Advies over de mededeling van de Commissie aan de Raad en het Europees Parlement: "Te nemen maatregelen naar aanleiding van de raadpleging over het Groenboek 'Pluralisme en mediaconcentratie in de interne markt - Beoordeling van de noodzaak van communautair beleid'"

(96/C 100/13)

Het Bureau van het Comité van de Regio's heeft tijdens zijn vergadering van 5 december 1994 besloten, sub-commissie 3, "Telecommunicatie", te belasten met het opstellen van een advies over voornoemde mededeling.

Sub-commissie 3 heeft haar advies op 22 maart 1995 goedgekeurd. Rapporteur was de heer Lazaridis. Commissie 7 heeft op 10 maart 1995 een aanvullend advies goedgekeurd. Rapporteur was de heer Sileoni.

Het Comité van de Regio's heeft het advies tijdens zijn 8e Zitting op 19 juli 1995 goedgekeurd en er het aanvullend advies van commissie 7 als bijlage aan toegevoegd.

INLEIDING

Massamedia zijn niet alleen middelen om informatie door te geven, zij getuigen ook van een specifieke kijk op de huidige maatschappij.

Televisie, radio en pers zijn, behalve belangrijke informatieverstrekkers, ook de meest toegankelijke ontspanningsmiddelen en de meest verspreide vormingsmethoden.

Alles wat verband houdt met politiek, levenshouding, ideologie, stereotypen of gedrag, dringt dus hoofdzakelijk via de massamedia tot het grote publiek door.

De massamedia zijn derhalve een fundamenteel kenmerk van de huidige samenleving, waarvoor zij tegelijkertijd ook een bedreiging vormen.

Pers en elektronische informatieverstrekking zijn immers meer dan alleen maar een uiting van economische bedrijvigheid en culturele scheppingskracht. De massamedia doen bepaalde opvattingen ingang vinden; hun werking is dan ook bij uitstek van politieke aard.

Dit komt vooral tot uiting in de pers en de audiovisuele media, die geen politieke identiteit afficheren, maar zich als "een onbeschreven blad" aandienen en zogenaamd "boven de politiek" staan. Zij bereiken evenwel een zeer groot publiek, en geven zo gestalte aan het esthetische, culturele, institutionele en uiteindelijk ook politieke kader waarbinnen wij ons bewegen. Zij vormen het maatschappijbeeld.

Wij moeten dan ook ten aanzien van al deze fenomenen een "veelzijdig wantrouwen" aan de dag leggen: op economisch, esthetisch, etnisch en ten slotte ook op institutioneel en politiek gebied.

De huidige samenleving kent niet alleen reeds zovele schakeringen en zo'n grote verscheidenheid binnen haar geledingen, maar wordt ook door zovele belangen doorkruist die met elkaar in botsing komen. Een cruciale ontwikkeling hierbij, waardoor het publiek zich van het probleem beter bewust werd, was de opheffing van het staatsmonopolie op radio en televisie.

Dit heeft geleid tot een veelheid aan organisaties en ondernemingen die aan de bestaande regelgeving ontsnappen, met name waar het gaat om het verbod voor een natuurlijk persoon of zijn verwanten om verscheidene radio- en televisiezenders te bezitten of in hetzelfde medium een grote participatie te verwerven; voorts is de wetgeving ook ontoereikend om na te gaan op welke wijze de financiële middelen voor deze deelnemingen werden verworven, om het intellectuele eigendomsrecht te beschermen, om wereldwijd aangenomen deontologische regels terzake te doen naleven, enz.

Vastgesteld kan worden dat er een ruime consensus bestaat over de algemene principes als pluralisme, vrije en niet-discriminerende toegang tot informatiebronnen, de noodzaak om op de snelle technologische ontwikkelingen in te spelen en ze te evalueren. De meest brandende kwestie, die het meeste reacties uitlokt en in het middelpunt van de maatschappelijke krachtverhoudingen ligt, is evenwel de concentratie van media in particulier bezit.

Concentratie is niet alleen concentratie van kapitaal en media, maar ook de verticale concentratie van levenshouding of gedachtengoed, m.a.w. de gelijkvormigheid van de aangeboden programma's.

In dat hele maatschappelijke, politieke en institutionele gebeuren beschikt de samenleving - of de democratische en pluralistische politieke stelsels - over de openbare mediasector, de openbare radio- en televisie-omroep, die als echte pluralistische spreekbuizen binnen het huidige communicatiesysteem fungeren. Indien dan een of andere actie op dit gebied wordt overwogen, moet niet alleen naar mededinging worden gekeken, maar moet ook de voorbeeldfunctie van de openbare radio- en televisie-omroep als pluralistisch element voor ogen worden gehouden.

