,-,. fr 1c. 
-.Jr -ft 
fr * .. \., COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN 
Brussel, 15.07.1997 
COM(97) 2003 def. 
Advies van de Commissie 
inzake het verzoek van Roemenie 
om toetreding tot de Europese Unie 

lnhoud 
A. INLEIDING 
a) Woord vooraf 
Toetredingsaanvraag 
Context van bet advies 
Inhoud van het advies 
b) Betrekkingen tussen de Europese Unie en Roemenie 
Historische en geopolitieke context 
Standpunt van Roemenie inzake de Europese Unie 
Op overeenkomsten berustende betrekkingen 
Strategie ter voorbereiding van de toetreding 
Handelsbetrekkingen 
Algemene evaluatie 
B. CRITERIA VOOR HET LIDMAATSCHAP 
1. Politieke criteria 
1.1 Democratie en rechtsstaat 
Organisatie van het Parlement en de wetgevende macht 
Functioneren van het Parlement 
Organisatie van de uitvoerende macht 
Functioneren van de uitvoerende macht 
Organisatie van de rechterlijke macht 
Functioneren van de rechterlijke macht 
1.2 Mensenrecbten en bescherming van minderheden 
Burgerrechten en politieke rechten 
Economische, sociale en culturele rechten 
Rechten en bescherming van minderheden 
1.3 Algemene evaluatie 
2. Economische criteria 
2.1 Economische situatie 
Achtergrond 
Liberalisering 
Stabilisatie van de economie 
Structurele verandering 
Financiele sector 
Economische en sociale ontwikkeling 
2 
2.2 De economie in bet licbt van bet lidmaatscbap 
Inleiding 
Bestaan van een functionerende markteconomie 
Vermogen om de concurrentiedruk en de marktkrachten het hoofd te bieden 
Vooruitzichten en prioriteiten 
2.3 Algemene evaluatie 
3. Vermogen om de verplichtingen van bet lidmaatschap na te komen 
3.1 Interne markt zonder grenzen 
De vier vrijheden 
-Algemeen kader 
-Vrij verkeer van goederen 
-Vrij verkeer van kapitaal 
-Vrij verkeer van diensten 
-Vrij verkeer van personen 
-Algemene evaluatie 
Mededinging 
3.2 lnnovatie 
lnformatiemaatschappij 
Onderwijs, opleiding en jeugdzaken 
Onderzoek en technologische ontwikkeling 
Telecommunicatie 
Audiovisuele sector 
3.3. Economiscbe en fiscale aspecten 
Economische en Monetaire Unie 
Be lasting en 
Statistiek 
3.4 Sectorieel beleid 
lndustrie 
Landbouw 
Visserij 
Energie 
Yervoer 
Midden-en kleinbedrijf 
3.5. Economische en sociale cohesie 
Werkgelegenheid en sociale zaken 
Regionaal beleid en cohesie 
3 
3.6 Levenskwaliteit en milieu 
Milieu 
Consumentenbescherming 
3. 7 Justitie en Binnenlandse Zaken 
3.8 Extern beleid 
Handel en intemationale economische betrekkingen 
Ontwikkeling 
Douane 
Gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid 
3.9 Financiele aspecten 
Financiele controle 
Gevolgen voor de begroting 
4. Administratieve mogelijkheden om bet acquis toe te passen 
4.1 Administratieve structuren 
4.2 Mogelijkheden op administratief en gerecbtelijk vlak 
4.3 Algemene evaluatie 
C. SAMENVATTING EN CONCLUSIE 
Bijlagen 
Samenstelling van het Parlement 
Inteme markt : maatregelen op grond van het Witboek 
Statistieken 
4 
A. INLEIDING 
a) Woord vooraf 
Toetredingsaanvraag 
Roemenie diende zijn verzoek om toetreding tot de Europese Unie op 22 juni 1995 in en 
de Raad van Ministers besloot op 17 juli 1995 tot de tenuitvoerlegging van de in artikel O 
van het Verdrag vastgestelde procedure, die voorziet in raadpleging van de Commissie. 
Oat is het kader waarin de Commissie dit advies indient, aldus gehoor gevend aan bet 
verzoek van de Europese Raad van Madrid van december 1995 om zo spoedig mogelijk 
na de afronding van de Intergouvemementele Conferentie, die in maart 1996 begon en in 
juni 1997 eindigde, een advies uit te brengen. 
Context van bet advies 
Het Roemeense verzoek om toetreding wordt tegelijk met de aanvragen van negen andere 
geassocieerde landen onderzocht. De toetreding van Roemenie moet worden gezien als 
onderdeel van een historisch proces waarin de landen van Midden- en Oost-Europa de 
deling van het continent, die meer dan 40 jaar heeft geduurd, achter zich latcn en 
toetreden tot het door de Unie tot stand gebrachte gebied waar vrede, stabiliteit en 
welvaart heersen. 
De conclusie van de Europese Raad van Kopenhagen van juni 1993 luidde dat : 
"De geassocieerde landen in Midden- en Oost-Europa, zo zij dat wensen, lid kunnen 
worden van de Europese Unie. De toetreding zal plaatsvinden, zodra een geassocieerd 
land in staat is om de verplichtingen van het lidmaatschap na te komen door te voldoen 
aan de vereiste economische en politieke voorwaarden. Het lidmaatschap vereist dat de 
kandidaat-lidstaat zover is gekomen dat: 
-hij beschikt over stabiele instellingen, die de democratie, de rechtsstaat, de 
mensenrechten en het respect voor en de bescherming van minderheden 
garanderen; 
-hij beschikt over een functionerende markteconomie alsook over het vermogen 
om de concurrentiedruk en de marktkrachten binnen de Unie het hoofd te bieden; 
-hij in staat is om de verplichtingen van het lidmaatschap op zich te nemen, 
hetgeen mede inhoudt dat hij de doelstellingen van een politieke, economische en 
monetaire unie onderschrijft. 
Het vermogen van de Unie om nieuwe leden op te nemen, met handhaving van de 
dynamiek van de Europese integratie, is ook een belangrijke overweging in het algemeen 
belang van zowel de Unie als de kandidaatlanden". 
In deze verklaring worden de politieke en economische criteria gegeven aan de hand 
waarvan de toetredingsaanvragen van de geassocieerde landen in Midden- en Oost-
Europa zullen worden onderzocht. 
5 
SWEDEN 
RUSSIA 
BELARUS 
GERMANY 
UKRAINE 

De Europese Raad van Madrid van december 1995 had het in het kader van de strategie 
ter voorbereiding van de toetreding over de noodzaak "van het scheppen van de 
voorwaarden voor een geleidelijke en harmonische integratie van de 
toetredingskandidaten, met name door : 
-de ontwikkeling van de markteconomie, 
-de aanpassing van hun administratieve structuren, 
-de schepping van een stabiel economisch en monetair klimaat". 
In haar advies beoordeelt de Commissie de Roemeense aanvraag op haar verdiensten, 
maar aan de hand van dezelfde criteria op basis waarvan zij de andere aanvragen, 
waarover zij tegelijkertijd adviezen uitbrengt, beoordeelt. Deze werkwijze eerbiedigt de 
door de Europese Raad van Madrid uitgesproken wens dat erop moet worden toegezien 
dat de kandidaatlanden op gelijke voet worden behandeld. 
Los van de afzonderlijke adviezen legt de Commissie in het kader van haar mededeling 
"Agenda 2000" aan de Raad een algemene evaluatie van de toetredingsaanvragen voor en 
doet zij aanbevelingen voor een strategie ten einde de uitbreiding van de Unie goed te 
doen verlopen. Terzelfder tijd geeft zij een evaluatie van de gevolgen van de uitbreiding 
voor het sectorieel beleid van de Unie. 
Inhoud van bet advies 
In de structuur van het advies wordt rekening gehouden met de conclusies van de 
Europese Raad van Kopenhagen. Het advies : 
-beschrijft de betrekkingen tussen Roemenie en de Unie tot dusver, met name in 
het kader van de associatieovereenkomst; 
-analyseert hoe het is gesteld met de door de Europese Raad vermelde politieke 
voorwaarden ( democratie, rechtsstaat, mensenrechten, bescherming van 
minderheden); 
-evalueert de situatie en vooruitzichten van Roemenie op het gebied van de door 
de Europese Raad vermelde voorwaarden (markteconomie, het vermogen om het 
hoofd te bieden aan de concurrentiedruk); 
-buigt zich over de vraag of Roemenie in staat is de verplichtingen van het 
lidmaatschap, dat wil zeggen het acquis van de Unie, zoals vervat in het Verdrag, 
de af geleide wetgeving en het sectorieel beleid van de Unie, op zich te nemen; 
-geeft tenslotte een algemene evaluatie van de situatie van Roemenie en zijn 
kansen gezien de voorwaarden voor het lidmaatschap van de Unie, en doet een 
aanbeveling voor de toetredingsonderhandelingen. 
In de door de Commissie verrichte beoordeling van Roemenie op basis van de 
economische criteria en het vermogen van het land om het acquis op zich te nemen, is 
6 
eveneens een prognose vervat, waarin zij poogt de vooruitgang te ramen waarvan 
redelijkerwijs kan worden verwacht <lat Roemenie deze in de komende jaren v66r de 
wctreding zal makcn, waarbij er rekening mee wordt gehouden dat het acquis zelf zich 
zal blijven ontwikkelen. Dat is de reden waarom het advies, zonder vooruit te willen 
lopen op de toetredingsdatum, is gebaseerd op een middellange termijn van ongeveer vijf 
par. 
Tijdens de opste11ing van het advies kreeg de Commissie zeer veel gegevens over de 
situatie in Roemenie van de Roemeense autoriteiten en deed zij een beroep op vele 
andere informatiebronnen, zoals de lidstaten en vele intemationale organisaties. 
7 
b) Betrekkingen tussen de Europese Unie en Roemenie 
Historische en geopolitieke context 
Roemenie ligt tussen de Zwarte Zee en de Donaudelta in bet zuidoosten en in het 
noordwesten lopen de Karpaten, die eveneens een noord-zuidbarriere over een groot 
gedeelte van bet land vormen. De oppervlakte bedraagt 237.500 km2 en bet aantal 
inwoners 22,6 miljoen. 
Roemenie werd als onafhankelijke staat gesticbt in 1859 met de veremgmg van 
Walachije en Moldavie. In de eerste Wereldoorlog stond Roemenie aan de zijde van de 
geallieerden en werd bet bezet door bet Oostenrijks-Hongaarse, het Turkse en bet 
Bulgaarse leger. Na de oorlog kreeg Roemenie Boekovina en Transsylvanie terug. In de 
tweede Wereldoorlog werden Bessarabie en Boekovina door de Sovjet-Unie bezet en 
Roemenie diende tevens Transsylvanie af te staan aan Hongarije en Dobroedzja aan 
Bulgarije. Het Verdrag van Parijs van 1947 gaf Transsylvanie en delen van Boekovina 
terug aan Roemenie. 
In 194 7 kwam de macht belemaal in banden van de communistische partij. In 1965 werd 
Nicolae Ceausescu eerste secretaris van de partij en later president. In de jaren zestig 
begon Roemenie zicb in zijn buitenlandse beleid te distantieren van de Sovjet-Unie. 
V andaar dat het zowel van de COMECON als van bet IMF en de Wereldbank lid was. In 
eigen land voerde Ceausescu evenwel een zeer repressief beleid, dat op angst en 
manipulatie was gebaseerd. Eind 1989 ontstond verzet binnen de partij en kwam het volk 
in opstand, betgeen leidde tot de afzetting en terecbtstelling van Ceausescu in december 
van dat j aar. 
Vrije verkiezingen in mei 1990 leidden tot de goedkeuring van een nieuwe grondwet in 
december 1991, op basis waarvan in 1992 parlements- en presidentsverkiezingen werden 
gebouden (die de vroegere communisten weer aan de macbt brachten). Na de 
verkiezingen in 1996 vond de eerste macbtswisseling plaats. Gedurende deze periode 
beeft Roemenie alles in het werk gesteld om de betrekkingen met de buurlanden te 
regulariseren, waarbij met Hongarije en Oekraine overeenkomsten zijn gesloten over de 
erkenning van de grenzen en de recbten van minderbeden. 
Standpunt van Roemenie inzake de Europese Unie 
Rocmcnie heeft op 22 juni 1995 zijn vcrzock om toctreding tot de Europese Unic 
ingcdiend. Deze aanvraag ging vergezeld van een "Nationale voorbereidingsstrategie" en 
een "Verklaring" die was ondertekend door de president van Roemenie en de voorzitters 
van de Senaat en Kamer van Volksvertegenwoordigers alsook door de eerste minister en 
de leiders van alle in bet Parlement vertegenwoordigde politieke partijen. In deze 
verklaring beeft Roemenie de politieke wil te kennen gegeven vastberaden te streven naar 
versteviging en ontwikkeling van de rechtsstaat, politiek pluralisme, scbeiding van de 
machtcn, vrije verkiezingcn, eerbiediging van de mensenrechten en invoering van een 
markteconomie, in overeenstemming met de beginselen van de Europese Unie. 
8 
De machtswisseling in november 1996 en de door de nieuwe regering begonnen 
hervormingen maken van de voorbereiding met het oog op de "Euro-Atlantische 
integratie" een essentiele doelstelling van het buitenlandse beleid van Roemenie. Dit 
perspectief is sterk aanwezig in de verklaring van president Emil Constantinescu naar 
aanleiding van het bezoek van voorzitter Santer aan Boekarest op 10 april 1997: 
"Voor Roemenie vormt de Europese en Euro-Atlantische integratie een belangrijke 
politieke prioriteit, de enige ontwikkelingsweg die beantwoordt aan het nationaal belang, 
aan de traditie en aan de aspiraties van het land. Roemenie moet zijn plaats innemen bij 
de democratische landen van het Europese continent, <lat is thans belangrijker en urgenter 
dan elk ander doel. De Europese integratie vergt weliswaar een zware inspanning qua 
structurele hervorming, zowel in het economische als juridische en institutionele vlak, 
maar ons land is daarmee bezig en zal <lat doel blijven nastreven. Deze inspanning, de 
assimilatie van het "acquis" betekent in wezen dat men opkomt voor de democratische 
rechten, de eerbiediging van de rechten van de mensen en van de burger. De eerbiediging 
en de versterking van deze waarden vormen voor Roemenie het uiteindelijke doel van de 
Europese integratie. Voor ons vormt de Europese Unie immers in de eerste plaats de 
toegang tot deze architectuur van evenwicht en harmonie die de microcosmos en de 
macrocosmos van het continent in het edelmoedige teken van het gemeenschappelijke 
vaderland van de Europese beschaving organiseert, waarin wij, terwijl wij toch onszelf 
blijven, in waardigheid ieders gelijke kunnen worden". 
Op overeenkomsten berustende betrekkingen 
Roemenie was het eerste land van Midden- en Oost-Europa dat overeenkomsten met de 
EG heeft gesloten: een overeenkomst inzake een algemeen preferentiestelsel in 1974 en 
een overeenkomst over industriele producten in 1980. De diplomatieke betrekkingen van 
Roemenie met de EG dateren van 1990. Na het herstel van de democratie in Roemenie 
werd in 1991 een handels- en samenwerkingsovereenkomst ondertekend. Deze werd 
vervangen door de Europa-Overeenkomst die in februari 1995 van kracht werd. De 
handelsbepalingen van deze overeenkomst waren reeds in mei 1993 in werking getreden 
in het kader van een interimovereenkomst. De wijnhandel valt onder een parallelle 
overeenkomst die eind 1997 vervalt. 
De Europa-Overeenkomst vormt thans de juridische grondslag voor de betrekkingen van 
Roemenie met de Europese Unie. Deze overeenkomst heeft tot doel een kader voor 
politieke dialoog te bieden, de expansie van de e~onomische en handelsbetrekkingen 
tussen partijen te bevorderen, een basis voor de technische en financiele bijstand van de 
Gemeenschap te vormen alsook een geschikt kader ter ondersteuning van de geleidelijke 
integratie van Roemenie in de Unie. Het institutionele kader van de overeenkomst vormt 
het noodzakelijke mechanisme voor implementatie, beheer en monitoring van alle 
gebieden waarop betrekkingen worden onderhouden. Subcomites onderzoeken 
vraagstukken op technisch niveau. Het Associatiecomite, op het niveau van hoge 
ambtenaren, voert diepgaande besprekingen en vindt vaak oplossingen voor problemen 
die zich in het kader van de overeenkomst voordoen. De Associatieraad onderzoekt de 
algemene stand van en de vooruitzichten voor de betrekkingen en biedt gelegenheid de 
vooruitgang van Roemenie bij de voorbereiding van de toetreding te bekijken. 
Ter versterking van het beleid en de besluitvorming van de regering in aangelegenheden 
in verband met de Europese integratie heeft de regering het departement voor Europese 
9 
integratie opgericht, dat sinds januari 1997 is bevorderd tot een ministerie dat onder de 
eerste minister valt. Ben interministerieel comite, dat door de eerste minister wordt 
voorgezeten, verstrekt advies over aangelegenheden inzake Buropese integratie en wordt 
administratief ondersteund door het Ministerie voor Buropese Integratie. De ministeries 
blijven verantwoordelijk voor de uitvoering van hun respectieve onderdelen van de 
Buropa-Overeenkomst en de voorbereiding van de toetreding, waaronder de aanpassing 
van de wetgeving. Het Ministerie voor Buropese Integratie is belast met het uitwerken 
van de nationale strategie voor de implementatie van het Witboek van de Commissie 
over de inteme markt, in overleg met de 23 werkgroepen voor BU-integratie. 
Strategie ter voorbereiding van de toetreding 
Imvlementatie van de Eurova-Overeenkomst en het Witboek 
De BO wordt grotendeels gei"mplementeerd volgens het tijdschema dat in de 
overeenkomst is vastgesteld. De Associatieraad is op ministerieel niveau elk jaar eenmaal 
bijeengekomen en het Associatiecomite is op het niveau van hoge ambtenaren tweemaal 
bijeengekomen. Ben gemeenschappelijk parlementair comite, dat uit vertegenwoordigers 
van het Roemeense en het Buropees parlement bestaat, is viermaal bijeengekomen. 
Voorts zijn negen multidisciplinaire subcomites ingesteld die als een structureel geheel 
functioneren. 
Sommige bepalingen van de overeenkomst zijn met vertraging in werking getreden. De 
uitvoeringsbepalingen inzake concurrentie tussen bedrijven zijn pas in 1997 in plaats van 
1996 in werking getreden, terwijl de voorschriften voor overheidssteun nog moeten 
worden vastgesteld. De handelsbepalingen van de overeenkomst worden, afgezien van 
slechts enkele problemen, volgens het tijdschema ten uitvoer gelegd. De Roemeense 
autoriteiten hebben van hun kant geen beroep gedaan op een van de bepalingen inzake 
bescherming van de handelsbelangen in de overeenkomst. In 1996 heeft de Buropese 
Commissie een anti-dumpingprocedure ingeleid met betrekking tot naadloze ptJpen en 
sinds juni 1997 worden voorlopige rechten geheven. 
Op dit ogenblik hebben de besprekingen in het kader van de Buropa-Overeenkomst 
voomamelijk betrekking op de onderlinge aanpassing van de wetgeving en de strategie 
ter voorbereiding van de toetreding, macro-economische vooruitgang, 
handelsvraagstukken, deelneming aan communautaire programma's, certificatie en 
normalisatie en samenwerking op het gebied van de derde pijler. 
In het Witboek van de Commissie van 1995 over de inteme markt is de wetgeving 
omschrcven die de landen die kandidaat zijn voor toetreding moeten omzetten en ten 
uitvocr lcggcn om het acquis toe te passen. Daarin zijn tevens aspecten aangewezen die 
csscnticcl zijn voor de totstandkoming van de inteme markt (maatregelen van fase I) en 
waaraan dus in de eerstc plaats aandacht moet worden besteed. Roemenie hecht belang 
aan deze werkzaamheden. De regering heeft in december 1995 een gedetailleerde 
strategie voor het ovememen van het communautaire acquis vastgelegd. Tegelijkertijd is 
een oproep gedaan om grote delen van de samenleving bij het proces te betrekken, met 
name vakbonden, bedrijfs-en beroepsorganisaties. 
In het algemeen vordert de implementatie van de Buropa-Overeenkomst zonder 
problemen, hoewel er enige vertraging is. De trage economische liberalisering en het 
10 
ontbreken van echte administratieve hervormingen bemoeilijken de volledige toepassing 
van de overeenkomst, maar de nieuwe regering brengt daarin verbetering. 
Gestructureerde dialoog 
Roemenie heeft deelgenomen aan de gestructureerde dialoog die het als een belangrijk 
onderdeel van de voorbereiding van de toetreding beschouwt. Het heeft er zijn beleid op 
het stuk van de hervormingen uiteengezet en de wens te kennen gegeven de dialoog te 
intensiveren. In het kader van de dialoog heeft Roemenie een belangrijke rol gespeeld bij 
de werkzaamheden voor het herstel van de stabiliteit in het vroegere Joegoslavie. 
Phare 
In 1996 werd 118,4 miljoen ecu uitgetrokken voor Roemenie. Voor het tijdvak 
1990-1996 bedragen de toegewezen kredieten 731 miljoen ecu. De voomaamste sectoren 
waarvoor Phare is besteed zijn landbouw, onderwijs, opleiding en onderzoek, 
infrastructuur en herstructurering en privatisering in de particuliere sector. 
Roemenie heeft geen gemeenschappelijke (land-of zee-)grens met een lidstaat van de 
EU. Geen enkele Roemeense regio komt derhalve in aanmerking voor 
grensoverschrijdende samenwerkingsprogramma's van Phare tussen landen van 
Midden-Europa en lidstaten van de EU. In 1996 werd evenwel een grensoverschrijdend 
samenwerkingsprogramma goedgekeurd voor het grensgebied met Hongarije, dat 
projecten op het gebied van economische ontwikkeling, vervoer, milieu en de derde pijler 
omvat. 
Bij de implementatie van het programma doen zich moeilijkheden voor omdat er een 
duidelijke inzet voor beleidshervormingen ontbreekt, vooral op het gebied van landbouw 
en industrie. Er wordt evenwel een redelijk niveau van verbintenissen gehandhaafd. 
Deelneming aan vrogramma 's van de Gemeenschav 
V anaf 1997 zal Roemenie deelnemen aan Socrates, Leonardo en Youth for Europe. De 
deelneming aan LIFE, SA VE en verschillende sociale programma' s wordt voorbereid. 
Handelsbetrekkingen 
De EU-uitvoer naar Roemenie was in 1995 tot 3,8 miljard ecu gestegen ten opzichte van 
de 1,2 miljard ecu in 1990. De EU-invoer bedroeg in 1995 3,4 miljard ecu tegenover 
1,6 miljard ecu in 1990. De Roemeense handel met andere landen van Midden- en 
Oost-Europa ontwikkelt zich niet in hetzelfde tempo als met de EU. Het belangrijkste 
EU-exportproduct is textiel, terwijl voomamelijk lichte industrieproducten worden 
ingevoerd. 
Moeilijkheden in de ontwikkeling van bilaterale handel hangen voomamelijk samen met 
regelgevings- en administratieve kwesties, zoals de afgifte van exportvergunningen of 
certificatievoorschriften. Roemenie heeft evenwel onlangs wetgeving ingevoerd die mede 
de moeilijkheden in verband met dit laatste aspect uit de weg zou moeten ruimen, terwijl 
het de bedoeling is dat de resterende Roemeense exportrestricties in januari 1998 worden 
opgeheven. 
11 
Algemene evaluatie 
Sinds 1989 hebben de betrekkingen tussen Roemenie en de EU zich in positieve zin 
ontwikkeld. Op beleidsgebied behoeven niet veel belangrijke hindemissen uit de weg te 
worden geruimd, hoewel Roemenie zijn grenscontroles zal moeten verscherpen. De 
snelheid van de integratie van Roemenie wordt bepaald door de economische en politieke 
hervormingen en wordt beperkt door de blijvende zwakheid van de administratieve 
structuren. 
12 
B. CRITERIA VOOR HET LIDMAATSCHAP 
1. Politieke criteria 
De Europese Raad van Kopenhagen heeft een aantal politieke criteria vastgelegd voor de 
toetreding van de kandidaat-lidstaten uit Midden- en Oost-Europa. Deze landen dienen 
beschikken over "stabiele instellingen die de democratie, de rechtsorde, de 
mensenrechten en het respect voor en de bescherming van minderheden" garanderen. 
Voor het uitvoeren van de evaluatie waarmee zij in dit verband is belast, heeft de 
Europese Commissie zich gesteund op talrijke informatiebronnen: antwoorden van de 
Roemeense autoriteiten op de vragenlijst die de diensten van de Commissie in april 1996 
hebben verzonden, bilaterale follow-up vergaderingen, rapporten van de ambassades van 
de lidstaten en de delegatie van de Commissie, analyses door de lidstaten, evaluaties van 
intemationale organisaties (in het bijzonder de Raad van Europa en de OVSE), rapporten 
van niet-gouvernementele organisaties, enz. 
De hier besproken analyse houdt in dat een systematisch onderzoek wordt verricht van de 
belangrijkste elementen van de organisatie en de werking van de overheidsinstanties en 
van de mechanismen voor de bescherming van de fundamentele rechten. De analyse 
blijft niet beperkt tot een formele beschrijving: er wordt naar gestreefd te evalueren hoe 
de democratie en de rechtsstaat werkelijk functioneren. 
Deze evaluatie heeft betrekking op de situatie zoals ze in juni 1997 bestaat. Zij gaat niet 
in detail in op wijzigingen die zich eventueel in het verleden hebben voltrokken of die 
voor de toekomst worden aangekondigd, ook al wordt er meestal rekening gehouden met 
het voomemen om een bepaalde sector te hervormen. De toestand in de 
overheidsdiensten wordt bier slechts terloops vermeld en zal uitvoeriger worden 
besproken in hoofdstuk 9. 
1.1 Democratie en rechtsstaat 
Roemenie heeft in december 1991 een nieuwe grondwet aangenomen, waarmee de 
overgang naar een parlementaire democratie gestalte kreeg. De Roemeense instellingen 
functioneren naar behoren. De verschillende machten respecteren de beperkingen van 
hun bevoegdheden en werken samen. 
Qrganisatie van bet Parlement en de wetgevende macht 
Hct Parlement bestaat uit twee kamers -de Kamer van Volksvertegenwoordigers en de 
Senaat -met respectievelijk 343 en 143 leden. Zij worden gekozen voor een periode van 
vier jaar volgens een stelsel van evenredige vertegenwoordiging met een kiesdrempel van 
3% van de stemmen. Voor de minderheden zijn 15 zetels gereserveerd in de Kamer van 
Volksvertegenwoordigers. 
Volgens artikel 89 van de grondwet kan de president van de republiek het Parlement 
ontbinden als dit niet binnen 60 dagen zijn vertrouwen aan de regering kan geven, nadat 
ten minstc twee pogingen daartoe zijn mislukt. Het Parlement kan hoogstens eenmaal per 
jaar wordcn onthondcn. Hct kan ook nict wordcn ontbonden in de laatste zes maanden 
13 
van de ambtsperiode van de president van de republiek of tijdens een staat van beleg of 
een noodtoestand. 
Voor de parlementariers geldt een traditioneel stelsel van immuniteiten. Elke kamer kan 
bij een besluit van eenderde van haar leden parlementaire enquetecommissies instellen. 
Hierin is elke groepering vertegenwoordigd in evenredigheid met het aantal zetels dat zij 
in de betrokken kamer heeft. 
Roemenie kent een meerpartijenstelsel, hetgeen blijkt uit het feit dat aan de campagne 
voor de Parlementsverkiezingen van november 1996 57 partijen deelnamen. Partijen die 
bij de verkiezingen meer dan 2% van de stemmen hebben gekregen, ontvangen 
overheidssubsidie, waarbij de in het Parlement vertegenwoordigde partijen meer subsidie 
ontvangen dan de andere. 
De wetgevende bevoegdheid wordt door beide kamers van het Parlement op strikte voet 
van gelijkheid uitgeoefend, zodat beide kamers het wetgevingsproces kunnen blokkeren. 
Zij delen hun initiatiefrecht met de regering. Bovendien bestaat ook de mogelijkheid dat 
250.000 onderdanen bij het Parlement een wetsvoorstel indienen dat echter geen 
betrekking kan hebben op belastingen, intemationale zaken of amnestie. 
Volgens artikel 114 van de grondwet kan de regering de rol van het Parlement 
overnemen en volgens een spoedprocedure wetten aannemen op basis van een volmacht 
van het Parlement. Naar het schijnt heeft de regering dit mechanisme zeer ruim toegepast 
( eenderde van de regelgevende besluiten van de vorige regering zou volgens deze 
procedure zijn goedgekeurd), ook wat de "organieke wetten" betreft, die in principe van 
deze procedure zijn uitgesloten. 
Volgens artikel 90 van de grondwet kan de president van de republiek na raadpleging van 
het Parlement een referendum organiseren over "problemen van nationaal belang". 
Herzieningen van de grondwet moeten bij referendum worden goedgekeurd (artikel 147.3 
van de grondwet). Sinds de inwerkingtreding van de grondwet heeft Roemenie de 
referendumprocedure nog niet toegepast. 
Functioneren yap bet Parlement 
De verkiezingen van november 1996 zijn vrij en eerlijk verlopen, ondanks bepaalde 
organisatorische problemen; zij hebben geleid tot de eerste echte machtswisseling 
sinds 1947. 
Het Parlement functioneert onder bevredigende omstandigheden: de parlementaire 
bevoegdheden worden gerespecteerd en de oppositie neemt normaal aan de parlementaire 
werkzaamheden deel. 
Ora:anisatie yan de uityoerende macht 
De president van de republiek wordt gekozen door middel van algemene verkiezingen 
volgens een meerderheidsstelsel met twee verkiezingsronden. De ambtstermijn is vier 
jaar en kan eenmaal worden verlengd. Kandidaten moeten de steun hebben van ten 
minste 100.000 kiezers en ouder zijn dan 35 jaar. De president van de republiek die de 
14 
traditionele voorrechten van een staatshoofd geniet, speelt ook een belangrijke rol bij het 
functioneren van de instellingen en in het politieke leven van het land. 
De regering legt verantwoording af aan het Parlement, <lat de regering kan omverwerpen 
met meerderheid van stemmen, waarbij beide kamers verenigd zijn. De regering is 
samengesteld uit een premier en ministers die door de president van de republiek worden 
benoemd nadat zij het vertrouwen van het Parlement' hebben gekregen. 
De ministers zijn individueel uitsluitend op strafrechtelijk vlak verantwoordelijk. In 
artikel 108 van de grondwet is voorzien in de procedure voor het instellen van vervolging 
tegen hen (initiatief van de kamers of de president van de republiek, vonnis door het 
hoogste gerechtshof). De regering werkt momenteel aan een wetsontwerp inzake de 
verantwoordelijkheid van de ministers bij de uitoefening van hun functies. 
Wat de bestuurlijke organisatie van het land betreft, zijn er gedecentraliseerde onderdelen 
van de centrale overheid op het niveau van de "judets" (in totaal 41 + Boekarest dat 
gelijk gesteld is aan een judet) waar de prefect de maatregelen van de nationale 
overheidsdiensten coordineert en toeziet op de maatregelen van de plaatselijke overheden 
die hij aan het gerecht kan voorleggen. De plaatselijke overheden worden bijgestaan door 
gekozen raden op het niveau van de "judet" ( 41 "judetraden" + de gemeenteraad van de 
stad Boekarest) en op het niveau van de gemeentebesturen, steden en gemeentes (2686 
raden). De voorzitter van de judet wordt, evenals de burgemeester, gekozen in algemene 
verkiezingen. 
De "judetraden" coordineren de activiteiten van de plaatselijke raden. De burgemeester 
draagt zorg voor de uitvoerende macht op gemeentelijk niveau. Hij legt verantwoording 
af aan de plaatselijke raad en de algemene raad. De prefect heeft de bevoegdheid de 
plaatselijke verkozenen uit hun ambt te ontzetten in geval van nalatigheid of corruptie. 
Deze bevoegdheid, die in het verleden aanleiding heeft gegeven tot machtsmisbruik, is 
thans beter geregeld bij een wet van 1996, gewijzigd in 1997 (in de periode 1992-1995 
waren 133 burgemeesters en 98 gemeenteraadsleden uit hun ambt ontzet). 
De Roemeense overheid beschikt niet over een ambtenarenreglement waarin de rechten 
en plichten van haar ambtenaren zijn omschreven. De regering is van plan een wet inzake 
de openbaarheid van bestuur, waar het op dit ogenblik aan ontbreekt, in te voeren. 
Het leger, de geheime diensten en de politie staan onder controle van het burgerlijk 
gezag. Politieagenten -die in Roemenie een militaire status hebben -vallen onder de 
jurisdictie van de militaire rechtbanken. Deze nemen evenwel een aantal 
procedurewaarborgen in acht en vallen in laatste instantie onder de jurisdictie van de 
militaire afdeling van het hoogste gerechtshof. Wat de strijdkrachten betreft, legt de 
nationale hoge defensieraad een aantal besluiten ter goedkeuring voor aan het Parlement 
op grond van wetnr. 39/90. Er bestaat echter geen enkele controle op de uitvoering ervan. 
Functioneren van de uitvoerende macht 
De ccntralc ovcrheidsorganen functionercn rcgelmatig, waarbij de president van de 
republiek een belangrijke rol speelt. 
15 
De plaatselijke autonomie wordt belemmerd door het ontbreken van een 
personeelsreglement voor lokaal personeel en door de beperkte financiele middelen van 
de lokale overheden. Bovendien is de regeling van de gemeentelijke eigendommen nog 
steeds niet uitgewerkt. De nieuwe regering heeft al wel een tekst aangenomen waarin de 
plaatselijke bevoegdheden worden verruimd en verduidelijkt. Momenteel werkt zij aan 
een wetsontwerp inzake lokale financiering dat begin 1998 in werking moet treden en aan 
een wet inzake de gemeentelijke eigendommen. 
De situatie van de overheid is nog steeds moeilijk. Het ontbreken van een 
ambtenarenreglement en het buitengewoon lage salarisniveau zijn hier zorgwekkende 
factoren. Bovendien heeft de politisering van bepaalde administratieve niveaus in het 
verleden de ontwikkeling van corruptie in de hand gewerkt. De nieuwe regering heeft aan 
het Parlement een ambtenarenreglement voorgelegd dat onder meer zware straffen stelt 
op corruptie. 
De Roemeense politie heeft gevallen van gewelddadigheid gekend die niet altijd tot 
vervolging hebben geleid, en ook gevallen van corruptie. De geheime diensten 
beschikken nog steeds over buitengewoon ruime bevoegdheden, met name wat betreft 
geheimhouding van administratieve documenten, afluisteren van telefoons en 
huiszoekingen. Dit is vooral het gevolg van de onduidelijkheden in de wettelijke regeling 
van hun bevoegdheden op dit gebied. De nieuwe regering is van plan deze wetgeving te 
herzien en het Parlement meer controle op de activiteiten van de geheime diensten te 
geven, onder andere door de vorming van een parlementaire commissie die de activiteiten 
van de buitenlandse inlichtingendiensten moet volgen. 
Organisatie van de rechterlijke macht 
De onafhankelijkheid van de Roemeense justitie ten opzichte van de andere machten 
heeft geleidelijk gestalte gekregen. Zo worden door de president benoemde magistraten 
-momenteel 80% van de rechters, de overige 20% zijn nog stagiairs -voor het leven 
benoemd. De magistraten vallen onder de hoge raad voor de mag1stratuur die wordt 
voorgezeten door de minister van Justitie en is samengesteld uit rechters en officieren van 
justitie (laatstgenoemden leveren 5 van de 15 leden van de raad) die voor een periode van 
vier jaar door het Parlement worden gekozen. 
De uitvoerende macht heeft de bevoegdheid de handelingen van de magistraten te 
controleren door middel van een inspectieorgaan dat onder de minister van Justitie 
ressorteert. Bovendien is het salarisniveau van de magistraten, hoewel zij tot de best 
betaalde rijksambtenaren behoren, nog steeds zeer laag, waardoor velen van hen in de 
particuliere sector een beter betaalde juridische baan zoeken. 
Het parket, dat onder het gezag van de door de president van de republiek benoemde 
procureur-generaal valt, ressorteert onder het ministerie van Justitie. De officieren van 
justitie hebben mime bevoegdheden; zo kan de procureur-generaal, op eigen initiatief of 
·op vcrzoek van de minister van Justitie, verlangen dat een definitieve rechterlijke 
uitspraak opnieuw wordt bezien, in uiteenlopende gevallen die zowel betrekking hebben 
op civiclc als op strafzaken. Bovcndien is een groot deel van de activiteiten van de 
ofticicrcn van justitic nict aan toetsing door de rechter onderworpen. 
16 
Bestuurlijke maatregelen kunnen worden voorgelegd aan de gewone rechtbanken die 
daarvoor over gespecialiseerde kamers beschikken. 
De Roemeense grondwet heeft een "volksadvocaat" ingesteld die de traditionele taken 
van een ombudsman vervult. Zijn bevoegdheden en de middelen om deze uit te oefenen 
zijn evenwel niet duidelijk omschreven. 
Het Constitutionele Hof, dat in 1992 is ge1nstalleerd, is samengesteld uit negen leden die 
worden benoemd voor een eenmalige termijn van negen jaar. De president van de 
republiek, de Kamer van Volksvertegenwoordigers en de Senaat benoemen elk drie leden 
van het Hof. Dit Hof controleert van tevoren op verzoek van diverse overheidsinstanties 
(president van de republiek, voorzitter van de Kamer van Volksvertegenwoordigers of de 
Senaat, de regering, hoogste gerechtshof, 50 volksvertegenwoordigers of 25 senatoren) 
en achteraf op verzoek van elke belanghebbende in verband met een gerechtelijk proces 
waarbij hij betrokken is, de grondwettigheid van de wetten. Een ongrondwettigverklaring 
heeft echter geen gevolg als het Parlement zijn oorspronkelijke stemming met een twee 
derde meerderheid bevestigt (artikel 145 van de grondwet) wat de draagwijdte van deze 
controle sterk beperkt. 
Functioneren van de rechterlijke macht 
De werking van de Roemeense justitie laat te wensen over. De rechtbanken zijn 
overbelast en de termijnen waarbinnen uitspraak wordt gedaan zijn erg lang. Deze 
situatie is onder meer het gevolg van het tekort aan gekwalificeerde rechters (23% van de 
posten voor magistraten zijn momenteel vacant), het tekort aan materiele middelen, de 
complexiteit van de procedures en het zeer grote aantal nieuwe regels die moeten worden 
toegepast. De nieuwe regering heeft dan ook een wetsontwerp ingediend om de 
betrekkingen tussen de uitvoerende machten en het parket te herzien en de autonomie van 
het parket te vergroten, met name wat betreft het instellen van vervolging. Bovendien ligt 
het in de bedoeling binnenkort de salarissen te verhogen ( die eind 1996 als sterk zijn 
verhoogd) en het personeel van de Roemeense justitie uit te breiden. 
Het feit dat de besluiten van het Constitutionele Hof in alle gevallen ongedaan kunnen 
worden gemaakt door het Parlement als dat zich met een twee derde meerderheid 
uitspreekt, vormt een belangrijke belemmering voor een werkelijke controle op de 
grondwettigheid in Roemenie. 
t .2 Mensenrechten en bescherming van minderheden 
Rocmcnie heetl een aantal binnenlandse normen vastgesteld om de naleving van de 
mcnsenrechten en de rechten van minderheden te waarborgen. Die naleving kan ook 
worden gegarandeerd door de toepassing van bepaalde intemationale verdragen, met op 
de eerste p laats het Europees Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens en de 
aanvullende protocollen. Op grond van artikel F van het Verdrag betreffende de Europese 
Unie vormt dat geheel een onderdeel van het acquis: ieder land dat tot de Europese Unie 
wenst toe te treden moet die teksten van tevoren hebben geratificeerd. 
Roemenie, dat sinds oktober 1993 lid is van de Raad van Europa, heeft het Europese 
Verdrag voor de rechten van de mens en de aanvullende protocollen in juni 1994 
geratificeerd. Het land kent ook aan prive-personen de mogelijkheid toe een zaak bij het 
17 
Europees Hof aanhangig te maken, wanneer zij van oordeel zijn dat de rechten waarover 
zij krachtens dat verdrag beschikken, zijn geschonden. 
Roemenie heeft het Verdrag ter voorkoming van foltering en het Kaderverdrag 
betreffende minderheden geratificeerd. Daarentegen heeft het land het Europees Sociaal 
Handvest alleen maar ondertekend. Het heeft wel de belangrijkste verdragen 
geratificeerd die op het gebied van de mensenrechten in het kader van de Verenigde 
Naties zijn gesloten. 
Als de intemationale normen eenmaal door het Parlement zijn bekrachtigd, maken zij 
deel uit van de nationale rechtsorde (artikel 11 van de grondwet) en de Verdragen inzake 
de fundamentele mensenrechten (artikel 20.2 van de grondwet) hebben voorrang boven 
de normen van het Roemeense nationale recht. 
Burgerrechten en politieke rechten 
De Roemeense grondwet erkent het recht van eenieder om zich tot de rechter te wenden 
om zijn rechten te doen gelden. Dit beginsel wordt bevorderd door een vrij goed 
ontwikkelde rechtsbijstand. De voorzieningen voor rechterlijke toetsing van de 
politieactiviteiten zijn echter ontoereikend om iemand die zich benadeeld voelt in staat te 
stellen een gerechtelijke procedure aan te spannen als gevolg van de zeer beperkende 
bepalingen inzake de verantwoordelijkheid van de politieagenten. In dit verband brengt 
het nieuwe reglement inzake de politiekorpsen geen wezenlijke verbetering in deze 
vrijwel straffeloze situatie. 
De doodstraf is in 1989 in alle gevallen afgeschaft. 
In verband met het recht om niet zonder enige vorm van proces te worden opgesloten zijn 
er bepaalde problemen. Iemand mag niet langer dan 24 uur worden vastgehouden zonder 
bevel van een officier van justitie of rechter. Er zijn echter uitzonderingen op deze regel, 
met name voor minderjarigen. Bovendien kan de magistraat een hechtenis van 30 dagen 
gelasten. In deze periode kan de verdachte zich tot een rechter wenden om zijn 
invrijheidstelling te verzoeken. De gerechtelijke autoriteiten maken evenwel buitensporig 
veel gebruik van preventieve hechtenis. 
Het kiesrecht is voor alle onderdanen ouder dan 18 jaar gewaarborgd. 
De vrijheid van vereniging en de vrijheid van vreedzame betoging worden eveneens door 
de grondwet gegarandeerd en ondervinden geen problemen. Er zijn momenteel bijna 
12.000 NGO's in Roemenie. 
De vrijheid van meningsuiting komt in Roemenie tot uiting in het pluralisme van de 
media, zowel de geschreven pers als de radio-en televisiezenders (twee nationale 
opcnbarc tclcvisiezenders, ticn particulicre zenders en een groot aantal zenders 
bcschikbaar via kahel en satelliet). Ccnsuur is bij de grondwet verboden. De 
strafrcchtclijke bepalingen inzake de versprciding van onjuiste berichten en laster kunnen 
worden gebruikt als krachtige instrumentcn om de vrijheid van meningsuiting te 
bcperken, gezien de zware straffen die joumalisten worden opgelegd. De nicuwe regering 
hcefl haar voomemen bekendgemaakt om het strafrecht op dit punt te herzicn. De pers 
kan ook in economisch opzicht onder druk worden gezet vanwege de dominerende 
18 
pos1tie van bet staatsbedrijf LETEA bij de distributie van drukpapier. Wat de 
audiovisuele media betreft, beeft de regering zicb in bet verleden soms bemoeid met de 
leiding van de openbare zenders. 
Het eigendomsrecht is tegenwoordig gegarandeerd en onteigening kan alleen 
plaatsvinden om redenen van openbaar belang en nadat een billijke scbadevergoeding is 
betaald. Buitenlanders kunnen in Roemenie grond bezitten voor zover deze bestemd is 
voor een economiscbe activiteit. De schadevergoeding aan mensen die hun bezittingen 
aan het communistiscbe regime zijn kwijtgeraakt, wordt geregeld in cen tempo dat per 
sector verschilt. De eigendommen die aan joden toebeboorden zijn teruggeven. Er is een 
wetsontwerp ingediend voor bet teruggeven van goederen die aan de minderbeden 
toebehoorden. Bovendien is het de bedoeling dat de goederen die vroeger aan de 
Grieks-katholieke kerk toebeboorden binnenkort worden teruggegeven volgens een 
overeenkomst waarover met de orthodoxe kerk wordt onderhandeld. 
Het recht op privacy wordt bedreigd door de belangrijke bevoegdbeden van de geheime 
diensten die in bepaalde gevallen zonder voorafgaand gerechtelijk bevel kunnen overgaan 
tot huiszoekingen en het onderscheppen van berichten. 
De situatie van de asielzoekers lijkt zorgwekkend omdat zij niet altijd over voldoende 
mogelijkheden tot recbtstoegang en huisvesting bescbikken. Met name lijkt een tennijn 
van tien dagen voor bet indienen van een asielaanvraag te kort. 
Verscbillende organisaties maken gewag van onmenselijke en onterende behandelingen 
door de politie. Deze kwestie is zeer zorgwekkend aangezien Roemenie geen passende 
voorzieningen beeft getroffen om dergelijke <laden te bestraffen. De situatie in de 
gevangenissen is eveneens problematisch, hoewel er onlangs verbeteringen zijn 
aangebracht. 
Wat het recht op gelijke behandeling voor de wet betreft, bestaat het risico dat 
bomoseksuelen het slachtoffer worden van willekeur vanwege de onduidelijkheid van bet 
begrip "aanstootgevend gedrag" dat in artikel 200 van het wetboek van strafrecht wordt 
gebruikt om homoseksuele bandelingen tegen te gaan. 
De situatie van de kinderrecbten is in Roemenie lange tijd zeer zorgwekkend geweest. 
Het land beeft sinds 1970 een geboortebevorderend systeem gekend dat, door bet 
ontbreken van een goede regeling voor steun aan de ouderlijke gezinnen en het plaatsen 
in gastgezinnen, leidde tot bet acbterlaten van kinderen in weesbuizen van de staat waar 
zij onder erbannelijke omstandigheden moesten leven. Het gaat om meer dan 
100.000 kinderen en dit cijfer zou de laatste tijd nog enigszins zijn gestegen. In verband 
met dcze situatie, die rechtstreeks in strijd is met een aantal intemationale verplichtingen 
van Rocmenie (met name de conventie voor de rechten van het kind van 1989) heeft de 
Europese Unie actie ondernomen, met name in het programma PHARE waarin bijna 
70 miljoen ecu is uitgetrokken voor de financiering van een aantal maatregelen. 
De situatie zal wellicht binnenkort verbeteren, omdat de nieuwe Roemeense regering 
twee noodverordeningen heeft aangenomen, waarbij enerzijds de oude regeling die bij 
wet nr. 3/70 was ingevoerd, wordt ingetrokken en vervangen door nieuwe bepalingen en 
anderzijds de adoptievoorwaarden worden verbeterd in een regeling die onder de 
19 
verantwoordelijkheid van de judets valt. De gezinstoelagen zijn verhoogd en tevens zijn 
andere maatregelen voor bijstand aan gezinnen in moeilijkheden ingevoerd. · 
Economische, sociale en culturele rechten 
Het recht op een minimum voor levensonderhoud en sociale zekerheid is opgenomen in 
de grondwet. 
De vakbondsvrijheid is erkend, behalve in de openbare sector. De bevoegdheden van de 
vakorganisaties wat betreft collectieve onderhandelingen en de waarborgen voor 
beschermde werknemers zijn ontoereikend. De organisatiegraad bedraagt momenteel in 
Roemenie ongeveer 40% en er zijn vier grote federaties waarbij de meeste vakbondsleden 
zijn aangesloten. 
Het recht op staking is erkend, behalve in sectoren die door de regering van "openbaar 
belang" worden geacht (openbare diensten en bepaalde strategiscbe overheidsbedrijven). 
De regering kan tevens voor andere activiteiten een minimale dienstverlening ( eenderde 
van de dienst verzorgd) verplicbt stellen. In de praktijk hebben overbeidsambtenaren in 
het verleden ecbter al gestaakt zonder dat er sancties werden opgelegd. In andere sectoren 
wordt bet uitroepen van een staking vaak belemmerd door de verplichting eerst een 
bemiddelingsorgaan in te schakelen alvorens het werk collectief neer te leggen. 
Bovendien worden veel stakingen door de rechtbanken als onwettig beschouwd. 
Het recht op onderwijs en de vrijbeid van godsdienst zijn in Roemenie gewaarborgd. 
Rechten en bescherming van minderheden 
De minderbeden vormen 13 tot 15% van de bevolking van Roemenie, waarbij de 
Hongaren (7,8%) en zigeuners (5 tot 7% van de bevolking volgens scbattingen) duidelijk 
de grootste groep vormen. 
De bescberming van minderbeden is in Roemenie in de eerste plaats gewaarborgd op 
grond van intemationale overeenkomsten. Zo heeft Roemenie in mei 1995 bet 
kaderverdrag van de Raad van Europa inzake minderheden bekrachtigd. Ook heeft 
Roemenie ter gelegenheid van de ondertekening van de bilaterale overeenkomst met 
Hongarije in september 1996 de beginselen onderschreven van aanbeveling 1201 van de 
parlementaire vergadering van de Raad van Europa, die niet juridisch verbindend is; in 
een nota die op verzoek van Roemenie in de overeenkomst is opgenomen, wordt ecbter 
uitdrukkelijk elke erkenning van collectieve recbten in de zin van de aanbeveling van de 
hand gewezen. 
Voor de mindcrheden in Roemenie gelden specifieke regels voor de vertegenwoordiging 
in het Parlement (zie boven). Bovendien is er onder de nieuwe regering een ministerie 
voor minderbeden dat wordt geleid door een minister die uit de UDMR (Hongaarse 
minderheidspartij) afkomstig is. De Raad voor minderheden wordt op nationaal niveau 
sinds 1993 geraadpleegd over minderbeidsvraagstukken en kan onderzoeken instellen 
naar aanleiding van klachten. Anderzijds ,zijn in het verleden de bepalingen van 
artikel 236 van het wetboek van strafrecht, op grond waarvan eenieder wordt bestraft die 
een buitenlands volkslied zingt of een buitenlandse vlag toont, opgevat als bepalingen die 
tegen de minderheden gericht zijn. 
20 
Wat de Hongaarse minderheid betreft, is het klimaat duidelijk verbeterd nadat in 
september 1996 de bilaterale overeenkomst met Hongarije was ondertekend en 
vervolgens nadat de nieuwe regering aan de macht is gekomen, waarin de UDMR met 
twee ministers vertegenwoordigd is. Binnenkort moet de onderwijswet van juni 1995, die 
de onderwijsmogelijkheden in de minderheidstaal beperkte en meer gewicht toekende 
aan het onderwijs in het Roemeens, maar die nooit is toegepast, worden vervangen door 
een nieuwe wet. Zodoende zullen de minderheden in Roemenie zoals voorheen onderwijs 
blijven genieten in hun eigen taal. Tevens hebben personen die tot 
minderheidsgroeperingen behoren krachtens een nieuwe verordening de mogelijkheid om 
zich in hun contacten met de overheid in hun eigen taal uit te drukken en aktes van de · 
burgerlijke stand in hun eigen taal te ontvangen in die plaatsen waar zij meer dan 20% 
van de bevolking vormen. Het gaat hier momenteel om ongeveer 1.624 plaatsen in 
Roemenie, waarvan 1.379 voor de Hongaarse minderheid. 
Opgemerkt moet worden dat de zrgeuners, die een zeer belangrijk deel van de bevolking 
vormen (volgens schattingen 1, 1 tot 1,5 miljoen mensen) in het dagelijks leven vaak 
worden gediscrimineerd en vaak het slachtoffer zijn van gewelddaden, hetzij rechtstreeks 
door de politie, hetzij door particulieren, die hiervoor op geen enkele wijze worden 
bestraft. Hun maatschappelijke situatie is zeer moeilijk, hoewel naast de discriminatie die 
zij van het overige deel van de bevolking kunnen ondervinden ook sociologische en 
culturele factoren een rol spelen. Het is van belang dat de regering de onlangs 
aangekondigde integratiemaatregelen uitwerkt om de problemen die deze 
bevolkingsgroep ondervindt, daadwerkelijk aan te pakken. 
In dit verband zou het al een stap in de goede richting zijn als meer inzicht in de 
werkelijke situatie werd verkregen en een betrouwbare schatting zou worden gemaakt 
van het aantal zigeuners in Roemenie en hun maatschappelijke situatie (werkeloosheid, 
gezondheidsstatistieken, opleidingsniveau) waarover op dit ogenblik geen nauwkeurige 
gegevens bekend zijn. 
t .3 Algemene evaluatie 
Roemenie heeft democratische instellingen in het leven geroepen waarvan de stabiliteit 
thans gewaarborgd lijkt. Deze instellingen moeten nog worden geconsolideerd door een 
door meer respect voor de rechtsorde gekenmerkte praktijk op alle niveaus van het 
overheidsapparaat. De verkiezingen zijn tot nu toe vrij en eerlijk verlopen en hebben in 
november 1996 een machtswisseling mogelijk gemaakt. 
Wat respect voor de grondrechten betreft zijn er nog onvolkomenheden, maar de sinds 
novcmber 1996 door de Roemeense autoriteiten getroffen maatregelen en aangegane 
vcrbintenissen zijn positief. Een aanzienlijke inspanning moet worden gedaan op het 
gebied van corruptiebestrijding, verbetering van het functioneren van het gerecht en 
bescherming van de individuele vrijheden bij het optreden van de politie en de geheime 
diensten bij de strafrechtspleging. 
De Hongaarse minderheid lijkt goed gei'ntegreerd, mede gezien de recente verbetering 
van haar positie, maar dit lijkt niet het geval met de Romas (zigeuners), die een 
belangrijke minderheid in het land vormen. 
21 
Tenslotte zijn de hervormingen die zijn ondernomen op het gebied van de bescherming 
van in weeshuizen geplaatste kinderen een belangrijke vooruitgang; deze zullen echter · 
pas later concrete resultaten opleveren. 
De huidige verbetering na het aantreden van de nieuwe regering wekt de indruk dat 
Roemenie goed op weg is om te voldoen aan de door de Europese Raad van Kopenhagen 
opgelegde politieke voorwaarden. 
2. Economische criteria 
Bij de analyse van de economische situatie en vooruitzichten van Roemenie baseert de 
Commissie zich met name op de conclusies van de Europese Raad van Kopenhagen van 
juni 1993. Deze stellen dat het lidmaatschap van de Unie "het bestaan vereist van een 
functionerende markteconomie, alsook het vermogen om de concurrentiedruk en de 
marktkrachten binnen de Unie het hoofd te bi eden". 
Dit gedeelte van het advies bevat derhalve een beknopte schets van de economische 
situatie en achtergrond, gevolgd door een overzicht van de vooruitgang die Roemenie 
geboekt heeft op belangrijke onderdelen van de economische hervormingen 
(liberalisering prijzen en handel, stabilisatie van de economie, structurele verandering, 
hervorming van de financiele sector) en de economische en sociale ontwikkeling. Tot slot 
volgt een algemene evaluatie van Roemenie in het licht van de door de Europese Raad 
genoemde criteria en een korte bespreking van de vooruitzichten en prioriteiten voor 
verdere hervormingen. 
2.1 Economische omstandigheden 
Achtergrond 
Roemenie heeft 22,6 miljoen inwoners. Het bruto binnenlands product (BBP) bedroeg in 
1995 93 miljard ecu (uitgedrukt in koopkrachtpariteit). Het inwonertal van Roemenie 
komt overeen met 6,5 procent van het aantal inwoners van de Unie, maar de economie 
bedraagt slechts circa 1,5 procent. Het BBP per hoofd van de bevolking bedraagt circa 24 
procent van het EU-gemiddelde. Het gemiddelde maandinkomen lag eind maart 1997 
naar schatting op ongeveer 65 ecu. 
