COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN 
Brussel, 08.09.1995 
COM(95)362 def 
VERSLAG OVER DE COÖRDINATIE 
VAN DE ACTIVITEITEN TEN BEHOEVE 
VAN HET MKB EN DE 
AMBACHTELIJKE SECTOR 

SAMENVATTING 
Dit verslag over de coördinatie van de activiteiten ten behoeve van het MKB en de 
ambachtelijke sector, dat is opgesteld overeenkomstig artikel 5 van Besluit 93/379/EEG 
van de Raad van 14 juni 19931, heeft ten doel te voldoen aan het verzoek van de Raad, 
waarbij tevens rekening wordt gehouden met het door de Commissie in haar geïntegreerde 
programma ten behoeve van het MKB en de ambachtelijke sector2 voorgestelde kader. 
Sinds de goedkeuring van het geïntegreerde programma heeft de Commissie de bijdrage 
van het midden- en kleinbedrijf (MKB) tot de ontwikkeling van de werkgelegenheid 
opnieuw bevestigd in haar Witboek over het Europees sociaal beleid3, alsmede in het 
kader van de werkzaamheden betreffende de nieuwe bronnen van werkgelegenheid en de 
lokale ontwikkelingsinitiatieven4. Bovendien heeft zij met nadruk gewezen op de rol van 
het MKB bij de ontwikkeling van de informatiemaatschappij5 en het beleid inzake het 
concurrentievermogen van Europa op industriegebied6. 
De coördinatie tussen de verschillende communautaire programma's heeft ten doel er 
enerzijds voor te zorgen dat bij het bepalen en het ten uitvoer leggen van de 
communautaire beleidsvormen ruimte wordt gecreëerd voor de MKB-dimensie ten einde 
beter rekening te houden met de specificiteit van het MKB, en anderzijds de deelneming 
van het MKB aan de communautaire programma's te versterken. 
Zo verschaft het verslag een overzicht van de genomen maatregelen, zowel in het kader 
van het ondernemingenbeleid als in het kader van de overige beleidsvormen van de Unie, 
om het ondernemingsklimaat te verbeteren (hoofdstuk I) en om de ontwikkeling van het 
MKB te ondersteunen (hoofdstuk II). De eerste twee hoofdstukken hebben hoofdzakelijk 
betrekking op de coördinatie tussen de diensten van de Commissie, terwijl hoofdstuk III 
gewijd is aan de coördinatie met de partners van de Commissie, namelijk de Lid-Staten, 
de beroepsorganisaties en de andere Europese Instellingen. 
HET GEÏNTEGREERDE PROGRAMMA TEN BEHOEVE VAN HET MKB EN DE AMBACHTELIJKE 
SECTOR 
In het kader van de doelstellingen van het Witboek over groei, concurrentievermogen en 
werkgelegenheid heeft het geïntegreerde programma ten behoeve van het MKB en de 
ambachtelijke sector ten doel de coördinatie van de communautaire, nationale en regionale 
steunmaatregelen ten behoeve van het MKB te versterken. Het programma voorziet in 
twee actietypes: de gecoördineerde acties en de bijdragen die de Unie met haar 
beleidsvormen tot de ontwikkeling van het MKB wil leveren. 
Besluit van de Raad van 14 juni 1993, PB nr. L 161 van 2.7.1993, blz. 71. 
COM(94)207 van 3.6.1994 en Resolutie van de Raad van 10.10.1994, PB nr. C 294 van 22.10.1994, 
blz. 6 tot 8. 
Europees Sociaal Beleid - Toekomstige acties voor de Unie, COM(94) 333 van 27.7.1994. 
Inventaris van de communautaire acties ter bevordering van de lokale ontwikkeling en de 
werkgelegenheid, SEC(94) 2199 van 19.12.1994, en Local development and employment initiatives 
(enquête in de Europese Unie), SEC(95) 564 van 4.4.1995. 
Europa op weg naar de informatiemaatschappij: een actieplan. COM(94) 347 van 19.7.1994. 
Het beleid inzake het concurrentievermogen van de Europese Unie op industriegebied, COM(94) 319 
van 14.9.1994. 
De gecoördineerde acties 
De gecoördineerde acties hebben ten doel het onderlinge overleg tussen de Lid-Staten en 
de onderlinge coördinatie voor zover nodig te bevorderen. Zij hebben in de eerste plaats 
betrekking op de verbetering en vereenvoudiging van het ondernemingsklimaat met het 
doel de lasten voor de ondernemingen te verlichten en hun werkgelegenheidsscheppend 
potentieel te benutten. Daarom heeft een Comité ter verbetering en vereenvoudiging van 
het ondernemingsklimaat, dat in december 1994 is opgericht, de opdracht gekregen de 
beste praktijken voor het vereenvoudigen van de formaliteiten voor de ondernemingen aan 
te wijzen en het wetgevingskader waarin zij opereren te verbeteren. In dit verband werd 
in juni 1995 in Parijs een forum georganiseerd over de bestudering van de wetgevingen 
en de belemmeringen waarmee ondernemingen bij de oprichting en tijdens de eerste jaren 
van hun bestaan worden geconfronteerd. Voorts hebben de gecoördineerde acties 
betrekking op de steunmaatregelen voor ondernemingen die op nationaal of regionaal 
niveau bestaan. De Commissie heeft ten eerste voorgesteld overlegforums op te richten 
waar de Lid-Staten hun beste praktijken op het gebied van steun aan het MKB kunnen 
presenteren, en ten tweede een gecoördineerde actie in samenwerking met de 
intermediairs van het MKB op te zetten ten einde de van het MKB uitgaande vraag naar 
informatie, opleiding en advies te stimuleren. 
Een tweede forum, dat voor oktober 1995 in Madrid is gepland, heeft als thema de 
steunmechanismen voor de oprichting van ondernemingen en voor de begeleiding van 
ondernemingen tijdens de eerste jaren van hun bestaan (zie Inleiding). 
De bijdragen van de Europese Unie 
De bijdragen die de Unie zelf tot de ontwikkeling van het MKB wil leveren, hebben 
betrekking op de acties die op specifieke wijze in het kader van het ondernemingenbeleid 
worden uitgevoerd, en op de acties die op de andere beleidsterreinen van de Unie worden 
ondernomen. De coördinatie van al deze maatregelen geschiedt via de interdepartementale 
werkzaamheden van de Commissiediensten. 
Het geïntegreerde programma ten behoeve van het MKB bevat geen nieuwe uitgaven, 
maar maakt één geheel van al de acties in het kader van de andere beleidsvormen die tot 
de ontwikkeling van het MKB kunnen bijdragen, zoals de structuurfondsen, onderzoek 
en technologische ontwikkeling, en beroepsopleiding. Voor de financiering van de 
voorgestelde nieuwe acties wordt dus hoofdzakelijk van de bestaande instrumenten 
gebruik gemaakt. Door middel van deze instrumenten draagt de Unie bij tot de 
ontwikkeling van het MKB. 
DE VERBETERING VAN HET ONDERNEMINGSKLIMAAT 
Op het gebied van de verbetering van het ondernemingsklimaat heeft de Commissie 
diverse voorstellen voor acties gedaan die een gunstige invloed op het MKB zouden 
moeten hebben. 
Wat de definitie van kleine en middelgrote ondernemingen betreft, wordt met een 
ontwerp-document beoogd de tenuitvoerlegging van de communautaire beleidsvormen 
coherenter te maken door de vaststelling van een definitie van een KMO. Dat document 
bevat een aanbeveling aan de Lid-Staten overeenkomstig het in het geïntegreerde 
programma aanbevolen partnerschap, alsmede een ontwerp-besluit van de Commissie 
betreffende de als communautaire bijdrage door haar beheerde programma's. 
Drie aanbevelingen die respectievelijk betrekking hebben op de belastingheffing bij kleine 
en middelgrote ondernemingen, de overdracht van ondernemingen, en de 
betalingstermijnen bij handelstransacties passen in het kader van het verruimde 
partnerschap met de Lid-Staten. Op deze wijze spoort de Commissie de in de Unie 
bestaande beste praktijken op en verzoekt zij de Lid-Staten die nog geen vergelijkbare 
bepalingen hebben vastgesteld, zich daarop te baseren en geschikte maatregelen te nemen 
(zie de punten 1.1.1.4. en 5. en 1.1.2.2.). 
De beoordeling van het effect van de wetgevingsvoorstellen op het MKB heeft het 
mogelijk gemaakt om met de behoeften van het MKB rekening te houden tijdens het 
wetgevingsproces, zoals het geval was bij de richtlijnen betreffende de milieuaudit en de 
milieukeur. Bovendien kon door middel van het voorstel voor een verordening betreffende 
Gemeenschapsmodellen een evenwicht worden bereikt tussen de uiteenlopende belangen 
van de fabrikanten van onderdelen enerzijds en de autoconstructeurs anderzijds. Een ander 
toepasselijk voorbeeld betreft het voorstel voor een richtlijn betreffende 
grensoverschrijdende betalingen (zie punt 1.2.1.2.1.). 
Op het gebied van concurrentie heeft de traditioneel positieve houding van de Commissie 
ten aanzien van overheidssteun voor het MKB geleid tot het vaststellen van een specifieke 
kaderregeling waardoor de Lid-Staten in staat worden gesteld steun toe te kennen om de 
investeringen van het MKB te stimuleren en hen aan te moedigen hun bekwaamheden 
door middel van advies* en opleiding te vergroten. Om de administratieve procedures te 
vereenvoudigen, heeft de kaderregeling bovendien voorzien in een "de minimis"-regel, 
waardoor de Lid-Staten ervan worden vrijgesteld steun voor beperkte bedragen bij de 
Commissie aan te melden. Ten slotte worden, ten einde rekening te houden met de 
bijzondere situatie van het MKB, hogere steunplafonds toegestaan (in het algemeen tien 
procentpunten boven het toegestane plafond). Deze houding is ook terug te vinden in de 
nieuwe communautaire kaderregeling inzake staatssteun ten behoeve van het milieu (zie 
punt 1.2.2.2.). 
PROGRAMMA'S EN MAATREGELEN TER ONDERSTEUNING VAN HET MKB 
Op het gebied van steunmaatregelen voor het MKB heeft de Unie nieuwe instrumenten 
en programma's ingevoerd die direct op het MKB zijn gericht. 
In het kader van het ondernemingenbeleid begeleidt de Commissie de ontwikkeling van 
het MKB met name door middel van het informatienetwerk voor ondernemingen (de 
EURO INFO CENTRES), de netwerken en programma's voor transnationale 
samenwerking (de BC-NET- en BS O-netwerken, de programma's EUROPARTENARIAT 
en INTERPRISE, en de acties ter bevordering van de toelevering), en de proefacties 
(EUROMANAGEMENT, Startkapitaal, Commerce 2000) die ten doel hebben het beheer, 
de financiering en de know-how van kleine en middelgrote ondernemingen te verbeteren. 
De meeste van deze acties worden in nauwe samenwerking met andere diensten van de 
Commissie uitgevoerd (zie punt ILL). 
In het kader van de andere beleidsvormen verloopt de steun aan het MKB hoofdzakelijk 
via de structuurfondsen en de programma's voor onderzoek en technologische 
ontwikkeling, beroepsopleiding en internationale samenwerking maar ook in andere 
communautaire programma's zoals het Vijfde actieprogramma inzake het milieu, wordt 
specifiek aandacht besteed aan het MKB. 
In de eerste plaats is er het communautair MKB-initatief, dat aansluit bij het Witboek 
"Groei, concurrentievermogen, werkgelegenheid" en is afgestemd op de acties van het 
geïntegreerde programma, evenwel volgens de methoden en procedures van de 
structuurfondsen. Het MKB-initiatief, waarvoor een bedrag van een miljard ecu is 
uitgetrokken, hoofdzakelijk voor de regio's van de doelstellingen 1, 2 en 5b, zou er in 
aanzienlijke mate toe moeten bijdragen om de concurrentiekracht van de kleine en 
middelgrote ondernemingen te vergroten door hun know-how te verbeteren en hun 
internationalisering te bevorderen. Doordat drie vroegere communautaire initiatieven 
worden overgenomen, draagt het communautaire MKB-initiatief bij tot een eenvoudiger 
presentatie van de communautaire programma's ten behoeve van het MKB. Het 
communautaire initiatief ADAPT, dat gericht is op de aanpassing aan de veranderingen 
in het bedrijfsleven en op de vergroting van het concurrentievermogen van de 
ondernemingen (1,4 miljard ecu), voorziet in tal van maatregelen ten behoeve van het 
MKB. Het zal worden gecoördineerd met het MKB-initiatief ten einde elk overbodig 
gebruik van middelen te voorkomen en de complementariteit van beide initiatieven te 
vergroten (zie de punten II.2.1.2.2. en 2.1.3.2.). 
De structuurfondsen in het algemeen zullen het MKB ten goede komen in het kader van 
de voor 1994-1999 goedgekeurde operationele programma's. De Commissie zal bijzonder 
belang hechten aan het toezicht op de programma's zodat de kleine en middelgrote 
ondernemingen daadwerkelijk de bedragen ontvangen die voor hen zijn bestemd (zie punt 
II.2.1). 
De nieuwe financiële instrumenten die na de bijeenkomsten van de Europese Raad in 
Edinburgh en Kopenhagen zijn ingevoerd - de leningen met rentesubsidie van de EIB ten 
behoeve van werkgelegenheidsscheppende kleine en middelgrote ondernemingen en de 
garanties van het Europees Investeringsfonds voor kleine en middelgrote ondernemingen 
- zijn operationeel (zie punt II.2.1.L). 
Door de tenuitvoerlegging van het vierde kaderprogramma voor onderzoek en 
technologische ontwikkeling zou de deelneming van het MKB sterk moeten kunnen 
worden uitgebreid, met name door de invoering in 10 programma's van 
technologiestimulerende maatregelen voor het MKB en de vaststelling van een begroting 
van 700 miljoen ecu voor het MKB. Naast deze maatregelen kan het MKB ook 
deelnemen aan de andere acties die in de programma's niet specifiek voor hen zijn 
gereserveerd (zie punt H.2.2.3.). Er werden nieuwe vereenvoudigde procedures voor de 
indiening en de beoordeling van voorstellen van het MKB ingevoerd. 
Op het gebied van beroepsopleiding voorziet het nieuwe programma LEONARDO, 
waarvoor een bedrag van 620 miljoen ecu voor 1995-1999 is uitgetrokken, in acties die 
op het MKB zijn gericht, met name om hen in staat te stellen de nodige kwalificaties en 
bekwaamheden te verwerven om zich aan te passen aan de veranderingen in het 
bedrijfsleven, de ontwikkeling van de produktiesystemen en de verspreiding van nieuwe 
technologieën. Het programma heeft tevens betrekking op de opleiding van managers van 
kleine en middelgrote ondernemingen, de verwezenlijking van taalaudits en de invoering 
van nieuwe opleidingsmethoden in het MKB (zie punt H.2.3.4.). Doordat diverse vroegere 
opleidingsprogramma's in één enkel programma worden bijeengebracht, draagt 
LEONARDO bij tot een eenvoudiger presentatie van de acties die voor het MKB van nut 
kunnen zijn. 
Met betrekking tot de internationale samenwerking heeft de coördinatie tussen het 
ondernemingenbeleid en de programma's voor samenwerking met derde landen zoals 
PHARE, TACIS of MEDINVEST, deze landen in staat gesteld te profiteren van de 
ervaring die met het ondernemingenbeleid werd opgedaan alsmede van de bestaande 
netwerken van intermediairs, en de Europese kleine en middelgrote ondernemingen in de 
gelegenheid gesteld zich een duidelijker beeld te vormen van de kansen die hun in derde 
landen worden geboden dank zij de communautaire programma's (zie punt II.2.4.4.). 
COÖRDINATIE MET DE PARTNERS 
In het kader van de sociale dialoog worden momenteel talrijke organisaties die het MKB 
vertegenwoordigen, geraadpleegd en nemen deze deel aan het Permanent Comité voor 
Arbeidsmarktvraagstukken. De vertegenwoordiging van de belangen van het MKB wordt 
dus geleidelijk werkelijkheid, mede dank zij de samenwerkingsovereenkomsten die enkele 
van deze organisaties hebben gesloten. 
De andere Instellingen van de Unie hebben een significante bijdrage tot de ontwikkeling 
van het MKB geleverd: het Europees Parlement, het Economisch en Sociaal Comité en 
het Comité van de regio's, alsmede de EIB en het EIF. De Commissie wil deze goede 
samenwerking voortzetten. 
Ten slotte had de coördinatie met de verschillende partners niet alleen betrekking op de 
programma's die een invloed op de begroting hebben (zoals de structuurfondsen, 
onderzoek of beroepsopleiding), maar ook op de beleidsterreinen die een invloed op het 
klimaat voor het MKB kunnen hebben (zoals de interne markt, fiscaliteit of concurrentie). 
Op grond echter van het subsidiariteitsbeginsel en rekening houdend met het feit dat het 
MKB-beleid hoofdzakelijk onder de nationale en regionale autoriteiten ressorteert, beperkt 
de rol van de Commissie op het gebied van coördinatie van de beleidsvormen zich tot het 
stimuleren of het op gang brengen van overleg en samenwerking onderling en met de 
Commissie, ten einde te komen tot een grotere doeltreffendheid en zichtbaarheid van de 
acties. 
In de toekomst zal de Commissie verder streven naar coördinatie, zowel intern als met 
al haar partners, de Lid-Staten, de Europese Instellingen en de beroepsorganisaties, opdat 
de inspanningen van de Unie ten behoeve van het MKB resulteren in groei, 
concurrentiekracht en werkgelegenheid. 
DE FINANCIËLE INSTRUMENTEN, DE COMMUNAUTAIRE PROGRAMMA'S EN HET MKB 
Communautaire bijstand Aan het MKB 
toegekead 
bedrag in ecu Aantal KMO's Deelnemings­
percentage van het 
MKB voor alle 
projecten samen Deelnemingspercentage 
van het MKB over de 
totale begroting 
Financiële instrumenten 
EIB - Globale leningen 90-94 
MKB-faciliteit - Globale leningen met 
rentesubsidie 1994 
EIF (garanties) 
Structuurfondsen (94-99) 
EFRO (94-99) * 
ESF (94-99) * 
EOGFL 5a (91-93) 
Communautaire initiatieven (94-99) 
MKB 
ADAPT: 1,4 MM 
IHe kaderprogramma OTQ (91-94) 
Alle programma's samen: 
waarvan Brite Euram II 
en ESPRIT 
SPRINT (89-94) 
THERMIE (90-94) 
IVe kaderprogramma OTQ (94-98) 
Specifieke maatregelen in 12 programma's 
Beroepsopleiding 
EUROTECNET (90-94) 
COMETT (90-94) 
FORCE (91-94) 
Internationale samenwerking 
PHARE - MKB (90-93) 
TACIS - MKB (92-94) 
MED-INVEST (93-95) 
AL-INVEST (93-95) 
ECIP (1994) 
Milieu 
Financieel instrument LIFE 9,4 MM 
1MM 
165 M 
6MM 
705 M 
ÏMM 
1,035 MM 
219 M 
459 M 
700 M 
320 M 
51 M 
12,2 M 
18,5 M 
17 M 36000 
2100 
(eind april 1995) 100% 45% van de aan de 
industrie en de 
dienstensector toegekende 
financieringen 
100% 
65% 
100% 
6368 
3427 
1250 
162500 56% 
27% 
60% 10% gemiddeld 
14% 
58% 
100% 
22% 
30% 
31% 
46 projecten 
10000 (direct) 
40000 (indirect) 
2250 18% 
75% 
73% 
100% 
100% 
84% 
43 100% 
100% 
38% 
MM = 1000 miljoen 
Nota Bene : In deze tabel zijn verschillende vormen van communautaire by stand (subsidies, leningen, garanties) opgenomen die op verschillende 
perioden betrekking hebben, zodat de bedragen niet mogen worden samengeteld. 
Raming van de verwachte deelneming van het MKB. 
INHOUDSOPGAVE 
INLEIDING 
HOOFDSTUK I. VERBETERING VAN HET KLIMAAT VOOR HET MKB 
1. Verbetering van het klimaat voor het MKB in het kader van het ondernemingenbeleid 
1.1. Administratief, juridisch en fiscaal klimaat 
1.1.1. Overleg tussen de diensten over de wetgevingsvoorstellen 
1.1.2. Beoordeling van het effect van de wetgevingsvoorstellen op het MKB 
1.1.3. Richtsnoeren betreffende het regelgevingsbel ei d 
1.1.4. Aanbeveling over de belastingheffing bij kleine en middelgrote 
ondernemingen 
1.1.5. Aanbeveling betreffende de overdracht van kleine en middelgrote 
ondernemingen 
1.2. Financieel klimaat 
1.2.1. Partnerschap banken-MKB 
1.2.2. Aanbeveling over de betalingstermijnen bij handelstransacties 
1.2.3. Onderlinge waarborg 
1.2.4. Europese kapitaalmarkt 
1.2.5. Andere initiatieven die een invloed op het financiële klimaat voor het 
MKB hebben 
1.2.6. Nieuwe financiële instrumenten voor het MKB 
2. Verbetering van het klimaat voor het MKB in het kader van de andere beleidsvormen 
van de Unie 
2.1. Programma voor de interne markt 
2.1.1. Effect op het juridische klimaat voor het MKB 
2.1.1.1. Resultaten van studies 
2.1.1.2. Regels inzake boekhouding 
2.1.1.3. Bescherming van het intellectuele en industriële eigendom 
2.1.2. Effect op het financiële klimaat voor het MKB 
2.1.2.1. Grensoverschrijdende betalingen 
2.1.2.2. Verzekeringssector 
2.1.2.3. -Effectenbeurzen 
2.2. Concurrentiebeleid 
2.2.1. Effect op het juridische klimaat: op de ondernemingen toepasselijke 
mededingingsregels 
2.2.2. Effect op het financiële klimaat: overheidssteun 
2.3. Energiebeleid 
2.4. Milieubeleid 
HOOFDSTUK EL PROGRAMMA'S EN MAATREGELEN TER ONDERSTEUNING 
VAN HET MKB 
1. Programma's en maatregelen ter ondersteuning van het MKB in het kader van het 
ondernemingenbeleid 
1.1. Het netwerk van Euro Info Centres 
1.1.1. De EIC's als verspreiders van nuttige en gerichte informatie naar de 
ondernemingen 
1.1.2. De EIC's als organisatoren van feed-back 
1.1.3. De EIC's als partners op lokaal niveau 
1.2. De netwerken en de programma's voor samenwerking 
1.3. Proef acties 
1.3.1. Ambacht en kleine ondernemingen 
1.3.2. Euromanagement 
1.3.3. Proefactie inzake startkapitaal 
1.3.4. Handel en distributie: actie COMMERCE 2000 
1.3.5. Coöperaties, verenigingen en onderlinge maatschappijen 
1.3.6. Statistieken 
2. Programma's en maatregelen ter ondersteuning van het MKB in het kader van de 
andere beleidsvormen van de Unie 
2.1. De financiële instrumenten van de Unie (EIB en structuurfondsen) en het 
MKB 
2.1.1. De EIB, het EIF en het MKB 
2.1.1.1. De globale leningen van de EIB 
2.1.1.2. De MKB-faciliteit 
2.1.1.3. Het Europees Investeringsfonds 
2.1.2. De specifieke acties van het regionale beleid ten behoeve van het MKB 
2.1.2.1. De communautaire bestekken 
2.1.2.2. De communautaire initiatieven 
2.1.2.3. De innoverende vormen van bijstandsverlening 
2.1.3. Het Europees Sociaal Fonds en het MKB 
2.1.3.1. De communautaire bestekken 
2.1.3.2. Het communautaire initiatief ADAPT 
2.1.3.3. Lokale ontwikkeling en werkgelegenheid 
2.1.4. Het EOGFL-Oriëntatie en het MKB 
2.1.5. Het gemeenschappelijke visserijbeleid en het MKB 
2.1.6. Coördinatie tussen het ondernemingenbeleid en de financiële instrumenten 
van de Unie 
2.2. Het beleid inzake onderzoek en technologische ontwikkeling en het MKB 
2.2.1. Definitie van kleine en middelgrote ondernemingen 
2.2.2. Overzicht van de deelneming van het MKB onder het derde kaderprogramma 
2.2.2.1. Statistiek 
2.2.2.2. BRITE-EURAM 
2.2.2.3. Onderzoekactiviteiten op het gebied van informatie- en 
telecommunicatietechnologie (ESPRIT) 
2.2.2.4. Programma voor de exploitatie van onderzoekresultaten (VALUE) 
2.2.3. MKB-specifieke acties onder het vierde kaderprogramma (KP IV) 
2.2.4. Programma inzake innovatie en overdracht van technologie (SPRINT) 
2.2.4.1. Europese infrastructuur voor innovatiediensten 
2.2.4.2. Intracommunautaire verspreiding van technologische hulpbronnen 
2.2.4.3. Betere kennis omtrent innovatie en nauwer overleg 
Lid-Staten/Commissie 
2.2.5. Actie EUROTECH CAPITAL 
2.2.6. Het programma THERMIE 
2.2.6.1. Het programma THERMIE 1990-1994 
2.2.6.2. Het programma THERMIE 1995-1998 
2.2.7. Onderzoekactiviteiten op vervoergebied 
Beroepsopleidingsprogramma's 
Het programma EUROTECNET 2.3. 
2.3.2. Het programma COMETT 
2.3.3. Het programma FORCE 
2.3.4. Het nieuwe programma LEONARDO 
2.4. De overige communautaire programma's 
2.4.1. Het milieubeleid 
2.4.1.1. Het financieel instrument LIFE 
2.4.1.2. Milieuaudit 
2.4.2. Hygiëne, gezondheid en veiligheid op het werk 
2.4.3. De informatiemarkt 
2.4.3.1. Het IMPACT-programma 
2.4.3.2. Het TEDIS-programma 
2.4.4. Internationale samenwerking 
2.4.4.1. Samenwerking met de landen van de Europese Economische 
Ruimte (EER) 
2.4.4.2. Samenwerking met de landen in Midden- en Oost-Europa 
(LMOE's) 
2.4.4.3. Samenwerking met het GOS en Mongolië 
2.4.4.4. Samenwerking met de ontwikkelingslanden in Azië, Latijns 
Amerika en het Middellandse-Zeegebied 
2.4.4.5. Samenwerking met China 
2.4.4.6. Bevordering van de communautaire uitvoer naar Japan 
2.4.4.7. Conclusie 
2.4.5. Het ontwikkelingsbeleid ten aanzien van de ACS-landen 
HOOFDSTUK IIL COÖRDINATIE MET DE PARTNERS 
1. Overleg met de beroepsorganisaties 
2. Sociale dialoog 
3. Samenwerking met de Lid-Staten 
4. Samenwerking met de overige Instellingen 
CONCLUSIE 
10 

INLEIDING 
Artikel 5 van Besluit 93/379/EEG van de Raad van 14 juni 19937 betreffende het 
meerjarenprogramma 1993-1996 ten behoeve van het midden- en kleinbedrijf (MKB) 
bepaalt dat de Commissie in het eerste halfjaar van 1995 bij het Europees Parlement, de 
Raad en het Economisch en Sociaal Comité een verslag indient over "de coördinatie 
tussen de diverse communautaire programma's die buiten dit besluit om zijn opgezet en 
waarvan het belang voor het midden- en kleinbedrijf en het ambacht duidelijk is, alsmede 
over de initiatieven die op grond van dit besluit zijn genomen". 
Sindsdien heeft de Commissie op 25 mei 1994 het geïntegreerde programma ten behoeve 
van het MKB en de ambachtelijke sector8 goedgekeurd, voor de uitvoering waarvan de 
Raad in zijn resolutie van 10 oktober 19949 zijn steun heeft betuigd. Het is de bedoeling 
dat daarmee de verschillende initiatieven - bestaande en nieuwe - in een algemeen kader 
worden bijeengebracht, ten einde de samenhang en de zichtbaarheid ervan te garanderen. 
In het programma wordt een versterkt partnerschap voorgesteld tussen alle partijen die 
betrokken zijn bij de ontwikkeling van het MKB10 - op communautair, nationaal en 
regionaal niveau - ten einde een grotere convergentie van de acties te bereiken. 
Het geïntegreerde programma omvat twee actietypes: de gecoördineerde acties en de 
bijdrage die de Unie tot de ontwikkeling van het MKB wil leveren. 
De gecoördineerde acties, die voortvloeien uit artikel 130, lid 2, van het Verdrag 
betreffende de Europese Unie, hebben ten doel het onderlinge overleg tussen de Lid-
Staten en de onderlinge coördinatie voor zover nodig te bevorderen. 
Een van de eerste met de Lid-Staten gecoördineerde acties betreft de verbetering en de 
vereenvoudiging van het ondernemingsklimaat. In december 1994 werd een Comité ter 
verbetering en vereenvoudiging van het ondernemingsklimaat opgericht met het doel de 
beste maatregelen voor het vereenvoudigen van de door de ondernemingen te vervullen 
formaliteiten aan te wijzen en het wetgevingskader waarin zij opereren te verbeteren. Het 
heeft overleg gepleegd over de wettelijke en bestuursrechtelijke bepalingen van de Lid-
Staten en de Europese Unie die de oprichting, de groei en de overdracht van 
ondernemingen belemmeren. In dit verband werd in juni 1995 in Parijs een forum 
georganiseerd waar de wetgevingen en de formaliteiten werden bestudeerd waarmee 
ondernemingen bij de oprichting en tijdens de eerste jaren van hun bestaan worden 
geconfronteerd. 
9 
10 Besluit van de Raad betreffende een meerjarenprogramma van communautaire acties ter versterking 
van de prioritaire krachtlijnen en ter verzekering van de continuïteit en de consolidatie van het beleid 
ten aanzien van de ondernemingen, in het bijzonder het midden- en kleinbedrijf, in de Gemeenschap, 
PB nr. L 161 van 2.7.1993, blz. 68. 
COM(94) 207 van 3.6.1994. 
Resolutie van de Raad van 10.10.1994, PB nr. C 294 van 22.10.1994, blz. 6 tot 8. 
Aangezien het ondernemingenbeleid van toepassing is op elke onderneming, ongeacht de bedrijfssector 
of de rechtsvorm, inclusief coöperaties, onderlinge maatschappijen, verenigingen en stichtingen. 
11 
De overige gecoördineerde acties hebben betrekking op de verbetering en de vergroting 
van de doelmatigheid van de steunmaatregelen ten behoeve van het MKB en de 
ambachtelijke sector. Daartoe heeft de Commissie voorgesteld thematische forums te 
organiseren waarbij de Lid-Staten en de Commissie de beste praktijken voor de 
begeleiding van het MKB kunnen presenteren en vergelijken. De uitwisseling van 
ervaring tussen de Lid-Staten zal betrekking hebben op de op alle niveaus bestaande 
steunmaatregelen voor het MKB. De meeste steunmechanismen voor het MKB vallen 
weliswaar onder de verantwoordelijkheid van de Lid-Staten en de regio's, maar enkele 
proefacties werden ook op communautair niveau opgezet, en er wordt verwacht dat door 
een goede uitwisseling van de beste praktijken een positief effect op de uitvoering van 
de communautaire, nationale of regionale maatregelen kan worden verkregen. In dit 
verband zal een tweede forum worden gewijd aan de steunmechanismen voor de 
oprichting van ondernemingen en voor de begeleiding van ondernemingen tijdens de 
eerste jaren van hun bestaan. Om de van het MKB uitgaande vraag naar informatie, 
opleiding en advies te stimuleren, heeft de Commissie ook een gecoördineerde actie met 
de intermediairs van het MKB voorgesteld, ten einde de zichtbaarheid van de aan het 
MKB aangeboden ondersteunende diensten te vergroten en het MKB aan te moedigen 
meer gebruik te maken van deze diensten. Om redenen die met de hulpmiddelen verband 
houden, heeft de Commissie de aanvang van de voorbereidende werkzaamheden moeten 
uitstellen. 
In dit verslag wordt zowel rekening gehouden met de eisen van de Raad als met het door 
de Commissie in haar geïntegreerde programma voorgestelde kader, waarin de 
communautaire acties ten behoeve van het MKB zijn opgenomen. Het handelt over de 
bijdragen die de Unie tot de ontwikkeling van het MKB wil leveren, zowel in het kader 
van het ondernemingenbeleid als van haar andere beleidsvormen. 
Dit rapport is opgebouwd rond twee hoofdlijnen, namelijk de verbetering van het 
ondernemingsklimaat (hoofdstuk I) en de programma's of maatregelen ter ondersteuning 
van het MKB (hoofdstuk II). Hoofdstuk III is gewijd aan de coördinatie met de partners 
van de Commissie, namelijk de Lid-Staten, de beroepsorganisaties en de andere Europese 
Instellingen, terwijl de eerste twee hoofdstukken hoofdzakelijk betrekking hebben op de 
coördinatie tussen de diensten van de Commissie. 
Het is de bedoeling dat in dit verslag over de coördinatie tussen de verschillende 
communautaire activiteiten wordt uiteengezet en geanalyseerd op welke wijze de MKB-
dimensie is geïntegreerd in de definitie en de uitvoering van de communautaire acties, ten 
einde beter rekening te houden met de specificiteit van het MKB en de deelneming van 
het MKB aan de communautaire programma's te vergemakkelijken. 
12 
HOOFDSTUK I. VERBETERING VAN HET KLIMAAT VOOR HET MKB 
1. VERBETERING VAN HET KLIMAAT VOOR HET MKB IN HET KADER VAN HET 
ONDERNEMINGENBELEID 
1.1 ADMINISTRATIEF, JURIDISCH EN FISCAAL KLIMAAT 
1.1.1. OVERLEG TUSSEN DE DIENSTEN OVER DE WETGEVINGSVOORSTELLEN 
De rol van de voor het ondernemingenbeleid bevoegde diensten van de Commissie 
(DG XXIII) bij het overleg tussen de diensten over wetgevingsvoorstellen is ervoor te 
zorgen dat de Commissie naar behoren rekening houdt met de invloed op het 
bedrijfsleven, in het bijzonder het MKB, waarvoor de regelgeving vaak een onevenredig 
zware last vormt, wegens de omvang van deze ondernemingen en hun schaarse middelen. 
Tevens moet verder niet alleen worden gelet op de kosten voor het naleven van de 
regelgeving en andere daaraan verbonden lasten, maar ook op de administratieve 
procedures of vereisten • die rechtstreeks uit de regelgeving voortvloeien. Het is de taak 
van DG XXIII de regelgeving zelf te bekijken en ervoor te zorgen dat met de mening van 
de MKB-organisaties rekening wordt gehouden. Bovendien moet DG XXIII, indien een 
beoordeling van het effect voor het bedrijfsleven moet worden verricht, waar nodig zijn 
goedkeuring verlenen.-
Hoewel het aantal wetgevingsvoorstellen afkomstig van andere directoraten-generaal in 
1994 is gedaald, hetgeen voor een deel te verklaren is door het feit dat het 
wetgevingsprogramma voor de interne markt bijna voltooid is, was DG XXIII bij enkele 
vraagstukken nauw betrokken, zowel wat het overleg tussen de diensten betreft als om 
ervoor te zorgen dat de effectbeoordelingen naar behoren werden verricht. 
i 
Op het gebied van milieuverordeningen bij voorbeeld, zoals die betreffende het 
milieubeheer- en milieuauditsysteem11 en het systeem voor de toekenning van 
milieukeuren12, heeft DG XXIII er tot dusver in nauwe samenwerking met DG XI voor 
kunnen zorgen dat met de specifieke aandachtspunten van het MKB rekening wordt 
gehouden. Hoewel beide regelingen in principe op vrijwillige deelneming berusten, kan 
de druk om deel te nemen in de praktijk zeer groot zijn aangezien de ondernemingen 
ernaar streven hun concurrentiepositie te handhaven en te verbeteren, of omdat de 
toeleveranciers vinden dat zij op milieugebied over dergelijke goede papieren moeten 
beschikken om contracten binnen te halen. In het algemeen beschikt het MKB niet over 
de nodige menselijke en financiële hulpmiddelen om actief aan deze regelingen deel te 
nemen, hetgeen verder wordt bemoeilijkt door het feit dat tot dusver geen Europese 
normen zijn vastgesteld die het MKB zouden helpen om zich erbij aan te sluiten. 
11 Verordening nr. 1836/93 van 29.6.1993, PB nr. L 168 van 10.7.1993, blz. 1 tot 18. 
12 Verordening nr. 880/92 van 23.3.1992, PB nr. L 99 van 11.4.1992, blz. 1 tot 7. 
13 
Zo moeten bij voorbeeld de milieucriteria waaraan moet worden voldaan om voor een 
milieukeur in aanmerking te komen, in het bijzonder wat de vereisten inzake beproeving 
en certificatie betreft, zodanig worden vastgesteld dat het MKB een redelijke kans heeft 
om deel te nemen. Gezien de behoefte aan positieve maatregelen om deelneming van het 
MKB aan het milieubeheer- en milieuauditsysteem te vergemakkelijken, overweegt 
DG XXIII om in 1995 een nieuw Euromanagement-project op te zetten om het MKB 
hierbij te helpen. 