De kwestie van de mediaconcentratie is noch een nationaal, noch een Europees, maar een internationaal probleem. Dit heeft de problematiek in het kader van zowel de Europese Unie als de Raad van Europa alleen maar ingewikkelder gemaakt. Deze problematiek komt aan bod in het Groenboek van de Europese Commissie "Pluralisme en mediaconcentratie in de interne markt - Beoordeling van de noodzaak van communautair beleid". In het Groenboek wordt een eerste evaluatie gemaakt van de behoefte om op communautair vlak een actie met betrekking tot pluralisme en concentratie van media (televisie, radio, geschreven pers) te ondernemen en wordt een overzicht gegeven van de verschillende opties waaruit de Commissie na overleg met de betrokken partijen kan kiezen.

Op verzoek van het Europees Parlement en van een aantal belanghebbenden heeft de Commissie in januari 1993 alle betrokken partijen verzocht deel te nemen aan een brede raadpleging op basis van het Groenboek over pluralisme en mediaconcentratie.

In de mededeling van de Commissie aan de Raad en het Europees Parlement "Te nemen maatregelen naar aanleiding van de raadpleging over het Groenboek 'Pluralisme en mediaconcentratie in de interne markt - Beoordeling van de noodzaak van communautair beleid'" wordt een eerste balans van de resultaten van deze raadpleging opgemaakt.

In dit opzicht is deze mededeling een eerste antwoord op het rapport van de "High Level Group" ("Bangemann-groep"), die er door de Europese Raad mee is belast voorstellen t.a.v. de informatiemaatschappij te doen. In dit rapport wordt namelijk in het bijzonder gewezen op de schadelijke gevolgen van de verschillen tussen de nationale voorschriften betreffende de media-eigendom voor de interne markt.

Tijdens de raadpleging werd het advies ingewonnen van het Europees Parlement, het Economisch en Sociaal Comité, de lid-staten, de bedrijfswereld en de beroepsorganisaties; het Comité van de Regio's werd helaas niet geraadpleegd. Het Bureau van het Comité van de Regio's heeft dan ook besloten hierover een initiatiefadvies op te stellen.

GELET OP

I. Het standpunt van de Commissie,

1. Het initiatief van de Commissie heeft tot doel ervoor te zorgen dat alle kansen die de - naar haar mening noodzakelijke - interne mediamarkt biedt, worden benut; met name wordt beoogd de uitoefening van het recht op vrije vestiging van media-ondernemingen en het vrije verkeer van mediadiensten te vergemakkelijken.

2. De Commissie merkt op dat de werking van de interne markt wordt belemmerd door de uiteenlopende nationale regelgeving inzake media-eigendom. De eerste raadplegingsronde heeft de Commissie in haar opvatting gesterkt: de belemmeringen voor de interne markt zijn nl. duidelijk gebleken uit de nog vaak nationale strategieën van de marktdeelnemers.

3. Terwijl de Commissie aanvankelijk van mening was dat een eventuele communautaire actie niet zozeer voor het behoud van het pluralisme, maar wel voor de goede werking van de interne markt noodzakelijk was, concludeert ze uit de resultaten van de eerste raadplegingsronde dat zij haar mening moet herzien: instandhouding van het pluralisme van de massamedia en de daarmee verbonden problematiek zijn nl. van het grootste belang. Niettemin blijft bescherming van het pluralisme in eerste instantie de taak van de lid-staten. De Gemeenschap moet er in het kader van haar doelstellingen en bevoegdheden over waken dat haar optreden of de maatregelen die binnen haar bevoegdheden worden getroffen, het pluralisme niet in het gedrang brengen.

- Voorts vindt de Commissie een communautair optreden niet noodzakelijk omdat de nationale voorschriften met het oog op de instandhouding van het pluralisme, op communautair niveau kunnen worden toegepast. In deze ruimte zonder grenzen kunnen nationale voorschriften betreffende de bescherming van het pluralisme en de van land tot land verschillende regelgeving terzake elkaar evenwel overlappen.

Deze voorschriften beperken de toegang van bedrijven tot de markt van de nieuwe media en het eigendomsrecht van media-ondernemingen, terwijl ze volgens de Commissie binnen de normale werking van de interne markt en met het oog op de toch voor pluralisme noodzakelijke concurrentie tussen media-ondernemingen, eigenlijk zouden moeten worden versoepeld.

- De beperkingen op het eigendomsrecht zijn niet strijdig met de communautaire wetgeving, daar zij het algemeen belang nastreven en niet discriminerend werken; daarentegen zijn de bepalingen betreffende het eigendomsrecht van buitenlanders wel discriminerende restricties die in strijd zijn met het Verdrag.

De bepalingen inzake beperking van media-eigendom kunnen, met name op communautair vlak, niet door de algemene mededingingsbepalingen t.a.v. de concentratiebewegingen worden vervangen. Hierbij kunnen concentraties die het pluralisme bedreigen, nl. alleen worden verboden voor zover zij ook de mededinging vervalsen, hetgeen niet steeds het geval is.

4. Het nationale recht ten aanzien van media-eigendom wordt reeds in bepaalde landen gewijzigd en zal naar aanleiding van de nieuwe toestand die is ontstaan, nog verder moeten worden aangepast; dit gebeurt echter op een ongecoördineerde en fragmentarische manier waardoor de interne markt op dit gebied volledig versnipperd raakt.

