NL Publicatieblad van de Europese Unie C 139/4

Advies van het Comité van de Regio's — Synergieën tussen particuliere en overheidsinvesteringen op lokaal en regionaal niveau

2013/C 139/02

HETHET COMITÉ VAN DE REGIO'S

— is het ermee eens dat de combinatie van subsidies en innovatieve financiële instrumenten een innovatieve manier kan zijn om de algemene kosten en risico's van projecten/investeringen te verminderen. Het roept lokale en regionale overheden dan ook op om creatief na te denken over manieren waarop deze verschillende „werktuigen” kunnen worden aangewend om cruciale investeringen in de praktijk zo goed mogelijk te ondersteunen;

— benadrukt de cruciale rol van de EIB, de EU-financieringsinstelling voor de lange termijn, bij het ondersteunen van PPP's in de EU en het inbrengen van kennis en ervaring bij de ontwikkeling en tenuitvoerlegging van een aantal InFI's op EU-niveau, in samenwerking met de Europese Commissie;

— is ingenomen met de in 2012 goedgekeurde kapitaalverhoging van 10 miljard euro, waardoor de EIB tot 60 miljard euro extra zal kunnen lenen;

— verwelkomt de nieuwe „kaderleningen” en „structurele programmaleningen” die de EIB heeft ingevoerd. Deze instrumenten zouden voor de financiering van lokale en regionale overheden wel eens van doorslaggevend belang kunnen zijn, aangezien ze het mogelijk maken een investeringsportfolio te financieren en zo de beperking qua projectomvang op te vangen;

— erkent dat er zich kinderziektes hebben voorgedaan bij het opnemen van InFI's in de programma's van de structuurfondsen en stelt vast dat voor deze beperkte opname een aantal factoren verantwoordelijk zijn, waaronder een gebrek aan bekendheid met en inzicht in de mogelijkheden, de noodzaak van een cultuuromslag bij beheersinstanties (waarbij het zwaartepunt van subsidies naar financiële instrumenten wordt verschoven) en bekommernissen inzake de ingewikkeldheid van het regelgevingskader, met inbegrip van de staatssteunwetgeving;

— vindt het een goede zaak dat in de periode 2014-2020 InFI's worden uitgebreid tot alle soorten projecten, alle thematische doelstellingen en investeringsprioriteiten in partnerschapsovereenkomsten en operationele programma's, en alle GSK-fondsen;

— wijst erop dat lokale en regionale overheden steeds meer geïnteresseerd zijn om met de EIB multiregionale fondsen te ontwikkelen in de context van macroregionale strategieën;

— is van mening dat het initiatief inzake projectobligaties na evaluatie van de proefperiode zou moeten worden verlengd tot 2020, alsook uitgebreid tot andere sectoren dan de trans-Europese netwerken;

— raadt de Commissie aan de toepasselijkheid van staatssteunregels op InFI's te verduidelijken.

Rapporteur Rhodri Glyn THOMAS (UK/EA), lid van de Nationale Vergadering van Wales Referentiedocument

I. BELEIDSAANBEVELINGEN

HET COMITÉ VAN DE REGIO'S

Inleiding

1. is van mening dat er zich – ondanks het groeiende optimisme over het feit dat in de eurozone de ergste crisis achter de rug lijkt – in dit verband belangrijke uitdagingen blijven stellen en dat er hindernissen blijven bestaan bij de aanzwengeling van het economische herstel overal in de EU, met name op het vlak van de beschikbaarheid van openbare en particuliere middelen om cruciale investeringen te financieren.

2. Aan de EU komt een sleutelrol toe in de pogingen om het vertrouwen in de economie te herstellen: ze dient de flankerende voorwaarden te bewerkstelligen waardoor de beperkte beschikbare openbare en particuliere middelen mee kunnen worden gemobiliseerd om cruciale investeringen op lokaal en regionaal niveau te stimuleren, terwijl ook het aanhoudende tekort aan financiering en krediet voor kleine en middelgrote ondernemingen (kmo's) moet worden aangepakt, omdat anders de ambities om Europa 2020 en het pact voor groei en banen te realiseren, op niets zullen uitdraaien.