1.1.2. BEOORDELING VAN HET EFFECT VAN DE WETGEVINGSVOORSTELLEN OP HET MKB 
Voor al de wetgevingsvoorstellen - een vijftiental in 1994 - die een invloed op de 
ondernemingen kunnen hebben in de vorm van extra kosten of administratieve procedures, 
vindt een effectbeoordeling plaats. De kwaliteit van de door de directoraten-generaal 
opgestelde effectbeoordelingen is geleidelijk verbeterd, hoewel verdere verbeteringen 
mogelijk blijven. In 1994 was er een brede scala van wetgevingsvoorstellen betreffende 
diverse sectoren, die een effect op het bedrijfsleven, met name het MKB, konden hebben 
en waarvoor effectbeoordelingen waren vereist. Voor een aantal wetgevingsvoorstellen, 
waarvan de goedkeuring door de Commissie in 1994 was gepland, werden 
effectbeoordelingen opgesteld, maar moest de goedkeuring tot 1995 worden uitgesteld. 
De effectbeoordeling die werd opgesteld voor het voorstel van de Commissie over 
grensoverschrijdende betalingen13 (zie punt 1.2.1.2.1.) is een goed voorbeeld van een 
omvattende beoordeling en geeft een beeld van de volledige omvang van de door de 
Commissie gevolgde overlegprocedures. In de beoordeling wordt erop gewezen dat 
uitermate positieve resultaten te verwachten zijn indien wordt doorgegaan met het 
voorstel. De MKB-organisaties werden specifiek geraadpleegd en waren het volledig eens 
met de principes van het voorstel, maar zouden de voorkeur hebben gegeven aan 
zelfregulering op voorwaarde dat de effecten ervan op korte termijn konden worden 
gemeten. Het MKB had ook gewild dat het maximumbedrag voor betalingen als bedoeld 
in het voorstel werd geschrapt, hoewel de Commissie van oordeel was dat het 
vastgestelde plafond van 10 000 ecu redelijk goed aan de behoeften van het MKB 
voldeed, zonder dat het in bedrijfseconomisch opzicht een significante invloed op de 
banksector had. 
Het voorstel van de Commissie voor een verordening van de Raad betreffende de 
bescherming van Gemeenschapsmodellen14 is een goed voorbeeld waaruit blijkt hoe de 
effectbeoordeling de vaak strijdige belangen van verschillende bedrijfssectoren aan het 
licht brengt. Terwijl de ondernemingen enerzijds slechts één communautaire inschrijving 
voor elk model hoeven te verkrijgen, werd anderzijds door een aantal MKB-organisaties, 
die de producenten van auto-onderdel en vertegenwoordigden, aangevoerd dat de criteria 
voor eigenheid en nieuwheid konden leiden tot een lager beschermingsniveau dan werd 
beoogd. In haar definitieve voorstel was de Commissie van mening dat een redelijk 
evenwicht was gevonden tussen de behoefte aan bescherming van de autoconstructeurs 
en de noodzaak om de onafhankelijke fabrikanten van onderdelen een concurrerende 
toegang tot de markt te verschaffen. 
13 COM(94) 436 def. van 18.11.1994. 
14 COM(93) 342 def. van 3.12.1993 
14 
Het resultaat van al de onderhandelingen was dat de Commissie een "herstellingsclausule" 
vaststelde, waardoor aan derden het recht wordt verleend om na verloop van drie jaar 
sinds het op de markt brengen van een auto de onderdelen te vervaardigen waarmee het 
oorspronkelijke uiterlijk van het beschadigde voertuig kan worden behouden. Deze 
effectbeoordeling vestigde de aandacht op de verschillende punten op basis waarvan de 
Commissie en vervolgens de Raad en het Europees Parlement een besluit konden nemen 
in het licht van het effect dat het voorstel waarschijnlijk zou hebben. 
Het voorstel van de Commissie voor een richtlijn van de Raad betreffende verpakking en 
verpakkingsafval bevatte aanvankelijk, toen het door de Commissie in juli 1992 werd 
ingediend15, een effectbeoordeling waarin niet alleen de moeilijkheden werden beschreven 
die sommige bedrijfssectoren konden hebben om te voldoen aan de eisen inzake 
hergebruik en terugwinning, maar ook de specifieke problemen voor het MKB in de 
kleinhandel. De Raad heeft slechts overeenstemming bereikt over een voorstel waarin de 
eisen sterk werden aangepast, hetgeen wijst op de grote bezorgdheid van een aantal 
bedrijfssectoren. De Lid-Staten wordt verzocht aandacht te besteden aan de problemen die 
de naleving van de richtlijn voor het MKB kan opleveren, inclusief de noodzaak om 
gedetailleerde gegevens te verstrekken. 
Hierna worden nog andere voorbeelden van wetgevingsvoorstellen gegeven waarvoor 
effectbeoordelingen werden opgesteld: 
wijziging van Richtlijn 89/655/EEG betreffende minimumvoorschriften inzake 
veiligheid en gezondheid bij het gebruik van arbeidsmiddelen door werknemers16, 
waarin aandacht wordt besteed aan de gevaren die aan bepaalde soorten 
arbeidsmiddelen zijn verbonden. De beoordeling had betrekking op punten zoals de 
beginselen voor de inspectie van arbeidsmiddelen in bedrijf en het verzoek aan de 
Lid-Staten om maatregelen te nemen om de tenuitvoerlegging door de 
ondernemingen, met name het MKB, te vergemakkelijken; 
voorstel voor een richtlijn van de Raad betreffende normen voor de energie-
efficiëntie van huishoudelijke elektrische koelkasen en diepvriezers17. In de 
effectbeoordeling werd onder meer gewezen op het verzoek van sommige 
fabrikanten van huishoudtoestellen om de mogelijkheid van vrijwillige 
overeenkomsten te onderzoeken, hetgeen uiteindelijk niet werd aanvaard. Er werd 
aangenomen dat de bezorgdheid van het MKB over de nodige nieuwe 
investeringskosten zou worden verminderd door een aanpassingsperiode van drie 
jaar; 
COM(92) 278 def. van 15.7.1992. 
COM(94) 56 def. van 14.3.1994. 
COM(94) 521 def. van 7.12.1994. 
15 
voorstel voor een richtlijn van de Raad betreffende de statistiek van het zeevervoer 
van goederen en personen18. Uit de effectbeoordeling is gebleken dat van bij het 
begin uitvoerig overleg heeft plaatsgevonden met het bedrijfsleven, inclusief de 
scheepseigenaars en de havens. Er werd met de bezorgdheid van het MKB rekening 
gehouden aangezien de Lid-Staten over de mogelijkheid beschikken om bepaalde 
door kleine vaartuigen verrichte activiteiten van het toepassingsgebied uit te sluiten 
of van de kleinste havens slechts beknopte statistieken te vragen; 
voorstel voor een richtlijn van de Raad betreffende kabelbaaninstallaties voor het 
personenvervoer19. De meeste ondernemingen die onder dit voorstel vallen, zijn 
kleine bedrijven en in de effectbeoordeling wordt melding gemaakt van overleg met 
een aantal bedrijfsorganisaties, die in grote lijnen tevreden waren over de 
voorstellen. 
1.1.3. RICHTSNOEREN BETREFFENDE HET REGELGEVINGSBELEID 
De diensten werken momenteel samen bij het opstellen van richtsnoeren betreffende het 
communautaire wetgevingsproces en bestuderen de mogelijkheden om het 
effectbeoordelingssysteem te verbeteren, met name door de invoering van completere 
evaluatietechnieken die eventueel een kosten-batenanalyse omvatten. Deze samenwerking 
tussen de directoraten-generaal is voor bepaalde specifieke thema's reeds in de 
ontwerpfase van de werkzaamheden tot stand gekomen. 
1.1.4. AANBEVELING OVER DE BELASTINGHEFFING BIJ KLEINE EN MIDDELGROTE 
ONDERNEMINGEN 
Twee documenten die in 1994 door de Commissie zijn goedgekeurd en die het resultaat 
zijn van nauwe samenwerking tussen de voor de fiscaliteit bevoegde diensten en de voor 
het ondernemingenbeleid bevoegde diensten, hebben ten doel het fiscale klimaat voor de 
ondernemingen en in het bijzonder het MKB te verbeteren. In haar mededeling over de 
verbetering van het fiscale klimaat voor het MKB20 wijst de Commissie de drie 
belangrijkste problemen voor het MKB aan: het vermogen om voldoende financiële 
middelen aan te trekken, het vermogen om ingewikkelde administratieve problemen op 
te lossen, en ten slotte het probleem van de verandering van eigenaar. De aanbeveling 
betreffende de belastingheffing bij kleine en middelgrote ondernemingen21 beoogt ten 
eerste een grotere billijkheid in de fiscale behandeling van de ingehouden of weer 
geïnvesteerde winst tussen eenmanszaken of personenvennootschappen en 
kapitaalvennootschappen tot stand te brengen, en ten tweede de fiscale belemmeringen 
voor de omvorming van een personenvennootschap of een eenmanszaak tot een 
kapitaalvennootschap op te heffen. 
18 
19 
20 
21 COM(94) 275 def. van 4.7.1994. 
COM(93) 646 van 31.1.1994. 
COM(94) 206 def van 25.5.1994. 
C(94) 1305 def. van 25.5.1994, gepubliceerd in PB nr. L 177 van 9.7.1994. 
16 
1.1.5. AANBEVELING BETREFFENDE DE OVERDRACHT VAN KLEINE EN MIDDELGROTE 
ONDERNEMINGEN 
Met het oog op het voortbestaan van ondernemingen en het behoud van de ermee 
verbonden werkgelegenheid heeft de Commissie op 7 december 1994 een aanbeveling 
betreffende de overdracht van kleine en middelgrote ondernemingen22 goedgekeurd. Deze 
aanbeveling, die is opgesteld in coördinatie met de diensten die voor de fiscaliteit en het 
vennootschapsrecht bevoegd zijn, is het resultaat van breed overleg met het bedrijfsleven 
en de Lid-Staten over de richtsnoeren die de Commissie heeft aangegeven in haar 
mededeling over de overdracht van ondernemingen: acties ten behoeve van het MKB23. 
De Commissie beveelt de Lid-Staten aan de acties met het oog op de bewustmaking en 
de voorlichting van de ondernemers aan te moedigen, hun een financieel klimaat te bieden 
dat gunstig is voor het welslagen van de overdracht, alsmede de juridische instrumenten 
om hen in staat te stellen deze verrichting doeltreffend voor te bereiden, de overdracht 
aan derden te bevorderen, en ten slotte de belastingdruk bij successie of schenking te 
verminderen. 
1.2 FINANCIEEL KLIMAAT 
1.2.1 PARTNERSCHAP BANKEN-MKB 
In 1993 werd op initiatief van de voor het ondernemingenbeleid bevoegde Commissaris 
een Ronde Tafel van prominenten uit de banksector opgericht. De Ronde Tafel, die was 
samengesteld uit hooggeplaatste vertegenwoordigers van financiële instellingen en van 
representatieve organisaties voor het MKB, kreeg als opdracht aanbevelingen te 
formuleren met het oog op de totstandbrenging van een doeltreffender partnerschap tussen 
de financiële instellingen en het MKB. Deze aanbevelingen zijn vervat in het eindrapport 
dat de Ronde Tafel op 19 mei 1994 bij de Commissie heeft ingediend, en zij zijn gericht 
tot de financiële instellingen, het MKB, de Lid-Staten en de Europese Unie. De Ronde 
Tafel heeft de Europese Unie aanbevolen te zorgen voor een beter gebruik - ten voordele 
van het MKB - van haar financiële instrumenten zoals met name de activiteiten van de 
Europese Investeringsbank en die van het Europees Investeringsfonds. Voorts beveelt zij 
aan de mogelijkheden te bestuderen voor het gebruik van hulpmiddelen voor de 
certificatie van de kwaliteit van het management van ondernemingen. De Commissie heeft 
op 28 oktober 1994 een mededeling24 goedgekeurd waarin zij haar opmerkingen over het 
eindrapport van de Ronde Tafel formuleert. 
22 
23 
24 C(94) 3312 van 7.12.1994, waarvan het dispositief is gepubliceerd in PB nr. L 385 van 31.12.1994, 
blz. 14, en de toelichting in PB nr. C 400 van 31.12.1994, blz. 1. 
C(94) 1491 van 29.6.1994, gepubliceerd in PB nr. C 204 van 23.7.1994. 
COM(94) 435 def van 28.10.1994. 
17 
1.2.2. AANBEVELING OVER DE BETALINGSTERMIJNEN BIJ HANDELSTRANSACTIES 
Na uitvoerig overleg met de betrokken kringen, de verschillende bevoegde diensten van 
de Commissie en de uit de vertegenwoordigers van de Lid-Staten samengestelde comités 
die regelmatig door deze diensten worden geraadpleegd, heeft de Commissie op 
12 mei 1995 een aanbeveling betreffende de betalingstermijnen bij handelstransacties25 
goedgekeurd. Deze aanbeveling, die gericht is tot de Lid-Staten, heeft ten doel het 
probleem van de overschrijding van betalingstermijnen aan te pakken door te voorzien 
in een voor slechte betalers voldoende afschrikwekkend rechtskader en te zorgen voor het 
behoud van redelijke betalingstermijnen voor transacties waarbij geen evenwichtige 
contractuele relaties tussen de partners bestaan (in het bijzonder overheidsopdrachten). 
In dit verband heeft de Commissie nagedacht over middelen om de ontwikkeling van 
programmatuur voor het geïntegreerde beheer van de financiële stromen van een 
onderneming te stimuleren. Het doel van deze actie is de ondernemers aan te moedigen 
hun financiële stromen beter te beheren en de leveranciers van programmatuur ertoe aan 
te zetten geschikte produkten aan te bieden waarmee de boekhouding, de financiële 
analyse en de beheerscontrole kunnen worden geïntegreerd. 
1.2.3. ONDERLINGE WAARBORG 
Overeenkomstig de richtsnoeren die zij heeft aangegeven in haar mededeling over de rol 
van onderlinge-waarborgsystemen in de financiering van middelgrote en kleine 
bedrijven26, stimuleert de Commissie de bevordering, de ontwikkeling en de uitbreiding 
van onderlinge-waarborgsystemen in de Europese Unie. Concreet gezien werkt zij samen 
met de Europese Vereniging van onderlinge-waarborgmaatschappijen (AECM), waarvan 
de activiteiten met name betrekking hebben op: de begeleiding van het 
samenwerkingsproject met Portugal, waar in 1994 een eerste onderlinge-
waarborgmaatschappij is opgericht (dit project zal later in het kader van de 
structuurfondsen worden ondersteund), de verbetering van de risicoweging en van de 
kwalificatie van de door de onderlinge-waarborgmaatschappijen geboden garantie ten 
aanzien van het Europese bankrecht, en de organisatie van bewustmakingsseminars over 
de onderlinge waarborg. Ten slotte heeft de AECM ook meegewerkt bij de instelling van 
het EIF, dat naar verwachting diverse projecten betreffende de herwaarborging van de 
nationale onderlinge-waarborgsystemen zal krijgen. 
Hierbij zij eraan herinnerd dat het Economisch en Sociaal Comité in zijn advies van 
29 april 199227 de Commissie steunt in haar streven om de onderlinge waarborg een 
nieuwe impuls te geven. Het ESC beveelt de Commissie aan beschouwingen en 
voorstellen voor acties betreffende de financiering van het MKB in te dienen. 
25 
26 
27 C(94) 3283 van 30.11.1994, waarvan het dispositiefis gepubliceerd in PB nr. L 127 van 10.6.1995, 
blz. 19, en de toelichting in PB nr. C 144 van 10.6.1995, blz. 3. 
SEC(91) 1550 van 5.9.1991. 
Advies van 29.4.1992 over de rol van onderlinge-waarborgsystemen in de financiering van middelgrote 
en kleine bedrijven, rapporteur de heer Muller, gepubliceerd in PB nr. C 169 van 6.7.1992, blz. 7. 
18 
1.2.4. EUROPESE KAPITAALMARKT 
In het kader van haar ondernemingenbeleid en de bevordering van de werkgelegenheid 
heeft de Commissie haar steun verleend voor het verrichten van een 
uitvoerbaarheidsstudie over de totstandbrenging van een Europese kapitaalmarkt die heter 
is afgestemd op de behoeften van groeiende bedrijven die met ondernemingszin worden 
geleid. Dit leidde tot de oprichting van de Europese vereniging van makelaars in 
onroerende goederen (European Association of Securities Dealers, EASD), die samen met 
andere leden uit de financiële wereld het pad effent voor de spoedige inwerkingtreding 
van de EASDAQ-effectenbeurs (European Association of Securities Dealers Automated 
Quotations). 
1.2.5. ANDERE INITIATIEVEN VW EEN INVLOED OP HET FINANCIËLE KLIMAAT VOOR HET MKB 
HEBBEN 
Nog andere initiatieven werden genomen om het financiële klimaat voor het MKB te 
verbeteren, zoals het voorstel voor een richtlijn betreffende grensoverschrijdende 
betalingen (zie punt 1.2.1.2.1.) of de toepassing van de derde coördinatierichtlijnen op het 
gebied van verzekeringen (zie punt 1.2.1.2.2.). 
1.2.6. NIEUWE FINANCIËLE INSTRUMENTEN VOOR HET MKB 
Na de bijeenkomsten van de Europese Raad in Edinburgh en Kopenhagen werden twee 
nieuwe financiële instrumenten ingevoerd: de leningen met rentesubsidie voor 
werkgelegenheidsscheppende kleine en middelgrote ondernemingen en het Europees 
Investeringsfonds (zie punt II.2.1.1.). 
2. VERBETERING VAN HET KLIMAAT VOOR HET MKB IN HET KADER VAN DE ANDERE 
BELEIDSVORMEN VAN DE UNIE 
2.1. PROGRAMMA VOOR DE INTERNE MARKT 
Over het geheel genomen moet het programma voor de interne markt worden beschouwd 
als een "steunprogramma", dat commerciële mogelijkheden creëert voor ondernemingen 
die voordien tot de markt van één Lid-Staat beperkt waren, en dat hun aldus nieuwe 
groeikansen biedt. In het algemeen wordt verwacht dat de interne markt 
verhoudingsgewijs grotere voordelen zal opleveren voor het MKB dan voor grotere 
ondernemingen, vooral in sectoren waar er op de markten voor hun produktie veel niet-
tarifaire belemmeringen bestonden en in regio's waar de markten door 
handelsbelemmeringen op kunstmatige wijze waren verdeeld. De kleine en middelgrote 
ondernemingen zullen er in hun hoedanigheid van afnemers van toeleveringsprodukten 
ook profijt van trekken doordat zij zich tot een ruimere groep van concurrerende 
leveranciers kunnen wenden. Het zou echter verkeerd zijn de interne markt te beschouwen 
als een initiatief dat op zich een oplossing zal bieden voor al de problemen waarmee de 
ondernemingen in de Unie te kampen hebben. 
19 
In de praktijk zal het effect van het programma voor de interne markt het duidelijkst 
merkbaar zijn in een veertigtal sectoren van de be- en verwerkende industrie (die 50% 
van de industriële produktie voor hun rekening nemen) en in een kleiner aantal 
belangrijke dienstverlenende sectoren. Bovendien moeten de maatregelen ter voltooiing 
van de interne markt worden aangevuld met geschikte acties en beleidsmaatregelen op 
nationaal en communautair niveau, met name wat de tenuitvoerlegging en de toepassing 
betreft, en bij de toepassing van het concurrentie- en het industriebeleid. 
2.1.1. EFFECT OP HET JURIDISCHE KLIMAAT VOOR HET MKB 
2.1.1.1. Resultaten van studies 
Uit de antwoorden op een vragenlijst die in 1993 door de Waarnemingspost voor het 
MKB28 werd toegezonden aan een selectie van MKB-deskundigen in alle Lid-Staten van 
de EU, kan worden geconcludeerd dat het programma voor de interne markt wordt 
beschouwd als een initiatief dat een gunstig effect op het ondernemingsklimaat voor het 
MKB heeft. Voorts wordt aangenomen dat het een stimulans is voor de algemene 
ontwikkeling van de vraag, de hulpmiddelen en het bedrijfsleven, en dat het als gevolg 
van de uitbreiding van de markt een vermindering van de gemiddelde produktiekosten 
mogelijk maakt - in het bijzonder in de Lid-Staten waar het MKB een minder grote sector 
is. Aan de andere kant bestaat de opvatting dat het programma voor de interne markt tot 
scherpere concurrentie leidt en een grotere druk uitoefent op de kosten en de prijzen als 
factoren van het concurrentievermogen. Over het geheel genomen kan de voltooiing van 
het programma voor de interne markt op korte termijn een zekere herstructurering 
noodzakelijk maken, terwijl de positieve effecten op middellange tot lange termijn 
merkbaar zullen worden. 
Hoewel in de beschrijving hierboven in vrij abstracte termen voor de interne markt wordt 
gepleit, kunnen de voordelen voor de afzonderlijke onderneming een zeer concrete vorm 
aannemen. De manier waarop de algemene voordelen van de totstandbrenging van de 
interne markt resulteren in directe verbeteringen van de kostenstructuur voor kleine en 
middelgrote ondernemingen is gebleken uit een enquête die eind 1993 begin 1994 is 
gehouden. 
28 De Europese Waarnemingspost voor het MKB, tweede jaarverslag, 31 maart 1994, punt 4-6. 
20 
Om een indruk te krijgen van de effecten van de interne markt aan de basis heeft de 
Commissie een communautair onderzoek naar de ervaringen in het bedrijfsleven m.b.t. 
de interne markt ondernomen die de periode 1993 en 1994 bestrijkt29. Tot nu toe hebben 
240 ondernemingen geantwoord. De studie geeft een interessant beeld van de 
ondernemingsrealiteit, ook al gebeurt dit via ondernemingen die misschien reeds een sterk 
Europees bewustzijn hebben ontwikkeld. De studie was vooral gericht op het MKB, dat 
misschien kwetsbaarder is voor handelsbelemmeringen, aangezien het niet beschikt over 
de nodige middelen om deze te overwinnen. Maar de hier weergegeven resultaten tonen 
aan dat zowel het MKB als grotere ondernemingen veel profijt kunnen trekken van de 
door de interne markt geboden mogelijkheden. 
Resultaten van case-studies over de ervaringen van afzonderlijke ondernemingen: 
1. Grensoverschrijdend goederenverkeer, het goederenverkeer is door de eengemaakte 
markt veel gemakkelijker geworden - vrijwel alle respondenten waren het erover eens 
dat intracommunautaire transacties nu sneller verlopen en minder kosten. Door de 
afschaffing van de grenscontroles zijn de vertragingen aan de grenzen aanzienlijk 
verminderd en de ondernemingen hoeven zich niet langer te schikken naar de 
openingstijden van de douane. Ook de terugzending van goederen met gebreken is 
thans gemakkelijker. Het was echter interessant te constateren dat verschillende 
Griekse en Britse ondernemingen niets van deze verbeteringen hebben gemerkt, 
omdat hun uitvoer grotendeels via het luchtvervoer plaatsvindt. De concurrentie in de 
vervoersector heeft de kosten blijkbaar sterk doen teruglopen (sommige 
ondernemingen maken melding van dalingen met wel 50%). In de Lid-Staten waar 
de vervoerkosten reeds flink onder het EG-gemiddelde lagen, zijn de communautaire 
vervoerders echter nog steeds duurder dan de plaatselijke ondernemingen. Het nieuwe 
stelsel van douaneaangifte betekende voor veel ondernemingen een besparing van tijd 
en geld, hoewel daar voor sommige ondernemingen, namelijk in landen waar de 
informatie niet volgens een bestaande procedure werd verzameld, enkele geringe 
andere kosten tegenover stonden. 
2. Toe sans tot goedkopere en betere toeleverinssprodukten: op financieel gebied juichen 
verschillende ondernemingen de grotere flexibiliteit op de verzekeringsmarkt toe - zo 
wijzen bij voorbeeld Britse ondernemingen erop dat zij Franse verzekeringen tegen 
betere voorwaarden hebben afgesloten. Veel ondernemingen betreuren echter dat de 
interne markt op het gebied van verzekeringen nog niet is voltooid. De betere toegang 
tot de kapitaalmarkten vond grote bijval en een aantal ondernemingen heeft 
buitenlands kapitaal aangetrokken. Sommige ondernemingen hadden cash-flow-
activiteiten gecentraliseerd in de landen waar zij produktie-eenheden hebben om 
wisselkosten te vermijden. Naar het schijnt moeten de voordelen van de liberalisering 
op bankgebied in talrijke gevallen nog concreet gestalte krijgen. Verschillende 
ondernemingen wijzen op een daling van de transactiekosten, terwijl andere geen 
enkele verandering zien, hoewel de eerste van mening zijn dat de kosten van 
krediettransacties dalen. De meest gehoorde klacht over het financiële aspect van de 
interne markt betrof echter niet de mislukking van een bestaande structuur, maar wel 
het ontbreken van een essentieel vereiste - de Economische en Monetaire Unie. 
29 IP(94) 228 van 17.3.1994, "De bedrijven zien thans het verschil, een beknopt verslag over het effect 
van de interne markt op het bedrijfsleven". De resultaten van deze studie worden in 1995 
gepubliceerd. 
21 
3. Technische harm onisatie : voor velen heeft de vooruitgang inzake technische 
harmonisatie de uitvoer aanzienlijk vergemakkelijkt en besparingen mogelijk gemaakt 
op het gebied van beproeving en certificatie - een Belgische onderneming vermeldde 
een besparing van meer dan 50%. Verscheidene ondernemingen hebben de EN 29000-
norm toegepast, hetgeen aanzienlijke financiële en andere voordelen heeft opgeleverd 
- deze norm is bijzonder nuttig omdat zij een gemeenschappelijke referentie vormt 
voor ondernemingen die nieuwe contacten willen leggen. Enkele ondernemingen 
deelden mede dat door de noodzaak om op Europese normen over te schakelen de 
verwachte daling van de produktiekosten werd vertraagd, maar dit is uiteraard slechts 
een tijdelijke situatie. Op sommige gebieden leverden de niet-geharmoniseerde 
nationale voorschriften nog steeds problemen op, en vaak werden als oplossing 
Europese normen verlangd. Merkwaardigerwijze liepen de ervaringen met de 
wederzijdse erkenning sterk uiteen. Er waren er evenveel die klaagden over de 
mislukking van het systeem als die er voordeel bij hadden. Uit de resultaten van de 
EUROMANAGEMENT-proefactie op dit gebied (zie punt II. 1.3.2.) blijkt dat in het 
MKB de houding ten aanzien van normen en het normalisatieproces nog negatiever 
was, en dat er tegelijkertijd een gebrek aan informatie was over de basismechanismen 
van de interne markt en de voordelen die geharmoniseerde normen kunnen opleveren. 
4. Overhe idsopdrach ten : er wordt op gewezen dat met meer succes kan worden 
doorgedrongen op buitenlandse markten voor overheidsopdrachten, terwijl tevens 
melding wordt gemaakt van de voordelen die de EG-informatiesystemen voor de 
aankondiging van overheidsopdrachten inhouden. Enkele problemen bleven bestaan, 
bij voorbeeld met betrekking tot: informatie over de mogelijkheden om in te schrijven 
voor opdrachten, de gunning van opdrachten of de korte inschrijvingstermijnen. 
Verschillende ondernemingen minimaliseren echter de onopgeloste problemen door 
via partnerschapsovereenkomsten en andere relaties te voorzien in een plaatselijke 
vertegenwoordiging. Zoals een onderneming aanstipte, gewoon al door mede te 
dingen naar een overheidsopdracht in een andere Lid-Staat krijgt men een Europese 
kijk op de zaken en doet men Europese ervaring op. 
5. Ondernemingsstrategie en reacties: deze communautaire dimensie van de exportmarkt 
heeft een sterke invloed gehad op de economische activiteit. Vrijwel alle 
ondernemingen vinden dat de concurrentie is toegenomen en veel bedrijven werden 
er daardoor toe aangezet nieuwe produkten te ontwerpen en de efficiëntie te 
vergroten. Een Britse onderneming zag zich bij voorbeeld genoopt geavanceerdere en 
efficiëntere versies van haar produkt te ontwikkelen en kon daardoor een contract dat 
zij had verloren terugwinnen. De activiteiten worden in het algemeen tot andere EG-
landen uitgebreid en daarvoor wordt op verschillende manieren te werk gegaan -
partnerschap met ondernemingen in andere EG-landen, licentie- en 
agentuurovereenkomsten, distributieovereenkomsten met ondernemingen in andere 
landen en toeleveringsovereenkomsten zijn slechts enkele van de maatregelen die 
worden genomen. In een geval hebben een Franse en een Italiaanse onderneming een 
gemeenschappelijke dochteronderneming opgericht om zich op een nieuwe markt in 
te werken. In een ander geval heeft een Belgische onderneming een partnerschap met 
een andere EG-onderneming tot stand gebracht, waardoor ze haar export van 0% tot 
ongeveer 60% van haar omzet kon verhogen. Een andere onderneming heeft haar EU-
activiteiten van vrijwel geen vóór 1992 zien toenemen tot ongeveer de helft van haar 
totale uitvoer op dit ogenblik. Verschillende ondernemingen verklaarden dat de 
nieuwe "exportmentaliteit" en de know-how die op de interne markt werden 
verkregen, hun de visie en de dynamiek geven om op internationaal niveau te 
concurreren - nieuwe kansen werken veranderingen in de ondernemingscultuur in de 
hand, hetgeen de Europese economie alleen maar ten goede kan komen. De 
belangrijkste lering uit de enquête is misschien dat de interne markt geen 
wondermiddel is om alle problemen op te lossen waarmee de Europese 
ondernemingen worden geconfronteerd, maar veeleer mogelijkheden biedt die te baat 
moeten worden genomen. Een Franse zakenman stelde het als volgt: "De 
eengemaakte markt kan als zodanig de ondernemingen niet aanmoedigen om te 
investeren en zich te ontwikkelen, indien de wil daartoe niet bestaat. Wel biedt zij 
een omgeving waarin dynamische, innoverende en concurrerende ondernemingen met 
optimale efficiëntie kunnen presteren en aldus ten volle de vruchten van hun eigen 
inspanningen kunnen plukken." 
2.1.1.2. Regels inzake boekhouding 
De Richtlijnen 78/660/EEG (jaarrekening)30, 83/349/EEG (geconsolideerde jaarrekening)31 
en 84/253/EEG (personen belast met de controle van de jaarrekening)32 voorzien in de 
mogelijkheid voor de Lid-Staten om kleine en middelgrote ondernemingen die bepaalde 
drempelbedragen niet overschrijden, vrij te stellen van enkele van de erin opgenomen 
verplichtingen. Artikel 53, lid 2, van Richtlijn 78/660/EEG bepaalt dat deze 
drempelbedragen om de vijfjaar worden herzien, rekening houdend met de economische 
en monetaire ontwikkeling in de Unie. 
De recentste van deze herzieningen heeft in maart 1994 plaatsgevonden. Bij Richtlijn 
94/8/EG van de Raad van 21 maart 199433 zijn de bovengenoemde drempelbedragen met 
25% opgetrokken, waardoor de Lid-Staten de mogelijkheid hebben om een groter aantal 
ondernemingen in aanmerking te laten komen voor de in de vorige alinea bedoelde 
vrijstellingen. 
2.1.1.3. Bescherming van het intellectuele en industriële eigendom 
De Commissie is voornemens in 1995 een Groenboek op te stellen over de noodzaak van 
harmonisatie van de wetgevingen betreffende de gebruiksmodellen - Intellectual Property 
Rights (IPR), waarmee de eigendom wordt aangeduid die wordt verkregen door het 
voortbrengen van een oorspronkelijk idee. De gebruiksmodellen zijn een bijzondere vorm 
van bescherming van innovatie, die door hun specificiteit vooral interessant zijn voor het 
MKB. Het betreft een soepele en betaalbare vorm van bescherming die goed is aangepast 
aan kleine en middelgrote ondernemingen die in bepaalde innovatiesectoren werkzaam 
zijn. Voorts heeft de Commissie een voorstel voor een verordening betreffende de 
bescherming van Gemeenschapsmodellen34 voorgesteld,.die van groot belang voor het 
MKB kan zijn (zie punt 1.1.1.2.). 
30 
31 
32 
33 
34 PB nr. L 222 van 14.8.1978, blz. 11. 
PB nr. L 193 van 18.7.1983, blz. 1 
PB nr. L 126 van 12.5.1984, blz. 20. 
PB nr. L 82 van 25.3.1994, blz. 33 
COM(93) 342 van 3.12.1993. 
23 
2.1.2. EFFECT OP HET FINANCIËLE KLIMAAT VOOR HET MKB 
2.1.2.1. Grensoverschrijdende betalingen 
Een grondige case study over een voorgestelde communautaire richtlijn, die is gepland 
in het kader van het strategische programma voor de interne markt, geeft een interessant 
beeld van de manier waarop communautaire wetgeving het MKB ten goede kan komen, 
en van de mate waarin met de belangen van het MKB rekening wordt gehouden bij de 
voorbereiding van de wetgeving betreffende de interne markt. Pogingen om de voor 
grensoverschrijdende betalingen aangerekende commissie te verlagen en het dubbel 
aanrekenen van kosten te voorkomen door middel van vrijwillige gedragscodes, leverden 
niets op. Om dit probleem aan te pakken diende de Commissie een voorstel voor een 
richtlijn van de Commissie in35. De voor dit voorstel opgestelde effectbeoordeling maakt 
deel uit van het door de Commissie goedgekeurde document36. Daarin worden de 
verwachte kosten en baten van de maatregel, met name voor het MKB, aangegeven en 
wordt een beschrijving gegeven van de gevolgde overlegprocedures en van de analyse die 
de Commissie ertoe heeft aangezet om dit voorstel te doen. 
2.1.2.2. Verzekeringssector 
Op 1 juli 1994 zijn de derde coördinatierichtlijnen op het gebied van verzekeringen in 
werking getreden, waardoor de interne markt in deze financiële sector is voltooid37. De 
voorwaarden voor toegang tot de verzekeringsmarkten en de uitoefeningsvoorwaarden zijn 
vereenvoudigd door de invoering van de regeling van het "Europese paspoort". Daardoor 
wordt de toegang tot de verschillende nationale verzekeringsmarkten veel gemakkelijker 
en minder duur. Bovendien is te verwachten dat de concurrentie tussen de 
verzekeringsondernemingen zal toenemen en dat de verzekeringsprodukten in sterkere 
mate zullen worden geïnnoveerd. 
Daardoor zouden de kleine en middelgrote ondernemingen toegang moeten krijgen tot de 
in de Europese Unie beschikbare verzekeringsprodukten en de verzekeringen kunnen 
afsluiten die volgens hen het best op hun specifieke behoeften zijn afgestemd, en dit tegen 
de laagst mogelijke prijs. Het gunstige klimaat dat heeft geleid tot de afschaffing van de 
nationale grenzen in de verzekeringssector, bevordert het aanbod van 
verzekeringsprodukten die zijn afgestemd op het dekken van specifieke risico's, die heel 
vaak verband houden met het MKB (de sectoren biotechnologie, informatica, elektronica, 
enz.). De verzekeraars zijn zich immers bewust van het belang van het MKB in het 
economische en industriële bestel van de Lid-Staten en steeds meer ontwikkelen zij 
produkten die op de zeer specifieke behoeften van het MKB zijn afgestemd, zowel wat 
de eigen ondernemingsrisico's betreft als wat voorzorg en aanvullende sociale 
bescherming betreft. 
35 
36 
37 COM(94) 436 def. van 18.11.1994. 
COM(94) 436 def. van 18.11.1994. 
Levensverzekering PB nr. L 360 van 9.12.1992, en niet-levensverzekering PB nr. L 228 van 
11.8.1992. 
24 
2.1.2.3. Effectenbeurzen 
Eén gebied van de activiteiten van de diensten van de Commissie op het gebied van 
effectenbeurzen heeft specifiek betrekking op het MKB. Punt 5 van artikel 1, lid 1, van 
Richtlijn 94/18/EG (de "EUROLIST-richtlijn"), die op 30 mei 1994 werd goedgekeurd38, 
laat ondernemingen op gereglementeerde parallelmarkten in bepaalde omstandigheden toe 
tot de officiële notering zonder dat nieuwe noteringsgegevens worden gepubliceerd. Dit 
is een vereenvoudiging van de vroegere voorschriften, die voor de desbetreffende kleine 
en middelgrote ondernemingen een besparing zal inhouden. 
2.2. CONCURRENTIEBELEID 
2.2.1. EFFECT OP HET JURIDISCHE KLIMAAT: OP DE ONDERNEMINGEN TOEPASSELIJKE 
MEDEDINGINGSREGELS 
Uit het oogpunt van de toepassing van artikel 85 van het EG-Verdrag betreffende 
overeenkomsten tussen ondernemingen zijn de kleine en middelgrote ondernemingen de 
voornaamste begunstigden van de bekendmaking van de Commissie inzake 
overeenkomsten van geringe betekenis39. Deze bekendmaking heeft niet alleen de 
rechtszekerheid vergroot, maar bovendien heeft zij bijgedragen tot het wegnemen van 
overbodige administratieve lasten voor het MKB, waardoor zij de samenwerking tussen 
kleine en middelgrote ondernemingen heeft vergemakkelijkt. Zo zijn 
samenwerkingsovereenkomsten - die normaliter op grond van artikel 85, lid 1, van het 
Verdrag zouden moeten worden verboden - toegestaan en hoeven zij niet meer te worden 
aangemeld indien de betrokken ondernemingen een marktaandeel van minder dan 5% 
hebben en hun totale omzet gedurende een boekjaar niet meer dan 200 miljoen ecu 
bedraagt. Deze drempel werd in 1994 verhoogd tot 300 miljoen ecu40. 
