COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN 
C0M(94) 353 def. 
Brussel, 05.10.1994 
MEDEDELING VAN DE COMMISSIE AAN DE RAAD EN HET EUROPEES PARLEMENT 
TE NEMEN MAATREGELEN NAAR AANLEIDING VAN DE RAADPLEGING OVER HET 
GROENBOEK "PLURALISME EN MEDIACONCENTRATIE IN DE INTERNE MARKT -
BEOORDELING VAN DE NOODZAAK VAN COMMUNAUTAIR BELEID" 
KORTE INHOUDSOPGAVE 
Inleiding 
I. De raadpleging 
A. Raadplegingsmethode 
B. Beoordeling van de raadpleging 
H. Analyse van de raadpleging 
A. Korte uiteenzetting van de standpunten 
B. Analyse van de antwoorden op de vragenlijsten 
C. Kanttekeningen bij de gemaakte opmerkingen 
Dl. Analyse van de opties naar aanleiding van de eerste raadpleging 
A. Standpunt van de Commissie over de mogelijke beleidskeuzen 
B. Conclusie 
C. Tijdschema 
I. DE RAADPLEGING - 11 -
A. BU DE RAADPLEGING GEBRUIKTE METHODE - 11 -
1. EUROPEES PARLEMENT, ECONOMISCH EN SOCIAAL COMITÉ EN LID­
STATEN - 11 -
2. BELANGHEBBENDEN , - 11 -
B. EVALUATIE VAN DE RAADPLEGING -13 -
1. KWANTITATIEVE EVALUATIE - 13 -
2. KWALITATIEVE EVALUATIE... - 13 -
II. ANALYSE VAN DE RAADPLEGING - 15 -
A. DE STANDPUNTEN - 15 -
1. HET EUROPEES PARLEMENT, HET ECONOMISCH EN SOCIAAL COMITÉ 
EN DE LIDSTATEN - 15 -
2. DE BELANGHEBBENDEN - 16 -
B. ANALYSE VAN DE ANTWOORDEN OP DE VRAGENLIJSTEN -19 -
1. ANTWOORDEN BETREFFENDE DE NOODZAAK VAN EEN BELEID - 19 -
2. ANTWOORDEN MET BETREKKIND TOT DE INHOUD VAN EEN 
EVENTUEEL OPTREDEN -26-
3. ANTWOORDEN MET BETREKKIN L K j\.i, NIEUWE TECHNOLOGIEËN -28-
4. ANTWOORDEN MET BETREKKING i u i ;JE ONTWIKKELINGEN 
IN DE NATIONALE REGELGEVING - 29 -
C. KANTTEKENINGEN BU DE COMMENTAREN - 29 -
1. HET TOEPASSINGSGEBIED VAN EEN EVENTUEEL BELEID - 29 -
2. TOTSTANDBRENGING VAN DE INTERNE MARKT EN BESCHERMING 
VAN HET PLURALISME - 33 
3. HET EFFECT VAN "LIBERALISATIE" VAN DE REGLEMENTERING 
INZAKE HET PLURALISME - 34 -
III. ANALYSE VAN DE OPTIES NAAR AANLEIDING VAN DE EERSTE RAADPLEGING - 35 • 
A. STANDPUNT VAN DE COMMISSIE OVER DE OPTIES - 35 • 
1. OPTIE I (GEEN MAATREGELEN OP COMMUNAUTAIR NIVEAU) - 35 
2 OPTIE II (AANBEVELING INZAKE DE DOORZICHTIGHEID) - 39 
3 OPTIE III (HARMONISATIE VAN DE NATIONALE REGELGEVINGEN INZAKE DE MEDIA 
-EIGENDOM) -39 
B. CONCLUSIES -49 
1. WAAR DE DISCUSSIE OVER GAAT - 49 
2. VERDER UITDIEPEN VAN ENKELE VRAAGSTUKKEN IN VERBAND 
MET DE INHOUD VAN EEN EVENTUEEL INITIATIEF - 50 
3. UITBOUWEN VAN HET NET VAN BELANGHEBBENDEN OP HET 
GEBIED VAN DE "MEDIA-EIGENDOM" - 54 
C. Tijdschema -54 
Bijlagen 
1. Lijst van niet-vertrouwelijke schriftelijke commentaren 
2. Lijst van de Europese organisaties die voor de hoorzitting op 26 en 27 april waren uitgenodigd 
3. Samenvatting van het Groenboek 
4. Resolutie van het Europees Parlement van 20 januari 1994 
5. Advies van het Economisch en Sociaal Comité van 22 september 1993 
6. Notitie over de verschillen tussen de nationale regelgevingen 
SAMENVATTING 
1. Op verzoek van het Europees Parlement en van een aantal belanghebbenden heeft de Commissie in 
januari 1993 alle betrokken partijen verzocht deel te nemen aan een brede raadpleging op basis van het 
Groenboek over "Pluralisme en mediaconcentratie in de interne markt - Beoordeling van de noodzaak 
van communautair beleid". Thans kan een eerste balans worden opgemaakt van de resultaten van deze 
raadpleging waarmee, nu ruim een jaar geleden, door de Commissie een begin is gemaakt. Deze 
resultaten komen op een belangrijk moment in de ontwikkeling van de mediasector in Europa en vormen 
een bijdrage aan de uitvoering van het beleid van de Commissie inzake de informatiemaatschappij, 
waarvan de hoofdlijnen zijn uiteengezet in het Witboek "Groei, concurrentievermogen, 
werkgelegenheid". In dat opzicht is deze mededeling een eerste element waarmee een antwoord wordt 
gegeven op het rapport van de "High Level Group " ("Bangemann-groep") die er door de Europese Raad 
mee is belast voorstellen over de informatiemaatschappij te doen. In dit rapport wordt namelijk in het 
bijzonder gewezen op de schadelijke gevolgen voor de interne markt van de verschillen tussen de 
nationale voorschriften betreffende de media-eigendom. 
2. Met de raadpleging over het Groenboek werd beoogd de Commissie de gegevens te verschaffen die zij 
nodig heeft om een standpunt te kunnen innemen over de gevoelige kwestie van de noodzaak van een 
communautaire regelgeving inzake de media-eigendom. In het Witboek werden een aantal elementen 
aangewezen die een belemmering vormen voor de goede werking van de interne markt en die 
voortvloeien uit de verschillen tussen de nationale regelgevingen inzake de media-eigendom (televisie, 
radio, pers). Deze nationale maatregelen zijn bedoeld om het pluralisme in stand te houden door de 
toegang tot de media-eigendom, en met name het bezit van verschillende media-ondernemingen tegelijk 
door eenzelfde persoon, te beperken. In het Groenboek werd aangetoond dat door deze verschillen 
risico's voor het vrije verkeer van mediadiensten tussen Lid-Staten en van de vrijheid van vestiging voor 
media-ondernemingen kunnen ontstaan en een grote mate van rechtsonzekerheid alsook 
concurrentiebeperkingen of -distorsies kunnen worden veroorzaakt. In de conclusie van het Groenboek 
werden drie mogelijke beleidskeuzen voorgesteld, zonder dat de Commissie in dit stadium een standpunt 
over één daarvan innam. Optie I bestaat erin, niet op te treden op het niveau van de Unie; optie II bevat 
een aanbeveling om de uitwisseling van gegevens tussen de Lid-Staten betreffende de eigendomsstructuur 
van de media te vergemakkelijken; optie III heeft betrekking op harmonisatie van de nationale bepalingen 
ten aanzien van het eigendomsrecht in de media. 
3. Tijdens de raadpleging, die meer dan eenjaar in beslag heeft genomen, werd het advies ingewonnen 
van het Europees Parlement en het Economisch en Sociaal Comité; beide instellingen spraken zich uit 
voor optie III. De Lid-Staten zijn geraadpleegd en hebben onderstreept dat van moeilijkheden op grond 
waarvan optie II zou kunnen worden gekozen, geen sprake is. 
4. De raadpleging heeft vooral een gelegenheid geboden om de belanghebbenden, zowel afzonderlijke 
marktdeelnemers als representatieve verenigingen op Europees niveau, om hun mening te vragen. Er is 
een klimaat van regelmatige contacten ontstaan, waarin ook schriftelijk commentaar werd gezonden en 
waarbij de meningen steeds werden bijgesteld. De antwoorden op een aanvullende vragenlijst, die vorige 
zomer was verzonden, lieten een verandering in het standpunt van de belanghebbenden zien. Alhoewel 
de meningen verdeeld blijven, is een meerderheid van de marktdeelnemers tegen de status quo (optie I) 
en vóór een verandering van het huidige wetgevingskader met betrekking tot de media-eigendom. De 
standpunten zijn daarentegen meer verdeeld of minder expliciet over de vraag op welk niveau deze 
wijziging zou moeten plaatsvinden. 
5. Dit algemene standpunt wordt door verschillende factoren ingegeven: 
. Bij de raadpleging is met name gebleken dat één van de grootste belemmeringen voor de interne markt 
die in het Groenboek worden aangeduid de rechtsonzekerheid als gevolg van het huidige gebrek aan 
eenvormigheid in de regelgeving is, waardoor minder investeringen in de Europese media worden 
gedaan. Hierdoor krijgen de media-ondernemingen veel minder mogelijkheden om van de door de 
interne markt geboden ontwikkelingskansen te profiteren en aldus op actievere wijze hun rol bij de 
bevordering van het pluralisme te vervullen. 
. Het nieuwe politieke en economische klimaat met betrekking tot de "informatiemaatschappij", waarvan 
de zwaartepunten zijn vervat in het Witboek "Groei, concurrentievermogen, werkgelegenheid" van de 
Commissie, heeft de nadelen welke voortvloeien uit het feit dat op het niveau van de Unie 
gemeenschappelijke spelregels inzake de media-eigendom ontbreken, een nieuwe dimensie verleend. De 
mondialisering van de media-industrie en de nieuwe informatietechnologieën vereisen namelijk dat de 
vrijheden van de interne markt ten volle worden benut zodat deze sector zich gemakkelijker kan 
ontwikkelen tot een Europese, concurrerende en moderne sector die zijn belangrijke plaats binnen de 
werking van de democratieën geheel kan innemen. Deze noodzaak verklaart waarom de totstandbrenging 
van een aan de informatiemaatschappij aangepast wetgevingskader één van de prioritaire doelstellingen 
van het Witboek is en waarom in het rapport van de "High Level Group" het belang wordt onderstreept 
van een Europese aanpak om een einde te maken aan het gebrek aan eenvormigheid tussen de nationale 
regelgevingen inzake de media-eigendom. 
. Om zich aan dit nieuwe klimaat aan te passen, hebben de nationale wetgevingen inzake de 
media-eigendom van de media in sommige Lid-Staten een ontwikkeling doorgemaakt of maken zij deze 
thans door. Door de mondialisering en de ontwikkeling van de nieuwe informatietechnologieën komen 
namelijk bepaalde tekortkomingen van de nationale wetgevingen inzake de media-eigendom aan het licht, 
die moeten worden verholpen. Indien deze wetgevingsactiviteit op nationaal vlak wordt aangepakt en niet 
op het niveau van de Unie wordt gecoördineerd, kunnen de nadelige gevolgen van de verschillen tussen 
gde nationale wetsbepalingen in de interne markt, met name de versnippering van de markt, nog worden 
verergerd. 
6. Gelet op het feit dat de Europese mediasector zich op een belangrijk punt in zijn ontwikkeling bevindt 
en gezien het belang dat de Commissie, evenals het Europees Parlement, hecht aan de instandhouding 
van het pluralisme, zou een communautair initiatief op het gebied van de media-eigendom noodzakelijk 
kunnen blijken. Dit initiatief zou moeten bijdragen tot een goede werking van de interne mediamarkt en 
zou met name de uitoefening moeten vergemakkelijken van het recht van vrije vestiging van de media­
ondernemingen en het vrije verkeer van mediadiensten in de Urne; terzelfder tijd zou het moeten zorgen 
voor de instandhouding van het pluralisme dat door sommige concentraties wordt bedreigd. Met dit 
initiatief zou voor een optimale rechtszekerheid - nodig voor de investeringen in de mediasector - worden 
gezorgd en terzelfdertijd zou hierdoor een veiligheidsnet worden aangebracht waardoor concentraties 
welke gevaar opleveren voor het pluralisme en die niet met de gebruikelijke bepalingen van het 
mededingingsrecht kunnen worden aangepakt, geen doorgang kunnen vinden. 
7. De Commissie zal een tweede raadpleging met alle betrokkenen organiseren, waarmee tweeërlei wordt 
beoogd: 
. vaststellen of een communautair initiatief al dan niet noodzakelijk is; 
. indien dit initiatief inderdaad noodzakelijk blijkt: in grote lijnen de inhoud ervan aangeven. 
INLEIDING 
Op verzoek van het Europees Parlement1 en een aantal belanghebbenden is de Commissie in januari 1993 
gestart met een brede raadpleging op basis van het Groenboek "Pluralisme en mediaconcentratie in de 
interne markt. Beoordeling van de noodzaak van communautair beleid"2. 
Met de goedkeuring van het Groenboek wilde de Commissie niet alleen een basis voor een discussie 
verschaffen maar ook onderstrepen welk een groot belang zij hecht aan de instandhouding van het 
pluralisme in de ruimte zonder grenzen die de interne markt is. De concrete verwezenlijking van de 
vrijheden van de interne markt mag immers niet ten koste van het pluralisme gaan; zij draagt, door de 
kansen die zij aan de burgers en de media biedt, juist bij aan de versterking ervan. 
Met het Groenboek werd beoogd de noodzaak van een optreden op communautair niveau te evalueren, 
rekening houdend met de verschillen tussen de nationale regelgevingen op het gebied van de media-
eigendom. De Lid-Staten hebben namelijk sinds halverwege de jaren 80 specifieke voorschriften inzake 
de media-eigendom ingevoerd. Hiermee wordt beoogd de vrijheid van de marktdeelnemers te beperken 
om het pluralisme in stand te houden. Er zijn vier soorten bepalingen: 
- beperkingen ten aanzien van de monomediale concentratie, waardoor het voor eenzelfde (natuurlijke of 
rechts)persoon niet mogelijk is de controle te verwerven over (of deelnemingen in) verscheidene media 
van hetzelfde soort tegelijkertijd; zo is het bij voorbeeld verboden meer dan "x" aantal televisiezenders te 
bezitten, of meer dan "x"% van het kapitaal van een tweede zender te bezitten indien de marktdeelnemer 
al een eerste zender controleert; 
- beperkingen ten aanzien van de multimediale concentratie, waardoor het eenzelfde (natuurlijke of 
rechts)persoon niet mogelijk is de controle te verwerven over (of deelnemingen in) verscheidene media 
van verschillende soorten; zo kan een krantenuitgever geen televisiezender bezitten, en een 
televisiezender kan niet de controle over een radio-omroep hebben; 
- beperkingen ten aanzien van de kapitaaldeelnemingen van een radio- of televisieondememing die van 
toepassing zijn ongeacht de cumulatie van controles in andere media; zo is het in sommige Lid-Staten 
voor iemand die geen enkel medium bezit, niet onmogelijk een aandeel van meer dan 25% in een 
televisiezender te hebben; 
- beperkingen ten aanzien van "disqualifiedpersons" waardoor het bepaalde soorten subjecten of 
instanties verboden is een radio- of televisieomroepmachtiging of -vergunning te bezitten; zo geldt bij 
voorbeeld in sommige Lid-Staten de bepaling dat openbare organisaties, publiekrechtelijke lichamen, 
godsdienstige of politieke organisaties alsook reclamebureaus "disqualified persons" zijn. 
In het Groenboek wordt, nadat is gewezen op de sterke verschillen die deze voorschriften tussen de 
Lid-Staten onderling vertonen (bijlage 7) en nadat de gevolgen hiervan voor de Gemeenschap zijn 
geanalyseerd, de analyse over de kwestie van de noodzaak van een beleid3 als volgt samengevat: 
Resolutie van 15 februari 1990 over de concentraties in de mediasector, PB C 68 van 19.3.90, blz. 137. Resolutie van 
16 september 1992 over mediaconcentratie en pluralisme, PB C 284 van 2.11.1992, blz. 44. 
COM(92) 480 def van 23 december 1992 
Vierde deel 
"In het licht van de communautaire doelstellingen en het verrichte onderzoek kunnen 
de behoeften voor een eventueel optreden als volgt worden omschreven: 
1- De doelstelling van de bescherming van het pluralisme zoals het door de Lid-Staten 
is opgevat en veilig gesteld, vergt als zodanig geen dergelijk optreden. Enerzijds vormt 
de werking van de Gemeenschap op zich geen bedreiging voor het pluralisme en kan 
zelfs een gunstig effect sorteren op de twee factoren die het pluralisme bepalen: het 
aantal media en de verschillende personen die er zeggenschap over hebben. Anderzijds 
beschikken de Lid-Staten in geval van daadwerkelijke wetsontwijking over de nodige 
rechtsinstrumenten om het pluralisme veilig te stellen. Slechts eventuele spanningen 
tussen nationale autoriteiten die te wijten zijn aan de kwalificatie van de ontwijking, 
alsmede de vraagstukken die betrekking hebben op de doorzichtigheid van de eigendom 
en de zeggenschap op mediagebied zouden tot moeilijkheden kunnen leiden. 
2- Onder de technieken die op nationaal niveau worden gebruikt om het pluralisme te 
vrijwaren, vormt de verscheidenheid van de specifiek op de media gerichte 
concentratieregelingen een belemmering van de werking van de interne markt ten 
aanzien van de media: 
. zij kan beperkingen van het vestigingsrecht met zich brengen 
. zij kan beperkingen van de mededinging in het leven roepen 
. zij kan de mededinging vervalsen 
. zij kan aanleiding geven tot rechtsonzekerheid in geval van wetsontwijking 
. zij beperkt de toegang tot het mediabedrijf; 
De eventuele behoeften aan een communautair optreden hebben derhalve meer te maken 
met de vereisten van de goede werking van de interne markt dan met de instandhouding 
van het pluralisme als dusdanig. 
3- De belemmeringen zijn op het ogenblik eerder van potentiële aard omwille van het 
recente karakter van deze wetgevingen en de nog vaak nationale strategieën van de 
marktdeelnemers. 
4- De potentiële belemmeringen blijken vooral voor te komen in de omroepsector, 
inzonderheid in de televisie-omroep, die het sterkst geregeld is. De pers is voornamelijk 
betrokken via de regels inzake mediumoverschrijdende eigendom eerder dan via op één 
medium gerichte regels die voor de pers zijn bestemd. 
5- De beperkingen inzake eigendom op mediagebied die de oorzaak zijn van de 
vastgestelde belemmeringen zijn niet onverenigbaar met het Gemeenschapsrecht. " 
Dit gedeelte van het Groenboek werd afgesloten met het voorstellen van drie mogelijke beleidskeuzen 
(opties) zonder dat de Commissie zich in dit stadium voor één daarvan uitsprak. Optie I bestaat erin, 
niet op te treden op het niveau van de Unie; optie II bevat een aanbeveling om de uitwisseling van 
gegevens tussen de Lid-Staten betreffende de eigendomsstructuur van de media te vergemakkelijken; 
optie III heeft betrekking op harmonisatie van de nationale bepalingen ten aanzien van het 
eigendomsrecht in de media. 
De reden voor de bij de raadpleging gebruikte methode en de omvang ervan was het feit dat de 
Commissie belang hecht aan de kwestie van de instandhouding van het pluralisme in de media en het 
feit dat dit een complexe en gevoelige kwestie is. Ook met het oog op de implementatie van het 
subsidiariteitsbeginsel was een grondige aanpak vereist die het mogelijk maakt precies na te gaan op 
welke punten maatregelen nodig zijn en welke meerwaarde een beleid op het niveau van de Unie zou 
opleveren. 
De specifieke raadpleging over het Groenboek is verder aangevuld met de werkzaamheden en het 
rapport van de door de Europese Raad in het leven geroepen "High Level Group" 
("Bangemann-groep"), die was samengesteld uit prominente personen die representatief zijn voor de 
belanghebbenden, en die ermee was belast voorstellen betreffende de "informatiemaatschappij" te doen. 
De snelle veranderingen in het technologische en economische klimaat in alle mediasectoren moeten 
namelijk onvermijdelijk bij de raadpleging tot nieuwe discussiethema's leiden. Het idee heeft algemeen 
ingang gevonden dat digitale technologie een omwenteling in alle mediasectoren kan veroorzaken door 
het economische aspect van de communicatie, de bestaande onderlinge samenhang van de sectoren en 
de betrekkingen tussen dienstverlener en consument te veranderen. 
Gezien de resultaten van de raadpleging en gelet op het subsidiariteitsbeginsel en vooral de concrete 
aanwezigheid van de hinderpalen voor de vrijheden van de interne markt en de nieuwe risico's van 
versnippering van de interne markt die het gevolg zijn van de nieuwe voorschriften welke momenteel in 
verschillende Lid-Staten zonder onderlinge coördinatie worden opgesteld, komt de Commissie tot de 
gevolgtrekking dat zou kunnen blijken dat een initiatief op communautair niveau noodzakelijk is. Zij 
vindt dat de raadpleging daarom moet worden voortgezet. Deze raadpleging moet de Commissie, 
behalve het feit dat de door haar reeds bijeengebrachte informatie erdoor wordt aangevuld, de 
elementen in handen geven om te kunnen vaststellen of een initiatief al dan niet noodzakelijk is en, 
indien de noodzaak van een initiatief inderdaad blijkt, moet zij aldus over de belangrijkste elementen 
beschikken die nodig zijn voor de beoordeling en die onontbeerlijk zijn voor het opstellen van de 
inhoud van dit initiatief, dat evenwichtig moet zijn en in verhouding moet staan tot de fundamentele 
maatschappelijke doelstellingen die de instandhouding van het pluralisme in de media behelst. 
Met het oog op de doorzichtigheid wenste de Commissie, gelet op de kwantiteit en de kwaliteit van de 
tijdens de raadpleging verkregen gegevens, met deze mededeling tussentijds verslag uit te brengen om 
het Parlement, de Raad, het Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio's haar analyse 
van deze eerste raadpleging mede te delen en uiteen te zetten welke maatregelen zij naar aanleiding 
daarvan neemt. ' 
I. DE RAADPLEGING 
Bij de start van deze raadpleging lag het in de bedoeling van de Commissie de belanghebbenden 
niet simpelweg te raadplegen, maar een waarachtig proces op gang te brengen dat wordt 
gekenmerkt door een eigen dynamiek en een open en doorzichtige dialoog met de 
marktdeelnemers. Dit proces heeft geleid tot de vorming van een soort netwerken van personen 
en bedrijven die zijn betrokken bij de kwestie van het pluralisme en de media-eigendom. 
A. Bij de raadpleging gebruikte methode 
10 
1. EUROPEES PARLEMENT, ECONOMISCH EN SOCIAAL COMITE EN 
LID-STATEN 
Zodra het was goedgekeurd, is het Groenboek aan het Parlement en de Raad 
voorgelegd. Daarnaast heeft de Commissie het Economisch en Sociaal Comité verzocht 
advies uit te brengen over het Groenboek. Bij de raadpleging waren vooral de 
desbetreffende beroepskringen betrokken aangezien met de raadpleging werd beoogd de 
gevolgen van de verschillen tussen de nationale voorschriften inzake de 
media-eigendom voor de interne markt te beoordelen. De Commissie wilde verder gaan 
dan de indiening van het Groenboek bij de Raad en deelneming van de Lid-Staten aan 
de hoorzittingen met belanghebbenden; zij wenste de raadpleging met de Lid-Staten 
verder uit te diepen door middel van een vragenlijst over de doorzichtigheid van de 
eigendomsstructuur van de media. Immers, alleen de nationale autoriteiten konden de 
Commissie gegevens verschaffen over de belemmeringen voor de uitwisseling tussen 
Lid-Staten van gegevens over de media-eigendom. 
Ten slotte zij opgemerkt dat over het Groenboek een gedachtenwisseling is gehouden 
tijdens de ministersbijeenkomst te Mons op 5 oktober 1993, waarin de ministers van 
Cultuur hebben gewezen op de noodzaak de raadpleging die toen plaatsvond onder de 
aandacht te brengen van de nationale beroepskringen. 
2. BELANGHEBBENDEN 
Er is een tweesporenraadpleging toegepast die bestaat in de raadpleging van, enerzijds, 
de federaties en verenigingen die het bedrijfsleven op Europees niveau 
vertegenwoordigen en, anderzijds, de afzonderlijke marktdeelnemers en andere 
belanghebbenden. Dankzij deze tweesporenmethode konden zowel de 
gemeenschappelijke standpunten van de Europese verenigingen en federaties als 
gerichte individuele bijdragen over concrete problemen waarmee de belanghebbenden te 
maken hebben, worden vergaard. 
Op 26 en 27 april 1993 is een hoorzitting gehouden met de Europese verenigingen en 
federaties (deelnemerslijst in bijlage). Alleen de Europese organisaties waren 
uitgenodigd wegens het beperkte aantal plaatsen, maar met de standpunten van de 
andere belanghebbenden is eveneens rekening gehouden. 
Op 28 juli 1993 is een aanvullende vragenlijst aan alle belanghebbenden gezonden, 
naar aanleiding van de eerste reacties en opmerkingen op het Groenboek. Met de 
vragenlijst werd beoogd meer gegevens te verkrijgen over vier specifieke punten: het 
effect van de nieuwe technologieën, de vooruitzichten betreffende de ontwikkeling van 
de nationale regelgeving, het criterium van de werkelijke kijk- en luisterdichtheid en 
het controlecriterium. 
Bovendien hebben talrijke informele bilaterale contacten en bijeenkomsten 
plaatsgevonden tussen de verantwoordelijke dienst van de Commissie en de 
belanghebbenden. Ook heeft de deelneming aan conferenties en colloquia ertoe 
11 
bijgedragen dat de belanghebbenden bewust werden gemaakt van de noodzaak aan de 
raadpleging deel te nemen. 
Met het oog op de doorzichtigheid zijn de schriftelijke bijdragen - behalve wanneer 
degene die de bijdrage had opgesteld, dit niet wenste - gebundeld in 5 delen die zijn 
uitgedeeld aan degenen die hierom hadden verzocht en die op schriftelijke aanvraag 
aan het volgende adres verkrijgbaar zijn: 
Europese Commissie, DG XV/E-5, C 107 8/59, Wetstraat 200, B-1049 Brussel; 
fax: 296.17.36. 
12 
B. Evaluatie van de raadpleging 
1. KWANTITATIEVE EVALUATIE 
Aantallen. In totaal zijn door de Commissie meer dan 70 schriftelijke commentaren op 
het Groenboek met de aanvullende vragenlijst ontvangen. Van deze commentaren zijn 
er 25 afkomstig van Europese federaties en verenigingen, de overige zijn ingezonden 
door bedrijven, nationale federaties of door personen. 
Geografische oorsprong. Van de commentaren die van andere belanghebbenden dan de 
Europese beroeps- en bedrij fsfederaties afkomstig waren, kwamen de meeste uit het 
Verenigd Koninkrijk, Duitsland en Italië. Uit Nederland, Frankrijk en Griekenland 
werden ook enkele reacties ontvangen. Van de marktdeelnemers in de andere Lid-Staten 
werden geen bijdragen ontvangen. 
Oorsprong per sector. Een twintigtal schriftelijke bijdragen was afkomstig van de 
televisiesector, ongeveer vijftien bijdragen kwamen van de perssector, zes van de 
radio-omroep, acht van multimedia-ondernemingen, vijf van joumalistenfederaties en 
personen die in de mediasector werkzaam zijn. 
