Advies van het Economisch en Sociaal Comité over het "Voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad betreffende toevoegingsmiddelen voor diervoeding"

(COM(2002) 153 def. - 2002/0073 (COD))

(2003/C 61/08)

De Raad heeft op 10 april 2002 besloten, overeenkomstig de artt. 37 en 152 (4b) van het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap, het Economisch en Sociaal Comité te raadplegen over het voornoemde voorstel.

De afdeling "Landbouw, plattelandsontwikkeling, milieu", die met de voorbereidende werkzaamheden was belast, heeft haar advies op 29 augustus 2002 uitgebracht; rapporteur was de heer Scully.

Het Economisch en Sociaal Comité heeft tijdens zijn op 18 en 19 september 2002 gehouden 393e zitting (vergadering van 18 september) het volgende advies uitgebracht, dat met 129 stemmen vóór en 1 stem tegen, bij 5 onthoudingen is goedgekeurd.

1. Achtergrond

1.1. Meer dan 40 jaar lang zijn met name in de varkens- en pluimveehouderij antimicrobiële stoffen als groeibevorderaars gebruikt. Het lichaamsgewicht van dieren die groeibevorderaars toegediend krijgen, ligt 4 tot 5 % hoger. De hoeveelheid antibiotica die voor dit doel wordt gebruikt, is aanzienlijk groter dan de hoeveelheid die om medische redenen wordt toegediend; waar in Denemarken in 1994 24 kg van het glycopeptide vancomycine voor de humane geneeskunde is gebruikt, werd 24000 kg van een vergelijkbaar product (avoparcine) in diervoeding verwerkt.

1.1.1. Voor het gebruik van antibiotica (met een uiteenlopende zuiverheidsgraad) als toevoegingsmiddelen in diervoeding zijn in de loop van de tijd steeds meer regels vastgesteld, eerst op nationaal en vervolgens, met de goedkeuring van de Raadsrichtlijnen 70/524/EEG(1) en 96/51/EG(2), ook op EU-niveau.

1.2. In 1999 luidde de Wetenschappelijke Stuurgroep de alarmbel over de stijgende antimicrobiële resistentie en de daarmee samenhangende gezondheidsrisico's. De stuurgroep raadde aan het onjuiste gebruik van antimicrobiële stoffen zo snel mogelijk terug te dringen, en dit zowel in de humane en diergeneeskunde als in de dierhouderij en de gewasbescherming.

1.3. Aangezien voor een complex probleem als antimicrobiële resistentie geen eenvoudige oplossing bestaat, is de kwestie aan de orde geweest in talrijke nationale en internationale instanties, zoals de Wereldgezondheidsorganisatie(3), het Internationaal Bureau voor besmettelijke dierziekten (OIE), de "Conferentie van Kopenhagen"(4) en het consumentencomité van de Commissie(5). Het Economisch en Sociaal Comité heeft aan het onderwerp een initiatiefadvies(6) gewijd dat in de resolutie van de Raad Volksgezondheid van juni 1999 uitdrukkelijk wordt verwelkomd en door dat forum grotendeels is overgenomen.

1.4. Sinds de jaren 70 heeft de Europese Commissie het gebruik van meer dan 20 antibiotica in de dierhouderij verboden. Bovendien is het met ingang van 1 juli 1999 krachtens Raadsverordening (EG) nr. 2821/98(7) van 17 december 1998 niet langer toegestaan de antibiotica zinkbacitracine, virginiamycine, tylosinefosfaat en spiramycine als groeibevorderaars te gebruiken.

1.5. In juni 2001 heeft de Europese Commissie een mededeling over een communautaire strategie tegen antimicrobiële resistentie(8) gepubliceerd. Deze strategie bestaat uit de volgende vier actiegebieden: surveillance, preventie, onderzoek en productontwikkeling, en internationale samenwerking. De in deze mededeling geformuleerde aanbeveling om in de humane geneeskunde op een verstandige manier van antibiotica gebruik te maken, is op 15 november 2001 door de Raad Volksgezondheid overgenomen.