Het gevaar bestaat dat deze bepalingen ondoeltreffende en reactionaire maatregelen zullen blijken, die de economische ontwikkeling van de mediasector afremmen hoewel deze noodzakelijk is voor de instandhouding van het pluralisme en het grensoverschrijdende verkeer van mediadiensten.

De rechtsonzekerheid waartoe het huidige allegaartje van uiteenlopende bepalingen in de verschillende lid-staten leidt, schrikt tevens mogelijke investeerders in Europese massamedia af.

5. Het na te streven doel blijft het behoud van het pluralisme, het verhinderen van mediaconcentratie en een zo groot mogelijke rechtszekerheid, die immers een noodzakelijke voorwaarde is voor investeringen in de mediasector. Voorst moet worden gedacht aan een "veiligheidssignaal", dat moet waarschuwen voor concentraties die het pluralisme in gevaar brengen; deze concentraties kunnen immers niet op grond van het huidige mededingingsrecht worden verboden.

Er is derhalve behoefte aan een vast rechtskader dat geen afbreuk doet aan de bescherming van het pluralisme in de lid-staten, maar een soortgelijk beschermingsniveau op communautair vlak waarborgt; de bepalingen terzake moeten daarbij worden beperkt tot hetgeen hoogst noodzakelijk is voor het verwezenlijken van de bovengenoemde doelstellingen (subsidiariteitsbeginsel).

6. Met betrekking tot mediaconcentratie wordt gebruik gemaakt van criteria als

- de werkelijke kijk- en luisterdichtheid,

- de over de media zeggenschap hebbende instantie; voorts moet worden bepaald welke categorieën (rechts- of natuurlijke) personen geen controle over media mogen verwerven ("disqualified persons").

7. De Commissie staat de derde optie (uitvaardiging van een richtlijn of verordening) voor, maar neemt voorlopig geen duidelijk standpunt in ten aanzien van de al of niet noodzakelijke oprichting van een "onafhankelijk Europees comité" ter verwezenlijking van de communautaire doelstellingen terzake; voorts geeft zij er de voorkeur aan via een richtlijn een initiatief op dit gebied te nemen.

8. Zij stelt drie mogelijke beleidskeuzen voor, waarover de belanghebbenden werden geraadpleegd:

a) geen maatregelen op communautair niveau;

b) een aanbeveling inzake doorzichtigheid;

c) harmonisatie van de nationale regelgevingen inzake media-eigendom door middel van een richtlijn of een verordening.

II. Het standpunt van het Europees Parlement ten aanzien van het Groenboek (naar voren gebracht op 20 januari en 27 oktober 1994).

1. Het Europees Parlement is van mening dat pluralisme op het vlak van communicatie voor onze democratieën allerbelangrijkst is en dat de onafhankelijkheid van de media in iedere democratische staat dient te worden gewaarborgd.

Met het oog op de instandhouding van het pluralisme dient bij mediaconcentratie niet alleen te worden gelet op de economische of culturele aspecten, maar ook op de sociale, morele en politieke gevolgen. De kwaliteit en het pluralisme van de mediasector vormen de kern van onze democratieën.

2. Het EP is van oordeel dat een communautair optreden op het gebied van mediaconcentratie noodzakelijk is, niet alleen ten einde een interne markt en eengemaakte ruimte voor de media-industrie tot stand te brengen, maar ook en vooral om tot een geharmoniseerde communautaire wetgeving te komen die de massamedia optilt tot een pluralistisch forum waar in het belang van de Europese burger diverse meningen naar voren kunnen worden gebracht.

3. Het EP is voorstander van optie III, waarbij de uitvaardiging van een richtlijn wordt voorgesteld, samen met de oprichting van een onafhankelijk raadgevend comité of een Europese mediaraad, die als taak hebben om enerzijds de nationale beperkingen op mediaconcentratie te harmoniseren en anderzijds de Gemeenschap in staat te stellen in te grijpen bij concentratiebewegingen met een Europese dimensie die het pluralisme in gevaar brengen.

4. Het vraagt de Commissie het volgende in haar voorstellen op te nemen:

a) een voorstel voor een richtlijn inzake het recht op toegang tot informatie van communautaire en nationale instanties met het oog op de vrije berichtgeving;

b) een zo mogelijk door de betrokken partijen op te stellen Europese mediacode ter waarborging van de beroepsethiek;

c) een kaderrichtlijn waarmee de onafhankelijkheid van publicisten en journalisten in alle media wordt gewaarborgd.

Opgemerkt zij dat overwegingen met betrekking tot de politieke, culturele en sociale dimensie tijdens de tweede behandeling van het Europees Parlement de boventoon voerden, en dat het Parlement zich zeer ongerust toonde over het feit dat de problematiek inzake concentratie en pluralisme als een zuiver economische, met de interne markt verbonden kwestie dreigt te worden afgedaan.

