Advies van het Economisch en Sociaal Comité over het "Voorstel voor een besluit van het Europees Parlement en de Raad betreffende de herziening van het Beleidsplan en actieprogramma van de Europese Gemeenschap inzake milieu en duurzame ontwikkeling 'Op weg naar duurzame ontwikkeling'"

(96/C 212/01)

De Raad heeft op 28 maart 1996 besloten, overeenkomstig artikel 130 S van het EG-Verdrag, het Economisch en Sociaal Comité te raadplegen over voornoemd voorstel.

De Afdeling voor milieu, volksgezondheid en consumentenvraagstukken, die met de voorbereiding van de desbetreffende werkzaamheden was belast, heeft haar advies op 7 mei 1996 goedgekeurd. Rapporteur was de heer Boisserrée.

Het Economisch en Sociaal Comité heeft tijdens zijn 336e Zitting (vergadering van 29 mei 1996) het volgende advies uitgebracht, dat met 108 stemmen vóór, 2 stemmen tegen, bij 4 onthoudingen, is goedgekeurd.

1. Achtergrond

1.1. De Raad heeft het Economisch en Sociaal Comité op 28 maart 1996 om een advies gevraagd over het "Voorstel voor een besluit van het Europees Parlement en de Raad betreffende de herziening van het Beleidsplan en actieprogramma van de Europese Gemeenschap inzake milieu en duurzame ontwikkeling 'Op weg naar duurzame ontwikkeling'". Het voorstel zal volgens de medebeslissingsprocedure tussen de Raad en het Parlement, overeenkomstig artikel 189 B van het EG-Verdrag, worden behandeld.

1.2. De Raad heeft op 1 februari 1993 het vijfde actieprogramma op het gebied van milieu en duurzame ontwikkeling in grote lijnen goedgekeurd. Het programma loopt tot het jaar 2000, maar halverwege de looptijd moet een tussenbalans worden opgemaakt. In verband hiermee is een reeks documenten opgesteld, waaronder het voortgangsverslag van de Commissie van 10 januari 1996 (doc. COM(95) 624) en het verslag van het Europees Milieu-agentschap van november 1995 (Report for the Review of the Fifth Environmental Action Programme).

1.3. Het Economisch en Sociaal Comité heeft op 1 juli 1992 zijn advies over het vijfde actieprogramma (voorstel van de Commissie) uitgebracht (). Het advies over de tussenbalans (ENVI/403) heeft het ESC op 25 oktober 1995 uitgebracht.

2. Het actieplan "Duurzame ontwikkeling"

2.1. Het voorstel voor een besluit van de Raad en het Europees Parlement bevat een actieplan, dat ten doel heeft de consequenties uit de diverse tussenbalansen te trekken. Er dient een koers te worden uitgezet voor het milieubeleid van de Europese Unie voor de looptijd van het vijfde actieprogramma en de tijd daarna; tegelijkertijd moeten er bakens worden geplaatst voor de voorbereiding van het zesde actieprogramma inzake milieubescherming.

De voorgestelde besluitvormingsprocedure moet het milieubeleid een sterkere rechtsgrondslag geven. Uitgangspunt voor het actieplan is wat er in de komende jaren (i.h.b. tijdens de nog resterende tijd van de ambtsperiode van de zittende Commissie) kan worden bereikt op het gebied van het milieubeleid.

2.2. De Commissie ziet de volgende vijf actieterreinen als strategisch zwaartepunt:

- integratie van milieuaspecten in andere takken van beleid (in het bijzonder landbouw, vervoer, industrie en toerisme);

- uitbreiding van het beleidsinstrumentarium op het vlak van het milieu (aansprakelijkheid voor het milieu, belasting en heffingen, afspraken tussen bedrijven en overheid);

- bevordering van de toepassing en handhaving van de milieuwetgeving, door voorschriften te verbeteren en te vereenvoudigen, alsook door de toegang tot de rechter gemakkelijker te maken voor burgers en organisaties;

- bewustmaking van de bevolking van de milieuproblematiek en van de noodzaak van gedragswijzigingen van individu en maatschappij;

- meer aandacht voor milieubescherming in het kader van internationale activiteiten van de EU (voorbeeldfunctie van de Unie voor het milieubeleid in de hele wereld).