Roemenie is een van de oprichters van de Wereldhandelsorganisatie. Op 1 juli 1997 is 
het toegetreden tot de CEFT A. 
Vorderingen bi} het economisch hervormingsproces 
Toen in Roemenie eind 1989 een einde kwam aan het Ceaucescu-bewind, was het een 
van de Midden- en Oost-Europese landen waar zowel de economische als de wettelijke 
en sociale infrastructuur het verst van een markteconomie verwijderd waren. De 
Roemeense economie heeft een bijzonder moeilijk decennium achter de rug. In een 
vasthcrndcn maar onbczonncn poging om de buitcnlandse schuld af tc bctalen, zijn de 
autoriteiten begonnen met een geforceerde uitvoercampagne en een niets ontziende 
reductie van de invoer, waardoor het land verstoken beleef van de zo noodzakelijke 
grondstoffen. Prestigeprojecten met een laag economisch rendement slokten een 
22 
aanzienlijk deel van het bruto binnenlands product op. In het begin van de jaren negentig 
vormden de ineenstorting van de Comecon, de Golfoorlog en het uiteenvallen van 
Joegoslavie formidabele klappen van buitenaf, die het land raakten in een tijd van grote 
politiek onrust. 
Na de omverwerping van het regime van Ceaucescu in december 1989 verkeerde 
Roemenie in een diepe economische en sociale crisis. De eerste jaren slaagde·het land er 
niet de politieke bereidheid te vinden die nodig was om succesvolle hervormingen door 
te voeren. 1990 werd gekenmerkt door chaos en een acute economische ontreddering, 
nog verergerd door een ineenstorting van recht en orde en een dramatisch 
arbeidsverzuim. De twee hervormingsprogramma's van 1991 en 1992, ofschoon 
omvangrijk van opzet, werden niet volledig uitgevoerd en misten hun doel. Alleen bij het 
eind 1993 gestarte programma werd vooruitgang van betekenis geboekt: een strenger 
monetair beleid, meer belastingdiscipline, een lagere inflatie en een zekere verhoging van 
het tempo van de hervorming van het bedrijfsleven droegen bij tot het herstel van de 
groei. Maar de hervormingen raalden eind 1995 -begin 1996 weer in het slop. 
In feite lanceerden de autoriteiten herhaaldelijk nieuwe hervormingsprogramma's om ze 
enkele maanden later ten gevolge van groeiend politiek verzet weer te laten varen. De 
steun van de bevolking voor de hervormingen fluctueerde overeenkomstig: bij het begin 
van de hervormingen was de steun groot, maar vervolgens daalde deze sterk ten gevolge 
van de groeiende kosten van de overgang om weer toe te nemen toen duidelijk werd dat 
het pad van de gedeeltelijke hervormingen dat tussen 1989 en 1996 was gevolgd, tot een 
impasse leidde. 
De inherente tegenstrijdigheden van deze strategie werden pas echt aangepakt na de 
parlements- en presidentsverkiezingen van november 1996, toen de nieuwe regering een 
radicaal programma voor macro-economische stabilisatie en structurele hervonningen 
opzette en met de uitvoering ervan begon. 
Als een gevolg hiervan bevindt het land zich in een merkwaardige situatie. Ofschoon de 
particuliere sector in 1996 52% van het BBP genereerde, wordt de economie nog steeds 
gedomineerd door verliesgevende staatsmonopolies en bedrijven die een negatieve 
toegevoegde waarde leveren. Als de begin 1997 aangekondigde maatregelen evenwel 
werkelijk worden uitgevoerd, zal de Roemeense economie er eind 1997 radicaal anders 
uitzien. 
Buitenlandse directe investeringen 
De huitenlandse directe investering (BDI) zijn gering voor een land met een omvang als 
Rocmenie: eind 1996 beliepen de cumulatieve BDI slechts 1, 1 miljard ecu (bron: EBRD). 
In het eerste jaar van de overgang toonden de beleggers zich, gezien de grote onzekerheid 
over de politieke en economische koers van het land, zeer voorzichtig. Dit werd nog eens 
versterkt door het verzet van sommige leidende politieke krachten om investeringen uit 
het buitenland te accepteren. Pas in 1994 trokken de BDI aan. Zij bleven evenwel te laag 
om veel effect op de economie te hebben. Met een duidelijke ommezwaai van het beleid 
probeert de nieuwe regering nu actief buitenlandse investeerders aan te trekken. 
Buitenlandse investeerders mogen nu grond bezitten en in juni 1997 is een 
noodverordening van kracht geworden waardoor repatriering van de winst eenvoudiger is 
23 
geworden en de ondersteuningsmaatregelen voor buitenlandse investeerders z1Jn 
verhelderd. 
Economische structuur 
De landbouw is een belangrijke sector van economische activiteit in Roemenie. In 1996 
genereerde zij ongeveer 20% van de bruto toegevoegde waarde, een aandeel dat sinds 
1990 groeiende is. De werkgelegenheid in de sector is naar intemationale maatstaven 
hoog -meer dan een derde van de totale beroepsbevolking -en is tijdens de overgang 
zelfs nog toegenomen. Dit is een bewijs voor de rol die zij speelt bij het opnemen van 
arbeidskrachten die door andere sectoren zijn afgestoten. De productiviteit van de 
landbouw en de voedingsindustrie is echter nog steeds laag. Het aandeel van de 
particuliere sector in de landbouwproductie bedroeg in 1996 87%. 
De hervormingen van 1991 leidden tot versnippering van de landbouwgrond. 
Eigendomsrechten waren slecht gedefinieerd; de meeste boeren kregen slechts een 
tijdelijk eigendomsbewijs. Dientengevolge is er onzekerheid over de eigendomsrechten 
ontstaan waardoor de boeren niet in staat zijn land te verkopen of te verhypothekeren. De 
nieuwe regering heeft echter beloofd om v66r juni 1998 een nieuwe landhervormingswet 
door te voeren, die een einde aan de onduidelijke eigendomssituatie moet maken en de 
grondslag voor een vrije markt voor landbouwgrond moet leggen. De verkoop van grond 
is nu toegestaan. 
Er is onvoldoende kapitaal beschikbaar voor herstructurering en modemisering. De 
ontwikkeling van de geprivatiseerde landbouw wordt gehinderd door een te lage 
mechanisatiegraad en een tekort aan adequate ondersteuningsfaciliteiten en kredieten. De 
sluiting van de minst efficiente staatsboerderijen, de snelle privatisering, de afname van 
gerichte kredieten en de liberalisering van de handel en de prijsregelingen zouden een 
krachtiger impuls moeten geven aan de verhoging van de efficiency van de 
landbouwproductie. 
Belangrijkste economische indicatoren 
(gegevens over 1996, tenzij anders aangegeven) 
Bevolking miljoen 22,6 
BBP per capita KKS-ECU {1995) 4100 
als % van gemiddelde EU-15 procent (199 5) 24 
Aandeel van de landbouw in: 
bruto toegevoegde waarde procent (1995) 19,9 
werkgelegenheid procent (/995) 34,4 
Bruto buitenlandse schuld/BBP procent 25 
Export goederen & diensten/BBP procent ( 199 5) 27 
Buitenlandse directe investeringen• miljard ECV 1,1 
ECV per capita 50 
Bron: Commissie, nationa/e bronnen, EBRD 
24 
• Buitenlandse directe investeringen berekend op basis van de wisselkoers van eind 1996: 1 ECU = 
USO 1,25299 
De industrie neemt meer dan een derde van de totale bruto toegevoegde waarde voor 
rekening, een aandeel dat in de afgelopenjaren snel is afgenomen en nu beter aansluit bij 
de in de EU gangbare niveaus. De werkgelegenheid in de industrie ligt ruwweg in 
dezelfde orde van grootte, maar is in absolute zin gedaald. De industriele structuren zijn 
sinds 1989 niet veel veranderd. De industrie wordt nog steeds gedomineerd door dezelf de 
zeer grote staatsbedrijven die door het vorige regime zijn opgezet in de jaren van 
gedwongen industrialisering en die worden gekenmerkt door een zeer hoge energie­
intensiteit, een lage productiviteit en bevoorrechte toegang tot staatsfinanciering. Het 
relatieve gemak waarmee goedkope energie en grondstoffen verkrijgbaar zijn en de hoge 
prioriteit die wordt gegeven aan de ontwikkeling van de zware industrie hebben tot een 
specialisatie in sectoren zoals de olie-en petrochemische industrie geleid, hetgeen niet in 
overeenstemming is met de natuurlijke rijkdommen of de comparatieve voordelen van 
het land. Het aandeel van de particuliere sector in de industriele productie is laag (24% in 
1996) en is in de afgelopen jaren ook weinig gegroeid (20, 7% in 1995). 
Een aanzienlijk deel van de grote bedrijven die de industriele sector domineren werkt nog 
steeds inefficient en maakt geen winst. Zij zijn een belangrijke bron van macro­
economische instabiliteit. De nieuwe regering heeft echter besloten drastische 
maatregelen te treffen, onder meer sluiting van enkele grote verliesmakers, 
herstructurering, privatisering en beeindiging van gerichte kredietverlening. 
Kleine en middelgrote particuliere bedrijven hebben zich behoorlijk dynamisch getoond, 
vooral in de sectoren lichte industrie, zoals de voedselverwerkings-, de textiel-en de 
meubelindustrie. Toch hebben de groei in het midden- en kleinbedrijf en het 
privatiseringsproces slechts een marginale invloed op de werkgelegenheidsstructuur in de 
industriele sector gehad: eind 1994 was meer dan 60% van de beroepsbevolking 
werkzaam bij bedrijven met meer dan duizend werknemers en was 84% van het totale 
aantal arbeidsplaatsen te vinden bij staatsbedrijven, ofschoon deze slechts 6½% van het 
totale aantal bedrijven uitmaken. Ofschoon de situatie sindsdien enigszins veranderd is, 
vormt de concentratie van arbeidskrachten in een paar grote, inefficiente bedrijven nog 
steeds een belangrijk obstakel voor industriele herstructurering. De sociale kosten die bij 
een dergelijke proces onvermijdelijk zijn, zijn dikwijls aangevoerd als argument om de 
noodzakelijke veranderingen uit te stellen. 
De productiviteit neemt sinds 1994 gestaag toe. Deze verbetering moet vooral op het 
conto van de kleine en middelgrote bedrijven worden geschreven. 
Roemenie behoorde tot de economieen in Midden- en Oost-Europa met de minst 
ontwikkelde dienstensector. Diensten zorgden in de jaren tachtig voor minder dan 20% 
van het BBP. Na 1989 heeft er een snelle expansie plaatsgevonden, vooral dankzij de 
bloeiende particuliere activiteiten in detailhandel en toerisme. In 1996 zorgden diensten 
voor ongeveer 36% van de bruto toegevoegde waarde. Drie kwart hiervan werd door de 
particuliere sector bijgedragen. 
Volgens Roemeense schattingen ligt de omvang van de informele sector op 20 a 30% 
van het BBP. De sterk progressieve loonbelasting en sociale premies hebben een groot 
deel van de werknemers ertoe gebracht de kanalen van de officiele economie te 
25 
ontvluchten en andere bronnen van inkomsten te zoeken waarvan geen officiele aangifte 
wordt gedaan. 
Liberalisering 
Prijzen 
Eind 1990 ging een gefaseerd programma voor liberalisering van de prijzen van start. De 
meeste consumentensubsidies werden in 1993 afgeschaft. In dat jaar werd ook het aantal 
consumptiegoederen waarvoor directe prijsbeheersing gold, sterk teruggebracht. Eind 
1995 gold nog voor 3% van de consumptiegoederen en eindgebruikersdiensten, 7% van 
de prijzen voor de industriele producenten en meer dan 27% van de grondstoffen en 
basismaterialen vastgestelde prijzen. Aanvang 1997 heeft de nieuwe regering besloten de 
liberalisering van de prijzen door te zetten en het aantal producten waarvoor vastgestelde 
prijzen gelden terug te brengen tot minder dan 20 (voomamelijk openbare 
nutsvoorzieningen en energie). Zo werden in maart 1997 de prijzen van een aantal 
belangrijke landbouwproducten losgelaten. 
Handel 
De liberalisering van de buitenlandse handel is vrij snel verlopen: eind 1992 was deze al 
grotendeels voltooid. In 1990 was deze begonnen met de afschaffing van het monopolie 
op de buitenlandse handel. Reeds in 1992 was het bedrijven, en in beperktere mate het 
publiek, toegestaan om buitenlandse valuta te bezitten en te verhandelen. Invoer-en 
uitvoervergunningen werden in 1992, met de invoering van een nieuwe tariefwet, voor 
bet grootste deel afgeschaft. Het Roemeense handelsbeleid werd evenwel gekenmerkt 
door een wildgroei van willekeurige en tijdelijke tariefverlagingen, in het bijzonder in de 
vorm van tariefquota (d.w.z. afwijkingen van de "reglementaire" niveaus van de 
invoerrechten door de toepassing van lagere rechten of volledige vrijstellingen voor van 
tevoren vastgestelde hoeveelheden goederen). In feite golden in 1995 voor ongeveer de 
helft van de invoer in Roemenie (in termen van waarde) bijzondere regelingen, waardoor 
het stelsel van invoertarieven van het land grotendeels zijn betekenis verloor. In 1996 
werden substantiele handelsbeperkingen ingevoerd (met onder meer vrijstellingen van 
basisrechten, uitvoerverboden en uitvoerquota) in een poging om de groei van het 
handelstekort om te buigen. Sommige maatregelen waren niet in overeenstemming met 
de bepalingen van de Europa-Overeenkomst over de handelsbetrekkingen tussen de EU 
en Roemenie. 
De nieuwe regering heeft cvenwe1 beloofd in de 1oop van 1997 cen nieuwc douanewet in 
le vocrcn die de doorzichtigheid van de handelswetgeving moct verbeteren. In het 
bijzondcr zijn de autoritciten van plan nog voor 1998 een einde te maken aan alle 
uitvocrverboden en -quota. Al in mei 1997 hebben zij het buitentarief voor 
landbouwproducten aanzienlijk verlaagd. Roemenie zal op 1 juli 1997 toetreden tot de 
CEFTA. 
Wisselkoersen 
De handel in vreemde valuta is sterk geliberaliseerd. Het oude systeem van meervoudige 
wis·selkoersen werd eind 1991, met de gelijkstelling van de "officie1e koers" en de 
"handelskoers" afgeschaft. Daama werd de markt evenwel gekarakteriseerd door 
26 
verschillende vormen van overheidsbemoeienis. In augustus 1994 werd een markt voor 
de valutahandel tussen de banken gecreeerd, die echter in maart 1996 door de autoriteiten 
aan strenge regels werd gebonden waardoor de intemationale geldschieters (waaronder de 
EU en het IMF) hun financiele hulp opscbortten. Er ontstond een aanzienlijke kloof 
tussen de officiele pariteit en de door de particuliere wisselkantoren gebezigde koers. De 
controle van de wisselmarkt leidde tot een overwaardering van de nationale valuta, die 
ertoe heeft bijgedragen de kosten van ingevoerde energie voor de grote energie­
intensieve staatsbedrijven laag te houden. 
In 1997 liberaliseerde de nieuwe regering de wisselmarkt opnieuw; alle banken kregen 
hun handelsvergunningen terug en de beperkingen werden opgeheven. Het verschil 
tussen de officiele en officieuze koers verdween, de waarde van de munt daalde naar een 
realistischer niveau en het volume van de transacties op de interbankmarkt liep sterk op. 
Momenteel bestaat in Roemenie slechts een beperkte vorm van convertibiliteit voor 
rekeningen-courant en kapitaalrekeningen. Voor de aanvaarding van artikel VIII van de 
Artikelen van overeenkomst van het IMF, en dus van een verdergaande vorm van 
convertibiliteit, moeten de resterende administratieve beperkingen worden opgebeven en 
de officiele reserves worden verboogd. 
Stabilisatie van de economie 
Binnenland 
In 1995 groeide Roemenie's BBP met 7,1 % in reele termen. Het jaar daarop waren de 
macro-economiscbe prestaties ondanks de dalende werkloosbeid minder goed: de groei 
Iiep terug tot 4, 1 %, eind december was de inflatie tot 56,9% gestegen en het 
overheidstekort rees tot 3,9% van bet BBP (en tot 8,3% van bet BBP voor bet parafiscaal 
tekort, waarin een aantal verborgen uitgaven en parafiscale subsidies van de Nationale 
Bank van Roemenie zijn verdisconteerd). In 1996 stond het reele BBP op 88% van bet in 
1989 bereikte niveau. 
In feite beeft bet macro-economiscb beleid niet altijd een samenhangende koers gevolgd: 
perioden van restrictief beleid, die verantwoordelijk waren voor de meeste positieve 
resultaten in termen van macro-economiscbe stabilisatie, werden afgewisseld met 
perioden waarin het beleid onder druk van belangengroepen enigszins versoepeld werd. 
In de aanloop naar de verkiezingen van november 1996 werden de teugels van zowel het 
monetaire als het fiscale beleid aanmerkelijk gevierd. Daarom heeft de nieuwe regering, 
af gezien van structure le hervormingen, drastische stabilisatiemaatregelen moeten treffen 
die in 1997 naar verwachting tot een tijdelijke inkrimping van de economie zullen leiden. 
Belangrijkste economische gegevens 1994 1995 1996 
Reele groei BBP procent 3,9 7, 1 4,1 
Consumentenprijzeninflatie 
38,8 gemiddelde op jaarbasis procent 136,7 32,3 
december t.o. v. december procent 61,6 27,8 56,9 
Werkloosheidscijfer procent 8,1 8,0 6,3* 
27 
ILO-definitie 
Begrotingssaldo collectieve sector procent van het BBP -2,0 -2,6 -3,9 
Saldo lopende rekening procent van het BBP -1,4 -4,6 -5,8 
Verhouding schuld/export procent 76,6 73,9 85 
Inkomende buitenlandse directe procent van het BBP 1,1 1,0 1,5 
investeringen 
Bron: Commissie, nationale bronnen, EBRD 
* Gereg1streerde werklooshe1d 
Buitenland 
Zowel de handelsbalans als de lopende rekening vertonen sinds 1990 een tekort. Het 
tekort op de lopende rekening bereikte in 1996 een recordhoogte van 1,8 miljard ecu. De 
externe positie is verslechterd als gevolg van een aantal factoren. Gedeeltelijk is dit het 
gevolg van een toename van de invoer van kapitaalgoederen in verband met het krachtige 
economisch herstel. Dit is geen ongunstige ontwikkeling aangezien de invoer van 
kapitaalgoederen tot een uitbreiding van de productiecapaciteit leidt. De aantasting 
weerspiegelt evenwel ook ernstige structurele zwakten: een scherpe toename van de 
invoer van consumptiegoederen, alsmede een zeer aanzienlijke groei van de invoer van 
brand-en grondstoffen, die vooral worden gebruikt door de nog niet geherstructureerde 
sectoren van de economie welke door een lage toegevoegde waarde en een hoge energie­
intensiteit worden gekenmerkt. In 1996 had de uitvoer te lijden van de overwaardering 
van de munt. De begin 1997 ingevoerde stabilisatiemaatregelen zouden een gunstig effect 
moeten hebben op de handelsbalans, maar een negatief effect op het handelsvolume 
(vooral aan invoerzijde, zoals blijkt uit de in de eerste maanden van 1997 gesignaleerde 
trends). 
Roemenie's buitenlandse schuld is nog steeds relatief laag, maar is in het recente verleden 
steeds sneller gaan toenemen. Eind 1996 bedroeg de buitenlandse schuld op middellange 
en lange termijn 5,5 miljard ecu. De aflossing van de schuld (0,95 miljard ecu in 1996) 
vormt momenteel nog geen aanslag op de middelen, maar zou snel problematisch kunnen 
worden, gezien het korte-termijnprofiel van de Roemeense schuld. In 1995 is Roemenie 
erin geslaagd opnieuw toegang te krijgen tot de internationale particuliere financiele 
markten via een reeks consortiumleningen. Ook heeft het van grote internationale rating­
kantoren -ongetwijfeld mede dankzij het lagc niveau van de buitenlandse schuld -ecn 
gunstige kredietwaardigheidsnotering gekregen. In 1996 heeft Roemenie I, 1 miljard ecu 
op de internationale kapitaalmarkten bijeengebracht en er is aanzienlijke interesse van de 
.1i_ide van handels-en investeringsbanken om met dit land zaken te doen. Voor 1997 heeft 
Jc regering een maximum van 2,5 miljard dollar vastgesteld voor commerciele 
buitenlandse leningen. 
De wisselkoers weerspiegelt het oneffen pad van het macro-economisch beleid. Na een 
periode van relatieve rust tussen najaar 1993 en medio 1995 werd een beleid van 
kunstmatige overwaardering gevoerd. Dit is nu ongedaan gemaakt en de nationale valuta 
heeft begin 1997 de kans gekregen snel de deprecieren (zie boven). 
28 
Structurele verandering 
Buitenlandse handel 
Het brandpunt van de buitenlandse handel is duidelijk van de voormalige Comecon­
partners naar West-Europa verlegd. De handel met de EU-lidstaten vertegenwoordigde in 
1996 ongeveer de helft van de totale buitenlandse handel van Roemenie. De handel met 
Duitsland, Frankrijk en Italie was bijzonder dynamisch, ofschoon de Roemeense export 
enigszins te lijden had van het lage niveau van de vraag uit een deel van de grote EU­
landen. Dit neemt niet weg dat Rusland en in mindere mate enkele ontwikkelingslanden 
in het Midden-Oosten en Azie nog steeds belangrijke handelspartners van Roemenie zijn. 
De structuur van het handelsverkeer heeft een soortgelijke ontwikkeling doorgemaakt. 
Sinds 1990 heeft Roemenie langzaam maar zeker zijn traditionele uitvoer van mijnbouw­
en chemische producten, evenals producten van de machinebouwindustrie zien dalen. Dit 
is het gevolg van steeds strengere invoerbeperkingen. De geringe uitvoer van afgewerkte 
producten hangt daarentegen vooral samen met de ineenstorting van de handel met de 
Comecon-partners door de afnemende vraag van de traditionele partners van het 
voormalige socialistische blok. In de afgelopen jaren is de uitvoer van producten van de 
textiel-en leerindustrie en die van houtproducten (pulp, papier en meubels) aanmerkelijk 
gegroeid. Aan importzijde zijn delf-en brandstoffen verantwoordelijk voor een groeiend 
aandeel van de totale invoer (iets minder dat 25% in 1996). De invoer van textiel-en 
leerproducten is ook sterk gestegen. 
Het is moeilijk te zeggen of deze structuur van het handelsverkeer zich op middellange 
termijn zal handhaven. Enerzijds zal de daling van de uitvoer van sterk energie-intensieve 
producten zich waarschijnlijk doorzetten, hetgeen als een positieve ontwikkeling moet 
worden gezien. Anderzijds hangt de toename van de handel in textiel-en leerproducten 
vooral samen met het passieve veredelingsverkeer, dat op lage loonkosten is gebaseerd. 
Arbeidsmarkt 
De Roemeense arbeidsmarkt wordt gekenmerkt door een opmerkelijke verschuiving van 
de werkgelegenheid naar de landbouwsector. Deze sector blijkt een groot deel van de 
door de dalende activiteit in de industrie afgestoten werknemers te hebben opgevangen. 
Ook de snelle groei van het aantal zelfstandigen heeft de negatieve effecten van deze 
recessie binnen de perken gehouden. Het werkloosheidspercentage is tussen begin 1995 
en eind 1996 ( dat toen volgens de officiele, niet op de ILO-methode gebaseerde 
Roemeense berekeningen op 6,3% uitkwam) sterk gedaald, maar zal door de invoering 
van het nieuwe economische programma naar verwachting oplopen tot meer dat 10% 
tegen het einde van 1997. De hoge werkloosheid zou zich in de komende jaren goed tot 
een constante factor kunnen ontwikkelen, als de herstructurering van de grote 
staatsbedrijven doorgaat. 
De arbeidsproductiviteit is vanaf 1993 gestaag toegenomen (uitgedrukt als het BBP per 
werknemer). Dit is meer het gevolg van het afstoten van overbodige arbeidskrachten en 
een verlaging van bet absentei'sme dan van een daadwerkelijke herstructurering van bet 
productieproces in de vele grote industriele bedrijven. 
29 
Overheidsfinancien 
Het financieel beleid en de financiele instellingen zijn belangrijk gewijzigd sinds het 
begin van de hervormingen. Met ingrijpende veranderingen is geprobeerd het 
belastingstelsel aan te passen aan de nieuwe gedecentraliseerde economie, de prioriteiten 
voor de overheidsuitgaven te herdefinieren en de begrotingsdiscipline te verbeteren. In 
juli 1993 werd een belasting op de toegevoegde waarde ingevoerd, die in de plaats kwam 
van de bestaande omzetbelasting. De belasting op de loonfondsen van de bedrijven werd 
eind 1993 vervangen door de loonbelasting en in augustus 1994 werd een nieuwe wet op 
de winstbelasting ingevoerd. 
De sociale zekerheid is aanzienlijk verbeterd. In 1990 werd een werkloosheidsfonds 
opgericht, terwijl de pensioenen gedeeltelijk gerndexeerd werden. Het belangrijkste nog 
resterende probleem is de financiele haalbaarheid van het systeem op de lange termijn. 
Terwijl Roemenie er in de jaren tachtig nog in slaagde een begrotingsoverschot te 
hebben, is de fiscale situatie sinds 1991 aanmerkelijk verslechterd. Het totale 
overheidstekort beliep in 1996 3,9% van het BBP (5,7% van het BBP op cumulatieve 
basis) en het parafiscale tekort groeide tot 8,3% van het BBP. De slechtere toestand van 
de overheidsfinancien weerspiegelde de groeiende steun voor verliesgevende en 
inefficiente sectoren van de economie (met name de landbouw en de "autonome regies"). 
De nieuwe regering heeft weliswaar beloofd het begrotingstekort in 1997 te zullen 
terugbrengen tot 3,7% van het BBP (met inbegrip van uitgaven die vroeger als 
parafiscaal werden aangemerkt), maar deze verbetering is alleen haalbaar als de 
herstructurering van het bedrijfsleven en de privatisering van de middelgrote en grote 
staatsbedrijven succesvol zijn. 
Bedrijfsleven: privatisering en herstructurering 
De ontwikkeling van de particuliere sector verliep weliswaar traag, maar toch 
opmerkelijk. In 1996 zorgde de particuliere sector voor 52% van het BBP. De expansie 
van het particulier initiatief is het resultaat van twee verschijnselen: de overdracht van 
eigendom uit de staatssector en de oprichting van nieuwe bedrijven. In totaal zijn in de 
afgelopen vijf jaar ongeveer 750 000 particuliere bedrijven ingeschreven. Ongeveer een 
derde hiervan zijn kleine familiebedrijven. De privatisering is redelijk ver gevorderd, 
voor zover het kleine bedrijven en de landbouw betreft. In de industrie, met name waar 
het gaat om.grote ondememingen, is dit niet het geval. Prive-initiatief is in sectoren zoals 
energie en telecommunicatie vrijwel geheel afwezig. In 1996 nam de prive-sector minder 
dan 25% van de industriele productie voor rekening. Het lage tempo van de privatisering 
en de beperkte beschikbaarheid van kredieten vormden net als in de meeste andere 
overgangseconomieen de belangrijkste hinderpalen voor de verdere ontwikkeling van de 
particuliere sector. 
Omdat de privatisering overwegend beperkt bleef tot ovemames door het personeel of 
management, is het effect op de prestaties van de middelgrote en grote ondememingen 
tot dusver gering gebleven. In mei 1997 waren slechts 840 van de 3257 on 1991 te koop 
aangeboden middelgrote en grote bedrijven geprivatiseerd. 
De nieuwe autoriteiten zijn met een ambitieus plan voor privatisering en 
bedrijfsreorganisatie gekomen. De officiele doelstellingen zijn: de privatisering van 
30 
50 middelgrote en grootschalige bedrijven per week met ingang van 1 maart 1997; 
sluiting van een deel van de grootste verliesgevende staatsbedrijven op korte termijn; en 
omzetting van de "autonome regies" in commerciele bedrijven. Voorts zullen bij 
veilingen geen minimumprijzen gelden, hetgeen de snelheid van bet privatiseringsproces 
ten goede zou moeten komen. 
Financiele sector 
In december 1990 werd in Roemenie een duaal bankstelsel ingevoerd: de Nationale Bank 
van Roemenie (NBR) werd belast met de traditionele taken van een centrale bank, terwijl 
de handelsactiviteiten van deze bank werden overgedragen aan vier handelsbanken in 
handen van de staat. Sindsdien heeft bet bankstelsel belangrijke veranderingen 
ondergaan. Bind 1996 waren er 40 banken actief in Roemenie, de negen filialen en 
dochterondememingen van buitenlandse banken inbegrepen. Ondanks plannen om door 
te gaan met de privatisering van de banken, wordt deze sector nog steeds gedomineerd 
door de staatsbanken, sommige waarvan met een hoog aandeel niet-invorderbare 
leningen in bun portefeuille. Sommige banken kunnen voor moeilijkheden komen te 
staan ten gevolge van het lopende herstructureringsproces van bet bedrijfsleven, als 
sommige van bun zakelijke klanten worden opgeheven. 
De segmentatie en concentratie in de banksector is nog steeds groot, zowel voor 
spaartegoeden als voor leningen: alle grote banken specialiseren zich op dienstverlening 
aan een bepaald deel van de markt, zodat de concurrentie beperkt is. Vijf staatsbanken 
nemen meer dat twee derde van alle activa en ruim driekwart van alle commerciele 
leningen voor rekening. 
De wetgeving inzake bet toezicht op de banken door de NBR is vrij geavanceerd. Er 
wordt een poging gedaan de rol van de regionale filialen te herdefinieren, hetgeen 
noodzakelijk wordt geacht om strenger toezicht te houden. Met de hulp van grotc 
buitenlandse centrale banken wordt de afdeling toezicht van de NBR uitgebreid. Er zal 
essentiele wetgeving inzake insolvabiliteit van banken komen en de bedrijfseconomische 
en boekhoudkundige voorschriften zullen worden aangepast aan de intemationale 
normen. Ofschoon de centrale bank formeel onafhankelijk is en verantwoording aflegt 
aan bet parlement, is er in bet verleden toch een zekere mate van inmenging door de 
overheid geweest. Er is herhaaldelijk druk uitgeoefend op de centrale bank, niet alleen 
wanneer bet ging om kwesties zoals bet wisselkoersbeleid, maar ook in verband met 
toezicht, vergunningen en crisisbeheer. Het duidelijkste voorbeeld waren de bijzondere 
kredieten voor verliesgevende staatsondememingen en landbouwbedrijven, die door de 
ccntrale bank werden verleend. 
I)\· 111•rnctaire autoriteiten zijn geleidelijk overgeschakeld van directe instrumenten voor 
111011cta1rc controle (kredietplafonds) op meer marktgeorienteerde instrumenten. De 
huidigc bclcidsinstrumenten van de Nationale Bank omvatten herfinancieringskredieten, 
rcntetarieven en de reserveverplichtingen. In april 1995 werd een multilateraal clearing­
systeem opgezet. De handelsbanken worden actief aangemoedigd om nieuwe 
betaalmiddelen in te voeren, ofschoon de mogelijkheden voor andere betaalmiddelen dan 
cash nog steeds beperkt zijn. 
In Roemenie zijn ongeveer 40 verzekeraars en herverzekeraars geregistreerd. De sector 
wordt niettemin nog steeds gedomineerd door drie staatsbedrijven. De officiele beurs 
31 
(BSE) begon haar activiteiten eind 1995 en een particuliere secundaire markt (Rasdaq), 
waar aandelen in het kader van het grootschalige privatiseringsprogramma worden 
verhandeld, ging in september 1996 open. De financiele markten staan evenwel nog in de 
kinderschoenen: het aantal aan de BSE genoteerde bedrijven is uiterst klein, de volumes 
zijn relatief gering en de publicatievoorwaarden zijn onduidelijk (met name wat de 
Rasdaq betreft). 
Economische en sociale ontwikkeling 
Sociale indicatoren 
De bevolking van Roemenie is relatief jong: in 1995 was ongeveer 66% jonger dan 
44 jaar. Dit is het resultaat van bet sterk op bevordering van bet aantal kinderen gericbte 
beleid van bet vorige regime, dat voorzag in royale financiele voorzieningen voor 
gezinnen met kinderen, een strenge abortuswet, een totaal verbod op bet gebruik van 
voorbehoedmiddelen en strenge straffen voor degenen die deze wetten overtraden. Na 
1990, toen officieel een einde werd gemaakt aan dit beleid, daalde bet geboortencijfer 
dramatisch. Een verminderende vrucbtbaarbeid en een toegenomen emigratie bebben 
ertoe bijgedragen dat bet bevolkingsaantal sinds 1991 met bijna 500.000 is gedaald. 
Roemenie beeft nog steeds een boog kindersterfte- en moedersterftecijfer, ruim boven dat 
van de EU en andere Midden- en Oost-Europese landen. Dit is een bewijs van de 
relatieve achteruitgang van de kwaliteit van de gezondheidszorg; Roemenie is dan ook 
een van de Europese landen met bet laagste uitgavenpeil voor gezondbeidszorg (3,9% in 
1991). Een groot aantal Roemeense buisboudens (volgens een niet-officiele scbatting 
meer dan 9%) leeft beneden de armoede-grens. 
Het basisonderwijs is over bet algemeen goed, met een zeer boge alfabetiseringsgraad. 
Het secundair onderwijs is traditioneel sterk op beroepsopleiding gericbt, en de 
participatiegraad voor bet boger onderwijs is laag. Sinds 1989 is bet aantal studenten in 
bet boger en universitair onderwijs aanzienlijk toegenomen, waarschijnlijk als gevolg van 
de opbeffing van inschrijvingsbeperkingen en door de sterk gestegen werkloosbeid onder 
Jongeren. 
Re.gionale en sectorale verschillen 
I 0% van de Roemeense bevolking is geconcentreerd in Boekarest en bet 
ontwikkelingsniveau ligt daar ruim boven bet nationale gemiddelde. De gezondbeidszorg 
en andere openbare diensten zijn daar veel gemakkelijker toegankelijk voor de bevolking, 
en de werkloosbeid is lager. Dit houdt verband met de betrekkelijk gediversifieerde 
structuur van de economie, de omvang van de dienstensector ( die toeneemt) en de 
aanwezigbeid van vele buitenlandse investeerders. 
In bet verleden waren enkele regio's van bet land (Boekarest, Galati, Transsylvania) 
sterker gei'ndustrialiseerd dan andere. In de periode van gedwongen industrialisatie na de 
Oorlog besloten de autoriteiten in alle regio's nieuwe industriecentra te vestigen, waarbij 
zij vaak weinig rekening hielden met de relatieve voordelen van de regionale economie 
(b.v. de staalfabriek in Calarasi). Op bet ogenblik zijn enkele regio's nog steeds sterk 
gespecialiseerd in zware industrie, terwijl enkele steden bijna uitsluitend van een 
industrie of een grote combinatie (b.v. Resita) afhankelijk zijn. 
32 
In 1994 verschilde het peil van de werkloosheid in Roemenie sterk per regio. In regio's 
met een werkloosheid boven het gemiddelde bevonden zich gebieden met verouderde 
zware industrie ( de districten Caras-Severin, Dolj en Olt in het zuiden, Galati, Iasi en 
Bacau in het noordoosten) of betrekkelijk laag geYndustrialiseerde gebieden ( de districten 
Tulcea, Vaslui, Botosani en het noordoosten). 
2.2 De economie in bet perspectief van bet EU-lidmaatschap 
Iuleiding 
De Europese Raad van Kopenhagen bereikte in 1993 overeenstemming over de 
voorwaarden waaraan de geassocieerde landen in Midden- en Oost-Europa moeten 
voldoen, willen zij in aanmerking komen voor toetreding. De economische criteria zijn: 
• het bestaan van een functionerende markteconomie; 
• het vermogen om de concurrentiedruk en de marktkrachten binnen de Unie het hoofd 
te bieden. 
Deze criteria staan niet los van elkaar. Ten eerste is een functionerende markteconomie 
beter in staat om de concurrentiedruk het hoofd te bieden. Ten tweede is de 
functionerende markt, in de context van het lidmaatschap van de Unie, de inteme markt. 
Zonder integratie in de inteme markt verliest het lidmaatschap van de EU zijn 
economische betekenis, zowel voor Roemenie als voor zijn partners. 
De ovemame van het acquis, en met name het acquis van de inteme markt, is dan ook 
essentieel voor de aspirant-lidstaat, die zich er permanent toe moet verbinden de 
economische verplichtingen van het lidmaatschap na te komen. Deze onherroepelijke 
verbintenis is noodzakelijk om te garanderen <lat elk deel van de zo ontstane, grote EU­
markt volgens gemeenschappelijke regels blijft opereren. 
Het vermogen om het acquis over te nemen heeft verschillende dimensies. Enerzijds 
dient Roemenie in staat te zijn de economische verplichtingen van het lidmaatschap op 
zich te nemen, op een dusdanige wijze dat de inteme markt soepel en eerlijk kan 
functioneren. Wil Roemenie anderzijds volledig kunnen profiteren van de 
concurrentiedruk van de inteme markt, dan moet het daaraan ten grondslag liggende 
economische klimaat gunstig zijn, en moet de Roemeense economie over de nodige 
flexibiliteit en voldoende menselijk en fysiek kapitaal, met name 
infrastructuurvoorzieningen, beschikken. Ontbreken deze, dan is de concurrentiedruk 
voor bepaalde segmenten van de samenleving waarschijnlijk te groot, en zal als gevolg 
daarvan de roep om beschermende maatregelen sterker worden, die de inteme markt 
zouden ondermijnen. 
Het vermogen en de wil van een aspirant-lidstaat om het acquis over te nemen en ten 
uitvoer te leggen zijn cruciaal, aangezien de kosten en voordelen daarvan mogelijk 
ongelijk gespreid worden in de tijd en over de verschillende economische sectoren en 
sociale groepen. Een brede consensus over welke veranderingen in het economisch beleid 
vereist zijn voor het lidmaatschap van de Unie, en een constant tempo ( ondanks de 
pressie van belangengroepen) bij de implementatie van de economische hervormingen, 
33 
verminderen het risico dat een land zijn beloftes met betrekking tot de economische 
verplichtingen van het lidmaatschap niet kan nakomen. 
Op het niveau van de overheid vereist het lidmaatschap van de Unie <lat het bestuurlijke 
en juridische vermogen aanwezig is voor het omzetten en implementeren van de vele 
technische wetsvoorschriften die noodzakelijk zijn om de obstakels voor vrij verkeer 
binnen de Unie op te heffen en aldus te zorgen voor het furictioneren van de inteme 
markt. Deze aspecten worden in de volgende hoofdstukken besproken. Voor het 
bedrijfsleven is het effect van de ovemame van het acquis op het concurrentievermogen 
afhankelijk van het vermogen om zich aan de nieuwe economische omstandigheden aan 
te passen. 
Bestaan van een functionerende markteconomie 
Het bestaan van een markteconomie vereist dat het evenwicht tussen vraag en aanbod tot 
stand komt door de vrije wisselwerking van de marktkrachten. Een markteconomie 
functioneert wanneer het rechtsstelsel, waaronder ook regelgeving op het gebied van de 
eigendomsrechten, naar behoren functioneert. Het functioneren van een markteconomie 
vereist macro-economische stabiliteit en een zekere mate van consensus over de 
essentiele onderdelen van het economisch beleid. W anneer de financiele sector goed 
ontwikkeld is en er geen significante belemmeringen zijn voor de markttoegang, kan een 
economie efficient functioneren. Hoe meer vooruitgang er wordt geboekt met de 
implementatie van de Europa-Overeenkomst, des te soepeler verloopt de overgang naar 
het lidmaatschap van de Unie. 
Sinds het begin van de overgang naar een markteconomie heeft Roemenie enorme 
vooruitgang geboekt, hoewel zij nog niet kan worden beschouwd als een functionerende 
markteconomie. De prijzen zijn voor een groot deel losgelaten en de belangrijkste 
handelsbelemmeringen opgeheven. Toch is Roemenie nog steeds een land dat wordt 
gekenmerkt door een grote mate van overheidsbemoeienis met de werking van de 
economie. De eigendomsrechten en hun overdraagbaarheid zijn voor een productiefactor, 
namelijk grond, nog steeds niet volledig gewaarborgd. Men is nog bezig met de 
oprichting van regelgevende organen, en hun vermogen om ervoor te zorgen dat de 
wetgeving wordt nageleefd en geimplementeerd moet nog wel verder worden 
ontwikkeld. 
Het op economisch terrein gevoerde beleid is niet altijd samenhangend geweest. Als 
gevolg daarvan is de vooruitgang op de weg naar macro-economische stabiliteit niet 
constant geweest. De afgelopen jaren werden gekenmerkt door sterk · fluctuerende 
prestaties wat betreft groei, inflatie en werkloosheid. De economische subjecten vinden 
de macro-cconomische omgeving dan ook niet altijd stabiel genoeg om de nodige 
besparingen en investeringen (binnenlands en buitenlands) voldoende te bevorderen. 
Het uitgebreide programma van macro-economische stabilisatie en structurele 
hervormingen dat de autoriteiten begin 1997 hebben aangekondigd zal, indien het 
volledig wordt uitgevoerd, de economie van Roemenie radicaal veranderen en de 
grondslag leggen voor een gezonde groei in de komende jaren. Maar de uitvoering van de 
voornaamste onderdelen van het programma, met name op het gebied van de 
herstructurering, zal vele jaren in beslag nemen. Het is nu nog te vroeg om te kunnen 
zeggen of het programma volledig en met succes zal worden uitgevoerd. Bovendien 
34 
wijzen de ongelijkmatig verlopende hervormingen en de macro-economische instabiliteit 
in het recente verleden erop dat sommige economische subjecten nog niet helemaal 
bereid zijn tot hervormingen. Sommige machtige groeperingen die veel te verliezen 
hebben bij de huidige hervormingen roepen om meer staatsbemoeienis in de economie, 
meer prijsregulering en om terugkeer naar de oude methoden van economisch 
management. Voorwaarde voor consolidering van de in alle sectoren van de economie 
ingestelde marktmechanismen is vooral dat de belangrijkste economische sociale en 
politieke krachten een duidelijke en brede consensus bereiken over de op middellange 
termijn te volgen strategie. 
Voordat de omschakeling met succes is voltooid en het land voor EU-lidmaatschap 
gereed is, zullen er nog vele gedetailleerde en complexe maatregelen moeten worden 
genomen. Goede vorderingen bij de tenuitvoerlegging van de Europa-Overeenkomst 
moeten ertoe bijdragen het functioneren van de markteconomie te vervolledigen, en 
moeten maken dat de overgang naar het lidmaatschap van de Unie relatief soepel 
verloopt. Hiervoor zijn een regering en een bestuurlijk systeem nodig die volledig op hun 
taak berekend zijn. Ben transparante, consequente en effectieve rechtsbedeling en de 
daarop afgestemde verwachtingen van de economische subjecten maken dat een 
markteconomie efficienter kan werken. In Roemenie is de overheid (hier op te vatten als 
de regelgevende, toezichthoudende en besluitvormende organen tezamen) nog niet 
helemaal toe aan een effectieve handhaving van de wetten nadat deze zijn goedgekeurd. 
In het verleden hebben buitenlandse investeerders de onvoorspelbare wegen van het 
rechtssysteem en de verschillende interpretatie van de verdragen ter voorkoming van 
dubbele belasting beschouwd als hinderpalen voor het zakendoen in Roemenie. 
De financiele sector, een essentieel onderdeel van een modeme markteconomie, is tot nu 
toe niet in staat geweest haar taak van financiele bemiddeling naar behoren te vervullen. 
De levensvatbaarheid van de financiele sector moet verbeterd worden door verdere 
privatisering en door invoering van doeltreffend toezicht. Zodra de banksector onder 
behoorlijk toezicht staat en is geprivatiseerd, zal zij in staat zijn om aan het bedrijfsleven 
financiele discipline op te leggen. Onlangs is een wet inzake de privatisering van bet 
bankwezen goedgekeurd. 
Tenslotte is de concurrentie verbeterd door privatisering en grotere openheid naar de 
intemationale handel toe. Desalniettemin zijn er voor specifieke economische activiteiten 
strenge beperkingen op het vrij verkeer. Particulier initiatief in de energie- en 
telecommunicatiesector is er nagenoeg niet, ondanks de duidelijke voordelen in termen 
van vers kapitaal en know-how die dit zou bieden. Het ontbreken van marktmechanismen 
in ecn groot deel van de landbouwsector heeft geleid tot hoge prijzen, hoge 
beschermingsniveaus en gebrek aan efficientie. Ondanks de radicale hervormingen die 
met de steun van de intemationale financiele instellingen zijn doorgevoerd, moet er nog 
vcel aan herstructurering worden gedaan, en zullen er nog jarenlang grote investeringen 
nodig zijn om de sector beter aan te passen aan de ontwikkelingen op de Europese en de 
wereldmarkten. 
Yermogen om de concurrentiedruk en de marktkrachten binnen de Unie het hoofd 
te hieden 
Het is moeilijk om, enkele jaren v66r de toetreding en nu Roemenie het grootste deel van 
de Gemeenschapswetgeving nog moet ovememen en implementeren, een definitief 
35 
oordeel te vellen over het vermogen van dit land om aan deze vooiwaarde te voldoen. 
Toch kunnen enkele aspecten van de ontwikkeling van Roemenie worden vermeld die 
licht werpen op het vermogen van het land om de concurrentiedruk en de marktkrachten 
binnen de Unie het hoofd te bieden. 
Dit vereist een stabiel macro-economisch kader waarbinnen de afzonderlijke 
marktdeelnemers besluiten kunnen nemen met een redelijke mate van voorspelbaarheid. 
Voorts moet beschikt kunnen worden over voldoende menselijk en fysiek kapitaal, 
waaronder infrastructuurvoorzieningen, die de ondememingen moeten ondersteunen bij 
hun aanpassing aan de grotere concurrentiedruk binnen de inteme markt. De 
ondememingen moeten investeren om hun efficiency te verbeteren, zodat zij zowel 
kunnen concurreren op de binnenlandse markt, als kunnen profiteren van de 
schaalvergroting die voortvloeit uit de toegang tot de inteme markt. Het vermogen tot 
aanpassing is groter naarmate ondememingen toegang hebben tot investeringskapitaal, 
beschikken over beter opgeleide arbeidskrachten, en naarmate zij met succes innoveren. 
Voorts is een economie beter voorbereid op de verplichtingen van het lidmaatschap, 
wanneer reeds v66r de toetreding een grote mate van integratie in de Unie wordt bereikt. 
Hoe meer een land ge1ntegreerd is voordat het lidmaatschap van de Unie een feit is, hoe 
minder herstructurering achteraf noodzakelijk is. Het niveau van de economische 
integratie houdt verband met de aard en het volume van de handel met de lidstaten. De 
directe voordelen van toegang tot de inteme markt zijn groter in sectoren waarin veel 
kleine ondememingen actief zijn, omdat deze relatief meer hinder ondervinden van 
handelsbelemmeringen. 
De concurrerendheid van Roemenie beoordelen is bijzonder moeilijk, in verband met de 
ingrijpende hervormingen die onlangs zijn ingevoerd. Immers, het vermogen om aan de 
concurrentiedruk te weerstaan wordt niet alleen bepaald door de huidige structuur van de 
economie, maar ook door de manier waarop zij zich in de nabije toekomst en op 
middellange termijn zal ontwikkelen. Op dat punt biedt de situatie waarin Roemenie 
verkeert een tegenstrijdig beeld: de bestaande economische structuur vertoont een aantal 
zeer zwakke punten, maar de hervormingen die begin 1997 zijn aangekondigd kunnen in 
een betrekkelijk korte tijd een zeer gunstige invloed hebben, vooral als men tot een snelle 
privatisering kan komen en er buitenlandse directe investeringen te veiwachten zijn. Om 
de concurrentie in de Unie aan te kunnen dienen zowel de industriele als de 
landbouwsector ingrijpende structurele hervormingen te ondergaan. 
De huidige industriele productie is grotendeels, maar niet uitsluitend gebaseerd, op sterk 
energie-intensieve sectoren of sectoren die sterk afhankelijk zijn van grondstoffen die 
moeten worden ingevoerd of waarvoor in de Unie capaciteitsverminderingen zijn 
doorgevoerd. Gezien de arbeidskosten en de geschoolde arbeidskrachten in Roemenie is 
specialisatie in metaalbewerking, chemicalien, scheepsbouw en machinebouw nog niet 
zo 'n slechte strategie, mits de producten beantwoorden aan de behoeften, de normen en 
de kwaliteitseisen op de Westerse markten. Op die punten moeten nu nog grote 
inspanningen worden gedaan. Voorts hebben vele grote staatsondememingen 
geprofiteerd van rechtstreekse of indirecte subsidies, waardoor de nodige aanpassing en 
modemisering trager verliepen of soms zelfs uitbleven. De huidige structurele 
hervormingen moeten gericht zijn op herstructurering van de zeer grote concerns die 
eigendom zijn van de staat, omdat ze in hun huidige toestand onder zware 
concurrentiedruk van hun W esterse concurrenten zouden komen te staan. Een 
36 
diversifiering van de industriele basis met meer lichtere industrie, gepaard gaande met de 
oprichting van een groot aantal nieuwe kleine en middelgrote ondememingen, en 
verhoogde inbreng van buitenlands kapitaal en know-how zullen Roemenie helpen de 
herstructurering van de grote ondememingen door te voeren. De lichte industrie is in 
bepaalde sectoren reeds goed ontwikkeld (houtproducten, leder, textiel) en heeft goed 
gescoord op de exportmarkten. 
Hoewel de landbouw de afgelopen decennia is verwaarloosd, vormt zij een potentieel 
belangrijke bron van relatief voordeel voor Roemenie, dat v66r de Tweede Wereldoorlog 
veel exporteerde naar Europese en wereldmarkten. De modemisering van de landbouw is 
echter nog maar pas begonnen en er zal een beleid nodig zijn dat investeringen in de 
landbouwsector en de voedingsindustrie stimuleert. 
De buitenlandse directe investeringen zijn voor een groot land als Roemenie laag 
geweest. Eind juni 1996 bedroeg de cumulatieve BDI per hoofd van de bevolking 50 ecu. 
Op een paar opvallende uitzonderingen na heeft BDI geen significante bijdrage geleverd 
tot de modemisering van industrie of landbouw. Dat betekent dat in vele sectoren voor de 
productie nog gebruik wordt gemaakt van oude en verouderde technologie. Om de 
kansen voor de Roemeense producenten om te kunnen concurreren met de hoogwaardige, 
volgens hoge normen vervaardigde goederen uit de EU en om het niveau van de 
vaardigheden in de economie te verbeteren, is er veel meer BDI nodig. 
Het buitenlandse investeringspeil houdt ook verband met het niveau van de technologie. 
Momenteel wordt er in commerciele bedrijven heel weinig besteed aan onderzoek en 
ontwikkeling. Fundamenteel onderzoek wordt meestal verricht door de staatslaboratoria 
en vaak in het kader van militaire programma's. Het grootste deel van het onderzoek en 
de technologische ontwikkeling wordt gedaan door ondememingen die eigendom zijn 
van de staat. Omdat er niet veel overheidsgeld beschikbaar is, zullen de bedrijven een 
steeds groter deel van hun O&O zelf moeten financieren of de hulp zoeken van 
buitenlandse partners. In feite biedt BDI een snellere manier om het technologische 
ontwikkelingsniveau te verbeteren door middel van in industriele processen en 
productie/managementtechnieken toegepaste technologieen. 
Momenteel wijst het betrekkelijk lage technologische ontwikkelingsniveau op een 
relatief voordeel voor de bedrijfstakken met een hoog gehalte aan laagwaardige 
productiefactoren. Bovendien moet in het grootste deel van de Roemeense industrie het 
proces van modemisering en kwaliteitsverbetering van de productiefactoren nog 
beginnen. In de gegeven omstandigheden zal de economie het voor het grootste deel heel 
moeilijk krijgen om de concurrentie van de inteme markt het hoofd te bieden. 
In een markteconomie speelt de financiele sector ook een significante rol bij de 
verbetering van de concurrerendheid van een land, omdat zij helpt onderscheid te maken 
tussen levensvatbare en niet-levensvatbare bedrijven en ook de voorwaarden schept 
waarin levensvatbare ondememingen kunnen gedijen. Wat dat betreft laat de situatie in 
Roemenie te wensen over: de sector is te zwak, heeft te veel oninbare vorderingen 
uitstaan en wordt gedomineerd door banken die staatseigendom zijn. Risicodragend 
kapitaal is voor kleine en middelgrote particuliere ondememingen moeilijker 
toegankelijk dan voor de grote staatsbedrijven. Leningen op middellange en lange termijn 
zijn niet direct beschikbaar en deelname in aandelenkapitaal is dat al evenmin. De 
maatregelen die begin 1 997 z1Jn genomen, zoals het opstarten van het 
37 
privatiseringsproces voor banken die eigendom zijn van de staat en de modemisering van 
de belangrijkste wetgeving, zullen echter indien zij volledig worden uitgevoerd, leiden 
tot significante versterking van de financiele sector in Roemenie. 
Economische groei en modemisering vereisen ontwikkeling van goede 
vervoersinfrastructuur en verbetering van de menselijke hulpbronnen door middel van 
een betere gezondheidszorg en beter onderwijs. Op alle drie gebieden zullen, gezien de 
huidige slechte situatie, de inspanningen die nu gedaan worden heel waarschijnlijk niet 
voldoende zijn om Roemenie in staat te stellen in de nabije toekomst met succes op de 
inteme markt te concurreren. Roemenie bezit een aantal grote voordelen: haar 
geografische ligging -vele handelsroutes kruisen elkaar in Roemenie, terwijl zij de 
toegangspoort vormt vanuit zee tot Midden-Europese markten -; het grote 
bevolkingsaantal waardoor bedrijfstakken met schaalvoordelen zullen worden 
aangetrokken; de betrekkelijk jonge bevolking waarvan een grote vraag naar duurzame 
goederen te verwachten valt; en de lage arbeidskosten. Al deze factoren kunnen 
Roemenie geschikt maken als basis voor export naar markten van kleinere buurlanden, 
vooral export van consumentengoederen. 
De afgelopen paar jaar zijn grote productiviteitsstijgingen waargenomen, en er worden er 
voor de toekomst nog meer verwacht. Als onderdeel van het nieuwe programma hebben 
de vakbonden aanvaard de indexering van de nominale lonen te beperken, teneinde de 
reele lonen relatief laag te houden. Daarbij komt dat hoewel de onvermijdelijke tendens 
van de werkelijke te waarderen wisselkoers op middellange termijn de arbeidskosten in 
Roemenie ten opzichte van die van haar concurrenten zal doen stijgen, dit in verband met 
de recente sterke waardedaling van de munt waarschijnlijk niet snel zal gebeuren. 
Een groot deel van de handel van Roemenie is op EU-markten gericht. De handel met de 
EU is in 1996 slap geweest en zal dat in de komende jaren waarschijnlijk blijven, 
aangezien de recessie in Roemenie het handelsvolume ongunstig beYnvloedt. De 
economische integratie met de Unie zal dus op een betrekkelijk laag pitje blijven, en een 
snelle blootstelling aan de concurrentiedruk vanuit de inteme markt zou een emstige 
schok teweegbrengen in de Roemeense economie. 
