De gevolgen van de klimaatverandering zijn hier en nu merkbaar. De klimaatverandering heeft al vergaande gevolgen de mens, de planeet en de welvaart. De temperaturen hebben de afgelopen jaren keer op keer oude records verbroken. De afgelopen vijf jaar waren de warmste ooit, met hittegolven, droogten en bosbranden in heel Europa. Een reeks recordbrekende hittegolven maakte van juli 2019 de warmste maand ooit, en juli 2020 volgde zeer dichtbij op de tweede plaats.

In recente prognoses wordt de opwarming van de aarde op 4 °C geraamd bij voortzetting van het huidige klimaatbeleid, en op ongeveer 3 °C als alle landen voldoen aan de nationaal bepaalde bijdragedoelstellingen die eind 2020 in het kader van de Overeenkomst van Parijs zijn voorgelegd. Wereldwijd ligt de uitstoot van broeikasgassen niet op schema om de in de Overeenkomst vastgestelde temperatuurdoelstellingen te bereiken. Zelfs het beëindigen van alle broeikasgasemissies zou de klimaateffecten die nu reeds plaatsvinden en die waarschijnlijk nog decennia zullen voortduren, niet afwenden. Dit steeds hogere tempo waarin de gevolgen van de klimaatverandering optreden, vormt één van de drijfveren voor de nieuwe aanpassingsstrategie van de EU.

De Europese Commissie heeft aangekondigd dat de nieuwe aanpassingsstrategie een belangrijke prioriteit is in het kader van de Europese Green Deal en erkent daarmee dat aanpassing een essentieel onderdeel is van de mondiale langetermijnrespons op de klimaatverandering. Het is een duidelijke oproep tot actie, aangezien Europa onvoldoende is voorbereid op de toenemende intensiteit en frequentie van de gevolgen van de klimaatverandering. Hiermee wordt aanpassing aan de klimaatverandering ook stevig verankerd in het voorstel voor een Europese klimaatwet die een kader moet scheppen voor het bereiken van klimaatneutraliteit in de EU tegen 2050, en in de governance van de energie-unie en van de klimaatactie. Hoewel met de recente evaluatie van de EU-aanpassingsstrategie van 2013 is aangetoond dat op alle vlakken gestage vooruitgang is geboekt, zijn hiermee nieuwe en veranderende probleemfactoren aan het licht gebracht die een belangrijke bedreiging vormen voor onze levenswijze, met ernstige gevolgen voor de gezondheid en het welzijn van de mens, alsook voor onze bestaansmiddelen en activa. Internationale ontwikkelingen bevestigen de dringende noodzaak om de actie op het gebied van aanpassing, zoals uiteengezet is in de Overeenkomst van Parijs, de duurzameontwikkelingsdoelstellingen voor 2030 en het kader van Sendai voor rampenrisicovermindering, op te voeren.

Het doel van deze nieuwe strategie is een kader te scheppen om de acties te intensiveren door de vier vastgestelde kernproblemen aan te pakken:

1) door een gebrek aan kennis en bewustzijn over de aanpassing aan de klimaatverandering, de met klimaatverandering samenhangende risico’s, kwetsbaarheden en veerkracht, zijn er lacunes in de gegevens en methodologieën die de besluitvorming onderbouwen;

2) zwakke punten in de planning, monitoring, rapportering en evaluatie met betrekking tot aanpassing aan klimaatverandering, met inbegrip van de lage prioriteit en inzet die in bepaalde regio’s aan aanpassing worden toegekend, wat in het algemeen heeft geleid tot een traag tempo van de goedkeuring en uitvoering van lokale aanpassingsstrategieën;

3) het trage tempo van de actie door ontoereikende investeringen van de publieke en particuliere sector, en een gebrek aan bewustzijn over de uitvoering van kosteneffectieve oplossingen, wat actie belemmert; en tot slot

4) de klimaateffecten die buiten de EU worden veroorzaakt en die niet in aanmerking werden genomen of aan bod kwamen in de aanpassingsstrategie van 2013, zoals internationale beleidsontwikkelingen en toenemende overloopeffecten.

