Advies van het Comité van de Regio's over "De rol van lokale en regionale overheden bij de openbare dienstverlening"

(97/C 116/07)

HET COMITÉ VAN DE REGIO'S,

gezien zijn besluit van 15 november 1995 om, overeenkomstig artikel 198 C, 4e alinea, sub-commissie 1 met de voorbereiding van dit advies te belasten;

gezien het op 11 december 1996 goedgekeurde advies van sub-commissie 1 (rapporteur: de heer Bodfish (CdR 148/96 rev. 3);

gezien de Mededeling van de Europese Commissie over "De diensten van algemeen belang in Europa" (COM(96) 443 def.);

gelet op het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap, in het bijzonder artikel 94;

gelet op het rapport van het Europees Centrum van ondernemingen met overheidsdeelneming (CEEP), getiteld "Europa, concurrentie en openbare dienstverlening",

heeft tijdens zijn 16e zitting, op 15 en 16 januari 1997 (vergadering van 16 januari), het volgende advies met eenparigheid van stemmen goedgekeurd.

1. Algemene opmerkingen

1.1. Het Comité van de Regio's (CvdR) is blij met de geboden kans om zijn gedachten te bepalen over de in het CEEP-document behandelde vraagstukken. Deze houden verband met het juiste evenwicht tussen marktmechanisme en rol van de publieke sector in de EU. Het document biedt een nuttig overzicht van de ontwikkeling van de Europese Gemeenschappen: van een aanvankelijke douane-unie tot de huidige complexe organisatie met uitgebreide bevoegdheden op het terrein van de openbare voorzieningen, waarvan een aantal van oudsher onder de verantwoordelijkheid van de publieke sector vielen. Het document schetst ook de toenemende tendens tot opvoering van de concurrentie op het gebied van de openbare dienstverlening overal in Europa, alsmede de opkomst van het idee dat het regelgevende kader voor deze "diensten van algemeen economisch belang" gescheiden moet worden van de verlening ervan en van de bescherming van consumentenbelangen door middel van een geheel van handvesten.

1.2. Sub-commissie 1 had in haar ontwerp-advies naar aanleiding van het CEEP-document reeds opmerkingen gemaakt over de rol van de lokale en regionale autoriteiten in de openbare dienstverlening, hun aandeel in de desbetreffende regelgeving, alsook het toegenomen belang van burgerrechten en consumentenbescherming.

1.3. In dit advies worden kanttekeningen geplaatst bij de CEEP-voorstellen, waarvan er een aantal worden besproken in de Mededeling van de Commissie over "De diensten van algemeen belang in Europa". Bijgevolg heeft onderhavig advies betrekking op zowel de CEEP-voorstellen als de Mededeling.

2. De rol van de regionale en lokale autoriteiten in de dienstverlening

2.1. Het CEEP-rapport vormt een waardevolle bijdrage tot het huidige debat over de vraag hoe de uit het EU-mededingingsbeleid voortvloeiende liberaliseringseffecten kunnen worden gerijmd met het behoud van de van oudsher met de openbare dienstverplichting samenhangende eisen van algemeen economisch belang. Het recht van burgers en consumenten van de lid-staten op dienstverlening van hoge kwaliteit - particulier dan wel van overheidswege - staat in deze discussie centraal. Zoals in de Mededeling wordt erkend, geldt hetzelfde voor de wisselwerking tussen mededinging, openbare dienstverlening en consumentenbelangen.

2.2. Het CvdR is ervan overtuigd dat voor de lokale en regionale volksvertegenwoordigers en autoriteiten een centrale en cruciale rol op dit gebied is weggelegd. Deze rol bestaat uit twee wezenlijke componenten: zij zijn belast met de openbare dienstverlening en, in hun hoedanigheid van democratisch gekozen organen, dienen zij de rechten van hun burgers te beschermen.

2.3. Wat de eerste component betreft, is het de taak van de lokale en regionale autoriteiten in de hele EU, het publiek een breed scala aan diensten te verlenen, o.m. op het gebied van onderwijs en cultuur, huisvesting, vervoer, sociale ondersteuning en gezondheidszorg. Hoewel de samenstelling van dit pakket van lid-staat tot lid-staat aanzienlijk varieert, oefenen de gezamenlijke onderdelen ervan een grote invloed uit op de levenskwaliteit van de EU-burger.

