Advies van het Comité van de Regio's over de "Mededeling van de Commissie getiteld 'Investeren in onderzoek: een actieplan voor Europa'"

(2004/C 73/13)

HET COMITÉ VAN DE REGIO'S,

gezien de mededeling van de Commissie getiteld "Investeren in onderzoek: een actieplan voor Europa" (COM(2003) 226 def.);

gezien het besluit van de Europese Commissie van 30 april 2003 om het Comité, krachtens art. 265, eerste alinea van het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap, hierover te raadplegen;

gezien het besluit van zijn voorzitter van 19 maart 2003 om de commissie "Cultuur en opleiding" te belasten met het opstellen van een advies over dit onderwerp;

gezien de mededeling van de Commissie getiteld "Onderzoekers in de Europese onderzoekruimte: een beroep, meerdere loopbanen" (COM(2003) 436 def.);

gezien het advies van het Comité over de mededeling van de Commissie aan de Raad, het Europees Parlement, het Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio's getiteld "De regionale dimensie van de Europese onderzoekruimte" (COM(2001) 549 def.) (CDR 442/2001 fin)(1);

gezien het advies van het Comité over de mededeling van de Commissie getiteld "Meer onderzoek voor Europa: op weg naar 3 % van het BBP" (COM(2002) 499 def.), en de mededeling van de Commissie getiteld "De Europese onderzoekruimte: een nieuwe aanpak - Versterking en heroriëntering van bestaande perspectieven, opening van nieuwe perspectieven" (COM(2001) 565 def.) (CDR 328/2002 fin)(2);

gezien het op 2 oktober 2003 door de commissie "Cultuur en opleiding" goedgekeurde ontwerpadvies (CDR 246/2003 rev.) (rapporteur: de heer Nordström, lid van de regioraad van Västra Götaland (S/ELDR).

Overwegende hetgeen volgt:

1) De Commissie heeft in opdracht van de Europese Raad van maart 2003 een actieplan gepresenteerd voor investeringen in onderzoek, want het is de bedoeling dat in 2010 3 % van het BBP aan onderzoek besteed wordt. Tweederde van de benodigde middelen zouden afkomstig moeten zijn van de particuliere sector, en het onderzoekspersoneel in Europa zou met 1,2 miljoen personen moeten toenemen;

2) het actieplan moet ervoor zorgen dat de nodige initiatieven op alle politieke niveaus solide en met elkaar in overeenstemming zijn, en kunnen leiden tot radicale verbeteringen. Meer dan 80 % van de openbare onderzoeksinvesteringen in de EU hebben betrekking op het lokale, regionale en nationale niveau;

3) zwakke schakels in het onderzoekssysteem kunnen een ontmoedigend effect hebben op investeringen: problemen in verband met de onderzoekscarrière maken dat vooraanstaande onderzoekers het onderzoek of Europa verlaten; versnippering van toponderzoek heeft onvoldoende zichtbaarheid tot gevolg; kleine en middelgrote ondernemingen hebben problemen bij de financiering van hun projecten; onderzoekers en onderzoeksmanagers weten te weinig van bescherming en beheer van intellectuele eigendom;

4) voor het einde van het jaar zal een deskundigengroep voorstellen indienen voor de oprichting van een Europese onderzoeksraad (ERC);

5) het Europees Parlement heeft een nieuw initiatief voor kennisregio's (KnowREG) gelanceerd dat buiten de structuurfondsen en het Kaderprogramma om zal worden gefinancierd. Dit initiatief heeft tot doel steun te verlenen aan strategische werkzaamheden op het gebied van het onderzoeksbeleid op lokaal en regionaal niveau;

6) ERRIN (European Regions Research & Innovation Network), dat bestaat uit 100 van de in totaal 240 verbindingsbureaus van EU-regio's te Brussel, onderhoudt de contacten tussen de EU-instellingen en de lokale en regionale instanties en kan bijdragen tot de tenuitvoerlegging van het door de Commissie voorgestelde actieplan;

heeft tijdens zijn 52e zitting van 19 en 20 november 2003 (vergadering van 20 november) het volgende advies uitgebracht dat met algemene stemmen werd goedgekeurd.