1.6. De Commissie heeft nu voorgesteld om het gebruik van de vier antibiotica die voorlopig nog als groeibevorderaars aan het voer mogen worden toegevoegd (monensin-natrium, salinomycine-natrium, avilamycine en flavofosfolipol) geleidelijk terug te dringen en met ingang van 1 januari 2006 volledig te verbieden. Doel van onderhavig verordeningsvoorstel(9) is de reeds bestaande regelgeving inzake de veiligheidsbeoordeling en de vergunningsprocedure voor toevoegingsmiddelen voor diervoeding grondig te stroomlijnen en te vereenvoudigen. Voorwerp van het voorstel zijn additieven die bestemd zijn om aan voeder en drinkwater van dieren te worden toegevoegd.

1.7. In het verordeningsvoorstel doet de Commissie de volgende voorstellen ter verbetering van de bestaande regelgeving:

- nieuwe vergunningen mogen niet langer dan tien jaar geldig zijn;

- toevoegingsmiddelen waarvoor krachtens de bestaande regelgeving een vergunning is afgegeven, moeten binnen een periode van zeven jaar opnieuw worden beoordeeld;

- bedrijven moeten aantonen dat het product doeltreffend is en niet schadelijk voor de gezondheid van mens en dier of voor het milieu;

- beoordeling door de Europese Autoriteit voor voedselveiligheid (EAV) is verplicht;

- voor sommige toevoegingsmiddelen moeten maximumresidugehalten worden vastgesteld, die ex post dienen te worden gecontroleerd;

- de vergunningsprocedure moet duidelijk en transparant zijn;

- voor met antibiotica geproduceerde coccidiostatica worden stringentere maatregelen voorgesteld; zo moet de aanvrager uiterlijk vier jaar na de inwerkingtreding van de verordening een nieuw dossier indienen, zodat de stoffen opnieuw kunnen worden beoordeeld.

2. Algemene opmerkingen

2.1. De discussie over de vraag of dierhouderij zonder antibacteriële groeibevorderaars haalbaar is, is nog steeds niet afgesloten. In Zweden - waar het gebruik van antibacteriële stoffen als groeibevorderaars sinds 1986 is verboden(10) - is gebleken dat met een aanpassing van de technieken het gebruik van antibiotica als diervoederadditieven kan worden teruggebracht. Landbouwwetenschappers moeten zich door dit voorbeeld laten inspireren en methoden ontwikkelen om dierhouderij zonder antibacteriële groeibevorderaars en zonder productieverlies mogelijk te maken.

2.2. In het Witboek over voedselveiligheid(11) krijgt de veiligheid van ons voedsel door de benadering "van boer tot bord" terecht een grotere prioriteit dan voorheen en wordt het belang van diervoeder in dit verband erkend. Per slot van rekening komt diervoeder uiteindelijk in onze voeding terecht en kan het als zodanig schadelijk zijn voor de menselijke gezondheid.

2.2.1. De keuze van de Europese Commissie voor een verordening (i.p.v. een richtlijn) is tegen deze achtergrond toe te juichen; dit rechtsinstrument biedt immers als voordeel dat de naleving ervan beter kan worden afgedwongen.

2.3. Het Comité steunt het Commissievoorstel om de vergunningsprocedure voor toevoegingsmiddelen voor diervoeding te stroomlijnen en het gebruik van de vier antibiotica die momenteel nog als groeibevorderaars mogen worden gebruikt, progressief af te schaffen. Terwijl de termijn voor de geleidelijke afschaffing van deze vier antibiotica voor sommige lidstaten wellicht onaanvaardbaar is, kan het progressieve verbod voor andere lidstaten ernstige problemen opleveren, aangezien er misschien nog geen vergelijkbare, even doeltreffende alternatieven te koop of zelfs ontwikkeld zijn. Het Comité is van mening dat de Europese Commissie met dit voorstel een aanvaardbaar compromis op tafel heeft gelegd en dat verder uitstel in deze materie hoe dan ook uit den boze is.

