Voorstel voor een beschikking van de Raad tot vaststelling van een specifiek programma voor onderzoek en onderwijs op het gebied van de beheerste thermonucleaire fusie (1994-1998) (94/C 113/06) (Voor de EER relevante tekst) COM(94) 70 def. - 94/0073(CNS)

(Door de Commissie ingediend op 30 maart 1994)

DE RAAD VAN DE EUROPESE UNIE,

Gelet op het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap voor Atoomenergie, inzonderheid op artikel 7,

Gezien het voorstel van de Commissie, ingediend na raadpleging van het Wetenschappelijk en Technisch Comité,

Gezien het advies van het Europees Parlement,

Gezien het advies van het Economisch en Sociaal Comité,

Overwegende dat de Raad bij Besluit . ./. . ./Euratom een Kaderprogramma voor communautaire activiteiten op het gebied van onderzoek en onderwijs heeft vastgesteld voor de periode 1994-1998, waarin met name de activiteiten zijn omschreven die moeten worden uitgevoerd op het gebied van beheerste thermonucleaire fusie; dat deze beschikking wordt vastgesteld in het licht van de in de preambule van genoemd besluit uiteengezette overwegingen;

Overwegende dat in artikel 2 van Besluit . ./. . ./Euratom is bepaald dat dit Kaderprogramma ten uitvoer wordt gelegd door middel van specifieke programma's die worden vastgesteld overeenkomstig artikel 7 van het Verdrag; dat in elk specifiek programma de in bijlage III van genoemd besluit neergelegde wetenschappelijke en technische doelstellingen worden gespecificeerd en de nadere bepalingen voor de uitvoering ervan, de looptijd en de noodzakelijk geachte middelen worden vastgesteld;

Overwegende dat dit programma hoofdzakelijk wordt uitgevoerd door middel van werkzaamheden voor gezamenlijke rekening, gecoördineerde werkzaamheden en voorbereidende, begeleidende en ondersteunende maatregelen;

Overwegende dat in Besluit . ./. . ./Euratom (Kaderprogramma 1994-1998) is bepaald dat het maximum totaalbedrag van het Kaderprogramma (1994-1998) uiterlijk op 30 juni 1996 opnieuw wordt bekeken met het oog op een verhoging ervan; dat als gevolg hiervan het voor de uitvoering van dit programma noodzakelijk geachte bedrag kan worden verhoogd;

Overwegende dat de inhoud van het Kaderprogramma voor communautaire activiteiten op het gebied van onderzoek en onderwijs is vastgesteld overeenkomstig het subsidiariteitsbeginsel; dat in dit specifiek programma de inhoud is omschreven van de overeenkomstig dit beginsel uit te voeren activiteiten op het gebied van de beheerste thermonucleaire fusie;

Overwegende dat het overeenkomstig bijlage III van Besluit . ./. . ./Euratom noodzakelijk is om in de Gemeenschap een communautair kernfusieprogramma op te zetten met als lange-termijndoelstelling de gemeenschappelijke ontwikkeling van veilige en milieuvriendelijke reactorprototypes; dat in dit programma alle in de Lid-Staten ondernomen activiteiten op het gebied van de beheerste kernfusie met magnetische opsluiting worden geïntegreerd;

Overwegende dat in Besluit . ./. . ./Euratom (Kaderprogramma 1994-1998) is bepaald dat een communautaire actie onder meer is gerechtvaardigd als het onderzoek bijdraagt tot de versterking van de economische en sociale samenhang van de Gemeenschap en de harmonieuze algemene ontwikkeling daarvan bevordert, met inachtneming van de wetenschappelijke en technische kwaliteit; dat dit programma geacht wordt bij te dragen tot de verwezenlijking van deze doelstellingen;

Overwegende dat dit programma en de uitvoering ervan bijdragen tot een grotere synergie tussen de onderzoek- en onderwijsactiviteiten op het gebied van de beheerste thermonucleaire fusie door onderzoekcentra, universiteiten en bedrijven in de Lid-Staten en tussen deze acties en overeenkomstige communautaire onderzoek- en onderwijsactiviteiten;

Overwegende dat de uitvoering van het JET (Joint European Torus)-project is toevertrouwd aan de gemeenschappelijke onderneming Joint European Torus (JET), die is opgericht bij Besluit 78/471/Euratom en waarvan de statuten laatstelijk zijn gewijzigd bij Besluit 91/677/Euratom;

Overwegende dat het netwerk van Associaties een belangrijke rol speelt bij de uitvoering van de communautaire activiteiten op het gebied van de beheerste kernfusie;

Overwegende dat de Gemeenschap ter uitvoering van artikel 101 van het Verdrag Samenwerkingsovereenkomsten op het gebied van kernfusie en plasmafysica heeft gesloten met het Koninkrijk Zweden en de Zwitserse Bondsstaat; dat de Gemeenschap met Japan, de Russische Federatie en de Verenigde Staten een Samenwerkingsovereenkomst heeft gesloten met betrekking tot het gedetailleerde project van de International Thermonuclear Experimental Reactor (ITER - Internationale experimentele kernfusiereactor);

