Advies van het Economisch en Sociaal Comité over de "Mededeling van de Commissie aan de lidstaten tot vaststelling van de richtsnoeren voor een communautair initiatief inzake de trans-Europese samenwerking met het oog op een harmonieuze en evenwichtige ontwikkeling van het Europese grondgebied (Interreg)"

(2000/C 51/20)

De Commissie heeft op 19 oktober 1999 besloten, overeenkomstig de bepalingen van artikel 262 van het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap het Economisch en Sociaal Comité te raadplegen over het voornoemde voorstel.

Het Economisch en Sociaal Comité heeft besloten de heer Barros Vale tot algemeen rapporteur te benoemen en met de voorbereiding van de desbetreffende werkzaamheden te belasten.

Het Economisch en Sociaal Comité heeft tijdens zijn 368e zitting van 8 en 9 december 1999 (vergadering van 9 december 1999) het volgende advies uitgebracht, dat met 78 stemmen vóór en één stem tegen, bij vijf onthoudingen is goedgekeurd.

1. Inleiding

1.1. Dit advies is opgesteld volgens de bepalingen en van een urgente raadplegingsprocedure in de beginfase van de institutionele besluitvorming. Het daarvoor beschikbare tijdsbestek is zó kort dat het Comité zich noodgedwongen alleen, volgens een bepaald systeem, over de belangrijkste kwesties kan buigen, wil het de Commissie op tijd van advies dienen. In een later stadium kan het eventueel nog een uitgebreider - en volgens de normale procedure opgesteld - advies uitbrengen over het Interreg-III programma, de ervaringen en lessen die kunnen worden getrokken uit acties in het verleden en de verwachtingen voor de toekomst.

1.2. Wel is het Comité ingenomen met het feit dat het, op initiatief van commissaris BARNIER, al in deze fase geraadpleegd werd en hoopt dat het in de toekomst in vergelijkbare situaties vaker van deze mogelijkheid gebruik zal worden gemaakt.

2. Algemene opmerkingen

2.1. Het Comité is ingenomen met dit voorstel, waarin zijn suggesties aangaande de beperking van het aantal communautaire initiatieven en zijn ideeën om zich op grootschaliger acties met een groter bereik te concentreren, gehoor hebben gevonden. Het Comité vindt het echter jammer dat de Commissievoorstellen niet worden geschraagd door informatie over de resultaten van de maatregelen die tijdens de voorgaande periode zijn genomen.

2.2. Het Comité juicht toe dat de sociaal-economische partners in de diverse stadia meer bij het programma zullen worden betrokken.

2.3. Het is een goede zaak dat de regionale autoriteiten die bij de uitvoering van elk programma zijn betrokken, voortaan verplicht zijn de lokale organisaties van meet af aan een stem in het kapittel te geven. Het feit dat niet alleen de centrale overheid, maar ook de lokale instanties en betrokkenen zich met de programma's bezighouden, zorgt ervoor dat deze beter kunnen worden afgestemd op de specifieke situatie van iedere groep regio's en bevordert de besluitvorming op decentraal niveau alsook de effectiviteit van de acties.

2.4. De eigenlijke selectie van de projecten, die worden gekozen uit een reeks zowel door de openbare als de particuliere sector aangedragen initiatieven, kan de goedkeuring van het Comité wegdragen omdat zulks de doorzichtigheid van het hele proces ten goede zou komen.

2.5. Het Comité is zeer te spreken over het besluit van de Commissie om de kredieten van het EFRO op één enkele bankrekening t.n.v. van de beheers- of uitkeringsinstanties te storten. Deze instantie zorgt er vervolgens voor dat de subsidies worden overgemaakt naar de autoriteiten en organen die verantwoordelijk zijn voor de uitvoering van de diverse subprogramma's of maatregelen. Pas dan komt het geld terecht bij de uiteindelijke begunstigden.