Bovendien wordt in de bekendmaking van de Commissie inzake overeenkomsten, 
besluiten en onderling afgestemde feitelijke gedragingen betreffende samenwerking tussen 
ondernemingen41 bepaald dat overeenkomsten die uitsluitend ten doel hebben de 
uitwisseling van meningen en ervaringen, gemeenschappelijk marktonderzoek, en het 
gemeenschappelijk opstellen van statistieken en calculatieschema's, de concurrentie niet 
beperken. Bovendien wordt in de bekendmaking van de Commissie betreffende de 
beoordeling van toeleveringsovereenkomsten42 bepaald dat bepaalde beperkingen 
betreffende de uitvoering van toeleveringsovereenkomsten niet onder artikel 85 vallen. 
Het is duidelijk dat de bovenvermelde bepalingen bijdragen tot het openen van 
ontwikkelingsmogelijkheden voor kleine en middelgrote ondernemingen. 
38 
39 
40 
41 
42 PB nr. L 135 van 31.5.1994, blz. 1. 
PB nr. C 231 van 12.9.1986, blz. 2. 
PB nr. C 368 van 23.12.1994, blz. 20. 
PB nr. C 75 van 29.7.1968, blz. 3. 
PB nr. C 1 van 3.1.1979, blz. 2. 
25 
Voorts heeft de Raad de Commissie in zijn resolutie van 10 oktober 199443 verzocht na 
te gaan over welke mogelijkheden tot samenwerking het MKB beschikt (bij voorbeeld 
samenwerking in netwerken voor gezamenlijke aan- en verkoop) in het kader van het 
communautaire mededingingsrecht. 
Wat betreft de toepassing van de mededingingsregels in specifieke bedrijfssectoren zoals 
de distributie en de afzet- en klantenservice inzake motorvoertuigen, zijn door de 
herziening van verordening 123/8544 diverse bepalingen ingevoerd waardoor de dealers, 
die voor het merendeel kleine en middelgrote ondernemingen zijn, een grotere 
commerciële onafhankelijkheid ten opzichte van de constructeurs kan worden 
gegarandeerd. Voorts kon door deze herziening het evenwicht tussen de positie van de 
fabrikanten en distributeurs van reserveonderdelen en die van de constructeurs worden 
hersteld. 
Op het gebied van onderzoek en ontwikkeling45, specialisatie46, octrooilicenties47 en know-
how-licenties48 heeft de Commissie in 199249 in de verordeningen tot verlening van 
vrijstellingen op deze gebieden wijzigingen aangebracht, die met name ten doel hebben 
de toepassing van deze bepalingen te vergemakkelijken, in het bijzonder bij de overdracht 
van technologie of voor OTO-projecten, en waarin drempels worden aangegeven ten einde 
rekening te houden met de geringere concurrentiebeperkende werking van overeenkomsten 
die worden gesloten tussen ondernemingen die slechts een klein marktaandeel hebben, 
hetgeen voor het MKB gunstig zou moeten zijn. Bovendien heeft de Commissie op 
30 juni 1994 een ontwerp van verordening gepubliceerd met het doel bepaalde groepen 
overeenkomsten betreffende de overdracht van technologie te vergemakkelijken, waarbij 
de belanghebbenden werd verzocht haar hun opmerkingen toe te zenden50. 
Wat de controle op concentraties betreft, valt het MKB gezien de drempels die bij 
Verordening 4064/8951 zijn vastgesteld voor het bepalen van de communautaire dimensie 
van een concentratie, niet onder het toepassingsgebied van de verordening. Ten slotte 
beschermt artikel 86 het MKB tegen misbruik van machtspositie door grotere 
concurrenten. 
43 
44 
45 
46 
-,7 
48 
49 
50 
51 PB nr. C 294 van 22.10.1994, blz. 6. 
PB nr. L 15 van 18.1.1985, blz. 16, gewijzigd bij C(95) 1447, goedgekeurd door de Commissie op 
21.6.1995. 
PB nr. L 53 van 22.2.1985, blz. 5. 
PB nr. L 53 van 22.2.1985, blz. 1. 
PB nr. L 219 van 16.8.1984, blz. 15, gerectificeerd bij PB nr. L 280 van 22.10.1985, blz. 32. 
PB nr. L 61 van 4.3.1989, blz. 1. 
PB nr. L 21 van 29.1.1993, blz. 8. 
PB nr. C 178 van 30.6.1994, blz. 3. 
PB nr. L 395 van 30.12.1989, gerectificeerd bij PB nr. L 257 van 21.9.1990. 
26 
2.2.2. EFFECT OP HET FINANCIËLE KLIMAAT: OVERHEIDSSTEUN 
De traditioneel positieve houding van de Commissie ten aanzien van overheidssteun voor 
het MKB heeft concreet gestalte gekregen door de goedkeuring in 1992 van een 
specifieke kaderregeling52, die in 1995 opnieuw zal worden bekeken. Deze kaderregeling 
stelt de Lid-Staten in staat om binnen bepaalde grenzen steun toe te kennen om de 
investeringen van het MKB (namelijk de ondernemingen die minder dan 250 werknemers 
en een omzet van minder dan 20 miljoen ecu hebben en die niet voor 25% of meer in het 
bezit van een grote onderneming zijn) te stimuleren en hen aan te moedigen hun 
bekwaamheden door middel van advies en opleiding te vergroten. Om de administratieve 
procedures in het belang van het MKB te vereenvoudigen, voorziet de kaderregeling voor 
het eerst in een "de minimis"-regel, waardoor de Lid-Staten worden vrijgesteld van 
aanmelding bij de Commissie van steun voor zeer lage bedragen, waarvan zij vindt dat 
hij geen aanzienlijke invloed op het handelsverkeer tussen de Lid-Staten en op de 
concurrentie heeft. Tegelijkertijd heeft de Commissie een mededeling53 gepubliceerd 
waardoor het toepassingsgebied van de versnelde goedkeuringsprocedure voor 
steunregelingen van beperkte omvang wordt uitgebreid tot alle kleine en middelgrote 
ondernemingen (buiten specifieke sectoren) zoals deze in de kaderregeling worden 
gedefinieerd. 
Ten slotte houdt de Commissie bij de controle op de overheidssteun in het algemeen 
rekening met de bijzondere situatie van het MKB. Zo staat zij hogere steunplafonds toe 
(in het algemeen tien procentpunten boven de normaal toegestane plafonds) of stelt zij 
minder strenge eisen wanneer de begunstigden kleine of middelgrote ondernemingen zijn. 
Deze houding werd recentelijk bevestigd in de in 1993 goedgekeurde nieuwe 
communautaire kaderregeling inzake staatssteun ten behoeve van het milieu54 en in de in 
1994 goedgekeurde communautaire richtsnoeren voor reddings- en herstructureringssteun 
aan ondernemingen in moeilijkheden55. 
52 PB nr. C 213 van 19.8.1992, blz. 2. 
53 PB nr. C 213 van 19.8.1992, blz. 10. 
54 PB nr. C 72 van 10.3.1994, blz. 3. 
55 PB nr. C 368 van 23.12.1994, blz. 12. 
27 
2.3. ENERGIEBELEID 
De doelstellingen van het energiebeleid van de Unie hebben een directe invloed op de 
ontwikkeling en de werking van het MKB, omdat zij erop gericht zijn om tegen zo laag 
mogelijke kosten te voldoen aan de behoeften van de individuele en industriële 
verbruikers in omstandigheden waarbij de voorziening veilig wordt gesteld en de 
milieubescherming wordt gegarandeerd. 
Van deze drie doelstellingen is de vergroting van het concurrentievermogen van de 
economie op wereldvlak het nauwst verbonden met de ontwikkeling van het MKB. De 
beschikbaarheid van energie tegen zo laag mogelijke prijzen en onder de beste 
voorwaarden is immers van doorslaggevend belang voor het vergroten van de 
concurrentiekracht van de economie op wereldvlak en in het bijzonder van het MKB. De 
tweede doelstelling, namelijk de voorziening veilig stellen, heeft waarschijnlijk ook een 
aanzienlijke invloed op het MKB, want het vermogen om in de toekomst permanent aan 
de essentiële energiebehoeften te voldoen zorgt voor een neerwaartse tendens van de 
prijzen van de verschillende energievormen en garandeert de kwaliteit van de 
dienstverlening aan de verbruikers. De derde doelstelling is erop gericht een duurzame 
en niet-inflatoire groei te ontwikkelen met inachtneming van het milieu. Om tot een 
duurzame ontwikkeling te komen, moeten evenwichtige oplossingen worden gezocht 
waarbij rekening wordt gehouden met de kosten-batenanalyse, ten einde bij de 
ontwikkeling van de concurrentiekracht van de communautaire industrie mogelijke 
distorsies naar buiten toe, maar ook ten aanzien van het MKB te voorkomen. 
De verwezenlijking van de doelstellingen van het energiebeleid moet in het kader van de 
interne markt geschieden en bijgevolg is de totstandbrenging van de interne markt voor 
energie een noodzakelijke voorwaarde. 
Door de toename van het handelsverkeer en de internationalisering van de markten wordt 
het MKB geconfronteerd met fellere concurrentie. Gezien deze toenemende concurrentie 
is de beheersing van de produktiekosten uiteraard van essentieel belang om op een 
mondiale markt te overleven. 
De energiekosten, die voor sommige van deze ondernemingen een aanzienlijk deel van 
de totale kosten uitmaken, moeten eveneens worden beheerst. Daarom wordt in de 
industrie het proces van de totstandbrenging van de interne markt voor energie aandachtig 
gevolgd. Om het concurrentievermogen van de gehele industrie en dus ook van het MKB 
veilig te stellen, is het belangrijk er vooreerst voor te zorgen dat energie tegen 
concurrerende prijzen wordt aangeboden. De verbruikers moeten een keuze kunnen maken 
uit de verschillende voorzieningsbronnen en uit een groter aantal leveranciers. 
Momenteel blijven het grensoverschrijdend energieverkeer en de concurrentie tussen de 
producenten vrij beperkt wegens technische, juridische (nationale monopolies) en fiscale 
belemmeringen. 
28 
De laatste jaren werd reeds op al deze gebieden vooruitgang geboekt, met name door de 
normalisatiewerkzaamheden en de eerste fase van de liberalisering van de elektriciteits-
en de gassector56. Er werden nog andere voorstellen57 ingediend, ten einde de verbruikers 
een ruimere keuze van voorzieningsbronnen en leveranciers te bieden. 
De door de Commissie voorgestelde tweede fase van de liberalisering van de 
elektriciteits- en de gasmarkt voorziet in de intensifiëring van de concurrentie in de sector 
van de produktie en in de verwezenlijking van de toegang van derden tot het netwerk, 
waardoor de grote industriële verbruikers en de distributeurs zullen kunnen kiezen uit 
meerdere leveranciers in de Unie. 
Via de distributeurs (die de voordelen zouden doorberekenen in de prijzen voor hun 
klanten) zal het MKB in deze tweede fase in staat zijn om profijt te trekken van de 
mogelijkheden die worden geboden door deze sterkere concurrentie, die zal leiden tot een 
grotere betrouwbaarheid van de voorziening en tot concurrerender prijzen op de markt. 
In een derde fase zou de toegang kunnen worden verruimd tot andere industriële 
verbruikers (verlaging yan de verbruiksdrempel), zodat sommige kleine en middelgrote 
ondernemingen vrij over hun voorzieningscontract zouden kunnen onderhandelen met een 
leverancier in de Unie. 
2.4. MILIEUBELEID 
In het verslag over het Vijfde actieprogramma inzake het milieu wordt melding gemaakt 
van initiatieven van de Britse, Deense, Duitse en Nederlandse regeringen, die erop gericht 
zijn het MKB met deskundig advies ën financiële stimuleringsmaatregelen bij te staan om 
milieuvriendelijker methoden toe te passen en schone technologie te installeren. In het 
Verenigd Koninkrijk heeft de industrie een commissie opgezet om te helpen schonere 
technologie die voor grote ondernemingen is ontwikkeld, aan de behoeften van het MKB 
aan te passen. 
In november 1994 heeft de Commissie ook een mededeling over "Economische groei en 
milieu" ingediend. Hierin wordt sterk de nadruk gelegd op de behoefte aan 
marktconforme instrumenten voor het milieubeleid en vooral aan economische en fiscale 
instrumenten zoals milieukeur, milieuaudit, vrijwillige afspraken, belastingprikkels voor 
milieu-investeringen enz. Er wordt een verschuiving voorgesteld van een "command and 
control"-beleid naar meer marktconforme instrumenten, zodat de ondernemingen op meer 
flexibele wijze milieuoverwegingen in hun beleid kunnen integreren. Deze vorm van 
"deregulering" is vooral voor kleine en middelgrote ondernemingen zeer belangrijk. 
56 
57 Richtlijn 90/377 van de Raad van 29.6.1990 betreffende de doorzichtigheid van de prijzen van gas 
en elektriciteit, PB nr. L 185 van 17.7.1990. Richtlijn 90/547 van de Raad van 29.10.1990 betreffende 
de doorvoer van elektriciteit via de hoofdnetten, PB nr. L 313 van 13.11.1990. Richtlijn 91/296 van 
de Raad van 31.5.1991 betreffende de doorvoer van aardgas via de hoofdnetten, PB nr. L 147 van 
12.6.1991. 
Richtlijnvoorstellen betreffende gemeenschappelijke regels voor de interne markt voor elektriciteit en 
aardgas, COM(93) 643 van 7.12.1993. 
29 

HOOFDSTUK EL PROGRAMMA'S EN MAATREGELEN TER 
ONDERSTEUNING VAN HET MKB 
l. PROGRAMMA'S EN MAATREGELEN TER ONDERSTEUNING VAN HET MKB IN HET 
KADER VAN HET ONDERNEMINGENBELEID 
1.1. HET NETWERK VAN EURO INFO CENTRES 
Door hun bevoorrechte positie op lokaal niveau dragen de EIC's ertoe bij de 
belangstelling van de ondernemingen in hun regio te wekken voor de verschillende 
bestaande communautaire programma's en beleidsvormen. Zij verstrekken informatie aan 
de ondernemers en zorgen ervoor dat informatie terugstroomt naar de verschillende 
diensten van de Commissie, zodat deze rekening kunnen houden met de bijzondere 
problematiek van het MKB. 
De gedetailleerdere kwalificatie van de voorlichtingstaak van de EIC's is grotendeels tot 
stand gekomen dank zij de bevoorrechte relaties die zich hebben ontwikkeld tussen de 
diensten van de Commissie en de EIC's in het kader van gespecialiseerde werkgroepen. 
Zo werden sinds 1992 gespecialiseerde werkgroepen opgericht op de volgende belangrijke 
gebieden (deze werkgroepen werden op hun beurt in subgroepen onderverdeeld): interne 
markt (informatie over de markten van de andere Lid-Staten, overheidsopdrachten, BTW 
en kwaliteit), OTO, buitenlandse betrekkingen en communautaire programma's (milieu, 
opleiding en structuurfondsen). Het gaat in hoofdzaak om sectoren die tot dan toe voor 
het MKB moeilijk toegankelijk waren. Dank zij deze toenemende specialisatie van de 
EIC's kunnen de voorlichtingsacties worden uitgebreid en wordt de uitwisseling van goede 
praktijken vergemakkelijkt. 
1.1.1. DE EIC'S ALS VERSPREIDERS VAN NUTTIGE EN GERICHTE INFORMATIE NAAR DE 
ONDERNEMINGEN 
In hun streven om aan de reële behoeften van de ondernemingen te voldoen, trachten de 
EIC's steeds meer een "infodienst" aan te bieden, d.w.z. een op de onderneming 
afgestemde en complete diagnose-, advies- en follow-up-dienst, die zoekt naar optimale 
oplossingen voor de onderneming. 
In 1994 hebben de EIC's in ruime mate bijgedragen tot de organisatie van de Weken van 
de interne markt, die in alle Lid-Staten van de Europese Unie hebben plaatsgevonden en 
door de deelnemende kleine en middelgrote ondernemingen zeer positief werden 
beoordeeld. 
Op het gebied van overheidsopdrachten hebben de EIC's zich intensief beziggehouden met 
de verspreiding van informatie over aanbestedingen, met name dank zij de gegevensbank 
TED. Er werd programmatuur (TENNIS en TEDAUTOMATA) ontwikkeld die op de 
specifieke behoeften van het MKB is afgestemd en die deze ondernemingen in staat stelt 
om deze zeer complexe markten beter te begrijpen en te exploiteren. 
30 
Dank zij de steun van de desbetreffende diensten van de Commissie hebben de EIC's een 
actieve rol gespeeld bij de bevordering van de communautaire OTO-programma's, in het 
bijzonder CRAFT, bij het MKB. Zij hebben de kleine en middelgrote ondernemingen met 
name geattendeerd op de nieuwe kansen die uit het vierde kaderprogramma voortvloeien 
door middel van opleidingsseminars en brochures, zoals onder meer een gids over het 
beheer van projecten. 
Op vervoergebied hebben de diensten van de Commissie samengewerkt om een 
uitsluitend voor het MKB in de vervoersector bedoelde bewustmakingsactie uit te voeren, 
die in augustus 1994 heeft geleid tot de publikatie van een folder. In de folder wordt niet 
alleen een beknopte beschrijving gegeven van de diensten en de programma's die de 
Commissie ter beschikking van het MKB stelt (EIC's, BC-NET, BSO en 
EUROPARTENARIAT), met name ter bevordering van de transnationale samenwerking, 
maar bovendien wordt voor elk ervan een concreet voorbeeld gegeven waarbij een of 
meer vervoerbedrijven betrokken zijn, alsmede een lijst met nuttige adressen per land. 
Op milieugebied werden de EIC's door de diensten van de Commissie gekozen om ten 
behoeve van het MKB een informatie- en bewustmakingscampagne over 
milieuvraagstukken op te zetten, ten einde deze ondernemingen aan te moedigen de op 
vrijwillige basis berustende regelgeving inzake milieubeheer en milieuaudit (EMAS -
"Eco-Management and Audit Scheme") toe te passen. In de praktijk bestond de bijdrage 
van de EIC's in het opstellen van een gids (op papier en in elektronische vorm) voor de 
zelfbeoordeling van de prestaties op milieugebied, bestemd voor ondernemers, met name 
van kleine en middelgrote ondernemingen waarvan de meeste nog geen specifieke 
strategie op dit gebied hebben toegepast, omdat zij daarin meer bedreigingen dan 
mogelijkheden zien. 
1.1.2. DE EIC'S ALS ORGANISATOREN VAN FEED-BACK 
De diensten van de Commissie worden er zich steeds meer van bewust dat de EIC's zich 
door hun voorlichtings- en adviestaak in een bevoorrechte positie bevinden om hun de 
specifieke problemen te melden waarmee het MKB bij de uitvoering van de 
Gemeenschapswetgeving of de deelneming aan bepaalde communautaire programma's 
wordt geconfronteerd. Deze feed-back is bijzonder waardevol omdat daardoor een beter 
inzicht in de praktijk wordt verkregen en op die manier eventueel de wetgeving of de 
programma's in kwestie kunnen worden aangepast. 
Tot dusver hebben de diensten van de Commissie deze feed-back gestructureerd door de 
EIC's ofwel rechtstreeks te raadplegen, ofwel hen de opdracht te geven specifieke studies 
te verrichten op basis van vragenlijsten die aan de kleine en middelgrote ondernemingen 
van hun regio werden toegezonden. 
Het significantste voorbeeld van de eerste methode is de deelneming van sommige EIC's 
aan de opgerichte BTW-gespreksgroep. De EIC's hebben actief aan de vergaderingen 
deelgenomen en kregen bovendien de opdracht om in 1995 een onderzoek naar het effect 
van de overgangsregeling voor de BTW te verrichten. 
31 
Op dezelfde wijze werd te werk gegaan voor de interne markt. Zo konden aan de hand 
van een vragenlijst en gestructureerde gesprekken met de economische subjecten zowel 
kwantitatieve als kwalitatieve elementen over het effect van de interne markt, alsmede 
talrijke "success stories" uit het MKB worden bijeengebracht (zie punt 1.2.1.1.). 
De analyse van deze gegevens diende als basis voor het opstellen van het jaarverslag over 
de interne markt58 en bij de uitvoering van het strategische programma59 werd er rekening 
mee gehouden. 
Voorts wordt, wat het indienen van klachten betreft, een nauwere samenwerking met 
andere diensten van de Commissie bestudeerd ten einde de procedures voor de 
ondernemingen te verbeteren. 
1.1.3. DE EIC'S ALS PARTNERS OP LOKAAL NIVEAU 
Deze dubbele functie, namelijk de verspreiding van informatie en het organiseren van de 
feed-back ten behoeve van de verschillende diensten van de Commissie, bevestigt de 
positie van de EIC's als kostbaar kanaal voor rechtstreekse contacten met het bedrijfsleven 
en de andere actoren voor lokale ontwikkeling en is een concreet voorbeeld van de 
toepassing van het subsidiariteitsbeginsel. 
Dank zij de partnerschapsrelaties die de EIC's hebben ontwikkeld met alle betrokken 
partijen op lokaal niveau, hetzij openbare of particuliere organisaties (kamers van 
koophandel, regionale raden en organisaties ter bevordering/verspreiding van 
technologieën), kan een completere dienst aan de economische subjecten worden 
aangeboden. Zo kunnen EIC's technische dossiers naar meer gespecialiseerde organisaties 
doorsturen. Bovendien zijn sommige EIC's erin geslaagd om door de Gemeenschap 
opgezette programma's die in het kader van de structuurfondsen worden gefinancierd, te 
coördineren en zelfs mede te leiden. 
In andere sectoren verkozen de diensten van de Commissie een beroep te doen op de 
diensten inzake voorlichting/advisering van en samenwerking tussen ondernemingen die 
het EIC-netwerk hun kon verlenen, veeleer dan hun eigen netwerk op te richten, zowel 
om redenen van efficiëntie als geloofwaardigheid ter plekke. Zo zijn op het gebied van 
OTO enkele EIC's aangewezen als Value Relay Centra met als opdracht te zorgen voor 
de bevordering in het MKB van de overdracht van innovaties die uit communautaire 
programma's voortvloeien. 
De verschillende diensten van de Commissie hebben ook een beroep gedaan op de EIC's 
als leden van een netwerk dat in de Europese Unie en binnenkort in de Europese 
Economische Ruimte stevig gevestigd is en dat in de landen van Midden- en Oost-Europa 
en van het Middellandse-Zeegebied correspondenten heeft aangewezen. Op dit ogenblik 
overwegen de diensten van de Commissie tevens de mogelijkheid om een beroep te doen 
op in derde landen (in Azië of Latijns-Amerika bij voorbeeld) gevestigde organisaties die 
reeds werkrelaties met sommige EIC's hebben aangeknoopt, ten einde Europese 
ondernemingen te helpen die op zoek zijn naar marktkansen en afzetmogelijkheden. 
58 COM(94) 55 def. van 14.3.1994. 
59 COM(93) 632 def. van 22.12.1993. 
32 
1.2. DE NETWERKEN EN DE PROGRAMMA'S VOOR SAMENWERKING 
Een van de prioritaire gebieden van het ondernemingenbeleid is de samenwerking tussen 
ondernemingen. De Commissie heeft netwerken voor het zoeken van partners opgericht, 
het Business Cooperation Network (BC-NET) en het Bureau voor samenwerking tussen 
ondernemingen (BSO), en heeft de programma's Europartenariat en Interprise opgezet. 
In 1994 hebben de 461 correspondenten van het BSO-netwerk 7 629 
samenwerldngsprofîelen opgesteld. Wat de onder de doelstellingen 1, 2 en 5b vallende 
regio's betreft, is de activiteit van het netwerk verdeeld als volgt: 
doelstelling 1: 92 correspondenten hebben 919 samenwerkingsprofielen opgesteld; 
doelstelling 2: 167 correspondenten hebben 2 156 samenwerkingsprofielen opgesteld; 
doelstelling 5b: 15 correspondenten hebben 184 samenwerkingsprofielen opgesteld. 
De 533 adviseurs van het netwerk BC-Net hebben 10 349 samenwerldngsprofîelen 
opgesteld. Voor de onder de doelstellingen 1, 2 en 5b vallende regio's is de activiteit 
verdeeld als volgt: 
- doelstelling 1: 96 correspondenten hebben 1 085 samenwerkingsprofielen opgesteld; 
- doelstelling 2: 142 correspondenten hebben 3 624 samenwerkingsprofielen opgesteld; 
- doelstelling 5b: 28 correspondenten hebben 560 samenwerkingsprofielen opgesteld. 
In 1994 werden 49 INTERPRISE-evenementen georganiseerd, waarvan er 31 (of 63%) 
betrekking hadden op regio's van de doelstellingen 1, 2 en 5b. 
Het Europartenariat-evenement - dat in 1994 in Bilbao heeft plaatsgevonden - heeft de 
479 geselecteerde ondernemingen in 7 Spaanse regio's in de gelegenheid gesteld om 
tijdens meer dan 9 000 afspraken meer dan 2 000 ondernemingen te ontmoeten. 
Bovendien werken de verschillende diensten van de Commissie samen om de 
internationale samenwerking te bevorderen door de netwerken van partners en de 
partnerschapsprogramma's open te stellen voor derde landen. Zo stelt het 
ondernemingenbeleid zijn instrumenten en zijn know-how ter beschikking van de andere 
beleidsvormen van de Unie, zodat met name de landen van Midden- en Oost-Europa, de 
derde landen in het Middellandse-Zeegebied en andere derde landen er profijt van kunnen 
trekken (zie punt H.2.4.4.). 
Het partnerschapsevenement Europese Unie/Midden-Oosten, dat in december 1994 in 
Cairo heeft plaatsgevonden, heeft bij voorbeeld 600 ondernemingen uit de regio (Egypte, 
Israël, Palestijnse Gebieden en Jordanië) en meer dan 400 ondernemingen uit Europa 
bijeengebracht. Het aantal vooraf vastgestelde ontmoetingen wordt geraamd op 10 000 
en het aantal spontane ontmoetingen tussen ondernemingen op 5 000. 
In 1994 hebben drie Med-Interprise-evenementen plaatsgevonden in de Middellandse-
Zeelanden Marokko, Libanon en Cyprus. De diensten van het ondernemingenbeleid 
verzorgen de technische bijstand voor de afdeling samenwerking van het Med-Invest-
programma, terwijl de financiële middelen worden verstrekt door de diensten die voor 
buitenlandse betrekkingen bevoegd zijn. 
33 
Op het gebied van toelevering werken de diensten van het ondernemingenbeleid samen 
met de diensten van het industriebeleid, met name voor de organisatie van Europese 
forums zoals die welke in 1994 werden georganiseerd in de kleding- en de bouwsector, 
en voor samenwerkingsacties ter vergroting van het concurrentievermogen van de 
ondernemingen. 
In dit verband heeft de Commissie overeenkomstig het verzoek van de Raad (in zijn 
resolutie van 22 november 199360) en de voorstellen van het geïntegreerde programma de 
formule uitgeprobeerd van de zogenaamde "salons inversés" (contactbeurzen voor 
toeleveranciers) die op initiatief van de opdrachtgevers worden georganiseerd om 
contacten te leggen met toeleveranciers in het kader van nieuwe interindustriële 
partnerschapsbetrekkingen. Zo werd in november 1994 in Turijn het evenement VETIS 
georganiseerd waarbij ten behoeve van de functies "inkoop" en "techniek" van de 
autoconstructeurs en de grote wederverkopers in de automobielsector ontmoetingsruimten 
beschikbaar werden gesteld waar zij in contact konden treden met leveranciers van 
onderdelen of diensten. Deze actie had ten doel duurzame relaties van wederzijds belang 
tussen de constructeurs, de wederverkopers en de toeleveranciers tot stand te brengen op 
de gebieden kwaliteit ("zero defects"), service, prijs (betaalbaar en concurrerend) en tijd 
("Just In Time, Time to Market"). 
Bovendien beoogt het geïntegreerde programma de steunmaatregelen voor de 
ondernemingen te versterken, met name op het gebied van samenwerking. De leden van 
de netwerken (BC-NET en BSO) hebben als lokale actoren die rechtstreeks in contact 
staan met de ondernemingen, een fundamentele rol te spelen bij de uitvoering van de 
voorgestelde acties die op drie gebieden betrekking hebben: de samenwerking tussen de 
kleine en middelgrote ondernemingen stimuleren door steun die verder gaat dan de eerste 
fase waarin partners worden gezocht, toegang tot overheidsopdrachten, en toegang tot de 
nieuwe informatietechnologieën. 
1.3. PROEFACTIES 
In het kader van het ondernemingenbeleid voert de Commissie een aantal acties uit op 
gebieden die voor de ondernemingen van bijzondere betekenis zijn, namelijk toegang tot 
onderzoek en technologische ontwikkeling (OTO), toegang tot overheidsopdrachten, 
normalisatie en certificatie, handel en distributie, en ten slotte het ambacht en de kleine 
ondernemingen. Bij de uitvoering van deze acties wordt in de meeste gevallen tussen 
verschillende diensten samengewerkt. 
60 PB nr. C 326 van 3.12.1993, blz. 1. 
34 
Op het gebied van OTO is bij voorbeeld een interdepartementale werkgroep opgericht ten 
einde de acties voor het MKB beter te coördineren. Deze coördinatie heeft vruchten 
afgeworpen in het kader van de actie Euromanagement OTO II en vooral in het kader van 
het vierde kaderprogramma inzake OTO, waarbij de CRAFT-procedures en de 
uitvoerbaarheidspremies tot alle OTO-programma's konden worden uitgebreid (zie punt 
H.2.2.3.). In het kader van Euromanagement OTO II heeft DG XXIII voor het eerst de 
Lid-Staten betrokken bij de selectie van de deelnemers en de begunstigde kleine en 
middelgrote ondernemingen alsmede bij het beheer van de actie. Door deze samenwerking 
kunnen de Lid-Staten worden aangemoedigd om in de toekomst zelf soortgelijke acties 
op te zetten. 
1.3.1. AMBACHT EN KLEINE ONDERNEMINGEN 
Wat het ambacht betreft zal de Commissie in aansluiting op een in 1994 uitgeschreven 
aanbesteding haar steun verlenen aan de oprichting van 7 transnationale bureaus die als 
taak hebben ambachtelijke en kleine ondernemingen te helpen om grensoverschrijdende 
activiteiten te ontwikkelen en de bestaande belemmeringen te overwinnen. Zij heeft tevens 
opdracht gegeven tot een reeks studies over de problematiek van de grenzgebieden. 
Met het oog op de Tweede Europese Conferentie over het ambacht werden in de Lid-
Staten 12 voorbereidende conferenties over specifieke thema's georganiseerd met het doel 
een debat en een uitwisseling van ervaring over de rol van de kleine en de ambachtelijke 
ondernemingen in de interne markt op gang te brengen. Aan het eind van deze Tweede 
Europese Conferentie betreffende het ambacht en de kleine ondernemingen, die op 26 en 
27 september 1994 in Berlijn heeft plaatsgevonden en handelde over het thema het 
ambacht en de kleine ondernemingen: sleutel tot groei, innovatie en werkgelegenheid, 
werden conclusies voorgelegd over nieuwe acties, opdat deze ondernemingen ten volle 
zouden kunnen profiteren van de voordelen van de interne markt en van de 
communautaire programma's. De Commissie is voornemens overeenkomstig het door de 
Raad in zijn resolutie van 10 oktober 199461 gedane verzoek gevolg te geven aan de 
geformuleerde aanbevelingen door voor eind 1995 een mededeling over de follow-up in 
te dienen. 
Ten slotte heeft de Commissie in oktober 1994 een oproep tot het indienen van 
voorstellen gepubliceerd ten einde de transnationale samenwerking met de steun van de 
intermediairs te bevorderen62. Met deze actie zal de Commissie samenwerkingsverbanden 
ondersteunen tussen kleine en ambachtelijke ondernemingen van twee Lid-Staten, die door 
intermediairs zullen worden begeleid ten einde hun onderlinge samenwerking in de hand 
te werken. 
61 PB nr. C 294 van 22.10.1994, blz. 6. 
62 PB nr. C 282 van 8.10.1994, blz. 14. 
35 
1.3.2. EUROMANAGEMENT 
Op het gebied van normalisatie, certificatie, kwaliteit en veiligheid op het werk had de 
Commissie in 1993 een Euromanagement-actie opgezet die in 1994 is beëindigd en die 
het mogelijk heeft gemaakt om 842 kleine en middelgrote ondernemingen te evalueren. 
Uit het rapport dat werd opgesteld door de coördinator van de actie, AFNOR (Association 
Française pour la Normalisation), blijkt dat de principes van de interne markt en de 
harmonisatiebegrippen (Europese richtlijnen en normen) nog onvoldoende bekend zijn, 
hetgeen sterk verband houdt met de moeilijkheden om toegang te krijgen tot informatie 
en met de geringe deelneming van het MKB aan de normalisatiewerkzaamheden op 
Europees, maar ook op nationaal niveau (het gebrek aan personele en financiële middelen 
lijkt een van de oorzaken te zijn). Wat de kwaliteit betreft, hebben veel kleine en 
middelgrote ondernemingen er in hun commentaar op gewezen dat zij een verbetering van 
de kwaliteit van hun organisatie en een vergroting van hun concurrentiekracht verwachten 
dank zij systemen voor kwaliteitsborging. De invoering van dergelijke systemen verloopt 
echter moeilijker in kleine en middelgrote ondernemingen dan in grote ondernemingen. 
Uit het rapport blijkt dat kleine en middelgrote ondernemingen het moeilijk hebben om 
het referentiesysteem EN ISO 9000 te begrijpen en toe te passen en met name om hun 
streven naar kwaliteit te formaliseren. Aangezien zij niet vertrouwd zijn met de in normen 
gehanteerde taal, voelen zij zich afhankelijk van een externe adviseur en vaak weten zij 
niet hoe zij te complexe interpretaties van de normen en de invoering van te omslachtige 
en dure systemen kunnen vermijden. Wat certificatie betreft, wordt in het rapport 
geconstateerd dat er nog heel wat te doen valt voor de voltooiing van de interne markt, 
zoals met name de totstandbrenging van de wederzijdse erkenning. De kleine en 
middelgrote ondernemingen vermelden in hun commentaar duidelijk dat zij daarvan 
aanzienlijke positieve effecten verwachten. In veel gevallen zijn deze ondernemingen 
echter niet op de hoogte van het EG-merk en voor hen vormen de kosten voor het 
verkrijgen van certificaties (van produkten en/of kwaliteitssystemen) een probleem. Ten 
slotte is het MKB slecht geïnformeerd over de veiligheid en gezondheid op het werk. 
Ongeveer een vijfde van de kleine en middelgrote ondernemingen kan de bestaande 
normen inzake veiligheid van de werknemers opnoemen. 
1.3.3. PROEFACTIE INZAKE STARTKAPITAAL 
De Commissie (met name de diensten die bevoegd zijn voor het ondernemingenbeleid en 
die welke bevoegd zijn voor het regionale beleid) heeft in 1989 een experimentele actie 
opgezet ter "stimulering van de oprichting van startkapitaalfondsen". In dit verband heeft 
zij haar steun verleend voor de samenstelling en de installatie van 23 
"startkapitaalfondsen", die als voornaamste opdracht hebben ondernemingen die zich in 
het embryonale stadium van hun bestaan bevinden, kapitaal ter beschikking te stellen dat 
zij doorgaans alleen met enorme moeilijkheden op de markt kunnen verkrijgen. 
Per 1 januari 1995 hadden de 23 fondsen 41 miljoen ecu aan kapitaal bijeengebracht, 
waarvan 27 miljoen ecu werd geïnvesteerd in 228 nieuwe ondernemingen (gemiddelde 
participatie van 26% in het kapitaal) die 2 085 directe arbeidsplaatsen hebben gecreëerd. 
36 
De deelneming aan het scheppen van een arbeidsplaats in het kader van de proefactie kost 
de Commissie 1 260 ecu. Voor het bedrag van 8,76 miljoen ecu dat door de Commissie 
in de vorm van terugvorderbare voorschotten (6,085 miljoen ecu) en bijdragen in het 
kapitaal (2,675 miljoen ecu) werd geïnvesteerd, werd door de fondsen van de proefactie 
41 miljoen ecu aan kapitaal bijeengebracht (waarvan 58% uit particuliere bronnen), zodat 
van een grote hefboomwerking kan worden gesproken. 
1.3.4. HANDEL EN DISTRIBUTIE: ACTIE COMMERCE 2000 
De Europese conferentie over de strategieën voor een modern distributienetwerk in 
Europa, die op 2 en 3 juni 1994 in Athene heeft plaatsgevonden, heeft de Commissie 
verzocht het experimentele programma Commerce 2000 voort te zetten en te intensifiëren. 