2.4. Het Comité heeft met grote tevredenheid vastgesteld dat de verlenging van een vergunning aan een vrijwaringsclausule is gekoppeld.

2.5. De huidige procedure ter verkrijging van een vergunning voor nieuwe toevoegingsmiddelen of voor een nieuwe toepassing ervan, wordt ingesteld op verzoek van het betrokken bedrijf. Indien de aanvrager in een derde land is gevestigd, kiest hij een lidstaat om als rapporteur op te treden. Krachtens de voorgestelde procedure zal de verantwoordelijkheid voor de evaluatie volledig aan de EAV worden overgedragen. Het Comité is voorstander van een gecentraliseerde procedure - en heeft met tevredenheid vastgesteld dat ook de Commissie hiervoor heeft geopteerd. Ook de door de Europese Commissie voorgestelde koppeling tussen diervoeder, voedselveiligheid en volksgezondheid (zie ook het EESC-advies over het Witboek inzake voedselveiligheid(12) kan op de instemming van het Comité rekenen.

2.6. Naast de voorgestelde maatregelen moet volgens het Comité een systeem worden geïntroduceerd om aan de hand van symbolen of logo's te verduidelijken of de stoffen bestemd zijn om als toevoegingsmiddel, dan wel als geneesmiddel te worden gebruikt.

2.7. Voor het gebruik en de toelating van diergeneesmiddelen en toevoegingsmiddelen voor diervoeding bestaan op wereldvlak zeer uiteenlopende regels. Ontwikkelingslanden - die 25 % van de mondiale vleesproductie voor hun rekening nemen - beschikken niet of nauwelijks over een beleid inzake het veterinaire gebruik van antibiotica. Zo is in Zuidoost-Azië het gebruik van antimicrobiële stoffen in de garnaalteelt amper aan regels gebonden. De door onjuist gebruikte antibiotica veroorzaakte problemen stoppen overigens niet bij de grens van het land waar ze zijn ontstaan. Aangezien vleesproducten wereldwijd worden verhandeld, reizen immers ook de bacteriën mee.

2.7.1. De Commissie gaat in haar voorstel onvoldoende in op de verplichtingen van aanvragende bedrijven uit derde landen en, niet het minst, van communautaire multinationals die van buiten de EU opereren. Aangezien duidelijkheid in dergelijke gevallen soms ver zoek is, zou de Commissie er goed aan doen hierover in het voorstel verder in detail te treden.

2.8. Voor communautaire maatregelen met betrekking tot het milieu of de gezondheid van mens en dier wordt terecht uitgegaan van het voorzorgsbeginsel. Het Comité neemt aan dat dit beginsel bij de vergunningsprocedure nu reeds strikt wordt nageleefd en is dan ook van mening dat aanvullende maatregelen alleen mogen worden getroffen, indien uit nieuw bewijsmateriaal blijkt dat het milieu of de gezondheid van mens en dier wordt bedreigd. Om onzorgvuldig gebruik van antibiotica te vermijden, zou de Commissie er dan ook beter aan doen nauwkeurig aan te geven hoe het voorzorgsbeginsel moet worden toegepast.

2.9. Een van de algemene doelstellingen van dit voorstel is de beoordeling van alle toevoegingsmiddelen voor diervoeding volledig in handen van de EAV te geven en door een dergelijke "één-loketprocedure" het proces duidelijker, efficiënter en transparanter te maken. De voorstellen om beoordelingsrapporten op te stellen en het publiek te raadplegen, passen in datzelfde streven. In het voorstel wordt tevens erkend dat in sommige gevallen een wetenschappelijke risicobeoordeling alléén onvoldoende solide is om daarop een risicomanagementbeslissing te baseren, en dat ook andere relevante factoren in aanmerking moeten worden genomen, zoals ethische aspecten, de uitvoerbaarheid van controles en het nut voor het dier of voor de consument van dierlijke producten. In het ontwerp wordt dan ook voorgesteld de vergunningen voor toevoegingsmiddelen door de Europese Commissie te laten afgeven.

