MEDEDELING VAN DE COMMISSIE AAN DE RAAD, HET EUROPEES PARLEMENT, HET ECONOMISCH EN SOCIAAL COMITÉ, HET COMITÉ VAN DE REGIO'S EN DE EUROPESE CENTRALE BANK - Verslag over de voorbereidingen voor de invoering van de eurobankbiljetten en -muntstukken

MEDEDELING VAN DE COMMISSIE AAN DE RAAD, HET EUROPEES PARLEMENT, HET ECONOMISCH EN SOCIAAL COMITÉ, HET COMITÉ VAN DE REGIO'S EN DE EUROPESE CENTRALE BANK

Verslag over de voorbereidingen voor de invoering van de eurobankbiljetten en -muntstukken

Met het bijgevoegde "Verslag over de voorbereidingen voor de definitieve invoering van de eurobankbiljetten en -muntstukken" wordt een drievoudig doel nagestreefd:

- een uitvoerige stand van zaken opmaken van de voorbereidingen op enkele maanden vóór de overgang naar de euro: de lengte van het document wordt verklaard door de complexiteit van de operatie en de reikwijdte van de gevolgen ervan die van direct belang zijn voor alle verbruikers, overheidsinstanties en economische actoren in Europa;

- de Eurogroep een volledig document voorleggen waarin de voortgang van de werkzaamheden is samengevat;

- de door de Commissie gegeven impulsen voortzetten, door goede praktijken, waarvan de toepassing bijzonder nuttig zou zijn voor het welslagen van de chartale omschakeling, aan te wijzen en te verspreiden.

In het verslag wordt ernaar gestreefd een zo objectief mogelijk beeld te geven van de stand van de voorbereidingen. Het document is opgesteld na raadpleging van de nationale verantwoordelijken die belast zijn met de coördinatie van de overgang naar de euro.

1.1. Welke vaststellingen zijn er gemaakt-

Voor de ondernemingen

In het algemeen is de voorbereiding van de grote ondernemingen voldoende gevorderd. Maar het midden- en kleinbedrijf en inzonderheid de zeer kleine ondernemingen neigen ernaar de omvang van de werkzaamheden en de risico's van een laattijdige voorbereiding te onderschatten. Volgens de Eurobarometer FLASH-enquête van januari 2001 verklaart slechts 26% van de kleine en middelgrote ondernemingen klaar te zijn voor de euro. Bijna de helft van de ondernemingen heeft nog steeds geen actieplan voor de overgang naar de euro. De enquête toont evenwel aan dat de voorbereidingsgraad lijkt te stijgen met de omvang van de ondernemingen. De toestand is bijvoorbeeld de laatste maanden verbeterd voor de middelgrote ondernemingen. Tot dusver beseft één bedrijf of drie nog niet dat 1 januari 2002 de uiterste datum is om geheel en al in euro's te functioneren.

--> Er moet een voorlichtingsinspanning worden geleverd die voornamelijk gericht moet zijn op kleine en middelgrote ondernemingen

Voor de verbruikers

Uit de in januari 2001 verrichte eurobarometerenquête naar de houding van de burgers ten aanzien van de euro is gebleken dat zij vaak een vrij verward beeld van de nieuwe munt hebben. Deze vaststelling is van toepassing op de gewenning aan de nieuwe waardenschaal (de meeste verbruikers besteden weinig aandacht aan de dubbele prijsaanduidingen en 80% onder hen hebben geen enkele prijs in euro onthouden) alsook op het begrip zelf van de ene munt (een derde van de burgers denken dat de omrekeningskoers van de euro ten opzichte van de nationale munteenheden niet definitief is vastgelegd). Bijna een vierde van de burgers denken dat de in hun land uitgegeven munten en bankbiljetten uitsluitend in hun land wettig betaalmiddel zullen zijn. Deze burgers hebben derhalve niet echt begrepen dat er nog slechts één munt zal zijn. Een vijfde van de burgers weten evenmin dat de invoering van de euro gepaard gaat met de intrekking van de oude nationale munten. Er is evenwel wezenlijke vooruitgang geboekt inzake de bekendheid met het tijdschema: 60% van de burgers kennen de juiste datum van invoering van de munten en biljetten (tegenover 40% in november 2000) hoewel de bijzonderheden nog niet goed begrepen zijn (bijvoorbeeld: de duur van de periode waarin zowel de euro als de oude nationale munteenheden in omloop zullen zijn, wordt gemiddeld op zes maanden geraamd).

--> De talrijke informatiecampagnes hebben tot dusver een beperkt effect gesorteerd. Het blijft moeilijk om bij de verbruiker interesse voor de euro te wekken. Er komt waarschijnlijk een evolutie op gang aan het begin van de tweede helft van het jaar met de vervroegde omschakeling van de grote nutsbedrijven, de bankrekeningen en de girale betaalmiddelen die zou bijdragen aan een geleidelijke onderdompeling van de burger in een euro-omgeving. Niettemin moeten er inspanningen worden geleverd om de verbruiker in de praktijk voor te lichten en op te leiden.

Voor de overheden

Alle deelnemende lidstaten hebben een omschakelingsplan voor de overheden gepubliceerd alsook een plan waarin de chartale omschakeling uitvoerig wordt beschreven. De meeste lidstaten hebben het facultatieve gebruik van de euro toegestaan vanaf januari 1999 (januari 2001 voor Griekenland) voor bijna alle financiële stromen en voor de presentatie van financiële informatie aan de overheid. De meeste landen hebben ervoor gekozen om hun rekeningen pas aan het einde van de overgangsperiode om te schakelen naar de euro. De overheid moet een groot aantal besluiten vaststellen onder meer in verband met de aanpassing van de middelen die door de burgers worden gebruikt in hun dagelijkse betrekkingen met de overheidsdiensten en de aanpassing van de omgerekende bedragen die over het algemeen afgerond zijn in de nationale munteenheid. In de meeste gevallen behoeven die besluiten aanvullende reglementeringen die thans worden vastgesteld. De overheidsdiensten van de lidstaten doen steeds meer een beroep op de euro in het kader van hun activiteiten en hun betrekkingen met de ondernemingen en de burgers.

--> De nationale overheden zijn over het algemeen klaar en bieden de burgers en de gebruikers de mogelijkheid de euro te gebruiken in een behoorlijk groot aantal gevallen. Slechts een gering aantal overheidsdiensten hebben een voluntaristische [1] aanpak gevolgd die erop gericht is de gehele economie op sleeptouw te nemen.

[1] Door bijvoorbeeld vanaf dit jaar naar de euro over te schakelen voor overheidsopdrachten en de salarissen van de ambtenaren.

Voor de banken en de financiële instellingen

Het bankwezen voert een zeer actief beleid ter voorbereiding van de euro dat in het algemeen een vervroegde omschakeling naar de euro behelst in de betrekkingen met de cliënteel. De aanpassing van de geldautomaten in 2002 zou in de meeste deelnemende staten zeer snel of zelfs onmiddellijk kunnen gebeuren. De geldautomaten zullen in het algemeen kleine coupures verstrekken en aldus de problemen bij het teruggeven van geld voor de winkels helpen verminderen. De inwisseling van nationale bankbiljetten is in de meeste deelnemende staten gratis en onbeperkt gedurende de periode van dubbele omloop. De materiële invoering van de euro vergt vanzelfsprekend de totstandbrenging van één ruimte voor betalingen in euro. De aan de gang zijnde werkzaamheden vorderen te traag en het risico bestaat dat zij niet voltooid zullen zijn in januari eerstkomend. Dientengevolge zouden de niet-liquide grensoverschrijdende betalingen veel duurder blijven dan de nationale betalingen hetgeen de burgers waarschijnlijk niet zullen begrijpen. De Commissie herinnert eraan dat een dergelijke situatie haaks staat op het beoogde doel de consumenten en ondernemingen ten volle te laten profiteren van de potentiële voordelen van de Economische en Monetaire Unie. In nauwe samenwerking met de ECB doet de Commissie een dringende oproep aan de operatoren om de noodzakelijke instrumenten in te voeren.

--> Bijna alle nationale bankstelsels hebben ertoe besloten een voortrekkersrol te spelen bij de overgang naar de euro. Daartoe hebben zij het initiatief genomen om bij het begin van de tweede helft van het jaar op de nieuwe munt over te schakelen voor de girale transacties hetgeen een zeer belangrijke bijdrage zal leveren aan de bewustmaking van de economische actoren. Er moet evenwel dringend werk worden gemaakt van de totstandbrenging van één ruimte voor betalingen in euro. De Commissie is voornemens gebruik te maken van alle middelen waarover zij beschikt en alle noodzakelijke maatregelen te treffen om ervoor te zorgen dat de kosten van grensoverschrijdende overmakingen per 1 januari 2002 aansluiten bij de kosten van nationale overmakingen.

1.2. De balans van de toepassing van de aanbeveling van de Commissie van 11 oktober 2000

De Commissie heeft onder meer tot het volgende opgeroepen:

- omschakeling in het derde trimester van 2001 (behoudens uitdrukkelijk andersluidend verzoek van de klant) van de bankrekeningen en girale betaalmiddelen. Een dergelijke maatregel werd toen alleen door de Belgische en Franse banken in overweging genomen. De maatregel is momenteel bijna veralgemeend: er komt een vervroegde omschakeling in (bijna) alle banken in juli 2001 in Duitsland, Frankrijk, Oostenrijk, Italië, Portugal, Luxemburg en België, in september in Spanje, in oktober in Finland en in december in Griekenland. Enkele Nederlandse banken hebben eveneens in een dergelijke maatregel voorzien. Alleen in Ierland zou er niet vervroegd worden omgeschakeld.

- prijsaanduidingen in euro met de tegenwaarde in de nationale munt voor alle producten die op afstand worden verkocht en in alle verkooppunten waar voornamelijk giraal wordt betaald. De gemeenschappelijke verklaring van de Europese vertegenwoordigers van de verbruikers, de kleinhandel en de kleine en middelgrote ondernemingen welke op 2 april 2001 te Brussel is vastgesteld, voorziet in de geleidelijke ontwikkeling van de prijsaanduiding in euro in die zin dat prijsaanduidingen in euro zichtbaarder worden dan die in de nationale munteenheid, en de vaststelling van psychologische prijzen in euro tussen september en begin december 2001. Deze Europese overeenkomst moet op nationaal niveau tot uitvoering worden gebracht.

- de kosteloze uitwisseling tegen eurobiljetten en muntstukken voor de klanten van de banken met een eenvoudige verplichting tot voorafgaande kennisgeving voor de grote bedragen gedurende de periode van dubbele omloop. Dit geldt voor alle deelnemende staten behalve Oostenrijk (waar een hoog maximum van toepassing is: 50.000 ATS of 3.633, 64 EUR) en Ierland.

- de kosteloze uitwisseling van biljetten en muntstukken voor personen die geen klant zijn bij de bank, gedurende de periode van dubbele omloop, tot een door de bank vrijelijk vastgesteld maximum. Dit geldt voor alle deelnemende staten met uitzondering van Duitsland (waar de meeste banken geen uitwisselingsactiviteiten wensen te verrichten ten behoeve van personen die geen klant zijn), Nederland en Oostenrijk waar de uitwisseling in het algemeen niet kosteloos zal zijn.

- de invoering van regelingen die de burgers de gelegenheid bieden gedurende enige tijd na de periode van dubbele omloop hun nationale biljetten en munten tegen euro in te ruilen bij de handelsbanken. Alle lidstaten hebben in die zin regelingen getroffen die in de meeste gevallen de uitwisseling tot eind juni of eind september mogelijk maken (soms tegen betaling).

- de vaststelling van maatregelen om in het buitenland verblijvende houders van munten die geen wettig betaalmiddel meer zijn, voldoende tijd te geven om ze bij de officiële instellingen in te ruilen. Met uitzondering van Portugal waar de bedoelde periode nog wat kort is (eind december 2002) hebben alle deelnemende staten maatregelen in die zin getroffen. In Griekenland kunnen die munten gedurende twee jaar bij de centrale bank worden uitgewisseld. In België en Luxemburg kan dit tot eind 2004, in Frankrijk gedurende drie jaar, in Italië en Finland gedurende tien jaar, in Nederland gedurende dertig jaar en in de andere staten geldt een onbeperkte uitwisselingsmogelijkheid.

- het beschikbaar stellen van voldoende hoeveelheden kleine coupures via geldautomaten of andere middelen vanaf de eerste dagen van 2002. Kleines coupures (5 of 10 EUR) zullen beschikbaar zijn in (bijna) alle geldautomaten van alle deelnemende staten met uitzondering van Finland. De overeenkomst die op 19 februari 2001 werd gesloten tussen de Commissie en de drie Europese verenigingen van banken, voorziet eveneens in de mogelijkheid om aan de loketten gebruikelijke bedragen in kleine coupures op te nemen gedurende de eerste weken van 2002.

- exclusieve teruggave van wisselgeld in euro door de handelaars in 2002. Aanbevelingen in die zin zijn door de autoriteiten en/of de beroepsorganisaties aan de handelaars gegeven in alle deelnemende staten.

