MEDEDELING VAN DE COMMISSIE AAN DE RAAD EN HET EUROPEES PARLEMENT - HALFJAARLIJKSE BIJWERKING VAN HET SCOREBORD VAN DE VORDERINGEN OP HET GEBIED VAN DE TOTSTANDBRENGING VAN EEN RUIMTE VAN "VRIJHEID, VEILIGHEID EN RECHTVAARDIGHEID" IN DE EUROPESE UNIE (EERSTE HALFJAAR VAN 2003)

WOORD VOORAF

Het scorebord over de totstandbrenging van een ruimte van vrijheid, veiligheid en rechtvaardigheid wordt regelmatig door de Commissie bijgewerkt om de vorderingen bij te houden bij de goedkeuring en tenuitvoerlegging van de maatregelen die moeten worden genomen om de doelstellingen te verwezenlijken die in het Verdrag van Amsterdam en door de Europese Raad van Tampere van 15 en 16 oktober 1999 zijn vastgelegd.

In deze versie van het scorebord wordt evenals in de vorige versies een overzicht gegeven van de doelstellingen en termijnen die door de Europese Raad van Tampere zijn vastgesteld, waarbij per geval wordt aangegeven wie verantwoordelijk is voor het op gang brengen, de voortgang en de voltooiing van het proces. Om de vorderingen gemakkelijk te kunnen volgen, wordt in de tabellen een onderscheid gemaakt tussen ingediende voorstellen en initiatieven, de stand van zaken bij de Raad, en eventueel bij het Europees Parlement, en de voor de toekomst voorgenomen werkzaamheden. De rubriek "omzetting" van de goedgekeurde besluiten geeft ook een indicatie van de inwerkingtreding en de tenuitvoerlegging van goedgekeurde besluiten en maatregelen.

Deze versie van het scorebord wordt ingediend juist één jaar vóór de in het Verdrag van Amsterdam voor de totstandbrenging van een ruimte van vrijheid, veiligheid en rechtvaardigheid vastgestelde termijn en houdt de in Sevilla vastgestelde termijnen aan, met name op het gebied van immigratie en asiel.

In de volgende versie, die verwacht wordt aan het eind van dit jaar zal de Commissie nauwkeurig nagaan waar in het wetgevingsproces zowel wat de door de Raad goed te keuren besluiten als de op nationaal niveau te verrichten omzettingen betreft, vertraging is opgelopen.

Teneinde de lezer te helpen bij het interpreteren van de tabellen, wordt in een inleidende samenvatting een overzicht gegeven van de belangrijkste resultaten die sinds Tampere zijn bereikt en van de toekomstige voorstellen en werkzaamheden van de Commissie.

INHOUDSOPGAVE

1. Samenvatting

2. Een gemeenschappelijk Europees asiel- en migratiebeleid

2.1. Partnerschap met de landen van herkomst

2.2. Een gemeenschappelijk Europees asielstelsel

2.3. Eerlijke behandeling van derdelanders

2.4. Beheer van migratiestromen

3. Een ware Europese rechtsruimte

3.1. Een betere toegang tot de rechter in Europa

3.2. Wederzijdse erkenning van rechterlijke beslissingen

3.3. Grotere convergentie inzake burgerlijk recht

4. Criminaliteitsbestrijding op het niveau van de Unie

4.1. Criminaliteitspreventie op het niveau van de Unie

4.2. Intensievere samenwerking bij de bestrijding van de criminaliteit

4.3. Bestrijding van specifieke vormen van criminaliteit

4.4. Speciaal optreden tegen het witwassen van geld

5. Beleid op het gebied van de binnen- en buitengrenzen en visumbeleid, tenuitvoerlegging van art. 62 VEG en omzetting van het Schengenacquis

6. Burgerschap van de Unie

7. Samenwerking ter bestrijding van drugs

8. Krachtdadiger extern optreden

9. Andere lopende initiatieven

1. SAMENVATTING

Zoals gevraagd door de Europese Raad van Tampere is het de bedoeling om aan de hand van het door de Commissie opgestelde scorebord regelmatig een overzicht te geven van de vorderingen bij de tenuitvoerlegging van de maatregelen die noodzakelijk zijn voor de totstandbrenging van een ruimte van vrijheid, veiligheid en rechtvaardigheid en de naleving van de door het Verdrag van Amsterdam, het Actieplan van Wenen en de conclusies van Tampere vastgestelde termijnen.

In het scorebord - en meer specifiek in de onderstaande gedetailleerde tabellen - wordt een overzicht gegeven van de belangrijkste vorderingen die sinds de vorige, door de Commissie op 16 december 2002 ingediende versie van het scorebord zijn gemaakt, alsmede van de werkzaamheden die door de Commissie zijn gepland voor het tweede halfjaar van 2003.

In deze inleiding wordt de nadruk gelegd op hetgeen reeds werd verwezenlijkt en op de moeilijkheden die zich hebben voorgedaan ten aanzien van de door het Verdrag en de Europese Raad vastgestelde termijnen.

Dit scorebord is bijzonder belangrijk aangezien het komt één jaar voor de termijn die door het Verdrag van Amsterdam is vastgesteld voor de voltooiing van de totstandbrenging van een ruimte van vrijheid, veiligheid en rechtvaardigheid en in het kader van de naderende uitbreiding van de Europese Unie tot tien nieuwe lidstaten.

In de laatste versie van het scorebord van december 2002 wees de Commissie erop dat de Europese Raad van Sevilla een nieuwe impuls had gegeven aan de tenuitvoerlegging van het programma van Tampere door blijk te geven van zijn vaste voornemen om deze tenuitvoerlegging in al haar aspecten te bespoedigen. Zij benadrukte eveneens dat de achterstand die werd vastgesteld bij het opstellen van het scorebord voor de tussentijdse evaluatie van de Europese Raad van Laken, nog niet was ingelopen.

Onder het Griekse voorzitterschap werd uiteindelijk toch overeenstemming bereikt over een aantal belangrijke voorstellen en het ziet ernaar uit dat, gezien de resultaten van de Raad van Ministers van Justitie en Binnenlandse zaken van juni, nagenoeg alle termijnen van Sevilla op het gebied van immigratie en asiel in acht zullen worden genomen. Op het gebied van het beheer van de buitengrenzen worden momenteel alle geplande acties uitgevoerd en de Europese Raad van Thessaloniki zal de gelegenheid bieden om de eerste resultaten te evalueren en de toekomstige doelstellingen vast te stellen.

Het is voor de geloofwaardigheid van de Unie op deze gebieden ten aanzien waarvan de publieke opinie hoge verwachtingen koestert, uiterst belangrijk dat de Raad verder gaat met de goedkeuring van de voorstellen die nog steeds op tafel liggen en dat de nodige vooruitgang wordt geboekt.

In vergelijking met de oorspronkelijke doelstellingen die in Tampere zijn vastgesteld en waarop de Commissie zich heeft gebaseerd bij de indiening van haar voorstellen wordt deze positieve evaluatie echter enigszins getemperd door het uiteindelijke resultaat, wat de inhoud betreft, van enkele instrumenten waarover overeenstemming is bereikt. Een duidelijk voorbeeld hiervan is de legale immigratie. Op dit en op andere beleidsgebieden bestaat het gevaar dat de harmonisatie wordt beperkt tot de kleinste gemene deler in plaats van een toegevoegde waarde die wordt verschaft door een gemeenschappelijk optreden op Europees niveau. In deze context en gezien de weerstand die nog steeds door de lidstaten wordt geboden, past de Commissie een "stap per stap"-strategie toe die op deze gevoelige beleidsgebieden efficiënt is gebleken en die gebaseerd is op voorbeelden van succesverhalen aan het begin van de Europese integratie.

Wat justitiële samenwerking in burgerlijke en strafzaken betreft, wordt het beginsel van de wederzijdse erkenning, zoals vervat in de conclusies van Tampere, een realiteit als hoeksteen van het optreden van de EU. De inspanningen op dit gebied, die gebaseerd zijn op de ontwikkeling van het wederzijdse vertrouwen, moeten krachtdadig worden voortgezet in het bijzonder door een parallelle actie waarbij rekening wordt gehouden met de specificiteit van de toekomstige lidstaten van de Unie. De ontwikkeling van de wederzijdse erkenning vereist echter tegelijkertijd inspanningen op het gebied van het strafrecht. In 2003 legt de Commissie vooral de nadruk op effectieve procedurele waarborgen voor verdachten en beschuldigden zodat het noodzakelijke evenwicht tussen wetshandhaving en eerbiediging van de grondrechten kan worden gegarandeerd.

