•ie it COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN 
Brussel, 29.03.1995 
COM(95) 78 dcf. 
VERSLAG VAN DE COMMISSIE 
INZAKE 
Elektronica-, informatie- en telecommunicatie-industrieën: 
marketing, 
markttoegangs- en distributiepraktijken 
in Japan en in de Verenigde Staten 
BRONVERMELDING .... - 5 
VOORWOORD - 7 
I. CONCURRENTIEBEPERKENDE PRAKTIJKEN -9 
1. AFSPRAKEN (JAPAN) ...,.- 9 
1.1 Dealernetwerken - 9 
1.2 Prijsniveaus - 9 
2. GEBREK AAN DAADWERKELIJKE MEDEDINGING (JAPAN) - 11 
2.1 De dominante positie van NTT - 11 
3. GEBREK AAN DAADWERKELIJKE CONCURRENTIE (VERENIGDE 
STATEN) - 13 • 
3.1 De dominante positie van AT&T - 14 • 
3.2 Exclusieve rechten van de RBOCs . - 14 • 
3.3 Twee markten voor schakelcentrales - 15 • 
II. OVERHEIDSOPDRACHTEN • . - 17 
1. OVERHEIDSOPDRACHTEN IN DE SECTOR INFORMATIE­
TECHNOLOGIE (JAPAN) - 17 
1.1 Tijd voor de voorbereiding van een offerte . . . - 17 
1.2 Onderhandse aanbestedingen - 17 
1.3 Technische specificaties 18 
2. OVERHEIDSOPDRACHTEN IN DE SECTOR INFORMATIE­
TECHNOLOGIE (VERENIGDE STATEN) . - 18 
3. OVERHEIDSOPDRACHTEN VOOR TELECOMMUNICATIE-
APPARATUUR (JAPAN) .... - 19 
4. AANKOOP VAN TELECOMMUNICATIE-APPARATUUR 
(VERENIGDE STATEN) . - 23 
4.1 Aankoopbeleid van ATT - 23 
4.2 Unilaterale sancties door de Verenigde Staten - 24 
5. AANKOOP VAN SATELLIETEN (JAPAN) - 25 
III. STAATSSTEUN . . - 27 
1. Staatssteun (Verenigde Staten) - 27 
1.1 HPCC : -27 
1.2 Platte beeldschermen - 28 
2. , Staatssteun (Japan) • - 30 
à-3-
IV. DISCRIMINERENDE PRAKTIJKEN - 32 
1. NORMEN EN KEURINGSSYSTEMEN (JAPAN) - 32 
1.1 Videoprodukten - 32 
1.2 Terminals - 33 
2. EIGENDOMSBEPERKINGEN (JAPAN) - 34 
2.1 Telecommunicatiebedrijven van het type I - 34 
2.2 Overnames van bedrijven - 35 
2.3 Verschillende soorten van telecommunicatiebedrijven - 36 
3. EIGENDOMSBEPERKINGEN (VERENIGDE STATEN) - 36 
3.1 Diensten van openbare telecommunicatiebedrijven - 36 
3.2 Radioverbindingen - 37 
3.3 Fusies, acquisities en overnames - 38 
4. VOORWAARDELIJKE BEHANDELING VOLGENS BINNENLANDSE 
NORMEN (VERENIGDE STATEN) - 39 
4.1 Het programma voor geavanceerde technologie (Advanced 
Technology Programme, ATP) - 39 
4.2 Uitbreiding van de voorwaarden voor behandeling volgens 
binnenlandse normen - 39 
5. SATELLIETEN EN LANCERINGSDIENSTEN VOOR SATELLIETEN 
(VERENIGDE STATEN) - 40 
6. AANVRAAG VAN OCTROOIEN EN HANDELSMERKEN (JAPAN) . . - 42 
7. AFLEVERING VAN OCTROOIEN (VERENIGDE STATEN) - 43 
7.1 Octrooien - 43 
7.2 Gebruik door de overheid - 44 
7.3 Paragraaf 337 van de "Tariff Act" van 1930 - 44 
IV. STRUCTURELE BELEMMERINGEN . . . - 46 
1. TOEGANG TOT HALFGELEIDERTECHNOLOGIE (JAPAN) - 46 
2. TOEGANG TOT HALFGELEIDERTECHNOLOGIE (VERENIGDE 
STATEN) - 48 
3. HET VASTSTELLEN VAN NORMEN (VERENIGDE STATEN) - 49 
BIJLAGEN - 52 
STATISTISCHE TABELLEN - 86 
-4-
BRONVERMELDING 
Voor het opstellen van dit werkdocument zijn talrijke studies, wetsteksten en andere 
documenten gebruikt, die hieronder zijn vermeld. Ze worden in het werkdocument 
geciteerd. 
I. CONCURRENTIEBEPERKENDE PRAKTIJKEN 
- Verslag van de Confederatie van de Duitse Industrie over "Klachten van de 
Duitse industrie tegenover de Japanse regering en industrie" (in Engelse 
vertaling) 
- "Japan's Protected Market : Significance, Extent, Outlook and Challenges for US 
Policy" (De beschermde markt van Japan: belang, omvang, vooruitzichten en 
uitdagingen voor het Amerikaanse beleid) - Studie door de Onderzoekdienst van 
het Congres - 9 juli 1990. 
- "The Distribution of Consumer Electronics in Japan" (De distributie van 
consumentenelektronica in Japan) door "BIS Strategie Decisions" van 12 augustus 
1991. 
- "Central Office Equipment Purchases" - een verslag dat voor het "US Trade 
Representative Executive Office" van de president is.opgesteld door "Northern 
Business Information" (van 20 maart 1992). 
II. OVERHEIDSOPDRACHTEN 
- "Market Access for European IT-Industry to the Japanese Market" (Markttoegang 
tot de Japanse markt voor de Europese informatica-industrie) door Eurobit (1992-
1993) 
- "The Japanese Telecommunications Procurement Market" (De Japanse 
telecommunicatie-aankoopmarkt) door EGIS, augustus 1990 
- Verslag over de Amerikaanse handels- en investeringsbelemmeringen (1993-1994) 
door de Diensten van de Commissie van de Europese Gemeenschappen 
- Problematiek van de toegang tot de Japanse markt. Situatieschets (1994) door de 
diensten van de Commissie van de Europese Gemeenschappen 
- Wereldconcurrentievermogen van de Amerikaanse industrieën voor geavanceerde 
technologie: computers. Publikatie 2705, december 1993 
- "Industrial Policy for the Telecommunications Equipment Industry" 
(Industriebeleid voor de industrie van telecommunicatie-apparatuur) door ECTEL, 
december 1991. 
-5 
III. STAATSSTEUN 
- Verslag over het Mandala Project inzake krachtige computers en communicatie. 
- Krachtige computers en Communicatie: naar een nationale informatie­
infrastructuur. 1994. 
IV. DISCRIMINERENDE PRAKTIJKEN 
- Richtlijn van de Raad van 14 februari 1973 betreffende de onderlinge aanpassing 
van de wettelijke voorschriften der Lid-Staten inzake elektrisch materiaal bestemd 
voor gebruik binnen bepaalde spanningsgrenzen. 
- "United States-Japan Trade White Paper 1993" (Witboek 1993 over de handel 
tussen de Verenigde Staten en Japan) van de Amerikaanse Kamer van Koophandel 
in Japan (ACCJ) 
- Afdeling over Japan in het "1994 US National Trade estimate report on foreign 
trade barriers" (Amerikaans verslag over buitenlandse handelsbelemmeringen 
1994) 
- "Foreign Exchange and Foreign Trade Control law" (Buitenlandse handel en de 
desbetreffende wetgeving) van het Japanse Ministerie van Financiën, maart 1980 
- "Barriers to European industry trading in the US satellite communications 
market" (Belemmeringen voor de handelsactiviteiten van de Europese industrie op 
de Amerikaanse markt voor satellietcommunicatie) door KPMG, januari 1993 
V. STRUCTURELE BELEMMERINGEN 
- "Japanese competition Law" (Japanse coneurrentiewetgeving) door de Japanse 
Commissie voor Eerlijke Handelspraktijken, september 1991 
- "US Business Access to certain foreign state-of-the-art technology", (Toegang van 
Amerikaanse bedrijven tot geavanceerde technologie in het buitenland) september 
1991 
-6-
VOORWOORD 
I. Wil de nieuwe wereldeconomie haar potentieel ten volle realiseren, dan moet er een 
aantal geharmoniseerde concurrentieregels komen en moeten alle hinderpalen die de 
toegang tot de markten van derde landen belemmeren, worden weggenomen. Dit is 
met name het geval met de informatietechnologie en de communicatie-industrie die 
de kern uitmaken van de tot stand komende informatiemaatschappij, en met de 
Verenigde Staten en Japan, de twee grootste economische machten, zowel in het 
algemeen als wat de informatie- en communicatietechnologie betreft. 
