Hongarije heeft zijn lening in april 2016 volledig terugbetaald maar Letland heeft nog voor 700 miljoen EUR uitstaande leningen. De anticiperende ondersteuning voor Roemenië, na twee eerdere regelingen (waarvan een op anticiperende basis), heeft de flexibiliteit van het instrument aangetoond. Roemenië moest nog steeds 3,5 miljard EUR terugbetalen van de niet-anticiperende steun die in 2010-2011 was uitgekeerd.

Sinds 2012 vraagt en krijgt één lidstaat, Roemenië, ondersteuning in het kader van het instrument. Deze ondersteuning was formeel overeengekomen in oktober 2013 en liep af in september 2015. Deze ondersteuning liep parallel met een stand-by-overeenkomst van het Internationaal Monetair Fonds (IMF). Net als bij de overeenkomst voor de periode 2011-2013 werd de beschikbare ondersteuning voor 2013-2015 beschouwd als anticiperende ondersteuning en werd er geen beroep op gedaan.

Op basis van haar meest recente beoordeling heeft de Commissie op 22 juni 2012 een voorstel tot wijziging van de BB-verordening ingediend (COM(2012) 336 final). De leden van de Raad zijn er door de voorbehouden van één lidstaat echter niet in geslaagd een gemeenschappelijk standpunt in te nemen.

Krachtens de BB-verordening is het BB-instrument gecreëerd voor financiële ondersteuning van de Unie op middellange termĳn aan lidstaten die de euro niet hebben aangenomen (lidstaten die vallen onder een derogatie) en moeilijkheden met hun betalingsbalans ondervinden of dreigen te ondervinden. Deze financiële ondersteuning kan de vorm aannemen van een EU-lening of van een kredietlijn. De BB-verordening bepaalt voorts dat de Raad regelmatig moet onderzoeken in welke mate het instrument nog aan zijn doel beantwoordt wat betreft het beginsel, de toepassingsregels en de maxima. Dit onderzoek van de Raad moet gebeuren aan de hand van een verslag van de Commissie en na advies van het EFC.

·De voorgestelde wijzigingen in het voorstel van de Commissie voor een nieuwe verordening van de Raad (COM(2012) 336 final) zijn nog steeds noodzakelijk en passend: de ontwikkelingen in het regelgevingskader en dezelfde leningsvoorschriften als in Verordening (EU) Nr. 407/2010 van 11 mei 2010 houdende instelling van een Europees financieel stabilisatiemechanisme moeten worden ingevoerd en het gebruik van kredietlijnen moet worden verduidelijkt. Voorts moet worden verduidelijkt dat het instrument kan worden gebruikt om de (indirecte) herkapitalisatie van kredietinstellingen te financieren en dat beleidsvoorwaarden kunnen worden aangepast om met name deze problemen aan te pakken.

·Het huidige maximum van 50 miljard EUR in hoofdsom dat is vastgesteld voor uitstaande leningen en kredietlijnen in het kader van het instrument lijkt adequaat.

Sinds 2012 vraagt en krijgt Roemenië in het kader van het instrument anticiperende ondersteuning. Hongarije heeft zijn lening in april 2016 terugbetaald en Letland heeft nog voor 700 miljoen EUR uitstaande leningen. Deze begunstigde lidstaten hebben de houdbaarheid van hun betalingsbalanssituatie snel zien verbeteren, waardoor zij opnieuw toegang kregen tot marktfinanciering.

Dit is een verslag van de Commissie aan de Raad over het gebruik van het mechanisme van de Unie voor financiële ondersteuning op middellange termĳn van de betalingsbalansen van de lidstaten krachtens Verordening (EG) nr. 332/2002 van de Raad van 18 februari 2002 (de "BB-verordening" of het "BB-instrument"). Aan de hand van dit verslag van de Commissie en rekening houdend met het advies van het Economisch en Financieel Comité (EFC) moet de Raad onderzoeken in welke mate het instrument nog aan zijn doel beantwoordt wat betreft het beginsel, de toepassingsregels en de maxima voor uitstaande leningen in het kader van het instrument.

Tegelijkertijd is in de periode 2010-2013 het scala instrumenten voor financiële ondersteuning uitgebreid met flexibelere en meer preventieve instrumenten. In de eurozone beschikt het Europees Stabiliteitsmechanisme (ESM) over een uitgebreid instrumentarium om in te spelen op de financieringsbehoefte van zijn leden. In de Unie is met het Europees Financieel Stabilisatiemechanisme (EFSM), dat qua werking in grote lijnen vergelijkbaar is met het BB-instrument, een flexibeler kader ingevoerd voor transacties voor het aangaan en verstrekken van leningen voor macrofinanciële doeleinden. Bij het BB-instrument daarentegen zijn er geen verdere veranderingen.

Bijgevolg werd geopperd dat de regels voor kredietlijnen in de BB-verordening moeten worden verduidelijkt, terwijl die voor transacties voor het aangaan en verstrekken van leningen moeten worden afgestemd op de flexibelere regels die van toepassing zijn op het Europees Financieel Stabilisatiemechanisme (EFSM).

Voorts werd het multilaterale toezichtkader versterkt door de aanneming van het "sixpack" en het "twopack". Met name Verordening (EU) Nr. 472/2013 betreffende de versterking van het economische en budgettaire toezicht bevat een aantal bepalingen ter voorkoming van dubbele rapportageverplichtingen voor landen uit de eurozone die financiële bijstand ontvangen. Zo worden de procedure bij macro-economische onevenwichtigheden (PMO) en het Europees semester opgeschort en gebeurt de monitoring in het kader van de financiële regelingen van die landen en niet in het kader van het preventieve deel van het Stabiliteits- en Groeipact (SGP). Verordening (EU) Nr. 472/2013 bepaalt tevens een duidelijk kader voor het toezicht op de landen van de eurozone na afloop van de financiële bijstand ("post-programmatoezicht"). Er werd geopperd dat gelijkaardige bepalingen moesten worden ingevoerd voor lidstaten buiten de eurozone die steun ontvangen via het BB-instrument.