Een jaar vóór de door het Verdrag van Amsterdam en het Tampere-programma vastgestelde termijnen is het duidelijk dat prioriteit moet worden gegeven aan het afronden van de geplande werkzaamheden die nog niet voltooid zijn. Daarbij moet met name ervoor worden gezorgd dat nieuwe initiatieven worden vermeden die afwijken van de overeengekomen planning en waardoor kostbare tijd en middelen niet voor de prioriteiten, maar voor andere doeleinden worden gebruikt. Wat dit punt betreft, is het feit dat het Griekse en het Italiaanse voorzitterschap een gezamenlijk programma indienen een positief signaal.

2003 is uiteraard een belangrijk jaar om vorm te geven aan het toekomstige Europese optreden op het gebied van justitie en binnenlandse zaken. Aan deze kwesties werd veel aandacht besteed door de Conventie over de toekomst van Europa. Om samenhang en doeltreffendheid te garanderen bij de totstandbrenging van een ruimte van vrijheid, veiligheid en rechtvaardigheid is het belangrijk dat in een nieuw verdrag en in het kader van een Unie van tenminste 25 lidstaten meer gebruik wordt gemaakt van de gekwalificeerde meerderheid van stemmen bij de Raad. Op deze gebieden die rechtstreeks van belang zijn voor de burger, moet het Europees Parlement het recht hebben op medebeslissing bij alle wetgevingsinitiatieven. Tenslotte moet goed worden nagedacht alvorens aan de lidstaten een gedeeld recht van initiatief wordt toegekend met betrekking tot de huidige titel VI-VEU (politiële en justitiële samenwerking) aangezien het helemaal niet duidelijk is hoe dit recht kan worden opgenomen in de medebeslissingsprocedure. Hoe dan ook is het van essentieel belang dat in de toekomst alle wetgevingsinitiatieven volledig overeenstemmen met de politieke prioriteiten en de programma's die door de Europese Raad worden vastgesteld.

Een gemeenschappelijk asiel- en migratiebeleid van de EU

Wat de centrale elementen van het asielbeleid betreft, voorziet artikel 67, lid 5 van het Verdrag van Nice in de overgang naar de medebeslissingsprocedure vóór 1 mei 2004 voor zover de Raad vooraf een communautaire wetgeving heeft kunnen goedkeuren waarin de gemeenschappelijke regels en de initiële beginselen op dit gebied zijn vastgesteld. Voorts dient erop te worden gewezen dat de Raad en de lidstaten bij Verklaring nr. 5 van het Verdrag van Nice ermee hebben ingestemd om met ingang van mei 2004 over te gaan tot de medebeslissingsprocedure wat betreft de bepalingen inzake het recht om vrij te reizen voor onderdanen van derde landen en de maatregelen betreffen illegale immigratie. Voorts wordt in de Verklaring gesteld dat de Raad ernaar moet streven om ook op de overige gebieden die onder titel IV vallen, over te gaan tot de medebeslissingsprocedure. Ten slotte wordt in een protocol bepaald dat met ingang van 1 mei 2004 de Raad beslist met gekwalificeerde meerderheid van stemmen op voorstel van de Commissie en na raadpleging van het Europees Parlement om de in artikel 66 bedoelde maatregelen (administratieve samenwerking) goed te keuren.

In de afgelopen maanden is aanzienlijke vooruitgang geboekt op het gebied van het asielbeleid. De verordening "Dublin II" tot vaststelling van de criteria en instrumenten om te bepalen welke lidstaat verantwoordelijk is voor de behandeling van een asielverzoek dat bij een van de lidstaten wordt ingediend, werd goedgekeurd. Samen met de inwerkingtreding van het Eurodac-systeem op 15 januari 2003 is dit een belangrijke stap voorwaarts. Voorts heeft de Commissie, teneinde de uniforme toepassing van het Gemeenschapsrecht te garanderen, voorgesteld om met Denemarken dat volgens het Verdrag van Amsterdam niet deelneemt aan alle bepalingen van titel IV, parallelle overeenkomsten te sluiten betreffende Dublin II en Eurodac. Het gaat hier om een voorlopige en creatieve oplossing die gebaseerd is op drie elementen: de bevoegdheid van het Hof van Justitie; de verplichting voor Denemarken om deel te nemen aan de ontwikkeling van dit acquis; de wederzijdse instemming om op deze gebieden met derde landen overeenkomsten te sluiten.

Voorts heeft de Raad in januari zijn goedkeuring gehecht aan de richtlijn tot vaststelling van minimumnormen voor de opvang van asielzoekers in de lidstaten. Door de goedkeuring van deze wetgeving neemt de eerste fase van het gemeenschappelijk Europees asielstelsel geleidelijk een vaste vorm aan.

Naar verwachting zal een instrument dat twee belangrijke elementen van dit stelsel bestrijkt, aan het einde van dit halfjaar ten uitvoer worden gelegd: een gemeenschappelijke definitie van de vluchtelingenstatus en een gemeenschappelijke benadering van de subsidiaire bescherming. De Raad zou ook werk moeten maken van de goedkeuring van het gewijzigd voorstel inzake asielprocedures dat de Commissie een jaar geleden heeft ingediend.

Bovendien heeft de Commissie in maart 2003 een mededeling uitgebracht waarin zij haar standpunten uiteenzet over het gemeenschappelijk asielbeleid en over de belangrijkste elementen van de Agenda voor bescherming van het UNHCR. De mededeling is tevens een voortgangsverslag over de werkzaamheden op het gebied van de gemeenschappelijke asielprocedure en de uniforme status alsmede over de tenuitvoerlegging van de instrumenten van de eerste fase. De Europese Raad heeft tijdens zijn voorjaarsbijeenkomst de Commissie verzocht samen met het UNHCR nieuwe benaderingen voor internationale bescherming te onderzoeken en via de Raad een verslag in te dienen bij de Europese Raad van Thessaloniki.

De Commissie zal tegen eind 2003 een voorstel indienen voor een beschikking van de Raad inzake de volgende generatie van het Europees Vluchtelingenfonds voor de periode 2005-2009. Het voorstel zal betrekking hebben op tenuitvoerlegging van het solidariteitsbeginsel en het billijk verdelen van de verantwoordelijkheid (met inbegrip van de financiële gevolgen) tussen de lidstaten. De exacte doelstelling van het toekomstige programma zal afhangen van de resultaten van de tussentijdse evaluatie die wordt uitgevoerd met betrekking tot de eerste fase van het Europees Vluchtelingenfonds en de complementariteit die noodzakelijk is ten aanzien van het terugkeerbeleid.

Wat het immigratiebeleid betreft, is de Raad na meer dan drie jaar van moeilijke onderhandelingen tot een akkoord gekomen over de richtlijn inzake gezinshereniging. Dit is het allereerste instrument van de Europese Gemeenschap dat van toepassing is op legale migratie. Gezinshereniging is een uiterst belangrijke factor voor een succesvolle integratie van onderdanen van derde landen en moet worden beschouwd als een eerste cruciale stap in het proces. Ondanks het feit dat het uiteindelijke resultaat voor een aantal bepalingen niet genoeg aansluit bij de ambities van Tampere zoals de Commissie zou hebben gewenst, omvat de richtlijn een herzieningsclausule (twee jaar na de omzetting) die betrekking heeft op de meer gevoelige bepalingen, zoals de definitie van gezinsleden.

Dit instrument is een essentieel onderdeel van het door de Commissie voorgestelde gemeenschappelijk immigratiebeleid en het zou op korte termijn moeten worden gevolgd door de goedkeuring van het voorstel voor een richtlijn betreffende de status van derdelanders die langdurig in een lidstaat verblijven. Maar andere belangrijke voorstellen van de Commissie inzake legale immigratie moeten nog steeds door de Raad worden goedgekeurd. Het betreft met name het voorstel voor een richtlijn inzake binnenkomst van derdelanders voor arbeid in loondienst van juli 2001 en het voorstel voor een richtlijn inzake de voorwaarden voor binnenkomst en verblijf in verband met een studie, een beroepsopleiding of vrijwilligersdienst van oktober 2002. Tegen eind 2003 zullen deze worden aangevuld met een actieplan en een voorstel voor een richtlijn inzake de voorwaarden voor binnenkomst en verblijf van onderzoekers waardoor meer onderzoekers van derde landen naar Europa kunnen komen.

