Advies van het Economisch en Sociaal Comité over de "Mededeling van de Commissie 'De regio's in de nieuwe economie: richtsnoeren voor de innovatieve acties van het EFRO voor de periode 2000-2006'"

(2001/C 221/16)

Het Economisch en Sociaal Comité heeft tijdens zijn zitting van 24 en 25 januari 2001 besloten om overeenkomstig artikel 23, lid 3, van zijn reglement van orde een advies over de voornoemde mededeling.

De afdeling "Economische en monetaire unie - economische en sociale samenhang", die met de voorbereidende werkzaamheden was belast, heeft haar advies op 15 mei 2001 goedgekeurd. Rapporteur was de heer Vinay.

Het Economisch en Sociaal Comité heeft tijdens zijn 382e zitting van 30 en 31 mei 2001 (vergadering van 30 mei 2001) het volgende advies uitgebracht, dat met 122 stemmen vóór en zonder stemmen tegen, bij 1 onthouding, werd goedgekeurd.

1. Inleiding

1.1. Als spreekbuis van de sociaal-economische kringen vertegenwoordigt het Comité een aantal kringen die een belangrijke rol zullen gaan spelen bij het opzetten en tenuitvoerleggen van de nieuwe innovatieve acties. Daarom wil het een eigen bijdrage leveren aan de discussie over deze problematiek, door in dit initiatiefadvies o.m. na te gaan in hoeverre de voorgestelde regeling aansluit bij het cohesiebeleid, het werkgelegenheidsbeleid en, uiteraard, het innovatiebeleid van de Unie.

1.2. Qua opzet wijkt de nieuwe regeling enigszins af van de vorige, zowel wat de prioriteiten als wat de bestemming van de financiële middelen betreft. De Commissie stelt voor om het aantal strategische thema's terug te brengen van acht naar drie en niet langer met losse projecten maar met programma's te werken. Deze programma's dienen aan te sluiten bij de met EFRO-steun opgezette doelstelling-1- en doelstelling-2-programma's en moeten bovendien een aanvulling vormen op de acties die in het kader van deze twee doelstellingen met ESF-steun worden uitgevoerd.

1.2.1. De Commissie wil voor de nieuwe innovatieve acties 0,4 % van het EFRO-jaarbudget reserveren, wat neerkomt op zo'n 400 mln euro voor de periode 2000-2006 (de via andere instrumenten verleende steun niet meegerekend).

1.3. De regeling voor de periode 1994-1999 voorzag in acht "strategische thema's": regionale innovatiestrategieën (RIS - Regional Innovation Strategies); informatiemaatschappij (RISI - Regional Information Society Initiative); nieuwe bronnen van werkgelegenheid; cultuur en cultureel erfgoed; stedelijke modelprojecten; ruimtelijke ordening (Terra); interne interregionale samenwerking (Recite) en externe interregionale samenwerking (ECOS-Ouverture).

1.3.1. De Commissie wil dit aantal verminderen om de regeling te vereenvoudigen en versnippering van de beschikbare middelen tegen te gaan. Zij stelt voor om het aantal thema's terug te brengen tot drie, die zij als volgt omschrijft: 1) "een op kennis en technologische innovatie gebaseerde regionale economie: de minder bevoorrechte regio's helpen om hun technologisch niveau te verhogen"; 2) "eEuropeRegio: de informatiemaatschappij ten dienste van regionale ontwikkeling"; 3) "regionale identiteit en duurzame ontwikkeling: de regionale cohesie en het regionale concurrentievermogen bevorderen door een geïntegreerde aanpak van de economische, culturele, maatschappelijke en milieu-activiteiten".

1.4. Binnen het kader van deze drie thema's wil zij drie soorten innovatieve acties financieel ondersteunen: 1) "regionale programma's inzake innovatieve acties en daaruit voortvloeiende proefprojecten"; 2) "begeleidende maatregelen: ondersteuning van de uitwisseling van ervaringen en de oprichting van netwerken van regio's"; 3) "organisatie van wedstrijden om succesvolle methoden op te sporen en een ruimere toepassing ervan te bevorderen".