1.3. De in de mededeling vermelde goede praktijken

De oefening verschilt van die van de aanbeveling: de mededeling is er niet op gericht een algemene beleidskoers uit te zetten maar wil de aandacht vestigen op concrete ideeën die in de ene of andere deelnemende staat tot uitvoering zijn gebracht en een algemene toepassing verdienen. Deze mededeling kan daaraan bijdragen. Bepaalde acties kunnen vanaf 1 januari 2002 worden toegepast, andere gedurende de periode van dubbele omloop.

1.3.1. Tien voorbeelden van nuttige maatregelen voor 1 januari 2002

--> Grootschalige distributie van hulpmiddelen voor het berekenen van wisselgeld aan kleine winkels

De grote distributieketens beschikken over kassa's waarmee wisselgeld kan worden berekend, ook bij gecombineerde betalingen. Dit zal zelden het geval zijn bij kleine winkels, waar de afwezigheid van speciale hulpmiddelen het beheer van de kassa's ernstig kan bemoeilijken. Er zijn op de markt niet al te kostbare apparaten ter grootte van een zakrekenmachientje verkrijgbaar, maar de bestellingen komen traag op gang. Deze instrumenten zijn niettemin noodzakelijk om te voorkomen dat in de buurtwinkels wachtrijen ontstaan en om het gevaar van vergissingen bij het teruggeven van wisselgeld zo klein mogelijk te houden. De mogelijke distributiekanalen zijn talrijk: kamers van koophandel, banken, winkeliersverenigingen, overheidsinstanties, enz. )

--> Vervaardiging en verspreiding van eenvoudige hulpmiddelen om de behoefte aan contant geld te schatten

Het is betrekkelijk moeilijk voor een winkelier om in te schatten hoeveel euro hij van tevoren nodig zal hebben ("frontloading") en over hoeveel kasgeld hij begin 2002 moet beschikken. Dit is echter wel van het grootste belang omdat de noodzakelijke munststukken en bankbiljetten moeten worden besteld. Oostenrijk, Ierland en Nederland zijn tot op heden de enige landen die eenvoudige software hebben ontworpen en onder de winkeliers hebben verspreid voor het berekenen van de behoefte aan vooraf te leveren euro's en kasmiddelen.

--> Het gebruik van kits met euromuntstukken als wisselgeld in de laatste dagen van december, mits de consument hiermee instemt

Dit idee van Nederlandse winkeliers is betrekkelijk gemakkelijk uitvoerbaar; de kits hebben alle een waarde die overeenkomt met een rond bedrag in nationale munt (100 FF, 500 BEF, enz.). Op deze wijze kunnen de gebruikelijke distributiekanalen worden verruimd en kan meer geld vooraf aan de consumenten ter beschikking worden gesteld, waardoor in de eerste dagen van 2002 minder problemen zullen ontstaan op het gebied van pasmunt en wisselgeld.

--> De werkgevers toestaan kits met euromuntstukken aan hun personeel te verstrekken

De Belgische autoriteiten hebben bijvoorbeeld de werkgevers toestemming verleend als sociaal voordeel een kit met muntstukken aan al hun personeelsleden te verstrekken (aftrekbaar als bedrijfskosten voor de onderneming). Dank zij deze maatregel kan ook de hoeveelheid vooraf verstrekte muntstukken worden uitgebreid.

--> Verlaging van de waarde van de nationale coupures die in geldautomaten aanwezig zijn gedurende de laatste dagen van december

Deze maatregel is met name in Duitsland en Nederland gepland. Hierdoor zou de waarde van de coupures voor betalingen in de eerste dagen van januari 2002 worden verlaagd en zou aldus de hoeveelheid wisselgeld in euro kunnen worden verminderd, waardoor de winkels minder logistieke problemen zouden hebben.

--> Het vooraf laden van geldautomaten met eurobiljetten

Deze maatregel wordt door een aantal grote banken voorgenomen, met name in België en in landen waar de geldautomaten voorzien zijn van vier vakken. Het eurovak zal op 1 januari (of eerder indien de ECB dit toestaat) elektronisch worden geactiveerd, zodat het publiek onmiddellijk van eurobiljetten kan worden voorzien.

--> Het zenden van deskundigen ter plaatse om de overgang naar de euro aan de winkeliers uit te leggen

Deze maatregel is bijvoorbeeld ten uitvoer gelegd door de Kamer van Koophandel van Lille, die deskundigen heeft opgedragen om op rustige uren de winkels langs te gaan om de voorwaarden voor de overgang naar de euro aan de winkeliers uit te leggen. Dergelijke maatregelen zouden ook heel goed elders kunnen worden toegepast op initiatief van de Kamers van Koophandel, kamers van ambacht of lagere overheden.

--> Alle ondernemingen aanschrijven om hen aan hun verplichtingen te herinneren

Een aantal lidstaten, zoals Frankrijk, België of Luxemburg, hebben alle in het BTW-register ingeschreven ondernemingen aangeschreven om hen te herinneren aan de datum van invoering van de euro en hen te wijzen op de boekhoudkundige en fiscale verplichtingen die zij in 2002 moeten nakomen in verband met de overgang naar de euro. Een dergelijke maatregel kan de voorlichting van het bedrijfsleven, en met name het kleinbedrijf verbeteren en verwarring beperken.

--> Het organiseren van gesimuleerde betalingstransacties in euro

Er zijn reeds een groot aantal simuleringsacties geweest, dikwijls op initiatief van de lokale autoriteiten, waarbij gedurende een zeer korte tijd namaakmuntstukken of bankbiljetten met een zelfde "waarde" als de euro in omloop zijn gebracht. Hierdoor kunnen de consumenten op praktische wijze vertrouwd raken met betalingen in euro.

--> Alle plaatselijke actoren betrekken bij de voorlichting over de euro

Dit is bijvoorbeeld het geval in de regio van Barcelona, waar de autoriteiten van elk dorp de plaatselijke economische actoren hebben gevraagd plaatselijke groepen te vormen om toezicht te houden op de overgang naar de euro en om de maatregelen op het gebied van de voorlichting van de bevolking en het MKB te coördineren.

1.3.2. Tien voorbeelden van nuttige maatregelen na 1 januari 2002

--> Uitstel van de datum waarop de opruiming begint indien deze voor de eerste week van januari is gepland.

Deze maatregel is bijvoorbeeld in België genomen, waar het begin van de opruiming met twee tot drie weken wordt verschoven na 3 januari. Het zou wenselijk zijn de opruiming hetzij eind december, hetzij na het eind van de tweede week van januari te laten beginnen. Gewoonlijk zijn de drie eerste dagen van de opruiming het drukst. Door de opruiming niet gelijktijdig met de invoering van de euro te houden kan worden voorkomen dat een periode van grote drukte samenvalt met een periode waarin zich omschakelingsproblemen kunnen voordoen.

--> Toestemming verlenen voor het ongeldig maken van nationale bankbiljetten

In België is reeds besloten in 2002 bankagentschappen toe te staan bankbiljetten ongeldig te maken door middel van perforatie; in Frankrijk wordt deze mogelijkheid nog onderzocht. Hoewel er enkele technische problemen zijn (er moet bijvoorbeeld voor worden gewaakt dat de geperforeerde biljetten door de telmachines worden geweigerd), kan deze maatregel de problemen op het gebied van veiligheid en verzekering aanzienlijk verminderen, vooral indien zij gepaard gaat met regelgeving waarbij uitsluitend aan banken de bevoegdheid wordt verleend deze biljetten bij de centrale bank om te wisselen.

--> Het aanbieden van hulpmiddelen voor de teruggave van nationale muntstukken

Hiervan zal bijvoorbeeld in Frankrijk gebruik worden gemaakt. Er kunnen twee verschillende formules worden overwogen naargelang van de werkwijze van de bankagentschappen. Indien zij de kasmiddelen van de winkelier periodiek via een kaskrediet innen en hem in ruil daarvoor elke ochtend een standaardbedrag aan euro's verstrekken, is het zinvol om de winkelier een standaardkit ter beschikking te stellen die hij met een rond bedrag aan nationale munten kan vullen. Indien de winkelier kasmiddelen in euro ontvangt met dezelfde waarde als de kasmiddelen die hij de vorige avond heeft gestart, kan hem een kit worden overhandigd voor de teruggave van nationale muntstukken voor een bedrag dat overeenkomt met een rond bedrag in euro. Dergelijke maatregelen bevorderen een snelle teruggave van muntstukken.

--> Het apart houden van nationale muntstukken en bankbiljetten in de kassa

De meeste grote supermarktketens zijn van plan de binnenkomende nationale munten en bankbiljetten in een doos te doen die zich onder de kassa bevindt. Indien de caissière over nationaal geld beschikt dat gemakkelijk toegankelijk is en zichtbaar is voor de consument, zou een gedeelte van de klanten die met nationale munt betaalt wisselgeld in nationale munt kunnen vragen, hetgeen over het algemeen zeer contraproductief zou zijn. Het is in ons aller belang om de dubbele omloop zo beperkt mogelijk te houden.

--> Een of meerdere personen aanwijzen die in supermarkten en grootwinkelbedrijven vragen over de euro beantwoorden

Alle simulaties tonen aan dat tijdens de periode van dubbele omloop de betalingen aan de kassa's veel langer gaan duren, en dat dit een negatieve invloed op de omzet zal hebben. Om de problemen met betrekking tot de wachtrijen zoveel mogelijk tegen te gaan moet er op zijn minst voor worden gezorgd - zoals sommige grote ketens ook van plan zijn - dat alle vragen van klanten over de euro niet aan de kassa's worden gesteld. Indien de caissière naast teruggeven van wisselgeld, dat toch al ingewikkeld is, ook nog vragen van klanten moet beantwoorden die slecht op de hoogte zijn, dan is het hek van de dam en zullen de wachtrijen nog langer worden.

--> Omrekeningsinstrumenten aan de klanten ter beschikking stellen

De periode van dubbele omloop is moeilijk te beheren en geeft dus gemakkelijk aanleiding tot vergissingen. Om alle eventuele protesten van klanten snel te behandelen is het wenselijk aan de kassa's een eenvoudige convertor ter beschikking te stellen. De Europese vertegenwoordigers van de handelaars hebben zich hier overigens reeds toe verbonden in hun gemeenschappelijke verklaring van 2 april 2001 [2].

[2] België heeft convertoren verspreid onder weduwnaars, invaliden, gepensioneerden en wezen boven de 66 jaar, waarbij gebruik is gemaakt van het netwerk van apotheken.

--> Opening van een aantal of alle loketten op 1 januari 2002

Een dergelijke maatregel wordt met name gepland door de Nederlandse banken en de Duitse spaarkassen en volksbanken. De chartale omschakeling zou immers worden vergemakkelijkt indien het proces van omwisseling reeds op de eerste dag kan beginnen. Bovendien zou deze maatregel op de marktdeelnemers een geruststellend effect kunnen hebben. Indien zich problemen met de beschikbaarheid van personeel voordoen, zou de toegang tot de banken in voorkomend geval beperkt kunnen blijven tot winkeliers [3].

[3] Dit is het geval in Nederland, waar alleen winkeliers de bestelde bankbiljetten kunnen komen ophalen.

--> De geldautomaten zo snel mogelijk aanpassen aan de euro

In alle deelnemende lidstaten zijn de geldautomaten de voornaamste voorzieningsbron voor bankbiljetten van de consument. In vijf landen (België, Duitlsland, Luxemburg, Nederland en Oostenrijk) zullen alle geldautomaten vanaf de eerste dag euro verstrekken, waardoor een snelle invoering van de nieuwe munt mogelijk wordt. De snelheid van de aanpassing is van groot belang voor het welslagen van de omschakelingsoperatie.

--> Verlenging van de openingsuren van banken

De verlenging van de openingsuren gedurende de eerste twee weken van januari 2002, die reeds door een groot aantal banken is gepland, zal een goed verloop van de omwisseling van chartaal geld vergemakkelijken en de hoeveelheid coupures van nationale bankbiljetten die in winkels worden aangeboden, beperken (waardoor ook het teruggeven van wisselgeld wordt vergemakkelijkt).

--> Uitbetalingen aan de loketten in kleine coupures

Deze maatregel, die met name in België, Spanje en Duitsland is vastgesteld, maakt eveneens deel uit van de op 19 februari 2001 gesloten overeenkomst tussen de Europese Commissie en de drie Europese bankverenigingen. [4] Zij vormt een nuttige aanvulling op de invoering van bankbiljetten in kleine coupures in de geldautomaten en helpt derhalve de problemen met wisselgeld te verminderen.

[4] Dit zijn de Europese bankfederatie, de Europese vereniging van coöperatieve banken en de Europese spaarbankenvereniging.

Tenslotte dient gewezen te worden op de noodzaak zoveel mogelijk persoonlijk informatie te verstrekken ten behoeve van personen die niet via de gebruikelijke informatiekanalen te bereiken zijn. Daartoe kunnen "vertrouwenspersonen" worden ingezet die hun omgeving en de personen die op hun diensten een beroep doen over de euro kunnen informeren: sociaal assistenten, huisartsen, animatoren in bejaardentehuizen, enz. kunnen hierin een belangrijke rol spelen. Geen van die concrete ideeën is revolutionair, maar de gecumuleerde toepassing ervan kan de zware en ingewikkelde geldwisselingsoperatie vlotter laten verlopen.