Vooruitzichten en prioriteiten 
Het betrekkelijk succes dat Roemenie op het vlak van de macro-economische 
stabilisering in 1995 en 1996 boekte rustte op zeer wankele basis. Door het zeer trage 
verloop van de structurele hervormingen waren de hoge groeicijfers in deze periode niet 
duurzaam en niet verenigbaar met het Roemeense streven naar integratie van Roemenie 
in de Europese en wereldeconomie. Deze diagnose stond centraal in het economisch en 
sociaal programma van de nieuwe in november 1996 gekozen regering. 
Het in februari 1997 aangekondigde programma van macro-economische stabilisering en 
structurele hervormingen vormt een zeer ambitieuze poging om in betrekkelijk korte tijd 
de oude economische structuren te veranderen en de grondslagen te leggen voor een 
volledig functionerende markteconomie. Dit is echter pas een eerste stap in de goede 
richting en er moet nog veel gedaan worden. 
Een eerste vereiste om de grondslagen te kunnen leggen voor duurzame groei en 
modemisering van de micro-economische kant van de economie is dat er een stabiel en 
38 
voorspelbaar macro-economiscb kader komt. In verband biermee is vaststelling van een 
streng monetair en fiscaal beleid voor de middellange termijn cruciaal en hierbij dient 
met name vermeden te worden dat er weer een sterke en fluctuerende inflatie de kop 
opsteekt. De eerste maanden van 1997 gaven een versterkte inflatie (174% op jaarbasis in · 
mei) te zien als gevolg van het vrijlaten van de gecontroleerde prijzen en de aanpassingen 
in de structuur van de relatieve prijzen. Ofscboon de maandelijkse inflatie reeds scberp is 
beginnen te dalen, zullen de nieuwe macbtbebbers er een barde <lobber aan hebben om dit 
percentage de komende paar jaar flink omlaag te krijgen. 
Strenge controle op de overbeidsfinancien biedt een aantal voordelen. Door minder boog 
gestelde inflatieverwacbtingen en bet schrappen van acbterbaalde en inefficiente 
overbeidsprogramma's zullen de broodnodige overbeidsmiddelen vrijkomen voor 
investeringen op kritiscbe gebieden zoals onderwijs, gezondbeidszorg en infrastructuur. 
Op middellange termijn kan de groeiende buitenlandse scbuld een factor van macro­
economiscbe instabiliteit worden. Een toenemende buitenlandse schuld hoeft op zicbzelf 
geen reden tot bezorgdbeid te zijn, als bet land maar voldoende buitenlandse valuta 
verdient voor rente en aflossing, met name door dynamische export, en mits het tekort op 
de lopende rekening op een verantwoorde manier gefinancierd wordt, met name door een 
regelmatige toevloed van buitenlandse investeringen op lange termijn. Ofschoon het 
beleid van de nieuwe regering een stap in de goede richting betekent, zijn deze 
voorwaarden in Roemenie nog niet belemaal vervuld. 
De nieuwe Roemeense regering beeft reeds erkend dat de rol van de buitenlandse 
investeerders en intemationale financiele instellingen van cruciaal belang zal zijn voor 
het succes van haar hervormingspogingen. Om het vertrouwen van de intemationale 
investeerders en geldschieters te herstellen en hun investeringen op middellange termijn 
in Roemenie veilig te stellen moet er een stabiel macro-economisch kader zijn, een 
duurzame en geloofwaardige verbintenis tot structurele hervormingen, een duidelijke en 
brede politieke consensus over de op middellange termijn te volgen strategie en een 
blijvende legitimiteit van de hervormingen onder de bevolking. Dat zijn de absolute 
voorwaarden voor vermindering van de politieke en economische onzekerheid, en zo zal 
de basis kunnen worden gelegd voor een succesvolle investeringsplanning. 
Het nieuwe economiscbe programma omvat zeer ingrijpende structurele hervormingen in 
bijna alle sectoren van de economie: bervorming van de financiele sector; 
herstructurering van de ondememingen; landbouw en de wisselmarkt. Er zijn al 
belangrijke maatregelen uitgevoerd: de valutamarkt is nu bijna gebeel geliberaliseerd, een 
aantal grote verlieslatende staatsbedrijven is gesloten; de privatisering is versneld en de 
meeste prijzen voor basisgoederen zijn op intemationaal peil gebracbt. Maar ter 
voorbereiding op bet EU-lidmaatscbap zullen naast de in voorgaande boofdstukken 
vermelde maatregelen nog meer bervormingen nodig zijn. 
I kt financiele systeem wordt nog steeds gekenmerkt door een allesoverheersende 
aanwczigheid van door de staat gecontroleerde banken die kwetsbaar blijven voor morcle 
ovcrreding en waarvan de werkwijze niet altijd even transparant is. Het uiteindelijke doel 
moet zijn een gescbikt kader voor financiele bemiddeling te verscbaffen en te zorgen 
voor nieuwe dcelnemers in de sector, zowel door de oprichting van nieuwe 
ondememingen als door middel van buitenlandse participatie. Verdere vooruitgang is 
39 
noodzak:elijk om de commerciele banken van de staat te herstructureren en privatiseren. 
De snelheid en efficientie van het betalingssysteem moet worden verbeterd. 
Herhaalde pogingen om de staatsondememingen, vooral de "regies autonomes" 
financiele discipline opleggen zijn spaak gelopen. De programma's voor herstructurering 
van de ondememingen en de financiele herstelprogramma's werden niet daadwerkelijk 
uitgevoerd omdat de vaststelling en tenuitvoerlegging van de nodige wetgeving uitbleef. 
Voqr de staatsondememingen die niet op de nominatie staan voor privatisering moet er 
effici,ente bedrijfsleiding komen. 
Roemenie zal in het algemeen een effectiever manier van leiding geven aan een 
ondememing moeten ontwikkelen door vorming van een klasse van in Westerse 
managementmethoden opgeleide managers, beter toezicht door de banken en 
investeringsfondsen op hun leningen en investeringen, een transparante bekendmak:ing 
van financiele informatie en een grotere betrokkenheid van de aandeelhouders. Wat dit 
betreft is een succesvolle uitvoering van het privatiseringsprogramma in de komende 
jaren ter voorbereiding van de economie op haar functioneren in een marktomgeving van 
essentieel belang. 
Het vermogen van de overheidssector om structurele hervormingen door te voeren zal 
moeten worden aangepast aan de basisonderdelen van de markteconomie. Met name de 
implementatie van het acquis zal nieuwe vaardigheden vereisen. 
De consolidatie van de institutionele en juridische grondslag van een markteconomie is 
een belangrijk onderdeel van de schepping van een omgeving waarin het groot aantal 
kleine ondememingen dat de afgelopenjaren is opgericht, en de particuliere ondememing 
in het algemeen, kunnen gedijen. Het is niet verwonderlijk dat bepaalde onderdelen van 
volwassener markteconomieen ietwat onderontwikkeld zijn. Vooral de regelgevings­
mechanismen waardoor een markteconomie effectief kan functioneren moeten worden 
versterkt. W aar het in feite op neerkomt is dat ervoor moet worden gezorgd dat de 
eigendomsrechten en commerciele contracten direct afdwingbaar zijn. De vorderingen op 
dit gebied zullen waarschijnlijk geleidelijk verlopen: een efficient handelsrechtssysteem 
komt niet van de ene op de andere dag tot stand. 
Naast dit elementaire maar essentiele aspect van de rechtsgrondslag is er dan ook de 
behoefte aan een doeltreffend concurrentiebeleid. De juridische mechanismen zijn nu 
ingevoerd: in april 1966 is een concurrentiewet aangenomen en is er een concurrentieraad 
opgericht. Na de privatisering van de voomaamste bedrijven zal Roemenie ervoor 
moeten zorgen dat ze in een geschikte regelgevings-/concurrentieomgeving kunnen 
werken en dat eventuele concurrenten daadwerkelijk hun intrede op de markt kunnen 
doen. 
De slechte staat waarin de vervoers- en telecommunicatie-infrastructuur in Roemenie 
verkeren betekenen een emstige belemmering voor de groei van de economie op 
middellange termijn. Een betere infrastructuur zal de totale productiviteit van de 
productiefactoren verhogen en bijdragen tot bevordering en uitbreiding van de handel 
met naaste en verre buurlanden. Ook op vervoersgebied zal Roemenie hiervan de 
vruchten kunnen plukken en verdienen aan haar strategische ligging op de kruispunten 
van vele regionale handelsroutes. 
40 
Tenslotte is ook verbetering van de kwaliteit van het menselijk potentieel van essentieel 
belang voor de economische vooruitzichten op middellange termijn. Op <lit punt staat 
men voor drie met elkaar verband houdende taken: hervorming van de gezondheidszorg 
om de volksgezondheid te verbeteren; aanpassing en ontwikkeling van het hoger en 
technisch onderwij s en ontwikkeling en uitvoering van een actief arbeidsmarktbeleid dat 
ontslagen werknemers moet helpen snel een aantal basisvaardigheden te leren die in de 
nieuwe economische omgeving nodig zijn. Dit laatste punt zal vooral belangrijk zijn voor 
de gebieden die gedomineerd worden door op zichzelf staande bedrijfstakken die op de 
nominatie staan voor sluiting of ingrijpende herstructurering. 
2.3. Algemene evaluatie 
Roemenie heeft aanzienlijke vooruitgang geboekt bij de totstandbrenging van een 
markteconomie. De herziening van het economisch beleid na de laatste 
regeringswisseling is werkelijk een verandering ten goede geweest, maar er moet nog een 
lange weg worden afgelegd. Hoewel de prijzen bijna helemaal zijn vrijgelaten, is het 
grondeigendomsrecht nog niet volledig gewaarborgd, is het rechtssysteem nog broos en 
is het economisch beleid niet altijd samenhangend geweest. Om te komen tot een stabiele 
omgeving moeten nog verdere inspanningen worden gedaan op het vlak van 
consolidering van het wettelijk en bestuursrechtelijk kader en de aanpak van hardnekkige 
macro-economische onevenwichtigheden. 
Roemenie zou het op middellange termijn heel moeilijk krijgen met de concurrentiedruk 
en de marktkrachten in de Unie. In het recente verleden is gewerkt aan verbetering van 
het concurrentievermogen van de economie, met name door het aanpakken van emstige 
concurrentievervalsingen zoals onrealistische energieprijzen, door versnelde privatisering 
en door een begin te maken met de liquidatie van grote verlieslatende staatsbedrijven. 
Een groot deel van de Roemeense industrie is echter verouderd en de landbouw moet 
worden gemodemiseerd. Ook het peil van onderzoek en ontwikkeling en de vakkennis 
van de werkende bevolking is laag, zodat de structurele hervorming van de economie nog 
een aantal j aren moet worden voortgezet. 
41 
3. V ermogen om de verplichtingen van bet lidmaatschap na te 
komen 
Op de Europese Raad in Kopenhagen is bevestigd dat een van de criteria voor toetreding 
van een land tot de EU "het vermogen is om de verplichtingen van het lidmaatschap na te 
komen, met inbegrip van het onderschrijven van de doelstellingen van de politieke, 
economische en monetaire unie". 
Door zijn kandidatuur te stellen op basis van het Verdrag heeft Roemenie aanvaard om 
zonder reserves de basisdoelstellingen van de Unie, inclusief het gevoerde beleid en de 
gebruikte instrumenten, over te nemen. In dit hoofdstuk wordt het vermogen geevalueerd 
van Roemenie om te voldoen aan de verplichtingen van het lidmaatschap, wat wil zeggen 
het wettelijke en institutionele kader -bekend als het acquis -waarmee de Unie haar 
doelstellingen wil bereiken. 
Met de verdere ontwikkeling van de Unie zal dit acquis geleidelijk groeien en zal het 
voor nieuwe kandidaten moeilijker warden om eraan te voldoen dan in het verleden het 
geval was. De capaciteit van Roemenie om het acquis ten uitvoer te leggen is een 
cruciaal element om met succes in de Unie te kunnen functioneren. 
In de volgende secties warden, voor alle belangrijke gebieden van de communautaire 
activiteit, de huidige situatie en de prognoses voor Roemenie geschetst. Het startpunt van 
de beschrijving en de analyse is telkens een kleine samenvatting van het acquis, met waar 
relevant de vermelding van de bepalingen van de Europa-Overeenkomst en het Witboek. 
Tenslotte volgt er voor elk activiteitsgebied een korte evaluatie van het vermogen van 
Roemenie om de verplichtingen van het lidmaatschap op middellange termijn na te 
komen. 
3.1 Interne markt zonder grenzen 
De inteme markt van de Unie wordt in artikel 7 A van het Verdrag gedefinieerd als een 
ruimte zonder binnengrenzen waarin het vrije verkeer van goederen, personen, diensten 
en kapitaal is gewaarborgd. De inteme markt, die een centrale rol speelt bij het 
communautaire eenwordingsproces, is gebaseerd op een open-markteconomie waarin de 
mededinging en de economische en sociale cohesie zich optimaal moeten kunnen 
ontwikkelen. 
De feitelijke tenuitvoerlegging van de vrijheden die in het Verdrag zijn neergelegd, 
veronderstelt niet alleen dat belangrijke beginselen zoals non-discriminatie of de 
wederzijdse erkenning van nationale voorschriften warden nageleefd -overeenkomstig 
de wijze waarop deze beginselen door de jurisprudentie van het Hof van Justitie zijn 
uitgelegd -maar ook dat tegelijkertijd een geheel van specifieke gezamen1ijke beginselen 
doeltreffend wordt toegepast. Deze specifieke beginselen zijn bedoeld om, met name in 
termen van openbare veiligheid, volksgezondheid en milieu- en 
consumentenbescherming, ervoor te zorgen dat bet publiek vertrouwen kan hebben in de 
dienstensector en dat de personen die bepaalde gespecialiseerde beroepen uitoefenen 
passende kwalificaties hebben. Voorts beogen zij eventueel een aantal regelgevings- en 
controlemechanismen in te voeren of te coordineren. Alle systematische controles en 
42 
verificaties die nodig zijn om ervoor te zorgen dat de regels correct worden toegepast, 
dienen op de inteme markt en niet bij het overschrijden van de grenzen plaats te vinden. 
De communautaire wetgeving dient metterdaad in het nationale recht van de lidstaten te 
worden omgezet. Nog belangrijker evenwel is dat zij in de praktijk op de juiste wijze 
door de aangewezen administratieve en gerechtelijke diensten van de lidstaten ten uitvoer 
wordt gelegd en dat zij door het bedrijfsleven wordt nageleefd. Dit is een 
basisvoorwaarde voor de totstandbrenging van het wederzijds vertrouwen dat onmisbaar 
is voor de goede werking van de inteme markt. 
Dit hoof dstuk dient te word en gelezen in samenhang met de hoofdstukken over het 
sociaal beleid, het milieu, de consumentenbescherming en het sectorieel beleid. 
De vier vrijheden 
De ovememing van het acquis door de kandidaatlanden berust op een geleidelijke 
aanpak: 
De Europa-Overeenkomst tussen de Europese Gemeenschappen en hun lidstaten 
enerzijds, en Roemenie anderzijds, is in 1995 ondertekend en is geratificeerd. Uit hoofde 
van de vier vrijheden en de onderlinge aanpassing van de wetgevingen voorziet de 
Overeenkomst met name in de onmiddellijke of geleidelijke toepassing van een aantal al 
dan niet wederzijdse verplichtingen, die in het bijzonder betrekking hebben op het recht 
van vestiging, nationale behandeling, vrijhandel, intellectuele-eigendomsrechten en 
overheidsopdrachten. 
In het Witboek (COM(95) 163 def.) dat de Commissie in 1995 heeft ingediend 
om de kandidaatlanden te helpen bij hun voorbereiding op de integratie in de inteme 
markt, wordt de relevante wetgeving verder afgebakend. Daartoe worden de onderwerpen 
en de "voomaamste maatregelen" vastgesteld die rechtstreeks van invloed zijn op het 
vrije verkeer van goederen, personen, diensten en kapitaal. Voorts worden de nodige 
voorwaarden voor de toepassing van deze maatregelen vastgesteld, met inbegrip van de 
gerechtelijke en organisatorische structuren. In het Witboek worden drieentwintig 
communautaire beleidsterreinen onder de loep genomen, waarbij de betrokken 
maatregelen naar gelang van hun mate van prioriteit in twee fasen worden ingedeeld. 
Aldus wordt een werkprogramma vastgesteld voor de periode voorafgaande aan de 
toetreding. Het Bureau voor de uitwisseling van informatie over technische bijstand 
(T AIEX) werd opgericht met het oog op de verstrckking van aanvullcnde gerichtc 
technische bijstand op de wetgevingsterreinen die door het Witboek worden bestreken. 
Het bureau heeft recentelijk een databank met wetgeving opgezet. 
De toetreding tot de Europese Unie betekent voor de kandidaatlanden dat zij het 
volledige acquis ten uitvoer moeten leggen. In dit verband zij erop gewezen dat het 
"Actieplan voor de interne markt" dat aan de Europese Raad van Amsterdam is 
voorgelegd, de nodige prioritaire acties bevat om de werking van de inteme markt van 
het Europa van Vijftien te verbeteren, rekening houdend met de invoering van de 
gemeenschappelijke munt. Dit zal noodzakelijkerwijs wijzigingen van het acquis tot 
gevolg hebben. 
43 
-Algemeen kader 
Ondernemingen dienen hun activiteiten te kunnen verrichten op basis van gezamenlijke 
regels, ongeacht him werkterrein. Deze gezamenlijke regels zijn belangrijk omdat zij het 
algemene werkkader van de economieen en bijgevolg de algemene 
mededingingsvoorwaarden vaststellen. Naast de mededingingsregels (inzake 
overheidsbedrijven en staatssteun) en de fiscale bepalingen die in andere delen van dit 
advies Worden behandeld, gaat het in dit verband om voorschriften met betrekking tot de 
openstelling van de aanbesteding van overheidsopdrachten voor werken, leveringen en 
diensten, de harmonisatie van de voorschriften inzake intellectuele-eigendomsrechten 
(met inbegrip van het Europees octrooi), de harmonisatie van de voorschriften inzake 
vennootschapsrecht en vennootschaps-boekhouding, de bescherming van 
persoonsgegevens, alsook de overneming van strafvervolging en de wederzijdse 
erkenning van rechterlijke uitspraken (artikel 220-overeenkomsten). 
Situatieschets 
Overheidsopdrachten worden in Roemenie gereguleerd bij besluit nr. 12/1993 
betreffende het aankopen van goederen en overheidsinvesteringen, waarin de van 
toepassing zijnde procedures worden omschreven. 
De intellectuele en commerciele ei~endomsrechten worden geregeld door de wet op de 
octrooien (1992), wet nr. 16/1996 betreffende halfgeleiders, wet nr. 8/1996 betreffende 
auteursrechten en naburige rechten en wet nr. 129/1992 betreffende de bescherming van 
tekeningen en ontwerpen. 
Roemenie heeft aangevraagd om v66r einde 1997 te kunnen toetreden tot het Verdrag 
van Milnchen. Naar gelang van de voortgang bij de aanpassing van de binnenlandse 
wetgeving overweegt Roemenie toe te treden tot de relevante verdragen van de WIPO 
(Wereldorganisatie voor de intellectuele eigendom). Het heeft de TRIPS-akkoorden 
(Trade Related aspects of Intellectual Property Rights) ondertekend, die vanaf 1 januari 
2000 volledig voor Roemenie van toepassing worden. 
Het vennootschapsrecht wordt gereguleerd door de m juli 1996 gewijzigde wet 
nr. 31/1990. Vennootschappen worden ingedeeld in verschillende categorieen: 
personenvennootschappen ( onder firma of gewone commanditaire vennootschap) en 
kapitaalvennootschappen ( aandelenvennootschappen of commanditaire vennootschappen 
op aandelen). Er bestaan ongeveer 500.000 vennootschappen. De aandelen kunnen aan 
toonder of op naam zijn. Hetzelfde geldt voor obligaties. 
! n het geval van kapitaalvennootschappen is de aansprakelijkheid van de aandeelhouders 
l ,~·p1..:rkt tot hun aandeel in het kapitaal. De vorming en instandhouding van het kapitaal, 
alsook het minimumkapitaal, zijn bij wet geregeld. De rechten van de schuldeisers zijn 
beschermd, met name door wet nr. 64/1996 betreffende de procedure voor reorganisaties 
en gerechtelijke liquidaties. Alle vennootschappen moeten zich verplicht laten registreren 
en in het register moet de belangrijke informatie over het !even van de vennootschap 
worden geacteerd. 
Op het gebied van de vennootschapsboekhoudin~ en de controle daarop is er een 
gestandaardiseerd model voor de jaarrekeningen ingevoerd. Het Ministerie van Financien 
44 
heeft onlangs officiele standaarden uitgevaardigd. Ministeries en staatsinstanties kunnen 
met toestemming van het Ministerie van Financien voor bepaalde industrietakken 
specifieke standaarden invoeren. Er is geen regelgeving over geconsolideerde 
rekeningen. De controle op de jaarrekeningen wordt geregeld bij besluit 65/94 
betreffende de Orde van accountants. 
Roemenie beschikt niet over een algemene wetgeving ter beschennin& van 
persoonsieievens. Er wordt gewerkt aan een ontwerp-wet. 
Evaluatie en prognose 
De Roemeense wetgeving inzake overheidsopdrachten is niet in overeenstemming met de 
beginselen van het communautair recht. In het algemeen volstaat de wetgeving niet om te 
beoordelen of het geheel van de verschillende richtlijnen is gevolgd, met name wat 
opdrachten voor diensten betreft. De communautaire bepalingen op het gebied van de 
sector water, energie, vervoer en telecommunicatie zijn niet opgenomen in de Roemeense 
wetgeving. Roemenie past een algemene nationale voorkeursbehandeling toe voor 
goederen en diensten met een waarde van minder dan respectievelijk 1,5 en 7 miljard lei. 
Bij de structuren voor de controle van de toepassing van de normen zijn zes ministeries 
betrokken wat logheid tot gevolg heeft. Door de traagheid en het gebrek aan 
doeltreffendheid van de procedures kunnen de rechten van partijen bij betwistingen niet 
worden gewaarborgd. Er zijn enkele wijzigingen gepland om de wetgeving aan de 
communautaire richtlijnen aan te passen, maar daarvoor is geen tijdschema vastgesteld. 
Er is een belangrijke harmonisatie-inspanning verricht op het gebied van de intellectuele­
ei~endomsrechten en de overeenstemming met het Verdrag van Milnchen (1973) en de 
communautaire richtlijnen is in het algemeen gewaarborgd. 
Er zijn nog verdere aanpassingen vereist inzake de handelsbenamingen, de effectieve 
controle aan de grenzen en het aanvullend beschermingscertificaat dat op een aantal 
gebieden noodzakelijk is. Inzake de eerste twee aspecten worden er ontwerp-wetten 
verwacht tegen 1996/97, inzake het laatste tegen 1998. 
Wat het vennootschapsrecht betreft, is de Roemeense wetgeving in grote lijnen in 
11vereenstemming met de eerste, tweede, derde, elfde en twaalfde richtlijn. Toekomstige 
, 1i /I~!ingen die v66r 1998 zijn gepland kunnen de Roemeense wetgeving volledig in 
111. :·r cc11stcniming brengen met de communautaire wetgeving. 
1 ·r 1~ crn .imbiticus werkprogramma gelanceerd op het gebied van de vennootschaps­
bockhoudin~ en de controle daarop. met zowel wijziging van de bestaande voorschriften 
als nieuwe voorschriften en standaarden. De meeste wijzigingen moeten in 1997 worden 
ingevoerd. Zij zijn bedoeld om volledige overeenstemming met de richtlijnen betreffende 
de jaarrekeningen te bewerkstelligen, maar er zijn nog geen ontwerp-teksten beschikbaar. 
Bij de tenuitvoerlegging van de nieuwe regels rijzen enkele overgangsproblemen, zoals 
cen tekort aan gekwalificeerde bockhouders en controlerende accountants, een probleem 
dat naar alle waarschijnlijkheid niet op middellange termijn zal kunnen worden opgelost. 
Wat de beschermimi van pcrsoons~e~evens betreft, is de ontwerp-wet waaraan 
momenteel gewerkt wordt, bedoeld om de Roemeense wetgeving compatibel te maken 
met de communautaire kaderrichtlijn. De ontwerp-wet omvat onder meer de oprichting 
45 
van een onafhankelijke controle-instantie die op de naleving van de wetgeving moet 
toezien. Naar verwachting zal Roemenie in 1999 Verdrag nr. 108 van de Raad van 
Europa ondertekenen. 
Wat het burgerlijk recht betreft moet worden aangestipt dat Roemenie momenteel niet is 
uitgenodigd om toe te treden tot het Verdrag van Lugano betreffende de rechterlijke 
bevoegdheid en de tenuitvoerlegging van beslissingen in burgerlijke en handelszaken. Er 
is eerst vooruitgang nodig inzake de bescherming van de rechten van de burger. 
Conclusie 
Roemenie zal zeer grote inspanningen moeten doen om overeenstemming te bereiken met 
de communautaire normen op het gebied van oyerheidsopdrachten. 
Op basis van het verrichte regelgevingswerk inzake intellectuele-eigendomsrechten toont 
Roemenie zijn wil om het acquis over te nemen. De tenuitvoerlegging zal echter 
nauwlettend moeten worden gevolgd. 
Wat het vennootschapsrecht betreft zal het ovememen van het acquis voor Roemenie 
geen grote problemen meebrengen. De momenteel beschikbare informatie over de 
lopende werkzaamheden in verband met de vennootschapsboekhouding en de controle 
daarop biedt niet voldoende houvast om een gedetailleerde evaluatie te maken van de 
overeenstemming van de toekomstige wetgeving met het acquis, of van de kansen voor 
Roemenie om dit doel op middellange termijn te bereiken. 
Met de ovemame van het acquis op het gebied van de beschenning van de 
persoonsgeievens moet nog worden begonnen. 
-Yrij verkeer van goederen 
Het vrije verkeer van goederen veronderstelt de opheffing van alle maatregelen die het 
handelsverkeer belemmeren. Hierbij gaat het dus het niet alleen om de douanerechten en 
de kwantitatieve beperkingen in het onderlinge handelsverkeer, maar ook om alle 
maatregelen van gelijke werking, dat wil zeggen de maatregelen die specifiek of zonder 
onderscheid van toepassing zijn op nationale of ingevoerde producten en die een 
protectionistische werking hebben. Voor zover de technische normen niet worden 
geharmoniseerd, zijn de toepassing van het beginsel van wederzijdse erkenning van de 
nationale voorschriften en de aanvaarding van het beginsel dat de nationale eisen beperkt 
moeten blijven tot die eisen welke evenredig zijn met de nagestreefde doelstellingen, van 
essentieel belang om het vrije verkeer van goederen te waarborgen. Deze regel is 
vastgesteld overeenkomstig de jurisprudentie van het arrest Cassis de D~jon. 
Ten behoeve van de harmonisatie heeft de Europese Gemeenschap de "nieuwe aanpak" 
ontwikkeld, waarbij een zorgvuldig afgewogen taakverdeling tussen regeringsinstanties 
en particuliere zelfstandige organisaties wordt ge1ntroduceerd en waarin communautaire 
wetgeving en Europese normen een afzonderlijke, maar complementaire rol spelen. In 
plaats van technische oplossingen op te leggen, wordt de communautaire wetgeving 
derhalve beperkt tot de vaststelling van de minimumvereisten waaraan producten moeten 
voldoen. Producten die in overeenstemming met de Europese normen zijn vervaardigd, 
worden geacht aan dergelijke minimumvoorschriften te voldoen, maar Europese normen 
46 
zijn niet de enige mogelijkheid om een dergelijke conformiteit aan te tonen. De 
tenuitvoerlegging van de "nieuwe aanpak" wordt gecombineerd met de "globale aanpak'' 
inzake productcertificatie, die de aanbrenging van het "EG-merkteken" op het product 
regelt. Voor andere producten, zoals farmaceutische en chemische producten, 
motorvoertuigen en voedingsmiddelen, volgen de EG-richtlijnen het traditionele 
reglementeringspatroon waarbij volledig uitgewerkte regels worden vastgesteld. 
Het vrije verkeer van goederen berust tevens op de omzetting van een aantal 
communautaire harmonisatiemaatregelen in nationale wetgeving. In dat verband dient 
bijzondere aandacht te worden besteed aan de toepassing van de 
harmonisatievoorschriften in verband met de bescherming van de veiligheid en de 
volksgezondheid, waarvoor passende mechanismen en organisaties in het leven moeten 
worden geroepen zowel voor ondememingen als voor overheidsinstellingen. 
Tot de "horizontale" richtlijnen die onmisbaar zijn voor de goede werking van de inteme 
markt, behoren met name de richtlijn inzake algemene productveiligheid en de richtlijn 
inzake de aansprakelijkheid voor producten met gebreken. De bepalingen inzake de 
algemene productveiligheid worden behandeld in het deel over de 
consumentenbescherming. 
De specifieke bepalingen voor landbouwproducten (naleving van veterinaire en 
fytosanitaire normen) komen gedetailleerd aan de orde in het deel over de landbouw. 
Situatieschets 
In februari 1997 heeft Roemenie aangekondigd te breken met het bestaande stelsel van 
opgelegde prijzen en de prijzen vrij te laten. Het heeft ook de facto de wisselmarkt 
geliberaliseerd. Een aantal basisproducten (petroleumproducten, brood, enz.) blijft echter 
nog gereglementeerd om een meer geleidelijke aanpassing mogelijk te maken. 
De uitvoer, die in bepaalde gevallen aan beperkingen is onderworpen (systeem van 
vergunningen, administratieve machtigingen en zelfs uitvoerverbod), zal uiterlijk in 1998 
volledig zijn geliberaliseerd zoals voorzien in de Associatie-Overeenkomst. 
Krachtens wet nr. 21/1996 zijn de bevoegdheden op het gebied van de prijsregulering 
momenteel overgedragen aan de onder het Ministerie van Financien vallende Dienst voor 
de Concurrentie. 
Wat de aanpassing van de wetgeving betreft heeft de regering haar planning in 1995 
vastgelegd. Roemenie past zijn nationale kwaliteitsregels toe op ingevoerde producten en 
onlangs (april 1997) is het beginsel van de automatische erkenning van het EG­
mcrkteken aangenomen. Een op de nieuwe beginselen gebaseerde regelgeving 
bctreffende de certificatie is echter nog niet uitgewerkt. 
Met het oog op de tenuitvoerlegging van het acquis, heeft Roemenie in 1992 nieuwe 
instellingen opgericht, zoals het Roemeens lnstituut voor Normalisatie (IRS) en het 
Bureau voor Metrologie (BRML). IRS is een geaffilieerd lid van de Europese Commissie 
voor normalisatie (CEN) en het Europees Comite voor elektrotechnische normalisatie 
(CENELEC). 
47 
Evaluatie en prognose 
Het accijnsstelsel behelst een aantal discriminaties ten voordele van de nationale 
productie ( alcohol, tabak, enz.) 
Roemenie heeft tot dusver weinig vooruitgang geboekt inzake de aanpassing van zijn 
wetgeving. Enkele noodzakelijk juridische grondvesten voor de invoering van de EG­
regels zijn gelegd, maar de algemene kaderwetgeving, namelijk betreffende normalisatie 
en conformiteitsbeoordeling, voldoet niet aan de EU-beginselen. De in 1995 opgestelde 
planning voor bet wetgevingswerk omvat niet bet geheel van de in bet Witboek 
genoemde wetgeving en lijkt in bet algemeen niet consistent te zijn. 
Naar verwachting zal nieuwe ontwerp-wetgeving gericht zijn op een aanvaardbare mate 
van overeenstemming. In de automobielsector moet de relevante regelgeving tegen 1998 
zijn ingevoerd. De tenuitvoerlegging kan echter nog langer duren en voor de invoering 
van de EG-emissierichtlijnen zullen er allicht overgangsperiodes worden aangevraagd. 
In de sectoren levensmiddelen, chemie en geneesmiddelen is tot dusverre minder 
vooruitgang geboekt. In het algemeen lijkt de vooruitgang traag te verlopen. Bovendien 
moet worden aangemerkt dat ter uitvoering van de algemene kaderwetgeving vaak 
afgeleide wetgeving moet worden vastgesteld. De normalisatie-activiteit verloopt 
moeizaam en wordt gehinderd door bet gebrek aan een duidelijk onderscheid tussen 
vrijwillige en verplichte normen. Naar verluid zou een aantal in Roemenie geldende 
normen overeenstemmen met de Europese normen. 
Roemenie moet de noodzakelijke scheiding tussen de taken van regelgeving, erkenning, 
normalisatie en productcertificatie nog doorvoeren en de laatste twee opdrachten 
voornamelijk in de handen van de particuliere sector leggen. Het IRS bijvoorbeeld is een 
onderdeel van het Ministerie van Onderzoek en is bevoegd voor zowel normalisatie als 
crkenning en productcertificatie. Het toezicht op de markt zou een ministeriele 
bcvoegdheid moeten worden, maar lijdt onder een gebrek aan coordinatie, uitrusting en 
geschikt personeel en wordt getroffen door de huidige algemene toestand van de 
economie. 
De Roemeense wetgeving inzake de civielrechtelijke aansprakelijkheid voor producten is 
niet in overeenstemming met de communautaire bepalingen. Er is niets bekend over een 
eventuele aanpassing van de bestaande wetgeving. 
Op de terreinen die op nationaal niveau worden geregeld, maar die geen voorwerp zijn 
van een communautaire harmonisatie, ontbreekt het evenwel aan informatie over de mate 
waarin Roemenie de communautaire rechtsbeginselen die specifiek betrekking hebben op 
het vrije verkeer van goederen, metterdaad toepast. Een verklaring van die situatie is met 
name dat de rapportageprocedures, die een onderdeel vormen van de organisatie van de 
intcmc markt, ontbreken en dus niet als zodanig in een context voorafgaand aan de 
toetreding kunnen worden gebruikt. Het gaat in het bijzonder om Richtlijn 83/189/EEG 
die voorziet in een informatieprocedure op het gebied van nationale normen en 
technische voorschriften, om Beschikking 3052/95/EG tot vaststelling van een procedure 
voor uitwisseling van informatie over nationale maatregelen waarbij wordt afgeweken 
van het beginsel van het vrije verkeer van goederen binnen de Gemeenschap, om de 
procedures voor de indiening van een klacht bij de Commissie en om de mogelijkheid 
van een verzoek om een prejudiciele beslissing van bet Hof van Justitie, zoals bedoeld in 
48 
artikel 177 van het Verdrag. Ook voor de beoordeling van de vraag of Roemenie het 
beginsel van wederzijdse erkenning toepast, is gedetailleerdere informatie nodig over de 
nationale reglementeringen en over de nationale administratieve praktijken die gevolgen 
kunnen hebben voor het in de handel brengen van de producten. 
Conclusie 
Na een periode waarin de handel met Roemenie niet zonder strubbelingen verliep, luidt 
de nieuwe koers die de Roemeense autoriteiten sinds begin 1997 zijn ingeslagen betere 
tijden in en kan warden verwacht dat de wil bestaat om het tijdschema van de Europese 
overeenkomst inzake het wegwerken van de beperkingen op de bilaterale handel na te 
leven. De Roemeense overheid moet er voorts voor zorgen dat haar wetgeving op de niet 
onder de Europese harmonisatieregels vallende gebieden geen handelsbelemmeringen 
veroorzaakt, meer bepaald door na te gaan of de genomen maatregelen in verhouding 
staan tot het beoogde doel. 
Er zal nog een grote inspanning moeten warden geleverd alvorens met voldoende 
zekerheid kan worden geconcludeerd dat het acquis volledig en effectief door Roemenie 
ten uitvoer kan warden gelegd. 
-Yrij verkeer van kapitaal 
In de Europa-Overeenkomst is het beginsel van vrij verkeer van kapitaal tussen 
Roemenie en de EU neergelegd. Wat de verplichtingen van Roemenie betreft is dit 
beginsel van toepassing op directe investeringen door ondernemingen die reeds in 
Roemenie gevestigd zijn, en gedurende een overgangsperiode geleidelijk van toepassing 
op investeringen van dochtermaatschappijen en agentschappen van ondernemingen uit de 
Gemeenschap (alsmede op EU-onderdanen die als zelfstandige werkzaam zijn). 
Krachtens de Overeenkomst zullen de partijen elkaar consulteren teneinde het 
kapitaalverkeer tussen de Gemeenschap en Roemenie te vergemakkelijken met het oog 
op de verwezenlijking van de doelstellingen van de Overeenkomst. 
In het Witboek wordt de aandacht gevestigd op het verband tussen het vrije verkeer van 
kapitaal en het vrije verkeer van financiele diensten. Het Witboek bevat een reeks 
voorstellen voor de liberalisatie van het kapitaalverkeer, te beginnen met het lange­
termijnkapitaal en handelstransacties, en eindigend met het korte-termijnkapitaal. 
Situatieschets 
De buitenlandse investeringen in Roemenie behoren tot de laagste in de regio, met een 
totaalbedrag over de periode 1989-1996 van 1,4 miljard USD. Volgens bepaalde bronnen 
zou dit hedrag echter hoger zijn. De redenen voor deze geringe investeringen zijn de 
grote achterstand op het gebied van de privatisering van vrijwel de gehele secundaire en 
tertiaire sector en een ongunstig juridisch, reglementair en administratiefklimaat. 
De lei is convertibel voor de meeste transacties op lopende rekeningen. De Roemeense 
overheid hoopt de verplichtingen op grond van artikel VIII van de IMF-overeenkomsten 
in 1997 te kunnen nakomen. Voor kapitaalverkeer (kapitaaloverdrachten en leningen in 
49 
het buitenland) is doorgaans een vergunning van de Centrale Bank vereist. Het volgende 
binnenkomende kapitaalverkeer is hiervan vrijgesteld: 
-deposito' s van niet ingezetenen bij kredietinstellingen in Roemenie 
-door de staat gegarandeerde leningen en kredieten aan ingezetenen, en 
-door ban.ken voor eigen rekening geplaatste of ontvangen deposito' s. 
Krachtens de wet op buitenlandse investeringen van 3 mei 1991 zijn er geen beperkingen 
voor de buitenlandse deelneming in het kapitaal van commerciele ondememingen in 
Roemenie. Buitenlandse investeringen zijn toegestaan in alle sectoren van de economie, 
behalve op gebieden die zijn aangemerkt als zijnde van nationaal belang om militaire of 
milieubeschermingsredenen. Winsten en gei"nvesteerd vermogen kunnen in convertibele 
valuta worden uitgevoerd. 
De Roemeense regelgeving inzake kapitaalverkeer is over het algemeen in 
overeenstemming met de bepalingen inzake kapitaalverkeer van de Europa­
Overeenkomst. 
Evaluatie en prognose 
De investeringen en activiteiten van buitenlanders worden door een groot aantal 
bepalingen geregeld. Wet nr. 35/1991 inzake buitenlandse investeringen is in mei 1997 
aangevuld bij een nieuwe wet inzake buitenlandse investeringen. De nieuwe wet is 
bedoeld om de voorwaarden voor het opnieuw uitvoeren van gei"nvesteerde bedragen te 
verbeteren en vooral om fiscale stimulansen te bieden voor grote investeerders (meer dan 
4 miljoen ecu) en voor de kopers van aandelen in geprivatiseerde vennootschappen. De 
verplichte registratie bij het Roemeens ontwikkelingsbureau, die een belemmering 
vormde voor vestigingen, is afgeschaft. Roemeense dochterondememingen van 
buitenlandse bedrijven kunnen thans grond verwerven voor de uitoefening van hun 
activiteiten: dit geldt niet voor bijkantoren en vertegenwoordigende kantoren. 
Wat de totstandbrenging van een doeltreffende en degelijke kapitaalmarkt betreft, zijn er 
nog problemen, bijvoorbeeld: de overdracht van het beheer van alle gematerialiseerde 
effecten naar onafhankelijke registers, het regelen van de doorzichtigheid van de 
financiele informatie van vennootschappen, het bepalen van de activa van de oude 
fondsen voor particulier eigendom. 
Buitenlandse investeerders hadden tot voor kort geen vrije toegang tot de 
effectenmarkten. Hierin is thans voorzien bij de nieuwe wet inzake buitenlandse 
investeringen, die specifieke bepalingen bevat voor beleggers d.w.z. beleggers op de 
beurs of op de secundaire markt voor waardepapieren van geprivatiseerde 
vennootschappen (Rasdaq). Voordat de overdracht van toegevoegde waarde en 
dividenden kan plaatsvinden, moet echter eerst de investering in deviezen worden 
geverifieerd. 
50 
,.,,,.,_ .. ~_..,,, ... .,.._._., .. 
Conclusie 
De Roemeense wetgeving evolueert in de richting van een grotere openstelling van de 
markt voor rechtstreekse investeringen. Het feit dat de investeringen erg laag blijven valt 
vooral toe te schrijven aan administratieve praktijken, waarover de investeerders vaak 
klagen, die de rechtszekerheid en de transacties sterk beperken (zowel op commercieel 
gebied als wat betreft douane, fiscaliteit, enz. ). Om de omvang van de investeringen te 
vergroten is het van het grootste belang <lat het administratief en juridisch klimaat 
ingrijpend verbetert. 
Wat de financiele markten betreft, heeft Roemenie de afgelopen twee jaar grote 
vooruitgang geboekt. Het tot stand komen van een effectieve markt lijdt op middellange 
termijn geen twijfel, afgezien van de risico's die eigen zijn aan een jonge markt en het 
gebrek aan ervaring van de pas onlangs opgerichte controleorganen. 
Het vrije verkeer van kapitaal bestaat thans op papier, maar de praktijk moet nog 
uitwijzen of de belemmeringen voor de ontwikkeling van een geliberaliseerde markt 
inderdaad zijn opgeheven. Roemenie heeft een beperkte liberalisering van het 
kapitaalverkeer ingevoerd. De geliberaliseerde transacties, met name rechtstreekse 
investeringen, betreffen uitsluitend het binnenkomende kapitaalverkeer. Als de 
inspanningen om de structurele gebreken van het financiele systeem te verhelpen en de 
economie te stabiliseren en te hervormen worden voortgezet, moet Roemenie op 
middellange termijn in staat zijn het acquis op het gebied van het kapitaalverkeer over te 
nemen. 
-Yrij verkeer van diensten 
Het vrije verkeer van diensten heeft als grondslag, enerzijds het verbod van discriminatie, 
in het bijzonder op grond van nationaliteit, en anderzijds de regels voor de harmonisatie 
van de verschillende nationale regelgevingen. Deze regels hebben vaak betrekking op het 
recht van vestiging, dat onder het beginsel van het vrije verkeer van personen valt, alsook 
op het vrij verrichten van diensten. Om deze regels ten uitvoer te leggen, moeten 
administratieve structuren worden opgezet ( commissies voor bancair toezicht, 
autoriteiten voor de controle van de audiovisuele sector, autoriteiten met regelgevende 
bevoegdheid) en moet de samenwerking tussen de lidstaten op het gebied van de 
controles worden gerntensifieerd (stelsels van wederzijdse erkenning). 
Een aanzienlijk gedeelte van de wetgeving die van toepassing is op het vrije verkeer van 
diensten, heeft betrekking op de financiele diensten. Andere onderwerpen die in de 
wetgeving op dit terrein worden behandeld, betreffen de problemen in verband met de 
openstelling van de nationale markten in de sectoren die van oudsher door monopolies 
worden beheerst, zoals telecommunicatie en, ten dele, energie en vervoer. De 
laatstgenoemde onderwerpcn worden behandeld in de specifieke rubrieken van dit advies. 
Situatieschets 
De modemisering van de bank.sector is begonnen in 1991, toen de Roemeense Nationale 
Bank (BNR) belast werd met de traditionele verantwoordelijkheden van een centrale 
bank. 
51 
De banksector wordt nog steeds overheerst door 5 instellingen uit de openbare sector, 
met name omdat deze in het hele land aanwezig zijn. Zij bezitten meer dan 70% van de 
markt. De particuliere banken blijven bijgevolg, wat hun marktaandeel betreft, klein en 
ontwikkelen zich op bepaalde gespecialiseerde markten: intemationale handel, 
investment banking, cooperatieve banken, enz. De belangrijkste staatsbanken die bij wet 
nr. 15/1990 zijn gecreeerd, vormen een afspiegeling van de vroegere structuur. Hun 
kapitaal berust bij het Fonds voor staatseigendom (70%) en voor het overige deel bij de 
vij f vroegere fondsen voor particulier eigendom ( elk 6% ). Bovendien staat de Spaarbank 
(CEC) in Roemenie nog steeds onder toezicht van het Ministerie van Financien. Voor 
deze bank, die wordt aangemerkt als gespecialiseerde instelling voor gezinnen, geldt een 
bijzondere wettelijke regeling. 
Ondanks duidelijke voortekenen is ~et huidige controlesysteem er niet in geslaagd het 
faillissement van twee particuliere banken (goed voor meer dan 10% van de totale activa) 
te voorkomen, met verliezen van ongeveer 400 miljoen ecu, voor de herfinanciering 
waarvan de schatkist heeft gezorgd. Andere banken, waaronder de Banca Agricola, de 
staatsbank die 30% van de bankactiva vertegenwoordigt, worden nog nauwlettend 
gecontroleerd vanwege de risico' s die zij vertegenwoordigen. 
De banken kampen over het algemeen met een personeelsoverschot, gebrekkige 
informatiesystemen en aanzienlijke portefeuilles met dubieuze debiteuren (vooral in 
verband met staatsbedrijven die verlies lijden -staal, zwaar materieel, petrochemie, enz.). 
Tot eind 1996 hadden de staatsbanken een de facto monopolie op de wisselmarkt: de 
BNR had slechts vier vergunningen verleend, waarvan drie voor de staatsbanken. Begin 
1997 heeft de regering besloten de wisselmarkt volledig te liberaliseren. De banken zijn 
nog niet toegelaten op de beurs. 
Het bedrijfseconomisch toezicht wordt uitgeoefend door een afdeling van de Roemeense 
Nationale bank. 
De regering heeft in augustus 1996 besloten een depositogarantiestelsel in te voeren 
(besluit nr. 39/1996). Het gaat hier om een publiekrechtelijk fonds dat de deposito's van 
natuurlijke personen, zowel ingezetenen als niet-ingezetenen, garandeert tot een bedrag 
van 10 miljoen lei per persoon (1100 ecu), alle deviezen meegerekend. 
De effectenmarkten zijn van recente datum en ontwikkelen zich snel. De beurs van 
Boekarest is in juni 1995 geopend. Het aantal genoteerde vennootschappen neemt toe (in 
mei 1997 ongeveer 40), de vraag van de beleggingsfondsen neemt sterk toe en de 
noteringen vinden thans dagelijks plaats. Voor de verhandeling van de 
gedematerialiseerde effecten van de 4.000 ondememingen die zijn geprivatiseerd in het 
kader van het programma voor privatisering op grote schaal is in september 1996 een 
nieuwe contante markt geopend, de Rasdaq, die snel groeit. 
Het toezicht op de markten wordt uitgeoefend door de bij wet nr. 52/1994 ingestelde 
nationale effectencommissie (CNVM) die regelgevende en controlerende bevoegdheden 
heeft en tevens belast is met de goedkeuring van marktdeelnemers en -instellingen 
( registers van aandeelhouders en nationale maatschappij voor regulering en compensatie 
die tegelijk met de Rasdaq is opgericht). 
52 
Bij wet nr. 133/1996 zijn de vijf fondsen voor particulier eigendom, die in 1991 waren 
opgericht als instrumenten om de overgang naar privatisering te vergemakkelijken, met 
ingang van 1 november 1996 omgevormd tot particuliere financiele 
beleggingsmaatschappijen. 
De verzekeringssector is geregeld bij wet nr. 47/1991 inzake de oprichting, organisatie en 
exploitatie van verzekeringsmaatschappijen en wet nr. 136/1995 inzake verzekeringen en 
herverzekeringen. Het toezicht op de sector wordt uitgeoefend door het bij 
wet nr. 47/1991 opgerichte • bureau voor toezicht op verzekerings- en 
herverzekeringsactiviteiten (OSAAR) [met 14 werknemers]. 
Hoewel er geen wettelijk monopolie meer bestaat, kent Roemenie nog steeds een de facto 
monopolie. De markt wordt beheerst door acht maatschappijen die in 1995 92% van de 
totale premies vertegenwoordigden. Het grootste deel van de markt is in handen van drie 
door de staat gecontroleerde maatschappijen. 
Evaluatie en prognose 
In de banksector heeft sinds 1989 geen enkele privatisering plaatsgevonden. Hoewel de 
privatisering enkele keren in gang was gezet; is dit proces steeds weer door het Parlement 
tegengehouden. In april 1997 heeft het Parlement een nieuw voorstel voor de 
privatisering van de banksector aangenomen: dit maakt privatisering mogelijk door de 
overdracht van aandelen of door kapitaalsverhoging, waaraan zowel Roemeense als 
buitenlandse particuliere ondememingen en personen kunnen deelnemen. De 
goedkeuring van de tekst betekent een belangrijke stap voorwaarts, maar sonunige 
bepalingen kunnen nog problemen opleveren (mogelijkheid dat het fonds voor 
staatseigendom 10% van het kapitaal behoudt, of controle kan uitoefenen waardoor het 
zich kan verzetten tegen besluiten die strijdig zijn met "het staatsbelang", bepaling door 
de regering van de "optimale samenstelling van de groep van aandeelhouders", beperking 
van de maximale participatie en van het recht om gekochte aandelen in pand te geven, 
enz. Al deze beperkingen kunnen de noodzakelijke herstructurering van de sector 
belemmeren. Er gelden echter geen beperkingen voor de vestiging van buitenlandse 
banken. 
De regelgeving betreffende het bedrijfseconomische toezicht (bankwet nr. 33/1191 en 
regels voorgeschreven door de Roemeense Nationale Bank) zijn over het algemeen in 
overeenstemming met de eerste bankrichtlijn en de richtlijnen inzake de eigen middelen 
en solvabiliteit van banken. Roemenie loopt enigszins achter met de invoering van de 
tweede bankrichtlijn en maatregelen inzake: i) het witwassen van geld; ii) het toezicht op 
banken op geconsolideerde basis; iii) de beperking van de kredietrisico's door 
kredietinstellingen en iv) de controle op de marktrisico's die kredietinstellingen aangaan. 
Aan de omzetting van de richtlijn inzake grote risico' s en de richtlijn inzake 
jaarrekeningen en geconsolideerde rekeningen wordt gewerkt. De inning van kredieten 
bij wanbetalers verloopt zeer moeizaam omdat de faillissementswet slecht wordt 
toegepast. 
De Roemeense regering heeft als prioriteit voor 1997 de goedkeuring voorgesteld van het 
wetsontwerp inzake de preventie van misbruik van het financiele systeem voor het 
53 
witwassen van geld. Dit wetsontwerp 1s opgesteld m overeenstemming met de 
communautaire wetgeving terzake. 
Voor de effectenhandel is de wetgeving gedeeltelijk geharmoniseerd bij wet nr. 52/1994 
inzake effecten en effectenbeurzen. Om deze harmonisatie te voltooien, is de regering 
van plan deze wet in de loop van 1997 te wijzigen: de tekst maakt deel uit van het 
wetgevingsprogramma voor de uitvoering van het hervormingsprogramma. Voor 
beleggingsfondsen is de wetgeving eveneens geharmoniseerd en wel bij 
regeringsverordening nr. 24/1993 inzake de oprichting en exploitatie van open 
beleggingsfondsen van beleggingsmaatschappijen als financiele tussenpersonen 
(goedgekeurd bij wet nr. 83/1994). 
Roemenie heeft, zoals het zelf heeft laten weten, zeer weinig vorderingen gemaakt met de 
invoering van een verzekeringswetgeving die in overeenstemming is met de 
communautaire basisvoorschriften (maatregelen van de eerste fase ). Zo verlangt de 
overheid dat levensverzekeraars en schadeverzekeraars dezelfde solvabiliteitsmarge 
hebben, hetgeen in principe niet in overeenstemming met de communautaire wetgeving is 
en levensverzekeringsmaatschappijen benadeelt. 
De verzekeringsactiviteiten zijn op dit ogenblik in Roemenie geregeld bij wet nr. 47/1991 
inzake de oprichting, organisatie en exploitatie van commerciele maatschappijen op 
verzekeringsgebied. De bepalingen van deze wet zijn volledig in overeenstemming met 
de bepalingen van Richtlijn 72/166/EEG inzake het systeem van de groene kaart en 
Richtlijn 90/232/EEG waarmee lacunes werden opgevuld op het vlak van de verplichte 
verzekering van bestuurders van motorvoertuigen binnen de Gemeenschap. De 
Roemeense regering is van plan in 1997 een wetsontwerp inzake het toezicht op de 
verzekeringen aan te nemen. 
De toegang van buitenlandse maatschappijen tot de markt is beperkt tot 
verzekeringsovereenkomsten met buitenlanders en tot herverzekeringen. Zij kunnen in 
Roemenie alleen actief zijn door middel van een joint venture naar Roemeens recht met 
een Roemeense partner. Naar verwachting zal een nieuwe wet deze situatie corrigeren. 
Conclusie 
Voor de effectieve herstructurering van de banksector zijn de belangrijkste besluiten 
genomen. Met het oog op de soliditeit van de sector moeten echter de naleving van de 
prudentiele regels en vooral de controlecapaciteit van de nationale bank warden 
verbeterd. 
De onathankelijkheid van de Centrale Bank ten opzichte van de staat is niet volledig 
gewaarborgd: zij blijft fungeren als nationale schatkistbewaarder en heeft een belangrijk 
aandeel in de financiering van het begrotingstekort. 
De banksector is nog erg kwetsbaar. Het is van belang dat de wettekst die in 
voorbereiding is, de mogelijkheid biedt om de sector te consolideren en te saneren en dat 
de privatisering van de staatsbanken, waarvoor nog geen duidelijk tijdschema is, de 
sector transparanter en concurrerender maakt. Dit is hoe dan ook een langdurig proces, 
waardoor het niet mogclijk is op middellange termijn integratie van het Roemeense 
bankwezen in de inteme markt te overwegen. 
54 
De effectenmarkt is nog wem1g ontwikkeld. De controleregeling is momenteel 
ontoereikend en de doelmatigheid ervan is twij felachtig. V erdere uitvoering en 
versnelling van het privatiseringsprogramma zullen echter bijdragen aan de verdere 
ontwikkeling van deze markt, zodat een snelle goedkeuring en toepassing van de nieuwe 
wet inzake de beurs en effecten dringend geboden is. 
In de verzekerin~ssector heeft Roemenie klaarblijkelijk nog een lange weg af te leggen, 
zowel wat betreft de goedkeuring en uitvoering van de nodige wettelijke bepalingen als 
wat betreft de opheffing van de huidige belemmeringen voor de toegang tot de markt. 
-Vrij verkeer van personen 
Het vrije verkeer van personen omsluit twee concepten die niet tot dezelfde logica van 
het Verdrag behoren. Enerzijds houdt artikel 7 A, <lat in deel een van het Verdrag over de 
"beginselen" is opgenomen, verband met de totstandbrenging van de inteme markt; het 
behelst de opheffing van de controles aan de binnengrenzen van de Unie. Anderzijds kent 
artikel 8 A, dat in deel twee van het Verdrag over "het burgerschap van de Unie" is 
opgenomen, iedere burger van de Unie bet recht toe om onder bepaalde voorwaarden vrij 
op het grondgebied van de lidstaten te reizen en te verblijven. De opheffing van de 
grenscontroles geldt voor eenieder, ongeacht zijn nationaliteit, omdat anders de 
doeltreffende werking van artikel 7 A in het geding komt. Terwijl de uit artikel 8 A 
voortvloeiende rechten in alle lidstaten van toepassing zijn, is de tenuitvoerlegging van 
de aan artikel 7 A verbonden rechten nog niet ten voile op het niveau van de Unie 
gerealiseerd. 
a) Vrii verkeer van burgers van de Unie. vriibeid van vestiging en wederz£idse 
erkenning van diploma's en kwalificaties 
De Europa-Overeenkomst bepaalt dat werknemers die wettig op het grondgebied van een 
lidstaat zijn tewerkgesteld (alsook hun gezinsleden), niet mogen worden gediscrimineerd. 