2. Essentie van de voorgestelde regeling

2.1. De voorgestelde thema's passen in het kader van de strategie waarover de Europese Raad in Lissabon overeenstemming heeft bereikt en waarin de begrippen "kennis", "concurrentievermogen", "innovatie" en "volledige werkgelegenheid" een centrale plaats innemen. Het kan alleen maar worden toegejuicht dat achtergebleven regio's worden gestimuleerd specifieke programma's op te zetten om de belangstelling voor onderzoek en experimenten aan te wakkeren, met name op het vlak van de nieuwe economie. Dit kan het ontwikkelingsproces in deze regio's, die op de drie gekozen strategische terreinen het minst investeren, een beslissende impuls geven.

2.2. De Commissie wijst op het belang van kennis, know-how en het vermogen om te anticiperen op en zich aan te passen aan technologische veranderingen in de nieuwe economie, met name voor kleine en middelgrote bedrijven. Investeren in menselijk kapitaal door het ondersteunen van opleidingsinitiatieven en het bevorderen van levenslang leren is een conditio sine qua non als men het innovatie- en concurrentievermogen van achtergebleven regio's blijvend wil verbeteren.

2.3. De innovatieve acties dienen nauw aan te sluiten bij de met EFRO-steun opgezette doelstelling-1- en doelstelling-2-programma's. De bedoeling is niet dat zij daar een "kopie" van vormen, maar dat zij uiteindelijk de impact ervan vergroten. Zij moeten ervoor zorgen dat naar nieuwe wegen wordt gezocht, wat uit de aard der zaak een zeker risico inhoudt, maar de ontwikkeling van de regionale economie een compleet nieuwe wending kan geven. In dit verband zij erop gewezen dat innovatieve acties de gehele regio ten goede kunnen komen, ook al vallen sommige delen ervan niet onder de doelstellingen 1 en 2.

2.4. Een essentieel aspect van de voorgestelde regeling is de nauwe samenwerking ("versterkt partnerschap") tussen de regionale overheden, de programmabeheerders en de particuliere sector.

2.5. In de toelichting op het eerste strategische thema merkt de Commissie op dat juist zwakkere regio's in deze tijden van toenemende concurrentie - tussen de EU-regio's onderling, maar ook op wereldvlak - alles in het werk moeten stellen om van hun innovatievermogen een echte concurrentietroef te maken.

2.6. Het tweede strategische thema is door de Commissie gekozen met de bedoeling een zo ruim mogelijke verspreiding van de nieuwe informatietechnologieën bij bedrijfsleven, bevolking en overheid te bevorderen. Dit streven moet worden gezien tegen de achtergrond van het zgn. "eEurope-initiatief", dat tot doel heeft alle burgers, huishoudens, bedrijven, scholen en overheidsdiensten on line toegang tot allerlei informatie te geven, een "digitale cultuur" te introduceren, het consumentenvertrouwen ten aanzien van on line-handel te versterken, de maatschappelijke integratie te bevorderen en de sociale samenhang te versterken.

2.7. Met de keuze van het derde strategische thema wil de Commissie de regio's ertoe aansporen een duurzame en concurrerende economie uit te bouwen door gebruik te maken van hun specifieke troeven. Deze troeven kunnen van uiteenlopende aard zijn. Zij kunnen bijvoorbeeld betrekking hebben op hun cultureel erfgoed, hun natuurschoon, hun goed ontwikkelde infrastructuur of zaken waar de regio's bij uitstek goed in zijn.

2.8. De ingediende programma's moeten vergezeld gaan van een strategisch plan, dat door alle betrokken actoren tezamen moet worden opgesteld en waarin alle uit te voeren projecten dienen te passen. Dit plan kan op één van de drie thema's of op een combinatie van thema's gebaseerd zijn. Elke regio kan in de periode 2000-2006 maximaal twee programma's indienen, met dien verstande dat zij pas een tweede programma kunnen indienen wanneer het eerste volledig is uitgevoerd.

2.8.1. De Commissie zal de programma's evalueren aan de hand van tien criteria:

- kwaliteit van het programma als zodanig, waarbij vooral zal worden nagegaan hoe het programma is opgezet, of de doelstellingen voldoende innovatief zijn en of de beschikbare middelen niet over een te groot aantal acties worden verdeeld;

- potentiële impact op de met EFRO-steun opgezette doelstelling-1- en doelstelling-2-programma's;

- uitvoerbaarheid en coherentie tussen het beoogde doel en het uitgetrokken budget;

- verwachte impact in de regio's van doelstelling 1 en doelstelling 2;

- bijdrage van de particuliere sector in de financiering van het programma;