3. Zoals in zijn op 31 januari 2013 goedgekeurde advies (1) (Meer synergie tussen de EU-begroting en de (sub)nationale begrotingen) wijst het CvdR op de centrale rol en verantwoordelijkheden van lokale en regionale overheden bij de inspanningen voor het Europese herstel: ze zijn immers goed voor een significant gedeelte van de overheidsuitgaven in Europa (16,7 % van het bbp en 34 % van alle overheidsuitgaven in 2011, terwijl ze datzelfde jaar twee derde van de directe investeringen voor hun rekening namen (2)). Vaak zijn deze uitgaven bestemd voor sectoren die centraal staan in de Europa 2020-strategie (zoals economische zaken, onderwijs, milieu, huisvesting en gemeentelijke faciliteiten).

4. Publiek-private partnerschappen (PPP's) (3) en innovatieve financiële instrumenten (InFI's) (4) winnen steeds meer aan belangstelling en betekenis als een mogelijk mechanisme om essentiële investeringen te helpen losweken.

5. Het CvdR is dan ook ingenomen met de rol die de Europese Commissie momenteel vervult bij het bevorderen van het gebruik van PPP's en InFI's: hiertoe biedt ze een beleidskader waarin het gebruik van dergelijke instrumenten wordt ondersteund en aangemoedigd, terwijl ze ook op de EU-begroting een beroep doet om voor meer beschikbare „openbare” middelen op lokaal en regionaal niveau te zorgen.

6. Het CvdR benadrukt de centrale rol van de Europese Investeringsbank (EIB) en de sector openbare banken – die overal in de EU opmars maakt – bij het ondersteunen van een samenhangend en omvattend „beleidsgestuurd” investeringsklimaat.

7. Ondanks hun relatief beperkte omvang vervullen de EU-begroting en de EIB een cruciale hefboomfunctie bij het aanmoedigen van investeringen overal in de EU. Dit gebeurt met name – maar niet uitsluitend – via de fondsen van het „gemeenschappelijk strategisch kader” (GSK), die op lokaal en regionaal niveau ten nutte worden gemaakt (in veel gevallen door lokale en regionale overheden) en die een voor de economie belangrijk multiplicatoreffect sorteren.

8. De Commissie heeft de ambitie om in de periode 2014-2020 het hefboomeffect van investeringen via de structuurfondsen te verdubbelen tot 4,2 euro per door de EU geïnvesteerde euro, terwijl er al eerste indicaties zijn dat het EFRO-aandeel binnen de InFI's zou kunnen stijgen van 5 % tot 15 %.

9. Positief is dat bij GSK-fondsen de „revolverende” aanpak wordt voortgezet, waarbij met overblijvende middelen op lokaal en regionaal niveau fondsen kunnen worden gecreëerd. Het CvdR roept dan ook op na te denken over een manier om de „revolverende” aanpak daadwerkelijk uit te werken voor InFI's die lopen via centraal beheerde, via de EU-begroting ondersteunde programma's (bv. Cosme en Horizon 2020).

10. Positief is ook het grotere politieke belang dat InFI's in het MFK voor 2014-2020 en de begeleidende voorstellen wordt toebedeeld. Het CvdR moedigt lokale en regionale overheden (en lidstaten) aan om dit ondersteunende regulerende kader te perfectioneren, met name via aangescherpte en duidelijkere regels voor GSK-fondsen die in gemeenschappelijk beheer door lokale en regionale overheden ten uitvoer worden gelegd.

11. Het CvdR is het eens met de bevindingen in het verslag dat het CEPS op verzoek van het Europees Parlement heeft opgesteld (5). In dit verslag wordt gesteld dat InFI's niet mogen worden gezien als een wondermiddel voor alle soorten maatregelen op lokaal en regionaal niveau, aangezien ze enkel geschikt zijn voor projecten die financieel iets kunnen opbrengen. InFI's kunnen dus volgens het CEPS niet in de plaats van subsidies worden gebruikt, maar eerder als een manier om de EU-begroting verder te laten reiken.