2.6. Ook de mogelijke kredietverstrekking door de EIB stemt het Comité tevreden.

2.7. Het Comité stemt ermee in dat de landen verplicht zijn 50 % tot 80 % van het voor onderdeel A bestemde indicatieve bedrag toe te wijzen; de 6 % (292 miljoen euro) die voor onderdeel C bestemd zijn, zouden volgens het Comité als volgt moeten worden verdeeld: 3 % voor de projecten die door de Commissie zijn geselecteerd aan de hand van de desbetreffende specificaties, en 3 % voor de projecten die verband houden met de in het kader van de onderdelen A en B goedgekeurde projecten, en daarop een aanvulling vormen.

2.8. Het Comité stelt wederom met genoegen vast dat de Commissie alles in het werk stelt om de grensgebieden - zowel aan deze als aan gene zijde van de EU-grens - de kans te geven zich te ontwikkelen met het oog op de uitbreiding.

2.9. Het Comité is verheugd over de poging tot coördinatie tussen de diverse communautaire initiatieven, wat blijkt uit het feit dat nu ook sommige projecten op het gebied van plattelandsontwikkeling en de visserijstructuur onder het programma vallen.

2.10. Voorts is het Comité ingenomen met de scheiding van de uitgaven tussen acties binnen de Europese Unie, die uit het EFRO worden gefinancierd, en acties buiten de Europese Unie, die uit andere bronnen worden gefinancierd.

2.11. De flexibiliteit die aan de dag wordt gelegd ten aanzien van de verdeling van de kredieten tussen de lidstaten per sector (zij het binnen de door de Commissie vastgestelde grenzen), grensstreek en regio, stemt het Comité tevreden.

2.12. Het Comité is verheugd over het bestaan van een Toezichtcomité waarin vertegenwoordigers van regionale en lokale autoriteiten, eventueel de voor het programma verantwoordelijke nationale overheid, de sociaal-economische partners en niet-gouvernementele organisaties zetelen, waardoor de actie een groter draagvlak krijgt en derhalve ook doelgerichter is.

2.13. Ten slotte wijst het Comité er nog op dat het beschikbare budget in verhouding tot de doelstellingen en de reikwijdte van het programma is ingekrompen, terwijl andere communautaire initiatieven zijn geschrapt.

3. Voorstellen

3.1. Het Comité is van mening dat het opstellen van een verslag over de uitvoering van het initiatief van het grootste belang is om maatregelen te kunnen nemen tegen eventueel oneigenlijk gebruik of minder positieve aspecten; ook moeten de verschillende onderdelen van Interreg onderling worden vergeleken, wat thans niet het geval is.

3.2. Volgens het Comité moet de Commissie nauwer worden betrokken bij de desbetreffende toezicht- en uitvoeringsorganen van Interreg, zodat zij beter in staat is dit programma te sturen en nieuwe impulsen te geven.

3.3. Gezien het plan om het Interreg-initiatief en andere communautaire initiatieven als Phare, Tacis, MEDA en PASI op elkaar af te stemmen, en gelet op het feit dat elk fonds zo zijn eigen procedures kent, moet de Commissie voor coördinatie van deze procedures zorgen om te voorkomen dat de acties hierop vastlopen.

3.4. De Commissie moet het initiatief uitbreiden tot regio's rond de Adriatische Zee als Kosovo en Montenegro, omdat het hier om aangrenzende regio's gaat die momenteel met ernstige structurele problemen te kampen hebben.

3.5. De Commissie moet erop toezien dat ieder project - verplicht - wordt gevolgd door een financieel controleur of een anderszins bevoegd persoon om, enerzijds, te bevorderen dat de uitvoering van de communautaire initiatieven op goede praktijken is gestoeld en, anderzijds, een zo groot mogelijke nauwkeurigheid en geloofwaardigheid van de projecten te garanderen (cf. de ervaringen met andere initiatieven, zoals het programma Leader).

3.5.1 Met het oog op de nauwkeurigheid en geloofwaardigheid is het Comité van mening dat de Commissie er bij de toepassing van de richtsnoeren op moet toezien dat de lidstaten en territoriale lichamen de sociaal-economische partners werkelijk betrekken bij het uitstippelen en uitvoeren van het programma, en dat zij moet controleren of hun betrokkenheid niet louter op mooie woorden berust.