III. Het Economisch en Sociaal Comité heeft op 22 september 1993 ten aanzien van het Groenboek het standpunt ingenomen dat een optreden van de Gemeenschap noodzakelijk is om het pluralisme te beschermen en op concentraties toe te zien, zodat monopolieposities onmogelijk worden gemaakt.

Het stelt voor dat de Gemeenschap een initiatief neemt om, gelet op satellietuitzendingen, internationaal overleg op het getouw te zetten zodat ook in derde landen soortgelijke maatregelen worden genomen.

Het Economisch en Sociaal Comité is eveneens voorstander van de oprichting van een Europese mediaraad, of van een media-administratie, die zou bestaan uit onafhankelijke deskundigen en vertegenwoordigers van sociale en culturele groeperingen. Het orgaan zou adviserende bevoegdheid moeten hebben.

Voorts staat het ESC ook de uitvaardiging van een richtlijn door de Commissie en het opstellen van Europese mediacode voor.

IV. Het standpunt van de lid-staten is weergegeven in de antwoorden op de vragenlijst die de Commissie in juli 1993 heeft rondgestuurd en waaruit blijkt dat:

a) er geen reden is om voor optie II (aanbeveling inzake doorzichtigheid) te kiezen aangezien zich momenteel niet echt moeilijkheden voordoen bij de uitwisseling van gegevens over de doorzichtigheid van media-eigendom;

b) de lid-staten ten aanzien van de keuze tussen optie I (geen maatregelen op communautair niveau) en optie III (uitvaardiging van een verordening of een richtlijn) een afwachtende houding aannemen en eerst de resultaten van de raadpleging met de belanghebbenden willen kennen.

V. Nadat analyse en evaluatie van de antwoorden van de betrokken particuliere marktdeelnemers op vragen van de Commissie, kan hun standpunt als volgt worden weergegeven: de meerderheid van de ondernemingen verwerpt optie I (geen maatregelen) en is te vinden voor een aanpassing van de huidige nationale regelgevingen inzake de media-eigendom; de meningen over de vraag op welk niveau - nationaal of Europees - deze verandering moet plaatsvinden, zijn daarentegen onduidelijk of verdeeld. De uiteenlopende antwoorden, die afhangen van het standpunt dat ten aanzien van de mondialisering van het media-bedrijf en de gevolgen van het gebruik van nieuwe technologieën wordt ingenomen, kunnen naar gelang van het soort marktdeelnemers in vijf categorieën worden onderverdeeld, volgens:

a) het terrein waarop de strategie van de marktdeelnemers inzake vestiging betrekking heeft: Europees of nationaal;

b) hun activiteiten: monomediale of multimediale activiteiten;

c) het land van oorsprong van de marktdeelnemers: open of gesloten land;

d) hun ervaring: nieuwkomers of gevestigde bedrijven;

e) de duur van hun strategie: korte-termijn- of lange-termijnstrategie.

Hoe dan ook komen de motieven van de marktdeelnemers er in wezen op neer dat de mogelijkheden die door de totstandkoming van de interne markt worden geboden, ten volle moeten worden benut; speerpunten daarbij zijn de vrije vestiging van media-ondernemingen, het vrije verkeer van mediadiensten, rechtszekerheid die onontbeerlijk is voor investeringen in de mediasector, en het scheppen van een uniform en vast rechtskader dat de ontwikkeling van deze bedrijven moet vergemakkelijken en hun concurrentievermogen moet versterken.

VI. Deze kwestie werd vluchtig behandeld door het Comité van de Regio's tijdens zijn zitting van 1 en 2 februari 1995, door commissie 3, die voor het onderwerp bevoegd is (rapporteur: de heer Leguina Herran), en door commissie 7 (rapporteur: de heer Dammeyer):

Door commissie 3 werd m.n. het volgende standpunt ingenomen, dat door de Voltallige Vergadering van het Comité van de Regio's tijdens de zitting van 1 en 2 februari 1995 werd bekrachtigd:

"Het Comité is zich ervan bewust dat de informatiemaatschappij niet alleen verwachtingen schept, maar ook angst voor het onbekende oproept. Daarom staat het volledig achter het plan van de Commissie om de gevolgen van de nieuwe technologieën voor de sociale, economische en regionale samenhang aan een evaluatie te onderwerpen.

Het is van mening dat de regio's en lokale instellingen bij de voorbereiding en versterking van de informatiemaatschappij van het beginsel zouden moeten uitgaan dat iedere burger, ongeacht zijn financiële middelen, toegang moet hebben tot essentiële openbare informatie.

Het onderstreept de noodzaak om hierbij de desbetreffende bevoegdheden van de lid-staten ongemoeid te laten, vooral wat de samenstelling van het medialandschap betreft.

De kwestie van de media-eigendom vereist een bijzonder zorgvuldige aanpak; thans zijn de lid-staten nog bevoegd om op dit gebied specifieke regelgeving vast te stellen."