2.4. Het feit dat de lokale of regionale autoriteiten met de openbare dienstverlening zijn belast, impliceert niet dat zij de dienst ook zelf moeten verrichten. Vaak besteden zij de dienstverlening op contractbasis aan een particuliere aannemer uit. De aanbestedende autoriteiten blijven evenwel verantwoordelijk en daarmee blijft de kwaliteit van de aan de burgers verleende dienst direct hun zaak. De autoriteit heeft de wezenlijke taak, de namens hem te verlenen diensten te specifiëren en voor doeltreffende dienstverlening te zorgen.

2.5. De tweede component van de rol van de lokale en regionale autoriteiten wordt gevormd door hun hoedanigheid van democratisch gekozen lichaam. Als zodanig zetten zij zich uiteraard in voor de bescherming van de belangen van de burgers. Worden openbare diensten door andere, publieke dan wel particuliere, instanties verleend, dan kunnen de lokale en regionale autoriteiten functioneren als behartiger van de belangen van de burgers. Deze rol kan worden geformaliseerd, dat wil zeggen dat de autoriteiten optreden als wettelijk voorgeschreven regulerende instantie ten aanzien van de desbetreffende dienst. In dat geval zijn de autoriteiten ervoor verantwoordelijk dat de dienstverlener de in het Europees handvest voor de publieke sector neergelegde verplichtingen terzake nakomt: continuïteit van de dienst, gelijke toegang, kwaliteit, efficiency en overeengekomen kwaliteitsnormen.

2.6. Doorgaans is de rol van de lokale of regionale autoriteiten echter niet wettelijk geregeld. Deze autoriteiten kunnen het evenwel als een verlengstuk van hun democratische opdracht beschouwen om als spreekbuis van hun burgers op te treden en toe te zien op het werk van andere dienstverleners binnen hun territoor. Zelfs zonder een formele regelgevingsopdracht kunnen de autoriteiten ernaar streven dat de dienstverlener zich van zijn verplichtingen bewust is, de standpunten van de burgers tijdens besprekingen over de normen voor de dienst verwoorden en klachten ten behoeve van individuele burgers behandelen. Behartiging van de belangen van de burgers wordt steeds meer als een belangrijk onderdeel van de democratische rol van lokale en regionale autoriteiten gezien.

3. Burgerrechten en consumentenbescherming

3.1. Het spreekt voor zich dat de rechten van de burgers als gebruikers van openbare diensten steeds belangrijker worden in de lid-staten. In het CEEP-rapport wordt een Europees Handvest voor de publieke sector voorgesteld en worden fundamentele beginselen voor de openbare dienst genoemd, zoals toegankelijkheid, universaliteit, gelijkheid, continuïteit, kwaliteit, transparantie en deelname door de burger. Met deze beginselen wordt in de Mededeling van de Commissie volledig ingestemd.

3.2. De beginselen zijn van toepassing op openbare diensten, ongeacht de vraag door wie deze worden verleend. Voorts zijn zij van belang voor de lokale en regionale autoriteiten als dienstverlener. Toegegeven moet worden dat de dienstverlening door overheidsorganen in het verleden niet altijd met deze beginselen strookte. Zulks om complexe redenen, maar met als resultaat monopolistische praktijken met kwalitatief laagwaardige dienstverlening, starheid en geen reacties op klachten.

3.3. De beginselen kunnen als leidraad dienen voor de lokale en regionale autoriteiten in hun rol als dienstverlener en behartiger van de belangen van de burgers. Zij gelden voor alle diensten en verleners, maar moeten, gelet op het brede assortiment aan regelingen voor de dienstverlening, de uiteenlopende tradities en de economische omstandigheden, overal kunnen worden toegepast.

