•ir*-te 
ir ir COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN 
Brussel, 15.07.1997 
COM(97) 2008 def. 
Advies van de Commissie 
inzake het verzoek van Bulgarije 
om toetreding tot de Europese Unie 

Inhoud 
A. INLEIDING 
a) Woord vooraf 
Toetredi ngsaanvraag 
Context van het advies 
Inhoud van het advies 
b) Betrekkingen tussen de Europese Unie en Bulgarije 
Historische en geopolitieke context 
Standpunt van Bulgarije inzake de Europese Unie 
Op overeenkomsten berustende betrekkingen 
Strategie ter voorbereiding van de toetreding 
Handelsbetrekkingen 
Algemene evaluatie 
B. CRITERIA VOOR HET LIDMAATSCHAP 
1. Politieke criteria 
1.1 Democratie en rechtsstaat 
Organisatie van het Parlement en de wetgevende macht 
Functioneren van het Parlement 
Organisatie van de uitvoerende macht 
Functioneren van de uitvoerende macht 
Organisatie van de rechterlijke macht 
Functioneren van de rechterlijke macht 
1.2 Mensenrechten en bescherming van minderheden 
Burgerrechten en politieke rechten 
Economische, sociale en culturele rechten 
Rechten en bescherming van minderheden 
1.3 Algemene evaluatie 
2. Economische criteria 
2.1 Economische situatie 
Achtergrond 
Liberalisering 
Stabilisatie van de economie 
Structurele verandering 
Financiële sector 
Economische en sociale ontwikkeling 
2.2 De economie in het licht van het lidmaatschap 
Inleiding 
Bestaan van een functionerende markteconomie 
Vermogen om de concurrentiedruk en de marktkrachten het hoofd te bieden 
Vooruitzichten en prioriteiten 
2.3 Algemene evaluatie 
3. Vermogen om de verplichtingen van het lidmaatschap na te komen 
3.1 Interne markt zonder grenzen 
De vier vrijheden 
- Algemeen kader 
- Vrij verkeer van goederen 
- Vrij verkeer van kapitaal 
- Vrij verkeer van diensten 
- Vrij verkeer van personen 
- Algemene evaluatie 
Mededinging 
3.2 Innovatie 
Informatiemaatschappij 
Onderwijs, opleiding en jeugdzaken 
Onderzoek en technologische ontwikkeling 
Telecommunicatie 
Audiovisuele sector 
3.3. Economische en fiscale aspecten 
Economische en Monetaire Unie 
Belastingen 
Statistiek 
3.4 Sectorieel beleid 
Industrie 
Landbouw 
Visserij 
Energie 
Vervoer 
Midden- en kleinbedrijf 
3.5. Economische en sociale cohesie 
Werkgelegenheid en sociale zaken 
Regionaal beleid en cohesie 
3.6 Levenskwaliteit en milieu 
Milieu 
Consumentenbescherming 
3.7 Justitie en Binnenlandse Zaken 
3.8 Extern beleid 
Handel en internationale economische betrekkingen 
Ontwikkeling 
Douane 
Gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid 
3.9 Financiële aspecten 
Financiële controle 
Gevolgen voor de begroting 
4. Administratieve mogelijkheden om het acquis toe te passen 
4.1 Administratieve structuren 
4.2 Mogelijkheden op administratief en gerechtelijk vlak 
4.3 Algemene evaluatie 
C. SAMENVATTING EN CONCLUSIE 
Bijlagen 
Samenstelling van het Parlement 
Interne markt : maatregelen op grond van het Witboek 
Statistieken 



A. INLEIDING 
a) Woord vooraf 
Toetredingsaanvraag 
Bulgarije diende zijn verzoek om toetreding tot de Europese Unie op 14 december 1995 
in en de Raad van Ministers besloot op 29 januari 1996 tot de tenuitvoerlegging van de in 
artikel 0 van het Verdrag vastgestelde procedure, die voorziet in raadpleging van de 
Commissie. 
Dat is het kader waarin de Commissie dit advies indient, aldus gehoor gevend aan het 
verzoek van de Europese Raad van Madrid van december 1995 om zo spoedig mogelijk 
na de aironding van de Intergouvernementele Conferentie, die in maart 1996 begon en in 
juni 1997 eindigde, een advies uit te brengen. 
Context van het advies 
Het Bulgaarse verzoek om toetreding wordt tegelijk met de aanvragen van negen andere 
geassocieerde landen onderzocht. De toetreding van Bulgarije moet worden gezien als 
onderdeel van een historisch proces waarin de landen van Midden- en Oost-Europa de 
deling van het continent, die meer dan 40 jaar heeft geduurd, achter zich laten en 
toetreden tot het door de Unie tot stand gebrachte gebied waar vrede, stabiliteit en 
welvaart heersen. 
De conclusie van de Europese Raad van Kopenhagen van juni 1993 luidde dat : 
"De geassocieerde landen in Midden- en Oost-Europa, zo zij dat wensen, lid kunnen 
worden van de Europese Unie. De toetreding zal plaatsvinden, zodra een geassocieerd 
land in staat is om de verplichtingen van het lidmaatschap na te komen door te voldoen 
aan de vereiste economische en politieke voorwaarden. Het lidmaatschap vereist dat de 
kandidaat-lidstaat zover is gekomen dat : 
- hij beschikt over stabiele instellingen, die de democratie, de rechtsstaat, de 
mensenrechten en het respect voor en de bescherming van minderheden 
garanderen; 
- hij beschikt over een functionerende markteconomie alsook over het vermogen 
om de concurrentiedruk en de marktkrachten binnen de Unie het hoofd te bieden; 
- hij in staat is om de verplichtingen van het lidmaatschap op zich te nemen, 
hetgeen mede inhoudt dat hij de doelstellingen van een politieke, economische en 
monetaire unie onderschrijft. 
Het vermogen van de Unie om nieuwe leden op te nemen, met handhaving van de 
dynamiek van de Europese integratie, is ook een belangrijke overweging in het algemeen 
belang van zowel de Unie als de kandidaatlanden". 
In deze verklaring worden de politieke en economische criteria gegeven aan de hand 
waarvan de toetredingsaanvragen van de geassocieerde landen in Midden- en Oost-
Europa zullen worden onderzocht. 
De Europese Raad van Madrid van december 1995 had het in het kader van de strategie 
ter voorbereiding van de toetreding over de noodzaak "van het scheppen van de 
voorwaarden voor een geleidelijke en harmonische integratie van de 
toetredingskandidaten, met name door : 
- de ontwikkeling van de markteconomie, 
- de aanpassing van hun administratieve structuren, 
- de schepping van een stabiel economisch en monetair klimaat". 
In haar advies beoordeelt de Commissie de Bulgaarse aanvraag op haar verdiensten, maar 
aan de hand van dezelfde criteria op basis waarvan zij de andere aanvragen, waarover zij 
tegelijkertijd adviezen uitbrengt, beoordeelt. Deze werkwijze eerbiedigt de door de 
Europese Raad van Madrid uitgesproken wens dat erop moet worden toegezien dat de 
kandidaatlanden op gelijke voet worden behandeld. 
Los van de afzonderlijke adviezen legt de Commissie in het kader van haar mededeling 
"Agenda 2000" aan de Raad een algemene evaluatie van de toetredingsaanvragen voor en 
doet zij aanbevelingen voor een strategie ten einde de uitbreiding van de Unie goed te 
doen verlopen. Terzelfder tijd geeft zij een evaluatie van de gevolgen van de uitbreiding 
voor het sectorieel beleid van de Unie. 
Inhoud van het advies 
In de structuur van het advies wordt rekening gehouden met de conclusies van de 
Europese Raad van Kopenhagen. Het advies : 
- beschrijft de betrekkingen tussen Bulgarije en de Unie tot dusver, met name in 
het kader van de associatieovereenkomst; 
- analyseert hoe het is gesteld met de door de Europese Raad vermelde politieke 
voorwaarden (democratie, rechtsstaat, mensenrechten, bescherming van 
minderheden); 
- evalueert de situatie en vooruitzichten van Bulgarije op het gebied van de door 
de Europese Raad vermelde voorwaarden (markteconomie, het vermogen om het 
hoofd te bieden aan de concurrentiedruk); 
- buigt zich over de vraag of Bulgarije in staat is de verplichtingen van het 
lidmaatschap, dat wil zeggen het acquis van de Unie, zoals vervat in het Verdrag, 
de afgeleide wetgeving en het sectorieel beleid van de Unie, op zich te nemen; 
- geeft tenslotte een algemene evaluatie van de situatie van Bulgarije en zijn 
kansen gezien de voorwaarden voor het lidmaatschap van de Unie, en doet een 
aanbeveling voor de toetredingsonderhandelingen. 
In de door de Commissie verrichte beoordeling van Bulgarije op basis van de 
economische criteria en het vermogen van het land om het acquis op zich te nemen, is 
eveneens een prognose vervat, waarin zij poogt de vooruitgang te ramen waarvan 
redelijkerwijs kan worden verwacht dat Bulgarije deze in de komende jaren vóór de 
toetreding zal maken, waarbij er rekening mee wordt gehouden dat het acquis zelf zich 
zal blijven ontwikkelen. Dat is de reden waarom het advies, zonder vooruit te willen 
lopen op de toetredingsdatum, is gebaseerd op een middellange termijn van ongeveer vijf 
jaar. 
Tijdens de opstelling van het advies kreeg de Commissie zeer veel gegevens over de 
situatie in Bulgarije van de Bulgaarse autoriteiten en deed zij een beroep op vele andere 
informatiebronnen, zoals de lidstaten en vele internationale organisaties. 
b) Betrekkingen tussen de Europese Unie en Bulgarije 
Historische en geopolitieke context 
Bulgarije, dat in het oosten door de Zwarte Zee wordt begrensd, in het noorden door de 
Donau en door bergen langs de grenzen met Griekenland en de vroegere Joegoslavische 
republiek van Macedonië, heeft een oppervlakte van 111.000 km2 en 8,3 miljoen 
inwoners. Het bestaan van een Bulgaarse staat gaat terug tot 681 en Bulgarije heeft een 
belangrijke bijdrage geleverd aan de ontwikkeling van de Slavische cultuur. In 1878 werd 
het onafhankelijk van het Osmaanse Rijk en tot 1946 was het een constitutionele 
monarchie. Bulgarije nam deel aan de eerste Balkanoorlog van 1912 tegen het Osmaanse 
Rijk en het jaar daarop aan de tweede Balkanoorlog, waarin het land een aanzienlijk 
gedeelte van zijn grondgebied verloor. Bulgarije koos in de eerste wereldoorlog de zijde 
van Duitsland en verloor in de nasleep daarvan nog meer grondgebied; ook gedurende 
een groot gedeelte van de tweede wereldoorlog stond Bulgarije aan de zijde van 
Duitsland, hoewel het zich met succes verzette tegen de deportatie van Joden van zijn 
grondgebied. In 1944 sloot Bulgarije zich aan bij de geallieerden. In 1946 werden de 
Bulgaarse grenzen van voor de oorlog herbevestigd. 
Na de oorlog werd Bulgarije gedurende korte tijd bezet door Sovjettroepen. Na een 
referendum werd in september 1946 de monarchie afgeschaft en een volksrepubliek 
uitgeroepen. In 1947 had de communistische partij volledig de macht in handen. In 1956 
kwam Todor Zhivkov aan het bewind die gedurende meer dan dertig jaar het land 
bestuurde. Een sterk gecentraliseerd economisch beleid gaf prioriteit aan de 
genationaliseerde industrie, waardoor het aandeel van de industrie in de economie snel 
toenam. In de landbouw werd de collectivisatie opgelegd en de coöperaties werden 
gereorganiseerd tot grotere agro-industriële complexen. Vanaf de jaren zeventig 
vertraagde de economische groei en in de tweede helft van de jaren tachtig kwam deze tot 
stilstand. 
In november 1989 stortte het communistische bewind in Bulgarije ineen. De overgang 
naar democratie, die zich spiegelde aan soortgelijke ontwikkelingen in andere vroegere 
communistische landen, verliep snel en vreedzaam. Todor Zhivkov werd afgezet en een 
voorlopige regering leidde het land naar de eerste vrije verkiezingen sinds de oorlog. 
Sedertdien hebben zich herhaaldelijk regeringswisselingen voorgedaan en wordt het 
Bulgaarse politieke leven gekenmerkt door een sterke polarisatie, maar ook door respect 
voor de constitutionele orde, met weinig of geen geweld. De verkiezingen in juni 1990 
werden gewonnen door de Bulgaarse socialistische partij (BSP), opvolger van de 
communistische partij, maar de BSP-regering werd door een economische crisis in 
november 1990 tot ontslag gedwongen en door een "programma"-regering vervangen. 
Nieuwe verkiezingen in oktober 1991 resulteerden in een coalitieregering die door de 
Unie van Democratische Krachten (UDK) werd geleid, maar deze werd eveneens het 
volgende jaar door een partijloze regering vervangen. De verkiezingen in 1994 gaven de 
meerderheid aan een BSP-regering die echter opnieuw door economische problemen in 
februari 1997 tot ontslag werd gedwongen en door een voorlopige regering werd 
vervangen. President Stoyanov, die twee maanden eerder met steun van de UDK tot 
president was verkozen, loodste het land door de daaropvolgende politieke crisis naar 
nieuwe verkiezingen in april 1997, die een meerderheid voor de UDK en zijn 
bondgenoten opleverden. 
Standpunt van Bulgarije inzake de Europese Unie 
Sinds 1990 zijn alle regeringen het eens geweest over het strategische doel, integratie in 
de EU. Het verzoek van Bulgarije om toetreding tot de Unie, dat door een praktisch 
unanieme nationale vergadering werd gesteund, werd op 14 december 1995 ingediend. 
Het begeleidende regeringsmemorandum bevat de volgende verklaring: "De toetreding 
van Bulgarije tot de Europese Unie vormt een strategisch doel en is een zaak van 
nationaal belang. Daardoor zullen de resultaten van de democratische hervormingen sinds 
het begin van de jaren negentig worden geconsolideerd en zal het welslagen daarvan 
poiitieke erkenning vinden. Toetreding tot de EU vormt een belangrijke factor voor de 
verdere economische ontwikkeling van het land. De stabilisering van het democratische 
proces en de totstandbrenging van een markteconomie in Bulgarije beantwoorden aan de 
belangen van de landen in de naburige regio en van geheel Europa. Zij zullen een positief 
effect op de veiligheid en de stabiliteit van het continent hebben. Het streven van 
Bulgarije naar volledig lidmaatschap van de EU geeft de wil en bereidheid weer om deel 
te nemen aan de verwezenlijking van de droom van een verenigd Europa dat in vrede, 
voorspoed en sociale rechtvaardigheid leeft". 
Op 29 januari 1997 verklaarde president Stoyanov tijdens zijn bezoek aan het Europese 
Parlement: "Ik wens voor deze hoge vergadering opnieuw onze vastberadenheid te 
bevestigen om de weg van integratie met de Europese Unie en verwezenlijking van 
gemeenschappelijke Europese waarden te volgen. Dit is de hoogste prioriteit van het 
Bulgaarse beleid waarover de politieke krachten het in ruime mate eens zijn. De 
belangrijkste drijfveren voor de dynamische ontwikkeling van de samenwerking en 
steeds verdere integratie van ons land met de Europese Unie zijn de consequente 
tenuitvoerlegging van de Europa-Overeenkomst en de door de EU goedgekeurde 
strategie van de geassocieerde landen ter voorbereiding van het volledige lidmaatschap 
alsook de aanbevelingen van het Witboek inzake deelneming aan de gemeenschappelijke 
markt...". 
Op 21 mei 1997 verklaarde de nieuwe eerste minister Kostov in zijn inaugurele rede voor 
de nationale vergadering: "In de keuze van Bulgarije voor Europa komt een consensus tot 
uitdrukking die in de loop van een lang en moeizaam proces binnen de Bulgaarse 
samenleving in de afgelopen zeven jaar tot stand is gekomen". 
Op overeenkomsten berustende betrekkingen 
In 1988 werden diplomatieke betrekkingen tussen de Europese Gemeenschappen en 
Bulgarije aangeknoopt. Een handels- en samenwerkingsovereenkomst werd in mei 1990 
ondertekend. De Europa-Overeenkomst werd op 8 maart 1993 gesloten en is op 
1 februari 1995 in werking getreden. Een interimovereenkomst betreffende de 
handelsaspecten van de Europa-Overeenkomst werd op 31 december 1993 van kracht ter 
vervanging van de overeenkomst van 1990. 
De Europa-Overeenkomst vormt thans de juridische grondslag voor de betrekkingen van 
Bulgarije met de Europese Unie. Deze overeenkomst heeft tot doel een kader voor 
politieke dialoog te bieden, de expansie van de economische en handelsbetrekkingen 
tussen partijen te bevorderen, een basis voor de technische en financiële bijstand vin de 
Gemeenschap te vormen alsook een geschikt kader ter ondersteuning van de geleidelijke 
integratie van Bulgarije in de Unie. Het institutionele kader van de overeenkomst vormt 
het noodzakelijke mechanisme voor implementatie, beheer en monitoring van alle 
gebieden waarop betrekkingen worden onderhouden. Subcomités onderzoeken 
vraagstukken op technisch niveau. Het Associatiecomité, op het niveau van hoge 
ambtenaren, voert diepgaande besprekingen en vindt vaak oplossingen voor problemen 
die zich in het kader van de overeenkomst voordoen. De Associatieraad onderzoekt de 
algemene stand van en de vooruitzichten voor de betrekkingen en biedt gelegenheid de 
vooruitgang van Bulgarije bij de voorbereiding van de toetreding te bekijken. 
In maart 1995 heeft de vorige regering een interministerieel coördinatiesysteem ter 
bevordering van het Europese integratiebeleid opgezet. Het systeem omvat een 
ministeriële commissie die door de eerste minister wordt voorgezeten, een comité op 
onderministerniveau onder voorzitterschap van de staatssecretaris voor Europese 
integratie, verschillende technische werkgroepen en een Europees integratiesecretariaat. 
De huidige regering overweegt wijzigingen in dit systeem. 
Strategie ter voorbereiding van de toetreding 
Implementatie van de Europa-Overeenkomst en het Witboek 
Het institutionele kader van de Europa-Overeenkomst is volledig operationeel en 
functioneert volgens het vastgestelde tijdschema. De Associatieraad is driemaal 
bijeengekomen en het Associatiecomité tweemaal. Er zijn negen multidisciplinaire 
subcomités opgericht die regelmatig bijeenkomen. Het gemeenschappelijk parlementair 
comité EU-Bulgarije is driemaal bijeengekomen. 
Er zijn implementatieproblemen gerezen in verband met de compensatie van Bulgarije 
voor de late inwerkingtreding van de overeenkomst, de aanpassing van tarieven en 
quota's voor de uitvoer van Bulgarije aan die welke voor de Visegrad-landen gelden, en 
de aanpassing van de Europa-Overeenkomst na de Uruguay-ronde en de meest recente 
uitbreiding van de Unie. Al deze problemen zijn opgelost. 
In het Witboek van de Commissie van 1995 over de interne markt is de wetgeving 
omschreven die de landen die kandidaat zijn voor toetreding moeten omzetten en ten 
uitvoer leggen om het communautaire acquis toe te passen. Daarin zijn tevens aspecten 
aangegeven die voor de totstandbrenging van de interne markt essentieel zijn 
(maatregelen van fase I) en waaraan dus in de eerste plaats aandacht moet worden 
geschonken. In antwoord op het Witboek heeft de Bulgaarse regering in mei 1996 een 
"strategie voor uitvoering van de aanbevelingen van het Witboek" vastgesteld. Het 
document bevat een volledig overzicht van de bestaande Bulgaarse wetgeving in het licht 
van de uit het communautaire acquis voortvloeiende vereisten. Het bevat tevens een 
tijdschema voor de aanpassing van de wetgeving en wijst de verantwoordelijke 
regeringsinstanties aan. Onder auspiciën van het ministerie van justitie (sinds kort het 
ministerie van justitie en juridische Europese integratie) werd een wetgevende raad belast 
met het toezicht op de verenigbaarheid van de ontwerp-wetgeving met EU-wetten en 
praktijken. De nieuwe regering heeft een nationale strategie beloofd ter bespoediging van 
de voorbereiding van de toetreding tot de EU. 
10 
Bulgarije schiet goed op met de Europa-Overeenkomst. In verband met 
handelsvraagstukken hebben zich slechts enkele problemen voorgedaan. De zwakke 
interne coördinatiestructuur van Bulgarije bemoeilijkt de volledige toepassing van de 
overeenkomst, maar de nieuwe regering heeft toegezegd daarin verbetering te brengen. 
Gestructureerde dialoog 
Bulgarije heeft deelgenomen aan de gestructureerde dialoog en beschouwt het als een 
instrument voor de voorbereiding van de toetreding. Bulgarije heeft op verschillende 
'. Tgaderingen rapporten ingediend waarin het zijn standpunten uiteenzet, waaronder een 
rapport over het beleid van Bulgarije ter voorbereiding van de toetreding. 
Phare 
De totale PHARE-begroting voor 1990-1995 bedroeg 476 miljoen ecu en voor 1996 was 
62,5 miljoen uitgetrokken. In de laatste twee jaar is het totale aantal contracten met 70% 
gestegen. Bij de assistentie voor herstructurering van bedrijven, de financiële sector, 
privatisering en landbouw werd door het trage hervormingsproces minder succes 
geboekt, maar het hervormingsprogramma van de nieuwe regering brengt hierin 
verandering. 
Het grensoverschrijdende samenwerkingsprogramma met Griekenland ondervindt 
aanzienlijke vertraging omdat Bulgarije niet in staat blijkt te zijn constructieve regionale 
rol te combineren met administratieve en managementmaatregelen. Meer dan 
40 miljoen ecu werd niet besteed; voor 1996 en 1997 zijn dan ook geen nieuwe middelen 
uitgetrokken. 
Deelneming aan programma 's van de Gemeenschap 
In 1996 begon Bulgarije in aanmerking te komen voor deelneming aan communautaire 
programma's in het kader van het aanvullende protocol bij de Europa-Overeenkomst. Er 
zijn besprekingen aan de gang voor deelneming van Bulgarije aan Youth for Europe en 
SAVE vanaf 1998. Deelneming aan Socrates en Leonardo wordt eveneens voorbereid. 
Handelsbetrekkingen 
De economische betrekkingen tussen Bulgarije en de Unie hebben zich in de afgelopen 
zes jaar in positieve zin ontwikkeld. De EU-invoer uit Bulgarije steeg in die jaren met 
260% tot 1,83 miljard ecu in 1995. De belangrijkste producten zijn ijzer, staal, 
basismetalen, textiel, chemische en landbouwproducten. De EU-uitvoer steeg in dezelfde 
periode met 37% tot 2,05 miljard ecu in 1995. De belangrijkste sectoren zijn machines en 
installaties, landbouwproducten, textiel en chemische producten. De vier belangrijkste 
handelspartners van Bulgarije in de EU zijn Duitsland, het Verenigd Koninkrijk, Italië en 
Griekenland. Het handelsverkeer tussen Bulgarije en zijn buurlanden die niet tot de EU 
behoren is bescheiden. 
11 
Algemene evaluatie 
Sinds 1989 hebben de betrekkingen tussen Bulgarije en de Unie zich in positieve zin 
ontwikkeld. Op beleidsgebied behoeven weinig of geen belangrijke hindernissen uit de 
weg te worden geruimd, hoewel Bulgarije zijn grondwet zal moeten wijzigen zodat 
burgers uit EU-lidstaten grond kunnen verwerven (anders dan door overerven) en zijn 
grenscontroles zal moeten verscherpen. De integratie van Bulgarije wordt echter 
gehinderd door de politieke en economische problemen en door de blijvende zwakheid 
vmi de administratieve structuren. De nieuwe regering wil deze problemen aanpakken. 
B. CRITERIA VOOR HET LIDMAATSCHAP 
1. Politieke criteria 
De Europese Raad van Kopenhagen heeft een aantal politieke criteria vastgelegd voor de 
toetreding van de kandidaat-lidstaten uit Midden- en Oost-Europa: beschikken over 
"stabiele instellingen die de democratie, de rechtsorde, de mensenrechten en het respect 
voor en de bescherming van minderheden" garanderen. 
Voor het uitvoeren van de evaluatie waarmee zij in dit verband is belast, heeft de 
Europese Commissie zich gesteund op talrijke informatiebronnen: antwoorden van de 
Bulgaarse autoriteiten op de vragenlijst die de diensten van de Commissie in april 1996 
hebben verzonden, analyses door de lidstaten, evaluaties van internationale organisaties 
(in het bijzonder de Raad van Europa en de OVSE), rapporten van niet-gouvernementele 
organisaties, enz. 
De hier besproken analyse houdt in dat een systematisch onderzoek wordt verricht van de 
belangrijkste elementen van de organisatie en de werking van de overheidsinstanties en 
van de mechanismen voor de bescherming van de fundamentele rechten. De analyse 
blijft niet beperkt tot een formele beschrijving: er wordt naar gestreefd te evalueren hoe 
de democratie en de rechtsstaat werkelijk functioneren. 
Deze evaluatie heeft betrekking op de situatie zoals ze in juni 1997 bestaat. Zij gaat niet 
in detail in op wijzigingen die zich eventueel na de val van het communistisch regime 
hebben voltrokken of die voor de toekomst worden aangekondigd, ook al wordt er 
meestal rekening gehouden met het voornemen om een bepaalde sector te hervormen. 
De toestand in de overheidsdiensten wordt hier slechts terloops vermeld en zal 
uitvoeriger worden besproken in hoofdstuk 4. 
1.1 Democratie en rechtsstaat 
Bulgarije heeft in juli 1991 een nieuwe grondwet aangenomen, waarmee de overgang 
naar een parlementaire democratie gestalte kreeg. De Bulgaarse instellingen functioneren 
naar behoren. De verschillende machten respecteren de beperkingen van hun 
bevoegdheden en werken samen. 
Organisatie van het Parlement en de wetgevende macht 
Het Parlement heeft één enkele kamer - de nationale vergadering - met 240 
afgevaardigden die worden gekozen voor een periode van vier jaar volgens een stelsel 
van evenredige vertegenwoordiging. Er zijn geen specifieke regels voor de 
12 
vertegenwoordiging van de minderheden in het Parlement. Bij de laatste verkiezingen 
zijn 15 afgevaardigden gekozen die de Turkse minderheid vertegenwoordigen. 
Volgens artikel 99.5 van de grondwet kan de president van de republiek de nationale 
vergadering ontbinden als deze er niet in slaagt een regering te vormen. Hij heeft deze 
bevoegdheid evenwel niet in de laatste drie maanden van zijn ambtstermijn. Deze 
bepalingen zijn in januari 1997 toegepast. 
Voor de parlementariërs geldt een traditioneel stelsel van immuniteiten. Volgens 
artikel 79.3 van de grondwet kan de nationale vergadering parlementaire 
enquêtecommissies instellen die over ruime onderzoeksbevoegdheden beschikken. 
Bulgarije kent een meerpartijenstelsel, hetgeen blijkt uit het feit dat aan de campagne 
voor de parlementsverkiezingen in april 1997 34 partijen en coalities deelnamen. De 
partijen ontvangen overheidssubsidie voor de financiering van de verkiezingscampagnes. 
De Bulgaarse grondwet verbiedt het oprichten van politieke partijen op etnische, raciale 
of religieuze grondslag. Deze bepaling heeft evenwel de "beweging voor recht en 
vrijheid" (MRF) die grotendeels de belangen van de Turkse minderheid 
vertegenwoordigt, niet belet om onbelemmerd aan het politieke leven en de verkiezingen 
deel te nemen. Het constitutionele hof heeft in december 1996 bevestigd dat de 
oprichting van deze partij niet in strijd met de grondwet was. 
De nationale vergadering oefent de wetgevende bevoegdheid uit. Zij deelt het 
initiatiefrecht met de regering. Deze laatste heeft alleen regelgevende bevoegdheid 
wanneer deze bij wetgeving is verleend en in verband met de toepassing van de wet. De 
ministers hebben eveneens op individuele basis een dergelijke bevoegdheid. 
De nationale vergadering kan besluiten een referendum te houden. 
Functioneren van het Parlement 
De parlementsverkiezingen van 1994 en 1997 zijn vrij en eerlijk verlopen en hebben 
beide keren tot een machtswisseling geleid. 
Het Parlement functioneert onder bevredigende omstandigheden: de parlementaire 
bevoegdheden worden gerespecteerd en de oppositie neemt normaal aan de parlementaire 
werkzaamheden deel. 
Organisatie van de uitvoerende macht 
De president van de republiek wordt gekozen door middel van algemene verkiezingen 
volgens een meerderheidsstelsel met twee verkiezingsronden. De ambtstermijn is vijfjaar 
en kan eenmaal worden verlengd. Hij wordt bijgestaan door een vice-president die 
tegelijkertijd wordt gekozen. Hij heeft de gebruikelijke bevoegdheden van een 
staatshoofd. Hij kan een door het Parlement aangenomen wet terugverwijzen voor een 
nieuwe behandeling door het Parlement. De nationale vergadering kan bij meerderheid 
van stemmen van de afgevaardigden deze terugverwijzing naast zich neerleggen. De 
president van de republiek kan alleen uit zijn functies worden ontzet in geval van 
hoogverraad of schending van de grondwet (artikel 103 van de grondwet). De nationale 
vergadering moet met twee derde meerderheid besluiten de zaak aan het constitutionele 
13 
hof voor te leggen dat zich uitspreekt over het verzoek de president uit zijn ambt te 
ontzetten. 
De regering legt verantwoording af aan het Parlement, dat de regering met meerderheid 
van stemmen kan omverwerpen. De regering heeft een premier die op voordracht van de 
president van de republiek door het Parlement wordt benoemd. Het Parlement benoemt 
en ontslaat de ministers op voordracht van de premier (artikel 84 van de grondwet); zij 
kunnen individueel op hun politieke verantwoordelijkheid worden aangesproken. 
Wat de bestuurlijke organisatie van het land betreft, zijn er gedecentraliseerde onderdelen 
van de centrale overheid op het niveau van de regio's (negen) waar de regionale 
gouverneur de maatregelen van de nationale overheidsdiensten coördineert. Bulgarije 
kent maar één categorie plaatselijke overheden en wel op het niveau van de gemeenten 
(255) waar de bestuursorganen - burgemeesters en gemeenteraden - worden gekozen voor 
een termijn van vier jaar. De wet van 1991 verleent de gemeenten de bevoegdheid voor 
het beheer van de plaatselijke openbare diensten. 
De Bulgaarse overheid beschikt niet over een ambtenarenreglement, hoewel dit volgens 
grondwettelijke bepalingen zou moeten bestaan. 
Het leger, de geheime diensten en de politie staan onder controle van de regering. In 1994 
is een nationale veiligheidsraad ingesteld met raadgevende bevoegdheden, die wordt 
voorgezeten door de president van de republiek. 
Functioneren van de uitvoerende macht 
De belangrijkste centrale overheidsorganen functioneren regelmatig, ondanks een zekere 
instabiliteit op ministerieel niveau die blijkt uit het feit dat er sinds 1990 zeven 
achtereenvolgende regeringen zijn geweest. De politieke crisis van december 1996 -
januari 1997 is opgelost volgens de procedures van de grondwet. 
Hoewel de grondwet voorziet in autonomie van de plaatselijke overheden, is deze nog 
steeds beperkt, met name op financieel vlak, waar de plaatselijke overheden sterk 
afhankelijk zijn van de financiële middelen van de nationale overheid. De nieuwe 
regering heeft zich ertoe verbonden de plaatselijke overheden meer economische en 
financiële onafhankelijkheid te verlenen. 
Bulgarije kent een ernstig corruptieprobleem. De nieuwe regering en de nieuwe president 
van de republiek hebben van de bestrijding van corruptie en georganiseerde misdaad de 
prioriteit van hun actieprogramma gemaakt. Het ontbreken van een ambtenarenreglement 
heeft politieke controle op de overheidsdiensten in de hand gewerkt, zodat de politieke 
machtswisselingen gepaard zijn gegaan met veranderingen op alle niveaus van het 
administratief apparaat. De corruptie is in de hand gewerkt doordat er een grote 
handelingsbevoegdheid bestaat en doordat bevoegdheden niet duidelijk verdeeld zijn. 
Bulgarije moet dan ook zorgen voor duidelijke procedures voor de openbare dienst, met 
name op het gebied van de overheidsopdrachten, en een onpartijdig en professioneel 
ambtenarenapparaat opzetten. 
De controle op de geheime diensten lijkt onvoldoende en er is geen parlementaire 
controle op hun activiteiten. Het enige orgaan dat op dit gebied een positieve rol speelt, is 
14 
het "nationale auditbureau" dat is belast met de financiële controle van de 
werkzaamheden van deze diensten. De nieuwe regering heeft laten weten van plan te zijn 
de civiele controle op de geheime diensten te vergroten. 
Organisatie van de rechterlijke macht 
Er is een aantal waarborgen voor de onafhankelijkheid van de Bulgaarse justitie. De 
rechters worden vast benoemd na een proeftijd van drie jaar en kunnen daarna alleen 
worden ontslagen op grond van misdadig gedrag of onbekwaamheid om hun functies te 
vervullen. Voor het beheer wordt grotendeels zorg gedragen door de hoge raad voor de 
magistratuur, een onafhankelijk orgaan met 25 leden (11 gekozen door de nationale 
vergadering, 11 voorgedragen door het gerechtelijk korps alsmede de voorzitter van het 
hoogste hof van beroep, de voorzitter van het hoogste administratieve hof en de 
procureur-generaal) dat eveneens belast is met het beheer van de begroting voor justitie. 
De voorzitters van het hoogste hof van beroep en het hoogste administratieve hof worden 
voor een eenmalige ambtstermijn van zeven jaar op voordracht van de hoge raad voor de 
magistratuur door de president van de republiek benoemd. Rechters kunnen geen lid zijn 
van politieke partijen en hebben dezelfde immuniteiten als de parlementariërs. 
De hoge raad voor de magistratuur heeft voor de officieren van justitie dezelfde functie 
als voor de rechters. De procureur-generaal wordt voor een eenmalige ambtstermijn van 
zeven jaar op voordracht van de hoge raad voor de magistratuur door de president van de 
republiek benoemd. De procureur-generaal is de hoeder van de rechtsstaat en geeft alle 
officieren van justitie richtlijnen met betrekking tot de te volgen methodes (artikel 126 
van de grondwet). 
De handelingen van de overheid worden gecontroleerd door de gewone rechtbanken. Hun 
besluiten kunnen worden aangevochten voor het onlangs opgerichte hoogste 
administratieve hof. 
Bulgarije heeft geen ombudsman. 
Het constitutionele hof is samengesteld uit 12 rechters die voor een eenmalige termijn 
van negen jaar worden benoemd. De nationale vergadering, de president van de republiek 
en de rechters van het hoogste gerechtshof benoemen elk vier leden van het hof. Dit hof 
controleert de grondwettigheid van de wetten en verdragen, beoordeelt de presidents- en 
parlementsverkiezingen, regelt bevoegdheidsgeschillen tussen de verschillende openbare 
machten en kan juridisch verbindende interpretaties geven aan de bepalingen van de 
grondwet. Aan het hof kunnen zaken worden voorgelegd door 1/5 van de leden van de 
nationale vergadering, de president van de republiek, de regering, het hoogste 
administratieve hof, het hoogste hof van beroep, de procureur-generaal en, in sommige 
gevallen, de gemeenteraden. Er is geen procedure die het de onderdanen mogelijk maakt 
zaken rechtstreeks aan het constitutionele hof voor te leggen, wel kunnen geschillen die 
door het hoogste gerechtshof worden behandeld, op initiatief van dit hof, aan het 
constitutionele hof worden voorgelegd (artikel 150 van de grondwet). 
Functioneren van de rechterlijke macht 
De werking van de Bulgaarse justitie laat nog steeds veel te wensen over. De rechtbanken 
zijn overbelast en de termijnen waarbinnen uitspraak wordt gedaan, zijn erg lang, hoewel 
15 
Bulgarije onlangs voor bepaalde delicten een versnelde strafprocedure heeft ingevoerd. 
Deze situatie is onder meer het gevolg van het tekort aan gekwalificeerde rechters, de 
lage salarissen, de complexiteit van de procedures en het zeer grote aantal nieuwe regels 
die moeten worden toegepast. Deze situatie is buitengewoon ernstig wat strafzaken 
betreft, waar een aantal processen niet wordt voltooid. De nieuwe regering heeft dan ook 
de hervorming van het gerechtelijk apparaat opgenomen in haar programma voor de 
periode 1997-2001. 
Voorts heeft Bulgarije het hoogste hof van beroep, waarin de grondwet voorziet, nog niet 
geïnstalleerd. In afwachting van de installatie van dit hof vervult het hoogste gerechtshof 
deze taken. Het is dan ook wenselijk dat Bulgarije de organisatie van zijn gerechtelijk 
apparaat voltooit om te voorkomen dat deze onbevredigende situatie blijft voortduren. 
De afgelopen jaren heeft het constitutionele hof een opbouwende rol gespeeld door toe te 
zien op de naleving van de grondwet en de bevoegdheden van de verschillende 
instellingen. Sinds 1990 heeft het ongeveer 100 beschikkingen gegeven. 
1.2 Mensenrechten en bescherming van minderheden 
Bulgarije heeft een aantal binnenlandse normen vastgesteld om de naleving van de 
mensenrechten en de rechten van minderheden te waarborgen. Die naleving kan ook 
worden gegarandeerd door de toepassing van bepaalde internationale verdragen, met op 
de eerste plaats het Europees Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens en de 
aanvullende protocollen. Op grond van artikel F van het Verdrag betreffende de Europese 
Unie vormt dat geheel een onderdeel van het acquis: ieder land dat tot de Europese Unie 
wenst toe te treden moet die teksten van tevoren hebben geratificeerd. 
Bulgarije, dat sinds 1992 lid is van de Raad van Europa, heeft het Europese Verdrag voor 
de rechten van de mens en de aanvullende protocollen nrs. 1, 2 en 11 in september 1992 
geratificeerd. Het land kent ook aan privé-personen de mogelijkheid toe een zaak bij het 
Europees Hof aanhangig te maken, wanneer zij van oordeel zijn dat de rechten waarover 
zij krachtens dat verdrag beschikken, zijn geschonden. 
Van de andere internationale verdragen tot bescherming van de rechten van de mens en 
van minderheden heeft Bulgarije het Verdrag ter voorkoming van foltering geratificeerd. 
Daarentegen heeft het land niet het Europees Sociaal Handvest en het Kaderverdrag 
betreffende minderheden ondertekend. Het heeft de belangrijkste verdragen die op het 
gebied van de mensenrechten in het kader van de Verenigde Naties zijn gesloten, wel 
ondertekend, maar nog niet bekrachtigd. Te verifiëren. 
Krachtens artikel 5 van de grondwet maakt elk internationaal verdrag, dat naar behoren is 
bekrachtigd, rechtstreeks deel uit van het Bulgaarse nationale recht en heeft het voorrang 
boven de bepalingen van de nationale wetgeving die hiermee eventueel in strijd zijn. 
Burgerrechten en politieke rechten 
De Bulgaarse grondwet erkent het recht van eenieder om zich tot de rechter te wenden 
om zijn rechten te doen gelden. Om de uitoefening van dit recht kracht bij te zetten, is 
voorzien in rechtsbijstand; het wetboek van strafrecht voorziet evenwel niet in de 
toepassing van deze regel tijdens het vooronderzoek, zodat de minst bedeelden in deze 
16 
fase van de procedure geen bijstand hebben. Bovendien kan een slachtoffer in geval van 
gewelddaden van de politie geen juridische actie tegen de politie ondernemen als het 
parket dit weigert. 
De doodstraf is in Bulgarije niet afgeschaft, maar sinds juli 1990 is er een door de 
president van de republiek afgekondigd moratorium. 
Het recht om niet zonder enige vorm van proces te worden opgesloten is in de grondwet 
vastgelegd. De politie moet over een arrestatiebevel van het parket beschikken voordat zij 
iemand kan arresteren. In geval van nood kan een uitzondering op deze regel worden 
gemaakt, maar in dat geval moeten de gerechtelijke instanties binnen 24 uur een 
uitspraak doen over de wettigheid van de hechtenis. De duur van preventieve hechtenis is 
beperkt tot twee maanden en kan bij besluit van de procureur-generaal worden verlengd 
tot zes maanden. Tevens moet worden gewezen op de situatie van jeugddelinquenten die 
in "labour education schools" worden opgesloten, zonder dat de essentiële regels van de 
juridische procesvoering, met name het recht van vervoer, in acht wordt genomen. 
Het kiesrecht is voor alle onderdanen ouder dan 18 jaar gewaarborgd. 
De vrijheid van vereniging en de vrijheid van betoging worden eveneens door de 
grondwet gegarandeerd en ondervinden geen problemen. In 1994 waren er in Bulgarije 
ongeveer 4.800 verenigingen. De belastingregeling voor niet-gouvernementele 
organisaties zou kunnen worden verbeterd, met name wat betreft de giften die zij 
ontvangen en hun andere inkomsten. 
De vrijheid van meningsuiting komt in Bulgarije tot uiting in het pluralisme van de 
media, zowel de geschreven pers als de audiovisuele media (ongeveer 30 radiozenders, 
3 openbare zenders, 1 particuliere nationale zender en verschillende particuliere 
plaatselijke televisiezenders). De situatie van de audiovisuele media en hun 
onafhankelijkheid hebben gevaar gelopen toen de nationale vergadering in 1996 een 
nieuwe wet aannam die de bevoegdheden van de controleorganen in deze sector 
vergrootte. Het constitutionele hof heeft een groot deel van deze tekst echter verworpen 
en thans wordt gewerkt aan een nieuw wetsontwerp. 
Bovendien zijn de onpartijdigheid van de openbare radio- en televisieomroep regelmatig 
ter discussie gesteld, aangezien de oppositie, zowel bij de presidentsverkiezingen van 
november 1996 als bij de parlementsverkiezingen van april 1997, veel minder zendtijd 
heeft gekregen dan de regeringsmeerderheid. 
Het eigendomsrecht is tegenwoordig gegarandeerd en onteigening kan alleen plaats 
vinden om redenen van openbaar belang en nadat een billijke schadevergoeding is 
betaald. De teruggave van goederen of betaling van schadevergoeding aan mensen die 
hun bezittingen aan het oude communistische regime zijn kwijtgeraakt is gepland voor 
aanvragen die vóór juni 1993 zijn ingediend. De teruggave van onroerend goed in 
stedelijke gebieden is voltooid; anderzijds heeft de teruggave van grond een belangrijke 
achterstand opgelopen die de nieuwe regering wil wegwerken. Het kadaster is nog zeer 
onnauwkeurig en moet ter gelegenheid van de restituties worden bijgewerkt. De 
teruggave van in beslag genomen goederen aan de verschillende religieuze 
gemeenschappen is in 1991 begonnen en verloopt zonder grote problemen. 
17 
Op grond van artikel 22 van de grondwet kunnen buitenlanders in Bulgarije geen grond 
bezitten, behalve als deze uit een erfenis is verkregen. De regering heeft laten weten van 
plan te zijn vóór eind 1997 aan het Parlement een ontwerp voor te leggen voor een 
grondwetswijziging waardoor onderdanen van staten die Bulgaarse onderdanen hetzelfde 
recht verlenen, de mogelijkheid wordt geboden om grond te bezitten. 
Het recht op privacy wordt door de Bulgaarse wetgeving gewaarborgd en huiszoekingen 
mogen niet zonder huiszoekingsbevel worden uitgevoerd. Het grote aantal 
uitzonderingen op deze regel en de vele misbruiken door de politie beperken de 
werkelijke draagwijdte hiervan echter aanzienlijk. 
Wat de situatie van de asielzoekers betreft, heeft Bulgarije weliswaar het Verdrag van 
Genève bekrachtigd, maar voldoen de nationale procedures niet aan de internationale 
normen. Er wordt momenteel gewerkt aan een nieuwe wet om deze problemen op te 
lossen en de status en rechten van asielzoekers en vluchtelingen beter vast te leggen. 
Verschillende organisaties maken gewag van talrijke gevallen van onmenselijke en 
onterende behandelingen door de politie. Naar aanleiding van dergelijke gevallen wordt 
niet systematisch vervolging ingesteld. De situatie in de gevangenissen is eveneens zeer 
problematisch, grotendeels vanwege het tekort aan financiële middelen. 
Wat de kinderrechten betreft, leven kinderen in weeshuizen nog onder moeilijke 
omstandigheden omdat deze instellingen over onvoldoende geld beschikken. 
Economische, sociale en culturele rechten 
Het recht op een minimum voor levensonderhoud en sociale zekerheid is opgenomen in 
de grondwet. 
De vakbondsvrijheid is erkend en wordt in de praktijk nageleefd. De organisatiegraad zou 
30 tot 50% bedragen. 
In de arbeidswet van 1992 wordt het stakingsrecht erkend, maar worden stakingen 
verboden bij instellingen die essentiële diensten aan de bevolking leveren. Ook stakingen 
uit politieke overwegingen waren oorspronkelijk verboden, maar het constitutionele hof 
heeft deze bepaling in september 1996 verworpen. De regering legt de uitoefening van 
het stakingsrecht, dat in Bulgarije effectief is, geen belemmeringen in de weg. 
Het recht op onderwijs en de vrijheid van godsdienst zijn in Bulgarije gewaarborgd. De 
grondwet erkent de oosters-orthodoxe kerk als "traditionele" godsdienst van het land, 
maar er is scheiding tussen kerk en staat (artikel 13 van de grondwet). De staat verleent 
de belangrijkste godsdiensten in Bulgarije (met name moslims, katholieken' en joden) 
subsidies. 
Rechten en bescherming van minderheden 
De minderheden vormen 15 tot 18% van de bevolking van Bulgarije, waarbij de Turken 
(9,4%) en zigeuners (4 tot 7% van de bevolking volgens schattingen) duidelijk de 
grootste groep vormen. Tevens moet worden gewezen op de pomaks, een groep Slavisch 
sprekende mohammedanen. 
18 
Bulgarije heeft het kaderverdrag inzake minderheden niet ondertekend, maar heeft 
aangekondigd dit binnenkort te zullen doen. Evenmin heeft het de, juridisch 
niet-verbindende, aanbeveling 1201 van de parlementaire vergadering van de Raad van 
Europa inzake de erkenning van collectieve rechten van minderheden ondertekend. 
De situatie van de Turkse minderheid, die vóór 1989 onder het communistische bewind 
sterk werd gediscrimineerd, is de afgelopen jaren aanzienlijk verbeterd. Ook de 
betrekkingen met de rest van de bevolking lijken te zijn verbeterd. In het Parlement zitten 
leden van de Turkse minderheid (15 afgevaardigden van de MRF gekozen in april 1994). 
Bij de plaatselijke verkiezingen in 1995 heeft de MRF 25 burgemeestersposten en meer 
dan 1.000 gemeenteraadsleden gekregen. De Turkse minderheid kan onderwijs in de 
eigen volkstaal volgen. Er zijn echter geen bepalingen die de minderheden de 
mogelijkheid bieden om hun nationale taal te gebruiken in hun contacten met 
overheidsdiensten in gebieden waar zij een bepaald percentage van de bevolking vormen. 
De zigeuners worden in het dagelijks leven nog vaak gediscrimineerd en zijn vaak het 
slachtoffer van gewelddaden, hetzij rechtstreeks door de politie, hetzij door particulieren, 
die hiervoor niet altijd worden bestraft. Hun maatschappelijke situatie is moeilijk, hoewel 
naast de discriminatie die zij van het overige deel van de bevolking kunnen ondervinden 
ook sociologische factoren een rol spelen. De problemen waarmee deze groep te maken 
heeft, worden onder andere geïllustreerd door de situatie van de straatkinderen 
(4.000-5.000 in Sofia) die vrijwel uitsluitend tot deze minderheid behoren. Het is van 
belang dat de regering passende maatregelen neemt om de specifieke problemen die deze 
bevolkingsgroep ondervindt, daadwerkelijk aan te pakken. In dit verband zou het al een 
stap in de goede richting zijn als meer inzicht in de werkelijke situatie werd verkregen en 
een betrouwbare schatting zou worden gemaakt van het aantal zigeuners in Bulgarije en 
hun maatschappelijke situatie (werkeloosheid, gezondheidsstatistieken, opleidingsniveau) 
waarover op dit ogenblik geen nauwkeurige gegevens bekend zijn. 
1.3 Algemene evaluatie 
Bulgarije heeft democratische instellingen in het leven geroepen waarvan de stabiliteit 
thans gewaarborgd lijkt. Het functioneren van deze instellingen moet worden versterkt 
door een door meer respect voor de rechtsorde gekenmerkte praktijk op alle niveaus van 
het overheidsapparaat. De verkiezingen zijn tot nu toe vrij en eerlijk verlopen en hebben 
in 1994 en 1997 een machtswisseling mogelijk gemaakt. 
Wat respect voor de grondrechten betreft zijn er nog onvolkomenheden, maar de uit de 
verkiezingen van april 1997 voortgekomen nieuwe regering heeft een reeks positieve 
hervormingen aangekondigd. Een aanzienlijke inspanning moet worden gedaan op het 
gebied van corruptiebestrijding, verbetering van het functioneren van het gerecht en 
bescherming van de individuele vrijheden, met name vanwege de nog teveel 
voorkomende gevallen van misbruik door politie en geheime dienst. 
De Turkse minderheid lijkt goed geïntegreerd, maar dit is niet het geval met de Romas 
(zigeuners). 
19 
De huidige verbetering na het aantreden van de nieuwe regering duiden dat Bulgarije op 
weg is om te voldoen is aan de door de Europese Raad van Kopenhagen opgelegde 
politieke voorwaarden. 
20 
2. Economische criteria 
Bij de analyse van de economische situatie en vooruitzichten van Bulgarije baseert de 
Commissie zich met name op de conclusies van de Europese Raad van Kopenhagen van 
juni 1993. Deze stellen dat het lidmaatschap van de Unie "het bestaan vereist van een 
functionerende markteconomie, alsook het vermogen om de concurrentiedruk en de 
marktkrachten binnen de Unie het hoofd te bieden". 
Dit gedeelte van het advies bevat derhalve een beknopte schets van de economische 
situatie en achtergrond, gevolgd door een overzicht van de vooruitgang die Bulgarije 
geboekt heeft op belangrijke onderdelen van de economische hervormingen 
(liberalisering prijzen en handel, stabilisatie van de economie, structurele verandering, 
hervorming van de financiële sector) en de economische en sociale ontwikkeling. Tot slot 
volgt een algemene evaluatie van Bulgarije in het licht van de door de Europese Raad 
genoemde criteria en een korte bespreking van de vooruitzichten en prioriteiten voor 
verdere hervormingen. 
2.1 Economische situatie 
Achtergrond 
Bulgarije heeft 8,3 miljoen inwoners. Het bruto binnenlands product (BBP) bedroeg in 
1995 35 miljard ecu (uitgedrukt in koopkrachtpariteit) en daalde in het jaar daarop. Het 
inwonertal van Bulgarije komt overeen met 2 procent van het aantal inwoners van de 
Unie, maar de economie bedraagt slechts circa 0,5 procent. Het BBP per hoofd van de 
bevolking bedraagt derhalve circa 24 procent van het EU-gemiddelde. 
Het gemiddelde maandinkomen was in 1995 laag, ongeveer 80 ecu per maand. Door de 
ontwikkeling van de wisselkoersen in 1996 en begin 1996 ging de reële waarde van het 
inkomen drastisch omlaag: op een zeker moment bedroeg het gemiddelde inkomen zelfs 
niet meer dan 10 ecu per maand. 
Bulgarije is in 1996 toegetreden tot de Wereldhandelsorganisatie en streeft naar het 
lidmaatschap van de CEFTA. 
Vorderingen bij het economisch hervormingsproces 
Bulgarije is later en onder minder gunstige omstandigheden dan de meeste andere 
Midden-Europese landen begonnen met de omschakeling op een markteconomie. De 
economische hervormingen gingen pas in 1991 van start toen het land al in een diepe 
economische crisis was geraakt. In maart 1990 staakte het land de afbetaling van de 
schulden in deviezen, waardoor het zichzelf in feite afsneed van internationale 
financiering. 
De economie werd bovendien nog getroffen door de ineenstorting van de Comecon, 
waarop een bijzonder groot deel van de buitenlandse handel van Bulgarije was gericht, en 
door de Golfoorlog: Bulgarije onderhield belangrijke handelsbetrekkingen met Irak. In de 
beginfase van het hervormingsprogramma kreeg het land nog een extra klap door het 
uiteenvallen van Joegoslavië. Het daarop volgende embargo tegen Servië-Montenegro 
sneed Bulgarije's belangrijkste over-landverbinding met de westerse markten af. 
21 
Bulgarije maakte een late maar gedurfde start met de economische hervormingen. In 
februari 1991 werd de prijs van de meeste goederen geliberaliseerd, de subsidiëring sterk 
teruggedrongen, één enkele zwevende wisselkoers ingevoerd, het staatsmonopolie op 
buitenlandse handel opgeheven en een duaal bankstelsel ingevoerd. Veel vooruitgang 
werd ook geboekt bij de invoering van een wettelijke basis voor de markteconomie: 
medio 1992 was een groot deel van het wettelijke kader al aanwezig, met als opvallende 
uitzondering evenwel een faillissementswet. 
Structurele verandering is de zwakke plek van Bulgarije's hervormingen. De 
aanvankelijke vorderingen bij de afbraak van de monopolies en de herstructurering van 
de staatsbedrijven liepen vast door een gebrek aan duidelijke politieke steun. De 
privatisering verliep uiterst traag. Het ontbrak het bedrijfsleven en de financiële sector 
grotendeels aan marktdiscipline. De centrale planning werd afgeschaft maar hiervoor 
kwamen niet de basisinstituten van een functionerende vrijemarkteconomie, zoals 
duidelijke, gemakkelijke te handhaven eigendomsrechten, in de plaats. Na zes jaar van 
overgang op een markteconomie verkeert de structurele hervorming in Bulgarije nog 
steeds in een pril stadium. Geconfronteerd met een dreigende binnenlandse en 
buitenlandse financiële crisis, hebben de autoriteiten medio 1996 geprobeerd de 
structurele hervorming van de financiële sector en het bedrijfsleven nieuw leven in te 
blazen. 