In Japan en in de Verenigde Staten doen er zich in toenemende mate veranderingen 
voor. Deze veranderingen hebben evenwel eerder binnen de respectieve markten 
plaats dan in hun externe betrekkingen. De permanente neiging om meer op 
concurrentie gebaseerde markten en industrieën te creëren, zorgt voor een nieuwe 
bedreiging voor het concurrentievermogen van de industrie in de Gemeenschap. 
Anderzijds bestaat het gevaar dat de industrie in de Gemeenschap verhoudingsgewijs 
minder van de wereldeconomie profiteert dan haar Japanse en Amerikaanse 
concurrenten. 
II. Een open en eerlijke wereldeconomie is een essentiële aanvulling voor de 
verwezenlijking van de interne markt, ten einde het concurrentievermogen van de 
industrie in de Gemeenschap te bevorderen. In de mededeling van de Commissie 
[SEC (91) 565 def. - 3 april 1991] werd meer bepaald voorgesteld om een 
concurrerende elektronica en informatica-industrie in de Gemeenschap in stand te 
houden door de toegang tot de markten van de voornaamste handelspartners op het 
gebied van elektronica en informatica te verbeteren en door een eerlijke concurrentie 
op de internationale markten tot stand te brengen. 
In de resolutie van de Raad van 18 november 1991 inzake elektronica-, informatie-
en telecommunicatietechnologieën wordt deze aanpak bevestigd en wordt de 
Commissie de opdracht gegeven om een Gecentraliseerd Informatiepunt in te stellen 
dat wordt belast met het volgen van de marketing-, markttoegangs- en 
distributiepraktijken in de belangrijkste industriegebieden in de wereld betreffende de 
industrieën die zich bezighouden met elektronica-, informatie- en communicatie­
technologieën. 
De mededeling van de Commissie "De. Europese industrie van telecommunicatie-
apparatuur - feiten, belangen en voorgestelde maatregelen" [SEC (92) 1049 def. -
15 juli 1992] is in feite een specifieke toepassing voor deze aanpak, aangezien daarin 
het volgende wordt voorgesteld. De doelstelling van een "vlak speelveld" op 
wereldschaal voor de telecommunicatie-industrie kan worden bereikt door middel van 
de volgende twee zaken, al dan niet in combinatie met elkaar: 
- Het elimineren van de ongunstige toegangsvoorwaarden op de markten buiten 
de Gemeenschap 
-7 
- Het opstellen van geëigende spelregels voor de concurrentie op de 
wereldmarkt. 
De benodigde maatregelen vallen onder twee communautaire beleidsterreinen, 
namelijk het handelsbeleid en het mededingingsbeleid. De te nemen maatregelen 
zullen worden ondersteund door het "gecentraliseerd informatiepunt" dat thans 
door de Commissie wordt ingesteld om toe te zien op aspecten als marketing, 
toegang tot de markten en concurrentiepraktijken in de belangrijkste 
geïndustrialiseerde regio's van de wereld. 
-8 
I. CONCURRENTIEBEPERKENDE PRAKTIJKEN 
De Gemeenschap ijvert voor werkelijk gelijke mededingingsvoorwaarden voor alle 
deelnemers aan het economisch leven, ongeacht hun nationaliteit, in alle landen. 
1. AFSPRAKEN (JAPAN) 
1.1 Dealer netwerken 
De traditionele kleinhandel wordt niet financieel gecontroleerd door de producenten; 
toch beschikken deze over een zekere macht via hun grote, exclusieve relaties: 
leningen tegen lage rente, hulp bij de boekhouding, terbeschikkingstelling van 
démonstrateurs, het verstrekken van reclame- en documentatiemateriaal, het 
terugnemen van onverkochte goederen, het verlenen van persoonlijke diensten, enz., 
in ruil voor een onwankelbare loyaliteit ten opzichte van de producent3. Zo kunnen 
zij de levering van goederen en diensten controleren en krijgen buitenlandse 
leveranciers hun produkten niet gedistribueerd. Dit systeem komt momenteel onder 
druk te staan door de opkomst van specialisten en kortingwinkels. 
Commentaar 
Een eerlijk en open distributiestelsel is essentieel voor een onbelemmerde 
doorstroming van ingevoerde goederen en de vaststelling van de voorwaarden 
voor het verkopen ervan op concurrentiële basis. Door gebrek aan concurrentie 
kunnen de Europese bedrijven in Japan niet verkopen: de toegepaste praktijken 
worden niet voldoende tegengewerkt en daardoor krijgen de Europese bedrijven 
geen toegang tot de Japanse markt. 
1.2 Prijsniveaus 
De Japanse bedrijven passen soms hogere kleinhandelsprijzen toe in Japan dan 
overzee, hetgeen wijst op een gebrek aan concurrentie qua prijsniveau op de Japanse 
markt4 en hetgeen ook een invloed heeft op mogelijke dumpingpraktijken. 
Japanse bedrijven passen overzee vaak prijzen toe die lager liggen dan de 
produktieprijzen, om de concurrenten op een bepaalde markt uit te schakelen en zo 
een monopolie te vestigen5. 
3 
4 
5 "The Distribution of Consumer Electronics in Japan" door BIS Strategie Decisions, november 1991 -
blz. 16 
"Worldwide Pricing Study for selected IT Products" - studie in opdracht van DG XIII uitgevoerd door 
Dataquest (juni 1992). 
"Japan's Protected Market : Significance, Extent, Outlook and Challenges for US Policy" - Rapport 
van de CRS voor het Congres - 9 juli 1990. 
-9-
De geleden verliezen worden gecompenseerd door hogere prijzen op de Japanse 
markt. Dit prijsverschil kan tot stand komen dank zij een netwerk van typische 
relaties in Japan tussen produktiebedrijven, banken, gebruikers (inclusief het 
distributiesysteem), samen met het restrictieve gedrag tegenover invoer.6 
De ongewone mate waarin de Japanse multinationals de handelsstroom in en uit 
Japan domineren, is een handelspatroon waarnaar vaak verwezen wordt om een 
beschermde markt aan te duiden. Met andere woorden, de controle door het Japanse 
bedrijfsleven beperkt de kanalen waarlangs buitenlandse goederen Japan 
binnenkomen en zo rechtstreeks met Japanse goederen kunnen concurreren. 
Commentaar 
De mededingingsregels moeten strikt worden toegepast en afgedwongen, zonder 
uitzondering voor economische sectoren die momenteel onder de regels van de 
Fair Trade Commission (FTC) vallen. Het probleem is dat de FTC de anti-trust 
wetgeving doet naleven op gebieden waar geen internationale handel plaatsvindt 
en die voor de Europese exporteurs van geen belang zijn. 
Het onderzoek dat door de Fair Trade Commission is ingesteld tegen Matsushita 
(National Panasonic), Sony, Hitachi en Toshiba heeft een barst in het systeem 
veroorzaakt. De klacht had in feite geen betrekking op het vaststellen van prijzen, 
maar op het opleggen van handelsvoorwaarden en zo werd ruimte gecreëerd voor 
discount-winkels voor consumentenelektronica om kortingen tot 50% te bieden. Zij 
konden dit doen omdat ze: 
- geen produkten rechtstreeks van de producenten kopen, maar van groot- en 
kleinhandelaars die hun overschotten kwijt willen, d.w.z. iets wat de nonnale 
kleinhandelaars niet kunnen doen wegens hun overeenkomsten met de 
producenten; 
- de "5 geen" -formule toepassen : geen prijsindicatie, geen uitleg over de 
werking van de produkten door verkopers, geen bezorging aan huis, geen 
produktenruil na verkoop, geen klantendienst. 
