Advies van het Economisch en Sociaal Comité over "De noordelijke dimensie van de EU m.i.v. de betrekkingen met Rusland"

(1999/C 368/14)

Het Economisch en Sociaal Comité heeft op 25 februari 1999 besloten om overeenkomstig artikel 23, lid 3 van zijn Reglement van Orde een advies op te stellen over "De noordelijke dimensie van de EU m.i.v. de betrekkingen met Rusland".

De Afdeling "Externe betrekkingen", die met de voorbereidende werkzaamheden was belast, heeft haar advies op 6 oktober 1999 goedgekeurd. Rapporteur was de heer Hamro-Drotz.

Het Economisch en Sociaal Comité heeft tijdens zijn 367e zitting van 20 en 21 oktober 1999 (vergadering van 20 oktober 1999) het volgende advies uitgebracht, dat met 104 stemmen vóór en 2 tegen, bij 3 onthoudingen is goedgekeurd.

Inleiding

Noord-Europa is door de uitbreiding in 1995 belangrijker geworden voor de EU. Daarnaast wordt de laatste jaren steeds meer waarde gehecht aan het ontwikkelen van de betrekkingen tussen de EU en de Federale Republiek van Rusland. Goede betrekkingen tussen de EU, de afzonderlijke EU-lidstaten, de andere landen in Noord-Europa en Rusland zijn een fundamentele voorwaarde voor meer veiligheid en stabiliteit in Europa.

De EU en haar buurlanden in Europa hebben baat bij economische groei en een hoger welvaartspeil in Noord-Europa.

Doelgerichte, op gemeenschappelijke belangen gebaseerde samenwerking op alle niveaus, waaronder de dialoog tussen de verschillende actoren van het maatschappelijk middenveld (waaronder de sociale partners, economische organisaties en andere ngo's), neemt hierin een belangrijke plaats in.

Aangezien de noordelijke dimensie én de betrekkingen met Rusland tot de prioriteiten van de EU worden gerekend en er actief aan gewerkt wordt om deze te ontwikkelen, acht het Comité het gewenst hierover advies uit te brengen. Momenteel wordt op beide gebieden gestreefd naar concretere en ingrijpendere maatregelen om de activiteiten voort te zetten. Politiek, economisch en sociaal is de situatie in Rusland nog steeds instabiel. Samen met de zich uitbreidende georganiseerde misdaad en corruptie plaatst dit de EU voor een grote uitdaging. De enorme verschillen in levensstandaard tussen de Noord-Europese landen vragen ook om maatregelen. Daarnaast is er wat betreft de werking van de arbeidsmarkt, de maatschappelijke dialoog en de positie van de diverse actoren op het maatschappelijk middenveld in de Baltische landen, Polen en met name Rusland nog een lange weg te gaan vergeleken met de EU-lidstaten.

In bijlage 1 van het advies wordt de huidige stand van zaken bekeken op het gebied van de noordelijke dimensie van de EU, de ontwikkeling van de betrekkingen tussen de EU en Rusland en andere processen in deze context, met name de Oostzeesamenwerking en de voorbereiding van de kandidaat-lidstaten in Noord-Europa op het EU-lidmaatschap.

Het Comité wil de door de EU op gang gebrachte activiteiten ondersteunen met de in dit advies gepresenteerde doelstellingen, aanbevelingen en voorstellen voor maatregelen.

Ter voorbereiding van dit advies heeft het Comité een vergadering belegd in Moskou met vertegenwoordigers van sociaal-economische kringen in Rusland en schriftelijk inlichtingen ingewonnen over de standpunten van de Russische actoren en die van de actoren in naburige kandidaat-lidstaten. Een samenvatting van hun standpunten en antwoorden is opgenomen in bijlage 2. Het Comité heeft bij het opstellen van dit advies met deze standpunten rekening gehouden.

Het Comité heeft over dit onderwerp al eerder verscheidene adviezen en informatieve rapporten uitgebracht. De belangrijkste daarvan worden opgesomd aan het einde van bijlage 1. Zij dienen als basis voor het advies zonder dat er echter rechtstreeks naar wordt verwezen of uit wordt geciteerd.

Het Comité is van plan de maatregelen ter ontwikkeling van de noordelijke dimensie van de EU en ter intensivering van de betrekkingen met Rusland nauwlettend in het oog te houden en te adviseren over verdere maatregelen die volgens het Comité nodig zijn. Zo wil het Comité ertoe bijdragen dat de EU doelgericht verder komt op dit vlak.