4. De CEEP-voorstellen

4.1. Tegen de achtergrond van de belangrijke rol van de lokale en regionale autoriteiten op het gebied van de openbare-dienstverlening heeft het CvdR nagedacht over het CEEP-rapport en in het bijzonder over de conclusie dat in het huidige wettelijke EU-kader de rol van de publieke sector niet genoeg wordt onderkend. Dit advies geeft het standpunt van het CvdR weer met betrekking tot de drie concrete voorstellen uit het rapport:

- een wijziging op het Verdrag, in de vorm van een nieuw artikel 94A;

- de aanvaarding van een Europees Handvest voor de publieke sector, waarin de beginselen zijn vastgelegd die enerzijds door de EU bij de uitoefening van haar bevoegdheden en anderzijds door de lid-staten binnen het kader van de subsidiariteit dienen te worden toegepast;

- de instelling van een evaluerend lichaam dat in samenwerking met alle betrokkenen voor follow-up van het beleid op nationaal en communautair niveau moet zorgen.

4.2. Het CEEP-rapport geeft een helder beeld van de grote verschillen in traditie tussen de lid-staten met betrekking tot de verlening van dergelijke diensten: aan de ene kant is er in sommige lid-staten de vrije-marktbenadering, aan de andere kant in andere lid-staten een politiek van interventionisme, die vaak nog in de 19e eeuw wortelt. Het rapport beklemtoont ook de grote verschillen in de constitutionele en wettelijke positie van de publieke sector in de lid-staten. Deze grote verschillen zijn één van de belangrijkste oorzaken waarom het CvdR twijfelt aan de praktische uitvoerbaarheid van de voorstellen van het CEEP.

4.3. Hoewel het rapport zeker nuttige achtergrondinformatie biedt met betrekking tot al deze verschillen, vraagt het CvdR zich toch af of de enorme verscheidenheid aan mogelijke benaderingen wel voldoende is belicht. Evenmin is voldoende aandacht besteed aan de structuren die zich in enkele recentelijk toegetreden, Noordeuropese lid-staten ontwikkeld hebben.

4.4. Het rapport wekt ook de indruk dat de conclusies, die mogelijk verstrekkende gevolgen hebben voor de openbare dienstverlening, gebaseerd zijn op een relatief beperkt aantal diensten, zoals vervoer en telecommunicatie. Dit schijnen nu juist de terreinen te zijn waar de actieve leden van het CEEP verantwoordelijk voor zijn, met name de werkgroep die het document heeft samengesteld.

4.5. Het CvdR vreest dat het rapport geen rekening heeft gehouden met de grote verscheidenheid van diensten die bij uitstek door de lokale en regionale overheden in de lid-staten aan het publiek verleend worden, zoals reeds eerder in dit advies is gesignaleerd Dit nogal beperkte gezichtspunt heeft tot gevolg gehad dat niet echt aandacht geschonken is aan de gevolgen die de verwezenlijking van de voorstellen van het CEEP zouden hebben voor de diensten die door lokale en regionale overheden aan het publiek geleverd worden.

5. De Mededeling van de Commissie over "De diensten van algemeen belang in Europa"

5.1. Deze Mededeling vormt een waardevolle bijdrage tot de discussie over de rol van de diensten van algemeen belang in de Unie, de verlening ervan en de verhouding tot de mededingingsregels voor de interne markt.

5.2. Het document is in het kader van dit advies vooral van belang omdat de Commissie bij de volgende facetten stilstaat:

- de rol van de diensten als "bindmiddel voor de maatschappij" dat gemeenschappelijke waarden vertegenwoordigt;

- de verscheidenheid van organisatievormen betreffende de diensten;

- de verscheidenheid van de dienstverleners (publiek, particulier of partnerschap);

- het toezicht door de lokale en regionale autoriteiten;

- het economische belang van de diensten en de daaruit voortvloeiende noodzaak tot verandering; en

- de positie van de consumenten.

5.3. De Commissie benadrukt dat de diensten de hele samenleving dienen, hetgeen basisbeginselen voor de verlening ervan impliceert: "continuïteit, gelijke toegang, universaliteit en transparantie". Er moet evenwicht bestaan tussen enerzijds de verplichting tot openbare dienstverlening en anderzijds de bevordering van marktefficiency, waarbij wordt beseft dat uitsluitend marktwerking in dit verband ontoereikend is.