De regering die na de verkiezing van april 1997 aan de macht kwam is vastbesloten in 
hoog tempo hervormingen door te voeren. Het tempo hiervan zal afhangen van hoe 
doeltreffend de beperkte overheidsmiddelen kunnen worden aangewend om nog 
grotendeels niet eerder uitgeprobeerde wettelijke procedures en voorschriften in te 
voeren. 
Buitenlandse directe investeringen 
In overeenstemming met het lage tempo van de privatisering en het instabiele politieke, 
economische en juridische klimaat was de instroom van buitenlandse directe 
investeringen (BDI) gering. Tot eind 1996 bedroegen de cumulatieve BDI nog geen 400 
miljoen ecu - nauwelijks meer dan 40 ecu per hoofd van de bevolking - hetgeen 
overeenstemt met minder dan 1% van het BBP (bron: EB WO). In de eerste maanden van 
1997 trad er een duidelijke groei van de BDI op, vooral in verband met de privatisering 
van een aantal grote staatsondernemingen. 
Economische structuur 
In de periode van centrale planning werd de staat eigenaar van bijna de volledige 
infrastructuur voor de productie, distributie en handel en nam deze bijna de volledige 
productie van de economie voor rekening. Vergeleken met de meeste andere 
overgangseconomieën verliep de groei van de particuliere sector daarna relatief traag. In 
1996 werd ongeveer 45% van het BBP door de privé-sector gegenereerd. 
De enige uitzondering op het gemeenschappelijk bezit was de landbouw. In deze sector 
produceerden de particuliere, van de staatscollectieven gehuurde grondstukken bijna de 
helft van de totale opbrengst, ofschoon zij slechts 28% van het landbouwareaal 
uitmaakten. De landbouw zorgt nu voor ongeveer 12,6% van de bruto toegevoegde 
22 
waarde, maar voor meer dan één vijfde van de totale werkgelegenheid. De landbouw is 
een belangrijke bron van harde valuta voor Bulgarije: ongeveer één vijfde van de export 
bestaat uit landbouwproducten, terwijl dergelijke goederen slechts één tiende van de 
invoer vormen. 
De landbouwproductie is in de jaren 1990 aanmerkelijk gedaald. Een aantal factoren 
heeft hiertoe bijgedragen. Door de asymmetrische prijsliberalisering zijn de prijzen van 
grondstoffen vrijgelaten maar kan de regering nog steeds ingrijpen in de prijzen van 
landbouwproducten om een stijging van de consumentenprijzen te beperken. De 
landhervorming is niet vloeiend verlopen. Het beleid was erop gericht de landbouwgrond 
terug te geven aan de eigenaren van voor de collectivisatie. Ofschoon de meeste grond 
snel werd teruggeven, bleven de landbouwmachines eigendom van de collectieve 
boerderijen, die zich op willekeurige wijze van hun eigendommen ontdeden. Bovendien 
ontstond er vertraging bij de definitieve toekenning van de eigendomsbewijzen, zodat 
particulieren niet in staat waren hun land te verkopen of te verhypothekeren. In 1995 
werd de verkoop van grond door particulieren met een wijziging op de landrestitutiewet 
aan banden gelegd en werd prioriteit gegeven aan de heroprichting van coöperaties. 
Het tekortschieten van het landbouwbeleid in het bijzonder en van de economische 
hervormingen in het algemeen werd pijnlijk duidelijk in 1996, toen een tekort ontstond. 
Het huidige beleid is erop gericht de fouten uit het verleden op korte termijn te herstellen. 
Het tempo van de teruggave van de grond en de privatisering van de voedingsindustrie 
wordt verhoogd. De meeste voedselprijzen zijn weer vrijgelaten. 
Belangrijkste economische indicatoren 
(gegevens over 1996, tenzij anders aangegeven) 
Bevolking 
BBP per capita 
als % van gemiddelde EU-15 
Aandeel van de landbouw in: 
bruto toegevoegde waarde 
werkgelegenheid 
Bruto buitenlandse schuld/BBP 
Export goederen & diensten/BBP 
Buitenlandse directe investeringen' (2) miljoen 
KKS-ECU (1995) 
procent (1995) 
procent (1995) 
procent (1995) 
procent 
procent 
miljard ECU 
ECU per capita 8,3 
4200 
24 
14 
22 
99 
(i) 45 
0,4 
40 
Bron: Commissie, nationale bronnen, EBRD 
O) 1995 
(2) Buitenlandse directe investeringen berekend op basis van de wisselkoers van eind 1996: 
1 ECU = USD 1,25299 
De Bulgaarse industrie wordt nog steeds gedomineerd door staatsbedrijven; particuliere 
ondernemingen nemen minder dan een vijfde van de totale productie voor rekening. Over 
de gehele linie is er slechts weinig vooruitgang geboekt bij de herstructurering en 
23 
privatisering. Het herstel van de productie dat eind 1994 optrad, verloor eind 1995 vaart. 
Dit herstel concentreerde zich voornamelijk in industrietakken zoals de chemische 
industrie en de metaalbewerking, die erg energie-intensief en exportgericht waren: deze 
industrietakken konden profiteren van de gesubsidieerde energie en van de impuls die de 
scherpe devaluatie van de nationale munt in het voorjaar van 1994 aan de 
concurrentiepositie ten opzichte van het buitenland gaf. Dit prijsvoordeel verdween 
evenwel weer door de waardestijging van de lev in de loop van 1995. In 1996 was de 
geringe internationale vraag naar metalen er de oorzaak van dat Bulgarije niet in staat 
was te profiteren van een nieuwe waardedaling van de lev om de export op te voeren. 
Bovendien begonnen de prijzen van olie en gas medio 1996 te stijgen tot op het niveau 
van de wereldmarkt, waardoor het concurrentievoordeel van Bulgarije's energie-
intensieve productieapparaat grotendeels afbrokkelde. 
De kunstmatig lage energieprijzen die tot midden 1996 golden, bevorderden de 
verspilling. Bulgarije gebruikt naar schatting twee- tot viermaal zoveel energie per 
eenheid product dan de economieën van de Europese Unie. Door voor energie 
economisch verantwoorde prijzen vast te stellen, zou deze ongelijkheid verdwijnen, 
omdat de industrie (en de particuliere verbruikers) energie zouden gaan besparen. 
De teruggave van bezittingen in de steden werd in een relatief prille fase van de 
hervormingen voltooid. Dit heeft ertoe geleid dat er een relatief dynamische particuliere 
detailhandel is ontstaan. De dienstensector (met uitzondering van vervoer en 
communicatie) heeft een groot deel van de beperkte instroom van buitenlandse directe 
investeringen in Bulgarije tijdens de overgangsperiode naar zich toe getrokken. 
De openbare dienstverlening is onvermijdelijk verzwakt als gevolg van de besnoeiingen 
in de overheidsuitgaven van de afgelopen jaren. De telecommunicatiediensten zijn slecht. 
Aangekondigd is dat een groot deel van het staatstelecommunicatiebedrijf zal worden 
verkocht en een modernisering van het systeem na deze verkoop is dringend gewenst. 
Diverse lopende projecten beginnen hun vruchten af te werpen. 
De banksector, grotendeels in staatshanden, maakte in 1996 een diepe crisis door. De 
oorzaken worden hieronder besproken. 
Liberalisering 
Prijzen 
In 1991 werd een begin gemaakt met een verregaande liberalisering van de prijzen, die in 
1992 werd voortgezet. In dit jaar werden alle prijzen in principe aan de staatscontrole 
onttrokken, behalve die voor energie en door de nutsbedrijven geleverde goederen en 
diensten. De prijzen van 13 fundamentele levensmiddelen werden onder toezicht gesteld, 
ofschoon dit in de praktijk prijsstijgingen voor deze artikelen niet in de weg bleek te 
staan. 
De lijst van goederen waarvoor deze vorm van indirecte controle gold werd uitgebreid tot 
ongeveer 30 artikelen in 1993 en 1994. De in september door het parlement aanvaarde 
prijzenwet vertegenwoordigde een stap achteruit vergeleken met de situatie waarin de 
prijzen door het marktmechanisme worden bepaald, een van de pijlers van een 
markteconomie. Deze wet gaf de regering de bevoegdheid om de prijzen van goederen en 
24 
diensten te regelen. Begin 1996 gold voor naar schatting 50% van alle goederen 
(gewogen naar hun aandeel in de korf die gebruikt wordt voor de berekening van het 
prijsindexcijfer) een of andere vorm van toezicht op of beïnvloeding van de prijzen. De 
kunstmatig lage prijs van tarwe droeg bij tot het tekort aan brood in 1996 en 1997. Sinds 
begin 1997 zijn de prijzen van de meeste goederen en diensten weer vrij. 
Handel 
Sinds de afbraak van het staatsmonopolie op de buitenlandse handel in 1990 en 1991 
heeft Bulgarije een liberale handelspolitiek gevoerd. Er zijn praktisch geen kwantitatieve 
handelsbeperkingen, behalve om redenen van gezondheid en veiligheid. Een duidelijke 
uitzondering is het verbod op de uitvoer van tarwe, dat in 1994 is ingevoerd en nog 
steeds van kracht is. Een andere oorzaak van het tekort aan brood was dat met dit verbod 
de hand werd gelicht. 
Bulgarije is onlangs toegelaten als lid van de Wereldhandelsorganisatie (WTO) en'streeft 
naar het lidmaatschap van de CEFTA, de Central European Free Trade Association. 
Naast de vrijhandelsbepalingen van de Europa-Overeenkomst, heeft Bulgarije ook een 
vrijhandelsakkoord met de EVA gesloten. 
Geconfronteerd me een steeds diepere economische crisis heeft de regering medio 1996 
een extra importheffing aangekondigd als onderdeel van haar mislukte poging om de met 
het IMF krachtens een stand-by-overeenkomst afgesproken doelstellingen voor het 
begrotingstekort te halen. Deze extra heffing moet over een periode van vier jaar 
geleidelijk worden afgeschaft. 
Wisselkoersen 
Op 1 juli van dit jaar heeft Bulgarije een vaste wisselkoers ingevoerd in het kader van een 
currency board-regeling, waarbij de koers van de lev aan die van de Duitse markt werd 
gekoppeld. Dit trad in de plaats van het stelsel van de zwevende wisselkoers dat bij het 
begin van de hervormingen van de Bulgaarse economie in 1991 werd geïntroduceerd. Dit 
initiële besluit om de wisselkoers te laten zweven in plaats van aan een korf van harde 
valuta's te koppelen werd ingegeven door pragmatische overwegingen: de centrale bank 
had geen reserves om een vaste wisselkoers te verdedigen. 
Ondanks dat de markt voor buitenlandse valuta's erg vrij is in de zin dat er bij de aankoop 
of verkoop van buitenlandse valuta erg weinig formaliteiten gelden, is de omvang ervan 
tamelijk klein: het dagelijkse transactievolume bedraagt doorgaans ongeveer 20 miljoen 
dollar of minder. Deels als gevolg hiervan vertoonde de zwevende wisselkoers een 
patroon dat gekenmerkt werd door periodes van stabiliteit (met als gevolg een stijging 
van de reële wisselkoers) afgewisseld met plotselinge koersdalingen. Bijzonder 
uitgesproken veranderingen deden zich voor in het voorjaar van 1994 en daaraan in de 
periode april/mei 1996 tot februari 1997. 
Deze instabiliteit van de wisselkoers leverde duidelijk problemen op voor de 
producenten, consumenten en de beleidsmakers. Bij gebrek aan een economisch beleid 
waarmee duurzame macro-economische stabiliteit mogelijk was, was een zwevende 
wisselkoers de enige realistische optie voor Bulgarije. Het welslagen van de currency 
board-regeling is op korte termijn afhankelijk van de steun uit het fiscaal beleid. Voor 
25 
economische stabilisatie op middellange en lange termijn is een strenge implementatie 
van ingrijpende structurele hervormingen onmisbaar. 
Stabilisatie van de economie 
Binnenland 
Na de aanvankelijke stijging van de prijzen na de liberalisering, stabiliseerde de inflatie 
zich in de periode 1991-1994 op 4 à 6%. Dit patroon werd verstoord door een tijdelijke 
hogere inflatie als gevolg van de snel dalende wisselkoers in het voorjaar van 1994. In 
1995 en de eerste maanden van 1996 daalde de inflatie weer: op jaarbasis zakte de 
inflatie tot onder de 30% dankzij een lange periode van rust op de wisselmarkt. De 
afbrokkeling van de wisselkoers die in april/mei 1996 inzette maakte een einde aan deze 
gunstige ontwikkeling. De consumentenprijzen stegen in 1996 met 310%. Een verdieping 
van de crisis op de wisselmarkt werd gevolgd door een korte uitbarsting van hyperinflatie 
begin 1997. 
Het bruto binnenlands product (BBP) daalde scherp in de eerste jaren van de overgang. 
De economische groei herstelde zich in 1994, hetgeen duurde tot in de loop van 1995. In 
de tweede helft van dat jaar tekende zich steeds duidelijker een nieuwe inzinking van de 
economie af. Dit werd nog duidelijker in 1996, toen het BBP met ongeveer 10%) daalde. 
De recessie in de eerste maanden van 1997 was zo ernstig dat het BBP van Bulgarije dit 
jaar naar verwachting in reële termen opnieuw zal dalen. Een licht herstel van de 
productie mag evenwel worden verwacht als gevolg van de stabilisatie van de economie 
in het tweede kwartaal van 1997. 
De werkloosheid is na de beëindiging van de centrale planning snel gestegen tot 10% van 
de beroepsbevolking eind 1991. Plafonds voor de totale personeelsuitgaven van 
staatsbedrijven leidden tot een scherpe daling van de werkgelegenheid. Het geregistreerd 
aantal werklozen bereikte begin 1994 een recordhoogte van circa 14% van de 
beroepsbevolking. Daarna daalde dit cijfer tot ongeveer 10%), waarna het medio 1996 
weer begon op te lopen. 
Belangrijkste economische gegevens 
Reële groei BBP procent 
Consumentenprijzeninflatie 
gemiddelde op jaarbasis procent 
december t.o.v. december procent 
Werkloosheidscijfer procent 
ILO-definitie 
Begrotingssaldo collectieve sector procent van het BBP 
Saldo lopende rekening procent van het BBP 
Verhouding schuld/export procent 
Inkomende buitenlandse directe procent van het BBP 1994 
1,8 
87 
122 
20,5 
-4,9 
-0,3 
220 
1,0 1995 
2,1 
62 
33 
14,7 
-5,2 
-0,2 
151 
0,8 1996 
-10,9 
123 
311 
13,7 
-11,5 
-0,2 
159 
1,6 
26 
investeringen 
Bron: Commissie, nationale bronnen, EBRD, IMF 
De overheidsfinanciën werden in de jaren negentig gekenmerkt door een scherpe daling 
van de verhouding tussen overheidsinkomsten en -uitgaven enerzijds en het BBP 
anderzijds. Voorts waren er steeds aanzienlijke begrotingstekorten, die tussen 1990 en 
1993 ruim boven de 10% van het BBP lagen, waarna zij in 1994 en 1995 tot ongeveer 
6% daalden. De rentebetalingen op zowel de buitenlandse als de binnenlandse schuld 
drukken zwaar op de begroting: in 1996 beliepen zij meer dat 20% van het BBP. Het 
begrotingstekort bleef in 1996 alleen dankzij drastische bezuinigingen steken op circa 
10%: zo werden de pensioenen en ambtenarensalarissen niet aangepast in het laatste 
kwartaal van het jaar, toen de prijzen met meer dan 60% stegen. De goedkeuring van de 
begroting voor 1997 werd uitgesteld tot het midden van het jaar ten gevolge van de 
politieke crisis en de verkiezingen in de eerste maanden van het jaar en in verband met de 
noodzaak om de samenhang tussen de begroting en de werking van de currency board-
regeling te garanderen. In de begroting voor 1997 is rekening gehouden met een tekort 
van 6,2% van het BBP. 
Buitenland 
Alleen dankzij steun van de internationale Gemeenschap kon Bulgarije voorkomen dat de 
afbetaling van de buitenlandse schuld in 1997 moest worden gestaakt. 
Een tekort aan deviezen had Bulgarije al eens in 1990 genoodzaakt de afbetaling van de 
buitenlandse schuld op te schorten. Ondanks een akkoord met de club van Londen van 
particuliere crediteuren over een vermindering van de schuld en de afbetaling van de 
schuld (DDSR) in 1994, waardoor de buitenlandse schuldenlast aanzienlijk werd verlicht, 
bleef Bulgarije zwaar in de schulden steken: de verhouding tussen de buitenlandse schuld 
en het BBP bedroeg eind 1995 ongeveer 80%. De inkrimping van de Bulgaarse economie 
in 1996 bracht deze verhouding weer op 100%. 
De afbetaling van de schuld zal Bulgarije op middellange termijn moeilijkheden blijven 
opleveren, ook als het herstel van de instroom van buitenlandse directe investeringen in 
de komende jaren doorzet. 
Structurele verandering 
Buitenlandse handel 
Er is een opmerkelijke verandering opgetreden in de koers van de buitenlandse handel 
van Bulgarije. De handel met de EU vertegenwoordigde in 1990 slechts 5% van de totale 
uitvoer en minder dan 10% van de totale invoer. In 1996 was het aandeel van Bulgarije's 
buitenlandse handel met de EU tot ongeveer 35% gegroeid. 
Bij het begin van de overgang concentreerde het grootste deel van de buitenlandse handel 
zich op de landen van de Comecon. Volgens sommige ramingen was 80% van de handel 
gericht op deze landen en maar liefst 60% van de totale handel op de Sovjet-Unie. 
Bovendien bestond het leeuwendeel van de Bulgaarse uitvoer naar de Comecon-landen 
uit investeringsgoederen, die in de beginfase van de recessie in de overgangslanden niet 
27 
goed in markt lagen. De ineenstorting van de Comecon trof Bulgarije daarom bijzonder 
zwaar en werd nog verergerd door de effecten van het eenzijdig moratorium dat Bulgarije 
op de afbetaling van de schuld afkondigde. Door deze laatste maatregel bleef Bulgarije 
verstoken van toegang tot kortlopende handelskredieten. Een bijkomend gevolg was een 
steile daling van het volume van de handelsstromen met ongeveer 50%. 
Hoewel veranderingen in de samenstelling van de handelsstromen om statistische 
redenen moeilijk zijn na te gaan, lijken ook deze dramatisch te zijn geweest. De export 
van machines is drastisch geslonken in relatieve termen, terwijl chemicaliën en 
basismetalen ongeveer 40% van de export in 1995 voor rekening namen, vergeleken met 
niet meer dan 30% in 1992. Een groot deel van de groei van de uitvoer van deze 
producten was te danken aan tijdelijk factoren, zoals de krachtige daling van de 
wisselkoers van voorjaar 1994 samen met de constante beschikbaarheid van 
gesubsidieerde energie. De stijging van de energieprijzen tot wereldniveau van medio 
1996 maakte een einde aan dit kunstmatige en niet meer vol te houden voordeel. 
Ondanks de impuls die de Bulgaarse uitvoer in termen van prijsconcurrentie kreeg door 
de scherpe daling van de wisselkoers, is de uitvoer toch flink gedaald, misschien wel met 
10 à 15%). Een factor die tot deze daling heeft bijgedragen is de verstoring van de 
economische bedrijvigheid ten gevolge van de ineenstorting van het bankstelsel, die 
hieronder uitvoerig aan de orde zal komen. 
Arbeidsmarkt 
Typisch voor de daling van de werkloosheid in Bulgarije in 1994 en 1995 was dat 
degenen die werk vonden in het algemeen jonger waren en meer ervaren. Enerzijds is dit 
bemoedigend, omdat het suggereert dat nieuwe banen worden gecreëerd in de economie. 
Anderzijds wijst dit op het bestaan van een grote groep van oudere, minder ervaren of 
onervaren werknemers die, naarmate zij langer werkloos blijven, steeds meer moeite 
zullen hebben bij het vinden van een baan . 
De hernieuwde start van de structurele hervormingen in 1997 zal het beleid inzake de 
beroepsbevolking sterk onder druk zetten. Een grote inspanning is nodig om degenen die 
hun baan verliezen bij te scholen, anders kan het gebrek aan geschoold personeel een 
hinderpaal voor de economische groei worden. Ook zou er economische en sociale 
instabiliteit kunnen ontstaan als belangrijke delen van de maatschappij feitelijk zouden 
worden uitgesloten van de voordelen van hogere lonen en betere levensomstandigheden. 
Overheidsfinanciën 
Het aandeel van de inkomsten en uitgaven van de overheid in het BBP is in recente jaren 
aanmerkelijk verminderd. De inkomsten daalden van 53% van het BBP in 1990 tot 
minder dan 35% van het BBP in 1996. De uitgaven daalden van 65,7%) van het BBP in 
1990 tot minder dan 50% in 1996; twee vijfde hiervan bestond uit rentebetalingen. De 
primaire begrotingsbalans, d.w.z. zonder rentebetalingen, vertoont sinds 1994 grote 
overschotten. 
De val van het door de overheidsinkomsten en -uitgaven gegenereerde deel van het BBP 
ging samen met een ingrijpende herstructurering van het stelsel van belastingen en 
uitgaven. De winstbelasting en de niet uit belastingen afkomstige inkomsten zijn relatief 
minder belangrijk geworden, terwijl de indirecte belastingen (na de invoering van de 
28 
BTW in 1994) zich tot een belangrijker bron van inkomsten hebben ontwikkeld. Aan 
uitgavenzijde is er flink gesnoeid in de kapitaalsinvesteringen en in de uitgaven voor 
onderhoud en exploitatie. Inkomensoverdrachten en rentebetalingen waren, ofschoon zij 
als percentage van het BBP bij benadering constant zijn gebleven, tot 1995 elk 
verantwoordelijk voor ongeveer 25-30% van de overheidsuitgaven. Het lage tempo 
waarin de medio 1996 aangekondigde structurele hervormingsmaatregelen ten uitvoer 
worden gelegd, lijkt deels toe te schrijven aan de ontoereikende voor het landsbestuur 
beschikbare middelen, nog versterkt door het ontbreken van een krachtige politieke 
bereidheid tot economische hervormingen. 
Bedrijfsleven: privatisering en herstructurering 
De traag verlopende privatisering en herstructurering liggen aan de oorsprong van de 
moeilijkheden waarin het bedrijfsleven in Bulgarije verkeert. Bij afwezigheid van 
voldoende stimulansen voor het management van de staatsbedrijven trad er op grote 
schaal een dekapitalisering op "privatisering van de winst" van de staatsbedrijven op. 
Gedeeltelijk daarom waren crediteuren niet genegen om faillissementsprocedures in te 
leiden: een groot deel van de staatsbedrijven zou waarschijnlijk een erg lage 
liquidatiewaarde hebben. Vanuit het oogpunt van de crediteur is het interessanter dat het 
bedrijf het hoofd boven water houdt in de hoop dat de staat de verantwoordelijkheid voor 
de schulden van het bedrijf op zich neemt. 
Het lage tempo van de privatisering was deels te wijten aan een overdreven scheiding van 
verantwoordelijkheden tussen regering, verantwoordelijke ministeries, lokale overheden, 
het privatiseringsbureau en het centrum voor grootschalige privatisering, en deels ook 
aan een gebrek aan politieke wil. Het plan voor massaprivatisering dat in oktober 1996 
van start is gegaan, heeft de potentie om de achterban te winnen voor de 
markthervormingen. Een mogelijke zwakte van het plan is dat de staat in de meeste 
bedrijven een minderheidsbelang houdt. In scherpe tegenstelling met voorgaande jaren 
heeft de huidige regering beloofd in de eerste helft van haar mandaat alle commerciële 
bedrijven en de helft van alle nutsbedrijven te privatiseren. 
In sommige sectoren van de economie is een groot aantal privé-bedrijfjes opgericht. 
Sectoren zoals de bouw en de detailhandel bestaan nu vooral uit kleine particuliere 
ondernemingen. De ontwikkeling van de particuliere sector raakt evenwel verstikt door 
de situatie bij de staatsbedrijven en in de financiële sector en door de behoefte van de 
staat aan leningen om het gat in de begroting te dichten. Door deze samenloop van 
omstandigheden was er weinig geld beschikbaar voor leningen aan particuliere bedrijven 
en bleven de rentetarieven op een te hoog peil steken. Pas in 1996 werd een serieuze 
poging gewaagd om de problemen ten gevolge van het voortbestaan van grote 
noodlijdende staatsbedrijven aan te pakken: deze pogingen beginnen nu duidelijk hun 
vruchten af te werpen. 
De investeringen zijn gedaald tot op een zeer laag niveau: de investeringen in vaste activa 
bedroegen in 1996 slechts 15% van het BBP. Deze inzinking moet aan diverse factoren 
worden toegeschreven: de traag verlopende privatisering gekoppeld aan een gebrek aan 
stimulansen voor managers om hun staatsbedrijven efficiënt te leiden, onverantwoorde 
leenpraktijken in het bankwezen, een tekort aan middelen voor particuliere investeringen, 
besparingen op overheidsinvesteringen en onzekerheid over de economische situatie. Bij 
29 
een succesvolle tenuitvoerlegging van het programma van de nieuwe regering zouden de 
meeste van deze obstakels geheel of gedeeltelijk uit de weg worden geruimd. 
Financiële sector 
De problemen van de financiële sector in Bulgarije hangen samen met de situatie in het 
bedrijfsleven. Onverstandige leningen, gebrekkig toezicht en het ontbreken van "harde 
budgettaire voorwaarden" - het besef dat leningen moeten worden terugbetaald - hebben 
geleid tot toenemende verliezen in deze sectoren, die geleidelijk de vooruitgang in de 
richting van macro-economische stabilisatie deden ontsporen. De totale schuld van 
verliesgevende staatsbedrijven aan de banken werd eind 1995 geraamd op circa 20%) van 
het BBP. 
Net als in de meeste andere landen met een overgangseconomie bestond de erfenis van de 
centrale planning onder meer uit een last van niet-invorderbare leningen en een gebrek 
aan ervaring met de inschatting van de kredietwaardigheid van aspirant-leners. Deze 
moeilijkheden werden nog verergerd door het lage tempo van de structurele 
hervormingen en een tekortschietende en slechts gedeeltelijke tenuitvoerlegging van de 
gestarte hervormingen. Voorgaande herkapitalisaties van banken werden niet gevolgd 
door maatregelen om het opnieuw ontstaan van niet-invorderbare schulden te voorkomen. 
Dit schiep de verwachting dat de staat uiteindelijk insolvabele banken en bedrijven de 
helpende hand zou toesteken - een gedachte die eveneens in de particuliere sector voet 
aan de grond kreeg. Ook het zwakke toezicht op de banken en de ontoereikende 
wetgeving hebben bijgedragen tot de problematiek van de niet-invorderbare leningen in 
de particuliere bankwereld en het bedrijfsleven. 
De Bulgaarse Nationale Bank (BNB), de centrale bank, hield weliswaar de rentetarieven 
hoog om de wisselkoers te ondersteunen, maar nam een meegaande houding aan ten 
aanzien van deze praktijken. Lacunes in het wettelijk kader, ondoeltreffend toezicht op de 
banken en misschien een zekere weerstand om maatregelen te nemen zonder dat deze 
vergezeld zouden gaan van structurele maatregelen in andere sectoren van de economie 
hebben ertoe bijgedragen dat de centrale bank te hoge leningen zonder onderpand aan 
handelsbanken heeft toegestaan om te voorkomen dat deze failliet zouden gaan. Dit was 
een van de oorzaken van de instabiliteit van de wisselkoers begin 1996. Toen de BNB 
vervolgens leningen zonder onderpand niet langer toestond, werd de zwakke positie van 
banksector en bedrijfsleven snel duidelijk. De activa van diverse banken werden bevroren 
en hun activiteiten werden opgeschort. Voor een aantal van deze banken werd een 
liquidatie- of faillissementsprocedures ingeleid. Vertragingen bij de succesvolle 
afronding van deze procedures hebben de zwakke plekken in het wettelijk kader aan het 
licht gebracht. 
De meeste banken die openbleven verkeerden in een kwetsbare positie. Door het gebrek 
aan vertrouwen in de banken ten gevolge van wanpraktijken bij het verstrekken van 
leningen, beschikten zij zelfs niet over voldoende middelen voor kortlopende kredieten. 
Dit had weer gevolgen voor het bedrijfsleven. Ondernemingen waren niet in staat geld te 
lenen voor de financiering van de invoer van grondstoffen voor de fabricage van 
uitvoerproducten. Het feit dat het niet mogelijk was grondstoffen in het buitenland te 
kopen, verklaart voor een groot deel waarom de Bulgaarse export in 1996 ineenzakte. De 
30 
daling van het inkomen en de productie als gevolg daarvan was een van de factoren die 
tot de diepe economische crisis leidde. 
De zeer hoge inflatie in 1996 en de eerste maanden van 1997 leidde tot een aanzienlijke 
verschuiving van welvaart van crediteuren naar debiteuren. De reële waarde van 
bedrijfsschulden en niet-invorderbare leningen van banken daalde sterk. 
De BNB werd in 1991 bij wet onafhankelijk, maar deze positie werd door latere 
wetswijzigingen enigszins ondermijnd. Eind 1996 en opnieuw in 1997 werd zij wettelijk 
verplicht om grote leningen te verstrekken ten behoeve van de begroting. Dit leidde tot 
een toename van de inflatie. 
Vóór de invoering van de currency board-regeling beschikte de BNB over de 
gebruikelijke instrumenten van monetair beleid. De doeltreffendheid van het monetair 
beleid werd evenwel belemmerd door een laks fiscaal beleid, de zwakte van het 
bankstelsel en vertragingen bij de structurele hervormingen in het algemeen. Op grond 
van de currency board-regeling die op 1 juli werd ingevoerd, is de ruimte van de BNB 
voor het voeren van een eigen monetair beleid zeer beperkt, aangezien zij verplicht is 
ervoor te zorgen dat de hoeveelheid binnenlandse valuta die in omloop is, volledig wordt 
gedekt door eigen reserves van buitenlandse valuta. Het welslagen van de currency 
board-regeling is essentieel voor het herstel van de economische stabiliteit. 
De kapitaalmarkten zijn onderontwikkeld. De aandelenmarkt verkeert in een embryonaal 
stadium en kan niet worden gezien als een alternatieve financieringsmogelijkheid voor 
het bedrijfsleven. Verzekeringsmaatschappijen in staatshanden spelen een dominante rol 
op de markt, ofschoon er enkele particuliere bedrijven zijn ontstaan. Buitenlandse 
verzekeraars hebben de weg naar de verzekeringsmarkt nog niet gevonden. De markt 
voor korte-termijninstrumenten blijft beperkt tot de interbankmarkt voor geld. De 
activiteit is gedaald als gevolg van de huidige problemen in het bankwezen. 
Economische en sociale ontwikkeling 
Sociale indicatoren 
Het bevolkingsaantal in Bulgarije bedraagt ongeveer 8,3 miljoen. Het is de afgelopen 
jaren licht gedaald. Het geboortecijfer ligt beneden de negen per duizend en daalt nog 
steeds, terwijl het sterftecijfer tot boven de dertien per duizend is gestegen. Ongeveer een 
vijfde van de bevolking is jonger dan 15 jaar, terwijl ongeveer 15% 65 jaar of ouder is. In 
grote lijnen komt dit overeen met de bevolkingsopbouw in de EU. 
Ongeveer de helft van de bevolking heeft de middelbare school afgemaakt; de 
gemiddelde volwassene heeft negen tot tien jaar officieel onderwijs gevolgd. Als gevolg 
van de economische crisis kampt de gezondheidszorg met ernstige financiële problemen, 
die geleid hebben tot een gebrek aan geneesmiddelen en medische apparatuur. 
De economische crisis in 1996 en 1997 heeft verstrekkende gevolgen gehad voor de 
bevolking. De lonen en pensioenen in de openbare sector daalden scherp, hetgeen 
ernstige gevolgen had voor de levensstandaard. Het deel van het inkomen dat aan voedsel 
werd besteed nam toe en bedroeg meer dan de helft van de huishoudelijke uitgaven. De 
huishoudens besteedden relatief meer aan voeding, maar de consumptie daalde: in het 
31 
derde kwartaal van 1996 lag het verbruik van vlees, eieren, fruit en groenten per hoofd 
van de bevolking ongeveer 15% lager dan in dezelfde periode in 1995; alleen de 
genuttigde hoeveelheden melk en aardappelen waren vergeleken met 1995 ongeveer 
gelijk. 
Eind 1996 leefde naar schatting 40%) van de bevolking beneden de armoedegrens. Sinds 
het begin van de economische stabilisering in maart 1997 is er enige verbetering in de 
toestand gekomen. Toch zal de inkomenssituatie van grote delen van de bevolking nog 
een hele tijd moeilijk blijven. 
Regionale en sectorale verschillen 
Ongeveer twee derde van de bevolking leeft in stadsgebieden. De levensstandaard in 
grote en kleine steden ligt beduidend hoger, dat was tenminste zo tot medio 1996. De 
hyperinflatie heeft waarschijnlijk wel minder ernstige gevolgen gehad voor de 
plattelandsbewoners, die tenminste voedsel voor hun eigen levensonderhoud kunnen 
verbouwen. Het percentage beroepsbevolking is hoger en de werkloosheid lager in de 
stedelijke gebieden dan op het platteland, zodat een veel groter deel van de 
stadsbevolking werk heeft. 
Het opleidingsniveau is in de kleine en grote steden ook aanzienlijk hoger; bijna drie 
kwart van de volwassen plattelandsbevolking heeft niet meer onderwijs genoten dan 
lagere school. Voor de stedelingen bedraagt dat cijfer ongeveer 35%. Vrouwen hebben 
wel minder officieel onderwijs gevolgd en vormen een kleiner deel van de 
beroepsbevolking dan de mannen, maar de verschillen zijn niet groot. 
Medio 1996 zijn wat de werkloosheid betreft aanzienlijke regionale verschillen ontstaan, 
met percentages die variëren van minder dan 10% in de grotere steden tot 20%> en meer 
in enkele plattelands- en bergstreken. De grootschalige industriële herstructurering die nu 
aan de gang is zal waarschijnlijk scherpe pieken veroorzaken in de regionale 
werkloosheidscijfers, aangezien veel industriële werkgelegenheid geconcentreerd is op 
plaatsen met één enkele fabriek. De werkloosheid zal ook sectoraal geconcentreerd zijn, 
waardoor het vooruitzicht wordt geschapen van regionale concentraties van werknemers 
met achterhaalde vaardigheden. 
2.2 De economie in het perspectief van het lidmaatschap 
Inleiding 
De Europese Raad van Kopenhagen bereikte in 1993 overeenstemming over de 
voorwaarden waaraan de geassocieerde landen in Midden- en Oost-Europa moeten 
voldoen, willen zij in aanmerking komen voor toetreding. De economische criteria zijn: 
• het bestaan van een functionerende markteconomie; 
• het vermogen om de concurrentiedruk en de marktkrachten binnen de Unie het hoofd 
te bieden. 
Deze criteria staan niet los van elkaar. Ten eerste is een functionerende markteconomie 
beter in staat om de concurrentiedruk het hoofd te bieden. Ten tweede is de 
32 
functionerende markt, in de context van het lidmaatschap van de Unie, de interne markt. 
Zonder integratie in de interne markt verliest het lidmaatschap van de EU zijn 
economische betekenis, zowel voor ... als voor zijn partners. 
De overname van het acquis, en met name het acquis van de interne markt, is dan ook 
essentieel voor de aspirant-lidstaat; die zich er permanent toe moet verbinden de 
economische verplichtingen van het lidmaatschap na te komen. Deze onherroepelijke 
verbintenis is noodzakelijk om te garanderen dat elk deel van de zo ontstane, grote EU-
markt volgens gemeenschappelijke regels blijft opereren. 
Het vermogen om het acquis over te nemen heeft verschillende dimensies. Enerzijds 
dient Bulgarije in staat te zijn de economische verplichtingen van het lidmaatschap op 
zich te nemen, op een dusdanige wijze dat de interne markt soepel en eerlijk kan 
functioneren. Wil Bulgarije anderzijds volledig kunnen profiteren van de 
concurrentiedruk van de interne markt, dan moet het daaraan ten grondslag liggende 
economische klimaat gunstig zijn, en moet de Bulgaarse economie over de nodige 
flexibiliteit en voldoende menselijk en fysiek kapitaal, met name 
infrastructuurvoorzieningen, beschikken. Ontbreken deze, dan is de concurrentiedruk 
voor bepaalde segmenten van de samenleving waarschijnlijk te groot, en zal als gevolg 
daarvan de roep om beschermende maatregelen sterker worden, die de interne markt 
zouden ondermijnen. 
Het vermogen en de wil van een aspirant-lidstaat om het acquis over te nemen en ten 
uitvoer te leggen zijn cruciaal, aangezien de kosten en voordelen daarvan mogelijk 
ongelijk gespreid worden in de tijd en over de verschillende economische sectoren en 
sociale groepen. Een brede consensus over welke veranderingen in het economisch beleid 
vereist zijn voor het lidmaatschap van de Unie, en een constant tempo (ondanks de 
pressie van belangengroepen) bij de implementatie van de economische hervormingen, 
verminderen het risico dat een land zijn beloftes met betrekking tot de economische 
verplichtingen van het lidmaatschap niet kan nakomen. 
Op het niveau van de overheid vereist het lidmaatschap van de Unie dat het bestuurlijke 
en juridische vermogen aanwezig is voor het omzetten en implementeren van de vele 
technische wetsvoorschriften die noodzakelijk zijn om de obstakels voor vrij verkeer 
binnen de Unie op te heffen en aldus te zorgen voor het functioneren van de interne 
markt. Deze aspecten worden in de volgende hoofdstukken besproken. Voor het 
bedrijfsleven is het effect van de overname van het acquis op het concurrentievermogen 
afhankelijk van het vermogen om zich aan de nieuwe economische omstandigheden aan 
te passen. 
Bestaan van een functionerende markteconomie 
Het bestaan van een markteconomie vereist dat het evenwicht tussen vraag en aanbod tot 
stand komt door de vrije wisselwerking van de marktkrachten. Een markteconomie 
functioneert wanneer het rechtsstelsel, waaronder ook regelgeving op het gebied van de 
eigendomsrechten, naar behoren functioneert. Het functioneren van een markteconomie 
vereist macro-economische stabiliteit en een zekere mate van consensus over de 
essentiële onderdelen van het economisch beleid. Wanneer de financiële sector goed 
ontwikkeld is en er geen significante belemmeringen zijn voor de markttoegang, kan een 
economie efficiënt functioneren. Hoe meer vooruitgang er wordt geboekt met de 
33 
implementatie van de Europa-Overeenkomst, des te soepeler verloopt de overgang naar 
het lidmaatschap van de Unie. 
Omdat men er niet in geslaagd is voort te bouwen op de aanvankelijk veelbelovende start 
van de markthervormingen, heeft Bulgarije ten opzichte van de situatie bij het begin van 
de overgang zes jaar geleden weinig vorderingen gemaakt. Veelbetekenend voor de lange 
weg die Bulgarije nog te gaan heeft naar een markteconomie is dat er onlangs weer lange 
rijen voor de bakkers winkel s stonden. 
Wat het vrijlaten van de prijzen betreft zijn de eerste hervormingen in 1995 gedeeltelijk 
teruggedraaid. Pas zeer kortgeleden zijn de prijzen opnieuw vrijgelaten. 
De hyperinflatie van begin 1997 heeft geleid tot een massale herverdeling van de 
welvaart van spaarders naar leners. Een neveneffect was dat het bankwezen en de 
bedrijfssector gezonder werden, hoewel zij nog steeds zeer zwak zijn. De werking van 
het financiële systeem is in hoge mate gestoord. Het heeft niet de in een markteconomie 
essentiële functie van financiële bemiddeling tussen spaarders en investeerders vervuld. 
De activiteit van de banken is gebleken vooral te bestaan uit het verstrekken van nieuwe 
leningen om ondernemingen overeind te houden die achter zijn met de betaling van hun 
uitstaande schulden. 
Het gedrag van de banken en ondernemingen valt gedeeltelijk te verklaren uit het 
ontbreken van sterke juridische instellingen. In een markteconomie kunnen de meeste 
geschillen tussen economische subjecten worden bijgelegd zonder dat het gerecht eraan 
te pas komt. Dit is mogelijk omdat er een algemeen begrip bestaat van hoe de regels zijn 
en de zekerheid dat ze zo nodig zullen worden toegepast. In Bulgarije ontbreekt dit 
element van een markteconomie vaak. Met name de herhaaldelijke kwijtscheldingen door 
de staat van oninbare schulden wekt de verwachting bij de leners en de geldschieters dat 
de staat te hulp zal blijven schieten. Dit is misschien de verklaring voor het feit dat de 
in 1994 ingevoerde faillissementswetgeving pas werd toegepast toen in 1996 de staat 
ging optreden tegen de meest insolvente banken en ondernemingen. 
Eigendomsrechten die niet goed waren omschreven als gevolg van vertragingen bij het 
teruggeven van land belemmerden de ontwikkeling van de Bulgaarse landbouw en 
maakten in feite het ontstaan van een grondmarkt onmogelijk. De gevolgen van de 
energieprijsstijgingen in 1996 leren dat de menselijke reactie op prijsveranderingen 
onvoorspelbaar wordt, wanneer er geen doeltreffende mechanismen zijn om betaling af te 
dwingen. 
De institutionele en politieke instabiliteit, met name het ontbreken van een algemene 
consensus over de elementaire juridische grondslag voor de economische activiteit en 
over de algemene leiding van het economisch beleid heeft een klimaat van onzekerheid 
geschapen. 
Zelfs als er geen officiële obstakels bestaan voor de particuliere ondernemingen zal zo'n 
economisch klimaat nieuwe initiatieven ontmoedigen, het tekortschieten van de 
banksector heeft de mogelijkheden voor de binnenlandse ondernemers nog verder 
beperkt. 
34 
Wanneer de institutionele instabiliteit nog wordt verergerd door acute economische 
instabiliteit zoals in Bulgarije in de loop van 1996 en in 1997 gebeurde, houden vele 
activiteiten die van essentieel belang zijn voor de werking en ontwikkeling van een 
markteconomie op. De door de zeer hoge en variabele inflatie geschapen onzekerheid 
nodigt bepaald niet uit tot sparen en investeren en is dus schadelijk voor de toekomst van 
het land. 
Door de slechte toestand van de overheidsfinanciën ontbreekt het de overheid aan 
middelen. De belastinginning is gebrekkig. Het trage tempo van de landteruggave is voor 
een deel te wijten aan bestuurlijke tekortkomingen. De ministeries lijken niet in staat om 
afdoende controle uit te oefenen op de managers van de staatsondernemingen. 
Vermogen om de concurrentiedruk en de marktkrachten binnen de Unie het hoofd 
te bieden 
Het is moeilijk om, enkele jaren vóór de toetreding en nu Bulgarije het grootste deel van 
de Gemeenschapswetgeving nog moet overnemen en implementeren, een definitief 
oordeel te vellen over het vermogen van Bulgarije om aan deze voorwaarde te voldoen. 
Toch kunnen enkele aspecten van de ontwikkeling van Bulgarije worden vermeld die 
licht werpen op het vermogen van Bulgarije om de concurrentiedruk en de marktkrachten 
binnen de Unie het hoofd te bieden. 
Dit vereist een stabiel macro-economisch kader waarbinnen de afzonderlijke 
marktdeelnemers besluiten kunnen nemen met een redelijke mate van voorspelbaarheid. 
Voorts moet beschikt kunnen worden over voldoende menselijk en fysiek kapitaal, 
waaronder infrastructuurvoorzieningen, die de ondernemingen moeten ondersteunen bij 
hun aanpassing aan de grotere concurrentiedruk binnen de interne markt. De 
ondernemingen moeten investeren om hun efficiency te verbeteren, zodat zij zowel 
kunnen concurreren op de binnenlandse markt, als kunnen profiteren van de 
schaalvergroting die voortvloeit uit de toegang tot de interne markt. Het vermogen tot 
aanpassing is groter naarmate ondernemingen toegang hebben tot investeringskapitaal, 
beschikken over beter opgeleide arbeidskrachten, en naarmate zij met succes innoveren. 
Voorts is een economie beter voorbereid op de verplichtingen van het lidmaatschap, 
wanneer reeds vóór de toetreding een grote mate van integratie in de Unie wordt bereikt. 
Hoe meer een land geïntegreerd is voordat het lidmaatschap van de Unie een feit is, hoe 
minder herstructurering achteraf noodzakelijk is. Het niveau van de economische 
integratie houdt verband met de aard en het volume van de handel met de lidstaten. De 
directe voordelen van toegang tot de interne markt zijn groter in sectoren waarin veel 
kleine ondernemingen actief zijn, omdat deze relatief meer hinder ondervinden van 
handel sbelemmeringen. 
Door de vertragingen bij de overschakeling van Bulgarije op een markteconomie is het 
land in een ongunstige concurrentiepositie terechtgekomen. Om de centrale 
planeconomie van Bulgarije om te vormen tot een markteconomie die binnen de Unie 
kan gedijen zullen er jarenlang aanzienlijke investeringen in de modernisering van de 
productiecapaciteit van het land nodig zijn, terwijl ook de materiële infrastructuur 
grondige verbetering behoeft. Ofschoon Bulgarije werkt aan de ontwikkeling van haar 
telecommunicatienet, is een groot deel van de apparatuur nog steeds verouderd en moeten 
er telecommunicatiediensten ontwikkeld worden. Ook de spoorwegen en het wegennet 
35 
hebben te lijden gehad van gebrek aan investeringen, ondanks de grote 
investeringsprojecten die vanaf 1991 werden opgezet. Om de bekwaamheidseisen te 
veranderen en de overheid aan te passen aan de eisen van de interne markt zal er veel in 
mensen geïnvesteerd moeten worden. Hoewel Bulgarije een traditie heeft van hoge 
normen op onderwijsgebied, heeft de sector momenteel een acuut gebrek aan de 
middelen die nodig zijn om een systeem te ontwikkelen waarmee op de behoeften van de 
maatschappij ingespeeld kan worden. 
Lage investeringsniveaus, zowel in de particuliere als in de overheidssfeer, zijn 
kenmerkend geweest voor de overgang van Bulgarije. Zwakke economische prestaties in 
het algemeen in combinatie met onvoldoende vorderingen van de herstructurering hebben 
de belastingontvangsten doen teruglopen. Dit en een slap fiscaal beleid hebben geleid tot 
het ontstaan van een grote nationale overheidsschuld. De voor rente en aflossing 
benodigde middelen konden niet worden aangewend voor overheidsinvesteringen. De 
redenen voor de lage investeringen in de particuliere sfeer zijn meer verbreid en 
fundamenteel, en zijn gelegen in de algemene tekortkomingen wat de voor een 
markteconomie vereiste essentiële institutionele onderdelen betreft. 
Potentiële investeerders in Bulgarije werden geconfronteerd met een ongunstig 
economisch en institutioneel klimaat. Met uitzondering van het grootste deel van 1995 en 
de eerste maanden van 1996 is de inflatie in Bulgarije steeds hoog geweest, vaak met 
aanzienlijke schommelingen van maand tot maand. De wetgeving op sommige gebieden 
is nog al eens gewijzigd, terwijl de uitvoering van die wetgeving te wensen overliet. Over 
de vertragingen bij de landteruggave en bij de vaststelling en daarna de uitvoering van de 
faillissementswet is reeds gesproken. De wet op de eigendom en het gebruik van 
landbouwgrond is meer dan tien keer gewijzigd. De fiscale behandeling van buitenlandse 
investeringen is gewijzigd. 
Door de veelvuldige veranderingen zijn de bedrijven onzeker geworden en zijn ze niet in 
staat hun activiteiten te plannen. Door de onzekerheid over de afdwingbaarheid van 
eigendomsrechten bleven investeringen uit. Omdat men als gevolg van de 
tekortkomingen in het bankstelsel en het overheidsbestuur (belastinginning) er niet in 
slaagde aan bedrijven "harde budgettaire beperkingen" op te leggen, waarbij nog de 
staatsbemoeienis bij het bepalen van prijzen kwam, kregen de managers van de 
staatsbedrijven tegenstrijdige signalen. Derhalve is de herstructurering te langzaam 
verlopen en worden verschillende grote segmenten van de industrie door één bedrijf 
gedomineerd. De alom heersende onzekerheid, die is veroorzaakt door de voortdurende 
politieke instabiliteit en de dubbelzinnige houding tegenover de markthervormingen, 
heeft bijgedragen tot het ontstaan van een klimaat waarin corruptie floreert. De 
betrokkenheid van ambtenaren bij de leiding van staatsbedrijven en hun 
verantwoordelijkheden op het gebied van de uitvoering van het regeringsbeleid leiden tot 
belangenvermenging. 
Door ontwikkelingen in de economie van Bulgarije in de loop van 1996 blijkt de 
concurrentiepositie van de industrie ernstige zwakheden te vertonen. De sectoren die het 
meest hebben bijgedragen tot de positieve exportprestaties in 1995 bleken wat hun 
concurrentievoordeel betreft afhankelijk te zijn van kunstmatige, niet te handhaven 
voorwaarden. 
36 
Ten eerste was dat goedkope energie: de door de Bulgaarse bedrijven voor brandstof en 
stroom betaalde prijzen werden tot medio 1996 zwaar gesubsidieerd. Het tweede 
voordeel was te danken aan de sterke ontwaarding van de lev in de lente van 1994. Door 
de reële waardering van de munt in 1995 werd dit tijdelijk concurrentievoordeel teniet 
gedaan. Bij gelijkblijvende omstandigheden zou men hebben kunnen verwachten dat de 
steile koersdaling van de lev in 1996 de export een nieuwe impuls zou geven. Dat dit niet 
gebeurde, was voor een deel te wijten aan een relatieve afname van de economische 
activiteit in de Unie. De belangrijkste oorzaak was echter dat de ontwikkeling van een 
duurzame internationale concurrentiepositie niet gebaseerd kan worden op een 
voortdurend en snel in waarde dalende munt. Dit is vooral een belangrijk gegeven in de 
context van het potentieel lidmaatschap van de Unie. 
De betrekkelijk zwakke concurrentiepositie van Bulgarije houdt ook verband met de 
smalle industriële basis: de export is sterk geconcentreerd op een klein aantal industriële 
basisgoederen. Deze situatie is dan weer te wijten aan de reeds ter sprake gekomen 
lacunes in de omschakeling van het land op een markteconomie. 
De verbetering van de concurrentiepositie is ook vertraagd door het zeer lage niveau van 
buitenlandse directe investeringen (BDI). In de landen waar de omschakeling het verst 
gevorderd is heeft BDI een belangrijke rol gespeeld bij de modernisering van de 
productiecapaciteit, die gepaard ging met verhoging van de efficiëntie en de 
concurrentiekracht. En de reeds genoemde factoren zijn niet de enige die in het algemeen 
investeringen hebben ontmoedigd; ook het lage tempo waarin de privatisering verliep 
heeft de mogelijkheden om buitenlands kapitaal te investeren beknot. 
BDI kan een belangrijke bron van technologieoverdracht en innovatie vormen. Dit 
gegeven is vooral belangrijk voor in een overgangsfase verkerende economie, aangezien 
de voor onderzoek en ontwikkeling (O&O) beschikbare middelen beperkt zullen worden 
door besnoeiingen van de overheidsuitgaven en door de economische herstructurering in 
het algemeen. Bulgarije heeft maar weinig BDI aangetrokken en volgens de berichten 
zijn de O&O-uitgaven sinds eind 1980 gedaald met een factor van bijna 3. De O&O-
activiteiten lijken ook geleden te hebben onder een ongecoördineerde beleidsaanpak. plus 
een gebrek aan stimulansen voor particulier onderzoek. De sector heeft een forse "brain 
drain" ondergaan. 
Als gevolg van de ongelijkmatige vorderingen die Bulgarije heeft gemaakt bij de 
markthervormingen verkeert het land nu in een zwakke economische positie. In 1996 is 
gebleken dat zelfs ondanks het grote voordeel van concurrerende prijzen de Bulgaarse 
producten na de scherpe waardedaling van de munt meestal niet konden concurreren op 
internationale markten. 
Vooruitzichten en prioriteiten 
Geconfronteerd met het vooruitzicht van een tweede nationaal bankroet binnen tien jaar 
hebben de autoriteiten onlangs verklaard dat zij vastbesloten zijn ingrijpende en 
verstrekkende structurele hervormingen door te voeren. De mislukking van de tijdelijke 
maatregelen van de afgelopen zes jaar heeft de noodzaak van een duurzame consequente 
hervormingsinspanning duidelijk gemaakt. 
37 
Wil Bulgarije lid worden van de Europese Unie, dan zal op de stabiliserende maatregelen 
op korte termijn die nu worden genomen de krachtige tenuitvoerlegging moeten volgen 
van een allesomvattende strategie op middellange termijn voor de ontwikkeling van het 
land. De Commissie is besprekingen begonnen met de Bulgaarse autoriteiten die moeten 
leiden tot de opstelling van zo'n strategie. Ook goede vorderingen bij de 
tenuitvoerlegging van de Europa-Overeenkomst moeten bijdragen tot een soepeler 
overgang naar EU-lidmaatschap. 
Door het gebrek aan vooruitgang bij de doorvoering van marktgerichte economische 
hervormingen staat Bulgarije voor uitdagingen op allerhande beleidsgebieden. De 
allerhoogste prioriteit is het scheppen van een degelijke macro-economische stabiliteit. 
Wanneer dit bereikt is, moet de regering een begin maken met de consequente uitvoering 
van een op stabiliteit gericht economisch beleid, zowel macro-economisch als structureel. 
Op het gebied van de landbouw moet prioriteit worden verleend aan de voltooiing van 
het landteruggaveproces en de opruiming van eventuele bureaucratische belemmeringen 
voor de werking van de grondmarkt. De landbouwveilingen en de agro voedingsbedrij ven 
moeten geprivatiseerd en voor concurrentie opengesteld worden. Het handels- en 
prijsbeleid moet gericht worden op bevordering van investeringen door de landbouwers 
in toekomstige productie. 