Deze voorstellen moeten tijdig worden goedgekeurd overeenkomstig de conclusies van de JBZ-Raad van oktober 2002. Daarin wordt erop gewezen dat volgens de doelstellingen van Tampere de Europese Unie aan derdelanders die legaal op het grondgebied van de lidstaten verblijven, een billijke behandeling moet worden gegarandeerd en dat door een krachtdadiger integratiebeleid ervoor moet worden gezorgd dat zij rechten en verplichtingen hebben die vergelijkbaar zijn met die van de Europese burgers. Naar aanleiding van deze conclusies werden nationale contactpunten voor integratie aangewezen en een eerste vergadering vond plaats in maart 2003. In juni 2003 zal de Commissie een mededeling uitbrengen inzake immigratie, integratie en werkgelegenheid, een beleidskwestie waarvan het belang werd onderstreept door de Europese Raad van Sevilla en van Nice en onlangs nog tijdens de voorjaarsbijeenkomst van de Europese Raad. De mededeling zal gericht zijn op het vaststellen van maatregelen die op nationaal en Europees niveau moeten worden getroffen met betrekking tot de sociale en economische aspecten van de duurzame integratie van migranten, de culturele en religieuze diversiteit, de deelneming aan het politieke leven en het begrip "burgerschap".

Wat de administratieve samenwerking betreft die noodzakelijk is voor de ontwikkeling van dit nieuwe beleid, heeft de Commissie haar goedkeuring gehecht aan een mededeling betreffende de tenuitvoerlegging van een communautair actieplan ter verbetering van de uitwisseling en analyse van statistische informatie op het gebied van asiel en internationale migratie. De Commissie heeft tevens het actieprogramma uitgevoerd dat betrekking heeft op administratieve samenwerking op het gebied van buitengrenzen, visa, asiel, en immigratie (ARGO-programma). Tegen eind 2003 zal over ARGO een evaluatieverslag worden ingediend.

Op het gebied van illegale immigratie en in het kader van het Sevilla-pakket zal de Commissie tijdens de Europese Raad van Thessaloniki een verslag indienen waarin de balans zal worden opgemaakt van de vooruitgang die is geboekt sedert de mededeling van de Commissie inzake illegale immigratie van november 2001. Bovendien heeft de Commissie in februari 2003 een voorstel ingediend voor een beschikking van de Raad tot vaststelling van criteria en uitvoeringsvoorschriften voor de compensatie van verstoringen van het financiële evenwicht die voortvloeien uit de toepassing van Richtlijn 2001/40/EG betreffende de onderlinge erkenning van besluiten inzake de verwijdering van onderdanen van derde landen. Eind 2003 zal de Commissie een voorstel voor een richtlijn indienen betreffende minimumnormen voor terugkeerprocedures. Wat de financiële mogelijkheden inzake terugkeerbeleid betreft, denkt de Commissie aan de ontwikkeling van een terugkeerprogramma en zij is voorstander van een geïntegreerde benadering die iedere fase van de terugkeerprocedure zou moeten bestrijken.

Een essentieel aspect van het migratiebeheer is betere samenwerking met de landen van herkomst en van doorvoer. In het eerste halfjaar van 2003 zal de Commissie een voorstel indienen met het oog op de vaststelling van een programma voor samenwerking met derde landen op het gebied van migratie. Op grond van de bevoegdheden van de Commissie uit hoofde van artikel 63, lid 3, onder b) VEU heeft de Raad tot dusver de Commissie gemachtigd om te onderhandelen over communautaire overnameovereenkomsten met 11 derde landen/entiteiten: Marokko, Sri Lanka, Rusland, Pakistan in september 2000; Hong Kong en Macao in mei 2001, OekraÏne in juni 2002 en tenslotte Albanië, Algerije, China, Turkije in november 2002. Na de ondertekening van de overnameovereenkomst met Hong Kong in november 2002 en de aanzienlijke vooruitgang die is geboekt bij het paraferen van de overeenkomsten met Macao (mei 2002) en Sri Lanka (Oktober 2002) bevinden onderhandelingen met Rusland, Marokko en Oekraïne zich nu ook in een gevorderde stadium.

Een Europese rechtsruimte

Op burgerrechtelijk gebied

Op dit gebied dat een rechtstreekse impact heeft op burgers en ondernemingen, wordt nog steeds aanzienlijke vooruitgang geboekt.

Zoals ook het geval is op asielgebied en om dezelfde redenen die verband houden met de noodzaak om het Gemeenschapsrecht op uniforme wijze toe te passen (zie hierboven op gebied van immigratie en asiel) zal de Commissie, op basis van een mandaat van de Raad, onderhandelen over twee parallelle overeenkomsten uit hoofde waarvan de bepalingen van Brussel I en Verordening nr. 1348/2000 inzake de verzending van stukken worden uitgebreid tot Denemarken.

De richtlijn inzake rechtsbijstand werd in januari 2003 door de Raad goedgekeurd en in aansluiting daarop neemt de Commissie de nodige uitvoeringsmaatregelen (een besluit van de Commissie tot invoering van een formulier voor het verzenden van verzoeken om rechtsbijstand). De Commissie heeft tevens in januari 2003 haar goedkeuring gehecht aan een groenboek over het Verdrag Rome I teneinde het te moderniseren en zo mogelijk om te zetten in een gemeenschapsinstrument. Tegelijkertijd vond over "Rome II" een openbare hoorzitting plaats met het oog op de indiening van een voorstel voor een verordening inzake de op niet-contractuele verplichtingen van toepassing zijnde wetgeving die gepland is voor het einde van het eerste halfjaar van 2003.

De Commissie heeft op 12 februari 2003 een actieplan gepubliceerd over een coherenter Europees verbintenissenrecht waardoor het debat over drie voorgestelde maatregelen op gang wordt gebracht, met name over een optioneel instrument inzake Europees verbintenissenrecht. De Commissie kiest daarbij nog steeds voor een aanpak van transparantie en overleg en verwacht evenveel of nog meer reacties om haar toekomstige acties vast te stellen.

Er dient op gewezen te worden dat met de inwerkingtreding van het Verdrag van Nice de maatregelen op dit gebied, met uitzondering van aspecten die betrekking hebben op de gezinswetgeving, voortaan aan de medebeslissingsprocedure zullen worden onderworpen. Momenteel geldt dit voor het voorstel voor een verordening inzake niet-betwiste vorderingen waarvoor, naar aanleiding van het advies van het Europees Parlement van april 2003, de Commissie binnenkort een gewijzigd voorstel zal indienen. In december 2002 werd een groenboek uitgebracht en naar aanleiding daarvan zal de Commissie in het tweede halfjaar van 2003 een voorstel indienen voor een verordening tot vaststelling van een Europese procedure voor aanmaningen tot betaling en zij is voornemens in 2004 een voorstel in te dienen dat betrekking heeft op geschillen betreffende geringe vorderingen.

Ondanks het feit dat de Raad in oktober 2002 zijn goedkeuring hechtte aan onderhandelingsrichtsnoeren voor een overeenkomst tussen de Gemeenschap en de staten die partij zijn bij het Verdrag van Lugano om de wederzijdse erkenning van beslissingen in burgerlijke en handelszaken te vergemakkelijken, zullen de onderhandelingen pas worden afgerond wanneer het Hof van Justitie, zoals gevraagd door de Raad, zijn advies zal hebben uitgebracht over de bevoegdheid van de Gemeenschap.

Wat de ouderlijke verantwoordelijkheid betreft, wordt verwacht dat in mei een voorstel zal worden ingediend voor een besluit houdende machtiging van de lidstaten om het Verdrag van 's Gravenhage van 1996 te ratificeren. Dit sluit aan bij de beschikking van de Raad inzake de ondertekening van het Verdrag van 's Gravenhage, die afgelopen december werd goedgekeurd.

De Raad zal binnenkort de machtiging goedkeuren voor de ondertekening door de Gemeenschap van het Verdrag van de Raad van Europa inzake contact met kinderen.

In maart 2003 heeft de Commissie een vergadering georganiseerd van deskundigen op het gebied van de op echtscheiding toepasselijke wetgeving en zij is voornemens om hierover eind 2003 een witboek uit te brengen. De resultaten van de studie over het huwelijksstelsel zullen in 2003 beschikbaar zijn. Voorts heeft de Commissie in april 2003 de toestemming gevraagd voor onderhandelingen over een overeenkomst inzake alimentatievorderingen in het kader van de Conferentie van 's Gravenhage inzake internationaal privaatrecht. De Commissie is voornemens in 2004 een groenboek inzake alimentatievorderingen uit te brengen.