2. KWALITATIEVE EVALUATIE 
Dynamiek van de raadpleging 
Het was de bedoeling van de Commissie een raadplegingsdynamiek op gang te roepen 
en in stand te houden, hetgeen inhield dat zij zich niet wenste te beperken tot het in 
ontvangst nemen van schriftelijke opmerkingen. Integendeel: dankzij de regelmatige 
contacten die tot stand zijn gekomen tussen de desbetreffende dienst en de 
belanghebbenden en de toezending van een aanvullende vragenlijst kon een dynamiek 
op gang komen die goed heeft gewerkt. Zo kon dank zij de aanvullende vragenlijst de 
mening worden gevraagd van marktdeelnemers die nog geen commentaar hadden 
ingezonden en van hen die reeds opmerkingen op het Groenboek hadden ingezonden. 
Het aantal nieuwe deelnemers bij de raadpleging was groter dan het aantal deelnemers 
dat zijn medewerking halverwege heeft gestaakt. 
b. Representativiteit van de standpunten 
Wat de Europese beroeps- en bedrij fsfederaties betreft, valt moeilijk te beoordelen of 
de standpunten werkelijk de mening van alle betrokken marktdeelnemers weergeven. 
Ten aanzien van de afzonderlijke bedrijven moet de Commissie helaas vaststellen dat de 
standpunten hoofdzakelijk uit drie Lid-Staten afkomstig zijn: Duitsland, Italië en het 
13 
Verenigd Koninkrijk. De bedrijven in de andere Lid-Staten waren niet zeer bereid een 
officiële bijdrage in te zenden alhoewel enkele wel informele contacten met de diensten 
van de Commissie hebben gehad. 
14 
c. Kwaliteit van de gegevens 
Dankzij de bijdragen van andere belanghebbenden dan de Europese verenigingen en 
federaties is een groot aantal nauwkeurige en nuttige gegevens bijeengebracht. De 
standpunten van de Europese verenigingen en federaties weerspiegelen veeleer 
compromissen die soms dubbelzinnigheden of onsamenhangende elementen bevatten 
welke inherent zijn aan een collectief besluitvormingsproces. De radio­
omroepverenigingen hebben actief aan de raadpleging deelgenomen en hebben laten 
zien dat zij een modern en dynamisch medium zijn. 
Opgemerkt dient te worden dat een groot aantal van de standpunten van de Europese 
federaties op de in het voorjaar van 1993 gehouden hoorzitting in voorlopige vorm is 
voorgelegd en dat deze standpunten in de meeste gevallen door de definitieve 
standpunten zijn bevestigd noch ontkracht. De verenigingen en federaties hebben er 
veeleer de voorkeur aan gegeven om in een tweede fase de aanvullende vragenlijst te 
beantwoorden en hun standpunten via deze antwoorden bij te stellen zonder hun eerste 
commentaar officieel te bekrachtigen of te ontkrachten. 
Voorts valt de geringe deelneming te betreuren van de consumentenverenigingen die in 
dit verband toch een zeer belangrijke rol te vervullen hebben. 
H. ANALYSE VAN DE RAADPLEGING 
De resultaten van de raadpleging kunnen niet vereenvoudigd en schematisch worden 
weergegeven wegens de talrijke nuances, aarzelingen en verschillen die de bijdragen en de 
standpunten van de belanghebbenden kenmerken. Bovendien hebben zich enkele misverstanden 
voorgedaan die door de Commissie moeten worden weggenomen. 
A. De standpunten 
1. EUROPEES PARLEMENT, ECONOMISCH EN SOCIAAL COMITÉ EN 
LID-STATEN 
a. Het Europees Parlement 
Het Europees Parlement heeft op 20 januari 1994 een advies inzake het Groenboek 
aangenomen4. Het Parlement spreekt zich uit voor optie Hl, suboptie C (oprichting van 
een onafhankelijk comité). Het verzoekt de Commissie namelijk een voorstel voor een 
richtlijn op te stellen "waarin enerzijds de nationale beperkingen van de 
mediaconcentratie worden geharmoniseerd en anderzijds de Gemeenschap in staat wordt 
gesteld in te grijpen bij concentratieprocessen met een Europese dimensie die het 
4 PB C 44 van 14.2.94, blz. 177 
15 
pluralisme in gevaar brengen." (§1). Het Parlement vraagt om oprichting van een 
onafhankelijk comité of "Europese mediaraad ". Het Parlement geeft enkele nadere 
aanduidingen over de inhoud van het voorstel voor deze richtlijn en verzoekt voorts de 
Commissie een voorstel in te dienen voor een richtlijn over de toegang tot informatie 
van communautaire en nationale instanties, een richtlijn waarmee de onafhankelijkheid 
van de informatie wordt gewaarborgd, alsmede voorstellen voor een Europese 
mediacodex ter waarborging van de beroepsethiek. 
b. Het Economisch en Sociaal Comité 
Het Economisch en Sociaal Comité heeft op 22 september 1993 een advies inzake het 
Groenboek5 goedgekeurd. Het Comité spreekt zich daarin uit voor optie Hl en 
verzoekt, evenals het Parlement, om opstelling van een voorstel voor een richtlijn; het 
vindt suboptie C "nuttig en doelmatig" (§4.7). 
c. De Lid-Staten 
Uit de antwoorden op de specifieke vragenlijst die in juli 1993 aan de'Lid-Staten was 
gezonden, is gebleken dat er geen reden is om optie n te kiezen aangezien zich 
momenteel niet echt moeilijkheden voordoen bij de uitwisseling van gegevens over de 
doorzichtigheid van de media-eigendom. Ten aanzien van de keuze tussen optie I en 
optie III namen de Lid-Staten een tamelijk afwachtende houding in en wensten in dit 
stadium kennelijk geen standpunt in te nemen voordat de resultaten van de raadpleging 
met de belanghebbenden bekend zijn. Eén Lid-Staat heeft zijn standpunt over de opties 
in het Groenboek schriftelijk gegeven. 
2. DE BELANGHEBBENDEN 
De mening van het bedrijfsleven kan grosso modo als volgt worden weergegeven: de 
huidige nationale regelgevingen inzake de media-eigendom moeten veranderen, 
met name om het hoofd te kunnen bieden aan de mondialisering en aan het effect 
van de nieuwe technologieën. De meningen over de kwestie op welk niveau -
nationaal of Europees - deze verandering moet plaatsvinden, zijn daarentegen 
onduidelijk of verdeeld. Dit valt te verklaren uit het feit dat de bedrijven niet graag 
een standpunt over deze kwestie innemen zonder de precieze inhoud van de 
regelgeving te kennen. Sommige van hen hadden de indruk dat de Commissie hun 
vroeg een "blanco cheque" te tekenen. Opgemerkt zij, dat hun mening later, uit de 
antwoorden op de aanvullende vragenlijst, wel duidelijk is geworden. 
Gezien het complexe karakter van de gestelde vragen, de verscheidenheid van de 
belanghebbenden en de nuanceverschillen van de ingezonden opmerkingen, is het niet 
mogelijk de standpunten volgens de inzenders te onderscheiden en nominatief in te 
delen. Niettemin zijn er naar gelang van het soort marktdeelnemers duidelijk 
scheidslijnen naar voren gekomen. Hierbij zijn er vijf te onderscheiden: 
PB C 304 van 10.11.93, blz. 17 
16 
a. Volgens het terrein waarop de strategie van de marktdeelnemers 
betrekking heeft: Europese strategie/nationale strategie 
De marktdeelnemers die een beleidsstrategie hebben inzake de vestiging (verwerving 
van deelneming in of controle over mediabedrijf) in de verschillende Lid-Staten, 
hebben als eersten belang bij gemeenschappelijke, vaste en stabiele spelregels in de 
Gemeenschap, die de rechtszekerheid bieden welke onontbeerlijk is voor investeringen 
in deze sector waar de risico's en de kosten van de toegang al bijzonder groot zijn. De 
bedrijven met een vestigingsstrategie die op de nationale markt is gericht, daarentegen, 
zijn minder gevoelig voor het belang van gemeenschappelijke regelgeving, behalve 
wanneer zij het slachtoffer van concurrentievervalsing zijn (zie hieronder). 
b. Volgens de activiteiten van de marktdeelnemers: monomediale activiteiten 
in de perssector/multimediale activiteiten 
Sommige bedrijven waarvan de beleidsstrategie is gericht op monomediale activiteiten 
in de perssector hebben geen belangstelling voor een communautair optreden voor 
zover zij niet het slachtoffer zijn van de verschillen tussen de wetgevingen inzake de 
media-eigendom. Alleen Italië en Frankrijk hebben specifieke regels die de 
monomediale concentratie door middel van "mechanische" drempels beperken. 
Aangezien dit soort regels niet in de overige Lid-Staten bestaat, heeft het feit dat er 
onderlinge verschillen zijn minder verstrekkende gevolgen dan voor de multimediale 
activiteiten of voor de monomediale concentratie in de radio-omroep. De multimediale 
ondernemingen daarentegen (en in de monomediale ondernemingen op het gebied van 
TV en radio) hebben positievere standpunten ten opzichte van een communautair 
optreden, omdat de verschillen tussen de wettelijke regelingen die in alle Lid-Staten 
zijn ingevoerd in hun nadeel kunnen werken. 
c. Volgens de oorsprong van de marktdeelnemers: open land/gesloten land 
Bedrijven die actief zijn in een land waar de regelgeving inzake de eigendom open is, 
zijn soms ongerust omdat de investeerders zich veeleer op hun markt zouden kunnen 
concentreren dan naar andere landen te gaan waar de toegang tot de eigendom meer 
gesloten is. Het bekendste voorbeeld, dat nog vóór het Groenboek werd aangehaald, is 
dat van de Britse TV-zender ITV die juist deze vrees heeft geuit omdat in het Verenigd 
Koninkrijk een onderneming 100% in handen kan hebben van een net zoals ITV, 
terwijl de deelneming in de overige Lid-Staten tot maximaal 25% (zoals in Spanje en 
Griekenland) of minder dan 50% (zoals in Duitsland en, sedert kort, Frankrijk) is 
beperkt. 
d. Volgens de ervaring van de marktdeelnemers: nieuwkomers/gevestigde 
bedrijven 
17 
Bedrijven die de markt voor het eerst betreden hebben een duidelijk belang ten opzichte 
van de gevestigde bedrijven. Deze laatsten moesten immers een plaats zien te vinden in 
een recent tot stand gekomen nationaal wetgevingskader en zijn daardoor soms 
terughoudend tegenover een maatregel die dit zou kunnen destabiliseren. De nieuwe 
gegadigden, daarentegen, die willen investeren in de mediasector met een industriële 
aanpak, wensen een rechtskader waarin de toegang tot de markt wordt geliberaliseerd 
en waardoor een einde komt aan de rechtsonzekerheid die voortvloeit uit het gebrek 
aan eenvormigheid in de regelgeving. Zo hebben enkele traditionele 
media-ondernemingen hun bezorgdheid geuit over het feit dat de grote 
telecommunicatieconcerns op de mediamarkt komen. 
e. Volgens de duur van de strategie: korte-termijnstrategie/lange­
termijnstrategie 
Uit de raadpleging is ook gebleken dat er een verschil is tussen bedrijven met een 
lange-termijnstrategie en bedrijven die slechts een beleidsstrategie op korte termijn of 
helemaal geen strategie hebben. Laatstgenoemde bedrijven geven soms de voorkeur aan 
de status quo boven een communautair initiatief. De bedrijven met een strategie op 
lange termijn, daarentegen, staan daar eerder positief tegenover aangezien de interne 
markt voor hun meer mogelijkheden dan risico's oplevert. 
B. Analyse van de antwoorden op de vragenlijsten 
1. ANTWOORDEN BETREFFENDE DE NOODZAAK VAN EEN BELEID 
Dit zijn de antwoorden op de vragen nrs. 1 t/m 3 en nr. 56 van het Groenboek. 
a. Bescherming van het pluralisme 
Wat de bescherming van het pluralisme als zodanig betreft, hebben het Parlement, het 
Economisch en Sociaal Comité, de federaties van journalisten en van vakbonden erop 
gewezen dat er zekere risico's van aantasting van het pluralisme bestaan, waardoor een 
optreden op Europees niveau nodig is. Met name het Parlement gaat er in zijn resolutie 
6 VRAAG 1: De Commissie wenst kennis te nemen van het advies van de belanghebbenden inzake de identificatie van de 
behoefte aan een optreden en in het bijzonder: 
- van eventuele gevallen waarin de communautaire dimensie van de media-activiteiten de beperkingen inzake de media-eigendom 
ondoelmatig hebben gemaakt ten opzichte van de doelstelling van instandhouding van het pluralisme, met name ten gevolge van 
ontwijking often gevolge van problemen in verband met de doorzichtigheid; 
- van andere beperkingen of beperkende gevolgen dan de bovenvermelde; 
- van concrete gevallen waar beperkingen inzake eigendom de werkzaamheden van de marktdeelnemers uit de sector 
daadwerkelijk belemmerd hebben; 
- van de sectoren en de werkzaamheden die in het bijzonder getroffen zijn door de beperkingen inzake eigendom (is de perssector 
bij'n.celd niet alleen inzake aspecten die betrekking hebben op één medium, maar tevens inzake mediumoverschrijdende 
a:;.- ...n onderworpen aan beperkende bepalingen?). VRAAG 2: De Commissie zou gaarne van de betrokkenen vernemen of zij 
de , „Mgestelde behoeften in het licht van de communautaire doelstellingen voldoende belangrijk vinden om in de mediasector tot 
een , meenschappelijk optreden over te gaan en indien dit het geval is, op welk ogenblik dit optreden moet plaatsvinden. 
VRAAG 3 : Wat is de mening van de betrokkenen over het te verwachten effect van uitsluitend op niveau van de Lid-Staten plaats 
vindend optreden, voor de communautaire doelstellingen? VRAAG 5: De Commissie zou gaarne de mening van de betrokkenen 
kennen over het belang van optreden ten behoeve van de doorzichtigheid dat iets anders zou zijn dan een instrument van 
harmonisatie. 
van 20 januari 1994 van uit "dat de nationale mediarechtelijke instrumenten alleen niet 
meer voldoende zijn om diversiteit van meningen en pluralisme in Europa te 
waarborgen" (overweging A) en is van mening "dat de mediaconcentratie en -
vervlechting in de Gemeenschap toeneemt en dat eenmaal ontstane 
concentratieprocessen indien deze afbreuk doen aan de diversiteit van meningen slechts 
met grote moeite weer ongedaan kunnen worden gemaakt" (overweging C). Voorts is 
het Parlement van oordeel "dat harmonisatie van de nationale wettelijke beperkingen op 
mediagebied noodzakelijk is om enerzijds het omzeilen ervan te voorkomen en 
anderzijds het functioneren van de interne markt te waarborgen, waarmee tegelijkertijd 
een versterking van de concurrentiepositie van de Europese media wordt bereikt" 
(overweging E). 
19 
b) Doorzichtigheid van de media-eigendom 
Een actie op het gebied van de doorzichtigheid die los staat van de regelgeving inzake 
de media-eigendom (optie II) wordt verworpen door het Parlement en het Economisch 
en Sociaal Comité die van mening zijn dat deze twee soorten maatregelen tezamen 
moeten worden behandeld. Bij de belanghebbenden zijn de meningen meer verdeeld: 
enerzijds willen degenen die terughoudend of tegen een regelgeving inzake de 
media-eigendom zijn, maatregelen ten aanzien van de doorzichtigheid voorstellen 
terwijl degenen die de voorkeur aan optie III geven, gekant zijn tegen zo'n beleid. Uit 
de antwoorden op de vragenlijst die in juli 1993 aan de Lid-Staten is gezonden blijkt 
over het algemeen dat er momenteel geen belemmeringen zijn voor de uitwisseling van 
gegevens. Er zij op gewezen dat degenen die voor optie II kiezen, er in sommige 
gevallen van uit zijn gegaan dat deze optie betrekking heeft op alle problemen in 
verband met de doorzichtigheid, met inbegrip van de kwaliteit en de doeltreffendheid 
van de uitwisseling van de gegevens over de doorzichtigheid7. 
c) Hoe reëel zijn de in het Groenboek vermelde hinderpalen voor de interne markt? 
Na een juridische analyse wordt er in het Groenboek op gewezen dat de Lid-Staten in 
sommige gevallen geheel legitiem maatregelen kunnen nemen waardoor de 
implementatie van de beginselen van de interne markt worden beperkt met het oog op 
de instandhouding van het pluralisme dat een doelstelling van algemeen belang is. Zo 
werd er in het Groenboek een aantal hinderpalen voor de werking van de interne markt 
vermeld: de vrije doorgifte {artikel 59) tussen Lid-Staten van televisiezenders zou 
kunnen worden beperkt in geval van werkelijke ontwijking van de wetsbepalingen 
betreffende de media-eigendom; het eventueel op de media-ondernemingen van 
toepassing zijnde vestigingsrecht (artikel 52) in de Lid-Staten zou kunnen worden 
beperkt. Daarenboven zouden zich concurrentievervalsingen en 
concurrentiebeperkingen kunnen voordoen, door rechtsonzekerheid zouden er minder 
investeringen kunnen komen en kan het concurrentievermogen van de mediabedrijven 
nadelig worden beïnvloed; daarnaast zou, meer algemeen, de toegang tot 
media-activiteiten kunnen worden beperkt. Uit de raadpleging, die meer dan een jaar 
heeft geduurd, is gebleken hoe reëel de hinderpalen zijn. 
i) Door de verschillen tussen de regelgevingen wordt vaak afgezien van rechtstreekse 
investeringen in de mediabedrijven en uitoefening van het vestigingsrecht 
Uit de raadpleging is gebleken dat de belemmeringen voor de interne markt concreet 
zichtbaar worden in gevallen waarin wordt besloten geen rechtstreekse investeringen te 
doen, d.w.z. niet een mediabedrijf op te richten of in het kapitaal ervan te participeren. 
Immers, de oprichting van een mediabedrijf (of het nu een nieuw bedrijf, een 
dochteronderneming, een herstructurering, het verwerven van de controle, een 
7 Vierde deel, Hoofdstuk 5, §11 "Indien er werkelijk behoefte bestaat aan doorzichtigheid, is het zaak om het verzamelen van 
gegevens en de uitwisseling daarvan tussen de betrokken autoriteiten te vergemakkelijken, door aan de mediabedrijven de 
juridische verplichting op te leggen gegevens te verstrekken op grond waarvan eventuele zeggenschapsfactoren kunnen worden 
geconstateerd en aan de betrokken autoriteiten om deze gegevens aan andere autoriteiten door te geven. Daartoe kan een 
aanbeveling worden voorgesteld of zo nodig een sterker juridisch instrument ". 
20 
concentratie, enz. betreft) is een project dat tijd vereist en waaraan risico's zijn 
verbonden omdat uiteindelijk alles zal afhangen van de machtiging die door een 
nationale instantie wordt verleend. In dit verband is de concrete aanwezigheid van de 
belemmering veeleer het gevolg van een proces dat resulteert in een besluit om niet in 
een vestigingsproject te investeren dan van de besluiten van de bevoegde instanties die 
geen machtiging wensen te verlenen, waardoor aldus een officieel geschil ontstaat. 
Twee verschijnselen bevestigen deze conclusie: enerzijds het gebrek aan kapitaal of de 
kapitalisatieproblemen (moeilijkheden met het vinden van nieuwe aandeelhouders of 
conflicten met betrekking tot aandeelhoudersbelangen) van de mediabedrijven in 
sommige Lid-Staten en anderzijds de recente investeringen van Europese 
marktdeelnemers op niet-Europese markten (marktdeelnemers hebben aangegeven dat 
zij, aangezien een werkelijke interne mediamarkt ontbreekt, er de voorkeur aan gaven 
te investeren op de Amerikaanse markt of op de nieuwe markten in Azië). De 
economische analyse die in het Groenboek is gemaakt op basis van de studie van een 
consultant had al duidelijk gemaakt dat rechtstreekse investeringen tussen Lid-Staten in 
mediabedrijven vrij beperkt zijn, behalve in de sector van de periodieke pers waarvoor 
de bepalingen inzake de media-eigendom niet gelden. 
De verschillen tussen de nationale regelgevingen hebben om twee redenen een 
negatieve werking: 
- De verschillen brengen rechtsonzekerheid met zich mee over de vraag of een eventuele 
nationale maatregel waardoor machtiging zou worden geweigerd wegens deelnemingen 
in of het hebben van controle over media in de andere Lid-Staten, legitiem is. 
Inderdaad moet worden nagegaan in hoeverre een dergelijke maatregel, die in de 
nationale regelgeving van verscheidene Lid-Staten is opgenomen, wettig is ten opzichte 
van het Gemeenschapsrecht, waarbij ook dient te worden gelet op de mate waarin de 
maatregel in verhouding staat tot het beoogde doel. Of zo'n controle resultaten oplevert 
hangt af van de omstandigheden en is onzeker. Deze onzekerheid wordt nog versterkt 
door het feit dat de regels betreffende de media-eigendom soms talrijke 
onnauwkeurigheden bevatten die een bron zijn van conflicten zoals, bij voorbeeld, die 
met betrekking tot de omschrijving van de over de media zeggenschap hebbende 
autoriteit in Duitsland (geschil tussen twee deelstaatautoriteiten) en in Frankrijk (bij de 
overname van de krant les Dernières Nouvelles d'Alsace). Ook brengen de verschillen 
tussen de wetgevingen en deze rechtsonzekerheid kosten met zich mee voor onderzoek 
wanneer het voornemen bestaat een nieuw mediabedrijf op te zetten. Dit aspect mag 
niet worden verwaarloosd, vooral wanneer het kleine media, zoals de radio betreft. Uit 
de deelneming van juristen en advocaten aan conferenties of seminars over het 
Groenboek en uit contacten met advocaten is gebleken dat marktdeelnemers opdracht 
geven tot het verrichten van onderzoekwerk dat een reële kostenpost vormt naast de 
kosten van de gewone marktanalyse-activiteiten. 
- De verschillen tussen de nationale rechtsregels werken concurrentiebeperkingen in de 
hand en leiden ertoe dat marktdeelnemers aan "forum-shopping"gaan doen, wat erin 
bestaat dat de vooruitzichten betreffende investeringen niet zozeer aan de hand van de 
21 
marktvooruitzichten als wel naar gelang van het rechtskader worden bepaald. 
Marktdeelnemers hebben erop gewezen dat zulks tot gevolg kan hebben dat inefficiënte 
investeringsbesluiten worden genomen of wordt besloten helemaal niet te investeren. 
Enkele nationale markten worden op deze wijze "beschermd" tegen de concurrentie van 
nieuwkomers, hetgeen de concentratie van de gevestigde bedrijven vergemakkelijkt. De 
bewering dat laatstgenoemde bedrijven aan hetzelfde beperkende rechtskader zijn 
onderworpen als de bedrijven die toegang tot de markt wensen te krijgen is niet 
relevant, omdat de reeds gevestigde bedrijven het voordeel hebben dat zij de tijd 
hebben gehad om zich te vestigen en de kenmerken van het rechtskader te beïnvloeden 
( " bolwerk " -effect). 
ii) De verschillen tussen de rechtsregels leidt tot rechtsonzekerheid die een negatieve 
werking op het vrije verkeer van uitzendingen heeft 
In het Groenboek was de kwestie van de wetsontwijking uitgebreid behandeld; 
geconcludeerd werd dat de Lid-Staten op legitieme wijze het vrije verkeer konden 
beperken van een zender die de regelgeving inzake de media-eigendom ontwijkt (door 
bij voorbeeld uit een andere Lid-Staat via een satelliet uit te zenden) indien de 
maatregel in verhouding stond tot het streven naar pluralisme. Met het oog op deze 
vereiste van evenredigheid, waarvoor ieder geval apart moet worden onderzocht, werd 
in het Groenboek het belang erkend van het grijze gebied van rechtsonzekerheid 
wanneer het erom gaat onderscheid te maken tussen een situatie van werkelijke 
wetsontwijking en een situatie waarin een marktdeelnemer niets anders doet dan de 
mogelijkheden van de interne markt benutten. 
De raadpleging heeft aangetoond dat de hypothese van wetsontwijking die het 
pluralisme zou bedreigen als een plausibel scenario wordt gezien, vooral door het 
Parlement, al heeft deze situatie zich voorlopig niet op duidelijke wijze voorgedaan. 
Anderzijds zijn sommige marktdeelnemers kennelijk bezorgd over de mogelijkheid dat 
een Lid-Staat het argument van wetsontwijking kan inroepen ten aanzien van 
activiteiten die dit volgens hen niet zijn. In dit verband zij erop gewezen dat in het 
kader van inbreukprocedures de doelstelling van pluralisme door de Lid-Staten 
herhaaldelijk is gebruikt als reden voor maatregelen die het vrije verkeer van 
televisie-uitzendingen of de vrijheid van vestiging beperken. Desondanks hadden de 
desbetreffende nationale maatregelen geen betrekking op voorschriften inzake het 
pluralisme en de media-eigendom. A fortiori betekent dit dat het risico dat regelgeving 
inzake de media-eigendom door een Lid-Staat wordt gehanteerd om een uitzending uit 
een andere Lid-Staat te weren zal toenemen naarmate de grensoverschrijdende 
activiteiten zich ontwikkelen. 
Ui) De verschillen tussen regelgevingen stellen marktdeelnemers bloot aan 
concurrentievervalsingen 
. In 1992 al had het Britse zendernet ITV officieel de aandacht van de Commissie 
gevestigd op de concurrentiedistorsies welke voortvloeien uit de verschillen tussen de 
nationale rechtsregels inzake de media-eigendom; 
22 
. Verscheidene marktdeelnemers hebben laten weten dat het verschil tussen de nationale 
regelgeving van hun land en die van de andere Lid-Staten hen in een ongunstige positie 
bracht om het op te nemen tegen de concurrentie van de mediabedrijven uit andere 
Lid-Staten die zich in een minder restrictief klimaat hebben kunnen ontwikkelen. 
. Tijdens de raadpleging hebben marktdeelnemers hun bedenkingen geuit tegen een 
gedeeltelijke liberalisatie op Europees niveau, d.w.z. alleen in hun Lid-Staat. Hierdoor 
zouden zij namelijk kunnen worden blootgesteld aan de concurrentie van grote groepen 
van andere Lid-Staten of derde landen die worden aangetrokken door deze aldus 
geliberaliseerde nationale markt. In dit verband hebben de mediabedrijven uiting 
gegeven aan hun vrees voor de telecommunicatiebedrijven die, binnen de context van 
de informatiemaatschappij, bezig zijn met voorbereidingen om de mediamarkt te 
betreden en die als eerste belang zouden hebben bij een liberalisatie waartoe een 
Lid-Staat geheel onafhankelijk zou kunnen besluiten. 
iv) De mogelijkheden die door worden geboden door de nieuwe technologieën en de 
interne markt kunnen in het huidige rechtskader niet volledig worden benut 
Dit is een conclusie die door alle marktdeelnemers vrijwel unaniem wordt getrokken: 
nu de nieuwe technologieën (digitale omroep, compressie en convergentie) het mogelijk 
en noodzakelijk maken om de nationale grenzen te overschrijden, is het huidige 
rechtskader inadequaat. Dit kader is tot stand gekomen in een tijdperk dat werd 
gekenmerkt door frequentieschaarste terwijl thans de digitale technologie de technische 
capaciteiten om nieuwe zenders in het leven te roepen zal vermenigvuldigen (tussen 6 
en 10 maal meer). Deze onaangepastheid van de wetgeving is niet alleen het gevolg van 
de kwaliteit van de nationale rechtsregels maar ook van de verschillen in aanpak tussen 
de Lid-Staten, omdat de investeringen die nodig zijn om deze nieuwe technologieën toe 
te passen vereisen dat er markten op Europees niveau worden gevonden. Het is daarom 
niet voldoende indien een enkele Lid-Staat zijn regelgeving aanpast, omdat de 
marktdeelnemer die zich er zal vestigen op hinderpalen zal stuiten wanneer hij deze 
nieuwe mediadiensten wil uitvoeren naar de andere Lid-Staten waar de wetgeving op de 
media-eigendom niet dezelfde mogelijkheden biedt. 