De tot nu toe mislukte pogingen om de staatsbedrijven en banken discipline op te leggen 
met andere dan markteconomische middelen zijn een maar al te duidelijk teken dat een 
snelle privatisering prioriteit moet worden verleend. De privatisering moet gepaard gaan 
met de voltooiing en versterking van markteconomische instellingen. De procedures die 
nu moeten worden gevolgd bij de sluiting van banken en ondernemingen zijn te lang. De 
wetgeving dient te worden bestudeerd om ervoor te zorgen dat zij crediteurs voldoende 
middelen geeft om hun claims kracht bij te zetten; ook de bevoegdheden van de 
rechtbanken dienen te worden uitgebreid. 
Het investeringspeil is zeer laag. Verbetering van de omstandigheden die tot deze situatie 
hebben geleid - een onstabiel politiek, juridisch en economisch klimaat - is een eerste 
vereiste, anders zal het niet mogelijk zijn voor Bulgarije om haar productiecapaciteit op 
te voeren en de industrie op een zodanig peil te brengen dat er enige hoop bestaat dat zij 
de concurrentie op de interne markt aankan. De investeringen in vervoersinfrastructuur 
moeten Bulgarije in staat stellen te profiteren van de belangrijke rol die zij als 
doorvoerland zou kunnen gaan spelen. Een consequente en transparante invoering en 
toepassing van wetgeving zal het gemakkelijker maken grote buitenlandse directe 
investeringen aan te trekken. Wat dat betreft zou opheffing van het verbod in de 
grondwet op buitenlands grondbezit een positief signaal betekenen. BDI zal absoluut 
noodzakelijk zijn voor de uitgebreide herstructurering die in de meeste industriesectoren 
vereist is. Afgezien van het gebruikelijke profijt biedt BDI Bulgarije bijzondere 
voordelen, aangezien de investeerders de door Bulgarije als onderdeel van de schulden en 
schuldendienstvermindering uitgegeven obligaties als gedeeltelijke betaling bij 
privatiseringstransacties mogen gebruiken; daardoor wordt de omvang van de uitstaande 
schulden verminderd en daarmee de schuldendienst in de toekomst beperkt. 
Een flink deel van de nationale besparingen is weggevloeid door de grote 
begrotingstekorten van de afgelopen jaren, die de middelen die voor financiering van 
productieve investeringen konden worden gebruikt hebben opgeslorpt. Een succesvolle 
38 
tenuitvoerlegging van de currency board zal de speelruimte van de autoriteiten op het 
gebied van fiscaal beleid beperken. Een betere belasting van de particuliere sector zou de 
gezondheid van de overheidsfinanciën ten goede komen. Dit betekent dat er meer 
middelen moeten worden ingezet voor belastinginning. -_ * 
Op korte termijn zal een snelle en succesvolle stabilisering tot lagere rentevoeten leiden 
met aanzienlijke besparingen op de schuldendienst als gevolg. 
Om effectief te kunnen concurreren hebben de bedrijven goed opgeleid personeel nodig. 
De grootschalige herstructurering die de Bulgaarse economie nodig heeft impliceert 
ingrijpende veranderingen in de aard van de werkgelegenheid en het soort vaardigheden 
dat door de werkgevers zal worden gevraagd. Dit houdt een grote uitdaging in voor het 
onderwijsstelsel, waarvan het vermogen om op de behoeften van de economie in te 
spelen momenteel beperkt is. 
Het concurrentievermogen zou kunnen worden verhoogd door het ontwikkelen van een 
O&O-beleid dat technische innovatie en ontwikkeling stimuleert, met name door 
stimulansen te geven aan de particuliere sector. 
Voorts zou een actief arbeidsmarktbeleid een belangrijke bijdrage moeten leveren tot de 
bevordering van de sectorale herstructurering van de werkgelegenheid. Het maken en 
uitvoeren van beleid dat ervoor moet zorgen dat langdurige werklozen niet het contact 
met de arbeidsmarkt kwijtraken en dat een verdere toename van hun aantal beperkt blijft 
dient in een arbeidsmarktbeleid prioriteit te krijgen. Dit is een zeer belangrijke 
overweging omdat het opnieuw op gang brengen van structurele hervormingen in het 
begin waarschijnlijk zal resulteren in nog meer werkloosheid. 
Volledige uitvoering van het economische en structurele hervormingsprogramma van de 
regering betekent dat deze moeilijke taken krachtig zullen worden aangepakt. 
2.3 Algemene evaluatie 
De vooruitgang van Bulgarije bij de totstandbrenging van een markteconomie is beperkt 
geweest doordat men zich niet heeft willen vastleggen oj> marktgeoriënteerd economisch 
beleid. De vroege liberalisatie van handel en prijzen is vpor f en deel ongedaan gemaakt 
en er werd pas dit jaar een einde gemaakt aan de prijsbeheersing. Pas sedert de crisis eind 
vorig jaar en de recente regeringswissel begint er een consensus over de wenselijkheid 
van economische hervormingen tot stand te komen. 
Bulgarije kan op de middellange termijn niet in staat worden geacht tegen de 
concurrentiedruk en de marktkrachten binnen de Unie bestand te zijn. Wanneer de 
Bulgaarse autoriteiten er in slagen hun hernieuwde wil tot economische vernieuwing in 
de praktijk met succes en duurzaam om te zetten, is een snelle ommekeer inzake deze 
39 
vooruitzichten wel mogelijk. Bulgarije heeft echter te lijden van zes zo goed als verloren 
jaren. Een onvolledige hervorming heeft de opkomst van een moderne landbouwsector 
belemmerd. Trage privatiseringen en een gebrek aan economische stabiliteit hebben de 
staatsbedrijven verzwakt en de ontwikkeling van een dynamische particuliere sector 
vertraagd. 
40 
3. Vermogen om de verplichtingen van het lidmaatschap na te 
komen 
Op de Europese Raad in Kopenhagen is bevestigd dat een van de criteria voor toetreding 
van een land tot de EU "het vermogen is om de verplichtingen van het lidmaatschap na te 
komen, met inbegrip van het onderschrijven van de doelstellingen van de politieke, 
economische en monetaire unie". 
Door zijn kandidatuur te stellen op basis van het Verdrag heeft Bulgarije aanvaard om 
zonder reserves de basisdoelstellingen van de Unie, inclusief het gevoerde beleid en de 
gebruikte instrumenten, over te nemen. In dit hoofdstuk wordt het vermogen geëvalueerd 
van Bulgarije om te voldoen aan de verplichtingen van het lidmaatschap, wat wil zeggen 
het wettelijke en institutionele kader - bekend als het acquis - waarmee de Unie haar 
doelstellingen wil bereiken. 
Met de verdere ontwikkeling van de Unie zal dit acquis geleidelijk groeien en zal het 
voor nieuwe kandidaten moeilijker worden om eraan te voldoen dan in het verleden het 
geval was. De capaciteit van Bulgarije om het acquis ten uitvoer te leggen is een cruciaal 
element om met succes in de Unie te kunnen functioneren. 
In de volgende secties worden, voor alle belangrijke gebieden van de communautaire 
activiteit, de huidige situatie en de prognoses voor Bulgarije geschetst. Het startpunt van 
de beschrijving en de analyse is telkens een kleine samenvatting van het acquis, met waar 
relevant de vermelding van de bepalingen van de Europa-Overeenkomst en het Witboek. 
Tenslotte volgt er voor elk activiteitsgebied een korte evaluatie van het vermogen van 
Bulgarije om de verplichtingen van het lidmaatschap op middellange termijn na te 
komen. 
3.1 Interne markt zonder grenzen 
De interne markt van de Unie wordt in artikel 7 A van het Verdrag gedefinieerd als een 
ruimte zonder binnengrenzen waarin het vrije verkeer van goederen, personen, diensten 
en kapitaal is gewaarborgd. De interne markt, die een centrale rol speelt bij het 
communautaire eenwordingsproces, is gebaseerd op een open-markteconomie waarin de 
mededinging en de economische en sociale cohesie zich optimaal moeten kunnen 
ontwikkelen. 
De feitelijke tenuitvoerlegging van de vrijheden die in het Verdrag zijn neergelegd, 
veronderstelt niet alleen dat belangrijke beginselen zoals non-discriminatie of de 
wederzijdse erkenning van nationale voorschriften worden nageleefd - overeenkomstig 
de wijze waarop deze beginselen door de jurisprudentie van het Hof van Justitie zijn 
uitgelegd - maar ook dat tegelijkertijd een geheel van specifieke gezamenlijke beginselen 
doeltreffend wordt toegepast. Deze specifieke beginselen zijn bedoeld, met name in 
termen van openbare veiligheid, volksgezondheid en milieu- en 
consumentenbescherming, om ervoor te zorgen dat het publiek vertrouwen kan hebben in 
de dienstensector en dat de personen die bepaalde gespecialiseerde beroepen uitoefenen 
passende kwalificaties hebben. Voorts beogen zij eventueel een aantal regelgevings- en 
controlemechanismen in te voeren of te coördineren. Alle systematische controles en 
41 
verificaties die nodig zijn om ervoor te zorgen dat de regels correct worden toegepast, 
dienen op de interne markt en niet bij het overschrijden van de grenzen plaats te vinden. 
De communautaire wetgeving dient metterdaad in het nationale recht van de lidstaten te 
worden omgezet. Nog belangrijker evenwel is dat zij in de praktijk op de juiste wijze 
door de aangewezen administratieve en gerechtelijke diensten van de lidstaten ten uitvoer 
wordt gelegd en dat zij door het bedrijfsleven wordt nageleefd. Dit is een 
basisvoorwaarde voor de totstandbrenging van het wederzijds vertrouwen dat onmisbaar 
is voor de goede werking van de interne markt. 
Dit hoofdstuk dient te worden gelezen in samenhang met de hoofdstukken over het 
sociaal beleid, het milieu, de consumentenbescherming en het sectorieel beleid. 
De vier vrijheden 
De overneming van het acquis door de kandidaatlanden berust op een geleidelijke 
aanpak: 
De Europa-Overeenkomst tussen de Europese Gemeenschappen en hun lidstaten 
enerzijds, en Bulgarije anderzijds, is op 1 februari 1995 in werking getreden. Uit hoofde 
van de vier vrijheden en de onderlinge aanpassing van de wetgevingen voorziet de 
Overeenkomst met name in de onmiddellijke of geleidelijke toepassing van een aantal al 
dan niet wederzijdse verplichtingen, die in het bijzonder betrekking hebben op het recht 
van vestiging, nationale behandeling, vrijhandel, intellectuele-eigendomsrechten en 
overheidsopdrachten. 
In het Witboek (COM(95) 163 def.) dat de Commissie in 1995 heeft ingediend 
om de kandidaatlanden te helpen bij hun voorbereiding op de integratie in de interne 
markt, wordt de relevante wetgeving verder afgebakend. Daartoe worden de onderwerpen 
en de "voornaamste maatregelen" vastgesteld die rechtstreeks van invloed zijn op het 
vrije verkeer van goederen, personen, diensten en kapitaal. Voorts worden de nodige 
voorwaarden voor de toepassing van deze maatregelen vastgesteld, met inbegrip van de 
gerechtelijke en organisatorische structuren. In het Witboek worden drieëntwintig 
communautaire beleidsterreinen onder de loep genomen, waarbij de betrokken 
maatregelen naar gelang van hun mate van prioriteit in twee fasen worden ingedeeld. 
Aldus wordt een werkprogramma vastgesteld voor de periode voorafgaande aan de 
toetreding. Het Bureau voor de uitwisseling van informatie over technische bijstand 
(TAIEX) werd opgericht met het oog op de verstrekking van aanvullende gerichte 
technische bijstand op de wetgevingsterreinen die door het Witboek worden bestreken. 
Het bureau heeft recentelijk een databank met wetgeving opgezet. 
De toetreding tot de Europese Unie betekent voor de kandidaatlanden dat zij het 
volledige acquis ten uitvoer moeten leggen. In dit verband zij erop gewezen dat het 
"Actieplan voor de interne markt" dat aan de Europese Raad van Amsterdam is 
voorgelegd, de nodige prioritaire acties bevat om de werking van de interne markt van 
het Europa van Vijftien te verbeteren, rekening houdend met de invoering van de 
gemeenschappelijke munt. Dit zal noodzakelijkerwijs wijzigingen van het acquis tot 
gevolg hebben. 
42 
- Algemeen kader 
Ondernemingen dienen hun activiteiten te kunnen verrichten op basis van gezamenlijke 
regels, ongeacht hun werkterrein. Deze gezamenlijke regels zijn belangrijk omdat zij het 
algemene werkkader van de economieën en bijgevolg de algemene 
mededingingsvoorwaarden vaststellen. Naast de mededingingsregels (inzake 
overheidsbedrijven en staatssteun) en de fiscale bepalingen die in andere delen van dit 
advies worden behandeld, gaat het in dit verband om voorschriften met betrekking tot de 
openstelling van de aanbesteding van overheidsopdrachten voor werken, leveringen en 
diensten, de harmonisatie van de voorschriften inzake intellectuele-eigendomsrechten 
(met inbegrip van het Europees octrooi), de harmonisatie van de voorschriften inzake 
vennootschapsrecht en vennootschaps-boekhouding, de bescherming van 
persoonsgegevens, alsook de overneming van strafvervolging en de wederzijdse 
erkenning van rechterlijke uitspraken (artikel 220- overeenkomsten). 
Situatieschets 
Overheidsopdrachten zijn in Bulgarije gereguleerd door een nieuwe Wet betreffende het 
gunnen van gemeentelijke en overheidsopdrachten. Concessies worden verleend op basis 
van een wet van 1996. De controle gebeurt door de ministerraad, terwijl het toezicht 
wordt uitgeoefend door een Nationale Rekenkamer. Na zijn toetreding tot de 
Wereldhandelsorganisatie op 1 december 1996 is Bulgarije overleg begonnen over 
toetreding tot de overeenkomst van de Wereldhandelsorganisatie betreffende 
overheidsopdrachten. 
Bulgarije heeft wetgeving vastgesteld over de bescherming van de intellectuele en 
industriële eigendomsrechten, met name octrooien (1993) en auteursrechten (1993), en is 
toegetreden tot haast alle relevante internationale overeenkomsten. Bulgarije is 
onmiddellijk na zijn toetreding tot de Wereldhandelsorganisatie in december 1996 
begonnen met de tenuitvoerlegging van de TRIPS-akkoorden (Trade Related aspects of 
Intellectual Property Rights). 
Het vennootschapsrecht wordt in hoofdzaak gereguleerd op basis van het in 1991 
ingevoerde en sedertdien gewijzigde Wetboek van Koophandel. De Bulgaarse wetgeving 
erkent verschillende soorten ondernemingen die in twee grote categorieën kunnen 
worden ingedeeld, personenvennootschappen en kapitaalvennootschappen. In juni 1996 
waren er ongeveer 45.000 vennootschappen met beperkte aansprakelijkheid 
geregistreerd. Ondernemingen kunnen aandelen uitgeven om kapitaal bijeen te brengen. 
De aandeelhouders worden door de wet beschermd. De wet legt minimum-
kapitaalvereisten op. De schuldeisers worden afdoende beschermd. Op de 
arrondissementsrechtbanken worden registers bijgehouden met de voornaamste gegevens 
van elke onderneming. Deze gegevens zijn publiek toegankelijk. De jaarverslagen 
worden in het Staatsblad gepubliceerd. 
Op het gebied van de vennootschapsboekhouding zijn de voorschriften voor de 
jaarrekeningen en geconsolideerde rekeningen neergelegd in de Wet op de 
vennootschapsboekhouding (1991, laatstelijk gewijzigd in 1996), het nationaal model 
voor de vennootschapsboekhouding en 31 nationale standaarden voor de 
vennootschapsboekhouding. De volledige regelgeving is gebaseerd op EG-richtlijnen en 
43 
internationale standaarden voor de vennootschapsboekhouding. Zowel de Wet op de 
vennootschapsboekhouding als een toepassingsbesluit bevat regels voor de controlerende 
accountants. Sinds de laatste wijziging van de Wet op de vennootschapsboekhouding 
vertegenwoordigt het Instituut van officieel erkende accountants de Bulgaarse 
controlerende accountants. De supervisie wordt uitgeoefend door een 
Toezichtscommissie die door het Ministerie van Financiën wordt samengesteld. 
De bescherming van persoonsgegevens wordt geregeld bij artikel 32 van de Bulgaarse 
grondwet waarin is opgenomen dat de privacy van de burgers onschendbaar is en dat zij 
recht hebben op bescherming tegen illegale tussenkomst in hun persoonlijk en 
familieleven. 
Evaluatie en prognose 
Er is nog enig werk vereist om het geheel van het acquis op het gebied van 
overheidsopdrachten over te nemen. 
In het algemeen volstaat de wetgeving niet om te beoordelen of het geheel van de 
verschillende richtlijnen is gevolgd, met name wat opdrachten voor diensten en 
nutsbedrijven betreft. Voorts is de wetgeving niet erg gedetailleerd inzake de technische 
eisen en de technisch/financiële capaciteit. Tot dusver verkrijgen Bulgaarse 
vennootschappen (of EU-vennootschappen met in Bulgarije gevestigde 
dochterondernemingen) een voorkeursbehandeling bij de gunning van 
overheidsopdrachten. In de EU gevestigde vennootschappen krijgen slechts gelijke 
toegang na een in de Europa-Overeenkomst vastgelegde overgangsperiode (uiterlijk 31 
januari 2005). Bovendien lijken de rechtsmiddelen en de evaluatieprocedures niet 
volledig verenigbaar met de EG-eisen. 
Terwijl in 1997 nieuwe wijzigingen van de Wet op de overheidsopdrachten zouden 
moeten worden aangebracht, wordt de huidige toepassing nog steeds gehinderd door het 
ontbreken van tenuitvoerleggingsprocedures en door het lage publieke bewustzijn op het 
gebied van overheidsopdrachten. Een volledige harmonisatie wordt verwacht op 
middellange termijn. 
Er is een bijzondere inspanning nodig om de bescherming van de intellectuele en 
industriële eigendomsrechten te verbeteren. Op het gebied van de octrooiwetgeving is 
enige vooruitgang geboekt, maar inzake handelsbenamingen, auteursrecht en naburige 
rechten ligt er nog heel wat werk voor de boeg. Er zijn reeds een aantal 
controlemaatregelen getroffen, met name wat de grenscontrole inzake auteursrechten 
betreft. Ook op dit gebied is echter nog veel werk te verrichten, met name gezien de 
zwakte van de interne en grenscontroles op de industriële-eigendomsrechten. Krachtens 
de Europa-Overeenkomst (art. 67) moet Bulgarije zijn wetgeving tegen einde 1997 
aanpassen. Piraterij blijft een groot probleem. 
Wat het vennootschapsrecht betreft, lijkt de Bulgaarse wetgeving in ruime mate, zo niet 
geheel, in overeenstemming te zijn met de eerste, tweede en derde richtlijn. De 
overeenstemming met de elfde en twaalfde richtlijn is nog niet volmaakt. Bij de 
tenuitvoerlegging rijzen er problemen ten gevolge van een gebrek aan kennis en ervaring 
op het gebied van vennootschaps- en handelsrecht. Dit geldt in het bijzonder voor de 
faillissementsprocedures onder de handelswetgeving, die nieuwe procedures omvat 
44 
waarbij het gerecht curatoren selecteert en aanwijst. De toepassing van de wetgeving 
wordt ook bemoeilijkt door een gebrekkige privatiserings- en concessiewetgeving. 
Op het gebied van de vennootschapsboekhouding is reeds een grote mate van 
overeenstemming met de richtlijnen bereikt, maar de tenuitvoerlegging van de wetgeving 
binnen de relevante beroepsgroep moet worden verbeterd. Wat de controle van de 
jaarrekeningen betreft zijn wijzigingen gepland om het opleidingsniveau te verbeteren. 
Bij de tenuitvoerlegging van de nieuwe regels doen zich een aantal overgangsproblemen 
voor, zoals een tekort aan gekwalificeerde boekhouders en controlererende accountants, 
een probleem dat slechts op middellange termijn en mits grote inspanningen zal kunnen 
worden opgelost. 
Wat de bescherming van persoonsgegevens betreft, zijn een ontwerp-wet en een nieuwe 
wet betreffende de telecommunicatiesector aangenomen, die zijn bedoeld om 
overeenstemming te bereiken met Richtlijn 95/46/EEG. De oprichting van een 
onafhankelijke toezichtsinstantie is gepland. De toetreding tot Verdrag nr. 108 van de 
Raad van Europa kan pas worden ondertekend na vaststelling van deze regelgeving. 
Conclusie 
Op de boven aangegeven gebieden heeft Bulgarije verscheidene belangrijke 
wetgevingsbesluiten vastgesteld en ontwerp-wetgeving aangenomen. Wat de 
tenuitvoerlegging van de aanbevelingen van het Witboek betreft is er nog heel wat werk 
te verrichten. Om zijn wetgeving en procedures op het gebied van overheidsopdrachten 
en intellectuele en industriële eigendom af te stemmen op die van de EU zal Bulgarije 
nog een grote inspanning moeten leveren. 
Wat het vennootschapsrecht betreft lijkt Bulgarije geen grote problemen te hebben met 
de tenuitvoerlegging van het acquis. Op het gebied van de boekhoudkundige en 
financiële controle is er een grote inspanning vereist om de daadwerkelijke toepassing 
van de bestaande wetgeving te waarborgen. 
Op het gebied van de vaststelling en toepassing van maatregelen met het oog op 
overeenstemming met de communautaire eisen inzake de bescherming van 
persoonsgegevens is nog een hele weg af te leggen. 
- Vrij verkeer van goederen 
Het vrije verkeer van goederen veronderstelt de opheffing van alle maatregelen die het 
handelsverkeer belemmeren. Hierbij gaat het dus het niet alleen om de douanerechten en 
de kwantitatieve beperkingen in het onderlinge handelsverkeer, maar ook om alle 
maatregelen van gelijke werking, dat wil zeggen de maatregelen die specifiek of zonder 
onderscheid van toepassing zijn op nationale of ingevoerde producten en die een 
protectionistische werking hebben. Voor zover de technische normen niet worden 
geharmoniseerd, zijn de toepassing van het beginsel van wederzijdse erkenning van de 
nationale voorschriften en de aanvaarding van het beginsel dat de nationale eisen beperkt 
moeten blijven tot die eisen welke evenredig zijn met de nagestreefde doelstellingen, van 
essentieel belang om het vrije verkeer van goederen te waarborgen. Deze regel is 
vastgesteld overeenkomstig de jurisprudentie van het arrest Cassis de Dijon. 
45 
Ten behoeve van de harmonisatie heeft de Europese Gemeenschap de "nieuwe aanpak" 
ontwikkeld, waarbij een zorgvuldig afgewogen taakverdeling tussen regeringsinstanties 
en particuliere zelfstandige organisaties wordt geïntroduceerd en waarin communautaire 
wetgeving en Europese normen een afzonderlijke, maar complementaire rol spelen. In 
plaats van technische oplossingen op te leggen, wordt de communautaire wetgeving 
derhalve beperkt tot de vaststelling van de minimumvereisten waaraan producten moeten 
voldoen. 
Producten die in overeenstemming met de Europese normen zijn vervaardigd, worden 
geacht aan dergelijke minimumvoorschriften te voldoen, maar Europese normen zijn niet 
de enige mogelijkheid om een dergelijke conformiteit aan te tonen. De tenuitvoerlegging 
van de "nieuwe aanpak" wordt gecombineerd met de "globale aanpak" inzake 
productcertificatie, die de aanbrenging van het "EG-merkteken" op het product regelt. 
Voor andere producten, zoals farmaceutische en chemische producten, motorvoertuigen 
en voedingsmiddelen, volgen de EG-richtlijnen het traditionele reglementeringspatroon 
waarbij volledig uitgewerkte regels worden vastgesteld. 
Het vrije verkeer van goederen berust tevens op de omzetting van een aantal 
communautaire harmonisatiemaatregelen in nationale wetgeving. In dat verband dient 
bijzondere aandacht te worden besteed aan de toepassing van de 
harmonisatievoorschriften in verband met de bescherming van de veiligheid en de 
volksgezondheid, waarvoor passende mechanismen en organisaties in het leven moeten 
worden geroepen zowel voor ondernemingen als voor overheidsinstellingen. 
Tot de "horizontale" richtlijnen die onmisbaar zijn voor de goede werking van de interne 
markt, behoren met name de richtlijn inzake algemene productveiligheid en de richtlijn 
inzake de aansprakelijkheid voor producten met gebreken. De bepalingen inzake de 
algemene productveiligheid worden behandeld in het deel over de 
consumentenbescherming. 
De specifieke bepalingen voor landbouwproducten (naleving van veterinaire en 
fytosanitaire normen) komen gedetailleerd aan de orde in het deel over de landbouw. 
Situatieschets 
Met ingang van 1990 heeft Bulgarije een algemeen beleid van handelsliberalisatie 
gevolgd en onlangs is het begonnen de prijzen volledig vrij te laten. De voorwaarden 
voor de totstandbrenging van een stevig en transparant wetgevend kader voor de 
particuliere economische krachten worden geleidelijk vervuld. Er zijn momenteel nog 
nauwelijks discriminerende maatregelen van kracht. 
Er bestaan geen belangrijke problemen op het gebied van de tenuitvoerlegging van de 
voorwaarden voor het vrije verkeer van goederen in de zin van artikel 8 t/m 37 van de 
Europa-Overeenkomst. Talrijke kwantitatieve beperkingen en maatregelen met 
soortgelijk effect zijn door Bulgarije vóór de vastgestelde termijn afgeschaft. De rechten 
voor aanbieding bij de douane worden met ingang van 1 januari 1998 afgeschaft. 
46 
Er blijft enige zorg heersen over de doelmatigheid van de overheidsinstellingen die 
verantwoordelijk zijn voor de tenuitvoerlegging van de met de Europa-Overeenkomst en 
het acquis overeenstemmende wetten en voorschriften. 
Normalisatie en conformiteitsbeoordeling vallen onder de verantwoordelijkheid van het 
Comité voor normalisatie en métrologie, een onder de ministerraad ressorterende 
staatsinstelling met zowel beleids- als uitvoerende taken op het gebied van normalisatie, 
certificatie, erkenning en métrologie. Het Comité is een geaffilieerd lid van de Europese 
Commissie voor normalisatie (CEN) en het Europees Comité voor elektrotechnische 
normalisatie (CENELEC). 
Evaluatie en prognose 
Ondanks het algemeen goede resultaat van Bulgarije op het gebied van handelskwesties, 
moeten er nog inspanningen worden geleverd voor de volledige overname en uitvoering 
van het acquis in verband met het vrije verkeer van goederen binnen de interne markt. De 
harmonisatie van de technische wetgeving is traag van start gegaan, hoewel 
overeenkomstig het Strategie-document van mei 1996 een harmonisatie van de 
voornaamste bepalingen is gepland tegen 1998. Hoewel de vooruitgang op het gebied 
van de "nieuwe benadering"-richtlijnen en de chemie-sector traag is, zijn er stappen 
voorwaarts gezet inzake levensmiddelen en auto's. Voor deze laatste sector wordt 
volledige harmonisatie verwacht tegen 2000. De technische wetgeving inzake 
geneesmiddelen is nu goed in overeenstemming. Er moet nog afgeleide wetgeving 
worden vastgesteld om de algemene kaderwet ten uitvoer te leggen. Er zijn ook nog extra 
inspanningen vereist voor de volledige harmonisatie van de handelsbenamingswetgeving, 
het kenmerken, de etikettering en de veiligheid van producten. 
De huidige wetgeving op het gebied van normalisatie is niet in overeenstemming met het 
EU-stelsel. 
Er is ontwerp-wetgeving uitgewerkt op het gebied van normalisatie en conformiteits­
beoordeling. Zodra deze is vastgesteld, zal de Bulgaarse wetgeving veel meer in 
overeenstemming zijn met de EU-stelsel en zal het vrijwillige karakter van de normen 
duidelijker zijn omschreven. 
Met het oog op de tenuitvoerlegging van de toekomstige wetgeving moeten de 
administratieve structuren voor normalisatie en conformiteitsbeoordeling worden 
versterkt. Er moet meer duidelijkheid komen over de toekomstige rol van het Comité 
voor normalisatie en métrologie, met name wat zijn onafhankelijkheid bij de uitvoering 
van normalisatiemetingen betreft. De moeilijkheden ten gevolge van tijdrovende 
procedures zijn in het kader van de Europa-Overeenkomst opgelost. 
Het begrip van civielrechtelijke aansprakelijkheid voor door defecte producten 
veroorzaakte schade is momenteel afwezig in het burgerlijk wetboek van Bulgarije, dat 
dus niet overeenstemt met de relevante communautaire eisen. 
Op de terreinen die op nationaal niveau worden geregeld, maar die geen voorwerp zijn 
van een communautaire harmonisatie, ontbreekt het evenwel aan informatie over de mate 
waarin Bulgarije de communautaire rechtsbeginselen die specifiek betrekking hebben op 
het vrije verkeer van goederen, metterdaad toepast. 
47 
Een verklaring van bovengenoemde situatie is met name dat de rapportageprocedures, die 
een onderdeel vormen van de organisatie van de interne markt, ontbreken en dus niet als 
zodanig in een context voorafgaand aan de toetreding kunnen worden gebruikt. Het gaat 
in het bijzonder om Richtlijn 83/189/EEG die voorziet in een informatieprocedure op het 
gebied van nationale normen en technische voorschriften, om Beschikking 3052/95/EG 
tot vaststelling van een procedure voor uitwisseling van informatie over nationale 
maatregelen waarbij wordt afgeweken van het beginsel van het vrije verkeer van 
goederen binnen de Gemeenschap, om de procedures voor de indiening van een klacht bij 
de Commissie en om de mogelijkheid van een verzoek om een prejudiciële beslissing van 
het Hof van Justitie, zoals bedoeld in artikel 177 van het Verdrag. Ook voor de 
beoordeling van de vraag of Bulgarije het beginsel van wederzijdse erkenning toepast, is 
gedetailleerdere informatie nodig over de nationale reglementeringen en over de 
nationale administratieve praktijken die gevolgen kunnen hebben voor het in de handel 
brengen van de producten. 
Conclusie 
De staat van dienst van Bulgarije op het gebied van de uitvoering van zijn in de Europa-
Overeenkomst aangegane verbintenissen inzake het vrije verkeer van goederen is door de 
band goed. De Bulgaarse overheid moeten er echter voor zorgen dat haar wetgeving op 
de niet onder de Europese harmonisatieregels vallende gebieden geen 
handelsbelemmeringen veroorzaakt, meer bepaald door na te gaan of de genomen 
maatregelen in verhouding staan tot het beoogde doel. Hoewel er positieve indicaties 
zijn, moet er nog een hele weg worden afgelegd alvorens het acquis volledig en effectief 
door Bulgarije ten uitvoer is gelegd. 
- Vrij verkeer van kapitaal 
In de Europa-Overeenkomst is het beginsel van vrij verkeer van kapitaal tussen Bulgarije 
en de EU neergelegd. Wat de verplichtingen van Bulgarije betreft is dit beginsel vanaf de 
inwerkingtreding van de Europa-Overeenkomst van toepassing op directe investeringen 
door ondernemingen die reeds in Bulgarije gevestigd zijn, en gedurende een 
overgangsperiode geleidelijk van toepassing op investeringen van dochtermaatschappijen 
en agentschappen van ondernemingen uit de Gemeenschap (alsmede op EU-onderdanen 
die als zelfstandige werkzaam zijn). Krachtens de Overeenkomst zullen de partijen elkaar 
consulteren teneinde het kapitaalverkeer tussen de Gemeenschap en Bulgarije te 
vergemakkelijken met het oog op de verwezenlijking van de doelstellingen van de 
Overeenkomst. 
In het Witboek wordt de aandacht gevestigd op het verband tussen het vrije verkeer van 
kapitaal en het vrije verkeer van financiële diensten. Het Witboek bevat een reeks 
voorstellen voor de liberalisatie van het kapitaalverkeer, te beginnen met het lange-
termijnkapitaal en handelstransacties, en eindigend met het korte-termijnkapitaal. 
Situatieschets 
De Bulgaarse grondwet bepaalt dat buitenlands kapitaal dezelfde rechtsbescherming 
geniet als kapitaal van onderdanen. Het internationale kapitaalverkeer tussen Bulgarije en 
de Unie is nog vrij bescheiden. Tot eind 1996 waren de buitenlandse investeringen in 
48 
Bulgarije gering, maar sindsdien valt een toename te bespeuren. Over de periode 
1989-1996 worden de totale directe buitenlandse investeringen geraamd op 400 miljoen 
ecu. Om buitenlandse investeringen aan te trekken zijn belangrijke wettelijke regelingen 
ingevoerd en is er een agentschap voor buitenlandse investeringen opgericht. 
De lev is convertibel voor gangbare financiële transacties. Wat kapitaalverkeer betreft, 
zijn rechtstreekse buitenlandse investeringen over het algemeen vrij. Als het gaat om 
investeringen in sectoren die als gevoelig worden beschouwd, is goedkeuring vereist. 
Winsten en geïnvesteerd kapitaal kunnen in convertibele valuta aan de buitenlandse 
investeerders worden uitgekeerd. 
Voor de verwerving van onroerend goed in Bulgarije door buitenlandse natuurlijke of 
rechtspersonen gelden beperkingen, behalve als dit uit een wettelijke erfenis wordt 
verkregen. Niet ingezetenen hebben de mogelijkheid om grond te verwerven (met 
uitzondering van landbouwgrond) door in het land een onderneming op te richten. 
Niet-ingezetenen kunnen rekeningen in leva en vreemde valuta hebben. Er gelden geen 
beperkingen voor het crediteren en debiteren van rekeningen in vreemde valuta en voor 
overboekingen vanaf deze rekeningen naar het buitenland. Banken met een vergunning 
kunnen zonder toestemming van de nationale bank in het buitenland lenen en ingezetenen 
kunnen in Bulgarije deposito in vreemde valuta bezitten. 
Kapitaalverkeer naar het buitenland moet van tevoren door de Bulgaarse nationale bank 
worden goedgekeurd. 
Tot dusverre zijn er geen regels voor de vestiging van bijkantoren van 
beleggingsmaatschappijen uit de EU en voor de toegang van emitterende instellingen uit 
de EU tot de officiële noteringen. Voor de toelating van buitenlandse filialen van 
beleggingsmaatschappijen uit de EU gelden de algemene bepalingen van de Wet op 
effecten, effectenbeurzen en investeringsmaatschappijen. 
Evaluatie en prognose 
De regering streeft ernaar dat de opheffing van belemmeringen voor het kapitaalverkeer 
plaatsvindt volgens de benadering die wordt gevolgd in de Europa-Overeenkomst en 
volgens de daarin neergelegde verbintenissen. De Europa-Overeenkomst voorziet in de 
mogelijkheid om gedurende de eerste vijfjaar na de inwerkingtreding beperkingen te 
handhaven op rechtstreekse investeringen in het buitenland en in de geleidelijke 
liberalisering van de overige kapitaaltransacties. 
De verwerving van onroerend goed door buitenlanders is aan beperkingen onderworpen, 
met name als gevolg van het grondwettelijke verbod op het grondbezit door 
buitenlanders. Hoewel deze bepalingen verenigbaar zijn met de Europa-Overeenkomst, 
belemmeren zij het vrije verkeer van kapitaal. Bovendien zijn er administratieve en 
procedurele problemen in verband met de registratie van ondernemingen. 
Conclusie 
Bulgarije heeft zijn munt convertibel gemaakt voor de meeste gangbare financiële 
transacties, maar heeft het kapitaalverkeer slechts in beperkte mate geliberaliseerd. De 
49 
geliberaliseerde kapitaaltransacties hebben uitsluitend betrekking op 
kapitaaltoestromingen. Een versoepeling van de beperkingen, met name op 
kapitaalverkeer naar het buitenland, valt pas te verwachten als de financiële situatie en de 
prestaties van de banksector duurzaam zijn verbeterd en wordt ook bepaald door het 
verloop van de economische stabilisering en structurele hervorming. 
- Vrij verkeer van diensten 
Het vrije verkeer van diensten heeft als grondslag, enerzijds het verbod van discriminatie, 
in het. bijzonder op grond van nationaliteit, en anderzijds de regels voor de harmonisatie 
van de verschillende nationale regelgevingen. Deze regels hebben vaak betrekking op het 
recht van vestiging, dat onder het beginsel van het vrije verkeer van personen valt, alsook 
op het vrij verrichten van diensten. Om deze regels ten uitvoer te leggen, moeten 
administratieve structuren worden opgezet (commissies voor bancair toezicht, 
autoriteiten voor de controle van de audiovisuele sector, autoriteiten met regelgevende 
bevoegdheid) en moet de samenwerking tussen de lidstaten op het gebied van de 
controles worden geïntensifieerd (stelsels van wederzijdse erkenning). 
Een aanzienlijk gedeelte van de wetgeving die van toepassing is op het vrije verkeer van 
diensten, heeft betrekking op de financiële diensten. Andere onderwerpen die in de 
wetgeving op dit terrein worden behandeld, betreffen de problemen in verband met de 
openstelling van de nationale markten in de sectoren die van oudsher door monopolies 
worden beheerst, zoals telecommunicatie en, ten dele, energie en vervoer. De 
laatstgenoemde onderwerpen worden behandeld in de specifieke rubrieken van dit advies. 
Situatieschets 
De Bulgaarse banksector is tamelijk versnipperd. Zeven staatsbanken vertegenwoordigen 
meer dan tweederde van de totale activa. Zestien banken zijn onder speciaal toezicht 
geplaatst of verwikkeld in door de Nationale Bank gevraagde faillissementsprocedure. 
Het grootste deel van de wetgeving voor maatregelingen van fase I wordt in 
overeenstemming geacht met de voorschriften van de desbetreffende EG-richtlijnen. De 
belangrijkste regelgeving wordt gevormd door de Wet op banken en kredietactiviteiten, 
de Reglementen van de nationale bank nr. 2 inzake vergunningverlening aan banken en 
nr. 8 inzake de kapitaaltoereikendheid van banken alsmede de Wet op 
overheidsbescherming van deposito's en rekeningen, gecombineerd met het Reglement 
van de nationale bank nr. 1 inzake depositoverzekering van banken. Maatregelen van 
fase II zijn slechts gedeeltelijk vastgesteld. In 1996 is een Wet inzake maatregelen tegen 
het witwassen van geld aangenomen, maar deze is niet volledig verenigbaar met de 
communautaire wetgeving. 
Het bedrijfseconomisch toezicht wordt uitgeoefend door de afdeling banktoezicht van de 
nationale bank. 
De belangrijkste Bulgaarse wetgeving inzake de effectenmarkten wordt gevormd door de 
Wet op effecten, effectenbeurzen en investeringsmaatschappijen en de Wet op 
economische activiteiten van buitenlanders en buitenlandse investeringsmaatschappijen, 
die in 1996 in werking zijn getreden. Er is een wetsontwerp gereed inzake 
goederenmarkten en markthandel. 
50 
De levering van professionele beleggingsdiensten is onderworpen aan een 
vergunningsprocedure. Met het oog op de stabiliteit van de markt en de belangen van de 
beleggers moeten beleggingsmakelaars aan bepaalde eisen voldoen. Kredietinstellingen 
kunnen op basis van hun "universele vergunning" eveneens als beleggingstussenpersonen 
optreden. De banken spelen een belangrijke rol op deze markt, aangezien het beroep van 
makelaar/handelaar nog nieuw is. 
De vestiging van filialen van beleggingsmaatschappijen uit de EU en de toegang van 
emittenten uit de EU tot de officiële noteringen zijn tot dusverre niet gereguleerd. Voor 
de vestiging van kantoren van beleggingsmaatschappijen uit de EU gelden de algemene 
bepalingen van de Wet effecten, effectenbeurzen en beleggingsmaatschappijen. 
De Commissie Effecten en effectenbeurzen, die is opgericht onder de Wet effecten, 
effectenbeurzen en beleggingsmaatschappijen van 1996, houdt toezicht op de transacties 
op de effectenmarkt. 
In 1989 is de wetgeving zo veranderd dat de vestiging van verzekeringsmaatschappij en in 
de particuliere sector mogelijk is geworden. In 1997 zijn een Verzekeringswet en een 
Verordening inzake verplichte verzekeringen in werking getreden. De Verzekeringswet 
reguleert, samen met de Wet bescherming buitenlandse investeringen, Bulgaarse en 
buitenlandse verzekeringsmaatschappijen. De Verzekeringswet bepaalt dat "een 
buitenlandse verzekeraar uitsluitend verzekeringen mag afsluiten via een filiaal dat 
officieel in Bulgarije is gevestigd", is geregistreerd overeenkomstig de Handelswet en 
een vergunning heeft van het Departement Verzekeringstoezicht, de toezichthoudende 
instantie van het Ministerie van Financiën. Buitenlanders kunnen ook deelnemen in 
ondernemingen en aandelen verwerven nadat zij toestemming van het Departement 
Verzekeringstoezicht hebben gekregen. Buitenlandse verzekeraars kunnen een 
meerderheid verwerven na een periode van zeven jaar. Deze maatregelen maken deel uit 
van het beleid om de verzekeringsmarkt geleidelijk te liberaliseren. De activiteiten van 
buitenlandse verzekeraars zijn tot dusverre beperkt geweest. 
Evaluatie en prognose 
In de periode 1991-1993 zijn voor de banksector een aantal wetten en voorschriften 
inzake het toezicht aangenomen, waarin strikte normen voor de sector zijn vastgesteld. 
Hoewel deze wetten en voorschriften tot op zekere hoogte in overeenstemming zijn met 
het systeem van de Unie, zijn de erin neergelegde criteria voor solvabiliteit en 
voorzieningen voor dubieuze debiteuren niet gerealiseerd, voornamelijk als gevolg van 
de economische en bankcrisis. Wat de maatregelen van het Witboek betreft, moet de 
wetgeving voor twee van de vier maatregelen voor kredietinstellingen van fase I worden 
gewijzigd, terwijl voor alle maatregelen van fase II nieuwe wetgeving nodig is. 
De regering werkt aan een volledige herstructurering van de financiële sector, met 
ondermeer de oprichting van een valutacommissie, rationalisering van de 
vergunningverlening aan banken, aanscherping van de voorschriften inzake boekhouding 
en externe controle, een nieuwe wet inzake de insolvabiliteit van banken, bepalingen om 
het departement banktoezicht van de Nationale Bank uit te breiden en een herziening van 
de regels van de Nationale Bank betreffende kapitaaltoereikendheid, kredietnotering en 
liquiditeit. In dit verband mag in 1997 snelle vooruitgang worden verwacht bij de 
51 
aanpassing van de wetgeving op gebieden als faillissementsprocedures, 
depositoverzekering en banktoezicht. De aanscherping van de bankwetgeving en 
voorschriften inzake toezicht door de Bulgaarse Nationale Bank vereist een grote 
inspanning, ondermeer met betrekking tot de opleiding van personeel. 
De uitvoering van de richtlijnen van het Witboek inzake de effectenmarkten is nog 
onvolledig, met name wat betreft de meeste maatregelen van fase II. De Bulgaarse 
autoriteiten hebben echter ontwerp-verordeningen opgesteld die de lacunes grotendeels, 
zo niet volledig, moeten vullen. De Bulgaarse effectenmarkt staat nog in zijn 
kinderschoenen en kampt met tekortkomingen op het vlak van de organisatie en 
reglementering van de markt en de transparantie van de financiële markt. De bestaande 
privatiseringsfondsen moeten worden omgevormd tot nog op te richten 
beleggingsmaatschappijen of collectieve beleggingsmaatschappijen. Voor het eind van 
het jaar zal een officiële Bulgaarse effectenbeurs worden opgericht. Vorig jaar waren 
ongeveer 15 ongeregelde effectenbeurzen actief, die door de Commissie Effecten en 
effectenbeurzen zijn gesloten. 
Hoewel het wettelijk monopolie van de staatsverzekeringsmaatschappijen is beëindigd, 
moet een particuliere verzekeringsmarkt met een redelijke mate van concurrentie zich 
nog ontwikkelen. De overheid zal moeten zorgen voor maatregelen om de transparantie 
van de particuliere verzekeringsmarkt te waarborgen. Daarom heeft de regering in 
juni 1997 een ontwerp-wijziging van de Verzekeringswet goedgekeurd inzake de 
oprichting van een nationale Verzekeringswet met als doel een stabiel en transparant 
verzekeringsstelsel in te voeren en klanten en burgers zekerheid te verschaffen. Het 
departement Verzekeringstoezicht van het Ministerie van Financiën zal de vereiste 
bevoegdheden moeten krijgen. In voorkomend geval moet worden gezorgd voor de 
nodige follow-up door de juridische en gerechtelijke instanties. 
Conclusie 
Hoewel er op het gebied van de financiële diensten een zekere vooruitgang is en de 
overheid duidelijk het voornemen heeft verdere stappen te nemen, is een volledige 
overname van het acquis afhankelijk van de uitvoering van het economisch en structureel 
hervormingsprogramma, onder meer de uitbreiding van het toezicht, waarvoor onlangs 
verschillende maatregelen zijn getroffen. Er zalnog een aantal jaren een krachtige 
inspanning moeten worden geleverd voordat het Bulgaarse financiële systeem bestand zal 
zijn tegen de schok van de integratie in de interne markt. 
- Vrij verkeer van personen 
Het vrije verkeer van personen omsluit twee concepten die niet tot dezelfde logica van 
het Verdrag behoren. Enerzijds houdt artikel 7 A, dat in deel één van het Verdrag over de 
"beginselen" is opgenomen, verband met de totstandbrenging van de interne markt; het 
behelst de opheffing van de controles aan de binnengrenzen van de Unie. Anderzijds kent 
artikel 8 A, dat in deel twee van het Verdrag over "het burgerschap van de Unie" is 
opgenomen, iedere burger van de Unie het recht toe om onder bepaalde voorwaarden vrij 
op het grondgebied van de lidstaten te reizen en te verblijven. De opheffing van de 
grenscontroles geldt voor eenieder, ongeacht zijn nationaliteit, omdat anders de 
doeltreffende werking van artikel 7 A in het geding komt. Terwijl de uit artikel 8 A 
voortvloeiende rechten in alle lidstaten van toepassing zijn, is de tenuitvoerlegging van 
52 
de aan artikel 7 A verbonden rechten nog niet ten volle op het niveau van de Unie 
gerealiseerd. 
a) Vrij verkeer van burgers van de Unie, vrijheid van vestiging en wederzijdse 
erkenning van diploma's en kwalificaties 
De Europa-Overeenkomst bepaalt dat werknemers die wettig op het grondgebied van een 
lidstaat zijn tewerkgesteld (alsook hun gezinsleden), niet mogen worden gediscrimineerd. 
Voorts voorziet zij in de mogelijkheid om sociale-zekerheidsrechten bijeen te tellen of 
over te dragen, en moedigt zij de lidstaten aan bilaterale overeenkomsten met Bulgarije te 
sluiten betreffende de toegang tot de arbeidsmarkt. Gedurende de tweede etappe van de 
overgangsperiode onderzoekt de Associatieraad verdere mogelijkheden om het verkeer 
van werknemers te verbeteren. 
In het Witboek wordt aandacht besteed aan de wetgevingsvereisten om een harmonieuze 
ontwikkeling van de arbeidsmarkt te verwezenlijken en tegelijkertijd 
mededingingsdistorsies te voorkomen. 
Het vrije verkeer van werknemers is één van de fundamentele vrijheden die in het 
Verdrag worden erkend. De toegang tot bepaalde beroepen (bijvoorbeeld in de juridische 
of de medische sector) kan evenwel aan bepaalde voorwaarden worden onderworpen, in 
het bijzonder wat de benodigde kwalificaties betreft. Afhankelijk van het geval worden 
deze voorwaarden gecoördineerd of onderworpen aan de toepassing van het beginsel van 
wederzijdse erkenning. 
De vrijheid van vestiging wordt eveneens door het Verdrag gewaarborgd en omvat voor 
zelfstandige natuurlijke personen en ondernemingen de toegang tot economische 
activiteit. 
Voor de vrije keuze van woonplaats kan als voorwaarde worden gesteld dat de betrokken 
persoon, indien hij geen beroepsactiviteit in het betrokken land uitoefent, over voldoende 
inkomsten en een ziektekostenverzekering beschikt. 
Situatieschets 
De grondwet verleent alle buitenlanders die in Bulgarije verblijven, dezelfde rechten en 
plichten als Bulgaarse onderdanen, met uitzondering van een paar specifieke gebieden 
waarvoor de Bulgaarse nationaliteit vereist is. Hoewel de grondwet gelijke behandeling 
waarborgt, voert Bulgarije in de praktijk een tamelijk restrictief immigratiebeleid. Over 
het algemeen worden arbeidsvergunningen op basis van fulltime-werk verleend voor een 
periode van één jaar die met nog eens twee jaar kan worden verlengd. 
Het Ministerie van Onderwijs is de bevoegde instantie voor de erkenning van diploma's 
van het hoger en universitair onderwijs. Wat het acquis op het vlak van de onderlinge 
erkenning van diploma's betreft, heeft Bulgarije maatregelen getroffen om zich aan te 
passen aan de betrokken richtlijnen. 
53 
Evaluatie en prognose 
Er zijn geen specifieke wettelijke bepalingen inzake de rechten van binnenkomst en 
verblijf van de familieleden van een werknemer, bepalingen die de verblijfsrechten 
waarborgen in geval van al dan niet vrijwillige beëindiging van de arbeid en bepalingen 
inzake het aannemen van een andere baan in geval van werkloosheid (al dan niet 
vrijwillig). De mogelijke redenen voor het weigeren van een arbeidsvergunning zijn nog 
niet in overeenstemming met de EU-voorschriften van artikel 48 inzake de mobiliteit van 
werknemers. De arbeidsrechten voor familieleden lijken overdreven restrictief. Elk recht 
van beroep moet worden behandeld op administratief niveau en niet door een rechtbank. 
Er zijn slechts weinig maatregelen om de professionele en maatschappelijke integratie 
van de werknemer en zijn/haar familieleden te bevorderen. Dit komt tot uiting in de 
beperkende bepalingen voor de toegang tot het nationale onderwijssysteem. 
Er is nog maar weinig ervaring met de samenwerking tussen Bulgarije en lidstaten van de 
EU op het gebied van de onderlinge erkenning van diploma's en beroepskwalificaties. 
Voor kwalificaties van hoger onderwijs is in 1995 een Nationaal Bureau voor erkenning 
en beoordeling opgericht dat de nodige maatregelen treft om universitaire opleidingen 
wederzijds te erkennen. Voor beroepskwalificaties bestaat een dergelijke instantie niet. 
Een systematische analyse van de gelijkwaardigheid van Bulgaarse beroepsopleiding en 
beroepsopleidingen in de lidstaten moet worden uitgevoerd zodra de door Bulgarije te 
verstrekken informatie hierover is onderzocht. Er zal nog een grote inspanning moeten 
worden geleverd om het acquis op middellange termijn over te nemen en ervoor te 
zorgen dat dit effectief wordt toegepast. 
Conclusie 
De omzetting en toepassing van het acquis is nog erg beperkt. Ondanks de vooruitgang 
die op verschillende gebieden in enkele jaren is bereikt, zijn nog belangrijke wettelijke, 
beleidsmatige en administratieve hervormingen nodig om ervoor te zorgen dat Bulgarije 
op middellange termijn het volledige acquis op het gebied van het vrije verkeer van 
personen kan overnemen. 
b) Opheffing van alle personencontroles aan de binnengrenzen 
Het vrije verkeer in de zin van artikel 7 A van het EG-Verdrag, te weten de opheffing van 
alle personencontroles aan de binnengrenzen, ongeacht de nationaliteit van de betrokken 
persoon, is op het niveau van de Europese Unie nog niet volledig gerealiseerd. 
Voorwaarde voor de afschaffing van de personencontroles is namelijk de 
tenuitvoerlegging van een groot aantal begeleidende maatregelen, waarvan er enkele nog 
niet door de lidstaten zijn goedgekeurd en ten uitvoer gelegd (zie de sectie over Justitie 
en Binnenlandse Zaken). Daarentegen heeft een beperkt aantal lidstaten deze doelstelling 
verwezenlijkt door middel van het Schengen-Akkoord (zeven lidstaten passen dit 
akkoord reeds toe en zes andere bereiden de tenuitvoerlegging ervan). 
Het ontwerp-Verdrag is bedoeld om de verwezenlijking van deze doelstelling in het 
kader van de Unie te vergemakkelijken, door de invoering van een hoofdstuk over 
"vrijheid, veiligheid en rechtvaardigheid" en door de opneming van het Schengen-acgw/s 
in de EU. 
54 
Bulgarije heeft verklaard dat het aan de bepalingen van het Schengen-acquis wenst te 
voldoen. Te dien einde heeft het voorbereidingsmaatregelen getroffen en de lidstaten om 
bijstand op dit vlak verzocht, in het bijzonder inzake de versterking van de 
grenscontroles. 
- Algemene evaluatie 
1. De voortgang die Bulgarije heeft geboekt bij de tenuitvoerlegging van de in het 
Witboek besproken wetgeving, wordt samengevat in de bijlage. Daaruit blijkt dat 
Bulgarije op 30 juni 1997 naar eigen zeggen 126 van de 899 in het Witboek opgenomen 
richtlijnen of verordeningen in zijn nationale wetgeving heeft overgenomen. Deze 
gegevens betreffen de wetgeving die Bulgarije reeds heeft omgezet of waarvan het de 
verenigbaarheid met de communautaire voorschriften heeft gecontroleerd. In hoeverre de 
betrokken teksten werkelijk in overeenstemming zijn met de communautaire 
voorschriften, kan de Commissie in dit stadium nog niet beoordelen. 
2. Op alle gebieden van de interne markt is het acquis slechts zeer gedeeltelijk in de 
Bulgaarse wetgeving overgenomen. Gezien de omvang van de problemen zijn er nog 
buitengewoon krachtige, onafgebroken inspanningen nodig, zowel inzake de aanpassing 
van de wetgeving, als inzake het opzetten van de structuren voor de uitvoering ervan. 
