Br • 
HP! 
&*" 
m-? ; 
|U! ' 
if 
üH— 
|||E 
HP 
HFÏT 
Wlfi 
à COR/MISS IE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN 
C0M(93)175 dof. 
Brussel, 13 mei 1993 
VOORSIEL VOOR 
EEN BESLUIT VAN DE RAAD 
betreffende een communautair technologisch initiatief 
ten behoeve van gehandicaplen en ouderen (TIDE) 
(1993/1994) 
(door de Commissie ingediend) 
-2-
TOELICHTING 
1.Achtergrond 
Een van de uitdagingen van onze maatschappij is het verbeteren van de kwaliteit van het leven voor het zeer 
grote aantal mensen met een handicap of gebrek, ten gevolge van een stoornis of door het verouderingsproces, 
door het hen gemakkelijker te maken zelfstandig te leven, hun integratie in de Gemeenschap te verbeteren en 
hun mogelijkheden op het gebied van communicatie, transport, onderwijs en opleiding, werkgelegenheid en 
vrije-tijdsbesteding te verbeteren. 
Het is thans mogelijk een belangrijke bijdrage te leveren aan het beantwoorden van die uitdaging door middel 
van technologie, bij voorbeeld door ervoor te zorgen dat alle burgers op gelijke wijze toegang hebben tot 
telecommunicatiemogelijkheden, informatie en besturingsapparatuur. Helaas lost de technologie als zodanig 
niet noodzakelijkerwijze het probleem op; zij kan zelfs een belemmering vormen en een extra bijdrage leveren 
aan het isolement en de vervreemding. De Commissie maakt zich al langer zorgen over dit gevolg van de 
bestaande technologie en de ontoereikendheid van de in Europa verrichte inspanningen om dit probleem op te 
lossen. Er is een groot aantal redenen aan te wijzen (sociaal, economisch, financieel, juridisch, technologisch) 
voor deze ontoereikendheid of de onvoldoende beschikbaarheid van de geschikte technologie, maar de 
belangrijkste hebben betrekking op de structuur van de markt voor en de industrie van revalidatietechnologie. 
Er hebben reeds activiteiten plaatsgevonden op het gebied van technologie ten behoeve van gehandicapten en 
ouderen zowel op nationaal niveau als in de O&TO-programma's van de Gemeenschap zoals ESPRIT, RACE, 
TELEMATICA, BIOMED I, BRTTE/EURAM II en actieprogramma's zoals HELIOS en HORIZON, alsmede 
in gecoördineerde acties zoals COST-219. De COST-219-activiteiten beschikken over zeer beperkte middelen, 
de ESPRIT- en RACE-activiteiten hebben slechts in zeer beperkte mate betrekking op dit gebied, en HELIOS 
en HORIZON houden zich niet met technologiebevordering bezig. De huidige activiteiten op nationaal niveau 
zijn ontoereikend. Er is derhalve communautaire actie vereist. 
Een eerste stap in deze richting werd gezet met de TIDE-proefactie (Technology for the socio-economic 
Integration of Disabled and Elderly people, sociaal-economische integratie van gehandicapten en ouderen/*) 
*). Deze actie ging in 1991 van start met een bijdrage uit de begroting van de Gemeenschap van 
8 miljoen ecu, gevolgd door een bijdrage van 10 miljoen ecu in 1992. Het onderhavige voorstel voor een 
communautaire actie op het gebied van de ontwikkeling en toepassing van technologie ten behoeve van 
gehandicapten en ouderen bouwt voort op de resultaten van de TIDE-proefactie. Binnen de potentieel uiterst 
veelomvattende sector revalidatietechnologie beslaat deze actie de gebieden informatietechnologie, 
telecommunicatie, telematica, robotica en omgevingsbesturing. 
2. Doel en motivering van het voorstel 
Er zijn thans in de Europese Gemeenschap zo'n 60 tot 80 miljoen gehandicapten of ouderen, en de bevolking 
wordt steeds ouder doordat men steeds langer leeft en het aantal jongeren afneemt. Het aantal gehandicapten 
of ouderen met beperkingen of leeftijdgerelateerde gebreken in de bevolking zal in de Gemeenschap dan ook 
steeds groter worden. Met het toenemen van de leeftijd stijgen zowel het percentage gehandicapten als de 
verzorgingskosten per persoon zeer sterk. Naar schatting is momenteel ongeveer 70% van de gehandicapten 
60 jaar of ouder. Het aandeel mensen ouder dan 60 jaar zal tegen het jaar 2020 naar verwachting toenemen tot 
1 op 4 ten opzichte van de hele bevolking. De kosten van de gezondheidszorg zullen nog sneller stijgen. De 
last van deze zorg, zowel fysiek als financieel, zal op een steeds kleiner deel van de bevolking drukken. Er 
moet dan ook dringend worden gezocht naar manieren om de last van deze zorg te verminderen en om de 
levenskwaliteit van onze ouderen en gehandicapten te verbeteren door hen in staat te stellen zelfstandig te 
leven. 
W Zie TIDE-proefactie, synopsissen (maart 1992). 
Revalidatietechnologie verschaft niet alleen de middelen waarmee ouderen en gehandicapten zelfstandig 
kunnen leven maar kan ook een bijdrage leveren in het verminderen van de kosten van de gezondheidszorg. 
Revalidatietechnologie is toegepaste technologie die rechtstreeks aan de ouderen en gehandicapten wordt 
geleverd ten einde hen in staat te stellen zelfstandig te leven en deel te nemen aan de dagelijkse sociale en 
economische activiteiten van de samenleving. Het inzetten van deze technologie om het gehandicapten 
mogelijk te maken aan onderwijs deel te nemen en door middel van een baan hun bijdrage aan de 
maatschappij te leveren, is zowel kostenefficiënt als sociaal wenselijk. 