Verder vindt de Commissie het van belang dat het wetenschappelijke draagvlak voor milieubescherming wordt versterkt, dat industriële innovaties en partnerships worden gesteund en dat meer nadruk wordt gelegd op activiteiten op lokaal en regionaal vlak.

3. Algemene opmerkingen

3.1. Het aan het voorstel voor een besluit ten grondslag liggende actieplan van de Commissie vormt een volledig samenstel van communautaire maatregelen. Het Comité staat daarom positief tegenover de voorstellen van de Commissie, hetgeen ook voor de door haar gestelde prioriteiten geldt. Desondanks formuleert het de volgende aanvullende voorstellen en kritische opmerkingen.

3.2. Dankzij de door de Commissie gekozen (en door het Europees Parlement reeds ten aanzien van het vijfde actieprogramma 1992 voorgestelde) medebeslissingsprocedure kan de bindende kracht van het voorgestelde besluit worden vergroot, hetgeen het Comité een goede zaak vindt. Het is evenwel twijfelachtig of het "actieplan" van de Commissie concreet genoeg is om via deze procedure te worden behandeld.

De medebeslissingsprocedure is namelijk ontworpen voor juridisch bindende besluiten; de gekozen wetgevingsprocedure stelt daarom eisen aan de inhoud van het voorstel.

3.3. De Commissie wijst erop dat met het voorgestelde actieplan niet vooruit wordt gelopen op het "zesde actieprogramma", omdat het de bedoeling is dat het vijfde tot 2000 loopt. Voorstellen en onderwerpen die bij de "tussenbalans" van het vijfde actieprogramma naar voren komen, zouden volgens het Comité in het kader van het nu gepresenteerde voorstel voor een besluit moeten worden behandeld. Het gaat in dit verband immers niet om een nieuw programma, maar om bijstelling respectievelijk aanvulling van het programma van 1992.

3.4. Het Comité wenst in de eerste plaats dat het voorgelegde plan concreter wordt gemaakt: de onderscheidelijke punten ervan moeten worden voorzien van concrete tijdschema's en doelstellingen. Het vijfde actieprogramma voor 1992 en 1993 bevatte concrete maatregelen en tijdpaden; ook toen wenste het Comité evenwel een nadere feitelijke invulling (). Het doet zulks met nog meer nadruk ten aanzien van voorliggend document, dat weliswaar "actieplan" wordt genoemd (in tegenstelling tot het actieprogramma voor 1992), maar waarin noch de gevolgen van de afzonderlijke maatregelen worden genoemd of aangeduid, noch een tijdpad is aangegeven. Het Comité vindt dat een dergelijke nadere uitwerking geboden is ten behoeve van planningsmogelijkheden voor alle betrokkenen en vanwege de beleidsmatige structuur van het voorstel.

Het Comité verwijst ook met betrekking tot dit voorstel naar de opmerkingen in zijn adviezen over het vijfde actieprogramma en over de tussenbalans ter zake. In dit laatste advies werden tevens voorstellen voor aanvullingen gedaan ().

3.5. De Commissie besteedt in haar voorstel onvoldoende aandacht aan de sociale dimensie van het milieubeleid. Het Comité heeft zich hierover reeds uitgelaten in een advies over de mededeling van de Commissie "Economische groei en milieu: enkele implicaties voor het economisch beleid (doc. COM(94) 465)" (). De toen gedane voorstellen voor vermindering van de arbeidskosten bij de invoering van milieubelastingen ("dubbel dividend" voor milieu- en werkgelegenheidsbeleid) zijn voor de huidige situatie in Europa (fors gestegen werkloosheid) van betekenis en nieuwe economische instrumenten voor milieubeleid moeten dan ook in het licht van deze voorstellen worden gezien.