De volledige herstructurering van de financiële sector om het onmisbare vertrouwen van 
het publiek en de beleggers te behouden, behoort tot de eerste prioriteiten. De noodzaak 
hiervan wordt door de regering ingezien. 
3. Over het algemeen vormt de zwakheid van de Bulgaarse overheidsdiensten een groot 
probleem dat afbreuk doet aan het tempo en de kwaliteit van de aanpassing van de 
wetgeving. De verschillende structuren die essentieel zijn voor de uitvoering van de 
wetgeving op het gebied van de interne markt, hebben momenteel nog niet de nodige 
capaciteit om hun taak te vervullen. Dezelfde kanttekeningen moeten worden geplaatst 
bij het vermogen van de ondernemingen, met name van het Midden- en Kleinbedrijf, om 
het acquis toe te passen. 
4. Afgezien van de aspecten die specifiek verband houden met de landbouw, is de 
opheffing van de controles aan de binnengrenzen van de Unie pas mogelijk zodra een 
toereikende harmonisatiegraad van de wetgevingen is verwezenlijkt. Dit veronderstelt 
wederzijds vertrouwen, waarbij in het bijzonder kan worden gesteund op 
overheidsdiensten van goede kwaliteit (men denke meer bepaald aan het belang van 
veiligheidscontroles die voor bepaalde producten op de plaats van vertrek worden 
verricht). In dit verband zij erop gewezen dat voor het goederenverkeer de 
totstandbrenging van de interne markt op 1 januari 1993 slechts mogelijk was door de 
afschaffing van alle formaliteiten en controles die door de lidstaten werden opgelegd en 
uitgevoerd bij de overschrijding van de territoriale grenzen tussen de lidstaten van de 
Unie. Het betrof met name technische inspecties (in het bijzonder met betrekking tot de 
productveiligheid), veterinaire, sanitaire, fytosanitaire, economische en commerciële 
controles (bijvoorbeeld ter opsporing van namaakgoederen), en controles in verband met 
de veiligheid (wapens, enz.) en het milieu (afvalstoffen, enz.). In de meeste gevallen 
konden deze controles slechts worden afgeschaft dank zij de vaststelling en 
tenuitvoerlegging van communautaire maatregelen waardoor de voorschriften voor het 
55 
verkeer en het in de handel brengen van producten (vooral inzake productveiligheid) 
konden worden geharmoniseerd en de controles en formaliteiten naar het grondgebied of 
de markt van de lidstaten konden worden verlegd (in het bijzonder wat BTW en 
accijnzen, veterinaire en fytosanitaire controles, en het verzamelen van statistieken 
betreft). 
Een deel van de huidige grenzen van Bulgarije wordt buitengrens van de Unie. Dit 
betekent dat de grenscontroles moeten worden aangescherpt (zie het gedeelte over de 
douane). 
Rekening houdend met de algemene balans ten aanzien van de voortgang en het tempo 
van de werkzaamheden op de verschillende betrokken terreinen, is het thans moeilijk om 
een tijdschema te geven in verband met het vermogen van Bulgarije om alle instrumenten 
over te nemen en ten uitvoer te leggen die nodig zijn voor de opheffing van de controles 
aan de binnengrenzen en voor het verleggen van deze controles naar de buitengrens van 
de Unie. 
5. Bulgarije heeft de fundamentele elementen van het acquis op het gebied van de interne 
markt nog niet overgenomen. Het land zal een aanzienlijke inspanning moeten leveren 
om de wetgeving inzake de interne markt te kunnen overnemen en uitvoeren en zich de 
nodige instrumenten voor de toepassing ervan te verschaffen. 
Het lijkt momenteel niet haalbaar dat Bulgarije op middellange termijn in staat zal zijn 
volledig aan de interne markt deel te nemen. 
Mededinging 
Het mededingingsbeleid van de Europese Gemeenschap is gebaseerd op artikel 3, onder 
g), van het Verdrag waarin is bepaald dat de Gemeenschap moet beschikken over een 
regime waardoor het verzekert dat de mededinging binnen de interne markt niet wordt 
vervalst. De voornaamste toepassingsgebieden zijn antitrustwetgeving en overheidssteun. 
De Europa-Overeenkomst behelst mededingingsregels die van toepassing zijn op de 
handelsbetrekkingen tussen de Gemeenschap en Bulgarije en die gebaseerd zijn op de 
criteria van de artikelen 85 en 86 van het EG-Verdrag (overeenkomsten tussen 
ondernemingen/misbruik van machtspositie) en van artikel 92 (steunmaatregelen van de 
staten) alsook tenuitvoerlegging van regels op deze gebieden die binnen drie jaar na 
inwerkingtreding van de overeenkomst moeten worden vastgesteld. Voorts is daarin 
bepaald dat Bulgarije zijn wetgeving verenigbaar zal maken met die van de 
Gemeenschap op het gebied van mededinging. 
In het Witboek is er sprake van de geleidelijke toepassing van de bovenstaande 
bepalingen en die van de Fusieverordening (4064/89) en van de artikelen 37 en 90 
(monopolies en bijzondere rechten). 
Situatieschets 
De huidige juridische grondslag voor wetgeving inzake concurrentie is de Wet 
Concurrentiebescherming (mei 1991) die de basisclausules inzake restrictieve 
praktijken, misbruik van machtspositie, fusiecontrole en rudimentaire bepalingen inzake 
procedureregels bevat. Een nieuwe ontwerp-wet concurrentiebescherming heeft tot doel 
56 
nauwkeuriger de voorwaarden vast te leggen voor vrije onderneming in alle sectoren, 
vrije prijsbepaling en bescherming van de consumentenbelangen. De wet moet tevens 
bescherming bieden tegen misbruik van een dominerende marktpositie alsook tegen 
oneerlijke concurrentie en andere maatregelen die een restrictief effect op binnenlandse 
markten kannen hebben. 
Bij de wet van 1991 werd het Comité voor concurrentiebescherming ingesteld, dat is 
belast met tenuitvoerlegging van het Bulgaarse concurrentiebeleid. 
*5p 25 oktober 1996 werd binnen het Ministerie van Financiën de controle-instantie voor 
overheidssteun opgericht, zonder evenwel regels voor de werking daarvan vast te stellen. 
De inventaris van bestaande overheidssteun vormt een stap in de richting van 
transparantie. Er is evenwel meer informatie nodig over het in totaal verleende bedrag, de 
verdeling over de sectoren, de doelstellingen, dé vorm waarin de steun is verleend en 
meer in het bijzonder de financiële betrekkingen tussen de staat en staatsondernemingen. 
Evaluatie en prognose 
De voorwaarden voor economische concurrentie zijn op dit ogenblik niet helemaal 
vervuld. Het comité voor concurrentiebescherming komt slechts langzaam tot stand; zijn 
opdracht als toezichthoudende instantie moet worden versterkt en het moet over meer 
middelen beschikken. 
Wat de openbare bedrijven en ondernemingen met bijzondere of uitsluitende rechten 
betreft gaat het in bepaalde sectoren sneller dan in andere. De liberalisering van de 
telecommunicatie is aan de gang, terwijl in andere sectoren, zoals vervoer, posterijen en 
energie, een daartoe strekkend beleid is uitgestippeld. De elektriciteitssector, alcohol, 
olie, zout en steenkoolmijnen zijn nog steeds staatsmonopolies met een commercieel 
karakter. 
Op het gebied van overheidssteun voldoet Bulgarije in dit stadium niet aan de eisen 
inzake betrouwbare controle op overheidssteun. Voorlopig bestaan geen regels voor 
toezicht op overheidssteun en de vereiste transparantie bij het verlenen van 
overheidssteun is nog niet bewerkstelligd. Het is derhalve niet mogelijk te onderzoeken 
of de verleende overheidssteun verenigbaar is met de regels van de Gemeenschap inzake 
steunmaatregelen van de staten. Sinds 1996 is vooruitgang geboekt. Overheidssteun aan 
de 135 belangrijkste verliesgevende genationaliseerde ondernemingen en openbare 
bedrijven (die ongeveer 78% van de totale verliezen van door de staat gecontroleerde 
bedrijven in 1995 vertegenwoordigt) is aanzienlijk verminderd en, waar deze nog wordt 
verleend, transparant gemaakt. Prijzen van diensten die door openbare nutsbedrijven voor 
elektriciteit, gas, vloeibare brandstoffen, water en telecommunicatie worden verleend, 
zijn opgetrokken tot het kostendekkingsniveau; voor stadsverwarming en openbaar 
vervoer bestaan nog overheidssubsidies. Er zal een controle-instantie met duidelijk 
omschreven taken en bevoegdheden moeten worden opgericht. Voorts dient werk te 
worden gemaakt van een inventaris van de steunmaatregelen van de staat, in 
overeenstemming met de communautaire praktijken. 
Behalve voor de vaststelling van wetgeving die voldoende in overeenstemming is met die 
van de EG, is het voor een betrouwbare toepassing van de mededingingsregels 
57 m1 'il t. "-T? 
noodzakelijk dat goed functionerende controle-instanties worden opgericht die toezicht 
uitoefenen op concentraties en overeenkomsten alsook op overheidssteun. Daartoe is het 
bovendien noodzakelijk dat bet gerechtelijk apparaat, de overheidsdiensten en de 
betrokken economische actoren voldoende inzicht hebben in de mededingingsregels en 
het mededingingsbeleid. 
Conclusie 
Op het gebied van antitrustwetgeving voldoet Bulgarije al een beetje meer aan de 
institutionele en wetgevende vereisten. Voor de tenuitvoerlegging en controle van de 
wetgeving zullen evenwel langdurige structurele hervormingen moeten plaatsvinden. 
Op het gebied van overheidssteun is de vooruitgang in alle aspecten gering, ondanks 
verbeteringen sinds medio 1996. Er zullen aanzienlijke inspanningen moeten worden 
geleverd om aan de eisen van een betrouwbare controle op overheidssteun te voldoen, 
met name met betrekking tot de transparantie bij het verlenen van overheidssteun en de 
oprichting van een goed functionerende controle-instantie voor overheidssteun met 
voldoende bevoegdheden om toe te zien op overheidssteun en met voldoende bevoegd 
personeel. 
Bovendien blijken in bepaalde sectoren uitsluitende of bijzondere rechten te bestaan die 
niet verenigbaar zijn met het communautaire acquis. Deze problemen moeten in de nabije 
toekomst worden aangepakt. 
Daartoe zal nauw met de Commissie moeten worden samengewerkt. 
3.2 Innovatie 
Informatiemaatschappij 
Huidige situatie 
De potentiële economische en maatschappelijke voordelen van de combinatie van 
informatietechnologie en telecommunicatie zijn groot. Ofschoon Bulgarije een 
prominente rol speelde bij de productie van informatietechnologie in de Comecon, bleken 
de mogelijkheden door een gebrek aan technologische en productietechnische innovatie 
niet bijzonder doeltreffend. Niettemin was vóór 1989 algemene opleiding een prioriteit. 
Het resultaat is dat de vraag naar computers de, gezien het niveau van het BBP per capita, 
gebruikelijke verwachtingen heeft overtroffen. Uit het aantal hostcomputers op het 
Internet (25 000 oftewel 0,4 per 1000 inwoners), een relatieve maat voor de ontwikkeling 
in de richting van de informatiemaatschappij, blijkt dat Bulgarije nog niet het niveau 
heeft bereikt waarop het gemiddelde EU-land al twee jaar geleden zat. Als de groei van 
het aantal Internet-aansluitingen hetzelfde patroon vertoont, zou de telecommunicatie-
infrastructuur, die momenteel ongeveer 7 jaar achterstand op het EU-gemiddelde heeft, 
een remmende factor kunnen blijven voor de ontwikkeling van de 
informatiemaatschappij. 
58 
Conclusie 
Aangezien de liberalisering slechts aarzelend ter hand is genomen en het BBP per capita 
een van de laagste van de regio is, valt te verwachten dat de voordelen van de 
informatiemaatschappij later dan in de meeste andere LMOE zullen worden gerealiseerd. 
Onderwijs, beroepsopleiding en jeugd 
In de artikelen 126 en 127 van het EG-Verdrag is bepaald dat de Gemeenschap bijdraagt 
tot de ontwikkeling van onderwijs van hoog gehalte en inzake beroepsopleiding een 
beleid ten uitvoer legt waarmee de Europese dimensie in het onderwijs tot ontwikkeling 
wordt gebracht en het aanpassingsvermogen van de industrie en het reactievermogen van 
de arbeidsmarkt worden vergroot. 
De Europa-Overeenkomst voorziet in samenwerking bij de verbetering van het niveau 
van het onderwijs en de beroepskwalificaties. Het Witboek omvat geen maatregelen op 
dit gebied. 
Situatieschets 
Bulgarije's uitgaven voor onderwijs belopen 1,6% van het BBP. 4,0% wordt gefourneerd 
door de rijksbegroting. 
Er zijn in Bulgarije 190.000 leerlingen, 240.000 studenten en 105.000 docenten. 
Een van de grote problemen waarvoor het onderwijs- en opleidingsstelsel zich geplaatst 
ziet houdt verband met Bulgarije's ernstige economische moeilijkheden waardoor de 
begrotingstoewijzingen geleidelijk zijn gedaald (van 6,1% van het BBP in 1992 tot 4,5%» 
in 1995) en bij gelegenheid zelfs tot acuut geldgebrek hebben geleid voor het in bedrijf 
houden van de scholen, het leveren van studieboeken en de betaling van de salarissen van 
de leerkrachten. 
Het begrotingsprobleem heeft echter niet verhinderd dat er op alle niveaus stappen zijn 
ondernomen om het onderwijsstelsel te hervormen. De voornaamste wettelijke 
instrumenten waren de Nota inzake de vereisten van het staatsonderwijs van 1991 
(doelstellingen en rechten in het onderwijs), de Wet op de academische autonomie van 
1990 en de Wet op het hoger onderwijs van 1995. Deze laatste vormde de aanzet voor de 
oprichting in 1996 van het Nationale Bureau voor evaluatie en accreditatie voor het hoger 
onderwijs en voor de omzetting van instellingen voor semi-hoger onderwijs in 
instellingen voor hoger onderwijs alsmede voor de rationalisatie van die instellingen. 
Leerplanveranderingen bij het middelbaar en post-middelbaar onderwijs zijn erop gericht 
de beroepsopleiding meer centraal te stellen, onder toezicht van regionale 
onderwijsinspecties. 
Een van de uitdagingen is hoe de beroepsopleiding gaande te houden, nu 
opleidingscentra bij de staatsbedrijven worden gesloten en de werkloosheid toeneemt. Er 
zijn programma's opgesteld om jongeren op te nemen op de arbeidsmarkt en het 
verschijnsel van het voortijdig schoolverlaten en sociale uitsluiting te bestrijden. 
59 
Het Tempus-programma heeft bijgedragen tot de verwezenlijking van de doelstellingen 
van de hervorming van het hoger onderwijs en heeft de basis gelegd voor samenwerking 
met instellingen voor hoger onderwijs in de EU. 
Ongeveer 14% van de totale Bulgaarse bevolking is tussen 15 en 25 jaar oud. Bulgaarse 
jongerenorganisaties zijn sedert 1990 betrokken geweest bij Europese jeugdactiviteiten. 
Vanaf 1995 was samenwerking met Midden-Europa opgenomen in het programma Jeugd 
voor Europa. 
Evaluatie en prognose 
De belangrijkste uitdagingen voor het onderwijs- en opleidingsstelsel zijn de voortzetting 
van de positieve initiatieven op het stuk van structurele, financiële en leerplanhervorming 
die over de afgelopen jaren zijn ontplooid, dit niettegenstaande de zeer ongunstige 
budgettaire en economische situatie. Specifieke aandachtsgebieden zijn de verdere 
hervorming van de financiering van onderwijs en opleiding, pogingen om de kennis en 
vaardigheden van de docenten te verbeteren, alsmede investeringen in onderwijs­
infrastructuur. 
Wil het systeem voor beroepsopleiding doeltreffend zijn, dan moeten de trends van de 
economische situatie en de arbeidsmarkt in kaart worden gebracht en dient er een actief 
arbeidsmarktbeleid te worden gevoerd dat uitgaat van de beginselen van levenslang leren. 
Er blijft een speciale inspanning nodig om via beroepsopleiding de sociale uitsluiting 
tegen te gaan van jongeren en recent werkloos geworden personen. De sociale dialoog 
over onderwijs en beroepsopleiding dient te worden versterkt. 
Of Bulgarije in staat zal zijn volledig te profiteren van de relevante communautaire 
programma's zal afhangen van de situatie op het gebied van economische ontwikkeling: 
indien deze in gunstige zin evolueert zal ook de financiële positie van de sector onderwijs 
en beroepsopleiding verbeteren. 
Conclusie 
Met het oog op de toetreding zijn er op deze gebieden geen grote problemen te 
verwachten. 
Onderzoek en technologische ontwikkeling 
De communautaire activiteiten op het gebied van onderzoek en technologische 
ontwikkeling waarin het Verdrag en het kaderprogramma voorzien, zijn erop gericht het 
concurrentievermogen van de Europese industrie en de kwaliteit van het leven te 
verbeteren en duurzame ontwikkeling, milieubescherming en andere gemeenschappelijke 
beleidsdoelstellingen te ondersteunen. 
De Europa-Overeenkomst en het aanvullend protocol daarbij voorzien in samenwerking 
op deze gebieden, met name via deelneming aan het kaderprogramma. Het Witboek 
omvat geen directe maatregelen op dit gebied. 
Situatieschets 
60 
De door de overheid verstrekte steun gaat naar de instituten van de academie van 
wetenschappen en instellingen voor hoger onderwijs, alsook naar door het Ministerie van 
Onderwijs, wetenschap en technologie en het Ministerie van Industrie beheerde 
financieringsregelingen. 
De totale uitgaven op dit gebied bedroegen 0,62% van het BBP in 1995 (tegen 1,13% 
in 1993) en het personeelsbestand is in de periode 1990-1995 met circa 18% 
teruggelopen. Met name in het industriële onderzoek liep het aantal wetenschappers sterk 
terug. 
In de particuliere sector worden slechts op beperkte schaal initiatieven ontwikkeld en het 
fundamentele en toegepaste onderzoek vindt hoofdzakelijk plaats binnen de academies 
voor wetenschappen van het land, openbare onderzoekinstituten of -eenheden en 
staatsbedrijven. 
Samenwerking op regelmatige basis met de Europese Gemeenschap begon in 1992 met 
het derde kaderprogramma voor onderzoek en technologische ontwikkeling. Tot dusver 
lag het zwaartepunt van de samenwerking bij COPERNICUS (specifiek programma voor 
samenwerking met LMOE en NOS), terwijl er voor deelname aan het vierde 
kaderprogramma weinig samenwerkingsactiviteiten worden ontwikkeld. 
De statistieken met betrekking tot dit gebied voldoen nog niet aan de OESO-normen. 
Evaluatie en prognose 
Het ontbrak het beleid tot dusver aan een strategische oriëntatie. De bestaande 
infrastructuur en onderzoekinstituten hebben sterk te lijden gehad van het uitblijven van 
economische hervormingen. Er moeten beleidsinitiatieven worden ontwikkeld om 
innovatie en de oprichting van kleine en middelgrote ondernemingen te stimuleren, en 
om een fiscale omgeving te creëren die bevorderlijk is voor technologische innovatie en 
ontwikkeling. 
Bulgarije moet zich bezinnen op de organisatie van deze sector, die thans sterk 
gecentraliseerd is, en de nodige administratieve en financiële maatregelen nemen om 
deelname aan EU-programma's te bevorderen en te ondersteunen. 
Ook dient aandacht te worden besteed aan de criteria voor de toekenning van subsidies 
door de centrale overheid, adequate evaluatie en coördinatie van projecten binnen zowel 
de openbare als de particuliere sector, alsook de opstelling van relevante statistieken. 
De grootste uitdaging waarmee Bulgarije geconfronteerd wordt is het terugdringen van 
de overheidsbemoeienis met alle geledingen van de economie. Tenzij drastische 
economische hervormingen worden ondernomen, zullen de structuren afhankelijk blijven 
van de besluitvorming en financiële steun van de overheid. De concurrentiekracht van het 
systeem als geheel blijft gering en is dan ook onvoldoende om Bulgaarse wetenschappers 
in staat te stellen volwaardig aan internationale samenwerkingsactiviteiten deel te nemen. 
61 
Conclusie 
Om onderzoek en technologische ontwikkeling in Bulgarije efficiënt en op Europees 
niveau concurrerend te maken zal een extra inspanning vereist zijn. Wat de toetreding 
betreft, worden op dit gebied echter geen grote problemen verwacht. 
Telecommunicatie 
Het telecommunicatiebeleid van de EG is erop gericht belemmeringen voor een 
doeltreffende werking van de interne markt voor telecommunicatieapparatuur, -diensten 
en -netwerken uit de weg te ruimen, buitenlandse markten toegankelijk te maken voor 
bedrijven uit de EU en de burgers en bedrijven in de Europese Unie universeel 
beschikbare moderne diensten te bieden. Deze doelstellingen moeten worden bereikt door 
de harmonisatie van de normen en voorwaarden voor de aangeboden diensten, de 
liberalisering van de markten voor eindapparatuur, diensten en netwerken, alsmede door 
de vaststelling van de vereiste regelgevingsinstrumenten. De hiervoor noodzakelijke 
richtlijnen en beleidslijnen zijn inmiddels vastgesteld maar de liberalisering van de 
openbare spraaktelefonie en van de exploitatie van de infrastructuur daarvoor zal in een 
aantal lidstaten tot circa twee jaar na 1998 worden uitgesteld. 
De Europa-Overeenkomst voorziet in samenwerking om de normen en praktijken op het 
gebied van telecommunicatie en post, standaardisatie, regelgeving en modernisering van 
de infrastructuur op EG-niveau te brengen. Het Witboek legt de nadruk op de onderlinge 
afstemming van de voorschriften, netwerken en diensten, gevolgd door nieuwe stappen 
om tot een geleidelijke liberalisering van de sector te komen. 
Situatieschets 
Er zijn twee staatsbedrijven, de Bulgaarse Telecommunicatiemaatschappij (BTC) en de 
Bulgaarse Post (BPC). Deze bedrijven staan onder toezicht van het Comité voor Post en 
Telecommunicatie (CPT), een overheidsinstelling die vergelijkbaar is met een ministerie 
maar zonder vertegenwoordiging in het kabinet. 
BTC heeft tot 1 januari 2005 uitsluitende rechten op de toegang tot het 
telecommunicatienet en tot 1 januari 2003 op de exploitatie van spraaktelefoondiensten. 
Er zijn twee exploitanten met een vergunning voor mobiele telefoondiensten (een 
analoog en een digitaal netwerk met circa 40 000 abonnees) die zijn aangewezen op de 
infrastructuur van BTC; de aanbestedingsprocedure voor een tweede GSM-netwerk is in 
voorbereiding. Drie nationale en vijf regionale semafonie-exploitanten en drie 
datatransmissie-exploitanten hebben na een aanbestedingsprocedure een vergunning 
gekregen. 
Bulgarije heeft een relatief goed ontwikkeld telecommunicatienet met een 
penetratiegraad voor telefoonaansluitingen van 37,5% in januari 1997 (volgens de 
planning 40% in het jaar 2000). De gemiddelde wachttijd voor een telefoonaansluiting is 
18 maanden. Een groot deel van de apparatuur is van een elektromechanisch en 
ouderwets type dat inmiddels aan vervanging toe is. Met de digitalisering van het net is 
inmiddels een begin gemaakt (2,8% van het net was in maart 1997 gedigitaliseerd), maar 
de tariefopbrengsten zijn onvoldoende voor een snelle vooruitgang. De regering is van 
62 
plan binnen een termijn van 15 jaar de huidige EU-penetratie- en digitaliseringsgraad te 
bereiken. Dit is alleen mogelijk wanneer de tarieven worden herzien en de liberalisering, 
de introductie van concurrentie en de investeringen doorgaan. De regering heeft besloten 
BTC in het voorjaar van 1998 voor een groot deel, waarschijnlijk meer dan 50%, te 
privatiseren. 
BPC is wettelijk verplicht tot de bezorging van briefpost, pakketpost, postwissels, 
kranten en tijdschriften. Diverse nationale en internationale exploitanten maken evenwel 
winst op internationale koeriersdiensten en de bezorging van periodieken in de grote 
steden, zonder dat voor hen enige verplichting geldt. Deze situatie leidt tot verliezen voor 
de nationale exploitant. De concurrentievoorwaarden behoeven verbetering. BPC zal haar 
inkomsten moeten verhogen om een universele dienstverlening in stand te kunnen 
houden en effectief te kunnen concurreren. 
Evaluatie en prognose 
Mate van liberalisering 
Volgens de afspraken die bij de onderhandelingen met de Wereldhandelsorganisatie in 
1997 zijn gemaakt, zal de regering de uitsluitende rechten van de Bulgaarse 
Telecommunicatiemaatschappij (BTC) voor de toegang tot het telecommunicatienetwerk 
met ingang van 1 januari 2005 en voor de exploitatie van spraaktelefonie met ingang van 
1 januari 2003 afschaffen. Twee exploitanten hebben een vergunning gekregen voor 
mobiele telefonie, de één voor een analoog en de ander voor een digitaal netwerk (GSM). 
Er zal een tweede vergunning voor een GSM-netwerk worden verleend, maar hiervoor is 
nog geen tijdschema vastgesteld. Drie nationale en vijf regionale semafonie-exploitanten, 
alsmede drie datatransmissie-exploitanten hebben een vergunning gekregen. Voorts zijn 
er drie bedrijven die openbare telefooncellen exploiteren en zijn er zes exploitanten die 
VSAT-diensten aanbieden. De regering heeft besloten BTC voor meer dan de helft te 
privatiseren. 
Aanpassing aan de EG-wetgeving 
In juli 1997 zal een ontwerp van een nieuwe telecommunicatiewet aan het nieuwe 
parlement worden voorgelegd. De goedkeuring hiervan wordt later dit jaar verwacht. Het 
ontwerp voorziet in een nieuwe regelgevingsinstantie die onder toezicht van het comité 
voor Post en Telecommunicatie (CPT) staat. Met de nieuwe wet zullen een 
vergunningsstelsel en de beginselen van de universele dienst en interconnectie worden 
geïntroduceerd. Nadat de definitieve versie van het ontwerp aan het parlement zal zijn 
voorgelegd zal worden nagegaan of de voorschriften niet in strijd zijn met de EU-
regelgeving. Voorlopig worden licenties verleend op basis van de twee besluiten van de 
vorige interim-regering die het CPT een tijdelijke bevoegdheid tot de afgifte van 
vergunningen heeft gegeven. Onder de huidige voorwaarden is het niet toegestaan 
huurlijncapaciteit door te verkopen en spraaktelefoniediensten aan gesloten 
gebruikersgroepen aan te bieden. 
De bestuurscapaciteit die nodig is voor de invoering van nieuwe voorschriften inzake de 
aanpassing aan het acquis en voor de uitvoering van de nieuwe wetgeving in de praktijk, 
met name het toezicht op de eerlijke concurrentie, lijkt onvoldoende. Het is evenwel 
63 
mogelijk dat de oprichting van een nieuwe regelgevingsinstantie na de goedkeuring van 
de wet tot een hogere efficiency bij de regelgeving zal leiden. 
Infrastructuur 
Tussen 1991 en 1996 is de penetratiegraad voor telefonie toegenomen van 25 tot 37 
aansluitingen per 100 inwoners. Voor eind 2000 zijn 40 aansluitingen per 100 inwoners 
gepland. De digitalisering van het net vordert traag en lag eind 1996 op slechts 2,27%. 
Een groot deel van de apparatuur is van een verouderd elektromechanisch type dat 
inmiddels aan vervanging toe is. Het aantal abonnees op de mobiele-telefoondienst 
bedroeg eind 1995 20 500, ofwel een penetratiegraad van 0,23%. Er zijn 75 000 abonnees 
op kabeltelevisienetten, die in handen zijn van 87 regionale exploitanten met vergunning. 
Dit komt overeen met 1,28 kabelaansluiting per 100 inwoners. 
De buitenlandse investeringen in deze sector zijn tamelijk gering en concentreren zich op 
de volgende bedrijven: BETKOM (voor 50,9% van BTC en 49,1% van een Brits bedrijf) 
en BULFON (voor 34% van BTC en 66% van een Grieks bedrijf) die openbare 
telefooncellen exploiteren; Sprint Business Telecommunications Company voor 
datatransmissiediensten (voor 40% van BTC en 60% van een Amerikaanse onderneming) 
en Radio Telecommunications Company (voor 51% in Bulgaarse en 49% in Britse 
handen). 
Concurrentievermogen 
In 1995 waren er in de telecommunicatie 9,4 werknemers per 1000 aansluitingen (voor 
Ierland, Portugal en Griekenland ligt het gemiddelde op circa 6,2). In 1996 werd een 
groot deel van de aanvragen voor een telefoonlijn niet gehonoreerd en bedroeg de 
gemiddelde wachttijd 18 maanden). Het tarief voor een standaardaansluiting voor 
zakelijk gebruik (252 ecu) is laag vergeleken met ander landen in de regio. De opbrengst 
per aansluiting eind 1995 (70 ecu) is een van de laagste in de regio en staat de 
modernisering en uitbreiding van het net in de weg. Sinds aanvang 1997 worden de 
tarieven afgestemd op volledige kostendekking en worden zij maandelijks aangepast. Dit 
moet een adequaat niveau van de investeringen mogelijk maken en de te lage benutting 
van het systeem opvangen. Toch is het twijfelachtig of BTC's doelstellingen inzake de 
verhoging van de penetratiegraad voor telefonie en de netwerkdigitalisering kunnen 
worden gehaald, Dit maakt deze exploitant ook zeer kwetsbaar voor de introductie van 
concurrentie bij het aanbieden van infrastructuur en spraaktelefoniediensten. 
Conclusie 
Bulgarije zou moeite hebben met de aanpassing aan het EU-model voor de liberalisering 
van de telecommunicatie als gevolg van de langzame ontwikkeling van deze sector en 
vertragingen bij de aanpassing van de regelgeving. Het concurrentievermogen van de 
openbare netwerkexploitant is sterk afhankelijk van een belangrijke verhoging van het 
niveau van de buitenlandse investeringen en van een ingrijpende interne reorganisatie die 
in het bijzonder de commerciële flexibiliteit van het bedrijf moet verhogen. 
De audiovisuele sector 
64 
Het acquis in de audiovisuele sector is er, in de context van de interne markt, op gericht 
de levering en het vrije verkeer van audiovisuele diensten binnen de EU te 
bewerkstelligen en de Europese programmaindustrie te bevorderen. De richtlijn 
'Televisie zonder grenzen", die van toepassing is op alle omroepen, ongeacht de wijze 
van transmissie (terrestrisch, per satelliet of per kabel) of de particuliere dan wel 
openbare aard ervan, bevat dit acquis en legt de basisregels voor grensoverschrijdende 
omroep vast. De hoofdpunten daarvan zijn: garanderen van het vrije verkeer van 
televisieomroep in alle lidstaten; bevorderen van de productie en distributie van Europese 
audiovisuele werken (door het vastleggen van een minimumaandeel van Europese 
werken en werken van onafhankelijke producenten in de omroeptijd); vaststellen van 
basisnormen op het gebied van televisiereclame; voorzien in de bescherming van 
minderjarigen en het recht van antwoord. 
De Europa-Overeenkomst voorziet in samenwerking op het gebied van bevordering en 
modernisering van de audiovisuele industrie en de harmonisatie van regelgevings­
aspecten van het audiovisueel beleid. 
De richtlijn "Televisie zonder grenzen" is een Fase I-maatregel in het Witboek. 
Situatieschets 
Het wettelijk kader voor de audiovisuele sector wordt bepaald door de 
Telecommunicatiewet van 1975, de Wet betreffende concessies van 1995 en de Radio- en 
televisiewet van 1996. In de eerste twee wetten worden de voorwaarden en procedures 
vastgelegd voor de toewijzing van frequenties en voor radiodistributie, terwijl de laatste 
wet ingaat op de vestiging en exploitatie van elektronische media. Er wordt thans 
gewerkt aan een nieuwe telecommunicatiewet, die ook radiodistributie omvat. De Radio-
en televisiewet werd in september 1996 door de nationale vergadering goedgekeurd, 
waarna echter een aantal van haar bepalingen door het constitutionele hof 
ongrondwettelijk werden verklaard. Derhalve wordt deze wet thans herzien en zal 
compleet worden herschreven of aanzienlijk worden gewijzigd. Tot dan vallen de 
elektronische media onder de onvolledige versie van de in september 1996 goedgekeurde 
wet. 
De grootste televisieomroep is de Bulgaarse nationale televisie, de enige binnenlandse, 
heel het land bestrijkende omroep. Er zijn echter steeds meer lokale particuliere zenders. 
Het staatsmonopolie inzake filmproductie werd eind jaren tachtig opgeheven. Het 
Nationaal filmcentrum (NFC) is thans belast met de bevordering van de Bulgaarse 
filmproductie en -distributie. In 1996 ontving het NFC 547.000 ecu staatssteun. De 
filmdistributiesector wordt gedomineerd door een aantal kleine onafhankelijke bedrijven; 
Amerikaans en Europese filmdistributeurs hebben nog geen lokale kantoren in Bulgarije. 
Evaluatie en prognose 
Na een aantal grote omwentelingen in het recente verleden tracht de audiovisuele sector 
in Bulgarije thans een wederopleving te bewerkstelligen en de sector kenmerkt zich door 
snelle groei en continue veranderingen. Om op adequate wijze te kunnen voldoen aan het 
acquis zal de capaciteit van de programmamakende industrie moeten worden uitgebreid, 
zodat zij de grote uitdagingen van een aangepast regelgevend kader aankan. 
65 
De Bulgaarse audiovisuele wetgeving is niet volledig verenigbaar met de EU-eisen; er 
bestaan gebreken ten aanzien van jurisdictie, de bevordering van Europese werken en 
bepaalde aspecten met betrekking tot reclame. 
Conclusie 
Op voorwaarde dat de noodzakelijke wetgevende maatregelen met voldoende spoed 
worden aangenomen en dat zij worden begeleid door de noodzakelijke structurele 
aanpassing van de industrie, mag in alle redelijkheid worden verwacht dat Bulgarije op 
de middellange termijn kan voldoen aan de EU-eisen voor de audiovisuele sector. 
3.3 Economische en fiscale aspecten 
Economische en Monetaire Unie 
Bij de toetreding van Bulgarije zal de derde fase van de EMU begonnen zijn. Deze fase 
houdt belangrijke veranderingen in voor alle lidstaten, ook die welke niet zullen 
deelnemen aan de euro-zone. Alle lidstaten, ook de nieuwe, zullen ten volle aan de 
Economische en Monetaire Unie deelnemen. Hun economisch beleid wordt een 
gemeenschappelijke aangelegenheid en zij zullen worden betrokken bij de coördinatie 
van de economische politiek (nationale convergentieprogramma's, algemene 
economische richtlijnen, multilateraal toezicht, procedure van het buitensporige tekort). 
Zij moeten dan het stabiliteits- en groeipact respecteren, afzien van rechtstreekse 
financiering van het overheidstekort door de centrale bank, de bevoorrechte toegang van 
de overheid tot de financiële instellingen afschaffen en de liberalisatie van het 
kapitaalverkeer voltooid hebben. 
Toetreding houdt nauwere monetaire samenwerking en samenwerking op het gebied van 
de wisselkoersen met de Europese Unie in. Dit zal een versterking van de structurele 
hervormingen op deze gebieden vereisen. Lidstaten die niet aan de euro-zone deelnemen, 
zullen een zelfstandige monetaire politiek mogen voeren en op beperkte basis aan het 
Europees Stelsel van Centrale Banken (ESCB) deelnemen. Hun centrale bank moet 
zelfstandig zijn en prijsstabiliteit als primaire doelstelling nastreven. Het monetaire 
beleid moet met marktinstrumenten worden gevoerd en op "doeltreffende" wijze 
impulsen doorgeven aan de reële economie. Hervormingen zijn dus nodig om de factoren 
aan te pakken die de doelmatigheid van de monetaire politiek verminderen, zoals een 
gebrek aan concurrentie in de banksector, een gebrekkige ontwikkeling van de geld- en 
kapitaalmarkt en het probleem van de "dubieuze leningen" in de banksector. Tenslotte 
zullen alle lidstaten hun wisselkoersbeleid als een aangelegenheid van gezamenlijk 
belang moeten beschouwen en in staat moeten zijn hun wisselkoers te stabiliseren in het 
kader van een mechanisme dat nog moet worden vastgesteld. 
Daar lidmaatschap van de Europese Unie impliceert dat het doel van de EMU wordt 
aanvaard, zal Bulgarije aan de convergentiecriteria moeten voldoen, zij het niet 
noodzakelijk onmiddellijk bij de toetreding. Naleving van de convergentiecriteria is geen 
eerste vereiste voor het lidmaatschap van de EU, maar deze criteria blijven de 
referentiepunten voor een op stabiliteit gerichte macro-economische politiek en moeten 
uiteindelijk door de nieuwe lidstaten op bestendige wijze worden nageleefd. Een 
geslaagde afsluiting van de systeemhervorming en de marktgerichte structurele 
66 
hervormingen is dus van essentieel belang. De economische situatie en de vorderingen 
van Bulgarije zijn reeds onderzocht in de voorafgaande hoofdstukken van dit advies. 
Evaluatie en prognose 
Wat betreft de procedure voor de benoeming van de president en het gevoerde monetaire 
beleid is de Bulgaarse nationale bank formeel onafhankelijk van de overheid. In het 
verleden deed die overheid evenwel haar invloed gelden op het beleid van de nationale 
bank inzake herfinanciering van handelsbanken en begrotingsdeficitfinanciering. Het 
land heeft thans een "currency board" ingevoerd. De "currency board"-regeling houdt in 
dat de hoeveelheid leva's die in omloop is, wordt bepaald door de vreemde-valuta- en 
goudreserves van de nationale bank, waardoor de randvoorwaarden voor Bulgarije's 
monetaire politiek worden vastgelegd. Formele doelstelling van de nationale bank is de 
stabiliteit van de Bulgaarse nationale munt, maar door de invoering van de "currency 
board"-regeling beschikt de centrale bank over geen enkele speelruimte om een monetair 
beleid te voeren. Tenslotte was de nationale bank in het verleden systematisch betrokken 
bij de financiering van het begrotingsdeficit, maar de "currency board" zal paal en perk 
stellen aan deze praktijk. In juni 1997 werd de wet op de nationale bank gewijzigd om de 
onafhankelijkheid en de superviserende rol van de bank te versterken en haar activiteiten 
aan te passen aan de "currency board"-regeling. 
De resultaten van het gevoerde monetaire beleid zijn in het verleden nogal bedroevend 
gebleken. Vanaf het begin van de overgang heeft de nationale bank het moeilijk gehad 
om het prijspeil te stabiliseren, en wel vooral omdat het beleidsmaatregelenpakket nooit 
op de totstandbrenging van een duurzaam anti-inflatieproces was gericht. Sedert de 
regering in maart 1997 een programma van structurele hervormingen heeft goedgekeurd 
dat met het IMF was overeengekomen, is de inflatie echter gestabiliseerd. Het bedoelde 
programma beoogt het voeren van een strenger monetair en begrotingsbeleid en de 
privatisering van de zes staatsbanken binnen een termijn van twee jaar. Dit programma 
heeft de weg geëffend voor de invoering van de "currency board"-regeling in juli 1997. 
De faillissementswetgeving werd niet doeltreffend ten uitvoer gelegd, hoewel recentelijk, 
na de sluiting van een belangrijke bank, steeds vaker vorderingen in rechte worden 
ingesteld. In juni is de wet op de banken gewijzigd teneinde de regeling inzake 
banklicenties te rationaliseren, verbeteringen in de bepalingen inzake boekhouding en 
audits aan te brengen en striktere maatregelen inzake insolventie van banken in te voeren. 
De nationale bank heeft ook een nieuw voorschrift uitgevaardigd waardoor internationaal 
aanvaarde minimumnormen voor de toereikendheid van het totale kapitaal van banken 
worden ingevoerd. De financiële markten zijn nog steeds onderontwikkeld en 
gefragmenteerd. Dubieuze leningen vormen nog steeds een probleem voor de zwakke 
banksector, hoewel de hyperinflatie het belang daarvan heeft doen afnemen. De 
"currency board" zal dit probleem uit de wereld helpen, omdat de banken niet langer 
zullen kunnen profiteren van grootschalige herfinanciering door de nationale bank. 
Bulgarije heeft sedert 1991 een zwevende wisselkoers. Door een gebrek aan buitenlandse 
reserves beschikte de nationale bank vaak over weinig mogelijkheden om op de 
wisselmarkt te interveniëren. In het verleden zijn de diverse valutacrisissen dan ook vaak 
bestreden door het verhogen van de binnenlandse rentevoeten en reserveverplichtingen. 
De ondeugdelijke, expansieve mix van beleidsmaatregelen heeft ertoe geleid dat 
Bulgarije is terechtgekomen in een neerwaartse spiraal van dalende wisselkoersen en 
67 
récurrente ernstige crisissen. Door de invoering van de "currency board" zal de 
wisselkoers worden gestabiliseerd. 
Conclusie 
Het valt nog niet te zeggen of Bulgarije bij zijn toetreding in staat zal zijn aan de 
euro-zone deel te nemen; dit is afhankelijk van het succes van zijn structurele 
hervormingsproces en of het de convergentiecriteria zal bereiken en duurzaam naleven. 
Dit is evenwel geen voorwaarde voor toetreding. 
Deelname van Bulgarije aan de derde fase van de EMU als niet-lid van de euro-zone kan 
zelfs op middellange termijn ernstige problemen opleveren. Het land heeft nog maar zeer 
beperkte resultaten bereikt in zijn overschakeling op een markteconomie. Wel laat het 
zich aanzien dat het programma van economische en structurele hervormingen van de 
Bulgaarse overheid een aanzienlijke stap in deze richting zal betekenen. Daarom valt op 
dit moment moeilijk te voorspellen of Bulgarije, ook na de beëindiging van de "currency 
board"-regeling, over een onafhankelijke centrale bank zal beschikken die in staat is 
prijsstabiliteit in de hand te werken door een doeltreffend, op marktinstrumenten 
gebaseerd monetair beleid. 
Belastingen 
Het acquis op het gebied van de directe belastingen heeft in hoofdzaak betrekking op een 
aantal elementen van de vennootschapsbelasting en de kapitaalsbelasting. De vier 
vrijheden van het EG-Verdrag hebben verder strekkende gevolgen voor de nationale 
belastingstelsels. 
Het acquis in verband met de indirecte belastingen bestaat in hoofdzaak uit 
geharmoniseerde wetgeving op het gebied van de BTW en de accijnzen. Deze voorziet in 
de toepassing van een niet-cumulatieve algemene verbruiksbelasting (BTW) die in alle 
stadia van de productie en de distributie van goederen en diensten wordt geheven. Dit 
veronderstelt een gelijke fiscale behandeling van binnenlandse en niet-binnenlandse 
(invoer) transacties. Het acquis op het gebied van de BTW omvat bovendien 
overgangsregelingen voor de belastingheffing van transacties tussen belastingplichtigen 
binnen de Europese Unie. Op het gebied van de accijnzen omvat het acquis 
geharmoniseerde belastingstructuren en minimumtarieven, evenals gemeenschappelijke 
regels betreffende het voorhanden hebben en het vervoer van goederen waarvoor de 
accijns geharmoniseerd is (met inbegrip van het gebruik van belastingentrepots). In het 
kader van de interne markt werden in januari 1993 alle fiscale controles aan de 
binnengrenzen van de Gemeenschap afgeschaft. 
De wederzijdse bijstand tussen de belastinginstanties van de lidstaten is een belangrijk 
element van de administratieve samenwerking in het kader van de interne markt. De 
desbetreffende richtlijn heeft zowel betrekking op de directe als op de indirecte 
belastingen. 
De Europa-Overeenkomst bevat een aantal bepalingen betreffende de onderlinge 
aanpassing van de wetgevingen op het gebied van de indirecte belastingen. 
68 
De maatregelen waarin Fase I van het Witboek voorziet, omvatten de belangrijkste eisen 
van het acquis in verband met de indirecte belastingen (in wezen zijn dit de maatregelen 
die tot 1993 in de Gemeenschap van toepassing waren), terwijl de Fase II-maatregelen 
aanvullende voorschriften zijn voor de toepassing van het volledige acquis op het gebied 
van de indirecte belastingen. 
Situatieschets 
Directe belastingen 
De twee richtlijnen betreffende de vennootschapsbelasting en de overeenkomst inzake 
geschillenbeslechting voorzien in een mechanisme dat op wederkerigheid gebaseerd is. 
De desbetreffende bepalingen kunnen derhalve uiteraard niet voor de toetreding worden 
vastgesteld. 
Indirecte belastingen 
De totale bijdrage van BTW en accijnzen aan de Bulgaarse staatsbegroting bedroeg in 
1995 respectievelijk ongeveer 23% en 9%. Alvorens de begroting voor 1998 in te dienen, 
is de regering van plan een omvangrijk plan van fiscale hervormingen in te dienen, 
waarvan de tenuitvoerlegging voor deze cijfers significante verschillen kan inhouden. 
Belasting op de toegevoegde waarde 
Het huidige Bulgaarse BTW-stelsel werd op 1 januari 1994 ingevoerd ter vervanging van 
de voorgaande omzetbelasting. Bulgarije kent slechts één BTW-tarief van 22% dat van 
toepassing is op alle aan de belasting onderworpen transacties, met inbegrip van de 
invoer. De levering van bepaalde goederen en diensten is uitgezonderd van BTW, zonder 
dat de voorafgaande afdracht over de input kan worden teruggevorderd. Een aantal 
specifieke leveringen is echter slechts vrijgesteld van BTW voor een periode van vijfjaar 
die ingaat op de datum van invoering van de BTW, en dus tot eind 1998. 
Aan de BTW onderworpen personen kunnen in beginsel de in hun inkopen voor zakelijke 
doeleinden van goederen en diensten opgenomen BTW aftrekken, op voorwaarde dat de 
belastingbetaler hiervoor het bewijs levert door middel van een correcte BTW-factuur en 
dergelijke. De Bulgaarse BTW-wet bevat echter geen bepalingen voor het terugbetalen 
van BTW aan belastingplichtigen die niet in het land zijn gevestigd. 
Accijnzen 
Het huidige systeem van accijnzen in Bulgarije werd op 1 april 1994 ingevoerd. 
Accijnzen worden geheven van een brede reeks producten, ook van producten die daar 
binnen de Gemeenschap niet onder vallen (minerale oliën, alcohol en alcoholische 
dranken en tabaksfabrikaten). De tarieven ad valorem op de meeste producten werden 
vanaf 1 juli 1996 ingevoerd om te zorgen voor een bescherming van de 
belastingopbrengsten ondanks de periode van hoge inflatie. 
69 
Wederzijdse bijstand 
De belastingadministratie heeft tot op heden nog geen instrumenten voor de wederzijdse 
bijstand aan de belastinginstanties van de lidstaten vastgesteld omdat deze pas na de 
toetreding van toepassing wordt. 
Evaluatie en Prognose 
Belasting over de toegevoegde waarde 
Het huidige Bulgaarse BTW-stelsel is op dezelfde algemene beginselen gebaseerd als dat 
van de Gemeenschap. De Bulgaarse BTW-voorschriften zijn echter zeer algemeen van 
aard en worden niet consequent toegepast. 
Het is voor buitenlandse handelaren niet mogelijk zich voor de BTW te laten registreren 
in Bulgarije. Aangezien Bulgarije geen regeling kent voor de terugbetaling van BTW aan 
niet-geregistreerde buitenlandse belastingplichtigen, houdt de BTW voor dergelijke 
handelaren dus een extra kostenpost in. Wat betreft de vrijgestelde transacties is de 
Bulgaarse aanpak sterk verschillend van die in de Gemeenschap, die erop is gebaseerd 
bepaalde transacties in het algemeen belang vrij te stellen. 
Indien Bulgarije lid wordt van de Europese Unie dan dient de BTW-wetgeving op een 
aantal punten sterk te worden gewijzigd en in overeenstemming te worden gebracht met 
het communautair acquis. De Bulgaarse BT W-regeling dient niet alleen in 
overeenstemming te zijn met de algemene bepalingen van de communautaire BTW-
wetgeving maar dient als belastingsstelsel ook aan de vereisten van een interne markt 
zonder binnengrenzen te voldoen. 
In 1997 kondigde de huidige regering belangrijke herzieningen van het Bulgaarse 
nationale strategische plan aan, die gericht zijn op een vroege tenuitvoerlegging van de 
aanbevelingen van het Witboek met betrekking tot BTW. 
Accijnzen 
Er zijn grote verschillen tussen het Bulgaarse accijnsstelsel en de EU-verplichtingen. 
Ten eerste is er geen daadwerkelijk systeem voor het opschorten van de accijns op 
goederen die zonder betaling van rechten tussen erkende belastingentrepots worden 
vervoerd. 
Ten tweede geldt dat het tarief ad valorem, zoals dat thans in Bulgarije wordt toegepast 
op de meeste aan accijns onderworpen producten, ertoe neigt de prijsverschillen tussen 
producten te overdrijven en zou kunnen worden aangevochten als discriminerend ten 
opzichte van de duurdere invoer. 
In het geval van toetreding kunnen de accijnzen op producten die niet onder de hierboven 
vermelde categorieën vallen, verder worden toegepast, op voorwaarde echter dat dit niet 
leidt tot grensoverschrijdende formaliteiten in de handel tussen lidstaten, en dat wordt 
70 
voldaan aan het beginsel van ni et-discriminatie tussen nationale producten en producten 
afkomstig uit andere lidstaten. 
Om te zorgen voor een correcte toepassing van de communautaire accijnswetgeving is 
het essentieel dat Bulgarije zo snel mogelijk een entrepotstelsel opzet dat is gebaseerd op 
het communautaire model, de controleprocedures verscherpt en de structuur en het 
niveau van accijnstarieven zodanig aanpast dat wordt voldaan aan het communautaire 
beginsel van niet-discriminatie tussen nationale producten en producten afkomstig uit 
andere lidstaten. 
Het Bulgaarse nationale strategische plan voor de tenuitvoerlegging van de bepalingen 
van het Witboek voorziet niet in een duidelijke en gedetailleerde agenda voor 
toekomstige aanpassingen van de Bulgaarse accijns wetgeving. Er is voorzien naar 
specifieke tarieven terug te keren wanneer de prijzen zich weer gestabiliseerd hebben. De 
bestaande douane-entrepôts zouden zo nodig kunnen worden omgezet in 
belastingentrepots, maar bepalingen daarover en betreffende het instellen van een 
categorie van geregistreerde handelaren zijn nog niet in de ontwerp-wet opgenomen. De 
huidige Bulgaarse regering is echter wel van plan te zijner tijd over te gaan tot een 
volledige harmonisatie van de wetgeving. 
Wederzijdse bijstand 
Voorts dienen bij toetreding passende regelingen voor de administratieve samenwerking 
en de wederzijdse bijstand tussen lidstaten te worden vastgesteld. Deze zijn onontbeerlijk 
voor het functioneren van de interne markt. 
Conclusie 
Het acquis op het gebied van de directe belastingen zal naar verwachting geen grote 
moeilijkheden doen rijzen. 
Wat de directe belastingen betreft, zal Bulgarije, hoewel reeds enige stappen in de goede 
richting zijn gedaan, zich nog aanzienlijke inspanningen moeten getroosten om op 
middellange termijn aan het acquis terzake van de BTW en de accijnzen te voldoen. 
Het verdient aanbeveling dat de belastingdiensten geleidelijk aan de wederzijdse bijstand 
deelnemen naarmate zij meer deskundigheid verwerven op dit gebied. 
Statistieken 
Het acquis communautaire heeft in hoofdzaak betrekking op de neutraliteit, 
betrouwbaarheid, transparantie, vertrouwelijkheid (van persoonsgegevens) en 
verspreiding van de officiële statistieken. Tevens omvat het beginselen en praktische 
regels voor het gebruik van Europese en internationale indelingssystemen, de nationale 
rekeningen, ondernemingenregisters en verschillende categorieën statistieken. 
De Europa-Overeenkomst voorziet in samenwerking om doelmatige en betrouwbare 
statistieken te ontwikkelen die in overeenstemming zijn met de internationale normen en 
indelingssystemen. 
71 
Het Witboek bevat geen bepalingen op dit gebied. 
Situatieschets 
Het Nationaal Instituut voor de statistiek (NSI) is de instantie die belast is met het 
opstellen en verspreiden van de officiële statistieken in Bulgarije. Voor methodologisch 
en operationeel advies gaat het instituut te rade bij de Hoge Raad voor de statistiek. 
De rechtsgrond voor de officiële statistieken van Bulgarije vormt de Statistiekwet van 
1991. 
Evaluatie en prognose 
De Bulgaarse wetgeving op dit gebied is in grote lijnen verenigbaar met normen die 
momenteel in de Europese Unie worden toegepast. 
Bepaalde aspecten in samenhang met de neutraliteit, de transparantie en de 
vertrouwelijklieid behoeven nadere verduidelijking. Voorts zijn er lacunes wat betreft de 
statistieken inzake buitenlandse handel en vervoer, de regionale statistieken, de financiële 
rekeningen en de dekkingsgraad van het ondernemingenregister en daarop gebaseerde 
statistische onderzoeken van de bedrijven. Tenslotte moet ervoor worden gezorgd dat 
indelingssystemen worden gebruikt die volledig vergelijkbaar zijn met die welke 
internationaal worden gehanteerd 
Conclusie 
Bulgarije zal een volgehouden inspanning moeten leveren, wil het op middellange 
termijn aan de eisen van de EU op het gebied van officiële statistieken kunnen voldoen. 