Wat de alternatieve wijzen van geschillenbeslechting betreft, werd in februari 2003 een openbare hoorzitting georganiseerd over het Groenboek van de Commissie van 2002. In 2003 starten de werkzaamheden met het oog op de ontwikkeling van een Europees plan voor goede praktijken op het gebied van bemiddeling.

Momenteel wordt een voorlichtingscampagne op touw gezet om de zichtbaarheid van de rechtstreekse impact van justitiële samenwerking in burgerlijke zaken op burgers en ondernemingen te vergroten. Voorts heeft het Europees justitieel netwerk in burgerlijke zaken dat sedert december 2002 operationeel is, sedert maart 2003 een eigen website.

Op strafrechtelijk gebied

In februari 2003 diende de Commissie een groenboek in betreffende procedurele waarborgen voor verdachten en beschuldigden in strafrechtzaken in de gehele Unie. Dit was een van de prioriteiten van het wetgevings- en werkprogramma van de Commissie voor 2003. De Commissie beschouwt het als een aanvulling op het programma inzake wederzijdse erkenning en als een noodzakelijke stap om een evenwicht tot stand te brengen tussen de inachtneming van de wetgeving en de bescherming van de grondrechten. Op basis van het groenboek heeft de Commissie de lidstaten, de civiele maatschappij en de rechtspractici verzocht bij te dragen aan het debat dat essentieel is om het beginsel van wederzijdse erkenning op een doeltreffende wijze toe te passen in de gehele EU, zowel in haar huidige als in haar toekomstige samenstelling. Na dat proces overweegt de Commissie in het tweede halfjaar van 2003 een voorstel voor een kaderbesluit in te dienen. Een eerste discussie over procedurele waarborgen vond plaats tijdens de informele Raad van Veria in maart 2003.

Het Hof van Justitie heeft in de zaken Gözütok/Brügge uitspraak gedaan in aangelegenheden "ne bis in idem". Voorts heeft het Griekse voorzitterschap een initiatief gepresenteerd inzake de toepassing van het beginsel "ne bis in idem". In deze context zal de Commissie een mededeling uitbrengen betreffende de jurisdictie in het kader van de wederzijdse erkenning van beslissingen in strafzaken, met name wat betreft het voorkomen van jurisdictieconflicten. Een eerste bespreking van procedurele garanties vond plaats tijdens de informele Raad van Veria in maart 2003.

Wat slachtoffers in het kader van strafrechtelijke procedures betreft, zal de Commissie binnenkort een eerste verslag indienen over de tenuitvoerlegging van het kaderbesluit inzake de status van slachtoffer.

Wat de wederzijdse erkenning van beslissingen in de fase die aan de uitspraak van het vonnis voorafgaat betreft, moet de Raad nog steeds het kaderbesluit inzake de bevriezing van vermogensbestanddelen en bewijsstukken formeel goedkeuren. De Commissie is voornemens in juni een voorstel in te dienen voor een kaderbesluit inzake de Europese machtiging om voorwerpen, documenten en gegevens te verkrijgen voor gebruik in strafprocedures. Dit voorstel dat het beginsel toepast van wederzijdse erkenning van machtigingen om voorwerpen, documenten en gegevens te verkrijgen, zal een snellere en efficiëntere samenwerking mogelijk maken en komt in de plaats van de bestaande regeling inzake wederzijdse bijstand overeenkomstig de conclusies van Tampere. Voorts is voor het tweede halfjaar van 2003 een groenboek gepland betreffende de goedkeuring van een instrument om controle en toezicht of preventieve maatregelen waartoe een rechter opdracht heeft gegeven in afwachting van de erkenning en de onmiddellijke uitvoering van het besluit van de rechtbank, mogelijk te maken.

Na het Deense initiatief voor een beschikking van de Raad inzake de versterking van de samenwerking tussen de lidstaten op het gebied van ontzettingsbeslissingen zal de Commissie in het tweede halfjaar van 2003 een mededeling presenteren inzake de wederzijdse erkenning van ontzettingsbeslissingen.

De Raad van mei is tot een beginselakkoord kunnen komen over het kaderbesluit inzake de toepassing van de wederzijdse erkenning op geldboetes.

Wat de harmonisatie van het materiële strafrecht betreft, zal de Commissie in juli een groenboek uitbrengen inzake de harmonisatie, erkenning en uitvoering van strafrechtelijke sancties in de Europese Unie dat eind 2003 zou moeten worden gevolgd door een kaderbesluit. Het is de bedoeling om door de toepassing van dezelfde strafrechtelijke sancties voor dezelfde misdaden een beschermingsniveau te garanderen dat daadwerkelijk geldt op het gehele grondgebied van de EU en gelijk is voor alle burgers. Wanneer de aanzienlijke verschillen tussen de sancties in de lidstaten worden weggewerkt kunnen criminelen niet langer gebruik maken van "veilige havens" waardoor in bepaalde lidstaten de sancties voor eenzelfde misdaad minder streng zijn

Bestrijding van de criminaliteit in de Unie in haar geheel

De bestrijding van terrorisme is een van de prioriteiten van de EU voor 2003, zoals blijkt uit het wetgevings- en werkprogramma van de Commissie voor 2003. In deze context zal de Commissie in het tweede halfjaar van 2003 een mededeling uitbrengen betreffende de bestrijding van de financiering van terrorisme, vergezeld van een voorstel voor een besluit betreffende de uitwisseling van informatie over terrorisme. In december 2002 werd een beschikking van de Raad goedgekeurd inzake de tenuitvoerlegging van specifieke maatregelen voor politiële en justitiële samenwerking ter bestrijding van terrorisme. Voor eind 2003 zal ook een verslag worden ingediend over de tenuitvoerlegging van het kaderbesluit inzake de bestrijding van terrorisme.

Wat Europol betreft, zal de Raad binnenkort een akte van de Raad goedkeuren om, met het oog op meer doeltreffendheid, de Europol-overeenkomst op talrijke gebieden te wijzigen. De bevoegdheid van Europol zal met name beter worden gedefinieerd. Europol zal een EU-contactpunt zijn voor de vervalsing van de euro en het contact tussen Europol en de politiediensten van de lidstaten zal worden geïntensiveerd. Tenslotte hebben de Commissie en Europol op 19 februari een samenwerkingsovereenkomst ondertekend.

In een in maart 2003 ingediend document werden de vorderingen geëvalueerd die zijn gemaakt bij de tenuitvoerlegging van de "Strategie van de Europese Unie voor het begin van het nieuwe millennium" betreffende de preventie en de controle van de georganiseerde misdaad.

Een doeltreffend beleid ter bestrijding van alle soorten misdaad moet ook preventieve maatregelen omvatten. Op dit gebied zal de Commissie, in aansluiting op haar eerste mededeling van december 2000, in het tweede halfjaar van 2003 een mededeling indienen over de preventie van de misdaad in het algemeen en zij zal voor de volgende vijf jaar prioriteiten vaststellen. In februari 2003 vond in Athene een vergadering plaats van de nationale vertegenwoordigers van het Europees netwerk inzake criminaliteitspreventie. Voorts zijn voor dit jaar verschillende studiebijeenkomsten gepland van het Forum inzake preventie van georganiseerde misdaad. De eerste vergaderingen vonden plaats in januari en hadden betrekking op namaak en piraterij.

De Commissie verschaft ook wetenschappelijke ondersteuning om de georganiseerde misdaad te voorkomen en te bestrijden in het kader van het programma inzake "Beleidsondersteunend onderzoek van het zesde kaderprogramma".

De misdaadbestrijding vereist een horizontale actie die gespreid is over het EU-beleid, en voor 2003 zal de Commissie beginnen met een evaluatie van de crime proofing-benadering bij het wetgevingsproces.

Wat de samenwerking tussen de rechtshandhavingsinstanties van de lidstaten betreft, keurde de Raad van mei een aanbeveling goed over een modelovereenkomst voor gezamenlijke onderzoeksteams. In februari 2003 keurde de Raad een besluit goed over het gezamenlijk gebruik van verbindingsofficieren die worden bijgestaan door de rechtshandhavingsinstanties van de lidstaten.

In de loop van het tweede halfjaar van 2003 zal de Commissie een mededeling presenteren over samenwerking tussen politie- en douaneautoriteiten in de EU.

Op het gebied van douanesamenwerking hechtte de Raad in mei zijn goedkeuring aan een protocol tot wijziging van de Overeenkomst inzake het gebruik van informatica op douanegebied zodat een referentiebestand van onderzoeksdossiers op douanegebied kan worden opgezet.