Dit programma heeft ten doel de bevordering van samenwerkingsrelaties tussen kleine en 
middelgrote ondernemingen aan te moedigen door de toepassing van moderne 
managementmethoden en nieuwe technologieën. In het kader van een tweede 
aanbesteding, die eind 1993 werd uitgeschreven, konden in 1994 52 projecten voor 
uitvoerbaarheidsstudies en 6 proefprojecten worden geselecteerd, waarvan de resultaten 
in de loop van 1995 zouden moeten bekend zijn. 
1.3.5. COÖPERATIES, VERENIGINGEN EN ONDERLINGE MAATSCHAPPIJEN 
Over het meerjarenprogramma voor communautaire acties ten behoeve van coöperaties, 
onderlinge maatschappijen, verenigingen en stichtingen in de Europese Unie63, dat in 
februari 1994 door de Commissie is goedgekeurd, heeft het Europees Parlement in maart 
1995 advies uitgebracht. Dit programma voorziet in een formeel kader voor 
communautaire actie op basis van innovatie, partnerschap, netwerkvorming en 
transnationale dynamiek. Het heeft ten doel de verscheidenheid van de sector te 
handhaven, de solidariteit aan te moedigen en de ondernemingen van de sociale economie 
te helpen om aan de dubbele doelstelling van economische ontwikkeling en sociale 
vooruitgang van de Europese Unie te beantwoorden. 
De ondernemingen van de sociale economie zijn in diverse opzichten betrokken bij het 
proces van toewijzing van de structuurfondsen op Europees, nationaal, regionaal en lokaal 
niveau. Hun inschakeling in partnerschappen vertoont echter weinig samenhang en hun 
ervaring blijft erg versnipperd. De uitwisseling van de beste praktijken wordt 
aangemoedigd, ten einde het MKB een zo groot mogelijke bijdrage te laten leveren tot 
het scheppen van arbeidsplaatsen, beroepsopleiding, regionale ontwikkeling, het lokale 
initiatief en stadsvernieuwing. 
Enkele van de ondersteunde acties zijn het Euro Info Centre van de sociale economie, 
bekend onder de naam ARIES, het Europese financiële mechanisme SOFICATRA voor 
de financiering van de ondernemingen van deze sector met eigen kapitaal, het Europese 
netwerk inzake opleiding voor de derde sector, en het netwerk van deskundigen op het 
gebied van dienstverlening in de directe omgeving. 
COM(93) 650 van 16.2.1994. 
37 
Voorts is de Commissie, die het toenemende belang van verenigingen in Europa erkent, 
bezig met het opstellen van een witboek over verenigingen en stichtingen. Verenigingen 
werden steeds meer betrokken bij het verlenen van diensten die tot dusver door 
overheidsdiensten werden verstrekt, alsmede bij een aantal belangrijke Europese 
programma's. 
1.3.6. STATISTIEKEN 
Ten einde de beschikbare statistische informatie te verbeteren, heeft Eurostat in 
samenwerking met de statistiekbureaus van de Lid-Staten een inspanning gedaan om alle 
beschikbare economische informatie over de ondernemingen te verzamelen met het doel 
het belang van het MKB voor de produktie van de Lid-Staten en voor de 
werkgelegenheid te onderstrepen. Zo heeft Eurostat in samenwerking met DG XXIII met 
regelmatige tussenpozen het rapport "Enterprises in Europe" gepubliceerd, waarvan de 
derde editie dateert van 1994. Dit rapport bevat gedetailleerde informatie over alle 
ondernemingen in de Europese Unie naar bedrijfssector en naar grootteklasse volgens 
aantal werknemers: aantal, aantal werknemers, omzet. 
2. PROGRAMMA'S EN MAATREGELEN TER ONDERSTEUNING VAN HET MKB m HET 
KADER VAN DE ANDERE BELEIDSVORMEN VAN DE UNIE 
Het valt niet te ontkennen dat het grootste deel van de communautaire steun voor het 
MKB hoofdzakelijk in het kader van de financiële instrumenten van de Unie wordt 
verleend, en in het bijzonder de structuurfondsen, alsmede de communautaire programma's 
zoals met name het programma inzake onderzoek en technologische ontwikkeling en het 
programma inzake beroepsopleiding. In deze context is een nauwe coördinatie van de 
verschillende beleidsvormen van essentieel belang, ten einde de daadwerkelijke 
deelneming van het MKB aan deze programma's te vergemakkelijken. 
2.1. DE FTNANCIËLE INSTRUMENTEN VAN DE UNIE (EEB EN STRUCTUURFONDSEN) EN 
HET MKB 
2.1.1. DE EUROPESE INVESTERINGSBANK, HET EUROPEES INVESTERINGSFONDS EN 
HET MKB 
De Europese Investeringsbank, die in 1958 werd opgericht om door middel van op de 
kapitaalmarkten geleende middelen de financiering van investeringen te vergemakkelijken 
die de evenwichtige ontwikkeling van de Gemeenschap en de Europese integratie 
bevorderen, werkt actief mee aan de ondersteuning van de communautaire beleidsvormen. 
Bovendien draagt zij bij tot het samenwerkingsbeleid ten aanzien van derde landen (de 
landen in Afrika, het Caribische gebied en de Stille Oceaan, de landen van het 
Middellandse-Zeegebied en de landen van Midden- en Oost-Europa). 
38 
De EIB financiert in de eerste plaats investeringen die de regionale ontwikkeling 
ondersteunen. Zij draagt tevens bij tot de versterking van de Europese 
communicatienetwerken, de milieubescherming, de verbetering van het leefmilieu en de 
vergroting van het concurrentievermogen van de industrie. 
Om de internationale concurrentiekracht van de industrie te vergroten en de integratie van 
de industrie op communautair vlak te bevorderen, financiert de EIB grootschalige 
investeringen door middel van individuele leningen, en kleinschalige investeringen, in het 
bijzonder van het MKB, indirect door middel van globale leningen. 
2.1.1.1. De globale leningen van de EIB 
De globale leningen worden afgesloten met bemiddelende financiële instellingen op 
nationaal, regionaal of zelfs lokaal niveau, die de kredieten in overleg met de Bank en 
volgens haar economische, technische en financiële criteria gebruiken. Dank zij deze 
gedecentraliseerde aanpak die zeer nauw aansluit bij de plaatselijke omstandigheden, is 
de EIB in staat om investeringen van kleine en middelgrote omvang te ondersteunen die 
hoofdzakelijk door het MKB worden verricht en die om redenen van doelmatigheid van 
beheer niet door middel van individuele leningen zouden kunnen worden gefinancierd. 
Momenteel werkt de EIB samen met meer dan honderd partners, financiële instellingen 
of handelsbanken. 
Met het oog op de aanpassing aan de ontwikkeling van de behoeften en de diversifiëring 
van de communautaire beleidsvormen werd het toepassingsgebied van de globale leningen 
geleidelijk uitgebreid. Zij beantwoorden meestal aan meerdere doelstellingen van het 
communautaire beleid en hebben betrekking op: 
investeringen van kleine en middelgrote ondernemingen in de industrie, de 
diensverlenende sector (met name het toerisme) en de landbouw; 
kleine infrastructuurprojecten die tot de verwezenlijking van de communautaire 
doelstellingen bijdragen, op het gebied van regionale ontwikkeling, 
milieubescherming, energie of vervoer. 
Uit de cijfers in tabel 1 blijkt het belang van de rol van de EIB bij de ondersteuning van 
de investeringen in het MKB. 
39 
Tabel 1 
DE EUROPESE INVESTERINGSBANK 
De EIB in cijfers: 
Waarde van de door de EIB toegekende leningen: 
in 1994: 19,9 miljard ecu, waarvan 17,7 miljard ecu in de Gemeenschap en 2,2 miljard ecu in 
het kader van het samenwerkingsbeleid ten aanzien van derde landen; 
in 1993: 19,6 miljard ecu; 
in 1992: 17 miljard ecu. 
De EIB en de regionale ontwikkeling: 
1994: 12 miljard ecu (88% in de regio's die in aanmerking komen voor bijstand van de 
structuurfondsen - doelstellingen 1, 2 en 5b); 
1993: 12,5 miljard ecu; 
1992: 11,8 miljard ecu. 
Van 1989 t/m 1994 heeft de EIB voor 59 miljard ecu bijstand verleend ten behoeve van de 
regionale ontwikkeling. 54 miljard ecu hiervan was bestemd voor de actiezones van de 
structuurfondsen (doelstellingen 1, 2 en 5b). 
De EIB en het MKB: 
In 1994 heeft de EIB globale leningen afgesloten voor een totaal bedrag van 3 281 miljoen ecu. 
In 1993 was dit 3 598 miljoen ecu. In 1994 werden in totaal 7 712 kredieten op lopende globale 
leningen toegekend voor een bedrag van 2 763 miljoen ecu (6 023 kredieten en 3 258 miljoen in 
1993). 
60% van dit bedrag diende ter ondersteuning van 6 776 kleine en middelgrote ondernemingen, 
waarvan negen tiende minder dan 50 werknemers had en meer dan 60% van de toegekende 
kredieten heeft ontvangen. Nagenoeg 70% van deze ondernemingen is in regionale 
ontwikkelingsgebieden gevestigd. 
Ongeveer 35% van de kredieten is toegekend voor kleine en middelgrote investeringen in de 
sector infrastructuur (milieu, communicatie, energie), die meestal door lagere overheden werden 
uitgevoerd. De rest bestaat uit investeringen van kleine en middelgrote ondernemingen ter 
verbetering van het milieu en ter bevordering van het rationele energiegebruik. 
De kredieten die de EIB in de Gemeenschap heeft toegekend ter ondersteuning van de 
concurrentiepositie van de ondememingen, bedroegen: 
in 1991: 3,3 miljard ecu, 
ondernemingen; 
in 1992: 2,6 miljard ecu, 
ondernemingen; 
in 1993: 2,7 miljard ;ecu, 
ondernemingen; 
in 1994: 1,8 miljard ecu, ecu voor 9 548 kleine en middelgrote 
ecu voor 7 223 kleine en middelgrote waarvan 2,3 miljard 
waarvan 2,1 miljard 
waarvan 1,5 miljard ecu voor 5 257 kleine en middelgrote 
waarvan 1,7 miljard ecu voor 6 776 kleine en middelgrote 
ondernemingen. Italië (595 miljoen ecu), Frankrijk (947 miljoen ecu), Duitsland (342 
miljoen ecu) en België (116 miljoen ecu) waren de belangrijkste begunstigden van 
kredieten op globale leningen. Daarnaast steunt de EIB investeringen van het MKB op 
het gebied van het milieu of rationeel energiegebruik. 
40 
Sinds 1990 heeft de EIB in aanzienlijke mate bijgedragen tot de financiering van het 
MKB. Bijna 36 000 kleine en middelgrote ondernemingen hebben geprofiteerd van 
kredieten voor een totaal bedrag van meer dan 9,4 miljard ecu, ofwel bijna 45% van de 
financieringen die aan de industrie en de dienstensector zijn toegekend. Meer dan 4/5 van 
deze ondememingen heeft minder dan 50 werknemers en 97% minder dan 250. Meer dan 
23 000 verrichtingen (6,2 miljard ecu aan kredieten) hadden betrekking op investeringen 
in de steungebieden en ongeveer 13 000 projecten werden buiten deze gebieden 
uitgevoerd. 
Vanwege de ervaring van de EIB op het gebied van financiering van het MKB en haar 
nauwe betrekkingen met het Europese bankwezen werd de EIB op de bijeenkomsten van 
de Europese Raad in Edinburgh (december 1992) en Kopenhagen (juni 1993) verzocht 
haar activiteiten op dit gebied te intensifiëren. 
In het kader van het groei-initiatief werd de EIB verzocht niet alleen de financiering van 
infrastructuurprojecten, met name de transeuropese netwerken, te bespoedigen, maar ook 
de werkgelegenheidsscheppende kleine en middelgrote ondernemingen te helpen. 
2.1.1.2. De MKB-faciliteit: leningen met rentesubsidie ten behoeve van 
werkgelegenheidsscheppende kleine en middelgrote ondernemingen 
In april 1994 werd door de Raad van Ministers een mechanisme voor rentesubsidies uit 
de begrotingsmiddelen van de Europese Unie voor een bedrag van een miljard ecu aan 
globale leningen van de EIB ten behoeve van het MKB goedgekeurd64. Op 14.6.1994 
werd tussen de Europese Commissie en de EIB een overeenkomst gesloten betreffende 
de toepassing van het subsidiemechanisme door de EIB. De Commissie heeft op 
19.11.1994 een verslag over de toepassing van dit besluit goedgekeurd65. 
Voor dit mechanisme komen kleine en middelgrote ondernemingen in aanmerking 
waarvan de netto vaste activa niet meer dan 75 miljoen ecu bedragen en die maximaal 
500 werknemers hebben; bij ten minste 60% van de begunstigden zal het echter gaan om 
kleine en middelgrote ondernemingen die minder dan 250 werknemers hebben en een 
jaarlijkse omzet van niet meer dan 20 miljoen ecu of totale activa van niet meer dan 
10 miljoen ecu. 
De rentesubsidie van 2% per jaai' wordt gedurende 5 jaar verleend op een maximaal 
leningbedrag van 30 000 ecu per gecreëerde arbeidsplaats, hetgeen neerkomt op een 
subsidie van 3 000 ecu over vijf jaar per gecreëerde arbeidsplaats. De betaling zal 
geschieden vanaf 1.8.1995, zodra de begunstigde heeft bewezen dat de nieuwe 
arbeidsplaatsen sinds ten minste 6 maanden bestaan. Met de MKB-faciliteit zouden meer 
dan 30 000 arbeidsplaatsen moeten kunnen worden geschapen. 
64 
65 Besluit 94/217/EG van de Raad van 19 april 1994, PB nr. L 107 van 28.4.1994, blz. 57. 
COM(94) 434 def. van 19.11.1994, Verslag van de Commissie betreffende de toepassing van het 
Besluit betreffende de toekenning van communautaire rentesubsidies op leningen voor kleine en 
middelgrote ondernemingen die door de Europese Investeringsbank in het kader van haar tijdelijke 
leningsfaciliteit worden verstrekt (de MKB-faciliteit). 
41 
Na besluit van de Raad werd dit mechanisme in september 1994 in toepassing gebracht 
en eind april 1995 was 48% van het miljard aan globale leningen toegekend voor 
ongeveer 2 100 ondernemingen en meer dan 23 000 geplande nieuwe arbeidsplaatsen. 
96% van het totale leningbedrag werd toegekend aan kleine en middelgrote 
ondememingen met minder dan 250 werknemers. Het aantal bemiddelaars van de EIB bij 
de toepassing van dit mechanisme varieert naar gelang van de Lid-Staat van 1 tot 25 (in 
Italië). Er werd een informatiebrochure op grote schaal verspreid, vooral via de Euro Info 
Centres. De betrokken diensten van de Commissie volgen aandachtig de toepassing van 
dit mechanisme. 
2.1.1.3. Het Europees Investenngsfonds: garanties op leningen ten behoeve van het 
MKB 
Op de bijeenkomst van de Europese Raad in Edinburgh werd in het kader van het 
Europese groei-initiatief besloten een Europees Investeringsfonds op te richten met het 
oog op het verstrekken van leninggaranties voor projecten betreffende de transeuropese 
netwerken alsmede ten behoeve van het MKB. Dit instrument, waarvoor een kapitaal van 
2 miljard ecu beschikbaar is gesteld waarop is ingeschreven door de EIB (40%), de 
Commissie (30%) en een zestigtal financiële instellingen (30%), kan garanties verstrekken 
voor een totaal bedrag dat uiteindelijk maximaal achtmaal het bedrag van het geplaatste 
kapitaal kan belopen, d.w.z. 16 miljard ecu. Later kan het EIF deelnemingen verwerven 
in het kapitaal van ondernemingen die gespecialiseerd zijn in de financiering van het 
kapitaal van kleine en middelgrote ondernemingen. 
Het EIF besteedt vooral aandacht aan gebieden waar het een aanvulling kan vormen op 
bestaande financieringsbronnen. Het neemt gezonde principes van bankbeleid in acht bij 
het aanbieden van de volgende twee soorten financiële produkten: 
financiële garanties: het niveau en de omvang van de garanties hangen af van de aard 
van het project; verschillen in de hoogte van de gelopen risico's komen tot uiting in 
gedifferentieerde garantieprovisietarieven. Er kunnen niet alleen garanties worden 
verstrekt voor projecten die door aandeelhouders van het EIF worden gefinancierd, 
maar ook voor projecten van derden. In het algemeen dekken deze garanties ten 
hoogste de helft van de projectkosten en zij kunnen te zamen met die van andere 
borgen worden aangeboden; 
deelnemingen: wanneer het kleine en middelgrote ondernemingen betreft, zal het EIF 
alleen via bevoegde bemiddelaars deelnemingen of quasi-deelnemingen verwerven 
(indirecte faciliteit). Het Fonds kan echter kleine directe deelnemingen verwerven in 
projecten voor transeuropese netwerken (TEN's) in de aanloopfase. Tijdens de twee 
jaar durende aanloopperiode zullen de activiteiten van het EIF bestaan in het 
verstrekken van garanties. Het zal pas na verder onderzoek en een besluit van de 
Algemene Vergadering deelnemingen verwerven; 
het aanvankelijke plafond inzake de totale verplichtingen van het Fonds is vastgesteld 
op driemaal het bedrag van het geplaatste kapitaal. Dit plafond kan bij besluiten van 
de organen van het Fonds eerst tot vijfmaal en vervolgens tot maximaal achtmaal het 
bedrag van het geplaatste kapitaal worden verhoogd, zodra een voldoende grote 
reserve is aangelegd. 
42 
Het Fonds verstrekt normaliter geen directe garanties aan afzonderlijke kleine en 
middelgrote ondernemingen. Het werkt via geschikte financiële bemiddelaars in de Lid-
Staten en verstrekt garantielij nen voor geselecteerde portefeuilles van MKB-projecten of 
garanties op de financieringsbronnen die door de bemiddelaars voor hun MKB-leningen 
worden gebruikt (d.w.z. globale leningen en obligatieleningen van de EIB). 
Tot en met 2.2.1995 had het Fonds 4 garantieverrichtingen ten behoeve van kleine en 
middelgrote ondernemingen goedgekeurd (naast 8 ten behoeve van TEN's), waarvan er 
reeds een is ondertekend. Deze MKB-garanti el ij nen aan financiële instellingen in Portugal 
en Frankrijk betreffen een bedrag van meer dan 165 miljoen ecu dat in de komende 1 à 
3 jaren zal worden opgevraagd. Nog andere verrichtingen worden momenteel onderzocht, 
onder meer met wederzijdse garantieregelingen, die het niet alleen mogelijk zouden 
maken om de toegang tot krediet via garanties te vergemakkelijken, maar ook om het 
volume van de aan kleine en middelgrote ondernemingen toegekende leningen te 
vergroten. 
2.1.2. DE SPECIFIEKE ACTIES VAN HET REGIONALE BELEID TEN BEHOEVE VAN HET MKB 
De Commissie, die zich bewust is van de rol van het MKB bij de totstandbrenging van 
de economische en sociale samenhang, verwezenlijkt een echt beleid van steun aan het 
bedrijfsleven met het oog op de regionale economische ontwikkeling. De hervorming van 
1988 heeft een versterking van de acties voor plaatselijke ontwikkeling mogelijk gemaakt, 
zowel door middel van traditionele als innoverende vormen van bijstandsverlening. 
Artikel 1, sub c), van de EFRO-verordening66 geeft aan dit Fonds immers de opdracht tot 
"ontsluiting van het eigen potentieel van de regio's door stimulering en ondersteuning van 
plaatselijke ontwikkelingsinitiatieven en van activiteiten van kleine en middelgrote 
ondernemingen". 
In dit deel zullen de belangrijkste richtsnoeren van de Commissie voor de 
programmeringsperiode 1994-1999 worden uiteengezet, hetgeen een aanvulling zal zijn 
op de vorige verslagen waarin uitvoerig werd ingegaan op de grote principes van de 
structurele actie van de Gemeenschap ten behoeve van het MKB, de daarvoor gebruikte 
instrumenten en de wijze van financiering, en een balans van de periode 1989-1993 werd 
opgemaakt67. 
66 Verordening (EEG) 2083/93 van de Raad van 20.7.1993, PB nr. L 193 van 31.7.1993, blz. 34. 
67 COM(94) 221 def. van 7.9.1994 en Vijfde jaarverslag over de hervorming van de structuurfondsen, 
COM(95) 30 van 20.3.1995. 
43 
2.1.2.1. De communautaire bestekken 
In het kader van de communautaire bestekken (CB's) en de enige 
programmeringsdocumenten (DOCUP's) wordt gemiddeld 10% van de totale middelen van 
het EFRO op specifieke wijze bestemd voor op het MKB gerichte maatregelen ter 
stimulering en verbetering van het economische klimaat Aangezien de 
begrotingsmiddelen voor het EFRO zijn verdubbeld voor de periode 1994-1999, komt dit 
percentage vrijwel neer op een verdubbeling in relatieve waarde vergeleken met de 
periode 1989-1993. Deze kwantitatieve vooruitgang is grotendeels te danken aan de 
inspanningen van de Commissie tijdens de onderhandelingen. Er is ongetwijfeld een 
sterkere stijging voor de gebieden van de doelstellingen 2 (achteruitgang van de industrie) 
en 5b (plattelandsgebieden) - waar dit percentage gemiddeld 15 à 20% bedraagt - dan 
voor de gebieden van doelstelling 1. In deze laatste gebieden zou het niet meer dan 8% 
bedragen, behalve voor Portugal, hoofdzakelijk dank zij het programma voor de 
modernisering van de Portugese economische structuur (met name PEDIP II), het 
programma voor de modernisering van de handel (PROCOM) en de programma's inzake 
plattelandsontwikkeling en plaatselijke ontwikkeling en regionale steunmaatregelen, en 
voor Frans en Belgisch Henegouwen, Flevoland en de desbetreffende regio's van het 
Verenigd Koninkrijk (met name Highland and Islands en Merseyside). Hierbij dient erop 
te worden gewezen dat het programma ten behoeve van de Griekse industrie een 
subprogramma voor het MKB bevat. 
De ondernemingen kunnen informatie over de operationele programma's verkrijgen bij de 
Europese Commissie, of rechtstreeks bij de bevoegde nationale of regionale autoriteiten, 
of bij de Euro Info Centres. 
De steunmaatregelen van het EFRO zijn in te delen in twee grote categorieën acties: 
steun voor de aanmoediging van de vraag naar diensten vanuit het MKB door de 
medefinanciering van regionale steunregelingen van Lid-Staten of regio's: subsidies 
voor werkgelegenheidsscheppende investeringen, voor de indienstneming van 
jongeren, voor installaties met het oog op de modernisering van de onderneming of 
de bescherming van het milieu zijn de belangrijkste door de Unie medegefinancierde 
maatregelen. Voorts kan ook steun worden verleend voor de uitvoering van kleine 
economische infrastructuren (industriezones, technologieparken, starterscentra, 
onroerend goed voor ondernemingen in het algemeen); 
ondersteuning van het aanbod van diensten aan het MKB die bestaan in het creëren, 
ontwikkelen of ondersteunen van structuren ter verbetering van hun immateriële 
werkklimaat. 
Zo worden mechanismen gefinancierd die beantwoorden aan de voornaamste door het 
MKB geformuleerde behoeften: 
advies en innovatie: technologiecentra, managementwinkels, bedrij f sinnovatiecentra, 
certificatie- en normalisatie-instellingen, diensten "ondernemingen" van kamers van 
koophandel en fabrieken, consulentenbureaus; 
44 
financiering mechanismen op het gebied van financiële engineering68 in de meest 
uiteenlopende vormen: garantiefondsen, startkapitaalfondsen, risicokapitaalfondsen, 
participerende leningen, onderlinge-waarborgmaatschappij en, huurkoop, factoring; 
internationalisering: maatregelen ter ondersteuning van internationale acties van het 
MKB op collectieve wijze (gegroepeerde deelneming aan beurzen en 
tentoonstellingen, gemeenschappelijke exportdiensten) of op individuele wijze 
(aanpassing van een produkt aan normen, verpakking van een produkt, gespecialiseerd 
advies of marktonderzoek). 
De door de Commissie aangegeven richtsnoeren laten een duidelijke voorkeur blijken 
voor de steunmaatregelen ter bevordering van het aanbod van diensten, waarbij wordt 
aangedrongen op een sterke integratie: advies en begeleiding zorgen immers voor een 
aanzienlijke verbetering van de overlevingskansen van pas opgerichte kleine en 
middelgrote ondernemingen en van de prestaties van kleine en middelgrote 
ondernemingen in ontwikkeling. Deze diensten zijn dus uiteindelijk nauw verbonden met 
de toegang van het MKB tot krediet en met de kosten ervan, aangezien deze laatste 
rechtstreeks afhangen van de beoordeling van het risico dat de financiële instellingen 
lopen. 
2.1.2.2. De communautaire initiatieven 
De Commissie maakt gebruik van haar initiatiefrecht door diverse "communautaire 
initiatieven" voor te stellen die speciaal op de kleine en middelgrote ondernemingen zijn 
gericht en waartoe deze toegang krijgen via de bevoegde autoriteiten op regionaal of 
nationaal niveau, die als taak hebben projecten te verzamelen en te selecteren die in 
overeenstemming zijn met de algemene oriëntaties van operationele programma's. 
Het communautaire MKB-initiatief69, waarvoor een bedrag van een miljard ecu voor de 
periode 1994-1999 is uitgetrokken - waarvan 800 miljoen bestemd is voor de regio's van 
doelstelling 1 - is afgestemd op het hele pakket acties die in het kader van het 
geïntegreerde programma ten behoeve van het MKB en de ambachtelijke sector worden 
ondernomen, evenwel volgens de methoden en de procedures van de structuurfondsen. In 
dit initiatief zijn met name de vroegere initiatieven bijeengebracht: TELEMATICA, 
PRISMA en STRIDE. 
Rekening houdend met het in het MKB aanwezige potentieel om arbeidsplaatsen te 
scheppen en de concurrentiekracht te vergroten en met de bijzondere kenmerken van deze 
ondernemingen in de regio's van doelstelling 1, heeft het communautaire MKB-initiatief 
in overeenstemming met de richtsnoeren van het Witboek over groei, 
concurrentievermogen en werkgelegenheid ten doel bij te dragen tot de 
internationalisering van het MKB en de vergroting van hun concurrentiekracht te 
bevorderen. 
69 Zie de Guide to financial engineering techniques used by the European Commission in the context 
of regional policy, op aanvraag verkrijgbaar bij de Europese Commissie. 
PB nr. C 180 van 1.7.1994, blz. 10 tot 14. 
45 
Daartoe werden zeven prioritaire gebieden aangewezen: verbetering van het 
produktiesysteem en de organisatie, milieu en rationeel energiegebruik, samenwerking met 
onderzoekcentra, toegang tot nieuwe markten, netwerken voor samenwerking, verbetering 
van de beroepskwalificaties, en verbetering van de toegang tot het financiële systeem. 
Dit initiatief zou op significante wijze moeten bijdragen tot de vergroting van de 
concurrentiekracht van het MKB in de Unie en tot de verbetering van hun werkklimaat 
en hun know-how. De door de Lid-Staten ingediende voorstellen bevatten maatregelen 
zowel op het gebied van de samenwerking tussen kleine en middelgrote 
ondernemingen - waarbij met name wordt gestreefd naar internationalisering van deze 
ondernemingen en een betere toegang tot de interne markten en de 
overheidsopdrachten - als op het gebied van toelevering, de toepassing van de strategie 
van de integrale kwaliteitszorg, samenwerking met onderzoekcentra, toegang tot nieuwe 
technologieën, marketing, financiering, verbetering van de organisatie en het beheer van 
ondernemingen, of milieubeheer. De programma's, die bedoeld zijn voor de kleine en 
middelgrote ondernemingen in de industriële sector en de dienstensector, omvatten in 
enkele gevallen ook expliciet de handelssector, waarbij bij voorbeeld in Spanje en 
Portugal met specifieke subprogramma's wordt gewerkt. Zij bevatten tevens voorstellen 
ten behoeve van micro-ondernemingen (Portugal) of kleine ondernemingen (Ierland). 
De 12 andere communautaire initiatieven (INTERREG II, LEADER II, REGIS II, 
WERKGELEGENHEID, ADAPT, RECHAR II, RESIDER II, KONVER, RETEX, 
TEXTIEL-PORTUGAL, URBAN en PESCA), waarover de mededelingen aan de Lid-
Staten op 1 juli 1994 zijn gepubliceerd70, kunnen eveneens bijdragen tot de ontwikkeling 
van het MKB. Dit kan aan de hand van enkele voorbeelden worden geïllustreerd: 
REGIS: dat hoofdzakelijk gericht is op de diversificatie van de produktiestructuur 
van de ultraperifere gebieden van de Europese Unie met het doel hun MKB volledig 
aan de grote interne markt te laten deelnemen; 
URBAN: dat ten doel heeft vervallen stadswijken nieuw leven in te blazen door 
middel van een omvattende en gecoördineerde strategie. De voorgestelde 
programma's bevatten vaak maatregelen om arbeidsplaatsen te behouden en te 
creëren door de vestiging van industriële en dienstverlenende kleine en middelgrote 
ondernemingen, met name handelsondernemingen, te bevorderen ten einde de 
bevolking voldoende commerciële voorzieningen aan te bieden. 
RETEX: dat ten doel heeft bijstand te verlenen aan ondernemingen in de textielsector 
in de regio's die het zwaarst door de internationale concurrentie worden getroffen, 
ten einde hun concurrentievermogen te vergroten zodat het MKB ten volle aan de 
grote interne markt kan deelnemen. 
ADAPT: dat gericht is op de aanpassing aan de gewijzigde omstandigheden in het 
bedrijfsleven en de vergroting van de concurrentiekracht van de ondernemingen (zie 
punt II.2.1.3.2.). De Commissie hecht bijzonder belang aan de coördinatie van dit 
onder het Europees Sociaal Fonds ressorterende initiatief met het MKB-initiatief. 
70 PB nr. C 180 van 1.7.1994. 
46 
7) 
2.1.2.3. De innoverende vormen van bijstandsverlening 
De innoverende vormen van communautaire bijstandsverlening omvatten globale subsidies 
en proefacties. 
a) De globale subsidie voor ontwikkeling, die in 1988 is ingevoerd71, wordt door de 
Gemeenschap toegekend aan een bestaande of nieuw opgerichte instantie, die wordt 
aangeduid als "bemiddelende instantie", voor de verwezenlijking van een strategie 
inzake territoriale ontwikkeling die zij heeft ontworpen, uitgewerkt, na 
onderhandelingen met de Commissie in een contractuele overeenkomst vastgelegd, 
en die zij op eigen verantwoordelijkheid ten uitvoer legt. 
Artikel 6 van de EFRO-verordening72 bepaalt dat dit instrument bij voorrang in het 
kader van de CB's voor plaatselijke ontwikkelingsinitiatieven moet worden gebruikt, 
ten einde met name een gunstig klimaat voor de ontwikkeling van het MKB tot stand 
te brengen. 
Deze financieringstechniek heeft een relatief gestage verspreiding gekend tijdens de 
periode 1988-1993, waarin 31 overeenkomsten zijn gesloten voor een gecombineerd 
totaal bedrag van 687 miljoen ecu. 22 van deze overeenkomsten hadden betrekking 
op bemiddelende instanties in de Italiaanse Mezzogiorno, in de meeste gevallen met 
het doel diensten ter ondersteuning van het MKB in deze regio's te bevorderen. 
Tijdens de nieuwe programmeringsperiode zou deze vorm van bijstandsverlening 
sterker tot ontwikkeling moeten komen, met name in Italië en Spanje, waar 
momenteel 9 overeenkomsten in voorbereiding zijn, tegenover 2 in de vorige periode. 
b) De communautaire proefacties omvatten beproefde programma's: 
De in 1984 opgezette "Europese bedrijfsinnovatiecentra" (BIC's) zijn 
partnerschapsstructuren (openbaar-particulier) voor de opsporing en selectie van 
ondernemers en projecten die de onderneming het compleetste gamma diensten 
aanbieden en de onderneming tijdens de aanloopfase begeleiden. Op dit ogenblik 
hebben de BIC's, waarvan er op het grondgebied van de Unie ongeveer 70 volledig 
operationeel zijn, reeds bijgedragen tot de oprichting van bijna 2 800 ondernemingen 
die goed zijn voor 16 000 directe arbeidsplaatsen. Dit netwerk is bekend onder de 
naam "Europees Netwerk van Bedrijfsinnovatiecentra" (ENB). 
71 
72 Verordening (EEG) nr. 2081/93 van de Raad van 20.7.1993, PB nr. L 193 van 31.7.1993, blz. 9 
en Verordening (EEG) nr. 2082/93 van de Raad van 20.7.1993, PB nr. L 193 van 31.7.1993, blz. 25. 
Verordening (EEG) nr. 2083/93 van de Raad van 20.7.1993, PB nr. L 193 van 31.7.1993, blz. 37. 
47 
Op het gebied van samenwerking tussen ondernemingen is Europartenariat - dat door 
de diensten van de Commissie bevoegd voor het ondernemingenbeleid en die voor 
het regionale beleid gezamenlijk wordt georganiseerd - een duidelijk op het MKB 
gericht initiatief. Tussen de kleine en middelgrote ondernemingen van de "gastregio" 
(Ierland in 1988, Andalusië in 1989, Wales in 1990, Portugal en de nieuwe Duitse 
deelstaten in 1991, Griekenland en de Mezzogiorno in 1992, Noordoost-Frankrijk en 
Schotland in 1993, Polen en 7 regio's in Noordwest-Spanje in 1994) en die van de 
andere regio's van de Gemeenschap worden op die manier immers contacten gelegd 
die hen in staat stellen om onderlinge overeenkomsten op technisch, commercieel en 
financieel gebied te sluiten: zo zijn tot dusver dank zij Europartenariat duizenden 
ondememingen niet elkaar in contact gebracht, hetgeen tot t altrijke 
samenwerkingsovereenkomsten heeft geleid. 
Deze inmiddels beproefde methode wordt ook voor meer sectorale of 
geregionaliseerde activiteiten gebruikt naar het voorbeeld van "Inter-partenariatDOM" 
in juni 1994, dat eveneens in het kader van het partnerschap tussen de diensten werd 
georganiseerd. 
Andere proefacties op het gebied van samenwerking tussen ondernemingen hebben 
ten doel: 
regionale producenten, inclusief ambachtelijke producenten, te groeperen en in 
nauwer contact te brengen met de actoren van de distributiesector (marketing van 
regionale kwaliteitsprodukten); 
de samenwerking tussen grote ondernemingen en netwerken van toeleveranciers, 
ook op het gebied van grote infrastructuurwerken, te bevorderen en de oprichting 
van industriële bedrijven te ondersteunen (Eurospin); 
ten slotte beogen de nieuwe richtsnoeren die op het gebied van modelprojecten 
(art. 10 van de EFRO-verordening) zijn voorgesteld, in het algemeen de 
ondersteuning van de ontwikkeling van het endogene potentieel van de regio's, 
waarbij tevens wordt gepleit voor de toegang van de ondernemingen, met name 
het MKB, tot OTO en de door de informatiemaatschappij geboden 
mogelijkheden. In het gedeelte van deze modelprojecten dat betrekking heeft op 
interregionale samenwerking, zal het accent worden gelegd op de invoering van 
gemeenschappelijke middelen die bedoeld zijn om de kleine en middelgrote 
ondernemingen in de regio's in staat te stellen hun toegang tot de interne markt 
te verbeteren, met name door ondersteuning van het aanbod van 
gemeenschappelijke diensten en van hun gecoördineerde acties voor internationale 
bevordering. 
48 
2.1.3. HET EUROPEES SOCIAAL FONDS EN HET MKB 
2.1.3.1. De communautaire bestekken 
Kleine en middelgrote ondernemingen worden beschouwd als belangrijke bronnen van 
nieuwe werkgelegenheid. De oprichting van nieuwe en de ontwikkeling van bestaande 
kleine en middelgrote ondernemingen is van cruciaal belang bij het zoeken naar nieuwe 
arbeidsplaatsen. Daarom besteedt de Commissie bijzondere aandacht aan vraagstukken 
zoals de bijdrage van verschillende soorten ondernemingen tot het scheppen van 
arbeidsplaatsen en de aanmoediging van het ondernemerschap ten einde de oprichting van 
meer kleine en middelgrote ondernemingen te stimuleren. 
De grondige herziening van de ESF-verordening in juli 199373 heeft van het ESF een veel 
flexibeler en beleidgestuurd instrument gemaakt. De communautaire bestekken die thans 
met betrekking tot de verschillende door de structuurfondsen nagestreefde doelstellingen 
zijn overeengekomen of voorgesteld, geven blijk van een coherentere en strategische 
aanpak inzake de ontwikkeling van menselijke hulpbronnen en de verbetering van de 
arbeidsmarkt. Er werd rekening gehouden met de drie prioriteiten voor het ESF die de 
Commissie in het Witboek over het sociale beleid74 heeft geformuleerd: 
verbetering van de toegang tot en de kwaliteit van het onderwijs en de initiële 
beroepsopleiding, en ontwikkeling van het menselijk potentieel op het gebied van 
onderzoek, wetenschap en technologie; 
verbetering van het concurrentievermogen en voorkoming van werkloosheid door 
aanpassing van de beroepsbevolking aan het probleem van de verandering door 
middel van een systematische aanpak van de bij- en herscholing; 
verbetering van de .kansen op werk van personen die langdurig werkloos zijn en 
uitgesloten zijn van de arbeidsmarkt, door middel van de ontwikkeling van een pakket 
maatregelen die een manier voor herintegratie vormen. 