3.4 Sectoraal beleid 
Industrie 
Het industriebeleid van de EG is erop gericht het concurrentievermogen te verbeteren, 
hetgeen moet leiden tot een hogere levensstandaard en meer werkgelegenheid. Dit beleid 
wil zorgen voor een snellere aanpassing aan structurele veranderingen en een omgeving 
stimuleren die gunstig is voor het ontplooien van initiatieven, voor het ontwikkelen van 
ondernemingen in heel de Gemeenschap en voor industriële samenwerking, en wil tevens 
een betere benutting bevorderen van het industriële potentieel van beleidsinitiatieven 
inzake innovatie en onderzoek en technologische ontwikkeling. Het industriebeleid van 
de EG is van nature horizontaal. In sectorale mededelingen worden horizontale concepten 
op specifieke sectoren toegepast. Het industriebeleid van de EG bestaat in het 
gecoördineerd inzetten van de instrumenten van een aantal andere communautaire 
beleidslijnen; het omvat zowel instrumenten met betrekking tot het functioneren van 
markten (productspecificaties en markttoegang, handelsbeleid, staatssteun en 
mededingingsbeleid) als maatregelen die zijn gericht op het verhogen van het potentieel 
van de industrie om zich aan veranderingen aan te passen (een stabiele macro-
economische omgeving, technologie, opleiding enz.). 
Om te zijn opgewassen tegen de concurrentiedruk en de marktkrachten in de Unie, moet 
de industrie van de kandidaat-landen reeds op het tijdstip van toetreding een bepaald 
72 
concurrentievermogen hebben bereikt. Verder moet duidelijk blijken dat die landen een 
beleid nastreven dat is gericht op open en aan concurrentie onderworpen markten, 
volgens de in artikel 130 ("Industrie") van het Verdrag uiteengezette lijnen. 
Samenwerking tussen de EG en de kandidaat-landen op het gebied van industriële 
samenwerking, investeringen, industriële normalisatie en conformiteitsbeoordeling, zoals 
voorzien in de Europa-Overeenkomst, is ook een belangrijke indicator voor een 
ontwikkeling in de goede richting. 
Situatieschets 
De economische overgang ging vergezeld van een zeer onstabiele macro-economische 
omgeving, het verlies van traditionele markten en verhoogde concurrentie, zodat de 
productie afnam en het aandeel in het BBP zakte van 33% in 1991 naar 28% in 1995, 
overeenkomend met 3,3 miljard ecu, ongeveer gelijk aan de industriële productie van 
Luxemburg. De totale werkgelegenheid in de industrie bedraagt ongeveer 1 miljoen of 
33% van de totale arbeidsbevolking. Het midden- en kleinbedrijf vertegenwoordigt 
driekwart van alle industriële bedrijven en 16% van de industriële werkgelegenheid, 
terwijl de grote (meestal staats-) bedrijven het grootste aandeel in de werkgelegenheid 
hebben. De situatie in de Bulgaarse industrie wordt gekenmerkt door een significante rol 
van het staatseigendom, onderbenutte capaciteiten, grote verliezen en schulden, 
afnemende investeringen en productie, alsmede een algemeen gebrek aan internationaal 
concurrentievermogen. 
Bulgarije, belangrijkste industriesectoren in 1995 
Sector Aandeel in industriële toegevoegde 
waarde (in %) 
Chemische industrie en olieraffinaderijen 17,0 
Voedselindustrie 16,5 
Mechanische en metaalverwerkende industrie 13,6 
Ferro- en non-ferro-metallurgie 9,8 
Textiel en kleding 6,1 
Elektrische en elektronische industrie 5,2 
Hout, pulp en papier 5,0 
Bouwmaterialen 2,6 
Glas, porselein 1,8 
Leder, schoenen 1,2 
Totaal 78,8 
Overige (inclusief bouwsector) 21,2 
%-aandeel van de industrie (zonder de 
bouwsector) in het totale BBP 28 
De chemische industrie en olieraffinaderijen hebben niet zoveel te lijden gehad als 
andere sectoren, ten gevolge van verhoogde exporten van chemische basisproducten op 
traditionele internationale markten, en bleven ondanks de crisis bepaalde subsectoren 
(b.v. farmaceutica) winstgevend. De belangrijkste markten zijn Rusland en andere GOS-
landen. De uitvoer van soda-as is voornamelijk voor de EU bestemd. Er worden nieuwe 
73 
markten ontwikkeld in Azië (Zuid-Korea). Bedrijven die goed presteren in de export, 
zoals twee wereldklasseproducenten van gebrande soda en carbamide, worden thans 
geprivatiseerd. 
Bulgarije heeft een sterke landbouwtraditie (vooral op het gebied van fruit en groenten) 
en de voedselindustrie kon zich dan ook goed ontwikkelen. Hierdoor werd een aantal 
buitenlandse investeerders aangetrokken om het exportpotentieel te ontwikkelen, 
gebruikmakend van de goedkope lokale productiemogelijkheden. 
De mechanische en metaalverwerkende industrie was gericht op productie voor de 
landen in Midden- en Oost-Europa. Een algemeen herstel zal zeer moeilijk zijn. De sector 
heeft zich als geheel op zeer laag niveau gestabiliseerd, maar veel bedrijven hebben 
zwaar te lijden gehad onder de crisis. Hier worden de zwaarste verliezen geleden. 
Anderzijds is er een aantal sterke punten zoals goed opgeleide vakkrachten en, in een 
aantal subsectoren, kapitaalgoederen van goede kwaliteit, hetgeen enige directe 
buitenlandse investeringen heeft aangetrokken. 
Op het gebied van de ferro-metalen valt een zekere stabilisatie van de staaloutput waar 
te nemen. Vergeleken met andere landen in Midden- en Oost-Europa is de staalindustrie 
van middelgrote omvang. Zwakke binnenlandse vraag en export alsmede 
kwaliteitsproblemen zijn de oorzaak van de teruggang, samen met de dringend 
noodzakelijke modernisering, privatisering en herstructurering. 
Hetzelfde geldt voor de non-ferro-sector, waar de meeste exporten bestemd zijn voor de 
EU en voor andere landen in Midden- en Oost-Europa en het Midden-Oosten. De groei 
zal niet snel terugkeren: de striktere aanpak door de regering van de prijzen van energie 
neemt een van de hoofdvoordelen van deze sector nu weg. 
De positie van de textiel- en kledingindustrie is onstabiel en dit is een van de sectoren 
die het zwaarst werd getroffen door de overgang. De industrie ondervindt sterke 
concurrentie van Aziatische producenten. De combinatie van lage arbeidskosten, goed 
opgeleide arbeidskrachten en hoge kwaliteitsnormen kunnen echter aantrekkelijk zijn 
voor buitenlandse investeerders. 
De situatie in de elektriciteits- en elektronicasector is kritiek en er moet dringend 
worden geherstructureerd. Vrijwel alle output was bestemd voor de voormalige 
Sovjetunie en afgezien van een aantal bedrijven die reeds in het verleden een positie op 
de Westerse markten hadden veroverd, slaagden de bedrijven in deze sector er niet in 
zich te herstructureren en aan te passen aan de nieuwe omstandigheden. 
Ten gevolge van vertragingen bij de privatisering van grote bedrijven is er tot nu toe 
weinig vooruitgang geboekt bij de privatisering in de industrie, en de particuliere sector 
vertegenwoordigt slechts zo'n 14% van de industriële productie. Tegen midden 1996 
waren privatiseringsprocedures op gang gebracht voor zo'n 14.000 staatsbedrijven, die 
ongeveer 20% van de staatsactiva vertegenwoordigen, en ongeveer 370 bedrijven zijn 
voor meer dan tweederde geprivatiseerd. Het aandeel buitenlandse investeringen wordt 
geschat op een kwart van de privatiseringsinkomsten. 
74 
Evaluatie en prognose 
Tot voor kort bevond Bulgarije zich in een uitzonderlijk moeilijke macro-economische 
situatie. De oprichting van de Valutaraad zou snel tot financiële stabiliteit moeten leiden, 
maar voor het oplossen van de onderliggende oorzaken van de crisis zullen fundamentele 
en continue hervormingen nodig zijn. Vorige pogingen tot stabilisatie faalden ten gevolge 
van een combinatie van grote verliezen in de staatsbedrijven en een zwakke banksector. 
Er zal tijd nodig zijn om deze problemen op te lossen. 
De privatisering van sommige zeer energie-intensieve bedrijven zal moeilijk zijn. Een 
privatisering kan in een eerste fase leiden tot een inkrimpen van de zware industrie. De 
staalsector dient door te gaan met structurele veranderingen, en de grootste producent 
moet nog steeds grondig financieel worden geherstructureerd. De prijs van energie blijft 
een probleem. Verder kan het banksysteem vanwege de slechte schuldensituatie slechts 
moeilijk kapitaal leveren. Gezien deze omgeving mag het geen verwondering wekken dat 
de investeringen laag zijn (11% van het BBP) en dat de directe buitenlandse 
investeringen bescheiden zijn gebleven. En juist dit gebrek aan kapitaalinvesteringen kan 
een belangrijke belemmering inhouden voor de herstructurerings- en 
diversifiëringsinspanningen. 
De vrij zwakke concurrentiepositie van Bulgarije houdt verband met de smalle 
industriële basis, waarvan de exporten zijn geconcentreerd in een klein aantal 
basisindustrieën. Een aantal van de belangrijkste exportsectoren is op de lange termijn 
wellicht niet levensvatbaar en concurrerend. Een groot aantal industriële sectoren ziet 
zich voor grote problemen geplaatst bij het herstructureren en aanpassen aan de 
marktvoorwaarden, zoals textiel, machines en metaalbewerking, mijnbouw, elektriciteit 
en elektronica, en scheepsbouw. 
De zwakte van de industrie en het trage herstructureringsproces worden nog eens 
onderstreept door de zware verliezen die worden geleden in de bedrijven uit de openbare 
sector. De totale verliezen van de industrie bedroegen naar schatting 4% van de totale 
omzet in 1995, al is dit een verbetering ten opzichte van de 15% in 1993. Directe steun 
uit de begroting aan grote verlieslatende bedrijven is drastisch verminderd en ook de 
praktijk van bankleningen zonder onderpand (hetgeen heeft bijgedragen tot de bankcrisis) 
en het doorschuiven van achterstallen naar de begroting is sterk verminderd. 
Nu er steeds minder binnenlandse middelen beschikbaar zijn - de investeringen in de 
industrie namen af van 11% van het BBP in 1990-93 tot 6% in 1994 - is het van het 
allergrootste belang buitenlands kapitaal te kunnen aantrekken. Daarvoor is een 
aanzienlijke verbetering van het algemene investeringsklimaat vereist. 
Het structurele hervormingsprogramma van de regering voor 1997 voorziet in 
aanzienlijke privatiseringen en herstructureringen in de meeste industriële sectoren, in 
overeenstemming met een strikte agenda die met internationale financiële instellingen is 
overeengekomen. Deze agenda houdt privatisering binnen twee jaar in van alle 
staatsbedrijven die in een commerciële omgeving opereren, alsmede van een aanzienlijk 
deel van de nutsbedrijven. De tenuitvoerlegging van het programma is een voorwaarde 
vooraf voor het op middellange termijn tot stand brengen van een duurzame en 
concurrerende industriële structuur. 
75 
Conclusies betreffende het industrieel concurrentievermogen 
Ondanks de recente positieve beleidsveranderingen zou de integratie in de Europese 
markt voor de Bulgaarse industrie op de middellange termijn aanzienlijke moeilijkheden 
inhouden. Veel sectoren moeten eerst in aanzienlijke mate worden geherstructureerd en 
geprivatiseerd. Een belangrijke potentiële belemmering voor de herstructurerings- en 
diversifiëringsinspanningen is het gebrek aan investeringskapitaal, vanwege de geringe 
buitenlandse investeringen en de slechte schuldensituatie, die de capaciteit van het 
banksysteem om in kapitaal te voorzien beperkt. 
Een evaluatie van hét acquis die specifiek betrekking heeft op het vrije verkeer van 
industriële goederen is opgenomen in een apart hoofdstuk over de interne markt. 
Landbouw 
Het gemeenschappelijk landbouwbeleid heeft ten doel een moderne landbouw te 
ontwikkelen of in stand te houden die de agrarische gemeenschap een billijke 
levensstandaard en de consument de levering van landbouwproducten tegen redelijke 
prijzen garandeert, met, binnen de EG, vrij verkeer van landbouwproducten. Daarbij 
wordt speciaal aandacht geschonken aan milieu en plattelandsontwikkeling. Instrumenten 
voor het.beheer van het GLB zijn de gemeenschappelijke marktordeningen, aangevuld 
met wetgeving op veterinair en fytosanitair gebied en met voorschriften inzake 
diervoeding en levensmiddelenhygiëne. Er zijn ook structuurmaatregelen vastgesteld, die 
aanvankelijk vooral gericht waren op modernisering en schaalvergroting, maar die nu 
steeds meer de nadruk leggen op milieu en een regionaal gedifferentieerde aanpak. Sinds 
de hervorming van 1992 wordt een steeds groter deel van de steun voor de landbouw 
toegekend in de vorm van toeslagen ter compensatie van de verlaging van de 
interventieprijzen. 
De Europa-Overeenkomst verschaft de basis voor handel in landbouwproducten tussen 
Bulgarije en de Gemeenschap en is erop gericht samenwerking op het gebied van 
modernisering, herstructurering en privatisering van de Bulgaarse landbouwsector, 
alsook de ontwikkeling van de agro-industriesector en fytosanitaire normen te 
bevorderen. Het Witboek heeft betrekking op de veterinaire en fytosanitaire controles, de 
controle op diervoeding en de afzetvoorschriften voor bepaalde producten. Deze 
regelgeving heeft ten doel de consument; de volksgezondheid en de gezondheid van 
dieren en planten te beschermen. 
Situatieschets 
Situatie, in de landbouw 
In 1995 vertegenwoordigde de waarde van de landbouwproductie circa 1,29% van die 
van de Unie. 
In 1995 was de landbouwproductie goed voor 12,6% van het BBP en circa 22% van de 
werkgelegenheid. Het totale landbouwareaal omvat 6,2 miljoen hectare, waarvan 
4,0 miljoen hectare akkerland, dat hoofdzakelijk wordt gebruikt voor de graanteelt 
(55%), en weiland (18%). Een aanzienlijk deel van de landbouwgrond is de afgelopen 
76 
jaren echter braak blijven liggen door de aan de gang zijnde teruggave van land en de 
lage producentenprijzen. 
Van ongeveer 5,1 miljoen hectare (82% van het totale Bulgaarse landbouwareaal) is door 
de erfgenamen van de voormalige particuliere eigenaars (ongeveer 1,7 miljoen personen) 
teruggave geëist op grond van de ingrijpend gewijzigde Wet Landbouwgrond van 1991. 
In april 1997 waren reeds eigendomscertificaten afgegeven voor 50% van de totale voor 
teruggave in aanmerking komende oppervlakte (2,4 miljoen hectare) en de regering heeft 
maatregeien aangekondigd om de afgifte van deze certificaten te versnellen en deze 
operatie vóór 30 juni 1998 af te ronden. Deze certificaten maken het mogelijk grond te 
kopCii en te verkopen, maar tot dusver heeft slechts 8% van de eigenaars een officiële 
notariële akte ontvangen. Het ontbreken van deze akten is een belangrijke belemmering 
voor investeringen en voor de ontwikkeling van een actieve grondmarkt. In 
september 1996 is de Pachtwet goedgekeurd; deze bevat de algemene voorwaarden voor 
het pachten van land en biedt betere vooruitzichten voor langlopende 
pachtovereenkomsten. 
De meerderheid van de particuliere landbouwbedrijven heeft een areaal van minder dan 
2 hectare, dat vaak ook nog verdeeld is over verschillende kavels; dit is over het 
algemeen te weinig voor de economisch levensvatbare uitoefening van de landbouw als 
hoofdberoep, maar deze grond vormt wel een belangrijke sociale buffer tijdens de 
overgangsperiode. 1.600.000 gezinspercelen hebben een oppervlakte van minder dan 
1 hectare en vertegenwoordigen samen 15% van het totale areaal; 400.000 
gezinsbedrijven beschikken over 1 à 10 hectare en slechts een zeer beperkt aantal 
gezinsbedrijven komt boven de 10 hectare uit. Het merendeel van de geprivatiseerde 
grond wordt verpacht aan groepen landbouwers (3.000 particuliere coöperaties met een 
gemiddeld areaal van 700 à 800 hectare) of andere collectieve structuren, vaak op 
jaarbasis. 2.000 staatsboerderijen en door de staat erkende ondernemingen zijn nog steeds 
in bedrijf. Ruwweg 33% van de landbouwgrond is in het bezit van coöperaties, 12% 
wordt geëxploiteerd door individuele landbouwbedrijven en 10% staat onder 
staatsbeheer. 
Zowel de akkerbouw als de veehouderij zijn sinds 1990 sterk in omvang teruggelopen 
(met circa 50%), en bovendien heeft zich in 1996 vergeleken met 1995 nog een 
aanzienlijke verdere daling voorgedaan in de productie van voerdergranen (gerst, maïs) 
en tarwe (53% minder tarwe, namelijk 1,8 miljoen ton in 1996 tegen 3,4 miljoen ton in 
1995) en van zonnebloemen (30% minder, namelijk 530.000 ton in 1996 tegen 
760.000 ton in 1995), door een combinatie van een kleinere ingezaaide oppervlakte en 
zeer lage opbrengsten. De graantekorten hebben geleid tot het versneld aanspreken van 
de voorraden, de noodzaak graan te importeren, verdere inkrimping van het rundvee- en 
varkensbestand en aanzienlijke prijsstijgingen. 
Ook blijvende teelten (boomgaarden, wijngaarden) hebben een forse daling van de 
productie te zien gegeven, als gevolg van de moeilijkheden op de markt tijdens de eerste 
overgangsjaren en vervolgens door een gebrek aan zorg tijdens het proces van 
landteruggave. 
In 1995 heeft Bulgarije 78.000 ton rundvlees, 257.000 ton varkensvlees, 74.000 ton 
kippenvlees en 1.128.000 ton koemelk (1985: 2.135.000 ton) geproduceerd. De veeteelt 
liep in T 996 niét met hetzelfde • percentage terug als de akkerbouw; voor melkvee en 
77 
gevogelte was er zelfs sprake van een geringe stijging ten opzicht van 1995. Het varkens-
en het schapenbestand daalde met 11,5%; voor varkens gaat achter dit cijfer een 
toeneming van het aantal varkens in particuliere eigendom met 13% schuil die meer dan 
tenietgedaan werd door de daling van het aantal varkens op de staatsboerderijen. In de 
periode januari-september 1996 nam de melkproductie met 6% toe vergeleken met 1995 
en de vleesproductie met bijna 70% (vooral als gevolg van door voedergebrek 
noodzakelijk gemaakte slachtingen). 
In de sectoren toelevering en afzet en verwerking is het privatiseringsproces uiterst 
langzaam verlopen. Eind 1995 was minder dan 10% van het totale aantal agro-
voedingsbedrijven geprivatiseerd. De meeste staatsbedrijven bevinden zich in een 
kritieke financiële situatie. De regering heeft ambitieuze privatiseringsdoelstellingen 
afgesproken met de internationale financiële instellingen: van de 45 agrobedrijven van de 
staat die eind mei moesten zijn geprivatiseerd was op die datum 50% daadwerkelijk 
geprivatiseerd of opgeheven en waren voor nog eens 13 bedrijven aanbestedingen 
uitgeschreven. Voor eind 1997 staan nog eens 60 agrobedrijven op de nominatie voor 
privatisering. 
Bulgarije is al vele jaren een voedselexporteur en landbouwproducten namen tot voor 
kort een aanzienlijk deel van de totale uitvoer, die hoofdzakelijk bestemd was voor de 
COMECON en het Midden-Oosten, voor hun rekening. De omvang van de handel in 
landbouwproducten liep sterk terug, met name als gevolg van het uiteenvallen van de 
Sovjetunie en de oorlog in het voormalige Joegoslavië. Intussen is de handel met de EG 
van grote betekenis geworden. 
In 1995 was de export van landbouwproducten met 779 miljoen ecu (218 miljoen voor de 
export naar de EU) goed voor 21% van de totale uitvoer. De import van 
landbouwproducten vertegenwoordigde 7,5% van de totale import en bereikte een peil 
van 291 miljoen ecu (226 miljoen ecu voor de invoer uit de EU). 
De belangrijkste exportproducten (65%) zijn tabak, wijn, verwerkte groenten, fruit en 
levende dieren. De gegevens voor 1996 zullen waarschijnlijk minder gunstig zijn dan die 
voor 1995, als gevolg van de lagere productie van deze artikelen. 
Landbouwbeleid 
Sinds de aanvang van de overgangsperiode wordt het landbouwbeleid gekenmerkt door 
kortetermijnmaatregelen zoals gesubsidieerd kortlopend seizoenskrediet om de productie 
in de woelige periode van de landhervorming op peil te houden, alsook tijdelijke ad hoc-
maatregelen aan de grenzen om de interne markt te stabiliseren. De liberalisering van de 
prijzen is in februari 1990 van start gegaan, maar op de prijzen van 13 basislevens­
middelen werd toezicht gehouden via een mechanisme van streefprijzen die in 1993 
werden vervangen door maximumprijzen. Dit beleid en de daarmee samenhangende 
maatregelen hebben de producentenprijzen gedrukt, die daardoor beneden de 
wereldmarktprijzen bleven, maar hadden geen remmende invloed op de prijzen van de 
inputs en evenmin op de detailhandelsprijzen; dit was aanleiding voor de boeren om over 
te schakelen op niet onder de prijscontrole vallende teelten. Sinds maart 1997 zijn de 
prijzen voor alle producten behalve tarwe, tarwemeel, brood en spijsolie, geliberaliseerd. 
78 
In 1996 bedroegen de totale begrotingsuitgaven voor landbouw 17,3 miljard leva 
(100 miljoen ecu), waarvan 13% bestemd was om de minimumaankoopprijzen (voor 
tarwe, tabak, maïs en suikerbieten) te ondersteunen; 23% werd gebruikt als rentesubsidie 
ten behoeve van het Landbouwfonds en het resterende bedrag werd verdeeld over 
"standaarduitgavenposten" van de overheid zoals opleidingen in de landbouw, veterinaire 
en andere overheidsdiensten, rasverbetering, irrigatie, onderzoek en ontwikkeling, enz. 
In 1996 heeft de regering een document aangenomen met een strategie voor de landbouw 
en de levensmiddelenindustrie, waarvan de uitvoering zeer langzaam op gang kwam. De 
strategie voorzag in ingrijpende wijzigingen in het beleid voor de buitenlandse handel, 
namelijk afschaffing van staatsmonopolies en liberalisering van de buitenlandse handel. 
De algemene vergunningsregeling voor producten werd afgeschaft, en export en import 
vinden thans plaats op basis van douane-aangiften. Voor landbouwproducten en 
levensmiddelen blijven uiteenlopende regelingen gelden, waaronder tijdelijke 
uitvoerverboden, kwantitatieve uitvoer- en invoerbeperkingen, uitvoer- en 
invoerheffingen, vrijstellingen van invoerrechten en, in een aantal gevallen, 
minimumexportprijzen; al deze maatregelen hebben ertoe bijgedragen dat de 
producentenprijzen onder druk bleven staan, en dat de Bulgaarse economie nog meer uit 
de pas liep met de internationale prijs- en concurrentiestructuur. 
In 1997 zijn verdere wijzigingen in de steunregeling voor de landbouw aangebracht om 
een verdere daling van de productie tegen te gaan. De regering heeft verklaard dat de 
minimumaankoopprijzen voor tarwe niet beneden 80% van de wereldmarktprijs zullen 
dalen voor producenten die werkkapitaal lenen van het Landbouwfonds met een 
rentesubsidie van 50% en die instemmen met het sluiten van leveringscontracten op 
termijn voor de productie van 1997. Vergelijkbare steun zal worden verleend voor de 
zonnebloemteelt. Het aantal producten waarvoor winstmargebeperkingen gelden is 
verlaagd. De uitvoerbeperkingen zullen worden versoepeld en de invoertarieven zullen 
worden verlaagd. 
De producentenprijzen zijn over het algemeen lager dan de wereldmarktprijzen. Het 
verschil tussen de Bulgaarse en de EG-prijzen is aanzienlijk. In 1995 bedroegen de 
Bulgaarse prijzen ongeveer 50% van de gangbare EG-prijzen. Achter dit gemiddelde 
gingen echter aanzienlijke variaties schuil; zo bedroeg dit percentage voor tomaten 11%, 
voor tarwe (onder prijscontrole) 44%, voor maïs (zonder prijscontrole) 57% en voor 
varkensvlees en vlees van pluimvee (import) 80%. 
De meeste in het kader van de Europa-Overeenkomst toegewezen preferentiële quota, die 
gebaseerd waren op historische handelspatronen, zijn niet volledig benut. Er zijn 
onderhandelingen aan de gang om de laatste hand te leggen aan de aanpassing van de 
overeenkomsten voor primaire en verwerkte landbouwproducten en om economisch 
significante handelsproducten, zoals wijn- en visproducten, in de formele 
overeenkomsten op te nemen. 
De toetreding van Bulgarije tot de wereldhandelsorganisatie werd begin 1997 gevolgd 
door de invoering van een nieuw douanetarief. Van de tariefposten met betrekking tot 
voedsel en landbouw werd 23% gewijzigd: het netto-effect op de hoogte van de tarieven 
als geheel lijkt neutraal te zijn. De meeste invoerrechten liggen nog steeds aanzienlijk 
beneden het niveau van de consolidaties, behalve voor boter, suiker en verse druiven. De 
bij de Wereldhandelsorganisatie geregistreerde regeling voor het handelsverkeer biedt 
79 
dan ook mogelijkheden voor tariefbescherming door Bulgarije op aanzienlijk hogere 
niveaus dan het door de EG gehanteerde beschermingsniveau. Er zijn onderhandelingen 
gaande met het oog op de toetreding tot de CEFTA in 1997. 
Met de invoering van de voor Fase ï in het Witboek genoemde wetgeving is pas een 
begin gemaakt. 
Evaluatie en prognose 
Het nodige potentieel voor een verhoging van de landbouwproductie is aanwezig, maar 
het is in dit stadium nog erg moeilijk te voorspellen in welk tempo het herstel de 
komende jaren zal verlopen. De landhervorming en de privatisering zijn nog lang niet 
afgerond, er is nog geen actieve grondmarkt gecreëerd en er moeten nog financiële en 
bankfaciliteiten ten behoeve van het platteland worden ontwikkeld. 
De Bulgaarse levensmiddelenindustrie moet ingrijpend worden geherstructureerd en er 
moeten enorme investeringen worden gedaan om deze sector in staat te stellen niet alleen 
op de EG-markt, maar eerst en vooral op de binnenlandse markt te concurreren. Zonder 
privatisering zullen de sectoren toelevering en afzet en verwerking verder tegen 
concurrentie worden afgeschermd, met vervalsing van de prijsvorming tot gevolg. 
De belangrijkste uitdaging waarmee de regering zich op korte termijn geconfronteerd ziet 
is de liberalisering van de landbouwprijzen op alle niveaus, samen met het in versneld 
tempo afwikkelen van het hervormingsproces, onder andere wat betreft de privatisering 
van de grond en van de agrovoedingssector. De consequenties voor de consumenten zijn 
bepalend voor het tempo waarin dit kan worden gerealiseerd. 
De belangrijkste instrumenten van het marktbeleid van de EG worden in Bulgarije niet 
toegepast. Daartoe behoren fundamentele instrumenten zoals de zuivelquota, 
basiselementen van de regelingen voor akkerbouwgewassen (basisareaal, 
braakleggingsregeling en compensatiebedragen) en voor de veehouderij (premies per 
dier), alsook bepaalde programma's voor plattelands- en structuurontwikkeling. 
Het beheer van en het toezicht op deze maatregelen zou relatief complexe administratieve 
systemen vereisen, waaronder een adequaat kadaster en een identificatie- en 
registratiesysteem voor rundvee. Bij wijze van algemene opmerking kan worden gesteld 
dat de administratieve capaciteit op deze gebieden aanzienlijk moet worden ontwikkeld 
wil men deze maatregelen in Bulgarije toepassen. 
In dit stadium is moeilijk te voorspellen hoe de prijsondersteuning in de landbouw zich in 
de periode vóór de toetreding in Bulgarije zal ontwikkelen; dit zal afhangen van een 
aantal factoren, waaronder de binnenlandse economie, de situatie op de exportmarkten en 
de ontwikkeling van het niveau van de prijsondersteuning in de Unie. 
In 1996 en daarvoor werd een aantal prijsondersteunende en daarmee samenhangende 
maatregelen toegepast die onverenigbaar leken met het EG-beleid. Met betrekking tot 
andere belangrijke EG-maatregelen, zoals beleidsinitiatieven en maatregelen voor 
plattelandsontwikkeling, moet nog wetgeving worden vastgesteld en moeten passende 
middelen op de nationale begroting worden uitgetrokken. 
80 
Bulgarije past de bepalingen van de Europa-Overeenkomst inzake de handel in 
landbouwproducten met de Unie correct toe. 
De harmonisatie van de wetgeving als onderdeel van Fase 1 van de overname van het 
acquis, zoals aangegeven in het Witboek, bevindt zich nog in het beginstadium. De 
onderhandelingen over een veterinaire en fytosanitaire overeenkomst zijn begonnen. Op 
enkele uitzonderingen na beantwoordt de wetgeving op veterinair gebied niet aan de EG-
voorschriften, maar Bulgarije heeft een ambitieus tijdschema ingediend dat erin voorziet 
vóór eind 1998 het merendeel van de wetgeving op één lijn met de EG-eisen te brengen. 
Bulgarije beschikt over een infrastructuur voor veterinaire controles en inspecties. De 
veranderingen in de structuur van de veterinaire diensten, in combinatie met de 
toenemende versnippering binnen de sector veehouderij, bemoeilijken inspecties en de 
algemene controle op dierziekten. Door zijn geografische ligging en de ontoereikende 
grenscontroles loopt Bulgarije een groot risico dat dierziekten het land worden 
binnengebracht. Ook wordt in Bulgarije ingeënt tegen klassieke varkenspest; er moet dus 
worden overgeschakeld op een non-vaccinatiebeleid, maar dit zal een moeilijke zaak 
worden. 
De faciliteiten bij grensovergangen zijn nog steeds ontoereikend voor veterinaire 
controles volgens communautaire normen. Bij de grensposten zijn nog geen complete 
voorzieningen voor het keuren van levende dieren en dierlijke producten beschikbaar en 
men beperkt zich dan ook meestal tot het controleren van certificaten en andere 
documenten; de meeste materiële controles worden op de plaats van bestemming 
uitgevoerd. 
Wat interne regelgeving betreft, moeten de Bulgaarse autoriteiten ervoor zorgen dat de 
gezondheidstoestand van de dieren in het land aan bepaalde eisen voldoet. Het systeem 
voor de registratie van bedrijven en de identificatie van dieren zal aan de EG-systernen 
moeten worden aangepast. Test- en diagnosefaciliteiten beschikken niet over adequate 
uitrusting om de door de EG-wetgeving voorgeschreven tests uit te voeren, en de 
wetgeving inzake dierenwelzijn moet verder worden ontwikkeld. Bepaalde 
voedsel verwerkende bedrijven zullen moeten worden gemoderniseerd, met name die 
welke werken voor de nationale markt; tevens moeten aanvaardbare procedures worden 
ontwikkeld voor veterinaire controle en certificering, zowel voor import als export, en 
moet worden gezorgd voor een goed opgezette veterinaire sector die beschikt over 
adequate middelen en over het nodige goed opgeleide personeel. 
De recente wetgeving inzake zaai- en pootgoed en teeltmateriaal zullen waarschijnlijk 
secundaire wetgeving en uitvoerings- en controlemaatregelen vereisen. Aangezien 
verschillende belangrijke soorten uit Bulgarije als gelijkwaardig met die uit de 
Gemeenschap zijn erkend, kan ervan worden uitgegaan dat tenminste een deel van de 
nationale productie van een niveau is dat vergelijkbaar is met dat van de EU. 
Op fytosanitair gebied heeft Bulgarije ontwerp-wetgeving opgesteld voor harmonisatie 
met de EG-wetgeving. Voor deze operatie is geen tijdschema vastgesteld. De 
administratieve structuren en controle- en inspectieregelingen lijken ontoereikend om een 
passend beschermingsniveau te garanderen. De wetgeving op het gebied van diervoeding 
is beperkt van opzet en is niet in overeenstemming met de EG-wetgeving. De Bulgaarse 
autoriteiten hebben nog geen tijdschema meegedeeld voor de voltooiing van de 
werkzaamheden op dit gebied. 
81 
Wat de wetgeving inzake gewasbeschermingsmiddelen aangaat, lijkt er in dit stadium 
sprake te zijn van weinig, zoniet geen, toenadering tot de communautaire wetgeving. 
Conclusie 
Met de aanpassing aan het communautaire acquis is zeer weinig voortgang gemaakt en er 
zal een aanzienlijke en aanhoudende inspanning moeten worden gedaan om de 
landbouw- en agrovoedingssector te herstructureren en Bulgarije via een hervorming van 
het landbouwbeleid voor te bereiden op de toepassing van het acquis. 
Er is nog een bijzondere inspanning vereist op het gebied van: 
implementering van de voorschriften op veterinair en fytosanitair gebied en 
toezicht op de naleving ervan, en modernisering van de inrichtingen om aan de 
EG-normen te voldoen; dit is vooral belangrijk voor de inspectie- en 
controleregelingen die bescherming aan de buitengrenzen van de EU moeten 
bieden; 
versterking van het administratief apparaat om de instrumenten van het GLB te 
kunnen toepassen en toezicht te kunnen houden op de naleving van de 
voorschriften; 
verdere ingrijpende herstructurering van de landbouw- en agro voedingssector om 
het concurrentievermogen van deze sector te verbeteren. 
Er zullen fundamentele hervormingen moeten worden uitgevoerd voordat Bulgarije in 
staat zal zijn aan de met het lidmaatschap samenhangende verplichtingen te voldoen. 
Visserij 
Het gemeenschappelijk visserijbeleid omvat gemeenschappelijke marktordeningen, 
structuurbeleid, overeenkomsten met derde landen, beheer en instandhouding van 
visbestanden en wetenschappelijk onderzoek ter ondersteuning van deze activiteiten. 
In de Europa-Overeenkomst zijn bepalingen inzake de handel in visserijproducten met de 
Gemeenschap opgenomen. Het Witboek voorziet niet in maatregelen op dit gebied. 
Situatieschets 
In 1995 bedroeg de totale vangst, die integraal afkomstig was uit de Zwarte Zee, 
2.500 ton. De vloot voor de visserij in volle zee bestond uit 6 vriestrawlers voor de verre 
zeevisserij en 16 vaartuigen voor de zeevisserij in de Zwarte Zee, waarvan er vijf 
particulier eigendom waren. In 1995 werden voor de verre zeevisserij geen vangsten 
geregistreerd, tegen 5,000 ton in 1994. In 1995 waren er slechts twee vaartuigen voor de 
verre zeevisserij fulltime in de vaart, op basis van een kostendelingsregeling met 
buitenlandse reders die op niet-Bulgaarse quota visten. 
De binnenvisserij leverde in 1994 een hoeveelheid van 4.000 ton op (hoofdzakelijk 
karper en forel), met een geschatte waarde van 4 miljoen ecu, die afkomstig was van 20 
82 
staatsvisteeltbedrijven met in totaal 500 man personeel, en daarnaast nog een niet nader 
genoemde hoeveelheid afkomstig van zes particuliere aquacultuurbedrijven. De 
Bulgaarse autoriteiten hebben voor 1995 geen statistische gegevens verstrekt over 
eigendom, productie en werkgelegenheid in de sector, maar hebben te kennen gegeven 
dat volgens hen de productie is teruggelopen door de financiële problemen van de 
staatsbedrijven en een gebrek aan investeringen door de nieuwe particuliere bedrijven. 
Als handelspartner van de Gemeenschap is Bulgarije goed voor 0,08% van de totale 
EG-import (ongeacht de oorsprong) van visserijproducten en 3,2% van de EG-import van 
visserijproducten uit de kandidaat-landen voor toetreding alleen (in procent van de 
waarde;. Van de totale export van visserijproducten van de EG gaat 0,34% naar 
Bulgarije; deze hoeveelheid vertegenwoordigt 4,1% van de EG-export van deze 
producten naar de kandidaat-landen (in procent van de waarde). 
Bulgarije heeft visserij overeenkomsten gesloten met Mauritanië (1971), Canada (1978), 
Mozambique (1971) en Oekraïne (1993). De visserij overeenkomsten met de voormalige 
Sovjet-Unie voor de Zwarte Zee (1959 - algemeen en 1978 - ansjovis en garnaal) en de 
Barentszzee (1978) zijn, naar is medegedeeld, nog steeds van kracht. Een 
samenwerkingsovereenkomst met de Russische federatie is opgeschort. 
Evaluatie en prognose 
De productie en de buitenlandse handel van Bulgarije zijn van geringe omvang 
vergeleken met de EG-cijfers en zullen dus waarschijnlijk geen significant effect hebben 
voor de Gemeenschap als geheel. Volgens de informatie die is verstrekt over door 
Bulgarije gesloten visserij overeenkomsten en over het lidmaatschap van dat land van 
internationale en regionale visserij regelingen, worden geen belangrijke 
compatibiliteitsproblemen met het EG-lidmaatschap verwacht. Uit recente Bulgaarse 
gegevens blijkt dat het land thans minder goed in staat is quota te doen naleven en 
onderzoek te verrichten en dit zou kunnen leiden tot moeilijkheden bij het nakomen van 
EG- en internationale verplichtingen. 
Aanpassing van de capaciteit van de vloot voor de verre zeevisserij aan de beschikbare 
visbestanden en modernisering van de sector zullen de belangrijkste kwestie worden. 
Waarschijnlijk zullen de nationale economische moeilijkheden ertoe leiden dat de verre 
zeevisserij volledig wordt opgedoekt en de meeste door de staat geleide aquacultuur-, 
zeevisserij- en visverwerkingsbedrijven in de periode 1997-1998 worden geprivatiseerd. 
In de toekomst zal het zwaartepunt van de ontwikkeling waarschijnlijk liggen bij 
zoetwateraquacultuur en eventueel zeevisteelt in de Zwarte Zee. Of de beschikbare 
kansen worden benut en efficiënte particuliere visverwerkingsbedrijven worden opgericht 
zal in hoge mate afhangen van de exportopbrengsten. 
De sector is verouderd en moet worden gemoderniseerd. Bulgarije moet een 
visserij administratie in het leven roepen die in staat is het gemeenschappelijk 
visserijbeleid toe te passen - met name wat betreft het beheer van de visbestanden, het 
bijhouden van een register van de vissersvloot, de toepassing van het structuurbeleid voor 
de sector, het beheer van de marktordening en het verzamelen van alle nodige statistische 
gegevens - alsook het EG-beleid inzake gezondheid, hygiëne en milieuzorg. 
83 
Conclusie 
Modernisering en de overname van het acquis zullen een aanzienlijke inspanning vergen. 
Op middellange termijn lijkt de visserijsector echter geen groot probleem te zullen 
vormen. 
Energie 
De hoofddoelstellingen van de EU op het gebied van het energiebeleid, zoals aangegeven 
in het Witboek van de Commissie "Een energiebeleid voor de Europese Unie", zijn 
veigroting van cie concurrentiekracht, een betrouwbare energievoorziening en milieuzorg. 
De kernelementen van het acquis op energiegebied omvatten Verdragsbepalingen en 
afgeleid recht, met name met betrekking tot. mededinging en steunmaatregelen van de 
staten, de interne energiemarkt (met inbegrip van de richtlijnen inzake elektriciteit, 
doorzichtigheid van de prijzen, doorvoer van gas en elektriciteit, koolwaterstoffen, 
verlening van vergunningen, noodvoorzieningen waaronder verplichte buffervoorraden, 
enz.), kernenergie, alsook energie-efficiëntie en milieuvoorschriften. Andere belangrijke 
onderdelen van het energiebeleid zijn de ontwikkeling van Trans-Europese 
energienetwerken en de ondersteuning van O&O op energiegebied. Nog aan de gang 
zijnde ontwikkelingen zijn onder andere de liberalisering van de gassector, de overname 
van het acquis inzake energie-efficiëntie en de uitvoering van het programma "Auto oil". 
Op kernenergiegebied heeft het communautaire acquis zich ontwikkeld van het 
oorspronkelijke EGA-Verdrag tot een breed kader van juridische en politieke 
instrumenten, waaronder internationale overeenkomsten. Tot het toepassingsgebied 
daarvan behoren thans vraagstukken met betrekking tot veiligheid en gezondheid, 
inclusief stralingsbescherming, veiligheid van kerninstallaties, beheer van radioactief 
afval, investeringen, onder andere via financiële instrumenten van Euratom, bevordering 
van onderzoek, de gemeenschappelijke markt voor kernenergie, voorziening, 
veiligheidscontrole en internationale betrekkingen. 
De Europa-Overeenkomst voorziet in samenwerking met het oog op een geleidelijke 
integratie van de energiemarkten in Europa en bevat bepalingen inzake het verlenen van 
steun op de desbetreffende beleidsterreinen. In het Witboek waarin de LMOE worden 
voorbereid op de interne energiemarkt wordt benadrukt dat de basisrichtlijnen met 
betrekking tot de interne markt integraal moeten worden toegepast in combinatie met de 
EG-wetgeving inzake mededinging. Wat de kernenergiesector betreft, worden in het 
Witboek de aspecten voorziening, veiligheidscontrole en verzending van radioactief afval 
vermeld. 
Situatieschets 
Bulgarije is voor meer dan 70% afhankelijk van externe energiebronnen. Olie, gas (26% 
resp. 17% van de energiebalans) en kernbrandstof worden integraal geïmporteerd, 
hoofdzakelijk uit Rusland, en ook de beperkte steenkoolimport is hoofdzakelijk uit 
Rusland afkomstig. 
Inheemse vaste brandstoffen, met name laagwaardige bruinkool, worden op 
oneconomische wijze gewonnen en zijn een belangrijke bron van milieuverontreiniging. 
Waterkracht speelt slechts een beperkte rol in de energievoorziening; de winning van 
uranium werd in 1990 stopgezet. 
84 
De Bulgaarse energiesector neemt \i% van het BBP voor zijn rekening. De sector is 
twee- tot viermaal minder efficiënt dan het EU-gemiddelde en is een bron van 
verontreiniging. Deze situatie is het resultaat van traditioneel lage prijzen, het ontbreken 
van een op energie-efficiëntie gericht beleid en verouderde technologie. 
Bulgarije is een belangrijk doorvoeriand, met name voor gas, in een gebied waartoe ook 
Griekenland behoort. De regionale rol van Bulgarije kan op langere termijn aan belang 
winnen door de invoer van olie via de haven van Burgas aan de Zwarte Zee en de 
toekomstige import van gas uit Centraal-Azië en Iran. Het is technisch mogelijk 
Bulgarije aan te sluiten op het West-Europese koppelnet voor elektriciteit van de 
UCPTE, maar dit zal aanzienlijke investeringen vereisen en zal dus naar verwachting niet 
op korte termijn worden gerealiseerd. De recente synchrone koppeling, bij wijze van test, 
van het Roemeense, Bulgaarse, Griekse, Servische en Albanese elektriciteitsnet is een 
eerste stap in de richting van aansluiting op het UCPTE-net. 
Bulgarije exploiteert een kerncentrale in Kozloduy, die in ongeveer 40% van de 
Bulgaarse elektriciteitsbehoefte voorziet. Zij bestaat uit zes reactoren naar Sovjet-
ontwerp: de reactoren 1 tot en met 4 zijn van het type VVER 440-230 en de reactoren 5 
en 6 van het type VVER 1000-320. Het ontwerp en de constructie van de VVER 440-
23O-reactoren worden als niet in overeenstemming met de in de EU algemeen gangbare 
veiligheidsdoelstellingen beschouwd. De VVER 1000-320-reactoren zijn van een 
recenter type dat kan worden verbeterd. Sinds 1990 zijn aanzienlijke bedragen in deze 
reactoren geïnvesteerd om deze veiliger te laten draaien tijdens de rest van hun 
levenscyclus. 
In het kader van de in 1993 gesloten overeenkomst inzake de rekening "Nucleaire 
Veiligheid", die door de EBRD wordt beheerd, heeft Bulgarije zich ertoe verbonden de 
reactoren 1 tot en met 4 stil te leggen zodra alternatieven voor de energievoorziening 
beschikbaar komen. In 1993 werd verwacht dat deze vier reactoren op vrij korte termijn 
zouden kunnen worden gesloten. De Bulgaarse regering heeft echter nog geen standpunt 
ingenomen over een herziening van het tijdschema voor de ontmanteling. Tot dusver zijn 
er geen plannen bekend voor de sluiting van de reactoren 1 tot en met 4 vóór het einde 
van hun nominale levenscyclus (2004, 2011). 
Het ontwerp en de constructie van de twee VVER 1000-320-reactoren worden geacht het 
algemeen wenselijke veiligheidsniveau dichter te benaderen. Met de investeringen in de 
modernisering van deze reactoren zal naar verwachting in 1998 een begin worden 
gemaakt. 
De bouw van twee nieuwe VVER 1000-reactoren in Belene werd in 1990 opgeschort bij 
gebrek aan middelen. De Bulgaarse regering heeft verklaard dat de voltooiing van de 
centrale in Belene definitief van de baan is. In het land is ook nog een onderzoekreactor 
in bedrijf. 
De kernenergiesector staat onder toezicht van het Comité voor het gebruik van 
atoomenergie voor vreedzame doeleinden (CUAEPP), waarvan de taakomschrijving is 
vastgesteld in de wet op het gebruik van atoomenergie voor vreedzame doeleinden. In de 
afgelopen jaren heeft het CUAEPP aanzienlijke technische bijstand ontvangen, onder 
andere van de Unie, voor de verbetering van zijn werkmethodes en voor de ontwikkeling 
van zijn personele middel-en-...... 
85 
Splijtstof wordt geleverd door Rusland. In het verleden werd deze voor een deel uit 
inheems uranium vervaardigd en vervolgens voor verdere bewerking naar de Sovjet-Unie 
overgebracht. Bulgarije beschikt zelf niet over een installatie voor het verrijken van 
uranium of de productie van splijtstof. De afgewerkte splijtstof wordt tegenwoordig niet 
meer teruggestuurd naar Rusland, maar wordt ter plaatse in een bassin opgeslagen. Er 
bestaan plannen voor de bouw van een installatie voor tijdelijke droge opslag. Er moet 
een beleid worden ontwikkeld voor de definitieve verwijdering van afgewerkte splijtstof. 
De kosten van de verwerking van afgewerkte splijtstof en de ontmanteling van 
kerncentrales worden thans niet doorberekend in de elektriciteitstarieven. Voor het 
dekken van deze kosten is een fonds gevormd, maar begin 1997 waren er nog geen 
middelen in gestort. Er is behoefte aan een nieuwe nationale faciliteit voor de 
verwijdering van radioactief afval afkomstig van Kozloduy en andere producenten. 
Evaluatie en prognose 
Een samenhangend en allesomvattend energiebeleid moet nog worden uitgewerkt. De 
in 1995 door de regering opgestelde "strategie voor de ontwikkeling van de 
energiesector" voor de periode 1995-2010/2020 is toegespitst op uitbreiding van de 
capaciteit voor elektriciteitsproductie, maar besteedt slechts weinig aandacht aan de 
ontwikkeling van andere deelgebieden van de energiesector en bevat geen inventaris van 
mogelijke financieringsbronnen voor de benodigde investeringen. 
In haar werkprogramma omschrijft de huidige regering de energiesector als een nationale 
prioriteit. In dit programma wordt aangekondigd dat de regering zich zal concentreren op 
versterking van het juridische kader voor de energiesector, verbetering van de 
energie-efficiëntie, herstructurering en geleidelijke privatisering van de energiebedrijven 
en diversifiëring van de energievoorziening en het energiegebruik. 
Het huidige regelgevingskader voor de concurrentie in de energiesector voldoet nog niet 
aan de combinatie van richtlijnen betreffende de interne energiemarkt en EG-wetgeving 
inzake mededinging. Hoewel de wet inzake bescherming van de concurrentie van 1991 in 
principe van toepassing is op de energiesector, is er momenteel geen wetgeving die 
specifiek betrekking heeft op energiezaken. Het is daarom van cruciaal belang dat 
energiewetgeving wordt vastgesteld en uitgevoerd. De wet inzake het verlenen van 
concessies voorziet in toegang tot de koolwaterstofreserves op niet-discriminatoire basis 
en is in dit opzicht een flinke stap in de richting van overeenstemming met de 
EU-regelgeving. 
De grote ondernemingen die zich bezighouden met energieproductie, -transport en 
-distributie zijn verticaal geïntegreerde staatsmonopolies; de regering heeft aangekondigd 
dat zij zullen worden geprivatiseerd. Van belang is ook de aanstaande liberalisering van 
de oliehandel. 
De energieprijzen zijn in de afgelopen periode aanzienlijk gestegen. Sinds april 1997 ziet 
het ernaar uit dat de gasprijzen kostendekkend zijn en dat de elektriciteitsprijzen wel de 
exploitatiekosten dekken, maar nog niet de investerings- en milieukosten, inclusief dié 
welke verband houden met de ontmanteling van kerncentrales en met het beheer van 
kernafval. Stadsverwarming wordt om sociale redenen nog steeds gesubsidieerd. Het 
ontbreken van adequate tarieven heeft in het verleden de herstructurering van de 
elektriciteitssector belemmerd, en dit is. zij het in mindere mate, nog steeds het geval. 
86 
Er zijn geen gedetailleerde plannen bekend om in de toekomst te gaan voldoen aan de 
EU-eisen inzake voorzorgsmaatregelen voor noodsituaties, inclusief het verplicht 
aanhouden van een voorraad olie die overeenkomt met het verbruik van 90 dagen. De 
moeilijke financiële situatie waarin het land verkeert zal hoogst waarschijnlijk 
verhinderen dat een dergelijke voorraad op korte tot middellange termijn wordt 
opgebouwd. 
In de sector vaste brandstoffen is in 1996 nagedacht over een herstructureringsbeleid: dit 
zal ook de sociale en regionale consequenties moeten opvangen. Overheidsinterventies 
zullen aan de EG-regels moeten worden getoetst. 
Bulgarije moet een aanzienlijke inspanning doen om zich aan te passen aan de 
EG-normen inzake energie-efficiëntie (energie-etikettering van huishoudelijke apparaten, 
minimum-efficiëntienormen) en milieuzorg (bijvoorbeeld brandstofkwaliteit). De 
aanpassing van de in het land gevestigde raffinaderijen kan een probleem worden, 
aangezien deze zullen moeten concurreren binnen een verzadigde Europese markt. 
Door de toetreding van Bulgarije kan de afhankelijkheid van de EU van Russisch 
uranium en Russische verrijkingscapaciteit toenemen. Het op een betrouwbare 
voorziening door diversifiëring van de bronnen gerichte beleid inzake kernmateriaal zou 
echter van toepassing zijn op na de toetreding gesloten leveringscontracten. 
Bij toetreding zou Bulgarije moeten voldoen aan de bepalingen van het 
Euratom-Verdrag, met name die welke betrekking hebben op de levering van 
kernmateriaal, de gemeenschappelijke markt voor kernenergie, veiligheidscontrole, 
gezondheid en veiligheid en internationale overeenkomsten. Hoewel Bulgarije partij is 
bij alle internationale regelingen die in verband met kernenergie op deze gebieden 
gelden, heeft het deze nog niet allemaal verwerkt in zijn nationaal recht. Een aantal 
wetsaanpassingen zou noodzakelijk zijn om Bulgarije in staat te stellen te voldoen aan de 
bepalingen van het Euratom-Verdrag die betrekking hebben op levering en eigendom. 
Aangezien Bulgarije een alle aspecten bestrijkende overeenkomst inzake 
veiligheidscontrole met de IAEA heeft gesloten, worden geen grote moeilijkheden bij de 
toepassing van de communautaire wetgeving op dit gebied verwacht. Het probleem van 
de nucleaire veiligheid moet worden aangepakt en te zijner tijd moeten realistische 
programma's, die waar nodig ook voorzien in de sluiting van faciliteiten, worden 
overeengekomen en uitgevoerd. De veiligheidsinstantie, die een aanzienlijke taak moet 
vervullen, dient in de komende jaren verder te worden ondersteund. 
Conclusie 
Bulgarije dient zijn inspanningen in de energiesector ter voorbereiding op integratie 
aanzienlijk op te voeren. Met name aan de volgende aspecten dient de nodige aandacht te 
worden besteed: herziening van monopolies, ook op het gebied van import en export; 
toegang tot netwerken; energietarieven; voorzorgsmaatregelen voor noodsituaties, 
inclusief het verplicht aanleggen van olievoorraden; herstructurering en 
overheidsinterventies in de sector vaste brandstoffen; ontwikkeling van normen voor 
energie-efficiëntie en brandstofkwaliteit. Bulgarije moet bepaalde internationale 
kernenergieregelingen ten uitvoer leggen en een aantal aanpassingen in de wetgeving 
aanbrengen om te voldoen aan het Euratom-Verdrag. 
87 
Op nucleaire veiligheid moet verder nauwlettend worden toegezien. Realistische 
actieplannen, die waar nodig voorzien in de sluiting van faciliteiten, moeten voortvarend 
worden uitgevoerd. Voor de langere termijn moeten oplossingen voor het afval worden 
ontwikkeld. 
Vervoer 
Het vervoerbeleid van de Gemeenschap omvat beleidsmaatregelen en initiatieven op drie 
hoofdgebieden: 
kwaliteitsverbetering door de ontwikkeling van geïntegreerde en concurrerende 
vervoersystemen op basis van geavanceerde technologieën die ook bijdragen tot 
het realiseren van milieu- en veiligheidsdoelstellingen; 
verbetering van het functioneren van de interne markt ter bevordering van de 
efficiency van, keuzemogelijkheden voor en een gebruikersvriendelijk aanbod 
van vervoersdiensten, met inachtneming van de sociale normen; 
verruiming van de externe dimensie door verbetering van vervoersverbindingen 
met derde landen en bevordering van de toegang van ondernemers uit de EU tot 
andere vervoersmarkten (het gemeenschappelijk vervoerbeleid-
actieprogramma 1995-2000). 