5.4. De Commissie stoelt haar aanpak in dit verband op twee basisbeginselen:

- neutraliteit ten opzichte van de status van de dienstverlener; en

- vrijheid voor de lid-staten om de diensten van algemeen belang te definiëren.

5.5. Gegeven de twijfels van de sub-commissie is tevens van belang dat de Commissie zich op het standpunt stelt dat "de voorwaarden van artikel 90 niet van toepassing zijn op niet-economische activiteiten". Deze activiteiten liggen vaak in de bevoegdheidssfeer van de lokale en regionale autoriteiten. De diensten die tot in detail worden behandeld hebben dan ook hoofdzakelijk betrekking op transnationale activiteiten op het gebied van telecommunicatie, posterijen, vervoer, electriciteit, alsook radio en televisie.

5.6. De Commissie stelt voor, een nieuwe als volgt luidende alinea (u) aan artikel 3 van het Unie-Verdrag toe te voegen:

"een bijdrage tot de bevordering van diensten van algemeen belang".

5.7. Met deze toevoeging wordt beoogd, te bevestigen dat de diensten van algemeen belang reeds binnen de bevoegdheidssfeer van de Gemeenschap vallen, zodat deze de diensten kan meenemen bij het ontwerpen van beleid. De Commissie merkt in dit verband op dat de diensten bij uitstek een actieterrein van de lid-staten blijven, en is verder niet van plan, artikel 90 van het EG-Verdrag te wijzigen.

6. Voorgestelde wijzigingen op artikel 94 van het Verdrag

6.1. Het CEEP-rapport stelt een herdefiniëring voor van de rol van de publieke sector in de markteconomie van de EU. Door een aantal wijzigingen in het verdrag kon de Unie werken aan een "algemeen concept voor de principes die ten grondslag liggen aan de organisatie van en modaliteiten voor de verlening van diensten van algemeen economisch belang" en aan "regulering van de exploitatie van dergelijke diensten".

6.2. Het CvdR heeft volledig begrip voor de bezorgdheid in bepaalde kringen omtrent de gevolgen van het EU-concurrentiebeleid voor de openbare dienstverlening. Klaarblijkelijk is een van de achterliggende gedachten van de voorstellen om te voorkomen dat het concurrentiebeleid van de EU in de praktijk ondermijnend werkt op de verlening van algemeen toegankelijke openbare diensten aan de burgers der lid-staten. Het CvdR staat in het algemeen zeker achter de in het voorgestelde Handvest aanbevolen maatregelen met betrekking tot de verlening van diensten van algemeen economisch belang, met name achter de eerder genoemde basisbeginselen voor openbare dienstverlening.

6.3. Niettemin blijft er veel onzekerheid bestaan over de vraag in hoeverre de huidige bevoegdheden van de Commissie t.a.v. de mededinging van invloed zijn op het geheel aan openbare diensten dat in de lid-staten verleend wordt. Uit de bijdragen van vertegenwoordigers van de Commissie aan de discussies van sub-commissie 1 viel op te maken dat artikel 90(2) op dit moment zekere mogelijkheden biedt om uitzonderingen te maken voor diensten van algemeen economisch belang en dat daardoor de concurrentie enigszins kan worden beperkt - bijvoorbeeld om de universele dienstverlening veilig te stellen. Belangrijker voor de lokale en regionale overheden was evenwel het standpunt van de Commissie dat de artikelen uit het Verdrag die over mededinging handelen, relatief weinig invloed hebben op de dienstverlening door deze overheden. Uitzonderingen zijn de gebieden waar de dienstverlening in de praktijk of in potentie een grensoverschrijdend karakter heeft, zoals vervoer, telecommunicatie, posterijen en energie. Dit zijn de gebieden waarop het CEEP-rapport zich blijkt te concentreren en waarop de voorstellen tot wijziging van het Verdrag zijn gebaseerd.

6.4. Maar zoals reeds eerder werd vastgesteld, is veruit het grootste deel van de diensten die door lokale en regionale overheden verleend worden, niet-grensoverschrijdend van karakter. Het CvdR staat dan ook op het standpunt dat deze diensten buiten het concurrentiebeleid van de EU vallen. De overige voor deze overheden uit de mededingingsregels voortvloeiende verplichtingen blijven echter onaangetast.

