2017 wordt een beslissend jaar voor het partnerschap tussen Europa en Afrika. In een snel veranderende mondiale context maakt Afrika diepgaande economische, politieke en maatschappelijke veranderingen mee, en het belang daarvan voor de interne en externe aspecten van de veiligheid en de welvaart van Europa wordt steeds duidelijker. Europa en Afrika hebben veel te winnen bij nauwere politieke en economische banden, maar ook veel te verliezen als er niet wordt opgetreden.

De vijfde Afrika-EU-top die in november 2017 moet plaatsvinden, biedt een belangrijke kans voor de leiders van Afrika en Europa om in te spelen op deze veranderende context en om het partnerschap tussen Afrika en de EU te hervormen en te verdiepen.

Deze mededeling presenteert een nieuw kader voor een gezamenlijk optreden van de EU en haar lidstaten dat op deze top zou kunnen worden gepresenteerd en zijn neerslag zou kunnen krijgen in een stappenplan voor 2018-2020. Er wordt gepleit voor een sterker, diepgaander en meer op actie georiënteerd strategisch partnerschap, met het oog op meer welvaart en stabiliteit in beide continenten. Het kader bevat beleidsprioriteiten en een initiële reeks concrete initiatieven voor 2018-2020 en daarna, die moeten worden gecoördineerd en geconsolideerd met de EU-lidstaten en tezamen met de partners in Afrika verder worden ontwikkeld, als antwoord op de Agenda 2063 van Afrika en voortbouwend op de Integrale EU-strategie voor het buitenlands en veiligheidsbeleid . Bijzondere aandacht gaat uit naar de verwachtingen en behoeften van jongeren, die in het algemene proces sterk betrokken zullen worden.

Daarnaast draagt het kader bij tot de aan de lopende reflectie die op gang is gebracht door de gezamenlijke mededeling over Een hernieuwd partnerschap met de landen in Afrika, het Caribisch gebied en de Stille Oceaan , die input bevat voor de onderhandelingen die in 2018 van start zullen gaan met het oog op een vernieuwing van het sinds lang bestaande partnerschap met de landen in Afrika, het Caribisch gebied en de Stille Oceaan, meer specifiek met de Afrikaanse pijler daarvan.

Aan de basis ervan liggen internationale kaders, zoals de VN-Agenda 2030 voor duurzame ontwikkeling, de Addis Abeba-actieagenda voor financiering van ontwikkeling en de Overeenkomst van Parijs inzake klimaatverandering. Het kader is conform met ander relevant EU-beleid.

2.Een veranderende context in Afrika

Afrika is in al zijn diversiteit aanwezig op het internationale toneel met meer zelfvertrouwen, dynamisme en optimisme dan ooit tevoren.

De afgelopen twintig jaar heeft Afrika een indrukwekkende economische vooruitgang geboekt. In een aantal landen vinden positieve veranderingen plaats. Een groeiend aantal Afrikaanse regeringen en regionale organisaties vervullen een leidende rol voor de aanpak van problemen in verband met de veiligheid, de politiek en de terugdringing van de armoede binnen hun grenzen en daarbuiten, alsook een meer actieve rol voor de bevordering van goed bestuur en de rechtsstaat. In een aantal landen heeft dit ervoor gezorgd dat de staat en de maatschappij weerbaarder geworden zijn, met meer politieke participatie van de burgers en vooruitgang in de richting van structurele hervormingen.