Door commissie 7 werd deze problematiek op een meer doortastende en doeltreffende, maar niet volledig uitputtende manier behandeld. Centraal stonden de vrees dat het mediabeleid alleen als een uitvloeisel van het telecommunicatiebeleid zou worden beschouwd, en de ongerustheid dat media-bedrijven voor ondernemingen worden gehouden die alleen een zekere toegevoegde waarde en ook werkgelegenheid scheppen. Op die manier worden zij ten onrechte gelijkgesteld met openbare ondernemingen waarvoor de samenleving in de interne markt normale werkingsvoorwaarden moet creëren, zodat hun ontwikkeling en groei worden bevorderd en hun concurrentievermogen op wereldvlak wordt versterkt. Hierbij wordt echter hun echte opdracht onderschat en wordt miskend dat zij door de macht waarover zij beschikken, een catalysatorrol kunnen vervullen. Het desbetreffende advies werd door het Comité van de Regio's tijdens zijn zitting van 1 en 2 februari 1995 goedgekeurd.

Daarnaast heeft commissie 7 een aanvullend advies opgesteld. Rapporteur was de heer Sileoni. In dat advies, dat tijdens de vergadering van 10 maart 1995 met algemene stemmen is goedgekeurd, wordt van dezelfde beginselen uitgegaan als in het hoofdadvies. De rapporteurs zijn beiden van mening dat het aanvullende advies bij dit hoofdadvies moet worden gevoegd.

CONCLUSIE

HET COMITÉ VAN DE REGIO'S

1. is ingenomen met het feit dat de Europese Commissie de raadplegingsprocedure vrijwel heeft afgerond, zodat binnen afzienbare tijd het kader zal kunnen worden bepaald voor een communautaire actie op het gebied van pluralisme en mediaconcentratie in de interne markt;

2. betreurt evenwel dat het niet werd verzocht aan de raadpleging deel te nemen; het herhaalt met klem zijn verzoek om de regio's bij alle raadplegingen over verdere ontwikkelingen op het gebied van pluralisme en mediaconcentratie in de interne markt te betrekken;

3. vindt voorts dat de standpunten van de lid-staten - vooral in vergelijking met dat van de "belanghebbenden" - in de mededeling van de Commissie niet voldoende aan bod komen;

4. is van mening dat de mediaproblematiek vooral een actueel vraagstuk van democratie is, en niet zozeer verband houdt met de interne markt, die het pluralisme met de beschikbare rechtsinstrumenten niet kan waarborgen;

5. wijst erop dat de maatschappelijke rol van de massamedia, die als een catalysator kunnen inwerken op de vorming van levenshouding of gedrag, moet worden erkend. Tevens moet worden nagegaan in welke mate de media politieke invloed uitoefenen, en moeten daar conclusies uit worden getrokken. Voorts moeten de politieke spelregels die op pluralisme zijn gebaseerd, beschermd en gehandhaafd worden; in de berichtgeving moet worden gestreefd naar een echt in plaats van een pseudo-pluralisme dat niet meer is dan de voortdurende herhaling van hetzelfde betoog, dezelfde selectieve informatie en beelden.

De persoonlijke levenssfeer en de eigen identiteit moeten worden beschermd, en het recht op weerwoord van diegenen die door het "machtssyteem" van de media worden getroffen, moet worden gevrijwaard;

6. is ervan overtuigd dat de ontwikkeling van de technologie bijdraagt tot de concentratie van de economische macht;

7. stelt vast dat media-ondernemingen, culturele instellingen, reclamebureaus, telecommunicatie- en andere bedrijven reeds zo met elkaar vervlochten zijn dat zij een enorme economische en politieke macht hebben opgebouwd. Zij oefenen een niet te verwaarlozen invloed uit op de politieke overheid, die steeds meer van hen afhankelijk wordt: de politieke macht hangt in onze huidige maatschappij immers zonder meer van haar directe of indirecte bekendheid bij het publiek af. De consument wordt overigens bij zijn meningsvorming in aanzienlijke mate "geleid", en hoewel hij over verschillende informatiebronnen kan beschikken, is de kennis die hij verwerft, grotendeels vooraf bepaald.

Met name van de elektronische communicatiemiddelen (radio, televisie) kan worden gezegd dat zij niet zomaar een verlengstuk van de geschreven pers vormen, maar wellicht het meest karakteristieke beeld van onze huidige samenleving tonen, en zelfs als een soort bindweefsel ervan lijken te functioneren. De media zijn het dagelijkse "venster" waarlangs de burger met de rest van de samenleving communiceert. Zij vormen de belangrijkste voedingsbodem voor ideologieën, een bepaalde mentaliteit, een bepaalde gedragscode en politieke beïnvloeding;

8. wijst op het gevaar dat de informatiemaatschappij zich tot een dirigistische maatschappij ontpopt en dat de vrijheid van de burger tot een theoretisch beginsel wordt gereduceerd. Dit gevaar neemt toe naarmate de concentratie van media-eigendom groter wordt en met elkaar samenhangende of verweven activiteiten worden gegroepeerd, soms zogenaamd met het oog op diepte-investeringen of bevordering van het concurrentievermogen op de interne en wereldmarkt;