Verslag over de voorbereidingen voor de invoering van de eurobankbiljetten en -muntstukken

INHOUD

1. Inleiding 15

2. Stand van de voorbereidingen 16

2.1. Voorbereidingen van de ondernemingen 16

2.1.1. Stand van zaken 16

2.1.1.1. De grote ondernemingen 16

2.1.1.2. Het midden- en kleinbedrijf 17

2.1.2. Mate van gebruik van de euro 19

2.1.2.1. Boekhouding in euro's 19

2.1.2.2. Bankrekeningen in euro's 20

2.1.2.3. Betalingen in euro's 20

2.2. Voorbereidingen van de financiële instellingen 21

2.2.1. Voorbereidingen voor 2001 21

2.2.1.1. Vervroegde omschakeling van de bankrekeningen en de girale betaalmiddelen 22

2.2.1.2. Bevoorrading vooraf van de banken en van derden via de banken 22

2.2.2. Voorbereidingen voor 2002 23

2.2.2.1. Verstrekking van euro's aan de consumenten 23

2.2.2.2. Inwisseling van de nationale munten en bankbiljetten in euro's 24

2.3. Voorbereidingen van de overheden 24

2.3.1. Nationale overheden 24

2.3.1.1. Aanpassing van de wettelijke regelingen 24

2.3.1.2. Interne voorbereiding 27

2.3.1.3. Gebruik van de euro door de overheid 27

2.3.2. Lagere overheden 28

2.3.2.1. Aanpassing van het administratieve en rechtskader 28

2.3.2.2. Interne voorbereidingen 29

2.3.2.3. Plaatselijke voorlichtingsacties over de euro 31

2.4. Voorbereiding van de burgers 32

2.4.1. Kennis van de burgers over de euro 32

2.4.1.1. Tijdschema voor de omschakeling op de euro 32

2.4.1.2. Praktische aspecten van de euro 33

2.4.2. Wennen aan de nieuwe waardeschaal 33

2.4.2.1. De consument is nog onvoldoende aan de euro gewend 34

2.4.2.2. Trage start van een meer actieve aanpak 34

2.4.3. Mate van gebruik van de euro 35

2.4.3.1. Bankrekeningen in euro's 35

2.4.3.2. Betalingen in euro's 36

2.5. Voorlichtingscampagnes 37

2.5.1. De rol van de Commissie bij het opzetten en ten uitvoer leggen van de voorlichting over de euro 37

2.5.1.1. Uitwisseling van informatie 37

2.5.1.2. Ontwikkeling van partnerschappen en directe acties 38

2.5.1.3. Tenuitvoerlegging van specifieke acties 38

2.5.2. De rol van de lidstaten bij het opzetten en ten uitvoer leggen van de voorlichting over de euro 39

2.5.3. De campagne van het Eurosysteem betreffende de euromuntstukken en -bankbiljetten 40

3. Huidige werkterreinen en n ieuwe actiegebieden 41

3.1. De voornaamste werkterreinen 41

3.1.1. De bestrijding van valsemunterij 41

3.1.1.1. Technische aspecten 41

3.1.1.2. Het beschermingsmechanisme 42

3.1.1.3. Coördinatie van de instellingen en organen van de EU 42

3.1.1.4. Rechtsbescherming van de euro 43

3.1.1.5. Onderwijs en voorlichting 44

3.1.2. De praktische voorbereiding van de burgers en de steun voor bevolkingsgroepen die moeilijk toegang tot informatie hebben 44

3.1.3. Het gevaar van prijsstijgingen 46

3.1.3.1. De dubbele prijsaanduiding bevorderen 46

3.1.3.2. De prijsopgaven en controles eind 2001 en begin 2002 uitbreiden 46

3.1.3.3. Vrijwillige verbintenissen tot stand brengen inzake globale prijsstabiliteit 46

3.1.3.4. Gebruik maken van de voorbeeldfunctie van de overheid 47

3.1.3.5. De oprichting van een ad hoc-organisatie voor de statistiek 47

3.1.4. Het beheer van kassa's en wachtrijen 47

3.1.4.1. Het beheer van de kassa's 47

3.1.4.2. Het voorkomen van lange wachtrijen 48

3.1.5. De totstandbrenging van één ruimte voor betalingen in euro 49

3.2. Twintig voorbeelden van goede praktijken om de definitieve overschakeling op de euro te vergemakkelijken 50

3.2.1. Tien voorbeelden van nuttige maatregelen voor 1 januari 2002 51

3.2.1.1. Grootschalige distributie van hulpmiddelen voor het berekenen van wisselgeld aan kleine winkels 51

3.2.1.2. Vervaardiging en verspreiding van eenvoudige hulpmiddelen om de behoefte aan contant geld te schatten 51

3.2.1.3. Het gebruik van kits met euromuntstukken als wisselgeld in de laatste dagen van december, mits de consument hiermee instemt 51

3.2.1.4. De werkgevers toestaan kits met euromuntstukken aan hun personeel te verstrekken 52

3.2.1.5. Verlaging van de waarde van de nationale coupures die in geldautomaten aanwezig zijn gedurende de laatste dagen van december 52

3.2.1.6. Het vooraf laden van geldautomaten met eurobiljetten 52

3.2.1.7. Het zenden van deskundigen ter plaatse om de overgang naar de euro aan de winkeliers uit te leggen 52

3.2.1.8. Alle ondernemingen aanschrijven om hen aan hun verplichtingen te herinneren 52

3.2.1.9. Het organiseren van gesimuleerde betalingstransacties in euro 52

3.2.1.10. Alle plaatselijke actoren betrekken bij de voorlichting over de euro 53

3.2.2. Tien voorbeelden van nuttige maatregelen na 1 januari 2002 53

3.2.2.1. Uitstel van de datum waarop de opruiming begint indien deze voor de eerste week van januari is gepland 53

3.2.2.2. Toestemming verlenen voor het ongeldig maken van nationale bankbiljetten 53

3.2.2.3. Het aanbieden van hulpmiddelen voor de teruggave van nationale muntstukken 53

3.2.2.4. Het apart houden van nationale muntstukken en bankbiljetten in de kassa 53

3.2.2.5. Een of meerdere personen aanwijzen die in supermarkten en grootwinkelbedrijven vragen over de euro beantwoorden 54

3.2.2.6. Omrekeningsinstrumenten aan de klanten ter beschikking stellen 54

3.2.2.7. Opening van een aantal of alle loketten op 1 januari 2002 54

3.2.2.8. De geldautomaten zo snel mogelijk aanpassen aan de euro 54

3.2.2.9. Verlenging van de openingsuren van banken 54

3.2.2.10. Uitbetaling aan de loketten in kleine coupures 55

4. Bijlagen 56

4.1. Stand van de toepassing van de aanbeveling van de Commissie van 11 oktober 2000 56

4.1.1. Artikel 1 - De toekomstige gebruikers voorlichten 56

4.1.2. Artikel 2 - De burger helpen aan de euro te wennen 56

4.1.3. Artikel 3 - De economische actoren aanmoedigen ervaring op te doen met de euro 57

4.1.4. Artikel 4 -De stroom van in euro om te zetten transacties verminderen 58

4.1.5. Artikel 5 - De overschakeling naar de chartale euro vergemakkelijken 58

4.2. Geconsolideerd tijdschema van de maatregelen voor de overgang naar de euro 60

4.3. Gemeenschappelijke verklaring van 2 april 2001 van de consumentenvertegenwoordigers en de vertegenwoordigers van de handelaars en het MKB 62

4.4. Informatie over technische kwesties met betrekking tot het einde van de overgangsperiode 67

4.4.1. Redenominatie van het kapitaal 67

4.4.2. Aangiften in 2002 voor het boekjaar 2001 69

4.4.3. Interne boekhouding en historische gegevens 70

4.5. Tabel betreffende de nationale omschakelingsplannen 72

1. Inleiding

Over precies 272 dagen staat Europa de grootste geldwisseloperatie in zijn geschiedenis te wachten: zo'n vijftien miljard eurobankbiljetten en vijftig miljard euromuntstukken moeten in enkele weken tijd in de plaats komen van een ongeveer even grote hoeveelheid nationale munten en bankbiljetten in twaalf verschillende landen voor gebruik door zo'n driehonderd miljoen mensen. De materiële invoering van de euro is niet alleen een historische gebeurtenis, maar ook een strategische, logistieke en praktische uitdaging zonder weerga. De ondernemingen moeten hun uitrusting aanpassen en voorbereidingen treffen om een nieuwe munt te gaan gebruiken en zoveel mogelijk te profiteren van de grotere concurrentie in de interne markt ten gevolge van een verhoogde transparantie van de prijzen. De consumenten moeten aan de euro wennen en een nieuwe waardeschaal ontwikkelen. Miljoenen automaten en honderdduizenden geldautomaten moeten opnieuw worden gekalibreerd. Duizenden vrachtwagens moeten rondrijden om het nieuwe geld op zijn bestemming te brengen en het oude geld op te halen.

De omvang van de operatie is spectaculair: alleen al de euromuntstukken wegen meer dan 239.000 ton, dat is vierentwintig maal het gewicht van de Eiffeltoren. Opgestapeld zouden zij een hoogte van 78.870 kilometer bereiken, dat is 1,4 miljoen keer zo hoog als de toren van Pisa. Als alleen de munten in één keer zouden worden vervoerd, zouden er ongeveer 478.000 geldtransportwagens nodig zijn. Als alle bankbiljetten in de lengterichting achter elkaar zouden worden gelegd, zouden zij een afstand van 1,9 miljoen kilometer bestrijken, dat is vijfmaal de afstand van de aarde naar de maan. En deze getallen moeten worden verdubbeld wanneer de intrekking van het nationale geld in de berekening wordt meegenomen.

De logistieke fase begint in de meeste deelnemende landen over vijf maanden met de start van de bevoorrading vooraf. Het gaat erom de geldwisseloperatie vloeiend te laten verlopen door vooraf zoveel mogelijk munten en bankbiljetten te distribueren zodat de betalingen in euro's op 1 januari 2002 snel van start kunnen gaan. In de meeste deelnemende landen zullen de banken vanaf september van munten en/of bankbiljetten worden voorzien. Voor de winkels zal dit in de verschillende landen tussen september en december gebeuren. Particulieren zullen half december kits muntstukken kunnen kopen in alle deelnemende landen behalve Griekenland.

Op 1 januari 2002 om 0 uur houden de nationale munteenheden op te bestaan, ook als onderverdeling van de euro. In de meeste lidstaten zal gedurende ten hoogste acht weken nog wel tolerantie worden betracht ten aanzien van de nationale munten en bankbiljetten [5], maar er zullen geen betalingen per kaart, cheque of overschrijving meer kunnen worden verricht in de oude nationale munteenheden. De ondernemingen zullen uitsluitend met euro's moeten werken. Bij de geldautomaten zullen alleen nog euro's te krijgen zijn en de winkeliers zullen hun best doen in euro's terug te geven, zelfs als de betaling in de oude nationale munteenheid wordt gedaan [6]. Vanaf het einde van de eerste week van januari zullen de meeste transacties in contanten normaal gesproken in euro's plaatsvinden. Aan het einde van de tweede week zal het grootste deel van de invoeringsoperatie gerealiseerd zijn. In de periode van dubbele omloop kunnen de consumenten de nationale munten en bankbiljetten die nog in hun bezit zijn, in de winkels gebruiken. Desgewenst zullen zij ze ook gratis bij hun bank kunnen omwisselen in euro's; voor grote bedragen is meestal een voorafgaande kennisgeving nodig. Na afloop van deze periode zullen de bankbiljetten meestal nog kunnen worden ingewisseld bij de handelsbanken (gedurende enkele maanden) [7] en vervolgens alleen nog bij de centrale banken gedurende tenminste tien jaar [8].

[5] Tot 28 januari in Nederland, tot 9 februari in Ierland, tot 17 februari in Frankrijk en tot 28 februari overal elders, behalve in Duitsland, waar de Duitse mark direct op 1 januari 2002 ophoudt te bestaan als wettig betaalmiddel (de winkeliers zullen echter tot 28 februari Duitse marken accepteren). Sommige banken zullen kosten aanrekenen voor inwisseling na de periode van dubbele omloop.

[6] Aangezien de eurobankbiljetten en -munten wettig betaalmiddel zijn, zal de consument niet kunnen eisen dat de winkelier geld teruggeeft in de oude nationale munteenheid.

[7] Tot 30 juni 2002 in Frankrijk, Spanje, Luxemburg en Portugal; tot 31 december in Nederland en België; naar keuze van de bank in de overige landen. Ierland heeft nog geen besluit genomen.

[8] Gedurende tien jaar in Finland, Italië, Frankrijk en Griekenland; 20 jaar in Portugal; 30 jaar in Nederland en zonder beperking in de tijd elders.

Met dit "verslag over de voorbereidingen voor de invoering van de eurobankbiljetten en -muntstukken wordt beoogd een overzicht te geven van de stand van de voorbereiding van de verschillende economische actoren alsmede van de stand van de werkzaamheden op enkele grote werkterreinen, en voorbeelden van een goede aanpak te geven waarmee een harmonische overgang op de nieuwe munt kan worden vergemakkelijkt.