12. Het CvdR is het er ook mee eens dat de combinatie (of „vermenging”) van subsidies en InFI's een innovatieve manier kan zijn om de algemene kosten en risico's van projecten/investeringen te verminderen. Het roept lokale en regionale overheden dan ook op om creatief na te denken over manieren waarop deze verschillende „werktuigen” kunnen worden aangewend om cruciale investeringen in de praktijk zo goed mogelijk te ondersteunen.

PPP's en InFI's: basisidee, verantwoording en voordelen

13. Het basisidee voor PPP's en InFI's is terug te vinden in een aantal factoren, terwijl ze natuurlijk ook een sleutelrol zouden kunnen spelen bij de ondersteuning van het economische herstel in de EU. De grondgedachte achter PPP's is het potentieel om gedeelde winsten en gemeenschappelijke doelstellingen te bereiken, op een manier die niet mogelijk of wenselijk zou zijn zonder het bijeenbrengen van publieke en private belangen. De logica achter InFI's is het aanbieden van meer gestructureerde steun, door regelingen met vaste voorschriften en doelstellingen in te voeren, waardoor men zich op specifieke begunstigden/doelgroepen kan richten (bv. microfinanciering voor kmo's; O&O-projecten; projecten voor stadsontwikkeling).

14. Marktfalen is een belangrijke beweegreden voor overheidsinterventie: het is een manier om risico's te verlichten, de betrokkenheid van de particuliere sector te stimuleren en investeringen mogelijk te maken die anders niet zouden plaatsvinden. Deze grondgedachte is bijvoorbeeld duidelijk aanwezig in InFI's die erop gericht zijn kmo's toegang tot microfinanciering te verschaffen.

15. Toch moet er zeker op worden gewezen dat marktfalen niet de enige of noodzakelijke beweegreden voor een dergelijk optreden is. De basisreden hiervoor kan terug te vinden zijn in een bredere doelstelling van het overheidsbeleid, zoals de aandacht voor langetermijndoelstellingen eerder dan kortetermijnwinst, waarbij wordt ingezet op doelstellingen op het vlak van milieu (bv. schone energie) of sociaal beleid (bv. bestrijding van armoede en sociale uitsluiting). Dergelijke investeringen kunnen echter ook tot nieuwe markten en nieuwe economische activiteit leiden (bv. ontwikkeling van een sector voor hernieuwbare energie, stadsvernieuwing).

16. Het CvdR verzoekt de Commissie om in het wet- en regelgevingskader voor PPP's/InFI's deze beweegredenen van het overheidsbeleid duidelijker naar voren te laten komen, alsook explicieter te zijn m.b.t. de toepasselijkheid van staatssteunregels en wetgeving inzake overheidsopdrachten, die de deelname van lokale en regionale overheden aan zulke initiatieven in de weg zouden kunnen staan. Als er duidelijk een doelstelling van het overheidsbeleid wordt nagestreefd, zouden EU-mededingingsregels een dergelijk optreden niet mogen belemmeren of ontmoedigen.

17. De openbare sector, die democratische verantwoording verschuldigd is, heeft in principe een langetermijnvisie op de duurzaamheid van investeringen en is er vooral op gericht te verzekeren dat belangrijke openbare doelstellingen en waarden worden gerespecteerd, terwijl voor de particuliere sector het investeringsrisico wordt verminderd door een relatief veilig investeringsklimaat te bieden. Partners uit de particuliere sector zorgen voor vers geld, zakelijk bewustzijn en ervaring, alsook vaardigheden op het vlak van innovatie en ondernemerschap.