De Europa-Overeenkomst voorziet in harmonisatie van de wetgeving met het 
Gemeenschapsrecht en in samenwerking met het doel de vervoersector te herstructureren 
en te moderniseren, de toegang tot de vervoersmarkt te verbeteren, het transitvervoer te 
vergemakkelijken en de exploitatie op een niveau te brengen dat vergelijkbaar is met dat 
in de Gemeenschap. Het Witboek is toegespitst op maatregelen om de vervoersector te 
laten functioneren volgens de voor de interne markt geldende voorwaarden, onder andere 
wat concurrentie, harmonisatie van de wetgeving en normalisatie betreft. 
Situatieschets 
Bulgarije heeft een lange gemeenschappelijke grens met Griekenland en ligt op de 
traditionele route van het Midden-Oosten naar Centraal- en West-Europa. Drie Trans-
Europese vervoercorridors die zijn vastgesteld tijdens de pan-Europese conferentie van 
Kreta doorkruisen het Bulgaarse grondgebied; een vierde corridor is de Donau, die het 
grootste deel van de grens van Bulgarije met Roemenië vormt. Door de oorlog in het 
voormalige Joegoslavië nam het transitvervoer naar en van Griekenland toe en werd ook 
het transitvervoer naar en van het Midden-Oosten via Bulgarije omgeleid; door deze 
ontwikkeling raakten de Bulgaarse hoofdwegen overbelast en liep het verkeer ook vast 
bij grensovergangen en bij Donau-oeververbindingen. 
De economische problemen van Bulgarije veroorzaakten voor alle vervoerstakken een 
scherpe daling van de vraag naar vracht- en passagiersvervoer. Uitzonderingen waren het 
vrachtvervoer over zee als gevolg van een verlegging van de activiteiten van de 
Bulgaarse vloot naar gebieden buiten de Zwarte Zee, en het passagiersvervoer door de 
lucht. Als geheel is de vervoervraag nog niet terug op het oude niveau, maar zij gaat wel 
weer in stijgende lijn. Een forse verandering in de verdeling over de verschillende 
vervoerwijzen 
88 
vond plaats in het vrachtvervoer, waar het aandeel van het wegvervoer aanzienlijk 
toenam vergeleken met andere vervoerstakken. 
Bulgarije ziet zich genoodzaakt om te investeren in een ingrijpende verbetering van zijn 
wegennet en daarnaast moet ook de zeer beperkte infrastructuur bij de grensovergangen 
worden ontwikkeld. Het feit dat er in de afgelopen tien jaar te weinig is geïnvesteerd in 
vervoerinfrastructuur en -uitrusting levert aanzienlijke problemen op, met name in het 
openbaar vervoer, waarvoor het materieel grotendeels zal moeten worden geïmporteerd. 
Aangezien een groot deel van het huidige materieel afkomstig is uit de voormalige 
Sovjet-Unie, zullen aanzienlijke investeringen moeten worden gedaan om niet 
gestandaardiseerd en verouderd materieel te vervangen. 
Evaluatie en prognose 
Wat de totstandbrenging van de interne markt betreft, heeft Bulgarije zich aanzienlijke 
inspanningen getroost met betrekking tot de overname van het acquis. In de Bulgaarse 
sector van het internationaal vervoer worden reeds regels toegepast die vergelijkbaar zijn 
met die van de EG, met name voor de binnenvaart en het gecombineerde vervoer. Wat 
het luchtvervoer betreft, wordt de ontwerp-luchtvaartwetgeving thans aangepast om deze 
volledig in overeenstemming te brengen met de EG-regels. Toch moet nog fors worden 
geïnvesteerd en nog hard aan de tenuitvoerlegging van de regelgeving worden gewerkt, 
met name op veiligheidsgebied. De wetgeving inzake veiligheid moet worden 
aangescherpt en de toepassing daarvan moet worden geïntensiveerd. Ook de 
noodzakelijke vernieuwing van de luchtvloot zou aanzienlijke financieringsproblemen 
kunnen opleveren. In de zeescheepvaart is de veiligheidssituatie de belangrijkste bron 
van achterstand ten aanzien van het communautaire acquis; wat dit aspect betreft blijft 
Bulgarije nog enigszins achter bij de in de Unie geldende normen. 
Het Bulgaarse vrachtvervoer over de weg is niet volledig in overeenstemming met de 
huidige communautaire wetgeving. In de periode vóór de toetreding moet in dit verband 
aandacht worden besteed aan de aspecten verkeersveiligheid, massa's en afmetingen en 
heffingen ten laste van de gebruikers. Volledige overeenstemming met de communautaire 
regelgeving inzake massa's en afmetingen moet worden gerealiseerd om de 
mogelijkheden voor voertuigen uit de EU om gebruik te maken van het Bulgaarse 
wegennet niet te beperken. 
Het reizigersvervoer per spoor en over de weg zijn elk op zich minder problematisch dan 
de overige sectoren wat de overname van het acquis betreft, zij het dat voor het spoor nog 
wat meer duidelijkheid zal moeten worden verschaft en een extra inspanning zal moeten 
worden gedaan. Daarentegen lijkt ten aanzien van het functioneren zelf van deze twee 
markten meer voorzichtigheid geboden, daar met de noodzakelijke structurele 
wijzigingen (geprivatiseerd beheer, vrije concurrentie, enz.) nog maar pas een begin is 
gemaakt. 
De ontwikkeling van een geïntegreerd en concurrerend vervoersysteem is een 
doelstelling die door de Bulgaarse autoriteiten wordt onderschreven; de twee 
belangrijkste randvoorwaarden zullen waarschijnlijk zijn dat het vervoer op een 
behoorlijk veiligheidsniveau moet worden gebracht en dat het vervoersysteem optimaal 
moet worden gebruikt. Wat veiligheid betreft, heeft Bulgarije reeds bemoedigende 
resultaten geboekt, maar worden de communautaire normen, met name voor de 
89 
luchtvaart, de zeevaart en het wegvervoer, nog lang niet gehaald. Ten aanzien van de 
beoogde samenhang van het vervoersysteem zal Bulgarije waarschijnlijk te maken 
krijgen met een permanent stijgende tendens van het wegvervoer en zal het land, gezien 
de geringe ontwikkeling van het wegennet vergeleken met het spoorwegnet en de 
waterwegen, het spoorvervoer en Je binnenvaart moeten stimuleren. 
De overgang van een geleide staatseconomie met een voorkeur voor spoorvervoer en 
binnenvaart naar een markteconomie met vrije keuze van de vervoerwijze door de 
gebruiker heeft een heroriëntering van de vervoerstromen naar de weg tot gevolg. Deze 
ontwikkeling heeft zich in Bulgarije nog maar gedeeltelijk voltrokken. In dit verband 
wordt in het programma van de regering prioriteit gegeven aan een zoveel mogelijk op 
vrije marktprincipes gebaseerde vormgeving van de vervoerssector, inclusief de 
herstructurering en privatisering van de Bulgaarse staatsspoorwegen (BTZ) en Balkan 
Air als onderdeel van het algemene terugtreden van de overheid als eigenaar en beheerder 
van vervoerbedrijven. 
Wat de verbetering van de verbindingen met de lidstaten en de buurlanden aangaat, is 
Bulgarije voornemens om tussen 1995 en 1999 ongeveer 0,6 miljard ecu uit de eigen 
begroting te investeren in infrastructuur voor het internationaal vervoer, met name pan-
Europese corridors. Dit bedrag komt overeen met circa 1,2% van het BNP, maar 
waarschijnlijk niet zal volstaan om in de behoeften te voorzien, gezien de toestand van 
het wegennet en met name het feit dat het niet goed is afgestemd op de technische 
kenmerken van de voertuigen voor goederenvervoer over de weg uit de Gemeenschap; 
mocht dit bedrag bij gebrek aan begrotingsmiddelen nog worden verlaagd, dan zou de 
zwakke positie van de vervoersinfrastructuur nog worden verergerd. 
Conclusie 
Bulgarije heeft vooruitgang geboekt bij de overname van het communautaire acquis 
inzake vervoer. Een snelle aanpassing aan het acquis is noodzakelijk; met name de 
zeevaartsector en de sector goederenvervoer over de weg kunnen in dit opzicht 
problemen veroorzaken, vooral wat het aspect veiligheid betreft. Voor de overige 
vervoersectoren, met name spoorvervoer, zal erop moeten worden toegezien dat het 
acquis daadwerkelijk wordt geïmplementeerd. 
Ook zal erop moeten worden toegezien dat de nodige middelen beschikbaar worden 
gesteld voor de totstandbrenging van de basis van het toekomstige tot de nieuwe lidstaten 
uitgebreide Trans-Europese vervoersnetwerk en dat het wegennet in hoog tempo op peil 
wordt gebracht en de consequenties van de overname van het acquis voor de vernieuwing 
van het wagenpark snel worden opgevangen. Ook zullen de Bulgaarse administratieve 
structuren, inclusief de controle-instanties, zoals die welke bevoegd zijn voor de 
veiligheid, snel en op consequente wijze moeten worden versterkt. 
Midden- en kleinbedrijf 
Het ondernemingsbeleid van de EU beoogt het stimuleren van een klimaat dat gunstig is 
voor de ontwikkeling van het MKB in de hele EU, het vergroten van zijn 
concurrentievermogen en het aanmoedigen van zijn europeanisering en 
internationalisering. Het wordt gekenmerkt door een hoge graad van subsidiariteit. De 
aanvullende rol van de Gemeenschap wordt omschreven en ten uitvoer gelegd door 
90 
middel van een meerjarenprogramma voor het MKB in de EU. Dit programma bevat de 
juridische en budgettaire grondslag voor de specifieke beleidsmaatregelen van de 
Gemeenschap voor het MKB. Het acquis bleef tot dusverre beperkt tot aanbevelingen op 
specifieke gebieden, hoewel wetgeving in andere sectoren ook van invloed is op het 
MKB (b.v. mededinging, milieu, vennootschapsrecht). . 
De Europa-Overeenkomst behelst samenwerking voor het ontwikkelen en versterken van 
het MKB, in het bijzonder in de particuliere sector, onder meer door middel van 
voorlichting en bijstand in verband met de juridische, administratieve en fiscale 
voorwaarden. Het Witboek bevat geen specifieke maatregelen. 
Situatieschets 
De particuliere sector, die aan het eind van de jaren tachtig zo goed als niet bestond, nam 
in 1995 38% van de toegevoegde waarde voor zijn rekening en ongeveer 41% van de 
totale werkgelegenheid. Eind 1996 waren 321.000 particuliere ondernemingen 
geregistreerd (een aanzienlijke toename tegenover de drie vorige jaren) vergeleken met 
20.000 overheidsondernemingen. Er worden geen gegevens over de omvang van 
particuliere ondernemingen verzameld, maar alle beschikbare bronnen wijzen erop dat 
het voor het grootste gedeelte micro-ondernemingen met minder dan 5 werknemers zijn. 
Het merendeel van de particuliere ondernemingen houdt zich bezig met handel en 
dienstverlening aan personen en bedrijven. 
Particuliere ondernemingen worden geconfronteerd met een onstabiel economisch 
klimaat, hoge rentevoeten, hoge en onstabiele belastingen en rechtsonzekerheid als de 
belangrijkste beperking voor de expansie van hun activiteiten. In Bulgarije is niet 
voorzien in een speciaal juridisch kader voor het MKB. In 1991 werd onder auspiciën 
van het ministerie van industrie een MKB-fonds ingesteld om de oprichting van kleine 
particuliere ondernemingen te steunen door het verstrekken van leningen tegen een 
gunstige rentevoet. Met steun van PHARE zijn regionale ontwikkelingsbureaus, 
ondersteuningscentra voor het bedrijfsleven en een MKB-kredietlijn tot stand gebracht. 
Ondersteuning van het MKB is tot op zekere hoogte eveneens beschikbaar via niet-
gouvernementele organisaties, zoals de kamer van koophandel en industrie. 
Opeenvolgende regeringen hebben herhaaldelijk hun steun toegezegd voor de oprichting 
van een nationaal MKB-bureau; naar verluidt zal binnenkort een regeringsdecreet worden 
aangenomen. 
De thans geleverde inspanningen om het MKB te versterken in de voorbereidingsperiode 
voor de toetreding zullen derhalve moeten worden voortgezet. 
Evaluatie en prognose 
Voor het overwinnen van de belemmeringen voor de groei van de particuliere sector in 
Bulgarije zal vastberaden moeten worden gestreefd naar stabilisering van het macro-
economische klimaat, vereenvoudiging van wetgeving en administratieve routines, 
versterking van de ondersteuningsinfrastructuur, verbetering van het belastingklimaat en 
ontwikkeling van de toegang van het MKB tot financiering. Deze taak zal niet in één jaar 
zijn volbracht. 
91 
Het vroegere economische beleid en het wettelijke, fiscale en administratieve klimaat 
waren niet gunstig voor de ontwikkeling van het MKB. Naast de herstructurering die de 
grotere o verheidsondernemingen in Bulgarije moeten ondergaan, dient te worden 
voorzien in passende stimuleringsmaatregelen en ondersteuningsstructuren voor het 
MKB. Recente regeringsinitiatieve-~i zijn in dat verband bemoedigend. 
Conclusie 
Voor de integratie van Bulgarije doen zich op dit gebied geen bijzondere problemen 
voor. 
3.5 Economische en sociale cohesie 
Werkgelegenheid en sociale zaken 
Het sociale beleid van de Gemeenschap heeft vaste vorm gekregen via diverse 
instrumenten, zoals wettelijke bepalingen, het Europees Sociaal Fonds en de specifieke 
maatregelen met betrekking tot, onder andere, volksgezondheid, armoede en 
gehandicapten. Er is een juridisch acquis op de gebieden veiligheid en gezondheid op het 
werk, arbeidsrecht en arbeidsvoorwaarden, gelijke kansen voor mannen en vrouwen, 
sociale zekerheid van migrerende werknemers en tabaksproducten. Kenmerkend voor de 
sociale wetgeving in de Unie is de vaststelling van minimumvoorschriften. Voorts is in 
het EU-Verdrag (artikel 118) een bepaling opgenomen inzake de dialoog tussen de 
sociale partners op Europees niveau en wordt in het Protocol betreffende het sociale 
beleid verwezen naar de raadpleging van de sociale partners en maatregelen om de 
sociale dialoog te vergemakkelijken. 
De Europa-Overeenkomst voorziet in aanpassing van de wetgeving aan het 
Gemeenschapsrecht, in samenwerking voor de verbetering van het peil van de 
bescherming van gezondheid en veiligheid van de werknemers, en in samenwerking op 
het gebied van beleidsmaatregelen voor de arbeidsmarkt en dat van de modernisering van 
het stelsel van sociale zekerheid. Tevens is bepaald dat werknemers die onderdaan zijn 
van een lidstaat en die wettig in Bulgarije zijn tewerkgesteld, wat betreft de 
arbeidsvoorwaarden vrij van discriminatie op grond van de nationaliteit dienen te worden 
behandeld. Het Witboek omvat maatregelen met het oog op convergentie op alle 
deelgebieden van het acquis. 
Situatieschets 
In Bulgarije verkeren de structuren voor overleg tussen de sociale partners over sociaal-
economische problemen nog in een embryonaal stadium. De sociale dialoog neemt in 
hoofdzaak de vorm aan van driepartij enoverleg tussen de vakbonden, de werkgevers en 
de staat, waarbij de definitieve beslissing een zaak is van de bevoegde overheidsinstantie. 
Het overleg vindt plaats in het kader van de "Nationale Raad voor trilaterale 
samenwerking". Gezien de overheersende rol van de overheid stonden de vakbonden tot 
voor kort weigerachtig ten opzichte van deelneming aan de trilaterale 
samenwerkingsstructuren. Er zijn twee grote vakbonden die lid zijn van het Europees 
Verbond van Vakverenigingen (EVV) en vier andere erkende vakbonden; de werkgevers 
worden vertegenwoordigd door een aantal organisaties die de belangen van de openbare 
92 
en de particuliere sector verdedigen. Naarmate de privatisering veld wint, kunnen de 
grondslagen worden gelegd voor een evenwichtiger sociaal overleg. 
Sedert de overgang kent de bedrijvigheid in de overheidssector een steile afname en die 
in de particuliere sector een matige groei; de werkloosheid is dan ook pijlsnel gestegen. 
Volgens de berekeningswijze van de ILO bedroeg de werkloosheid 13,7% in 1996 - een 
afname ten opzichte van 20,5% in 1994. 
Bulgarije heeft een begin gemaakt met de ontwikkeling van moderne 
beleidsmaatregelen, regels en instellingen voor de arbeidsmarkt. Dit proces zal in het 
kader van het op structurele hervormingen gerichte regeringsbeleid moeten worden 
voortgezet. 
Hoewel het stelsel van de sociale zekerheid de meeste maatschappelijke risico's dekt en 
regelingen inzake ziekteverzekering, ongevallenverzekering, gezondheidszorg en sociale 
bijstand omvat, is het niveau van de werkelijk uitgekeerde bedragen te laag om de 
betrokkenen voor armoede te behoeden: eind 1996 leefde meer dan 40% van de 
bevolking beneden de officiële armoedegrens. Het aantal tegen maatschappelijke risico's 
verzekerde burgers is afgenomen van meer dan vier miljoen in 1990 tot minder dan drie 
miljoen in 1994, al gaan de cijfers thans weer in stijgende lijn. Het aandeel van het BBP 
dat aan de sociale zekerheid wordt besteed, is relatief laag: het bedroeg ca. 10% in 1995 
(een vermindering ten opzichte van 12% in 1990). Er blijft een volgehouden inspanning 
nodig om de voorzieningen op het stuk van de sociale zekerheid verder te ontwikkelen. 
De algemene toestand van de volksgezondheid in Bulgarije is zorgwekkend. Het stelsel 
van de gezondheidszorg ziet zich met grote problemen geconfronteerd, met inbegrip van 
occasionele tekorten aan geneesmiddelen en medisch basisinstrumentarium. 
Evaluatie en prognose 
Bulgarije is weliswaar begonnen met de aanpassing van zijn wetgeving aan de specifieke 
EU-praktijk op het gebied van gezondheid en veiligheid van werknemers, maar aan de 
eisen en beginselen van de kaderrichtlijn van 1989 wordt nog niet voldaan. Vooralsnog 
blijft onduidelijk in welke mate het land beschikt over een onafhankelijke 
inspectiestructuur die op de uniforme en correcte toepassing van de gezondheids- en 
veiligheidsnormen kan toezien. De bestaande structuur heeft noch de bevoegdheid, noch 
de middelen om een correcte handhaving van de normen inzake gezondheid en veiligheid 
op het werk te garanderen. 
Fundamentele aanpassingen zijn ook nodig op het gebied van het arbeidsrecht, en zulks 
zowel op het niveau van de wetgeving als op dat van de structuren voor het toezicht op de 
naleving daarvan. De wetgeving die de werknemers en hun vertegenwoordigers een 
passende rol moet garanderen bij het overleg in situaties zoals collectief ontslag of de 
overbrenging van ondernemingen, vertoont lacunes. Voorts ontbreken ook specifieke 
bepalingen ter bescherming van de werknemers bij faillissement van de werkgever of bij 
collectief ontslag. De wet- en regelgeving met betrekking tot de voorwaarden van het 
dienstverband, bijvoorbeeld arbeidsovereenkomsten, de bescherming van jonge 
werknemers en de arbeidstijd, moeten worden aangevuld en er moet worden voorzien in 
controle op de correcte naleving ervan. 
93 
Wat gelijke kansen voor mannen en vrouwen betreft, wordt door de Bulgaarse wetgeving 
aan de basisbepalingen van de EG-wetgeving voldaan. De wetgeving ten gunste van de 
vrouwen wordt in de praktijk echter niet altijd toegepast, en de situatie van de vrouw lijkt 
erop achteruit te zijn gegaan. Arbeidsrechtbanken zijn er niet, en het is niet duidelijk of 
gevallen van discriminatie voor gewone rechtbanken kunnen worden gebracht. 
Wat het recht op vrij verkeer voor werknemers betreft, lijken er geen redenen te zijn 
waarom Bulgarije de relevante bepalingen van het acquis niet zou kunnen toepassen. De 
invoering van het recht op vrij verkeer zal echter een aanpassing van de nationale 
wetgeving vereisen, met name wat betreft de toegang tot het arbeidsproces en de gelijke 
behandeling, ongeacht de nationaliteit. 
Op het gebied van de sociale zekerheid van migrerende werknemers zal de toetreding in 
beginsel geen wezenlijke problemen scheppen. Wel zullen bepaalde technische 
aanpassingen nodig zijn. Van groter belang is het vermogen van de administratie om bij 
samenwerking met andere landen de gedetailleerde coördinatieprocedures toe te passen. 
Bulgarije zal de nodige administratieve structuren tot stand moeten brengen die vereist 
zijn om in het coördinatiesysteem te kunnen functioneren. 
Bulgarije heeft wetgeving ingevoerd ter omzetting van de EG-richtlijnen inzake de op 
sigarettenverpakkingen aan te brengen waarschuwing en het maximale teergehalte. 
Conclusie 
Bulgarije vindt slechts moeizaam aansluiting bij de EG-normen, en de bestaande 
maatregelen worden niet steeds overeenkomstig de EG-praktijk toegepast. Het sociale 
stelsel is aan hervorming toe en de sociale dialoog moet worden verbeterd. Voor een 
doeltreffende tenuitvoerlegging zijn nog zeer aanzienlijke inspanningen vereist. Alvorens 
Bulgarije de verplichtingen van het lidmaatschap van de Unie op zich kan nemen, zal nog 
serieuze vooruitgang moeten worden geboekt op het stuk van de aanpassing van de 
wetgeving en de tenuitvoerlegging van het communautaire acquis. 
Regionaal beleid en samenhang 
Overeenkomstig titel XIV van het Verdrag draagt de Gemeenschap bij aan de versterking 
van de samenhang, voornamelijk via de structuurfondsen. Bulgarije moet deze 
instrumenten op doeltreffende wijze ten uitvoer leggen met inachtneming van de op het 
moment van de toetreding geldende beginselen, doelstellingen en procedures. 
De Europa-Overeenkomst voorziet in samenwerking op het gebied van regionale 
ontwikkeling en ruimtelijke ordening, met name door de uitwisseling van informatie 
tussen lokale, regionale en nationale instanties en de uitwisseling van overheidspersoneel 
en deskundigen. Het Witboek bevat geen specifieke bepalingen terzake. 
Situatieschets 
In 1995 was Bulgarije's BBP per hoofd omstreeks 24% van het EU-gemiddelde terwijl 
de reële werkloosheid 14% bedroeg. Het zwaarst getroffen gebied, Montana (19,6%), 
heeft een geregistreerde werkloosheid die bijna 15% hoger ligt dan in Sofia (4,5%). 
94 
Het huidige proces van structurele aanpassing op regionaal niveau wordt voornamelijk 
door twee factoren beïnvloed: 
- een regionaal gedifferentieerde achteruitgang van de industriële en agrarische 
activiteiten. Het meest significant is het verval van de verwerkende industrie in de regio's 
Haskovo, Russe en Varna. Wat de landbouw betreft zijn Bourgas, Varna en Plovdiv de 
zwaarst getroffen regio's. 
- regionale dispariteiten in de basisvoorwaarden voor economische ontwikkeling, als 
gevolg van kwalitatieve verschillen in onder meer infrastructuur en menselijk potentieel. 
Ook is er enige bezorgdheid over de grensgebieden omdat zich daar verschijnselen van 
ontvolking en isolement voordoen. 
Bulgarije is verdeeld in negen regio's die elk een administratieve eenheid vormen en door 
de staat worden bestuurd. 255 autonome gemeentebesturen vormen de administratieve en 
territoriale basiseenheden voor zelfbestuur. Bulgarije werkt momenteel aan een 
bestuurlijke hervorming waarbij wordt beoogd de negen regio's te vervangen door i2 à 
21 districten waaraan eventueel het recht van zelfbestuur kan worden toegekend. 
Ingevolge de in 1994 goedgekeurde nationale richtlijnen voor regionale ontwikkeling 
wordt het beleid van structurele aanpassing in nationaal verband sectorgericht ontwikkeld 
waarbij regionale problemen specifiek in aanmerking kunnen worden genomen. Er is 
ontwerp-wetgeving in voorbereiding voor regionale beleidslijnen op basis van EG-
praktijken en er zijn plannen voor de oprichting van een regionaal ontwikkelingsfonds. 
Het Ministerie van Regionale Ontwikkeling en Opbouw is op dit gebied de leidende 
regeringsinstelling. Traditioneel was de rol van dit ministerie gericht op de ontwikkeling 
van infrastructuur, speciaal waterreserves en nutsbedrijven, de bouw, 
energieverbindingen en ruimtelijke ordening. 
Er werd een adviserende raad voor grensoverschrijdend beleid, infrastructuur en lokale 
overheden opgericht voor de coördinatie van regionale ontwikkelingsinitiatieven die via 
het sectorbeleid ten uitvoer worden gelegd. 
Bulgarije's belangrijkste maatregel op het stuk van regionale ontwikkeling bestaat in 
financiële steun aan gemeenten in een crisissituatie. Maar het aandeel van Bulgarije's 
ontwikkelingsuitgaven dat een mogelijke tegenhanger voor de financiële bijstand in het 
kader van het structuurbeleid van de EG zou kunnen vormen, valt nog niet te bepalen. 
Het cofinancieringsvermogen van Bulgarije kan momenteel dan ook niet met voldoende 
betrouwbaarheid worden beoordeeld. 
Evaluatie en prognose 
Bulgarije's initiatieven op het gebied van regionale ontwikkeling worden ten uitvoer 
gelegd in het kader van het sectorbeleid. Desalniettemin wint het besef steeds meer veld 
dat er groeiende regionale dispariteiten zijn en dat er een actief regionaal beleid nodig is 
waarbij alle bestuurlijke niveaus moeten worden betrokken. 
Op het ogenblik is er echter geen samenhangend geheel van strategieën en ontbreekt het 
aan een administratief kader en aan begrotingsinstrumenten voor een regionaal 
95 
ontwikkelingsbeleid, terwijl het Regionaal Ontwikkelingsfonds dat in januari 1997 in 
werking had moeten zijn nog niet is opgericht. 
Conclusie 
De Bulgaarse instanties lijken er steeds meer van doordrongen dat de groeiende regionale 
verschillen moeten worden gecompenseerd met een efficiënt regionaal beleid. Het 
bestuurlijk vermogen van het land om gïntegreerde regionale ontwikkelingsprogramma's 
uit te voeren moet echter worden verbeterd. In het bijzonder dienen de administratieve en 
budgettaire procedures te worden versterkt. Er zijn nog significante hervormingen nodig 
waaronder de totstandbrenging van een efficiënte interdepartementale coördinatie en de 
introductie van de nodige financiële middelen als tegenhanger voor de EU-steun voordat 
Bulgarije in staat zal zijn om de communautaire regels toe te passen en de middelen uit 
het structuurbeleid van de EG naar de juiste bestemming te leiden. 
3.6 Levenskwaliteit en milieu 
Milieu 
Het milieubeleid van de Unie, dat i:; afgeleid van het Verdrag, is gericht op een duurzame 
ontwikkeling op basis van de integratie van milieubescherming in sectoraal beleid van de 
EU, preventieve maatregelen, het beginsel dat de vervuiler betaalt, bestrijden van 
milieuschade bij de bron en gedeelde verantwoordelijkheid. Het acquis omvat ongeveer 
200 wettelijke maatregelen die een brede waaier van onderwerpen beslaan, zoals water­
en luchtvervuiling, beheer van afvalstoffen en chemische stoffen, biotechnologie, 
stralingsbescherming en bescherming van de natuur. De lidstaten moeten erop toezien dat 
een milieueffectenbeoordeling wrordt uitgevoerd voordat voor bepaalde openbare en 
particuliere projecten een ontwikkelingsvergunning wordt afgegeven. 
De Europa-Overeenkomst bepaalt dat het Bulgaarse ontwikkelingsbeleid moet worden 
onderworpen aan het beginsel van duurzame ontwikkeling en ten volle rekening moet 
houden met milieuoverwegingen. Zij wijst milieuaangelegenheden aan als prioriteit voor 
bilaterale samenwerking en als gebied voor onderlinge aanpassing van de wetgevingen 
met die van de Gemeenschap. 
Het Witboek beslaat slechts een klein deel van het acquis op milieugebied, namelijk 
wetgeving met betrekking tot producten, hetgeen rechtstreeks verband houdt met het vrije 
verkeer van goederen. 
Situatieschets 
Bulgarije heeft zeer ernstige milieuproblemen die nog onvoldoende worden aangepakt. 
Bulgarije kent hoge emissies van vervuilende stoffen in de lucht, met name 
zwaveldioxide en deeltjes afkomstig van thermische energiecentrales, zware industrie, 
huishoudelijke verwarming en motorvoertuigen. De lokale kwaliteit van de lucht houdt 
significante risico's in voor de volksgezondheid. Afval is ook een zeer zorgwekkend 
onderwerp: de afvalbeheerspraktijken zijn rudimentair, met name wat betreft 
verwijderingsactiviteiten, en afvalverbranding is niet aan regelgeving onderworpen. 
Bodemverontreiniging en -erosie zijn ook ernstige problemen. De kwaliteit van het 
grondwater is in het algemeen goed genoeg voor de drinkwaterbevoorrading. In bepaalde 
96 
gebieden zijn er echter problemen met de vervuiling door metalen en door sulfaten en 
nitraten, afkomstig van meststoffen. Bulgarije kent een indrukwekkende biodiversiteit en 
de bescherming van het natuurlijk erfgoed is traditioneel een prioriteit geweest. 
In 1990 werd een milieuministerie opgericht en werd een milieukaderwet goedgekeurd 
(1990, later gewijzigd), waarmee onder andere het beginsel dat de vervuiler betaalt en de 
milieueffectenbeoordeling werden ingevoerd. In 1992 werd een milieustrategie 
opgesteld, die in 1994 werd bijgewerkt. In die strategie wordt de verdere ontwikkeling 
vastgelegd voor het institutionele, juridische en regelgevende kader en worden gebieden 
aangegeven waarvoor prioritaire maatregelen noodzakelijk zijn, namelijk (onder andere) 
emissies in de lucht van lood en andere zware metalen en eventuele verontreiniging van 
drinkwater en voedsel. Het in 1995 opgezette nationale milieubeschermingsfonds, dat 
voornamelijk wordt gefinancierd uit boetes en belastingen voor industriële vervuiling en 
brandstoffen, verleent subsidies en leningen aan gemeenten en bedrijven voor 
milieumaatregelen. Tot nu toe wordt er in Bulgarije weinig uitgegeven voor het milieu. 
De wetgeving, met inbegrip van regelgeving inzake milieueffectenbeoordeling, blijft 
onvoldoende. Iwc/zr-emissienormen zijn onvoldoende voor bepaalde stoffen en de 
bestaande normen worden niet uniform toegepast. Er is echter een 
luchtverontreinigingswet opgesteld waarmee de invoering van een vergunningenstelsel 
wordt voorgesteld. Emissienormen betreffende het water zijn onvoldoende, ook al is er 
een nieuwe waterwet opgesteld. Afgezien van het gebied gevaarlijke afvalstoffen, 
waarvoor enige regelgeving bestaat, is er geen samenhangend nationaal beleid of 
wetgeving inzake afvalbeheer. Er is geen officiële controle van afvalbeheerspraktijken en 
geen specifieke wetgeving inzake de verbranding van afvalstoffen. Niet alle soorten 
afvalstoffen komen voor in de onlangs opgestelde afvalwet. Regelgeving inzake 
chemische stoffen en vervuiling door de landbouw ontbreken of moeten worden 
bijgewerkt. Hetzelfde geldt voor stralingsbescherming, waarvoor tevens geldt dat er niet 
van een "veiligheidscultuur" kan worden gesproken. De opslagplaats voor radioactief 
afval van Rovi Han voldoet niet aan de veiligheidsnormen die vandaag in de EU 
algemeen worden aanvaard.. 
In haar programma kondigt de regering een nieuwe milieustrategie en nieuwe wetgeving 
aan, met wetten betreffende water- en natuurbescherming, alsmede fiscale stimulansen 
voor milieu-investeringen. 
Evaluatie en prognose 
Ook al wordt de hele Bulgaarse milieuwetgeving thans herzien en neigt nieuwe 
wetgeving ernaar EG-normen over te nemen of te benaderen (bijvoorbeeld de ontwerp-
waterwet), toch is de mate van aanpassing op de meeste gebieden gebrekkig; 
bijvoorbeeld lucht- en waterkwaliteit, afvalbeheer, chemische stoffen, 
stralingsbescherming en natuurbescherming. De regelgeving inzake 
milieueffectenbeoordeling moet verder worden ontwikkeld, aangezien recente 
amendementen het effect ervan aanzienlijk hebben afgezwakt. Bijzondere aandacht moet 
uitgaan naar de snelle omzetting van kaderrichtlijnen betreffende lucht, afvalstoffen, 
water en de IPPC-richtlijn (geïntegreerde preventie en bestrijding van verontreiniging), 
alsmede het opstellen van financieringsstrategieën voor wetgeving in de water-, lucht- en 
afvalsectoren, waarvoor grote investeringen vereist zijn. 
97 
Om daadwerkelijk te voldoen aan de milieunormen van de EG, moet Bulgarije zelfs een 
nog grotere achterstand inhalen. Het nationale milieutoezichtsnetwerk is in de afgelopen 
jaren wel versterkt, maar voor een doeltreffende toepassing van de wetgeving is ook 
politieke wil vereist, alsmede een adequate personeelsbezetting van de nationale en 
gemeentelijke instellingen. Er zullen grote investeringen nodig zijn voor daadwerkelijke 
omzetting van de EG-normen op de meeste gebieden, met name wat betreft 
waterkwaliteit, stedelijk afval en voor de modernisering van de industrie. Er zullen ook 
aanzienlijke inspanningen nodig zijn om de administratieve capaciteit op te bouwen 
waarmee Bulgarije de EG-wetgeving volledig kan goedkeuren, toepassen en doen 
naleven. De toetredingsstrategie van Bulgarije op milieugebied dient 
tenuitvoerleggingsagenda's te bevatten om te voldoen aan het milieu-acquis van de EG, 
waarbij onder andere moet worden begonnen met de tenuitvoerlegging van de hierboven 
vermelde kaderrichtlijn en de IPPC-richtlijn. 
Conclusie 
Om te voldoen aan het acquis van de EG is een positieve ontwikkeling van de 
economische situatie nodig en zal meer en op samenhangender wijze nadruk moeten 
worden gelegd op milieukwesties, grootschalige investeringen en de ontwikkeling van 
een omvangrijke, kosteneffectieve en goed gerichte milieustrategie, alsmede een 
adequate tenuitvoerlegging en toezichtsstructuren. Wanneer een dergelijke strategie 
wordt toegepast kan een volledige omzetting van het acquis op de middellange tot lange 
termijn worden bereikt. Daadwerkelijk voldoen aan een aantal elementen van de 
wetgeving, waarvoor een voortdurende hoge mate van investeringen en aanzienlijke 
administratieve inspanningen vereist zijn (bijvoorbeeld behandeling van stedelijk 
afvalwater, drinkwater, aspecten van afvalbeheer en luchtvervuilingswetgeving) kan 
echter slechts op de zeer lange termijn worden bereikt. 
Consumentenbeleid 
Het acquis communautaire omvat de bescherming van de economische belangen van 
consumenten (o.a. wat betreft misleidende reclame, prijsaanduiding, consumentenkrediet, 
oneerlijke contractvoorwaarden, televerkoop, pakketreizen, verkoop buiten normale 
verkoopruimten en timesharing), evenals de algemene veiligheid van producten en de 
specifieke sectoren cosmetica, textieletiketten en speelgoed. 
De Europa-Overeenkomst voorziet in harmonisatie van de wetgeving met het 
Gemeenschapsrecht en in samenwerking met het oog op het tot stand brengen van 
volledige overeenstemming tussen de systemen voor consumentenbescherming in 
Bulgarije en de Gemeenschap. Fase-I-maatregelen van het Witboek richten zich op 
verbetering van de productveiligheid, o.a. wat betreft cosmetica, textieletiketten en 
speelgoed, en op de bescherming van de economische belangen van de consument, 
vooral op het gebied van misleidende reclame, consumentenkrediet, oneerlijke 
contractvoorwaarden en prijsaanduiding. Fase-II-maatregelen houden verband met 
pakketreizen, verkoop buiten normale verkoopruimten, en timesharing. Ook moet 
rekening worden gehouden met nieuwe EG-wetgeving die onlangs is vastgesteld 
(televerkoop) of binnenkort zal worden vastgesteld (vergelijkende reclame, 
prijsaanduiding). 
98 
Situatieschets 
In de grondwet worden consumentenbescherming en vrije concurrentie genoemd als 
fundamentele economische principes. Een ontwerp-wet inzake consumentenbescherming 
is al enige tijd in behandeling. In afwachting dat deze wordt goedgekeurd wordt ter 
regulering van dit aspect een aantal specifieke wetten toegepast. 
Er is geen specifieke instantie die belast is met de ontwikkeling van consumentenbeleid 
en het toezicht op de naleving van de wetgeving inzake consumentenbescherming. Bij de 
opstelling en de controle op de naleving van consumentenwetgeving zijn verschillende 
ministeries betrokken, maar er is geen centrale coördinerende instantie. De in 1990 
opgerichte consumentenbond is de enige organisatie in Bulgarije die zich specifiek 
bezighoudt met consumentenbelangen. Het is een onafhankelijke bond van 
consumentenverenigingen en -clubs die adviezen en informatie aan consumenten 
verstrekt en tevens actie voert en lobbyt bij de overheid. 
Evaluatie en prognose 
Er is behoefte aan een onafhankelijk instantie met een toezichthoudende functie op het 
gebied van consumentenzaken. Door de vaststelling van de geplande wet 
consumentenbescherming zouden weliswaar veel onvolkomenheden kunnen worden 
verholpen, maar toch zal er nog een aantal leemten in de regelgeving overblijven. Wat de 
bescherming van de economische belangen van de consumenten betreft, zullen 
ingrijpende wijzigingen moeten worden aangebracht in de bestaande wetgeving inzake 
prijsaanduiding, misleidende reclame, oneerlijke contractvoorwaarden en 
consumentenkrediet. Nieuwe wetgeving zal moeten worden vastgesteld op gebieden 
zoals verkoop buiten normale verkoopruimten, televerkoop en pakketreizen. 
Aangezien de Bulgaarse wetgeving geen algemene bepalingen inzake 
productveiligheidsnormen bevat, zal de vaststelling van de wet consumentenbescherming 
een nieuwe stap in de richting van de harmonisatie van de wetgeving met de Europese 
regelgeving betekenen. Er is geen wetgeving bekend die voorschriften inzake de 
etikettering van kleding en textielproducten bevat, en de bestaande wetgeving inzake de 
veiligheid van speelgoed zal moeten worden aangepast. De wetgeving op het gebied van 
cosmetica staat over het algemeen dicht bij de Europese regelgeving, maar moet op een 
aantal punten worden gewijzigd om daarmee volledig in overeenstemming te worden 
gebracht. 
In hun document over de nationale strategie voor de tenuitvoerlegging van het Witboek 
kondigen de Bulgaarse autoriteiten aan dat de omzetting van de richtlijnen inzake 
consumentenbescherming in nationale wetgeving normaal eind 1998 zal zijn afgerond. 
De overname van het acquis zal gepaard moeten gaan met de ontwikkeling van een 
sterke en onafhankelijke consumentenbeweging die wordt gesteund door de overheid. 
Conclusie 
Wil Bulgarije voldoen aan de EG-normen inzake bescherming van consumentenbelangen 
zal het land het tempo van de voorbereiding van zijn consumentenwetgeving aanzienlijk 
99 
moeten opvoeren. Hoewel een begin is gemaakt met het harmonisatieproces in het kader 
van de Europa-Overeenkomsten, zijn de basisbeginselen van het acquis nog niet verwerkt 
in het Bulgaarse recht. Om op middellange termijn tot volledige overeenstemming met de 
EU-wetgeving te komen zal met volledige inzet een aanzienlijke inspanning moeten 
worden gedaan. 
3.7 Justitie en Binnenlandse Zaken 
Huidige bepalingen 
Het acquis betreffende justitie en binnenlandse zaken (JBZ) steunt hoofdzakelijk op het 
kader voor samenwerking omschreven in Titel VI (artikel K) van het Verdrag betreffende 
de Europese Unie (VEU) (de "derde pijler"), ofschoon het eveneens aansluit bij een 
aantal voorschriften en wettelijke bepalingen van de "eerste pijler" (het EG-Verdrag). 
Het JBZ-kader van de EG heeft hoofdzakelijk betrekking op asiel, controle aan de 
buitengrenzen en immigratie, douanesamenwerking en politiële samenwerking ter 
bestrijding van zware criminaliteit met inbegrip van de illegale drugshandel, en justitiële 
samenwerking in burgerlijke zaken en strafzaken. In het VEU wordt aangegeven van 
welke basisbeginselen voor die samenwerking wordt uitgegaan, te weten de beginselen 
vervat in het Europees Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens en het 
Verdrag van Genève van 1951 betreffende de status van vluchtelingen. Impliciet wordt 
eveneens uitgegaan van een aantal internationale overeenkomsten op de genoemde 
gebieden, met name die van de Raad van Europa, van de Verenigde Naties en van de 
Conferentie van Den Haag. De wetgevingsaspecten van het acquis van de derde pijler 
verschillen van die van de eerste pijler. Het acquis van de derde pijler bestaat namelijk 
uit overeenkomsten, gemeenschappelijke optredens, gemeenschappelijke standpunten en 
resoluties (waaronder eveneens de reeds goedgekeurde gedeelten van ontwerp-besluiten 
waarover nog wordt onderhandeld). Een aantal EU-overeenkomsten (met inbegrip van de 
Overeenkomst van Dublin van 1990 en overeenkomsten inzake uitlevering, fraude en 
EUROPOL) zijn door de Raad goedgekeurd en worden thans in het kader van de 
bekrachtigingsprocedures behandeld door de nationale parlementen. Verschillende andere 
overeenkomsten, met inbegrip van een overeenkomst betreffende de buitengrenzen, 
bevinden zich in diverse onderhandelingsstadia bij de Raad. Het JBZ-acquis impliceert 
zowel een hoge graad van praktische samenwerking als wetgeving en de daarmee 
verband houdende effectieve tenuitvoerlegging. 
Het nieuwe Verdrag 
Voor verschillende van de bovenvermelde materies zal bij het in werking treden van het 
uit de Intergouvernementele Conferentie van Amsterdam voortgekomen Verdrag het 
huidige samenwerkingskader ver zijn voorbijgestreefd. 
In het nieuwe Verdrag worden namelijk, via de bevestiging van het streven naar de 
ontwikkeling van de Unie als "een ruimte van vrijheid, veiligheid en rechtvaardigheid", 
bedoelde materies, en met name het vrije verkeer van personen, asiel en immigratie, in de 
communautaire sfeer geplaatst. 
Met betrekking tot het vrije verkeer van personen in het bijzonder voorziet het nieuwe 
Verdrag in de opneming van het Schengen-acquis in het kader van de Europese Unie, 
100 
alsook in de volledige overname van dat acquis door elke kandidaat voor het EU-
lidmaatschap. 
Met betrekking tot de materies welke in de samenwerkingssfeer blijven, te weten de 
politiële en strafrechtelijke aangelegenheden, voorziet het nieuwe Verdrag in een 
versterking van het samenwerkingssysteem. 
De Europa-Overeenkomst en het Witboek 
De Europa-Overeenkomst voorziet eveneens in samenwerking met betrekking tot de 
bestrijding van drugsmisbruik en het witwassen van geld. 
In het Witboek worden geen derdepijlerthema's expliciet behandeld maar wordt 
verwezen naar eerstepijlermateries, zoals het witwassen van geld en het vrije verkeer van 
personen, welke nauw verband houden met belangrijke onderwerpen op het gebied van 
justitie en binnenlandse zaken. Het bevat eveneens verwijzingen naar de overeenkomsten 
van Brussel en Rome. 
Situatieschets 
Eerste vereisten voor de JBZ-samenwerking 
Bulgarije is in 1992 toegetreden tot de Raad van Europa en heeft in oktober 1996 de 
belangrijkste instrumenten op het gebied van de mensenrechten, met uitzondering van dat 
betreffende de minderheden, geratificeerd. Er is voorzien in een rechterlijke macht die, in 
overeenstemming met de beginselen van de rechtsstaat, onafhankelijk is. 
Met betrekking tot de JBZ-instellingen zijn hervormingen aan de gang, maar er valt nog 
een lange weg af te leggen wat betreft, bijvoorbeeld, het consolideren van het respect 
voor de beginselen van de rechtsstaat en het aanpakken van de structurele lacunes, de 
ontoereikendheid van de personele middelen en de corruptie in overheidsdiensten. De 
Bulgaarse wetgeving biedt slechts minimale waarborgen inzake gegevensbescherming. 
Bulgarije heeft een begin gemaakt met de voorbereiding van een veelomvattend 
gegevensbeschermingssysteem en laat zich daarbij adviseren door de Raad van Europa. 
(Zie eveneens onder "Interne markt".) 
Asiel 
Bulgarije is in 1992 toegetreden tot het Verdrag van Genève van 1951 en het 
desbetreffende protocol van 1967. Dat verdrag is nu rechtstreeks toepasselijk; de 
uitvoeringsbepalingen zijn vastgesteld bij een verordening inzake de status van 
vluchtelingen en de asielprocedures, en vallen onder het beheer van het nationaal bureau 
voor territoriaal asiel en vluchtelingen. In 1995 werden circa 850 aanvragen voor het 
verlenen van de status van vluchteling ingediend. De momenteel toegepaste procedures 
zijn op een aantal punten niet in overeenstemming met de internationale normen, met 
name wat betreft de ondervragings- en uitwijzingsprocedures. De bevoegde ambtenaren 
en het NGO-personeel zijn niet goed op de hoogte van de situatie in en de wetgeving van 
vreemde landen; voorts schieten de middelen schromelijk tekort. Momenteel wordt 
gewerkt aan een nieuwe ontwerp-wet die een meer doeltreffende regelgeving inzake 
asielprocedures moet garanderen. 
101 
Immigratie en grenscontroles 
Sedert 1989 zoeken vele Bulgaren werk in landen van de EU, met name Duitsland en 
Griekenland. Momenteel is Bulgarije een doorvoerland aan het worden voor migranten 
uit derde landen, met name uit Azië, Afrika en de NOS, die zich in de EU willen 
vestigen. De zorgwekkende emigratietrend, misbruiken van het immigratiesysteem en 
andere hiermee samenhangende problemen zoals de drugssmokkel via de Balkanroute, 
hebben de EU ertoe aangezet Bulgarije en Roemenië te plaatsen op de lijst van derde 
landen waarvoor een visumplicht geldt. De Bulgaarse autoriteiten maken thans werk van 
maatregelen die moeten garanderen dat de visumregeling feitelijk strenger wordt 
toegepast. Ook de toelating tot het Bulgaarse grondgebied wordt strenger gereguleerd; er 
gaan strakkere regels gelden voor verblijfs- en werkvergunningen en naturalisatie, vooral 
ten aanzien van risicolanden. In maart 1997 heeft de Bulgaarse regering besloten de 
visumplicht op te heffen voor burgers van EU/EER-landen. Bulgarije maakt ook werk 
van strengere procedures ter handhaving van de wet, uitwijzingsprocedures en bestraffing 
van illegale immigratie, en heeft voorzien in straffen voor mensensmokkelaars. Bulgarije 
heeft terugnameovereenkomsten met Duitsland, Griekenland, Frankrijk, Spanje, Polen, 
Slowakije, Slovenië en Litouwen en werkt aan de voorbereiding van dergelijke 
overeenkomsten met Portugal, de landen van de Benelux, Denemarken, Tsjechië en 
Roemenië. Met Turkije bestaat een dergelijke overeenkomst niet. Wat de bescherming 
van de Bulgaarse grenzen betreft, worden thans hervormingen op het stuk van 
gemeenschappelijke informatiesystemen, controle van documenten en versterkte 
bewaking tot stand gebracht. De bevoegdheid terzake wordt gedeeld door de 
strijdkrachten (langs de Turkse grens - een overblijfsel van de situatie ten tijde van het 
Warschau-pact) en de grenswacht, maar er wordt momenteel gewerkt aan de 
totstandbrenging van één civiele nationale grenswacht. 
Politiële samenwerking 
Sedert 1990 is de georganiseerde misdaad in Bulgarije sterk toegenomen op zeer diverse 
gebieden: vrouwenhandel, "bescherming" en andere vormen van afdreiging, afpersing, 
economische misdrijven en smokkel van diverse goederen, waaronder drugs. De meeste 
misdadige organisaties zijn in het land zelf ontstaan, maar zij hebben nauwe banden met 
buitenlandse groepen. De overheid werkt aan de ontwikkeling van een nationaal 
gecoördineerd programma ter bestrijding van de georganiseerde misdaad en aan een 
herziening van het strafwetboek om dat soort misdrijven doeltreffender aan te pakken. De 
instantie die hier het voortouw neemt, is het Centraal Bureau ter bestrijding van de 
georganiseerde misdaad van het Ministerie van Binnenlandse Zaken. De coördinatie met 
andere betrokken diensten (Belastingen, Financiën, Justitie) verloopt slecht maar de 
overheid spant zich in om een en ander te verbeteren. Bulgarije is partij bij de 
overeenkomst van 1990 inzake het witwassen van geld en heeft in mei 1996 een 
witwaswet aangenomen. Er dient echter nog een lange weg te worden afgelegd eer het 
systeem in de praktijk doeltreffend zal werken. (Zie ook onder "Interne markt".) 
Bulgarije heeft de belangrijkste overeenkomsten inzake terrorisme geratificeerd. Het 
officiële standpunt luidt dat er in het land geen terroristische activiteiten plaatsvinden, 
maar er zijn aanwijzingen dat terroristen Bulgarije als transitland gebruiken. 
102 
Drugs 
Bulgarije is een belangrijk doorvoerland voor de drugssmokkel en de binnenlandse vraag 
neemt toe. De voornaamste drug die via Bulgarije wordt doorgevoerd, is heroïne, maar de 
statistieken in verband met inbeslagnemingen wijzen uit dat de doorvoer van cannabis 
toeneemt. De teelt van de slaapbol ligt aan de basis van enige inlandse opiumproductie. 
Bulgarije is partij bij de belangrijkste internationale overeenkomsten inzake drugs. De 
overheid werkt aan de instelling van een nationale raad die met een geïntegreerde 
strategie de strijd tegen druggebruik en drugshandel moet aanbinden. Zij heeft ontwerp-
wetten opgesteld om de bestrijding van narcotica, synthetische drugs en uitgangstoffen te 
intensiveren, en zij heeft bij de politie en bij de douanediensten speciale 
antidrugseenheden in het leven geroepen. 
Justitiële samenwerking 
Bulgarije heeft de belangrijkste overeenkomsten inzake misdaadbestrijding geratificeerd 
en het wetboek van strafvordering voorziet in de mogelijkheid van justitiële 
samenwerking, maar de uitvoeringsbepalingen met betrekking tot die overeenkomsten 
zijn niet vastgesteld. Het wetboek van burgerlijke rechtsvordering voorziet in bepaalde 
procedures voor justitiële samenwerking en Bulgarije heeft de Overeenkomst inzake de 
internationale handelsarbitrage geratificeerd maar nog geen werk gemaakt van de 
overeenkomsten van Den Haag. In het algemeen heeft het Bulgaarse gerechtelijk apparaat 
te kampen met een ernstig gebrek aan middelen, een tekort aan ervaring op het stuk van 
justitiële samenwerking en onvoldoende vertrouwdheid met buitenlandse rechtssystemen. 
Het institutionele wordingsproces is op gang gebracht en er worden regels ontwikkeld 
voor het functioneren van het gerechtelijk apparaat. In december 1996 is een programma 
voor de hervorming van het Bulgaarse gerechtelijk apparaat goedgekeurd. 
Evaluatie en prognose 
Bulgarije heeft op alle belangrijke gebieden van JBZ de eerste schreden gezet op de weg 
naar afstemming op de eisen van de EU. Op wetgevingsgebied zijn de meeste (maar niet 
alle) belangrijke maatregelen hetzij reeds getroffen, hetzij in voorbereiding. De 
moeilijkheden die Bulgarije in zijn relaties met de EU in de kwestie van de visa 
ondervindt, hebben reeds geresulteerd in aanzienlijke inspanningen van de Bulgaarse 
overheid om het visumsysteem en de procedure voor toelating tot het Bulgaarse 
grondgebied beter te doen functioneren en beter af te stemmen op de EU-systemen; toch 
moet er nog een hele weg worden afgelegd vooraleer de overeenstemming met het acquis 
een feit zal zijn. De georganiseerde misdaad en de drugshandel vormen in Bulgarije een 
ernstig probleem. De overheid doet reële inspanningen die tot op zekere hoogte effect 
sorteren, maar zij staat voor een kolossale taak. De meeste Bulgaarse ambtenaren 
beschikken over weinig of geen praktische ervaring wat betreft samenwerking met hun 
collega's in de EU en met de instellingen aldaar. Gezien het grensoverschrijdende 
karakter van de JBZ-problemen (immigratiebeleid, drugs, georganiseerde misdaad) 
waarmee zowel Bulgarije als zijn buurlanden in de Balkan zich geconfronteerd zien, 
moeten ook meer doeltreffende regionale samenwerkingsmechanismen op deze gebieden 
worden ontwikkeld. 
103 
Conclusie 
Gezien de omvang van de problemen waarmee Bulgarije op het stuk van JBZ te kampen 
heeft, zal het voor dit land moeilijk zijn op middellange termijn tegemoet te komen aan 
de eisen van het huidige en toekomstige acquis. Daartoe is een grote en volgehouden 
inspanning vereist, met name ter verbetering van de slagvaardigheid en doeltreffendheid 
van de JBZ-instellingen. 
3.8 Extern beleid 
Handel en internationale economische betrekkingen 
Het acquis op dit gebied bestaat hoofdzakelijk uit de multilaterale en bilaterale 
verplichtingen inzake handelsbeleid en de autonome protectie-instrumenten van de 
Gemeenschap. 