De nadruk werd gelegd op de totstandbrenging of verbetering van 
bedrijfsopleidingssystemen, inclusief het opstellen van bedrijfsopleidingsplannen, 
managementontwikkeling en mechanismen om te anticiperen op trends op de 
arbeidsmarkt. De bijzondere moeilijkheden die kleine en middelgrote ondememingen 
ondervinden om intern aan hun opleidingsbehoeften te voldoen, werden eveneens 
onderstreept en er werd aangemoedigd tot verbetering van de kwaliteit en de relevantie 
van het externe opleidingsaanbod en tot bevordering van technieken voor 
afstandsonderwijs, ten einde kosteneffectieve en flexibele opleidingsmogelijkheden ter 
beschikking te stellen. In Griekenland bij voorbeeld worden gedecentraliseerde erkende 
opleidingscentra opgericht voor het verstrekken van voortgezette beroepsopleiding. 
73 Verordening (EEG) nr. 2084/93 van 20.7.1993, PB nr. L 193 van 31.7.1993, blz. 39. 
49 74 COM(94) 333 van 27.7.1994. 
Dit betekent dat zowel de belangrijke rol die kleine en middelgrote ondernemingen te 
spelen hebben bij het scheppen van werkgelegenheid, als de bijzondere moeilijkheden die 
zij ondervinden bij de ontwikkeling van hun personeel algemeen worden erkend. Aan de 
bevordering van een systematischer aanpak van de voortgezette beroepsopleiding zal naar 
verwachting ongeveer 6 miljard ecu worden besteed in de periode 1994-1999 of ongeveer 
14% van de totale kredieten van het Sociaal Fonds. De acties zijn grotendeels, maar niet 
uitsluitend, gericht op regio's die een achterstand hebben in hun algemene economische 
ontwikkeling of die ernstig getroffen zijn door de achteruitgang van de industrie of de 
plattelandsactiviteit (doelstellingen 1, 2 en 5b). Voorts worden in de gehele Unie 
maatregelen genomen om de aanpassing van de werknemers aan de veranderingen in het 
bedrijfsleven en in de produktiesystemen te vergemakkelijken (doelstelling 4 en 
communautaire initiatieven). 
De nieuwe doelstelling 4 van het Europees Sociaal Fonds is gericht op de 
"vergemakkelijking van de aanpassing van werknemers (m/v), met name werknemers 
(m/v) die werkloos dreigen te worden, aan de gewijzigde omstandigheden in het 
bedrijfsleven en de ontwikkeling van de produktiestelsels". Het is de bedoeling dat bij de 
acties in het bijzonder rekening wordt gehouden met de specifieke behoeften van het 
midden- en kleinbedrijf. Er zijn drie grote actieterreinen: 
het anticiperen op ontwikkelingen op de arbeidsmarkt en op de behoeften aan 
beroepskwalificaties; 
opleiding, omscholing, beroepskeuzevoorlichting en advies; 
steun die het ontwikkelen en verbeteren van adequate opleidingssystemen mogelijk 
maakt. 
Acties die onder doelstelling 4 vallen zijn in de gehele Europese Unie van toepassing. Er 
wordt gekozen voor een "horizontale" aanpak in tegenstelling tot een werkwijze waarbij 
een bepaalde economische sector wordt bevorderd. Doelstelling 4 bevordert tevens de 
methode van het "verruimde partnerschap", d.w.z. de deelneming van de relevante 
economische en sociale partners en van de opleidingsinstellingen. Het niveau en de mate 
van deelneming van de partners hangen af van de institutionele gebruiken in de 
respectieve Lid-Staten. 
Een van de gemeenschappelijke maatregelen die de Lid-Staten hebben goedgekeurd is de 
ontwikkeling van het vermogen van managers in het MKB om veranderingen te beheersen 
(nieuwe technologieën, processen, markten). Een ander belangrijk thema dat door de Lid-
Staten is ontwikkeld, is de omscholing van werknemers van wie de vaardigheden 
verouderd zijn. Dit leidt tot de ontwikkeling van opleidingsprogramma's die het aanleren 
van meerdere vaardigheden aan werknemers en hun actieve deelneming op verschillende 
punten van de produktie en de organisatie binnen een onderneming ondersteunen. 
De verbetering van opleidingssystemen in ondernemingen wordt eveneens beklemtoond. 
Enkele landen hebben bij voorbeeld besloten de samenwerking tussen ondernemingen te 
bevorderen ten einde (onder meer) opleidingsplannen voor de werknemers te ontwikkelen. 
50 
Wat betreft anticipatie en de deelneming van ten minste enkele grote ondernemingen zijn 
Frankrijk en Duitsland al een eind gevorderd, terwijl andere Lid-Staten minder goed 
opschieten. Frankrijk is bij voorbeeld van plan om ongeveer 228 miljoen ecu van het 
totale aan doelstelling 4 toegewezen bedrag van 300 miljoen ecu te besteden aan de 
opleiding van werknemers in ondernemingen. 70% van dit voor opleiding bestemde 
bedrag (160 miljoen ecu) zal worden gebruikt voor werknemers in kleine en middelgrote 
ondernemingen. Voor de meeste landen zijn nog geen precieze gegevens over de 
besteding van de middelen beschikbaar. Verwacht wordt echter dat een aanzienlijk 
gedeelte van de middelen ten goede van het MKB zal komen. 
De totale uitgaven van de Gemeenschap voor doelstelling 4 buiten de regio's met een 
ontwikkelingsachterstand (doelstelling 1) bedragen iets meer dan een miljard ecu voor de 
periode 1994-1996. Over het geheel genomen wordt verwacht dat de particuliere 
ondernemingen, de Lid-Staten en de Gemeenschap elk een derde zullen bijdragen in de 
financiering van de maatregelen (zodat dat ene miljard met drie mag worden 
vermenigvuldigd). 
2.1.3.2. Het communautaire initiatief ADAPT 
ADAPT is een nieuw transnationaal communautair initiatief dat specifiek ten doel heeft 
de werknemers te helpen bij de aanpassing aan de veranderende behoeften op de 
arbeidsmarkt. ADAPT is vooral gericht op de ontwikkeling van de menselijke 
hulpbronnen van ondernemingen via opleidings- en scholingsplannen, waardoor het 
bijdraagt tot de vergroting van het concurrentievermogen van de industrie, de diensten en 
de handel. De begunstigden van ADAPT zullen grotendeels kleine en middelgrote 
ondememingen en hun werknemers zijn. ADAPT heeft vier grote actieterreinen: 
opleiding, beroepskeuzevoorlichting en -advies; 
anticipatie, bevordering van netwerken en nieuwe kansen op werk (werkgelegenheid 
en veranderingen in het bedrijfsleven, behoeften aan kwalificaties en opleiding); 
aanpassing van structuren en systemen voor ondersteuning; 
informatie, verspreipüng en bewustmakingsacties. 
De ADAPT-acties zullen een aanvulling zijn op die van het communautaire MKB-
initiatief. Het MKB-initiatief heeft, evenals ADAPT, fundamenteel te maken met de 
bevordering van de aanpassing aan de veranderingen in het bedrijfsleven, maar bij het 
MKB-initiatief ligt het accent op de invoering van nieuwe produktie- en 
organisatiesystemen in ondernemingen (zie punt II.2.1.2.2.). 
In de eerste helft van 1995 moet in elke Lid-Staat het kader van de nationale programma's 
gereed zijn. De selectie van projecten, waarvoor de nationale regeringen verantwoordelijk 
zijn, moet in de tweede helft van 1995 plaatsvinden. 
51 
Er is in totaal 1,4 miljard ecu beschikbaar voor de financiering van het communautaire 
initiatief ADAPT over de periode 1995-1999. Van dit bedrag zal 400 miljoen ecu worden 
gereserveerd voor acties in regio's met een ontwikkelingsachterstand (doelstelling 1). 
Maatregelen in het kader van ADAPT worden door de Gemeenschap medegefinancierd: 
met het "extra" geld van de Lid-Staten en de particuliere ondernemingen zou het totale 
bedrag dat voor ADAPT wordt uitgegeven, ten minste driemaal zo hoog moeten zijn. 
Gezien de aard van ADAPT zou een groot gedeelte van de uitgaven het MKB ten goede 
moeten komen. 
2.1.3.3. Lokale ontwikkeling en werkgelegenheid 
De communautaire acties voor lokale ontwikkeling en werkgelegenheid hebben vaak 
betrekking op het MKB, met name op micro-ondememingen en de ambachtelijke 
sector75. 
Op de bijeenkomst van de Europese Raad in juni 1994 werd speciaal de nadruk gelegd 
op de lokale ontwikkeling en op de rol van het MKB, de micro-ondernemingen en de 
ambachtelijke bedrijven bij de ontwikkeling van de werkgelegenheid76. Dit heeft de 
Commissie ertoe gebracht om op de bijeenkomst van de Europese Raad in Essen in 
december 1994 een inventaris van de communautaire acties ter bevordering van de lokale 
ontwikkeling en de werkgelegenheid77 voor te leggen. In dit verslag worden de door de 
Europese Unie aangeboden instrumenten beschreven en wordt een evaluatie gegeven van 
het gebruik dat van deze instrumenten wordt gemaakt. Er worden voorstellen 
geformuleerd om de doeltreffendheid en de samenhang van de communautaire acties te 
verbeteren op basis van experimenten, de overdracht van goede methoden en de 
versterking van de Europese netwerken voor informatie en samenwerking. Ten slotte 
wordt in het verslag voorgesteld een debat en een gedachtenwisseling op Europees niveau 
op gang te brengen ten einde het partnerschap tussen de Lid-Staten en de Unie te 
herstellen ten behoeve van de lokale initiatieven. Dit verslag werd aangevuld met een 
enquête in de Europese Unie over de plaatselijke ontwikkelings- en werkgelegenheids-
... -IQ 
initiatieven . 
75 Een gedetailleerde presentatie van de programma's ILE en LEDA wordt gegeven in het verslag 
COM(94) 221 van 7.9.1994, punt III.5. 
76 Bulletin EU 06/1994, punt 1.6, blz. 11. 
77 SEC(94) 2199 van 19.12.1994. 
78 SEC(95) 564 van 4.4.1995. 
52 
Ten slotte heeft de Europese Raad in Essen op basis van het voorstel van de Commissie79 
(en als aanvulling op de besluiten die zijn genomen op de vorige twee bijeenkomsten van 
de Europese Raad in Brussel en in Korfoe) vijf grote prioritaire actiegebieden op het 
gebied van werkgelegenheid80 vastgesteld, die gebaseerd zijn op het Witboek over groei, 
concurrentievermogen en werkgelegenheid en die een gunstige invloed op de 
ontwikkeling van het MKB zouden moeten hebben: 
1) verbetering van de kansen op werk voor arbeidskrachten door de bevordering van 
investeringen in de beroepsopleiding; 
2) vergroting van het werkgelegenheidseffect van de groei, met name door: 
- een meer flexibele organisatie van het werk waarbij ingespeeld wordt op de 
wensen van de werknemers alsook op de eisen van de concurrentie; 
- een loonbeleid dat werkgelegenheidscheppende investeringen in de hand werkt; 
- de bevordering van initiatieven, vooral op regionaal en plaatselijk gebied, 
waardoor arbeidsplaatsen worden geschapen die in overeenstemming zijn met 
nieuwe behoeften, bij voorbeeld op het gebied van milieu en sociale diensten; 
3) verlaging van de indirecte loonkosten om de indienstneming van werknemers, meer 
bepaald ongeschoolde werknemers, te vergemakkelijken; 
4) verbetering van de effectiviteit van het arbeidsmarktbeleid; 
5) maatregelen ten behoeve van groepen die in bijzondere mate door de werkloosheid 
getroffen worden, met name jongeren, langdurig werklozen, oudere werknemers en 
werkloze vrouwen. 
Overeenkomstig deze conclusies heeft de Commissie een mededeling betreffende de 
invoering van een Europees mechanisme voor de ondersteuning en de stimulering van de 
werkgelegenheid (ESSEN) bij de Raad ingediend, waarin onder meer aandacht wordt 
besteed aan de ondersteuning van de ontwikkeling van de plaatselijke ontwikkelings- en 
werkgelegenheidsinitiatieven, inclusief de rol van de micro-ondernemingen en de 
ondernemingen van de sociale economie803. 
In het initiatief van Essen wordt de noodzaak erkend om de schepping van 
arbeidsplaatsen te stimuleren - wat voor een deel in het MKB zal gebeuren - op de 
volgende gebieden: gezinshulp, kinderzorg, nieuwe informatie- en 
communicatietechnologieën, hulp aan probleemjongeren, betere huisvesting, veiligheid, 
plaatselijk vervoer, vernieuwing van openbare ruimten in steden, lokale winkels, toerisme, 
audiovisuele diensten, cultureel erfgoed, plaatselijke culturele ontwikkeling, afvalbeheer, 
watervoorziening, bescherming en behoud van natuurgebieden en bestrijding van 
milieuvervuiling. 
79 "Actie om groei om te zetten in banen", Actieplan van Brussel (tweede fase) van 28.11.1994. 
80 Bulletin EU 12/1994, punt 13. 
80a COM(95) 250 van 13.06.1993 
53 
2.1.4. HET EOGFIrORIËNTATIE EN HET MKB 
De bijstand van het EOGFL-Oriëntatie heeft betrekking op de doelstellingen 1, 5b en 5a. 
Wat de regio's van doelstelling 1 betreft, verleent het EOGFL-afdeling Oriëntatie 
hoofdzakelijk bijstand in de vorm van operationele programma's, waarbij het kan gaan om 
eenfonds- of meerfondsprogramma's, en communautaire initiatieven waaronder LEADER. 
De vastleggingskredieten voor 1993 bedragen in totaal 866 miljoen ecu voor de 
operationele programma's (zonder de bedragen die voor de horizontale maatregelen van 
doelstelling 5a zijn bestemd). 
Voor de nieuwe periode is het nog te vroeg om de maatregelen ten behoeve van het MKB 
aan te geven, aangezien een groot aantal operationele programma's nog moet worden 
goedgekeurd. 
De structurele kredieten voor LEADER II81 bedragen 1,4 miljard ecu, waarvan 
900 miljoen ecu voor de regio's van doelstelling 1, voor 1994-1999. Aangezien de 
onderhandelingen nog aan de gang zijn, is het onmogelijk om het voor het MKB 
bestemde gedeelte te vermelden. Het is echter waarschijnlijk dat het MKB net zoals bij 
LEADER I een aanzienlijk deel van de bijstand zal ontvangen. 
Doelstelling 5b heeft betrekking op 50 gebieden in 9 Lid-Staten. Zij betreft 5% van de 
bevolking en 17% van het communautaire grondgebied. Uit hoofde van deze doelstelling 
zijn 73 operationele programma's goedgekeurd voor een bedrag van 2 607 miljoen ecu. 
Op 31.12.1993 waren ten aanzien van het totale bedrag van de voor deze doelstelling 
bestemde kredieten verplichtingen aangegaan. Een gedetailleerde analyse van de 
communautaire bijstand uit hoofde van doelstelling 5b voor de periode 1989-1993 is 
vervat in het verslag COM(94) 221 van 7.9.1994 (punt 1.1.1.). De beschikbare kredieten 
voor doelstelling 5b voor de nieuwe periode 1994-1999 bedragen 6 667 miljoen ecu. Deze 
begrotingskredieten gelden voor een bevolking van 28,523 miljoen inwoners of 8,24% van 
de bevolking van de Unie. Hierbij zij opgemerkt dat de bevolking van de gebieden van 
doelstelling 5b met 72% is toegenomen vergeleken met de in de periode 1989-1993 
bestreken bevolking. Aangezien de programmeringsfase voor deze gebieden nog niet is 
afgelopen, konden de maatregelen ten behoeve van het MKB nog niet worden 
geïdentificeerd. 
In het kader van doelstelling 5a verleent het EOGFL-Oriëntatie bijstand om de aanpassing 
van de landbouwstructuren te bespoedigen en de voorwaarden inzake verwerking en afzet 
van landbouw- en bosbouwprodukten te verbeteren: 
a) structurele steun ten behoeve van de modernisering van landbouwbedrijven 
De communautaire regelegeving voorziet in de mogelijkheid structurele steun te verlenen 
aan landbouwers en/of groepen landbouwproducenten. In 1993 bedroegen de 
betalingsverplichtingen van het EOGFL-afdeling Oriëntatie ongeveer 1 059 miljoen ecu. 
Zij waren hoofdzakelijk hesiemd voor de medefinanciering van de volgende drie 
maatregelen: 
PB nr. C 180 van 1.7.1994, blz. 48. 
54 
steun voor investeringen, bestemd voor telkens ongeveer 50 000 nieuwe landbouwers 
per jaar, ter bevordering van de diversificatie van de activiteiten en ter verbetering 
van de milieuzorg; 
compenserende vergoedingen in de achtergebleven regio's voor meer dan 1,2 miljoen 
landbouwers en 55% van het landbouwareaal van de Unie; 
steun voor de vestiging en voor investeringen ten behoeve van jonge landbouwers 
(noodzakelijk voor de verjonging van de landbouwbevolking, met een gemiddelde van 
ongeveer 20 000 vestigingen per jaar). 
Deze maatregelen hebben vruchten afgeworpen in levensvatbare bedrijven en bij jonge 
landbouwers, alsmede in de landen die er sinds kort gebruik van maken om hun landbouw 
te moderniseren, zoals Spanje en Portugal. 
b) steun voor de modernisering van de verwerking en de afzet van landbouw- en 
bosbouwprodukten 
Twee verordeningen voorzien in communautaire steun voor investeringen met het oog op 
de verwerking en de afzet van landbouwprodukten (Verordening (EEG) nr. 866/90) en 
bosbouwprodukten (Verordening (EEG) nr. 867/90). In de periode 1991-1993 had 
ongeveer 65% van de uit hoofde van deze verordeningen medegefinancierde projecten 
betrekking op kleine en middelgrote ondememingen, die bijna 58% van de totale steun 
van het EOGFL van 1 217 miljoen ecu hebben ontvangen. Geconstateerd kan worden dat 
het MKB weliswaar de belangrijkste begunstigde is wat het aantal projecten betreft, maar 
dat deze ondernemingen kleinere projecten indienen en bijgevolg de steun van het 
EOGFL in verhouding lager is voor het MKB dan voor de grote ondernemingen. 
Bovendien verschilt het_aandeel van de door het MKB ingediende projecten aanzienlijk 
van de ene Lid-Staat tot de andere, bij voorbeeld 33% van het aantal projecten in 
Denemarken en 100% in Spanje en Griekenland. De gemiddelde communautaire bijdrage 
per door kleine en middelgrote ondernemingen uitgevoerd project bedroeg 304 600 ecu 
(met als uiterste bedragen 65 649 ecu in Nederland en 559 838 ecu in Ierland). 
2.1.5. HET GEMEENSCHAPPELIJKE VISSERIJBELEID EN HET MKB 
De visserij- en aquicultuursector bestaat hoofdzakelijk uit kleine en middelgrote 
ondernemingen. Zo bestaat 95% van de communautaire vloot uit schepen van minder dan 
24 m en 65% van deze vloot uit schepen van minder dan 12 m en hebben deze laatste 
40% van de arbeidskrachten in dienst, wat neerkomt op 1,2 zeelieden per boot82. Uit een 
recente studie die in opdracht van de Europese Commissie is verricht83, blijkt bovendien 
dat de industrie voor de verwerking van visserij- en aquicultuurprodukten werk biedt aan 
bijna 90 000 mensen in ongeveer 2 240 bedrijven, wat neerkomt op een communautair 
gemiddelde van 40 werknemers per onderneming. 
82 
Bron: bestand van de communautaire vloot. 
Statistical study of the fish and aquaculture processing sector in the European Community, april 1993. 
55 
De kleine en middelgrote ondernemingen zijn dus de belangrijkste begunstigden van de 
structurele bijstand van de Gemeenschap ten behoeve van de visserijsector. Sinds januari 
1994 maakt het structurele gedeelte van het gemeenschappelijke visserijbeleid een 
integrerend deel uit van het systeem van de communautaire structuurfondsen, aangezien 
de vorige twee financiële instrumenten84 zijn samengevoegd tot het 
Financieringsinstrument voor de Oriëntatie van de Visserij (FIOV)85. Zoals voor de 
overige structuurfondsen wordt het beginsel van de globale meerjarige programmering 
toegepast en over deze programmering wordt onderhandeld in het kader van het 
partnerschap met de Lid-Staten. 
Met inachtneming van de vereisten van het gemeenschappelijke visserijbeleid, in het 
bijzonder de doelstellingen inzake herstructurering van de vissersvloot die zijn vastgesteld 
in de meerjarige oriëntatieprogramma's (MOP), neemt het FIOV deel in de financiering 
van investeringen en acties op de volgende gebieden: 
- herstructurering en vernieuwing van de vissersvloot; 
modernisering van de vissersvloot; 
- verbetering van de voorwaarden inzake verwerking en afzet van visserij- en 
aquacultuurprodukten; 
- ontwikkeling van de aquacultuur en inrichting van de kustzones; 
uitrusting van vissershavens; 
marktverkenning. 
Het FIOV draagt tevens bij tot de uitvoering van maatregelen tot aanpassing van de 
capaciteiten en tot de oprichting van tijdelijke samenwerkingsverbanden en gemengde 
vennootschappen. 
De investeringen die voor bijstand van het FIOV in aanmerking komen hebben met name 
betrekking op de exploitatieomstandigheden aan boord van de vaartuigen, de verbetering 
van de selectiviteit van.de vangsttechnieken en van het vistuig, de verbetering van de 
kwaliteit van de produkten en de naleving van de communautaire normen inzake de 
hygiëne van de produkten, inzake gezondheid en veiligheid op de werkplek en inzake 
milieubescherming. 
De communautaire deelneming kan maximaal 75% van de overheidsuitgaven bedragen 
in de regio's van doelstelling 1 van de structuurfondsen en 50% in de andere regio's. Deze 
percentages bedragen respectievelijk 50 en 30% voor produktieve investeringen. Het 
FIOV beschikt over financiële middelen ten belope van 2,7 miljard ecu voor de periode 
1994-1999. 
Verordening (EEG) nr. 4028/86 en Verordening (EEG) nr. 4042/89. 
85 Verordening (EEG) nr. 2080/93 van de Raad van 20.7.1993 tot vaststelling van de criteria en 
voorwaarden voor de structurele bijstand van de Gemeenschap in de sector visserij/aquacultuur en 
verwerking/afzet van dé produkten daarvan. 
56 
Voorts moet nog worden gewezen op de goedkeuring van het communautaire initiatief 
PESCA86, dat een aanvulling op het FIOV vormt. De originaliteit van PESCA ligt in het 
feit dat dit initiatief ten doel heeft aan te moedigen tot het opzetten van zeer gerichte 
projecten om de visserijsector te helpen het veranderingsproces te doen slagen, en om de 
sociaal-economische structuur van de kustgebieden nieuw leven in te blazen. Voor het 
initiatief PESCA is een bedrag van 250 miljoen ecu uitgetrokken (waarvan 
125 miljoen ecu voor de regio's van doelstelling 1) voor de periode 1994-1999. 
Ten slotte heeft de Commissie op verzoek van de Raad een verslag ingediend over de 
sociaal-economische begeleidende maatregelen in verband met de herstructurering van de 
87 
visserijsector . 
2.1.6. GOÖRTONATJE TUSSEN HET ONDERNEMEVGINBELETT) EN DE HNÀNOË1E INSTRUMENTEN VAN DE 
UNDX 
Wat de nieuwe financiële instrumenten van de Unie betreft, namelijk de leningen met 
rentesubsidie van de EIB ten behoeve van het MKB en het Europees Investeringsfonds, 
werken de diensten van het ondernemingenbeleid samen met de voor financiële zaken 
bevoegde diensten en met de EIB ten einde de kleine en middelgrote ondernemingen ten 
volle te laten profiteren van de hun geboden mogelijkheden. 
De voor het ondernemingenbeleid bevoegde diensten werken samen met de voor de 
structuurfondsen bevoegde diensten in het kader van de uitvoering van de communautaire 
bestekken (1994-1995) en de begeleidende operationele programma's en van de 
communautaire initiatieyen, met name het MKB-initiatief en het initiatief ADAPT, ten 
einde de steun aan het MKB doeltreffend en zichtbaar te maken. In dit verband nemen 
zij deel aan de interdepartementale werkzaamheden en aan de onderhandelingen met de 
Lid-Staten. Zij zijn lid van de toezichtcomités van de programma's die meer bepaald voor 
het MKB van belang zijn, zoals de programma's betreffende de industrie en de diensten 
(Ierland, Italië, Griekenland en Portugal) of de lokale ontwikkeling (Ierland, Portugal) en 
dit zal uiteraard ook het geval zijn voor de programma's met betrekking tot het MKB-
initiatief. In 1995 zullen de onderhandelingen met de Lid-Staten worden afgerond met het 
oog op de goedkeuring van de operationele programma's betreffende het MKB-initiatief 
en het initiatief ADAPT, die een sterke invloed op de ontwikkeling van het MKB zouden 
moeten hebben. 
86 Mededeling aan de Lid-Staten, gepubliceerd in PB nr. C 180 van 1.7.1994, blz. 1. 
87 COM(95) 55 van 20.3.1995. 
57 
In de periode 1989-1993 werden in de communautaire bestekken (CB) weliswaar 
aanzienlijke bedragen toegekend voor steun aan de industrie en de diensten (ongeveer 
20% van de beschikbare financiële middelen), maar daarvan heeft het MKB niet altijd ten 
volle geprofiteerd88. In de nieuwe CB's die voor de periode 1994-1999 zijn goedgekeurd, 
wordt meer belang gehecht aan de ontwikkeling van het MKB. In de reeds goedgekeurde 
operationele programma's zijn immers forse bedragen voor het MKB vastgesteld, waarbij 
soms MKB-subprogramma's (Griekenland) en zelfs een programma ten behoeve van de 
handel (Portugal) worden voorgesteld. Nu moet er via de toezichtcomités voor worden 
gezorgd dat deze maatregelen ten behoeve van het MKB concreet worden verwezenlijkt. 
Tot besluit kan worden gesteld dat tussen de diensten van de Commissie een nauwere 
samenwerking tot stand is gekomen waardoor beter rekening kan worden gehouden met 
de MKB-dimensie in de programma's. Bovendien kan de steunverlening op die manier 
beter worden gecoördineerd waardoor de samenhang, de zichtbaarheid en de 
doeltreffendheid ervan worden vergroot. Dit neemt niet weg dat, zodra de programma's 
zijn goedgekeurd, wegens de decentralisatie van het beheer van de programma's de rol 
van de Commissie beperkt is tot toezicht en controle op de uitvoering ervan. Op grond 
van het partnerschap is het dus zaak om de Lid-Staten, de regionale en lokale autoriteiten 
alsmede de economische en sociale partners te attenderen op het belang van de rol van 
het MKB bij de totstandbrenging van de economische en sociale samenhang. 
2.2. HET BELEID INZAKE ONDERZOEK EN TECHNOLOGISCHE ONTWIKKELING EN 
HET MKB 
In het vierde kaderprogramma inzake onderzoek en technologische ontwikkeling89 zijn 
grotere inspanningen gedaan om de deelneming van het MKB aan de communautaire 
onderzoekprogramma's te vergemakkelijken, hetgeen te danken is aan de nauwe 
coördinatie tussen het ondernemingenbeleid en het OTO-beleid. In dit hoofdstuk wordt 
niet alleen een retrospectief overzicht van de deelneming van het MKB aan het derde 
kaderprogramma gegeven, maar worden bovendien de significante nieuwigheden 
beschreven die in het vierde kaderprogramma zijn opgenomen om de deelneming van het 
MKB te vergemakkelijken. 
In haar verslag over de coördinatie van de communautaire acties ten behoeve van het MKB en de 
ambachtelijke sector van 7.9.1994 gaat de Commissie na op welke wijze het MKB profijt heelt 
getrokken van de bijstand van de structuurfondsen en formuleert zij enkele aanbevelingen om hel 
gebruik van deze fondsen door het MKB te intensifièren en te verbeteren, COM(94) 221, punt I 1.5. 
89 PB nr. L 126 van 18.5.1994, blz. 1. 
58 
2.2.1. DEFINITIE VAN KLEINE EN MIDDELGROTE ONDERNEMINGEN 
Hoewel er in het kader van de onderzoekprogramma's van de Commissie geen officiële 
definitie van kleine en middelgrote ondernemingen bestaat, wordt de definitie die voor 
de CRAFT-actie onder het derde kaderprogramma (KP III) werd gebruikt, behouden als 
voorlopige definitie om te bepalen of ondernemingen in aanmerking komen voor de 
MKB-specifieke maatregelen inzake "technologiestimulering" die onder het vierde 
kaderprogramma ten uitvoer worden gelegd. Volgens die voorlopige definitie wordt een 
onderneming als kleine of middelgrote onderneming beschouwd indien zij voldoet aan de 
volgende voorwaarden: 
- heeft niet meer dan 500 werknemers; 
heeft een jaaromzet van niet meer dan 38 miljoen ecu; 
is voor niet meer dan 1/3 in het bezit van een organisatie die groter is dan kleine en 
middelgrote ondernemingen (op basis van omzet en aantal werknemers), tenzij deze 
organisatie een financiële investeringsmaatschappij is zoals een bank of een 
risicokapitaalaanbieder. 
In de toekomst zou deze voorlopige definitie kunnen worden herzien ten einde een 
coherente definitie van kleine en middelgrote ondernemingen in alle communautaire 
programma's in te voeren. De Commissie zal in het bijzonder scherp letten op de 
deelneming van kleine en middelgrote ondernemingen in de grootteklasse van minder dan 
250 werknemers, ten einde na te gaan of in haar programma's voldoende rekening wordt 
gehouden met de behoeften van deze ondernemingen, die 99,8% van alle ondernemingen 
in de Europese Unie vertegenwoordigen. Het CRAFT-programma heeft aangetoond dat 
90% van de MKB-deelnemers tot de grootteklasse van minder dan 250 werknemers 
behoort. 
2.2.2. Overzicht van de deelneming van het MKB onder het derde kaderprogramma 
2.2.2.1. Statistiek 
In tabel 2 worden cijfers gegeven betreffende de deelneming van kleine en middelgrote 
ondernemingen aan de programma's van KP III en de overeenkomstige financiële bijdrage 
van de EG per programma. Het totale aantal deelnemende kleine en middelgrote 
ondememingen bedroeg 6 368, wat neerkomt op een begrotingsverplichting van 
1 035 miljoen ecu of 22% van de totale financiële verplichting van de Gemeenschap. 
Met betrekking tot de gegevens in tabel 2 dient enig voorbehoud te worden gemaakt, 
aangezien zij alle ondernemingen met minder dan 500 werknemers omvatten, ongeacht 
enige andere criteria wat omzet of eigendom betreft (dit betekent dat 
dochtermaatschappijen van grote ondernemingen ook in de cijfers zijn opgenomen). 
59 
Tabel 2 
Deelneming van het MKB aan programma's onder het derde OTO-kaderprogramma 90 
Industriële en materiaaltechnologieën: Brite-Euram II 
- Industrieel en gericht fundamenteel onderzoek 
- CRAFT (fase 1) 
- CRAFT (fase 2) 
- Uitvoerbaarheidspremies 
ESPRIT 
RACE 
Telematica en TIDE 
Niet-nucleaire energie 
Metingen en proeven 
Landbouw en agro-industrie 
Luchtvaart 
Mariene W&T 
Milieu 
Biotechnologie 
Kernsplijting 
Biogeneeskunde en gezondheid 
Menselijk potentieel Deelneming 
doorKMO's* 
3427 
652 
1304 
12Ô3 
268 
1250 
585 
411 
341 
44 
59 
37 
52 
80 
20 
22 
7 
33 % van de 
totale 
deelneming* 
56% 
24% 
95% 
70% 
100% 
27% 
41% 
20,3% 
17% 
13% 
10% 
9% 
7% 
3% 
2% 
2% 
1% 
<1% | Financiële verplich­
ting van de EG 
(in miljoen ecu) 
219 
139 
5 
67 
8 
459 
185 
86 
49 
5 
6 
2,5 
7 
10 
2 
1 
2 
2 % van de totale 
financiële ver­
plichting van de 
EG 
30% 
24% 
100% 
100%91 
100% 
31% 
34% 
23,6% 
21% 
12% 
3% 
4% 
7% 
3% 
1% 
3% 
1% 
1% 
* Dezelfde KMO die aan twee verschillende projecten deelneemt, wordt voor twee geteld 
Bron: Directoraat-generaal voor OTO. 
90 Statistiek voor de contracten die tot en met 1.11.1994 zijn ondertekend. 
Hoewel de OTO-werkzaamheden grotendeels door gespecialiseerde O&O-organisaties worden uitgevoerd, komen de resultaten volledig ten goede aan de MKB-
indieners. 
60 
2.2.2.2. BRITE-EURAM 
a) CRAFT en uitvoerbaarheidspremies 
De Commissie heeft in het Brite-Euram-programma (industriële en materiaal­
technologieën) twee MKB-specifieke regelingen ingevoerd, namelijk de 
Uitvoerbaarheidspremies (1989) en CRAFT (1991), ten einde de deelneming van het 
MKB aan het kaderprogramma zowel kwantitatief als kwalitatief te vergroten. De 
Uitvoerbaarheidspremies waren bedoeld voor kleine en middelgrote ondernemingen die 
OTO-capaciteit in huis hadden en zich wilden voorbereiden om een belangrijke of 
leiddinggevende rol te vervullen in een groot project met meerdere partners, terwijl 
CRAFT gericht was op kleine en middelgrote ondernemingen met weinig of geen OTO-
middelen, die door het programma in staat werden gesteld om voor zich OTO-
werkzaamheden te laten uitvoeren door derde organisaties die wel over voldoende OTO-
middelen beschikten. 
De totale cijfers voor BRITE-EURAM in tabel 2 werden uitgesplitst om het effect van 
de MKB-specifieke acties te tonen. Wanneer de deelnemingscijfers worden gerelateerd 
aan de omvang van de beschikbare middelen (d.w.z. EG-begrotingsverplichting), blijkt 
daaruit bovendien het sterke multiplicatoreffect als gevolg van de MKB-specifieke aard 
van de acties. 
Voor CRAFT fase 1 komt de deelname van 1 304 kleine en middelgrote ondernemingen 
overeen met 391 voor nadere uitwerking geselecteerde ontwerp-voorstellen, waarvan 83% 
resulteerde in een compleet onderzoek voorstel. In totaal werden voor CRAFT fase 2 
(onderzoek in samenwerkingsverband) 165 voorstellen voor financiering geselecteerd, 
waarbij zoals aangegeven meer dan 1 200 kleine en middelgrote ondernemingen waren 
betrokken. Deze prestatie van CRAFT is des te opmerkelijker daar de grote meerderheid 
van deze kleine en middelgrote ondememingen (80%) bestond uit complete nieuwkomers 
op het gebied van OTO in de EG, terwijl 50% helemaal geen eivaring had met 
samenwerking op het gebied van OTO. 
Dank zij de CRAFTractie kon het aantal aan het BRITE-ElJRAM-programma 
deelnemende kleine en middelgrote ondernemingen worden verdrievoudigd. Door de aard 
van de projecten voor "onderzoek in samenwerkingsverband" die in het kader van CRAFT 
werden gesteund, was de actie bijzonder populair in traditionele bedrijfssectoren zoals 
textiel, materiaalverwerking, leder, werktuigbouw, bouw, of hout en meubelen. In veel 
van de projecten worden problemen aangepakt die verband houden met de modernisering 
van de produktie en processen via de aanpassing van bestaande technologieën. 
Gezien het profiel van de aldus bij de actie betrokken typen ondernemingen, is het succes 
van CRAFT te danken aan een volgehouden campagne van informatieverspreiding en 
stimulering van het MKB, die grotendeels via een Europees netwerk van officieel 
aangewezen nationale CRAFT-steunpunten werd gevoerd. Naast specifieke MKB-
stimuleringsacties die op sectorale/transnationale basis werden opgezet, hebben de 
nationale steunpunten en de bijbehorende subnetwerken gefungeerd als gedecentraliseerde 
bronnen van informatie,en advies door te antwoorden op specifieke vragen en op eigen 
initiatief promotieactiviteiten op te zetten met het doel kleme en middelgrote 
ondernemingen te helpen bij het opstellen en indienen van voorstellen 
61 
De ontvangers van uitvoerbaarheidspremies en de andere kleine en middelgrote 
ondernemingen die aan de in de lijst opgenomen specifieke programma's hebben 
deelgenomen, behoren meestal tot de high-tech groep binnen het MKB. Hoewel dergelijke 
ondernemingen gewoonlijk beter toegerust zijn en beter op de hoogte zijn van de OTO-
mogelijkheden in de EG, ondervinden zij toch schaalnadelen in vergelijking met grote 
ondernemingen. Uit een studie die in het kader van het Brite-Euram-programma werd 
verricht, is gebleken dat kleine en middelgrote ondememingen veel minder profijt trekken 
van deelneming aan projecten voor industrieel onderzoek in samenwerkingsverband dan 
grote ondememingen of MKB-dochtermaatschappijen van grote ondememingen. Dit heeft 
een duidelijke invloed gehad op het soort verbeteringen dat werd aangebracht in de MKB-
specifieke acties die onder KP IV zullen worden uitgevoerd. 
