Advies van het Comité van de Regio's over "De continentale diagonaal: samenwerking ter verbetering van de samenhang bij de inrichting van het Europese grondgebied"

(97/C 379/11)

HET COMITÉ VAN DE REGIO'S,

gezien zijn besluit van 18 september 1996 om, overeenkomstig artikel 198 C, lid 4, van het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap, een advies uit te brengen over "De continentale diagonaal: samenwerking ter verbetering van de samenhang bij de inrichting van het Europese grondgebied" en zijn commissie 2 "Landinrichting, land- en bosbouw, jacht, visserij, zee- en bergstreken" met de voorbereiding hiervan te belasten;

gezien het op 25 juni 1997 door zijn commissie 2 goedgekeurde ontwerp-advies (CDR 181/97 rev. - rapporteur: de heer Censi),

heeft tijdens zijn 19e zitting van 17 en 18 september 1997 (vergadering van 18 september) met algemene stemmen het volgende advies uitgebracht.

1. Een sterke grensoverschrijdende interregionale identiteit binnen het grondgebied van de Unie

1.1. Van het noorden van het Massif Central tot het zuiden van het Iberisch schiereiland strekt zich de zgn. "continentale diagonaal" uit, een reeks Franse, Spaanse en Portugese regio's die de volgende kenmerken en troeven met elkaar gemeen hebben:

1.2. een centrale, strategische ligging tussen Atlantische Oceaan en Middellandse Zee en een brugfunctie tussen de west- en zuidflank van de Unie, waardoor deze gebieden van cruciaal belang zijn voor de samenhang bij de inrichting van het grondgebied van de Unie; om de ontwikkelingsverschillen tussen de Atlantische-kustregio's en de Middellandse-Zeeregio's te kunnen verminderen is het zaak na te gaan op welke manier deze continentale diagonaal kan bijdragen tot het op gang komen van een duurzaam en evenwichtig ontwikkelingsproces;

1.3. sterk onderontwikkelde onderlinge verbindingen op alle gebieden (tussen het noorden en het zuiden en tussen het westen en het oosten), waardoor de regio's van de continentale diagonaal niet in staat zijn om

- hun brugfunctie tussen de Atlantische-kustregio's en de Middellandse-Zeegebieden te vervullen, met alle gevolgen van dien voor de interne markt, die alleen dàn goed kan functioneren als een einde wordt gemaakt aan de congestie in de kustgebieden en in de Rhônevallei;

- hun grondgebied te ontsluiten en beter toegankelijk te maken en daarmee een aanzienlijke potentiële hinderpaal voor een goede werking van de grote Europese markt uit de weg te ruimen;

de noodzakelijke overschakeling op milieuvriendelijke vervoerssystemen te bevorderen, zodat alles in het werk moet worden gesteld om het gecombineerd vervoer te stimuleren;

1.4. een geringe bevolkingsdichtheid en een geringe bevolkingsgroei, waardoor de regio's in kwestie:

- enerzijds de nodige kritische massa voor het behoud van een leefbare samenleving dreigen te verliezen (al deze gebieden kampen met een levensgroot probleem op het vlak van de collectieve dienstverlening), maar anderzijds een tegenwicht kunnen vormen voor het voortschrijdende verstedelijkingsproces binnen Europa; ter wille van de cohesie bij de inrichting van het Europese grondgebied is het dan ook zaak om binnen de continentale diagonaal een evenwichtig netwerk van steden uit te bouwen;

- heel wat troeven in handen hebben waar het gaat om het exploiteren van het historisch, cultureel en natuurlijk erfgoed; het betrekkelijk gave milieu biedt er interessante mogelijkheden voor een beleid dat erop gericht is een duurzaam ontwikkelingsproces op gang te brengen en het aanwezige natuurschoon zo goed mogelijk te benutten, wat voor deze gebieden interessante perspectieven opent en hen bijzonder aantrekkelijk maakt;

1.5. een overwegend agrarische samenleving, met alle risico's van dien bij eventuele hervormingen van het GLB, alsmede een ambivalente situatie op het vlak van de watervoorziening, die tegelijk een potentieel probleem en een mogelijkheid voor onderlinge samenwerking vormt;

1.6. een industrieel bestel dat veelal weinig gediversifieerd is en, op enkele uitzonderingen na, wordt gedomineerd door traditionele activiteiten; het komt er voor de betrokken regio's dan ook op aan hun samenwerking op te voeren om de innovatiecapaciteit en het ondernemerschap van hun bedrijfsleven te bevorderen.

1.7. De Europese Commissie heeft in haar document "Europa 2000+" al deze kenmerken onder de aandacht gebracht. Het is dan ook niet meer dan logisch dat de continentale diagonaal door de nationale en communautaire instanties officieel wordt erkend als een gebied dat voor de inrichting van de Europese ruimte even belangrijk is als bijvoorbeeld de Atlantische-kustregio's of de mediterrane regio's.