Doelstellingen

1. Een noordelijke dimensie in het EU-beleid is noodzakelijk. Er zijn verscheidene redenen waarom de EU een alomvattend beleid voor Noord-Europa dient te ontwikkelen.

2. Ruslands betrekkingen met andere landen zijn eeuwenlang een bepalende factor geweest voor de ontwikkeling van Europa. Ook in de toekomst zullen zij voor de ontwikkeling van Europa een belangrijke rol blijven spelen. Uitgaande van het standpunt dat Rusland voor de EU een strategische partner is, is het belangrijk dat het partnerschap ook de nodige instrumenten ter beschikking gesteld worden. Dit accentueert eens te meer het belang van de Ruslandstrategie van de EU, op grond waarvan de betrekkingen van de Unie en haar lidstaten met Rusland worden gecoördineerd.

De gebeurtenissen in de Balkanregio hebben duidelijk gemaakt dat samenwerking tussen de EU en Rusland noodzakelijk is en aangetoond hoe deze gestalte kan krijgen. De gemeenschappelijke inspanningen om de Balkan te stabiliseren en weder op te bouwen zullen ook de samenwerkingsinitiatieven van de EU in Oost- en Noord-Europa versterken. Stabilisering dient, met name ter voorkoming van crises, prioriteit te genieten.

3. Het uitgangspunt van de noordelijke dimensie, waarbij de nadruk wordt gelegd op de positieve interdependentie tussen Rusland, de Oostzeeregio en de EU, acht het ESC juist. Ontwikkeling van de samenwerking in de Oostzeeregio is noodzakelijk, met name omdat de EU en Rusland in dit gebied rechtstreeks met elkaar te maken hebben. In het kader van de noordelijke dimensie dient de aandacht gericht te worden op versterking van de samenwerking tussen de EU, de afzonderlijke lidstaten, de kandidaat-lidstaten, de geassocieerde en niet bij de EU aangesloten EER-landen in de Oostzeeregio alsmede Rusland (met name Noord-West-Rusland en Noord-Rusland). Doel van de noordelijke dimensie dient te zijn het verkleinen van de politieke, economische en maatschappelijke kloof tussen de samenlevingen in de verschillende landen. Tegelijk dient de noordelijke dimensie ertoe bij te dragen dat de kandidaat-lidstaten vorderingen kunnen maken om lid te worden van de EU en het partnerschap tussen de EU en Rusland wordt verdiept. De noordelijke dimensie dient de verbindingsschakel te vormen waarmee alle initiatieven op dit vlak aan elkaar worden gekoppeld.

Wil het noordelijke dimensie-beleid kans van slagen hebben, dan is een eerste vereiste dat Rusland en de andere derde landen in de Oostzeeregio het beleid steunen en als volwaardige partners eraan meewerken.

4. De noodzaak om goede betrekkingen tussen de landen in Noord-Europa te ontwikkelen is des te evidenter in het vooruitzicht van de aanstaande uitbreiding van de EU naar Midden-Europa en het feit dat de Oostzee dan een binnenzee van de EU wordt en Kaliningrad een Russische enclave in een uitgebreide Unie. Een economisch welvarend en zowel politiek als sociaal stabiel Rusland, dat goede betrekkingen onderhoudt met zijn buurlanden zou voor de EU de beste partner in het Oosten zijn. De noordelijke dimensie moet als instrument een essentiële rol gaan spelen in het bevorderen van het nabuurschap tussen de betrokken landen.

5. Een goed functionerende rechtsstaat en civil society zijn eveneens basisvereisten om de economische groei en welvaart te bevorderen. Het is deze invalshoek die in alle stadia van de ontwikkeling van de noordelijke dimensie en de betrekkingen met Rusland centraal staat.

6. De mededeling van de Commissie van november 1998 over de noordelijke dimensie, de door de Raad in mei 1999 goedgekeurde aanbeveling dienaangaande en de tijdens de Top van Keulen in juni 1999 goedgekeurde Ruslandstrategie en het eerste werkprogramma dat in het kader daarvan is opgesteld, verschaffen adequate richtsnoeren voor het ontwikkelen van de samenwerking.