Beide regelingen zijn in 1994 afgelopen, evenals het derde kaderprogramma (KP III), 
terwijl het vierde kaderprogramma (KP IV) momenteel in de rails wordt gezet. Deze 
overgang tussen twee kaderprogramma's is echter van cruciale betekenis wat MKB-
specifieke onderzoekacties betreft. Gezien het succes van de CRAFT-actie onder Brite-
Euram II werd besloten een nieuwe verbeterde CRAFT-actie op te zetten waarin het idee 
van de uitvoerbaarheidspremies wordt geïntegreerd en die geldt voor aUe specifieke 
programma's van industrieel belang onder KP IV (zie punt II.2.2.3). 
b) Concrete voorbeelden van typische CRAFT-projecten in BRITE-EURAM II 
'Vervaardiging van effen keramische glazuren met grotere slijtvastheid en hardheid" 
- Ref CR - 1001-91 
Dit project loopt sinds februari 1993. Het doel is nieuwe formules te ontwikkelen 
voor glanzende en matte glazuuroppervlakken voor keramische vloertegels met een 
grotere hardheid en slijtvastheid, waarbij de vuilopnamecapaciteit ervan wordt 
verlaagd. Aan het project werken in totaal acht kleine en middelgrote ondernemingen 
mee (2 Duitse, 2 Britse, 2 Spaanse, 1 Ierse en 1 Italiaanse), waarvan er zes 
werkzaam zijn op het gebied van de fabricage en de distributie van keramische 
tegels, een glazuurfahrikant is en een in de bouw actief is. Twee onderzoekcentra, 
een in België en een in Spanje, voeren de onderzoekwerkzaamheden uit voor de 
projectindieners uil het MKB. 
"Ontwikkeling en karakterisering van oppervlaktebehandelingen met eliminatie van 
door nikkel veroorzaakte allergieën" - Ref CR - 1076-91 
Bij dit project, dat in december 1993 van start is gegaan, wordt een procedure voor 
het coaten van nikkeloppervlakken ontwikkeld waarbij de allergieproblemen worden 
vermeden die door nikkel worden veroorzaakt wanneer het in contact met de deklaag 
komt. Aan hel project, dat van bijzondere betekenis is voor de fabrikanten van 
juwelen en horloges, werken in totaal veertien kleine en middelgrote ondernemingen 
uit drie landen mee' (7 Franse, 2 Spaanse en 5 Italiaanse). Acht van deze 
ondernemingen zijn galvaniseurs, twee zijn instrumentmakers, een is 
materiaalleverancier en drie zijn juwelenmakers. Drie onderzoekorganisaties (telkens 
een in Frankrijk, Spanje en Italië) voeren voor de kleine en middelgrote 
ondernemingen het onderzoekwerk uit. 
62 
2.2.2.3. Onderzoekactiviteiten op het gebied van informatie- en 
telecommunicatietechnologie (ESPRIT) 
Het programma op het gebied van informatietechnologie ESPRIT III, waarvoor een 
bedrag van 1 532 miljoen ecu is uitgetrokken voor de periode 1991-1994, omvat de 
volgende gebieden: micro-elektronica, geavanceerde informatieverwerking, computers en 
netwerken met groot vermogen, geavanceerde informatiesystemen voor ondernemingen 
en het initiatief voor open microprocessorsystemen, computergeïntegreerde fabricage, en 
ten slotte fundamenteel onderzoek. 
a) Tenuitvoerlegging van ESPRIT m 
De OTO-acties werden uitgevoerd door middel van 710 projecten die werden gerealiseerd 
door consortiums waarvan grote, middelgrote of kleine ondernemingen, alsmede 
universitaire teams of onderzoekcentra deel uitmaakten. Ongeveer 920 afzonderlijke kleine 
en middelgrote ondememingen uit verschillende Lid-Staten hebben aan het programma 
deelgenomen. Bijna een derde van deze ondememingen heeft aan meer dan een project 
deelgenomen. Zij voeren ongeveer 31% van alle onder het programma vallende 
werkzaamheden uit De verschillende inspanningen die in het kader van het programma 
werden geleverd ten behoeve van het MKB, werden met succes bekroond, want het 
deelnemingspercentage geeft een sterke stijging te zien ten opzichte van het cijfer dat 
tijdens de vorige fase van het programma (ESPRIT II, 1 600 miljoen ecu, 1987-1991) 
werd bereikt, namelijk 21%. 
Het programma op het gebied van informatietechnologie speelt een essentiële rol voor 
kleine en middelgrote^ ondernemingen die een OTO-project op het gebied van 
informatietechnologie willen uitvoeren of toegang willen krijgen tot high-tech resultaten. 
De kleine en middelgrote ondernemingen ontvangen niet alleen financiële hulp, maar 
nemen bovendien deel aan consortiums die de gewenste kritische massa uit het oogpunt 
van omvang en vereiste bekwaamheden bezitten. Zij profiteren van een streng systeem 
voor de evaluatie en de leiding van de projecten, waardoor de validiteit van de 
uitgevoerde werkzaamheden wordt gegarandeerd. Ten slotte stelt het programma deze 
ondernemingen in staat om transnationale betrekkingen met andere partners aan te 
knopen. In dit verband zij erop gewezen dat kleine en middelgrote ondernemingen het in 
het algemeen zeer belangrijk vinden dat zij snel profijt kunnen trekken van de geleverde 
OTO-inspanning. Zij spelen dan ook een zichtbare en significante rol bij de industriële 
exploitatie van de met de projecten verkregen resultaten. 
63 
b) Concrete voorbeelden van het effect van het programma op het MKB 
Het MKB en het Europees systeem- en softw ore-initiatief (ESSI) 
ES SI is een begeleidende maatregel bij het specifieke programma voor onderzoek en 
technologische ontwikkeling op het gebied van informatietechnologie (1990-1994). 
Het hoofddoel is optimale werkwijzen inzake SOFTWARE in alle industrieën te 
bevorderen, ten einde de efficiëntie te vergroten, de kwaliteit te verbeteren en de 
kosten te verlagen. 
Momenteel wordt 70% van alle software in Europa ontwikkeld in industriesectoren 
die niet in informatietechnologie gespecialiseerd zijn, met een aanzienlijke 
deelneming door het MKB. Dit betekent dat het MKB een groot deel van de 
doelgroep van ESSI vormt. Bovendien zijn binnen de industrie van de 
informatietechnologie zelf de leveranciers van op software gebaseerde technologie 
voor procesverbetering voor het merendeel kleine en middelgrote ondememngen. 
De proeffase van ESSI ging in 1993 van start met de bedoeling het waargenomen 
belang van het programma en de doeltreffendheid van het uitvoeringsmechanisme te 
beproeven. Er werd een bedrag van 30 miljoen ecu beschikbaar gesteld. Bij 45% van 
alle geaccepteerde voorstellen waren kleine en middelgrote ondernemingen de 
hoofdindieners. Bovendien zijn deze ondernemingen sterk vertegenwoordigd onder 
de partners, sub contractanten en leveranciers in de overige geaccepteerde voorstellen. 
Over het geheel genomen zijn kleine en middelgrote ondernemingen in meer dan 
90% van de projecten in de ESSI-proeffase aanwezig als belangrijke gebruikers of 
als technologieleveranciers. 
Er zijn diverse redenen waarom het MKB in ESSI zo sterk aanwezig is. Ten eerste is 
het MKB zoals reeds gezegd een belangrijke doelgroep voor dit initiatief. Ten 
tweede wordt met dit initiatief een bredere groep in de industrie aangesproken dan 
met de traditionele OTO-activiteiten en is het specifiek gericht op vakmensen en 
gebruikers. Daarom werden eenvoudiger, flexibeler en "lichtere" uitvoeringsmethoden 
ontwikkeld, waardoor het aantrekkelijker werd voor kleinere organisaties met 
beperktere middelen. Dit geldt met name voor het opstellen van voorstellen. Ten 
derde kan de financieringsmethode, die gebaseerd is op het principe van 100% van 
de marginale kosten, worden aangemerkt als bijzonder aantrekkelijk voor organisaties 
met vrij lage overheadkosten zoals kleine en middelgrote ondernemingen. 
64 
Bijdrage van HPCN tot het concurrentievermogen van de Europese industrie 
De goederen- en de dienstensector zijn steeds meer afhankelijk van de informatietechnologie 
als component en als hulpmiddel. HPCN (High Performance Computing and Networking, 
computers en netwerken met groot vermogen) maakt fundionaliteits- en prestatieniveaus 
mogelijk die vroeger niet haalbaar of levensvatbaar waren. Daardoor worden mogelijkheden 
gecreëerd voor een hogere snelheid, efficiëntie en betrouwbaarheid bij het ontwerp, de 
fabricage, de kwaliteitscontrole en de opslag en het terugzoeken van informatie. Uit 
strategisch oogpunt is HPCN van cruciaal belang voor het vergroten van het 
concurrentievermogen van de Europese industrie en moet Europa een toonaangevende positie 
op het gebied van HPCN-technologie handhaven. ESPRIT en het nieuwe programma op het 
gebied van informatietechnologie hebben ten doel de ontwikkeling van HPCN-technologie in 
Europa en de invoering ervan door de Europese industrie als concurrentiewapen te 
bevorderen. Kleine en middelgrote ondernemingen spelen in dit opzicht een centrale rol als 
ontwikkelaars en gebruikers van technologie 
GP-MIMD en DESIRE zijn voorbeelden van projecten waarbij HPCN-technologie wordt 
ontwikkeld. 
GP-MIMD heeft ten doel de ontwikkeling van hardware- en software-omgevingen voor 
parallelle computers te ondersteunen. Het is gebaseerd op architectuur die de modulaire 
interconnectie van maximaal duizend processors mogelijk maakt. Zo kan de 
verwerkingscapaciteit meer dan honderden gigaflops bedragen. 
Deze geavanceerde technologie wordt momenteel in Europa in toepassing gebracht door een 
aantal kleine en middelgrote ondernemingen waaronder M eik o, Parsys, Parsytech en Telmat. 
ESPRIT heeft tot hun succes bijgedragen door te voorzien in financiële middelen voor hun 
technologie en in een- kader voor de totstandbrenging van partnerschappen. Bovendien 
fungeert ESPRIT als vitrine door te zorgen voor een grotere zichtbaarheid van de resultaten 
en de verspreiding ervan te vergemakkelijken. 
De verkoop doorMeiko van een CS-2-computer aan het Amerikaanse ministerie van Energie 
(de eerste verkoop van een supercomputer aan een laboratorium van de Amerikaanse 
overheid door een niet-Amerikaanse onderneming) en aan het CERN-laboratorium voor 
deeltjesfysica in Genève (de eerste maal ooit dat een Europees bedrijf een dergelijke 
verkoop tot stand brengt) zijn recente voorbeelden van Europese successen die uit dit project 
voortvloeien. 
In het kader van het DESIRE-project maakt een MKB-onderneming, Mental Images, gebruik 
van parallelle computers voor CAD-toepassingen met het doel de visuele feed-back en de 
fotorealistische weergave en visualisering beter te maken dan tot dusver mogelijk was. (De 
weergave van een computerbeeld wordt realistischer door oppervlaktetexturen, reflecties en 
schaduwen op het weergegeven voorwerp te simuleren.) Een typische toepassing is het 
ontwerp van auto carrosserieën, waarbij een metaalglans en voorruitreflecties worden 
gesimuleerd. 
De weergavetechnologie die in dit project door een MKB -onderneming werd ontwikkeld, 
werd aan grote industriële eindgebruikers zoals BMW en Mercedes-Benz verkocht. 
Overeenkomsten met Dassault en Softimage, een Canadese dochteronderneming van de in 
3D en visualiseringssoftware gespecialiseerde A dvanced Technology Division van Microsoft, 
zijn een bewijs van de wereldwijde reputatie die deze M KB-onderneming geniet. 
65 
c) Het nieuwe programma op het gebied van informatietechnologie 
In het nieuwe programma op het gebied van informatietechnologie voor de periode 1994-
199892 zullen de inspanningen met het oog op de aanpassing van het programma aan de 
specifieke kenmerken van het MKB worden voortgezet en verruimd, zowel met 
betrekking tot de technische inhoud van het programma als de procedures. 
Om te beginnen zal het accent worden gelegd op verscheidene acties die tegelijkertijd van 
bijzonder belang zijn voor het MKB en aan de doelstellingen van het programma 
beantwoorden, met name het doel bij te dragen tot de totstandbrenging van de 
informatiemaatschappij. Zo is op het gebied van de technologie voor componenten en 
systemen een actie gepland ter bevordering van het "eerste gebruik" van geïntegreerde 
schakelingenen specifieke en innovatieve toepassingen. 
Op het gebied van softwaretechnologie is tijdens ESPRIT III bij wijze van experiment een 
eerste reeks acties inzake "optimale werkwijzen" opgezet ten einde het gebruik van de 
meest geavanceerde softwaretechnologie in concrete toepassingen te bevorderen. Vanwege 
het succes van dit experiment, met name voor het MKB, zal dit soort acties sterk worden 
ontwikkeld in het nieuwe programma inzake informatietechnologie, waarmee een brede 
groep kleine en middelgrote ondernemingen en gebruikers zal kunnen worden bereikt en 
de verworven know-how zal kunnen worden verspreid. 
Met betrekking tot de procedures zijn diverse nieuwe bepalingen gepland, zoals 
beschreven in het hoofdstuk over de specifieke acties ten behoeve van het MKB in het 
vierde kaderprogramma, namelijk: projecten in samenwerkingsverband, exploratiepremies 
en de procedure in twee fasen (zie punt II.2.2.3. hierna). 
2.2.2.4. Programma voor de exploitatie van onderzoekresultaten (VALUE) 
Het VALUE-programma heeft ten doel de verspreiding en het doelmatige gebruik van de 
resultaten van wetenschappelijk en technologisch onderzoek te bevorderen en aldus bij 
te dragen tot het vergroten van het concurrentievermogen van de Europese industrie, met 
name van het MKB. De steun die wordt verleend aan de contractanten die hebben 
deelgenomen aan communautair onderzoek, met name kleine en middelgrote 
ondernemingen, omvat de financiering van marktonderzoek, uitvoerbaarheidsstudies, de 
voorbereiding van bedrijfsplannen voor kleine en middelgrote ondernemingen die op zoek 
zijn naar risicokapitaal of andere financieringswijzen. VALUE I (1989-1993), dat 
beschikte over 38 miljoen ecu, en de gecentraliseerde actie VALUE II (1992-1994)93, 
waarvoor 66 miljoen ecu was uitgetrokken, zijn inmiddels afgelopen94. 
Uit tabel 3 over de deelneming van het MKB aan VALUE blijkt dat kleine en 
middelgrote ondememingen voor69%als contractant, voor39%als partneren voor38% 
als deelnemer bij het programma betrokken waren. 
92 
93 
94 SEC(94) 1917 van 15.11.1994. 
Beschikking 92/272/EEG van de Raad van 29.4.1992, PB nr. L 141 van 23.5.1992, blz. 1. 
Deze programma's worden gedetailleerd beschreven in het verslag COM(94) 221 van 7 9.1994, zie 
punt II.3. 
66 
Tabel 3 
Deelneming van het MKB aan het VALUE-programma 
Programma 
VALUE I 
VALUE n Vastleggings 
kredieten 
7 276 890 
9 950 000 Aan het 
MKB 
toegekende 
kredieten* 
2 910 156 
4 079 500 % 
* 
40 
41 Projecten 
Totaal 
109 
143 MKB 
55 
98 % 
50 
69 Partners 
* * * 
Totaal 
197 
429 MKB 
93 
166 % 
47 
39 Deelneming 
Totaal 
205 
469 MKB 
101 
180 % 
49 
38 
* Extrapolatie voor alle projecten te zamen op basis van de beschikbare gegevens 
** Aantal contracten 
*** Partners: aan eenzelfde project kunnen meerdere MKB-partners deelnemen 
**** Deelneming: een kleine of middelgrote onderneming kan aan meerdere projecten deelnemen 
Bron: Directoraat-generaal Telecommunicatie, informatiemarkt en exploitatie van onderzoekresultaten 
67 
2.2.3. MKB-SPECIFIEKE ACTIES ONDER HET VIERDE KADERPROGRAMMA (KP IV) 
Op basis van de ervaring met het Brite-Euram-programma werden in 12 OTO-
programma's onder KP IV technologiestimulerende maatregelen voor het MKB 
opgenomen, waarbij de volgende regelingen worden toegepast: 
- voorstellen kunnen in twee fasen worden ingediend en beoordeeld: 
ontwerp-voorstellen die in fase 1 worden ingediend, kunnen leiden tot toekenning van 
een exploratiepremie om de kosten te dekken voor het opstellen van een compleet 
voorstel voor indiening in fase 2; 
een projecttype onder de naam "onderzoek in samenwerkingsverband" is in de meeste 
programma's beschikbaar uitsluitend voor kleine en middelgrote ondernemingen met 
weinig of geen OTO-capaciteit; voorstellen voor onderzoek in samenwerkingsverband 
kunnen direct of indien nodig via de procedure in twee fasen worden ingediend; 
- voorstellen voor onderzoek in samenwerkingsverband en met het oog op het 
verkrijgen van een exploratiepremie worden ingewacht in het kader van een permanent 
open oproep, hetgeen betekent dat op elk moment voorstellen kunnen worden 
ingediend; 
kleine en middelgrote ondernemingen kunnen op nationaal en regionaal niveau een 
beroep doen op een netwerk van steunpunten voor gedecentraliseerde informatie, 
advies en bijstand. 
De uitvoering van deze maatregelen is reeds volop aan de gang en begin 1995 zijn de 
eerste voorstellen ingediend. 
Bovendien is er een informatiepakket over "technologiestimulerende maatregelen voor het 
MKB" dat voor 10 programma's geldt, en is een nieuwe MKB-eenheid bij de voor OTO 
bevoegde diensten van de Commissie opgericht om ervoor te zorgen dat de uitvoering van 
de MKB-specifieke maatregelen voor alle relevante programma's op geharmoniseerde 
wijze geschiedt. Binnen de verschillende programma's zijn specifieke begrotingen voor 
specifieke MKB-maatregelen vastgesteld voor een totaal bedrag van meer dan 
700 miljoen ecu, wat neerkomt op 9 % van de totale begroting voor deze programma's. 
Het deel van de KP IV-begroting dat het MKB ten goede zal komen, zal echter meer dan 
700 miljoen ecu bedragen, aangezien het MKB ook zal deelnemen aan andere acties 
binnen de hoofdgroep van onderzoekprogramma's. 
Tot besluit kan worden gesteld dat grote vooruitgang is geboekt bij de inspanningen om 
de toegang van het MKB tot communautaire OTO-programma's te vergemakkelijken. 
68 
2.2.4. PROGRAMMA INZAKE INNOVATIE EN OVERDRACHT VAN TECHNOLOGIE (SPRINT) 
De uitvoering van het strategisch programma voor innovatie en overdracht van 
technologie (SPRINT) werd tot 31 december 1994 verlengd95 De goedgekeurde 
maatregelen hebben ten doel de innovatie en de overdracht van technologie te bevorderen, 
met name in het MKB. Voor de continuïteit van deze maatregelen zal worden gezorgd 
in het kader van de derde activiteit van het vierde kaderprogramma inzake OTO96. De 
voor SPRINT voor de periode 1989-1994 beschikbaar gestelde middelen bedroegen 
113 miljoen ecu. 
De door SPRINT bevorderde activiteiten die op het MKB betrekking hebben, zijn 
ingedeeld in drie acties: 
2.2.4.1. Europese infrastructuur voor innovatiediensten 
In 1994 waren de acties er veeleer op gericht de netwerken te consolideren dan ze verder 
te ontwikkeien. De innovatie in het MKB werd gestimuleerd door middel van de volgende 
netwerken: 
a) Netwerken van consulenten op het gebied van technologie en innovatie-
man age ment 
Deze netwerken hebben ten doel de transnationale technologische samenwerking tussen 
hun MKB-klanten te bevorderen. Eind 1994 subsidieerde SPRINT meer dan 150 
netwerken waarvan meer dan 350 organisaties deel uitmaken. Het aantal tot stand 
gekomen technologische overeenkomsten waarbij telkens twee kleine of middelgrote 
ondernemingen betrokken waren, werd op 750 geraamd. Deze overeenkomsten betreffen 
de verschillende contractuele vormen van technologieoverdracht zoals: octrooi- of know-
how-licenties, industriële franchise, technische samenwerking, technische bijstand en 
ontwikkeling van gemeenschappelijke activiteiten ("joint venture"). 
SPRINT heeft in 1994 ook het accent gelegd op de uitwisseling van ervaring en de 
verspreiding van "goede werkwijzen" op het gebied van technologiemakelarij in het 
MKB. Door een activeringscampagne in alle Lid-Staten werd aan de reeks van 20 Dagen 
voor technologieoverdracht van SPRINT ten behoeve van het MKB een krachtige impuls 
gegeven en konden meer dan 2 000 kleine en middelgrote ondememingen en 
hulporganisaties bewust worden gemaakt van het belang van technologisch advies. 
95 PB nr. L 6 van 8.1.1994, blz. 25. 
96 Beschikking 94/917/EG van 15.12.1994 houdende aanneming van een specifiek programma voor de 
verspreiding en exploitatie van de resultaten van de activiteiten inzake onderzoek en technologische 
ontwikkeling, inclusief demonstratie, PB nr. L 361 van 31.12.1994, blz. 101. 
69 
b) Netwerken van onderzoek- en technologieorganisaties (RTO's) 
Meer dan 60 RTO-netwerken met ongeveer 300 leden werden ondersteund. De 
werkprogramma's van deze projecten zijn gericht op de verspreiding van technologieën 
in het MKB, hetzij in traditionele industrieën (bouw, textiel of hout), hetzij in 
sleuteltechnologieën zoals bij voorbeeld laser of CAD/CAM. Geraamd wordt dat ongeveer 
50 000 kleine en middelgrote ondememingen hebben geprofiteerd van de door deze 
netwerken uitgevoerde activiteiten inzake technologieverspreiding. 
2.2.4.2. Intracommunautaire verspreiding van technologische hulpbronnen 
a) Intracommunautaire technologieoverdracht 
Er werd steun verleend voor specifieke projecten voor intracommunautaire 
technologieoverdracht. Van het veertigtal projecten waarvoor in de definitiefase financiële 
steun werd verleend, waren er eind 1994 eenentwintig in uitvoering. Zij hebben ten doel 
beproefde technologieën aan te passen en van de ene regio of sector naar de andere over 
te dragen. 
b) Bewustmakingsacties op het gebied van innovatiernanagement ten behoeve van het 
MKB 
De toenemende complexiteit van de technologie leidt tot grondige veranderingen in de 
ondernemingen. Door de toepassing van managementtechnieken (zoals kwaliteitszorg, 
industriële vormgeving^ waardeanalyse of het beheer van intellectueel eigendom) wordt 
de integratie van nieuwe technologieën in de ondernemingen vergemakkelijkt. Om het 
MKB beter bewust te maken van de toegang tot en het gebruik van de nieuwe technieken 
op het gebied van innovatiernanagement, heeft SPRINT het MINT-initiatief genomen. 
MINT (het beheersen van de integratie van nieuwe technologieën) werd als communautair 
experimenteel programma voor advies en diagnose ontwikkeld en verleent financiële steun 
aan ongeveer 1 500 kleine en middelgrote ondernemingen in de Lid-Staten en in enkele 
EVA-landen die deel uitmaken van de Europese Economische Ruimte. Deze 
ondernemingen krijgen advies met het doel hun de invoering van nieuwe technologieën 
te vergemakkelijken door de geïntegreerde toepassing van managementtechnieken. 
Naast het MINT-programma werden diverse initiatieven genomen om de uitwisseling van 
ervaring te bevorderen tussen degenen die in de Europese Unie beroepshalve werkzaam 
zijn op sleutelgebieden die verband houden met innovatiernanagement en de verspreiding 
van deze technieken in het MKB. 
70 
Tot deze initiatieven behoort de organisatie van de 4de Europese Design-Prijs. Uit het 
zeer hoge aantal inschrijvingen uit het MKB (meer dan 1 200) blijkt dat dit initiatief zeer 
geschikt is om het MKB bewust te maken van de voordelen van design als 
managementtechniek. 
Met de activiteiten ter bevordering van de kwaliteit en de waardeanalyse (publikatie van 
"success stories" of het opstellen van gebruikshandleidingen) worden elk jaar meer dan 
10 000 kleine en middelgrote ondememingen bereikt, met name in de sector van de 
traditionele industrieën. 
c) Activiteiten op het gebied van innovatiefinanciering 
In het kader van SPRINT werden twee programma's voor de financiering van innovatie 
opgezet. Het eerste programma, "Transnationale investeringsforums", brengt innoverende 
en in volle groei verkerende kleine en middelgrote ondernemingen die op zoek zijn naar 
financieringsbronnen, in contact met financiers die op zoek zijn naar 
investeringsmogelijkheden. Voor 1994 en 1995 is de organisatie van een twaalftal forums 
gepland als ontmoetingsplaats voor ongeveer 500 innoverende kleine en middelgrote 
ondernemingen en meer dan 1 000 kapitaalverschaffers, voor het grootste gedeelte 
risicokapitaalvennootschappen uit de gehele Unie. 
Het tweede programma, dat bekend staat onder de naam "Regeling inzake 
technologiefinanciering met rendementsafhankelijke terugbetaling" (TPF), beoogt de 
bevordering van de aanschaf van nieuwe technologieën door ondernemingen, met name 
in het MKB, door de liquiditeit te verbeteren en de concurrentiepositie van de Europese 
leveranciers van nieuwe technologieën te versterken. 
2.2.4.3. Betere kennis omtrent innovatie en nauwer overleg Iid-Staten/Commissie 
Het Europees systeem voor het volgen van het innovatiegebeuren (EIMS) van het 
SPRINT-programma heeft een kennisbank opgezet en onderzoekcapaciteit op het gebied 
van innovatie en technologieoverdracht op communautair niveau ontwikkeld. 
Een van de in 1994 lopende studies met betrekking tot het MKB is de communautaire 
enquête over innovatie (CIS), een gezamenlijk initiatief van SPRINT en EUROSTAT, dat 
een gegevensbank heeft samengesteld over 40 000 ondememingen, voor het merendeel 
uit het MKB, die 200 variabelen in elke onderneming omvat. Dit onderzoek zal het 
mogelijk maken om de innovatiecapaciteiten en -strategieën van het Europese MKB 
alsmede de verspreiding van de technologieën en technieken op het gebied van 
innovatiernanagement te analyseren. 
71 
Behalve de verschillende studies die in 1994 door het EIMS zijn aangevat om een 
analytisch en empirisch overzicht van de huidige stand van de innovatie in het Europese 
MKB te geven, heeft SPRINT in 1994 ten behoeve van het MKB een reeks forums over 
sleutelthema's voor het innovatiebeleid bevorderd (regionale innovatie-infrastructuren, de 
financiering van innovatie, de ontwikkelingsstrategieën van de onderzoek- en 
technologieorganisaties, medezeggenschap van de werknemers inzake innovatie, en ten 
slotte de thema's van het innovatiebeleid). 
In tabel 4 is voor de verschillende maatregelen het geraamde aantal ondernemingen 
aangegeven dat direct profijt heeft getrokken van het SPRINT-programma. Geconstateerd 
kan worden dat in totaal 162 600 kleine en middelgrote ondememingen profijt hebben 
getrokken van het SPRBVT-programma, voor de aanschaf of het testen van of het 
verkrijgen van informatie over nieuwe technologieën, met name dank zij de transnationale 
netwerken. 
2.2.5. ACTIE EUROTECH CAPITAL 
De actie EUROTECH CAPITAL heeft ten doel de financiering van transnationale high­
tech projecten met particulier kapitaal te stimuleren. Zo heeft de Commissie Europese 
financiële organisaties erkend die erin gespecialiseerd zijn kleine en middelgrote 
ondernemingen van eigen middelen te voorzien. Deze financiële organisaties, die een 
investeringscapaciteit van minimaal 50 miljoen ecu hebben, stemmen ermee in ten minste 
20% daarvan te reserveren voor participaties in kleine en middelgrote ondememingen die 
transnationale high-tech projecten ontwikkelen of milieusparende technologieën gebruiken. 
In 1994 maakten 13 leden deel uit van het EUROTECH CAPITAL-netwerk dat de meeste 
Lid-Staten bestrijkt. De leden hebben zich ertoe verbonden een bedrag van in totaal 
202 miljoen ecu te investeren in transnationale high-tech projecten, wat in verhouding tot 
de vastlegging van 8 miljoen ecu op de communautaire begroting neerkomt op een 
hefboomwerking van 2 500%. 
72 
Tabel 4 
Raming van het aantal kleine en middelgrote ondernemingen 
dat direct profijt heeft getrokken van SPRINT 
I. Europese infrastructuur van diensten voor innovatie 
1.1. Transnationale technologische samenwerking tussen kleine en 
middelgrote ondernemingen via transnationale netwerken van 
consulenten op het gebied van innovatietechnologie en -management en 
dagen voor technologieoverdracht (sinds 1989) 
• 750 overeenkomsten tussen telkens twee KMO's. Voorbeelden van 
overeenkomsten: produktie- of distributielicenties, overeenkomsten 
voor OTO en produktie in samenwerkingsverband; 
• voor elke gesloten overeenkomst hebben gemiddeld 10 KMO's de 
technologie geëvalueerd of getest; 
• voor elke gesloten overeenkomst werden ongeveer 30 KMO's over 
de nieuwe technologie geïnformeerd; 
• KMO's die aan de dagen voor technologieoverdracht hebben 
deelgenomen. 
1.2. Verspreiding van nieuwe technologieën via de netwerken van 
onderzoek- en technologieorganisaties 
300 onderzoek- en technologieorganisaties met gemiddeld 750 MKB-
klanten hebben aan deze actie deelgenomen. 
• 2% van de MKB-klanten heeft een nieuwe technologie aangeschaft 
als direct resultaat van de activiteiten van deze netwerken; 
• 8% van de MKB-klanten heeft een nieuwe technologie geëvalueerd 
of getest als direct resultaat van de activiteiten van deze netwerken; 
• 20% van de MKB-klanten is over de nieuwe technologie 
geïnformeerd. 
II Intracommunautaire verspreiding van technologische hulpbronnen 
2.1. Specifieke projecten voor de intracommunautaire overdracht van 
innovaties (21 projecten van dit type waarbij telkens 5 KMO's 
betrokken zijn) 
• KMO's die aan de specifieke projecten deelnemen 
• KMO's die over de nieuwe technologie zullen worden geïnformeerd 
bij de verspreiding van de specifieke projecten 
2.2. Bewustmakingsacties op het gebied van innovatiernanagement ten 
behoeve van het MKB 
• MINT-programma 
• KMO's die op de voordelen van de technieken voor 
innovatiernanagement zijn geattendeerd 
2.3. Activiteiten op het gebied van innovatiefinanciering 
• 12 forums met telkens een veertigtal innoverende KMO's, afkomstig 
uit de verschillende landen en op zoek naar financiering 
III. EIMS - Communautaire enquête over innovatie 
TOTAAL Aantal KMO's 
die een nieuwe 
technologie of 
andere 
hulpbronnen 
verkregen 
hebben 
1 500 
4 500 
Aantal direct 
betrokken 
ondernemingen 
100 
1 500 
500 
8 100 Aantal 
KMO's die 
de nieuwe 
technologie 
getest of 
geëvalueerd 
hebben 
7 500 
18 000 
25 500 Aantal KMO's 
die 
geïnformeerd 
zijn over de 
nieuwe 
technologie 
22 000 
2 000 
45 000 
10 000 
10 000 
40 000 
129 000 
Bron: Directoraat-generaal Telecommunicatie, informatiemarkt en exploitatie van onderzoekresultaten 
73 
2.2.6 HET PROGRAMMA THERMIE EN HET MKB 
Gezien het belang en de rol van het MKB voor de economische ontwikkeling van de 
Europese Unie vormen de kleine en middelgrote ondernemingen een belangrijke 
doelgroep voor het energiebeleid. Het THERMIE-programma, een van de pijlers van dit 
beleid, beantwoordt op doeltreffende wijze aan de behoeften van het MKB op het gebied 
van innoverende energietechnologieën met hoog rendement, omdat het door middel van 
demonstratie voor continuïteit van de OTO-werkzaamheden op de markt zorgt. 
2.2.6.1 Het programma THERMIE 1990-1994 
Na de eerste oliecrisis in 1973 heeft de Commissie programma's ten uitvoer gelegd ter 
ondersteuning van energiedemonstratie en van de koolwaterstoftechnologieën om op een 
doeltreffende wijze het hoofd te bieden aan de gevolgen van de crisis, met name voor 
het MKB, dat op dat moment voor de dubbele uitdaging stond om enerzijds de 
concurrentiekracht te handhaven en anderzijds de produktiekosten te beheersen. Tussen 
1974 en 1989 waren bij 50% van de via deze programma's ondersteunde projecten (in 
totaal 2 450) kleine en middelgrote ondememingen betrokken, wat neerkomt op 
1,2 miljard ecu financiële steun. 
In 1990 werd het THERMIE-programma97 goedgekeurd met een budget van 
700 miljoen ecu voor vijf jaar. Dit programma verzekerde de continuïteit met de 
voorgaande programma's maar voegde daar drie nieuwe dimensies aan toe: 
betere coördinatie en complimentariteit met soortgelijke programma's van de 
Lid-Staten; 
een ruime verspreiding van informatie over reeds ontwikkelde innoverende en 
marktrijpe energietechnologieën; 
een voorkeur voor projecten waaraan kleine en middelgrote ondernemingen 
deelnemen. 
Dit programma ondersteunt talrijke technologieën die zowel gericht zijn op de produktie 
als op de omzetting of het gebruik van energie op de volgende gebieden: 
rationeel energiegebruik in de industrie, in gebouwen en in het vervoer; 
duurzame energiebronnen; 
vaste brandstoffen; 
koolwaterstoffen. 
97 Verordening (EEG) nr. 2008/90 van de Raad van 29.6.1990, PB nr. L 185 van 17.7.1990, blz. 1 
74 
In de periode 1990-1994 werden via het THERMIE-programma 713 projecten met 
573 miljoen ecu ondersteund. Bij 60% van de projecten waren kleine en middelgrote 
ondememingen betrokkenen, wat overigens als selectiecriterium voor de beoordeling van 
de technologische aanbiedingen geldt Dit betekent een aanzienlijke vooruitgang in 
vergelijking met de periode 1973-1989 en wijst erop hoeveel belang het 
THERMIE-programma aan het MKB hecht. 
Dank zij het THERMIE-programma konden tevens begeleidende maatregelen worden 
uitgevoerd die met de technologieprojecten samenhangen en die de energietechnologieën 
bij de gebruikers en met name bij het MKB bevorderen. Deze maatregelen worden 
grotendeels uitgevoerd via het OPET-netwerk ("Organisations for the Promotion of 
Energy Technologies") dat in 1990 werd opgezet en waaraan 49 openbare en particuliere 
organisaties in Europa deelnemen. Via dit netwerk werden nauwe banden gesmeed met 
het bedrijfsleven en met het MKB door middel van een hele reeks voorlichtingsacties, 
marktstudies, studiebijeenkomsten, workshops en marketingteams. Een van de 
hoofddoelstellingen van dit OPET-netwerk is het MKB van passende en toegankelijke 
informatie te voorzien. 
2.2.6.2 Het programma THERMIE 1995-1998 
Voor de periode 1995-1998 is het THERMIE-programma98 opgenomen in het Vierde 
kaderprogramma voor onderzoek en technologische ontwikkeling, inclusief demonstratie, 
onder het thema niet-nucleaire technologie. 
THERMIE, met een budget van 500 miljoen ecu voor de genoemde periode, is 
onderverdeeld in twee grote hoofdstukken: 
financiële steun voor projecten voor de toepassing van innoverende 
energietechnologieën; 
financiële steun voor een reeks aanvullende activiteiten zoals: 
definiëren van een strategie voor energiedemonstratie; 
- verspreiden van energietechnologieën op de markt; 
- ondersteunende en begeleidende maatregelen: 
- technologiestimulering bij het MKB. 
98 Beschikking 94/806/EG van de Raad van 23.11.1994, PB nr. L 334 van 22.12.1994, blz. 87. 
75 
Het is de bedoeling dat het MKB met dit nieuwe THERMIE-programma nog meer wordt 
gesteund, zowel in de vorm van projectsteun als van aanvullende activiteiten, waarvan een 
van de punten alleen op het MKB betrekking heeft. Doel is de deelneming van het MKB 
aan technologieprojecten aan te moedigen en te vergemakkelijken door: 
de kleine en middelgrote ondernemingen te helpen hun behoeften te definiëren en 
partners te vinden; 
de recent ontwikkelde energietechnologieën aan hun specifieke behoeften aan te 
passen; 
hun personeel op het gebied van de nieuwe energietechnologieën op te leiden; 
het MKB te helpen aan bestaande energiedemonstratieprojecten deel te nemen. 
