Advies over het voorstel voor een richtlijn van het Europees Parlement en de Raad tot wijziging van Richtlijn 93/38/EEG houdende cooerdinatie van de procedures voor het plaatsen van opdrachten in de sectoren water- en energievoorziening, vervoer en telecommunicatie ()

(95/C 256/02)

De Raad heeft op 8 juni 1995 besloten, overeenkomstig de bepalingen van artikel 100 A van het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap, het Economisch en Sociaal Comité te raadplegen over de voornoemde voorstellen.

De Afdeling voor industrie, handel, ambacht en diensten, die met de voorbereiding van de desbetreffende werkzaamheden was belast, heeft haar advies op 7 juni 1995 goedgekeurd. Rapporteur was de heer Mobbs.

Het Economisch en Sociaal Comité heeft tijdens zijn 327e Zitting (vergadering van 5 juli 1995) het volgende advies uitgebracht, dat met eenparigheid van stemmen is goedgekeurd.

1. Inleiding

1.1. Overheidsopdrachten zijn onderwerp van een aantal richtlijnen waarmee wordt beoogd, deze zeer omvangrijke markt voor de mededinging open te stellen (vermoed wordt dat alleen al de Overeenkomst inzake overheidsopdrachten () ongeveer 350 miljard ecu per jaar bestrijkt). Water- en energievoorziening, vervoer en telecommunicatie, soms als "uitgesloten sectoren" aangeduid, vallen nu ook voor het grootste gedeelte onder de regelingen.

1.2. De laatste richtlijn werd in 1993 aangenomen en alle richtlijnen zouden nu van kracht moeten zijn. Niet iedere lid-staat heeft de richtlijnen echter in nationaal recht omgezet.

1.3. In december 1993 werden de onderhandelingen over de herziening van de in 1979 gesloten Overeenkomst inzake overheidsopdrachten afgerond. De nieuwe Overeenkomst is van toepassing op zowel nationale als sommige regionale en lokale openbare aanbestedingen van leveringen, werken en diensten, alsmede bepaalde aanbestedingen op het gebied van water- en elektriciteitsvoorziening, stadsvervoer en (lucht)havens.

1.4. Op 15 april 1994, tegelijk met de afsluiting van de Uruguay-ronde, ondertekende de EU de nieuwe Overeenkomst met als doel de wereldhandel verder te liberaliseren en uit te breiden.

1.5. Gevolg hiervan is dat aanbestedende autoriteiten met zowel de EG-richtlijnen als de Overeenkomst , m.a.w. met twee rechtstelsels te maken hebben. In die gevallen waarin de bepalingen van de Overeenkomst op bepaalde punten minder strikt zijn dan de EG-voorschriften, stuit het functioneren van het EG-stelsel op fricties.

1.6. De Commissie stelt nu voor de EG-richtlijnen en de Overeenkomst op één lijn te brengen, zodat de Europese leveranciers, uitvoerders van werken en dienstverleners dezelfde gunstige behandeling genieten als hun concurrenten uit derde landen die partij bij de overeenkomst zijn.

2. Het Commissievoorstel

2.1. De Richtlijnen 92/50 (diensten), 93/36 (leveringen) en 93/37 (werken) worden op dezelfde manier gewijzigd :

- de toepassingsdrempels worden met die van de Overeenkomst in overeenstemming gebracht;

- assistentie bij het opstellen van technische specificaties is verboden als de mededinging daardoor wordt verhinderd;

- over de voordelen van de gehonoreerde inschrijving moeten inlichtingen worden verschaft, tenzij legitieme redenen zich tegen verspreiding van dergelijke informatie verzetten;

- de lid-staten moeten de Commissie meer statistische informatie over de contracten ter hand stellen;

- EU-ondernemingen, produkten en diensten moeten ten minste dezelfde mogelijkheden van toegang tot binnen de Unie geplaatste overheidsopdrachten hebben als in de Overeenkomst is bepaald ten aanzien van de concurrentie uit derde landen die de Overeenkomst hebben ondertekend.

2.2. De wijzigingen betreffende Richtlijn 93/38 (uitgesloten sectoren) komen in grote lijnen met bovengenoemde overeen. Daarnaast moeten "erkenningssystemen" in deze sectoren voortdurend toegankelijk zijn.