De nieuwe strategie is er op gericht meer te doen om de klimaatveerkracht te verhogen en aanpassingen te doen om met de onvermijdelijke gevolgen van de klimaatverandering om te gaan, en heeft de volgende doelstellingen: 1) de kennis over klimaateffecten en de oplossingen daarvoor verbeteren; 2) meer aandacht besteden aan planning en klimaatrisicobeoordeling; 3) aanpassingsmaatregelen versnellen en 4) de klimaatveerkracht wereldwijd opbouwen. Alleen door vooruitgang te boeken met betrekking tot alle vier de doelstellingen kan de EU dichter bij het overkoepelende doel van een klimaatveerkrachtige samenleving komen.

Twee beleidsopties (opgebouwd uit een representatieve selectie van de meest impactvolle maatregelen die voor deze nieuwe strategie zijn ontwikkeld) werden geëvalueerd met betrekking tot hun potentiële impact en verwezenlijking van deze doelstellingen, vergeleken met een basisreferentie waarbij de maatregelen van de strategie uit 2013 zijn aangehouden:

·in optie 1 (meer ambitie) wordt voorgesteld om ambitieuze wijzigingen door te voeren in zowel de vorm als de aard van de acht maatregelen van de strategie van 2013. Er wordt ook een brede waaier aan nieuwe maatregelen voorgesteld om het effect ervan te versterken. Dit vormt een duidelijke intensivering van de ambitie, met een evenredige toename in de zichtbaarheid en doeltreffendheid van de actie op EU-niveau, terwijl ruim binnen het beleidsperspectief van de strategie van 2013 wordt gebleven;

·optie 2 (meer ambitie en verandering) omvat de in optie 1 voorgestelde wijzigingen en voegt zes nieuwe acties toe aan de strategie, die telkens een aantal nieuwe maatregelen omvatten. Dit weerspiegelt een hoger politiek ambitieniveau in het aanpassingsbeleid van de EU, met inbegrip van haar internationale verbintenissen. Deze optie strekt zich uit tot de thematische gebieden van primair belang (bv. innovatie, ecosysteemdiensten, het dichten van de klimaatbeschermingskloof) en door grotere beleidscoherentie te creëren voor EU-maatregelen inzake aanpassing, ook internationaal, gaat ze duidelijk een stap verder dan de basisreferentie.

Optie 2 levert de beste resultaten voor bijna alle maatregelen, en is bijgevolg de voorkeursoptie. De beoordeling werd gemaakt op basis van verschillende klimaat(temperatuur)scenario’s en blijkt robuust te zijn ten aanzien van deze gevoeligheidscontrole. Volgens economische modellen en kwalitatieve analyses zou deze optie de meeste voordelen opleveren voor de economische welvaart en de schade aan de economische welvaart en werkgelegenheid verminderen ten opzichte van de basisreferentie. Zij zou in het algemeen ook een positievere impact hebben dan optie 1 wat betreft de economische gevolgen ervan op het concurrentievermogen, handel en investeringen, en innovatie en onderzoek. Optie 2 brengt positieve sociale gevolgen met zich mee met betrekking tot inkomensverdeling, welzijn en sociale integratie, evenals belangrijke positieve gevolgen voor de volksgezondheid en veiligheid. Uit de evaluatie van optie 2 bleek dat deze optie ook positieve ecologische gevolgen inhoudt met betrekking tot het effect op de klimaatveerkracht, de kwaliteit en beschikbaarheid van natuurlijke hulpbronnen, de vermindering van de verontreiniging, en op de biodiversiteits- en ecosysteemdiensten. Tot slot bleek ze aanzienlijk meer positieve gevolgen te hebben in niet-EU-landen en voor internationale betrekkingen. De voordelen van beide opties nemen toe naarmate de temperaturen hoger worden (waarbij de klimaatschade groter is), maar optie 2 blijft de meest gunstige.

In de strategie worden indicatoren voor monitoring en evaluatie voorgesteld (voor de strategie en voor aanpassing in het algemeen), waarbij de complexiteit en onzekerheid die inherent is aan het volgen van de aanpassings- en klimaatveerkracht wordt erkend. In de aanbevelingen voor monitoring en evaluatie wordt ook de aandacht gevestigd op een aantal verdere stappen die nodig zijn om deze benadering verder te verfijnen en ontwikkelen als onderdeel van het uitvoeringsproces van deze strategie.