, lid 2).

Aangezien de richtlijn voortbouwde op de beste praktijken in bepaalde lidstaten en deze op EU-niveau heeft opgeschaald, beschikten veel lidstaten al over relevante nationale wetgeving, die in sommige gevallen of aspecten veel verder ging dan de eisen van de richtlijn.

Aangezien de richtlijn betrekking heeft op sectoroverschrijdende bevoegdheden en niet alleen verplichtingen oplegt aan de telecommunicatiesector, maar ook betrekking heeft op nutsbedrijven, bouwrecht, bestuursrecht, enz., is de omzetting vaak complex gebleken en vereiste zij aanpassingen van diverse maatregelen (ook op regionaal en lokaal niveau) in de lidstaten.

Niettemin groeit de belangstelling voor toegang tot fysieke infrastructuur in sommige lidstaten waar de vraag voorheen laag was. Het gaat hierbij om Oostenrijk, België, Duitsland, Ierland, Zweden en Spanje.

Uit de gegevens over het gebruik van de toegang tot de bestaande fysieke infrastructuur blijkt in welke lidstaten het gebruik tot dusver beperkt is gebleven (Duitsland, Ierland en Spanje) en in welke lidstaten veel gebruik wordt gemaakt van die toegang (Frankrijk, Italië en Portugal). In deze laatste drie landen bestond er reeds vraag vóór de tenuitvoerlegging van de richtlijn.

Op basis van de studie die voor dit verslag is uitgevoerd, wordt in de volgende secties nader op elk onderwerp ingegaan.

Uit de antwoorden op de enquête die is uitgevoerd voor de studie ter ondersteuning van dit verslag blijkt dat de exploitanten van elektronische communicatie van mening zijn dat de toegang tot de fysieke (inclusief binnenhuis-) infrastructuur en de informatie daarover sinds de toepassing van de richtlijn is verbeterd. Er is echter nog ruimte voor verbetering, waarbij de exploitanten aangeven dat er beperkte vooruitgang is geboekt om de coördinatie van civiele werken te ondersteunen en het aanvragen van vergunningen voor civiele werken of de toegang tot gebouwen voor de installatie van binnenhuisinfrastructuur te vergemakkelijken.

Aangezien dit verslag minder dan twee jaar na de uiterste datum voor de toepassing van de richtlijn is opgesteld en de meeste lidstaten de richtlijn te laat hebben omgezet, is pas onlangs een begin gemaakt met de toepassing ervan in de praktijk en is de ervaring tot dusver beperkt.

De exploitanten zijn van mening dat de richtlijn de toegang tot fysieke infrastructuur heeft vergemakkelijkt en dat de totale kosten van de aanleg van een netwerk dat gebruikmaakt van de fysieke infrastructuur van derden veel of iets lager zijn dan die van de aanleg van het eigen netwerk.

Het lage gebruik van toegang in sommige landen, zoals Duitsland en Zweden, kan ook verband houden met het feit dat gemeenten en nutsbedrijven in diverse gevallen communicatie-infrastructuur met zeer hoge capaciteit hebben geleverd en er daarom voor hebben gekozen potentiële concurrenten geen toegang tot fysieke infrastructuur te geven, maar alternatieven zoals dark fiber- of bitstroomtoegang hebben voorgesteld.

Wat de transparantie betreft, was er een bijzonder groot aantal verzoeken om informatie over de bestaande fysieke infrastructuur in Portugal en een aanzienlijk aantal in Oostenrijk, Italië, Duitsland en Frankrijk.





Figuur 4: Geraamd aantal verzoeken om informatie over bestaande infrastructuur per jaar op basis van de gegevens van de exploitanten over 2016 en het BEREC-verslag over 2017

Bron: WIK/VVA op basis van enquêtegegevens van exploitanten van telecommunicatienetwerken voor 2016 FR, IT, PT en BEREC-verslag BoR (17) 245 AT, DE, SE

Een aantal belanghebbenden was van mening dat de voorwaarden voor de toegang tot informatie over bestaande infrastructuur zijn verbeterd na de tenuitvoerlegging van de richtlijn; andere belanghebbenden gaven echter aan dat het centraal informatiepunt in bepaalde lidstaten wellicht niet of slechts in beperkte mate operationeel is.

De toegang tot de infrastructuur wordt het meest benut in lidstaten met een doeltreffende informatieverstrekking en goed ontwikkelde regels of aanbevelingen inzake tarifering en/of contractbepalingen. Specifieke factoren die hebben bijgedragen tot succesvolle resultaten in deze landen zijn onder meer de ontwikkeling van een centraal informatiepunt, regels (in de vorm van wetgeving, richtsnoeren of geschillenbeslechting) inzake toegangsprijzen, referentieaanbiedingen en regels die gereglementeerde nutsbedrijven in staat stellen ten minste gedeeltelijk te profiteren van de voordelen van het verlenen van toegang.