9. is het eens met de Commissie dat in het kader van de concentratieproblematiek gebruik kan worden gemaakt van a) het criterium "werkelijke kijk-/luisterdichtheid", in samenhang met het criterium "aantal door dezelfde persoon gecontroleerde omroepstations", en b) het criterium "over de media zeggenschap hebbende instantie", waarover de Commissie reeds een studie voorbereidt;

10. onderschrijft voorts de noodzaak om te bepalen welke categorieën personen wegens hun functie of hun activiteiten geen controle over media mogen verwerven;

11. deelt de mening van de Commissie dat initiatieven van lid-staten op het gebied van regelgeving inzake vestiging en concentratie van media-ondernemingen, het vrije verkeer van hun produkten, alsmede inzake de bescherming van het pluralisme zich thans op zo'n ongecoördineerde manier ontwikkelen dat zij door hun gebrek aan éénvormigheid nadelige gevolgen voor de interne markt hebben. Het vrije verkeer van mediadiensten tussen de lid-staten en de vrije vestiging van media-ondernemingen worden daardoor beperkt en er heerst rechtsonzekerheid, waardoor investeringen in de sector worden afgeremd en Europese ondernemingen bij een "aanval" van machtige niet-Europese mediaconcerns erg zwak komen te staan;

12. is derhalve van mening dat ook het probleem van de harmonisatie van de interne markt moet worden aangepakt, en de nationale wetsbepalingen onderling moeten worden aangepast tot een duidelijk en vast wettelijk kader; op deze manier zal de mediasector meer investeringen kunnen aantrekken, en wordt de vrije vestiging van Europese ondernemingen en het vrije verkeer van programma's in de interne markt gewaarborgd. Hierbij moeten de bevoegdheden van de lid-staten en regio's worden geëerbiedigd en moet overeenkomstig het subsidiariteitsbeginsel nodeloos centralisme worden vermeden.

Tegelijk moeten maatregelen worden genomen om buitensporige mediaconcentratie te verhinderen; liberalisering mag nl. de diensten van algemeen belang die door nationale monopolies worden beschermd, niet in het gedrang brengen, en de harmonisatie van de interne markt mag niet ten koste gaan van het pluralisme;

13. wijst erop dat de openbare radio- en televisie-omroepen, die bij uitstek sociaal-culturele en geen commerciële instellingen zijn, moeten worden beschermd zonder daarbij het pluralisme in gevaar te brengen.

Het is tevens van oordeel dat maatregelen tegen monopolievorming en mediaconcentratie overheidsinvloed in de vorm van vergunningen of gedragscodes e.d., niet mogen belemmeren, om een stevige plaats van de openbare sector in de media te verzekeren;

14. is van mening dat ethische voorschriften voor journalisten niet bij wet moeten worden ingevoerd. Wel dienen de betrokken partijen te worden aangemoedigd, vrijwillig dergelijke voorschriften uit te werken;

15. is van oordeel dat de wet op de persvrijheid en de wetgeving inzake pluralisme en mediaconcentratie in eerste instantie een zaak van nationaal belang moeten zijn, maar dat de EU tegen mediaconcentratie op Europees niveau moet optreden;

16. stelt samen met het Europees Parlement vast dat concentratie en vervlechting van media in de Unie toenemen en dat dergelijke concentraties, wanneer zij voor het pluralisme een bedreiging gaan vormen, toch moeilijk ongedaan kunnen worden gemaakt;

17. vindt de oprichting van een Europees controle-orgaan, waaraan de desbetreffende bevoegdheden van de Commissie en van de lid-staten zouden worden overgedragen, daartoe evenwel niet noodzakelijk. Het is meer te vinden voor een gedecentraliseerd toezicht, mits de werking van nationale en regionale instellingen wordt gecoördineerd in gevallen waar dit nodig is;

18. vindt evenwel dat de mogelijkheid tot oprichting van een permanent Europees adviesorgaan moet worden onderzocht. In dit orgaan, dat zich over kwesties met betrekking tot pluralisme en concentratie van de media-eigendom zou moeten buigen, moeten de Europese regio's, lokale overheden en gebruikersverenigingen die toch het dichtst bij de burger-consument staan, sterk zijn vertegenwoordigd en een belangrijke rol kunnen spelen;

19. dringt er samen met het Europees Parlement op aan dat met het oog op een regeling van bovenstaande problematiek een richtlijn wordt uitgevaardigd, en daarna, in een kort daaropvolgende fase, een Europese mediacode ter waarborging van de beroepsethiek, een kaderrichtlijn waarmee de onafhankelijkheid van publicisten en journalisten in alle media wordt gewaarborgd, en een richtlijn inzake het recht op toegang tot informatie van communautaire en nationale instanties met het oog op de vrije berichtgeving worden opgesteld.

Brussel, 19 juli 1995.

De voorzitter van het Comité van de Regio's

J. BLANC

BIJLAGE

Aanvullend Advies van het Comité van de Regio's

Het Comité van de Regio's heeft op 5 december 1994 besloten, overeenkomstig de bepalingen van artikel 198 C van het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap en van artikel 9, lid 1, van het Reglement van Orde, een aanvullend advies op te stellen over voornoemde mededeling.

