Samenvatting van de jaarverslagen over de uitvoering van operationele programma's die in 2015 zijn medegefinancierd door het Fonds voor Europese hulp aan de meest behoeftigen

Samenvatting van de jaarverslagen over de uitvoering van operationele programma's die in 2015 zijn medegefinancierd door het Fonds voor Europese hulp aan de meest behoeftigen

I. Inleiding

Het Fonds voor Europese hulp aan de meest behoeftigen (FEAD) is ingesteld bij Verordening (EU) nr. 223/2014 en heeft als doel de ergste vormen van armoede in de EU te verlichten, zoals dakloosheid, kinderarmoede en voedselgebrek. In het kader van deze verordening kan het FEAD worden gebruikt om de meest achtergestelde groepen in de samenleving te helpen door het verstrekken van voedsel, basisbenodigdheden zoals kleding, schoeisel en persoonlijke verzorgingsmiddelen of door het organiseren van activiteiten ter bevordering van sociale inclusie. Hier schuilt de toegevoegde waarde van het fonds in: het biedt gerichte hulp aan een groep mensen die geen directe toegang hebben tot en niet kunnen profiteren van andere EU-financieringsinstrumenten, zoals de Europese structuur- en investeringsfondsen (ESI).

In totaal beschikt het FEAD over 3 813 miljoen EUR in lopende prijzen. Het fonds wordt door alle lidstaten op nationaal niveau ten uitvoer gelegd via operationele programma's. Tijdens de programmeringsfase mogen de lidstaten een operationeel programma voor voedselhulp en/of fundamentele materiële bijstand (OP I) en/of een operationeel programma voor sociale inclusie van de meest behoeftigen (OP II) ontwikkelen. Daarnaast mogen lidstaten voor hun programma's zelf de doelgroepen, het type hulp en de geografische dekking bepalen.

Hoewel sociale inclusie van de meest behoeftigen centraal staat bij OP II, vormt het ook een wezenlijk onderdeel van OP I. Het verstrekken van materiële bijstand moet aangevuld worden met begeleidende maatregelen om de sociale inclusie van de eindontvangers te bevorderen (bijv. doorverwijzing naar de juiste diensten, advisering over een evenwichtig voedingspatroon en over budgetbeheer). Daarmee komt OP I enerzijds tegemoet aan de materiële basisbehoeften van de meest behoeftigen en helpt het hen anderzijds op weg naar herintegratie in de maatschappij.

Lidstaten werken bij de uitvoering van de FEAD-programma's samen met partnerorganisaties. Dit kunnen publiekrechtelijke instanties of organisaties zonder winstoogmerk zijn, die de in de programma's beschreven materiële bijstand verstrekken (OP I) of maatregelen voor sociale inclusie instellen en uitvoeren (OP II). Door deze samenwerking draagt het fonds ook bij aan capaciteitsopbouw binnen de partnerorganisaties op het gebied van sociaal beleid.

Op grond van de voor het fonds geldende toezichtsmaatregelen moeten de lidstaten uiterlijk 30 juni van elk jaar bij de Commissie een verslag over de uitvoering van hun programma's in het voorafgaande kalenderjaar indienen. De Commissie beoordeelt de uitvoeringsverslagen en verzoekt de lidstaten zo nodig hierin wijzigingen aan te brengen. Daarnaast moet de Commissie te gepasten tijde een samenvatting van de verslagen van de lidstaten indienen bij het Europees Parlement en de Raad.

In de verordening is tevens bepaald dat de Commissie ten minste een keer per jaar de organisaties die de partnerorganisaties op EU-niveau vertegenwoordigen raadpleegt over de tenuitvoerlegging van de steun uit het fonds en daarover verslag uitbrengt aan het Europees Parlement, en de Raad.

Deze samenvatting is gebaseerd op de informatie uit de uitvoeringsverslagen voor 2015 zoals zij door de Commissie zijn aanvaard. Het UK heeft geen uitvoeringsverslag ingediend omdat er in 2015 geen activiteiten werden verricht. In deze samenvatting wordt aan de hand van de door de lidstaten verstrekte informatie een algemeen beeld geschetst van de ontwikkelingen inzake het FEAD op EU-niveau, waarbij de structuur van de verslagen wordt gevolgd. Daarnaast wordt een overzicht gegeven van de raadpleging over de tenuitvoerlegging van het FEAD die in 2015 werd gehouden met de EU-vertegenwoordigers van de partnerorganisaties. De voor de gemeenschappelijke indicatoren gerapporteerde waarden zijn te vinden in de bijlage.