Ondanks deze beperkingen hebben de kortingwinkels de laatste vijf jaar hun omzet 
vervijfvoudigd. Hun groei is evenwel duidelijk begrensd doordat ze slechts een 
beperkt aantal produkten mogen aanbieden, aangezien ze: 
- enkel kunnen verkopen wat ze van hun leveranciers krijgen en, 
- geen toegang krijgen tot producenten die, teneinde hun controle op de eindprijzen 
niet te verliezen, steevast weigeren om rechtstreeks aan hen te verkopen. 
DAEI is een grote discountzaak die zich op het lagere marktsegment richt, waar de 
omzet groot en de marges klein zijn, d.w.z. koelkasten, rijstkokers, televisietoestellen 
Verslag van de Confederatie van de Duitse Industrie over "Klachten van de Duitse Industrie tegenover 
de Japanse Regering en Industrie" (vertaling). 
- 10-
enz.; het bedrijf is een katalysator geworden voor de verandering in de Japanse 
kleinhandel. 
DAEI heeft baanbrekend werk verricht in de verkoop van produkten onder een eigen 
merknaam tegen sterk verminderde prijzen. Het heeft onlangs handelsbetrekkingen 
aangeknoopt met een aantal producenten en grote handelsondernemingen. Door deze 
relaties te consolideren en op die manier een grotere koopkracht te verkrijgen, zullen 
ze hun kosten verder kunnen beperken en hun prijzen in de hand kunnen houden. 
Via een aantal vonnissen, die niet rechtstreeks van invloed zijn op de ITT-sector, 
hebben de discount-winkels een slag thuis gehaald in hun strijd met de producenten 
toen de Arrondissementsrechtbank van Tokyo aan Shiseido Co de opdracht gaf een 
handelszaak te bevoorraden die de kosmetica van de firma in de winkelrekken zet 
i.p.v. ze door winkelpersoneel te laten verkopen. 
De rechtbank besliste dat de eis van Shiseido inzake verkopers "de massaverkoop 
door kleinhandelaars zonder gegronde reden belemmerde en dat dit neerkwam op 
prijsstelling ". De rechtbank oordeelde dat daardoor "de mogelijkheid bestaat dat de 
antimonopoliewetgeving werd geschonden". In september 199$ is de Fair Trade 
Commission een aantal kantoren van Shiseido-vestigingen binnengevallen wegens 
vermeende anti-trust praktijken i.v.m. een nieuwe kortingwinkel. Na deze invallen 
droeg de rechtbank Shiseido op om de leveringen aan de detailhandel te hervatten, 
ook als deze per postorder verkocht en de druk van de cosmeticaproducent negeerde 
om nooit onder de aanbevolen kleinhandelsprijzen te verkopen. 
Pas in 1977 werd er een wet goedgekeurd, die financiële boetes voor 
concurrentiebeperkende praktijken oplegde; deze boetes worden geval per geval 
berekend. Sedertdien zijn er geen financiële sancties7 uitgesproken ingevolge de 
interventies van de Fair Trade Commission in de sector huishoudelektronica. Boetes 
worden vooral toegepast tegen particuliere monopolies of onredelijke 
handelsbelemmeringen (zie bijlage 1). 
2. GEBREK AAN DAADWERKELIJKE MEDEDINGING (JAPAN) 
2.1 De dominante positie van NTT 
NTT is nog steeds de grootste koper van apparatuur en leverancier van diensten, en 
dat zal nog wel een hele tijd zo blijven. Sedert de oprichting in 1952 onderhoudt 
NTT nauwe banden met een select aantal leveranciers, met name Hitachi, NEC, Oki 
en Fujitsu. Die vier bedrijven nemen meer dan 60% van de Japanse binnenlandse 
produktie van telecommunicatiepparatuur voor hun rekening. 
"The Distribution of Consumer Electronics in Japan" door "BIS Strategie Decisions" van 12 augustus 
1991 - blz. 92. 
- 11 -
Tot nu toe is het moeilijk om toegang te krijgen tot de Japanse markt voor 
schakelcentrales, zonder in te schrijven voor een onderzoekcontract met NTT. 
Verder is het moeilijk om toegang te krijgen tot de andere niet-NTT markten voor 
telecommunicatie-apparatuur, omdat de nieuwe telecommunicatiebedrijven voor hun 
dienstverlening sterk afhankelijk zijn van een goede koppeling met het NTT-netwerk, 
en daarom voor essentiële onderdelen van hun netwerken liever een beroep doen op 
Japanse leveranciers die met het NTT-netwerk vertrouwd zijn. 
Het Ministerie van Post en Telecommunicatie (MPT) wil een plan uitwerken dat een 
eind zou maken aan het lokale monopolie van NTT en zou leiden tot vrije 
concurrentie inzake draadloze stem- en datatransmissie. 
Volgens dat plan zou het MPT eind 1994 licenties voor persoonlijke draagbare en 
mobiele telefonie toekennen aan NTT, het bedrijf voor lange-afstands-
telecommunicatie DDI Corp en een nog op te richten consortium van 
telecommunicatiebedrijven, regionale elektriciteits-, spoorweg- en kabeltelevisie­
maatschappijen. 
Commentaar 
a) Tal van specifieke voorschriften en ingewikkelde procedures bemoeilijken de 
zakelijke uitbreiding van dienstenleveranciers. 
De procedures om te worden erkend als type II telecommunicatiebedrijf [een 
vereiste voor het aanbieden van International Value Added Network Services 
(IVANS)], de samenwerking met type 1 telecommunicatiebedrijven (onvermijdelijk 
ingevolge de strikt toegepaste regelgeving in Japan), de vergunningsprocedures 
voor bepaalde diensten, de invoering van nieuwe en innoverende diensten, enz. 
geven aanleiding tot tal van formele en informele voorschriften. 
b) Onvoldoende omschrijving van (basis- en geavanceerde) diensten in het kader 
van door de bevoegde instanties afgeleverde bedrij fsvergunningen. 
In de Japanse wetgeving voor de telecommunicatiesector wordt er een onderscheid 
gemaakt tussen de verschillende telecommunicatiebedrijven niet op basis van het 
soort diensten die zij leveren, maar naargelang zij al dan niet communicatie-
infrastructuur bezitten. Voor elke vorm van dienstenlevering moet echter een 
vergunning worden verkregen (als dienst of via tarieven). De intrinsieke 
moeilijkheid is dan ook het gevolg van een ontoereikende omschrijving van de 
diensten. Daardoor wordt het moeilijk om op lange termijn een bedrijfsplanning 
uit te werken, aangezien elk dienstendossier afzonderlijk aan de bevoegde 
instanties moet worden voorgelegd. 
c) Onvoldoende scheiding tussen de bevoegde instanties en vooraanstaande 
telecommunicatiebedrijven. 
12 
Formeel moet het Ministerie van Post en Telecommunicatie (MPT) een neutrale 
regelgevende instantie zijn (vergunningen voor diensten, tarieven, enz). In de 
praktijk houdt het MPT de huidige concurrentiesituatie in stand, waarbij Kokusai 
Deushin Denwa (KDD) op de markt van internationale diensten een sleutelpositie 
inneemt. Ofschoon er op grond van de regulerende en controlerende functie van 
de overheid een duidelijke scheiding zou moeten bestaan tussen het MPT en KDD, 
blijkt dat in de praktijk niet het geval te zijn. Dat blijkt bij voorbeeld duidelijk uit 
het feit dat MPT bij KDD technisch advies inwint bij het uitwerken en toepassen 
van voorschriften voor buitenlandse dienstenleveranciers, die tevens met KDD 
moeten onderhandelen over de toegang tot netwerken, tarieven (die later formeel 
door het MPT worden goedgekeurd), enz. De verhouding tussen het MPT en KDD 
wordt eveneens beïnvloed door het feit dat hoge ambtenaren van het MPT op het 
einde van hun loopbaan bij KDD in dienst komen. Wat de weinige Japanse 
concurrenten van KDD betreft, is het wel algemeen bekend dat het MPT impliciet 
optreedt als coördineerde instantie bij het bepalen van de mate van concurrentie 
(b.v. tariefverschillen, mogelijkheid tot buitenlandse kapitaalinbreng, enz.). 