Eén van de strategieën die door de marktdeelnemers het meest worden vermeld bestaat 
erin een reeks verschillende thematische zenders te hebben (wat mogelijk wordt 
gemaakt door digitale compressie) die voor een beperkte doelgroep is bestemd en die 
daarom een grensoverschrijdende dimensie moet hebben om rendabel te zijn. Deze 
waaiers van zenders kunnen weliswaar wettig zijn in sommige Lid-Staten, maar zouden 
dat niet zijn in andere Lid-Staten waar de wetgeving het aantal zenders beperkt. 
Juridisch gezien is de uitkomst van een eventueel geschil zeer onzeker omdat per geval 
zou moeten worden beoordeeld of het met het oog op het evenredigheidsbeginsel 
legitiem is wanneer een Lid-Staat dergelijke uitzendingen beperkt. Een ander voorbeeld 
van onzekerheid in het huidige rechtskader dat tot problemen zou kunnen leiden in 
geval van grensoverschrijdende doorgifte ligt in de omschrijving van de aan de 
televisie-omroep verbonden media (gelden de huidige regelgevingen voor elektronische 
23 
kranten?) of in de toepassing van de maximumgrenzen op de deelneming in het kapitaal 
van een televisiezender. 
24 
v) De nieuwe technologieën en de reacties daarop op het gebied van de regelgeving 
zullen op korte termijn de werkingssfeer van de belemmeringen voor de interne markt 
verbreden 
Uit de raadpleging is gebleken dat de marktdeelnemers vanwege de nieuwe 
technologieën tegenwoordig in termen van nieuwe media en nieuwe Europese markten 
denken om hun bedrijf rendabel te maken. In dit verband zullen de hinderpalen voor de 
interne markt op zeer korte termijn een geheel andere werkingssfeer krijgen: 
- de ontwikkeling van de grensoverschrijdende media-activiteiten door de nieuwe 
technologieën maakt de kans op conflicten of geschillen ten gevolge van de verschillen 
tussen de wetgevingen vele malen groter; 
- de hinderpalen voor de interne markt zouden nog omvangrijker kunnen worden omdat 
de nationale regelgevingen, geconfronteerd met de nieuwe technologieën, evolueren en 
nog meer kunnen gaan verschillen. In Duitsland zijn de bevoegde instanties in de 
deelstaten gestart met werkzaamheden voor de herziening van de voorschriften inzake 
eigendom in het "Rundfunkstaatsvertrag", in België is een discussie op gang gebracht 
over de gevolgen van de digitale techniek, in Frankrijk zijn onlangs in een nieuwe wet 
de bepalingen inzake de maximum deelneming aan het kapitaal van een televisiezender 
geliberaliseerd en in een rapport van de CSA wordt een wijziging van de 
concentratieregels voorgesteld, in Italië is al enkele jaren een publiek debat over de 
media-eigendom gaande, in Nederland is een gedragscode opgesteld om de 
monomediale concentratie in de pers te beperken en in het Verenigd Koninkrijk is een 
"review process" betreffende de regelgeving op de multimediale eigendom van start 
gegaan met de bedoeling deze de liberaliseren. Door deze verschuivingen op 
wetgevingsgebied op nationaal niveau ontstaat een concreet risico dat de kloof tussen de 
nationale regels nog groter wordt indien er geen coördinatie op communautair niveau 
is. Deze verschillen bestaan al wat het algemene doel betreft: in sommige Lid-Staten 
(bij voorbeeld het Verenigd Koninkrijk en Frankrijk) ontwikkelt zich een tendens naar 
liberalisatie van het huidige kader om het hoofd te kunnen bieden aan de internationale 
concurrentie, terwijl in andere Lid-Staten (bij voorbeeld Duitsland en Nederland) de 
discussie veeleer gaat over verbetering van de doeltreffendheid van de controle. 
Daarenboven zullen deze verschillen het gevolg zijn van het feit dat deze veranderingen 
vanuit zeer verschillende aanvangssituaties plaatsvinden aangezien immers de huidige 
voorschriften en de nationale markten al zo verschillend zijn. Zonder Europees kader 
voor deze verschuiving in de wetgevingen valt dan ook niet te verwachten dat de 
nationale wetgevingen vanzelf op één lijn komen te zitten. 
- ten slotte zullen de Europese mediabedrijven tegenover de mondialisering van de 
media-industrie niet concurrerend genoeg zijn voor de internationale concurrentie 
indien zij de door de interne markt geboden ontwikkelingskansen niet kunnen benutten. 
d) De kwaliteit van de nationale rechtsregels 
25 
De kwaliteit van de nationale wettelijke bepalingen inzake de media-eigendom is 
dikwijls in twijfel getrokken, met name om de noodzaak te bepleiten om de toegang tot 
de media-activiteiten voor de marktdeelnemers te vergemakkelijken. De radio-
omroepsector heeft met name op dit aspect gewezen, aangezien het moeilijk is 
vergunningen te verkrijgen. Dit maakt duidelijk dat er druk wordt uitgeoefend om 
ervoor te zorgen dat de nationale wetgevingen worden aangepast. 
e) Concurrentievermogen van de media-industriè 
Het belang van het streven naar een groter concurrentievermogen van de industrie, om 
de noodzaak van optreden te beoordelen, is onderstreept, met name door uitgevers en 
multimediale bedrijven, vanwege de mondialisering van de media-industrie en de 
ontwikkeling van de nieuwe technologieën. 
2. ANTWOORDEN MET BETREKKING TOT DE INHOUD VAN EEN 
EVENTUEEL OPTREDEN. 
Het betreft de antwoorden op de vragen 4 en 6 van de vragenlijst van het Groenboek en 
de vragen C en D van de aanvullende vragenlijst8. De kwestie van de inhoud van een 
maatregel werd dikwijls genoemd in de standpunten die werden bekendgemaakt maar 
werd paradoxaal genoeg in de ontvangen bijdragen weinig nauwkeurig en concreet 
behandeld. Veel deelnemers aan de raadpleging verbonden de kwestie van de noodzaak 
van een optreden aan die van de inhoud daarvan, terwijl het om twee verschillende 
kwesties gaat waarop op verschillende wijzen kan worden gereageerd. 
De oprichting van een Europees comité is een wens van het Parlement en het 
Economisch en Sociaal Comité; de meeste betrokkenen uit de beroepssector maken er 
echter bezwaar tegen. 
VRAAG 4:De Commissie zou gaarne kennis nemen van de mening van de betrokkenen over de inhoud van een eventueel 
harmonisatie-instrument, zoals hierboven wordt voorgesteld, met name over de twee varianten van de werkingssfeer, over het 
gebruik van de reële luister- en kijkcijfers als basis om de drempels vast te stellen, over de afbakening van de zones waarover 
wordt uitgezonden, eventueel over andere referenties en over de mogelijkheid om hét begrip zeggenschap hebbende instantie te 
omschrijven. VRAAG 6: De Commissie wenst de mening van alle betrokkenen te vernemen over de wenselijkheid van de 
oprichting van een orgaan dat bevoegd is inzake mediaconcentratie. Vraag Cl. Ervan uitgaande dat het criterium van het 
potentiële publiek (zoals de bevolking die in het door een satelliet bestreken gebied woont) te restrictief zou zijn, welke soorten 
maatregelen op het gebied van het werkelijke publiek zouden dan kunnen worden gebruikt, met name wat de multimediale 
concentratie en de concentratie in één medium van de radio- en televisieomroeporganisaties betreft (b.v. "audience schare" voor 
de televisie, de "daily reach" voor de radio, het aantal verkochte dagbladen voor de pers)? Vraag C2. Biedt het 
publiekscriterium, ten opzichte van de op nationaal niveau gehanteerde criteria, met name het criterium van het aantal netten, 
meer mogelijkheden om tot de markt toe te treden, in het bijzonder voor de thematische netten (vanwege hun beperkte publiek)? 
Vraag C3. Aan welke voorwaarden zou moeten worden voldaan om een systeem in te voeren waarbij gebruik kan worden 
gemaakt van op het publiek gebaseerde drempels (aantal, vergelijkbaarheid, evenredigheid, enz.)? Is één enkel geïntegreerd 
multimediaal publiekscriterium mogelijk of zouden er meerdere afzonderlijke criteria moeten zijn naar gelang van elk medium en 
van de combinatie van media? Vraag C4. Is het nodig om aanvullende criteria vast te stellen zoals bij voorbeeld met betrekking 
tot de taal van het medium, de aard van de betrokken televisiekanalen of radio-omroepen, van het aantal vergunningen dat 
tegelijkertijd wordt verleend, enz.? Vraag C5. Dient, bij de vaststelling van de drempels, de Lid-Staten de mogelijkheid te 
worden geboden om stringentere drempels te hanteren voor de op hun grondgebied gevestigde economische subjecten? Vraag 
Dl. Is het noodzakelijk om verder te gaan dan het gemeen recht, en met name het vennootschapsrecht, om de controle op de 
media in specifieke regels vast te leggen? Vraag D2. Welke opmerkingen kunnen worden gemaakt over de in de vigerende 
nationale voorschriften gebruikte definities die specifiek betrekking hebben op het eigendom van de media? Vraag D3. Welke 
definitie-elementen zouden kunnen worden gehanteerd, rekening houdend met de doelstellingen inzake doeltreffendheid, 
vermogen tot aanpassing aan het communautair kader, overeenstemming met de huidige systemen evenals de gevolgen op 
economisch en technologisch gebied die zij zouden kunnen hebben. 
26 
De kwestie van de monomediale concentratie in de pers. Bij de raadpleging is gebleken 
dat, enerzijds, bedrijven in de twee landen waar de monomediale concentratie in de 
perssector automatisch beperkt is (F, I), niet langer wensen te worden gediscrimineerd 
ten opzichte van de andere Lid-Staten die dergelijke beperkingen niet hebben en, 
anderzijds, dat de marktdeelnemers in de andere Lid-Staten gekant zijn tegen 
uitbreiding van dit soort beperkingen naar hun land. 
Over het criterium van de kijk-lluisterdichtheid dat in het Groenboek wordt 
voorgesteld9 zijn enkele opmerkingen gemaakt die vrij algemeen bleven. In de 
beoordeling zijn drie stromingen te onderscheiden: het is een logisch criterium maar de 
uitvoerbaarheid ervan is problematisch; het is als criterium onvoldoende, er moeten 
economische criteria (zoals bij voorbeeld het inkomen) aan worden toegevoegd; het is 
geen goed criterium. De meeste commentaren vallen in de eerste twee categorieën. Op 
de vraag of één geïntegreerd multimediaal criterium kan worden gehanteerd, zijn 
uiteenlopende antwoorden gekomen. Er zij op gewezen dat over het criterium van de 
kijk- en luistercijfers misverstanden zijn ontstaan en dat de standpunten in de periode 
tussen de antwoorden op de vragenlijst in het Groenboek en de antwoorden op de 
aanvullende vragenlijst ten aanzien van dit criterium veeleer positief zijn geëvolueerd. 
Het misverstand school in het feit dat sommige marktdeelnemers van mening waren dat 
dit criterium nadelen zou kunnen inhouden voor de groei van een reeds bestaand 
televisienet terwijl dit criterium alleen zou worden gehanteerd in het kader van een 
verzoek dat bij een nationale overheid wordt ingediend met het oog op een machtiging 
voor de oprichting van een nieuwe zender of de verwerving van de controle over (of 
deelneming in) een bestaande zender. 
Over het criterium van de over de media zeggenschap hebbende instantie, dat eveneens 
in het Groenboek wordt voorgesteld10 , zijn zeer weinig specifieke opmerkingen 
gemaakt. Niettemin wordt in de meeste bijdragen onderstreept dat specifieke regels 
zouden moeten worden vastgesteld die verder gaan dan de omschrijving van de controle 
door het vennootschapsrecht. 
De kwestie van de personen die niet in aanmerking komen voor mediabezit 
("disqualified persons") werd als een belangrijke kwestie beschouwd door het 
Parlement dat met name verlangt dat reclamebureaus geen kranten, omroep- en 
televisieorganisatie kunnen exploiteren en omgekeerd. 
3. ANTWOORDEN MET BETREKKING TOT DE NIEUWE 
TECHNOLOGIEËN 
9 In het Groenboek wordt voorgesteld het criterium te gebruiken van de reële kijk- en luistercijfers voor de vaststelling van de 
drempels die de toegang tot het mediabezit beperken: voordat een machtiging aan een nieuw televisienet wordt verleend (of 
toestemming wordt verleend voor het verwerven van controle over een bestaand televisienet), zou de nationale toezichthoudende 
instantie moeten nagaan of, in het gebied waar door de nieuwe omroep wordt uitgezonden, de werkelijke kijk- en luistercijfers 
van de media die al in handen zijn van degene die de machtiging heeft aangevraagd, niet de in de richtlijn vastgelegde drempel 
oyerschrijdt. 
Er moet een definitie worden gevonden waarmee de persoon of de marktdeelnemer kan worden omschreven die een media­
onderneming controleert, ten einde hel criterium toe te passen van de kijk- en luistercijfers waardoor de toegang tot het 
mediabezit wordt beperkt. 
27 
Dit zijn de antwoorden op Vraag A" van de aanvullende vragenlijst. 
In alle antwoorden wordt onderstreept welke belangrijke gevolgen de nieuwe 
technologieën hebben, met name de digitalisering, compressie en convergentie 
waardoor er ruimte komt voor een uitbreiding van het aantal televisiezenders, 
commerciële strategieën aanzienlijk zullen worden gewijzigd en de mondialisering nog 
zal toenemen. Uit de antwoorden wordt duidelijk dat de huidige regelgeving inzake de 
media-eigendom inadequaat zijn, met name door de methoden die erin worden 
gebruikt, vooral het criterium van het aantal netten dat door eenzelfde bedrijf wordt 
gecontroleerd en de definitie van de radio-omroep (vallen elektronische edities hier wel 
of niet onder?). In de bijdragen wordt ook specifiek gewezen op het belang van nieuwe 
technologieën voor de uitgeverijsector. Een aantal betrokkenen uit de radio-
omroepsector wezen, op hun beurt, op het probleem van de toegang tot de 
technologieën, met name DAB (Digital Audio Broadcasting) en onderstreepten het 
risico van nieuwe concentraties dat hieraan verbonden is. Anderen wijzen op de 
noodzaak de anti-concentratiedrempels zover te versoepelen als nodig is voor de 
ontwikkeling van de nieuwe omroeptechnieken. Een aantal kwesties zou meer in detail 
moeten worden onderzocht, zoals de kwestie van de economische banden van de 
media-onderneming met haar toeleveranciers en haar afzetgebied en de vraagstukken in 
verband met de verticale bedrijfsorganisatie. 
4. ANTWOORDEN MET BETREKKING TOT DE ONTWIKKELINGEN IN 
DE NATIONALE REGELGEVING 
Dit zijn de antwoorden op vraag B12 van de aanvullende vragenlijst. Algemeen is in de 
antwoorden aangegeven dat er in verschillende Lid-Staten wetgevende activiteiten of 
voorbereidende wetgevingsactiviteiten gaande zijn en in verschillende standpunten 
wordt met nadruk gewezen op het feit dat de verschillen tussen de nationale 
wetgevingen groter dreigen te worden. 
Vraag Al: Welke nieuwe technologieën of technologieën in ontwikkeling zullen de markt beïnvloeden? (Hierbij onderscheid 
maken tussen met name de technologieën die, vanuit het oogpunt van de consument, de huidige technologieën zullen vervangen 
en de technologieën die zich daarnaast zullen ontwikkelen; geef aan op welke termijn deze technologieën ten uitvoer zullen 
worden gelegd). Vraag A2: Wat zijn de te verwachten economische gevolgen op communautair niveau, met name voor de 
structuur van de markt en de strategie van de economische subjecten in de interne markt? Deze beoordeling moet niet algemeen 
zijn doch per technologie worden gegeven. Het is belangrijk dat precieze informatie wordt verstrekt over de kosten van toegang 
tot deze technologieën, met name voor consumenten en bedrijven. Vraag A3: Welke gevolgen kunnen worden verwacht voor het 
nationale wetgevend kader op het gebied van de eigendom van de media? Biedt de huidige nationale wetgeving ter zake ruimte 
voor de ontwikkeling van deze nieuwe technologieën of kan zij deze daarentegen beperken (leg in dit geval uit hoe)? Vraag A4: 
In hoeverre zouden de nieuwe technologieën verandering kunnen brengen in de voorwaarden voor het verlenen van machtigingen 
of vergunningen die van toepassing zijn op de subjecten van televisie en radio? En met name, welke voorwaarden zouden kunnen 
worden vastgesteld, afgezien van de voorwaarden op het gebied van het pluralisme? 
Vraag BI:Bestaan er bij uw weten plannen voor nieuwe anti-concentratieregels in de Lid-Staten die specifiek voor de media 
zijn bestemd? Wat is hiervan de oorsprong en wat is het doel? Vraag B2: Zou u verandering willen aanbrengen in het 
toepasselijke wetgevend kader? Vraag B3: Welke factoren zouden in de toekomst tot verandering van het nationale wetgevend 
kader kunnen leiden (nieuwe machtigingen voor radio-uitzendingen, ontwikkeling op het punt van geschillen, discussies op 
politiek niveau, gebrek aan doeltreffendheid van de nationale voorschriften, te strenge voorschriften, enz.)? Vraag B4: Hoeveel 
tijd was met de opstelling van de huidige voorschriften gemoeid en bent u hierbij betrokken geweest? Vraag B5: Zouden deze 
eventuele veranderingen de verschillen tussen de wetgevingen van de Lid-Staten van de Gemeenschap verkleinen of juist 
aanscherpen / 
28 
C. Kanttekeningen bij de commentaren 
Bij de raadpleging is gebleken dat een aantal misverstanden moet worden rechtgezet. 
1. HET TOEPASSINGSGEBIED VAN EEN EVENTUEEL BELEID 
a. Vraagstukken in verband met de toegang tot informatie en de activiteiten van 
journalisten 
Het Parlement heeft in zijn resolutie de Commissie gevraagd andere initiatieven voor te 
stellen dan die betreffende de mediaconcentratie. Het betreft een richtlijn inzake het 
recht op toegang tot informatie van communautaire en nationale instanties, een richtlijn 
waarmee de onafhankelijkheid van de informatieverstrekkende media wordt 
gewaarborgd en een mediacodex betreffende de beroepsethiek. De Commissie merkt 
hierbij op dat de kwesties die in het Groenboek zijn behandeld, werden afgebakend met 
het oog op de communautaire bevoegdheden en op het subsidiariteitsbeginsel. 
Ten aanzien van de richtlijn inzake het recht op toegang tot informatie van 
communautaire en nationale instanties waarom het Parlement vraagt, erkent de 
Commissie dat doorzichtigheid en toegang tot informatie belangrijke kwesties zijn. Zij 
heeft dan ook twee mededelingen ingediend bij de Raad, het Parlement en het 
Economisch en Sociaal Comité, een over de doorzichtigheid in de Gemeenschap13 en 
een over de toegang van het publiek tot de documenten van de instellingen14. Uit deze 
twee mededelingen blijkt duidelijk dat de Commissie ernaar streeft op het niveau van 
de instellingen van de Unie een op doorzichtigheid gericht beleid te voeren door middel 
van een interinstitutioneel akkoord. In deze mededelingen komt de kwestie van de 
toegang tot informatie in de Lid-Staten niet aan de orde omdat deze kwesties al op 
nationaal niveau worden geregeld volgens de aan elke Lid-Staat eigen aanpak. Daarom 
is er voor wetgevend optreden op het niveau van de Unie ten opzichte van de interne 
markt geen aanleiding omdat de verschillen tussen de nationale wetgevingen ten aanzien 
van deze kwesties geen hinderpalen opwerpen die door harmonisatie zouden moeten 
worden weggewerkt. 
Wat de mediacodex ter waarborging van de beroepsethiek en de kaderrichtlijn 
betreffende de onafhankelijkheid van publicisten en journalisten in alle media betreft: 
deze aangelegenheden kunnen, gelet op de communautaire bevoegdheden en gezien het 
subsidiariteitsbeginsel, niet op het niveau van de Gemeenschap worden aangepakt, maar 
vallen onder de bevoegdheid van de Lid-Staten. Enerzijds wordt dit soort kwesties 
immers niet altijd door middel van wetgeving behandeld, maar veeleer door middel van 
gedragscodes die niet tot de taak van de wetgever behoren en, anderzijds, leveren de 
verschillen tussen de Lid-Staten, wanneer er wel wetgeving bestaat, geen problemen op 
voor de werking van de interne markt die harmonisatie nodig zouden maken. 
13 
"De doorzichtigheid in de Gemeenschap" COM(93)258 def van 2 juni 1993 
"De toegang van het publiek tot de documenten van de instellingen" COM(93) 191 def van 5 mei 1993 
29 
b. Vraagstukken in verband met het interne pluralisme 
Over de kwestie van het interne pluralisme zijn enkele misverstanden ontstaan naar 
aanleiding waarvan verschillende verzoeken zijn gedaan om de openbare omroepen uit 
te sluiten van het toepassingsgebied van een eventuele richtlijn inzake de media-
eigendom. Dit is een gevoelige kwestie en de Commissie wil erop wijzen dat met het 
specifieke karakter van de openbare omroepen ten volle rekening moet worden 
gehouden wanneer de inhoud van de wetgeving moet worden vastgelegd. Indien 
niettemin automatisch of a priori hiervan wordt afgeweken, zou een diepgaande analyse 
moeten worden gemaakt waarbij de volgende hoofdlijnen in acht moeten worden 
genomen: 
- Ten eerste: het is mogelijk dat bij een gedeeltelijke harmonisatie, d.w.z. een 
harmonisatie die niet alle gevallen van concentratie bestrijkt, de belemmeringen voor de 
interne markt die door de verschillen tussen de nationale wetgevingen worden 
veroorzaakt, niet verdwijnen. 
- Bovendien moeten, indien in de inhoud van de richtlijn mediaconcentratie boven een 
bepaalde drempel wordt verboden, alle concentratiegevallen in aanmerking worden 
genomen, ook die welke betrekking hebben op openbare omroepen, waarbij niettemin 
rekening wordt gehouden met hun taak als openbare dienst. 
- Voorts moet worden onderstreept dat de openbare omroepen zich soms als 
marktdeelnemers van de particuliere sector gedragen, wanneer zij een op divèrsifïëirng 
gerichte strategie volgen als gevolg waarvan, bij voorbeeld, nieuwe zenders in het 
leven worden geroepen die niet zijn onderworpen aan de vereisten inzake het interne 
pluralisme van de openbare omroepen. 
- Ten slotte zijn de maatregelen op het gebied van intern pluralisme en de maatregelen 
op het gebied van extern pluralisme niet onderling substitueerbaar: alhoewel met beide 
soorten maatregelen dezelfde algemene doelstelling, namelijk waarborging van het 
pluralisme, wordt beoogd, is het specifieke doel dat met deze twee soorten maatregelen 
wordt beoogd om dit algemene doel te bereiken, anders: met de maatregelen op het 
gebied van intern pluralisme wordt beoogd de diversiteit van de meningen binnen de 
programma's van eenzelfde omroep te verzekeren; de maatregelen betreffende extern 
pluralisme beogen de diversiteit van de meningen te waarborgen, niet in de 
programma's van eenzelfde omroep, maar door onafhankelijkheid en autonomie van de 
verschillende media die aan het publiek worden aangeboden. Het eventueel 
ni et-toepassen van maatregelen inzake extern pluralisme kan derhalve niet worden 
gecompenseerd door toepassing van maatregelen op het gebied van intern pluralisme 
c. De kwestie van het op elkaar afstemmen van het algemene 
mededingingsrecht en de specifieke voorschriften inzake het mediabezit 
In sommige commentaren werden twijfels geuit over de wijze waarop het specifieke 
recht inzake het mediabezit en het algemene mededingingsrecht op elkaar aansluiten. 
30 
i - Onmogelijkheid om de specifieke regels inzake het mediabezit te vervangen door het 
algemene mededingingsrecht. 
Zoals in het Groenboek werd betoogd15, kan het mededingingsrecht weliswaar 
bijdragen aan het pluralisme, maar volstaat het niet om alle situaties te bestrijken, 
aangezien de instandhouding van de mededinging en de instandhouding van het 
pluralisme twee verschillende doelstellingen zijn die verschillend moeten worden 
beoordeeld. Daarom hebben de Lid-Staten, parallel met het nationale 
mededingingsrecht, specifieke regelgeving betreffende het mediabezit vastgesteld. 
Daarenboven blijft, ongeacht de doeltreffendheid van het mededingingsrecht, de 
ongelijkheid tussen de specifieke nationale regels inzake het mediabezit bestaan, 
evenals de gevolgen ervan voor de werking van de interne markt. 
Een verlaging van de in de concentratieverordening vastgelegde drempels16, die soms 
als oplossing is voorgesteld, zou dus geen einde maken aan de problemen welke 
voortvloeien uit de verschillen tussen de specifieke nationale regels inzake het 
mediabezit. 
Vierde deel, hoofdstuk 2, afdeling 1, onderafdeling 2. Omdat de twee instrumenten (mededingingsrecht/specifieke regels voor 
de media) verschillend van aard zijn, zouden er situaties kunnen bestaan waarin het pluralisme zou worden bedreigd zonder dat 
een daadwerkelijke mededinging op de gemeenschappelijke markt of een wezenlijk deel daarvan in aanzienlijke mate wordt 
belemmerd. Dit zou met name kunnen voortvloeien uit de omschrijving van de markten in kwestie die het moeilijk maakt slechts 
één markt in aanmerking te nemen voor multimediale activiteiten en ertoe noopt elke betrokken markt afzonderlijk in ogenschouw 
te nemen. Uit het oogpunt van een mediaconsument, bij voorbeeld, die naar de radio luistert, de krant leest en televisie kijkt, zou 
een multimediale concentratie tot gevolg kunnen hebben dat alle media waarvan hij consument is, in handen van één en dezelfde 
persoon zijn, ook al zijn de marktaandelen van de door dezelfde persoon in elk van de verschillende markten in kwestie 
gecontroleerde media niet voldoende om de concurrentie te belemmeren. 
De Commissie heeft, in verband hiermede, in haar verslag over de toepassing van de concentratieverordening van juli 1993 
besloten te wachten alvorens een herziening van de drempels voor te stellen. Deze kwestie zal uiterlijk eind 1996 opnieuw worden 
behandeld. 