Wat de bestrijding van specifieke vormen van criminaliteit betreft, heeft de Commissie in maart 2003 een adviesgroep opgericht voor de bestrijding van mensenhandel. De Verklaring van Brussel die werd afgelegd na de Europese Conferentie over de preventie en bestrijding van mensenhandel (die in september 2002 plaatsvond in Brussel), zal de basis vormen voor de toekomstige acties op EU-niveau, zoals tevens werd bevestigd door de Raad Justitie en Binnenlandse zaken van mei.

In februari 2003 bereikte de Raad een politiek akkoord over het voorstel van de Commissie voor een kaderbesluit over aanvallen op informatiesystemen. Het voorstel van de Commissie van november 2001 voor een kaderbesluit betreffende de bestrijding van racisme en vreemdelingenhaat, dat nochtans hoog op de agenda van het Griekse voorzitterschap stond, zal waarschijnlijk niet in juni 2003 zijn goedgekeurd.

De Commissie zal binnenkort haar goedkeuring hechten aan een mededeling voor een gemeenschappelijk beleid ter bestrijding van corruptie.

In maart 2003 heeft de Commissie een voorstel voor een richtlijn ingediend betreffende verontreiniging vanaf schepen en de invoering van sancties, met inbegrip van strafrechtelijke sancties, voor milieumisdrijven. De richtlijn werd in mei aangevuld met een voorstel voor een kaderbesluit tot versterking van het strafrechtelijk kader voor de bestrijding van verontreiniging vanaf schepen.

Wat de versterking van de bescherming van de financiële belangen van de Gemeenschap betreft, heeft de Commissie in april 2003 een evaluatieverslag ingediend over de activiteiten van OLAF. In maart 2003 werd een verslag voorgelegd over de follow up van het Groenboek van 2001 dat betrekking heeft op het ambt van Europese officier van justitie.

Wat het witwassen van geld betreft, is de Commissie voornemens in juni 2003 een mededeling uit te brengen over de evaluatie van de maatregelen die zijn genomen om de financiële criminaliteit onder de derde pijler te bestrijden. In december 2002 werd een politiek akkoord bereikt over het Zweedse initiatief voor een kaderbesluit inzake confiscatie.

Beleid op het gebied van binnen- en buitengrenzen en visumbeleid, Schengen

Er werd vooruitgang geboekt bij de tenuitvoerlegging van het Actieplan inzake het beheer van de buitengrenzen overeenkomstig de tijdens de Europese Raad van Sevilla vastgestelde prioriteiten. De vorderingen die zijn gemaakt wat het gehele Sevilla-pakket betreft, zullen in juni worden besproken tijdens de Europese Raad van Thessaloniki. De Commissie is voornemens om op dat ogenblik een verslag voor te leggen waarin een overzicht wordt gegeven van de werkzaamheden die zijn uitgevoerd op basis van de drie, in 2002 goedgekeurde actieplannen die respectievelijk betrekking hebben op de bestrijding van illegale immigratie, grenscontrole en terugkeerbeleid. Dit verslag vormt een aanvulling op het verslag dat door het Griekse voorzitterschap in samenwerking met de Commissie werd voorbereid over de operationele projecten en proefprojecten inzake grenscontrole die in de afgelopen maanden zijn uitgevoerd.

Voor het eerste halfjaar van 2003 werkt de Commissie niet alleen aan de ontwikkeling van operationele projecten en proefprojecten - betere coördinatie tussen verbindingsofficieren; voorbereiding door de Commissie van haalbaarheidsstudies inzake maritieme grenscontroles, lastenverdeling en het opzetten van een informatiesysteem op visumgebied -, maar ook aan een voorstel voor de herziening van het Gemeenschappelijk handboek van Schengen inzake buitengrenzen.

Wat meer specifiek het informatiesysteem op visumgebied betreft, zal de Commissie een voorstel voor een verordening indienen inzake de ontwikkeling van dit systeem in het tweede halfjaar van 2003.

Wat de ontwikkeling van het Schengen-informatiesysteem (SIS II) betreft, werd het eerste verslag van de diensten van de Commissie aan de Raad en het Europees Parlement in februari 2003 ingediend en in april 2003 werd, zoals gepland, de laatste hand gelegd aan de haalbaarheidsstudie.

In het kader van de ontwikkeling van een gemeenschappelijk visumbeleid en, zoals de Europese Raad van Sevilla had gevraagd, heeft de Raad in maart 2003 zijn goedkeuring gehecht aan een verordening houdende wijziging van Verordening nr. 539/2001 tot vaststelling van de lijst van derde landen waarbij de onderdanen bij overschrijding van de buitengrenzen in het bezit moeten zijn van een visum en de lijst van derde landen waarvan de onderdanen van die plicht zijn vrijgesteld. Volgens dit instrument zal de Commissie in juni 2003 een verslag indienen over de implicaties van de wederkerigheid op het gebied van het visumbeleid. Voorts keurde de Raad in februari 2003 een verordening van de Raad goed betreffende de afgifte van visa aan zeelieden op doorreis. In april 2003 diende de Commissie een voorstel in voor een verordening ter vergemakkelijking van de procedures voor de aanvraag en de afgifte van visa voor de leden van de "Olympische familie" voor de duur van de Olympische Spelen in Griekenland 2004.

De Raad hechtte in april zijn goedkeuring aan een verordening tot vaststelling van een vereenvoudigd doorreisdocument (FTD) en een vereenvoudigd doorreisdocument voor treinreizigers (FRTD) alsmede aan een verordening tot invoering van een uniform model voor deze documenten. Deze voorstellen vormen een belangrijk onderdeel van de maatregelen die ten uitvoer moeten worden gelegd om, met het oog op de toekomstige buitengrenzen van de Europese Unie, de bijzondere situatie van de enclave van Kaliningrad te behandelen.

De externe dimensie van dit beleid, in het bijzonder wat betreft de associatie van Zwitserland met het Schengen-acquis, wordt besproken in het onderstaande hoofdstuk "krachtdadiger extern optreden".

Burgerschap van de Unie

Wat de ontwikkeling en de volledige eerbiediging van de grondrechten betreft, heeft de Commissie in januari 2003 een verslag uitgebracht over de afwijkingen die zijn toegestaan met betrekking tot het actief en het passief kiesrecht bij de verkiezingen voor het Europees Parlement. Daarnaast heeft de Commissie in april 2003 haar goedkeuring gehecht aan de maatregelen die moeten worden genomen om te garanderen dat alle burgers in 2004 in een uitgebreide Unie deelnemen aan de verkiezingen voor het Europees Parlement. In maart 2003 werd een verslag goedgekeurd over de toepassing van de Richtlijnen 90/364/EG, 90/365/EG en 93/96/EG betreffende het verblijfsrecht van economisch inactieve personen.

De Commissie heeft in april 2003, in aansluiting op het advies van het Europees Parlement van februari 2003, een gewijzigd voorstel voor een verordening ingediend dat betrekking heeft op het recht van EU-burgers en hun familie om zich vrij te verplaatsen en te verblijven op het grondgebied van de EU.

Het Europees burgerschap is, samen met het evenwicht tussen veiligheid en vrijheid, een van de gebieden waarop onderzoek wordt verricht in het kader van het 5e O&O-kaderprogramma. Dit onderzoek zal worden voortgezet onder prioriteit 7 "Burgers en governance in een kennismaatschappij" van het 6e O&O-kaderprogramma.

Op het ruimer gebied van de bescherming van kwetsbare groepen werd in februari 2003 een voorstel ingediend voor de tweede fase van het DAPHNE-programma (2004-2008) betreffende de maatregelen die gericht zijn op het voorkomen van geweld jegens kinderen en jongeren en op het beschermen van slachtoffers en risicogroepen.

Voorts zal de Commissie in het kader van de grondrechten vóór de zomer een mededeling indienen inzake de toepassing van artikel 7 van het Verdrag betreffende de Europese Unie.

Samenwerking ter bestrijding van drugs

Ondanks het feit dat de Europese Raad van Laken verzocht had om de goedkeuring voor mei 2002 van het voorstel van de Commissie voor een kaderbesluit betreffende de vaststelling van minimumvoorschriften met betrekking tot de bestanddelen van strafbare feiten en met betrekking tot straffen op het gebied van de illegale drugshandel, zijn de betreffende werkzaamheden nog steeds aan de gang bij de Raad en er is weinig hoop dat dit belangrijk instrument tijdens het Griekse voorzitterschap zal worden goedgekeurd.