2.9.1. Informatie over de concrete toepassing van dit systeem is in het voorstel helaas niet te vinden. Zo heeft de raadpleging van het publiek - dat de betrokken bedrijven en beleidsmensen op relevante aspecten kan wijzen die over het hoofd werden gezien - geen handen en voeten gekregen. Het is de taak van de Europese Commissie uit te leggen hoe deze ontwerpverordening ten uitvoer moet worden gelegd.

2.10. Een diergeneesmiddel wordt in Richtlijn 2001/82/EG(13) gedefinieerd als "elke enkelvoudige of samengestelde substantie, aangediend als hebbende therapeutische of profylactische eigenschappen met betrekking tot ziekten bij dieren". In die zin zouden ook coccidiostatica - zoals broilers hun hele leven in het voeder toegediend krijgen ter voorkoming van coccidiose - als diergeneesmiddelen kunnen worden beschouwd.

2.10.1. Het Comité is van mening dat alle stoffen die voor de behandeling of preventie van ziekten worden gebruikt, krachtens de in Richtlijn 2001/82/EG opgenomen definities als diergeneesmiddelen moeten worden beschouwd en derhalve vergunningsplichtig zijn. Het Comité is er zich van bewust dat een aantal op grote schaal gebruikte coccidiostatica (die niet in de menselijke geneeskunde worden ingezet) volledig op basis van gisting worden geproduceerd en beschouwd worden als producten die wegens hun te lage farmaceutische kwaliteit ("feed grade") niet voor menselijk gebruik bestemd zijn.

2.10.2. Hoewel uit het voorgaande blijkt dat de indeling van coccidiostatica als diergeneesmiddelen de EU heel wat papierwerk kan opleveren, wil het Comité de Europese Commissie toch verzoeken deze kwestie nogmaals onder de loep te nemen en, waar nodig, de communautaire wetgeving inzake diergeneesmiddelen en/of de farmacopee zodanig aan te passen dat ook de coccidiostatica eronder ressorteren - inclusief de stoffen op basis van uitsluitend voor dierlijk gebruik bestemde antibiotica ("feed grade").

2.10.3. Het Comité kan zich vinden in het voorstel van de Federatie van Europese dierenartsen (FVE - Federation of Veterinarians of Europe) om coccidiostatica in de werkingssfeer van Richtlijn 2001/82/EG op te nemen. De FVE is van mening dat deze producten in de handel verkrijgbaar moeten blijven, maar adviseert om het gebruik ervan te controleren door de producten verplicht door dierenartsen te laten voorschrijven. Een dergelijke aanpak zou bovendien aansluiten op aanbevelingen van talrijke internationale instanties, zoals de OIE en de WHO, en de aanvullende garantie bieden dat de producten op een verstandige en zorgzame manier worden gebruikt, overeenkomstig de principes die de FVE in 1999 in de richtsnoeren over een zorgzaam gebruik van antibiotica in de diergeneeskunde op papier heeft gezet.

2.11. Coccidiostaticavervangers moeten volgens het Comité ook in dit voorstel worden opgenomen. Met name onderzoek naar irreversibele resistentie bij protozoa verdient in dit verband aandacht. Het Comité schaart zich achter de FVE, die de Commissie heeft geadviseerd om in haar vijfde en zesde onderzoeksprogramma voorrang te geven aan projecten die gericht zijn op onderzoek naar coccidiostaticavervangers; samenwerking tussen Europese vorsers zou immers tot een doorbraak op dit terrein kunnen leiden.