Ter aanvulling van de activiteiten ten behoeve van de penetratie van de 
energietechnologieën op de markt heeft de Commissie overigens een aanvullend 
programma (THERMIE II) voor de periode 1995-1998" voorgesteld waarover momenteel 
wordt onderhandeld. 
2.2.7 OM)ER2X)EKSACnvrrErrEN OP VERVOERGEBIED 
Het EURET-programma (EUropean Research in Transport - onderzoekprogramma op het 
gebied van het vervoer) werd opgezet bij de Beschikking van de Raad van 
21 december 1990100. Het heeft de volgende drie doelstellingen: optimalisering van de 
exploitatie van de vervoernetten, logistiek en beperking van schadelijke externe effecten. 
Aan het programma met een budget van 26,8 miljoen ecu kon het MKB dank zij de 
oprichting van samenwerkingsverbanden van ondernemingen deelnemen. Hoewel de grote 
ondernemingen meer dan de helft van de beschikbare middelen (51%) toegewezen kregen, 
komt het MKB op de tweede plaats van de begunstigden met 19% van het budget 
(3,6 miljoen ecu) en 25% van het aantal deelnemers. 
De Beschikking van de Raad tot vaststelling van een specifiek programma voor 
onderzoek en technologische ontwikkeling, inclusief demonstratie, op vervoergebied 
(1994-1998)101 voorziet tevens in technologische stimuleringsmaatregelen ter bevordering 
en vergemakkelijking van de deelneming van het MKB. Het programma moedigt de 
deelneming van het MKB aan door het toekennen van een premie voor het uitvoeren van 
de exploratiefase van een OTO-activiteit, inclusief het zoeken van partners, en door 
samenwerkingsonderzoek. Deze premie wordt toegekend op basis van ontwerp-voorstellen 
die te allen tijde kunnen worden ingediend (zie punt II.2.2.3). 
99 COM(94) 654 van 20.1.1995. 
100 Beschikking 90/1 l/EEG van 21.12.1990, PB nr. L 8 van 11.1.1991, blz. 16. 
101 PB nr. L 361 van 31.12.1994, blz. 56. 
76 
2.3 BEROEPSOPLEIDINGSPROGRAMMA'S EN HET MKB 
Op het gebied van de beroepsopleiding heeft de Commissie, naast de aanzienlijke 
middelen (bijna 20 miljard ecu voor de periode 1989-1993) die via het Europees Sociaal 
Fonds beschikbaar werden gesteld voor de inpassing in het arbeidsproces van personen 
die problemen hebben op de arbeidsmarkt, diverse programma's (COMETT, 
EUROTECNET, FORCE en PETRA) ten uitvoer gelegd die bedoeld zijn om het niveau 
van de kwalificaties in de hele Gemeenschap op te trekken en zo het proces van 
economische, technologische, sociale en culturele veranderingen te sturen. Deze 
programma's liepen eind 1994 ten einde en worden vanaf 1.1.1995 vervangen door het 
LEONARDO-programma102, het eerste van de nieuwe generatie 
beroepsopleidingsprogramma's voor de periode 1995-1999. In dit punt wordt dan ook in 
de eerste plaats het effect van de voorgaande programma's op het MKB geëvalueerd103 
en wordt vervolgens ingegaan op de nieuwe vooruitzichten die door het 
LEONARDO-programma worden geboden. 
De programma's EUROTECNET, COMETT en FORCE hebben belangrijke en concrete 
resultaten opgeleverd voor het leggen van een grondslag voor transnationale 
samenwerking en maken duidelijk hoeveel belang er in de hele Europese Unie wordt 
gehecht aan de beroepsopleiding als fundamenteel beleidselement voor de economische 
groei. De aandacht werd vooral gevestigd op de deelneming van het MKB aan acties die 
via deze programma's worden ondersteund. In tabel 5 is de deelneming van het MKB in 
cijfers weergegeven. 
102 PB nr. 340 van 29.12.1994, blz. 8. 
103 Dit gedeelte is een bijgewerkte versie van de gegevens uit het verslag COM(94) 221 def. van 
7.9.1994, punt III. Het verslag van de Commissie over de coördinatie van de activiteiten ten behoeve 
van het MKB bevat een gedetailleerde analyse van deze programma's met voorbeelden van projecten. 
77 
Tabel 5 
ACTIES TEN BEHOEVE VAN HET MKB IN DE PROGRAMMA'S 
EUROTECNET, COMETT EN FORCE 
PROGRAMMA'S 1993-1994 
EUROTECNET (1990-1994) 
Budget (miljoen ecu) 
Totaal aantal netwerkprojecten 
Totaal aantal projecten voor het MKB 
% projecten tb.v. het MKB 7,5 miljoen ecu 
284 
46 
18% 
FORCE (1991-1994) 
Budget 91-94 
Totaal aantal projecten (aanbestedingen 
van 1991 tot 1993) 
Aantal contracterende KMO's of KMO's 
als coördinator van projecten, waaronder 
combinaties van KMO's 
Begunstigde KMO's 
- direct 
- via combinaties van KMO's 
- via beroepsorganisaties, 
bedrijfstakorganisaties enz. 
Aantal betrokken ondernemingen, 
waaronder combinaties van KMO's 
(contractanten, coördinatoren, partners) 
Aantal direct betrokken KMO's, 
waaronder combinaties van KMO's 
(contractanten, coördinatoren, partners) 
Percentage directe deelneming van KMO's 
en combinaties van KMO's op het totaal 
aantal ondememingen 83,1 miljoen ecu 
716 
253 
Enkele duizenden; combinaties van 
KMO's kunnen veel, soms tot 
honderden deelnemers omvatten 
3 100 
2 250 
73% 
78 
PROGRAMMA'S 1993-1994 
COMETT (1990-1994) 
Budget (excl. EVA) (miljoen ecu) 
(90-92:121) 
(93-94:79) 
EV A-budget 
Aantal direct begunstigde KMO's, waaronden 
KMO's waar studenten een opleiding 
krijgen 
KMO-leerlingen die opleidingscursussen 
krijgen 
KMO-personeei dat van 
opleidingsprodukten gebruik maakt 
Aantal KMO's die als partner bij een project 
zijn betrokken, waarvan: 
Aantal KMO's met < 50 werknemers 
Aantal KMO's met 50-200 werknemers 
KMO's in samenwerkingsverbanden voor 
opleiding universiteit/onderneming 
KMO's in uitwisselingsprojecten 
KMO's als partner in projecten voor 
permanent onderwijs en permanente 
opleiding 
Percentage COMETT-projecten met ten 
minste 1 KMO-partner 
Schatting van het percentage deelnemende 
KMO's (<500 werknemers) van het aantal 
deelnemende ondememingen 200 miljoen ecu 
30 miljoen ecu 
>40 000 - ± 200 000 werknemers 
>15 000 
± 100 000 
± 70 000 
>10 000 
>5 000 
>3 000 
>3 000 
>4 000 
>2 500 
>2 000 (80%) 
± 75% 
Bron: Diensten van de Commissie, DG XXIII 
79 
2.3.1 HET PROGRAMMA EUROTECNET 
Doel van het programma EUROTECNET (1990-1994)104 is het bevorderen van de 
innovatie op het gebied van de beroepsopleiding om rekening te houden met de 
technologische veranderingen. Overeenkomstig het besluit "dienen kleine en middelgrote 
ondernemingen te worden betrokken bij de uitvoering van dit programma en de 
verspreiding van de verkregen resultaten". EUROTECNET heeft derhalve vooral veel 
belang gehecht aan de projecten die kunnen bijdragen tot innoverende oplossingen voor 
de ontwikkeling van het menselijk potentieel in het MKB. Bij de selectieprocedures in 
de 12 Lid-Staten werden 284 demonstratieprojecten geselecteerd voor het opzetten van 
EUROTECNET-projecten. Hiervan hebben er 46 (ofwel circa 18% van het totaal) 
betrekking op basis- of voortgezette beroepsopleiding in kleine en middelgrote 
ondememingen of ten behoeve van deze ondernemingen. 
2.3.2 HET PROGRAMMA COMETT 
Het programma COMETT (1990-1994)105 was een intracommunautair programma 
betreffende samenwerking tussen universiteit en onderneming inzake initiële en 
permanente opleiding op het gebied van met name de geavanceerde technologieën. Een 
van de algemene doelstellingen van het programma was het inspelen op de specifieke 
scholingsbehoeften van kleine en middelgrote ondernemingen. Het totaal budget bedroeg 
230 miljoen ecu (inclusief de EVA-bijdrage). 
Er zij aan herinnerd dat kleine en middelgrote ondernemingen van het 
COMETT-programma kunnen profiteren als projectpartner, als direct begunstigde van de 
resultaten van een project (b.v. als leerling in een cursus) of als indirect begunstigde (door 
toegang tot de opleiding die voortvloeit uit analyses van de behoeften die via het 
programma worden ondersteund). 
Uit een gedetailleerde analyse van de MKB-deelneming aan het COMETT-programma 
blijkt dat circa 75% van de ondernemingen die als partner bij een of meer 
COMETT-projecten betrokken waren kleine en middelgrote ondernemingen (minder dan 
500 werknemers) zijn, ofwel 10 000 ondememingen in 1994, een aantal dat eind 1995 
kan oplopen tot 15 000. Van deze 10 000 kleine en middelgrote ondernemingen die direct 
hebben deelgenomen, hebben 5 000 ondememingen (ofwel de helft) minder dan 50 
werknemers en 3 000 (ofwel een derde) tussen 50 en 200 werknemers in dienst. 
104 Besluit 89/675/EEG van de Raad van 18.12.1989, PB nr. L 393 van 30.12.1989, blz. 29. 
105 Besluit 89/27/EEG van de Raad van 17.1.1989, blz. 28. 
80 
Bij 80% van de COMETT-projecten is ten minste één kleine of middelgrote 
onderneming betrokken. Dank zij het AUEF-netwerk (Samenwerkingsverbanden op 
opleidingsgebied tussen universiteit en industrie) en de universiteiten konden kleine en 
middelgrote ondernemingen aan de COMETT-projecten deelnemen. De rol van de 
AUEF's is steeds belangrijker geworden dank zij het netwerk en het systeem voor het 
zoeken van partners. 40% van de produktiebedrijven heeft via een universiteit aan 
COMETT deelgenomen, tegenover 5% van de opleidingsbedrijven. 
Van de kleine en middelgrote ondernemingen die aan COMETT hebben deelgenomen, 
neemt 33% deel aan de AUEF's, 40% aan de transnationale uitwisselingen en circa 25% 
aan gezamenlijke projecten voor permanente opleiding. 
Naar schatting hebben in totaal 40 000 kleine en middelgrote ondememingen direct van 
COMETT II geprofiteerd. In ten minste 15 000 daarvan kregen studenten uit verschillende 
landen een opleiding. Met betrekking tot de maatregelen voor permanente opleiding 
hebben naar schatting 200 000 werknemers uit het MKB opleidingscursussen gevolgd of 
opleidingsmateriaal gebruikt. Ten slotte hebben meer dan duizend intermediaire 
organisaties van het MKB (Kamers van Koophandel of beroepsorganisaties) deelgenomen 
aan COMETT-sam en werkingsverbanden met een multiplicatoreffect voor het MKB. 
2.3.3 HET PROGRAMMA FORCE 
Doel van het actieprogramma voor de ontwikkeling van de voortgezette beroepsopleiding 
in de Europese Gemeenschap FORCE106 was het aanmoedigen van investeringen in de 
voortgezette beroepsopleiding door ondernemingen en met name door het MKB. Door 
middel van de transnationale maatregelen van het FORCE-programma werden dan ook 
de synergie bij de innovatie, de uitvoering van Europese branche-enquêtes, de analyse van 
het contractueel beleid eri de prognoses omtrent de ontwikkelingen op het gebied van 
beroepskwalificaties en beroepen ondersteund. 
In 1991, 1992 en 1993 werden 716 projecten geselecteerd (164 in 1991, 263 in 1992 en 
289 in 1993). 2 250 kleine en middelgrote ondememingen of combinaties daarvan namen 
aan meer dan twee derde van de projecten als partner deel, direct of indirect via 
beroepsverenigingen, Kamers van Koophandel of organisaties voor interbedrijfsopleiding. 
De detailharidelssector werd uitgekozen om na te gaan welke nieuwe tendensen zich 
aftekenen in deze sector, waar beroepsopleiding en arbeidsorganisatie van oudsher vaak 
moeilijk verenigbaar zijn. Daarom werd steun verleend aan een programma voor 
afstandsonderwijs voor werknemers van kleine en middelgrote handelsondernemingen in 
drie Lid-Staten. 
106 Besluit 90/267/EEG van de Raad van 29.05.1990, PB nr. L 156 van 21.6.1990, blz. 1. 
81 
2.3.4 HET NIEUWE PROGRAMMA LEONARDO DA VINCI (1995-1999) 
Op voorstel van de Commissie heeft de Raad een Besluit goedgekeurd tot vaststelling van 
een actieprogramma voor de ontwikkeling van een beleid van de Europese Gemeenschap 
inzake beroepsopleiding, LEONARDO da Vinci107 genoemd. Het programma met een 
budget van 620 miljoen ecu loopt van 1.1.1995 tot 31.12.1999. 
Het LEONARDO-programma beoogt de verbetering van de kwaliteit en het 
innovatievermogen van de beroepsopleiding. Hiertoe bevat het een gemeenschappelijk 
kader van doelstellingen, waarin uit kwalitatief oogpunt de achttien doelstellingen worden 
beschreven die op communautair niveau voor beroepsopleiding zijn geformuleerd. De 
hierna beschreven communautaire maatregelen zullen op basis van dit gemeenschappelijk 
kader van doelstellingen worden uitgevoerd. 
LEONARDO omvat de drie grote categorieën maatregelen voor transnationale 
samenwerking waarmee in de voorgaande programma's een aanvang werd gemaakt: 
samen werkingsproefprojecten; 
uitwisselingsprogramma's; 
enquêtes en analyses. 
De grote nieuwigheid van het programma is dat de voorstellen voor deze drie categorieën 
maatregelen een transnationaal karakter moeten hebben en dat meer het accent moet 
worden gelegd op de verspreiding en overdracht van de resultaten. 
De maatregelen zijn overeenkomstig het doel in drie categorieën ingedeeld: 
'5' 
Deel I: Steun aan de verbetering van de beroepsopleidingsstelsels en -voorzieningen in 
de Lid-Staten; 
Deel II: Steun aan de verbetering van de beroepsopleidingsacties, mede door de 
samenwerking tussen universiteiten en bedrijven, ten behoeve van 
ondernemingen en werknemers; 
Deel III: Steun aan de ontwikkeling van de talenkennis en de kennis en verspreiding van 
innovaties op het gebied van de beroepsopleiding. 
Voor elk deel zijn specifieke prioriteiten vermeld. Voor de transnationale proefprojecten 
van deel II, en onverminderd de in artikel 6 van het Besluit bepaalde procedure, moeten 
deze prioriteiten onder meer het volgende omvatten: 
"de verwerving van de kwalificaties en vaardigheden die nodig zijn om zich aan te 
passen aan de industriële veranderingen, de ontwikkeling van de produktiestelsels en 
de verspreiding van nieuwe technologieën, met name in het MKB en de traditionele 
industriële sectoren"; 
"de ontwikkeling van opleidingen van managers van ondernemingen op het gebied 
van technologische innovaties en de opleiding van bedrijfsleiders en leidende figuren 
uit het MKB" 
107 Besluit 94/819/EG van de Raad van 6.12.1994, PB nr. L 340 van 29.12.1994, blz. 8. 
82 
Overigens is in het kader van deel III en meer bepaald van de samenwerking met het oog 
op de verbetering van de talenkennis, voorzien in communautaire steun voor het opzetten 
van transnationale proefprojecten die tot doel hebben taalaudits voor ondememingen, en 
met name voor het MKB en de sociaal-economische actoren uit te voeren. 
Tevens is in het kader van de enquêtes en analyses op het gebied van de beroepsopleiding 
voorzien in communautaire steun voor transnationale werkzaamheden om inzicht te 
verwerven in nieuwe opleidingsmethoden voor het MKB, ten einde de toegang van de 
werknemers ervan tot passende opleidingen te verbeteren. 
Alle gebieden van de beroepsopleiding zijn bestreken: initiële beroepsopleiding en de 
overgang naar het beroepsleven, voortgezette beroepsopleiding, samenwerking tussen 
universiteiten en bedrijven en met name met, het MKB en samenwerking ter 
ondersteuning van de overdracht van technologische innovaties (deel II). Door middel van 
het begrip continiuum wil LEONARDO de doelstelling verwezenlijken van transversale 
samenwerking tussen de opleidingsgebieden, wat beantwoordt aan de politieke doelstelling 
van een levenslange scholing ("Lifelong Learning). 
Alle partijen van de beroepsopleiding zijn bij de maatregelen betrokken: overheden, 
ondernemingen en met name het MKB, de sociale partners op nationaal en communautair 
niveau, openbare en particuliere opleidinginstellingen en universiteiten. Een belangrijk 
aspect is dat de samenwerkingsverbanden tussen de verschillende partijen worden opgezet 
om de kwaliteit van de opleiding te verhogen door een betere afstemming van het aanbod 
op de behoeften van de ondememingen en met name van het MKB. Elk project wordt 
door de projectcoördinator ingediend en vermeldt duidelijk de partners die er in de 
diverse Lid-Staten aan deelnemen. 
In het LEONARDO-programma wordt sterk de nadruk gelegd op coördinatie met andere 
communautaire actieprogramma's108. De in het kader van LEONARDO gesteunde acties 
hebben voornamelijk betrekking op de voorbereiding van opleidingsacties, het ontwerpen 
van innovatieve produkten en methoden en de verspreiding en overdracht van de 
resultaten. Het is de bedoeling dat het LEONARDO-programma slechts terzijde steun 
verleent voor de verwezenlijking van opleidingsacties. Dit is de reden waarom wordt 
gestreefd naar complementariteit tussen dit actieprogramma en de financiële middelen die 
worden toegewezen in het kader van de Structuurfondsen, met name uit hoofde van het 
communautair initiatief ADAPT (zie punt II.2.1.3.2) waarbij het MKB een grote rol zal 
spelen en het communautair MKB-initiatief (zie punt II.2.1.2.2) dat direct op het MKB 
is gericht. 
Overigens streven de diensten die zijn belast met Onderwijs, opleiding en jeugdzaken naar 
een betere coördinatie met de diensten voor het ondernemingsbeleid om te verzekeren dat 
het LEONARDO-programma in overeenstemming met het Geïntegreerd programma ten 
behoeve van het MKB (zie "Inleiding" vooraan in dit verslag) wordt uitgevoerd. 
108 Artikel 8, tweede alinea, van het Besluit 94/819/CE van de Raad, PB nr. L 340 van 29.12.1994, 
blz. 13. 
83 
2.4 DE OVERIGE COMMUNAUTAIRE PROGRAMMA'S 
i 
2.4.1 MILIEUBELEID 
2.4.1.1 Het financieel instrument LIFE 
Sinds 1992 kan het MKB steun ontvangen in het kader van het financieel instrument voor 
het milieu LIFE, opgericht bij Verordening (EEG) nr. 1973/92 van 21.5.19921 ,109 
In 1993 werden in de Lid-staten in het kader van dit programma 99 demonstratieprojecten 
medegefinancierd voor een totaal bedrag van 44 653 159 ecu. 
Van deze projecten hebben er naar schatting 43 betrekking op kleine en middelgrote 
ondernemingen, die bijgevolg een medefinanciering hebben genoten van 16 983 627 ecu, 
ofwel 38% van het totaal toegewezen bedrag. Daarbij waren met name de volgende 
sectoren betrokken: 
1. Schone technologie 
- Oppervlaktebehandeling 
- Textiel 
- Leerlooierij 
- Papier 
- Voedingsmiddelen 4 projecten 
3 projecten 
5 projecten 
3 projecten 
3 projecten 
2. Afvalverwerking, met name door recycling: 17 projecten 
3. Bodemsanering: 5;projecten 
4. Water: 2 projecten 
Het effect op de werkgelegenheid is moeilijk te beoordelen daar het om 
demonstratieproefprojecten gaat waarmee in het algemeen tijdelijke werkgelegenheid of 
reeds in de onderneming bestaande werkgelegenheid gemoeid is. 
Naar schatting levert een project gemiddeld echter 4 tot 6 arbeidsplaatsen op, zodat dank 
zij LIFE circa 200 tot 250 arbeidsplaatsen in het MKB werden gesteund. 
109 PB nr. L 206 van 22.7.1992, blz. 1. 
84 
2.4.1.2 Milieuaudit 
Overigens is het MKB evenals de grote ondernemingen onderworpen aan de nationale en 
de communautaire milieuvoorschriften. De voor het milieubeleid bevoegde diensten 
hebben een groep gespecialiseerde Euro Info Centres belast met het opzetten van een 
systeem voor zelfanalyse en voorlichting van het MKB over de regeling inzake 
milieubeheer en milieuaudit (zie punt H. 1.1.1). 
Tevens financierde de Commissie (DG XI) in 1994 23 proefprojecten waarbij kleine en 
middelgrote ondernemingen betrokken waren, en die ten doel hadden de deelneming van 
kleine ondernemingen aan het bovengenoemde systeem te vergemakkelijken. 
2.4.2 HYGIENE, GEZONDHEID EN VEniGHEiD OP HET WERK 
Het Europees jaar voor de veiligheid, de hygiëne en gezondheid op het werk in 1992 was 
een uitstekende gelegenheid om aandacht te besteden aan voorlichting over en verbetering 
van de veiligheid en gezondheid in het MKB110, met name via een goede samenwerking 
tussen de Commissiediensten. Sindsdien werd op dit gebied een aantal acties ten uitvoer 
gelegd (zie proefactie EUROMANAGEMENT, punt II. 1.3.2). 
De Commissiediensten (DG XXIII en DG V) hebben in samenwerking met het 
Raadgevend Comité voor de veiligheid, de hygiëne en de gezondheidsbescherming op de 
arbeidsplaats het document "Risicobeoordeling op het werk"111 opgesteld. Het heeft ten 
doel werkgevers, werknemers en de overige betrokken partijen voor te lichten over de 
praktische aspecten van de uitvoering van de voorschriften inzake risicobeoordeling, die 
zijn vastgesteld bij Richtlijn 89/39l/EEG112 van de Raad betreffende de tenuitvoerlegging 
van maatregelen ter bevordering van de verbetering van de veiligheid en de gezondheid 
van de werknemers op het werk. Hoewel dit document in de eerste plaats over 
risicobeoordeling gaat, komen er ook bepaalde aspecten van het risicobeheer in aan bod. 
Een deel heeft specifiek betrekking op de behoeften van het MKB op dit gebied. 
Overigens biedt de door de Commissiediensten uitgewerkte auto-auditmethode voor 
gezondheid en veiligheid op het werk ondersteuning voor degenen die in kleine en 
middelgrote ondernemingen verantwoordelijk zijn voor beoordelingen en beslissingen 
inzake de gezondheidsbescherming en de veiligheid op het werk. Deze methode zal 
worden verspreid in de vorm van een handleiding voor de auto-audit ten behoeve van het 
MKB 
De Commissiediensten ontwikkelen in samenwerking met de 
Wereldgezondheidsorgansatie en het Internationaal Arbeidsbureau veiligheidskaarten over 
chemische stoffen. Deze kaarten, die voornamelijk bestemd zijn voor het MKB, moeten 
informatie bieden over de eigenschappen, het toxisch potentieel en de typische reacties 
van sommige op het werk gebruikte stoffen. Tevens is het de bedoeling een versie van 
deze kaarten op CD-ROM voor te bereiden. 
110 Zie COM(94) 221 van 7.9.1994, punt IV.2. 
Men werkt aan de publicatie van dit document 
112 PB nr. L 183 van 29.6.1989, blz. 1. 
85 
De Commissiediensten hebben in samenwerking met de "Health and Safety Authority" 
op 9 en 10 maart 1995 in Dublin een conferentie georganiseerd onder de naam "Risico's 
nemen en veilig werken". Op deze conferentie werden vooial de gezondheids- en 
veiligheidsaspecten in het MKB besproken. 
Het Europees Agentschap voor de veiligheid en de gezondheid op het werk werd door 
de Raad op 18 juli 1994113 opgericht. Het heeft onder meer tot taak technische, 
wetenschappelijke en economische gegevens te verstrekken over de methoden en 
hulpmiddelen ten behoeve van preventieve activiteiten, waarbij in het bijzonder aandacht 
wordt besteed aan de specifieke problemen van het MKB De Commissie zal er sterk op 
aandringen dat het Agentschap in 1995 zijn werkzaamheden aanvat. 
De Commissie heeft onlangs een vierde programma op het gebied van de veiligheid, de 
hygiëne en de gezondheid op de arbeidsplaats voorgesteld waarin twee van de 
basisprincipes zijn: dat ervoor moet worden gezorgd dat de acties die op het gebied van 
veiligheid en gezondheid worden ondernomen, gericht zijn op de ondersteuning van het 
concurrentievermogen van de ondernemingen, in het bijzonder het MKB, en dat beter 
onderwijs, betere opleiding en voorlichting van essentieel belang zijn om een betere 
gezondheid en veiligheid op het werk te verwezenlijken en het MKB daarbij te helpen1133. 
Een van de acties in dit voorgestelde programma is het SAFE-program m a (Safety Action 
for Europe). In het kader van SAFE zullen projecten van praktische aard worden gesteund 
die ten doel hebben de bevordering van verbeteringen op de werkplek, speciaal gericht 
op veiligheid, hygiëne en gezondheid op het werk, met name in het MKB, alsmede 
verbeteringen in de organisatie van het werk te demonstreren en houdingen ten aanzien 
van veiligheid en gezondheid op het werk te beïnvloeden ten einde het aantal 
arbeidsongevallen en beroepsziekten te verminderen. 
113 Verordening (EG) nr. 2062/94, PB m j. 216 van 20.8.1994, blz 1 
ll3a COM(95) 282 van 12.07.1995. 
86 
2.4.3 DE INFORMATIEMARKT 
2.4.3.1. Het IMPACT-pro gramma 
In het kader van het IMPACT-programma (1991-1995) voor de totstandbrenging van een 
interne markt voor informatiediensten, werden verscheidene acties ten behoeve Van het 
MKB uitgevoerd. In 1994 werden meer dan 700 voorlichtings- en promotieacties voor 
elektronische informatiediensten uitgevoerd via een gespecialiseerd netwerk van nationale 
partners. De meeste van deze acties waren gericht op kleine en middelgrote 
ondernemingen die behoefte hebben aan geavanceerde middelen voor toegang tot en 
verwerking van informatie, willen zij concurrerend blijven. Voorts bestaat de industrie die 
elektronische informatiediensten produceert zelf hoofdzakelijk uit kleine en middelgrote 
ondernemingen. De projecten met kostendeling voor de ontwikkeling van nieuwe 
informatieprodukten en -diensten die door het IMPACT-programma werden gesteund, 
werden dan ook voor 75% door kleine en middelgrote ondernemingen uitgevoerd. Ten 
slotte was de laatste groep projecten die na de in 1994 gedane oproep tot het indienen van 
voorstellen werden gesteund, specifiek gericht op informatie voor handel en industrie, 
waarbij meer bepaald met de behoeften van het MKB rekening werd gehouden. 
2.4.3.2. Het TEDIS-programma 
Electronic Data Interchange (elektronisch berichtenverkeer) of EDI is een krachtig 
hulpmiddel dat bijdraagt tot de modernisering van de Europese economie en tot de 
tenuitvoerlegging van beleidsmaatregelen van de Europese Unie ten behoeve van het 
bedrijfsleven en in het bijzonder het MKB. Het TEDIS-programma (Trade Electronic Data 
Interchange Systems, datacommunicatie voor de handel met gebruikmaking van 
communicatienetten) ging in 1988 van start en in 1991 ging de tweede fase in114. Van de 
160 ondertekende contracten zijn de hoofdcontractanten in de helft van de gevallen kleine 
en middelgrote ondememingen. TEDIS bevordert de EDI-normen en attendeert 
ondernemingen op de toepassing van EDI in hun commerciële transacties en in hun 
contacten met overheidsdiensten, en heeft toepassingen op het gebied van normen, 
intellectuele eigendom en telecommunicatie. Voorts coördineert TEDIS sectorale groepen 
en heeft het een netwerk van 40 voorlichtingscentra in verschillende Europese regio's 
ontwikkeld ten einde de kennis en de toepassing van EDI te stimuleren en aldus het MKB 
te helpen. 
Er werd een aanbeveling betreffende een EDI-modelovereenkomst voor elektronische 
gegevensuitwisseling goedgekeurd115 met de bedoeling het verrichten van transacties op 
basis van EDI te vereenvoudigen en kleine en middelgrote ondernemingen te helpen die 
hun handelsrelaties met grote ondernemingen en overheidsdiensten langs elektronische 
weg willen regelen. TEDIS heeft het gebruik van elektronische handtekeningen voor EDI-
berichten aangemoedigd als middel om te komen tot eenvoudige en kosteneffectieve 
oplossingen voor aan het MKB aangepaste EDI-programmatuur. 
114 Besluit nr. 91/385/EEG van de Raad van 22.7.1991, PB nr. L 208 van 30.7.1991, blz. 66. 
115 Aanbeveling nr. 94/8207EG van 19.10.1994, PB nr. L 338 van 28.12.1994, blz. 98. 
87 
Op het gebied van telecommunicatie heeft TEDIS oplossingen ontwikkeld voor de 
interconnectie van met EDI verband houdende telecommunicatiediensten, zoals een One 
Stop Administration (het EDIRA-project), dat de elektronische contacten tussen kleine 
ondernemingen en overheidsdiensten vereenvoudigt. 
De meeste kleine ondernemingen zijn per bedrijfssector vertegenwoordigd in de 
verschillende paneuropese EDI-gemeenschappen die door TEDIS worden gecoördineerd. 
Voorts is TEDIS actief in verschillende internationale samenwerkingsprojecten waarbij 
EDI en kleine en middelgrote ondernemingen betrokken zijn, hetzij met ontwikkelde 
landen, b.v. Canada en G7-proefprojecten ("Global Marketplace for SMEs"), hetzij met 
landen van het Middellandse-Zeegebied, b.v. Tunesië, of recentelijk met Oost- en 
Middeneuropese landen. 
TEDIS heeft ook de aanzet gegeven tot een project voor elektronische handel in de 
diensten van de Commissie zelf onder de naam PECANEC (Pilot Experiment in Canada 
and EC on Electronic Commerce). Dit project is gebaseerd op een TEDIS-project met de 
naam Fortius, dat teri doel heeft een netwerk van "Centra voor elektronische handel" op 
te richten waarbij een elektronische catalogus van door kleine ondernemingen aangeboden 
goederen en diensten wordt gepresenteerd, die door kopers in hun eigen taal en munt via 
EDI kunnen worden besteld, afgeleverd en betaald. In het geval van PECANEC zijn de 
kopers de overheidsdiensten zelf en omvatten de in de elektronische catalogi verkrijgbare 
produkten meubilair, computers, kantoorbenodigdheden en expertise op het gebied van 
gegevensverwerking. Het is de bedoeling aan te tonen dat overheidsopdrachten 
toegankelijk kunnen worden gemaakt voor kleine ondernemingen en dat deze 
ondernemingen op internationale markten kunnen opereren door gebruik te maken van 
EDI en moderne maar eenvoudige technologie. 
~! 
Tot besluit kan worden gesteld dat TEDIS, dat gebaseerd is op in de handel verkrijgbare 
technologieën, goed aan het MKB is aangepast, bijdraagt tot de modernisering van 
zakelijke transacties en diverse ten behoeve van het MKB ontwikkelde Europese 
beleidsmaatregelen ondersteunt. 
2.4.4 INTERNATIONALE SAMENWERKING 
De samenwerking tussen ondernemingen is een van de prioritaire doelstellingen van het 
ondernemingsbeleid. In dit hoofdstuk wordt aandacht besteed aan de 
samenwerkingsprogramma's die zijn opgezet ter bevordering en ondersteuning van de 
samenwerking tussen communautaire ondernemingen en ondernemingen uit derde landen, 
met name de EVA-landen, de landen in Midden- en Oost-Europa, de GOS-landen en 
Georgië en de landen in Azië, Latijns Amerika en het Middellandse-Zeegebied. 
88 
2.4.4.1 Samenwerking met de landen van de Europese Economische Ruimte (EER) 
Sinds de inwerkingtreding van de Europese Economische Ruimte (EER) op 
1 januari 1994 nemen de landen die lid waren van de Europese Vrijhandelsassociatie 
(EVA) met uitzondering van Zwitserland en Liechtenstein (m.a.w. Oostenrijk, Zweden, 
Finland, Noorwegen en IJsland) deel aan de communautaire activiteiten in het kader van 
het ondememings- en het toerismebeleid. Deze landen hebben in 1994 2,5 miljoen ecu 
bijgedragen om aan de activiteiten van het ondernemingsbeleid te kunnen deelnemen en 
er zijn dan ook correspondentiecentra opgezet die in juni 1994 volwaardige Euro Info 
Centres zijn geworden. De leden van de EER maken krachtens Besluit 93/379/EEG van 
14.6.1993116 deel uit van het zogenoemde Comité "artikel 4", evenwel zonder stemrecht. 
2.4.4.2 Samenwerking met de landen in Midden- en Oost-Europa (LMOE's) 
In het kader van het programma PHARE heeft de Commissie subprogramma's opgezet 
voor de ontwikkeling van het MKB door middel van de verlening van technische bijstand 
aan de volgende landen: Polen, Hongarije, Tsjechië, Slowakije, Bulgarije, Albanië, 
Slovenië, Roemenië, Litouwen, Letland en Estland. In dit kader heeft de Europese Unie 
tussen 1990 en 1993 een bedrag van 320 miljoen ecu bijgedragen, dat per land en per 
maatregel is verdeeld zoals aangegeven in tabel 6. De bijstand is gericht op drie soorten 
maatregelen: bijstand aan het MKB (advies, informatie en opleiding), financiële 
instrumenten (bankdiensten) en voorlichting inzake het formuleren van een 
ondernemingsbeleid. Deze programma's worden decentraal beheerd door eenheden die 
daartoe in ieder land zijn gevestigd. 
116 PB nr. L 161 van 2.7.1993. 
89 
Tabel 6 
Verdeling van de communautaire steun ten behoeve van het MKB in de LMOE's 
Land 
Estland 
Letland 
Litouwen 
Polen 
Tsjechië 
Slowakije 
Hongarije 
Roemenië 
Bulgarije 
Slovenië 
Albanië 
TOTAAL 
Programma, 
voorbereiden, volgen 
en evalueren 
EU-organisaties 
JOPP 
TOTAAL Totaal 
min. ecu 
3 
3 
6 
91 
35,5 
22 
59 
10 
25 
1 
6,5 
262 
5,5 
5 
47,5 
320 Kennis­
overdracht 
min. ecu 
2 
2 
3 
33,7 
13,5 
8,7 
27,6 
7,6 
6 
1 
2,4 
107,5 
5,5 
5 
118 Financiële 
instrumenten 
min. ecu 
1 
1 
3 
57,3 
22 
13,3 
31,4 
2,4 
19 
-
4,1 
154,5 
154,5 Aanvang 
programma 
1/1993 
1/1993 
1/1993 
1/1991 
1/1992 
1/1992 
12/1990 
2/1993 
9/1991 
1/1993 
1/1992 
12/1991 
In de periode 1990-1993 werd 48,3% van de PHARE-steun voor de ontwikkeling van het 
MKB besteed aan financiële instrumenten, 36,9% aan kennisoverdracht en 14,8% aan 
JOPP. 
De diensten die verantwoordelijk zijn voor het ondernemingsbeleid zijn nauw betrokken 
bij de tenuitvoerlegging van de maatregelen ten behoeve van het MKB in het kader van 
het PHARE-programma. Deze coördinatie speelt zich af op verschillende niveaus met 
name via technische bijstand voor de ontwikkeling van het MKB in deze landen, via 
bijstand bij het opstellen, volgen en evalueren van aanbestedingen en via de gezamenlijke 
organisatie van studiebijeenkomsten. Daarnaast dragen deze diensten bij tot de 
geleidelijke integratie van nieuwe partners uit de LMOE's in de netwerken voor 
informatie en samenwerking tussen kleine en middelgrote ondememingen, namelijk de 
EIC's en het BC-NET, tot de organisatie van een EUROPARTENARIAT in Gdansk/Polen 
in 1994 en ten slotte tot de ontwikkeling van de samenwerking en van gezamenlijke 
ondernemingen in het kader van het programma JOPP ("Joint Venture PHARE 
Programme")117. 
117 Besluit van de Commissie van 30.1.1991 nr. Z91/01, XXVe Algemeen Verslag, nr. 69, blz. 26. 
90 
Het JOPP-programma is een specifiek programma binnen het PHARE-programma, met 
als doel het bevorderen van acties voor steun aan de oprichting van gezamenlijke 
ondernemingen in de LMOE's tussen kleine en middelgrote ondernemingen in de 
Lid-Staten en partners in de LMOE's. De acties die worden gesteund, hebben betrekking 
op haalbaarheidsstudies, kapitaalinbreng van de gezamenlijke onderneming, opleiding van 
het personeel en voorlichting over de oprichting. 
