1.Inleiding

Metalen, mineralen en natuurlijke materialen maken deel uit van ons dagelijks leven. De grondstoffen die economisch gezien het belangrijkst zijn en waarvan de aanvoer in het gedrang kan komen, worden kritieke grondstoffen genoemd. Kritieke grondstoffen zijn van essentieel belang voor het functioneren en de integriteit van een breed scala aan industriële ecosystemen. Wolfraam zorgt ervoor dat telefoons trillen. Gallium en indium maken deel uit van led-technologie in lampen. Voor halfgeleiders is siliciummetaal nodig. Waterstofcellen en elektrolyse-installaties kunnen niet zonder platinametalen.

In het licht van de ambitie van Europa om de Green Deal uit te voeren, is de zekere toegang tot hulpbronnen een strategische kwestie. In de nieuwe industriestrategie voor Europa wordt voorgesteld de open strategische autonomie van Europa te versterken en wordt gewaarschuwd dat als gevolg van de transitie van Europa naar klimaatneutraliteit de hedendaagse afhankelijkheid van fossiele brandstoffen kan verschuiven naar een afhankelijkheid van grondstoffen, die veelal uit derde landen afkomstig zijn en waarvoor de wereldwijde concurrentie heviger wordt. De open strategische autonomie van Europa in deze sectoren moet daarom verankerd blijven in gediversifieerde en onverstoorde toegang tot wereldmarkten voor grondstoffen . Tegelijkertijd moet, mede om de externe afhankelijkheid en belasting van het milieu terug te dringen, het onderliggende probleem van een snel toenemende wereldwijde vraag naar hulpbronnen worden aangepakt door het gebruik van materialen te verminderen en materialen te hergebruiken voordat deze worden gerecycleerd.

De immense honger naar hulpbronnen (energie, voedsel en grondstoffen) zet de planeet enorm onder druk en is verantwoordelijk voor de helft van de broeikasgasemissies en voor meer dan 90 % van het verlies van biodiversiteit en waterstress. De uitbreiding van de circulaire economie zal van vitaal belang zijn voor het bereiken van klimaatneutraliteit tegen 2050 en zal tegelijkertijd de economische groei ontkoppelen van het gebruik van hulpbronnen alsook het verbruik van hulpbronnen binnen de grenzen van de mogelijkheden van de planeet houden .

De toegang tot hulpbronnen en duurzaamheid is cruciaal voor de veerkracht van de EU op het gebied van grondstoffen. Om ervoor te zorgen dat de EU voorzien blijft van hulpbronnen, is actie nodig om de levering van zowel primaire als secundaire bronnen te diversifiëren, afhankelijkheden te verminderen, en de efficiëntie en circulariteit van hulpbronnen, inclusief duurzaam productontwerp, te verbeteren. Dit geldt voor alle grondstoffen, met inbegrip van basismetalen, industriële mineralen, aggregaten en biotische materialen, maar is nog noodzakelijker wanneer het die grondstoffen betreft die kritiek zijn voor de EU.

Alsof dit nog niet uitdagend genoeg was, heeft de COVID-19-crisis laten zien hoe snel en hoe vergaand wereldwijde toeleveringsketens kunnen worden verstoord. De Commissie heeft een ambitieus coronaherstelplan voorgesteld om de veerkracht en de open strategische autonomie te vergroten en om de transitie naar een groene en digitale economie te bevorderen. Met het oog op het waarborgen van de veerkracht door middel van een veilige en duurzame toelevering van kritieke grondstoffen kan deze mededeling een grote bijdrage leveren aan het herstel en de transformatie op de lange termijn van de economie.

Voortbouwend op het grondstoffeninitiatief van de EU komt in deze mededeling het volgende aan bod:

-de lijst van 2020 van voor de EU kritieke grondstoffen;

-de uitdagingen voor een veilige en duurzame toelevering van kritieke grondstoffen en acties om de veerkracht en open strategische autonomie van de EU te vergroten.