Overwegende dat de tenuitvoerlegging van dit programma ook activiteiten behelst voor de verspreiding en de exploitatie van de onderzoekresultaten, met name ten behoeve van het midden- en kleinbedrijf, alsmede activiteiten ter stimulering van de mobiliteit en de opleiding van onderzoekers, die binnen dit programma en voor zover nodig is voor de goede uitvoering ervan moeten worden ontwikkeld;

Overwegende dat fundamenteel onderzoek op het gebied van kernfusie moet worden aangemoedigd om de ontwikkeling van vernieuwende concepten mogelijk te maken;

Overwegende dat het economisch en sociaal effect en de eventuele technologische risico's van de in het kader van dit programma uitgevoerde activiteiten moeten worden beoordeeld;

Overwegende dat de voortgang van dit programma voortdurend en systematisch moet worden bekeken ten einde het programma eventueel aan te passen aan de wetenschappelijke en technologische ontwikkelingen op dit gebied; dat te zijner tijd ook een evaluatie van de voortgang van het programma moet worden verricht, waarmee alle nodige elementen moeten worden aangereikt om de doelstellingen van het volgende kaderprogramma voor onderzoek en onderwijs voor de Europese Gemeenschap voor Atoomenergie te kunnen bepalen; dat ten slotte na afloop van dit programma een eindevaluatie van de resultaten moet worden verricht in het licht van de in deze beschikking omschreven doelstellingen;

Overwegende dat het GCO kan deelnemen aan indirecte werkzaamheden in het kader van dit programma;

Overwegende dat het GCO via zijn eigen programma van directe werkzaamheden ook zelf bijdraagt tot de verwezenlijking van de doelstellingen van het communautaire onderzoek- en onderwijsprogramma op het door dit programma bestreken gebied,

HEEFT DE VOLGENDE BESCHIKKING VASTGESTELD:

Artikel 1

Voor de periode van . . . tot 31 december 1998 wordt een in bijlage I nader omschreven specifiek programma voor onderzoek en onderwijs op het gebied van de beheerste thermonucleaire fusie voor de Europese Gemeenschap voor Atoomenergie vastgesteld.

Artikel 2

1. Het bedrag dat noodzakelijk wordt geacht voor de uitvoering van het programma beloopt 794 miljoen ecu, waarvan ongeveer 17 % voor personeels- en huishoudelijke uitgaven.

2. Een indicatieve verdeling van de middelen is opgenomen in bijlage II.

3. Het bovenvermelde noodzakelijk geachte bedrag voor de uitvoering van het programma kan worden verhoogd krachtens en in overeenstemming met artikel 1, lid 3, van Besluit . ./. . ./Euratom (Kaderprogramma 1994-1998).

4. De begrotingsautoriteit stelt de voor ieder begrotingsjaar beschikbare kredieten vast met inachtneming van de wetenschappelijke en technologische prioriteiten die in het Kaderprogramma voor communautaire activiteiten op het gebied van onderzoek en onderwijs voor de Europese Gemeenschap voor Atoomenergie zijn aangegeven.

Artikel 3

Bijlage III behelst de nadere regels voor de uitvoering van het programma, met uitzondering van die welke bedoeld zijn in artikel 5.

Artikel 4

1. De Commissie bekijkt voortdurend en systematisch de voortgang van dit programma in het licht van de in bijlage I aangegeven doelstellingen. In het bijzonder gaat zij na of de doelstellingen, prioriteiten en financiële middelen nog steeds aangepast zijn aan de ontwikkeling van de situatie. In voorkomend geval dient zij aan de hand van de resultaten van dit onderzoek voorstellen in ter aanpassing of aanvulling van dit programma.

2. Na afloop van dit programma laat de Commissie door onafhankelijke deskundigen een eindevaluatie van de verkregen resultaten uitvoeren in het licht van de doelstellingen als omschreven in bijlage III van het Kaderprogramma voor onderzoek en onderwijs (1994-1998) en bijlage I van deze beschikking. Het verslag van de eindevaluatie wordt ingediend bij de Raad, het Europees Parlement en het Economisch en Sociaal Comité.

Artikel 5

1. De Commissie wordt belast met de uitvoering van het programma.

2. De Commissie wordt bij de tenuitvoerlegging van het programma bijgestaan door het krachtens het besluit van de Raad van 16 december 1980 opgerichte Raadgevend Comité voor het Programma Kernversmelting.

Artikel 6

Deze beschikking is gericht tot de Lid-Staten.

BIJLAGE I

WETENSCHAPPELIJKE EN TECHNOLOGISCHE DOELSTELLINGEN EN INHOUD

INLEIDING

Dit specifiek programma is volledig in overeenstemming met de oriëntaties van het Kaderprogramma voor communautaire activiteiten op het gebied van onderzoek en onderwijs voor de Europese Gemeenschap voor Atoomenergie (1994-1998). Voor de vaststelling van de inhoud is met name rekening gehouden met de conclusies van het seminar over de Europese strategie op het gebied van onderzoek en technologische ontwikkeling met betrekking tot de energieproblematiek (november 1993, Venetië).

