COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN
Brussel, 12.09.2002
COM(2002) 490 definitief
JAARVERSLAG 2001 VAN DE COMMISSIE AAN DE RAAD EN HET
EUROPEES PARLEMENT
INZAKE HET COMMUNAUTAIR ONTWIKKELINGSBELEID EN DE
TENUITVOERLEGGING VAN DE BUITENLANDSE HULP
2INHOUDSOPGAVE
VOORWOORD door het bestuur vande dienst voor samenwerking EuropeAid .....................5
Inleiding...................................................................................................................... ...........7
1. De hervorming vanhet beheer vande buitenlandse hulp, een jaar vanuitdagingen...81.1. Het hervormingsproces 81.2. Verbetering vande programmering 91.3. Evaluatie 121.4. Resultaatgerichte monitoring enontwikkelingsprojecten 121.5. Deconcentratie vanprojectbeheer naar de delegaties vande Commissie 131.6. Samenhang, coördinatie encomplementariteit 162. VOORTGANG BIJ HET BEREIKEN VAN DE
ONTWIKKELINGSDOELSTELLINGEN.............................................................22
2.1. De ontwikkelingsdoelstellingen voor het millennium 22
2.2. Armoedebestrijding 262.3. Het metenvanresultaten met behulp van indicatoren 292.4. Sectorale doelstellingen in het programmeringsproces 302.5. Beleidsinitiatievenop prioritaire gebiedenvande EG 332.6. Mainstreaming vande transversale onderwerpen 413. Uitvoering: horizontale instrumenten......................................................................493.1. Europees initiatief voor democratie en mensenrechten 493.2. Voedselzekerheid 543.3. Gezondheidszorg: ziektenals gevolg vanarmoede enreproductieve gezondheidszorg593.4. Drugsbestrijding 613.5. Samenhang vannoodhulp, rehabilitatie enontwikkeling 633.6. Milieu 663.7. Partnerschappen met NGO’s 684. Tenuitvoerlegging: deregio's..................................................................................724.1. DE REGIO’S DIE VOOR BUITENLANDSE HULP VAN DE EGIN
AANMERKING KOMEN 72
4.2. ZUIDOOST-EUROPA: DE BALKAN 74
4.3. Oost-Europa, Kaukasus enCentraal-Azie 100
34.4. ZUIDELIJKMIDDELLANDSE-ZEEGEBIED. NABIJE EN MIDDEN-OOSTEN 117
4.5. Afrika, het Caribischgebied ende Stille Oceaan(ACS) 1374.6. Azië 1774.7. Latijns-Amerika 2025. Thema: Resultaatgerichteaanpak voorontwikkeling............................................2295.1. Prestaties van landenenprojecten 2295.2. Monitoring vanresultaten: prestaties van landen 2305.3. Projectresultaten: resultaatgerichte monitoring 2405.4. Conclusie: 2466. Financiëletabellen................................................................................................2487. BIJLAGEN..........................................................................................................2547.1. Harmonisatie vancontractprocedures en financiële procedures 2547.2. Buitenlandse hulp en “RAL” 2557.3. Evaluatie 2627.4. Controleactiviteiten in2001 2677.5. Innovatie 2677.6. Betrekkingen met andere internationale organisaties 2697.7. Transparantie enzichtbaarheid 2707.8. EG-Bijstand die niet indit verslag wordt beschreven 271
4VOORWOORD
In 2001 vond een ingrijpende hervorming plaats van het beheer van de buitenlandse hulp van
de EGteneinde de snelheid, kwaliteit, invloed en zichtbaarheid van programma’s en projecten
in de hele wereld te verbeteren.
Op 1 januari 2001 werd de dienst voor samenwerking EuropeAid opgericht, waardoor de
verantwoordelijkheid voor het beheer van de volledige projectcyclus - van identificatie tot
evaluatie - binnen één organisatie samengebracht werd, terwijl de verantwoordelijkheden met
betrekking tot de programmaring binnen DG Ontwikkeling en DG Relex versterkt werden. Er
werd een nieuwe uit vertegenwoordigers van verschillende diensten bestaande
kwaliteitsondersteuningsgroep opgezet ter verbetering van de programmering en de
Commissie presenteerde 112 nieuwe nationale strategiedocumenten, er werden
samenhangende meerjarenkaders opgesteld voor de vaststelling van de betrekkingen met
derde landen.
Het is onvermijdelijk dat de volledige effecten van een hervorming van deze omvang tijd
nodig hebben. Er zijn echter al wat positieve resultaten, zoals bijvoorbeeld de verbeterde
uitvoering van de begroting. Tijdens de recente vergadering van de Commissie voor
ontwikkelingsbijstand (DAC) van de OESO zijn deze inspanningen als volgt erkend: “De
Europese Gemeenschap heeft haar ontwikkelingsbeleid en -strategieën aanzienlijk verbeterd
sinds de laatste herziening in 1998”. Deze verklaring staat in de conclusies van de DAC. De
Commissie wordt aangemoedigd het tempo vandeze hervormingenvoortte zetten.
Met betrekking tot het ontwikkelingsbeleid heeft de EG aanzienlijke vooruitgang geboekt
door versterking van de aandacht voor armoede in haar programma's. Ook zijn er concrete
maatregelen genomen die steun verlenen om de ontwikkelingsdoelstellingen voor het
millennium te bereiken. Een voorbeeld hiervan is de goedkeuring van een ambitieus
actieprogramma voor het ontwikkelingsbeleid van de EG. Binnen deze agenda heeft de
Commissie ook een verreikend Actieplan goedgekeurd ter bestrijding van de met armoede
samenhangende ziekten inde ontwikkelingswereld.
Ook werd de samenhang tussen het ontwikkelingsbeleid en het overig beleid versterkt.
Tijdens de Europese Raad van Göteborg werd er overeenstemming bereikt over een strategie
betreffende de integratie van milieu en duurzame ontwikkeling in het communautair
ontwikkelingsbeleid. De start van een nieuwe handelsronde te Doha benadrukte de
samenhang tussen handelenontwikkeling.
In het jaarverslag van 2001 wordt gehoor gegeven aan de verzoeken van zowel de Raad als
het Europees Parlement dat het verslag alomvattend, gebaseerd op solide gegevens en
resultaatgericht moet zijn. Dit verslag is een positieve stap in die richting en zal in de
toekomst verder wordenontwikkeld.
Dit verslag geeft informatie over uitgevoerde programma's en beoordeelt prestaties in het
veld: van bevordering van de mensenrechten in de Balkanstaten tot waterbeheer in Azië, van
gezondheidszorg in Afrika tot opleiding en onderwijs in Latijns-Amerika, van snelle
mobilisatie in Afghanistantot institutionele opbouw inRusland.
Een nieuw onderdeel van dit jaarverslag is een thema-artikel. De ontwikkelingshulp van de
Commissie wordt steeds meer resultaatgericht, net als de hulp van de meeste andere donors.
Inhet thema-artikelwordende lopende werkzaamheden beschreven, “hoever we zijn” met het
5ontwikkelen van effectieve en betrouwbare methoden om het effect van onze buitenlandse
hulptemeten.
Er is nog veel werk te doen, maar de doelstellingen zijn duidelijk: verbetering van de
resultatenvande communautaire hulp en bijdragen aan veiligheid enwelvaart voor iedereen.
Chris Patten Lid vande Commissie verantwoordelijk voor Buitenlandse Zaken
Voorzitter van het bestuur vande dienst voor samenwerking EuropeAid
PoulNielson Lid vande Commissie verantwoordelijk voor Ontwikkeling
Algemeendirecteur van het bestuur vande dienst voorsamenwerking EuropeAid
Günther Verheugen Lid vande Commissie verantwoordelijk voor Uitbreiding
Lid van het bestuur vande dienst voorsamenwerking EuropeAid
PascalLamy Lid vande Commissie verantwoordelijk voor Handel
Lid van het bestuur vande dienst voorsamenwerking EuropeAid
Pedro Solbes Mira Lid van de Commissie verantwoordelijk voor Economisch en Monetair
Beleid
Lid van het bestuur vande dienst voorsamenwerking EuropeAid
6Inleiding
Dit verslag geeft een samenvatting van het eerste jaar van de tenuitvoerlegging van de
activiteiten van EuropeAid op het gebied van communautaire buitenlandse hulp1.H e tv e r s l a g
heeft betrekking op een breed gebied: van algehele vooruitgang naar de
ontwikkelingsdoelstellingen voor het millennium tot afzonderlijke voorbeelden van hoe het
EG-geld is besteed en wat ermee is bereikt. De EU is de grootste donor van buitenlandse hulp
ter wereld en de uitgaven van de EG bedragen ongeveer 10% van de officiële
ontwikkelingshulp van de wereld. In dit verslag wordt verantwoording afgelegd over de €9,7
miljard die in2001 doorde EGis vastgelegd ende €7,7miljard die is uitbetaald.
De hervorming van het beheer van de buitenlandse hulp is van levensbelang voor het
welslagenvandeze activiteiten. Dit verslag zelf is een belangrijk resultaat van die hervorming
- waardoor meer doorzichtigheid en responsabilisering ontstaat ten aanzien van het beleid en
de activiteiten van de EG op dit gebied. Door het afleggen van een geconsolideerde
verantwoording omtrent alle geografische en horizontale programma's, vervangt dit verslag
eenaantalspecifieke programmaverslagendie in het verledenzijn gepubliceerd.
De geboekte vooruitgang op prioritaire hervormingsgebieden - verbeteren van de
programmering, samenbrengen van de projectcyclus onder een dak en grotere
verantwoordelijkheid voor delegaties ter plaatse - wordt nader beschreven in hoofdstuk 1.
Voordat de doelstellingen zijn bereikt, moet het hervormingsproces, waarmee in mei 2000
vanstart is gegaan, nog eenhele weg afleggen, maar de verbeteringenwordenalzichtbaar. Zo
was er voor het eerst sinds 1990 een afname in het niveau van uitstaande, nog uit te betalen
vastleggingskredieten.
In het eerste deel wordt ook gewezen op het belang van samenhang, coördinatie en
complementariteit in het hele EG-beleid dat is ontworpen voor de bevordering van
ontwikkeling, armoedebestrijding en integratie in de wereldeconomie. De uitdaging ten
aanzien van samenhang is om voor iedere regio en ieder land de juiste beleidsmix te vinden
via de beleidsinstrumenten van de EG zoals: ontwikkelingshulp, humanitaire hulp, het
gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid, handelsgerelateerde technische bijstand,
mensenrechten, milieu, enzovoort. Er is een verbeterd programmeringsinstrumentarium
ontworpen om te zorgen voor een coherent algemeen kader. Samenwerking met andere
donors en zorgen voor complementariteit van beleid en activiteiten zijn eveneens van groot
belang voor de doeltreffendheid van de buitenlandse hulp. Het verslag geeft een beschrijving
van de op dit gebied door de EG samen met de lidstaten, de VN, de instellingen van Bretton-
Woods en andere donors ondernomen stappen.
De ontwikkelingsdoelstellingen voor het millennium, waarover in september 2000
overeenstemming is bereikt door de internationale gemeenschap, bieden een
gemeenschappelijk kader voor het richting geven aan en meten van
1Dit verslag heeft geen betrekking op de hulp aan kandidaat-lidstaten. Bijzonderheden over het Phare-,
Ispa- en Sapard-programma zijn te vinden in de respectieve jaarverslagen, die op de volgende adressenzijnge publiceerd
http://www.europa.eu.int/comm/enlargement/pas/phare/publist.htm
http://www.inforegio.cec.eu.int/wbpro/ispa/ispa_en.htm
http://www.europa.eu.int/comm/enlargement/pas/sapard.htm
Het jaarverslag van ECHO inzake humanitaire hulp is te vindenop:http://europa.eu.int/comm/echo/en/publicat/publications.htm
7ontwikkelingsvooruitgang. Inhoofdstuk 2 van dit verslag wordt een overzicht gegeven van de
resultaten die wereldwijd zijn bereikt ten aanzien van deze doelstellingen en worden de
activiteiten met betrekking tot de buitenlandse hulp van de EG geplaatst in de context van dit
kader. De nadruk wordt gelegd op prioritaire EG-gebieden zoals gezondheidszorg en
onderwijs, maar ook op activiteiten bedoeld om ervoor te zorgen dat algemene thema's zoals
mensenrechten en het milieu over de gehele linie naar behoren worden opgenomen in
projectenenprogramma's.
In hoofdstuk 3 wordt een beschrijving gegeven van de instrumenten die zijn ontworpen om
ervoor te zorgen dat horizontale beleidsprioriteiten zoals voedselzekerheid en
drugsbestrijding, alsmede de hierboven genoemde prioriteiten, worden vertaald naar
activiteiten op deze gebieden. Afzonderlijke projecten die in 2001 zijn uitgevoerd, alsmede
begrotingstoewijzingenenprioritering per regio, wordennauwkeurig beschreven.
Hoofdstuk 4 heeft betrekking op de regionale EG-programma's. Activiteiten in de
Balkanstaten, Oost-Europa en Centraal-Azië, het Middellandse-Zeegebied, Afrika, landen in
het Caribisch gebied en de Stille Oceaan, Azië en Latijns-Amerika worden gepresenteerd
onder algemene thematische titels met daarin een weergave van de ontwikkelingsprioriteiten
bijde EG-uitgaven. Zodoende is het gemakkelijk omeen vergelijking te maken tussen regio's,
bijvoorbeeld inzake plattelandsontwikkeling of vervoer. De activiteiten van ECHO alsook de
EIB-leningenzijn in dit hoofdstukte vinden.
Inhoofdstuk 5 wordt een resultaatgerichte aanpak voor ontwikkeling besproken. Op basis van
nationale strategiedocumenten en indicatoren wordt er gezocht naar criteria voor monitoring
vande prestaties vaneen land. Er wordttevens een beschrijving gegeven van een proefproject
inzake eenresultaatgericht monitoringsysteemvoorontwikkelingsprojecten.
Hoofdstuk 6 bestaat uit een complete reeks financiële tabellen. De cijfers zijn uitgespitst in
categorieëndie zijn vastgesteld door deCommissie voorontwikkelingsbijstand vande OESO.
Tot slot wordt in de bijlagen een nauwkeurige beschrijving gegeven van de activiteiten met
betrekking tot de hervorming van het beheer van de buitenlandse hulp van de EG. Er wordt
een beschrijving gegeven van de vooruitgang die is geboekt met de harmonisatie van
financiële procedures, zowel intern als met andere instellingen. Er wordt ook gedetailleerd
ingegaan op de activiteiten die in 2001 hebben plaatsgevonden met betrekking tot het
wegwerken van de achterstand bij de uitbetalingen, controleactiviteiten, de activiteiten van de
eenheid innovatie vanEuropeAid, betrekkingen met andere organisaties en doorzichtigheid en
zichtbaarheid.
De Commissie heeft toegezegd te zullen doorgaan met de hervormingen, zodat deze kunnen
wortelen, en ervoor te zorgen dat de doelstellingen worden bereikt. In dit verslag wordt
aangeduid welke stappener tenaanzien vandat doelin2001 zijngezet.
81. D E HERVORMING VAN HET BEHEER VAN DE BUITENLANDSE HULP ,EEN JAAR VAN
UITDAGINGEN
In dit hoofdstuk wordt de nadruk gelegd op de vorderingen die in 2001 zijn gemaakt met de
hervorming van het beheer van de buitenlandse hulp van de EG, waarmee in mei 2000 van
start is gegaan. Het hervormingsproces betreffende het beheer is een natuurlijk vertrekpunt
voor het jaarverslag, omdat dit gevolgen heeft voor alle aspecten van de buitenlandse hulp
van de EG, die meer gedetailleerd worden beschreven in de volgende hoofdstukken. De
hervorming van het ontwikkelingsbeleid van de EG, waarmee in november 2000 van start is
gegaan en die parallel loopt aan de hervorming van het beheer, wordt besproken in hoofdstuk
2.
1.1. Het hervormingsproces
Toen de huidige Commissie in september 1999 aantrad, werd zij geconfronteerd met
een alarmerende situatie met betrekking tot de uitvoering van de hulp aan derde
landen. De relevantie en de kwaliteit van communautaire programma’s waren
onderwerp van toenemende expliciete kritiek. In de ogen van de begunstigde staten,
de lidstaten en de partners onder de multilaterale instellingen waren het imago en de
geloofwaardigheid vande Commissie sterk achteruitgegaan.
Op 16 mei 2000 ging de Commissie van start met een hervormingsprogramma met
betrekking tot het beheer van de buitenlandse hulp2, waarvan de belangrijkste
doelstellingenzijnom:
•de kwaliteit vanprojectenenprogramma’s te verbeteren,
•detijddienodig is vooruitvoeringtebekorten,
•ervoor te zorgen dat de procedures voor financieel, technisch en contractueel
beheer overeenstemmen met de hoogste internationale normen, en
•de effecten en de zichtbaarheid van de buitenlandse hulp van de Europese Unie
(EU)te verbeteren.
Het hervormingsproces ging gepaard met een streven naar meer overeenstemming
tussen politieke prioriteiten en begrotingstoewijzingen. Tijdens de informele Raad
Algemene Zaken van Evian op 2 en 3 september 2000 en de bijeenkomst van de
Raad Algemene Zaken op 9 oktober 2000 hebben de EU-ministers van Buitenlandse
Zakenbenadrukt dat de samenhang vande buitenlandse EU-activiteiten moet worden
versterkt. Ook werd in de Raad Algemene Zaken van januari 2001 benadrukt dat de
doelstellingen van de EG-activiteiten moeten worden vertaald in concrete
toezeggingen en dat de synergie tussen de EG-activiteiten en die van de lidstaten
moet worden verbeterd, zodat de buitenlandse activiteiten van de EU doeltreffender
worden.
2SEC(2000)814 van 16 mei 2000–Mededeling van de “Relex”-Commissarissen: de heer Patten
(BuitenlandseBetrekkingen), deheer Nielson (Ontwikkeling), deheer Verheugen (Uitbreiding), deheerLamy(Handel)en deheer SolbesMira(EconomischeenFinanciëleZaken)
9Er zijn een aantal belangrijke instrumenten aangewezen om de
hervormingsdoelstellingen te behalen. In 2001 zijn er nieuwe hulpmiddelen, met
name nationale strategiedocumenten, opgesteld en goedgekeurd ten behoeve van
planning en programmering van de communautaire ontwikkelingssamenwerking.
Deze hulpmiddelen zijn de belangrijkste strategische beheersinstrumenten van de
communautaire hulp (zie paragraaf 1.2 van dit hoofdstuk). Het beheer van de
evaluaties is verbeterd. Niet alleen de onpartijdigheid is versterkt, maar ook zullen de
resultaten van de evaluaties stelselmatig worden ingebracht in het
besluitvormingsproces, alsook in het ontwerp en de uitvoering van projecten en
programma’s (paragraaf 1.3). Aan de verbeterde evaluaties is de ontwikkeling
gekoppeld van een resultaatgericht monitoringsysteem voor projecten en
programma’s (paragraaf 1.4). Dit is een eerste stap, maar een erg belangrijk
onderdeel van de hervormingen. De Commissie is ook begonnen met de overdracht
van project- en programmabeheer aan de delegaties van de Commissie (paragraaf
1.5). Thans zijn 18 van de 21 delegaties die voor de eerste fase zijn geselecteerd
reeds gedeconcentreerd. De voorbereidingen voor de tweede golf (26 delegaties) zijn
goed gevorderd en het merendeel hiervan zou vroeg in de tweede helft van 2002 op
een gedeconcentreerde wijze moeten kunnen functioneren. Tot slot wordt in
paragraaf 1.6 uiteengezet hoe de Commissie de uitdaging heeft opgepakt betreffende
verbeterde samenhang, coördinatie en complementariteit. Deze kwesties zijn nauw
verbonden met het proces van de nationale strategiedocumenten.
1.2. Verbetering van de programmering
1.2.1. Nationale strategiedocumenten/regionale strategiedocumenten
De programmering volgt de prioriteiten die zijn neergelegd in nationale
strategiedocumenten/regionale strategiedocumenten, waarin het “strategisch kader”
wordt uitgezet voor de prioriteiten van de EG-samenwerking in een bepaald land of
regio3. Het is de eerste keer dat de Commissie voor haar betrekkingen met derde
landen een samenhangend kader heeft opgesteld dat zowel betrekking heeft op
ontwikkelingshulp als op ander belangrijk en toepasselijk communautair beleid (de
“beleidsmix”).
In2001 begonde Commissie met het opstellen van nationale strategiedocumenten en
regionale strategiedocumenten ten behoeve van partners in alle regio’s die onder de
verschillende verordeningen vallen: ACS (Afrika, Caribisch gebied en Stille
Oceaan), ALA (Azië en Latijns-Amerika), Cards (Balkan), Meda (Middellandse-
Zeegebied), Tacis (Oost-Europa en Centraal-Azië). Deze strategieën zijn ontwikkeld
in samenwerking met nationale regeringen, lidstaten, andere bilaterale en
multilaterale donors en waar mogelijk met vertegenwoordigers van de
burgermaatschappij4. Meer dan 110 nationale strategiedocumenten en regionale
strategiedocumenten zijn ofwel afgerond of goed gevorderd in het
voorbereidingsproces. Naar verwachting zullen ze allemaal gereed zijn vóór eind
2002 en worden gepubliceerd op de website
http://www.europa.eu.int/comm/external_relations/sp/index.htm enhttp://www.europa.eu.int/comm/development/strat_papers/index_fr.htm
3SEC(2000)814, SEC(2000)1049 van 15 juni 2000, en conclusies van de Raad Ontwikkeling van 10
november 2000,ziehttp://www.consilium.eu.int/newsroom/newmain.asp?lang=1
4Raadpleging van de burgermaatschappij is verplicht ingevolge artikel 2 van de Overeenkomst vanCotonou.
101.2.2. De uit vertegenwoordigers van verschillende diensten bestaande
kwaliteitsondersteuningsgroep
Als onderdeel van het hervormingsproces is in januari 2001 een uit
vertegenwoordigers van verschillende diensten bestaande
kwaliteitsondersteuningsgroep ingesteld. Om te zorgen voor een consistente hoge
kwaliteit, was het de belangrijkste taak van de werkgroep om te helpen bij het
opstellen van nationale strategiedocumenten, regionale strategiedocumenten en
indicatieve programma’s. Om maximale effecten te sorteren is de uit
vertegenwoordigers van verschillende diensten bestaande
kwaliteitsondersteuningsgroep reeds in een betrekkelijk vroeg stadium bij het
programmeringsproces betrokken. Tot dusver heeft de uit vertegenwoordigers van
verschillende diensten bestaande kwaliteitsondersteuningsgroep meer dan 110
programmeringsdocumenten doorgelicht. De uit vertegenwoordigers van
verschillende diensten bestaande kwaliteitsondersteuningsgroep heeft ook
richtsnoeren opgesteld voor de tenuitvoerlegging van het gemeenschappelijk kader
voor nationale strategiedocumenten en vier opleidingsseminars georganiseerd inzake
programmering. Tot slot heeft de uit vertegenwoordigers van verschillende diensten
bestaande kwaliteitsondersteuningsgroep op het intranet van de Commissie een
website geopend omde interne communicatie te verbeteren tussen aldiegenen die bij
het programmeringsproces zijn betrokken.
Het door de Raad goedgekeurd gemeenschappelijk kader voor nationale
strategiedocumenten was de belangrijkste maatstaf bij evaluaties door de uit
vertegenwoordigers van verschillende diensten bestaande
kwaliteitsondersteuningsgroep. Behalve het leveren van commentaar op opmaak,
stijl, presentatie en algemene leesbaarheid heeft de uit vertegenwoordigers van
verschillende dienstenbestaande kwaliteitsondersteuningsgroep getracht denadruk te
leggenop bepaalde essentiële aspecten:
•de kwaliteit vande beoordeling van de ontwikkelingsmogelijkheden, de behoeften
en beperkingendie het ontwikkelingsproces belemmeren,
•de samenhang tussen de analyse en de voorgestelde communautaire
responsstrategie, nagaan of de EG-hulp overeenkomt met belangrijke
ontwikkelingsuitdagingenop middellange termijn,
•de aandacht voor armoede in de voorgestelde strategie alsmede samenhang met
andere communautaire beleidsdoelstellingen,
•de nadruk op/mate van concentratie, de mate van complementariteit tussen EG-
s teunendes teunvanan deredon ors ,m etn am ei ndeEU-l i ds taten ,
•de voorwaardenwaaronder hulp wordt verleend,
•het vaststellen van indicatoren die zijn ontworpen voor de monitoring van de
prestaties van een land met betrekking tot economische groei en
armoedebestrijding,
•de mate waarinalle buitenlandse hulp die de Gemeenschap aan het betrokken land
verleent is vastgelegd (samenhang tussen de toewijzing aan het land en
horizontale begrotingslijnen),
11•de aandacht die word besteed aan samenhang tussen ontwikkelingsbeleid en ander
communautair beleid dat van belang is voor het partnerland/de partnerregio
(“beleidsmix”).
Op grond van de bevindingen van de uit vertegenwoordigers van verschillende
diensten bestaande kwaliteitsondersteuningsgroep is de Commissie van mening dat
er een kwalitatieve sprong voorwaarts is gemaakt in de communautaire
programmering van buitenlandse hulp. De uit vertegenwoordigers van verschillende
diensten bestaande kwaliteitsondersteuningsgroep was van mening dat de
beoordeelde documenten in het algemeen beantwoordden aan de vereisten die zijn
neergelegd in het gemeenschappelijk kader voor nationale strategiedocumenten.
Diegenen die zijn betrokken bij het opstellen van de documenten zijn gewezen op de
belangrijkste zwakke punten, zodat zij de noodzakelijke wijzigingen kunnen
aanbrengen.
Er is nog steeds ruimte voor verdere verbetering van de programmering. Om die
reden zal de Commissie het proces van de nationale strategiedocumenten analyseren
en haar bevindingen in november 2002 in een verslag voorleggen aan de Raad
Ontwikkeling. Voorafgaand aan de volgende beoordeling van nationale
strategiedocumenten zal in dit verslag ook worden ingegaan op voorstellen voor
verdere verbeteringen vanhet programmeringsproces.
1.2.3. Samenvoeging van de projectcyclus en de oprichting van de dienst voor
samenwerking EuropeAid
Op 1 januari 2001 namen de geografische directoraten-generaal (DG Buitenlandse
Betrekkingen en DG Ontwikkeling) de programmering en strategie over, terwijl de
nieuwe dienst voor samenwerking EuropeAid (EuropeAid) verantwoordelijk werd
voor de rest van de projectcyclus (van de vaststelling van projecten tot evaluatie
achteraf). Deze reorganisatie had een dienovereenkomstige overdracht van personeel
en verantwoordelijkheden tot gevolg. In juni 2001 werd een interdienste lijke
overeenkomst gesloten ter verduidelijking van de rol en verantwoordelijkheden van
de drie directoraten-generaal die het nauwst zijn betrokken bij het beheer van de
buitenlandse hulp.
1.2.4. Verbetering van hetfinancieel beheer en de resultaten
In de loop van 2001 werden de eerste effecten zichtbaar van het hervormingsproces
inzake beheer waar het gaat om procedures, financieel beheer en resultaten. Het
betrof:
•verbetering van de algehele resultaten met betrekking tot de uitvoering van de
begroting, waaronder - vergeleken met 2000 - een stijging van de betalingen met
20%,
•het profiel van de budgettaire vastleggingskredieten liet een meer gelijkmatige
verdeling zien over het financiële jaar (52% van de begroting werd uitgevoerd in
het laatste kwartaal, vergeleken met een gemiddelde van 68% in de periode 1998
– 2000),
•voor de eerste keer sinds 1990 was er een afname in het niveau van de uitstaande,
nog uit te betalen vastleggingskredieten (RAL). Deze afname bedroeg 3%. Het
12aantaluitbetalingsjaren dat nodig is omde RAL op te schonen, liep terug van 4,12
jaar aanhet einde van2000 naar 3,66 jaar aan het einde van2001,
•een vermindering van het aantal afzonderlijke begrotingslijnen (14%), vergeleken
met 2000,
•de uitvoering van nieuwe, vereenvoudigde contracteringsprocedures (in aantal
teruggebracht van 46 naar 8) werd bespoedigd door de publicatie van een
praktische gids, en
•van 48 technische hulpverleningskantoren werd in 2001 de functie ontmanteld en
werdende taken intern inde organisatie opgepakt.
1.3. Evaluatie
Als onderdeel van de hervorming wordt de evaluatie van de buitenlandse hulp
versterkt en beter geïntegreerd in de besluitvorming. Overeenkomstig het verzoek
van de OESO/DAC is ook de onpartijdigheid van de evaluatietaak gewaarborgd. Er
is een duidelijke scheiding gekomen tussen de evaluerende dienst, die thematische,
sectorale en “geografische” evaluaties (landen en regio’s) opstelt en de operationele
en beleidsdiensten die verantwoordelijk zijn voor de beoordeling van die evaluaties
endie adequate actie ondernemenovereenkomstig de bevindingenenaanbevelingen.
1.3.1. Het evaluatieprogramma van 2001
Tijdens zijn eerste vergadering in februari 2001 werd het werkprogramma van de
evaluatie-eenheid voor 2001 goedgekeurd door het bestuur van de dienst voor
samenwerking EuropeAid. Naast de gebruikelijke beleidsanalyses van belangrijke
sectoren, transversale thema’s, instrumenten en landenprogramma’s, werden het
programmeringsproces zelf en de “beleidsmix” opgenomen. Aan het einde van het
jaar waren er 17 evaluaties afgerond en waren er 8 nog gaande. In het programma
voor 2001 werden de evaluaties gegroepeerd rond vier thema’s. In hoofdstuk 7 -
Bijlage - onder punt 7.3. is een volledige beschrijving te vinden.
1.4. Resultaatgerichte monitoring en ontwikkelingsprojecten
Zowel indicatoren op landenniveau als monitoring van projectresultaten dragen bij
tot de beoordeling van de prestaties van de communautaire
ontwikkelingssamenwerking.
Ze vullen elkaar aan en van beide worden lessen geleerd die als informatie dienen
voor beleidsvorming op ieder niveau. In hoofdstuk 5 is uitgebreide informatie te
vindenover detwee benaderingen.
De Commissie bevindt zich in een proces dat steeds meer de richting uitgaat van
resultaatgerichte ontwikkelingshulp. Een belangrijke stap is ook het opzetten en de
eerste test van een systeem om regelmatig de behaalde resultaten van projecten te
onderzoeken , dat wil zeggen de resultaten van die projecten en mogelijke effecten
op de begunstigden .
In 2000 ontwierp de Commissie een verbeterd resultaatgericht monitoringsysteem
ten behoeve van de ALA/MED/ACS- en Balkanregio, dat zijn oorsprong vindt in het
13systeem van de Commissie dat de projectcyclus beheert. Dit nieuwe
monitoringsysteemis inde loop van2001 getest enverbeterd.
De belangrijkste doelstelling is om resultaatgerichte informatie over projecten in het
veld te verzamelen en over de geboekte voortgang verslag uit te brengen. Het
systeem biedt een overzicht van de projectvorderingen met betrekking tot de
resultaten, zowel voor de delegaties als voor EuropeAid. Hoewel het uiteraard ook
voor projectautoriteiten alsmede voor partnerministeries en -regeringen van nut is, is
het systeem in eerste instantie niet gericht op projectautoriteiten, die voor hun
dagelijks beheer meer gedetailleerde informatie nodig hebben.
Het systeem maakt gebruik van korte veldbezoeken aan projecten door ervaren
externedeskundigen, die gedeeltelijk gestandaardiseerde waarderingslijsten invullen
en daarbij een schatting maken van doelmatigheid, doeltreffendheid, effecten,
belang en mogelijke duurzaamheid van projecten en programma’s. Om te zorgen
voor consistentie in het systeem, is ieder van de vijf criteria volledig beschreven in
overeenstemming met de bestaande methodologie en vervolgens opgedeeld in
onderdelen, die de beoordelaar nauwkeurig moet bestuderenalvorens eencijfer toe te
kennen. De externe deskundigen die de monitoring uitvoeren hebben uiteenlopende
sectorale en geografische kennis en ervaring. Ze werken in adequate kleine teams.
Hun werkzaamheden zijn gebaseerd op de analyse van documenten en gesprekken
met vertegenwoordigers van alle belanghebbenden van een bepaald project,
waaronder de eindbegunstigden. Belangrijke gegevens, zoals de projectbegroting,
worden genoteerd, maar er wordt geen audit of grondige financiële controle
uitgevoerd. De verslagen, adviezen van taakbeheerders en fundamentele
projectdocumentenwordenopgeslagen in de centrale databank. Deze databank is een
belangrijk beheers- en informatie-instrument.
Er wordt toezicht gehouden op lopende projecten (minimaal zes uitvoeringsmaanden
en een looptijd van nog eens zes maanden) van een bepaalde minimale omvang
(ongeveer 1 miljoen euro). Eind 2001 had de monitoring plaatsgevonden van
ongeveer 500 projecten met een totale waarde van 4,7 miljard euro in Latijns-
Amerika, Azië, Afrika, het Caribisch gebied, de Stille Oceaan, in de MED-regio en
de Balkan.
In hoofdstuk 5 worden de eerste inzichten in de projectresultaten van de ontwerp- en
testfase nader beschreven.
1.5. Deconcentratie van projectbeheernaarde delegaties van de Commissie
De deconcentratie van het beheer van de buitenlandse hulpverlening naar de
delegaties van de Commissie is een belangrijk onderdeel van de hervorming van het
beheer van de buitenlandse hulpverlening. Het onderliggende principe hiervan is dat
wat beter ter plaatse in het desbetreffende land kan worden beheerd en besloten, daar
moet gebeurenen niet inBrussel.
De Commissie heeft zichzelf eenzeer strakke planning opgelegd. Het is de bedoeling
om vóór eind 2003 de deconcentratie uit te breiden tot alle delegaties. Dit moet
gebeuren in drie opeenvolgende golven: 21 delegaties verspreid over 2001, nog eens26 in2002 ende resterende 31 ACS-delegaties in2003.
141.5.1. In 2001 geboekte vooruitgang
De ambitieuze doelstelling in 2001 - om de deconcentratie van 21 delegaties5uit te
voeren - had betrekking op alle geografische gebieden en derhalve op programma’s
met een erg gevarieerd karakter. Om aan deze doelstelling te voldoen moesten de
diensten van de Commissie tegelijkertijd werkzaamheden uitvoeren inzake
ontwikkeling van het concept, technische voorbereidingen en logistieke planning.
Deze complexe werkzaamheden moesten van start gaan op het moment dat andere
onderdelen van het hervormingsproces werden opgezet, zowel binnen de Relex-
diensten (oprichting van de dienst voor samenwerking EuropeAid, integratie van de
projectcyclus, etc.) als op het bredere niveau van de Commissie (financiële en
administratieve hervorming). Bovendien waren de financiële middelen die voor deze
eerste golf van deconcentratie konden worden vrijgemaakt, nogalbescheiden, vooral
met betrekking tot het aantal nieuwe officiële posten (beperkt tot 40). Deze situatie
zal in 2002 verbeteren: er zullen 114 posten beschikbaar zijn om met de tweede golf
vanstartte gaanende eerste golfwaar nodig te versterken.
1.5.2. Voorbereiding op deconcentratie
In het eerste kwartaal van 2001 werd een geharmoniseerd deconcentratieconcept
vastgesteld dat betrekking had op alle geografische programma’s. Dit concept was
gebaseerd op de volgende beginselen:
•te zijner tijd zalop alle programma’s deconcentratie wordentoegepast,
•deconcentratie zal betrekking hebbenop alle fasenvande projectcyclus,
•voor deconcentratie zijn aanzienlijke extra middelen nodig (menselijk potentieel
en materieel),
•de rol van het hoofdkantoor zal gaan bestaan uit coördinatie, kwaliteitstoezicht,
beheerscontrole, technische hulp en verbetering van de werkmethoden,
Inde praktijk brengt deconcentratie de volgende veranderingen met zich mee voor de
delegaties:
•een actievere bijdrage aan de programmering, hoewel de
eindverantwoordelijkheid - in overeenstemming met de geografische gebieden -
blijft berusten bijDG Buitenlandse Betrekkingenen DG Ontwikkeling,
•rechtstreekse verantwoordelijkheid voor identificatie- en instructiewerk, met
methodologische en technische steun van de dienst voor samenwerking
EuropeAid, die ook verantwoordelijk is voor de uiteindelijke kwaliteitscontrole
van financieringsvoorstellen en om deze het besluitvormingsproces te laten
doorlopen(procedures voor beheerscomité’s, etc.),
5De 21 delegaties van de “eerste golf” zijn:
Europa:Kroatië,RuslandMiddellandse-Zeegebied: Egypte, Marokko, Tunesië, TurkijeAzië: Indonesië, Thailand, India, ChinaLatijns-Amerika: Nicaragua, Bolivia, Argentinië, Mexico, BraziliëAfrika/ACS: Zuid-Afrika, Senegal, Ivoorkust, Kenia, Mali, Dominicaanse Republiek
15•rechtstreekse verantwoordelijkheid voor contractuele en financiële uitvoering op
voorwaarde dat procedures strikt worden nageleefd en dat er sprake is van veilige
toegang tot de systemen van financieel en boekhoudkundig beheer op het
hoofdkantoor,
•rechtstreekse verantwoordelijkheid voor de technische uitvoering waarvoor ter
plaatse technische bijstand nodig is en de mogelijkheid om een beroep te doen op
meer gespecialiseerd advies vanhet hoofdkantoor.
Tussen april en december 2001 omvatte het praktische voorbereidingsproces het
testen van beveiligde computerverbindingen, aanpassing van het informatiesysteem
voor gedecentraliseerd beheer, ontwikkeling of bijstelling van
procedurehandleidingen, ontwikkeling van richtsnoeren voor financiële circuits, het
opzetten van een specifiek opleidingsprogramma, en veiligstelling van financiering
voor de deconcentratie vande 21 delegaties vande eerste fase.
1.5.3. Deconcentratie met betrekking tot de 21 delegaties van de “eerste golf”
Begin 2001 werd begonnen met de taak omde 21 delegaties zelf voor te bereiden op
de deconcentratie. Tegen juli 2001 waren alle delegatiehoofden gehoord door de
directeuren-generaal van Relex, om afspraken te maken over de benodigde extra
middelen en om een actieplan vast te stellen voor de vrijgave ervan. De
geconsolideerde resultaten van dit proces – en de uitdaging die dit betekende voor de
dienstenvande Commissie - kunnen het best als volgt wordensamengevat:
•er moest 307 man extra personeel (functionarissen en andere medewerkers)
worden geselecteerd, aangenomen en opgeleid voordat ze konden worden
gestationeerd bijde 21 delegaties,
•18 van de 21 delegaties moesten ofwel hun kantoor verplaatsen ofwel extra
kantoorruimte huren,
•beveiligde computerverbindingen moesten worden geïnstalleerd in 19 van de 21
delegaties, om hen toegang te verschaffen tot het boekhoudkundig en
informatiebeheersysteemvande Commissie.
De vooruitgang die eind 2001 was geboekt, stemt tot tevredenheid. Het merendeel
van de 21 delegaties was klaar om vanaf januari 2002 gedecentraliseerd te gaanwerken, optijd voor het nieuwe financiële jaar.
1.5.4. Voorbereiding van de “tweede golf”
In september 2001 werd er overeenstemming bereikt over de lijst met 26 delegaties
6
die in 2002 worden gedeconcentreerd. Afghanistan werd later aan de lijst
6De26 delegaties van de"tweedegolf" zijn:
Europa:Albanië,Georgië,Kazachstan, Oekraïne.Meda: Algerije, Westelijke Jordaanoever/Gazastrook, Jordanië, Libanon, Syrië.Azië: Bangladesh, Filippijnen, Pakistan, Vietnam.Latijns-Amerika:Colombia, Peru, Uruguay, Chili, VenezuelaACS: Burkina Faso, Benin, Kameroen, Ethiopië, Madagaskar,Niger, Republiek Guinee, Tanzania
16toegevoegd, voor een snel deconcentratietraject zodra de plaatselijke
omstandighedendattoestaan.
Direct daarna werd er begonnen met de voorbereidende werkzaamheden. De
opgedane ervaring tijdens de “eerste golf” zal goed worden gebruikt. In september
2002 zal naar verwachting de deconcentratie in werking treden voor de eerste reeks
kandidaten van de “tweede golf” (dit veronderstelt dat problemen door beperkte
kantoorruimte kunnenwordenopgelost).
1.6. Samenhang, coördinatie en complementariteit
1.6.1. Verbetering van de samenhang in het beleid
Het is voor de Commissie een operationele prioriteit alsmede een wettelijke
verplichting om ervoor te zorgen dat er samenhang is tussen de doelstellingen van
het ontwikkelingsbeleid van de EG en haar beleid en doelstellingen op andere
gebieden.
De Europese Gemeenschap heeft bilaterale Associatie- en
samenwerkingsovereenkomsten met de meeste landen in Afrika, Azië, Latijns-
Amerika, het Middellandse-Zeegebied en de westelijke Balkan. Het merendeel
hiervan is ontwikkelingsland. De EG beschikt over een uitgebreid beleid om
ontwikkeling, armoedebestrijding en integratie in de wereldeconomie te bevorderen.
De manier waarop dit gebeurt, is per land en regio verschillend. De specifieke
doelstellingen en gebieden van interactie met de EU zijn afhankelijk van een aantal
factoren met betrekking tot het betrokken land: nationaal inkomen, mate van
armoede, politieke ontwikkelingen, handelsstructuren, geografische nabijheid tot de
Europese Unie, etc.
De uitdaging voor de EU bestaat erin om voor iedere regio en ieder land de juiste
beleidsmix te bieden. Vanwege de grote verscheidenheid aan beleid waarover de EU
beschikt, heeft zij de unieke mogelijkheid om een doeltreffende en doelmatige mix
van samenwerkingsinstrumenten toe te passen, waaronder ontwikkelingshulp,
visserijovereenkomsten, handelsinstrumenten, politieke dialoog, instrumenten voor
het buitenlands beleid. Door het proces van de nationale strategiedocumenten
ontstaat er meer samenhang in het gebruik van deze verschillende instrumenten. Bij
het opstellen van een nationaal strategiedocument worden, naast het partnerland zelf,
alle EG-diensten geraadpleegd. Nationale strategiedocumenten moeten een paragraaf
bevatten met daarin een beschrijving van het verschillende EU-beleid dat van
toepassing is op het partnerland eneenanalyse vande adequate beleidsmix.
In de paragraaf hierna worden twee concrete voorbeelden beschreven over hoe de
samenhang op het gebied van visserij en voedselhulp/voedselzekerheid in de praktijk
wordt aangepakt. In het volgende hoofdstuk (hoofdstuk 2) worden andere
voorbeeldengegeven.
171.6.1.1. Visserij
In haar mededeling inzake visserij en armoedebestrijding7en ter ondersteuning van
het proces om zowel voor de Raad als voor het Parlement conclusies op te stellen,
heeft de Commissie veel aandacht besteed aan zaken als samenhang en
complementariteit op visserijgebied. De belangrijkste doelstellingen van deze
inspanning waren:
•verbeteren van de consistentie en samenhang tussen het ontwikkelingsbeleid van
de Gemeenschap en ander gemeenschappelijk beleid dat gevolgen heeft voor de
visserijsectoren,
•stimuleren dat activiteiten die worden gesteund door de EG en activiteiten die
worden uitgevoerd door de lidstaten met elkaar worden verbonden via een
gemeenschappelijke visie van de thema’s in kwestie en strategieën om deze
thema’saantepakken.
Deze werkzaamheden worden uitgevoerd middels een hechte samenwerking tussen
de diensten van de Commissie die verantwoordelijk zijn voor visserij en
ontwikkeling. De werkzaamheden hebben geleid tot verbetering van de samenhang
tussen het ontwikkelingsbeleid van de EG enerzijds en het gemeenschappelijk
visserijbeleid (GVB) anderzijds. De belangrijkste drijfveren voor deze ontwikkeling
waren:
•het ontwikkelingsbeleid van de EG, dat in toenemende mate heeft geleid tot het
opnemen van de belangen van de visserijsector in de nationale
strategiedocumentenenderegionalestrategiedocumenten,
•het gemeenschappelijk visserijbeleid, dat in toenemende mate wordt gestuurd in
de richting van duurzame ontwikkeling, zowel in de Gemeenschap zelf als wat
betreft deinternationale betrekkingenvandeGemeenschap inde visserijsector.
1.6.1.2. Voedselhulp/voedselzekerheid
In september 2001 publiceerde de Commissie een mededeling betreffende evaluatie
en toekomstige oriëntatie van Verordening (EG) nr. 1292/96 inzake
voedselhulpbeleid en voedselhulpbeheer en bijzondere operaties ter ondersteuning
van de voedselzekerheid.8Deze mededeling van de Commissie betekende een
aanzienlijke verbeteringvoordesamenhang.
De mededeling heeft gezorgd voor meer interne samenhang in het gebruik van
voedselhulp in relatie tot humanitaire hulp en tot het gemeenschappelijk
landbouwbeleid:
•voedselhulp in natura in het kader van de
voedselhulp/voedselzekerheidsverordening, hoofdzakelijk gekanaliseerd via
directe overheidsprogramma's, EuronAid/NGO's en WFP, moet worden
gemobiliseerd (i) als aanvulling op ECHO, om hulp te bieden bij grote en
7Mededeling van de Commissie inzake "visserij en armoedebestrijding" (COM(2000) 724 van
08.11.2000).
8COM (2001) 473 van 05.09.2001, gewijzigd op 12.09.2001(COM(2001)473/2)
18langdurige crises, (ii) als bijdrage aan strategische reserves en vangnetten, en (iii)
bijhet combinerenvan noodhulp, rehabilitatie enontwikkeling.
•voedselhulp in natura is duidelijk losgekoppeld van het beheer van
landbouwoverschottenen is een instrument vanontwikkelingshulp geworden.
Ten aanzien van de externe samenhang hebben de betrokken diensten van de
Commissie - zowel in de context van het Internationale Voedselhulpverdrag als in
het onderhandelingsproces van de WTO - aanzienlijke vooruitgang geboekt in de
richting van strakkere regels en grotere doorzichtigheid bij het verlenen van
voedselhulp aanontwikkelingslanden:
•voedselhulp moet worden verleend als een gift. Voedselhulp moet echter worden
beperkt tot noodhulp en humanitaire hulp, het combineren van noodhulp,
rehabilitatie en ontwikkeling alsmede tot vangnetstrategieën voor bijzonder
kwetsbaredelenvandebevolking.
•om de consumptiepatronen te respecteren en om marktverstoring te voorkomen,
moet de voedselhulp alleen worden verleend op verzoek van de begunstigde
landen, nadat zijhebbenaangegevenwat hunspecifieke behoeftenzijn.
•de donors moeten zoveel mogelijk de voorkeur geven aan lokale of regionale
inkopen.
1.6.2. Coördinatie en complementariteit
Bij het proces om de buitenlandse EG-hulp doeltreffender te maken zijn verbetering
van de coördinatie en complementariteit belangrijke elementen. In combinatie met
inspanningen om doeltreffender samen te werken geeft coördinatie op het
allerlaagste niveau een beter inzicht inwat anderen - die bij een bepaalde sector, land
of regio zijn betrokken - doen. Tussen diegenen die trachten gemeenschappelijke
doelente bereiken is coördinatie vangroot belang ter voorkoming van overlapping of
inconsistentie. Complementariteit begint met coördinatie, maar gaat verder: het
betekent dat iedere speler zijn hulp met name daar richt waar deze de grootste
toegevoegde waarde heeft, gelet op wat anderen doen; de synergie zo groot mogelijk
doen zijn.
De EG zet zich vastberaden in voor beide begrippen. Op beleidsniveau zijn de
ontwikkelingsdoelstellingen voor het millennium het gemeenschappelijk kader op
het gebied van de ontwikkelingshulp van de EG en andere instanties. Wat de
uitvoering betreft, probeert de EG waar mogelijk haar eigen hulp op nationaal niveau
te integreren in een breder kader. Het proces met betrekking tot het
strategiedocument voor armoedebestrijding wordt vastberaden gesteund door de EG
(zie hoofdstuk 2) en is vooral opgesteld om coördinatie en complementariteit ten
behoeve van de inspanningen van de donors in landen met een laag inkomen te
bevorderen. De nieuwe programmeringsaanpak van de EG, waarbij gebruik wordt
gemaakt van nationale strategiedocumenten en een gestructureerde dialoog met
ontvangers (bijvoorbeeld de ACS), zijn de belangrijkste EG-mechanismen ten
behoeve van een betere coördinatie en complementariteit. Een verdere demonstratie
van de vastberadenheid van de EG met betrekking tot deze beginselen is het besluit
van de EG om haar ontwikkelingshulp te richten op zes prioritaire gebieden, waaruit
voor ieder land kan worden gekozen op basis van informatie over de nationale
19prioriteiten en over wat anderen doen. Specifieke wijzigingen in de beleidsaanpak
van de EG en in afzonderlijke sectoren en regio’s worden in latere hoofdstukken
besproken. In deze paragraaf wordt een toelichting gegeven op enkele voorbeelden
vanwat er vanuit het centrumin2001 is bereikt.
1.6.2.1. Tussende lidstatenende Commissie
In2001 is tijdens het oriënterend debat9van de Raad ingestemd met richtsnoeren van
de Raad en de Commissie ter verbetering van de operationele coördinatie tussen de
EG en de lidstaten ten behoeve van alle landen die buitenlandse hulp van de Unie
ontvangen. De verbeteringen in het programmering van EG-hulp, zoals hierboven
nader toegelicht, moeten dit proces helpen. Behalve het overleg over nationale
strategiedocumenten is gebleken dat het nuttig is als de lidstaten en de Commissie
uitgaan van dezelfde sectorale richtsnoeren (de Commissie bereidt sectorale
richtsnoeren voor ten behoeve van alle zes prioritaire hulpverleningsgebieden. De
richtsnoeren voor deprioriteit inde vervoersectorzijn algoedgekeurd).
Deze inspanningen beginnen resultaat op te leveren. De Commissie organiseert
regelmatig bijeenkomsten met de directeuren-generaal Ontwikkeling van de
lidstaten. Deze bijeenkomsten bieden de gelegenheid om van gedachten wisselen
over beste werkwijzen, gemeenschappelijke belangen, huidige problemen en nieuwe
benaderingen. Met het oog op de belangrijke internationale conferenties in 2002
inzake ontwikkelingsfinanciering (Monterrey) en duurzame ontwikkeling
(Johannesburg) is er met name nadruk gelegd op de coördinatie binnen internationale
organen. Er is een vergelijkbare inspanning geleverd om de betrokkenheid van de
Commissie bijde OESO/DAC te versterken.
Het mandaat dat de Commissie heeft gekregen van de lidstaten om een verslag op te
stellen ter voorbereiding op de conferentie van Monterrey, was een positief teken van
het vertrouwen dat is opgebouwd. Tijdens zijn bijeenkomst in november 2001
verzocht de Raad Ontwikkeling de Commissie omeenaantalzaken de verduidelijken
en om via een dialoog met de lidstaten te onderzoeken welke initiatieven eventueel
door hen kunnen worden uitgevoerd. De Raad wees met name op de mogelijkheid
om de omvang van de hulp te verhogen met het oog op het behalen van de VN-
doelstelling om 0,7% van het BNP te besteden aan officiële ontwikkelingshulp
(ODA), onder meer door het opstellen van een specifieke tijdplanning. Behalve voor
de omvang van de hulp werd er ook speciale aandacht gevraagd voor de
doeltreffendheid van de hulp, zoals het loskoppelen van hulp, algemene
overheidsmiddelen en vernieuwende financieringsbronnen. Het verslag van de
Commissie werd voorgelegd aan de Raad Algemene Zaken van februari 2002. Het
was een samenvatting van mogelijke positieve initiatieven die uit de besprekingen
tussen de Commissie en de lidstaten naar voren waren gekomen en er werd ook
ingegaan op de kwestie van de financiële kloof tussen het huidige niveau van
officiële ontwikkelingshulp en de omvang die nodig is om te kunnen voldoen aan de
ontwikkelingsdoelstellingen voor het millennium. Dit verslag en de activiteiten van
de lidstaten zorgden voor een positieve EU-bijdrage aan de conferentie voorontwikkelingsfinanciering.
9Raad AlgemeneZaken, 22-23januari2001.
201.6.2.2. Met andere donors
In het kader van de gezamenlijke topontmoetingen van de EU en de VS, de EU en
Canada en de EU en Japan is de Commissie samen met andere donors van start
gegaan met verschillende initiatieven met bijzondere aandacht voor de regio van de
Grote Meren en Afghanistan. Bovendien zijn er verschillende ontmoetingen op hoog
niveau geweest om de samenwerking met Noorwegen te verbeteren. De Commissie
gaat verder met haar onderzoek naar proefmodellen ten behoeve van versterking van
de samenwerking met andere donors. Er is een eerste initiatief geweest waarbij
Japanse functionarissen zijn uitgenodigd in de Commissie. Harmonisatie van de
donorprocedures is een belangrijk onderdeel voor de verbetering van de coördinatie,
doelmatigheid en eigen inbreng van het ontvangende land. In dit verband is de
Commissie samen met de lidstaten en DAC begonnen met voorbereidende
werkzaamheden. Via nieuwe onderhandelingen inzake de Algemene
Kaderovereenkomst en herziening van het Financieel Reglement wordt een
vergelijkbare inspanning geleverd met betrekking tot deVN.
1.6.2.3. Met de VN
Om de coördinatie met de Verenigde Naties te versterken en zodoende de
complementariteit te verbeteren, voert de Commissie een uitvoerige beleidsdialoog
en onderhandelingen over de verbetering van de Algemene Kaderovereenkomst van
de EG/VN. Dit is gebeurd via vergaderingen met, onder andere, UNHCR, IAB,
UNDP, UNICEF, UN-NADAFF, FAO, WHO, WFP, IFAD en UNESCO. In 2001
hechtte de Commissie haar goedkeuring aan een mededeling inzake “Opbouw van
een doeltreffend partnerschap met de Verenigde Naties op het gebied van
ontwikkeling en humanitaire aangelegenheden”.10e algehele doelstelling (verbetering
van de samenwerking tussen EG en VN) werd bekrachtigd door de Raad
Ontwikkeling van 31 mei 2001. De nieuwe aanpak zal leiden tot een versterking van
de inbreng van de EG in de beleidsdialoog en tot een doeltreffender, doorzichtiger,
financieel voorspelbaar en gemakkelijker te controleren operationeel partnerschap
met organisaties, fondsen en programma’s van de VN. Als vervolg op deze
mededeling heeft de Commissie een brede analyse uitgevoerd naar het kernmandaat
en de kerncapaciteiten van de organisaties, fondsen en programma’s van de VN. Op
basis hiervan zal de Commissie voorstellen, in samenspraak met de lidstaten en daar
waar er een toegevoegde waarde is binnen gemeenschappelijk vastgestelde
beleidsdoelstellingen, om door de oprichting van een strategisch partnerschap de
samenwerking met VN-organen te versterken. De verdeling van werk tussen donors
zal dan ook worden gebaseerd op de selectiecriteria van het kernmandaat en zich
richtenop comparatief voordeel, toegevoegde waarde encomplementariteit.
1.6.2.4. Met de instellingenvanBretton-Woods
In het kader van het proces van totstandkoming van strategiedocumenten voor
armoedebestrijding zijn er zowel tussen personeel als op beheersniveau intensieve
contacten geweest met het IMF en de Wereldbank. Als vervolg op de bijeenkomsten
van IMF/WB in september van het vorig jaar in Brussel inzake de
10Mededeling van de Commissie inzake "Opbouw van een doeltreffend partnerschap met de Verenigde
Naties op het gebied van ontwikkeling en humanitaire aangelegenheden" (COM(2001) 231 van02.05.2001)
21strategiedocumenten voor armoedebestrijding, werd Washington in januari bezocht
door een team van de EG dat is belast met strategiedocumenten voor
armoedebestrijding. Door de medefinancieringsovereenkomst voor
strategiedocumenten voor armoedebestrijding11in enkele proeflanden zorgde de
missie voor een aanzienlijke verbetering van de coördinatie van het proces van
totstandkoming van strategiedocumenten voor armoedebestrijding en voor
versterking van de samenwerking inzake steun voor het beheer van
overheidsfinanciën. Er is ookvooruitgang geboekt inzake convergentie van inzichten
over het belang van op resultaten gebaseerde voorwaarden. De plannen met
betrekking tot het beheer van overheidsfinanciën hebben geleid tot het opzetten van
het Programma inzake overheidsuitgaven en financiële controle, gesteund door de
Bank, de EG en DFID, dat gedeeltelijk wordt gefinancierd door een EG-bijdrage van
1,9 miljoeneuro aaneentrustfonds. Aande andere kant was aan het eind van het jaar
de medefinanciering van de steunkredieten voor armoedebestrijding (Poverty
ReductionStrategyCredit). Dit werdgrotendeels veroorzaakt door het feit dat slechts
drie landen (waarvan twee ACS-landen) een steunkrediet voor armoedebestrijding
hadden ontvangen, alsmede door het feit dat de samenwerking ter plaatse soms niet
voldeed aan de verwachtingen. Ondertussen is de EG betrokken bij gezamenlijke
begrotingssteun met andere donors, hetgeen in zekere mate een beperking betekent
voor de toekomstige mogelijkheden van medefinanciering van strategiedocumenten
voor armoedebestrijding met de Bank. In 2001 waren er een aantal contacten op
hoog niveau, zoals het bezoek dat de president van de Wereldbank, James
Wolfensohn, in november bracht aan de Commissie. Door haar deelname aan het
initiatief voor arme landen met een schuldenlast (HIPC-initiatief), is de EG de
grootste bijdrager geworden aan de door de Wereldbank beheerde trustfondsen. Er
vonden dat jaar veel uiteenlopende contacten plaats tussen de Bank en de
Commissie, vooral in het kader van sectorale coördinatie en speciale initiatieven,
zoals de reeds lang bestaande gezamenlijke betrokkenheid bij het Speciaal
partnerschap voorAfrika (SPA).
11Steunkrediet voor armoedebestrijding, nieuw programmatisch kredietinstrument van de Wereldbank
voor landenmeteennationaalstrategiedocument.
222. VOORTGANG BIJ HET BEREIKEN VAN DE
ONTWIKKELINGSDOELSTELLINGEN
De Millenniumverklaring waarmee in totaal 147 staatshoofden en regeringsleiders en 189
landen tijdens de Millenniumtop van september 2000 hebben ingestemd, is een historische
overeenkomst die vorm geeft aan de hedendaagse internationale inspanningen inzake
ontwikkelingssamenwerking, inclusief die van de Europese Gemeenschap. De
ontwikkelingsdoelstellingen voor het millenniumdie zijn opgenomen in de Verklaring en zijn
uitgewerkt inde “wegenkaart” vande VN -tenbehoeve vande uitvoering vande Verklaring -
bieden een gemeenschappelijk kader om zich te richten op de vooruitgang van ontwikkeling
en deze te meten. Deze doelstellingen, die voortkomen uit de overeenkomsten en resoluties
van VN-conferenties in het afgelopen decennium, zoals de internationale
ontwikkelingsdoelstellingen uit de jaren negentig, worden ook onderschreven door de meeste
belangrijke multilaterale organisaties. Ze hebben derhalve een ongekende legitimiteit
In dit hoofdstuk wordt uiteengezet hoe de EG samenwerkt met anderen, om de
ontwikkelingsdoelstellingen voor het millennium alsook de inhoud van de specifieke
doelstellingen van het nieuwe EG-ontwikkelingsbeleid te bereiken waartoe in november 2000
is besloten. Hoewel er nog steeds grote inspanningen zijn vereist om de statistische capaciteit
in de ontwikkelingslanden te verbeteren, is er overeenstemming bereikt over een systeem om
de vooruitgang te volgen van het resultaat van de ontwikkelingsdoelstellingen voor het
millennium. De beschikbare gegevens tonen een ongelijke vooruitgang in de regio’s en tussen
de verschillende doelstellingen (paragraaf 2.1). De uitroeiing van armoede is de eerste
doelstelling in het ontwikkelingsbeleid van de EG zelf, waarover in november 2000
overeenstemming is bereikt (paragraaf 2.2). Om de bijdrage aan de
ontwikkelingsdoelstellingen voor het millennium en andere beleidsdoelstellingen te kunnen
monitoren, ontwikkelt de EG een systeem van indicatoren waarmee de landenprestaties
kunnen worden gecontroleerd (paragraaf 2.3). Ook de toewijzing van middelen uit het EG-
ontwikkelingsprogramma aan landen met een laag inkomen en aan prioritaire sectoren wordt
gecontroleerd (paragraaf 2.4). Omde effecten ervan te vergroten richt de EG haar hulp op zes
prioritaire gebieden (paragraaf 2.5). Naast deze kerngebieden worden er in de
ontwikkelingsactiviteiten belangrijke transversale onderwerpen opgenomen zoals:
mensenrechten, gelijke kansen voor mannen en vrouwen, milieu en conflictpreventie
(paragraaf2.6).
2.1. De ontwikkelingsdoelstellingen voorhet millennium
Ondanks dat er sprake is van enige verbetering zijn de statistische gegevens over de
voortgang die wordt geboekt met het bereiken van de ontwikkelingsdoelstellingen12
voor het millennium schaars. Op wereldniveau wordt de voortgang door een aantalorganisaties gevolgd, met name door de VN, de Wereldbank en de Commissie voor
ontwikkelingsbijstand (Development Assistance Committee, DAC) van de OESO.
De Commissie steunt, samen met andere donors, de inspanningen om in veel
ontwikkelingslandenen-regio’s de statistische capaciteit te verbeteren.
Uit de beschikbare gegevens komt naar voren dat er nog een lange weg moet worden
gegaan alvorens de internationale gemeenschap de ontwikkelingsdoelstellingen voor
12zie:http://www.developmentgoals.org
23het millenniumkanbehalen. De vooruitzichten variërenper regio enper doelstelling.
De vooruitgang in Afrika bezuidende Sahara blijft achter bijde rest vande wereld.
Vooruitgang bij het bereiken van de ontwikkelingsdoelstellingen .
ARMOEDE
ONDERWIJS

24GENDERGELIJKHEID
KINDERSTERFTE

25GEZONDHEIDVAN DEMOEDER
AIDS

26MILIEU
Bron: Wereldbank
Er is vooruitgang geboekt bij de bestrijding van extreme armoede ,m e tn a m ei n
Azië. Er ontstaan echter grote tegenstellingen tussen Afrika bezuiden de Sahara en
het grootste deel van de rest van de wereld. De armoedecijfers in Oost-Europa en
Centraal-Azië zijnrelatief bescheiden, maar zijn snelgestegen.
De inschrijvingen voor basisonderwijs verbeteren, maar er is nog een lange weg te
gaan in het Midden-Oosten, Noord-Afrika, Zuid-Azië enAfrika bezuidende Sahara.
Waar het de gelijkheid tussen mannen en vrouwen bij schoolinschrijvingen betreft,
gaan Zuid-Azië en Afrika bezuiden de Sahara slechts langzaam vooruit. De
verslechtering in de ratio van schoolgaande meisjes en jongens in Latijns-Amerika is
te betreuren.
Dekindersterfteneemt af, maarnietoveralsnelgenoeg omde doelstelling voor 2015
te halen. Ook hier is met name de situatie in Afrika bezuiden de Sahara zorgelijk.
Gebrekkige kraamzorg in Afrika bezuiden de Sahara lijkt een van de belangrijkste
oorzakenhiervan.
De beschikbaarheid van drinkwater en riolering is in veel landen, met name in rurale
gebieden, nog eenprobleem.
2.2. Armoedebestrijding
In de verklaring van de Raad en de Commissie over het ontwikkelingsbeleid van de
Europese Gemeenschap van november 200013wordt bepaald dat de bestrijding en
uiteindelijk uitroeiing van armoede de belangrijkste doelstelling van het
ontwikkelingsbeleid van de Europese Gemeenschap is. Deze doelstelling brengt
steun met zich mee voor duurzame economische, sociale en milieuontwikkeling,
bevordering van de geleidelijke integratie van de ontwikkelingslanden in de
wereldeconomie en vastberadenheid omongelijkheid te bestrijden.
13http://www.consilium.eu.int/Newsroom/newmain.asp?lang=1
27In een werkdocument van de diensten van de Commissie van juli 200114worden de
belangrijkste elementen vastgesteld die nodig zijn om de doelstelling van
armoedebestrijding in het EG-ontwikkelingsbeleid aan te pakken. De uitvoering van
dit werkprogramma vordert gestaag. In de paragrafen hierna wordt een toelichting
gegevenop debelangrijkste elementen voor 2001.
2.2.1. Toewijzing van financiële middelen
In haar aanpak voor de toewijzing van hulp onderkent de EG dat er bijzondere
aandacht moet worden besteed aan de situatie van de minst ontwikkelde landen en
andere landen met lage inkomens15. De EG houdt ook rekening met de inspanningen
van de regeringen van de partnerlanden om armoede te bestrijden, zowel met
betrekking tot hun prestaties als hun absorptievermogen. Wat de landen met
middellage inkomens betreft, moet volgens de gezamenlijke verklaring inzake het
ontwikkelingsbeleid van de EG de aandacht worden gericht op de landen die worden
gekenmerkt door zowel een nog steeds bestaande grote groep “armen” als door
volledige betrokkenheid bij de uitvoering van coherente strategieën voor
armoedebestrijding
De toewijzing van EG-ontwikkelingsmiddelen aan landen met lage inkomens of aan
arme bevolkingsgroepenvarieert per regio.
ACS-landen : bijna 90% van de middelen van het Europees Ontwikkelingsfonds
(EOF) wordt gereserveerd voor de minst ontwikkelde landen en andere landen met
lage inkomens.
Midden-Amerika, de Andesregio en Paraguay: twee derde van de EG-hulp voor deze
regio is bestemd voorde armste delenvande plattelands- enstedelijke bevolking.
Azië: vanaf het begin waren de communautaire programma’s voor
ontwikkelingssamenwerking in Azië gericht op de armste landen in de regio en op
“de armste bevolkingsgroepen” van deze landen. In de afgelopen vijf jaren is
gemiddeld 80% vande communautaire hulp naar de armste landen gegaan: 32% ging
naar de minst ontwikkelde landen (met name Bangladesh, Bhutan, Cambodja, Laos,
de Malediven en Nepal) en 48% ging naar andere landen met lage inkomens (b.v.
India, Pakistan, Vietnam).
2.2.2. Aandacht voor armoede in nationalestrategiedocumenten
De specifieke beleidshervormingen en programma’s om de armoede in de
verschillende landen aan te pakken, worden beïnvloed door de omstandigheden van
het land zelf. Zoals werd opgemerkt in de verklaring van november 2000, is
duurzame economische groei - hoewel dat op zich niet genoeg is - een belangrijke
voorwaarde voor armoedebestrijding. Veel ontwikkelingslanden hebben onlangs
belangrijke veranderingsprocessen doorgemaakt, zoals bijvoorbeeld de overgang van
14SEC (2001)1317 van 26.07.2001
15Er zijn momenteel 49 “minst ontwikkelde landen” (MOL’s), een benaming die de VN toekent op basis
van een laag inkomen per hoofd van de bevolking, ontoereikend arbeidspotentieel en weinigeconomische diversificatie. De term “land met een laag inkomen” heeft betrekking op een brederegroep landen en wordt alleen bepaald door het inkomen (de classificatie van de Wereldbank isgebaseerd op een inkomen perhoofd van debevolkingvan minder dan USD 700in 2000).
28het communisme naar een democratische markteconomie of die van een militaire
staat naar een burgerdemocratie. In Oost- en Centraal-Azië is de aandacht van de EG
- voornamelijk door institutionele opbouw - gericht op ondersteuning van dit
overgangsproces, dat als de meest doeltreffende remedie tegen armoede in deze regio
wordt beschouwd. Omgekeerd worden maatregelen voor vrede en stabiliteit op de
Balkan gezien als de meest doeltreffende instrumenten. Via steun voor economische
en sociale ontwikkeling is in Noord-Afrika en het Middellandse-Zeegebied de hulp
met name gericht op versterking van de capaciteit van de regio om te kunnen
integreren in de wereldeconomie.
2.2.3. Het proces van de strategiedocumenten voor armoedebestrijding
De EG is ervan overtuigd dat de eigen inbreng van de partnerlanden in de strategieën
voor duurzame ontwikkeling en armoedebestrijding de sleutel naar succes is voor het
ontwikkelingsbeleid. In overeenstemming hiermee streeft de Commissie ernaar om
haar steun, zoals die is beschreven in haar nationale strategiedocumenten, te
integreren in een breder kader. Voor landen met lage inkomens landen is het
strategiedocument voor armoedebestrijding, en het begeleidend proces ervan, het
belangrijkste kader. De inspanningen van de Commissie zijn bemoeilijkt vanwege
het ontbreken van volledige strategiedocumentenvoor armoedebestrijding: eind 2001
hadden slechts acht landen een volledig strategiedocument voor armoedebestrijding
opgesteld. Wanneer de nationale strategiedocumenten worden bijgesteld, kunnen ze
worden aangepast om de voortgang van het land te laten zien met de ontwikkeling
vaneen volledig strategiedocument voor armoedebestrijding.
De ontwikkeling van de aanpak van strategiedocumenten voor armoedebestrijding
biedt een belangrijke kans om de doeltreffendheid van de wereldwijde
ontwikkelingsinspanningen te verbeteren. De Commissie heeft in belangrijke mate
bijgedragen aan de ontwikkeling van die aanpak, zowel door haar eigen strategische
beleidswijziging (zoals een verschuiving naar rechtstreekse bijdragen aan de
begroting van de partnerlanden indien aan de noodzakelijke voorwaarden is voldaan)
als door haar bijdrage aan internationale beleidsontwikkeling. Deze bijdrage wordt
verder versterkt door de rolvan de Commissie als medevoorzitter van de Technische
Groepvanhet strategischpartnerschap voor Afrika16en als leider van het in Burkina
Faso uitgevoerde proefproject voor hervorming van de voorwaarden die worden
opgelegd aan partnerlanden alvorens van start wordt gegaan met het verlenen van
macro-economische steun
Indien de strategiedocumenten voor armoedebestrijding een doeltreffend kader voor
buitenlandse hulp moeten worden, zijn er echter betere prestatie-indicatoren nodig.
Deze moeten bestaan uit een aantal jaarlijks gemeten kernindicatoren, waarvoor de
regering van een land verantwoording moet afleggen aan haar burgers en aan de hand
waarvan de Commissie (en andere externe partners) de voortgang kan beoordelen.
De Commissie heeft een leidende rol gespeeld bij internationale werkzaamheden om
instrumenten voor een dergelijke monitoring van prestaties te ontwikkelen en beoogt
in haar monitoringproces voor nationale strategiedocumenten de meest geschikte
16Een informele groep donors onder leiding van de Wereldbank. Zie
http://www1.worldbank.org/prsp/newsletter/Feb_2001/Our_Partners__Perspectives/Strategic_Partnership_for_Afri/strategic_partnership_for_afri.html
29indicatoren te integreren die zijn ontleend aan de strategiedocumenten voor
armoedebestrijding.
2.3. Het meten vanresultaten met behulp van indicatoren
De Commissie meet de resultaten met behulp van indicatoren op twee verschillende,
elkaar aanvullende specifieke niveaus:
•Over korte, middellange en lange termijn worden de prestaties van een land
gemeten op het gebied van economische groei, stijging van de levensstandaard en
armoedebestrijding. De indicatoren op dit niveau worden ontleend aan de meest
relevante indicatoren die samenhangen met de ontwikkelingsdoelstellingen voor
het millennium, zo mogelijk aangevuld met nog een beperkt aantal belangrijke
indicatoren.
•Op een meer gedetailleerde manier worden de prestaties gemeten van het
sectorale beleid vanhet land, met betrekking tot deondersteunde sectoren
In feite zijn de twee hierboven beschreven niveaus twee elkaar aanvullende reeksen
nadere bijzonderheden, die samenhangend moetenwordengeanalyseerd.
Om een globaal overzicht te hebben van de voortgang die is geboekt met het
bereiken van de ontwikkelingsdoelstellingen voor het millennium, moet er op het
eerste niveau een beperkt aantal indicatoren worden gecontroleerd in alle landen
waar de Commissie activiteiten ontplooit. Om jaarlijks verslag te kunnen uitbrengen
over de voortgang die landen hebben geboekt moet deze beperkte reeks worden
afgeleid uit de meest relevante 48 indicatoren die samenhangen met de
ontwikkelingsdoelstellingen voor het millennium, en uit een klein aantal belangrijke
jaarlijks meetbare indicatoren. Deze aanvullende indicatoren kunnen bijvoorbeeld
inputindicatoren zijn (die geen deel uitmaken van het monitoringkader van de
ontwikkelingsdoelstellingenvoorhet millennium), zoals indicatorenomde financiële
steunvanzowelregering als donors te meten ten behoeve van bepaalde sectoren. Het
gaat echterook omreal-time resultaatindicatoren. In de ontwerprichtsnoeren voor de
vaststelling van ontwikkelingsindicatoren17wordt voorgesteld om deze reeks
indicatoren, zodra daarover overeenstemming is bereikt, stelselmatig op te nemen in
alle nationale strategiedocumenten.
Stelselmatige monitoring die gebruik maakt van deze uitgebreide reeks indicatoren,
waaronder jaarlijks meetbare indicatoren en inputindicatoren op het niveau van het
land, maakt het de Commissie mogelijk om de geleidelijke ontwikkeling van
sectoren inde gaten te houden, zelfs daar waar de Commissie geen actieve rolspeelt.
Hierdoor wordt informatie verkregen ten behoeve van te nemen besluiten bij de
beoordeling vande nationale strategiedocumenten.
Tenbehoeve van de prioritaire sectoren van de nationale strategiedocumenten zalop
sectoraal niveau een bredere reeks indicatoren worden gecontroleerd. Deze
indicatoren dienen deel uit te maken van de alomvattender reeks indicatoren die de
betrokkennationale ministeries controleren. De Commissie werkt met andere donors
en partnerlanden samen aan het vaststellen van een beperkte reeks “indicatoren
17ziehttp://www.europa.eu.int/comm/development/sector/poverty_reduction/infopack_ann1.pdf
30inzake goede werkwijzen” voor de monitoring van prestaties per sector. Deze
indicatieve lijst kan dan dienen als een kader voor een meer doeltreffende en
samenhangende nationale discussie over monitoring per sector. Beleidsrichtsnoeren
en regulerende maatregelen van de overheid moeten ook worden gecontroleerd, zelfs
als deze niet zo gemakkelijk kunnen worden gemeten middels algemene
kwantitatieve indicatoren.
De door de Commissie gecontroleerde indicatoren zijn in alle gevallen gebaseerd op
de nationale processen die plaatsvinden in het desbetreffende land
(strategiedocumenten voor armoedebestrijding voor de landen waarop die processen
betrekking hebben). Hierdoor is wederzijdse beïnvloeding en uitwisseling van
ervaringen mogelijk, en wordt een goede gelegenheid gecreëerd voor het bespreken
van beleidskwesties en het stimuleren van de verantwoordelijkheid van de regering
van een land.
In het kader van de programmering worden er richtsnoeren ontwikkeld om de
programmeurs te ondersteunen die de ontwikkelingsindicatoren moeten invoeren in
nationale strategiedocumenten. Nu de meeste donors zichnog steeds in een erg vroeg
stadium bevinden wat betreft de werkzaamheden inzake ontwikkelingsindicatoren,
heeft de Commissie er bij het opstellen van deze richtsnoeren voor gekozen om
samen te werken met EU-lidstaten, de Commissie voor ontwikkelingsbijstand
(Development Assistance Committee, DAC) vande OESO enandere donors.
Een gezamenlijke werkgroep van EU-lidstaten, OESO-DAC en verschillende
diensten van de Commissie zal in maart 2002 voor het eerst bijeenkomen. De
doelstelling van deze werkgroep is te onderzoeken of het mogelijk is dat donors in
hun monitoringvoorschriften een op elkaar afgestemde samenhangende aanpak
hanteren, onder andere met betrekking tot gemeenschappelijke beginselen en
typologie, om zodoende de last te verminderen die wordt gelegd op ontvangende
landen. De door de Commissie opgestelde ontwerprichtsnoeren voor de vaststelling
van ontwikkelingsindicatoren18vormen de basis voor deze werkzaamheden. Dit is
“werk in uitvoering” en de resultaten zullen het programmerings- en
beoordelingsproces van de Commissie gestaag voeden. Het heeft een warm onthaal
gekregen bijde EU-lidstatenende OESO-DAC.
2.4. Sectorale doelstellingen in hetprogrammeringsproces
Als onderdeel van haar inspanningen om de effecten van de ontwikkelingshulp van
de Gemeenschap te verbeteren, heeft de Commissie er sinds 2000 voortdurend naar
gestreefd om de EG-hulp te richten op kerngebieden die belangrijk zijn voor
armoedebestrijding en waar de activiteiten van de Gemeenschap een toegevoegde
waarde kunnen hebben. In het nieuwe EG-ontwikkelingsbeleid, waarover in
november 2000 overeenstemming is bereikt, zijn zes prioritaire gebieden vastgesteld:
handel en ontwikkeling, regionale integratie en samenwerking, steun voor macro-
economisch beleid en gelijke toegang tot sociale dienstverlening, vervoer,
voedselzekerheid en duurzame plattelandsontwikkeling, en tot slot institutionele
capaciteitsopbouw, goed bestuur ende rechtsstaat.
18ziehttp://www.europa.eu.int/comm/development/sector/poverty_reduction/infopack_ann1.pdf
31In deze paragraaf wordt een beschrijving gegeven van de belangrijkste gebieden
waarop de geprogrammeerde hulpverlening plaatsvindt, zoals blijkt uit de nationale
strategiedocumenten die formeel zijn goedgekeurd of bijna gereed zijn. De sectorale
uitsplitsing is gebaseerd op het OESO-DAC-classificatiesysteem. Als de nationale
strategiedocumenten, waaraan momenteel nog wordt gewerkt, gereed zijn en na de
nog te verrichten analyse van nationale ontwerp-strategiedocumenten, kan de
sectorale uitsplitsing nog worden gewijzigd. Het is echter onwaarschijnlijk dat het
uiteindelijke plaatje nog wezenlijk zalveranderen
In hoofdstuk 4 wordt een nauwkeurige beschrijving gegeven van de EG-aanpak per
regio.
2.4.1. Landen inAfrika, hetCaribisch gebied en de Stille Oceaan(ACS-landen)
De meerjarenprogrammering voor de ACS-landen valt onder het 9e Europees
Ontwikkelingsfonds (EOF), dat in werking treedt zodra de Overeenkomst van
Cotonou van kracht wordt19(volgens huidige verwachtingen begin 2003) voor
(normaalgesproken) eenperiode vanvijfjaar.
In de tot dusver beoordeelde nationale strategiedocumenten wordt veel aandacht
besteed aan vervoer en macro-economische steun (voor strategieën voor
armoedebestrijding), waaronder begrotingsfinanciering ten behoeve van
strategiedocumenten voor armoedebestrijding, waarbij de nadruk wordt gelegd op
gezondheidszorg en onderwijs. Van de geprogrammeerde middelen neemt vervoer
ongeveer 31% en macro-economische steun 21% in beslag. De andere belangrijke
prioriteiten zijn: rechtstreekse toewijzingen voor onderwijs en gezondheidszorg
(10,4%), watervoorziening en afvalwaterzuivering (7,1%), voedselzekerheid en
plattelandsontwikkeling (7,1%), en institutionele steun en capaciteitsopbouw ten
behoeve van de overheid en de burgermaatschappij (10,8%). Middelen die zijn
gereserveerd voor de mijnbouwsector (5,3%) hebben betrekking op de “Sysmin-
transfer”20.
Samenvattend is ongeveer 27% van de beschikbare middelen die tot dusver zijn
geprogrammeerd voor de periode 2002-2006, met name gericht op sociale
dienstverlening en infrastructuur, zoals vastgesteld door OESO-DAC. Behalve dit
percentage is 21% van de middelen geprogrammeerd voor steun ten behoeve van
structurele aanpassingen die vaak worden gekoppeld aan de prestaties van de sociale
sector.
19Om van kracht te worden moet de Overeenkomst worden geratificeerd door ten minste twee derde van
de ACS-staten, door alle EU-lidstaten en worden goedgekeurd door de Europese Gemeenschap (artikel93 lid 2, van de Overeenkomst van Cotonou). Op 18 januari 2002 hadden zesendertig ACS-staten, vierEU-lidstaten en deEuropese Gemeenschap dit proces afgerond.
20(Sysmin: Systeem voor het beschermen en ontwikkelen van mijnbouwproducten – deze middelenworden toegewezen ter ondersteuning van traditionele industrieën.) Dit is de “Sysmin-transfer” uit het8e EOF, bestemd voor de financiering van ontwikkelingsprogramma’s, als vastgesteld na een verzoekom hulp in het kader van het Sysmin-programma van de Overeenkomst van Lomé, waarvoor vóór 31december 2000geen financieringsbesluit kon worden genomen.
322.4.2. Middellandse-Zeegebied
De voltooide meerjarenprogrammering voor de Meda-regio21beslaat de periode
2002–2004.
De programmering heeft geresulteerd in een doorgaans hoge concentratie in sociale
infrastructuur en dienstverlening. Aan steun voor de sociale infrastructuur en voor
macro-economische steun gekoppeld aan prestaties in de sociale sector is gemiddeld
47,8% toegewezen. Andere prioriteiten zijn het milieu (5%), handel en toerisme
(7%)envervoer (7%).
2.4.3. Latijns-Amerika
De financiële meerjarenprogrammering voor deze regio beslaat de periode 2002-
2006.
De belangrijkste gebieden voor geprogrammeerde hulp zijn de sociale sectoren
(waaronder onderwijs, gezondheidszorg, watervoorziening en afvalwaterzuivering -
23%), overheid en burgermaatschappij (18%) en handel en toerisme (15%). De
gekozen sectoren weerspiegelen de specifieke behoeften van de regio d.w.z.
rechtstreekse hulp om de sociale dienstverlening aan de armste groepen te
verbeteren, steun voor de opbouw van duurzame instellingen ter bevordering van
goed bestuur, en groei in combinatie met stimulering van handel en toerisme om de
verdere integratie inde wereldeconomie te vergemakkelijken.
2.4.4. Azië
De financiële meerjarenprogrammering voor deze regio beslaat de periode 2002-
2004.
De programmering laat zien dat er veel aandacht is voor activiteiten voor
rechtstreekse armoedebestrijding. Bijzondere nadruk wordt gelegd op onderwijs,
gezondheidszorg, watervoorziening en afvalwaterzuivering (43%), handel en
toerisme (9%), milieu (4%) enondersteuning vanNGO’s (5%).
2.4.5. Oost-Europa en Centraal-Azië
De financiële meerjarenplanning voor dezeregio beslaat de periode 2002-2004.
De financiering van Tacis22wordt geprogrammeerd voor elkaar aanvullenden
gebieden. In ieder nationaal of meerlandenprogramma wordt de nadruk gelegd op
niet meer dan drie van de volgende gebieden : institutionele, juridische en
overheidshervormingen, particuliere sector en economische ontwikkeling, gevolgen
van veranderingen in de maatschappij, infrastructurele netwerken,
milieubescherming, plattelandseconomie en nucleaire veiligheid. Deze selectiviteit is
in het leven geroepen om de doeltreffendheid te verbeteren. De belangrijkste voor
21Meda is bedoeld voor steun voor economische en sociale hervormingen in het kader van het Europees-
mediterrane partnerschap met betrekking tot Marokko, Algerije, Tunesië (Maghreb), en Egypte, Israël,Jordanië,dePalestijnseAutoriteit,Libanon, Syrië(Machrak),en Turkije, Cyprusen Malta.
22Tacis: EU-programma voor technische bijstand aan het Gemenebest van Onafhankelijke Staten enMongolië dat betrekking heeft op Armenië, Azerbeidjaan, Belarus, Georgië, Kazakstan, Kirgizië,Moldavië, Mongolië,Rusland,Tadzjikistan,Turkmenistan, OekraïneandOezbekistan.
33steun in aanmerking komende gebieden zijn: energie 24,4%, overheid en
burgermaatschappij21,1%, enontwikkeling vande particuliere sector16,3%.
2.4.6. De Balkan
De financiële meerjarenplanning voor dezeregio beslaat de periode 2002-2004.
De Europese Unie is veruit de enige grootste donor voor de gehele westelijke
Balkan, via programma’s zoals Phare23in Oost-Europa, Obnova24voor voormalig
J o e g o s l a v i ëe nd eB a l k a n ,e nC a r d s25voor de Balkan. Voor de komende jaren zal de
communautaire bijstand met name worden gericht op institutionele opbouw en de
burgermaatschappij (42%), onderwijs, water en afvalwaterzuivering en andere
sociale diensten(20%), enontwikkeling vande particuliere sector(11%).
2.5. Beleidsinitiatieven opprioritaire gebieden van de EG
2.5.1. Handel en ontwikkeling
Bij de bevordering van economische groei en ontwikkeling is een belangrijke rol
weggelegd voor liberalisering van handel en investeringen binnen een gezond en
doorzichtig economischbinnenlands beleidskader.
De Europese Gemeenschap is betrokken bij de bevordering van een soepele en
geleidelijke integratie van ontwikkelingslanden in de wereldeconomie. Dit gebeurt
door de geïntegreerde mainstreaming van handel in de ontwikkelingsstrategieën van
de ontwikkelingslanden, alsook door het stimuleren van regionale en binnenlandse
beleidskaders die bevorderlijk zijn voor economische groei en sociale ontwikkeling.
De EG is de grootste importeur van landbouwproducten uit alle ontwikkelingslanden
en over het algemeen hun belangrijkste handelspartner.
Binnen de WTO was de EG een uitgesproken voorstander van een nieuwe ronde van
multilaterale handelsonderhandelingen, gericht op de behoeften en belangen van
ontwikkelingslanden. De prioriteiten waarover tijdens de WTO-ministeriële
conferentie te Doha in november 200126overeenstemming is bereikt, de “Doha-
ontwikkelingsagenda”, bieden een duidelijk kader voor versterking van de
samenhang tussen handel en ontwikkeling in het multilaterale handelsstelsel. In de
verklaring van Doha krijgt integratie van de ontwikkelingslanden in het
wereldhandelsysteem en de wereldeconomie de grootste prioriteit. De zorgen van de
ontwikkelingslanden worden gedeeld zoals deze zijn verwoord door de ACS-groep27
met betrekking tot “het belang en de urgentie om ACS-staten te integreren in het
23Phare: Polen en Hongarije: steun voor economische hervormingen van de landen van Midden- en Oost-
Europa (nu uitgebreid tot Bulgarije, Tsjechië, Estland, Letland, Litouwen, Roemenië, Slowakije en
Slovenië).
24Obnova: programma voor wederopbouw in Bosnië, Kroatië, Servië, Montenegro en de VoormaligeJoegoslavische Republiek Macedonië.
25Cards: bijstand van de Gemeenschap voor wederopbouw, ontwikkeling en stabilisatie met betrekkingtot de westelijke Balkan (Bosnië en Herzegovina, Kroatië, de Federale Republiek Joegoslavië, deVoormalige Joegoslavische Republiek Macedonië en Albanië).
26ziehttp://www.wto.org/english/tratop_e/dda_e/dda_e.htm
27Verklaring van de ministers die verantwoordelijk zijn voor de handel met de ACS-staten, tijdens devierde WTO-ministeriële conferentie van 7 november 2001
34multilaterale handelsstelsel en, hiermee samenhangend, dat ontwikkelingszaken de
kern moetenvormenvan ieder toekomstig werkprogramma vande WTO”.
Bilateraal biedt de EG een reeks preferentiële handelsregelingen ten behoeve van
ontwikkelingslanden. Een aantal hiervan stond in 2001 ter discussie of werd
gewijzigd. De EG voert onderhandelingen, of heeft die afgerond, over preferentiële
handelsovereenkomsten met de landen van het Middellandse-Zeegebied, Zuid-
Afrika, Mercosur, Chili, de samenwerkingsraad van de Golfstaten en onderzoekt de
mogelijkheden voor onderhandelingen met anderen. De EG biedt ook al
verstrekkende eenzijdige handelspreferenties in het kader van de Overeenkomst van
Cotonou (voor de ACS-landen). In 2001 is een serieus begin gemaakt met de
voorbereidingen op de komende onderhandelingen inzake economische
partnerschapsovereenkomsten met ACS-subregio’s (die in september 2002 moeten
beginnen). Ontwikkelingslanden profiteren ook van eenzijdige handelspreferenties in
het kader van het Algemeen Preferentiestelsel, dat vanaf 1 januari 2002 verder is
verbeterd.
In februari2001 ging de EU ermee akkoordomaan alle producten van oorsprong uit
de minst ontwikkelde landen (MOL’s) douanevrijstelling en quotavrije toegang te
verlenen, met uitzondering van wapens en munitie: het “alles behalve wapens”-
initiatief28. In maart 2001trad dit in werking. Door hiermee in te stemmen schafte de
EU alle overblijvende tarieven op landbouwproducten af. Hoewel deze in de
komende vier tot acht jaren gestaag zullen worden geliberaliseerd, vallen zelfs de
drie meest gevoelige producten - rijst, suiker en bananen - hieronder. De 48 minst
ontwikkelde landen die reeds onder het Algemeen Preferentiestelsel van de EU29
vallen, zijn de begunstigdenvandeze liberalisering.
Goedgerichte programma’s voor technische bijstand en capaciteitsopbouw zijn nodig
omervoorte zorgendatontwikkelingslanden- enmet name MOL’s - profiteren “van
de grotere mogelijkheden en de welzijnsverhoging die worden gegenereerd door het
multilaterale handelsstelsel”30. Om ontwikkelingslanden te steunen bij hun
inspanningen om hun gerechtelijke, regelgevende en institutionele capaciteit te
versterken, zorgt de EG naast de handelspreferenties die worden verleend aan
ontwikkelingslanden (zie hieronder) ook voor handelsgerelateerde maatregelen voor
technische bijstand en voor capaciteitsopbouw. De nationale strategiedocumenten
bieden de algemene kaders voor alle EG-hulp. De Commissie werkt ook samen met
EU-lidstaten, andere bilaterale donors en multilaterale instellingen aan het
bevorderen van mechanismen voor coördinatie en complementariteit voor
handelsgerelateerde technische bijstand. Dit gebeurt in de context van relevante
multilaterale fondsen zoals het Doha Wereldwijde Trustfonds voor de
ontwikkelingsagenda enhet Geïntegreerde Kadertrustfonds voor MOL’s.
28Verordening(EG)nr. 416/2001van 28 februari 2001, PBL60van 01.03.2001;http://Europa.eu.int/eur-
lex
29Een lijst van MOL’s is te vinden in Bijlage IV van Verordening (EG) nr. 2820/98 van 21 december1998, PB357van 30.12.1998. AlleSAP-preferenties voor Myanmar zijn echter opgeschort, en dit geldt
ook voor het“allesbehalvewapens”-initiatief.
30WTO-ministeriële verklaring, 14 november 2001, paragraaf 2
352.5.2. Regionale integratie en samenwerking
De EU is een groot voorstander van regionale integratie, omdat hierdoor beter begrip
en politieke en economische verbanden tussen buurlanden tot stand komen. Dit
proces kan vrede consolideren, conflicten voorkomen en de integratie van
ontwikkelingslanden in de wereldeconomie bevorderen, waardoor de vooruitzichten
opeconomische groeienduurzame ontwikkeling beter worden.
Het beleidskader voor communautaire steun voor regionale integratie en
samenwerking heeft zich in 2001 verder ontwikkeld, en zal dat blijven doen. Dit
gebeurt voornamelijk vanwege de behoefte om te zorgen voor samenhang tussen
externe ontwikkelingen, zoals de Doha-ontwikkelingsagenda van de WTO die in
november 2001 van start ging, maar ook de voorbereidingen van de ACS-landen op
de uitvoering van de Overeenkomst van Cotonou en de onderhandelingen voor
economische partnerschapsovereenkomstendie in2002 zullenbeginnen.
2.5.3. Macro-economisch beleid en gelijke toegang tot sociale diensten (gezondheidszorg,
onderwijs)
Men is het er internationaal steeds meer over eens dat - indien de situatie in een land
dat toestaat - het vanuit het oogpunt van doeltreffende hulp nuttig is omde autonome
projecten te verruilen voor rechtstreekse bijdragen aan de begroting van
partnerlanden (begrotingssteun). Deze begrotingssteun moet bovendien - overal waar
die bestaan - worden gekoppeld aan nationale strategieën voor armoedebestrijding,
zoals strategiedocumenten voor armoedebestrijding. Dit moet resulteren in een
grotere inbreng van het land, lagere transactiekosten, samenvoeging van planning en
middelentoewijzing, en verbetering van complementariteit en flexibiliteit.
Een dergelijke begrotingssteun wordt alleen verleend indien deze naar verwachting
doeltreffend zal zijn. Hiervoor is het nodig dat de macro-economie van het land op
een stabiele en duurzame manier wordt beheerd. Bij de armoedebestrijding staat een
verstandig fiscaal en monetair beleid centraal dat, samen met structurele
veranderingen, de omvang moet creëren voor de door de particuliere sector geleide
groei. Alle programma’s voor begrotingssteun hangen samen het voortbestaan van
een gezond macro-economisch beleid, dat is beoordeeld via een goedgekeurd IMF-
programma.
De Europese Commissie heeft een leidende rol gespeeld bij de ontwikkeling van op
resultaatgerichte mechanismen voor macro-economische begrotingssteun. Deze steun
bevordert de eigen inbreng van het land en stimuleert de regering om de vooruitgang
te meten door gebruik te maken van de belangrijkste indicatoren voor armoede en
voor het beheer van overheidsfinanciën. Van de 24 ACS-programma’s voor macro-
economische steun in 2000 en 2001, waren er 12 met een volledig resultaatgerichte
aanpak, 6 waren gekoppeld aan een beoordeling van positieve resultaten en
voortgang met het beheer van overheidsfinanciën en 6 waren gekoppeld aan andere
(procesgerichte) indicatoren.
In alle ACS-landen is begrotingssteun gekoppeld aan de resultaten die worden
bereikt bij de aanpak van armoedeaspecten in het kader van deontwikkelingsdoelstellingen voor het Millennium. Deze begrotingssteun stimuleert
de regering om doeltreffende basisdiensten te verlenen. De regering krijgt daardoor
ook aanvullende middelen om aan dit doel te besteden. Als ze worden gebruikt om
36de jaarlijkse prestaties te beheren, moeten de gekozen indicatoren (die voornamelijk
zijn gericht op basale sociale diensten zoals gezondheidszorg en onderwijs) jaarlijks
worden beoordeeld en binnen dit kader kunnen worden gecontroleerd, zodat ze zich
snel kunnen ontwikkelen. In 2001 werd er €270,31 miljoen uitgegeven voor macro-
economische steun ten behoeve van ACS-landen
In Meda-landen is begrotingssteun een mogelijkheid om een dialoog met het
partnerland aan te gaan over sociale aangelegenheden en armoedebestrijding. De
dialoog heeft vaak betrekking op belangrijke sectorale programma’s, zoals onderwijs
en gezondheidszorg in Tunesië, en water en onderwijs in Marokko. De reden om in
deze programma’s de aandacht te richten op onderwijs, gezondheidszorg of water is
dat zodoende een bijdrage wordt geleverd aan belangrijke sectorale hervormingen
teneinde de kwaliteit en reikwijdte van de basale dienstverlening te verbeteren en
tegelijkertijd te zorgen voor een gezond beheer van de overheidsfinanciën. Deze
sectorale programma’s die zich richten op sociale sectoren worden aangevuld met
meer traditionele projecten (onderwijs in Egypte) of sociale fondsen31(in Egypte, en
in voorbereiding in Algerije, Jordanië en Libanon). Daardoor is een groot deel van de
totale Meda-financiering bestemd voor sociale sectoren32.
Waterbeheer
Waterbeheer moet als sectoroverschrijdend beschouwd worden en moet aansluiten
bij vrijwel alle ontwikkelingsbeleid in verband met armoedebestrijding. Waterbeheer
is met name van belang voor menselijke ontwikkeling, gezondheid en onderwijs. In
2001 stelde de Europese Unie een mededeling op over het waterbeheer in
ontwikkelingslanden. Een van de doelstellingen van de mededeling was om aan te
geven wanneer en hoe beleidslijnen met betrekking tot water en ontwikkeling
geïntegreerd zijn in de ontwikkelingsprioriteiten van de Europese Gemeenschap. In
het centrale deel van dit document staan belangrijke mededelingen over
beleidsrichtsnoeren en acties voor de toekomst. Binnen het overkoepelende
beleidskader van geïntegreerd waterbeheer ligt de nadruk op water- en sanitaire
voorzieningen, grensoverschrijdend waterbeheer en sectoroverschrijdende
coördinatie en integratie van de verschillende vormen van watergebruik. In de
mededeling, die is gebaseerd op de resultaten van de zoetwaterconferentie in
december 2001 in Bonn, wordt opgeroepen tot de ontwikkeling van een EU-initiatief
als belangrijk agendapunt tijdens de wereldtop over duurzame ontwikkeling in
augustus/september 2002 inJohannesburg .
Onderwijs enopleiding
Voor onderwijs en opleiding zijn programmeringsrichtsnoeren ontwikkeld, die meer
zijn afgestemd op armoedebestrijding. Door macro-economische steun en
programmasteun heeft de programmering in ontwikkelingslanden zich
geconcentreerd op “onderwijs voor iedereen” (basisonderwijs) en beroepsopleiding.
Ook is er door meer aandacht te besteden aan basisonderwijs en resultaatindicatoren
voorzichtig iets gedaanaangenderaangelegenheden.
31Sociale fondsen worden gebruikt voor de ondersteuning van lokale ontwikkelingsplannen, zoals
microfinanciering.
32Sociale sectoren zijn: gezondheidszorg, onderwijs, opleiding, werkgelegenheid, burgermaatschappij,genderaangelegenheden, mensenrechten, lokale ontwikkeling, sociale bescherming, maatschappelijkegevolgen van industriëleherstructurering.
37De Commissie heeft twee bijeenkomsten georganiseerd met onderwijsdeskundigen
uit de EU-lidstaten, namelijk over sectorbrede benaderingen, over aandacht voor
armoede en over de in maart 2002 goed te keuren mededeling van de Commissie
inzake de rol van onderwijs en scholing in de armoedebestrijding in
ontwikkelingslanden. Door haar bijdragen aan twee belangrijke VN-gebeurtenissen
heeft de Commissie in 2001 de internationale onderwijsagenda beïnvloed: de VN-
conferentie over minst ontwikkelde landen en de speciale bijeenkomst van de
Algemene Vergadering vande VN over kinderen(van21 meitot 7juni2002).
De Commissie heeft actief deelgenomen aan de follow-up van de conferentie van
Dakar inzake “onderwijs voor iedereen” en de werkzaamheden van de taakgroep
bestaande uit hoge onderwijsfunctionarissen van de G8 om vooruitgang te boeken
met de uitvoering van het Dakar-actiekader inzake “onderwijs voor iedereen”. Dit
forumhieldzichmet namebezig met:
•verbetering van mobilisatie en coördinatie tussen donors om de
ontwikkelingsdoelstellingen voor het millennium met betrekking tot onderwijs te
behalen,
•meer consistentie tussen deze doelstellingen en de nationale strategieën en de
strategieënvoor armoedebestrijding,
•verbetering van de coördinatie op alle niveaus van de interactie met nationale
overheden door een gedragscode voor financieringsinstellingen en partnerlanden,
en
•de noodzaak om voor landen die zich inzetten voor de doelstellingen van Dakar
de kloofophet gebied van financiële middelente overbruggen.
2.5.4. Gezondheidszorg, aids en bevolkingsbeleid
Voor gezondheidszorg, aids en bevolkingsbeleid zijn programmeringsrichtsnoeren
goedgekeurd in het kader van armoedebestrijding, “gender mainstreaming” en de
ontwikkelingsdoelstellingen voor het millennium met betrekking tot
gezondheidszorg.
De Commissie heeft actief deelgenomen aan follow-up van de in 2000 tijdens de
topbijeenkomst van de G8 gedane belofte om meer steun te verlenen aan activiteiten
ter bestrijding van overdraagbare ziekten in ontwikkelingslanden33. In februari 2001
is het EG-programma voor de bestrijding van overdraagbare ziekten goedgekeurd,
dat vervolgens in mei werd goedgekeurd door de Raad Algemene Zaken en in
oktober 2001 door het Europees Parlement34. De over prioritaire activiteiten
genomen besluiten hebben geleid tot samenhangende EG-standpunten bij de
voorbereiding van belangrijke internationale gebeurtenissen. Het betrof: de speciale
bijeenkomst vande Algemene Vergadering van de VN over HIV/aids, de conferentie
over minst ontwikkelde landen, de EU/VS-topbijeenkomst in Göteborg, de
topbijeenkomst van de G8 in Genua, de EU/Canada-topbijeenkomst, de follow-up
van het Caïro-actieplan, de Doha-verklaring inzake handelsgerelateerde intellectuele
33zie:http://www.g7.utoronto.ca/g7/summit/2000okinawa/finalcom.htm
34COM (2001) 96 van 21.2.2001
38eigendomsrechten en volksgezondheid, en het overgangsproces dat moet resulteren
in de oprichting van een Wereldfonds ter bestrijding van HIV/aids, malaria en
tuberculose.
Bovendien heeft de Commissie een nieuwe mededeling opgesteld over
gezondheidszorg en armoede. Tevens heeft zij twee voorstellen opgesteld voor
herziening van de rechtsgrondslag van twee speciale communautaire
begrotingslijnen: een voor ziekten die samenhangen met armoede en een voor
reproductieve en seksuele gezondheid en hiermee samenhangende rechten.
Bovendien heeft de Commissie een nieuwe mededeling opgesteld over
gezondheidszorg en armoede. Het is de eerste keer dat de Gemeenschap, binnen de
context van de totale EG-hulp aan ontwikkelingslanden, over één enkel beleidskader
beschikt dat houvast biedt voor toekomstige steun voor gezondheidszorg, aids,
bevolking en armoedebestrijding.
De Commissie heeft twee bijeenkomsten georganiseerd met
gezondheidszorgdeskundigen uit de lidstaten. Het betrof een bijeenkomst over de
Europese aanpak van het Wereldfonds en een bijeenkomst over beleid en
programmering ten behoeve van gezondheidszorg en armoede. Tijdens deze laatste
bijeenkomst presenteerde de Commissie het eerste ontwerp van haar mededeling
over gezondheidszorg, aids, bevolking en armoede in ontwikkelingslanden; het is de
bedoeling dat deze mededeling in2002 wordt goedgekeurd.
2.5.5.Vervoer
In mei 2001 hechtte de Raad zijn goedkeuring aan de “Resolutie inzake duurzaam
vervoer in de ontwikkelingssamenwerking”35als antwoord op de mededeling van de
Commissie van juli 2000 inzake “Bevordering van duurzaam vervoer in de
ontwikkelingssamenwerking”36. In deze twee documenten samen wordt een sterk en
duidelijk beleidsplatform vastgesteld voor steunmaatregelen van de EU in deze
sector.
De strategie om de ontwikkelingsdoelstellingen te behalen is gebaseerd op het
beginsel dat vervoer betaalbaar moet zijn en moet voldoen aan de behoeften van
belanghebbenden. Het moet veilig en doelmatig zijn en zo weinig mogelijk negatieve
gevolgen hebben voor het milieu. Het is een alomvattende strategie die van
toepassing is op alle bij het verkeer van personen en goederen betrokken vormen van
vervoer endaarmeesamenhangendediensten.
De communautaire aanpak van ontwikkelingssamenwerking in de vervoersector is
gebaseerd op de onderkenning dat doeltreffende vervoersystemen in plattelands- en
stedelijke gebieden van wezenlijk belang zijn voor de bevordering van economische
en sociale ontwikkeling en de toegang tot sociale dienstverlening, omdat daardoor de
armoedebestrijding wordt vergemakkelijkt. Doeltreffende vervoersystemen zijn ook
van belang voor de handel en om de integratie van de ontwikkelingslanden in de
wereldeconomie te vergemakkelijken. De steun is bedoeld om de
ontwikkelingslanden te helpen bij het opstellen en uitvoeren van strategieën voor de
sector, in samenwerking met alle belanghebbenden, zodat deze armoedebestrijdings-
35COM (2000) 422 van 6.7.2000
36Resolutie 9985/01 van de Raad naar aanleiding van de 2352e bijeenkomst van de Raad Ontwikkeling
van 31.05.2001.