De revalidatietechnologie is bedoeld voor een marktsector die wordt bepaald door de behoeften van de 
gebruikers ervan: ouderen en gehandicapten. In Europa is momenteel echter geen sprake van samenhang 
tussen de verschillende industriële sectoren (b.v. tussen het MKB en grote ondernemingen), noch van een 
samenhangende marktstructuur. Met name de sector van geavanceerde technologieën bestaat overwegend uit 
kleine tot middelgrote bedrijven (MKB) die in verschillende, hoewel potentieel met elkaar verband houdende 
gebieden en in regionale of nationale markten opereren. De Europese markt voor revalidatietechnologie is 
sterk gefragmenteerd^), qua technische gebieden en sectoren, qua verschillende nationale regelgevingen en 
normen, qua verschillende culturele normen en de verschillende vormen van de handicaps (b.v. 
gezichtsvermogen, gehoor, mobiliteit, cognitieve vaardigheden). Deze fragmentatie van de markt leidt tot 
hoge prijzen voor technologische produkten en houdt de omvang van de produktie klein, hetgeen de voor 
innovatie beschikbare middelen beperkt in een gebied dat technologisch steeds veeleisender wordt, en ook 
beperkingen oplegt aan de grootte van de betrokken bedrijven. 
De voltooiing van de interne markt zal de markt voor revalidatietechnologie aantrekkelijker maken voor de 
concurrentie uit de VS, waar de wetgeving ter stimulering van gelijke kansen heeft gezorgd voor een 
slagvaardige industrie van de revalidatietechnologie. Maar terzelfder tijd kan de voltooiing van de interne 
markt zorgen voor een historische kans om een efficiënte en samenhangende markt voor revalidatietechnologie 
in Europa te scheppen. Er zijn echter technische belemmeringen die moeten worden weggenomen bij het 
ontwikkelen van deze markt, waaronder het gebrek aan normalisatie. 
De Commissie is, in overleg met deskundigen uit de industrie, universiteiten en gebruikersorganisaties in de 
Lid-Staten, tot de conclusie gekomen dat het inzetten van geavanceerde technologie om te zorgen voor gelijke 
toegang voor iedereen tot telecommunicatie, informatie en besturingssystemen zowel een sociale doelstelling 
is voor het realiseren van een volledige integratie en gelijke rechten voor alle Europese burgers als wenselijk 
uit industrieel en economisch standpunt. De fragmentatie van de Europese markt, het gebrek aan middelen in 
heel de Gemeenschap - met name het tekort aan menselijke hulpbronnen - en de sociale en economische 
vereisten maken samenwerking op communautair niveau nodig, in overeeristemming met het 
subsidiariteitsbeginsel. In feite vormen de onvoldoende omvang van de nationale markten en hun extreme 
fragmentatie een eerste rechtvaardiging voor een communautaire actie, ten einde het gewenste schaaleffect te 
bereiken terwijl de argumenten betreffende de coördinatie van de inspanningen van de industrie en het gebrek 
aan technologische ontwikkeling en normalisatie een tweede rechtvaardiging vormen voor een communautaire 
actie, omdat deze de interne markt voor revalidatietechnologie zal stimuleren. De TIDE-proefactie 
(1991/1992) heeft aangetoond dat de betrokkenen in deze sector in staat zijn op deze uitdaging in te gaan, en 
dat zelfs met enthousiasme doen. 
3. Conclusie 
De Commissie heeft onderzoek en ontwikkeling op het gebied van de revalidatietechnologie opgenomen in 
haar voorstellen voor het vierde kaderprogramma (1994-1998)(c). De tijdens de proeffase van TIDE (1991-
1992) verkregen resultaten hebben echter aangetoond dat er dringend behoefte is aan een op deze resultaten 
gebaseerd initiatief. Er moet nu actie worden ondernomen om verdere samenwerking tussen bedrijven die 
actief zijn op het gebied van de revalidatietechnologie te bevorderen, ten einde het daarin opgebouwde 
momentum niet te laten verloren gaan evenmin als de kansen die door de voltooiing van de interne markt 
worden geboden. Dit voorstel betreft een programma voor twee jaar (1993-1994) ter stimulering van de 
0") Zie werkplan voor de tweede fase van TIDE (ontwerp, 14 februari 1992) voor details. 
(c) Zie COM(92)406, werkdocument van de Commissie betreffende het vierde kaderprogramma van de 
communautaire activiteiten op het gebied van onderzoek en technologische ontwikkeling, 
kernthema 18: "Wetenschap en technologie ter bestrijding van sociale uitsluiting". 
toepassing en bevordering van revalidatietechnologie. De communautaire actie dient in de regel door middel 
van projecten voor gezamenlijke rekening te worden uitgevoerd; slechts een klein aantal projecten kan 
volledig worden gefinancierd. Onverminderd de middelen die waren vastgelegd voor de proeffase van TTDE, 
wordt de benodigde communautaire financiële bijdrage in TTDE geschat op 35 miljoen ecu, waarvan 
IS miljoen ecu wordt uitgetrokken op de begroting van de Europese Gemeenschappen voor 1993 en 
20 miljoen ecu nodig wordt geacht voor 1994. 
Er dient een comité te worden ingesteld om de Commissie bij te staan bij de uitvoering van de haar bij dit 
Besluit toegekende taken en verantwoordelijkheden. 

