Advies van het Comité van de Regio's over "Partnerschappen tussen lokale en regionale overheden en sociaal-economische organisaties: een bijdrage aan de werkgelegenheid, de lokale ontwikkeling en de sociale samenhang"

(2002/C 192/13)

HET COMITÉ VAN DE REGIO'S,

gezien het besluit van zijn bureau van 12 juni 2001 om, overeenkomstig artikel 265 vijfde alinea van het EG-Verdrag, een initiatiefadvies over dit onderwerp op te stellen en commissie 6 (Werkgelegenheid, economisch beleid, interne markt, industrie, MKB) te belasten met de voorbereidende werkzaamheden;

gezien zijn advies over de mededeling van de commissie betreffende "Bouwen aan een solidair Europa" (CDR 84/2000 fin)(1);

gezien zijn advies over "De inhoud van de territoriale werkgelegenheidspacten en de gevolgen voor het structuurbeleid" (CDR 91/1999 fin)(2);

gezien zijn resolutie over "De uitvoering van de Europese werkgelegenheidsstrategie" (CDR 461/1999 fin)(3);

gezien zijn advies over de mededeling van de Commissie betreffende "Lokale werkgelegenheidsinitiatieven - Een lokale dimensie voor de Europese werkgelegenheidsstrategie" (CDR 187/2000 fin)(4);

gezien zijn advies over het "Voorstel voor een beschikking van de Raad betreffende de richtsnoeren voor het werkgelegenheidsbeleid van de lidstaten voor 2001" en het "Voorstel voor een besluit van het Europees Parlement en de Raad inzake communautaire stimuleringsmaatregelen op het gebied van de werkgelegenheid" (CDR 310/2000 fin)(5);

gezien zijn resolutie over "Het partnerschapsbeginsel en de toepassing hiervan in het kader van de Structuurfondsenregeling voor de periode 2000-2006" (CDR 434/1999 fin)(6);

gezien zijn advies over "De rol van verenigingen met ideëel doel - een bijdrage aan de Europese samenleving" (CDR 306/97 fin)(7);

gezien zijn advies over "Regio's en nieuwe economie/Richtsnoeren voor uit het EFRO gefinancierde innoverende acties voor 2000-2006" (CDR 351/2000 fin)(8);

gezien zijn advies over de "Opzet en doelstellingen van het Europees regionaal beleid tegen de achtergrond van de uitbreiding en de mondialisering: een aanzet tot discussie" (CDR 157/2000 fin)(9);

gezien de mededeling van de Commissie over "Een sterkere lokale dimensie voor de Europese werkgelegenheidsstrategie" (COM(2001) 629 def.), welke onderstreept dat de lokale dimensie van de Europese Werkgelegenheidsstrategie gebaat is bij het "derde weg"-systeem (z.g. sociale economie) welke de potentie heeft om een belangrijke bijdrage te leveren aan het scheppen en behouden van werkgelegenheid, ook in reactie op situaties waar de markt niet in behoeften voorziet, onder andere in verschillende sociale en culturele situaties;

gezien het rapport van de OESO van november 1998 (DT/LEED/DC(98)2 inzake "sociale economie" in de lidstaten van de OESO betreffende de ontwikkeling van de economie en het scheppen van werkgelegenheid op lokaal niveau;

overwegende dat de Europese Unie alle betrokken partijen, waaronder de lokale en regionale overheden, oproept steun te verlenen aan het Europese streven om "de meest concurrerende en dynamische kenniseconomie van de wereld te worden, die in staat is tot duurzame economische groei met meer en betere banen en een hechtere sociale samenhang";

overwegende dat steden en metropole gebieden fungeren als motoren van de economie, omdat zij de belangrijkste marktplaats voor goederen en diensten zijn en beschikken over de kennis die nodig is om een dynamische en concurrerende economie op regionaal, nationaal en Europees niveau op te bouwen;