In het kader van de tenuitvoerlegging van het Actieplan inzake drugs (2000-2004) hebben het Griekse voorzitterschap en het Verenigd Koninkrijk aan de Raad een initiatief voorgelegd met het oog op de goedkeuring van een plan voor de tenuitvoerlegging van de prioritaire acties.

In februari 2003 keurde de Raad een resolutie goed inzake de behandeling van drugsverslaafden in de gevangenis en hij zal binnenkort zijn goedkeuring hechten aan het voorstel van de Commissie voor een aanbeveling betreffende het voorkomen en beperken van de gevaren van drugsverslaving.

Voor het tweede halfjaar van 2003 zal de Commissie een mededeling voorleggen inzake coördinatiemechanismen op het gebied van drugs op Europees en nationaal niveau.

Krachtdadiger extern optreden

Op 16 april hebben tien toekomstige lidstaten van de Europese Unie de toetredingsverslagen ondertekend. Dit is een uitbreiding van een tot dusver ongekende omvang die vereist dat de nodige middelen, met inbegrip van de financiële middelen, beschikbaar worden gesteld om te garanderen dat alle voorwaarden inzake lidmaatschap in acht kunnen worden genomen, in het bijzonder wat betreft de tweede fase na de uitbreiding, namelijk de opheffing van de personencontroles aan de binnengrenzen. Voor zeven van de tien landen die de Verdragen ondertekenen, voorziet een protocol bij de toetredingsverdragen voor de jaren 2004-2006 dan ook in specifieke en bijkomende financiering, de zogenaamde "Schengen-faciliteit". Ondertussen worden de toetredingsonderhandelingen met Roemenië en Bulgarije over hoofdstuk 24 inzake justitie en binnenlandse zaken voortgezet.

In het eerste halfjaar van 2003 werd prioriteit gegeven aan de versterking van de administratieve en justitiële capaciteit in het algemeen ten einde de tien toetredingslanden te helpen om de tijdens de toetredingsonderhandelingen vastgestelde verplichtingen na te komen. Het veelomvattende speciale JBZ-controlemechanisme werd ten behoeve van die landen geïntensiveerd. Voor de andere kandidaat-landen werden de toetredingspartnerschappen geactualiseerd, met inbegrip van het onderdeel JBZ. Er werden nieuwe PHARE-projecten op gebied van JBZ opgezet om Bulgarije en Roemenië te helpen, terwijl in Turkije de eerste jumelages van start zijn gegaan.

Wat de Westelijke Balkan betreft, staat de ontwikkeling van een strategie ter bestrijding van de georganiseerde misdaad bovenaan op de agenda van de EU en de Commissie bereidt momenteel op dit gebied nieuwe maatregelen voor met het oog op de institutionele opbouw. In februari werd bij de Raad een open debat gehouden over de Westelijke Balkan. Op 22 april vond een ministeriële troika op het gebied van JBZ plaats met de Westelijke Balkan, Bulgarije, Roemenië, Turkije en de Westelijke Balkan staat op de agenda van de Europese Raad van Thessaloniki.

Voor de Middellandse-Zeelanden is de beslissing genomen om, in het kader van de associetieovereenkomsten, subcomités "justitie en veiligheid" op te zetten, te beginnen met Marokko, en er zijn maatregelen genomen om het nieuwe regionaal programma JBZ ten uitvoer te leggen.

Er wordt vooruitgang geboekt met de onderhandelingen inzake terugkeerovereenkomsten, zoals gedetailleerd is uiteengezet in het hoofdstuk "Een gemeenschappelijk asiel- en migratiebeleid van de EU".

Met Rusland en Oekraïne zijn de werkzaamheden aan de gang, met name om de tenuitvoerlegging te stimuleren van de actieplannen op het gebied van JBZ.

Er worden ook vorderingen gemaakt met de onderhandelingen over de overeenkomst met de Verenigde Staten inzake uitlevering en justitiële samenwerking in strafzaken, een prioriteit op de agenda van de Unie.

De onderhandelingen met Zwitserland met het oog op de deelneming van die staat aan het Schengen-acquis en de Overeenkomst van Dublin zijn aan de gang. Wat Noorwegen en IJsland en de Overeenkomst welke deze landen associeert met het Schengen-acquis betreft, heeft de Raad in februari 2003 een besluit goedgekeurd waarin de bepalingen worden vastgelegd van de Overeenkomst van 1995 aangaande de verkorte procedure tot uitlevering tussen lidstaten van de EU alsmede de bepalingen van de Overeenkomst van 1996 betreffende uitlevering tussen de lidstaten van de EU die moeten worden beschouwd als een ontwikkeling van het Schengen-acquis.

Wat de multilaterale instrumenten betreft, is de Commissie voornemens om in 2003 een voorstel voor te leggen voor het sluiten van het Verdrag van de VN betreffende de georganiseerde criminaliteit en de bijbehorende protocollen.

Voorstellen van de Commissie en initiatieven van de lidstaten op het gebied van justitie en binnenlandse zaken die reeds zijn goedgekeurd, maar die nog in de andere EU-instellingen moeten worden behandeld

In deze lijst zijn de belangrijkste voorstellen van de Commissie en initiatieven van de lidstaten opgenomen die nog in de andere EU-instellingen moeten worden behandeld of goedgekeurd na de opheffing van het nationaal voorbehoud teneinde te voldoen aan de verplichtingen die zijn vastgesteld in het Verdrag van Amsterdam en de conclusies van de Europese Raad van Tampere met het oog op de totstandbrenging van een Europese Ruimte van vrijheid, veiligheid en rechtvaardigheid voor mei 2004.

Gemeenschappelijk asielbeleid:

- Voorstel voor een richtlijn van de Raad inzake minimumnormen voor procedures in de lidstaten betreffende de toekenning of intrekking van de vluchtelingenstatus;

- Voorstel voor een richtlijn van de Raad betreffende minimumnormen voor de erkenning en de status van onderdanen van derde landen en staatlozen als vluchtelingen of als personen die om andere redenen anderszins internationale bescherming behoeven en betreffende de inhoudelijke aspecten van deze status.

Gemeenschappelijk immigratiebeleid en bestrijding van illegale immigratie:

- Voorstel voor een richtlijn van de Raad inzake het recht op gezinshereniging;

- Voorstel voor een richtlijn van de Raad betreffende de status van derdelanders die langdurig in een lidstaat verblijven;

- Voorstel voor een richtlijn van de Raad betreffende de voorwaarden inzake toegang en verblijf van onderdanen van derde landen met het oog op arbeid in loondienst en economische werkzaamheden als zelfstandige;

- Voorstel voor een richtlijn van de Raad betreffende de verblijfstitel met een korte geldigheidsduur die wordt afgegeven aan de slachtoffers van hulp bij illegale immigratie of mensenhandel die met de bevoegde autoriteiten samen werken;

- Voorstel voor een richtlijn van de Raad betreffende de voorwaarden voor toegang en verblijf van onderdanen van derde landen met het oog op studie, beroepsopleiding of vrijwilligerswerk;

- Voorstel voor een beschikking van de Raad tot vaststelling van de criteria en uitvoeringsvoorschriften voor de compensatie van de verstoringen van het financiële evenwicht die voortvloeien uit de toepassing van Richtlijn 2001/40/EG van de Raad betreffende de onderlinge erkenning van besluiten inzake de verwijdering van onderdanen van derde landen;

- Initiatief van de Bondsrepubliek Duitsland met het oog op de goedkeuring van een richtlijn van de Raad inzake bijstand in geval van doorreis met het oog op terugkeer door de lucht.

Binnen- en buitengrenzen, gemeenschappelijk visumbeleid:

- Voorstel voor een richtlijn van de Raad betreffende de voorwaarden waaronder onderdanen van derde landen gedurende een periode van ten hoogste drie maanden vrij kunnen reizen op het grondgebied van de lidstaten, alsmede tot invoering van een specifieke reisvergunning en tot vaststelling van de voorwaarden voor toegang met het oog op een bezoek van ten hoogste zes maanden;

- Initiatief van het Koninkrijk Spanje met het oog op de goedkeuring van een richtlijn van de Raad betreffende de verplichting van de vervoerders om de gegevens van vervoerde personen door te geven.