-5-
VOORSTEL VOOR 
EEN BESLUIT VAN DE RAAD 
betreffende een communautair technologisch initiatief 
ten behoeve van gehandicapten en ouderen (TIDE) 
(1993/1994) 
DE RAAD VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN, 
Gelet op het Verdrag tot oprichting van de Europese Economische Gemeenschap, inzonderheid op artikel 235, 
Gezien het voorstel van de Commissie, 
Gezien het advies van het Europese Parlement1, 
Gezien het advies van het Economisch en Sociaal Comité2, 
Overwegende dat de Gemeenschap onder meer tot taak heeft de harmonische ontwikkeling van de 
economische activiteit en een gestadige en evenwichtige expansie binnen de gehele Gemeenschap te 
bevorderen; dat krachtens artikel 130A van het Verdrag de Gemeenschap, ten einde in haar geheel de 
harmonische ontwikkeling te bevorderen, haar activiteiten gericht op de versterking van de economische en 
sociale samenhang dient te ontwikkelen en te vervolgen; 
Overwegende dat de resolutie van de Raad en de vertegenwoordigers van de regeringen der Lid-Staten, in het 
kader van de Raad bijeen, op 21 december 19813 inzake de sociale integratie van gehandicapten de nadruk 
legt op het belang van het bevorderen van de ontwikkeling en de beschikbaarheid van technische 
hulpmiddelen, de uitwisseling van informatie en ervaringen op dit gebied en de toepassing van nieuwe 
technologieën, ten einde de communicatie, mobiliteit en werkgelegenheid van gehandicapten te verbeteren; 
Overwegende dat de Commissie de TTDE-proefactie4 (Technology Initiative for Disabled and Elderly people, 
technologisch initiatief ten behoeve van gehandicapten en ouderen) heeft uitgevoerd om gegevens te vergaren 
over de noodzaak om een communautaire actie op dit gebied te starten; 
Overwegende dat het Europese Parlement in zijn resolutie van 17 september 19925 de Gemeenschap heeft 
opgeroepen een programma voor 1993 en 1994 te starten voor TTDE en aan een dergelijk programma de 
nodige middelen toe te kennen; 
1 PB 
2 PB 
3 PB nr. C 347 van 31.12.1981. 
4 PB nr.C 76 van 21.3.1991. 
5 PB nr. C 284 van 2.11.1992. 
-6-
Overwegende dat 10 tot 15 % van de Europeanen ten gevolge van gebreken een handicap ervaren in hun 
dagelijks leven en daardoor geen gelijke persoonlijke en sociaal-economische kansen genieten; 
Overwegende dat een zeer groot deel van de gehandicapten bestaat uit bejaarden, en in het bijzonder 
hoogbejaarden, en dat het aantal daarvan in de Gemeenschap in de toekomst zeer sterk zal toenemen, hetgeen 
zal leiden tot een grote stijging van de totale kosten van de zorg; 
Overwegende dat nieuwe technologieën veel mogelijkheden kunnen bieden om ervoor te zorgen dat 
gehandicapten en ouderen zelfstandiger kunnen leven, waardoor beter aan de wensen van deze personen 
tegemoet wordt gekomen, de sociale en economische samenhang wordt vergroot en een bijdrage wordt 
geleverd aan een vermindering van de kosten van de zorg, hetgeen ook de sociale zekerheid ten goede komt 
door het verminderen van de noodzaak voor dure verzorgingstehuizen of verpleging aan huis; 
Overwegende dat de markt voor deze technologie ter ondersteuning van het zelfstandig leven en de sociaal-
economische integratie thans sterk gefragmenteerd is, zowel per technisch gebied als door de nationale 
regelgeving, door culturele aspecten en naargelang van de soorten handicaps, hetgeen ervoor zorgt dat in de 
Gemeenschap slecht wordt voorzien in de levering van technologische oplossingen en dat de prijzen hoog 
zijn, zowel voor individuele personen als voor instanties die dergelijke oplossingen betalen; 
Overwegende dat er grotere en meer gerichte inspanningen moeten worden geleverd om te komen tot een 
betere samenhang en kostenbeheersing op de markt voor revalidatietechnologie, waarbij zowel moet worden 
gezorgd voor aansluiting van revalidatieapparatuur aan algemene technologische apparatuur, als voor het 
geleidelijk verbeteren van de toegang tot de algemene technologie voor gehandicapte en oudere burgers; 
Overwegende dat de sterk gefragmenteerde nationale markten voor revalidatietechnologie niet de gewenste 
mogelijkheden tot schaalvoordelen bieden en dat de inspanningen in de afzonderlijke Lid-Staten onvoldoende 
zijn om de convergentie te bevorderen die nodig is voor het tot stand brengen van een interne markt voor 
revalidatietechnologie en onnodige doublures kunnen meebrengen; 
Overwegende dat dit initiatief zal leiden tot een veel grotere beschikbaarheid van revalidatietechnologie voor 
gehandicapten en ouderen in heel de Gemeenschap en tot een betere toegang tot algemene technologie voor 
deze groepen; 
Overwegende dat, in overeenstemming met het subsidiariteitsbeginsel, een communautaire actie nodig is om 
de schaarse en gefragmenteerde kennis in de verschillende Lid-Staten bijeen te brengen, ten einde 
gecoördineerde, multidisciplinaire activiteiten te plannen waarmee de sociaal-economische integratie van 
gehandicapten en ouderen door middel van technologie kan worden verzekerd en waarmee de basis voor de 
internationale concurrentiepositie van de Europese industrie van de revalidatietechnologie kan worden 
verbeterd; 
Overwegende dat de onvoldoende omvang van de nationale markten en hun extreme fragmentatie een eerste 
rechtvaardiging vormen voor een communautaire actie, ten einde het gewenste schaaleffect te bereiken en de 
argumenten betreffende de coördinatie van de inspanningen van de industrie en het gebrek aan 
-7-
technologische ontwikkeling en normalisatie een tweede rechtvaardiging vormen voor een communautaire 
actie, omdat deze de interne markt voor revalidatietechnologie zal stimuleren; 
Overwegende dat de genoemde doelstellingen dus beter kunnen worden verwezenlijkt door gecoördineerde 
actie op communautair niveau; 
Overwegende dat een comité dient te worden ingesteld om de Commissie bij te staan bij de uitvoering van de 
haar bij dit Besluit toegekende taken en verantwoordelijkheden; 
Overwegende dat het Verdrag voor de betrokken actie in geen andere daartoe vereiste bevoegdheden voorziet 
dan in die van artikel 235, 
-8-
BESLUTT: 
Artikel 1 
1. Voor een periode van twee jaar, te rekenen vanaf de datum waarop dit besluit wordt aangenomen, 
wordt een communautaire actie op het gebied van revalidatietechnologie voor gehandicapten en ouderen 
vastgesteld, TTDE genoemd (Technology Initiative for Disabled and Elderly people, technologisch initiatief 
ten behoeve van gehandicapten en ouderen). 