6.5. Om deze redenen is het CvdR ingenomen met het voornemen van de Commissie om artikel 90 niet te wijzigen.

7. Het Handvest voor diensten van algemeen economisch belang

7.1. Het CEEP-rapport stelt een Europees Handvest voor waarin vastgesteld zou worden, welke diensten van algemeen economisch belang onder het Handvest moeten vallen, welke verplichtingen de exploitanten van dergelijke diensten hebben en hoe deze diensten georganiseerd en beheerd moeten worden. Ook zou erin worden bepaald wat de rol van de Gemeenschap is bij de harmonisering van dergelijke door de lid-staten ingevoerde diensten en, onder bepaalde omstandigheden, bij de invoering op EU-niveau van diensten van algemeen economisch belang.

7.2. Het CvdR steunt over het algemeen genomen het principe dat het t.a.v. de openbare dienstverlening aan de burgers nuttig kan zijn dat duidelijke kwaliteitsnormen vastgelegd worden waarop de burgers aanspraak zouden kunnen maken. Derhalve steunt het CvdR de punten die als verplichtingen voor de dienstverleners in hoofdstuk III van het voorgestelde Handvest worden genoemd, o.m. continuïteit der dienstverlening, gelijke toegang voor iedereen, flexibiliteit, alsmede kwaliteit en efficiency (inclusief overleg met de burgers en een adequate behandeling van klachten). Het ziet deze verplichtingen of beginselen als waardevolle richtsnoeren voor alle dienstverleners, inclusief de lokale en regionale autoriteiten.

7.3. De praktische ervaring die met bestaande handvesten bij de handhaving en verbetering van de kwaliteit van openbare dienstverlening is opgedaan, geeft echter voedsel aan de veronderstelling dat handvesten het meest effectief zijn als de bepalingen ervan niet overhaast worden opgesteld. Eerst moet nagedacht worden over het juiste evenwicht tussen het vermogen van de dienstverlener om bepaalde doelstellingen te verwezenlijken enerzijds, en de gerechtvaardigde verwachtingen van de burgers voor wie deze diensten bestemd zijn, anderzijds. Dit is een wankel evenwicht, dat het best bereikt kan worden door de organisaties die op de meest directe wijze betrokken zijn bij de dienstverlening, en door degenen die de belangen van de burgers behartigen. De onderlinge verenigbaarheid van enerzijds EG-mededingingsregels en anderzijds algemene toegang voor de burgers tot de dienstverlening moet tijdens de IGC worden behandeld. De vaststelling van criteria voor openbare diensten dient een nationale, regionale en lokale aangelegenheid te zijn. Deze criteria dienen voorrang op de EG-mededingingsregels te hebben.

7.4. In de context van het lokale en regionale bestuur kan over het scala aan diensten dat het publiek wordt geboden, binnen iedere lid-staat in feite het best onderhandeld worden aan de hand van normen, en wel door de organisaties die formeel verantwoordelijk zijn voor de dienstverlening, en door de burgers.

7.5. Zoals boven reeds werd opgemerkt, kan een handvest nuttige richtsnoeren bevatten en een referentiekader voor dienstverleners en consumenten vormen. Vanwege de sterk uiteenlopende historische, constitutionele en wettelijke achtergronden, het dienstenassortiment, de onderling verschillende economische kracht van de lid-staten en de huidige diversiteit van de consumentenverwachtingen, moet het Handvest niet als een geheel van rigide normen worden beschouwd, maar als ondersteunend instrument.

7.6. Het voorstel gaat ervan uit dat elke lid-staat zelf beslist welke diensten onder het Handvest vallen. Dit zal vanzelf leiden tot een uiterst gevarieerd beleid, gezien de grote verscheidenheid aan soorten openbare dienstverlening in de lid-staten. Daar komt nog bij dat de normen voor bepaalde diensten, zowel tussen als binnen de lid-staten, ook erg van elkaar verschillen; een en ander levert een enorme variatie aan normen op. Dit vormt op zich geen bezwaar; het subsidiariteitsbeginsel zal immers divergerende benaderingen stimuleren. Niettemin gaat het rapport er, in hoofdstuk I, vanuit dat het de taak van de Gemeenschap is om deze diensten te harmoniseren. Het CvdR betwijfelt ten zeerste of het wel juist is dat de Commissie probeert haar bevoegdheid uit te breiden tot de harmonisatie van het pakket openbare diensten die op dit moment door de lokale en regionale overheden worden verleend - en of dit praktisch wel uitvoerbaar is.

