[pic] | COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN |

Brussel, 4.7.2007

SEC(2007) 894

WERKDOCUMENT VAN DE DIENSTEN VAN DE COMMISSIE Begeleidend document bij het

Voorstel voor een VERORDENING VAN DE RAAD houdende een gemeenschappelijke ordening van de wijnmarkt en houdende wijziging van enkele verordeningen Beknopte effectbeoordeling {COM(2007) 372 definitief}{SEC(2007) 893}

1. Probleemstelling

In de analyse die is vervat in de effectbeoordeling[1] waarvan de mededeling van de Commissie "Naar een duurzame Europese wijnsector"[2] vergezeld ging, werd al gewezen op het vitale belang van de Europese wijnsector, wat betreft zowel het belang daarvan op de wereldmarkt voor wijn als de belangrijke rol die deze sector speelt binnen de landbouwsector en op het platteland in de wijnproducerende lidstaten en gebieden. Ondanks het feit dat een groot deel van de EU-wijnproductie grote bekendheid geniet en concurrerend is, wordt de sector in toenemende mate geconfronteerd met een reeks tekortkomingen:

1. gestage daling van de consumptie in de loop van de laatste decennia, als gevolg van diepgaande maatschappelijke veranderingen inzake levensstijl en voedingsgewoonten;

2. verlies van concurrentievermogen ten opzichte van wijn van buiten de EU;

3. gebrek aan evenwicht van de wijnmarkt in de EU, waardoor het voortbestaan van de sector niet gewaarborgd is;

4. ingewikkeldheid van het wettelijke kader voor het wijnbeleid;

5. onvoldoende aandacht voor milieuproblemen.

Wat dit betreft, zijn veel van de GMO-beleidsinstrumenten waarschijnlijk niet doeltreffend genoeg om deze doelstellingen te bereiken:

- ondanks het verbod op nieuwe aanplant is men er niet in geslaagd de productie te beteugelen;

- van de rooiregeling wordt vrijwel geen gebruik meer gemaakt;

- distillatiemaatregelen en andere marktinstrumenten moedigen de overproductie aan, waardoor geen marktevenwicht ontstaat;

- sommige bepalingen van het GMO zijn de oorzaak van veel administratieve rompslomp ;

- sommige regels (bijvoorbeeld inzake etikettering en inzake oenologische procedés ) verhinderen dat efficiënt kan worden gewerkt, en remmen de ontwikkeling van nieuwe productietechnieken en marketingmethoden. Met name de etiketteringsregels zijn te heterogeen en te rigide, waardoor het moeilijk wordt "vins de cépage" te ontwikkelen, d.w.z. wijnen die uit één of meer druivenrassen worden gemaakt en waarbij om marketingredenen veeleer de naam van het ras wordt benadrukt dan de geografische oorsprong van het product;

- de huidige tweedeling tussen enerzijds tafelwijnen en anderzijds in bepaalde gebieden voortgebrachte "kwaliteitswijnen " (v.q.p.r.d.) biedt niet langer het geschikte kader voor de promotie van het concept "geografische aanduidingen" voor wijnen;

- verscheidene beleidsinstrumenten staan momenteel binnen de WTO onder druk.

2. DOELSTELLINGEN

In de mededeling van juni 2006 is uiteengezet dat de wijnhervorming beschouwd moet worden in de context van een lopend proces dat in 2003 is begonnen met de algemene hervorming van het GLB, en dat in 2004 (hervorming van de sectoren katoen, hop, olijfolie en tabak) en 2005 (hervorming van de sector suiker) is voortgezet. Het recente wetgevingsvoorstel van de Commissie om de andere belangrijke sector die onder de hervorming valt, namelijk de sector groenten en fruit[3], te wijzigen, is een ander initiatief dat deze richting opgaat.