2. Een samenvatting van de communautaire actie en de procedure voor de tenuitvoerlegging ervan 
wordt gegeven in de bijlage die een integrerend deel van dit besluit vormt. 
Artikel 2 
Doel van deze communautaire actie is de totstandkoming te stimuleren van een interne markt voor 
revalidatietechratie van gehandicapten en ouderen te 
bevorderen. Dit doel moet worden verwezenlijkt door de toepassing op het gebied van revalidatietechnologie 
te bevorderen en de samenwerking tussen industrieën op dit gebied te stimuleren. 
Artikel 3 
1. In het kader van deze communautaire actie wordt revalidatietechnologie gedefinieerd als technologie 
ten behoeve van ouderen en gehandicapten ten einde hen in staat te stellen zelfstandig te leven en zich beter te 
integreren in het sociaal-economisch leven van de maatschappij. 
2. Ten behoeve van deze communautaire actie wordt onder "gehandicapte" verstaan alle personen met 
een gebrek, hoe klein ook, ten gevolge van stoornissen zoals opgenomen in de internationale classificatie van 
stoornissen, gebreken en handicaps van de Wereldgezondheidsorganisatie. Met het voortschrijden van de 
leeftijd ontwikkelen bejaarden in het algemeen geleidelijk aan milde sensoriële of motorische handicaps, dan 
wel ziektes die hun leven inperken. 
Artikel 4 
De Commissie beoordeelt de bereikte resultaten en brengt daarover verslag uit aan de Raad en het Europese 
Parlement. 
Bij het opstellen van deze verslagen wordt rekening gehouden met de doelstellingen zoals die zijn uiteengezet 
in de bijlage van dit besluit. 
Artikel 5 
1. De Commissie is verantwoordelijk voor de uitvoering van de TTDE-actie. 
2. Er wordt een raadgevend comité ingesteld, hierna "het comité" genoemd, om de Commissie bij te 
staan. Dit comité bestaat uit vertegenwoordigers van de Lid-Staten en wordt voorgezeten door een 
vertegenwoordiger van de Commissie. 
De vertegenwoordiger van de Commissie legt het comité een ontwerp voor van de te nemen besluiten. Het 
comité brengt advies uit over dit ontwerp binnen een termijn die de voorzitter kan vaststellen naar gelang van 
de urgentie van de zaak, zo nodig na stemming. 
-9-
Het advies wordt in de notulen van het comité opgenomen; voorts heeft elke Lid-Staat het recht te verzoeken 
dat zijn standpunt in de notulen wordt opgenomen. 
De Commissie houdt zoveel mogelijk rekening met het advies van het comité. Zij brengt het comité op de 
hoogte van de wijze waarop met zijn advies rekening is gehouden. 
3. Bij de tenuitvoerlegging van de actie is de procedure van lid 2 van toepassing op de volgende punten: 
prioriteiten voor het in bijlage I uiteengezette werkplan; 
inhoud van aanbestedingen; 
criteria voor de selectie van projecten en contractanten; 
toewijzing van bedragen aan prioriteiten; 
beoordeling van projecten; 
afwijkingen van artikel 7, lid 2; 
beoordeling van deze communautaire actie ten behoeve van het opstellen van het in artikel 4 
bedoelde verslag. 
4. De Commissie zorgt voor de samenhang en de complementariteit van de activiteiten binnen TTDE en 
met andere communautaire programma's en acties. 
Artikel 6 
1. Ten aanzien van de in artikel 1 bedoelde activiteiten wisselen de Lid-Staten en de Commissie alle 
relevante informatie uit waartoe zij toegang hebben en die zij mogen vrijgeven met betrekking tot de gebieden 
die onder dit besluit vallen, ongeacht het feit of deze activiteiten al dan niet onder hun bevoegdheid worden 
gepland of uitgevoerd. 
2. Deze informatie wordt uitgewisseld in overeenstemming met een door de Commissie vast te stellen 
procedure en zal als vertrouwelijk worden behandeld wanneer de leverancier van de informatie daarom vraagt. 
Artikel 7 
1. De financiële steun van de Gemeenschap wordt aangepast aan de specifieke kenmerken van de 
betrokken actie. Deze steun kan worden toegekend in de vorm van directe of indirecte subsidie, een voorschot 
in de vorm van eigen middelen of in welke andere vorm dan ook. 
2. Voor de tenuitvoerlegging van de TTDE-actie maakt de Commissie in de regel gebruik van 
uitnodigingen tot het indienen van voorstellen die zo nodig in het Publikatieblad van de Europese 
Gemeenschappen worden bekendgemaakt. 
3. Voor deze tenuitvoerlegging maakt de Commissie tevens gebruik van de instrumenten en organen die 
zij heeft ontwikkeld in het kader van ander communautair beleid, met name van het regionale beleid, ten einde 
de doeltreffendheid van het programma en de algemene samenhang te versterken. 
4. De medecontractanten van de Commissie dienen, behalve in geval van aan de Commissie geleverde 
studies en dienstverlening, in het algemeen een overwegend deel van de financiering voor hun rekening te 
-10-
nemen; dit bedraagt ten minste 50% van de totale kosten. In uitzonderingsgevallen en volgens de procedure 
van artikel 5 wordt een communautaire bijdrage die dit percentage overschrijdt echter niet uitgesloten, met 
name wanneer rekening moet worden gehouden met de specifieke problemen die regio's met een 
ontwikkelingsachterstand of achteruitgaande industrie bij de deelname aan transnationale activiteiten 
ondervinden. 
Bij projecten die in aanmerking komen voor steun, met uitzondering van studies en dienstverlening, dienen 
ten minste twee deelnemers uit verschillende Lid-Staten betrokken te zijn. 
-11-
BULAGE 1 
SAMENVATTING VAN HET ACTIEPLAN EN DE UITVOERINGSMAATREGELEN 
1. Doelstellingen 
De communautaire actie TTDE is een initiatief ter bevordering en toepassing van technologie met als 
specifieke hoofddoelstelling: 
"het stimuleren van het tot stand komen van een interne markt voor revalidatietechnologie in Europa ten einde 
de sociaal-economische integratie van gehandicapten en ouderen te bevorderen". 