- kwaliteit van de publiek-private samenwerking, bijdrage van de betrokken partijen aan de uitwerking van het programma en mogelijkheid om bij de uitvoering van het programma ook nog andere regionale en lokale actoren (met name kleine en middelgrote bedrijven) te betrekken;

- regeling voor de samenwerking tussen de regionale verantwoordelijken voor de uitwerking en uitvoering van het programma en de beheersautoriteiten voor de met EFRO-steun opgezette doelstelling-1- en doelstelling-2-programma's;

- effect van de innovatieve acties op langere termijn;

- bruikbaarheid van de resultaten in andere regio's;

- compatibiliteit en synergie met het EU-beleid op andere terreinen, zoals onderzoek, informatiemaatschappij, bedrijfsleven, milieu, landbouw en plattelandsontwikkeling, gelijke kansen en mededinging, alsmede coherentie met de richtsnoeren voor de programma's voor de periode 2000-2006.

2.9. Vanaf 2002 zal de Commissie jaarlijks een voortgangsrapport bij het Europees Parlement, het Comité voor de ontwikkeling en de omschakeling van de regio's, het Comité van de Regio's en het Economische en Sociaal Comité indienen.

3. Algemene opmerkingen

3.1. Het Comité vindt het een goede zaak dat de Commissie het opzetten van innovatieve acties wil blijven stimuleren, omdat het net als de Commissie van oordeel is dat de ontwikkeling van de regio's fors kan worden gestimuleerd door het innovatievermogen en de toepassing van de technologieën van de nieuwe economie in alle productiesectoren en alle geledingen van de samenleving te bevorderen. Nog niet zo lang geleden heeft het er trouwens zelf op gewezen dat de verklaring voor de aanzienlijke regionale verschillen op het vlak van de werkgelegenheid - toename in de ene regio, verdere afbrokkeling in de andere - in de eerste plaats moet worden gezocht in de mate waarin de moderne informatie- en communicatietechnologieën tot de regio's zijn doorgedrongen(1).

3.1.1. Innovatieve acties dienen in te grijpen op de drie factoren die de ontwikkelingskansen van (met name achtergebleven) regio's bepalen, nl. ondernemerschap, opleiding en proactief optreden van overheden, culturele instellingen, onderzoeksinstituten en sociale partners. Een lokale aanpak biedt daarbij de grootste kans van slagen. Het besef dat het om de eigen streek gaat, het feit dat men de nadelen van de ontwikkelingsachterstand aan den lijve ondervindt en de toegenomen verantwoordelijkheid van de lokale overheden als gevolg van het decentralisatieproces dat zich momenteel in alle lidstaten voltrekt, zijn even zovele factoren die de motivatie voor actieve deelname aan het ontwikkelingsproces ten goede komen. Het voorstel van de Commissie kan deze motivatie alleen maar verder versterken.

3.1.2. Het is van cruciaal belang dat zo veel mogelijk kringen en instanties hun medewerking verlenen, niet alleen om organisatorische, maar ook om economische en sociale redenen: een groter draagvlak leidt tot méér financiële middelen, méér voorstellen en een sterker gevoel van verbondenheid.

3.2. Innovatieve acties dienen voortaan nauw aan te sluiten bij andere EFRO-maatregelen en bovendien een aanvulling te vormen op maatregelen die via het ESF worden ondersteund. Deze nieuwe bepaling, die op het eerste gezicht een complicerende factor lijkt, opent in werkelijkheid nieuwe perspectieven. Zij biedt namelijk de mogelijkheid om ook risicovollere maatregelen te nemen en, vanwege de nauwe samenhang met andere ontwikkelingsinitiatieven in hetzelfde gebied, sneller tot tastbare resultaten te komen.

3.3. Volgens de Commissie kunnen de innovatieve acties uit de periode 1994-1999 op enkele uitzonderingen na als een groot succes worden beschouwd. Het Comité mist in de Mededeling evenwel een algemene evaluatie waarbij zowel naar de impact op het moment van de uitvoering zelf als naar het effect op langere termijn wordt gekeken. De Mededeling bevat wel gedetailleerde informatie over een evaluatie ex ante, maar over een evaluatie ex post wordt met geen woord gerept. Dit is een van de punten waarover het Comité een aantal concrete voorstellen wil formuleren.

