Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de "Mededeling van de Commissie aan de Raad en het Europees Parlement betreffende de vaststelling van een communautair actieplan voor de instandhouding en de duurzame exploitatie van visbestanden in de Middellandse Zee in het kader van het gemeenschappelijk visserijbeleid"

(COM(2002) 535 def.)

(2003/C 133/06)

De Commissie heeft op 9 oktober 2002 besloten, overeenkomstig artikel 262 van het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap, het Europees Economisch en Sociaal Comité te raadplegen over de voornoemde mededeling.

De gespecialiseerde afdeling "Landbouw, plattelandsontwikkeling, milieu", die met de voorbereidende werkzaamheden was belast, heeft haar advies op 11 maart 2003 goedgekeurd; rapporteur was de heer Chagas.

Tijdens zijn 398e zitting van 26 en 27 maart 2003 (vergadering van 26 maart) heeft het Europees Economisch en Sociaal Comité het volgende advies uitgebracht, dat met algemene stemmen werd goedgekeurd.

1. Inleiding

1.1. De Commissie pleit in haar mededeling(1) voor een nieuwe visie op de visserij in de Middellandse Zee en doet voorstellen voor een nieuw kader voor het visserijbeheer, op grond waarvan dan een actieplan kan worden uitgewerkt.

1.2. De nieuwe visie die de Commissie voorstaat impliceert dat ten volle rekening wordt gehouden met alle parameters voor een verantwoorde en duurzame visserij, en dat wordt uitgegaan van een geïntegreerde aanpak die stoelt op nieuwe opvattingen over de reikwijdte van de verschillende nationale visserijgebieden.

1.3. De uitwerking van een nieuw kader houdt een herziening in van de jurisdictie over de maritieme wateren en de betrekkingen met de derde landen die een bepaald gebied bevissen. Bedoeling is dat het GVB voor 100 % wordt uitgevoerd, en dat met name het beleid inzake de instandhouding van de bestanden in daden wordt omgezet. Diverse studies en onderzoeken van nationale en internationale organismen tonen nl. aan dat er sprake is van overbevissing, en dat resoluut optreden noodzakelijk is om een vernieuwing van de bestanden mogelijk te maken.

1.4. Meer in het bijzonder komen in het actieplan de volgende punten aan de orde:

- overleg bij de instelling van visserijbeschermingsgebieden;

- beheer van de visserij-inspanning als belangrijkste instrument;

- verbetering van de huidige visserijtechnieken om de nadelige gevolgen voor de bestanden en het mariene milieu af te zwakken;

- verbetering van de controle en de rechtshandhaving;

- betere beschikbaarheid van wetenschappelijke rapporten;

- grotere betrokkenheid van de visserijsector bij het overleg;

- bevordering van de internationale samenwerking.

2. Algemene opmerkingen

2.1. De visserij in de Middellandse Zee is in economisch en sociaal opzicht zeer belangrijk, en weegt veel zwaarder door dan haar relatief beperkte bijdrage aan het binnenlands product zou doen vermoeden. De Middellandse-Zeevloot vertegenwoordigt 42 % van het totale aantal arbeidsplaatsen in de visserijsector in de Gemeenschap.

2.2. Het gros van de schepen die in de Middellandse Zee vissen - concreet 80,2 % - is minder dan 12 meter lang. De Middellandse-Zeevloot mag dus met recht een ambachtelijke vloot worden genoemd.

2.3. De beperkte afmetingen van het continentaal plat en de kenmerken van de vloot maken duidelijk dat het gaat om schepen die dicht bij de kust vissen, dwz in nationale territoriale wateren. De sector wordt dus niet alleen gekenmerkt door een heel eigen ondernemingsstructuur, ook de aard van de activiteiten, de arbeidsplaatsen, de kapitaalinvesteringen en de vangsthoeveelheden zijn uniek.

2.4. Bij de uitvoering van het gemeenschappelijke visserijbeleid is van meet af aan rekening gehouden met de specifieke kenmerken van de visserij in het Middellandse-Zeegebied, en dat is ook zo gebleven bij de achtereenvolgende herzieningen van dat beleid.