Commissie 7, "Europa van de burgers - Onderzoek - Cultuur - Jeugd- en Consumentenzaken", die met de voorbereiding van de desbetreffende werkzaamheden was belast, heeft haar aanvullend advies op 10 maart 1995 zonder stemmen tegen, bij één onthouding, goedgekeurd.

Rapporteur was de heer Sileoni (It).

Het Comité van de Regio's heeft tijdens zijn zitting van 19/20 juli 1995 (vergadering van 19 juli 1995) het volgende advies van commissie 7 uitgebracht, dat als aanvulling dient op het hoofdadvies van commissie 3.

1. Inleiding

HET COMITÉ VAN DE REGIO'S,

- gelet op het Groenboek van de Commissie "Pluralisme en mediaconcentratie in de interne markt" ();

- gelet op het rapport "Europa en de wereldwijde informatiemaatschappij" van de Groep op hoog niveau ("Groep-Bangemann"), die er door de Europese Raad mee is belast, voorstellen te doen m.b.t. de informatiemaatschappij;

- gelet op de Mededeling van de Commissie "Europa op weg naar de informatiemaatschappij: een actieplan" (), en op het advies () dat het Comité van de Regio's tijdens zijn zitting van 1 en 2 februari 1995 heeft uitgebracht;

- overwegende dat alle lid-staten sinds de jaren '80 eigendomsregels voor de media hebben vastgesteld die, ondanks alle verschillen, één doel gemeen hebben, nl. de vrijheid van marktdeelnemers aan voorwaarden te verbinden ten einde het pluralisme in stand te houden;

- overwegende dat de huidige regelgevingen betreffende media-eigendom vooral met het oog op de mondialisering en de door de opkomst van de nieuwe technologieën teweeggebrachte veranderingen, moeten worden gewijzigd;

- overwegende dat reële hindernissen de vrijheden van de interne markt in de weg staan, en dat de nieuwe regelingen die in verscheidene lid-staten los van elkaar aan het ontstaan zijn, de ruimte zonder binnengrenzen die de interne markt is, weer dreigen te verbrokkelen;

- in aanmerking nemende dat de interne markt op mediagebied werkgelegenheid en cultureel pluralisme kan bevorderen, waardoor het aantal opleidingsplaatsen zal toenemen en onderzoek en ontwikkeling zullen worden gestimuleerd;

- gezien de Resoluties van het Europees Parlement van 15 februari 1990 over de concentraties in de mediasector en die van 16 september 1992 over mediaconcentratie en pluralisme;

- gezien de bedreigingen voor het democratisch pluralisme, de culturele verscheidenheid en de kwaliteit van het media-aanbod die uitgaan van de concentratie van regionale en lokale media in één hand;

- in aanmerking nemende dat pluralisme op communicatiegebied van essentieel belang is voor de totstandkoming van een Europese Unie op de grondslagen van democratie en eerbied voor de grondrechten van de Europese burgers, conform de in artikel F van het Verdrag betreffende de Europese Unie vastgelegde beginselen;

- overwegende dat een op de wisselwerking tussen vrije markt en het beginsel "openbare dienst" gebaseerd pluralisme in de Verenigde Staten wordt beschermd door de "Freedom of Information Act", aan te vullen door een "Verklaring van het recht van de burger op objectieve informatie";

- gezien de snelle ontwikkeling naar de "informatiemaatschappij", waarvan de gevolgen op mediagebied door de Gemeenschap met strikte inachtneming van het subsidiariteitsbeginsel moeten worden aangepakt;

- gezien de gevaren die mediaconcentratie voor de ontwikkeling van de talen in de lid-staten, en met name van de minderheidstalen, met zich brengt;

brengt het onderstaande advies uit:

2. Algemene opmerkingen

2.1. Het Comité van de Regio's is ingenomen met de raadpleging die de Commissie heeft georganiseerd over de maatregelen welke n.a.v. het Groenboek "Pluralisme en mediaconcentratie in de interne markt - Beoordeling van de noodzaak van communautair beleid" moeten worden genomen.

Het is van mening dat deze tweede fase van overleg tussen Commissie en betrokken partijen, in nauwe samenwerking met de lid-staten, nodig en nuttig is vanwege de vlucht die de nieuwe technologieën hebben genomen en vanwege het grote belang van pluralisme op mediagebied.

2.2. M.b.t. de vraag of pluralisme en mediaconcentratie op de interne markt via een Europese richtlijn moeten worden geregeld, sluit het Comité van de Regio's zich bij het standpunt van Europees Parlement en Economisch en Sociaal Comité aan, dat optie III van het Groenboek dient te worden gekozen, op grond van de in paragraaf 2.3 opgenomen overwegingen.

Allereerst is het van mening dat optie I geen einde zou maken aan de talloze verschillen die thans tussen de regelgevingen van de lid-staten bestaan en die o.m. tot grote rechtsonzekerheid leiden, hetgeen de ontwikkeling van de interne markt dreigt af te remmen en de bescherming van het pluralisme in de mediasector bemoeilijkt.