Dit zal worden bereikt door activiteiten in samenwerkingsverband van multidisciplinaire teams. De nadere 
doelstellingen van deze activiteiten zijn: 
het uitbreiden van het begrip, het verhelderen en het aanpassen van de technologie om te 
voldoen aan de behoeften van de gebruikersgroepen; 
het ontwikkelen van nieuwe toepassingen op het gebied van de revalidatietechnologie zoals 
intelligente woningen voor bejaarden en geavanceerde gehoorapparaten; 
het bevorderen van innovatie en technologie-overdracht op het gebied van de 
revalidatietechnologie; 
het versnellen van de ontwikkeling van technische normen en standaarden. 
2. Werkingsgebied van de maatregelen ter aanmoediging van het tot stand komen van de interne 
markt voor revalidatietechnologie 
Het werkingsgebied van de TTDE-actie kan worden beschreven door middel van vier actielijnen met elk een 
eigen subgebied. Deze actielijnen zijn6: 
1. toegang tot communicatie- en informatietechnologie en ondersteuning van interpersopnljjVe 
communicatie; toegang tot en interactie met multimediale omgevingen; technologie ter bevordering 
van persoonlijke communicatie; toegankelijke diensten en toepassingen; 
2. besturingstechnologieën voor het alledaagse leven: gebruikers- en systeeminterfaces voor 
besturingen; roboticasystemen; besturingssystemen voor mobiliteit en vervoer; 
3. herstel en verbetering van motorische en cognitieve functies: TT ten behoeve van aan het individu 
aangepaste plannen voor functiebepaling, revalidatie en beter functioneren in de samenleving; 
technologie ten behoeve van de revalidatie en het behouden van de motorische functies; 
substitutieapparatuur voor motorische functies; 
4. technologie inrake geïntegreerde systemen: intelligente omgevingen en systemen; oriëntatie- en 
navigatiesystemen voor mobiliteit; werkomgevingen voor gehandicapten en ouderen. 
De belangrijkste activiteit zal bestaan uit een reeks technologiebevorderings- en -toepassingsprojecten. Alle 
projecten dienen deel te nemen aan de horizontale activiteiten van de TTDE-actie. Hieronder vallen consensus, 
marktonderzoek, kosten-batenanalyse, kostenbeheersing en normalisatiewerkzaamheden. De horizontale 
activiteiten omvatten de ontwikkeling van een probleemoplossend kader, een kosten/baten-model, 
Zie het werkplan voor de tweede fase van TIDE (ontwerp, 14 februari 1992) voor details betreffende 
de actielijnen, werkgebieden, enz. 
-12-
een marktfactorenmodel, alsmede informatieactiviteiten. Bij de verschillende projecten moet rekening worden 
gehouden met een aantal gemeenschappelijke verantwoordelijkheden, voornamelijk het valideren van de 
geleverde modellen en het voorzien in de benodigde gegevens. De projecten dienen ook voor de verspreiding 
en benutting van hun eigen resultaten te zorgen. 
De uit te voeren werkzaamheden dienen te voldoen aan de basisbeginselen van markt- en klantgerichte 
technologiebevordering, die in TTDE expliciet worden gemaakt als vijf met elkaar samenhangende beginselen. 
Dit zijn: 
het beginsel van gebniikersgeoriënteerdheid: de gebruikers moeten bij de projecten worden 
betrokken en de projecten dienen een uitspraak te doen over eisen van de eindgebruiker en 
over de verwachte baten van de technologische oplossingen voor de eindgebruiker; 
het beginsel van marktgeoriënteerdheid: de projecten dienen de door de voltooiing van de 
interne markt ontstane mogelijkheden te benutten en gericht te zijn op de ontwikkeling van 
op technologie gebaseerde prototypeprodukten en -diensten; 
het beginsel van innovatie en aanpassing van technologie: de nadruk dient te liggen op 
innovatie en de aanpassing en geavanceerde toepassing van nieuwe technologie, alsmede de 
integratie daarvan met relevante internationale normen; 
het beginsel van multidisciplinaire aanpak: de projecten dienen de schaarse 
wetenschappelijke, technische en commerciële middelen te bundelen op een gebied waarop 
sociale, economische, onderwijskundige en klinische deskundigheid naast technologische 
expertise nodig is; 
het beginsel van technologische verificatie: de technologietoepassingen dienen te worden 
beoordeeld met medewerking van werkelijke of potentiële consumenten in praktijktests of 
door middel van scenario's. 
3. Beheer van de TIDE-actie 
Het is de bedoeling dat de industrieën op het gebied van telecommunicatie, informatie en 
revalidatietechnologie een grote bijdrage leveren aan de uitvoering van de TTDE-actie. Kleine en middelgrote 
ondernemingen, onderzoeksinstellingen, gebruikers- en dienstverlenende organisaties, universiteiten en 
bedrijven die werkzaam zijn op gebieden zoals apparatuur, systeemontwerp en materialen zullen bij de actie 
worden betrokken in nauwe samenwerking met bedrijven dit actief zijn op de markt van de 
revalidatietechnologie. 
Elk project omvat een grensoverschrijdende samenwerking van deelnemers uit verschillende landen van de 
Gemeenschap. Een minimumvereiste is dat elk consortium dient te bestaan uit ten minste twee onafhankelijke 
deelnemers uit de Gemeenschap die niet in een zelfde Lid-Staat zijn gevestigd. Ten minste twee van de 
deelnemers moeten een industrieel bedrijf zijn. De deelnemers gaan een contract voor gezamenlijke rekening 
met de Commissie van de Europese Gemeenschappen aan. De contracten worden gesloten na een openbare 
uitnodiging tot het indienen van voorstellen en een onafhankelijke beoordeling van de voorstellen. De 
uitnodiging tot het indienen van voorstellen, waarin naar dit actieplan wordt verwezen, wordt op ruime schaal 
verspreid en in het Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen gepubliceerd. Van de deelnemers wordt 
verwacht dat zij ten minste 50% van hun totale kosten dragen, maar zij behouden alle rechten op de 
exploitatie van nieuwe informatie en octrooien die uit hun werkzaamheden voortvloeien. 