2.5. De structurele en marktmaatregelen van het GVB zijn in de Middellandse Zee op dezelfde wijze toegepast als in andere EU-regio's, de instandhoudingsmaatregelen daarentegen - overigens het voornaamste onderdeel van het GVB - waren gematigder. Hetzelfde geldt voor de controlemaatregelen.

2.6. Een geïntegreerd beheer van de visserij veronderstelt dat een analyse wordt gemaakt van de biologische, economische en sociale aspecten, dat naar adequate beheersinstrumenten wordt gezocht, en dat de sector zelf de dialoog aangaat met de betrokken autoriteiten en wetenschappelijke kringen.

2.7. Het Comité heeft met grote belangstelling kennis genomen van de Commissiemededeling en het daarin vastgelegde streven om het gemeenschappelijk visserijbeleid voor de Middellandse Zee in een tijdspanne van drie jaar weer in goede banen te leiden. Een van de voorwaarden daartoe is dat gebruik wordt gemaakt van alle mogelijke bestaande beheersinstrumenten. Gezien de bijzonder korte periode waarin de Commissie een en ander denkt te verwezenlijken gaat het hier in de ogen van het Comité om een toch wel erg ambitieuze doelstelling.

2.8. Overigens heeft ook het Comité er in zijn adviezen al herhaaldelijk op aangedrongen dat het gemeenschappelijk visserijbeleid wordt herzien(2).

2.9. Verder onderstreept het Comité dat de Commissie voorstelt dat over de desbetreffende communautaire acties een breed overleg wordt gevoerd met alle actoren en sociale partners, dit in het kader van de al bestaande of nog op te richten bevoegde instanties. De oprichting van een regionaal adviescomité, zoals voorgesteld in de Roadmap, zou al een grote stap in de goede richting zijn. Ook het feit dat een vereniging van vissers uit het Middellandse Zeegebied in de steigers staat krijgt bijval van het Comité. Wel wijst het erop dat de voornaamste betrokkenen, met name de reders en de werknemersvertegenwoordigers, in elk geval een vinger in de pap moeten krijgen.

2.9.1. Illegale visserij door schepen van buiten de regio die de goede praktijken niet naleven, is in de Middellandse Zee een wijd verspreid fenomeen, dat haaks staat op de beginselen van duurzame en verantwoorde visserij. Het is in dit verband van groot belang dat de kuststaten nauwer gaan samenwerken, en het Comité is dan ook ten zeerste ingenomen met de instelling van een regionale conferentie, die een nieuwe aanpak van de visserij in de Middellandse Zee zal uitstippelen.

2.10. Bijzonder gelukkig vindt het Comité het voorstel om een nieuwe gemeenschappelijke aanpak inzake de jurisdictie over de territoriale wateren uit te werken. Op dit moment is de situatie in de verschillende betrokken lidstaten nl. erg verschillend. Zo hebben sommige landen een visserijbeschermingszone van 6 tot 12 mijl ingesteld, terwijl dat in andere landen 49 mijl is. In een van de toekomstige lidstaten geldt dan weer een exclusieve visserijzone van 25 mijl. Daar komt nog bij dat bepaalde lidstaten hun wateren nog hebben uitgebreid via de instelling van beschermde milieugebieden. Het is dus duidelijk dat met de nodige omzichtigheid maar ook met de nodige vastberadenheid te werk moet worden gegaan.

2.11. Het Comité staat achter de door de Commissie voorgestelde benadering en dringt erop aan dat op EU-niveau en in overleg met alle kuststaten van het Middellandse Zeegebied een gemeenschappelijk standpunt inzake de jurisdictie over de maritieme wateren wordt uitgewerkt. Aan de hand daarvan zou dan de verdere hervorming van het GVB in het Middellandse Zeegebied kunnen worden doorgevoerd.

2.12. Een gemeenschappelijk standpunt vóór uitbreiding van de territoriale wateren zou een enorme stap voorwaarts betekenen. Een en ander zou nl. de harmonisatie van het GVB-beheer en de procedures sneller doen verlopen, de verantwoordelijkheid van alle betrokkenen vergroten, en een extra wapen betekenen in de strijd tegen illegale visserij en andere praktijken die indruisen tegen de goede praktijken en de beginselen van verantwoorde visserij.