Met de nieuwe koers van het GLB wordt resoluut een stap gezet naar een meer toekomstgerichte marktgerichte en duurzame landbouw en wordt een belangrijke bijdrage geleverd aan de doelstellingen van de Lissabonstrategie[4] en het duurzame-ontwikkelingsbeleid dat tijdens de Europese Raad van Göteborg[5] is overeengekomen.

De nieuwe wijnregeling moet ook worden afgestemd op de fundamentele beginselen van het nieuwe GLB om bij te dragen aan de voltooiing daarvan; daarom moet de hervorming van de wijnsector vooral gericht zijn op het verbeteren van het concurrentievermogen en van de duurzaamheid op economisch, sociaal en milieugebied .

Meer in het bijzonder moeten met de hervorming van de GMO voor wijn de volgende doelstellingen worden gediend:

- garanderen dat de kwantitatieve en kwalitatieve balans tussen vraag en aanbod wordt verbeterd;

- het concurrentievermogen van Europese wijn vergroten;

- de marktgerichtheid , de horizontale aanpak en de naleving van de randvoorwaarden vergroten;

- het inkomen van de producenten veiligstellen;

- algemene maatschappelijke vraagstukken , bijvoorbeeld gezondheids- en consumentenbescherming en milieuvraagstukken, in het beleid integreren;

- de authenticiteit en het traditionele karakter van het product beschermen;

- de internationale verplichtingen naleven;

- de wetgeving vereenvoudigen en zorgen voor een flexibeler en doeltreffender wetgevingskader ;

- een groter beroep doen op de subsidiariteit door de maatregelen aan te passen aan de bijzondere omstandigheden en behoeften, maar ze wel onder bepaalde gemeenschappelijke regels brengen om concurrentievervalsing te voorkomen;

- zorgen voor een soepele integratie van Bulgarije en Roemenië in de EU, door de modernisering en de herstructurering van de wijnsector in die landen te versterken.

3. WETGEVINGSVOORSTEL

Het wetgevingsvoorstel is grotendeels gebaseerd op de optie "grondige hervorming", en meer in het bijzonder op de in de mededeling van juni 2006 onderzochte variant B daarvan, maar dan verder doorgevoerd.

De voornaamste nieuwe elementen van de huidige voorstellen ten opzichte van de optie "grondige hervorming" zijn:

- verlaging van de doelstelling van de rooiregeling (van 400 000 naar 200 000 ha);

- het wijnbouwareaal openstellen voor de bedrijfstoeslagregeling (ook al houdt dit niet in dat er in verband hiermee nieuwe toeslagrechten worden gecreëerd).Met deze maatregel wordt een belangrijk element van de optie "hervorming volgens het GLB-model" in het voorstel opgenomen (optie 3 van de mededeling);

- speciale nadruk op maatregelen voor de promotie van Europese wijn op markten buiten de EU uit de nationale enveloppe en op voorlichtingscampagnes inzake verantwoordelijke en matige wijnconsumptie in de EU.

4. EFFECTBEOORDELING (STATUS QUO VS. WETSVOORSTEL)

4.1. Economisch effect op de wijnsector

4.1.1. Marktevenwicht

In het licht van de vooruitzichten voor de wijnsector van de EU-27 op middellange termijn, zal de optie "niet hervormen" tot oplopende overschotten leiden en derhalve geen duurzame oplossing bieden.

Op grond van het door de Commissie voorgestelde wetgevingskader, zal de beëindiging van de marktmaatregelen de wijnproductie marktgerichter maken, waardoor op de lange termijn een marktevenwicht wordt bereikt.

Op de korte termijn kan het voorstel van de Commissie ervoor zorgen dat het wijnoverschot geleidelijk wordt weggewerkt door het productiepotentieel sterker in te krimpen, structurele aanpassingen in de sector aan te moedigen en de vraag naar EU-wijnen te stimuleren.