18. Voor particuliere investeerders, met inbegrip van pensioenfondsen, is één van de mogelijke voordelen van PPP's/InFI's dat het investeringsrisico lager lijkt door de betrokkenheid van de openbare sector. Dit is zeker het geval in het huidige economische klimaat, gelet op de grote onzekerheid op de financiële markten. Bovendien kan via EIB/EU-financiering het waargenomen risico nog verder worden teruggebracht, dankzij „externe” verificatie van de kwaliteit van de geplande investeringen.

19. Het CvdR roept de Commissie op om verder te onderzoeken hoe op EU-niveau actie kan worden ondernomen om investeringen van pensioenfondsen ook buiten het EU-herstelplan te mobiliseren.

20. Gelet op de onverantwoordelijke financiële investeringen die tot de financiële crisis van 2008 hebben geleid, en op het elan waarmee de jongste drie/vier jaar is getracht de Europese financiële sector te hervormen, wordt er duidelijk erkend dat het nodig is duurzame investeringen op lange termijn te verkiezen en de misbruiken en excessen uit het verleden te vermijden.

21. Bijgevolg is het absoluut noodzakelijk dat in PPP's de doelstellingen van het overheidsbeleid en het algemene belang worden gerespecteerd. Aan de andere kant zijn PPP's zonder particuliere investeerders onmogelijk en dienen er voor PPP's en InFI's regels te worden ontwikkeld op een manier die de deelname van particuliere partners stimuleert.

22. Er bestaat een sterke tendens in de richting van nieuwe eigendomsmodellen, waarbij wordt getracht beleidsgestuurde investeringen ten voordele van de burgers ten uitvoer te leggen op lokaal en regionaal niveau. Tegelijkertijd is er aandacht voor de noodzaak om voor opbrengsten te zorgen die in verhouding staan tot de kosten, alsook duurzaamheid en leefbaarheid op lange termijn te bewerkstelligen, eerder dan tot elke prijs zo veel mogelijk kortetermijnwinsten te genereren. In de EU wordt hierbij voortgebouwd op een stevige traditie van openbare banken, die goed zijn voor meer dan 20 % van de banksector in de EU (bv. KFW en het netwerk van regionale banken in Duitsland, de Caisse des Dépôts in Frankrijk en de Cassa Depositi e Prestiti in Italië) (6).

23. In dit verband dient te worden gewezen op het opkomende Scandinavische model van agentschappen die lokale en regionale overheden financieren: BNV (Nederland), KommuneKredit (Denemarken), Kommunalbank (Noorwegen), Kommuninvest (Zweden) en Kuntarahoitus/Municipality Finance (Finland). Deze agentschappen vertonen erg grote verschillen wat betreft de betrokkenheid van de centrale regering, en dus ook het niveau van toezicht door die regering en het aanvaarde risiconiveau (7). Toch bieden ze een interessant alternatief voor de financiering van investeringen van lokale en regionale overheden, ook in partnerschap met de particuliere sector. Zo is in Finland 16 % van Kuntarahoitus/Municipality Finance in handen van de staat, terwijl openbare pensioenfondsen en gemeenten er voor resp. 31 % en 52 % eigenaar van zijn. In Wales ontspint zich momenteel een discussie over de mogelijkheid om een Welshe openbare investeringsbank op te richten.

Rol van de Europese Investeringsbank

24. De EIB – de EU-financieringsinstelling voor de lange termijn (en 's werelds grootste multilaterale verstrekker en ontvanger van leningen, actief in meer dan 150 niet-EU-landen) – speelt een cruciale rol bij het ondersteunen van PPP's in de EU en het inbrengen van kennis en ervaring bij de ontwikkeling en tenuitvoerlegging van een aantal InFI's op EU-niveau, in samenwerking met de Europese Commissie (o.m. Jeremie, Jessica, Elena en RDFF, alsook programma's voor technische bijstand zoals Jaspers en Jasmine).

25. Belangrijk bij de EIB zijn haar investeringsgebaseerde aanpak, de flexibiliteit om maatwerksteun en -leningen te bieden via individuele pakketten, en de mogelijkheid om overheden professioneel advies en technische expertise te verstrekken en haar klanten goede voorwaarden te bieden, dankzij haar AAA-rating op de internationale financiële markten.