overwegende dat werkgelegenheid heden ten dage nauw gerelateerd is aan innovatiebeleid, uitbreiding van de informatiemaatschappij, integratiebeleid, ondernemerschap en nieuwe economische sectoren;

overwegende dat een dergelijke nieuwe policy mix vraagt om versterking van de rol van de lokale en regionale overheden en om partnerschappen met de relevante actoren uit het maatschappelijk middenveld, zoals werkgeversverenigingen, onderwijsinstellingen, verschillende overheidsorganen op het gebied van werkgelegenheid, NGO's, sociaal-economische organisaties en het maatschappelijk middenveld;

overwegende dat in het belang van de sociale samenhang, de werkgelegenheid en een geïntegreerde duurzame ontwikkeling op lokaal niveau in toenemende mate behoefte zal zijn aan nauwere partnerschapsbanden tussen alle betrokken partijen, te weten bedrijfsleven, publieke sector, sociaal-economische organisaties en maatschappelijk middenveld;

overwegende dat sociaal-economische organisaties voor de hand liggende partners van de lokale en regionale overheden zijn bij het opstellen en uitvoeren van ontwikkelingsstrategieën, en

gezien het op 21 januari 2002 door commissie 6 goedgekeurde ontwerpadvies (CDR 384/2001 rev. 2); algemeen rapporteur was de heer Verkerk (NL/ELDR - wethouder van Den Haag),

heeft tijdens zijn 43e zitting van 13 en 14 maart 2002 (vergadering van 14 maart) het volgende advies uitgebracht, dat met algemene stemmen is goedgekeurd.

1. Standpunten van het Comité van de Regio's m.b.t. het gebruik van partnerschappen en Europese agenda's

1.1. Steden hebben enorme potenties. Steden zijn immers de motoren van de regionale economie. Zij zijn de marktplaats voor vele diensten en goederen en huisvesten de kennis en kansen die nodig zijn om te bouwen aan een concurrerende lokale, regionale en Europese economie. Steden en metropole gebieden kunnen bij uitstek bijdragen aan de doelstelling van de top van Lissabon om "Europa tot de meest concurrerende en dynamische kenniseconomie in de wereld te maken, gepaard gaande met duurzame economische groei met meer en betere banen en een grotere sociale samenhang".

1.2. Het werkgelegenheidsbeleid moet dan ook nauw gerelateerd zijn met innovatiebeleid, integratiebeleid, ondernemerschap, de informatiemaatschappij en nieuwe economische sectoren. Deze nieuwe mix van samenhangende beleidsvelden vergen de versterking van de rol van lokale en regionale autoriteiten. Een effectieve benutting van deze "mix" vergt een goede afstemming met de belanghebbende stedelijke partners zoals bedrijven, onderwijsinstellingen, publieke en private diensten die zich bezighouden met werkgelegenheid, diverse niet-gouvernementele organisaties en burgers.

1.3. Veel Europese steden en metropole gebieden hebben al over een langere periode te maken met majeure economische en sociale neergang. Deze neergang is vaak geconcentreerd neergeslagen in bepaalde wijken en buurten. Hoewel veel steden en metropole gebieden, met name de satelliet- en voorsteden, enerzijds profiteren van de economische groei van de laatste jaren en het economisch goed doen, hebben anderzijds met name de centrumsteden nog enclaves en buurten met grote achterstand. Het gaat dan om de relatief hoge werkloosheid, de teruggang in diverse economische sectoren door de globalisering, de verslechtering van de economische vitaliteit en de verwerking van de trek naar de stad van migranten en het daarmee samenhangende acute vraagstuk van integratie. Deze problemen stapelen zich op in steden en stedelijke regio's en concentreren zich vaak in enkele delen van een stad of regio. Voorkomen moet worden dat delen van die steden de urbane getto's worden van de 21e eeuw.