2.12. Toevoegingsmiddelen die genetisch gemodificeerd zijn of met een GGO zijn geproduceerd, moeten in eerste instantie aan de verordening inzake genetisch gemodificeerde levensmiddelen en diervoeders voldoen en volgens die verordening worden geëvalueerd; pas dan kan de vergunningsprocedure van de hier voorgestelde verordening worden gestart. Indien GGO's genen bevatten die resistent zijn tegen in humane of veterinaire geneeskunde gebruikte antibiotica, mogen deze GGO's niet in het milieu worden geïntroduceerd. Dit standpunt is in een eerder EESC-advies als volgt geformuleerd: "Uit milieu- en gezondheidsoverwegingen is het EESC daarom van mening dat bij de doelbewuste introductie van genetisch gemodificeerde organismen in het milieu hoe dan ook moet worden afgezien van het gebruik van antibioticumresistente markergenen"(14).

2.13. De Commissie erkent dat een gedetailleerde productetikettering noodzakelijk is om de consument de kans te geven met kennis van zaken zijn keuze te bepalen, en heeft in haar voorstel specifieke regels in dit verband opgenomen. Het Comité mist een expliciete verwijzing naar andere belangrijke etiketteringsvereisten, zoals die voor toevoegingsmiddelen die genetisch gemodificeerd zijn of met een GGO zijn geproduceerd.

2.13.1. Om diervoederadditieven op een verantwoorde manier te kunnen gebruiken en risico's voor de volksgezondheid te vermijden, moeten boeren kunnen beschikken over relevante en duidelijke informatie. Dit houdt in dat adequate etiketteringsmaatregelen moeten worden genomen.

2.14. De Commissie suggereert om na de fase van het in de handel brengen, bepaalde categorieën toevoegingsmiddelen te volgen en hiervoor een monitoringprogramma op te stellen. Het is evenwel niet duidelijk wie zal beslissen of een dergelijk toezicht noodzakelijk is. Het Comité pleit voor een volstrekt transparante toepassing van monitoringvereisten en dringt erop aan dat de monitoringresultaten openbaar worden gemaakt.

2.14.1. Het Comité is evenals FEDESA (Europese Federatie voor diergezondheid) van mening dat, nadat een vergunning voor het in de handel brengen van deze producten is afgegeven, een systeem in werking moet treden om eventuele bijwerkingen die bij het gebruik ervan zouden optreden, op te sporen. De EU beschikt overigens reeds over een instrument dat voor dit doel kan worden ingezet, nl. het surveillancesysteem dat na het in de handel brengen van een product in werking treedt.

2.15. Eén element van de vergunningsprocedure is dat voor het residu van bepaalde producten in levensmiddelen van dierlijke oorsprong MRL's worden vastgesteld. De beslissing over het al dan niet vaststellen van een MRL mag volgens het Comité niet aan de risicobeoordelaar (in casu de EAV) worden overgelaten, maar dient aan de risicomanager (in casu de Europese Commissie) te worden toevertrouwd, met dien verstande dat de Commissie steeds op instigatie van de risicobeoordelaar optreedt.

2.16. Sinds het verbod op het gebruik van bepaalde antibiotica als groeibevorderaars zijn er tekenen die erop wijzen dat het therapeutisch gebruik van antibiotica toeneemt. Een aantal van deze stoffen, zoals amoxicilline, worden ook in de humane geneeskunde ingezet. Tijdens een in oktober 1997 gehouden WHO-vergadering hebben deskundigen aandacht gevraagd voor de risico's die met een wijdverbreid gebruik van fluoroquinolonen als diergeneesmiddelen samenhangen, te meer daar een groot aantal voor menselijk gebruik bestemde antibiotica ook tot deze groep behoren.

2.16.1. Toezicht op het gebruik van antimicrobiële stoffen - en strikte controle van het therapeutisch gebruik van antibiotica - mag volgens het EESC niet tot de humane geneeskunde beperkt blijven, maar dient tot de diergeneeskunde en de landbouw te worden uitgebreid. Doel van deze aanpak is dat de bestaande regelgeving strikt wordt nageleefd en niet wordt ondermijnd door een toenemend en ongecontroleerd gebruik van antibiotica die uitsluitend voor de behandeling van zieke dieren zijn bestemd.