Aanbevelingen

1. Economische groei, een stabielere markt en een daaruit voortvloeiend hoger welvaartspeil en betere werkgelegenheidssituatie dienen in de ontwikkeling van de noordelijke dimensie van de EU voorop te staan. Met een aanzienlijke toename van zowel de binnen- als de buitenlandse investeringen in Rusland en de naburige kandidaat-lidstaten kan dit worden gerealiseerd. De voornaamste belemmering voor investeringen is echter dat de ontwikkeling van het ondernemingsklimaat zich moeilijk laat voorspellen. De situatie in de kandidaat-lidstaten is op dit moment verre van optimaal en in Rusland slecht. Vanuit het oogpunt van een heropleving van de economische ontwikkeling is het belangrijk dat ervoor gezorgd wordt dat met name in het geval van Rusland investeerders weer vertrouwen krijgen. Doorslaggevend is hier de mate waarin binnenlandse investeringen plaatsvinden.

Investeringen kunnen worden gestimuleerd door met name verbetering van de wetgeving op de vennootschapsbelasting, aanpassing van de regelgeving betreffende boekhouding en accountantscontrole aan de regelgeving in de EU-lidstaten en verbetering van de wetgeving op het gebied van investeringen. Door financierings- en borgstellingsstelsels te verbeteren, zodat zij het vertrouwen van financiële instellingen genieten, en door de bankensector toegankelijk te maken voor buitenlandse banken zou de bereidheid tot investeren in de betrokken landen groter worden. De bij de investeringsprojecten betrokken partijen dienen hun betrekkingen met de internationale financiële instellingen - Wereldbank (IBHO en IFC), EBWO, EIB en NIB - te regelen en de financiële instellingen dienen strengere controle uit te oefenen op de investeringsbestemmingen om misbruik tegen te gaan.

Van belang is ook dat er geloofwaardige regelgeving komt om investeringen in een bepaald land te beschermen. Op grond van de overeenkomst inzake partnerschap en samenwerking tussen de EU en Rusland dienen normen en technische voorschriften aan de overeenkomstige EU-regelgeving te worden aangepast, bijv. de voorschriften inzake productveiligheid. Ontwikkeling van voor het arbeidsproces relevante factoren (bijv. beroepsopleiding, arbeidsomstandigheden, veiligheid op het werk, stabiliteit van de arbeidsmarkt) heeft ook invloed op investeringsbesluiten.

2. Bepaald moet worden welke gemeenschappelijke economische belangen en gebieden van samenwerking bij de initiatieven ter bevordering van economische groei en welvaart prioriteit genieten. Daartoe behoren:

- samenwerking op het gebied van handel en productie, o.a. bevordering van de toelevering

- verbetering van het ondernemingsklimaat voor het MKB

- rechtvaardige privatisering van overheidsbedrijven en aanpassing ervan aan de markteconomie in het kader van herstructurering

- ontwikkeling van productie- en transportactiviteiten gericht op de benutting van energie (gas, olie en elektriciteit) en omvangrijke bos-en minerale rijkdommen.

- ontwikkeling van een multifunctioneel, op de specifieke omstandigheden in de regio afgestemd verkeersnetwerk (incl. grote verkeersaders) waarbij tevens rekening wordt gehouden met de eisen van gecombineerd en transitovervoer.

- levensmiddelenvoorziening, o.a. verbetering van de werking van de primaire productie, verwerkingsindustrie, vervoer, logistiek, groot- en detailhandel

- ontwikkeling van een geïntegreerd telecommunicatie- en IT-netwerk voor de hele regio

- ontwikkeling van het milieubeheer, o.a. bescherming van de Oostzee, vermindering van gevaarlijke luchtverontreiniging, verbetering van de nucleaire veiligheid, bescherming van de volksgezondheid o.a. door te zorgen voor drinkwater van een goede kwaliteit en een betere behandeling van afvalwater

- ontwikkeling van een consciëntieuze werkwijze in instellingen die belast zijn met het toezicht op de naleving van de regels (mededingingsinstanties, belastingsdienst, productcertificeringsdienst, douane enz.).

- krachtiger optreden tegen georganiseerde misdaad en corruptie

- ontwikkeling van beroepsopleidingen voor jongeren

Bij de vaststelling van gebieden voor samenwerking dient ook oog te zijn voor de diverse diensten die deze vergen en voor zaken die op maatschappelijk vlak (o.a. op het gebied van werkgelegenheid, opleiding, leefklimaat) nog ontwikkeld moeten worden, met name in het kader van de structurele hervormingen van de economie.