3.4. De voorgestelde vermindering van het aantal thema's heeft zo zijn voordelen (minder versnippering en een directe samenhang met het EU-beleid inzake technologische innovatie, informatiemaatschappij en onderzoek en ontwikkeling), maar gaat enigszins ten koste van de werkgelegenheidsproblematiek. Dit aspect komt nu alleen nog ter sprake - en dan nog zonder enige nadruk - in de lijst van evaluatiecriteria, en wel onder het criterium "verwachte impact in de gebieden van doelstellingen 1 en 2" ("schepping van kwalitatief hoogwaardige langdurige werkgelegenheid").

3.4.1. De werkgelegenheidsproblematiek loopt als een rode draad door het hele EU-beleid en is dan ook een cruciaal aspect van ieder ontwikkelingsinitiatief, of het nu gaat om het scheppen van nieuwe banen voor werknemers in loondienst of om het stimuleren van het ondernemerschap. Het thema "nieuwe bronnen van werkgelegenheid" mag dan zijn opgeofferd op het altaar van het streven naar overzichtelijkheid, het móet terdege aandacht blijven krijgen. De Commissie heeft vorig jaar trouwens voorgesteld steun te verlenen aan "modelprojecten die het thema 'werkgelegenheid' in alle plaatselijke beleidsmaatregelen proberen te integreren en de meerwaarde van plaatselijke beleidsmaatregelen in termen van werkgelegenheid evalueren"(2).

3.4.2. Dit geldt des te meer voor regio's en gebieden waar de nieuwe technologieën en de nieuwe economie nog maar nauwelijks voet aan de grond hebben gekregen en waar het einde van het oude arbeidsbestel weleens het einde van het arbeidsbestel tout court zou kunnen betekenen.

3.5. De Commissie stelt voor de projectgewijze aanpak van de huidige regeling te laten varen en over te schakelen op een programmagewijze aanpak; verder wil zij het beheer van de innovatieve acties aan dezelfde instantie toevertrouwen als het beheer van de EFRO- en ESF-maatregelen. Dit voorstel mag vanuit organisatorisch oogpunt gezien een goede zaak zijn, vanuit politiek oogpunt bekeken is het dat níet omdat de directe band tussen de burgers en de EU-instanties, die juist een van de sterke punten van de oude regeling was, daarmee komt weg te vallen.

3.6. Bij de bekendmaking van de vorige regeling heeft het Comité de algemene opzet hiervan toegejuicht, maar het door de Commissie voorgestelde budget van 270 mln ecu ontoereikend genoemd(3). Met deze 270 mln ecu heeft de Commissie in totaal 350 projecten in zo'n 40 regio's ondersteund, terwijl zij, volgens een niet-officiële verklaring, met de thans voorgestelde 400 mln euro maar liefst 100 à 150 regio's van de regeling wil laten profiteren. Het zou de bedoeling zijn om voor elk programma 0,3 à 3 mln euro uit te trekken.

3.6.1. Ook dit nieuwe budget is volgens het Comité volkomen ontoereikend, gelet op het feit dat de regeling erop gericht is experimenten met nieuwsoortige - en dus ook meer risicovolle - ontwikkelingsinitiatieven aan te moedigen. Vanwege het beperkte budget en het complementaire karakter van de beoogde acties (wat op zich een goede zaak is) is het gevaar dan ook niet denkbeeldig dat de voorgestelde innovatieve acties slechts als een soort "aanhangsel" van de andere programma's gaan worden beschouwd.

4. Bijzondere opmerkingen

4.1. De Commissie merkt in de Mededeling op dat kleine en middelgrote bedrijven de "basis van de productiestructuur van de regio's" vormen en het alleen zullen redden als zij erin slagen zich aan te passen aan de technologische veranderingen. Elders wijst zij erop dat deze bedrijven in staat moeten worden gesteld hun concurrentievermogen te versterken door maximaal gebruik te maken van de nieuwe kansen die de informatiemaatschappij hun biedt.