De lange-termijndoelstelling van de communautaire activiteiten, waarin alle onderzoekactiviteiten op het gebied van de beheerste kernfusie met magnetische opsluiting in de Lid-Staten (plus Zweden en Zwitserland) zijn opgenomen, is de gezamenlijke ontwikkeling van veilige en milieuvriendelijke reactorprototypes. Dit moet uiteindelijk leiden tot de bouw van economisch levensvatbare elektriciteitscentrales die voldoen aan de eisen van de potentiële gebruikers. In dat verband zal speciaal aandacht worden besteed aan de door de elektriciteitsproducenten gestelde eisen (Besluit . ./. . ./Euratom betreffende het Kaderprogramma 1994-1998).

Deze doelstelling wordt wereldwijd nagestreefd in vier grote fusieprogramma's (Euratom, Japan, Rusland en de Verenigde Staten van Amerika) van vergelijkbare omvang, waarbij aan een tijdschaal van tientallen jaren moet worden gedacht. In Europa is de bundeling van het onderzoek naar fusie met magnetische opsluiting in één communautair programma van essentieel belang geweest om de beschikbare personele en financiële middelen optimaal te gebruiken. Deze bundeling van krachten spoort met het door de Commissie in haar Witboek (COM(93) 700) aanbevolen en door de Europese Raad van 10 en 11 december 1993 vastgestelde beleid van coördinatie van de onderzoekactiviteiten. Afzonderlijk zou geen enkele Lid-Staat een project van de omvang van JET zijn begonnen of zijn erkend als volwaardig partner in de internationale samenwerking in het kader van de experimentele ITER-reactor. Dankzij de kwaliteit van het onderzoek en de ervaring met samenwerking binnen de Gemeenschap neemt deze thans in de ITER-samenwerking juist een krachtige positie in.

Vanwege de duur en de benodigde financiële en personele middelen moet de activiteit van de Gemeenschap rechtstreeks gericht zijn op de doelstelling ervan, moet het netwerk van bij deze activiteit betrokken organisaties een samenhangend geheel vormen en moet de samenwerking met de grote fusieprogramma's buiten de Gemeenschap optimaal worden benut. Veiligheid en milieu moeten voorop staan bij de bouw van de grote installaties die, na JET, worden gebouwd als onderdeel van de strategie om tot een prototype van een commerciële reactor te komen:

- een experimentele reactor (Next Step) die als algemene doelstelling heeft de wetenschappelijke en technologische haalbaarheid van het gebruik van kernfusie-energie voor vreedzame doeleinden aan te tonen;

- een demonstratiereactor (DEMO) waarmee aanzienlijke hoeveelheden elektriciteit kunnen worden opgewekt.

De belangrijkste doelstelling voor de periode 1994-1998 is de vaststelling van het gedetailleerde ontwerp van de Next Step in het kader van de vierpartijensamenwerking tussen Euratom, Japan, Rusland en de Verenigde Staten in verband met de "International Thermonuclear Experimental Reactor-Engineering Design Activities (ITER-EDA)".

Voorts is speciaal onderzoek nodig met het oog op eventuele verbeteringen van de plasmafysische en -technische concepten en met het oog op technologische ontwikkelingen op lange termijn die gebruik van kernfusie als energiebron mogelijk maken. Van de resultaten van dit onderzoek zal gebruik worden gemaakt bij de exploitatie van ITER en op langere termijn bij het conceptuele ontwerp van DEMO.

De voorgestelde strategie impliceert daarom dat in de periode 1994-1998, zoals in de figuur is aangegeven, tegelijkertijd aan drie hoofdthema's wordt gewerkt. De werkzaamheden, hoofdzakelijk werkzaamheden voor gezamenlijke rekening, zullen op deze thema's worden geconcentreerd.

- "Next Step"-activiteiten: het gedetailleerde ontwerp als zodanig alsmede de O & O-werkzaamheden om het ontwerp, de bouw en de exploitatie van de Next Step te ondersteunen;

- conceptverbeteringen: O & O op het gebied van plasmafysica en -technologie, hoofdzakelijk op DEMO gericht;

- technologie op lange termijn: O & O op het gebied van technologie, hoofdzakelijk op DEMO en op reactor gericht.

Het onderzoek zal hoofdzakelijk toegespitst blijven op fusie door magnetische opsluiting met toroïdale geometrie. De huidige aanpak die erin bestaat ook voeling te houden met andere benaderingen van beheerste kernfusie, bij voorbeeld fusie met traagheidsopsluiting, zal overeenkomstig de aanbeveling van het seminar van Venetië worden voortgezet en zo mogelijk in het kader van internationale samenwerking worden uitgebreid.

Veiligheids- en milieucriteria spelen een doorslaggevende rol in de ontwikkeling van het gehele fusieprogramma.