Voorts voorziet zij in de mogelijkheid om sociale-zekerheidsrechten bijeen te tellen of 
over te dragen, en moedigt zij de lidstaten aan bilaterale overeenkomsten met Roemenie 
te sluiten betreffende de toegang tot de arbeidsmarkt. Gedurende de tweede etappe van de 
overgangsperiode onderzoekt de Associatieraad verdere mogelijkheden om het verkeer 
van werknemers te verbeteren. 
In het Witboek wordt aandacht besteed aan de wetgevingsvereisten om een harmonieuze 
ontwikkeling van -de arbeidsmarkt te verwezenlijken en tegelijkertijd 
mcdedingingsdistorsies te voorkomen. 
Het vrije verkeer van werknemers is een van de fundamentele vrijheden die in het 
Verdrag worden erkend. De toegang tot bepaalde beroepen (bijvoorbeeld in de juridische 
of de medische sector) kan evenwel aan bepaalde voorwaarden worden onderworpen, in 
het bijzonder wat de benodigde kwalificaties betreft. Athankelijk van het geval worden 
deze voorwaarden gecoordineerd of onderworpen aan de toepassing van het beginsel van 
wederzijdse erkenning. De vrijheid van vestiging wordt eveneens door het Verdrag 
gewaarborgd en omvat voor zelfstandige natuurlijke personen en ondememingen de 
toegang tot economische activiteit. 
55 
Voor de vnje keuze van woonplaats kan als voorwaarde worden gesteld. dat de betrokken 
persoon, indien hij geen beroepsactiviteit in het betrokken land uitoefent, over voldoende 
inkomsten en een ziektekostenverzekering beschikt. 
Situatieschets 
In 1996 is onder het Ministerie van Onderwijs e~n bureau opgericht voor de erkenning 
van studies, diploma's en beroepsopleidingen. Voor 1997 is een aantal wetsontwerpen 
gepland. 
Evaluatie en prognose 
Op grond van de beschikbare informatie over de inhoud en duur van de studies kan geen 
degelijke uitspraak worden gedaan over de gelijkwaardigheid van diploma's en 
beroepskwalificaties. Het acquis is, zelfs officieel, nog niet overgenomen. De situatie is 
des te moeilijker omdat er geen instanties zijn die belast zijn met de certificatie van 
diploma's en de tenuitvoerlegging van het acquis. 
Conclusie 
W anneer met betrekking tot de harmonisatie van de wetgeving en het opzetten en 
uitbreiden van de uitvoeringsstructuren op dit gebied geen enkele wezenlijke inspanning 
wordt geleverd, kan de erkenning van Roemeense diploma's en kwalificaties in de 
Europese Gemeenschap niet op middellange termijn worden gerealiseerd. 
b) Ovhr~ffing van a/le versonencontro/es aan de binnengrenzen 
Het vrije verkeer in de zin van artikel 7 A van het EG-Verdrag, te weten de opbeffing van 
alle personencontroles aan de binnengrenzen, ongeacbt de nationaliteit van de betrokken 
persoon, is op bet niveau van de Europese Unie nog niet volledig gerealiseerd. 
Voorwaarde voor de afscbaffing van de personencontroles is namelijk de 
tenuitvoerlegging van een groot aantal begeleidende maatregelen, waarvan er enkele nog 
niet door de lidstaten zijn goedgekeurd en ten uitvoer gelegd (zie de sectie over Justitie 
en Binnenlandse Zaken). Daarentegen heeft een beperkt aantal lidstaten deze doelstelling 
verwezenlijkt door middel van het Schengen-akkoord (zeven lidstaten passen dit akkoord 
reeds toe en zes andere bereiden de tenuitvoerlegging ervan voor). 
Hct ontwerp-Verdrag is bedoeld om de verwezenlijking van deze doelstelling in bet 
ka<ler van de Unie te vergemakkelijken, door de invoering van een boofdstuk over 
"vrijheid, veiligheid en rechtvaardigbeid" en door de opneming van bet Schengen-acquis 
in de EU. 
-Algemene evaluatie 
1 . De voortgang die Roemenie heeft geboekt bij de tenuitvoerlegging van de in bet 
Witboek besproken wetgeving, wordt samengevat in de bijlage. Daaruit blijkt dat 
Roemenie op 30 juni 1997 naar eigen zeggen 426 van de 899 in het Witboek opgenomen 
richtlijnen of verordeningen in zijn nationale wetgeving heeft overgenomen. Deze 
gegevens betreffen de wetgeving die Roemenie reeds heeft omgezet of waarvan bet de 
56 
verenigbaarheid met de communautaire voorschriften heeft gecontroleerd. In hoeverre de 
betrokken teksten werkelijk in overeenstemming zijn met de communautaire 
voorschriften, kan de Commissie in dit stadium nog niet beoordelen. 
2. Behalve op het gebied van industriele en intellectuele eigendom is in de Roemeense 
wetgeving op alle belangrijke gebieden van de inteme markt het acquis slechts zeer 
gedeeltelijk overgenomen. Gezien de omvang van de problemen zijn buitengewoon 
krachtige, onafgebroken inspanningen nodig, zowel wat de aanpassing van de wetgeving 
betreft, als wat het opzetten van de structuren voor de uitvoering ervan betreft. De 
volledige herstructurering van de financiele sector, om het onmisbare vertrouwen van het 
publiek en de beleggers te behouden, behoort tot de eerste prioriteiten. 
3. Over het algemeen vormt de zwakheid van de Roemeense overheidsdiensten een groot 
probleem dat afbreuk doet aan het tempo en de kwaliteit van de aanpassing van de 
wetgeving. De verschillende structuren die essentieel zijn voor de uitvoering van de 
wetgeving op het gebied van de inteme markt, hebben momenteel niet de nodige 
capaciteit om hun taak te vervullen. Dezelfde kanttekeningen moeten worden geplaatst 
bij het vermogen van de economische subjecten, met name het midden-en kleinbedrijf, 
om de wetgeving na te leven. 
4. Afgezien van de aspecten die specifiek verband houden met de landbouw, is de 
opheffing van de controles aan de binnengrenzen van de Unie pas mogelijk zodra een 
toereikende harmonisatiegraad van de wetgevingen is verwezenlijkt. Dit veronderstelt 
wederzijds vertrouwen, waarbij in het bijzonder kan worden gesteund op 
overheidsdiensten van goede kwaliteit (men denke meer bepaald aan het belang van 
veiligheidscontroles die voor bepaalde producten op de plaats van vertrek warden 
verricht). In dit verband zij erop gewezen dat voor het goederenverkeer de 
totstandbrenging van de inteme markt op 1 januari 1993 slechts mogelijk was door de 
afschaffing van alle formaliteiten en controles die door de lidstaten werden opgelegd en 
uitgevoerd bij de overschrijding van de territoriale grenzen tussen de lidstaten van de 
Unie. Het betrof met name technische inspectie,s (in het bijzonder met betrekkirig tot de 
productveiligheid), veterinaire, sanitaire, fytosanitaire, economische en conunercitHe 
controles (bijvoorbeeld ter opsporing van namaakgoederen), en controles in verband met 
de veiligheid (wapens, enz.) en het milieu (afvalstoffen, enz.). In de meeste gevallen 
konden deze controles slechts worden afgeschaft dankzij de vaststelling en 
tenuitvoerlegging van communautaire maatregelen waardoor de voorschriften voor het 
verkeer en het in de handel brengen van producten ( vooral inzake productveiligheid) 
konden worden geharmoniseerd en de controles en fonnaliteiten naar het grondgebied of 
de markt van de lidstaten konden worden verlegd (in het bijzonder wat BTW en 
accijnzen, veterinaire en fytosanitaire controles, en het verzamelen van statistieken 
betreft). 
Een deel van de huidige grenzen van Roemenie wordt buitengrens van de Unie. Dit 
bctekent dat de grenscontroles moeten worden aangescherpt (zie het gedeelte over de 
douane). 
Rekening houdend met de algemene balans ten aanzien van de voortgang en bet tempo 
van de werkzaamheden op de verschillende betrokken terreinen, is het thans moeilijk om 
een tijdschema te geven in verband met het vermogen van Roemenie om alle 
instrumenten over te nemen en ten uitvoer te leggen die nodig zijn voor de opheffing van 
57 
de control es aan de binnengrenzen en· voor het verleggen van deze controles naar de 
buitengrens van de Unie. 
5. Behalve op het gebied van intellectuele en industriele eigendom heeft Roemenie de 
fundamentele elementen van het acquis op het gebied van de interne markt nog niet 
overgenomen. Het land zal een aanzienlijke inspanning moeten leveren om de wetgeving 
inzake de interne markt te kunnen aannemen en uitvoeren en zich de nodige instrumenten 
voor de toepassing ervan te verschaffen. Het lijkt momenteel niet haalbaar dat Roemenie 
op middellange termijn in staat zal zijn volledig aan de interne markt deel te nemen. 
Mededinging 
Het mededingingsbeleid van de Europese Gemeenschap is gebaseerd op artikel 3, onder 
g), van het Verdrag waarin is bepaald dat de Gemeenschap moet beschikken over een 
regime waardoor het verzekert dat de mededinging binnen de interne markt niet wordt 
vervalst. De voornaamste t~epassingsgebieden zijn antitrustwetgeving en overheidssteun. 
De Europa-Overeenkomst behelst mededingingsregels die van toepassing zijn op de 
handelsbetrekkingen tussen de Gemeenschap en Roemenie en die gebaseerd zijn op de 
criteria van de artikelen 85 en 86 van het EG-Verdrag (overeenkomsten tussen 
ondernemingen/misbruik van machtspositie) en van artikel 92 ( steunmaatregelen van de 
staten) alsook tenuitvoerlegging van regels op deze gebieden die binnen drie jaar na 
inwerkingtreding van de overeenkomst moeten worden vastgesteld. Voorts is daarin 
bepaald dat Roemenie zijn wetgeving verenigbaar maakt met die van de Gemeenschap op 
het gebied van mededinging. 
In het Witboek is er sprake van de geleidelijke toepassing van de bovenstaande 
bepalingen en die van de Fusieverordening ( 4064/89) en van de artikelen 3 7 en 90 
(monopolies en bijzondere rechten). 
Situatieschets 
De nieuwe wet 21 / 1996 inzake concurrentie, die op de beginselen van de communautaire 
regels is gebaseerd, werd in februari 1996 door het Parlement goedgekeurd en trad in 
februari 1997 in werking. Deze wet heeft betrekking op overeenkomsten tussen 
ondememingen, misbruik van machtspositie en concentraties. 
De wet voorziet in de instelling van enerzijds een concurrentieraad met onderzoeks- en 
beslissingsbevoegdheden en anderzijds een concurrentiebureau onder het gezag van de 
regering. Beide instellingen die in 1996 zijn opgericht, beschikken over het personeel en 
de financiele middelen van hun voorganger (MOF). 
De traditionele monopoliesectoren worden geleidelijk geliberaliseerd, met name op het 
gebied van telecommunicatie. De liberalisering is evenwel beperkter bij het luchtvervoer, 
de posterijen en in de energiesector. 
Op het gebied van de uitsluitende rechten handhaaft Roemenie een exclusiviteitsstelsel 
voor het verlenen van mijnbouwconsessies. Een dergelijk stelsel is de facto ingevoerd 
58 
voor 83 autonome regies die van strategisch belang worden geacht (bewapening, energie, 
spoorwegen, enz.). In bepaalde bedrijfstakken zijn productiemonopolies toegekend 
(tabak, sigaretten, gedistilleerd, geneesmiddelen die verdovende middelen bevatten, 
enz.). Zij gelden doorgaans voor de productie en de invoer van de betrokken producten. 
Op bepaalde gebieden kunnen aan nationale operatoren vergunningen worden verleend. 
Op het gebied van overheidssteun zijn de beschikbare gegevens zeer onvolledig en 
garanderen zij niet de door de communautaire regels vereiste transparantie. Er bestaan 
overigens nog geen procedureregels voor uitoefening van controle op overheidssteun. 
Bovendien is het bestaan geconstateerd van steunregelingen die de export moeten 
bevorderen alsook van steun voor bedrijven in moeilijkheden. 
Evaluatie en prognose 
De ontwikkeling van de concurrentiewetgeving op het stuk van overeenkomsten, 
misbruik van machtspositie en concentraties verloopt over het geheel genomen correct, in 
overeenstemming met de communautaire wetgeving. De controle-instellingen zijn in 
beginsel voldoende autonoom om volledig onafhankelijk te werken. Gezien de enigszins 
overlappende bevoegdheden is het evenwel niet ondenkbaar dat zij met elkaar in conflict 
komen. 
Roemenie handhaaft staatsmonopolies, die op grond van zogenaamde "strategische" 
belangen of van het algemeen belang worden gerechtvaardigd, op gebieden die in de 
particuliere sector thuishoren ( alcohol, tabak, bosbouw, ... ). Eventuele vergunningen die 
uitsluitend aan Roemeense operatoren kunnen worden verleend, hebben een met de 
Europa-Overeenkomst onverenigbaar discriminerend karakter tegenover niet-onderdanen. 
Het concurrentiebureau heeft op het gebied van prijsregeling nog steeds zeer ruime 
bevoegdheden, die zouden moeten worden beperkt tot diensten en producten van 
openbaar nut. 
Op het gebied van overheidssteun voldoet Roemenie momenteel niet aan de voorwaarden 
voor een betrouwbaar systeem van controle op overheidssteun. Er is nog steeds geen 
wetgeving terzake vastgesteld. De steun wordt niet met de vereiste transparantie 
toegekend en er dient zo spoedig mogelijk een inventaris van de bestaande 
overheidssteun te worden opgemaakt, die alle nationale, regionale of lokale 
steunmaatregelen omvat alsook alle met overheidsfondsen gefinancierde maatregelen. 
Hieraan moet worden toegevoegd dat bepaalde steunmaatregelen afhankelijk lijken te 
zijn van prestaties op exportgebied, hetgeen duidelijk niet verenigbaar is met de Europa­
Overeenkomst, en dat een aanzienlijk gedeelte van de overheidssteun lijkt te worden 
verleend via indirecte vormen van overheidssteun, zoals belastingverlaging, 
schuldkwijting en uitstel van belasting. Deze steunmaatregelen komen neer op 
exploitatiesteun, die slechts onder zeer strikte voorwaarden is toegestaan. Bij gebrek aan 
transparantie is het nog onduidelijk of aan de voorwaarden voor het verlenen van 
exploitatiesteun is voldaan. 
Behalve de vaststelling van wetgeving die voldoende in overeenstemming is met die van 
de EU, is het voor een betrouwbare toepassing van de mededingingsregels noodzakelijk 
dat goed functionerende controle-instanties worden opgericht die toezicht uitoefenen op 
59 
concentraties en overeenkomsten en op overheidssteun. Daartoe 1s het bovendien 
noodzak:elijk dat het gerechtelijk apparaat, de overheidsdiensten en de betrokken 
economische actoren voldoende inzicht hebben in de mededingingsregels en het 
mededingingsbeleid. 
Conclusie 
Op het gebied van de aanpassing van de antitrustwetgeving is aanzienlijke vooruitgang 
geboekt. Thans dient de wet ten uitvoer te worden gelegd en is grondige_ opleiding van de 
twee concurrentie-instanties noodzakelijk. 
Op het gebied van overheidssteun is nog niet veel vooruitgang geboekt, zodat zeer veel 
moeite zal moeten worden gedaan om op middellange termijn aan de voorschriften 
inzak:e controle op overheidssteun te voldoen, met name in verband met de transparantie 
die, in overeenstemming met de communautaire praktijken, door middel van een 
betrouwbare inventaris van steunmaatregelen tot stand moet worden gebracht en met de 
noodzakelijke regels die moeten worden vastgesteld voor betrouwbaar toezicht op 
overheidssteun. 
Een van de eerste taken op het gebied van het concurrentiebeleid is ervoor te zorgen dat 
de mededingingsregels ook gaan gelden voor de zogenaamde "autonome regies" die 
lijken te zijn uitgesloten van de normale toepassing van de mededingingsregels, met 
inbegrip van overheidssteun. 
Bovendien blijken in bepaalde sectoren uitsluitende of bijzondere rechten te bestaan die 
niet verenigbaar zijn met het communautaire acquis. Deze problemen moeten in de nabije 
toekomst worden aangepakt. 
3.2 Innovatie 
Informatiemaatschappij 
Huidige situatie 
De potentiele economische en maatschappelijke voordelen van de combinatie van 
informatietechnologie en telecommunicatie zijn in Roemenie bijzonder groot. V 66r 1989 
werden deze mogelijkheden verwaarloosd ofschoon de basisopleiding een hoge prioriteit 
kreeg. Als gevolg daarvan ontwikkelt de vraag naar personal computers zich veel sneller 
dan bij een normale groei mag worden verwacht. Als de groei van het aantal Intemet­
aansluitingen hetzelfde patroon vertoont, zal de telecommunicatie-infrastructuur, die 
momenteel ongeveer 40 jaar achterstand op het EU-gemiddelde heeft, een remmende 
factor zijn voor de ontwikkeling van de informatiemaatschappij. Begin 1997 bedroeg het 
aantal hostcomputers op het Internet naar schatting 0,4 per 1000 inwoners. Het totale 
aantal PC's in het land was 65.000 bij een groei van circa 17%. In mei 1997 startte 
RoEduNet, een openbaar netwerk voor hoger onderwijs, met een snelle VSAT-
verbinding. 
De regering richtte aanvang 1997 een Nationale Commissie voor Informatica op onder de 
paraplu van het Secretariaat-generaal van de regering. Deze commissie kwam met een 
"strategie voor de toetreding van Roemenie tot de Europese Unie met betrekking tot 
60 
informatietechnologie". Het doel hiervan is het stimuleren van een architectuur bestaande 
uit: 
een nationaal backbone-netwerk, 
documentbeheer bij de administratie (hiervoor is een aanbesteding uitgeschreven) 
een kem van nationale systemen (registers en nomenclaturen), 
een wettelijk kader inzake informatie (inclusief wetgeving inzake de bescherming 
van persoonsgegevens en de persoonlijke levenssfeer op basis van de relevante 
EG-wetgeving), 
bevordering van de software-industrie. 
Conclusie 
Aangezien de liberalisering tot dusver traag verloopt en het BBP per capita een van de 
laagste van de regio is, valt te verwachten dat de voordelen van de 
informatiemaatschappij later dan in de meeste andere LMOE zullen worden gerealiseerd, 
tenzij belangrijke verbeteringen worden doorgevoerd. 
Onderwijs, beroepsopleiding en jeugd 
In de artikelen 126 en 127 van het EG-Verdrag is bepaald dat de Gemeenschap bijdraagt 
tot de ontwikkeling van onderwijs van hoog gehalte en inzake beroepsopleiding een 
beleid ten uitvoer legt waarmee de Europese dimensie in het onderwijs tot ontwikkeling 
wordt gebracht en het aanpassingsvermogen van de industrie en het reactievermogen van 
de arbeidsmarkt worden vergroot. 
De Europa-Overeenkomst en het Aanvullend Protocol ervan voorzien in samenwerking 
op deze gebieden met name via deelneming aan het Kaderprogramma. Het Witboek 
omvat geen maatregelen op dit gebied. 
Situatieschets 
Roemenie's uitgaven voor onderwijs bedragen 3,5% van het BBP. De staatsuitgaven 
voor onderwijs belopen circa 9,9%. 75% van begroting van het Ministerie van Onderwijs 
wordt uitgegeven aan salarissen, 5% aan de instandhouding van kapitaalgoederen en 
investeringen en de rest aan huishoudelijke uitgaven en standaardleerboeken. 
Er zijn in Roemenie 3.600.000 leerlingen, 350.000 studenten en 280.000 docenten 
(waarvan 22.600 bij het hoger onderwijs). Het Roemeense voorbereidend 
wetenschappelijk onderwijs omvat 29.000 scholen, waaronder 1.300 lycea, 800 
vakscholen, of scholen voor aanvullend onderwijs of het leerlingwezen en 1.300 speciale 
post-lyceale en technische scholen. Het universitaire systeem omvat 325 eenheden, te 
weten 63 openbare en 262 particuliere instellingen. 
De instellingen die op deze gebieden werkzaam zijn zijn het Ministerie van Onderwijs, 
hct Ministerie van Arbeid tezamen met de sociale partners, het Nationale Roemenie­
comite van de UNESCO, het Instituut voor pedagogie, de universiteiten en andere 
betrokken partijen (sociale partners, ondememingen). 
61 
Voor alle onderwijsniveaus (basis-, middelbaar, beroeps- en hoger onderwijs) is een 
ambitieus hervormingsplan opgesteld. De in juli 1995 uitgevaardigde wet op het 
onderwijs is een progressieve wet die in lijn is met de normen van de EU. 
Het Tempus-programma heeft bijgedragen tot de verwezenlijking van de doelstellingen 
van de hervorming van het hoger onderwij s en heeft de basis gelegd voor samenwerking 
met instellingen voor hoger onderwijs in de EU. 
Evaluatie en prognose 
De regering is er vast van overtuigd dat het onderwijsstelsel moet worden hervormd om 
het hoofd te kunnen bieden aan de nieuwe behoeften van een democratische samenleving 
en markteconomie en heeft zich verbonden om de kwaliteit ervan zodanig te verbeteren 
dat het voldoet aan EU-normen. 
Het voomaamste probleem bij de hervorming is dat er zo weinig overheidsmiddelen 
beschikbaar zijn voor de onderwijssector om de onderwijsinfrastructuur te verbeteren en 
in stand te houden, leermiddelen aan te schaffen en de salarissen van het onderwijzend 
personeel aantrekkelijker te maken. 
Andere belangrijke factoren die het welslagen van de hervorming bedreigen zijn het 
zwakke institutionele vermogen van het Ministerie van Onderwijs om de hervorming ten 
uitvoer te leggen en de in nationaal en lokaal · verband bestaande weerstand tegen 
veranderingen. 
Roemenie zal vanaf 1997 deelnemen aan de communautaire programma' s Socrates, 
Leonardo en J eugd voor Europa en dit zal Roemenie verder helpen klaarmaken voor 
integratie. 
Conclusie 
Met het oog op de toetreding zijn er op deze gebieden geen belangrijke problemen te 
verwachten. 
Onderzoek en technologische ontwikkeling 
De communautaire activiteiten op het gebied van onderzoek en technologische 
ontwikkeling waarin het Verdrag en het kaderprogramma voorzien, zijn erop gericht het 
concurrentievem1ogen van de Europese industrie en de kwaliteit van het leven te 
vcrhcteren en duurzame ontwikkeling, milieubescherming en andere gemeenschappelijke 
bclcidsdoelstellingen te ondersteunen. 
De Europa-Overeenkomst en het aanvullende protocol daarbij voorziet in samenwerking 
op deze gebieden, met name via deelneming aan het kaderprogramma. Het Witboek 
omvat geen directe maatregelen op dit gebied. 
62 
Situatieschets 
Onder toezicht van het Ministerie van Onderzoek en Technologie worden activiteiten op 
<lit gebied uitgevoerd door de volgende instanties: universiteiten, onder ministeries 
ressorterende onderzoekeenheden, instituten van de academies (Roemeense Academie, 
Academie van land-en bosbouw, Academie van medische wetenschappen). 
De totale uitgaven bedragen thans 0,68% van het BBP; het streefcijfer voor 2000 is 1 %. 
De hoofddoelstellingen van de regering zijn: 
instandhouding van het nationale potentieel, met inachtneming van de 
daadwerkelijke behoeften van het land 
herstructurering en integratie binnen het systeem van de Europese Unie 
overeenstemming met de eisen voor de overgang naar een markteconomie. 
Samenwerking op regelmatige basis met de Europese Gemeenschap begon in 1992 met 
het derde kaderprogramma voor onderzoek en technologische ontwikkeling. Tot dusver 
lag het zwaartepunt van de samenwerking COPERNICUS (specifiek programma voor 
samenwerking met de LMOE en de NOS), terwijl er voor de~lname aan het vierde 
kaderprogramma weinig samenwerkigsactiviteiten worden ontwikkeld. Roemenie is lid 
van COST (Europese samenwerking op het gebied van wetenschappelijk en technisch 
onderzoek) en EUREKA (Europees bureau voor coordinatie van het onderzoek). 
Onlangs is een breed georienteerd nationaal programma inzake "Horizon 2000" 
vastgesteld en is een speciaal fonds opgericht <lat zal worden beheerd door het Nationaal 
bureau voor technologieoverdracht en innovatie en waarvan de middelen bestemd zijn 
voor industriele ondememingen en het midden-en kleinbedrijfin het algemeen. 
De statistieken met betrekking tot <lit gebied voldoen nog niet aan de OESO-normen. 
Evaluatie en prognose 
Sinds de oprichting van het Ministerie van Onderzoek en Technologie in 1992 is een 
aanzienlijke inspanning gedaan om de algehele structuur te rationaliseren en te 
modemiseren in een staat die nog steeds sterk geYndustrialiseerd is en waar het 
particuliere initiatief nog zwak en weinig doelgericht is. Deze maatregelen, 
gecombineerd met een drastische inkrimping van het aantal onderzoekers, hebben 
positicve resultaten opgeleverd; toch werd het Roemeense systeem nog steeds in hoge 
mate gekenmerkt door een sterke concentratie van middelen binnen de openbare sector en 
een geringe vraag vanuit de industrie (zowel particuliere als overheidsbedrijven) naar 
onderzoekresultaten. 
Uit de resultaten van bilaterale en multilaterale samenwerking (in het bijzonder met de 
Europese Unie) blijkt dat de wetenschappers en de wetenschappelijke structuren in het 
land van voldoende niveau zijn om in aanmerking te komen voor intemationale 
partnerschappen. Toch zullen, tenzij drastische economische hervormingen worden 
ondemomen, de structuren afhankelijk blijven van de besluitvorming en financiele steun 
van de overheid. De concurrentiekracht van het systeem als geheel zal dus gering blijven 
en zal dan ook onvoldoende zijn om Roemeense wetenschappers in staat te stellen 
63 
volwaardig aan intemationale samenwerkingsactiviteiten deel te nemen. Daarom moet 
steun worden gegeven aan initiatieven die erop gericht zijn het systeem te rationaliseren 
en het peil van de infrastructuur, de uitrusting en de wetenschapsbeoefening zelf te 
verhogen. 
Conclusie 
Om onderzoek en technologische ontwikkeling in Roemenie efficient en op Europees 
niveau concurrerend te maken zal een extra inspanning vereist zijn. Wat de toetreding 
betreft, worden op dit gebied echter geen grote problemen verwacht. 
Telecommunicatie 
Het telecommunicatiebeleid van de EG is erop gericht belemmeringen voor een 
doeltreffende werking van de inteme markt voor telecommunicatieapparatuur, -diensten 
en -netwerken uit de weg te ruimen, buitenlandse markten toegankelijk te maken voor 
bedrijven uit de EU en de burgers en bedrijven in de · Europese Unie universeel 
beschikbare modeme diensten te bieden. Deze doelstellingen moeten worden bereikt door 
de harmonisatie van de normen en voorwaarden voor de aangeboden diensten, de 
liberalisering van de markten voor eindapparatuur, diensten en netwerken, alsmede door 
de vaststelling van de vereiste regelgevingsinstrumenten. De hiervoor noodzakelijke 
richtlijnen en beleidslijnen zijn inmiddels vastgesteld maar de liberalisering van de 
openbare spraaktelefonie en van de exploitatie van de infrastructuur daarvoor zal in een 
aantal lidstaten tot circa twee jaar na 1998 worden uitgesteld. 
De Europa-Overeenkomst voorziet in samenwerking om de normen en praktijken op het 
gebied van telecommunicatie en post, standaardisatie, regelgeving en modernisering van 
de infrastructuur op het EG-niveau te brengen. Het Witboek legt de nadruk op de 
onderlinge afstemming van de voorschriften, netwerken en diensten, gevolgd door 
nieuwe stappen om tot een geleidelijke liberalisering van de sector te komen. 
Situatieschets 
Tegen het einde van de jaren tachtig beschikte Roemenie over een slecht ontwikkeld 
netwerk bestaande uit verouderde elektromechanische apparatuur en, op het grootste deel 
van het platteland, uitsluitend manuele schakelborden. De penetratiegraad voor telefoons 
bedroeg in 1991 10,8% en liep op tot 13,9% injanuari 1997 (voor 2005 wordt een cijfer 
van 30% verwacht). De gemiddelde wachttijd voor een telefoonaansluiting is 4,8 jaar. De 
regelgevingsinstantie is het Ministerie van communicatie, waarvan de exploitant, Rom 
Telecom, ogenschijnlijk onafhankelijk is. In juni 1996 werd een nieuwe 
tdccommunicatiewet goedgekeurd. Deze completeert het institutionele kader met een 
spcciale regelgevingsinstantie, de Algemene Inspectie voor Communicatie, die 
verantwoordelijk is voor de toepassing van de post-en telecommunicatievoorschriften. 
Evaluatie en prognose 
Mate van liberalisering 
Volgens de afspraken die bij de onderhandelingen met de Wereldhandelsorganisatie in 
1997 zijn gemaakt, zal de regering de uitsluitende rechten van Rom Telecom op de 
64 
exploitatie van bet vaste netwerk en van spraaktelefoniediensten met ingang van 1 januari 
2000 afschaffen. Naast het analoge mobiele netwerk werden eind 1996 ook licenties 
verleend voor digitale mobiele telefonie (GSM). De vergunning voor een antler digitaal 
mobiel netwerk (gebaseerd op de DCS 1800-norm) werd in juni 1997 aan Rom Telecom 
verleend. Vijfentwintig semafonie-exploitanten en twee datatransmissie-exploitanten 
hebben een vergunning gekregen. Voorts zijn er 8 500 VSAT-netwerken met 160 000 
abonnees. Concessies voor locale telecommunicatiediensten voor plattelandsgebieden 
staan voor na het jaar 2002 op het programma. Sinds maart 1997 mogen 
kabeltelevisienetwerken ook voor datatransmissiediensten worden gebruikt. 
In 1997 heeft de regering een reeks maatregelen getroffen waarmee de geleidelijke 
transformatie van Rom Telecom in een meer commercieel gerichte ondememing is 
geregeld. Eerder dit jaar werd een strategie voor gedeeltelijke privatisering 
bekendgemaakt en voor 1998 staat een alliantie met een strategische partner op het 
programma. 
Aanpassing aan de EG-wetgeving 
V 66r 1996 werd een deel van de sector al gedeeltelijk aangepast aan het communautair 
acquis door segmenten van de markt via ministeriele besluiten en licenties open te 
stellen. Dit geldt bijvoorbeeld voor de sectoren datatransmissie, VSAT-diensten en 
analoge mobiele telefonie. Andere besluiten implementeren bepaalde 
harmonisatieprincipes, zoals Open Network Provision voor huurlijnen. 
In juni 1996 werd een nieuwe telecommunicatiewet goedgekeurd, die in samenwerking 
met de Europese Commissie was opgesteld en aansluit bij de EG-wetgeving. Deze 
introduceert een orgaan met regelgevende bevoegdheid dat in 1998 tot een volwaardige 
nationale regelgevingsinstantie moet zijn uitgegroeid. 
Het toezicht op de eigendom van Rom Telecom zal worden overgedragen van het 
Ministerie van communicatie op de Dienst der domeinen, waardoor de regelgevende en 
uitvoerende bevoegdheden onder de paraplu van de overheid worden gescheiden. 
Ingrijpende maatregelen zijn nodig om de wet ten uitvoer te brengen, bijvoorbeeld 
voorschriften inzake licenties, de universele dienst en interconnectie. 
Een ontwerpwet inzake het gebruik van het radiofrequentiespectrum zal naar verwachting 
in 1998 worden goedgekeurd. Deze wet moet tot een doorzichtigere en eerlijkere 
procedure voor de toewijzing en het beheer van frequenties leiden. 
De bestuurscapaciteit die nodig is voor de invoering van nieuwe voorschriften inzake de 
aanpassing aan het acquis en voor de uitvoering van de nieuwe wetgeving, met name het 
toezicht op de eerlijke concurrentie, lijkt onvoldoende. Verwacht mag worden dat de 
nieuwe regelgevingsinstantie beter op deze taken zal zijn berekend. 
Infrastructuur 
De beleidsdoelstellingen op langere termijn zijn volledige digitalisering van het netwerk 
uiterlijk in 2005 en de voltooiing van een nationaal backbone-netwerk van glasvezel. 
Begin 1997 was al 3 000 kilometer van de verbindingen tussen de belangrijke regionale 
centra aangelegd en een uitbreiding van het netwerk tot een totale lengte van 7 000 km 
65 
staat op stapel. In 1998 zu11cn ISDN-diensten beschikbaar komen. De digitale 
schakelapparatuur wordt door een joint venture van Siemens en Alcatel lokaal 
geproduceerd in een tempo van ongeveer 200 000 aansluitingen per jaar. 
Tussen 1991 en 1997 is de penetratiegraad voor telefonie toegenomen van 10,8 tot 13,9 
aansluitingen per 100 inwoners. Voor eind 2005 worden 28 aansluitingen per 100 
inwoners verwacht (vergeleken met een gemiddelde van momenteel 44 aansluitingen per 
100 inwoners in Ierland, Portugal en Griekenland). De digitalisering van bet net vordert 
redelijk goed en lag eind 1996 op 28% (vergeleken met 62,4% als gemiddelde voor 
Ierland, Portugal en Griekenland). De regering is van plan bet netwerk nog v66r 2005 
volledig digitaal te maken. Met slecbts 1, 1 % van bet BBP waren de investeringen in deze 
sector in 1995 en 1996 laag. Het aantal in 1997 te installeren lijnen zal in 1997 
waarscbijnlijk verdrievoudigen, hetgeen een aanzienlijke investering vereist. Het aantal 
abonnees op analoge mobiele telefoondiensten lag eind 1996 op 20 000, betgeen 
overeenkomt met 1,2 aansluitingen per 100 inwoners. Digitale mobiele diensten (GSM) 
gingen in april en juni 1997 van start en konden zicb gezien bet hoge aantal van meer van 
dan 30 000 nieuwe abonnees in enkele weken tijd onmiddellijk verbeugen in een brede 
belangstelling van bet publiek. De kabeltelevisienetwerken bebben ongeveer 2 000 000 
abonnees ( enkele bonderden netwerkexploitanten; een dekking van 80% van bet 
grondgebied). 
Buitenlandse bedrijven bebben een belang genomen in de exploitant van analoge mobiele 
telefoondiensten, Telefonica Romania (59,9% Telefonica, Spanje, en 19,9% voor zowel 
Rom Telecom als Radio Comunicatii), in de datatransmissie-exploitant Global One 
Romania (Global One 50,3%, Rom Telecom 49,5%) en in de twee GSM­
netwerkexploitanten Mobilrom (France Telecom 51 %, Roemeense bedrijven 41 %) en 
Mobifon {Telesystems Canada 39,9%, Airtouch 10%, Roemeense bedrijven 50,l %). 
Concurrentievermogen 
In 1995 waren er in de telecommunicatie 17,9 werknemers per 1000 aansluitingen (voor 
Ierland, Portugal en Griekenland ligt bet gemiddelde op circa 6,2). In 1996 werd een 
groot deel van de aanvragen voor een telefoonlijn niet gebonoreerd en bedroeg de 
gemiddelde wachttijd 4,8 jaar) De infrastructuu_r scbiet vooral in de plattelandsgebieden 
tekort. Het tariefvoor een standaardaansluiting voor zakelijk gebruik (112 ecu) is een van 
de laagste in de regio. De opbrengst per aansluiting ( ongeveer 90 ecu in 1995) is 
eveneens een van de laagste in de regio en stelt Rom Telecom niet in de gelegenheid om 
de investeringen zonder aanmerkelijke steun van buitenaf op te voeren. In 1997 is een 
begin gemaakt met de invoering van evenwicbtigere tarieven. 
Conclusie 
Roemenie zou enige moeite bebben zicb aan te passen aan bet EU-model voor de 
liberalisering van de telecommunicatie als gevolg van de langzame ontwikkeling van 
deze sector en vertragingen bij de liberalisering. Met de tenuitvoerlegging van nieuwe 
wetgeving in de komende jaren mag worden verwacbt dat Roemenie op middellange 
termijn erin zal slagen zicb volledig aan de EU-regelgeving aan te passen. Het 
concurrentievermogen van deze sector zal sterk athankelijk zijn van de versnelling van 
bet moderniseringsprogramma voor netwerken en diensten, de groei van de buitenlandse 
66 
investeringen en een meer marktgericht en flexibel beheer door de exploitant van het 
openbare net. 
De audiovisueie sector 
Het acquis in de audiovisuele sector is er, in de context van de inteme markt, op gericht 
de levering en het vrije verkeer van audiovisuele diensten binnen de EU te 
bewerkstelligen en de Europese programmaindustrie te bevorderen. De richtlijn 
"Televisie zonder grenzen", die van toepassing is op alle omroepen, ongeacht de wijze 
van transmissie (terrestrisch, per satelliet of per kabel) of de particuliere dan wel 
openbare aard ervan, bevat dit acquis en legt de basisregels voor grensoverschrijdende 
omroep vast. De hoofdpunten daarvan zijn: garanderen van het vrije verkeer van 
televisieomroep in alle lidstaten; bevorderen van de productie en distributie van Europese 
audiovisuele werken ( door het vastleggen van een minimumaandeel van Europese 
werken en werken van onafhankelijke producenten in de omroeptijd); vaststellen van 
basisnormen op het gebied van televisiereclame; voorzien in de bescherming van 
minderj arigen en het recht van antwoord. 
De Europa-Overeenkomst voorziet in samenwerking op het gebied van bevordering en 
modemisering van de audiovisuele industrie en de harmonisatie van 
regelgevingsaspecten van het audiovisueel beleid. 
De richtlijn "Televisie zonder grenzen" is een Fase 1-maatregel in het Witboek. 
Situatieschets 
Het juridisch kader voor de audiovisuele sector is vastgelegd in de wet op radio-en 
televisieomroep. In juli 1992 werd een nationale audiovisuele raad (NAC) als 
onafhankelijke regelgevende instantie ingesteld. 
De open bare omroep is de Roemeense televisie, al werden er in de j aren negentig veel 
particuliere nationale en lokale omroepen opgezet; ProTV, een particuliere commerciele 
nationale zender, is thans (begin 1997) de grootste televisieomroep. Kabeltelevisie heeft 
een groot marktaandeel. 
Het monopolie van de staat inzak:e filmproductie werd in 1990 beeindigd met het 
opzetten van een onafhankelijk nationaal filmcentrum (CNC) dat is belast met 
filmproductie en -distributie. Er opereert thans een aantal particuliere 
filmproductiebedrijven in Roemenie. De staatssector gaat verder met het produceren van 
films, onder de hoede van het Ministerie van Cultuur, maar de eraan toegekende 
middelen zijn drastisch verminderd. Filmdistributie wordt uitgevoerd door het 
staatsmonopolie RADEF-Romaniafilm. Er zijn geen buitenlandse bedrijven rechtstreeks 
bij de filmdistributiesector betrokken. 
Evaluatie en prognose 
Na een aantal grote omwentelingen in het recente verleden tracht de audiovisuele sector 
in Roemenie thans een wederopleving te bewerkstelligen en de sector kenmerkt zich door 
67 
snelle groei en continue veranderingen. Om op adequate wijze te kunnen voldoen aan het 
acquis zal de capaciteit van de programmamakende industrie moeten worden uitgebreid, 
zodat zij de grote uitdagingen van een aangepast regelgevend kader aankan. 
De Roemeense audiovisuele wetgeving is niet volledig verenigbaar met de richtlijn 
"Televisie zonder grenzen"; er blijft een groot aantal tekortkomingen over, met name 
inzake centrale kwesties zoals de vrijheid van ontvangst, de bevordering van Europese 
werken ( al wordt thans gewerkt aan een wijziging), onafhankelijke producenten en de 
inhoud van reclameboodschappen. 
Er zijn amendementen op de audiovisuele wetgeving voorbereid die eind 1997 in het 
parlement zullen worden besproken. De ontwerp-amendementen komen in grote lijnen 
overeen met het audiovisueel acquis en zullen naar verwachting ergens in 1998 worden 
goedgekeurd. 
Conclusie 
Naast de noodzakelijke structurele aanpassingen van de industrie zullen ook 
aanhoudende inspanningen moeten worden verricht met betrekking tot de wetgeving, wil 
Roemenie op de middellange termijn voldoen aan de EU-eisen in de audiovisuele sector. 
3.3 Economiscbe en fiscale aspecten 
Economische en Monetaire Unie 
Bij de toetreding van Roemenie zal de derde fase van de EMU begonnen zijn. Deze fase 
houdt belangrijke veranderingen in voor alle lidstaten, ook die welke niet zullen 
deelnemen aan de euro-zone. Alle lidstaten, ook de nieuwe, zullen ten volle aan de 
Economische en Monetaire Unie deelnemen. Hun economisch beleid wordt een 
gemeenschappelijke aangelegenheid en zij zullen worden betrokken bij de coordinatie 
van de economische politiek (nationale convergentieprogramma's, algemene 
economische richtlijnen, multilateraal toezicht, procedure van het buitensporige tekort). 
Zij moeten dan het stabiliteits- en groeipact respecteren, afzien van rechtstreekse 
financiering van het overheidstekort door de centrale bank, de bevoorrechte toegang van 
de overheid tot de financiele instellingen afschaffen en de liberalisatie van het 
kapitaalverkeer voltooid hebben. 
Toetreding houdt nauwere monetaire samenwerking en samenwerking op het gebied van 
de wisselkoersen met de Europese Unie in. Dit zal een versterking van de structurele 
hervonningen op deze gebieden vereisen. Lidstaten die niet aan de euro-zone deelnemen 
zul len een zelfstandige monetaire politiek mogen voeren en op beperkte basis aan het 
Europees Stelsel van Centrale Banken (ESCB) deelnemen. Hun centrale bank moet 
zelfstandig zijn en prijsstabiliteit als primaire doelstelling nastreven. Het monetaire 
beleid moet met marktinstrumenten worden gevoerd en op "doeltreffende" wijze 
impulsen doorgeven aan de reele economie. Hervonningen zijn dus nodig om de factoren 
aan te pakken die de doelmatigheid van de monetaire politiek verminderen, zoals een 
gebrek aan concurrentie in de banksector, een gebrekkige ontwikkeling van de geld-en 
kapitaalmarkt en het probleem van de "dubieuze leningen" in de banksector. Tenslotte 
zullen alle lidstaten hun wisselkoersbeleid als een aangelegenheid van gezamenlijk 
68 
belang moeten beschouwen en in staat moeten zijn hun wisselkoers te stabiliseren in het 
kader van een mechanisme dat nog moet worden vastgesteld. 
Daar lidmaatschap van de Europese Unie impliceert dat het doel van de EMU wordt 
aanvaard, zal Roemenie aan de convergentiecriteria moeten voldoen, zij het niet 
noodzakelijk onmiddellijk bij de toetreding. Naleving van de convergentiecriteria is geen 
eerste vereiste voor het lidmaatschap van de EU, maar deze criteria blijven de 
referentiepunten voor een op stabiliteit gerichte macro-economische politiek en moeten 
uiteindelijk door de nieuwe lidstaten op bestendige wijze worden nageleefd. Een 
geslaagde afsluiting van de systeemhervorming en de marktgerichte structurele 
hervormingen is dus van essentieel belang. De economische situatie en de vorderingen 
van Roemenie zijn reeds onderzocht in de vooraf gaande hoofdstukken van dit ad vies. 
Evaluatie en prognose 
Formeel is de Roemeense centrale bank relatief onafhankelijk van de overheid, zowel wat 
betreft de procedure voor de aanstelling van haar president als wat betreft het gevoerde 
monetaire beleid. De statutaire doelstelling van de centrale bank is de stabiliteit van de 
nationale munt, maar die doelstelling is niet altijd met prijsstabiliteit ge1dentificeerd. De 
wet op de centrale bank is nog steeds niet verenigbaar met de Verdragsbepaling die 
begrotingsdeficitfinanciering verbiedt. Bovendien heeft de Roemeense centrale bank in 
het verleden de bepalingen in die wet die een plafond voor de 
begrotingsdeficitfinanciering vaststellen, niet altijd nageleefd. De na de verkiezingen van 
november 1996 gevormde regering heeft zich ertoe verbondert een strakker monetair 
beleid te voeren, zodat begrotingsdeficitfinanciering door de centrale bank de eerste tijd 
althans niet tot de verwachtingen behoort. 
Het monetaire beleid van Roemenie was niet altijd op prijsstabiliteit gericht. Zo is na drie 
jaar van afnemende inflatie, het inflatieritme in 1996 weer gaan toenemen. Dit was het 
gevolg van grootschalige begrotingsdeficitfinanciering (in samenhang met de 
verkiezingen van november) en van de herfinanciering van handelsbanken door de 
centrale bank. Bovendien heeft de centrale bank via "gespecialiseerde" banken goedkope 
kredieten verleend aan diverse ondoeltreffende sectoren van de economie. De nieuwe 
regering lijkt voomemens te zijn een strakker monetair en budgettair beleid te voeren. 
Een efficient monetair beleid wordt echter gedwarsboomd door alle elementen die eigen 
zijn aan een zich langzaam herstructurerende economie. De banksector wordt nog steeds 
gedomineerd door staatsbanken en is bovendien sterk gefragmenteerd. De financiele 
markten staan in de kinderschoenen en de centrale bank beschikt over zo goed als geen 
crvaring met het gebruik van marktinstrumenten voor het vervoer van haar monetair 
beleid. Tenslotte is de onlangs goedgekeurde wet op de faillissementen voorlopig nog 
moeilijk te handhaven en blijven dubieuze leningen een groot probleem. 
Sedcrt 1991 heeft · Roemenie officieel een zwevende wisselkoers. Sedert begin 1994 komt 
de Roemeense centrale bank systematisch tussenbeide op de valutamarkt: dit systeem 
heeft in de praktijk geresulteerd in een kruipende spilkoers. Bovendien heeft de centrale 
bank, telkens als de commerciele wisselkoersen aan devaluatiedruk blootstonden, 
gereageerd met het invoeren van administratieve beperkingen ten aanzien van de 
interbancaire valutamarkt. Een zeer duidelijk voorbeeld deed zich voor in 1996, toen de 
centrale bank de vergunningen van alle particuliere banken om wisseloperaties uit te 
voeren introk teneinde een door een laks monetair en begrotingsbeleid veroorzaakte ' 
69 
waardevermindering van de nationale munt op de commerciele wisselmarkt te 
voorkomen. De nieuwe regering is gewonnen voor de versmelting van de "officiele" 
wisselkoers met de "commerciele", die momenteel stabiel is dankzij een strak monetair 
en budgettair beleid. 
Conclusie 
Het valt nog niet te zeggen of Roemenie bij zijn toetreding in staat zal zijn aan de euro­
zone deel te nemen; dit is afhankelijk van het succes van zijn structurele 
hervormingsproces en of het de convergentiecriteria zal bereiken en duurzaam naleven. 
Dit is evenwel geen voorwaarde voor toetreding. 
Deelname van Roemenie aan de derde fase van de EMU als niet-lid van de euro-zone 
levert alsnog problemen op middellange termijn. De wetgeving ten aanzien van de 
centrale bank is niet volledig in overeenstemming met de in de BG geldende regels en 
van het monetair en wisselkoersbeleid moet nog worden aangetoond dat het ook op 
termijn op stabiliteit gericht blij ft. 
Belastingen 
Het acquis op het gebied van de directe belastingen heeft in hoofdzaak betrekking op een 
aantal elementen van de vennootschapsbelasting en de kapitaalsbelasting. De vier 
vrijheden van het EG-Verdrag hebben verder strekkende gevolgen voor de nationale 
belastingstelsels. 
Het acquis in verband met de indirecte belastingen bestaat in hoofdzaak uit 
geharmoniseerde wetgeving op het gebied van de BTW en de accijnzen. Deze voorziet in 
de toepassing van een niet-cumulatieve algemene verbruiksbelasting (BTW) die in alle 
stadia van de productie en de distributie van goederen en diensten wordt geheven. Dit 
veronderstelt een gelijke fiscale behandeling van binnenlandse en niet-binnenlandse 
(invoer) transacties. Het acquis op het gebied van de BTW omvat bovendien 
overgangsregelingen voor de belastingheffing van transacties tussen belastingplichtigen 
binnen de Europese Unie. Op het gebied van de accijnzen omvat het acquis 
gebarmoniseerde belastingstructuren en minimumtarieven, evenals gemeenschappelijke 
regels betreffende bet voorbanden hebben en het vervoer van goederen waarvoor de 
accijns gebarmoniseerd is (met inbegrip van bet gebruik van belastingentrepots). In het 
kader van de inteme markt werden in januari 1993 alle fiscale controles aan de 
binnengrenzen van de Gemeenschap afgescbaft. 
De wederzijdse bijstand tussen de belastinginstanties van de lidstaten is een belangrijk 
element van de administratieve samenwerking in het kader van de inteme markt. De 
desbetreff ende ricbtlijn beeft zowel betrekking op de directe als op de indirecte 
belastingen. 
De Europa-Overeenkomst bevat een aantal bepalingen betreffende de onderlinge 
aanpassing van de wetgevingen op het gebied van de indirecte belastingen. 
De maatregelen waarin Fase I van het Witboek voorziet, omvatten de belangrijkste eisen 
van het acquis in verband met de indirecte belastingen (in wezen zijn dit de maatregelen 
70 
die tot 1993 in de Gemeenschap van toepassing waren), terwijl de Pase 11-maatregelen 
aanvullende voorschriften zijn voor de toepassing van het volledige acquis op het gebied 
van de indirecte belastingen. 
Situatieschets 
Directe belastingen 
De twee richtlijnen betreffende de vennootschapsbelasting en de overeenkomst inzake 
geschillenbeslechting voorzien in een mechanisme dat op wederkerigheid gebaseerd is. 
De desbetreffende bepalingen kunnen derhalve uiteraard niet voor de toetreding worden 
vastgesteld. 
Jndirecte belastingen 
De totale bijdrage van BTW en accijnzen aan de Roemeense staatsbegroting bedroeg in 
1995 respectievelijk ongeveer 27% en 6%. Er zijn thans geen recentere cijfers. 
beschikbaar, waaruit trends zouden kunnen worden afgeleid. , 
Belasting oo de toegevoegde waarde 
Het huidige Roemeense BTW-stelsel werd op 1 juli 1993 ingevoerd ter vervanging van 
de voorgaande belasting op in het verkeer gebrachte goederen. Roemenie kent twee 
BTW-tarieven: een standaardtarief van 18% en een verlaagd BTW-tarief van 9%. Het 
standaardtarief is van toepassing op alle goederen en diensten, met inbegrip van invoer, 
die niet specifiek met het verlaagd BTW-tarief worden belast. 
De levering van bepaalde goederen en diensten is uitgezonderd van BTW, zonder dat de 
vooraf gaande afdracht over de input kan word en teruggevorderd. De Roemeense BTW­
wet maakt geen onderscheid tussen de levering van goederen of diensten. 
Aan de BTW onderworpen personen kunnen in beginsel de in hun inkopen voor zakelijke 
doeleinden van goederen en diensten opgenomen BTW aftrekken. Het is onduidelijk of 
de Roemeense BTW-wetgeving bepalingen bevat die het mogelijk maken dat niet in het 
land gevestigde personen betaalde belasting terugvorderen. 
Accijnzen 
Hct huidige systeem van accijnzen werd op l april 1994 in Roemenie ingevoerd. 
Accijnzen wordcn geheven op een brede reeks van producten, ook op producten die daar 
binnen de Gemcenschap niet onder vallen (minerale olien, alcohol en alcoholische 
dranken en tabaksfabrikaten). Voor elke productcategorie, met uitzondering van 
sigaretten, gaat het om een recht ad valorem. 
Wederzi,idse btistand 
De belastingadministratie heeft tot op heden nog geen instrumenten voor de wederzijdse 
bij stand aan de belastinginstanties van de lidstaten vastgesteld omdat deze pas na de 
toetreding van toepassing wordt. 
71 
Evaluatie en Prognose 
Belasting over de toe.gevoe.gde waarde 
Het huidige Roemeense BTW-stelsel is op dezelfde algemene begi11-selen gebaseerd als 
<lat van de Gemeenschap. De Roemeense BTW-voorschriften zijn echter zeer algemeen 
van aard en worden niet consequent toegepast. 
De reeks volgens de Roemeense BTW-wet vrijgestelde transacties is veel breder dan in 
de Gemeenschap toegestaan. Voorts zou de BTW, wanneer er geen regeling bestaat voor 
het terugbetalen van BTW aan niet geregistreerde buitenlandse belastingplichtigen, 
verhoogde kosten inhouden voor dergelijke handelaren. 
Indien Roemenie lid wordt van de Europese Unie dan dient de BTW-wetgeving op een 
aantal punten sterk te worden gewijzigd en in overeenstemming te worden gebracht met 
het communautair acquis. De Roemeense BTW-regeling dient niet alleen in 
overeenstemming te zijn met de algemene bepalingen van de communautaire BTW­
wetgeving maar dient als belastingsstelsel ook aan de vereisten van een inteme markt 
zonder binnengrenzen te voldoen. 
Het Roemeens nationaal strategisch plan voor de tenuitvoerlegging van de aanbevelingen 
van het Witboek met betrekking tot BTW bevat geen specifieke details betreffende de 
toekomstige aanpassing aan de communautaire wetgeving. Roemenie gaat er echter van 
uit dat haar BTW-wetgeving tegen eind 1997 in overeenstemming zal zijn met die van de 
Gemeenschap, met uitzondering van de communautaire overgangsbepalingen 
inzake BTW. 
Acciinzen 
Er zijn grote verschillen tussen het Roemeense accijnsstelsel en de EU-verplichtingen. 
Ten eerste is er geen daadwerkelijk systeem voor het opschorten van de accijns op 
goederen die zonder betaling van rechten tussen erkende belastingentrepots worden 
vervoerd. 
Ten tweede zijn er verschillen in de belastingheffing inzake alcoholische dranken en 
sigaretten die zorgen voor een hogere belasting op ingevoerde producten dan voor 
vergelijkbare binnenlandse producten. 
In het geval van toetreding kunnen de accijnzen op producten die niet onder de hierboven 
vennelde categorieen vallen, verder worden toegepast, op voorwaarde echter <lat <lit niet 
leidt tot grensoverschrijdende fonnaliteiten in de handel tussen lidstaten, en <lat wordt 
voldaan aan het beginsel van niet-discriminatie tussen nationale producten en producten 
afkomstig uit andere lidstaten. 
Om te zorgen voor een correcte toepassing van de communautaire accijnswetgeving is 
het essentieel dat Roemenie zo snel mogelijk een entrepotstelsel opzet <lat is gebaseerd 
op het communautaire model, de controleprocedures verscherpt en de structuur en het 
· niveau van accijnstarieven zodanig aanpast <lat wordt voldaan aan het communautaire 
72 
beginsel van niet-discriminatie tussen nationale producten en producten afkomstig uit 
andere lidstaten. 
Het Roemeense nationale strategische plan voor de tenuitvoerlegging van de bepalingen 
van het Witboek voorziet niet in een duidelijke en gedetailleerde agenda voor 
toekomstige aanpassingen van de Roemeense accijnswetgeving. Er bestaat wetgeving om 
fiscale markering op alcoholische dranken te introduceren ( dit is echter geen deel van het 
communautair acquis). Andere doelstellingen zijn het geleidelijk aanpassen van de 
accijnstarieven van tabaksproducten, het verlaten van het ad valorem-stelsel van 
heffingen op alcoholische dranken en het verminderen van het aantal aan accijns 
onderworpen producten. Er is echter geen volledige harmonisatie van de wetgeving 
gepland. 
Wederziidse biJstand 
Voorts dienen bij toetreding passende regelingen voor de administratieve samenwerking 
en de wederzijdse bijstand tussen lidstaten te worden vastgesteld. Deze zijn onontbeerlijk 
voor het functioneren van de inteme markt. 