26. De EIB heeft een breed aanbod aan hulp en voorziet in verschillende soorten regelingen, zoals rechtstreekse leningen aan projecten (boven de 25 miljoen euro), intermediaire leningen via lokale banken, durfkapitaal en regelingen voor microfinanciering. Haar investeringen zijn beleidsgebaseerd, waarbij in het bijzonder aandacht is voor de overkoepelende EU-prioriteiten inzake de ontwikkeling van kmo's, de aanpak van sociaaleconomische ongelijkheden en investeringen in de natuurlijke/stedelijke omgeving, de kenniseconomie, steun aan trans-Europese netwerken en duurzame energievoorziening in de EU.

27. Hoewel meer dan 90 % van de EIB-activiteiten op Europa gericht zijn, speelt de EU een belangrijke rol in de tenuitvoerlegging van de financiële aspecten van het buitenlands en ontwikkelingsbeleid van de EU. Het CvdR kan dit alleen maar toejuichen.

28. Sinds het einde van de jaren '90 is EIB-financiering steeds belangrijker geworden, zoals blijkt uit de toename aan leningen in het afgelopen decennium, met name tijdens de financiële crisis van de laatste vier/vijf jaar.

29. Halverwege het voorbije decennium was het jaarlijks geleende bedrag gestegen tot 45 miljard euro (tegenover 10 miljard ecu in 1998). In het piekjaar 2011 was er een uitschieter van 79 miljard euro ter compensatie van de daling van particuliere investeringen tijdens de crisis. Tegen het einde van 2011 was de totale waarde van de lopende, uitstaande leningen met meer dan een derde gestegen, tot 395 miljard euro. De EIB heeft een sleutelrol gespeeld in het beschikbaar maken van kapitaal overal in de EU en het ondersteunen van investeringen in een aantal eurolanden in moeilijkheden, waaronder Griekenland, Portugal en Spanje.

30. Het is een goede zaak dat in 2012 tot een kapitaalverhoging van 10 miljard euro is besloten, waardoor de EIB tot 60 miljard euro extra zal kunnen lenen.

31. Het is van groot belang dat de EU over een dergelijke troef beschikt, waarmee flexibel en snel kan worden ingespeeld op veranderende omstandigheden en nieuwe steunprogramma's dienovereenkomstig kunnen worden aangepast en ontwikkeld. Belangrijk is dat er in het huidige economische klimaat een EU-instelling bestaat die beleidsgebaseerde investeringen doet, om centrale EU-doelstellingen te verwezenlijken, op basis van een benadering waarin het vermijden van verlies belangrijker is dan het boeken van zo groot mogelijke winsten.

32. Het CvdR prijst de Commissie en de EIB voor de ontwikkeling van een reeks InFI's in de periode 2007-2013 en de stevige verankering van het beginsel dat EU-financiering een duidelijke rol te spelen heeft en een duidelijke meerwaarde biedt via deze InFI's, die een aanvulling vormen op en verdergaan dan de traditionele subsidies. Eind 2011 waren 592 InFI's tot stand gebracht, in alle lidstaten behalve Ierland en Luxemburg.

33. Positief zijn de nieuwe „kaderleningen” en „structurele programmaleningen” die de EIB heeft ingevoerd. Deze instrumenten zouden voor de financiering van lokale en regionale overheden wel eens van doorslaggevend belang kunnen zijn, aangezien ze het mogelijk maken een investeringsportfolio te financieren en zo de beperking qua projectomvang op te vangen (normaal dient een minimumbedrag van 25 miljoen euro te worden geleend).

34. Het CvdR verzoekt de Commissie te onderzoeken of deze benadering tot de EU-begroting kan worden uitgebreid, via financiële instrumenten waarmee het mogelijk wordt om een groep kleine projecten te „effectiseren” (o.a. met het oog op de uitgifte van projectobligaties, waarmee de Europese Raad al heeft ingestemd in zijn conclusies van juni 2012, waarbij tevens werd gewezen op een proeffase tijdens de huidige financieringsperiode en op de „financieringsfaciliteit voor Europese verbindingen” als voorbeeld van een gebied waarop een en ander in de periode 2014-2020 zou kunnen worden toegepast).