In de loop van dit programma zal:

- de samenwerking tussen Associaties verder worden geïntensifieerd en de mobiliteit van onderzoekers worden vergroot;

- de deelname van de industrie worden gestimuleerd;

- de internationale samenwerking worden uitgebouwd;

- de synergie tussen onderzoek en opleiding op hoog niveau worden versterkt.

Wetenschappelijke en technische thema's

"Next Step"-activiteiten

De ITER-EDA-werkzaamheden betreffen enerzijds het gedetailleerde ontwerp dat door het gemeenschappelijk centraal team ("Joint Central Team") en door de lokale teams van de vier partners ("Home Teams") wordt uitgewerkt en anderzijds ondersteunende O & O-werkzaamheden op het gebied van fysica en technologie die door de "Home Teams" worden verricht. Wat Euratom betreft, worden met uitzondering van de deelname aan het "Joint Central Team", de activiteiten gecoördineerd door het NET-team en voor het grootste deel uitgevoerd door de Associaties, de industrie (waarvan de betrokkenheid toeneemt) en het Gemeenschappelijk Centrum voor Onderzoek (GCO).

De O & O-werkzaamheden op het gebied van de plasmafysica en -technologie ter ondersteuning van ITER-EDA zullen worden uitgevoerd op JET en de gespecialiseerde machines in de Associaties. Het gaat hierbij met name om de afvoer van deeltjes en warmte, de verhitting, opsluiting en disrupties van het plasma en lange plasmapulsen. De belangrijkste taak van JET is het ontwikkelen van betrouwbare methoden om de zuiverheid van het plasma te beheersen onder omstandigheden die relevant zijn voor Next Step, alsmede onderzoek te verrichten aan deuterium-tritiumplasma's waarbij de machine volledig in bedrijf is.

De taken op het gebied van technologie en ontwerp die in het kader van ITER-EDA aan de Gemeenschap zijn toegewezen, zullen hoofdzakelijk door de Associaties, het GCO en de industrie worden uitgevoerd. Om de Gemeenschap bij de bouw van ITER een goede concurrentiepositie te verschaffen en om de mogelijkheid te behouden met een Europese Next Step verder te gaan als de samenwerking in het kader van ITER niet kan worden voortgezet, zal de nodige deskundigheid worden ontwikkeld op het gebied van de sleuteltechnologieën voor Next Step. Het gaat hierbij onder meer om supergeleidende magneten, aan het plasma blootgestelde onderdelen, de veiligheid wat betreft de exploitatie en het milieu, de brandstofcyclus en de ontwikkeling van uiterst betrouwbare afstandsbedieningen voor het onderhoud en de ontmanteling van de machine. De huidige generatie machines voor technologisch onderzoek zal intensief worden gebruikt. De gespecialiseerde laboratoria van het GCO, JET en de Associaties, zullen een bijdrage leveren aan het veilige gebruik van tritium.

Er zal een Europese kandidaat-vestigingsplaats voor de bouw van Next Step worden aangewezen en gekwalificeerd.

Protocol 1 van de ITER-EDA-overeenkomst bestrijkt de periode tot en met maart 1994. Het voorstel om Protocol 2 te sluiten zal tijdig aan de Raad worden voorgelegd om de continuïteit van de ITER-EDA-werkzaamheden te waarborgen. De voltooiing van ITER-EDA is gepland voor juli 1998. In de loop van de thans beschouwde periode moet daarom een besluit worden genomen over de vraag of en zo ja wanneer en in welk verband Next Step zal worden gebouwd. Alvorens een definitieve beslissing wordt genomen om de voor de bouw van Next Step benodigde kredieten vast te leggen, en in beginsel uiterlijk in 1996, zal een diepgaande onafhankelijke evaluatie in verband met de toekomst van kernfusie worden verricht, waarvan de conclusies zullen afhangen van de daadwerkelijk geboekte vooruitgang ten aanzien van de doelstellingen van het programma.

Concept verbeteringen

Onderzoek naar betere concepten, gebaseerd op tokamaks en verwante configuraties, is essentieel om op langere termijn de ontwerpparameters van DEMO te kunnen vastleggen. Dit onderzoek heeft tevens tot doel een bijdrage te leveren tot het gedetailleerd ontwerp van Next Step en tot de voorbereidingen met het oog op de exploitatie daarvan.

De technieken die thans worden gebruikt om bepaalde plasmafysische en -technische problemen op te lossen, waarvan het merendeel optreedt in alle toroïdale machines met magnetische opsluiting, moeten worden verbeterd. Hiervoor kan het nodig zijn om naast de verlenging van de huidige programma's bestaande installaties te moderniseren en nieuwe te bouwen. Op de bestaande machines zal met name onderzoek worden verricht naar betere opsluitingsregimes, de magneto-hydrodynamische stabiliteit, de wisselwerking tussen plasma en wand, de brandstoftoevoer en helium- en warmteafvoer, de verhitting en de current drive. Deze machines zijn TORE-SUPRA, ASDEX-U, TEXTOR, FTU, COMPASS, START, TCV, RTP, ISTTOK, TJ-I-U, TJ-II, WVII-AS, RFX en EXTRAP T-2. Ter ondersteuning van dit onderzoek zullen in de Associaties nieuwe methoden voor plasmadiagnostiek worden uitgewerkt. In synergie met de experimentele werkzaamheden zal het theoretisch werk voornamelijk worden gericht op de interpretatie van de experimentele resultaten, de modellering van thermonucleaire plasma's en de uitwerking van vernieuwende concepten. Tevens zal de mogelijkheid worden onderzocht om in toekomstige commerciële reactoren geavanceerde brandstoffen zoals deuterium-helium-3-mengsels te gebruiken.