Conclusie 
Het acquis op het gebied van de directe belastingen zal naar verwachting geen grote 
moeilijkheden doen rijzen. 
Wat de indirecte belastingen betreft, zal Roemenie, hoewel reeds enige stappen in de 
goede richting zijn gedaan, zich nog aanzienlijke inspanningen moeten getroosten om op 
middellange termijn aan het acquis terzake van de BTW en de accijnzen te voldoen. 
N aarmate de belastingdiensten meer deskundigheid verwerven, zal het geleidelijk 
mogelijk worden aan de wederzijdse bijstand deel te nemen. 
Statistieken 
Het acquis communautaire heeft in hoofdzaak betrekking op de neutraliteit, 
betrouwbaarheid, transparantie, vertrouwelijkheid (van persoonsgegevens) en 
verspreiding van de officiele statistieken. Tevens omvat het beginselen en praktische 
regels voor het gebruik van Europese en intemationale indelingssystemen, de nationale 
rekeningen, ondememingenregisters en verschillende categorieen statistieken. 
De Europa-Overeenkomst voorziet in samenwerking om doelmatige en betrouwbare 
statistieken te ontwikkelen die in overeenstemming zijn met de intemationale normen en 
indelingssystemen. 
Het Witboek bevat geen bepalingen op dit gebied. 
Situatiescbets 
De Nationale Commissie voor de statistiek (NCS), een onafhankelijke overheidsinstantie, 
is belast met het opstellen en verspreiden van de officiele statistieken in Roemenie. 
73 
Verordening nr. 9 van de Roemeense regering van 1992 en Wet nr. 11 van 1994 vormen 
de rechtsgrond voor de officiele statistieken voor Roemenie. 
Evaluatie en prognose 
De Roemeense wetgeving op dit gebied is, op enkele uitzonderingen na, verenigbaar met 
de momenteel in de Europese Unie gehanteerde normen. 
De officiele statistieken zijn in het algemeen van uitstekende kwaliteit, maar er zijn 
lacunes, bijvoorbeeld inzake regionale, gezins-en milieustatistieken en nationale 
financiele en kwartaalrekeningen. Zowel wat de kwaliteit als wat de dekking van het 
ondememingenregister betreft, is verbetering nodig. 
Conclusie 
Indien een gestage vooruitgang kan worden geboekt, komt Roemenie over een paar jaar 
tegemoet aan de eisen van de EU op het stuk van de officiele statistieken. 
3.4 Sectoraal beteid 
Industrie 
Het industriebeleid van de EG is erop gericht het concurrentievermogen te verbeteren, 
hetgeen moet leiden tot een hogere levensstandaard en meer werkgelegenheid. Dit beleid 
wil zorgen voor een snellere aanpassing aan structurele veranderingen en een omgeving 
stimuleren die gunstig is voor het ontplooien van initiatieven, voor het ontwikkelen van 
ondememingen in heel de Gemeenschap en voor industriele samenwerking, en wil tevens 
een betere benutting bevorderen van het industriele potentieel van beleidsinitiatieven 
inzake innovatie en onderzoek en technologische ontwikkeling. Het industriebeleid van 
de EG is van nature horizontaal. In sectorale mededelingen worden horizontale concepten 
op specifieke sectoren toegepast. Het industriebeleid van de EG bestaat in het 
gecoordineerd inzetten van de instrumenten van een aantal andere communautaire 
beleidslijnen; het omvat zowel instrumenten met betrekking tot het functioneren van 
markten (productspecificaties en markttoegang, handelsbeleid, staatssteun en 
mededingingsbeleid) als maatregelen die zijn gericht op het vermogen van het potentieel 
van de industrie om zich aan veranderingen aan te passen ( een stabiele 
macro-economische omgeving, technologie, opleiding, enz.). 
Om tc zijn opgcwassen tegcn de concurrcnticdruk en de marktkrachten in de Unie, moet 
de industrie van de kandidaat-landen reeds op het tijdstip van toetreding een bepaald 
concurrentievermogcn hebben bereikt. Verder moet duidelijk blijken dat die landen een 
hcleid nastreven dat is gericht op open en aan concurrentie onderworpen markten, 
volgens de in artikel 130 ("Industrie") van het Verdrag uiteengezette lijnen. 
Samenwerking tussen de EU en de kandidaat-landen op het gebied van industriele 
samenwerking, investeringen, industriele normalisatie en conformiteitsbeoordeling, zoals 
voorzien in de Europa-Overeenkomst, is ook een belangrijke indicator voor een 
ontwikkeling in de goede richting. 
Situatieschets 
74 
 ..... ,~ .. -~ •' ~-, •• ,_ .. ...., ..... "'' .,.,, __ , .... _,.,,,.,.,, •·" 
In 1995 bedroeg de industriele output van Roemenie ongeveer 11,6 miljard ecu ofwel iets 
minder dan de industriele productie van Ierland. In de periode 1990-1995 nam het 
aandeel van de industrie in het BBP af van 46% tot 42%. De totale werkgelegenheid in 
de industrie bedraagt ongeveer 2, 7 miljoen. Het totaal aantal bedrijven in de industrie 
wordt op ongeveer 34.000 geschat, waarvan 96% minder dan 500 werknemers hebben. 
Het MK.B draagt echter slechts voor 18% bij aan de industriele output. In 1994 werd 
ongeveer een vij fde van de productie geexporteerd. 
Voordat in 1989 de overgang naar een markteconomie van start ging, werd de 
Roemeense industrie door de regering op zeer strikte wijze gestuurd, met een hoge mate 
van concentratie en sterke nadruk op zware industrieen. Verscheidene industrieen 
kenmerken zich door verouderde productietechnieken, producten die niet aan de markt 
zijn aangepast, capaciteitsonderbenutting, slecht beheer en zeer zware verliezen. Sedert 
1990 zijn de industriele investeringen gedaald. Desondanks worden de Roemeense 
producenten steeds actiever op de exportmarkten, hetgeen een teken is van het groeiend 
concurrentievermogen in een aantal sectoren. 
Roemenie, belangrijkste industriesectoren in 1995 
Voedselindustrie 
Mechanische en elektronische industrie 
Staal, metaalbewerking, non-ferro-materialen 
Chemicalien 
Textiel, kleding en leder 
Verwerking van grondstoffen ( o.a. cement, 
glas, ceramiek, papier, bout) 
Automobielsector 
Meubelindustrie 
Farmaceutische industrie 
Informatietechnologie 
Overige 
Subtotaal 
Bouwsector 
TOTAAL 
Industriele productie in % van het BBP Aandeel 
industriele in Aandeel werkgelegen­
heid in de industrie 
(in%) toegevoegde waarde 
(in%) 
15 
12 
14 
10 
8 
6 
6 
2 
1 
1 
16 
91 
9 
100 
36 9 
21 
6 
4 
4 
8 
7 
4 
1 
1 
5 
84 
16 
100 
De voedselindustrie is een van de belangrijkste sectoren. De meeste bedrijven zijn 
staatseigendom. Lage produktiviteit, onderbenutting van productiecapaciteit en 
onvoldoende aanpassing zijn de belangrijkste zwakke punten van de sector. De regering 
heeft een protectionistisch beleid toegepast door de importheffingen te verhogen. Er 
werden ook discriminerende heffingen ingevoerd. V anwege de lage productkwaliteit 
wordt er weinig geexporteerd, voomamelijk naar de andere landen van Midden- en 
Oost-Europa. 
75 
De mechanische industrie is qua omvang de tweede industriele sector. Deze sector heeft 
beslist niet de capaciteit, specialisatie, arbeidsproductiviteit en technologie die nodig is 
om intemationaal te concurreren. Een groot deel van de geinstalleerde productiecapaciteit 
(die thans voor minder dan 50% wordt benut) zal in de komende jaren moeten worden 
ontmanteld. Anderzijds kan de industrie, zwaar leunend op de lage lonen, hopen enige 
productie te kunnen behouden en eenvoudige machines en componenten waarvoor 
weinig arbeidsinput nodig is, te exporteren. 
De metaalbewerkingssector ondergaat een zware crisis en de mogelijkheden om de 
concurrentiepositie te verbeteren zijn beperkt. De productie is versnipperd en de 
arbeidsproductiviteit is laag. De Roemeense fabrikanten zien zich geplaatst voor 
overcapaciteit en een ingezakte thuismarkt. Er is sprake van enige prestaties op bet 
gebied van de export, die echter absoluut gezien laag blijft. Een groot deel van de grote 
geinstalleerde productiecapaciteit zou in de komende jaren moeten worden ontmanteld. 
Het verlagen van de invoertarieven ten opzichte van derde landen tot bet niveau van de 
EG zou Roemenie blootstellen aan een grote toename van de invoer uit Oost-Azie. Er 
zijn echter steeds meer banden met de EU-industrie (met name de Italiaanse 
gereedschappenindustrie) voor onderdelen met lage toegevoegde waarde. 
De chemische sector is de derde industriele sector in Roemenie. De capaciteitsbenutting 
is laag en de meeste productie-installaties zijn verouderd. Een grondige rationalisering en 
herstructurering zijn nodig, en met de privatisering is nog niet begonnen. 
De staalindustrie wordt gekenmerkt door grootschaligheid (in 1995 bedroeg de 
staalproductiekwaliteit slechts weinig minder dan die van Polen) en door verouderde 
installaties. Er is sprake van een hoge concentratie op producten met lage toegevoegde 
waarde, die gevoelig zijn voor marktschommelingen. Met bet noodzakelijke 
herstructureringsproces is tot nu toe geen aanvang gemaakt, ondanks een formele 
herstructureringsstrategie. De tenuitvoerlegging daarvan heeft vertraging opgelopen 
omdat de besluitvorming niet bij een enkele instelling ligt en door een gebrek aan 
financiele middelen. 
De textiel-en kledingsector wordt gekenmerkt door een groot aantal kleine bedrijven, 
naast een klein aantal grote bedrijven die meestal eigendom zijn van de staat en enorme 
problemen en grote verliezen kennen. De buitenlandse directe investeringen stijgen thans 
snel, waardoor · de volledige productieketen wordt gemodemiseerd. De meeste handel 
vindt plaats met de EU en met ingang van 1 januari 1998 zullen er geen tarieven of 
kwantitatieve beperkingen bestaan voor de export van Roemeense textiel/kleding naar 
de EU. 
De leder-en schoenensector is traditioneel gezien een belangrijke sector, met bijzonder 
goedkope arbeidskrachten. De invoer van huiden en lederproducten is geliberaliseerd, 
evenals de uitvoer van leder en lederproducten. De export van sommige onbewerkte 
huiden werd in 1996 echter onderworpen aan exportquota's en een voorlopig 
exportverbod. Deze situatie geeft een concurrentievoordeel aan de Roemeense 
leerlooisector, maar bet systeem zou in 1998 worden beeindigd. 
76 
De meubelindustrie is een van de grootste in Oost-Europa. Aan de lage productiviteits­
niveaus wordt gepoogd te verhelpen door een beleid waarbij investeringen en export 
warden aangemoedigd. 
Automobielsector: Er zijn drie automobielproducenten en twee fabrikanten van 
commerciele voertuigen. De capaciteitsbenutting in de automobielsector is laag. 
Ongeveer een derde van de productie wordt geexporteerd, het meeste daarvan naar 
prijsgevoelige markten en andere Oost-Europese markten. Ben joint venture tussen een 
Koreaanse fabrikant en de regering vertegenwoordigt de eerste grootschalige 
buitenlandse investering. Maar in deze tijden van beperkte groeimogelijkheden houdt dit 
het risico in dat in deze regio overcapaciteit wordt gecreeerd. De op automobielen van de 
EU toegepaste invoerheffingen werden verminderd, maar zijn daarna opnieuw verhoogd. 
De informatietechnologie-industrie ging in de vroege jaren zeventig van start op basis 
van de invoer van licenties, en de groei in de sector was vooral het gevolg van de grote 
activiteit van de O&O-netwerken. Deze sector produceert een reeks componenten voor 
bet automatiseren van productieprocessen, maar speelt als productiebasis nog geen 
belangrijke rol. 
De farmaceutische sector blijft klein en de productie is vooral bedoeld voor lokaal 
gebruik. Voorts zijn de lokale bedrijven sterk afhankelijk van gei'mporteerde grondstoffen 
en hebben een laag O&O-potentieel. 
Roemenie heeft een vrij kleine luchtvaartindustrie. V 66r 1991 fungeerde deze sector als 
subcontractant voor de industrie uit de Sovjet-Unie, maar zij heeft nu haar 
hoofdexportmarkt verloren. Joint ventures met Europese bedrijven en/of het werken als 
subcontractant voor Europese bedrijven is een mogelijkheid om gebruik te maken van het 
geschoolde personeel in deze sector. Roemenie heeft ook enige capaciteit inzake 
ruimtetechnologie, doordat het heeft deelgenomen aan de Intercosmos-overeenkomst 
van 1967. Deze hield de levering in van hardware en ondersteuning aan de 
wetenschappelijke ruimtemissies van de Sovjet-Unie. De sector biedt enige kansen voor 
de Europese industrie in de groeiende satellietcommunicatiesegmenten zoals particuliere 
netwerken, rechtstreekse omroep, personal communications en breedbanddiensten. 
Er is sprake van een lange traditie in de scbeepsbouw. Alle bedrijven zijn thans nog, 
tenminste ten dele in handen van de staat. In de afgelopen jaren is er sprake geweest van 
een vertraging van de investeringen. 
Staatseigendom van bedrijven is nog steeds een hoofdkenmerk van de Roemeense 
industrie. Van de 2,7 miljoen banen zijn er 2 miljoen in de openbare sector. Slechts een 
vijfde van de industriele output wordt gegenereerd door de particuliere sector. De 
privatisering ging slechts langzaam, ondanks de goedkeuring in 1995 van een 
omvangrijke regeling voor massaprivatisering. Het fonds voor staatseigendom (SOF), dat 
in 1991 in het leven werd geroepen, is verantwoordelijk voor commerciele bedrijven in 
handen van de staat en voor alle herstructureringsmaatregelen voorafgaand aan 
privatisering. 
Na drie jaar van economische teruggang gedurende de eerste overgangsschok, heeft de 
Roemeense economie zich sedert 1993 hersteld, en heeft sedertdien vier opeenvolgende 
jaren groei gekend. D~ productie is verhoogd ten gevolge van groeiende binnenlandse en 
buitenlandse vraag. In 1994 werd een vijfde van de totale productie geexporteerd, met 
77 
name in de lichte industrie. Sedert 1990 zijn de industriele investeringen afgenomen en 
de binnenlandse investeringen blijven laag. 
Evaluatie en prognose 
De Roemeense industrie is nog niet ver gevorderd in het proces van aanpassing aan een 
markteconomie. Verouderde productietechnieken zijn nog steeds wijd verspreid, de 
producten zijn vaak niet aangepast aan de markt, de benutting van de capaciteit is in het 
algemeen zeer laag en er bestaat en groot gebrek aan managers met de nodige 
vaardigheden om de noodzakelijke veranderingen tot stand te brengen, in het bijzonder in 
de staatsbedrijven. 
De grote uitstaande bedragen tussen bedrijven onderling zijn nog steeds een probleem in 
Roemenie, met name in de industrie. Men zal dit jaar nog eens proberen dit te 
stabiliseren, maar het is niet waarschijnlijk dat dit tot blijvende resultaten leidt, tenzij de 
diepere problemen (zoals goedkope directe kredieten en de grote verliezen van de 
staatsbedrijven) worden opgelost. De zware industrie die is opgebouwd op de 
binnenlandse energiebronnen en grondstoffen, is minder energieverspillend dan bij een 
aantal andere kandidaat-landen, aangezien Roemenie in het verleden niet kon steunen op 
goedkope leveringen uit de Sovjet-Unie. De toekomst ziet er echter niet veelbelovend uit, 
aangezien de kosten van de grondstoffen binnenlands aan het toenemen zijn doordat de 
Roemeense vindplaatsen hun uitputting naderen. De centralisering van de oliehandel is 
geen teken dat de herstructurering snel zal plaatsvinden. W anneer de huidige regering 
echte hervormingen doordrukt, zou de industriele output wel eens kunnen afnemen ten 
opzichte van het vorig j aar met behulp van subsidies bereikte niveau. 
De capaciteit van de Roemeense industrie om de nodige veranderingen toe te passen 
wordt echter gehinderd door een aantal factoren, zoals infrastructuurgebreken, vertraging 
bij de ontwikkeling van informatietechnologie, zwakte op managementgebied, gebrek 
aan financiele middelen en inflatiedruk. Het ontbreekt ook nog steeds aan een 
daadwerkelijke tenuitvoerlegging van het privatiseringsproces en een vermindering van 
de betrokkenheid van de staat in de industrie. 
Roemenie handhaaft een stelsel van uitsluitende rechten en concessies voor 
olieontginning en -productie, alsmede voor de ontginning van erts. Er is een stelsel van 
uitsluitende rechten ingesteld voor 83 "Regies Autonomes" die voor de staat van 
strategisch belang .zijn. In een aantal industriesectoren, zoals tabak, alcohol en 
geneesmiddelen, worden de staatsmonopolies thans gehandhaafd en dit systeem zal 
moeten worden aangepast aan de EU-wetgeving. 
De in november 1996 verkozen nieuwe regering heeft zich vastgelegd op een economisch 
beleid op basis van strikte begrotingsdiscipline, hetgeen aanzienlijke gevolgen zal hebben 
voor de industrie. Zo werd begin 1997 het voomemen geuit tien van de meest 
verlieslatende bedrijven te liquideren, maar dit proces zal waarschijnlijk politieke en 
juridische verwikkelingen hebben, zodat het onwaarschijnlijk is dat dit op de korte 
termijn resultaten afwerpt. Wat betreft de staalsector in bet bijzonder, heeft de regering 
een strategie goedgekeurd voor de herstructurering van de Roemeense staalindustrie, die 
nog ten uitvoer moet worden gelegd. Het beleid van de Roemeense regering beschermt 
thans nog bepaalde industriesectoren, met name de voedselindustrie, de 
leer/schoenenindustrie en de automobielsector, door middel van tariefmaatregelen, 
78 
invoerbeperkingen voor tweedehandswagens, enz., hetgeen zou moeten worden 
aangepast. 
Conclusie betreffende bet industriele concurrentievermogen 
Roemenie heeft nog niet de voorwaarden geschapen die naar een dynamische en 
concurrentiele particuliere sector leiden. De industrie zal slechts op de lange termijn in 
staat zijn de concurrentiedruk van de inteme markt aan te kunnen. Er moet ingrijpend 
worden geherstructureerd om de toekomstige toetreding voor te bereiden. Het wegnemen 
van de blijvende belemmeringen voor de groei van de particuliere sector vragen om een 
hoge mate van politieke wil en administratieve competentie. Hoewel er opmerkelijke 
successen zijn geboekt bij de hervorming van de industrie, moet nog veel werk worden 
verricht, met name door het herstructureren van de grootste verlieslatende 
staatsbedri jven. 
Ben evaluatie van het acquis die specifiek betrekking heeft op het vrije verkeer van 
industriele goederen is opgenomen in een apart hoofdstuk over de inteme markt. 
Landbouw 
Het gemeenschappelijk landbouwbeleid heeft ten doel een modeme landbouw te 
ontwikkelen of in stand te houden die de agrarische gemeenschap een billijke 
levensstandaard en de consument de levering van landbouwproducten tegen redelijke 
prijzen garandeert, met, binnen de EG, vrij verkeer van landbouwproducten. Daarbij 
wordt speciaal aandacht geschonken aan milieu en plattelandsontwikkeling. Instrumenten 
voor het beheer van het GLB zijn de gemeenschappelijke marktordeningen, aangevuld 
met wetgeving op veterinair en fytosanitair gebied en met voorschriften inzake 
diervoeding en levensmiddelenhygiene. Er zijn ook structuurmaatregelen vastgesteld, die 
aanvankelijk vooral gericht waren op modemisering en schaalvergroting, maar die nu 
steeds meer de nadruk leggen op milieu en een regionaal gedifferentieerde aanpak. Sinds 
de hervorming van 1992 wordt een steeds groter deel van de steun voor de landbouw 
toegekend in de vorm van toeslagen ter compensatie van de verlaging van de 
interventieprijzen. 
De , Europa-Overeenkomst verschaft de basis voor de handel in landbouwproducten 
tussen Roemenie en de Gemeenschap en is erop gericht samenwerking te bevorderen op 
het gebied van modemisering, herstructurering en privatisering vc!l'l de Roemeense 
landbouwsector en agro-industriele sector, alsook op het gehied van fytosanitaire 
normen. Het Witboek heeft betrekking op de veterinaire en fytosanitaire controles, de 
controle op diervoering en de afzetvoorschriften voor bepaalde producten. Deze 
regelgeving heeft ten doel de consument, de volksgezondheid en de gezondheid van 
dieren en planten te beschermen. 
Situatiescbets 
79 
-Situatie in de landbouw 
In 1995 bedroeg de productiewaarde van de landbouw circa 4,93% van die van de Unie. 
In 1995 nam de landbouw ongeveer 20% van het Roemeense BBP voor zijn rekening en 
verschafte werk aan 34,4% van de beroepsbevolking. 
De landbouwsector is aan het begin van de overgangsperiode niet zo sterk 
achteruitgegaan als de overige economische sectoren, en in 1994 was de 
landbouwproductie weer terug op het peil van 1989. Zij blijft echter kwetsbaar, met name 
door het verminderde gebruik van meststoffen en irrigatie, en fluctueert sterk van jaar tot 
jaar; in 1996 is de plantaardige productie, met name de graanteelt, helemaal ingestort, 
hoofdzakelijk als gevolg van de slechte weersomstandigheden. In de sector dierlijke 
productie lijkt de situatie zich te stabiliseren. 
Het landbouwareaal (met uitzondering van bossen) beslaat 14,8 miljoen ha (62% van de 
totale oppervlakte van het land). Van het totale territorium is 30% berggebied. 
Het bosareaal heeft een oppervlakte van 6,69 miljoen ha, dit is 28% van het Roemeense 
grondgebied; de houtproductie, die in 1994 nog 14 miljoen m3 bedroeg, is sinds het begin 
van de overgangsperiode met 1/3 teruggelopen, maar deze sector blijft niettemin een van 
de belangrijkste bronnen van exportproducten voor Roemenie. 
Irrigatie is van vitaal belang voor een groat dee! van het Roemeense landbouwareaal. Met 
een irrigeerbare oppervlakte van 3,1 miljoen ha komt Roemenie wat dit betreft op de 
tweede plaats in Europa; momenteel wordt echter slechts 800.000 ha ge1rrigeerd (wegens 
ondoeltreffende installaties, versnippering van het areaal en onvoldoende kredieten). 
Tot in 1989 werd de sector gedomineerd door 511 staatsboerderijen (14% van het 
gebruikte landbouwareaal) en 3.776 landbouwcooperaties (61 % van het landbouwareaal); 
de resterende 25% van de grand was in particuliere handen. Na de opheffing van de 
landbouwcooperaties ( 1990-1991) werd in 1991 een nieuwe grondeigendomsregeling 
ingevoerd die voorzag in verschillende naast elkaar bestaande bedrijfstypes: 
niet-geprivatiseerde commerciele bedrijven (voormalige staatsboerderijen, 12% van het 
landbouwareaal) met een gemiddelde oppervlakte van 2.002 ha; verenigingen van 
bedrijven (13% van het landbouwareaal, gemiddelde oppervlakte: 366 ha), gezamenlijke 
familiebedrijven (14% van het landbouwareaal; gemiddelde oppervlakte: 113,6 ha), 
individuele bedrijven (38% van het landbouwareaal; gemiddelde oppervlakte: 1,8 ha) en 
andere structuren (proefstations, gemene gronden: 23% van het landbouwareaal). Deze 
nieuwc regeling vertaalt zich in een versnippering van kavels en landbouwbedrijven. De 
particuliere akkerbouw en veehouderij was in 1996 goed voor meer dan 85% van de 
bruto-landbouwopbrengst; het aandeel van de particuliere sector in de totale aan-en 
verkopen van landbouwproducten was echter aanzienlijk lager doordat de staatsbedrijven 
dit segment bleven domineren, hoofdzakelijk vanwege de sterk op zelfvoorziening 
gerichte aanpak in de particuliere sector. 
In de periode 1989/1993 hebben de landbouwers door het kleiner warden van de 
bedrijven en bij gebrek aan financiele middelen hun graanareaal moeten uitbreiden en de 
voor andere teelten (met name bieten) gebruikte oppervlakte moeten beperken. Parallel 
daarmee wordt een stijging van de matsproductie ten koste van tarwe geconstateerd; als 
80 
geheel bedroeg de graanproductie in 1996 slechts 14,25 miljoen ton, aanzienlijk minder 
dan in 1995 (19,9 miljoen ton). 
Vergeleken met 1995 was 1996 een goedjaar voor fruit (+70%), aardappelen (+20%) en 
zonnebloemen (+ 17%). Tevens is de met wijnstokken beplante oppervlakte in de jaren 
negentig geleidelijk uitgebreid ( + 10%) en heeft de productie thans het niveau van medio 
de j aren tachtig overschreden. 
Na een geleidelijke inkrimping van de veestapel tussen 1989 en 1995 is het aantal 
varkens en runderen in 1996 met 2% respectievelijk 5% toegenomen. Het aantal schapen 
en geiten is verder teruggelopen. De productie van melk (3,9 miljoen ton) en rundvlees 
(240.000 ton) was in 1995 hoger dan in 1_989, maar de productie van varkensvlees 
(647.000 ton) en vlees van pluimvee (274.000 ton) bleef ver onder het peil van dat jaar. 
De totale vleesproductie is in 1996 echter licht gestegen en de productie van eieren en 
melk nam met 2% respectievelijk 3% toe vergeleken met 1995. Het merendeel van de 
stijgingen kwam voor rekening van particuliere bedrijven, maar de staatsvarkens- en 
pluimveebedrijven blijven hun respectieve sectoren domineren. 
De agrovoedingssector vertegenwoordigt 20 a 25% van de totale industriele activiteit in 
het land; de structurele handicaps waar deze sector mee te ma.ken heeft (bouw van 
productie-eenheden, in de jaren zeventig, om louter politieke redenen en niet op basis van 
economisch criteria) worden nog verergerd door het feit dat de gebruikte technologie en 
knowhow verouderd zijn doordat sinds de bouw van die eenheden geen investeringen van 
enige omvang meer zijn gedaan en het aanwezige menselijke potentieel niet adequaat 
werd beheerd. 
In deze omstandigheden is minder dan een derde van de bedrijven geprivatiseerd en 
blijven de buitenlandse investeringen op een zeer laag niveau steken. 
De handelsbalans is sinds 1989 aanzienlijk verslechterd; in 1995 voerde Roemenie voor 
een bedrag van 835 miljoen ecu aan landbouwproducten in (8,4% van de totale import) 
waarvan 267 miljoen ecu aan import uit de EU, en voerde het voor 460 miljoen ecu aan 
landbouwproducten uit (6,5% van de totale export), waarvan 117 miljoen ecu aan export 
naarde EU. 
Het Roemeense landbouwbeleid 
ln het hiernavolgende gedeelte worden de belangrijkste elementen van het sinds het begin 
van de overgangsperiode tot eind 1996 gevoerde landbouwbeleid beschreven. De 
hervormingen waarmee sinds begin 1997 een begin is gemaakt zullen in het gedeelte 
"evaluatie en prognose" worden behandeld. 
Tijdens de eerste jaren van de overgangsperiode heeft de Roemeense regering gepoogd 
het mechanisme in stand te houden dat de producenten dwong hun producten tegen lage 
prijzen af te zetten via het staatsvoorzieningssysteem, als onderdeel van een strategie 
waarbij instandhouding van de sociale consensus en inflatiebestrijding centraal stonden. 
Het prijssysteern is vervolgens geleidelijk geliberaliseerd en versoepeld: de producenten­
cn consumentenprijzen op de lokale markt zijn vrijgelaten, waardoor zij in hoog tempo 
rcecl zijn gcstcgcn, maar op grand van Wet 83/1993 (novernber 1993) kan de regering op 
81 
1 maart van elk Jaar voor producten van nationaal belang gegarandeerde 
minimum-aankoopprijzen vaststellen die gelijk zijn aan 80% van de gemiddelde 
wereldmarktprijs in het vorige jaar. De wet heeft betrekking op een breed gamma 
plantaardige producten (granen, oliehoudende gewassen, groenten, suikerbieten, 
aardappelen, enz.), alsook op melk, varkensvlees en vlees van pluimvee; in 1995 zijn 
echter alleen tarwe, melk, varkensvlees en vlees van pluimvee als producten van 
nationaal belang aangemerkt en aan dit systeem onderworpen. De gegarandeerde 
minimumprijs is in dit verband de prijs die door de staatsorganen (of door de staat 
gemachtigde instanties) aan de producenten wordt geboden. 
Dit leidt tot een dubbel prijssysteem voor deze vier producten (in samenhang met de 
beperkende regelingen inzake de toekenning van productiesubsidies), terwijl voor alle 
overige landbouwproducten gesteld mag worden dat de prijzen op de Roemeense 
binnenlandse markt volledig vrij zijn. 
Sinds 1993 geldt een gericht subsidiebeleid voor inputs; de desbetreffende subsidies zijn 
in de meeste gevallen gereserveerd voor of worden bij voorrang toegekend aan bedrijven 
die hun productie geheel of gedeeltelijk aan de staatsorganen leveren tegen een lagere 
prijs dan die op de vrije markt. 
Landbouwproducenten die hun producten op de vrije markt afzetten lijl·en in de praktijk 
dus slechts een beperkte steun te genieten. 
De staatsbedrijven worden bovendien minder zwaar belast, ontvangen goedkope leningen 
van de overheid en krijgen in bepaalde gevallen zelfs directe steun. 
De Roemeense landbouwprijzen volgen de schommelingen op de wereldmarkt; daardoor 
bevinden de Roemeense tarweprijzen zich sinds 1993 bijna op het communautaire 
nivcau, als gevolg van de ontwikkeling van de communautaire en de wcreldmarktprijzen 
ten opzichte van elkaar; voor varkensvlees en vices van pluimvee zijn de institutionele en 
de marktprijzen, uitgedrukt in ecu, relatief stabiel gebleven op een niveau <lat dicht bij dat 
van de communautaire marktprijzen ligt. De prijzen op de vrije markt voor kippenvlees 
zijn nog steeds 40% hoger dan de gegarandeerde minimumprijs; de oorzaak daarvan is 
het feit <lat het land netto-importeur is voor dit product. 
Voor melk lenen de prijzen zich slecht voor een vergelijking met de communautaire 
prijzen; bepalend voor de prijzen op de vrije markt lijkt de concurrentie door uit 
melkpoeder uit de Gemeenschap gereconstitueerde melk, terwijl de reele aankoopkosten 
voor Hgecontroleerde" melk door de aan de staatszuivelfabrieken verleende premies 
slechts 1 /3 van de prijs op de vrije markt bedragen. 
Het Ministerie van Landbouw en Voedselvoorziening nam in 1994 9,5% van de 
hcgrotingsuitgaven van de staat voor zijn rekening; de subsidies bij de consumptie 
werden in 1993 afgeschaft, maar de premies voor de vier belangrijkste 
landhouwproducties namen in 1995 hijna de helft van de landbouwhegroting oftewcl 
bijna 5% van de totale begroting in beslag. De overdrachten uit ovcrhcidsmiddelcn naar 
de landbouw bedroegen in 1996 in totaal 4% van het BBP. Deze bestonden voor ongeveer 
de helft uit rechtstreekse begrotingstransfers (rentesubsidie, premies voor producenten); 
het resterende gedeelde werd toegekend in de vorm van quasi-fiscale transfers via door 
de Nationale bank gefinancierde gerichte kredieten. Met name de uitbrciding van de 
82 
quasi-fiscale transfers in 1996 was niet houdbaar en droeg in aanzienlijke mate bij tot een 
te slap nationaal monetair beleid en tot inflatie. De belastinginkomsten uit de landbouw 
leverden daarentegen slechts circa 1 % van de overheidsmiddelen op. 
Voor de toepassing van de overeenkomsten in het kader van de Uruguay-ronde heeft 
Roemenie zijn verbintenissen in nationale valuta, zij bet in reele waarde, aangegaan en 
heeft het tevens gekozen voor de status van ontwikkelingsland, die een langere 
overgangsperiode (tien jaar) oplevert. Het heeft zijn verbintenissen op het gebied van 
inteme steun niet nader gepreciseerd en moet daarom als ontwikkelingsland zijn uitgaven 
beperken tot 10% van de waarde van zijn productie. 
Sinds 1 juli 1995 is via de invoertarieven de bescherming van de Roemeense 
binnenlandse markt voor landbouw en agrovoedingsproducten aanzienlijk opgevoerd. 
Voor de meeste producten zijn de invoerrechten hoger dan die welke door de EU worden 
toegepast. De door Roemenie ten aanzien van exportsubsidies aangegane verbintenissen 
beperken de uitgaven ten behoeve van export tot 2,2 miljard lei (minder dan 
1 miljoen ecu) voor het jaar 2004. 
De Europa-Overeenkomst met Roemenie is sinds 1995 van toepassing. 
Voorts legt de regering, om de voorziening van de binnenlandse markt tegen lagere 
prijzen dan de wereldmarktprijzen te garanderen, op conjunctuurafhankelijke grondslag 
tijdelijke uitvoerverboden op. Momenteel lijkt Roemenie geen uitvoersubsidies toe le 
kennen. 
Aan de harmonisatie van de veterinaire en fytosanitaire wetgeving met de in het Witboek 
genoemde communautaire bepalingen wordt gewerkt, en de onderhandelingen over de 
sluiting van een overeenkomst over de gelijkwaardigheid van die wetgeving zijn van start 
gegaan. 
Het landbouwbeleid wordt uitgevoerd door het Ministerie van Landbouw; Roemenie 
heeft geen interventieorganen die vergelijkbaar zijn met die in de 15 lidstaten van de 
Unie. 
Evaluatie en prognose 
Tot begin 1997 hebben de Roemeensc autoriteiten de libcralisering van de 
landhouwcconomic van hun land 1.odanig gcstuurd dat de onmiddcllijkc conscqucnlics 
voor de landbouwproduclic en voor de sectorcn loelevcring en afzcl en vcrwcrking lot 
ecn minimum wcrden beperkt en hebben zij daardoor in feite de herstructureringen die 
nodig zijn voor de overgang naar ecn vollcdig gcliberaliseerde economic vertraagd. 
Door kredieten tegen vrij lage rente te verstrekken en via steunmaatregelen ten behoeve 
van de producenten in de vorm van hulp bij de levering van zaai-en pootgoed en 
meststoffen, heeft de plantaardige productie zich enigszins kunnen herstellen. Op 
middellange termijn zal Roemenie waarschijnlijk weer een exporteur van granen worden. 
Handhaving van dit beleid is echter niet aan de orde, aangezien daardoor een 
overheidstekort ontstaat en de bestaande staatsstructuur voor distributie en afzet wordt 
versterkt~ de privatisering van de agrovoedingsindustrie heeft een aanzienlijke vertraging 
83 
opgelopen, en de staatsbcdrijvcn blijven al die tijd directe of indirecte steun ontvangen. 
Indien de nodige herstructureringen en investeringen uitblijven, zullen de economische 
resultaten verder verslechteren en zullen particuliere ondernemers geen echte kansen 
krijgen. 
Het systeem van gegarandeerde minimumprijzen heeft geen vergelijkbare of soortgelijke 
eff ecten op de regelingen voor de betrokken producten waarin het GLB voorziet. Deze 
prijzen worden namelijk vastgesteld aan de hand van de prijsontwikkeling op de vrije 
markt en op een niveau dat voldoende aantrekkelijk is om de voorziening van de 
afnemers/verwerkers in de openbare sector te waarborgen. In de afgelopen drie jaar zijn 
zij gestegen als reactie op de internationale prijsstijgingen en op de plaatselijke inflatie, 
maar mochten de wereldmarktprijzen in de toekomst dalen, dan zou dit doorwerken in de 
gegarandeerde minimumprijzen. 
In Roemenie bestaat er momenteel dus geen enkele institutionele prijs die rechtstreeks 
met de communautaire institutionele prijzen kan worden vergeleken. 
Het "programma voor de redding van de nationale economie" dat in februari door de 
Roemeense eerste minister werd gepresenteerd na onderhandelingen met het IMF en de 
W ereldbank, betekent weliswaar een totale breuk met de tot dusver door de Roemeense 
autoriteiten gevolgde benadering, maar voorziet nog niet in de invoering van 
mechanismen die overeenstemmen met die van de gemeenschappelijke marktordeningen. 
Sinds 18 februari zijn de prijzen van alle landbouwproducten volledig geliberaliseerd, en 
er zijn belangrijke maatregelen aangekondigd (snellere afwikkeling van de 
landhervorming, privatisering, vermindering van de directe steun aan 
agrovoedingsbedrijven en hervorming van de steunregeling voor landbouwproducenten, 
minder exportbelemmeringen en verlaging van de douanerechten bij invoer). De 
maatregelen ten aanzien van de buitenlandse handel worden al sinds maart daadwerkelijk 
toegepast en een aantal steunmaatregelen voor inputs zijn afgeschaft. 
Het is uiterste moeilijk de prijsontwikkeling in de periode v66r de toetreding te 
voorspellen; deze zal namelijk afhangen van een aantal factoren, waaronder de 
binnenlandse economische situatie, de situatie op de exportmarkten en de ontwikkeling 
van het niveau van prijsondersteuning in de Unie. 
De Europese handelsnormen en indelingssystemen dienen eveneens te worden toegepast. 
De belangrijkste in de Gemeenschap geldende instrumenten voor marktbeheer en steun 
aan de landbouw (melkquota, braakleggingsregeling, compensatiebedragen, premies in 
de veehouderij, enz.) bestaan niet in Roemenie, en er zijn al evenmin maatregelen voor 
plattclandsontwikkeling. Hct beheer en de controle daarvan zouden een vrij geavanceerd 
administratief apparaat vcreiscn; de toepassing van deze maatregelen zou voor de 
Roemeense administratie dan ook een zware opgave zijn. 
Roemenie past de bepalingen van de Europa-Overeenkomst inzake de handel m 
landbouwproducten met de Unie correct toe. 
Roemenie heeft vooruitgang geboekt met de aanpassing van zijn wetgevingen aan de in 
het Witboek bedoelde maatregelen. De veterinaire wetgeving is gedeeltelijk 
geharmoniseerd, maar de wctgeving inzake dierenwelzijn voldoet niet aan de 
communautaire cisen. Rocmenie streeft cmaar de harmonisatie in 1997 af te ronden, 
84 
maar tot dusver is nog geen concreet tijdschema voor deze operatie vastgesteld. De 
controlefaciliteiten aan de grenzen voldoen aiet a.an de communautaire normen; met 
name zijn er nog geen voorzieningen voor het keuten van levende dieren en dierlijke 
producten beschikbaar. Men beperkt zich dan ook meestal tot het controleren van 
documenten; de meeste materiele controles worden op de plaats van bestemming 
uitgevoerd. Wat inteme regelgeving betreft, moeten de Roemeense autoriteiten aantonen 
dat de gezondheidstoestand van de dieren in het land aan de communautaire eisen 
voldoet. Tevens moeten de nodige aanpassingen worden aangebracht in het systeem voor 
de registratie van veebestanden en de identificatie van dieren. Ook moet de vaccinatie 
tegen de klassieke varkenspest worden stopgezet om het veterinaire beleid in 
overeenstemming te brengen met de communautaire wetgeving; dit zal echter een 
moeilijke zaak worden. Ook de verwerkende bedrijven zullen aan de communautaire 
nonnen moeten voldoen. 
De Roemeense regelgeving voorziet in een nationale keuringsdienst, maar de oprichting 
daarvan lijkt door financiele moeilijkheden te worden afgeremd; thans kunnen dan ook 
geen voldoende garanties worden geboden voor de toepassing van de voorschriften van 
de inteme markt. 
Het voor de fytosanitaire sector ingediende tijdschema voorziet in harmonisatie van de 
wetgeving in 1997; er zou nog aanvullende informatie moeten worden verstrekt om te 
kunnen beoordelen of de betrokken diensten, die thans worden geherstructureerd, 
daadwerkelijk in staat zullen zijn de desbetreffende regelingen toe te passen. 
De wetgeving inzake zaai-en pootgoed en teeltmateriaal zou medio 1997 moeten zijn 
geharmoniseerd; een groot aantal soorten is reeds als gelijkwaardig erkend, maar de 
certificeringsdiensten zullen van extra middelen moeten worden voorzien. De 
harmonisatie is grotendeels voltooid voor residuen van bestrijdingsmiddelen, is nog maar 
gedeeltelijk gerealiseerd voor diervoeding en is kennelijk nog onbestaande voor 
fytosanitaire producten en voor de biologische landbouw. 
Conclusie 
Met de aanpassing aan het communautaire acquis is weinig voortgang gemaakt en er zal 
een aanzienlijke en aanhoudende inspanning moeten worden gedaan om de landbouw- en 
agrovoedingssector te herstructureren en Roemenie via een hervorming van het 
landbouwbeleid voor te bereiden op de toepassing van het acquis. 
Er is nog een bijzonder inspanning vereist op het gebied van: 
implementering van de voorschriften op veterinair en fytosanitair gebied en 
toezicht op de naleving ervan, en modemisering van de inrichtingen om aan de 
EG-normen te voldoen; dit is vooral belangrijk voor de inspectie- en 
controleregelingen die bescherming aan de buitengrenzen van de EU moeten 
bieden; 
versterking van het administratief apparaat om de instrumenten van het GLB te 
kunnen toepassen en toezicht te kunnen houden op de naleving van de 
voorschriften; 
85 
verdere ingrijpende herstructurering van de landbouw- en agrovoedingssector om 
het concurrentievermogen van deze sector te verbeteren. 
Er zullen fundamentele hervormingen moeten worden uitgevoerd voordat Roemenie in 
staat zal zijn aan de met het lidmaatschap samenhangende verplichtingen te voldoen. 
Visserij 
Het gemeenschappelijk visserijbeleid omvat gemeenschappelijke marktordeningen, 
structuurbeleid, overeenkomsten met derde landen, beheer en instandhouding van 
visbestanden en wetenschappelijk onderzoek ter ondersteuning van deze activiteiten. 
In de Europa-Overeenkomst zijn bepalingen inzake de handel in visserijproducten met de 
Gemeenschap opgenomen. Het Witboek voorziet niet in maatregelen op <lit gebied. 
Situatiescbets 
In 1995 waren in de Roemeense visserijsector 6.000 personen werkzaam. De produktie 
bedroeg circa 69.000 ton vis en visproducten met een geschatte waarde van 232 miljoen 
ecu, hetgeen overeenkomt met 2,8% van de productiewaarde van de communautaire 
visserij sector. 
In 1995 bestond de vloot uit 34 vaartuigen, waarvan er 19 (met een totale bemanning van 
1.300 personen) waren geregistreerd voor de verre zeevisserij en 15 (met een totale 
bemanning van 109 personen) voor de kustvisserij in de Zwarte Zee. Nadere informatie is 
nodig over het aantal vissersvaartuigen dat daadwerkelijk in de vaart is: de gegevens over 
de opbouw van de vloot naar leeftijd, tonnenmaat en lengte van de schepen leveren 
aanzienlijk lagere totalen op (14 a 21 schepen). 
De totale vangst bedroeg 39.000 ton (tegen 1.400 ton uit de Zwarte Zee plus 1.300 ton 
aan vangsten van de verre zeevisserij in 1993). Van de in 1995 gerealiseerde vangst was 
95% (36.500 ton) afkomstig van de Noord-Oost-Atlantische Oceaan (hoofdzakelijk 
makreel en haring) en het restant (1.500 ton) uit de Zwarte Zee (hoofdzakelijk sprot). 
Andere belangrijke bronnen voor de Roemeense visvoorziening in 1995 waren de 
zoetwateraquacultuur, die hoofdzakelijk karper leverde (28.000 ton), en import, 
hoofdzakelijk uit lidstaten van de EG ( 46.300 ton). 
De visverwerkende sector telt 14 bedrijven die in totaal 1. 700 mensen in dienst hebben; 
deze zijn voor het merendeel werkzaam bij vier grote ondememingen. De productie van 
deze sector bedroeg 69.105 ton in 1995 (het dubbele van 1993), waarvan 30% afk.omstig 
was van particuliere bedrijven. 
In 1995 importeerde Roemenie 46.300 ton en exporteerde het 5.099 ton vis en 
visproducten. Voor de eerste negen maanden van 1996 bedroeg de visinvoer 13.000 ton 
en de uitvoer 230 ton -aanzienlijk minder dan in 1995. Als handelspartner is Roemenie 
goed voor 0,02% van de totale visimport in de EG en 0,8% van de EG-import van 
visserijproducten uit de kandidaat-landen voor toetreding alleen (in procent van de 
waarde ). Van de totale BG-export van visserijproducten gaat 0,39% naar Roemenie, 
86 
hetgeen overeenkomt met 4, 7% van de EG-export van deze producten naar de kandidaat­
landen (in procent van de waarde). Momenteel bestaan er geen specifieke instanties of 
structuren voor het toezicht op of de handhaving van de vangstquota in voile zee, de 
Zwarte Zee of de binnenwateren, hoewel verschillende organen bevoegdheden bezitten 
op het gebied van wetshandhaving. 
Evaluatie en prognose 
De Roemeense cijfers voor productie en buitenlandse handel zijn in vergelijking met de 
EG-cijfers vrij laag en vertonen naar het zich laat aanzien een dalende tendens. Normaal 
zullen zij dan ook geen significant effect hebben voor de Gemeenschap als geheel. 
Rocmenie is voomcmens zijn vloot voor de verre zeevisserij te modemiseren en de 
vangsten in de periode tot 2000 op te voeren tot 80.000 a l 00.000 ton per jaar, na een 
herstructurering van de staatsbedrijven voor de verre zeevisserij en de visserij i~ de 
Zwarte Zee om een versnelde privatisering te vergemakkelijken. Een nadere uitwisseling 
van informatie over de bestanden waaruit de geplande extra vangst moet warden gehaald 
en de bij de herstructurering gemaakte voortgang is noodzakelijk om de haalbaarheid van 
deze ambitieuze doelstellingen te beoordelen en na te gaan in hoeverre de nieuwe 
regering deze onderschrijft. 
De sector is verouderd en moet worden gemodemiseerd. Bulgarije moet een 
visserijadministratie in het leven roepen die in staat is het gemeenschappelijk 
visserijbeleid toe te passen -met name wat betreft het beheer van de visbestanden, het 
bijhouden van een register van de vissersvloot, de toepassing van een structuurbeleid 
. voor de sector, het beheer van de marktordening en het verzamelen van alle nodige 
statistische gegevens -alsook het EG-beleid inzake gezondheid, hygiene en milieuzorg. 
Nadere informatie moet worden uitgewisseld om de situatie inzake overeenk01;nsten met 
andere landen te beoordelen. 
Conclusie 
Een aanzienlijke inspanning is vereist om de sector aan te passen met het oog op de 
toetreding. De integratie van de Roemeense visserijsector in het gemeenschappelijk 
visserijbeleid zal geen belangrijke problemen opleveren. 
Energie 
De hoofddoelstellingen van de EU op het gebied van het energiebeleid, zoals aangegeven 
in het Witboek van de Commissie "Een energiebeleid voor de Europese Unie", zijn 
vergroting van de concurrentiekracht, een betrouwbare energievoorziening en milieuzorg. 
De kemelementen van het acquis op energiegebied omvatten Verdragsbepalingen en 
afgeleid recht, met name met betrekking tot mededinging en steunmaatregelen van de 
staten, de inteme energiemarkt (met inbegrip van de richtlijnen inzake elektriciteit, 
doorzichtigheid van de prijzen, doorvoer van gas en elektriciteit, koolwaterstoffen, 
verlening van vergunningen, voorzorgsmaatregelen voor noodsituaties waaronder het 
verplicht aanleggen van buffervoorraden, enz.), kemenergie, alsook energie-efficientie en 
milieuvoorschriften. Andere belangrijke onderdelen van het energiebeleid zijn de 
87 
ontwikkeling van Trans-Europese energienetwerke:Q en de ondersteuning van O & o op 
energiegebied. Nog aan de gang_zijnde ontwikkelingen zijn onder andere de liberalisering 
van de gassector, de ovemame van het acquis inzake energie-efficientie en de uitvoering 
van het programma "Auto oil". 
Op kemenergiegebied heeft het communautaire acquis zich ontwikkeld van het 
oorspronkelijke EGA-Verdrag tot een breed kader van juridische en politieke 
instrumenten, waaronder intemationale overeenkomsten. Tot het toepassingsgebied 
daarvan behoren thans vraagstukken met betrekking tot veiligheid en gezondheid, 
inclusief stralingsbescherming, veiligheid van keminstallaties, beheer van radioactief 
afval, investeringen, onder andere via financiele instrumenten van EURA TOM ' bevordering van onderzoek, de gemeenschappelijke markt voor kemenergie, voorziening, 
veiligheidscontrole en intemationale betrekkingen. 
De Europa-Overeenkomst voorziet in samenwerking met het oog op een geleidelijke 
integratie van de energiemarkten in Europa en bevat bepalingen inzake het verlenen van 
steun op de desbetreffende beleidsterreinen. In het Witboek over de voorbereiding van de 
LMOE op de inteme energiemarkt wordt benadrukt dat de basisrichtlijnen met 
betrekking tot de inteme markt integraal moeten worden toegepast in combinatie met de 
EU-wetgeving inzake mededinging. Wat de kemenergiesector betreft, worden in het 
Witboek de aspecten voorziening, veiligheidscontrole en vervoer vrn radioactief afval 
vermeld. 
Situatieschets 
In Zuidoost Europa is Roemenie het land met de grootste eigen energiereserves; het 
betreft met name olie en gas (zowel op het land als off-shore), maar ook bruinkool, 
steenkool, uranium en waterkracht. Het land is voor meer dan 70% zelfvoorzienend. Gas 
neemt meer dan 40% van de energiebalans voor zijn rekening; in de nationale 
gasbehoefte wordt voor de helft voorzien door import uit Rusland. 
De oliesector omvat grote olieraffinaderijen (met een totale capaciteit van 34 miljoen ton 
per jaar, met de bijbehorende installaties zoals pijpleidingen en import/exportterminals 
aan de Zwarte Zee. Ruwe olie wordt (uit Rusland maar ook uit het Midden-Oosten) 
gei"mporteerd via Constanta. De gastoevoer loopt vanuit Rusland via de Oekratne en 
Mo Jdavie. 
Roemenie fungeert ook als een strategische corridor voor de Russische gasuitvoer naar de 
Balkan en Griekenland. 
De strategie van Roemenie, een Roemenie die erop gericht is zijn elektriciteitsnetten in 
de toekomst aan te sluiten op het West-Europese UCPTE-net versterkt zijn rol als 
doorvoerland en helpt het te integreren in de Trans-Europese energienetwerken. De 
rccente synchrone koppcling, bij wijze van test, van het Roemeense, Bulgaarse, Griekse, 
Servische en Albanese elektriciteitsnet is een eerste stap in de richting van aansluiting op 
het UCPTE-net. 
De sector vaste brandstoffen (die hoofdzakelijk bruinkool produceert en 115.000 
werknemers in dienst heeft) wordt door de overheid gesubsidieerd en moet ingrijpend 
worden geherstructureerd. 
88 
Het aandeel van de energiesector in de nationale productie is groter dan <lat van enige 
andere sector van de Roemeense economie. De Roemeense energiesector is driemaal 
minder efficient dan het EU-gemiddelde door de erfenis uit bet verleden: lage prijzen, 
ontoereikend energie-efficientiebeleid, verouderde technologie, enz. Gebrek aan 
efficientie, maar ook de elektriciteitssector, vaste brandstoffen en de oliesector dragen bij 
tot aantasting van bet milieu. 
De eerste Roemeense kemcentrale in Cemavoda (van bet Canadese CANDU-type, een 
joint venture met Canadese en Italiaanse deelnemers) is nu in bedrijf en nam in 1996 al 
8% van de elektriciteitsproductie voor baar rekening. De regering beschouwd de bouw 
van een tweede eenheid in de komende vijf jaar als een belangrijke doelstelling. Op 
langere tennijn is de bouw van nog meer reactoren, die voldoen aan de in de EU 
algemeen gangbare veiligheidsdoelstellingen, gepland, maar het financieringsschema is 
nog niet rond. Het natuurlijke uranium dat als brandstof voor de reactor wordt gebruikt, 
wordt gewonnen in Roemenie en de splijtstof wordt vervaardigd in Canada. 
Roemenie beschikt ook over twee onderzoekreactoren. Het daarvoor benodigde 
hoogverrijkte uranium kwam tot dusver uit Rusland of uit de VS. Er is een regeling voor 
het terugzenden van de afgewerkte splijtstof naar de VS, maar wat Rusland betreft moet 
de situatie nog worden verduidelijkt. Momenteel wordt er gewerkt aan een tariefstructuur 
voor elektriciteit waarin de diverse met de opwekking van kemenergie samenhangende 
kosten tot uiting komen. 
Evaluatie en prognose 
De omvangrijke Roemeense energiesector heeft emstig te lijden van bet ontbreken van 
investeringsfondsen, en de berstructurering van deze sector wordt ook belemmerd door 
bet ontbreken van een duidelijk en allesomvattend energiebeleid. Tot dusver zijn slecbts 
onderdelen van het beleid en van de noodzakelijke wetgeving geimplementeerd 
(bijvoorbeeld de aardoliewetgeving), maar er zijn nog veel meer ontwerpen die nog door 
bet Parlement moeten worden goedgekeurd of ten uitvoer moeten worden gelegd 
(bijvoorbeeld de toekomstige wetgeving inzake elektriciteit en tbermische energie). 
Het buidige regelgevingskader voor de concurrentie in de energiesector voldoet nog niet 
aan de combinatie van de richtlijnen betreffende de inteme energiemarkt en 
EG-wetgeving inzake mededinging. Grote verticaal geintegreerde en door de overbeid 
gedomineerde energiebedrijven bezitten monopolies in de productie, de doorvoer en de 
distributie. Buitenlandse bedrijven zijn echter reeds actief in onder andere de oliesector 
( exploratie en detailhandel in olieproducten). De energieprijzen, behalve de olieprijzen 
die het wereldmarktpeil reeds dicht benaderen, worden via verschillende regelingen 
gesubsidieerd en zijn bijgevolg concurrentievervalsend. Met name de aan huishoudens 
berekende energieprijzen zijn om sociale redenen nog steeds te laag. 
Roemenie voldoet niet aan het communautaire acquis inzake voorzorgsmaatregelen voor 
noodsituaties, waaronder bet verplicht aanhouden van een voorraad olie die 
overeenkomst met bet verbruik van 90 dagen. Er scbijnt thans voor ongeveer 30 dagen 
olie in voorraad te zijn, maar daarbij moet ook rekening worden gehouden met de 
inheemse productie, waardoor de door het land aan te houden voorraad met maximaal 
89 
15% wordt verminderd. De aanpassing aan het communautaire acquis van specifieke 
wetgeving en aanzienlijke investeringen in tanks en voorraden vereisen. 
In de sector vaste brandstoffen zullen de overheidsinterventies moeten worden getoetst 
aan de EG-regels en de specifieke EGKS-regelgeving inzake staatssteun. 
De naleving van de communautaire voorschriften inzake energie-efficientie (bijvoorbeeld 
energie-etikettering en minimum-efficientienormen) en milieuzorg (bijvoorbeeld 
brandstofkwaliteit) worden onder andere belemmerd door het ontbreken van 
investeringsfondsen; wel is al begonnen met werkzaamheden met betrekking tot 
energie-efficientie-etikettering. Er moet echter nog heel veel werk worden verzet. 