2. Stand van de voorbereidingen

Achtereenvolgens zullen de voorbereidingen van de ondernemingen, de financiële instellingen, de overheden en de burgers worden besproken. Tevens zal bijzondere aandacht worden besteed aan de voorlichtingscampagnes.

2.1. Voorbereidingen van de ondernemingen

De voorbereidingen van de ondernemingen en het gebruik van de euro vorderen nog maar langzaam.

2.1.1. Stand van zaken

De grote ondernemingen zijn over het geheel genomen veel verder dan het midden- en kleinbedrijf bij hun voorbereiding op de euro.

2.1.1.1. De grote ondernemingen

De meeste grote ondernemingen hebben reeds in 1996 of 1997 personeel ingezet voor de voorbereiding op de euro. De definitieve omschakeling op de euro vormt de bekroning van jarenlange voorbereidingen en intensieve inspanningen, soms met hele teams van medewerkers. Door middel van een studie die in december 2000 werd uitgevoerd voor rekening van de Association for de Monetary Union of Europe (AMUE) en Cap Gemini Ernst and Young, kon de stand van hun voorbereidingen worden gemeten [9].

[9] Te vinden op de site: www.amue.org

Gemiddeld gebruiken bijna een kwart van de grote ondernemingen de euro reeds voor hun bedrijfsvoering en hun interne boekhouding. Bijna de helft is van plan dit jaar om te schakelen, slechts een kwart wacht tot 1 januari 2002 of later. De resultaten variëren sterk naargelang van het land en de bedrijfssector. Meer dan een derde van de grote ondernemingen in Oostenrijk (45%), Luxemburg (36%) en Finland voeren hun interne boekhouding reeds in euro's, maar een dergelijke keuze is nog zeldzaam bij de ondernemingen in Ierland (16%), Italië (15%) en vooral Portugal (9%). De drie sectoren waar de euro het meest gebruikt wordt voor de interne boekhouding van het bedrijf, zijn de verwerkende industrie (31%), de banken (30%) en de telecommunicatie (23%). De automobielsector vervult een voortrekkersrol. Reeds in 1998 hebben de Europese autoproducenten een gemeenschappelijk handvest voor de omschakeling op de euro opgesteld en besloten een snelle overgang te organiseren waarbij tevens sprake was van aansporings- en begeleidingsmaatregelen voor de omschakeling op de euro door hun leveranciers. Dit heeft vruchten afgeworpen: behalve de ondernemingen zelf zijn ongeveer 80% van hun leveranciers op de Europese munt overgeschakeld.

De voorbereiding van de definitieve omschakeling op de euro staat in het algemeen boven aan de prioriteitenlijst van de onderneming (43%), ver boven de elektronische handel. Hiervoor is meestal (81%) een aanpassing van alle gegevensverwerkingssystemen vereist, vooral in de landen waar weinig met decimalen wordt gewerkt (bijvoorbeeld Italië en Spanje).

De werknemers van de grote ondernemingen worden gemiddeld genomen zelden in euro's betaald (22%). De situatie verschilt echter sterk van land tot land: in Italië, Griekenland, Finland, Ierland en Spanje wordt minder dan één werknemer op tien in euro's betaald, maar in Luxemburg en Portugal is dit één werknemer op vier en in België en Nederland zelfs meer dan één werknemer op twee.

Naast haar eigen voorbereiding heeft bijna één grote onderneming op drie (29%) haar leveranciers geholpen bij de omschakeling op de euro en één op vijf is van plan dat dit jaar te doen.

De grote ondernemingen achten zich in het algemeen relatief goed geïnformeerd over de wijze waarop de overgang op de euro in zijn werk zal gaan en over de fiscale en boekhoudkundige consequenties daarvan (73%).

2.1.1.2. Het midden- en kleinbedrijf

De mate van voorbereiding van het midden- en kleinbedrijf (MKB) op de euro is duidelijk minder dan die van de grote ondernemingen. De meeste van deze bedrijven zijn van plan op het laatste moment van de nationale munteenheid op de euro om te schakelen. Deze ondernemingen hebben in het algemeen de neiging de omvang van de operatie en de aan een laattijdige voorbereiding verbonden risico's te onderschatten. Doordat zij maar weinig personeel hebben, moet een en ander dikwijls worden gedaan door het hoofd van de onderneming zelf, die vaak in beslag wordt genomen door andere taken in verband met het dagelijkse reilen en zeilen van de onderneming.

De voorbereiding is minder naarmate de onderneming kleiner is. Zeer kleine ondernemingen, kleine winkeliers en kleine ambachtslieden zijn in het algemeen zeer slecht voorbereid. Volgens de Eurobarometer Flash-enquête van januari 2001 [10] beschikken slechts 19% van de zeer kleine ondernemingen over een gedetailleerd actieplan. Het is een constante dat in deze categorie minder ondernemingen concrete maatregelen met het oog op hun omschakeling hebben genomen dan in de overige categorieën. Daarentegen hebben de middelgrote ondernemingen over het geheel genomen hun voorbereidingsniveau sterk opgevoerd: 86% heeft gepland wat er moet gebeuren - tegen 69% in mei jongstleden - en 51% beschikt over een gedetailleerd plan. Over het geheel genomen verklaart slechts 26% van de kleine en middelgrote ondernemingen klaar te zijn voor de euro (tegen 17% in september). Nog 23% vindt dat het nog geen tijd is om voorbereidingen te treffen (tegen 32% in september). Ondernemingen die menen hun voorbereiding nog te kunnen uitstellen, vindt men vooral bij de zeer kleine ondernemingen (minder dan 10 werknemers) en in de dienstensector. De middelgrote ondernemingen zijn beter gesensibiliseerd. Er zijn weinig nationale verschillen, met uitzondering van Duitsland, waar het MKB veel minder overtuigd lijkt van de noodzaak zich voor te bereiden (33% van deze bedrijven denken te kunnen wachten). De afwachtende houding die uit deze cijfers blijkt, is zorgwekkend nu de invoering van de euro al zo dichtbij komt.

[10] Een enquête bij 2828 kleine en middelgrote ondernemingen in de eurozone, uitgevoerd door EOS Gallup Europe voor rekening van de Europese Commissie, januari 2001. Perscommuniqué van 23 februari 2001. Te vinden op: www.europa.eu.int/rapid

Volgens deze zelfde Eurobarometer Flash-enquête acht slechts 11% van het MKB zich in staat alle transacties in euro's te verrichten. Het percentage is hoger in Finland, België, Nederland, Duitsland, Oostenrijk en Luxemburg (wel 30%) en lager in Italië, Portugal en Frankrijk. Weinig kleine en middelgrote ondernemingen gebruiken de euro daadwerkelijk voor hun handelstransacties: gemiddeld verklaart 12% van de ondervraagde bedrijven systematisch in euro's te factureren. Het percentage ligt rond 5-6% in Portugal en Frankrijk en rond 19-20% in Oostenrijk, Griekenland en België.

Het percentage bedrijven van deze categorie dat verklaart op de euro te zijn voorbereid, is veel hoger dan het percentage dat effectief in euro's werkt. Verscheidene redenen kunnen dit verschil verklaren: sommige ondernemingen overschatten hun mate van voorbereiding, andere zijn intern in staat in euro's te werken, maar doen dit nog niet met hun partners (tegenzin bij klanten of leveranciers). Bijna de helft van het MKB heeft nog steeds geen actieplan om op de euro over te schakelen. Dit is zelfs het geval voor de meerderheid van deze bedrijven in Finland, Duitsland, Frankrijk, Portugal en Griekenland.

Zeer weinig kleine en middelgrote ondernemingen plannen hun omschakeling op de euro echt: minder dan een plan op twee is gedetailleerd. Het aantal van deze ondernemingen dat een actieplan heeft opgesteld, is iets gestegen (51% tegen 42% september jongstleden), maar de concrete tenuitvoerlegging ervan is nauwelijks gevorderd. Ongeveer tweederde van de bedrijven hebben echter wel de in de gegevensverwerkingssystemen aan te brengen aanpassingen vastgesteld (65%) en bepaald wie verantwoordelijk is voor de acties (67%). 57% van de ondervraagde bedrijven hebben hun personeel reeds voorgelicht. Daarentegen heeft minder dan 40% van deze bedrijven de impact van de euro per functie vastgesteld (39%), ingeschat hoeveel geld hiervoor moet worden uitgetrokken (35%) en wat de opleidingsbehoeften van het personeel zijn (31%) of hun partners ingelicht over hun plannen (36%). Deze resultaten leveren het beeld van een tot een minimum beperkte voorbereiding op, waarbij slechts een ondergeschikte rol is weggelegd voor de strategische en commerciële aspecten (betrekkingen met leveranciers en afnemers, vaststelling van de prijzen in euro's, inachtneming van de verhoogde transparantie van de prijzen, opleiding en betrokkenheid van het personeel, enz.). In het MKB wordt al te vaak gedacht dat de omschakeling op de euro niet veel om het lijf heeft en niet meer dan een omrekeningsoperatie is. De euro wordt gezien als een zaak van weinig belang [11] waar men in het algemeen onverschillig tegenover staat. Bijna tweederde van het MKB (63%) is bijvoorbeeld van mening dat de euro geen enkel effect op hun concurrentiepositie zal hebben, vooral in Frankrijk en Duitsland. Deze instelling van vele bedrijfsleiders draagt ertoe bij dat zij weinig openstaan voor de voorlichting over de euro. De traditionele voorlichtingscampagnes reiken daardoor niet ver. Zo zijn weinig kleine en middelgrote ondernemingen op de hoogte van de exacte modaliteiten van de invoering van de chartale euro, hetgeen bijzonder zorgwekkend is voor de winkeliers, die een actieve rol zullen moeten vervullen bij de invoering van de eurobankbiljetten en -munten [12].

[11] Zie met name het kwalitatieve onderzoek "Attitude des PME européennes vis-à-vis de l'euro et de leur degré de préparation", OPTEM, januari 2001.

[12] De winkeliers zullen een belangrijke rol vervullen bij de invoering van de nieuwe bankbiljetten en munten en bij de voorlichting van hun klanten. Zij worden met specifieke logistieke problemen geconfronteerd voor de aanpassing van de kassa's en van de etikettering, de opslag van de kasgelden, enz., waarvoor dikwijls een investering ad hoc nodig is.

Er bestaat ook nog steeds verwarring over het tijdschema en over het absolute karakter van de termijn van 1 januari. 7% van de kleine en middelgrote ondernemingen denken tot na 1 januari 2002 te wachten alvorens systematisch in euro's te factureren en 12% verwacht pas na die datum "eurocompatibel" (d.w.z. in staat al hun transacties in euro's te verrichten) te zijn. Als men de ondernemingen meerekent die niet verklaren dat zij uiterlijk op 1 januari 2002 spontaan in euro's zullen functioneren, komt men tot de conclusie dat bijna een bedrijf op drie nog niet beseft dat 1 januari 2002 de uiterste datum is om geheel en al in euro's te functioneren. Zo slecht geïnformeerd is het MKB vooral in Frankrijk, Spanje, Italië, Duitsland, Finland en Portugal.

2.1.2. Mate van gebruik van de euro

Het gebruik van de euro neemt toe, maar blijft over het geheel genomen gering. Het gebruik van de Europese munt door de ondernemingen kan worden beoordeeld aan de hand van drie indicatoren: het aandeel van de euro in de externe boekhouding, in de bankrekeningen en in de betalingen. De gegevens zijn afkomstig uit de driemaandelijkse enquête van de Commissie [13] bij de banken en de nationale ministeries van Financiën. De cijfers hebben betrekking op het laatste kwartaal van 2000.

[13] Quarterly note on the development of the use of the euro. Te vinden op het volgende adres: http://europa.eu.int/comm/economy _finance/document/misc/eurouse_en.htm

2.1.2.1. Boekhouding in euro's

Het is moeilijk vast te stellen hoeveel ondernemingen hun boekhouding op de euro hebben omgeschakeld. Een onderneming kan prijzen hebben en facturen uitgeven in euro's, maar tegelijkertijd haar boekhouding in de nationale munteenheid blijven voeren. De overheden gaan ervan uit dat ondernemingen die hun BTW-aangiften in euro's doen, hun boekhouding op de Europese munt hebben overgeschakeld en komen aldus tot een vrij betrouwbare benadering. De conclusie is duidelijk: afgezien van Luxemburg en België, hebben minder dan 1,5% van de ondernemingen hun boekhouding op de euro omgeschakeld [14].

[14] In een studie van de Duitse werkgevers (DIHT) die betrekking heeft op 25 000 ondernemingen, wordt geschat dat 14% van de Duitse ondernemingen hun interne boekhouding in euro's voeren.

Luxemburg (21%) staat bovenaan de lijst van landen voor het aantal ondernemingen die hun boekhouding in euro's voeren, gevolgd door België (5,5%) en Portugal (1,2%). Slechts zeer weinig ondernemingen hebben deze keuze gemaakt in Oostenrijk (0,01%) en Italië (0,29%).