31 
ii) Risico's van overlapping met het mededingingsrecht 
Omgekeerd wordt in sommige commentaren een specifieke bepaling bepleit voor 
situaties die veeleer onder het mededingingsrecht vallen. Dit geldt met name voor de 
concentratie in de sector van de reclame of van de verticale betrekkingen tussen de 
producent en de houder van rechten die kan worden aangepakt door toepassing van het 
nationale of het communautaire mededingingsrecht (concentratieverordening, 
artikelen 85 en 86 van het Verdrag) zonder dat daarvoor nieuwe specifieke 
voorschriften behoeven te worden opgesteld. De doelmatige toepassing van het 
mededingingsrecht kan eveneens gelden voor situaties in verband met de systemen van 
controle op de toegang tot nieuwe technologieën (versleuteling) die de toegang van 
sommige bedrijven tot de markt van de nieuwe media zouden kunnen beperken. Dit is 
trouwens de reden waarom, op nationaal niveau, de specifieke nationale regelgeving 
inzake het pluralisme dit soort situaties over het algemeen niet bestrijkt. 
2. TOTSTANDBRENGING VAN DE INTERNE MARKT EN 
BESCHERMING VAN HET PLURALISME 
Tijdens de raadpleging is herhaaldelijk gebleken dat deelnemers het streven naar de 
voltooiing van de interne markt tegenover de bescherming van het pluralisme stellen. 
Volgens de Commissie is er geen reden om ervan uit te gaan dat deze twee zaken met 
elkaar in strijd zijn. De interne markt is niet "de vrije markt", waar iedere beperking 
zou verdwijnen. 
In het Groenboek wordt immers onderstreept dat in de nationale wetgevingen een 
fundamentele zaak van algemeen belang (waarborging van het pluralisme) wordt 
nagestreefd en dat derhalve alleen de communautaire harmonisatie van deze 
voorschriften van algemeen belang de uit de onderlinge verschillen voortvloeiende 
beperkingen van het vrije verkeer van diensten en van de vrije vestiging ongedaan zou 
kunnen maken. 
Daarom kan, in zoverre voor het goed functioneren van de interne markt regelgeving is 
vereist, terzelfder tijd hiermee de instandhouding van het pluralisme tegenover de 
mediaconcentratie worden bereikt. Anders gezegd: het optreden van de Gemeenschap 
om redenen die betrekking hebben op de verwezenlijking en het functioneren van de 
interne markt is op zich niet in strijd met de vereiste uit het oogpunt van het algemeen 
belang, namelijk dat concentraties welke gevaarlijk zijn voor het pluralisme en 
waarvoor toepassing van het mededingingsrecht alleen niet volstaat, moeten worden 
verhinderd. 
3. HET EFFECT VAN "LIBERALISATIE" VAN DE REGLEMENTERING 
INZAKE HET PLURALISME 
Sommige deelnemers aan de raadpleging hebben twijfels geuit over de mogelijkheid de 
anti-concentratiestelsels te liberaliseren met een reglementering inzake het pluralisme. 
32 
Toch zijn reglementering en liberalisering op geen enkele wijze met elkaar in strijd. 
Integendeel, alleen met een communautaire regelgeving zou het, mocht het geval zich 
voordoen, mogelijk zijn een bepaald soort liberalisatie in te voeren, en wel om drie 
redenen: 
- hierdoor zou het aantal wetgevingen waarmee de marktdeelnemers bij hun Europese 
activiteiten worden geconfronteerd verminderen (één regeling komt in de plaats van 12 
verschillende wettelijke regelingen); 
- de eerder genoemde belemmeringen voor de interne markt (met name de 
rechtsonzekerheid in geval van wetsontwijking) zouden verdwijnen doordat de 
verschillen tussen de wetgevingen zouden verdwijnen; 
- de derde reden heeft niet meer te maken met de communautaire meerwaarde die eigen 
is aan iedere harmonisatie die binnen het kader van de interne markt valt, maar met de 
kwaliteit van de inhoud van de rechtsnorm. Er zal daarom, in overeenstemming met het 
evenredigheidsbeginsel, een inhoud moeten worden vastgesteld die niet verder gaat dan 
nodig is om het beoogde doel te bereiken en waarin een juist evenwicht wordt 
gevonden tussen de noodzaak de toegang tot media-activiteiten te vergemakkelijken en 
de noodzaak te voorkomen dat concentraties ontstaan die gevaar voor het pluralisme 
opleveren en die niet kunnen worden verhinderd door toepassing van het 
mededingingsrecht alleen. Met de kwestie van de doelmatigheid van het 
mededingingsrecht zal immers rekening moeten worden gehouden om te bepalen welke 
inhoud de regelgeving zal krijgen en in welke mate hierdoor liberalisatie wordt 
bewerkstelligd, omdat met de regelgeving alleen situaties worden beoogd die uit het 
oogpunt van het pluralisme gevaarlijk zijn en die niet door het mededingingsrecht 
kunnen worden bestreken. Voor andere situaties, daarentegen, zou enkel het algemene 
mededingingsrecht gevolgen hebben. Een instrument, waardoor de verwarring tussen 
de soorten voorschriften zou blijven bestaan of dat een overlapping russen het 
mededingingsrecht en de specifieke regels in het leven zou roepen, zou een werkelijke 
liberalisatie in de weg staan zonder voor een betere waarborging van het pluralisme te 
zorgen. Bovendien zal de kwaliteit van de reglementering afhankelijk zijn van de 
capaciteit om met de context van de nieuwe technologieën rekening te houden. Wat dit 
betreft zou het criterium van de kijk- en luistercijfers naar de mening van de Commissie 
meer zekerheid voor de instandhouding van het pluralisme bieden en terzelfdertijd 
minder ongunstig zijn dan het criterium van het aantal zenders dat in handen is van 
eenzelfde bedrijf. 
m. ANALYSE VAN DE OPTIES NAAR AANLEIDING VAN DE EERSTE RAADPLEGING 
A. Standpunt van de Commissie over de opties 
De raadpleging heeft, over het geheel genomen, de analyse bevestigd waarin is 
nagegaan welke de hinderpalen zijn voor de interne markt en wat de drie mogelijke 
beleidsopties zijn. Deze mededeling heeft dus niet tot doel terug te komen op de 
aanwijzing van de potentiële hinderpalen voor de interne markt en de lezer wordt 
33 
hierbij voor meer gedetailleerde uitleg naar het Groenboek verwezen. Wanneer eenmaal 
een potentiële behoefte aan maatregelen aan het licht is getreden, is voor de 
uiteindelijke beslissing over de noodzaak van een beleid, of over één van de opties, een 
evaluatie vereist van de opportuniteit ervan. In dit geval heeft de Commissie, rekening 
houdend met de kenmerken van het probleem in kwestie, bij haar beoordeling van de 
verschillende mogelijke beleidsopties vier factoren in aanmerking genomen: Met welke 
optie kunnen de communautaire doelstellingen het best worden verwezenlijkt 
(teleologisch criterium)? Welke optie is het best toegesneden op de toekomstige 
ontwikkelingen (diachronisch criterium)? Wat zijn de gevolgen van de optie (criterium 
van het effect)? Welke optie spoort het beste met de andere communautaire initiatieven 
(criterium van de cohesie)? 
1. OPTIE I (GEEN MAATREGELEN OP COMMUNAUTAIR NIVEAU) 
a. Ten aanzien van de communautaire doelstellingen. Het niet-optreden door 
de Commissie zou ertoe leiden dat de doelstellingen inzake de interne markt in de 
mediasectoren niet verwezenlijkt worden. 'De in het Groenboek genoemde 
belemmeringen voor de werking van de interne markt, in het- bijzonder de 
rechtsonzekerheid wat het vrije verkeer van diensten en de vrije vestiging betreft, 
zouden namelijk blijven bestaan en zouden niet kunnen worden weggenomen door 
andere soorten maatregelen. Optie I zou betekenen dat de huidige situatie die ongunstig 
is voor de toegang tot de media-eigendom, in het kader van de interne markt 
aanvaardbaar zou zijn. 
b. Ten aanzien van de verwachte ontwikkelingen. 
In de nationale rechtsorden doen zich momenteel belangrijke ontwikkelingen voor op 
wetgevingsgebied die in tegenovergestelde richtingen gaan. Terwijl zich in Frankrijk en 
het Verenigd Koninkrijk een tendens naar liberalisatie voordoet, neigt men in 
Nederland naar de vaststelling van stringentere regels (goedkeuring van een recente 
gedragscode waarin beperkingen van een traditioneel soort worden vastgesteld voor de 
monomediale concentratie in de sector van de geschreven pers) en deze kwestie staat 
thans in Duitsland en Italië ter discussie. 
Men kan zich moeilijk voorstellen hoe deze ontwikkelingen spontaan zouden kunnen 
leiden tot een feitelijke onderlinge aanpassing van de nationale wettelijke bepalingen 
indien hiervoor geen institutioneel kader op communautair niveau bestaat. Door de 
politieke en economische context welke eigen is aan elk nationaal stelsel zal de 
wetgeving zich volgens een eigen logica ontwikkelen. Het feit dat de kwestie van de 
multimediale concentratie naar gelang van het land wordt behandeld, illustreert dit 
voldoende. 
Opgemerkt zij dat deze wetgevende activiteit nog zal toenemen, en wel om twee 
redenen. Ten eerste zijn de gebruikelijke definities met betrekking tot de televisie­
activiteiten, alsook het kwantitatieve criterium van het aantal televisienetten dat in 
handen is van eenzelfde bedrijf (vastgelegd in de regelgeving ter beperking van de 
34 
mediaconcentratie), onvoldoende aangepast aan de nieuwe context met een groot aantal 
omroepen (nieuwe technologieën) en zullen zij op korte of middellange termijn een 
wijziging in de wetgeving met zich meebrengen. Ten tweede zal bij de uitvoering van 
de algemene beleidsstrategieën van de bedrijven, met name wanneer 
telecommunicatiebedrijven op de markt komen, door de gevestigde traditionele 
media-ondernemingen hetzij om liberalisatie worden gevraagd, hetzij, integendeel, 
druk worden uitgeoefend om een wetskader voor deze nieuwe situaties in het leven te 
roepen. 
c. Ten aanzien van de gevolgen van het optreden 
De politieke gevolgen. Een besluit om geen maatregelen voor te stellen zou indruisen 
tegen de duidelijke wens van het Europees Parlement en het Economisch en Sociaal 
Comité. Dit zou gevolgen kunnen hebben voor de betrekkingen tussen het Parlement en 
de Commissie of de Raad over de toekomstige kwesties die op de mediasector 
betrekking hebben, met name in de context van de follow-up van het Witboek. Het 
besluit geen maatregelen te treffen zou ook indruisen tegen de wensen die zijn geuit in 
het rapport van de "High Level Group" waarin de Commissie wordt verzocht stappen te 
ondernemen met het oog op de huidige situatie op het gebied van het mediabezit en 
omdat het risico bestaat dat de situatie verergert. Niet optreden zou door de mediasector 
worden gezien als een teken dat de Gemeenschap niet het voornemen heeft een 
openbaar beleid op te zetten ter stimulering van rechtstreekse investeringen in de 
media-industrie. Op het niveau van de Lid-Staten zou het besluit geen maatregelen te 
nemen eventueel ten dele tegemoet komen aan de wens van sommige nationale 
autoriteiten die bezwaren zouden kunnen hebben tegen maatregelen van de 
Gemeenschap op een gevoelig gebied. Niettemin zou, in geval geen maatregelen 
worden genomen, de ontwikkeling van de grensoverschrijdende media-activiteiten het 
risico van spanningen tussen voor de verlening van vergunningen of machtigingen 
bevoegde nationale autoriteiten kunnen doen toenemen. De politieke druk op nationaal 
vlak om maatregelen betreffende de mediaconcentraties te nemen zou eveneens 
toenemen. 
De economische gevolgen van een besluit om niet op te treden kunnen worden 
geëvalueerd op basis van twee scenario's die op korte termijn tot de mogelijkheden 
behoren: enerzijds een gedeeltelijke liberalisatie, d.w.z. een liberalisatie die slechts in 
één of in enkele Lid-Staten wordt ingevoerd en, anderzijds, handhaving van de status 
quo of aanscherping van de nationale restricties. 
Wat het aanbod betreft. Ongeacht de werkelijke ontwikkelingen zouden de 
versnippering en de afscherming van de markten, alsook de rechtsonzekerheid die 
hiervan het gevolg zou zijn, algemeen leiden tot ontmoediging van investeringen uit de 
Unie of uit derde landen in de Europese media en zouden het concurrentievermogen 
van de Europese media-industrie in de context van de groeiende mondialisering van de 
sector doen verminderen. 
35 
In het geval van een gedeeltelijke liberalisatie zouden de Lid-Staten die de 
belemmeringen voor de toegang tot het mediabezit zouden versoepelen, op korte 
termijn een aanzienlijke investeringsstroom te verwerken kunnen krijgen van bedrijven 
uit derde landen of andere Lid-Staten die hun systeem niet hebben geliberaliseerd. Naar 
gelang van de omvang zou het betrokken land op zo'n investeringsstroom kunnen 
reageren door herinvoering van in wetgeving vastgelegde hinderpalen op middellange 
termijn. Zelfs wanneer er een massale investeringsstroom is, zou deze toch geringer 
blijven dan wanneer er een liberalisatie werd ingevoerd op het niveau van de Unie, 
omdat de geliberaliseerde nationale markt niet groot genoeg zou zijn om nieuwe 
innoverende diensten in het leven te roepen. Een liberalisatie waarbij het doel zou zijn 
de ontwikkeling van de informatiesnelwegen te stimuleren door 
telecommunicatiebedrijven op de mediamarkt toe te laten zou op nationaal niveau 
weinig doelmatig zijn en zou situaties in de hand werken waarin sprake is van een 
nationaal monopolie of nationale topbedrijven. Aangezien de nationale markt beperkt 
is, zullen de telecommunicatiebedrijven, om de voor de informatiesnelwegen vereiste 
investeringen rendabel te maken, immers een sterke positie op deze nationale markt 
moeten verwerven en zich derhalve verticaal moeten integreren in de sector van de 
mediadiensten. De ontwikkeling van een sterke en concurrerende sector van 
grensoverschrijdende mediadiensten , daarentegen, waarbij gebruik wordt gemaakt van 
de informatiesnelwegen, zou het belang van de verticale integratie van de 
telecommunicatiebedrijven beperken en zou het tot stand brengen van werkelijk 
Europese informatiesnelwegen bevorderen. 
Bij het scenario van de status quo zal de Europese markt niet interessant zijn voor 
potentiële internationale investeringen in de media. De nieuwe technologieën brengen 
namelijk kosten met zich mee en maken het voor het bedrijfsleven steeds meer 
noodzakelijk zich te richten op grensoverschrijdende deelmarkten die verscheidene 
Lid-Staten bestrijken. Een dergelijke grensoverschrijdende aanpak wordt echter 
bemoeilijkt door de huidige versnippering, complexiteit en rechtsonzekerheid, en 
hierdoor komen er geen investeringen die voor de uitvoering van deze strategie vereist 
zijn. Daarenboven zouden de nationale marktdeelnemers die van oudsher in de 
mediasector actief zijn, trachten zich in andere markten in de wereld (bij voorbeeld 
Azië en de landen in Midden- en Oost-Europa) te ontwikkelen, met als gevolg een 
verlies aan investeringen in de Unie. Met de status quo zou in sommige gevallen de 
destabilisatie van de gevestigde marktdeelnemers worden voorkomen ten nadele van 
potentiële nieuwkomers (de regels inzake de media-eigendom hebben zeer complexe 
bondgenootschapsstrategieën noodzakelijk gemaakt die dikwijls door een specifieke 
politieke context worden ingegeven), en zouden de uitsluitend nationale 
beleidsstrategieën worden bevorderd. Op lange termijn zullen deze bedrijven die door 
een gesloten regelgeving worden "beschermd", niet langer concurrerend zijn op de 
internationale mediamarkt en met name de multimediamarkt. 
Wat de vraag betreft, zal de potentiële keus voor de consumenten van de Europese 
media beperkt zijn en is het waarschijnlijk dat de invoer van mediadiensten, in het 
bijzonder multimediadiensten, uit derde landen zoals de VS, toeneemt. De Europese 
36 
mediaconsument zal echter niet de doelgroep van nieuwe innoverende diensten, doch 
veeleer de consument van diensten uit deze derde landen worden. 
d. Ten aanzien van de cohesie 
Optie I zou problemen op het gebied van de cohesie bij het communautaire beleid 
veroorzaken. De sector informatiediensten, en met name de audiovisuele sector, krijgt 
namelijk een prioritaire behandeling zoals blijkt uit het Witboek en uit het recente 
Groenboek over het concurrentievermogen van de audiovisuele programma's. Het kan 
dus incoherent zijn een Europees beleid te ontwikkelen dat uitsluitend betrekking heeft 
op de aspecten die verband houden met de exploitatie van televisieprogramma's of 
audiovisuele werken zonder te letten op de rechtstreekse investeringen, d.w.z. de 
financiering van de media-ondernemingen. De pers-, radio- en multimediasector zouden 
er bovendien bezwaar tegen kunnen maken dat prioriteit wordt verleend aan de 
audiovisuele sector. 
2. OPTIE II (AANBEVELING INZAKE DE DOORZICHTIGHEID) 
- Ten aanzien van de communautaire doelstellingen. Een aanbeveling waarmee 
uitsluitend een gemakkelijker uitwisseling van gegevens tussen nationale instanties over 
de doorzichtigheid van de media wordt beoogd zal niet leiden tot verwezenlijking van 
de communautaire doelstellingen, in het bijzonder die welke op de interne markt 
betrekking hebben. Een dergelijke maatregel zou immers geen einde maken aan de 
verschillen tussen de nationale wetgevingen die de oorzaak zijn van de hinderpalen 
voor de interne markt. Dit betekent uiteraard niet dat de Commissie de doorzichtigheid 
van de media-eigendom geen belangrijke kwestie vindt. Het betekent veeleer dat dit 
geen onderwerp is dat, als zodanig, een specifieke actie op communautair niveau 
vereist. Uit de antwoorden van de Lid-Staten ter zake is namelijk gebleken dat er geen 
werkelijke belemmeringen voor de uitwisseling van gegevens zijn. Bovendien kunnen 
de kwesties in verband met de kwaliteit van de nationale wetsbepalingen die de 
doorzichtigheid moeten waarborgen efficiënter op nationaal niveau worden behandeld. 
Daarentegen zouden, indien er voorschriften betreffende het mediabezit op Europees 
niveau zouden worden opgesteld, regels inzake de doorzichtigheid en de uitwisseling 
van informatie vereist zijn om deze voorschriften ten uitvoer te leggen. 
- Ten aanzien van de verwachte ontwikkeling. De mondialisering van de informatie­
activiteiten zal de behoeften van de nationale instanties die belast zijn met de controle 
inzake de uitwisseling van gegevens doen toenemen. Men kan echter moeilijk beweren 
dat de belemmeringen voor de uitwisseling van gegevens hierdoor noodzakelijkerwijze 
groter worden. 
- Ten aanzien van de gevolgen. Deze optie zou moeilijk in de juiste context te plaatsen 
zijn ten opzichte van de andere initiatieven op mediagebied zonder dat daardoor 
problemen ter zake van onverenigbaarheid ontstaan. 
37 
3. OPTIE III (HARMONISATIE VAN DE NATIONALE REGELGEVINGEN 
INZAKE DE MEDIA-EIGENDOM) 
a. Ten aanzien van de communautaire doelstellingen 
i) De doelstellingen met betrekking tot de interne markt. Bij de raadpleging is de in het 
Groenboek vervatte analyse17 betreffende de belemmeringen voor de interne markt 
welke voortvloeien uit de verschillen tussen de nationale wetsbepalingen inzake de 
media-eigendom bevestigd. Daarom dient, om op het gebied van de media, de in artikel 
7A van het Verdrag beoogde doelstellingen ter zake van de interne markt te 
verwezenlijken, communautaire regelgeving betreffende de eigendomsrechten van de 
media te worden vastgesteld. Door deze gemeenschappelijke spelregels zou een einde 
komen aan de verschillen tussen de nationale wetsbepalingen op mediagebied en 
zouden, met name, twee hinderpalen verdwijnen die in de antwoorden op de vragenlijst 
het meest worden genoemd: enerzijds de rechtsonzekerheid die de uitoefening van het 
recht op vrije vestiging en het vrije verkeer van mediadiensten beperkt en die aldus de 
rechtstreekse investeringen in de media ontmoedigt; en anderzijds de 
concurrentiedistorsies die door het verschil in de mate van de beperkingen worden 
veroorzaakt. De communautaire doelstelling die een beleid op communautair niveau 
rechtvaardigt bestaat erin, ervoor te zorgen dat de interne markt goed functioneert en, 
door enkele beperkingen op te leggen aan het mediabezit, de vereiste inzake handhaving 
van het pluralisme te vrijwaren. 
ii) De doelstellingen met betrekking tot de interne markt in de context van de 
informatiemaatschappij. Een communautaire regelgeving inzake de eigendomsrechten 
van de media zou tevens bijdragen aan de prioriteiten die zijn aangeduid in het Witboek 
"Groei, concurrentievermogen, werkgelegenheid. Naar de 21ste eeuw: wegen en 
uitdagingen" en zou beantwoorden aan de wensen die in het rapport van de "High 
Level Group" tot uiting komen. Eén van de vijf prioriteiten die in het Witboek zijn 
vastgelegd met het oog op de totstandkoming van de informatiemaatschappij is de 
invoering van een aangepast wetgevingskader waartoe met name afschaffing van de 
concurrentiedistorsies is vereist. In dit verband zij opgemerkt dat de huidige situatie 
wat betreft het mediabezit een negatief effect zou kunnen hebben op het op gang komen 
van projecten met betrekking tot de informatiemaatschappij. Zoals in het Witboek 
wordt uiteengezet, zal het succes van de informatiemaatschappij afhangen van de 
ontwikkeling van de diensten die door de netwerken worden doorgegeven. Hoe beter de 
vooruitzichten op een rendabele exploitatie van een aantal verschillende diensten met 
hoge toegevoegde waarde (onderwijs, cultuur, afstandsverkoop, gezondheid, spelen, 
amusement, praktische gidsen, enz.), des te gemakkelijker worden de investeringen in 
infrastructuur afgeschreven. De diensten op het gebied van de geluidsdragers, 
audiovisuele media en de multimediadiensten zullen op korte termijn een fundamentele 
rol hebben. De ontwikkeling van deze diensten is een voorwaarde voor de ontwikkeling 
van de infrastructuur. Daarom is dit een belangrijk strategisch doel waarvoor 
17 Zie hierboven § II B 1. 
38 
van de infrastructuur. Daarom is dit een belangrijk strategisch doel waarvoor 
regelgeving is vereist waarin bijzondere aandacht wordt besteed aan de kwestie van de 
media-eigendom, en wel om drie redenen: 
. De belemmeringen voor het vrije verkeer van diensten en voor het recht van 
vestiging, die worden veroorzaakt door het gebrek aan eenvormigheid op het gebied 
van de regelgeving zullen de mogelijkheden beperken van de marktdeelnemers die 
klassieke media exploiteren om hun diensten op het gebied van de informatiesnelwegen 
aan te bieden. De uit de regelgeving voortvloeiende hinderpalen voor het vrije verkeer 
van diensten in het kader van de informatiemaatschappij kunnen immers het gevolg 
zijn, niet alleen van de voorwaarden met betrekking tot de inhoud van de diensten, 
maar ook van de vereisten inzake de dienstenleverancier zelf. Doordat de 
mogelijkheden worden beperkt om leverancier van diensten te worden, hebben de 
verschillen tussen de nationale regelgevingen inzake de media-eigendom dus tevens 
beperkende gevolgen ten aanzien van de mogelijkheid meer diensten aan te bieden en 
daardoor ook in zekere mate voor de levensvatbaarheid van het project van de 
informatiemaatschappij. Zo worden door de vooruitzichten van de informatiesnelwegen 
de nadelen versterkt die het gevolg zijn van het feit dat er geen aangepaste Europese 
spelregel is. 
. De hypothese van afschaffing van alle regels inzake de eigendomsrechten van 
de media is discutabel en onrealistisch. Bij de raadpleging hebben enkele 
marktdeelnemers erop gewezen dat het beginsel zelf dat regels inzake de 
media-eigendom noodzakelijk zijn, door de hoeveelheid beschikbare netten zou 
verdwijnen. De Commissie constateert ten eerste dat de afschaffing van de nationale 
voorschriften inzake de media-eigendom op dit ogenblik geen realiteit is terwijl de 
noodzaak om het concurrentievermogen van de media-industrie te versterken dat wel is. 
De discussie die in enkele Lid-Staten op gang komt, gaat niet om afschaffing, maar 
veeleer om aanpassing in een bepaalde richting, hetzij van een versoepeling 
(liberalisatie), hetzij van een grotere doeltreffendheid ten aanzien van het streven naar 
pluralisme. Wat de kern van de zaak betreft, zal, zelfs in een omgeving waarin aan de 
frequentieschaarste een einde is gekomen, sprake zijn van de kwestie van het externe 
pluralisme. Ondanks het feit dat het aantal televisiekanalen steeds groter wordt (6 tot 10 
maal), zouden zij in theorie alle in handen van dezelfde marktdeelnemer kunnen zijn. 
De eventuele vermindering van het risico van mediaconcentratie maakt een 
veiligheidsvoorziening om de onaanvaardbare gevolgen van de eventuele 
verwezenlijking ervan op te vangen niet minder onontbeerlijk. 
. Het feit dat de nationale voorschriften inzake het mediabezit niet aangepast 
zijn aan de nieuwe informatietechnologieën is tijdens de raadpleging dikwijls 
onderstreept door de belanghebbenden en door de "High Level Group". Meestal wordt 
de voor de beoordeling van de concentratie gebruikte methode als ongeschikt 
beschouwd omdat het criterium van het aantal netten onrechtvaardig is in een omgeving 
met talrijke zenders waar geen sprake is van frequentieschaarste. Tegen de overdreven 
beperkingen ten aanzien van de multimedia worden eveneens bezwaren aangevoerd 
omdat hierdoor de mogelijkheid wordt beperkt de informatiesnelwegen te gebruiken om 
39 
allerlei mediadiensten aan te bieden. Bovendien wordt het geaccepteerde 
concentratieniveau soms als te restrictief beschouwd ten opzichte van hetgeen uit het 
oogpunt van het vereiste concurrentievermogen noodzakelijk is om het hoofd te bieden 
aan de mondialisering van de media-industrie. 