Dezelfde gedachte is terug te vinden in hoofdstuk 10 van het Witboek van de Commissie "Groei, Concurrentievermogen en Werkgelegenheid" van juni 1993. Het Comité heeft voorgesteld deze gedachte in het vijfde actieprogramma te verwerken.

Van bijzonder belang is de sociale dimensie van milieubeleid op mondiaal niveau. Weliswaar noemt de Commissie in haar voorstel "Agenda 21" van de Verenigde Naties en de voorgenomen "tussenbalans" in het kader van een bijzonder UNO-vergadering in 1997, en ook verklaart zij zich bereid, de werkzaamheden van de bevoegde VN-commissie te ondersteunen, maar zij zwijgt over de vraag, welke kant zij met haar initiatief op wil.

3.6. De band met het in het Verdrag van Maastricht genoemde "Europa van de burgers" komt in het plan onvoldoende uit de verf. De burgers komen slechts aan de orde als doelgroep die wordt gewezen op kwesties in verband met duurzame ontwikkeling en op de noodzaak van gedragswijziging. Dat is stellig van belang, maar daarmee wordt onvoldoende recht gedaan aan de rol van de Europese burgers op de weg naar "duurzame ontwikkeling". Over meer betrokkenheid van de burgers en hun organisaties bij de uitvoering van het plan wordt gezwegen. Deze betrokkenheid geldt ook voor de behandeling van voorstellen waarin de burgers een recht op een gezond milieu wordt toegekend. Meer aandacht hiervoor zou een passende basis kunnen opleveren voor de door de Commissie voorgestelde verbetering van de toegang tot gerechtelijke procedures.

4. Integratie van het milieubeleid in andere beleidstakken (artikel 2 van het ontwerp)

4.1. Artikel 2, punt 2.1

De Commissie streeft reeds sinds het begin van de jaren '80 (voor het eerst concreet in het vierde milieuprogramma van 1987) () naar meer eerbied voor het milieu in de landbouw. Hoewel op sommige terreinen wel wat vooruitgang is geboekt, moet de Commissie deze aanpak verder ontwikkelen. Zij dient de door haar ingeslagen weg aan de hand van geëigende beleidsmaatregelen, plannen en projecten te vervolgen.

Het Comité wil dat wordt nagegaan of de maatregelen en programma's op landbouwgebied tot invoering van een milieu-effectenbeoordeling voor beleid, plannen en projecten kunnen leiden.

Dit dient te gebeuren alvorens de toetredingsverzoeken van de Midden- en Oosteuropese landen worden behandeld. Hun toetreding brengt immers een aanzienlijke verhoging van het agrarisch potentieel van de EU mee.

Voorts vestigt het Comité er de aandacht op dat milieuvriendelijke bedrijfsvoering het beste kan worden gestimuleerd d.m.v. specifieke prikkels. Op die manier kan de landbouwer de voor zijn bedrijf meest geëigende en meest rendabele werkwijze kiezen.

De Commissie ziet in haar voorstel over het hoofd dat duurzame land- en bosbouw cruciaal zijn voor duurzame ontwikkeling (voortbrenging van hernieuwbare energiebronnen en grondstoffen, compensatiefuncties i.v.m. stedelijke gebieden, enz.). Ook vergeet zij dat duurzame landbouw alleen mogelijk is wanneer extern veroorzaakte milieuschade zo veel mogelijk wordt vermeden.

4.2. Artikel 2, punt 2.2

Het Comité is het eens met de voorstellen voor milieuprioriteiten op vervoersgebied. Het acht het evenwel vooral zaak, een concreet tijdschema op te stellen. Wil men dit onderdeel van het plan kunnen beoordelen, dan moet de Commissie aangeven hoe zij de vervoerstakken milieuvriendelijker wil maken (b.v. door bevordering van het openbaar vervoer).