1.4. Het Tweede rapport van de Europese Commissie over de economische en sociale samenhang erkent deze stedelijke problematiek, herkent ook de rol en potenties van steden en noemt urban policy als een van de mogelijke prioriteiten in het toekomstige regionale beleid van de Europese Unie. Steden en stedelijke gebieden spelen immers een essentiële rol in een polycentrische en een gebalanceerde sociaal-economische ontwikkeling van Europa. Eveneens is van belang dat er tussen die steden en het omringende rurale gebied synergie ontstaat. Het rurale gebied kan bijv. profiteren van de stedelijke educatieve en culturele voorzieningen en de stedelijke gebieden kunnen de rust en ruimte gebruiken voor natuur, ontspanning en ruimtevragende sporten (hiking, surfen, golfen e.d.).

1.5. Om bovenstaande redenen moet derhalve al het mogelijke gedaan worden om de genoemde problemen het hoofd te bieden, de potenties te benutten en de kansen te grijpen. In dit kader zijn partnerschappen goede instrumenten om op lokaal en regionaal niveau de krachten te bundelen. Naast de gebruikelijke economische ontwikkeling biedt de sociale economie kansen voor werkgelegenheid en integratie, specifiek in achterstandswijken van grote steden en metropole gebieden. Beide thema's worden hieronder uitgewerkt.

2. Standpunten van het Comité van de Regio over partnerschappen en territoriale sociaal-economische ontwikkelingen

Bestuur (European governance)

2.1. Het Comité van de Regio's onderstreept dat partnerschappen tussen lokale en regionale overheden enerzijds en lokale en regionale partners anderzijds een belangrijk instrument voor een effectieve sociaal-economische ontwikkeling van een stad of streek kunnen vormen. Partnerschappen zijn een noodzakelijk instrument voor overheden voor het besturen van hun stad of regio. Deze partnerschappen hebben betrekking op zowel verticale partnerschappen tussen diverse overheden (rijk, provincie, regio, stad) als op horizontaal niveau (steden en hun lokale partners). Deze vorm van stadsbestuur gaat verder dan de klassieke term "lokale autoriteit" welke beperkt is tot democratisch gekozen bestuur. Het betreft ook stedelijk bestuur, waarbij alle hulpbronnen en potenties van een gebied worden gemobiliseerd. Hierbij schakelt de lokale en regionale autoriteit alle relevante lokale en regionale instanties in. Deze vorm van bestuurlijke samenwerking, zowel verticaal als horizontaal komt overeen met de huidige realiteit van besturen in een netwerkmaatschappij. De werkzaamheden zijn niet meer exclusief afgebakend met uitsluiting van anderen, maar juist gericht op inschakeling, uiteraard onder het behoud van de respectieve verantwoordelijkheden.

2.2. Het beginsel van subsidiariteit brengt mee dat vooral lokale en regionale overheden een voortrekkersrol moeten vervullen bij het vormen en inschakelen van partnerschappen. Het leiderschap van deze overheden is immers gebaseerd op democratische legitimiteit, transparantheid, coördinatie en een optimaal gebruik van alle voorhanden zijnde bronnen. Dit houdt ook in dat ook in de praktijk de lokale overheden en hun partnerschappen betrokken moeten worden bij de voorbereiding en uitvoering van Europees beleid en Europese acties, zoals bijvoorbeeld de uitvoering van e-Europe en zoals bij het Europees Werkgelegenheidsbeleid. Te vaak nog worden lokale en regionale overheden in de praktijk geconfronteerd met beleid en regels die een effectieve implementatie van het Europees beleid in de weg staan.

Centrum van expertise

2.3. Het Comité van de Regio's wijst erop dat de kwaliteit en effectiviteit van partnerschappen gebaat zijn bij duurzaamheid. Meerjarige contracten, opleiding en training, het afstemmen van de partnerschappen op het juiste schaalniveau en het afstemmen op de stedelijke/regionale ontwikkelingsstrategie zijn daarbij van groot belang. Een goed functionerend partnerschap kan tevens fungeren als centrum van expertise, dat een waardevolle input kan geven aan het Europees en Nationaal beleid op het terrein van sociaal-economische ontwikkeling. Het kan hierbij gaan om diverse Europese beleidsvelden en acties zoals ondernemerschapsbeleid, MKB-beleid, e-Europe, werkgelegenheidsbeleid (waarbij in het bijzonder lokale actieplannen van belang zijn), onderwijs (e-learning), en regionaal beleid.