Momenteel zijn voorbereidende activiteiten met betrekking tot de modernisering van bestaande en de bouw van nieuwe installaties aan de gang; de verst gevorderde betreffen onder meer:

- het gedetailleerde ontwerp en de ontwikkeling van prototype-onderdelen voor een eventuele grote stellarator (WVII-X) waarmee het hoge prestatieniveau van deze configuratie moet worden aangetoond; er zal conceptueel onderzoek naar het potentieel van stellarators als fusiereactor worden uitgevoerd;

- een eventuele compacte tokamak waarin ontsteking tot stand moet worden gebracht. Aan het Raadgevend Comité voor het programma kernversmelting (RCPK) zal wellicht een herzien voorstel worden voorgelegd voor nader onderzoek;

- de eventuele modernisering van sommige tokamaks, met name TORE-SUPRA.

Technologie op lange termijn

De ontwikkeling van technologie op lange termijn zal worden geïntensifieerd om vanuit zowel technisch als milieuoogpunt aanvaardbare oplossingen te vinden voor de technische problemen die aan het gebruik van fusie als energiebron verbonden zijn. Uiteindelijk zullen de aanvaardbaarheid van fusie-energie vanuit veiligheids- en milieu-oogpunt en de economische haalbaarheid ervan bepalend zijn voor de mate waarin fusie-energie ingang vindt. Deze technologische werkzaamheden op lange termijn zullen worden verricht door de Associaties, het GCO en de industrie. Zij betreffen onder meer:

- de ontwikkeling van in ITER te beproeven tritiumkweekmantels voor de kweekmantelmodules van DEMO;

- de ontwikkeling van stralingsbestendige materialen met een geringe activering. Voor de beproeving van deze materialen is een hoogenergetische neutronenbron vereist. In de periode 1994-1998 moet, bij voorkeur in internationaal verband, een uitgebreid onderzoek met het oog op een dergelijke installatie worden gestart;

- voortzetting van de analyses van de veiligheid en maatschappelijke aanvaarding van fusie-energie. Hierbij zal veel belang worden gehecht aan de analyse en evaluatie van met kernfusie en toekomstige grote kernfusie-installaties verbonden risico's en aan de integratie van alle maatregelen die kunnen bijdragen om die risico's te voorkomen of zo klein mogelijk te maken.

Uitvoering

Gezien Besluit 91/677/Euratom van de Raad (1) zal de periode 1994-1998 worden gekenmerkt door de ontbinding van de gemeenschappelijke onderneming JET die momenteel centraal staat in het Europese fusieonderzoek. Het RCPK gaat momenteel na of het wenselijk is voor te stellen het JET-programma enige tijd te verlengen ten einde een aantal specifieke taken ter ondersteuning van ITER (in het bijzonder het testen van een divertor die vergelijkbaar is met de divertor voor ITER) te kunnen ondernemen. Deze evaluatie past in een breder onderzoek naar de mogelijkheid om de bestaande installaties te moderniseren en nieuwe te bouwen (zie de in het hoofdstuk "Verbetering van concepten" vermelde mogelijkheden). Na de ontbinding van de gemeenschappelijke onderneming zullen de verkregen wetenschappelijke gegevens ten volle worden benut. Er zal voor worden gezorgd dat de met JET verworven know-how aan andere activiteiten in het programma, met name die voor ITER, ten goede komt. De JET-installaties zullen voor zover mogelijk worden gebruikt in nader te bapalen verbanden; zo kan het onderzoek in verband met de ontmanteling van JET een van de programmapunten zijn.

Nog voor de ontbinding van de gemeenschappelijke onderneming JET zal de samenwerking tussen de Associaties worden uitgebreid. Er zal worden gezocht naar nieuwe vormen van samenwerking tussen de Associaties, waarbij rekening zal worden gehouden met het Europese karakter en de beperkte duur van de onderzoekprojecten. Gezamenlijke projecten door formele groeperingen van Associaties zullen als consortia voor de uitvoering van gemeenschappelijke projecten worden gestimuleerd door een aanpassing van bestaande regelingen. Het is de bedoeling dat de Associaties en het GCO (2) een zeer belangrijke bijdrage leveren aan de fysische en technologische programma's van ITER in de verschillende fasen: ontwerp, bouw en exploitatie.