Ui) Voordelen van harmonisatie uit het oogpunt van het pluralisme. De verwezenlijking 
van de doelstellingen van de interne markt zal ertoe bijdragen dat een betere 
bescherming van het pluralisme wordt gewaarborgd. Uit de raadpleging is gebleken dat 
een gemeenschappelijke spelregel inzake de media-eigendom de bescherming van het 
pluralisme doeltreffender zou maken omdat hierdoor: 
. het ontstaan kan worden voorkomen van "vestigingslanden " die aan marktdeelnemers 
die geen media mogen controleren de mogelijkheid zouden bieden dit verbod te 
omzeilen door via een satelliet uit te zenden uit een andere Lid-Staat die hiervoor wel 
een machtiging zou geven. Zelfs indien de Lid-Staten die de uitzendingen in kwestie 
ontvangen in juridisch opzicht maatregelen zouden kunnen treffen om te verhinderen 
dat deze op hun grondgebied worden doorgegeven, zou de praktische uitvoering van 
zo'n beschermingsmaatregel in sommige gevallen uit technisch en politiek oogpunt 
onzeker kunnen zijn omdat dit tot conflictsituaties tussen nationale instanties zou 
kunnen leiden (op nationaal niveau gaat het om het geval-DSF waarin twee 
deelstaatautoriteiten in een geschil verwikkeld zijn over de vraag of een machtiging 
voor een nieuwe zender wettig is). Een gemeenschappelijke spelregel zou daarentegen 
tot gevolg hebben dat de Lid-Staten zich genoodzaakt zien, indien nodig, voor een 
gelijkwaardig beschermingsniveau te zorgen door nieuwe bepalingen vast te stellen die 
in sommige Lid-Staten tevoren niet bestonden; 
. op doeltreffende wijze de grensoverschrijdende activiteiten kunnen worden bestreken 
die zich ten gevolge van de nieuwe technologieën steeds meer zullen ontwikkelen. De 
nationale wetgevingen zijn niet toegesneden op de grensoverschrijdende activiteiten, 
vooral, zoals soms het geval is, wanneer zij geen rekening houden met het effect op 
andere Lid-Staten van een machtiging voor een televisiezender waarvan de uitzendingen 
in deze landen zullen worden ontvangen. Bovendien zal het, gelet op het feit dat de 
voorschriften eender zullen zijn, gemakkelijker zijn de doorzichtigheid en de controle 
op de media-eigendom te waarborgen omdat de nationale instanties hetzelfde soort 
gegevens moeten trachten te verkrijgen; 
. er kan een controle aan de bron kan worden verricht, veeleer dan bij de ontvangst. 
Overeenkomstig het beginsel van de "home country control" en het wederzijdse 
vertrouwen zal de nationale instantie die bevoegd is voor het verlenen van een 
machtiging of vergunning rekening moeten houden niet alleen met het belang van de 
burgers op haar grondgebied maar ook met dat van de burgers van de andere Lid-Staten 
die de zender in kwestie zouden kunnen ontvangen. Het algemene belang dat moet 
worden gevrijwaard is dus niet beperkt tot de nationale grenzen maar strekt zich uit tot 
de grenzen van de Gemeenschap, en de Europese verantwoordelijkheden van de 
nationale met het toezicht belaste instanties zullen duidelijk worden omschreven. De 
implementatie van de controle en de eventuele maatregelen zullen efficiënter zijn omdat 
40 
zij rechtstreeks op het bedrijf in kwestie betrekking kunnen hebben en niet zozeer op de 
tussenpersonen (kabelmaatschappijen, fabrikanten van ontvangstmateriaal, enz.); 
. de kwaliteit van het rechtskader kan worden verbeterd door rekening te houden met de 
positieve ervaringen van de verschillende Lid-Staten. Het valt te verwachten dat de 
tweede raadplegingsronde in een dergelijke uitwisseling van ervaringen uitmondt en dat 
wordt beantwoord aan de kwaliteitsvereiste waaraan moet worden voldaan met het oog 
op de doelstelling het pluralisme in stand te houden. Daarenboven kunnen met een 
discussie op Europees niveau de louter nationale interferenties worden voorkomen die 
bij een nationaal wetgevingsproces kunnen optreden en die de samenhang en de 
kwaliteit negatief kunnen beïnvloeden; 
. de beoogde criteria een efficiënter bescherming zullen bieden: het criterium van de 
werkelijke kijk- en luisterdichtheid zou een doeltreffender methode voor de 
waarborging van het pluralisme zijn dan het criterium van het aantal zenders, want één 
enkele zender kan een aanzienlijke kijk- en luisterdichtheid en dus een belangrijke 
invloed hebben. Omgekeerd kan een marktdeelnemer de nadelen ondervinden van het 
feit dat hij verscheidene zenders heeft, terwijl het in feite themazenders zijn die een 
uiterst geringe kijk- en luisterdichtheid hebben maar wel voor meer pluralisme zorgen. 
Het criterium van de over de media zeggenschap hebbende instantie, aan de hand 
waarvan kan worden nagegaan welke de marktdeelnemer is die verantwoordelijk is 
voor de media waarvan de kijk- en luisterdichtheid wordt gemeten, maakt het mogelijk 
verder te gaan dan een formele omschrijving (meerderheidsaandeelhouder) die geen 
rekening houdt met de feitelijke controle van het medium. 
. kan worden verhinderd dat de media in sommige landen in het nadeel zijn of 
bedreigd worden ten opzichte van media in andere Lid-Staten, alleen wegens het feit 
dat voor deze laatsten gunstiger rechtsregels inzake de media-eigendom gelden 
waardoor zij een zekere omvang hebben kunnen bereiken. 
iv) De communautaire doelstellingen en het onafhankelijk Europees comité. De 
raadpleging heeft weinig gegevens opgeleverd over de vraag of het nut heeft de 
oprichting van een onafhankelijk Europees comité voor te stellen om de communautaire 
doelstellingen te verwezenlijken, of over de meerwaarde die het uit het oogpunt van de 
interne markt zou toevoegen. Wat de rol van dit comité betreft, moet worden 
voorkomen dat een nieuw model comité in het leven wordt geroepen. In dit verband 
zou de rol die het Parlement wenst te vervullen, namelijk zijn mening geven over 
specifieke concentratiegevallen, kunnen indruisen tegen het subsidiariteitsbeginsel en 
niet sporen met de grondbeginselen van een regelgeving van het "interne markt"-type. 
Bij dit soort regelgeving zijn het, behalve wanneer de specifieke kenmerken dit 
rechtvaardigen, namelijk de bevoegde nationale instanties die, als gemeenrechtelijke 
autoriteit, rechtstreeks de nationale regelgeving zouden moeten toepassen waarin de 
richtlijn is omgezet, zonder centralisatie op Europees niveau. De noodzaak van zo'n 
comité moet daarom op het moment zelf, naar gelang van de inhoud van het 
communautaire initiatief, worden beoordeeld. 
41 
b. Ten aanzien van de verwachte ontwikkelingen 
Gezien de te verwachten ontwikkelingen zijn maatregelen op het gebied van de 
media-eigendom wenselijk. Enerzijds zouden hierdoor de structurele voorwaarden 
kunnen worden geschapen die onontbeerlijk zijn om van het nieuwe 
mondialiseringsklimaat te profiteren en anderzijds kunnen de risico's van 
ongecoördineerde reacties van de nationale wetgevers op deze wijze worden 
voorkomen. 
De nieuwe technologieën en het nieuwe economische klimaat. De nieuwe technologieën 
(digitale televisie, compressie, convergentie) zullen een aanzienlijk effect hebben op de 
ontwikkeling van de mediamarkt. Met name hebben de nieuwe technologieën een 
stimulerende werking op de mondialisering van de markten en zullen zij derhalve tot 
gevolg hebben dat de media-industrie steeds meer wordt geconfronteerd met de 
concurrentie van bedrijven uit niet-Lid-Staten. Deze zouden concurrerender kunnen zijn 
dan de Europese bedrijven, hetzij door hun positie op de markt in eigen land, hetzij 
wegens het feit dat zij pas de markt in de mediasector hebben betreden en uit een sector 
komen waar de bedrijven een veel grotere omvang hebben dan de traditionele bedrijven 
in de mediasector. 
Het politieke en juridische klimaat zal waarschijnlijk op korte en middellange termijn 
evolueren, enerzijds ten gevolge van de druk die door de traditionele mediabedrijven 
wordt uitgeoefend met het oog op verandering en anderzijds door de politieke 
doelstellingen in het licht van de tendens naar verticale integratie van de 
telecommunicatie-ondernemingen die de dienstenmarkt van de informatiemaatschappij 
betreden. 
c. Ten aanzien van de gevolgen 
i) Politieke gevolgen 
Op Europees niveau zou optie III tegemoetkomen aan de wensen van het Parlement en 
het Economisch en Sociaal Comité die zich duidelijk hebben uitgesproken voor een 
richtlijn inzake de media-eigendom in het kader waarvan tevens een comité in het leven 
wordt geroepen. De Commissie is zich ervan bewust dat de keuze voor optie III een 
antwoord zou zijn dat qua omvang evenredig is met de wensen die talrijke malen door 
het Parlement zijn geuit. Optie III zou tevens een antwoord vormen op het rapport van 
de "High Level Group". 
Op nationaal niveau zou optie III mogelijk aanleiding kunnen geven tot misverstanden 
indien de maatregelen van de Gemeenschap in dier voege wordt geïnterpreteerd dat 
deze een uitbreiding van de communautaire bevoegdheden inhouden. De Commissie 
wijst er in dit verband op dat de bevoegdheid om ten aanzien van deze kwestie 
maatregelen te treffen voortvloeit uit het communautaire doel van de totstandbrenging 
en de werking van de interne markt (artikel 7A van het Verdrag) waartoe, althans in dit 
geval, harmonisatie van de nationale voorschriften inzake het pluralisme is vereist 
42 
waarin de media-eigendom wordt beperkt, ten einde de beperkingen op de vrijheid en 
het vrije verkeer van diensten af te schaffen. Een beleid inzake het mediabezit zou dan 
ook niet een verbreding van de bevoegdheden tot gevolg hebben, maar zou passen in 
het traditionele kader van de bevoegdheden die de Unie ten aanzien van de interne 
markt heeft. 
De oprichting van een comité van wijze mannen, zoals in optie IIIc wordt voorgesteld, 
zou een aanzienlijk effect kunnen hebben op de institutionele organisatie van de 
radio-omroep in de Lid-Staten. In één van de subopties van optie III wordt immers 
voorgesteld een comité in het leven te roepen dat zou worden samengesteld uit 
onafhankelijke instanties uit elke Lid-Staat die bevoegd zijn op audiovisueel gebied. 
Deze instanties bestaan slechts in een aantal landen (bij voorbeeld: de 
"Medienanstalten" in Duitsland, ITC in het Verenigd Koninkrijk en CSA in Frankrijk). 
In andere Lid-Staten bestonden onafhankelijke instanties met bevoegdheid op 
audiovisueel gebied niet of bestaan zij wel maar hebben zij geen werkelijke 
bevoegdheden en enkel een adviserende rol. Indien voor deze optie wordt gekozen, 
zouden in de Lid-Staten die hier nog niet over beschikken, dergelijke onafhankelijke 
instanties dan ook moeten worden opgericht. Gebeurt dit niet, dan zou-het comité niet 
werkelijk representatief zijn omdat sommige van zijn leden geen ervaring op nationaal 
niveau zouden hebben. Aangezien bovendien niet duidelijk is aangegeven in hoeverre 
dit comité tot een grotere doelmatigheid zou bijdragen met het oog op de 
verwezenlijking van de doelstellingen van de Unie, is de Commissie van oordeel dat 
het beter zou zijn de formele goedkeuring van haar voorstel af te wachten om zich uit te 
spreken over de vraag of het wenselijk is de oprichting van een dergelijk comité voor te 
stellen. Op dat ogenblik moet worden nagegaan of deze onafhankelijke instanties in de 
Lid-Staten waar deze nog niet bestaan, zijn opgericht. 
Wat de keuze van het instrument betreft, zou een verordening, ongeacht andere 
eventuele vormen die het communautaire initiatief zou kunnen aannemen, een 
doeltreffende oplossing kunnen zijn omdat hierdoor een optimale rechtszekerheid voor 
de economische subjecten zou worden gewaarborgd en gevallen van slechte omzetting 
of gevallen waarin helemaal geen omzetting is toegepast, zouden worden voorkomen. 
De voordelen van de richtlijn zouden niettemin bijzonder goed toegesneden zijn op een 
thema dat politiek zo gevoelig ligt: de richtlijn zou een zekere mate van flexibiliteit in 
het kader van de omzetting bieden, zij zou een algemeen kader bieden waarbij aan de 
nationale instanties een beoordelingsmarge wordt gelaten en zou de nationale 
parlementen een speciale rol verlenen. Gelet op de mogelijke politieke gevolgen van 
een beleid inzake de media-eigendom, is de Commissie van mening dat men als 
uitgangsbasis het beste de richtlijn als instrument kan kiezen. 
ii) Economische gevolgen. De economische gevolgen van een eventuele reglementering 
zullen uiteraard afhankelijk zijn van de inhoud ervan en vallen in dit stadium moeilijk 
te evalueren. Niettemin heeft de totstandbrenging van één wetgevingskader op het 
gebied van de media-eigendom, ongeacht de inhoud ervan, op zich al economische 
gevolgen. 
43 
Wat het aanbod betreft, zouden een gemeenschappelijke regelgeving op mediagebied en 
de hieruit voortvloeiende rechtszekerheid leiden tot een betere toegang tot de markt en 
met name de rechtstreekse investeringen in de mediasector stimuleren. Deze 
investeringen zouden vooral kunnen komen van bedrijven die de markt voor het eerst 
betreden. Tot nog toe vormden de specifieke beperkingen in ieder land voor de toegang 
tot de media-eigendom en het dikwijls gepolitiseerde klimaat van de media-activiteiten 
namelijk veeleer een stimulans voor "bolwerk"-strategieën dan industriële strategieën 
en waren zij voor de bedrijven aanleiding om hun kapitaal als een complexe structuur 
van deelnemingen op te zetten. Het valt te verwachten dat de goedkeuring van Europese 
regels, die niet langer gebonden zouden zijn aan de specifieke context van iedere 
Lid-Staat, een stimulans betekent voor beleggers die tot nog toe weinig geneigd zijn tot 
investeren in een dergelijk, in juridisch en politiek opzicht complex en onzeker klimaat. 
Die investeringen zouden kunnen leiden tot situaties van herstructurering en een 
tendens naar concentratie waarvoor een kaderregeling in het leven moet worden 
geroepen. De nieuwe deelmarkten die dankzij de informatiemaatschappij worden 
ontwikkeld, zullen immers zowel riskant als kostbaar zijn (vanwege de gebruikte 
technologie en door de onzekerheid over de potentiële vraag- naar nieuwe 
mediadiensten). De bedrijven zullen daarom door een bondgenootschapsstrategie of een 
overname- en concentratiestrategie trachten deze risico's zo klein mogelijk te houden 
ten einde het aantal spelers zo gering mogelijk te houden en een kritieke massa te 
bereiken die groot genoeg is om de nodige investeringen te dekken. 
Wat de vraag betreft, zal de liberalisatie van de nationale markten leiden tot de 
ontwikkeling van sommige markten of het ontstaan van nieuwe markten. Dit zou met 
name kunnen gelden voor de deelmarkten van de thematische media. Alhoewel de 
middelen die op nationaal niveau voor een niche-medium worden verstrekt, dikwijls 
onvoldoende zijn, zouden deze adequaat kunnen zijn indien de formule naar Europees 
niveau werd uitgebreid. Een regelgeving inzake het mediabezit zou de marktdeelnemers 
die zulks (om commerciële redenen) wensen, de mogelijkheid bieden om met meer 
gemak een vestigingsbeleid te voeren dat erin bestaat zich op het grondgebied van ieder 
land te vestigen om de mediadienst aan een specifiek publiek aan te passen. Het bezit, 
het begrip "deelmarkt" en de know-how zijn Europees, maar het "produkt" wordt aan 
ieder publiek aangepast. Op de traditionele nationale markten zou deze 
vestigingsstrategie door de bedrijven van de andere Lid-Staten ook kunnen worden 
toegepast. Ten slotte zij erop gewezen dat gemeenschappelijke regels de ontwikkeling 
van de markten voor de grensoverschrijdende verspreiding van diensten op het gebied 
van televisie en radio zou vergemakkelijken door beperking van de rechtsonzekerheid 
welke drukt op de grensoverschrijdende uitzending door televisienetten die niet in 
overeenstemming zijn met de nationale voorschriften betreffende de media-eigendom. 
De informatiesnelwegen zullen de mogelijkheden van grensoverschrijdende uitzending 
uitbreiden, niet alleen voor de nieuwe diensten maar ook voor de traditionele media 
zoals de radio-omroep, en het risico dat het argument van de ontwijking van de 
nationale wetsbepalingen wordt gebruikt, zal steeds meer reëel worden. 
44 
Samenvattend kan men zeggen dat de openstelling van de nationale markten wat de 
media-eigendom betreft de rechtstreekse investeringen in de mediasector zou moeten 
bevorderen, met name die welke worden gedaan door bedrijven die de markt voor het 
eerst betreden, en zou moeten leiden tot herstructurerings- en concentratietrends. Dan 
zou ook duidelijk kunnen worden wat het voordeel is van het aanbrengen van een 
veiligheidsnet om te verhinderen dat zich situaties voordoen waarin mediaconcentraties 
ontstaan die een gevaar opleveren voor het pluralisme, alsook het voordeel daarvan 
wanneer dit net op Europees niveau wordt aangebracht. Er zou immers enerzijds een 
veiligheidsnorm bestaan ter waarborging van het pluralisme, maar terzelfdertijd zouden 
de investeringen in de mediasector worden gestimuleerd door de opening van de markt 
en de rechtszekerheid die dankzij het Europese rechtskader bestaat. Blijft het 
veiligheidsnet daarentegen op nationaal niveau, dan zou dit een ontmoedigend effect op 
de investeringen hebben en zou het concurrentievermogen van de nationale 
marktdeelnemers beperkt worden door de beleidsstrategieën van de nationale 
"topbedrijven", "magnaten" en een complex geheel van versnipperde 
kapitaaldeelnemingen. Het is eveneens duidelijk hoe belangrijk de kwaliteit van de 
inhoud van de gemeenschappelijke regelgeving is, aangezien deze als fundamentele rol 
heeft te voorkomen dat zich gevallen van concentratie voordoen die gevaar opleveren 
voor het pluralisme en zij tegelijk, om de investeringen in de mediasector optimaal te 
bevorderen, niet te ver mag gaan. 
d. Ten aanzien van de cohesie 
Optie III sluit aan bij de overige communautaire initiatieven die op mediagebied van 
start zijn gegaan. 
Het Witboek "Groei, concurrentievermogen, werkgelegenheid" en het rapport van de 
"High Level Group". Zoals hierboven reeds werd uiteengezet, sluit optie III op 
logische wijze aan bij de in het witboek bepleite aanpak voor de verwezenlijking van de 
informatiemaatschappij. Het streven naar verhoging van het concurrentievermogen van 
de media-industrie zal in aanmerking moeten worden genomen bij de vaststelling van 
de inhoud van een eventuele actie. 
Het Groenboek "Strategische opties voor de versterking van de programma-industrie 
in de context van het audiovisuele beleid van de Europese Unie ". Met dit Groenboek 
is een debat op gang gekomen over een aantal strategische opties voor de industrie van 
de audiovisuele programma's. Het onderscheidt zich van het groenboek inzake 
pluralisme en mediaconcentratie door zijn toepassingsgebied dât niet alle media 
bestrijkt, doch uitsluitend op de audiovisuele media betrekking heeft, en vanwege het 
onderwerp, dat niet het mediabezit maar de bevordering van de produktie en de 
distributie van programma's betreft. 
"Digital Video Broadcasting". Een initiatief betreffende de media-eigendom zou 
eveneens geheel aansluiten bij de oriëntatie van de lopende werkzaamheden met 
betrekking tot "Digital Video Broadcasting" die erin moeten resulteren dat zowel 
marktdeelnemers als dienstenleveranciers op zo breed mogelijke schaal toegang tot de 
nieuwe technologieën wordt gewaarborgd. 
45 
Mededingingsbeleid. Een initiatief betreffende de media-eigendom zou een coherente 
maatregel zijn die de toepassing van het mededingingsrecht aanvult. Met deze richtlijn 
zou namelijk worden beoogd, niet de instandhouding van de concurrentie, maar de 
instandhouding van het pluralisme te waarborgen door middel van regelgeving inzake 
de media-eigendom en in zoverre dit voor de goede werking van de interne markt 
vereist is. De mogelijkheid gebruik te maken van andere maatregelen ten behoeve van 
het pluralisme is reeds vervat in artikel 21, lid 3, van de concentratieverordening. De 
materiële inhoud van dit initiatief moet strikt in verhouding staan tot het algemeen 
belang (bescherming van het pluralisme) om ter zake optimale veiligheid te bieden en 
toch doublures te vermijden en overlapping van situaties die door het 
mededingingsrecht kunnen worden bestreken. 
B. Conclusies 
Na een analyse te hebben gemaakt van de resultaten van de raadpleging die meer dan 
een jaar heeft geduurd, is de Commissie tot de conclusie gekomen dat, gezien het 
belang van de kwestie van de instandhouding van het pluralisme in de media, moet 
worden overgegaan tot een tweede raadplegingsronde met alle belanghebbenden en in 
nauwe samenwerking met de Lid-Staten. Deze tweede raadplegingsronde zal nuttig zijn 
om na te gaan of een communautair initiatief al dan niet noodzakelijk is, gelet met 
name op de ontwikkelingen in de nieuwe technologieën, en zal de Commissie in de 
gelegenheid stellen om dieper in te gaan op de vraagstukken in verband met de inhoud 
van een eventueel initiatief om de kwaliteit ervan te kunnen waarborgen. 
Bij de voorbereiding van een communautair initiatief zou men zich, bij voorbeeld, op 
de volgende richtsnoeren kunnen baseren: 
1. WAAR DE DISCUSSIE OVER GAAT 
De hinderpalen voor de werking van de interne markt, die in het Groenboek worden 
aangeduid en die zijn veroorzaakt door de verschillen tussen de nationale 
wetsbepalingen betreffende de eigendomsrechten van de media, evenals de eventuele 
negatieve gevolgen ervan voor het pluralisme, hebben onlangs een nieuwe dimensie 
gekregen. Deze hinderpalen, die aanvankelijk vooral als potentiële hinderpalen werden 
beschouwd, blijken steeds meer duidelijk en reëel te zijn. Door de mondialisering van 
de media-industrie en de ontwikkeling van de nieuwe informatietechnologieën moet de 
mediasector zich namelijk ontwikkelen tot een waarachtige concurrerende Europese 
industrie die op dynamische wijze haar specifieke rol binnen de democratie kan 
vervullen. In deze context moet de totstandbrenging van de interne markt als een 
noodzaak en als een kans worden gezien. 
Het nationale wetgevingskader met betrekking tot de media-eigendom zal 
evolueren - dit is in sommige Lid-Staten al het geval - en aan deze nieuwe situatie 
worden aangepast. Zoals in het rapport van de "High Level Group" wordt onderstreept, 
zou het vooruitzicht op een dergelijke ni et-gecoördineerde wetgevingsactiviteit de 
46 
schadelijke gevolgen van de verschillen tussen de nationale wetgevingen inzake de 
nieuwe mediadiensten nog kunnen verergeren. Door geïsoleerde, uitsluitend nationale, 
reacties op de mondialisering van de media zou de interne markt nog verder kunnen 
versnipperen en snel ondoelmatig en zelfs onproduktief kunnen worden omdat zij de 
voor het pluralisme onontbeerlijke economische ontwikkeling van de mediabedrijven en 
het grensoverschrijdend verkeer van hun diensten belemmeren. 
2. VERDER UITDIEPEN VAN ENKELE VRAAGSTUKKEN IN VERBAND 
MET DE INHOUD VAN EEN EVENTUEEL INITIATIEF 
De raadpleging heeft tot nu toe grotendeels betrekking gehad op de kwestie van de 
noodzaak van gemeenschappelijke regels inzake de media-eigendom op Europees 
niveau. Niettemin is daarbij duidelijk gebleken dat de hoofdlijnen die in het Groenboek 
met betrekking tot de eventuele opbouw van een initiatief inzake de media-eigendom 
zijn uitgestippeld, een goede uitgangsbasis vormen. Onverminderd de conclusies die de 
Commissie uit de tweede raadplegingsronde zou kunnen trekken, zullen daarin met 
name de volgende kwesties moeten worden onderzocht: 
a. Een evenwichtige algemene aanpak 
Met dit initiatief zou worden beoogd de bedrijven de gelegenheid te geven de door de 
interne markt gecreëerde mogelijkheden, en met name de vrije vestiging voor de 
mediabedrijven en het vrije verkeer van de mediadiensten, ten volle te benutten en 
terzelfdertijd het pluralisme in stand te houden door te voorkomen dat 
mediaconcentratie ontstaat. Het zou zowel een zo groot mogelijke rechtszekerheid die 
noodzakelijk is voor de investeringen in de mediasector, als een veiligheidsnet in het 
leven roepen waardoor concentraties worden verhinderd welke gevaar opleveren voor 
het pluralisme en die niet met de traditionele bepalingen van het mededingingsrecht 
kunnen worden bestreden. Aldus zou een stabiel rechtskader tot stand worden gebracht 
dat de bescherming van het pluralisme in de Lid-Staten niet zou verzwakken en waarin 
een gelijkwaardig niveau van bescherming in de Unie zou worden gewaarborgd. 
Volgens de in het Groenboek aangegeven lijnen moeten de voorschriften betreffende de 
media-eigendom worden onderzocht die door de bevoegde nationale instanties dienen te 
worden toegepast wanneer zij een vergunning of een machtiging verlenen voor een 
nieuw omroepmedium (televisie of radio) of wanneer de controle over een bestaand 
omroepmedium in nieuwe handen komt. Gezien het toepassingsgebied van de huidige 
nationale wetgevingen moeten deze voorschriften op zijn minst worden toegepast op 
gevallen waarin de marktdeelnemer die een vergunning aanvraagt voor een radio- of 
televisiezender reeds een radio- of televisiezender controleert (monomediale 
concentratie in de radio- of televisie-omroep) en in de gevallen waarin de 
marktdeelnemer die zo'n vergunning aanvraagt reeds de controle heeft over een ander 
soort medium, zoals bij voorbeeld een krantenuitgeverij (multimediale concentratie). 