In dit verband dient te worden opgemerkt dat de. olie-industrie en met name de 
raffinaderijen zich moeten aanpassen aan de EG-normen en zullen moeten opereren 
binnen een verzadigde Europese markt. 
Indien Roemenie in zijn uraniumbehoefte blijft voorzien via inheemse productie, zou dit 
op langere termijn positief zijn voor de veiligheid van de voorziening van de uitgebreide 
EU. Het op een betrouwbare voorziening door diversifiering van de bronnen gerichte 
gemeenschappelijke beleid inzake kernmateriaal zal van toepassing zijn op na de 
toetreding gesloten leveringscontracten. Van de kemcentrale in Cen .. avoda afkomstige 
afgewerkte splijtstof zal de eerste jaren op het bedrijfsterrein worden opgeslagen. Over 
oplossingen voor de langere termijn is nog geen beslissing genomen. 
Bij toetreding moet Roemenie voldoen aan de bepalingen van het Euratom-Verdrag, met 
name die welke betrekking hebben op de levering van kernmateriaal, de 
gemeenschappelijke markt voor kemenergie, veiligheidscontrole, gezondheid en 
veiligheid en intemationale overeenkomsten. Mogelijke problemen kunnen worden 
opgeleverd door het feit dat voldoende duidelijk is of Roemenie volledig uitvoering heeft 
gegeven aan een aantal intemationale regelingen op deze gebieden (met name het 
Verdrag van Wenen inzake wettelijke aansprakelijkheid op het gebied van de 
kemenergie, de overeenkomst inzake fysiek'e beveiliging en de richtlijnen van de 
nucleaire exportlanden). Roemenie heeft ook een alle aspecten bestrijkende 
overeenkomst inzake veiligheidscontrole met de IAEA gesloten, zodat geen grote 
moeilijkheden bij de toepassing van de communautaire wetgeving op dit gebied worden 
verwacht. De kemcentrale naar westers ontwerp levert geen problemen op, maar wel 
moet speciale aandacht worden besteed aan de bedrijfsveiligheid. Een onafhankelijke 
status voor de veiligheidsinstantie moet worden onderschreden. 
Conclusie 
Roemenie dient zijn inspanningen in de energiesector ter voorbereiding op integratie 
aanzienlijk op te voeren. 
Met name aan de volgende aspecten dient de nodige aandacht te worden besteed: 
herziening van monopolies, ook op het gebied van import en export; energietarieven; 
voorzorgsmaatregelen voor noodsituaties, inclusief het verplicht aanleggen van 
olievoorraden, overheidsinterventies in de sector vaste brandstoffen; ontwikkeling van 
normen voor energie-efficientie en brandstofkwaliteit. 
90 
Wat betreft de naleving van het Euratom-Verdrag worden geen grote moeilijkheden 
verwacht, maar Roemenie moet wel bepaalde internationale kemenergieregelingen ten 
uitvoer leggen. Aan nonnen voor nucleaire veiligheid, met name met betrekking tot de 
bedrijfsveiligheid, moet passende aandacht worden besteed en tevens moeten 
langetermijnoplossingen voor het kemafvalprobleem worden ontwikkeld. 
Yervoer 
Het vervoerbeleid van de Gemeenschap omvat beleidsmaatregelen en initiatieven op drie 
hoofdgebieden: 
kwaliteitsverbetering door de ontwikkeling van gerntegreerde en concurrerende 
vervoersystemen op basis van geavanceerde technologieen die ook bijdragen tot 
het realiseren van milieu-en veiligheidsdoelstellingen; 
verbetering van het functioneren van de inteme markt ter bevordering van de 
efficiency van, keuzemogelijkheden voor en een gebruikersvriendelijk aanbod 
van vervoersdiensten, met inachtneming van de sociale normen; 
verruiming van de exteme dimensie door verbetering van vervoersverbindingen 
met derde landen en bevordering van de toegang van ondememers uit de EU tot 
andere vervoersmarkten (Het gemeenschappelijk vervoerbeleid­
actieprogramma 1995-2000). 
De Europa-Overeenkomst voorziet in harmonisatie van de wetgeving met het 
Gemeenschapsrecht en in samenwerking met het doel de vervoersector te herstructureren 
en te modemiseren, de toegang tot de vervoersmarkt te verbeteren, het transitvervoer te 
vergemakkelijken en de exploitatie op een niveau te brengen dat vergelijkbaar is met dat 
in de Gemeenschap. Het Witboek is toegespitst op maatregelen om de vervoersector te 
laten functioneren volgens de voor de inteme markt geldende voorwaarden, onder andere 
wat concurrentie, harmonisatie van de wetgeving en normalisatie betreft. 
Situatieschets 
Roemenie beeft geen gemeenscbappelijke grens met de Unie, maar door de oorlog' in bet 
voormalige J oegoslavie nam het transitvervoer via Roemenie, waardoor bet 
Joegoslaviscbe grondgebied kon worden vermeden, sterk toe; daarbij werd 
gebruikgemaakt van een wegeninfrastructuur die voor het merendeel niet op zwaar 
vervoer was berekend. Roemenie zag zich genoodzaakt om te investeren in een snelle en 
ingrijpende verbetering van zijn wegennet, die nog grotendeels aan de gang is, en ook om 
zijn beperkte infrastructuur bij de grensovergangen te ontwikkelen. Orie Trans-Europese 
corridors die zijn vastgesteld tijdens de pan-Europese conferentie van Kreta doorkruisen 
nu bet Roemeense grondgebied. 
Na de politieke veranderingen in 1990 en de daaropvolgende openstelling van het land, 
heeft Roemenie een moeilijke periode gekend: het land raakte in een diepe economische 
rccessic, waardoor het verkeer sterk terugliep. Het vervoer is nog steeds niet terug op bet 
oude peil, behalve de binnenvaart en het luchtvervoer. De grootste verandering in de 
vcrdeling over de verschillende vervoerwijzen vond plaats in het vrachtvervoer, waar het 
aandeel van het wegvervoer aanzienlijk toenam vergeleken met andere vervoerstakken; 
91 
met name het spoor, waarvan het belang in het verleden kunstmatig werd opgeschroefd, 
is marktaandeel kwijtgeraakt. 
Roemenie heeft wat vervoer betreft met belangrijke handicaps af te rekenen: door het 
vroegere op zelfvoorziening en volledige aflossing van de buitenlandse schuld gerichte 
beleid werd er te weinig geinvesteerd in vervoerinfrastructuur en -uitrusting, met name in 
het openbaar vervoer, waarvoor het materieel grotendeels werd geimporteerd. Door het 
feit dat het merendeel van dit materieel afkomstig is uit de voormalige Sovjet-Unie wordt 
dit probleem nog verergerd, daar Roemenie alleen al om dit niet-gestandaardiseerde en 
verouderde materieel te vervangen aanzienlijke investeringen zou moeten doen en de 
financiele middelen daarvoor ontbreken. De ontwikkeling van de vervoersvraag tijdens 
de periode voor de toetreding zal dus nauwletterid moeten warden gevolgd. 
Evaluatie en prognose 
Wat de totstandbrenging van de inteme markt betreft, heeft Roemenie zich aanzienlijke 
inspanningen getroost met betrekking tot de ovemame van het acquis. In de Roemeense 
sector van het intemationaal vervoer warden reeds regels toegepast die vergelijkbaar zijn 
met die van de Gemeenschap, met name voor de binnenvaart en het gecombineerde 
vervoer. Wat de luchtvaart betreft, moet Roemenie echter zijn 
harmonisatiewerkzaamheden voortzetten, alsook op korte termijn de voorgenomen 
maatregelen treffen en met name de nieuwe code voor de burgerluchtvaart vaststellen. 
Ook de noodzakelijke vernieuwing van de luchtvloot zou aanzienlijke 
financieringsproblemen kunnen opleveren. In de zeescheepvaart is de belangrijkste 
oorzaak van de achterstand, ook ten aanzien van het communautaire acquis, de 
veiligheidssituatie; wat dit aspect betreft blijft Roemenie nog ver achter bij de in de Unie 
geldende normen. 
Het Roemeense vrachtvervoer over de weg is niet volledig in overeenstemming met de 
huidige communautaire wetgeving; v66r de toetreding moet de desbetreffende 
Roemeense wetgeving daarmee in overeenstemming warden gebracht, en dit geldt ook 
voor de toepassing in de praktijk. In de periode v66r de toetreding moet in dit verband 
aandacht warden besteed aan de aspecten verkeersveiligheid, massa' s en afmetingen en 
heffingen ten laste van de gebruikers. Volledige overeenstemming met de communautaire 
regelgeving inzake massa' s en afinetingen zal mogelijk niet v66r de toetreding kunnen 
warden gerealiseerd, hetgeen de mogelijkheden voor voertuigen uit de EU om gebruik te 
maken van het Roemeense wegennet zou beperken. 
Het reizigersvervoer per spoor en over de weg zijn elk op zich minder problematisch dan 
de drie bovengenoemde sectoren wat de overname van het acquis betreft, zij het dat voor 
het spoor nog wat meer duidelijkheid zal moeten warden verschaft en een extra 
inspanning zal moeten warden gedaan. Daarentegen lijkt ten aanzien van het 
functioneren zelf van deze twee markten meer voorzichtigheid geboden, daar met de 
noodzakelijke structurele wijzigingen (geprivatiseerd beheer, vrije concurrentie, enz.) 
nog maar pas een begin is gemaakt; deze twee sectoren gaan de komende jaren dan ook 
waarschijnlijk een zeer woelige periode tegemoet. 
De ontwikkeling van een gei'ntegreerd en concurrerend vervoersysteem is een 
doelstelling die door de Roemeense autoriteiten wordt onderschreven; de twee 
belangrijkste randvoorwaarden zullen waarschijnlijk zijn dat het vervoer op een 
92 
behoorlijk veiligheidsniveau moet worden gebracht en dat het vervoersysteem optimaal 
moet worden gebruikt. Wat veiligheid betreft, heeft Roemenie reeds bemoedigende 
resultaten geboekt, maar worden de communautaire normen, met name voor de 
luchtvaart, de zeevaart en het wegvervoer, nog lang niet gehaald. Ten aanzien van de 
beoogde samenhang van het vervoersysteem zal Roemenie waarschijnlijk te maken 
krijgen met een permanent stijgende tendens van het wegvervoer en zal het land, gezien 
de geringe ontwikkeling van het wegennet vergeleken met het spoorwegnet en de 
waterwegen, het spoorvervoer en de binnenvaart moeten stimuleren. 
Wat de verbetering van de verbindingen met de lidstaten van de Unie en de buurlanden 
aangaat, is Roemenie voomemens om tussen 1995 en 1999 ongeveer 1,6 miljard ecu uit 
de eigen begroting te investeren in infrastructuur voor het intemationaal vervoer, met 
name pan-Europese corridors. Dit bedrag komt overeen met circa 1,3% van het BNP, 
hetgeen redelijk lijkt maar duidelijk niet zal volstaan om in de behoeften te voorzien; 
mocht dit bedrag bij gebrek aan begrotingsmiddelen nog worden verlaagd, dan zou de 
zwakke positie van de vervoersinfrastructuur nog worden verergerd en zou het land in 
zijn streven naar Europese integratie worden belemmerd. 
Conclusie 
Roemenie heeft vooruitgang geboekt bij de ovemame van het communautaire acquis 
inzak.e vervoer. Als voorwaarde voor zijn toetreding tot de inteme vervoersmarkt moet 
echter blijven gelden dat het land zicb snel aan het acquis aanpast; met name de 
zeevaartsector en de sector goederenvervoer over de weg kunnen in dit opzicht 
problemen veroorzaken, vooral wat het aspect veiligheid betreft, maar ook voor het 
spoorvervoer zal een inspanning moeten worden gedaan. 
Ook zal erop moeten worden toegezien dat de nodige middelen beschikbaar worden 
gesteld voor de totstandbrenging van de basis van het toekomstige tot de nieuwe lidstaten 
uitgebreide Trans-Europese vervoersnetwerk en dat het wegennet in hoog tempo op peil 
wordt gebracht. Ook zullen de Roemeense administratieve structuren, inclusief de 
controle-instanties, zoals die welke bevoegd zijn voor de veiligheid, snel en op 
consequente wijze moeten worden versterkt. 
Midden-en kleinbedrijf 
Het ondememingsbeleid van de EU beoogt bet stimuleren van een klimaat dat gunstig is 
voor de ontwikkeling van het MKB in de bele EU, bet vergroten van zijn 
concurrentievennogen en bet aanmoedigen van zijn europeanisering en 
internationalisering. Het wordt gekenmerkt door een hoge graad van subsidiariteit. De 
aanvullende rol van de Gemeenschap wordt omschreven en ten uitvoer gelegd door 
middel van een meerjarenprogramma voor bet MKB in de EU. Dit programma bevat de 
juridische en budgettaire grondslag voor de specifieke beleidsmaatregelen van de 
Gemeenschap voor het MKB. Het acquis bleef tot dusverre beperkt tot aanbevelingen op 
spcci ti eke gebieden, hoewel wetgeving in andere sectoren ook van invloed is op het 
MKB (b.v. medcdinging, milieu, vennootschapsrecht). 
De Europa-Overeenkomst behelst samenwerking voor het ontwikkelen en versterken van 
het MKB, in het bijzonder in de particuliere sector, onder meer door middel van 
93 
voorlichting en bijstand in verband met de juridische, administratieve en fiscale 
voorwaarden. Het Witboek bevat geen specifieke maatregelen. 
Situatieschets 
In 1995 bedroeg het aandeel van de verwerkende industrie in het BBP naar schatting 
34,6% en dat van de dienstensector 37,9%. Het totale aandeel van de particuliere sector 
in het BBP bedroeg circa 45%, in toegevoegde waarde was dat ongeveer 29%. Ongeveer 
98% van alle ondernemingen kan worden geacht onder het MKB te vallen (d.w.z. 
500 werknemers of minder, volgens de definitie van de Roemeense regering). Het 
merendeel hiervan houdt zich bezig met klein-of groothandel (70%) of behoort tot de 
industrie (11 %). 
Hoewel de regering de belangrijke rol van het MKB in de economie erkent, is er een 
gebrek aan samenhang in het beleid en de ondersteuning van het MKB. De regering 
wordt eveneens beperkt door het gebrek aan fiscale middelen om maatregelen ter 
ondersteuning van het MKB ten uitvoer te leggen. De voomaamste thans bestaande 
structuren die het MKB ondersteunen, werden opgericht en worden gesteund door 
donors. 
De regering heeft een beperkt aantal ad hoc-maatregelen getroffen te1 ondersteuning van 
het MKB. De wetgeving heeft zich beperkt tot het instellen van ondersteuningsstructuren, 
het invoeren van financiele instrumenten en het vereenvoudigen van het belastingstelsel. 
Per 1 januari 1996 werd het nationale privatiseringsbureau opgericht dat belast is met de 
ontwikkeling van het MKB-beleid en met het beheer van specifieke maatregelen ter 
ondersteuning van het MKB. Het aantal beroeps- en werkgeversverenigingen neemt 
eveneens toe. Andere instanties die bij de ontwikkeling van het MKB zijn betrokken, zijn 
de kamer van koophandel en industrie, door donors gesteunde ontwikkelingscentra voor 
het MKB, cooperatieve organisaties enz. 
Evaluatie en prognose 
Het MKB levert reeds een belangrijke bijdrage aan het herstel van de economie in 
Roemenie. Het MKB kan ongetwijfeld een steeds belangrijkere rol gaan spelen in het 
genereren van groei en werkgelegenheid. De bestaande ondersteuningsstructuren voor het 
MKB zorgen voor de nodige zak:elijke dienstverlening en informatie. De politieke 
bereidheid om het MKB te stimuleren en te ontwikkelen is echter enigszins aarzelend en 
het is belangrijk dat in de komende jaren een grotere mate van politieke overtuiging en 
samenhang op dit gebied tot stand komt. Het kan tevens belangrijk zijn de bestaande 
ondersteuningsstructuren te versterken en te streven naar vereenvoudiging van het 
juridische en administratieve kader teneinqe dit MKB-vriendelijker te mak:en. 
Vcrhctcring van de toegankelijkheid van financieringsinstrumenten voor het MKB is 
cvcncens esscnticel. 
De thans geleverde inspanningen om het MKB te versterken in de voorbereidingsperiode 
voor de toetreding, zullen dan ook moeten worden voortgezet. 
94 
Conclusie 
Hoewel er een duidelijke behoefte is aan grotere samenhang in het MKB-beleid, worden 
voor de deelneming van Roemenie in deze sector geen belangrijke problemen verwacht. 
3.5 Economische en sociale cohesie 
Werkgelegenheid en sociale zaken 
Het sociale beleid van de Gemeenschap heeft vaste vonn gekregen via diverse 
instrumenten, zoals wettelijke bepalingen, het Europees Sociaal Fonds en de specifieke 
maatregelen met betrekking tot, onder andere, volksgezondheid, annoede en 
gehandicapten. Er is een juridisch acquis op de gebieden veiligheid en gezondheid op het 
werk, arbeidsrecht en arbeidsvoorwaarden, gelijke kansen voor mannen en vrouwen, 
sociale zekerheid van migrerende werknemers en tabaksproducten. Kenmerkend voor de 
sociale wetgeving in de Unie is de vaststelling van minimumvoorschriften. Voorts is in 
het EU-Verdrag (artikel 118 B) een bepaling opgenomen inzake de dialoog tussen de 
sociale partners op Europees niveau en wordt in het Protocol betreffende het sociale 
beleid verwezen naar de raadpleging van de sociale partners en maatregelen om de 
sociale dialoog te vergemakkelijken. 
De Europa-Overeenkomst voorziet in aanpassing van de wetgeving aan het 
Gemeenschapsrecht, in samenwerking voor de verbetering van het peil van de 
bescherming van gezondheid en veiligheid van de werknemers, en in samenwerking op 
het gebied van beleidsmaatregelen voor de arbeidsmarkt en dat van de modernisering van 
het stelsel van sociale zekerheid. Tevens is bepaald dat werknemers die onderdaan zijn 
van een lidstaat en die wettig in Roemenie zijn tewerkgesteld, wat betreft de 
arbeidsvoorwaarden vrij van discriminatie op grond van de nationaliteit dienen te worden 
behandeld. Het Witboek omvat maatregelen met het oog op convergentie op alle 
deelgebieden van het acquis. 
Situatieschets 
In Roemenie is een ontwikkeling van de sociale dialooi waarneembaar, hoewel de oude 
traditie van overheidsinterventie, met veronachtzaming van de autonomie van de sociale 
partners, een taai leven kent. De sociale partners zelf, en met name de werkgevers in de 
particuliere sector, dienen, om hun rol volledig te kunnen spelen, de nodige structuren uit 
te bouwen en zich vertrouwd te maken met de praktijk van collectieve onderhandelingen. 
Verdere privatisering kan dit proces versnellen. Aan de kant van de werknemers zijn vier 
grotc organisaties lid van het Europees Verbond van V akverenigingen (EVV). De 
wcrkgevers worden op intemationaal niveau vertegenwoordigd door een 
koepelorganisatie die vij f grote werkgeversverenigingen omvat. 
Het werkloosheidscijfer bedroeg 8% in 1995. Wei moet rekening worden gehouden met 
een aanzienlijke verborgen werkloosheid, en ziet Roemenie zich geconfronteerd met een 
emstig probleem van langdurige werkloosheid. In bepaalde streken waar in traditionele 
95 
bedrijfssectoren veel werkgelegenheid verloren is gegaan, vormen langdurig werklozen 
50% van de werklozenpopulatie. 
Roemenie heeft een begin gemaakt met de ontwikkeling van modeme 
beleidsmaatregelen, regels en instellingen voor de arbeidsmarkt. Dit proces zal nog 
geruime tijd moeten worden voortgezet. 
Het Roemeense socialezekerheidsstelsel heeft te kampen met een emstig 
financieringsprobleem, onder meer als gevolg van problemen bij de inning van de 
bijdragen. Ondanks de toenemende vraag naar sociale diensten wordt slechts een relatief 
gering deel van het BBP (9% in 1994) aan uitgaven voor de sociale zekerheid besteed. 
Hoewel het stelsel van de sociale zekerheid het merendeel van de maatschappelijke 
risico's dekt, volstaan de feitelijk uitgekeerde bedragen niet om de betrokkenen 
daadwerkelijk voor armoede te behoeden. De grote ongelijkheid tussen diverse 
bevolkingsgroepen wordt door het huidige systeem niet geelimineerd. Het algemene 
beheer en de organisatie van het stelsel van de sociale zekerheid zijn voor verbetering 
vatbaar. De inspanningen ter ontwikkeling van maatregelen die voorzien in sociale 
bescherming, moeten worden voortgezet. 
De gezondheidszorg is veel minder goed ontwikkeld dan in de EU. Overdraagbare 
ziekten vormen een bijzonder probleem. De economische en so ~iale situatie heeft 
geresulteerd in de ineenstorting van de structuren van de gezondheidszorg, die de 
problemen niet meer de baas kunnen. 
Evaluatie en prognose 
Roemenie heeft vooruitgang geboekt wat betreft de aanpassing van zijn wetgeving aan 
het acquis op het stuk van de gezondheid en veiligheid van werknemers. Diverse EG­
richtlijnen zijn reeds in de nationale wetgeving omgezet. In september 1996 heeft 
Roemenie een nieuwe wet inzake arbeidsveiligheid en -hygiene ingevoerd die de 
basisprincipes betreffende de bescherming van de gezondheid en veiligheid van 
werknemers vaststelt en die op de EU-kaderrichtlijn is gebaseerd. Wat betreft normen 
inzake arbeidsinspectie bestaat er weinig wetgeving, maar het laat zich aanzien dat een 
nieuwe wet op de arbeidsinspectie, die in overeenstemming is met de EG-en de ILO­
normen, v66r eind 1997 zal worden uitgewerkt. 
Wat het arbeidsrecht betreft, lijkt de Roemeense wetgeving nog niet in overeenstemming 
te zijn met de EU-bepalingen op gebieden zoals de bescherming van de rechten van de 
werknemers bij de overbrenging van ondememingen, bij collectief ontslag en bij 
faillissement van de werkgever. Aanpassingen vari de bestaande arbeidswetgeving zijn 
nodig inzake de door de wetgever aan de werknemers te verstrekken inlichtingen over de 
voorwaarden van het dienstverband en inzake de arbeidstijd. De bij een aantal Europese 
richtlijnen voorgeschreven procedures inzake informatieverstrekking aan en raadpleging 
van de werknemers op bedrijfsniveau moeten verder worden ontwikkeld. 
Inzake ~elijke kansen voor mannen en vrouwen wordt door de Roemeense wetgeving aan 
de basisbepalingen van de EG-wetgeving voldaan. De wetgeving ten gunste van de 
vrouwen wordt in de praktijk nict steeds toegepast en de materiele situatie van de 
vrouwen lijkt erop achteruit te zijn gegaan. Er zijn nog aanpassingen van de wetgeving 
vereist wat betreft de bescherming van zwangere vrouwen en het ouderschapsverlof. 
96 
Wat het recht op yrij verkeer voor werknemers betreft, lijken er geen redenen te zijn 
waarom Roemenie de relevante bepalingen van het acquis niet zou kunnen toepassen. De 
invoering van het recht op vrij verkeer zal evenwel een aanpassing van de nationale 
wetgeving vereisen, met name wat betreft de toegang tot het arbeidsproces en de gelijke 
behandeling, ongeacht de nationaliteit. 
Op het gebied van de sociale zekerheid van mi~rende werknemers zal de toetreding in 
beginsel geen wezenlijke problemen scheppen. Wei zullen bepaalde technische 
aanpassingen nodig zijn. Van groter belang is het vermogen van de administratie om bij 
samenwerking met andere landen de gedetailleerde coordinatieprocedures toe te passen. 
Of Roemenie over de administratieve structuren beschikt die voor het vervullen van de 
coordinatietaken vereist zijn, is vooralsnog onduidelijk. 
De twee Europese richtlijnen inzake de op siiat:eUenverpakkinien aan te brenien 
waarschuwini en bet maximale teeriehalte zijn nog niet in de Roemeense wetgeving 
omgezet. 
Conclusie 
Roemenie zal in de komende jaren nog een hele weg dienen af te leggen op alle gebieden 
van het sociale beleid en met name het beleid inzake gezondheid en veiligheid van 
werknemers, volksgezondheid en arbeidsmarkt en werkgelegenheid. Alvorens Roemenie 
in staat zal zijn de verplichtingen aan te gaan die qua sociaal beleid aan het EU­
lidmaatschap verbonden zijn, dient er nog heel wat te gebeuren op het stuk van de 
aanpassing van de wetgeving, de consolidering van de overheidsadministratie en 
doeltreffende structuren voor het toezicht op de naleving van de wetgeving. 
Regionaal beleid en samenhang 
Overeenkomstig titel XIV van het Verdrag draagt de Gemeenschap bij aan de versterking 
van de samenhang, voornamelijk via de structuurfondsen. Roemenie moet deze 
instrumenten op doeltreffende wijze ten uitvoer leggen met inachtneming van de op het 
moment van de toetreding geldende beginselen, doelstellingen en procedures. 
De Europa-Overeenkomst voorziet in samenwerking op het gebied van regionale 
ontwikkeling en ruimtelijke ordening, met name door de uitwisseling van informatie 
tussen lokale, regionale en nationale instanties en de uitwisseling van overheidspersoneel 
en deskundigen. Het Witboek bevat geen specifieke bepalingen terzake. 
Situatieschets 
In 1995 bedroeg Roemenie's BBP per hoofd ongeveer 23% van het EU-gemiddelde. Wat 
de regionale verschillen betreft geven de cijfers een spreiding te zien van 116% van het 
nationale gemiddelde in Boekarest tot 54% in de zuidelijke gebieden rondom de 
hoofdstad. Een soortgelijke regionale analyse voor de werkgelegenheid geeft minder 
geprononceerde regionale verschillen te zien ofschoon deze vermoedelijk groter zullen 
worden naarmate bet proces van economische herstructurering voortschrijdt. 
97 
Volgens de Roemeense grondwet (1991) en de wet op de lokale overheden die in 1996 
werd herzien is er een brede scala van bevoegdheden voorzien voor de 41 gekozen judet­
raden (plus het gemeentebestuur van Boekarest) waaronder voorbereidende 
werkzaamheden in verband met ruimtelijke ordening, programmering op het gebied van 
economische ontwikkeling alsmede investeringsprogramma's. Op een lager niveau 
voorziet de wet op de lokale overheden in autonome gemeenteraden. Roemenie heeft 
2.767 autonome lokale instanties (80 stadsgemeenten en 2.686 gemeenten die 13.000 
dorpen vertegenwoordigen). 
Roemenie heeft geen specifiek beleid voor regionale ontwikkeling en ruimtelijke 
ordening. Onder het gezag van het Ministerie van Openbare W erken en Ruimtelijke 
Ordening is er voor de ruimtelijke ordening evenwel een compleet wettelijk, 
bestuursrechtelijk en operationeel kader. 
Een van de voomaamste doelstellingen van het Plan voor ruimtelijke ordening is 
regionale ontwikkeling. Het plan heeft als prioriteit het verminderen van regionale 
verschillen en bestrijkt zowel de sociaal-economische ontwikkeling van achtergebleven 
regio's als programma's voor ruimtelijke ordening. Als het belangrijkste instrument om 
regionale samenhang tot stand te brengen noemt het plan bovendien enerzijds openbare 
investeringsprogramma's (economische infrastructuur) en anderzijds speciale 
programma's die in nationaal verband worden georganiseerd voor welbcuaalde gebieden, 
b.v. de hooglanden in de westelijke Karpaten. 
Op regionaal niveau werden in 1995 ontwikkelingsstrategieen op ')udet" -niveau 
vastgesteld. Deze bestrijken zowel regionale economische ontwikkeling als ruimtelijke 
ordening en omvatten algemene richtsnoeren, plannen en programma' s. Een nieuwe wet 
op ruimtelijke ordening en stadsplanning wacht momenteel op de goedkeuring van het 
Parlement. 
De financiele instrumenten die in Roemenie beschikbaar zijn voor initiatieven op het 
gebied van regionale ontwikkeling zijn beperkt. Maar het aandeel van de 
ontwikkelingsuitgaven dat een mogelijke tegenhanger voor de financiele bijstand in het 
kader van het structuurbeleid van de EG zou kunnen vormen, valt nog niet te bepalen. 
Daarom kan het cofinancieringsvermogen van Roemenie momenteel nog niet met 
voldoende betrouwbaarheid worden beoordeeld. 
Evaluatie en prognose 
Ofschoon Roemenie's beleid op het gebied van regionale ontwikkeling minimaal en 
onvolledig blijft, is er aanzienlijke vooruitgang geboekt met het opzetten van een kader 
voor ruimtelijke ordening. Deze ervaring kan Roemenie te pas komen bij het opstellen 
van ccn rcgionaal beleid, speciaal in synergie met de opbouw van een wettelijk en 
institutionecl kader. 
Er zijn momenteel bestaande beleidselementen die verenigbaar zijn met de beginselen en 
doelstellingen die voor de werking van de structuurfondsen gelden. Er is echter geen 
allesomvattend kader voor regionale ontwikkeling waarin beleid, wetgeving en 
instrumenten zijn gebundeld. De tenuitvoerlegging van de beginselen en doelstellingen 
wordt bemoeilijkt doordat het openbaar bestuur zowel op nationaal als lokaal niveau 
zwak is. 
98 
Conc?usie 
In Roemenie is het politieke besef groeiende dat er een regionaal beleid moet komen. 
Maar Roemenie's bestuurlijk vermogen om EG-middelen te beheren en een geintegreerd 
regionaal ontwikkelingsbeleid te voeren behoeft duidelijk verbetering. Er moet nog veel 
werk worden verzet bij het definieren van een rechtsgrondslag waarbij de respectieve 
taken en verantwoordelijkheden van de bestaande instanties worden geidentificeerd en 
verduidelijkt en er een sterkere en afdoende overheidsstructuur tot stand wordt gebracht 
voordat Roemenie in staat zal zijn om de communautaire regels toe te passen en de 
middelen uit het structuurbeleid van de EG naar de juiste bestemming te leiden. 
3.6 Leveoskwaliteit en milieu 
Milieu 
Het milieubeleid van de Gemeenschap, dat is afgeleid van het Verdrag, is gericht op een 
duurzame ontwikkeling op basis van de integratie van milieubescherming in sectoraal 
beleid van de EU, preventieve maatregelen, het beginsel dat de vervuiler betaalt, 
bestrijden van milieuschade bij de bron en gedeelde verantwoordelijkheid. Het acquis 
omvat ongeveer 200 wettelijke maatregelen die een brede waaier van onderwerpen 
beslaan, zoals water-en luchtvervuiling, beheer van afvalstoffen en chemische stoffen, 
biotechnologie, stralingsbescherming en bescherming van de natuur. De lidstaten moeten 
erop toezien dat een milieueffectenbeoordeling wordt uitgevoerd voordat voor bepaalde 
openbare en particuliere projecten een ontwikkelingsvergunning wordt afgegeven. 
De Europa-Overeenkomst bepaalt dat het Roemeense ontwikkelingsbeleid moet worden 
onderworpen aan het beginsel van duurzame ontwikkeling en ten volle rekening moet 
houden met milieuoverwegingen. Zij wijst milieuaangelegenheden aan als prioriteit voor 
bilaterale samenwerking en als gebied voor onderlinge aanpassing van de wetgevingen 
met die van de Gemeenschap. 
Het Witboek beslaat slechts een klein deel van het acquis op milieugebied, namelijk 
wetgeving met betrekking tot producten, hetgeen rechtstreeks verband houdt met het vrije 
verkeer van goederen. 
Situatieschets 
Roemenie kent bijzonder emstige milieuproblemen, met bijzondere uitdagingen op alle 
sleutelgebieden: waterkwaliteit, afvalbeheer en lucht-en bodemvervuiling. 
De toestand van de watervoorraden geeft aanleiding tot grate bezorgdheid: de kwaliteit 
van het drinkwater is zeer slecht, er wordt weinig gebruik gemaakt van 
waterbehandelingsinstallaties en de behandeling is van een laag niveau, en er is sprake 
van een uitgebreide vervuiling van het grondwater. Een groat deel van de 
waterverontreiniging in Roemenie wordt veroorzaakt door nitraten, ten gevolge van 
intensieve landbouw. De grote vervuilingsproblemen van de Donau hebben in 
aanzienlijke mate hun oorsprong in Roemenie. Ook afval is een emstig probleemgebied: 
er bestaat vrijwel geen wetgeving betreffende afvalbeheer, er bestaat geen definitie van 
het concept van gevaarlijke afvalstoffen, en verbranding wordt slechts af en toe 
99 
toegepast. De luchtvervuiling is een emstig probleem en de belangrijkste bronnen van 
emissies zijn krachtcentrales en andere industriele installaties (met name voor zware 
metalen), motorvoertuigen en huishoudelijke verwarming. Ook zure regen is een groot 
probleem geworden. Dat de emissies van vervuilende stoffen · sedert 1989 zijn 
verminderd, heeft voomamelijk te maken met de recessie in de economie, maar ook aan 
het feit dat enige inspanningen zijn gedaan om aan de hevigste vervuilingsbronnen te 
verhelpen. Ondanks dit alles beschikt Roemenie nog steeds over waardevolle gebieden 
ongeschonden natuur, zoals de Karpaten en de Donaudelta ( dit gebied is van 
wereldbelang vanwege haar biodiversiteit). 
Tot nu toe is er onvoldoende ingegaan op de milieuproblemen in Roemenie. Vergeleken 
met de EG zijn de investeringen zeer laag en de situatie wordt nog verergerd door het 
gebrek aan een financieringsinstrument voor milieuzaken. 
Er is in 1995 een milieukaderwet ingevoerd die prioriteit geeft aan afvalbeheer. De 
meeste milieuwetgeving is echter vrij oud. Daamaast is het met de tenuitvoerlegging 
slecht gesteld, onder andere vanwege een gebrek aan stimulansen, oude en verspillende 
productietechnologieen, gebrek aan financiele en personele middelen, alsmede een lage 
mate van deelneming door het publiek. De nieuwe privatiseringswet verplicht 
investeerders om een financiele borgsom neer te leggen dan wel een verplichting aan te 
gaan om aan milieueisen te voldoen; er kan worden verwacht d. t het nationale 
milieufonds, dat wordt gefinancierd uit vervuilingsbelastingen en de staatsbegroting, 
tegen eind 1997 zal zijn opgericht. 
Evaluatie en prognose 
Al met al is er tot nu toe weinig gebeurd ter aanpassing van de milieuwetgeving aan die 
van de Gemeenschap. Men heeft 1996/97 vastgesteld als de periode voor het uitwerken 
van een aantal milieu-instrumenten, met name met betrekking tot de in het Witboek 
opgenomen wetgeving. Er zijn echter geen specifieke plannen voor de omzetting en voor 
het doen naleven van het resterende deel van het acquis op milieugebied. De toestand is 
bijzonder emstig op het gebied van het beheer van vaste en gevaarlijke stoffen, waarvoor 
vrijwel geen wetgeving bestaat, ook al wordt thans een ontwerp-wet bestudeerd. Er moet 
ook nog veel gebeuren op het gebied van stralingsbescherming en beheer van 
radioactieve afvalstoffen, waar er sprake is van een gebrek aan veiligheidscultuur. 
Bijzondere aandacht moet uitgaan naar de snelle omzetting van de kaderrichtlijnen 
betreffende lucht, afvalstoffen, water en de IPPC-richtlijn (geYntegreerde preventie en 
bestrijding van vervuiling), alsmede het instellen van financiele strategieen voor 
wetgeving in de sectoren water, lucht en afvalstoffen, waarvoor immers grote 
investeringen vereist zijn. 
De toestand wordt nog verergerd door de lage mate van milieubewustzijn, hoewel de 
deelneming van NGO's in het proces van ontwikkeling van het milieubeleid toeneemt. 
Derhalve moet in Roemenie nog een lange weg worden afgelegd voor formeel kan 
worden voldaan aan de EU-eisen. Een daadwerkelijke tenuitvoerlegging en naleving van 
het acquis op milieugebied is nog veel verder weg, en daarvoor zouden enorme 
investeringen van regering en bedrijfsleven nodig zijn, alsmede de ontwikkeling van 
adequate structuren daartoe. De toetredingsstrategie van Roemenie op milieugebied dient 
een agenda te bevatten voor het voldoen aan het acquis van de EU op milieugebied, 
100 
waarin onder andere wordt begonnen met de tenuitvoerlegging van de hierboven 
vermelde kader-en IPPC-richtlijnen. 
Conclusie 
Om een start te maken met de aanpassing aan het acquis van de EU, dient Roemenie 
hogere prioriteit te geven aan milieukwesties, goedgerichte milieutoetredingsstrategieen 
en -werkprogramma's op te stellen, haar financiele en andere middelen duidelijk te 
vergroten en haar administratieve capaciteit te ontwikkelen. W anneer een dergelijke 
strategie wordt toegepast kan een volledige omzetting van het acquis op de middellange 
tot lange termijn worden bereikt. Daadwerkelijk voldoen aan cen aantal elcmentcn van de 
wetgeving, waarvoor een voortdurende hoge mate van investeringen en aanzienlijke 
administratieve inspanningen vereist zijn (bijvoorbeeld behandeling van stedelijk 
afvalwater, drinkwater, aspecten van afvalbeheer en luchtvervuilingswetgeving) kan 
echter slechts op de zeer lange termijn worden bereikt. 
Consumentenbeleid 
Het acquis communautaire omvat de bescherming van de economische belangen van 
consumenten (o.a. wat betreft misleidende reclame, prijsaanduiding, consumentenkrediet, 
oneerlijke contractvoorwaarden, televerkoop, pakketreizen, verkoop buiten normale 
verkoopruimten en timesharing), evenals de algemene veiligheid va~ producten en de 
specifieke sectoren cosmetica, textieletiketten en speelgoed. 
De Europa-Overeenkomst voorziet in het in overeenstemmiong brengen met 
harmonisatie van de W etgeving met het Gemeenschapsrecht en in samenwerking met het 
oog op het tot stand brengen van volledige overeenstemming tussen de systemen voor 
consumentenbescherming in Roemenie en de Gemeenschap. Fase-I-maatregelen van het 
Witboek richten zich op verbetering van de productveiligheid, o.a. wat betreft cosmetica, 
textieletiketten en speelgoed, en op de bescherming van de economische belangen van de 
consument, vooral op het gebied van misleidende reclame, consumentenkrediet, 
oneerlijke contractvoorwaarden en prijsaanduiding. Fase-II-maatregelen houden verband 
met pakketreizen, verkoop buiten normale verkoopruimten, en timesharing. Ook moet 
rekening warden gehouden met nieuwe EU-wetgeving die onlangs is vastgesteld 
(televerkoop) of binnenkort zal worden vastgesteld (vergelijkende reclame, 
prij saanduiding). 
Situatieschets 
Vanaf 1992 heeft Roemenie een allesomvattend institutioneel kader voor het 
consumentenbeleid ontwikkeld. In de op de richtlijnen van de VN gei'nspireerde wet 
consumentenbescherming zijn de basisvoorschriften opgenomen en is een bureau voor 
consumentenbescherming (BCB) ingesteld. Dit is een overheidsinstantie -dus niet 
onafhankelijk -met 14 regionale kantoren, die verantwoordelijk is voor de coordinatie en 
de tenuitvoerlegging van het consumentenbeleid. Daamaast is het BCB belast met de 
organisatie van de consumentcnadviesraden, die bestaan uit vertegenwoordigers van 
ovcrhcidsinstantics, consumcntcngrocperingcn en hct bedrijfslcvcn, zowel op nationaal 
als op rcgionaal en lokaal niveau. 
101 
Dankzij de inspanningen van het BCB ter bevordering van basisgroepen van 
consumenten, is bij de consumentenbeweging in Roemenie een groot aantal NGO's 
betrokken, waaronder de vereniging voor consumentenbescherming. Soms treden er 
spanningen op tussen de consumentengroeperingen en het BCB, aangezien deze instantie 
de groepen aanwij st die in aanmerking komen voor deelneming aan het overlegproces. 
De meerderheid van de bijna 100 consumentenverenigingen zijn kleine plaatselijke 
groeperingen die vaak zijn aangesloten bij een van de 16 regionale bonden. Er is een 
nationale federatie. 
Evaluatie en prognose 
Het bestaan van de wet consumentenbescherming impliceert dat de meeste aspecten van 
consumentenbescherming althans gedeeltelijk zijn geregeld. Aangezien de wet echter 
alleen in een juridisch kader voorziet, is er echter nog steeds behoefte aan specifieke 
wetgeving om aan de EG-voorschriften te voldoen. 
Wat betreft de bescherming van de economische belangen van consumenten is extra 
wetgeving noodzakelijk op een aantal gebieden, zoals prijsaanduiding, verkoop buiten 
normale verkoopruimten, televerkoop, timesharing, oneerlijke contractvoorwaarden en 
consumentenkrediet. In sommige gevallen voorziet het Roemeense 
harmonisatieprogramma reeds in de opstelling van ontwerp-teksten, terwijl voor andere 
sectoren zoals verkoop op afstand geen initiatieven lijken te zijn gepland. Wat 
pakketreizen betreft, wordt naar het schijnt gewerkt aan ontwerp-wetgeving, en tevens 
wordt een aantal ontwerp-wetten besproken om de Roemeense voorschriften inzake 
misleidende reclame in overeenstemming met de EG-normen te brengen. 
Wat algemene productveiligheid betreft, lijkt de Roemeense wetgeving vrij nauw bij de 
basisrichtlijn van de EG op dit gebied aan te sluiten. Het Roemeense 
harmonisatieprogramma voorziet in de opstelling van verschillende ontwerp-teksten met 
betrekking tot de belangrijkste sectoren van de consumentenwetgeving van de EG. 
De ovemame van het acquis zal gepaard moeten gaan met de ontwikkeling van een 
sterke en onafhankelijke consumentenbeweging die gesteund wordt door de overheid. 
Conclusie 
Roemenie is al vrij ver met de harmonisatic gevorderd. Weliswaar moet de regering nog 
diverse aanpassingen in bestaande wetgeving en nieuwe ontwerp-wetten goedkeuren, 
maar Rocmenie voldoet al bijna aan de EG-normen inzake consumentenbescherming. 
Waarschijnlijk zullen er echter wel problemen optreden bij de daadwerkelijke 
implementatie van het acquis, met name daar Roemenie bij gebrek aan middelen nu al 
moeite heeft om de bestaande wetgeving te doen naleven. 
102 
3. 7 Justitie en Binnenlandse Zaken 
Huidige bepalingen 
Het acquis betreffende justitie en binnenlandse zaken (JBZ) steunt hoofdzakelijk op het 
kader voor samenwerking omschreven in Ti tel VI ( artikel K) van het Verdrag betreffende 
de Europese Unie (VEU) (de "derde pijler"), ofschoon het eveneens aansluit bij een 
aantal voorschriften en wettelijke bepalingen van de "eerste pijler" (het EG-Verdrag). 
Het JBZ-kader van de EG heeft hoofdzakelijk betrekking op asiel, controle aan de 
buitengrenzen en immigratie, douanesamenwerking en politiele samenwerking ter 
bestrijding van zware criminaliteit met inbegrip van de illegale drugshandel, en justitiele 
samenwerking in burgerlijke zaken en strafzaken. In het VEU wordt aangegeven van 
welke basisbeginselen voor die samenwerking wordt uitgegaan, te weten de beginselen 
vervat in het Europees Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens en het 
Verdrag van Geneve van 1951 betreffende de status van vluchtelingen. Impliciet wordt 
eveneens uitgegaan van een aantal intemationale overeenkomsten op de genoemde 
gebieden, met name die van de Raad van Europa, van de Verenigde Naties en van de 
Conferentie van Den Haag. De wetgevingsaspecten van het acquis van de derde pijler 
verschillen van die van de eerste pijler. Het acquis van de derde pijler bestaat namelijk 
uit overeenkomsten, gemeenschappelijke optredens, gemeenschappelijke standpunten en 
resoluties (waaronder eveneens de reeds goedgekeurde gedeelten van ontwerp-besluiten 
waarover nog wordt onderhandeld). Een aantal EU-overeenkomsten (met inbegrip van de 
Overeenkomst van Dublin van 1990 en overeenkomsten inzake uitlevering, fraude en 
EUROPOL) zijn door de Raad goedgekeurd en worden thans in het kader van de 
bekrachtigingsprocedures behandeld door de nationale parlementen. Verschillende andere 
overeenkomsten, met inbegrip van een overeenkomst betreffende de buitengrenzen, 
bevinden zich in diverse onderhandelingsstadia bij de Raad. Het JBZ-acquis impliceert 
zowel een hoge graad van praktische samenwerking als wetgeving en de daarmee 
verband houdende effectieve tenuitvoerlegging. 
Het nieuwe Verdrag 
Voor verschillende van de bovenvermelde materies zal bij het in werking treden van het 
uit de Intergouvemementele Conferentie van Amsterdam voortgekomen Verdrag het 
huidige samenwerkingskader ver zijn voorbijgestreefd. 
In het nieuwe Verdrag worden namelijk, via de bevestiging van het streven naar de 
ontwikkeling van de Unie als "een ruimte van vrijheid, veiligheid en rechtvaardigheid", 
bedoelde materies, en met name het vrije verkeer van personen, asiel en immigratie, in de 
communautaire sfeer geplaatst. 
Met betrekking tot het vrije verkeer van personen in het bijzonder voorziet het nieuwe 
Verdrag in de opneming van het Schengen-acquis in het kader van de Europese Unie, 
alsook in de volledige ovemame van dat acquis door elke kandidaat voor het EU-
lidmaatschap. 
103 
Met betrekking tot de materies welke in de samenwerkingssfeer blijven, te weten de 
politiele en strafrechtelijke aangelegenheden, voorziet het nieuwe Verdrag in een 
versterking van het samenwerkingssysteem. 
De Eurova-Overeenkomst en het Witboek 
De Europa-Overeenkomst voorziet eveneens in samenwerking met betrekking tot de 
bestrijding van drugsmisbruik en het witwassen van geld. 
In het Witboek worden geen derdepijlerthema's expliciet behandeld maar wordt 
verwezen naar eerstepijlermateries, zoals het witwassen van geld en het vrije verkeer van 
personen, welke nauw verband houden met belangrijke onderwerpen op het gebied van 
justitie en binnenlandse zaken. Het bevat eveneens verwijzingen naar de overeenkomsten 
van Brussel en Rome. 
Situatieschets 
&rste vereistea voor de JBZ-samenwerking 
Roemenie is in 1993 toegetreden tot de Raad van Europa en heeft de belangrijkste 
instrumenten op het gebied van de mensenrechten ondertekend e11 geratificeerd. De 
grondwet voorziet in een rechterlijke macht welke, in overeenstemming met de 
beginselen van de rechtsstaat, onathankelijk is. 
De hervorming van de instellingen dient in Roemenie nog wortel te schieten. De nieuwe 
administratieve cultuur is in de meeste Roemeense JBZ-instellingen nog niet 
ingeburgerd. Door zijn omvang en zijn ligging ziet het land zich met bijzondere 
problemen geconfronteerd. De Roemeense wetgeving inzake gegevensbescherming is 
rudimentair en Roemenie heeft het Verdrag tot bescherming van persoonsgegevens nog 
niet geratificeerd (Zie ook onder "Inteme markt"). 
Roemenie heeft in 1991 het Verdrag en het Protocol van Geneve geratificeerd en in 1996 
nationale uitvoeringsbepalingen vastgesteld waardoor aan veel, maar niet noodzakelijk 
alle, bepalingen van dat verdrag en dat protocol wordt voldaan. De wet voorziet in de 
mogelijkheid van tijdelijke bescherming. De belangrijkste administratieve procedures 
met betrekking tot vluchtelingen en asielzoekers zijn operationeel en er is een speciaal 
daarvoor bevoegde instantie in het leven geroepen. Die beschikt evenwel over te weinig 
middelen en het personeel heeft nog onvoldoende ervaring wat betreft de behandeling 
van asielaanvragen en aanverwante kwesties. De voorbije twee jaar zijn 
400 a 500 asielaanvragen ingediend, meestal door uit Aziatische landen afkomstige 
person en. 
Lwmigratie en grenscontroles 
Volgens eigen ramingen telt Roemenie 18.000 a 20.000 illegale immigranten uit Azie en 
Afrika op zijn grondgebied. De georganiseerde misdaad bemoeit zich met 
mensensmokkel. Als gevolg van het falende Roemeense beleid inzake visa, toelating tot 
het grondgebied en grenscontroles, heeft de EU Roemenie in de vroege jaren negentig op 
104 
de lijst geplaatst van derde landen waarvoor een visumplicht geldt. Roemenie heeft nu 
zelf de EU-lijst van derde landen aanvaard en zijn overeenkomsten tot vrijstelling van 
visumplicht met 17 landen opgeschort. De autoriteiten hebben stappen gedaan om de 
procedures voor de afgifte van visa te hervormen, uitnodigingsbrieven te verifieren en de 
procedures voor de af gifte van paspoorten te verstrakken. Er wordt een nieuwe 
vreemdelingenwet voorbereid die bedoeld is om de illegale immigratie en het zwartwerk 
aan te pakken, in de uitwijzing van illegale immigranten te voorzien en een strengere 
regeling inzake verblijfsvergunningen tot stand te brengen. Met 15 landen is een 
terugnameovereenkomst geslo.ten. Roemenie spant zich ook in om bet toezicht op zijn 
grenzen te verbeteren; de informatienetwerken zijn evenwel gelimiteerd en aan de 
grenswacht is de hervorming tot dusver grotendeels voorbijgegaan. 
Politiele samenwerking 
De georganiseerde misdaad is zeer actief, met name in de economische en financ_iele 
sfeer. Daarnaast houdt zij zich ook bezig met vrouwenhandel, handel in wapens, 
radioactieve materialen, drugs, nagemaakte merkartikelen en gestolen auto's, afpersing 
en mensensmokkel. Er bestaan uitgebreide contacten tussen Roemeense misdadigers en 
buitenlandse organisaties. Roemenie spant zich in om zijn wetgeving ter bestrijding van 
de georganiseerde misdaad op een lijn te brengen met die van de EU, bijvoorbeeld door 
een herziening van het wetboek van strafvordering en het wetboek van burgerlijke 
rechtsvordering en door maatregelen om de corruptie in overheidsdiensten aan te pakken. 
Er zijn nog heel wat inspanningen nodig om de politiediensten op professionele leest te 
schoeien. De politiebrigade voor de bestrijding van de georganiseerde misdaad neemt het 
voortouw bij de handhaving van de wet en beschikt over een bijzondere eenheid voor de 
bestrijding van de financiele misdaad. Ook het Ministerie van Financien (Inspectoraat 
douane en financien) maakt werk van de ontwikkeling van zijn knowhow. Roemenie 
heeft de intemationale verdragen inzake het witwassen van geld niet ondertekend. Een 
ontwerp-wet terzake ligt momenteel ter studie. Het inzicht in de aard en de omvang van 
de witwaspraktijken en de mechanismen die nodig zijn voor een doeltreffende bestrijding 
daarvan, is nog beperkt. (Zie eveneens onder "Inteme markt"). Van een binnenlands 
terrorismeprobleem is geen sprake, maar er bestaat bezorgdheid over de mogelijkheid <lat 
intemationale terroristen van op Roemeens grondgebied opereren. Roemenie heeft de 
belangrijkste verdragen inzake terrorisme ondertekend en heeft passende wettelijke en 
bestuursrechtelijke maatregelen ingevoerd om het terrorisme te bestrijden. 
Roemenie is een belangrijk distributiecentrum voor drugs en een doorvoerland op de 
drugsroute door de noordelijke Balkan. De drugs -meestal afkomstig uit Azie maar voor 
een deel ook uit Afrika -bereiken Roemenie vooral via de Donauhavens en in 
toeristenbussen. Het plaatselijk verbruik is beperkt maar de consumptie, ook van 
synthetische drugs, neemt toe. Roemenies beleid inzake drugspreventie en beperking van 
de aanvoer staat nog in de kinderschoenen. De regering is voomemens een 
ministerscomite voor de bestrijding van drugs in te stellen. Het zal als stuurgroep 
fungeren voor een gecoordineerde nationale strategie ter bestrijding van drugsverslaving 
en drugshandel. Roemenie heeft de belangrijkste overeenkomsten inzake drugs (met 
uitzondering van bet verdrag inzake witwassen van geld) geratificeerd. Er staan plannen 
op stapel om bepaalde belangrijke elementen van de drugswetgeving te wijzigen om die 
in overeenstemming te brengen met de eisen van de EU (bijvoorbeeld op het stuk van de 
105 
uitgangsstoffen en het witwassen van geld). Bij de politie en de douane zijn 
gespecialiseerde drugseenheden actief. Roemenie heeft de VN-overeenkomsten van 1961 
en 1971 inzake drugs geratificeerd. 
Justitiele samenwerking 
Roemenie heeft de belangrijkste intemationale overeenkomsten inzake 
misdaadbestrijding ondertekend maar niet geratificeerd. Het beschikt over een beperkte 
ervaring inzake justitiele samenwerking met de landen van de EU en de EU-wetgeving. 
Het strafwetboek staat gerechtelijke samenwerking toe, maar de eigen staatsburgers 
worden door Roemenie niet uitgeleverd (wat in sommige EU-lidstaten wel het geval is). 
Justitiele samenwerking is ook krachtens het burgerlijk wetboek toegestaan. Roemenie is 
voomemens toe te treden tot het Verdrag van Lugano en heeft in 1992 een wet 
aangenomen die in grote lijnen met dit verdrag overeenstemt. Roemenie heeft ook het 
Verdrag van Den Haag van 1980 over de ontvoering van kinderen onderschreven. Het 
gerechtelijk apparaat is zwaar overbelast en zal beter moeten gaan functioneren, wil het -
overeenkomst de grondwet -een efficiente uitvoering van de gerechtelijke onderzoeken 
kunnen garanderen. 
Evaluatie en prognose 
Roemenie heeft enige vooruitgang geboekt wat betreft de aanpassing van zijn wetgeving 
aan het EV-acquis op het gebied van asiel, maar de vooruitgang op andere gebieden is 
beperkt. Formeel is in de aansprakelijkheid van de JBZ-instanties voorzien, maar in de 
praktijk is het toezicht dat de publieke opinie kan uitoefenen, beperkt en worden 
misbruiken maar zelden vervolgd. De hervorming van de JBZ-instellingen en het 
gerechtelijk apparaat verkeert in Roemenie nog in een eerste fase. De officiele instanties 
beschikken qua samenwerking met de EU-landen op het gebied van JBZ over bijzonder 
weinig ervaring. 
Op het stuk van het beleid inzake immigratie, visa en grenscontroles bestaan van oudsher 
problemen waarvoor pas nu een oplossing wordt gezocht. De georganiseerde misdaad 
vormt een emstig probleem en de mechanismen en instrumenten ter bestrijding daarvan 
bevinden zich nog in een beginstadium. De smokkel van drugs vormt een emstig 
probleem waarop de autoriteiten nog niet echt vat hebben gekregen. 
Conclusie 
Roemenie ziet zich met name op het gebied van JBZ met serieuze uitdagingen 
gcconfronteerd. Tot dusver heeft het land slechts beperkte vooruitgang geboekt in zijn 
strcvcn om tegemoet te komen aan de eisen van het acquis inzake JBZ. Het zal moeilijk 
zijn om op middellange termijn aan de eisen van het (bestaande en toekomstige) acquis te 
voldoen. Of op dit gebied de noodzakelijke vooruitgang zal worden geboekt, hangt afvan 
een algemene hervorming van de instellingen die samenhangt met de politieke evolutie. 
106 
3.8 Extern beleid 
Handel en internationale economische betrekkingen 
Het acquis op dit gebied bestaat boofdzakelijk uit de multilaterale en bilaterale 
verplicbtingen inzake bandelsbeleid en de autonome protectie-instrumenten van de 
Gemeenscbap. 