35. Positief zijn ook de stappen die worden ondernomen om een sterke en nauwe band te verzekeren tussen de EIB en het CvdR, gelet op de steeds belangrijkere rol van de EIB bij de ondersteuning van investeringen in de economie op lokaal en regionaal niveau.

Knelpunten bij het gebruik van PPP's en InFI's

36. Het klopt dat er zich kinderziektes hebben voorgedaan bij het opnemen van InFI's in de programma's van de structuurfondsen in de periode 2007-2013, zoals aangegeven in het externe evaluatieverslag dat de Commissie had besteld inzake de vooruitgang bij de financiering en tenuitvoerlegging van financieringsinstrumenten die via de structuurfondsen worden gecofinancierd.

37. Voor deze beperkte opname zijn een aantal factoren verantwoordelijk, waaronder een gebrek aan bekendheid met en inzicht in de mogelijkheden, de noodzaak van een cultuuromslag bij beheersinstanties (waarbij het zwaartepunt van subsidies naar financiële instrumenten wordt verschoven, maar die ook het omgaan met risico's betreft), de vermeende complexiteit van instrumenten en procedures om eraan deel te nemen, alsook bekommernissen inzake de ingewikkeldheid van het regelgevingskader, met inbegrip van de staatssteunwetgeving.

38. Steden en stedelijke overheden zijn in het bijzonder bezorgd over de ontwikkeling van de Jessica-instrumenten in de programmeringsperiode 2007-2013, met name over de spanningen tussen de programmabeheersinstanties en de stedelijke overheden. Daarom is het een goede zaak dat in de ontwerpregelingen voor 2014-2020 subregionale programma's en „geïntegreerde territoriale investeringen” duidelijker en omvattender geformuleerd worden, zodat steden en stedelijke gebieden beter in staat zijn Jessica-initiatieven ten uitvoer te leggen.

39. Bij het verzamelen van ervaringen werd ook soms geopperd dat de EIB een krachtigere rol zou moeten spelen door in zijn investeringsportfolio ook „meer risicovolle” projecten/initiatieven te steunen.

40. Het is belangrijk dat nieuwe en opkomende technologieën worden ondersteund, waarbij ook beleidsprioriteiten worden nagestreefd zoals de ontwikkeling van sleuteltechnologieën in de EU (bv. in the fotonicasector). Het CvdR roept de Commissie en de EIB op om ervoor te zorgen dat in de PPP's en InFI's in de periode 2014-2020 voldoende aandacht zal worden besteed aan nieuwe en opkomende technologieën, dit binnen een perspectief van langeretermijninvesteringen voor Europa.

Vereenvoudiging, stroomlijning en uitbreiding van instrumenten op EU-niveau (met inbegrip van de GSK-fondsen)

41. Tijdens de periode 2007-2013 werd een groot aantal verschillende thematische instrumenten ontwikkeld, ad hoc en op een verwarrende wijze, aangezien verschillende directoraten-generaal getracht hebben nieuwe financieringsmethoden ingang te doen vinden.

42. Het CvdR is dan ook ingenomen met de inspanningen van de Commissie om de reeks beschikbare InFI's voor 2014-2020 te stroomlijnen en te vereenvoudigen.

43. Positief is dat in de periode 2014-2020 InFI's worden uitgebreid (8) (op grond van art. 32-40 van de ontwerpverordening houdende gemeenschappelijke bepalingen) tot alle soorten projecten, alle thematische doelstellingen en investeringsprioriteiten in partnerschapsovereenkomsten en operationele programma's, en alle GSK-fondsen. Het CvdR hoopt dat deze bepalingen wijdverspreid zullen worden opgenomen, ook in plattelandsontwikkelings- en maritieme programma's.