3.6. Het Comité stelt voor dat bij de selectie van de projecten veel belang wordt gehecht aan het opbouwend vermogen ervan om te voorkomen dat de projecten als enig doel hebben financiële steun van Interreg binnen te halen, wat vaak het geval is; er dient te worden gestreefd naar de ontwikkeling van duurzame infrastructuur die zichzelf in stand houdt.

3.7. Het Comité is tevens van mening dat de projecten gekenmerkt moeten worden door een daadwerkelijk efficiënte aanpak, waarbij het onderdeel "samenwerking" volgens objectieve en concrete maatstaven moet worden gedefinieerd, en "duurzaam" moeten zijn omdat de kans op succes met de tijd alleen maar groter wordt.

3.8. Het Comité stelt voor dat de ultraperifere regio's met zorg worden omringd zodra het Regis-initiatief, dat thans nog deel uitmaakt van Interreg, ten einde loopt.

3.9. Het Comité is van oordeel dat de Commissie moet garanderen dat de maritieme, eiland- en berggebieden in de door de lidstaten voorgestelde programma's evenveel aandacht krijgen als de andere regio's, omdat deze gebieden anders het risico lopen achterop te raken bij de andere grensregio's van het desbetreffende land.

3.10. Het opdelen van het Interreg-initiatief in drie sectoren, met als doel het werkterrein van elk project nauwkeurig te omlijnen, kan tot gevolg hebben dat waardevolle projecten, die niet gemakkelijk in een bepaalde sector kunnen worden ondergebracht omdat zij kenmerken vertonen die in alle drie de sectoren zijn terug te vinden, buiten de boot vallen. Het Comité is van mening dat bij de beoordeling van de projecten een redelijke mate van flexibiliteit aan de dag moet worden gelegd, zodat ook deze gevallen in overweging worden genomen, vooropgesteld dat de projecten relevant zijn en in het geheel passen.

3.11. Om de resultaten die tijdens de eerste twee Interreg-programma's zijn behaald, te kunnen verzilveren en de lopende samenwerkingsprojecten tussen bedrijven en tussen overheden te kunnen voltooien, acht het Comité het noodzakelijk dat dergelijke initiatieven die in het kader van Interreg II reeds zijn opgezet, steun blijven ontvangen.

3.12. Het Comité zou de door de Commissie voorgestelde prioriteiten en maatregelen als volgt willen aanvullen:

- Onderdeel A - punt 2

- Ondernemingsklimaat en MKB: ontwikkeling van trans-Europese netwerken en infrastructuur, bevordering van economische banden tussen kleine en middelgrote ondernemingen (...), voorlichting, opleiding (...).

- Voor operationele kosten van grensoverschrijdende organisaties moet cofinanciering langer mogelijk zijn dan door de Commissie wordt voorgesteld.

- Toerisme: (...) cultureel en sportief toerisme, ecotoerisme (...).

- Onderdeel A - punt 6

- Verbetering van overige infrastructuur: verbeteringen van de netwerken, diensten en centra voor voorlichting, opleiding en communicatie.

- Onderdeel A - punt 8

- Samenwerking tussen burgers en instellingen: (...) ter bevordering van de werkgelegenheid. Deze initiatieven dienen vooral te worden toegespitst op jongeren: een dergelijke strategische koers zal ertoe leiden dat de maatschappelijke, culturele en economische facetten van de betrokken regio's daadwerkelijk op elkaar worden afgestemd.

3.13. Ten slotte is het zaak regelingen in te voeren voor de beoordeling, goedkeuring en controle van de projecten op alle niveaus van de besluitvorming, alsook voor de uitbetaling van de steun, zodat de procedures vlotter kunnen worden afgewikkeld, de risico's minimaal zijn, de betrokkenen worden gestimuleerd en sneller tot uitvoering van het programma kan worden overgegaan, wat tot nog toe over het algemeen niet het geval was.

Brussel, 9 december 1999.

De voorzitter

van het Economisch en Sociaal Comité

B. RANGONI MACHIAVELLI