De kwestie van de regels welke gelden voor de concentraties tussen persbedrijven 
(monomediale concentratie in de perssector) zal bij de tweede raadpleging moeten 
worden onderzocht, waarbij ermee rekening moet worden gehouden dat in slechts twee 
47 
Lid-Staten specifieke bepalingen in de wetgeving zijn opgenomen. Overeenkomstig het 
evenredigheidsbeginsel zouden deze bepalingen niet stringenter moeten zijn dan nodig 
is om de beoogde doelstellingen te bereiken en zouden derhalve moeten zorgen voor 
een evenwicht tussen de noodzaak de verscheidenheid van de over de media 
zeggenschaphebbende instanties te waarborgen en het streven naar vergemakkelijking 
van de toegang tot de omroepwerkzaamheden om de ontwikkeling van de 
media-industrie te bevorderen. Bij de tweede raadplegingsronde zal daarom moeten 
worden nagegaan wat de gevolgen zullen zijn van de verschillende graden van de 
restricties naar gelang van de beoogde voorschriften, om erop toe te zien dat deze 
evenredig zijn. De analyse in het Groenboek over de inhoud van een eventueel 
initiatief8 zou betrekking moeten hebben op: de definiëring van het begrip 
"zeggenschaphebbende instantie"; de beperking van de cumulatie van participaties of 
zeggenschap in verschillende media door eenzelfde persoon; het feit dat hiertoe criteria 
moeten worden gehanteerd betreffende de zones waarin wordt uitgezonden en de 
werkelijke kijk- en luisterdichtheid van de media die in handen van dezelfde 
zeggenschaphebbende instanties zijn; de kwestie van de uitgesloten personen die geen 
zeggenschap over media mogen verwerven ("disqualified person"); de doorzichtigheid 
en uitwisseling van informatie over de zeggenschap over de media; de gevallen waarin 
er een verandering is in de zeggenschap over de media. 
b. Het criterium van de werkelijke kijk- en luisterdichtheid 
Dat het criterium van de werkelijke kijk- en luisterdichtheid wordt gehanteerd is, zoals 
in het Groenboek wordt opgemerkt, logisch omdat het hier om het pluralisme in de 
media gaat en het derhalve noodzakelijk is de gevolgen van de concentratie van de 
zeggenschap over de media voor de "media-consument" te evalueren. Tegenover het 
criterium van het aantal omroepen dat door eenzelfde persoon mag worden 
gecontroleerd, biedt het criterium van de werkelijke kijk- en luistercijfers het voordeel 
dat dit beter is aangepast aan het nieuwe klimaat van informatietechnologieën en 
informatiesnelwegen waardoor er een veelvoud van omroepen zal ontstaan. Daarnaast 
zou het criterium van de kijk- en luistercijfers in economisch opzicht beter en minder 
belastend zijn (het in het leven roepen van een waaier van thematische omroepen zou 
worden vergemakkelijkt, terwijl het criterium van het aantal omroepen hiervoor een 
hinderpaal zou kunnen vormen) en doelmatiger zou zijn ten opzichte van het streven 
naar pluralisme (één enkele omroep kan wegens zijn werkelijke kijk- en luistercijfers 
met het oog op het pluralisme een probleem vormen ). Tegenover het criterium van het 
marktaandeel biedt het criterium van de werkelijke kijk- en luistercijfers het voordeel 
dat dit geen doublure vormt met het mededingingsrecht waarin dit criterium wordt 
gebruikt om de houding van de economische subjecten onderling te beoordelen 
(rekening houdend, met name, met het inkomen) en niet om het effect als zodanig van 
de zeggenschap.over de media op de mediaconsument te evalueren. Het criterium van 
de kijk- en luisterdichtheid doet niettemin een aantal vragen rijzen, die voor de 
Commissie een reden zijn geweest om de aanzet te geven tot een 
Vierde deel, hoofdstuk 5, §IC 
48 
uitvoerbaarheidsstudie. In deze studie worden met name de kwesties onderzocht van de 
vergelijkbaarheid en de verenigbaarheid van de verschillende nationale systemen voor 
het meten van de kijk- en luisterdichtheid, de kwestie van het soort metingen dat 
bruikbaar is en de mogelijkheid één samengesteld criterium te gebruiken of 
verschillende soorten metingen te combineren naar gelang van de vorm van de media in 
kwestie. 
c. Het criterium van de over de media zeggenschap hebbende instantie 
Er moet een definitie worden gevonden die het mogelijk maakt om, wanneer door een 
marktdeelnemer een nieuwe zender wordt opgezet (of sprake is van het verwerven van 
controle over een bestaande zender), na te gaan welke media reeds in handen van de 
marktdeelnemer in kwestie zijn en uitzenden of verspreid worden in dezelfde zone als 
die van de nieuwe zender. Wanneer de verschillende media eenmaal zijn nagetrokken, 
kunnen de totale werkelijke kijk- en luistercijfers die door dezelfde marktdeelnemer 
worden gecontroleerd, worden geëvalueerd. 
. De kwaliteit van de omschrijving van de over de media zeggenschap hebbende 
instantie zal afhankelijk zijn van haar vermogen om zowel de voor investeringen 
vereiste rechtszekerheid te bieden als voldoende efficiëntie om wetsontwijking te 
verhinderen en een goede uitvoerbaarheid die een vlotte tenuitvoerlegging mogelijk 
maakt, en haar vermogen om rekening te houden met de door de nieuwe technologieën 
ontstane nieuwe verhoudingen tussen de marktpartijen. Voorts heeft de Commissie een 
studie over dit onderwerp gestart om een definitie van de zeggenschap hebbende 
instantie te vinden waarbij de op nationaal niveau opgedane ervaringen in aanmerking 
zouden worden genomen en die goed zou aansluiten bij de verschillende definities van 
controle die in het mededingingsrecht en in het vennootschapsrecht al zijn gebruikt. 
. De kwestie van de "disqualified persons". In het kader van deze kwestie van de 
definitie van de zeggenschap zal het tevens nodig zijn om, zoals in sommige nationale 
wetgevingen, te bepalen welke categorieën van personen wegens hun functie of hun 
activiteiten geen controle over media mogen verwerven. 
d. Andere kwesties 
Ook andere kwesties moeten aan de orde komen, zoals de rechtsvorm die aan het 
initiatief moet worden gegeven, de kwestie van regelgeving voor de monomediale 
concentratie in de perssector, de noodzaak van de oprichting van een onafhankelijk 
comité, en de vraagstukken die voortvloeien uit de ontwikkeling van de nieuwe 
technologieën zoals, bijvoorbeeld, de definitie van de nieuwe media en het verband dat 
er bestaat met de problemen op het gebied van de toegang. 
Raadpleging over deze kwesties 
49 
De Commissie is zich ervan bewust dat een aantal kwesties met betrekking tot de 
inhoud van dit initiatief meer in detail moeten worden behandeld alvorens het in te 
dienen. In de komende maanden zal een specifieke raadpleging over deze kwesties 
worden gehouden met de belanghebbenden (meer in het bijzonder met degenen die al 
hebben deelgenomen aan de raadpleging over de vraag of maatregelen nodig zijn). De 
analyse van de resultaten van de bovengenoemde twee studies waaraan op dit ogenblik 
wordt gewerkt, zal worden verspreid evenals een vragenlijst over de methode die wordt 
voorgesteld om de toegang tot de media-eigendom aan regels te binden. De Commissie 
streeft ernaar om tijdens dit overleg nauw contact te onderhouden met het Europees 
Parlement en de nationale instanties. De bevoegde nationale instanties zal ook om een 
bijdrage aan de discussie worden gevraagd. 
3. UITBOUWEN VAN HET NET VAN BELANGHEBBENDEN OP HET 
GEBIED VAN DE "MEDIA-EIGENDOM" 
De Commissie streeft er in het bijzonder naar de contacten die zich tijdens de 
raadpleging met de leden van het Parlement en met de belanghebbenden hebben 
ontwikkeld, in stand te houden en te ontwikkelen. Dat het tijdens deze raadpleging de 
facto tot stand gekomen netwerk zo veelzijdig is, is te danken, enerzijds aan de 
samenstelling ervan, omdat het Parlementsleden, beroeps- en bedrijfsorganisaties en 
individuele marktdeelnemers omvat, en, anderzijds, aan het multisectoriële karakter 
ervan omdat het bedrijven omvat in de sector van de radio-omroep, de televisie, pers en 
de multimediasector. Deze verschillende sectoren hebben niet altijd de gewoonte hun 
belangen tegenover elkaar te stellen, alhoewel dit steeds gebruikelijker wordt zodra het 
onderwerp van de media-eigendom wordt aangesneden. Deze soepele en informele 
structuur moet verder worden uitgebouwd, met name om enkele Lid-Staten, waarvan de 
bedrijven tot nog toe niet in sterke mate aanwezig waren, hierbij te betrekken. 
Deze structuur, die beter zou moeten worden benut, zou op middellange termijn 
kunnen overgaan in een structuur waarvan het multisectoriële karakter beter tot uiting 
zal komen doordat alle diensten die van de informatiesnelwegen gebruik maken, erin 
zijn gegroepeerd. De Commissie spoort in dit verband het bedrijfsleven ertoe aan een 
organisatie in deze zin op te zetten om de ontwikkeling van de diensten van de 
informatiemaatschappij te bevorderen. 
C. Tijdschema 
Met de raadpleging zal dit najaar van start worden gegaan zodat de commentaren 
tijdens de winter 94/95 binnen zijn. Deze raadpleging zal beginnen met de verzending 
van de analyse van de resultaten van de studies en een vragenlijst. In het licht van deze 
raadplegingen zou in de loop van 1995 een eventueel initiatief kunnen worden 
ingediend. 
50 
BIJLAGE 1 
LIJST VAN NIET-VERTROUWELIJKE SCHRIFTELIJKE COMMENTAREN 
I. Commentaren op het Groenboek 
Commentaren van Europese organisaties of verenigingen 
Association des Télévision Commerciales Européennes (ACT) 
European Association of Advertising Agencies (EAAA) 
Association Européenne des Radios (AER) 
European Advertising Tripartite (EAT) 
European Committee of Trade Unions in Arts, Mass Media and Entertainment (EGAKU) 
European Publishers Council (EPC) 
Fédération Européenne des Radios Libres (FERL) 
European Group of the International Federation of Journalists (IFJ) 
World Federation of Advertisers (WFA) 
Comité des Industries Cinématographiques et audiovisuelles des Communautés 
Européennes et de l'Europe extracommunautaire (CICCE) 
European Broadcasting UnionAJnion Européenne de Radio-Télévision (EBU/UER) 
AMARC-EUROPE 
European Newspaper Publishers' Association (ENPA-CAEJ) 
Europàische Grafische Föderation 
Commentaren van geïnteresseerden, andere dan Europese organisaties of 
verenigingen 
Broadcasting Entertainment Cinematograph & Theatre Union (BECTU) 
Channel Four Television 
Europàisches Medieninstitut 
Editoriale l'Espresso 
ITV 
Institute for Information Law (IVIR) 
New International pic. 
Pearson pic. 
Zweites Deutsches Fernsehen (ZDF)/Arbeitsgemeinschaft der öffentlichrechtlichen 
Rundfunkanstalten der Bundesrepublik Deutschland (ARD) 
Independent Television Commission (ITC) 
Fininvest Comunicazioni 
British Sky Broadcasting Limited (BSkyB) 
Verband Privater Rundfunk und Telekommunikation e.V. (VPRT) 
Federazione Italiana Editori Giornali 
RTL plus Deutschland Fernsehen 
Federazione Radio Televisioni (FRT) 
Reuters 
RCS Editori "Rizzoli Corriere délia Serza" 
Bundesverband Deutscher Zeitungsverleger e.V. 
^QL 
II Antwoorden op de aanvullende vragenlijst 
Commentaren van Europese organisaties of verenigingen 
Association des Télévisions Commerciales Européenes (ACT) 
Association Européenne des Radios (AER) 
European Broadcasting Union/union Européenne de Radio-Télévision (EBUAJER) 
Fédération Graphique Européenne (EGF) 
European Group of Television Advertising (EGTA) 
Association Européenne des Editeurs de Journaux (ENPA) 
European Publishers Council (EPC) 
Fédération des Associations d'Editeurs de Périodiques de la CE (FAEP) 
Fédérations des Editeurs européens/Fédération of European Publishers (FEE/FEP) 
Groupement européen des Sociétés d'Auteurs et Compositeurs (GESAC) 
International Federation of Journalists (IFJ) 
Commentaren van geïnteresseerden, andere dan Europese organisaties of 
verenigingen 
Bertelsmann AG 
Channel Four Television 
Fininvest Comunicazioni 
Federazione Italiana Editori Giornali 
FUNK Fragen Unabhàngiger Neutraler Kommunikation 
Global Media Italia SRL 
ITC Independent Television Commission 
ITV Network 
L'Espresso 
News International 
OLON Organisatie van Lokale Omroepen in Nederland 
Person pic 
RCS Editori 
RTL Pluis Deutschland Fernsehen 
VDZ Verband Deutscher Zeitschriftenverleger e.V. 
Zweites Deutsches Fernsehen (ZDF) 
S^ 
BIJLAGE 2 
LIJST VAN DE EUROPESE ORGANISATIES DIE VOOR DE HOORZITTING 
OP 26 EN 27 APRIL WAREN UITGENODIGD 
Association des Télévisions commerciales (ACT) 
Association européenne des Radios commerciales (AER) 
Association internationale des Télédistributeurs (AID) 
Association Mondiale des Radiodiffuseurs Communautaires (AMARC + AMARC-
EUROPE) 
Bureau européen des Unions des Consommateurs (BEUC) 
Confédération des Associations d'Editeurs de Journaux (CAEJ) 
Coordination européenne des Producteurs indépendants (CEPI) 
Confédération européenne des Syndicats (CES/ETUC) 
Comité des Industries cinématographiques des Communautés européennes (CICCE) 
European Association of Advertising Agencies (EAAA) 
European Alliance of Press Agencies (E AP A) (Belga Direction) 
Europàischer GewerkschaftsausschuB fur Kunst, Medien und Unterhaltung/Secretariado 
Internacional de los Sindicatos de Artes, Medios de Comunicación y Espectâculo 
(EGAKU/ISETU) 
European Advertising Tripartite (EAT) 
European Films Producer Association (EFPA) 
European Group of Television Advertising (EGT A) 
European Graphical Federation (EGF/FGE) 
European Publisher Council (EPC) 
European Programmes Providers Group (EPPG) 
Fédération des Associations des Editeurs de Périodiques (FAEP) 
Fédération des Editeurs européens (FEP/FEE) 
Fédération européenne des Réalisateurs de l'Audiovisuel (FERA) 
Fédération européenne des Radios Libres (FERL) 
Fédération européenne des Téléspectateurs (FET/LA TELE EST A NOUS) 
Fédération Internationale des Artistes (FIA) 
Fédération Internationale des Associations de Distributeurs (FIAD) 
Fédération Internationale des Associations de Producteurs de Films (FIAPF) 
Fédération Internationale des Journalistes (FIJ) 
Fédération Internationale de Musiciens (FIM) 
Fédération Internationale des Producteurs de Film Indépendant (FIPFI) 
Fédération Internationale des Syndicats des Travailleurs de l'Audiovisuel (FISTAV) 
Groupement des Sociétés d'Auteurs et Compositeurs (GESAC) 
S^ 
Fédération Internationale des Producteurs de Phonographes (IFPI) 
Union européenne de Radiodiffusion (UER/EBU) 
Union des Confédérations de l'Industrie et des Employeurs d'Europe (UNICE) 
World Federation of Advertisers (WFA) 
The EC Committee 
Eureka Audiovisual 
Conseil de l'Europe 
Conseil de Ministres 
Parlement européen 
Comité Economique et Social (CES) 
European Free Trade Association (EFTA) 
UNESCO 
Etat membres 
sç-
BIJLAGE 3 
SAMENVATTING 
Het Groenboek is erop gericht de noodzaak om communautair beleid op het gebied 
van mediaconcentratie (radio, televisie, pers) voor te stellen en de 
verschillende mogelijkheden waaruit de Commissie na overleg met de betrokken 
partijen zou kunnen kiezen, aan een eerste beoordeling te onderwerpen. 
Het Parlement heeft in de afgelopen jaren herhaaldelijk zijn bezorgdheid over 
deze kwestie uitgesproken, met name in twee resoluties van 15 februari 1990 en 
16 september 1992 waarin de Commissie wordt verzocht wettelijke maatregelen ter 
beperking van de concentraties in de mediasector voor te stellen om het 
pluralisme te beschermen. 
Gelet op de doelstellingen en de bevoegdheden van de Gemeenschap kan het 
onderzoek naar de behoeften aan beleid als volgt worden samengevat : 
1. De bescherming van het pluralisme als zodanig behoort in de eerste plaats 
tot de taak van de Lid-Staten. De Gemeenschap dient in het kader van de 
verwezenlijking van haar doelstellingen en de uitoefening van haar 
bevoegdheden, ervoor te zorgen dat haar activiteiten en die welke onder haar 
bevoegdheid vallen, geen afbreuk doen aan het pluralisme. Dienaangaande blijkt 
ten aanzien van het loutere doel om het pluralisme in stand te houden, geen 
behoefte aan ingrijpen op communautair niveau te bestaan aangezien de door de 
Lid-Staten ingestelde nationale instrumenten ter bescherming van het pluralisme 
kunnen worden toegepast op situaties met een communautaire dimensie. Zo zou 
bij werkelijke ontwijking van de wetgeving inzake het pluralisme door een in 
een andere Lid-Staat gevestigde omroeporganisatie, de Lid-Staat van ontvangst, 
met inachtneming van de voorwaarden die in de Jurisprudentie van het Hof van 
Justitie zijn vastgelegd, het vrije verkeer van programma's van deze 
56 
omroeporganisatie kunnen beperken. Evenzo zouden de Lid-Staten, in het geval 
dat een concentratie die krachtens de concentratieverordening verenigbaar met 
de gemeenschappelijke markt werd verklaard problemen uit een oogpunt van 
pluralisme oplevert, nog passende maatregelen ter bescherming van het 
pluralisme kunnen nemen. 
2. Dit vermogen van de Lid-Staten om het pluralisme in stand te houden door 
een nationaal rechtskader voor concentraties te scheppen, kan echter inwerken 
op de door de Gemeenschap ingestelde ruimte zonder grenzen. Sedert het midden 
van de jaren tachtig komen namelijk wetgevingen inzake de eigendom van media 
tot stand die onderling verschillen. Deze wetgevingen betreffende het 
pluralisme, waarbij met name de maximale deelneming in het kapitaal van een 
medium wordt beperkt en de cumulatie van zeggenschap over of deelneming in 
verscheidene media wordt verhinderd, moeten worden onderscheiden van 
discriminerende restricties die de eigendomsrechten van buitenlanders beperken 
en derhalve onverenigbaar zijn met het Verdrag. 
3. De verscheidenheid van nationale maatregelen waarmee wordt beoogd het 
pluralisme te waarborgen, kan, althans potentieel, van invloed zijn op de goede 
werking van de interne markt : 
een Lid-Staat zou het vrije verkeer van radio- en televisieprogramma's 
kunnen beperken in geval van reële ontwijking van een van die wetgevingen; 
de vestiging van mediabedrijven in een andere Lid-Staat zou kunnen worden 
beperkt ; 
er' kunnen concurrentiebeperkingen en -distorsies ontstaan; 
de verschillen in maatstaven bij de beoordeling van een geval van ontwijking 
zouden kunnen leiden tot rechtsonzekerheid, wat nadelig is voor het 
concurrentievermogen van het bedrijfsleven; 
-Ç* 
die wetgevingen beperken de toegang tot de activiteiten en de 
eigendomsrechten in de mediasector, terwijl deze zou moeten worden bevorderd 
met het oog op de totstandkoming van de interne markt en het 
concurrentievermogen van de mediabedrijven dat noodzakelijk is voor het 
pluralisme. 
4. De aan die effecten ten grondslag liggende beperkingen op de 
eigendomsrechten zijn als zodanig niet onverenigbaar met het Gemeenschapsrecht. 
Zij zijn namelijk niet discriminerend en beogen een doel dat het algemeen 
belang dient in verband met de vrije meningsuiting. 
5. De beperkingen op de eigendomsrechten in de mediasector kunnen niet worden 
vervangen door de loutere toepassing van het algemeen mededingingsrecht, met 
name op communautair niveau van de concentratieverordening. Deze verordening 
kan slechts concentraties die nadelig zijn voor het pluralisme verhinderen voor 
zover zij tevens van invloed zijn op de concurrentie, wat niet altijd het geval 
is. 
6. Uitgaande van deze analyse zijn de verschillende standpunten die de 
Commissie zou kunnen innemen tot vijf opties terug te brengen : 
I. Niet ingrijpen 
II. Een aanbeveling op het gebied van doorzichtigheid voorstellen 
III. Voorstellen om de nationale beperkingen op de eigendomsrechten in de 
mediasector te harmoniseren door middel van : 
a.) een richtlijn van de Raad 
b) een verordening van de Raad 
c) een richtlijn of een verordening met een bijbehorend 
onafhankelijk comité 
In dit stadium heeft de Commissie geen voorkeur voor een bepaalde optie. Zij 
staat open voor eventuele andere mogelijkheden. Graag verneemt zij het 
standpunt van de betrokken partijen omtrent die opties, alsook over de 
^S 
hieronder aangegeven punten die in het Groenboek aan de orde worden gesteld. 
PUNT 1 
De Commissie verneemt gaarne het standpunt van de betrokken partijen omtrent de 
behoeften aan beleid en met name : 
- over eventuele gevallen waarin de communautaire dimensie van de media-
activiteiten de beperkingen op de eigendomsrechten in de mediasector 
ondoeltreffend zou hebben gemaakt, ten aanzien van het doel om het pluralisme 
in stand te houden, met name door ontwijking ervan of wegens problemen op het 
stuk van de doorzichtigheid; 
- over het bestaan van andere beperkingen of andere restrictieve effecten dan 
die welke hierboven zijn aangegeven; 
- over concrete gevallen waarin beperkingen op de eigendomsrechten de 
activiteit van economische subjecten in de sector werkelijk hebben belemmerd; 
- over de sectoren en activiteiten waarop de beperkingen op de eigendomsrechten 
vooral slaan (bij voorbeeld : is de perssector aan de restrictieve effecten 
onderworpen niet alleen ten aanzien van de multimedia-aspecten maar ook van de 
monomedia-aspecten ?) 
PUNT 2 
De Commissie verneemt gaarne het standpunt van de betrokken partijen over de 
vraag of de vastgestelde behoeften dermate groot zijn, gelet op de 
communautaire doelstellingen, dat beleid in de mediasector noodzakelijk is en, 
zo ja, wanneer handelend moet worden opgetreden. 
S3 
PUNT 3 
De Commissie verneemt gaarne het standpunt van de betrokken partijen over de 
doeltreffendheid, gelet op de communautaire doelstellingen, van beleid dat 
uitsluitend op nationaal niveau zou worden gemaakt. 
PUNT 4 
De Commissie verneemt gaarne de mening van de betrokken partijen omtrent de 
inhoud van een eventueel harmonisatie-instrument, zoals hierboven in overweging 
is gegeven, met name over de twee varianten van de werkingssfeer, het gebruik 
van het werkelijke publiek als basis voor de vast te stellen drempels, de 
afbakening van de verspreidingsgebieden en eventueel over de andere mogelijke 
referenties en de middelen om het begrip subject dat zeggenschap heeft, te 
definiëren. 
PUNT 5 
De Commissie verneemt gaarne het standpunt van de betrokken partijen omtrent 
het belang van een maatregel ter bevordering van de doorzichtigheid die los 
staat van een harmonisatie-instrument. 
PUNT 6 
De Commissie verneemt gaarne het standpunt van de betrokken partijen over het 
belang van de oprichting van een instantie waaraan bevoegdheden op het gebied 
van mediaconcentratie worden verleend. 
PUNT 7 
De Commissie verneemt gaarne het standpunt van de betrokken partijen omtrent 
alle denkbare opties. 
6 o 
Bij Lage 4 
14.02.94 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen Nr. G 44/177 
Donderdag, 20 januari 1994 
9. verzoekt de Commissie haar rechtsgrondslagen te wijzigen overeenkomstig de wensen van 
het Europees Parlement; 
10. verzoekt opnieuw te worden geraadpleegd over voorstellen waarvoor de raadplegings- of 
samenwerkingsprocedure is veranderd in de instemmingsprocedure; 
11. verzoekt zij n Voorzitter deze resolutie en het desbetreffende verslag te doen toekomen aan 
de Commissie en de Raad. 
10. Pluralisme en mediaconcentratie 
A3-0435/93 
Resolutie over het Groenboek van de Commissie „Pluralisme en mediaconcentratie in de interne 
markt" 
Het Europees Parlement, .. 
— gezien het Groenboek van dé Commissie over pluralisme en mediaconcentratie in de interne 
markt (COM(92)0480 — C3-0035/93), 
— gelet op artikel 51 van zijn Reglement, 
— gezien het verslag van de commissie cultuur, jeugd, onderwijs en media en de adviezen van 
de commissie juridische zaken en rechten van de burger en de commissie economische en 
monetaire zaken en industriebeleid (A3-0435/93), 
A. onder verwijzing naar zijn resoluties van 15 februari 1990 (') en 16 september 1992 O 
waarin het heeft gewezen op de gevaren van de mediaconcentratie voor de diversiteit van 
meningen en het pluralisme en als uitgangspunt heeft geformuleerd dat de nationale 
mediarechtelijke instrumenten alléén niet meer voldoende zijn om diversiteit van meningen 
en pluralisme in Europa te waarborgen, 
B. begroet het feit dat de Commissie zich intussen met de publikatie van het Groenboek 
„Pluralisme en mediaconcentratie in de interne markt" over deze problematiek heeft 
gebogen, en dat zij, vooruitlopend op een communautaire actie, reeds uitvoerig overleg met 
de betrokken partijen op gang heeft gebracht, 
C. overwegende dat de mediaconcentratie en -vervlechting in de Gemeenschap toeneemt en dat 
eenmaal ontstane concentratieprocessen indien deze afbreuk doen aan de diversiteit van 
meningen slechts met grote moeite weer ongedaan kunnen worden gemaakt, 
D. overwegende dat om deze redenen onverwijld de wettelijke voorwaarden moeten worden 
gecreëerd die de Gemeenschap in staat stellen zo nodig op Europees niveau maatregelen te 
nemen ter beperking van de mediaconcentratie, welke een gevaar betekent voor diversiteit 
van meningen en pluralisme, 
E. overwegende dat harmonisatie van de nationale wettelijke beperkingen op mediagebied 
noodzakelijk is om enerzijds het omzeilen ervan te voorkomen en anderzijds het functio­
neren van de interne markt te waarborgen, waarmee tegelijkertijd een versterking van de 
concurrentiepositie van de Europese media wordt bereikt, 
F. overwegende dat publiekrechtelijke omroeporganisaties een belangrijke bijdrage leveren 
aan de bevordering van diversiteit van meningen, pluralisme en algemene vorming en dat 
deze omroeporganisaties aan andere marktvoorwaarden onderworpen zijn dan commerciële 
organisaties, 
G. overwegende dat het marktaandeel van de publiekrechtelijke niet-commerciële omroep­
organisaties in enkele lid-staten sinds het optreden van commerciële radiozenders sterk 
daalt, 
(•) PB C 68 van 19.03.1990, blz. 137. 
(3) PBC284 van 2.11.1992, blz. 44. 
