In haar opdrachtbrief heeft Commissievoorzitter Von der Leyen commissaris Wojciechowski opgedragen “na te gaan hoe het systeem van geografische aanduidingen kan worden versterkt. Het speelt een essentiële rol bij het behoud van de hoge voedselkwaliteit en de voedselnormen en het waarborgt dat ons cultureel, gastronomisch en lokaal erfgoed in de hele wereld wordt beschermd en als authentiek wordt erkend.” Het initiatief heeft tot doel het huidige systeem van geografische aanduidingen (GA’s) als intellectuele-eigendomsrechten te versterken in overeenstemming met het actieplan inzake intellectuele-eigendomsrechten en de benamingen van traditionele levensmiddelen doeltreffend te beschermen. Het draagt bij tot de verwezenlijking van de doelstellingen van het gemeenschappelijk landbouwbeleid, met name de EU-landbouw beter doen inspelen op de maatschappelijke verwachtingen op het gebied van voedsel en gezondheid, en komt zo tegemoet aan de Europese Green Deal en de “van boer tot bord”-strategie . In 2020 is een studie ter ondersteuning van de evaluatie van geografische aanduidingen en gegarandeerde traditionele specialiteiten uitgevoerd. In december 2021 is een werkdocument van de diensten van de Commissie over de evaluatie gepubliceerd. Er zijn zes problemen vastgesteld, namelijk:

Voor producenten:

(1) Uitdagingen en hiaten in de handhaving van GA’s: tekortkomingen in de controles (met name in de downstreamstadia van de waardeketen) en moeilijkheden bij de handhaving van de rechten van producenten buiten de lidstaat van productie en op het internet;

(2) Onevenwichtigheden in de voedselvoorzieningsketen: moeilijkheden voor GA-producentengroeperingen die geen sterke positie hebben in de voedselvoorzieningsketen om een billijke vergoeding voor hun product te blijven garanderen;

Voor consumenten:

(3) De bijdrage aan duurzaamheid komt onvoldoende tot uiting in GA-regelingen;

(4) Geringe bekendheid met en inzicht in GA-logo’s bij consumenten, wat leidt tot een beperkte doeltreffendheid van de regelingen voor het verstrekken van duidelijke informatie aan consumenten;

Voor het regelgevingskader:

(5) Onoverzichtelijke regels en procedures voor GA’s: regels inzake GA-regelingen die zijn “verspreid” over 4 basishandelingen met enigszins uiteenlopende juridische terminologie maken het systeem alleen maar complexer;

(6) De regeling voor gegarandeerde traditionele specialiteiten (GTS) heeft weinig succes. In 28 jaar werd slechts een gering aantal namen geregistreerd.

De handhaving, het beheer van aanvragen tot registratie van een naam, de werking van GA-producentengroeperingen en de informatie over de GA- en GTS-regelingen worden belemmerd door regels en procedures die zijn vastgesteld in vier sectorspecifieke EU-verordeningen, die om historische redenen of productspecifieke kenmerken verschillen. De oproep tot duurzamere voedselsystemen (zie de “van boer tot bord”-strategie) is de leidraad voor de integratie van duurzaamheidscriteria in de GA-regelingen. Het ontbreken van een duidelijke definitie van GA-producentengroeperingen en de uitdaging om producenten in een actieve organisatie samen te brengen, belemmert het doeltreffende beheer van hun GA. Het gebrek aan informatie en publiciteit is aangemerkt als de belangrijkste oorzaak voor de beperkte bekendheid van en het beperkte inzicht in de regelingen.

De registratie van GTS’en wordt als complex en veeleisend beschouwd.

Om bovengenoemde kwesties adequaat aan te pakken, zijn juridische wijzigingen nodig. Zonder enige interventie op EU-niveau zullen de bovengenoemde problemen blijven bestaan en in sommige gevallen zelfs verslechteren. De GA-regelingen geven uitvoering aan de verplichtingen van de Unie uit hoofde van de Trips-Overeenkomst van de WTO (Trade-Related Aspects of Intellectual Property Rights) om te voorzien in de wettelijke middelen om geografische aanduidingen van alle leden van de WTO in de EU te beschermen. De Unie is ook verantwoordelijk voor de bescherming van intellectuele-eigendomsrechten uit hoofde van het Handvest van de grondrechten van de EU. GA’s voegen waarde toe aan producten, waardoor het inkomen in de agrovoedingssector stijgt. De meest getroffen belanghebbenden zijn producenten van producten met geografische aanduidingen en producentengroeperingen, consumenten en autoriteiten op nationaal en EU-niveau.