3. Algemene opmerkingen

3.1. De Raad hechtte bij Besluit 94/800/EG () zijn goedkeuring aan de Overeenkomst inzake overheidsopdrachten, met het gevolg dat het Comité nu voor een voldongen feit is geplaatst. Daarom hebben de in dit advies gemaakte opmerkingen slechts een beperkte strekking.

3.2. Het Comité heeft zich voortdurend geschaard achter de inspanningen van de Commissie, de markt voor overheidsopdrachten in de EU te liberaliseren. Het beschouwt openstelling van deze voorheen van liberalisering uitgesloten markt als een wezenlijk onderdeel van een echte en functionerende interne markt.

3.3. Het Comité deelt de opvatting van de Commissie dat EU-bedrijven niet mogen worden benadeeld t.o.v. hun concurrenten uit derde landen die de Overeenkomst hebben ondertekend.

3.4. Het Comité beseft dan ook dat de bestaande richtlijnen met de Overeenkomst in lijn moeten worden gebracht.

3.5. Het is het over het algemeen met het Commissievoorstel eens, maar niet op alle punten; over deze laatste zullen onder 4 bijzondere opmerkingen worden gemaakt.

3.5.1. Het belangrijkste verschil van inzicht betreft de door de Commissie voorgestelde, maar niet in de Overeenkomst vereiste wijzigingen. Het Comité gelooft niet dat deze de uitvoering van de bestaande richtlijnen zullen vereenvoudigen of verbeteren. Het heeft begrepen dat de Commissie de richtlijnen betreffende overheidsopdrachten de komende vier jaar zal evalueren. Het lijkt zodoende verstandig, deze evaluatie - welke naar het Comité aanneemt ook raadpleging van alle betrokkenen zal omvatten - volledig af te ronden alvorens over te gaan tot het aanbrengen van wijzigingen waartoe de Overeenkomst niet verplicht; op die manier wordt overbodig werk vermeden.

3.6. Wat de voorstellen voor (i) drempelverlaging en (ii) meer statistische rapportage betreft, betwijfelt het Comité of de bijkomende kosten en administratieve lasten zullen worden gecompenseerd door de voordelen van meer transparantie en toegenomen mededinging.

3.6.1. Het Comité is zich ervan bewust dat iedere kostenstijging uiteindelijk door de consument of de belastingbetaler moet worden betaald.

4. Bijzondere opmerkingen

4.1. Drempels ()

De drempels voor centrale-overheidsopdrachten voor diensten zijn aanzienlijk verlaagd - van 200 000 tot 128 000 ecu - en met die voor leveringen op een lijn gebracht. Het Comité stelt vast dat een drempelverlaging wordt voorgesteld voor alle diensten, d.w.z. ook voor O & O - en in Bijlage II genoemde diensten waarop de Overeenkomst niet van toepassing is. Van groot belang is te weten of de voordelen van een enkele drempel opwegen tegen de extra kosten (zie par. 4.6).

4.2. Informatieverschaffing aan geweigerde kandidaten ()

4.2.1. In de utiliteits- en dienstenrichtlijn wordt voorgesteld dat de aanbestedende autoriteiten de kenmerken en specifieke voordelen van de gehonoreerde inschrijving op schriftelijk verzoek bekend moeten maken. Het is de vraag of deze bijkomende informatie tot bijkomende voordelen leidt en met "best commercial practices" overeenstemt. Veel organisaties maken zich sterk voor verstrekking van deze informatie. Zij achten dit een morele verplichting jegens de andere bieders die de aan een inschrijving verbonden risico's en kosten op zich hebben genomen. Deze laatsten kunnen hiervan profiteren bij de voorbereiding van een volgende inschrijving. Best commercial practices houdt in dat de informatie (bij voorkeur) mondeling en in een sfeer van openheid wordt verstrekt. Wordt schriftelijke informatieverstrekking verplicht gesteld, dan kan dat zeer wel al te behoedzame antwoorden en juridische procedures in de hand werken; daarbij zijn aanbesteders en leveranciers niet gebaat.

4.2.2. Krachtens de Overeenkomst moet aan afgewezen kandidaten op daartoe strekkend verzoek terstond de relevante informatie worden medegedeeld. De Commissie stelt voor dat dit "binnen een termijn van vijftien dagen ..." dient te gebeuren, waardoor de richtlijn betreffende de uitgesloten sectoren met de andere richtlijnen in overeenstemming wordt gebracht. Het Comité vindt de tekst van de Overeenkomst duidelijker en gemakkelijker uitvoerbaar.