2.4. Om van de verschillende vormen van partnerschappen te profiteren dient de Europese Commissie uitwisseling en benchmarking van best practices te stimuleren en te financieren. In het bijzonder zou dit waardevol zijn voor de toetredingslanden. Daarom wordt de EU verzocht een databank voor onderlinge benchmarking op te richten voor partnerschap en "sociale economie". Verderop wordt in een paragraaf afzonderlijk dieper ingegaan op "sociale economie". Door dit instrument kunnen ook gemakkelijk beste praktijken worden uitgewisseld tussen de bestaande EU-lidstaten en de toetredingslanden.

2.5. Met betrekking tot de toetredingslanden zijn er speciale commissies van het Comité van de Regio's. Deze z.g. gemengde raadgevende comités hebben als doel de toetreding op lokaal en regionaal niveau te ondersteunen, onder ander via het uitwisselen van kennis en ervaringen. De gemengde comités van het Comité met de uitbreidingslanden dienen concrete samenwerking op dit punt op de agenda's te zetten en daartoe ondersteund te worden met middelen en een Europese database.

2.6. Het witboek European Governance dient deze bovenstaande noties te integreren in de uiteindelijke voorstellen. Immers, het zijn juist de lokale en regionale overheden die het dichtst bij de burger staan en zodoende direct contact hebben met de lokale en regionale stakeholders. Steden en regio's moeten aangemoedigd worden om partnerschappen als permanent onderdeel van de bestuurlijke gereedschapskist te hanteren.

Territoriale en strategische ontwikkeling

2.7. Het Comité van de Regio's wijst erop dat effectieve partnerschappen meestal gebaseerd zijn op een sociaal-economische samenhang in een bepaald territoir. Partnerschappen komen derhalve voor op diverse schaalniveaus. Bijvoorbeeld de sociale insluiting ten aanzien van integratie en werkgelegenheid is vaak gebaseerd op één of enkele aaneengesloten stadsbuurten. De (binnen)stadsontwikkeling vindt vaak plaats op het stedelijk niveau. De economische potenties (kantoren en bedrijfsterreinen), de arbeidsmarkt en de woningmarkt zijn vaak grootstedelijk of regionaal gedefinieerd. De potenties of problemen op een bepaald schaalniveau kunnen voorts invloed hebben op de andere schaalniveaus. Het is derhalve van belang dat partnerschappen flexibel kunnen worden ingezet. Voorbeelden zijn buurtbeheerbedrijven, startersorganisaties, regionale arbeidsmarktpacten, economisch-toeristische producten die verbonden zijn aan een multiculturele samenleving in speciale stadswijken (city mondial's, china-towns e.d).

2.8. Op Europees niveau verschillen eveneens de sociaal-economische omstandigheden. Om territoriale partnerschappen effectief te kunnen inzetten, is flexibiliteit per stedelijk gebied en/of regio van belang. Die flexibiliteit heeft niet alleen betrekking op de bestuurlijke samenstelling maar vooral op het inzetten van de lokale en regionale hulpbronnen. Eén van die hulpbronnen kunnen Europese fondsen zijn. De effectiviteit van die fondsen in relatie tot de inzet van de partners wordt echter nogal beperkt vanwege het feit dat elk fonds en elke subsidieregeling eigen regels hebben waarbij een combinatie van deze instrumenten in de praktijk veel problemen oplevert. Dit staat echter haaks op de in de praktijk gewenste integrale ontwikkeling van achterstandswijken of zones met economische potenties, omdat een integrale ontwikkeling vraagt om (subsidie-)instrumenten die naadloos op elkaar aansluiten en onderling uitwisselbaar zijn. Ontschotten is het weghalen van de belemmeringen die uitwisseling tussen de diverse Europese subsidies mogelijk maken. Ontschotten van diverse fondsen biedt derhalve extra kansen. Ontschotten is niet bedoeld om stapeling van Europese subsdidies te omzeilen, maar komt vooral de flexibiliteit van de onderlinge uitwisselbaarheid van fondsen, zoals bijvoorbeeld tussen doelstelling 2 en doelstelling 3, ten goede.