Bijgevolg, moeten de Europese dienstenleveranciers in de praktijk met hun 
belangrijkste concurrent (KDD) onderhandelen, hetgeen vaak betekent dat zij van 
hun bedrijfsstrategie bekend moeten maken. 
d) Beperkingen die voortvloeien uit het bilaterale IVANS-akkoord tussen Japan en 
een aantal Lid-Staten en gebruik van het IVANS-akkoord tussen de Verenigde 
Staten en Japan als referentie. 
De Japanse overheid beweert dat de IVANS-akkoorden nodig zijn om tegemoet te 
komen aan de verschillen in* wettelijke voorschriften tussen Japan en derde 
landen. Met de meeste Europese landen zijn dan ook IVANS-akkoorden gesloten. 
Bedoelde akkoorden blijken echter geen oplossing te bieden voor de concrete 
problemen die Europese dienstenleveranciers in Japan ondervinden. De zakelijke 
mogelijkheden van de leveranciers worden er overigens in toenemende mate 
beperkt door de starheid met betrekking tot de ontwikkeling van de dienstenmarkt 
(nieuwe diensten, veranderende wettelijke voorschriften in derde landen). Wegens 
het aanzienlijk aantal uiteenlopende akkoorden is het tot nu toe niet mogelijk 
geweest om tot een gemeenschappelijk Europees standpunt te komen en 
gezamenlijk een verzoek om verbeteringen in te dienen wegens objectieve 
moeilijkheden inzake markttoegang. Er zijn gevallen bekend waarin, in 
grenssituaties en bij onderhandelingen met Europese type II 
telecommunicatiebedrijven, de type I telecommunicatiebedrijven de bepalingen van 
de IVANS-akkoorden tussen de Verenigde Staten en Japan als referentie trachten 
op te leggen. 
3. GEBREK AAN DAADWERKELIJKE CONCURRENTIE (VERENIGDE 
STATEN) 
Krachtens een gerechtelijke uitspraak (Modified Final Judgment - MFJ) uit 1984 
diende AT&T zijn regionale/lokale activiteiten stop te zetten. Deze worden 
-13-
momenteel door de Regional Bell Operating Companies (RBOCs) uitgevoerd. AT&T 
behield het recht om lange-afstandstelecommunicatiediensten aan te bieden, zij het in 
concurrentie met andere telecommunicatiebedrijven. De RBOCs beschikken over 
exclusieve rechten voor het aanbieden van lokale/regionale telecommunicatiediensten 
en ondervinden op die markten geen wezenlijke concurrentie. 
3.1 De dominante positie van AT&T 
AT&T is nog steeds het grootste Amerikaanse bedrijf voor lange-afstands-
telecommunicatie en neemt 60% van de lange-afstandsdiensten voor zijn rekening. 
Dank zij zijn dominante positie als netwerkexploitant in combinatie met zijn omvang 
als producent van apparatuur, beschikt AT&T over een belangrijk structureel 
voordeel ten opzichte van veel buitenlandse bedrijven. Dank zij die verticale 
integratie bezit AT&T een solide ervaring in het exploiteren en onderhouden van een 
telecommunicatienetwerk én in het ontwerpen en produceren van apparatuur. 
Aangezien geen enkele andere producent met een vergelijkbaar marktaandeel een 
netwerk exploiteert, is dit een concurrentievoordeel. Verticale integratie schept ook 
mogelijkheden voor kruissubsidiëring, wat een aantal nadelige gevolgen heeft zoals 
een gebrek aan concurrentievermogen op lange termijn voor die bedrijven die 
eveneens actief zijn op het gebied waarvoor hun concurrenten subsidies ontvangen, 
in dit geval dus de produktie van telecommunicatie-apparatuur. Om dergelijke 
kruissubsidiëring te voorkomen, moet er dan ook voor gezorgd worden dat de 
netwerkexploitant voldoende concurrentie ondervindt (zie bijlage 2). 
3.2 Exclusieve rechten van de RBOCs 
Bij de huidige wetgeving is het de RBOCs verboden verticale banden te creëren voor 
de produktie van telecommunicatie-apparatuur. Ze bekleden een monopoliepositie 
inzake de levering van een basis-dienstenpakket binnen de regio's waar zij actief 
zijn, en moeten een aantal voorschriften naleven. Het FCC moet zijn toestemming 
geven voor het aanleggen van nieuwe lijnen (§ 214 van de Communications Act uit 
1934). Het FCC bepaalt ook de onderlinge tarieven via maximumprijzen. De 
communicatie tussen staten vallen onder de bevoegdheid van de lokale Public Utility 
Commissions (PUCs), die door het vaststellen van de prijzen volledig bij de 
activiteiten van de RBOCs zijn betrokken. Volgens ramingen wordt zowat 70% van 
de inkomsten van de RBOCs geregeld door PUCs, i.p.v. door het FCC. Dit betekent 
dat de grote Amerikaanse telefoonmaatschappijen, zowel openbare als particuliere, 
aan een strikte controle van nationale en lokale overheidsinstanties onderworpen zijn. 
De betrokken maatschappijen mogen dus niet handelen op basis van louter 
commerciële criteria. 
De RBOCs kopen ongeveer 80% van alle telecommunicatienetwerkapparatuur die in 
de Verenigde Staten wordt verkocht. Door hun historische banden met AT&T en de 
grote hoeveelheid geïnstalleerde AT&T-produkten, is het voor andere leveranciers 
dan AT&T moeilijk om op de Amerikaanse markt voor uitbreidingen en verdere 
ontwikkeling vaste voet te krijgen. Voorts zijn de RBOCs, ondanks hun exclusieve 
rechten, niet onderworpen aan openbare aanbestedingsprocedures. Derhalve kunnen 
AT&T en Northern Telecom de meeste schakelcentrales aan de RBOCs leveren. 
- 14-
3.3 Twee markten voor schakelcentrales 
Er zijn in de Verenigde Staten twee afzonderlijke markten voor schakelcentrales: 
De eerste is de markt voor de uitbreiding en verdere ontwikkeling van bestaande 
centrales: volgens een studie van het NBI (NBI 1991 Central Office Market 
Analysis), zal het aandeel van deze markt stijgen van 61% van de totale 
Amerikaanse markt voor schakelcentrales in 1991, tot 65% in 1995; het gaat om een 
erg winstgevende sector dank zij de "ongebundelde" verkoop van "feature software" 
voor de verbetering van het bestaande netwerk. 
De tweede is de markt voor nieuwe installaties: hierbij gaat het grotendeels om een 
markt voor apparatuur, waarop een hevige prijzenslag wordt uitgevochten. Terwijl 
de op de markt gevestigde namen (AT&T en NORTHERN) een prijzenoorlog op de 
markt voor nieuwe installaties tegen elkaar kunnen voeren omdat zij kunnen rekenen 
op hun inkomsten uit de markt van de feature software voor uitbreiding en verdere 
ontwikkeling, is die situatie uiteraard heel wat moeilijker voor nieuwe leveranciers. 