39en integratiedoelstellingen kunnen worden behaald. Deze strategieën moeten een
duidelijke procedure voor prioriteitstelling alsook een goed evenwicht tussen
onderhoud en investeringen bevatten, ze moeten economisch, financieel en
institutioneel duurzaam zijn alsmede milieuvriendelijk, veilig en sociaalbewust. De
financiering van deze strategieën wordt in het algemeen in het kader van sectorale
programma’s verstrekt. Dit maakt een betere monitoring mogelijk, vereenvoudigt het
sectorbeheer en leidt tot een meer doorzichtige enbeteretoewijzing van middelen
Op basis van de hierboven beschreven beginselen en strategie werden er in 2001
“richtsnoeren voor programmering” ontwikkeld en beschikbaar gesteld aan alle
delegaties van de Commissie, ten behoeve van de programmering van steun aan de
vervoersector in het kader van het 9e EOF. Het gaat om blauwdrukken voor analyse
van het vervoerbeleid, de problemen en vraagstukken die voortvloeien uit de
uitvoering van de strategie en aanbevelingen voor de formulering van de EG-
responsstrategie met betrekking tot vervoer.
In 2001 hebben 23 landen - bijna allemaal in Afrika - in [44] gepresenteerde ACS-
nationale strategiedocumenten voorgesteld om vervoer, vervoersinfrastructuur of
wegen aan te merken als prioritaire sector, voor in totaal ongeveer €1,7 miljard. In
alle nationale strategiedocumenten voor deze 23 landen zijn de voorstellen voor de
EG-responsstrategie in de sector gebaseerd op de richtsnoeren voor programmering.
In het kader van deze nationale strategiedocumenten zijn de belangrijkste gebieden
voor de sectorale steun van de EG: ontwikkeling van sectorale strategie, onderhoud
aan wegen (achterstallig en periodiek), capaciteitsopbouw zowel in de overheids- als
in de particuliere sector (d.w.z binnenlandse aanbestedingen), en de verbetering van
wegen, waarbij met name aandacht wordt besteed aan belangrijke regionale
vervoersverbindingentussen landen.
Een belangrijk onderdeel van de communautaire steun voor vervoer is de
beleidsmatige en strategische coördinatie met de lidstaten, de Wereldbank en andere
donors, teneinde coherentie en complementariteit met de andere communautaire
acties te bewerkstelligen. In 2001 voerde de Commissie overleg met de
vervoersdeskundigengroep van de EU-lidstaten over de eerder genoemde
richtsnoeren voor de programmering en startte eveneens een dialoog over de
indicatoren voor het toezicht op de prestaties van de vervoerssector en de bijdrage
van vervoer aanontwikkelingssamenwerking.
Er wordt ook een dialoog over het beleid en de strategie gevoerd via het
Vervoersbeleidprogramma voor Afrika bezuiden de Sahara (SSATP), waarin
UNECA, de Wereldbank, de EG, verschillende lidstaten, Noorwegen, etc. en
ongeveer dertig Afrikaanse landen samenkomen. In 2001 werd een nieuwe
bestuursstructuur opgezet om Afrika meer verantwoordelijkheid te geven, het
programmabeheer te versterken en een kleinschalig SSATP-bestuur in te stellen (de
Commissie vertegenwoordigt de donors). Ook vond een programmaevaluatie plaats.
Door deze veranderingen groeide het vertrouwen van de Afrikaanse landen en de
bereidheid vandonorsomhet programma te ondersteunen, wat zou moeten leiden totmeer effect op landniveau en de donorfinanciering voor de middellange termijn
veilig zou moetenstellen.
402.5.6. Voedselzekerheid en duurzame plattelandsontwikkeling
Na een in 1999 uitgevoerde externe evaluatie van het beleid van de Commissie
inzake voedselzekerheid/voedselhulp werd er in 2001 een belangrijke stap gezet naar
verdere integratie van deze onderwerpen in de ontwikkelingsdoelstellingen en het
beleid van de Commissie. Een mededeling aan de Raad en het Parlement37inzake de
toekomstige oriëntatie van Verordening (EG) nr. 1292/96 van de Raad geeft een
nauwkeurige beschrijving van:
•de rol van de verordening en de samenhang ervan met ander beleid en andere
instrumenten van de Commissie,
•de specifieke doelstellingen en toepassingen van de diverse instrumenten binnen
de verordening, en
•de maatregelen die nodig zijn om de doelmatigheid en de kwaliteit van het
programmabeheer in alle fasen van de programmerings- en projectcyclus te
verbeteren.
Nu vanalle arme mensenter wereld ongeveer 70% in plattelandsgebieden leeft, werd
in 2001 de nadruk gelegd op herziening van het beleid en de strategieën van de
Gemeenschap ten aanzien van de sectoren plattelandsontwikkeling en natuurlijke
hulpbronnen (landbouw, veeteelt, visserij en bosbouw), zodat deze een doeltreffende
bijdrage kunnen leveren aan de doelste lling met betrekking tot armoedebestrijding.
Bovendien is er een strategie van de Commissie opgesteld voor ondersteuning van
landbouwonderzoek op nationaal, regionaal en mondiaal niveau. Deze
werkzaamheden die worden uitgevoerd met een brede deelname van de belangrijkste
diensten van de Commissie en die actief worden ondersteund door de lidstaten,
leggen de basis voor een mededeling aan de Raad en het Parlement over de
bestrijding van armoede in plattelandsgebieden, die in 2001 wordt voorbereid en in
2002 gepresenteerd.
Er zijn operationele richtsnoeren ontwikkeld en verspreid voor de uitvoering van de
programmering met betrekking tot beide gebieden - voedselzekerheid en
plattelandsontwikkeling (inclusief de belangrijkste sectoren voor natuurlijke
hulpbronnen). Er zijn ook inspanningen geleverd om in de context van regionale
programmering te zorgen voor integratie van natuurlijke hulpbronnen. Terwijl in de
meeste nationale strategiedocumenten een goede analyse wordt gegeven van
voedselzekerheid en plattelandsbelangen, worden deze echter soms niet opgenomen
in het programmeringsperspectief.
2.5.7. Institutionele capaciteitsopbouw
Er zijn inspanningen geleverd om institutionele ontwikkeling en bestuurskwesties te
integreren in de nationale strategiedocumenten. Bij de meerjarenprogrammering die
in 2001 is afgerond, werd een hoge prioriteit toegekend aan programma’s die de
versterking van de overheid en de burgermaatschappij ondersteunen (zie paragraaf
2.4).
37COM (2001) 1van 11.1.2001
41In de nationale strategiedocumenten voor de ACS-staten wordt dit gebied in de
meeste landen die tot dusver zijn geanalyseerd, gezien als een groot probleem.
Institutionele capaciteitsopbouw wordt derhalve ofwel als een prioritaire sector voor
communautaire steungekozenofwelals eentransversaalonderwerp gezien.
Het Tacis-programma, dat steun verleent aan de overgang van de Nieuwe
OnafhankelijkeStatennaar eendemocratieeneenmarkteconomie, richt zichalvanaf
het begin op institutionele opbouw en meer dan 40% van de geprogrammeerde
middelen wordt hieraan besteed, terwijl dat bij de ACS-landen, het Middellandse-
Zeegebied (Meda), Azië en Latijns Amerika en de Balkan (Cards) 4-21% is.
Er zijn aanzienlijke inspanningen geleverd voor het geven van beleidsadvies, onder
andere voor handelsbeleid, ontwerpen van wetgeving, steun voor grensbeheer,
hervorming van het regelgevend kader van de economie, financiële sectoren /
bedrijfsvoering / wederopbouw van ondernemingen en de herstructurering van
overheidsinstellingen. Het programma gaat nu verder met het verlenen van steun
voor, bijvoorbeeld, rechtvaardige en doeltreffende rechtsstelsels, duurzame sociale
stelsels en gemeentelijke diensten. Na de voltooiing zal die overgang langer hebben
geduurd dan aanvankelijk werd verwacht. Het programma stapt over van advisering
op korte termijn op partnerschappen tussen organisaties op langere termijn. Om
rekening te kunnen houden met hun verschil in ontwikkelingsniveau differentieert
het programmanuookmeertussende landenvanderegio.
Om een reeks praktische instrumenten te ontwikkelen voor verbetering van de
kwaliteit van het ontwerp en de uitvoering van EG-programma’s en projecten op dit
gebied, is er een internnetwerkopgericht.
2.6. Mainstreaming van de transversale onderwerpen
De Commissie erkent dat de Gemeenschap, in iedere fase van uitvoering van haar
activiteiten inde zes prioritaire gebieden, ookmoet toezienop de mainstreaming van
transversale onderwerpen. De vier transversale thema’s die in het
ontwikkelingsbeleid vande EG zijn vastgesteld, zijn:
•bevorderingvande mensenrechten,
•gelijke kansen voor mannen en vrouwen,
•het milieu, en
•conflictpreventie.
De belangrijkste ontwikkelingen op ieder gebied worden hieronder nader toegelicht.
Vooruitgang bij de uitvoering van specifieke horizontale instrumenten wordt
besproken inhet volgende hoofdstuk.
2.6.1. Mensenrechten
Met haar mededeling van mei 2001 over de rol van de Europese Unie bij de
bevordering van de mensenrechten en de democratisering in derde landen38
38COM (2001) 252 van 8.5.2001
42publiceerde de Europese Commissie haar eerste beleidsverklaring sinds 1995 over
het onderwerp mensenrechten. In het document wordt onderkend dat het een van de
taken van de Commissie is om samenhang, consistentie en doorzichtigheid te
bevorderen en omeen dubbel normenstelsel in het gehele buitenlandse beleid van de
EU te vermijden. Het bevorderen van de betrokkenheid van de burgermaatschappij
bijde activiteitendie de EUopdit gebied ontplooit, is eenandere taak.
In deze mededeling worden drie gebieden onderkend waarop de Commissie een
toegevoegde waarde kanhebben:
•het bevorderen van een samenhangend en consistent beleid ter ondersteuning van
mensenrechten en democratisering. Dit geldt zowel voor de samenhang binnen en
tussen de beleidslijnen van de Europese Gemeenschap als tussen dat beleid en
EU-maatregelen, in het bijzonder het gemeenschappelijk buitenlands en
veiligheidsbeleid. Het gaat ook om de bevordering van een consistent en
complementair optredenvande EU ende lidstaten,
•het toekennen van een hogere prioriteit aan mensenrechten en democratisering bij
de betrekkingen van de Europese Unie met derde landen en het volgen van een
meer proactieve aanpak, in het bijzonder door gebruik te maken van politieke
dialoog, handel en buitenlandse hulp. De Commissie zal voortaan - waar dat nog
niet gebeurt - mensenrechten en democratisering systematisch integreren in de
politieke dialoog die wordt gevoerd met landen die geen deel uitmaken van de
EU, enin haar hulpprogramma’s,
•de goedkeuring van een meer strategische aanpak van het Europees initiatief voor
democratie en mensenrechten (EIDHR), door de programma’s en projecten ter
plaatse af te stemmen op de verbintenissen van de EU voor de mensenrechten en
de democratie. Er is bepaald dat de EIDHR haar aandacht zal richten op vier
thema’s en op bepaalde aandachtslanden, zodat de resultaten zo goed mogelijk
kunnenzijn.
Tijdens de Raad Algemene Zaken van juni 2001 werd de mededeling van de
Commissie toegejuicht door de Raad als een “waardevolle bijdrage aan de
versterking van de consistentie en samenhang van het EU-beleid” op dit gebied.
Op basis vandeze mededeling zijn in2001 de volgende activiteitenondernomen:
a) Versterkingvandedialoogmet derdelanden:
De Europese Commissie heeft deelgenomen aan twee bijeenkomsten van de
EU/China-mensenrechtendialoog, die China in oktober 2001 heeft gehouden in
Stockholm en Beijing. In het kader van deze dialoog was de Commissie ook
medeorganisator - samen met het zittende voorzitterschap - van twee seminars over
mensenrechten, in mei 2001 in Beijing (de doodstrafen het recht op onderwijs) en in
december 2001 in Brussel(de strijd tegen martelingen en het recht op onderwijs). De
Commissie nam ook deel aan de politieke dialoog met Noord-Korea en stuurde in
oktober 2001 een mensenrechtendeskundige naar Pyongyang, als deel van de EU-
delegatie.
43In de richtsnoeren die de Raad op 13 december 2001 heeft goedgekeurd39,i sd eE U -
aanpak van de mensenrechtendialoog met landen buiten de EU geformaliseerd. Deze
richtsnoeren zijn bedoeld als versterking van de samenhang en consistentie bij de
toepassing door de Europese Unie van het instrument “mensenrechtendialoog” en om
het gebruik ervan te vergemakkelijken door voorwaarden vast te stellen wanneer en
hoe dat instrument opeendoeltreffende wijze kanwordengebruikt.
b) Multilaterale fora
De Wereldconferentie tegen racisme, rassendiscriminatie, vreemdelingenhaat en
daarmee samenhangende intolerantie vond plaats in Durban, Zuid-Afrika, van 31
augustus tot 8 september 2001. De Wereldconferentie richtte de aandacht op
actiegerichte en praktische stappen voor het uitroeien van racisme, zoals het
voorkomen van racisme, onderwijs, bescherming en het bieden van rechtsmiddelen.
In een op 1 juni 2001 goedgekeurde mededeling40bereidde de Commissie haar
bijdrage aande Wereldconferentie voor. Dit document geeft een samenvatting van de
maatregelen die de Europese Unie reeds heeft genomen voor de bestrijding van
racisme en laat zien wat kan worden bereikt door een op regionaal niveau
samenwerkende groep staten.Omde deelname van NGO’s en van minst ontwikkelde
landen aan de regionale voorbereidingsactiviteiten en aan de Wereldconferentie zelf
te stimuleren, leverde de EG-begroting (Europees initiatief voor democratie en
mensenrechten) een bijdrage van €3,7 miljoen ten behoeve van de
Wereldconferentie. De financiering werd gekanaliseerd via het Bureau van de Hoge
Commissaris voor demensenrechtenende Raad vanEuropa.
De Commissie heeft actief bijgedragen aan de 57e bijeenkomst van de Commissie
voor mensenrechten in Genève en het 56e derde comité van de Algemene
Vergadering van de VN in New York betreffende sociale, humanitaire en culturele
aangelegenheden.
c) Waarneming bij verkiezingen
Op het gebied van waarneming bij verkiezingen heeft de Raad conclusies
goedgekeurd betreffende de mededeling van de Commissie van 31 mei 2001 over
verkiezingsondersteuning en verkiezingswaarneming door de EU41. De Raad
begroette het document van de Commissie als een belangrijke bijdrage aan een
samenhangend EU-beleid op dit gebied. De Raad gaf aan dat de steun voor
verkiezingen een belangrijk bestanddeel was van de totale EU-bijdrage voor
democratisering enduurzame ontwikkeling in landenbuitende Europese Unie. In het
document werd ook een beschrijving gegeven van specifieke
samenwerkingsmechanismen tussen EU-instellingen onderling bij de waarneming
van verkiezingen. In zijn resolutie van 14 maart 2001onderschreef ook het Europees
Parlement de nieuwe aanpak van de Commissie met betrekking tot
verkiezingswaarneming. In 2001 zijn er acht waarnemingsmissies ondernomen bij
verkiezingen: Guyana, Peru, Oost-Timor, Nicaragua, Bangladesh, Sri Lanka en
Zambia. Er zijn missies ter beoordeling van de behoeften uitgevoerd in Nicaragua,
Togo, Cambodja, Colombia, Congo Brazzaville, BangladeshenOost-Timor.
39ziehttp://europa.eu.int/comm/external_relations/human_rights/doc/ghd12_01.htm
40COM (2001) 291 van 1.6.2001
41COM (2000) 191 van 11.4.2000
44d) Programmering van financiering
De in de mededeling ontwikkelde aanpak werd in praktijk gebracht in het
programmeringsdocument 2002-2004 inzake het Europees initiatief voor democratie
en mensenrechten (EIDHR), dat de Commissie op 20 december 2001 heeft
goedgekeurd. In het licht van deze voorschriften wordt in dit
programmeringsdocument een “responsstrategie” gepresenteerd om de effecten van
het EIDHR te vergroten en wordt nagegaan wat de beste manieren zijn om hulp te
verlenen. Dit is gebeurd door zich te richten op een beperkt aantal thematische
prioriteitenen29“aandachts”-landen.
e) Dialoog met niet-gouvernementele organisaties (NGO’s)
De dialoog met niet-gouvernementele organisaties werd vooral ontwikkeld door de
op 28 en 29 mei 2001 te Brussel gehouden conferentie inzake “de rol van
mensenrechten en democratisering bij conflictpreventie en -oplossing” en door
het op 21 en 22 november 2001 te Brussel gehouden jaarlijkse
mensenrechtenforum. Het forum legde de nadruk op de rol en
verantwoordelijkheden van de staat en van niet-overheidsactoren, op de
middelen voor de uitvoering van het mensenrechtenbeleid op bilateraal en
multilateraal niveau, op de soorten, voorwaarden, doelstellingen en evaluatie
van de mensenrechtendialogen en op de evaluatie van het conferentieverslag42
en vande mensenrechtenfora die tot dusver zijngehouden.
2.6.2. Gelijkheid tussen mannen en vrouwen
Bij het streven naar duurzame ontwikkeling is de mainstreaming van het aspect van
gelijkheid tussen mannen en vrouwen in de ontwikkelingssamenwerking van de
Gemeenschap een belangrijk onderdeel en derhalve een prioriteit voor de
Commissie. Er wordt voortgebouwd op de mainstreaming van de toezegging van de
EG en haar partnerlanden tijdens de vierde Wereldconferentie over vrouwen te
Beijing in 1995 en op de follow-up van de Verklaring van Beijing en het
Actieplatform43.
In 2001 werd er voornamelijk naar gestreefd dat het Actieprogramma van juni 2001
voor de mainstreaming van gelijkheid tussen mannen en vrouwen in de
ontwikkelingssamenwerking van de Gemeenschap44op 8 november 2001 zou
worden afgerond en door de Raad goedgekeurd. Om het bekende verschijnsel te
bestrijden van beleid dat verloren gaat, dus om de kloof te dichten tussen beleid en
uitvoering, wordt in het Actieprogramma voorgesteld om interne capaciteit op te
bouwen middels opleiding, verduidelijking van taken en verantwoordelijkheden,
ontwikkeling van methoden en indicatoren en het opzetten van monitoringsystemen
omde uitvoering beter te kunnen volgen.
In het programma is gekozen voor een drieledige strategie om deze doelstellingen te
bereiken, met eentijdschema vanvijfjaar (2001-2006):
•mainstreaming vangenderoverwegingenopnationaalniveau,
42ziehttp://europa.eu.int/comm/external_relations/human_rights/conf/cp05_01.htm
43ziehttp://europa.eu.int/comm/employment_social/equ_opp/beijingquesen.pdf
44COM (2001) 295 van 21.6.2001
45•integratie van genderoverwegingen in de zes prioritaire gebieden van het
ontwikkelingsbeleid vande Gemeenschap, en
•opbouwen van genderbekwaamheid op alle betrokken niveaus (hoofdkwartier en
delegaties) omdeze processenteondersteunen.
De EG-begrotingslijnen die zijn toegewezen aan gender45zijn een belangrijk
instrument geweest bij de invoering van het mainstreaming-concept. De middelen
hebben bewezen zowel katalyserend als strategisch te zijn. Het is de bedoeling om
met behulp vande burgermaatschappijinde partnerlandencapaciteit op te bouwen in
de sociale sectoren.
Er is van start gegaan met de in 2002 af te ronden evaluatie van de Verordening van
de Raad uit 199846betreffende “de integratie van genderaangelegenheden in
ontwikkelingssamenwerking” en het daarbij behorende financiële kader B7-6110 en
B7 6220.
Om te beoordelen in welke mate er in het programmeringsproces rekening was
gehouden met mainstreaming van de gelijkheid tussen mannen en vrouwen in de
ontwikkelingssamenwerking, werden er veertig nationale strategiedocumenten
onderzocht. Er werdontdekt dat:
•gender werd genoemd als een “transversaalthema”, maar het was moeilijk omhet
concept van mainstreaming van gelijkheid tussen mannen en vrouwen te
ontdekken,
•de aandacht was gericht op vrouwen en hun situatie, terwijl een analyse over
mannenenjongensontbrak, en
•gender werd genoemd in de context van onderwijs, gezondheidszorg en
mensenrechten, terwijl sectoren waarnaar het overgrote deel van de
communautaire middelen gaat (vervoer en macro-economische steun) geen
aandacht hadden voor het genderaspect.
Om de situatie te verbeteren zijn verder monitoring en methodologische
werkzaamheden noodzakelijk.
2.6.3. Milieu
De grote mate van milieuachteruitgang ondermijnt nog steeds de vooruitzichten op
een economische en sociale ontwikkeling op lange termijn en maakt vaak de winst
ongedaan die op korte termijn is bereikt met armoedebestrijding. De
milieuachteruitgang, inclusief uitputting van natuurlijke hulpbronnen, blijft in
ontwikkelingslanden snelgaan. Voor de duurzame ontwikkeling in de meeste landen
betekenen bodemerosie en achteruitgang van grond, teloorgang van bossen, habitats
en biodiversiteit, uitputting van visbestanden en vervuiling een voortdurende ernstige
bedreiging. Bovendien zijn de ontwikkelingslanden - ondanks hun betrekkelijk
geringe bijdrage aan dit verschijnsel - waarschijnlijk bijzonder kwetsbaar voor de
gevolgen vanwereldwijde klimaatsverandering.
45B7-6110 en voor2001B7 6220oplopendtot €2,2 miljoen.
46Verordening(EG)nr. 2836/98van deRaad.
46Om die reden heeft de Commissie het initiatief genomen tot een proces om - in
samenwerking met het Ontwikkelingsprogramma van de VN, de Wereldbank en het
“Department for InternationalDevelopment” vanhet VK- onderzoekte doen naar de
samenhang tussen armoede en het milieu, manieren om armoede te bestrijden en
groeite bestendigen. In de context van de wereldtop van de Verenigde Naties inzake
duurzame ontwikkeling die in 2002 in Johannesburg wordt gehouden, zal een als
‘werk inuitvoering’beschouwd ontwerp-document wordenbesproken.
Het opstellen vaneenEG-strategie voor “integratie van het milieu in de economische
en ontwikkelingssamenwerking van de EG”47was een van de grootste prestaties in
2001. Hierin werd de nadruk gelegd op de samenhang tussen armoedebestrijding en
het milieu alsookopde integratie van het milieu in de zes prioritaire gebieden van de
EG-ontwikkelingssamenwerking. Een van de belangrijke aspecten van deze strategie
was de toezegging om een handleiding voor milieu-integratie voor te bereiden,
waarvan in 2001 een ontwerp-versie was opgesteld. Bovendien werden er in 2001
een aantal scholingscursussen in milieu gegeven voor personeel van de Europese
Commissie enplaatselijke belanghebbenden.
Het gebrek aan aandacht dat sommige ontwikkelingslanden hebben voor de
bescherming van hun eigen milieu is een van de beperkingen van de activiteiten van
de Commissie op dit gebied. Dit maakte het voor de Commissie moeilijk om ervoor
te zorgen dat er aan deze kwestie voldoende aandacht wordt besteed in de
programmeringsdialoog. Door specifieke mogelijkheden te stimuleren, probeert de
Commissie om de milieudialoog met de ontwikkelingslanden te versterken. Jammer
genoeg heeft dit tot dusver nog niet geleid tot bemoedigende resultaten. Om op dit
gebied verder te komen in de partnerlanden heeft de Commissie ook nadruk gelegd
oppolitieke toezeggingenop hoog niveau.
In 2001 heeft de Commissie aanzienlijke bijdragen geleverd aan een reeks
multilaterale milieuovereenkomsten. De Commissie heeft vier actieplannen voor
biodiversiteit goedgekeurd, waaronder een actieplan voor biodiversiteit voor
ontwikkeling en economische samenwerking48.D eC o m m i s s i eh e e f to o ke e n
belangrijke rolgespeeld en bijgedragen tot het welslagen van de onderhandelingen in
het kader van het VN-Verdrag voor de bestrijding van woestijnvorming49(met als
resultaat een belangrijk document voor de voorbereiding van de Wereldtop inzake
duurzame ontwikkeling). De Commissie heeft ook een belangrijke bijdrage geleverd
aan de overeenkomsten van Bonn en Marrakesh (Kyoto-protocol) die onderwerpen
bevatten die van bijzonder belang zijn voor ontwikkelingslanden (overdracht van
schone ontwikkelingsmechanismen en technologie).
2.6.4. Conflictpreventie
Conflictpreventie stond in 2001 hoog op de politieke agenda van de EU. Er is
vruchtbaar gediscussieerd en er zijn concrete activiteiten voorgesteld en uitgevoerd
omop dit gebied de capaciteit van de Unie verder teontwikkelen. In april 2001 heeft
de Commissie een mededeling inzake conflictpreventie50goedgekeurd. In deze
mededeling wordt een beschrijving gegeven van een nieuwe strategie voor
47SEC (2001)609van 10.04.2001
48COM (2001) 162 van 27.3.2001
49ziehttp://www.unccd.org
50COM (2001) 211 van 11.04.2001
47conflictpreventie en worden belangrijke aanbevelingen gedaan voor actie. De
concreteresultatenzijnalzichtbaar.
De nationale strategiedocumenten zijn in verband met mainstreaming van
conflictpreventie in het beleid en de instrumenten van de EU beoordeeld vanuit het
perspectief van conflictpreventie. Dit betekent dat de risicofactoren tijdens de
ontwerpfase van de nationale strategiedocumenten systematisch zijn gecontroleerd.
Voor dat doelhebben de geografische diensten van de Commissie conflictindicatoren
gebruikt die in 2001 in samenwerking met het Conflictpreventienetwerk zijn
ontwikkeld. De indicatoren bekijken onder andere zaken als het evenwicht tussen
politieke en economische macht, de controle over veiligheidstroepen, de etnische
samenstelling van de regering (in het geval van etnisch verdeelde landen) en de
potentiële achteruitgang van milieurijkdommen.
De nationale strategiedocumenten zijn in verband met mainstreaming van
conflictpreventie in het beleid en de instrumenten van de EU beoordeeld vanuit het
perspectief van conflictpreventie. Dit betekent dat de risicofactoren tijdens de
ontwerpfase van de nationale strategiedocumenten systematisch zijn gecontroleerd.
Voor dat doelhebben de geografische diensten van de Commissie conflictindicatoren
gebruikt die in 2001 in samenwerking met het Conflictpreventienetwerk zijn
ontwikkeld. De indicatoren bekijken onder andere zaken als het evenwicht tussen
politieke en economische macht, de controle over veiligheidstroepen, de etnische
samenstelling van de regering (in het geval van etnisch verdeelde landen) en de
potentiële achteruitgang van milieurijkdommen.
Om een duurzame vrede te garanderen zijn initiatieven voor vredesopbouw in een
naoorlogse situatie van wezenlijk belang. Waar de situatie dat toestaat, is de
Commissie zich meer gaan bezighouden met rehabilitatieactiviteiten alsmede met
traditionele programma’s voor demobilisatie, ontwapening en herintegratie. Een
goed voorbeeld is de steun die de Europese Commissie in 2001 heeft verleend aan
het uit meerdere donors bestaande Trustfonds voor demobilisatie, ontwapening en
herintegratie inSierra Leone.
De Commissie neemt actief deel aan veel internationale initiatieven voor de aanpak
van “transversale vraagstukken” die kunnen uitmonden in spanningen of conflicten.
In 2001 heeft de Commissie zich bijvoorbeeld heel actief beziggehouden met het
Kimberleyproces, dat erop was gericht om een internationale controleregeling voor
de in- en uitvoer van ruwe diamanten in het leven te roepen. Na de politieke
overeenstemming die de deelnemers aan dit proces in november 2001 in Gaborone
hebben bereikt, is de Commissie thans van start gegaan met de voorbereidende
werkzaamheden, zodat de Gemeenschap de controleregeling in de loop van 2002
volledigkanuitvoeren.
In de mededeling inzake conflictpreventie worden concrete aanbevelingen
voorgesteld om de capaciteit van de EU te verhogen zodat er sneller kan worden
gereageerd op beginnende conflicten, met name om mechanismen voor vroegtijdige
waarschuwing en GBVB-instrumenten zoals politieke dialoog of het inzetten vanspeciale vertegenwoordigers van de EU te verbeteren. Om te zorgen voor een snelle
reactie van de Gemeenschap op crisis- of precrisissituaties is de Commissie op
Gemeenschapsniveau bezig met hervorming van haar instrumenten. Een belangrijke
48stap is dit jaar gezet met de goedkeuring van het mechanisme voor snelle reactie51,
dat het mogelijk maakt om snel initiatieven te nemen ten behoeve van
vredesopbouw, wederopbouw en ontwikkeling. Het mechanisme voor snelle reactie
is nu volledig operationeel en wordt voornamelijk gebruikt in de Voormalige
Joegoslavische Republiek Macedonië, Afghanistan en Congo, om snel meerdere
maatregelen te kunnen nemen in een conflictsituatie, waar dat voorheen moest
gebeuren via omslachtige procedures.
Conflictpreventie is een te omvangrijke taak voor één organisatie. Internationale
samenwerking is heel belangrijk. Alleen met een doeltreffende coördinatie tussen
internationale partners kan er echte vooruitgang worden bereikt. De contacten tussen
de EG en de VN zijn aanmerkelijk verbeterd na het bezoek van Kofi Annan in mei
2001 aan Brussel en na de goedkeuring door de Raad Algemene Zaken van een
nieuw samenwerkingskader met de VN inzake conflictpreventie en crisisbeheer52.I n
de zomer van 2001 is er bijvoorbeeld een gezamenlijke beoordelingsmissie
uitgevoerd naar de regio vande GroteMeren omeen eventuele actie voor te bereiden
inzake ontwapening, demobilisatie en herintegratie. Er worden vergelijkbare kaders
bestudeerd voor samenwerking met andere organisaties die actief zijn op het gebied
van conflictpreventie, zoals de Organisatie voor veiligheid en samenwerking in
Europa.
51Verordening(EG)nr. 381/2001van deRaadvan 26februari2001.
52Conclusies van deRaad AlgemeneZaken van 11juni2001.
493. U ITVOERING :HORIZONTALE INSTRUMENTEN
De Europese Gemeenschap heeft een reeks instrumenten ontwikkeld ter aanvulling van de
reeks acties waarin de bestaande geografische programma’s voorzien. Specifieke
begrotingslijnen en rechtsgrondslagen werden goedgekeurd teneinde dit ‘horizontaal’ beleid
inwerking te stellen. Dit hoofdstuk beschrijft de hoofdlijnen van de activiteiten in 2001 op de
volgende gebieden:
•mensenrechtenendemocratie
•voedselzekerheid
•gezondheid, in het bijzonder in relatie tot armoede, ziekte en reproductieve
gezondheidszorg
•drugs
•noodhulp, rehabilitatie en ontwikkeling
•milieu
•partnerschappen met NGO’s
3.1. Europees initiatiefvoordemocratie en mensenrechten
Hoofdstuk B7-70 van de begroting, ‘Europees initiatief voor democratie en
mensenrechten’ (EIDHR), ondersteunt acties op het gebied van mensenrechten,
democratisering en conflictpreventie. Deze acties dienen in hoofdzaak te worden
uitgevoerd in partnerschap met de NGO’s en de internationale organisaties. De
verordeningen 975/199953en 976/199954van de Raad vormen de rechtsgrondslag
voor deze acties.
Het EIDHR is een aanvulling op de communautaire programma’s die tezamen met
de regeringen worden uitgevoerd (EOF, Tacis, ALA, Meda, Cards, Phare, enz.). Het
initiatief is bovendien een soort ‘risicokapitaal voor de mensenrechten’, waarmee
initiatieven gelanceerd kunnen worden bij wijze van proefofop experimentele basis.
Het initiatief kan ook worden gebruikt in het geval dat goedkeuring van de regering
van het ontvangende land ontbreekt, of wanneer de belangrijkste communautaire
programma’s niet beschikbaar zijn om andere redenen, in geval van opschorting
bijvoorbeeld. In sommige regio’s verschaft het initiatief de enige rechtsgrondslag
voor bepaalde activiteiten, zoals bevordering van politieke rechten en van
53Verordening(EG)nr. 975/1999van deRaadvan 29april 1999tot vaststellingvan de voorwaarden voor
de uitvoering van acties op het gebied van de ontwikkelingssamenwerking die een bijdrage leveren totde verwezenlijking van de algemene doelstelling van ontwikkeling en consolidatie van de democratieen de rechtsstaat, alsmede van de doelstelling van eerbiediging van de mensenrechten en defundamentelevrijheden.
54Verordening(EG)nr. 976/1999van deRaadvan 29april 1999tot vaststellingvan de voorwaarden voordeuitvoeringvanniet onder de ontwikkelingssamenwerking vallende communautaireacties die binnenhet kader van het communautaire samenwerkingsbeleid een bijdrage leveren tot de algemenedoelstelling van ontwikkeling en consolidatie van de democratie en de rechtsstaat, alsmede tot dedoelstelling van eerbiedigingvan demensenrechten en defundamentelevrijheden in derdelanden.
50burgerrechten, waarneming bij verkiezingen en initiatieven op het gebied van
conflictbeslechting.
De prioriteiten van het EIDHR voor 2001 zijn vastgesteld door de Commissie55.D e
doelstellingen zijn geconcentreerd op een beperkt aantal thematische sectoren per
regio. De tenuitvoerlegging van het initiatief past eveneens in het kader van de
mededeling van de Commissie van 8 mei 2001 betreffende de rol van de Europese
Unie bij de bevordering van de mensenrechten en de democratisering in derde
landen56, die met name een meer strategische aanpak van het initiatieftot doelheeft.
In 2001 was ongeveer 110 miljoen euro beschikbaar voor de ondersteuning van
acties op het gebied van mensenrechten, democratisering enconflictpreventie.
Evenals in voorgaande jaren werd van drie soorten projecten gebruik gemaakt voor
het uitvoeren vande strategieënvande EU inde betrokkengebieden:
projecten die geïdentificeerd werden via een oproep tot het indienen van
voorstellen : na twee algemene oproepen kwamen 93 projecten in aanmerking voor
een subsidie, na het informeren of consulteren van het comité ‘Mensenrechten’ dat is
ingesteld bij Verordeningen nrs. 975/1999 en 976/1999 van de Raad. Het totale
bedrag dat aande geselecteerde projectenwerd toegekend bedroeg 59 miljoeneuro.
gerichte projecten: deze worden stelselmatig ingezet voor projecten die samen met
de internationale en regionale organisaties worden uitgewerkt, waaronder de
gespecialiseerde organisaties van de Verenigde Naties en het Bureau van de Hoge
Commissaris voor de Mensenrechten, de Raad van Europa en OVSE - EIDHR. Zij
worden geïdentificeerd door de Europese Commissie om specifieke doelste llingen te
bereiken die niet kunnen worden gerealiseerd door middel van een oproep tot het
indienen vanvoorstellen. Voor deze projectenwerd 36 miljoeneuro gereserveerd.
microprojecten: hiermee kunnen activiteiten op het gebied van democratisering
worden gefinancierd, waarvoor tussen de 3.000 en 50.000 euro is begroot. Zij
worden ontwikkeld om de steun aan initiatieven van lokale civiele ondernemingen te
vergroten. Zij worden rechtstreeks beheerd door de delegaties van de Commissie en
wordentoegekend in het kader van lokale oproepentot het indienenvan voorstellen.
In 2001 werden microprojecten geselecteerd in de landen van Zuidoost-Europa
(Albanië, Bosnië en Herzegovina, Kroatië, de Federale Republiek Joegoslavië en de
Voormalige Joegoslavische Republiek Macedonië), in de nieuwe onafhankelijke
staten (Armenië, Wit-Rusland, Georgië, Kazachstan, Kirgizië, Moldavië, Rusland,
Tadzjikistan en Oekraïne), in Latijns-Amerika (Colombia en Mexico), in Zuid-Azië
en in Zuidoost-Azië (Cambodja, Indonesië, Nepal en Pakistan), in West-Afrika
(Nigeria en Ivoorkust), in Centraal-Afrika (Democratische Republiek Congo), in
Soedan, in het Midden-Oosten (Israël, Westelijke Jordaanoever en Gazastrook), in
Haïti, inTurkije en in Zimbabwe, voor eentotaalbedrag van12 miljoeneuro.
55Priorities & Guidelines for the implementation of the 2001 European Initiative for Democracy &
Human Rights(EIDHR), Brussel, 6juni2001-SEC(2001)891.http://europa.eu.Int/comm/external_relations/human_rights/doc/sec01_891.pdf
56COM(2001)252def.
513.1.1. De grote prioritaire gebieden
Op basis van het programmeringsdocument dat door de Commissie57voor het jaar
2001 werd goedgekeurd, werd 6 miljoen euro toegekend aan de bevordering en
bescherming van de mensenrechten en de fundamentele vrijheden (bescherming van
de burgerrechten, van politieke, economische, sociale en culturele rechten;
minderheden, etnische groepen en inheemse volkeren; instellingen, met inbegrip van
niet-gouvernementele organisaties die actief zijn op het gebied van de bescherming,
de bevordering en de verdediging van de mensenrechten; rehabilitatiecentra voor
slachtoffers van martelingen; onderwijs, opleiding en bewustmaking op het gebied
van de mensenrechten; gelijke kansen en bestrijding van racisme en
vreemdelingenhaat; vrijheid van mening, van meningsuiting envangeweten).
Er werd 35 miljoen euro toegekend aan steun voor democratisering en voor de
versterking van de rechtsstaat: onafhankelijkheid van de rechterlijke macht,
scheiding van machten, pluralisme, verbetering van het beheer van overheidszaken,
enz.
Er werd 17 miljoen euro toegekend aan steun voor conflictpreventie, alsmede voor
het herstelvan vrede onder de bevolking. Dergelijke projecten zullen plaatsvinden in
Latijns-Amerika (in Colombia, waar de EU voortdurend initiatieven ondersteund
heeft die een vreedzame oplossing beogen voor het conflict in dit land, en in
Guatemala); in de Kaukasus; in voormalig Joegoslavië, Slovenië en Albanië; in
Afrika (Sudan, Kenia, Democratische Republiek Congo, Rwanda en Somalië; in
Israël en Palestina; in Afghanistan en Pakistan. Deze projecten zullen bijdragen aan
de uitvoering van de mededeling van de Commissie over conflictpreventie van 11
april200158.
Aan steun aan de activiteiten van de internationale strafhoven en aan de instelling
van het Internationaal Strafhof werd 3 miljoen euro besteed. De in het kader van dit
initiatief ondernomen acties passen binnen het kader van het gemeenschappelijk
standpunt van de Europese Unie inzake het internationale strafhof, dat in juni 2001
aangenomen werd59. De Commissie is voorstander van de instelling van het hof via
met name regionale netwerken van NGO’s, technische bijstand voor de
tenuitvoerlegging van wetgeving en samenwerking op technisch gebied. Wat het
functioneren van de gerechtshoven voor voormalig Joegoslavië en Rwanda betreft,
heeft de Commissie een bijdrage geleverd aan de uitgaven in verband met het
verzamelen van bewijzen (missies, onderzoeken, reiskosten van getuigen,
opgravingen, etc.).
Er werd 5,95 miljoen euro toegekend aan steun aan rehabilitatiecentra voor
slachtoffers van martelingen in derde landen en 6 miljoen euro werd toegekend aan
rehabilitatiecentra voor slachtoffers van martelingen en hun gezinnen binnen de EU.
Deze initiatievenpassenbinnendeuitvoering vanderichtsnoerenvoor het EU-beleid
ten opzichte van derde landen met betrekking tot martelingen en andere wrede,
onmenselijke of vernederende behandelingen of bestraffingen, die in 21 april 2001
doorde Raad Algemene Zakenwerdengoedgekeurd.
57http://europa.eu.int/comm/external_relations/human_rights/doc/sec01_891.pdf
58COM (2001) 211 def.
59PBL155 van 12.6.2001, p. 19.
52Er zijn veel inspanningen geleverd om ervoor te zorgen dat de problematiek van de
gelijkheid tussen mannen en vrouwen werd geïntegreerd in de uitvoering van het
EIDHR, door de effecten op dit gebied van alle geselecteerde projecten op
sy s tem a ti s ch ewi j z etea n al y s e r en .
Gebied Bedrag
(in miljoen euro)
Onderwijs, opleiding en bewustmaking op het gebiedvan mensenrechten2,600
Bestrijding van racisme en vreemdelingenhaat,
bescherming van minderheden en inheemse volkeren6,000
Vrijheid van mening, van meningsuiting en van
geweten, alsmede het recht op het spreken van de
eigentaal0,420
Versterking van de eerbiediging van de rechten van
het kind601,100
Afschaffing vande doodstraf 0,880
Bevordering van pluralisme op politiek niveau en inde burgermaatschappij4,400
Bevordering van behoorlijk bestuur, met name door
steun voor de doorzichtigheid van het
overheidsapparaat en steun aan preventie en
bestrijding van corruptie1,770
Bevordering van de deelneming van de bevolking
aan het besluitvormingproces, met name de gelijke
deelname van vrouwen en mannen aan de civiele
maatschappij, het economisch levenende politiek4,340
Bevordering van de eerbiediging van de
mensenrechten en van de democratie ter voorkoming
van conflicten, alsmede van het herstel van vrede
onderdebevolking17,000
Steun aan de overgang naar de democratie en aan
waarneming bij verkiezingsprocessen9,960
Het voorkomen van martelingen en rehabilitatie van
slachtoffers615,950
Op het gebied van onderwijs, opleiding en bewustmaking inzake mensenrechten
heeft het EIDHR 2,6 miljoen euro toegekend aan universitaire programma’s met
betrekking tot mensenrechten en democratisering. Zo werden drie nieuwe regionale
‘master’-opleidingen in de mensenrechten gecreëerd in Zuidoost-Europa, in Zuid-
Afrika en in Malta. Hierdoor kunnen studenten uit deze regio’s zich specialiseren op
het gebied van de mensenrechten. Deze ‘master’-opleidingen zijn gemodelleerd naar
de Europese ‘master’-opleiding in mensenrechtenendemocratisering die in 1997 van
start is gegaan.
60Bovendien werd 1 miljoen euro, afkomstig uit begrotingslijn B7-626 “Bestrijding van sekstoerisme in
derde landen”, toegekend aan een internationale campagne tegen sekstoerisme waarbij kinderenbetrokken zijn.
61Verder ontvingen zeven centra binnen de Europese Unie eveneens een subsidie voor een totaal bedrag van
6.000.000 euro, dat beschikbaar werd gesteld via begrotingslijn B5-813 (dit krediet is bestemd ter dekking van de
steun voor de oprichting en het onderhoud van rehabilitatiecentra voor slachtoffers van martelingen en hun
gezinnen, evenals voor andere organisaties die concrete hulp verlenen aan slachtoffers van schendingen van de
mensenrechten).
53Wat betreft steun aan de overgang naar de democratie en aan waarneming bij
verkiezingsprocessen, heeft de Commissie zich op dit gebied laten inspireren door
haar mededeling over verkiezingsondersteuning en verkiezingswaarneming door de
EU van april 200062en de conclusies van de Raad van 31 mei 200163. Al deze
documenten benadrukken het feit dat een verkiezingswaarnemingsmissie ter plaatse
voor, tijdens enna de dag vande verkiezingendient te worden ingezet.
In2001 heeft het EIDHR verkiezingswaarnemingsmissies vande EU gefinancierd op
verzoek van de betrokken regeringen van Bangladesh, Cambodja, Nicaragua, Oost-
Timor, Zambia en Sri Lanka. In Pakistan, waar in 2002 verkiezingen zullen worden
gehouden, beoogt een project het vertrouwen van de publieke opinie in de
instellingen en in het verkiezingsproces te herstellen, teneinde hun politieke
bewustwording en hun deelname aan de verkiezingen te bevorderen. Tot slot ontving
het project ‘European Network for Electoral and Democracy Support’ een subsidie
van ruim 1,6 miljoen euro voor het consolideren van het Europese netwerk dat
voortkwamuit het EUEOP-project (EuropeanUnionElectoralObservationProject).
EIDHR - Uitvoering van debegroting 2001
Percentage van het totaalbedrag dat is toegewezen aan het EIDHR
(per regio)
RegioBedrag (inmiljoen
euro)% vanhet
totaal
LMOE &NOS 18,454 16,51
ACS-landen 19,049 17,05
Latijns-Amerika 9,100 8,14
Meda 9,516 8,52
Azië 11,101 9,93
Wereldwijd(inclusief martelingen) 23,530 21,06
EU 6,000 5,37
Micro 12,000 10,74
Technischebijstand 3,000 2,68
TOTAAL 111,75 100
62http://europa.eu.int/comm/external_relations/human_rights/eu_election_ass_observ/index.htm
COM(2000)191def. van 11.04.2000.
632352stevergaderingvan deRaad Ontwikkeling-Brussel, 31 mei2001.
54Regio Bedrag ineuro % of Totaal
Zuidoost-Europa:Balkan 11 155 302 12,32
Oost-Europa en Centraal-Azië 8 409 661 9,29
ACS 19 242 726 21,26
Latijns-Amerika 15 408 732 17,02Zuidelijk Middellandse-Zeegebied,Nabije 10 762 574 11,89
Azië 12 862 460 14,21
Wereldwijd 12 681 214 14,01
TOTAAL 90 522 669 100EIDHR VASTLEGGINGEN 2001
Bedragen toegewezenaanpro jecten(per regio)
14,21%
11,89%
17,02%21,26%9,29%12,32%
14,01%Zuid-OostEuropa:Balkan
Oost-Europaen Centraal-
Azië
ACS
Latijns-Amerika
Zuidelijk Middellandse-
ZeegebiedSouth
Mediterranean,Near
Middle East
Azië
Wereldwijd
3.2. Voedselzekerheid
3.2.1. Projecten in 2001
In 2001 bedroeg de begroting voor hulp en voedselzekerheid 454 miljoen euro. Dit
communautaire programma had tot doel de eis van voedselzekerheid beter te
integreren in de algemene ontwikkelingsstrategie van de begunstigde landen, zoals
vermeld in de nationale strategiedocumenten - en in de strategiedocumenten voor
armoedebestrijding. In dit programma kwam eveneens de grotere inbreng van de
nationale partners, i.c. regeringen en burgermaatschappij, in programma’s en beleid
tot uiting.
3.2.2. Verdeling per steunverleningsmodaliteit
In 2001 werd opnieuw prioriteit gegeven aan directe hulp. De Commissie hecht
steeds meer belang aan de strategie van voedselzekerheid. Voor 2001 was in het
voedselprogramma van de Commissie een bedrag van 201,8 miljoen euro voorzien
voor directe hulp, die werd toegekend aan regeringen in de vorm van financiële hulp
enondersteunende acties, met inbegrip van74 miljoeneuro voorbegrotingssteun.
55Een bedrag van 25,2 miljoen euro was gereserveerd voor technische bijstand ter
plaatse, follow-up- en controlemissies, de financiering van RESAL
(voedselzekerheidsnetwerk), de monitoring van voedselhulp en de aanpassing van de
aankoopprijzen vanvoedingsmiddelen.
Alles werd in het werk gesteld teneinde de aanbevelingen op te volgen die waren
geformuleerd in de algemene evaluatie van drie jaren van acties op het gebied van
het voedselzekerheidsbeleid. De prioriteiten zijn gebaseerd op het optimaliseren van
de analysemogelijkheden, dankzij de steun van RESAL. Voedselhulp in natura werd
gereserveerd voor de kwetsbare bevolkingsgroepen van landen in crisissituatie en
voor ernstige voedselcrisissituaties. Deze hulp vormt een vangnet, in aanvulling op
noodmaatregelen.
De toewijzingen aan NGO’s bestonden uit ondersteunende acties op het gebied van
voedselzekerheid (financiële hulp), voortvloeiend uit directe contracten tussen de
Commissie en de NGO’s, ter hoogte van een bedrag van 60 miljoen euro, terwijl de
toewijzingen van voedselhulp, gereedschap en zaaigoed, toegekend aan EuronAid,
76 miljoen euro bedroegen. De projecten van de NGO’s werden met het oog op
samenhang en doeltreffendheid geïntegreerd in de nationale strategie inzake
voedselzekerheid vande voor steun inaanmerking komende landen.
Met ECHO werd een gezamenlijke programmering uitgewerkt in de
gemeenschappelijke, voorsteuninaanmerkingkomende landen.
3.2.3. Voor steun in aanmerking komende landen
Op de lijst van landen die voor steun in aanmerking komen uit hoofde van
Verordening 1292/96, worden deze landen in twee groepen verdeeld: landen die
structurele hulp ontvangen en landen die in een crisissituatie of in een post-
crisissituatie verkeren. De eerste groep betreft landen die behoren tot de minst
ontwikkelde landen (MOL’s), tot landen met lage inkomens met een voedseltekort,
tot landen met een hoge graad van voedselonzekerheid waarvan de regeringen de wil
tot het ontwikkelen van een samenhangend en op de lange termijn gericht beleid op
het gebied van voedselzekerheid gemeen hebben. De tweede groep landen betreft
landen in crisissituatie of in post-crisissituatie (samenhang tussen noodhulp,
rehabilitatie en ontwikkeling). Voor deze landen zijn steunmaatregelen van meer
conjuncturele aard bedoeld, gericht op het verlenen van voedselhulp met bijpassende
aanvullende financiële en technische steun teneinde het hoofd te bieden aan de
risico’s op hongersnood of aan de noodzaak tot herstel van hun economische en
sociale structuurna politieke crises ofetnische conflicten.
In 2001 omvatte de eerste groep 21 landen: Burkina Faso, Kaapverdië, Mauritanië,
Niger, Ethiopië, Eritrea, Madagaskar, Mozambique, Malawi, Jemen, Bangladesh,
Georgië, Armenië, Azerbeidzjan, Kirgizië, Moldavië, Nicaragua, Honduras, Peru en
Bolivia. De tweede groep omvatte 18 landen: Afghanistan, Cambodja, India,
Pakistan, Laos, Liberia, Sierra Leone, Noord-Korea, Somalië, Soedan, de
Democratische Republiek Congo, Rwanda, Angola, Ecuador, Palestina, Tadzjikistan,
Montenegro enHaïti.
De concentratie van de acties op een beperkt aantal landen had tot doel ervoor te
zorgendat de communautaire hulp in ieder land de ‘kritische massa’ zou bereiken, en
daardoor het effect vande actie op devoedselzekerheid zou vergroten.
563.2.4. Betrekkingen met de andere geldverschaffers
Het communautaire programma voor voedselzekerheid berust op vier belangrijke
actiebeginselen:
– het coördineren van de steunmaatregelen van het programma met die van
andere donors, tebeginnen met de lidstaten;
– het deelnemen aan de uitwerking van een samenhangend kader voor
hulpverlening in het begunstigde land;
– het voortzettenvanreflectieenanalyse ter ondersteuning vande uitvoering van
het programma;
– het concentreren van de steunmaatregelen op een beperkt aantal begunstigde
landen.
3.2.5. De coördinatie met de lidstaten
De zorg voor samenhang tussen en coördinatie van de steunmaatregelen van de
Gemeenschap en van de lidstaten leeft op ieder niveau van de uitvoering van het
voedselzekerheidsprogramma. Deze samenhang wordt gegarandeerd in de fase van
de vaststelling van de programma’s, aangezien de lidstaten zelf, binnen de
communautaire instellingen, beslissen over de strategische richtsnoeren van het
programma en van financieringen. Deze samenhang wordt eveneens versterkt
doordat er eengedragscode met betrekking tot voedselhulp bestaat tussende lidstaten
ende Europese Commissie.
In de voor steun in aanmerking komende landen wordt de coördinatie uitgevoerd per
geval, afhankelijk van de mate van betrokkenheid van de donors en de aard van de
uitgevoerde programma’s. In Mozambique bijvoorbeeld, werkt de Commissie nauw
samen met meerdere lidstaten in het kader van Proagri, het sectoraal programma ter
versterkingvandecapaciteitenvanhet ministerievanLandbouw.
3.2.6. De transatlantische dialoog
In 1995 zijn de Europese Commissie en USAID (VS-Agentschap voor internationale
ontwikkeling) van start gegaan met een nieuwe fase van het transatlantische initiatief
teneinde de onderlinge afstemming op diverse gebieden te versterken. Op het gebied
van voedselzekerheid neemt deze dialoog vaste vorm aan in zeven proeflanden:
Bangladesh, Bolivia, Ethiopië, Haïti, Kirgizië, Malawi en Mozambique. Zo werd
gezamenlijk een schema voor de analyse van voedselhulp uitgewerkt. Hierin wordt
melding gemaakt van de toegekende middelen, het overleg ten behoeve van de
evaluatie van de behoeften en de uitwerking van een gerichte strategie, alsmede de
manier waarop rekening wordt gehouden met zaken op het gebied van
voedselzekerheid die op lange termijn van belang zijn, en evaluatie (frequentie,
criteria, problemendie mentegenkwam, gezamenlijkeevaluatie).
InHaïtiis dit schema gebruikt voor de evaluatie van communautaire en Amerikaanse
voedselhulpprogramma’s. InKirgizië kondendankzijde coördinatie tussen
EuropeAid enUSAID de respectieve steunmaatregelenvande twee donors worden
geharmoniseerd enkondende averechtse effectenvande Amerikaans hulp op de
lokale marktenwordenverminderd. InBangladesh heeft deze coördinatie geleid tot
57het gezamenlijk uitvoeren vaneenstudie naar de effectenop programma’s voor het
genereren van inkomstenvoorkwetsbare bevolkingsgroepen.
582001 -toewijzingenper partner uitvoering
Partners Milj. Euro Indirect Milj.Euro
Direct 180,24 WVF 98,00
Indirect 250,94 Euronaid (NGO) 76,00
Andere 22,81 NGO 60,00
Totaal 453,99 UNRWA 15,00
FAO 1,94
Totaal 250,94INDIRECTE HULP
Landenlijst
Land Waardetot
Angola 28.425.191
Ethiopië 25.386.971
Georgië 25.000.000
Noord-Korea 24.569.523
Bangladesh 24.500.000
Afghanistan 20.548.177
Malawi 18.000.000
Eritrea 17.342.773
Mozambique 14.800.000
Sudan 13.653.576
SierraLeone 13.389.602
Jemen 12.000.000
Burkina Faso 11.532.345
Armenië 10.000.000
Kirghizië 10.000.000
Somalië 9.451.499
Honduras 6.696.996
Ecuador 6.000.000
Cambodja 5.707.110
Tadjikistan 5.662.583
Peru 5.000.000
Mali 4.740.391
Gaza 3.792.572
DR Kongo 3.445.775
Jordanië 3.119.151
Libanon 2.894.354
Niger 2.612.492
Cisjordanië 2.609.162
Syrië 2.584.760
ElSalvador 2.210.685
Bolivia 2.145.901
Haïti 2.000.000
Zambia 1.602.071
Liberia 1.258.665
Laos 1.060.764
India 999.724Nicaragua 891.312
Guatemala 447.350
592001 -GEOGRAFISCHE VERDELING TOEWIJZINGEN
Geografische Zones Mil j.Eu r o ACS Milj.E u ro
ACS 167 ,64 Oost-Afrika 65 ,83
Azië 77 ,39 ZuidelijkAfr ik a 6 2 ,83
Latijns-Amerika 23 ,39 Centraal-Afrika 6 ,06
NOS 50 ,66 West-Afrika 30 ,92
Europa 0 ,00 Indische 0 ,00
Middellandse-Zee gebied 27 ,00 Caraïben 2 ,00
Andere 22,81 Totaal 167,64
te verdelen 85,10
Totaal 453,99ACS
Verdeling overpartnersvande uitvoering van deprogramma's1993-2001
Soorthulp (milj. Euro) 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001
Directehulp 137,41 183,18 202,16 272,15 287,28 271,91 258,55 196,06 180,24
NGO 160,13 154,51 214,38 106,51 87,21 113,59 85,00 108,05 136,00
WVF 158,47 144,16 137,54 111,45 123,87 141,47 104,14 90,00 98,00
UNHCR 1 5 , 6 6 1 0 , 5 5 1 2 , 7 4 ------
ICRK 20,96 20,27 23,04 - 10,57 9,21 - - -
Andere organisaties 38,14 21,23 13,63 13,40 11,91 12,29 25,50 15,60 16,94
Andere Prijs) 43,23 55,20 42,81 56,65 15,60 29,88 31,79 48,70 22,81
Totalen 574,00 589,10 646,30 560,16 536,44 578,35 504,97 458,41 453,99Directe hulp
0100200300400
199319941995
1996
1997
1998
1999
2000
2001
Geografischeverdeling toewijzingenprogramma's 1993-2001
Geografischezone(miljoen euro) 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001
Europa ---- 10,76 0,22 26,90 11,00 -
ACS 329,97 365,34 371,61 248,22 248,02 239,09 226,97 236,83 167,64
MiddellandseZeegebied en Midden-O 74,21 51,80 43,33 34,67 22,91 30,11 20,55 24,80 27,00
Azië 61,99 64,17 121,01 82,18 102,01 154,95 80,73 61,34 77,39
NOS --- 69,00 62,69 51,10 49,87 41,43 50,66
Latijns-Amerika 55,63 49,91 67,54 69,44 61,57 72,98 55,56 34,31 23,39
Gereserveerdennietuitgesplitst 8,97 2,68 ---- 12,61 -85,10
Andere(TB, prijsaanpassingen...) 43,23 55,20 42,81 56,65 15,60 31,04 31,79 48,70 22,81
TOTAAL 574,00 589,10 646,30 560,16 523,56 579,49 504,97 458,41 453,99ACS-landen
0100200300400
1993
19941995
199619971998199920002001
3.3. Gezondheidszorg: ziekten als gevolg van armoede en reproductieve
gezondheidszorg
3.3.1. Problematiek en het antwoord van de Gemeenschap
Het verbeteren van gezondheid en welzijn van mensen in ontwikkelingslanden, de
integratie van ontwikkelingslanden in de wereldeconomie en de bestrijding van
armoede maken een wezenlijk onderdeeluit van het communautaire beleid (artikelen
179 en177 vanhet Verdrag).
Insamenwerking met de lidstatenheeft de Commissie geleidelijk een samenhangend
geheel van doelstellingen en beginselen gedefinieerd, welke als basis dienen bij de
selectie van de activiteiten en bij het ter beschikking stellen van middelen voor
problemen op het gebied van de belangrijkste ziekten en de reproductieve
gezondheidszorg64.
3.3.2. Doelstellingen
a) Ziektenals gevolg vanarmoede
– Een zo groot mogelijk effect van fundamentele steunmaatregelen,
diensten en producten die reeds beschikbaar zijn in het kader van de
64http://europa.eu.int/comm/development/aids/html/policiesnf_fr.htm
60bestrijding van de belangrijkste overdraagbare ziekten die de armste
bevolkingsgroepenteisteren;
– verruiming vandetoegangtotessentiëlegeneesmiddelen;
– intensivering van onderzoek en ontwikkeling, met name op het gebied
van vaccins, bactericiden en vernieuwende behandelingen.
b) Reproductieve gezondheidszorg
– het garanderen van de rechten van vrouwen, mannen en adolescenten op
eengoede seksuele enreproductieve gezondheid;
– ervoor zorgen dat vrouwen, mannen en adolescenten toegang krijgen tot
een compleet scala van zekere en betrouwbare zorg, diensten en
productenop het gebied vanseksuele enreproductieve gezondheid;
– het terugdringen van het percentage moedersterfte, in het bijzonder in de
landenenonder bevolkingsgroepenwaar dit percentage het hoogst is.
3.3.3. Activiteiten in 2001 en actiegebieden
In de afgelopen jaren is in toenemende mate aandacht geschonken aan
gezondheidsproblemen in ontwikkelingslanden, met name aan de belangrijke,
zogenaamde armoedegerelateerde ziekten.
De mededeling van de Commissie met betrekking tot het programma van versnelde
actie ter bestrijding vandeze ziektenwerd door deRaad in mei2001 goedgekeurd65.
Het selectieproces met betrekking tot de voorstellen die zijn ontvangen in het kader
van het verzoek tot het indienen van voorstellen, dat in januari 2000 werd
gepubliceerd en reeds als basis had gediend voor het vrijmaken van kredieten voor
een eerste reeks voorstellen in 2000, werd voortgezet. Het betrof de behandeling van
112 vande 295 voorstellendie aanvankelijk werden ingediend.
16 projecten werden in 2001 geselecteerd, voor een begroting van 20,7 miljoen euro,
alsvolgt verdeeld:
AIDS: 11 projecten voor 15,2 miljoen euro en “Bevolking”: 5 projecten voor 5,5
miljoen euro. Meerdere van deze projecten (6) hebben tot doel het probleem van de
HIV-overdracht van moeder op kind aan te pakken. Andere projecten concentreren
zich op de preventie van aids door een betere behandeling van personen die aan
seksueel overdraagbare ziekten lijden (3) of door onderwijs- en
opleidingsprogramma’s (3), terwijl de gezondheid van moeders onderwerp is van 3
projecten.
Deze oproep tot het indienen van voorstellen vormde een primeur in het kader van
deze begrotingslijnen, aangezien deze zich richtte tot een breed spectrum van
65COM(2001) 96 van 21.02.2001, goedgekeurd door deRaad op 14.05.2001, 2346ste vergadering van de
Raad –AlgemeneZaken
61actoren: NGO’s, lokale en nationale overheden, onderzoeksinstituten en
communautaire organisaties, openbare dienstenenparticuliere dienstverleners.
De activiteiten die in 2001 werden ondernomen omvatten dan ook de
tenuitvoerlegging en de follow-up van activiteiten die in dat jaar en in voorgaande
jaren waren gelanceerd. In december 2001 kregen meer dan 90 projecten, ter waarde
van bijna 100 miljoeneuro, eenfollow-up.
3.3.4. Vooruitzichten: de actieve betrokkenheid van de Commissie
Door de deelname in 2001 aan de vaststelling van de richtsnoeren van een nieuwe
verordening van de Raad op het gebied van de bestrijding van ziekten (HIV/aids,
tuberculose en malaria) en op het gebied van reproductieve gezondheidszorg, door
het creëren van een Algemeen Fonds voor de bestrijding van deze drie ziekten,
evenals door de mededeling van de Commissie over ‘Gezondheid en armoede’66,
kunnen de rol en plaats van de thematische begrotingslijnen met betrekking tot
gezondheid beter wordenafgebakend.
De inde toekomst tekiezenprioriteitenentetreffen maatregelenzijn gesitueerd rond
vier punten:
– een betere communicatie met betrekking tot maatregelen die worden
ondersteund door de begrotingslijnen teneinde het effect ervan op de
verbetering van de kwaliteit van de aan de bevolking verleende diensten en de
ondersteuning vande ontwikkeling vangezondheidsbeleid te verbeteren,
– diepgaande analyse vande context waarinde maatregelenwordenuitgevoerd,
– toepassing van de ter plaatse aanwezige kennis en zorgen dat de lokale actoren
zichdeze kennis eigen maken,
– het opzetten van een operationeel verband tussen de bestrijding van specifieke
ziekten en reproductieve gezondheidszorg en de ondersteuning van de
ontwikkeling vanhet gezondheidszorgstelsel.
3.4. Drugsbestrijding
Preventie, behandeling, herintegratie in de maatschappij en toetreding tot de
arbeidsmarkt van drugsverslaafden, epidemiologisch onderzoek, bestrijding van het
witwassen van geld, het creëren van nieuwe wetgeving, enz. De problemen die
drugshandel en drugsgebruik oproepen vereisen gerichte antwoorden die kunnen
wordengeïntegreerd inde algemene strategie vande Europese Unie.
3.4.1. Activiteiten in 2001
Overeenkomstig het Actieplan van de Europese Unie is de communautaire
samenwerkinggebaseerdopdriehoofdlijnen:
•eenevenwichtige steunverlening tussenbestrijding vande vraag enhet aanbod;
66Com (2002)129 van 22.03.2002
62•het beginsel van “gedeelde verantwoordelijkheid” tussen producerende landen,
doorvoerlandenenafnemerlanden;
•integratie vandrugsbestrijding inontwikkelingssamenwerking.
Wat de bestrijding van het aanbod betreft, heeft de Commissie haar steunverlening
georganiseerd rond de twee belangrijkste handelsroutes voor de aanvoer naar de
Europese Unie. Teneinde het effect van het Europese optreden te versterken heeft de
Commissie overeenstemming bereikt over een systeem van uitwisseling van
informatie omde coördinatie opEuropees niveau te vergroten.
De steunverlening van de Commissie is vaak gebaseerd op de deskundigheid van de
nationale overheden van de lidstaten. Het mobiliseren van Europese deskundigheid
bevordert de ontwikkeling van de betrekkingen tussen begunstigde landen en
lidstaten, hetgeen welkom is gezien het internationale karakter van de drugshandel..
Op decocaïneroute inLatijns-Amerika ondersteunt de EG sinds kort de
Venezolaanse regering bij het opzetten van een nationale waarnemingspost voor
drugs en besteedt daar 2 miljoen euro aan. In Colombia wenst de EG een belangrijke
rol te spelen bij het vredesproces en draagt daaraan bij via alternatieve programma’s
(30 miljoen euro op een totaal van 105 miljoen). In het Caribisch gebied heeft de
EG 23 miljoen euro bijgedragen aan het actieplan van Barbados via begrotingslijn
B7-6310 en via het Europees Ontwikkelingsfonds, met inbegrip van een aantal
programma’s die alle facetten van de drugsbestrijding omvatten. Dit initiatief komt
voort uit een gezamenlijke aanpak van de Caribische landen, de EG, de Verenigde
Staten en de Verenigde Naties. Deze communautaire actie heeft de ontwikkeling van
de bestrijding van het witwassen van geld en van de cocaïnehandel tot doel door de
controle op zee uit te breiden en door centrale coördinatie-eenheden te creëren die
politie, douane en leger bijeenbrengen.
Op deheroïneroute werden verschillende acties ter bestrijding van de drugshandel
ondernomen in Centraal-Azië en in deKaukasus. Programma’s ter bestrijding van
de vraag zijn in voorbereiding. De EG bereidt een nieuw project voor dat is
toegespitst op Iranen dat is gericht op de preventie van drugsverslaving en op het
opleiden van magistraten. De EG financiert eveneens de versterking van de
samenwerkingtussende landenvanCentraal-Azië, Iran, Pakistan en Turkije.
Watbestrijding van de vraag betreft, ondersteunt de Commissie een algehele
aanpak die verder gaat danontwenning.
De Commissie financiert via begrotingslijn B7-6310 en via andere (regionale)
begrotingslijnen een aantal programma’s die de ontwikkeling van netwerken van
NGO’s ondersteunen en die tot doel hebben verslaafden een breed spectrum van
diensten aan te bieden, van medische zorg tot sociale rehabilitatie en herstel van de
gezins- en beroepssituatie, via ontwenning en het beperken van de risico’s die
samenhangen met het gebruik vandrugs, met name middels injectie.
Teneinde een adequater antwoord te geven op de oplossing van het probleem, is de
Commissie eveneens voornemens de kennis over de situatie in derde landen ten
aanzien van drugs te verbeteren, door middel van de financiering van projecten voor
gegevensverzameling in deze landen. Deze aanpak is buitengewoon belangrijk om de
63begunstigde landen in staat te stellen hun behoeften beter te bepalen en om met
kennis vanzakendeeltenemenaanprojecten.
Tot slot financiert de Gemeenschap meerdere programma’s ter bestrijding van het
witwassen van kapitaal en sluit zich aan bij de inspanningen die op dit gebied door
de OESO wordenondernomen.
3.4.2. Vooruitzichten
De Commissie bevestigt in haar mededeling van 8 juni 200167betreffende de
tenuitvoerlegging van het Actieplan inzake drugs het belang dat wordt toegekend aan
de hulp op het gebied van drugsbestrijding voor landen die geen deel uitmaken van
de Europese Unie. In dit verband is de Commissie de programmering van het
actieplan inzake drugs gaan richten op de landen waar zich de twee belangrijkste
aanvoerroutes voor de Europese Unie bevinden. De Commissie zal projecten blijven
ontwikkelen die tot doel hebben de samenwerking tussen de begunstigde landen
onderling en met de lidstatenteversterken.
3.5. Samenhang van noodhulp, rehabilitatie en ontwikkeling
•Inapril2001 hechtte de Commissie haar goedkeuring aan een mededeling over de
samenhang van noodhulp, rehabilitatie en ontwikkeling. De Commissie ondernam
een aantalacties voor de uitvoering van de beleidsbeginselen van samenhang van
noodhulp, rehabilitatie en ontwikkeling. Te dien einde werkt de Commissie aan
voorstellen voor verdere richtsnoerenenbesluiten, waaronder:
– een zodanige herstructurering van begrotingslijnen en verordeningen dat
deze gebruikt kunnen worden voor de samenhang van noodhulp en
ontwikkeling;
– het vaststellenvanrichtsnoerenvoor de ‘exit’-strategieënvanECHO;
– het opstellen van een agenda ter verbetering van haar werkmethoden
teneinde haar capaciteit voor snelle steunmaatregelente vergroten.
In 2001werden het mandaat en de rol van ECHO ten opzichte van de andere
instrumenten van de Gemeenschap op het gebied van buitenlandse betrekkingen
verder verduidelijkt met betrekking tot zijn rol in de zogenaamde “overgangskloof”
tussen noodhulp, rehabilitatie en ontwikkeling. Zoals geschetst in de gepubliceerdemededeling van de Commissie over de samenhang van noodhulp, rehabilitatie
en ontwikkeling
68, zal ECHO zich richten op zijn kernmandaat, terwijl
ontwikkelingssamenwerking de inspanningen om de kloof van de andere kant te
overbruggen zal moeten versterken. Teneinde zijn transparantie en voorspelbaarheid
te vergroten, heeft ECHO in december 2001 een werkdocument opgesteld om zijn
algemene criteria voor afbouwfasen en overdrachten te verduidelijken. Het
werkdocument stelde deze criteria intwee stappenvast:
67COM (2001) 301 def. van 08.06.2001
68Mededeling van de Commissie over de samenhang van noodhulp, rehabilitatie en ontwikkeling -
Evaluatie(COM (2001)153def. van 23.04.2001)
641) door het definiëren van de modaliteiten voor een soepele overgang van
humanitaire hulp naar rehabilitatie enontwikkeling en
2) doorte kijkennaar de belangrijksteomgevingsfactorendie effect zullen hebben
opde werkwijzen voor geleidelijke stopzettingen.
3.5.1. Belangrijkste bestaande instrumenten
•Hulp aanontwortelde bevolkingsgroepen:
Eennieuwe rechtsgrondslag69werd in2001 gecreëerd, waardoor naar verwachting de
programmering van de acties voor Azië en Latijns-Amerika tegen het jaar 2004
tegemoet kanwordengezien.
Aangezien de overeenkomst die thans van kracht is tussen de Europese
Gemeenschap en het Agentschap van de Verenigde Naties voor hulpverlening aan
Palestijnse vluchtelingen in het Nabije Oosten (UNRWA)70binnenkort afloopt, heeft
de Commissie bovendien van de Raad een onderhandelingsmandaat gekregen voor
het opstellen vaneennieuwe overeenkomst voorde duur van vier jaar.
Wat de ACS-landen betreft, maakt artikel 255 van de Vierde Overeenkomst van
Lomé het mogelijk middelen van het Europees Ontwikkelingsfonds vrij te maken ten
gunste vande ontwortelde bevolkingsgroepen indie landen.
•Herstelacties
Het beleid van de Europese Gemeenschap op dit gebied wordt geregeld door
Verordening (EG) nr. 2258/96 van de Raad van 22 november 1996 betreffende
herstelen wederopbouwacties ten behoeve van ontwikkelingslanden (gepubliceerd in
PB L 306 van28.11.1996). De indeze verordening beoogde acties “ zijn van beperkte
duur, (…) zij beogen bij te dragen tot herstel van de werking van de economie en tot
wederopbouw van de institutionele capaciteiten die vereist zijn om de sociale en
politieke stabiliteit in de betrokken landen te herstellen en in de behoeften van alle
getroffen bevolkingsgroepen te voorzien. Zij moeten geleidelijk de taak van de
humanitaire hulp overnemen en de hervatting van de ontwikkelingshulp voor de
lange termijn voorbereiden .”
69Verordening (EG) nr. 2130/2001 van het Europees Parlement en de Raad van 29 oktober 2001
betreffende acties op het gebied van de hulp aan ontwortelde bevolkingsgroepen inontwikkelingslanden in Latijns-Amerikaen in Azië, PBL287van 31.10.2001, blz. 3
70Overeenkomst EG-UNRWA 1999-2001, Besluitvan deRaad, PBL261van 7.10.1999
65•Bestrijding van antipersoneelmijnen
Hoewel de communautaire acties op dit gebied beschikten over een eigen
begrotingslijn van algemene reikwijdte, hadden zij tot een bepaald moment geen
specifieke rechtsgrondslag. Ook hier kan door de goedkeuring van een
rechtsgrondslag71, geldig tot 2009, de samenhang van de steunmaatregelen worden
versterkt door dezeteintegreren ineenprogrammering voorde middellange termijn.
•Medefinancieringen met NGO’s
Verordening (EG) nr. 1658/98 van de Raad van 17 juli 199872betreffende de
medefinanciering met Europese NGO’s vormt eveneens een instrument dat de
financiering van ontwikkelingsacties mogelijk maakt die de plaats innemen van
humanitaire acties.
3.5.2. De grote actielijnen in 2001
•Hulp aanontwortelde bevolkingsgroepen
Hoewel de acties in Midden-Amerika worden voortgezet, betreffen de nieuwe
verplichtingen op dit gebied in hoofdzaak de ontwortelde bevolkingsgroepen in Azië
die in voortdurende crisissituaties verkeren. Deze bevolkingsgroepen zijn afkomstig
uit Afghanistan, Birma/Myanmar, Sri Lanka en de Filippijnen (Mindanao). De
lopende en nieuwe projecten hebben betrekking op een grote verscheidenheid aan
gebieden, van hulp aan vluchtelingen in kampen – in het algemeen uitgevoerd door
het HogeCommissariaat vande Verenigde Naties voorvluchtelingen(UNHCR) – tot
acties via internationale of lokale NGO’s die werkzaam zijn op het gebied van
onderwijs, gezondheidszorg, watervoorziening of plattelandsontwikkeling. Waar
mogelijk wordt het accent gelegd op de terugkeer van de bevolkingsgroepen naar
hunoorspronkelijkwoongebied.
Ten aanzien van het Midden-Oosten heeft de Europese Gemeenschap besloten, gelet
op de verslechtering van de situatie ter plaatse, haar bijdrage aan de activiteiten van
het Agentschap van de Verenigde Naties voor hulpverlening aan Palestijnse
vluchtelingen in het Nabije Oosten (UNRWA) te verhogen. Ter aanvulling van de
jaarlijkse toewijzing voor 2001 ten bedrage van 42 miljoen euro werd een extra
bijdrage van 15 miljoen euro vrijgemaakt voor acties op het gebied van onderwijs en
primaire gezondheidszorg ten behoeve van de vluchtelingen in vier geografische
gebieden: de Westelijke Jordaanoever, de Gazastrook, LibanonenSyrië.
Met betrekking tot de ACS-landen werd op grond van artikel 255 een overeenkomst
ter hoogte van 25 miljoen euro gesloten met het UNHCR voor de vrijwillige
repatriëring vanBurundese vluchtelingendie zichthans inTanzania bevinden.
71Verordeningen (EG) nrs. 1724/2001 en 1725/2001 van het Europees Parlement en de Raad van 23 juli
2001inzakedebestrijdingvan antipersoneelmijnen, PBL234 van 1.9.2001
72PBL213 van 30.7.1998, blz. 1
66•Herstelacties
De herstelacties worden gefinancierd door verschillende begrotingslijnen die
betrekking hebben op verschillende regio’s in de wereld (Azië, Oost-Timor, Latijns-
Amerika, het Middellandse-Zeegebied, de Nieuwe Onafhankelijke Staten en de
ACS-landen). De gefinancierde projecten kunnen verschillende vormen aannemen en
hebben betrekking op zeer uiteenlopende sectoren, van steun aan communautaire
basisorganisaties tot grootschalige projecten voor het herstelvan infrastructuur.
Oost-Timor verdient speciale vermelding: het feit dat de communautaire steun is
geïntegreerd in de inspanningen van de internationale gemeenschap binnen het Trust
Fund for East Timor , draagt bij aan de oprichting van een onafhankelijke staat. Het
goede verloop van de verkiezingen voor de wetgevende vergadering in september
2001 vormt eengunstig voortekenvoor het vervolg van het wederopbouwproces.
•Bestrijding van antipersoneelmijnen
De acties ter bestrijding van antipersoneelmijnen betreffen de landen die het meest
zijn getroffen door deze plaag. De acties hebben zowel betrekking op de ontmijning
van terreinen (Afghanistan, de Balkanregio, Angola, Mozambique, Somalië, Laos),
als het opzetten van een informatiesystemen (Balkanstaten) en institutionele
ondersteuning (Cambodja).
3.6. Milieu
Het jaar 2001 is een zeer intensief jaar geweest waar het gaat om activiteiten die zijn
uitgevoerd op het gebied van natuurbescherming en wilde fauna, bosbouw en
duurzaam beheer van natuur lijke hulpbronnen, door de implementatie van zeven
nieuwe programma’s/projecten voor een totaalbedrag van 55,1 miljoen euro en door
de goedkeuring van vier nieuwe programma’s voor een totaalbedrag van 26 miljoen
euro.
Lopende activiteiten zijn voortgezet, met name in het stroomgebied van de Kongo,
met het ECOFAC-programma en daarmee samenhangende activiteiten die zijn
gecoördineerd door de versterkte regionale milieueenheid die in Libreville is
gevestigd. De duur van een aantal programma’s die in 2001 zouden aflopen is
verlengd: “Wildlife Tanzania”, “Wildlife Vision Gabon”, het “Indian Ocean
Regional Environmental Programme”. Het regionale programma voor duurzaam
beheer van natuurlijke hulpbronnen in West-Afrika (AGIR, Guinee, Guinee-Bissau,
Mali, Senegal) ondervond vertraging vanwege onvoldoende interne consistentie; de
algehele evaluatie zal binnenkort vanstart gaan.
De belangrijkste tastbare resultaten van het jaar 2001 zijn de toename met een factor
5 vande totale oppervlakte van het Odzala National Park (Congo-Brazzaville) en van
het Monte Alen National Park (Equatoriaal Guinee), evenals de constructieve wijze
waarop de dialoog met bosbouwondernemingen werd voortgezet. Bovendien zij erop
gewezen dat een netwerk van beschermde gebieden in Centraal-Afrika (RAPAC)
werd opgezet met de verkiezing van een voorzitter en met het organiseren van de
eerste vergaderingen van de raad van bestuur. De bereidheid van de vijf tot
werelderfgoed verklaarde gebieden in de Democratische Republiek Congo om zich
bij het netwerk aan te sluiten, alsmede het nieuwe lidmaatschap van het Zakouma
67National Park in Tsjaad, zullen waarschijnlijk een zeer positieve impuls geven aan
het RAPAC.
De programmering van het 9eEOF ging van start met het leggen van bijzondere
nadruk op regionale programma’s en op de noodzaak een netwerk van deskundigen
met regionale taken te benoemen, die de delegaties van de EG en de Commissie
kunnenondersteunen bijde tenuitvoerlegging vanmilieubeleid en-programma’s.
Waterbeheer dient te worden gezien als een sectoroverschrijdend onderwerp dat
geïntegreerd dient te worden in ontwikkelingsbeleid dat is gericht op
armoedebestrijding (zie 2.5.3).
Energiewordt erkend als een belangrijk transversaal element bij het uitbannen van
armoede en het bereiken van de ontwikkelingsdoelstellingen voor het millennium.
De strategie terondersteuning vanduurzame energie benadrukt de noodzaak omdeze
op te nemen in de sociale en economische sectoren (gezondheidszorg, onderwijs,
ontwikkeling van ondernemingen), evenals de voordelen op het gebied van het
milieu enanderszins van een intensiever gebruik van energie-efficiëntie en duurzame
energie. De strategie benadrukt eveneens het belang van institutionele
capaciteitsopbouw in de energiesector, evenals de noodzaak tot het bevorderen van
partnerschappen tussen de particuliere en publieke sector en van de betrokkenheid
vande burgermaatschappij.
Een werkgroep van de ACS-EU-gezamenlijke parlementaire vergadering met
betrekking tot duurzame energie werkte een resolutie uit die door de Vergadering in
2001 werd goedgekeurd, waarin de essentiële behoefte aan energiediensten bij de
bestrijding van armoede wordt erkend en waarin onder meer wordt opgeroepen tot
maatregelen voor bewustmaking en capaciteitsopbouw voor duurzame energie. Voor
de follow-up van deze resolutie en teneinde de integratie van duurzame energie in de
programma’s van het 9eEOF te stimuleren, organiseerde de Commissie in juni 2001
in de Dominicaanse Republiek een conferentie voor nationale ordonnateurs en de
belangrijkste betrokken partijen inzake duurzame energie op de ACS-eilanden,
teneinde het bewustzijn te vergroten en een begin te maken met de integratie van
energie inal het beleid.
3.6.1. Activiteiten in 2001
De financiële budgettenvoormilieu enbossen beogen:
•steun te verlenen aan initiatieven op regionaal of wereldniveau, met name met
betrekking tot regionale overeenkomsten op milieugebied (klimaatverandering,
biodiversiteit, woestijnvorming) danwelinternationale overeenkomsten;
•op flexibele wijze partnerstaten te selecteren (met inbegrip van staten met
gemiddelde inkomsten) die van bijzonder belang zijn in het kader van de
bestrijding van de achteruitgang van het milieu op wereldniveau, zoals Mexico,
Brazilië ofsommige landen in Zuidoost-Azië;
•deelte nemen aan experimentele initiatieven.
In 2001 bedroegen de vastleggingen 54 miljoen euro, waarvan 13 miljoen van 2000
naar 2001 overgehevelde kredieten waren, vanwege de late goedkeuring van de
68rechtsgrondslagen (de nieuwe verordeningen werden in november 2000
goedgekeurd).
De activiteiten in 2001 liggen in de lijn van die welke in 2000 zijn uitgevoerd. In
hoofdzaak bestondendeze activiteitenuit het beheer van221 projecten die in 2000 of
daarvoor werdenvastgesteld endie ingeografischopzicht als volgt teverdelenzijn:
Milieu Bossen
Afrikaen Madagaskar: 49 46
StilleOceaan: - 2
AlleACS-landen: 6 -
Latijns-Amerika en Caribisch gebied: 22 53
Azië: 8 16
Middellandse-Zeegebied : 4 -
Wereldwijd: 6 9
Totaal: 95 126
Hier komen nog 29 projecten bij die werden geselecteerd na een oproep tot het
indienen van voorstellen, hetgeen bijna 640 financieringsaanvragen tot gevolg had,
alsmede 5 andere gerichte projecten .
Oproeptot hetindienenvanvoorstellen Milieu Bossen
Afrikaen Madagaskar: 1 5
Latijns-Amerika en Caribisch gebied: 5 11
Azië: 3 4
Subtotaal : 92 0
Buitende oproeptot hetindienenvanvoorstellen
Afrikaen Madagaskar: 1 2
Latijns-Amerika en Caribisch gebied: 1
Azië: 1
Subtotaal : 23
Totaal: 11 23
3.7. Partnerschappen met NGO’s
De Commissie financiert tezamen met de NGO’s van het Noorden de acties die
worden uitgevoerd in ontwikkelingslanden en de bewustmakingscampagnes in de
lidstaten, maar eveneens acties ter versterking van de samenwerking die in gang is
gezet door actorenuit de burgermaatschappijin het Zuiden.
Het totale bedrag vande begroting 2001 is vastgelegd, zijnde 204 miljoeneuro.
3.7.1. Medefinanciering metEuropese NGO’s73
Op 1 januari 2001 werden 1.759 lopende projecten geteld. Hier komen nog 293
projecten bij die in 2001 zijn geselecteerd uit de 1200 aanvragen voor
medefinanciering die zijn ingediend in het kader van de eerste oproep tot het
indienen vanvoorstellen(gepubliceerd in juni2000).
Terplaatse
Deze acties worden voorgesteld (exclusief initiatiefrecht) door Europese NGO’s
(waarvan het hoofdkantoor en het besluitvormingscentrum zich in een lidstaat
bevinden) en worden uitgevoerd in de vorm van “projecten” ter plaatse in de
73Begrotingslijn B7/6000 Verordening (EG)nr. 1658/98
69“ontwikkelingslanden”, dan wel in de vorm van “Block Grants” als deze uit oogpunt
van doelgerichtheid bestaan uit meerdere microacties. Men spreekt dan van
“contracten”.
In het algemeen kan de Commissie worden gezien als medefinancier van projecten
en pakketten van thematische acties voor de armoedebestrijding in de meest
kwetsbare landentot eenbedrag van176 miljoeneuro per jaar.
TABELTOTALEKOSTEN/DEELNAMEEU PERBEGUNSTIGDEREGIOIN
EURO
020.000.00040.000.00060.000.00080.000.000100.000.000120.000.000
Afrika sub-Sahara 34%Caribisch Gebied 7%StilleOceaan1%Azië22%
Latijns-Amerika 17% Midden-Amerika12%
Middellandse-Zeegebied 7%
Donkergekleurd de totale kosten van de voorgestelde acties; lichtgekleurd het deel
dat daadwerkelijk is medegefinancierd door de Commissie. De aangegeven
percentages komen overeen met de daadwerkelijke financiering per geografisch
gebied.
Opmerkingen: deze analyse per gebied komt overeen met de verdeling van de
armste of meest geteisterde bevolkingsgroepen; bepaalde afwijkingen kunnen
verklaard worden door buitengewone acties in Mozambique of Cuba gedurende dit
begrotingsjaar.
Bewustmaking inzake ontwikkeling
Innavolging vande hierbovengeschetste acties stellen de Europese NGO’s eveneens
acties voor de bewustmaking van de publieke opinie in de Europese Unie voor. In
2001 heeft de Commissie 132 aanvragen bestudeerd en 49 acties geselecteerd die in
aanmerking komen voor medefinanciering voor een totaalbedrag van 19,3 miljoen
euro.
Bovendien werden in het kader van de oproep tot het indienen van voorstellen in
2000, 21acties geselecteerd engefinancierd uit de 61 die in2000 werden ingediend.
703.7.2. Gedecentraliseerde samenwerking74
Van de 74 in 2000 en 2001 ingediende verzoeken werden 19 verzoeken geselecteerd
vooreensubsidie in2001 vooreentotaalbedrag van5 miljoeneuro.
CDCNAAR OORSPRONG AANNEMERS
Nederland(2)
7%
Argentinië(1)
5% Uruguay(1)
5%Chili(1)
4%Peru (1)
5%C o s t aR i c a( 1 )
7%Guatemala(1)
7%Haïti (1)
10%Marokko (1)
2%Gambia(1)
2%Benin (1)
10%Vanuatu (1)
6%Duitsland (1)
12%
Frankrijk(5)
18%
3.7.3. Andere activiteiten
– Publicatie van twee nieuwe oproepen tot het indienen van voorstellen75eind
december 2001 volgens de door de lidstaten goedgekeurde richtsnoeren voor
de begrotingsjaren2002-2003.
– Uitwerking van de Informatiegids medefinanciering76, waarvan het gebruik de
instructies voor en de uitvoering en evaluatie van de acties zal
vergemakkelijken, en die in het kader van het deconcentratieproces zal
bijdragen aan een betere grip van de delegaties op follow-up, monitoring- en
controleactiviteiten.
74Begrotingslijn B7/6002 Verordening (EG)nr. 1659/98
75http://europa.eu.int/comm/europeaid/cgi/frame12.pl
76Binnenkort op dewebsite: http://europa.eu.int/comm/europeaid/projects/ong_cd/index_fr.htm
71Doordat het concept consequent gericht is op nieuwe technologieën (internet),
hebben de gebruikers directe toegang, zonder tussenschakels, tot relevante
informatie, waardoor een kwalitatieve en operationele aanpak van
armoedebestrijding inontwikkelingslandenwordt bevorderd.
Uitwerking van hetinstrument “Contractprogramma”
In overeenstemming met het rationaliseringsbeleid dat door de Commissie wordt
gevoerd na het besluit van 16 mei 2000, gezien het voorstel dat door de NGO’s is
geformuleerd en overeenkomstig de bestaande verordeningen, met name met
betrekking tot de verbetering van de kwaliteit en samenhang van acties op lange
termijn, werd tegelijkertijd met de oproep tot het indienen van voorstellen voor het
jaar 2000 een “oproep tot het indienen van ideeën voor contractprogramma’s”
gepubliceerd.
Er werden 67 aanvragen geregistreerd, voor een bedrag van meer dan 300 miljoen
euro. Een nieuwe evaluatie- en selectieprocedure voor dit experimentele
medefinancieringsinstrument wordt momenteel uitgewerkt. Vijftien voorstellen, voor
een totaalbedrag van 83,5 miljoen euro, kwamen in aanmerking voor dit experiment.
Dankzij een budget van ongeveer 40 miljoen euro kunnen de beste programma’s
vanaf2003 wordenmedegefinancierd.
De Commissie is voornemens deel te nemen aan de seminars die door de
burgermaatschappij worden georganiseerd, met name om het van start gaan van dit
experimentele instrument te evalueren.
724. T ENUITVOERLEGGING :DE REGIO 'S
4.1. DE REGIO’S DIE VOOR BUITENLANDSE HULP VAN DE EG IN
AANMERKINGKOMEN
Alle regio’s in de wereld komen in aanmerking voor buitenlandse hulp van de EG. Op grond
van een geografische indeling worden in de volgende hoofdstukken de activiteiten van de EG
op het gebied van partnerschap en samenwerking in al deze regio’s weergegeven. Om het
lezen te vergemakkelijken worden op deze pagina’s alle landen van elke regio weergegeven.
Waar vantoepassing wordende subregio’s weergegeven.
De Balkanstaten
Albanië, Bosnië en Herzegovina (BiH), Kroatië, de Voormalige Joegoslavische
Republiek Macedonië, de Federale Republiek Joegoslavië.
De partnerlanden van Oost-Europa en Centraal-Azië
Armenië, Azerbeidzjan, Wit-Rusland, Georgië, Kazachstan, Kirgizië, Moldavië,
Rusland, Tadzjikistan, Turkmenistan, Oekraïne, Oezbekistan en Mongolië.
ZuidelijkMiddellandse-Zeegebied, Nabije OostenenMidden-Oosten
Algerije, Cyprus* Egypte, Israël, Jordanië, Libanon, Malta*, Marokko, Palestijnse
Autoriteit, Syrië, Tunesië, Turkije*
*Oorspronkelijk Euromed-landen, tegenwoordig kandidaat-lidstaten van de EU.
Afrika, Caribisch gebied en Stille Oceaan (ACS)
Caribisch gebied
Antigua enBarbuda, Bahama’s, Barbados, Belize, Cuba**, Dominica, Dominicaanse
Republiek, Grenada, Guyana, Haïti, Jamaica, Saint Kitts en Nevis, Saint Lucia, Saint
Vincent en de Grenadines, Suriname, Trinidad en Tobago.
**Cuba werd in december 2000 toegelaten als lid van de ACS, maar is geen
ondertekende partij bij de Overeenkomst van Cotonou.
Stille Oceaan
Cookeilanden, Fiji, Kiribati, Marshalleilanden, Micronesië, Nauru, Palau, Papoea-
Nieuw-Guinea, Samoa, Salomonseilanden, Tonga, Tuvalu, Vanuatu.
West-Afrika
Benin, Kaapverdië, Burkina Faso, Ghana, Guinee, Ivoorkust, Liberia, Gambia,
Guinee-Bissau, Mali, Mauritanië, Niger, Nigeria, Senegal, Sierra Leone, Togo.
73Centraal-Afrika
Kameroen, Centraal-Afrikaanse Republiek, Tsjaad, Equatoriaal-Guinea, Gabon, Sao
ToméenPrincipe.
Oostelijk en Zuidelijk Afrika enIndische Oceaan
Angola, Botswana, Burundi, Comoren, Congo (DRC), Djibouti, Eritrea, Ethiopië,
Kenia, Lesotho, Madagaskar, Malawi, Mauritius, Mozambique, Namibië, Rwanda,
Seychellen, Zuid-Afrika, Soedan, Swaziland, Tanzania, Oeganda, Zambia,
Zimbabwe.
Azië
Asean
Brunei, Birma/Myanmar, Cambodja, Indonesië, Laos, Maleisië, Filippijnen,
Singapore, Thailand, Vietnam.
Saarc
Bangladesh, Bhutan, India, Maldiven, Nepal, Pakistan, SriLanka.
Andere landen en regio’s*
Afghanistan, China, Oost-Timor, Hongkong, Noord-Korea,Macau*.
*Jemen, Iran, en de golfstaten worden behandeld in het hoofdstuk over het
Middellandse-Zeegebied vandit verslag.
Latijns-Amerika
Midden-Amerika
CostaRica, ElSalvador, Guatemala, Honduras, Nicaragua, Panama.
Andesgemeenschap
Bolivia, Colombia, Ecuador, Peru, Venezuela.
Mercosur
Argentinië, Brazilië, Paraguay, Uruguay.
Andere
Chili, Mexico.
744.2. ZUIDOOST-EUROPA: DE BALKAN
Sinds de start in 1999 vormt het stab ilisatie- en associatieproces de hoeksteen van het EU-
beleid ten opzichte van de Westelijke Balkan. Dit proces biedt de landen in de regio een
steeds hechtere associatie met de EU. De drie belangrijkste instrumenten van dit proces -
contractuele verbanden, autonome handelspreferenties en financiële bijstand - zijn zodanig
opgezet dat de landen de mogelijkheden krijgen om stabiele democratische instellingen, een
rechtsstaat, open en welvarende economieën te handhaven, sterke banden te ontwikkelen
tus s endel an denendeEUenregi on al es am en werki n gtes ti m ul eren .
Dit proces begint al de gewenste resultaten op te leveren. De landen worden stabiel en in de
hele regio worden politieke en economische hervormingsprogramma’s uitgevoerd die
gebaseerd zijn op EU-wetgeving en -praktijken. Er wachten echter nog veel taken. Er zijn nog
steeds problemen met zwakheden in de rechtsstaat en de democratische instellingen,
corruptie, armoede, sociale uitsluiting en dreigende oplaaiing van extremistisch nationalisme.
De betrokkenheid van de Europese Unie bij deze regio is van lange duur en deze landen
zullen steun blijven ontvangen bij de aanpak van deze problemen, zodat ze vooruitgang
kunnen boeken op de weg naar volledige integratie. Het Cards-programma is een van de
middelen daartoe; het doel van dit programma is om landen te helpen solide, goed
functionerende staten te worden wier juridische en economische systemen afgestemd zijn op
dat vande EU.
4.2.1. inleiding
In 2001 zijn de drie belangrijkste onderdelen van het stabilisatie- en associatieproces
opgezet endeze leverenresultatenop voor delandenofvoorde regio als geheel.
In april 2001 werden stabilisatie- en associatieovereenkomsten (SAO) gesloten met
de Voormalige Joegoslavische Republiek Macedonië en in oktober 2001 met
Kroatië; ook werden dit jaar met deze landen tussentijdse overeenkomsten gesloten
met betrekking tot handel en aanverwante aangelegenheden van de SAO, die in 2001
van kracht werden. In 2001 deed de Commissie ook de aanbeveling de
onderhandelingen te openen over een stabilisatie- en associatieovereenkomst tussen
de EU en Albanië. Bosnië en Herzegovina zette gedurende 2001 het werk aan de
adviserende taakgroep voort en er werd vooruitgang geboekt op de 18 in het
draaiboek vastgestelde basisstappen, die hopelijk in 2002 afgerond kunnen worden.
Wat de Voormalige Republiek Joegoslavië betreft, werd in juli 2001 de adviserende
taakgroep ingesteld, die dat jaar twee vergaderingen hield ter voorbereiding op de
laatste bijeenkomst enopzet vaneenhaalbaarheidsverslag in2002.
Dehandelspreferenties , waarbij de EU in november 2000 eenzijdig goederen uit de
Balkan vrijwel volledig vrije toegang verleende tot de EU-markt, hebben de export
gestimuleerd, wat hoog nodig was. Dit handelsstelsel dient als katalysator voor de
ontwikkeling van een netwerk van vrijhandelsovereenkomsten tussen de landen van
het stabilisatie- en associatieproces en daarbuiten. Op 27 juni 2001 werd in Brussel
in het kader van het Stabiliteitspact een memorandum van overeenstemming
ondertekend door Albanië, Bosnië en Herzegovina, Bulgarije, Kroatië, de
Voormalige Joegoslavische Republiek Macedonië, Roemenië en de VoormaligeRepubliek Joegoslavië, teneinde eind 2002 een netwerk van
vrijhandelsovereenkomsten optezetteninderegio vanZuidoost-Europa.
75De EU gaf grootschalige financiële bijstand aan de regio (meer dan €5 miljard sinds
1991) en paste deze aan naarmate de behoeften in de regio zich ontwikkelden. In
2000 werd een nieuwe verordening goedgekeurd, die leidde tot een meer strategische
aanpak van de steun aan de landen in de regio en waarin de doelstellingen van het
stabilisatie- enassociatieproces versterkt werden. De steunzalzich in toenemen mate
richten op de hervormingen en op de institutionele opbouw die nodig is om de
verplichtingen van de stabilisatie- en associatieovereenkomsten na te kunnen komen.
Voorde periode 2000-2006is hiervoor €4,65 miljard gereserveerd.
De programmering van de Cards-steun is kwalitatief sterk verbeterd door de
goedkeuring eind 2001 van een nationale en regionale strategiedocumenten voor
2002-2006. Deze programma’s zijn ontworpen in nauwe samenwerking met de
partnerlanden, de lidstaten, relevante internationale organisaties en andere donors. In
de periode 2002-2006 zal Cards zich voornamelijk richten op prioritaire gebieden
voor stabilisatie en associatie, variërend van essentiële wederopbouw tot gerichte
maatregelen op het gebied van de institutionele capaciteit met het oog op een beter
inzicht in sleutelelementen van het acquis, het opstellen en ten uitvoer leggen van
wetgeving indat verband en het verankeren vande rechtsstaat.
Deze verbetering van de programmering is gepaard gegaan aan een betere
tenuitvoerlegging. Cards-hulp wordt in het algemeen efficiënt en snel verstrekt.
Vooral het Europees bureau voor wederopbouw heeft een goede reputatie
opgebouwd door snel en effectief hulp te verlenen op zijn terrein: aanvankelijk
Kosovo, maar nu ook Servië, Montenegro en de Voormalige Joegoslavische
Republiek Macedonië, waarvoor de Commissie in december 2001 de meeste
communautaire hulpprogramma’s verlengde. Elders in de regio wordt de
besluitvorming overgelaten aan de delegaties, waarvan het personeel wordt
uitgebreid voor eennog betere hulpverlening.
InAlbanië werden in 2001 de in de voorgaande jaren opgezette programma’s
uitgevoerd. Om verdere vooruitgang te boeken met het stabilisatie- en
associatieproces, moet Albanië een stabiel politiek klimaat garanderen, met volledig
functionerende democratische instellingen, waardoor het land zich opnieuw kan
richtenop devereiste hervormingenende uitvoering daarvankanversnellen.
Daarom vormde de Cards-toewijzing van €37,5 miljoen voor 2001 een
overgangsperiode waarbij de nadruk geleidelijk verschuift van investeringen in
infrastructuur naar projecten voor institutionele opbouw. De uitvoering van projecten
in het kader vanCards 2001 zalin het najaar van2002 vanstart gaan.
Bosnië en Herzegovina heeft verder gewerkt aan de onderdelen van het draaiboek,
een werkplan met de belangrijkste hervormingen die Bosnië en Herzegovina moet
doorvoeren. Bosnië en Herzegovina heeft in 2001 aanzienlijke financiële steun
gekregen (Cards: €105,23 miljoen), vooral voor de terugkeer van vluchtelingen,
economische ontwikkeling, justitie en binnenlandse zaken en institutionele
capaciteitsopbouw.
In 2001 moest de Voormalige Joegoslavische Republiek Macedonië het hoofd
bieden aan de ernstigste politieke en veiligheidscrisis uit haar geschiedenis. Deze
crisis had een grote invloed op de economie, de democratische instellingen en het
vermogen van de overheid omdoor te gaan met het hervormingsproces.
76Door actieve politieke tussenkomst van de Speciale Vertegenwoordiger van de EU
kwam op 13 augustus 2001 de ondertekening tot stand van een Kaderovereenkomst
tussen de bij het conflict betrokken partijen. Ingevolge deze Kaderovereenkomst zal
de EU, in samenwerking met de Stabilisatie- en associatieraad, de hulp coördineren
van de internationale gemeenschap bij de uitvoering van de bepalingen van de
Overeenkomst. Om in het hele land politieke consensus en stabiliteit op te bouwen
die nodig zijn voor de komende hervormingsinspanningen, is het van essentieel
belang dat deze Overeenkomst volledig wordt uitgevoerd.
De proactieve betrokkenheid van de EG komt ook duidelijk naar voren in de
aanvullende hulp die wordt verleend door verschillende instrumenten van de EG. In
de directe humanitaire behoeften werd voorzien door ECHO. Het Europees initiatief
voor democratie en mensenrechten verleende steun voor toezicht op de volkstelling.
Het mechanisme voor een snelle reactie ( €12,8 miljoen) en de Cards-noodhulp ( €
13,7 miljoen) concentreerden zich voornamelijk op herstel en wederopbouw, om deterugkeervan vluchtelingenenbinnenlandse ontheemdente vergemakkelijken.
Eind 2001 waren of werden ongeveer 430 huizen herbouwd, waarvan er vele ernstig
waren beschadigd. Reparatie en herstel van de elektriciteitsnetwerken, die
elektriciteit leveren aan zo’n 150.000 mensen, waren helemaal of bijna afgerond.
Zowel voor NGO’s, die bij de wederopbouw van woningen waren betrokken, als
voor het elektriciteitsbedrijf van Macedonië, bleef de veiligheid een probleem en
moesten de werkzaamheden soms worden onderbroken, om hervat te worden zodra
de veiligheidssituatie dat toeliet.
De snelle vooruitgang die in 2001 in de betrekkingen tussen de EU en Kroatiëis
geboekt, blijkt ook uit de ondertekening in oktober van de Stabilisatie- en
associatieovereenkomst, alsook uit de aanzienlijke toename van de hulp van
€18,3
miljoen in 2000 naar €60 miljoen in 2001. Terwijl de terugkeer van vluchtelingen in
2000 de meeste aandacht kreeg, werd het programma voor 2001 uitgebreid met
ontwikkeling van menselijk kapitaal, naleving van de SAO-verplichtingen (met name
op het gebied van justitie en binnenlandse zaken), capaciteitsopbouw voor
strategieontwikkeling ensteunvoorde burgermaatschappij.
Ondertussen steeg de hulp aan de Federale Republiek Joegoslavië in 2001 naar
meer dan €550 miljoen77. De hulp werd voortgezet met belangrijke reparaties en
investeringen in de materiële infrastructuur en de nutsvoorzieningen, die 60% van de
middelen voor 2001 uitmaakten. Geleidelijk verschoof de hulp ook naar steun voor
een duurzame ontwikkeling op lange termijn van een marktgerichte economie (25%
van de middelen, vooral steun aan bedrijven en gemeenschappen van boeren/op het
platteland) en de totstandbrenging van democratie, mensenrechten en de rechtsstaat
(15% vande middelen).
Door voort te bouwen op wat in 2000 was bereikt, verstevigde de Europese Unie in
2001 haar banden met de regio:
HetEuropees Bureau voor wederopbouw78is verantwoordelijk voor het beheer
van de belangrijkste hulpprogramma’s van de EG in de Federale Republiek
77Inclusief Kosovo en een deel van de regionale samenwerkingsbegroting. Humanitaire hulp valt hier niet
onder.
78http://www.ear.int
77Joegoslavië en de Voormalige Joegoslavische Republiek Macedonië. In 2001
bedroeg het totale bedrag van de onlangs aan het Bureau gedelegeerde
communautaire middelen ongeveer €525 miljoen en het Bureau beheert thans een
portefeuille van meer dan €1,6 miljard, verspreid over de vier operationele centra.
Van de middelen onder beheer van het Bureau was eind 2001 85% vastgelegd en
68% uitbetaald.
In 2001 hielp het Bureau de Republiek Servië bij stabilisatie van een noodsituatie,
door te zorgen voor voldoende elektriciteit en stookolie, noodzakelijke
levensmiddelen en onmisbare medische voorraden, alsmede door in steden en
scholen van alle gemeenten kleinschalige infrastructurele projecten uit te voeren. In
het nieuwe programma voor 2001 werden de werkzaamheden van het Bureau in de
energiesector geconsolideerd en werd voortgegaan met de levering van onmisbare
medicijnen en apparatuur ten behoeve van de gezondheidszorg. Door de invoer van
landbouwzadenenkunstmest leverde het Bureau eenbijdrage aande opleving van de
plattelandseconomie. Tevens verstrekte het Bureau kredieten om de kleine
bedrijvensector te stimuleren en zette het kleinere programma’s op ter bevordering
van de persvrijheid en ter ondersteuning van het maatschappelijk en milieuherstel,
met name in Zuid-Servië.