Een andere beperking van de Europese stimuleringsfondsen is het feit dat de regeldruk in de praktijk voor uitvoeringsinstanties veel te zwaar is en dat dit het gebruik van deze instrumenten sterk ontmoedigt bij stedelijke en rurale partners. Deregulering die vooral de praktische uitvoerbaarheid ten goede komt, is dringend gewenst.

2.9. Er is nader onderzoek gewenst naar de wijze waarop dit concept van flexibilisering mogelijk kan worden gemaakt. Het Comité van de Regio's verzoekt om instelling van een inter-institutionele werkgroep (Comité van de Regio's, Europese Commissie, Europees Parlement en Raad van ministers) die dit onderzoek gaat begeleiden.

2.10. Een concreet punt bij het toepassen van de fondsen ter stimulering van de lokale en regionale ontwikkeling is creëren van mogelijkheden voor het verkrijgen van micro-kredieten voor kleine (startende) ondernemingen en kleine projecten in de "sociale economie". Het Comité verzoekt de Europese Commissie om haast te maken met deze faciliteiten.

2.11. Er ontstaan extra kansen voor de uitvoering van Europees beleid (e-Europe, Employment Action plannen) voor een bepaald territoriaal gebied indien diverse fondsen als een "lump sum" gebruikt kunnen worden. Concreet zou dit kunnen betekenen dat doelstelling 3-middelen, die niet effectief benut kunnen worden, wel ingezet kunnen worden voor doelstelling 2-plannen binnen diezelfde regio. Het uiteindelijke doel van het Europees beleid is toch immers economische en sociale cohesie en een verbetering van de sociaal-economische prestaties van een bepaald territoir.

3. Standpunten van het Comité van de Regio's over partnerschappen en "sociale economie"

3.1. Naast het overheidshandelen en de traditionele marktgeoriënteerde economie worden diensten en goederen geleverd op basis van een "tussenvorm", gericht op sociaal-maatschappelijke doelstellingen en behoeften. De verschijningsvorm hiervan verschilt per land. Omdat mede daardoor een en ander niet helder te definiëren valt, spreken we gemakshalve van "sociale economie". De organisaties van de "sociale economie" zijn ondernemingen die goederen en/of diensten produceren, maar niet in de vorm van vennootschappen die zijn gebaseerd op aandelenkapitaal.

3.2. De rechtsvormen van organisaties van de "sociale economie" variëren per lidstaat, maar over het algemeen gaat het om coöperaties, onderlinge maatschappijen, verenigingen en stichtingen. De laatste jaren zijn nieuwe types ontstaan, waarvan een aantal met een nieuwe rechtsvorm, zoals sociale ondernemingen en coöperaties van algemeen belang, die inspelen op nieuwe eisen zoals het scheppen van arbeidsplaatsen, het bestrijden van uitsluiting of het zoeken naar een nieuwe inrichting van de verzorgingsstaat.

3.3. In totaal zijn er in de EU zo'n 8900000 personen tewerkgesteld in de sociale economie, d.w.z. 6,6 % van alle werknemers. De organisaties zijn te vinden in alle economische en sociale sectoren en variëren in grootte van heel groot tot heel klein. Het gaat aldus om een economisch deelgebied van buitengewoon belang, dat goed is voor evenveel arbeidsplaatsen als bijvoorbeeld een land als Spanje(10).

3.4. Het Comité van de Regio's wijst erop dat de "sociale economie" een essentiële rol op plaatselijk niveau speelt. In partnerschap met het bedrijfsleven en de publieke sector draagt het bij tot sociale samenhang, vorming van sociaal kapitaal, maatschappelijke integratie, werkgelegenheid en het creëren van bedrijven op lokaal niveau. Hierbij moet beseft worden dat partnerschappen en "sociale economie" op buurtniveau of dorpsniveau ook bijdragen aan de versterking op stedelijk en regionaal niveau.