44. Bijzonder welkom is het schrappen van het verbod op projectfinanciering via meer dan één kanaal, net als de mogelijkheid om verschillende financiële instrumenten te combineren. Hierdoor zou het eenvoudiger moeten worden om lokale en regionale projecten te financieren.

45. Het CvdR verwelkomt ook het voorstel om in het Horizon 2020-programma de steun voor innovatieve kmo's in Cosme (9) met het RDFF-programma voor kmo's te laten samensmelten, zodat er voor 2014-2020 een mogelijke O&O-investeringshefboom van meer dan 100 miljard euro kan worden verwacht. Dit komt overeen met ongeveer 10 % van de kloof die moet worden gedicht om de 3 % bbp-doelstelling van de Europa 2020-strategie te halen.

46. Aangezien lokale en regionale niveaus zich beter bewust zouden moeten zijn van de mogelijkheden tot EIB-steun, verzoekt het CvdR de lokale en regionale overheden, net als de instanties die GSK-programma's beheren, om naar de EIB toe een proactievere rol te spelen. Tegelijk roept het CvdR de Commissie en de EIB op om nog meer bewustmakingsactiviteiten op touw te zetten om bestaande en nieuwe mogelijkheden bekendheid te geven.

47. Het CvdR stelt voor in 2013 en 2014 samen een reeks gemeenschappelijke conferenties te organiseren, bijvoorbeeld in het kader van de Open Days. Bij dergelijke evenementen is het belangrijk organisaties als de Europese vereniging van staatsbanken te betrekken, alsook KFW, de commerciële banksector en bedrijfsnetwerkorganisaties.

48. Het is vaak moeilijk voor begunstigden, met name voor kmo's (en in het bijzonder micro-ondernemingen), om hun weg te vinden in het ingewikkelde aanbod van instrumenten ter ondersteuning van investeringen.

49. Aangezien voor de meeste kmo's de plaatselijke bank het aanspreekpunt is voor advies en financiering, moeten financieringsinstrumenten via leningen (ook instrumenten die via de EIB- en de EU-begroting worden ondersteund) daadwerkelijk voor bedrijven toegankelijk worden. Bij de ontwikkeling van InFI's zou dan ook strikter het beginsel „denk eerst klein” moeten worden toegepast.

50. Landen met een sterke sector openbare banken en een cultuur van beleidsgebaseerde investeringen (bv. Duitsland) worden gekenmerkt door een duidelijker verband tussen de ontwikkelingen in het EU-beleid, nieuwe instrumenten en hun integratie in de bestaande portfolio van diensten die op lokaal en regionaal niveau aan kmo's worden aangeboden.

51. Het CvdR roept de lidstaten en de lokale en regionale overheden dan ook op, met name in de context van de lopende hervorming van de EU-structuren voor economisch bestuur, om stelselmatiger na te gaan hoe financiële en bankinstellingen op EU-, nationaal en subnationaal niveau doeltreffender kunnen samenwerken om hun steun toe te spitsen op kmo's en spelers die binnen de EU-economie een creatieve/innovatieve waarde toevoegen.

52. Lokale en regionale overheden, o.m. in de Scandinavische landen, zijn steeds meer geïnteresseerd om met de EIB multiregionale fondsen te ontwikkelen in de context van macroregionale strategieën. Dankzij het samenvoegen van fondsen – i.p.v. afzonderlijke en geïsoleerde regionale fondsen – kunnen risico's beter worden gespreid en kan het hefboom- en multiplicatoreffect van de betrokken fondsen worden verhoogd.

Initiatief inzake projectobligaties

53. Het is goed dat de EIB betrokken is in het initiatief voor projectobligaties, dat erop gericht is aanjagers van particuliere projecten te helpen bij de uitgifte van obligaties om infrastructuurprojecten te financieren en op de kapitaalmarkt financiële middelen aan te trekken van institutionele beleggers, met inbegrip van pensioenfondsen.