4.3. Assistentie bij het opstellen van technische specificaties ()

De strekking van deze bepaling is begrijpelijk : het is onwenselijk dat een of meer betrokkenen de inhoud van de specificatie dusdanig kunnen beïnvloeden dat van echte mededinging geen sprake meer is. Deze kwestie moet evenwel flexibel worden benaderd. Strikte toepassing van deze bepaling kan ertoe leiden dat iedere technische dialoog tussen aanbesteder en leverancier bij voorbaat worden uitgesloten. Vooral op gespecialiseerde markten is het waarschijnlijk dat leveranciers die over de voor het opstellen van specificaties benodigde kennis beschikken, tevens commerciële belangen bij de daaropvolgende aanbesteding hebben. Het onwenselijke netto-gevolg hiervan kan zijn dat de mededinging wordt beperkt omdat sommige potentiële leveranciers worden uitgesloten of dat andere leveranciers aarzelen, mee te werken tijdens de voorbereidingsfase omdat zij in een later stadium het risico van uitsluiting lopen.

4.4. Inschrijvingsvoorwaarden ()

Wordt een aanbod via telex, telegram of fax gedaan, dan moet het krachtens de Overeenkomst terstond worden bevestigd in een brief of d.m.v. een ondertekende copie van de telex, het telegram of de fax. De Commissie is verder gegaan dan in de Overeenkomst wordt vereist. Het Comité vindt de tekst van de Overeenkomst op dit punt duidelijker en deze moet in de voorstellen van de Commissie tot uiting worden gebracht.

4.5. Verplichtingen in verband met statistische informatie ()

Particuliere nutsbedrijven die opdrachten voor openbare voorzieningen aanbesteden, mogen in ieder geval niet worden onderworpen aan zwaardere verplichtingen in verband met het verschaffen van statistische informatie; zij vallen immers niet onder de Overeenkomst. Daarin is niet voorgeschreven dat meer statistische informatie moet worden verstrekt dan die waarover de Commissie via aankondigingen van aanbestedingen reeds beschikt. Het Comité constateert tevens dat het kennelijk de bedoeling is dat partijen die onder Richtlijn 92/50/EEG vallen, statistische informatie moeten verschaffen over diensten die in Bijlage I B zijn opgenomen en diensten i.v.m. onderzoek en ontwikkeling, ook in het geval dat de drempel wordt overschreden. Deze bijkomende last lijkt de effectiviteit van het stelsel geen goed te doen en dient bijgevolg te worden geschrapt.

4.6. Uitbreiding tot sectoren die niet door de WTO en de Overeenkomst inzake overheidsopdrachten worden bestreken

Het werkingsgebied van de richtlijnen moet niet worden uitgebreid tot telecommunicatie, onderzoeks- en ontwikkelingsdiensten, niet-stedelijk vervoer per spoor, alsook de opsporing en winning van olie en gas. De Overeenkomst bevat geen verplichting hiertoe.

De EG-richtlijn voor nutsbedrijven moet beperkt blijven tot staatsbedrijven in de zin van de Overeenkomst; openbare nutsbedrijven met uitsluitende of speciale rechten moeten niet in de richtlijn worden opgenomen. De EG-richtlijn heeft betrekking op alle Europese nutsbedrijven, in particuliere dan wel in overheidshanden, terwijl de Overeenkomst slechts nutsbedrijven in staatseigendom betreft. Vanwege dit verschil kunnen en mogen markten niet op dezelfde wijze worden opengesteld.

4.7. Toekenning van additionele contracten zonder inschrijvingsprocedure op grond van de richtlijn betreffende nutsbedrijven (Richtlijn 93/38) ()

De Overeenkomst is slechts van toepassing op vervolgopdrachten voor diensten in de bouwsector. Hieronder vallen werken of diensten die niet in het oorspronkelijke bestek zijn opgenomen, maar wegens onvoorziene omstandigheden noodzakelijk zijn geworden voor de uitvoering van het contract. De Commissie stelt nu voor, de bovengrens van 50 % voor additionele werken en diensten te laten gelden. Het Comité acht dit onaanvaardbaar; deze uitbreiding wordt niet in de Overeenkomst voorgeschreven en beantwoordt niet aan de behoeften van de praktijk.