In Kosovo bleef het Bureau tegemoet komen aan de meest basale behoeften aan
fysiek herstel, zoals werkzaamheden aan de belangrijkste energiecentrales en
kolenmijnen, wederopbouw van beschadigde huizen, wegen en bruggen, zorgen voor
een betrouwbare watervoorziening en afvalverwijdering. Tegelijkertijd had het
Bureau succes met de verstrekking van leningen aan kleine en middelgrote bedrijven
en aan kleinschalige boerenbedrijven, en stimuleerde het de productiviteit in de
plattelandseconomie door de levering van basisproducten voor de landbouw. . Er
werd ook bijzondere aandacht besteed aan de duurzame overdracht van goedepraktijken naar Kosovo, door het geven van technische bijstand en
institutionele capaciteitsopbouw. Kleinschaligere projecten werden opgezet om
de vrije en professionele pers te stimuleren en kleinschalige NGO-initiatieven te
ondersteunen, met name voorvrouwen en alle groepen minderheden.
In de Republiek Montenegro versnelde het Bureau een aantal belangrijke
verbeteringen aan de essentiële infrastructuur - aanleg van wegen en bruggen, bouw
van scholen. In toenemende mate stimuleerde het Bureau de hervorming van centrale
enplaatselijke overheden.
De omvang van de totale EU-betrokkenheid in de regio blijft groeien. De
Europese Unie is op ieder niveau betrokken. In strategisch opzicht, door op lange
termijn het vooruitzicht te bieden op een potentieel lidmaatschap en op korte termijn
op een veel hechtere associatie met de EU, in ruil voor hervormingen. In militair
opzicht, door met 38.000 man uit de EU-lidstaten het grootste deel van de troepen
voor de vredesmacht te leveren. In politiekopzicht, door een zeer actieve rol te
spelen in de aangelegenheden van de regio, bijvoorbeeld door te reageren op crises
zoals in de Voormalige Joegoslavische Republiek Macedonië en in Zuid-Servië, ofdoorte helpenbij het vinden van oplossingen voor gevoelige politieke kwesties zoals
de betrekkingen tussen Servië en Montenegro. In institutioneel opzicht, door te
werken aan de opbouw van sterke instellingen over de hele linie, zodat de westelijke
Balkanstaten hun eigen zaken kunnen regelen, de rechten van hun inwoners kunnen
handhaven en de georganiseerde misdaad kunnen bestrijden. In economisch opzicht,
door hulp te verlenen bij economische hervormingen, door aanzienlijke
78b e g r o t i n g s s t e u nt ev e r l e n e ne nv o o r a ld o o rd ed r a s t i s c h es t a pt ez e t t e no md eg e h e l e
EU-markt opente stellen voor export uit de Balkan, zonder daarvoor - op dit moment
- concessies terug te vragen. In financieel opzicht, door het EU-beleid vergezeld te
doen gaan van enorme financiële steun, verspreid over vele jaren. Deze regio
ontvangt een van de hoogste bijdragen per hoofd van de bevolking in de wereld,
vergelijkbaar met het niveau dat de EGgeeft aande kandidaat-lidstaten.
CARDS VASTLEGGINGEN EN BETALINGEN IN DE REGIO IN 2001
(in miljoen euro)
VASTLEGGINGEN BETALINGEN
PROGRAMMA’S 2001 2000 2001 2000
Landen/bilateraal
Albanië 37,50 32,80 56,00 75,30
BosniëenHerzegovina 118,70(1) 97,30 143,20 191,50
Kroatië 60,00 18,30 14,50 11,50
FederaleRepubliek Joegoslavië-
Servië/Montenegro230,00 215,50 195,80 152,90
FederaleRepubliek Joegoslavië-
Kosovo171,50 416,00(2) 402,10 213,20
VoormaligeJoegoslavische
RepubliekMacedonië56,20(3) 20,90 28,10 29,40
Regionalesamenwerking(4)
Subtotaal 768,18 800,80 968,70 673,80
Regionaal 20 16,70 1,70 - (5)
Totaal bilateraal/regionaal 788,18 817,50 970,40 673,80
Overige begrotingslijnen/BA-
lijnen(ATA,etc.)8,00 3,00 1,30 2,50
TOTAALGENERAAL 796,18 820,50 971,70 676,30
(1)Totale begroting 2001 bedraagt €105,23miljoen.
(2)Waaronder €175miljoen viadeNoteboomprocedureeind2000
(3)Eind november 2001 is met de uitvoering van het programma voor 2001 begonnen, nadat was voldaan
aan de politieke voorwaarden
(4)Onderdelen vanregionalesamenwerkingzijn opgenomen in decijfers per land.
(5)R e g io na l eO nd e rd e l e nz i j no p g e no m e ni nd ec i j f e rsp e rl a nd
Overzicht van devastleggingen/betalingen 1995-2001(miljoen euro)
1995199619971998 1999 20002001totaal
Totaalvastleggingen440 581 584 462 988 1062 5550
waarvan
Cards(begrotingslijnen Obnova/Phare/Cards)
Vastleggingen 81 320 330 305 455 843 1035 3369
Betalingen 73 298 254 146 237 624 618 2250
Verhouding
betalingen/vastleggingen91 % 93 % 77 % 48 % 52 % 74 % 60 % 67 %
Democratieen mensenrechten
Vastleggingen 3,60 6,80 14,00 6,80 9,72 10,40 11,68 63,00
Betalingen 3,20 6,25 10,90 6,26 4,08 3,01 0,35 34,05
Verhouding
betalingen/vastleggingen8 9% 9 2% 7 8% 9 2% 4 2% 2 9% 3% 5 4%
794.2.2. Regionale samenwerking
In de in oktober 2001 goedgekeurde regionale strategie wordt de aanpak van
regionale problemen en de verhoging van het niveau van regionale samenwerking
centraal gesteld. Het pakket van €197 miljoen voor de periode 2002-2004 is gericht
op het verlenen van hulp op de volgende gebieden:
– geïntegreerd grensbeheer om onder andere te helpen de grensoverschrijdende
criminaliteit aan te pakken, de grensoverschrijdende handel te
vergemakkelijken en de grensregio’s te stabiliseren;
– institutionele capaciteitsopbouw om de rechtsstaat te ontwikkelen en begrip te
kweken voor beleid, normenenwettenvande EU;
– steun voor democratische stabilisatie teneinde de vooruitgang op het gebied
van de democratie te versterken en de betrokkenheid van de
burgermaatschappij bijde ontwikkelingen inde regio te stimuleren;
– steun voor planning bij integratie van de regionale vervoers-, energie- en
milieu-infrastructuur inde bredere Europese netwerken.
Deze gebieden zijn geselecteerd vanwege de bijdrage die daarmee wordt geleverd
aan samenwerking tussen de landen van de regio of omdat de steun het best op
regionaalniveau kanwordenverleend.
Naast de goedkeuring van het strategisch kader, lanceerde de EC in 2001 een
regionaalprogramma ter waardevan €14 miljoenvoorde belangrijkste fundamenten
van regionale samenwerking. Dit programma richtte zich op justitie en binnenlandse
zaken, en met name samenwerking en opleiding met betrekking tot justitie en politie
( €4,2 miljoen); op de ontwikkeling van infrastructuur door €3 miljoen beschikbaar
te stellen voor een voorbereidende faciliteit voor een infrastructuurproject; en op de
versterking van de hervorming van de overheid en regionale samenwerking ( €6
miljoen), met name op het gebied van boekhouding, statistiek (met steun van
Eurostat) en het Europees Milieuagentschap. Er werd ook steun verleend aan het
nieuwsagentschap SENSE voor de verslaglegging van de activiteiten van het
Internationaal Straftribunaal voor voormalig Joegoslavië ( €0,3 miljoen) en de opzet
van een regionaal universiteitsnetwerk ( €0,5 miljoen), een gezamenlijk programma
vande EG en de UNESCO. Het algeheel resultaat van het programma zal bestaan uit
een grotere betrouwbaarheid en capaciteit en een betere boekhouding van
overheidsbesturen, vooral met betrekking tot de prioritaire gebieden zoals
ambtenarenapparaat, organisatie van en toezicht op de overheid, beheer van
overheidsfinanciën, financieel toezicht/controle, beleidscapaciteit,
overheidsopdrachten, belastingadministratie en internationale
handelsovereenkomsten.
De EG-bijdrage in het kader van Cards 2001: €2,85 miljoen (naast €950.000 in het
kader vanObnova 2000). Dit eindigt in2003.
80Cards: Vastleggingen voor regionale samenwerking in 2001(miljoen euro)
Regionalesamenwerking Projectnaam Vastlegging
Justitieen binnenlandsezaken 4,2
Regionaleinfrastructureleontwikkeling 3,0
Versterkingvan hetopenbaar bestuur 6,0
Democratischestabilisatie 0,8
TOTAAL 14,0
4.2.3. Vervoer en infrastructuur, water en energie
Voorafgaand aan het regionale programma voor 2001 werd in januari 2001 een
regionaal programma voor infrastructuuronderzoek voor de Balkan ( €6m i l j o e n )
goedgekeurd.
In de vervoersector was de meest opvallende prestatie van 2001 de opening van de
Vora-Sukth-snelweg in de buurt van Tirana. Hiermee werd de verbinding voltooid
tussen de hoofdstad en Durres, gelegen aan de kust, die bijna helemaal werd
gefinancierd door de EG. In Durres kwam de helft van de aanlegkade voor de
veerboot gereed en later in het jaar werd gestart met de werkzaamheden aan de
tweede helft. In mei 2001 werd 33 km van de Durres-Rroghozine-snelweg geopend,
eenstuk weg dat de Oost-West- enNood-Zuid-corridors met elkaar verbindt.
Met een financiering van meer dan €7 miljoen voor kleinschalige
infrastructuurprojecten in steden en dorpen in heel Albanië werd in 2001 fase II
afgerond van de EG-steun ten behoeve van ontwikkelingsprojecten voor lokale
gemeenschappen. In 2001 betrof het zo’n 30 plattelands- en stedelijke wegen,
ongeveer 20 watervoorzienings- en afvalwatersystemen op het platteland, twee
bruggen, een school en een lokale rechtbank. Alle projecten in het kader van fase III
van het Ontwikkelingsprogramma voor lokale gemeenschappen zijn geconcentreerd
in Tirana, waarvan in het afgelopen decennium het aantal inwoners is verdubbeld.
Binnen Cards 2001 zijn meer kleinschalige investeringen gepland binnen de
ontwikkelingsprojecten voor de lokale gemeenschappen. De Commissie heeft het
gemeentebestuur reeds geholpen bij het opknappen van de voorgevels van gebouwen
die zijn gelegen aan de hoofdstraten - met bijdragen van het bedrijfsleven en
inwoners.
Herstelvande schade als gevolg van het conflict omvat ook herstelvan de nationale
infrastructuur alsook de infrastructuur die Bosnië verbindt met de rest van Europa.
Het grootste wederopbouwproject op het gebied van weg- en waterbouw, de Samac-
brug met een waarde van €12,3 miljoen, werd gefinancierd met EG-middelen.
81De Samac-brug
In 2001 werd de Samac-brug voltooid die is gelegen aan de autosnelweg E 73 tussen Bosnië en
Herzegovina en de Republiek Kroatië. Dit is een belangrijke verbinding langs de pan-Europese
corridor V die is geselecteerd in het Balkan- Stabiliteitspact voor toekomstige ontwikkeling. De
brug werd in 1992 opgeblazen tijdens het conflict, waardoor het verkeer er niet meer over kon.
Bovendien werd de stroom door het puin in de rivierbedding verlegd in de richting van de
zuidelijke oever, hetgeen aanzienlijke erosie tot gevolg had. Tijdens de nieuwe werkzaamheden
werd de verandering in het waterregime hersteld. De algemene contouren van de
gereconstrueerde brug komen overeen met die van zijn voorganger, maar om het
tweerichtingsverkeer te vergemakkelijken is de weg verbreed naar 6,6 meter tussen de
stoepranden. De omvang van het project is uitgebreid met werkzaamheden betreffende de
aanleg van nieuwe rails voor de spoorverbinding over de brug en de aanleg van verbindingen
met bestaande spoorwegnetwerken aande noord- en zuidkant van de rivier.
De steun voor hervorming van de burgerluchtvaart werd voortgezet vanwege de
behoeften van de sector en de strategische positie van het Bosnische luchtruim. De
technische bijstand ( €1 miljoen) is bedoeld voor de oprichting van een sterke en
doeltreffende dienst voor de burgerluchtvaart, die na voltooiing van het project in
staat is omhaar taken op een doeltreffende wijze uit te oefenen en toezicht te houden
op de verantwoordelijkheden en verplichtingen op het gebied van veiligheid en
zekerheid.
Voor herstel van de energie-infrastructuur werd €3,8 miljoen ontvangen als
aanvulling op een project dat is gefinancierd door de Europese Investeringsbank
(EIB) en de Europese Bank voor Wederopbouw en Ontwikkeling (EBWO). De EG
levert een bijdrage in de vorm van technische bijstand voor de onderlinge verbinding
van de energienetwerken in Zuidoost-Europa met die van Midden- en West-Europa
bijdecentraleelektriciteitscentrale inErnestinovo inde KroatischeDonau-regio.
Tot nu heeft het Europees Bureau voor wederopbouw 380 kilometer hoofdwegen in
Kosovo gerepareerd. De hulp omvatte ook basisveiligheidsmaatregelen, zoals
horizontale en verticale verkeersborden, witte belijning, spoorbomen op belangrijke
wegen en twee bruggen. Hierdoor is de vervoersinfrastructuur in Kosovo aanzienlijk
verbeterd, waardoor het vervoer van mensen en goederen vergemakkelijkt wordt.
Daarnaast is steun verleend aan de spoorwegen in Kosovo (levering van materieel en
herstel van spoorrails). Ook in institutionele steun verleend aan het ministerie van
Vervoer (voorheen het departement Vervoer van UNMIK). De grensovergang tussen
Kosovo en de Voormalige Joegoslavische Republiek Macedonië bij Blace wordt ook
verbeterd.
In Montenegro wordt de nadruk gelegd op de uitbreiding van en de verbetering van
de veiligheid op de kustweg tussen Petrovac en de Kroatische grens en de hoofdweg
tussen Podgorica en Cetinje. De begroting voor 2001 voor het
vervoersinfrastructuurprogrammaomvat:
– aanleg vaneenderde rijbaanover acht kilometer op de weg van Podgorica naar
Cetinje
– aanleg van een derde rijbaan over anderhalve kilometer op de weg van
Petrovac naar de Kroatische grens
– herstel van twee verzakkingen op de weg van Podgorica naar de Kroatische
grens
82Verbetering van de veiligheid op delen van de genoemde wegen die niet rechtstreeks
onder de twee andere projecten vallen. Het project richt zich op 124 kilometer weg;
op “black spots” worden antislipasfalt en vangrails aangebracht. Daarnaast worden
waarschuwings- en informatiebordenenkruispunten verbeterd.
Vanwege de geografische ligging als een doorgangsland zijn vervoer en
infrastructuur van groot belang voor de ontwikkeling van de Voormalige
Joegoslavische Republiek Macedonië. Deze sector bleef steun ontvangen uit de
begroting voor 2001. Van de €13,5miljoendie is voorzienvoordeze sectoren, werd
€11 miljoen vastgelegd om de verbetering van de E75 af te ronden, die deel
uitmaakt van corridor X van het trans-Europese netwerk van continentale
wegverbindingen. Er is een kleinschalig infrastructuurfonds met €2,5 miljoen
opgericht omde verbetering vande infrastructuurin gemeentente financieren.
Om de gevolgen van de politieke en militaire crisis te verzachten financierde de EG
het herstel van de systemen voor distributie en transmissie van elektriciteit, de lokale
infrastructuur alsmede gebouwen en huizen in de voormalige oorlogsgebieden. De
EG-hulp omvatte ook het verstrekken van contant geld aan zo’n 6.500 gezinnen die
onderdak bodenaanvluchtelingenenontheemden.
Ook de Federale Republiek Joegoslavië ontving in 2001 voor in totaal meer dan €
297 miljoen aan hulp voor infrastructuur, energie, huisvesting en milieu. Sinds juni
1999 is meer dan €273 miljoen aan EU-fondsen besteed aan de verbetering van de
energievoorziening in Kosovo. In 1999 en 2000 werd €80 miljoen toegewezen voor
de betaling van de invoer van elektriciteit, noodreparaties in de elektriciteitscentrales
van Kosovo zelf en salarissen van het personeel. In 2000 en 2001 voerde het
Europees Bureau voor wederopbouw een grondige revisie uit van de energiecentrale
“Kosovo B”. Tot nu toe is €121 miljoen besteed aan de revisie. Daarnaast is €50
miljoenbesteed aangrootschalig herstelvande kolenmijnendie de centrales Kosovo
A en B bevoorraden. Ook zijn herstelwerkzaamheden uitgevoerd aan de
elektriciteitstransmissienetwerken in Kosovo en de verwarmingssystemen van de
districten.
Het Servische energieprogramma voor 2001 beoogde bij te dragen aan het
stabiliseren en veiligstellen van de binnenlandse energievoorziening door middel
van:
– herstel van vier warmtekrachtcentrales, plus reserveonderdelen voor andere
elektriciteitscentralesopbasisvankolenofwaterkracht ( €37 miljoen)
– 42 projecten voor de revisie van onderstations en elektrische leidingen ( €24
miljoen)
– materiaal en reserveonderdelen voor twee kolenmijnen (Kolubara en Kostolac)
( €17 miljoen)
– technische bijstand en institutionele opbouw ( €2 miljoen)
De werkzaamheden gingen in augustus 2001 van start en zijn inmiddels afgerond, nu
alle apparatuur enander materieelzijngeleverd.
Het programma ondersteunde ook het verdere herstel en onderhoud van
elektriciteitscentrales, het distributienetwerk, de kolenmijnen en nieuwe invoer van
83elektriciteit. Er werd €15 miljoen toegekend aan het Servische Energiesteunfonds, in
samenwerking met de regering van de VS, die eveneens USD 15 miljoen bijdroeg
via USAID. Het fonds bestond uit een financieringsmechanisme om de invoer van
elektriciteit in Servië mogelijk te maken. De door de EU gefinancierde invoer liep
van begin december tot januari 2002. Er werden ook middelen toegekend voor een
voorbereidend onderzoek naar de opzet van een Servisch bureau voor efficiënt
energiegebruik eneenregelgevende instantie voor de energiesector en een onderzoek
naar de nieuwe maatregelen die nodig zijn om de kolenproductie in de mijn van
Kolubara te vergroten.
In het kader van het “Energie voor democratie”-programma, dat in november 2000
van start ging, werden diesel en stookolie (mazout) geleverd voor zestig
gemeentelijke verwarmingssystemen (voor 80% van de bevolking) en voor scholen
en ziekenhuizen. Ook werden elektriciteitscentrales en kolenmijnen bevoorraad. De
totale financiering van het programma bedroeg €45 miljoen. Het programma liep
gedurende de strengste tijd van de winter, en werd in april 2001 afgesloten. Een
aanzienlijk deel (70%) van de Servische elektriciteitsbehoeften in de winter (2000-
2001) werden door de EU ingevoerd, voor in totaal €45 miljoen, waardoor de
elektriciteitsvoorziening stabiliseerde. Er werd ook voor €7m i l j o e ne e nc o n t r a c t
gesloten voor de levering van belangrijke reserveonderdelen om de productie in de
bruinkoolmijnen van Kolubara en Kostolac veilig te stellen. De levering daarvan liep
van februari 2001 tot maart 2002. Daarnaast werd €7 miljoen besteed aan de invoer
vanelektriciteit in julienaugustus 2001.
Eind 2002 zal het huisvestingsprogramma van het Europees bureau voor
wederopbouw meer dan 16.500 woningen in Kosovo herbouwd hebben. Dit betekent
dat meer dan 120.000 mensen hulp ontvangen zullen hebben. In het kader van het
huisvestingsprogramma voor 1999 werden 3540 huizen herbouwd. In het kader van
het huisvestingsprogramma voor 2000 werden 8420 huizen herbouwd, waarmee een
bedrag van €60 miljoen gemoeid was. In 2001 werden nog eens 3630 huizen
herbouwd. Van alle huizen die het bureau in 2001 herbouwde, behoorde 80% tot wat
categorie IV genoemd wordt (volledig verwoest) en het grootste deel van de rest
behoorde tot categorie III (ernstig beschadigd). Het Europees bureau voor
wederopbouw heeft ook technische bijstand verleend aan het directoraat huisvesting
en onroerend goed en is bezig met de voltooiing van de herbouw van vijf kullas
(traditionele stenenwoontorens).
Het Europees bureau voor wederopbouw is betrokken bij een grootschalig
programma voor werkzaamheden om de stedelijke watervoorziening en
zuiveringssystemen in Kosovo te herstellen, en de afvalverwerking op West-
Europees niveau te brengen. Met een steunprogramma voor basisnutsvoorzieningen,
waaronder verbetering van de kwaliteit en de kwantiteit van de watervoorziening ( €
3,7 miljoen) wordt bijgedragen aan het herstel van de waterinstallaties,noodreparaties en de levering van materieel, zoals 35 voertuigen en 14.000
reserveonderdelen voor gemeentelijke waterbedrijven. Binnen het programma voor2000 werd
€10 miljoen rechtstreeks besteed aan het verbeteren van de
watervoorziening en de zuiveringssystemen. Dit omvatte onder andere
herstelwerkzaamheden aan pompstations en zuiveringsinstallaties. In 2001 werd een
programma opgezet omhet beheer van vaste afvalstoffen in Kosovo te verbeteren. In
heel Kosovo werden negentien stortplaatsen gemoderniseerd. Deze werkzaamheden
omvattenookdeaanleg vanzesregionalestortterreinen.
84Vervoeren infrastructuur: vastleggingen in 2001 (miljoen euro)
Vervoer en
infrastructuu
rLand Projectnaam Bedrag
Kosovo Vervoer 18
Montenegro Vervoer 7
Bosniëen
HerzegovinaHulpaandeinstantievoor de
burgerluchtvaart1
Albanië Nationaalvervoer 12,5
Albanië Vervoersinfrastructuur Pogradec-
Kapsthice7
Albanië Haven van Durres 2,1
Albanië Grensovergang Kakavija-Gjirokaster 6,8
TOTAAL 54,4
Milieu
M e tb e t r e k k i n gt o td e milieusector werd er in Tirana in 2001 een bureau geopend
van het door de Commissie gefinancierde Regionale milieucentrum, dat is gevestigd
in Boedapest. Dit betekent dat Albanië nu is betrokken bij regionale beleidsvorming
op milieugebied en kan profiteren van de middelen die beschikbaar komen voor
capaciteitsopbouw van het milieubeheer. Het ministerie van Openbare Werken en
Toerisme heeft voorbereidende werkzaamheden verricht met het oog op de start van
ingrijpende werkzaamheden die, met behulp van door de Commissie gefinancierde
technische bijstand, zullen worden uitgevoerd aan de water- en afvalwatersystemen
vanVlore, Gjirokaster,Saranda enLezhe.
Het milieu , waarop de communautaire bijstand zich ook in vorige jaren richtte,
kreeg €3,25 miljoen toegewezen voor de voorbereiding van het Nationale
Milieuactieplan, voor haalbaarheidsstudies inzake vaste afvalstoffen en voor
apparatuur voor stations die toezicht houden op de luchtkwaliteit in de Voormalige
Joegoslavische Republiek Macedonië.
4.2.4. Plattelandsontwikkeling, landbouw
In de landbouwsector van Albanië werkt de EG langs drie lijnen: voedselcontrole,
visserij en veterinair toezicht. In 2001 zijn er - met het oog op de levering van de
hoognodige apparatuur aan de centrale en regionale veterinaire instituten en
laboratoria - belangrijke voorbereidende werkzaamheden verricht. Deze apparatuur
zal de regering helpen bij de ontwikkeling van de markt- en diensteninfrastructuur
die nodig isomtevoldoenaandebehoeftenvaneenhervormde landbouwsector.
Van oudsher was de landbouw in Bosnië en Herzegovina een belangrijke
economische sector. Ter bevordering van het consumentenvertrouwen en de handel
heeft de EG de veterinaire diensten geholpen bij hun streven naar verbetering van de
gezondheidszorg voor en het beheer van de veestapel. Technische bijstand is
verleend voor de oprichting van twee varkensfokkerijcentra met een hoge genetische
kwaliteit. Bij de keuze van de soort werd in het bijzonder aandacht besteed aan het
vermogen van de soort zich aan te passen aan de plaatselijke omstandigheden. Dit is
heel goed gelukt. Als projectresultaat zijn er twee fokkerijen (ieder met ongeveer 50
dieren), twee kunstmatige inseminatiecentra (ieder met vijf dieren), en twee
vetmesterijen voor de eerste generatie beren. Het project heeft het vermogen om
1800tonvarkensvlees te produceren.
85Het Servische landbouwprogramma voor 2001 beoogde de sector als volgt te
ondersteunen:
– invoer van in totaal 48.700 ton mest uit Roemenië (36.700 ton NPK in
augustus en september 2001 en 12.000 ton ureum in januari 2002). De levering
aande eindgebruikers is afgerond.
– een halt toeroepen aan het inkrimpen van de veestapel als gevolg van gebrek
aan voederstoffen, door middel van de invoer van 42.000 ton maïs, te
verwerkendoor veevoer. De invoer uit Hongarije begon in september 2001. De
distributie begon in maart 2002.
– technische bijstand met betrekking tot veranderingen in landbouwprijzen en
marketingstrategieën en het relevante regelgevende kader voor
voedselproducten. Het adviserende team begon zijn werkzaamheden in januari
2002.
In Montenegro heeft het bureau een inkoopteam ingesteld om moderne apparatuur
voor de zuivelproductie aan te kopen en te verdelen ter vervanging van verouderde
machines. Dit team zal het ministerie van Landbouw bijstaan bij beleidskwesties en
de beoordeling van ondernemingsplannen van de bedrijven die geselecteerd zijn om
materieelte ontvangen.
In de Voormalige Joegoslavische Republiek Macedonië zijn landbouw en vervoer
belangrijke economische sectoren voor het land en zijn handelsbetrekkingen met
derde landen. Het belang van de EU-markt voor de export van landbouwproducten
alsmede de verplichtingen die voortvloeien uit de Stabilisatie- en
associatieovereenkomst, maken hervormingen noodzakelijk op het gebied van het
veterinaire en fytosanitaire toezicht, maar ook op het gebied van de registratie van
dieren. Voortbouwend op de resultaten van lopende programma’s voorzag het
programma voor 2001 in €3 miljoen aan technische bijstand in verband met toezicht
op de voedselkwaliteit, apparatuur voor uitbreiding van de veterinaire en
fytosanitaire controlecapaciteit alsook opleiding en apparatuur om ervoor te zorgen
dat het dierenregistratiesysteem wordt toegepast op de hele veestapel van primair
belang.
Cards Plattelandsontwikkeling, voedselzekerheid - vastleggingen in 2001
(miljoen euro)
Land Projectnaam Bedrag
Cards Albanië Ontwikkeling van lokalegemeenschappen 10
Cards Voorm. Joeg.
Rep. MacedoniëInstitutionelecapaciteitsopbouw-
landbouw3
Cards Kosovo Landbouw 10
Cards Servië Landbouw 20
TOTAAL 43
4.2.5. Institutionele opbouw
InAlbaniëis het grootste deel van de EG-hulp bestemd voor institutionele opbouw.
Hiermee wordt tegemoet gekomen aan de noodzaak om de overheidsinstellingen te
versterken, wat noodzakelijk is voor Albanië om in het kader van het stabilisatie- enassociatieproces hechtere banden te ontwikkelen met de EU. Van de
€37,5 miljoen
die in 2001 was toegewezen, werd €23 miljoen toegekend aan de
86capaciteitsverbetering van Albanië met betrekking tot veiligheid en openbare orde,
versterking van de rechtsstaat, goed bestuur en eerbiediging van de mensenrechten,
versterking van overheidsfinanciën, verhoging van douane- en belastinginkomsten,
versterking van normen en certificering, en tot slot coördinatie van de hulp.
Institutionele opbouw is, samen met terugkeer van vluchtelingen, het gebied dat de
meeste middelen vande EGontvangt. In Bosnië en Herzegovina werd er alleen al in
2001 €31,26 miljoen bestemd voor institutionele capaciteitsopbouw (instellingen op
het niveau van de staat en van beide entiteiten) en justitie en binnenlandse zaken
(onafhankelijke juridische commissie en grensbeheer).
In 2001 is er in het hulpprogramma voor Kroatië,d a t €28,4 miljoen ontvangt, de
meeste aandacht voor institutionele opbouw. Het betreft sectoren zoals
herstructurering van de arbeidsmarkt, aanpassing aan EU-normen, hervorming van
de rechterlijke macht, asielbeleid, geïntegreerd grensbeheer, hervorming van het
openbaar bestuur, intellectuele eigendomsrechten, mededingingsbeleid, statistieken,
capaciteitsopbouw voor deontwikkeling vanstrategieënenburgermaatschappij.
De behoeften op het gebied van institutionele opbouw zijn niet in alle delen van de
Voormalige Republiek Joegoslavië (Servië, Kosovo, Montenegro) hetzelfde; in 2001
werd er voor dit doel in totaal €59,8 miljoen ontvangen. In Servië werd binnen het
centrum voor beleids- en juridisch advies een speciaal team opgezet van twaalf
internationale en lokale deskundigen die de regering adviseerden over belangrijke
kwesties, zoals de overgang naar een markteconomie, het regelgevend kader,
harmonisering van de wetgeving met de EU, toetreding tot de
Wereldhandelsorganisatie. De financieringsovereenkomst met betrekking tot het
centrum werd in oktober 2001 ondertekend en het team ging in december 2001 van
start.
In Kosovo werden EU-deskundigen op het gebied van lokaal bestuur gedetacheerd
bij gemeenten in Kosovo om deze te helpen bij hun institutionele opbouw. In 2000
werd een fonds voor gemeentelijke en lokale investeringen opgezet voor de
financiering van door gemeenten in Kosovo ingediende kleinschalige projecten voor
herstel van infrastructuur. Voorbeelden hiervan zijn het herstel van wegdek,
straatverlichting of trottoirs. Het Europees bureau voor wederopbouw steunde de
OVSE bijde organisatie vande verkiezingen in Kosovo in november 2001.
In Montenegro zal het bestuur gestimuleerd worden door een project van het bureau
voor wederopbouw waarbij verschillende instellingen, zoals het bureau voor
statistiek, geholpen worden bij het ontwikkelen van besluitvormende capaciteit. Er
zullen beheersdeskundigheid, opleiding en buitenlandse studiereizen ter beschikking
worden gesteld. Binnen dit project is ook technische bijstand voorzien voor de
hervorming van het beheer van de uitgaven aan investeringen in de publieke sector.
Het bureau voor wederopbouw levert ook technische bijstand aan de afdelingen
begroting, financiën, interne financiële controle en informatietechnologie binnen het
ministerie. Daarnaast werd apparatuur op het gebied van informatietechnologie
geleverd voor een bedrag van €1 miljoen en een IT-deskundige zal gedurende
langere tijd het ministerie helpen bij de automatisering. Technische deskundigheid
wordt ook beschikbaar gesteld voor de herstructurering van het ministerie van
Financiën.
87Vanwege de bijzondere aard van deze programma’s waren er opnieuw centraal
beheerde projecten opgenomen ten behoeve van de douane en de financiering van
burgerlijke overgangsbesturen. Het Balkan-douaneteam van de dienst voor
samenwerking EuropeAid is doorgegaan met zijn rechtstreeks beheer ( €5m i l j o e n )
van de missie voor douanebijstand in Kosovo (Customs Assistance Mission in
Kosovo, CAM-K) en is begonnen met de ontwikkeling van vergelijkbare hulp aan
Servië ( €5 miljoen ) en aan Montenegro ( €1,4 miljoen). De missie voor
douanebijstand in Albanië (CAM-A) ( €2 miljoen) en het bureau voor assistentie
inzake belastingen en douane (Customs and Fiscal Assistance Office - CAFAO) ( €
10,5 miljoen) werden ook met succes voortgezet. Daarnaast zette de Commissie desteun voort aan de exploitatiekosten van de tijdelijke regeringen in Bosnië en
Herzegovina en Kosovo.
€13,5 miljoen werd besteed aan het bureau van de hoge
vertegenwoordiger en €11 miljoen aan de EU-pilaar van UNMIK die
verantwoordelijk is voor wederopbouw en economisch herstel in Kosovo.
IndeVoormalige Joegoslavische RepubliekMacedonië staat de versterking van de
overheidsinstellingen hoog op de hervormingsagenda. Daarom blijft de EG in 2001
institutionele opbouw steunen en voor dit doel werd €11,5 miljoen gereserveerd.
Voortbouwendopprogramma’suit voorgaande jarenwas de meeste aandacht gericht
op justitie en binnenlandse zaken (hervorming van de rechterlijke macht,
geïntegreerd grensbeheer en douaneadministratie). Bovendien werd er, om het land
te helpen bij de uitvoering van de Kaderovereenkomst voor vrede, €1,7 miljoen
verstrekt omde politiehervorming te steunen.
HetBureauvoor assistentie inzake belastingenen douane (Bosnië enHerzegovina)
Sinds 1996heeft hetBureauvoor assistentieinzake belastingenendouane de autoriteiten van de
staat en van de entiteiten van Bosnië en Herzegovina geholpen bij de uitvoering van de douane-
en belastingbepalingen van het Dayton-vredesakkoord. Bijstand en hulp worden verleend
inzake alle aspecten van douane- en belastingwerkzaamheden: beheer, organisatie, structuur,
procedures, juridische vragen, computersystemen, onderzoek en opleiding. CAFAO wordt
algemeen gezien als een van de meer succesvolle hervormingsprogramma’s in Bosnië en
Herzegovina, omdat er hulp wordt verleend tegen een achtergrond van inconsistente en
veranderende politieke wil om veranderingen door te voeren, terwijl er tegelijkertijd sprake is
van nog steeds bestaande etnische, parallellopende structuren en wijdverbreide corruptie.
Afhankelijk van de behoeften en activiteiten van het programma varieerde het aantal Europese
douane- en belastingambtenaren dat betrokken was bij het programma, van 20 tot 40. Een van
de meest duidelijke indicatoren van het welslagen van het programma is de aanhoudende
stijgingvan de douane-inkomsten, diein 2001 driemaalzohoog waren alsin1996 .
Deze tabel laat voorbeelden zien van belangrijke projecten ten behoeve van
institutionele opbouw in2001.
88Institutionele opbouw- Cards vastleggingen in 2001 (miljoen euro)
Instelling Land Projectnaam Bedrag
Directoraat-generaal
DouaneAlbanië Missie voor douanebijstand
(CAM-A)2,0
Directoraat-generaal
BelastingenAlbanië Automatisering van de
belastingheffing2,0
Federale
douaneadministratieendouaneadministratievandeServischeRepubliekBosniëen
HerzegovinaModernisering van dedouane 10,5
UNMIK-douanedienst Kosovo Modernisering van dedouane 5,0
Justitieen binnenlandse
zakenKroatië Rechterlijkemachten
juridischefaculteiten0,6
Institutioneleopbouw Kroatië Steun voor hetministerievan
EuropeseIntegratiebijdeaanpassingvan wetgeving0,8
Belasting- en
douaneadministratieServië Bureau voor coördinatie
inzake belastingen en douanein Servië (CAFACO)5,0
Belasting- en
douaneadministratieMontenegro Missie voor douane en
belastingbijstandinMontenegro (CAFAM-M)1,4
TOTAAL 27,3
4.2.6. Particuliere sector en economische ontwikkeling
In 2001 werd voor de ontwikkeling van bedrijven €36 miljoen ontvangen als
onderdeel van het Europese beleid omde overgang naar een marktgerichte economie
te steunen. Deze strategie voor economische opleving blijft gericht op de
ontwikkeling van de particuliere sector, de ontwikkeling van de lokale economie en
het creëren van werkgelegenheid en tot slot het tot stand brengen van één
economische ruimte die overeenstemt met de Europese Unie. Met 30 projecten en
een totale begroting van bijna €90 miljoen werd in Europese projecten gewerkt aan
de aanpak vandeze probleemgebieden.
Via het opbouwen van de kundigheid in beheer van binnenlandse banken en de
oprichting van een zelfstandige bank voor micro-ondernemingen hebben EG-
projecten op de Balkan in 2001 gewerkt aan versterking van de ontwikkeling van de
binnenlandse banksector. De binnenlandse handel heeft ook baat gehad van
technische bijstand bij het wegnemen van interne handelsbelemmeringen, terwijl er
thans vooruitgang wordt geboekt met de belastingharmonisatie en de
totstandbrenging vandoeltreffende douane-unies.
De Cards-toewijzing voor Albaniëomvat projecten op het gebied van normen en
certificeringen en projecten voor de ontwikkeling van de lokale gemeenschappen,
gericht op het stimuleren van de lokale economie door het verbeteren van de
infrastructuur enlokale werkgelegenheid.
Het Servische programma voor bedrijven stimuleert de ontwikkeling van kleine en
middelgroteondernemingen(KMO’s) doormiddel van:
– het verstrekken van een kredietlijn (donatie door de EU (via het bureau voor
wederopbouw)tot nutoe intotaal €10miljoen) inde vormvaneendoorlopend
kredietfonds bij de nationale bank van Joegoslavië, dat leningen verstrekt aan
KMO’s via drie handelsbanken (Exim Bank, Novosadska Bank en Zepter
89Bank, andere banken zullen spoedig volgen). Deze banken hebben tot nu toe
meer dan 600 aanvragen ontvangen. In 40 gevallen zijn leningen goedgekeurd,
voor eentotaalbedrag van €4 miljoen.
– bijstand voor het ministerie van Privatisering, Herstructurering en
Ontwikkeling vanKMO’s;
– opzet van en steun voor ondersteunende faciliteiten voor KMO’s, in de vorm
van bedrijfsadviescentra (“Regional Enterprise Agencies”) in zeven steden,
met sub-centra in nog eens elf kleinere plaatsen. De eerste centra zullen in mei
2002opengaan.
– opzet en exploitatie van een contactcentrum voor informatie over de euro in
Belgrado, dat inapril2002 zalopengaan.
Daarnaast is voor €1 miljoen aan technische bijstand gefinancierd voor de eerste
fasen van de herstructurering van staatsbedrijven. De werkzaamheden hiervoor
gingen in maart 2002 van start in drie bedrijven op het gebied van voertuigen en
landbouwmachines.
Het Europees bureau voor wederopbouw speelt een sleutelrol bij de ontwikkeling
van het bedrijfsleven in Kosovo. In 2000 zette het bureau samen met de Wereldbank
de Interim Credit Unit (ICU) op voor kredietverstrekking aan kleine en middelgrote
ondernemingen (KMO’s). Dit is de grootste kredietverstrekker in Kosovo. Naast de
steun aan de ICU, verstrekt het bureau, samen met de Duitse Ontwikkelingsbank
KfW, kleine leningen aan micro-ondernemingen via het Europese Fonds voor
Kosovo. Eind 2001 waren er drie Regional Enterprise Agencies en dankzij EU-
financiering kon in Kosovo ook een Raad voor de ontwikkeling van KMO’s
opgericht worden, die op onafhankelijke wijze de ontwikkeling van de particuliere
sector stimuleert. Het bureau hielp ook bij de opzet van een contactcentrum voor
informatie over de euro in Kosovo, dat nu fungeert als schakel tussen bedrijven in
Kosovo en de rest van Europa. Via het programma voor industriële ontwikkeling is
ook veel steun verleend aan ondernemingen in gemeenschappelijk eigendom. Het
genoemde programma verleent technische bijstand een kredieten aan ondernemingen
in gemeenschappelijk eigendom zodat deze de productie opnieuw kunnen opstarten
enwerkgelegenheid kunnenscheppen.
Als onderdeel van een algehele inspanning om de basis voor ondernemingen in
Bosnië en Herzegovina nieuw leven in te blazen, financiert de EG de stimulering van
ongeveer 45 middelgrote bedrijven in de landbouwindustrie, de textiel- en
ledersector, alsmede de ontwikkeling van regionale bedrijven. Behalve de €4,2
miljoen voor deze stimulering en herstructurering was er in 2001 zo’n €10 miljoen
bestemd voor doorlopende fondsen ten behoeve van de ontwikkeling van de
particuliere sector.
90Financiële instrumenten voor de ondersteuning van KMO’s
Het Europees Fonds voor Bosnië en Herzegovina verstrekte voor ongeveer €8,7 miljoen aan
leningen voor KMO’s, waarvan €5 miljoen werd verstrekt door de EG. Andere bilaterale
donors die deelnemen aan het Europees Fonds voor Bosnië en Herzegovina zijn Oostenrijk,
Duitsland en Zwitserland. Deze kredietlijn wordt beheerd door een EU-bank via een aantal
deelnemende Bosnische banken. Het programma is gericht op KMO’s en het opzetten en
dekken van investeringen in fabrieken, materialen en werkkapitaal. Tot dusver is dit het enige
programma inBosniëenHerzegovina dat lange-termijnkredietenverstrekt. Opdit moment zijn
er acht partnerbanken (zes in de Federale Republiek en twee in de Servische Republiek) die
meer dan 123 leningen hebben goedgekeurd, hetgeen de dynamische ontwikkeling van dit
leenprogramma laat zien. Via de Bank voor micro-ondernemingen - waarvan de grootste
aandeelhouders de EBWO en de Internationale Financieringsmaatschappij (IFC) zijn -,
kanaliseert de EG ook nog eens €9,5 miljoen voor microkredieten, hetgeen tot op heden heeft
geresulteerd in meer dan €19 miljoen voor meer dan 3.400 leningen. In 2001 werd voor 30
operationeleprojecteneentotaalbedragvan €90 miljoen toegewezen.
Cards Vastleggingen in 2001 voorde particuliere sectoren economische ontwikkeling
(miljoen euro)
Land Projectnaam Bedrag
Cards Albanië Normen en certificering 2
Cards Regionaal Regionaal project inzake statistieken 2,5
Cards Kroatië Industriëlenormen 3
TOTAAL 7,5
4.2.7. Gezondheidszorg en onderwijs4.2.7.1. Gezondheidszorg
Gezondheidszorg wordt niet aangemerkt als een prioriteit voor EG-hulp op de
westelijke Balkan (in tegenstelling tot bilaterale hulp). Toch was er in het Cards-
programma voor 2001 zo’n
€31,5 miljoen opgenomen voor de Servische
gezondheidszorgsector. Hiervan werd €26,5 miljoen gebruikt om in heel Servië de
beschikbaarheid van essentiële medicijnen te verbeteren en hervormingen door te
voeren, onder andere met betrekking tot het vaststellen van behandelingsprotocollen
en de rationalisering en herstructurering van de farmaceutische industrie. Een
bijdrage van €5 miljoen voor het herstel en de levering van elementaire apparatuur
was bedoeld om de Servische gezondheidszorg te hervormen en de kwaliteit van
bepaalde primaire diensten in ziekenhuizen en gezondheidszorgcentra te verbeteren.
Ten behoeve van de hervorming van de gezondheidszorg in Kosovo werd €14
miljoen ontvangen voor een lokaal team dat technische bijstand moest verlenen aan
het UNMIK-departement voor Gezondheidszorg en Welzijn, voor EG-steun aan het
Wereldbankproject inzake uitvoering van een stelsel voor sociale verzekeringen en
voor het verschaffenvanessentiële medische en informatietechnologieapparatuur.
4.2.7.2. Onderwijs
Voor de hervorming van het hoger onderwijs in Albanië werd €2,5 miljoen
ontvangen, waardoor het land kon blijven deelnemen aan het Tempus-programma.
91De belangrijkste doelstelling van het programma is om met “gezamenlijke Europese
projecten” de hervorming van instellingen voor hoger onderwijs alsook universitaire
opleidingen te bevorderen. Het is de bedoeling om, door middel van
samenwerkingsactiviteiten tussen instellingen voor hoger onderwijs van de Europese
Unie en het partnerland, bij te dragen aan de lange-termijnontwikkeling en
vernieuwing van het hoger onderwijs in het partnerland.
Deonderwijs hervorming in Bosnië en Herzegovina is gericht op beroepsonderwijs
en -opleiding en op hoger onderwijs. Het eerste programma voor beroepsonderwijs
en -opleiding resulteerde in een groenboek waarover overeenstemming was bereikt
met de 40 belangrijkste actoren die verantwoordelijk zijn voor het onderwijs in
Bosnië enHerzegovina. Inde loop van2001 werd het groenboek opgevolgd door een
witboek met daarin een overeengekomen wetgevingsconcept voor heel Bosnië en
Herzegovina, alsmede een kader voor de uitvoering van de operationele stappen om
het stelsel in het hele land te hervormen, waaronder de toepassing van één enkel
programmakader voor beroepsonderwijs. Hervorming van het hoger onderwijs is
gekoppeld aande deelname van Bosnië en Herzegovina aan het Tempus-programma.
Voordit doelverstrekte deEGin2001 zo’n €3m i l j o e n .
Hervorming van beroepsonderwijs en -opleiding en hoger onderwijs zal Kroatië
helpen bij de aanpak van de werkloosheid, een van de grootste maatschappelijke
problemenvan Kroatië. De EG draagt bijaan de hervormingen van beroepsonderwijs
en -opleiding, die gericht zijn op het tot stand brengen van een modern, flexibel en
kwalitatief hoog stelsel van beroepsonderwijs en -opleiding dat ingaat op de
behoeften van de arbeidsmarkt en de maatschappij en goed is geïntegreerd in de
stelsels van lager onderwijs, algemeen voortgezet onderwijs en hoger onderwijs. De
nadruk wordt gelegd op een gedecentraliseerd beheer, de voorbereiding van
ontwerpen voor een holistisch onderwijsprogramma en de hervorming van
lerarenopleidingen. Via de deelname van Kroatiëaan het Tempus-programma ( €4
miljoen) wordt de hervorming van instellingen voor hoger en universitair onderwijs
gestimuleerd.
De Voormalige Republiek Joegoslavië, inclusief Kosovo (onder VN-bestuur) heeft €
4,9 miljoen ontvangen omhaar deelname aan het Tempus-programma te garanderen.
Daarnaast is in 2001 zo’n €1 miljoen ontvangen voor de hervorming van
beroepsonderwijs en-opleiding in Montenegro.
IndeVoormalige Joegoslavische Republiek Macedonië heeft de sterkesamenhang
tussen onderwijs en werkloosheid (op dit moment meer dan 32% van de
beroepsbevolking) ertoe geleid dat de EG op dit terrein middelen verstrekt. In 2001
ondersteunde de EG de hervorming van het hoger onderwijs met €7 miljoen,
waarvan €3 miljoen werd gereserveerd voor deelname aan het Tempus-programma
en €4 miljoen (naast de €1 miljoen die in 2000 voor dit doel was bestemd) voor de
oprichting van de eerste universiteit die onderwijs verzorgt in de Albanese taal
alsmede in het Macedonisch en Engels. De oprichting van deze universiteit was
bedoeld als een reactie op een van de belangrijkste grieven van de grote Albaneseminderheid in het land enomde interetnische betrekkingente verbeteren.
De universiteit van Zuidoost-Europa in de Voormalige Joegoslavische
Republiek Macedonië. Op 20 november 2001 opende de universiteit van Zuidoost-
Europa haar deuren voor het eerst. Het onderwijsprogramma wordt gegeven in het
Albanees, Macedonisch en Engels, maar ook in andere Europese talen. De
universiteit heeft faculteiten voor rechten, bedrijfskunde, openbaar bestuur,
92lerarenopleiding, communicatie en computeronderwijs. De totale kosten van het
project, dat wordt gecoördineerd door de Organisatie voor veiligheid en
samenwerking in Europa (OVSE), bedroegen ongeveer €33 miljoen, waarvan de
Europese Unie, inclusief de Europese Commissie (met €4 miljoen) en bilaterale
bijdragen van de EU-lidstaten, de grootste donor is. De projectactiviteiten waren
gericht op de bouw van de universiteitsgebouwen, op studiefinanciering aan
studentenenop dekking vande exploitatiekostenvande instelling.
Sociale ontwikkeling - Cards vastleggingen in 2001 (miljoen euro)
Sociale
ontwikkelingLand Projectnaam Bedrag
Obnova 2000 Kroatië Tempus 1,5
Cards2001 Kroatië Tempus 4,0
Cards2001 Kroatië Arbeidsmarktherstructurering 3,0
Cards2001 Kroatië Beroepsonderwijs en -
opleiding0,6
Onderwijs Voorm. Joeg. Rep.
MacedoniëUniversiteitvan Zuidoost-
Europa4,0
4.2.8. Transversale onderwerpen
4.2.8.1. Europees initiatiefvoordemocratie en mensenrechten
In 2001 heeft het Europees initiatief voor democratie en mensenrechten (EIDHR)
voor meer dan €10 miljoen vastgelegd ten behoeve van projecten op de westelijke
Balkan.
Het EIDHR droeg bijna €4,5 miljoen bij aan projecten die de bevordering en
bescherming van de mensenrechten en fundamentele vrijheden ondersteunden in de
landen in Zuidoost-Europa. Een van de initiatieven behelsde specifieke steun voor de
Roma-gemeenschappen. Een specifiek project draagt bij aan de interetnische dialoog
door middel van de versterking van de beheerscapaciteit van de lokale autoriteiten
met betrekking tot de Roma-gemeenschappen in Bosnië en Herzegovina, Kroatië,
Kosovo, Montenegro, de Voormalige Joegoslavische Republiek Macedonië en
Servië ( €725.000). Eenvande projecten inde Voormalige Joegoslavische Republiek
Macedonië behelst de waarneming van en toezicht op de volkste lling, om een
rechtvaardige en onpartijdige vertegenwoordiging van de bevolking te bevorderen en
de internationale aanbevelingen met betrekking tot de volkstelling op te volgen ( €
999.800).
Een‘master’-programma inzakeregionaleEuropese democratieenmensenrechteninEuropa
en hetZuidoosten.
Het project stelt postdoctorale studenten uit Albanië, Bosnië en Herzegovina, Bulgarije, Kroatië
en de Voormalige Joegoslavische Republiek Macedonië in de gelegenheid om mensenrechten te
studeren. Deze ‘master’-opleiding zal bijdragen aan de opkomst van specialisten die zullen
toetreden tot NGO’s en lokale overheden en die de politieke besluitvormers van de Balkan
zullen worden. Voor deze activiteiten is €1,3 miljoen bestemd .
Er kwam meer dan €3 miljoen aan steun ten goede aan de processen van
democratisering en versterking van mensenrechten; dat bedrag werd besteed aan vijf
projecten. Zo werden met een project van €820.000 de actiemogelijkheden van
civiele instellingen en NGO’s ontwikkeld en versterkt en steeg het aantal NGO’s en
hun capaciteit. Een ander project diende om het vertrouwen te herstellen en op te
93bouwen tussen de verschillende groeperingen binnen de gemeenschap en de politie,
door middel van bijeenkomsten van docenten en ouders en initiatieven van de lokale
politie. Dit zal de versterking bevorderen van een democratisch klimaat in Bosnië en
Herzegovina waarinde mensenrechtengerespecteerd worden( €300.000).
Het verlenen van steun om conflicten te voorkomen, maar ook om de vrede te
herstellen, is een belangrijke prioriteit van het EIDHR. Dit omvatte in 2001 in
bijvoorbeeld een project met de titel “Activiteiten voor vrouwelijke activisten aan de
andere kant van de grens”. Dit project is erop gericht om de verdeeldheid in de
samenleving aan te pakken, om tijdig de individuele en collectieve druk vanuit de
gemeenschap te onderkennen en om de huidige realiteit onder ogen te zien in de
verschillende regio’s van Albanië, Bosnië en Herzegovina, Kroatië, Kosovo,
Macedonië, Servië en Montenegro en Slovenië ( €660.000). Een ander project is
gericht op het bevorderen van de verzoening tussen Albanezen en
minderheidsgroepen inde gemeentenGjakova enKosovo ( €510.000).
4.2.8.2. NGO-activiteiten
De samenleving zal een sleutelrolspelen bij de democratische stabilisering op de Balkan. Een
actieve samenleving is essentieel om de regering en het ambtenarenapparaat transparant te
maken en de overheid verantwoording te doen afleggen aan de burger. Blijvende
verbeteringenzijn nodig wat betreft toegangtot informatie en wetgeving die NGO-activiteiten
bevordert.
De nationale en regionale Cards-programma’s en het EIDHR zijn de belangrijkste
steunverleners op dit gebied. Omde lokale betrokkenheid te vergroten en omervoorte zorgen
dat de EG beter kan inspelen op de behoeften van de burgers streeft de EG naar nauwe
samenwerking met NGO’s enandere maatschappelijke organisaties.
In Albanië bijvoorbeeld worden NGO’s en maatschappelijke organisaties voornamelijk via
kleinschalige projecten ondersteund. De EG droeg €200.000 bij aan democratische
stabilisering in het algemeen. In Kroatië werd €1 miljoen besteed aan het versterken van de
capaciteit van maatschappelijke organisaties en de verbetering van hun werkwijzen. In Bosnië
en Herzegovina richtte de steun zich op opleiding en capaciteitsopbouw voor NGO’s,
projectfinanciering en technische bijstand, waarbij lokale NGO’s met name betrokken waren
bij projecten op het gebied van de terugkeer van vluchtelingen. In totaal stelde de EG €2
miljoen beschikbaar voor de ontwikkeling van maatschappelijke organisaties. In de
Voormalige Republiek Joegoslavië vond de EG-steun voornamelijk plaats in de vorm van
noodhulppakketten, gericht op het bevorderen van pluralisme door het versterken van NGO’s
en maatschappelijke organisaties enverzoening tussenverschillende bevolkingsgroepen. In de
Voormalige Joegoslavische Republiek Macedonië richtte de steun voor de samenleving zich
in 2001 voornamelijk op het stimuleren van nationale verzoening. De noodhulp voor de
Voormalige Joegoslavische Republiek Macedonië voor een totaalbedrag van €10,3 miljoen
werd in een besluit van de Commissie goedgekeurd als mechanisme voor snelle reactie, met
onder andere als doelomde samenleving te versterken.
Daarnaast werden door de delegaties van de Commissie beheerde microprojecten gebruikt om
snel en effectief te reageren op financieringsverzoeken van lokale NGO’s, coöperaties,onderwijsinstellingen, vrouwenorganisaties en culturele groepen, etc. Deze middelen kwamen
ten goede aan projecten die vanwege hun omvang normaal gesproken geen grote
internationale donors zoudenaantrekken.
944.2.8.3. Samenhang met ander beleid
De EG-hulp voor de Balkan is ontworpen om de Balkanstaten te helpen om deel te
nemen aan het stabilisatie- en associatieproces en op die manier een bijdrage te
leveren aan het doel van conflictpreventie, hetgeen uiteindelijk zal leiden tot het
sluiten van Stabilisatie- en associatieovereenkomsten. In het kader van de EU-
strategie wordt het accent gestaag verlegd van grootschalige infrastructuur en
naoorlogse wederopbouw naar opbouw van moderne democratische staten die in
staat zijn om hun eigen zaken te regelen en die betrouwbare partners zijn voor de
EU. De vooruitgang van het economisch hervormingsproces en de ontwikkeling van
de regionale samenwerking zijn in overeenstemming met het handelsbeleid van de
Gemeenschap voor de regio, in het kader waarvan erg gunstige handelspreferenties
zijn verleend. Eind 2000 stelde de EU een autonome regeling voor
handelspreferenties vast, die belastingvrije en quotavrije toegang biedt ten behoeve
van nagenoeg de gehele export uit de vijf landen naar de EU-markt.
4.2.8.4. Terugkeer van vluchtelingen
De terugkeer van vluchtelingen en ontheemden naar hun vooroorlogse woningen
blijft een belangrijke prioriteit voor de EG-hulp aan de Balkan. De trage terugkeer en
herintegratie van binnenlandse ontheemden en vluchtelingen is in Bosnië en
Herzegovina nog steeds een van de grootste hindernissen voor het herstel van de
politieke stabiliteit en de terugkeer naar normale economische en maatschappelijke
omstandigheden. Het EG-programma is in overeenstemming met de doelstellingen
die worden omschreven in Bijlage 7 van de Algemene Kaderovereenkomst voor
vrede (Dayton-vredesakkoord), met de prioriteiten die zijn vastgesteld door de
Taakgroep voor terugkeer en wederopbouw, met de analyse van de UNHCR en met
de “Agenda voor regionale actie” vanhet Stabiliteitspact.
Van de meer dan €105 miljoen die in 2001 ten behoeve van Bosnië en Herzegovina
is ontvangen, is €38,4 miljoen rechtstreeks bestemd voor de terugkeer van
vluchtelingenom:
– met name steun te verlenen aan doorbraak en spontane terugkeer van
minderheden,
– het Plan voorde uitvoering vaneigendomswetgeving te steunen,
– te zorgen voor een duurzame terugkeer door ontwikkeling van bedrijven en
werkgelegenheid inde terugkeergebieden.
Spontane terugkeer van minderheden naar hun vooroorlogse woningen inBosnië en
Herzegovina.
Het doel van dit project was om de naar Kljuc en Bosanska Krupa teruggekeerde minderheden
te steunen en om meer repatrianten daartoe aan te moedigen. Dit is bereikt door de volledige
wederopbouw van 65 woningen, het herstel van het elektriciteitsdistributiesysteem in de
gemeenten Veliki/Mali Radic - Bosanska Krupa en het scheppen van werkgelegenheid door het
uitdelenvangereedschap, zaaigoed envee.Het onderdeel van het project dat betrekking had op
het creëren van werkgelegenheid verschafte vee aan 32 gezinnen, 33 gezinnen ontvingen
landbouwg ereedschap en kettingzagen, er werden drie micro-ondernemingen opgericht waar
negenrepatriantenvoltijds, tien deeltijdsenenkelen op seizoensbasis te werk werdengesteld .
95Kroatië bleef aanzienlijke financiering ( €23,2 miljoen) voor de terugkeer van
vluchtelingen ontvangen. Er wordt steun verleend via het “EU-programma voor
wederopbouw enterugkeer” (EUPOP), in samenwerking met NGO’s ter plaatse. Het
programma bevordert een geïntegreerde benadering van de terugkeer van
vluchtelingen en binnenlandse ontheemden en is gericht op een doeltreffende
terugkeer naar vooroorlogse woningen, duurzaamheid van het terugkeerproces en
herintegratie en verzoening door verbetering van de kwaliteit van het leven voor de
hele teruggekeerde gemeenschap in Kroatië.
Wederopbouwvanwoningendietijdensdeoorlog zijnbeschadigd.
Het huisvestingsprogramma 2001 voor Kosovo heeft betrekking op de wederopbouw van zo’n
3.630 woningen die tijdens de oorlog zijn beschadigd, ten behoeve van kwetsbare gezinnen.
Ongeveer 3.100 huizen zijn klaar en 16.700 mensen zijn eind 2001 in hun woning getrokken.
Ongeveer 6% van de gezinnen behoort tot een etnische minderheid; hiertoe behoren ook de
gezinnen die onlangs zijn teruggekeerd naar Kosovo. De NGO-partners van het programma
hebben aan de hand van strenge selectiecriteria bepaald welke de kwetsbare gezinnen zijn.
Gekozen dorpswederopbouwcomité’s hebben de NGO’s geholpen en bijgedragen aan
doorzichtigheid en lokale verantwoordelijkheid bij het selectieproces. Om te zorgen voor een
succesvolle afronding van dit programma proberen de NGO’s om de “zelfhulp”-inbreng van
begunstigde gezinnente ondersteunen .
4.2.9. Samenwerking met andere donors in de regio
Goede afstemming tussen de donors is essentieel voor het welslagen van de
wederopbouw op de Balkan. Het gezamenlijke bureau voor Zuidoost-Europa van
de Europese Commissie en de Wereldbank79ziet erop toe dat er in de programma’s
en projecten geen overlap ontstaat tussen de activiteiten van de donors. In dit
verband zijn de belangrijkste mechanismen voor donorcoördinatie de stuurgroep op
hoog niveau en op uitvoerend niveau, die regelmatig bij elkaar kwamen om de
belangrijkste kwesties te bespreken. Andere instrumenten zijn onder andere
donorconferenties en bijeenkomsten van de adviesgroep. In 2001 organiseerde het
gezamenlijke bureau vijfgrote donorconferenties.
De samenwerking met andere donors in de regio kan plaatsvinden in de vorm van
gezamenlijke financiering van projecten of door het beheer van EG-middelen toe te
vertrouwen aan een andere organisatie. Voorbeelden van dit laatste zijn het beheer
door de Duitse KfW van de kredietlijn voor kleine en middelgrote ondernemingen
van het Europees Fonds voor Bosnië en Herzegovina, en de leiding die de OVSE
heeft over de gebundelde financiële middelen van de EG en de lidstaten bij de
oprichting van de universiteit voor Zuidoost-Europa in de Voormalige
Joegoslavische Republiek Macedonië. Een voorbeeld van gezamenlijke financiering
en bundeling van middelen is de EG-bijdrage voor technische bijstand voor de
onderlinge verbinding van energienetwerken in de Kroatische Donau-regio ten
behoeve vanwerkzaamhedendie wordengefinancierd met EIB- enEBWO-leningen.
De EG verstrekt ook rentesubsidies voor EIB-leningen. Zo ontving de Voormalige
Joegoslavische Republiek Macedonië in het verleden €20 miljoen voor dit doel. In
2001 ontving Bosnië en Herzegovina bij wijze van uitzondering €11,89 miljoen ten
behoeve van rentesubsidies voor de verbetering van wegen en spoorlijnen.
79http://www.seerecon.org
964.2.10. EIB-leningen
De EIB-activiteiten in de westelijke Balkan zijn voornamelijk gericht op
basisinfrastructuur van milieu, vervoer en energie alsmede op ondersteuning van de
ontwikkeling van KMO’s. De Europese Investeringsbank werkt nauw samen met de
EG.
Voorbeelden van EIB-leningen en -subsidies in2001(miljoen euro)
EIB-
leningenLand Projectnaam Bedrag
van de
lening
EIB Kroatië Herstel en modernisering vanhetKroatischedeel
van de spoorlijn van de pan-Europese corridor Vc,Republiek Kroatië40
EIB Albanië Modernisering van energietransmissie- en
energiedistributienetwerken30
EIB EIB FederaleRepubliek JoegoslaviëHerstel van de
vervoersinfrastructuurinServiëenMontenegro66
EIB Voorm. Joeg.
Rep. MacedoniëFinanciering voor kleine en middelgrote
ondernemingen20
EIB Bosniëen
HerzegovinaHerstel van diverse delen van de spoorlijn van de
pan-Europesevervoerscorridors40
TOTAALvan alle leningenensubsidies op de Balkan 319
4.2.11. ECHO
Ondanks het feit dat het conflict in de Voormalige Joegoslavische Republiek
Macedonië een schaduw wierp op de verbetering in de algehele humanitaire situatie,
zette het herstel van de Kosovocrisis van 1999 zich in 2001 voort in de weste lijke
Balkan. Met een begroting van €83,05 miljoen bleef ECHO aanwezig in vijf landen
en entiteiten in de regio (Servië, Montenegro, Kosovo, de Voormalige
Joegoslavische Republiek Macedonië en Albanië). De verlaging ten opzichte van de
twee voorafgaande jaren duidt op de verbetering in de humanitaire situatie en de
toenemende betrokkenheid van andere EG-instrumenten.
Voor de westelijke Balkan waren de inspanningen van ECHO gericht op drie
doelstellingen: tegemoet komen aan de nieuwe humanitaire behoeften als gevolg van
de crisis in de Voormalige Joegoslavische Republiek Macedonië, doorgaan met de
aanpak van de basale humanitaire behoeften van vluchtelingen, binnenlandse
ontheemden en kwetsbare sociale gevallen, en bevorderen van het LRRD-proces
doorde overgang naar wederopbouw en langeretermijnontwikkeling te steunen en de
zelfstandigheid onder de begunstigden vande hulp te stimuleren.
InKosovovoltooide ECHO het grootste deel van een van zijn meest omvangrijke
humanitaire acties, door van louter noodhulp over te stappen op herstel en
uiteindelijk een succesvolle overgang naar een meer structureelontwikkelingsproces.
In juni 1999, toen de vluchtelingen begonnen terug te keren naar Kosovo, kwam
ECHO tegemoet aan de dringende humanitaire behoeften door voedsel, medische
hulp alsmede noodonderkomens te verstrekken aan meer dan 22.000 teruggekeerde
gezinnen. In 2000 bleef ECHO tegemoet komen aan de basisbehoeften van de meest
kwetsbare mensen, maar verleende tegelijkertijd steun ten behoeve van de eerste
stappen in het herstelproces (in de onderwijs- en gezondheidszorgsector, door herstel
van de watervoorziening en door zelfstandige projecten te steunen). In 2001 slaagde
ECHO erin omde eerdere hulpverlening af te ronden en ging verder met het steunen
97van de UNHCR bij diens inspanningen om de minderheden te beschermen en te
helpen. Bovendien verleende ECHO basishulp aan de vluchtelingen uit de
Voormalige Joegoslavische Republiek Macedonië (72.000 op het hoogtepunt van de
crisis) enaanhungastgezinnen.
Serviëbleef de meest omvangrijke operatie van ECHO. De politieke veranderingen
en de hervormingsgezinde regering in Servië hebben structurele lange-termijnhulp
van donors aangetrokken, waaronder de EG. Dit werd duidelijk door het welslagen
van de in juni 2001 in Brussel gehouden donorconferentie inzake de Federale
Republiek Joegoslavië. De humanitaire behoeften in Servië zijn echter nog steeds
aanzienlijk, voornamelijk vanwege de grote druk die wordt uitgeoefend door de
vluchtelingen en binnenlandse ontheemden (bijna 600.000). Hoewel de
vooruitzichten voor de terugkeer van binnenlandse ontheemden op dit moment nog
steeds somber zijn, zijn er vooruitzichten op duurzame oplossingen voor de
vluchtelingen, voornamelijk bestaande uit integratie maar ook uit repatriëring. In het
ECHO-programma voor 2001 wordt doorgegaan met de aanpak van basisbehoeften.
Tegelijkertijd wordt gestreefd naar meer oplossingen op lange termijn, zoals het
vergemakkelijken van repatriëring (juridische informatie, bezichtigingsbezoeken) en
steunvoorparticuliere onderkomens voorvluchtelingen, als een waardiger alternatief
voor het leven incollectieve centra.
InMontenegro enAlbanië is vrijwel helemaal tegemoet gekomen aan de
humanitaire behoeften als gevolg van de Kosovocrisis. In Montenegro legde ECHO
de nadruk op het treffen van voorzieningen voor de behoeften in de winter en het
verminderen van de afhankelijkheid van de begunstigde groepen van humanitaire
hulp door de financiering van zelfstandige activiteiten. Teneinde de overgang naar
een ontwikkelingsproces te vergemakkelijken, werd in Albanië, een van de armste
landen van Europa, de nadruk gelegd op consolidatie van de eerdere
steunmaatregelenop het gebied vangezondheidszorg, water enrioolwaterzuivering.
In 2001 woedde in de Voormalige Joegoslavische Republiek Macedonië een open
conflict tussen etnisch-Albanese gewapende groeperingen en Macedonische
strijdkrachten. In de eerste helft van het jaar escaleerde het conflict in diverse fasen,
hetgeen resulteerde in verschillende golven van volksverhuizingen in het land en
over de grenzen, vooral naar Kosovo. De internationale gemeenschap, met name de
EU, nam een proactieve houding aan met betrekking tot politieke bemiddeling,
wederopbouwhulp (via het mechanisme voor een snelle reactie en het Cards-
programma voor 2001) alsook humanitaire hulp. Volledig in overeenstemming met
zijn mandaat heeft ECHO voedselhulp verleend aan alle binnenlandse ontheemden
en kwetsbare repatrianten, andere dan voedselhulp aan gastgezinnen en binnenlandse
ontheemden. Om de terugkeer van binnenlandse ontheemden te vergemakkelijken,
heeft ECHO ook het noodherstel gefinancierd van scholen en gezondheidszorgcentra
die tijdens de oorlog zijn beschadigd. Sinds het begin van het conflict maakte een
hechte samenwerking binnen de Commissie het mogelijk om een taakverdeling tot
stand te brengen tussen de diverse EG-instrumenten, waardoor zoweloverlapping alshiaten werden voorkomen. Via ECHO werd de nadruk gelegd op de onmiddellijke
humanitaire behoeften, terwijl het mechanisme voor een snelle reactie de behoeften
op middellange termijn aanpakte, zoals de wederopbouw van woningen. Aan het
politieke front was het politieke proces eind 2001 nog steeds kwetsbaar, ondanks
enkele positieve ontwikkelingen die volgden op het sluiten van een
Kaderovereenkomst tussen politieke leiders van beide etnische groepen en de
goedkeuring vangrondwetswijzigingen in november.
98ECHO Financieringsbesluiten 2001 (miljoen €)
Land Bedrag
Servië 47,800
Montenegro 7,500
Kosovo 14,000
Voorm. Joeg. Rep. Macedonië 5,400
Albanië 6,600
Regionaal 1,750
TOTAL 83,050
4.2.12. Monitoring in deBalkanstaten
De Commissie zette in de loop van 2000 een verbeterd, resultaatgericht systeem op
voor de monitoring van de regio’s Azië/Latijns-Amerika (ALA), het Middellandse-
Zeegebied (MED), de ACS-landen en de Balkan, dat gebaseerd is op de
projectbeheerscyclus van de Commissie. Dit systeem werd in 2001 beproefd.
Aangezien de opzet en toetsing afgerond zijn, worden hieronder de eerste,
voorlopige, maar interessante conclusies beschreven over wat goed functioneert en
wat verbeterd zou kunnen worden met betrekking tot de Balkan. Meer informatie
over het resultaatgerichte monitoringsysteem vindt u in hoofdstuk 1.4 (monitoring).
Het systeemzalvanaf2002 overaltoegepast worden.
In 2001 werden er in twee Balkanstaten 12 projecten bezocht. De totale omvang van
de EG-financiering, waarop deze bezoeken betrekking hadden, bedroeg €112,3
miljoen. De belangrijkste sectoren die werden geëvalueerd waren ten eerste
infrastructuur en economische diensten (76%) en ten tweede economische en
institutionele opbouw, burgermaatschappij, sociale infrastructuur en diensten (22%).
Vergeleken met een gemiddelde van 2,5 was de algehele waardering van deprojecten inde regio 2,28.
Geconstateerd werd dat doeltreffendheid, effecten en duurzaamheid de meest
succesvolle aspecten waren. Het sub-criterium van sociaal-culturele geschiktheid,
zoals de deelname van doelgroepen aan ontwerp en uitvoering, en de betrekkingen
tussen projectpersoneel en de plaatselijke gemeenschappen, kregen de hoogste
waardering in de regio. De zwakste hoofdcriteria waren relevantie en doelmatigheid.
Het behalen van resultaten in verband met doelmatigheid was het sub-criterium met
de laagste waardering, gevolgd door economische geschiktheid (als sub-criterium
vanduurzaamheid).
4.2.13. Conclusies en vooruitzichten
De goedkeuring van het Cards-programma in 2000 leidde tot een meer strategische aanpak
van de steun aan de landen op de westelijke Balkan en de doelstellingen van het stabilisatie-
en associatieproces werden versterkt. In 2001 beantwoordde het programma zowel aan
ontwikkelingsdoelstellingen voor de langere termijn als aan onmiddellijke behoeften als
gevolg van conflictsituaties ofde situatie na het conflict.
CARDS-hulp werd in het algemeen efficiënt en snel verstrekt. Vooral het Europees bureau
voor wederopbouw heeft een goede reputatie opgebouwd door snel en effectief hulp te
99verlenen op zijn terrein: Kosovo, Servië, Montenegro en sinds december 2001 ook de
Voormalige Joegoslavische Republiek Macedonië. Elders inde regio wordt de besluitvorming
geleidelijkovergeheveldnaar dedelegaties vandeCommissie.
De steun moet veranderen naarmate de regio zichontwikkelt.
In 2001 zijn nationale en regionale strategiedocumenten goedgekeurd voor de periode 2002-
2006. Gedurende deze periode zal het programma zich richten op de belangrijkste prioritaire
gebieden met betrekking tot het stabilisatie- en associatieproces, waarbijde nadruk geleidelijk
verschuift van wederopbouw naar institutionele opbouw en economische hervormingen. Een
belangrijk onderdeel hiervan is de opbouw van institutionele capaciteit met het oog op een
beter inzicht in sleutelelementen van het acquis en het opstellen en ten uitvoer leggen van
wetgeving indat verband.
1004.3. Oost-Europa, Kaukasus en Centraal-Azie
De regio Oost-Europa, Kaukasus en Centraal-Azie werd in 2001 geconfronteerd met drie
belangrijke uitdadingen. Het is duidelijk dat de gebeurtenissen van 11 september overheersen
en dat die gebeurtenissen vooralop de EG-aanpak van Centraal-Azie van grote invloed zullen
zijn. Naar verwachting zal in 2002 de financiering voor deze regio worden verdubbeld. In de
tweede plaats heeft de EU de vooruitgang van de hervormingen in Rusland toegejuicht. Dit
blijkt uit het feit dat in de EG-steun meer aandacht wordt gegeven aan uitvoering van de
hervormingsagenda, waarbij wordt voortgebouwd op de eerdere werkzaamheden van Tacis,
die hebben geholpen bij de invoering van de hervormingswetgeving. In de derde plaats
verleent de EG veel steun aan landen die momenteel bezig zijn met de ontwikkeling van
strategiedocumentenvoor armoedebestrijding.
Met betrekking tot de sectorale prioriteiten zijn er in de EG-respons van 2001 drie thema’s
van bijzonder belang. In de eerste plaats is er meer aandacht besteed aan justitie en
binnenlandse zaken, en dit zal verder worden uitgebreid in de komende jaren. In de tweede
plaats heeft de EG haar steun aan de sociale sector versterkt, met name ten behoeve van
gezondheidszorg en onderwijs. In de derde plaats is er speciale aandacht besteed aan
grensoverschrijdende kwesties, zoals met name verbetering vanhet grensbeheer.
4.3.1. Inleiding
De Europese Unie is samen met haar lidstaten de grootste donor van
ontwikkelingshulp aan Oost-Europa, de Kaukasus en Centraal-Azië80. Het Tacis-
programma is in2001 nog steeds de voornaamste bronvanEU-hulp aandeze regio.
De belangrijkste doelstelling van Tacis bestaat uit het verlenen van hulp bij de
overgang naar een vrije markteconomie enhet stimuleren van meer democratie. Deze
doelstelling is de kern van de Partnerschaps- en samenwerkingsovereenkomsten
(Partnership and Cooperation Agreements, PCA’s), die op hun beurt als basis dienen
voor de voortdurende betrekkingen van de EU met Oost-Europa, de Kaukausus en
Centraal-Azië. De PCA’s zijn wettelijke kaders, gebaseerd op de eerbiediging van
democratische beginselen en mensenrechten, waarin een beschrijving wordt gegeven
van de politieke, economische en handelsbetrekkingen van de EU met haar
partnerlanden. Iedere PCA is een bilateraal verdrag met een looptijd van tien jaar dat
wordt ondertekend en geratificeerd door de EU en iedere staat. Bovendien werkt de
Europese Unie samen met Rusland en Oekraïne via gemeenschappelijke strategieën
in het kader van het gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid van de EU.
De gemeenschappelijke strategieën zijn bedoeld om in die twee landen de
samenhang te versterken tussen het beleid en de activiteiten van de EU en haar
lidstaten.
Rusland neemt ook deel aan het “initiatief inzake de noordelijke dimensie”, dat
betrekking heeft op het buitenlands en grensoverschrijdend beleid van de Europese
Unie voor de Baltische-Zeeregio, de Noordelijke IJszee en Noordwest-Rusland. In
2001 zijn de eerste bijeenkomsten gehouden in het kader van de energiedialoog
tussen de EU en Rusland, waaronder vier thematische werkgroepen en een
80Tacis: EU-programma voor technische bijstand aan het Gemenebest van onafhankelijke staten en
Mongolië dat betrekkingheeft op Armenië, Azerbeidzjan, Wit-Rusland, Georgië, Kazachstan, Kirgizië,Moldavië, Mongolië,Rusland,Tadzjikistan, Turkmenistan, OekraïneandOezbekistan.
101topontmoeting. De Commissie heeft in januari 2001 ook een mededeling opgesteld
over Kaliningrad81, waarvande conclusies zijn goedgekeurd door deRaad.
Voor de periode 2000-2006 is Verordening (EG) nr. 99/2000 van de Raad, die in
januari 2000 in werking is getreden, de rechtsgrondslag voor Tacis. In de
verordening wordt rekening gehouden met de ervaring die de Europese Unie in de
afgelopen elf jaar heeft opgedaan in de regio. Het programmeringsproces heeft zich
ontwikkeld en de betrekkingen tussen de EG en de partnerlanden zijn thans meer
gebaseerd op een constructieve dialoog en minder op respons op vragen van
partnerregeringen. In de nieuwe Actieprogramma’s, vooral die voor Moldavië en
Kirgizië, wordt grote nadruk gelegd op armoedebestrijding. Bovendien laat het
beheer vanTacis eenverschuiving zien naar minder maar welgrotereprojecten.
Het Tacis-programma is verdeeld in twee hoofdcategorieën: nationale en
meerlandenprogramma’s. Er zijn in 2001 voor de belangrijkste programma’s - met
uitzondering van Wit-Rusland en de landen van Centraal-Azië - strategiedocumenten
ontwikkeld voor deperiode 2002-2006, met daarin een analyse van de situatie en een
beschrijving van de EU-respons. Voor de periode 2002-2003 zijn ook indicatieve
programma’s ontwikkeld met een beschrijving van de prioriteiten ten aanzien van de
uitvoering vande strategie. De nationale programma’s wordensamengesteld door uit
de indicatieve programma’s voor ieder land afzonderlijk twee of drie prioriteiten te
kiezen uit de volgende samenwerkingsgebieden:
•institutionele, wettelijke en bestuurlijke hervorming,
•particuliere sector eneconomische ontwikkeling,
•maatschappelijke gevolgenvande overgang,
•ontwikkeling van infrastructurele netwerken,
•milieubescherming enbeheer van natuurlijke hulpbronnen, en
•ontwikkeling vande plattelandseconomie.
De belangrijkste meerlandenprogramma’s zijn: regionale samenwerking,
grensoverschrijdende samenwerking, Baltische samenwerking, nucleaire veiligheid
en de EU-voorbereidingsfaciliteit voor investeringen van de Europese Bank voor
Wederopbouw enOntwikkeling.
81COM (2001) 26 van 17.01.2001
102VASTLEGGINGEN EN BETALINGEN IN DE REGIO in 2001 (miljoen €)
VASTLEGGINGEN BETALINGEN
2001 2000 2001 2000
PROGRAMMA'S
Nationale Actieprogramma's(B7-5200B)
Armenië 7,8 4,3 3,4
Azerbeidzjan 21,6 4,6 13,2
Belarus 3,1 1,4
Georgië 4,0 8,5 3,7 6,6
Kazachstan 14,0 6,1 4,6
Kirgizië 9,1 4,4 2,4
Moldavië 19,5 4,0 6,7
Mongolië 4,3 2,4 4,8
Rusland 80,0 53,0 86,4 91,3
Tadjikistan
Turkmenistan 2,9 3,1
Oekraïne 63,0 63,5 31,2 59,2
Oezbekistan 10,0 6,8 11,9
Subtotaal 189,6 168,7 159,9 208,6
Meerlanden-actieprogramma's
Grensoverschrijdende samenwerking(B7-5210) 23,0 22,5 26,1 19,4
Oostzee(B7-5211in2001,B7-5370in2000) 6,0 5,9
Nucleaireveiligheid(B7-524for2001only) 51,0 35,8
Regionaal+ andere meerlanden(B7-5200B)* 101,7 214,3 126,2 182,0
Tsjernobyl Shelter (B7-536) 40,0 40,0 40,4
ATA(B7-5200A) 12,2 32,4 5,6 2,0
Subtotaal 233,9 275,1 233,6 243,9
Anderebegrotingslijnen
Voedselhulp(audit) 1,4
Subtotaal 1,4
TOTAaL 423,5 443,8 395,0 452,4
*voor2000Nucleaireveiligheidinbegrepen
Overzicht vandevastleggingen/betalingen2000-2001(m ilj. €)
2000 2001 Total
Vastlegging 443,8 423,5 867,3
Betaling 452,4 395,0 847,4
Ratio V/B 102,0% 93,3% 97,7%
4.3.2. Regionale samenwerking
Meer dan de helft van de Tacis-steun wordt verleend via meerlandeninitiatieven. De
aandacht wordt hier gericht op drie belangrijke instrumenten: het regionale
samenwerkingsprogramma (steun voor samenwerking tussen de nieuwe
onafhankelijke staten), het grensoverschrijdend samenwerkingsprogramma (steun
voor de nieuwe onafhankelijke staten die gezamenlijke grenzen hebben met de
EU/kandidaat-lidstaten) enhet programma voor nucleaire veiligheid.
4.3.2.1. Regionale samenwerking
Het regionale samenwerkingsprogramma bevordert de samenwerking tussen de
nieuwe onafhankelijke staten. Er zijn drie prioritaire gebieden: netwerken, milieu,
justitie en binnenlandse zaken. Ten behoeve van het regionale
samenwerkingsprogramma zijn er in 2001 voor de periode 2002-2003 regionale
indicatieve programma’s opgesteld en goedgekeurd. Op diverse gebieden hebben
deze documenten nieuwe activiteiten voorgesteld, zoals hulp bij beleidsontwikkeling
overeenkomstig verschillende internationale milieu-initiatieven (bijvoorbeeld het
Kyoto-protocol), maar ook ontwikkeling van een hervormingsprogramma voor
103telecommunicatie. Afgezien van voornoemde steunmaatregelen wordt in het
regionale samenwerkingsprogramma ook nog steeds aandacht besteed aan meer
gevestigde hulpprogramma’s, zoals Traceca (olie engas) enInogate (vervoer).
a) Netwerken
De steun voor netwerken wordt verleend via twee belangrijke instrumenten: het
Inogate-programma voor de olie- en gassector en het Traceca-programma voor
vervoer. Behalve aan deze twee belangrijke instrumenten kan ook steun worden
verleend aande telecommunicatiesector.
•Traceca
Om het voor de landen in dit gebied gemakkelijker te maken toe te treden tot de
Europese enwereldmarkten, maar ook omde regionale samenwerking te bevorderen,
steunt het Traceca-programma de ontwikkeling van de Oost-West-vervoercorridor,
van Europa via de Kaukasus naar Centraal-Azië. De multilaterale Traceca-
overeenkomst - de belangrijkste basis van Traceca – die voortvloeit uit zowel het
Tacis- als het Phare82-programma, is goedgekeurd door de wetgevers van de
deelnemende landen. Hierna werd een uitgebreid actieplan voor 2000-2001
opgesteld. In februari 2001 werd het secretariaat van Traceca gevestigd in Baku, in
Azerbeidzjan. Het programma heeft zes lopende projecten die deel uitmaken van het
regionale Tacis-actieprogramma voor 1999, waarin wegensectorstudies in de
Kaukasus zijn opgenomen alsmede verkeersstroomvoorspellingen tussen de twaalf
Traceca-landen. Momenteel wordt ook een groot leveringscontract uitgevoerd voor
eenoptische kabel langs de spoorwegtrajecten inArmenië, Georgië en Azerbeidzjan.
•Inogate
Inogate beoogt in de hele Tacis-regio de samenwerking te verbeteren tussen
fabrikanten, transporteurs / pijpleidingleveranciers en consumenten van olie en gas.
Op deze manier wordt geprobeerd om olie- en gasprojecten te stimuleren tussen de
verschillende staten onderling, investeringsrisico’s te verminderen en de invoering
van internationale normen te bevorderen - met name op het gebied van milieu en
veiligheid - in de infrastructuur van het energienetwerk. Eenentwintig landen in
Oost-Europa, de Kaukasus en Centraal-Azië alsmede Griekenland en Turkije hebben
de overkoepelende overeenkomst van Traceca ondertekend, waardoor de Oost-West-
corridors voor olie en gas in overeenstemming worden gebracht met EU- en
internationale normen. In 2001 is van start gegaan met vier nieuwe Inogate-projecten
die een voortzetting zijn van reeds eerder gestarte werkzaamheden ter verbetering
vande betrouwbaarheid vanhet gastransport tussende nieuwe onafhankelijke staten.
b) Milieu
Tacis financiert een grote verscheidenheid aan regionale milieu-initiatieven, zoals
een project om de milieuministeries te helpen bij de uitvoering van hun nationale
milieuactieplannen, omgemeenschappelijkbeleidteontwikkelenenomsubprojecten
te steunen betreffende milieufinanciering en beleidshervorming. Ter ondersteuning
van de grensoverschrijdende waterconventie tussen de Verenigde Naties en Oost- en
82Phare: Polen en Hongarije: steun voor economische hervormingen (nu uitgebreid tot Bulgarije,
Tsjechië, Estland, Letland, Litouwen, Roemenië, Slowakije en Slovenië).
104Midden-Europa wordt met een ander project het rivierbeheer gefinancierd van vier
grensoverschrijdende stroomgebieden - voor negen landen. In 2001 eindigde het
succesvolle milieuproject voor de Kaspische Zee, waarbij plaatselijke deskundigen
de Kaspische Zee bezochten voor de monitoring van binnendringende en giftige
stoffen. Het gezamenlijk milieuprogramma met daarin een bundeling van
investeringen van verschillende internationale financieringsinstellingen, maakte het
in2001 mogelijk omtenbehoeve van de waterbescherming in Kazachstan een lening
te sluiten van 60 miljoen euro. Er zijn ookontwikkelingen in het internationaalkader
van “Milieu voor Europa”. Ook werd er steun verleend aan het secretariaat voor
projectvoorbereiding, dat is ondergebracht bijde Europese Bank voor Wederopbouw
en Ontwikkeling (EBWO), en aan de taakgroep voor het Milieuactieprogramma, die
is ondergebracht bij de Organisatie voor economische samenwerking en
ontwikkeling (OESO). Met Tacis-middelen werden ook niet-gouvernementele
organisaties (NGO’s) geholpen bij de voorbereiding van het strategiedocument voor
duurzame ontwikkeling dat werd gepresenteerd tijdens de “Groene Week”83te
Brussel.
c) Justitie en binnenlandse zaken
Bij de steun die de Europese Unie via het Tacis-programma verleent aan de nieuwe
onafhankelijke staten en Mongolië, wordt in toenemende mate aandacht besteed aan
de rechtsstaat en doeltreffende wetshandhaving. Belangrijke zaken zijn: bestrijding
van de georganiseerde misdaad, vooral drugshandel en handel in vrouwen, alsmede
bestrijding van illegale migratie binnen het gehele grondgebied van de nieuwe
onafhankelijke staten. De EU besteedt eveneens speciale aandacht aan het gebied
rond Kaliningrad, vanwege het toekomstperspectief van een “enclave” binnen de
EU-lidstaten. Ook probeert Tacis stelselmatig steun te verlenen ten behoeve van de
verbetering van het grensbeheer. In het kader van het regionaal programma voor
2001 worden vier nieuwe initiatieven voorgesteld: grensbeheer aan de grens tussen
Wit-Rusland en Rusland, bestrijding van de handel in vrouwen in de Russische
Federatie, bestrijding van de georganiseerde misdaad in Kaliningrad en bestrijding
vande drugshandelin de nieuwe onafhankelijke westelijke statenende Kaukasus.
4.3.2.2. Grensoverschrijdende samenwerking
Het grensoverschrijdende samenwerkingsprogramma is ontworpen om steun te
verlenen aan de nieuwe onafhankelijke staten, die grenzen aan de EU of de
kandidaat-lidstaten. De steun bestaat uit drie belangrijke thema’s: economische
ontwikkeling (met name KMO’s), milieu en grensovergangen. Deze steun is bedoeld
als een aanvulling op de steun die wordt verleend via de nationale Tacis-
programma’s. Bijzonderheden over de afzonderlijke sectoren worden later in het
verslag gegeven. In 2001 werd de meeste aandacht besteed aan de openstelling voor
het verkeer van een aantal grensovergangen, waarmee reeds een aanvang was
gemaakt in het kader van eerdere programma’s. Bovendien werd verdergegaan met
de uitvoering van het grensoverschrijdende economische ontwikkelingsproject in
Oezjgorod,opde grens vanOekraïne, Hongarije enSlowakije. Dit is het eerste grote,in het kader van Tacis gefinancierde grensoverschrijdende economische
83De Groene Week is een jaarlijkse campagne die wordt georganiseerd door directoraat-generaal Milieu
van de Europese Commissie, waar een platform wordt geboden voor verdere bewustmaking inzakemilieubeleid en -activiteiten van deEU.
105ontwikkelingsproject dat waardevolle lessen heeft opgeleverd voor projecten die
binnenkort zullen starten in Moldavië en Oekraïne. Het grensoverschrijdende
samenwerkingsprogramma was vooral actief aan de Fins-Russische grens. In
november 2001 werd er in Sint-Petersburg een seminar gehouden teneinde de
deelname van Oekraïne, Wit-Rusland en Moldavië te stimuleren. Het is de bedoeling
dat dit zal resulteren in de oprichting van grensoverschrijdende comités tussen
buurlanden.
Grensovergang tussen Kamenny Log (Wit-Rusland) –Medininkai (Litouwen)
De grensovergang van Kamenny Log in Wit-Rusland is gesitueerd op de weg van Minsk naar
Vilnius. Hierdoor zal niet alleen het handelsverkeer langs deze belangrijke weg van
Kaliningrad, via Vilnius en Minsk, naar Moskou worden vergemakkelijkt, maar zullen ook de
havens aan de Baltische Zee met Rusland worden verbonden. Nadat zowel Wit-Rusland als
Litouwen onafhankelijk waren geworden, waser een externe grensfaciliteit nodig. De noodzaak
om controles uit te voeren werd nog belangrijker geacht omdat Litouwen geen lid is van het
Gemenebest vanOnafhankelijkeStatenenniet deelneemt aan de douane-unie met Rusland. Het
is daarom een belangrijk tussenstation tussen Oost-Europa, de Kaukasus, Centraal-Azië en de
zich uitbreidende Europese Unie. Met een Tacis-subsidie van 1,34 miljoen euro werd de bouw
van de post gesteund, terwijl met een subsidie van 1,12 miljoen euro de uitrusting van drie
grensposten in Wit-Rusland werd gefinancierd. In januari 2001 werd begonnen met de door
Tacis gefinancierde bouwwerkzaamheden, die eind december van dat jaar gereed waren. In
april2002zaldelocatiecompleetzijntoegerust.
4.3.2.3. Nucleaire veiligheid
Via het project voor een nieuw industrieel complex voor radioactief vast afval heeft
de EU een belangrijke bijdrage geleverd aan het oplossen van de problemen die
samenhangen met de sluiting van de kerncentrale van Tsjernobyl. De EU heeft een
tweede bijdrage van 100 miljoen euro geleverd aan het Fonds voor inkapseling van
Tsjernobyl, dat wordt beheerd door de Europese Bank voor Wederopbouw en
Ontwikkeling.
Doordat EU-werknemers op 14 locaties in de nieuwe onafhankelijke staten
permanent “hulp ter plaatse” verleenden, werd de nadruk vooral gelegd op het
verbeteren van de operationele veiligheid. De hulpverlening ter plaatse is gericht op
verbetering van het niveau van veiligheid in het ontwerp, bedienings- en
bewakingsvoorwaarden en het organiseren van operationele veiligheid. Door de
technische en financiële hulp van de EU worden de onafhankelijke regelgevende
autoriteiten versterkt en een groot deel van het noodzakelijk wettelijk kader is nu
ingevoerd. Door een meer geformaliseerde en regelmatige dialoog tussen de
werknemers van de kerncentrale en de regelgevende autoriteiten (de zogenaamde “2
plus 2”-aanpak) wordt de hele veiligheidscultuur verbeterd. Door de benodigde
apparatuur te verstrekken worden de kerncentrales gemoderniseerd (een
condensatiereinigingssysteem voor de kerncentrale van Balakovo, niet-destructieve
testapparatuur voor diverse centrales, een niveaubeheerssysteem voor de
stoomgenerator vande kerncentrale vanZuid-Oekraïne, etc.).
Erzijn91projectengaandevooralgemenebijstand, er zijn17 lopende contractenten
behoeve van inkoopagentschappen voor apparatuur, en 3 bijdragen aan de Europese
Bank voor Wederopbouw en Ontwikkeling ten behoeve van het Fonds voor
inkapseling van Tsjernobyl. In het jaarprogramma 2001 zijn 18 nieuwe projecten
vastgesteld die moeten bijdragen aan de verbetering van de nucleaire
veiligheidscultuur inRusland, Oekraïne enandere GOS-landen.
106Om te helpen bij het opzetten van een betrouwbaar veiligheidssysteem in Rusland
verleent de Europese Commissie steun aan het Methodologisch en
Opleidingscentrum te Obninsk, dat opleidingen verzorgt voor zowel werknemers als
inspecteurs, maar dat ook technische bijstand verleent aan Russische werknemers.
Het Oeral-Siberische Opleidings- en Methodologisch centrum in Snezhinsk verzorgt
bovendien opleidingen en verleent diensten ten behoeve van de werknemers en
inspecteurs die zijn betrokkenbijde eindfase vande splijtstofcyclus.
De Commissie werkt niet alleen samen met de Europese Bank voor Wederopbouw
en Ontwikkeling, maar ook met de Internationale Organisatie voor Atoomenergie,
waarvan de activiteiten om de nucleaire veiligheid in de nieuwe onafhankelijke
staten te verbeteren momenteel worden gekanaliseerd via haar technisch
samenwerkingsprogramma en de contactgroep voor deskundigen met betrekking tot
Noordwest-Rusland.
Er zijn ook belangrijke stappen gezet om het tempo te versnellen bij de uitvoering
van bestaande vastleggingen in het programma voor nucleaire veiligheid. Het aantal
mensen dat aan deze kwesties werkt is uitgebreid en het team is thans goed toegerust
omde vier belangrijkste uitdagingen aan te gaan: bijstand ter plaatse, ontwerpen van
veiligheidsplannen en rampenplannen voor de buitenwacht, nucleair afval en
beveiliging, regelgevende autoriteitenenorganisaties voortechnische veiligheid.
Zorgen voor een aanvaardbaar veiligheidsniveaubij aanpassingenaan decentrale: de “2plus
2”-aanpak
Vergunninghouders zijn volledig en totaal verantwoordelijk voor de veiligheid van hun
centrales en de effecten ervan op het milieu. Regelgevende organen inspecteren en beoordelen
alle nucleaire installaties en gaan na of ze voldoen aan regelgeving en vergunningsvoorwaarden.
Terwijl het Tacis-programma voor nucleaire veiligheid rechtstreeks bijdraagt aan verbetering
van de nucleaire installaties in de nieuwe onafhankelijke staten, stimuleert het ook de
rechtstreekse overdracht aan zowel vergunninghouders als regelgevers van West-Europese
beste werkwijzenophetgebiedvanveiligheid.Meerinhetbijzonder gaat het om de aanpak van
de moeilijke kwestie om een koppeling tot stand te brengen tussen deze twee instanties - de
vergunninghouders en regelgevende organen - tijdens de procedure voor het verlenen van een
vergunning voor verbeteringen aan de centrale. Voor dit doel voorziet de zogenaamde “2 plus
2”-aanpak in een gecombineerde samenwerkingsregeling, enerzijds tussen nucleaire bedrijven
in de EU en in de nieuwe onafhankelijk staten en anderzijds tussen de EU en de regelgevende
organen en hun deskundigenorganisaties in de nieuwe onafhankelijke staten. Behalve het
verbeteren van de vergunningspraktijken in de nieuwe onafhankelijke staten, helpt deze
geïntegreerde aanpak ook om ervoor te zorgen dat de door de EG gefinancierde verbeteringen
aan de centrales de veiligheid ook daadwerkelijk verbeteren in overeenstemming met de West-
Europese regelsengebruiken.
Regionale samenwerking – vastleggingen in 2001
Regionalesamenwerking miljoen €
Regionale samenwerking 38,0
Grensoverschrijdendesamenwerking 23,0
Baltischesamenwerking 6,0
EU/EBWOvoorbereidingsfaciliteitvoor
investeringen15,4
Nucleaireveiligheid 51,0
Fonds inkapselingTsjernobyl 40,0
ICWT/OCWT 25,0
Diversen 21,8
Totaal 220,2
1074.3.3. Vervoer en infrastructuur
4.3.3.1. Vervoer
Steun aan de vervoersector wordt zowel via het regionale samenwerkingsprogramma
(zie hierboven) als via de nationale actieprogramma’s verleend. De doelstelling van
de vervoerprojecten is het vervoerstelsel te moderniseren en het geschikt te maken
voor een moderne markteconomie. In 2001 werd er gewerkt aan zestien projecten in
de sector. Bij deze projecten werden meer dan 400 Europese deskundigen ingezet,
vanwie er 30 continue inde partnerlandenwoonden.
Vergeleken met de huidige behoeften en die op korte termijn is de
vervoersinfrastructuur, die nog stamt uit het Sovjettijdperk, meer dan voldoende.
Daarom zijn er geen grote investeringen nodig, hoewel er toch wel enige bijstand
nodig is om de bestaande infrastructuur doelmatig te kunnen blijven gebruiken. Het
vervoerstelsel wordt nog steeds overheerst door de spoorwegen, die meer dan 80%
van het vrachtvervoer over land vervoeren (ten opzichte van 20% in de EU). Om de
flexibiliteit van het stelsel te verbeteren heeft Tacis projecten voor multimodaal
vervoer gestimuleerd, door de groei van het wegvervoer te ondersteunen, grote
vervoersondernemingen op te splitsen en knowhow inzake beheer over te dragen aan
de partnerlanden. Er is ook steun verleend voor het opzetten van moderne wettelijke
kaders en het ontwikkelen van institutionele maatregelen.
Veiligheid voor het wegvervoer en veiligheid voor Russische marinezeehavens zijn
onder andere projecten die in 2001 zijn voltooid en waar op de respectieve terreinen
met succes westerse normen zijn ingevoerd. Belangrijke projecten waarmee in 2001
van start is gegaan zijn onder meer de herstructurering van de Moldavische
spoorwegen, de ontwikkeling van de haven van Kaliningrad en de projecten voor het
beheer van de wegen in Noordwest-Rusland.
DeMoldavische spoorwegen
Met het project voor de Moldavische spoorwegen wordt beoogd om het spoorwegstelsel van het
land nieuw leven in te blazen en zijn concurrentievermogen te verbeteren. Het project verleent
steun in de vorm van advisering en opleiding aan de Moldavische autoriteiten en aan de
Moldavische spoorwegen, waarbij vooral aandacht wordt besteed aan de ontwikkeling en
uitvoering vaneenherstructureringsplan.
De havens van Kaliningrad
De havens van Kaliningrad zijn de enige ijsvrije Russische havens in het noordwesten van het
land en vanwege de op handen zijnde toetreding van de buurlanden Polen en Litouwen tot de
EU zullen ze nog belangrijker worden. In februari 2001 is van start gegaan met het
ontwikkelingsproject voor de haven van Kaliningrad. Het project is ontworpen om de
doelmatigheid te versterken en de fysieke en technische capaciteit van het kanaal en de havens
van Kaliningrad te verbeteren, teneinde handel en investeringen tussen de EU-lidstaten en de
Russische Federatie te vergemakkelijken. Dit project stimuleert met name de
financieringsmogelijkheden voor joint ventures, particuliere banken en internationale
financieringsinstellingen voor verbetering van de fysieke infrastructuur en de apparatuur voor
het afhandelen van vrachten. Verder worden er opleidingen gegeven voor leidinggevenden van
de havenautoriteitenhavenbedrijveninzakehet beheer vancommerciële marketing .
1084.3.3.2. Infrastructuur
Aanleg/onderhoud
Het grensoverschrijdende samenwerkingsprogramma van Tacis (zie ook 2.2 van dit
hoofdstuk) financiert de belangrijkste activiteiten met betrekking tot contracten voor
werken in de infrastructuursector. In 2001 kwam de bouw van vier, door Tacis
gefinancierde grensposten gereed in Salla en Svetogorsk in Rusland, Kamenny Log
in Wit-Rusland enLeushen in Moldavië. Indat jaar werd er ook van start gegaan met
twee afzonderlijke contracten voor werken voor de toegangswegen tot en de brug
over de rivier Bug aan de grens tussen Oekraïne en Polen, die in 2002 gereed zullen
zijn. Er is van start gegaan met de aanbestedingsprocedures voor contracten voor
werken ten behoeve van een spoorweggrensstation in Ivangorod in Rusland, de
grenspost in Bagrationovsk en de afbakening van 650 km van de grens tussen Wit-
Rusland en Litouwen. Er zijn ook aanbestedingsprocedures van start gegaan voor in
totaal30 kavels gereedschap (16 in Rusland, 4 in Wit-Rusland, 6 in Oekraïne en 4 in
Moldavië).
Energiesector
In 2001 werden er acht grote projecten gecontinueerd in de energiesector van
Oekraïne, Centraal-Azië en de Kaukasus. Hiervan waren er drie gericht op de
reorganisatie van de olie- en gassector en nog eens drie beoogden in Oekraïne het
begrip “energie-efficiëntie” te stimuleren. Twee andere projecten steunden de
structurele hervorming van de energiemarkt in de Kaukasus. In de energiesector van
Rusland werdenelfprojectenuitgevoerd, waarvaner vijf doorlopen in2002.
Vervoeren infrastructuur: vastleggingen in 2001(miljoen €)
Vervoer en infrastructuur Land Bedrag
Vervoer Kirgizië 1.2
Milieu Kazachstan 2.0
Energie Oekraïne 20.0
Totaal 23.2
4.3.4. Voedselzekerheid en plattelandsontwikkeling
In 2001 steunde Tacis twaalf lopende projecten in de voedsel- en landbouwsector in
Rusland. Indrie proefregio’s werd doortweevandeze projecten de nadruk gelegd op
het stimuleren van landbouwsamenwerking (productie, verwerking en
kredietcoöperaties). Een ander project was gericht op het bevorderen van
hervormingen door middel van landbouwopleiding en -onderwijs. Via een project
inzake geselecteerde voedselproducten dat actief is in verschillende regio’s, heeft
Tacis ook de kwestie van de voedselkwaliteit aangepakt. Bovendien waren er nog
twee projecten met betrekking tot herstructurering van agrarische bedrijven (in
Astrakan en in de Oeral), een ander project voor landbouwadviescentra in Zuid-
Rusland en nog een project dat actief was op federaal niveau, waarbij het ministerie
vanLandbouw enVoedselwerd begeleid bij het bevorderenvannieuw beleid.
De informatie over alle in 2001 gereedgekomen projecten is goed verspreid, zodat de
heleregio ervangebruikkanmaken.
109In de overige nieuwe onafhankelijke staten werden zeventien projecten voortgezet
die betrekking hadden op alle aspecten van plattelandsontwikkeling: verbeterde
landbouwproductie (gewassen en vee), verwerking van landbouwproducten,
marketing/distributie van producten, privatisering/registratie van land, verbetering
van de productie/vermeerdering van zaaigoed, ontwikkeling van
landbouwverenigingen en -coöperaties, plattelandskredietfaciliteiten,
voedselkwaliteit/veiligheid en watergebruik/irrigatie ten behoeve van de landbouw .
EU-Rusland Voedselleverantieprogramma
Ingevolge Verordening (EG) nr. 2802/98 van de Raad van 17 december 1998 kreeg de EG het
mandaat voor het verrichten van voedselleveranties aan de Russische Federatie. Met
begrotingsuitgaven van 400 miljoen euro was dit programma de grootste voedselleverantie die
de EG ooit inderegioheeftuitgevoerd(ongeveer1,85 miljoentonnaarmeerdan50regio’s).
Terwijlbijnaalle producten werden verkocht tegen de prijs die overeenkwam met de heersende
marktwaarde, werd de levering van producten in april 2000 afgerond. De verkoopopbrengsten
werden gedeponeerd op een speciale rekening van het Russische ministerie van Financiën. Het
was de bedoeling om deze middelen te gebruiken om de achterstanden op te heffen bij
pensioenuitkeringen (80%) en om steun te verlenen aan de ministeries van Gezondheidszorg en
van Werkgelegenheid (20%). Het jaar 2001 was bestemd voor het beheren van die speciale
rekening. Naastde ingewikkelde aardvan het voedselleverantieprogramma warener problemen
met de inzamelingenhetgebruik van medefinanciering.
Zoalsvoorgeschrevenin de Verordening van de Raad, heeft de Commissie opdracht gegeven tot
een externe audit van het programma. De bevindingen van deze audit dienen begin 2002 gereed
tezijn.
Beleidsontwikkeling, opleidingenbeheersteunvoor akkerbouwbedrijven
Dit project liep van februari 1999 tot november 2001. Het was ontworpen om de productie van
gewassen in Mongolië te verbeteren via een reeks praktijkdemonstraties, bijvoorbeeld over het
juiste gebruik van kunstmest, vermeerdering van zaaigoed, verbeterde irrigatietechnieken,
minimale bewerking en chemische braakligging. Dit project heeft laten zien dat er zowel in de
kwaliteit als in de kwantiteit van gewassen substantiële en kwantificeerbare verbeteringen
mogelijk zijn tegen minimale kosten. De resultaten van deze demonstraties werden wijd
verspreid door een reeks open dagen en door een regelmatige verslaglegging van de
projectactiviteiten in de lokale en nationale media. In het kader van het project zijn vijf
landbouwadviescentra opgericht, die een grote verscheidenheid aan adviezen en informatie
geven tenbehoeve van de hele agrarische gemeenschap.