54. Na de door het Europees Parlement gevraagde evaluatie van de proefperiode zou het initiatief inzake projectobligaties tot 2020 moeten worden verlengd, en moeten worden uitgebreid tot andere sectoren dan de trans-Europese netwerken.

55. Op EU-niveau moeten goede praktijkvoorbeelden worden uitgewisseld om de nadruk te leggen op de mogelijkheid om lokale en regionale overheden aan een beoordeling door ratingbureaus te onderwerpen, zodat ze over een lagere risicostatus beschikken op het moment dat ze particuliere middelen trachten aan te trekken.

56. Net als in eerdere adviezen verzoekt het CvdR de Commissie de mogelijkheid te onderzoeken om, zoals in het Verenigd Koninkrijk en de VS, „particuliere obligaties” en „obligaties met sociale impact” in te voeren, als extra innovatieve financiële instrumenten waarmee de EU-doelstellingen kunnen worden ondersteund.

57. Positief is de stroomlijning van evaluaties vooraf, die tot doel hebben bij projecten waarin de betrokken financiële instrumenten worden gebruikt, de logica van het overheidsoptreden te onderbouwen.

58. Het CvdR raadt de Commissie aan de toepasselijkheid van staatssteunregels op InFI's te verduidelijken, bv. door kant-en-klare standaardmodellen voor dergelijke gevallen te ontwikkelen. De Commissie en de EIB zouden op dit vlak ook hun technische bijstand aan lokale en regionale overheden kunnen uitbreiden.

Subsidiariteit en proportionaliteit

59. Aangezien dit advies geen antwoord is op een wetgevings- of beleidsvoorstel van de Commissie, zijn subsidiariteit en proportionaliteit hier minder belangrijke thema's.

60. Wel is het belangrijk om ervoor te zorgen dat bij het optreden op EU-niveau de beginselen inzake additionaliteit en toegevoegde waarde worden gerespecteerd. Het is een goede zaak dat in het nieuwe Financieel Reglement van de EU dit beginsel wordt verankerd in de regels die op financiële instrumenten van toepassing zijn.

Brussel, 11 april 2013 De voorzitter van het Comité van de Regio's Ramón Luis VALCÁRCEL SISO

(1) CdR 1778/2012 final.

(2) DEXIA Crédit local and CEMR (2012), Subnational public finance in the European Union, July 2012.

(3) In dit verslag wordt de term PPP gebruikt om te verwijzen naar gemeenschappelijke investeringsprojecten waarin openbare en particuliere spelers en middelen betrokken zijn. Deze betekenis kadert in een „projectgebaseerde” aanpak, waarbij een publiek-privaat consortium in één project investeert.

(4) „Innovatief financieel instrument” (InFI) verwijst in dit advies naar regelingen of instrumenten zoals Jeremie of Jessica, die in het leven geroepen zijn ter ondersteuning van een reeks individuele projecten/acties, en die ten uitvoer worden gelegd via een „holdingfonds”, eerder dan ter ondersteuning van één individueel project. „Innovatief financieel instrument” wordt hier verkozen boven „financieringsinstrument” (FI), een term die ook erg gangbaar is in EU-documenten en academische publicaties over dit onderwerp.

(5) CEPS Special Report 68, oktober 2012, blz. 1.

(6) Public Financial Institutions in Europe, maart 2011, European Association of Public Banks (EAPB).

(7) De Noorse Kommunalbank staat volledig onder het toezicht van de centrale overheid, die er ook voor 100 % eigenaar van is. De Nederlandse BNV is voor 50 % in handen van de staat en voor 50 % in handen van lokale en regionale overheden.

(8) Zie art. 32-40 van de ontwerpverordening houdende algemene bepalingen voor de vijf fondsen die binnen het GSK vallen, nl. het EFRO, het ESF, het Cohesiefonds, het Elfpo en het EMVF.

(9) Viel vroeger onder het kaderprogramma voor concurrentievermogen en innovatie (CIP) met twee InFI's: de faciliteit voor snelgroeiende, innovatieve mkb-bedrijven (FSIM) en de MKB-garantiefaciliteit