Deze positieve tendensen blijven echter vaak fragiel en zijn niet inclusief of duurzaam genoeg om voor een groot deel van de bevolking een beter perspectief te bieden, met name voor het steeds groeiend aantal jongeren in Afrika. De openstelling van de politieke ruimte in een aantal landen contrasteert met regressieve tendensen in andere landen. Diverse landen zijn niet in staat geweest tot hervormingen of tot herstel na conflicten in de mate of met het ritme dat daarvoor nodig was, en blijven daarom in een fragiele situatie. Talrijke landen kampen nog steeds met ernstige problemen voor hun duurzame economische ontwikkeling en hangen in grote mate af van de exploitatie van hun natuurlijke hulpbronnen. De algemene economische groei op het Afrikaanse continent is momenteel inderdaad aan het vertragen. Naast lokale factoren vormen grensoverschrijdende veiligheidsproblemen, meer bepaald de georganiseerde misdaad, zoals de mensenhandel, en terrorisme een bedreiging voor regionale stabiliteit en duurzame ontwikkeling. De aftakeling van het milieu te land en ter zee, de gevolgen van de klimaatverandering, en uitbraken van besmettelijke ziekten zoals Ebola zijn ook een bedreiging van de vooruitgang. Het uitbreken van een hongersnood in Zuid-Sudan, in Nigeria en Somalië wijst op het effect van de onderlinge afhankelijkheid op het punt van onveiligheid, de klimaatverandering en het tekort aan drinkwater en levensmiddelen. Deze problemen hebben geleid tot een niet eerder geziene mate van gedwongen volksverhuizingen in Afrika. Zij hebben ook meer irreguliere migratie in de hand gewerkt, in de allereerste plaats binnen Afrika, maar ook naar Europa, waardoor op zijn beurt de druk wordt verhoogd op de politieke leiders en de openbare besturen in alle betrokken landen.

De demografische dynamiek zal een van de meest significante structurele wijzigingen zijn in de wereld in de 21e eeuw. Tegen 2050 zal de bevolking van Afrika 2,4 miljard bedragen, hoofdzakelijk jongeren. De manier waarop wordt ingespeeld op deze veranderingen in het beleid en de economie, zal bepalend zijn voor de toekomst van het continent en daarbuiten.

Enerzijds laten de demografische ramingen voor Afrika weinig twijfel over de cruciale noodzaak om miljoenen nieuwe banen te creëren. Volgens de ramingen moeten er in het Afrika bezuiden de Sahara tegen 2035 18 miljoen nieuwe banen per jaar worden gecreëerd om de nieuwkomers op de arbeidsmarkt te absorberen, vergeleken met 3 miljoen formele arbeidsplaatsen die nu jaarlijks worden gecreëerd. Gezien de beperkte omvang van de formele sector en het ontbreken van sociale beschermingssystemen in de meeste landen, zal een groot deel van de jongeren verder afhankelijk zijn van de informele economie, met inbegrip van zelfvoorzieningslandbouw, om te overleven.

Anderzijds biedt een dergelijke bevolkingsgroei ook significante economische kansen. Naar verwachting zal de algemene private consumptie vanuit de opkomende middenklasse in 2025 jaarlijks 2 biljoen euro bereiken en van de bedrijven in Afrika wordt verwacht dat zij een nog grotere markt bestrijken, met uitgavenniveaus die tegen 2025 jaarlijks 3,3 biljoen euro zouden bereiken.

3.Strategische doelstellingen van de EU

In een veranderende en mondiale context is het duidelijk in het strategische belang van de EU om het aloude partnerschap met Afrika te verdiepen en aan te passen.

De afgelopen tien jaar hebben de EU en Afrika reeds een sterker en meer politiek partnerschap uitgebouwd dat op gemeenschappelijke waarden en belangen is gebaseerd en in de Gemeenschappelijke strategie Afrika-EU is vervat. Vandaag is de EU als geheel in Afrika de voornaamste buitenlandse investeerder, de voornaamste handelspartner, een belangrijke veiligheidsgarant, de voornaamste bron van overmakingen, en de eerste partner voor ontwikkeling en humanitaire hulp . Een steeds dichter netwerk van menselijke contacten en uitwisselingen versterkt de banden tussen de volkeren van beide continenten.

Voortbouwend op de Gemeenschappelijke strategie Afrika-EU moet de EU drie onderling gerelateerde strategische doelstellingen nastreven:

·een sterker wederzijds engagement en een grotere samenwerking in internationale fora, gebaseerd op gemeenschappelijke waarden en belangen, met inbegrip van bilaterale betrekkingen;

·veiligheid te land en ter zee, en de strijd tegen grensoverschrijdende bedreigingen, als investering in de veiligheid voor beide continenten;