Het ministerie van Landbouw heeft het hele project actief gesteund en de overheid heeft reeds
eengroot deelvandeaanbevelingenvanhet projectuitgevoerd.
4.3.5. Institutionele opbouw
De kern van alle Tacis-steun bestaat uit activiteiten inzake institutionele opbouw.
Deze activiteiten steunen de ontwikkeling van doorzichtige, verantwoordelijke en
doeltreffende overheidsinstellingen. De steun van Tacis bestaat uit advies aan
afzonderlijke ministeries met betrekking tot bestuurlijke hervorming, advies inzake
de ontwikkeling van moderne wetgeving - waar mogelijk verenigbaar met EU-
normen - en steun voor hervorming van de rechterlijke macht.
Eveneens zij gewezen op het onlangs opgezette Tacis-programma voor
partnerschappen inzake institutionele opbouw, dat voornamelijk steun verleent aan
drie vormen van partnerschapsamenwerking - tussen ministeries en instanties van de
centrale overheid, tussen gemeentelijke en regionale overheden en tussen NGO’s
110onderling. Als onderdeel van de partnerschappen worden functionarissen uit de EU-
lidstaten rechtstreeks gedetacheerd naar de begunstigde instelling om bijvoorbeeld te
helpen bij het opstellen van nieuwe wetgeving, het hervormen van institutionele
structuren, het verzorgen van opleidingen inzake systeemsoftware, het verzorgen van
opleidingen ter plaatse of in de EU-lidstaat.
In 2001 zijn er dertig projecten uitgevoerd op het gebied van institutionele opbouw
met een milieuperspectief. In veel van deze projecten werd de nadruk gelegd op
institutionele ontwikkeling van de nationale en lokale overheid. Er waren ook twee
belangrijke medefinancieringsprojecten: het eerste project in Sint-Petersburg in
Rusland was bedoeld om de vervuiling van de Baltische Zee tegen te gaan, het
tweede project in het Zwarte-Zeegebied is gericht op verbetering van waterkwaliteit,
toerisme en volksgezondheid in twee kuststeden in Oekraïne. In de loop van het jaar
is er vanstart gegaan met nogmeer investeringssteunvoor gemeentelijke diensten.
Wat economische ontwikkeling betreft, zijn er nog steeds hervormingen nodig op
enkele belangrijke gebieden zoals wettelijke kaders voor beleid inzake de particuliere
sector, handelen investeringen, belastingen en toegang tot financiering. De projecten
en programma’s van Tacis beogen deze problemen zowel aan de basis (ontwikkeling
van kleine en middelgrote ondernemingen (KMO’s)) als op institutioneel niveau aan
te pakken.
Institutionele opbouw –vastleggingen in 2001(miljoen euro)
Land Bedrag
Georgië 3.0
Kazachstan 9.0
Kirgizië 4.7
Moldavië 9.7
Rusland 45
Oekraïne 20.5
TOTAAL 91.9
4.3.6. Macro-economisch beleid
Bevordering van economische hervormingen en ontwikkeling van de particuliere
sector is een doelstelling die centraal staat in het Tacis-programma. De strategie van
de EU bleef in 2001 de nadruk leggen op stimulering van de groei van het
bedrijfsleven, terwijl er ook nog steeds steun werd verleend aan de nieuwe
instellingen van de markteconomie. Samenwerking met andere internationale
organen wordt actief nagestreefd, terwijl de sterke betrekkingen met plaatselijke
partners nog steeds wordengekoesterd.
Het huidig regelgevend klimaat, onvoldoende toegang tot financiering en
investeringen en slechte kwaliteit van bedrijfspraktijken zijn nog steeds uitdagingen
voor Tacis. Europese projecten legden de nadruk op deze probleemgebieden met
bijna 200 projecten en een totale begroting van ongeveer 300 miljoen euro.
Kenmerkend voor deze tendens waren projecten als “steun voor hervorming van de
boekhouding” in Azerbeidzjan en “steun voor toetreding tot de
Wereldhandelsorganisatie”, alsook “steun voor de ontwikkeling van de cultuur van
kleine ondernemingen” in Rusland. Door zich te richten op wettelijke en politieke
hervorming en tegelijkertijd te helpen om bedrijven goed te laten draaien bleven de
111EU-projecten van groot belang, met name in de Russische Federatie en in de nieuwe
onafhankelijke staten.
In het kader van de eerste fase van het opleidingsprogramma voor leidinggevend
personeel zorgde het EU-stageprogramma voor managers uit de nieuwe
onafhankelijke staten in de loop van 2001 voor zo’n 440 stages van maximaal drie
maanden in EU-bedrijven. In 2001 werd er nog eens 9,1 miljoen euro vastgelegd
voordit opleidingsprogramma.
MERIT1 –Steun voor steden metslechtséénenkele bedrijvigheid, met name de ontwikkeling
van steenkolenstedenin de Russische Federatie
Dit project is gericht op versterking van vijf geselecteerde steden in een steenkolenregio
teneinde ze tot een drijvende kracht te maken voor stedelijke en regionale ontwikkeling. Het
project steunt de rol van nieuwe gemeentebesturenin steenkolenstedendie de nadelige gevolgen
ondervinden van industriële herstructu rering. De activiteiten bestonden onder meer uit
steunverlening voor de ontwikkeling van economische strategieën, ontwikkeling van de
strategieën en mogelijkheden om investeringen aan te trekken, ontwikkeling van lokale
capaciteit via scholing, steunverlening aan de KMO-infrastructuur, ontwikkeling van
microkredietfondsen en het opstellen van een informatiestrategie ten behoeve van alle
mijnbouwsteden. In iedere stad werd middels een reeks “demonstratie”-initiatieven reclame
gemaakt voor een daarmee samenhangende reeks activiteiten voor economisch herstel. Het
proces van gemeentelijke ontwikkelingsplanning was - en zal dat ook na Tacis blijven - in alle
steden een “participatief” proces waarbij rekening werd gehouden met de ideeën van de gehele
gemeenscha p, zoals vertegenwoordigers van de lokale overheid, het bedrijfsleven en de sociale
sectoren.
Macro-economische hulp - vastleggingen in 2001(miljoen euro)
Land Bedrag
Georgië 1.0
Kazachstan 2.5
Kirgizië 2.8
Moldavië 3.0
Rusland 22.0
Oekraïne 13.0
TOTAAL 44.3
4.3.7. Gezondheidszorg en onderwijs
4.3.7.1. Gezondheidszorg
De achteruitgang van de dienstverlening in de gezondheidszorg in Midden- en Oost-
Europa heeft bijgedragen aan de, vaak dramatische, daling van de
levensverwachting. In het afgelopen decennium is bijvoorbeeld in Rusland het cijfer
vande levensverwachting gedaald van 68 naar 58. Een groot aantalziekten die onder
controle waren of zelfs waren verdwenen, zoals difterie, cholera en tuberculose, is
weer opgedoemd en neemt toe. Aids ontwikkelt zich ook op een ongecontroleerde
manier.
In haar hulpprogramma voor Oezbekistan pakt de Europese Commissie met name de
gezondheidszorgkwesties aan. In de tabel hieronder wordt een samenvatting gegeven
vande Tacis-activiteiten inde gezondheidszorgsectorinde periode 2000-2001.
Tot de projecten die worden voorbereid behoren onder meer: “voorkoming van en
controle op tuberculose (in de stad Kiev)” in Oekraïne (2 miljoen euro), “steun voor
112geïntegreerde basisgezondheidszorg voor de gemeenschap in de Kakheti-regio” in
Georgië (5 - 7 miljoen euro) en “regionale gezondheidszorg in Oezbekistan” (2
miljoeneuro).
4.3.7.2. Onderwijs
Het Tempus84-programma is het belangrijkste instrument voor Tacis-steun in de
onderwijssector. De doelstelling van dit programma is het steunen van de
hervorming en herstructurering van de hoger-onderwijsstelsels in de nieuwe
onafhankelijke staten en hen helpen bij de aanpassing aan nieuwe sociaal-
economische behoeften. Tempus heeft drie belangrijke onderdelen:
gemeenschappelijke Europese projecten, netwerkprojecten en individuele
mobiliteitsbeurzen.
Sociale ontwikkeling – vastleggingen in 2001(miljoen euro)
Land Bedrag
Kazachstan 1.0
Kirgizië 0.9
Moldavië 6.8
Rusland 23.0
Oekraïne 13.5
TOTAAL 45.2
4.3.8. Transversale onderwerpen4.3.8.1. Europees initiatiefvoordemocratie en mensenrechten
In 2001 heeft het Europees initiatief voor democratie en mensenrechten (EIDHR) in
Oost-Europa, de Kaukasus en Centraal-Azië projecten uitgevoerd met een waarde
v anm eerdan7,5m i lj oeneuro.
Het EIDHR heeft 2,6miljoeneuro beschikbaar gesteld voor een project gericht op de
bevordering en bescherming van de mensenrechten en fundamentele vrijheden in de
Russische Federatie. De doelstelling van dit project was versterking en bescherming
van de mensenrechten als onderdeel van een monitoringprogramma voor de 89
regio’s van Rusland en met name de Noord-Kaukasus. In Georgië heeft het EIDHR
een project uitgevoerd voor de rehabilitatie van overlevenden van martelingen en het
voorkomenvanmartelingenindetoekomst.
Het EIDHR heeft 3 miljoen euro toegekend voor steun aan het proces van
democratisering en versterking van goed bestuur. In Wit-Rusland is in 1999 van start
gegaan met een gezamenlijk project met de Organisatie voor veiligheid en
samenwerking in Europa, dat onder jongeren de kennis inzake
mensenrechtenkwesties heeft verhoogd. In Rusland worden via een gezamenlijk
programma met de Raad vanEuropa momenteelgoed bestuur en de bescherming van
de mensenrechten versterkt. In Oekraïne wordt in een gezamenlijk programma met
de Raad van Europa de democratische stabiliteit versterkt en wordt gewerkt aan
conflictpreventie. Een grote hoeveelheid Europese normen inzake bestuur,
84Tempus is gericht op ondersteuning van de hervorming van het hoger-onderwijsstelsel in Midden- en
Oost-Europa voor: Armenië, Azerbeidzjan, Wit-Rusland, Georgië, Mongolië, Rusland, Oekraïne enOezbekistan
113mensenrechten en een menselijke behandeling van gevangenen is overgenomen in
Moldavië.
Steun voor conflictpreventie en bevordering van vrede is een belangrijke prioriteit
voorhet EIDHR. In2001 heeft de EGsamengewerkt met de Raad van Europa inzake
een programma om Armenië, Azerbeidzjan en Georgië te helpen bij hun toetreding
tot de Raad van Europa. Het ging hierbij met name om de totstandbrenging van
democratische samenlevingen die zijn gebaseerd op goed bestuur, tolerantie en
eerbiediging van de mensenrechten. Een ander gezamenlijk project beoogde
corruptie en georganiseerde misdaad te bestrijden alsmede maatregelen te versterken
om conflicten te beperken en goed bestuur te bevorderen. Het EIDHR werd in 2001
voor het eerst betrokken bij conflictpreventie en capaciteitsopbouw voor
mensenrechten inde Kaukasus.
4.3.8.2. ActiviteitenvanNGO’s
De ontwikkeling van de burgermaatschappij is een ander belangrijk onderdeel van
het Tacis-programma, vooral met betrekking tot steun voor institutionele, wettelijke
en bestuurlijke hervorming.
Ten behoeve van de burgermaatschappij in Wit-Rusland werd in november 1999 in
Minsk een speciaal Ontwikkelingsprogramma voor de burgermaatschappij
goedgekeurd. Begin 2001 is met de uitvoering van start gegaan. Er zijn 24 NGO-
projecten, 5 mediaprojecten en een institutioneel samenwerkingsproject in
uitvoering.
In het voorjaar van 2001 werden de definitieve voorstellen voor het Lien-programma
van Tacis ingediend (dat partnerschappen tussen NGO’s bevordert). Er zijn twintigprojecten geselecteerd die thans worden uitgevoerd. De totale projectwaarde
bedraagt 3,2 miljoen euro. In het kader van het Tacis-samenwerkingsprogramma
voor steden zijn 35 projecten gaande (totale begroting 3,5 miljoen euro) die in 2002
aflopen.
Het Lien-programma en het samenwerkingsprogramma voor steden zijn vervangen
door het programma voor institutionele opbouw van partnerschappen/steun voor deburgermaatschappij en lokale initiatieven. Het nieuwe programma is gericht op
NGO’s, lokale en regionale autoriteiten en beroepsverenigingen. Het programma
steunt het proces van institutionele opbouw via samenwerkingsverbanden aan de
basis in de EU en de nieuwe onafhankelijke staten. In december 2001 werd van start
gegaan met een oproep tot het indienen van voorstellen, en de uitvoering van het
project staat gepland voor het najaar van 2002. De totale begroting voor dit
programma bedraagt 15 miljoeneuro voortwee jaar.
“NGO-hulpvoor gehandicapten”en“oprichtingvaneenconsultatiecentrumvoor invalide
kinderen”
Dit project is ontwikkeld door NGO’s in Wit-Rusland om hun capaciteit voor het helpen van
gehandicapten te verhogen. Het project is gericht op ontwikkeling van de samenwerking tussen
NGO’s en werkgelegenheidsinstanties met de bedoeling om werkgelegenheid te creëren voor
gehandicapten, bestaande wetgeving te beoordelen en nieuwe regelingen voor te stellen die de
tewerkstellingvangehandicaptenmoetenvergemakkelijken. Deruimten voor het projectbureau
zijn gratis beschikbaar gesteld binnen het ministerie voor Werkgelegenheid. Dit is een
belangrijk signaal van de nationale autoriteiten. Het is te hopen dat het project positieve en
duurzame resultaten zal opleveren en een goed voorbeeld zal zijn van NGO-hulp en
samenwerking metdeoverheidinWit-Rusland.
1144.3.9. Samenhang met ander beleid
Samenhang met ander beleid wordt op twee manieren gerealiseerd. In de eerste
plaats coördineert de Europese Commissie de voorgestelde Tacis-
hulpverleningsactiviteiten zorgvuldig met de directoraten-generaal van de
Commissie die verantwoordelijk zijn voor al het ander belangrijk sectoraal EU-
beleid, zoals milieu, energie, vervoer, justitie en binnenlandse zaken, mededinging,
handel, werkgelegenheid enregionaalbeleid.
Nu bijvoorbeeld de Tacis-hulp aan de westelijke nieuwe onafhankelijke staten vaak
deel uitmaakt van een breder kader, met inbegrip van communautaire steun voor de
kandidaat-lidstaten via Phare en Interreg85, is het ook van groot belang te zorgen
voor een betere coördinatie tussen Tacis, Phare en Interreg. Als een eerste stap naar
coördinatie van deze twee instrumenten produceerde de Commissie in april 2001 een
“Praktische handleiding omde financiering vanInterreg enTacis te bundelen”86.
Daarnaast probeert de Europese Commissie ervoor te zorgen dat het Tacis-
programma een aanvulling is op de steun die deze landen ontvangen via andere
communautaire instrumenten. Er zijn bijvoorbeeld in de in 2001 ontwikkelde
programma’s voor Moldavië en Kirgizië elementen opgenomen die gekoppeld zijn
aan projecten die worden uitgevoerd in het kader van het communautair
Voedselzekerheidsprogramma. Op dezelfde wijze wordt, waar van toepassing,
geprobeerd om met de Tacis-activiteiten op het gebied van de particuliere sector en
economische ontwikkeling een gunstig klimaat te scheppen, dat verenigbaar is met
de voorwaarden die zijn neergelegd in de bepalingen voor macro-economische
bijstand door deEG(zie hoofdstuk 7).
4.3.10. Samenwerking met andere donors
Voortdurende coördinatie en complementariteit met de activiteiten van andere
donors, en vooral met de EU-lidstaten, is een belangrijke strategische prioriteit voor
Tacis. Een grotere coördinatie op nationaal niveau is een rechtstreeks gevolg van de
nauwere betrekkingen tussen de EG-delegaties en de vertegenwoordigingen die de
lidstatenzelfin de partnerlanden hebben. Er wordennieuwe programma’s voorbereid
in nauw overleg met andere donors en via formele goedkeuringsprocessen van de
Commissie (zoals het beheerscomité van Tacis). De betrekkingen met niet tot de EU
behorende organisaties – met name de Wereldbank en het Internationaal Monetair
Fonds – worden versterkt door verdere samenwerking, vooral op gebieden als de
uitvoering van het strategiedocument voor armoedebestrijding en van het
alomvattendontwikkelingskader inKirgizië .
4.3.11. ECHO
De algehele humanitaire situatie in de NOSis in 2001 niet aanmerkelijk verbeterd.
Het is duidelijk dat de voornaamste oorzaken van die moeilijke humanitaire situatie,
met name voor de meest kwetsbare lagen van de bevolking in de NOS, van
structurele aard zijn. Ze moeten worden aangepakt via een duurzamer
langetermijnbenadering – envallendaarombuitenhet mandaat van ECHO. Omdat er
85Interreg is een communautair initiatief, gefinancierd uit de communautaire structuurfondsen, ter
bevordering van de interregionale samenwerking in grensregio’s binnen deEU
86Ziehttp://europa.eu.int/comm/regional_policy/Interreg3/doc/docu_en.htm
115echter bepaalde vertragingen zijn opgetreden bij de overname van activiteiten door
instrumenten van de Commissie die meer geschikt zijn dan ECHO, heeft het Bureau
voor humanitaire hulp de hulp gecontinueerd, zij het in een geringere omvang. Het
was de bedoeling om de precaire situatie te verlichten van de meest kwetsbare
groepen, zoals kinderen in instellingen, eenzame ouderen en gehandicapten,
gezinnen met veel kinderen. ECHO continueerde en voltooide in 2001 nagenoeg de
geleidelijke invoering ervan in Wit-Rusland, Moldavië enOekraïne alsmede in de
zuidelijke Kaukasus ( Azerbeidzjan ,Georgië,Armenië).
Evenzo is in Tadzjikistan de financiering van het Globale Plan verder teruggebracht
(naar 10 miljoen euro) en werd er voorrang gegeven aan de voedsel-, medische,
water- en waterzuiveringsectoren. Als reactie op de tweede opeenvolgende
langdurige droogte waar het land onder te lijden had, is er echter een noodbesluit
genomen voor 2 miljoen euro extra ter financiering van kleinschalige
voedselzekerheidsprogramma’s ten behoeve van de meest kwetsbare
plattelandsbevolking. ECHO gaat door met het geleidelijk afbouwen van haar
activiteiten in het land (hetgeen eind 2003 moet zijn afgerond). De nauwe
samenwerking met andere diensten van de Commissie wordt voortgezet om een
soepele overgang mogelijk te maken van noodhulp (tot dusver gefinancierd door
ECHO) naar rehabilitaie- en ontwikkelingsactiviteiten (gesteund door meer geschikte
Commissie-instrumenten en lidstaten) om ervoor te zorgen dat op langere termijn
wordt voorzien inde behoeften. De verhoogde internationale aandacht voor Centraal-
Azië in samenhang met de crisis in Afghanistan lijkt als een katalysator te werken
met betrekking tot de laatstgenoemde kwestie.
In deRussische Federatie bleef ECHO aanwezig in de noordelijke Kaukasus, voor
de aanzienlijke humanitaire behoeften van de bevolking als gevolg van het – tweede
– conflict in Tsjetsjenië (40,35 miljoen euro). Het conflict brak eind 1999 uit en er is
nog steeds geen uitzicht op een politieke oplossing. De gewapende vijandelijkheden
in Tsjetsjenië hebben in de noordelijke Kaukasusregio grote verplaatsingen van
mensen tot gevolg, met name van Tsjetsjenië naar het aangrenzende Ingoesjië (dat
zo’n 150.000 binnenlandse ontheemden opvangt). De inspanningen van de
internationale hulpverlenende instanties die proberen te helpen om iets aan die
behoeften te doen, worden echter vaak gehinderd door extreem moeilijke
werkomstandigheden, voornamelijk vanwege een ontoegankelijk en ondoorzichtig
toegangssysteemtot Tsjetsjenië en het ontbreken van de toegang van NGO’s tot FM-
radioverbindingen (van groot belang voor de veiligheid van humanitair personeel).
De financiering van ECHO kwam ten goede aan zo’n 400.000 burgers, slachtoffers
van het conflict, door hen te voorzien van basisvoedselhulp, door het verbeteren van
de watercondities en de afvalwaterzuivering, zowel voor de binnenlandse
ontheemden in kampen en spontane nederzettingen in Ingoesjië als voor de vaste
bewoners van de Tsjetsjeense hoofdstad Grozny. Bovendien profiteerden 40.000
binnenlandse ontheemden, die zowel in Ingoesjië als in Tsjetsjenië in kampen leven,
van de door ECHO-partners verleende diensten met betrekking tot debasisgezondheidszorg. Voor binnenlandse ontheemden, repatrianten en inwoners in
de hele noordelijke Kaukasus werden activiteiten uitgevoerd, met name door ECHO
gefinancierde juridische bijstand. Ook was er ondersteuning voor de coördinatie van
internationale humanitaire hulp.
Ook kende ECHO in 2001 een bedrag van 1,03 miljoen euro toe ten behoeve van de
humanitaire behoeften als gevolg van de rampzalige winter, die gevolgen had voor
een groot deel van de plattelandsbevolking van Mongolië . Er werden activiteiten
116gefinancierd om 40.000 van de meest kwetsbare mensen te helpen met
basisvoedselproductenenlandbouwgrondstoffen.
ECHO - Financiële besluiten in 2001(miljoen euro)
Land/subregio Bedrag
Belarus,Moldavië, Oekraïne 1.900
Mongolië 1.030
Russischefederatie(crisisTsjetsjenië) 40.350
Armenië, Georgië 3.150
Tadjikistan 12.000
TOTAAL 58.430
4.3.12. Monitoring
In 2001 zijn alle nationale en regionale Tacis-projecten onderworpen aan periodieke
monitoringmissiesdiezijnuitgevoerddoorexternecontroleurs.
De beoordeling van de prestaties was over het algemeen gemiddeld tot goed, terwijl
de projecten die in 2001 werden voltooid meer tendeerden naar een goede
beoordeling.
Vanuit vier regionale bureaus in Moskou, Kiev, Almaty en Tbilisi voerden de
monitoringteams van Tacis hun werkzaamheden uit, terwijl het grootste deel van de
monitoringwerkzaamheden werden uitgevoerd door ter plaatse reeds lang
woonachtige specialisten. Eind 2001 werd de monitoring van Tacis geïntegreerd in
het algehele monitoringsysteem.
4.3.13. Conclusies en vooruitzichten
Het Tacis-programma heeft thans een gevestigde positie in Europa, de Kaukasus en
Centraal- Azie. Nu er een einde komt aan het overgangsproces en dit wordt
vervangen door nieuwe uitdagingen, wordt het Tacis-programma geleidelijk
aangepast aan de veranderende behoeften van de partners. Tacis houdt nu met name
rekening met de groter wordende verschillen tussen ieder partnerland en zorgt er
tegelijkertijd voor dat de regionale steunmaatregelen op de juiste wijze wordt gericht
op de werkelijke regionale behoeften. In het kader van de nieuwe Tacis-verordening
zal het programma zich blijven richten op de gebieden waar het zo doeltreffend
mogelijk kan zijn. Terwijl de activiteiten voor plattelandsontwikkeling worden
afgebouwd, zal er dus met name aandacht worden besteed aan steun voor
institutionele, wettelijke en bestuurlijke hervormingen. Nu wordt verdergegaan met
het uitbreidingsproces zal de EG-hulp worden gericht op grensoverschrijdende en
regionale aangelegenheden tussen de westelijke nieuwe onafhankelijke staten en de
landendie op het punt staanomlid vande EUte worden.
1174.4. ZUIDELIJK MIDDELLANDSE-ZEEGEBIED. NABIJE EN MIDDEN-
OOSTEN
Zeven jaar na zijn oprichting – tegen een achtergrond van regionale instabiliteit vanwege de
verergering van het conflict in het Midden-Oosten – is het een goed moment om opnieuw het
strategische belang te bevestigen van het Europees-mediterrane partnerschap dat in 1995 in
Barcelona van start ging. Het opgezette samenwerkingsmodel is vandaag de dag veel meer
dan een eenvoudig economisch kader; doel is de mogelijkheden te creëren voor duurzame
regionale stabiliteit, wat een noodzakelijke voorwaarde is voor iedere poging om
gemeenschappelijke welvaart in het Middellandse-Zeegebied te verwezenlijken.
In 2001 is het proces van het Europees-mediterrane partnerschap tot ontplooiing gekomen.
Het is het enige regionale kader voor een dialoog geworden, alsmede het enige brede
ontwikkelingsperspectief voor de uitvoering van gemeenschappelijke beleidslijnen en
strategieën inhet Middellandse-Zeegebied.
Op dit moment zijn Europees-mediterrane associatieovereenkomsten gesloten (of wordt
daarover onderhandeld) met negen partnerlanden, die op bilateraal niveau het bijzondere
samenwerkingskader met de EU vertegenwoordigen. De ondertekening van deze
overeenkomsten draagt op regionaal niveau ook bij aan de versterking van de relaties tussen
de partnerlanden. Een goed voorbeeld in dit verband is de sluiting van sub-regionale
vrijhandelsovereenkomsten zoals het proces van Agadir tussen Marokko, Tunesië, Egypte en
Jordanië, wat illustreert dat deze vier landen uit de Maghreb en de Machrak bereid zijn hun
economie voor elkaar opente stellen.
4.4.1. Inleiding
Het Europees-mediterrane partnerschap dat op de conferentie van Barcelona in 1995
van start ging, vormt het bijzonder bevoorrechte kader voor samenwerking tussen de
Europese Unie en de mediterrane partnerlanden. Het omvat alle gemeenschappelijk
ondernomen samenwerkingsacties die inspelen op problemen van politieke,
economische, sociale en milieutechnische aard die bepalend zijn voor de toekomst
van het hele geopolitieke mediterrane gebied.
Het gebrek aan homogeniteit en kwetsbaarheid van de sociale structuur zijn de
belangrijkste factoren voor sociale uitsluiting en armoede in de landen van het
zuidelijk Middellandse-Zeegebied. In 2001 bedroeg het gemiddelde inkomen per
hoofd van de bevolking in de regio 1512 USD, met grote verschillen per land (van
990 USD in Syrië tot meer dan 5000 USD in Libanon). Het terugdringen van
dergelijke ongelijkheden vergt niet alleen een specifieke inspanning op het gebied
van onderwijs, beroepsopleiding en gezondheid, maar ook extra coördinatie tussen
de lidstaten en de internationale organisaties. Met name armoedebestrijding vormt de
basis van de nieuwe communautaire aanpak op het gebied van duurzame
ontwikkeling en blijft een van de belangrijkste doelstellingen van het
samenwerkingsbeleid van de Europese Unie met mediterrane landen.
In dit verband is de economische en sociale ontwikkeling van de landen en gebieden
in het zuidelijk Middellandse-Zeegebied en het Nabije en Midden-Oosten een
essentiële factor voor regionale stabiliteit en voorspoed in het hele mediterranegebied.
118Het Meda-programma87is het belangrijkste financiële instrument van het Europees-
mediterrane partnerschap, aangezien dit alleen algoed is voor meer dan 88% van het
totaalbedrag van de in 2001 gefinancierde samenwerkingsacties. De Unie neemt
tevens specifiekere samenwerkingsacties op gebiedenals steun voorhet vredesproces
in het Midden-Oosten, hulp aan de Palestijnse vluchtelingen en ondersteuning van de
democratie.
De Europees-mediterrane associatieovereenkomsten die met negen partnerlanden
zijn gesloten of waarover nog wordt onderhandeld, vormen het strategisch bilateraal
samenwerkingskader waarbinnen de communautaire activiteiten zich afspelen. In
2001 is er aanzienlijke vooruitgang geboekt met Algerije en Libanon die beide een
associatieovereenkomst met de Europese Unie hebben ondertekend. Prioriteit is
gegeven aan steun voor projecten die in de met negen partnerlanden opgestelde
nationale indicatieve programma’s (NIP’s) zijn vastgesteld op het gebied van de
economische overgang (structurele aanpassing en ontwikkeling van de particuliere
sector), instandhouding van de sociale cohesie (onderwijs, gezondheidszorg,
plattelandsontwikkeling) enprojectentengunste vande burgermaatschappij.
Situatie vandeEuropees-mediterraneovereenkomstenin2001
Al in werking getreden
overeenkomstenTunesië, PalestijnseAutoriteit (*),Israël,
Marokko
Nog te ratificeren overeenkomsten Jordanië(**), Egypte(***), Algerije(****),
Libanon (****)
Lopendeonderhandelingen Syrië
(*) Overgangsovereenkomst
(**) De Associatie-Overeenkomst met Jordanië zou in maart 2002 moeten worden geratificeerd, en in mei
2002in werkingmoeten treden
(***) DeassociatieovereenkomstmetEgypteis op 26 juni2001 ondertekend(****) Een Associatie-Overeenkomst met Algerije werd op 19 d ecember 2001 ondertekend; op 10 januari
2002zou een Associatie-OvereenkomstmetLibanon moeten worden ondertekend.
In 2001 was het totaalbedrag van de door de Commissie vastgelegde middelen voor
samenwerkingsacties die verband houden met het Europees-mediterrane
partnerschap €857,8 miljoen, terwijlde betalingen €564,6 miljoenbedroegen. Met €
757,4 miljoen ontving het Meda-programma het grootste deel van de in 2001vastgelegde middelen, terwijl de betalingen in totaal
€403,7 miljoen bedroegen. De
uit hoofde van verschillende specifieke begrotingslijnen vastgelegde middelen (het
vredesproces, UNRWA: steun voor Palestijnse vluchtelingen) bedroegen op hun
beurt €100,4 miljoen, terwijl de betalingen een niveau bereikten van €160,9
miljoen.
87Het Meda-programma wordt uitgevoerd uit hoofde van Verordening (EG) nr. 1488/96 van de Raad van
23 juli 1996 inzake financiële en technische maatregelen ter ondersteuning van de hervorming van deeconomische en maatschappelijke structuren in het kader van het Europees-mediterrane partnerschap,gewijzigd bij Verordening (EG) nr. 2698/2000 van de Raad, gewoonlijk aangeduid met de naam MedaII.
119Europees-mediterrane partnerschap: vastleggingen en betalingen 2001
(in miljoen euro)
Vastleggingen Betalingen
Programma’s 2001 2000 2001 2000
Meda
Algerije
West. Jordaan/ GazaEgypteJordaniëLibanonMarokkoSyriëTunesiëTurkije(buiten deglobale
toewijzing)60
--
20
-
120
8
90
147*30,2
96,712,7
15
-
140,6
38
75,7
310,4*5,4
62
62,510,8
2
41,1
1,9
69
86,40,4
31,264,484,530,739,9
0,3
15,915,2
Medabilateraal 445 719,3 341,1 282,5
Medaregionaal 312,4 159,8 62,6 48
Totaal bilateraal/regionaal 757,4 879,1 403,7 330,5
Anderebegrotingslijnen 100,4 122,8 160,9 141,7
TOTAAL 857,8 1 002 564,6 472,2
* De uit hoofde van het Meda-programma vastgelegde middelen voor Turkije (begrotingslijn B7-4100)
worden rechtstreeks beheerd door DGUitbreiding
Vastleggingen/betalingen 1995-2001 (in miljoen euro)
1995199619971998199920002001Totaal
Vastleggingen 173 404 981 941 937 879,1 757,4 5071,6
Betalingen 50 155 211 231 243 330,5 403,7 1624
Verhoudingbetalingen/vastleggingen29% 38% 21% 24% 26% 37,6% 53,3% 32,0%
4.4.2. Regionale samenwerking
Een van de zeer bijzondere kenmerken van het Europees-mediterrane partnerschap
is de regionale samenwerking die het mogelijk maakt gemeenschappelijke
activiteitenenuitwisseling vanervaring en informatie tussende 27 partnerlanden of -
gebieden aan de beide kusten van de Middellandse Zee te organiseren. Deze
samenwerking berust op een regionaal indicatief programma en uit zich in de
praktijk door het operationeel maken van regionale programma’s die elk gewijd zijn
aande ontwikkeling vaneenspecifiek samenwerkingsgebied.
In 2001 keurde de Commissie een financieringsplan van €200 miljoen voor
regionale samenwerking goed dat in 2001 is vastgelegd en zeven specifieke
programma’s behelst die in de loop van enkele jaren worden uitgevoerd. De
goedkeuring van dit regionale financieringsplan is bedoeld om bestaande activiteiten
en projecten op gebieden als milieu ( €30 miljoen) of culturele uitwisseling tussen
jongeren ( €10 miljoen) te bestendigen, maar ookom nieuwe acties op te starten, met
name in sectorenals risicodragend kapitaal( €50 miljoen) en vervoer ( €20 miljoen).
In het kader van het onderdeel politiek en veiligheid heeft de Commissie effectieve
acties nagestreefd voor toenadering tussen landen en volken. Er zijn drie acties
uitgevoerd: twee scholingsseminars voor diplomaten in de Meda-landen; de
financiering van het netwerk van onafhankelijke deskundigen van instituten voor
buitenlands beleid, de Europees-mediterrane studiecommissie EuroMeSCo;
120deelname van nationale bureaus voor burgerbescherming van de 27 Europees-
mediterrane partners aan vier opleidingscursussen in het kader van een proefproject
voorbeterepreventievanongevallenennatuurrampen.
In het kader van het onderdeel economische en financiële aspecten heeft de
Commissie de tenuitvoerlegging van bestaande programma’s en projecten in de
sectoren energie, milieu, informatiemaatschappij en statistiek voortgezet. Er werd
met vijf projecten van start gegaan op het gebied van waterbeheer en vijf projecten
zijn gericht op het verbeteren van de veiligheid op zee. De industriële samenwerking
concentreert zich op de volgende drie onderwerpen: bevordering van investeringen,
ontwikkeling van innovatie, technologie en kwaliteit in bedrijven, en ontwikkeling
van deEuropees-mediterrane marktinstrumenten. Op het gebied van energie
gingen vier projecten van start. In het kader van het programma werden afgelopen
jaar 16 voorstellen geselecteerd op het gebied van technologieën die verband houden
met de informatiemaatschappij. In 2001 werd begonnen met vijf projecten op
milieugebied. Zij behelzen een breed scala aan acties, zowel op het gebied van
stedelijk afvalbeheer als de bevordering van biologische landbouw. Op het gebied
van de statistiek is het doel nog steeds harmonisatie van de getalmatige gegevens
voor alle sectoren van de Europees-mediterrane ruimte. Er zijn twee statistische
jaarboeken gepubliceerd88, het ene betreft de regionale gegevens, het andere het
toerisme.
In het kader van het onderdeel sociale, culturele en menselijke dimensie zijn de
regionale programma’s betreffende audiovisuele praktijk, cultureel erfgoed en jeugd
ten uitvoer gelegd via het audiovisuele Euromed-programma (zes projecten), het
Euromed-actieprogramma voor de jeugd (26 projecten) en de eerste fase van het
programma Euromed Heritage (15 projecten gericht op het behoud van het
gemeenschappelijke mediterrane erfgoed en 10 voorstellen die voor fase II zijn
geselecteerd). Ook het bevorderen van de inbreng van vrouwen in economische
ontwikkeling en de ontwikkeling van justitiële samenwerking zijn twee nieuwe
prioritaire actiegebieden. Tot slot is de EU voornemens een regionaal programma op
het gebied van informatie encommunicatie optezetten.
Jonge Marokkaanse enEuropese vrijwilligers betrokkenbijmaatschappelijke activiteitenin
Tunesië
In het kader van het programma Euromed Jeugd hebben vier jongeren uit Europa – twee
Duitse en twee Franse meisjes – en twee Marokkaanse meisjes in december 2001 in Tunis
gezamenlijk verscheidene maatschappelijke hulpverleningsactiviteiten uitgevoerd in sterk
achtergestelde wijken. De meisjes hebben ouderen en zwerfkinderen geholpen in twee
maatschappelijke centra in de wijk La Manouba. Ook hebben zij hulp verleend aan van het
platteland afkomstige kansarme meisjes in de wijk Chebedda, en aan jonge vrouwen in het
maatschappelijk hulpcentrum in de wijk Radés. De EU heeft deze werkzaamheden voor een
periode van zes maanden gefinancierd met een bedrag van €20.000. De Tunesische Vereniging
voor vrijwilligerswerk zorgde voor de coördinatie ter plaatse en voor onderdak en opvang van
de jonge vrijwilligsters.
88«Statistiques euroméditerranéennes» -ISSN 1561-4034 –
«Tourism trends in Mediterranean countries» - ISBN 92-894-0066-8 – Uitgave van het Bureau voor
officiëlepublicaties van deEuropeseGemeenschappen –L–2985– Luxemburg
121Regionale samenwerking: in 2001gestarte projecten (in miljoen euro)
Regionale
samenwerkingProjectnaam Bedrag
Waterbeheer* 40
Vervoerbeleid* 20
SMAP II (Prioritair milieuactieprogramma op korte en
middellangetermijn)*30
Medstat II* 30
EumedisII* 20
Euromed Jeugd II* 10
EIB– Risicodragend kapitaal* 50
CGIAR (Adviesgroep Internationaal landbouwonderzoek) 1,5
Energieforum 2
Hernieuwdevastleggingen 24,8
Diverseregionaleactiviteiten 4,3
SUBTOTAAL 232,4
Globaletoewijzing 33
Technischebijstand 46,8
TOTAAL 312,4
* Projectenopgenomen in hetregionale financieringsplanMeda2001dateentotaalbedragvan
€200 miljoenbeloopt.
4.4.3. vervoer en infrastructuur
De ontwikkeling en uitbreiding van de basisinfrastructuur en van de vervoers-,
energie- en telecommunicatienetwerken in het kader van bilaterale en regionale
programma’s voldoen aan de prioritaire doelstellingen van het Europees-
mediterrane partnerschap. Voor de verwezenlijking van deze doelstellingen liepen
in 2001 in het kader van bilaterale programma’s 49 projecten voor een totaalbedrag
aan vastleggingenvanca. €570 miljoen.
In 2001 is de nadruk gelegd op integratie en coördinatie van de voorgestelde of
lopende programma’s met andere communautaire maatregelen, met name die van de
Europese Investeringsbank en van de lidstaten. In de voorbereidende evaluatiefase
van de projecten is stelselmatig rekening gehouden met milieubescherming en het
effect op duurzame ontwikkeling.
Vanuit operationeeloogpunt zijn in2001 de belangrijkste resultatendie bereikt zijn:
In Marokko is de communautaire steun voor ontwikkeling van de openbare diensten
voor waterbeheer, energie en vervoer in een versnelling gekomen. In het kader van
de programma’s voor watervoorziening en sanering van de leefomgeving op het
platteland is de volgende vooruitgang geboekt: verbetering van het
watervoorzieningstelsel van 13 stedelijke woongebieden en 438 douars met in totaal
423.000 inwoners; de in gang zijnde aanleg van 65 km plattelandswegen in de
noordelijke provincies (betalingen in 2001: €3,25 miljoen); de start van een
omvangrijk programma voor gedecentraliseerde aansluiting op het elektriciteitsnet
van 15 000 Marokkaanse woningen dat complementair is met werkzaamheden van
de lidstaten (Duitsland, Frankrijk) en de plaatselijke overheden. Hieraan moet deontsluiting van de noordelijke kustgebieden van het land worden toegevoegd, die het
gevolg is van het ten einde lopen van de voorbereidende werkzaamheden voor de
aanleg van het tracéElJehba-Ajdir vande mediterrane kustweg (109 km), en in gangzijnde maatregelen voor inrichting en aanleg van sociale infrastructuur – met het oog
122op de herhuisvesting van 20.000 bewoners van de krottenwijken in Salé –i nd e
buitenwijken vanRabat (betalingen in2001: €1 miljoen).
In Syrië zijn in 2001 drie nieuwe financieringsovereenkomsten ondertekend in de
sectoren elektriciteit, telecommunicatie en cultureel toerisme voor in totaal €24
miljoen, wat aangeeft dat het tempo van de samenwerking beter wordt vastgehouden.
Deze programma’s bevinden zich momenteel in een startfase. Bovendien is besloten
tot de financiering van een saneringsprogramma voor Palestijnse
vluchtelingenkampen inSyrië voor €8miljoen.
In Jordanië is een team voor technische bijstand (40 personen) gevormd bij de
projectbeheerseenheid dat voor de coördinatie van de programma’s voor herstel enontwikkeling van de waternetwerken in de regio Amman moet zorgen en vanaf dit
moment operationeel is. De start van de projecten voor watervoorziening in 2001 in
de regio’s Karak en Tafilah maakte het mogelijk de bevolking in de regio eenessentiële openbare basisvoorziening te bieden. Tot slot verleent de Commissie steun
voor de ontwikkeling van het cultureel toerisme door de exploitatie van twee
archeologische vindplaatsen en het verlenen van technische bijstand aan de Raad
voorhettoerisme.
Voor de Westelijke Jordaanoever en de Gazastrook is de prioriteit van de Europese
Unie nog steeds het verbeteren van de levensomstandigheden van de Palestijnse
bevolking ondanks de toegenomen problemen die door de verslechtering van de
situatie en de versterking van de blokkade van de Palestijnse autonome gebieden zijn
ontstaan. Tegen deze achtergrond is het feit dat de werkzaamheden voor de aanleg
van basisvoorzieningen (scholen, wegen, centra voor eerstelijnsgezondheidszorg,
rioleringsnetwerken, afvalinzameling, enz.) worden voortgezet op zichzelf al een
resultaat dat het vermelden waard is. Instandhouding en verdere uitbouw van deze
essentiële infrastructuur zijn onmisbaar en maken – wanneer de omstandigheden er
zich weer toe lenen - een snelle wederopleving van de Palestijnse economie
mogelijk. Een opmerkelijk succes is dat in 2001 alle afdelingen van het Gaza-
ziekenhuis, met een capaciteit van 188 bedden voor een bevolking van 350.000
personen, volledig operationeel zijn geworden; deze afdelingen krijgen ongeveer
2000 patiënten per maand. Vermeldenswaard tot slot is het herstelvan de bibliotheek
van de Bijbelschool van Jeruzalem, die op 17 november 2001 doorCommissievoorzitter Prodiwerd ingewijd.
Bouw van scholen op de Westelijke Jordaanoever en in de Gazastrook
Tussen 1996 en 2001 zijn op de Westelijke Jordaanoever en in de Gazastrook 21 scholen en
onderwijsvoorzieningen gebouwd. Dit project voor basisinfrastructuur voor basis- en voortg ezet
onderwijs kon worden gerealiseerd dankzij de steun van de EU die een bijdrage aan de
financiering heeftgeleverdterhoogte van €14miljoen.
De begunstigde Palestijnse gemeenten beschikken thans over 311 nieuwe klaslokalen met een
capaciteit voor in totaal 14.000 leerlingen. Afgezien van het opvoedk undige en onderwijskundige
aspect heeft dit project ook grote invloed op de economische en maatschappelijke situatie van
het land gehad, aangezien het ongeveer 100.000 werkdagen opleverde voor Palestijnse
arbeiders, leidinggevenden, werknemersin de bouw en leveranciersvan de inrichting.
Tot slot zijn in Iran de werkzaamheden voor inrichting en bouw van de bijgebouwen
van twee ziekenhuizen die in het kader van een hulpprogramma in Manjil en Abbar
Taroumzijnopgericht, vrijwelafgerond.
123Vervoeren infrastructuur: vastgelegde projecten in 2001 (in miljoen euro)
Vervoer en
infrastructuurLand Naam van het project Bedrag
Water Marokko Sectorale aanpassing Water 120
Water Syrië Gezondheidssituatie/vluchtelingen-kampen 8
TOTAAL 128
4.4.4. Plattelandsontwikkeling en voedselzekerheid
De bevolking van het Nabije Oosten en Noord-Afrika die voor 70% onder de
armoedegrens leeft, woont in plattelandsgebieden waar de levensomstandigheden in
het algemeenzorgwekkender zijn dan inde steden. Dat de plattelandsontwikkeling in
de meeste landen in het zuidelijk Middellandse-Zeegebied achterblijft, hangt
weliswaar samen met de klimatologische omstandigheden, maar is ook te wijten aan
te intensief gebruik van de natuurlijke ecosystemen waardoor het natuurlijk
evenwicht wordt verstoord.
In 2001 waren de ontwikkelingsacties vooral gericht op het scheppen van blijvende
productieve arbeidsplaatsen, versterking van de organisaties ter plaatse, duurzaam
beheer van de natuurlijke hulpbronnen, met name met waar het de watervoorraden
betreft, en bescherming van vruchtbare gronden tegen bodemerosie. In 2001
verkeerden 25 projecten in de uitvoeringsfase voor een totaalbedrag aan
vastleggingen van €433 miljoen, grotendeels gericht op de volgende drie landen:
Egypte (zeven projecten voor in totaal €105 miljoen), Marokko (acht projecten voor
in totaal €182 miljoen) en Tunesië (vijf projecten voor in totaal €132 miljoen); vijf
projecten waren over de andere landen in het gebied verspreid (in totaal €14
miljoen).
Op het gebied van voedselzekerheid past de Europese hulp binnen het kader van de
Verklaring van Rome op de Wereldvoedseltop van november 1996. De maatregelen
van de Unie zijn erop gericht de meest behoeftige bevolkingsgroepen in het zuidelijk
Middellandse-Zeegebied toegang te bieden tot voldoende voedsel, zowel in
kwalitatieve als kwantitatieve zin, en tot minimale hygiënische
levensomstandigheden.
In Jemen loopt de graanproductie sterk terug; momenteel dekt deze nog slechts 25% van de
totaleconsumptie van debevolking. In2001 heeft de Commissie in het kader van het strategisch
programma voor armoedebestrijding dat de regering van Jemen uitvoerde, begrotingssteun en
technische bijstand verleend die zich op de drie volgende onderdelen richtten: 1) institutionele
steun voor het vaststellen van de doelstellingen en de uitvoering van de nationale
voedselzekerheidsstrategie (aangevuld met een financiële ondersteuning van de nationale
sociale-zekerheidskas); 2) steun voor het informatiesysteem inzake landbouwte lling, uitgebreid
met een onderzoek naar een informatiesysteem inzake la ndbouwmarkten; 3) financiering (75%
van de totale kosten) van de kosten voor programmering en uitvoering van steunmaatregelen
voor voedselzekerheid (met name de bouw van kleine stuwen voor bevloeiing,
beroepsopleidingsprogramma’s; toegang tot microkredieten).
De belangrijkste maatregelen – niet alleen gericht op modernisering van de
particuliere productiebedrijven en het economisch benutten van de in ruime mate
aanwezige irrigatie, maar ook op steun voor initiatieven van de lokale
plattelandsgemeenschappen – hebben een bijdrage geleverd aan de verbetering van
de voedselzekerheid. Ookde bevoorrading vande steden is verbeterd en de groeivan
de import is beter onder controle. Tot slot is bij elke maatregel stelselmatig rekening
124gehouden met het duurzaam beheer van de natuur lijke hulpbronnen en het milieu op
het platteland.
Op basis van de met de partnerlanden vastgestelde operationele prioriteiten zijn de
volgende maatregelen in2001 uitgevoerd:
Modernisering van landbouwproductiebedrijven
Dit programma beoogt de benodigde technische en financiële ondersteuning te
bieden – via nationale en lokale gespecialiseerde instellingen – aan
landbouwondernemers in Egypte en Marokko met de bedoeling hun projecten te
realiserenentefinancieren.
Dankzij het toekennen van leningen voor de middellange termijn door de lokale banken en de
door de Europese Commissie gefinancierde managementadviezen hebben in Egypte ongeveer
3000 kleine particuliere ondernemers hun eigen bedrijf kunnen ontwikkelen door hun
productieactiviteiten te diversifiëren om op de behoeften van de markt in te spelen. Door extra
aandacht te besteden aan het beheer is het effect van dit nationale project aanzienlijk geweest,
aangezien de verkoop van pluimvee-, melk-, visteelt- en groenteproducten sterk toenam en
leidde tot ongeveer 30.000 nieuwe baneneneenbeterinkomenvoor bijna 50.000personen.
Voor de ontwikkeling van grootschalige irrigatie en een rationeler beheer van dewatervoorraden zijn concrete inspanningen nodig voor het opleiden van Egyptische
en Marokkaanse boeren. Het benodigde volume aan water per hectare kon dankzij
deze hervorming met 30% wordenverminderd.
Dankzij nieuwe doeltreffenderen inwaterverbruik zuinigerirrigatiemethoden kon in Egypte na
sanering van de bodem 20.000 hectare gemakkelijk onder water lopende grond worden
geïrrigeerd, iets waarvan 8000 boerengezinnen, bijeengebracht in 33 coöperaties, profiteerden.
Opdie wijzezijnde graan- en veevoederproductie met 30% en de inkomsten van de boeren met
20% toegenomen. De door de EG gefinancierde acties betroffen afwatering en gebruiksklaar
maken van de landbouwarealen, steun voor gebruikersv erenigingen en technische advies aan
producentenevenalssteunvoor voorzieningenvoor toegang tot de productiegebieden.
Steunvoor initiatieven vande lokale plattelandsgemeenschappen
In Tunesië en Marokko ondersteunt de Commissie de lokale leefgemeenschappen bij
het zelfstandig vaststellen en uitvoeren van acties die volgens hen prioriteit genieten
om betere levensomstandigheden en een duurzaam beheer van de gronden te
verkrijgen. De steungebieden betreffen het kleinschalig landbouwwaterbeheer, de
plattelandswegen en het behoud van wateren en grond. Door het stabiliseren van de
landbouwinkomsten en het tegengaan van woestijnvorming dragen deze maatregelen
ertoebijdat detrek naar stadsgebiedenennaar het buitenland wordt afgeremd.
In Tunesië zijn 480 meren en 45.000 hectare afwateringsgebied op orde gebracht en is meer dan
20.000 hectare economische rendabel gemaakt, waarvan 5000 met geïrrigeerde teelt. Dankzij 80
coöperaties die voor de afzet van de landbouwproducten zorgen, konden de bestaande lokale
organen rondom elk meer samengevoegd worden, waardoor de dadel- en olijfomzet aanzienlijk
kon toenemen. Van een honderdtal op inspraak gebaseerde plaatselijke ontwikkelingsplannen
die momenteelworden uitgevoerd, profiterenmeerdan6000personen.
Bescherming van het milieu vankustgebiedenenbehoud vande biodiversiteit
Een belangrijke voorwaarde voor het voortbestaan van het park en de beschermde
gebieden is het versterken van de instellingen die zijn belast met het plaatselijke
125milieubeheer. Om hen in staat te stellen hun taak te vervullen is een betere
kostendekking gepland door een stelsel van heffingen te ontwikkelen die door de
verschillende economische actoren in de sector toerisme in de zuidelijke Sinaï
moetenwordenbetaald.
In het zuidelijke gebied van de Sinaï in Egypte zijn een nationaal park en vijf beschermde
gebieden met een oppervlakte van 12.000 km2aangelegd voor het behoud van 200 km koraalrif
en een groot aantal kwetsbare ecosystemen van de Rode Zeekust. De bescherming van deze
ongerepte natuurlocaties is zowel een ecologische als een toeristische uitdaging en maakt het
mogelijk bescherming van het milieu en harmonieuze en weloverwogen ontwikkeling van een
grotendeels internationaal toerisme dat meer dan 100.000 banen in de horeca- en
vrijetijdssector oplevert, metelkaar te v erzoenen.
4.4.5. institutionele steun
De maatregelen voor institutionele steun vallen binnen het kader van de bilaterale
activiteiten van het Europees-mediterrane partnerschap en zijn uit dien hoofde
vastgesteld met instemming van zowel de Europese Commissie als de bevoegde
autoriteiten en organisaties in elk partnerland. Zo hebben bijvoorbeeld de
verschillende sectorale maatregelen voor modernisering en democratisering van de
partnerlanden en -gebieden een drastische hervorming van de overheidsdiensten en
het regelgevend kader als logisch gevolg.
In 2001 heeft de Commissie de twee volgende nieuwe projecten voor institutionele
steungefinancierd:
Steunvoor dehervorming vande Algerijnse politie
Dit in 2001 gestarte project met een looptijd van zes jaar, ten belope van €8,2
miljoen, is in 2000 vastgelegd en heeft als doelstelling de versterking van goed
bestuur en de rechtsstaat in Algerije. In concreto plant dit project een reeksmaatregelen voor het verhogen van het professionele niveau van de
veiligheidsbeambten in Algerije doordat zij in de uitoefening van hun beroep als
veiligheidsbeambtenmet name meer aandacht aandemensenrechtenbesteden.
Steun voor journalisten en Algerijnse media
Dit project ter hoogtevan €1,53 miljoen met een looptijd van viereneenhalf jaar is in
2000 vastgelegd enging in 2001 van start. Het richt zich op het versterken van de rol
van de onafhankelijke particuliere Algerijnse pers en het langs deze weg begeleiden
van de noodzakelijke democratisering van de Algerijnse samenleving. Meer in het
bijzonder omvat het project de perfectionering van de beroepspraktijk van de
Algerijnse journalisten door met name de goedkeuring van een beroepsstatuut voor
journalisten, de uitwerking en goedkeuring van een collectieve overeenkomst in de
perssector ende goedkeuring vaneenethisch handvest eneengedragscode.
126Institutionele steun: vastgelegde projecten in 2001(inmiljoen euro)
Institutionele
opbouwLanden Naam van het project Bedrag
Justitie Jordanië Hervormingvan regelgeving/privatisering 20
Justitie Turkije* Modernisering van justitieen programma
voor hervorming van het strafrecht8
Acquis
communautaireTurkije* Evaluatie van projecten ter voorbereiding op
detoetreding5
Acquis
communautaireTurkije* AdministratievesamenwerkingsfaciliteitII 8
Acquis
communautaireTurkije* Deelneming aan communautaire
programma’s en agentschappen11
Acquis
communautaireTurkije* Programma voor modernisering van het
ambtenarenapparaat2,5
Acquis
communautaireTurkije* Programma voor hervorming van het lokale
bestuur3,5
Acquis
communautaireTurkije* UitbreidingTAIEXtot Turkije 6
Acquis
communautaireTurkije* Modernisering vanhet statistisch systeem 15,3
TOTAAL 79,3
* Devoor Turkijein hetkader vanhet Meda-programma (begrotingslijn B7-4100) vastgelegde
middelen worden rechtstreeks beheerd door DG Uitbreiding
4.4.6. Macro-economisch beleid
De economieën in de Maghreb- en Machreklanden kenmerken zich door het
ontbreken van een wetgevend en institutioneel kader dat gunstig is voor de
ontwikkeling van het particuliere initiatief, een sterke betrokkenheid van de staat bij
de belangrijkste economische sectoren en een onderontwikkelde financiële sector als
tussenschakel. Daar komt bij dat het grote gebrek aan evenwicht tussen stedelijke en
plattelandsgebieden bijdraagt aan het vergroten van de sociale ongelijkheid en op
verstrekkende wijze invloed heeft op de verdeling van de inkomsten per hoofd van
de bevolking. In deze onzekere economische context heeft het streven naar
groeigericht begrotingsbeleid – gekenmerkt door niet gecontroleerde uitgaven – in de
jaren zeventig en tachtig de onevenwichtigheid van de overheidsfinanciën verscherpten de uitvoering van stabiliserend beleid noodzakelijk gemaakt om de
begrotingstekorten terug te dringen en de risico’s van een financiële crisis te
beteugelen.
De door het Meda-programma gefinancierde programma’s hadden in een eerste fase
als prioritair doel het ondersteunen en begeleiden van het proces van stabilisatie en
economische overgang dat door de partnerlanden in gang is gezet. Het is een
tweevoudige doelstelling; enerzijds betreft het zowel de bevordering van de
hervorming van het belastingstelsel als de geleidelijke terugtrekking van de staat uit
de productieve bedrijvigheden door middel van omvangrijke
privatiseringsprogramma’s, en anderzijds het mogelijk maken van de voorafgaande
modernisering van het wet- en regelgevend kader die noodzakelijk is voor de
ontwikkeling van particuliere investeringen (bijv.: Steunprogramma voorherstructurering van de industrie in Algerije, Programma voor modernisering van de
industrie inJordanië).
127Algerije: steunvoor moderniseringvandefinanciëlesector ( €23,5miljoen)
Dit project waarvoor al in 1999 €23,5 miljoen is vastgelegd, ging in september 2001 van start
met een looptijd van vier jaar. Het heeft als doelstelling technische steun te verlenen aan de
Algerijnse Schatkist, de Banque centrale d’Algérie en banken in de overheidssector, de
verzekeringsmaatschappijenen verschillende financiële instanties in de particuliere sector. Ook
zijn er jumelages tussen Algerijnse financiële instellingen en hun Europese tegenhangers
gepland. Maximaal vijf instellingen, drie banken en twee verzekeringsmaatschappijen in
Algerije kunnen hieraan meedoen. Dit project is innoverend in die zin dat er tot op dit moment
in de Maghrebregio nog nooit eerder een jumelage tot stand is gebracht onder
verantwoordelijkheidvanhetMeda-programma.
Jordanië: steun voor hervorming van de regelgeving en voor privatisering ( €20miljoen)
Dit project valt binnen het kader van de prioriteiten van het nationaal indicatief programma
2000-2002 en richt zich op verbetering van het economisch overgangsproces in Jordanië door
zowel terugtrekking van de staat als de goedkeuring van een nieuw regelgevend kader in de
belangrijksteeconomische sectorentebevorderen.
In de praktijk is het project gestart met het opzetten van twee met elkaar samenhangende
onderzoeken. Het eerste onderzoek betreft de haalbaarheid van een integratiestrategie en de
gevolgen van een mogelijke samenvoeging van regelgevende overheden. Het tweede betreft het
opzetten van beloningsmechanismen om het kwalitatieve niveau van het bij de regelgevende
overheden aangestelde personeel te waarborgen. Het resultaat van de onderzoeken vormt het
uitgangspunt van een operationeel actieplan – waartoe de Commissie en de Jordaanse regering
gezamenlijk hebben besloten – met als doelstelling een duidelijke verbetering op termijn van de
productiviteit en het niveau van de geleverde diensten. De bijdrage van de Europese Unie aan
dit project beloopt €20miljoen.
In 2001 is een totaalbedrag van €220 miljoen vastgelegd – €20 miljoen voor
Jordanië, €120 miljoen voor Marokko en €80 miljoen voor Tunesië – voor
structurele aanpassing in het kader van de economische samenwerking met de
mediterrane landen.
Deze strategie wordt ten uitvoer gelegd via communautaire programma’s die
gebaseerd zijn op instrumenten voor zogeheten structurele-aanpassingsfaciliteiten
(SAF). De structurele-aanpassingsfaciliteiten voorzien in rechtstreekse uitbetalingenaan de staatsbegroting die voortvloeien uit de tenuitvoerlegging van een groot aantal
structurele hervormingen waartoe in overleg met de overheden van het begunstigde
land is besloten.
Op operationeel vlak richten de maatregelen voor ondersteuning van vormen van
macro-economisch beleid zich met name op drie algemene doelstellingen:
•Verbetering van het wet- en regelgevend kader voor de particuliere bedrijvigheid
(SAFJordanië, SAFLibanon, SAFTunesië);
•Hervorming van de belastingstelsels – vooral de indirecte belastingen – teneinde
de staatsbegrotingen minder afhankelijk te maken van de invoerbelastingen en op
die manier een doelmatiger en eerlijker belastinginvordering te verkrijgen (SAF
Li ban onenSA FJ ordani ë);
•Versnelling van het privatiseringsproces om (i) efficiëntere toewijzing van de
middelen en meer concurrentievermogen te verkrijgen, (ii) de begrotingsmiddelen
uit te breiden, (iii) particuliere nationale en/of buitenlandse investeringen meer
dynamiek te geven(SAFLibanon, SAFJordanië enSAFTunesië).
128De actie van de Commissie beoogt tevens de aanpassing van sommige specifieke
sectoren door het financieren van sectorale steunmaatregelen die stroken met de
groeidoelstellingen van het BBP en waken voor de stabiliteit van macro-
economische grootheden. Deze sectorale programma’s hebben twee specifieke
doelstellingen: hervorming van het bankstelsel en opbouw van de
socialezekerheidsstelsels.
Marokko: structureelaanpassingsprogramma voor de sectorwaterbeheer ( €120 miljoen)
De financiering door de Europese Commissie van de SAP voor de sector waterbeheer, waartoe
samen met de Marokkaanse overhedenin 2001 is besloten, beoogt grotere doelmatigheid bij het
gebruik van de watervoorraden in Marokko door het uitvoeren van wet- en regelgevende,
financiële en technische maatregelen die erop gericht zijn de duurzaamheid en de kwaliteit van
de watervoorziening te waarborgen in een context van geleidelijke vermindering van de
voorraden. De begunstigden van het programma zijn niet alleen de nationale instellingen voor
exploitatie van de watervoorraden en de afwatering, maar vooral ook de gebruikers en alle
anderesectorenvandeMarokkaanseeconomie.
Marokko: structureel aanpassingsprogramma voor de financiële sector ( €52miljoen)
In deloop van heteerstekwartaalvan 2000is uit de dialoog tussen de nationaleoverheden en de
Commissie gebleken dat het noodzakelijk is het concurrentievermogen te verbeteren en de
doelmatigheid van het Marokkaanse financiële stelsel te verbeteren. De SAF ‘Financiële sector’
isinnovember 2000 goedgekeurdenpast in het kader van de hervormingen van het economisch
en sociaal ontwikkelingsplan (2000-2004) voor deze sector. Deze SAF omvat bovendien extra
hervormingen op institutioneel en regelgevend gebied om de financiële sector meer dynamiek te
geven en de financiering van de productieve economische bedrijvigheid te diversifiëren. De
financiële bijdrage van de Commissie heeft de vorm van rechtstreekse niet gebonden
begrotingssteun ter hoogte van €52 miljoen. Deze subsidie behelst een uitbetaling in drie
tranches. De beginbijdrage en de eerste tranche van het programma (respectievelijk €2 miljoen
en €25miljoen)zijnin2001uitbetaald.
Macro-economisch beleid: vastgelegde projecten in 2001(inmiljoen euro)
Macro-economischbeleid Landen Naam van het project Bedrag
Structurele aanpassing Tunesië SAF III 80
Particulieresector Turkije* KMO’s 5
Particulieresector Turkije* FinanciëlefaciliteitKMO’s 4
TOTAAL 89
* De voor Turkijein het kader van hetMeda-programma (begrotingslijn B7-4100) vastgelegde
middelenwordenrechtstreeksbeheerddoor DG Uitbreiding
4.4.7. Gezondheidszorg en onderwijs
Sociale ontwikkeling en meer in het bijzonder armoedebestrijding vormen de voornaamste
prioriteiten van het Europees-mediterrane partnerschap. Uit dien hoofde maken ze een
wezenlijk onderdeeluit van de derde pijler van het proces van Barcelona dat in 1995 van start
ging.
Tegendeze achtergrond legt de Commissie per sector aanvullende strategieën ten uitvoer, met
inbegrip van gezondheidszorg en onderwijs.
4.4.7.1. Gezondheidszorg
De gezondheidszorgsector is bijzonder belangrijk, zowel vanuit economisch oogpunt
als op het vlak van armoedebestrijding en versterking van de sociale cohesie. Aan
deze sector is tussen 1998 en 2000 een bedrag van €248 miljoen besteed. De aard
van de communautaire steunmaatregelen is in de afgelopen tien jaar veranderd: de
129communautaire projecten die aanvankelijk slechts steun verleenden voor
gezondheidszorgdiensten voor moeder en kind, zijn geleidelijk steun gaan verlenen
voor algemene hervormingen van de gezondheidszorgstelsels (met inbegrip van de
ziektekostenverzekeringsstelsels). Het verbeteren van de financiering van dediensten, zoals bijvoorbeeld het instellen van een organisatievorm ter bevordering
van de kwaliteit van de dienstverlening, behoort uit dien hoofde tot de prioritaire
doelstellingen.
Op basis van deze nieuwe aanpak zijn in 2001 in Egypte en Marokko
nieuwe
programma’s uitgevoerd,terwijl inSyrië en Tunesië en ook in Jemen89vergelijkbare
programma’s in voorbereiding zijn.
Egypte – Steun voor het programma voor hervorming van het gezondheidszorgstelsel
Om in de komende jaren een algemene kwalitatief goede dekking van medische kosten te
bereiken is Egypte begonnen met een ambitieuze hervorming van de overheids- en particuliere
medische diensten door herstructurering van de ziektekostenverzekering in de richting van
stelsel voor iedereen met een ‘minimumpakket’ aan gezo ndheidsdiensten die door de huisartsen
worden verleend. De Commissie financiert dit breed opgezette programma dat een looptijd van
zeven jaar (1998-2005) heeft en in 1995 door de Egyptische overheid werd gestart, tot een
bedragvan €100 miljoen. DeWereldbankenUSAIDsteunendeze hervorming eveneens.
4.4.7.2. Onderwijs
De onderwijssector maakt een vergelijkbare ontwikkeling door. Zo is men van het
verlenen van steun voor doelgerichte acties (bijv. in Marokko) overgestapt op een
strategie voor coherente begeleiding van nationale en sectorale hervormingen zoals
al in Tunesië gebeurt – en binnenkort ook in Algerije. Voor de periode 1998-2000 iseen bedrag van
€184 miljoenvastgelegd.
De prioritaire, voor steun in aanmerking komende sectoren zijn het basis- en
kleuteronderwijs, met vooral steun voor acties ter bestrijding van analfabetisme .D e
toegang tot de basisdiensten voor de meest achtergestelde lagen van de bevolking –
met name vrouwen – heeft in alle projecten die momenteel worden gefinancierd
bijzondere aandacht gekregen.
4.4.7.3. Beroepsopleiding, arbeidsmarkt, werkgelegenheid
De ontwikkeling van de beroepsopleiding is een van de prioritaire eisen voor alle
landen van het Meda-gebied. Het steeds hogere kwalificatieniveau dat van de meeste
werknemers wordt gevraagd, maakt het noodzakelijk dat er een samenhangend beleid
voor beroepsopleiding wordt gevoerd dat past binnen een langetermijnvisie. Tegen
deze achtergrond is door de Commissie steeds meer aandacht gegeven aan het
bevorderen van gelijke kansen. Het totale bedrag voor de lopende projecten is €193
miljoen.
Zo is in 2001 in Algerije voor een bedrag van €60 miljoen een breed opgezet
programma met een looptijd van zes jaar vastgelegd voor de algehele modernisering
van het nationale stelsel voor beroepsopleiding. Dit programma behelst niet alleen de
versterking van de strategische begeleiding van het stelsel en technische bijscholing
van werknemers, zodat deze beantwoorden aan de beroepseisen van bedrijven – in
89De maatregelen voor Jemen worden niet ten laste van de Meda-begrotingslijn gefinancierd
130het bijzonder het midden- en kleinbedrijf en staatsondernemingen die geprivatiseerd
moeten worden –, maar ook de versterking van de formele banden tussen
beroepsopleiding en andere instrumenten voor toetreding tot de arbeidsmarkt. In
Marokko is momenteel een vergelijkbaar project in de operationele fase gekomen,
hetgeen inhoudt dat apparatuur wordt geleverd en technische bijstand wordt verleendaande opleidingsactiviteiten in15 sectorenvande Marokkaanse economie.
Tunesië –Modernisering van de beroepsopleiding
Via deze actie waarvoor een bedrag werd uitgetrokken van €45 miljoen, verleent de Europese
Unie sinds 1998 steun aan een ambitieuze algehele hervorming van het beroepsopleidingstelsel
in Tunesië, gebaseerd op de interactiviteit van de gelijktijdig met de andere instrumenten voor
toetreding tot de arbeidsmarkt gevoerde acties. Dit project bereikte in 2001 de actieve fase van
herstructurering van een groot aantal overheids- en particuliere instellingen voor
beroepsopleiding. Dit herstructureringsproces kon worden uitgevoerd dankzij de resultaten van
een eerste identificatiefase bij een brede representatieve groep ondernemingen, die de analyse
betrof van hun wensen op het gebied van beroepsopleiding en het vereiste kwalificatieniveau
vande werknemers.
4.4.7.4. Lokale ontwikkeling ensociale fondsen
De samenwerkingsacties voor lokale ontwikkeling die met name met behulp van de
sociale fondsen worden uitgevoerd, hebben als gemeenschappelijke doelstelling het
zoeken naar duurzame oplossingen voor de werkloosheids- en armoedeproblematiek.
Momenteel is in dit kader €200 miljoen door de Europese Commissie geïnvesteerd.
De uitgevoerde bilaterale samenwerkingsacties betreffen met name Egypte, Jordanië,
Jemen en Libanon. Zij berusten op een multisectorale aanpak die zich richt op: (1)
het scheppen van banen en de ontwikkeling van kleine ondernemingen, met name
door het toekennen van microkredieten, (2) de ontwikkeling van de economische en
sociale infrastructuur die noodzakelijk is voor de sociale ontwikkeling van de
betrokken bevolkingsgroepen, (3) de versterking van het menselijk en institutioneel
potentieel.
Deze acties hebben geleidelijk de vorm aangenomen van geïntegreerde lokale
ontwikkeling die het - net als in het hieronder vermelde project dat in Algerije wordt
uitgevoerd - mogelijk maakt projecten die worden gekenmerkt door hun beperkte
omvang qua gebied, tot een goed einde te brengen uitgaande van de behoeften die
rechtstreeks bijde lokale gemeenschappenzijn vastgesteld.
4.4.7.5. Burgermaatschappij
Steun voor de burgermaatschappij is een duidelijke punt van belang in het
communautaire samenwerkingsbeleid en betreft het interne evenwicht van de
samenleving. Het gaat erom de staten te stimuleren de dialoog met alle betrokken
partijen in de samenleving te versterken en de burgermaatschappij meer bij het
besluitvormingsproces te betrekken. Met deze acties wordt bijvoorbeeld steun voor
de oprichting en versterking van belangenverenigingen ter plaatse gefinancierd,
waarbij de financiële ondersteuning van de projecten gericht is op zowel versterking
van de democratie en de lokale ontwikkeling als op het ondersteunen van
belangenverenigingen van vrouwen. Deze nieuwe aanpak die in 2000 in Marokko
voor het eerst werd gehanteerd, is in 2001 voortgezet met een project voor steun aanverenigingen voor ontwikkeling in Algerije en onderhandelingen over een
vergelijkbaar project in Tunesië. Tevens is het de bedoeling deze aanpak tot andere
landen in de regio uit te breiden, met name Egypte, Jordanië en Jemen. Deze aanpak,
131gericht op betere ‘governance’, berust op de totstandbrenging van een open en
blijvende dialoog met de betrokkenpartijen.
Sociale ontwikkeling: vastgelegde projecten in 2001 (in miljoen euro)
Socialeontwikkeling Land Naam van het project Bedrag
Beroepsopleiding/
werkgelegenheidAlgerije Beroepsopleiding 60
Burgermaatschappij Tunesië Versterking van de burgermaatschappij 1,5
TOTAAL 61,5
4.4.8. Europees initiatief voor democratie en mensenrechten (eidhr)
In 2001 heeft het Europees initiatief voor democratie en mensenrechten het mogelijk
gemaakt projecten in de zuidelijk mediterrane landen en het Nabije en Midden-
Oostenteondersteunen met eenbedrag vanbijna €11 miljoen.
Daarvan zijn bijna €6 miljoen besteed aan bevordering en bescherming van de
mensenrechten en de fundamentele vrijheden. Het EIDHR heeft twee projecten op
regionaal niveau gesteund: een academische opleiding voor mensenrechten en
democratisering; deze cursus maakt deel uit van de regionale EU-studieprogramma’s
voor mensenrechten en democratisering en gaat 36 studenten opleiden uit Palestina,
Libanon, Malta, Libië, Egypte, Algerije, Tunesië, Marokko, Turkije, Cyprus,
Jordanië en Israël vanuit een regionale invalshoek. De Stichting voor internationale
studies van de universiteit van Malta is verantwoordelijk voor de opleiding op het
gebied van mensenrechten en democratisering in het Middellandse-Zeegebied ( €
640.000). Het tweede project betreft regionale bijstand aan NGO’s, de media enlokale overheden in Libanon, Syrië, Jordanië en Egypte (
€797.000). In sommige
landen zijn tevens enkele projecten goedgekeurd: in Libanon (bescherming van de
mensenrechten van migrerende werknemers en asielzoekers - €760.000); in
Palestina (stimulering van een cultuur van eerbiediging van de mensenrechten onder
kinderen en schoolgaande jeugd in de bezette gebieden van Hebron, Ramallah,
Bethlehem en Jeruzalem - €303.000); in Israël (rechten van gevangenen - €
714.000), in Palestina en Israël (opleiding van activisten voor de mensenrechtenzaak-
€350.000) ; in Turkije (leden van de DISK, de federatie van progressieve
vakbonden, bewustmaken van de mensenrechten - €550.000; bevordering van de
mensenrechten en burgerlijke waarden en normen bij leerlingen en leerkrachten van
middelbare en basisscholen - €376.000); in Tunesië (reorganisatie van de
Tunesische Liga voor de bescherming van de mensenrechten - €230.000), en in Iran
(bevordering van de mensenrechten en afschaffing van de doodstraf- €300.000).
Voor steunvoor het democratiseringsproces en versterking van de rechtsstaat is bijna
€4,5 miljoen uitgetrokken, verdeeld over zeven projecten. Een project dat zich richt
op zowel het ondersteunen van de onafhankelijke journalistiek in de zuidelijke
mediterrane landen (Algerije, Egypte, Jordanië, Libanon, Westelijke Jordaanoever en
de Gazastrook, Marokko en Tunesië) als op het verbeteren van de veiligheid van
journalisten kreeg een subsidie van €660.000. In Egypte zal met een subsidie van €
800.000 gewerkt kunnen worden aan de omstandigheden in gevangenissen om dezemet behulp van vooral het afleggen van bezoeken aan gevangenen (400 per jaar) enhet verlenen van juridische bijstand dichter bij de internationale normen te brengen.
In Algerije ontving een project
€900.000 met de bedoeling de vaardigheden bij de
gevangenisbestuurders ten aanzien van een betere naleving van de mensenrechten te
vergroten. In Marokko maakt een project het mogelijk de burgermaatschappij in de
plattelandsgebieden te versterken en de bevolking, in het bijzonder de vrouwen, aan
132de plaatselijke besluitvorming te laten deelnemen ( €550.000). In Syrië is €513.000
toegekend voor bevordering van het burgerschap .In Jemen is €437.000 toegewezen
om binnenlandse veiligheidsbeambten in te wijden in de vaardigheden van
democratisch politieoptreden waarbij de mensenrechten en de individuele vrijheden
in acht worden genomen.
In Jordanië wordt de deelneming van vrouwen aan de besluitvorming, met name in het
parlement, versterktmeteenproject datkandidaten van alle politieke partijen ondersteunt. Het
project richt zich op twee aspecten: enerzijds bij studenten meer begrip kweken voor de rol van
de vrouw in het democratisch proces en hen stimuleren bij de eerstkomende
parlementsverkiezingen te gaan stemmen, en anderzijds de kansen op succes voor vrouwen bij
de komende verkiezingen vergroten.
Het ondersteunen van de hulp voor zowel conflictpreventie als herstel van de vrede
onder de burgers is een van de belangrijkste prioriteiten van het EIDHR. In 2001
heeft dit initiatief een project in Palestina gesteund voor een bedrag van meer dan €
300.000 met als doel de toepassing van het internationale humanitaire recht in de
bezette gebieden van de Westelijke Jordaanoever, de Gazastrook en Oost- Jeruzalem
te verbeteren.
4.4.9. Samenhang met ander communautair beleid
De vereiste algemene samenhang tussen de externe activiteiten van de Europese Unie
en het overig communautair beleid is een prioriteit op operationeel gebied en een
wettelijke verplichting. In 2001 is een beslissende fase bereikt in het proces van
harmonisatie van de strategieën. Niet alleen alle strategiedocumenten met betrekking
tot de partnerlanden die voor het Meda-programma 2002 – 2006 in aanmerking
komen – met uitzondering van de Westelijke Jordaanoever en de Gazastrook –, maar
ook de nationale indicatieve programma’s voor de periode 2002-2004 zijn afgerond
en voor dedaadwerkelijke tenuitvoerlegging door deCommissie goedgekeurd.
De strategiedocumenten zijn per land opgesteld op basis van een
standaardreferentiekader overeenkomstig de richtsnoeren van de Europese Raad uit
november 2000. Het opstellen van deze strategiedocumenten in nauwe
samenwerking met de partnerlanden, de lidstaten, de EIB en de internationale
financiële instellingen heeft bijgedragen tot een intensiever streven naar optimale
complementariteit tussen de maatregelen. Tot slot zijn de projecten, onafhankelijk
van het normale interne overlegproces, onder de loep genomen door de uit
vertegenwoordigers van verschillende diensten bestaande
kwaliteitsondersteuningsgroep die onlangs is opgericht. Deze groep heeft elk project
onderzocht op algemene samenhang, samenwerking en complementariteit met de
geplande maatregelen.
4.4.10. Samenwerking met de andere donors in de regio
Versterking van de samenwerking en complementariteit met de andere donors, in het
bijzonder de lidstaten, is een van de strategische prioriteiten bij de tenuitvoerlegging
van het Meda-programma. In de afgelopen periode is ten aanzien van deze
beginselende volgende vooruitgang geboekt.
Om te beginnen, versterking van de coördinatie ter plaatse dankzij samenwerking
met de vertegenwoordigers van de lidstaten en een regelmatig en gezamenlijk
133toezicht op de doelmatige uitvoering van in de partnerlanden vastgelegde
programma’s.
Voorts is de afstemming met de andere geldverschaffers, in het bijzonder de
Wereldbank en het Internationaal Monetair Fonds , nog verder verbeterd dankzij
regelmatige contacten, ononderbroken uitwisseling van informatie en gezamenlijke
analyses van de politieke, economische en sociale situatie in de partnerlanden. Deze
coördinatie ter plaatse is in 2001 bijvoorbeeld tot uitdrukking gekomen in de
oprichting, samen met de Wereldbank, van de Structurele-aanpassingsfaciliteit III in
Tunesië ( €80 miljoen), die afgelopen december is goedgekeurd. Vergelijkbare
gezamenlijke acties zijn ookgepland voorMarokko enJordanië.
4.4.11. Leningen van deEIB
In2001 beliep het totale bedrag van door de Europese Investeringsbank (EIB) aan de
mediterrane partners verstrekte leningen €1,5 miljard, verdeeld over de volgende
acht landen: Algerije, Cyprus, Egypte, Malta, Marokko, Syrië, Tunesië en Turkije. In
de meeste gevallen hebben deze leningen een bilateraal karakter. Toch heeft de EIBin 2001 een lening van
€6 miljoen toegekend aan een investeringsfonds van het
Midden-Oosten voor technologie bestaande uit alle mediterrane partnerlanden. De
EIB beschikt voor het Middellandse-Zeegebied intotaalover een begroting van €7,4
miljard, die wordt toegekend in de vorm van leningen aan de mediterrane partners
voor de periode 2001 - 2007, met daarnaast €1 miljard bestemd voor steun aan
regionale samenwerkingsprojecten in de sectoren telecommunicatie, milieu en
energie.
In 2001 heeft de Commissie in het kader van het Meda-programma een rentesubsidie
verleend ter hoogte van €8,5 miljoen voor een nieuwe lening van de Europese
Investeringsbank in het kader van het rehabilitatie- en saneringsprogramma van de
archeologische vindplaats Taparura in Tunesië, waarmee wordt beoogd de 445 ha
van het kustgebied rond Sfax, dat door industriële vervuiling is aangetast, op te
schonen. In Turkije hebben twee nieuwe leningen van de EIB eveneens een
rentesubsidie gekregen van in totaal €31 miljoen die als volgt verdeeld is: €16,7
miljoen aan rentesubsidie is toegekend aan de “Faciliteit voor bestrijding van
vervuiling door de industrie” en €14,3 miljoen aan het “Afvalwaterproject in
Mersin”. Beide projecten zijn gericht op het herstel van een aantal, door industriële
activiteitenenstedelijke concentratie vervuilde gebieden.
De tweede prioritaire sector voor maatregelen van de EIB betreft de steun voor
particuliere ondernemingen, die - ongeacht hun grootte en de omvang van hun
bedrijvigheid - een kwart van de in 2001 door de EIB verstrekte leningen voor
regionale projecten in het mediterrane gebied ontvingen.
Tot slot betreft de derde prioritaire sector voor steun van de EIB de ontwikkeling van
de energiesector die bijna een kwart van de leningen kreeg die in het afgelopen jaar
zijnverstrekt.
134EIB-leningen: vastgelegde projecten in 2001 (inmiljoen euro)
EIB-
leningenLanden Naamvan het project Bedragvan de
rente-subsidieBedragvan
de lening
EIB Tunesië SaneringTaparura 8,5 40
EIB Turkije* Industriëlevervuiling 16,7 70
EIB Turkije* Waterzuiveringin Mersin 14,3 60
TOTAAL 39,5 170
* De voor Turkije vastgelegde middelen uit hoofde van het Meda-programma (begrotingslijn B7- 4100) worden
rechtstreeks beheerddoor DGUitbreiding
4.4.12. ECHO
Van de via ECHO aan de landen van het zuidelijk Middellandse-Zeegebied
toegewezen humanitaire hulp hebben vooral de Sahrawi-vluchtelingen uit Algerije
geprofiteerd via voedselnoodhulp en een algemeen plan voor in totaal €15,57
miljoen en de Palestijnse vluchtelingen zowel op de Westelijke Jordaanoever en de
Gazastrook ( €26,18miljoen) als in het zuiden vanLibanon ( €2,7 miljoen), Jordanië
( €515.000) enSyrië ( €570.000).
Maatregelen van ECHO in 2001
ECHO Landen Naam van het project Bedrag
(in miljoen euro)
Algerije Sahrawi-vluchtelingen 15,57
Algerije Aanvulling ophetWereldvoedselprogramma 11,80
Algerije Slachtoffers van overstromingen 0,77
Jemen Hulp aan bevolkingsgroepen 1,88
Syrië Kwetsbare bevolkingsgroepen 0,40
Palestina Palestijnsevluchtelingen 26,18
Libanon Palestijnsevluchtelingen 2,70
Jordanië Palestijnsevluchtelingen 0,51
Syrië Palestijnsevluchtelingen 0,57
TOTAAL 60,38
4.4.13. Monitoring
In 2000 heeft de Commissie een systeem voor controle en verbetering van de
resultaten opgesteld dat is gericht op het beheer van het hele verloop van de
projecten en dat in 2001 in alle geografische gebieden (ALA/MED/ACS/Balkan) is
uitgeprobeerd. De eerste gegevens die met dit nieuwe systeem zijn verzameld,
hebben niet alleen nuttige aanwijzingen opgeleverd over de stand van de projecten
die door elke geografische directie zijn beheerd, maar ook over verbeteringen die
daarin moeten worden aangebracht. Het systeem zal worden uitgebreid tot alle
activiteiten vande dienst voor samenwerking en in 2002 volledig operationeel zijn.
In 2001 zijn 46 projecten in zes landen van het Middellandse-Zeegebied
gecontroleerd (zeven projecten kregen een dubbele controle). Het op deze wijze
geëvalueerde bedrag beliep €788,9 miljoen. In termen van financieelgewicht namen
de Meda-projecten voor economische samenwerking, institutionele opbouw,
burgermaatschappij, infrastructuur en diensten het grootste deel voor hun rekening
(26%), gevolgd door onderwijs en de sociale sectoren (25%). Het gemiddelde cijfer
van de projecten van het Middellandse-Zeegebied is 2,24 (ter vergelijking: de
gemiddelde beoordeling vanalle geografische gebiedensamen is 2,5).
135De resultaten laten bij de projecten voor het mediterrane gebied een gebrek aan
doeltreffendheid zien dat vooral de wijten is aan zwakheden bij het beginontwerp
van het project en onvoldoende institutionele opbouw. Met nadruk moet echter
gewezen worden op de duurzaamheid van de Meda-projecten – dit in tegenstelling
tot projecten in andere geografische gebieden. Sectorgewijze analyse van de
projecten heeft aangetoond dat de beste resultaten zijn bereikt bij de
landbouwprojecten en projecten voor steun aan NGO’s, terwijl de zwakste resultaten
in de sectoren industrie en handel werden waargenomen. De doeltreffendheid en het
effect van het project waren de bepalende criteria bij de beoordeling van de zwakste
projecten. De grootte van de projecten is eveneens een belangrijke factor: kleine
projecten hadden in het algemeen meer succes dan de omvangrijkere projecten. De
bereikte resultaten leveren zeer nuttige informatie, maar geven toch nog steeds niet
meer dan indicaties en moeten met grote omzichtigheid worden geanalyseerd. Dit
nieuwe systeem voor monitoring biedt, dankzij een diepgaande analyse van de
projecten in elk geografisch gebied, de mogelijkheid beslissende richtsnoeren te
geven bijde volgende opzet vande nieuwe projecten.
4.4.14. Conclusies en vooruitzichten
Op strategisch vlak is 2001 een jaar geweest dat een breuk betekende in de hele
geopolitieke context van het Middellandse-Zeegebied en heeft aangetoond hoe
instabiel het regionale evenwicht er was. Hoewelde aanslagen van 11 september niet
rechtstreeks te maken hadden met regionale belangen in dit deel van de wereld,
hebben zij niettemin de aanwezige spanningen rond het Israëlisch-Palestijns conflict
uitgekristalliseerd, terwijl de tweede Intifada – ditmaal met wapens – in september
2001 het tweede opeenvolgende jaar inging. De verscherping van de regionale
spanningen laat zien dat het voor de regio’s langs beide Middellandse-Zeekusten
noodzakelijk is het ambitieuze Europees-mediterrane partnerschap van Barcelona
tot een goed einde te brengen. Dit komt op dit moment naar voren als het enige
alomvattende politieke project dat in staat is te zorgen voor de politieke stabiliteit en
economische en sociale ontwikkeling van een geografisch gebied dat van oost naar
west nagenoeg 5000 km beslaat, een gebied dat momenteel bijna een tiental
openlijke of smeulende conflicten telt. Juist tegen deze achtergrond krijgen de
doelstellingen van Barcelona hun volledige zin, dat wil zeggen het bouwen aan
gezamenlijke vrede, veiligheid en voorspoed. De uitvoering van de
gemeenschappelijke strategie van de Europese Unie voor het Middellandse-
Zeegebied – die het afgelopen jaar is goedgekeurd – toont het belang dat de vijftien
lidstaten hechten aan het huidige proces, dat meer dan ooit een noodzakelijk forum
vormt waarvan de geloofwaardigheid wat betreft prioritaire keuzen en kwaliteit van
de resultatenbijde partnerlanden moet wordenversterkt. Met het oog hierop dient de
vijfde conferentie van ministers van Buitenlandse Zaken van het Europees-
mediterrane partnerschap die op 22 en 23 april2002 in Valencia wordt gehouden in
detail de balans op te maken van de eerste cyclus van het proces van Barcelona
(1995-2002). Tevens dient een actieplan te worden goedgekeurd dat de start betekentvan een reeks concrete partnerschapsmaatregelen waarin de drie onderdelen van de
Europees-mediterrane samenwerking eenplaats hebben.
De goedkeuring van dit nieuwe operationele kader dient in 2002 te worden omgezet
in de versterking en intensivering van de maatregelen die betrekking hebben op de
volgende prioritaire zwaartepunten:
136•extra versterking van de dialoog over politiek en veiligheid, met als uiterste
doelstelling de positieve afsluiting van de lopende werkzaamheden voor het
Europees-mediterrane vredes- enstabiliteitshandvest;
•oprichting van een dynamisch en voor alle partijen gunstig financieel en
economisch partnerschap door met name de ondertekening te bewerkstelligen van
de associatieovereenkomsten met Libanon en Algerije en de onderhandelingen
met Syrië te versnellen. Andere prioriteiten voor 2002 zijn de bevordering van
rechtstreekse Europese investeringen in de regio, consolidatie van de versterkte
economische dialoog, ontwikkeling van regionale strategieën op het gebied van
infrastructuur, de geplande start van een regionaal programma betreffende de
instrumenten voor de interne markt en de oprichting van een Europees-
mediterrane ontwikkelingsbank;
•het tot stand brengen van een echte dialoog tussen beschavingen, volken en
culturen aan beide zijden van de Middellandse Zee door versterking van het
bestaande sociale, culturele en menselijke partnerschap. De goedkeuring van een
actieplan gericht op drie specifieke gebieden: jeugd (met name door het van start
doen gaan van de tweede fase van het programma Euromed Jeugd), onderwijs
(uitbreiding van het Tempus-programma tot de mediterrane partners), media en
publieke opinie (start van een regionaal programma inzake voorlichting en
communicatie), beoogt de deelneming van een groter aantal partijen aan het
Europees-mediterrane proces, geconcentreerd rond idealen van democratie,
cultuur enverdraagzaamheid, te stimulerenente bevorderen;
•steun voor het vredesproces in het Midden-Oosten door grotere inzet van de
Europese Unie voor de hervatting van de dialoog tussen de twee elkaar
bestrijdende partijen en stopzetting van geweldplegingen, voorbode van de
hervatting van de onderhandelingen met het doel te komen tot een weldoordachte
en billijke regeling van dit conflict dat elke poging tot duurzame samenwerking
tussende verschillende partijen inde regio ondermijnt.
1374.5. Afrika, het Caribisch gebied ende Stille Oceaan (ACS)
Afrika bezuiden de Sahara staat voor de moeilijkste uitdagingen ooit in zijn strijd tegen de
armoede. Er is in 2001 slechts weinig vooruitgang geboekt op het vlak van de
ontwikkelingsdoelstellingen voor het millennium en de tendensen zijn niet systematisch
omgekeerd. Nog steeds leven meer dan driehonderd miljoen Afrikanen in absolute armoede.
HIV/aids is de voornaamste doodsoorzaak geworden en vormt een fundamentele bedreiging
voor de toekomst van Afrika. Afrika’s aanpak inzake armoedebestrijding is versterkt via het
Nieuw partnerschap voor de ontwikkeling van Afrika (New Partnership for Africa’s
Development - NEPAD) dat in juli 2001 werd gesloten door de Afrikaanse staatshoofden. Er
is eveneens vooruitgang geboekt op het vlak van het herstel van de vrede en de veiligheid in
eenaantalvande onrustigste gebieden, waaronder de Hoornvan Afrika, de DRC en Angola.
De Overeenkomst van Cotonou van 2000 biedt een nieuw en gedegen draagvlak om Afrika,
maar ook de landen in het Caribisch gebied en de Stille Oceaan, te helpen bij het behalen van
hun ontwikkelingsdoelstellingen. 2001 was het eerste jaar waarin de Overeenkomst
operationeel was. Het merendeel van de nationale strategieën voor de komende vijf jaar werd
opgesteld in breed overleg met de binnenlandse gemeenschap. De politieke dialoog tussen
Europa en de landen in Afrika, het Caribisch gebied en de Stille Oceaan is in het kader van
Cotonou geïntensiveerd.
4.5.1. Inleiding
De Overeenkomst van Cotonou werd ondertekend op 23 juni 2000 en roept een
nieuwe Partnerschapsovereenkomst met 77 landen in Afrika, het Caribisch gebied en
de Stille Oceaan in het leven die van kracht is tot 2020. Opdat deze overeenkomst
van kracht kan worden, moet ze door ten minste twee derde van de ACS-staten en
door alle lidstaten van de EU worden goedgekeurd, alsook door de Europese
Gemeenschap (artikel 93, lid 2, van de Overeenkomst van Cotonou). Zesendertig
ACS-statenen vier EU-lidstatenhebbendit proces reeds afgerond.
In2001 kreeg het kadervoorsamenwerking met de ACS-staten dan ook de vormvan
overgangsmaatregelen die op 27 juli 2000 door de Raad van Ministers ACS-EG
werden goedgekeurd. Deze maatregelen hebben betrekking op het merendeel van de
bepalingen vande Overeenkomst vanCotonou, met uitzondering van de vrijgave van
de financiële middelen vanhet 9eEuropees Ontwikkelingsfonds.
Het wettelijk kader voor de betrekkingen met Zuid-Afrika werd in 2001 uitgebreid
met de afronding van de onderhandelingen voor de Overeenkomsten inzake wijn en
alcoholhoudende dranken, die uiteindelijk door de Raad werden goedgekeurd en
ondertekend in januari 2002. De Overeenkomst inzake handelsontwikkeling en -
samenwerking is nog steeds niet goedgekeurd. Eind 2001 was deze Overeenkomst
door drie EU-lidstaten bekrachtigd. De Overeenkomst wordt gedeeltelijk en
voorlopig vankracht op1 januari2000.
De politieke dimensie van de betrekkingen tussen de EU en de ACS-landen is
versterkt. Een beoordeling van de politieke situatie is in de nationale
strategiedocumenten opgenomen. Ook de politieke dialoog binnen de landen is
uitgewerkt envindt systematischer plaats.
In 2001 beëindigde de EG de op artikel 96 van de Overeenkomst van Cotonou
gebaseerde overlegprocedures met Ivoorkust en Fiji. Daarenboven werd een voorstel
138van de Commissie tot herziening van het besluit van de Raad om het overleg met
Haïti af te ronden, aan de Raad voorgelegd. De EG besloot om in het kader van
artikel96 onderhandelingente starten met Zimbabwe en inhet kader van artikelen 96
en97 met Liberia90.
De samenwerking met Cuba werd in 2001 voortgezet met middelen voor noodhulp,
medefinanciering doorniet-gouvernementele organisaties en steun voor economische
samenwerking.
In 2001 was de voornaamste prioriteit het opstellen van nieuwe, betere nationale
strategiedocumenten op basis van de nieuwe mechanismen die uit de Overeenkomst
van Cotonou voortvloeien. De samenwerkingsstrategieën zijn gericht op
armoedebestrijding en gebaseerd op eerbiediging van sociale, economische, politieke
en mensenrechten. De efficiëntie van het partnerschap zou moeten worden verhoogd
door een aantal nieuwe benaderingen zoals een grotere aandacht voor goed bestuur,
waarbij de toewijzing van middelen wordt gekoppeld aan resultaten, en
rationalisering van de mechanismen voor de uitbetaling van de hulp. In de eerste
plaats dienen de ontvangende regeringen een nog grotere rol te spelen bij het
vaststellen van prioriteiten en moeten ze uitgaan van hun eigen politieke agenda bij
het invoeren van veranderingen. In het kader van het 9eEuropees
Ontwikkelingsfonds zal meer nadruk worden gelegd op de rol van de delegaties van
de Commissie en zal eveneens een grotere inspanning worden verricht om meer
aandacht te besteden aan specifieke hulpbehoevende regio’s zodat een zo groot
mogelijk resultaat kanwordenbereikt.
In de nieuwe benadering wordt het beginsel van participatieve ontwikkeling
versterkt. Het partnerschap wordt uitgebreid tot een reeks niet-overheidsactoren en
brengt politieke, economische, sociale, culturele en milieuaspecten in een
samenhangend kader onder, wat eenmeer geïntegreerde benadering oplevert.
Vastleggingen en betalingen in 2001inde ACS-landen
Miljoeneuro Vastleggingen Betalingen
PROGRAMMA’S 2001 2000 2001 2000
EOF: Bilateraal(landen):
NationaleIndicatieveProgramma's1249 3324 1896 1351
EOF: Regionale samenwerking
Regionale Indicatieve Programma's305 433 172 197
Subtotaal bilateraal/regionaal 1554 3757 2068 1548
EG-begrotingslijnen 502 502 568 357
Totaal 2056 4259 2636 1905
90Er wordt van start gegaan methet overleg in het kader van artikelen 96 en 97 van de Overeenkomst van
Cotonou in situaties waarin essentiële onderdelen van de Overeenkomst worden geschonden (artikel 96)
ofindien er sprakeis van ernstigegevallen van corruptie(artikel 97). De bedoeling isom de problemente bespreken met het ACS-partnerland en er oplossingen voor te vinden. Mogelijke opties zijnovereengekomen corrigerende maatregelen met een geleidelijke implementatie van de EU-steun en,indien er geen andere oplossingen worden gevonden, opschorting van de steun.
139Overzicht vastleggingen en betalingen (EOF) 1995-2001
Miljoeneuro 1995199619971998199920002001 Totaal
1995-2001
Vastleggingen 1 520 965 616 2 296 2 693 3 757 1 554 13 401
Betalingen 1 564 1 317 1 213 1 440 1 275 1 548 2 068 10 425
Verhouding
vastleggingen tegenover
betalingen0,97 0,73 0,51 1,59 2,11 2,43 0,75 1,29
4.5.2. Regionale integratie en samenwerking
Regionale integratie en samenwerking bleven in de loop van heel 2001 een
belangrijke rol spelen in de betrekkingen tussen de EG en de ACS-landen. De
uitvoering van de Regionale Indicatieve Programma’s (RIP) van het 8eEuropees
Ontwikkelingsfonds (EOF), die in 1996-1997 voor een periode van vijf jaar werden
goedgekeurd (en die met name waren gericht op vervoer, landbouwkundig
onderzoek, behoud van natuurlijke hulpbronnen en regionale economische
integratie91) bleven de hoofdactiviteit. In 2001 werd 304.923.133euro vastgelegd
voor alle sectoren (zie Tabel 4) voor de programma's van de regio's en alle ACS-
landen. Er werd tevens van start gegaan met het programmeringproces van het 9e
EOF. De aanvankelijke toewijzingen voor regionale samenwerking bedroegen: 700miljoen euro voor Regionale Indicatieve Programma’s, 300 miljoen euro voor intra-
ACS-programma’s en 300 miljoen euro als reserve. In de loop van het
beoordelingsproces kan het gereserveerd bedrag worden gebruikt om bijkomende
steunte verlenenafhankelijk vanzowelprestaties als behoeften.
Regionale integratie en institutionele steun zijn sleutelelementen van de EG-steun,
aangezienbeide essentieelzijn voor een grotere integratie van de ACS-landen, zowel
in hun eigen economie als in de wereldeconomie. In de loop van 2001 werden de
grootschalige programma’s voor technische bijstand op het vlak van handel, douane,
statistiek en andere gebieden voortgezet met de gemeenschappelijke markt voor
Oost- en Zuidelijk Afrika, de Economische en Monetaire Unie van West-Afrika en
het Forum van Caribische staten. Voor de vijf Portugeestalige landen werden drie
nieuwe programma’s goedgekeurd voor een totaalbedrag van 13,2 miljoen euro,
gericht op rechtsstelsels, statistiek en administratie op alle niveaus. Deze zullen
worden uitgevoerd in samenwerking met de Portugese regering, die financiële en
technische steun verleent. Op regionaal niveau werden tevens politieke initiatieven
genomen: zo werden bijdragen geleverd aan de inter-Congolese dialoog (1,96
miljoen euro) en aan de activiteiten voor vredesopbouw en conflictpreventie van de
Economische Gemeenschap van West-Afrikaanse staten.
De intra-regionale dimensie kreeg ook in 2001 veel aandacht en er werd van start
gegaan met een aantal programma’s om, bijvoorbeeld, de ACS-landen voor te
bereidenop deEconomische Partnerschapsovereenkomsten(20 miljoen euro) en hen
in staat te stellen om op efficiëntere wijze deel te nemen aan de onderhandelingen
van de Wereldhandelsorganisatie (10 miljoen euro). In deze context leverde ook de
EG een bijdrage van 1,45 miljoen euro voor de oprichting van een ACS-delegatie
voor de verschillende internationale instellingen in Genève (WTO, VN-Conferentie
voor handel en ontwikkeling, enz.), die begin 2002 officieel werd geopend door
91(bijv. bevorderingvan economischegemeenschappen, douane-unies en vrijhandelszones)
140Commissaris Lamy. Na de topbijeenkomst EU-Afrika in Caïro zijn de contacten
versterkt met pan-Afrikaanse organisaties die specifieke acties kunnenondernemen.
Vastleggingen regionale samenwerking (EOF) in 2001
Regio( Regionaal Indicatief Programma EOF miljoen €92
Caribisch gebied 4,14
Centraal-Afrika 8,25
Oost-Afrika 3,64
Indische Oceaan - 0,76
StilleZuidzee 29,8
Zuidelijk Afrika - 0,43
West-Afrika 63,02
PALOP (Portugeestaligelanden) 8,6
Overzeese landen en gebieden 5,71
Subtotaal 121,97
AlleACS 182.95
Totaal 304.92
4.5.3. Overzeese landen en gebieden
De overzeese landen en gebieden van de lidstaten zijn met de EG geassocieerd vanaf
de oprichting in 1957. Doel van deze associatie is volgens artikel 182 van het
Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap "het bevorderen van de
economische en sociale ontwikkeling der landen en gebieden en de totstandbrenging
van nauwe economische betrekkingen tussen hen en de Gemeenschap in haar
geheel". Er zijn 20 overzeese landen en gebieden (LGO) verspreid over de gehele
wereld. De betrekkingen tussen de LGO en de Gemeenschap worden geregeerd door
besluiten van de raad van ministers. Met het meest recente besluit van de Raad van
27 november 2001 wordt een nieuwe weg ingeslagen, met de bepaling dat het
dienstig is de voor de landen en gebieden overzee uitgetrokken financiële middelen
meer in partnerschapsverband te beheren, door procedures vast te stellen naar het
model van die van de Structuurfondsen. Het besluit kent krachtens het 9e EOF 175
miljoen euro toe aan de LGO, waarvan 145 miljoen euro voor programmeerbare
steunvoorontwikkeling op lange termijn die betrekking heeft op 12 LGO, 8 miljoen
euro voor de regionale samenwerking, 20 miljoen euro voor de financiering van de
investeringsfaciliteit, en 2 miljoen euro voor onderzoek en technische bijstand. De
LGO profiteren ook van de begrotingslijnen voor de ontwikkelingslanden uit de
algemene begroting vande Europese Gemeenschappen.
Met betrekking tot de 3 voorgaande EOF valt een zekere traagheid op bij het
mobiliseren van de financiële bijstand die ter beschikking wordt gesteld in het kader
van secondaire vastleggingen en verplichtingen (met name voor de Nederlandse
LGO). De procedures voor het 9e EOF zouden mobilisatie en uitbetaling moeten
vergemakkelijken. Van de ongeveer 268 miljoen euro die beschikbaar was in het
kader van de 3 voorgaande EOF (met uitzondering van regionale samenwerking), is
82,5 %vastgelegd en73,5 %uitbetaald.
Van de 30 miljoen euro voor regionale samenwerking is 82 % vastgelegd,
grotendeels dankzij de uitstekende LGO-ACS-samenwerking in de Stille Zuidzee,
die aanleiding gaftot een aantalcofinancieringen (landbouw en visserij).
92negatieve bedragen komen voor wanneer "decommitments" (het vrijkomen van vastgelegde bedragen
uitniet-uitgevoerde projecten uit voorgaande jaren) meer bedragen dan vastleggingen.
1414.5.4. Vervoer en infrastructuur
Onder deze sector vallen vervoer, water en afvalwaterzuivering, mijnbouw, energie
en steun voor informatietechnologie en telecommunicatie. Steun voor de
vervoersector wordt erkend als een sleutelelement voor de bestrijding van
wereldwijde armoede en voor de bevordering van duurzame ontwikkeling en een
verhoogde integratie van de ACS-landen. Een betere toegang tot basisdiensten is
eveneens essentieel voor een verbeterde levenskwaliteit van iedereen, met name van
de allerarmsten.
4.5.4.1. Vervoer
Van de 660 programma’s/projecten die op dit moment binnen deze algemene sector
in uitvoering zijn, steunt de EG de uitvoering van 87 grootschalige projecten (voor
meer dan 5 miljoen euro) in de vervoersector, met aandacht voor sectorale
hervormingen, capaciteitsopbouw, onderhoud en modernisering en regionale
integratie. Dit weerspiegelt de bestaande tekorten in betrouwbare vervoersdiensten,
met name in Afrika.