4.1.1. Op deze twee uitspraken valt niets af te dingen. Sterker nog, het MKB omschrijven als de "basis" van de Europese productiestructuur doet nog onvoldoende recht aan de werkelijke betekenis van deze sector binnen de EU-economie. Zo'n 98 % van de niet-agrarische Europese ondernemingen zijn kleine bedrijven en in 93 % van de gevallen gaat het zelfs om microbedrijven (minder dan 10 werknemers)(4). Het MKB neemt maar liefst tweederde van de totale werkgelegenheid en 60 à 80 % van de jaarlijkse werkgelegenheidsgroei in de Unie voor zijn rekening. Toch wordt ondersteuning van microbedrijven alleen in het kader van het derde thema als een van de mogelijke doelstellingen van programma's ter bevordering van innovatieve acties vermeld. Een dergelijke stiefmoederlijke behandeling is voor het Comité volkomen uit den boze.

4.1.2. De Europese Raad heeft in juni 2000 in Santa Maria da Feira zijn goedkeuring gehecht aan het Europees Handvest voor kleine bedrijven, waarmee hij impliciet te kennen heeft gegeven dat het begrip "midden- en kleinbedrijf" als overkoepelend concept heeft afgedaan. Het Comité van zijn kant heeft de afgelopen jaren verscheidene adviezen over de specifieke - en cruciale - rol van kleine bedrijven uitgebracht en heeft er onlangs nog op gewezen dat "dit soort bedrijven beleidsmatig niet over één kam mag worden geschoren met alle ondernemingen die grofweg tot het MKB worden gerekend"(5).

4.1.3. Daar het Europese ondernemingsbeleid vooral goed gestructureerde ondernemingen, en met name middelgrote bedrijven, ten goede komt, zou het een goede zaak zijn als in het kader van de programma's ter bevordering van innovatieve acties meer aandacht zou worden geschonken aan kleine ondernemingen. In dit verband heeft het Comité in een recent advies over het meerjarenprogramma ten behoeve van het bedrijfsleven en het ondernemerschap voorgesteld in dit programma uitdrukkelijk te verwijzen naar het Europees Handvest inzake kleine ondernemingen(6). De Commissie van haar kant vermeldt bij de reeds genoemde evaluatiecriteria o.m. "coherentie met de richtsnoeren van de Commissie voor de programma's voor de periode 2000-2006".

4.2. De Commissie pleit voor samenwerking tussen overheid, voor O& TO en innovatie verantwoordelijke organisaties, bedrijfsleven, universiteiten, adviescentra, financiële markten en andere "technologische partners". Wanneer zij het over het bedrijfsleven heeft, gebruikt zij evenwel altijd de term "privésector". Het is niet duidelijk of zij daarbij ook aan de zgn. "derde sector" denkt. Deze sector levert niet alleen heel wat nieuwe diensten die een aanvulling vormen op, een alternatief bieden voor of nauw samenhangen met bepaalde overheidsdiensten, maar verleent ook een aantal diensten die de sociale samenhang aanzienlijk kunnen versterken en die in vele gevallen verband houden met de informatiemaatschappij, de nieuwe technologieën of duurzaam milieubeheer(7).

4.3. Zonder de algemeen aanvaarde definitie van "armoede" verder te willen specificeren wil het Comité er toch op wijzen dat zaken als werkloosheid, een laag inkomen, een groot gezin en slechte huisvesting niet de enige armoedefactoren zijn, maar dat in onze hedendaagse samenleving ook een laag scholingsniveau en het ontbreken van enige kennis van informatie- en communicatietechnologieën een ernstige handicap dreigen te worden, zoals overigens ook de Commissie in haar laatste cohesieverslag opmerkt(8).

4.3.1. Wie vandaag de dag nog aan de bak wil komen - en dit geldt niet alleen voor de "nieuwe" economie, maar ook voor de "traditionele" sectoren - moet zich heel zijn leven blijven bijscholen. Ook al wat oudere mensen en zelfs bejaarden, die op school of werk niet met computers hebben leren omgaan en het hele IT-gebeuren daardoor slechts vanaf de zijlijn hebben meegemaakt, hebben er alle belang bij zoveel mogelijk bij te blijven, omdat zij anders door de steeds verder oprukkende informatiemaatschappij helemáál uit de boot dreigen te vallen. Daarom heeft het Comité er in een eerder advies voor gepleit aangepaste methoden te ontwikkelen om jong èn oud met computers te leren omgaan(9).

4.3.2. In de Mededeling worden minder "partners" vermeld dan in de regionale strategieën voor de uitbouw van de informatiemaatschappij, terwijl de Commissie in een eerdere Mededeling(10) zelf heeft opgemerkt dat de toenmalige "RISI-acties" hun innovatieve karakter vooral dankten aan het partnerschap tussen lokale en regionale instanties en representatieve organisaties uit de onderwijs- en opleidingssector, de vakbeweging, de kringen van Kamers van Koophandel en de coöperatieve en vrijwilligerssector.