Verscheidene redenen kunnen helpen deze magere resultaten te verklaren:

- zeer veel ondernemingen weten niet dat zij hun boekhouding in de loop van het jaar (legaal) kunnen omschakelen en hebben er derhalve voor gekozen hun omschakeling te laten samenvallen met een eerste januari, in het algemeen in 2002 [15]. In een aantal deelnemende landen zal het echter verplicht zijn de resultaten van het boekjaar 2001 in 2002 in euro's aan te geven [16]: de schijnbaar evidente keuze voor 1 januari 2002 leidt in feite tot extra ingewikkelde aangifteverplichtingen in 2002;

[15] De Franse resultaten wijzen niet op een grote omschakelingsbeweging van de boekhoudingen op 1 januari 2001 (het aantal ondernemingen die hun boekhouding in euro's voeren, is verdubbeld, maar bedraagt slechts 1,5% van het totale aantal ondernemignen).

[16] Dit is het geval in Griekenland, Portugal en Frankrijk.

- sommige softwarepakketten van een onderneming met een zeer groot marktaandeel [17] bieden niet de mogelijkheid de boekhouding in de loop van het jaar om te schakelen, bij gebrek aan de mogelijkheid tot retropolatie van de gegevens;

[17] SAP-software.

- de herhaalde oproepen van de fédération européenne des experts comptables voor een vervroegde omschakeling hebben in het algemeen vrij weinig weerklank gevonden bij de nationale verenigingen van accountants.

2.1.2.2. Bankrekeningen in euro's

Het is waar dat het niet noodzakelijk is een bankrekening in euro's te openen om betalingen in euro's te kunnen verrichten: dat kan ook vanaf een bankrekening in de nationale munteenheid. Het aandeel van de bankrekeningen in euro's is niettemin een interessante indicator om de "eurogevoeligheid" van de onderneming te meten: de opening van een eurobankrekening getuigt van de wil echt actief te zijn in de Europese valuta, of gaat zelfs samen met een volledige overschakeling van de onderneming op de euro. Volgens de enquêtes van de Commissie bedraagt het aandeel van de eurorekeningen in het totale aantal bankrekeningen van ondernemingen eind 2000 gemiddeld 3,9%. De ontwikkeling verloopt nog vrij langzaam, ook wanneer het gaat om het aanknopen van nieuwe handelsbetrekkingen: in meer dan 90% van de gevallen waarin een bankrekening wordt geopend, gebeurt dit nog steeds in de nationale munteenheid.

Drie landen scoren veel beter dan het gemiddelde: Luxemburg (10,9%), België (10,8%) en Frankrijk (7,1%). Het aandeel van de eurobankrekeningen is daarentegen bijzonder laag in Nederland (0,44%), Spanje (0,70%), Finland en Ierland (1%). De ranglijst is vrijwel gelijk waar het gaat om de opening van een bankrekening, met bovenaan Luxemburg (36,4%), België (27,6%) en Frankrijk (16,6%) en onderaan Ierland (0,02%), Oostenrijk (1,27%) en Spanje (1,80%). Deze grote verschillen tussen de landen kunnen worden veroorzaakt door een verschil in de euroactiviteit van de ondernemingen, maar ook door de aanwezigheid of de afwezigheid van een commerciële strategie van de bank om de euro ingang te doen vinden.

De situatie zal waarschijnlijk nauwelijks evolueren tot de tenuitvoerlegging van beleidsmaatregelen met het oog op vervroegde omschakeling door de banken in het begin van het tweede halfjaar (zie 2.2 voorbereidingen van de financiële instellingen), ook al zijn sommige banken met succes begonnen met een actief systematisch beleid om de euro ingang te doen vinden bij hun cliëntèle in het bedrijfsleven.

2.1.2.3. Betalingen in euro's

Volgens het driemaandelijkse onderzoek van de Commissie bij de banken bedraagt het gemiddelde aandeel van de euro in de nationale betalingen van ondernemingen (uit alle sectoren) eind 2000 30% in waarde en 5,8% in volume, dat is iets meer dan in het begin van het jaar (respectievelijk 25% en 2,4%). Het zeer grote verschil tussen de resultaten in volume en in waarde komt hoofdzakelijk doordat veel meer grote dan kleine en middelgrote ondernemingen op de euro zijn overgeschakeld. Over het geheel genomen geven de resultaten in volume een betrouwbaarder beeld van de werkelijke euroactiviteit dan de resultaten in waarde, doordat zij minder worden beïnvloed door eventuele incidentele grote transacties (bijvoorbeeld een fusie-overname tussen twee grote ondernemingen).

De resultaten per land vertonen vrij grote tegenstellingen. Zoals altijd prijkt Luxemburg bovenaan de lijst met een betalingsvolume in euro's van 20%. Daarna komen België (8,8%), Griekenland (7,3%), Ierland (6%) en Portugal (5,4%). Het gebruik van de euro is bijzonder gering in Oostenrijk (1,1%), Nederland (1,2%) en Frankrijk (1,7%) [18]. In drie landen neemt de Europese munt reeds een overheersende plaats in bij de betalingen in waarde: Spanje (75%), België (56%) en Luxemburg (55%).

[18] Uit de statistieken van februari 2001 blijkt niettemin een aanzienlijke stijging van de betalingen in euro's in Frankrijk.

Het gebruik van de euro is natuurlijk veel hoger voor de internationale transacties, zowel in waarde (39,7%) als in volume (32,5%). Het belang van de euro in de grensoverschrijdende transacties is de logische resultante van twee factoren:

- de nationale valuta's zijn volledig van de financiële markten verdwenen ten gunste van de euro, waardoor er een gunstig klimaat ontstaat voor het verrichten van internationale transacties in de Europese munt;

- grote ondernemingen zijn actiever in de export dan kleine en middelgrote ondernemingen, hetgeen wordt bevestigd door het kleine verschil tussen het aandeel van de euro in volume en in waarde.

De euro wordt veel gebruikt voor de internationale betalingen van de ondernemingen in Spanje (72% in volume), Portugal (43% in volume), Griekenland (40% in volume) en Luxemburg (38,5%). Het gebruik ervan blijft vrij beperkt in Frankrijk (15,6%) en zeer gering in Oostenrijk (2,2%).

2.2. Voorbereidingen van de financiële instellingen

De Europese banken hebben zich zeer grote technische en financiële inspanningen getroost om bij te dragen tot het welslagen van de omschakeling op de euro. De voorbereidingen van de financiële instellingen voor 2001 getuigen algemeen van een energieke aanpak die positieve effecten kan hebben voor alle economische actoren. De voorbereidingen voor 2002 zijn er over het geheel genomen op gericht de voorwaarden voor een snelle en consumentvriendelijke omschakeling te scheppen.

2.2.1. Voorbereidingen voor 2001

Afgezien van de grote inspanning die de banken zich hebben getroost om hun cliënten te informeren, vervullen zij tweemaal een sleutelrol: bij de omschakeling van de bankrekeningen en de girale betaalmiddelen op de euro en bij de bevoorrading vooraf met eurobankbiljetten en munten. De financiële instellingen hebben zich in zeer sterke mate gericht naar de bepalingen in de aanbeveling van de Commissie van 11 oktober 2000 (zie bijlage 1), of het nu gaat om de vervroegde omschakeling van de bankrekeningen, de inwisseling van bankbiljetten en munten of de beschikbare coupures in de geldautomaten.

2.2.1.1. Vervroegde omschakeling van de bankrekeningen en de girale betaalmiddelen

In haar aanbeveling van 11 oktober 2000 had de Commissie zich uitgesproken voor een vervroegde omschakeling op de euro van de bankrekeningen en de girale betaalmiddelen in het derde kwartaal van 2001, tenzij de cliënt uitdrukkelijk om het tegendeel verzoekt. Een dergelijke maatregel werd toen uitsluitend door de Belgische en de Franse banken overwogen. Thans is deze aanpak vrijwel algemeen: een vervroegde omschakeling van alle of een deel van de banken zal vanaf juli 2001 plaatsvinden in Duitsland, Frankrijk, Oostenrijk, Italië, Portugal, Luxemburg en België, vanaf september in Spanje, vanaf oktober in Finland en vanaf december in Griekenland. Het officiële scenario van Nederland voorziet niet in een dergelijke maatregel, maar toch zullen verscheidene grote banken aldus te werk gaan. De Ierse banken zijn niet van plan tot een vervroegde omschakeling van de bankrekeningen over te gaan, maar zetten op verzoek van de cliënt bankrekeningen in eurorekeningen om.

In een document van 26 februari 2001 [19] hebben de drie Europese verenigingen van banken [20] het principe van vervroegde omschakeling van de bankrekeningen met uitdrukkelijke instemming van de cliënt tot eind september en daarna met stilzwijgende instemming (met voorafgaande kennisgeving een maand tevoren) onderschreven. Tevens hebben zij hun leden verzocht chèqueboeken in euro's ter beschikking van hun clientèle te stellen met ingang van 1 juli 2001 voor ondernemingen en 1 september 2001 voor particulieren [21].

[19] « European guidelines for best practice concerning customer and nostro legacy currency account conversion » (26 februari 2001). Dit document is een aanbeveling die niet bedoeld is om eventuele andere nationale scenario's de pas af te snijden. Te vinden op het volgende adres: www.fbe.be

[20] Fédération bancaire européenne, Groupement européen des banques coopératives, Groupement européen des caisses d'épargne

[21] « European guidelines for best practice concerning legacy currency cross border cheques », 2 maart 2001. Te vinden op www.fbe.be

Voor de banken maakt de vervroegde omschakeling een betere spreiding van de werkzaamheden mogelijk. Het idee dat de technische middelen om van munt te veranderen probleemloos in een weekend zouden kunnen worden aangepast, wordt algemeen gelogenstraft door de ervaringen van de economische actoren die reeds op de euro zijn overgeschakeld. Door de bankrekeningen eerder om te schakelen, kan ook worden vermeden dat dit tegelijkertijd met de invoering van de nieuwe bankbiljetten en muntstukken moet gebeuren, hetgeen moeilijk beheersbaar zou zijn.

Voor de economische actoren vormt de omschakeling van de bankrekeningen en de girale betaalmiddelen een belangrijke stimulans om de euro meer te gaan gebruiken en aldus aan de nieuwe munt te wennen. In Frankrijk bijvoorbeeld wordt 46% van de betalingen die niet in contanten worden verricht, per chèque gedaan. De omschakeling van de chèqueboeken op de euro zal derhalve het gebruik van de Europese munt aanzienlijk doen toenemen.

2.2.1.2. Bevoorrading vooraf van de banken en van derden via de banken

De banken vervullen per definitie een centrale rol bij de injectie van geld in de economie. Vóór 1 januari 2002 zullen zij een van de hoofdrolspelers bij de bevoorrading vooraf zijn. Tussen september en december zullen zij van munten en bankbiljetten worden voorzien (zie bijlage 5. Vergelijkende tabel van de nationale omschakelingsplannen). Volgens het door de Europese Centrale Bank (voor de bankbiljetten) en door de Ministers van Financiën (voor de munten) vastgestelde debiteringsmodel zullen zij achteraf in drie keer in januari 2002 (telkens een derde op 2, 23 en 30 januari) worden gedebiteerd voor de waarde van de ontvangen bankbiljetten en munten.

De banken zullen een deel van de ontvangen bankbiljetten en munten voor hun eigen behoeften houden en de overige doorgeven aan hun clientèle van winkeliers en ondernemingen, de zogenoemde bevoorrading vooraf van derden via de banken. De banken zijn verplicht de centrale bank onmiddellijk garanties ter waarde van de door hen aan derden doorgegeven bankbiljetten en munten te verstrekken en blijven juridisch aansprakelijk voor de eventuele gevolgen van een verkeerd gebruik. In de op 19 februari 2001 tussen de Commissie en de drie Europese bankfederaties gesloten overeenkomst [22] wordt bepaald dat handelszaken die in staat zijn de bank garanties te verstrekken voor de ontvangen bankbiljetten en munten, niet met een eerdere valutadatum dan 1 januari 2002 zullen worden gedebiteerd.

[22] Te vinden op www.europa.eu.int/rapid

2.2.2. Voorbereidingen voor 2002

De banken zullen een centrale rol vervullen bij de vervangingsoperaties: zij zullen de ondernemingen van bankbiljetten en munten voorzien en de consumenten van bankbiljetten en ook de inwisseling van de nationale bankbiljetten en munten in euro's zal grotendeels bij de banken plaatsvinden.

2.2.2.1. Verstrekking van euro's aan de consumenten

Dit zal gebeuren via de geldautomaten en door opneming of inwisseling aan de loketten [23]. Met betrekking tot de geldautomaten is op 19 februari 2001 tussen de Commissie en de drie Europese verenigingen van banken afgesproken dat banken die aan hun loketten over euro's beschikken, al het mogelijke zullen doen om de geldautomaten onmiddellijk met eurobankbiljetten te vullen teneinde te voorkomen dat deze nog nationale coupures in omloop brengen. De geldautomaten zullen volledig en onmiddellijk worden aangepast in Duitsland, België, Luxemburg en Oostenrijk. De aanpassing zal vrijwel onmiddellijk plaatsvinden in Griekenland, Nederland, Spanje en Italië (+/- 90% op 1 januari) en vrij snel in Ierland (+/- 80% de eerste dag, 100% in een week). In drie landen zal de aanpassing langzamer verlopen: Portugal (+/- 8% op 1 januari, maar 85% in een week), Finland (+/- 38% op 1 januari, +/- 65% in een week) en Frankrijk (+/- 55% op 1 januari, [24] +/- 85% in een week). In alle gevallen zullen alle geldautomaten normaal gesproken na veertien dagen aan de euro zijn aangepast.