7.7. In de Mededeling wordt bij de bespreking van de grondbeginselen voor de dienstverlening geen melding gemaakt van het opstellen van een handvest, maar juist op het subsidiariteitsbeginsel gewezen.

7.8. Het CvdR is een groot voorstander van duidelijke normen voor de dienstverlening, maar blijft twijfelen aan het nut van een Europees Handvest. Een dergelijk document komt eventueel uitsluitend van pas met het oog op het kleine aantal in de Mededeling genoemde transnationale diensten.

8. De rol van de reguleerders

8.1. In hoofdstuk IV van het Handvest wordt de Unie verzocht, zich achter de scheiding van toezichthouders en exploitanten te scharen. Het verheugt het CvdR dat de Commissie zich bewust is van het belang van toezicht. Deze scheiding genoot de afgelopen jaren veel belangstelling en sommige lid-staten hebben deze op een groeiend aantal terreinen aangebracht, met name wat de regulering voor nutsbedrijven met een monopolie betreft. In het kader van de lokale democratie zou de regelgevende functie aan de lokale en regionale autoriteiten kunnen worden toebedeeld. Dit geldt vooral voor diensten waarvan de verlening tot het takenpakket van deze autoriteiten behoort, maar aan het particuliere bedrijfsleven is uitbesteed. In dat geval kunnen de autoriteiten specificaties voor de dienstverlening opstellen en erop toezien dat deze effectief wordt verleend, hetgeen zij ook vaak doen. Aan dit soort regelingen valt tevens te denken wanneer de verlening van een bepaalde dienst tot het takenpakket van een ander openbaar lichaam of particulier bedrijf behoort, maar de dienst in kwestie van bijzonder belang voor de lokale bevolking is, bijvoorbeeld watervoorziening of vervoerssystemen. In deze gevallen kan de reguleringsfunctie worden toegekend aan de lokale en de regionale autoriteiten, die daarbij optreden als vertegenwoordigers van de burgers als consument. Het is een goede zaak dat de Commissie erkent dat deze autoriteiten daartoe in staat zijn.

8.2. Een wezenlijk element is de verantwoordingsplicht: de regelgever moet zich op heldere wijze verantwoorden jegens de burger te wiens behoeve de diensten worden verleend. Weliswaar kan de verantwoordingsplicht van dienst tot dienst verschillen, maar zij blijft essentieel voor een democratisch lichaam. Tot op heden zijn met dit model nog slechts beperkte ervaringen opgedaan, maar er is reeds kritiek geuit wanneer onzekerheid bestond over de verantwoordingsplicht van de regulerende instantie of wanneer deze te vaag geregeld was. Het CvdR zou niet graag zien dat de Commissie een prescriptieve aanpak zou volgen t.a.v. de regelgeving, waarover in veel gevallen beter overeenstemming op het niveau van de lid-staten kan worden bereikt.

9. Het CEEP-voorstel voor een waarnemingspost voor diensten van algemeen economisch belang

9.1. De twijfel van het CvdR aan de belangrijkste voorstellen uit het CEEP-rapport vloeit voort uit de overtuiging dat deze gelanceerd zijn zonder dat voldoende rekening is gehouden met het scala aan diensten die door de lokale en regionale overheden worden verleend. Daarom dringt het CvdR aan op nadere bestudering van het voorstel om een waarnemingspost voor diensten van algemeen economisch belang in te stellen. In het licht van onder andere het subsidiariteitsbeginsel is het CvdR van mening dat de organisatie van de openbare dienstverlening geen voorwerp van EU-regelgeving moet zijn; dit geldt met name voor door de lokale en regionale autoriteiten verleende diensten. De Europese Commissie is, zoals zij nu zelf ook verklaart, bevoegd voor het algemene toezicht op de juridische facetten op Europees niveau. Betrokkenheid van de lokale en regionale autoriteiten zou dit toezicht echter nog kunnen versterken. Ten behoeve van kwesties i.v.m. de openbare dienst zouden comités en/of referentiegroepen moeten worden ingesteld waarin vertegenwoordigers van de nationale en lokale overheden zitting hebben.