3.5. Deze partnerschapsbenadering is in overeenstemming met de conclusies van Lissabon en het subsidiariteitsbeginsel ("Er moet een volledig gedecentraliseerde aanpak komen die strookt met het subsidiariteitsbeginsel, waarbij de Unie, de lidstaten, de regionale en lokale niveaus alsmede de sociale partners en het maatschappelijk middenveld actief betrokken zijn, gebruik makend van diverse vormen van partnerschap") en is ook in lijn met richtsnoer 11 van het huidige werkgelegenheidsbeleid (waarin staat dat de lidstaten de regionale en lokale overheden dienen aan te moedigen om werkgelegenheidsstrategieën te ontwikkelen, zodat optimaal gebruik kan worden gemaakt van nieuwe arbeidsplaatsen op plaatselijk niveau, om hiertoe met alle betrokken partijen, waaronder vertegenwoordigers van het maatschappelijk middenveld, partnerschappen aan te gaan, en om maatregelen te bevorderen ter versterking van de mededinging en het arbeidsgenererend vermogen van de sociale economie).

3.6. Zowel voor stedelijke als voor plattelandsgebieden is een en ander relevant. Voor stedelijke gebieden bestaat de belangrijkste uitdaging erin sociale uitsluiting en criminaliteit tegen te gaan, werkgelegenheid en inzetbaarheid te stimuleren, de mensen ontplooiingskansen te bieden en lokaal potentieel te versterken. In plattelandsgebieden gaat het erom de economische en sociale plattelandsvlucht tegen te gaan en de oprichting van duurzame ondernemingen, het scheppen van kwalitatief interessante banen en het opzetten van netwerken te stimuleren. Om deze problemen aan te pakken, zou niet alleen moeten worden gekeken naar de mogelijkheden die de traditionele particuliere sector en de overheidssector bieden, maar ook - en steeds meer - naar de waardevolle bijdrage die de sociale economie hier zou kunnen leveren door mensen te organiseren, empowerment (zelfontplooiing) en democratie (governance) te bevorderen, sociaal-economische activiteiten op gang te brengen en banen te creëren.

3.7. Het Comité van de Regio's wijst erop dat de sector "sociale economie" een belangwekkende bijdrage tot lokale en regionale ontwikkeling kan bieden:

- de bedrijven in de sector "sociale economie" vormen voor lokale overheden een belangrijke partner om uitvoering te geven aan lokale ontwikkelingsstrategieën en welvaart voor bredere lagen van de lokale bevolking te creëren. Dit laat uiteraard onverlet dat in voorkomende gevallen het "fair play"-principe door de lokale overheden wordt toegepast en dat bedrijven zowel in de traditionele commerciële sector als in de sector "sociale economie" vanuit een eerlijke concurrentiepositie kunnen meedingen om uitvoering te geven aan de lokale ontwikkelingsstrategieën. In het bijzonder kunnen zij de lacune opvullen voor diensten en goederen met een maatschappelijk doel waarin door traditionele marktpartijen en de overheid niet wordt voorzien.

- De sociale economie voegt een extra dimensie toe aan lokale ontwikkeling en sociale vooruitgang door op lokaal niveau sociaal kapitaal te vormen. Dit kan door vertrouwensrelaties en vertrouwen in de gemeenschap te bevorderen, maatschappelijk engagement en burgerparticipatie te stimuleren en de sociale samenhang te versterken door mensen die sociaal uitgesloten of in een gemarginaliseerde positie geraakt zijn (bijvoorbeeld groepen van migranten, langdurig werklozen) weer de maatschappij in te halen.

- De bedrijven in de "sociale economie" vormen vanwege de structurele verschillen met het particuliere bedrijfsleven en de overheidssector een wezenlijk onderdeel van het pluralistische Europees sociaal-economisch maatschappijmodel.