[23] In alle deelnemende landen behalve Griekenland zullen de consumenten half december van munten worden voorzien. Een groot deel van de munten en bankbiljetten zal voorts in de economie worden geïnjecteerd via de winkels, die naar gelang van het land tussen september en december vooraf zullen worden bevoorraad. Bevoorrading vooraf van het grote publiek met bankbiljetten is verworpen door de ECB en de Raad tijdens de informele Ecofinraad in Versailles. De Europese federaties hebben hun werkzaamheden niettemin voortgezet en komen algemeen tot de conclusie dat dit nuttig zou zijn.

[24] Volgens ramingen van de "Groupement des cartes bancaires" zullen echter de eerste dag 85% van de geldautomaten aangepast zijn.

Daarnaast zullen de consumenten in belangrijke mate van contanten worden voorzien door opneming en inwisseling aan de loketten. Om de problemen bij het teruggeven van geld voor de winkels te verminderen, zullen de Belgische, de Spaanse en de Duitse banken opgenomen gebruikelijke bedragen in kleine coupures uitbetalen. Dit punt is ook opgenomen in de overeenkomst van 19 februari 2001 tussen de Commissie en de drie Europese verenigingen van banken.

Tenslotte zullen kleine coupures (5 of 10 euro) voorhanden zijn in alle of een deel van de geldautomaten in alle deelnemende landen behalve Finland. In Ierland wordt het grootste deel van de sociale uitkeringen elke week in contanten uitgekeerd door de postkantoren. In de eerste week van januari zullen bij de uitbetaling van hogere bedragen dan twintig euro telkens ten minste vier biljetten van vijf euro worden verstrekt.

2.2.2.2. Inwisseling van de nationale munten en bankbiljetten in euro's

Cliënten zullen hun bankbiljetten en munten gedurende de periode van dubbele omloop in het algemeen gratis bij hun bank kunnen inwisselen, maar voor grote bedragen is wel een voorafgaande kennisgeving vereist. Dit zal het geval zijn in alle deelnemende landen behalve Oostenrijk (waar echter wel een hoog maximum geldt: 50.000 ATS of 3.633, 64 euro) en Ierland.

De inwisseling van bankbiljetten en munten voor niet-cliënten zal gedurende de periode van dubbele omloop eveneens gratis zijn, dikwijls tot een door elke bank vast te stellen maximum. Dit zal het geval zijn in alle deelnemende landen met uitzondering van Duitsland - waar de meeste banken niet bereid zijn tot inwisseling voor niet-cliënten - en Nederland en Oostenrijk, waar de inwisseling in het algemeen tegen betaling zal plaatsvinden.

Tenslotte hebben alle landen voorzieningen getroffen om de inwisseling van munten en bankbiljetten bij de handelsbanken nog gedurende enige tijd na het einde van de periode van dubbele omloop mogelijk te maken, in de meeste gevallen tot eind juni of eind december.

2.3. Voorbereidingen van de overheden

De Europese instellingen zijn voor al hun werkzaamheden (begrotingen, salarissen, enz.) reeds op 1 januari 1999 op de euro omgeschakeld. Voor de deelnemende landen moet onderscheid worden gemaakt tussen de nationale en de lagere overheden.

2.3.1. Nationale overheden

De laatste paar jaar zijn verscheidene nationale wetgevingsmaatregelen en de meeste besluiten betreffende de overschakeling genomen. Nu ook Italië zijn omschakelingsplan heeft gepubliceerd, hebben thans alle lidstaten van de eurozone een dergelijk plan bekendgemaakt (zie bijlage 4 voor nadere bijzonderheden over de verschillende fasen van de diverse elementen van de omschakeling voor elke lidstaat van de eurozone). Vraagstukken van algemeen belang zijn onder meer de belangrijkste wetgevingsmaatregelen betreffende de omschakeling op de euro, de aanpassing van uitrusting die het publiek gebruikt bij de dagelijkse contacten met de overheid, de afronding van omgerekende bedragen en het niveau van het gebruik van de euro in de overheidsadministratie.

2.3.1.1. Aanpassing van de wettelijke regelingen

In België keurde de regering de definitieve versie van het Belgisch scenario voor de omschakeling op de chartale euro op 2 februari 2001 goed. Daarnaast werden eind juli 2000 drie wetten betreffende de euro bekendgemaakt. Deze handelen over de afronding van in euro's omgerekende openbare tarieven, de decimalisering die noodzakelijk is voor de invoering van de euro in de door de overheidssector gebruikte software en de prijsaanduidingen op meetapparatuur. Eind augustus waren 24 koninklijke besluiten ter uitvoering van deze wetten bekendgemaakt. In november 2000 werd ook een algemeen scenario voor de pro-actieve en definitieve girale omschakeling goedgekeurd. Daarmee was de omschakeling van de wetgeving op de euro grotendeels voltooid. De aanpassing van de wetgeving wordt voor alle betrokken ministeries voortgezet in samenwerking met de gemeenschappen en de gewesten.

In Duitsland vordert de wetgeving over de "aanpassing van referentiebedragen" snel. Meer dan een dozijn omvangrijke wetten (Artikelgesetze) zijn door de Bondsregering goedgekeurd en een aantal daarvan zijn reeds door het Parlement aangenomen en in het Staatsblad gepubliceerd. De belangrijkste is de wet betreffende de omrekening en afronding van bedagen in euro's in de belastingwetgeving (Steuer-Euroglättungsgesetz) van 19 december 2000. De 16 deelstaten leggen ook de laatste hand aan hun wetgeving. Het betreft hier enerzijds omvangrijke wetten in sommige deelstaten en anderzijds specifieke wetgeving op speciale gebieden (Einzelgesetze) in andere deelstaten. De Conferentie van de Ministers van Binnenlandse Zaken van de 16 deelstaten bereikte ook overeenstemming over een algemeen concept voor veiligheidsvraagstukken in verband met de invoering van eurobankbiljetten en -munten. Dit concept zal thans ten uitvoer worden gelegd op het niveau van de deelstaten en op plaatselijk niveau, in het kader van een nauwe samenwerking tussen de plaatselijke politie, de bijkantoren van de centrale bank (Landeszentralbanken), de kredietinstellingen, de detailhandelaars en de geldtransportbedrijven.

In Griekenland werd in september 2000 een "basiswet voor de invoering van de euro" vastgesteld. De wet regelt o.a. omrekening en afronding, maatschappelijk kapitaal, dubbele prijsaanduidingen, bepalingen voor de kapitaalmarkt en de omrekening van boetes. Meer in het bijzonder werden drie wetgevingsteksten bekendgemaakt: een gezamenlijk decreet van het Ministerie van Financiën en het Ministerie van Ontwikkeling betreffende dubbele prijsaanduidingen; een circulaire van het Ministerie van Ontwikkeling betreffende de oprichting van een eurowaarnemingspost; en een circulaire van het Ministerie van Financiën tot regeling van belastingvraagstukken gedurende de overgangsperiode. De redenominatie van Grieks overheidspapier in euro's werd voltooid binnen het kader van het omrekeningsweekendtijdschema in samenwerking tussen het Ministerie van Financiën, de Griekse centrale bank, de banken en andere financiële instellingen. Het Ministerie van Financiën gaf een circulaire uit over douanevraagstukken in verband met de euro en het Ministerie van Ontwikkeling gaf er één uit over de omrekening van het maatschappelijk kapitaal van ondernemingen in euro's. Een plan voor de omschakeling op de chartale euro werd in december 2000 door de nationale coördinatiecommissie goedgekeurd.

In Spanje wordt gewerkt aan wetgeving tot wijziging van wet 46/1998. Hierbij zal de periode van dubbele omloop worden vastgesteld op twee maanden en worden bepaald dat pesetabankbiljetten en -munten gratis tot eind juni 2002 bij de handelsbanken en zonder beperking in de tijd bij de Spaanse centrale bank kunnen worden ingewisseld.

In Frankrijk werd wetgeving betreffende de afronding vastgesteld in juni 2000 (wet 2000-517) en in september 2000 (ordonnance 2000-916). Ongeveer 600 drempels en bedragen, meestal in verband met belastingen, werden in euro's omgerekend. In februari werden vier decreten bekendgemaakt over de omrekening in euro's en de afronding van ongeveer 200 bedragen in regelingen op het gebied van belastingen, financiën, verzekeringen, douane, consumentenzaken en spaargelden. De laatste weken werden verscheidene decreten betreffende de vaststelling van drempelbedragen van administratieve aard bekendgemaakt.

In Ierland werd op 5 februari 2001 de wet op de omschakeling op de euro bekendgemaakt. Deze wet handelt over de wijziging, waar nodig, van bij de wet vastgestelde geldbedragen in ronde eurobedragen per 1 januari 2002. De Social Welfare Act 2001, die o.a. handelt over de wijziging van geldbedragen in de sociale zekerheidswetgeving in ronde eurobedragen, en de Finance Act 2001, die handelt over hetzelfde in de belastingwetgeving, zijn beide onlangs vastgesteld. Aan het Ierse Parlement is een ontwerp voorgelegd voor een maatregel om op 9 februari 2002 een einde te maken aan de status van wettig betaalmiddel van bankbiljetten en muntstukken in Ierse ponden.

In Italië werd een wet met de belangrijkste maatregelen voor de invoering van de euro vastgesteld (legge finanz. n. 388 del 23 dicembre 2000, art. 155). In deze wet wordt o.a. de einddatum van de lire als wettig betaalmiddel vastgesteld en worden de technische aspecten van de terugname van de liremuntstukken geregeld. Een aantal aanwijzingen voor de afronding van bedragen in de overheidsadministratie zijn opgenomen in het omschakelingsplan. Zij hebben betrekking op tarieven, boetes en belastingaangiften.

In Luxemburg keurde de regering begin oktober 2000 een wetsontwerp goed met het oog op de aanpassing van 250 omgerekende geldbedragen in wetteksten en 600 bedragen in administratieve teksten. De wet omvat maatregelen betreffende de afronding en de aanpassing van boetes, andere administratieve rechten, socialezekerheids- en belastingbedragen, historische bedragen in andere teksten, zegels, drempels, douanerechten enz.

In Nederland heeft de regering het omschakelingsplan op 8 december 1998 goedgekeurd. Het wetsontwerp voor de omrekening van bij de wet vastgestelde bedragen van guldens in euro's is bij het Parlement ingediend. Een neutrale omrekening van de bij de wet vastgestelde bedragen is het basisbeginsel. Voorts is het voorstel van wet voor de Muntwet, waarbij de gulden op 28 januari 2002 (0 uur) zijn status van wettig betaalmiddel zal verliezen, ook bij het Parlement ingediend. Tenslotte zal binnenkort wetgeving worden vastgesteld om de niet-contante inning van parkeergeld door de gemeenten mogelijk te maken.

In Oostenrijk bevat het bijgewerkte omschakelingsplan, getiteld "De omschakeling op de euro in de overheidssector", wettelijke en administratiefrechtelijke aspecten van de euro, een kort overzicht van de voorbereidingen in de lidstaten, gedetailleerde informatie over de omschakeling op de chartale euro en informatie over de omschakeling van de boekhouding, de belastingen, en elektronische toepassingen in de overheidssector. Diverse wetten werden gewijzigd om aan de EU-wetgeving te voldoen. Als specifieke wetgeving is er de "Eurogesetz" (Bundesgesetzblatt I nr. 72/2000) met regels voor de periode van dubbele omloop. De maatregelen betreffende dubbele prijsaanduidingen zijn geregeld bij de "Euro-Währungsangabengesetz" (Bundesgesetzblatt I nr. 110/1999), terwijl die betreffende de omschakeling van verbintenissen en overeenkomsten op lange termijn zijn geregeld bij de "Euro-Justiz-Begleitgesetz" (Bundesgesetzblatt I nr. 125/1998).

Op 16 november 2000 keurde de Ministerraad het omschakelingsplan van Portugal goed. Hierin wordt de bevoorrading vooraf van financiële instellingen, detailhandelaars en het grote publiek met euromuntstukken en -bankbiljetten geregeld. Tevens wordt bepaald dat door de overheid gesloten contracten van onbepaalde duur of contracten van beperkte duur die na 1.1.2002 aflopen, in euro's moeten luiden. De ministeriële departementen zijn bezig met de laatste voorbereidingen betreffende de afronding en omrekening van historische gegevens. Het Portugese Ministerie van Financiën keurde op 7 februari 2001 de definitieve versie van het "omschakelingsplan voor de administratie van de financiën" goed. Op 15 maart 2001 keurde de Raad van Ministers twee wetten goed: in de ene wet wordt de periode van dubbele omloop vastgesteld op twee maanden, wordt bepaald dat escudobankbiljetten en -muntstukken bij de handelsbanken tot eind juni 2002 en bij de Banco de Portugal nog gedurende twintig jaar gratis kunnen worden ingewisseld, en wordt verondersteld dat de cliënten van banken, indien zij geen bezwaar maken, stilzwijgend instemmen met de initiatieven van de handelsbanken om na oktober 2001 de bankrekeningen vervroegd in euro's om te zetten. De tweede wet regelt de dubbele aanduiding van de prijzen, die verplicht is gedurende de periode van 1 oktober 2001 tot 28 februari 2002.