Zij hebben immers geen inkomsten uit bestaande centrales en het marktaandeel van 
de verkoop van programmatuur voor nieuwe installaties is veel kleiner dan dat van 
de verkoop van apparatuur voor bestaande netwerken: 
Aandeel van apparatuur (HW) en programmatuur (SW) 
op de Amerikaanse markt voor schakelcentrales 
(Bron: NBI 1991 Central Office Market Analysis) 
1991 1995 
Markt voor nieuwe installaties HW 90% 88% 
SW 10% 12% 
Markt voor bestaande installaties HW 52% 37% 
SW 48% 63% 
Door de positie van AT&T op de binnenlandse markt en de uitzonderlijke winsten 
die daaruit voortvloeien, liggen de prijzen op de enige markt die voor nieuwkomers 
toegankelijk is (de markt voor nieuwe installaties) zó laag, dat potentiële concurrentie 
onmogelijk is of ontmoedigd wordt. 
Ondanks de gedwongen overdracht van AT&T beschikken leveranciers uit derde 
landen tot nu toe nauwelijks over een betere toegang tot de markt van 
telecommunicatie-apparatuur voor netwerken, met uitzondering van Northern 
Telecom, een Amerikaans filiaal van Bell Canada Enterprises. 
Commentaar 
Meer dan ooit in de afgelopen 20 jaar, is men het er in de particuliere sector en 
in het Amerikaanse Congres over eens dat de tijd rijp is voor een grondige 
herziening van de communicatiewetgeving. Men wil vooral komen tot minder 
strikte voorschriften en een veel grotere concurrentie tussen de lokale telefoon-, 
- 15 -
kabel- en telecommunicatiemaatschappijen, en tegelijk de consumenten 
beschermen wanneer de oude voorschriften moeten wijken voor de vrije-
marktconcurrentie. Een wetsvoorstel in die zin is al ingediend (zie bijlage 3). 
Ondanks de talrijke inspanningen die geleverd zijn om voordeel te halen uit de 
nieuwe kansen, valt er geen belangrijke Europese aanwezigheid op de markt te 
bespeuren. De EU onderhandelt nog steeds met de Verenigde Staten over een 
akkoord omtrent het aankoopbeleid inzake telecommunicatie. Die 
onderhandelingen richten zich ook op aspecten betreffende de vrije concurrentie, 
(zie ook hoofdstuk II-4). 
- 16 
II. OVERHEIDSOPDRACHTEN 
Het doel van de Gemeenschap op het gebied van overheidsopdrachten is de Europese 
ondernemingen gelijkwaardige en effectieve toegang tot de markten van derde landen 
te verschaffen. 
1. OVERHEIDSOPDRACHTEN IN DE SECTOR INFORMATIETECHNOLOGIE 
(JAPAN) 
Door de ondertekening van het akkoord inzake overheidsopdrachten in april 1994, 
moet de hieronder beschreven situatie worden verbeterd. De gevolgen van die 
ondertekening moeten nauwkeurig worden onderzocht. 
1.1 Tijd voor de voorbereiding van een offerte 
De gunning van overheidsopdrachten is nog onvoldoende opengesteld. Volgens het 
bedrijfsleven wordt onvoldoende tijd gelaten om een offerte behoorlijk voor te 
bereiden8. 
Commentaar 
Inschrijvers krijgen te weinig tijd om de documentatie te bestuderen en een offerte 
behoorlijk voor te bereiden. Hetzelfde probleem bestond ook binnen de 
Gemeenschap en werd op een bevredigende manier opgelost. Eurobit heeft 
gevraagd dat buitenlandse en binnenlandse leveranciers over dezelfde informatie 
zouden kunnen beschikken met het oog op het opstellen van hun offerte (zie 
bijlage 5). 
1.2 Onderhandse aanbestedingen 
De toewijzing van contracten via onderhandse afspraken zonder voorafgaandelijke 
openbare aanbesteding bij het verbeteren of vervangen van bestaande installaties, de 
zogenaamde "zuii" contracten9, leveren voordelen op voor de voormalige Japanse 
ondernemingen. 
Commentaar 
Eurobit vraagt om een vermindering van het aantal onderhandse aanbestedingen. 
Hetzelfde probleem bestond ook binnen de Gemeenschap en werd op een 
bevredigende manier opgelost (zie bijlage 5). 
8 Verslag van de Confederatie van de Duitse Industrie over "Klachten van de Duitse industrie tegenover 
de Japanse regering en industrie", 1992. 
"Market Access for European IT-Industry to the Japanese Market" door Eurobit. 
- 17 - / 
1.3 Technische specificaties 
De technische specificaties waarmee bij de voorbereiding van een offerte rekening 
dient te worden gehouden, worden opengesteld door studiegroepen die bestaan uit 
vertegenwoordigers van vroegere leveranciers10. 
Commentaar 
Eurobit heeft gevraagd om de opstelling van neutrale en niet-discriminerende 
technische specificaties, en om gelijke kansen bij de samenstelling van de 
studiegroepen die bedoelde specificaties formuleren. Hetzelfde probleem bestond 
ook binnen de Gemeenschap en werd op een bevredigende manier opgelost (zie 
bijlage 5). 
2. OVERHEIDSOPDRACHTEN IN DE SECTOR INFORMATIETECHNOLOGIE 
(VERENIGDE STATEN) 
Overeenkomstig de Buy American Act van 3 maart 1933, zoals gewijzigd door de ad 
hoc Buy American bepalingen in de jaarlijkse vergunnings- en subsidiërings­
wetgeving, mogen nationale aankoopinstanties buitenlandse offertes afwijzen. 
Aanvullende wetgeving om de verkoop van binnenlandse produkten te stimuleren 
wordt ook op het niveau van de verschillende staten toegepast. Van dergelijke 
wettelijke bepalingen kan worden afgestapt om de Verenigde Staten de kans te geven 
hun internationale overeenkomsten na te komen (b.v. de GATT-akkoorden, de Free 
Trade Agreement, MOU). 
De "Buy American" beperkingen kunnen verschillende vormen aannemen. In 
sommige gevallen is het de overheidsinstellingen strikt verboden om bij buitenlandse 
leveranciers goederen aan te kopen. In andere gevallen mag de verplichte 
binnenlandse inbreng tussen 50% en 60% schommelen, of kunnen gunstige 
voorwaarden aan binnenlandse leveranciers geboden worden, met prijsvoordelen 
tussen 5% tot 60%. 
De Defense Appropriation and Authorization Acts betreffende het aanslagjaar 1994 
bevatten een "Buy American" bepaling inzake informatietechnologie voor 
supercomputers en lokalisatiesystemen met meerbundelige sonars en ondersteunende 
programmatuur u. 
H "Market access for European IT-Industry to the Japanese Market" door Eurobit. 
"Report on United States barriers to trade and investment" (1994, door de diensten van de Europese 
Commissie, blz.31). 
- 18-
Commentaar 
Amerikaanse computerfabrikanten zijn van mening dat de "Buy American Act" een 
aankoopbeleid bemoeilijkt waardoor de concurrentiepositie van Amerikaanse 
fabrikanten wereldwijd kan worden gehandhaafd. Op de steeds prijsgevoeliger 
markt hebben een aantal succesvolle ondernemingen het nodig geacht om 
onderdelen, die zijzelf niet tegen concurrerende prijzen kunnen produceren, van 
buitenlandse firma 's te betrekken: De Amerikaanse wetgeving hieromtrent, die het 
voor computerbedrijven moeilijk maakt om kwalitatief hoogstaande onderdelen 
aan te kopen tegen de meest voordelige prijzen, is uiteraard een belemmering 
voor het internationale concurrentievermogen van een aantal Amerikaanse 
computerfabrikanten. 
De Amerikaanse industrie is dan ook voorstander van een eenduidige 
oorsprongsregel voor overheidsopdrachten, namelijk een aanzienlijke 
transformatie met een wijziging van de tarievenclassificatie. Ze dringt er bij de 
Amerikaanse handëlsafgevaardigde bij de GATT ook op aan om aanzienlijke 
transformatie als algemene oorsprongsregel te laten gelden in het kader van de 
General Agreement on Tariffs and Trade (GATT)12. 