De Europa-Overeenkomst bevat bepalingen op verscbillende terreinen die de partijen 
verplichten in overeenstcmming met de beginselen van de WTO/GATT of andcrc 
relevante intemationale verplichtingen te handelen. 
Het Witboek bevat geen bepalingen op dit gebied. 
Situatieschets 
Roemenie is lid van de Wereldhandelsorganisatie (WTO) en de Overeenkomst inzake 
burgerlucbtvaart in bet kader van de GATT en beeft de status van waarnemer bij de 
Overeenkomst inzake overbeidsopdracbten. Bij toetreding zal bet de verplichtingen 
moeten naleven van de plurilaterale WTO-overeenkomsten waarbij de Gemeenschap 
partij is. 
Momenteel past Roemenie nog kwantitatieve restricties toe op de invoer van textiel en 
kleding. Bij de toetreding zal bet textielbeleid van de Gemeenscbap tot Roemenie worden 
uitgebreid; de communautaire beperkingen die dan nog gelden zullen moeten worden 
aangepast om rekening te houden met de toetreding van Roemenie. 
Roemenie bandbaaft betalingsbalansbeperkingen die voor de toetreding geleidelijk zullen 
moeten worden afgescbaft. 
Evaluatie en prognose 
Bij zijn toetreding zal Roemenie het gemeenschappelijk douanetarief moeten toepassen, 
alsook de buitenlandsehandelsbepalingen van bet gemeenscbappelijk landbouwbeleid. 
Het gewogen gemiddelde van de douanetarieven op industrieproducten voor de meest 
begunstigde naties van na de Uruguay-Ronde bedraagt 33,9% voor Roemenie en 3,6% 
voor de Gemeenschap; in de praktijk bedraagt bet door Roemenie toegepaste recbt ecbter 
gcmiddcld 20%. Door de geleidelijke invoering van vrijbandel tussen Roemenie en de 
Gemeenschap bij de toetreding zal bet effect van de toepassing van bet 
Gemeenscbappelijk Douanetarief, dat in lagere recbten voorziet, op de binnenlandse 
industrie worden afgezwakt. 
In zijn betrekkingen met intemationale organisaties zal Roemenie erop toe moeten zien 
dat zijn bandelingen en verbintenissen in overeenstemming zijn met de Europa­
Overeenkomst en hannoniscb aansluiten bij zijn toekomstige verplicbtingen als lid van 
de Gemeenschap. 
107 
Als lidstaat wordt Roemenie partij bij de verschillende preferentiele· overeenkomsten van 
de Gemeenschap. De preferentiele overeenkomsten tussen Roemenie en derde landen 
daarentegen zullen als regel moeten worden beeindigd. 
De Roemeense beperkingen op de uitvoer van ijzerschroot moeten normaal eind 1997 
afgeschaft worden. 
Op het gebied van de handel in diensten en de vestigingsvoorwaarden b~eft Roemenie 
gepoogd ervoor te zorgen dat zijn multilaterale verbintenissen in bet kader van de GA TS 
zoveel mogelijk in overeenstemming zijn met die van de Gemeenscbap. Het is belangrijk 
dat alle eventuele discrepanties van enige omvang tussen de Roemeense en de 
communautaire verbintenissen worden opgelost. 
Bij de toetreding zal Roemenie zijn nationale wetgeving op bet gebied van 
bandelsbescberming moeten intrekken en de EG-wetgeving toepassen. 
Bij vroegere toetredingen is gebleken dat een automatische uitbreidin, r, van de bestaande 
antidumpingmaatregelen tot de nieuwe lidstaten bij derde landen vragen doet rijzen over 
de verenigbaarbeid van deze aanpak met de desbetreffende WTO-voorschriften. Voorts is 
gebleken dat de toetreding mogelijkheden scbept om maatregelen die de Gemeenscbap 
inzake handelsbescberming heeft genomen, te omzeilen. Dit doet zich voor wanneer v66r 
de toetreding grote boeveelheden van aan deze maatregelen onderworpen producten naar 
bet grondgebied van de toekomstige lidstaat worden uitgevoerd en dan na de toetreding 
automatiscb worden vrijgegeven voor bet vrije verkeer in het uitgebreide douanegebied. 
Deze twee problemen moeten in de pre-toetredingsfase worden aangepakt. 
Roemenie is partij bij drie van de vier bestaande regelingen inzake niet-verspreiding van 
massavemietingswapens en is kandidaat voor toetreding tot de vierde. Roemenie beeft de 
communautaire controlelijst van producten voor dubbel gebruik nog niet goedgekeurd. 
De uitvoer van wapens wordt wel gecontroleerd. Het is moeilijk te zeggen in boeverre de 
controle op de uitvoer correct wordt uitgevoerd en of bepaalde reserves terecht zijn, maar 
Roemenie lijkt in ieder geval geen grote problemen met de toepassing van de EG­
wetgeving op dit gebied te ondervinden. 
Conclusie 
Roemenie bevindt zich in ecn gocde positie om op middellange termijn aan de eisen van 
de Gemeenschap op dit gebied te voldoen, mits vooral het vraagstuk van de 
exportcontroles snel wordt opgelost. 
Ontwikkeling 
Het acquis in de ontwikkelingssector bestaat hoofdzakelijk uit de Overeenkomst van 
Lome, die tot begin 2000 geldig is. 
108 
Nocb de Europa-Overeenkomst, nocb bet Wit~oek, bebelzen bepalingen over dit 
onderwerp. 
Situatiescbets 
Roemenie beeft een aantal preferentiele bandelsovereenkomsten met minder ontwikkelde 
niet-ACS-landen maar niet met ACS-landen. Er zijn geen SAP-regelingen van toepassing 
en Roemenie verleent geen toegang tot zijn markt met vrijdom van douanerecbten. 
Roemenie beeft geen budget voor ontwikkelingsbulp, maar beeft wel bijgedragen aan 
sommige ontwikkelingsprogramma's van VN-organisaties. 
Evaluatie en prognose 
Mocbt Roemenie toetreden, dan zou het zijn preferentiele handelsregeling ook tot de 
ACS-staten moeten uitbreiden en, samen met de andere lidstaten, moeten deelnemen aan 
de financiering van bet Europees Ontwikkelingsfonds (EOF), dat financiele bulp verleent 
kracbtens de Overeenkomst van Lome. 
Roemenie zou er moeite mee kunnen bebben om de huidige Lome-handelsregeling vanaf 
de datum van zijn toetreding geheel en al toe te passen. 
Normalerwijze treden nieuwe lidstaten op de datum van hun toetreding tot de EU ook, 
door middel van een Protocol, tot de Overeenkomst van Lome toe. 
Conclusie 
Roemenie zal nog vooruitgang moeten boeken, wil het binnen enkele jaren aan de EU­
vereisten op dit gebied voldoen. 
Douane 
Het acquis in deze sector bestaat uit bet Communautair Douanewetboek en de 
uitvoeringsbepalingen van dit wetboek; de gecombineerde nomenclatuur van de BG; het 
gemeenscbappelijk douanetarief met inbegrip van preferentiele tarieven, 
tariefcontingenten en geschorste douanerechten; en andere wetgeving op douanegebied 
buiten het toepassingsgebied van het douanewetboek. 
De Europa-Overeenkomst voorziet in de totstandbrenging van een vrijbandelszone met 
de Gemeenschap en de geleidelijke afschaffing van de douanerechten op een groot aantal 
producten, volgens duidelijke tijdscbema's die aanvangen op de dag van 
inwerkingtreding van de overeenkomst. 
Volgens bet Witboek worden in fase I maatregelen genomen om het bij de Europa­
Overeenkomst tot stand gebrachte vrijhandelsverkeer te consolideren en te stroomlijnen, 
met inbegrip van wetgeving die in overeenstemming is met bet Douanewetboek, de 
gecombineerde nomenclatuur enz .. In fase II dient de gehele EU-wetgeving te worden 
overgenomen, zodat het land bij toetreding deel van de Douane-unie kan uitmaken. 
109 
Situatieschets 
Bij toetreding dienen de douaneautoriteiten van Roemenie alle verantwoordelijkheid op 
zich te nemen voor de bescherming van en het toezicht op hun deel van de buitengrens 
van de EU. Deze douaneautoriteiten zullen verantwoordelijk zijn voor de 
tenuitvoerlegging en handhaving van het gemeenschappelijke handelsbeleid, het 
gemeenschappelijk landbouwbeleid, het gemeenschappelijke visserijbeleid enz .. aan de 
buitengrens van de Gemeenschap. Daarnaast dienen ze de voorschriften inzake indirecte 
belastingen toe te passen. 
Om het acquis volledig te kunnen toepassen, dient Roemenie in staat te zijn de EU­
wetgeving over te nemen en ten uitvoer te leggen en dient het land over een toereikende 
infrastructuur en voldoende uitrusting te beschikken (met name computers en 
opsporingsmiddelen) en over een efficiente douane-organisatie met voldoende personeel 
dat zowel gekwalificeerd als gemotiveerd is en een boge mate van integriteit bezit. 
Met de technische bijstand in bet kader van de douaneprogramma's beeft Roemenie een 
met bet Communautair Douanewetboek geharmoniseerd douanewetboek opgesteld dat 
echter nog niet bij het parlement is ingediend. Daamaast beeft Roemenie ontwerp­
wetgeving over namaak opgesteld die gebaseerd is op de EU-wetgeving. De 
douanewetgeving van Roemenie wijkt echter nog op enkele gebieden ,-f. 
Roemenie heeft in 1996 zijn nationale goederennomenclatuur aangepast aan de 
Gecombineerde Nomenclatuur van de Gemeenschap. De Roemeense administratie 
beschikt nog niet over een Geintegreerd Tarief. Dit zal een vergelijking van de 
Roemeense douanetarieven met de tarieven van het gemeenschappelijk douanetarief 
bemoeilijken. Voorts is Roemenie nog niet vertrouwd met het in de EG gebruikte 
systeem van de bindende tariefinlichtingen. 
Roemenie heeft op 31 januari 1997 bet nieuwe systeem van de cumulatie van de 
oorsprong tussen Europese landen aangenomen. 
Roemenie heeft gevraagd te mogen toetreden tot de EG/EV A-Overeenkomst inzake 
Gemeenschappelijk Douanevervoer en de Overeenkomst inzake het Enig Document. Ben 
task force verleent Roemenie hulp op dit gebied, maar stuit op moeilijkheden in verband 
met waarborgen. Voor de toetreding tot de Overeenkomst inzake douanevervoer zullen 
nog aanzienlijke voorbereidingen moeten worden getroffen. 
Evaluatie en prognose 
Rocmcnie zal zijn nationale procedures moeten aanpassen aan de EU-wetgeving inzake 
schorscnde en economischc douaneregelingen. Bij toetreding zullen overgangsregelingen 
gclroffcn moeten worden, met name voor transacties waarmee voor de datum van 
toetreding een aanvang is gemaakt, maar die eerst na die datum worden beeindigd. 
In zijn handelsbetrekkingen met de Europese Gemeenschap dient Roemenie de 
resterende heffingen van gelijke werking als douanerechten volledig af te schaffen; het 
betreft onder andere de inklaringsvergoeding die nog steeds wordt toegepast ondanks het 
feit dat zij in strijd is met de Europa-Overeenkomst. 
110 
Het is van groot belang dat de douaneautoriteiten van Roemenie Ieren met de 
verschillende computersystemen om te gaan die in het kader van de douane-unie/inteme 
markt nodig zijn voor de toepassing van de voorschriften inzake douane en indirecte 
belastingen en met de computersystemen voor de wederzijdse administratieve bijstand op 
bet gebied van douane, landbouw en indirecte belastingen. 
Bij toetreding zou Roemenie de douanecontroles aan de grenzen met de lidstaten van de 
EU en de andere toetredende landen moeten afschaffen. Bij het bepalen van de 
douanestrategie moet rekening worden gehouden met de middelen die nodig zijn voor de 
versterking van de grensposten aan de grenzen met andere staten dan de lidstaten van 
de EU. 
Conclusie 
De Roemeense douaneadministratie is aan bet reorganiseren. De organisatie moet worden 
aangepast aan de taken die moeten worden vervuld door een moderne douanedienst. Door 
de lage salarissen kan moeilijk personeel worden aangetrokken. 
Het lijkt onwaarschijnlijk dat Roemenie de komende jaren in staat zal zijn zich van de 
taken van een communautaire douaneadministratie te kwijten. 
Gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid 
Sedert 1989 heeft Roemenie zijn buitenlands en veiligheidsbeleid een nieuwe wending 
gegeven en op Europese en Euro-Atlantiscbe integratie georienteerd. Roemenie is actief 
betrokken bij de regelingen in bet kader van bet gemeenschappelijk buitenlands en 
veiligheidsbeleid van de Unie en heeft, wanneer het daarom werd verzocht, de acties van 
de EU in dat kader gesteund. Roemenie is lid van de VN, de OVSE, de Raad van Europa 
en talrijke andere internationale organisaties. Het is een geassocieerde partner van de 
WEU en neemt deel aan de NASR en het Partnerschap voor Vrede, en heeft de wens 
geuit zo snel mogelijk lid te worden van de WEU en de NA VO. Het heeft troepen 
geleverd voor IFOR/SFOR. Roemenie verleent steun aan en is partij bij een aantal 
regionale overeenkomsten zoals het Zwarte-Zeepact voor economische samenwerking, de 
trilaterale overeenkomsten met Bulgarije en Griekenland en het CEI. Op 1 juli 1997 is 
betook toegetreden tot de Midden-Europese Vrijbandelsovereenkomst. 
Er bestaan geen territoriale betwistingen tussen Roemenie en enige lidstaat van de Unie. 
Ook met de aangrenzende geassocieerde landen heeft Roemenie geen territoriaal gescbil. 
Rocmcnie en Hongarije hebben een verdrag gesloten waarbij zij de onschendbaarheid 
van clkaars grenzen erkennen en zich ertoe verbinden de intemationale normen inzake de 
bchandcling van minderhcden toe te passcn. In het verleden hebben meningsverschillen 
over de behandcling van de Hongaarse minderheid in Roemenie een schaduw geworpen 
op de relaties tussen beide landen, maar er is terzake een aanzienlijke verbetering 
opgetreden. 
De rclaties met de Federatieve Republiek Joegoslavie zijn bevroren gedurende het 
gewapend conflict in voormalig Joegoslavie, toen Roemenie de door de Veiligheidsraad 
van de VN ingestelde sancties heeft toegepast. In 1996 hebben beide landen evenwel een 
vriendschaps- en goede-nabuurschapsverdrag ondertekend. 
111 
In mei 1997 hebben Roemenie en Oekrai'ne het initiatief genomen tot een goede­
nabuurschapsverdrag waarbij een aantal bilaterale kwesties wordt geregeld, en hebben zij 
een briefwisseling gevoerd teneinde een kader voor de oplossing van de niet in dat 
verdrag behandelde vraagstukken tot stand te brengen. Het gaat onder andere om een 
regeling van het grensverkeer tussen beide landen, een doorvoerregeling voor de 
Donaudelta, de afbakening van het continentaal plat en de exclusieve economische zone 
om Slangeneiland. 
De relaties tussen Roemenie en Moldavie zijn normaal maar bepaalde culturele kwesties 
zouden de sluiting van een verdrag nog kunnen bemoeilijken. 
Roemenie beschikt over een omvangrijk corps diplomatique dat het land als lid van de 
Unie in staat zou stellen een volwaardige en doeltreffende rol te spelen. Het heeft 
96 vertegenwoordigingen in het buitenland en 765 personen in diplomatieke dienst. 
Roemenie is een voorstander van de non-proliferatie van biologische, chemische en 
kemwapens en heeft alle relevante intemationale overeenkomsten ter beheersing van de 
wapenwedloop ondertekend. Het ziet nauwlettend toe op technologie die voor dubbel 
gebruik in aanmerking komt en is partij of kandidaat-partij bij alle belangrijke regelingen 
ter beheersing van de uitvoer van dat soort technologie. De Roemeense strijdkrachten, die 
aan democratisch toezicht onderworpen zijn, worden momente~l gereorganiseerd 
overeenkomstig de normen van de NA VO. De militair-industriele basis heeft met 
emstige problemen te kampen gehad en wordt momenteel eveneens gereorganiseerd. 
In het memorandum dat zijn aanvraag tot lidmaatschap van de Unie vergezelt, bevestigt 
Roemenie dat het bereid en in staat is om als volwaardige partij actief deel te nemen aan 
het gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid. 
Een evaluatie van het buitenlands en veiligheidsbeleid van Roemenie tot op heden wettigt 
de verwachting dat dit land als lid in staat zal zijn, zijn verplichtingen op dit gebied 
daadwerkelijk na te leven. 
3.9 Financiele kwesties · 
Financiele controle 
Voor de tenuitvoerlegging van het communautair beleid, met name inzake landbouw en 
de structuurfondsen, zijn efficiente systemen voor beheer en controle van de overheids­
bestedingen vereist, die tevens in fraudebestrijding voorzien. Voorts is aanpassing van de 
wetgevingen noodzakelijk om het systeem van "eigen middelen" te kunnen invoeren, en 
moet worden voorzien in een voldoende mate van boekhouding. 
De Europa-Overeenkomst voorziet in samenwerking inzake audit en financiele controle, 
met inbegrip van technische bijstand van de Gemeenschap, voorzover nodig. Het 
Witboek bevat geen bepalingen op dit gebied. 
112 
Situatieschets 
De in 1992 opgezette Roemeense rekenkamer voert voomamelijk exteme controles uit. 
Audits hebben betrekking op organisatie, administratie en beheer van staatsmiddelen en 
van openbaar eigendom. De rekenkamer brengt voor elk begrotingsjaar verslag uit bij het 
Parlement. 
De binnen het ministerie van financien opgezette financiele controle (FC) met 
980 personeelsleden en de staatsfinancienbewaking (SFG) met 1497 personeelsleden 
voeren inteme controles uit. Aile economische entiteiten ( openbaar of particulier) zijn 
aan deze controles onderworpen. De FC voert zowel preventieve als a posteriori 
financiele controle uit, die ook betrekking kan hebben op gezond financieel beheer. Er 
wordt voorzien op de toekomstige communautaire fondsen hetzelfde systeem van 
financiele controle toe te passen als op de nationale fondsen. 
De douaneadministratie is verantwoordelijk voor het opleggen en innen van 
importheffingen en -belastingen. De administratie bestaat uit een directoraat-generaal, op 
het niveau van het ministerie van financien, en tien directoraten, waaronder een financiele 
controledienst. Voorts zijn er 10 regionale directoraten en 101 lokale bureaus. 
Met betrekking tot fraude voorzien de wetten 12/1990 en 87/1994 in een stelsel van 
sancties bij inbreuken op de financiele belangen van de staat. Fraude wordt gereguleerd 
door het wetboek van strafrecht en strafrechtelijke procedures. 
Voorts ontvangen FC en SFG informatie van en nemen deel aan intemationale 
organisaties betreffende het witwassen van geld, en wisselen ervaringen uit met 
vergelijkbare organisaties in andere landen. 
Roemenie kent niet een enkele, centrale instantie voor fraudebestrijding, en deze 
verantwoordelijkheid wordt onder andere verdeeld tussen het ministerie van justitie, de 
openbare aanklager, het ministerie van binnenlandse zaken, het ministerie van financien, 
de nationale bank van Roemenie en de nationale commissie voor de waardering van 
eigendom. 
Evaluatie en prognose 
De structuren van Roemenie zijn slechts in beperkte mate vergelijkbaar met het 
communautaire model, dat beschikt . over twee gescheiden "takken", aangezien de 
Rocmccnse rekenkamer ex ante-controle uitoefent en niet echt een exteme controle­
instelling is. 
De Roemeense douanewetgeving lijkt een zekere gelijkenis te vertonen met de 
communautaire wetgeving voorzover het betreft het vaststellen van douaneschulden, 
maar is niet volledig compatibcl met de EG-wetgeving. 
De boekhoudingsbepalingcn zouden gedetaillccrder moeten zijn om vercnigbaarheid met 
de eisen van Verordening nr. 1552/89 mogelijk te maken. Verdere samenwerking met de 
Commissie zal nodig zijn inzake een aantal kwesties, om vast te stellen in hoeverre 
Roemenie voldoet aan het acquis, maar er lijkt wel te zijn voldaan aan de algemene 
113 
beginselen dat, op het gebied van landbouwsubsidies en structuurfondsen ' een 
controlesysteem tot stand is gebracht dat geschikt is voor de nodige aanpassingen. 
Er is echter weinig ervaring voorhanden met de tenuitvoerlegging van de huidige 
Roemeense wetgeving op dit gebied, en er moet worden gezorgd voor voldoende 
betrouwbare administratieve structuren. 
Conclusie 
Er zijn grote inspanningen vereist om de inteme financiele controlefuncties te versterken. 
Gevolgen voor de begroting 
De mededeling "Agenda 2000" bevat het algemene financiele kader waarbinnen de 
gevolgen voor de begroting van toekomstige uitbreidingen in de loop van de komende 
middellange-termijnperiode zouden moeten worden gekanaliseerd, zodat de samenhang 
ervan met de voorgestelde krachtlijnen van het communautair beleid binnen redelijke 
begrotingsgrenzen wordt gewaarborgd. 
In het huidige stadium zou het moeilijk en zeker voorbarig zijn te willen overgaan tot een 
nauwkeurige raming van de gevolgen voor de begroting van de to,~treding van elk 
kandidaat-land afzonderlijk. Een en antler zal immers grotendeels afhangen van een 
geheel van factoren : 
-de datum waarop de toetreding van elk kandidaat-land plaatsvindt; 
-de ontwikkeling tot dan van het communautair beleid, in het bijzonder van de besluiten 
die zullen worden genomen inzake de voortzetting van de hervorming van het 
gemeenschappelijk landbouwbeleid en de nieuwe beleidslijnen inzake structurele 
maatregelen; 
-de vooruitgang die door de kandidaat-landen zal worden geboekt op het gebied van 
groei, verhoging van hun concurrentievermogen en hun productiviteit, vermogen om het 
acquis over te nemen; 
-de overgangsmaatregelen die uit de onderhandelingen kunnen voortkomen. 
Slechts enkele ordes van grootte voor enkele begrotingscategorieen alsmede een globale 
raming kuimen, louter ter illustratie, worden gegeven. 
Uitgaven 
Bij een bervorming van het gemeenschappelijk landbouwbeleid volgens de door de 
Commissie uitgestippelde kracbtlijnen zou de toetreding van Roemenie, in een jaar van 
volledige toepassing van deze bervorming en uitsluitend voor de interventiemaatregelen 
voor de markten, extra uitgaven meebrengen die 2 a 3% zouden bedragen van de 
overeenkomstige uitgaven die voor de huidige vij flien lidstaten te verwacbten zijn. 
Na een mogelijke geleidelijke toeneming zouden de voor Roemenie nodige toewijzingen 
in bet kader van structurele maatregelen kunnen tenderen naar ten boogste 4% van bet 
BNP van dat land. 
De toepassing van bet ovcrigc intemc communautaire beleid op de pas toegetredcn 
landen zou vermoedelijk een extra uitgave meebrengen die hoger ligt dan hun relatieve 
114 
gewicbt binnen bet BNP van de Unie, aangezien voor een aantal van de betrokken 
beleidsterreinen de extra kosten in verband met de tenuitvoerlegging ten dele ook 
athangen van de doelpopulatie, de geografiscbe uitgestrektheid en bet aantal Iidstaten 
waannee coordinatie- en bannonisatieacties worden gevoerd. Ter illustratie zij vermeld 
dat bet BNP van Roemenie momenteel 0,3 % bedraagt van dat van de Unie. 
De toetreding van Roemenie zou daarentegen geen aanzienlijke extra uitgaven mogen 
meebrengen wat bet exteme optreden van de Unie betreft. 
Tenslotte moet men rekening bouden met bet feit dat de toetreding van elk 
kandidaat-land zal leiden tot bet wegvallen van de uitgaven voor dat kandidaat-land uit 
de communautaire begroting uit boofde van de aan de toetreding voorafgaande 
programma's, bijvoorbeeld bet PHARE-programma. 
Rekening boudend met wat voorafgaat, kunnen de uitgaven die op de drie genoemde 
gebieden met de toetreding van Roemenie samenhangen, in totaal worden geraamd op 
een jaarlijks bedrag van 2, 1 tot 2,5 miljard ecu tegen de jaren 2005-2006 (tegen constante 
pri j zen van 1997). 
Ontvangsten 
Het aandeel van de bijdragen aan de communautaire begroting dat van de pas toegetreden 
landen mag worden verwacbt, zou, in geval van volledige toepassing van bet stelsel van 
de eigen middelen, wat bet geheel van de BNP-en de BTW-middelen betreft -voor deze 
laatste rekening houdend met de aftoppingsregels -, dicbt moeten liggen bij hun aandeel 
in bet BNP van de Unie (voor Roemenie ca. 0,3 %). Het aandeel van Roemenie binnen de 
traditionele eigen middelen zal athangen van de structuur van zijn handelsstromen op het 
ogenblik van de toetreding. 
Om te garanderen dat de traditionele eigen middelen volgens de communautaire 
voorschriften worden vastgesteld, gecontroleerd en ter beschikking gesteld, zutlen 
aanpassingen van bet buidige douanestelsel van Roemenie nodig zijn. Voorts zal de juiste 
berekening van de BNP-middelenbron belangrijke verbeteringen vereisen op het gebied 
van de betrouwbaarheid, bomogeniteit en volledigheid van de nationale rekeningen. Deze 
statistiscbe verbeteringen zijn eveneens vereist voor het vaststellen van de grondslag van 
de eigen-middelenbron BTW, waarvoor bet bovendien noodzakelijk zal zijn bet 
BTW-stelsel van Roemenie volledig met de communautaire richtlijnen in 
overeenstemming te brengen. 
115 
4. Administratieve mogelijkheden om bet acquis toe te passen 
Op de in december 1995 te Madrid gehouden Europese Raad kwam men tot de conclusie 
dat het voor een harmonieuze integratie in de EU van de landen uit Midden- en 
Oost-Europa die kandidaat zijn voor toetreding, met name nodig zou zijn dat hun 
administratieve structuren worden aangepast. In dit hoofdstuk wordt de stand van zaken 
bij de overheidsadministratie in Roemenie onderzocht, met inbegrip van de relevante 
aspecten van het gerechtelijk apparaat, en worden de huidige en toekomstige 
mogelijkheden geevalueerd die deze heeft om de taken uit te voeren die van haar in een 
modeme democratische staat worden verwacht, met bijzondere nadruk op de behoefte om 
de aangelegenheden te beheren die met het acquis in verband staan. 
4.1 Administratieve structuren 
Een omschrijving van de constitutionele structuren van Roemenie, hun bevoegdheden en 
verantwoordelijkheden, met inbegrip van die op regionaal en lokaal vlak, is te vinden in 
hoofdstuk 1. 
Op centraal niveau zijn er 15 ministeries, naast een kabinet van de mil ister-president, een 
instantie welke het beheer van de staatsbedrijven als taak heeft en verschillende 
inspectiediensten. Een departement voor Europese integratie maakt deel uit van het 
kabinet van de minister-president. 
Een wet betreffende een ambtenarenstatuut is in voorbereiding. Deze zal vermoedelijk 
in 1998 in werking treden. 
De huidige regering heeft zich bereid verklaard om het overheidsapparaat politiek 
onafhankelijk te maken; door de vorige regering werd een bepaalde politisering 
doorgevoerd, doch dit wordt thans teruggedraaid. De bedoeling is dat in de nieuwe wet 
ook de kwestie van de onafhankelijkheid zal worden geregeld. 
In 1996 waren er ongeveer 12.000 ambtenaren in de centrale administratie. Dan waren er 
in het gehele land nog eens 114.000, met inbegrip van de employes bij de lokale 
bestuursdiensten. In de prive-sector liggen de salarisniveaus aanzienlijk hoger dan bij de 
overheid. 
De huidige regering maakte de hervorming van de overheidsdiensten snel tot een van 
haar prioriteiten. Alie ministeries zijn verzocht om een intern reorganisatieplan voor te 
leggen. De hervorming van de lokale overheden was daarenboven een van de 
voomaamste punten uit het verkiezingsmanifest van de regering. 
Het departement voor Europese integratie speelt de centrale coordinerende rol voor 
EU-aangelegenheden. Aan het hoofd ervan staat de minister die rechtstreeks 
verantwoording is verschuldigd aan de eerste minister. Er is ook een interministerieel 
comite voor Europese integratie dat door de eerste minister wordt voorgezeten. Binnen 
elk ministerie is er een speciale eenheid die met een bijzondere verantwoordelijkheid is 
belast voor de Europese integratie. (Zie ook bet gedeelte van de inleiding betreffende de 
betrekkingen tussen de Europese Unie en Roemenie.) 
116 
4.2 Mogelijkheden op administratief en gerechtelijk vlak 
Roemenie werd gedurende de communistische periode geleid volgens een centraal plan. 
Door het communistische systeem werd de rechtsstaat veronachtzaamd en werden wetten 
en administratie ondergeschikt gemaakt aan het beleid van de Partij. Tegen deze 
achtergrond werden zowel de administratie als de rechtsstaat zelf in toenemende mate 
door het publiek gezien als instrumenten waarmee politieke controle kon worden 
uitgeoefend. 
De structuur van de overheidsadministratie in Roemenie is nog altijd niet opgewassen 
tegen de taken die van haar verlangd worden, doch door de thans ingezette hervormingen 
zou dit wel eens heel snel kunnen veranderen. 
Op tal van punten in het systeem wordt men geconfronteerd met een onvoldoende 
tenuitvoerlegging van de bestaande wetten en verordeningen. Ook strategische planning 
en analyse zijn bijzonder zwakke punten. 
Het feit dat er een juridische basis voor de overheidsdienst ontbreekt is een probleem, 
zowel wat de politieke onafhankelijkheid betreft als in een mimer verband. Indien de 
nieuwe wet op de overheidsdiensten als gepland wordt ingediend kan er begin 1998 een 
oplossing worden gevonden. 
De centrale administratie is overbezet. Sommige ministeries hebben evenwel te weinig 
personeel, met name waar het om gekwalificeerde krachten gaat. In de prive-sector liggen 
de salarissen veel hoger dan in de overheidssector. Dit heeft geleid tot een soort "brain 
drain" naar deprive-sector, hoewel hierdoor op het ogenblik eerder de aanwerving van 
nieuw personeel wordt verhinderd dan dat geprobeerd moet worden het vertrek van 
personeel te voorkomen. 
Het vertrouwen van het publiek in het ambtenarenapparaat is gering. Er behoeft niet aan 
te worden getwijfeld dat veel van het wantrouwen zijn oorsprong vindt in de veel 
verspreide corruptie bij de overheidsdiensten. De anticorruptiecampagne van de president 
wordt gesteund door een deel van de bevolking. 
De aandacht die de huidige regering aan de hervormingen besteed is welkom. Het is 
evenwel nog te vroeg om te zeggen of de ambitieuze plannen ook werkelijkheid zullen 
worden. Aan bet concept om het ambtenarenapparaat gelijk te stellen met de andere 
beroepensectoren, wordt nog steeds gewerkt. Administratieve opleidingen zijn beperkt 
van aard en komen slechts sporadisch voor. De mechanismen voor personeelsbeheer 
ontbreken of zijn ontoereikend. De doeltreffendheid van het ambtenarenapparaat wordt 
ook in de weg gestaan door het feit dat het personeel niet bereid is om bij het nemen van 
bepaalde beslissingen verantwoordelijkheid op zich te nemen, hetgeen tot gevolg heeft 
dat dit wordt doorgespeeld naar de hoogste ambtenaren, waardoor deze overladen worden 
met werk en er vertragingen optreden. 
De door bet departement van Europese integratie en de daarmee verbonden instellingen 
met betrekking tot de EU gevolgde aanpak, kan als verstandig worden gekenschetst. Het 
zal nodig zijn om deze algemene aanpak voortdurend verder te ontwikkelen en 
doeltreffender te maken. 
117 
Voornaamste gebieden waarop bet acquis ten uitvoer moet worden gelegd 
De unifonne toepassing van de EG-wetgeving: bij een daadwerkelijke toepassing van het 
acquis wordt verondersteld dat de gerechtelijke autoriteiten in de lidstaten in staat zijn 
om de bepalingen van het Verdrag welke betrekking hebben op het waarborgen van de 
eenheid en de toepassing van het acquis toe te passen, en de goede werking van de 
gemeenschappelijke markt en het communautaire beleid in het algemeen kunnen 
garanderen. Een efficient, goed opgeleid en goed toegerust gerechtelijk apparaat is 
noodzakelijk voor de toepassing door de rechtbanken van de EG-wetgeving, met inbegrip 
van zaken waarbij het om de rechtstreekse werking van het Gemeenschapsrecht gaat, en 
van zaken die uit hoofde van artikel 177 van het EG-Verdrag voor een prejudiciele 
beslissing aan het Europees Hof van Justitie worden voorgelegd. 
Het gerechtelijk apparaat in Roemenie heeft een groot aantal zwakke punten, met name 
op het gebied van de middelen en de vereist~ bekwaamheden. Om deze reden twijfelt de 
Commissie er ten sterkste aan of het apparaat in staat is een efficiente toepassing van het 
acquis te garanderen. 
Gemeenschappelijke markt: de mogelijkheden welke Roemenie heeft om de correcte 
toepassing van de communautaire voorschriften in de gemeenscha1 pelijke markt, met 
name met betrekking tot het vrije verkeer van goederen en diensten, te waarborgen 
veronderstelt het bestaan van een goed ontwikkelde en efficient werkende overheid op 
het gebied van regelgeving, normalisering, certificering en het houden van toezicht, die in 
staat is om volledig in overeenstemming met de EG-regels te handelen. Een analyse van 
deze punten is gemaakt in hoofdstuk 3.1 (zie "De Vier Vrijheden"). 
Met betrekking tot de administratieve mogelijkheden om een vrij verkeer van goederen te 
garanderen is de situatie in Roemenie onbevredigend. Roemenie moet nog de nodige 
stappen doen om de scheiding te voltooien tussen regelgeven, normaliseren en 
certificeren. Het land heeft daarbij te lijden van een gebrekkige coordinatie en uitrusting 
en van het feit dat het over te weinig adequaat personeel beschikt. Wat het vrije verkeer 
van diensten betreft is de situatie nog niet bevredigend, maar er zijn op bepaalde 
gebieden, zoals het bankwezen, vorderingen geboekt. Wijzigingen die de 
toezichthoudende afdeling van de Nationale Bank (70 personeelsleden) wenst door te 
voeren moeten via het gerechtelijk apparaat worden afgedwongen. Het Nationaal Bureau 
voor het Toezicht op het Verzekeringswezen telt 14 personeelsleden. Het is dan ook niet 
toegerust om efficient toezicht uit te oefenen in een sector die aan een snelle expansie 
onderhevig is. De Nationale Commissie voor het Toezicht op de Aandelenhandel heeft 
een adequatere personeelsbezetting (70 personen). 
Om aan de vereisten van de EG op dit gebied te voldoen zullen er meer middelen ter 
beschikking moeten worden gesteld van de verschillende toezichthoudende en 
regulerende instanties. 
Mededinging: zoals in hoofdstuk 3 .1 ( onder het hoofd "Mededinging") is uitgelegd 
vereist de naleving van de mededingingsregels de vestiging van instanties welke toezicht 
houden op de antitrustwetgeving en de staatssteun, terwijl bovendien vereist is dat het 
gerechtelijk apparaat, de overheidsdiensten en de desbetreffende economische operatoren 
de wetten en het beleid op het gebied van de mededinging in voldoende mate begrijpen. 
.: 118 
In Roemenie is de Raad voor de Mededinging de centrale instantie die 
63 personeelsleden telt; dit aantal is voldoende. Het deskundigheidsniveau is 
aanvaardbaar. Om de verordeningen van de EG op dit gebied op efficiente wijze ten 
uitvoer te kunnen leggen zullen er verdere investeringen in de ontwikkeling van de 
menselijke hulpbronnen nodig zijn (waar men overigens al heel wat inspanningen gedaan 
heeft ), zal de doorzichtigheid moeten worden verbeterd en zullen de functies van bet door 
de staat gecontroleerde Bureau voor de Mededinging duidelijk moeten worden 
afgebakend (waarvan het personeelsbestand zal moeten oplopen tot 365 man). 
Telecommunicatie: Om de talrijke in het acquis opgenomen verordeningen die de 
liberalisering op dit gebied ten doel hebben te kunnen formuleren en ten uitvoer te 
kunnen leggen dient men de beschikking te hebben over een regelgevend en 
beleidsbepalend lichaam dat geen echte banden heeft met een van de maatschappijen die 
zich met de exploitatie bezig houden. 
Het is de bedoeling dat een nieuw regelgevend lichaam in 1998 volledig operationeel 
wordt. Dit zou ertoe kunnen bijdragen dat de administratieve capaciteit die op het 
ogenblik ontoereikend is, wordt uitgebreid. 
Indirecte belastini: Een efficient beheer van het acquis op het gebied van de indirecte 
belasting veronderstelt structuren waarmee uitvoering kan worden gegeven aan de EG­
wetgeving betreffende de harmonisering van de belasting op de toegevoegde waarde en 
de accijnzen waarbij in ogenschouw moet worden genomen dat de fiscale controles aan 
de interne grenzen van de EU zijn afgeschaft; het stelsel van accijnzen is gebaseerd op de 
belasting-entrepots, waarbij de rechten tegen het plaatselijke tarief moeten worden 
betaald in de lidstaat op het moment waarop de goederen verbruikt worden. Dit vereist 
een goed ontwikkelde, goed opgeleide en goed toegeruste dienst, die een grote mate aan 
integriteit aan de dag weet te leggen. 
De desbetreffende autoriteit in Roemenie is het Ministerie van Financien (bestaande uit 
een centraal ministerie en 41 regionale kantoren (met in totaal ongeveer 
20.000 personeelsleden) (ambtenaren van Douane en Accijnzen). In totaal zou men over 
ongeveer 50.000.personeelsleden moeten kunnen beschikken, doch de aanwerving 
daarvan is problematisch. De BTW op ingevoerde goederen wordt gei'nd door de 
douanediensten ( 4.500 personeelsleden); de accijnzen dienen te worden afgedragen aan 
een soort financiele afdeling daarvan (met 1.110 personeelsleden). V anwege het grote 
personeelsverloop, gedeeltelijk te wijten aan het feit dat personeel met een bepaalde 
opleiding door de prive-sector wordt aangeworven, is het moeilijk te beoordelen wat de 
mogelijkheden zijn van het personeel waarover men thans beschikt. Om een efficient 
beheer van het acquis op dit gebied te garanderen is het noodzakelijk een extra 
inspanning te doel om ervoor te zorgen dat er voldoende personeel en vakkundigheid 
beschikbaar zijn; hiertoe behoren onder andere maatregelen om het personeel op te 
leiden, terwijl ook de salarissen moeten worden verhoogd. 
Landbouw: De administratieve eisen op het gebied van de landbouw hebben in de eerste 
plaats betrekking op de veterinaire en fytosanitaire controle waardoor de 
volksgezondheid wordt beschermd en het vrij verkeer van landbouwproducten wordt 
verzekerd; verder dient ook te worden nagegaan of men in staat is de mechanismen van 
hct gemeenschappelijk landbouwbeleid te beheren en aan de voorwaarden daarvan te 
voldoen, hetgeen onder meer het verrichten van een hoogwaardige financiele controle 
119 
inhoudt en het opmaken van officiele statistieken. Deze punten worden behandeld in 
hoofdstuk 3 .4 ( onder het hoofd "Landbouw"); de algemene normen op statistisch gebied 
komen verder aan bod in hoofdstuk 3 .3 ( onder het hoofd "Statistieken"). 
Wat betreft de administratieve mogelijkheden om veterinaire en fytosanitaire controles 
uit te voeren kan vermeld worden dat deze in Roemenie niet beantwoorden aan de eisen 
van de EG, met name voorzover het gaat om de inspectie van levende dieren en dierlijke 
producten. Het land telt 5. 000 veterinaire inspecteurs. De Commissie beschikt op het 
ogenblik niet over gegevens betreffende het aantal personeelsleden dat in dienst is van de 
voedselinspectiediensten. Om aan de algemene door het gemeenschappelijk 
landbouwbeleid gestelde voorwaarden te kunnen voldoen, zullen er verbeteringen in de 
huidige administratieve structuren moeten worden aangebracht. 
Om aan de door de EG gestelde eisen op dit gebied te kunnen voldoen, zal Roemenie een 
groot aantal verbeteringen moeten doorvoeren. 
Vervoer: De toepassing van de vereisten die op het gebied van de inteme markt de 
mededinging in de EU aan de vervoerssector worden gesteld, de ontwikkeling van 
relevante infrastructuurproducten en een aantal andere aspecten van het acquis op het 
gebied van het vervoer vormen uit administratief oogpunt een uitdaging voor de nieuwe 
lidstaten. 
De verantwoordelijke regeringsautoriteit in Roemenie is bet Ministerie van Vervoer (met 
347 personeelsleden). Er is een tekort aan goed geschoold personeel. Dit veroorzaakt met 
name problemen met betrekking tot het doorvoeren van veiligheidscontroles, waarbij 
bedacht moet worden dat de veiligheid in het algemeen reeds de nodige zorgen baart. 
Werkgelegenheid en sociaal beleid: Ben belangrijke administratieve vereiste ten aanzien 
van het acquis op dit gebied is dat er voldoende inspectiecapaciteit beschikbaar dient te 
zijn, met name betreffende gezondheid en veiligheid op de werkvloer. 
In Roemenie heeft de arbeidsinspectie de beschikking over ongeveer 
300 personeelsleden, doch zowel dit aantal als de deskundigheid ervan zullen sterk 
moeten worden opgevoerd. 
Regionaal beleid en cohesie: De voomaamste administratieve vereisten op dit gebied zijn 
het bestaan van passende en efficiente administratieve lichamen, waarbij met name bij de 
administratie van de fondsen van de Gemeenschap een hoge mate van competentie en 
integriteit wordt gevraagd. 
Roemenie heeft geen specifiek beleid voor regionale ontwikkeling. De situatie 
betreffende de financiele controle is niet bevredigend (zie het hoofdstuk hieronder met 
betrekking tot de "financiele controle"). Ben efficiente administratie van bet acquis op dit 
gebied zal op verschillende gebieden heel wat werk met zich meebrengen, zoals het in het 
leven roepen van passende administratieve structuren. 
Milieu: Omdat het milieubeleid van de EG de integratie van de milieubescherming in het 
scctoriele beleid van de EG met zich meebrengt kunnen de administratieve eisen hier heel 
ver gaan, waardoor er tal van instanties bij betrokken worden die zich normaal niet met 
120 
milieubescherming bezighouden. De voomaamste verantwoordelijkheid ligt evenwel bij 
de Ministeries van Milieu en de verschillende daarvan afhangende instanties. 
In Roemenie werken er bij het Ministerie voor Milieu 200 personeelsleden. De 
milieubewaking wordt uitgevoerd door het Instituut voor Onderzoek en Milieutechniek, 
het toezicht op de handhaving van de wetgeving door het ministerie, de inspectiedienst 
van de staat en 41 over het land verspreide agentschappen. Dit functioneert niet erg goed 
aangezien het milieubewustzijn bij de bevolking zeer gering is en de huidige structuren 
niet erg efficient zijn. Een goed beheer van het acquis op dit gebied vereist grote 
investeringen, in combinatie met een nieuwe definitie van de administratieve 
verantwoordelijkheden en doelgerichte opleidingscursussen. 
Consumentenbescherming: Op dit gebied vereist een efficient beheer van het acquis dat 
de algehele verantwoordelijkheid wordt toevertrouwd aan een specifiek staatsorgaan dat 
zich bezig kan houden met het formuleren, het ten uitvoer leggen en het doen naleven 
van de wetgeving inzake het consumentenbeleid en de consumentenbescherming. 
In Roemenie is een specifiek orgaan voor de consumentenbescherming opgericht, het 
Bureau voor Consumentenbescherming (met 688 personeelsleden), dat rechtstreeks 
rapporteert aan de Eerste minister. De niet van de regering afhangende instanties voor 
consumentenbescherming hebben veel te weinig bevoegdheden. Er is nog altijd 
verwarring over de exacte draagwijdte en de doelstellingen van het consumentenbeleid. 
Dit verklaart voor een gedeelte de problemen bij het daadwerkelijk doen naleven van de 
consumentenwetgeving; andere knelpunten die ook moeten worden aangepak:t zijn onder 
meer een gebrek aan deskundigheid en organisatievermogen, terwijl het gerechtelijk 
apparaat weinig gevoelig is voor consumentenvraagstukken. 
Justitie en binnenlandse zaken: De bevoegdheid voor vraagstukken van justitie en 
binnenlandse zaken berust bij de desbetreffende ministeries. De administratieve 
structuren moeten op een efficiente manier kunnen omgaan met asiel-en 
migratievraagstukken, grensbewaking, samenwerking op het vlak van politie en gerecht. 
Er is een grote behoefte aan personeel <lat goed is opgeleid en een hoge mate aan 
integriteit bezit. 
In Roemenie zijn de Ministeries voor Justitie en Binnenlandse Zaken van voldoende 
personeel voorzien. De mogelijkheden om asiel-en migratievraagstukken te kunnen 
behandelen zijn nog niet aanwezig; er bestaan administratieve procedures voor het 
opvangen van vluchtelingcn, hoewel het systeem over te weinig middelen en te weinig 
pcrsoneel beschikt. De grensbewakingssystcmen zijn niet erg efficient, hoewel er 
hcrvormingen op stapel staan. De politiedienst dient te worden geherstructureerd om 
bctcr de georganiseerde misdaad tc kunnen bestrijden. De samenwerking op gerechtelijk 
vlak is beperkt en het gerechtelijk apparaat functioneert op het ogenblik niet adequaat. 
Ecn efficient beheer van het acquis op dit gebied vereist aanzienlijke investeringen in 
technische en menselijke hulpbronnen (met name opleiding), een grotere 
verantwoordelijkheid van de actoren bij justitie en binnenlandse zaken, terwijl er 
dringend stappen moeten worden genomen om de corruptie te bestrijden. 
Douane: Toepassing van het acquis vcreist ccn adequaat niveau van infrastructuur en 
uitrusting, waaronder de invoering van computers en de nodige middelen voor de 
opsporingsdiensten, terwijl er een efficiente douane-organisatie op touw moet worden 
121 
gezet met een voldoende aantal gekwalificeerde en gemotiveerde personeelsleden die een 
hoge mate van integriteit bezitten. 
In Roemenie zijn bij de douanediensten 4.600 man personeel in dienst. V anwege het 
grote personeelsverloop is het moeilijk om te schatten hoe doeltreffend gewerkt wordt en 
is het dus ook moeilijk om te beoordelen of de verschillende niveaus voldoende bemand 
zijn. Voor een efficient beheer van het acquis op dit gebied zullen er in elk geval meer 
middelen moeten worden ingezet (in het bijzonder op het gebied van opleiding en een 
modem beheer), terwijl er ook dringend stappen moeten worden ondemomen om 
corruptie te bestrijden. 
Financiele controle: Om de financiele belangen van de Gemeenschap te beschermen is 
het nodig dat er diensten worden opgezet die fraude moeten bestrijden, en dat er 
gespecialiseerd personeel wordt opgeleid (opsporingsambtenaren en magistraten), terwijl 
de specifieke samenwerkingssystemen moeten worden uitgebreid. De tenuitvoerlegging 
van het gemeenschappelijk beleid, en dan met name op het gebied van de landbouw en de 
structuurfondsen, vereist efficiente beheers- en controlesystemen met betrekking tot de 
overheidsuitgaven, en regelingen om fraude te bestrijden. Administratief gezien is het 
van wezenlijk belang dat exteme en inteme controle streng van elkaar worden 
gescheiden. Politie en gerechtelijke autoriteiten dienen in staat te zijn om complexe 
gevallen van grensoverschrijdende vermogenscriminaliteit aan te pa1cken (met inbegrip 
van fraude, corruptie en het witwassen van geld) waardoor de financiele belangen van de 
Gemeenschap zouden kunnen worden geschaad. 
Het belangrijkste exteme controle-orgaan in Roemenie is de Rekenkamer. Het is de 
Commissie niet bekend hoeveel personeelsleden er thans werken. Een efficient beheer 
van het acquis op dit gebied vereist belangrijke inspanningen zodat ervoor gezorgd kan 
worden dat men kan beschikken over efficient functionerende administratieve structuren, 
die op de juiste wijze zijn uitgerust. 
4.3 Algemene evaluatie 
De administratieve structuren van Roemenie zullen op grote schaal, via een gezamenlijke 
en langdurige krachtinspanning moeten worden hervormd wanneer men op middellange 
termijn de beschikking wenst te krijgen over de nodige capaciteit om het acquis op 
efficiente wijze te beheren. 
De mogelijkheden van het gerechtelijk apparaat om de communautaire wetgeving op 
efficiente wijze toe te passen kunnen in dit stadium moeilijk definitief worden 
geevalueerd. 
122 
C. SAMENV ATTING EN CONCLUSIE 
Roemenie heeft op 22 juni 1995 een aanvraag tot toetreding tot de Europese Unie 
ingediend. Deze aanvraag past in het historisch proces dat een einde maakt aan de 
verdeling van Europa en toont aan dat de democratie in dit land vaste voet heeft 
gekregen. 
Op grond van artikel O van het Verdrag heeft de Commissie, op verzoek van de Raad een 
advies uitgewerkt inzake de toetredingsaanvraag van Roemenie. 
De voorbereiding van Roemenie op de toetreding heeft met name plaatsgevonden op 
basis van de Europa-Overeenkomst die in februari 1995 van kracht is geworden. De 
autoriteiten hebben belang gehecht aan de toepassing van de maatregelen die in het 
Witboek over de inteme markt van mei 1995 worden aanbevolen, maatregelen die mede 
een belangrijk onderdeel vormen van de strategie ter voorbereiding van de toetreding. De 
nieuwe regering heeft zopas het daarmee samenhangende programma voor harmonisatie 
van de wetgeving herzien. Ook heeft zij de nationale coordinatiestructuren versterkt die 
belast zijn met de uitvoering van het beleid inzake Europese integratie. 
De toetredingsaanvraag is getoetst aan de criteria die door de Europese Raad van 
Kopenhagen op de bijeenkomst van juni 1993 waren opgesteld. Volgens de conclusies 
van deze Raad zullen de landen in Midden- en Oost-Europa desgewenst lid kunnen 
worden van de Europese Unie indien zij aan de volgende voorwaarden voldoen: 
-stabiele instellingen die democratie waarborgen, het primaat van het recht, de 
rechten van de mens, respect voor minderheden en bescherming daarvan; 
-het bestaan van een levensvatbare markteconomie en het vermogen weerstand te 
bieden aan de concurrentiedruk en de marktkrachten binnen de Unie; 
-het vermogen om de verplichtingen van de toetreding op zich te nemen, met 
name onderschrijving van de doelstellingen van de Politieke, Economische en 
Monetaire Unie. 
Bij de beoordeling aan de hand van deze drie groepen criteria -politieke en economische 
criteria en bet vermogen om het acquis over te nemen -wordt ook gelet op het vermogen 
van administratie en justitie om de beginselen van de democratie en de markteconomie 
toe te passen en bet acquis in de praktijk toepassing te geven en te doen naleven. 
De daarbij gevolgde methode bestond uit een middellange-termijnanalyse van de situatie 
van iedere aspirant-lidstaat, waarbij rekening werd gebouden met de reeds geboekte 
vooruitgang en de reeds begonnen hervormingen. Aangezien bet om politieke 
voorwaardcn gaat, heeft de Commissie bij haar beoordeling van de huidige situatie geen 
formclc bcschrijving gegcvcn van de instcllingen, maar heeft zij de feitelijke werking van 
de democratie geevalueerd. 
123 
1) Politieke criteria 
Roemenie beschikt thans over democratische instellingen die stabiel lijken. Deze 
instellingen moeten worden versterkt door een correcte rechtsbeoefening op alle niveaus 
van het staatsapparaat. De verkiezingen zijn vrij en eerlijk en hebben in 1994 en 1997 een 
machtswisseling mogelijk gemaakt. 
De eerbiediging van de fundamentele rechten vertoont nog steeds een aantal leemten, ook 
al zijn de sinds november 1996 door de Roemeense autoriteiten getroffen maatregelen en 
aangegane verbintenissen positief. Zo moeten nog aanzienlijke inspanningen worden 
geleverd op het stuk van bestrijding van corruptie, verbetering van de werking van het 
gerecht en bescherming van de persoonlijke vrijheden bij het optreden van de politie en 
de geheime diensten en bij de strafrechtspleging. 
De Hongaarse minderheid lijkt goed geintegreerd te zijn, mede gezien de recente 
verbetering van haar positie, maar <lit lijkt niet het geval voor de Romas (zigeuners), die 
een belangrijke minderheid in het land vormen. 
Tenslotte zijn de hervormingen die zijn ondemomen op het gebied van de bescherming 
van in weeshuizen geplaatste kinderen een belangrijke vooruitgang; deze zullen echter 
pas later concrete resultaten opleveren. 
Nu een nieuwe regering aan de macht is lijkt de huidige verbetering ertoe te leiden <lat 
Roemenie weldra zal voldoen aan de politieke criteria die de Europese Raad van 
Kopenhagen heeft gesteld. 
2) Economische criteria 
Na een aantal eerder ondemomen, maar vruchteloos gebleven pogingen om de 
Roemeense economie te hervormen, heeft de uit de verkiezingen van november 1996 
voortgekomen nieuwe regering een radicaal programma voor macro-economische 
stabilisatie en structurele hervorniingen opgezet. De situatie waarin <lit beleid moet 
worden uitgevoerd wordt gekenmerkt door een daling van de groei (+ 7,1 % in 1995, 
+ 4,1 % in 1996), toenemende inflatie (56,9% in 1996) en verslechtering van de 
overheidstekorten en van het tekort op de betalingsbalans. 
Roemenie heeft 22,6 miljoen inwoners en het BNP per persoon vertegenwoordigt 24% 
van het gemiddelde van de Europese Unie. Meer dan een derde van de beroepsbevolking 
is actief in de landbouwsector, die voor 20% van de toegevoegde waarde zorgt; ondanks 
de recente privatisering ondervindt deze sector nog steeds grote structurele 
moeilijkheden. De handel met de Unie vertegenwoordigt thans 55% van de uitvoer en 
52% van de invoer van Roemenie. 
De situatie van Roemenie met betrekking tot de economische criteria die de Europese 
Raad van Kopenhagen heeft gesteld, ziet er als volgt uit: 
De vooruitgang van Roemenie bij de totstandbrenging van een markteconomie is 
aanzienlijk. De herorientering van het economisch beleid sinds de recente 
regeringswisseling heeft tot een verbetering geleid, maar er is nog veel te doen. De 
prijzen zijn vrijwel volledig geliberaliseerd, maar de eigendomsrechten op grond zijn nog 
124 
niet geheel gewaarborgd, het juridische systeem is nog kwetsbaar en de politieke 
besluitvorming over economische aangelegenheden is niet altijd samenhangend geweest. 
Er moet een extra inspanning worden gedaan om het administratieve en rechterlijke 
apparaat te versterken en de hardnekkige macro-economische onevenwichtigheden uit de . 
weg te ruimen, zodat een stabiele omgeving kan worden gecreeerd. 
Roemenie zou grote moeite hebben om op middellange termijn het hoofd te bieden aan 
de concurrentiedruk en de marktkrachten binnen de Unie. Hetland heeft onlangs het 
concurrentievermogen van zijn economie weten te verbeteren, met name door 
maatregelen te treffen ten aanzien van tot belangrijke distorsies leidende factoren zoals de 
lage eniergieprijzen, door de privatisering te versnellen en door een begin te maken met 
de opheffing van de sterk verliesgevende staatsbedrijven. De Roemeens industrie is 
echter grotendeels verouderd en de landbouw moet worden gemodemiseerd. Ook het lage 
niveau van de sector onderzoek en ontwikkeling en de geringe kwalificaties van de 
arbeidskrachten wijzen erop dat de economie nog een aantal jaren behoefte zal hebben 
aan constante structurele hervormingen. 