2. Een gebied met een rijke ervaring op het vlak van onderlinge samenwerking

2.1. De regio's van de continentale diagonaal hebben reeds heel wat ervaring met interregionale en/of grensoverschrijdende samenwerking, met name rond thema's als duurzame ontwikkeling, watervoorziening, infrastructuur...

2.2. Deze rijke ervaring vormt een onmisbare basis, maar het komt er nu vooral op aan dit samenwerkingselan een nieuwe impuls te geven door al deze initiatieven in te bedden in een coherent kader. De continentale diagonaal van Zuidwest-Europa biedt zo'n geschikt kader.

2.3. Een dergelijke nauwe samenwerking in het kader van de Zuidwest-Europese continentale diagonaal zou niet alleen de samenwerking tussen de betrokken regio's onderling maar ook die met andere regio's van de Unie ten goede komen. Het is namelijk heel wel mogelijk dat regio's buiten de continentale diagonaal bepaalde problemen gemeen hebben met de regio's binnen de continentale diagonaal, zoals b.v. een geringe bevolkingsdichtheid of een interessant natuurlijk erfgoed.

2.4. De recente oprichting van een Conferentie van de Europese Regio's van de Continentale Diagonaal door de regio's Aragón, Extremadura, Limousin en Midi-Pyrénées concretiseert en versterkt de bestaande samenwerking en vloeit voort uit het streven om de continentale diagonaal om te vormen tot één groot samenwerkingsgebied en op die manier een bijdrage te laten leveren aan de inrichting van het grondgebied van de Unie.

3. De erkenning van de continentale diagonaal door de nationale en communautaire instanties

3.1. De juistheid van bovenstaande analyse van het belang van de continentale diagonaal voor de grensoverschrijdende samenwerking en voor de inrichting van de Europese ruimte blijkt ook uit de brieven die de Franse, Spaanse en Portugese overheid in het kader van het programma Interreg IIC aan de Commissie hebben gestuurd.

3.2. Het Comité verwijst in dit verband naar zijn advies over "Het communautair initiatief Interreg IIC en de potentiële rol van de lokale en regionale overheden" en wijst erop dat, zoals ook in de Mededeling van de Commissie wordt gesteld, de voor ruimtelijke ordening bevoegde lagere instanties bij de tenuitvoerlegging van het programma Interreg IIC dezelfde verantwoordelijkheden dienen te krijgen als de nationale overheden ().

3.3. Het hoopt dan ook dat het nog vóór eind 1997 samen met de Commissie een bijeenkomst kan organiseren om vertegenwoordigers van de regio's van de continentale dialoog de kans te geven elkaar te ontmoeten om inzichten en ervaringen uit te wisselen.

3.4. Het vindt het een goede zaak dat de Commissie heeft besloten dat iedere regio in het licht van zijn specifieke situatie kan deelnemen aan programma's van twee verschillende "ruimtes voor transnationale samenwerking". De meeste regio's in de continentale diagonaal zijn vooral gebaat bij initiatieven die specifiek voor dit gebied bedoeld zijn, maar sommige zouden daarnaast ook profijt kunnen trekken van initiatieven ten behoeve van de Atlantische zone of het Middellandse-Zeegebied. Het Comité ziet daarin geen contradictie, maar is van oordeel dat het programma Interreg IIC voldoende flexibel is en voldoende speelruimte biedt om in te spelen op álle ruimtelijke-ordeningsvraagstukken waarmee de Unie geconfronteerd wordt.

3.5. De onderlinge samenhang en complementariteit van de verschillende benaderingen tonen duidelijk aan dat het beheer van het deelprogramma "Zuidwest-Europa/continentale diagonaal" aan één enkele gemeenschappelijke structuur moet worden toevertrouwd. Het gaat hier per definitie om grensoverschrijdende en interregionale vraagstukken, die alleen vanuit een grensoverschrijdende en interregionale invalshoek correct kunnen worden ingeschat en waarvoor een over de drie betrokken lid-staten opgedeeld beheer geen deugdelijke oplossing kan bieden.

4. Conclusie

4.1. Het Comité heeft met dit advies de problematiek rond gebieden met een geringe bevolkingsdichtheid aan de orde willen stellen en in dit verband de aandacht willen vestigen op de Zuidwest-Europese continentale diagonaal, een gebied waarin de diverse regio's op vrijwillige basis hebben besloten om over de landsgrenzen heen nauwer met elkaar te gaan samenwerken.

Het Comité beschouwt het als zijn taak te zorgen voor:

- een beter evenwicht tussen de diverse regio's, zowel wat de spreiding van de bevolking als wat de economische bedrijvigheid betreft;

- een betere sociaal-economische samenhang, door een tegenwicht voor de al te sterke bevolkingsconcentratie en concentratie van economische bedrijvigheid in bepaalde delen van de Unie in het leven te roepen;

- nauwere interregionale en grensoverschrijdende samenwerking;

- een adequate overdracht van kennis en ervaringen op dit gebied.

Brussel, 18 september 1997.

De voorzitter van het Comité van de Regio's

Pasqual MARAGALL i MIRA

() PB C 244 van 11. 8. 1997, blz. 19.