Bestaan van bilaterale en multilaterale overeenkomsten 
De EG en de Verenigde Staten hebben een verdere overeenkomst inzake 
overheidsopdrachten gesloten bij de afronding van de GATT-onderhandelingen in 
april 1994. Daardoor verhoogt het aantal instanties dat onder het nieuwe GATT 
Government Procurement Agreement valt, die per 1 januari 1996 van kracht 
wordt. Volgens deze overeenkomst kunnen Europese leveranciers voor het eerst 
inschrijven op aanbestedingen op sub-federaal niveau in 39 Amerikaanse staten -
waaronder vijf grote staten: Californie, New-York, Texas, Florida en Illinois - en 
in zeven steden: Boston, Chicago, Dallas, Detroit, Indianapolis, Nashville en San 
Antonio. Deze overeenkomst geldt niet voor aankopen van telecommunicatie-
apparatuur waarover specifieke bilaterale onderhandelingen werden gevoerd, toen 
de GATT-code inzake overheidsopdrachten werd herzien (zie verder 
"overheidsopdrachten voor telecommunicatie-apparatuur - Verenigde Staten). 
3. OVERHEIDSOPDRACHTEN VOOR TELECOMMUNICATIE-APPARATUUR 
(JAPAN) 
De toegang tot de aanbestedingen van NTT wordt geregeld door een bilateraal 
akkoord tussen de Verenigde Staten en Japan uit 1980. Dit akkoord is reeds 
verschillende malen verlengd (en wordt stilzwijgend ook toegepast op afsplitsingen 
van NTT zoals DoCoMo). Het is nog steeds van kracht ondanks het verzoek van de 
Verenigde Staten om voor NTT een code inzake openbare aanbestedingen voor 
"Global competitiveness of US advanced-technology industries: computers", hoofdstuk 3, blz. 13, 
Publikatie 2705, december 1993. 
- 19 -
telecommunicatie op te stellen. (Hierover werd onderhandeld tijdens de besprekingen 
van het kader-akkoord). Ondernemingen uit de EU krijgen van NTT een "erga 
omnes"-behandeling, ofschoon er geen bindend akkoord bestaat. 
De aanbestedingsprocedures van NTT zijn in drie groepen onderverdeeld: 
- Groep I: algemene goederen (onder meer algemene communicatieapparatuur zoals 
faxtoestellen, huistelefoomnstallaties, computers, modems, enz.) onderworpen aan 
de GATT-overeenkomst inzake overheidsopdrachen (GPA). 
- Groep II: telecommunicatie-apparatuur die op de markt verkrijgbaar is, zoals 
schakelaars, transmissieapparatuur, telefoontoestellen, radio's, kabels, enz.; geen 
openbare aanbesteding, niet onderworpen aan de GPA-overeenkomst. (Procedure 
Ha heeft betrekking op latere aankopen onder II) 
- Groep III: telecommunicatie-apparatuur die met op de markt verkrijgbaar is, 
namelijk apparatuur waarvoor nieuwe ontwikkelingen nodig zijn; openbare 
aanbesteding, maar niet onderworpen aan de GPA-o vereenkomst. (Procedure lila 
heeft betrekking op latere aankopen onder III). 
Problemen ontstaan in de volgende situaties: 
- Groep II procedures: geen mogelijkheid tot inschrijving voor buitenlandse 
bedrijven. NTT is ertoe geneigd produkten van de "NTT-familie" te kiezen (Oki, 
Fujitsu, Toshiba, NEC, Hitachi), waarmee NTT gewoonlijk nauw samenwerkt bij 
de ontwikkeling van nieuwe produkten (een samenwerking die niet noodzakelijk 
groep III procedures inhoudt); 
- Groep III procedures: in principe open voor buitenlandse ondernemingen en fair, 
maar "niet controleerbaar"; 
(a) geen enkele van de "waarborgen" uit het GPA is van toepassing (in het 
bijzonder het principe van openbare aanbesteding, van niet-discriminatie, 
waarop bijgevolg geen toezicht uitgeoefend kan worden en die niet kunnen 
worden gecontroleerd). Bedrijven uit de EU krijgen een erga omnes-
behandeling, maar de controlemechanismen die bij de overeenkomst zijn 
ingesteld zijn nog niet in werking; 
(b) geïnteresseerde ondernemingen klagen erover dat NTT geen 
marktvooruitzichten op lange termijn kan garanderen, ofschoon de 
inschrijvende ondernemingen gewoonlijk een aanzienlijke* aanloop­
investering moet doen om in aanmerking te komen als prototype-
ontwikkelaar; 
(c) geïnteresseerde ondernemingen krijgen geen enkele garantie dat de know­
how die ze bij de ontwikkeling van het prototype inbrengen niet aan 
derden zal worden doorgegeven; 
-20 
(d) NTT eist overeenstemming met technische normen die eigen zijn aan 
NTT, aangezien de Telecommunications Business Law (TBL) enkel 
vereist dat de technische normen "geen schade berokkenen aan het 
netwerk". In de praktijk worden buitenlandse ondernemingen (in het 
bijzonder de nieuwkomers) benadeeld ten opzichte van de Japanse 
ondernemingen omdat zij de specificaties van NTT meestal niet uitvoerig 
kennen. Voorts kan NTT, door zijn positie als marktleider, de facto 
normen opleggen die door de concurrenten van NTT, de nieuwe 
telecommunicatiebedrijven (NCC), moeten worden overgenomen. Volgens 
de nieuwe overeenkomst moet NTT internationale of de facto-normcn 
gebruiken, zonder dat wordt aangegeven wat onder de laatste wordt 
verstaan; 
(e) Beslissingscriteria inzake de gunning worden gebaseerd op 'de meest 
gunstige voorstellen'; 
(f) er is niet voorzien in een betwistingsprocedure (behalve een interne 
ombudsdienst bij NTT). 
Wat het beheer van de bilaterale overeenkomst betreft, streeft de EU ernaar: 
- de Erga Omnes status te behouden voor Europese ondernemingen die in de 
aanbestedingen geïnteresseerd zijn, (bij de procedures, maar ook in de praktijk 
door Europese ondernemingen te betrekken bij de ondersteunende maatregelen 
van NTT, zoals de verspreiding van informatie over de aanbesteding, de vraag tot 
samenwerking bij het opstellen van technische normen die voor de aanbestedingen 
van NTT noodzakelijk zijn, enz.), en tegelijkertijd te zorgen voor een maximale 
doorzichtigheid van de procedures in de gegeven omstandigheden. 
Het nastreven van deze doelstelling, namelijk de opstelling van een openbare code 
voor de aankoop van telecommunicatie-apparatuur door dominante ondernemingen in 
Japan, inclusief NTT, (waardoor het huidige aankoopbeleid van NTT ongedaan zou 
worden gemaakt) moet absolute voorrang krijgen. Zo ressorteren de aanbestedingen 
van NTT onder het hoofdstuk algemene aanbestedingen, waarbij het in onze 
bedoeling ligt NTT toe te voegen aan de lijst van bedrijven die zijn onderworpen aan 
de geharmoniseerde code voor overheidsopdrachten in Japan. 
3.1 Overheidsopdrachten voor telecommunicatie-apparatuur 
De Japanse regering bereikte in november 1994 ook een bilateriale overeenkomst met 
de VS inzake de aankoop van telecommunicatie-apparatuur door centrale 
overheidsdiensten. De belangrijkste diensten die onder deze overeenkomst vallen zijn 
het Ministerie van Post en Telecommunicatie, het Ministerie van Vervoer en de 
politiediensten. De overeenkomst voorziet in een aantal voorschriften die in 
overeenstemming zijn met de GPA inzake aanbestedings-, keuze- en 
gunningsprocedures. Er zijn geen streefcijfers afgesproken voor het aantal of de 
waarde van aan niet-Japanse bedrijven gegunde contracten. Ofschoon bedrijven uit de 
EU volgens de overeenkomst een erga omwes-behandeling krijgen, betekent het feit 
- 21 -
dat de controlemechanismen nog niet in werking zijn echter dat het gevaar bestaat 
dat er in de praktijk gediscrimineerd wordt ten gunste van Amerikaanse bedrijven. 