GA 
Nr. C 44/178 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen 14.02. 94 
Donderdag, 20 januari 1994 • 
H. overwegende dat de overgang naar de „multimedia" zich door nieuwe technologische 
ontwikkelingen snel voltrekt en dat in een desbetreffende richtlijn ook rekening moet 
worden gehouden met de gevolgen daarvan voor de massamedia, 
I. overwegende dat de Gemeenschap dient toe te treden tot het Europees Verdrag tot 
bescherming van de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden en daarmee in het 
bijzonder de plicht heeft om de vrijheid van meningsuiting en de pluriformiteit als afgeleide 
daarvan, te beschermen en een bijdrage dient te leveren aan een verdere ontwikkeling van 
dat recht, ook in relatie tot landen waarmee zij associatie- en andere akkoorden heeft 
afgesloten, 
J. overwegende dat de mundiale mediamarkt (TV, radio, geschreven pers) enorm is, dat de EG 
hierin momenteel een belangrijk aandeel heeft en dat deze sector over een groot potentieel 
qua werkgelegenheid voor de toekomst beschikt, 
K. overwegende dat de interne markt voor de media-industrie kan leiden tot meer winsten, 
arbeidsplaatsen en culturele verscheidenheid, waardoor de bereidheid tot investeren bij de 
media-ondernemingen groeit, hetgeen leidt tot meer opleidingsplaatsen eiseen grotere 
activiteit op het gebied van onderzoek en ontwikkeling in de mediasector, 
L. overwegende dat in de wetgeving inzake de mediaconcentratie in gelijke mate rekening 
moet worden gehouden met de economische en de culturele dimensie en dat de verbetering 
van de algemene concurrentiepositie van de Europese media gepaard dient te gaan met een 
• versterking van het economische en culturele pluralisme in Europa in deze sector, 
M. overwegende dat de zeggenschap van een persoon of bedrijf over een groot deel van het 
publiek in een bepaald gebied een gevaar vormt voor pluralisme, culturele diversiteit en de 
kwaliteit van de media, wanneer de autonomie en onafhankelijkheid van de media afneemt," 
N. overwegende dat pluralisme op het vlak van de communicatiemiddelen een wezenlijk 
onderdeel is bij de opbouw van de Europese Unie, overeenkomstig de voorwaarden 
betreffende de democratie en de eerbiediging van de mensenrechten, zoals in artikel F van, 
het Verdrag betreffende de Europese Unie is neergelegd, 
0. overwegende dat de verschillende wetgeving in de lid-staten ten aanzien van pluralisme en 
concentratie het functioneren van de interne markt kan beïnvloeden, met name op het gebied 
van de dienstverlening en de vrijheid van vestiging, 
1. verzoekt de Commissie in overleg met de betrokken partijen overeenkomstig de in het 
Groenboek vermelde „optie 3 c' ' (richtlijn of verordening, gepaard gaande met de oprichting van 
een onafhankelijk comité) een voorstel voor een richtlijn in te dienen waarin enerzijds de 
nationale beperkingen van de mediaconcentratie worden geharmoniseerd en anderzijds de 
Gemeenschap in staat wordt gesteld in te grijpen bij concentratieprocessen met een Europese 
dimensie die het pluralisme in gevaar brengen. Daarbij moeten de volgende criteria worden 
gehanteerd: 
a) een en ander dient betrekking te hebben op de gehele mediasector, d.w.z. gedrukte én 
audiovisuele media. Alleen op deze wijze kan de multimediale concentratie (cross-
ownership) doeltreffender worden beoordeeld en eventueel worden beperkt, 
b) er dient niet alleen rekening te worden gehouden met formele eigendomsverhoudingen, 
maar ook moet kunnen worden nagegaan of op grond van andere overwegingen sprake is van 
een „machtspositie", bijvoorbeeld bij „sleeping partners", familierelaties,.afhankelijkheid 
van een programmatoeleveringsbedrijf óf van een adverteerder, 
c) bepaalde groepen/bedrijven moeten van deelneming in bepaalde mediasectoren worden 
uitgesloten (disqualified persons). Zo dienen bijvoorbeeld reclamebureaus geen kranten-, 
omroep- en televisieorganisatie te kunnen exploiteren en omgekeerd, 
d) de centrale organisaties die zich bezighouden met het verwerven van reclameruimte moeten 
aan strenge nationale en communautaire mededingingsbepalingen worden onderworpen, 
opdat zij noch direct noch indirect invloed kunnen uitoefenen op het programmabeleid van 
de verschillende media; de koppeling van reclame en programma's (bartering) moet worden 
beperkt, 
e) de vervlechting van programmatoeleveringsbedrijven, met inbegrip van houders van 
programmarechten en producenten van programma's, enerzijds en omroeporganisaties 
anderzijds is alleen mogelijk onder strikte toepassing van het mededingingsrecht, 
6«L 
14.02.94 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen Nr. C 44/179 
Donderdag, 20 januari 1994 
f) er moet worden uitgegaan van absolute transparantie van de eigendomsverhoudingen. 
Omroeporganisaties moeten verplicht worden mededeling te doen van alle eigendoms- en 
trustverhoudingen en van andere relevante bedrijfsgegevens (vergelijkbaar met het kartel-
recht). Wijzigingen in de eigendomsverhoudingen moeten worden gemeld. De door de 
instanties voor het toezicht op de media benoemde onafhankelijke deskundigen die een 
zwijgplicht hebben, moet op verzoek inzage in de boeken worden verleend, zelfs als het om 
fiscale zaken gaat. Het mag niet mogelijk zijn met een beroep op het bedrijfsgeheim te 
weigeren deze informatie te verstrekken, 
g) voor zover een omroeporganisatie op grond van doeltreffende nationale juridische bepalin­
gen onafhankelijk is, op intern pluralisme stoelt en niet op winst uit is, moet zij worden 
vrijgesteld van de bepalingen van de richtlijn die geen betrekking hebben op de transparan­
tie, 
h) bij een communautaire actie moet overeenkomstig het subsidiariteitsbeginsel aan de 
lid-staten genoeg speelruimte worden overgelaten om met de specifieke eisen van hun 
nationale media rekening te kunnen houden. Dit geldt met name voor de organisatiestructuur 
van de media, de programmavoorschriften en de positieve maatregelen, bijvoorbeeld 
bevordering van niet-commerciële omroeporganisaties of onafhankelijke nieuwsbladen, 
i) de mogelijkheid moet bestaan — ook op het niveau van de lid-staten — op nieuwe, tot 
dusverre niet voorziene bedreigingen voor de diversiteit van meningen te reageren, 
bijvoorbeeld wanneer telefoonmaatschappijen omroepprogramma's aanbieden, 
j) het onafhankelijk comité, respectievelijk de Europese raad voor de media heeft uitsluitend 
een adviserende taak. Mef steun van de voor de media bevoegde nationale instanties worden 
aan dit comité respectievelijk deze raad de volgende taken en bevoegdheden overgedragen: 
— observatie van het medialandschap in en buiten Europa en van de technisch-
wetenschappelijke en sociale ontwikkeling in de mediasector; presentatie van een 
tweejaarlijks verslag over de media, 
— waarborging van volledige transparantie bij vervlechting van bedrijven (openbaarma­
king van alle deelnemingen van particulieren en overheid), 
—• rapporten en adviezen aan de Commissie over geplande fusies van ondernemingen op 
communautair, respectievelijk Europees niveau, 
— voorstellen aan de Commissie voor eventuele ontbinding van samenwerkingsverban­
den; 
2. is van mening dat het relatieve aantal mediaconsumenten dat door een bepaalde media-
eigenaar (controleur) wordt bereikt, als aanvullend criterium geschikt is om de mate van 
concentratie in de media te beoordelen; 
3. is van mening dat de kwaliteit en diversiteit van deze sector (hoe deze industrie zich 
ontwikkelt en de informatie die zij probeert te verstrekken) een wezenlijk onderdeel van de 
democratie is; 
4. spreekt de verwachting uit dat met de harmonisatie van de nationale beperkingen van de 
mediaconcentratie een hoog beschermingsniveau met betrekking tot pluralisme en diversiteit 
van meningen wordt bereikt en dat tegelijkertijd de toegang tot de markt voor nieuwe 
mediabedrijven wordt vergemakkelijkt; 
5. verzoekt de Gemeenschap en de lid-staten ervoor te ijveren dat de EG-richtlijn vervolgens 
met een conventie van de Raad van Europa wordt aangevuld teneinde rekening te houden met de 
paneuropese dimensie van het verschijnsel; 
6. verzoekt de Commissie opnieuw voorstellen in te dienen op het in zijn bovengenoemde 
resolutie van 16 september. 1992 vermelde pakket maatregelen en een actieprogramma ter 
bevordering van de diversiteit van meningen en het pluralisme in de media voor te stellen. Daarin 
moet met name het volgende zijn opgenomen: 
— een voorstel voor een richtlijn inzake het recht op toegang tot informatie van communautaire 
en nationale instanties, in aansluiting op de Freedom of Information Act uit de Verenigde 
Staten; 
— een zo mogelijk door de betrokken partijen op te stellen Europese mediacodex ter 
waarborging van de beroepsethiek; 
— een kaderrichtlijn waarmee de onafhankelijkheid van publicisten en journalisten in alle 
media wordt gewaarborgd; 
7. verzoekt zijn Voorzitter deze resolutie te doen toekomen aan de Commissie en de Raad. 
(S3 
10. 11.93 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen Bijlage 5 
Nr. C 304/17 
Advies over het Groenboek van de Commissie: Pluralisme en mediaconcentratie in de Interne 
Markt — Beoordeling van de noodzaak van communautair beleid 
(93/C 304/07) 
De Commissie heeft op 15 februari 1993 besloten, overeenkomstig artikel 198 van het EEG-
Verdrag, het Economisch en Sociaal Comité te raadplegen over het Groenboek van de 
Commissie : Pluralisme en mediaconcentratie in de Interne Markt-Beoordeling van de nood­
zaak van communautair beleid. 
De Afdeling voor industrie, handel, ambacht en diensten, die met de voorbereiding van de 
desbetreffende werkzaamheden was belast, heeft haar advies op 7 juli 1993 goedgekeurd. 
Rapporteur was de heer Flum. 
Het Economisch en Sociaal Comité heeft tijdens zijn 308e zitting (vergadering van 
22 september 1993) het volgende advies uitgebracht, dat met meerderheid van stemmen 
(7 stemmen tegen, bij 15 onthoudingen) is goedgekeurd. 
Het Comité is ingenomen met het Groenboek „Pluralis­
me en mediaconcentratie in de Interne Markt — Beoor­
deling van de noodzaak van communautair beleid" en 
waardeert met name het feit dat het Groenboek een 
zeer uitgebreid overzicht geeft van de nationale wet­
gevingen ter zake. 
Het stemt tevens in met de vorm van dit Groenboek 
waarin geen overhaaste conclusies worden getrokken 
maar de basis wordt gelegd voor een brede maatschap­
pelijke discussie. 
1. Inleiding 
1.1. Het Comité heeft al bij de voorbereiding van de 
„Richtlijn van de Raad betreffende de coördinatie van 
bepaalde wettelijke en bestuursrechtelijke bepalingen 
in de lid-staten inzake de uitoefening van televisie­
omroepactiviteiten — televisie zonder grenzen" van 
3 oktober 1989 (*) en ook later nog constructieve bijdra­
gen geleverd tot de ontwikkeling van Europese toe­komstmodellen voor de sector elektronische media en 
belangrijke elementen voor bovengenoemde Richtlijn 
aangedragen. 
1.2. Alvorens met de behandeling van het Groenboek 
te beginnen is het zaak, kort te memoreren welke koers 
het Comité tot nu toe ten aanzien van het mediabeleid 
heeft gevaren. In zijn advies van 25 september 1985 (2) 
over het „Groenboek over het instellen van gemeen­
schappelijke markt voor de omroep, met name via 
satelliet en kabel" (3) stelt het Comité dat het in beginsel 
niet de bedoeling kan zijn dat de Gemeenschap ingrijpt 
in de mediastructuur van de afzonderlijke lid-staten. De 
toelating van omroeporganisaties moet onder nationale 
bevoegdheid blijven. Wel dient erop te worden toege­
zien dat de verscheidenheid van informatie en opvattin­
gen in de Gemeenschap niet in het gedrang komt. In 
hetzelfde advies verzoekt het Comité de Commissie na 
te gaan, of er met het oog op het scheppen van uniforme 
concurrentievoorwaarden voorstellen moeten worden 
gedaan ter harmonisering van de nationale voorschrif­
ten betreffende de inhoud van de programma's. Hierbij 
(') PB nr. L 298 van 17. 10. 1989. (2) PB nr. C 303 van 25. 11. 1985, blz. 13. 
•(•') Doe. COM(84)300def. 
£<-f 
Nr. C 304/18 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen 10. 11.93 
brengt het met name de volgende aspecten onder de 
aandacht: bescherming van de jeugd, van de persoon, 
van de rechten van auteurs, vertolkers en producenten 
en televisiereclame. Momenteel is het vooral belangrijk 
dat nader wordt onderzocht welke invloed televisiere­
clame heeft en in hoeverre de onafhankelijkheid en de 
volledigheid van nieuwsuitzendingen erdoor bepaald 
wordt. Ook zou moeten worden bekeken welke invloed 
reclamebureaus op de handel in programma's hebben. 
Het Europees Parlement constateert in zijn „Resolutie 
over mediaconcentratie en pluralisme" van 16 septem­
ber 1992 (*) met bezorgdheid „dat er in de reclamesector 
sprake is van een toenemende concentratie en dat dit 
een diepgaande invloed heeft op samenstelling en in­
houd van de programma's" en ook de Commissie heeft 
verklaard, de situatie in de reclamesector te willen 
onderzoeken. 
1.3. In zijn advies van 1 juli 1987 (2) over het „Voor­
stel voor een richtlijn van de Raad inzake de coördinatie 
van bepaalde wettelijke en bestuursrechtelijke bepalin­
gen in de lid-staten inzake de uitoefening van omroepac­
tiviteiten" (3) verdedigt het Comité de opvatting dat de 
wettelijke en bestuursrechtelijke maatregelen die de lid­
staten ten aanzien van het omroepbestel nemen, geen 
bepalingen mogen bevatten waardoor een dominerende 
macht op het gebied van de meningsvorming zou kun­
nen ontstaan. In het vervolgadvies van 27 april 1989 (4) 
dringt het Comité er nogmaals op aan dat geen maatre­
gelen mogen worden genomen waardoor het ontstaan 
van een machtspositie in de hand wordt gewerkt en dus 
het pluralisme en de vrijheid van informatie worden 
beperkt. Het Comité constateert tot zijn grote voldoe­
ning dat in de inmiddels uitgebrachte televisierichtlijn 
van de Raad thans ook het recht op weerwoord is 
neergelegd voor alle natuurlijke of rechtspersonen wier 
wettige belangen zijn aangetast door een onjuiste feite­
lijke bewering tijdens een TV-uitzending. Nadat het 
Economisch en Sociaal Comité er als eerste op had 
aangedrongen dat dit element in de wetgeving zou 
worden opgenomen, is deze suggestie overgenomen 
door het Parlement, de Commissie en de Raad. Ook met 
de opmerkingen van het Comité over auteursrechten, 
bescherming van kinderen en jongeren en reclame is ten 
volle rekening gehouden. Ten aanzien van reclame had 
het Comité gepleit voor een verbod op reclame voor 
tabaksprodukten en receptgeneesmiddelen. 
1.4. In zijn advies van 20 december 1989 (5) over „Een 
nieuwe aanzet voor de culturele actie in de Europese 
Gemeenschap" (6) stelt het Comité vast dat de ontwik­
keling van de Europese mediagiganten wordt geken­
merkt door een tendens tot mondialisering, onderlinge 
vervlechting en diversificatie van activiteiten. Daarom 
bestaat behoefte aan maatregelen ter voorkoming van 
monopolies en aan controle op concentraties. Het 
Comité dringt er dan ook nadrukkelijk op aan dat de 
Commissie duidelijke grenzen stelt aan de belangenver-
(') PB nr. C 284 van 2. 11. 1992, blz. 44. 
(2) PB nr. C 232 van 3. 8. 1987, blz. 29. 
(3) PB nr. C 179 van 17. 7. 1986, blz. 4. 
(4) PB nr. C 159 van 26. 6. 1989, blz. 67. 
P) PB nr. C 62 van 12. 3. 1990, blz. 26. 
(A) PB nr. C 175 van 4. 7. 1988. strengeling en de monopoliseringtendens in de media­
sector, met name door doorzichtigheid van financiële 
transacties en volledige opening van zaken met betrek­
king tot de eigendomsverhoudingen te eisen. Ook stelt 
het Comité in zijn advies voor, een Europese media-
inspectie op te richten om toezicht te houden op derge­
lijke vormen van economische concentratie en ze even­
tueel te stoppen en om vrijheid van informatie en cul­
tureel pluralisme te bevorderen en te waarborgen. 
1.5. Volgens het Comité bestaat voorts „behoefte 
aan flankerende maatregelen om een minimale bescher­
ming van beroepsnormen en ethiek, redactionele au­
tonomie en gewetensvrijheid voor alle journalisten en 
andere werkenden in de mediawereld te garanderen. 
EG-instrumenten zijn mede nodig om ervoor te zorgen 
dat fundamentele cao-rechten en sociale-verzekeringsre-
gelingen worden toegepast en dat transnationale con­
cerns de verworven rechten en internationale verdragen 
op het gebied van het arbeidsrecht in acht nemen." 
1.6. Ten slotte neemt het Comité in zijn advies van 
20 september 1990 (7) over de „Mededeling van de Com­
missie, vergezeld van twee voorstellen voor een besluit 
van de Raad inzake een actieprogramma ter bevorde­
ring van de ontwikkeling van de audio-visuele industrie 
in Europa „Media" 1991-1995" (8) het standpunt in 
dat het democratisch en maatschappelijk verantwoord 
naast elkaar bestaan van omroeporganisaties met uit­
eenlopende juridische structuren, d.w.z. openbare en 
particuliere organisaties, de basis kan vormen voor 
cultureel pluralisme. Dit is evenwel alleen mogelijk, 
indien de beginselen van vrije meningsuiting voor alle 
maatschapelijke groepen in alle gevallen gewaarborgd 
worden. Er moet alles in het werk worden gesteld om 
te voorkomen dat op het gebied van de handel in 
cassettes, grammofoonplaten en films monopolieach­
tige structuren ontstaan waardoor de vrije handel in 
deze artikelen gedeeltelijk beperkt zou kunnen worden 
of zelfs niet meer zou bestaan. 
1.7. De behoefte aan optreden van de Gemeenschap 
komt volgens het Comité ook duidelijk naar voren in 
Resolutie A3-0153/92 van het Europees Parlement van 
16 september 1992 over mediaconcentratie en pluralis­
me (9). Deze resolutie bevat een aantal belangrijke 
elementen die het Comité eveneens zou willen steunen : 
— de vraag om een handvest voor een Europese om­
roep zonder winstoogmerk, d.w.z. publiekrechtelij­
ke omroep, omroepcoöperaties en open kanalen, 
— bescherming en instandhouding van het Europees 
cultureel erfgoed en van de Europese cultuurpro-
duktie, 
— de behoefte aan een regeling betreffende beknopte 
nieuwssamenvattingen over gebeurtenissen van al­
gemeen belang en de toegang hiertoe, 
— het opstellen van een gedragscode voor de media 
om de beroepsethiek te waarborgen (zie para­
graaf 5), 
(7) PB nr. C 332 van 31. 12. 1990, blz. 174. 
(8) PB nr. C 127 van 23. 5. 1990, blz. 13. 
(9) PB nr. C 284 van 2. 11. 1992, blz. 44. 
6*5-
10. 11.93 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen Nr. C 304/19 
het verzoek een Europese kaderrichtlijn uit te wer­
ken waarin de onafhankelijkheid van journalisten 
en publicisten in alle media wordt gegarandeerd, 
de vraag om doeltreffende maatregelen voor contro­
le op en beperking van mediaconcentratie, en 
instelling van een onafhankelijke Europese raad 
voor de media. 
2. Inhoud van het Groenboek van de Commissie 
2.1. Gelet op de grondbeginselen van het EEG-Ver­
drag — en daarmee van het Groenboek -is het begrijpe­
lijk dat de Commissie in eerste instantie streeft naar de 
verwezenlijking van een goed functionerende interne 
markt voor omroepactiviteiten. Maar aangezien de au­
diovisuele media en het informatiebeleid dat zij voeren, 
een belangrijke basis vormen voor de sociale en demo­
cratische ontwikkeling van Europa, zou volgens het 
Comité ten mmste evenveel aandacht moeten worden 
besteed aan het waarborgen van pluralisme en 
meningsvrijheid/verscheidenheid in deze media. Boven­
dien wordt in dit verband geheel voorbijgegaan aan de 
rol van de pers als corrigerende of versterkende factor 
bij concentratieprocessen in de audiovisuele sector. Zo­
lang het mediabeleid van de lid-staten of van de Ge­
meenschap zelf geen bescherming tegen kartelvorming 
in de meningsuiting biedt, loopt de ontwikkeling van 
Europa gevaar. Het is belangrijk dat de grondrechten 
die door de Gemeenschapsinstellingen en met name 
door het Hof van Justitie herhaaldelijk erkend zijn, in 
de Gemeenschap ook inderdaad gewaarborgd worden. 
2.2. In het Groenboek wordt verwezen naar specifie­
ke resoluties van het Parlement en naar de werkzaamhe­
den van de Raad van Europa. Ook het ESC heeft in 
zijn adviezen echter al aandacht besteed aan mediacon­
centraties, met name in zijn advies over het thema 
„Televisie zonder grenzen". De duidelijke uitspraken 
die het ESC gedaan heeft, zijn in het Groenboek niet in 
aanmerking genomen en dit is een grote tekortkoming. 
De Commissie zou in de definitieve versie van haar 
document ook de belangrijke voorbereidende werk­
zaamheden, voorstellen en concepten van het ESC ter 
zake moeten verwerken. 
2.3. De Commissie wil aan de hand van het Groen­
boek de behoefte aan EG-beleid op het vlak van de 
mediaconcentratie (televisie, radio, pers) evalueren en 
verschillende opties voorstellen waarover zij pas kan 
besluiten na het standpunt van de betrokken partijen 
te hebben vernomen. 
2.4. Uit de analyse van de nationale maatregelen op 
het vlak van pluralisme en mediaconcentratie heeft de 
Commissie de volgende conclusies getrokken. 
2.4.1. Bescherming van het pluralisme als zodanig 
valt in eerste instantie onder de bevoegdheid van de lid­
staten. De Gemeenschap moet er bij de verwezenlijking 
van haar doelstellingen en de uitvoering van haar be­voegdheden op toezien dat zij door haar optreden het 
pluralisme niet in gevaar brengt. Specifieke EG-maatre-
gelen acht de Commissie in dit verband niet noodzake­
lijk, aangezien de lid-staten nationale regelingen ter 
bescherming van het pluralisme hebben ingevoerd die 
in beginsel ook kunnen worden toegepast in situaties 
met een communautaire dimensie. 
2.4.2. Het feit dat de lid-staten in staat zijn via 
nationale concentratievoorschriften het pluralisme te 
handhaven, kan echter leiden tot afwijkingen van de 
ruimte zonder grenzen die door de Gemeenschap ge­
schapen is. Het gaat hier met name om nationale bepa­
lingen betreffende de maximaal toegestane kapitaal­
deelneming in een media-onderneming of restrictieve 
bepalingen inzake cumulering van zeggenschap over of 
deelneming in verschillende media-ondernemingen. 
2.4.3. Dergelijke nationale bepalingen zouden het 
functioneren van deze ruimte zonder grenzen als volgt 
kunnen beïnvloeden : 
— een lid-staat zou de zendvrijheid van een radiozen­
der kunnen beperken, indien één van de wettelijke 
voorschriften inderdaad wordt ontdoken, 
— vestiging van media-ondememingen in andere lid­
staten zou kunnen worden beperkt, 
— er zouden concurrentiebeperkingen en -distorsies 
kunnen ontstaan, 
-— uiteenlopende interpretaties van niet-naleving zou­
den tot rechtsonzekerheid kunnen leiden, hetgeen 
nadelig zou zijn voor het concurrentievermogen van 
de bedrijven, 
— deze nationale bepalingen bemoeilijken de toegang 
tot de media of het verwerven van eigendom hierin 
terwijl het juist de bedoeling is dat deze vergemak­
kelijkt wordt, zodat de binnenmarkt tot stand kan 
worden gebracht en sprake kan zijn Van concurren­
tie tussen de media-ondernemingen, hetgeen nood­
zakelijk is voor het pluralisme. 
2.4.4. Eigendomsbeperkingen die dergelijke conse­
quenties hebben, zijn onverenigbaar met het Gemeen­
schapsrecht al was het alleen maar omdat zij niet bevor­
derlijk zijn voor de instandhouding of bescherming van 
het pluralisme. Er kan dus niet enkel mee worden 
volstaan deze te vervangen door algemene concurrentie-
bepalingen — op EG-niveau met name door de concen-
tratieverordéning. 
2.4.5. Voor het optreden van de Gemeenschap 
presenteert de Commissie drie opties : 
I. Geen EG-maatregelen 
II. Een aanbeveling op het gebied van doorzichtigheid 
III. Harmonisatie van de wettelijke bepalingen inzake 
beperking van het eigendomsrecht in de mediasec­
tor aan media-ondernemingen door: 
a) een richtlijn van de Raad; 
€6 
Nr. C 304/20 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen 10. 11. 93 
b) een verordening van de Raad; dan wel 
c) een richtlijn of een verordening en tegelijkertijd 
oprichting van een onafhankelijk comité. 
De Commissie heeft momenteel nog geen voorkeur voor 
één van deze opties en staat tevens open vööi?andere 
alternatieven. 
3. Algemene opmerkingen 
3.1. Het Comité vindt dat de Commissie in het ver­
dere verloop van de discussie met name op de volgende 
punten moet letten : 
a) De analyse van de situatie in de verschillende lid­
staten leidt in het Groenboek tot de conclusie dat 
het bestaan vàn uiteenlopende anti-concentratie-
bepalingen in de mediasector de goede werking van 
de interne markt belemmert en dat hier dus behoefte 
bestaat aan optreden van de Gemeenschap. Het 
Comité is het ermee eens dat de verschillen tussen 
de nationale regelingen obstakels vormen voor het 
goed functioneren van de interne markt (concurren-
tiebeperkingen en -distorsies, beperking van het vrije 
dienstenverkeer en van vestigingsvrijheid, rechtson­
zekerheid) en dus moeten worden weggenomen om 
ervoor te zorgen dat de bedrijven van de voordelen 
van de interne markt kunnen profiteren en binnen de 
Gemeenschap gelijke ontwikkelingskansen hebben. 
De Commissie vindt het echter niet nodig dat er een 
ÈG-wetgeving komt om pluralisme en vrije 
meningsuiting te beschermen. Immers, het EG-Ver­
drag heeft waarborging van het pluralisme tot natio­
nale aangelegenheid verklaard en de diverse natio­
nale regelingen bieden in dit opzicht kennelijk vol­
doende garantie. 
b) Deze conclusie is volgens het Comité te simplistisch. 