4.3.3. In dezelfde Mededeling heeft zij, in de passage over de toepassing van informatietechnologie bij voorlichtings- en opleidingsactiviteiten, nogmaals gepleit voor het ontwikkelen van nieuwe vormen van werkorganisatie die, mits vergezeld van de nodige (her)scholingsmaatregelen, een cruciale bijdrage kunnen leveren aan de overgang naar de informatiemaatschappij.

4.3.4. In een recent werkdocument(11) heeft zij erop gewezen dat, met het oog op de totstandbrenging van een "ondernemersmaatschappij" en vanwege het hoogwaardige karakter van de banen van de toekomst, de opleidingsprogramma's, incl. de programma's op het gebied van voortgezette beroepsopleiding, in overleg met de sociale partners moeten worden bijgesteld, met name wanneer het gaat om programma's ten behoeve van het MKB.

4.3.5. In de onderhavige Mededeling maakt zij evenwel nergens gewag van een rol voor de sociale partners, alsof onderwerpen als gelijke kansen (in de Mededeling steeds - en dan nog terloops - vermeld in samenhang met de mededingingsproblematiek), opleiding binnen het bedrijf zelf en nieuwe vormen van werkorganisatie thema's zijn die zich absoluut niet lenen voor overleg of onderhandelingen tussen de sociale partners. In het reeds genoemde cohesieverslag(12) wijst zij daarentegen wèl op de rol van de sociale partners, met name met betrekking tot de problematiek rond levenslang leren en sociale insluiting. Het Comité hoopt dat de sociale partners in de praktijk wèl een rol toebedeeld zullen krijgen. Het ontbreken van enige verwijzing hiernaar is onbegrijpelijk daar het welslagen van de voorgestelde regeling juist zal afhangen van de samenwerking tussen de diverse lokale actoren.

4.4. In de nieuwe regeling draait alles om innovatie. Dat is niet verwonderlijk, want innovatie is niet alleen een sleutelelement in het ontwikkelingsmodel waarvoor de Europese Raad zich in Lissabon heeft uitgesproken, maar bovendien hét middel bij uitstek om achtergebleven regio's in staat te stellen hun ontwikkelingsachterstand weg te werken, of deze nu aan economische, geografische of nog andere factoren te wijten is.

4.4.1. Volgens de officiële definitie van het begrip "innovatie" wordt hiermee bedoeld "de vernieuwing en uitbreiding van het assortiment producten en diensten en van de daarmee samenhangende markten; de invoering van nieuwe productie-, toeleverings- en distributiemethoden; de invoering van veranderingen in het beheer, de arbeidsorganisatie, de arbeidsomstandigheden en de kwalificaties van de werknemers"(13). Mede in het licht van deze definitie - waaruit overigens duidelijk kan worden opgemaakt dat ook hier een cruciale rol is weggelegd voor de sociale partners - moet worden nagegaan hoe de met EFRO-steun uitgevoerde innovatieve acties in het innovatiebeleid van de Unie kunnen worden ingepast.

4.4.2. Ook het Vijfde Kaderprogramma voor Onderzoek en Technologische Ontwikkeling, dat eind dit jaar afloopt, staat volledig in het teken van innovatie. Het voorziet zelfs in een "horizontaal" programma ter bevordering van de innovatie in het MKB. Innovatie is ook het centrale thema van een recente Mededeling van de Commissie(14), waarin deze pleit voor een "ruime strategie (...) die nauw aansluit bij andere initiatieven van de Commissie (...), zoals met name het (...) regionaal beleid" en in het licht van het onlangs goedgekeurde Europees Handvest voor kleine bedrijven beklemtoont dat maatregelen moeten worden genomen om "het best mogelijke klimaat voor kleine ondernemingen en ondernemerschap te scheppen" (momenteel blijkt slechts 13 % van de ondernemingen samen te werken met universiteiten of onderzoekscentra).

4.4.3. Het Comité heeft dan ook goede hoop dat bij de evaluatie van de programma's ter bevordering van innovatieve acties zal worden nagegaan in hoeverre deze aansluiten bij het algemene innovatiebeleid van de Unie. Het is echter van oordeel dat, gelet op de nagestreefde doelstellingen en op de geringe samenwerking tussen bedrijfsleven en onderzoeksinstituten, het uitgetrokken budget veel te beperkt is en maar weinig mogelijkheden biedt.