4.1.2. Prijzen

Bij handhaving van de status-quo zullen de toenemende overschotten tot een steeds grotere druk op de interventiemaatregelen en op de EU-begroting leiden. Het doeltreffend wegwerken van wijnvoorraden met marktinstrumenten zal steeds moeilijker worden. De steeds weerkerende crises zullen een scherpe daling van de prijzen en dus ook van de bedrijfsinkomens met zich brengen.

De voorgestelde hervorming zal op de lange termijn tot een bevredigend prijsniveau leiden, als rechtstreeks gevolg van het bereikte marktevenwicht.

De sector zal echter nog het hoofd moeten bieden aan een scherpe prijsdaling op de korte termijn , aangezien grote structurele aanpassingen nodig zijn om de markt te stabiliseren.

Bij de beoordeling van het effect op de wijnprijzen is uitgegaan van de statistische relatie tussen de prijzen voor tafelwijn en de totale wijnvoorraad, op basis waarvan de prijzen zijn geëxtrapoleerd.

Uit deze berekening blijkt dat het voorstel van de Commissie op de korte termijn een minder uitgesproken effect (-7%) op de prijzen zal hebben dan het scenario zonder hervormingen (-11%) , en dat het mettertijd voor een snelle prijsstabilisatie zal zorgen.

4.1.3. Concurrentievermogen

De wijnsector in de EU heeft momenteel een aantal handicaps ten opzichte van zijn concurrenten:

- kleinere productiestructuren , waardoor de productiekosten hoger uitvallen en slechts kleinere hoeveelheden kunnen worden aangeboden om in de behoeften van grootwinkelbedrijven te voorzien;

- een minder dynamische marketingstrategie;

- meer beperkingen als gevolg van de voorschriften .

Deze handicaps hebben tot een afkalving van het marktaandeel van de wijnen uit de EU ten opzichte van concurrerende wijnen geleid, zowel op de binnenmarkt als op de exportmarkten. Dit is een teken van verontrustend verlies van concurrentievermogen van de wijnsector in de EU, met name in het lagere en middelhoge kwaliteitssegment.

Ook op dit gebied zal niet hervormen de huidige problemen niet oplossen.

Het voorstel van de Commissie zal daarentegen de problemen op de juiste manier aanpakken , nl. door:

- meer marktgerichtheid en verbetering van de structuren;

- meer flexibiliteit wat de oenologische procedés en de etiketteringsvoorschriften betreft;

- minder beperkingen als gevolg van de voorschriften;

- steun voor voorlichting over en promotie van wijn uit de EU.

Met name zal de opheffing van het verbod op nieuwe aanplant vanaf 2014 het concurrentievermogen opkrikken , aangezien de meest doelmatige producenten dan de omvang van hun bedrijf kunnen optimaliseren en kunnen werken op de productieschaal die het meest geschikt is.

Tot slot zullen de voorgestelde bepalingen betreffende verrijking leiden tot een stijging van de productiekosten voor de betrokken producenten; hoe lager de wijnprijs, hoe groter de stijging, die dan bovendien groter is voor producenten die wijn verrijken met gesubsidieerde geconcentreerde most dan voor diegenen die daarvoor sucrose gebruiken.

4.1.4. Economisch effect op de sector drinkalcohol

De afschaffing van de subsidies voor de distillatie van drinkalcohol zal een verhoging van de productiekosten voor distilleerders met zich brengen, omdat zij dan tafelwijn tegen marktprijzen moeten aankopen.

De kostenstijging wordt geraamd op ongeveer 0,4 euro per liter brandewijn (40% vol) en 0,15 euro per liter versterkte wijn. Deze geringe kostenstijging wordt dan waarschijnlijk doorberekend in de kleinhandelsprijs van het product.

Aangezien de kleinhandelsprijs van een literfles brandewijn zelfs in de landen met de laagste accijnzen gewoonlijk ongeveer 10 euro bedraagt, zullen de gevolgen van de stijging van de productiekosten op de prijs van brandewijn relatief gering zijn (normaal gesproken minder dan 5%) en op die van versterkte wijn zelfs nog kleiner.