Het jaar 2001 werd gekenmerkt door een aanzienlijke versnelling in de uitvoering
van bestaande programma’s op dit gebied, met name in landen die te kampen hadden
met vertragingen op het vlak van de uitvoering in een vroeger stadium van de
programmeringcyclus. In de vervoer- en infrastructuursector werden nieuwe
contracten gesloten voor een totaalbedrag van 414 miljoen euro. Een aantal landen
(Benin, Ethiopië, Guinee Conakry en Mali) delen onderling ongeveer 50% van deze
steun. Binnen deze groep bekleedt Mali de eerste plaats met 73 miljoen euro in
nieuwe secundaire vastleggingskredieten, gevolgd door Benin (56 miljoen euro),
Guinee Conakry (44 miljoen euro) en Ethiopië (41 miljoen euro). In Mali werden
nieuwe contracten gesloten voor de modernisering van 437 km van de hoofdweg die
de verbinding met Senegal vormt. Dankzij dit project wordt de toegang tot een van
de armste regio’s van het land vergroot. In Benin werden nieuwe contracten gesloten
voor het periodiek onderhoud, gespreid over twee jaar, van 490 km aan hoofdwegen
(ongeveer 25% van het prioritaire wegennet van het land), alsook voor de
modernisering van 102 km in het noorden van het land. In Guinee Conakry hadden
de in de contracten van 2001 vermelde activiteiten betrekking op de modernisering
en verbetering van de interregionale verbinding met Senegal, waar zich de meest
naburige haven bevindt, zodat het land op middellange termijn tot een betere
internationale integratie kan komen. In Ethiopië vormt de modernisering van de 514
km lange weg Addis Ababa – Woldiya, die een streek met meer dan 2 miljoen
inwoners doorkruist, een belangrijk onderdeel van het Ontwikkelingsprogramma
voorde wegensector (Road Sector Development Programme) van de regering, dat in
belangrijke mate zal bijdragen tot een betere kwaliteit van de weg tussen de
hoofdstad en het noorden van het land. Op regionaal niveau werden eind 2001
contracten ondertekend inzake twee belangrijke wegverbindingen voor een
gecumuleerde waarde van 165 miljoen euro. Een van deze verbindingen zal leiden
tot eenbetere internationale integratie van Tsjaad via Kameroen (400 km, verbindingMoundou –Touboro-N’Gaoundéré) en daardoor aanzienlijk bijdragen tot de
economische integratie van de Centraal-Afrikaanse regio. Het andere contract heeft
betrekking op de 130 km lange verbinding tussen Kankan (Guinee Conakry) en
Bamako (Mali). In zijn huidige toestand beperkt deze weg de
ontwikkelingsmogelijkheden van het noordwesten van Guinee Conakry en het
142zuidwesten van Mali. Deze regio’s, waarvan het bevolkingsaantal op één miljoen
wordt geschat, zijn meerdere maandenper jaar afgesneden vande rest van het land.
Met het oogop de programmering van het 9eEOF wordt het vervoer in 23 van de 44
nationale strategiedocumenten die door de ACS-landen voor het jaar 2001 werden
ingediend, als een prioritaire sector beschouwd. Deze 23 landen bevinden zich
nagenoeg stuk voor stuk in Afrika. Verwacht wordt dat aan het eind van de
programmering ongeveer 30 ACS-landen en 3 regio’s vervoer tot een van hun
prioritaire sectoren zullen hebben gemaakt, goed voor een steun van ongeveer 2
miljard euro. Dit bedrag is vergelijkbaar met het bedrag dat in het kader van het 8e
EOFwerdtoegekend, als antwoordop de hoge prioriteit die partnerlanden, met namein Afrika, voortdurend aan deze sector toekennen, en op de erkende deskundigheid
vande Commissie ter zake.
Transport – vastleggingen 2001
ACS-land Benaming van hetproject miljoen
euro
Aruba Voorbereidende studie voor de aanleg van een Nationaal Park 0,5
Belize Bouwvan een nieuwebrug over derivier deSibun 2,0
Technische studie en voorbereiding aanbesteding weg Doba
Sahr0,74 Tsjaad
Technisch-institutionele steun voor Ministerie voor publieke
werken, vervoer,huisvesting en stadsplanning1,90
technischebijstand:uitvoeringvaneen NationaalVervoersplan 1,95 Congo
(Brazzaville) Modernisering van plattelandswegen 1,98
Eritrea Versterking van hetministerie van vervoer 0,62
Voorbereidendehaalbaarheidsstudie voor de wegen Gondar-
Huemra en Arba Minch0,74 Ethiopië
Modernisering van deweg Harar Jiga 0,71
Fiji Nieuwe Rewa-brug 11,0
Gabon Verhoging middelen voor het Larara/Mitzic-wegenproject 1,99
Guinee-Bissau Joao Landim-brug - meer middelen 2,65
GuineeConakry Studiemilieueffecten 0,2
Kenia Moderniseringprogramma voor de Northern Corridor 79,5
Madagaskar Ondersteuningsprogramma voor wegenonderhoud en verbeterde
toegang42,0
Malawi Steun voor infrastructuur weg Lakeshore 13,72
Technische steun voor Ministerie voor publieke werken 0,55 Mauritanië
Technische bijstand: wegenonderhoud 0,75
WegHienghenePouebo 5,6 Nieuw-Caledonië
Steun voor de visserijsector 2,8
Niger Technischebijstand:vervoer 0,75
Salomons-
eilandenVerhogingmiddelenvoor deplattelandsinfrastructuurvan
Malaita1,2
SaoTome Steun aan deNationaleWegendienst 0,48
Suriname Aanlegvaneen wegnaardeveerbootterminalSuriname/Frans-
Guyana13,2
Tanzania Programmainzakeachterstallig onderhoudvan deCentral
Corridor22,0
Oeganda Versterkingvan deNorthern Corridor 36,6
Wallis&Futuna Uitrustingpubliekewerken 1,93
143ACS-land Benaming van hetproject miljoen
euro
Actieplan voor regionale vervoersontwikkeling 1,98 Centraal-Afrika
Regionaal
Haalbaarheidstudie voor de weg Barouaboulai-Meiganga
Ngaoundere1,9
Programmainzakeachterstallig onderhoudvan deCentral
Corridor20,0 Oost-Afrika
Regionaal
Moderniseringprogramma voor de Northern Corridor 13,6
West-Afrika
RegionaalModernisering van deweg Kayes-Kidira 28,99
Totaal 314,53
4.5.4.2. Water enafvalwaterzuivering
De aandacht van de EG-steun voor watervoorziening en afvalwaterzuivering
evolueerde geleidelijk van een projectmatige aanpak, gericht op watervoorziening en
hoofdzakelijk technische aangelegenheden, naar een programma-aanpak met een
grotere aandacht voor sociale en milieuaspecten en steun voor een beter beheer van
de hulpbronnen. In 2001 werd 52 miljoen euro vastgelegd voor activiteiten met
betrekking tot een veilige watervoorziening en de verbetering van de waterafvoer en
afvalwaterzuivering in stedelijke gebieden.
Op dit moment steunt de EG het overheidsbeleid voor een betere watervoorziening
en afvalwaterzuivering in kleine plattelandssteden in vijf landen. In Ghana is 30%
van de 32 miljoen euro die waren toegekend aan de National Community Water and
Sanitation Strategy, tot dusver volgens planning aangewend. Verwacht wordt dat bij
de afronding van het project meer dan 560.000 mensen toegang zullen hebben tot
veilig water en basisdiensten voor afvalwaterzuivering.
In Mozambique verleent de EG rechtstreekse steun aan het geïntegreerd beheer van
watervoorraden in het stroomgebied van de Zambesi, het op een na grootste
afwateringsgebied in de Ontwikkelingsgemeenschap van Zuidelijk Afrika, om de
levenskwaliteit van de bevolking te verbeteren, met name in plattelandsgebieden. De
EG-bijdrage voor eenbedrag van11,7 miljoeneuro moet leiden tot deoprichting van
de Administratieve Instantie van Zambesi voor afwatering (Zambesi Catchment
Management Authority), de ontwikkeling van watervoorziening in
plattelandsgebieden en een ruimere planning/promotie op het vlak van
afvalwaterzuivering in het stroomgebied. In 2001 werd technische bijstand voor de
uitvoering van het project aangetrokken. In Oeganda ging het
‘Watervoorzieningsprogramma voor steden in het middenwesten’ ook in 2001 van
start. Dit programma voor een bedrag van 17,5 miljoen euro, dat zich richt op de
bestrijding van door water overgebrachte ziekten, zal ten goede komen aan een
bevolking die wordt geschat op 100.000 inwoners. In Samoa wordt op dit moment
een programma ten belope van 18,7 miljoen euro voor watervoorziening op het
platteland afgerond. Dit programma is erin geslaagd het bestaande
watervoorzieningstelsel in de dichtstbevolkte plattelandsgebieden op beide
hoofdeilanden van Samoa te verbeteren, een verwezenlijking die ongeveer de helft
van de volledige plattelandsbevolking – ongeveer 55.000 Samoanen – ten goede
komt. In Mauritius verloopt de uitvoering van het programma voor een bedrag van
16,7 miljoen euro, gericht op de uitbreiding van de afvalzuiveringsinstallatie van St.-
Martin – waarvan een bevolking van 220.000 personen gebruik maakt – volgens
plan. Ook in Ethiopië werd 30% van de 19,5 miljoen euro voor verbetering van de
144ontoereikende watervoorziening en de gebrekkige afvalwaterzuivering onder
gezinnenmet eenlaag inkomen, volgensplanaangewend.
Vervoeren infrastructuur(wateren afvalwaterzuivering) - vastleggingen 2001
ACS-land Benaming van hetproject miljoen
euro
Angola Drinkwatervoorziening voor de stad Tombwa 7,6
Ned. Antillen Rioleringsstelsel Bonaire 0,5
Ethiopië Project watervoorziening Addis Ababa 6,0
Fiji Milieuprogramma 8,5
Ghana Watervoorziening kleinesteden en afvalwaterzuivering in de
noordelijkeregio1,99
Lesotho Haalbaarheidstudiewatervoorzieninglaaglanden vanLesotho 1,75
Studierioolstelsel westkust 0,15 Mauritius
Technischebijstandrioolsector 0,11
Nigeria Programma watervoorziening en afvalwaterzuiveringkleine
steden15,0
Frans-Polynesië Verbetering van deafvalwaterzuivering in Bora Bora 9,95
Salomoneilanden Aanvulling project watervoorziening Kombito 0,15
Totaal 51,70
4.5.4.3. Mijnbouw
In de loop van 2001 gingen in dertien landen hulpprogramma’s van het EOF ten
behoeve van de mijnbouw van start voor een totaalbedrag van 452 miljoen euro.
Acht vandeze landen(Botswana, Burkina Faso, de Dominicaanse Republiek, Gabon,
Mali, Mauritanië, Namibië en Nieuw-Caledonië) worden gesteund bij hun
inspanningen voor een duurzame ontwikkeling van de mijnbouwsector. In een aantal
van deze landen werd de kwaliteit van de institutionele steun en van adequate
geologische basisinformatie verbeterd; in andere landen waren de inspanningen
gericht op het herstelvande belangrijkste openbare of particuliere ondernemingen en
op het terugdringen van de negatieve gevolgen van de mijnbouw. In de andere vijf
landen worden de programma’s voor diversificatie hoofdzakelijk gericht op de
vervoersector.
NadebesluiteninzakedeovergangsmaatregelentussenLomé enCotonouwordende
niet vastgelegde middelen ter ondersteuning van traditionele industrieën93(ongeveer
450 miljoen euro) vanaf 1 januari 2001 in het kader van de Overeenkomst van
Cotonou geprogrammeerd. Er wordt voorrang gegeven aan programma’s voor
institutionele versterking van de mijnbouwsector (die een breed gamma van
projecten kunnen omvatten, waaronder herziening van wetboeken inzake mijnbouw
en/of milieu, de ontwikkeling van een geologische infrastructuur, verspreidings- en
communicatieactiviteiten en opleiding), steun aan kleine en middelgrote
mijnbouwondernemingen en milieubescherming. In 2001 werden negen
beoordelingsstudies uitgevoerd.
De EG was in de ACS-landen eveneens actief via specifieke programma’s op andere
gebieden, waaronder energie, informatietechnologie en telecommunicatiesystemen,
als antwoordop de specifieke regionale ofplaatselijke situatie.
93SYSMIN: Systeem voor het beschermen en ontwikkelen van mijnproducten. Dit is de ‘SYSMIN-
transfer’ van het 8eEOF ter financiering van het ontwikkelingsprogramma dat is vastgesteld op een
verzoek om steun in het kader van het Sysmin-programma van de Overeenkomst van Lomé, maarwaarvoor vóór 31 december 2000 geen financieringsbesluit kon worden genomen.
145In de energiesector worden verschillende activiteiten betreffende institutionele
versterking, energievoorziening – met inbegrip van elektriciteitsvoorziening op het
platteland en hernieuwbare energie – en vervoer uitgevoerd in de Dominicaanse
Republiek, Eritrea, Ethiopië, Ghana, Kiribati, Mali, Mauritanië, Senegal en Sierra
Leone. In 2001 werden de eerste inspanningen geleverd voor de “mainstreaming”
van energie, opdat de samenhang tussen energie en ontwikkelingsprioriteiten
(gezondheidszorg, onderwijs, ontwikkeling van ondernemingen, gender, enz.) wordt
erkend bij de uitvoering van het 9eEOF.
Er worden eveneens inspanningen geleverd voor verbeterde informatie- en
telecommunicatiesystemen. In het Caribisch gebied is een project voor een bedrag
van 7500.000 euro van start gegaan voor een gereglementeerde en geïntegreerde
ontwikkeling van de telecommunicatie, alsook een project voor een bedrag van 3,5
miljoen euro voor de modernisering van het bestaande omroepbestel. In Afrika werd
in het kader van het Meteorologisch Overgangsprogramma in november 2001 een
aanbesteding voor 11 miljoen euro uitgeschreven voor de vervanging van het
materiaal van alle meteorologische diensten in 47 landen. Na afronding van deze
regionale steunmaatregelen zullen ze de toegang van de ACS-landen tot de
betrouwbare basisinformatie voor duurzame ontwikkeling verbeteren.
Benin– Steunaandevervoersector
In oktober 1993 keurde de regering van Benin een strategie ter ontwikkeling van het vervoer
goed. Deze strategie bestond in beperking van de investeringen tot een prioritair wegennet, de
oprichting van een wegenfonds ter financiering van het onderhoud ervan, het sturen van de rol
van de staat in de richting van beleidsvorming en regulering, bevordering van de deelname van
de particuliere sector, ondersteuning van de ontwikkeling van vervoerdiensten en het opzetten
vaneeninvesteringsprogramma.
In het verleden werd 165 miljoen euro, afkomstig van diverse Europese Ontwikkelingsfondsen,
geïnvesteerd in de ondersteuning van deze strategie, met name voor de aanleg en modernisering
van 1114 km aan prioritaire wegen, waardoor Benin zijn rol als doorgangsroute naar de
buurlanden kon versterken. De steun van de Gemeenschap was tevens gericht op institutionele
aspecten, met name de oprichting van het Wegenfonds. In 2001 bestond de belangrijkste
activiteituit het van start gaan van renovatieprogramma’s ten bedrage van ongeveer 90 miljoen
eurovoor 600 km aan prioritaire wegen in het noorden van het land. De andere doelstelling van
de communautaire steun is hetopenstellen van de armste regio’s door deze te verbinden met het
prioritaire wegennet. Bovendien houdt de steun van de Gemeenschap rekening met het
probleem van marginalisering van een steeds groter wordend deel van de stedelijke bevolking.
Er wordt dan ook gewerkt aan betere toegangsmogelijkheden voor het verkeer binnen bepaalde
gebieden van Cotonou en Porto Novo, met behulp van arbeidsintensieve methoden om een
aantal van de allerarmsten van een inkomen te voorzien. Dit laatste project leverde in een
tijdspanne van 4 jaar naar schatting 5.000 of meer banen op voor meer dan 30.000 mensen,
indienmendaarbij de personentenlaste vande arbeidersrekent.
Geschat wordt dat het totale aandeel van het prioritaire wegennet dat als ‘ontoereikend’ wordt
beschouwd, daaldevan 40% in1998naar 10% in2000 .
146Vervoeren infrastructuur(andere infrastructuur) – vastleggingen 2001
ACS-land Benaming van hetproject miljoen
euro
Barbados Uitbreiding van het talencentrum van Barbados 3,95
Comoren Studie over het gebruik van vervangend materiaal voor zand 0,1
Comoren Beheer van vasteafvalstoffen 1,83
Dominicaanse
RepubliekProefproject – vasteafvalstoffen inmarginaledistricten 0,84
Ethiopië Behoud en instandhouding van de kerken van Lalibela 9,1
Haïti Verhogingprojectplafond “Gebruikvan satellietbeelden en
territoriaal beheer”0,35
Kiribati OpleidingsprogrammaKiribati(infrastructuur) 6,4
Montserrat Ontwerp van en toezicht op gemeentelijkehogeschool 0,15
Namibië Modernisering vanhet Namibisch Maritiemen Visserij-
instituutteWalvis1,9
Nieuw-Caledonië Nieuwaquariumvoor Nouméa 0,9
Nieuw-Caledonië Koelhuis van Nouméa 1,0
Sint-Vincent Onderwijscentrum 1,5
Tonga Ontwikkelingsprogramma Vava’u (infrastructuur voor
ontwikkeling van visserij, landbouw en toerisme)5,2
Caribisch gebied
RegionaalCaribisch radarnetwerkproject 0,2
StilleOceaan
RegionaalOntwikkelingsprogramma school voor geneeskundeteFiji 7,5
StilleOceaan
RegionaalVerminderingkwetsbaarheidACS-landenStilleOceaan 7,0
Totaal 47,92
4.5.5. Duurzame plattelandsontwikkeling en voedselzekerheid
Drie vierde van de 1,2 miljard mensen die in extreme armoede leven, wonen in
plattelandsgebieden en worden vaak geconfronteerd met een ernstige
milieuproblematiek. Daarom spelen duurzame plattelandsontwikkeling en het beheer
van natuurlijke hulpbronnen – de basis voor economische groei in de meeste
ontwikkelingslanden – een belangrijke rol bij de bestrijding van armoede op het
platteland. Hoewel aanzienlijke bedragen aan middelen ten behoeve van de sociale
en infrastructuursector voor plattelandsgebieden worden geprogrammeerd, is de
Commissie er nog niet volledig in geslaagd om systematisch een strategische aanpak
voor plattelandsontwikkeling vast te stellen.
4.5.5.1. Landbouwontwikkeling
De belangrijkste veranderingen in de internationale (liberalisering en mondialisering
van markten op regionaal en mondiaal niveau) en nationale (minder controle van de
productiesectoren door de centrale overheid) context vergen een wijziging inzake de
uitvoering van projecten en programma’s. De nieuwe programma’s binnen het kader
van sectorbrede aanpak (SWAP) ondersteunen nationaal beleid voor de
landbouwsector ter versterking van de organisaties van landbouwproducenten, ter
stimulering vande deelname vande particuliere sector en ter vereenvoudiging van de
toegang tot financiële diensten(microfinanciënenandere kredieten).
Binnen het kader van het door de Wereldbank gefinancierde Structureel
aanpassingsprogramma voor de landbouw ondersteunt het huidige PAOSA-programma
(Actieplan voor de organisatie van de landbouw - Plan d’Action pour l’Organisation
du Secteur Agricole) in Burkina Faso voor een bedrag van 24,2 miljoen euro de
147capaciteitsopbouw van bestaande beroepsorganisaties voor de landbouw, de toegang
tot lokale financiën, institutionele steun en verbeteringen op het vlak van de
productiviteit van de rijstindustrie. De bedoeling is om 30.000 boeren en 50.000
gezinnen op te leiden, kleine kredietfaciliteiten aan ongeveer 500.000 personen aan
te bieden en nieuwe rijstprojecten op te zetten (op een oppervlakte van 4.000
hectare), omop die manier de gemiddelde jaarlijkse productie met 10% opte voeren.
Tochis de samenwerking inde landbouwsector nog steeds erg projectgericht en is de
EG-deelname aan door meerdere donors ontplooide initiatieven nog niet
toegenomen. Wat STABEX betreft alsook toekomstige steun ingeval van
kortetermijnschommelingen in inkomsten uit de export zoals voorzien in de
Overeenkomst van Cotonou, zullen de nieuwe programma’s niet alleen bijdragen tot
institutionele hervormingen, maar ooktot macro-economische stabiliteit.
In 2001 heeft de Commissie haar steun aan 12 traditionele bananenleveranciers via
bijzondere technische en financiële bijstand voortgezet94.E rw e r d e nt i e n
financieringsvoorstellen goedgekeurd voor een totaalbedrag van 43 miljoen euro. De
uitvoering van de akkoorden van de voorgaande twee jaar werd ook voortgezet met
steun ter verbetering van de productiviteit (irrigatie en drainage), kwaliteit (gekoelde
opslag) en marketing en ter stimulering van de diversificatie in landen waar de
bananenproductie niet duurzaamis.
Casestudy – Steun voor la ndbouwkundig onderzoekin Kenia
Het Programma ter ondersteuning van onderzoek op het gebied van landbouw/veeteelt
(Agriculture/Livestock Research Support Programme (ARSP)), fase II, is een vijfjarig programma voor
een bedrag van 8,3 miljoen euro ter ondersteuning van het Keniase Nationale Onderzoeksproject voor de
landbouw (Kenyan National Agricultural Research Project), dat van start ging in 1998. Het RSP heeft als
voornaamste doel het versterken van de economische integratie van plattelandssamenlevingen in aride en
semi-aride gebieden (ASAL) in de rest van de nationale economie. Het initiatief moet ervoor zorgen dat de
bij ASAL betrokken particuliere en openbare veldwerkers, alsook de op de gemeenschap gebaseerde
organisaties, efficiënter gebruik maken van de aanbevelingen in het onderzoek, zodat ze veetelers en
andere landbouwers gezonde en sociaal aanvaardbare technologieën en concepten kunnen aanbieden. De
bijdragen van de EU (en van andere donors) worden geleverd in de vorm van operationele middelen voor
onderzoek en capaciteitsopbouw, een verbeterde infrastructuur, wetenschappelijk materiaal en
transportuitrusting, alsook technische voorlichtingsdiensten op korte en lange termijn. Dit heeft geleid tot
een ruimere en efficiëntere onderzoekscapaciteit voor de la ndbouw, met nameindeKeniase ASAL.
Programma’s voor adaptief en toegepast onderzoek zijn gericht op bodem- en waterbeheer en op het
beheer vanveeennatuurlijke hulpbronnenop het merendeel van de aride weidegronden. Het project moet
duurzame oplossingen bieden op basis van een op de gemeenschap gebaseerde en genderbewuste aanpak,
innauwesamenwerking met NGO’s en veldwerkers van de regering. Samenwerkingsakkoorden met op de
gemeenschap gebaseerde organisaties en NGO’s inzake de promotie van aanbevolen technologieën en
facilitatie /opleiding tijdens de introductie ervan, zorgen ervoor dat de aanpassing en de toepassing ervan
op grotere schaal worden uitgevoerd. Dit leidde bijvoorbeeld tot de oprichting van drie kleinschalige
zuivelafdelingen in strategische centra in het noorden van Kenia, die ongeveer 50.000 mensen voorzien van
hygiënische,verseen verwerktemelkproducten, afkomstig van koeien en kamelen. Tegelijkertijd namen in
deze ASAL-gemeenschappen zowel voedselzekerheid als duurzame inkomsten (met name voor vrouwen)
toe. Dankzij een verbeterde technologie voor het bewerken en draineren van de grond, kan momenteel
ongeveer 2,4 miljoen hectare slecht gedraineerde, zware grond (vertisols) worden gebruikt voor
landbouwproductie. Tegelijkertijd werd plantgereedschap ontwikkeld ter verhoging van de kansen voor
landbouwers op een gezonde oogst in de semi-aride gebieden. Dankzij het project werden de
gemeenschappen in Kenia die zich geheel of gedeeltelijk met veeteelt bezighouden zich ervan bewust hoe
belangrijk het is om de dierlijke genetische hulpbronnen te beschermen, die in hoge mate zijn aangepast
aan de harde levensomstandigheden en veel voorkomende dierziekten, met name die van de ongeveer 5
miljoenOost-Afrikaanse korthoornzeboes .
94Zoals vermeldin Verordening856/1999van deRaad
1484.5.5.2. Ontwikkeling veestapel
In2001 werdentwee nieuwe financieringsovereenkomsten voor een totaalbedrag van
12,5 miljoen euro goedgekeurd ter ondersteuning van de veeteeltsector in
Madagaskar en Guinee. De projecten zijn gericht op institutionele steun,
diergezondheid, privatisering van de veterinaire diensten en verbetering van de
diensten voor dierlijke producten. Men hoopt dat de duurzaamheid en de efficiëntie
van deze projecten aanzienlijk zullen worden versterkt, zowel door de actieve
betrokkenheid van de begunstigde kleine veehouders bij het ontwerp van het project
als door de versterking van de organisaties van veehouders die verantwoordelijk zijn
voor de uitvoering ervan.
Op regionaal niveau worden twee programma’s uitgevoerd via het Internationaal
Bureau voor dierlijke hulpbronnen in Nairobi:
•Het project ‘Landbouw in gebieden waar de tseetseevlieg is bestreden’ (Farming
in Tsetse Controlled Areas) voor een bedrag van 20 miljoen euro, dat samen met
Ethiopië, Kenia en Oeganda werd opgestart, maar zal worden uitgebreid tot
Tanzania, Rwanda en Burundi. Dit project is gericht op verbetering van het
welzijn van de plattelandsbevolking via duurzame ontwikkeling van de veestapel
in door de tseetseevlieg getroffen gebieden. Het doel op lange termijn is een
duurzame bestrijding van de tseetseevlieg, georganiseerd en gefinancierd door de
eigenaars van een veestapel. Zo zorgde een noodmaatregel in Kenia er
bijvoorbeeld voor dat het infectiepercentage van trypanosomosis in het Teso-
district werd teruggedrongen van 80% tot 20% van een veestapel van 50.000
stuks. 1400 landbouwers werden opgeleid in het gebruik van technieken ter
bestrijding van de tseetseevlieg. Een nieuwe aanpak voor het beheersen van
trypanosomosis, een ziekte die door de tseetseevlieg wordt overgedragen, werd in
60 eenheden getest. De bescherming van deze eenheden met behulp van met
insecticide doordrenkte muskietennetten leidde tot een aanzienlijke verlaging van
de veterinaire productiemiddelenentot eenverhoogde melkproductie.
•Epizootics, het Panafrikaanse programma ter uitroeiing van dierenziekten (Pan
African Control of Animal Diseases) voor een bedrag van 72 miljoen euro, is
gericht op 32 Afrikaanse landen bezuiden de Sahara. In 2001 werd in 28 landen
een actief nationaal project gevoerd. Er werd nauw samengewerkt tussen de
begunstigde landen, de donorgemeenschap en andere internationale organisaties
(het International Livestock Research Institute, het Internationaal Bureau voor
besmettelijke veeziekten (OIE), de Voedsel- en Landbouworganisatie van de VN)
omeen algemeen systeem voor diergezondheid op te zetten. Het project is gericht
op de reorganisatie van de veterinaire diensten waardoor een betere bestrijding
van belangrijke dierenziekten kan worden bereikt. Indien de bestrijding
internationaal wordt erkend, vormt deze een eerste voorwaarde opdat landen
kunnen deelnemen aan de regionale en internationale handel in vee en dierlijke
producten. Zo hebben tien landen hun dossiers reeds opgesteld om deze voor te
leggen aan het OIE voor het verkrijgen van de status ‘vrij van runderpest’.
4.5.5.3. Onderzoek
Landbouwkundig onderzoek draagt bij tot de bestrijding van honger en
plattelandsarmoede door het verbeteren van de productiviteit op het platteland en de
toename van de inkomsten uit de landbouw. Door de toenemende schaarste van land
149en water zal de stijging in voedselvoorziening in de toekomst van een grotere
productiviteit afhangen. Twee grootschalige programma’s, waarbij de West- en
Centraal-Afrikaanse Raad voor landbouwkundig onderzoek en ontwikkeling (West-
and Central African Council for Agricultural Research and Development) en de
Vereniging voor landbouwkundig onderzoek in Centraal-Afrika (Association for
AgriculturalResearch in Central Africa) zijn betrokken, bedragen 41,3 miljoen euro.
Deze programma’s gingen in 2001 met hun activiteiten van start en hebben tot
algemeen doel de verbetering van de capaciteit en de diensten voor landbouwkundig
onderzoek van meer dan 20 nationale instellingen voor landbouwkundig onderzoek
in de drie betrokken regio’s. De programma’s worden gekenmerkt door
capaciteitsopbouw van nationale en regionale onderzoeksinstellingen, een
vernieuwende aanpak inzake de toegang tot middelen via openbare inschrijvingen en
de medefinanciering van regionale onderzoeksnetwerken voor specifieke
landbouwproducten.
4.5.5.4. Watervoorziening op het platteland
De internationale gemeenschap keurde een internationaal ontwikkelingsdoel goed
inzake de verhoogdetoegang van49% tot 74% tot een verbeterde waterbron vóór het
jaar 201595(voor de bevolking van Afrika bezuiden de Sahara). Een van de
belangrijkste projecten van de EG is het Regionale Zonneprogramma (Programme
Regional Solaire), waarvoor tussen 1990 en 1998 in negen landen (Burkina Faso,
Mali, Niger, Senegal, Gambia, Tsjaad, Mauritanië, Kaapverdië en Guinee Bissau)
626 zonnepompen en 660 systemen voor zonne-energie werden geïnstalleerd ten
gunste vanéén miljoenplattelandsbewoners. Na eenpositieve evaluatie in 2001 werd
besloten van start te gaan met een tweede fase voor een bedrag van 60 miljoen euro.
Deze tweede fase moet leiden tot een verbetering op lange termijn van de
beschikbaarheid vankwalitatiefgoed drinkwater voorde plattelandsbevolking van de
Sahel. Er zullen 465 nieuwe zonnesystemen worden geïnstalleerd in
plattelandsdorpen(met een gemiddelde bevolking van meer dan 3.000 personen). Dit
zal leiden tot de actieve deelname van de begunstigden en de particuliere en
openbare sector bij de exploitatie van beschikbare hulpbronnen met behulp van op
zonne-energie gebaseerde technologie.
Visserij
Er werd met een aantal projecten van start gegaan – met name in de Stille Oceaan
(ProcFish), de Indische Oceaan (monitoring, controle en toezicht) en het
Victoriameer (Uitvoeringsplan voor de visserij) - met het oog op het opbouwen van
kundigheid inzake het beheer van aquatische hulpbronnen in de betrokken ACS-
landen en ter vereenvoudiging van regionale samenwerking. In de Stille Oceaan
gingen tevens twee nieuwe grootschalige projecten voor de kustvisserij op het
platteland van start ter bevordering van de betrokkenheid van de particuliere sector.
In samenwerking met de ondersteunende eenheid voor internationale visserij en
aquatischonderzoek van de Voedsel- en Landbouworganisatie van de VN, wordt een
aantalandere projectenvoor visserijbeheer voorbereid. Omverbeteringen op het vlakvan de productie- en handelscapaciteit van visserijproducten te kunnen garanderen,
werd tevens een programma voor een bedrag van 45 miljoen euro gefinancierd ter
versterkingvanbepaaldeaspectenvandesanitairecontrole.
95Ontwikkelingsdoelstellingen voor hetmillennium
150Onderzoeksproject viskwekerijenin het Victoriameer
De viskwekerijen in het Victoriameer zijn goed voor een jaarlijkse productie van 500.000 ton
vis, waarvan 100.000 ton wordt uitgevoerd naar Westerse markten. Ze spelen een belangrijke
rol binnen de economische ontwikkeling van de regio Oost-Afrika. De tweede fase van het
Onderzoeksproject viskwekerijen in het Victoriameer (dat in 1995 werd opgestart met een
budget van 9,4 miljoen euro) bevorderde de regionale samenwerking tussen Kenia, Oeganda en
Tanzania, via de Visserijorganisatie van het Victoriameer. De onderzoekscapaciteit van de drie
plaatselijke onderzoeksinstellingen werd vergroot dankzij de modernisering van faciliteiten en
schepen, de opleiding van 150 onderzoeksmedewerkers en de beschikbaarheid van 12
langlopende buitenlandse beurzen. Het project droeg bij tot de verbetering van het duurzame
beheer van de hulpbronnen van het meer, en er werd eveneens een gezamenlijk beheersplan
voor de visserij opgesteld (op dit moment worden door de betrokken landen nog besprekingen
gevoerdover de uitvoeringervan).
Visserijprogramma StilleOceaan
Het Regionaal ontwikkelingsprogramma voor de oceaan- en kustvisserij in de Stille Oceaan
(PROCFISH) voor eenbedrag van10,5miljoeneurobestaat uit 2onderdelen:
•Het onderdeel kustvisserij heeft betrekking op het verzamelen van resultaten van de eerste
belangrijke basisbeoordelinginzake de visbestanden van het rif voor het grootste deel van de
regio Stille Oceaan. Het richt zich zowel op visbestanden van het rif als op menselijke en
sociale aspecten.
•Het onderdeel oceaanvisserij zal gebruik maken van de resultaten van onderzoeks- en
evaluatiewerkzaamheden die reeds zijn uitgevoerd door het Secretariaat van de Pacifische
Gemeenschap (SPC) over de meest voorkomende tonijnsoorten in de Stille Oceaan. Deze
werkzaamheden, die worden erkend door de internationale wetenschappelijke gemeenschap,
zijn uitgevoerd door het SPC als onderdeel van het vorige Project inzake onderzoek naar en
beoordeling van het tonijnenbestand in de Zuid-Pacifische regio, dat ook met middelen van
het EOFwerdgefinancierd. De omvang vande werkzaamhedenzal wordenuitgebreid, zodat
de voorraden grootoogvissen, geelvintonijnen en bijvangst in de regio grondiger kunnen
wordengeëvalueerdengecontroleerd.
Elk van beide PROCFISH-onderdelenbestaat uit eenonderdeel ‘ACS’ en een onderdeel ‘LGO’
voor de landen en gebieden overzee. Het SPC is de uitvoerende instantie voor dit regionale
project96.
4.5.5.5. Milieu
In 2001 werd bijzonder intensief werk verricht op milieugebied, met name wat
bosbouw, milieubehoud, wilde flora en fauna en duurzaam beheer van natuurlijke
hulpbronnen betreft. Er werden zeven nieuwe programma’s/projecten uitgevoerd
voor een bedrag van 55,1 miljoen euro, en er werden vier nieuwe programma’s voor
eentotaalbedrag van26 miljoeneuro goedgekeurd.
Het belangrijkste lopende programma binnen deze sector is ECOFAC, een regionaal
programma voorhet behoudenrationeelgebruik vandebosecosystemeninCentraal-
Afrika. Een derde fase voor een bedrag van 23 miljoen euro ging in 2000 van start,
met activiteiten in het kader van het behoud van de biodiversiteit, het duurzame
gebruik van de natuurlijke hulpbronnen zoals bossen voor duurzame ontwikkeling
van en duurzame verbeteringen in de levensstandaard van mensen. In zes landen van
het beboste stroomgebied van de Congo worden programma-activiteiten uitgevoerd
die worden gecoördineerd door een onlangs versterkte milieueenheid in Libreville.
96ziehttp://www.spc.int
151Dankzij het programma nam de capaciteit en het bewustzijn van de nationale
overheden inzake het beheer van hun natuurlijke hulpbronnen aanzienlijk toe. In
2001 werd de omvang van het Odzala National Park (Congo Brazzaville) met vijf
vermenigvuldigd: van 2.800 km² tot 13.280 km², en het Monte Alen National Park
(Equatoriaal Guinee) werd uitgebreid van 1.004 km² tot 2.000 km². Bovendien werd
een Netwerk van beschermde gebieden in Centraal-Afrika (RAPAC) opgericht. Uit
de bereidheid van de vijf “world heritage sites” in de Democratische Republiek
Congo omtot het netwerktoetetredenen het nieuwe lidmaatschap van het Zakouma
National Park in Tsaad blijkt het positieve onthaal van RAPAC. Een andere
belangrijke activiteit is de dialoog met houtkapbedrijven om de beheerplannen te
verbeteren en de plaatselijke gemeenschappen te betrekken bij zowel de controle van
de illegale handel in vlees van wilde dieren als bij het opzetten van
gemeenschappelijke bospercelen.
Watervoorzieningvoor dorpeninTsjaad
De toegang tot kwalitatief goed drinkwater is een cruciale kwestie in Tsjaad. Ongeveer acht op
de tien inwoners hebben geen toegang tot zuiver water en ongeveer 33% van de dorpen (met
meer dan 300 inwoners) beschikt niet over een centraal punt voor watervoorziening.
Deskundigen schatten dat de dorpen 15.000 met handpompen uitgeruste boorgaten nodig
hebben en dat de nomadenbevolking behoefte heeft aan ten minste 4.000 grote waterputten. Er
werd een sectoraal waterbeleid opgezet in samenwerking met andere donors. Sinds de jaren
1980 heeft de Europese Unie meer dan 30 miljoen euro aan deze sector toegewezen. Hierdoor
werd de aanleg van ongeveer 2.000 met pompen uitgeruste waterpunten en van 45
distributiesystemen voor kwaliteit goed water in de belangrijkste dorpen alsmede het herstel
van ongeveer honderd waterpunten mogelijk gemaakt. Het betrokken gebied rond de hoofdstad
Ndjamena werduitgebreidmetzesregio’sinhet westenvan het land. Op dit moment wordt een
programma voor de aanleg van meer dan 1.000 nieuwe waterpunten uitgevoerd. Dagelijks is er
water van nieuwe waterputten beschikbaar. Het regionale zonneprogramma installeerde
tegelijkertijd zelfwerkende zonnepompen in Tsjaad, die als bijkomend voordeel hebben dat ze
slechts weinig onderhoud vergen. Een nieuw programma, medegefinancierd door de Duitse en
Franse ontwikkelingsagentschappen, zal in de nabije toekomst toegang bieden tot ongeveer 300
nieuwe waterpunten. Er werd een studie opgestart voor de planning van de activiteiten die in
het kader van het 9eEOF in deze prioritaire sector zullen worden uitgevoerd, met name de
aanleg van ongeveer 3.400 nieuwe waterputten. Alle activiteiten zijn gericht op het garanderen
van duurzaamheideneenzogroot mogelijke samenwerkingmetandere donors.
4.5.5.6. Voedselzekerheid
De EG is actief op het vlak van de voedselzekerheid via ECHO, het Bureau voor
humanitaire noodhulp, en via haar algemene strategie voor ontwikkelingshulp .H i e r o n d e r
worden enkele voorbeelden van activiteiten in de ACS-landen op het vlak van
voedselzekerheid gegeven.
152Afrika–Mozambique
Ongeveer twee derde van de bevolking van Mozambique (waarvan 80% op het platteland
woont) leeft onder de armoedegrens en heeft te kampen met ernstige problemen inzake
voedselzekerheid, die nog worden verergerd door de steeds terugkerende natuurrampen (zoals
cyclonen, overstromingen en droogte). Programma’s voor voedselzekerheid van de
Gemeenschap passen binnen het kader van het strategiedocument voor armoedebestrijding dat
de voor de voedselzekerheid noodzakelijk geachte hervormingen van de openbare diensten
ondersteunt. Deze strategie wordt aangevuld door rechtstreekse steun aan
landbouwproducenten. Steun ten behoeve van hervormingen van de overheid wordt verleend in
de vorm van begrotingsbijstand aan de ministeries van Landbouw (via het PROAGRI-
programma) en van Handel alsook aan het Nationale Meteorologische Instituut. De
rechtstreekse steun aan landbouwproducenten moet de productiviteit en diversificatie in de
landbouw verhogen, met bijzondere aandacht voor het noorden en het zuiden van het land .
Caribischgebied–Haïti
In Haïti ontvangt de bevolking slechts 80% van de door de VN vastgelegde minimale
voedselbehoeften, en bovendien zorgt aanzienlijke schade aan het milieu voor een permanente
toestand van voedselonzekerheid. De politieke instabiliteit van het land nam nog toe na de
verkiezingen van mei 2000, en leidde er op haar beurt toe dat de internationale hulpverlening
veel trager op gang kwam. Hoewel het EOF nieuwe vastleggingskredieten heeft bevroren, heeft
de Europese Commissie haar steun aan schoolkantines toch voortgezet, waarbij aan ongeveer
115.000 schoolkinderen een evenwichtige voeding kan worden geboden. Ook werd een aantal
reeds goedgekeurde of nog goed tekeurenactiviteiten (zoals vernieuwing van de infrastructuur,
kredietbijstand)verder uitgevoerd .
153Plattelandsontwikkeling en voedselzekerheid: vastleggingen in 2001
ACS-land Benaming vanhetproject €million
Alle ACS-landen Budget voor technisch centrumter ontwikkeling van de la ndbouw 13,31
Benin Programma voor herstel en onderhoud van kleinere wegen 8,50
Botswana Programma voor behoudenbeheervan wildefaunaen flora 14,00
BurkinaFaso Regionaalzonneprogramma fase 2 9,96
Kameroen Institutionelesteun voor gedecentraliseerd wegenonderhoud 23,50
Caymaneilanden Ontwikkelingnatuurtoerisme 0,10
Tsjaad Regionaalzonneprogramma fase 2 4,00
Ethiopië Verbeteringsprogramma koffie(CIP IV) 15.00
Gabon VerbeteringtoerismebeheerinreservaatlaLopé 0.10
Gabon Technische bijstand voor bosbouw en milieu 0.08
Guinee Conakr y Steun voor de promotie van plattelandsorganisaties 18,50
Guinee-Bissau Haalbaarheidsstudievoor het Regionaalzonneprogramma 0,08
Madagaskar Ontwikkelingsprogramma veeteelt 4,00
Malawi Evaluatie van het sociale bosbouwproject 0,06
Malawi Technische bijstand bij de voorbereiding van het programma voor de sector
natuurlijke hulpbronnen0,35
Mali Rijstprogramma 16,00
Mali Regionaalzonneprogramma fase 2 6,56
Mali Milieuprogramma ter bestrijding van woestijnvorming 14,00
Mauritanië OaseAdrarop hetplatteland 10,00
Mauritanië Seminarover diversificatieindelandbouw 0,02
Mauritanië Studie voor het herstel van de PPG-da m 0,08
Namibië Infrastructuurbehoefteninarmeplattelandsgebieden 0,08
Namibië Plattelandsontwikkelingenstrategisch kader 0,20
Namibië Steunaanlandbouwkundige marketing-en handelsonderhandelingen 0,19
Namibië Programma voor ondersteuningvannationalelandbouwdiensten 6,00
Niger Regionaalzonneprogramma fase 2 2,39
Oeganda Programma bosbestand en beheer van bossen 12,00
Centraal-Afrika
RegionaalInitiatiefterbestrijdingvanstroperijen 1,60
West-Afrika Regionaal Regionaalzonneprogramma fase 2 26,21
West-Afrika Regionaal Regionaalenergieprogramma 5,40
Stille Oceaan
RegionaalSteun plantenbeschermingindeStilleOceaan 0,03
Stille Oceaan
RegionaalRegionaleoceaan-enkustvisserijin deStilleOceaan 10,50
Dominicaanse
RepubliekOntwikkelingsprogramma ecotoerismeinde Dominicaanse Republiek 5,99
Togo Programma land-enbosbouw 1,98
Zambia Ondersteuningsprogrammabosbouw 1,90
Zimbabwe STD-controle 0,04
Totaal 232,71
4.5.6. Mensenrechten, democratie, goed bestuur en capaciteitsopbouw
De eerbiediging van mensenrechten – met inbegrip van sociale grondrechten,
democratische beginselen, de rechtsstaat en verantwoord bestuur – maken een
essentieel onderdeel uit van duurzame ontwikkeling en zijn basiselementen in de
Overeenkomst van Cotonou. Deze kwesties zijn regelmatig het onderwerp van de
p o l i t i e k ed i a l o o gt u s s e nd eE Ue nd eA C S - l a n d e ne nk o m e ni na a n m e r k i n gv o o r
sterke steun van de Gemeenschap. ‘Institutionele opbouw’ is een erg nuttige stap in
die richting. In haar mededeling inzake conflictpreventie97doet de Commissie een
oproep tot het leveren van grotere inspanningen op het vlak van vrede, democratie,
politieke en sociale stabiliteit, en tot het integreren van al deze punten in
hulpverleningsprogramma’s als een middel voor de preventie van conflicten. Dit is
dan ook een gebied waarop de activiteiten van de EG voortdurend toenemen, met
97COM(2001) 211van 11april 2001
154name via het betrekkelijk nieuwe gebied institutionele steun in de vorm van ervaring
die is opgedaan met vorige projectenen middels contacten met andere donors.
2001 telde in totaal 254 nieuwe en lopende projecten op dit gebied voor een
totaalbedrag van 727 miljoen euro. Deze hadden betrekking op een breed scala van
activiteiten in het kader van ‘institutionele opbouw’ en kunnen worden
onderverdeeld in twee brede categorieën: (1) eerbiediging van de mensenrechten,
verbetering van de rechtsstelsels, verkiezingen en politieke vorming; (2) goed
bestuur via capaciteitsopbouw, hervorming van het ambtenarenapparaat en
decentralisatie. Bovendien had een aantal projecten voor een totaalbedrag van 121,5
miljoen euro betrekking op alle aspecten van institutionele opbouw in Zuid-Afrika.
Gelet op de aard van deze activiteiten zal op middellange tot lange termijn een
evaluatie van het welslagen vandeze programma’s moetenwordenuitgevoerd.
4.5.6.1. Mensenrechtenen justitie
De programma’s van de EG inzake mensenrechten hebben tot doel het
bewerkstelligen en behouden van vrede. Zo dienden de 800.000 euro, afkomstig uit
het rehabilitatieprogramma voor Burundi, voor de bevordering van nationale
verzoening: de ‘bashingantahe’ (de ouderen uit het dorp) werden opgeleid tot
paralegale afgevaardigden en naar ‘collines’ (districten) in het hele land gestuurd
waar ze ondervertegenwoordigd zijn. Dit programma wordt beheerd door het
Ontwikkelingsprogramma van de Verenigde Naties. In Equatoriaal Guinee gaat, na
een aantal jaar van opschorting van ontwikkelingshulp, een nieuw proefprogramma
voor een bedrag van 3 miljoen euro van start ter ondersteuning van mensenrechten,
democratie ende rechtstaat.
Eenadequaat functionerend rechtsstelselis onontbeerlijk voor de eerbiediging van de
mensenrechten. Op dit moment zijn er in acht landen door het EOF gefinancierde
programma’s gaande voor een totaalbedrag van 48,4 miljoen euro, die zich specifiek
richten op dit gebied, zoals een programma voor een bedrag van 16 miljoen euro in
Burkina Faso ter ondersteuning van de democratie, het rechtsstelsel en goed bestuur.
Dit project is met name gericht op de activiteiten voor wettelijke hervorming via de
universiteit van Ougadougou, en koppelt democratisch bestuur rechtstreeks aan
duurzaam sociaal en economisch bestuur. Het project kent eveneens een onderdeel
hervorming van het gevangeniswezen, met inbegrip van rechtsbijstand van
advocaten. Verder werd ook van start gegaan met het programma voor justitie in
Rwanda, voor een bedrag van 7,2 miljoen euro. Dit programma ondersteunt diverse
staatsinstellingen, waaronder de ‘gacaca’, het traditionele rechtsstelsel, waarvan men
hoopt dat het de gevangenen zal verhoren die ervan worden beschuldigd tijdens de
genocide van 1994 alle misdaden, met uitzondering van de ernstigste, te hebben
gepleegd. Het project ondersteunt tevens projecten ter bevordering van de
gemeenschapsdienst als alternatief voor gevangenisstraf alsook projecten van NGO’s
in verband met justitie en nationale verzoening.
Verkiezingen
Democratie hangt ook af van de aanwezigheid van een klimaat voor vrije en eerlijke
verkiezingen. Aangezien het aantal verkiezingen in de ACS-landen toeneemt, is ook
de steun van het EOF toegenomen: van vier projecten in 2000 naar zeven projecten
in 2001 in Congo, Lesotho, de Salomonseilanden, Sierra Leone, Tsjaad, Togo en
Zambia. De steun van het EOF gaat reeds vóór de verkiezingen van start met
155activiteiten als voorlichting aan en registratie van kiezers. De steun kan bijvoorbeeld
ook de vorm aannemen van het drukken van stembiljetten of van
langetermijnprogramma’s voor politieke vorming. Met uitzondering van Tsjaad en
Zambia is alle financiële steun waarvan hierboven sprake (en die werd goedgekeurd
in2001) gericht opverkiezingendie in2002 zullenplaatsvinden.
De uitkomsten van de verkiezingen in Tsjaad en Zambia werden betwist. Binnen de
Commissie wordt erover nagedacht hoe de EOF-steun in deze regio efficiënter kan
worden gemaakt. In een aantal gevallen wordt bijkomende steun verleend voor
internationale verkiezingswaarnemers, afkomstig uit de EG-begroting (begrotingslijn
B7-7). Verkiezingssteun wordt doorgaans verleend in overleg met andere donors,
waaronder het Ontwikkelingsprogramma van de Verenigde Naties. Wanneer de
vertegenwoordigers eenmaal zijn gekozen, hebben zij vaak hulp nodig bij het
verkrijgen van de voorzieningen die nodig zijn voor het uitvoeren van hun taken,
zoals personeel, bibliotheken en computers. De EG voert diverse projecten op dit
gebied uit, waaronder het verlenen van institutionele steun aan de Nationale
Vergadering in Angola.
Goed bestuur
Bestuursaangelegenheden krijgen steeds vaker voorrang binnen
samenwerkingsstrategieën,opbasisvaneenanalysevanproblemenmet en behoeften
aan institutionele ontwikkeling, vaak in overleg met andere geïnteresseerde donors,
zoals Kenia, waar de EG deel uitmaakt van de Economische Bestuursgroep. Een van
de belangrijkste vormen van steun wat het aantal projecten betreft – en een
hulpmiddelwaarvan de gevolgen veel verder kunnen reiken dan de financiële kosten
– is het verlenen van technische bijstand aan de nationale ordonnateurs. In de meeste
ACS-landen is deze steun in een of andere vorm aanwezig, doorgaans binnen het
kader van een groter hulpverleningsprogramma ten behoeve van het ministerie van
Financiën en/of Planning inzake economische hervormingen, hervormingen van het
ambtenarenapparaat enandere hervormingen. Er wordt niet alleen steun verleend aan
ministeries van de overheid, maar ook aan andere openbare organen die een rol
spelenbinnenhet nationale beleid.
Zo ontvangen de financiële instellingen in Ethiopië steun om hun activiteiten te
moderniseren en te stroomlijnen. In de Dominicaanse Republiek ging in 2001 een
programma voor staatshervorming en -modernisering van start voor een bedrag van
25 miljoen euro. Dit programma heeft betrekking op decentralisatie op lokaal,
regionaal en provinciaal niveau. Het delegeren van bepaalde bevoegdheden aan
lagere niveaus is een trend die zich wellicht zal voortzetten. Het proefproject ten
bedrage van1,91 miljoeneuro voor de promotie vansecundaire steden inGuinee, dat
zijnoorsprong vindt inde decentralisatie vande jaren1990, ging in 1998 van start en
had tot doel mensen op lokaal bestuursniveau een actieve rol te laten spelen bij
ontwikkeling. Uit een recente evaluatie bleek dat dit experiment ondanks de
problemen verder dient te worden uitgewerkt en ook in andere delen van het land
dient te wordentoegepast. In de Overeenkomst van Cotonou wordt de nadruk gelegdop een grotere betrokkenheid van de burgermaatschappij bij het ontwikkelingsproces
en dus ook bij de capaciteitsopbouw, en dergelijke proefprojecten vormen dan ook
een nuttige bron van ervaring. Verder financiert het EOF ook volkstellingen – een
onschatbaar instrument voor macro-economische planning. Een recent voorbeeld
daarvan is Niger, waar in 2001 een project voor een bedrag van 1,1 miljoen euro van
start ging. In oktober 2001 was de nationale woning- en volkstelling afgerond. Al
156deze activiteiten worden nauw gecoördineerd met structurele aanpassing,
schuldenverlichting (HIPC) en andere relevante EG- ofdonorprogramma’s.
Bijstandsprogramma in Zambia
Een interessant en enigszins uniek project van het EOF is het Bijstandsprogramma in Zambia
(PWAS), dat in 1999 werd ondertekend. Het maakt gebruik van een relatief bescheiden bedrag
aan middelen (1.160.000 euro) en is bedoeld ter verbetering van het sociale vangnet van de
Zambiaanse regering via beheersondersteuning, opleiding en een verbeterde coördinatie op alle
niveaus. Basisorganisaties zijn rechtstreeks betrokken bij de besluitvorming inzake de
toekenning van middelen. Het PWAS maakt tevens zo veel mogelijk gebruik van de bestaande
sociale structuren (reeds opgerichte comités, het maatschappelijke middenveld, enz.) in plaats
van nieuwe structuren te creëren. In de ontwerpversie van 2001 van het definitief
strategiedocument voor armoedebestrijding in Zambia wordt het belang van het nieuwe PWAS
erkend. In vijfjaarzalongeveer4,13miljoeneuroworden uitgetrokken, naast medefinanciering
door de regering voor een bedrag van nog eens 0,65 miljoen euro. Uit een recente tussentijdse
evaluatie van het project blijkt dat het een bijzonder nuttig model kan zijn voor andere landen
in de regio. In de evaluatie werd geconcludeerd dat het PWAS-project een groter budget dient
te krijgen en moet worden uitgebreid tot stedelijke gebieden. Toch waren de resultaten ervan –
hoewel indrukwekkend - ook fragiel, en kunnen ze wel enige consolidatie gebruiken in de vorm
van capaciteitsopbouw, het opzetten van netwerken met andere nationale partners en een
grotere aandacht voor lokale hulpbronnen ter verhoging van de duurzaamheid.
157Institutionele opbouw –vastleggingen 2001
ACS-land miljoeneuro
Angola 0,40
Antigua en Barbuda 0,02
Bahama’s 0,04
Botswana 5,12
Burkina Faso 2,8
Burundi 0,08
Kameroen 2,81
Centraal-Afrikaanse Republiek 0,75
Congo(Brazzaville) 2,44
Congo(DRC) 0,58
Djibouti 0,11
DominicaanseRepubliek 0,02
EquatoriaalGuinee 3
Eritrea 0,74
Guinee Conakry 3,07
Guinee-Bissau 0.03
Guyana 0,2
Haïti 0,15
Ivoorkust 0,23
Kenia 0,54
Kiribati 0,07
Lesotho 0,85
Malawi 1,34
Mali 0,7
Namibië 0,37
Niger 1,99
Rwanda 0,06
Senegal 1,43
Sierra Leone 3,22
Salomonseilanden 1,28
Suriname 0,16
Tanzania 0,1
Tsjaad 13,89
Togo 3,07
Zambia 0,08
Totaal 51,74
4.5.7. Macro-economisch beleid en ontwikkeling van de particuliere sector
4.5.7.1. Macro-economischbeleid
Het verlenen van macro-economische begrotingssteun is een integrerend onderdeel
geworden van de financiële en technische samenwerking tussen de Gemeenschap en
de ACS-landen. De Gemeenschap verleent sedert 1992 begrotingssteun voor een
bedrag van ongeveer 2.604 miljoen euro aan 40 ACS-landen. Voorheen werden deze
middelen doorgaans gebruikt ter ondersteuning van economieën die te kampen
hebben met problemen op het vlak van hun betalingsbalans. In de huidige aanpak
wordenlandengeholpen bijhet aanbrengen vanwijzigingen in de werkwijze van hun
economieën.
Daaromging de Commissie in2001 door met de uitvoering van haar aanpak om haar
programma’s voor begrotingssteun te koppelen aan armoedebestrijding en bijgevolg
aan de door de ontwikkelingslanden opgestelde strategiedocumenten voor
armoedebestrijding. In het merendeel van de programma’s voor begrotingssteun
158waren dan ook prestatie-indicatoren opgenomen met betrekking tot gezondheid,
onderwijs en beheer van de overheidsfinanciën. Wat het laatste aspect betreft, sloot
de Commissie een overeenkomst met de Wereldbank houdende oprichting van een
door de EG/Wereldbank beheerd trustfonds voor overheidsuitgaven en
boekhoudkundige beoordelingen. Bovendien werkt de Commissie aan het opstellen
van gezamenlijke overeenkomsten met andere donors teneinde een efficiëntere
donorsteuntekunnen verlenenaande ontvangende landen.
In 2001 legde de Commissie 263 miljoen euro vast voor programma’s voor
rechtstreekse begrotingssteun in ACS-landen. Meer dan 300 miljoen euro aan
betalingen werd toegekend aan 38 ACS-landen met lopende structurele
aanpassingsprogramma’s .
Macro-economische steun (programma's voorstructurele aanpassing) – vastleggingen
2001
ACS-land miljoeneuro
Kaapverdië 12,1
Gabon 4,9
Ghana 50,8
Guinee 11,1
Ivoorkust 12,8
Jamaica 21,7
Lesotho 18,5
Mali 31,8
Mauritanië 18,3
Niger 3,2
Tanzania 76,1
Vanuatu 1,6
Totaal 262,9
Burkina Faso en de nieuwe aanpak voor begrotingssteun
Van 1997 tot 2000 voerde het Strategisch partnerschap voor Afrika (een informele groep donors onder
leiding van de Wereldbank) een studie in Burkina Faso uit om te analyseren welke voorwaarden aan een
land kunnen worden gesteld voor de vrijgave van steun (bekend onder de naam ‘conditionaliteit’). De
studie werd uitgevoerd onder auspiciën van de regering van Burkina Faso. In deze nieuwe aanpak wordt
de leidende rol in het hervormingsproces aan de partnerregering toevertrouwd, terwijl de donors hun rol
beperken tot het beoordelen van de resultaten inzake economische groei en armoedebestrijding. De
resultaten van de ‘conditionaliteitstest’ werden uitvoerig gebruikt bij de hervorming van de instrumenten
van de instellingen van Bretton-Woods inzake structurele aanpassing. Een van de belangrijkste resultaten
van deze hervorming voor de HIPC-landen was de opstelling van een algemeen ontwikkelingsdocument
dat bekend is onder de naamstrategiedocument voor armoedebestrijding.
In het geval van Burkina Faso stemden diverse donors (de Commissie, Nederland, Denemarken, Zweden
en Zwitserland) ermee in om hun begrotingssteun op een complementaire wijze te verlenen, met
gebruikmaking van dezelfde betalingsmechanismen die zijn afgestemd op het strategiedocument voor
armoedebestrijding. De bedoeling is om de transactiekosten voor de regering bij het contact met
verschillende donors te verlagen en op middellange termijn te zorgen voor financiële transparantie. Het
Programma van 2001 voor begrotingssteun voor armoedebestrijding bestond uit twee elementen
rechtstreekse begrotingssteun.Heteersteelement,tenbedrage van 15 miljoen euro, was gekoppeld aan het
macro-economisch kader en werd uitbetaald afhankelijk van de beoordeling van het IMF van zijn
programma voor BurkinaFaso. Het tweede element, voor een bedrag van 10 miljoen euro, werd uitbetaald
op basis van de prestaties inzake een aantal in het strategiedocument voor armoedebestrijding opgenomen
indicatoren. Op die manier wordt de uiteindelijke uitbetaling gekoppeld aan de geleverde inspanningen en
aan de resultaten van de beleidsuitvoering en de armoedebestrijding op sleutelgebieden van het
strategiedocument voor armoedebestrijding. Tot dusver zijn de resultaten eerder bescheiden, maar het
proces is in gang gezet en de belanghebbenden en hun verantwoordelijkheden zijn nu duidelijk
omschreven .
1594.5.7.2. Het HIPC-initiatief
In december 1999 werden twee gezamenlijke ACS-EG-Raadsbesluiten goedgekeurd
inzake de deelname van de Gemeenschap aan het initiatief voor arme landen met een
zware schuldenlast (Highly Indebted Poor Countries, HIPC)98. Als crediteur draagt
de Europese Commissie 360 miljoen euro bij aan het door de EIB beheerde HIPC-
trustfonds, en als donor zal de Commissie maximaal 680 miljoen euro bijdragen aan
het door deWereldbank beheerde HIPC-trustfonds.
In kaderovereenkomsten tussen de EG, de Wereldbank en de Europese
Investeringsbank worden de rechtsgrondslag en de praktische basis beschreven voor
schuldenverlichting door de EU. Na de ondertekening van deze overeenkomsten
werd een eerste betaling van 250 miljoen euro uitgevoerd ten gunste van het
trustfonds van de Wereldbank (juli 2000) alsook een eerste betaling van 100 miljoen
euro ten gunste van het trustfonds van de Europese Investeringsbank (december
2000).
Tot dusver hebben reeds 24 van de 41 HIPC-landen (waarvan 34 ACS-landen) hun
‘beslissingspunt’99bereikt, zodat zij via het trustfonds van de Wereldbank recht
hebben op een tussentijdse schuldenverlichting. De Wereldbank en de Afrikaanse
Ontwikkelingsbank (AfDB) voerende behoeftebeoordeling uit.
Wat de rol van de EG als crediteur betreft, wordt de behoeftebeoordeling uitgevoerd
door de EG-diensten. Wanneer landen hun beslissingspunt bereiken, stelt de
Commissie in nauwe samenwerking met de Europese Investeringsbank per land de
totale uitstaande schuld aan de EG vast (met inbegrip van speciale leningen en
transacties met risicodragend kapitaal). Vervolgens bepaalt de Commissie welke
leningen in aanmerking komen voor schuldenverlichting, en overlegt met de
betrokkenlandenwelke leningenuiteindelijk wordengeselecteerd.
Eind 2001 zond de Commissie voorstellen inzake schuldenverlichting naar nagenoeg
alle inaanmerking komende landen. In december 2001 werd een tweede betaling van
250 miljoen euro uitgevoerd ten gunste van het door de Wereldbank beheerde HIPC-
trustfonds alsmede een tweede betaling van 100 miljoen ten gunste van het door de
Europese Investeringsbank beheerde HIPC-trustfonds. Op 31 december 2001 hadden
uitsluitend Oeganda, Mozambique en Tanzania hun ‘beslissingspunt’ bereikt in het
kader vanhet Uitgebreide HIPC-initiatief.
Middelen die werden vrijgemaakt dankzijde intrekking van de verplichtingen op het
vlak van de schuldendienst worden vervolgens gebruikt voor de financiering van
initiatieven voor armoedebestrijding, met name in de sociale sector.
4.5.7.3. Ontwikkeling vande particuliere sector
De doelstelling van de EG is het garanderen van duurzame economische
ontwikkeling op de lange termijn. De particuliere sector wordt beschouwd als de
motor van economische groei en daarom als een belangrijke bron voor
werkgelegenheid inde ACS-landen.
98Besluitnr. 1/99ennr. 2/99van 8.12.1999, PBL103van 28.04.2000, blz. 0073-0075
99ziehttp://www.worldbank.org/hipc/about/FLOWCHRT4.pdf
160De ontwikkeling van de particuliere sector is een transversaal onderwerp en wordt
als zodanig opgenomen in de programmering van andere sectoren, waaronder
gezondheidszorg, onderwijs en infrastructuur. In de strategie van de Europese
Commissie wordt steun op macroniveau (het ondernemings- en investeringsklimaat)
gecombineerd met steun op meso- (financieel en niet-financieel), tussen- en
microniveau (concurrentievermogen van ondernemingen).
Op het macro- en mesoniveau kunnen de nationale en regionale overheden van de
ACS-landen gebruik maken van DIAGNOS, een programma dat bijstand verleent bij
het analyseren van het klimaat in de particuliere sector teneinde de belangrijkste
beperkingen voor economische groei in de ACS-landen vast te stellen. In 2001
werden in meer dan 20 ACS-landen diagnostische studies uitgevoerd voor het
ontwikkelen van strategieën die de particuliere sector een ‘gunstig’
ondernemingsklimaat bieden. Op meso- en microniveau kunnen particuliere
ondernemingen en dienstverleners in ACS-landen gebruik maken van het EU-ACS
Bijstandsprogramma voor het bedrijfsleven (EU-ACP Business Assistance Scheme,
EBAS), dat efficiënte diensten voor de ontwikkeling van ondernemingen verleent.
EBAS wordt op dit moment volledig uitgevoerd en eind 2001 waren meer dan 700
projecten goedgekeurd ter ondersteuning van ondernemingen, dienstverleners en
bemiddelende organisaties in meer dan 60 ACS-landen. 17 miljoen euro van in totaal
20 miljoen euro aan middelen was reeds één jaar voor het einde van het programma
vastgelegd.
De doelstelling van PROINVEST is om investeringen en Noord-Zuid- en Zuid-Zuid-
partnerschapsovereenkomsten te bevorderen, en het programma beoogt in de eerste
plaats de investeringsdiensten te verbeteren. Het totale budget wordt geraamd op 110
miljoen euro over zeven jaar. Het PROINVEST-programma ging in december 2001
van start.
In talrijke ACS-landen en -regio’s zijn de toewijzingen voor de ontwikkeling van de
particuliere sector in hun nationale of regionale indicatieve programma’s
opgenomen. Zo is in Zuid-Afrika de ontwikkeling van de particuliere sector een van
de belangrijkste gebieden die voor steun in aanmerking komen en een uitstekend
voorbeeld van hoe economische ontwikkeling onmiddellijk kan bijdragen aan
armoedebestrijding. In 2001 werd voor een bedrag van 59 miljoen euro een
programma voor een risicokapitaalfaciliteit goedgekeurd, dat toegang moet
verschaffen tot kredietsteun en niet-financiële steun aan de voorheen achtergestelde
economie. Een ander programma voor een bedrag van 34 miljoen euro moet de
lokale economische ontwikkeling in de Noordelijke Provincie van Zuid-Afrika
versterken.
In het kader van de uit de Overeenkomst van Cotonou voortvloeiende regionale
initiatieven werd in 2001 een programma voor een bedrag van 70 miljoen euro ter
ondersteuning van de Caribische rumsector goedgekeurd. Het programma steunt
lokale rumproducenten zodat ze kunnen concurreren in een volledig geliberaliseerde
alcoholmarkt: hun fabrieken worden gemoderniseerd, hun capaciteit om het hoofd tebieden aan mogelijke milieueffecten wordt verhoogd, hun concurrentievermogen
wordt vergroot en nieuwe markten worden geïdentificeerd. Het programma zal een
belangrijke rol spelen bij het versterken van een sleutelsector binnen lokale
economieën, door werkgelegenheid te creëren en inkomsten uit export en belastingen
te genererenop basis vaneensterke eigen inbreng op lokaalniveau.
161Het Initiatiefprogramma bestrijdingsmiddelen (Pesticides Initiative Programme, PIP)
is een programma voor alle ACS-landen, dat werd opgesteld op verzoek van de
ACS/EU-Raad van Ministers die in Cotonou in juli 2000 bijeenkwam. De totale
kosten van het PIP bedragen 40,1 miljoen euro, waarvan 29,1 miljoen door het EOF
zal worden betaald. Het programma biedt een antwoord op de kritieke situatie
waarmee de tuinbouwsector van de ACS-landen te kampen heeft na de harmonisatie
van Europese regelgeving die zich houdt aan een strikt maximumgehalte aan
residuen van bestrijdingsmiddelen. De bedoeling is om een duurzame en
concurrerende particuliere tuinbouwsector inde ACS-landente helpencreëren.
Macro-economische steun (ontwikkeling van de particuliere sector) – vastleggingen 2001
ACS-land Benaming van hetprogramma miljoeneuro
Cuba Hulpverleningsprogrammavoor ondernemingen en
bevordering van investeringen2,80
Cuba FeriadeHabana 0,19
Cuba Opleidingsprogrammavoor bedrijfsleiders 1,94
Ethiopië Programma voor de ontwikkeling van micro- en kleine
bedrijven7,00
Zuid-Afrika Steun aan minsterievan Handelen industrie 0,4
Zuid-Afrika Risicodragendkapitaal 58,90
Zuid-Afrika LokaleeconomischeontwikkelingNoordelijkeProv. 34,00
Trinidad en Tobago Caribbean Business Services Ltd 0,9
AlleACS-landen Rum 70,00
AlleACS-landen Trustfondsoverheidsuitgaven en financiële
verantwoording1,90
Alle ACS-landen Risico i.v.m.goederentransacties 1,78
AlleACS-landen Centrumvoor deontwikkelingvan bedrijven 20,38
Totaal 200,19
4.5.8. Sociale sectoren: gezondheidszorg en onderwijs
4.5.8.1. Gezondheidszorg
De ACS-landen verschillen sterk van elkaar wat betreft hun politieke stabiliteit en
het vermogen en de wil van hun regeringen om resultaten te boeken in de
gezondheidszorgsector. De EG heeft antwoorden uitgewerkt die nauw aansluiten op
de specifieke situatie van elk land, hetgeen heeft geleid tot een mix van
steunmaatregelen in het kader van het EOF en andere EU-instrumenten (thematische
begrotingslijnen, medefinanciering vanNGO’s, enz.).
Waar mogelijk zijn in gang zijnde projecten aangepast aan de dialoog binnen de
sector, is van start gegaan met sectorbrede benaderingen en de steun aan de
programmering en het financiële beheer van de sector. Er zijn aanzienlijke
inspanningen geleverd om de kwaliteit van uitgevoerde projecten te verbeteren. Het
projectbeheer ging zich richten op een snellere uitvoering en op het verkorten van de
tijddie nodig isomhulpophet niveau vandebegunstigdeteverlenen.
Voor 2001 werd de portefeuille voor gezondheidszorg voor de ACS-landen geschat
op960 miljoeneuro (854 miljoeneuro in het kader van het EOF en 107 miljoen euro
in het kader van de EG-begrotingslijn voor Zuid-Afrika). Er waren 139 projecten in
47 landen gaande, waarvan 94% in het kader van Nationale Indicatieve Programma’s
en6% inhet kader van het regionale of intra-ACS EOF.
162Bij het vaststellen van communautaire steunverlening werd bijzondere aandacht
besteed aan de specifieke noden en situaties in de afzonderlijke landen, waarbij de
nadruk werd gelegd op toegang tot de basisgezondheidszorg en op
capaciteitsopbouw. Tegelijk werd bijzondere aandacht besteed aan het verminderen
van het aantal ad hoc-projecten en aan het samenvoegen van aanvragen voor
verschillende subsectoren tot grotere algemene steunmaatregelen om zo een kritieke
massa te bereikenen betere effectente waarborgen.
De nationale projecten variërenvansituaties na een crisis (Angola), het hervatten van
de samenwerking via een essentiële subsector (bijv. steun aan
immuniseringcampagnes in Nigeria) en nieuwe SWAP’s (Mozambique) tot
‘flankerende maatregelen voor de sector’ in het kader van projecten voor
armoedebestrijding middels begrotingssteun (Ghana). De regionale projecten richten
zich op voortzetting van de strijd tegen rivierblindheid in Westelijk-Afrika middels
de medefinanciering door een donortrustfonds dat wordt beheerd door de
Wereldbank en wordt uitgevoerd door de WTO.
Er werd een bijdrage geleverd aan de oprichting van een Mondiaal Fonds voor de
strijd tegenoverdraagbare ziektenzoals HIV/aids, tuberculose en malaria. Bijzondere
aandacht werd besteed aan de complementariteit en de coherentie van dit Mondiaal
Fonds in relatie tot de steun op nationaal niveau via andere
financieringsmechanismen.
De EG namtevens deel aan gesprekken over mogelijke manieren van samenwerking
voor projecten op nationaal niveau met VN-agentschappen (zoals de
Wereldgezondheidsorganisatie, het Kinderfonds van de VN (UNICEF) en het
Bevolkingsfonds (UNFPA)) en richtte een gezondheidszorgnetwerk op om de
volledige sector samen te brengen, ervaringen uit te wisselen en goede werkwijzen te
ontwikkelen.
Sociale ontwikkeling (gezondheidszorg) - vastleggingen 2001
ACS-land Benaming van hetproject/programma miljoeneuro
Angola Steunprogramma voor de gezondheidszorgsector 25,00
Guinee Aanvullende steun voor de gezondheidszorgsector 5,00
Lesotho Steun voor dehervorming van de gezondheidszorgsector 1,80
Mozambique Steunprogrammavoor degezondheidszorgsector 30,00
Nigeria Prime – Partnerschap ter versterking van een
efficiënte immunisering64,50
Zuid-Afrika Partnerschap voor het leveren van basisgezondheidszorg
inclusiefHIV/aids25,00
Swaziland Preventie- en zorgverleningsprogrammainzakeHIV/aids 1,96
Zimbabwe Steunprogramma voor de gezondheidszorgsector – fase II 33,00
West-Afrika
RegionaalBestrijding van rivierblindheid 4,50
Totaal 190,76
163Steun aan de gezondheidszorgsector inGhana
In 1995 ging het ministerie van Gezondheid, uit ontevredenheid over de resultaten van talrijke
verticaleprojectendieelk hun eigen plannenen procedures volgden, van start met een sectorale
aanpak. Via een proces met deelname van de bevolking werd in 1996 een strategie voor
gezondheidszorg op middellange termijn goedgekeurd die werd vertaald in een vijfjarig
werkprogramma – dat werd goedgekeurd door alle partners – waarin het beleid, de
uitvoeringsstrategieën en de financiële middelen werden beschreven. De EG sloot zich in 1998
aan bij dit proces met een bijdrage aan het multidonorfonds en een actieve deelname aan de
beleidsdialoog met de regering, de burgermaatschappij en de donors. Er werden
gemeenschappelijke overeenkomsten gesloten over beheer, monitoring, enz.. In 2001 werd
duidelijk dat de gezondheid van de bevolking verbeterde, ondanks een begroting die beperkt
bleef tot slechts 7 USD per hoofd van de bevolking en ondanks nog steeds voortdurende barre
omstandigheden. Zo vertoonde Ghana het laagste kindersterftecijfer van West-Afrika en een
DPT3 (difterie, polio entetanus) -immuniseringpercentage van 72,2%.Met een dergelijke snelle
ontwikkeling levert Ghana een van de beste prestaties in de hele ACS-regio. De resultaten zijn
ergbemoedigend.Ditzoueenvande meestefficiënte vormen van samenwerkingkunnen blijken
inzake gunstige resultatenop het vlak van de gezondheidszorgtengunste van de bevolking.
4.5.8.2. Onderwijs, opleiding encultuur
In 2001 hechtte de Commissie haar goedkeuring aan acht nieuwe projecten in de
ACS-landen, die samen goed waren voor 98,7 miljoen euro aan steun voor de
onderwijs- en opleidingssector. Het ging om zeven vastleggingskredieten in het
kader van Nationale Indicatieve Programma’s en één regionaal project. Door
omvangrijkere projecten en een meer sectorbrede aanpak is de financiële steun aan
ACS-landen indeze sector met 38% gestegentenopzichte vanhet jaar 2000.
De nadruk lag in deze periode op verbetering van de nationale onderwijscapaciteit
(Ethiopië, Oeganda en staten in de Stille Oceaan) en op steun voor basisonderwijs
(Gabon, Haïti, Niger). Beide subsectoren houden rechtstreeks verband met
armoedebestrijding en dragen bij tot economische groei, meer democratie en de
ontwikkeling vande rechtsstaat.
Voor 2001 werd de totale portefeuille voor onderwijs en opleiding geschat op 540
miljoen euro, verdeeld over 111 projecten. Kleine projecten namen een groter deel
van de portefeuille voor hun rekening. Er wordt evenwel verwacht dat in landen waar
de omstandigheden gunstig zijn, de gemiddelde omvang van de
vastleggingskredietenzaltoenemenwaardoor deze grotereeffectenzullensorteren.
Sociale ontwikkeling (onderwijs) - vastleggingen 2001
ACS-land Benaming van hetproject/programma miljoeneuro
Ethiopië Capaciteitsopbouw 0,74
Programma voor ontwikkeling van de onderwijssector 23,00
Gabon Basisonderwijs 5,00
Haïti Basisonderwijs 28,00
Kiribati Opleiding 6,40
Niger Basisonderwijs 8,70
Oeganda Menselijk potentieel voor de gezondheidszorg 17,00
StilleOceaan
RegionaalUnivesityof the South Pacific/ Programma voor de
ontwikkelingvan menselijk potentieel5,00
Totaal 93,84
164Programma voor de ontwikkelingvan menselijk potentieel (HRDP) inPapoea-Nieuw-Guinea
In de jaren 1990 bereidde de regering van Papoea-Nieuw-Guinea belangrijke
onderwijshervormingen voor, waarbij de belangrijkste problemen van het land op het vlak van
menselijk potentieel aan de orde werden gesteld. In het kader van het 7eEOF was menselijk
potentieel een sector waarop de EG-steun zich richtte, dit wil zeggen modernisering van
universiteiten, het uitbreiden van middelbare scholen, het organiseren van opleidingen in het
land zelfen hetter beschikking stellen van buitenlandse studiebeu rzen.
Ookin hetkader van het 8eEOF ismenselijk potentieel eenprioriteit, met eenbegroting van 24
miljoen euro voor vijf jaar (tot maart 2004). Het programma waarborgt de voortzetting van de
EG-bijdrage op dit gebied met het oog op een betere onderwijskwaliteit, een hoger aantal
studenten (met name meisjes)en de ontwikkelingvan beroepsopleidingen.
De investeringen in faciliteiten spitsen zich voornamelijk toe op nieuwe gebouwen en op de
renovatie van de bestaande infrastructuur. Het programma voorziet ook in uitrusting en
onderwijsmateriaal voor zeven beroepsopleidingscentra, centra voor lerarenopleiding en
universiteiten. Zowel voor bestaande particuliere en overheidsinstellingen als voor nieuwe
leraren worden opleidingen georganiseerd. Naast de opleidingen in het land zelf werden er zo’n
120 buitenlandse studiebeu rzentoegekend .
HetEU-Vanuatu-Programma voor onderwijsontwikkeling
Vanuatu is een eilandstaat in de Stille Oceaan met zo’n 200.000 inwoners. Sinds de
onafhankelijkheid in 1980 is onderwijs een van de prioriteiten van de regering, en in 2001 ging
26% van de totale staatsbegrotingnaar deze post.
In de opeenvolgende Overeenkomsten van Lomé heeft de Commissie zichin steeds grotere mate
aangesloten bij deze prioriteit van de regering. Het huidige EU-Vanuatu-Programma voor
onderwijsontwikkeling wordt gefinancierd in het kader van het 8eEOF en ging van start in
september 1999. Het project verleent financiële steun voor de verbetering van de infrastructuur
van scholen en van het leerproces. 18 lagere middelbare scholen (8 Franstalige en 10
Engelstalige) – waar naar schatting zo’n 2.500 leerlingen onderwijs zullen volgen – worden
verbouwd en/of opgeknapt. Het Vanuatu Teachers College zal worden uitgerust met een
bibliotheek, onderwijsfaciliteiten en studentenhuisvesting. Om ervoor te zorgen dat deze nieuwe
faciliteiten optimaal worden benut, zullen ook capaciteitsopbouw, de versterking van het
bestuur van middelbare scholen, bijscholing voor leraren/adviseurs/i nspecteurs en de levering
van nieuw leermateriaal wordengefinancierd. Het projectzalin augustus 2002 zijn voltooid .
Voorts heeft de Commissie 9,5 miljoen euro toegekend voor een aantal
cultuurprojecten ter bevordering van de creativiteit en de culturele identiteit in de
ACS-landen.
165Sociale ontwikkeling (cultuur) - vastleggingen 2001
ACS-land Benaming van hetproject/programma miljoeneuro
Angola Film: Na cidadevazia 0,30
Kameroen Gedecentraliseerdecultureleinitiatieven 0,25
Centraal-AfrikaanseRepubliek Film: Lesilencedelaforêt 0,40
Tsjaad Film: Abouna 0,30
Guinee Conakry Gedecentraliseerde cultureleinitiatieven 1,60
Film:CircusBaobab 0,10
Film: Parisselon Moussa 0,30
F ilm :L ef le uv eco mmeu nef rac tu re 0,30
Ivoorkust Gedecentraliseerde cultureleinitiatieven 1,90
Film: IndependenceCHACHA 0,16
Mali Film: Kabala 0,18
West-Afrika Regionaal CIRTEF–radio- en televisieopleiding 0,64
Film: Viedefemmes 0,10
4efotografiebijeenkomst – Bamako 0,15
AlleACS-landen Jeugdfestival: Mandingue 0,12
Choreografiedagen:Madagaskar 0,21
Internationaal Filmfestival: Abidjan 0,05
Film:Thewooden camera 0,30
Financiëlesteun voor 11films 2,10
Totaal 9,46
Samenwerking met Zuid-Afrika
De steun aan onderwijs en opleiding in Zuid-Afrika wordt verleend als onderdeel van
het Europees programma voor wederopbouw en ontwikkeling (European
Reconstruction and Development Programme, ERDP) en wordt gefinancierd via de
begrotingslijn voorZuid-Afrika uit de EU-begroting.
Tussen 1995 en 1999 werden 12 onderwijs- en opleidingsprojecten goedgekeurd die
samen goed waren voor een financiële vastlegging van ongeveer 180 miljoen euro.
Zo’n 40% van dit bedrag gaat naar de ontwikkeling van vaardigheden en
volwassenenonderwijs, 10% naar lager onderwijs en ontwikkeling van jonge
kinderen, 20% naar hoger onderwijs en de rest voornamelijk naar
beleidsondersteuning. Dit is een getrouwe weerspiegeling van de noden en
voorkeuren van Zuid-Afrika in de eerste jaren na de Apartheid. In 2001 betaalde de
EG 27 miljoen euro uit aan deze projecten, waardoor het globale
uitbetalingspercentage steegtot 60%.
Microprojecten en vluchtelingen
Om aan de behoeften van lokale gemeenschappen tegemoet te komen, heeft de EG
haar deelname aan de financiering van microprojecten op lokaal niveau voortgezet.
In 2001 werd bijzondere aandacht besteed aan projecten waarbij de lokale bevolking
actief was betrokken en die positieve economische en sociale effecten hebben op het
leven van lokale gemeenschappen. Landen met vluchtelingenproblemen kregen
voorrang. Waar mogelijk probeerde de EG de zelfvoorziening, integratie of
herintegratie van vluchtelingente bevorderen.
166Sociale ontwikkeling (microprojecten en vluchtelingen) - vastleggingen 2001
Instrument: microprojecten (vastleggingen 2001)
ACS-land Benaming van hetproject/programma miljoeneuro
Centraal-Afrikaanse
RepubliekMicroprojectenprogramma 2,00
CongoBrazzaville Microprojectenprogramma 1,84
Mozambique Steun voor decoördinatievan demicroprojecten 0,36
Niger Voedselzekerheid en consolidatievan het
vredesproces0,77
Totaal 4,97
Doelgroep: vluchtelingen (vastleggingen 2001)
ACS-land Benaming van hetproject/programma miljoeneuro
Angola Programmeringtechnischebijstandingevolgeartikel
2550,03
Congo
BrazzavilleSteun voor de economische en sociale integratie van
vluchtelingen1,50
Congo
BrazzavilleHerintegratievan jongeontheemden envoormalige
strijders0,75
Congo
BrazzavilleHerintegratie in het onderwijs en bestrijding van
HIV/aids en drugs0,75
Congo Herintegratie en zelfvoorziening voor ontheemden –
Kinsangani4,40
Congo Herintegratievan mensen diedoor oorlog zijn
ontheemd0,74
Congo Herintegratie en zelfvoorziening voor ontheemden 8,30
Liberia Herintegratieprogramma voor ontheemden en
repatrianten25,00
Totaal 41,47
4.5.9. Transversale onderwerpen
4.5.9.1. Europees initiatiefvoordemocratie en mensenrechten(EIDHR)
In 2001 steunde het EIDHR projecten in de ACS-landen voor een bedrag van 19
miljoen euro. 6,5 miljoen euro daarvan was bestemd voor negen projecten ter
bevordering en bescherming van de mensenrechten. 925.000 euro ging naar een
project inBenin, Gambia, Burkina Faso, Nigeria, Mali, Ethiopië, Tanzania en Egypte
dat een campagne steunde ter bestrijding van genitale verminking van vrouwen. Een
ander project, ten bedrage van 867.000 euro, is gericht op de bevordering van
vrouwenrechten in West-Afrika (Togo, Senegal, Nigeria, Mali, Ghana, Burkina Faso
enBenin).
Ondersteuning van het Afrikaans universitair programma (‘master’-opleiding) voor mensen rechtenen
democratisering
Dit ‘master’-programma is een postdoctorale opleiding voor jonge afgestudeerden die de deelnemers een
degelijke academische vorming op het vlak van normen, instellingen en mechanismen ter bescherming en
bevordering van mensenrechten en democratie biedt, en hen de nodige onderzoeksvaardigheden en
operationele instrumenten aanreikt. Het programma legt de nadruk op een regionale aanpak van het
onderwijs in mensenrechten. Dertig studenten uit een groot aantal Afrikaanse landen zullen aan het
programmadeelnemen.Deeerste zes maanden van hetjaar zullen zealsééngroep doorbrengenin het Centre
for Human Rights in Pretoria, waar ze lezingen voor gevorderden over mensenrechten zullen bijwonen.
Daarna worden ze voor de laatste zes maanden van het jaar ingedeeld in vier groepen die worden
ondergebracht in de deelnemende universiteiten. De universiteiten die aan het programma deelnemen zijn:
het Centre for Human Rights van de universiteit van Pretoria; de Makerere University in Oeganda; de
University of the Western Cape (Zuid-Afrika); de universiteit van Ghana en de Katholieke Universiteit van
Centraal-Afrika (Kameroen). Aan het project werd 1,3 miljoen euro toegewezen .
167Andere initiatievenomvatteneenproject inBeninen Mozambique dat erop is gericht
de levensomstandigheden van kinderen te verbeteren en de naleving van hun rechten
te vergroten (respectievelijk 797.000 euro en 300.000 euro) alsook een project voor
mediaondersteuning voor een bedrag van 704.000 euro, ter bevordering van de
mensenrechten in het kader vanhet vredesproces in Sierra Leone.
Aan steun aan het democratiseringsproces en de rechtsstaat is ongeveer 6 miljoen
euro toegewezen, onder meer voor steun aan het personeel van Transparency
International voor de ontwikkeling van technieken ter bestrijding van corruptie en
voor steun aan onafhankelijke media. In de Democratische Republiek Congo werd
van start gegaan met een project ter waarde van 1,2 miljoen euro ter bevordering van
de rechtsstaat door verbetering van de dialoog tussen de regering en de
burgermaatschappij. Verder werd er 440.000 euro verstrekt voor steun aan het
internationale gerechtshof in Tanzania dat onderzoekt wie verantwoordelijk is voor
de genocide in het gebied vande Grote Meren in1994.
In Cuba moet een project van 500.000 euro bijdragen aan de ontwikkeling van een
meer pluralistische, democratische en open maatschappij door in het bijzonder te
ijveren voor een vrij verkeer van informatie en de uitwisseling van ideeën tussen
Cubaanse intellectuelendieopheteilandwonenenCubanendieelders leven.
De steunaan initiatieventer voorkoming van conflicten en voor het herstelvan vrede
onder de burgers is een van de belangrijkste prioriteiten van het EIDHR. In 2001
steunde het initiatief vijf projecten in Afrika voor een bedrag van bijna 3 miljoen
euro. Deze projectenzullenwordenontwikkeld in:
•Soedan, waar het vredesproces zal worden gesteund door de dialoog tussen de
Soedanese partijen over concrete onderhandelingsthema’s buiten het formele
bemiddelingskader tebevorderen(500.000euro).
•Somalië, waar 600.000 euro is toegewezen voor het opzetten van een op
consensus gebaseerd proces om de behoeften inzake wederopbouw en
ontwikkeling vast te stellen en te prioriteren, en aanbevelingen voor beter beleid
enpraktijk te doen.
•de Democratische Republiek Congo, waar de dialoog tussen de lokale
gemeenschappen inde Kivu-provincies wordt versterkt (500.000 euro)
•Rwanda, met een project dat erop is gericht de gerechtelijke procedures na de
genocide te vereenvoudigen en zo de terugkeer naar een vreedzame samenleving
te waarborgen(670.000 euro)
•Sierra Leone, waar steun wordt verleend voor de herintegratie van ontheemde
jongerenenvrouweninhuneigengemeenschappen.
In verscheidene Afrikaanse landen steunde het EIDHR de overgang naar een
democratisch bestel en waarneming bij het verkiezingsproces, zoals bijvoorbeeld in
Zambia (presidents-, parlementaire en gemeentelijke verkiezingen in 2001 – 570.000
euro) en in Togo (parlementaire verkiezingen, verwacht in de lente van 2002 –
527.000 euro) (zie ook paragraaf4.5.6.. Mensenrechten, democratie, goed bestuur en
capaciteitsopbouw).
1684.5.9.2. Activiteitenvanniet-overheidsactorenenNGO’s
De betrokkenheid van niet-overheidsactoren bij het partnerschap
De Overeenkomst van Cotonou bevat vernieuwende bepalingen ter bevordering van
een participatieve aanpak om de betrokkenheid van de burgermaatschappij en de
economische en sociale actoren te verzekeren. Dit brengt met zich mee dat de
burgermaatschappij moet worden geïnformeerd over het partnerschap en dient te
worden geraadpleegd over de economische, sociale en institutionele hervormingen
en het beleid dat de EU wil steunen. Bovendien wordt er in de Overeenkomst extra
aandacht besteed aan het vereenvoudigen van de betrokkenheid van niet-
overheidsactoren bij de uitvoering van programma’s en projecten en worden hun de
financiële middelen geboden en de steun verleend die nodig zijn voor
capaciteitsopbouw.
Uit een voorlopige evaluatie van de vooruitgang die werd geboekt met de uitvoering
van die bepalingen in het programmeringproces blijkt dat in 42 van de 50 landen
waarvoor ontwerpen van nationale strategiedocumenten bestaan, de niet-
overheidsactoren werden geraadpleegd. In 25 van deze 42 landen werden de
ontwerpenvande nationale strategiedocumenten na deze raadpleging aangepast.
Er werden verschillende soorten strategieën gevolgd om niet-overheidsactoren te
betrekken bij toekomstige samenwerkingsprojecten. In een aantal landen is de
responsstrategie erop gericht om via verschillende middelen (mainstreaming) de
betrokkenheid van niet-overheidsactoren bij alle sectoren van de EG-samenwerking
te verhogen. In andere landen wordt de betrokkenheid van niet-overheidsactoren
voornamelijk toegespitstop de prioritaire sectoren. Een derde strategie verleent steun
aan niet-overheidsactoren in niet-prioritaire sectoren, hetzij als een manier om zich
specifiek te richten op arme bevolkingsgroepen, hetzij om een bijdrage te leveren aan
goed bestuur enconflictpreventie.
Wat financiering betreft werd in 26 nationale programma’s de mogelijkheid
voorgesteld om de capaciteitsopbouw van niet-overheidsactoren of andere steun via
rechtstreekse financiering te laten verlopen. Het totaalaan voorgestelde middelen dat
rechtstreeks aan niet-overheidsactoren wordt toegekend in deze landen beloopt
ongeveer130miljoeneuro,opeentotale programmeringsportefeuille vanongeveer 3
miljard euro. Maar slechts in 12 landen (Gambia, Gabon, Kiribati, Jamaica, St.
Lucia, Tsjaad, Vanuatu, Zimbabwe, Burkina Faso, Frans-Guyana, Sao Tomé en
Botswana) werden de subsidiabiliteitscriteria voor de financiering van niet-
overheidsactorenbesproken met de nationale ordonnateur.
Tot slot vermelden 31 van de 50 bestudeerde nationale strategiedocumenten follow-
up-regelingenvoortoekomstigoverlegentoekomstige monitoring.
169Steun aan hetgemeentelijke ontwikkelingsprogramma in West–en Centraal-Afrika
De ‘West and Central Africa Management Association for the Municipal Development
Programme’ (PDM) brengt nationale verenigingen bijeen met lokale bevoegdheden,
gemeentebesturen en gemeenschaps- en niet-gouvernementele organisaties die betrokken zijn
bij lokale en gemeentelijke ontwikkelingsprojecten in West– en Centraal-Afrika. Dit alles is er
in het bijzonder op gericht om grote stedelijke agglomeraties de kans te bieden hun kundigheid
in tenuitvoerlegging te vergroten. Er werden twee belangrijke activiteiten ondernomen –
versterking van de kundigheid in tenuitvoerlegging van lokale gemeenschappen en opleiding
van zo’n 60 gemeentemedewerkers (1998 tot 2001). De opleidingsactiviteiten zijn succesvol
verlopen, net zoals het opzetten van een programma dat erop gericht is de capaciteiten te
verbeterenvan nationaleorganisaties van lokaalgekozen mensen en de steun voor de oprichting
van een Afrikaanse gemeentelijke beweging op subregionaal en continentaal niveau. Dit wordt
ter plaatse ter hand genomen via de opleidingscyclus voor lokaal overheidspersoneel. Het
Canadees internationaal ontwikkelingsagentschap (Canadian International Development
Agency, CIDA), de Wereldbank, het Frans ministerie van Buitenlandse Zaken, de Franse ‘Ile-
de-France’-regioendeCanadianMunicipalities’ Federationnemendeelaandit project.
4.5.9.3. Genderaangelegenheden
Zoals in alle regio’s zijn genderoverwegingen ook in de ACS-landen een drijvende
kracht achter de steunmaatregelen van de EG. De programma’s en projecten
identificeren, waar mogelijk, dit wil zeggen in het overgrote deel van de gevallen,
specifiek de rol van vrouwen, vrouwelijke adolescenten en kinderen binnen dit
proces. Dit impliceert onder andere dat de steunmaatregelen zich richten vrouwen als
begunstigden, de vrouwelijke bevolking bij de voorbereiding van het project wordt
geraadpleegd, er wordt nagegaan in welke mate vrouwen actief betrokken zijn bij de
tenuitvoerlegging en oplossingen worden voorgesteld voor mogelijke problemen die
vrouwen kunnen ondervinden bij de toegang van de eruit voortvloeiende voordelen.
Genderoverwegingen komen bij de planning van alle EG-steunprogramma’s aan de
orde.
4.5.10. Handel en ontwikkeling
Voor ACS-landen gelden er sinds 1975 niet-wederzijdse handelspreferenties. Er
worden ook voorbereidingen getroffen voor het sluiten van Economische
Partnerschapsovereenkomsten met subregio’s van de ACS-landen. Om de
doelstellingen van de Economische Partnerschapsovereenkomsten te verwezenlijken,
dienen de ACS-staten deze overeenkomsten volledig te integreren in hun
ontwikkelingsstrategieën. De EG dient op haar beurt beleid dat een aanvulling vormt
op de Economische Partnerschapsovereenkomsten, te ondersteunen met
ontwikkelingshulp als bedoeld inde Overeenkomst vanCotonou.
4.5.10.1.OntwikkelingssteunenEconomische Partnerschapsovereenkomsten
Het verband met ontwikkelingssamenwerking is een belangrijk aspect van de
onderhandelingen over Economische Partnerschapsovereenkomsten, zowel in strikte
zin, wat de capaciteit betreft om de onderhandelingen te voeren, als in bredere zin,
wat betreft het vermogen om de tot stand gebrachte overeenkomsten uit te voeren en
zo dehandelsstromentestimuleren.
170Capaciteitsbehoeften inzake onderhandelingen
Veel ACS-staten en -regio’s beschikken niet over de capaciteit om alomvattende
handelsbesprekingen te voeren. Maar, onafhankelijk van de Economische
Partnerschapsovereenkomsten, worden zij geconfronteerd met de uitdaging om op
hetzelfde tijdstip multilaterale, regionale en bilaterale onderhandelingen voeren. In
plaats van deze situatie te verergeren kan het proces van de Economische
Partnerschapsovereenkomsten het nodige doen aan dit probleem door aanzienlijke
steun te verlenen voor ACS-staten en -regio’s. Overeenkomstig de Overeenkomst
van Cotonou zijn in regionale steunprogramma’s de nodige middelen uitgetrokken
voor de versterking van de analytische en onderhandelingscapaciteiten van zowel
regionaleorganisaties, alshunlidstaten.
Ontwikkelingssteun voorhandel
In meer alomvattende zin dient handel op doeltreffende wijze een plaats te worden
toebedeeld bij ontwikkelingssamenwerking, een belangrijk element van de
Overeenkomst van Cotonou. Bij ontwikkelingssamenwerkingsprogramma’s op
gebieden als macro-economische bijstand, vervoer, ondersteuning van de particuliere
sector, dient meer rekening te worden gehouden met de handelsdimensie. De eerste
stappen in deze richting zijn gezet door handelsproblemen mee te laten spelen in de
nationale en regionale strategiedocumenten voor het 9e EOF. Voorts wordt een
aantal specifiek op de ACS-staten gerichte programma’s opgezet om
handelsproblemen in ACS-staten op te lossen. In het kader van de Economische
Partnerschapsovereenkomsten wordt dit proces verder bevorderd door de
handelsbesprekingen nauw te koppelenaanprogramma’s voorontwikkelingssteun.
EG-steun voor het ACS-handelsbeleid
–Versterkingvan de onderhandelingscapaciteit van de ACS-staten in WTO-verband en bij
Economische Partnerschapsovereenkomsten
–Steunprogramma’s voor de ACS-staten in WTO-verband en bij Economische
Partnerschapsovereenkomstenter hoogte van €10 miljoen en €20 miljoen zijn tot dusver
opgezet op ad hoc-basis voor studies en coördinatiebijeenkomsten. Vanaf juli 2002
worden de programma’s echter inBrussel gecoördineerd door eenstuurgroep en opgezet
door ACS-statendienaarvorenkomenmet verzoekenombijstand.
–Steun voor de vertegenwoordiging van ACS-staten in Genève met het oog op WTO-
activiteiten
– €1,4 miljoen voor de nieuwe ACS-antenne (geopend in januari 2002) in Genève, die
fungeert alscontactpunt.
–ACS-partnershelpenvoldoenaandeveterinaireenfytosanitairenormenvande EG:
–In juli 2001 is voor de ACS-landen een vijfjarig pesticidenprogramma van €29 miljoen
opgezet. Het project omvat informatie/communicatie; regulering; goede praktijken
(werken aan de implementatie van adequate kwaliteitscontrolesystemen) en
capaciteitsopbouw100.
100ziehttp://www.coleacp.org
171–Verlenenvansteunvoor de ACS-integratieindewereldhandel
–Op de bijeenkomst van de ACS-ministers van Handel in november 2001 deed de
Commissie een voorstel voor een faciliteit van €50 miljoen, ter ondersteuning van de
ACS-integratie in de wereldhandel, zodra het 9e EOF beschikbaar is. Voorts is ongeveer
€350 miljoen gereserveerdvoor regionale integratie en met de handel verband houdende
technische bijstand / capaciteitsopbouw op handelsgebied in de komende vijfjarige
programmeringsperiode. Toewijzingen voor met de handel verband houdende steun
kunnen ook worden opgenomen in niet-prioritaire sectoren van de nationale indicatieve
programma’s, afhankelijkvandeverzoekenvandeACS-autoriteiten.
4.5.11. Samenhang met ander beleid
De liberalisering van handel en investeringen kan een belangrijke rol spelen bij
economische groei. De EG tracht de ontwikkelingslanden in de wereldeconomie te
integreren op basis van de ontwikkelingsagenda van Doha, die handel en
ontwikkeling aan elkaar koppelt in het multilaterale handelsstelsel. De EG verleent
bovendien aanzienlijke, met handel samenhangende technische bijstand om de
juridische, regelgevende en institutionele capaciteiten van partnerlanden op dit
gebied te versterken.
In het kader van de WTO is de EG een warme pleitbezorger geweest van
multilaterale handelsbesprekingen die zich toespitsen op de behoeften en belangen
vanontwikkelingslanden.
In het kader van de Overeenkomst van Cotonou zal er op nationaal, regionaal en
horizontaal niveau (beschikbaar voor alle ACS-landen) bijstand worden verleend in
handelsaangelegenheden. Voor eerstgenoemd niveau wordt 10 miljard euro
gereserveerd, voor regionale steunmaatregelen ongeveer 260 miljoen euro. De
horizontale programma’s omvatten een steuninitiatief van de WTO van 10 miljoen
euro en een steunprogramma van 20 miljoen euro om ACS-landen in staat te stellen
effectiefte onderhandelenover Economische Partnerschapsovereenkomsten.
4.5.12. samenwerking met andere donors in de regio
De sectorbrede aanpakt betekent dat donors hun middelen steeds meer gaan bundelen
in plaats van afzonderlijke acties te ondernemen. De Overeenkomst van Cotonou
wijst bovendien op de noodzaak tot samenwerking tussen donors, hetgeen blijkt uit
de grotere coördinatie, in het bijzonder in de partnerlanden zelf. De EG heeft
verschillende kaderovereenkomsten gesloten met bilaterale en multilaterale donors,
waaronder de overeenkomst met Italië die in 1985 werd gesloten en werd verlengd
tot maart 2003 en in het kader waarvan de EG 140 miljoen euro heeft vastgelegd.
Hieronder volgenenkele specifieke voorbeelden:
•Gezamenlijk programma voor de evaluatie van overheidsuitgaven en financiële
verantwoordingsplicht
Dit programma ten bedrage van 2 miljoen euro, dat wordt gefinancierd via een
trustfonds, werd samen met de Wereldbank opgezet en opengesteld voor
bijdragen van andere donors. Het programma heeft tot doel het verbeteren van
goed bestuur, het bestrijden van corruptie en het efficiënter maken van de
overheidsuitgaven in ACS-landen. Hiervoor worden verschillende
ontwikkelingsdoelstellingen nagestreefd, met name op het vlak van
armoedebestrijding. Methodologische studies voor de identificatie van adequate
172prestatie-indicatoren en gezamenlijke beoordelingen van overheidsuitgaven
zouden moeten bijdragen tot een aanzienlijke verbetering in het beheer van
overheidsmiddelen.
•Testcases inzake risicobeheer van handelsartikelen: trustfonds van de
Wereldbank.In juli 2001 werd een financieringsovereenkomst gesloten voor de
financiering van de ontwikkeling van acht prototype-testcases van instrumenten
die in ACS-landen worden gebruikt voor risicobeheer inzake prijzen van
handelsartikelen. Met dit initiatief wil men in de ontwikkelde landen bestaande
mechanismen voor prijsgaranties uitbreiden tot ontwikkelingslanden om zo het
risico van scherpe dalingen van de prijzen van de belangrijkste handelsartikelen
(koffie, cacao, katoen, suiker, enz.) te beperken, in het bijzonder ten gunste van
arme landbouwers.
Het totaalbedrag dat door de Gemeenschap wordt verstrekt voor het ACS/EU-
trustfonds voor het risicobeheer van handelsartikelen bedraagt 1.737.600 euro. Het
fonds zal worden beheerd door de Wereldbank teneinde prototype-testcases te
ontwikkelen.
In de onderstaande lijst wordt beknopt een aantal voorbeelden van
medefinancieringsactiviteitengegeven.
In 2001 afgeronde medefinancieringsregelingen
ACS-
land/-regioBenaming van het
projectMede-financierings-
partnerType medefinanciering miljoen €
Sierra
LeoneRehabilitatie-en
herintegratie-programmaDuitsland;Zweden;
VK; Italië; Nederland;VS; Zwitserland;Canada; Noorwegen;WereldbankTweetranchesten
behoeve vaneenmultidonor-trustfonds, datwordt beheerd door deWereldbankEG:10
Anderedonors:35
West-Afrika Programma voor
landbouw-
onderzoekFrankrijk;VK;
België;Nederland;
VSParallel EG:12
Andere
donors:10,36
Somalië Pan-Afrikaanse
controle vandierziektenItalië Gezamenlijk EG:72
Italië:1
Tsjaad Water-voorziening
platteland‘OuadaiBiltine’Duitsland&Frankrijk Gezamenlijk EG:2
Duitsland:5Frankrijk:5
Alle ACS-statenTrustfonds voor
overheidsuit-gavenen financiëleverantwoor-dingsplichtWereldbank Tranchetenbehoeve van
eentrustfonds vanéénenkeledonor, dat wordtbeheerddoor deWereldbankEG:1,95
Wereldbank:2
Alle ACS-statenACS/EU-
risicobeheer voor
handels-artikelenWereldbank Tranchetenbehoeve van
een multidonor-
trustfonds,datwordt
beheerddoor deWereldbankEG:1,74
4.5.13. EIB-leningen
De Europese Investeringsbank (EIB) beoogt economische groei en de integratie van
ACS-landen in de wereldeconomie te bevorderen101. In het kader van de
Overeenkomst van Cotonou ligt de nadruk op de particuliere sector als de
101ziehttp://www.eib.org/lending/acp/index.htm
173belangrijkste drijfveer van economische groei. Maar eigenlijk komen projecten in
alle economische sectoren in aanmerking, op voorwaarde dat ze inkomsten kunnen
genereren.
De Investeringsfaciliteit (IF) is een nieuw instrument dat in de plaats treedt van
‘risicokapitaal’ en meer financiële middelen zal verstrekken uit het 9eEOF. De IF
zal:
•volgens commerciële beginselen worden beheerd om financiële duurzaamheid te
garanderen;
•een revolverend fonds zijn, hetgeen betekent dat terugbetalingen in nieuwe
projectenwordengeïnvesteerd;en
•de toekomstige beschikbaarheid van middelen voor ACS-staten veiligstellen.
Andere leningen die door de EIB worden gefinancierd, blijven naast de
Investeringsfaciliteit beschikbaar.