5. Voorstellen en aanbevelingen

5.1. Het is een goede zaak dat voortaan álle regio's voor steun in aanmerking zullen komen, maar vanwege de beperkte omvang van het budget is het gevaar niet denkbeeldig dat de daaruit voortvloeiende versnippering de efficiëntie van de steunregeling aanzienlijk zal verminderen.

5.1.1. Daarom is het Comité van oordeel dat criteria moeten worden opgesteld om álle met EU-steun opgezette programma's na de uitvoering ervan te evalueren, en zulks niet alleen vanuit kwantitatief maar ook vanuit kwalitatief oogpunt. Daarbij mag men zich niet beperken tot het analyseren van succesvolle programma's, maar moeten ook minder succesvolle programma's onder de loep worden genomen, waarbij men er rekening mee dient te houden dat experimenten altijd een zeker risico inhouden en dat ook organisatorische en managementsproblemen roet in het eten kunnen gooien.

5.1.2. Bij deze evaluatie zou ook moeten worden gekeken naar het effect op concurrentievermogen en werkgelegenheid. Bovendien zou later, in het kader van een tweede evaluatieronde, moeten worden nagegaan of de resultaten van blijvende aard zijn en in verhouding staan tot de geïnvesteerde middelen.

5.2. De Commissie pleit voor de uitbouw van regionale kenniscentra, inspelend op de specifieke economische, culturele en maatschappelijke troeven van elke regio. Aan dit lijstje dienen ook de troeven op het vlak van de gezondheids- en welzijnszorg en op milieugebied te worden toegevoegd.

5.3. In de passage over duurzame ontwikkeling had de Commissie ook moeten verwijzen naar Agenda 21. In de discussie over duurzaamheid mag men zich weliswaar niet blind staren op de milieuproblematiek, want ook "sociale duurzaamheid" is een fundamenteel aspect van elk ontwikkelingsproces, maar toch moet iedere gelegenheid worden aangegrepen om de strijd aan te binden tegen het milieubederf en op te komen voor de naleving van milieuafspraken.

5.4. Ook opleidingsinitiatieven kunnen een innovatief karakter hebben, niet alleen in het kader van de nieuwe economie, maar ook in de traditionele sectoren. Experimenten met nieuwe opleidingsvormen kunnen, met name in microbedrijven, tot organisatorische vernieuwingen leiden. Het verstevigen van de beroepsidentiteit van een werknemer en het erkennen van nieuw verworven kennis en vaardigheden zijn hét middel bij uitstek om het aanpassingsvermogen en de flexibiliteit van werknemers te verhogen, zowel vanuit subjectief als vanuit objectief oogpunt. Dit geldt zeker voor gebieden die onder de doelstellingen 1 en 2 vallen. Daarom had de Commissie er goed aan gedaan ook bepaalde opleidingsactiviteiten in de lijst van mogelijke innovatieve acties op te nemen.

5.5. De met EU-steun opgezette innovatieve acties uit de vorige programmeringsperiode hebben in een aantal regio's interessante projecten op het gebied van telewerken opgeleverd. Er wordt steeds meer in netwerkverband gewerkt, zowel in de eigen woning als in telecentra. De omvang van dit fenomeen hangt evenwel van heel wat factoren af, zoals de mate waarin gebruik wordt gemaakt van nieuwe technologieën (op dit vlak verschilt de situatie aanzienlijk van lidstaat tot lidstaat) en de mate waarin werken in netwerkverband buiten het bedrijf zelf wettelijk is geregeld.

5.5.1. Behalve een technologisch en economisch aspect zit aan telewerken ook nog een belangrijk maatschappelijk en milieuaspect vast, waarover innovatieve acties meer duidelijkheid moeten verschaffen. Telewerken kan namelijk het streven naar duurzamer vervoer helpen realiseren, kan de ontvolking van armere gebieden afremmen en kan de arbeidsdeelname van vrouwen en jongeren aanzienlijk ten goede komen.

5.5.2. De Commissie is zich van dit alles uiteraard zeer goed bewust, maar had er, nu zij toch pleit voor een andere aanpak (ondersteuning van programma's in plaats van projecten), goed aan gedaan in de lijst van selectiecriteria ook uitdrukkelijk te verwijzen naar experimenten met telewerken.