1. De lijst van 2020 van voor de EU kritieke grondstoffen

De Commissie herziet de lijst van voor de EU kritieke grondstoffen elke drie jaar. De eerste lijst is in 2011 gepubliceerd en deze is in 2014 en 2017 bijgewerkt . De beoordeling is gebaseerd op gegevens uit het recente verleden en laat zien hoe de mate waarin de grondstof kritiek is, zich sinds de eerste bekendmaking van de lijst heeft ontwikkeld. Er wordt geen prognose gegeven van toekomstige trends. Daarom presenteert de Commissie ook een prognoseonderzoek (zie hieronder).

De beoordeling van 2020 is uitgevoerd volgens dezelfde methode als in 2017 . Er wordt gebruikgemaakt van de meest recente volledige vijfjarige periode voor de EU, zonder het Verenigd Koninkrijk (EU-27). Er zijn 83 materialen beoordeeld (vijf meer dan in 2017) en waar mogelijk is in vergelijking tot eerdere beoordelingen in meer detail bekeken waar in de waardeketen wordt bepaald dat de grondstof kritiek is: winning en/of verwerking.

Economisch belang en voorzieningsrisico zijn de twee voornaamste parameters op basis waarvan wordt vastgesteld hoe kritiek een grondstof is voor de EU. Voor het economische belang wordt tot in detail gekeken naar de toewijzing van grondstoffen aan het eindgebruik op basis van industriële toepassingen. Voor het voorzieningsrisico wordt gekeken naar de concentratie op landniveau van de wereldwijde productie van primaire grondstoffen en de aanvoer voor de EU, de governance in toeleverende landen , met inbegrip van milieuaspecten, de bijdrage aan recycling (d.w.z. secundaire grondstoffen), substitutie, afhankelijkheid van de invoer in de EU en handelsbeperkingen in derde landen.

De lijst van kritieke grondstoffen die hieruit voortvloeit, vormt een feitelijk hulpmiddel ter ondersteuning van de ontwikkeling van EU-beleid. De Commissie neemt de lijst mee in haar overwegingen bij de onderhandelingen over handelsovereenkomsten of wanneer zij handelsverstoringen probeert weg te nemen. De lijst helpt investeringsbehoeften te identificeren en geeft richting aan onderzoek en innovatie in het kader van Horizon 2020, Horizon Europa en nationale programma’s, met name voor nieuwe mijnbouwtechnologieën, substitutie en recycling. De lijst is tevens relevant voor de circulaire economie , ter bevordering van duurzame en verantwoorde winning en aanvoer, en voor industriebeleid. De lidstaten en ondernemingen kunnen de lijst ook gebruiken als EU-referentiekader voor de ontwikkeling van hun eigen specifieke beoordelingen van hoe kritiek een grondstof is.

De EU-lijst van 2020 bevat 30 materialen. In 2011 bevatte de lijst 14 materialen, in 2014 20 materialen en in 2017 27 materialen. 26 materialen zijn op de lijst blijven staan. Bauxiet, lithium, titaan en strontium zijn voor het eerst toegevoegd aan de lijst. Helium blijft een punt van zorg voor wat de voorzieningsconcentratie betreft, maar is verwijderd van de lijst van kritieke grondstoffen van 2020, aangezien het economisch belang van de stof is afgenomen. De Commissie blijft helium nauw bewaken, gelet op het belang van de stof voor een reeks opkomende digitale toepassingen. De Commissie blijft ook nikkel nauwgezet volgen, gelet op ontwikkelingen in verband met de toename van de vraag naar grondstoffen voor batterijen en accu’s.

De lijst van kritieke grondstoffen van 2020 (nieuwe grondstoffen ten opzichte van 2017 zijn vetgedrukt) Antimoon Hafnium Fosfor Bariet Zware zeldzame aardmetalen Scandium Beryllium Lichte zeldzame aardmetalen Siliciummetaal Bismut Indium Tantaal Boraat Magnesium Wolfraam Kobalt Natuurlijk grafiet Vanadium Cokeskolen Natuurlijke rubber Bauxiet Vloeispaat Niobium Lithium Gallium Platinametalen Titaan Germanium Fosforiet Strontium

Meer details over de materialen zijn te vinden in bijlage 1, het verslag van de beoordeling en het factsheet dat voor elk materiaal is bijgevoegd, gepubliceerd in het EU-informatiesysteem voor grondstoffen .