De deelname van de industrie zal zowel kwalitatief als kwantitatief worden gestimuleerd om enerzijds bij de realisatie van Next Step gebruik te kunnen maken van de industriële know-how en anderzijds ervoor te zorgen dat de Europese industrie alle essentiële technologieën voor de bouw van toekomstige fusiereactoren beheerst. De maatregelen die in de periode 1990-1994 zijn getroffen om de Europese industrie bij de communautaire bijdrage aan ITER-EDA te betrekken, dat wil zeggen bij het eigenlijke ontwerp en bij het ondersteunend O & O, zullen worden geëvalueerd en waar nodig aangepast. Met name zullen gemeenschappelijke seminars tussen het fusieprogramma en de industrie worden georganiseerd, die een bijdrage kunnen leveren aan een betere verspreiding en benutting van de in het fusieprogramma verkregen wetenschappelijke en technische resultaten.

De mogelijkheid zal worden onderzocht om ook buiten het ITER-verband internationaal samen te werken, met name door de werkzaamheden in overleg met de belangrijkse internationale fusieprogramma's te plannen. Mogelijke voorbeelden van een dergelijke samenwerking zijn een installatie voor materiaalbeproeving met een hoogenergetische neutronenbron en gespecialiseerde installaties voor de verbetering van concepten.

Gezien de duur van de werkzaamheden om tot de exploitatie van fusie-energie te komen wordt veel belang gehecht aan het handhaven van de deskundigheid en het bijeen houden van de onderzoekteams in de Gemeenschap, aan verbetering van de mobiliteit van wetenschappers en ingenieurs en aan bevordering van de synergie tussen onderzoek en opleiding op hoog niveau, waarbij de banden met een grotere gemeenschap van Europese wetenschappers worden verstevigd. In het bijzonder zal de samenwerking worden aangemoedigd tussen de op het gebied van de plasmafysica actieve universiteiten en de Associaties.

Door de ter indicatie aangegeven verdeling van beschikbare middelen is het, in strijd met de aanbeveling van de "Fusion Programme Evaluation Board" (3), niet mogelijk om in de periode 1994-1998 een even intense activiteit te ontplooien als tijdens de vorige programma's. Zelfs al verhoogt de Raad uiterlijk op 30 juni 1996 binnen de grenzen van het kaderprogrammabesluit de voor dit programma uitgetrokken middelen, dan zal bij het selecteren van de uit te voeren werkzaamheden toch nog selectiever te werk moeten worden gegaan en zal bij nieuwe activiteiten de uitvoering over een grotere periode moeten worden gespreid.

De gedecentraliseerde beheersstructuur van het fusieprogramma, die inherent is aan de netwerkstructuur ervan, heeft haar doelmatigheid bewezen en zal dan ook worden gehandhaafd.

(1) Overeenkomstig Besluit 91/677/Euratom van de Raad van 19 december 1991 wordt "de gemeenschappelijke onderneming opgericht voor een periode die loopt tot en met 31 december 1996".

(2) Een meer getailleerde beschrijving van de onderzoekactiviteiten van het GCO, die bepaald zijn in een voorstel voor een aparte beschikking van de Raad, is te vinden in bijlage IV om hun complementariteit met de analoge indirecte werkzaamheden duidelijk te maken.

(3) EUR 13104/1990.

BIJLAGE II

INDICATIEVE VERDELING VAN DE MIDDELEN OVER DE VERSCHILLENDE GEBIEDEN

%

Gebied 1: Next Step-activiteiten 40-50 (1)

Gebied 2: Gemeenschappelijke onderneming JET 22-32 (2)

Gebied 3: Concept verbeteringen 22-32

Gebied 4: Technologie op lange termijn 5-9 100 (794 miljoen ecu) (3) (4) (5)

De verdeling over verschillende gebieden sluit niet uit dat projecten tot verscheidene gebieden kunnen behoren. Met name de problemen met betrekking tot de veiligheid en het milieu, die beslissend zijn voor de verdere evolutie van het fusieprogramma, zullen op alle gebieden aan de orde zijn. Deze kwesties zijn een integraal onderdeel van de exploitatie van de JET-installaties, terwijl op de gebieden 1, 3 en 4 ongeveer 10 % van de middelen daaraan zal worden besteed.

(1) De eigenlijke ontwerp-activiteiten en het ondersteunend O & O op het gebied van fysica en technologie in de Associaties en de industrie.

(2) De activiteiten van de gemeenschappelijke onderneming JET, die een eigen rechtspersoonlijkheid heeft, zijn hoofdzakelijk bedoeld ter ondersteuning van de Next Step.

(3) Voor de gebieden 1, 3 en 4 omvatten deze cijfers de personeelsuitgaven (ongeveer 10 %, met inbegrip van het personeel van de Gemeenschap in het centraal team van ITER) en de huishoudelijke uitgaven (minder dan 2 %). Voor gebied 2 omvat de begroting van de gemeenschappelijke onderneming JET de personeelsuitgaven voor maximaal 181 tijdelijke functionarissen die bij de gemeenschappelijke onderneming JET zijn aangesteld in de zin van artikel 2, onder a), van de regeling welke van toepassing is op de andere personeelsleden van de Europese Gemeenschappen. De bijdrage van de Gemeenschap in de JET-begroting beloopt ongeveer 75 %.