2.16.2. Toezicht en controle op zoönoses en zoönoseverwekkers en de detectie van antibioticumresistentie zijn voor het Comité onlosmakelijk met elkaar verbonden.

2.17. Aangezien het van essentieel belang is dat de naleving van de wetgeving ook daadwerkelijk wordt afgedwongen, moeten de lidstaten de strafmaat voor inbreuken op deze verordening bepalen en erop toezien dat de straffen effectief worden uitgevoerd. De straffen moeten bovendien worden geharmoniseerd en in de desbetreffende EU-verordening worden verankerd. Voorts onderstreept het EESC het belang van controles door gekwalificeerde inspecteurs en van een strikt uitgevoerde sanctieregeling indien inbreuken op de regelgeving worden vastgesteld; dit laatste element is de sleutel tot een doeltreffende tenuitvoerlegging van de wetgeving. Tot slot dringt het Comité er bij de Commissie op aan dit voorstel te koppelen aan het Commissievoorstel inzake officiële veterinaire controles van voor menselijke consumptie bestemde producten van dierlijke oorsprong(15).

2.18. De stijgende kosten die het Commissievoorstel voor de dierhouderij met zich mee zal brengen, baren het EESC zorgen. Aangezien de communautaire dierhouderijsector ten gevolge van de voorgestelde maatregelen op de wereldmarkt aan concurrentievermogen zal inboeten, zal de kwestie van compensatie op tafel moeten komen.

2.19. Om concurrentieverstoringen te vermijden en de consumenten in de EU te beschermen, moeten de bepalingen inzake ingevoerd vlees volledig sporen met de EU-regelgeving. De EU moet het nodige doen om de WTO ervan te overtuigen deze regelgeving officieel te onderschrijven. Ook de dossiers dierenwelzijn en gebruik van groeihormonen en toevoegingsmiddelen in het algemeen, zouden hier wel bij varen.

2.20. Niet alleen de coccidiostatica, maar ook andere geneesmiddelen die momenteel als diervoederadditief mogen worden gebruikt, moeten naar de EU-wetgeving inzake veterinaire geneesmiddelen worden overgeheveld.

2.21. In het belang van alle betrokken partijen, verzoekt het EESC de Europese Commissie om het verbod op het gebruik van bepaalde stoffen reeds vóór de in artikel 12 voorgestelde datum (1 januari 2006) te laten ingaan en derhalve de uitfaseringsperiode te verkorten.

3. Bijzondere opmerkingen

3.1. Het voorstel bevat een lijst definities van in de tekst gebruikte technische termen en uitdrukkingen.

3.1.1. Helaas ontbreken de coccidiostatica in deze lijst met definities.

3.2. Aangezien het verbod op het gebruik van vleesbeendermeel tijdelijk is, moeten in het voorstel omvattende beleidsmaatregelen en duidelijke indicaties over de risico's van toevoegingsmiddelen van dierlijke oorsprong worden opgenomen.

3.3. De Commissie moet in haar voorstel meer gedetailleerd ingaan op de garanties voor een transparant verloop van de vergunningsprocedure; publicatie van de EAV-beoordeling is niet voldoende. Het opstellen van een dergelijke beoordeling is van doorslaggevend belang voor de transparantie van het systeem. Het lijkt dan ook niet meer dan logisch dat een samenvatting van het dossier - zonder vertrouwelijke gegevens - voor een bepaalde periode openbaar wordt gemaakt, zodat het publiek de kans krijgt te reageren.

3.4. Het vaststellen van MRL's moet integraal deel uitmaken van de vergunningsprocedure. Indien de EAV voorstelt geen MRL toe te passen, mag dit de Europese Commissie niet beletten op verder onderzoek aan te dringen, zodat uiteindelijk alsnog een MRL kan worden vastgesteld. In elk geval mag een vergunning pas na vaststelling van een MRL worden afgegeven.