Ook zouden de voorgestelde bepalingen betreffende verscherping van emissie- en brandstofnormen concreet moeten worden ingevuld.

4.3. Artikel 2, punt 2.3

Het Comité merkte in zijn initiatiefadvies over "het energiebeleid van de Gemeenschap" () het volgende op over de integratie van milieu- en energiebeleid:

"Het milieubeleid en het energiebeleid dienen onderling te worden gecooerdineerd. Zo moeten initiatieven op energiegebied die bijdragen tot de verwezenlijking van milieudoelstellingen worden gestimuleerd (zoals b.v. maatregelen ter bevordering van de energie-efficiëntie of van het gebruik van alternatieve energie) en moet worden afgezien van initiatieven die een onevenredige belasting voor het milieu betekenen. Anderzijds moet ieder gepland initiatief op milieugebied worden beoordeeld op de gevolgen ervan voor de gemeenschappelijke energiedoelstellingen en eventueel worden vervangen door een andere maatregel die beter bij die doelstellingen aansluit."

Hier wordt uitdrukkelijk naar dat advies verwezen.

Wat integratie van milieu- en energiebeleid betreft, noemt de Commissie ook een "communautair kader voor vrijwillige overeenkomsten". Het is aanbevelenswaardig dergelijke overeenkomsten als nieuw milieu-instrument te stimuleren. Men dient er evenwel voor te zorgen, zoals het Comité reeds in zijn advies over het milieu en de interne markt benadrukte (), dat een wettelijk kader voor deze overeenkomsten wordt opgesteld en dat wordt voorkomen dat milieudoeleinden uit het oog worden verloren. Ook moet worden gezorgd voor voldoende toezicht op de naleving van de in de overeenkomsten vastgelegde procedures en besluiten. Verder dienen de overeenkomsten in overeenstemming te zijn met Europees en nationaal mededingingsrecht. Met name ten aanzien van de geldigheidsduur van de overeenkomsten zijn voorzorgsmaatregelen geboden; in het bijzonder moet worden verhinderd dat de opzegging ervan tot een rechtsvacuuem op het gebied van milieubescherming leidt.

4.4. Artikel 2, punt 2.4

Wat de integratie van milieu- en industriebeleid betreft, herinnert het Comité aan het vervuilings- en emissieregister dat deel uitmaakte van het vroegere milieuprogramma en dat op grond van de richtlijn voor geïntegreerd emissietoezicht momenteel slechts voor een gedeelte van de emiterende installaties is voorgeschreven.

Wat de "uitwerking van benaderingen voor het vergemakkelijken van de ontwikkeling van de milieu-industrie" betreft, is het actieplan te vaag om te kunnen worden beoordeeld.

Het Comité heeft in zijn tussenbalans (advies van 25 oktober 1995) () gewezen op de wisselwerking tussen enerzijds milieubeleid en anderzijds de industrie en de rol van de sociale partners. De toen gemaakte opmerkingen gaan ook in dit verband op. Zij hebben niet alleen betrekking op de werkomgeving, maar ook op de inspraak van de werknemers en hun organisaties bij milieurelevante beslissingen (b.v. door, afhankelijk van de grootte van bedrijven, een aantal werknemersafgevaardigden met milieuvraagstukken te belasten) (). Dit geldt ook voor de in ieder bedrijf bestaande organen, waaraan de bedrijfsleiding alle medewerking dient te verlenen en ten opzichte waarvan zij zich transparant dient op te stellen, zodat deze organen toegang hebben tot alle voor de vervulling van hun functie benodigde informatie.