In Finland werd het plan voor de omschakeling op de chartale euro in oktober 2000 bekendgemaakt; het bevat de centrale elementen van de omschakelingsplannen van de overheidssector.

2.3.1.2. Interne voorbereiding

Wat betreft de technische voorbereiding van de overheid, is in Frankrijk en Oostenrijk 20 tot 30% van de werkzaamheden voltooid die nodig zijn voor de aanpassing van de elektronische toepassingen in de overheidssector. In Frankrijk heeft de omschakeling van de computersystemen van de overheidsadministraties op de euro tussen medio 2001 en maart 2002 absolute voorrang boven alle andere projecten op het gebied van computersystemen van de overheidsadministratie. Ongeveer 40% van de voor de omschakeling van de IT-systemen benodigde arbeidskrachten is in dienst genomen. Sinds het begin van het jaar wordt 10% van de aan het gebruik van de euro aangepaste software effectief gebruikt. Uit Ierland wordt gemeld dat de IT-voorbereidingen bij de verschillende departementen volgens plan verlopen.

De lidstaten hebben ook verscheidene maatregelen genomen om voor een adequate opleiding van de ambtenaren te zorgen, zoals aanbevolen door de Commissie. In Griekenland werd een workshop voor ambtenaren georganiseerd in het kader van het werkprogramma Kleisthenis. In Frankrijk wordt een interministerieel plan ten uitvoer gelegd voor de opleiding van alle ambtenaren tot eind 2001. In Portugal lopen verscheidene opleidingsacties bij overheidsdiensten en werd een handboek "de euro in de overheidsadministratie" verspreid onder 1000 ambtenaren. Dit 60 bladzijden tellende document behandelt de wettelijke en bestuursrechtelijke aspecten van de euro, de gevolgen van de euro voor de gegevensverwerkingssystemen, de boekhouding, de belastingen en de statistieken. In november werd in Lissabon een internationale conferentie gewijd aan "De Euro bij de centrale en de plaatselijke overheid: voorbeelden van een goede aanpak" Voorlichtingsbijeenkomsten voor alle 308 districten in het land zijn momenteel in voorbereiding. In Finland organiseerde het Ministerie van Financiën op 13 december een themabijeenkomst over de voorbereidingen voor de invoering van de euro. Hieraan werd deelgenomen door bijna 300 ambtenaren, waaronder leden van alle boekhouddiensten van de centrale overheid. In Ierland wordt in cursussen van de overheidsdiensten gebruik gemaakt van een opleidingspakket voor opleiders over de euro om het personeel te informeren over de euro.

2.3.1.3. Gebruik van de euro door de overheid

Andere nationale initiatieven hebben betrekking op het gebruik van de euro in het kader van de betrekkingen tussen de overheid, haar ambtenaren en bedrijven, en het publiek. Voorstellen op dit gebied zijn gedaan in de aanbeveling van de Commissie van oktober 2000.

In Griekenland vermelden de openbare nutsbedrijven het eindbedrag van hun facturen zowel in euro's als in de nationale valuta. Het Ministerie van Financiën onderneemt proefacties voor de dubbele aanduiding van salarissen en pensioenen. Vanaf 1 januari 2001 wordt giraal Grieks overheidspapier uitgedrukt, uitgegeven en verhandeld in euro's. De begroting voor 2001 is zowel in drachmes als in euro's uitgedrukt. In Frankrijk worden alle nieuwe contracten van de centrale overheid sinds 1 juli 2000 in euro's gesloten. De lagere overheden zijn verzocht vanaf januari 2001 hetzelfde te doen. Alle ambtenaren zullen vanaf juli 2000 in euro's worden betaald; te zamen met hun gebruikelijke loonstrook met een dubbele aanduiding van het uit te betalen totaal zullen zij ter informatie een gedetailleerde loonstrook in euro's ontvangen. Het Euroteam voor de omschakeling op de euro op 1 januari 2002 heeft twee nieuwe praktische handleidingen gepubliceerd, één voor ziekenhuizen en één voor de sector sociale huisvesting, en zal nog een handleiding voor burgemeesters opstellen. In Luxemburg is alle ministeries en overheidsdiensten het gebruik van de euro voor overheidsopdrachten aanbevolen. Daarnaast wordt op de loonstroken het totale bedrag zowel in de nationale valuta als in euro's vermeld.

In Nederland zullen contracten van de overheid tot 31 december 2001 in principe in guldens worden gesloten, maar het gebruik van de euro wordt wel aangeraden voor overheidsopdrachten die tot na 1 januari 2002 lopen. In Portugal zijn de diensten van de centrale overheid en de lagere overheden van plan de ambtenaren zo spoedig mogelijk in 2001 in euro's te gaan betalen. Alle in nieuwe wetgeving van de centrale overheid vermelde bedragen luiden reeds vanaf december 2000 in euro's. In Ierland zijn in 2001 loonbelastingkaarten in beide munteenheden aan alle belastingbetalers afgegeven. De overheidsdiensten zullen hun salarisadministratie per dienst op de euro omschakelen vanaf ongeveer het midden van het tweede kwartaal tot het einde van het jaar. Na deze omschakeling zullen de ambtenaren hun salarisafrekening in euro's ontvangen en zal alleen het nettobedrag zowel in Ierse ponden als in euro's worden vermeld; in het algemeen zal de werkelijke uitbetaling waarschijnlijk tot januari 2002 in Ierse ponden blijven gebeuren. In Italië zullen de lonen en pensioenen van de overheidssector tot eind 2001 algemeen in lires worden berekend, maar indien de betrokkene dit wenst, kunnen zij in euro's worden uitbetaald. Om de nationale ambtenaren aan de nieuwe munt te laten wennen, zullen de salaris- en de pensioenafrekeningen in het tweede halfjaar in euro's worden opgesteld met uitsluitend voor het eindbedrag een tegenwaarde in lires.

2.3.2. Lagere overheden

2.3.2.1. Aanpassing van het administratieve en rechtskader

In Duitsland hebben de 16 deelstaten de op plaatselijk niveau vereiste wetgeving voor de omrekening en afronding in euro's vastgesteld. De europrojectleiders van de deelstaten komen frequent bijeen voor de bespreking van vraagstukken van algemeen belang die aan de orde zijn gesteld bij het periodieke overleg met het Euroteam van het Bondsministerie van Financiën. Onder de Duitse gemeenten zijn gedetailleerde handleidingen verspreid. In Oostenrijk leggen de deelstaten de laatste hand aan de vóór de zomer van 2001 vast te stellen wetteksten. Het Oostenrijkse Euroteam maakt van de voorbereiding van de lagere overheden een prioriteit van het eerste halfjaar van 2001. De ambtenaren die bij het Ministerie van Financiën verantwoordelijk zijn voor de follow-up van de euro, hebben voor 2001 een reeks technische vergaderingen op het terrein met plaatselijke verkozenen en ambtenaren van de lagere overheden gepland.

In Frankrijk hebben de 36.559 gemeenten van de Ministeries van Financiën en Binnenlandse Zaken alle instructies ontvangen voor de omrekening van contracten en overheidsopdrachten en voor de werking van de overheidsbedrijven in euro's. Een op initiatief van werkgroepen van een grote stad opgesteld modelbesluit over de omrekening van de openbare tarieven is als voorbeeld voor een goede aanpak ter informatie onder alle gemeenten verspreid. Na de gemeenteraadsverkiezingen van maart 2001 ontvangen alle nieuwe of herkozen burgemeesters een welkomstbrochure waarin de termijnen en de praktische voorbereidingen voor de overgang op de euro in herinnering worden gebracht. In elk departement moeten de prefecten in hun kwartaalverslag melding maken van de stand van de plaatselijke voorbereidingen op de euro.

In Nederland wordt de voorbereiding van de 502 gemeenten op de voet gevolgd door het Ministerie van Financiën. Een na een aanbesteding gekozen privé-onderneming evalueert de vordering van de voorbereiding van elke gemeente. Het Ministerie van Financiën zendt op gezette tijden een officiële vragenlijst toe. Het antwoord moet worden ondertekend door de burgemeester of de wethouder van financiën om er zeker van te zijn dat deze goed geïnformeerd is over de werkzaamheden van de eurocoördinator van de stad. In het Landelijk Euro Gemeente Overleg (Lego) komen geregeld 25 europrojectleiders van de meest dynamische steden bijeen met het Ministerie van Financiën. Een officieel verslag aan het Parlement bevat elk halfjaar een klassement van de steden naar voorbereidingsniveau.

De Federatie van Spaanse gemeenten en provincies begeleidt op het terrein de technische voorbereiding van de gemeenten in verbinding met de provincies en de autonome gemeenschappen. In België ontvangen de gewesten hun respectieve circulaires betreffende de krachtlijnen voor de overgang van de gemeenteadministraties op de euro en de daaruit voortvloeiende technische instructies, na coördinatie op federaal niveau. In Ierland is elke lagere overheid verantwoordelijk voor haar eigen omschakeling en is de "Finance Officer" in elk graafschapsbestuur belast met de verantwoordelijkheid voor de voorbereidingen voor de omschakeling.

De aanpassing aan de euro van het administratieve en rechtskader van de lagere overheden is over het geheel genomen op de goede weg.

2.3.2.2. Interne voorbereidingen

De problemen in verband met de omschakeling op de euro kunnen de lagere overheden stimuleren tot een verbetering van de governance doordat moderniseringen noodzakelijk blijken bij het beheer van financiën, de opleiding, de gegevensverwerking en de werking van automaten. De omschakelingsplannen vorderen voor het merendeel goed voor de grotere lagere overheden. Voor de kleine verschilt de situatie nogal, zodat dikwijls ondersteuningsacties op lokaal niveau moeten worden ondernomen. De technische voorbereiding van de omschakeling op de euro is een gunstige omstandigheid om alle diensten te onderzoeken en de administratie te moderniseren.

De gegevensverwerkingssystemen zijn deels aan de euro aangepast bij de operaties voor de overgang op het jaar 2000 bij de lagere overheden. Gezien de complexiteit en het aantal gebruikte programma's is echter gedurende het gehele jaar 2001 ondersteuning door vele ondernemingen vereist. In Bonn is de aanpassing aan de euro van 80% van de toepassingen gaande. In Frankrijk zijn door de centrale overheid herhaaldelijk bijeenkomsten van in lokale toepassingen gespecialiseerde bedrijven belegd om inzicht te krijgen in de stand van de voortgang van de aanpassingen aan de euro. De meeste Nederlandse steden hebben hun printers aangepast om dubbele aanduidingen in administratieve documenten mogelijk te maken. In België bepalen de krachtlijnen voor de definitieve fase van de omschakeling van de lagere overheden op de euro dat de informaticatoepassingen (lonen, belastingen, facturering) vóór 31 oktober 2001 geïnstalleerd moeten zijn om operationeel te kunnen zijn voor de uitwisseling van de gegevens op 1 januari 2002. De testperiode is dikwijls korter dan voorzien, met alle risico's van dien. Eind 2000 zijn specifieke brochures voor informatici en accountants gepubliceerd.

Naar aanleiding van de werkzaamheden van europrojectgroepen zijn dikwijls nutteloze formulieren afgeschaft. De begrijpelijkheid van administratieve documenten is soms verbeterd bij het onderzoek ervan op eurocompatibiliteit.

In de eurozone zijn de bestellingen voor wijziging van de uitrusting van de lagere overheden goed op gang gekomen. De aanpassing van automaten kan ook vooruitgang bij het lokale beheer opleveren. Zo hebben de vroegtijdige onderhandelingen van de stad Bonn met de Posterijen over de omschakeling van de frankeermachines op de euro belangrijke besparingen opgeleverd en zal dankzij de aanpassing van de parkeerautomaten aan de euro het gebruik van chipkaarten toenemen en de veiligheid worden verhoogd doordat er minder parkeermeters zullen zijn die op munten functioneren.

De opleiding van de plaatselijke ambtenaren voor het gebruik van de euro is niet alleen voor het interne management zeer belangrijk, maar vooral ook voor de kwaliteit van de contacten met het publiek aan het loket vanaf 1 januari 2002. Hiervoor wordt gebruik gemaakt van gediversifieerde methodes. Vele lagere overheden hebben de opleiding van hun ambtenaren voor de euro in hun jaarlijkse opleidingsplannen geïntegreerd. Frankrijk en Portugal organiseren in de eerste helft van 2001 opleidingen van gespecialiseerde opleiders die hun kennis op plaatselijk niveau kunnen doorgeven. Het Nederlandse Ministerie van Financiën organiseert in het eerste halfjaar van 2001 rechtstreeks zes opleidingsdagen voor gemeentelijke eurocoördinatoren.