- De sociale economie legt de basis voor sociale ondernemingen en een nieuw soort sociaal ondernemerschap (OESO) dat er voornamelijk op gericht is gemarginaliseerden weer in de maatschappij terug te brengen door middel van actieve participatie en een nieuwe aanpak: hierbij wordt een nieuwe mix van middelen (overheid, particuliere bedrijfsleven en vrijwilligerswerk) bijeengebracht om banen te creëren. De "sociale economie" kan op die manier inspelen op behoeften waaraan de overheidssector of de vrije markt niet kunnen of willen voldoen.

- Door werklozen op lokaal niveau in een structureel verband onder te brengen helpen organisaties van de "sociale economie" lokale overheden om passieve sociale zekerheid en werkgelegenheidsuitkeringen om te zetten in actieve sociale investeringen ten behoeve van duurzame ontwikkeling.

3.8. Het Comité van de Regio's benadrukt dat de ontwikkeling van een sterke "sociale economie" en georganiseerde civiele samenleving met name ook via partnerschappen van essentieel belang is om de jonge en broze democratieën van de landen in Midden- en Oost-Europa te consolideren. Samenwerking en uitwisseling tussen de EU en de kandidaat-lidstaten zijn volstrekt noodzakelijk.

Die noodzaak om partnerschappen ter versterking van de "sociale economie" en de civiele samenleving te bevorderen, alsook de noodzaak om met de EU-lidstaten samen te werken, bestaan in even grote mate in de landen ten zuiden van de Middellandse Zee die bij het Barcelona-proces betrokken zijn.

3.9. Als proeftuin van sociale innovatie waarbij gebruik gemaakt wordt van nieuwe technologieën, kan de "sociale economie" een belangrijke rol spelen om de digitale kloof te dichten door een meer participatieve benadering van de nieuwe informatie- en communicatietechnologieën en door de technologische mogelijkheden te benutten om op lokaal niveau een e-democratie en e-learning op te bouwen.

3.10. In het op het Europese, nationale of lokale niveau afgestemde economisch en sociaal beleid dient oog te zijn voor de rol van de "sociale economie". Door het economische met het sociale te verenigen en ondernemerschap te koppelen aan sociale doelstellingen biedt de sociale economie mogelijkheden om de passieve afhankelijkheid in de socialezekerheidsstelsels te verminderen. Dit leidt veelal tot een win-win-situatie waarbij middelen van de overheid voor bepaalde dienstverlening worden aangevuld met middelen afkomstig van het bedrijfsleven en vrijwilligers.

3.11. De economische en sociale principes van partnerschappen en sociaal-economische bedrijven behoren in het onderwijs en in het bijzonder bij MBA-opleidingen afzonderlijk aandacht te krijgen. Het onderwijs is momenteel vooral gericht op de algemene economische principes die vooral op het traditioneel economisch denken berusten. De sociaal-economische manager zou naast de commerciële bagage ook speciale vorming moeten krijgen voor kostendekkend- en continuïteitsmanagement en het be- en toerekenen van waarde van de sociale component. Dit element dient eveneens in de ESF-richtlijnen en in het kader van mogelijkheden van een leven lang leren opgenomen te worden, waaronder het opzetten van leergangen voor deze materie.

4. Aanbevelingen van het Comité van de Regio's aan de Raad en de Europese Commissie in het kader van partnerschappen en "sociale economie":

4.1. opnemen van partnerschappen in het Witboek over governance als basisinstrument voor lokaal en regionaal bestuur met de nadrukkelijke aanbeveling dat alle lidstaten en toetredingslanden actief partnerschappen zullen toepassen voor territoriale economische ontwikkeling, sociale cohesie en ter bevordering van de "sociale economie";

