2) Coördinatie en de samenwerking met de getroffen lidstaat

3) Coördinatie tussen partnerorganisaties

4) Communicatie betreffende noodhulpacties in Griekenland

IV. Volgende stappen





I.Inleiding

In 2015 en 2016 hebben bijna 1,1 miljoen personen die mogelijk internationale bescherming behoeven, en irreguliere migranten (hierna "vluchtelingen en migranten" genoemd) hun toevlucht gevonden in de Europese Unie (EU) via de route door het oostelijke Middellandse Zeegebied. Op het hoogtepunt van de vluchtelingencrisis in de zomer van 2015 kwamen dagelijks 10 000 migranten en vluchtelingen aan in Griekenland. Deze plotselinge toestroom leidde tot een humanitaire noodsituatie binnen de EU.

Hoewel de EU reeds beschikte over financiële instrumenten om lidstaten bijstand te helpen het hoofd te bieden aan verschillende soorten interne problemen en uiting te geven aan hun solidariteit met door rampen getroffen regio's, heeft de uitzonderlijke omvang van de vluchtelingencrisis aangetoond dat geen van deze instrumenten volledig geschikt was om de verreikende humanitaire behoeften in de EU aan te pakken. Een punt dat is benadrukt in de mededeling van de Commissie over de voortgang van de uitvoering van de prioritaire maatregelen van de Europese migratieagenda, is de noodzaak voor de EU om de capaciteit op te bouwen voor het verlenen van humanitaire bijstand binnen de EU om lidstaten te ondersteunen die met grote aantallen vluchtelingen en migranten worden geconfronteerd. Er was een flexibel financieel instrument nodig met een snel reactievermogen dat op Europese solidariteit was gebaseerd en waarmee een beroep kon worden gedaan op de bestaande expertise.

In deze context riep de Europese Raad op 19 februari 2016 de Commissie op "de capaciteit te creëren waarmee de EU intern, in samenwerking met organisaties als de Hoge Commissaris van de Verenigde Naties voor de vluchtelingen (UNHCR), humanitaire bijstand kan verlenen om landen te ondersteunen die met grote aantallen vluchtelingen en migranten worden geconfronteerd, waarbij wordt voortgebouwd op de ervaringen van de dienst Humanitaire Hulp en Civiele Bescherming van de EU".

Op 2 maart 2016 hechtte de Commissie goedkeuring aan haar voorstel voor Verordening (EU) 2016/369 van de Raad betreffende de verstrekking van noodhulp binnen de Unie. De verordening werd door de Raad op 15 maart 2016 aangenomen.

Zoals gevraagd door de Europese Raad, wordt in de verordening voortgebouwd op de gedegen ervaring die het directoraat-generaal Europese Civiele Bescherming en Humanitaire Hulp (DG ECHO) in de loop der jaren heeft verworven op de terreinen die onder zijn bevoegdheid vallen, waardoor het DG de knowhow kan benutten die het heeft opgedaan bij de activiteiten die het in derde landen verricht. Voorts wordt met de verordening niet alleen beoogd de uitzonderlijke humanitaire problemen aan te pakken die het gevolg zijn van de huidige migratiedruk aan de buitengrenzen van de Unie, maar is het ook de bedoeling dat met de verordening adequaat kan worden opgetreden bij door de natuur of door de mens veroorzaakte rampen met verstrekkende humanitaire gevolgen binnen de EU. Derhalve wordt in de verordening ook bepaald dat alle door de EU gefinancierde noodhulp wordt toegekend en besteed overeenkomstig de internationaal overeengekomen fundamentele humanitaire beginselen van menselijkheid, neutraliteit, onpartijdigheid en onafhankelijkheid.

Daarnaast is - met het oog op een zo groot mogelijke efficiëntie - in de verordening bepaald dat voor de uitvoering van noodhulpoperaties een beroep wordt gedaan op partnerorganisaties waarmee de Commissie kader-partnerschapsovereenkomsten of een financiële en administratieve kaderovereenkomst heeft gesloten. Aangezien noodhulp wordt verstrekt op het grondgebied van een EU-lidstaat, gelden ook specifieke voorschriften. Met name dient de verstrekte noodhulp "ter ondersteuning van en ter aanvulling op de acties van de getroffen lidstaat". Daartoe wordt voor nauwe samenwerking en nauw overleg met deze lidstaat gezorgd.

De rechtsgrond bepaalt dat de noodhulp geactiveerd wordt gedurende een periode van drie jaar tot en met 16 maart 2019 voor het beheer van de humanitaire gevolgen van de migratie- en vluchtelingencrisis.

Kort na de goedkeuring van de verordening van de Raad is de toestand langs de route door het oostelijke Middellandse Zeegebied drastisch veranderd. Sinds de verklaring EU-Turkije van 18 maart 2016 zijn de irreguliere oversteken vanuit Turkije naar Griekenland sterk afgenomen tot een gemiddeld aantal van 79 personen per dag (gegevens tot en met 6 maart 2017). Door de tijdelijke invoering van grenscontroles aan de binnengrenzen van sommige lidstaten en aan de buitengrenzen van sommige andere landen langs de route door het oostelijke Middellandse Zeegebied kwamen meer dan 62 000 personen in Griekenland in een zorgwekkende situatie te verkeren, waaronder 14 000 op de eilanden. Dit heeft geleid tot aanzienlijke humanitaire behoeften, met inbegrip van voedselhulp, onderdak, gezondheidszorg, water, sanitaire voorzieningen en hygiëne (WASH), non-foodartikelen en bescherming.

Opgemerkt zij dat in 2016 Griekenland de enige lidstaat was die voldeed aan beide in de verordening opgenomen voorwaarden voor de toekenning van steun:

de omvang en de gevolgen van de ramp zijn zo uitzonderlijk groot dat er ernstige en verstrekkende humanitaire gevolgen zijn in een of meerdere lidstaten; en

geen ander voor de lidstaten of de Unie beschikbaar instrument is toereikend.

Bijgevolg zijn alle tot dusver in het kader van deze verordening gefinancierde acties uitsluitend gericht op het aanpakken van de humanitaire situatie in Griekenland.

Overeenkomstig artikel 8, lid 1, van de verordening heeft dit verslag tot doel een overzicht te geven van de belangrijkste verwezenlijkingen van het Instrument voor noodhulp binnen de Unie (hierna "ESI" genoemd) sinds de activering, een analyse op te stellen van de belangrijkste problemen die zich hebben voorgedaan en te schetsen welke activiteiten in de toekomst worden gepland.