10. Conclusies

10.1. De CEEP-voorstellen m.b.t. verdragswijzigingen

10.1.1. Het CvdR steunt de opvatting van de Commissie dat artikel 90 geen wijziging behoeft.

10.2. De CEEP-voorstellen voor een Europees Handvest

10.2.1. Het CvdR constateert dat de Raad voorlopig heeft geconcludeerd dat de IGC zich moet buigen over de verenigbaarheid van de Verdragsbepalingen inzake de mededinging en de beginselen betreffende de algemene toegang tot essentiële diensten in het belang van de burgers. Het stelt eveneens vast dat in dit verband aandacht is geschonken aan het beginsel dat de openbare dienstverlening gehandhaafd en verbeterd kan worden via handvesten waarin rechten en plichten van dienstverlener en burgers vastgelegd worden. Het is het hiermee in veel opzichten eens. Het is echter van mening dat er over deze Handvesten het best onderhandeld kan worden op een niveau dat zo dicht mogelijk bij de burger staat, vooral in die gevallen waar de betrokken dienst niet-grensoverschrijdend van karakter is en niet volledig hoeft overeen te stemmen met de constitutionele en wettelijke bepalingen van de desbetreffende lid-staat. Een Europees Handvest kan in beginsel een belangrijke bijdrage tot en stimulans voor de ontwikkeling van openbare diensten van hoge kwaliteit vormen, maar moet eerder als referentiekader dan als harmonisatie-instrument dienen. Het CvdR is echter niet overtuigd van het praktische nut van zo'n handvest. Vooral niet omdat in de Mededeling slechts in beperkte mate harmonisatie is gepland en op de centrale rol van de lid-staten wordt gewezen. De lokale en regionale autoriteiten hebben een belangrijke taak als dienstverlener. Deze taak kan worden uitgebreid met toezicht op en regulering van diensten die door andere openbare of particuliere organen worden verleend.

10.3. De Mededeling over de diensten van algemeen belang

10.3.1. Deze Mededeling vormt een waardevolle bijdrage tot de discussie over de verlening van diensten van algemeen belang.

10.3.2. Deze diensten zijn inderdaad van groot economisch en sociaal belang voor de Gemeenschap.

10.3.3. Het CvdR is het ermee eens dat:

- zowel dienstverlening als regelgeving heterogeen zijn;

- de lokale en regionale autoriteiten een regelgevende rol spelen;

- het Gemeenschapsbeleid geen betrekking heeft op de status van de dienstverlener; en

- de definiëring van diensten van algemeen belang primair een zaak van de lid-staten is.

10.3.4. Het CvdR steunt:

- de ontwikkeling van de universele dienst of openbare dienstverplichtingen, met name betreffende de kwaliteit van de diensten en de rechten van de gebruikers; en

- de opvatting dat de verlening van diensten van algemeen belang zoals op het gebied van gezondheid, welzijn, onderwijs, water en huisvesting een zaak is van de nationale of regionale overheid (hetgeen de mogelijkheid van EG-steun overigens onverlet laat).

10.3.5. Wat het voorstel betreft om artikel 3 van het Unie-Verdrag te wijzigen, stelt het CvdR zich op het standpunt dat:

- de Commissie voldoende oog heeft voor het subsidiariteitsbeginsel bij de behandeling van de diensten die meestal door de lokale en regionale autoriteiten worden verleend;

- zij terecht opmerkt dat diensten van algemeen belang in de eerste plaats aangelegenheden van de lid-staten zijn en moeten blijven;

- er geen bezwaar bestaat, artikel 3 te wijzigen, mits de wijziging er slechts toe strekt, de bestaande bevoegdheden van de Gemeenschap ter zake te bevestigen.

Brussel, 16 januari 1997.

De voorzitter van het Comité van de Regio's

Pasqual MARAGALL i MIRA