Voorwaarde voor geïntegreerde milieubescherming is dat het management de werknemers daarbij betrekt. Daarom dienen in samenhang met het actieplan maatregelen te worden gestimuleerd om de werknemers in de desbetreffende functies de daarvoor benodigde kennis bij te brengen.

4.5. Artikel 2, punt 2.5

De aangekondigde verslagen en bewustmakingscampagnes kunnen de scherpe tegenstellingen tussen milieubeleid en toerisme niet opheffen, temeer niet omdat de Gemeenschap vanwege het subsidiariteitsbeginsel in dit verband slechts weinig manoeuvreerruimte heeft. Met de stimulering van "innoverende goede praktijken" zou de EU echter financiële middelen ter beschikking moeten stellen ten behoeve van de verwezenlijking van modeloplossingen. Het Comité verwijst in dit verband naar het verslag van de Commissie van 5 februari 1996 (doc. COM(96) 29), en met name naar paragraaf 2.4 over "toerisme en milieu". Het heeft overigens meerdere malen aangedrongen op invoering van een milieu-effectenbeoordeling voor toeristische infrastructuur. Omvat de in punt 3.2 van het actieplan genoemde uitbreiding van de milieu-effectrapportering dergelijke infrastructurele maatregelen, dan is aan het verlangen van het Comité voldaan.

5. Verbreding van het instrumentarium (artikel 3 van het ontwerp)

5.1. Het Comité steunt de in het ontwerp genoemde marktgerichte (economische) instrumenten voor de uitvoering van het milieubeleid (zie punt 3.1); het heeft hiertoe immers regelmatig voorstellen gedaan (). Ondanks deze principiële instemming, wil het dit artikel uit het plan op nagenoeg alle onderdelen concreter geformuleerd zien.

- De voorgestelde invoering van milieuheffingen of de aanmoediging van belastinghervormingen als middel voor milieuverbetering zijn niet gemakkelijk te realiseren; zeker niet wanneer rekening wordt gehouden met het institutionele kader van het EG-Verdrag. De besluitvorming betreffende een actieprogramma behoeft duidelijkere informatie, temeer omdat het om een programma van relatief korte duur gaat.

- Het Comité is het in beginsel eens met het concept van milieu-aansprakelijkheid als economisch instrument van milieubeleid. Gegeven de reeds jaren durende voorbereidende werkzaamheden ter zake en de desbetreffende overeenkomst in het kader van de Raad van Europa, dient een actieplan mededelingen over het geplande concept voor milieuaansprakelijkheid te bevatten (b.v. kwalitatieve aansprakelijkheid, omkering van de bewijslast, enz.) (). Bovendien moet de reikwijdte van begrippen als "milieuschade" worden afgebakend, en dienen er passende mogelijkheden voor aansprakelijkheidsdekking te komen.

- Wat de vrijwillige overeenkomsten betreft, wordt verwezen naar hetgeen hierboven in paragraaf 4.3 is opgemerkt.

5.2. De geplande ontwikkeling van een concept voor milieu-effectrapportering m.b.t. plannen en programma's is van bijzonder belang voor het Comité. De formulering van deze passage moet nog eens onder de loep worden genomen: bij "opleidingen en richtsnoeren" worden naast plannen en programma's ook projecten genoemd; voorheen werd hier "beleid" genoemd. Het Comité acht het belangrijk dat dergelijke voorschriften ook voor maatregelen van EU-organen gelden, en dat daarmee tot vereenvoudiging van het bestuur wordt bijgedragen. Bovendien moet worden nagegaan of voorstellen voor EU-wetgeving ook aan een milieu-effectbeoordeling kunnen worden onderworpen. Dit moet in ieder geval mogelijk zijn binnen de Commissie; zij heeft immers het uitsluitende initiatiefrecht.

5.3. Het Comité is bovendien ingenomen met de genoemde uitbreiding van het milieu-audit-systeem tot andere terreinen dan de industrie; het Comité had hiertoe een voorstel gedaan.