Commentaar 
Het handelsverkeer in de sectoren informatie- en telecommunicatietechnologie 
(ITT) voor het jaar 1992 vertoont een uitvoerlinvoer-verhouding van 53% van de 
totale handel op dit gebied in de EG. In vergelijking met dit percentage, lijkt de 
uitvoer linvoer-verhouding van 4% met Japan bijzonder laag. 
Deze tegenstelling komt in alle ITT-sectoren naar voren, maar vooral in de sector 
telecommunicatie-apparatuur, waar de uitvoer linvoer-verhouding 107% bedraagt 
voor de totale handel en 3% voor de handel met Japan. (Uit een uitvoer linvoer-
verhouding van meer dan 100% blijkt dat de uitvoer groter is dan de invoer.) 
Er bestaat inderdaad geen nationale wetgeving die NTT ertoe verplicht de 
principes van doorzichtigheid en niet-discriminatie na te leven. Enkel politieke 
druk kan ervoor zorgen dat NTT daar niet van afwijkt. 
Met name lijkt het erop dat de aanpak van NTT inzake technische specificaties 
slechts tot doel heeft, de integriteit en de werking van het netwerk te garanderen. 
NTT besteedt weinig aandacht aan de economische gevolgen van normen en 
technische bepalingen. 
Ongeveer 95% van de aankopen van NTT gebeurt bij andere ondernemingen van 
de NTT-familie (NEC, Fujitsu, OKI, Hitachi, Toshiba en andere). 
Een bedrijf uit de EG werd naar verluidt gedwongen zich uit de Japanse markt 
terug te trekken, ofschoon het met succes had ingeschreven voor een openbaar 
contract van NTT, omdat het marktaandeel van NTT voor schakelcentrales te klein 
is om de hoge kosten te verantwoorden die een aanpassing van zijn produkt aan 
de Japanse normen met zich mee zou brengen, en er geen andere koper gevonden 
kon worden, ofschoon NTT het tegendeel had verzekerd. 
Tijdens de afgelopen vier aanslagjaren is de winst van NTT constant gedaald 
doordat het marktaandeel van het bedrijf op de lange-afstandmarkt steeds kleiner 
is geworden. De Japanse overheid is van plan NTT, dat nog steeds voor 65,7% in 
handen van de overheid is, de toestemming te verlenen om de lokale telefoon­
tarieven te verhogen met het oog op de vernieuwing van het Japanse 
telecommunicatiesysteem. De investering in het Japanse telecommunicatienetwerk 
wordt beschouwd als het belangrijkste element in een totaal pakket van 
maatregelen ter stimulering van de economie. Door de combinatie van hogere 
tarieven en investeringen door de overheid zou NTT hogere winsten moeten 
kunnen boeken. Voorzitter Masashi Kojima heeft op 7 april 1993 meegedeeld dat 
NTT voor ongeveer 2 biljard yen per jaar zou investeren - een totale investering 
van 45 biljard yen (395 miljard USD) - om gedurende de volgende 22 jaar zijn 
optische-vezelnetwerken te voltooien. 
-22 
Gemeenschapsrecht 
Het probleem van de uitbreiding van aanbestedingsprocedures tot de 
telecommunicatiesector is aangepakt en opgelost met de richtlijn van de Raad van 
17 september 1990 betreffende de procedures voor het plaatsen van opdrachten in 
de sectoren water- en energievoorziening, vervoer en telecommunicatie13. Deze 
richtlijn is eveneens van toepassing op ondernemingen waarop de overheid al dan 
niet rechtstreeks een dominerende invloed uitoefent, met name doordat ze er 
eigenaar van is. 
Het bestaan van bilaterale en multilaterale overeenkomsten 
In het kader van de GATT-onderhandelingen heeft de Japanse overheid 
voorgesteld de telecommunicatie-apparatuur van NTT in de GPA-overeenkomst op 
te nemen, op voorwaarde echter dat de procedures uit de bilaterale overeenkomst 
met de Verenigde Staten ook van toepassing zijn. 
4. AANKOOP VAN TELECOMMUNICATIE-APPARATUUR 
(VERENIGDE STATEN) 
4.1 Aankoopbeleid van ATT 
ATT is niet onderworpen aan openbare aanbestedingsregels en koopt al zijn 
kantooruitrusting, samen ongeveer 8% van de totale Amerikaanse markt, bij haar 
eigen dochtermaatschappij14. AT&T's interne markt voor telecommunicatie-
apparatuur (schakeling, transmissie en kabels) bedraagt meer dan 1,5 miljard USD 
per jaar. In zijn geheel is dit een markt van 1,5 miljard USD die structureel buiten 
het bereik van de Europese ondernemingen ligt. Als producent van telecommunicatie 
is AT&T de belangrijkste leverancier van de Regional Bell Companies. 
Commentaar 
Als reactie op de mededeling van de Commissie over de sector telecommunicatie-
apparatuur heeft de European Telecommunications and Professional Electronics 
Industry (ECTEL) de volgende verklaring afgelegd15: 
"De CEG zou erop moeten aandringen dat gereglementeerde ondernemingen (met 
bijzondere of exclusieve rechten), in particulier of openbaar bezit, 
aanbestedingsprocedures volgen die vergelijkbaar zijn met degene die van kracht 
13 L297/1 van 29.10.90 
14 
IS Mededeling van de Commissie "De Europese industrie van telecommunicatie-apparatuur - feiten, 
belangen en voorgestelde maatregelen" - SEC (92) 1049 - blz. 20-21 
"Industrial Policy for the Telecommunications Equipment Industry" door ECTEL, december 1992 
- 23 -
zijn binnen de EG, om aan te tonen dat zulke procedures uitsluitend gebaseerd 
zijn op degelijke commerciële overwegingen. 
Zelfs zonder bijzondere of exclusieve rechten, zoals in geval van een dominerende 
positie, zou een telecommunicatie-onderneming die verticaal geïntegreerd is met 
een leverancier, eveneens gebruik moeten maken van aanbestedingsprocedures die 
vergelijkbare resultaten hebben als de procedures die binnen de EG van kracht 
zijn. " 
Meer in het algemeen kan moeilijk beoordeeld worden in welke mate EG-
ondernemingen toegang hebben tot de Amerikaanse markt voor 
netwerkapparatuur. Verschillende factoren spelen hierin een rol, onder meer 
onvoldoende doorzichtigheid van de Regional Bell Operating Companies (RBOC) 
en de aanbestedingsprocedures bij AT&T, de speciale rechten en/of dominante 
positie van deze nutsbedrijven, de aanwezigheid op deze markt van sterke 
producenten die eveneens leveranciers van telecommunicatiediensten zijn, de 
invloed van de Federal Communications Commission (FCC) en van de State 
Public Commissions (PUCs) op de aanbestedingen, hetgeen niet bevorderlijk is 
voor concurrerende aankopen. AT&T en Northern Telecom bezitten bijna een 
apparatuur duo-poliepositie op de markt. Bovendien geniet AT&T een reeks 
voordelen zoals de grote hoeveelheid reeds geïnstalleerde apparatuur van de 
onderneming, het feit dat de netwerkspecificaties gebaseerd zijn op de eisen van 
het AT&T telecommunicatienetwerk en de invloed die de onderneming op het 
normalisatieproces in de Verenigde Staten uitoefent. 
Het bestaan van bilaterale en multilaterale overeenkomsten 
Telecommunicatie-apparatuur is momenteel niet onderworpen aan de GATT-code 
voor overheidsopdrachten - met uitzondering van de gedeeltelijke opname van 
NTT in Japan. In het kader van de GATT-onderhandelingen hebben de Verenigde 
Staten ervan afgezien om de bepalingen inzake overheidsopdrachten te doen 
gelden voor de vele particuliere bedrijven die hun activiteiten onder bijzondere of 
exclusieve rechten uitoefenen. Dit betekent concreet dat de telecommunicatie-
ondernemingen geen deel uitmaakten van het Amerikaanse aanbod. 