Enkele opvallende projecten in 2001
144 miljoen euro werd besteed aan het pijpleidingproject van Tsjaad en
Kameroen102, waarbij het ging om een combinatie van 88 miljoen euro aan EIB-
middelen en 56 miljoen euro aan risicokapitaalmiddelen van het EOF. De pijpleiding
van Tsjaad en Kameroen maakt deel uit van een geïntegreerd aardoliewinning– en
pijpleidingproject op de grens tussen beide landen, dat wordt gesteund door de
Wereldbank en internationale aardoliemaatschappijen. De sociale en milieuaspecten
van het project zijn grondig onderzocht, in nauwe samenwerking met de
Wereldbank.
50 miljoen euro werd besteed aan het N4-tolwegproject in Zuid-Afrika103.H e t
project vormt een belangrijk onderdeel van het wegennet ten noorden en westen van
Pretoria. De EIB hielp mee met financiering in rand zodat de initiatiefnemer het
risico vanwisselkoersenomzeilde indit belangrijke Zuid-Afrikaanse PPP-project.
15 miljoeneuro werdbesteed aan microfinancieringsprojecten die werden uitgevoerd
viaspecialistische microfinancieringsfondsen. Dedoelstellingvande bank is er mede
v o o rt ez o r g e nd a td e z ef o n d s e nz i c ho n t w i k k e l e ne ni nc o m m e r c i e e le nf i n a n c i e e l
opzicht duurzaam worden. Deze projecten worden medegefinancierd door andere
donors en, waar nodig, gecombineerd met subsidies uit andere bronnen voor
maatregelenop het gebied van institutionele opbouw.
102Uitgeroepen tot ‘Oil and Gas deal of the Year’ door Project Finance International magazine en tot
‘Project Finance Loan oftheYear2001’ door de International Financing Review
103InfrastructureDealoftheYear’volgensProjectFinanceInternationalmagazine.
174EIB-leningen en -subsidiesaan ACS-landen en deRepubliekZuid-Afrika 1997-2001
Sector (miljoeneuro) ACS
(1997-2001)ACS 2001 Zuid-Afrika
(1997-2001)Zuid-Afrika
2001
Energie 655 260 102 -
Vervoer en telecommunicatie 191 16 145 50
Milieu 159 69 45 -
Industrie, diensten 307 48 25 -
MKB(globaleleningen) 584 127 459* 100*
Totaal 1 896 520 776 150
* Omvat ook steunvoorkleinschaligeregemeentelijkeinfrastructuurprogramma’s.
4.5.14. ECHO
Met een totaalbedrag van 173,32 miljoen euro ontvingen de ACS-staten in 2001 het
grootste deel van de humanitaire hulp van ECHO. Binnen Afrika bleef de grootste
crisis zich situeren in het gebied van de Grote Meren. 35 miljoen euro werd
toegewezen aan de Democratische Republiek Congo, 32 miljoen euro aan de
BurundesevluchtelingeninTanzania en20 miljoen euro aanBurundizelf. Daarnaast
konden honderdduizenden vluchtelingen, ontheemden en andere kwetsbare
bevolkingsgroepen op het hele continent rekenen op levensreddende noodhulp, die
door de partners van het Bureau voor humanitaire hulp van de Europese
Gemeenschap onder vaak bijzonder barre omstandighedenwerd verleend.
Hoewel de politieke ontwikkelingen in vele begunstigde landen de nodige twijfel
oproepenwat betreft de verbetering van de humanitaire situatie op lange termijn, zijn
er tocheenaantalpositieve signalenzichtbaar (bijv. stabilisatie in West-Afrika).
ECHO is erin geslaagd zijn hulpverlening aan de ACS-landen te verbeteren door het
grootste deel van de financiering reeds begin 2001 beschikbaar te stellen, waardoor
er snel kon worden gereageerd en de strategie in de loop van het jaar kon worden
bijgesteld.
Financieringsbesluiten van hetBureau voorhumanitaire hulp van de Europese
Gemeenschap (ECHO) in 2001
ACS-staat miljoen €
Angola 9
Burundi 20
Burkina Faso&Tsjaad 2,55
Caribisch gebied/StilleOceaan (incl. optreden in noodsituaties) 3,88
Centraal-Afrikaanse Republiek 1
Congo(DemocratischeRepubliek Congo) 35
Eritrea 7
Ethiopië 9,2
Kenia 4,6
Madagaskar 0,9
Mozambique 2,84
Sierra Leone, Guinee, Liberia 20,6
Somalië 1,7
Soedan 17
Tanzania 32,15
Zimbabwe 0,50
ECHO flights (gebaseerd in Afrika, voor distributie van hulp) 8,4
Totaal 176,32
1754.5.15. Monitoring in deACS-landen
In 2000 stelde de Commissie een verbeterd resultaatgericht monitoringsysteem op
voor de ALA104/MED/ACS-landen en de Balkan, dat zijn oorsprong vond in de
mechanismen van de Commissie voor beheer van de projectcyclus. Het systeem
werd in2001 getest. Nudetestfase is afgelopen, kande Commissie een eerste inzicht
geven in wat goed heeft gewerkt en wat in deze regio nog aanzienlijk kan worden
verbeterd. Meer informatie over het resultaatgericht monitoringsysteem is te vinden
in Hoofdstuk 1 (paragraaf 1.4). Dit nieuwe monitoringsysteem zal vanaf 2002
volledigoperationeelzijn.
In 2001 werden 173 projecten in 23 landen in de ACS-regio bezocht (waarvan er 18
opnieuw zijn gecontroleerd). Het totaalbedrag aan EG-middelen hiervoor bedraagt
1902,9 miljoen. De belangrijkste (DAC) sectoren waren infrastructuur en
economische diensten (36%) en economische en institutionele opbouw,
burgermaatschappij en sociale infrastructuur en diensten (15%). De gemiddelde
waardering voor de projecten in de regio lag iets boven het gemiddelde, namelijk
2,55, vergeleken met eengemiddelde waardering van2,5.
Doeltreffendheid en impact lijken relatief gezien de meest succesvolle aspecten te
zijn. Milieuaspecten en technische aspecten deden het ook goed, terwijl onder andere
de economische en financiële factoren en de efficiëntie, met name waar het gaat om
‘tijdigheid’, de belangrijkste zwakke punten waren. De regionale analyses van
projectprestaties dienen echter met de nodige omzichtigheid te worden gehanteerd
(zieparagraaf1.4).
4.5.16. Conclusies en vooruitzichten
In het kader van de ontwikkelingsbijstand van de EG zal ernaar blijven worden
gestreefd om de ontwikkelingsdoelstellingen of milleniumdoelen (in de ACS-landen
en in andere regio’s) te bereiken. Hiervoor is een kwalitatief goede dialoog nodig
met nationale instanties over de ontwikkeling van sectorbrede benaderingen en
nauwe samenwerking met EU-lidstaten en andere partners. De Overeenkomst van
Cotonou en de hervorming van het beheer van de buitenlandse hulp van de EG
bieden hiervoor het kader.
Voor begunstigden en vertegenwoordigers van de burgermaatschappij in de ACS-
partnerlanden, is deze nieuwe programmeringsaanpak – die wordt gekenmerkt door
een rationalisering van de samenwerkingsinstrumenten en de invoering van een
“glijdend programma” – eenunieke gelegenheid omover te gaan tot een praktischere
aanpak en transparantere controle van waardevolle middelen voor
ontwikkelingsbijstand. Maar hiervoor moet een prijs worden betaald, met name meer
discipline en een onmiskenbare noodzaak om beheertaken toe te kennen aan
menselijk potentieelmet weinig ervaring.
Voor de EU-lidstaten is deze nieuwe aanpak een unieke gelegenheid om echte
vooruitgang te boeken in hun streven naar complementariteit, die tot dusver meer in
theorie dan in praktijk heeft bestaan. Het gevolg daarvan is dat ze moeten instemmen
met radicale veranderingen in werkwijze, delen van informatie en vereisten voor
104Aziëen Latijns-Amerika
176raadpleging, willen de in onderling overleg overeengekomen termijnen van de
nieuwe overeenkomst worden gehaald. Het resultaat van de onderhandelingen voor
een nieuwe interne overeenkomst zaluitwijzen in welke mate deze veranderingen die
in de praktijk vereist zijn, ook werkelijk worden bereikt.
Het kan niet genoeg worden benadrukt dat de nieuwe aanpak van “glijdende
programmering” op lange termijn alleen dan voor alle betrokkenen voldoende
rendement oplevert, indien er ‘up front’ een aanzienlijke extra inspanning wordt
geleverd om de kwaliteit en haalbaarheid van de oorspronkelijke programmering te
waarborgen. Zodra dit is bereikt en het tenuitvoerleggingproces naadloos aansluit op
de oorspronkelijke programmering van de nationale strategiedocumenten, zal het in
gang zijnde beheerproces voor alle betrokkenen minder lastig en hopelijk flexibeler
endoeltreffender worden.
1774.6. Azië
4.6.1. Inleiding
Begin september 2001, voorafgaand aan de rampzalige gebeurtenissen van 11
september 2001, benadrukte de Commissie dat “Azië zowel in economisch, politiek
of cultureel opzicht als met betrekking tot regionale en wereldwijde uitdagingen
zoals armoede, milieu, democratie en mensenrechten zonder enige twijfel van groot
belang is voor de EU”. In het licht van de uitdagingen die voor iedereen duidelijk
zijn geworden naar aanleiding van de verschrikkelijke aanvallen op het
Wereldhandelscentrum in New York, en op Washington, is deze analyse nog
belangrijker geworden. Een aantal van deze uitdagingen heeft betrekking op de EU-
betrekkingen met Azië, met name op de strijd tegen terrorisme, de gevolgen van
religieus fundamentalisme en dientengevolge de nieuwe uitdagingen voor
wederopbouw waaraanAfghanistan het hoofd moet bieden.
Ten behoeve van de betrekkingen van de EU met Azië en zijn subregio’s in het
komende decennium heeft de EG op 4 september 2001 een nieuw strategisch kader
goedgekeurd. De achterliggende reden voor het streven naar een nieuwe aanpak is
gelegen in de hoofddoelstellingen omde politieke en economische aanwezigheid van
de EU in de hele regio te versterken en die aanwezigheid op een niveau te brengen
dat past bij het groeiende wereldwijde gewicht vaneenzichuitbreidende EU.105
Azië neemt 56% van de wereldbevolking (en 66% van de armen in de wereld) voorzijn rekening. Verder is Azië verantwoordelijk voor 25% van het mondiaal BNP en
voor een geleidelijk groeiende EU-import van 27,5% (die in 1997 nog 26,9%
bedroeg) en een redelijk constante EU-export van 17,6% tussen 1997 en 2000. Dit
had een belangrijke groei van het handelsoverschot van Azië met de EU tot gevolg,
dat steeg van 33,1 miljard euro in 1997 naar 118,1 miljard euro in 2000. Azië is, wat
de import betreft, de grootste handelspartner van de EU en is de op één na grootste
exportmarkt. Sinds de Aziatische economische crisis heeft Azië echter - met
betrekking tot dedirecte buitenlandse investeringen (DBI’s) - zijn marktaandeel in de
EU-DBI niet teruggewonnen en tussen 1997 en 2000
106slechts gemiddeld 6,6% van
de EU-DBIontvangen.
4.6.1.1. Eenregionaledialooginontwikkeling
Door nieuwe topbesprekingen met de Aziatische partners in de Bijeenkomst Azië-
Europa (ASEM) en met China, India, Japan en (binnenkort) Korea, heeft de politieke
dialoog van de Europese Commissie met de regio zich sinds 1994 aanzienlijk
ontwikkeld. De ministeriële dialoog met de Associatie van Zuidoost-Aziatische
landen (ASEAN) wordt voortgezet en de EU neemt thans actief deel aan het
regionaal forum ASEAN (ARF). Evenzo zijn de contacten met Australië en Nieuw-
Zeeland op hoog niveau versterkt. Bovendien heeft de EU in 2001 haar actieve
bijdrage aan vrede en veiligheidsaangelegenheden in de regio gecontinueerd,
bijvoorbeeld door te helpen een democratische regering te vestigen in Cambodja en
105Zienaderebijzonderheden in paragraaf4.6.14: conclusies en vooruitzichten.
106De handelscijfers omvatten Japan, China, Hongkong, Zuid-Korea alsmede de landen van ASEAN en
Zuid-Azië.
178Oost-Timor, door steun te verlenen ten behoeve van vluchtelingen in en komend uit
Afghanistan, endoor bijtedragenaanKEDO107.
4.6.1.2. Bilaterale betrekkingen en samenwerkingsovereenkomsten
Het buitenlandse samenwerkingsbeleid van de EU wordt juridisch vastgelegd in en
beheerd via samenwerkingsovereenkomsten, protocollen, bestuurlijke afspraken en
memoranda van overeenstemming. Hierin wordt de grondslag gelegd voor de
uitvoering vanprogramma’s enbegrotingsuitgaven.
Handels- en samenwerkingsovereenkomstenten behoeve vanAzië
LAND SOORTSAMENWERKINGOVEREENKOMST DATUM
ONDERTEKENING
ASEAN108Samenwerkingsovereenkomst1097 maart 1980
China Handels-eneconomische samenwerkingsovereenkomst 21 mei1985
Macau Handels-ensamenwerkingsovereenkomst 5 juni 1992
India Partnerschaps-en ontwikkelingssamenwerkingsovereenkomst 20 december1993
SriLanka Partnerschaps-en ontwikkelingssamenwerkingsovereenkomst 18juli1994
Vietnam Samenwerkingsovereenkomst 17 juli 1995
Nepal Samenwerkingsovereenkomst 20 november1995
Cambodja Samenwerkingsovereenkomst 29 april1996
Korea Kaderovereenkomstvoor handelensamenwerking 28 oktober 1996
DVR Laos Samenwerkingsovereenkomst 19 april1997
Bangladesh Partnerschaps-en ontwikkelingssamenwerkingsovereenkomst 22 mei2000
Pakistan Partnerschaps-en ontwikkelingssamenwerkingsovereenkomst 24 november2001
De EG-samenwerking met landen in Azië vindt voornamelijk plaats in het kader van
de in 1992 vastgestelde ALA-verordening 443/92. Deze verordening biedt een
volledig strategisch kader110dat betrekking heeft op ontwikkelingshulp, economische
samenwerking en milieu alsmede op de noodzaak voor bevordering van de
democratie en mensenrechten. Via de prioritaire gebieden van de
samenwerkingsactiviteiten van de EG in Azië wordt vooral benadrukt dat dearmoede moet worden bestreden door institutionele capaciteitsopbouw en
verbetering vande basisgezondheidszorg enhet onderwijs.
Vastleggingen en betalingen in Azië in 2000/2001(miljoen euro)
Vastleggingen Betalingen
Programma’s 2001 2000 2001 2000
Landen bilateraal 225,0 283,0 264,6 240,2
Regionaal 64,5 96,6 41,2 36,6
Subtotaal
bilateraal/regionaal289,5 379,6 305,8 276,8
Anderebegrotingslijnen 88,8 67,4 72,1 41,7
Algemeentotaal 378,3 447,0 377,9 318,5
107KEDO: Organisatievoor energieontwikkeling ophet Koreaanse Schiereiland (Korean Peninsula Energy
Development Organisation).
108Associatievan Zuidoost-Aziatischelanden.
109Protocol tot uitbreiding van de overeenkomst van 14 februari 1997 met de Socialistische Republiek Vietnam.
Protocollen tot uitbreiding van de overeenkomst van 28 juli 2000 met het Koninkrijk Cambodja en de
DemocratischeVolksrepubliek Laos .
110Verordening(EG) nr. 443/92 van de Raad van 25 februari 1992 inzake financiële en technischehulp en
economische samenwerking met de ontwikkelingslanden in Latijns-Amerika en in Azië, gepubliceerdin PBL52 van 27februari1992.
1794.6.1.3. Hoogtepuntenvanonze samenwerking in Azië in2001
Twee belangrijke gebeurtenissen, de een natuurlijk en de ander veroorzaakt door
mensen, domineren het verslag over 2001 inzake de samenwerking tussen de EG en
Azië. Dit zijn de Gujarat-aardbeving en de nasleep van 11 september in Afghanistan.
INDIA – de GUJARAT-aardbeving
Toen de aardbeving Gujarat trof op de Dag van de Republiek (26 januari 2001), was Chris
Patten, lid van de Commissie belast met buitenlandse betrekkingen, voor een officieel bezoek in
New Delhi. Hij bracht onmiddellijk de condoleances van Voorzitter Prodi over aan de Indiase
president, de heer K. R. Narayanan, en benadrukte dat “de Europese Unie meeleeft met het
drama dat het Indiase volk heeft getroffenenop alle mogelijke manieren hulp zal verlenen”.
ECHO reageerde erg snel op de ramp en gaf 3 miljoen euro op 27 januari en nog eens 10
miljoen vier dagen na de beving. Deze middelen werden toegewezen aan Europese niet-
gouvernementele organisaties (NGO’s) om noodhulp te verleneninde meest getroffen gebieden.
Om een uitvoerbaar en duurzaam hulpverleningspakket te kunnen samenstellen ter
bevordering van het maatschappelijk en economisch herstel in de staat, stuurde EuropeAid, de
nieuw opgerichte dienst voor samenwerking van de EG (Europe Aid Co-operation Office),
onmiddellijk een verkenningsmissie naar de getroffen gebieden. Op grond van de bevindingen
van deze verkenningsmissie schonk de EG, ter bevestiging van de solidariteit van de EU met
Gujarat, een hulpverleningspakket van ongeveer 80 miljoen euro, dat elementen bevatte met
betrekking tot gezondheidszorg (40 miljoen euro), herstel (15 miljoen euro) en natuurlijke
hulpbronnen (25 miljoeneuro).
AFGHANISTAN– hetopstartenvaneenherstelprogramma
Na de gebeurtenissen van 11 september 2001 hebben de staatshoofden en regeringsleiders op 20
oktober verklaard dat de EU gaat samenwerken met de internationale gemeenschap aan een
"verstrekkend en ambitieus programma voor politieke en humanitaire hulp ten behoeve van de
wederopbouw van Afghanistan". In 2001 legde de Commissie bijna 103 miljoen euro vast voor
hulp aan Afghanistan, waarvan de helft via ECHO werd gekanaliseerd. Ook al vóór 11
september werd er hulp verleend ten behoeve van binnenlandse ontheemden en kregen de
plattelandsgebieden voedselhulp. Vervolgens deed de Commissie een voorstel voor nog eens 57,5
miljoen euro ter ondersteuning van een wederopbouwprogramma in Afghanistan waarover de
besluitvorming begin 2002 zou plaatsvinden. De algemene doelstelling van dit programma is te
bevorderen dat er een vorm van basisbestuur komt en tegemoet wordt gekomen aan de meest
basale behoeftenomzodoende een bijdrage te leverenaan de stabiliteitinhetland.
Overzicht vande vastleggingen/betalingenover de periode 1995-2001 (miljoeneuro)
1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 Totaal
Vastleggingen 457,3 405,7 435,3 423,3 342,7 447,0 378,3 2900,5
Betalingen 219,3 279,1 301,9 262,1 289,2 318,5 377,9 2048,0
4.6.2. Regionale samenwerking
Via een aantal partnerschappen onderhoudt de EU langdurige betrekkingen met
Zuidoost-Azië.
1804.6.2.1. Het EU-ASEAN-partnerschap
De betrekkingen tussen de EU en de Associatie van Zuidoost-Aziatische landen
(ASEAN) is gebaseerd op een samenwerkingsovereenkomst (1980) tussen de EG en
de lidstatenvanASEAN111.
4.6.2.2. EU-SAARC
De EU heeft steeds haar belangstelling getoond voor versterking van de banden met
de regionaal opererende Associatie voor Zuid-Aziatische regionale samenwerking
(South Asian Association for Regional Co-operation, SAARC112). In 1999
vertegenwoordigen de SAARC-lidstaten met 1,3 miljard inwoners bijna 22% van de
wereldbevolking, maar slechts 1,97 % van het mondiale BNP (in 1999 zo’n 575
miljard USD). Het gemiddelde inkomen per hoofd van de bevolking bedraagt 441
USD (Wereldbank, 1999). De armoede is namelijk een belangrijk kenmerkend
element vandesituatie inZuid-Azië.
4.6.2.3. ASEM
De Bijeenkomst Azië-Europa (ASEM) is een informeel proces bestaande uit dialoog
en samenwerking bedoeld om de EU-lidstaten en de Europese Commissie samen te
brengen met tien Aziatische landen (Brunei, China, Indonesië, Japan, Zuid-Korea,
Maleisië, de Filippijnen, Singapore, Thailand en Vietnam). Met de intentie om -
vanuit een gevoel van wederzijds respect en gelijkwaardig partnerschap - de
betrekkingen tussen onze twee regio’s te versterken, is de Bijeenkomst Azië-Europa
gericht op politieke, economische en culturele aangelegenheden. In 2001 legde de
Commissie een krediet vast voor een subsidie van 20 miljoen euro ten behoeve van
de tweede fase van het ASEM-beheerfonds, zodat de hulp voor de hervormingen in
de financiële en maatschappelijke sectoren niet wordt onderbroken, met name van de
Aziatische ASEM-partners die rechtstreeks zijn getroffen door de Aziatische crisis
van1997 .
4.6.2.4. Specifieke programma’s zijn:
–h e t Asia-Link-programma, dat in een periode van vijf jaar 40 miljoen euro
zal bijdragen aan de bevordering van regionale en multilaterale netwerken
tussen instellingen van hoger onderwijs in de EU-lidstaten en Zuid-Azië,
Zuidoost-Azië en China; en
–h e t Asia-Urbs-programma, dat is gericht op versterking van de kundigheid
van plaatselijke overheden in het besturen van steden, waarbij de nadruk wordt
gelegd op bestrijding van armoede in de plaatselijke gemeenschappen.
2001 was het eerste jaar van het door Asia Urbs medegefinancierd project “Herstel
van Azië: verbetering van het dagelijks leven van de inwoners door het historisch
centrum van Hanoi te beschermen en te restaureren” (Asia Rehab: Improving Daily
Life for Residents by Preserving and Restoring the Historic Centre of Hanoi).
Inwoners worden aangemoedigd om hun eigendommen te verbeteren en, indien
111ASEAN-landen: Brunei, Birma/Myanmar, Cambodja, Indonesië, DVR Laos, Maleisië, Filippijnen,
Singapore,Thailand, Vietnam
112SAARC-landen: Bangladesh, Bhutan, India, Maldiven, Nepal, Pakistan, Sri Lanka
181mogelijk, hun huizen te blijven bewonen tijdens de verbeteringen. In het eerste jaar
namen ongeveer 50 bewoners deel aan het proefproject voor restauratie. Ze
bewoonden slechts twee gebouwen waarvan het ene met vijf gezinnen twee straten
overspande en het andere met vier gezinnen tevens een juwelierswinkel bevatte. In
de toekomst zullen de ervaringen en prestaties een voorbeeld zijn voor andere
gezinnen. Omdat het moeilijk bleek omde banksector enthousiast te krijgen, was het
instellen van een kredietverstrekkingsysteem voor de financiering van deze
activiteiten een van de meer gecompliceerde zaken die moesten worden geregeld.
Men is er echter goed in geslaagd om technische bijstand te verlenen en technieken
te bieden voor de verbetering van gebouwen en de daarmee samenhangende
leefruimte. Deskundigenop het gebied vanwet- en regelgeving hebben geholpen om
hindernissen in de relatie huiseigenaar/huurder weg te nemen en er is een goede
begeleiding geweest bijde planning.
In het kader van het Asia-Urbs- programma zijn er middelen verschaft ten behoeve
vansamenwerkingsvormenvanlokaleoverhedenvoor hetopzettenvangezamenlijke
haalbaarheidsstudies en/ofvoor deaanpak van tweejarige proefprojecten op bepaalde
belangrijke samenwerkingsgebieden – stedelijk bestuur, stedelijk milieu, sociaal-
economische ontwikkeling en stedelijke sociale infrastructuur. De belangrijkste
samenwerkingsgebieden van de 28 in het jaar 2001 voor financiering goedgekeurde
projecten (totaal 11 miljoen euro) waren: afvalbeheer (7),
ondernemerschap/economische ontwikkeling (5), stedelijk bestuur (3), cultureel
erfgoed (3), onderwijs/opleiding (3), waterbeheer (2), bestrijding van
milieuverontreiniging (2), innovatietechnologie (1).
Vastleggingen voorde regionale samenwerking in 2001(miljoen euro)
Regionale
samenwerkingProjectnaam Bedrag
ASEM Azië-beheerfonds 20,0
Azië ProEco (voorheen Ecobest) 31,5
Azië ARCBC toegevoegdeclausule(biodiversiteit) 0,9
SUBTOTAAL 52,4
4.6.3. Vervoer
Het grootste deel van de EG-hulp ten behoeve van de vervoersector in de Aziatische
landen gaat naar het lucht- en zeevervoer. Aangezien doelmatige vervoersystemen
van grote betekenis zijn voor de economische ontwikkeling van de Aziatische
landen, zal het lucht- en zeevervoer een belangrijke rol spelen. Bij de uitvoering van
de samenwerkingsprojecten zalde regio merken wat het voordeel is van de Europese
manier vanopereren.
4.6.3.1. Zeevervoer
EU-India-zeevaartproject : het project is gericht op verbetering van de doelmatigheid
vantweehavens inIndiaenookomderegering vanIndia te helpenomelektronische
gegevensuitwisseling inte voeren in de sector. De bijdrage van de EG aan dit project
bedraagt 8 miljoen euro (totale projectbegroting: 10 miljoen euro). Dit project heeftreeds geresulteerd in verbetering van de handels- en investeringsvoorwaarden in de
havensector. In 2001 zijn er verschillende activiteiten voltooid in de havens
“Jawaharlal Nehru” en “Chenai”, zoals herstructurering van de havengemeenschap
en haalbaarheidsstudies op het gebied van elektronische gegevensuitwisseling. Ook
182zijn het havenonderhoud, de verkeersvoorspellingen en de planningscapaciteit
verbeterd.
4.6.3.2. Luchtvervoer
Er werdvoorrang gegeven aan verbetering van de luchtveiligheid en stimulering van
de EU–Aziatische samenwerking inde luchtvaartsector door:
het burgerluchtvaartproject van de EU in India , met een EG-bijdrage van 18 miljoen
euro (totale begroting 28 miljoeneuro)
In 2001 zijn er zes Indiase vliegvelden door Europese deskundigen bezocht. Er zijn
workshops georganiseerd met betrekking tot thema’s zoals “luchtruimbeheer”,
“regionale samenwerking” en “certificering van grote luchtvaartuigen”. Er werd ook
een seminar georganiseerd voor leidinggevenden op topniveau over het thema
“beheer van luchtvaartlijnen”.
Het burgerluchtvaartproject van de EU in China, met een EG-bijdrage van 7 miljoen
euro (totale begroting 15 miljoeneuro)
In 2001 was er aanzienlijke belangstelling van de Chinese counterparts voor de
activiteiten in het kader van “harmonisatie van de regelgeving”. Bovendien hebben
de opleidingsactiviteiten inzake de “luchtwaardigheid” reeds geresulteerd in
volledige kwalificatie van 14 Chinese opleidingsorganisaties. Evenzo hebben de
activiteiten met betrekking tot “productiebeheer” geresulteerd in het opzetten van
twee productielijnen inXi’An enChendu inde provincie Sechuan.
Samenvattend hebbende twee burgerluchtvaartprojectenreeds:
– het bewustzijn doen toenemen inzake de industriële praktijken in de EU over
zaken als bijvoorbeeld luchtwaardigheid en veiligheidsvoorschriften en -
normen.
– geholpen bij de ontwikkeling van de toekomstige organisatie van het
luchtverkeerbeheer alsookbijdeontwikkeling vande luchthaveninfrastructuur.
– kennis en praktijken ontwikkeld voor moderne productondersteuning,
onderhoud enrevisietechnieken.
In 2001 was de Commissie ook betrokken bij onderhandelingen over het plan voor
een EU-Aziatisch samenwerkingsproject voor de burgerluchtvaart waarbij 15 andere
landenuit Zuid- en Zuidoost-Azië zijn betrokken. De EG-bijdrage voor dit project is
geraamd op 15 miljoeneuro (totale projectbegroting: 30 miljoeneuro).
4.6.4. Voedselzekerheid en plattelandsontwikkeling
Duurzame plattelandsontwikkeling en voedselzekerheid zijn belangrijke onderdelen
van de communautaire strategieën ter bestrijding van armoede. In 2001 werd er 20
miljoen euro toegewezen ten behoeve van rechtstreekse voedselhulp aan Noord-
Korea,en bovendien werd er 4,5 miljoen euro toegewezen voor niet-rechtstreekse
hulp via het Wereldvoedselprogramma, voornamelijk voor de aankoop van
landbouwwerktuigenenkunstmest. Bangladesh kreeg 24,5 miljoen euro toegewezen
voor voedselzekerheid (waarvan3 miljoeneuro opzijwerd gezet voor voedselhulp).
183Afghanistan kreeg 16 miljoeneuro toegewezen (via het WFP) alsook 4 miljoen euro
voor voedselhulp via EuronAid. Cambodja - 5,7 miljoen euro - en de DVR Laos -
1,1 miljoen euro – waren de begunstigden van voedselzekerheidsprojecten die door
de tussenkomst van NGO’s werden uitgevoerd. Tot slot ontving India via EuronAid
bijna1,0miljoeneuro indevormvanvoedselhulp.
Plattelandsontwikkeling, voedselzekerheid – vastleggingen in 2001(miljoen euro)
Land Projectnaam Bedrag
Pakistan Veterinairesteun 22,9
Azië CGIARlandbouwkundigonderzoek 7,5
Indonesië Ontwikkeling van deirrigatielandbouwin BululengKarangAsem 6,1
Cambodja Noordelijke provincie (onderzoek) 0,6
TOTAAL 37,1
4.6.5. Institutionele opbouw
Er is bepaald dat institutionele capaciteitsopbouw een van de concentratiegebieden is
van de ontwikkelingssamenwerking van de Gemeenschap.
Bijzondere doelstellingenop het gebied van institutionele versterking zijn in2001:
– de ontwikkeling van een doorzichtig, verantwoord en doeltreffend bestuur en
ambtenarenapparaat bijalleoverheids- ensemi-overheidsinstellingen.
– versterking van de rechtsstaat en verbetering van de toegang tot de rechter,
terwijl de professionaliteit en onafhankelijkheid van de gerechtelijke systemen
wordt gewaarborgd.
– de strijd tegenomkoperij, corruptie en nepotisme.
–I n Cambodja werd er hulp verleend ten behoeve van de gemeentelijke
verkiezingen die vroeg in 2002 plaatshadden. Het betrof technische bijstand
voor het Nationale Verkiezingscomité alsook financiële steun via het
Ontwikkelingsprogramma vande Verenigde Naties (UNDP).
– De uitvoering van institutionele steunprojecten in Chinais voortgezet. Het
betreft een samenwerkingsprogramma tussen de EU en China op wettelijk en
juridisch gebied, een samenwerkingsprogramma tussen de EU en China op het
gebied van statistieken en een samenwerkingsprogramma tussen de EU en
China op het gebied vanstedelijk bestuur (waarvoor Chris Patten in mei2001in
Beijing het startsein gaf).
– Voor het eerst is er van start gegaan met ontwikkelingssamenwerking in
Noord-Korea (DVK). Door voorbereidende werkzaamheden in 2001 was het
mogelijk twee proefprojectenvoor hulpverlening vast te stellen. Deze projecten
beogen te leren hoe een economisch hervormingsprogramma moet worden
opgesteld ente helpenomeen meer doelmatige energiesectorte realiseren.
– Ten behoeve van Pakistan is er een nieuw programma goedgekeurd voor de
versterking enherstructurering van de overheidsdienstverlening met betrekking
tot de veestapel.
– Tot de nieuwe ontwikkelingsinitiatieven voor Vietnam behoren een
programma ter ondersteuning van het ministerie van Werkgelegenheid (10
184miljoen euro) dat is bedoeld om in de belangrijkste sectoren het aanbod van
geschoolde arbeidskrachten te vergroten. Een ander project zal zich richten op
institutionele steun voor de ontwikkeling van kleine en middelgrote
ondernemingen.
Institutionele opbouw –vastleggingen in 2001(miljoen euro)
Institutionele
versterkingLand Projectnaam Bedrag
Goed bestuur Indonesië Partnerschapinzakegoed bestuur 13,30
Democratisering Cambodja Verkiezingen/VN-beheerfonds 2,95
Institutioneleopbouw Noord-Korea
(DVK)*Proefproject inzake institutionele steun
/opleiding0,97
“ “ Proefproject in de energiesector 0,93
Institutionelesteun Nepal Volkstelling 0,40
TOTAAL 18,55
* DVK: Democratische Volksrepubliek Korea
4.6.6. Ontwikkeling van de particuliere sector
De economische samenwerking met Azië blijft zich met name richten op het
bevorderen van een wederzijdse, elkaar ten voordeel strekkende zakelijke
samenwerking, waardoor het profiel van Europa in Azië en dat van Azië in Europa
wordt verbeterd, de economische aanwezigheid van Europa in Azië toeneemt, en
landen worden geholpen om beleid vast te stellen en uit te voeren om hun
economische situatie enresultatenteverbeteren.
– Samenwerkingtussenbedrijven(BusinesstoBusiness)
HetAsia-Invest-programma begon als een sectoroverschrijdend economisch
samenwerkingsprogramma met Azië, bedoeld om de zakelijke samenwerking te
bevorderen via wederzijdse, elkaar ten voordeel strekkende partnerschappen tussen
Azië en de Europese Unie. Het programma biedt een breed scala aan subsidies en
steuninstrumenten. Ook biedt het toegang tot een uitgebreid netwerk en een database
voor de zoektocht naar zakenpartners voor vertegenwoordigers van bedrijven.
Hieronder vallen Kamers van Koophandel, sector- en industrieorganisaties,
beroepsverenigingen, industriebonden en bureaus voor bedrijfsontwikkeling met
bijzondere aandacht voor KMO’s.
Sinds de start van het programma zijn er tot december 2001 zo’n 143 projecten
medegefinancierd. Alleen al in 2001 zijn 85 projecten goedgekeurd, met een totale
EG-bijdrage van7,98 miljoeneuro.
Door haar steun aan Europese bedrijfsinformatiecentra (European Business
Information Centres, EBIC’s) in de hele regio (bijvoorbeeld in Sri Lanka, India,
Maleisië en de Filippijnen), ondersteunt de EG de capaciteit van Aziatische bedrijven
om deel te nemen aan wederzijdse, elkaar ten voordeel strekkende
samenwerkingsverbanden met EU-bedrijven. In 2001 werd er een nieuwe EBIC
geopend in Hanoi, Vietnam. De EBIC’s bieden een scala aan informatie aan
Aziatische bedrijven of associaties. In 2001 is er ongeveer 805.000 euro uitgegeven
ter ondersteuning van de activiteiten van de EBIC’s in Sri Lanka, India, Maleisië en
Vietnam.
InBhutanlag het accent in 2001 op consolidatie en voorbereiding van de tweede
fase (4,2 miljoen euro) van het door de EG gesteunde project “Medicinale Planten”.
185Doel is de volledige duurzaamheid te bereiken van het Instituut voor traditionele
medicinale diensten (Institute of Traditional Medicines Services (ITMS)) als
onderdeel van de lange-termijn ontwikkeling van de sector medicinale planten voor
het land.
– Programma’s op het gebied vanbedrijfsopleiding
DeChinees-Europese internationale school voor bedrijfskunde (China-Europe
International Business School, CEIBS) te Shanghai werd in 1994 opgericht als
resultaat van fase I van een door de EG gefinancierd project. Het is de doelstelling
van de CEIBS om China’s commerciële en industriële banden met de EU te
verbeteren door het geven van managementopleidingen en door de overdracht aan
leidinggevenden in China van internationale kennis op het gebied van management te
vergemakkelijken. De steun van de EG aan de CEIBS kwam in 2001 met een
vastleggingskrediet van 10,95 miljoen euro in zijn tweede fase. Door plaatsing op de
lijst van de 100 allerbeste MBA’s (Master of Business Administration) van de
wereld, bevestigde de CEIBS in 2001 opnieuw de beste school voor bedrijfskunde te
zijn op het Chinese vasteland. In 2001 hebben zich ongeveer 600 studenten
ingeschreven voor de MBA- en EMBA-cursussen. Bovendien ontving de CEIBS
zo’n4300 studentenvooreenkortetermijnprogramma.
In 2001 verstrekte het EU-China-opleidingsprogramma voor het middenkader
(11,64 miljoeneuro) eendiploma aan 24 jonge EU-leidinggevenden. Het EU-China-
ontwikkelingsprogramma voor industriële beroepsopleiding verzorgde in 2001
eenopleiding voor 408 werknemer-studentenen25 leraar-studenten.
Andere programma’s – waaraan de EG in totaal met 990.000 euro bijdraagt - zijn
onder andere: een studiebeursprogramma in Hongkong - Speciale Administratieve
Regio van China - voor eenrechtenlicentiaat voor mensenrechten aan de universiteit
van Hongkong, drie samenwerkingsprogramma’s die lopen in Macau - Speciale
Administratieve Regio van China , en een nieuw samenwerkingsprogramma in de
juridische sectorwaarmee eind 2001 vanstart is gegaan.
– Programma op het gebied van informatietechnologie
HetAsia-IT&C-programma startte in oktober 1999. Het doelvan het programma is
omde samenwerking in de informatietechnologie en communicatie tussen Europa en
de deelnemende Aziatische landen/gebieden te verbeteren. In 2001 werd China
deelnemer. In 2001 zijn er 23 projecten goedgekeurd (5,98 miljoen euro). Het gaat
om projecten die streven naar compatibele IT&C-oplossingen tussen de Aziatische
en Europese IT&C-omgevingen, verbetering van de overdracht van IT&C-kennis en
versterking van het wederzijds begrip van de IT&C-regelgeving en/of wettelijke
structurentussende regio’s.
186Particuliere sectoren economische ontwikkeling - vastleggingskredieten in 2001
(miljoen euro)
Land Projectnaam Bedrag
India Faciliteit voor kleineprojecten 4,04
Vietnam EBIC 0,99
China Intellectueleeigendomsrechten (Addendum) 0,80
Vietnam Menselijk potentieel/toerisme 10,80
Vietnam Audiovisueel 0,95
Macau Samenwerkingop juridisch terrein 0,99
China WTO (Addendum) 0,60
China Tolkopleiding 0,40
Azië Uitbreidingnaar IT&C-programma 5,00
TOTAAL 24,57
4.6.7. Maatschappelijke dienstverlening: gezondheidszorg en onderwijs
4.6.7.1. Gezondheidszorg
Er is een aantal maatschappelijke en economische uitdagingen die voortkomen uit
armoede, maatschappelijke veranderingen, economische groei en crisis, alsook
onderfinanciering van de gezondheidszorgsector. Azië kent echter ook uitdagingen
op het gebied van de gezondheidszorg, die worden gekenmerkt door snelle
“veranderingen in de gezondheidszorg”: demografische veranderingen, veranderende
milieurisico’s en leefwijzen, epidemiologische veranderingen en een groter
wordende kloof in de gezondheidszorgsituatie van de sociale en economische
klassen. Bovendien wordt de regio gekenmerkt door natuurrampen en rampen die
wordenveroorzaakt door de mens zelf.
In 2001 heeft de EG-respons op deze uitdagingen zich voornamelijk gericht op de
volgende prioriteiten in het kader van het ontwikkelingsprogramma voor de
gezondheidszorgsector:
–i nThailand heeft het in 2001 afgeronde project inzake hervorming van de
gezondheidszorg (2 miljoen euro) de Thaise regering geholpen bij het
realiseren van gezondheidszorg voor iedereen, decentralisatie en betrokkenheid
van de burgermaatschappij ter verbetering van aanspreekbaarheid en kwaliteit
van de zorg. Na deze positieve ervaring met de Europese steun voor de
hervorming van de Thaise gezondheidszorgsector zal er in 2002 een krediet
worden vastgelegd voor een tweede programma (5 miljoen euro). In Vietnam
is het lopende Ontwikkelingsprogramma voor gezondheidszorgstelsels gericht
op verbetering van de kwaliteit van en toegang tot de basisgezondheidszorg
(1998-2003, 34 miljoeneuro).
–ook de meer omvangrijke hulpverlening van de EG moet tegemoet komen
aan een grote verscheidenheid aan uitdagingen per sector. Ze worden in
toenemende mate uitgevoerd via een sectorbrede benadering en
begrotingssteun. InBangladesh is het programma voor de gezondheidszorg-
en bevolkingssector (Health and Population Sector Programme, HPSP) 1998-
2003 (70 miljoen euro) de reactie op een omvangrijke hervormingsagenda die
de dienstverlening ten behoeve van gezondheidszorg en gezinsplanning
samenvoegt. Over het programma is overeenstemming bereikt tussende EG, de
Wereldbank en andere donors. Het sectorprogramma heeft in de eerste
tweeënhalf jaar goede vooruitgang geboekt. De meeste
187gezondheidszorgindicatoren werden steeds weer verbeterd (bijvoorbeeld de
kindersterfte daalde van 92 (in 1992-1996) naar 62 (in 2000) per duizend en
het sterftecijfer onder jonge moeders (Maternal Mortality Ratio, MMR) daaldevan 485 (in 1991) naar 400 (raming voor 2001). De vooruitgang op de
hervormingsagenda was meer uiteenlopend en de inspanningen voor hetdoorzetten van de samenvoeging werden gehinderd in verband met de
nationale verkiezingenende overgang naar een nieuwe regering
.
–i n Indiais de EG–steun voor het Hervormingsprogramma voor de
gezondheidszorg- en gezinswelzijnsector (200 miljoen euro) gericht op
verbetering van de kwaliteit en de toegankelijkheid van de
gezondheidszorgdiensten; er wordt vooral aandacht besteed aan de
gezondheidstoestand van vrouwen en kinderen. Thans nemen 22 staten deel
aan het hervormingsproces (ten opzicht van de 11 die in eerste instantie
deelnamen) en er zijn bijna 40 NGO’s en instellingen die bijdragen aan de
uitvoering van de hervormingen. Na de aardbeving in Gujarat in januari 2001
heeft de EG haar bijdrage met 40 miljoen euro verhoogd omde wederopbouw-
en herstelwerkzaamheden te steunen en toch de impuls voor de
sectorhervormingen intact telaten .
–versterking van stelsels voor sociale zekerheid en een sociale
ziektekostenverzekering.De Europese ervaringen met sociale zekerheid en socialeziektekostenverzekeringen kunnen bijzonder waardevol zijn voor landen die
trachten de kwetsbaarheid van mensen dichtbij de armoedegrens te
verminderen. In 2001 is de EG in Chinavan start gegaan met de
voorbereidingen voor een omvangrijk programma (20 miljoen euro) voor
sociale zekerheid, waarvoor naar verwachting in 2002 een krediet zal worden
vastgelegd. In Indonesië is een klein programma uit de begroting van 2001
gefinancierd ten behoeve van beleidsadvisering voor een sociale
ziektekostenverzekering.
–het aanpakken van de onvoltooide agenda van epidemiologische en
demografische veranderingen wat de met armoede samenhangende
ziektelast betreft: sterfte onderjonge moeders, overdraagbare ziekten.
HetAzië-initiatief voor reproductieve gezondheidszorg (Asia Initiative for
Reproductive Health, AIHR), dat wordt uitgevoerd door het Bevolkingsfonds van de
Verenigde Naties (United Nations Population Fund, UNFPA), is gericht op de
uitvoering van de aanbevelingen van de Conferentie van Caïro over bevolking en
ontwikkeling 1994. Het initiatief is operationeel in Pakistan, Nepal, Sri Lanka,
Bangladesh, Vietnam, DVR Laos en Cambodja. Via 42 NGO-projecten (waaronder
drie projecten met een regionale dimensie) biedt de AIRH diverse diensten aan met
betrekking tot de seksuele en reproductieve gezondheidszorg, waarbij de nadruk
wordt gelegd op vrouwen en jongeren. In Vietnam bijvoorbeeld werden de
uitvoerende NGO’s opgeleid voor “reproductieve gezondheidszorg voor iedereen:rekening houden met de dynamiek vande krachtentussen mannenen vrouwen”.
188In 2001 heeft de Commissie het programma verlengd tot 31 december 2002. De
vooruitgang en de resultaten die met elk van de 42 projecten zijn bereikt, worden
gedetailleerd beschreven in het jaarverslag 2001113.
Programma-activiteiten in Cambodja zijn: verbetering van de faciliteiten van vier
conventionele reproductieve gezondheidszorgklinieken, workshops voor meer dan
145.000 jongeren; er zijn meer dan 38.000 bezoeken gebracht aan jongerencentra en
bibliotheken en tot slot zijn er in klinieken aan 30.000 jongeren op hen afgestemde
diensten verleend. Dit is de eerste keer dat een project in Cambodja in staat was om
tegelijkertijd ouders, onderwijzers, gemeenschapsleiders en jongeren aan dezelfde
tafel samen te brengen om de stilte te doorbreken die rondom de seksualiteit van
jongeren hangt.
Het regionale malariabestrijdingsprogramma voor DVR Laos114, Cambodja en
Vietnam is gericht op vermindering van de preventie, het ziektecijfer en sterftecijfer
van malaria. Het programma was in deze drie landen vooral succesvol vanwege de
toename van het gebruik van geïmpregneerde muskietennetten en omdat met een
doeltreffende, voorverpakte combinatie van antimalariamedicijnen de onmiddellijke
behandeling van ziektegevallen kon worden verbeterd. De EG heeft in 2001
ingestemd met verlenging vanhet programma tot december 2002.
In 2001 deed de EG eveneens een toezegging van 60 miljoen euro ten behoeve van
het onlangs ingestelde Wereldwijde Fonds ter bestrijding van aids, tuberculose en
malaria en hechtte haar goedkeuring aan een mededeling115inzake de uitvoering van
het actieprogramma tegen deze drie belangrijke overdraagbare ziekten.
–De respons op natuurrampen en rampen die worden veroorzaakt door de mens
zelf, naoorlogs herstelende overgang naar ontwikkeling .
Zoals reeds eerder is aangegeven, heeft de Commissie snel gereageerd op de
aardbeving in Gujarat door haar begrotingssteun aan het gezondheidszorgprogramma
van India met 40 miljoen euro te verhogen. Hoewel het fysieke herstel van de
infrastructuur een belangrijk deel zal uitmaken van het hulppakket, zal de hulp aan
Gujarat - door hervormingen die overeenstemmen met het
sectorhervormingsprogramma dat tot dusver is uitgevoerd in India - zich vooral
richten op verbetering van de kwaliteit van de dienstverlening ten behoeve van de
reproductieve gezondheidszorg .
De Commissie is ook voorstander van een onafgebroken naoorlogs herstel in de
richting van ontwikkeling en heeft samen met andere donors (zoals de Wereldbank,
Portugal, AusAid, Brazilië, JICA) de weg bereid voor een vernieuwende sectorbrede
benadering in Oost-Timor . Sinds de oprichting, begin 2000, heeft het
samenwerkingsprogramma met meerdere donors, dat wordt gekanaliseerd via het
beheerfonds voor Oost-Timor (Trust Fund for East Timor, TFET), bijgedragen aan
het realiserenvaneensnelmaatschappelijk eneconomischherstelvanOost-Timor.
Het TFET zaleenbijdrage leverenaande uitvoering vanhet plan door: (i) zich in het
eerste jaar na de onafhankelijkheid te blijven richten op het voltooien van de
113http://www.asia-initiative.org/annual_report_2001.html
114DemocratischeVolksrepubliek Laos
115COM (2000) 585 def.
189fundamentele behoefte van kapitaalherstel in de economische en maatschappelijke
sectoren, omdat de regering wordt geconfronteerd met de moeilijke opgave om de
taken op zich te nemen, die voorheen werden uitgeoefend door het VN-
overgangsbestuur voor Oost-Timor (United Nations Transitional Authority for East
Timor, UNTAET), alsook om ervoor te zorgen dat de dienstverlening wordt
voortgezet, en om dringende juridische en institutionele activiteiten aan te pakken;
(ii) te helpen bij de opbouw van capaciteit voor het ontwikkelen en beheren van
ontwikkelingsprojecten, zodat de regering, nadat het TFET zich heeft
teruggetrokken, in staat is om grotere ontwikkelingsprogramma’s uit te voeren met
de beschikbare begrotingsmiddelenvande centrale overheid.
4.6.7.2. Onderwijs
In twee opzichten was het jaar 2001 belangrijk voor de EG-steun ten behoeve van
onderwijsontwikkeling in Azië. Ten eerste was er de toezegging van de EG, ter
ondersteuning van landen, vooral de minst ontwikkelde landen, om de “ onderwijs
voor iedereen”- agenda en -doelstellingen na te komen. Ten tweede was er de
verdere overstap van afzonderlijke, resultaatgerichte projecten naar meer strategische
steunmaatregelen die mede de weg moeten banen naar sectorale benaderingen in het
onderwijs.
VoorBangladesh zijnde volgende nieuwe vastleggingengedaan:
–IDEAL (20,3 miljoen euro): de hoofddoelstelling is verbetering van de
toegang tot ende kwaliteit van het onderwijs, in meer dan 10.000 basisscholen,
in tien van de 64 districten van Bangladesh. Ongeveer 2,5 miljoen kinderen en
40.000onderwijzers zullenbaat hebben van hulp ter verbetering van de situatie
in en om het klaslokaal, de kwaliteit van het onderwijzen en leren, beoordelen
van de schoolvorderingen. Het project levert ook een bijdrage aan
schoolfunctiesen -planningalsookaanschoolbestuurcomité’s .
–BRAC,buitenschoolse vorming (23 miljoen euro): het is de bedoeling om een
bijdrage te leveren aan de armoedebestrijding door toegang te verlenen tot
informeel basisonderwijs aan ongeveer 1,6 miljoen kinderen die van oudsher
niet in aanmerking kwamen voor formeel onderwijs (vooral meisjes, 60% van
de inschrijvingen), en om bij te dragen aan versterking van het nationale
onderwijsstelsel. Het project ondersteunt opleidingen voor personeel en
onderwijzers, verbetering van het onderwijsprogramma en het lesmateriaal
alsook de gang van zaken in de klas. Ook stelt de EG-bijdrage BRAC in staat
haar diensten uit te breiden en, met name onder arme volwassenen, alfabetisme
enandere fundamentele vaardigheden inhet levente verbeteren .
De EG sloot met Indiaeen financieringsovereenkomst voor de ondersteuning van
Sarva Shiksha Abhiyan , het nationale sectorbrede programma van de regering van
India, dat is bedoeld om onder de bevolking een tendens ten gunste van algemeen
basisonderwijs te stimuleren. De sectorgerichte EG-steun maakt het voor de centrale
endecentrale overheden mogelijk omhun inspanningen te intensiveren zodat in 2003
alle kinderen tussen 6 en 14 jaar toegang hebben verkregen tot het basisonderwijs(formeel of informeel); ervoor te zorgen dat alle kinderen in 2007 vijf jaar lager
onderwijs en in 2010 acht jaar basisscholing hebben genoten; de kwaliteit van het
basisonderwijs voor alle kinderen in 2010 op een toereikend niveau te hebben; de
190kloof te dichten tussen “gender” en andere maatschappelijke categorieën die de
toegang belemmert tot het lager onderwijs (in2007) en het basisonderwijs (in2010) .
Resultaten van de evaluatie vaneenprojectinIndia– EG-steun (150 miljoeneuro) voor de
ontwikkelingvanlager onderwijsindistricten(DistrictPrimary EducationDevelopment,
DPEP)
Belangrijksteresultaten
–Dekwantitatieve doelen116zijn allemaal gehaald en in sommige gevallen zelfs overtroffen,
terwijl er bovendien extra activiteiten zijn uitgevoerd die uitstekende tastbare resultaten
hebben geboekt.
–In de twee staten die het meeste voordeel hebben gehad van de EG-subsidie (Madhya
Pradesh en Chhattisgarh), zijn de DPEP-doelstellingen bijna helemaal gerealiseerd. Het
betreft: verbetering van de toegang, verhogingvan de inschrijvingen, minder vroegtijdige
schoolverlaters en geringere “gender”/maatschappelijke ongelijkheid, verbetering van
leerprestaties en verbetering van de kundigheid in planning en beheer117.O o kw a se r
tijdens de looptijd van het programma118een aanzienlijke verbetering van het
alfabetisme onder volwassenen.
–Het programma had een positieve invloed op het hele onderwijsstelsel. Er zijn
verbeteringen tot standgebracht in de klassikale praktijken. De door de besturen van de
deelstatenuitgeoefendebeheersprocessenindeonderwijssectoren inandere sectorenzijn
meerresultaatgerichtenparticiperendgeworden.
–Over het geheel genomen heeft het programma zowel zijn technische als financiële
duurzaamheid bewezen .
116De belangrijkste doelen van de DPEP waren: (i) terugbrengen van verschillen in inschrijving,
voortijdige schoolverlating en leerprestaties tussen “gender” en maatschappelijke groepen naar minderdan 5%, (ii) terugbrengen van het totaalcijfer van voortijdige verlating van de lagere school naar minderdan 10%, (iii) verhogen van het gemiddelde prestatieniveau met minimaal 25% ten opzichte van hetgemeten basisniveau, (iv) verschaffen van volledige toegang tot het lager onderwijs, (v) versterken vande kundigheid in planning, beheer en evaluatie in het lager onderwijs zowel op nationaal, als op staats-
en op districtsniveau.
117De bruto toegangsratio tot het lager onderwijs steeg in Madhya Pradesh van gemiddeld 77,4% in 1996
naar 100%in 1999en in Chhattisgarh van 86,4% in 1996naar 98% in 2001. De bruto inschrijvingsratiovan 6-tot 11-jarigen in klas 1-5steeg in Madhya Pradesh van 76,7% naar 96,5% en in Chhattisgarh van88% naar 101,5%. Het cijfer van voortijdige schoolverlaters op lagere scholen is ter uggebracht naar
minder dan 10%, waarbij dit cijfer voor meisjes meer is teruggebracht. In de DPEP-I-districten in beidedeelstaten is “gender” en maatschappelijke ongelijkheid bij de inschrijvingen in het lager onderwijsteruggebracht naar minder dan 5%. De gelijkwaardigheidsindex van de bruto inschrijvingsratio in hetlager onderwijs van Madhya Pradesh is voor meisjes en kinderen uit de bedoelde kaste en bedoeldestam gestegen naar respectievelijk 97,3, 98,2 en 99,8. In Chhattisgarh is de maatschappelijkeongelijkheid met betrekking tot de inschrijvingen tussen de bedoelde stammen en andere groepen
teruggebracht van 12,7% in 1996 naar 1,2% in 2000, en tussen de bedoelde kasten en andere groepen
van 7,3% naar 1,5%. De ongelijkheid met betrekking tot de “gender”-inschrijvingen is teruggebrachtvan 7,8% in 1996naar 2,7% in 2000. Deleervorderingen worden gemeten door onderzoek te doen naarhet beginniveau, het tussentijds niveau en het eindniveau. In Madhya Pradesh varieerden deverbeteringen per district bij taal in de eerste klas van 5,8% tot 51,8% en bij rekenen in de eerste klasvan 12,5% tot 54,3%. In de vierde klas zijn er vergelijkbare verschillen. In Chhattisgarh zijnvergelijkbareverbeteringen in deprestatiesgeconstateerd.
118In het afgelopen decennium zijn volgens schattingen in Madhya Pradesh de alfabetismecijfers vanvolwassenen (ouder dan 15 jaar) gestegen van 44,2% in 1991 naar 64,1% in 2001 – een stijging diemeer dan 50%hoger ligt dan hetnationale cijfer.
191Belangrijke lessenvoor toekomstige EG-steun aan het basisonderwijsin India
–De financieringsvoorwaarden waardoor de regering de EG-subsidie niet alleen inzet om
steun te verlenen, maar ook om daarbij op het niveau van de staten ambitie en middelen
voor sectorale steunmaatregelen toe te voegen aan het basisonderwijs, is doeltreffend
gebleken.
–Vrijgeven van EG-middelen vooraf in plaats van terugbetalen van reeds gedane uitgaven
heeft voordelen opgeleverd waar het gaat om financiële zekerheid, flexibiliteit bij de
uitgavenenmogelijkhedenvoor vernieuwing.
–Er werd meer aandacht besteed aan de verbetering van toegang dan aan toegang en
kwaliteit.
–De invloed van de steun op capaciteitsopbouw, technische bijstand, toezicht en evaluatie
kan, met een betere planning en meer aandacht voor het bereiken van overeenstemming,
aanzienlijkwordenverbeterd .
Enkele belangrijke beleidskwestiesmet betrekking tot de ontwikkeling van het basisonderwijs
–Een financieel plafond voor de uitgaven aanlerarensalarissen.
–Maatregelen op het niveau van de (deel)staten om de leerkrachten doelmatiger te laten
werken.
–De effecten op middellange tot lange termijn voor kostenefficiëntie en rechtvaardigheid
bij differentiatie van de lerarensalarissen.
–De kosten en professionele koppeling van opleiding voor onderwijzers en
bovenbouwleraren van lagerescholenvoorafgaand entijdens hun dienstverband .
–De kwestie van financiële reserves van scholen voor onvoorziene uitgaven en uitgaven
voor kwaliteitsinbreng .
InChinais de EG van start gegaan met een project voor basisonderwijs - 15 miljoen
euro – om het provinciebestuur van Gansu te helpen bij de modernisering en
verbetering van lerarenopleidingen, de versterking van beheer en institutionele
capaciteit van het basisonderwijs in de arme plattelandsdistricten van de provincie
Gansu, alsook met onderzoek naar en verspreiding van veelbelovende vernieuwende
benaderingen en methoden in het basisonderwijs.
De beweegredenen achterde onderwijssamenwerking van de EG en Azië
In 2001 bleef de onderwijssamenwerking van de EG met Azië voortbouwen op de
volgende belangrijke beginselen:
–concentratie en bundeling van middelen : in het algemeen is er voor
sectorale, op beleid gebaseerde steunmaatregelen in de onderwijssector, net
zoals in de meeste andere sociale sectoren, een kritische massa aan middelen
nodig. Omdat de samenwerkingsmiddelen van de EG beperkt zijn, is er een
aanzienlijk risico dat de middelen te veel worden gespreid. De begunstigde
landen worden dan ook gevraagd om duidelijke prioriteiten te stellen – zie de
tabelinparagraaf10, “samenwerking met andere donors inde regio ”.
192–bevordering van toegang voor iedereen tot het basisonderwijs als een
middel om het effect op de armoedebestrijding en het dichten van de“gender”-kloof zo groot mogelijk te laten zijn .Formeel versus informeel
onderwijs . Door de sectorbrede benaderingen is er speciale aandacht voor de
belangrijke rol die publieke en particuliere partnerschappen kunnen spelen bij
het bevorderen van de toegang voor iedereen tot basisonderwijs van goede
kwaliteit. Nu de formele dienstverlening op het gebied van basisonderwijs
onvoldoende blijft, dient de strategie erop te zijn gericht omzowel het formele
als het informele onderwijs te stimuleren en tegelijkertijd om tussen beide
vormen van onderwijs een productieve samenwerking te ontwikkelen. Deze
strategie wordt gevolgd in de landenstrategiedocumenten (Country Strategy
Papers, CSP’s) en de Nationale Indicatieve programma’s (NIP’s) alsook bij de
totstandkoming en uitvoering van nieuwe en lopende programma’s. Er is een
sterk verband tussen basisonderwijs en verbetering van het niveau van
menselijk welzijn, vooral met betrekking tot levensverwachting, kindersterfte,
niveau van voeding van kinderen en ook het stimuleren van gelijkheid van
mannen en vrouwen en gelijke kansen. Omdat de cijfers voor meisjes met
betrekking tot inschrijving en afronding van het basisonderwijs doorgaans
lager zijn dan die voor jongens, is het voor de verbetering van de doelstelling
van “onderwijs voor iedereen” in het algemeen nodig om een speciale
inspanning te verrichten ten behoeve van meisjes. Ontwikkeling van het
menselijk potentieel via basisonderwijs voor iedereen levert ook een
aanzienlijke bijdrage aaneconomische vooruitgang
.
–instandhouding van dienstverlening en hervormingen. Het beleidsklimaat
en de voorwaarden voor sectorgerichte steunmaatregelen aan het
basisonderwijs kunnen in sommige landen verder zijn ontwikkeld (India) dan
inandere landen(Bangladesh, Cambodja, DVRLaos).
Pakistan helpen hethoofd te biedenaan de gevolgen van hetconflictin Afghanistan
Als bijdrage aan de hulp die Pakistan tijdens de crisis in Afghanistan heeft gekregen van de
internationale gemeenschap, heeft de Commissie onderzocht hoe de hervormingsi nspanningen
van de Pakistaanse regering verder kunnen worden gesteund. Dit is gedeeltelijk gebeurd door
de procedures van het sociaal actieprogrammaproject (SAPP II) aan te passen, zodat er
rechtstreekse begrotingssteun kan worden verleend aan de regering aan de hand van
indicatoren voor het hervormingsproces in de onderwijs- en gezondheidszorgsector. In het
kader van dit nieuwe projectmechanisme heeft de Commissie eind 2001 een eerste uitbetaling
van15,5 miljoeneurogedaanende laatste uitbetaling, vaneenzelfde bedrag, ishalverwege 2002
voorzien. DaarmeezaldeEG-hulp in hetkadervan SAPPII zijn beëindigd.
Bovendien kunnen zich in de behoeften en het beleidsklimaat wijzigingen voordoen, als gevolg
van factoren die (zoals in Pakistan) buiten de macht van de regering liggen. De EG-steun moet
daaromwordenafgestemdopdeonderwijssituatie inelk land afzonderlijk envoldoende flexibel
blijven, zodat delanden instaatzijn omnieuwe uitdagingenaantepakken .
4.6.7.3. Programma’s op het gebied vanhoger onderwijs
De programma’s en projecten van de EG in de sector van het hoger onderwijs
streven naar de doelstelling om de kwaliteit van het menselijk potentieel te vergroten
in de partnerlanden en de EG. Bovendien kan hierdoor een bijdrage worden geleverd
om Europa te promoten als een wereldwijd “centre of excellence” voor studie en
opleiding. Deze doelstellingen vloeien voort uit de prioriteiten die worden
uiteengezet in de mededeling van de Commissie betreffende samenwerking met
193derde landenop hogeronderwijsgebied119, die voortbouwt op de positieve ervaringen
die zijn opgedaan in het kader van de intracommunautaire uitwisselingen onder het
Socrates/Erasmus-programma.
In 2001 continueerde de EG de steun aan bilaterale Programma’s voor Europese
studiesin India, Maleisië, China, Pakistan en Vietnam, (ongeveer 2 miljoen euro).
Bovendienheeft de EG eengrootschalige tweede fase voorbereid van het programma
betreffende centra voor Europese studies inChina.
Ook het regionale Programma voor postdoctoraal technisch onderwijs
(Postgraduate Technological Studies Programme, PTS), dat wordt uitgevoerd door
het Asian Institute of Technology(AIT) te Bangkok, wordt nog steeds gesteund door
de EG. Het project werd verhoogd naar ongeveer 2,7 miljoen euro en verlengd tot
december 2002. Dit maakt het voorhet PTS mogelijk ombinnen vijf jaren te voldoen
aan de doelstelling om 90 Aziatische en 90 Europese postdoctorale studenten te
werven voor uitwisseling.
Bovendien heeft de Commissie voorbereidingen getroffen voor het opstarten van een
Programma voor universitaire ASEAN-EU-netwerken (ASEAN-EU University
NetworkProgramme, AUNP)van7 miljoeneuro.
4.6.7.4. Cultuur
De in 1997 te Singapore in het kader van ASEM opgerichte Azië–Europa-stichting
(Asia-Europe Foundation, ASEF) werd ook in 2001 ondersteund door de EG. Deze
steun heeft bijgedragen tot het vestigen van de reputatie van de Stichting als een
doeltreffende organisatie met een heel goede reputatie, alsook tot een actievere
betrokkenheid van de Stichting bijde versterking van het wederzijdse bewustzijn met
culturele activiteiten in de twee regio’s. ASEF heeft sinds de oprichting in 1997 zo’n
80 afzonderlijke projecten opgezet met ongeveer 4500 deelnemers. De EG was bij
bijna de helft vandeze projecten financieelbetrokken.
HetProgramma voor transculturele economische samenwerking EU-India (EU-
India Economic Cross Cultural Programme, EIECP) onderging in 2001 een
tussentijdse evaluatie. De evaluatie bevestigde het belang van het programma en de
algehele opzet van het project. Bovendien werd er in de evaluatie een aantal
maatregelen voorgesteld om het beheer van het programma te verbeteren. Op basis
hiervan besloot de Commissie een voorstel te doen tot verlenging van het bestaande
memorandum van overeenstemming en het programma in het kader van een
gedecentraliseerd beheermodelin2002 opnieuw te starten.
119COM (2001) 385 def. van 18juli2001
194Sociale ontwikkeling – vastleggingskredieten in 2001(miljoen euro)
Sector Land Naam Bedrag
Gezondheidszorg India Steun voor gezondheidszorg 40,0
Gezondheidszorg India SCALE 25,8
Onderwijs India EU-studies(NehruUniversity) 0,60
Gezondheidszorg Indonesië Ziektekostenverzekering 0,5
Onderwijs Bangladesh BRAC/NFPE III 23,0
Onderwijs Bangladesh IDEAL 23,3
Onderwijs Bangladesh IDEAL 20,3
Gezondheidszorg Bangladesh BRAC 28,7
Gezondheidszorg Azië Malaria 3,2
Onderwijs Azië PTS-addendum(postdoctoraletechnischestudies) 0,30
TOTAAL 165,7
4.6.8. Horizontale thema’s
4.6.8.1. Europees initiatiefvoordemocratie en mensenrechten
In 2001 werd in het kader van het “Europees initiatief voor democratie en
mensenrechten” voor 10,81 miljoen euro aan kredieten vastgelegd voor projecten in
Azië en de ASEAN-regio. (zie tabel 10A hieronder). Deze steun was voornamelijk
voor:
– stimuleringenbescherming vanmensenrechtenenfundamentelevrijheden,
– democratiseringsprocesenversterking vanderechtsstaat,
– conflictpreventie en herstel van orde en wet,
– overgang naar democratie enwaarneming bijverkiezingen.
4.6.8.2. ActiviteitenvanNGO’s
In Azië werden 51 projecten met NGO’s voor een bedrag van 36,74 miljoen euro
medegefinancierd door de EG. Dit is ongeveer 22% van de begrotingslijn die
beschikbaar is voor medefinanciering met NGO’s (B7-600). Bij het grootste deel van
de projecten werden capaciteitsopbouw, gezondheidszorg en rioolwaterzuivering
alsook stedelijke ontwikkeling medegefinancierd.
4.6.8.3. Tropische bossenen milieu
Tropisch bossen
De kosten van bosbranden
Als gevolg van een ongecontroleerde exploitatie van meer dan drie decennia verdwijnen de
bossen in Indonesië in een verontrustend tempo. In recente ond erzoeken wordt erop gewezen
dat de resterende bossen binnen 10 tot 15 jaar verdwenen zullen zijn als er niets wordt gedaan
om het huidige tempo van de ontbossing te stoppen. De ontbossing wordt voornamelijk
veroorzaakt door niet-duurzame houtkappraktijken, zoals illegale kaalkap, alsook door
grootschalige omzetting van bossen in plantages, wat vaak de oorzaak is van ongecontroleerde,
alles verwoestende bosbranden.
195De rampzalige bosbranden die in 1997 in Indonesië voorkwamen, kregen veel internationale
aandacht. Economen hebben berekend dat alleen de rookontwikkeling al minstens 1,5 miljard
euro heeft gekost vanwege medische behandelingen en verloren inkomsten uit het toerisme.
Bovendien hebben de bosbranden van 1997 (het hele getroffen gebied wordt geschat op 9,7
miljoen hectare) naar schatting geresulteerd in meer dan 3 miljard euro aan bijkomende
schade, door verliezen aan hout, in de landbouw, andere bosbouwproducten dan hout,
grondwater- en bodembeschermingsdiensten, etc. Dit zijn voorzichtige schattingen omdat
daarin de indirecte kosten die zijn veroorzaakt door vrijgave van koolstof in de lucht niet zijn
inbegrepen, noch de extra kosten op lange termijn in de gezondheidszorg als gevolg van de
rookontwikkeling.
De EG onderkent de rol van de tropische bossen voor het milieu op aarde en het
belang van het behoud van deze bossen voor een duurzame
langetermijnontwikkeling. In Azië zijn de bossen belangrijk in economisch en
maatschappelijk opzicht en wat het milieu betreft. Verder zijn ze op mondiaal niveau
belangrijk voor milieustabiliteit, afbraak van koolstof in de atmosfeer, behoud van
biodiversiteit, klimaatbeheersing en behoud van de rechten en cultuur van inheemse
volkeren. Vooral de Aziatische bossen zijn het rijkst aan biodiversiteit, en toch
wordenze waarschijnlijk het meest bedreigd.
Tot de langetermijnprioriteiten van de ALA-verordening120behoren de bescherming
van het milieu en de natuurlijke hulpbronnen. In het kader van het ALA-
financieringsinstrument zijn er in 2001 enkele nieuwe projecten gestart, gericht op
behoud enduurzaambeheer vande bossen in Azië.
Als onderdeel van het uit zes lopende projecten bestaande Bosbouwprogramma
EG-Indonesië moest het nieuwe Project bosbrandbeheer Zuid-Sumatra (8,5
miljoen euro) in 2001 het specifieke probleem van bos- en bodembranden
aanpakken. Het is de bedoeling om in heel Zuid-Sumatra op het niveau van de
provincie, het district, subdistrict en dorp brandbeheerssystemen op te richten. Met
de bedoeling om het ministerie van Bosbouw te steunen in de strijd tegen de illegale
houtkap is in 2001 een financieringsovereenkomst gesloten voor 2 miljoen euro ten
behoeve van een Responscentrum voor illegale houtkap . De lopende projecten van
het Bosbouwprogramma EG-Indonesië bedragen in totaal meer dan 100 miljoen euro
aan EG-vastleggingskredieten. Met het programma worden belangrijke kwesties,
zoals behoud, duurzaam beheer en institutionele versterking, aangepakt. Deze
projecten dragen bij tot behoud en duurzaam beheer van meer dan twee miljoen
hectare tropisch bos in verschillende delen van Indonesië. Ook worden er
opleidingen gegeven aan een paar honderd mensen in diverse sectoren, uiteenlopend
van duurzaam bosbeheer en kartering tot brandpreventie en interpretatie van
satellietbeelden. Dankzij de resultaten van deze projecten is de EG - als de
belangrijkste donor in de bosbouwsector - thans duidelijk aanwezig in Indonesië en
wordtbeschouwdalseenbelangrijke hoofdrolspeler inde politieke dialoog die wordt
gevoerd in de bosbouwsector van het land.
In 2001 legde de EG een krediet van 16,9 miljoen euro vast voor het “Natuurlijk
bosbeheerproject” in China.Hiermee wordt het Programma voor natuurlijke
bosbescherming (Natural Forest Protection Programme, NFPP) van de regering
120Verordening(EG) nr. 443/92 van de Raad van 25 februari 1992 inzake financiële en technischehulp en
economische samenwerking met de ontwikkelingslanden in Latijns-Amerika en in Azië, gepubliceerdin PBL52 van 27februari1992.
196ondersteund, waarin een verbod is opgenomen om hout te kappen in natuurlijke
bossen. Dit is het eerste grote EG-project op dit gebied in China. Het project is
voorbereid in samenwerking met de Wereldbank als onderdeel van een
Ontwikkelingsprogramma voor duurzame bosbouw en wordt medegefinancierd
doorhet Wereldmilieufondsende Wereldbank.
Milieu
Het programmaAZIË-EcoBest enhet programmaEU-Azië Pro-ECO
Functionerend via het onafhankelijke, in Singapore gevestigde Regionaal instituut
voor milieutechnologie (Regional Institute of Environmental Technology, RIET)
heeft Azië-EcoBest (AEB) in Azië sinds 1997 de Europese beste werkwijzen op
milieugebied en de milieuagenda gepropageerd. Het Azië-EcoBest-project (dat afliep
in maart 2002) had ongeveer 1,4 miljoen euro gereserveerd in het kader van het
werkprogramma 2001.
Er is ongeveer 0,7 miljoen euro uitbetaald aan bijdragen voor 18 externe
projectvoorstellen - uit in totaal 40 ontvangen aanvragen. Met name vonden er tien
seminars, opleidingscursussen en rondetafelconferenties plaats in China, India,
Nepal, de Filippijnen en Vietnam. Deze hadden ongeveer 650 deelnemers, zeven
uitgevoerde onderzoeken (met twee publicaties van de projectresultaten) en een
faciliterend ontwikkelingsproject.
Daarnaast gaf RIET ongeveer 0,7 miljoen euro uit ten behoeve van drie conferenties
in China, Singapore en Thailand (400 Europese en regionale deelnemers),
tentoonstellingspaviljoenen en “business to business”-bijeenkomsten in India,
Maleisië, Singapore en Thailand waaraan 50 Europese bedrijven deelnamen,
voorbereiding en marketing van alomvattende verslagen over projecten van Azië-
EcoBest inde periode 1998-2002.
De AEB is behulpzaam geweest om vertegenwoordigers van het bedrijfsleven in
Azië, vooral KMO’s, bewust te maken van de Aziatische milieuaangelegenheden.
Naar verwachting zal de steun van de EG aan de AEB op middellange termijn extra
handel met, en investeringen uit, Europa stimuleren.
In december 2001 is een nieuw programma voor economische milieusamenwerking
EU-Azië Pro-Eco goedgekeurd. De algemene doelstellingen van dit nieuwe
programma zijn: (i) verbetering van de milieukwaliteit en een positieve invloed
uitoefenen op de wereldwijde klimaatverandering ter wille van “een schoner Azië”
en de gezondheidssituatie, (ii) duurzame langetermijninvesteringen en -handel tussen
de EU enAzië, (iii) betere milieuresultaten in de economische sectoren. Het doel van
EU-Azië Pro-Eco is te zorgen voor de overname van beleid, technologie en
ervaringen ter bevordering van schonere, meer hulpbronnensparende, duurzame
oplossingenvoorde milieuproblemen in Azië.
EU-Azië Pro-Eco bestaat uit een bevorderlijke operationele en praktijkgerichte
dialoog en verleent steun via subsidies voor activiteiten op het gebied van
versterking van beleid, diagnostische onderzoeken, technologische samenwerking en
demonstratie . De eersteoproeptot het indienen van voorstellenwordt in januari2003
verwacht en daar wordt met grote interesse naar uitgekeken. De totale EG-begroting
bedraagt 35 miljoeneuro.
197Behalve de rechtstreekse effecten van de afzonderlijke bosbouwprojecten heeft de
Commissie op het gebied van behoud van biodiversiteit de oprichting bevorderd
van hetRegionaal centrum van ASEAN voor behoud van biodiversiteit .D i t
project is in 1999 in Manilla op de Filippijnen van start gegaan. De Commissie
draagt met 8,5 miljoen euro bij aan het project dat is aangesloten op een netwerk van
nationale biodiversiteiteenheden in de ASEAN-landen. Het project is gericht op de
intensivering, door een betere samenwerking, van behoud van biodiversiteit in de
ASEAN-regio. Dit project levert zodoende niet alleen een bijdrage aan behoud van
biodiversiteit maarookaanregionale integratie.
Milieu, energie, bosbouw - vastleggingskredietenin2001 (miljoeneuro)
Land Naam Bedrag
China Energie/milieu 20,0
China Natuurlijkebosbouw 16,9
Indonesië Bescherming tegen bosbranden - fase 2 8,5
TOTAAL 45,4
4.6.9. Samenhang met overig beleid
De dienst voor samenwerking EuropeAid zorgt in grote mate voor samenhang met
het andere EG-beleid. Dit wordt vooral duidelijk op het gebied van handel alsook in
relatie tot EU-beleid inzake het milieu ende armoedebestrijding.
Het EU-kaderprogramma dat steun verleent voor China’s toetreding tot de
Wereldhandelsorganisatie (WTO) is in 2001, met een verhoging van de financiering,
verlengd. In Vietnam wordt het Bijstandsprogramma voor multilateraal
handelsbeleid uitgevoerd. De EG-bijstand stelt de ontwikkelingslanden in staat om
beter deel te nemen aan het multilaterale handelsstelsel en zodoende de werking
ervan te verbeteren, wat dan weer ten goede komt aan de EU en haar inwoners. De
aanverwante programma’s voor intellectuele eigendomsrechten worden ook in
overeenstemming met het EG-beleid beheerd. Ten behoeve van de economische
milieusamenwerking werd het Azië-EcoBest-programma uitgevoerd door het in
Singapore gevestigde Regionaal instituut voor milieutechnologie (RIET). Om ervoor
te zorgen dat de activiteiten van RIET volledig in overeenstemming waren met het
overige EG-beleid, werden de relevante diensten van de Commissie regelmatig
geconsulteerd.
De ontwerpen van de diverse projecten en regionale programma’s in de Aziatische
regio zijn in overeenstemming met de mededeling van de Commissie “Een
strategisch kader voor versterkte partnerschappen”121, die is opgesteld in april 2001.
Het is duidelijk dat de politieke en economische aanwezigheid van de EU in de hele
regio moet wordenversterkt door het aantaluitgevoerde projecten
121“Europa en Azië: een strategisch kader voor versterkte partnerschappen”, COM (2001) 469,
goedgekeurd door de Commissie op 4 september 2001 en vervolgens via een schriftelijke proceduregoedgekeurd door de Raad van Ministersop 27 december 2001.
1984.6.10. Samenwerking met andere donors in de regio
De tabelhieronder geeft, in de context van donorsamenwerking, een opsomming van
de landen in Azië die hebben aangegeven dat onderwijs een samenwerkingsprioriteit
is. Om te helpen bij het opbouwen van de kritische massa van middelen en de
beleidsdialoog en samenhang die nodig zijn voor sectorale benaderingen van het
onderwijs, wordt er bovendien geprobeerd om de middelen van de EG en andere
donors, met name de lidstaten, systematischte bundelen.
Nationale prioriteit Lijst van landen Bundeling van EG-middelen in de
onderwijssector
Bangladesh AsDB, Unicef, DFID, NL, CIDA
CambodjaLanden waar basisonderwijs een
prioriteitisvoor deEG
China WB, DFID, NL
India
Indonesië
Laos WB, DANIDA, NORAD, FINIDA
Nepal AsDB, WB, SIDA
Pakistan WB, AsDB, DFID, NL
Vietnam
4.6.11. EIB-leningen –2001
De Europese Investeringsbank (EIB) neemt actief deel aan het samenwerkingsbeleid
van de EU in Azië. Door het leenbeleid steunt de Bank projecten van wederzijds
economisch belang. De financiering wordt verleend via de begroting van de
Europese Unie en/of de lidstaten. Het is de intentie van de Bank om het voordeel zo
optimaalmogelijk tengoedete latenkomenaande begunstigde volkeren.
EIB-leningen in 2001(miljoen euro)
Soort lening Land Projectnaam Bedragvan
de lening
Verwerkendeindustrie Filippijnen Philipshalfgeleiders 93,3
Vervoer / verbindingen China Guangxi ontwikkelingvan wegen 56,1
Globalelening Indonesië RabobankIndonesiëGL 28,1
TOTAAL 177,5
4.6.12. ECHO
ECHO reageerde in2001 snelenadequaat op detwee grote rampen in India en op de
aanzienlijke humanitaire uitdagingen en de uitdagingen betreffende de
wederopbouw, die volgden op de bevrijding van Afghanistan122. In 2001 bedroeg de
totale ECHO-bijstand aande landen in Azië 104,3 miljoeneuro.
Indiaon tv i n gi nj an u a rin ood h ul pte nb eh oev ev and es l a ch tof f e r sv and ea a r d b ev i n g
van Gujarat voor tijdelijk onderdak zoals tenten en ook voor een mobiel
veldhospitaal. In juli verleende ECHO hulp in de vorm van noodvoedsel en
hulpgoederen voor de slachtoffers van de overstromingen in Orissa (totaal 14,602
miljoeneuro)
122Zie Afghanistan – het opstarten van een herstelprogramma, inleiding 4.6.1.3.– Hoogte punten van onze
samenwerkingin Aziëin2001 .
199InAfghanistan werden er grote acties (54,7 miljoen euro) uitgevoerd ten behoeve
van de door de droogte getroffen bevolking en de ontheemden. Het betrof
voedselhulp, gezondheidszorgactiviteiten en het verlenen van tijdelijk onderdak,
voornamelijk terondersteuning van de meest kwetsbare bevolking die het slachtoffer
was vande reacties op 11 september.
InNepalwas er een belangrijke actie voor voedselhulp (2 miljoen euro) ten behoeve
vande 100.000 Bhutaanse vluchtelingen. In Birmableef ECHO het meest kwetsbare
deel van de bevolking alsook de etnische minderheden steunen, die het slachtoffer
waren van politieke isolatie en discriminatie.
ECHO bleef nauw betrokken bij de wederopbouw in Oost-Timor (11,274 miljoen
euro), voornamelijk met projecten ter verbetering van water, waterzuivering en
gezondheidszorg. Vanwege de betrekkelijke stabiliteit in het land, hetgeen werd
bevestigd door de onafhankelijkheid van het land in mei 2002, wordt de aandacht
verlegd van hulpacties naar herstel en ontwikkeling. Naar verwachting zal ECHO
zijn werkzaamhedendaar eind 2002 afbouwen.
In het kader van zijn regionale waarschuwings- en beheersprogramma van rampen
(Dipecho), heeft ECHO bovendieneeneerste actieplan voor Zuid-Azië goedgekeurd,
voor een bedrag van 3,2 miljoen euro. Dit plan beoogt iets te doen aan de
kwetsbaarheid van plaatselijke gemeenschappen voor overstromingen. In 2001
werden ook de projecten - in totaal4 miljoen euro – uitgevoerd die het jaar daarvoor
in het kader van het tweede Dipecho-actieplan voor Zuidoost-Azië waren
goedgekeurd.
De tabel hieronder toont de in 2001 door ECHO genomen besluiten die een
humanitaire respons zijn op de specifieke behoeften van deze Aziatische landen.
200ECHO-Financieringsbesluiten in 2001(miljoen euro)
ECHO humanitaire hulp
Land Projectnaam Bedrag
Afghanistanen
buurlanden– Voedselhulp
– Hulpvoor ontheemdenenrepatrianten– Luchtvervoer voor toegang54,680
India Noodhulp,tijdelijk onderdakenmedischezorgvoor deslachtoffersvan de
aardbeving van Gujarat en de overstromingen in Orissa14,602
Oost-Timor Verbeteringvan waterzuiveringsystemenengezondheidszorgdiensten 11,274
Cambodja – Medischebasisgezondheidszorg, waterenwaterzuivering, opruimenvan
mijnen opkleineschaal
– Noodhulpvoor 25.000gezinnendie hetslachtoffer zijnvan dr oogte4,900
Thailand Verbetering van de omstandigheden van Birmese vluchtelingen die leven in
kampenaandegrenstussenThailandenBirma4,500
Noord-Korea – Hulpvoor hetbasisgezondheidszorgstelsel
– Leveringvan kinderkleding– Levering van hulpgoederen voor slachtoffers van de overstroming3,365
Indonesië Hulpvoor slachtoffers vanplaatselijkeetnische conflicten opdeMolukkenen
Oost-Timor2,200
China Hulpvoor slachtoffers vannatuurrampenindeprovincie GuangxienCentraal-
Mongolië2,150
Nepal VerstrekkingvanbasisvoedselaanBhutaansevluchtelingen 2,000
Myanmar/Birm
aHulpvoor binnenlandse ontheemden(waterzuiveringen gezondheidszorg) en
beschermingvangevangenen1,990
Filippijnen – Hulpvoor deslachtoffersvan hetconflictinMindanao
– Hulpvoor deslachtoffersvan destorm“Lingling”1,460
Sri Lanka Hulp voor de slachtoffers van de burgeroorlog in Jaffna 0,700
Vietnam Noodhulpvoor deslachtoffersvan de overstromingen 0,533
SUBTOTAAL 104,354
Dipecho-programma
Zuid-Azië Eerste actieplan van Dipecho voor Zuid-Azië 3,200
TOTAAL 107,554
4.6.13. Monitoring
In de loop van 2000 ontwierp de Commissie een verbeterd resultaatgericht
monitoringsysteem voor de ALA/MED/ACS- en Balkanregio’s, dat is gebaseerd op
de methode van de Commissie voor projectbeheer. Het systeem is in 2001 getest. De
ontwerp- en testfase is afgerond en in de alinea hieronder worden de eerste
voorlopige, maar interessante inzichten beschreven over wat werkt in Azië en wat
kan worden verbeterd. Aanvullende informatie over het resultaatgericht
monitoringsysteem is te vinden in hoofdstuk 5 (Monitoring). Het systeem zal vanaf
2002 wordentoegepastop alle EG-projecten.
In 2001 zijn er in twaalf landen van deze regio 78 projecten bezocht - waarvan er
negen opnieuw zijn gecontroleerd. De totale omvang van de op deze manier
gecontroleerde EG-financiering bedraagt 1.006,4 miljoen euro, met als belangrijkste
sectorengezondheidszorg (31%) enonderwijs (8%). Vergeleken met een gemiddelde
van2,5 was de algehele waardering vande projecten inde regio 2,77.
Relatief gezien zijn doelmatigheid en effecten de meest succesvolle aspecten. De
hoogste waardering op het niveau van subcriteria wordt toegekend aan milieu- en
technische bekwaamheid, bijkomende effecten van resultaten en uitgebreidere
onvoorziene effecten. De zwakste gebieden zijn tijdige inbreng en economische
bekwaamheid.
Zoals wordt uitgelegd in het hoofdstuk over monitoring, moet voorzichtig worden
omgegaan met de uitkomst van de regionale analyse van de verschillende niveaus
201vande projectresultaten. Inhet gunstigste gevalkan de analyse een richting aangeven
voor de voorbereiding van verdere, meer diepgaande onderzoeken naar de aard van
deprojectresultatenindespecifiekeregio’s.
4.6.14. Conclusies en vooruitzichten
In eerste instantie heeft de Europese Commissie (EC) een algemeen kader opgesteld
voor haar betrekkingen met de Aziatische landen in de uit 1994 stammende
mededeling "Naar een nieuwe Azië-strategie". In september 2001 heeft de EC een
nieuwe mededeling123goedgekeurd waarbij de vorige strategie is bijgesteld. In deze
nieuwe mededeling werd rekening gehouden met de belangrijkste ontwikkelingen in
de voorbije jaren van hulpverlening. Ten behoeve van het komende decennium werd
een alomvattend strategisch kader opgesteld voor de betrekkingen van de EC met
Aziëenzijnsubregio’s.
De EU moet met name proberen om:
– in de regio en wereldwijd een bijdrage te leveren aan vrede en veiligheid door
verbreding vanonze betrokkenheid met de regio,
– de onderlinge handelenwederzijdse investeringente vergroten,
– de ontwikkeling van de minder welvarende landen in de regio te stimuleren
doordearmoedebijdewortelsuitteroeien,
– een bijdrage te leveren aan de bescherming van mensenrechten en aan de
verspreiding vandemocratie, goed bestuurende rechtsstaat,
– mondiale partnerschappen en allianties met Aziatische landen op te bouwen,
binnen geschikte internationale fora, zowel om te helpen de uitdagingen van
mondialisering het hoofd te bieden als de mogelijkheden te benutten die
daardoor ontstaan, en om onze gezamenlijke inspanningen op het gebied van
mondiale milieu- enveiligheidsvraagstukkente versterken,
– Azië meer bewust te maken vande betekenis vanEuropa (enomgekeerd).
Samenvattend benadrukt de mededeling dat Azië een belangrijke economische en
politieke partner is voor Europa. Meer dan ooit tevoren moeten de EU en haar
Aziatische partners samenwerken om de wereldwijde uitdagingen aan te pakken
waar we beiden mee worden geconfronteerd, alsook de wereldwijde mogelijkheden
die we allemaalzouden moetenkunnendelen.
123“Europa en Azië: een strategisch kader voor versterkte partnerschappen”, COM (2001) 469,
goedgekeurd door de Commissie op 4 september 2001 en vervolgens via een schriftelijke procedure
goedgekeurd door de Raad van Ministersop 27 december 2001.
2024.7. Latijns-Amerika
Al heel lang bestaat het sleutelelement van de communautaire benadering van Latijns-
Amerika uit het erkennen van de heterogeniteit van het Latijns-Amerikaanse subcontinent en
van de noodzaak de dialoog en de samenwerking dienovereenkomstig aan te passen aan de
verschillende regionale en nationale realiteiten. De afgelopen jaren werden gekenmerkt door
de wil van zowel de Europese Unie als die van Latijns-Amerika om samen een meer globale
relatie te ontwikkelen via een strategisch partnerschap zodat Latijns-Amerika en de Europese
Unie als partners beter hun gemeenschappelijke politieke, economische en sociale
doelstellingen kunnen voortzetten, meer gewicht kunnen krijgen in de mondialisering door
een perspectief van wederzijds belang te behouden en tegelijkertijd hun eigen specifieke
karakter te bewaren124. De ontwikkelingssamenwerking vormt een essentiële dimensie van dit
strategische partnerschap, zoals wordt aangetoond door de steeds talrijker wordende
initiatieven met eenregionaalkarakter, die in2001 vanstart zijngegaan.
4.7.1. Inleiding
Situatievande Samenwerkingsovereenkomsten en memorandumvan overeenstemming
Latijns-Amerika: sub-regionaleeenhedenen landen125
Midden-Amerika(A) Andesgemeenschap(C) Mercosur (A) (C) Overige
Costa Rica (A) Colombia Argentinië(A) Chili (A)(C)
ElSalvador (A) Ecuador (A) Brazilië(B) Mexico(B) (C)
Guatemala (A) Peru (B) Paraguay(A)
Honduras(A) Bolivia (A) Uruguay(A)
Nicaragua (A) Venezuela (A)
Panama (A)
(A) Memorandumvan overeenstemminggetekendin 2001.
(B) Memorandum van overeenstemming in onderhandeling.(C) Interregionale kaderovereenkomsten voor samenwerking getekend tot 2001.
Inhet algemeenziende landen in Latijns-Amerika zich voor drie grote taken gesteld:
armoede en ongelijkheid bestrijden, met name door de maatschappelijke solidariteit
te vergroten; de rechtstaat versterken door de onomkeerbaarheid van democratische
processen te garanderen; de integratie in de wereldeconomie te bevorderen door de
economische hervormingen af te ronden en de internationale concurrentiepositie te
verbeteren.
De armoedebestrijding in Latijns-Amerika past in de bijzondere context van deze
regio, die wordt gekenmerkt door grote geografische en demografische contrasten.
Het percentage verstedelijking zou tussen nu en 2020 stijgen van 75% naar 79% (de
hoogste percentages in Argentinië, Brazilië, Chili, Colombia, Peru, Uruguay), een
problematiek waarmee de EU rekening houdt inhaar samenwerkingsprogramma’s.
Het grootste deel van de financieringen die de EU toekent aan de Latijns-
Amerikaanse landen wordt geregeld door Verordening (EEG) nr. 443/92126van de
124COM (2000) 670: “Follow-up van de eerste topconferentie tussen Latijns-Amerika, het Caribisch
gebied en deEuropeseUnie”
125Latijns-Amerika bestaat uitverschillendesub-regionaledelen:Midden-Amerika,de Andesgemeenschapen Mercosur, plus Chili en Mexico.
126Er heeft geen wijziging plaatsgevonden van het juridisch kader voor de samenwerking met Latijns-Amerika in de loop van 2001. De diensten van de Commissie hebben in 2001 een nieuwe ontwerp-
203Raad van 25 februari 1992, inzake financiële en technische hulp en economische
samenwerking met de ontwikkelingslanden in Latijns-Amerika en in Azië. Daarnaast
worden financieringen voor hulpacties ten behoeve van ontheemde
bevolkingsgroepen in Latijns-Amerika en acties op het gebied van herstel en
wederopbouw geregeld door respectievelijk Verordening (EG) 2130/2001 van het
Europees Parlement enVerordening (EG) 2258/1996vande Raad.
Ondanks het enorme economische potentieel blijft Latijns-Amerika het hoofd bieden
aan nogal grote uitdagingen. Het gemiddelde BBP in de regio bedroeg 3.800 USD
per inwoner in 1999; het hoogste BBP (6.180 USD in Uruguay) is ongeveer vijftien
keer hoger dan het laagste (430 USD in Nicaragua). De rijkdom is ongelijk verdeeld,
hetgeen onder andere tot gevolg heeft dat de toegang tot gezondheidszorg, onderwijs
en sociale zekerheid moeilijk is.
Er worden in Latijns-Amerika verschillende regionale integratieprocessen
uitgevoerd. Deze hielden gelijke tred met de vermenigvuldiging van
vrijhandelsakkoorden die de handelsbetrekkingen tussen de landen in het gebied
stimuleerden door bijte dragen aan de economische groei en de ontwikkeling van de
regio. De Europese Unie en haar lidstaten leveren de grootste bijdrage - in de vorm
van giften - aan de ontwikkeling van Latijns-Amerika.
Vastleggingenenbetalingenin2000 en2001 ineuro (behalve de lijnBA* enCUBA)
PROGRAMMA’S VASTLEGGINGEN BETALINGEN
BEGROTINGSLIJNENB7-310
/3112001 2000 2001 2000
LAND/BILATERAAL
Argentinië 0 9.910.000 7.207.145 5.674.145
Bolivia 0 25.000.000 4.069.269 11.069.999
Brazilië 2.350.000 10.304.190 5.354.877 3.565.615
Chili 0 9.000.000 5.791.622 1.795.894
Colombia 34.800.000 0 4.891.196 2.841.411
Costa Rica 9.600.000 0 575.777 589.328
Ecuador 11.000.000 0 2.465.667 3.457.072
Guatemala 16.150.000 0 14.101.002 16.365.748
Honduras 0 0 5.023.666 9.035.130
Mexico 0 0 764.630 1.480.430
Nicaragua 10.900.000 5.000.000 11.760.063 15.985.406
Panama 8.650.000 0 2.933.167 3.278.359
Peru 0 0 6.575.250 10.963.918
Paraguay 0 0 7.642.593 4.423.313
ElSalvador 28.942.500 0 5.976.710 9.367.046
Uruguay 900.000 1.320.000 1.626.845 2.150.271
Venezuela 10.000.000 0 2.298.333 3.697.053
SUBTOTAALBILATERAAL 133.292.500 60.534.190 84.647.812
SUBTOTAALREGIONAAL 84.373.500 163.310.000
Overige (betreffen voornamelijk
regionaleprogramma’s) - - 35.394.789 72.260.228
TOTAAL
BILATERAAL/ REGIONAAL217.666.000 223.844.190 124.452.601 178.000.366
verordening opgesteld voor de landen in Latijns-Amerika die in 2002 ter goedkeuring aan de
Commissiezal worden voorgelegd.
204* De BA-lijn heeft betrekking op uitgaven voor administratief beheer, met name in
het kader vande decentralisatie vanhet programmabeheer naar de delegaties.
De begroting van de Europese Unie voor de samenwerking met deze regio bedraagt
ongeveer €500 miljoen per jaar sinds 1996. Dit bedrag is inclusief de vastleggingen
van de begrotingslijnen B7-310 (financiële en technische samenwerking), B7-311
(economische samenwerking), B7-312 (vluchtelingen en ontwortelde volkeren) en
B7-313 (wederopbouw), die specifiek zijn voor Latijns-Amerika, evenals andere
belangrijke en niet geografische begrotingslijnen zoals mensenrechten,
voedselzekerheid ende medefinanciering vanNGO’s.
De kredietendie inde loop van2001 zijn vrijgekomen in het kader van een verlaging
van de RAL (nog vrij te maken) bedroegen €96,6 miljoen. Het ging om 143
vastleggingen.
Begrotingslijnen B7-310(financiële en technische samenwerking) en B7-311
(economische samenwerking) in miljoen euro
199519961997199819992000 * 2001** Totaal
Vastleggingen 287.6 262.8 254.1 240.9 104.4 229.7 231.6 1611.1
Betalingen 145.7 151.9 148.8 142.8 158.7 179.5 126.3 1053.7
* InclusiefCuba
** Inclusiefbegrotingslijn BA
In2001 belemmerde de integratie van de administratieve activiteiten en de follow-up
van de Bureaus voor technische bijstand binnen de diensten van de Commissie de
uitvoering. Bovendien heeft het decentralisatieproces van het personeel van het
hoofdkantoor naar de delegaties ook enigszins het tempo van de betalingen vertraagd
vergeleken met de vastleggingen.
4.7.2. Regionale samenwerking
De regionale samenwerking is de laatste jaren versterkt en is een afspiegeling van
aan de ene kant de wil om het onderdeel “samenwerking” van het strategische
biregionaal partnerschap, dat tijdens de Top in Rio in 1999 gesloten werd tussen de
staatshoofden en regeringsleiders van de Europese Unie, Latijns-Amerika en het
Caribisch gebied en aan de andere kant de wil om het reeds in gang gezette proces
vanregionale integratie teondersteunendoormiddel vanadequate samenwerking.
4.7.2.1. De horizontale programma’s
De regionale samenwerking wordt met name uitgevoerd in het kader van
zogenoemde “horizontale” programma’s. Bij deze programma’s, die van wederzijds
belang zijn en gefinancierd worden in het kader van de economische samenwerking,
ligt de nadruk op de versterking van het partnerschap tussen de netwerken van
verschillendepartijeninbeideregio’s(steden, bedrijven, universiteiten).
In 2001 zijn belangrijke horizontale programma’s ondersteund, zoals ALFA, Al-
Invest, Atlas, Urb-Al, Alure, @LIS.
ALFA: Amérique Latine Formation Académique (biregionaal
samenwerkingsprogramma op het gebied van hoger onderwijs). Dit programma
beoogt de samenwerking van wederzijds belang tussen Latijns-Amerika en de
205Europese Unie te versterken, via samenwerking op het niveau van hoger onderwijs
en duurzame uitwisselingen op biregionaal en regionaal niveau te stimuleren
(EU/LA, LA/EU en LA/LA)127, in het bijzonder op de volgende gebieden:
engineering, medische wetenschappen, sociale wetenschappen en economie. De
tweede fase van het programma (ALFA II) heeft betrekking op de periode 2000-
2005. Er zijn 54 ALFA II-projecten in uitvoering en de totale kosten ervan bedragen
€12,45 miljoen, met een communautaire bijdrage van €8,89 miljoen. Er zijn 104
projecten geselecteerd in het kader van de eerste fase van het ALFA-programma
wordende activiteiten voortgezetofbeëindigd.
RESCE – Réseaud’EtudesSociales–Amérique Centrale- Caraïbes– Europe
Het netwerk, dat gecoördineerd wordt door de universiteit van Costa Rica, omvat de volgende
universiteiten: Sorbonne, Den Haag, Salamanca, Nicaragua, Salvador, Havana en
Centroamericana van Mexico. Er is een “Maestria Centroamericana” (vierjarige universitaire
studie) opgezet, een vierjarig universitair programma voor onderzoek in de sociologie met een
specialisatie in sociale politiek, dat een project bevat voor de opleiding van leraren of
gediplomeerden van verschillende instellingen en verschillende afdelingen van de universiteiten
die deel uitmaken van het netwerk. Het didactisch materiaal dat in dit kader is geproduceerd
heeft gediend als pedagogische ondersteuning voor de opleiding. De communicatie tussen de
leden van het netwerk is verbeterd dankzij de installatie van e-mail. Dankzij ALFA kon een
internationale conferentie wordengeorganiseerd met alsthema sociale politiek ener iseen boek
gepubliceerd(PoliticaSocial: vinculoentre estadoy sociedad).
AL-INVEST : Programma voor gedecentraliseerde samenwerking dat wordt
ondersteund door de Commissie, met als doel ontmoetingen en partnerschappen tot
stand te brengen tussen kleine en middelgrote ondernemingen (KMO’s) van de twee
continenten ter bevordering van de handel en technologische transfers. Sinds de start
van het programma in 1996 zijn 250 evenementen georganiseerd128. 330 actoren
(kamers van koophandel, industriële verenigingen, consultants in Europa) en 25.000
KMO’s uit de twee regio’s hebben deelgenomen aan de ontmoetingen. In 2001 zijn
50 sectorale ontmoetingen geselecteerd die communautaire steun kregen, evenals vijf
ARIEL-acties (Active Research In Europe and Latin America, een van de
instrumenten van het programma AL-INVEST). Van de vele geslaagde activiteiten
van het programma kunnener drie voorbeeldenwordengenoemd:
127http://www.europa.eu.int/comm/europeaid/projects/alfa/index_fr.htm
128http://www.europa.eu.int/comm/europeaid/projects/al-invest/index_fr.htm
206Meubelen(Furniture) ‘00
Tijdens deze in Uberlandia (Brazilië) georganiseerde ontmoeting is een Europees consortium
opgericht om een joint venture te vormen met de Braziliaanse partners. De investering (bouw
van een fabriek in hetindustriepark van Uberlandia) bedraagt €12miljoen.
Exhimoda’99
Tijdens deze ontmoeting in Mexico heeft een onderneming van het land een contract getekend
met een Spaanse onderneming ter waarde van €18 miljoen voor de oprichting van een
gemengde onderneming en de vervaardiging van kleding die is bestemd voor de Europese
markt.
FITUR’98
Tijdens deze in Spanje georganiseerde ontmoeting heeft een Franse onderneming een contract
getekend met een Paraguayaanse onderneming ter waarde van meer dan €6 miljoen voor de
vestiging van een afvalverwerkingsfabriek in Paraguay, waarbij de totale investering op meer
dan €20 miljoen wordt geschat.
ATLASis een programma ter ondersteuning van de relaties tussen de kamers van
koophandel in de Europese Unie en Latijns-Amerika (Technical Assistance Latin
America System), dat beoogt de overdracht van knowhow te vergemakkelijken. Er
zijn200 kamers van koophandel betrokken bij dit programma, waarvan de subsidie €
2,4 miljoenbedraagt over de periode 2001-2003129.
URB-AL130: Dit programma beoogt rechtstreekse en duurzame betrekkingen te
ontwikkelen tussen lokale overheden in Europa en in Latijns-Amerika door de
uitwisseling van ervaringen te bevorderen. Zo zijn er 8 thematische netwerken
ontwikkeld in de eerste fase van het programma. Hieruit zijn 65 gemeenschappelijke
projecten voortgekomen die nu worden uitgevoerd. Door de activiteiten van URB-
AL, waarbij zo’n 750 lokale overheden zijn betrokken (van grote wereldsteden tot
kleine wijken) en een honderdtal andere lokale actoren (NGO’s, universiteiten,
ondernemingen, enz.), kunnende middelenende ervaringenworden uitgewisseld om
beter in te spelen op de problemen die ontstaan door stedelijke ontwikkeling (te
weten controle van de stedelijke mobiliteit, democratie in de stad, stedelijk milieu,
enz.).
Invervolg op het succes vande eerste fase vanhet programma dat beschikte over een
begroting van €14 miljoen heeft de Commissie een begroting goedgekeurd van €50
miljoen voor de tweede fase (oftewel meer dan het drievoudige van het bedrag van
de eerste fase). Door deze financiële inspanning kunnen zes nieuwe thematische
netwerken van start gaan (lokale financiering en participatieve begroting,
armoedebestrijding in de steden, huisvesting in de stad, emancipatie van vrouwen in
lokale besluitvormingsinstanties, stad en informatiemaatschappij, veiligheid voor de
burgers in de stad).
129http://www.eurochambres.be/whatwedo/atlas.htm
130http://www.europa.eu.int/comm/europeaid/projects/urbal/index_fr.htm
207“Uitwisselingvan knowhowop rechtvaardigewijze ”
De Intendencia Municipal de Montevideo (Uruguay), die een van de netwerken van het
programma URB-AL coördineert en die bestaat uit 150 lokale overheden in Europa en in
Latijns-Amerika, heeft een nieuwe aanpak ontwikkeld voor het sociale stedelijke beleid
gebaseerd op het delen van ervaringen van iedereen en het uitwisselen van knowhow tussen
allen.
Hieruit zijn 14 projecten voortgekomen die het vaststellen en het begeleiden van het lokale
overheidsbeleid in de beslissende sociale sectoren moeten verbeteren, zoals onderwijs,
gezondheidszorg, hulp aan achtergestelde groepen of mensen die buiten de maatschappij zijn
geplaatst, stedelijke migraties, geweld binnen het gezin, emancipatie en bescherming van
vrouwen.
Al deze projecten hebben dezelfde doelstelling: een “geïntegreerde” benadering van de stad
ontwikkelen waarbij de bewoners niet individueel worden benaderd maar als onderdeel van
gezinnen, groepenengemeenschappendie elkaar wederzijdsbeïnvloeden.
Hetproject “ Economía solidaria: un sector en desarrollo ”, dat wordt gecoördineerddoor de stad
Rio Claro (Brazilië), probeert op deze manier ervaringen van een eensgezinde economie aan te
moedigen die zijn aangepast aan de lokale sociale realiteit, en die ook zorgen voor nieuwe
werkgelegenheid.