(4) Een bedrag van 46 miljoen ecu, gelijk aan het verschil tussen het voor dit programma noodzakelijk geachte bedrag en het binnen het Kaderprogramma voor onderzoek en onderwijs voor de Europese Gemeenschap voor Atoomenergie (1994-1998) toegewezen bedrag voor "beheerste thermonucleaire fusie", wordt uitgetrokken voor het 'specifiek programma voor onderzoek en technologische ontwikkeling, uit te voeren voor de Europese Gemeenschap voor Atoomenergie door het Gemeenschappelijk Centrum voor Onderzoek`.

(5) Waarvan ongeveer 10 % voor activiteiten op het gebied van fundamenteel onderzoek.

BIJLAGE III

UITVOERING VAN HET PROGRAMMA

1. De gedetailleerde regels voor de financiële deelneming van de Gemeenschap zijn neergelegd in bijlage IV van het besluit betreffende het Kaderprogramma voor communautaire activiteiten op het gebied van onderzoek en onderwijs voor de Europese Gemeenschap voor atoomenergie (1994-1998).

De in artikel 3 bedoelde gedetailleerde regels voor de uitvoering van het programma hebben betrekking op projecten voor onderzoek en technologische ontwikkeling, de gemeenschappelijke onderneming JET, de begeleidende maatregelen en de gecoördineerde werkzaamheden. Bij de keuze ervan moet rekening worden gehouden met de criteria van bijlage II van Besluit . ./. . ./Euratom, alsmede met de in bijlage I van dit programma vastgestelde doelstellingen.

Voor deelname aan het programma, in de zin van artikel 2, lid 2, van de beschikking van de Raad betreffende de regels voor de deelneming aan de specifieke programma's van de Europese Gemeenschap voor Atoomenergie, komen alleen in Europa gevestigde internationale organisaties en de in artikel 2, lid 2, onder c), van bovengenoemde beschikking van de Raad bedoelde instellingen in aanmerking.

2. Dit programma wordt uitgevoerd door middel van:

2.1. Financiële deelneming van de Gemeenschap in door derden of door instituten van het GCO in samenwerking met derden uitgevoerde OTO-activiteiten (in Europa gevestigde internationale organisaties kunnen bij uitzondering op dezelfde basis als communautaire organisaties steun ontvangen).

a) Werkzaamheden voor gezamenlijke rekening, onder de volgende voorwaarden:

De projecten worden uitgevoerd onder contracten voor onderzoek en technologische ontwikkeling voor gezamenlijke rekening in het kader van associatieovereenkomsten met de Lid-Staten (plus Zweden en Zwitserland) of organisaties in de Lid-Staten, de gemeenschappelijke onderneming JET, de NET-overeenkomst waarin rekening is gehouden met de deelneming van de Gemeenschap in ITER-EDA, en andere contracten met vaste looptijd, in het bijzonder met instellingen in de Lid-Staten waar geen Associaties aanwezig zijn.

De financiële bijdrage van de Gemeenschap in de lopende uitgaven van de Associaties en in de contracten met vaste looptijd bestaat doorgaans uit een vaste bijdrage van ongeveer 25 %. Na raadpleging van het RCPK kan de Commissie de financiering op zich nemen van:

- de investeringskosten van specifieke projecten (met een vaste bijdrage van ongeveer 45 %),

- bepaalde taken die uitsluitend door de industrie kunnen worden uitgevoerd (maximaal 100 %).

De voorwaarden voor de communautaire deelname in de Gemeenschappelijke onderneming JET zijn vastgelegd in de statuten van de genoemde onderneming, die de Raad heeft vastgesteld bij Besluit 78/471/Euratom (1), en die laatstelijk zijn gewijzigd bij Besluit 91/677/Euratom (2).

De communautaire bijdrage aan activiteiten met betrekking tot het gedetailleerde ITER-project (ITER-EDA) is vastgelegd in de EDA-overeenkomst (3), de protocollen daarvan (en de begeleidende stukken), alsmede door een bilaterale overeenkomst (het overleg hierover is aan de gang) betreffende de deelneming van Canada in de communautaire bijdrage aan ITER-EDA. Zoals aangegeven in artikel 3 van de overeenkomst wordt de uitvoering van EDA geregeld door elkaar opvolgende protocollen. Protocol 1, dat op 21 juli 1992 samen met de overeenkomst zelf is afgesloten, loopt ten einde wanneer Protocol 2 in werking treedt en dit uiterlijk op 20 maart 1994. Protocol 2 wordt geacht betrekking te hebben op de resterende termijn van EDA (tot juli 1998). De voorwaarden voor de communautaire deelname aan ITER-EDA houden verband met het specifieke kader (associatieovereenkomsten, gemeenschappelijke onderneming JET, NET-overeenkomst, mobiliteitsovereenkomst en overeenkomst met Canada) waarin deze activiteiten zullen worden ontplooid. Het gemeenschappelijk centraal team JCT bestaat voor 25 % uit functionarissen van de Commissie, een percentage dat overeenstemt met het communautaire aandeel in de financiering.