Het gebruik van toegang tot de infrastructuur in andere lidstaten zou daarom kunnen toenemen wanneer de contractvoorwaarden en de tariferingsbeginselen duidelijker zijn omschreven. De volledige ontwikkeling van centrale informatiepunten in lidstaten waar dit nog niet het geval is, kan ook bijdragen tot een intensiever gebruik.

Pijler 2: Coördinatie van civiele werken en transparantie (artikelen 5 en 6)

Over het algemeen lijkt de coördinatie van civiele werken zowel van de NRI's als van de belanghebbenden minder aandacht te hebben gekregen dan de toegang tot bestaande infrastructuur in het kader van de richtlijn.

Er was slechts zeer beperkte informatie beschikbaar over het aantal overeenkomsten inzake de coördinatie van civiele werken en er was geen informatie beschikbaar over de omvang van het netwerk waarop dergelijke verzoeken betrekking hadden. Op basis van de beschikbare gegevens was er in België, Slovenië en Italië sprake van een aanzienlijke activiteit op het gebied van de coördinatie van civiele werken (meer dan 200 verzoeken per land die in 2016 werden ingediend of ontvangen) en in Spanje, Portugal, Oostenrijk en Frankrijk van enige activiteit. In bijna al deze gevallen werden ook in 2015, vóór de datum van toepassing van de richtlijn, coördinatieverzoeken ingediend. Sinds de vaststelling van de richtlijn is er geen zichtbare opwaartse trend in de coördinatie van civiele werken waargenomen.

Aanbieders van elektronische communicatie zijn van mening dat de totale kosten van de aanleg van netwerken door het coördineren van werkzaamheden lager zijn dan wanneer zij dit afzonderlijk doen. Er werd echter meestal van uitgegaan dat de besparingen geringer waren dan de besparingen die door het medegebruik van fysieke infrastructuur konden worden gerealiseerd.

Minder lidstaten hebben een proactieve aanpak gehanteerd voor de transparantie van de gemeenschappelijke aanleg dan voor de informatie over bestaande infrastructuur. De exploitanten hebben hun bezorgdheid geuit over het gebrek aan transparantie en het ontbreken van een centraal informatiepunt, wat van invloed kan zijn op de mate waarin gemeenschappelijke aanleg plaatsvindt.

Kostenverdeling in het kader van gemeenschappelijke aanleg kan een bijzondere bron van ontevredenheid en onenigheid zijn. In dit verband lopen de praktijken van land tot land en zelfs binnen landen uiteen, variërend van het in rekening brengen van de incrementele kosten tot gelijkelijk gedeelde kosten. Hoewel gelijkelijk gedeelde kosten de exploitanten van elektronische communicatie het gevoel kunnen geven dat zij een onevenredig groot deel van de kosten dragen in vergelijking met nutsbedrijven, kunnen marginale kosten bij nutsbedrijven die ook elektronische communicatiediensten aanbieden, bezorgdheid doen rijzen over het feit dat van hen wordt verlangd dat zij concurrenten offertes doen die hun zakelijke belangen zouden ondermijnen.

De oprichting van een centraal informatiepunt, de vaststelling van specifieke procedures voor de coördinatie van civiele werken en de opstelling van (commerciële of gereguleerde) regels voor de verdeling van de kosten zouden de belangstelling voor gemeenschappelijke aanleg kunnen vergroten. Sommige of alle van deze maatregelen zijn genomen in landen als België, Italië en Portugal, die veel gebruikmaken van gemeenschappelijke aanleg.

Pijler 3: Vergunningsprocedure (artikel 7)

De beschikbaarheid van informatie over vergunningen en vergunningverleningsprocedures is tot dusver niet verbeterd. Het lijkt erop dat zelfs wanneer er een centraal informatiepunt voor aanvraagprocedures bestaat, de marktdeelnemers zich daar wellicht niet van bewust zijn of zich zorgen maken over de doeltreffendheid ervan. De termijnen voor vergunningaanvragen worden niet in alle lidstaten gehandhaafd en slechts enkele lidstaten hebben ervoor gekozen elektronische vergunningaanvragen mogelijk te maken.

Voor zover informatie beschikbaar was, werden vergunningen voor civiele werken gemiddeld binnen vier maanden verwerkt. In sommige lidstaten hebben de exploitanten echter hun bezorgdheid geuit over de aanzienlijke verschillen in de tijd die nodig is voor de verwerking van de vergunningen, afhankelijk van de betrokken lokale autoriteiten. Exploitanten in Duitsland wezen op vertragingen van meer dan zes maanden in sommige gevallen, terwijl ook in Spanje en Italië variaties in de tijd werden waargenomen.