Daarnaast dienen ook de standpunten en voorstellen van de actoren in de EU in acht te worden genomen. Samenwerking in dezen is nodig, want de projecten dienen gezamenlijk te worden opgezet, gefinancierd en verwezenlijkt. De EU moet de eerste stap zetten door een lijst met projecten op te stellen en hiermee een aanvang te maken.

Naast de actuele EU-documenten verdient het aanbeveling bij de voortzetting van de werkzaamheden ook gebruik te maken van andere documenten(1) waarin ingegaan wordt op zaken die in Noord-Europa nog ontwikkeld moeten worden.

3. Afgezien van Rusland zijn alle landen in de regio lid van de WTO of op weg lid te worden. Zij zijn lid van de EU of actief bezig zich op de toetreding voor te bereiden. Het is van belang dat ook Rusland zijn wet- en regelgeving harmoniseert in overeenstemming met de WTO-overeenkomsten. Het is de aangewezen manier om ervoor te zorgen dat in alle landen in de regio het bedrijfsleven duurzame, op samenwerking tussen ondernemingen gebaseerde randvoorwaarden geboden worden. Het biedt Russische ondernemingen tevens betere mogelijkheden om met succes de buitenlandse markt op te gaan.

De EU en haar lidstaten dienen Rusland te blijven ondersteunen bij de ontwikkeling van de voorwaarden waaraan het moet voldoen om lid te kunnen worden van de WTO, ook al biedt de situatie in Rusland weinig hoop dat dit snel zal gebeuren. Aanpassing aan de WTO-regels legt een basis voor het starten van onderhandelingen over vrijhandel tussen de EU en Rusland.

4. Bevordering van grensoverschrijdende samenwerking en samenwerking tussen grensregio's, in alle landen van het gebied, dient meer onder de aandacht te worden gebracht. Niet alleen samenwerking op het gebied van handel, diensten en andere economische terreinen maar ook samenwerking tussen burgers, culturele uitwisselingen, bestrijding van de criminaliteit, bevordering van economische activiteiten op lokaal niveau e.d. zijn belangrijk. In de eerste plaats dient de EU speciale aandacht te besteden aan gebieden waar EU, geassocieerde landen en Rusland gemeenschappelijke grenzen hebben: het district Moermansk, de republiek Russisch Karelië, het district Leningrad, St-Petersburg, het district Pskov en Kaliningrad.

5. Gevolgd dient te worden hoe de regionale en lokale overheden in de geassocieerde landen uit de regio maar vooral in Rusland functioneren. Zij zijn verantwoordelijk voor de uitvoering van wetgeving en voor het toezicht op de naleving ervan. Lokale overheden spelen een cruciale rol bij het bevorderen van verantwoord ondernemen en gunstige investeringsvoorwaarden en bij het bestrijden van criminaliteit. De EU dient haar steun te onderbouwen met maatregelen waarmee lokale overheden de nodige kennis, knowhow en andere middelen worden verschaft ter vervulling van deze taken.

6. Een goed functionerende markteconomie veronderstelt tevens een goed werkende arbeidsmarkt en dialoog tussen zowel de onafhankelijke, representatieve maatschappelijke organisaties onderling als tussen deze organisaties en de overheid. Uit de enquête die ter voorbereiding van dit advies is gehouden en uit andere contacten met maatschappelijke actoren in de landen in de regio die geen lid zijn van de EU (zie bijlage 2) blijkt dat de overheid in een aantal landen randvoorwaarden heeft geschapen voor arbeidsmarktbeleid, overleg tussen overheid en sociale partners en een maatschappelijke dialoog. De institutionele structuren en wetgeving laten echter in veel gevallen nog duidelijk te wensen over en de regelingen functioneren slecht. De actoren verklaren weliswaar dat zij o.a. bij de voorbereiding van wetgeving een zekere invloed kunnen uitoefenen, maar bekend is dat zij in veel gevallen niet goed genoeg uitgerust zijn om geloofwaardig de belangen van hun achterban te vertegenwoordigen en deel te nemen aan de maatschappelijke dialoog. De organisaties zijn vaak zwak en onvoldoende representatief en beschikken niet over genoeg middelen.

Het Comité heeft de huidige situatie ook belicht in het informatief rapport "Stand van de werkgelegenheid en sociale toestand in de kandidaat-lidstaten".