4.8. Wijzigingen in de Bijlagen ()

4.8.1. In Bijlage XIII - I en II - wordt gerefereerd aan het bestaan van een "erkenningsregeling". De huidige richtlijn omvat een eenvoudig en duidelijk model voor de desbetreffende aankondigingen. De Commissie heeft de zaak gecompliceerd door twee modellen voor te stellen. Een voor mededelingen die worden gebruikt als oproep tot mededinging, een ander voor mededelingen die niet worden gebruikt als oproep tot mededinging. In het eerste model zijn voor gewone bekendmakingen van overheidsopdrachten verplichte voorschriften ingevoegd. Deze voorschriften zijn evenwel niet geëigend voor erkenningsregelingen. Het Comité is van mening dat de huidige tekst van de Bijlagen moet worden gehandhaafd.

4.8.2. De Commissie stelt m.b.t. artikel 24, lid 2, voor dat de betaalde prijs in de aankondiging van gegunde opdrachten moet worden gepubliceerd (Bijlage XV - onder I.11). Momenteel is dit niet verplicht en kan publikatie op grond van het commercieel delicate karakter ervan achterwege worden gelaten. Artikel 18, lid 4, van de Overeenkomst laat deze situatie onverlet, en het Comité is van mening dat de Commissie artikel 28 in haar voorstel moet overnemen.

5. Conclusies

5.1. Het Comité heeft uitsluitend opmerkingen gemaakt over de voorgestelde wijzigingen van de bestaande richtlijnen; het heeft deze richtlijnen zelf met opzet niet geanalyseerd.

5.2. Het is zich ervan bewust dat de richtlijnen binnenkort aan een vierjarige evaluatie zullen worden onderworpen. Het zal daarna zijn advies uitbrengen in het licht van de met de uitvoering van de richtlijnen opgedane ervaring en op basis van voorafgaande consultatie. Bij de evaluatie moet rekening worden gehouden met de sociale aspecten van de uitvoering van deze richtlijnen.

5.3. Het Comité maakt van deze gelegenheid gebruik om er met klem op te wijzen dat de onverwijlde omzetting van de richtlijnen betreffende overheidsopdrachten in nationaal recht van groot belang is voor het functioneren van de interne markt.

Brussel, 5 juli 1995.

De voorzitter

van het Economisch en Sociaal Comité

C. FERRER

() Hierna te noemen "de Overeenkomst".

() PB nr. L 336 van 23. 12. 1994.

() COM(95) 107, punt 1 - Richtlijn 92/50, artikel 7, lid 1.

() COM(95) 107, punt 3 - Richtlijn 92/50, artikel 12, lid 1.

COM(95) 107, punt 2 - Richtlijn 93/36, artikel 7, lid 1.

COM(95) 107, punt 2 - Richtlijn 93/37, artikel 8, lid 1.

COM(95) 107, punt 18 - Richtlijn 93/38, artikel 41, lid 1.

() COM(95) 107, punt 5 - Richtlijn 92/50, artikel 14, lid 7.

COM(95) 107, punt 3 - Richtlijn 93/36, artikel 8, lid 7.

COM(95) 107, punt 3 - Richtlijn 93/37, artikel 10, lid 7.

COM(95) 107, punt 5 - Richtlijn 93/38, artikel 18, lid 9.

() COM(95) 107, punt 8 - Richtlijn 92/50, artikel 23.

COM(95) 107, punt 6 - Richtlijn 93/36, artikel 15.

COM(95) 107, punt 6 - Richtlijn 93/37, artikel 18.

COM(95) 107, punt 30 - Richtlijn 93/38, artikel 28, lid 6.

() COM(95) 107, punt 10 - Richtlijn 92/50, artikel 39.

COM(95) 107, punt 8 - Richtlijn 93/36, artikel 31.

COM(95) 107, punt 3 - Richtlijn 93/37, artikel 34.

COM(95) 107, punt 19 - Richtlijn 93/38, artikel 42.

() COM(95) 107, punt 6 - Richtlijn 93/38, artikel 30, lid 9.

() COM(95) 107, punt 22 - artikel 30, lid 9 van Richtlijn 93/38.

COM(95) 107, punt 22 - artikel 24, lid 1 van Richtlijn 93/38.