EU-burgerschap en bescherming van de grondrechten:

- Voorstel voor een richtlijn van het Europees Parlement en de Raad betreffende het recht van de burgers van de Unie en hun familieleden om zich vrij op dat grondgebied van de lidstaten te verplaatsen en er vrij te verblijven;

- Voorstel voor een richtlijn van het Europees Parlement en de Raad tot vaststelling van een tweede fase van het communautair actieprogramma (2004-2008) ter voorkoming van geweld tegen kinderen, jongeren en vrouwen en ter bescherming van slachtoffers en risicogroepen (DAPHNE II-programma).

Een ware Europese rechtsruimte in burgerlijke zaken:

- Voorstel voor een richtlijn van de Raad betreffende de schadeloosstelling van slachtoffers van misdrijven;

- Voorstel voor een verordening van de Raad tot invoering van een Europese executoriale titel voor niet-betwiste vorderingen;

- Voorstel voor een verordening van de Raad betreffende de bevoegdheid en de erkenning en tenuitvoerlegging van beslissingen in huwelijkszaken en inzake de ouderlijke verantwoordelijkheid, tot intrekking van Verordening (EG) nr. 1347/2000 en tot wijziging, wat betreft onderhoudsverplichtingen, van Verordening (EG) nr. 44/2001.

Bestrijding van misdaad en een ware ruimte van justitie in strafrechtelijke zaken:

- Voorstel voor een kaderbesluit van de Raad ter bestrijding van seksuele uitbuiting van kinderen en kinderpornografie;

- Voorstel voor een richtlijn van het Europees Parlement en de Raad betreffende de strafrechtelijke bescherming van de financiële belangen van de Gemeenschap;

- Voorstel voor een kaderbesluit van de Raad tot vaststelling van minimumvoorschriften met betrekking tot de bestanddelen van strafbare feiten en straffen op het gebied van illegale drugshandel;

- Voorstel voor een besluit van de Raad betreffende de bestrijding van racisme en vreemdelingenhaat;

- Voorstel voor een kaderbesluit van de Raad over aanvallen op informatiesystemen;

- Voorstel voor een richtlijn van het Europees Parlement en de Raad inzake milieubescherming door het strafrecht;

- Voorstel voor een richtlijn inzake verontreiniging vanaf schepen en invoering van sancties, inclusief strafrechtelijke sancties, voor milieumisdrijven;

- Voorstel voor een kaderbesluit van de Raad tot versterking van het strafrechtelijk kader voor de bestrijding van verontreiniging vanaf schepen;

- Initiatief van het Verenigd Koninkrijk, de Franse Republiek en het Koninkrijk Zweden met het oog op de goedkeuring van een kaderbesluit van de Raad betreffende de toepassing van het beginsel van wederzijdse erkenning op geldboetes;

- Initiatief van het Koninkrijk Denemarken met het oog op de goedkeuring van een kaderbesluit van de Raad inzake de confiscatie van opbrengsten van misdrijven alsmede van de daarbij gebruikte hulpmiddelen en door middel daarvan verkregen voorwerpen;

- Initiatief van het Koninkrijk Denemarken met het oog op de goedkeuring van een kaderbesluit van de Raad inzake de uitvoering van confiscatiebeslissingen in de Europese Unie;

- Initiatief van het Koninkrijk Denemarken met het oog op de goedkeuring van een besluit van de Raad betreffende versterking van de samenwerking tussen de lidstaten van de Europese Unie met betrekking tot beslissingen inzake vervallenverklaringen;

- Initiatief van de regeringen van de Franse Republiek, het Koninkrijk Zweden en het Koninkrijk België voor de goedkeuring door de Raad van een kaderbesluit inzake de tenuitvoerlegging in de Europese Unie van beslissingen tot bevriezing van vermogensbestanddelen of bewijsstukken;

- Initiatief van het Koninkrijk Denemarken met het oog op de goedkeuring van een Akte van de Raad tot vaststelling, op basis van artikel 43, lid 1 van de Overeenkomst inzake de oprichting van een Europese politiedienst (Europolovereenkomst), van een protocol tot wijziging van de genoemde overeenkomst.

- Initiatief van de Republiek Griekenland voor de goedkeuring van een kaderbesluit inzake de toepassing van het beginsel "ne bis in idem".

2. Een gemeenschappelijk Europees asiel- en migratiebeleid

Prioriteiten van Tampere:

De afzonderlijke, maar onderling nauw verbonden vraagstukken van asiel en migratie vereisen dat een gemeenschappelijk EU-beleid wordt uitgewerkt. De Europese Raad van Sevilla heeft formeel herinnerd aan deze noodzaak en heeft de termijnen vastgesteld voor de goedkeuring van de wetgevingsinstrumenten.

2.1. Partnerschap met de landen van herkomst

De Europese Unie heeft behoefte aan een alomvattende aanpak van migratie, waarbij aandacht wordt besteed aan de politieke, mensenrechten- en ontwikkelingsvraagstukken in de landen en regio's van herkomst en doorreis. Beslissend voor het welslagen van dit beleid en voor het bevorderen van de gezamenlijke ontwikkeling zal ook het partnerschap met de betrokken derde landen zijn.

Sedert de Europese Raad van Tampere werden de thema's in verband met justitie en binnenlandse zaken op specifieke wijze opgenomen in de programma's voor samenwerking met derde landen (bv. de documenten inzake nationale en regionale strategie die door de Commissie zijn goedgekeurd).

Doelstelling: Evaluatie van de landen en regio's van herkomst en doorreis teneinde een land of regiospecifieke geïntegreerde aanpak te formuleren.

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

2.2. Een gemeenschappelijk Europees asielstelsel

Het is de bedoeling toe te zien op de volledige en niet-restrictieve toepassing van het Verdrag van Genève en zo te garanderen dat niemand wordt teruggestuurd naar het land van vervolging, d.w.z. dat het beginsel van non-refoulement wordt gehandhaafd.

Er dient tevens een gemeenschappelijke asielprocedure en een uniforme status te worden vastgesteld voor personen die asiel hebben gekregen, welke in de hele Unie geldig is.

Secundaire bewegingen van asielzoekers tussen lidstaten moeten worden beperkt.

Op basis van de solidariteit tussen de lidstaten zal actief gezocht worden naar overeenstemming over een regeling voor tijdelijke bescherming van ontheemden.

Doel: Het bepalen van de Staat die verantwoordelijk is voor de behandeling van een asielverzoek.

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

2.3. Eerlijke behandeling van derdelanders

De voorwaarden voor toelating en verblijf van derdelanders, gebaseerd op een gezamenlijke evaluatie van de economische en demografische ontwikkelingen in de Unie alsook op de situatie in de landen van herkomst, zullen op elkaar worden afgestemd.

Het integratiebeleid moet erop gericht zijn aan derdelanders die legaal op het grondgebied van de lidstaten verblijven (in bijzonder bij langdurig verblijf), rechten toe te kennen en verplichtingen op te leggen die vergelijkbaar zijn met die van de EU-burgers. Het moet tevens de non-discriminatie en de bestrijding van racisme en vreemdelingenhaat verder ontwikkelen.

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

2.4. Beheer van migratiestromen

Alle fasen van de migratiestromen moeten, in nauwe samenwerking met de landen van herkomst en doorreis, doeltreffender worden beheerd. De Europese Raad van Laken heeft herinnerd aan het belang van de integratie van het beleid op het gebied van de migratiestromen in het extern beleid van de Europese Unie, de intensivering van de bestrijding van de clandestiene immigratie, door de daarbij betrokken criminele netwerken te ontmantelen en tegelijkertijd de rechten van de slachtoffers te garanderen, en heeft gevraagd dat een actieplan wordt ontwikkeld dat gebaseerd is op de mededeling van de Commissie inzake illegale immigratie en mensenhandel. De Europese Raad van Sevilla heeft deze richtsnoeren bevestigd en gevraagd dat bij het nemen van maatregelen een goede balans tot stand wordt gebracht tussen een beleid van integratie van legaal gevestigde immigranten en een asielbeleid dat in overeenstemming is met de internationale verdragen, zoals met name het Verdrag van Genève van 1951. Bovendien moeten die maatregelen bijdragen tot een krachtige aanpak van illegale immigratie en mensenhandel. De Raad heeft de Commissie ook gevraagd een verslag in te dienen over de doeltreffendheid van de financiële middelen die op Gemeenschapsniveau beschikbaar zijn wat betreft de repatriëring van immigranten en uitgeprocedeerde asielzoekers, het beheer van de buitengrenzen en projecten inzake asiel en migratie in derde landen. Dit verslag zal worden besproken tijdens de Europese Raad van Thessaloniki.

