1. Inleiding

In februari 2016 heeft de Europese Commissie een mededeling vastgesteld met als titel "Actieplan van de EU tegen de illegale handel in wilde dieren en planten". Deze mededeling bevat een brede strategie voor de bestrijding van de georganiseerde misdaad met wilde dieren en planten binnen de Europese Unie (EU) en versterking van de rol van de EU in de wereldwijde strijd tegen deze illegale activiteiten. Het actieplan bevat 32 maatregelen die rond drie prioriteiten zijn gegroepeerd: i) de illegale handel in wilde dieren en planten voorkomen en de grondoorzaken ervan aanpakken; ii) de bestaande regels doeltreffender toepassen en handhaven en de georganiseerde misdaad efficiënter bestrijden; iii) het wereldwijde partnerschap tussen de herkomst-, afzet- en doorvoerlanden versterken in de strijd tegen de illegale handel in wilde dieren en planten.

De Raad van de EU heeft op 20 juni 2016 conclusies omtrent het actieplan aangenomen, waarin hij de drie prioriteiten van het plan onderschrijft en er op aandringt dat het tijdig ten uitvoer wordt gelegd. Ook het Europees Parlement heeft in een resolutie van november 2016 laten weten ingenomen te zijn met het actieplan.

Het actieplan bestrijkt de vijf jaren van 2016 tot en met 2020. Volgens zowel het actieplan als de conclusies van de Raad dient de Europese Commissie uiterlijk juli 2018 verslag uit te brengen over de vorderingen bij de uitvoering van het actieplan en over de vraag of de prioriteiten en de doelstellingen van het actieplan nog altijd adequaat en relevant zijn.

Het onderhavige verslag biedt een overzicht van de voortgang die door de verschillende actoren is geboekt bij de uitvoering van het actieplan, voornamelijk op basis van informatie die is ingediend door de 25 EU-lidstaten, de Europese Dienst voor extern optreden, Europol, Eurojust en Europese netwerken die zijn gespecialiseerd in handhaving van het milieurecht van de EU.

Meer informatie over de maatregelen die zijn getroffen ter uitvoering van het actieplan zijn te vinden in het aan dit verslag gehechte werkdocument van de diensten van de Commissie. De bijdragen van de lidstaten zijn te raadplegen op de website van de Commissie.

2. De voornaamste stappen die sinds de vaststelling van het actieplan in 2016 zijn genomen

Deze paragraaf biedt een overzicht van de belangrijkste stappen die sinds 2016 zijn genomen met het oog op de drie prioriteiten van het actieplan alsmede, voor zover van toepassing, van de aanvullende maatregelen die zijn gepland om de doelstellingen van het plan te bereiken.





Prioriteit 1 — De illegale handel in wilde dieren en planten voorkomen en de grondoorzaken ervan aanpakken

De eerste prioriteit in het actieplan is dat de EU en haar lidstaten de verschillende grondoorzaken van de illegale handel in wilde dieren en planten aanpakken. Voor de strijd tegen de illegale handel in wilde dieren en planten is het cruciaal dat er iets wordt gedaan aan de structurele factoren die deze handel bevorderen.

Vermindering van de vraag naar illegale producten op basis van wilde dieren en planten is een belangrijk onderdeel van de EU-strategie tegen de illegale handel in wilde dieren en planten, en er zijn daartoe inmiddels tal van initiatieven ontplooid. De EU en enkele afzonderlijke lidstaten ondersteunen overheidsinstanties en maatschappelijke organisaties in Azië bij hun inspanningen om de vraag naar illegale producten op basis van wilde dieren en planten terug te dringen, met name waar het gaat om neushoorns, olifanten en schubdieren. In de wetenschap dat ook de EU een belangrijke markt is voor producten op basis van wilde dieren en planten, zijn er ongekende inspanningen verricht om onder bedrijven, consumenten en het publiek meer bewustzijn te creëren omtrent de kenmerken en schaal van de illegale handel in wilde dieren en planten in de EU. Veel lidstaten hebben voorlichtingscampagnes opgezet over de illegale handel in wilde dieren en planten, waarbij soms de nadruk wordt gelegd op specifieke sectoren die in dit verband met name relevant zijn (bijv. exotische gezelschapsdieren, muziekinstrumenten, luchtvervoer of de onlinehandel). Ook op EU-niveau worden soortgelijke inspanningen verricht, via workshops over de rol van het Europese bedrijfsleven in de strijd tegen illegale handel in wilde dieren en planten en via rechtstreekse contacten met bedrijven.