Voor JOPP was aanvankelijk voor de periode 1991-1993 een bedrag van 20 miljoen ecu 
uitgetrokken, waarvan 17 miljoen ecu direct aan het MKB ten goede kwam. Later werd 
voor het JOPP-programma een aanvullend bedrag van 27,5 miljoen ecu uitgetrokken, 
zodat het programma het hoofd kon bieden aan de voortdurend stijgende vraag vanuit het 
MKB. * 
De uitgevoerde maatregelen hebben de communautaire kleine en middelgrote 
ondernemingen vooral in staat gesteld haalbaarheidsprojecten uit te voeren voor hun 
projecten voor gezamenlijke ondernemingen, waardoor de administratieve, financiële en 
juridische belemmeringen die de ontwikkeling van gezamenlijke ondernemingen in de 
weg staan, konden worden verminderd. Naar aanleiding van deze studies heeft een aantal 
kleine en middelgrote ondernemingen al diverse geplande gezamenlijke ondernemingen 
opgericht met financiële bijstand uit het JOPP-programma. 
Hoewel de financiële middelen van JOPP aan alle LMOE's ten goede komen, zijn Polen, 
Tsjechië en Hongarije de belangrijkste begunstigden. De steun is bestemd voor alle 
produktiesectoren, maar,op de eerste plaats komen de industrie en de consumptiegoederen, 
gevolgd door de voedingsmiddelensector. Het MKB heeft daadwerkelijk het meest van 
het JOPP-programma geprofiteerd, daar 66% van de goedgekeurde dossiers werd 
ingediend door ondernemingen met minder dan 100 werknemers. Door de oprichting of 
uitbreiding van gezamenlijke ondernemingen in de LMOE's te bevorderen, stimuleert dit 
programma investeringen van het communautair MKB in het buitenland. De verwachte 
investeringen bedroegen eind 1994 720 miljoen ecu, waartegenover 39 miljoen ecu 
betalingsverplichtingen uit de communautaire begroting stonden, wat een hefboomwerking 
van 1 800% betekent. 
2.4.4.3 Samenwerking met het GOS en Mongolië 
Het programma TACIS is een initiatief van de Europese Unie ten behoeve van het 
Gemenebest van Onafhankelijke Staten (GOS) en Mongolië ter bevordering van de 
ontwikkeling van harmonieuze en voorspoedige economische en politieke betrekkingen 
tussen de Europese Unie en deze partnerlanden. In het kader van TACIS werd in 1992 
19 miljoen ecu uitgetrokken ter ondersteuning van het MKB, in 1993 20 miljoen ecu en 
in 1994 12 miljoen ecu, wat voor deze drie jaar 51 miljoen ecu uitmaakt De verdeling 
per land voor deze driejaar is als volgt: Armenië: 1,6, Azerbajdzjan: 1,3, Georgië: 3,53, 
Kazachstan: 3,8, Moldavië: 0,8, Mongolië: 2, Russische Federatie: 14,26, Turkmenistan: 
1, Oekraïne: 3,9, Oezbekistan: 3,32, Wit-Rusland: 3,4, inter statelijk: 11,5. 
91 
Het TACIS MKB-programma was tot dusver gebaseerd op een strategie die uitging van 
de behoefte om intermediaire organisaties op te richten, wat neerkomt op voortzetting van 
de technische bijstand voor het opzetten en ondersteunen van organisaties die bijstand 
kunnen verlenen aan bestaande ondernemingen en aan ondernemers die een bedrijf willen 
oprichten. Als resultaat van dit MKB-programma zijn in 1992, 1993 en 1994 in het GOS 
meer dan 40 steuncentra opgericht. 
Sinds de start van het TACIS MKB-programma zijn de Commissiediensten die 
verantwoordelijk zijn voor het ondernemingsbeleid betrokken bij de organisatie van een 
aantal acties zoals het opstellen van lijsten van geselecteerde inschrijvers en de 
beoordeling van inschrijvingen. Hoewel de steuncentra in het GOS geen deel uitmaken 
van de Euro Info Contactcentra, bieden deze Commissiediensten actieve bijstand bij de 
totstandbrenging van systematische contacten tussen de TACIS-steuncentra en de 
verbindingscentra die door een aantal Euro Info Centres in het GOS zijn opgezet. 
Daarnaast zullen de Commissiediensten geleidelijk de TACIS-steuncentra opnemen in het 
BSO-netwerk, te beginnen met de centra in de Russische Federatie en Oekraïne. In juni 
1994 nam een aantal geselecteerde GOS-ondernemers deel aan het 
EUROPARTENARIAT in Gdansk/Polen. Sindsdien heeft TACIS de deelneming van het 
GOS geformaliseerd. In bijna alle GOS-landen zijn nationale adviseurs aangesteld, voor 
wie een speciaal opleidingsprogramma werd opgezet. Terwijl de Commissiediensten die 
rechtstreeks verantwoordelijk zijn voor het TACIS-programma de nationale adviseurs 
financieren, hebben de bevoegde diensten voor het ondernemingsbeleid deze adviseurs 
betrokken bij alle relevante activiteiten die in verband met het EUROPARTENARIAT 
worden georganiseerd. * 
Tevens zullen in Hongarije, Rusland en Oekraïne drie werkgroepen worden opgericht 
door het Comité voor handel en distributie met de steun van de Eenheid Handel en 
distributie van DG XXIII, ten einde in deze landen de voorlichting te verbeteren over 
problemen waarmee ondernemingen worden geconfronteerd die daar zaken willen doen, 
alsmede technische raap! en bijstand te verlenen voor het opzetten van onafhankelijke 
beroepsorganisaties en van efficiënte distributienetten in deze landen. 
Ten slotte werken Commissiediensten permanent en constructief samen bij de 
tenuitvoerlegging van het TACIS MKB-programma, zodat de diensten die belast zijn met 
TACIS kunnen profiteren van de ervaring die de Commissiediensten die rechtstreeks voor 
het ondernemingsbeleid, verantwoordelijk zijn, met het MKB-beleid hebben opgedaan. 
92 
2.4.4.4 Samenweridiig met de ontwikkelingslanden in Azië, Latijns Amerika en het 
Middellandse-Zeegebied 
In een aantal ontwikkelingslanden zijn specifieke programma's ter ondersteuning van de 
ontwikkeling van het MKB opgezet, met name het programma MED-INVEST voor de 
derde Middellandse-Zeelanden, het programma AL-INVEST voor de landen van Latijns 
Amerika en het programma ECIP. 
MED-INVEST is een programma ter bevordering van de samenwerking voor de 
ontwikkeling van het MKB in derde Middellandse-Zeelanden met medewerking van het 
MKB en de beroepsorganisaties in de EU. Het is de bedoeling in deze landen een gunstig 
klimaat voor de ontwikkeling van kleine en midelgrote ondernemingen en voor een 
verbetering van hun concurrentiepositie te bevorderen. MED-INVEST, waarvoor een 
budget van 12,2 miljoen ecu is uitgetrokken voor een periode van twee jaar (1993-1995), 
verleent niet-terugbetaalbare steun aan combinaties van ondernemingen, instellingen en 
organisaties of ontwikkelingsmaatschappijen die over reële bevoegdheden beschikken op 
het gebied van informatie, samenwerking tussen ondernemingen en steunverlening voor 
de economische ontwikkeling. 
Het Business Cooperation Network (BC-NET) is bij dit programma betrokken om het 
netwerk in de elf Middellandse-Zeelanden118 te versterken en uit te breiden, alsmede om 
de leden van het netwerk op te leiden en bij de economische subjecten voor de nodige 
begeleidende maatregelen te zorgen. De Commissiediensten die verantwoordelijk zijn voor 
het ondernemingsbeleid leveren technische bijstand voor de oprichting van 
samenwerkingsverbanden. Contactcentra die in verbinding staan met het netwerk van Euro 
Info Centres zijn in 1993 in Israël en in 1994 in Jordanië, Marokko en Tunesië opgericht. 
AL-INVEST, het programma voor industriële samenwerking en bevordering van 
investeringen ten behoeve van Latijnsamerikaanse landen119, met een budget van 
18,5 miljoen ecu voor, een periode van twee jaar (1993-1995), beoogt het 
vergemakkelijken van het handelsverkeer, van technologie- en kennisoverdracht en van 
financiële steunverlening in het gezamenlijk belang van ondernemingen in 
Lartijnsamerikaanse en Europese landen. Het BSO is eveneens bij dit programma 
betrokken. 
ECIP ("European Communities Investment Partners") is een financieel instrument ten 
behoeve van de ontwikkelingslanden in Latijns Amerika, Azië en het 
Middellandse-Zeegebied, dat in 1988 werd opgezet en waarvan de juridische grondslag 
dateert van 1992120, toen het met een nieuwe proefperiode van driejaar werd verlengd en 
het budget als gevolg van het succes werd verhoogd (39,15 miljoen ecu voor 1993). 
118 
119 
120 Marokko, Algerije, Tunesië, Jordanië, Bezette Gebieden, Libanon, Syrië, Israël, Turkije, Malta en 
Cyprus. 
Verordening (EEG) nr. 443/92 van de Raad van 25.2.1992, PB ni L 52 van 27.2.1992, blz. 1. 
Verordening (EEG) nr. 319/92 van de Raad van 3.2.1992, PB nr. L 35 van 12.2.1992, blz. 1. 
93 
De voornaamste doelstelling van ECIP is het vergemakkelijken van de oprichting van 
gezamenlijke ondernemingen in de voor steun in aanmerking komende landen om tot de 
economische ontwikkeling van die landen bij te dragen. ECIP verleent dan ook bijstand 
gedurende de verschillende fasen van de oprichting van een gezamenlijke onderneming, 
van het zoeken van geschikte partners en projecten via intermediairs, het uitvoeren van 
haalbaarheidsstudies en een kapitaalinbreng in de gezamenlijke onderneming, tot de 
oprichting en het verlenen van technische bijstand. Maximaal kan een bedrag van 
1 miljoen ecu voor een gezamenlijke onderneming worden toegekend. ECIP verleent geen 
steun aan multinationals en stelt als voorwaarde dat de gezamenlijke onderneming ten 
minste uit een communautaire partner en een partner uit het desbetreffende land bestaat. 
Het ECIP-instrument is gericht op het MKB (grote multinationale ondernemingen zijn 
volgens de Verordening uitdrukkelijk uitgesloten). Alle acties in het kader van Faciliteit 
nr. 1 (subsidies voor de identificatie van projecten en partners) zijn van nature gericht op 
het MKB en 84% van het aantal goedgekeurde projecten in het kader van de Faciliteiten 
nr. 2, 3 en 4 zijn in 1994 ten goede gekomen aan kleine en middelgrote ondememingen. 
Dit is in overeenstemming met de bepalingen van de Verordening die prioriteit verleent 
aan MKB-toepassingen, ponder uitsluiting evenwel van grotere ondernemingen, met name 
in geval van bijzondere positieve effecten op de ontwikkeling zoals bij 
technologieoverdracht. 
In 1994 werden 337 projecten voor een bedrag van 42,13 miljoen ecu goedgekeurd, 
tegenover 271 projecten in 1993. Het instrument werd ingevolge de conclusies van de 
Raad van 19 april 1994 uitgebreid tot Zuid-Afrika. De bemoedigende resultaten wijzen 
erop dat dit instrument in Azië, Latijns Amerika en het Middellandse-Zeegebied de 
plaatselijke economische subjecten er reeds toe aanzet om de Europese Unie als partner 
voor de ontwikkeling van hun ondernemingen te beschouwen. 
2.4.4.5 Samenwerking met China 
Als gevolg van een conferentie die in november 1993 in Antwerpen samen met de "China 
Council for the Promotion of International Trade" werd georganiseerd, werden in 1994 
in Parijs en Nanjing twee INTERPRISE-bijeenkomsten belegd om de contacten tussen 
kleine en middelgrote ondernemingen te bevorderen. Overigens heeft de laatste Gemengde 
commissie EU-China (Peking, februari 1994) besloten de hoogste prioriteit te verlenen 
aan de industriële samenwerking tussen Europese en Chinese ondernemingen, met name 
uit het MKB. In dit verband worden diverse acties voorbereid met het oog op het 
opstellen van een samenwerkingsprogramma ter zake. 
94 
2.4.4.6 Bevordering van de communautaire uitvoer naar Japan 
Het programma EXPROM-Japan heeft ten doel de communautaire uitvoer naar Japan te 
bevorderen. In dit verband organiseert de Commissie: 
opleidingsacties voor leidinggevend personeel op het gebied van communicatie in het 
Japanse bedrijfsleven; het "Executive Training Programme" (ETP) is in de eerste 
plaats bedoeld voor middelgrote ondernemingen, maar ook voor kleine 
ondernemingen die een niche op de Japanse markt hebben ontdekt. 
een driejarige geïntegreerde promotiecampagne, "Gateway to Japan", die logistieke 
en financiële steun verleent ter aanmoediging van deelneming aan internationale 
beurzen in Japan en dit voor negen Europese sectoren (voornamelijk 
industriesectoren) waarvan de prestaties, gezien hun concurrentiekracht op 
wereldniveau, in Japan nog onder de maat zijn. Het is uiteraard de bedoeling dat ook 
de kleine en middelgrote ondememingen van deze campagne profiteren, ook omdat 
ze zo toegang krijgen tot sectorale marktstudies waarin de enorme veranderingen aan 
bod komen die zich in Japan hebben voorgedaan, en die ze er alleen maar toe kunnen 
aansporen hun aandacht opnieuw op deze markt te richten, ingeval zij daarvan eerder 
hadden afgezien, i 
met de Japanse overheid gecoördineerde acties met het oog op de introductie van 
kleine ondernemingen op de Japanse markt. In het kader van het programma voor 
commerciële samenwerking dat gezamenlijk door de Commissie en door de Japanse 
overheid is opgezet, presenteert de Commissie met name kleine en middelgrote 
ondememingen voor deelneming aan "JETRO (Japan External Trade Organization) 
Export to Japan Study Programme". 
2.4.4.7 Conclusie 
De meeste programma's voor samenwerking met derde landen zoals TACIS, PHARE, 
EXPROM-Japan, MED-INVEST en ECIP stimuleren de ontwikkeling van het MKB en 
met name van gezamenlijke ondernemingen. Hoewel de kleine en middelgrote 
ondernemingen de belangrijkste directe of indirecte (via grote ondernemingen) 
begunstigden zijn, is de communautaire steun niet specifiek voor het communautair MKB 
bestemd en wordt bij voorbeeld ook in het kader van de programma's PHARE en TACIS 
bijstand verleend aan het MKB in de landen die voor communautaire steun in aanmerking 
komen. In het geval van gezamenlijke ondernemingen laten beide partijen zich 
daarentegen leiden door hun gemeenschappelijk belang, waardoor duurzame economische 
banden kunnen worden gesmeed tussen de partners in de EU en in derde landen. 
Alle acties voor samenwerking met derde landen worden goed gecoördineerd door de 
bevoegde Commissiediensten. Op die manier kunnen deze landen profiteren van de 
verworven deskundigheid op het gebied van ondernemingsbeleid en van de bestaande 
netwerken van intermediairs en kan het Europese MKB beter op de hoogte blijven van 
de mogelijkheden die via communautaire programma's in derde landen worden geboden. 
95 
2.4.5 HET ONTVWKKELJNGSBELEID TEN AANZIEN VAN DE AGS-IANDEN (AJFRIKA, CARAÏBBCH 
GEBIED, STELLE OCEAAN) 
Gezien het belang van de privé-sector voor de ontwikkeling van de landen van Afrika, 
het Caraïbisch gebieden de Stille Oceaan (ACS) voorziet de Vierde overeenkomst van 
Lomé121 in talrijke instrumenten die kunnen worden gebruikt om het MKB in deze landen 
te steunen. Heel wat van deze programma's zijn direct of indirect van belang voor het 
Europees MKB. 
De instrumenten van deze Overeenkomst worden ten uitvoer gelegd door de Commissie 
door middel van indicatieve programma's die na onderhandelingen met elk ACS-land 
worden ondertekend, door de EIB of door het Centrum voor industriële ontwikkeling 
(CIO). 
In het kader van deze programma's wordt via "privé-sector"- programma's, die bijgevolg 
in de eerste plaats voor het MKB van belang zijn, aan een veertigtal ACS-landen 
technische en financiële bijstand ten bedrage van circa 240 miljoen ecu verleend. 
De verdeling per ACS-regio toont het belang aan van westelijk en oostelijk Afrika 
(inclusief de Hoorn van Afrika), die elk negen landen omvatten en een bedrag van 
60 miljoen ecu krijgen toegewezen. Op het MKB gerichte programma's zijn eveneens ten 
uitvoer gelegd of in voorbereiding voor landen in het Caraïbisch gebied en in sommige 
landen die aan Zuid-Afrika grenzen. 
Op basis van de indicatieve programma's kunnen maatregelen voor technische bijstand 
worden genomen, zoals bij voorbeeld steun aan gespecialiseerde organisaties (Kamers van 
Koophandel), het sturen van deskundigen naar banken die het MKB financieren maar ook 
en vooral sedert een tiental jaar de bevordering van "Investeringsforums". In deze Forums, 
die eerst in West-Afrika (Dakar) en Centraal-Afrika (Libreville) werden opgericht, zijn 
honderden Europese investeerders verenigd die via ontmoetingen met plaatselijke 
ondernemers investeringsmogelijkheden opsporen. 
De laatste tijd organiseert de Commissie ook "sectorale" Forums (mijnbouwsector in 
Lusaka). Gezien de moeilijkheden die de AC S-exporteurs op de wereldmarkten 
ondervinden, worden in overleg met het Europese MKB acties voor handelsbevordering 
opgezet om de plaatselijke ondernemingen hun concurrentiepositie te helpen verbeteren. 
De bijdrage uit de middelen van deze programma's is niet alleen voor technische bijstand 
bestemd. De Commissie draagt ook bij aan de financiering van het MKB door middel van 
subsidies en onrechtstreeks door middel van kredietlijnen van plaatselijke intermediaire 
financiers, door invoerprogramma's en door het oprichten van garantiefondsen (onlangs 
deelneming aan een Fonds voor garanties op leningen van met name Europese banken, 
in West-Afrika). 
121 Lomé IV, PB nr. L 229 van 17.8.1991. 
96 
Daarnaast wordt een bijzondere inspanning geleverd om de problemen van het MKB, 
vooral in Afrika, bij de wortels aan te pakken door prioriteit te verlenen aan de oprichting 
van ondernemingen en aan de opleiding van de ondernemers op de werkplek. Dank zij 
een nieuwe aanpak, waarmee enkele jaren geleden in een aantal Sahellanden is begonnen, 
zijn honderden micro-ondememingen opgericht en duizenden nieuwe arbeidsplaatsen 
gecreëerd. Deze maatregelen worden momenteel ook in andere ACS-landen van de regio 
toegepast. 
De middelen van de EIB, en met name het risicokapitaal, zijn gezien de grote flexibiliteit, 
vooral aangepast aan de financiering van het MKB. Vanaf de Vierde overeenkomst wordt 
dit kapitaal ook ter beschikking gesteld van gezamenlijke EU/ACS-ondememingen in de 
vorm van deelneming in het kapitaal of van voorwaardelijke leningen (maximale rente 
3%) Een groot deel van het totaal bedrag van dit risicokapitaal (circa 40%) werd direct 
of indirect toegewezen aan het MKB in de ACS-landen of aan gezamenlijke 
EU/ACS-ondememingen, in sommige gevallen in samenwerking met de financiële 
instellingen van de Lid-Staten. 
Sedert een vijftiental jaar ondersteunt het Centrum voor industriële ontwikkeling (CIO), 
dat is opgericht bij de Overeenkomsten die de samenwerking tussen de EU en de 
ACS-landen regelen, de isamenwerking tussen Europese kleine en middelgrote industriële 
ondernemingen en die van de ACS-landen, onder gebruikmaking van instrumenten als 
joint-venture, managementcontract, licentieverlening of onderaanbesteding, daarbij 
gesteund door een netwerk van plaatselijke en Europese bureaus en een nauwe 
samenwerking met de promotiediensten van de Lid-Staten. 
Het CIO ontvangt jaarlijks ongeveer 500 bijstandsaanvragen en beschikt over een budget 
van 60 miljoen ecu voor jaarlijks circa 200 directe maatregelen ten behoeve van het MKB 
in de ACS-landen en in de EU. 
Daar de taken van de Commissie, de EIB en het CIO elkaar ter zake aanvullen, bestaat 
er tussen deze organisaties een nauwe operationele samenwerking. Het CIO selecteert bij 
voorbeeld "bankabele" projecten waarvoor gemakkelijker middelen van de EIB 
verkrijgbaar zijn. Sommige globale leningen van de EIB aan het plaatselijk MKB gaan 
vergezeld van technische bijstand van de Commissie en van het CIO (b.v. met een 
regionale bank in West-Afrika). 
De lopende onderhandelingen over het tweede deel van de Overeenkomst van Lomé 
(1995-2000) zullen ongetwijfeld leiden tot een versterking van de interinstitutionele 
samenwerking rond de steunprogramma's in de privé-sector, waardoor de groei van de 
plaatselijke ondernemingen en hun samenwerking met het Europees MKB zal worden 
bevorderd. 
97 
HOOFDSTUK III. COÖRDINATIE MET DE PARTNERS 
1. OVERLEG MET DE BEROEPSORGANISATIES 
De Commissie raadpleegt en informeert regelmatig de organisaties die op Europees niveau 
het MKB, de ambachtelijke sector, de handel en de sociale economie vertegenwoordigen 
over de communautaire werkzaamheden die specifiek op het MKB zijn gericht, alsmede 
over alle onderwerpen die voor hen van belang kunnen zijn (zoals de Structuurfondsen, 
OTO en wetgevingsvoorstellen). Tegelijkertijd stellen deze organisaties de Commissie in 
kennis van hun standpunten ten aanzien van alle dossiers die op hen betrekking hebben. 
Tussen de Commissie en deze organisaties is een zodanige samenwerking ontstaan dat 
de standpunten van de beroepsorganisaties bekend zijn en dat er in vele gevallen rekening 
mee kan worden gehouden. 
De in juni 1994 georganiseerde conferentie over het thema "De Europese ondernemingen 
en de definitieve BTW-regeling", die een brede en vruchtbare raadpleging van de 
verschillende betrokken partijen en met name de representatieve organisaties van het 
MKB mogelijk heeft gemaakt, is een goed voorbeeld van de door de Commissie gekozen 
werkwijze. ; 
In de sector handel en distributie raadpleegt de Commissie systematisch het in 1981 
ingestelde Comité voor handel en distributie122 over alle communautaire maatregelen die 
op de handel van invloed kunnen zijn. 
2. SOCIALE DIALOOG 
Op 14 december 1993 diende de Commissie bij de Raad en het Europees Parlement een 
Mededeling in "inzake de tenuitvoerlegging van het Protocol betreffende de sociale 
politiek"123 waarin met name op communautair niveau nieuwe procedures voor overleg 
met de sociale partners worden bepaald, alsmede de voorwaarden waaronder collectieve 
overeenkomsten zouden kunnen worden gesloten. 
In punt 24 van deze mededeling worden de criteria bepaald waaraan de organisaties 
moeten voldoen die krachtens de bepalingen van artikel 3 van het Protocol betreffende 
de sociale politiek moeten worden geraadpleegd. In de lijst van sociale partners 
"overeenkomstig de actuele stand met betrekking tot de criteria van punt 24 van de 
mededeling", in bijlage II bij de mededeling, wordt uitdrukkelijk verwezen naar de 
Europese Unie van ambachten en het midden- en kleinbedrijf (UEAPME, EUROPMI en 
andere aangesloten organisaties), in overeenstemming met de conclusies van een studie 
die door de Commissiediensten werd uitgevoerd, ten einde de representativiteit van de 
sociale partners te evalueren. 
122 Besluit 81/428/EEG van de Commissie van 20.5.1981, PB nr. L 165 van 23.6.1981, blz. 24. 
123 COM(93) 600 def. van 14.12.1993. 
98 

In punt 26 van de mededeling wordt overigens gezegd: "Er bestaan een aantal organisaties 
die aan de in punt 24 genoemde criteria voldoen en die dus voor raadpleging in 
aanmerking komen". De Commissie wil in dit opzicht geen restrictieve houding aannemen 
maar zij is zich ook bewust van de praktische problemen die door het groot aantal 
mogelijke partners worden veroorzaakt. Alleen de organisaties zelf kunnen hun eigen 
dialoog- en onderhandelingsstructuren ontwikkelen. De Commissie streeft ernaar de 
ontwikkeling van verbindingsstructuren tussen alle sociale partners te bevorderen die tot 
een rationalisering en verbetering van dit proces kunnen bijdragen. In dit verband wordt 
speciale aandacht geschonken aan de vertegenwoordiging van het MKB. 
In het kader van de sociale dialoog hadden de Commissiediensten in de loop van 1994 
contact met talrijke organisaties die grote belangstelling hadden voor het MKB, zowel op 
intersectoraal als op sectoraal niveau. 
In het bijzonder zij gewezen op de ondersteuning van de nieuwe structuur 
"UEAPME-EUROPMt - Gezamenlijk comité voor de sociale dialoog", die deelneemt aan 
de vergaderingen van het Permanent comité voor arbeidsmarktvraagstukken. Vóór de 
laatste vergadering van dit Comité op 22 september 1994 heeft de Commissie bovendien 
de kosten vergoed van een voorbereidende vergadering die werd georganiseerd door deze 
structuur die het MKB vertegenwoordigt. 
In de sector handel en distributie, die voor meer dat 90% uit ondernemingen met minder 
dan 10 werknemers bestaat, gaat de Commissie er in haar mededeling van 14.12.1993 
vanuit dat EUROCOMMERCE aan de representativiteitscriteria voldoet. De sociale 
sectorale dialoog die onder het beschermheerschap van de Commissie tussen 
EUROCOMMERCE en EUROFIET werd gevoerd, heeft al geleid tot gezamenlijke 
opleidingsprojecten met name voor het MKB in het kader van FORCE (zie punt II.2.3.3) 
en tot een gemeenschappelijk advies over geweidbestrijding in de handel. 
Als gevolg van de Mededeling van de Commissie inzake het Protocol betreffende de 
sociale politiek hebben de Directoraten-generaal die verantwoordelijk zijn voor de 
Structuurfondsen daarnaast besloten tot uitbreiding van het overleg uit hoofde van 
artikel 31, lid 2, van Verordening (EEG) nr. 2082/93 betreffende de coördinatie van de 
Structuurfondsen tot een beperkt aantal beroepsorganisaties of specifieke organisaties. Het 
Directoraat-generaal dat verantwoordelijk is voor het regionaal beleid heeft dan ook in 
het kader van de vergaderingen die zij met de sociale partners organiseert, op de 
overlegvergadering van de sociale partners op 21 december 1994, behalve de 
overkoepelende intersectorale organisaties, de volgende organisaties uitgenodigd: 
UEAPME, EUROCHAMBRES, COPA, COGECA en EUROPECHE. Daaruit blijkt dat 
de Commissie vastbesloten is om de beroepsorganisaties te raadplegen om te komen tot 
een dialoog die ertoe leidt dat meer rekening wordt gehouden met de behoeften van het 
MKB bij de aanwending van de Structuurfondsen. 
99 

3. SAMENWERKING MET DE LID-STATEN 
Door de goedkeuring van zijn resolutie van 10 oktober 1994124 betreffende de vrije 
ontwikkeling van de dynamiek en het innoverend vermogen van het MKB, met inbegrip 
van de ambachtelijke sector, in een concurrerende economie, heeft de Raad een duidelijke 
politiek signaal gegeven voor de tenuitvoerlegging van het Geïntegreerd programma. Hij 
steunt op die manier de nieuwe aanpak die is voorgesteld in het Geïntegreerd programma 
(krachtens artikel 130 van het Verdrag betreffende de Europese Unie), die ten doel heeft 
om door overleg en samenwerking tussen de Lid-Staten en tussen de Lid-Staten en de 
Commissie, hun acties op het MKB af te stemmen, ten einde het groei- en 
werkgelegenheidspotentieel van het MKB te mobiliseren. Deze nieuwe methode komt tot 
uiting in de tenuitvoerlegging van gecoördineerde acties die zowel betrekking hebben op 
de verbetering van het klimaat voor het MKB als op steunmaatregelen ten behoeve van 
het MKB (zie Inleiding). Op die manier ontstaat een nieuwe vorm van samenwerking met 
de Lid-Staten door middel van deze acties die door de Commissie zullen worden opgezet 
om de maatregelen ten behoeve van het MKB doeltreffender te maken. In zijn resolutie 
verzoekt de Raad de Commissie verslag uit te brengen over de resultaten van het overleg 
en over de uitwisseling van informatie, alsmede over het overleg inzake stimulering van 
de vraag naar aan de ondernemingen aangeboden diensten. Overigens verzoekt hij de 
Commissie ervoor te zorgen dat het MKB gemakkelijker toegang krijgt tot de specifieke 
onderzoekprogramma's binnen het Vierde OTO-kaderprogramma en tot de 
opleidingsprogramma's en legt hij er de nadruk op dat de instrumenten van de EU moeten 
worden gecoördineerd. . 
In de sector handel en distributie bevordert de Commissie het overleg tussen en met de 
Lid-Staten door middel van vergaderingen van een groep van regeringsdeskundigen op 
het gebied van de binnenlandse handel en van de directeuren-generaal voor de 
binnenlandse handel. Dit overleg is nuttig gebleken om de communautaire acties voor de 
handel en meer bepaald voor de kleine en middelgrote handelsondernemingen in te passen 
in het door de Lid-Staten gevoerde beleid. 
4. SAMENWERKING MET DE OVERIGE INSTELLINGEN 
Het Europees Parlement heeft erop gewezen dat het Geïntegreerd programma een gevolg 
is van de goede samenwerking tussen het Parlement en de Commissie en dat er voortaan 
een omvattend beleid en een strategie voor het MKB bestaan. In zijn resolutie van 
24 oktober 1994125 betreffende de tenuitvoerlegging van het Geïntegreerd programma ten 
behoeve van het MKB en de ambachtelijke sector reageert het Parlement positief op de 
voorstellen van de Commissie en wordt erop gewezen dat de bestaande programma's ten 
behoeve van het MKB transparanter moeten worden en dat goede werkwijzen moeten 
worden uitgewisseld. Het verzoekt de Commissiediensten die bevoegd zijn voor het 
ondernemingsbeleid de coördinatie met de overige Commissiediensten te verbeteren. Het 
Europees Parlement heeft overigens door middel van de oprichting van een Parlementaire 
werkgroep voor handel en distributie zijn belangstelling voor de kleine en middelgrote 
handelsondernemingen laten blijken. 
124 Resolutie van de Raad van 10.10.1994, PB nr. C 294 van 22.10.1994, blz. 6-8. 
125 Verslag-Harrison, PE 184.350, 24.10.1994, PB nr. C 323 van 21.11.1994, blz. 19. 
100 

Het Economisch en Sociaal Comité heeft in zijn advies van 15 september 1994126 over 
het Geïntegreerd programma een aantal vragen gesteld over de reële mogelijkheden van 
de Commissie om voor een daadwerkelijke integratie van de communautaire acties ten 
behoeve van het MKB te zorgen. Het Comité is van oordeel dat om de doelstellingen van 
het Geïntegreerd programma in concrete maatregelen te vertalen een omvattend beleid van 
de Unie noodzakelijk is. Met het oog daarop stelt het voor de doeltreffendheid van de 
bestaande maatregelen e evalueren en over te gaan tot een institutionele versterking die 
het nodige politieke gewicht in de schaal legt voor de tenuitvoerlegging van het 
communautair beleid ten behoeve van het MKB. 
Het Comité van de Regio's heeft op 1 februari 1995127 advies uitgebracht over het 
Geïntegreerd programma, waarin het de voorstellen van de Commissie ondersteunt en 
onder meer wijst op het belang van de coördinatie tussen de communautaire programma's 
om het MKB en de ambachtelijke sector beter toegang te bieden tot de onderzoek- en 
opleidingsprogramma's, met name dank; zij voorlichtingsactiviteiten, een vereenvoudiging 
van de procedures, een -grotere deelneming van de organisaties die het MKB 
vertegenwoordigen en een decentralisatie van de maatregelen naar het regionaal of 
plaatselijk niveau. 
126 CES 973/94, Verslag van de heer Lustenhouwer, PB nr. C 393 van 21.12.1994, blz. 221. 
127 CdR 18/95, advies over het geïntegreerde programma ten behoeve van het MKB en de ambachtelijke 
sector. « 
101 

CONCLUSIE 
Op verzoek van de Raad heeft de Commissie in dit verslag een overzicht gegeven van 
de samenhang van en de coördinatie tussen de acties die in het kader van het 
ondernemingsbeleid en van de andere beleidsvormen van de Unie worden uitgevoerd. Het 
accent ligt daarbij op de communautaire acties die meer bepaald betrekking hebben op 
het MKB en op de ambachtelijke sector. Rekening houdend met het Geïntegreerd 
programma heeft de Commissie de twee grote lijnen gevolgd van het ondernemingsbeleid, 
namelijk de verbetering van het klimaat voor het MKB en de steunmaatregelen ten 
behoeve van het MKB. De coördinatie heeft niet alleen betrekking op de programma's die 
gevolgen hebben voor de begroting (zoals de Structuurfondsen, het onderzoek of de 
beroepsopleiding) maar ook op de beleidsvormen die een weerslag kunnen hebben op het 
MKB-klimaat (zoals de verwezenlijking van de interne markt, de fiscaliteit of de 
concurrentievoorschriften). 
De coördinatie van de communautaire activiteiten omvat verscheidene niveaus: in de 
eerste plaats binnen de diensten van de Commissie, vervolgens met de Lid-Staten en de 
overige Europese Instellingen en ten slotte met de beroepsorganisaties. 
De Commissie zet haar interne coördinatie-inspanningen voort om via haar beleid tot de 
ontwikkeling van het»MKB bij te dragen. Er zij op gewezen dat vrijwel alle 
communautaire programma's nu ook specifiek op het MKB zijn gericht. Zoals uit het 
verslag blijkt is aanzienlijke vooruitgang geboekt op het gebied van de Structuurfondsen 
en in het bijzonder door middel van het communautair MKB-initiatief, het OTO (dank 
zij de specifieke maatregelen ten behoeve van het MKB binnen het Vierde 
kaderprogramma) en de beroepsopleiding (met name in het kader van de nieuwe 
doelstelling 4, het ADAPT-initiatief en het nieuwe programma LEONARDO). De 
Commissie moet echter wel de tenuitvoerlegging van de programma's volgen om te 
verzekeren dat de vermelde doelstellingen voor een grotere ondersteuning van het MKB 
daadwerkelijk in concrete voordelen voor het MKB worden omgezet. De diensten voor 
het ondernemingsbeleid werken bij de voorbereiding van de programma's en de 
beleidslijnen en bij de uitvoering ervan met alle overige diensten samen. De reeds 
geleverde inspanningen moeten dan ook worden voortgezet om deze programma's 
bekender en doeltreffender te maken. 
De overige Instellingen van de Unie - het Europees Parlement, het Economisch en Sociaal 
Comité, het Comité van de Regio's, de EIB en het EIF - hebben eveneens aanzienlijk 
bijgedragen tot de ontwikkeling van de kleine en middelgrote ondernemingen en hebben 
een doorslaggevende rol te vervullen. De Commissie wil de goede samenwerking met 
deze Instellingen voortzetten. 
102 

Toch blijft in overeenstemming met het subsidiariteitsbeginsel en rekening houdend met 
het feit dat het MKB-beleid hoofdzakelijk onder de bevoegdheid van de nationale of 
regionale overheid valt, de rol van de Commissie bij de coördinatie van het beleid van 
de Lid-Staten (artikel 130 van het Verdrag betreffende de Europese Unie) beperkt tot het 
stimuleren of zelfs organiseren van overleg en samenwerking tussen de Lid-Staten en 
tussen de Lid-Staten en de Commissie, ten einde de acties doeltreffender en bekender te 
maken en beter op elkaar af te stemmen. Het Geïntegreerd programma, waarmee het 
ondernemingsbeleid de tweede generatie ingaat, past duidelijk in dit kader. Het is de 
bedoeling dat de met de Lid-Staten gecoördineerde acties tot een betere coördinatie van 
de acties op nationaal, regionaal of plaatselijk niveau bijdragen. 
Ten slotte kunnen de genomen maatregelen alleen doeltreffend zijn dank zij een goede 
coördinatie en een permanente dialoog met de organisaties die het MKB 
vertegenwoordigen. Wat de vertegenwoordiging van de belangen van het MKB en van 
de ambachtelijke sector betreft, is met name in het kader van de sociale dialoog 
aanzienlijke vooruitgang geboekt. 
Tot besluit zal de Commissie zorgen voor een betere coördinatie met al haar partners, de 
Lid-Staten, de Europese Instellingen en de beroepsorganisaties, zodat de inspanningen van 
de Europese Unie ten behoeve van het MKB in meer groei, concurrentiekracht en 
werkgelegenheid worden vertaald. 
103 
ISSN 0254-1513 
COM(95) 362 def. 
DOCUMENTEN 
NL 08 
Catalogusnummer : CB-CO-95-386-NL-C 
ISBN 92-77-91890-X 
Bureau voor officiële publikaties der Europese Gemeenschappen 
L-2985 Luxemburg