De prijsstijging zal onder andere leiden tot een daling van de consumptie van wijnalcohol, naar schatting met het equivalent van 4 miljoen hectoliter wijn.

4.2 . Sociaal effect

4.2.1. Landbouwinkomens

Zoals in punt 4.1.2 reeds is vermeld, zal in het huidige systeem de aan de geleidelijke toename van de wijnoverschotten te wijten daling van de prijzen op de lange termijn leiden tot een aanzienlijke verslechtering van de landbouwinkomens in de wijnsector.

Het hervormingsvoorstel zal, dankzij de relatief hoge prijzen op de lange termijn tot een bevredigend inkomensniveau leiden.

Zoals in de analyse inzake prijzen reeds is vermeld, zullen de wijnproducenten in de beide scenario's - handhaving van de status-quo en het voorstel van de Commissie - op de korte termijn te kampen krijgen met inkomensverliezen .

Het effect van de verwachte prijsdalingen op de inkomens is aan de hand van gegevens van het informatienet inzake landbouwbedrijfsboekhoudingen (ILB) gesimuleerd voor enkele “modelbedrijven” die staan voor de belangrijkste typen van tafelwijnproducenten in verscheidene wijnproducerende regio’s van de EU.

Uit die analyse blijkt dat het voorstel van de Commissie in alle regio's zelfs op de korte termijn een minder uitgesproken effect op de inkomens heeft dan de status-quo , en mettertijd tot een snelle inkomensstabilisatie zal leiden.

4.2.2. Werkgelegenheid in de landbouw

Gedurende de eerste vijf jaar van de toepassing van de wijnhervorming wordt de rooiregeling nieuw leven ingeblazen; daardoor zal niet alleen het wijnbouwareaal afnemen, maar zal er ook meer werkgelegenheid verloren gaan in de wijnsector dan bij een ongewijzigd beleid.

Met name voor 2009, het jaar waarin de grootste hoeveelheid wijngaarden wordt gerooid, wordt een daling van de werkgelegenheid in de wijnbouw met 5,1% verwacht. Dit percentage zal de jaren daarop langzamerhand dalen tot 3,3%, wat overeenkomt met de verwachte daling van de werkgelegenheid bij voortzetting van de bestaande regeling.

Het hervormingsvoorstel van de Commissie komt er kortweg op neer dat de normale langetermijntrend in de richting van een rationalisering ten aanzien van de factor arbeid en een daling van de werkgelegenheid in de landbouw , enigszins wordt versneld . Het is met name interessant om te zien dat het algemene werkgelegenheidsniveau na afloop van de overgangsperiode van de hervorming (2013) gelijk is aan wat twee jaar later (2015) zou zijn bereikt bij handhaving van de status-quo.

4.2.3. Werkgelegenheid in de wijndistributieketen en aanverwante sectoren

De wijnproductie buiten de eigenlijke wijnbouwbedrijven heeft betrekking op 8 600 coöperatieve kelders of particuliere wijnproducenten, die in de EU in totaal aan ongeveer 76 000 mensen werk bieden.

Wanneer de rooiregeling nieuw leven wordt ingeblazen, zullen sommige wijnbouwers, die gewend waren hun productie naar die wijnproducenten te brengen, met hun activiteiten stoppen, waardoor de betrokken wijnproducenten plotseling minder wijn zullen produceren.