3.5. Bij de risicobeoordeling - die door de EAV zal worden uitgevoerd - dient volgens het Comité een gecodificeerde modus operandi te worden gevolgd; deze dient door iedereen te kunnen worden geraadpleegd.

3.6. Om de EAV in staat te stellen de status van bestaande producten te verifiëren, moeten krachtens het voorstel een kennisgeving en bepaalde gegevens aan deze Autoriteit worden verstrekt. Gebeurt dit niet binnen de gestelde termijn of blijken de gegevens onjuist, moet een verordening worden vastgesteld; inhoud van een dergelijke verordening en tijdspad voor de goedkeuring ervan blijven echter in het vage.

3.6.1. Een ander punt van zorg is dat de periode waarin producten die niet tijdig zijn aangemeld of waarvoor een onvolledig dossier is ingediend, uit de handel moeten worden gehaald, niet wordt gespecificeerd.

3.7. De ontwerpverordening bevat een aantal bepalingen inzake toezicht op de vergunningverlening voor diervoeders. Het EESC is van mening dat deze voor een efficiënte controle ontoereikend zijn.

3.7.1. Het Comité stelt dan ook voor om de nationale controle-autoriteiten duidelijk omschreven taken toe te bedelen.

3.7.2. Het Comité pleit ervoor dat voor melding van inbreuken door de lidstaten aan de Europese Commissie een duidelijke rapportageprocedure wordt opgesteld.

3.8. In de ontwerpverordening worden de taken van de communautaire referentielaboratoria uiteengezet. Het Comité dringt erop aan dat gevalideerde testmethodes worden opgesteld en gepubliceerd; zonder tests is een efficiënte controle op deze stoffen immers onmogelijk.

3.9. De speciale etiketteringsvereisten die voortvloeien uit de GGO-wetgeving zijn in dit voorstel niet verwerkt. Het Comité betreurt dit en vraagt met klem dat dit alsnog wordt gedaan.

3.10. Het Comité dringt er bij de Europese Commissie op aan om in het kader van de Codex Alimentarius te streven naar een akkoord over internationaal aanvaarde regels inzake de toepassing van het voorzorgbeginsel.

Brussel, 18 september 2002.

De voorzitter

van het Economisch en Sociaal Comité

G. Frerichs

(1) PB L 270 van 14.12.1970, blz. 1-17.

(2) PB L 235 van 17.9.1996, blz. 39-58.

(3) WHO Global Principles for the Containment of Anti-microbial Resistance, Report of a WHO consultation with the participation of the Food and Agriculture Organization of the United Nations and the Office International des Epizooties Geneva, Switzerland, 5-9 juni 2000.

(4) The Copenhagen Recommendations. Report from the Invitational EU Conference on The Microbial Threat. Copenhagen Denmark, 9-10 september 1998; http://www.sum.dk/publika/micro98/ ws_2.htm

(5) Rapport van het consumentencomité van 1 maart 1999 over antibioticaresistentie, een gevaar voor de volksgezondheid http://europa.eu.int/comm/ consumers/policy/committee/ cc08_en.html (enkel beschikbaar in het Duits, Engels en Frans).

(6) Advies CES 1118/98 over "Antibioticaresistentie, een gevaar voor de volksgezondheid" (PB C 407 van 28.12.1998) en de Raadsresolutie (PB C 195 van 13.7.1999, blz. 1-3).

(7) PB L 351 van 29.12.1998, blz. 4-8.

(8) COM(2001) 333 def.

(9) Voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad betreffende toevoegingsmiddelen voor diervoeding - COM(2002) 153 def.

(10) Weirup M. 1998. Preventive methods replace antibiotic growth promoters: ten years experience from Sweden.

APUA Newsletter 16(2):1-4.

(11) COM(1999) 719 def.

(12) Advies CES 585/2000 (PB C 204 van 18.7.2000).

(13) PB L 311 van 28.11.2001, blz. 1.

(14) Par. 2.8.1 van advies CES 1117/98, PB C 407 van 28.12.1998.

(15) COM(2002) 377 def.