2.13. Wel wijst het Comité erop dat een dergelijke hervorming niet gepaard mag gaan met een toename van de visserij-inspanning, maar juist tot scherpere nationale controles terzake moet leiden. Vanzelfsprekend moeten de betrokken lidstaten kunnen beschikken over de nodige menselijke, technische en financiële middelen om waterdichte controles te kunnen uitvoeren.

2.14. Uit alle studies en adviezen van de officiële nationale organismen en andere wetenschappelijke instellingen blijkt dat de visbestanden in de Middellandse Zee steeds schaarser worden. Verregaande instandhoudingsmaatregelen zijn dan ook dringend noodzakelijk wil men tot een duurzame vorm van exploitatie komen en het voortbestaan van de visserij veilig stellen. Men mag nl. niet vergeten dat deze sector in economisch en sociaal opzicht voor bepaalde streken en hun bevolking van cruciaal belang is.

2.15. Het beleid inzake de instandhouding en het beheer van de Middellandse-Zeebestanden moet hand in hand gaan met een dynamisch optreden van de regionale coördinatieorganismen en versterking van de samenwerking met de buurlanden van de regio. Dit zou niet alleen de toekomst van de visserij in het Middellandse-Zeegebied bijzonder gunstig beïnvloeden, maar ongetwijfeld ook positieve gevolgen hebben voor andere sectoren. De subregionale projecten van de FAO (Adriamed, Copemed en Medsurmed) kunnen dienst doen als hefboom voor de versterking van de wetenschappelijke samenwerking.

2.16. De voorbereiding van de hervorming van het gemeenschappelijk visserijbeleid in het Middellandse-Zeegebied veronderstelt de nodige kennis omtrent de bestanden. Met name moet informatie beschikbaar zijn over de situatie van de verschillende populaties, hun biologische kenmerken en/of de vraag of zij zich gemakkelijk zullen herstellen.

2.17. De visserij-activiteit is afhankelijk van een complexe biologische situatie, die bepaald wordt door een groot aantal factoren op o.m. klimatologisch en milieugebied, waarnaar verder onderzoek moet worden verricht.

2.18. Wil men het voortbestaan van deze economische activiteit verzekeren en de biodiversiteit veilig stellen, dan moeten regels worden ingesteld voor het beheer en de instandhouding van de bestanden. Zonder een dergelijk kader zal de uitputting van de bestanden alleen maar nijpender worden.

2.18.1. Om tot een geharmoniseerd geheel van regels te komen, die worden nageleefd door alle vloten die actief zijn in de Middellandse Zee, dienen de verschillende betrokken landen nauwer samen te werken.

2.19. Om tot degelijk onderbouwde besluiten te komen zou de kwaliteit van de wetenschappelijke adviezen over de visserij moeten verbeteren; dit is tevens een voorwaarde om het hele regelgevende kader dat ten grondslag ligt aan het visserijbeleid voor het Middellandse-Zeegebied beter te onderbouwen en geloofwaardiger te maken.

2.20. Positief is dat de over de lidstaten verspreide wetenschappelijke instellingen en gemeenschappen al een aantal studies en adviezen over de visserijsector hebben opgesteld. Deze dienen evenwel beter te worden afgestemd op de reële situatie en de behoeften van de sector, wat overigens ook de objectiviteit ten goede zou komen.

2.21. Verder heeft het Comité er al op gewezen "dat het belangrijk is om het onderzoek op dit gebied te intensiveren door het bevorderen van samenwerking en uitwisseling van informatie op Europees niveau en het daarvoor vrijmaken van de nodige middelen"(3). De inkrimping van de middelen die uit hoofde van het zesde kaderprogramma beschikbaar werden gesteld voor onderzoek in de visserijsector, is voor het Comité dan ook aanleiding tot bezorgdheid.

2.22. De instelling binnen het WTECV(4) van een subgroep voor de Middellandse Zee zou een sterke stimulans kunnen zijn voor nieuwe acties en beheersmaatregelen, op voorwaarde dat die groep over de nodige menselijke en financiële middelen kan beschikken.