Deze inkrimping van de totale wijnproductie kan aan de basis liggen van een belangrijke structurele aanpassing van de wijnbouwsector; dit zal wijncoöperatieven aanzetten tot groei of tot het aangaan van fusies, om een optimale omvang te bereiken. Enerzijds zal dit proces tot banenverlies kunnen leiden, maar anderzijds zal het de rationalisering van de wijnbouwsector kunnen verbeteren, want die heeft blijk gegeven van een tekort aan efficiëntie als gevolg van zijn geringe omvang. Tegelijkertijd zullen de toegenomen middelen voor plattelandsontwikkelingsmaatregelen in de wijngebieden ertoe kunnen leiden dat de wijnbereiders nog meer dan reeds nu het geval is, de toegevoegde waarde van hun producten verhogen door hun activiteiten binnen de wijndistributieketen nog verder te diversifiëren.

Een andere industrie die verband houdt met de wijnproductie, is de wijndistillatiesector die in Italië, Frankrijk en Spanje zo'n 256 distilleerderijen omvat met in totaal 6 800 werknemers (geen gegevens beschikbaar voor andere lidstaten).

Door de afschaffing van de distillatiemaatregelen, en met name de distillatie van bijproducten (die een groot aandeel van hun omzet uitmaakt) zullen de wijndistilleerderijen ongetwijfeld onder grote druk komen te staan en enkele daarvan zullen waarschijnlijk hun deuren moeten sluiten . Andere distilleerderijen krijgen echter de kans zich aan de nieuwe situatie aan te passen , rekening houdend met het feit dat een ander deel van hun productie, namelijk die van alcoholhoudende dranken, een aanzienlijk marktaandeel heeft. Ook komen meer middelen uit het plattelandsontwikkelingsfonds beschikbaar die gericht zijn op de ontwikkeling van nieuwe technologieën om de kosten te verlagen of om nieuwe afzetmarkten te vinden voor de productie van de distilleerderrijen, of om herstructureringsacties te ondernemen die erop gericht zijn mogelijkheden tot conversie te vinden voor distilleerderijen die dichtgaan.

4.3 . Effecten op het milieu

De wijnproductie legt nogal wat druk op het milieu (effecten op de bodem, intensief gebruik van gewasbeschermingsmiddelen en met name van fungiciden, afval in de vorm van bijproducten van de wijnbereiding, toenemende toepassing van irrigatie in bepaalde gebieden, te sterke specialisatie).

De status-quo zou tot gevolg hebben dat deze druk blijft bestaan .

Het hervormingsvoorstel zal veel gunstige effecten op het milieu hebben, met name door wijnbouwareaal in aanmerking te laten komen voor de bedrijfstoeslagregeling , door steunmaatregelen in het kader van de GMO voor wijn systematisch te verbinden aan randvoorwaarden , en door nieuwe middelen naar de tweede pijler over te hevelen .

De ruimere toepassing van de rooimaatregelen zal over het geheel genomen positieve effecten op het milieu hebben, aangezien daardoor in het algemeen de monocultuur zal afnemen. De randvoorwaarden waaraan moet worden voldaan om in aanmerking te komen voor de premie voor definitieve stopzetting, en de bedrijfstoeslagregeling die wordt uitgekeerd voor het gerooide areaal zullen de negatieve gevolgen van stopzetting helpen voorkomen.

Tot slot kan de afschaffing van alle distillatiemaatregelen ook positieve effecten op het milieu hebben, op voorwaarde dat op een goede manier wordt omgegaan met de bijproducten van de wijnbereiding.

4.4. Effecten op de handel en op de overeenstemming met de WTO-regels

In de wijnsector hebben de belangrijkste kwesties die momenteel in WTO-verband aan de orde zijn, betrekking op:

- de interne steun: een groot deel van de jaarlijkse uitgaven in het kader van de GMO voor wijn valt onder de “oranje box”, dit is het type steun dat de handel het meest verstoort.

- uitvoerrestituties: de onderhandelingen in het kader van de WTO kunnen tot een overeenkomst inzake de geleidelijke afschaffing van alle uitvoersubsidies leiden;

- het kwaliteitsbeleid/de geografische aanduidingen: het bestaande regelgevingskader op het gebied van kwaliteit biedt niet de mogelijkheid om in het kader van de WTO-TRIPS-overeenkomst voor een optimale internationale bescherming van onze geografische aanduidingen te zorgen.