De kandidaat-lidstaten en Rusland dienen het arbeidsmarktbeleid, de maatschappelijke dialoog en de daarvoor vereiste institutionele structuur verder uit te bouwen. Er moet toe worden bijgedragen dat de verschillende actoren zich beter kunnen organiseren en hun mogelijkheden kunnen vergroten, dat de voorwaarden waaronder zij functioneren worden verbeterd en dat zij o.a. bij het voorbereiden van wetgeving op regelmatige grondslag worden gehoord. De EU dient deze ontwikkelingsactiviteiten doelgerichter dan nu het geval is te ondersteunen en het ESC heeft de mogelijkheden om hier een eigen bijdrage te leveren. Het Comité stelt met voldoening vast dat in het tweede deel van Bijlage II bij de Conclusies van het Voorzitterschap op de Top van Keulen inzake de Ruslandstrategie van de EU (actiegebieden) wordt aangegeven dat de Unie ernaar streeft Rusland te betrekken bij de economische en sociale samenwerking in Europa. Hiertoe wil men (zie punt 2.c) de maatschappelijke dialoog bevorderen, eigentijdse werknemers- en werkgeversorganisaties in het leven roepen en zich ervoor inzetten dat de belangrijkste ILO-verdragen worden nageleefd.

Voorstellen voor maatregelen

1. De EU dient op basis van de conclusies van de Top van Keulen een actieplan voor Noord-Europa uit te werken in het kader van de noordelijke dimensie in het EU-beleid. In dit actieplan dient rekening te worden gehouden met de in dit advies gepresenteerde aanbevelingen. Er dienen zowel korte als langetermijnmaatregelen te worden vastgesteld en het gehele pakket dient zo snel mogelijk te worden goedgekeurd, bij voorkeur al op de Top van Helsinki in december 1999 zodat het besluit kan worden opgenomen in de conclusies van het voorzitterschap.

Het actieplan dient vergezeld te gaan van een doelmatig follow-up-mechanisme met nadere bepalingen omtrent uitvoering en verantwoordelijkheid. Op bestuurlijk vlak moet eveneens een en ander geregeld worden: de activiteiten van de EU c.q. de betrokken bestuurlijke eenheden dienen te worden gecoördineerd en geconcentreerd op de prioriteiten van het actieplan.

2. De in de aanbevelingen van het ESC genoemde aandachtsgebieden dienen centraal te staan in het actieplan. Er moeten haalbaarheidsstudies worden uitgevoerd, en de investeringen moeten zijn gericht op de prioritaire aandachtsgebieden. De voedselhulp van de EU en andere westerse landen aan Rusland kan bijv. een nadelig effect hebben op de landbouwproductie van Rusland en zijn buren. Westerse steun zou daarom primair gericht dienen te zijn op modernisering van de landbouwsector en levensmiddelenvoorziening in Rusland en aanpassing daarvan aan de basisbehoeften van de bevolking.

3. Middelen van EU-steunprogramma's als Tacis, Phare, Interreg enz. dienen te worden ingezet voor de uitvoering van het actieplan. Om het maximale profijt te trekken uit de beperkte middelen van deze programma's dienen ze objectief en met oog voor de verschillende doelstellingen te worden gecoördineerd. Uit de verkregen informatie blijkt dat de uitvoering en het beheer van de programma's nog ernstige gebreken vertonen: zo zijn de projecten niet afgestemd op de belangrijkste doelstellingen, is het aantal programma's en projecten onvoldoende en werkt een en ander traag.

De EU dient dan ook gericht te werken aan verbetering van de efficiëntie van de steunprogramma's en het beheer ervan. De bedoeling is dat de nieuwe TACIS-verordening begin 2000 in werking treedt. Er moet beter worden ingespeeld op de behoeften van de landen die voor steun in aanmerking komen, en anderzijds een groter beroep worden gedaan op de eigen verantwoordelijkheid van deze landen inzake ontwikkeling en uitvoering van steunmaatregelen en financiering.

Met name voor Rusland geldt dat de controle op het beheer van de steungelden dient te worden versterkt. Het mag niet langer voorkomen dat een deel van de steun verdwijnt bij instanties die weinig van doen hebben met economische ontwikkeling. De EU moet zo snel mogelijk voor een degelijke controle zorgen en daarbij de nodige strengheid aan de dag leggen, om de efficiëntie van de steunprogramma's te verbeteren en de geloofwaardigheid van de programma's niet in het gedrang laten komen. Voor het verwezenlijken van de doelstellingen is het van fundamenteel belang dat het verkrijgen van hulp aan strenge voorwaarden wordt gebonden. Ook het gebruik van steungelden voor andere doeleinden dan waarvoor zij oorspronkelijk bestemd zijn, dient te worden voorkomen.