1. Standpunten en aanbevelingen van het Comité van de Regio's

Naar een samenhangende ontwikkeling van regionale strategieën voor investeringen in onderzoek

1.1. Het Comité is ingenomen met het voorstel van de Commissie voor een actieplan voor meer investeringen in onderzoek teneinde Europa een sterkere onderzoeksbasis te verschaffen en aantrekkelijker te maken voor particuliere investeringen in onderzoek en innovatie;

1.2. Het Comité wil erop wijzen dat bedrijven alleen in onderzoek zullen investeren als zij duurzaam resultaat verwachten. Bij fundamenteel onderzoek of op innovatiegebied duurt het echter lang voordat concurrerende producten of diensten op de markt kunnen worden gebracht. Daarom moet vooral op deze gebieden de huidige EU-steun worden opgevoerd;

1.3. Het Comité is van mening dat richtlijnen voor EU-steun moeten leiden tot een vereenvoudiging m.b.t. het benutten van onderzoeksresultaten. Om particuliere investeringen te stimuleren is het ook van belang dat een duidelijke grens wordt getrokken tussen het eigenlijke onderzoek en de ontwikkelingsfase, vooral met oog op de toekomstige verbetering van het concurrentievermogen.

Naar een gemeenschappelijke visie op de ontwikkeling en introductie van sleuteltechnologieën

1.4. Het Comité zal zich, wanneer de Europese technologieplatforms zullen worden opgezet, uitspreken over voorstellen die het lokale en regionale niveau raken.

Alle regio's in staat stellen om te profiteren van meer investeringen in onderzoek

1.5. Het Comité is het eens met de Commissie dat alle regio's belang hebben bij wederzijds leren wanneer zij hun onderzoeks- en innovatiestrategieën uitwerken, en dat dezelfde strategie kan worden toegepast wanneer het gaat om de gevolgen van de 3 %-doelstelling voor het aantal opgeleide personen op het terrein van onderzoek en ontwikkeling. De benodigde maatregelen moeten dan wel steeds worden afgestemd op de specifieke regionale en nationale kenmerken;

1.6. Het Comité is van mening dat het voorstel van de Commissie om een typologie van de regio's te ontwikkelen alsook een methode om regionale prestaties te vergelijken een stimulerend effect zal hebben op zowel het sociale, economische, technische, milieu- en organisatorische verkennend onderzoek als de discussie over het derde Cohesieverslag van de EU met het oog op een goede planning voor het nieuwe Kaderprogramma en het structuurfondsenprogramma voor de jaren 2007-2013.

Een coherent pakket beleidsinstrumenten ontwikkelen

1.7. Het stemt het Comité tot voldoening dat de structuurfondsen zullen worden ingezet voor het wegwerken van regionale verschillen op het gebied van infrastructuur, opleidingsmogelijkheden, onderzoek en innovatie. De structuurfondsen hebben echter een andere doelstelling dan onderzoekssteun en dat onderscheid moet duidelijk zijn. Bij steun op onderzoeksgebied moet de wetenschappelijke kwaliteit de doorslag geven. Waar het gaat om de structuurfondsen, is er behoefte aan structurele steun om synergievoordelen te kunnen behalen. Het Comité heeft hierop al gewezen in vorige adviezen(3);

1.8. Het Comité stemt ermee in dat de voorstellen voor een coherente benutting van de verschillende beleidsinstrumenten en ter bevordering van de interactie tussen strategieën ieder jaar in de aanloop naar de Voorjaarstop van de Europese Raad op basis van verzamelde informatie en opgedane ervaringen worden besproken, b.v. in het kader van de open coördinatiemethode;

1.9. Het Comité wenst ook dat de toetredingslanden geïntegreerd worden in het actieplan voor onderzoeksinvesteringen, in het bijzonder voor het verlenen van steun voor de opbouw en uitbouw van interregionale samenwerking op onderzoeksgebied met behulp van een samenhangende combinatie van verticale (met het oog op de toegevoegde-waardeketen) en horizontale (interdisciplinaire onderzoeksmaatregelen) integratie-instrumenten;

1.10. Het Comité pleit voor betere mogelijkheden voor het midden- en kleinbedrijf om toegang te krijgen tot procedures voor de gunning van overheidsopdrachten. Dit zou b.v. kunnen gebeuren door de oprichting van een sectorspecifiek onderzoeksnetwerk tussen een groot aantal kleine en middelgrote ondernemingen.

Meer studenten naar een onderzoekscarrière lokken

1.11. Het Comité acht het met het oog op de demografische ontwikkeling zaak dat er op lokaal en regionaal niveau zorgvuldig op wordt toegezien dat er geen tekort aan technici of onderzoekers ontstaat waardoor de welvaart in gevaar zou kunnen komen. Dit kan gebeuren door met de onderwijsinstellingen samen te werken en door kennis over bestaande mogelijkheden fijnmazig te verspreiden;

1.12. Het Comité stelt voor dat de Commissie in aansluiting op het derde niveau in het proces van Bologna (doctorsgraad) de lidstaten en regio's ertoe aanzet om hun ervaringen in kaart te brengen met nieuwe carrièrestructuren voor onderzoekers, nieuwe partnerschappen voor opleidingsinstituten voor onderzoekers, andere vormen van partnerschappen waarmee de kloof kan worden gedicht tussen de opleiding tot onderzoeker en de uitoefening van het vak van onderzoeker.