Ten tweede constateert het dat de lid-staten ook niet voor optie II kiezen, omdat niet direct duidelijk is hoe vermeerderde uitwisseling van informatie tussen de lid-staten - dit is immers wat optie II behelst - op zich aan die verschillen een einde zou kunnen maken.

2.3. Het Comité van de Regio's komt op voor het beginsel dat instandhouding van pluralisme een Gemeenschapsdoelstelling is; daarom is het verantwoord de maatregelen die een goede werking van de interne markt, m.n. op mediagebied, ten doel hebben, overeenkomstig culturele eisen bij te stellen.

De reeds voor bepaalde aspecten van de televisie, m.n. door de Richtlijn "Televisie zonder grenzen", op gang gebrachte harmonisering, die het vrije verkeer van uitzendingen moet bevorderen, legt kleine cultuurgemeenschappen nu reeds verplichtingen op die het voortbestaan en de ontwikkeling van bestaande omroepen - dragers van hun culturele identiteit binnen het Europese geheel - in het gedrang brengen.

Verdergaande harmonisering, nu ook op het gebied van de media-eigendom - zogenaamd om het pluralisme te beschermen, terwijl het juist in de bedoeling ligt, de door elke lid-staat genomen beschermende maatregelen te beperken - dreigt de verdediging van de culturele identiteit van de lid-staten, cultuurgemeenschappen en regio's alleen nog maar problematischer te maken.

De keuze van optie III moet dus gepaard gaan met garanties om geen afbreuk te doen aan doelstellingen van algemeen belang, zoals die welke hier zijn beschreven.

2.4. De keuze voor optie III berust ook op de onderstaande argumenten:

2.4.1. het reële risico dat pluralisme niet met de onderling verschillende nationale regelgevingen in stand kan worden gehouden;

2.4.2. de verschillen tussen de regelgevingen ontmoedigen nieuwe investeerders in de mediasector en geven reeds gevestigde mediabedrijven een voorsprong op nieuwkomers die willen doordringen op wat de "gevestigden" als "hun domein" beschouwen;

2.4.3. de opkomende nieuwe technologieën maken het overschrijden van de landsgrenzen niet alleen mogelijk, maar zelfs noodzakelijk. De bestaande afzonderlijke, versnipperde regelgevingen zullen door deze nieuwe realiteit worden achterhaald;

2.4.4. deze ontwikkeling zal in de zeer nabije toekomst haar beslag krijgen; de tijd is dan ook rijp om een gemeenschappelijke regeling in te voeren waardoor de te verwachten effecten kunnen worden ondervangen;

2.4.5. een eventuele richtlijn van de Europese Unie zou een stuk "meerwaarde" opleveren.

3. Specifieke opmerkingen

Het Comité van de Regio's is gewonnen voor een Europese richtlijn, overeenkomstig de hierboven opgesomde overwegingen.

Daarbij geldt wel dat aan de in paragraaf 2.3 genoemde voorwaarden moet worden voldaan.

Gezien de voortdurende veranderingen in de mediatechnologie en de mogelijkheid dat derde landen hun normen wijzigen, stelt het Comité voor, in mechanismen te voorzien om de in deze richtlijn neergelegde normen regelmatig aan te passen, zodat evenwicht en symmetrie kunnen worden bewaard.

Het adviseert de Europese Commissie bij het opstellen van haar richtlijnvoorstel van onderstaande beginselen uit te gaan:

3.1. inachtneming van het subsidiariteitsbeginsel, maar ook bescherming en bevordering van lokale culturen en talen;

3.2. inbouwen van een rechtszekerheid in de regelgeving waardoor aanbieders uit verschillende lid-staten op voet van gelijkheid kunnen investeren;

3.3. oprichting van een "Europese Mediaraad", gebaseerd op de Amerikaanse "Freedom of Information Act", waarin een vertegenwoordiging van de gebruikers, die representatief voor het werkelijke publiek zijn, zitting heeft;

3.4. opstellen van een lijst van kwantitatieve en economische criteria voor evaluatie, naast het in het Groenboek voorgestelde criterium betreffende het "werkelijke publiek";

3.5. bestrijken van alle communicatievormen, inclusief pers; alleen op deze manier kunnen multimediale concentratiebewegingen werkelijk worden beoordeeld en zo nodig beperkt;

3.6. opstellen van een beroepscode voor journalisten en andere informatie-exploitanten, in het besef dat pluralisme ook afhangt van degenen die informatie beheren.

3.7. in aanmerking nemen van de specifieke kenmerken van openbare of non-profit omroepen (waarvoor eventueel soepeler criteria kunnen gelden), om te voorkomen dat deze over één kam worden geschoren met organisaties welke een mate van concentratie in de hand werken die bedreigend is voor daadwerkelijk pluralisme en eerlijke concurrentie.

() COM(92) 480 def.

() COM(94) 347 def.

() PB nr. C 210 van 14. 8. 1995, blz. 109.