Er dient doelbewust te worden overgegaan tot maatregelen waarmee corruptie, witwassen van geld en oprichting van ondernemingen die als dekmantel fungeren, afdoende kunnen worden tegengegaan.

4. De EU dient het actieplan voor Noord-Europa op bilateraal niveau verder uit te bouwen met de kandidaat-lidstaten en EER-landen in de regio en Rusland.

Daarnaast dient de EU een geregelde multilaterale dialoog op gang te brengen tussen de EU-lidstaten en andere landen in de regio om gezamenlijk gemeenschappelijke belangen en prioriteiten vast te stellen. Deze dialoog zou ook moeten worden gekoppeld aan de activiteiten van de samenwerkingsfora in de regio (de CBSS en de BEAC). De EU moet deze regionale samenwerking ondersteunen en met volledige inzet deelnemen aan de uitvoering van projecten.

5. Activiteiten en doelstellingen van de EU en andere actoren ter ondersteuning van Noord-Europa en Rusland dienen te worden gecoördineerd. De EU dient het initiatief te nemen om een multilaterale dialoog op gang te brengen tussen alle betrokken partijen, incl. de steun ontvangende landen. De EU dient in het kader van het actieplan voor Noord-Europa de samenwerking op dit gebied ook in de context van de transatlantische dialoog te bevorderen.

6. In het kader van het actieplan dient ervoor gezorgd te worden dat de actoren van de civil society kunnen deelnemen aan het ontwikkelingswerk, bijv. door middel van:

- een geëigend consultatiemechanisme, bijv. een adviescomité, waarmee het maatschappelijk middenveld betrokken wordt bij de uitvoering van dit actieplan.

- systematische samenwerking tussen de EU en Rusland als onderdeel van de uitvoering van hun overeenkomst inzake partnerschap en samenwerking. In dit verband kan ook worden bekeken of het mogelijk is een speciaal adviesorgaan op te richten, waarvan o.a. het Economisch en Sociaal Comité deel uit zou maken. Deze kwestie dient nader te worden bestudeerd in het werkprogramma van het voorzitterschap voor de EU-strategie t.a.v. Rusland.

- het onmiddellijk van kracht worden van de artikelen in de Europa-overeenkomsten m.b.t de oprichting van een de diverse actoren in de samenleving vertegenwoordigend adviesorgaan voor kandidaat-lidstaten waarvoor een dergelijk adviesorgaan nog niet is opgericht.

- steun voor het opzetten van een multilateraal samenwerkingsverband tussen de actoren uit de landen in het betrokken gebied en voor het intensiveren van de betrekkingen tussen de actoren in Rusland en de kandidaat-lidstaten in de regio enerzijds en de diverse Europese samenwerkingsverbanden anderzijds.

Wat Rusland betreft, dienen ter bevordering van de werking van de arbeidsmarkt en de sociale dialoog o.a. meer middelen te worden uitgetrokken voor het speciale TACIS-programma voor bijstand op het vlak van de implementering van de sociale hervorming en de arbeidsverhoudingen. Wat de kandidaat-lidstaten betreft, moet de Commissie onder meer de in haar Mededeling betreffende aanpassing en bevordering van de sociale dialoog verwoorde belofte gestand doen om ook deze landen te steunen. Bovendien dienen de steunmaatregelen van de Commissie voor directe technische bijstand en bijstand op het gebied van informatie (TAIEX-eenheid) te worden versterkt.

Het Economisch en Sociaal Comité dient te worden gehoord bij de voorbereiding van bovengenoemde activiteiten. Het heeft ook de mogelijkheden om een eigen bijdrage te leveren aan de verwezenlijking ervan en het tot stand brengen van de nodige contacten.

Brussel, 20 oktober 1999.

De voorzitter

van het Economisch en Sociaal Comité

B. RANGONI MACHIAVELLI

(1) Bijv.: Het rapport van de Finse Kamer van Koophandel over de noordelijke dimensie "Views of enterprises in Finland, Estonia and northwestern Russia as regards the northern dimension", juni 1999, ISBN 951-8967-48-2; Prof. Simon Clarke: "New Forms of Employment and Household Survival Strategies in Russia", Moskou 1999, ISBN 0-9535519-0-3; Baltic Business Advisory Council: "Survey on Conditions for Growth and Development in the Baltic Sea Region", mei 1999).