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

3. Een ware Europese rechtsruimte

Prioriteiten van Tampere:

Het is de bedoeling dat de burgers in de gehele Unie eenzelfde beeld krijgen van justitie. Justitie moet worden beschouwd als een middel om het dagelijkse leven van de burgers te vergemakkelijken en om degenen die de vrijheid en de veiligheid van de individuen en de maatschappij in gevaar brengen, voor het gerecht te brengen. Dit impliceert zowel een betere toegang tot de rechter als volledige justitiële samenwerking tussen de lidstaten.

Op de top van Tampere is aangedrongen op concrete maatregelen met het oog op een betere toegang tot de rechter in Europa en op organisatorische voorzieningen ter bescherming van de rechten van de slachtoffers. Voorts is verzocht systemen te ontwikkelen voor wederzijdse erkenning van rechterlijke beslissingen.

3.1. Een betere toegang tot de rechter in Europa

Een ware rechtsruimte moet garanderen dat burgers en bedrijven in alle lidstaten even gemakkelijk als in hun eigen land toegang kunnen hebben tot de rechter en de autoriteiten en niet door de complexiteit van de juridische en administratieve stelsels van de lidstaten worden verhinderd of ontmoedigd om hun rechten te doen gelden.

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

3.2. Wederzijdse erkenning van rechterlijke beslissingen

Een ware Europese rechtsruimte dient rechtszekerheid te verstrekken aan personen en economische subjecten. Dit betekent dat rechterlijke beslissingen en vonnissen in de gehele Unie in acht moeten worden genomen en uitgevoerd. Een versterkte wederzijdse erkenning van rechterlijke beslissingen en vonnissen en de noodzakelijke onderlinge aanpassing van de wetgevingen zouden de samenwerking tussen de autoriteiten en de justitiële bescherming van de rechten van het individu ten goede komen en zal, zoals de Europese Raad van Laken heeft bevestigd, het mogelijk maken "de moeilijkheden te overwinnen die voortvloeien uit de verschillen tussen de rechtsstelsels". Het is de bedoeling dat het beginsel van wederzijdse erkenning in zowel burgerlijke als strafzaken de hoeksteen van de justitiële samenwerking binnen de Unie wordt.

Op burgerrechtelijk gebied:

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

3.3. Grotere convergentie inzake burgerlijk recht

Met het oog op een vlottere justitiële samenwerking en een betere toegang tot de rechter dient een grotere overeenstemming en convergentie tussen de verschillende rechtsstelsels te worden tot stand gebracht.

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

4. Criminaliteitsbestrijding op het niveau van de Unie

Prioriteiten van Tampere en strategie van de EU ter bestrijding van de georganiseerde criminaliteit voor het begin van het nieuwe millennium:

De Europese Raad van Tampere heeft erop aangedrongen op het niveau van de Unie een evenwichtige ontwikkeling van maatregelen te bewerkstelligen ter bestrijding van alle vormen van criminaliteit, met inbegrip van de ernstige vormen van georganiseerde en transnationale criminaliteit, waarbij tegelijkertijd de vrijheid en de wettelijke rechten van personen en economische subjecten worden beschermd. In deze context wordt speciale aandacht gevraagd voor de "Strategie van de Europese Unie voor het begin van het nieuwe millennium" inzake preventie van en controle op georganiseerde misdaad. Een aantal aanvullende acties, die verder gaan dan de conclusies van Tampere en waartoe werd opgeroepen in de aanbevelingen van deze strategie, zijn in dit hoofdstuk opgenomen.

4.1. Criminaliteitspreventie op het niveau van de Unie

Een doeltreffend beleid op het gebied van de bestrijding van alle vormen van criminaliteit, al dan niet georganiseerd, moet ook preventieve maatregelen van multidisciplinaire aard omvatten.

Criminaliteitspreventie moet een onderdeel worden van de maatregelen en programma's ter bestrijding van criminaliteit op het niveau van de Unie en van de lidstaten.

De samenwerking tussen nationale criminaliteitspreventieorganisaties moet worden aangemoedigd en er moeten bepaalde prioritaire gebieden worden vastgesteld.

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

4.2. Intensievere samenwerking bij de bestrijding van de criminaliteit

In een ware rechtsruimte mogen misdadigers niet de gelegenheid krijgen om voordeel te halen uit de verschillen in de rechtsstelsels van de lidstaten. De Europese Raad van Laken heeft, in het kader van de bescherming van de financiële belangen van de Europese Gemeenschap, nota genomen van de goedkeuring van het Groenboek inzake de instelling van een Europese officier van justitie en heeft de Raad verzocht dit zo spoedig mogelijk te onderzoeken.

De voor de toepassing van de wetgeving verantwoordelijke autoriteiten dienen intensiever samen te werken om de burgers een hoog niveau van bescherming te bieden. Hiertoe moet bij onderzoeken inzake grensoverschrijdende criminaliteit optimaal profijt worden getrokken uit de samenwerking tussen de autoriteiten van de lidstaten.

In het Verdrag van Amsterdam is door de uitbreiding van de bevoegdheden van Europol erkend dat dit orgaan een essentiële en centrale rol moet spelen bij de vergemakkelijking van de Europese samenwerking op het gebied van preventie en bestrijding van de georganiseerde criminaliteit.

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

4.3. Bestrijding van specifieke vormen van criminaliteit

Wat het nationaal strafrecht betreft, dienen de inspanningen om overeenstemming te bereiken over gemeenschappelijke definities, strafbaarstelling en sancties in een eerste fase vooral gericht te zijn op een beperkt aantal sectoren van bijzonder belang. Er moet een akkoord worden bereikt over gemeenschappelijke definities, strafbaarstelling en sancties met betrekking tot ernstige vormen van georganiseerde en grensoverschrijdende criminaliteit teneinde de vrijheid en de wettelijke rechten van personen en economische subjecten te beschermen. Voorts heeft de Raad zich in zijn vergadering van 27-28 september 2001 ertoe verbonden onverwijld verder te gaan met de uitwerking van de algemene methodologie op het gebied van de harmonisatie van straffen en heeft hij op 25-26 april 2002 conclusies goedgekeurd over de manier waarop een dergelijke harmonisatie moet worden verwezenlijkt.

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

4.4. Speciaal optreden tegen het witwassen van geld

Het witwassen van geld is nauw verweven met de georganiseerde criminaliteit. Om die reden moeten maatregelen worden genomen om het witwassen uit te roeien, waar het zich ook voordoet, teneinde ervoor te zorgen dat concrete maatregelen worden genomen om opbrengsten van misdrijven op te sporen, te bevriezen, in beslag te nemen en te confisqueren. De buitengewone Europese Raad van 21 september 2001 heeft tevens gewezen op het belang van de bestrijding van de financiering van het terrorisme.

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

5. Beleid op het gebied van de binnen- en buitengrenzen en visumbeleid, tenuitvoerlegging van art. 62 VEG en omzetting van het Schengenacquis

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

6. Burgerschap van de Unie

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

7. Samenwerking ter bestrijding van drugs

Prioriteiten van het drugsbestrijdingsbeleid van de Europese Unie:

Het drugsprobleem, dat een collectieve en individuele bedreiging vormt, dient op een globale, multidisciplinaire en geïntegreerde manier te worden aangepakt. De Commissie heeft in haar mededeling van november 2002, een tussentijdse evaluatie verricht van het EU-actieplan inzake drugs (2000-2004) dat door de Raad van Kopenhagen werd goedgekeurd. De evaluatie aan het eind zal worden uitgevoerd met de hulp van de lidstaten, het Europees Waarnemingscentrum voor Drugs en Drugsverslaving (EWDD) en Europol.

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

8. Krachtdadiger extern optreden

Prioriteiten van de Europese Raden van Tampere en Feira:

De Europese Unie onderstreept dat alle bevoegdheden en instrumenten die ter beschikking van de Unie staan, met name in de externe betrekkingen, op een geïntegreerde en consequente manier moeten worden gebruikt om een ruimte van vrijheid, veiligheid en rechtvaardigheid tot stand te brengen. Aangelegenheden op het gebied van justitie en binnenlandse zaken moeten geïntegreerd worden in de bepaling en de uitvoering van het beleid en de activiteiten van de Unie op andere gebieden.

Wat betreft de landen die geen kandidaat zijn voor toetreding, heeft de Commissie getracht de thema's in verband met justitie en binnenlandse zaken specifiek (en volgens een meerjarenprogrammering) in haar programma's voor samenwerking met derde landen te integreren.

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

9. Andere lopende initiatieven

>RUIMTE VOOR DE TABEL>