De geplande beoordelingscriteria betreffende milieuvriendelijkheid van Gemeenschapsbeleid (inclusief de financieringsinstrumenten) en de beloofde stimulering van duurzame ontwikkeling met behulp van financiële middelen van de EG vormen volgens het Comité bijzonder belangrijke maatregelen van het nieuwe milieubeleid. Ook op dit gebied dient echter het beginsel "de vervuiler betaalt" te worden toegepast.

Integratie van het milieubeleid in andere beleidsterreinen betekent ook dat doelstellingen van milieubeleid worden opgenomen in voorschriften en richtlijnen voor de verdeling van middelen van de structurele stimuleringsprogramma's van de Gemeenschap. Niet alleen de afzonderlijke stimuleringsmaatregelen, maar de programma's met bijbehorende voorwaarden in hun geheel moeten aan de hand van een milieu-effectrapportering in het licht van deze doelstellingen worden beoordeeld.

5.4. Wat het wetgevingskader betreft, is het Comité het in beginsel eens met de door de Commissie genoemde versterking van de rol van normen voor industrie en apparatuur. De sociaal-economische organisaties moeten echter sterker worden betrokken bij de procedures voor het vaststellen van deze normen, zodat deze onafhankelijk van bepaalde belangen in het kader van instrumenten voor milieubeleid kunnen worden toegepast. Het Comité stelt voor:

- de toekomstige normen intensiever dan tot op heden het geval is op milieuvriendelijkheid te toetsen, en de procedures voor het opstellen ervan doorzichtiger te maken;

- ook bouwnormen en, indien voorhanden, normen voor stedebouwkundige planning te benutten als instrumenten van milieubeleid "op weg naar duurzame ontwikkeling".

Het Comité heeft in zijn tussenbalans over het vijfde actieprogramma () (hoofdstuk 4, paragraaf 3.4) ertoe opgeroepen, vereisten van milieubeleid in de EG-voorschriften met betrekking tot openbare aanbestedingen te integreren. Het Comité zou graag zien dat de Commissie bij haar in het actieplan aangekondigde onderzoek (punt 3.2, onder e) rekening houdt met zijn in bovengenoemd advies gedane voorstellen.

6. Toepassing en handhaving van wetgeving (artikel 4)

- De Commissie stelt voor de wettelijke regels te verbeteren door vereenvoudiging van de wetgevings- en bestuursrechtelijke procedures (onder a). Het Comité is het hiermee eens, maar wijst er andermaal op dat het milieurecht de gelaedeerde burger concrete beschermingsmogelijkheden moet bieden. Dit betekent dat alle openbare instanties (op alle niveaus) verantwoordelijk zijn voor milieubescherming en voorzorgsmaatregelen. Op basis hiervan kunnen de grenzen voor deregulering worden bepaald. Economische groei zonder milieuvoorzorgsmaatregelen en milieubescherming is uit sociaal oogpunt onverteerbaar (hoofdstuk 4, paragraaf 2.3 van de tussenbalans van het ESC van 24 en 25 oktober 1995 betreffende het vijfde actieprogramma).

- Wat de toegang tot de rechter betreft, wordt verwezen naar de hierboven gemaakte opmerkingen.

- Het is juridisch gezien problematisch, zoniet onmogelijk, in het Gemeenschapsrecht sancties op te nemen voor burgers die EG-voorschriften schenden. Wel kan worden overwogen de lid-staten ertoe te verplichten, te zorgen voor invoering van dergelijke straffen en voor de toepassing van de desbetreffende voorschriften. Aan de mogelijkheden in het Verdrag van Maastricht om sancties op te leggen aan lid-staten die het EG-recht onvolledig omzetten, wordt uiteraard geen afbreuk gedaan.