4.2. de oprichting van een database door de Europese Commissie voor beste praktijken voor partnerschap en "sociale economie", waarvan ook met name toetredingslanden kunnen profiteren, alsmede het stimuleren en financieren van de bilaterale of groepsgewijze uitwisseling van beste praktijken van partnerschappen op lokaal en regionaal niveau onder andere via de gemengde comités van het Comité;

4.3. een artikel opnemen in de richtsnoeren voor lidstaten inzake de lokale actieplannen voor werkgelegenheid om de vorming van partnerschappen als kostenpost te mogen opvoeren en de door lokale overheden daarvoor te investeren tijd te laten vallen onder te vergoeden kosten. Richtsnoer 11 van de Europese werkgelegenheidsstrategie dient overeenkomstig te worden aangescherpt en het belang van dergelijke partnerschappen voor alle vier pijlers dient meer naar voren te worden gehaald in de richtsnoeren voor 2002 e.v.;

4.4. beperkingen van wet- en regelgevende aard beïnvloeden het kader waarin nieuwe initiatieven als sociale ondernemingen tot stand kunnen komen. Gedacht zou moeten worden aan benchmarking. Op Europees, nationaal en lokaal niveau zouden er structuren en aangepaste financiële mechanismen (waaronder de verstrekking van micro-kredieten) moeten komen ter ondersteuning van dergelijke dikwijls zeer kleinschalige initiatieven;

4.5. partnerschappen benutten als centra van expertise en vroegtijdig betrekken bij de beleidsvoorbereidingscyclus van Europese en nationale beleidsvorming en deze aanbeveling implementeren bij richtsnoer 11 van het de Europese werkgelegenheidsstrategie en bij de verordening betreffende de structuurfondsen;

4.6. flexibiliteit, ontschotting en deregulering ten behoeve van een praktisch werkbare situatie voor lokale partners bij de inzet van Europese middelen (doelstellingen 1, 2 en 3) om een stedelijke territoriale ontwikkeling mogelijk te maken voor zowel het benutten van de potenties als het bestrijden van de problemen. De Europese Commissie wordt opgeroepen nader onderzoek te doen naar de wijze waarop die flexibilisering en het concept van lump-sum gerealiseerd zou kunnen worden. Hiertoe dient een interinstitutionele werkgroep in het leven te worden geroepen. De regels van de structuurfondsen voor de volgende periode 2007-2013 zouden hieraan aangepast moeten worden;

4.7. bedrijven uit de "sociale economie" vormen vanwege hun uitgangspunten t.a.v. territoriale ontwikkeling en beginselen als maatschappelijke verantwoordelijkheid en lokaal bestuur een model voor duurzame ontwikkeling. Deze principes mogen dan ook in geen Europees, nationaal of lokaal beleidskader voor territoriale ontwikkeling ontbreken;

4.8. naar de kandidaat-lidstaten dienen goede praktijken m.b.t. lokale partnerschappen, met name zulke waaraan organisaties uit de "sociale economie" hebben meegewerkt, te worden overgebracht ter versterking van de sociale samenhang, de werkgelegenheid, goed bestuur en democratie;

4.9. het onderwijs in de lidstaten dient aandacht te besteden aan de principes van de "sociale economie" en partnerschappen. Concreet dient dit onderwijs of het opzetten van leerstof of leergangen daarvoor gefinancierd te kunnen worden vanuit het thema "een leven lang leren".

Brussel, 14 maart 2002.

De voorzitter

van het Comité van de Regio's

Albert Bore

(1) PB C 317 van 6.11.2000, blz. 47.

(2) PB C 293 van 13.10.1999, blz. 1.

(3) PB C 226 van 8.8.2000, blz. 43.

(4) PB C 22 van 24.1.2001, blz. 13.

(5) PB C 144 van 16.5.2001, blz. 30.

(6) PB C 266 van 8.5.2000, blz. 20.

(7) PB C 180 van 11.6.1998, blz. 57.

(8) PB C 144 van 16.5.2001, blz. 62.

(9) PB C 148 van 18.5.2001, blz. 25.

(10) Zie "The enterprises and organizations of the third system in the European Union", CIRIEC, 2000.