ALURE131: dit programma, dat in 1996 van start ging en betrekking heeft op de
economische samenwerking tussen de Europese Unie en Latijns-Amerika op het
gebied van energie, zal in 2003 afgesloten worden. Met een begroting van €26
miljoen kon het programma 25 projecten uitvoeren waarbij een honderdtal actoren
zijn betrokken uit de sectoren gas en elektriciteit - bedrijven, overheden, NGO’s of
anderen. Dit programma heeft er mede voor gezorgd dat kon worden tegemoet
gekomen aan de energiebehoefte in de Latijns-Amerikaanse landen, zowel op
kwantitatief als op kwalitatief vlak, waarbij tegelijkertijd de toegang van de
achtergestelde bevolkinggroepen tot deze diensten werd bevorderd en werd
bijgedragen tot de bescherming van het milieu. De projecten hebben een grote
toegevoegde waarde voor de begunstigden, voornamelijk door het overdragen van
beproefde concepten en instrumenten van de Europese energiesector en de
aanpassing ervanaande Latijns-Amerikaanse context.
CLIOPE: Doeltreffendheidenmilieubescherminginelektriciteitscentrales
In de afgelopen jaren hebben verschillende landen in Latijns-Amerika te maken gehad met een
tekort aan elektriciteit, voornamelijk als gevolg van een aanzienlijke toename van de vraag en
onvoldoende investering in energieproductie. Bovendien zijn er veel elektriciteitscentrales in de
regio die de oorzaak zijn van een enorme milieuverontreiniging en te kampen hebben met een
geringere doeltreffendheid en beperkte beschikbaarheid. Om op deze situatie te reageren heeft
het regionale project CLIOPE zich gericht op het opleiden van een honderdtal Latijns-
Amerikaanse managersentechnici en op de totstandbrengingvan een netwerk via Internet voor
informatie en deskundigheid waardoor de uitwisseling van knowhow tussen de twee regio’s
wordt versterkt. Het project heeft tot dusver drie permanente opleidingscentra opgericht (in
Colombia, Argentinië en Mexico) en heeft duurzame contacten gelegd tussen de actoren van de
sector die de voorb ereiding van projecten voor het ombouwen van centrales en de aankoop van
moderne controleapparatuur zullen vergemakkelijken en die nieuwe mogelijkheden zullen
biedenvoor de handel in de twee regio’s.
131http://www.europa.eu.int/comm/europeaid/projects/alure/index_en.htm
208Het programma @LIS132, Alliantie voor de informatiemaatschappij, is op 6 d ecember
2001 goedgekeurd bij besluit van de Europese Commissie en beoogt de
informatiemaatschappij in Latijns-Amerika te bevorderen en de strijd aan te gaan
tegen de numerieke breuk door de samenwerking met Europese partners te
stimuleren en door mede tegemoet te komen aan de behoeften van lokale
gemeenschappenen burgers inhet licht vanduurzame ontwikkeling.
@LIS beschikt over een begroting van €85 miljoen, waarvan €63,5 miljoen door de
Europese Gemeenschap zal worden gefinancierd. Het programma richt zich op alle
onderdelen van de burgermaatschappij, met name op instellingen zonder
winstoogmerk.
De meeste horizontale programma’s zijn in 1999 herzien en zijn in
2000/2001geëvalueerd. De resultaten zijn over het geheel genomen zeer positief; de
programma’s hebben economische, academische, culturele en technologische
contacten weten te leggen tussen de twee regio’s, ze hebben bijgedragen aan een
betere Europese aanwezigheid in de regio evenals aan de totstandbrenging van
duurzame betrekkingen op regeringsniveau, lokaal niveau, binnen de particuliere
sector eninde burgermaatschappij.
4.7.2.2. De samenwerking met regionale groepenen bilaterale samenwerking
Op sub-regionaal en bilateraal niveau heeft de Commissie in 2001 de samenwerking
voortgezet volgens de specifieke prioriteiten zoals omschreven in het kader van de
bestaande institutionele overeenkomsten en naargelang de specifieke situatie in
elk(e) landofregio.
Er zijn sub-regionale projecten vastgelegd uit hoofde van de begrotingslijnen B7-
310 (financiële en technische samenwerking) en B7-311 (economische
samenwerking) inMidden-Amerika, inde Andesgemeenschap en inMercosur.
a) Midden-Amerika
De samenwerking met Midden-Amerika past in het kader van de
samenwerkingsovereenkomst die in1999 vankracht is geworden.
In de loop van 2001 heeft de Commissie €8 miljoen vastgelegd voor een project
voor een douane-unie uit hoofde van de economische samenwerking met Midden-
Amerika.
Wat bilaterale samenwerking betreft, heeft de Commissie €29 miljoen vastgelegd
voorElSalvador, €16 miljoen voorGuatemala, €9 voor Panama, €10 miljoen voor
Costa Rica en €11 miljoen voor Nicaragua. Het belang van deze
begrotingsinspanning geeft de vastberadenheid van de Commissie weer om actief bij
te dragen aan projecten die de versterking en de consolidatie van de democratische
instellingen en van de rechtsstaat steunen, aan het proces van regionale integratie,
aan de versterking van de economische ontwikkeling en aan de integratie van
Midden-Amerika inde wereldeconomie.
132http://www.europa.eu.int/alis
209Behalve de hulp van de begrotingslijnen financiële en technische samenwerking en
economische samenwerking heeft de Europese Unie deze regio ondersteund via
acties die worden gefinancierd via andere begrotingslijnen. Na de schade die is
veroorzaakt door natuurrampen heeft de Commissie in 2001 €68 miljoen vastgelegd
voor verschillende projecten voor herstel en wederopbouw in Midden-Amerika
(Nicaragua, Guatemala enElSalvador) eninVenezuela.
Het Regionaal programma voor de wederopbouw in Midden-Amerika ( PRAK)i s
een grootscheeps project. Dit programma is opgezet na de orkaan Mitch voor een
periode van zeven jaar en beoogt de gezondheidszorgsector en het onderwijs, die in
de meeste landen ernstige schade hadden opgelopen, opnieuw op te bouwen en te
versterken, evenals een inventarisatie te maken van de problemen van achteruitgang
van het milieu als gevolg van de slechte weersomstandigheden.
PRAK is opgezet via 16 grote projecten waarvan de begroting is verdeeld tussen
Nicaragua, Salvador, Guatemala enHonduras.
PRAK -Honduras
Behalve deze grootscheepse projecten zijn er andere projecten van een bescheidener omvang
opgezet die al concrete resultaten hebben opgeleverd, zoals het Project voor water en sanering
dat in Honduras wordt uitgevoerd. 70% van de doelstellingen is bereikt: de bouw van 24
aquaducten is voltooid en 16 zijn er bijna klaar, er zijn 52 waterputten gebouwd, er zijn 106
lokale initiatiefnemers opgeleid en 1.081 gezinnen hebben scholing gekregen over hygiëne en
ziekten die door besmet water worden overgebracht (30% hiervan wordt op dit moment
uitgevoerd).
b) Andesgemeenschap
De samenwerking met de landen van de Andesgemeenschap beoogt versterking van
de democratische instellingen en de rechtsstaat, steun aan regionale integratie,
sociaal-economische ontwikkeling, versterkte samenwerking op het gebied van
drugsbestrijding en preventie van natuurrampen. De steun aan het moeilijke
vredesproces in Colombia vormt eveneens een van de specifieke prioriteiten van de
Europese Unie in de regio.
Het programma “Vredeslaboratorium in de Magdalena Medio” is de eerste
belangrijke actie van de Europese Unie in het kader van het “Programma van de EU
ter ondersteuning van het vredesproces in Colombia”. Dit zal worden ontwikkeld in
13 gemeenten van de Magdalena Medio - regio die het slachtoffer is van het
gewapende conflict - met inbegrip van de hoofdstad van de regio, Barrancabermeja.
Het programma voorziet in een communautaire financiering van €35 miljoen. Het
programma is voorbereid in 2001 en wordt uitgevoerd vanaf 2002 voor de duur van
acht jaar. Uit hoofde van financiële en technische samenwerking heeft de EG €11
miljoen vastgelegd voor Ecuador voor de ontwikkeling van het stroomgebied van de
rivier de Paute, en €10 miljoen voor Venezuela voor wederopbouw in de staat
Vargas, die getroffen is door overstromingen. De Commissie heeft bovendien voor
sub-regionale projecten een bedrag van €500.000 (68% van het totaal) vastgelegd
voor het starten van een onderzoek naar de toestand en de vooruitzichten van de
economische en handelsbetrekkingen tussen de Europese Unie en de
Andesgemeenschap. De resultatenvandit onderzoekworden in2002 verwacht.
210Onderzoek naar de huidige stand van zaken en de vooruitzichten van de economische en
handelsbetrekkingentussen de Andesgemeenschapende Europese Unie
Dit project is inbegrepen in de programmering 2001 en beoogt een beeld te schetsen van de
economische en handelsbetrekkingen tussen de EU en de Andesgemeenschap (CAN). Op de
noodzaak omdeze inventarisatie op te maken was gewezen door de ministers die de twee regio’s
vertegenwoordigden tijdens de 9eministeriële vergadering tussen de EU en de Groep van Rio
(Vilamoura, 24 februari2000).
Het onderzoek, waarvan de parameters in de loop van 2001 zijn ontwikkeld, zal over een
periode van zes maanden plaatsvinden en gezamenlijk (EG/CAN) worden uitgevoerd door een
groep deskundigen uit Europa en de Andesgemeenschap. Het onderzoek zal uit vijf onderdelen
bestaan: buitenlandse handel, overheidsopdrachten, diensten, directe buitenlandse
investeringenenintellectueleeigendom .
c) Mercosur
De richtsnoeren van de samenwerking met Mercosur zijn opgesteld door een in 1995
getekende kaderovereenkomst, die op den duur vervangen moet worden door een
meer ambitieuze samenwerkingsovereenkomst.
De samenwerking met Mercosur steunt op het integratieproces dat hierbinnen wordt
uitgevoerd en op het onderhandelingsproces met het oog op een toekomstige
samenwerkingsovereenkomst tussen de twee blokken133. In 2001 is een bedrag van €
5,3 miljoen vastgelegd voor een project voor douanesamenwerking. Dit beoogt hetintegratieproces voort te zetten van de douanediensten van de vier landen van
Mercosur als basis van de ontwikkeling van de economie en de handel in de regio en
van de betrekkingen met de Europese Unie.
Uit hoofde van financiële en technische samenwerking zijn kredieten vastgelegd ten
bedrage van
€2 miljoen voor projecten betreffende de modernisering van het
Braziliaanse belastingstelsel en €900.000 voor de verbetering van de kwaliteit van
het milieu inUruguay.
Mercosur - Technische normen
De Gemeenschap steunt het integratieproces van Mercosur door het opzetten van een technisch
kader te stimuleren dat onontbeerlijk is voor de totsta ndbrenging van een interne markt. De
Commissie voert dan ook sinds 1999 een project van €3,95 miljoen uit voor technische normen
binnenMercosur.
Gezien de ontwikkelingen binnen de sectoren waar in de loop van de uitvoering van het
programma steunmaatregelenzijnuitgevoerd,werdhetnodig geachtde actiesregelmatig aante
passen aan de nieuwe nationaleen regionale context.
Deze acties hebben samen bijgedragen tot het creëren van gunstiger omstandigheden voor
interregionale en internationale handel, voornamelijk door institutionele steun te verlenen
(steun aan nationale instellingen en aan de regionale instelling voor normalisatie, steun aan de
structuren voor kennisgeving, informatie, certificering en accreditering). De acties die zijn
uitgevoerd op het gebied van de metrologie (wettelijke en industriële) zijn een voorbode van
toekomstige gerichte overeenkomsten voor wederzijdse erkenning. Het project berust op acties
met een algemeen karakter en op acht specifieke sub-projecten die zullen worden uitgevoerd in
de landen van Mercosur en die berusten op de overdracht van kennis van Europese
deskundigen aan technici van Mercosur op de verschillende gebieden die verband houden met
technische normen.
133De handelsonderhandelingen met Mercosur zijn in 2001 voortgezet, in een moe ilijke context die werd
gekenmerkt door de moeilijkheden van de economieën van de landen in de regio en in het bijzonderdoor het verergeren van derecessie in Argentinië.
211Regionale samenwerking - Vastleggingen2001 (BegrotingslijnenB7-310 et B7-311)
Regio Benaming van hetproject Bedragin €
Regionaal
Latijns-Amerika- Steun voor agronomisch onderzoek via CGIAR
- Europees-Latijns-Amerikaans netwerk van deskundigen voor
macro-economischecoördinatie.
- Alliantievoor deinformatiemaatschappij@lis.
- WALCUE-S&T Thematischeworkshops ALCUE 2001/2002
- Netwerken Midden- en Oost-Europa en Latijns-Amerika6.000.000
200.000
63.500.000
639.000
234.500
Andesgem. - Onderzoek naar de economische en handelsbetrekkingen
EU/CAN500.000
Mercosur - Douanesamenwerking EU-Mercosur 5.300.000
Midden-Am. - Midden-Amerikaansedouane-unie 8.000.000
TOTAAL 84.373.500
4.7.3. Vervoer en infrastructuur
Het sleutelelement van de ontwikkeling in het verleden, steun aan de ontwikkeling
van de infrastructuur, blijft een belangrijk onderdeel van de samenwerking met
Latijns-Amerika, in het bijzonder wanneer de verwezenlijking van deze
infrastructuur wordt opgenomen in het algemeen kader van de strategieën voor
regionale integratie, verbetering van de levensomstandigheden en gezondheidszorg
en bestrijding van risico’s in verband met natuurrampen. Deze sector
vertegenwoordigt ongeveer 10% vande omvang vande communautaire hulp.
4.7.3.1. Vervoerover de weg
Nicaragua - De Commissie heeft in 2001 een bedrag van €11 miljoen vastgelegd
voor de inrichting vande weg ElGuayacan-Jinoteca.
Ecuador en Peru: integratie viadehoofdweg Piura-Guayaquil
De fysieke integratie tussen Ecuador en Peru zal worden verbeterd dankzij een project voor het
herstel van de hoofdweg Piura - Guayaquil. Momenteel worden voor een bedrag van €2,8
miljoen haalbaarheidsstudies uitgevoerd naar de weg, de bruggen en de infrastructuur aan de
grenspost van de twee landen. Na afronding van deze studies zal het eigenlijke herstelproject
van start kunnen gaan. De Europese bijdrage aan deze werkzaamheden zal naar €40 miljoen
bedragen (2002-2006). Dit project draagt bij tot de verbetering van de betrekkingen tussen de
twee landen in het kader van het bilateraal ontwikkelingsplan dat is uitgewerkt na de
ondertekeningvande vredesakkoordenin1998.
4.7.3.2. Water enafvalwaterzuivering
De noodzaak de bevolking te voorzien van drinkwater en rioleringsstelsels
rechtvaardigde het opzetten van grote programma’s in verschillende Latijns-
Amerikaanse landen. De uitgevoerde projecten dragen bij aan de preventie van
epidemieën, het terugdringen van de kindersterfte en de verbetering van deomstandigheden voor gezondheid en hygiëne. Vooral in Boliviahebben de
autoriteiten zich bijzonder gevoelig getoond voor deze problematiek en hebben het
programma “Agua para todos”ontwikkeld op het platteland en inde steden.
212Bolivia:drinkwaterinhetdepartementBeni
Dit project, dat is bestemd voor de 125.000 inwoners van dit departement met een verspreide
bevolking, is in uitvoering sinds januari 1998. Het concentreert zich voornamelijk op de
stedelijke centra van ongeveer 5.000 inwoners, zonder de dunbevolkte gebieden te
verwaarlozen. Tegen hetjaar2002zullener50systemenzijn geïnstalleerd voor het opvangen en
de aanvoer van water in de centra en 400 in de verspreide gebieden in het kader van dit
innoverende project dat steunt op micro-ondernemingen en dat de deelname van de
begunstigden heeft aangemoedigd. Dezelfde mechanismen zijn gebruikt voor de bouw van 3000
latrines met septic tank voor gezinnen, waarvan 750 gemeenschappelijk van een stedelijk
rioleringsnetwerk et een afvalwaterverwerkingsstation in de stad Santa Ana. Parallel hieraan
vullen programma’s voor scholing voor beheer en onderhoud van de infrastructuur, evenals
programma’s voor onderwijs op het gebied van hygiëne en gezondheid het project aan en
verzekeren het van de zo nodige levensvatbaarheid. Dit proefproject, dat door de EG wordt
gesteund met een bedrag van €6 miljoen en met €2,1miljoen door de regering, is nagevolgd in
andere departementen van hetland.
4.7.3.3. Andere infrastructuur
El Salvador en Venezuela - Twee programma’s voor de wederopbouw van
infrastructuur na natuurrampen zijn in 2001 opgesteld: het programma voor
wederopbouw in El Salvador voor een bedrag van €25 miljoen voor de
wederopbouw van woningen en sociale en economische infrastructuur en een
programma voor dienstverlening sector na de aardbevingen in januari en februari
2001.
Het Programma voor wederopbouw en renovatie van de staat Vargas in Venezuela
bestaat uit een communautaire bijdrage van €35 miljoen, waarvan €10 miljoen is
vastgelegd uit hoofde vande begrotingslijn financiële entechnische samenwerking.
Ecuador - De problematiek in verband met het geïntegreerd beheer van
stroomgebieden is aangepakt. Het betreft een zeer complexe thematiek, gezien het
feit dat devoorschriftenvoor bescherming en behoud van de natuurlijke hulpbronnen
moeten worden afgestemd op de behoeften aan landbouwgrond van de lokale
bevolking, die vaak bestaat uit inheemse volken die ernstig te lijden hebben onder
armoede. In deze context is een project uitgewerkt voor de inrichting van het
stroomgebied van de rivier de Paute - die onlangs dodelijke en verwoestende
overstromingenheeft veroorzaakt. Het project kost €11miljoenenbeoogt de situatie
van deze hulpbronnen te verbeteren en het sociaal kader en dat van het milieu te
stabiliseren.
Vervoer, infrastructuuren milieu - Vastleggingen 2001
Sector Land Benaming van hetproject Bedragin €
Infrastructuur El Salvador Steunprogramma voor de wederopbouw van El
Salvador25.000.000
Infrastructuur Uruguay Verbetering, milieu/stedelijkeontwikkeling
westelijk gebied stad Montevideo900.000
Infrastructuur Venezuela Programma voor sociale wederopbouw van de
staat Vargas10.000.000
Infrastructuur Panama Renovatie van hethistorische centrum van
Panama-stad.950.000
Infrastructuur Nicaragua Aanleg van deweg ElGuayacan-Jinoteca 10.900.000
Milieu Ecuador Ontwikkelingsproject in het stroomgebied van de
Paute11.000.000
TOTAAL 58.750.000
2134.7.4. Voedselzekerheid en plattelandsontwikkeling
In 2001 is toestemming gegeven voor een bijzondere inspanning ten gunste van de
realisatie van prioriteiten die met de landen in Latijns-Amerika zijn vastgesteld op
het gebied van het beheer van natuurlijke hulpbronnen en verstandig gebruik van
productiefactoren(waterbeheer, juridische aspecten, oplossing van conflicten rond de
aankoop van grond, etc.) op het platteland. In dit opzicht beogen de projecten die in
deze regio wordenuitgevoerd niet alleentegemoet te komenaan de voedselbehoeften
van de bevolking op korte termijn, maar houden ze ook rekening met de doelstelling
oplange termijn vanduurzame ontwikkeling.
Ecuador – Voedselzekerheid
In dit land, dat slachtoffer is van een inzakking van de financiële sector en van de verwoestende
gevolgen van El Niño en Manabi, is het deel van de bevolking dat in armoede leeft tussen 1995
en 2001 gestegen van 49 naar 65%. Teneinde de voedselonzekerheid van de armste
bevolkingsgroepen te verminderen bestaat dit programma voor directe hulp op het gebied van
voedselzekerheid, waarvoor in 2001 een bedrag van €6 miljoen werd vastgelegd, uit steun voor
de productiesectoren aan de ene kant en versterking van de voorlichting over voeding in
gezondheidscentra aan de andere kant. De steun voor de productiesectoren op het platteland
ging in 2001 van start in nauwe samenwerking met de Wereldbank, maatschappelijke
organisatiesendenationaleenlokaleoverheden.Dezesteun beoogt de initiatiefcapaciteit van de
lokale organisaties te vergroten en zo de productiecapaciteit van de economische actoren in de
meest kansarme gebied van het land structureel te verbeteren. Daarom levert de EG een
aanzienlijke bijdrage aan de financiering van de twee belangrijkste onderdelen, te weten een
lokaal investeringsfonds en steun voor het“financieel landbouwstelsel”.
Argentinië-Geïntegreerdprojectvanderegio“RamónLista”
De inheemseWichi-gemeenschap woont in deregio Ramón Lista inde provincie Formosa in het
noordwesten van Argentinië. Deze bevolking is geconcentreerd op de oever van de rivier
Pilcomayoineengebiedvan3.500km².
De communautaire hulp voorziet in de tenuitvoerlegging van een aantal acties in de sectoren
onderwijs, opleiding, voeding, aanleg van infrastructuur (wegen, huizen,
gezondheidszorginstellingen, gezondheidsposten, scholen, opvangbekkens, water voorziening,
enz.),herbebossing enmilieubescherming.Het projectkost in totaal €8,6 miljoen waarvan €5,5
miljoen ten laste van de EU, en wordt sinds 1995 uitgevoerd (bedrag van de EU uitgevoerd: €
3,5miljoen).6.000 personen,verdeeldover20gemeenten,zullenhiervanprofiteren.
De meest kenmerkende resultaten zijn verkregen in de sector infrastructuur, met de bouw in
2001 van 64 huizen en toegangswegen. Anderzijds heeft het project een omvangrijk programma
ontwikkeld voor scholing en heeft aan de begunstigden materiaal en uitrustingen voor
communicatie en transport geleverd, zonder de bevordering van ambachtelijke activiteiten en
van kleine ondernemingen te verwaarlozen. Alle activiteiten zijn uitgevoerd met directe
deelname van de begunstigden en lokale organisaties, vanaf de programmering tot aan de
uitvoering.
214Plattelandsontwikkeling/voedselzekerheid - Vastleggingen 2001
Sector Land Benaming vanhetprogramma/project Bedragin €
Plattelandsontw. Regionaal
Zuid-Am.Steun voor agronomisch onderzoek via CGIAR 6.000.000
Voedselzekerheid Peru SA/CE(Seguridad Alimentaria/Comisión Europea) 5.000.000
Voedselzekerheid Honduras diverseacties 6.696.996
Voedselzekerheid Ecuador PROLOCAL (Programa de Alivio de la Pobreza y
Desarrollo Local Sostenible)6.000.000
Voedselzekerheid Bolivia Programa de Apoyo a la Seguridad Alimentaria
(PASA)2.145.901
Voedselzekerheid ElSalvador diverseacties 690.010
Voedselzekerheid Nicaragua diverseacties 891.312
Voedselzekerheid Guatemala diverseacties 447.350
TOTAAL 27.871.569
4.7.4.1. Lokale enregionale ontwikkeling
Chili- Een project dat illustreert hoe er rekening wordt gehouden met de
milieuaspecten in het kader van versterking van “goed bestuur” en decentralisatie
van de staat, beoogt een masterplan uit te werken voor het kustgebied van de regio
Coquimbo. Dit project heeft een begroting van €21,5 miljoen en beoogt het
negatieve effect van het toerisme en de visserij op de natuurlijke hulpbronnen te
temperen. Het project beoogt eveneens de problemenop telossen in verband met het
beheer van natuurlijke hulpbronnen, met name water, in de droge ecosystemen in het
binnenland.
“Programa IntegradodeGobernabilidadyDescentralización”
Dit project, dat vier jaar duurt, bevindt zich nu in het tweede jaar van uitvoering. De totale
begroting voor het project bedraagt €21miljoeninderegioCoquimbo, inChili.
Het betreft een programma voor steun aan het decentralisatieproces en aan de institutionele
ontwikkeling waarin de milieudimensie essentieel onderdeel uitmaakt van de verschillende
ondernomenacties.
De voor steun in aanmerking komende gebieden zijn lokale/gemeentelijke ontwikkeling in 9 van
de 15 gemeenten van de regio, economische ontwikkeling in de 15 gemeenten van de regio,
regionale ontwikkeling en ruimtelijke ordening in 8 gemeenten. In dit laatste geval worden de
experimentendie door het project worden ondernomen, toegepast op het gebied van beheer van
het stroomgebiedeninrichtingenbeheervanhetkustgebied(400kmkust).
De deelname van de betrokken bevolkingsgroepen is stelselmatig aangemoedigd. In deze geest
en in het kader van de steunverlening in het stroomgebied van de “Río Choapa” zijn de
gebruikers van het water (voornamelijk la ndbouwers) diegenen die de taken van een instantie
voor het stroomgebied op zich nemen, en in het kader van de inrichting en het beheer van het
kustgebied zijn het de bewoners van de dorpen “Los Choros” en “Punta de Choros” die hun
ontwikkelingsproject hebben vastgesteld in samenwerking met het gemeentehuis van La
Higuera, waar deze dorpen onder vallen.
4.7.4.2. Alternatieve ontwikkeling
Behalve de projecten ten gunste van de plattelandsontwikkeling die de EG heeft
opgezet, is een ander concept ontwikkeld, dat van de alternatieve ontwikkeling.
Alternatieve ontwikkeling betekent de uitvoering van een aantal acties ter
ondersteuning van de overgang van de productie van illegale gewassen naar een
productiesysteem van legale gewassen. Daarbij moet niet alleen rekening gehouden
215wordenmet zuiver economische factoren, maar ook met alle factoren die in brede zin
de leefomstandigheden van de bevolking in de betreffende gebieden bepalen. De
maatregelen in het kader van alternatieve ontwikkeling worden genomen op basis
van democratisch overleg met de betrokkenen.
Bolivia, Peru - In deze landen vormt de alternatieve ontwikkeling een alternatief
voor de illegale productie van coca. De staten in de Andes beschouwen de
programma’s van de Europese Commissie als een strategische sectorale steun voor
de strijd tegen de productie en de verwerking van drugs. De programma’s integreren
de bestanddelen met betrekking tot de steun aan alternatieve producties, aan
landbouw en veeteelt, aan infrastructuur, aan versterking van de democratie, aan
milieu- en bosbeheer.
PRAEDAC (Steunprogramma voor de strategie van alternatieve ontwikkelingin de Chapare)
Dit programma heeft in samenwerking met de boerenorganisaties en de gemeenten van de
Chapare projecten ondersteund ter waarde van meer dan €3 miljoen. De gemeenten hebben
werkzaamheden uitgevoerd aan de infrastructuur met betrekking tot afvalwaterzuivering,
onderwijs, gezondheidszorg en aanleg van wegen. Alle werkzaamheden zijn ontworpen en
uitgevoerd door methoden met inspraak van de bevolking: de bevolking van de Chapare heeft
de projecten uitgekozen en uitgevoerd in samenwerking met de gemeenten met een eigen
financiële inbreng van 30%. De productie van vis, bananen en ananas voor de lokale en sub-
regionale marktwaseenbelangrijk succesvoor de bewonersvande Chapare.
Bovendien hebben 400 gezinnen in het gebied geprofiteerd van het kredietprogramma dat
PRAEDAC heeft ondersteund via een lokale financiële instelling. De begunstigden van de
kredieten hebben een kapitaal van 1,2 miljoen geïnvesteerd in projecten van de ambachtelijke
sector, in de verbetering van het in de handel brengen van veeteeltproducten, van de
landbouwindustrie envan hetecologisch toerisme.
4.7.5. Institutionele steun
Het optreden van de Commissie op dit gebied134beoogt met name bij te dragen aan
het verwezenlijken van de doelstelling “institutionele capaciteitsopbouw”, “goed
bestuur” en “rechtsstaat”. Dit optreden past in het kader van de steunverlening die is
aangegeven door de mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement en
het Economisch en Sociaal Comité over een “nieuw partnerschap Europese
U n i e /L a ti j n s -A m e ri k aopd ed r e m p elv and e2 1eeeuw”135.
4.7.5.1. Institutionele steunop nationaal niveau
Dit thema brengt twee categorieën acties samen. Een eerste reeks acties beoogt de
inspanningen van de Latijns-Amerikaanse regeringen op het gebied van consolidatie
vande rechtsstaat teflankerendoor het functioneren vande overheid te verbeteren en
“goed bestuur” te bevorderen, ook op lokaal en gemeentelijk niveau. Een tweede
reeks acties bestaat uit steun aan de hervormingsprogramma’s van de staat en
decentralisatie via modernisering van centrale en lokale overheden,
belastinghervorming, rationalisering en modernisering van overheidsdiensten en
scholing van het personeel van staatsinstellingen. In 2001 zijn drie projecten
goedgekeurd voor eentotaalbedrag van €22,1 miljoen.
134COM(2000) 212 def. van 26.04.2000 en Verklaring van de Raad en de Commissie van 10 november
2000
135COM (1999) 105 def. van 09.03.1999, viadeverschillendenationalestrategiedocumenten.
216Institutionele versterking - Vastleggingen 2001
Sector Land Benaming van hetproject Bedragin €
Justitie Guatemala Steunprogrammavoor dehervorming van justitie 10.150.000
Belastingstelsel Brazilië Steun voor de modernisering van het Braziliaanse
belastingstelsel2.350.000
Decentralisatie Costa Rica Gemeentelijke versterking en decentralisatie 9.600.000
TOTAAL 22.100.000
4.7.5.2. Regionale integratie
De Europese Unie hecht eveneens veel belang aan het thema regionale integratie. In
deze sector heeft de Commissie samenwerkingsacties uitgevoerd die beogen het
proces van regionale integratie te ondersteunen en de betrokken landen de
m o g e l i j k h e i dt eb i e d e nd ec a p a c i t e i t e ne ni n s t e l l i n g e no pt eb o u w e nd i en o d i gz i j n
voor de integratie in het internationale systeem. In 2001 zijn drie projecten
vastgelegd ten gunste van Midden-Amerika, Mercosur en de Andesgemeenschap
voor eentotaalbedrag van €13,8 miljoen.
4.7.6. Macro-economisch beleid
In 1999-2000 heeft de Commissie de macro-economische steun gebruikt als
instrument voor de samenwerking met Latijns-Amerika door het HIPC-initiatief
(“High Indebted Poor Countries” - arme landen met een zware schuldenlast) van de
Wereldbank te ondersteunen ten gunste van Bolivia, Honduras en Nicaragua. De
kredieten die de Commissie aan dit initiatief besteedt, bedragen €45 miljoen. De
Commissie neemt bovendien deel, in samenwerking met andere geldverschaffers,
aan de financiering van programma’s voor onderzoeken met betrekking tot macro-
economisch beleid. Zo heeft zij in 2001 een onderzoeksprogramma ondersteund
onder leiding van CEPAL over de analyse van de macro-economische
omstandighedenendeoverheidsfinanciën.
4.7.7. Sociale dienstverlening: gezondheidszorg en onderwijs
4.7.7.1. Gezondheidszorg
Op dit moment komen in Latijns-Amerika twee verschillende profielen van
sterftecijfers en ziektecijfers gelijktijdig voor, die respectievelijk de armoede
weergeven of anderzijds de typische gezondheidsproblemen van meer ontwikkelde
maatschappijen. Het percentage van de overheidsbegroting dat aan gezondheidszorg
wordt besteed is duidelijk onvoldoende, het beheer van de diensten is niet adequaat
en de toegang tot de gezondheidszorgdiensten is beperkt. De sociale zekerheid dekt
bovendien minder dan 33% van de bevolking. Er bestaat daarnaast een tendens omde financiële en menselijk middelen te concentreren op de gezondheidszorg in
stedelijke gebieden maar, zelfs in de gevallen waarin diensten beschikbaar zijn, is de
toegang beperkt tot de meest welgestelde lagenvande bevolking.
Op dit moment worden 11 projecten voor samenwerking met Latijns-Amerika
uitgevoerdop het gebied vangezondheidszorg, voornamelijk op het gebied van steun
aan de institutionele infrastructuur.
In Venezuela dragen twee projecten bij aan het ondersteunen van ziekenhuizen en
van het gezondheidszorgstelsel, voor eenbedrag van €13,5 miljoen.
217In Peru beogen twee projecten van in totaal €3,5 miljoen de hervorming van de
gezondheidszorgsectorteondersteunen.
Vijf projecten beogen het gezondheidszorgstelsel in de landen in Midden-Amerika te
versterken, voor eentotaalbedrag van €29,6 miljoen.
In Bolivia wordt voor €25 miljoen een project opgestart voor steun aan de
gezondheidszorg, dat in2000 overeengekomenwerd.
In Brazilië zal €900.000 besteed worden aan de financiering van het Centrum voor
biotechnologie van São Rafael. Dit project bevindt zich in het tweede
uitvoeringsjaar.
218Guatemala -“Apoyoa laReforma del sector salud”
Het project APRESAL, waaraan de Gemeenschap voor €11,3 miljoen bijdraagt, is een
onvermijdelijke gesprekspartner geworden van het ministerie van Gezondheidszorg. De
voornaamste activiteiten, die zich vooral afspelen in het departement Alta Verapaz waar een
veel inheemse volken leven, betreffen de verbetering van de infrastructuur en de voorzieningen,
toegang tot water en gezondheidszorgdiensten, beschikbaarheid en goed gebruik van essentiële
geneesmiddelenen van de traditionele geneeskunst.
Dit project ontwikkelt originele en doeltreffende werkmethoden, een beter beheer van de
diensten en een betere opleiding van het menselijk potentieel in deze sector. Om de
doelstellingen te bereiken en de activiteiten uit te voeren, betrekt APRESAL bij zijn
inspanningen zowel het personeel van het ministerie van Gezondheidszorg als dat van niet-
gouvernementele organisatiesen de basisgemeenschappen.
De grootste zorg is de duurzaamheid van de resultaten en de kapitalisering van de ervaringen
om de aard en de inhoud van toekomstige steunmaatregelen te verbeteren. Het is moeilijk de
directe baten van het project voor de gezo ndheidszorg te meten, maar er kan worden gesteld dat
de activiteiten die binnen APRESAL worden uitgevoerd positief hebben bijgedragen aan het
opzetten van een vaccinatiesysteem dat een adequate dekking van de bevolking garandeert. Het
sterftecijfer van moeders in de regio Alta Verapaz is bovendien gedaald met 50% nadat de
verantwoordelijken voor de gezo ndheidszorg van het invloedsgebied van het project de regio
hadden bezocht. Andere resultaten die tot dusver zijn bereikt laten een verbetering zien van de
toegang tot de secundaire gezondheidszorg, van afvalwaterzuivering, evenals van toegang tot
drinkwater in het gebied. Er is in de scholen eveneens een systeem opgezet voor
gezondheidsonderwijs.
Nicaragua: gedecentraliseerdezorg
De algemene doelstelling van het project “Fortalecimiento del Sistema de Salud de Nicaragua”
(bijdrage EG: €14 miljoen) is de doeltreffendheid van het openbare gezondheidsstelsel te
verhogen. De in het kader van het project gefinancierde activiteiten zijn geconcentreerd in het
noorden van hetland ten behoeve vaneen bevolking van ongeveer eenmiljoen personen.
Hetproject berust op een strategie met geïntegreerde steunmaatregelen waarbij rekening wordt
gehouden met criteria voor kwaliteit, toegankelijkheid en maatschappelijke participatie. De
optimalisering van de middelen in de gezondheidszorg is gebaseerd op een gedecentraliseerde
organisatie van de op de primaire zorg gerichte gezondheidszorgdiensten, georganiseerd volgens
verschillende niveaus van dienstverlening. Het project is in uitvoering; de verwachte resultaten
zijn een functionele organisatie van de gedecentraliseerde gezondheidszorgdiensten, op
geïntegreerde en geleidelijke wijze ontwikkeld en gebaseerd op een geografische verdeling en
eenadequaat bereikvandebevolking.
4.7.7.2. Onderwijs
Wat het onderwijs betreft, is de samenwerking tussen de EU en Latijns-Amerika
zodanig ontworpen dat de ter plaatse gevoerde acties voor en door de lokale
deelnemers worden uitgevoerd, met inachtneming van de geïdentificeerde
prioriteiten. Op deze wijze worden de eigen inbreng in resultaten, de aanpassing van
de uitgevoerde werkmethoden en de ontwikkelde methoden gemakkelijker en zullen
ze een “multiplier”-effect hebben.
De door de Europese Commissie in het kader van projecten voor sociale
ontwikkeling ontwikkelde acties, die voor het grootste deel bestaan uit een
bestanddeel onderwijs en een bestanddeel beroepsopleiding, beogen de bestrijding
van ongelijke kansen voor mannen en vrouwen, met name wat betreft de toegang tot
verplicht onderwijs, wat betreft de capaciteiten die integratie in de maatschappij
219mogelijk maken, via werk en persoonlijke ontplooiing en bestrijding van de factoren
die kunnen leidentot mislukking.
Op het gebied van onderwijs en beroepsopleiding zijn er veertien
samenwerkingsprojecten in uitvoering met Latijns-Amerika. Sommige projecten
bevatten aspecten die noodzakelijk zijn voor de onderwijshervorming, andere
structuuraspecten, inclusief de integratie van jongeren in het werk, evenals aspecten
diespecifiekzijn voorberoepsopleiding.
El Salvador - Apoyoal procesodereforma delaeducaciónmedia enelárea técnica
bijdrage EG: €14,2 miljoen
Dit project beoogt de kwaliteit van het middelbaar onderwijste verbeteren, inhet bijzonder het
middelbaar technisch onderwijs, evenals gelijke kansen te bevorderen, inclusief gelijkheid
tussen de seksen, door steun te verlenen aan de nationale onderwijshervorming en dankzij een
aantal acties die beogen 22 nationale instellingen voor middelbaar technisch onderwijs verdeeld
over de14departementenvanhetlandteveranderenin“modelcentra”.
APREMAT is een onvermijdelijke gesprekspartner geworden van het ministerie van Onderwijs
en speelteen hoofdrol in de hervorming van het middelbaar technisch onderwijs.
Na een fase waarin gezamenlijk pedagogische vernieuwingen zijn uitgewerkt heeft het project
een nauwe samenwerking ontwikkeld met de belangrijksteactorenmet het oog op de uitvoering
van onderwijsmodellen. Behalve het ministerie van Onderwijs en onderwijsinstellingen uit het
hele land zijn bedrijven, gouvernementele en niet-gouvernementele organisaties, kamers van
koophandel, enz., betrokkenbijditbesluitvormingsproces.
De kwalitatieve verbetering van het technisch onderwijs, met inbegrip van
genderaangelegenheden en milieuaspecten, zou een fundamentele bijdrage moeten leveren aan
de culturele, sociale eneconomische ontwikkeling van hetland.
220Peru- Programa marcodeformaciónprofesional tecnológicaypedagógica
bijdrage EG: €9 miljoen
Dit project bestaat uit twee delen: PROTEC (technische opleiding) en PROEBI (opleiding van
tweetalige leerkrachten).Het onderdeel PROTECbeoogt eeneinde te maken aan een gebrekkig
enweinigduidelijkbeleidophetgebiedvantechnischonderwijs, het gebrek aaneconomische en
menselijke middelen te ondervangen en de kwaliteit van de geboden opleiding te verbeteren. In
2001zijnbijna9000personen opgeleid. Er is een netwerk opgezet van dertien hogere technische
instellingenverdeeldover debelangrijksteregio’svanPeru.
Het onderdeel PROEBI heeft tot doel tweetalige opleiders op te leiden in het Amazonegebied
van Peru. De inheemse bevolking in het Amazonegebied heeft actief bijgedragen aan de
identificatie, de formulering en de uitvoering van het project. Het interdisciplinair werk tussen
antropologen, linguïsten, pedagogeneninheemse specialistenwas intensief.
4.7.7.3. Steunaanachtergestelde bevolkingsgroepen
De hulp aan achtergestelde bevolkingsgroepen, met name in de steden, vereist een
multidisciplinaire aanpak en actieve onderlinge steun tussen hulpverleners. Deze
hulp beoogt een werkelijke convergentie te bevorderen van deskundigheid en
betrokkenheid ten dienste van een geïntegreerde ontwikkeling die zowel het herstel
van de waardigheid van mensen en hun culturele trots tot doel heeft als de uitroeiing
vande economische armoede.
El Salvador - In december 2001 is goedkeuring gehecht aan het project “Sociale
preventie van het geweld en de jeugdcriminaliteit in El Salvador”, ten bedrage van 5
9,2 miljoen. De doelstellingen van dit project zijn bestrijding van de
jeugdcriminaliteit en sociale integratie van 50.000 jongeren van 10 tot 25 jaar in
risicosituaties inenrondomde hoofdstad SanSalvador.
In deze sector worden op dit moment in Latijns-Amerika 16 samenwerkingprojecten
uitgevoerd, voor eentotaalbedrag van €116,7miljoen.
Brazilië - Steun aan achtergestelde bevolkingsgroepen in de voorsteden van Rio de Janeiro en
SãoPaulo(bijdrageEG: €12.611.792)
In Brazilië woont 70% van de bevolking in de steden. Sinds drie jaar levert de Europese
Commissie een aanzienlijke bijdrage aan de strijd tegen uitsluiting in steden door actief deel te
nemen aan een project voor stedelijke en sociale ontwikkeling, dat in samenwerking met de
gemeentebesturen van Riode Janeiroen SantoAndré (staatSãoPaulo) wordt uitgevoerd.
De actie van het gemeentebestuur van Santo André is verschillende keren erkend door de
autoriteiten van Brasília, ter gelegenheid van bijvoorbeeld de laatste wereldtopconferentie
“Istanbul + 5”, die plaatsvond in NewYork in juni 2001.
Wat dit gemeentebestuur betreft, wordt meer dan 60% van de infrastructuur, waarvan de
werkzaamheden zijn begonnen in 1999, nu afgerond in de krottenwijken van Sacadura Cabral
en Tamarutaca.
Tussen 2000/2001 hebben meer dan 3000 personen een beroepsopleiding gevolgd voor een
betere integratie in de arbeidsmarkt. Meer dan 1.100 kinderen en adolescenten hebben in 2001
deelgenomen aan educatieve en ludieke activiteiten (handwerksnijverheid, muziek, dans, sport)
ter ondersteuning van het schoolprogramma. Per jaar nemen 250 vrouwen deel aan de
activiteiten over de problematiek rond de gelijkheid van seksen en huiselijk geweld. 370
gehandicaptennemendeelaanspecifiekeprojectendieeen grotere integratie in de gemeenschap
beogen.
221Argentinië- AccióndeApoyointegralala socializaciónde menoresmarginadosenelGran
BuenosAiresbijdrageEG: €9miljoen
Dit project ontwikkelt activiteiten via een gedeeld beheersmodel dat wordt ondersteund door
een gemengd institutioneel platform dat de actie van de EG koppelt aan die van de Argentijnse
overheidsinstellingen, op nationaal, provinciaal en lokaal niveau, en met de door de organisaties
van de burgermaatschappijuitgevoerde acties.
De voornaamste verdienste van het project is te hebben bijgedragen aan het leggen van
contacten tussen de staat en de vertegenwoordigers van de burgermaatschappij die deelnemen
aan de acties ten gunste van kinderen en adolescenten. Het bouwen en/of uitrusten van 58
gebouwen voor niet-gouvernementele organisaties, de veertig opleidingscur sussen voor 3600
beroepskrachten van overheidsinstellingen en van de burgermaatschappij, de directe aandacht
die wordt gegeven aan meer dan 3000 kinderen op het gebied van sociaal-gezondheidskundige
preventie, de versterking en de ontwikkeling van vijf nieuwe netwerken van NGO’s met een
totaal van 300 deelnemende organisaties op dit gebied, de bewustmaking van de maatschappij
via de aanwezigheid van de media die informatie geven over de werkelijkheid van de kinderen
(publicatie van het magazine “FORO DE PROAMBA”, 6200 minuten op de radio, 16 tv-
optredens, 30 films over de activiteit van PROAMBA, publicatie van zes boeken over het thema
en een documentaire, enz.) vertegenwoordigen ongetwijfeld een grote bijdrage aan de
verwezenlijking vandezedoelstelling.
Paraguay - AMAR:integrale hulpaanminderjarigenineenernstigerisicosituatiebijdragevan
€10.030.000
In 1996 was 41% van de 4,1 miljoen inwoners van Paraguay jonger dan 15, en met 130.000
geboorten per jaar valt te verwacht dat 22 jaar later de bevolking verdubbeld zal zijn. De
migratie van het platteland naar de stad was enorm en de sloppenwijken breidden zich snel uit.
Er waren maar weinig projecten bestemd voor achtergestelde gezinnen en ze waren niet
doeltreffend. Gezien dit scenario heeft de EG besloten de Secretaría de Acción Social del
Paraguay te ondersteunen met een subsidie van €10 miljoen die 79% van de begroting van het
project AMAR dekt, waarvan de doelstelling is het sociale risico waaraan jongeren zijn
blootgesteld zo klein mogelijk te maken middels acties die hun persoonlijke ontwikkeling
vergemakkelijken, middels verbetering van de levensomstandigheden van gezinnen en middels
institutionele versterking van de gemeenschap.
Dit project met een duur van vijf jaar, is van start gegaan in februari 1999 en is erin geslaagd
een algemene planning op te zetten met alle actoren ter plaatse, zodat het gebruik van de
middelen en het scheppen van complementariteiten worden geoptimaliseerd. Door een nauwe
samenwerking tussen de staat, de lokale kerk en AMAR is een eerste resultaat bereikt: de
registratie van duizenden minderjarigen zonder papieren in de registers van de burgerlijke
stand. Het project had achttien maanden gepland voor de proeffase. Aan het einde van deze fase
was de aanvankelijke aanpak, gebaseerd op eenvoudige hulp, ingehaald door de uitvoering van
activiteiten die leidentot hetcreëren van inkomsten voor de gezinnen.
Sociale ontwikkeling - Vastleggingen 2001
Sector Land Benaming van hetproject Bedragin €
Gezondheidszorg ElSalvador Renovatievan hetziekenhuis van Sonsonate 700.000
Onderwijs ElSalvador FortalecimientodelaFacultadMultidisc.Paracental
Un. El Salvador129.500
TOTAAL 829.500
4.7.8. Thematisch beleid
4.7.8.1. Europees initiatiefvoordemocratie en mensenrechten(EIDHR)
In 2001 konden met het EIDHR projecten worden ondersteund in de landen van
Latijns- en Midden-Amerika voor een bedrag van meer dan €15 miljoen. Bovendien
zijn twee regionale meerjarenprogramma’s (2001-2004) uitgevoerd in 2001 ( €17,5
222miljoen van de begroting 2000); zij beogen een bijdrage te leveren aan de
bevorderingvande mensenrechtenende fundamentele vrijheden inde landen vande
Andesgemeenschap en Midden-Amerika. De activiteiten die onder de verschillende
actiegebieden van deze programma’s vallen, zullen op goede wijze worden
uitgevoerd door niet-gouvernementele organisaties, universiteiten en onafhankelijke
instellingen. Tot slot zullen microprojecten worden uitgevoerd in Colombia en
Mexico ter waarde van €1,1 miljoen.
Het EIDHR heeft bijna €3,7 miljoen besteed aan vijf projecten die zijn bedoeld voor
het bevorderen en beschermen van de mensenrechten en de fundamentele
vrijheden . In Ecuador is aan een programma dat beoogt de mensenrechten van
migranten en hun gezinnen te beschermen, in het bijzonder vrouwen en kinderen die
slachtoffer zijn van mensenhandel door de grote problemen in het land sinds 1998,
een bedrag van bijna €1 miljoen ten goede gekomen. Een project dat beoogt het
juridisch kader te verbeteren voor kinderen in El Salvador, Costa Rica, Guatemala,
Nicaragua en Honduras en de follow-up te garanderen van het recente onderzoek
naar kinderhandel en commerciële exploitatie van kinderen, heeft een subsidie van €
450.000 ontvangen. Tot slot is een bedrag van €230.000 besteed aan de organisatie
van een conferentie, aan de publicatie van “beste werkwijzen”, aan het benoemen
van ombudsmannen evenals aan de uitwisseling van ervaringen over de
werkzaamheden van instellingen en de ontwikkeling van een grotere samenwerking
tussen Latijns-Amerika, het Caribisch gebied en de EU. De doelstelling van dit
project bestaat uit het ondersteunen van het proces van versterking van maatregelen
voor bemiddeling en nationale maatregelen voor de bescherming van de
mensenrechten in Latijns-Amerika en in het Caribisch gebied, overeenkomstig de
democratische tradities. Er is €2,2 miljoen besteed aan steun aan vijf
rehabilitatiecentra voor de slachtoffers van martelingen in Latijns-Amerika.
Desteun aan het democratiseringsproces en aan de versterking van de rechtsstaat
heeft voor zes projecten in totaal €3,6 miljoen gekregen. Er is €848.000 toegekend
aan een project dat beoogt de activiteiten te ontwikkelen van het netwerk ANDI
(Children’s Rights News Agency), dat vijf persagentschappen samenbrengt die zijn
gemobiliseerd ten dienste van de bescherming van de rechten van het kind in
Brazilië; het project is vandirect nut voor deorganisaties die lid zijn, voor studenten,
bedrijven, mediaprofessionals en organisaties die kinderen en adolescenten helpen.
In Argentinië heeft een project €400.000 gekregen ter bevordering van de deelname
van burgers aan het besluitvormingsproces en ter stimulering van een dialoog tussen
de organisaties vande burgermaatschappijende staat in vijfregio’s van het land. Het
project beoogt eveneens gelijke kansen te versterken en de bescherming van de
mensenrechtente bevorderen inde context vandemocratisering.
De steun aan de preventie van conflicten evenals aan het herstel van de
burgerlijke vrede is een van de grote prioriteiten van het EIDHR. In 2001 heeft dit
initiatief projecten ondersteund in de landen van Latijns- en Midden-Amerika voor
een bedrag van meer dan €3,6 miljoen. In Colombia beoogt een project van meer
dan €1,3 miljoen de fundamentele rechten van de gemeenschappen van Uraba te
beschermen, die worden bedreigd met verplaatsing vanwege het conflict dat
momenteelhet land verscheurt. Met twee andere projecten in Colombia kan enerzijds
het werk van 900 gemeentelijke ombudsmannen voor de bescherming en
bevordering van de mensenrechten worden versterkt en ontwikkeld ( €560.000) en
anderzijds de burgermaatschappij worden versterkt als belangrijkste actor in het
oplossen van het gewapende conflict in Colombia; het project probeert de stad
223Barrancabermeja te veranderen in een vredesregio ( €984.000). Tot slot beoogt in
Guatemala een project een cultuur te bevorderen waarin vrede en verzoening heerst
voor de gemeenschappen die het slachtoffer zijn van het burgerconflict in drie
gemeenten inhet departement Alta Verapaz.
In 2001 heeft het EIDHR de democratische overgang ondersteund door een EU-
waarnemingsmissie te sturen voor de parlementsverkiezingen op 4 november
2001 in Nicaragua. Deze missie bestond uit een hoofdteam van zes leden, acht
waarnemers voor de lange termijn en 36 waarnemers voor de korte termijn bij de
eerste ronde en 30 waarnemers voor de korte termijn bij de tweede ronde ( €
998.915).
4.7.8.2. Gelijke kansen voormannenen vrouwen
De bevordering van gelijke kansen voor mannen en vrouwen is een transversale
doelstelling, waarmee stelselmatig rekening wordt gehouden bij het opstellen van
samenwerkingsprojecten.
Op dit moment worden er twee projecten uitgevoerd die zich met name richten op
vrouwen inLatijns-Amerika:
Panama-PROIGUALDAD: de uitdagingvangelijke kansen voor vrouwenbijdrage EG: €9.8 miljoen
Dit project is sinds vier jaar in uitvoering zal zorgen voor verbetering van de levensomstandigheden van
vrouwen in Panama.
Met steun van 31 instellingen, 26% van de openbare sector en 74% van de burgermaatschappij, is
PROIGUALDAD erin geslaagd de vrouwenorganisatiesin de steden en op het platteland te versterken die
aan dit ambitieuze programma deelnemen. Deze actoren kunnen, als het project is beëindigd, doorgaan
met hetbevorderen vangelijke kansen.
De acties voor de bewustmaking van de problematiek van gelijke kansen voor mannen en vrouwen in de
openbare sector zijn voortgezet. Deze problematiek is beter geïntegreerd in het onderwijsstelsel, via
scholing vanmenselijkpotentieel endeontwikkelingvanadequate methoden.
Bovendien zijn in 2001 talrijke acties gevoerd om dit thema bekend te maken. Hier moet de weerklank
vermeld worden die de nationale multimediacampagne over seksistische stereotypen136heeftgekregen.
Paraguay-RED-CIDEM:decentralisatietendienste vandevrouwbijdrageEG: €8,2 miljoen
In hetkadervan hetovergangsprocesnaar dedemocratieinParaguaystelt het project “Red de Centros de
Iniciativas y Desarrollo para la Mujer” zich ten doel de organisatie van Paraguayaanse vrouwen te
versterken en hun actieve deelname aan ontwikkeling te bevorderen. De overeenkomst voorziet in de
oprichting van 14 centra in verschillende departementen van het land, waarvan er op 31 december 2001
negenzijn geïnstalleerd.
Door in een proefgemeente een lokaal ontwikkelingsplan te bevorderen dat rekening houdt met de
specifieke eigenschappen van mannen en vrouwen en door de departementale autoriteiten te ondersteunen
bij de goedkeuring van maatregelen die bestemd zijn voor de toepassing van het “Nationale plan voor
gelijke kansen” speelt iedere structuur een fundamentele rol in het onlangs begonnen
decentralisatieproces.
De begeleiding van 12.000 personen naar bekwame instellingen, de scholing van 4000 begunstigden, en de
bijdrage aanhet opstellen, bekendmaken, verspreiden en toepassen van 1600 wettentegen huiselijk geweld
hebben deze acties aangevuld. Aan de vooravond van de gemeenteraadsverkiezingen hebben kandidaten
van alle partijen een handvest ondertekend voor goed gedrag en solidariteit met als prioriteit het
bevorderenenbeschermenvan derechtenvan de vrouw. De belangrijksteinbreng van dit project voor een
wederzijdsvertrouwentussensocialeactorenenopenbareinstellingenevenalsdetotstandbrenging van een
nieuwburgerschapinParaguay.
136http://www.proigualdad.com/index2.html
2244.7.9. Samenhang met het communautair beleid
In het algemeen is de filosofie van de ontwikkelingssamenwerking met de landen en
regio’s in Latijns-Amerika in samenhang met het overig communautair beleid. Dit
geldt bijvoorbeeld voor communautaire mededingingsbeleid, dat harmonisatie van de
regels betreffende vrije concurrentie stimuleert, of met het beleid van Eurostat dat
bereid is de knowhow van de Europese Unie te verspreiden onder andere regionale
organisaties waarvan de integratie minder is gevorderd. Op dezelfde wijze kunnen
door het onderzoeksbeleid van de Gemeenschap de Latijns-Amerikaanse landen
beantwoorden aan de oproepen tot het indienen van voorstellen die zijn gepland uit
hoofde vanhet internationale onderdeelvande kaderprogramma’s vooronderzoek.
Op gebied van de handel wordt de samenhang verzekerd door de steun aan
samenwerkingsacties (presentatieseminars) die de verspreiding van het algemeen
preferentiestelsel (APS) stimuleren in de landen in Latijns-Amerika en in de Andes.
Op dezelfde wijze zijn de acties voor regionale samenwerking die beogen de
regionale integratie te versterken en gemeenschappelijke markten tot stand te
brengen, in overeenstemming met het communautaire handelsbeleid.
Handelsovereenkomsten waarover is onderhandeld of waarover nu wordt
onderhandeld met bepaalde landen of groepen in Latijns-Amerikaanse landen,
dragen eveneens bij aan de groei van de handel tussen deze landen en de Europese
Unieenaldusaaneengedeeldeeconomischeensocialeontwikkeling.
4.7.10. Samenwerking met andere donors
De samenwerking tussen de Commissie en de andere internationale organisaties is in
Latijns-Amerika bijzonder nauw. Deze instellingen zijn de belangrijkste partners van
het Europese samenwerkingsbeleid. Zijdragen met name bijaan de financiering van
projecten met gemeenschappelijk belang op het gebied van armoedebestrijding en
versterking vande democratie.
4.7.10.1.Inter-Amerikaanse ontwikkelingsbank (IAOB)
Sinds 1997 heeft de Commissie bijgedragen aan de financiële activiteiten van de
IAOB voor een bedrag van €57 miljoen. Op het moment financiert de Commissie
twee grote, door de IAOB beheerde fiduciaire fondsen: het speciale fonds voor
technische bijstand ( €4 miljoen), dat onderzoeken door nationale deskundigen uit de
lidstatenvan de EU financiert, in het kader van de voorbereiding op projecten van de
IAOB, en het speciale fonds voor KMO’s ( €15 miljoen), dat microkredieten tot €
540.000 financiert. De Commissie financiert eveneens het Instituto de DesarolloEconómico y Social (INDES), een regionaal project voor steun aan de ontwikkeling
vanprojectbeheerders op het gebied vangezondheidszorg inLatijns-Amerika.
De Commissie ondersteunt daarnaast actief verschillende adviesgroepen (Colombia,
El Salvador, Guatemala, Honduras, Midden-Amerika - Wederopbouw) die worden
voorgezeten door de IAOB, waarin de internationale financiers bijeenkomen
teneinde hun activiteiten in het betreffende land of de groep landen op elkaar af te
stemmen.
Naast deze activiteiten is in 2001 een dialoog tussen de twee instellingen opgezet
over de programmering. De diensten van de Commissie (RELEX en AIDCO)
ontmoetten in oktober 2001 in Washington hun collega’s van de IAOB voor een
225intensieve uitwisseling van ideeën over de situatie in Latijns-Amerika, de verschillen
prioriteiten met betrekking tot de programmeringen, de mogelijkheden voor
eventuelesamenwerkingenmanierenomdesamenwerkingteverbeteren.
Indit verband hebbende Commissie ende IAOB in2001 de tekst opgesteld voor een
memorandum van overeenstemming dat een adequaat kader moet vormen voor de
verdieping van de samenwerking rondom een aantal gezamenlijk vastgestelde
prioritaire thema’s, te weten versterking van de democratie, armoedebestrijding,
sociale gelijkheid, regionale integratie en ontwikkeling van informatietechnologie.
Verwacht wordt dat de twee instellingen tijdens de Top van Madrid in mei 2002 een
memorandumvanovereenstemming zullenondertekenen.
In oktober 2001 heeft een missie van de Europese Commissie het hoofdkantoor van de IAOB in
Washington DC bezocht. Bij die gelegenheid zijn nieuwe perspectieven voor samenwerking
geïdentificeerd op het gebied van steun aan micro-ondernemingen en aan regionale projecten.
De Commissie financiert eveneens het Instituto de Desarollo Económico y Social (INDES), een
regionaal project voor steun aan de ontwikkeling van projectbeheerders op het gebied van
gezondheidszorg in Latijns-Amerika. De landen waar de samenwerking tussen de IAOB en de
Europese Commissie het meeste effect zou moeten hebben, zijn Bolivia, Brazilië, Ecuador,
Honduras, Nicaragua en Peru.
4.7.10.2.Wereldbank
In juli 2000 heeft de EG een overeenkomst ondertekend om bij te dragen aan het
fiduciaire fonds dat is opgericht in het kader van het HIPC-initiatief (arme landen
met een zeer grote schuldenlast). Dit fonds wordt beheerd door de Wereldbank en is
bestemd voor landen in Azië en Latijns-Amerika. Deze bijdrage bedroeg €54
miljoen, waarvan €45 miljoen was bestemd voor de financiering van maatregelen ter
verlichting van de schuldenlast van Bolivia ( €14 miljoen), Honduras ( €12 miljoen)
en Nicaragua ( €14 miljoen). Alle bijdragen aan landen in Latijns-Amerika zijn
betaald in2001.
Het programma voor leningen van de twee instellingen past binnen het kader van
politieke en sectorale hervorming. Begrotingssteun is vaak toegepast. De
Wereldbank noemt dit soort activiteit programmatische lening - wat verschilt van
de “klassieke” vormen van projectlening of aanpassingslening. De programma’s
moeten in 5 tot 10 jaar worden gerealiseerd, en in sommige gevallen in 16 jaar.
Begrotingssteun is eveneens voorzien voor sectorale programma’s met een duur van
2tot3j aar.
4.7.10.3.VS-Agentschapvoorinternationaleontwikkeling(USAID)
De EG heeft zich aan de zijde van USAID geschaard in het kader van de Nieuwe
transatlantische agenda (NTA) en het gezamenlijke actieplan. Er zijn regelmatige
contacten op het niveau van gebieden van gemeenschappelijk belang: ontwikkeling
van de particuliere sector, versterking van de institutionele capaciteiten, hulp aan
democratische instellingen, mensenrechten, decentralisatie, enz. Het Instituut voor
Iberisch-Amerikaans onderzoek te Hamburg en de Inter American Dialogue te
Washington DC hebben een onderzoek uitgevoerd naar het verloop van de
ontwikkelingsproblemen in Midden-Amerika. Dit onderzoek - dat zeer goed is
ontvangendoor USAID - stelt een modelvoor regionale economische integratie voor
en formuleert voorstellen voor de democratische versterking van instellingen, voor
226vorderingen in de richting van een douane- en monetaire unie, evenals voor de
hervorming vanhet belasting- enbegrotingstelselvande landen inde regio.
4.7.10.4.Organisatie van Amerikaanse staten(OAS)
In 2001 zijn de lidstaten van de EU die de status van permanente waarnemer binnen
de OAS hadden maandelijks bijeengekomen om te spreken over vraagstukken die
voor de Unie van belang waren en te onderhandelen met hoge vertegenwoordigers
van de OAS. De OAS, die geen financieringsinstantie is en alleen optreedt in
samenwerking met andere organisaties, heeft aangetoond veel middelen te kunnen
inzamelen (36 USD voor 1 USD subsidie). Tijdens een in oktober 2001 uitgevoerde
missie zijn ideeën uitgewisseld met betrekking tot drie actieterreinen: beperking van
de risico’s van natuurrampen, waarvoor de OAS zich zeer doeltreffend heeft getoond
en goed heeft samengewerkt met de lokale autoriteiten en de NGO’s; bevordering
van de democratie en tot slot de Inter-Amerikaanse commissie voor de bestrijding
van drugsgebruik (CICAD). De samenwerking tussen de EG en de CICAD is acht
jaar geleden van start gegaan met het toekennen van subsidies ter bestrijding van de
handelinchemischestoffendie nodigzijnvoordeproductievandrugs.
4.7.10.5.Europese investeringsbank
De EIB heeft kaderovereenkomsten ondertekend met 15 Latijns-Amerikaanse landen
en draagt als belangrijke Europese actor in de regio bij aan de financiering van
investeringsprojecten die van gemeenschappelijk belang zijn voor de landen van de
EU en die in Latijns-Amerika. Als partner van de Commissie is de bank met name
opgetreden in de sectoren industrie, energie, telecommunicatie, energie, water en
afvalwaterzuivering, alsmede in de vervoersector. In 2001 is €365,20 miljoen
besteed aan activiteiten in Argentinië, Brazilië, Panama en Mexico. In juni 2001
heeft een missie van de EG het directoraat Latijns-Amerika bezocht. Deze missie
heeft drie belangrijke gebieden voor samenwerking geïdentificeerd: risicokapitaal,
financiering van kleine en middelgrote ondernemingen en verhoging van de leningen
vande EIB voor projectenafkomstig uit de particuliere sector.
EIB-projecten die in 2001 zijn getekend
Land Benaming van hetproject Sector Bedrag(miljoeneuro)
Mexico Vetrotex America Industrieel 15.91
Panama Cable&Wireless PanamaII Telecommunicatie 54.23
Argentinië VWArgentina Industrie 46.61
Argentinië CentralDock Sud Energie 77.33
Brazilië COMGAS Energie 46.80
Brazilië Vega DoSul Industrie 58.00
Brazilië Veracel Foresty Landbouw 32.74
Brazilië LightElectricitydistribution Energie 33.58
Totaal 365.20
4.7.11. ECHO
In 2001 heeft ECHO (het bureau voor humanitaire hulp van de Europese
Gemeenschap) €35,05 miljoen aan humanitaire hulp toegezegd aan de Latijns-
Amerikaanse landen. De twee belangrijkste landen waaraan steun wordt verleend,
zijn Colombia en El Salvador. In Colombia verleent ECHO sinds 1997 steun aan
personen die in eigen land zijn ontheemd vanwege het conflict tussen verschillende
gewapende groepen en de regering, voornamelijk tijdens de periode direct nadat ze
227zijn gevlucht. In El Salvador konden met de hulp van ECHO tijdelijke huisvesting,
schoon water, gezondheidszorgsystemen en medicijnen worden verstrekt aan
bevolkingsgroepen die het slachtoffer waren van de twee aardbevingen van begin
2001.
Met andere steunmaatregelen kon worden beantwoord aan natuurrampen in Bolivia,
Paraguay, Peru, Guatemala, Honduras enNicaragua, evenals aande behoeften van de
bevolking die was ontheemd vanwege het conflict in Chiapas, Mexico. Bovendien is
ECHO in het kader van zijn programma DIPECHO van start gegaan met een reeks
projecten die beogen de lokale bevolking beter voor te bereidden op natuurrampen in
de Andesgemeenschap en in Midden-Amerika.
ECHO: financieringsbesluiten 2001
Land Benaming van hetproject Bedrag
(miljoen euro)
Bolivia/Paraguay Humanitaire hulp ten gunste van bevolkingsgroepen
die het slachtoffer zijn van overstromingen en droogtein Bolivia en droogtein Paraguay1,950
Colombia Humanitaire hulp ten gunste van ontheemde personen
in Colombia10,000
ElSalvador Humanitaire hulp ten gunste van bevolkingsgroepen
die het slachtoffer zijn van de aardbevingen van13/01/01 en 13/02/0110,000
Guatemala/Honduras
/NicaraguaHumanitaire hulp ten gunste van bevolkingsgroepen
diehet slachtoffer zijn van droogte in Midden-Amerika3,350
Mexico Humanitaire hulp ten gunste van de ontheemde
bevolkingin Chiapas1,800
Peru Noodhulp ten gunste van bevolkingsgroepen die het
slachtoffer zijn van deaardbevingin Peru3,150
Andesgemeenschap Tweede actieplan DIPECHO (maatregelen ter
voorbereiding op en preventie van natuurrampen) voordeAndesgemeenschap1,800
Totaal 32,050
4.7.12. Monitoring inLatijns-Amerika
De Commissie heeft in 2000 een systeem opgezet voor de controle van de
verbetering van de resultaten op basis van het beheer van de projectencyclus en de
ervaringen hiermee in 2001 in ieder geografisch gebied (ALA/MED/ACS/Balkan).
Met de eerste, nog voorlopige gegevens die dankzij dit nieuwe systeem zijn
verzameld, konden nuttige aanwijzingen worden gegeven over de staat van de
beheerde projecten door iedere geografische directie en over de verbeteringen die
moetenwordenaangebracht. Het systeemwordt uitgebreid tot alle activiteiten van de
dienst voorsamenwerking enzal in2002 volledig operationeelzijn.
In 2001 zijn 80 projecten in 13 Latijns-Amerikaanse staten beoordeeld. De bijdrage
van de Gemeenschap aan deze projecten bedroeg €381,9 miljoen. 21% van dit
totaalbedrag was bestemd voor de sector onderwijs, de rest werd gelijkelijk verdeeld
tussende andere geanalyseerde sectoren.
Het gemiddelde cijfer dat deze projecten kregen was 2,69, terwijl het gemiddelde
cijfer van alle door de Europese Gemeenschap gefinancierde projecten in de wereld
2,5 is.
228De beoordeling van de projecten is uitgevoerd aan de hand van verschillende criteria
zoals doeltreffendheid, efficiëntie, verwachte neveneffecten of inachtneming van de
milieudimensie. In Latijns-Amerika werd de doeltreffendheid van de projecten als
zeer bevredigend beoordeeld. Niettemin werd gewezen op het feit dat termijnen niet
werden nagekomen en dat onvoldoende rekening werd gehouden met de
milieudimensie.
Deze resultaten moeten echter met omzichtigheid worden gehanteerd, om redenen
die inhet hoofdstukover“monitoring”zijnuiteengezet.
4.7.13. CONCLUSIES EN VOORUITZICHTEN
Zoals aangekondigd tijdens de Top van Rio is de Europese Unie van plan een
duurzaam strategisch partnerschap aan te gaan met Latijns-Amerika, ter bevordering
van de bescherming op internationaal niveau van gemeenschappelijke belangen op
politiek, sociaal, economischencommercieelgebied.
De ontwikkeling van de bevoorrechte relatie tussen de Europese Unie en Latijns-
Amerika maakt het behoud en de versterking van een permanente politieke dialoog
noodzakelijk met de groepen van Rio en San José evenals met de
Andesgemeenschap, Mercosur, Chili en Mexico. Het vereist eveneens de nakoming
van bepaalde voorwaarden, in het bijzonder de consolidatie van democratische
systemen en de versterking van de rechtsstaat in Latijns-Amerika, met tegelijkertijd
bestrijding van armoede en van sociale verschillen en de integratie van kansarme
groepen. De duurzame integratie van de Latijns-Amerikaanse economieën in het
wereldsysteem en hun deelname aan het multilaterale handelssysteem vereisen
inspanningen om zich aan te passen, die moeten plaatsvinden in een context van
regionale integratie die door de Europese Unie wordt gestimuleerd. Samen met een
politieke dialoog en handelsbesprekingen vormt ontwikkelingssamenwerking een
wezenlijke methode omdeze doelstellingen te verw ezenlijken.
De door de Europese Unie in 2001 ontwikkelde richtsnoeren voor samenwerking
hebben bijgedragen aan de versterking van de politieke en economische autonomie
van Latijns-Amerika, waarbijtegelijkertijd de relaties tussen de Latijns-Amerikaanse
landen en de partnerschapsverbanden met Europa steviger werden. De Commissie
wil haar activiteiten dan ook in deze richting voortzetten en met haar buitenlandse
hulp blijvenrichtenop delandenenregio’s in Latijns-Amerika.
Op de tweede topconferentie van staatshoofden en regeringsleiders van de Europese
Unie, Latijns-Amerika en het Caribisch gebied, die in mei 2002 in Madrid zal
plaatsvinden, zou de uitvoering van de reeds vastgestelde prioriteiten voor
samenwerking verder versterkt moet worden.
2295. T HEMA:RESULTAATGERICHTE AANPAKVOOR ONTWIKKELING
5.1. Prestaties van landen en projecten
5.1.1. Inleiding
Volgens schattingen van de Wereldbank is er 50 miljard USD extra per jaar nodig
teneinde de ontwikkelingsdoelstellingen voor het millenium te bereiken. De in maart
2002 in Monterrey gedane toezeggingen om de niveaus van officiële
ontwikkelingshulp (Offical Development Assistance, ODA) te verhogen zijn een
grotestapvoorwaarts voor het bereiken van wereldwijde duurzame ontwikkeling. De
consensus van Monterrey legt specifiek een verband tussen doeltreffendheid van
hulp en eigen inbreng van landen in goed beleid en gedegen bestuur, waarbij meer
hulp wordt toegezegd aanlandendie goed presteren.
Hoe kunnen wij er zeker van zijn dat dit extra geld, en in feite alle
ontwikkelingshulp, daadwerkelijk leidt tot concrete resultaten ter plaatse? Hoe
kunnen wijer zeker van zijn dat onze inspanningen allengs bijdragen tot welvaart en
veiligheidvooriedereen?
Dit zijn geen gemakkelijk te beantwoorden vragen. Opvallend genoeg zijn in de
meeste ontwikkelingslanden de gegevens over armoedebestrijding niet louter
onbevredigend: zij bestaan vaak niet of ze zijn achterhaald, onbetrouwbaar of
worden gewoonweg niet gebruikt als instrument voor beleidsbesluiten. De
ontwikkelingsgemeenschap (bestaande uit donors, regeringen en de
burgermaatschappij) heeft te dikwijls nagelaten de resultaten van hun beleid en
financiering inde afgelopendecennia teonderzoeken.
Verslag uitbrengen over financiële verbintenissen is niet voldoende. Donors moeten
verslag uitbrengen en verantwoording afleggen aan hun belanghebbenden over de
concrete veranderingen in het leven van arme mensen die voortvloeien uit de
collectieve inspanning van ontwikkelingspartners.
De Commissie treft steeds meer maatregelen voor resultaatgerichte
ontwikkelingshulp. Deze belofte om toe te werken naar en zich te laten leiden
door resultaten werd in 2000 formeel onderstreept in de mededeling van de
Commissie over het ontwikkelingsbeleid van de Europese Gemeenschap en de
daaruit voortvloeiende verklaringenenactieplannen.
In dit hoofdstuk wordt een beschrijving gegeven van de twee belangrijkste, onlangs
ontwikkelde benaderingen voor het meten van resultaten. De resultaten van de
inspanningen van een bepaalde donor kunnen uitsluitend op het niveau van door één
donor uitgevoerde projecten of programma's rechtstreeks worden gemeten. Acties op
grotere schaal waarbij zoweleen aantaldonors als de regering en andere actoren zijn
betrokken, zullen resultaten opleveren die zijn bereikt door een gezamenlijke
inspanning die niet aan een bepaald lid van dit team kan worden toegeschreven (de
zogenaamde “attribution gap”). De eerste aanpak beschrijft daarom hoe collectieve
resultaten worden gecontroleerd op het niveau van sectoren en landen met
gebruikmaking van door alle belanghebbenden overeengekomen indicatoren. In het
tweede deel van dit hoofdstuk wordt een aanpak gepresenteerd voor de meting en
230monitoring van de door projecten bereikte resultaten, dit wil zeggen de uitkomsten
ervan en mogelijke veranderingen in het leven van de begunstigden.
Dit hoofdstuk beschrijft het werk dat momenteel in uitvoering is en presenteert de
belangrijkste onderdelen van het stadium waarin wij ons bevinden wat betreft het
bereiken van resultaten. Deze benaderingen zijn nog niet afgerond en enkele
componenten zijn nog niet volledig getest. De Commissie ziet dit hoofdstuk tevens
als een uitnodiging aan de lezer om deel te nemen aan een gezamenlijke bezinning
op doeltreffende en betrouwbare manieren om de effecten te meten van onze
buitenlandse hulp op mondiale duurzame ontwikkeling.
5.2. Monitoring vanresultaten: prestaties van landen
De invoering van strategiedocumenten voor armoedebestrijding in 1999 heeft tot
gevolg dat oriëntatie een van de vijf beginselen ervan is - en de instemming van 189
landen in september 2000 met de ontwikkelingsdoelstellingen voor het millennium
heeft ertoe geleid dat de aandacht steeds meer uitgaat naar resultaten. Concrete en
meer resultaatgerichte monitoring van de prestaties van een land op het gebied van
economische groei en armoedebestrijding vloeit voort uit de in een reeks studies
vastgestelde noodzaak vande verbetering van:
Voor ontwikkelingslanden:
–Eigen inbreng van landen . Door ontvangende regeringen de
verantwoordelijkheid te laten dragen voor het bereiken van hun doelstellingen
voor armoedebestrijding zullen zij meer ruimte hebben voor de vaststelling van
huneigenstrategieënenbeleiddienaangaande.
–Responsabilisering op nationaal niveau .I nl a n d e nd i ee e ns t r a t e g i ev o o r
armoedebestrijding ontwikkelen, is deze ontwikkeling van donors van
monitoringbeleid en -acties naar een participatieve resultaatgerichte aanpak van
wezenlijk belang voor de bevordering van de ontwikkeling van responsabilisering
opnationaalniveau.
–Beleidvormingsproces. De analyse van resultaten ter plaatse zou moeten leiden
tot heroriëntaties van het beleid en zou een bijdrage moeten leveren aan de
politieke dialoog.
Voor donors:
–Informatieplicht van donors aan belanghebbenden . Verslag uitbrengen over
financiële verbintenissen is niet voldoende. Donors moeten verslag uitbrengen en
verantwoording afleggen aan hun belanghebbenden voor de concrete
veranderingen in het leven van arme mensen die voortvloeien uit de collectieve
inspanning van ontwikkelingspartners.
–Coördinatie tussen donors . Door zich te richten op de door elk land bereikte
resultaten zou er sprake moeten zijn van een betere coördinatie van de
beoordeling vande prestaties van donors. Ook hier zouden in de betrokken landen
strategiedocumenten voor armoedebestrijding het kader voor deze coördinatie
moeten bieden.
231Twee belangrijke werkgebieden laten zien dat de Commissie steeds meer
maatregelen treft voor resultaatgerichte ontwikkelingshulp: nationale
strategiedocumentenen het verlenenvan macro-economische steun in ACS-landen.
5.2.1. Resultaatgerichte nationale strategiedocumenten
In het kader van het programmeringsproces ontwikkelt de Commissie momenteel
richtsnoeren voor in dienst zijnde programmeurs voor de invoering van
ontwikkelingsindicatoren in nationale strategiedocumenten. Aangezien de meeste
donors zichnog ineenzeer vroeg stadium bevinden van het conceptuele werk inzake
ontwikkelingsindicatoren, werkt de Commissie nauw samen met lidstaten, OESO-
DAC enandere donorsteneinde deze richtsnoerenopte stellen.
Er is een gezamenlijke werkgroep opgericht bestaande uit lidstaten, OESO-DAC en
verschillende diensten van de Commissie. De eerste bijeenkomst van de werkgroep
vond plaats in maart 2002. De doelste lling van de werkgroep bestaat uit het
onderzoeken van de mogelijkheden voor donors om een gezamenlijke aanpak op te
nemen, met inbegrip van gemeenschappelijke beginselen en typologie, in hun
monitoringeisen teneinde de aan ontvangende landen opgelegde last te verminderen.
Als grondslag voor dit werk dienen de door de Commissie opgestelde Ontwerp-
richtsnoeren voor de vaststelling van ontwikkelingsindicatoren. Dit is "werk in
uitvoering" en de uitkomsten ervan zullen allengs worden opgenomen in het
programmerings- en beoordelingsproces van de Commissie. De lidstaten en OESO-
DAC warenermee ingenomen.
In dezeOntwerp-richtsnoeren worden allereerst de beginselen en een typologie
vastgesteld en worden twee niveaus gepresenteerd waarop donors resultaatgerichte
indicatorenmogengebruikenvoordemonitoring vandeprestatiesvaneenland.
5.2.1.1. Typologie
Indicatoren moeten worden ingedeeld volgens een duidelijke typologie. Wij stellen
de toepassing van de volgende indeling voor om te zorgen voor coherentie met
eerder werk:
input ➔➔➔➔ output ➔➔➔➔uitkomst ➔➔➔➔effect
–Inputindicatoren meten de door de regering en donors verstrekte financiële,
administratieve en regelgevende middelen (vaak "processen" genoemd). Er dient
een verband te worden gelegd tussen de gehanteerde middelen en de bereikte
resultaten teneinde de doeltreffendheid van de uitgevoerde acties te beoordelen.
Bijv.: het deel van de begroting dat is bestemd voor onderwijsuitgaven, afschaffing
van verplichte schooluniformen
–Outputindicatoren meten de directe en concrete gevolgen van de getroffen
maatregelenengehanteerde middelen:
Bijv.:aantalscholen dat is gebouwd, aantal leerkrachten dat is opgeleid
–Uitkomstindicatoren meten de resultaten op het niveau van de begunstigden. De
term'resultaatindicatoren'wordt eveneensgebruikt.
232Bijv.: schoolbezoekpercentage, percentage meisjes onder kinderen die in het eerste
jaar van de lagere school beginnen
–Effectindicatoren meten de gevolgen van de uitkomsten. Zij meten de algemene
doelstellingenwat betreft nationale ontwikkeling enarmoedebestrijding.
Bijv.:percentage alfabetisme, werkloosheidscijfer
Deze verschillende soorten indicatoren zijn allemaal relevant voor beleidsvormers -
dat wil zeggen voor nationale regeringen. Ze zijn echter niet allemaal even relevant
voor donors, die zich moeten richten op de uitkomsten van het door hen gesteunde
beleid met een nationale inbreng.
De conclusies van het proefproject inzake de hervorming van de voorwaarden137
lieten duidelijk zien dat donors bijzondere nadruk moeten leggen op
uitkomstindicatoren. Eerdere acties waren echter veeleer gericht op input- dan op
outputindicatoren, waarvan de verbetering niet automatisch leidt tot verbetering van
diensten:erzijn bijvoorbeeldtalrijkevoorbeeldenvaneentoename inde begrotingen
of zelfs van het aantal gezondheidscentra die gepaard gaat met een afname van de
gebruikmaking van deze centra. Effectindicatoren geven geen snelle reactie, zijn
moeilijk te meten en hangen af van talrijke andere factoren dan het regeringsbeleid.
Door zich te richten op uitkomstindicatoren zou de eigen inbreng van regeringen in
het te implementerenbeleid kunnentoenementeneinde deze resultatente bereiken.
Door zich op deze indicatoren te richten neemt ook de geloofwaardigheid van
ontwikkelingshulptoe, zowelinbegunstigde landenals indonorlanden.
5.2.1.2. Beginselen
Vaststelling van indicatoren
(1) Elk land en zijn belangrijkste donors moeten overeenstemming bereiken over
het gebruik van gemeenschappelijke (uitkomst-)indicatoren voor de
beoordeling van de prestaties van het land. In de betrokken landen zou dit
moeten geschieden in het kader van het monitoringsysteem voor
strategiedocumentenvoor armoedebestrijding.
(2) Het is zinvol indicatorenop te splitsen in bijv.:
–g e n d e r
– openbare / particuliere sector
– geografie(metonderscheidvanmet namedearmsteregio’s)
– platteland/stad
– inkomensniveau (hoewel dat zelden mogelijk is) en voornaamste bron van
inkomsten
137In Burkina Faso, onder leiding van de Europese Commissie in het kader van het SPA, met 12 andere
donors.
233In alle gevallen zou bij vaststelling van de indicatoren het niveau van opsplitsing
precies moeten worden omschreven. Deze opsplitsing zorgt ervoor dat men zich
beter kan richten op de bevolkingsgroepen waarvoor het beleid inzake ontwikkeling
enarmoedebestrijding is bedoeld.
(3) Het verdient voorkeur de lijst te reduceren tot een beperkt aantal belangrijke
indicatoren. Een grote verscheidenheid aan allerlei indicatoren leidt tot grote
interpretatieproblemen. Hierdoor is het ook moeilijk zich te richten op de
essentiële elementen. De gekozen indicatoren moeten dan op duidelijke en
ondubbelzinnige wijze worden vastgesteld (bijv. voor vaccinatie moet
worden gespecificeerd welke vaccins hiervoor worden gebruikt, welke de
doelgroep is, enz.).
(4) De meetbaarheid is een belangrijk criterium bij de selectie van indicatoren.
Dit staat los van de kwaliteit van huidige gegevenssystemen (die hieronder
worden besproken). Bij de vaststelling van elke indicator moeten de voor de
verzameling van de gegevens benodigde tijd en middelen in aanmerking
worden genomen. Hoe vaak deze gegevens kunnen worden verkregen dient
ook in aanmerking te worden genomen. Het is mogelijk dat technisch gezien
een indicator jaarlijks meetbaar is, maar dat deze in de praktijk slechts op
middellange/lange termijn verandert. De ontwikkeling van een dergelijke
indicator wordt dan beïnvloed door het beleid dat jaren eerder is
geïmplementeerd, en de waarde ervan als maatstaf voor huidig beleid kan
beperkt zijn.
(5) Het is vaak van belang de statistische gegevens voor de indicatoren niet
alleen in percentages uit te drukken, maar ook in absolute waarden. Dit zorgt
ervoor dat bij analyse fouten worden uitgesloten vanwege twijfel bij de
schatting van de totale bevolking. Het geniet tevens de voorkeur te werken
aan tendensen in plaats van uitsluitend aan losstaande gegevens.
Dienovereenkomstig is het van belang om bij de selectie van de indicatoren
bestaande gegevensbanken te herzien. De gegevens van de laatste vijf jaar
dienen beschikbaar te zijn: als dit niet het geval is, moet de indicator
mi ss chi enwordengem oti v eerd.
Betrouwbaarheid en kwaliteit van gegevens
(6) De betrouwbaarheid en representativiteit van de gegevens waarop de
indicatorenzijn gebaseerd, moeten nauwkeurig in de gaten worden gehouden.
In geval van twijfel is het beter gebruik te maken van een 'proxy', dit wil
zeggen een indirecte indicator die eenvoudiger te meten is en die een goede
benaderende waarde geeft voor andere, moeilijker te meten indicatoren. Het
is dan van wezenlijk belang een evolutionaire aanpak te hanteren met
regelmatige controles op de geldigheid van de indicatoren met betrekking tot
de door deze indicatorente beoordelendoelstelling.
(7) Vaak dient eerst steunte worden verleend omde kwaliteit van de gegevens te
controleren en de regering te helpen om de betrouwbaarheid van dezegegevens te verbeteren en de snelheid van gegevensverwerking te vergroten -
bestaande systemen zijn vaak uitermate log en traag. Het doel van deze steun
zou moeten bestaan uit de versterking van het nationale systeem. Ervaring
laat zien dat voor deze steun in het algemeen geen grote geldbedragen nodig
234zijn en dat snelle voortgang met betrekking tot de belangrijkste gegevens
mogelijk is. Het is belangrijk samen te werken met Eurostat voor de
versterking vanstatistische capaciteit.
Doelen stellen voor de indicatoren
(8) De regering van het land zal de doelwaarden vaststellen voor de indicatoren
inovereenstemming met recente ontwikkelingen en beleidsrichtsnoeren. Deze
waarden moeten dan worden besproken met de donors die voornemens zijn
steun te verlenen aan het land. De regering zal de doelen moeten vaststellen
voor, indien van toepassing, ten minste de periode van het strategiedocument
voor armoedebestrijding, enanders voor de komende drie jaar.
(9) Bij de bespreking van de doelwaarden doen zich twee problemen voor:
overdreven optimisme (vaak in samenhang met het feit dat de indicatoren
veeleer als een motto worden gebruikt dan als een instrument voor
besluitvorming) en overdreven voorzichtigheid (dat wil zeggen gebrek aan
ambitie). De beste manier omdeze twee excessente voorkomen, is het volgen
van een doorzichtig proces in het land zelf met deelname van de
burgermaatschappij en het parlement bij zowel de besprekingen die tot de
vaststelling van indicatoren leiden als bij de monitoring ervan. Deze
doorzichtigheid zorgt tevens voor grotere zichtbaarheid van de doelen en
draagt bijtot deresponsabilisering op nationaalniveau.
Analyse van de ontwikkeling van indicatoren
(10) De analyse van de ontwikkeling van de prestaties van landen moet nooit
worden beperkt tot een mechanische interpretatie van indicatoren. De analyse
moet plaatsvinden in het kader van een substantiële politieke dialoog met de
regering, met inachtneming vande invloed van interne enexterne factoren.
(11) Er zij op gewezen dat, wanneer men zich richt op een beperkt aantal
indicatoren, met name wanneer de door deze indicatoren gemeten prestaties
worden gebruikt door donors voor de vaststelling van hun niveaus van
financiële steun, de wijze van verslaglegging kan veranderen of kan leiden tot
een vooroordeel bij de prioritering van beleid. Het stimulerend effect van de
hele reeks indicatoren moet een rol spelen in de politieke dialoog tussen de
regering endonorpartners.
5.2.1.3. Monitoring vande prestaties van landen
In de ontwerp-richtsnoeren worden twee reeksen indicatoren voorgesteld voor de
monitoring vanprogramma's vande Commissie op nationaal niveau.
Op een algemeen niveau , en in alle landen waar de Commissie actief is, dient een
beperkte reeks indicatoren te worden gecontroleerd (jaarlijks en tussentijds) teneinde
een algemeen beeld van de vooruitgang te krijgen die ten aanzien van de
ontwikkelingsdoelstellingen voor het millennium is geboekt. Deze beperkte reeks
moet voortvloeien uit de meest relevante van de 48, met de
ontwikkelingsdoelstellingen voor het millennium samenhangende indicatoren en
bovendien, om jaarlijks verslag te kunnen uitbrengen over de voortgang van landen,uit een klein aantal jaarlijks te meten hoofdindicatoren. Tot deze aanvullende
235indicatoren kunnen inputindicatoren behoren (die geen deel uitmaken van het
monitoringkader van de ontwikkelingsdoelstellingen voor het millennium), bijv.
indicatoren voor het meten van de financiële steun aan specifieke sectoren van zowel
de regering als donors. Ook snel veranderende uitkomstindicatoren kunnen hiertoe
behoren. In de ontwerp-richtsnoeren wordt voorgesteld dat deze minimumreeks
indicatoren, na goedkeuring, stelselmatig moet worden gecontroleerd in alle
nationale strategiedocumenten zodat vergelijking mogelijk is.
De stelselmatige monitoring van deze brede reeks indicatoren, met inbegrip van
jaarlijks te meten uitkomst- en inputindicatoren op nationaal niveau, zal ervoor
zorgendat de Commissie de ontwikkeling van sectoren in de gaten kan houden, zelfs
als zij er geen actieve rol in speelt. Dit zal bijdragen tot de bij de beoordeling van de
nationale strategiedocumentengenomen besluiten.
Op sectoraal niveau , in concentratiesectoren van nationale strategiedocumenten,
dient een bredere reeks indicatoren te worden gecontroleerd. Deze indicatoren
moeten deel uitmaken van de alomvattender reeks indicatoren die door de betrokken
ministeries van het land worden gehanteerd voor beheers- en
responsabiliseringsdoeleinden. Hoewel door de regering opgestelde
beleidsrichtsnoeren en regelgevende maatregelen niet zo gemakkelijk kunnen
worden gemeten door algemene, gekwantificeerde indicatoren, dienen deze eveneens
te wordengecontroleerd.
In alle gevallen zijn door de Commissie gecontroleerde indicatoren gebaseerd op de
in het land plaatshebbende nationale processen (strategiedocumenten voor
armoedebestrijding voor de landen waarvoor ze van toepassing zijn). Dit is zowel
een proces van wederzijdse invloed en het delen van ervaring als een waardevol
instrument voor bespreking van beleidsaangelegenheden en toename van de
responsabilisering vanregeringen ineigen land.
5.2.2. Begrotingssteun voor armoedebestrijding
Een tweede voorbeeld van de resultaatgerichte aanpak is begrotingssteun voor
strategiedocumenten voor armoedebestrijding. Tot dusver betreft dit uitsluitend
ACS-landen. Een soortgelijke aanpak wordt, waar nodig, uitgebreid tot andere
programma's (ALA, Meda). In ACS-landen hanteert de Europese Commissie een
vernieuwende aanpak, waarbij de steunbedragen rechtstreeks verband houden met
het prestatieniveau van het land in de sociale sectoren (hoofdzakelijk
volksgezondheid en onderwijs) en beheer van overheidsfinanciën. Dit geschiedt door
het gebruik van prestatie-indicatoren (bijv. aandeel van de uitgaven voor
volksgezondheid en onderwijs; schoolbezoekpercentage; gebruikmaking van
gezondheidscentra; omvang van kindervaccinatie, enz.) en intensieve besprekingen
met de regering over de mate waarin de door haarzelf gestelde doelen zijn bereikt.
Het bereiken van deze doelen houdt volledige financiering in; worden deze doelen
niet bereikt, danneemt de financiering af.
Op deze manier ontvangt de regering de middelen om een begroting op te stellen die
beter in staat zalzijn de belangrijkste sociale diensten te verlenen. De regering wordttevens aangespoord om zich hiervoor uit te spreken. Aangezien deze doelen een
afspiegeling zijn van gemeenschappelijke afspraken tussen de regering en de
donorgemeenschap, wegen zij zwaarder; omdat de Commissie een van de
leidinggevende donors is, dienen zij ook de prioriteiten van de Commissie in deze
236dialoog te weerspiegelen. Aangezien zij worden afgeleid uit een strategiedocument
voor armoedebestrijding met eigen inbreng van een land, zullen zij eerder worden
geïmplementeerd danvoorwaardendie van buitenafwordenopgelegd.
14 van de 30 ACS-landen waaraan de Commissie momenteel begrotingssteun
verleent, passen deze aanpak reeds toe (14 andere landen zijn bezig met het bereiken
van overeenstemming over een aantal indicatoren). Deze analyse is gebaseerd op de
30, in 2000 en 2001 aanvaarde financieringsvoorstellen voor begrotingssteun voor
armoedebestrijding, met eentotaalbedrag van875 miljoeneuro.
5.2.2.1. Nieuwe richtsnoerendie zijn afgeleid van het proefproject inBurkina Faso
In het licht van de resultaten van het in Burkina Faso138tussen 1996 en 2000
uitgevoerde proefproject inzake hervorming van de voorwaarden heeft de Commissie
nieuwe richtsnoeren en mechanismen opgezet voor haar programma's voor
begrotingssteun voor armoedebestrijding. De doelstelling ervan is de
doeltreffendheid van hulp te vergroten door eigen inbreng te stimuleren,
uitbetalingensoepeler te laten verlopenende donorcoördinatie te verbeteren.
De nieuwe richtsnoeren en mechanismen die zijn afgeleid van het proefproject in
Burkina Faso beogen de duurzaamheid v a nh e r v o r m i n g e no pl a n g et e r m i j nt e
vergroten, de eigen inbreng v a nr e g e r i n g e nt ev e r b e t e r e ne nd e coördinatie tussen
donors verder teontwikkelen.
De belangrijkste concrete wijzigingen in de communautaire begrotingssteun die
voortvloeien uit deze nieuwe richtsnoeren zijn een verschuiving van traditionele
procesvoorwaarden naar prestatiebeoordeling op grond van resultaten, variabele
uitbetalingen op grond van de bereikte resultaten en betere coördinatie met andere
donors in het kader van het strategiedocument voorarmoedebestrijding.
De mate van implementatie van de nieuwe aanpak verschilt per land, deels vanwege
de verschillende stadia in het proces van totstandkoming van het strategiedocument
voor armoedebestrijding en deels vanwege het feit dat beschikbaarheid van gegevens
kan verschillen. Besprekingen over donorcoördinatie en prestatie-indicatoren hangen
echter nauw samen met het proces van totstandkoming van het strategiedocument
voor armoedebestrijding.
5.2.2.2. Hervorming vande voorwaarden
De nieuwe communautaire richtsnoeren inzake voorwaarden wijzen op een beperkt
aantal belangrijke condities. Traditionele procesvoorwaarden dienen geleidelijk te
worden vervangen door prestatiebeoordeling op grond van uitkomstindicatoren,
zodat deregering meer ruimte heeft omhaar eigenbeleid te bepalen.
Twee belangrijke voorwaarden blijven betrekking hebben op de ondertekening van
de financieringsovereenkomst en de vrijgave van achtereenvolgende tranches. Deze
voorwaardenkomenvoorinalle financieringsvoorstellen van2000 en2001:
138Dit proefproject werd geleid door de EG met steun van negen bilaterale donors en het IMF, UNDP en
de Wereldbank in het kader van het Strategisch Partnerschap met Afrika (SPA). De bevindingen ervanworden in ‘Bilan :Testsur laRéformedela conditionnalité’ van juli2000samengevat.
237– ondertekening/bevredigende voortgang van de overeenkomst met het IMF
(armoedebestrijding & groeifaciliteit) en soms met de Wereldbank. Dit houdt in
dat het land eengezond macro-economischkader heeft.
– voortgang van het proces van totstandkoming van het strategiedocument voor
armoedebestrijding.
Daarom hangen communautaire programma's nauw samen met de voorwaarden van
het IMF (en soms met de Wereldbank).
Van de 30 landen in de proef bevatten de financieringsvoorstellen van 15 landen
geen aanvullende procesvoorwaarden, en van 7 landen bevatten zij
procesvoorwaarden die uitsluitend betrekking hebben op het beheer van
overheidsfinanciën.
De verschuiving naar een resultaatgerichte prestatie-evaluatie is veel doeltreffender
geweest in de sociale sectoren (met name volksgezondheid en onderwijs) dan waar
het gaat om het beheer van overheidsuitgaven. Het probleem om op dit gebied
uitkomstindicatorenvast te stellen is de belangrijkste reden voor dit tragertempo.
Een paar landen hebben voorwaarden op andere gebieden dan volksgezondheid,
onderwijs, beheer van overheidsfinanciën en het macro-economisch kader (bijv.
vervoer, justitieofregionale integratie).
5.2.2.3. Resultaatgerichte prestatiebeoordeling
De nieuwe richtsnoeren voor begrotingssteun van de EG impliceren meer nadruk op
resultaten bij de beoordeling van de prestaties van landen. Deze nadruk wordt
versterkt door de geleidelijke verschuiving naar de samenhang tussen financiële
steunenprestatie-evaluaties op grond vanuitkomstindicatoren.
Er zijn drie belangrijke stappen nodig alvorens uitbetalingen kunnen worden
gebaseerd op de analyse vanprestatie-indicatoren:
– overeenstemming tussen de regering en de Commissie over een beperkte reeks
uitkomstindicatoren waarop de evaluatie dient te worden gebaseerd, en
duidelijkheid over de manier waarop zij moetenwordengecontroleerd.
– zekerheid dat er een betrouwbaar systeem bestaat voor de verzameling van
gegevens over de overeengekomen reeks indicatoren en, zo nodig, steun voor de
verbetering ervandoor capaciteitsopbouw en financiële hulp in het begin.
– besluit van de regering over de doelwaarden voor deze indicatoren op grond van
eerderetendensenenbeleidsrichtsnoeren.
Landen kunnen in drie groepen worden ingedeeld, afhankelijk van de mate waarin
het communautair programma deze weg heeft gevolgd: meest gevorderde landen,
landen met gemiddelde prestaties en minst gevorderde landen.
Meest gevorderde landen
In de meest gevorderde landen leidt voorafgaande overeenstemming over een
beperkte reeks prestatie-indicatoren tot het gebruik ervan bij de vaststelling van de
238uitbetaling van een variabele tranche in het programma. Daarom is er één vaste
tranche die samenhangt met gezond macro-economisch beleid (bestaan van een IMF-
programma) en één variabele tranche die samenhangt met prestatiebeoordeling. In de
meeste landen wordt deze variabele tranche verdeeld in twee subtranches. De ene
hangt samen met bevredigend beheer van overheidsfinanciën (beoordeeld door
middel van prestatie-indicatoren), de andere met de ontwikkeling van de reeks
overeengekomen prestatie-indicatoren vergeleken met de door de regering gestelde
doelen.
De indicatoren waarop uitbetalingen worden gebaseerd, zijn een mengeling van
input-,output- enuitkomstindicatoren. De meest gebruikte zijn de volgende:
Beheervan overheidsfinanciën / begrotingsbeheer
– Deel van de begroting van de regering dat is bestemd voor de meest perifere
structuren
– Begroting die is toegewezenaansociale sectoren, enfeitelijke uitgaven
– Verschil ineenheidskostenvanoverheidsopdrachtenen marktprijzen
Gezondheidszorg
– Gebruikmaking vaneerstehulpdiensten
– Dekking van prenatale gezondheidszorg
– Immunisatiecijfers (DTP3, BCG en mazelen)
– Kostenvanprimaire medischezorg
Onderwijs
– Netto / Bruto schoolbezoekpercentage (jongens/meisjes) in het eerste jaar van de
lagereschool
– Percentage kinderendie vande lagere schoolnaar de middelbare schoolgaan
– Gemiddelde verhouding leerling-leerkracht
– Gemiddelde verhouding leerling-klaslokaal
– Gemiddelde verhouding leerling-boek
– Kostenvantoegangtot lager onderwijs (particulier / openbaar) voor het gezin
Het proces van prestatie-evaluatie op grond van deze indicatoren verschilt per land.
In alle gevallen wordt de regering verzocht een analyse van de bereikte resultaten te
verstrekken en, indien mogelijk, externe factoren aan te wijzen teneinde een
beoordeling van de prestaties van het land op een gedegen en niet-mechanische basis
mogelijk te maken. Bij de bespreking van de resultaten van de meting van de
indicatoren zijn verantwoordelijke vakministeries van de regering en de EG
betrokken, en soms organisaties die begunstigden of andere donors
vertegenwoordigen. In geval van "overmacht" of bijzondere omstandigheden kan
wordenbeslotendat een indicator wordt weggelaten.
De volgende methode wordttoegepast inalle landen:
239– indien het overeengekomen doel wordt bereikt of aanzienlijke vooruitgang wordt
geboekt, wordt 1 punttoegekend.
– indien het doel niet wordt bereikt, maar positieve vooruitgang wordt
waargenomen, wordt 0,5punt toegekend.
– indien de ontwikkeling negatief is of niet positief genoeg, worden 0 punten
toegekend.
•Het totaalvandeze puntengeeft het niveau van verwezenlijkte prestaties weer.
De berekening van het uitbetalingsniveau afgeleid van dit niveau van verwezenlijkte
prestaties varieert per land. De waarde van de variabele tranche die samenhangt met
de prestatie-evaluatie is gemiddeld 22% van het totaalbedrag van het programma
(waarvan 38% en 62% samenhangen met de prestaties op het gebied van
respectievelijkoverheidsfinanciënensocialesectoren).
5.2.2.4. Conclusie
De nieuwe richtsnoeren inzake voorwaarden voor begrotingssteun van de EG kunnen
nog niet worden geëvalueerd waar het gaat om resultaten. Desalniettemin vindt
momenteel een beoordeling van het proces en de methodologie plaats. Ondertussen
zorgen deze richtsnoeren voor een aantal belangrijke vraagstukken waarmee alle
donorsrekening moeten houden:
– wanneer andere donors zich meer richten op uitkomstindicatoren, zou dit de
aandacht vande regering voor deresultatenvan haar beleid doentoenemen.
– de vaststelling van een duidelijke cyclus van strategiedocumenten van
armoedebestrijding, met inbegrip van een jaarlijkse matrix van maatregelen en
beoordeling van prestatie-indicatoren zou de samenhang verbeteren tussen
donorsteun en het proces van totstandkoming van het strategiedocument voor
armoedebestrijding.
– de combinatie van traditionele procesvoorwaarden en beoordeling op grond van
resultaten is incoherent en moet wordenvermeden.
5.2.3. Hoe nu verder?
Twee belangrijke kwesties zijn cruciaal voor de doeltreffendheid van de keuze van
de Commissie voor eenresultaatgerichte aanpak.
De eerste is de noodzaak om meer steun te verlenen voor de versterking van het
nationale statistische systeem. Dit kan geschieden in samenwerking met Eurostat en
zou eengrotere coördinatie met andere donors impliceren.
De tweede is te komen tot een betere samenwerking met lidstaten en andere donors,
zowelop het hoofdkantoor als in het land zelf. Dit impliceert een betere uitwisseling
van informatie, overeenstemming over een gezamenlijke aanpak en grotere
bereidheid om de monitoring en verslaglegging met betrekking tot nationale
systementecoördineren.
2405.3. Projectresultaten: resultaatgerichte monitoring
5.3.1. Achtergrond
Monitoring heeft veel verschillende definities, want er is monitoring van prestaties,
monitoring van beheer of gewoonweg monitoring van projecten. In alle gevallen
moet de monitoring een tijdig, snel en doeltreffend proces zijn teneinde regelmatig
informatie te verstrekken over de voortgang. Monitoring is een mechanisme voor
regelmatige waarneming, waartoe ook het opstellen en indienen van statusrapporten
en analytische beoordelingen van de ontwikkeling van projecten behoren. Het gaat
hoofdzakelijk om de vergelijking van feitelijke met geplande resultaten. Monitoring
maakt het mogelijk dat gerichte besluiten inzake projectbeheer worden genomen
teneinde:
– ervoor te zorgen dat aanpassingen kunnen worden gemaakt met een minimale
onderbreking;
– ervoorte zorgendat projectenop koers blijvenenhundoelstellingen bereiken.
Monitoring van de implementatie van projecten of van andere activiteiten kan
dagelijks of wekelijks plaatsvinden, bijvoorbeeld door een projectbeheerder die een
goed overzicht dient te houden over de prestaties van het project. Het gaat hierbij
hoofdzakelijk om het overzicht over de omzetting van inbreng naar resultaten door
het projectbeheer zelf onder toezicht van hun eigen instelling of autoriteit en van de
delegaties vande EG.
Het systeem voor resultaatgerichte monitoring, dat hieronder wordt beschreven,
beoordeelt de prestaties van het project of programma, alsmede de verdere
verwikkelingen ervan (maar zonder een diepgaande analyse). Dit systeem zorgt
ervoor dat de Commissie onafhankelijk advies ontvangt van externe deskundigen
over haar projectportefeuille. Het sinds 2000 in de ALA/MED/ACS- en
Balkanlanden gebruikte systeem (zoals hieronder beschreven) is vergelijkbaar met,
maar verschilt van het sinds 1993 in de NOS (Tacis)-landen gebruikte systeem.
Harmonisatie van de twee systemen wordt voor 2002 voorzien. Door middel van één
consistente aanpak zal de Commissie vergelijkbare gegevens hebben voor alle
regio’swaarzijbuitenlandse hulp verleent.