De Europa-Overeenkomst bevat bepalingen op verschillende terreinen die de partijen 
verplichten in overeenstemming met de beginselen van de WTO/GATT of andere 
relevante internationale verplichtingen te handelen. 
Het Witboek bevat geen bepalingen op dit gebied. 
Situatieschets 
Bulgarije is lid van de Wereldhandelsorganisatie (WTO) en heeft de status van 
waarnemer bij de Overeenkomst inzake overheidsopdrachten. Bij toetreding zal het de 
verplichtingen moeten naleven van de plurilaterale WTO-overeenkomsten waarbij de 
Gemeenschap partij is. 
Momenteel past Bulgarije nog kwantitatieve restricties toe op de invoer van textiel en 
kleding. Bij de toetreding zal het textielbeleid van de Gemeenschap tot Bulgarije worden 
uitgebreid; de communautaire beperkingen die dan nog gelden zullen moeten worden 
aangepast om rekening te houden met de toetreding van Bulgarije. 
Bulgarije handhaaft betalingsbalansbeperkingen die vóór de toetreding geleidelijk zullen 
moeten worden afgeschaft. De Bulgaarse autoriteiten hebben toegezegd daarmee te 
beginnen zodra de toestand van de betalingsbalans verbetert. 
Evaluatie en prognose 
Bij zijn toetreding zal Bulgarije het gemeenschappelijk douanetarief moeten toepassen, 
alsook de buitenlandsehandelsbepalingen van het gemeenschappelijk landbouwbeleid. 
Het gewogen gemiddelde van de douanetarieven op industrieproducten voor de meest 
begunstigde naties van na de Uruguay-Ronde bedraagt 16,4% voor Bulgarije en 3,6% 
voor de Gemeenschap. Door de geleidelijke invoering van vrijhandel tussen Bulgarije en 
de Gemeenschap bij de toetreding zal het effect van de toepassing van het 
Gemeenschappelijk Douanetarief, dat in lagere rechten voorziet, op de binnenlandse 
industrie worden afgezwakt. 
104 
In zijn betrekkingen met internationale organisaties zal Bulgarije erop toe moeten zien 
dat zijn handelingen en verbintenissen in overeenstemming zijn met de Europa-
Overeenkomst en harmonisch aansluiten bij zijn toekomstige verplichtingen als lid van 
de Gemeenschap. 
Als lidstaat wordt Bulgarije partij bij de verschillende preferentiële overeenkomsten van 
de Gemeenschap. De preferentiële overeenkomsten tussen Bulgarije en derde landen 
daarentegen zullen als regel moeten worden beëindigd. 
De Bulgaarse beperkingen op de uitvoer van ijzerschroot moeten normaal eind 1997 
afgeschaft worden. 
Op het gebied van de handel in diensten en de vestigingsvoorwaarden neemt Bulgarije 
maatregelen die ervoor moeten zorgen dat zijn multilaterale verbintenissen waar nodig 
meer in overeenstemming met die van de Gemeenschap worden gebracht. 
Bij de toetreding zal Bulgarije zijn nationale wetgeving op het gebied van 
handelsbescherming moeten intrekken en de EG-wetgeving toepassen. 
Bij vroegere toetredingen is gebleken dat een automatische uitbreiding van de bestaande 
antidumpingmaatregelen tot de nieuwe lidstaten bij derde landen vragen doet rijzen over 
de verenigbaarheid van deze aanpak met de desbetreffende WTO-voorschriften. Voorts is 
gebleken dat de toetreding mogelijkheden schept om maatregelen die de Gemeenschap 
inzake handelsbescherming heeft genomen, te omzeilen. Dit doet zich voor wanneer vóór 
de toetreding grote hoeveelheden van aan deze maatregelen onderworpen producten naar 
het grondgebied van de toekomstige lidstaat worden uitgevoerd en dan na de toetreding 
automatisch worden vrijgegeven voor het vrije verkeer in het uitgebreide douanegebied. 
Deze twee problemen moeten in de pre-toetredingsfase worden aangepakt. 
Bulgarije is partij bij twee van de vier bestaande regelingen inzake niet-verspreiding van 
massavernietigingswapens, is kandidaat voor toetreding tot een derde en heeft 
belangstelling getoond voor het lidmaatschap van de vierde. Bulgarije zal naar 
verwachting binnenkort de EU-controlelijst van producten voor dubbel gebruik 
goedkeuren. Tevens wordt de uitvoer van wapens gecontroleerd. Het is moeilijk te 
zeggen in hoeverre de controle op de uitvoer correct wordt uitgevoerd en of bepaalde 
reserves terecht zijn, maar Bulgarije lijkt in ieder geval geen grote problemen met de 
toepassing van de EG-wetgeving op dit gebied te ondervinden. 
Conclusie 
Bulgarije bevindt zich in een goede positie om op middellange termijn aan de eisen van 
de Gemeenschap op dit gebied te voldoen. 
Ontwikkeling 
Het acquis in de ontwikkelingssector bestaat hoofdzakelijk uit de Overeenkomst van 
Lomé, die tot begin 2000 geldig is. 
Noch de Europa-Overeenkomst, noch het Witboek, behelzen bepalingen over dit 
onderwerp. 
105 
Situatieschets 
Bulgarije heeft een aantal handelsovereenkomsten met ACS-landen, die gebaseerd zijn 
op de toekenning van de status van "meest begunstigde natie". Voorts kent Bulgarije een 
aantal ACS-landen krachtens zijn SAP-regeling een zekere mate van preferentiële 
behandeling toe in de vorm van verminderde rechten, terwijl het ook de ACS-landen die 
als de minst ontwikkelde landen worden beschouwd toegang met vrijdom van rechten tot 
zijn markt verleent, 
Bulgarije heeft geen budget voor ontwikkelingshulp, maar heeft wel deelgenomen aan 
internationale acties ter ondersteuning van ontwikkelingslanden, ook via het verlenen van 
humanitaire hulp. 
Evaluatie en prognose 
Mocht Bulgarije toetreden, dan zou het zijn preferentiële handelsregeling op de ACS-
staten moeten toepassen en, samen met de andere lidstaten, moeten deelnemen aan de 
financiering van het Europees Ontwikkelingsfonds (EOF), dat financiële hulp verleent 
krachtens de Overeenkomst van Lomé. 
De toepassing van de Lomé-handelsregeling zou in het algemeen geen bron van 
moeilijkheden moeten zijn voor Bulgarije. 
Normalerwijze treden nieuwe lidstaten op de datum van hun toetreding tot de EU ook, 
door middel van een Protocol, tot de Overeenkomst van Lomé toe. 
Conclusie 
Bulgarije verkeert in een goede positie om in de komende jaren aan de EU-vereisten op 
dit gebied te voldoen. 
Douane 
Het acquis in deze sector bestaat uit het Communautair Douanewetboek en de 
uitvoeringsbepalingen van dit wetboek; de gecombineerde nomenclatuur van de EG; het 
gemeenschappelijk douanetarief met inbegrip van preferentiële tarieven, 
tariefcontingenten en geschorste douanerechten; en andere wetgeving op douanegebied 
buiten het toepassingsgebied van het douanewetboek. 
De Europa-Overeenkomst voorziet in de totstandbrenging van een vrijhandelszone met 
de Gemeenschap en de geleidelijke afschaffing van de douanerechten op een groot aantal 
producten, volgens duidelijke tijdschema's die aanvangen op de dag van 
inwerkingtreding van de overeenkomst. 
Volgens het Witboek worden in fase I maatregelen genomen om het bij de Europa-
Overeenkomst tot stand gebrachte vrijhandelsverkeer te consolideren en te stroomlijnen, 
met inbegrip van wetgeving die in overeenstemming is met het Douanewetboek, de 
gecombineerde nomenclatuur enz.. In fase II dient de gehele EU-wetgeving te worden 
overgenomen, zodat het land bij toetreding deel van de Douane-unie kan uitmaken. 
106 
Situatieschets 
Bij toetreding dienen de douaneautoriteiten van Bulgarije alle verantwoordelijkheid op 
zich te nemen voor de bescherming van en het toezicht op hun deel van de buitengrens 
van de EU. Deze douaneautoriteiten zullen verantwoordelijk zijn voor de 
tenuitvoerlegging en handhaving van het gemeenschappelijke handelsbeleid, het 
gemeenschappelijk landbouwbeleid, het gemeenschappelijke visserijbeleid enz., aan de 
buitengrens van de Gemeenschap. Daarnaast dienen ze de voorschriften inzake indirecte 
belastingen toe te passen. 
Om het acquis volledig te kunnen toepassen, dient Bulgarije in staat te zijn de EU-
wetgevmg over te nemen en ten uitvoer te leggen en dient het land over een toereikende 
infrastructuur en voldoende uitrusting te beschikken (met name computers en 
opsporingsmiddelen) en over een efficiënte douane-organisatie met voldoende personeel 
dat zowel gekwalificeerd als gemotiveerd is en een hoge mate van integriteit bezit. 
De Bulgaarse douanewetgeving dateert van 1960. Met de technische bijstand in het kader 
van de douaneprogramma's, is Bulgarije thans bezig met de opstelling van wetgeving die 
geharmoniseerd is met het Communautair Douanewetboek. 
Bulgarije heeft in 1996 zijn nationale goederennomenclatuur aangepast aan de 
Gecombineerde Nomenclatuur van de Gemeenschap. De Bulgaarse administratie 
beschikt nog niet over een Geïntegreerd Tarief. Dit zal een vergelijking van de Bulgaarse 
douanetarieven met de tarieven van het gemeenschappelijk douanetarief bemoeilijken. 
Voorts is Bulgarije nog niet vertrouwd met het in de EG gebruikte systeem van de 
bindende tariefinlichtingen. 
Bulgarije heeft op 1 april 1997 het nieuwe systeem van de cumulatie van de oorsprong 
tussen Europese landen aangenomen. 
Bulgarije heeft gevraagd te mogen toetreden tot de EG/EVA-Overeenkomst inzake 
Gemeenschappelijk Douanevervoer en de Overeenkomst inzake het Enig Document. Een 
task force van de Gemeenschap verleent Bulgarije hulp op dit gebied, maar stuit op 
moeilijkheden in verband met waarborgen. Voor de toetreding tot de Overeenkomst 
inzake douanevervoer zullen nog aanzienlijke voorbereidingen moeten worden getroffen. 
Evaluatie en prognose 
Bulgarije zal zijn nationale procedures moeten aanpassen aan de EU-wetgeving inzake 
schorsende en economische douaneregelingen. Bij toetreding zullen overgangsregelingen 
getroffen moeten worden, met name voor transacties waarmee voor de datum van 
toetreding een aanvang is gemaakt, maar die eerst na die datum worden beëindigd. 
In zijn handelsbetrekkingen met de Europese Gemeenschap dient Bulgarije de resterend 
heffingen van gelijke werking als douanerechten volledig af te schaffen; het betreft order 
andere de inklaringsvergoeding die nog steeds wordt toegepast ondanks het feit dat zij in 
strijd is met de Europa-Overeenkomst. 
107 
Het is van groot belang dat de douaneautoriteiten van Bulgarije leren met de 
verschillende computersystemen om te gaan die in het kader van de douane-unie/interne 
markt nodig zijn voor de toepassing van de voorschriften inzake douane en indirecte 
belastingen en met de computersystemen voor de wederzijdse administratieve bijstand op 
het gebied van douane, landbouw en indirecte belastingen. 
Bij toetreding zou Bulgarije de douanecontroles aan de grenzen met de lidstaten van de 
EU en de andere toetredende landen moeten afschaffen. Bij het bepalen van de 
douanestrategie moet rekening worden gehouden met de middelen die nodig zijn voor de 
versterking van de grensposten aan de grenzen met andere staten dan de lidstaten van 
de EU. 
Er zijn moeilijkheden gerezen in verband met de mogelijke niet-naleving van de Europa-
Overeenkomst wat betreft de wedemitvoer van gevoelige producten buiten de EU. 
Conclusie 
De Bulgaarse douaneadministratie is aan het reorganiseren. De organisatie moet worden 
aangepast aan de taken die moeten worden vervuld door een moderne douanedienst. Door 
de lage salarissen kan moeilijk personeel worden aangetrokken. 
Het lijkt onwaarschijnlijk dat Bulgarije de komende jaren in staat zal zijn zich van de 
taken van een communautaire douaneadministratie te kwijten. 
Gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid 
Sedert 1989 heeft Bulgarije zijn buitenlands en veiligheidsbeleid een nieuwe wending 
gegeven en op Europese en Euro-Atlantische integratie georiënteerd. Ook aan de 
verbetering van de relaties met de naburige landen hebben de opeenvolgende regeringen 
van Bulgarije prioriteit verleend. Bulgarije neemt actief deel aan de dialoog die wordt 
georganiseerd in het kader van het gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid 
van de Unie en heeft, wanneer het daarom werd verzocht, de acties van de EU in dat 
kader gesteund. Bulgarije is lid van de VN, de OVSE, de Raad van Europa en talrijke 
andere internationale organisaties. Het is een geassocieerde partner van de WEU en 
neemt deel aan de NASR en het Partnerschap voor Vrede, en heeft de wens geuit zo snel 
mogelijk lid te worden van de WEU en de NAVO. Het heeft bijgedragen aan de 
inspanningen om Bosnië herop te bouwen en met 50 politiewaarnemers deelgenomen aan 
de multinationale VN-macht in Bosnië. Het is ook partij bij een aantal regionale 
overeenkomsten zoals het Zwarte-Zeepact voor economische samenwerking, de 
trilaterale overeenkomsten met Roemenië en Griekenland en het CEL Op Bulgaars 
initiatief werd in 1996 te Sofia een ministersbijeenkomst gehouden waarop een 
verklaring inzake regionale samenwerking werd aangenomen. 
Er bestaan geen territoriale betwistingen tussen Bulgarije en enige lidstaat van de Unie, 
en evenmin tussen Bulgarije en Roemenië. 
In de relaties met Turkije heeft zich de voorbije jaren een aanzienlijke verbetering 
voorgedaan als gevolg van de democratische hervormingen in Bulgarije en een 
vermindering van de etnische spanningen. Een aantal kwesties is niettemin onopgelost 
gebleven, zoals de afbakening van de grenzen en het continentaal plat, de omschrijving 
108 
van de regio's voor de informatie ten behoeve van het luchtverkeer, de regeling van de 
scheepvaart door de Bosporus en culturele aangelegenheden. Al deze kwesties vormen 
momenteel het voorwerp van onderhandelingen en er lijkt weinig gevaar te bestaan dat 
zij een ernstige hinderpaal vormen voor bilaterale betrekkingen. 
Bulgarije was op 15 januari 1992 het eerste land dat de onafhankelijkheid van de 
voormalige Joegoslavische Republiek Macedonië (FYROM) erkende. Sedertdien zijn de 
relaties met FYROM intenser geworden en is dit land een belangrijke handelspartner van 
Bulgarije geworden. Hoewel er wegens het "taaigeschil" (Bulgarije erkent het 
Macedonisch niet als een afzonderlijke taal) geen basisverdrag is ondertekend, heeft de 
regering onlangs te kennen gegeven deze kwestie te willen regelen. 
De relaties met de Federatieve Republiek Joegoslavië (FRJ) zijn bevroren gedurende het 
gewapend conflict in voormalig Joegoslavië, toen Bulgarije de door de Veiligheidsraad 
van de VN ingestelde sancties heeft toegepast. Sedert de sluiting van de overeenkomst 
inzake handel en economische samenwerking in 1995 zijn de relaties tussen Bulgarije en 
de FRJ geleidelijk toegenomen, maar de grens is nog niet definitief afgebakend en 
Bulgarije maakt zich zorgen over de behandeling van de Bulgaarse minderheid in de 
FRJ. 
Bulgarije beschikt over een omvangrijk corps diplomatique dat het land als lid van de 
Unie in staat zou stellen een volwaardige rol te spelen. Het heeft 
87 vertegenwoordigingen in het buitenland en 588 personen in diplomatieke dienst. 
Bulgarije is een voorstander van de non-proliferatie van biologische, chemische en 
kernwapens en heeft alle relevante internationale overeenkomsten ter beheersing van de 
wapenwedloop ondertekend. Het ziet nauwlettend toe op technologie die voor dubbel 
gebruik in aanmerking komt en is partij of kandidaat-partij bij alle belangrijke regelingen 
ter beheersing van de uitvoer van dat soort technologie. Momenteel worden maatregelen 
getroffen om de Bulgaarse strijdkrachten aan democratisch toezicht te onderwerpen en te 
reorganiseren overeenkomstig de normen van de NAVO. De militair-industriële basis is 
in recente jaren flink geslonken en wordt eveneens gereorganiseerd met de bedoeling 
aansluiting te vinden bij de normen van de NAVO. 
In het memorandum dat zijn aanvraag tot lidmaatschap van de Unie vergezelt, bevestigt 
Bulgarije dat het bereid en in staat is om als volwaardige partij actief deel te nemen aan 
het gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid. 
Een evaluatie van het buitenlands en veiligheidsbeleid van Bulgarije tot op heden wettigt 
de verwachting dat dit land als lid in staat zal zijn, zijn verplichtingen op dit gebied 
daadwerkelijk na te leven. 
3.9 Financiële kwesties 
Financiële controle 
Voor de tenuitvoerlegging van het communautair beleid, met name inzake landbouw en 
de structuurfondsen, zijn efficiënte systemen voor beheer en controle van de overheids­
bestedingen vereist, die tevens in fraudebestrijding voorzien. Voorts is aanpassing van de 
109 
wetgevingen noodzakelijk om het systeem van "eigen middelen" te kunnen invoeren, en 
moet worden voorzien in een voldoende mate van boekhouding. 
De Europa-Overeenkomst voorziet in samenwerking inzake audit en financiële controle, 
met inbegrip van technische bijstand van de Gemeenschap, voorzover nodig. Het 
Witboek bevat geen bepalingen op dit gebied. 
Situatieschets 
Het nationaal auditbureau (NAO) is de hoogste externe controle-instantie; dit in 1880 
opgerichte maar in 1947 opgeschorte bureau werd in 1995 bij wet opnieuw in werking 
gesteld; het is een rechtspersoon die uit de begroting wordt betaald, onafhankelijk van de 
uitvoerende macht en rechtstreeks verantwoording afleggend aan het Parlement. Het 
directoraat-generaal van het NAO is in Sofia gevestigd. De negen regionale territoriale 
bureaus, die 28 sectoren omvatten, zijn gevestigd in de andere hoofdgemeenten. Het 
NAO controleert de staatsbegroting en de gemeentebegrotingen, en alle uit de begroting 
gesteunde organisaties, stichtingen en fondsen die zijn opgericht met middelen uit de 
begroting of die door de regering worden gegarandeerd. De resultaten van de controle­
inspecties zijn juridisch bindend voor de onderzochte organisaties. 
Binnen de regeringsstructuren is de financiële staatscontrole een rechtspersoon met een 
eigen begroting in het Ministerie van Financiën, en voorziet in preventieve en a posteriori 
controle. Het bestaat uit een directoraat-generaal en 28 regionale bureaus. Het oefent 
controle uit over de algemene activiteiten en ziet toe op de interne controle-eenheden in 
de ministeries en andere openbare instellingen. 
Interne en externe financiële controle-instanties oefenen documentaire controle en 
daadwerkelijke controle uit, met inbegrip van inspectie ter plaatse. 
De belastingadministratie en douaneadministratie zijn beide rechtspersonen met een 
eigen begroting binnen het Ministerie van Financiën. De belastingadministratie voert 
preventieve, lopende en a posteriori controle uit en bestaat uit een directoraat-generaal en 
regionale en lokale belastingkantoren. De douaneadministratie oefent preventieve 
controle uit op invoer, uitvoer en waarden in vreemde valuta die de staatsgrens 
overschrijden. Zij is verantwoordelijk voor het instellen en innen van invoerrechten. 
Het gerechtelijk apparaat omvat rechtbanken, het openbaar ministerie en de politie, en is 
verantwoordelijk voor de fraudebestrijding. Ook de financiële controle van de staat 
onderzoekt dergelijke gevallen. Het centraal bureau voor de bestrijding van de 
georganiseerde misdaad opereert onder het Ministerie van Binnenlandse Zaken. 
Evaluatie en prognose 
In de juridische grondslag van het NAO wordt de onafhankelijkheid van deze instelling 
gegarandeerd en wordt een goede basis gelegd voor de autonome ontwikkeling en 
uitvoering van haar activiteiten, maar de tenuitvoerlegging is ten gevolge van budgettaire 
en logistieke beperkingen traag geweest. 
De interne financiële controle van de regering ziet zich voor dezelfde problemen gesteld 
als de overheid als geheel. Er bestaat behoefte aan een grondige evaluatie en 
110 
reorganisatie. Het opstellen van methodologische richtsnoeren voor financiële controle is 
eveneens noodzakelijk. Er is geen centrale autoriteit die verantwoordelijk is voor de 
fraudebestrijding. 
Er zal verdere samenwerking met de Commissie nodig zijn om vast te stellen of de 
boekhoudkundige procedures volledig voldoen aan de eisen van Verordening 
nr. 1552/89. De belasting- en douanediensten moeten worden geherstructureerd om te 
zorgen voor een doeltreffender belastinginning. 
Er is slechts onlangs begonnen met het toekennen van middelen aan het landbouwbeleid. 
Het betalingsmechanisme is reeds ingesteld, maar de nodige stappen met betrekking tot 
controle inzake de betalingen zijn niet in overeenstemming met de EG-regelgeving. 
Gezien de afwezigheid van een regionaal beleid dat vergelijkbaar is met dat van de EU-
iidstaten, is het moeilijk een beoordeling te geven van de middelen voor financiële 
controle op het gebied van regionale ontwikkeling en financiering daarvan. Op dit gebied 
dienen efficiënte toezichts-, controle- en auditstructuren te worden opgezet. 
Conclusie 
Wanneer in de huidige richting wordt verdergewerkt kan het NAO op de middellange 
termijn in overeenstemming met de EG-normen functioneren. 
Er zijn grote inspanningen vereist om de interne financiële controlefuncties te versterken. 
Gevolgen voor de begroting 
De mededeling "Agenda 2000" bevat het algemene financiële kader waarbinnen de 
gevolgen voor de begroting van toekomstige uitbreidingen in de loop van de komende 
middellange-termijnperiode zouden moeten worden gekanaliseerd, zodat de samenhang 
ervan met de voorgestelde krachtlijnen van het communautair beleid binnen redelijke 
begrotingsgrenzen wordt gewaarborgd. 
In het huidige stadium zou het moeilijk en zeker voorbarig zijn te willen overgaan tot een 
nauwkeurige raming van de gevolgen voor de begroting van de toetreding van elk 
kandidaat-land afzonderlijk. Een en ander zal immers grotendeels afhangen van een 
geheel van factoren : 
de datum waarop de toetreding van elk kandidaat-land plaatsvindt; 
de ontwikkeling tot dan van het communautair beleid, in het bijzonder van de 
besluiten die zullen worden genomen inzake de voortzetting van de hervorming 
van het gemeenschappelijk landbouwbeleid en de nieuwe beleidslijnen inzake 
structurele maatregelen; 
de vooruitgang die door de kandidaat-landen zal worden geboekt op het gebied 
van groei, verhoging van hun concurrentievermogen en hun productiviteit, 
vermogen om het acquis over te nemen; 
de overgangsmaatregelen die uit de onderhandelingen kunnen voortkomen. 
111 
Slechts enkele ordes van grootte voor enkele begrotingscategorieën alsmede een globale 
raming kunnen, louter ter illustratie, worden gegeven. 
Uitgaven 
Bij eéh hervorming van het gemeenschappelijk landbouwbeleid volgens de door de 
Commissie uitgestippelde krachtlijnen zou de toetreding van Bulgarije, in een jaar van 
volledige toepassing van deze hervorming en uitsluitend voor de interventiemaatregelen 
voor de markten, extra uitgaven meebrengen die 1% zouden bedragen van de 
overeenkomstige uitgaven die voor de huidige vijftien lidstaten te verwachten zijn. 
Na een mogelijke .geleidelijke toeneming zouden de voor Bulgarije nodige toewijzingen 
in het kader van structurele maatregelen kunnen tenderen naar ten hoogste 4% van het 
BNP van dat land. 
De toepassing van het overige interne communautaire beleid op de pas toegetreden 
landen zou vermoedelijk een extra uitgave meebrengen die hoger ligt dan hun relatieve 
gewicht binnen het BNP van de Unie, aangezien voor een aantal van de betrokken 
beleidsterreinen de extra kosten in verband met de tenuitvoerlegging ten dele ook 
afhangen van de doelpopulatie, de geografische uitgestrektheid en het aantal lidstaten 
waarmee coördinatie- en harmonisatieacties worden gevoerd. Ter illustratie zij vermeld 
dat het BNP van Bulgarije momenteel 0,2 % bedraagt van dat van de Unie. 
De toetreding van Bulgarije zou daarentegen geen aanzienlijke extra uitgaven mogen 
meebrengen wat het externe optreden van de Unie betreft. 
Tenslotte moet men rekening houden met het feit dat de toetreding van elk 
kandidaat-land zal leiden tot het wegvallen van de uitgaven voor dat kandidaat-land uit 
de communautaire begroting uit hoofde van de aan de toetreding voorafgaande 
programma's, bijvoorbeeld het PHARE-programma. 
Rekening houdend met wat voorafgaat, kunnen de uitgaven die op de drie genoemde 
gebieden met de toetreding van Bulgarije samenhangen, in totaal worden geraamd op een 
jaarlijks bedrag van 1,0 tot 1,2 miljard ecu tegen de jaren 2005-2006 (tegen constante 
prijzen van 1997). 
Ontvangsten * 
Het aandeel van de bijdragen aan de communautaire begroting dat van de pas toegetreden 
landen mag worden verwacht, zou, in geval van volledige toepassing van het stelsel van 
de eigen middelen, wat het geheel van de BNP- en de BTW-middelen betreft - voor deze 
laatste rekening houdend met de aftoppingsregels -, dicht moeten liggen bij hun aandeel 
in het BNP van de Unie (voor Bulgarije ca. 0,2 %). Het aandeel van Bulgarije binnen de 
traditionele eigen middelen zal afhangen van de structuur van zijn handelsstromen op het 
ogenblik van de toetreding. 
Om te garanderen dat de traditionele eigen middelen volgens de communautaire 
voorschriften worden vastgesteld, gecontroleerd en ter beschikking gesteld, zullen 
aanpassingen van het huidige douanestelsel van Bulgarije nodig zijn. Voorts zal de juiste 
112 
berekening van de BNP-middelenbron belangrijke verbeteringen vereisen op het gebied 
van de betrouwbaarheid, homogeniteit en volledigheid van de nationale rekeningen. Deze 
statistische verbeteringen zijn eveneens vereist voor het vaststellen van de grondslag van 
de eigen-middelenbron BTW, waarvoor het bovendien noodzakelijk zal zijn het 
BTW-stelsel van Bulgarije volledig met de communautaire richtlijnen in 
overeenstemming te brengen. 
113 
4. Administratieve mogelijkheden om het acquis toe te passen 
Op de in december 1995 te Madrid gehouden Europese Raad kwam men tot de conclusie 
dat het voor een harmonieuze integratie in de EU van de landen uit Midden- en 
Oost-Europa die kandidaat zijn voor toetreding, met name nodig zou zijn dat hun 
administratieve structuren worden aangepast. In dit hoofdstuk wordt de stand van zaken 
bij de overheidsadministratie in Bulgarije onderzocht, met inbegrip van de relevante 
aspecten van het gerechtelijk apparaat, en worden de huidige en toekomstige 
mogelijkheden geëvalueerd die deze heeft om de taken uit te voeren die van haar in een 
moderne democratische staat worden verwacht, met bijzondere nadruk op de behoefte om 
de aangelegenheden te beheren die met het acquis in verband staan. 
4,1 Administratieve structuren 
Een omschrijving van de constitutionele structuren van Bulgarije, hun bevoegdheden en 
verantwoordelijkheden, met inbegrip van die van de regering op regionaal en lokaal vlak, 
is te vinden in hoofdstuk 1. 
Op centraal niveau zijn er 16 ministeries, een coördinerende Raad van Ministers en een 
hele reeks gespecialiseerde instellingen die belast zijn met het formuleren van het beleid 
en de tenuitvoerlegging op de specifieke terreinen. Door het departement voor Europese 
integratie bij het Ministerie van Buitenlandse Zaken worden de aangelegenheden 
gecoördineerd welke met de toetreding tot de EU verband houden. 
De belangrijkste wettelijke grondslagen voor het ambtenarenapparaat zijn de grondwet en 
de arbeidswetgeving terzake. In de grondwet zou een wet betreffende het 
ambtenarenapparaat worden opgenomen, doch deze is nog niet bij de Nationale 
Vergadering ingediend. 
Hoewel het ambtenarenapparaat in beginsel politiek onafhankelijk is vinden er tot aan het 
middenkader bij de ministeries en de plaatselijke besturen vele nieuwe benoemingen 
plaats wanneer een nieuwe regering of een nieuwe minister aantreedt. 
In 1996 had de centrale administratie ongeveer 128.000 personeelsleden; sindsdien zijn 
er in het kader van het structurele hervormingsprogramma van de regering vele 
personeelsleden ontslagen en deze trend zal zich in 1997 voortzetten. De salarissen in de 
privé-sector liggen veel hoger dan bij het ambtenarenapparaat. Ambtenaren zijn 
veelvuldig afhankelijk van een tweede inkomen. 
De huidige regering heeft de hervorming van de overheidsdienst tot één van haar 
prioriteiten gemaakt. Naast de invoering van een wet betreffende het ambtenarenapparaat 
streeft zij ernaar de overheidsadministratie te hervormen en naar de burgers toe een 
klimaat te creëren van vrije voorlichting. Gesteund door een in mei 1997 unaniem 
goedgekeurde verklaring van de Nationale Vergadering heeft de regering zich er tevens 
toe verbonden om op alle fronten de strijd tegen corruptie te gaan voeren. Wat de lokale 
administratie betreft wil de regering tegen het eind van 1997 een nieuwe wetgevende 
grondslag hebben geschapen voor plaatselijk zelfbestuur waarbij de gemeenten een 
grotere economische en financiële onafhankelijkheid krijgen. 
114 
Voor een betere coördinatie van het Europese integratiebeleid overweegt de regering een 
speciaal orgaan in het leven te roepen dat verder zal gaan dan de bestaande regelingen. 
(Zie ook het gedeelte van de inleiding waarin de betrekkingen worden besproken tussen 
de Europese Unie en Bulgarije). 
4.2 Mogelijkheden op administratief en gerechtelijk vlak 
Bulgarije werd gedurende de communistische periode geleid volgens een centraal plan. 
Door het communistische systeem werd de rechtsstaat veronachtzaamd en werden wetten 
en administratie ondergeschikt gemaakt aan het beleid van de Partij. Tegen deze 
achtergrond werden zowel de administratie als de rechtsstaat zelf in toenemende mate 
door het publiek gezien als instrumenten waarmee politieke controle kon worden 
uitgeoefend. 
Het bestaande administratieve kader is in het algemeen toereikend. In de praktijk 
functioneert de administratie evenwel niet zonder grote problemen. Er is behoefte aan een 
reorganisatie en de invoering van efficiënte management- en opleidingsmethoden. De 
besluitvorming is gecentraliseerd en de coördinatie en de uitwisseling van informatie 
binnen en tussen de ministeries vindt slechts op beperkte schaal plaats. 
Bij veel van de belangrijkste ministeries zullen er in de loop van de periode waarin 
Bulgarije zich voorbereidt op het lidmaatschap van de EU belangrijke hervormingen en 
reorganisaties moeten worden doorgevoerd. De instanties voor interne en externe 
financiële controle zullen verder moeten worden ontwikkeld. Het zal nodig zijn om de 
verdeling van de verantwoordelijkheden over de verschillende regeringsinstellingen te 
herzien en individuele instellingen intern te hervormen, om het uitgestippelde beleid op 
efficiënte wijze te kunnen uitvoeren. Met deze problemen wordt het belang van de 
belofte van de regering om de administratie te hervormen nog eens extra benadrukt. 
Het ontbreken van een duidelijke juridische grondslag voor het ambtenarenapparaat 
wordt als een ernstige tekortkoming gezien. Met de invoering van een wet terzake kan de 
positie van de overheidsadministratie worden gestabiliseerd en de politieke 
onafhankelijkheid ervan worden bevorderd. 
Men kan niet zeggen dat het ambtenarenapparaat als zodanig onderbezet is. Doch het 
grote verschil tussen de salarissen bij de overheid en in de privé-sector, het ontbreken van 
carrièrevooruitzichten en de lage waardering en het gebrek aan vertrouwen dat de 
bevolking in de overheidsadministratie heeft, heeft ertoe geleid dat een carrière als 
ambtenaar weinig attractief is voor eventuele jonge kandidaten en voor vele van de meer 
getalenteerde leden van het reeds aanwezige personeel. Bij de aanwerving zal men 
vernieuwend te werk moeten gaan, terwijl ook een beleid van carrièreplanning vereist is. 
Een soortgelijk beleid zal nodig zijn om de thans te beperkte basis te verbreden van het 
hoog gekwalificeerde personeel dat in staat zal moeten zijn om de complexe 
vraagstukken van de Europese integratie te lijf te gaan en in het algemeen het probleem 
van de "brain drain" naar de privé-sector tegen te gaan. 
Het vertrouwen van het publiek in het ambtenarenapparaat heeft te lijden van de erfenis 
uit het verleden en tevens van het feit dat er wijdverspreide misbruiken zijn 
voorgekomen. Door de Nationale Vergadering en de regering wordt de ernst van het 
corruptieprobleem onderkend. Om deze plaag te bestrijden zal er een uitgebreid 
115 
programma nodig zijn, dat onder meer een vereenvoudiging van de wetgeving en de 
administratieve procedures zal moeten omvatten, een versnelde privatisering van 
staatseigendommen alsmede andere maatregelen waardoor de rol van manager die de 
staat nog steeds speelt en die de overheidsadministratie vatbaar maakt voor 
ondoorzichtige en ongepaste praktijken, sterk zal worden gereduceerd. 
De hervormingsplannen van de regering voor de overheid wijzen in de juiste richting. 
Het zal een belangrijke uitdaging zijn voor haar beleid om de radicale verbeteringen op 
het gebied van management, opleiding en algehele deskundigheid bij de 
overheidsdiensten in Bulgarije aan te brengen. Niettemin zou hier een opmerkelijke 
vooruitgang kunnen worden geboekt wanneer er een gezamenlijke en langdurige 
krachtsinspanning wordt geleverd. Dit alles dient te gebeuren tegen de achtergrond van 
het economische en structurele hervormingsprogramma van de regering, waarmee men 
onder meer de administratieve uitgaven sterk wil terugsnoeien. 
De mogelijkheden van de administratie in Bulgarije om de wetgeving welke verenigbaar 
is met het acquis ten uitvoer te leggen en te doen naleven wordt beperkt door de eerder 
genoemde moeilijkheden. Bulgarije's beleid op het gebied van de Europese integratie 
vereist een sterkere structuur van de instellingen. De huidige coördinatiestructuren zijn te 
zeer gefragmenteerd. Er zijn te weinig middelen voor beschikbaar, met name wat de 
personeelsbezetting betreft en er is op regeringsniveau op het ogenblik geen permanente 
vertegenwoordiging. Er zijn verschillende instellingen opgericht of in gereedheid 
gebracht om de naleving van het acquis mogelijk te maken. Tegelijkertijd dienen er in 
verschillende sectoren specifieke instanties voor de tenuitvoerlegging van het acquis te 
worden versterkt dan wel opgericht. 
Voornaamste gebieden waarop het acquis ten uitvoer moet worden gelegd 
De uniforme toepassing van de EG-wetgeving: bij een daadwerkelijke toepassing van het 
acquis wordt verondersteld dat de gerechtelijke autoriteiten in de lidstaten in staat zijn 
om de bepalingen van het Verdrag welke betrekking hebben op het waarborgen van de 
eenheid en de toepassing van het acquis toe te passen, en de goede werking van de 
gemeenschappelijke markt en het communautaire beleid in het algemeen kunnen 
garanderen. Een efficiënt, goed opgeleid en goed toegerust gerechtelijk apparaat is 
noodzakelijk voor de toepassing door de rechtbanken van de EG-wetgeving, met inbegrip 
van zaken waarbij het om de rechtstreekse werking van het Gemeenschapsrecht gaat, en 
van zaken die uit hoofde van artikel 177 van het EG-Verdrag voor een prejudiciële 
beslissing aan het Europees Hof van Justitie worden voorgelegd. 
Het gerechtelijk apparaat in Bulgarije heeft een groot aantal zwakke punten, met .name op 
het gebied van de middelen en de vereiste bekwaamheden. Om deze reden twijfelt de 
Commissie er ten sterkste aan of het apparaat in staat is een efficiënte toepassing van het 
acquis te garanderen. 
Gemeenschappelijke markt: de mogelijkheden welke Bulgarije heeft om de correcte 
toepassing van de communautaire voorschriften in de gemeenschappelijke markt, met 
name met betrekking tot het vrije verkeer van goederen en diensten, te waarborgen 
veronderstelt het bestaan van een goed ontwikkelde en efficiënt werkende overheid op 
het gebied van regelgeving, normalisering, certificering en het houden van toezicht, die in 
116 
staat is om volledig in overeenstemming met de EG-regels te handelen. Een analyse van 
deze punten is gemaakt in hoofdstuk 3.1 (zie "De Vier Vrijheden"). 
Met betrekking tot de administratieve mogelijkheden om een vrij verkeer van goederen te 
garanderen is de situatie in Bulgarije ondanks dat recentelijk enige vooruitgang werd 
geboekt, in een aantal opzichten nog onbevredigend. De administratieve structuren voor 
de beoordeling van de normalisering en de conformiteit dienen te worden uitgebreid 
zodat de toekomstige wetgeving op dit gebied ten uitvoer kan worden gelegd. Het 
toekomstige statuut van het Comité voor normalisering en métrologie (met een totale 
personeelsbezetting van 1.350 man) dient duidelijker te worden, met name wat betreft de 
onafhankelijkheid ervan bij het nemen van normaliseringsmaatregelen. De opleiding van 
het personeel dient te worden voortgezet. Bij het vrije verkeer van diensten is de situatie 
er beter op geworden, doch er dient nog een zekere weg te worden afgelegd. Het 
personeelsbestand van het departement voor de toezicht op het bankwezen is toereikend 
(90 personen) en groeit bovendien nog; er is een commissie voor het toezicht op de 
handel op de effectenbeurs (met 150 personeelsleden) en het ligt in de bedoeling dat er 
binnenkort een regelgevende instantie wordt gecreëerd in de verzekeringssector. 
Sommige instellingen die voor de naleving van bepaalde regels moeten zorgen dienen 
ondanks een aantal recente verbeteringen, nog aanzienlijk te worden versterkt, zoals die 
welke zich bezighoudt met intellectuele eigendomsrechten. 
Om aan de vereisten van de EU op dit gebied te voldoen zullen er meer middelen moeten 
worden besteed voor de verschillende functies op toezichthoudend en regelgevend 
gebied. 
Mededinging: zoals in hoofdstuk 3.1 (onder het hoofd "Mededinging") is uitgelegd 
vereist de naleving van de mededingingsregels de vestiging van instanties welke toezicht 
houden op de antitrustwetgeving en de staatssteun, terwijl bovendien vereist is dat het 
gerechtelijk apparaat, de overheidsdiensten en de desbetreffende economische operatoren 
de wetten en het beleid op het gebied van de mededinging in voldoende mate begrijpen. 
In Bulgarije is het Comité voor de bescherming van de mededinging de centrale instantie, 
die 50 personeelsleden telt; het deskundigheidsniveau dient te worden verbeterd, met 
name omdat het hier slechts om een betrekkelijk klein aantal personeelsleden gaat. Om 
de desbetreffende wetgeving van de EG op een efficiënte wijze ten uitvoer te kunnen 
leggen is een uitbreiding vereist van het mandaat terzake (dat op zichzelf al neerkomt op 
grotere bevoegdheden van de instellingen) en dienen nieuwe financiële en menselijke 
hulpbronnen te worden aangeboord. 
Telecommunicatie: om de talrijke in het acquis opgenomen verordeningen die de 
liberalisering op dit-gebied ten doel hebben te kunnen formuleren en ten uitvoer te 
kunnen leggen dient men de beschikking te hebben over een regelgevend en 
beleidsbepalend lichaam dat geen echte banden heeft met een van de maatschappijen die 
zich met de exploitatie bezig houden. 
In Bulgarije is dit lichaam het Comité voor post en telecommunicatie (CPT) dat 
120 personeelsleden telt. Dit aantal lijkt voldoende. Om ervoor te zorgen dat het acquis 
op dit gebied op een efficiënte wijze wordt beheerd dienen de regelgevende functies van 
het CPT volledig onafhankelijk te worden gemaakt van de maatschappijen die zich met 
117 
de exploitatie bezighouden, terwijl ook dient te worden gewaarborgd dat de 
vergunningsprocedures op een eerlijke wijze verlopen. 
fadireçfe belasting: een efficiënt beheer van het acquis op het gebied van de indirecte 
belasting veronderstelt structuren waarmee uitvoering kan worden gegeven aan de EG-
wetgeving betreffende de harmonisering van de belasting op de toegevoegde waarde en 
de accijnzen waarbij in ogenschouw moet worden genomen dat de fiscale controles aan 
de interne grenzen van de EU zijn afgeschaft; het stelsel van accijnzen is gebaseerd op de 
belasting-entrepots, waarbij de rechten tegen het plaatselijke tarief moeten worden 
betaald in de lidstaat op het moment waarop de goederen verbruikt worden. Dit vereist 
een goed ontwikkelde, goed opgeleide en goed toegeruste dienst, die een grote mate aan 
integriteit aan de dag weet te leggen. 
De desbetreffende autoriteit in Bulgarije is het Ministerie van Financiën. Het aantal 
personeelsleden van dit ministerie bedraagt 11.000 (met inbegrip van de algemene 
administratie voor belastingen en accijnzen). Als gevolg van een sterk personeelsverloop, 
dat gedeeltelijk veroorzaakt wordt door het feit dat goed opgeleid personeel door de 
privé-sector wordt aangeworven is het moeilijk om de mogelijkheden van het huidige 
personeelsbestand op zijn juiste waarde te schatten. Om ervoor te zorgen dat het acquis 
op dit gebied op efficiënte wijze wordt beheerd zal het noodzakelijk zijn om de algehele 
professionele standaard van het personeel te verbeteren; dit houdt onder meer in dat er 
maatregelen op het gebied van opleiding moeten worden genomen en dat de salarissen 
moeten worden verhoogd. 
Landbouw: de administratieve eisen op het gebied van de landbouw hebben in de eerste 
plaats betrekking op de veterinaire en fytosanitaire controles, waardoor de 
volksgezondheid wordt beschermd en het vrij verkeer van landbouwproducten wordt 
verzekerd; verder dient ook te worden nagegaan of men in staat is de mechanismen van 
het gemeenschappelijk landbouwbeleid te beheren en aan de voorwaarden daarvan te 
voldoen, hetgeen onder meer het verrichten van een hoogwaardige financiële controle 
inhoudt en het opmaken van officiële statistieken. Deze punten worden behandeld in 
hoofdstuk 3.4 (onder het hoofd "Landbouw"); de algemene normen op statistisch gebied 
komen verder aan bod in hoofdstuk 3.3 (onder het hoofd "Statistieken"). 
Wat betreft de administratieve mogelijkheden van veterinaire en fytosanitaire controles 
uit te voeren is de situatie in Bulgarije onbevredigend. Hoewel Bulgarije een bepaalde 
infrastructuur op dit gebied bezit maken structurele veranderingen bij de veterinaire 
diensten, tezamen met een sterkere fragmentering van de veestapel, inspectie en controle 
in verband met ziektes problematisch. Tevens zijn er vanwege ontoereikende controles 
aan de grenzen verschillende gevallen geconstateerd waarbij ziektes als het waren zijn 
geïmporteerd, hetgeen een groot risico inhoudt voor de betrokken sector. De veterinaire 
en sanitaire dienst van de overheid en het onder het Ministerie van Landbouw vallende 
departement voor veterinaire controle aan de landsgrenzen tellen in totaal 
4.900 personeelsleden, dat op dit ogenblik voldoende is. De huidige administratieve 
structuur is niet toereikend om aan de algemene door het gemeenschappelijk 
landbouwbeleid gestelde voorwaarden te kunnen voldoen. 
Om aan de door de EG gestelde eisen op dit gebied te voldoen zullen er over de hele linie 
belangrijke verbeteringen moeten worden doorgevoerd. 
118 
Vervoer: de toepassing van de vereisten die op het gebied van de interne markt de 
mededinging in de EG aan de vervoerssector worden gesteld, de ontwikkeling van 
relevante infrastructuurproducten en een aantal andere aspecten van het acquis op het 
gebied van het vervoer vormen uit administratief oogpunt een uitdaging voor de nieuwe 
lidstaten. 
De verantwoordelijke regeringsautoriteit in Bulgarije is het Ministerie van Vervoer met 
in totaal 1.380 personeelsleden. Hierdoor worden er met name problemen veroorzaakt 
met betrekking tot het doorvoeren van veiligheidscontroles, waarbij bedacht moet 
worden dat de veiligheid in het algemeen reeds de nodige zorgen baart. 
Werkgelegenheid en sociaal beleid: een belangrijke administratieve vereiste ten aanzien 
van het acquis op dit gebied is dat er voldoende inspectiecapaciteit beschikbaar dient te 
zijn, met name betreffende gezondheid en veiligheid op de werkvloer. 
In Bulgarije heeft de arbeidsinspectie de beschikking over ongeveer 530 personeelsleden. 
Zowel dit aantal als de deskundigheid ervan zullen sterk moeten worden opgevoerd, 
terwijl de betrokken dienst zich in de toekomst veel onafhankelijker moet gaan opstellen. 
Regionaal beleid en cohesie: de voornaamste administratieve vereisten op dit gebied zijn 
het bestaan van passende en efficiënte administratieve lichamen, waarbij met name bij de 
administratie van de fondsen van de Gemeenschap een hoge mate van competentie en 
integriteit wordt gevraagd. 
De voornaamste administratieve instantie in Bulgarije is hier het Ministerie voor 
Regionale ontwikkeling en woningbouw, dat ongeveer 150 personeelsleden telt. Dit 
ministerie staat niet bekend om zijn hoge prestaties, bijvoorbeeld wat het beheer van de 
steunprogramma's van de EU betreft. De situatie met betrekking tot de financiële 
controle is niet bevredigend (zie het hoofdstuk hierna over de "financiële controle"). 
Voor een efficiënte administratie van het acquis op dit gebied zullen er essentiële 
verbeteringen moeten worden doorgevoerd, met name betreffende de coördinatie tussen 
de verschillende ministeries en de verschillende regeringsniveaus. 
Milieu: omdat het milieubeleid van de EG de integratie van de milieubescherming in het 
sectoriële beleid van de EG met zich meebrengt kunnen de administratieve eisen hier heel 
ver gaan, waardoor er tal van instanties bij betrokken worden die zich normaal niet met 
milieubescherming bezighouden. De voornaamste verantwoordelijkheid ligt evenwel bij 
de Ministeries van Milieu en de verschillende daarvan afhangende instanties. 
In Bulgarije werken er bij het Ministerie voor Milieu 140 personeelsleden. De 
milieubewaking wordt uitgevoerd door het Nationaal centrum voor milieu en duurzame 
ontwikkeling, terwijl het toezicht op de handhaving van de wetgeving berust bij het 
ministerie en 16 regionale inspectiediensten, die in totaal 2.800 man personeel hebben. 
Dit betekent wel een bepaalde garantie voor de tenuitvoerlegging van het acquis, doch 
het mandaat voor het toezicht op de naleving van die wetgeving dient aanzienlijk te 
worden uitgebreid. 
Consumentenbescherming: op dit gebied vereist een efficiënt beheer van het acquis dat 
de algehele verantwoordelijkheid wordt toevertrouwd aan een specifiek staatsorgaan dat 
119 
zich bezig kan houden met het formuleren, het ten uitvoer leggen en het doen naleven 
van de wetgeving inzake het consumentenbeleid en de consumentenbescherming. 
In Bulgarije heeft de Commissie voor de bescherming van de mededinging, een instantie 
die zich derhalve met concurrentie bezighoudt, een horizontale doch niet exclusieve 
verantwoordelijkheid voor consumentenvraagstukken. De niet van de regering 
afhangende instanties voor consumentenbescherming hebben veel te weinig 
bevoegdheden. Er is nog altijd verwarring over de exacte draagwijdte en de 
doelstellingen van het consumentenbeleid. Dit verklaart voor een gedeelte de problemen 
bij het daadwerkelijk doen naleven van de consumentenwetgeving; andere knelpunten die 
ook moeten worden aangepakt zijn onder meer een gebrek aan deskundigheid en 
organisatievermogen, terwijl het gerechtelijk apparaat weinig gevoelig is voor 
consumentenvraagstukken. 
Justitie en binnenlandse zaken: de bevoegdheid voor vraagstukken van justitie en 
binnenlandse zaken berust bij de desbetreffende ministeries. De administratieve 
structuren moeten op een efficiënte manier kunnen omgaan met asiel- en 
migratievraagstukken, grensbewaking, samenwerking op het vlak van politie en gerecht. 
Er is een grote behoefte aan personeel dat goed is opgeleid en een hoge mate aan 
integriteit bezit. 
Het Nationaal bureau voor territoriaal asiel en vluchtelingen heeft op het ogenblik niet de 
administratieve mogelijkheden om aan de normen van de EU te voldoen, bijvoorbeeld 
ten aanzien van de uitwijzingsprocedures. De verantwoordelijkheid voor de 
grensbewaking is thans verdeeld over het leger en de grenspolitie, hetgeen tot 
coördinatieproblemen aanleiding kan geven. De samenwerking van de politie met andere 
instanties die de naleving van de wetten controleren (zowel binnen als buiten Bulgarije) 
dient te worden verbeterd. Voor een efficiënt beheer van het acquis op dit gebied zal het 
nodig zijn dat de bestaande administratieve structuren worden versterkt en fijnmaziger 
worden gemaakt, terwijl er een kader in het leven moet worden geroepen om de 
coördinatie te verbeteren, er een uitvoerig opleidingsprogramma moet worden gemaakt 
en alle krachten dienen te worden gebundeld om de corruptie uit te roeien. 
Douane: toepassing van het acquis vereist een adequaat niveau van infrastructuur en 
uitrusting, waaronder de invoering van computers en de nodige middelen voor de 
opsporingsdiensten, terwijl er een efficiënte douane-organisatie op touw moet worden 
gezet met een voldoende aantal gekwalificeerde en gemotiveerde personeelsleden die een 
hoge mate van integriteit bezitten. 
In Bulgarije zijn bij de douanediensten ongeveer 4.100 man personeel in dienst. Vanwege 
het grote personeelsverloop is het moeilijk om te schatten hoe doeltreffend gewerkt wordt 
en is het dus ook moeilijk om te beoordelen of de verschillende niveaus voldoende 
bemand zijn. Voor een efficiënt beheer van het acquis op dit gebied zullen er in elk geval 
fundamentele hervormingen op het gebied van organisatie en financiën nodig zijn. Het 
corruptieprobleem dient dringend te worden aangepakt. 
Financiële controle: om de financiële belangen van de Gemeenschap te beschermen is het 
nodig dat er diensten worden opgezet die fraude moeten bestrijden en dat er 
gespecialiseerd personeel wordt opgeleid (opsporingsambtenaren en magistraten), terwijl 
de specifieke samenwerkingssystemen moeten worden uitgebreid. De tenuitvoerlegging 
120 
van het gemeenschappelijk beleid, en dan met name op het gebied van de landbouw en de 
structuurfondsen, vereist efficiënte beheers- en controlesystemen met betrekking tot de 
overheidsuitgaven, en regelingen om fraude te bestrijden. Administratief gezien is het 
van wezenlijk belang dat externe en interne controle streng van elkaar worden 
gescheiden. Politie en gerechtelijke autoriteiten dienen in staat te zijn om complexe 
gevallen van grensoverschrijdende vermogenscriminaliteit aan te pakken (met inbegrip 
van fraude, corruptie en het witwassen van geld) waardoor de financiële belangen van de 
Gemeenschap zouden kunnen worden geschaad. 
Het belangrijkste externe controleorgaan in Bulgarije is de Rekenkamer. Het personeel 
daarvan wordt thans uitgebreid tot 440 man. Dit lijkt op het ogenblik voldoende te zijn, 
doch een efficiënt beheer van het acquis op dit gebied vereist een degelijk onderzoek en 
een grondige reorganisatie van de instellingen, waaronder de opstelling van 
methodologische richtsnoeren. 
4.3 Algemene evaluatie 
De administratieve structuren van Bulgarije zullen op grote schaal, via een gezamenlijke 
en langdurige krachtsinspanning moeten worden hervormd wanneer men op middellange 
termijn de nodige mogelijkheden wenst te krijgen om het acquis op efficiënte wijze te 
beheren. 
De mogelijkheden van het gerechtelijk apparaat om de communautaire wetgeving op 
efficiënte wijze toe te passen, kunnen in dit stadium moeilijk definitief worden 
geëvalueerd. 
121 
C. SAMENVATTING EN CONCLUSIE 
Bulgarije heeft on ;4 december 1995 een aanvraag tot toetreding tot de Europese Unie 
ingediend. Deze aanvraag paai in het historisch proces dat een einde maakt aan de 
verdeling van Europa en toont aan dat de democratie in dit land vaste voet heeft 
gekregen. 
Op grond van artikel O van het Verdrag heeft de Commissie, op verzoek van de Raad een 
advies uitgewerkt inzake de toetredingsaanvraag van Bulgarije. 
De voorbereiding van Bulgarije op de toetreding heeft met name plaatsgevonden op basis 
van de Europa-Overeenkomst die in februari 1995 van kracht is geworden. De 
autoriteiten hebben belang gehecht aan de toepassing van de maatregelen die in het 
Witboek over de interne markt van mei 1995 worden aanbevolen, maatregelen die mede 
een belangrijk onderdeel vormen van de strategie ter voorbereiding van de toetreding. De 
nieuwe regering heeft zopas het daarmee samenhangende programma voor harmonisatie 
van de wetgeving herzien. Ook heeft zij de nationale coördinatiestructuren versterkt die 
belast zijn met de uitvoering van het beleid inzake Europese integratie. 