4.Inhoud van het wetgevingsvoorstel en stand van zaken

Op 22 juni 2012 heeft de Commissie een wetgevingsvoorstel tot herziening van het BB-instrument ingediend, COM(2012) 336 final. Het voorstel is niet zozeer een wijziging van de bestaande BB-verordening, maar eerder een nieuwe verordening tot opheffing en vervanging van de bestaande. De voornaamste wijzigingen aan het BB-instrument die erin zijn opgenomen zijn de volgende:

·Een flexibeler instrumentarium: een specifiek instrument voor kredietlijnen kan de vorm aannemen van een aan voorwaarden onderworpen anticiperende kredietlijn (precautionary conditioned credit line of PCCL), dit wil zeggen een kredietlijn op basis van gerechtigdheidsvoorwaarden, of een kredietlijn tegen verscherpte voorwaarden (enhanced conditions credit line of ECCL), dit wil zeggen een kredietlijn op basis van de combinatie van gerechtigdheidsvoorwaarden en nieuwe beleidsmaatregelen. Toegang tot een PCCL moet worden beperkt tot lidstaten waarvan de economische en financiële situatie nog steeds fundamenteel gezond is en die een overeengekomen geheel van gerechtigdheidscriteria vervullen. Toegang tot een ECCL moet openstaan voor lidstaten die niet in aanmerking komen voor toegang tot een PCCL, maar waarvan de algemene economische en financiële situatie gezond blijft. Zij moeten corrigerende maatregelen vaststellen.

·Meer transparantie en verantwoordelijkheid: de relevante commissie van het Europees Parlement kan de betrokken lidstaat in de gelegenheid stellen deel te nemen aan een gedachtewisseling over de vorderingen die bij de uitvoering van het aanpassingsprogramma worden gemaakt. Het nationale parlement van de betrokken lidstaat kan vertegenwoordigers van de Commissie uitnodigen om deel te nemen aan een gedachtewisseling over de vorderingen die bij de uitvoering van het macro-economische aanpassingsprogramma worden gemaakt.

·Verscherpt toezicht: bestaande uit bredere toegang voor de Commissie tot de informatie die nodig is voor een nauwlettende monitoring van de economische, budgettaire en financiële situatie van de betrokken lidstaat en regelmatige rapportage door de Commissie. Een lidstaat die onder verscherpt toezicht staat, moet maatregelen vaststellen om de potentiële oorzaken van economische moeilijkheden aan te pakken.

·Stroomlijning van de toezichtsprocedures: door een aantal monitoringstappen in het kader van het preventieve deel van het SGP en het Europees semester te vervangen door het macro-economische aanpassingsprogramma en de monitoring ervan. Op dezelfde wijze schort de herziene verordening ook de PMO op wanneer een lidstaat aan een macro-economisch aanpassingsprogramma is onderworpen en legt zij post-programmatoezicht op voor lidstaten die minder dan 75% van de ontvangen financiële bijstand hebben terugbetaald.

Naast deze wijzigingen die door de Commissie werden voorgesteld, heeft het Europees Parlement verzocht de mogelijkheid op te nemen om leningen te verstrekken aan lidstaten buiten de eurozone voor de herkapitalisatie van financiële instellingen (indirect herkapitalisatie-instrument). In reactie op dit verzoek heeft de Commissie ermee ingestemd te verduidelijken dat de financieringsbehoeften ten gevolge van de noodzaak om financiële instellingen te herkapitaliseren met dit instrument konden worden aangepakt en dat de voorwaarden konden worden aangepast om met name aan deze problemen tegemoet te komen.

Het gewijzigde Commissievoorstel is door de Raad voor het laatst besproken in december 2013 om een gemeenschappelijk standpunt overeen te komen. Het voorstel kon rekenen op ruime steun, behalve van één lidstaat. Sindsdien ligt het wetgevingsproces stil.

5.Conclusies en aanbevelingen

Het BB-instrument vervult sinds 2012 zijn rol op doeltreffende wijze, en de meest recent begunstigde lidstaten hebben met succes opnieuw een houdbare betalingsbalanspositie tot stand gebracht en hebben de steun op tijd terugbetaald.

Het maximum van 50 miljard EUR in hoofdsom voor uitstaande leningen lijkt adequaat. Dit maximum hoeft niet te worden herzien omdat de resterende capaciteit van het instrument momenteel 45,8 miljard EUR bedraagt en er geen verdere aanvragen zijn.

Het instrument is in het verleden zeer doeltreffend gebleken en geeft een krachtig signaal dat de Unie zowel de wil als de capaciteit heeft om alle lidstaten in moeilijke tijden bij te staan. Dit is bijzonder waardevol bewijs in de huidige onzekere omstandigheden.

Tegelijkertijd is gebleken dat het instrument moest worden aangepast om de institutionele innovaties sinds de meest recente herziening van het BB-instrument weer te geven, met name wat betreft de eurozone. Daarom heeft de Commissie voorstel COM(2012) 336 final ingediend, dat nog steeds voor discussie bij de Raad in behandeling is. De Commissie stelt voor het wetgevingsproces af te ronden, omdat daardoor de procedure wordt verbeterd en dus tot een gelijk speelveld voor de lidstaten wordt bijgedragen.