Indehuidigesituatievalt monitoring vande implementatie normaalgesprokenonder
de verantwoordelijkheid van de overheid en de delegatie van de EG. Bovendien
worden projecten, met het oog op resultaten, periodiek gecontroleerd door een
onafhankelijk monitoringteam.
5.3.2. Resultaatgericht monitoringsysteem voor ontwikkelingsprojecten139-Beschrijving
In de loop van 2000 ontwikkelde de Commissie een verbeterd resultaatgericht
monitoringsysteem voor de ALA/MED/ACS- en Balkanlanden, dat zijn oorsprong
vindt in het projectcyclusbeheersysteem van de Commissie. Dit systeem werd in de
loop van2001 getest enverbeterd.
139Uitgezonderd Tacis-landen.
241De hoofddoelstelling bestaat uit het verzamelen van resultaatgerichte informatie over
projecten ter plaatse en uit verslaglegging over de voortgang. Het systeem verschaft
eenoverzicht van de voortgang van het project richting resultaten voor zowel
delegaties als EuropeAid. Het systeem is niet in eerste instantie gericht op
projectautoriteiten, wier dagelijks beheer meer gedetailleerde informatie vereist,hoewel het natuurlijk zowel voor hen als voor partnerministeries en -regeringen
bruikbaar moet zijn.
Het systeem omvat korte veldbezoeken aan projecten door ervaren externe
deskundigen die semi-standaard scorelijsten invullen om de efficiëntie,
doeltreffendheid, effecten, relevantie en waarschijnlijke duurzaamheid van
projecten en programma’s in te schatten. Teneinde te zorgen voor samenhang in het
systeem wordt elk van de vijf criteria nauwkeurig vastgesteld conform de bestaande
methodologie om vervolgens te worden opgesplitst in eigen componenten, die de
controleur grondig dient te bestuderen alvorens een cijfer toe te kennen. De externe
monitoringdeskundigen beschikken over uiteenlopende sectorale en geografische
kennis en ervaring. Ze werken in geschikte kleine teams; hun werk betreft de analyse
van documenten en interviews met vertegenwoordigers van alle belanghebbenden
voor een gegeven project, met inbegrip van eindbegunstigden. Belangrijke gegevens
zoals de projectbegroting worden genoteerd, maar er worden geen
accountantsonderzoeken of diepgaande financiële controles uitgevoerd. De
verslagen, adviezen van taakbeheerders en belangrijkste projectdocumenten worden
in de centrale gegevensbank opgeslagen, die een belangrijk beheer- en informatie-
instrument is.
Lopende projecten (ten minste zes maanden gaande en nog eens zes maanden te
gaan) van een bepaalde minimumomvang (ongeveer 1 miljoen euro) worden
gecontroleerd. Eind 2001 zijn ongeveer 500 projecten in de ALA/ACS/MED- en
Balkanlanden met een totale waarde van 4,7 miljard euro gecontroleerd. Tijdens de
ontwikkelings- en testfase konden enkele projecten tweemaal worden gecontroleerd,
endaaromis het aantalmonitoringverslagen hoger dan500.
5.3.3. Eerste inzichten op grond van de ontwikkelings- en testfase
Aangezien de ontwikkelings- en testfase in januari 2002 is beëindigd, zijn er eerste
inzichten verworven over wat goed functioneert en wat kan worden verbeterd. Deze
inzichten moeten met enige omzichtigheid worden bekeken, aangezien het aantal
gecontroleerde projecten relatief klein was in vergelijking met de totale omvang van
de hulp. Bovendien zijn sommige instrumenten, zoals begrotingssteun, niet
gecontroleerd.
Prestaties van projecten/programma's verschillen naar gelang van omvang, regio en
sector. Een eerste algemene conclusie is dat, in het algemeen , de beoordeelde
projecten “ volgens plan ”of iets beter zijn gevorderd. De toegepaste prestatieschaal
was 1-4, met als gevolg een ongewogen gemiddelde score van 2,5. Gemiddelde
scores voor deverschillende aspecten verschillen van2,51tot 2,67.
Twee belangrijke opmerkingen waren dat:– projecten met goed geformuleerde, duidelijke doelstellingen en strategieën in het
algemeen, zoals verwacht, beter presteren dan projecten met geen of slecht
geformuleerde doelstellingenenstrategieën.
242– gemeenschappelijke richtsnoeren voor de monitoring van de tenuitvoerlegging
(dagelijkse informatie voor projectbeheer en delegatie) en andere primaire
beheersinstrumenten de doeltreffendheid van projecten en programma's
waarschijnlijk zullenverbeteren.
5.3.3.1. Eersteinzichtenper criterium
In de volgende paragraaf wordt gewezen op beste werkwijzen in de gearceerde
kaders.
De vijf hoofdcriteria voor de beoordelingen zijn relevantie, efficiëntie,
doeltreffendheid, effectenenduurzaamheid.
Gemiddelde cijfers voorhoofdcriteria, perregio140
Gemiddeldcijferperregio
Azië ACS Balkan LA MedGemiddeldcijfer,
alle projecten
Relevantie 2,72 2,57 2,17 2,70 2,21 2,57
Efficiëntie 2,63 2,53 2,25 2,53 2,40 2,51
Doeltreffendheid 2,93 2,64 2,33 2,86 2,27 2,67
Effecten 2,83 2,59 2,33 2,71 2,25 2,59
Duurzaamheid 2,73 2,51 2,33 2,68 2,39 2,55
Relevantie en ontwerp (cijfer 2,57): projecten waren in het algemeen relevant en de
bijdragen waren toereikend, maar het ontwerp bevatte dikwijls belangrijke zwakke
punten. Succesvolle projecten werden gekenmerkt door hun duidelijke verwijzing
naar de nationale context en de bestaande behoeften en verlangens van
belanghebbenden. Zwakke prestaties op deze gebieden werden in verband gebracht
met het ontbreken van een adequate identificatiestudie of behoeftebeoordeling om de
omstandighedenenproblemenvande beoogdebegunstigdenduidelijk vast testellen.
Mali: Programme d’Appui àla Politique Culturelle duMali-8 ACSMLI14
Sector: cultuur en recreatie
Mali, een van de armste landen ter wereld, beschikt over een cultureel erfgoed en toeristische
mogelijkheden die niet voldoende worden gepromoot en geëxploiteerd. Dit project beoogt dit
probleemaante pakken.
Relevantieenkwaliteitvanontwerp
“Het programma is ontworpen in nauwe samenhang met het sectoraal beleid van het land. Het
programma gaat de uitdagingen aan van het Cultureel Actieplan, met duidelijke doelstellingen,
doel enverwachteresultaten. Deimplementatiestrategieisrealistischen de beschikbaar gestelde
middelen zijn toereikend. Om precies te zijn erkent en stimuleert het programma
samenwerking en synergieën met alle andere initiatieven, intern, regionaal of afkomstig van
andere donors.”
Efficiëntie (cijfer 2,51): projecten hadden in het algemeen laten zien dat zij konden
beantwoorden aan veranderende behoeften en situaties. De tijdsgebondenheid van
activiteiten werd in het algemeen echter als een ernstig tekort gezien. Succesvolle
projecten stelden hooggeschoold leidinggevend personeel te werk en maakten goed
gebruik van projectkaders, werkplannen, andere schema's en interne
monitoringsystemen. De projecten die onvoldoende presteerden, misten de nodige
140Uitsluitend eerstemonitoringronde,geen tweedemonitoringbezoeken
243gekwalificeerde en solide kundigheid in beheer, en maakten te weinig gebruik van
standaardinstrumenten voor projectbeheer; coördinatie met andere, bij het project
betrokken donors en/of toeleveranciers was moeilijk. EG-procedures werden
eveneens geassocieerd met grotere vertragingenbijde tenuitvoerlegging.
India : beheer van natuurlijke hulpbronnen op gemeenschapsniveauALA/ 93/ 33
Sector: plattelandsontwikkeling
Het doel van het project is bij te dragen tot een geringere achteruitgang van het milieu en
mogelijkheden te scheppen voor lokale inkomsten door de ontwikkeling van participatief
gemeenschapsbeheer en een reeks kleinschalige sociale projecten. Het project heeft
opmerkelijke verbeteringen tot stand gebracht in de economische en sociale omstandigheden in
de kleine, in stamverband levende gemeenschappen.
Efficiëntie:
“Een goedkostenbeheersingsysteemheeftertoe bijgedragen dathet projectbeheer op veel lagere
kosten is uitgekomen voor elke afzonderlijke actie, met als uiteindelijk resultaat dat meer
microprojecten kunnen worden uitgevoerd zonder overschrijding van de begroting.
Projectactiesworden goed gepland, georganiseerd en op tijd geïmplementeerd. Dit heeft tot een
hoog slagingspercentage geleid. Het projectpersoneel bestaat uitsluitend uit staatsburgers met
een goed opleidingsniveau op hun specifieke gebieden die zeer enthousiast zijn over de
doelstellingenvanhet project. Dekwaliteitvandeactiviteitenenderesultatenillustrerendit.”
Doeltreffendheid (cijfer 2,67): succesvolle projecten werden gekenmerkt door een
goede betrokkenheid en deelname van en communicatie tussen de begunstigden. Er
zijn af en toe bijkomende effecten geconstateerd die positief zijn ontvangen. De
projecten die slecht presteerden hadden problemen inzake communicatie en contact
met de begunstigden. Ontoereikende EG-procedures werden ook genoemd als
oorzaak vanonvoldoende doeltreffendheid.
Bangladesh:BRAC-onderwijsprogramma ALA/99/15
Sector:gezondheidszorgbeleiden administratiefbeheer
De algehele doelstelling vanhet projectisbij te dragen aanarmoedebestrijding door middel van
toegang tot informeel basisonderwijs voor kinderen die normaal gesproken geen formeel
onderwijs genieten. Het project is een voortzetting van een eerdere fase waarin informele lagere
scholen in het hele land werden geopend voor meer dan één miljoen kinderen. In deze fase ligt
de nadrukophet verstrekkenvaneenverbeterdvolledigleerplanvoor basisonderwijs.
Doeltreffendheid
“Zelfs in afgelegen gebiedenkomt het project ten goede aan de beoogde begunstigden. Een zeer
grote betrokkenheid van de gemeenschap is reeds voorhanden en er wordt een zeer goede
communicatie in stand gehouden met de beoogde begunstigden. Het programma heeft zich zeer
goed aangepast om ervoor te zorgen dat het project aan zoveel mogelijk begunstigden ten goede
komt. De begunstigden zelf hebben een hoge verwachting van de voordelen van het project,
hetgeen bijvoorbeeld blijkt uit het feit dat arme gezinnen de voorkeur geven aan de
projectscholen, waarvoor inschrijfgeld is vereist, in tegenstelling tot het gratis onderwijsstelsel
van de regering.”
Effecten (cijfer 2,59): indirecte en onvoorziene effecten hebben vrij vaak hoge
positieve cijfers gekregen. Een goede prestatie op dit gebied werd gewoonlijk in
verband gebracht met steun voor capaciteitsopbouw en grotere bewustmaking, en
goede contacten met lokale bevolkingsgroepen. De effecten waren af en toe gering
244wanneer transversale kwesties en mogelijke samenhang met andere projecten en
programma's werdengenegeerd.
Honduras: DesarrollodelaEducación enComunidades Urbano-MarginalesenHonduras
HND/B7-310/96/204
Sector: basisonderwijs
Het project beoogt marginale stedelijke gemeenschappen te helpen op een meer actieve wijze
deel te nemenaan de democratische, sociale eneconomische ontwikkeling van hetland.
Effecten
“Het project zal waarschijnlijk een groot effect hebben op zijn omgeving en zal een bijdrage
leveren aan de algehele doelstelling. Gemeenschappen ontwikkelen momenteel hun vermogen
om zelf lokaal beleid op te zetten en te beheren en zullen waarschijnlijk een actievere rol spelen
bij de ontwikkelingvan de burgermaatschappijenhetlandalszodanig.”
Duurzaamheid (cijfer 2,55): sociaal-culturele (met inbegrip van gender),
technologische en milieuvraagstukken werden dikwijls gezien als goed of zeer goed,
maar de financiële en economische gezondheid was vaak zwak. Bij duurzame
projecten was vaak sprake van een goede interactie met beleidsvormers teneinde een
hoge mate van beleidssteun te waarborgen. Capaciteitsopbouw was op verschillende
niveaus van belang, waarbij werd tegemoet gekomen aan de lokale behoeften met
een grote betrokkenheid van begunstigden bij het ontwerp van het project. De
bevindingen wijzen erop dat duurzaamheid waarschijnlijk gering is als regeringen
geentoereikende beleidssteunverlenen noch lokale capaciteitenen middelen.
Tanzania:Afrikaans mobiliteitsprogramma voor rolstoelgebruikers PVD/1999/284
Sector: steunaanNGO's
In Afrika schat het UNDP dat aan minder dan 1% van de behoefte aan rolstoelen wordt
voldaan middels lokale productie,en UNESCO schat dat minder dan 2% van de mensen die een
rolstoel nodig hebben er daadwerkelijk een hebben. Het project zal het leerplan en
cursusmateriaal ontwikkelen voor 's werelds eerste Opleidingscursus voor
rolstoelworkshopmanagers (WWMTC). Evenzo zal het project lokaal een reeks
rolstoelprototypesproducerenvoor opleidinginTanzania.
Potentiële duurzaamheid
“Het niveauvan beleids- en begrotingssteun van de betrokken autoriteiten en belanghebbenden
is hoog. Het project kent een zeer hoge inbreng van de lokale belanghebbenden. Het project
bevordert duidelijk de deelname van vrouwen aan zijn activiteiten. Het project, dat de
ontwikkeling van lokale capaciteiten en kennis stimuleert (specifieke opleiding, ontwerp,
productie, distributie en financiële stelsels, institutionele versterking), zal de
leefomstandigheden van de eindbegunstigden ongetwijfeld verbeteren”
5.3.3.2. Eersteinzichtenper regio141
Er zijn vijf gebieden te onderscheiden: Azië, ACS-landen (Afrika, Caribisch gebied,
Stille Oceaan), Balkanlanden, Latijns-Amerika en het Middellandse-Zeegebied. Het
aantalbezochte landen, gecontroleerde projectenen tweede controlebezoeken aan elk
land worden in onderstaande tabel weergegeven. Hieruit blijkt de geringe omvang
141Uitgezonderd Tacis.
245van de proefneming waaruit de conclusies zijn getrokken, en daarom dient met de
resultaten van de vergelijking tussen regio’s van niveaus van de prestaties van
projectenmet enigeomzichtigheidtewordenomgegaan.
Verschillende factoren kunnen bijdragen tot verschillen in waargenomen prestaties
tussenregionale projectgroepen. Bijvoorbeeld:
•projecten in één regio zijn misschien eerder ontworpen en opgezet dan in andere
regio’s, dit wil zeggen in een periode dat ervaring met projectplanning en -
implementatie beperkter was.
•verschillen in de gemiddelde omvang van projecten kunnen ook leiden tot
verschillen inprestaties bij interregionale vergelijkingen.
•de sectorale spreiding van projecten kan ook leiden tot verschillen in prestaties in
de interregionale vergelijking.
De analyse van de monitoringresultaten in de regio’s wordt op een relatief
geaggregeerd niveau uitgevoerd. Daarom is het niet mogelijk de invloeden van
afzonderlijke factoren te isoleren. Factoren die specifiek zijn voor een bepaald land,
zoals de sterkte van het lokaal projectbeheer, ontwikkelingsoriëntatie in
beleidsvorming en beheer op regeringsniveau, en bestaand menselijk potentieel en
fysieke/organisatorische infrastructuur voor projectplanning en -implementatie, gaan
hand in hand met andere factoren zoals de sterkte van projectbeheer aan de zijde van
de EG, of de specifieke portefeuille van aan dat land toegewezen projecten en
programma's.
Als bijvoorbeeld projecten in sector X bijzonder moeilijk te plannen en te
implementeren zijn, en de meeste projecten van sector X in regio Y zijn
geconcentreerd, kunnen de prestaties in regio Y bijzonder laag zijn, maar de
relevante bepalende prestatiefactor zal de sector zijn en niet de regio. Er moeten
verdere analyses worden uitgevoerd alvorens de effecten van regionale en andere
factoren op de prestaties van projecten op een gegronde manier kunnen worden
beoordeeld. Voor deze analyse zal een veel solidere statistische basis voor verslagen
onontbeerlijk zijn.
Deze “attributie”-problemen zijn nog een reden waarom met de resultaten van de
interregionale vergelijking van niveaus van de prestaties van projecten met enige
omzichtigheid moet worden omgegaan. De huidige analyse kan hoogstens als
oriëntatie dienen voor de voorbereiding van verdere, meer diepgaande onderzoeken
naar de aard vande prestaties vanprojecten inspecifieke regio’s.
5.3.4. Monitoring inTacis-landen
Sinds 1993 zijn de meeste Tacis-projecten voorwerp geweest van stelselmatige
monitoring tijdens de tenuitvoerlegging, met een methodologie die vergelijkbaar is
met, maar verschilt van die welke is ontwikkeld voor de ALA/MED/ACS- en
Balkanregio. In 2001 werden de drie verschillende externe teams samengevoegd en
werden regionale bijzonderheden geharmoniseerd. In 2001 werden 856
monitoringverslagen en 543 nationale of sectorale documenten aan de EG en andere
belanghebbenden voorgelegd. Een beoordeling van de prestaties van projecten liet
246zien dat de resultaten in het algemeen lagen tussen ‘standaard/volgens planning’ en
‘goed’ met eentendens naar ‘goed’ voor in2001 afgeronde projecten.
Verdere stappen:
Dewaardeen bruikbaarheid van het monitoringsysteem hangen af van de kwaliteit
en consistentie van de verslagen. Het systeem moet worden uitgebreid om hierin
zoveel mogelijk de samenwerkingsinstrumenten van de Commissie op te nemen.
Zoals vermeld aan het begin van dit subhoofdstuk wordt de methodologie constant
verbeterd op grond van getrokken lering en wordt misschien verder ontwikkeld voor
de instrumenten voor ontwikkelingssamenwerking die verder gaan dan projecten en
programma's, met name sectorbrede benaderingen en begrotingssteun. Waar dekking
door dit monitoringsysteem om technische redenen niet zinvol of haalbaar is, is
misschien een meer toepasselijk instrument nodig, zodat de Commissie volledig
rekenschap kanafleggen.
Het systeem is uitgebreid teneinde een zo groot mogelijk aantal activiteiten erin op
te nemen als economisch redelijk is, en het contractbeheer is overgedragen aan de
betrokken geografische directoraten. De uitdaging is nu om te zorgen voor diensten
van hoge kwaliteit, maar ook om de consistentie van de methodologie te behouden
(en in het geval van Tacis te ontwikkelen).
Verschillende vragen blijven onbeantwoord, waarover te zijner tijd een besluit moet
worden genomen, zoals de plaats van monitoring in een gedeconcentreerde externe
dienst. Er zijn eveneens solide plannen om, na een adequate tussenliggende periode,
de bruikbaarheid van de monitoringverslagen en de toepassing ervan in de praktijk te
beoordelen. Voorgesteld wordt dit te doen nadat het systeem twee of drie jaar is
gebruikt.
5.4. Conclusie:
De einduitkomst van de conferentie van Monterrey liet zien dat er sprake was van
een breed gedeelde consensus over doeltreffendheid van de hulp. H e tg a a to me e n
combinatie van ambitieuze doelstellingen zoals meer hulp, schuldenverlichting en
minder handelsbelemmeringen, met nadruk op resultaten die armoedebestrijding
ten doelhebben.
De nieuwe concepten en afspraken waarvoor Monterrey nu staat, vormen
uitdagingen voor ontwikkelingssamenwerking, resultaatgerichte monitoring en
evaluatie.
De uitdaging zal op alle niveaus worden aangegaan, op politiek en operationeel,
financieel en technisch niveau. In dit hoofdstuk 5 gaat het over ambitieuze
instrumenten om concrete resultaten beter vast te stellen en te beoordelen teneinde
verantwoording af te leggen voor de geleverde inspanningen (toewerken naar
resultaten), maar tevens inspanningen in richtingen te sturen die betere resultaten
opleveren(zichlatenleidendoorresultaten).
Een belangrijke eerste stap in methodologisch opzicht is bereikt om resultaten te
controleren die ten goede komen aan de samenleving (algemene doelen) alsmede in
termen van het stelselmatig meten van concrete verbeteringen in het leven vanmensen (projectdoelstellingen). Er is meer werk nodig, en voorzien, om de
247methodologieën te testen en te verbeteren en te coördineren met andere spelers in de
ontwikkelingsgemeenschap.
Deze werkzaamheden inzake verbetering van de doeltreffendheid van hulp gaan ook
vergezeld van en worden gesteund door inspanningen ter verbetering van het beheer
en voor de evaluatie van uitkomsten op een strategisch niveau, zoals beschreven in
het eerste hoofdstuk van dit verslag. Inspanningen ten behoeve van betere
programmering op nationaal niveau gaan hand in hand met inspanningen om acties
doeltreffender te beheren, teneinde de belangrijkste ontwikkelingsdoelstellingen te
bereiken(zie hoofdstuk 2).
2486. F INANCIËLE TABELLEN
Uitsplitsing naar sector van de officiële ontwikkelingshulp(ODA) aan deel I - landenvan de DAC-lijst gefinancierd
uitdealgemenebegroting vandeCommissieenhetEOF in2001
Sectorvan bestemming Vastleggingeninmiljoeneneuro
Totaal
ODABeheerd door
EuropeAidBeheerd door
andere DG's
Bedrag %
SOCIALEINFRASTRUCTUUR ENDIENSTEN
Onderwijs 243,91 4,1% 232,32 11,59
Gezondheidszorg 277,00 4,6% 277,00
Bevolkingsbeleid en -programma's, reproductieve
gezondheidszorg173,03 2,9% 173,03
Watervoorziening en hygiëne 224,27 3,7% 224,27
Overheiden civielemaatschappij 427,93 7,1% 276,93 151,00
Anderesocialeinfrastrucuur 503,61 8,4% 348,19 3,40
Subtotaal 1.849,75 30,9% 1.531,74 165,99
ECONOMISCHEINFRASTRUCTUUREN DIENSTEN
Vervoer enopslag 200,16 3,3% 200,16
Communicatie 91,37 1,5% 91,37
Energieopwekkingen-voorziening 134,12 2,2% 114,12 20,00
Bankenen financiële diensten 158,42 2,6% 158,42
Bedrijfslevenenanderediensten 80,78 1,3% 80,78
Subtotaal 664,85 11,1% 644,85 20,00
PRODUCTIESECTOREN
Landbouw, bosbouw en visserij 473,68 7,9% 273,67 200,01
Industrie, mijnbouwenbouw 234,13 3,9% 234,13
Handelentoerisme 153,15 2,6% 145,36 7,79
Subtotaal 860,96 14,4% 653,16 207,80
MULTISECTOR/CROSSCUTTING
Algemene miliieubescherming 132,57 2,2% 116,86 15,71
Vrouwen en ontwikkeling 8,02 0,1% 8,02
Andere multisector 1.047,35 17,5% 1.115,25 84,12
Subtotaal 1.187,94 19,8% 1.240,13 99,83
HULP IN NATURAEN ALGEMENEPROGRAMMA-HULP
Hulpvoor structureleaanpassingmet Wereldbank/IMF 243,14 4,1% 243,14
Ontwikkelingvoedselhulp-voedselveiligheid 211,17 3,5% 206,66 4,51
Anderealgemeneprogrammahulpengoederenhulp 112,85 1,9% 112,85
Subtotaal 567,16 9,5% 562,65 4,51
MAATREGELENINVERBANDMET SCHULDEN
Subtotaal 76,13 1,3% 76,13 0,00
ANDERE NOOD- ENRAMPENHULP
Subtotaal 609,16 10,2% 119,62 489,54
ANDERE/NIET TOEGEWEZEN/NIETGESPECIFICEERD
Subtotaal 178,07 3,0% 147,57 30,50
TOTAAL 5.994,02 100% 4.975,85 1.018,17
249Uitsplitsing naarbegrotingslijnvan externehulpuitdealgemenebegrotingvan de Commissiein 2001
Bedragen in miljoen euro Totaal Beheerd door
EuropeAidBeheerd door andere
DG's
Item Beschrijving Vastleggi
ngenBetalingen Vastleggi
ngenBetalingen Vastleggi
ngenBetalingen
B7-01.. Pretoetreding-SAPARD 540,00 30,53 540,00 30,53
B7-02.. Pretoetreding-ISPA 1.121,18 203,26 1.121,18 203,26
B7-03.. Pretoetreding-PHARE 1.650,69 1.167,89 1.650,69 1.167,89
B7-04.. Pretoetreding-Malta&Cyprus 26,30 2,53 26,30 2,53
B7-20.. Voedselhulp 461,39 483,86 461,39 483,86
B7-21.. Humanitaire hulp 522,99 561,08 522,99 561,08
B7-30.. Azië 407,74 383,12 407,74 383,12
B7-31.. Latijns-Amerika 300,20 151,94 300,20 151,94
B7-32.. Zuid-Afrika 121,59 99,48 121,59 99,48
B7-4... MiddellandseZeegebied 808,84 477,01 761,84 471,93 47,00 5,08
B7-42.. NabijeenMidden-Oosten 100,30 101,97 100,30 101,97
B7-51.. Europese bank voor wederopbouw en ont. 7,43 7,43
B7-52.. NOS enMongolië -TACIS 407,78 382,48 383,58 361,16 24,20 21,32
B7-53 NOS enMongolië -LMOE -Andere
maatregelen40,00 40,65 40,00 40,00 0,65
B7-54.. Balkan 824,98 920,02 704,98 844,97 120,00 75,05
B7-60.. MedefinancieringNGOs 197,24 161,22 197,24 161,22
B7-6002 Gedecentraliseerdesamenwerking 5,06 3,52 5,06 3,52
B7-61.. Opleidingenbewustmaking 3,72 2,54 3,72 2,54
B7-620. Milieu/tropischebossen 42,10 33,90 42,10 33,90
B7-6211 GlobalHealth Fund 60,00 60,00
B7-63.. Socialeinfrastructuurendiensten 26,75 11,19 26,75 11,19
B7-6510 Coördinatie/evaluatie/inspectie 9,92 8,59 9,92 8,59
B7-6610 Antipersoneelmijnen 12,00 4,07 12,00 4,07
B7-66.. Anderespecifiekemaatregelen 55,87 70,30 2,26 22,11 53,61 48,19
B7-6710 Snelleinterventie-operaties 19,98 6,20 19,98 6,20
B7-70.. Democratieenmensenrechten 104,72 54,06 104,72 54,06
B7-80.. Internationale visserij-
overeenkomsten194,30 191,96 194,30 191,96
B7-8710 Bananen ACS 43,50 16,86 43,50 16,86
B7-8... Andereexternehoofdstukkenvan
communautairbeleid32,94 25,14 1,91 2,55 31,03 22,59
B8-0… GBVB 32,67 29,50 32,67 29,50
TotaalB7-B8 8.174,75 5.632,30 3.823,47 3.288,54 4.351,28 2.343,76
Uitsplitsing naar instrument van ontwikkelingshulp gefinancierd uit het EOF in 2001
Bedrageninmiljoeneuro Totaal Beheerd door
EuropeAidBeheerd door andere
DG's
Instrument Vastleggi
ngenBetalingen Vastleggi
ngenBetalingen Vastleggi
ngenBetalingen
Geprogrammeerdehulp 869,94 752,52 869,94 752,52
Structurele aanpassing 215,46 303,76 215,46 303,76
Risicokapitaal 383,47 183,46 383,47 183,46
Rentesubsidie 16,33 15,57 16,33 15,57
Noodhulp 11,90 30,48 11,90 30,48
Hulpaan vluchtelingen 41,14 7,95 41,14 7,95
Sysmin -0,28 48,18 -0,28 48,18
Stabex 353,22 353,22
HIPC 350,00 350,00
Andere 16,20 22,72 16,20 22,72
Totaal EOF 1.554,16 2.067,86 1.554,16 2.067,86 0,00 0,00
Grand TotalBudget + EOF 9.728,91 7.700,16 5.377,63 5.356,40 4.351,28 2.343,76
250Uitsplitsing naar land/regiovandeexternehulpuit dealgemene begrotingvande CommissieenhetEOFin2001
Land/regio TotaalinM € BeheerddoorEuropeAid BeheerddoorandereDG's
Vastleggingen Betalingen Vastleggingen Betalingen Vastleggingen Betalingen
PartI: DevelopingCountries &Territories
OfficiëleOntwikkelingshulp(ODA)
Europa,Totaal 1.212,75 1.192,71 907,36 949,00 305,39 243,71
Albanië 41,45 61,47 36,45 57,30 5,00 4,17
BosniëenHerzegovina 141,99 168,61 136,24 152,74 5,75 15,87
Kroatië 60,61 14,40 60,61 14,40 0,00 0,00
Macedonië(Fyrom) 83,84 48,92 57,20 27,69 26,64 21,23
Malta 8,14 3,98 0,64 0,44 7,50 3,54
Moldavië 20,95 5,18 20,17 4,18 0,78 1,00
Slovenië 52,22 51,07 0,00 0,00 52,22 51,07
Turkije 203,00 91,33 156,00 86,62 47,00 4,71
FederaleRepubliekJoegoslavië 548,89 686,37 388,39 595,81 160,50 90,56
Landen van ex-Joegoslavië
(ongespecificeerd)0,00 51,59 0,00 0,03 0,00 51,56
Europa (niettoegewezen) 51,66 9,79 51,66 9,79 0,00 0,00
Afrika,totaal 2.038,11 2.261,32 1.730,97 1.947,83 307,14 313,49
N-Sahara, totaal 319,07 246,80 302,74 229,61 16,33 17,19
Algerije 79,37 23,64 63,04 6,45 16,33 17,19
Egypte 1,79 88,16 1,79 88,16 0,00 0,00
Marokko 122,42 60,80 122,42 60,80 0,00 0,00
Tunesië 91,60 74,19 91,60 74,19 0,00 0,00
N-Shara, (niettoegewezen) 23,89 0,01 23,89 0,01 0,00 0,00
Z-Shara,totaal 1.719,04 2.014,52 1.428,23 1.718,22 290,81 296,30
Angola 68,25 67,69 31,27 27,83 36,98 39,86
Benin 11,89 49,28 11,89 49,28 0,00 0,00
Botswana 1,99 4,87 1,99 4,87 0,00 0,00
BurkinaFaso 29,32 42,00 29,32 42,00 0,00 0,00
Burundi 20,73 70,60 0,73 56,26 20,00 14,34
Kameroen 66,80 46,66 66,80 46,66 0,00 0,00
Kaapverdië 1,05 3,08 1,05 3,07 0,00 0,01
Centraal-AfrikaanseRepubliek -1,47 17,42 -1,47 17,42 0,00 0,00
Tsjaad 40,88 42,49 40,88 42,21 0,00 0,28
Comoren 2,02 4,38 1,67 2,46 0,35 1,92
DemocratischeRepubliek Kongo 54,56 49,13 19,56 20,05 35,00 29,08
Republiek Kongo -8,20 3,66 -8,20 2,49 0,00 1,17
Djibouti 0,57 7,62 0,57 7,62 0,00 0,00
Equatoriaal-Guinea 3,09 3,23 3,09 3,23 0,00 0,00
Eritrea 24,78 26,20 24,78 23,92 0,00 2,28
Ethiopië 69,46 116,36 62,76 105,56 6,70 10,80
Gabon 16,35 20,32 16,35 19,99 0,00 0,33
Gambia 5,46 5,13 5,46 5,13 0,00 0,00
Ghana 51,20 27,22 51,20 27,22 0,00 0,00
Guinee 56,21 23,56 48,38 17,23 7,83 6,33
Guinee-Bissau 22,45 20,19 5,95 7,85 16,50 12,34
Ivoorkust 14,06 91,13 12,52 89,89 1,54 1,24
Kenia; 13,95 90,44 10,95 88,60 3,00 1,84
Lesotho 22,64 10,33 22,64 10,33 0,00 0,00
Liberia 24,94 9,85 24,94 9,85 0,00 0,00
Madagaskar 82,17 64,91 80,44 62,86 1,73 2,05
Malawi 43,70 78,39 43,70 78,39 0,00 0,00
Mali 58,90 45,63 58,90 45,63 0,00 0,00
Mauritanië 119,44 130,32 33,44 44,16 86,00 86,16
Mauritius 5,41 9,25 5,20 9,03 0,21 0,22
Mayotte 0,45 1,51 0,45 1,51 0,00 0,00
Mozambique 67,76 72,55 65,76 69,04 2,00 3,51
Namibië 16,51 21,44 16,51 21,40 0,00 0,04
Niger 13,91 44,43 13,91 44,08 0,00 0,35
Nigeria 66,96 26,72 66,96 26,72 0,00 0,00
Rwanda 2,89 50,51 2,89 50,36 0,00 0,15
St.Helena -0,08 0,00 -0,08 0,00 0,00 0,00
SaoTomé en Principe 2,07 5,74 1,75 5,42 0,32 0,32
Senegal 28,59 34,98 20,59 26,97 8,00 8,01
Seychellen 2,26 4,99 -0,04 0,93 2,30 4,06
SierraLeone 14,87 45,56 3,87 33,66 11,00 11,90
Somalië 5,56 27,86 3,86 22,54 1,70 5,32
251Zuid-Afrika 133,18 110,78 133,18 110,78 0,00 0,00
Sudan; 21,81 25,44 4,81 9,49 17,00 15,95
Swaziland 0,77 12,89 0,77 12,89 0,00 0,00
Tanzania 166,41 113,73 134,26 88,45 32,15 25,28
Togo 1,64 5,41 1,64 5,41 0,00 0,00
Uganda; 70,00 77,01 70,00 76,60 0,00 0,41
Zambia 59,61 58,04 59,61 57,91 0,00 0,13
Zimbabwe 33,69 20,52 33,19 20,27 0,50 0,25
Z-Sahara, (niettoegewezen) 87,58 73,07 87,58 62,70 0,00 10,37
Amerika, totaal 656,90 424,61 613,12 387,89 43,78 36,72
Noord+ Midden,totaal 373,01 248,60 349,14 227,48 23,87 21,12
Anguilla -0,01 0,10 -0,01 0,10 0,00 0,00
Antigua &Barbuda -0,13 0,19 -0,13 0,19 0,00 0,00
Barbados 6,51 0,48 6,51 0,48 0,00 0,00
Belize 6,53 7,12 6,03 6,87 0,50 0,25
Costa Rica 9,60 1,41 9,60 1,41 0,00 0,00
Cuba 19,11 13,40 10,85 5,88 8,26 7,52
Dominica 11,86 5,99 11,86 5,99 0,00 0,00
DominicaanseRepubliek 20,98 15,35 20,76 15,13 0,22 0,22
ElSalvador 55,32 17,75 45,32 10,60 10,00 7,15
Grenada 0,50 0,37 0,50 0,37 0,00 0,00
Guatemala 29,67 22,63 28,90 22,43 0,77 0,20
Haïti 13,19 18,46 13,19 18,41 0,00 0,05
Honduras 7,73 16,42 6,70 15,04 1,03 1,38
Jamaica 29,43 48,79 29,17 48,79 0,26 0,00
Mexico 4,85 4,58 3,05 3,62 1,80 0,96
Montserrat 0,00 0,19 0,00 0,19 0,00 0,00
Nicaragua 45,07 34,85 44,04 33,73 1,03 1,12
Panama 9,32 3,32 9,32 3,32 0,00 0,00
St.Kitts-Nevis 0,00 4,11 0,00 4,11 0,00 0,00
St.Lucia 12,03 18,27 12,03 18,27 0,00 0,00
St.Vincent &Grenadines 6,38 4,13 6,38 4,13 0,00 0,00
Trinidad &Tobago 0,41 1,06 0,41 1,06 0,00 0,00
Turks- enCaicoseilanden 3,00 0,22 3,00 0,22 0,00 0,00
Noord-enMidden-Amerika(niet
toegewezen)81,66 9,41 81,66 7,14 0,00 2,27
Zuid, tottaal 195,56 140,48 175,65 124,88 19,91 15,60
Argentinië 1,15 8,69 1,15 8,69 0,00 0,00
Bolivia 9,75 29,83 8,68 29,14 1,07 0,69
Brazilië 6,40 17,12 6,40 16,69 0,00 0,43
Chili 3,27 8,77 3,27 8,77 0,00 0,00
Colombia 54,86 17,52 41,54 8,62 13,32 8,90
Ecuador 22,86 6,36 22,23 5,59 0,63 0,77
Guyana 21,36 10,16 21,36 10,12 0,00 0,04
Paraguay 2,23 8,94 1,25 8,31 0,98 0,63
Peru 13,04 23,88 9,40 21,32 3,64 2,56
Suriname 16,72 1,73 16,72 1,73 0,00 0,00
Uruguay 1,61 2,18 1,61 2,18 0,00 0,00
Venezuela 38,29 5,30 38,02 3,72 0,27 1,58
Zuid-Amerika,(niet-toegewezen) 4,02 0,00 4,02 0,00 0,00 0,00
Amerika, niet gespecificeerd 88,33 35,53 88,33 35,53 0,00 0,00
Azië, totaal 955,66 870,13 746,95 686,33 208,71 183,80
M-Oosten, totasal 188,09 182,90 155,31 157,57 32,78 25,33
Iran 2,65 1,73 2,65 1,73 0,00 0,00
Irak 12,89 12,70 0,01 0,15 12,88 12,55
Jordanië 20,83 20,15 20,83 19,65 0,00 0,50
Libanon 5,83 9,69 5,83 8,35 0,00 1,34
Palestinijnsbestuur.Gebieden 86,58 123,41 68,57 114,81 18,01 8,60
Syrië 8,11 6,40 8,11 5,94 0,00 0,46
Jemen 18,25 8,56 16,36 6,89 1,89 1,67
M-Oosten, (niettoegewezen) 32,95 0,26 32,95 0,05 0,00 0,21
252Z.-enCentraal Azië, totaal 466,67 409,96 341,70 310,51 124,97 99,45
Afghanistan 86,01 51,13 29,43 16,95 56,58 34,18
Armenië 17,80 11,35 10,20 9,78 7,60 1,57
Azerbeidzjan 1,60 14,27 1,60 12,79 0,00 1,48
Bangladesh 106,70 82,55 106,06 80,95 0,64 1,60
Bhutan 0,00 1,78 0,00 1,78 0,00 0,00
Georgië 42,35 26,21 29,80 18,21 12,55 8,00
India 110,85 83,98 95,06 67,77 15,79 16,21
Kazachstan 14,40 4,92 14,40 4,92 0,00 0,00
Kirgizië 19,30 12,55 19,30 12,37 0,00 0,18
Maldiven 0,00 0,06 0,00 0,06 0,00 0,00
Myanmar(Burma) 3,98 4,29 1,99 2,75 1,99 1,54
Nepal 7,44 12,40 4,75 10,71 2,69 1,69
Pakistan 32,61 50,23 26,90 50,03 5,71 0,20
Sri Lanka 4,38 7,90 1,96 6,26 2,42 1,64
Tadzjikistan 19,25 32,25 0,25 5,43 19,00 26,82
Turkmenistan 0,00 2,93 0,00 2,93 0,00 0,00
Oezbekistan 0,00 6,82 0,00 6,82 0,00 0,00
Z.-enCentraal-Azië(niet
toegewezen)0,00 4,34 0,00 0,00 0,00 4,34
Verre-Oosten,totasal 217,23 230,82 166,27 171,80 50,96 59,02
Cambodja 18,60 27,01 13,70 23,47 4,90 3,54
China 46,27 26,39 44,12 24,03 2,15 2,36
Oost-Timor 41,94 30,70 30,82 30,70 11,12 0,00
Indonesië 34,13 31,68 32,23 11,51 1,90 20,17
Dem. Korea 43,55 45,04 20,18 21,44 23,37 23,60
Laos 1,66 9,24 1,66 9,11 0,00 0,13
Maleisië 0,00 0,41 0,00 0,41 0,00 0,00
Mongolië 1,03 4,08 0,00 2,42 1,03 1,66
Filipijnen 7,44 21,25 5,98 19,51 1,46 1,74
Thailand 6,53 10,88 2,03 6,01 4,50 4,87
Vietnam 15,66 23,73 15,13 23,19 0,53 0,54
Ver O.-Azië,(niet toegewezen) 0,42 0,41 0,42 0,00 0,00 0,41
Azië(niet toegewezen) 83,67 46,45 83,67 46,45 0,00 0,00
Oceanië, Totaal 65,82 68,96 65,74 68,96 0,08 0,00
Cookeilanden 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00
Fiji 10,71 0,94 10,63 0,94 0,08 0,00
Kiribati 6,60 0,41 6,60 0,41 0,00 0,00
Marshalleilanden 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00
Micronesië, Fed. Sts. 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00
Nauru 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00
Niue 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00
Palau 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00
Papoea-Nieuw-Guinea -0,18 13,81 -0,18 13,81 0,00 0,00
Samoa 3,08 11,35 3,08 11,35 0,00 0,00
Salomonseilanden 0,22 35,43 0,22 35,43 0,00 0,00
Tonga 6,25 0,24 6,25 0,24 0,00 0,00
Tuvalu 0,00 1,42 0,00 1,42 0,00 0,00
Vanuatu 2,96 4,96 2,96 4,96 0,00 0,00
Wallis&Futuna 3,92 0,00 3,92 0,00 0,00 0,00
Oceanië(niettoegewezen) 32,26 0,40 32,26 0,40 0,00 0,00
MOL (niet gespecificeerd) 857,53 578,07 704,46 433,86 153,07 144,21
Multilaterale hulp 207,25 495,96 207,25 495,96 0,00 0,00
UNRWA 57,25 54,58 57,25 54,58 0,00 0,00
WFP 90,00 91,38 90,00 91,38 0,00 0,00
HIPC 0,00 350,00 0,00 350,00 0,00 0,00
GHF 60,00 0,00 60,00 0,00 0,00 0,00
PartI (ODA), Totaal 5.994,02 5.891,76 4.975,85 4.969,83 1.018,17 921,93
253PartII: Countries andTerritoriesinTransition -Official Aid (OA)
meergeavanceerde
ontwikkellingslanden42,59 47,22 11,84 17,26 30,75 29,96
Aruba 0,50 0,29 0,50 0,29 0,00 0,00
Bahamas -1,03 0,84 -1,03 0,84 0,00 0,00
Bermuda 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00
Brunei 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00
Caymaneilanden 0,10 0,00 0,10 0,00 0,00 0,00
Chinees Taipei(Taiwan) 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00
Cyprus 18,80 3,58 0,00 0,00 18,80 3,58
Falklandeilanden 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00
Frans-Polynesië -0,01 6,16 -0,01 6,16 0,00 0,00
Gibraltar 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00
HongKong,China 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00
Israël 15,01 29,91 3,06 3,53 11,95 26,38
Korea 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00
Koeweit 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00
Libië 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00
Macao 0,00 0,10 0,00 0,10 0,00 0,00
NederlandseAntillen -0,20 4,84 -0,20 4,84 0,00 0,00
Nieuw-Caledonië 9,46 0,27 9,46 0,27 0,00 0,00
Noordelijke Marianen 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00
Qatar 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00
Singapore 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00
Verenigde Arabische Emiraten 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00
Maagdeneilanden(Verenigd
Koninkrijk)-0,04 1,23 -0,04 1,23 0,00 0,00
MADCT (niettoegewezen) 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00
LMOE/NOS 3.692,30 1.761,18 389,94 369,31 3.302,36 1.391,87
Belarus 1,12 3,57 0,92 3,38 0,20 0,19
Bulgarije 348,45 155,27 1,07 0,13 347,38 155,14
Tsjechië 178,06 89,33 0,38 0,70 177,68 88,63
Estland 70,15 30,53 0,00 0,09 70,15 30,44
Hongarije 242,18 185,90 0,53 0,00 241,65 185,90
Letland 117,14 53,76 0,00 0,00 117,14 53,76
Litouwen 186,10 68,33 0,00 0,16 186,10 68,17
Polen 1.049,82 315,85 0,28 0,04 1.049,54 315,81
Roemenië 691,91 243,89 0,00 0,80 691,91 243,09
Rusland 152,65 109,37 112,30 84,84 40,35 24,53
SlowaakseRepubliek 148,58 66,17 0,00 0,13 148,58 66,04
Oekraïne 109,83 108,70 108,91 107,31 0,92 1,39
LMOE (niettoegewezen) 230,56 136,07 0,00 0,00 230,56 136,07
NOS(niet toegewezen) 165,12 178,76 164,92 171,73 0,20 7,03
LMOE (niettoegewezen) 0,63 15,68 0,63 0,00 0,00 15,68
DeelI(OA), Totaal 3.734,89 1.808,40 401,78 386,57 3.333,11 1.421,83
T o taalD ee lIenD ee lII( OA ) 9.728,91 7.700,16 5.377,63 5.356,40 4.351,28 2.343,76
2547. BIJLAGEN
Op deze pagina's wordt een reeks activiteiten besproken die in 2001 werden uitgevoerd in het
kader van de in hoofdstuk 1 beschreven communautaire hervorming. Het eerste deel geeft
nadere bijzonderheden over de ontwikkelingen in het harmonisatieproces van
contractprocedures en financiële procedures. Het tweede deel geeft een beeld van de
financiële achterstand per 31 december 2000 en de voortgang die is geboekt met de
vermindering van deze achterstand. In de daarna volgende delen worden andere belangrijke
activiteiten besproken die samenhangen met de hervorming, zoals audit, de eenheid innovatie
van EuropeAid, de betrekkingen van de EG met andere belangrijke internationale donors en
de stappendie zijn genomenomtot groteretransparantie enzichtbaarheid te komen.
7.1. Harmonisatie van contractprocedures en financiële procedures
In 2001 vonden verdere belangrijke ontwikkelingen plaats in de harmonisatie van
contractprocedures enfinanciële procedures.
De dienst voor samenwerking EuropeAid legde de Praktijkgids met betrekking tot
contractprocedures voor communautaire buitenlandse hulp ten uitvoer in de
samenwerkingsprogramma's en diverse begunstigde landen die onder de
bevoegdheid van de dienst vallen. In het kader van deze activiteit werden er
scholingssessies gehouden inBrusselen binnen de delegaties van de Commissie (zie
onderstaande cijfers). De gids gaf ook een beschrijving van hoe het beheer van de
projecten in het kader van decentralisatie moet worden overgedragen aan de
begunstigde landen.
De Financieringsgids van de dienst voor samenwerking EuropeAid die van
toepassing is op de buitenlandse acties die worden gefinancierd uit de algemene
begroting van de Europese Gemeenschappen, en de bijgestelde financieringsgids die
van toepassing is op de acties die worden gefinancierd uit het 7een 8eEOF, werden
in december 2001 afgerond. Deze gidsen, die kunnen worden geraadpleegd op het
intranet van de dienst, verduidelijken en documenteren bestaande financiële
procedures. De nieuwe financiële circuits voor vastleggingen, contracten, betalingen,
inningen en sluiting van vastleggingen met betrekking tot de acties die uit de
algemene begroting worden gefinancierd, die door het bestuur van de dienst in juni
en november 2001 waren goedgekeurd/vastgelegd, worden in detail beschreven. Tot
slot houdenbeide gidsenrekening met de nieuwe verdeling van taken, bevoegdheden
en verantwoordelijkheden tussen het hoofdkantoor en de delegaties in het kader van
het decentralisatieproces.
Op 8 november 2001 tekenden de Commissie en de Wereldbank een kader voor een
beheersfonds en voor medefinanciering. Dit kader bevat contractsjablonen die dienen
te worden gebruikt in gevallen waarin de Commissie een bijdrage levert aan
beheersfondsen van zowel één als meerdere donors. De samenwerking tussen de
Commissie en de Wereldbank zal nu soepeler verlopen. De dienst voor
samenwerking EuropeAid tekende ook, namens de Commissie, een overeenkomst
met de VN inzake de uitvoeringsmodaliteiten van de overeenkomst van 1994 met
betrekking tot de controleclausule. Dit vraagstuk is lang een struikelblok geweest inde betrekkingen tussen de EG en de VN. Het resultaat van deze overeenkomst heeft
de partijen in staat gesteld te beginnen met een grondiger herziening van de
255kaderovereenkomst tussen de EG en de VN van 1999, teneinde deze aan te passen
aan het sterker partnerschap dat zijwillenopbouwen.
Scholing
In 2001 zijn de volgende specifieke scholingsactiviteiten uitgevoerd door de dienst
voorsamenwerking EuropeAid:
Praktijkgids voor communautaire contractprocedures voor buitenlandse hulp.
Brussel: 8 sessies voor intotaal260 personen
Delegaties: 3 missies voor intotaal124 personen
Financiële tenuitvoerlegging.
Brussel: 4 sessies voor intotaal100 personen.
Andere cijfers
In2001 verzorgde de dienst voor samenwerking EuropeAid (begroting &EOF):
•meer dan26.000 betalingen van intotaal5,2 miljard euro
•meer dan1.600 vastleggingenvan intotaal5,6 miljard euro
Gegevens met betrekking tot de website van de dienst voor samenwerking
EuropeAid in2001:
•onder verwijzing naar de rubriek “Offertes & Subsidies” zijn er 3270 documenten
gepubliceerd in 2001 (waarvan 891 aanbestedingsprocedures & verzoeken tot het
indienenvanvoorstellen)
•hits (per maand), meer dan4 miljoen.
•html-pagina's gedownload (per maand), meer dan700.000
7.2. Buitenlandse hulp en “RAL”
‘RAL’ is de hoeveelheid vastgelegd geld dat nogniet is uitbetaald. De termkomt van
het Franse reste à liquider oftewel: de rest die nog moet worden betaald. Het is de
som van de totaalbedragen die in voorgaande begrotingsjaren zijn vastgelegd, minus
de totaalbedragendie zijnuitbetaald ofvrijgekomen.
RAL is voortgekomen uit de begrotingsconcepten die zijn vastgelegd in het
Financieel Reglement, aangezien artikel 1, lid 4, twee soorten kredieten voorziet
voor acties waarvan de tenuitvoerlegging zich over meer dan één begrotingsjaar
uitstrekt:
•vastleggingskredieten, met vaststelling van jaarlijkse limieten voor de
betalingsverplichtingendie met derde partijenzullenwordenaangegaan,
256•betalingskredieten, die zijn bedoeld omde uitbetalingen aan deze derde partijen in
een bepaald jaar te dekken.
Een deel van de RAL is toegestaan, aangezien betalingsverplichtingen worden
aangegaan in afwachting van betalingen die in de toekomst plaatsvinden. De
Commissie gebruikt de begrippen ‘oud’ en ‘slapend’ om het geld te omschrijven
waarvoor daadwerkelijk een betalingsachterstand geldt. Oude
betalingsverplichtingen zijn verplichtingen die meer dan vijf jaar geleden zijn
aangegaan en slapende betalingsverplichtingen zijn verplichtingen in het kader
waarvande afgelopentwee jaar geenactie is ondernomen.
De algemene verlaging van RAL was vóór de oprichting van de dienst voor
samenwerking EuropeAid al een prioriteit. Alle oude en slapende
betalingsverplichtingenworden beoordeeld - en dit proces werd gedurende heel 2001
voortgezet - entevens wordt het niveau ervan inde totale portefeuille gecontroleerd.
7.2.1. Oude betalingsverplichtingen
Begin2001 werden de betalingsverplichtingen van 1995 toegevoegd aan de voorraad
oude betalingsverplichtingen.
7.2.1.1. Vóór1995
– In november 1999 werd een eerste inventaris gemaakt van de begrotingslijnen die
betrekking hadden op communautaire buitenlandse hulp in het kader van categorie
IV van de begroting. (Hieronder vallen Azië, Latijns-Amerika, de landen van het
Middellandse-Zeegebied, de BalkanenMidden- enOost-Europa).
– RAL nam af met 60%, van 1.092,34 miljoen euro naar 429,7 miljoen euro. Dit is
het gevolg van zowel betalingen (301,85 miljoen euro) als vrijgekomen kredieten
(360,80 miljoen euro) Het aantal budgettaire betalingsverplichtingen met
uitstaande tegoeden nam af met 67%, van 1662 tot 548. Sinds de eerste
inventarisatie zijn in totaal 1114 budgettaire betalingsverplichtingen van vóór
1995 afgesloten in het boekhoudkundig systeem(geenuitstaande tegoeden aan het
eind van2001), doorvolledige uitbetaling en/ofdoor het vrijkomen van kredieten.
De respectieve RAL ervanbijhet eerste referentiepunt bedroeg 251 miljoeneuro.
– Als wordt uitgegaan van de vastleggingskredieten die nu al zijn vrijgekomen
(1114), plus de betalingsverplichtingen die zijn beoordeeld of op dit moment
worden beoordeeld (536), is aan het eind van 2001 actie ondernomen in het geval
van 99,2% van de eerste voorraad oude betalingsverplichtingen die moesten
wordenbeoordeeld.
7.2.1.2. Het jaar 1995
De betalingsverplichtingen uit het jaar 1995 werden in 2001 toegevoegd aan de
systematischebeoordeling. Inhet afgelopenjaar:
Daalde de financiële omvang vande RAL met 31%, van 656,8 miljoen euro naar 456
miljoeneuro.
Namhet aantalbudgettaire betalingsverplichtingen met uitstaande tegoeden met 42%
af, van524 tot 305.
257Gedurende 2001 zijn in totaal 219 budgettaire betalingsverplichtingen uit het jaar
1995 afgesloten in het boekhoudkundig systeem (geen uitstaande tegoeden tegen
het eind van 2001), door volledige uitbetaling en/of het vrijkomen van kredieten; de
respectieve RAL aan het begin van2001 bedroeg 43,3miljoeneuro.
De RAL-afname van 200,8 miljoen euro voor het oorspronkelijk begrotingsjaar 1995
is het gevolg van zowel betalingen (106,3 miljoen euro) als aanzienlijke vrijgekomen
kredieten(94,59 miljoeneuro).
Als wordt uitgegaan van de vastleggingskredieten die nu al zijn vrijgekomen (219),
plus de betalingsverplichtingen die zijn beoordeeld of op dit moment worden
beoordeeld (283), is er actie ondernomen in het geval van 96% van de voorraad
uit het jaar1995 die in2001 aandebeoordeling is toegevoegd
7.2.1.3. Verwachtingen voor betalingsverplichtingen die nog uitstaan (vóór 1995 + het jaar
1995)
Gemeld als lopende betalingsverplichting
– Volgens de ontvangen rapportagegegevens zijn 97 budgettaire
betalingsverplichtingen van vóór 1995 gerelateerd aan lopende projecten waaraan
wettelijk bindende verplichtingen ten grondslag liggen. Deze
betalingsverplichtingen zijn goed voor 313,23 miljoen euro, dat is 73% van de
RAL aan het eind van het jaar. Voor 39 betalingsverplichtingen, 131 miljoen euro
intotaal,zijndeuiterstebetaaldataverlengd.Bijna aldeze betalingsverplichtingen
hebben betrekking op Azië en het Middellandse-Zeegebied. Besluiten over
verlenging werden voor elk geval afzonderlijk genomen. Sommige
betalingsverplichtingen hadden aan het begin aanzienlijke vertragingen
opgelopen, maar werden nu voortgezet teneinde aan de verwachtingen die in de
partnerlanden waren gewekt tegemoet te komen. Sommige
betalingsverplichtingenzijnopnieuw gelanceerd opbasis van eennieuwe analyse.
– Voor 1995 is de verhouding voor de lopende RAL nog steeds hoog: 87
betalingsverplichtingen voor eenRAL van352 miljoeneuro (77%).
Dossiers die moeten worden gesloten
Bij de meeste betalingsverplichtingen van vóór 1995 (goed voor slechts een klein
deel van de RAL) werd geconstateerd dat zij niet betrekking hadden op lopende
projecten, en zij worden op dit moment dan ook gesloten. Hetzelfde geldt voor het
jaar 1995 (180 betalingsverplichtingen voor 82,6 miljoen euro aan RAL). 449
betalingsverplichtingen van vóór 1996 dienen te worden gesloten. In de eerste helft
van 2002 zal voorrang worden gegeven aan deze taak. Sommige van deze dossiers
zijn door annulering nu al verlaagd tot 1 euro (63 betalingsverplichtingen van vóór
1995 en8 uit 1995).
7.2.1.4. Algemene evaluatie vanoude betalingsverplichtingen1999-2001
De onderstaande tabelgeeft de ontwikkeling van de afgelopen twee jaar weer van de
uitstaande betalingsverplichtingen die in 2002 als “oud” zullen worden beschouwd.
Hieruit blijkt dat de beheerdiensten zich blijven inspannen om een behoorlijk aantal
betalingsverplichtingen te sluiten, zelfs voordat zij in de categorie “oud”terechtkomen, als onderdeelvannormale beheersprocedures.
258alleenEurope-Aid 23/11/99 31/12/99 31/12/00 31/12/01
Aantalbetalings-verplich-tingen 1.663 1.497 841 548 Vóór 1995
RAL (milj. euro) 1.092,65 1.015,44 741,02 429,7
Aantalbetalings-verplich-tingen 761 524 305 Begrotings-
jaar 1995 RAL(milj. euro) 936,74 656,87 455,98
Aantalbetalings-verplich-tingen 1.109 776 509 Begro
tingsjaar
1996RAL(milj. euro) 1.249,23 928,25 685,98
1.663 1.497 1.365 1.362 TOTAAL
OUDAantalbetalings-verplich-tingen
RAL1.092,65
miljoen
euro1.015,44
miljoen
euro1.397,89
miljoen
euro
(+37%)1571,66
miljoen
euro
(+12%)
7.2.2. Slapende betalingsverplichtingen
De laatste gegevens voor 2001 laten een totaal zien van 1482 slapende budgettaire
betalingsverplichtingen in het boekhoudkundig systeem, die goed zijn voor een
uitstaand bedrag van 1319 miljoen euro. Dit is een verbetering ten opzichte van het
niveau aan het eind van 2000 (een afname van 15% in de totale RAL en een afname
van 20% in het totale aantal slapende betalingsverplichtingen). De lichte
verslechtering die eind 2000 was waargenomen is dus gekeerd, zoals te zien is in de
onderstaande tabel waarin de ontwikkeling in de periode 1999-2001 wordt
weergegeven.
SLAPEND eind 1999 eind 2000 eind 2001
Aantalbetalingsverplichtingen 2.223 1.932 1.482
Niet oud 1.180 1.055 735
TOTAAL RAL (in miljoen euro) 1.537 1.558 1.319
Niet oud 1.314 1.350 1.029
“nietoud” 95/96/97 96/97/98 97/98/99
Opgemerkt zij dat het aantal betalingsverplichtingen niet meer hetzelfde is als begin
2001. Veel van deze betalingsverplichtingen zijn niet meer slapend, terwijl andere
slapend zijn geworden. Als men alleen kijkt naar de ontwikkeling van het aantal
slapende betalingsverplichtingen aan het begin van 2001, was de afname bijzonder
groot: 815 miljoen euro. Deze reductie werd echter deels geannuleerd door de
toevoeging van betalingsverplichtingen uit begrotingsjaar 1999, waar nog niets mee
is gedaan: 576 miljoen euro. Zodoende bedroeg de netto afname voor de slapende
RAL aanhet eind van2001 239 miljoeneuro.
Wanneer men de slapende betalingsverplichtingen analyseert aan de hand van de
oorspronkelijke begrotingsjaren, is het eerder beschreven patroon niet wezenlijk
veranderd. Een groot percentage van de uitstaande bedragen (78% in 2001) en de
helft van het totale aantal slapende betalingsverplichtingen is afkomstig uit de meer
recente jaren(97/98/99).
Als men de verdeling analyseert aan de hand van het criterium van uitbetaling
(betalingen die reeds zijn gedaan of geen uitbetaling), blijft een ander eerder
vastgesteld kenmerk vrijwel onveranderd, namelijk dat een groot deel van de
uitstaande slapende bedragen (RAL) samenhangt met betalingsverplichtingen in het
kader waarvan geen betalingen zijn gedaan: in het kader van 20% van de slapende
budgettaire betalingsverplichtingen zijn geen betalingen gedaan, hetgeen
overeenkomt met 80% van de slapende RAL (de verhouding van het jaar daarvoor
was respectievelijk 19% en 81% van de RAL). De verhouding is ongewijzigd
259gebleven, maar het totale aantal slapende RAL in verband met
betalingsverplichtingenzonder uitbetalingen is natuurlijk inovereenstemming met de
algemene afname gedaald, van 1256 miljoen euro naar 1061 miljoen euro. Dit laatste
cijfer is nog steeds te hoog .Het uiteindelijke doel is natuurlijk om geen slapende
betalingsverplichtingen zonder uitbetalingen te hebben, hetgeen in de praktijk
betekent dat men in staat moet zijn de projecten binnen twee jaar na het jaar dat de
middelen zijn vastgelegd van de grond te krijgen, behoudens in omstandigheden
waarinduidelijk sprake is vanovermacht.
De analyse per regio geeft min of meer dezelfde resultaten als vorig jaar:
begrotingshoofdstuk B7-4 (Middellandse-Zeegebied) vertegenwoordigt de helft van
de totale slapende bedragen en 55% van de slapende RAL met betrekking tot
betalingsverplichtingen zonder betalingen. Een groep van vier belangrijke
programma's (samenwerkingslijnen Middellandse-Zeegebied, Azië, Latijns-Amerika
en voedselhulp) vertegenwoordigt 90% van de totale slapende RAL en 84% van het
gedeelte dat samenhangt met betalingsverplichtingenzonder betalingen.
Wanneer men de gegevens van eind 2000 vergelijkt met die van 2001, hebben de
begrotingslijnen voor samenwerking met Azië de meest opvallende teruggang in
slapende RAL latenzien: -59%.
De cijfers voor het hoofdstuk Middellandse-Zeegebied verdienen een nadere
toelichting: het totale bedrag voor B7-4 is toegenomen van 576 miljoen euro tot 667
miljoen euro. Dit is echter het gevolg van de betalingsverplichtingen aan Turkije in
het kader van de Meda-begrotingslijn die wordt beheerd door DG Uitbreiding. Deze
betalingsverplichtingen zijn aanzienlijk toegenomen als gevolg van de toevoeging
van begrotingsjaar 1999. Zonder de budgettaire betalingsverplichtingen voor Turkije
is er in feite sprake van een (bescheiden) teruggang van 519 miljoen euro naar 508
miljoeneuro.
Het cijfer voor het totale hoofdstuk B7-6 vraagt ook om een nadere analyse per
begrotingslijn: begrotingslijn milieu entropische bossen(B7-6200) vertegenwoordigt
een aanzienlijk deel (61,7 miljoen euro) van het totaal van 104 miljoen euro (60%
van de RAL en een kwart van de slapende betalingsverplichtingen). Nog
veelzeggender is dat het percentage in de “betalingsverplichtingen zonder
uitbetaling” nog hoger is: 79% van de bedragen komt uit deze begrotingslijn. Het
aantalslapende betalingsverplichtingen zonder betalingen voor B7-600 (43,7 miljoen
euro) is het grootst van alle begrotingslijnen en hoofdstukken, indien gekoppeld aan
het niveau van de vastleggingskredieten (in 2001 en ook voor 2002). Het is hoger
dan één volledig jaar aan nieuwe kredieten in de begroting (40 miljoen euo) en is
zodoende symptomatischvoorde problemen met detenuitvoerlegging.
Een analyse van de slapende budgettaire betalingsverplichtingen voor deze
begrotingslijn die in 2001 is uitgevoerd, liet een patroon zien van slecht voorbereide
financieringsbesluiten. Projecten waren nog niet voldoende gedefinieerd, waardoor
zij nog na het besluit moesten worden opgesteld en zodoende nog lang niet gereed
waren voor degunning van contracten. Een zwakke follow-up van de portefeuille dieten uitvoer moest worden gelegd zorgde ook voor een opeenhoping van niet
aanbestede projecten met de daaruit voortvloeiende slapende budgettaire
betalingsverplichtingen. De analyse van alle slapende betalingsverplichtingen die in
2001 is uitgevoerd dient in 2002 te worden gevolgd door een aanzienlijke
260hoeveelheid vrijgekomen kredieten van slapende projecten zonder gunning van
contracten, met name uit 1996, 1997en1998.
Met de systemische beheersmaatregelen die al in 2001 zijn getroffen wilde men
garanderen dat de projecten die ter besluitvorming bij de Commissie worden
ingediend in een vergevorderd stadium zijn, d.w.z. vastlegging van projecten die in
technisch opzicht vergevorderd zijn zodat binnen een jaar na het besluit contracten
kunnen worden gegund. Bovendien is er in 2001 voor het eerst een formeel verzoek
om het indienen van voorstellen gedaan, met gestandaardiseerde
aanvraagdocumenten en selectiecriteria die ervoor moeten zorgen dat er
weloverwogen projectvoorstellen worden ontvangen. Een eerste groep geselecteerde
projecten werd gefinancierd met 2001-kredieten en een tweede groep zal worden
gefinancierd met 2002-kredieten.
7.2.3. Ontwikkeling van “abnormale” RAL (slapend+oud)
“Abnormale” RAL wordt gedefinieerd als bestaande uit “oude”
betalingsverplichtingenof“slapende” betalingsverplichtingen.
Het percentage aan “abnormale” RAL (oud + slapend niet opgenomen in “oud”) was
23% aan het begin van 2000; het percentage is met 21% afgenomen, met 1996 reeds
opgenomen in “oud” en met uitsluiting van de Meda-portefeuille voor Turkije, dieniet wordt beheerd door de dienst voor samenwerking EuropeAid. Als de laatste wel
wordt meegerekend, is de ratio 22% (als gevolg van de vele slapende
betalingsverplichtingen voorTurkije).
Opgemerkt zij dat, voor de portefeuille die wordt beheerd door EuropeAid, de ratio’s
voor beide zijn afgenomen: de RAL (met een lichte afname in absolute termen) en
het “abnormale” deel, met vooral een aanzienlijke afname in slapende
betalingsverplichtingen. Op grond van deze twee factoren kan dit resultaat worden
gezienalseenechteverbetering(eenafname vanderatio als gevolg vaneentoename
inde totale RAL zou niet per definitie een vooruitgang hoevente betekenen).
Met betrekking tot het aantalbetalingsverplichtingen lijkt de ratio te zijn verslechterd
(van34% naar 36% vande betalingsverplichtingen inde categorieënoud ofslapend).
Ook hier moet de ontwikkeling van ieder deel van de ratio worden geanalyseerd. Het
absolute aantal oude of slapende betalingsverplichtingen is in feite aanzienlijk
gedaald met 14%, zelfs wanneer rekening wordt gehouden met de toevoeging van
begrotingsjaar 1996 bij de categorie oud. Het totale aantal betalingsverplichtingen is
echter sterk gedaald, deels door sluitingen, maar ook door de invoering in 2001 van
een nieuw concept van vastlegging vooraf (algemene vastlegging) in het
boekhoudkundig systeem Sincom2, dat vaak wordt gebruikt bij buitenlandse acties.
Alleen de tevoren vastgelegde betalingsverplichtingen plus de afzonderlijke
betalingsverplichtingen worden meegerekend (niet de secundaire
betalingsverplichtingenover tevorenvastgelegde betalingsverplichtingen).
7.2.4. Inspanningen inzake sluiting en het vrijkomen van kredieten
Het niveau vanvrijgekomenkredieten gedurende 2001 voor de portefeuille die onder
het beheer van EuropeAid valt bedroeg 591 miljoen euro. Dit resultaat werd nietalleen bereikt door het sluiten van oude dossiers, maar ook door de algehele
inspanning om de hele open portefeuille te beoordelen. Het deel aan oude
261betalingsverplichtingen van vóór 1996 bedraagt 290,78 miljoen euro (196,18 van
vóór 1995 plus 94,59 uit begrotingsjaar 1995), ongeveer de helft van het totale
bedrag dat in 2001 is vrijgekomen. Het vrijkomen van kredieten in financiële
bedragen kan worden herleid uit het gedeeltelijk vrijkomen van kredieten of uit
sluiting van betalingsverplichtingen waarvoor de resterende tegoeden volledig zijn
vrijgekomen.
De inspanning inzake sluiting blijkt het best uit de betalingsverplichtingen die
gedurende het jaar volledig zijn betaald en/of vrijgekomen, waardoor er geen
bedragen openstaan (RAL nul) en deze niet worden meegenomen in het volgende
financiële jaar.
7.2.5. Conclusies
Algehele resultaten en algemene opmerkingen
Na 2 jaar onafgebrokenwerk door deoperationele financiële eenheden op het gebied
van oude betalingsverplichtingen, is de opgelopen achterstand op het gebied van
sluitingenaanzienlijk ingehaald.
Met betrekking tot slapende betalingsverplichtingen, is er elk opeenvolgend jaar een
reductie gerealiseerd, ook in vergelijking met 1999 (in 2000 is er sprake geweest van
een kleine toename) en ligt - als men alleen de portefeuille van EuropeAid bekijkt -
het niveau nu onder de 1 miljard euro aan slapende bedragen. De lichte
verslechtering die vorig jaar werd waargenomen is dus gekeerd.
Op beide onderdelen is er sprake van een echte kwantitatieve en aanzienlijke
vooruitgang, zowel in de cijfers als met betrekking tot het bewustzijn van de
noodzaak om de voorraad aan open budgettaire betalingsverplichtingen te
controlerenen vanhet feit dat deze niet onbeperkt kanblijvengroeien.
Meer in het algemeen zou het echter belangrijk kunnen zijn tegelijkertijd de
systemische factoren aan te pakken die ervoor zorgden dat een dergelijke achterstand
zich over de jaren kon opbouwen. Er kunnen drie sleutelfactoren worden
onderscheiden die even belangrijk zijn: het ontbreken van een gemeenschappelijk
geautomatiseerd betrouwbaar informatiesysteem waarin alle aspecten van de
projectcyclus en de ondersteunende besluiten voor het beheer ervan zijn opgenomen;
een aanzienlijk tekort aan menselijk potentieel om het steeds groeiende aantal
projecten te beheren; en het geringe belang dat in het verleden door het beheer op
hoog niveau is gehecht aan alle met beheer samenhangende aspecten van de
portefeuille (het lanceren van nieuwe initiatieven werd vaak als een belangrijker taak
gezien dan de huidige projecten tot een goed einde te brengen). Deze factoren zijn
des te belangrijker binnen organisaties met een grote mate aan geografische en
functionele decentralisatie en met name voor de geautomatiseerde
informatiesystemen.
Wat betreft slapende betalingsverplichtingen bestaat het grootste deel van de
financiële omvang, zoals herhaaldelijk is gezegd, uit betalingsverplichtingen zonder
betalingen afkomstig uit de belangrijkste geografische samenwerkingsprogramma's.
Om dit probleem aan te pakken moet de tijd tussen besluit, budgettairebetalingsverplichting, ondertekening van de financieringsovereenkomst en de
gunning vancontractenende uitbetaling wordenverkort.
262De vertraging met betrekking tot het ondertekenen van de
financieringsovereenkomsten, het contracteren van de Europese technische
mededirecteuren en het opzetten van de gezamenlijke beheersstructuur met het
begunstigde land lijkt één van de kritieke punten binnen het hele proces te zijn,
aangezien deze zaken na de budgettaire betalingsverplichting plaatsvinden. De
financieringsovereenkomsten zouden op het moment dat de budgettaire
betalingsverplichting plaatsvindt eigenlijk besproken moeten zijn en gereed moeten
zijn voor ondertekening. Met betrekking tot de technische bijstand moet het
referentiekader tegelijkertijd met het financiële besluit van de Commissie zijn
voorbereid, teneinde een snelle start mogelijk te maken. Men zou er misschien over
kunnen nadenken of het echt noodzake lijk of efficiënt is om telkens opnieuw een
structuur vanuit het niets op te bouwen en of het niet mogelijk is om meer te
vertrouwenop de lokale capaciteit, zowelvan de nu gedecentraliseerde delegaties als
de regering vanhet begunstigde land, alleenofmet buitenlandse hulp.
Eenbelangrijke ontwikkeling indit opzicht inde nabije toekomst is de wijziging van
de Financieel Reglement en de “n+3”-termijn voor contractering na een jaar
budgettaire betalingsverplichting. Dit zal zonder twijfel aanzienlijke veranderingen
met zich meebrengen in de manier waarop projecten worden gepland en voor het
bereik van deze projecten. Grote programma's moeten gefaseerd worden ontwikkeld,
met misschien opeenvolgende kortere gefaseerde projecten en op zichzelf staande
fysiek en financieel controleerbare onderdelen, binnen een consistente
programmering op middellange termijn.
7.3. Evaluatie
7.3.1. Conclusies uit de evaluaties van 2001
Mensenrechten, goed bestuur en democratie : uit deze evaluaties bleek dat er nog
een lange weg te gaan is voordat de mensenrechten op elk niveau binnen de
Commissie zijn ingeburgerd als een echt “transversaal thema” met een
gemeenschappelijk doel en een uniforme beleidsinbreng in alle
samenwerkingsprogramma's en politieke betrekkingen. Het is duidelijk dat de
Commissie de grenzen van mensenrechten, democratie en goed bestuur beter moet
afbakenen en ervoor dient te zorgen dat de taken van de verschillende
mensenrechteneenheden binnen de Commissie beter worden begrepen. Eveneens is
het noodzakelijk de prioriteiten van de begrotingslijnen voor mensenrechten te
beperken om ervoor te zorgen dat, wanneer de doelstellingen voor actie zijn
vastgesteld, voldoende middelen worden besteed aan de uitvoering ervan. Dit zou
kunnen betekenen dat er nationale en regionale doelstellingen moeten worden
opgesteld en dat de complementariteit met lidstaten, NGO's en andere organen moet
worden verbeterd. Delen van de conclusies werden overgenomen in de mededeling
vande Commissie van8 mei2001142.
142Com(2001)252def. van 8mei2001.
263IN 2001AFGERONDEEVALUATIES
1. Beoordeling vanevaluatieactiviteiteninzake mensenrechten,goedbestuur endemocratie
1.1 Evaluatievan positieveactiesvoor mensenrechten en democratiein ACS-staten 1995-1999
1.2 Evaluatievan gezamenlijkeprogramma'sEG/Raadvan Europa1995-2001
1.3 Evaluatievan acties voor voorlichtingaan kiezers 1992-2000
1.4 Syntheseverslag inzake mensenrechten, goed bestuur en democratie
2. Boordelingvan evaluatieactiviteiteninzake economische samenwerking
2.1 Evaluatie van financiële bijstand voor landen in het Middellandse-Zeegebied, namens de EG
beheerd door deEuropese Investeringsbank (EIB)
2.2 Evaluatie van economische samenwerking tussen de EG en partnerlanden in Azië en Latijns-
Amerika (ALA)
2.3 Tacis-faciliteitvoor deherstructureringvan ondernemingen (TERF) – RussischeFederatie
2.4 GrensoverschrijdendInitiatief(CBI)
3. Beoordeling vanevaluaties met betrekkingtot armoedebestrijding
3.1 Evaluatie van het communautair beleid inzake voedselhulp en voedselzekerheid, beheer van de
voedselhulp en programma'ster ondersteuningvan devoedselzekerheid
3.2 Evaluatie van medefinancieringsacties met Europese niet-gouvernementele
ontwikkelingsorganisaties (NGO's)
3.3 Evaluatie van de onderwijssector van communautairehulp aan ACS-landen
4. Beoordeling vanevaluatiesinzakenationaleof regionale programmering
4.1 Albanië
4.2 Voormalige Joegoslavische Republiek Macedonië
4.3 Moldavië
4.4 Burkina Faso
4.5 Namibië
4.6 Oeganda
4.7 Evaluatie van regionale samenwerking tussen de PALOP-landen (Pays Africains de Langue
OfficiellePortugaise) gefinancierd viahetEOF
Economische samenwerking :het meest opvallende kenmerk vande communautaire
steunmaatregelen op dit gebied was de diversiteit, die wijst op zeer verschillende
concepten en benaderingen. In het algemeen kunnen er twee hoofdcategorieën
worden onderscheiden. De eerste categorie bestaat uit programma's die zich richtten
op een "klimaat dat bevorderlijk is voor de particuliere sector” van institutionele,
wetgevende en fiscale voorzieningen, en van financiële en fysieke infrastructuur. De
tweede categorie bestaat uit directe en indirecte steun aan investeringen in de
264particuliere sector of opstartactiviteiten. Op basis van de onderzoeken werd onder
meer geconcludeerd dat het concept ende inhoud vaneconomische samenwerking na
verloop van tijd en met betrekking tot de verschillende geografische regio's zich
anders ontwikkelden en anders werden toegepast en dat de keuze van de
verschillende instrumenten ver uiteen lag en slecht werd verwoord. Tevens werd
nogmaals bevestigd hoe belangrijk het is omeen "gunstig klimaat" te creëren voor de
ontwikkeling van de particuliere sector. Andere onderzoeken op het gebied van
economische samenwerking zullen nog volgen.
Armoedebestrijding : armoede wordt niet alleen gedefinieerd als een tekort aan
inkomen en financiële middelen, maar ook het begrip kwetsbaarheid en factoren als
het ontbreken van toegang tot voedselvoorraden, onderwijs en andere fundamentele
behoeften vallen hieronder. Duurzame groei is op zichzelf niet genoeg. Hoewel dit
programma nog niet is afgesloten, waren de belangrijkste conclusies van de drie
evaluaties die in het kader vandit onderdeelin2001 zijnafgerond:
•medefinanciering met NGO's voegde een andere succesvolle dimensie toe aan het
Europees ontwikkelingsbeleid, hoewel de begrotingslijn openstond voor een te
brede reeks acties om zich consistent te richten op activiteiten ter bestrijding van
armoede (deze evaluatie is gebruikt voor eennieuwe dialoog met NGO's),
•hoewel het Europees beleid inzake voedselhulp en voedselzekerheid een in
kwalitatieve zin belangrijke sprong voorwaarts had gemaakt waar het gaat om
beleid, schoot de uitvoering ter plaatse tekort, deels als gevolg van onvoldoende
kundigheid in beheer (deze evaluatie is verwerkt een recente mededeling aan de
Raad en het Parlement over dit onderwerp);en
•hoewelsteun aan onderwijs in ACS-landen goede vooruitgang heeft geboekt, is er
geen proactieve inspanning geweest om de steun aan het onderwijs direct te
koppelenaanstrategieën voor armoedebestrijding.
Nationale strategie-evaluaties : hoewel men voorzichtig moet zijn met het trekken
van algemene conclusies uit een paar onderzoeken met betrekking tot de periode
1996-2000, lieten zij een verschil in prestatie van de lokale programma's van de
Commissie zien, waardoor twee noodzakelijke dingen aan het licht kwamen. Ten
eerste: consistentere harmonisatie van de strategische processen en de
programmeringsprocessen (de invoering van een uit vertegenwoordigers van
verschillende diensten bestaande kwaliteitsondersteuningsgroep en nationale
strategiedocumentenkomen hieraantegemoet). Tentweede: sterkere en consistentere
banden en communicatie tussen de in Brussel gebaseerde diensten op alle niveaus en
tussen deze diensten en de delegaties om ervoor te zorgen dat de doelstellingen
consistenter worden bepaald. Meer in het bijzonder concludeerden de onderzoeken
dat:
•de kwaliteit van de politieke en sociaal-economische analyses van situaties in
landen waarop de strategie- en programmeringsdocumenten waren gebaseerd zeer
verschillend was. Zelfs wanneer de analyses goed waren, werden zij niet altijd
adequaat verwerkt inde programmeringsdocumenten;
•hoewel de Commissie vaak kon helpen bij de versterking van de lokale
capaciteiten van overheidsinstellingen en instellingen uit de burgermaatschappij,
werdendie kansente vaak niet gegrepen;
265•daar waar armoedebestrijding een doorslaggevende prioriteit had, kwam deze
prioriteit niet altijd duidelijk tot uiting inde lokale programma's;
•delegaties werden te vaak geconfronteerd met omslachtige administratieve
procedures eneenexcessieve vraag naar hundiensten;en
•op sectoren gebaseerde benaderingen werkten beter dan op projecten gebaseerde
benaderingen, ervan uitgaande dat de Commissie voldoende flexibiliteit toonde
om zich snel terug te trekken uit sectoren waar het effect van de bijstand gering
bleek te zijn enwaarschijnlijk niet beter zou worden.
De Commissie heeft vaak daadwerkelijk de leiding op zich genomen met betrekking
tot donorcoördinatie, met name met EU-lidstaten. Er is echter behoefte aan
consistentere overlegprocedures met de instellingen van Bretton Woods om
overlappingen van programma's te beperken, de complementariteit te verbeteren en
de begrotingssteun beterte coördineren.
7.3.2. Prioriteiten voor acties waarop in de evaluaties van 2001 is gewezen
Als geheel waren de resultaten van de onderzoeken bemoedigend. Maar in het
algemeengavenzijaandat er meer aandacht moet zijn voor:
•doelstellingen, waarbij voor de Commissie en het partnerland de keuze voor het
meest geschikte instrument of de meest geschikte mix van instrumenten
openblijft;
•flexibiliteit van de financiering, waarbij het van bijzonder belang is dat de
steunmaatregelen van de EU niet afhankelijk zijn van een begrotingslijn die één
soort actie aanpakt;en
•vereenvoudiging van administratieve procedures voor de tenuitvoerlegging van
EU-acties die, gedurende de periode die wordt beoordeeld, omslachtig waren en
de effectiviteit en efficiëntie in de weg stonden.
7.3.3. Evaluaties in 2002en daarna
De evaluatiestrategie voor de jaren 2002-2006143en het werkprogramma voor 2002
zijn tijdens de vergadering in november goedgekeurd door het bestuur van de dienst
voor samenwerking EuropeAid. De strategie voor 2002-2006 is te vinden in
hoofdstuk5.
De strategie is gebaseerd op een combinatie van diverse evaluatiestandpunten: een
geografische aanpak (landen en regio's); een sectorale of thematische aanpak;
financiële instrumenten; en regelgevende bepalingen. Al deze benaderingen zijn
noodzakelijk gebleken als een middel om beheerders van referentiepunten of
praktische grondslagen te voorzien, zodat zij de prioritaire sectoren voor
ontwikkeling beter kunnen vaststellen. Bovendien kan de Commissie ze gebruiken
om rekening te houden met de sterke en zwakke punten in iedere sector met
betrekking tot andere donors, alsmede als middel om de beste instrumenten of
kanalente selecteren voor het sturen van haar bijstand, overeenkomstig de context en
143Gepubliceerd op onze website: http://europa.eu.int/comm/europeaid/evaluation/index.htm
266de gewenste resultaten. Natuurlijk heeft het bestuur altijd het recht te verzoeken dat
er ad hoc-evaluaties wordenuitgevoerd, als reactie op behoeftenofnoodgevallen.
In 2001 werd een universeel nieuw resultaatgericht monitoringsysteem ingevoerd
(zie hoofdstuk 5), met detijdelijke bijstand van de evaluatie-eenheid. Hierdoor zalde
stroom van met beheer samenhangende informatie aanzienlijk worden vergroot en
zullendedoelgerichtheidendekwaliteit vandeevaluaties medewordenverbeterd.
Versterking van de kwaliteit en debruikbaarheid van evaluaties
•Verspreiding en feedback
– Belangrijke conclusies van evaluaties zijn regelmatig gerapporteerd aan het
bestuur vande dienst voorsamenwerking EuropeAid.
– De laatste fase van de meeste evaluaties is een seminar waarbij de belangrijkste
conclusies en aanbevelingen worden gepresenteerd aan betrokken diensten,
beheer en andere specialisten. In sommige gevallen worden de evaluatieverslagen
inde desbetreffende fora besproken met vertegenwoordigers vanEU-lidstaten.
– De uit vertegenwoordigers van verschillende diensten bestaande
kwaliteitsondersteuningsgroep heeft de taak het programmeringswerk geleidelijk
te harmoniseren en de kwaliteit te verbeteren, waarbij volledig rekening dient te
worden gehouden met alle relevante conclusies van de evaluatie. Het hoofd van
de evaluatie-eenheid neemt deel aan het werk van de vertegenwoordigers van
verschillende diensten bestaande kwaliteitsondersteuningsgroep en kan
controleren in hoeverre de lessen die zijn geleerd uit de evaluatie worden
meegenomen.
– De versterking van de 'fiche contradictoire': deze ‘fact sheet’ geeft een
beschrijving van aanbevelingen en conclusies van evaluaties aan de hand van de
reacties van de betrokken diensten (in een tweede kolom), teneinde de
Commissieleden te informeren over de overeengekomen veranderingen of over de
vraag waarom de aanbevelingen voor verandering niet zijn geaccepteerd. Tijdens
de vergadering van november 2001 stemde het bestuur ermee in een derde kolom
toetevoegenomaan te geven in hoeverre de geaccepteerde aanbevelingen van de
evaluaties zijn opgevolgd.
– De volledige tekst van alle evaluatieverslagen waartoe opdracht is gegeven door
de evaluatie-eenheid is gepubliceerd in het evaluatiegedeelte van de website144
van de dienst voor samenwerking EuropeAid. Bovendien houdt de dienst een
database bij van door de Commissie gefinancierde evaluatieverslagen van
afzonderlijke projecten. De evaluaties zelf worden allemaal uitgevoerd door
externe, gespecialiseerde adviseurs.
– Uitwisseling vanevaluatie-ervaringenen-informatie met lidstatenenanderen
In 2001 vonden er twee vergaderingen plaats met de evaluatiediensten van de
lidstaten, tijdens welke geplande, lopende en onlangs afgeronde evaluaties werden
besproken. Er werden ook verdere stappen gezet met betrekking tot de gezamenlijke
144http://europa.eu.int/comm/europeaid/evaluation/index.htm
267evaluatiewerkzaamheden inzake de "3 C's" – coördinatie, complementariteit en
coherentie. Informatie-uitwisseling met andere donors werd met name gerealiseerd
via de OESO/DAC-werkgroep inzake evaluatie.
7.4. Controleactiviteiten in2001
Indesectorvan het EOF heeft de activiteit zich met name geconcentreerd op audits
inzake begrotingssteun. De drie audits die in Ethiopië, Zambia en Niger van start zijn
gegaan en de follow-up van de acht in 2000 uitgevoerde audits (Kameroen, Guinee
Conakry, Madagaskar, Kaapverdië, Malawi en Burkina Faso) hebben de beschikbare
capaciteit volledig opgeslorpt. Eveneens dient de steun te worden vermeld voor een
relatief klein aantal audits buiten “begrotingssteun”, zoals de audit voor de aanleg
van luchthavens in Madagaskar, uit hoofde van de projecten EBAS, DIAGNOS,
CDE en ATF. Naast deze veeleer operationele activiteiten is de deskundigheid van
de dienst “Audits” onderzocht door IAS in het kader van het administratief
onderzoek naar het beheer van tegenwaardefondsen alsmede voor het vaststellen van
eenstrategie voor de samenwerking tussende verschillende internationale donors.
De audits vande programma’s enprojectendie uit hoofde vanhet Meda-programma
zijn gefinancierd, zijn voor het derde opeenvolgende jaar uitgevoerd door de groep
accountants van het Meda-team. Op verzoek van de operationele directie of met haar
instemming heeft het team op initiatief van de delegaties 24 audits uitgevoerd. Voor
12 van de in 2000 uitgevoerde audits zijn aanvullende werkzaamheden noodzakelijk
gebleken. Met de ontbinding - eind 2001 - van de Bureaus voor technische bijstand
(Bureaux d’Assistance Technique, BAT) kwam er ook een einde aan het
functionerenvan het audit-teamvanMeda.
Voor de programma’s en projecten in Latijns-Amerika en inAziëis er geen enkele
audit uitgevoerd .Van de vier audits die zijn uitgevoerd in de landen van Midden- en
Oost-Europa waren de audit betreffende “de levering van voedselmiddelen aan
Rusland” en betreffende de begrotingssteun aan de Voormalige Joegoslavische
Republiek Macedonië de belangrijkste.
Op de “niet-geografische” gebiedendienen vooralde audits van CLONG, die van het
ECIP-programma ende follow-up vande audit vande UNRWAte wordengenoemd.
Sinds maart 2001 bereidt de eenheid de tenuitvoerlegging voor van een audit-
contractkader om gemakkelijker accountants aan te werven. Dit contractkader moet
inde zomer van2002 operationeelzijn.
7.5. Innovatie
Binnen het kader van initiatieven die zijn genomen door de dienst voor
samenwerking EuropeAid om het beheer van de ontwikkelingssamenwerking in
kwalitatieve zin te verbeteren, was de innovatie-eenheid betrokken bij de volgende
hoofdgebieden:
– Steun aan de oprichting van thematische netwerken
Gedurende de tweede helft vanhet jaar werdener zes thematische netwerken opgezet
die betrekking haddenop de volgende onderwerpen:
•begrotingssteun
268•gezondheidszorgsector
•onderwijssector
•capaciteitsopbouw, goed bestuur enrechtsstaat
•handel
•ontwikkeling vande particuliere sector
Dit initiatief sluit aan op zowel de doelstelling om een goede coördinatie te
garanderen tussen verschillende geografische directoraten als de doelstelling om het
in gang zijnde decentralisatieproces te begeleiden.
Meer inhet bijzonder zijn de doelstellingen:
•ontwikkeling van coherente benaderingen binnen verschillende geografische
regio's en binnen dezelfde regio, terwijl de noodzakelijke flexibiliteit wordt
behouden om aanpassingen aan lokale omstandigheden en bijzondere kenmerken
mogelijk te maken;
•steun aan geografische directoraten teneinde de kwaliteit en de efficiëntie bij de
tenuitvoerlegging te verbeteren, alsmede de zichtbaarheid van de samenwerking te
vergroten;
•bijdragenaande opleiding vanpersoneelin hoofdkantorenenbijdelegaties.
Ieder thematisch netwerk dient een forum te zijn voor discussie en uitwisseling van
informatie teneinde de kwaliteit van de tenuitvoerlegging te verbeteren door middel
van het uitwisselen van beste werkwijzen. De thematische netwerken dienen bij te
dragen aan de voorbereiding van operationele richtsnoeren, hetgeen een doorlopende
activiteit is.
– Voorbereiding vanrichtsnoeren
Het werkinzake de richtsnoerenvoor programmering en tenuitvoerlegging van acties
voor begrotingssteun in derde landen is zonder problemen voortgezet. Er werd van
start gegaan met een breed consultatieproces dat voortbouwde op deskundigheid
binnen EuropeAid en in andere directoraten-generaal. Een aanzienlijk aantal
delegaties was er ookbij betrokken.
Met voorbereidende werkzaamheden voor de andere richtsnoeren (d.w.z. SWAPS in
onderwijs;ontwikkeling vande particuliere sector) werdeveneens vanstart gegaan.
– Voorbereiding van opleidingscursussen met betrekking tot PCM, SWAPS en
begrotingssteun
In november werd van start gegaan met twee aanbestedingsprocedures voor de
werving van externe adviseurs voor de tenuitvoerlegging van opleidingscursussen en
de verlening van helpdesk-diensten met betrekking tot PCM, SWAPS en
begrotingssteun, alsmede economische en financiële analyses. Naar verwachting zijn
de adviseurs tegen het eind van het eerstekwartaalvan2002 aangetrokken.
269Helpdesk-diensten en opleidingsactiviteiten zijn bedoeld als aanvulling op de
werkzaamheden die gericht zijn op de voorbereiding van de operationele
richtsnoeren.
– Overwegingen inzake rationalisering en herziening van uitvoeringsmodaliteiten
voorbegrotingslijnen
EuropeAid is begonnen met een analyse die gericht is op de rationalisering en
herziening van uitvoeringsmodaliteiten voor thematische programma's die in het
kader van specifieke begrotingslijnen worden gefinancierd. EuropeAid is ook van
start gegaan met een alomvattende analyse die gericht is op de deconcentratie van
thematische programma's die in het kader van specifieke begrotingslijnen worden
gefinancierd. Beide analyses wordenop dit moment nog uitgevoerd.
– Het screenenvanprojecten
In de loop van het jaar werden projecten aan een onderzoek onderworpen, dat zich
met name richtte op onderwijsprojecten en projecten voor de ontwikkeling van de
particuliere sector.
Nieuwethema's
Er werd aandacht besteed aan de toegang tot nieuwe technologieën, de
informatiemaatschappij, hernieuwbare energiebronnen en de mogelijke integratie
ervan in programma's voor ontwikkelingssamenwerking. De verwachting is dat er in
de loopvan2002 meer nadruk opdit gebied zalwordengelegd.
7.6. Betrekkingen met andere internationale organisaties
Voor dit doel is er een nieuwe gespecialiseerde dienst ontwikkeld binnen de dienst
voor samenwerking EuropeAid. Dit zijn de resultaten van het eerste jaar van deze
nieuwe dienst:
Er werd op 8 november een kaderovereenkomst voor medefinanciering en
beheersfondsenondertekend met de Wereldbank. Indeze kaderovereenkomst worden
de regels beschreven die van toepassing zijn in het geval van EG-medefinanciering
van projecten die door de Wereldbank worden uitgevoerd. De overeenkomst bevat
richtsnoeren voor het houden van controlemissies, alsmede contractsjablonen om de
onderhandelingen voor ieder afzonderlijk contract tevereenvoudigen.
Als follow-up op de mededeling van de Commissie “Opbouw van een doeltreffend
partnerschap met de Verenigde Naties op het gebied van ontwikkeling en
humanitaire aangelegenheden”, zijn verschillende maatregelen getroffen:
•met de Verenigde Naties werd overeenstemming bereikt over de
uitvoeringsmodaliteiten van de controleclausule. Dit vraagstuk is jarenlang een
struikelblok geweest voor de Commissie en de VN. Deze nieuwe overeenkomst
maakt de weg vrij voor een alomvattender herziening van de op dit moment van
toepassing zijnkaderovereenkomst tussende twee organisaties;
•er is een verslag opgesteld over de ervaring van de dienst voor samenwerking
EuropeAid met de samenwerking met verschillende VN-organisaties. Dit verslag
270dient te worden gevolgd door een voorstel van partners waarmee een sterker
partnerschap moet wordenopgebouwd;
•er is, vanuit de operationele eenheden, een tabel samengesteld van EG-projecten
met de VN voor 1999-2000. Dezetabelzalregelmatig wordenbijgesteld;
•er is op hoog niveau contact opgenomen met enkele van deze organisaties (o.a.
UNDP, UNHCR, IAB en UNESCO) om de identificatie en programmering van
start te laten gaan teneinde concrete samenwerking op het gebied van de
medefinanciering vanprogramma's enprojectente versterken.
Op het gebied van versterking van de samenwerking en complementariteit met
bilaterale donors heeft de dienst met de meeste donors contacten op hoog niveau
ontwikkeld. Er is met name in december een memorandum van samenwerking
getekend met de Duitse en Franse uitvoerende instanties voor
medefinancieringsprojecten inTsjaad.
7.7. Transparantie en zichtbaarheid
Er zijn in 2001 aanzienlijke inspanningen geleverd om het eerste jaarverslag te
produceren met informatie over de tenuitvoerlegging van de buitenlandse hulp van
de EG in alle regio's die wordt beheerd door de nieuw opgezette dienst voor
samenwerking EuropeAid. Het verslag gaf de stand van zaken op 01/01/2001, de
eerste dag van de nieuwe structuur van de Europese Commissie voor het beheer van
de buitenlandse hulp van de EG.
Anderzijds blijft het web het belangrijkste instrument voor informatie en
transparantie. Er zijn enkele verbeteringen aangebracht en in 2002 zal er sprake zijn
van een nieuwe, gebruiksvriendelijker aanpak en zullen de activiteiten direct worden
getoond. De onderdelen op de websites van de delegaties over samenwerking zullen
met elkaar wordengekoppeld zodat, waar mogelijk, de afzonderlijke projecten op het
schermkunnenwordenweergegeven.
Het best bezochte deel van de EuropeAid-site is ook dit jaar weer het deeldat gewijd
is aan aanbestedingsmogelijkheden, waar geïnteresseerde partners alle informatie
kunnen vinden over alle buitenlandse activiteiten die door de Europese Commissie
worden ontwikkeld. De evaluatie-site is ook uitgebreid en het aantal bezoekers is
toegenomen. [http://europa.eu.int/comm/europeaid/tender/survey/index_en.htm ]
De volgende tabel toont het aantal hits voor de verschillende sites van buitenlandse
betrekkingen op de server van de Europese Commissie. Er zij op gewezen dat het
aantal hits altijd hoger is dan het aantal keren dat een computergebruiker toegang
krijgt tot een bepaalde website, aangezien er een hit wordt geregistreerd voor ieder
element vandewebpagina(met inbegripvanfoto'senlinks).
271WEBSITES VAN DE EUROPESE COMMISSIE VOORBUITENLANDSE
BETREKKINGEN
DIENSTEN ADRES GEMIDDELD
AANTAL
HITSPER
MAAND
IN2000GEMID-
DELD
AANTAL
HITSPER
MAAND
IN2001
DG Buitenlandse Betrekkingen
DG Ontwikkeling
Dienstvoor samenwerkingEuropeAidDG HandelDG UitbreidingECHODe EUinde WereldEuropa.eu.int/comm/external.relations
Europa.eu.int/comm/development
Europa.eu.int/comm/europeaid.Europa.eu.int/comm/tradeEuropa.eu.int/comm/enlargementEuropa.eu.int/comm/echoEuropa.eu.int/comm/world1,000,000
600,000
600,000
.
1,000,0001,000,000
400,000200,0002,125,000
200,000
4,200,000
1,800,000
400,000250,000200,000
7.8. EG-Bijstand dienietinditverslag wordt beschreven
Dit document heeft betrekking op alle externe bijstand die wordt beheerd door het
Samenwerkingsbureau EuropeAid. Humanitaire hulp en pretoetredingshulp vallen
buiten het bestek van dit verslag. Desondanks is een beknopte omschrijving van de
activiteiten van ECHO in elk regionaal hoofdstuk opgenomen om de lezer een
overzichttegevenvandealgemeneEG-bijdrage.
Voor meer details zijn jaarverslagen beschikbaar over humanitaire hulp en over de
bijstand aan de kandidaat-lidstaten. Uit de volgende korte samenvatting blijkt het
belang vanEG-activiteitenop dezetweeterreinen.
•Humanitaire hulp
De hulp van ECHO bij humanitaire crises in 2001 bedroeg in totaal 543,7 miljoen
euro. In meer dan 60 landen zijn humanitaire projecten gefinancierd en 1.031
contracten zijn ondertekend (waaronder contracten voor de uitvoering van besluiten
uit 2000). De landen van Afrika, het Caribisch gebied en de Stille Zuidzee waren de
grootste ontvanger van humanitaire hulp (173,3 miljoen euro, 35 %). De hulp aan de
westelijke Balkan is gedaald ten opzichte van 2000 als gevolg van de stabilisatie van
deregio,terwijldehulpvoorAzië licht isgestegen.
De Europese NGOs blijven de belangrijkste partners van ECHO (62,5 % van ECHO
werd via de NGOs ten uitvoer gelegd). Met het Hoge Commissariaat voor
Vluchtelingen van de VN (8,6 %) en het Wereldvoedselprogramma (7,25 %) als
belangrijkste partners van ECHO, nam de financiering voor de VN in 2001
aanzienlijk toe, tot 26,5 % (was 19,2 % in 2000). Andere internationale organisaties,
waaronder het InternationaalComité vanhet Rode Kruis, ontvingen7,9 %.
•Bijstand aande kandidaat-lidstaten
De Europese Gemeenschap heeft 3 miljard euro beschikbaar gesteld aanhulp voor de
kandidaat-lidstaten in 2001. Bijna 95 % van deze pretoetredingshulp ging naar de
tien kandidaat-lidstaten van Midden- en Oost-Europa145, via drie afzonderlijke
programma's.
145Bulgarije, Estland, Hongarije, Letland, Litouwen, Polen, Roemenië, Slovenië, Slowakije en Tsjechië.
272Het door DG Uitbreiding beheerde Phare-programma beliep ongeveer 1,6 miljard
euro. Het was geconcentreerd op de toetredingsprioriteiten zoals door de Raad
gedefinieerd in de toetredingspartnerschappen en de vooruitgang op dit gebied zoals
beschreven in de jaarlijkse periodieke verslagen van de Commissie. Ongeveer 30 %
van de Phare-middelen worden toegewezen aan institutionele versterking, en 70 %
aan investeringen, gelijkelijk verdeeld over investeringen ter versterking van de
infrastructuur op het gebied van de regelgeving die nodig is om te voldoen aan het
acquis, en investeringen in economische en sociale cohesie. Deze laatste helpen de
kandidaat-lidstaten bij het opzetten van structuren en procedures die nodig zijn om
de Structuurfondsenefficiënt eneffectiefaante wenden bijde toetreding146.
Met ISPA, beheerd door het DG Regionaal Beleid, was ongeveer 1 miljard euro
gemoeid. Het ging vooral om belangrijke investeringen in milieu en vervoer.147
Ongeveer 500 miljoen euro werd toegewezen aan Sapard, gericht opplattelandsontwikkelingenlandbouw. Hetwordt beheerddoorDGLandbouw
148.
In 2001 werd 194 miljoen euro toegekend aan Turkije, 11,5 miljoen aan Cyprus en
7,5 miljoen aan Malta. De hulp aan Cyprus en Malta werd verstrekt op basis van een
pretoetredingsverordening van maart 2000, terwijl de bijstand aan Turkije werd
uitgevoerd in het kader van de verordeningen MEDA en Europese strategie. Een
nieuwe financiële verordening voor Turkije die in december 2001 is vastgesteld zal
met ingang van 2002 wordentoegepast. Bijstand aan deze drie landen wordt beheerd
door DG Uitbreiding, hoewel zij in aanmerking blijven komen voor steun uit de
regionale MEDA-Programma's in het kader van het proces van Barcelona, beheerd
doorEuropeAid.
Voorelk pretoetredingsprogramma is het DG binnen de Commissie verantwoordelijk
voor de gehele projectcyclus, van de programmering via de implementatie tot de
evaluatie. De uitvoering van deze programma's sterk is echter gedecentraliseerd,
waarbij de kandidaat-lidstaten zelf direct verantwoordelijk zijn voor projectbeheer
(onder voorbehoud vancontrole vande aanbesteding doorde Commissie).
•Macro-financiële bijstand voor derde landen
De Commissie implementeert macro-financiële bijstand (MFA) samen met de
steunprogramma's van de IMF en de Wereldbank, na overleg met het Economisch en
Financieel Comité en na een besluit van de Raad. MFA incorporeert een aantal
principes waar haar uitzonderlijke karakter uit blijkt (ad hoc-besluiten van de Raad),
evenals de complementariteit met financiering door de internationale financiële
instellingen en de macro-economische conditionaliteit. Het instrument is bedoeld om
de begunstigde landen te helpen ernstige, doch in het algemeen korte-
termijnonevenwichtigheden op macro-economisch gebied het hoofd te bieden
(ernstige problemen op het gebied van betalingsbalans en fiscus). In nauwe
samenwerking met programma's van het IMF en de Wereldbank heeft MFA beleid
bevorderd dat is afgestemd op de specifieke behoeften van de landen met als
146HetjaarverslagvanPhareistevindenopdevolgendewebpagina:
http://www.europa.eu.int/comm/enlargement/pas/phare/publist.htm
147Het jaarverslag Ispaistevinden op devolgendewebpagina:http://www.inforegio. cec.eu.int/wbpro/ispa/ispa_en.htm
148Het jaarverslag Sapardis tevinden op devolgendewebpagina:
http://www.europa.eu.int/comm/enlargement/pas/sapard.htm
273algemeen doel de stabilisatie van de externe en interne financiële situatie en het
instellen van marktgerichte economieën.
In 2001149werd 380 miljoen aan MFA uitbetaald, waaronder twee subsidies van 7
miljoen euro en een lening van 60 miljoen euro aan Tadzjikistan, een subsidie van 6
miljoenaanGeorgië;eensubsidie van15 miljoeneuro aanKosovo;eensubsidie van
15 miljoen euro aan Bosnië en Herzegovina; een lening van 12 miljoen euro en een
subsidie van 10 miljoen euro aan de FYROM150; een lening van 225 miljoen euro en
eensubsidie van35 miljoeneuro aande Federale Republiek Joegoslavië.
De Commissie brengt jaarlijks verslag uit aan het Europees Parlement en de Raad
over detenuitvoerlegging vande macro-financiële bijstand aanderde landen151.
149Een subsidie van 10 miljoen euro en een lening van 10miljoen euro aan Bosnië en Herzegovina, een
lening van 10 miljoen euro aan de FYROM en een subsidie van 12,95 miljoen aan Montenegro, werdenbegin 2001 uitbetaald. Debetalingsbesluiten werden echter in2000 genomen en debetalingen werdenverrichtmet kredieten uitdebegrotingvoor 2000.
150Dedaadwerkelijkebetalingvan zowel detranchevan deleningalsdetranchevan desubsidievondplaatsin januari2002. Het besluit was echter genomen in d ecember2001en debetalingvoor de
subsidie werd verricht met kredieten uit de begroting van 2001.
151Verslag van de Commissie aan het Europees Parlement en de Raad over de tenuitvoerlegging van demacro-financiëlebijstandaan derdelanden in 2001(COM(2002)352 def. van 11.7.2002).