De toetredingsaanvraag is getoetst aan de criteria die door de Europese Raad van 
Kopenhagen op de bijeenkomst van juni 1993 waren opgesteld. Volgens de conclusies 
van deze Raad zullen de landen in Midden- en Oost-Europa desgewenst lid kunnen 
worden van de Europese Unie indien zij aan de volgende voorwaarden voldoen: 
- stabiele instellingen die democratie waarborgen, het primaat van het recht, de 
rechten van de mens, respect voor minderheden en bescherming daarvan; 
- het bestaan van een levensvatbare markteconomie en het vermogen weerstand te 
bieden aan de concurrentiedruk en de marktkrachten binnen de Unie; 
- het vermogen om de verplichtingen van de toetreding op zich te nemen, met 
name onderschrijving van de doelstellingen van de Politieke, Economische en 
Monetaire Unie. 
Bij de beoordeling aan de hand van deze drie groepen criteria - politieke en economische 
criteria en het vermogen om het acquis over te nemen - wordt ook gelet op het vermogen 
van administratie en justitie om de beginselen van de democratie en de markteconomie 
toe te passen en het communautaire acquis in de praktijk toepassing te geven en te doen 
naleven. 
De daarbij gevolgde methode bestond uit een middellange-termijnanalyse van de situatie 
van iedere aspirant-lidstaat, waarbij rekening werd gehouden met de reeds geboekte 
vooruitgang en de reeds begonnen hervormingen. Aangezien het om politieke 
voorwaarden gaat, heeft de Commissie bij haar beoordeling van de huidige situatie geen 
formele beschrijving gegeven van de instellingen, maar heeft zij de feitelijke werking van 
de democratie geëvalueerd. 
122 
1 ) Politieke criteria 
Bulgarije beschikt thans over democratische instellingen die stabiel lijken. Deze 
instellingen moeten worden versterkt door een correcte rechtsbeoefening op alle niveaus 
van het staatsapparaat. De verkiezingen zijn vrij en eerlijk en hebben in 1994 en 1997 een 
machtswisseling mogelijk gemaakt. 
De eerbiediging van de fundamentele rechten vertoont nog steeds een aantal leemten, ook 
al zijn de sinds november 1996 door de Bulgaarse autoriteiten getroffen maatregelen en 
aangegane verbintenissen positief. Zo moeten nog aanzienlijke inspanningen worden 
geleverd op het stuk van bestrijding van corruptie, verbetering van de werking van het 
gerecht en bescherming van de persoonlijke vrijheden bij het optreden van de politie en de 
geheime diensten en bij de strafrechtspleging. 
De Turkse minderheid lijkt goed geïntegreerd te zijn, mede gezien de recente verbetering 
van haar positie, maar dit lijkt niet het geval voor de Romas (zigeuners), die een 
belangrijke minderheid in het land vormen. 
Nu een nieuwe regering aan de macht is lijkt de huidige verbetering ertoe te leiden dat 
Bulgarije weldra zal voldoen aan de politieke criteria die de Europese Raad van 
Kopenhagen heeft gesteld. 
2) Economische criteria 
Ondanks enkele eerste maatregelen in 1991 is Bulgarije nog steeds aan het begin van het 
hervormingsproces. De nieuwe regering heeft zich thans gecommitteerd tegenover het 
IMF, de Wereldbank en de Europese Commissie snelle hervormingen in gang te zetten, de 
prijzen los te laten en privatiseringen te initiëren. Deze politiek moet de situatie herstellen 
die ontstaan is door de crisis van de afgelopen maanden met een negatieve groei (-10,9 % 
van het BNP in 1996), verslechtering van de overheidstekorten, hyper-inflatie (311 % in 
1996) en een depreciatie van de munt. 
Bulgarije heeft 8,3 miljoen inwoners en het BNP per persoon vertegenwoordigt 24% van 
het gemiddelde van de Europese Unie. Meer dan 20 % van de beroepsbevolking is actief 
in de landbouwsector, die voor 13 % van de toegevoegde waarde zorgt; ondanks de 
recente privatisering ondervindt deze sector nog steeds grote structurele moeilijkheden. 
De handel met de Unie vertegenwoordigt thans 35 % van de uitvoer. 
De situatie van Bulgarije met betrekking tot de economische criteria die de Europese 
Raad van Kopenhagen heeft gesteld, ziet er als volgt uit: 
De vooruitgang van Bulgarije bij de totstandbrenging van een markteconomie is 
aanzienlijk. De heroriëntering van het economisch beleid sinds de recente 
regeringswisseling heeft tot een verbetering geleid, maar er is nog veel te doen. De prijzen 
zijn vrijwel volledig geliberaliseerd, maar de eigendomsrechten op grond zijn nog niet 
geheel gewaarborgd, het juridische systeem is nog kwetsbaar en de politieke 
besluitvorming over economische aangelegenheden is niet altijd samenhangend geweest. 
Er moet een extra inspanning worden gedaan om het administratieve en rechterlijke 
apparaat te versterken en de hardnekkige macro-economische onevenwichtigheden uit de 
weg te ruimen, zodat een stabiele omgeving kan worden gecreëerd. 
123 
Bulgarije zou grote moeite hebben om op middellange termijn het hoofd te bieden aan de 
concurrentiedruk en de marktkrachten binnen de Unie. Het land heeft onlangs het 
concurrentievermogen van zijn economie weten te verbeteren, met name door 
maatregelen te treffen ten aanzien van tot belangrijke distorsies leidende factoren zoals de 
lage eniergieprijzen, door de privatisering te versnellen en door een begin te maken met de 
^fifing van de sterk verliesgevende staatsbedrijven. De Bulgaars industrie is echter 
groiendeeis verouderd en de landbouw moet worden gemoderniseerd. Ook het lage 
niveau van de sector onderzoek en ontwikkeling en de geringe kwalificaties van de 
arbeidskrachten wijzen erop dat de economie nog een aantal jaren behoefte zal hebben aan 
constante structurele hervormingen 
3) Vermogen om de verplichtingen van het lidmaatschap na te komen 
De overname van het communautaire acquis werd beoordeeld aan de hand van 
verschillende indicatoren: 
- de Europa-Overeenkomst die met name verplichtingen behelst inzake vrije 
vestiging, nationale behandeling, vrij handelsverkeer, intellectuele eigendom en 
overheidsopdrachten; 
- tenuitvoerlegging van essentiële maatregelen voor de totstandbrenging van de 
interne markt, zoals vermeld in het Witboek; 
- geleidelijke omzetting van andere delen van het communautaire acquis. 
Bulgarije heeft aanzienlijke inspanningen geleverd om zijn verplichtingen uit hoofde van 
de Europa-Overeenkomst na te komen. De overeenkomst is zonder grote problemen en 
volgens de erin opgenomen agenda ten uitvoer gelegd. De meeste op de omzetting 
betrekking hebbende kwesties zijn opgelost. De zwakte van de nationale 
coördinatiemechanismen heeft echter een volledige benutting van het potentieel 
verhinderd. De nieuwe regering heeft besloten deze structuren te versterken. Bulgarije 
heeft de regels en richtlijnen van het Witboek in onvoldoende mate omgezet. 
Voor alle fundamentele onderdelen van de interne markt, met inbegrip van de 
mededinging, neemt de Bulgaarse wetgeving slechts zeer gedeeltelijk het communautaire 
acquis over, behalve op het gebied van industriële en intellectuele eigendom. De nog 
vereiste vooruitgang is zo groot dat bijzonder zware en constante inspanningen moeten 
worden geleverd, zowel op het gebied van de aanpassing van de wetgevingen als voor de 
totstandbrenging van structuren die de tenuitvoerlegging daarvan mogelijk maken. De 
volledige herstructurering van de financiële sector om het vertrouwen bij het publiek en de 
investeerders te herstellen, vormt een van de eerste prioriteiten. 
In het algemeen vormt de zwakheid van de overheidsdiensten een belangrijk probleem, 
waardoor zowel het tempo van de aanpassing van de wetgevingen als de kwaliteit ervan in 
twijfel kan worden getrokken. De verschillende structuren die voor de 
124 
tenuitvoerlegging van de wetgeving op het gebied van de interne markt onmisbaar zijn, 
zijn momenteel niet in staat hun taak te volbrengen. 
Wat de overige elementen van het acquis betreft, zal Bulgarije, als het zijn 
inspanningen op het stuk van de omzetting van de Gemeenschapswetgeving en de 
modernisering voortzet, allicht weinig moeilijkheden ondervinden bij de toepassing op 
middellange termijn van de volgende onderdelen van het acquis: onderwijs, opleiding en 
jeugdzaken, onderzoek en technologische ontwikkeling, visserij, midden- en kleinbedrijf, 
buitenlandse handel en ontwikkeling. 
Er valt voor Bulgarije daarentegen nog een lange weg af te leggen op het gebied van 
telecommunicatie, de audiovisuele sector, belastingen en douane. 
Bulgarije heeft nog niet de juiste omstandigheden gecreëerd voor een dynamische en 
concurrerende particuliere sector. De industrie zal dus pas op langere termijn het hoofd 
kunnen bieden aan de concurrentiedruk binnen de interne markt 
Op milieugebied zijn nog zeer grote inspanningen vereist, met name grootschalige 
investeringen en maatregelen die garanderen dat de overheidsdiensten bij machte zijn de 
wetgeving daadwerkelijk toe te passen. De integrale overname van het acquis zal wellicht 
slechts op zeer lange termijn kunnen worden gerealiseerd en vereist een verhoging van de 
overheidsuitgaven op dit gebied. 
Bulgarije heeft een zekere vooruitgang geboekt wat betreft de toepassing van het acquis 
in de sector vervoer. Bulgarije moet zijn inspanningen vooral in de sector 
goederenvervoer over de weg en de sectoren maritiem en spoorvervoer intensiveren. 
Bulgarije dient ook de nodige investeringen te doen voor de totstandbrenging van de 
TEN, die essentieel zijn om de interne markt naar behoren te laten functioneren. 
Bulgarije zal nog behoorlijk inspanningen moeten leveren om zijn normen op het stuk 
van werkgelegenheid en sociale zaken op die van de Europese Unie af te stemmen. Met 
name moet vooruitgang worden geboekt inzake de bescherming van personen in 
loondienst en de veiligheid en gezondheid van werknemers. Tevens moet een 
volwaardiger arbeidsinspectie worden opgezet. 
Wat betreft regionaal beleid en cohesie heeft Bulgarije pas een begin gemaakt met het 
opzetten van een operationeel kader dat het mogelijk moet maken de door de 
structuurfondsen van de Unie geboden middelen te gebruiken. Ook moet het land zorgen 
voor een volwaardige financiële controle. 
Om aan zijn verplichtingen met het oog op de toetreding te voldoen, zal Bulgarije zijn 
landbouwsector grondig moeten hervormen. Er valt nog zeer veel te doen op het stuk 
van de landbouwstructuren, de agro-voedingsindustrie, het landbouwbeleid en de 
sanitaire en kwaliteitscontroles. Ook zijn bijzondere inspanningen vereist met betrekking 
tot de administratieve structuren die het gemeenschappelijk landbouwbeleid ten uitvoer 
zullen moeten leggen. 
Op het gebied van energie moeten nog inspanningen worden gedaan, vooral wat betreft 
de rol van monopolies, de prijsvorming en de overheidsinterventies in de sector vaste 
brandstoffen en uranium. Bulgarije beschikt over een kerncentrale in Cernavoda die in 
125 
ongeveer 8% van de elektriciteitsbehoefte van het land voorziet; deze is gebouwd met 
gebruikmaking van Westerse technologie. Voor kernafval moet nog een oplossing 
worden gevonden. 
Gelet op het totaalbeeld dat uit de beoordeling op de diverse gebieden naar voren komt, is 
x dit mon :=nt moeilijk te bepalen op welke termijn Bulgarije in staat zal zijn alle 
maatregelen over te nemen en ten uitvoer te leggen die nodig zijn voor de afschaffing van 
de controles aan de binnengrenzen en de verlegging van deze controles naar de 
buitengrens van de Unie. 
Bulgarije lijkt niet in staat deel te nemen aan de derde fase van de Economische en 
Monétaire Unie, die een coördinatie van het economisch beleid en een volledige 
liberalisering van het verkeer van kapitaal vereist. Of Bulgarije op het moment van zijn 
toetreding in staat zal zijn deel uit te maken van de euro-zone, valt momenteel nog niet te 
zeggen: aan de convergentiecriteria kan slechts worden voldaan indien de momenteel ten 
uitvoer gelegde structurele hervormingen met succes worden bekroond. Voldoen aan 
deze criteria is evenwel geen voorwaarde voor toetreding. 
Op het stuk van justitie en binnenlandse zaken ziet Bulgarije zich met een grote 
uitdaging geconfronteerd. Het land heeft nog slechts beperkte vorderingen gemaakt met 
de overname van het acquis op dit gebied. De nieuwe regering heeft echter een 
grootscheeps programma opgezet om de nodige institutionele hervormingen tot een goed 
einde te brengen. 
Bulgarije kan in principe zonder moeite zijn verplichtingen inzake gemeenschappelijk 
buitenlands en veiligheidsbeleid nakomen. 
Het land heeft de betrekkingen met zijn buurlanden, met name Hongarije en Oekraïne, 
onlangs aanzienlijk verbeterd en heeft bijna alle geschillen met die landen bijgelegd. 
4) Capaciteiten op administratief en gerechtelijk vlak 
Er is een grote en constante inspanning nodig om de administratieve structuren van 
Bulgarije te hervormen, wil het land ervoor zorgen dat het bij machte is het acquis 
daadwerkelijk toe te passen. 
Het vermogen van het gerechtelijk apparaat om te garanderen dat het Gemeenschapsrecht 
op uniforme wijze wordt toegepast, vormt een cruciale voorwaarde voor de 
totstandbrenging van de interne markt. Een beoordeling van deze sector valt op dit 
moment moeilijk te geven. 
Conclusie 
De conclusie die de Commissie ter afsluiting van haar analyse trekt luidt als volgt: 
- uit de huidige verbetering die is opgetreden na het aan de macht komen van 
een nieuwe regering mag men opmaken dat Bulgarije op weg is om aan de 
politieke criteria te voldoen; 
126 
- de vooruitgang die Bulgarije bij het tot stand brengen van een markteconomie 
heeft geboekt zijn beperkt gebleven, omdat er geen duielijke verbintenis is tot 
een op dat doel gericht economisch beleid; Bulgarije zal niet in staat zijn 
weerstand te bieden tegen de concurrentiedruk en de marktkrachten binnen de 
Unie op middellange termijn; 
- hoewel er vooruitgang is geboekt, heeft Bulgarije de essentiële onderdelen van 
het acquis, met name die met betrekking tot de interne markt, noch omgezet 
noch doorgevoerd; er bestaat dan ook gerede twijfel of zij in staat is aan de 
verplichtingen van de toetreding op middellange termijn te voldoen; bovendien 
moeten aanzienlijke inspannningen, zeg maar investeringen, worden gedaan op 
het gebied van milieu, vervoer, energie, binnenlandse zaken, justitie en 
landbouw; in het algemeen zijn grootscheepse hervormingen nodig om het land 
structuren te kunnen geven die in staat zijn het acquis concreet toe te passen. 
Op grond van deze overwegingen beveelt de Commissie aan dat onderhandelingen met 
Bulgarije voor toetreding tot de Europese Unie zouden dienen te beginnen zodra het 
voldoende vooruitgang heeft geboekt in het voldoen aan de voorwaarden voor 
lidmaatschap die de Europese Raad in Kopenhagen heeft gesteld. 
Een versterkte pre toetredingsstrategie zal ertoe bijdragen dat Bulgarije zich sneller kan 
voorbereiden op de verplichtingen die aan een toetreding zijn verbonden, waarbij vooral 
aandacht zal worden besteed aan de zwakke punten die in het advies zijn vermeld. De 
Commissie zal uiterlijk einde 1998 verslag uitbrengen over de vorderingen die Bulgarije 
heeft gemaakt. 
127 
BIJLAGE 
Huidige samenstelling van het Parlement 
38e nationale vergadering (na de algemene verkiezingen van 19 april 1997) 
Partij Zetels Stemmenpercentage 
Verenigde democratische krachten 137 57,1 
Linkse democraten (belangrijkste partij: 58 24,2 
Bulgaarse socialistische partij) 
Front voor nationale redding 19 7,9 
Eurolinks Ï4 5^8 
Bulgaars zakenblok 12 5,0 
_ __ 
128 
Interne markt : Maatregelen op grond van het Witboek 
Deze tabel is gebaseerd op de door de Bulgaarse autoriteiten meegedeelde en door hen bevestigde gegevens 
betreffende de situatie per eind juni 1997. De Commissie is het niet noodzakelijk met deze gegevens eens. 
De tabel bevat verwijzingen naar de in het Witboek genoemde richtlijnen en verordeningen (899 in totaal). 
Bij de indeling is uitgegaan van de in het Witboek aangehouden indeling op basis van de beleidssectoren. 
Uit de tabel kan telkens worden afgelezen voor hoeveel maatregelen de Bulgaarse autoriteiten wetgeving 
hebben gemeld die in zekere mate verenigbaar is met de overeenkomstige in het Witboek aangegeven 
maatregelen. 
Hoofdstukken in het Witboek 
- - --
1. Vrij verkeer van kapitaal Bulgarije 
Aantal maatregelen 
Witboek 
2. Vrij verkeer en veiligheid van Bulgarije 
industrieproducten 
Aantal maatregelen 
Witboek 
3. Concurrentiebeleid Bulgarije 
Aantal maatregelen 
Witboek 
4. Sociaal beleid Bulgari'e 
Aantal maatregelen 
Witboek 
5. Landbouw Bu,eariJe 
Aantal maatregelen 
Witboek 
6. Vervoer Bulgarije 
Aantal maatregelen 
Witboek 
7. Audiovisuele sector Bulear'Je 
Aantal maatregelen 
Witboek 
8. Milieu BulgariJe 
Aantal maatregelen 
Witboek 
9. Telecommunicatie Bulgarije 
Aantal maatregelen 
Witboek 
10. Directe belastingen Bulgarije 
Aantal maatregelen 
Witboek 
11. Vrij verkeer van goederen Bulgarije 
Aantal maatregelen 
Witboek 
12. Overheidsopdrachten BulgariJe 
Aantal maatregelen 
Witboek 
13. Financiële diensten Bul§ariJe 
Aantal maatregelen 
Witboek 
14. Bescherming van Bu,sariJe 
persoonsgegevens 
Aantal maatregelen 
Witboek 
15. Vennootschapsrecht Bulsari->e 
Aantal maatregelen 
Witboek 
16. Accountantscontrole Bulgarje 
Aantal maatregelen 
Witboek 
17. Civiel recht Bulganje 
Aantal maatregelen 
Witboek Richt 
Fasel 
3 
3 
17 
56 
0 
3 
3 
12 
18 
93 
1 
19 
1 
1 
1 
31 
1 
9 
2 
2 
0 
0 
4 
5 
6 
13 
0 
0 
2 
2 
3 
3 
0 
1 ijnen 
Fase 
II/III 
1 
1 
1 
104 
0 
0 
6 
15 
7 
46 
0 
15 
0 
0 
0 
7 
0 
7 
0 
2 
0 
0 
0 
1 
3 
8 
0 
2 
2 
3 
2 
2 
1 
1 Verorde 
Fasel 
0 
0 
0 
4 
0 
1 
2 
0 
16 
62 
0 
8 
0 
0 
1 
7 
0 
0 
0 
0 
0 
0 
0 
0 
0 
0 
0 
0 
0 
0 
0 
0 
0 
0 ningen 
Fase 
II/III 
0 
0 
1 
ï 
0 
0 
0 
2 
0 
2 
0 
13 
0 
0 
0 
0 
0 
0 
0 
0 
0 
0 
0 
0 
0 
0 
0 
0 
0 
1 
0 
0 
0 
0 Totaal 
4 
4 
19 
165 
0 
4 
11 
29 
41 
203 
1 
55 
1 
1 
2 
45 
1 
16 
2 
4 
0 
4 
6 
9 
21 
0 
2 
4 
6 
5 
5 
1 
2 
129 
Î8. Wederzijdse erkenning van Bulgarije 
beroepskwalificaties. 
Aantal maatregelen 
Witboek 
19. Intellectuele eigendom Bul§ariJe 
Aantal maatregelen 
Witboek 
20. Energie Bul§ar'Je 
Aantal maatregelen 
Witboek 
21. Douane Bulsar'Je 
Aantal maatregelen 
Witboek 
22. Indirecte belastingen Bulsar'ie 
Aantal maatregelen 
Witboek 
23. Consumentenbescherming Bulgarije 
Aantal maatregelen 
Witboek 
Totaal BulgariJe 
Aantal maatregelen 
Witboek 2 
2 
3 
5 
2 
10 
0 
2 
8 
15 
1 
8 
78 
295 0 
16 
2 
3 
0 
2 
0 
1 
2 
54 
0 
3 
27 
293 0 
0 
0 
0 
0 
3 
0 
14 
0 
0 
0 
0 
19 
99 0 
0 
1 
3 
0 
0 
0 
184 
0 
6 
0 
0 
2 
212 1 2 
1 18 
6 
n 
2 
15 
0 
201 
10 
75 
1 
11 
126 
899 
130 
Statistische gegevens 
Indien niet uitdrukkelijk anderszins wordt vermeld, zijn de gegevens in deze bijlage 
verzameld bij het "Nationaal Instituut voor de Statistiek", waarmee Eurostat en de bureaus 
voor de statistiek van de lidstaten in het kader van het Phare-programma al een aantal jaar 
samenwerken. In het kader van deze samenwerking worden regelmatig gegevens 
verzameld en verspreid teneinde de wetgeving en de praktijken van de EU op statistisch 
gebied te kunnen toepassen. Onderstaande gegevens zijn waar mogelijk samengesteld aan 
de hand van de definities en standaarden van de EU, die soms afwijken van de nationale 
praktijken. Hierdoor zijn er verschillen mogelijk tussen de hier gepresenteerde gegevens 
en die welke elders in het advies te vinden zijn, want die zijn in het algemeen gebaseerd 
op de bijgewerkte antwoorden die de kandidaat-lidstaten zelf hebben verstrekt in reactie 
op de vragenlijst die zij in april 1996 toegestuurd hebben gekregen. Een volledige 
compatibiliteit met de statistische standaarden van de EU en dus ook de vergelijkbaarheid 
met EU-cijfers kunnen nog niet worden gegarandeerd, met name ten aanzien van 
statistieken die niet via Eurostat, maar rechtstreeks door de betrokken landen zijn 
geleverd. Indien informatie beschikbaar is, worden in methodologische aantekeningen de 
inhoud van en bijzonderheden over de statistische gegevens in deze bijlage beschreven. 
Bij de gegevens gaat het om informatie die in mei 1997 beschikbaar was. 
131 
BASISGEGEVENS 
Totale oppervlakte 
Bevolking (eind van de periode) 
- Totaa! 
- Vrouwen 
- Mannen 
Bevolkingsdichtheid 
Stadsbevolking 
Sterftecijfer 
Geboortecijfer 
Inkomen en BBP per hoofd van de bevolking 
-Gemiddeld maandloon per werknemer 
-BBP per hoofd van de bevolking 
Productiestructuur: aandeel sector in bruto toegevoegde waarde 
-landbouw 
-industrie 
-bouwnijverheid 
-diensten 1990 1993 1994 1995 1996 
1000 ha 
11099,0 11099,0 11099,0 11099,0 
x 1000 
8460,0 
4308,0 
4152,0 8427,0 
4297,0 
4130,0 8385,0 
4281,0 
4104,0 8340,0 
per km2 
78,1 75,5 75,1 
% van totale bevolking 
67,1 67,8 
per 1000 personen 
12,9 
10,0 13,2 
9,4 13,6 
8,6 14,0 
8,7 
ecu 
76 
% van totale bruto toegevoegde waarde 
14,4 
32,9 
4,5 
48.2 13,9 
28,4 
5,2 
52,5 
Aandeel van sector in bruto toegevoegde waarde in 1990 
1995 
share of branch CV A in 1990 
• 0.0 
,48.2 14.4 Aandeel van sector in bruto toegevoegde waarde in 
share of branch GVA in 1995 
• 0.0 
13.9 
32.9 m -agriculture 
ra -industry 
rj -const ruction 
rjj -services 
Others ,52.5 g -agriculture 
m -industry 
rj -construction 
g -services 
• - Others 
landbouw, industrie, bouwnijverheid, diensten, overige landbouw, industrie, bouwnijverheid, diensten, overige 
Producticstructuur: aandeel sector in bruto toegevoegde waarde: De gegevens voor 1990 hebben betrekking op 1991. 
132 
NATIONALE REKENINGEN 
Bruto binnenlands product (lopende prijzen) 
Bruto binnenlands product (lopende prijzen) 
Bruto binnenlands product 
Bruto binnenlands product 
Consumptieve bestedingen 
-var! huishoudens en van IZW's t.b.v. huishoudens 
-van de overheid 
Investeringen in vaste activa (bruto) 
Uitvoer van goederen en diensten 
Invoer van goederen en diensten 
Consumptieve bestedingen 
-van huishoudens en van IZW's t.b.v. huishoudens 
-van de overheid 
Investeringen in vaste activa (bruto) 
Uitvoer van goederen en diensten 
Invoer van goederen en diensten 1991 1992 1993 1994 1995 
min. nationale valuta 
135711 200832 298934 548015 867691 
mld. ecu 
5,8 6,6 9,2 8,5 9,9 
koopkrachtstandaard per hoofd van de bevolking 
3886,8 4129,5 4209,8 
verandering in % to.v het voorgaande jaar 
-7,3 
-3,1 
1,0 
-14,9 
-7,3 -1,5 
-3,6 
-0,8 
-12,5 
-17,5 1,8 
-4,5 
-2,6 
-11,9 
1,1 2,1 
-2,9 
-1,6 
-8,2 
8,8 
% van het bruto binnenlands product 
73,1 
54,1 
19,0 
18,2 
43,5 
39,2 85,9 
65,6 
20,3 
16,2 
47,1 
52,9 92,3 
73,5 
18,9 
13,0 
38,2 
45,8 91,2 
74,0 
17,2 
13,8 
45,1 
45,7 85,8 
70,3 
15,5 
14,2 
44,7 
44,9 
BBP (verandering in % to.v. het voorgaande jaar) 
4.0 
2.0 
0.0 
-2.0 
-4.0 
-6.0 
-8.0 P91 "*::™-5T&':! P ..»'<«& 
1994 1995 
133 
BELANGRIJKSTE 
ECONOMISCHE INDICATOREN 
UttaiH'CïjitT 
Volume-indexcijfers van de industriële productie 
Volume-indexcijfers van de bruto landbouwproductie 
Werkloosheidscijfer (ILO-methode) 
- iotaal 
•• tot 25 jaar 
- 25 jaar en ouder 
Bruto buitenlandse schuld 
Betalingsbalans 
- Uitvoer van goederen 
- Invoer van goederen 
- Handelsbalans 
- Diensten (netto) 
- Inkomen (netto) 
- Lopende rekening van de betalingsbalans 
- Kapitaalrekening en financiële rekening (excl. 
reserves) 
- Reserves 1990 1991 1992 1993 1994 1995 1996 
verandering in % to.v. het voorgaande jaar 
23,8 338,5 79,4 56,1 87,1 62,1 123 
voorgaand jaar = 100 
89,1 
80,6 108,5 
107,1 105 
116 99,0 
86,7 
% van de arbeidskrachten 
21,4 
47 
17,3 20,5 
44,9 
16,8 14,7 
37,7 
11,6 13,7 
33,5 
11,3 
mld. USD 
min. USD 
6113 
-7427 
-1314 
237 
-758 
-1710 
762 
878 3737 
-3769 
-32 
-86 
-28 
-77 
157 
-311 3956 
-4169 
-212 
-95 
-96 
-360 
981 
-591 3727 
-4612 
-885 
-57 
-192 
-1098 
834 
247 3935 
-3952 
-17 
11 
-193 
-32 
303 
-344 5345 
-5224 
121 
153 
-432 
-26 
120 
-234 
Inflatiecijfer: Procentuele verandering van het jaarlijks gemiddelde ten opzichte van het voorgaande jaar - algemeen 
prijsindexcijfer (de gegevens zijn gebaseerd op nationale ICP's die niet volledig vergelijkbaar zijn). 
Volume-indexcijfers van de industriële productie: De industriële productie bestrijkt de winning van delfstoffen, de industrie en de 
productie en distributie van elektriciteit, gas en water (secties C, D en E van de NACE-classificatie). Het indexcijfer van de 
industriële productie wordt ieder jaar gebaseerd op een volledige telling van de staatsbedrijven en particuliere ondernemingen 
die tot de industriesector worden gerekend. 
Volume-indexcijfers van de brutolandbouwproductie: Gegevens gebaseerd op de methodiek van het System of National Accounts 
(SNA). Herziene gegevens en voor 1996 voorlopige gegevens. 
Werkloosheidscijfer (ILO-methode): Aandeel van de werklozen in de arbeidskrachten. Ontleend aan de arbeidskrachtenenquête 
waarbij de volgende ILO-definities en -aanbevelingen in acht zijn genomen: 
Arbeidskrachten, werkzame personen en werklozen in de zin van onderstaande ILO-definities: 
Werkzame personen: alle personen van 15 jaar en ouder die gedurende de referentieperiode ten minste 1 uur hebben gewerkt 
voor loon of een andere beloning, als werknemer, ondernemer, lid van een coöperatie of medewerkend gezinslid. Leden van de 
strijdkrachten en vrouwen met verlof voor kinderverzorging zijn inbegrepen. 
Werklozen: alle personen van 15 jaar en ouder die gelijktijdig voldoen aan alle drie voorwaarden van de ILO-definitie om als 
werkloze te worden geclassificeerd: zij moeten (a) zonder baan zijn, (b) actief werk zoeken en (e) beschikbaar zijn om binnen 
twee weken met werken te beginnen. 
De gegevens hebben betrekking op werknemers met een arbeidscontract in de overheidssector (volledige enquête). 
Bruto buitenlandse schuld: De schuld is ontleend aan de desbetreffende statistiek van de OESO (External Debt Statistics). 
Betalingsbalans: De gegevens zijn ontleend aan de gegevensbank van het IMF. Vergelijkbaarheid met de respectieve 
EU-statistieken is niet gegarandeerd, maar de betalingsbalans is grotendeels overeenkomstig de standaarden van het IMF 
opgesteld. De balans van het goederenverkeer is in overeenstemming met de beginselen van de betalingsbalans. Zowel de 
uitvoer als de invoer in fob-waarde. Het netto-inkomen omvat inkomen uit directe investeringen, uit beleggingsportefeuilles en 
uit andere beleggingen, alsmede de beloning van werknemers. De lopende rekening van de betalingsbalans is in 
overeenstemming met de definitie van het 5e Handboek van het IMF; kapitaaloverdrachten worden niet in aanmerking 
genomen. Reserves: dit betreft veranderingen in de reserves gedurende het jaar; (+) betekent een toename en (-) betekent 
een afname van de reserves. 
134 
BUITENLANDSE HANDEL 
1993 1994 1995 1996 
In- en uitvoer (lopende prijzen) 
- Invoer 
- Uitvoer 
- Handelsbalans 
Volume-indexcijfers van de buitenlandse handel 
- Invoer 
- Uitvoer 
Structuur van de invoer volgens de SITC (lopende prijzen) 
- (0+1) voedingswaren en levende dieren, dranken en tabak 
- 2 niet-eetbare grondstoffen 
- 3 minerale brandstoffen en smeermiddelen 
- 4 dierlijke en plantaardige oliën en vetten 
- 5 chemische producten 
- 6 fabrikaten, hoofdzakelijk naar grondstof ingedeeld 
- 7 machines en vervoermaterieel 
- 8 diverse fabrikaten 
Structuur van de uitvoer volgens de SITC (lopende prijzen) 
- (0+1) voedingswaren en levende dieren, dranken en tabak 
- 2 niet-eetbare grondstoffen 
- 3 minerale brandstoffen en smeermiddelen 
- 4 dierlijke en plantaardige oliën en vetten 
- 5 chemische producten 
- 6 fabrikaten, hoofdzakelijk naar grondstof ingedeeld 
- 7 machines en vervoermaterieel 
- 8 diverse fabrikaten 
Prijsindexcijfers van de buitenlandse handel 
- Invoer 
- Uitvoer min nationale valuta 
131523,1 
102877,4 
-28645,7 
114,3 
94,6 
4,4 
37,4 
0,3 
10,1 
13,2 
19,6 
5,9 
18,1 
5,7 
8,7 
0,8 
14,8 
25,1 
17,2 
9,5 
96,5 
105 227010,3 
216194,4 
-10815,9 380012,1 
359663,6 
-20348,5 
voorgaand jaar= 100 
160,9 
181,9 152,6 
148 
% van totale invoer 
9,8 
5,6 
28,3 
0,3 
10,4 
16,9 
20,3 
5,4 7,3 
6,2 
27 
0,2 
•12,8 
18,1 
19,3 
5,8 
% van totale uitvoer 
19,5 
5,6 
7,1 
0,5 
14,7 
27,2 
12,2 
9,4 19,8 
5 
6,1 
0,9 
16,9 
28 
11,3 
9,3 
voorgaand jaar= 100 
164,4 
165,7 149,1 
145,5 
In- en uitvoer (lopende prijzen), volume-indexcijfers van de buitenlandse handel en structuur van de buitenlandse handel 
volgens de SITC (lopende prijzen): De handelsgegevens omvatten niet de rechtstreekse wederuitvoer, de handel in diensten 
en de handel met vrije zones en evenmin de handel in licenties, knowhow en octrooien. De gegevens hebben betrekking op de 
speciale handel en worden regelmatig bijgewerkt. Handelsclassificaties: De goederenverkeersstromen worden opgetekend 
overeenkomstig de gecombineerde nomenclatuur (GN) en het enig document. De invoer wordt op cif-basis opgetekend en de 
uitvoer op fob-basis. De douanestatistiek wordt gebruikt voor het toezicht op de gegevens over de buitenlandse handel. 
Eurostat heeft de nationale valuta omgerekend in US-dollars aan de hand van de jaarlijkse gemiddelde wisselkoersen van het 
Internationaal Monetair Fonds. 
Prijsindexcijfers van de buitenlandse handel: Sinds 1995 worden er aan de hand van de "unit value"-methode Laspeyres-
prijsindexcijfers berekend. Tot en met 1994 werden er Paasche-indexcijfers berekend op basis van een steekproef van goederen, 
bestaande uit alle uitsluitend voor finaal gebruik uit- of ingevoerde goederen, m.u.v. speciale zendingen, veredeling en 
wederuitvoer. 
135 
BUITENLANDSE 
HANDEL 
Structuur van de invoer naar belangrijkste handelspartners (lopende 
prijzen) 
Ie handelspartner 
2e handelspartner 
3e handelspartner 
4e handelspartner 
5e handelspartner 
overige 
Structuur van de uitvoer naar belangrijkste handelspartners (lopende 
prijzen) 
Ie handelspartner 
2e handelspartner 
3e handelspartner 
4e handelspartner 
5e handelspartner 
overige 1993 1994 1995 1996 
% van totale invoer 
RU 
DE 
UA 
IT 
US 29,3 
11,6 
5,3 
4,6 
3,9 
45,3 RU 
DE 
IT 
GR 
UA 26,4 
12,8 
5,4 
4,8 
4,2 
46,4 RU 
DE 
IT 
GR 
UA 28,1 
12,4 
5,8 
4,4 
3,3 
46 
% van totale uitvoer 
RU 
DE 
GR 
MK 
IT 13,6 
6,6 
6,2 
6,1 
5,9 
61,6 RU 
MK 
DE 
GR 
IT 13,5 
10,3 
8,9 
7,8 
7,6 
51,9 RU 
DE 
IT 
MK 
GR 10 
.8,6 
8,1 
8,1 
6,9 
58,3 
Structuur van de uitvoer naar belangrijkste handelspartners in 1995 Structuur van de invoer naar belangrijkste 
handelspartners in 1995 
Structure of export by main partners 
in 1995 RU 
10.0°/ 
58.3% Structure of import by main partners 
in 1995 
46.0% 
UAGR 
3.3&4% 5.8% 
DE 
IT 
GR 
MK Duitsland 
Italië 
Griekenland RU 
UA 
US Russische Federatie 
Oekraïne 
Verenigde Staten 
Voormalige Joegoslavische Republiek Macedonië 
136 
SOCIALE INDICATOREN 
1991 1992 1993 1994 1995 
Bevolking op 1 januari 
Indeling van de bevolking naar leeftijd (1 januari 1995) 
0-i4 jaar 
15-24 jaar 
25-44 jaar 
45-64 jaar 
65 jaar en ouder 
J Levendgeborenen 
Overledenen 
Zuigelingensterfte 
- Tot 1 jaar 
•• Doodgeborenen 
Huwelijken 
Echtscheidingen 
Brutohuwelijkscijfcr 
Bruto-echtscheidingscijfer 
Natuurlijke groei 
Nettomigratic 
Totale bevolkingsgroei 
Totale vruchtbaarheid 
Zuigelingensterfte 
Doodgeborenen (late fase zwangerschap) 
Levensverwachting 
- Mannen 
- Vrouwen 
Levensverwachting 
- Mannen 
- Vrouwen 8669,3 
95910 
110423 
1624 
612 
48820 
11044 
5,44 
1,23 
-1,68 
-6,87 
-8,55 
1,57 
16,93 
6,34 8595,5 8484,9 8459,7 
% van totale bevolking 
89134 
107998 
1420 
654 
44806 
9465 84400 
109540 
1310 
587 
40022 
7104 
per 1000 personen 
5,26 
1,11 
-2,21 
-10,74 
-12,95 
1,53 
15,93 
7,28 4,7 
0,8 
-2,96 
-0,01 
-2,97 
1,46 
15,52 
6,91 
bij de geboorte 
met 65 jaar 4,5 
0,9 
16,3 8427 
18,6 
14,6 
27,2 
25,0 
14,6 
4,4 
1,3 
14,8 
67,1 
74,9 
12,6 
15,5 
Bevolking op 1 januari: De cijfers voor 1989-1992 zijn omgerekend aan de hand van de resultaten van de volkstelling van 1992. 
Indeling van de bevolking naar leeftijd (1 januari 1995): Alleen voor 1994 zijn gegevens beschikbaar. 
Nettomigratie: Er is geen volledige migratie-enquête gehouden: restcategorie die ook statistische verschillen omvat. De cijfers voor 
1989-1992 zijn omgerekend aan de hand van de resultaten van de volkstelling van 1992. 
Totale bevolkingsgroei: De nettomigratie- en de bevolkingscijfers voor 1989-1992 zijn omgerekend aan de hand van de resultaten van 
de volkstelling van 1992 
137 
BUITENLANDSE 
HANDEL 
Structuur van de invoer naar belangrijkste handelspartners (lopende 
prijzen) 
Ie handelspartner 
2e handelspartner 
3e handelspartner 
4e handelspartner 
5e handelspartner 
overige 
Structuur van de uitvoer naar belangrijkste handelspartners (lopende 
prijzen) 
Ie handelspartner 
2e handelspartner 
3e handelspartner 
4e handelspartner 
5e handelspartner 
overige 1993 1994 1995 1996 
% van totale invoer 
RU 
DE 
UA 
IT 
US 29,3 
11,6 
5,3 
4,6 
3,9 
45,3 RU 
DE 
IT 
GR 
UA 26,4 
12,8 
5,4 
4,8 
4,2 
46,4 RU 
DE 
IT 
GR 
UA 28,1 
12,4 
5,8 
4,4 
3,3 
46 
% van totale uitvoer 
RU 
DE 
GR 
MK 
IT 13,6 
6,6 
6,2 
6,1 
5,9 
61,6 RU 
MK 
DE 
GR 
IT 13,5 
10,3 
8,9 
7,8 
7,6 
51,9 RU 
DE 
IT 
MK 
GR 10 
.8,6 
8,1 
8,1 
6,9 
58,3 
Structuur van de uitvoer naar belangrijkste handelspartners in 1995 Structuur van de invoer naar belangrijkste 
handelspartners in 1995 
Structure of export by main partners 
in 1995 RU 
10.0°/ 
58.3% Structure of import by main partners 
in 1995 
46.0% 
UAGR 
3.3&4% 5.8% 
DE 
IT 
GR 
MK Duitsland 
Italië 
Griekenland RU 
UA 
US Russische Federatie 
Oekraïne 
Verenigde Staten 
Voormalige Joegoslavische Republiek Macedonië 
136 
OPENBARE FINANCIËN 
Overheidsbegroting 
-Inkomsten van de overheid 
-Bijdragen 
-Geconsolideerde uitgaven van de centrale 
overheid 
-Geconsolideerde uitgaven van de overheid 
-Geconsolideerd tekort/overschot van de centrale 
overheid 
-Tekort/overschot van de overheid 
Overheidsbegroting 
-Geconsolideerde uitgaven van de centrale 
overheid 
-Geconsolideerde uitgaven van de overheid 
-Geconsolideerd tekort/overschot van de centrale 
overheid 
-Tekort/overschot van de overheid 1990 | 1991 | 1992 1993 1994 1995 
min. nationale valuta 
22265 
471 
25028 
29228 
-2292 
-2040 49497 
450 
54497 
65052 
-4550 
-4156 71554 
209 
81591 
98315 
-9828 
-11454 99875 
92 
133877 
152181 
-33910 
-33652 209321 
117 
235905 
261775 
-26467 
-27066 314624 
920 
360607 
398725 
-45063 
-44951 
% van het bruto binnenlands product 
40,2 
47,9 
-3,4 
-3,1 40,6 
49,0 
-4,9 
-5,7 44,8 
50,9 
-11,3 
-11,3 43,0 
47,8 
-4,8 
-4,9 41,4 
45,8 
-5,2 
-5,2 
Overheidsbegroting: Deze gegevens hebben betrekking op de centrale overheid en de overheid in het algemeen, als gepubliceerd 
in het Government Finance Statistics Yearbook (1996) (GFSY) van het IMF; inbegrepen is ook de presentatie van het land 
in het GFSY. 
Omdat het GFSY geen statistieken voor de overheid in het algemeen geeft, maar alleen voor de verschillende niveaus van 
de overheid afzonderlijk, zijn de hier gepresenteerde geconsolideerde reeksen berekend op basis van gegevens voor de 
centrale en de lokale overheid en gecorrigeerd voor geïdentificeerde overdrachten binnen de overheid. 
Ook al komen de statistieken overeen met de in het GFSY gepubliceerde gegevens over de centrale en lokale overheid, 
toch is de dekking wellicht niet volledig als bepaalde eenheden van de centrale of lokale overheid niet in deze dekking zijn 
begrepen. De volledigheid van de dekking kan worden gemeten door in het GFSY de voetnoot over de dekking van de 
gegevens voor elk van de landen te vergelijken met de lijst van eenheden van de centrale en lokale overheid waarvoor 
gegevens worden verstrekt. 
Opgemerkt zij dat het tekort/overschot in deze publicatie gelijk is aan inkomsten en bijdragen minus uitgaven, en dat 
geen rekening wordt gehouden met leningen minus terugbetalingen (zie hieronder). 
De saldering van overdrachten binnen de overheid in de bijgevoegde tabellen is beperkt tot de inkomens- en 
kapitaaloverdrachten die bestaan uit geïdentificeerde bijdragen en vermogens- en kapitaalsubsidies tussen de verschillende 
niveaus van de overheid. Andere soorten transacties tussen deze niveaus, zoals de betaling van belastingen en sociale 
premies ten laste van werkgevers of de aankopen van goederen en diensten bij elkaar, worden gewoonlijk niet als 
overdrachten binnen de overheid geclassificeerd en zijn er bij de consolidatie dan ook niet uitgefilterd. Of het ontbreken 
van gegevens over vermogens- en kapitaaloverdrachten moet worden toegeschreven aan het ontbreken van overdrachten of 
aan het gebrek aan gegevens is onduidelijk; in alle gevallen is bij het ontbreken van informatie over overdrachten 
gehandeld alsof er geen overdrachten waren. 
a. Overheidsuitgaven bestaan uit lopende en investeringsuitgaven van de overheid in geld, rentebetalingen 
en inkomens- en kapitaaloverdrachten; overdrachten die niet in geld luiden, blijven buiten beschouwing. 
b. Het tekort/overschot is gelijk aan de inkomsten in geld en de bijdragen in geld minus de uitgaven in geld. 
Deze meting van het tekort/overschot wijkt af van die van het GFSY, waar het gelijk is aan de inkomsten in geld en de 
bijdragen in geld, minus de uitgaven in geld, minus het vorderingenoverschot. Deze uitsluiting van het 
vorderingenoverschot (die in de GF-ST-methodologie bestaat in transacties in vorderingen en schulden voor specifieke 
beleidsdoeleinden en niet met het oog op de liquiditeit) zorgt ervoor dat deze meting van het tekort/overschot dichter bij 
het begrip vorderingenoverschot (+) c.q. -tekort (-) uit de nationale rekeningen ligt. Als gevolg van deze uitsluiting blijven 
de ontvangsten uit de privatisering (in de G/W-methodologie geclassificeerd als terugbetalingen) bij de vaststelling van 
het tekort/overschot in de bijgevoegde tabellen buiten beschouwing (en verminderen het tekort dus niet). 
139 
FINANCIËLE SECTOR 
Monetaire aggregaten 
- Monetair aggregaat M1 
- Quasi-geld 
Totale re*, i ves (exci. goud, eind van de periode) 
Gemiddelde korte rente 
- op leningen 
- op deposito's 
Officieel disconto (eind van de periode) 
Wisselkoersen met USD 
Gemiddelde voor de periode 
Eind van de periode 
Wisselkoersen met ECU 
Gemiddelde voor de periode 
Eind van de periode 1990 1991 1992 1993 1994 1995 1996 
mld nationale valuta 
48,30 
181,62 75,13 
333,98 107,89 
463,42 177,29, 
787,3? 
min. US-dollars 
% perjaar 
52 72 34 18/) 
1 USD= BGL 
1ECU = . BGL 
Monetaire aggregaten (eind van de periode): Geld (Ml): omvat zichtdeposito's en chartaal geld buiten banken. Quasi-geld: 
omvat termijn- en spaardeposito's en deposito's in vreemde valuta. De gegevens voor 1996 hebben betrekking op november 
1996. 
Officieel disconto (eind van de periode): De gegevens voor 1996 hebben betrekking op november 1996. Vanaf december 1996 stelt 
de Bulgaarse Nationale Bank iedere maand het rentepercentage vast. 
Wisselkoersen met USD: Wisselkoersen van het Internationaal Monetair Fonds, opgenomen in de publicatie: "International 
Financial Statistics". 
140 
INFLATIE (ontwikkeling over 
12 maanden) 
Verandering in % van het ICP tussen de desbetreffende maand en dezelfde maand eenjaar eerder (t/t-12) 
1993 
1994 
1995 
1996 jan feb mrt apr mei jun Jul aug sep okt nov dec 
83,1 81,3 84,1 85,3 74,4 71,6 68,5 70,8 71,6 68,3 64,9 63,9 
59,1 58,8 61,6 89,3 93,9 94,0 93,3 98,4 112,1 117,6 119,7 122,0 
122,1 120,4 112,1 76,1 66,2 60,5 61,9 54,7 46,0 40,0 36,0 32,9 
30,9 28.5 26,4 28,8 42,2 70,2 106,7 140,7 172,9 210,5 232,0 310,8 
Inflatie (verandering in % van het ICP) 
Inflation (% change of CPI) 
350.0 
300.0 j. 
250.0 
200.0 
150.0 i; 
100.0 
50.0 
0.0 J T'";' 'H'" !'"""'<—if- 'T°''¥''i- T":iT rT^T^'f-PT^ 
jan 93, mrt, mei, jul, sep, nov, jan 94 enz. 
Inflatie (ontwikkeling over 12 maanden): Bij het inflatiecijfer (ontwikkeling over 12 maanden) gaat het om de verandering in % 
van het ICP tussen de desbetreffende maand en dezelfde maand een jaar eerder. De inflatiecijfers zijn gebaseerd op 
nationale ICP's die niet altijd volkomen vergelijkbaar zijn tussen de kandidaat-landen onderling of met de GICP's van de 
EU (verschillende methoden, begrippen en praktijken bij de berekening van de ICP's). 
141 
INDUSTRIE 
Structuur van het BBP naar economische activiteit (NACE, lopende prijzen) 
- Winning van delfstoffen 
Industrie 
I-Ü 'luctie en distributie van elektriciteit, gas en water 
Volume-indexcijfers van de industriële productie naar NACE-klasse 
- Totaal 
- Winning van delfstoffen 
- Industrie 
- Productie en distributie van elektriciteit, gas en water 1993 1994 1995 1996 
% van het bruto binnenlands product 
voorgaand jaar = 100 
89,1 
104,5 
86,8 
100,8 108,5 
101,6 
111 
92,9 105 
103 
105,1 
105,4 f,9 
Volume-indexcijfers van de industriële productie naar NACE-klasse: De industriële productie bestrijkt de winning van 
delfstoffen, de industrie en de productie en distributie van elektriciteit, gas en water (secties C, D en E van de 
NACE-classificatie). Het indexcijfer van de industriële productie wordt ieder jaar gebaseerd op een volledige telling van de 
staatsbedrijven en particuliere ondernemingen die tot de industriesector worden gerekend. Gegevens voor 1996 voorlopig. 
INFRASTRUCTUUR 
Spoorwegnet 
Autosnelwegen 
Aantal inwoners per personenauto 1985 1990 1995 1996 
km per 1000 km2 
38,7 38,7 38,7 38,7 
km 
221 273 314 314 
inwoners 
8,4 6,6 5,1 
142 
LANDBOUW 
Bodemgebruik 
- oppervlakte land 
- landbouwgrond 
- bos 
- bouwland 
- blijvend grasland 
Landbouwgrond naar wettelijke status 
- staatsonderneming 
- coöperatieven 
- overige 1992 1993 1994 1995 1996 
1000 ha 
11099 
6159 
3873 
4047 
1833 11099 
6159 
3877 
4063 
1852 11099 
6159 
3876 
4001 
1942 11099 
6164 
3876 
3998 
1962 11099 
6164 
4203 
1761 
% van de landbouwgrond 
69 
8 
23 45 
21 
34 28 
33 
39 21 
79 
Aandeel in BBP 
- Landbouw, jacht, bosbouw en visserij (Nace A+B) 
Volume-indexcijfers van de bruto landbouwproductie 
Belangrijkste teelten, oppervlakte 
- Granen 
- waarvan: tarwe 
- Aardappelen 
- Suikerbieten 
- Voederhakvruchten 
Belangrijkste gewassen, opbrengst 
- Granen 
- waarvan: tarwe 
- Aardappelen 
- Suikerbieten 
- Voederhakvruchten 1992 1993 1994 1995 1996 
% van het bruto binnenlands product 
voorgaand jaar= 100 
80,6 107,1 116 86,7 
1000 ha 
2182 
1108 
48 
18 
5 2315 
1266 
39 
11 2341,3 
1319,8 
47 
8 2185,8 
1181,1 
56 
9 1841,2 
957,7 
40 
8 
100 kg/ha 
29,8 
31,1 
117,9 
168,9 
342,0 24,7 
28,6 
91,5 
86,4 27,6 
28,5 
105,6 
140,0 30,2 
29,1 
115,9 
174,4 18,8 
18,7 
80,7 
108,9 
Verkoop of aankoop van slachtdieren 
- varkens 
- rundvee 
- gevogelte 
Veebezetting (eind van de periode) 
- rundvee 
- waarvan: koeien 
- schapen 
- varkens 1992 1993 1994 1995 1996 
1000 ton levend gewicht 
stuks per 1000 ha landbouwgrond 
158,1 
79,4 
781,7 121,8 
68 
611 103,5 
56,9 
551,2 102,5 
60,2 
548,8 
stuks per 1000 ha bouwland 
659,6 517,7 496,8 509,2 
Volume-indexcijfers van de brutolandbouwproductie: Gegevens gebaseerd op de methodiek van het System of National Accounts 
(SNA). 
143 

Bulgaria 
1994 
A/ Country boundary 
A/ Main railway line 
/ Ferry connection 
A/ Motorway 
A/ National road, Double lane 
A/ National road 
A/ Principal road 
A/ Main navigable waterway 
Selected major settlements: 
(1 000 inhabitants) 
ô 200-250 
• 250- 500 
• 500 - 1 000 
• >1000 
General information about the country: 
Age groupe On years): U--<15 
15- 65 
>65 
Living standard (in 1993): ECU 1 024 
(QDPparoaptaft 
Area: 110 994 km* 
Administrative regions: 9 districts 
Population: 8 427 400 
Souraa: Natfomd ««Itotkad InaOuta 
CtttoQrapny nd QooorapMo MifontMoon nMUMQMiwnfe QI8CO 
0 2S 78km 
euros*» 

Bulgaria 
1994 
Legend: 
A/ Country boundary 
A/ Region boundary 
COUNTRY NAME 
REGION NAME 
OTYNAME 
Selected major settlements: 
(1000 inhabitants) 
o 200- 250 
• 250- 500 
• 500 - 1 000 
• >1000 
General information about the country: 
Age groups (in years): 
A 5 <15 
15- 65 
>65 
Uving standard (in 1993): ECU 1 024 
(QDPparoapRa) 
Area: 110994 km* 
Administrative regions: 9 districts 
Population: 8 427 400 
Sourc«:N*lorMd8talMioallnattute 
Cwtography and gaographlo Information managamant QI800 
ÂuTOfltfll 


ISSN 0254-1513 
COM(97) 2008 def. 
DOCUMENTEN 
NL 11 01 06 
Catalogusnummer : CB-C0-97-376-NL-C 
ISBN 92-78-22887-7 
Bureau voor officiële publikaties der Europese Gemeenschappen 
L-2985 Luxemburg