Om rekening te houden met het tijdsverloop tussen tenuitvoerlegging en verslaglegging, bevat dit verslag ook informatie over ontwikkelingen na 2015, indien die informatie beschikbaar is.

II. Algemene ontwikkelingen

De programmering van FEAD-middelen werd in 2015 afgerond, met de goedkeuring van de laatste drie resterende programma's (DE, SE, UK) door de Commissie begin 2015. Twee lidstaten dienden ook de eerste verzoeken om wijzigingen in. RO stelde voor om zijn programma te wijzigen om de eindontvangers eenvoudiger te kunnen identificeren. CZ stelde voor om het toepassingsgebied van zijn programma te verruimen om de verstrekking van gratis maaltijden aan leerlingen te ondersteunen. In 2016 werden nog eens vier wijzigingsverzoeken ingediend.

In de loop van het jaar werden er vorderingen gemaakt met de ontwikkeling van het tweede rechtskader voor het FEAD. Tegen het eind van 2015 had de Commissie drie gedelegeerde en vijf uitvoeringshandelingen vastgesteld en gepubliceerd, goed voor een voltooiingspercentage van 80 %. In november 2016 had zij alle uitvoerings- en gedelegeerde handelingen vastgesteld en gepubliceerd.

In 2015 kreeg de EU te maken met een enorme instroom van migranten, onder wie talrijke asielzoekers. Dat leidde tot heel wat bezorgdheid, onder meer over hoe zij de nodige materiële bijstand konden krijgen. Het directoraat-generaal Werkgelegenheid, sociale zaken en inclusie stelde een nota op over de steun die uit het Europees Sociaal Fonds (ESF) en het FEAD kan worden geboden aan asielzoekers. Of asielzoekers in aanmerking komen voor bijstand uit het FEAD is afhankelijk van hoe de lidstaten de begunstigden van het fonds zullen definiëren. De nota werd aan de lidstaten voorgelegd en met hen besproken tijdens een speciale vergadering op 25 september 2015.

In 2016 zette de Commissie een beslissende stap in de capaciteitsopbouw van de belanghebbenden van het FEAD, met de lancering van het FEAD-netwerk voor het uitwisselen van ervaringen en goede praktijken. Na de startconferentie in juni 2016, waar 200 belanghebbenden uit alle 28 lidstaten aan deelnamen, hadden aan het eind van het jaar al drie bijeenkomsten van het FEAD-netwerk plaatsgevonden. Tijdens die bijeenkomsten werd bijzondere aandacht geschonken aan de verschillende aspecten van het FEAD die moeten bijdragen aan de sociale inclusie van de meest behoeftigen. De deelnemers stelden casestudy's voor en vertelden over uitdagingen en oplossingen met betrekking tot vraagstukken van gezamenlijk belang bij de uitvoering van FEAD-programma's. Voor 2017 zijn vijf bijeenkomsten met de belanghebbenden gepland.

In 2016 startte de Commissie eveneens met de tussentijdse evaluatie van het FEAD om de verwezenlijkingen van de FEAD-programma's te beoordelen. In het kader van die evaluatie is een openbare raadpleging gestart, gericht op alle belanghebbenden van het FEAD en op het grote publiek. Het tussentijdse verslag zal klaar zijn in de zomer van 2017. De definitieve versie wordt uiterlijk op 31 december 2018 aan het Europees Parlement en de Raad voorgesteld.

Uit de eerste ervaringen met de tenuitvoerlegging van de programma's in het veld en de feedback van verschillende belanghebbenden blijkt dat de regels voor het FEAD voor verbetering vatbaar zijn. In september 2016 nam de Commissie een voorstel aan om het Financieel Reglement te herzien door middel van voorgestelde wijzigingen op een reeks sectorale wetshandelingen. Het voorstel omvat meerdere wijzigingen van Verordening (EU) nr. 223/2014 die het beheer van het fonds verder moeten vereenvoudigen.