De publieke kennisinfrastructuur vergroten en de relaties met het bedrijfsleven in de regio's verbeteren

1.13. Het Comité stemt in met het voorstel van de Commissie om EU-richtsnoeren uit te werken m.b.t. verlening van licenties en beheer en exploitatie van intellectuele eigendomsrechten die voortkomen uit door de overheid gefinancierd onderzoek.

Combineren van EU-financieringsinstrumenten met nationaal onderzoek op regionaal niveau

1.14. Het Comité dringt er sterk bij de Commissie op aan, ervoor te zorgen dat alle regio's de gelegenheid krijgen deel te nemen aan de voorbereidingen voor de structuurfondsenprogramma's van de volgende generatie; dit geldt in het bijzonder voor de regio's in de toetredingslanden.

Verwezenlijking van een kritische massa op regionaal niveau via rechtstreekse maatregelen op het gebied van onderzoek en innovatie

1.15. Het Comité is van oordeel dat integratie van onderzoeksresultaten ook mogelijk moet zijn buiten ieder sectorperspectief om teneinde kennispools en kennisnetwerken op lokaal en regionaal niveau te kunnen opzetten. Het beheer van sectorspecifieke investeringen, opleidingswerkzaamheden, verspreiding van kennis enz. dient steun te krijgen via diverse vormen van garantiesystemen die ertoe kunnen bijdragen dat de risico's over meerdere belanghebbenden worden gespreid.

Steun geven aan risicokapitaal voor onderzoeksintensieve mkb's

1.16. Volgens het Comité dient de kwestie in verband met het risicokapitaal voor onderzoeksintensieve mkb's aan de orde te komen in het kader van de besprekingen van de nationale actieprogramma's van de lidstaten volgens het proces van Luxemburg, in het kader van de mid term review van het sociaal fonds van de EU inzake vaardigheidsontwikkeling, alsook in het kader van de voorbereidselen met oog op de nieuwe generatie structuurfondsenprogramma's.

Verbetering van de bijdrage van het begrotingsbeleid aan groei en kwaliteit van overheidsinvesteringen

1.17. Het Comité adviseert de Commissie ervoor te zorgen dat er bij de besprekingen over de nationale actieprogramma 's overeenkomstig het proces van Luxemburg zorgvuldig op wordt toegezien dat recht wordt gedaan aan voorstellen in de nationale actieprogramma 's aangaande "ombuiging" van de overheidssteun naar meer onderzoek en innovatie.

Herziening voor 2006 van de regels voor staatssteun ten behoeve van onderzoek

1.18. Het Comité is het niet eens met het voornemen van de Commissie om de huidige EU-regels inzake staatssteun voor onderzoek en ontwikkeling te verlengen tot 2005(4), maar wenst er andermaal op te wijzen dat de huidige kaderregeling niet geschikt is om het wetenschappelijke innovatieklimaat te verbeteren, vooral niet waar het gaat om kleine en middelgrote ondernemingen(5).

Beschermen van de intellectuele eigendom in het onderzoeksproces en op bepaalde technische gebieden

1.19. Het Comité schaart zich achter het voorstel om maatregelen voor de gehele EU te nemen teneinde bewustmaking en opleiding op het gebied van intellectuele eigendomsrechten, zowel ten behoeve van onderzoekers als van studenten, te verbeteren, voorzover zulks verwezenlijkt kan worden door een extra aanbod op vrijwillige basis.

Meer transparantie in de rapportage van bedrijven over onderzoeksinvesteringen

1.20. Het Comité stelt voor, de discussie over bestaande internationale richtlijnen voor de beoordeling van en rapportage over intellectuele eigendomsrechten van bedrijven in te passen in het maatschappelijk verantwoord ondernemen (MVO), en het EMCC bij het Instituut van Dublin voor een follow-up te laten zorgen.

Brussel, 20 november 2003.

De voorzitter

van het Comité van de Regio's

Albert Bore

(1) PB C 278 van 14.11.2002, blz. 1.

(2) PB C 244 van 10.10.2003, blz. 10.

(3) CDR 442/2001 fin over COM(2001) 549 def.: "De regionale dimensie van de Europese onderzoekruimte".

(4) CDR 328/2002 fin, par. 16, blz. 5.

(5) CDR 328/2002 fin, par. 13, blz. 4.