De projecten worden geselecteerd overeenkomstig de gewone procedures die zijn vastgesteld in de associatieovereenkomsten, de JET-statuten, de NET-overeenkomst, de ITER-EDA-overeenkomst en alle overeenkomsten op communautair niveau die eventueel worden afgesloten na raadpleging van het in artikel 5, lid 2, bedoelde Comité van raadgevende aard. Wanneer dit Comité aan een bepaald project voorrang heeft verleend, hebben alle associaties het recht deel te nemen aan de experimenten op de in verband daarmee gebouwde installaties.

b) Gecoördineerde werkzaamheden, die bestaan in de coördinatie, vooral in de vorm van overlegnetwerken, van onderzoek- en onderwijsprojecten die reeds door de overheid of door particuliere instanties worden gefinancierd. Gecoördineerde werkzaamheden kunnen ook dienen voor de coördinatie die nodig is voor de werking van de themanetwerken waarin, via werkzaamheden voor gezamenlijke rekening, fabrikanten, gebruikers, universiteiten en onderzoekcentra rond één technologische of industriële doelstelling worden samengebracht.

2.2. Voorbereidende, begeleidende en ondersteunende maatregelen, zoals:

- studies ter ondersteuning van dit programma en ter voorbereiding van eventuele latere acties;

- conferenties, studiebijeenkomsten, workshops of andere wetenschappelijke of technische bijeenkomsten, waaronder ook vergaderingen voor intersectoriële of multidisciplinaire coördinatie;

- gebruik van externe deskundigheid, waaronder toegang tot wetenschappelijke databases;

- wetenschappelijke publikaties, waaronder de verspreiding, bekendmaking en benutting van resultaten (gecoördineerd met de onder de derde activiteit verrichte werkzaamheden);

- studies ter beoordeling van de sociaal-economische gevolgen en de eventuele technologische risico's van alle projecten van dit programma;

- opleidingsactiviteiten in verband met onder dit programma vallend onderzoek;

- onafhankelijke evaluatie (studies inbegrepen) van het beheer en de uitvoering van de activiteiten van het programma.

(1) PB nr. L 151 van 7. 6. 1978, blz. 10.

(2) PB nr. L 375 van 31. 12. 1991, blz. 9.

(3) PB nr. L 244 van 26. 8. 1992, blz. 14.

BIJLAGE IV

BESCHRIJVING VAN DE WETENSCHAPPELIJKE ACTIVITEITEN VAN HET GEMEENSCHAPPELIJK CENTRUM VOOR ONDERZOEK (GCO) BETROKKEN OP GEBIEDEN DIE HET ONDERWERP VORMEN VAN DIT SPECIFIEKE PROGRAMMA EN HET VOORSTEL VOOR EEN BESCHIKKING VAN DE RAAD VOOR HET PROGRAMMA VAN HET GCO (COM(94) 70 def. - 94/0074(CNS))

Deze activiteit maakt deel uit van het communautaire programma voor onderzoek naar kernfusie. Wat de veiligheids- en milieuaspecten van de voor het Europese programma bestemde toekomstige machines betreft, moeten de basiskennis en technologie worden verbeterd. Het grootste gedeelte van de werkzaamheden zal dienen ter ondersteuning van ITER, maar kan ook betrekking hebben op iedere andere fusiereactor.

Daartoe heeft het GCO het Europees laboratorium voor de behandeling van tritium (Ethel) ontworpen en gebouwd. Doel van deze installatie is de ontwikkeling van methoden voor het behandelen van tritium, maar bijzondere aandacht wordt ook geschonken aan de verificatie en validatie van preventiemethoden en methoden voor de beperking van tritiumafval en activeringsprodukten op de werkplek en in het milieu, zowel in normale omstandigheden als bij ongevallen.

Het laboratorium kan ook onderzoekmogelijkheden bieden aan iedere Europese organisatie die meewerkt aan het communautaire programma inzake kernfusie of daarbij is betrokken.

Een gedeelte van de activiteiten heeft betrekking op de ontwikkeling en het kenmerken van materialen die moeten voldoen aan de volgende eisen: goede verenigbaarheid met tritium en gedrag van efficiënte barrières tegen de infiltratie van tritium met geringe geïnduceerde radioactiviteit. Het GCO, dat over een lange ervaring op dit gebied beschikt, zal een bijdrage van betekenis leveren in het kader van ITER en ten behoeve van het fusieprogramma op langere termijn.

Naast deze activiteiten zullen door het GCO ook meer algemene studies worden verricht, onder meer over operationele veiligheid gedurende het onderhoud, op basis van specifieke verzoeken met betrekking tot het ITER-project of, meer in het algemeen, het fusieprogramma, in het bijzonder studies van materialen met lage activering en telemanipulatie.