5.6. Het is een goede zaak dat de regeling voorziet in de oprichting van interregionale netwerken voor de verspreiding van informatie over succesvolle methoden, maar het Comité had graag gezien dat de Commissie ook had geprobeerd om de regio's ertoe te bewegen gezamenlijke programma's op te zetten, wat met name bij regio's met een verschillend ontwikkelingsniveau heel wat vruchten zou afwerpen. Verder dringt het erop aan dat de resultaten van succesvolle experimenten op een zo groot mogelijke schaal bekend worden gemaakt, zodat zo veel mogelijk mensen ervan kunnen profiteren.

5.7. Gelet op de sterk uiteenlopende bestuursstructuur in de diverse lidstaten zou het Comité graag zien dat de Commissie het begrip "bevoegde overheden" nader toelicht en een lijst van alle bevoegde instanties publiceert. Daar in de nieuwe regeling de selectie van concrete projecten aan deze "bevoegde instanties" zal worden overgelaten, acht het Comité het bovendien absoluut noodzakelijk dat de Commissie de nodige ruchtbaarheid geeft aan haar initiatief, niet alleen in overheidskringen, maar ook bij het bedrijfsleven en bij de organisaties van het "maatschappelijk middenveld".

5.8. Het Comité dringt er bij de Commissie op aan dat zij er steeds goed op let of de met EU-steun opgezette innovatieve acties wel stroken met essentiële beleidsaspecten waarmee bij ieder EU-initiatief rekening moet worden gehouden, zoals b.v. de werkgelegenheids- en de gelijkekansenproblematiek.

5.9. Ten slotte zou de kwestie van de innovatieve acties ook moeten worden bekeken tegen de achtergrond van de toetredingsproblematiek en van de specifieke problemen van perifere regio's en eilandgebieden.

Brussel, 30 mei 2001.

De voorzitter

van het Economisch en Sociaal Comité

G. Frerichs

(1) Zie het ESC-advies over de Mededeling van de Commissie Lokale werkgelegenheidsinitiatieven - Een lokale dimensie voor de Europese werkgelegenheidsstrategie, PB C 14 van 16.1.2001.

(2) Zie de Mededeling van de Commissie over de uitvoering van innovatieve acties uit hoofde van artikel 6 van de verordening betreffende het Europees Sociaal Fonds voor de programmeringsperiode 2000-2006, COM(2000) 894 def.

(3) Zie het ESC-advies over "Regionaal beleid en lokale ontwikkelingsinitiatieven", PB C 18 van 22.1.1996.

(4) Zie de Mededeling van de Commissie Lokale werkgelegenheidsinitiatieven - Een lokale dimensie voor de Europese werkgelegenheidsstrategie, COM(2000) 196 def.

(5) Zie het initiatiefadvies van het ESC over Het MKB en de ambachtelijke sector in Europa.

(6) Zie het ESC-advies over de Mededeling van de Commissie Uitdagingen voor het ondernemingenbeleid in de kenniseconomie - Voorstel voor een besluit van de Raad betreffende een meerjarenprogramma voor ondernemingen en ondernemerschap (2001-2005), PB C 116 van 20.4.2001.

(7) Zie de Mededeling van de Commissie Lokale werkgelegenheidsinitiatieven - Een lokale dimensie voor de Europese werkgelegenheidsstrategie, COM(2000) 196 def.

(8) Zie het Tweede verslag over de economische en sociale samenhang, COM(2001) 24 def.

(9) Zie het ESC-advies over het ontwerp-actieplan van de Commissie eEurope 2002 - Een informatiemaatschappij voor iedereen - PB C 123 van 25.4.2001.

(10) Zie de Mededeling van de Commissie Cohesie en de informatiemaatschappij, COM(97) 7 def.

(11) Zie het Werkdocument van de Commissie Verslag over de uitvoering van het actieplan ter bevordering van ondernemerschap en concurrentievermogen, SEC(2000) 1825 Vol. I.

(12) Zie het Tweede verslag over de economische en sociale samenhang, COM(2001) 24 def.

(13) Zie het Groenboek over innovatie, Bulletin van de Europese Unie, supplement 5/95.

(14) Zie de Mededeling over Innovatie in een kenniseconomie, COM(2000) 567 def.