- etiketteringsregels: onze regels worden door sommige derde landen als discriminerend beschouwd.

Bij ongewijzigd beleid zullen nagenoeg alle WTO-problemen die de bestaande wijnregeling oplevert, onopgelost blijven; bijgevolg zullen vele bepalingen van de GMO in de toekomst onder vuur komen te liggen .

Het hervormingsvoorstel zal de GMO voor wijn WTO-vriendelijker maken, hoewel niet kan worden gegarandeerd dat alle in het kader van de nationale eveloppe voorgestelde maatregelen onder de "groene box" zullen vallen.

4.5 . Effecten op de wijnkwaliteit en op de bescherming van de gezondheid en van de consumenten

4.5.1. Wijnkwaliteit

Door het hervormingsvoorstel zal de sterkere marktgerichtheid waartoe de beëindiging van de marktmaatregelen zal leiden, naar verwachting gunstig zijn voor het segment wijnen van hoge kwaliteit .

4.5.2. Beleid inzake gezondheid en consumentenbescherming

Bij de bestaande GMO voor wijn heeft de distillatie tot drinkalcohol een negatief effect op de volksgezondheid, omdat zo de verwerking van wijn tot een drank met een hoger alcoholgehalte wordt gesubsidieerd. Deze maatregel maakt de productie van wijn-eau-de-vie tegen lagere kosten mogelijk en bevordert daardoor het verbruik ervan, wat in strijd is met de doelstellingen op gezondheidsgebied.

De afschaffing van de gesubsidieerde distillatie tot drinkalcohol, en meer in het algemeen de nagestreefde verkleining van de overschotten dankzij een meer marktgerichte productie, hebben waarschijnlijk een positief effect op de volksgezondheid . Bovendien zullen de voorgestelde vereenvoudiging van het kwaliteitsbeleid, van de regeling inzake geografische aanduidingen en van de etiketteringsvoorschriften, en de voorlichtingscampagnes de transparantie voor de consumenten vergroten .

4.6 . Effecten op de doelmatigheid van het beheer

Handhaving van de bestaande GMO betekent dat een ingewikkeld systeem wordt bestendigd, waardoor een steeds grotere last op de marktdeelnemers wordt gelegd, hun concurrentievermogen wordt gehinderd en er vrijwel geen ruimte voor subsidiariteit blijft.

Het voorstel van de Commissie zal voor een belangrijke vereenvoudiging zorgen, voornamelijk dankzij de afschaffing, in sommige gevallen na een overgangsperiode, van enkele ingewikkelde maatregelen (aanplantrechten, distillatiemaatregelen, particuliere opslag van wijn en openbare opslag van alcohol). Het voorstel zal ook meer subsidiariteit tot gevolg hebben door de invoering van de nationale enveloppe die de lidstaten de mogelijkheid geeft te kiezen uit een aantal alternatieve maatregelen, en door een verhoging van de middelen voor plattelandsontwikkeling in de wijnproductiegebieden.

Tot slot is het voorstel van de Commissie grotendeels gebaseerd op het beginsel van budgettaire neutraliteit (ongeveer 1,3 miljard euro per jaar) . Daarom zal het totale steunniveau voor de sector niet worden veranderd, maar zal er gewoon sprake zijn van meer waar voor het geld uit de communautaire fondsen.

[1] SEC(2006) 770 van 22.6.2006, http://ec.europa.eu/agriculture/capreform/wine/fullimpact_en.pdf.

[2] COM(2006) 319 van 22.6.2006http://ec.europa.eu/agriculture/capreform/wine/com2006_319_en.pdf.

[3] COM(2007) 17.

[4] COM(2005) 24.

[5] Conclusies van het voorzitterschap, 15-16 juni 2001.