Wanneer kaderovereenkomsten voor wetenschappelijke en technische samenwerking gesloten zijn tussen 
Europese landen buiten de EG en de Europese Gemeenschap, kunnen organisaties en bedrijven uit die landen 
onder bepaalde, door de Commissie vast te stellen voorwaarden deelnemen aan in het kader van deze actie 
ondernomen projecten. 
13-
BULAGEn 
FINANCIEEL MEMORANDUM 
1. TITEL VAN DE MAATREGEL 
TIDE (sociaal-economische integratie van gehandicapten en ouderen) 
2. BEGROTINGSLIJN 
B6 - 8108 
3. JURIDISCHE GRONDSLAG 
Artikel 235 van het Verdrag tot oprichting van de Europese Economische Gemeenschap. 
4. OMSCHRIJVING VAN DE MAATREGEL 
4.1. Doelstellingen 
De hoofddoelstelling van de TTDE-actie is "het stimuleren van de totstandkoming van een interne markt voor 
revalidatietechnologie in Europa ten einde de sociaal-economische integratie van gehandicapten en ouderen te 
bevorderen". TTDE dient aan deze doelstelling bij te dragen door de ontwikkeling in samenwerkingsverband 
van hoogtechnologische prototypeprodukten en -diensten. 
4.2 Duur 
1993/1994 
4.3 Betrokkenen 
Leveranciers van informatietechnologie, telecommunicatie- en besturingsapparatuur. 
De industrie van de revalidatietechnologie. 
Revalidatiecentra. 
Onderzoekscentra en universiteiten. 
Gebruikersorganisaties van gehandicapten en ouderen. 
Er zijn tussen 60 en 80 miljoen oudere of gehandicapte burgers in Europa. Daarvan hebben naar schatting 26 
à 30 miljoen behoefte aan revalidatieapparatuur en -diensten. Deze mensen kunnen indirect profiteren van de 
grotere beschikbaarheid en de lagere prijzen van de revalidatietechnologie die de huidige actie moet 
opleveren. 
-14-
5. INDELING VAN DE UITGAVEN 
NVU;GK 
6. AARD VAN DE UITGAVEN 
De actie wordt in hoofdzaak uitgevoerd door middel van projecten voor technologiebevordering en -
toepassing voor gezamenlijke rekening (92% van de contracten) en enkele directe acties (8% van de 
contracten). De werkzaamheden worden uitgevoerd door transnationale teams met ten minste twee industriële 
partners uit verschillende Lid-Staten, waarbij meestal zowel het MKB als onderzoeksinstellingen en/of 
universiteiten zijn betrokken. 
De Gemeenschap draagt normaal niet meer dan 50% bij in de volledige economische kosten van de projecten 
voor technologiebevordering en -toepassing. Universiteiten en liefdadige instellingen kunnen echter ook 
kiezen voor terugbetaling van 100% van de marginale kosten. 
Directe acties worden in principe voor 100% gefinancierd. 
7. FINANCIËLE GEVOLGEN VOOR DE BELEIDSKREDIETEN 
35 miljoen ecu 
7.1 Totale kosten: (2 jaar: 1993 -1994) 
Een geschatte verdeling voor de uitvoering van de actie, gebaseerd op uitvoerig overleg met de betrokkenen 
uit de sector en de ervaring met de proeffase van TTDE, wordt hieronder gegeven: 
x 1 min ecu 
Projecten (voor gezamenlijke rekening) 
1. Toegang tot communicatie- en 
informatietechnologie en ondersteuning 
van interpersoonlijke communicatie 
2. Besturingstechnologieën 
3. Functioneel herstel en verbetering 
4. Technologie inzake geïntegreerde systemen 
Horizontale activiteiten (directe acties) 
Personeel 
Beheer 
7.2 a) Tydschema voor de vastleggingskredieten 10,1 
5,6 
2,3 
8,8 
2,2 
2,2 
3,8 
Contracten 
Personeelskosten 
Beheerskosten 
TOTAAL 1993 
13,6 
0 
1,4 
15 1994 
15,4 
2,2 
2,4 
207 1995 1996 TOTAAL 
29 
2,2 
3,8 
35 
Dit getal is slechts een indicatie, aangezien de vastleggingskredieten volgens de jaarlijkse 
begrotingsprocedure en steeds afhankelijk van de dan bestaande financiële ruimte zullen worden 
vastgesteld. 
-15-
7.2 b) Betalingskredieten 
Contracten 
Personeelskosten 
Beheerskosten 
TOTAAL 1993 
5 
0 
1.4 
6,4 1994 
11 
2,2 
2,4 
15,6 1995 
9 
9 1996 
4 
4 TOTAAL 
29 
2,2 
3,8 
35 
7.3 Wyze van berekening 
a) Uitgaven per contract 
Onder deze uitgaven valt de bijdrage van de Gemeenschap aan de werkzaamheden op het gebied van 
technologiebevordering en -toepassing, uitgevoerd in het kader van contracten voor gezamenlijke rekening die 
worden gesloten met de industrie, universiteiten en onderzoeksinstellingen van de Lid-Staten. 
b) Huishoudelgke uitgaven 
Onder deze uitgaven vallen de administratieve kosten (het comité dat de Commissie bijstaat bij de 
tenuitvoerlegging van de actie, werkgroepvergaderingen, verdeling van documenten en verspreiding van 
informatie), hulppersoneel, consultants, het gebruik van gegevensverwerkende en telecomrrmnicatiefaciliteiten 
en andere ondersteunende activiteiten. 
c) Financiering van de uitgaven 
De kredieten die nodig zijn voor de bijdrage van de Gemeenschap aan deze actie komen ten laste van de 
begroting van de Gemeenschap voor 1993 en 1994. Op de Gemeenschapsbegroting voor 1993 zijn reeds 
15 miljoen ecu voor het programma uitgetrokken. 