7. Bewustmaking (artikel 5)

De Commissie wijst in verband met bewustmaking van duurzame ontwikkeling en ter bevordering van gedragswijzigingen in alle geledingen van de maatschappij op de intermediaire rol van de niet-gouvernementele organisaties. Dit onderdeel van het voorstel behoeft aanvulling. Specifieke onderwerpen voor het bewustmakingsprogramma kunnen worden ontleend aan:

- hoofdstuk 10 van het Witboek "Groei, Concurrentievermogen en Werkgelegenheid";

- het advies van het ESC over het Vijfde Actieprogramma (1 juli 1992) ().

Voor het overige stemt het Comité met de voorstellen in. Het suggereert echter wel, een intern bewustmakingsprogramma voor EU-functionarissen in te voeren.

8. Internationale samenwerking (artikel 6)

Ten aanzien van dit onderdeel van het plan wil het Comité slechts herinneren aan de voorstellen die het reeds in zijn adviezen van juli 1992 en oktober 1995 deed. Het wijst in het bijzonder op de scherpere milieunormen van de nieuwe lid-staten Finland, Oostenrijk en Zweden. In het kader van het actieplan moet worden nagegaan

- of de deugdelijkere beschermingsvoorschriften van deze landen in de EG-regelgeving kunnen worden opgenomen;

- in hoeverre rekening moet worden gehouden met de huidige bindende geldigheidsduur van vier jaar voor deze voorschriften.

9. Verbetering van de basis voor het milieubeleid (artikel 7)

Het Comité stemt in met de "betrouwbare en vergelijkbare gegevens, statistieken en indicatoren, (...) gedegen wetenschappelijk informatie en (...) een beoordeling van de kosten en baten van maatregelen of het achterwege laten daarvan" als basis voor het milieubeleid. In dit verband dient evenwel op het in artikel 130 R van het EG-Verdrag neergelegde voorzorgsbeginsel te worden gewezen. Krachtens dit beginsel kan het geboden zijn, maatregelen te nemen, ook wanneer nog geen volledige wetenschappelijke zekerheid is verkregen.

Verder verdienen ook de voorgestelde ontwikkeling van milieu-indicatoren en de beoordeling, vanuit het oogpunt van milieubeleid, van micro- en macro-economische financiële data bijval. Deze voorstellen zijn in overeenstemming met het advies van het ESC over de tussenbalans. Milieu-onderzoek moet een bijzondere rol blijven spelen; bovendien moet ook bij onderzoeksprojecten op andere terreinen rekening met milieuaspecten worden gehouden.

10. Duurzame produktie- en consumptiepatronen (artikel 8)

Het Comité zal de ontwikkeling van instrumenten en maatregelen ter bevordering van het milieubewustzijn en van gedragswijzigingen met grote belangstelling volgen. Het verwijst in dit verband naar zijn adviezen over het vijfde actieprogramma () en de tussenbalans (). Ook beschouwt het Comité dit voorstel als een bevestiging van de opmerkingen in hoofdstuk 10 van het Witboek "Groei, Concurrentievermogen en Werkgelegenheid".

11. Gezamenlijke verantwoordelijkheid en partnerschap (artikel 9)

Het Comité gaat ervan uit dat de aldaar genoemde maatregelen ter bevordering van gezamenlijke verantwoordelijkheid en partnerschap ook op particuliere milieuorganisaties van toepassing zijn. De betrokkenheid van deze en andere sociaal-economische organisaties bleek b.v. bij de voorbereiding van de "satellietvoorschriften" voor de richtlijn over de luchtkwaliteit () en ook in het overlegorgaan voor Europese milieukeuren () een goede zaak te zijn.

12. Bevordering van lokale en regionale initiatieven (artikel 10)

De concepten voor de bevordering van het stedelijk milieu zijn van bijzonder belang. Het Comité weet dat bij verschillende D.-G.'s van de Commissie een serie programma's en maatregelen ter bevordering van een samenhangend stadsbeleid klaarliggen. Het Comité stelt voor, stimuleringsmaatregelen die direct of indirect betrekking hebben op het stedelijk milieu te bundelen of in ieder geval te cooerdineren.