3) Venno~en om de verplichtin~en van het lidmaatschap na te komen 
De ovemame van het acquis werd beoordeeld aan de hand van verschillende indicatoren: 
-de Europa-Overeenkomst die met name verplichtingen behelst inzake vrije 
vestiging, nationale behandeling, vrij handelsverkeer, intellectuele eigendom en 
overheidsopdrachten; 
-tenuitvoerlegging van essentiele maatregelen voor de totstandbrenging van de 
inteme markt, zoals vermeld in het Witboek; 
-geleidelijke omzetting van andere delen van het communautaire acquis. 
Roemenie heeft aanzienlijke inspanningen geleverd om zijn verplichtingen uit hoofde 
van de Europa-Overeenkomst na te komen en de aanbevelingen van het Witboek op te 
volgen, maar de omzetting van de communautaire wetgeving is tot dusver in een te laag 
tempo verlopen. 
Voor alle fundamentele onderdelen van de interne markt, met inbegrip van de 
mededinging, neemt de Roemeense wetgeving slechts zeer gedeeltelijk het acquis over, 
bchalvc op het gebied van industrielc en intellectuele eigendom. De nog vcreistc 
vooruitgang is zo groot dat bijzonder zware en constante inspanningen moeten worden 
gcleverd, zowel op het gebied van de aanpassing van de wetgevingen als voor de 
totstandbrenging van structuren die de tenuitvoerlegging daarvan mogelijk maken. De 
vollcdigc hcrstructurering van de financiele sector om het vertrouwen bij het publiek en 
de investeerders te herstellen, vormt een van de eerste prioriteiten. 
In het algemeen vormt de zwakheid van de overheidsdiensten een belangrijk probleem, 
waardoor zowel het tempo van de aanpassing van de wetgevingen als de kwaliteit ervan 
in twijfel kan worden getrokken. De verschillende structuren die voor de 
tenuitvoerlegging van de wetgeving op het gebied van de inteme markt onmisbaar zijn, 
zijn momenteel niet in staat hun taak te volbrengen. 
125 
Wat de overige elementen van bet acquis betreft, zal Roemenie, als het zijn 
inspanningen op het stuk van de omzetting van de Gemeenschapswetgeving en de 
modemisering voortzet, allicht weinig moeilijkheden ondervinden bij de toepassing op 
middellange termijn van de volgende onderdelen van het acquis: onderwijs, opleiding en 
jeugdzaken, onderzoek en technologische ontwikkeling, visserij, midden-en kleinbedrijf, 
buitenlandse handel en ontwikkeling. 
Er valt voor Roemenie daarentegen nog een lange weg af te leggen op het gebied van 
telecommunicatie, de audiovisuele sector, belastingen en douane. 
Roemenie heeft nog niet de juiste omstandigheden gecreeerd voor een dynamische en 
concurrerende particuliere sector. De industrie zal dus pas op langere termijn het hoofd 
kunnen bieden aan de concurrentiedruk binnen de inteme markt 
Op milieugebied zijn nog zeer grote inspanningen vereist, met name grootschalige 
investeringen en maatregelen die garanderen dat de overheidsdiensten bij machte zijn de 
wetgeving daadwerkelijk toe te passen. De integrale ovemame van het acquis zal wellicht 
slechts op zeer lange termijn kunnen worden gerealiseerd en vereist een verhoging van de 
overheidsuitgaven op dit gebied. 
Roemenie heeft een zekere vooruitgang geboekt wat betreft de toepassiL 5 van het acquis 
in de sector vervoer. Roemenie moet zijn inspanningen vooral in de sector 
goederenvervoer over de weg en de sectoren maritiem en spoorvervoer intensiveren. 
Roemenie dient ook de nodige investeringen te doen voor de totstandbrenging van de 
TEN, die essentieel zijn om de inteme markt naar behoren te laten functioneren. 
Roemenie zal nog behoorlijk inspanningen moeten leveren om zijn normen op het stuk 
van werkgelegenheid en sociale zaken op die van de Europese Unie af te stemmen. Met 
name moet vooruitgang worden geboekt inzake de bescherming van personen in 
loondienst en de veiligheid en gezondheid van werknemers. Tevens moet een 
volwaardiger arbeidsinspectie worden opgezet. 
Wat betreft regionaal beleid en cohesie heeft Roemenie pas een begin gemaakt met het 
opzetten van een operationeel kader dat het mogelijk moet maken de door de 
structuurfondsen van de Unie geboden middelen te gebruiken. Ook moet het land zorgen 
voor een volwaardige financiele controle. 
Om aan zijn verplichtingen met het oog op de toetreding te voldoen, zal Roemenie zijn 
landbouwsector grondig moeten hervonnen. Er valt nog zeer veel te doen op het stuk 
van de landbouwstructuren, de agro-voedingsindustrie, het landbouwbeleid en de 
sanitaire en kwaliteitscontroles. Ook zijn bijzondere inspanningen vereist met betrekking 
tot de administratieve structuren die het gemeenschappelijk landbouwbeleid ten uitvoer 
zullen moeten leggen. 
Op hct gebied van energie moctcn nog inspanningcn worden gcdaan, vooral wat betrefl 
de rol van monopolies, de prijsvonning en de overheidsinterventies in de sector vaste 
brandstoffen en uranium. Roemenie beschikt over een kemcentrale in Cemavoda die in 
ongeveer 8% van de elektriciteitsbehoefte van het land voorziet; deze is gebouwd met 
gebruikmaking van Westerse technologie. Voor kemafval moet nog een oplossing 
worden gevonden. 
126 
Gelet op het totaalbeeld dat uit de beoordeling op de diverse gebieden naar voren komt, is 
op dit moment moeilijk te bepalen op welke termijn Roemenie in staat zal zijn alle 
maatregelen over te nemen en ten uitvoer te leggen die nodig zijn voor de afschaffing van 
de controles aan de binnengrenzen en de verlegging van deze controles naar de 
buitengrens van de Unie. 
Roemenie lijkt niet in staat deel te nemen aan de derde fase van de Economische en 
Monetaire Unie, die een coordinatie van het economisch be)eid en een voHedige 
liberalisering van het verkeer van kapitaal vereist. Of Roemenie op het moment van zijn 
toetreding in staat zal zijn deel uit te maken van de euro-zone, valt momenteel nog niet te 
zeggen: aan de convergentiecriteria kan slechts worden voldaan indien de momenteel ten 
uitvoer gelegde structurele hervormingen met succes worden bekroond. Voldoen aan 
deze criteria is evenwel geen voorwaarde voor toetreding. 
Op het stuk van justitie en binnenlandse zaken ziet Roemenie zich met een grote 
uitdaging geconfronteerd. Het land heeft nog slechts beperkte vorderingen gemaakt met 
de ovemame van het acquis op dit gebied. De nieuwe regering heeft echter een 
grootscheeps programma opgezet om de nodige institutionele hervormingen tot een goed 
einde te brengen. 
Roemenie kan in principe zonder moeite zijn verplichtingen inzake gemeenschappelijk 
buitenlands en veiligheidsbeleid nakomen. 
Het land heeft de betrekkingen met zijn buurlanden, met name Hongarije en Oekraine, 
onlangs aanzienlijk verbeterd en heeft bijna alle geschillen met die landen bijgelegd. 
4) Moielijkheden op administratiefen ierechtelijk vlak 
Er is een grote en constante inspanning nodig om de administratieve structuren van 
Roemenie te hervormen, wil het land ervoor zorgen dat het bij machte is het acquis 
daadwerkelijk toe te passen. 
Het vermogen van het gerechtelijk apparaat om te garanderen dat het Gemeenschapsrecht 
op uniforme wijze wordt toegepast, vormt een cruciale voorwaarde voor de 
totstandbrenging van de inteme markt. Ben beoordeling van deze sector valt op dit 
moment moeilijk te geven. 
CONCLUSIE 
De conclusie die de Commissie ter afsluiting van haar analyse trekt luidt als volgt: 
-uit de huidige verbetering die is opgetreden na het aan de macht komen van een 
nieuwe regering mag men opmaken dat Roemenie op weg is om aan de politieke 
criteria te voldoen; 
-de vooruitgang die Roemenie bij bet tot stand brengen van een markteconomie 
heeft geboekt is aanzienlijk maar het land zou veel moeite hebben om weerstand 
tc bieden tegen de concurrentiedruk en de marktkrachten binnen de Unie op 
middellange termijn; 
127 
-hoewel er vooruitgang is geboekt, heeft Roemenie de essentiele onderdelen van 
het acquis, met name die met betrekking tot de inteme markt, noch omgezet noch 
doorgevoerd; er bestaat dan ook gerede twijfel of zij in staat is aan de 
verplichtingen van de toetreding op middellange termijn te voldoen; bovendien 
moeten aanzienlijke inspanningen, zeg maar investeringen, worden gedaan op het 
gebied van milieu, vervoer, energie, binnenlandse zaken, justitie en landbouw; in 
het algemeen zijn grootscheepse hervormingen nodig om het land structuren te 
kunnen geven die in staat zijn het acquis concreet toe te passen. 
Op grond van deze overwegingen meent de Commissie dat de onderhandelingen voor 
toetreding tot de Europese Unie zouden dienen te beginnen zodra het voldoende 
. vooruitgang heeft geboekt in het voldoen aan de voorwaarden voor lidmaatschap die de 
Europese Raad in Kopenhagen heeft vastgelegd. 
Een verbeterde strategie ter voorbereiding van de toetreding zal Roemenie helpen zich 
voor te bereiden op de uit toetreding voortvloeiende verplichtingen, waarbij zij zich tot 
taak stelt de belangrijkste in het advies aangegeven problemen op te lossen. 
De Commissie zal uiterlijk eind 1998 een rapport indienen over de door Roemenie 
geregistreerde vooruitgang. 
128 
Bijlage 
BIJLAGE 
Huidige samenstelling van bet Parlement 
Resultaten van de laatste parlementsverkiezingen (november 1996.) 
KAMER SENAAT 
Et21itickc gartij en Atkortin& ~ ~ 
Roemeense CDR 122 53 
democratische conventie 
Roemeense sociaal- PDSR 91 41 
democratische partij 
Sociaal-democratische USD 53 23 
unie 
Roemeense UDMR 25 11 
democratische unie van 
Hongaren 
Groot Roemeense partij PRM 19 8 
Roemeense nationale PUNR 18 7 
uniepartij 
129 
Interne markt : Maatregelen op grond van bet Witboek 
Deze tabel is gebaseerd op de door de Roemeense autoriteiten meegedeelde en door hen bevestigde 
gegevens betreffende de situatie per eind juni 1997. De Commissie is het niet noodzakelijk met deze 
gegevens eens. De tabel bevat verwijzingen naar de in het Witboek genoemde richtlijnen en verordeningen 
(899 in totaal). Bij de indeling is uitgegaan van de in het Witboek aangehouden indeling op basis van de 
beleidssectoren. Uit de tabel kan telkens worden afgelezen voor hoeveel maatregelen de Roemeense 
autoriteiten wetgeving hebben gemeld die in zekere mate verenigbaar is met de overeenkomstige in het 
Witboek aangegeven maatregelen. 
Hoofd5tukken in bet Witboek Richtlijnen Verordeningen 
Fase I Fase Fase I Fase 
11/111 11/111 
1. Vrij verkeer van kapitaal Roemenil! 0 0 0 0 
Aantal maatregelen 3 I 0 0 
Witboek 
2. Vrij verkeer en veiligheid van Roemenil! 34 63 1 2 
industrieproducten 
Aantal maatregelen 56 104 4 I 
Witboek 
3. Concurrentiebeleid Roemenil! 3 0 1 0 
Aantal maatregelen 3 0 I 0 
Witboek 
4. Sociaal beleid Roemenil! 10 15 0 0 
Aantal maatregelen 12 15 () 2 
Witboek 
5. Landbouw Roemenil! 69 2~_; 7 0 
Aantal maatregelen 93 46 62 2 
Witboek 
6. Vervoer Roemenil! 17 11 3 9 
Aantal maatregelen 19 15 8 13 
Witboek 
7. Audiovisuele sector Roemenil! 1 0 0 0 
Aantal maatregelen 1 0 0 0 
Witboek 
8. Milieu Roemenil! 26 7 5 0 
Aantal maatregelen 31 7 7 0 
Witboek 
9. Telecommunicatie Roemenil! 8 3 0 0 
Aantal maatregelen 9 7 0 0 
Witboek 
10. Directe belastingen Roemenil! 1 1 0 0 
Aantal maatregelen 2 2 0 0 
Witboek 
11. Vrij verkeer van goederen Roemenil! 0 0 0 0 
Aantal maatregelen 0 0 0 0 
Witboek 
12. Overheidsopdrachten Roemenil! 4 0 0 0 
Aantal maatrcgclen 5 I () () 
Witbock 
13. Financiele diensten Roemenil! 12 7 0 0 
Aantal maatregclcn 13 8 () () 
Witboek 
14. Bescherming van Roemenil! 0 0 0 0 
persoonsgegevens 
Aantal maatregelen 0 2 () 0 
Witbock 
15. Vennootschapsrecht Roemenil! 2 3 0 0 
Aantal maatregelen 2 3 0 I 
Witbock 
16. Accountantscontrole Rocmcnic 3 1 0 0 
Aantal maatregelen 3 2 0 0 
Witbock 
17. Civiel rec ht Rocmenil! 0 1 0 0 
130 Totaal 
0 
4 
100 
165 
4 
4 
25 
21) 
101 
203 
40 
55 
1 
I 
38 
45 
11 
16 
2 
4 
0 
() 
4 
c, 
19 
21 
0 
2 
5 
() 
4 
5 
1 
Aantal maatregelen I I 0 0 2 Witboek 
18. Wederzijdse erkenning van Roemenii! 0 10 0 0 10 
beroepskwalificaties. 
Aantal maatregelen 2 16 0 0 18 Witboek 
19. Intellectuele eigendom Roemenii! s 3 0 0 8 
Aantal maatregelen 5 3 0 3 II 
Witboek 
20. Energie Roemenii! 8 0 1 0 9 
Aantal maatregelen 10 2 3 0 15 
Witboek 
21. Douane Roemenii! 2 1 12 14 29 
Aantal maatregelen 2 I 14 184 201 
Witboek 
22. Indirecte belastingen Roemenii! 7 3 0 0 10 
Aantal maatregelen 15 54 0 6 75 
Witboek 
23. Consumentenbescherming Roemenii! s 0 0 0 s 
Aantal maatregelen 8 3 0 0 II 
Witboek 
Totaal Roemenii! 217 154 30 25 426 
Aantal maatregelen 295 293 99 212 899 
Witboek 
/J/ ~ 
Statistische gegevens 
Indien niet uitdrukkelijk anderszins wordt vermeld, zijn de gegevens in deze bijlage 
verzameld bij het "Nationale Commissie voor de Statistiek (COMISIA NA TIONALA 
PENTRU STATISTICA)", waarmee Eurostat en de bureaus voor de statistiek van de 
lidstaten in het kader van bet Phare-programma al een aantal jaar samenwerken. In het 
kader van deze samenwerking worden regelmatig gegevens verzameld en verspreid 
teneinde de wetgeving en de praktijken van de EU op statistisch gebied te kunnen 
toepassen. Onderstaande gegevens zijn waar mogelijk samengesteld aan de hand van de 
definities en standaarden van de EU, die soms afwijken van de nationale praktijken. 
Hierdoor zijn er verschillen mogelijk tussen de hier gepresenteerde gegevens en die 
welke elders in het advies te vinden zijn, want die zijn in het algemeen gebaseerd op de 
bijgewerkte antwoorden die de kandidaat-lidstaten zelf hebben verstrekt in reactie op de 
vragenlijst die zij in april 1996 toegestuurd hebben gekregeL Een volledige 
compatibiliteit met de statistische standaarden van de EU en dus ook de .'ergelijkbaarheid 
met EU-cijfers kunnen nog niet worden gegarandeerd, met name ten aanzien van 
statistieken die niet via Eurostat, maar rechtstreeks door de betrokken landen zijn 
geleverd. lndien informatie beschikbaar is, worden in methodologische aantekeningen de 
inhoud van en bijzonderheden over de statistische gegevens in deze bijlage beschreven. 
Bij de gegevens gaat het om informatie die in mei 1997 beschikbaar was. 
/31 6 
BASISGEGEVENS 
Totale oppervlakte 
Bevolking (eind van de periode) 
-Totaal 
-Yrouwen 
-Mannen 
Bevolkingsdlchtheid 
Stadsbevolking 
Sterftecijfer 
Geboortecijfer 
lnkomen en BBP per hoofd van de bevolklng 
-Gemiddeld maandloon per werknemer 
-BBP per hoofd van de bevolking 
Productiestructuur: aandeel sector in bruto toegevoegde waarde 
-landbouw 
-industrie 
-bouwnijverheid 
-diensten 
Aandeel van sector In bruto toegevoegde waarde in 1990 
1995 
share of branch GVA in 1990 
21.8 • • 
D 
1111 
• 
landbouw, industrie, bouwnijverheid, diensten, overige 
overige -agriculture 
-industry 
-construction 
-services 
-Others 1990 1993 1994 1995 1996 
IOOOha 
23839,0 23839,0 23839,0 23839,0 
X 1000 
22748,0 22712,0 22656,0 22608,0 
11579,0 11569,0 11548,0 11527,0 
11169,0 11143,0 11108,0 11081,0 
pcrkm2 
97,7 95,1 94,8 
% van totale bevolking 
54,3 54,9 54,9 
per 1000 pmonen 
11,6 11,7 12,0 12,6 
11,0 10,9 10,4 10,2 
CCU 
118 79 
1294 1203 
% van totale bruto toegevoegde waarde 
21,8 20,5 
40,5 35,7 
5,4 6,8 
32,3 36,9 
Aandeel van sector in bruto toegevoegde waarde in 
share of branch GVA in 1995 
20.5 
II 36.9 • -agricult urc 
• -industry 
D -construction 
• -services 
• -Others 
landbouw, industrie, bouwnijverheid, diensten, 
llevolkhag (elnd van de perlode), bevolkingsdichtheld en stadsbevolking: De gegcvcns voor 19% hebhen hctrckking op de 
situatie op I juli. 
Productiestructuur: aandeel sector In bruto toegevoegde waarde: Dienstcn omvat statistische verschillen. 
132 
NATIONALE REKENINGEN 
1990 1991 1992 1993 1994 1995 
min. nationalc valuta 
Bruto binnenlands product (lopende prijzen) 857851 2203912 6029168 20035719 49773186 72559700 
mid, ecu 
Bruto binnenlands product (lopende prijzen) 30,0 23,3 15,1 22,5 25,l 27,3 
koopkrachtstandaard per hoofd van de bcvolking 
Bruto binnenlands product 3414 3633,0 3780,0 4055,0 
vc:randcring in% t.o.v. hct voorgoandcjwu-
Bruto binnenlands product -5,6 -12,9 -8,8 1,5 3,9 7,1 
('.onsumptieve bestedingen 8,9 -11,8 -5,6 1,2 3,8 14,3 
-van huishoudens en van IZW's t.b.v. 7,9 -16,3 -7,5 0,9 2,4 19,0 
huishoudcns 
-van de overheid 8,1 10,6 2,2 2,7 11,0 -7,6 
lnvesteringen in vaste activa (bruto) -35,6 -31,6 11,0 8,3 20,7 8,6 
Uitvoer van goederen en diensten -39,4 -17,9 2,9 11,1 19,0 32,6 
lnvoer van goederen en diensten 18,4 -29,6 7,5 4,4 2,8 44,8 
% van hct bruto binncnlands product 
Consumptieve bestedingen 79,2 75,9 77,0 76,0 77,3 80,8 
-van huishoudens en van IZW's t.b.v. 65,9 60,7 62,7 63,7 63,5 68,6 
huishoudens 
-van de overheid 13,3 15,2 14,3 12,3 13,8 12,2 
lnvesteringen in vaste activa (bruto) 19,8 14,4 19,2 17,9 20,3 21,9 
Uitvoer van goederen en diensten 16,7 17,6 27,8 23,0 24,9 27,8 
Invoer van goederen en diensten 26,2 21,5 36,2 28,0 27,0 33,0 
BBP (verandering in % t.o.v. bet voorgaande jaar) 
133 
BELANGRIJKSTE 
ECONOMISCHEINDICATOREN 
1990 1991 1992 1993 1994 1995 
vcrandering in% t.o. v. bet voorgaande jaar 
lnflatiecijfer 5,1 170,2 210,4 256,l 136,7 32,3 
voorgaand jaar = I 00 
Volume-indexcijfers van de industriele productie: 101,l 103,3 109,4 
Volume-indexcijfers van de bruto landbouwproductie I 10,2 100,2 104,5 
Werkloosheidscijfer (ILO-methode) 'Yo van de arbeidskrachtcn 
-Totaal 8,1 8 
-tot 25 jaar 22,6 20,8 
-25 jaar en ouder 5,3 5,4 
mid. USD 
Bruto bultenlandse schuld 2,169 3,549 3,708 4,327 5,481 
Betallngsbalans min. USD 
-Uitvoer van goederen 5775 4266 4364 4892 6151 7910 
-lnvoer van goederen -9202 -5372 -5784 -6020 -6562 -9487 
-Handelsbalans -3427 -1106 -1420 -1128 -411 -1577 
-Diensten (netto) -177 -139 -168 -115 -171 -190 
-lnkomen (netto) 161 15 -87 -145 -129 -241 
-Lopende rekening van de betalingsbalans -3337 -1012 -1564 -1174 -428 -1639 
-Kapitaalrekening en financiele rekening (excl. 1606 1059 1054 968 952 847 
reserves) 
-Reserves 1843 -187 113 54 -618 257 
lnflatlecljfer: Procentuele verandering van het jaarlijks gemiddelde ten opzichte van het voorgaande jaar -algemeen 
prijsindexcijfer (de gegevens zijn gebaseerd op nationale ICP's die niet volledig vergelijkbaar zijn). 
Volume-lndexcljfers van de lndustrlele productie: De industriele productie bestrijkt de winning van delfstoffen, de industrie en 
de productie en distributie van elektriciteit, gas en water (secties C, Den Evan de NACE-classificatie). Bij de berekening 
van de indexcijfers van de industriele productie gaat men uit van de fysieke industril!le output aan ongeveer 600 
representatieve producten en groepen producten, die worden gewogen met de toegevoegde waarde tegen factorkosten van 
1991. 
Volume-lndexcijfers van de brutolandbouwproductie: De indexcijfers van de brutolandbouwproductie worden berekend op 
basis van de cijfers over het voorgaande jaar. 
Werkloosheidscijfer (ILO-methode): Ontleend aan de arbeidskrachtenenquete waarbij de volgende ILO-definities en 
-aanbevelingen in acht zijn genomen: 
Arbeidslcrachten: werkzame personen en werklozen in de zin van onderstaande ILO-definities: 
Werkv,me personen: alle personen van 15 jaar en ouder die gedurende de referentieperiode ten minste 1 uur hebbcn 
gcwcrkt voor loon of ccn andcrc bcloning. als wcrkncmcr, ondcmcmcr. lid van ccn co0pcratic of mcdcwcrkend gezinslid. 
I .eden vun de strijdkrachten en vrouwcn met verlof voor kindcrverzorging zijn inbcgrepen. 
Wt•rhlo:;en: allc pcrsonen van 15 jaar en oudcr die gclijktijdig voldocn aan allc drie voorwaarden van de ILO-definitie om 
als werklozc le worden geclassiliceerd: zij moeten (a) zonder baan zijn, (b) actief werk zoeken en {c) bcschikbaar zijn om 
binncn twee weken met werken te beginnen. 
Bruto huitenlandse schuld: De schuld is ontleend aan de dcsbetreffende statistiek van de OESO (External Debt Statistics). 
lll-tallnttshalans: De gegcvcns zijn ontlcend aan de gegevcnsbank van hct IMF. Vergclijkhaarhcid met de rcspccticvc 
lilJ-statistickcn is niet gcgarandeenl, maar de bctalingshalans is grotendccls ovcrecnkomstig de standaarden van het IMF 
opgcstcld. De balans van hct goedcrenverkeer is in ovcreenstemming met de beginsclen van de betalingsbalans. In-en 
uitvoer zijn beide in fob-waarden. Het netto-inkomen omvat inkomsten uit directe investeringen, uit 
beleggingsportefeuilles en uit andere beleggingen, alsmede de beloning van werknemers. De lopende rekening van de 
betalingsbalans is in overeenstemming met de definitie van het 5e Handboek van het IMF; kapitaaloverdrachten worden 
nict in aanmerking genomcn. Reserves: dit bctreft verandcringen in de reserves gcdurcndc het jaar; (+) betckent ecn 
toenumc en(·) hetckcnt ccn utilumc van de reserves. 
134 1996 
38,8 
109,9 
101,8 
8239 
-10368 
-2130 
-271 
-314 
-2336 
2935 
-217 
BUITENLANDSE HANDEL 
1993 1994 1995 
In-en uitvoer (lopende prijzen) min.USO 
-lnvoer 6693,5 7201,5 10413,5 
-Uitvoer 4968 6206,8 7974,3 
-Handelsbalans -1725,5 -994,7 -2439,2 
Volume-indexcijfers van de buitenlandse handel voorgaand jaar = I 00 
-lnvoer 
-Uitvoer 
Structuur van de lnvoer volgens de SITC (lopende prijzen) % van totalc invocr 
-(0+ 1) voedingswaren en levende dieren, dranken en tabak 13,8 8,5 8,2 
-2 niet-eetbare grondstoffen 6,2 5,8 5,3 
-3 minerale brandstoffen en smeermiddelen 25,8 23,6 21,4 
-4 dierlijke en plantaardige olien en vetten 0,2 0,3 0,2 
-5 chemische producten 9,1 9,1 10,5 
-6 fabrikaten, hoofdzakelijk naar grondstof ingedeeld 15,7 18,5 19,8 
-7 machines en vervoermaterieel 22,3 25,3 24,8 
-8 diverse fabrikaten 6,6 8 8,9 
Structuur van de uitvoer volgens de SITC (lopende prijzen) % van totalc uitvocr 
-(o+ 1) voedingswaren en levende dieren, dranken en tabak 5,1 5,4 5,5 
-2 niet-eetbare grondstoffen 4 4,5 3,8 
-3 minerale brandstoffen en smeermiddelen IO IO 7,9 
-4 dierlijke en plantaardige olien en vetten 1,3 0,8 1 
-5 chemische producten 8 9,6 10,8 
-6 fabrikaten, hoofdzakelijk naar grondstof ingedeeld 27,4 24,3 25,9 
-7 machines en vervoerrnaterieel 17,1 14,3 13,1 
-8 diverse fabrikaten 27 30,6 31,7 
Prijsindexcijfers van de buitenlandse handel voorgaandjaar= 100 
-Invoer 
-Uitvoer 
In-t•n uitvoer (lopende prijzen): De handclsgegevcns omvattcn nict de rcchtstreekse wederuitvocr, de handel in diensten en de 
handcl met vrije zones en evenmin de handel in licenties, knowhow en octrooien. De gegevens hebben betrekking op de 
spccialc handel. Handelsdassijicaties: Roemenie gebruikt de Gecombineerde Nomenclatuur als goederenclassificatie. 
In-en uitvoer: De waarde van de in-en uitgevoerde goederen is vastgcsteld op basis van de effectieve prijzen (fob) voor 
de uitvoer en (cij) voor de invoer. De invoer (cif) werd in invoer (fob) omgerekend met behulp van een citi'fob-cot!llicil!nt, 
die in 1995 en 1996 1,0834 bcdrocg; dczc waardc went vastgcsteld na ondcrzoek bij de bclungrijkste handelshuizen. l>e 
douanestatistiek wordt gebruikl voor het toezieht op de gegcvens over de buitenlandse hamlcl. Eurostat hccfi de nationalc 
valuta omgerekcnd in US-dollars uan de hand van de jaarlijkse gcmiddelde wissclkoerscn van het lntemationaal Monetair 
Fonds. 
Structuur van de buitenlandse handel volgens de SITC (lopende prijzen): De handelsgegevens omvatten niet de rechtstreekse 
wedcruitvoer, de handel in diensten en de handel met vrije zones en evenmin de handel in lieenties, knowhow en oetrooien. 
De gegevens hcbben betrekking op de speciale handcl. Handelsclassijicaties: Rocmenie gebruikt de Gecombineerde 
Nomenc/atuur als goedercnclassificatic. In-en uitvocr: De waarde van de in-en uitgevoerde goederen is vastgesteld op 
basis van de effectieve prijzcn (fob) voor de uitvoer en (ci/) voor de invoer. De invoer (cit) werd in invoer (fob) 
omgcrekcnd met behulp van ecn ci1i'fob-coeflicient, die in 1995 en 1996 1,0834 bedroeg; deze waarde werd vastgesteld na 
onderzoek bij de belangrijkste handelshuizen. Voor de classificatie van de in-en uitgevoerde goederen wordt de 
gecombineerde nomenclatuur gebruikt, die ook aan het douanetarief ten grondslag ligt. 
135 1996 
10226,2 
7778,2 
-2447,9 
6,7 
5,6 
21,1 
0,2 
9,9 
21,9 
25 
8,7 
7,7 
3,9 
7,8 
0,9 
10,1 
23,2 
13,5 
32,7 
BUITENLANDSE 
HANDEL 
Structuur van de invoer naar belangrijkste bandelspartners (lopende 
prijzen) 
1 e handelspartner 
2e handelspartner 
3e handelspartner 
4e handelspartner 
Se handelspartner 
overige 
Structuur van de uitvoer naar belangrijkste handelspartners (lopende 
prijzen) 
1 e handelspartner 
2e handelspartner 
3e handelspartner 
4e handelspartner 
Se handelspartner 
overige 1993 
DE 15,8 
RU 11,7 
IT 9,4 
IR 9,3 
FR 7,8 
46 
DE 14,3 
CN 8,6 
IT 8,3 
TR 5,1 
RU 4,5 
58,6 1994 1995 
% van totale invoer 
DE 18 DE 17,5 
RU 13,8 IT 13,3 
IT 11,8 RU 12 
us 6,5 FR 5,2 
JR 6,2 us 4,1 
43,7 • 47,9 
% van totale uitvoer 
DE 16,1 DE 18,1 
IT 12,9 IT 15,7 
FR 5,1 FR 5,8 
CN 4,5 TR 4,4 
TR 4,1 NL 3 
57,3 53 
Structuur van de uitvoer naar belangrijkste handelspartners in 1996 Structuur van de invoer naar belangrijkste 
handelspartners in 1996 
l'N 
IW 
FH 
IR 
IT Structure of export by main pu1:ners 
In 1996 
DE 
18.1% 
50.4% 
NL 
4.2% 5.0% 
l'hina 
l>uilslund 
Fnmkrijk 
lslamitischc Rcpublick Iran 
Halie IT 
16.7% 
KR 
NL 
RU 
TR 
us 
136 Structure of iqiort by main pu1:Ders 
in 1996 
45.9% 
Repub!iek Korea 
Nederland 
Russische Federatie 
Turkije 
Verenigde 
Staten KR FR 
3.8'1&.0% DE 
17.1% 
IT 
15.6% 
12.6% 1996 
DE 17,1 
IT 15,6 
RU 12,6 
FR 5 
KR 3,8 
45,9 
DE 18,1 
IT 16,7 
FR 5,6 
TR 5 
NI, 4,2 
50,4 
SOCIALE INDICATOREN 
1991 1992 1993 1994 
Bevolking op 1 januari X 1000 
23192,27 22811,39 22778,53 22748,03 
Indeling van de bevolking naar leeftijd (1 januari 1995) o/o van totalc bcvolking 
0-14 jaar 
15-24 jaar 
25-44 jaar 
45-64 jaar 
65 jaar en ouder 
totaal aantal 
Levendgeborenen 275275 260393 249994 246736 
Overledenen 251760 263855 263323 266101 
Zuigelingensterfte 
-Tot 1 jaar 6258 6080 5822 5894 
-Doodgeborenen 1910 1700 1582 1623 
Huwelijken 183388 174593 161595 154221 
Echtscheidingen 37031 29290 31193 39633 
per 1000 pcrsoncn 
Brutohuwelijkscijfer 7,91 7,66 7,10 6,78 
Bruto-echtscheidingscijfer 1,6 1,29 1,37 1,74 
Natuurlijke groei 1,01 -0,15 -0,59 -0,8 
Nettomigratie -17,44 -1,29 --0,86 --0,72 
Totale bevolkingsgroei -16,43 -1,44 -1,44 -1,57 
Totale vruchtbaarheid 1,56 1,51 1,44 1,41 
Zuigelingensterfte 22,73 23,35 23,29 23,89 
Doodgeborenen (late fase zwangerschap) 6,89 6,49 6,29 6,53 
Levensverwachting bij de gcboortc 
-Mannen 
-Vrouwen 
Levensverwachting met 6Sjaar 
-Mannen 
-Vrouwen 
Bevolking op 1 januari: De nettomigratie en de toe-/afname van de bevolking in 1991zijn beinvloed door statistische verschillen 
tussen de bevolkingsschattingen tussen twee volkstellingen en de resultaten van de volkstelling van januari 1992. 
Nettomigratie: De nettomigratie en de toe-/afname van de bevolking in 1991 zijn beinvloed door statistische verschillen tussen 
de bevolkingsschattingen tussen twee volkstellingen en de resultaten van de volkstelling van januari 1992. 
Totale bevolkingsgroei: De nettomigratie en de toe-/afname van de bevolking in 1991 zijn beinvloed door statistische verschillcn 
tussen de bevolkingsschattingen tussen twee volkstellingcn en de resultatcn van de volkstelling van januari 1992. 
137 1995 
22712 
20,8 
16,7 
28,3 
22,4 
11,8 
6,8 
1,5 
21,2 
65,7 
73,4 
12,8 
15,3 
ARBEIDSMARKT 
1993 1994 1995 
Beroepsbevolking (ILO-methode) % van de bevolking van 15 jaar en oucler 
64,9 67,2 
Gemiddeld aantal werkzame personen X JOO() 
10062 10011 9493 
Werkloosheidscijfer (ILO-methode) % van de arbcidskrachten 
-Totaal 8,1 8 
-tot 25 jaar 22,6 20,8 
-25 jaar en ouder 5,3 5,4 
lngcschrcvcn wcrklozcn (eind van de periode) 'Yo van de bc:roc:psbcvolking 
10,4 10,9 9,5 
1993 1994 1995 
lndexcijfers van bet gemiddeld aantal werkzame personen in loondienst naar voorgaandjaar = 100 
NACE-klasse 
-Landbouw, jacht, bosbouw en visserij 99,2 88,7 87,4 
-Winning van delfstoffen 96,9 99,) 97,1 
-Industrie 92,2 93,6 90,4 
-Productie en distributie van elektriciteit, gas en water 100,2 103,9 100,1 
-Bouwnijverheid 116,8 96 86,1 
-Vervoer, opslag en communicatie 94,3 94,5 95,5 
lndexcijfers van de maandlonen 
-reeel 83,2 100,1 111,9 
-nominaal 296,5 237,7 148,9 
Beroepsbevolking (ILO-methode): Aandeel van de arbeidskrachten in de totale bevotking van 15 jaar en ouder. Ontteend aan de 
arbeidskrachtenenquete waarbij de volgende ILO-definities en -aanbevelingen in acht zijn genomen: 
Arbeidskrachten: werkzame personen en werktozen in de zin van onderstaande ILO-dcfinities: 
Werkzame personen: alle personen van 15 jaar en ouder die gedurende de referentieperiode ten minste I uur hebben 
gcwerkt voor loon of een andere beloning, als werknemer, ondememer, lid van een cooperatie of medewerkend gezinslid. 
Leden van de strijdkrachten en vrouwen met verlofvoor kinderverzorging zijn inbegrepen. 
Werklo:.en: atle personen van 15 jaar en ouder die gelijktijdig votdoen aan at1e drie voorwaarden van de ILO-definitie om 
als werktoze te worden geclassificeerd: zij moeten (a) zonder baan zijn, (b) actief werk zoeken en (c) beschikbaar zijn om 
binnen twee weken met werken te beginnen. 
Werkloosheldscljfer (ILO-methode): Ontleend aan de arbeidskrachtenenquete waarbij de volgende ILO-definities en -
aanbevelingen in acht zijn genomen (zie bovenstaande ILO-definities). 
Gemiddeld aantal werkzame personen: Voor 1993, 1994 en 1995 hebben de gegevens betrekking op de civiele 
beroepsbevolking; ze zijn atkomstig uit: 
• een enquete bij: 
-a11e ondememingen met 200 of meer werknemers, 
-een representatieve steekproefvan ondememingen met minder dan 200 werknemers; 
• administratieve bronnen. 
Vanaf 1995 hebben de gegevens betrekking op alle werkzame personen (incl. de strijdkrachten); ze zijn atkomstig uit de 
driemaandelijkse arbeidskrachtenenquete bij de huishoudens. 
Voor 1996 is er gcen jaargcmiddelde voor het aantal wcrkzamc personen beschikbaar, maar er zijn we) kwartaalgegevens: 
Kl 1996 9896 
K2 I 996 I 1410 
K3 1996 
K41996 11543 
11592 
Indexcljfers van het Kemlddeld aantal werk:l.ame penoncn in loondienst naar NACF.-klasse: De gegevcns over 
ondememingen hebbcn bclrckking op allc ondememingen met 200 of mccr wcrknemers en op ccn rcprcscntaticvc 
slcckproef van de ondememingcn met minder dan 200 wcrkncmers. 
Ingeschreven werklozen (eind van de periode): lngeschreven werklozen in procenten: aandeel van de ingeschreven werklozen 
in de civiele beroepsbevolking, gebaseerd op de stcckproefcnquete naar de arbeidskrachten. Bij de berekening van het 
wcrkloosheidscijfer wordt uitgegaan van de civiele beroepsbevolking. 
lndexcijfers van de maandlonen: De indexcijfers van de reele maandlonen zijn berekend door de indexcijfers van de nominate 
nettolonen te delen door de indexcijfers van de consumentenprijzen voor werknemersgezinnen. De gegevens over 
ondememingen hebben betrekking op alle ondememingen met 200 of meer werknemers en een representatieve steekproef 
van ondememingen met minder dan 200 werknemers. 
138 1996 
6,3 
1996 
107,5 
149,3 
OPENBARE FINANCIEN 
1990 1991 1992 1993 1994 
Overheidsbegroting mid nationale valuta 
-Geconsolideerde inkomsten van de centrale overheid 297,91 822,81 2200,47 6389,17 14884,3 
-Bijdragen 
-Geconsolideerde uitgaven van de centrale overheid 289,87 779,98 2406,03 6311,76 15913,1 
-Geconsolideerde uitgaven van de overheid 332,46' 826,82 2479,2 6686,95 16927 
-Geconsolideerd tekort/overschot van de centrale overheid 8,04 42,83 -205,56 77,41 '-1028,8 
-Tekort/overschot van de overheid 8,72 44,82 -198,95 97,89 -971,33 
Overheidsbegroting % van hct bruto binnenlands product 
-Geconsolideerde uitgaven van de centrale overheid 33,8 35,4 39,9 31,5 32,0 
-Geconsolideerde uitgaven van de overheid 38,8 37,5 41,l 33,3 34,0 
-Geconsolideerd tekort/overschot van de centrale overheid 0,9 1,9 -3,4 0,4 -2,1 
-Tekort/overschot van de overheid 1,0 2,0 -3,3 0,5 -2,0 
Overheidsbegroting: Deze gegevens hebben betrekking op de centrale overheid en de overheid in het algemeen, als gepubliceerd 
in het Government Finance Statistics Yearbook (1996) (GFSY) van het IMF; inbegrepen is ook de presentatie van het land 
in het GFSY. 
Omdat het GFSY geen statistieken voor de overheid in het algemeen geeft, maar alleen voor de verschillende niveaus van 
de overheid afzonderlijk, zijn de hier gepresenteerde geconsolideerde reeksen berekend op basis van gegevens voor de 
centrale en de lokale overheid en gecorrigeerd voor geidentificeerdc overdrachten binnen de ovcrheid. 
Ook al komen de statistieken overeen met de in het GFSY gepubliceerde gegevens over de c, ntrale en lokale overheid, 
toch is de dekking wellicht niet volledig als bepaalde eenheden van de centrale of lokale overheid niet in deze dekking zijn 
begrepen. De volledigheid van de dekking kan worden gemeten door in hct GFSY de yoetnoot over de dekkjng van de ~ voor elk van de landen te vergelijken met de lijst van eenhcden van de centrale en lokale overheid waarvoor 
gegevens worden verstrekt. 
Opgemerkt zij dat het tekort/overschot in deze publicatie gelijk is aan inkomsten en bijdragcn minus uitgavcn, en dat 
geen rekening wordt gehouden met leningen minus terugbetalingen (zie hieronder). 
De saldering van overdrachten binnen de overheid in de bijgevoegde tabellen is beperkt tot de inkomens- en 
kapitaaloverdrachten die bestaan uit geidentificeerde bijdragen en vermogens- en kapitaalsubsidies tussen de verschillende 
niveaus van de overheid. Andere soorten transacties tussen deze niveaus, zoals de betaling van belastingen en sociale 
premies ten taste van werkgevers of de aankopen van goederen en diensten bij elkaar, worden gewoonlijk niet als 
overdrachten binnen de overheid geclassificeerd en zijn er bij de consolidatie dan ook niet uitgefilterd. Of het ontbreken 
van gegevens over vermogens- en kapitaaloverdrachten moet worden toegeschreven aan het ontbreken van overdrachten of 
aan het gebrek aan gegevens is onduidelijk; in alle gevallen is bij het ontbreken van informatie over overdrachten 
gehandeld alsof er geen overdrachten waren. 
a. Overheidsuitgaven bestaan uit lopende en investeringsuitgaven van de overheid in geld, rentebetalingen en 
inkomens- en kapitaaloverdrachten; overdrachten die niet in geld luiden, blijven buiten beschouwing. 
b. Het tekortloverschot is gelijk aan de inkomsten in geld en de bijdragen in geld minus de uitgaven in geld. 
Deze meting van het tekort/overschot wijkt af van die van het GFSY, waar het gelijk is aan de inkomsten in geld en de 
bijdragen in geld, minus de uitgaven in geld, minus het vorderingenoverschot. Deze uitsluiting van het 
vorderingenoverschot (die in de GFSY-methodologie bestaat in transacties in vorderingen en schulden voor specifieke 
beleidsdoeleinden en niet met het oog op de liquiditeit) zorgt ervoor dat deze meting van het tekort/overschot dichter bij 
het begrip vorderingenoverschot (+) c.q. -tekort (-) uit de nationale rekeningen ligt. Als gevolg van deze uitsluiting blijven 
de ontvangsten uit de privatisering (in de GFSY-methodologie geclassificeerd als terugbetalingen) bij de vaststelling van 
hcl lckort/ovcrschot in de hijgcvocgdc tahcllen builcn beschouwing (en verminderen hcl tckorl dus nicl). 
139 1995 
FINANCIELE SECTOR 
1990 1991 1992 1993 1994 1995 
Monetaire aggregaten mid. US-dollars 
-Monetair aggregaat M 1 1,75 2,57 2,75 
-Quasi-geld 1,76 3,46 4,34 
Totale reserves (excl. goud, elnd van de periode) min. US-dollan 
995 2086 1579 
Gemiddelde korte rente %pcrjaar 
-op leningen 
-op deposito's 
Offlcieel disconto (elnd van de periode) 70 58 35 
Wisselkoersen met USD t USD• ... ROL 
Gemiddelde voor de periode 307,95 760,05 2033,28 
Eind van de periode 460 1276 2578 
Wisselkoersen met ECU I BCU= ... ROL 
Gemiddelde voor de periode 28,563 94,659 399,751 890,018 1980,655 2659,55) 
Eind van de periode 253,436 1423,598 2173,478 3388,) 11 
Monetalre aggrepten (elnd van de periode): Geld (Ml) omvat zicbtdeposito's en chartaal geld buiten banken. Quasi-geld 
omvat termijn-en spaardeposito's en deposito's in vreemde valuta. Eurostat heeft de nationale valuta omgerekend in 
US-doJlars door bierop de wisselkoersen aan bet eind van bet jaar van bet IMF toe te passen. 
Totale reserves (excl. goud, elnd van de perlode): De statistieken over de reserves in vreemde valuta zijn ontleend aan het 
maandblad International Financial Statistics (IFS) van bet IMF. De totale reserves (excl. goud) worden gedefinieerd als de 
som van bet bezit van de centrale bank aan vreemde valuta en andere (bruto) vorderingen op niet-ingezetenen; in deze 
definitie blijven vorderingen op ingezetenen in vreemde valuta buiten beschouwing. Overeenkomstig de definitie worden 
de reserves in vreemde valuta berekend tegen de rnarktwisselkoersen en -prijzen die van kracht zijn op het eind van de 
betrokken periode. De in IFS gepubliceerde totale reserves (excl. goud) kunnen verschillen van de door de nationaJe 
autoriteiten gepubliceerde cijfers. Factoren die aan eventuele verscbilten bijdragen, zijn de waardering van de 
reservepositie in het fonds en een andere behandeling van vorderingen in niet-convertibele valuta's. 
Wlsselkoersen met USD: Wisselkoersen van bet lntemationaal Monetair Fonds, opgenomen in de publicatie: "International 
Financial Statistics". 
140 1996 
2.77 
4.15 
2103 
35 
3085.39 
4035 
4740.472 
5055.815 
INFLATIE ( ontwikkeling over 
12 maanden) 
Verandering in% van het ICP tussen de desbetreffende maand en dezelfde maand een jaar eerder (t/t-12) 
jan feb mrt apr mei jun jul aug sep okt nov dee 
1993 
1994 272,0 264,1 260,9 248,1 180,2 172,5 144,5 124,6 110,4 88,8 70,1 61,7 
1995 57,3 50,6 40,5 34,6 29,6 28,0 26,0 28,2 25,3 24,3 25,8 27,8 
1996 28,3 28,7 34,2 33,8 43,9 44,2 45,3 47,4 56,9 
Inflatie (verandering in % van bet ICP) 
Inflation(% change of CPI) 
300.0 
250.0 
200.0 
150.0 
100.0 
50.0 
0.0 
q-; 
~ ~ 
~ 
------ -------------------·~--- -
jan 94; mrt; mei; ju!; sep; nov; jan 95 enz. 
lnflatic (ontwikkeling over 12 maandcn): Bij het intlatiecijfor (ontwikkeling over 12 maanden) gaat het om de verandering in% 
van het ICP tussen de desbetreffendc maand en dezclfde maand een jaar eerder. De inflatiecijfers zijn gebaseerd op 
nationalc ICP's die niet altijd volkomcn vcrgelijkbaar zijn tusscn de kandidaat-landen ondcrling of met de GICP's van de 
EU (verschillende methoden, begrippen en praktijken bij de berekening van de ICP's). De intlatie (ontwikkeling over I 2 
maanden) is gebascerd op ILO-gegevens. 
141 
INDUSTRIE 
1993 1994 1995 
Structuur van bet BBP naar economiacbe activiteit (NACE, lopende prijzen) % VBl1 het bruto binncnlmdl product 
-Winning van delfstoffen 32,8 33 
-Industrie 26,6 28,7 34,6 
-Productie en distributie van elektriciteit, gas en water 3,9 4,2 
Volume-indexcljfers van de lndustrifle productle naar NACE-klasse voorgaandjaar = 100 
-Totaal 101,1 103,3 109,4 
-Winning van delfstoffen 98,6 101,8 99,4 
-Industrie 100,7 103,8 112,1 
-Productie en distributie van elektriciteit, gas en water 106,9 99,9 103,3 
Structuur van bet BBP naar. eeonomlscbe activltelt (NACE, lopende prljzen): -uitgedrukt in basisprijzen. Sinds 1995 
omvatten de gegevens voor de industrie de winning van delfstoffen, de industrie en de productie en distributie van 
elektriciteit, gas en water (C+DtB = totale nijverheid). 
Volume-lndexcljfers van de lndustrlfle productle naar NACE-klasse: De industriele productie bestrijkt de winning van 
delfstoffen, de industrie en de productie en distributie van elektriciteit, gas en water (secties C, D en E van de 
NACE-classificatie ). Bij de berekening van de indexcijfers van de industriele productie gaat men uit van de fysieke 
industriele output aan ongeveer 600 representatieve producten en groepen producten, die worden gewogen met de 
toegevoegde waarde tegen factorkosten van 1991. 
INFRASTRUCTUUR 
19s5 I 1990 I 1995 l 1996 
Ian per I 000 lan2 
Spoorwegnet 47,41 47,61 47,71 
km 
Autosnelwqen 72799( 728161 728591 
inwoncrs 
Aantal inwoner1 per peronenauto r 181 101 
Aantal inwoners per personenauto: Zondcr minibusscn. 
142 1996 
36 
109.9 
99.3 
112.S 
101.7 
LANDBOU\V 
1992 1993 1994 1995 1996 
Bodemgebruik lOOOha 
-oppervlakte land 23839 23839 23839 23839 23839 
-landbouwgrond 14790 14793 14798 14797 14743 
-bos 6682 6681 6680 6680 
-bouwland 9357 9341 9338 9337 9336 
-blijvend grasland 4830 4852 4872 4890 4869 
Landbouwgrond naar wettelijke status '½, van de landbouwgrond 
-staatsonderneming 30 30 28 
-cooperatieven 12 12 12 
-overige 58 58 60 
1992 1993 1994 1995 1996 
Aandeel in BBP % van het bruto binnenlands product 
-Landbouw, jacht, bosbouw en visserij (Nace A+B) 21 19,9 19,9 19,3 
voorgaand j aar = I 00 
Volume-indexcijfers van de bruto landbouwproductie 110,2 100,2 104,5 101,8 
Belangrijkste teelten, oppervlakte 1000 ha 
-Granen 5757,5 6383 6553 6438,6 5847,2 
-waarvan: tarwe 1460,8 2281,6 2412,2 2480,8 1780,6 
-Aardappelen 219 249 249 244 257 
-Suikerbieten 180 971 130 133 136 
-Voederhakvruchten 47 42i 39 40 39 
Belangrijkste gewassen, opbrengst JOO kg/ha 
-Granen 21,3 24,2 27,7 30,8 24,3 
-waarvan: tarwe 22,0 23,3 25,4 30,9 17,66 
-Aardappelen 118,9 149,0 118,5 123,6 139,5 
-Suikerbieten 161 182,8 212,6 199,3 209,6 
-Voederhakvruchten 268,7 326,3 309,2 270,6 
1992 1993 1994 1995 1996 
Verkoop of aankoop van slachtdieren I 000 ton levend gewicht 
-varkens 646 618 561 594 
-rundvee 330 340 298 303 
-gevogelte 163 123 152 159 
Veebezetting (eind van de periode) stuks per 1000 ha landbouwgrond 
-rundvee 243 235 236 250 
-waarvan: koeien 121 121 122 133 
-schapen 773 736 702 663 
stuks per 1000 ha bouwland 
-varkens 991 830 853 
Structuur van bet BBP naar economische activiteit (NACE, lopende prijzen): -uitgedrukt in basisprijzen. 
Volume-indexcijfers van de brutolandbouwproductie: berekend op basis van de gegevens over het voorgaande jaar. 
Verkoop of aankoop van slachtdieren: de gegevens hebben betrekking op de verkoop van landbouwproducten buiten afdeling 
01: Landbouw 
143 

POLAND 
UKRAINE 
.'.SLOVAK REPUBLIC 
'HUNGARY -,\ 
\ ' ' ~ . ', ,----1 
/ \ SUCEAVA 1.,J 
,..--✓ MARAMURES_,,,.-~--. _,, . ..___ 1 IASI '~ r- ) / "\ 
J / ., r----" 
SATU MAREt / ( --~ ' ·-/( /.._,,,J'\/·'\;---· 
, f ./'--__ _.__,,!.) BISTRITA.NASA~ NEAMT -\ -~ __,~::J . I ./ \ ( t\. 
(_ SALAJ )/ ." '-... _) I \ jr-' · VASLUI 
L.... I / \ \ ./"'"' "\ 
." -✓ \ I v--:: \ ,; '---_ _, )--' I \ BACAU \ 
I • ~ / . ~ ~-
<\ CLUJ ( MURES f HARGHITA ~ . ,/ / \Jr 
0 BIHOR / -----,,.,,,---, ,-~/ ..._ /''"\ ___.f\-,_,,..,.-- \ 
..,.,.,.....--------...,,., \ ~ ', . ..,.,-'\ "--;-.._( ~ I '\ GALATI 
----~-- ALBA ) \~ ~ ~ ,. ) "' r1 < ~ COVASNA VRANCEA ', ' 
ARAD 1 ~ (. ~, BRASOV ·v"~ ,JJ -~- ,,>-----.."'--~ I \ -1\ • 1 ••'V\...1 u, 
, , ·. \r SIBIU ,_--.... _,_. J...._\... BUZAU J ") ""--·, ;.._____r------~ \ ~--',, .,,---' ,·- \ '--- ·, _,,--- l /\ ~ (_ ·••/__,, \ i \_, ~-"' \ BRAILA 
• TIMIS j'-./ ', HUNEDOARA L VILCEA I ARGES ; \ 't-;, ~- J-..___..._ -~~ --,, "( / \ \ ;-.f PRAHOVA \._ ,-..r-~-- V j -- _....----- , ) \ 0 I ~ '\ 
<' 1v-1 
j \ DIM vrr<" IALOMITA · CA_/',, GOR.I \ A'\ ) , BUCll'IESif---~;1 
,-\ J\-\ "_)"' .,-(-\  avCURESTI _,,,. 
\..____ ? \ ' ~~N{fA -----..--- , \ ~ '· DINTI J i' \ ,,--- ·,,, OLT \ / GIURGIU 
j e '\ l> \ 
{ ;; 1·/' ', 
DOW 
YUGOSLAVIA I 
BULGARIA 
1._ ____ ~..__ _______________ -1., ________________ _ -----Legend: Romania 
1994 
N Country boundary 
N Region boundary 
COUNTRY NAME 
REGIONNAME 
CITYNAME 
Selected major settlements: 
(1 000 Inhabitants) 
O 200_-250 
• 250-500 
•. 500-1000 
 >1000 
General information about the country: 
Age groups (In years): 
c:=J <15 
... 15-65 .. >65 
Living standard (In 1993): ECU 975 
{GDPperoapla) 
Area: 238 391 krn2 
Administrative regions: 41 
Population: 22 730 600 
Soun»: Nllllonal Commllllan tor 8llllllllaa 
CalDgnlflhyand~lnfannllclllma1aC111••--GISCO 
0 60 1601cm 
~ 

UKRAINE Romania 
1994 
N q,untry boundary 
N Main railway llne 
Ferry connection 
N Motorway 
N National road, Double lane 
IV National road· 
N Principal road 
N ·Main naVigable waterway 
lnfra9"UClure dala not available for UA and MD 
Selected major settlements: 
(1 000 Inhabitants) 
o· 200-· 250 
• 250-500 
 500-1000 
 .. >.1000 
General information about the country: 
Age groups Qn years): 
CJ <15 Ill 15-65 Ill >65 
Living standard (in 1993): ECU 975 
(aDPps---, 
Area: 238 391 km2 
Admilistra11ve rl9)118: 41 
Population: 22 730 600 
aoun.: NllllanalCOlllllllllon farSlllllllce 
~Md......,lnfannlllln ..._ .... IWll:GIIOO 
0 50 160km 
~ 


ISSN 0254-1513 
COM(97) 2003 def. 
DOCUMENTEN 
NL 11 01 06 
Catalogusnummer CB-C0-97-383-NL-C 
ISBN 92-78-22964-4 
Bureau voor officiele publikaties der Europese Gemeenschappen 
L-2985 Luxemburg