8. BEPALINGEN IN DE VOORGESTELDE MAATREGEL OM BEDROG TEGEN TE GAAN 
Administratieve controle door het Directoraat-generaal Financiële controle voor wat betreft de 
uitvoering van de begroting. 
Recht van audit en controle door het Directoraat-generaal Informatietechnologieën en -industrieën en 
telecommunicatie. 
Toezicht door de met de projecten belaste ambtenaren van de Commissie. 
Audits door de Rekenkamer in overeenstemming met de bepalingen van het Verdrag. 
9. PERSONEEL 
De kosten van deze maatregel zijn geraamd op basis van de kosten van het aantal vereiste O&O-ambtenaren: 
5 ambtenaren - categorie A 
2 ambtenaren - categorie B 
3 ambtenaren - categorie C 
•16-
De personeelskosten zijn berekend op basis van de indicatieve kosten voor 1994, vermenigvuldigd met een 
factor 6/12 voor de vertraging bij de aanwerving en het in dienst nemen van personeel: 
A-ambtenaren 120.000 ecu 
B-ambtenaren 75.000 ecu 
C-ambtenaren 46.000 ecu 
10. GEGEVENS VOOR DE KOSTEN-BATENANALYSE 
10.1 Doelstellingen en samenhang met het financieel programma 
De TTDE-actie is een initiatief voor de bevordering en toepassing van technologie met als specifieke 
hoofddoelstelling: 
"het stimuleren van het tot stand komen van een interne markt voor revalidatietechnologie in Europa ten einde 
de sociaal-economische integratie van gehandicapten en ouderen te bevorderen". 
Deze doelstelling zal worden bereikt door de activiteiten in samenwerkingsverband van multidisciplinaire 
teams. De nadere doelstellingen van deze activiteiten zijn: 
het uitbreiden van het begrip, het verhelderen en het aanpassen van de technologie om te voldoen aan 
de behoeften van de gebruikersgroepen. Zo zal een TTDE-handboek van gebruikerseisen en van 
technologische oplossingen worden gepubliceerd (horizontale activiteiten); 
het ontwikkelen van nieuwe toepassingen voor revalidatietechnologie zoals intelligente woningen 
voor ouderen en geavanceerde gehoorapparaten (projecten). Naar verwachting zullen meer dan 
50 nieuwe prototypeprodukten en -diensten met geavanceerde technologie tot stand worden gebracht; 
het bevorderen van innovatie en technologieoverdracht op het gebied van de revalidatietechnologie. 
Voorts zullen nieuwe modellen voor kosten-batenanalyse bij het inzetten van revalidatietechnologie 
in de praktijk en voor het beschrijven van markt- en distributiefactoren in de Europese revalidatie-
technologiemarkt worden ontwikkeld (horizontale activiteiten); 
het versnellen van de ontwikkeling van technische normen en standaarden. Revalidatietechnologen 
zullen hun medewerking verlenen aan normalisatie-instellingen zoals ETSI en er zullen voorstellen 
voor technische nonnen worden gedaan (horizontale activiteiten). 
10.2 Motivering van de maatregel 
Door de steeds grotere impact van handicaps en ouderdom op het leven van de burgers van Europa ontstaat 
een grote vraag naar revalidatietechnologietoepassingen en -diensten. Deze zijn nodig om te zorgen voor 
gelijke kansen en gelijkwaardige deelneming aan het sociaal-economische leven in de Gemeenschap. 
Daarnaast kunnen deze revalidatietechnologietoepassingen bijdragen aan het verminderen van de steeds 
stijgende kosten van de zorg. De betrokkenen die op deze markt actief zijn (industrie, onderzoeksinstellingen 
en gebruikersorganisaties) beschikken niet over de structuur en organisatie om op een gecoördineerde en 
kostenefficiënte manier op de uitdaging van de interne markt te kunnen reageren. De 
revalidatietechnologiemarkten zijn klein en gefragmenteerd, de technologische ontwikkelingen vinden in 
onvoldoende mate plaats en overlappen elkaar, de gebruikerseisen zijn niet goed gedefinieerd en er is op dit 
gebied sprake van onvoldoende normalisatie. 
De argumenten betreffende de onvoldoende omvang van de nationale markten en hun extreme fragmentatie 
vormen een eerste rechtvaardiging voor een communautaire actie, ten einde het gewenste schaaleffect te 
bereiken. De argumenten betreffende de coördinatie van de inspanningen van de industrie en het gebrek aan 
technologische ontwikkeling en normalisatie vormen een tweede rechtvaardiging voor een communautaire 
actie, omdat deze de interne markt voor revalidatietechnologie zal stimuleren. Voorts hebben de acties die in 
het kader van de TTDE-proeffase hebben plaatsgevonden, duidelijk aangetoond dat er in de Lid-Staten te 
-17-
weinig activiteiten plaatsvinden op het gebied van de revalidatietechnologie, en dat zij onvoldoende 
gecoördineerd zijn. Daarnaast staan de revalidatietechnologiemarkt en -industrie nog in hun kinderschoenen 
en hebben zij een financiële stimulans en paneuropese samenwerking nodig om zich op een samenhangende 
wijze te kunnen ontwikkelen. Het zou voorbarig zijn met communautaire regelgeving te komen. Deze 
communautaire actie wil een katalysatorfunctie vervullen om een kritische investerings- en 
samenwerldngsmassa te bereiken en daarmee bij te dragen aan later in te voeren regelgeving op dit gebied. 
10.3 Het volgen en evalueren van de maatregel 
Van alle technologiebevorderings- en -toepassingsprojecten moeten tussentijdse en eindverslagen worden 
ingediend en moeten de prototypes worden gedemonstreerd. Daarnaast moeten alle projecten uitspraken doen 
over de gebruikerseisen, over de resultaten van de prototypetests met gebruikers en over de markt. Naar alle 
waarschijnlijkheid zullen sommige prototypes intensief in revalidatiecentra worden getest en zullen zij 
daarmee ook bijdragen aan het tot stand komen van nieuwe certificatieprocedures en -normen. 
De maatregel zal worden bijgesteld in het licht van de tussentijdse verslagen en de resultaten van de 
projectevaluaties (om de zes maanden). 