Verder moet niet alleen aan instrumenten voor ruimtelijke ordening worden gewerkt, maar ook aan mogelijkheden op het gebied van milieuvriendelijke stadsplanning.

Maatregelen ten behoeve van de bergregio's in de Gemeenschap en ter voorkoming van een verdere verdroging van Zuid-Europa horen tevens tot de te bevorderen regionale initiatieven.

Het Comité is het eens met de onder d) genoemde stimulering van lokale ontwikkelings- en werkgelegenheidsinitiatieven, maar vraagt zich af of deze stimulering tot de instandhouding van natuurgebieden moet worden beperkt.

Het stelt voor, de in verschillende regio's van de Gemeenschap bestaande of in voorbereiding zijnde grensoverschrijdende regionale programma's voor cooerdinatie van duurzame, milieuvriendelijke en grensoverschrijdende ontwikkeling in het actieplan te betrekken. Dergelijke grensoverschrijdende programma's zouden zich overigens ook moeten uitstrekken tot derde landen die gemeenschappelijke milieuproblemen met lid-staten van de EU hebben.

13. Milieuthema's (artikel 11)

Het Comité schaart zich achter de desbetreffende voorstellen; deze bevinden zich voor een deel reeds in de uitvoeringsfase (b.v. de kwaliteitsdoelstellingen voor verontreinigende stoffen (zie artikel 11.2 van het ontwerp). De nu voorgestelde concepten voor water- en afvalbeheer zijn reeds herhaaldelijk door het Comité bepleit. Voorts is het Comité het eens met de door de Commissie voorgestelde maatregelen t.b.v. de bewaking van de luchtkwaliteit; dit geldt met name voor het geplande concept betreffende de bestrijding van zure regen.

Ook bodembescherming moet worden opgenomen in de "milieuthema's". Het gaat hier vooral om de beperking van het storten van zware metalen.

Het door de Commissie genoemde geluidshinderbestrijdingsprogramma is naar het oordeel van het Comité prioritair.

Brussel, 29 mei 1996.

De voorzitter

van het Economisch en Sociaal Comité

C. FERRER

() PB nr. C 287 van 4. 11. 1992.

() Zie paragraaf 2.5 van het advies van 1. 7. 1992 over het actieprogramma; PB nr. C 287 van 4. 11. 1992.

() Advies van 25. 10. 1995, PB nr. C 18 van 22. 1. 1996.

() PB nr. C 155 van 21. 6. 1995.

() PB nr. C 328 van 7. 12. 1987.

() PB nr. C 393 van 31. 12. 1994.

() PB nr. C 332 van 31. 12. 1990.

() PB nr. C 18 van 22. 1. 1996; zie m.n. paragrafen 4.2.5 en 4.2.6.

() Zie paragraaf 4.2.5, eerste gedachtenstreepje, van het advies van 25. 10. 1995.

() Zie in het bijzonder het advies over het milieu en de interne markt van 31. 12. 1990 (PB nr. C 332).

() Zie de adviezen van het Comité over "aansprakelijkheid voor schade veroorzaakt door afvalstoffen" (doc. COM(89) 282 - PB nr. C 112 van 7. 5. 1990 en het "Groenboek inzake herstel van milieuschade" (doc. COM(93) 47) - PB nr. C 133 van 16. 5. 1994.

() PB nr. C 18 van 22. 1. 1996.

() PB nr. C 287 van 4. 11. 1992.

() PB nr. C 287 van 4. 11. 1992.

() PB nr. C 18 van 22. 1. 1996.

() PB nr. C 216 van 6. 8. 1994 (eerste versie); PB nr. C 238 van 13. 9. 1995 (gewijzigd voorstel).

() PB nr. L 99 van 12. 4. 1992.