De Commissie geeft zelf toe dat de EG-wetgeving 
inzake mededinging kan bijdragen tot instandhou­
ding van het pluralisme, ook wanneer het daarvoor 
niet het meest geschikte instrument is. Sterker nog: 
wanneer de wettelijk vastgelegde toelatingsvoor­
waarden voor omroeporganisaties zonder meer 
worden afgeschaft, zou het pluralisme hierdoor juist 
beperkt kunnen worden. Voor de handhaving van 
pluralisme en vrije meningsuiting in de programma's 
is het van wezenlijk belang dat er regels bestaan die 
mediaconcentratie en bijgevolg monopolievorming 
verhinderen. Naarmate de mediagiganten in Europa 
machtiger worden, krijgen kleine omroepen steeds 
minder gelegenheid, alternatieve programma's aan 
te bieden. 
c) Zelfs wanneer de bevoegdheid van de Gemeenschap 
beperkt blijft tot totstandbrenging van de interne 
markt mag niet vergeten worden dat dergelijke 
marktmechanismen een grote invloed hebben op 
het voortbestaan van een pluralistisch programma­
aanbod en daarmee van vrijheid van meningsuiting 
en pluralisme in de mediasector. Het Comité vindt 
het dan ook niet terecht dat de Gemeenschap zich afzijdig wil houden van eventuele regelingen tot 
instandhouding van het pluralisme. De Gemeen­
schap zou grenzen moeten stellen aan de mediacon­
centratie om te voorkomen dat het pluralisme in de 
Gemeenschap aangetast wordt door mediaconcerns 
die in bepaalde regio's hele sectoren van de publieke 
opinie beheersen. Wanneer bedrijven economisch 
gezond zijn en sterk in de markt staan, is dit natuur­
lijk een goede basis voor pluralisme. Het betekent 
echter niet automatisch dat dit het pluralisme bevor­
dert en wanneer een onderneming de markt be­
heerst, zou het pluralisme hieronder zelfs te lijden 
kunnen hebben. 
d) Het Comité acht het noodzakelijk dat maatregelen 
worden genomen ten aanzien van nationale en trans­
nationale mediaconcerns die in de afzonderlijke lid­
staten op vele gebieden een monopolistische markt­
positie hebben verworven. Een eventuele EG-richt-
ïijn mag niet alleen ten doel hebben de hindernissen 
voor vrije toegang tot de markt weg te nemen. Het 
is minstens even belangrijk dat duidelijke grenzen 
worden gesteld aan de mediaconcentratie. Dit geldt 
ook voor staatsomroepen, voorzover deze een 
marktbeheersende positie verwerven. Publiekrechte­
lijke omroepen daarentegen zijn vanwege de maat­
schappelijke controle onafhankelijk van over­
heidsbesluiten en kunnen daardoor wezenlijk bijdra­
gen tot instandhouding van menings- en infor­
matievrijheid c.q. van het pluralisme. 
e) Er moeten wettelijke voorschriften komen voor de 
toegang tot satellietkanalen. Deze maken nl. het 
ongecontroleerd uitzenden van programma's over 
Europa mogelijk. 
f) De Commissie zou moeten worden bijgestaan door 
een adviserend mediacomité bestaande uit vertegen­
woordigers van het Europees Parlement en het ESC, 
bijgestaan door onafhankelijke deskundigen en an­
dere vertegenwoordigers van maatschappelijk re­
levante groeperingen. 
g) Het Comité vindt dat het pluralisme ook moet 
worden gewaarborgd door wettelijke voorschriften 
op andere gebieden. Zo moet een democratische 
minimumnorm worden ingevoerd voor Europese 
TV- en radio-omroepen, alsmede voor personder­
nemingen (waarborging van de „interne" zend- en 
persvrijheid door samenwerking, medezeggenschap 
en het verbieden van disciplinaire straffen). De Eu­
ropese afdeling van de internationale journalisten-
federatie (IFJ) heeft in zijn verklaring van Milaan 
van 5 maart 1993 geëist dat naast de algemene 
maatregelen ter waarborging van het pluralisme in 
de media, ook maatregelen worden genomen om 
het pluralisme in pers- en omroeporganisaties te 
waarborgen. Voorts werd er met klem op gewezen 
dat de redactionele onafhankelijkheid beschermd 
moet worden, omdat redacties het morele en intel­
lectuele kapitaal van pers- en omroepondernemin-
gen vormen. In deze verklaring van Milaan zijn 
tevens minimumnormen voor de redactionele onaf­
hankelijkheid van alle media in Europa vastgelegd. 
10. 11.93 Publikatieblad vzn de Europese Gemeenschappen Nr. C 304/21 
3.2. In dit verband is het belangrijk dat de Commissie 
zorgt voor duidelijkheid omtrent de eigendomsverhou­
dingen in de pers en de elektronische media. Dit bete­
kent dat volledige opening van zaken moet worden 
geëist omtrent financiële transacties, internationale 
deelnemingen in ondernemingen, kapitaalvervlechtin­
gen en verborgen deelnemingen van derden. Deze duide­
lijkheid moet worden afgedwongen door concrete voor­
schriften in de Europese wetgeving, die de wettelijke 
bescherming van menings- en informatievrijheid waar­
borgen. 
3.3. Gezien de grote betekenis van de media voor een 
democratisch en pluralistisch maatschappelijk bestel in 
de Gemeenschap is het niet voldoende inzicht te 
scheppen in de concentratieprocessen en de negatieve 
gevolgen van dergelijke processen voor informatievrij­
heid en cultureel pluralisme te voorkomen. Er zou een 
Europese mediaraad moeten worden opgericht die con­
trolerend zou kunnen optreden bij dergelijke ontwik­
kelingen en suggesties zou kunnen doen voor een betere 
invulling van het Europese mediabeleid. 
3.4. Het is essentieel dat er een EG-regeling komt 
die het subsidiariteitsbeginsel respecteert. Gezien de 
technologische mogelijkheden (verspreiding van satel­
lietprogramma's) moet er echter voor worden gezorgd 
dat. de hoofdpunten van het mediabeleid van de Ge­
meenschap ook in derde landen worden nageleefd. 
Daarom moet de Commissie nu gaan onderhandelen 
over samenwerking op dit punt. 
4. Beantwoording van de vragen van de Commissie 
vanuit het gezichtspunt van ESC 
4.1. Vraag 1 
In hoeverre bestaat er behoefte aan een gemeenschappe­
lijk optreden: 
— ten aanzien van eigendomsbeperkingen, 
— ten aanzien van restrictieve uitwerkingen, 
— ten aanzien van concrete belemmeringen voor diver­
se media of voor één medium ? met als gevolg dat de uitzendmogelijkheden van deze 
zenders beperkt of gestoord worden. 
4.2. Vraag 2 
Is de vastgestelde behoefte in het licht van de commu­
nautaire doelstellingen voldoende belangrijk om een 
beleid in de mediasector te rechtvaardigen en zo ja, 
wanneer ? 
Wanneer de Gemeenschap in de mediasector gaat optre­
den om restricties weg te nemen die de totstandkoming 
van de interne markt in deze sector in de weg kunnen 
staan, moet zij wel rekening houden met de gevolgen 
van ongebreidelde marktbeheersing voor pluralisme en 
vrije meningsuiting. Zij moet dus duidelijke EG-voor-
schriften opstellen met betrekking tot de transparantie 
van media-ondernemingen en de grenzen van mediacon­
centratie. Het Comité stelt daarom voor dat de Gemeen­
schap op korte termijn maatregelen neemt met het doel : 
— uniforme communautaire concentratievoorschriften 
voor pers en elektronische media vast te leggen, 
— pluralistische meningsuiting en informatievrijheid te 
waarborgen door democratische minimumnormen 
vast te ^leggen ter bescherming van de „interne" 
omroep- en persvrijheid. Bovendien moet het recht 
op reportages over culturele en sportieve gebeurte­
nissen (ook wanneer deze commercieel zijn) be­
schermd worden, ook tegen ongerechtvaardigde in­
menging door commerciële belangen, 
— de reclame-inkomsten van alle omroepen openbaar 
te maken. 
4.3. Vraag 3 
Welk effect heeft een uitsluitend op het niveau van de 
lid-staten plaatsvindend optreden op de communautaire 
doelstellingen ? 
Nationale maatregelen zijn ongetwijfeld nuttig, maar 
moeten worden aangevuld met EG-maatregelen wan­
neer men wil voorkomen dat de mediaconcentratie 
voortschrijdt en dat het pluralisme in gevaar komt. 
Uit een aantal — ook algemeen bekende — gevallen 
blijkt duidelijk dat er iets ondernomen moet worden. 
Wettelijk vastgelegde toelatingsvoorwaarden worden 
soms niet gerespecteerd. In de Verenigde Staten b.v. is 
het verboden, tegelijkertijd televisiezenders, program­
mabladen en kranten te bezitten. Mediaconcerns heb­
ben dit uitgebuit om concurrerende omroepen aan te 
vallen of uit té sluiten en daardoor concurrentievoor­
delen te krijgen. Ook de handel in exclusieve rechten 
op informatie breidt zich steeds verder uit en zou op 
lange termijn de informatievrijheid in gevaar kunnen 
brengen. Daarnaast kan het gebeuren dat internationale 
afspraken met derde landen het pluralisme beperken, 
hetgeen voorkomen moet worden. Dergelijke landen 
bezetten dan kanalen en frequenties die in de EG al 
waren toegewezen aan lokale en regionale TV-zenders, 4.4. Vraag 4 
Hoe wordt gedacht over de inhoud van een eventueel 
harmonisatie-instrument, met name over de twee va­
rianten van de werkingsfeer, over het gebruik van de 
reële luister- en kijkcijfers als basis om de drempels vast 
te stellen, over de afbakening van de zones waarover 
wordt uitgezonden, eventueel over andere referenties 
en over de mogelijkheid om het begrip zeggenschaps­
hebbende instantie te omschrijven ? 
4.4.1. Het Comité schaart zich achter de conclusies 
betreffende de werkingsfeer (C). In het Groenboek 
wordt nl. gesteld dat regelgeving tot behoud van plura­
lisme niet tot restricties mag leiden die betrekking heb­
ben op de inhoud van de uitzendingen. Uiteraard moe-
(Dig 
Nr. C 304/22 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen 10. 11. 93 
ten er programmavoorschriften zijn om veelzijdigheid 
van meningsuiting en informatievrijheid te waarborgen. 
Deze moeten echter binnen de lid-staten zelf gecodifi­
ceerd en gecontroleerd worden. Zelfs wanneer deze 
voorschriften gedeeltelijk effect zouden sorteren, wordt 
hiermee nog geen garantie geboden voor werkelijk 
pluralisme. Bij afschaffing van nationale beperkingen 
voor mediabezit binnen de Europese interne markt zou 
nl. een gunstig klimaat ontstaan voor verdere uitbrei­
ding van internationaal opererende mediaconcerns wier 
belangen en programmapolitiek niet door pluralistische 
idealen geleid worden. Uit de ervaringen is inmiddels 
duidelijk gebleken dat commercieel opgezette omroep­
organisaties niet meer verscheidenheid, maar integen­
deel steeds maar meer van hetzelfde bieden : wel méér, 
maar niet meer keuze. 4.6. Vraag 6 
Is het wenselijk een orgaan op te richten dat bevoegd 
is inzake mediaconcentratie, afgezien van de vraag of 
er een harmoniseringsinstrument moet komen ?' 
Evenals het Europees Parlement (resolutie van 16 sep­
tember 1992) bepleit het Comité de oprichting van een 
Europese mediaraad of een arbitragecommissie voor de 
media bestaande uit onafhankelijke deskundigen en 
vertegenwoordigers van maatschappelijk en cultureel 
relevante groeperingen die de taak zou hebben, concén-
tratiebewegingen te analyseren en Parlement en Com­
missie omtrent alle Europese mediavraagstukken te ad­
viseren. 
4.4.2. Daarom is het verheugend dat in het Groen­
boek getracht wordt bij de harmonisatie van de natio­
nale voorschriften in de interne markt het pluralisme 
te waarborgen en tegelijkertijd de toegang tot de_markt 
te vergemakkelijken. Het Comité legt er nogmaals de 
nadruk op dat cöncentratiebeperkingen voor media van 
een bepaalde omvang absoluut noodzakelijk zijn. 
Het stelt daarom het volgende voor : 
—> ten aanzien van internationaal opererende multime-
diaconcerns zouden ook voor de pers eigendoms­
beperkingen kunnen worden ingevoerd, 
— media-ondernemingen alsook niet op mediagebied. 
gespecialiseerde ondernemingen mogen niet ver­
schillende mediasectoren (televisie, radio, dagpers) 
op één of meer nationale markten beheersen, en 
media-ondernemingen alsook niet op mediagebied 
gespecialiseerde ondernemingen die al één sector in 
een lid-staat beheersen, mogen hun machtspositie 
op de markt niet nog verder versterken, 
— media-ondernemingen en niet op mediagebied ge­
specialiseerde ondernemingen die de markt in één 
nationale mediasector beheersen, mogen in geen 
enkele andere lid-staat meerderheidsbelangen in me­
dia-ondernemingen verwerven, 
— media-ondernemingen zouden uitsluitend toestem­
ming moeten krijgen om hun activiteiten tot een 
andere mediasector uit te breiden, indien volledige 
openheid van zaken wordt gegeven over alle deel­
nemingen en .vervlechtingen van deze onderne­
mingen. 
4.5. Vraag 5 4.7. Opties 
I. Geen specifieke maatregelen 
Het Comité deelt de opvatting van het Europees 
Parlement ten aanzien van de mediaconcentratie en 
vindt ook dat de in het Groenboek aangevoerde 
tegenargumenten zwaarder wegen. Bovendien kun­
nen de nationale wetten toch al niet veel invloed 
meer uitoefenen op het beleid van supranationale 
mediaconcerns. Het Comité kan dan ook niet in­
stemmen met de eerste optie. 
II. Een aanbeveling op het gebied van 
doorzichtigheid 
Een dergelijke op zich staande aanbeveling van de. 
Commissie aan de lid-staten die los staat van de 
maatregelen ter harmonisering van de nationale 
bepalingen inzake beperking van mediabezit, is vol­
gens het Comité ontoereikend (zie paragraaf 4.5) 
en dus niet aanvaardbaar. 
III. Harmonisatie van de wettelijke bepa­
lingen 
Indachtig hetgeen met name naar aanleiding van 
vraag 4 gezegd is over de gevolgen voor het pluralis­
me, gaat het Comité in beginsel akkoord met de 
invoering van wettelijke bepalingen door middel 
van een richtlijn. Voor harmonisering van deze be­
palingen is een verordening volgens het Comité niet 
soepel genoeg. Suboptie C — oprichting van een 
onafhankelijk comité — is volgens het Comité daar­
entegen nuttig en doelmatig. 
Welk nut heeft optreden ten behoeve van de doorzich­
tigheid wanneer dit iets anders is dan een harmonisatie­
maatregel ? 
Om reeds eerder genoemde redenen heeft het Comité 
weinig fiducie in maatregelen ten behoeve van de door­
zichtigheid voor alle in de mediasector opererende 
ondernemingen, wanneer deze los staan van maatrege­
len ter beheersing van mediaconcentratie en tot behoud 
van pluralisme. 5. Elementen voor een mediacodex 
5.1. De rond het thema van het Groenboek optreden­
de problemen — toenemende mediaconcentratie, steeds 
meer commerciële TV- en gewelduitzendingen — 
vragen zowel in als buiten Europa om een nader onder­
zoek. Daarom stelt het Comité voor, alle betrokken 
partijen te raadplegen over een Europese mediacodex. 
Deze codex zou o.a. de volgende onderdelen moeten 
<S<2> 
10. 11. 93 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen Nr. C 304/23 
bevatten: toezicht op de machtspositie van mediacon­
cerns, analyse van de behoeften van de mediaconsument 
bij behoud en bescherming van informatie- en me­
ningsvrijheid, bescherming van minderjarigen tegen 
TV-geweld en pornoprogramma's, terugdringing van 
dergelijke programma's omdat zij de waardigheid van 
de mens en in het bijzonder van de vrouw aantasten, 
geen verheerlijking van oorlogsgeweld e.a. 
5.2. Het Comité heeft in eerdere adviezen reeds 
elementen voor een dergelijke Europese mediacodex 
aangedragen : 
„De toename van het media-aanbod zal noodzaken 
tot een aantal maatregelen op het terrein van het 
consumentenbeleid ten einde te voorkomen dat de 
consument, zonder zich evenwel daarvan bewust te 
zijn, een speelbal wordt van degenen die direct 
invloed hebben op de media en de daarmee gegeven 
informatie. Via consumentenonderwijs kan de con­
sument worden ondersteund bij het verantwoord 
gebruik maken van het door de media gebodene. In 
dit kader zou ook kunnen worden overwogen de 
consumentenorganisaties de gelegenheid te geven 
via eigen programma's daarin te participeren." 
(Advies van het ESC inzake het „Groenboek over 
het instellen van de gemeenschappelijke markt voor 
de omroep, met name via satelliet en kabel" van 
25 september 1985.) 
„Daarom bestaat het mogelijke gevaar dat na de in 
het Groenboek bepleite openstelling van de gemeen­
schappelijke markt voor de omroep, de kijker/ 
luisteraar uit een steeds groter aantal zogenaamde 
populaire uitzendingen kan kiezen (niet-informatie-
ve, variété-, spelprogramma's). Wegens de grote 
kijkdichtheid bij deze uitzendingen, blijken deze 
uitzendingen namelijk uit commercieel oogpunt bij­
zonder „lonend" te zijn. In plaats van een echte 
verscheidenheid van het programma-aanbod zou dit 
kunnen uitmonden in een gestandaardiseerd pro­
gramma-aanbod, hetgeen in strijd is met de doelstel­
lingen van het Groenboek." 
(id. paragraaf 4.4) 
„Daarom dient de vrije concurrentie bij radio- én 
TV-uizendingen door Europese kwaliteitsnormen 
enigszins te worden gereglementeerd. Voorshands 
dienen de reeds bestaande nationale normen behou­
den te blijven en te worden gestimuleerd en dienen 
de culturele en educatieve programma's aantrekke­
lijk te worden gepresenteerd." 
(id. paragraaf 4.5.2) 
„Voor de uit het oogpunt van de samenleving ver­
eiste minimumnormen, 
— vooral ter bescherming van de jeugd tegen por­
nografie en tegen de verheerlijking van geweld 
en oorlogshandelingen, 
— en ter bescherming van de persoon (recht van 
wederwoord), 
dienen in EG-verband harmonisatiebepalingen van 
kracht te worden." 
(id. paragraaf 5.4) „Het Comité stemt in met de bepalingen ter bescher­
ming van kinderen en jongeren. Zijns inziens moe­
ten deze gedragsregels ter bescherming van kinderen 
en jongeren worden aangevuld met een stelselmatige 
consumentenvorming in de lid-staten, zodat jonge­
ren die voortdurend met radio- en televisieprogram­
ma's in aanraking komen, kunnen leren een kritisch 
bewustzijn ten aanzien van programma s en recla­
me-uitzendingen te ontwikkelingen." 
(Advies van het ESC over het „Voorstel voor een 
richtlijn van de Raad inzake de coördinatie van 
bepaalde wettelijke en bestuursrechtelijke bepalin­
gen in de lid-staten inzake de uitoefening van omroe­
pactiviteiten" van 1 juli 1987 — artikel 15, paragraaf 
2.25.) 
5.3. In oktober 1989 stelde de Raad de richtlijn „Te­
levisie zonder grenzen" vast, waarin enkele belangrijke 
accenten werden gelegd. De Raad 
— bevestigde de betekenis van de televisie voor de 
ontwikkeling van de cultuur en voor de vrije opinie­
vorming met behoud van pluralisme en gelijke 
kansen, 
— erkende dat de gemeenschappelijke algemene kader­
regeling een bindend karakter moest krijgen; hierbij 
ging het met name om het verbieden van program­
ma's met een onzedelijke, gewelddadige of racisti­
sche inhoud, het reserveren van een groot deel van 
de zendtijd voor Europese produkties, algemene 
regels voor duur, presentatie, vorm en tijdstip van 
reclame-uitzendingen, en toezicht op inhoud en 
kwaliteit van deze reclame met name ten aanzien 
van informatie, educatie en bescherming van de 
consument. 
5.4. Het Comité zei hierover in zijn vervolgadvies 
over „Een nieuwe aanzet voor de culturele actie in de 
Europese Gemeenschap" van 20 december 1989 : 
„Cultuur wordt gezien als een dynamische verrij­
king van het dagelijks leven. De EG heeft hiertoe 
aanzienlijk bijgedragen en kan dit blijven doen, niet 
door te trachten m.b.v. de verschillende nationale 
kenmerken een „Europese" identiteit samen te 
stellen, maar door te streven naar een harmonie 
waarin verscheidenheid kan bloeien, door bevorde­
ring van onderling contact, vergelijking en vermen­
ging, door het bestaan te erkennen van zowel ver­
schillende culturele tradities als gemeenschappelijke 
beginselen die een band creëren, door wederzijds 
begrip, en door het wegnemen van vooroordelen 
tussen volkeren. Het Europese „culturele model" is 
geen exclusieve aangelegenheid en nog minder een 
smeltkroes van culturen, maar een samenstel van 
cultuur met veelsoortige, multi-etnische elementen, 
waarvan het totaal iedere afzonderlijke cultuur ver­
rijkt. Het Europese „culturele model" is geen 
vesting, maar een open ruimte, een springplank naar 
andere culturen binnen de EG en daarbuiten, naar 
de hele wereld toe." (paragraaf 1.4.2) 
7*> 
Nr. C 304/24 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen 10. 11.93 
5.5. Verderop in dit advies besteedde het Comité 
ruim aandacht aan „de culturele aspecten van het me­
diabeleid". Op 20 september 1990 bracht het nog eens 
een advies uit over het actieprogramma ter bevordering 
van de ontwikkeling van de audiovisuele industrie in 
Europa „Media 1991-1995", waarin het constateerde: 
„Ten opzichte van de bevolking heeft het audio­
visuele beleid veelvuldige effecten, verantwoorde­
lijkheden en democratische, maatschappelijke en 
culturele verplichtingen. Het gaat derhalve in dit 
verband niet alleen om een steeds groter wordende 
markt met miljarden aan omzetten en honderddui­
zenden werknemers. Het is vooral ook zaak, de 
culturele identiteit in Europa niet alleen te behou­
den, maar ook blijvend te bevorderen." (para­
graaf 3.7.3) „Het democratisch bestel waarin verscheidene om­
roeporganisaties met uiteenlopende juridische struc­
turen, d.w.z. openbare en particuliere organisaties 
naast elkaar bestaan, waaruit maatschappelijke ver­
plichtingen voortvloeien, kan als basis dienen voor 
een cultureel pluralisme. Dit is evenwel alleen maar 
mogelijk, indien de beginselen van vrije meningsui­
ting voor alle maatschappelijke groepen in welk 
bestel ook gewaarborgd worden." (paragraaf 3.7.4) 
6. Conclusie 
Het Comité verzoekt de Commissie rekening te houden 
met de naar voren gebrachte standpunten en voorstel­
len, ten einde ervoor te zorgen dat de toekomstige 
ontwikkeling van de Europese mediamarkt in het teken 
staat van respect voor het individu in een vrije, demo­
cratische maatschappij. 
Gedaan te Brussel, 22 september 1993. 
De Voorzitter 
van het Economisch en Sociaal Comité 
Susanne TIEMANN 
y ^A 
Bijlage 6 
Betreft: Verschillen tussen de nationale regelgevingen inzake de media-eigendom 
Het Groenboek heeft aangetoond dat tussen de specifieke nationale wetgevingen waarin 
beperkingen worden opgelegd aan de media-eigendom om redenen in verband met het 
pluralisme, aanzienlijke verschillen bestaan. Deze verschillen bestaan op verscheidene 
niveaus, met name wat het soort beperking betreft (beperkingen op de cumulatie van 
monomediale of multimediale eigendom, beperkingen ten aanzien van de maximum 
deelneming in een zender, beperkingen naar gelang van het soort persoon dat de 
controle over het medium heeft), de werkingssfeer van de beperkingen inzake de 
media-eigendom (sommige wetgevingen bevatten bepalingen inzake de monomediale 
concentratie in de perssector, andere alleen betreffende de monomediale concentratie in 
de TV, weer andere bestrijken tevens de multimediale concentratie), het niveau van de 
beperking (het aantal vergunningen die men tegelijkertijd mag bezitten en de 
drempelwaarden voor de deelneming variëren), de voorwaarden voor de toepassing van 
de beperkingen (in sommige wetgevingen wordt bij voorbeeld een onderscheid gemaakt 
tussen satelliet- en terrestrische televisiezenders, televisie met algemene- en televisie 
met thematische informatie, nationale/regionale TV). De onderstaande voorbeelden 
illustreren deze verschillen maar moeten met enige omzichtigheid worden bezien omdat 
zich eventuele recente veranderingen in de wetgeving hebben kunnen voordoen en 
omdat het bij een dergelijke vereenvoudigde presentatie niet mogelijk is met alle 
nuances en details rekening te houden. 
Voorbeeld nr. 1: Verschillen tussen de vier soorten bepalingen inzake de 
media-eigendom (definitie in de inleiding): 
Beperkingen 
monomcdiale 
concentratie pers 
Beperkingen 
monomedialc 
concentratie TV of 
radio 
Beperkingen 
multimediale 
concentratie 
Maximum deelneming 
in kapitaal v.e. TV 
"Disqualified persons" B 
+ 
+ DK D 
+ 
+ 
+ G 
+ 
+ E 
+ 
+ 
+ F 
+ 
+ 
+ 
+ IRL 
+ I 
+ 
+ 
+ L 
+ 
+ NL 
+ P 
+ 
+ 
+ VK 
+ 
+ 
Voorbeeld nr. 2: Verschillen tussen de regelgevingen die de deelneming van een 
subject aan het kapitaal van een televisiezender (ongeacht het aantal zenders die al 
door deze marktdeelnemer worden gecontroleerd) beperken: 
- In Italië en in het Verenigd Koninkrijk bestaat er geen enkele beperking van dit type 
- In Duitsland en in Frankrijk moet de maximum deelneming van een persoon aan het 
kapitaal van een televisiezender minder bedragen dan 50% van het kapitaal. 
- In Spanje, Griekenland en Portugal is de maximum deelneming van een 
marktdeelnemer aan het kapitaal van een televisiezender beperkt tot 25% van het 
kapitaal. 
Voorbeeld nr. ^'.Verschillen tussen de regels waarbij een beperking wordt opgelegd 
aan het aantal televisiezenders die eenzelfde persoon in handen mag hebben: 
^ 
- In het Verenigd Koninkrijk bestaat er geen enkele beperking voor satellietzenders. 
- In Italië is het maximum aantal vastgesteld op 3 zenders. 
- In Duitsland, Frankrijk (voor de satellietzenders) en het Verenigd Koninkrijk 
("Channel 3") is het maximum aantal vastgesteld op 2 zenders. 
- In Spanje en Frankrijk (voor de terrestrische zenders) is het maximum aantal 
vastgesteld op 1 zender. 
Voorbeeld nr. 4: Verschillen tussen de regels die beperkingen opleggen aan de 
monomediale concentratie in de perssector (verwerving van de controle over een 
personderneming door een andere personderneming): 
- In Frankrijk en Italië is een concentratie tussen twee persondememingen verboden 
indien de oplage van hun kranten boven een bepaalde drempelwaarde komt (F = 30%, 
I = 20%); 
- In het Verenigd Koninkrijk en Duitsland bestaan dergelijke specifieke drempels 
niet. Er zijn alleen drempels waarboven aanmelding verplicht is en de met de 
toepassing van het mededingingsrecht belaste instanties een onderzoek moeten 
verrichten. 
- In de overige lid-Staten bestaan geen specifieke beperkingen. 
Voorbeeld nr. 5: Verschillen tussen de specifieke regels ter beperking van de 
multimediale concentratie door een verbod op de controle over een TV-zender door een 
personderneming: 
- Sommige wetgevingen bevatten verbodsbepalingen op de controle van een 
personderneming over een televisiezender indien de oplage of het marktaandeel van de 
kranten een bepaalde maximumwaarde overschrijden. Deze drempel varieert naar 
gelang van de Lid-Staten: Nederland = 25%, Italië =16%, Frankrijk = 20% (geldt 
alleen indien de kranteneigenaar reeds een radiozender of een kabelnet controleert). 
- In het Verenigd Koninkrijk mag een kranteneigenaar, ongeacht de oplagedrempel, 
niet meer dan 20% in handen hebben van het kapitaal van een zender van "channel 3" 
of channel 5. 
- In het Verenigd Koninkrijk is er voor de satellietzenders geen maximum, evenmin 
als in Frankrijk wanneer de kranteneigenaar geen radiozenders of kabelnet bezit. 
Voorbeeld nr. 6: Verschillen tussen de regels betreffende "disqualified persons" 
(bepaalde categorieën personen, organisaties of bedrijven is het niet toegestaan de 
controle over een televisiezender te hebben): 
Zijn "disqualified persons": 
- "openbare" instanties en organisaties of gemeentelijke publiekrechtelijke lichamen: B, 
D, I, NL, P, VK 
- politieke organisaties: B, D, P, VK 
- godsdienstige organisaties: VK 
- reclamebureaus: VK 
&> 
ISSN 0254-1513 
COM (94) 353 def. 
DOCUMENTEN 
NL 16 io 
Catalogusnummer : CB-CO-94-431-NL-C 
ISBN 92-77-80813-6 
Bureau voor officiële pubîikaties der Europese Gemeenschappen 
L-2985 Luxemburg