2.23. Het Comité herhaalt hier zijn pleidooi uit het advies(5) over de Roadmap(6) om van visserijtechnieken en -praktijken die schadelijk zijn voor het mariene milieu geleidelijk over te schakelen op selectievere en milieuvriendelijke technieken en vistuigen. Verder heeft het ook al meermaals gewezen op het kapitale belang van inspraak van de sociale en de economische actoren bij de uitwerking van deze maatregelen en de voorbereiding van de langverwachte herziening van Verordening (EG) nr. 1626/94.

2.24. Ook de zogenaamde sportvisserij, die in bepaalde gevallen te vergelijken is met een echte beroepsactiviteit, dient grondig onder de loep te worden genomen.

2.25. Om het voortbestaan van de visserijactiviteit en de samenhang tussen de verschillende beleidsmaatregelen te verzekeren is het van belang dat de Gemeenschap bij de toepassing van de verschillende aspecten van het GVB het voortouw blijft nemen. Wel dienen de lokale en nationale organen op alle vlakken voldoende inspraak te krijgen, met name via de regionale adviescomités.

2.26. De instandhouding van gunstige milieuomstandigheden, die nodig zijn om de visbestanden te beschermen, impliceert algemeen gesproken dat milieumaatregelen, de bestrijding van verontreiniging en bescherming van de biotoop bovenaan de agenda staan, met name in een omgeving als de Middellandse Zee.

2.26.1. De bescherming van het mariene milieu is van fundamenteel belang voor de instandhouding van de visserijactiviteit en verdient meer aandacht dan nu het geval is. Het is dan ook dringend noodzakelijk de daad bij het woord te voegen en een globaal geïntegreerd beleid uit te werken dat voldoende slagvaardig is om het hoofd te kunnen bieden aan ernstige milieuproblemen, zoals de verontreiniging die wordt veroorzaakt door ongevallen met schepen die brandstof of gevaarlijke stoffen vervoeren, of door de lozing van olie op zee.

2.27. De aanpassingen en hervormingen die nodig zullen blijken om de toepassing van het GVB in het Middellandse-Zeegebied mogelijk te maken, zullen op sociaal vlak zeker niet zonder gevolgen blijven.

2.28. Hoewel het GVB noodzakelijkerwijs zal worden aangepast aan de praktijk, lijdt het geen twijfel dat de volledige tenuitvoerlegging van de instandhoudings-, structuur- en marktmaatregelen op sociaal vlak consequenties zal hebben voor al degenen die leven van de visserij.

2.29. Het Comité beklemtoont dat niet mag worden geraakt aan de steun voor de ontwikkeling van de aquacultuur, een activiteit die de traditionele visserij aanvult.

2.30. Om het beleid beter te onderbouwen en geloofwaardiger te maken dringt het Comité erop aan dat bij de hervorming van het GVB in de Middellandse-Zeeregio ten volle rekening wordt gehouden met de sociale kant van de zaak. Het vestigt met name de aandacht op het advies over het "Actieplan om de sociale, economische en regionale gevolgen van de herstructurering van de visserijsector in de EU tegen te gaan". Ten slotte wijst het erop dat, gezien het ambachtelijke karakter van de visserijsector in het Middellandse-Zeegebied, hier voor vrouwen een belangrijke rol is weggelegd.

2.31. Om te vermijden dat de concurrentieverhoudingen worden scheefgetrokken, en ervoor te zorgen dat uiteindelijk overal een passend niveau van sociale bescherming wordt gehaald, moeten de door de lidstaten ingevoerde sociaal-economische maatregelen op elkaar worden afgestemd.

Brussel, 26 maart 2003.

De voorzitter

van het Europees Economisch en Sociaal Comité

R. Briesch

(1) COM(2002) 535 def.

(2) PB C 85 van 8.4.2003.

(3) PB C 85 van 8.4.2003.

(4) Wetenschappelijk, technisch en economisch comité voor de visserij.

(5) PB C 85 van 8.4.2003.

(6) COM(2002) 181 def.