Uit de door de nationale overheden verrichte evaluaties van de voorbereiding van de lagere overheden op de euro blijkt een reële, maar ongelijke operationele inzet. Zo worden in Nederland in een officieel verslag aan het Parlement 14 kleine en middelgrote gemeenten en 26 gemeenten met meer dan 50.000 inwoners met de vinger gewezen omdat zij onvoldoende voorbereidingen hebben getroffen. In Frankrijk blijkt uit een recent onderzoek onder plaatselijke financiële administrateurs dat de voorbereiding omgekeerd evenredig is aan de grootte van de stad: in 66% van de gemeenten met meer dan 50.000 inwoners verlopen de voorbereidingen volgens plan of liggen zij voor op het schema, maar voor de gemeenten met 10.000 tot 50.000 inwoners is dit slechts 37%, voor die met 3.500 tot 10.000 inwoners 31%, voor die met 500 tot 3.500 inwoners 27%, en voor de zeer vele gemeenten met minder dan 500 inwoners 23%. In Spanje treft 30 à 40% van de lagere overheden thans significante voorbereidingen volgens een in maart 2001 verrichte evaluatie van de Federatie van gemeenten en provincies. In Oostenrijk laat 85% van de gemeenten de organisatie van hun praktische omschakeling op de euro over aan consultantsbureaus die door contracten op lange termijn aan de lagere overheden zijn gebonden.

Het scenario voor de omschakeling van de overheden op de euro behelst geen enkel verplicht administratief model. Een uniforme voorbereiding voor de bijna 73.000 lagere overheden van de eurozone is wenselijk noch realistisch. Op grond van de op het terrein vastgestelde "good practices" kunnen niettemin enkele vaststellingen van algemeen belang worden gedaan:

- gidsen en brochures zijn in de operationele fase van 2001 minder nuttig dan een normplanning voor lokaal gebruik. Dergelijke documenten bestaan bijvoorbeeld in Nederland en Frankrijk.

- intergemeentelijke samenwerking tussen gemeenten van verschillende grootte vergemakkelijkt het maken van voortgang bij de voorbereiding op de omschakeling op de euro, zoals wordt geïllustreerd door de ervaringen in Villeurbanne, Breda of Sintra..

- de aanpassing van de elektronische toepassingen voor de plaatselijke betaling van sociale uitkeringen in euro's verdient bijzondere aandacht.

- bestuurders en plaatselijke ambtenaren die direct in contact met het publiek staan, moeten door hun opleiding voor de euro ook in staat worden gesteld de talrijke vragen te beantwoorden die hen worden of zullen worden gesteld. Hiertoe kunnen standaardantwoorden worden opgesteld en verspreid.

2.3.2.3. Plaatselijke voorlichtingsacties over de euro

Of het nu gaat om plaatselijke initiatieven of om inbreng in nationale campagnes, de eurovoorlichtingsacties van de lagere overheden schakelen in 2001 in een hogere versnelling over. In Duitsland wordt de Eurovoorlichtingstent in 2001 in 100 steden opgezet. In Italië vervolgt de "Eurokaravaan" tot in juni 2001 zijn pedagogische actie op het terrein in het centrum van middelgrote steden. In Portugal zal in verscheidene steden een Euroweek worden gehouden, met educatieve acties voor het praktische gebruik van de euro met als doelgroepen ambtenaren, scholieren en het midden- en kleinbedrijf. In Spanje doen twee rondtrekkende tentoonstellingen over de euro 400 gemeenten op het platteland aan. In Frankrijk verzorgt een consumentenvereniging met afdelingen in diverse gemeenten op het terrein praktische uitleg over de euro, in samenwerking met met name de Posterijen en gepensioneerd kaderpersoneel.

Er worden ook meer gerichte eurovoorlichtingsacties op het terrein ontwikkeld. In samenwerking tussen plaatselijke overheden, hun VVV-kantoren en consulaten wordt in toeristische gebieden voorlichting over de euro verstrekt aan in de toeristische sector werkzame personen en hun klanten. Verenigingen ontvangen bijvoorbeeld van Nederlandse steden praktische informatie om de samenstelling van hun financiële dossiers te vergemakkelijken. Een eurosensibiliseringsprogramma voor sociaal zwakkeren "tous prêts pour l'euro" (allemaal klaar voor de euro) wordt in elk Frans departement ten uitvoer gelegd, met behulp van een methodologische gids die gezamenlijk door het Ministerie van Economie, Financiën en Industrie, de Caisse des Dépôts et Consignations, het Institut Européen Inter-régional de la consommation en l'Assemblée des Départements de France (Vereniging van Franse departementen) is opgesteld met gebruikmaking van de in het kader van het project "euro: spelend leren" van de Commissie ontwikkelde instrumenten. Verscheidene andere landen, zoals België, Spanje en Italië, volgen een soortgelijke aanpak. In Italië worden door de plaatselijke autoriteiten, burgerverenigingen en regionale economische actoren in elk van de regio's eurofeesten georganiseerd in het kader van het door de vereniging "Cittadinanza Attiva" gecoördineerde project. Een op groepen van sociaal zwakkeren gerichte actie wordt in 2001 georganiseerd door 12 bij Eurocities aangesloten steden in het kader van de door het programma Prince gesteunde actie Exchange II. De ultraperifere regio's werken eveneens binnen ditzelfde kader samen om te voorzien in de behoeften van bevolkingsgroepen die moeilijk toegang tot informatie verkrijgen.

De lagere overheden kunnen ook helpen bij de overschakeling van het midden- en kleinbedrijf op de euro, als aanvulling op de acties van de kamers van koophandel en de middenstandsorganisaties. In Jyväskylä in het centrum van Finland is een door lagere overheden opgerichte regionale ontwikkelingsmaatschappij actief die ter ondersteuning van het plaatselijke midden- en kleinbedrijf o.a. advies verstrekt en deze bedrijven helpt om toegang te verkrijgen tot de internationale markten ter gelegenheid van de omschakeling op de euro. Lagere overheden organiseren specifieke voorlichtingsacties over de omrekening ten behoeve van kleine ondernemingen die overheidsopdrachten in de wacht hebben gesleept. De omschakeling op de euro van gemengde bedrijven of plaatselijke overheidsondernemingen, die dikwijls een privaatrechtelijk statuut hebben, kan een goede aansporing zijn voor kleine en middelgrote ondernemingen in de buurt. In Ierland is het Loughrea Euro Town Project, waarbij geselecteerde bedrijven in deze provinciestad reeds vroeg overschakelden op de euro, voltooid en worden de ervaringen van deze bedrijven doorgegeven aan ondernemingen in het gehele land die nu met de overschakeling bezig zijn.

De overheidsadministraties beginnen meer gebruik te maken van de euro bij hun openbare activiteiten en hun betrekkingen met de gebruikers. Het is waar dat de nationale overheidsadministraties meer openstaan voor financiële transacties in euro's dan de sociale diensten en de meeste lagere overheden. Er moet echter onderscheid worden gemaakt volgens de sectoren: grote lagere overheden profiteren reeds verscheidene jaren van de door euroleningen geboden financiële mogelijkheden; tot na 2001 lopende overheidsopdrachten en contracten luiden dikwijls in euro's, hetzij uitsluitend, hetzij met dubbele aanduiding van de bedragen ter voorkoming van geschillen over de omrekening. De lagere overheden maken minder gebruik van de euro waar het gaat om het beheer van de betalingen en de belastingaangiften of de uitbetaling van de ambtenaren.

Deze voorzichtigheid van de lagere overheden weerspiegelt echter de perceptie van de overschakeling op de euro bij de bevolkingsgroepen en de publieke opinie waar zij dichtbij staan. Hun groeiende inzet bij plaatselijke voorlichtingsacties is in 2001 des te belangrijker om de overgang naar het gebruik van de euro in het dagelijks leven te vergemakkelijken.

2.4. Voorbereiding van de burgers

De burgers zijn over het algemeen nog vrij middelmatig op de hoogte van de hoofdlijnen van de omschakeling op de euro, zijn weinig vertrouwd met de nieuwe waardeschaal en gebruiken de nieuwe munt nog relatief beperkt. Er resten nog enkele maanden om hen het tijdschema voor de omschakeling op de euro bij te brengen, hen ertoe te brengen in de praktijk aan de nieuwe munt te wennen en hen ertoe aan te zetten enkele referentieprijzen in hun geheugen te prenten.

2.4.1. Kennis van de burgers over de euro

Volgens de Eurobarometerstudie van de Commissie (vragen gesteld in januari 2001) [25] neemt de kennis van het publiek over het algemene tijdschema voor de omschakeling op de euro toe, maar kunnen nog zeer vele lacunes worden vastgesteld met betrekking tot de details van de operatie.

[25] Eurobarometer Flash nr. 82/5. « Attitudes sur l'introduction de l'euro », (Attitudes betreffende de invoering van de euro), uitgevoerd door Gallup Europe voor rekening van de Europese Commissie.

2.4.1.1. Tijdschema voor de omschakeling op de euro

De datum waarop de eurobankbiljetten en -munten in omloop zullen worden gebracht, is thans vrij goed bekend: gemiddeld noemen 60% van de burgers van de eurozone spontaan de datum van 1 januari 2002, dat is een stijging van 20 punten in vergelijking met november 2000. Ongeveer 10% van de mensen noemen een eerdere datum en 24% een latere datum. Naarmate eurodag dichterbij komt, zal het aantal personen die een eerdere datum noemen, per definitie dalen (tenzij er verwarring met de datum van de bevoorrading vooraf ontstaat).

Vooral veel Luxemburgers (81%), Nederlanders (77%), Finnen (74%), Ieren (73%), Belgen (67%), Fransen (65%) en Duitsers (63%) geven een juist antwoord. Er bestaat nog steeds een duidelijk informatieprobleem in drie landen, waar de meeste antwoorden fout zijn: Spanje (48% juiste antwoorden), Portugal (45%) en Griekenland (34%). Over het geheel genomen kennen mannen en personen met een hoger opleidingsniveau de exacte datum beter dan de rest van de bevolking.

De duur van de periode van dubbele omloop is nog zeer slecht bekend bij de Europese burgers: deze wordt gemiddeld op zes maanden geschat, dat is driemaal zo lang als in werkelijkheid. Het kennisniveau ontwikkelt zich positief (het gemiddelde bedroeg in november 2000 nog acht maanden), maar vrij langzaam. De schatting van de Nederlandse burgers ligt het dichtst bij de werkelijkheid (gemiddeld: 4,1 maanden), die van de Portugezen en de Oostenrijkers het verst ervan af (respectievelijk 8,3 maanden en 7,9 maanden).

2.4.1.2. Praktische aspecten van de euro

Nog niet iedereen begrijpt dat de euromunten en -bankbiljetten in de gehele eurozone zullen kunnen worden gebruikt: gemiddeld denkt 24% van de burgers van de eurozone dat in hun land uitgegeven muntstukken en bankbiljetten uitsluitend in hun land wettig betaalmiddel zullen zijn en deze burgers hebben derhalve niet echt begrepen dat er nog slechts één munt zal zijn. De resultaten zijn vrijwel gelijk in alle deelnemende landen (zij liggen tussen 70% en 80% juiste antwoorden). In november 2000 dacht nog één persoon op vijf dat de invoering van de euro niet gepaard zou gaan met de intrekking van de nationale munteenheden.

Het definitieve en onherroepelijke karakter van de omrekeningskoers van de euro ten opzichte van de nationale munteenheden is thans bekend bij twee derde van de burgers (68%). Het enige land waar het resultaat beduidend onder het gemiddelde ligt, is Duitsland (57%). Over het geheel genomen zijn vrouwen, bejaarden en de laagst opgeleiden minder goed geïnformeerd op deze beide punten dan de rest van de bevolking.

De exacte omrekeningskoers is slechts bekend bij 15% van de inwoners van de eurozone. Op dit gebied is er slechts weinig vooruitgang: slechts drie punten tussen begin 2000 en begin 2001. De foute antwoorden gaan voor het overgrote deel in de richting van een overwaardering van de euro. De koers van zes cijfers is nauwelijks bekend, maar de meeste burgers hebben wel bij benadering een juiste waarde van de euro in hun hoofd. Als men een foutmarge van +/- 1% tolereert, geeft 52,5% een juist antwoord en dit wordt 73% bij een marge van +/- 5%. Er bestaan echter wel significante verschillen tussen de landen als men onderzoekt of de mensen bij benadering de omrekeningskoers kennen. Met een foutmarge van 5% zijn 83% van de Nederlanders, 87% van de Luxemburgers en 90% van de Belgen in staat het goede antwoord te geven, maar slechts 54% van de Ieren. Vreemd genoeg liggen de resultaten van Italië (65%), Portugal (68%) en Duitsland (71%) onder het gemiddelde, hoewel de omrekeningskoers in deze drie landen zeer dicht bij een gemakkelijk te onthouden rond cijfer ligt [26].

[26] 1 euro = 1936,27 ITL (2.000 ITL ligt dus binnen de marge van 5%); 1,95583 DEM (2 DEM ligt dus binnen de marge van 5%); 200,482 PTE (200 PTE ligt dus binnen de marge van 5%).

2.4.2. Wennen aan de nieuwe waardeschaal

Om de prijzen in euro's te "begrijpen" en prijsverschillen te kunnen beoordelen, moet de consument zich een waardeschaal in de nieuwe munt vormen door enkele referentiebedragen te onthouden. Dat vergt tijd. Om de consument op de euro voor te b