De maatregel zal aan de hand van de bovenstaande doelstellingen door de Commisgestaan door externe 
deskundigen, formeel worden geëvalueerd. 

-18-
NOTFTIE OVER DE EFFECTEN OP HET MIDDEN- EN KLEINBEDRIJF (MKB) EN OP DE 
WERKGELEGENHEID 
De actie heeft als algemene doelstelling de ontwikkeling en toepassing van geavanceerde technologie voor 
gehandicapten en ouderen, alsmede het stimuleren van strategische allianties en samenwerldngsverbanden 
tussen de onderzoeksgemeenschap en het bedrijfsleven, zodat het de Europese industrie (telecommunicatie, 
informatie, robotica, besturingssystemen, technische hulpmiddelen enz.) de strijd met de concurrenten op de 
wereldmarkt kan aangaan. 
Tijdens de proeffase is gebleken dat het MKB enthousiast deelneemt aan ontwikkelingen in 
samenwerkingsverband op dit gebied. Het MKB maakt zo'n 80% uit van de bedrijven die in de proeffase 
hebben deelgenomen. Ontwikkelingen in samenwerkingsverband bieden het MKB goede kansen om zich 
nieuwe technologie eigen te maken, maar ook om bekend te raken met het bedrijfsklimaat in andere Lid-
Staten. Deze factoren zijn van belang voor het voeren van een doeltreffend zakelijk beleid op de interne 
markt. Voor het midden- en kleinbedrijf is het werken in samenwerkingsverband in een precommerciële 
omgeving een goede manier om de genoemde voordelen te behalen. Het MKB heeft te weinig kennis van de 
markten, van talen en van de administratieve en financiële middelen die nodig zijn om zich de nieuwe 
technologie eigen te maken en om andere markten te veroveren. Daarnaast is het zo dat naarmate de 
technologische basis voor nieuwe produkten geavanceerder is, de ontwikkelingstijden meestal langer worden 
en er steeds meer geld moet worden geïnvesteerd in nieuwe produkten en processen. Dit maakt het vooral 
voor de vele kleine bedrijven moeilijk in deze sector actief te zijn. 
De TIDE-projecten zijn bijzonder geschikt voor het bevorderen van de samenwerking tussen 
onderzoekscentra, het MKB en de communicatie- en informatie-industrie. Als voorbeelden van 
technologiebevorderende activiteiten die door dergelijke samenwerkingsverbanden kunnen worden 
ondernomen, kan worden gewezen op computerontwilckelingen ten behoeve van revalidatie op taalgebied, 
intelligente woningen voor ouderen, geavanceerde grafische transducers voor blinden. Er moeten tot 
wederzijds voordeel strekkende betrekkingen worden opgebouwd tussen de betrokkenen in de sector, er moet 
een voldoende mate van technologietransfer tot stand worden gebracht en de nodige ontwikkelingsconsortia 
moeten tot ontwikkeling komen, wil de Europese industrie voordeel halen uit de kansen die door de interne 
markt worden geboden. 
Het MKB heeft veel te winnen bij deelneming aan deze actie. Een van de grootste voordelen bestaat in de 
toegang tot resultaten van fundamenteel onderzoek in onderzoekslaboratoria, universiteiten en de Europese 
industrie van geavanceerde technologie. Een ander voordeel voor het MKB bestaat in de mogelijkheid hun 
eigen technologie op de laatste stand van zaken te brengen evenals hun know-how om kritische problemen op 
te lossen. Er is soms sprake van belangrijke spin-offs van de innovatieve geavanceerde oplossingen die 
worden ontwikkeld voor de zeer veeleisende markt voor ouderen en gehandicapten, die dan kunnen worden 
toegepast in bredere conventionele sectoren. Hieronder vallen voorbeelden zoals de balpen die oorspronkelijk 
werd ontwikkeld voor personen met een motorische handicap, de cassettebandrecorder die eerst werd 
ontwikkeld voor blinden, vroege versies van afstandbedieningsapparatuur, transcriptieapparatuur voor steno 
enz. Verder bestaat er de belangrijke mogelijkheid om kennis en contacten op te doen waarmee een zeer 
omvangrijke markt voor geavanceerde technologie in heel Europa kan worden bereikt. 
Het continu up-to-date brengen van geavanceerde technologie is de sleutel voor het behouden van de huidige 
stand van de werkgelegenheid in de revalidatietechnologie-industrie en voor het scheppen van nieuwe banen. 
Het MKB wordt in het bijzonder bedreigd door de mogelijkheid dat de Amerikaanse industrie, gesteund door 
een krachtige homogene thuismarkt, de kans grijpt die door de voltooiing van de interne markt in Europa 
wordt geboden. Wetgeving ten behoeve van positieve acties in de Verenigde Staten (Americans with 
Disabilities Act, 1990) heeft een bijzonder sterke technologisch geavanceerde industriële basis tot stand 
gebracht. De voltooiing van de interne markt, met name de wederzijdse erkenning van certificatie, maakt de 
Europese markt voor revalidatietechnologie aantrekkelijk voor de Amerikaanse industrie. De Europese 
industrie, waarvan een groot deel tot het MKB behoort, heeft behoefte aan een actie op het gebied van 
technologie-overdracht, de ontwikkeling van geëigende normen ten behoeve van interconnectie, beter inzicht 
•19-
en begrip van de eisen van de gebruiker en een stimulans voor het scheppen van de geëigende 
samenwerkingsverbanden en consortia tussen betrokkenen uit de sector om te kunnen overleven. Voorts zijn 
de nieuwe technologische gereedschappen en diensten van wezenlijk belang om de tewerkstelling van 
gehandicapten, waarvan zo'n 80% werkloos zijn, mogelijk te maken. 

ISSN 0254-1513 
COM(93) 175 def. 
NL DOCUMENTEN 
05 15 
Catalogusnummer : CB-CO-93-2Û2-NL-C 
ISBN 92-77-55235-2 
Bureau voor officiële publikaties der Europese Gemeenschappen 
L-2985 Luxemburg