Hoewel in veel relevante sectoren inmiddels goede vorderingen zijn gemaakt, zullen de Commissie en de lidstaten hun inspanningen moeten opvoeren. In het bijzonder dient de nadruk te worden gelegd op de onlinehandel en koeriersbedrijven, gezien het significante volume van de producten op basis van wilde dieren en planten dat via websites legaal of illegaal wordt verhandeld en door koeriers- of postbedrijven wordt vervoerd. De Commissie zal ook voortbouwen op de bestaande samenwerking met bijvoorbeeld verenigingen van handelaars in siervissen en exotische gezelschapsdieren, teneinde afspraken te bevestigen en concrete resultaten te boeken in de strijd tegen de illegale handel in wilde dieren en planten en een duurzame verwerving van producten op basis van wilde dieren en planten te bevorderen.

De EU en haar lidstaten hebben zich sterk ingespannen om te waarborgen dat de handel binnen de EU en uitvoer van ivoren voorwerpen niet bijdraagt aan het stropen van olifanten en de illegale handel in ivoor. Overeenkomstig maatregel 2 van het actieplan heeft de Commissie, in mei 2017, een richtsnoer opgesteld met daarin de aanbeveling dat de EU-lidstaten met ingang van 1 juli 2017 geen uitvoerdocumenten voor ruw ivoor meer verstrekken. In de praktijk betekent dit dat de lidstaten van de EU de uitvoer van ruw ivoor hebben gestaakt, behalve in zeer specifieke situaties, bijvoorbeeld ten behoeve van onderzoek, handhaving of onderwijs.

Daarnaast heeft de Commissie van 15 september tot 8 december 2017 een openbare raadpleging georganiseerd om informatie en zienswijzen te verzamelen over de omvang, structuur en hoofdkenmerken van de legale en illegale handel in ivoor in en vanuit de EU, en over de prioriteiten die de EU dient na te streven bij de aanpak van de illegale handel in ivoor . De resultaten van deze raadpleging laten zien dat er onder de bijna 90 000 respondenten aanzienlijke steun bestaat voor aanscherping van de huidige EU-regels inzake de handel in ivoor. Volgens een grote meerderheid van de respondenten is dit noodzakelijk om te voorkomen dat ivoren voorwerpen van legale herkomst worden vermengd met voorwerpen van illegale herkomst en dat ivoren voorwerpen in de EU worden gekocht om vervolgens naar derde landen te worden vervoerd, waar ze de vraag naar illegale ivoren voorwerpen zouden aanwakkeren, en om de handhavingsinstanties bij te staan in hun strijd tegen de illegale handel in ivoor. Andere respondenten spraken zich uit tegen nadere beperkingen op de handel in van olifanten afkomstig ivoor in en vanuit de EU, met name wat betreft antiek.

De EU-markt mag de vraag naar illegaal of niet-duurzaam geproduceerde soorten niet aanwakkeren. Daarom heeft de EU, in nauwe samenwerking met staten van herkomst, zich proactief ingezet voor uitbreiding van het toepassingsbereik van de Overeenkomst inzake de internationale handel in bedreigde in het wild levende dier- en plantensoorten (Cites) met nieuwe soorten die door de internationale handel worden bedreigd, zodat zij internationale bescherming genieten. Dit geldt in het bijzonder voor exotische gezelschapsdieren, waarvoor de EU een belangrijke markt vormt, en voor tropisch hout en bedreigde mariene soorten. De EU heeft op dit punt een belangrijke rol gespeeld tijdens de 17e Conferentie van de Partijen (CoP17) bij Cites in 2016 en is actief bezig met de voorbereidingen voor de CoP18 in 2019.

Een andere prioriteit voor de EU en haar lidstaten is het bevorderen van de rol van plaatselijke gemeenschappen bij het beschermen van wilde dieren en planten. Dit is een centraal onderdeel van de door de EU gefinancierde programma's voor bescherming van de biodiversiteit en bestrijding van de illegale handel in wilde dieren en planten (zie prioriteit 3).

De EU en haar lidstaten hebben een spilfunctie vervuld bij de inspanningen die ervoor hebben gezorgd dat corruptie op internationaal niveau wordt onderkend als een belangrijke factor die de illegale handel in wilde dieren en planten in de hand werkt. Tijdens de CoP17 is over dit onderwerp een Cites-resolutie aangenomen, op basis van een voorstel van de EU. Op initiatief van Duitsland heeft de G20 daarnaast in juli 2017 een aantal beginselen op hoog niveau aangenomen inzake de bestrijding van corruptie in verband met de illegale handel in wilde dieren en planten. Sindsdien is de EU, met name via haar delegaties in derde landen, blijven aandringen op concrete actiemaatregelen tegen corruptie in verband met de illegale handel in wilde dieren en planten.

Prioriteit 2 — De bestaande regels doeltreffender toepassen en handhaven en de georganiseerde misdaad efficiënter bestrijden