De onderhandelingen van de Uruguay-round hebben niet tot een definitief 
resultaat geleid, door een gebrek aan politieke wil van de Verenigde Staten om 
een verbintenis aan te gaan. Ze wezen erop dat hun markt "open " is, terwijl die 
van andere landen "gesloten " is, een veronderstelling die duidelijk onjuist is. De 
Commissie is bezorgd over het feit dat de Verenigde Staten, die een leiderspositie 
op de dienstenmarkt bekleden, bilaterale en wederzijdse overeenkomsten als de 
snelste manier beschouwen om toegang tot een markt te krijgen. 
4.2 Unilaterale sancties door de Verenigde Staten 
In de Verenigde Staten kunnen Europese ondernemers van overheidsopdrachten 
worden uitgesloten na de beslissing van de Amerikaanse overheid om sancties tegen 
de EU af te kondigen. Volgens de Verenigde Staten zijn de overheidsopdrachten in 
-24-
de EU discriminerend voor de Amerikaanse belangen. Twee instrumenten zijn hierbij 
beschikbaar: Titel VII van de Omnibus Trade and Competitiveness Act van 1988 en 
de Telecommunications Trade Act van 1988. De Amerikaanse handelsafgevaardigde, 
de heer Kantor, heeft op 30 april 1994 verklaard dat de Verenigde Staten de sancties 
die op 28 mei 1993 tegen de ondernemingen uit de EU zijn afgekondigd, wegens de 
blijvende discriminerende aanbestedingspraktijken in de sector telecommunicatie-
apparatuur in de EU, zullen handhaven. Door de Amerikaanse sancties kunnen 
Europese ondernemingen niet inschrijven voor bepaalde federale opdrachten voor 
leveringen, dienstcontracten of bouwwerken. 
Commentaar 
De Amerikaanse regering heeft het bedrag van 19 miljoen USD genoemd voor het 
effect van haar beslissing van 28 mei 1993, die tot doel had Europese 
ondernemingen uit te sluiten van sommige federale overheidsopdrachten. Op dat 
ogenblik heeft de EU gereageerd door op 8 juni 1993 tegensancties tegen 
Amerikaanse bedrijven af te kondigen. De tegensancties van de EU zijn eveneens 
nog steeds van kracht.16 
5. AANKOOP VAN SATELLIETEN (JAPAN) 
In april 1990 werd de commerciële markt voor satellieten geopend voor buitenlandse 
leveranciers, na bilaterale onderhandelingen tussen de Verenigde Staten en Japan. 
Het gaat hierbij om ongeveer 50% van de vraag naar satellieten in Japan. Vooral 
Amerikaanse bedrijven hebben voordeel gehaald uit deze verandering. Experimentele 
satellieten blijven voorbehouden aan de binnenlandse industrie. Voor echte openheid 
is het belangrijk te weten hoe het nieuwe Japanse satellietschema eruit zal zien en in 
welke mate de in experimentele satellieten gebruikte technologie, zal worden 
overgenomen in de toekomstige specificaties m.b.t. de commerciële satellieten17. 
Commentaar 
Sinds Japan zijn markt voor internationale inschrijvers heeft geopend, zijn de drie 
door Japan gekochte satellieten door Amerikaanse ondernemingen geleverd. De 
EG heeft gevraagd dat Japan de erga omnes behandeling zou toepassen voor de 
aankoop van satellieten. In een officieus document van het MPT stond dat de 
aankoopprocedures voor satellieten op een niet-discriminerende basis voor alle 
landen worden toegepast. Toch is een bilateraal overlegmechanisme voor 
geschillen met de Amerikaanse overheid niet van toepassing voor de EG. Op die 
16 "Report on United States Barriers to Trade and Investment" 1994 Diensten van de Commissie, biz. 32 
17 "The Japanese Telecommunications Procurement Market" door EGIS, augustus 1990 
- 25 -
manier genieten de Verenigde Staten een voorkeursbehandeling op het gebied van 
de klachtenmechanismen. 
-26 
III. STAATSSTEUN 
Wat staatssteun betreft, wil de Gemeenschap een einde stellen aan illegale subsidies 
en tot vergelijkbare toewijzingsvoorwaarden komen. 
1. STAATSSTEUN (VERENIGDE STATEN) 
1.1 HPCC 
In het kader van het programma High Performance Computing and Communication 
(HPCC) kunnen bedrijven voor 100% worden gesubsidieerd, in tegenstelling tot het 
maximum van 50% van Esprit. Deze steun reikt dan ook veel verder dan de kosten 
voor onderzoek en ontwikkeling (O&O) en dekt alle voorbereidende kosten i.v.m. 
commercialisering (zie bijlage 6). 
Commentaar 
Een zo hoge steun wordt volgens het communautair kader voor O&O niet 
toegestaan en de steun mag niet verder reiken dan O&O. Het HPCC-programma 
heeft tot doel computerarchitectuur te ontwikkelen die een biljoen rekenkundige 
bewerkingen per seconde kan uitvoeren - twee tot driemaal meer dan het huidige 
prestatieniveau. De systemen die het best in staat lijken te zijn om in eerste 
instantie een dergelijk vermogen te leveren, worden massief parallelle 
supercomputers genoemd. Bij conventionele supercomputers werkt een klein 
aantal - meestal minder dan 16 - zeer snelle processoren aan een probleem. De 
massief parallelle systemen kunnen daarentegen over honderden of zelfs duizend 
tragere processoren beschikken. 
Een TFLOPS-machine werkt duizend maal sneller dan een traditionele 
supercomputer en de grote uitdaging bestaat erin in 1995 dit peil te bereiken. 
Problemen die nu 500 uren computertijd vergen, moeten aan in een half uur 
kunnen worden opgelost. Als taken duizend keer sneller uitgevoerd kunnen worden 
dan nu, zal dat niet enkel van invloed zijn op wetenschap en technologie, maar 
ook op het fundamentele denkwerk in sectoren zoals handel, cultuur en kunst, en 
zullen er drastische veranderingen optreden. 
Op 12 januari 1994 kondigde de Bell Atlantic Corp. aan dat ze ongeveer 25 
miljoen USD zou besteden aan drie nieuwe supercomputers en de 
softwarepakketten ervan die moeten dienen om een eerste tak van de 
informatiesupersnelweg te bouwen. Twee maatschappijen, nCube Inc. en de 
softwarefabrikant Oracle Systems Corp., zullen de opbrengst delen. Het 
programma van Bell Atlantic opent een nieuwe markt van reusachtige servers 
waarmee over het hele land gedigitaliseerde films, televerkoopprogramma's, 
spelletjes en andere interactieve multimediale diensten in de huiskamer gebracht 
kunnen worden. De verkoop van servers voor films op aanvraag kan bijdragen tot 
de ontwikkeling van andere markten zoals commerciële op video gebaseerde 
informatiediensten. DEC is bij voorbeeld van plan over het hele land media-
-27-
servicecentra te bouwen om de kleinhandel bij het opzetten van video-
verkoopdiensten te helpen. 
In digitale vorm neemt een speelfilm ongeveer 2 miljard tekens of bytes 
computergeheugen in. Slechts een paar dozijn banden uit een videowinkel zouden 
in digitale vorm groter zijn dan de ongeveer 100 miljard bytes die voor de 
grootste reserveringssystemen in de luchtvaart gebruikt worden en, in tegenstelling 
tot bankverrichtingen, mogen er in video-gegevensstromen slechts microscopische 
tijdsverschillen in de transmissie zijn. Er bestaan gegronde redenen waarom 
digitale gegevens duurder zijn dan traditionele tekst, opnamen of video. Vooreerst 
kan informatie in digitale vorm gemakkelijk worden verzonden, opgeroepen en 
gemanipuleerd met behulp van een computer, om er tendensen, patronen of 
verbanden in te zoeken. Ze heeft dan ook een grotere waarde voor de gebruikers. 
Vervolgens kan het omzetten van tekst en afbeeldingen (bij voorbeeld foto's, 
kaarten en schilderijen) in digitale vorm duur uitvallen. Dit is één van de redenen 
waarom minder dan 1 % van de neergeschreven menselijke kennis in digitale vorm 
is opgeslagen. Computerarchieven gaan slechts 12 jaar terug (namelijk tot de 
periode waarop kranten op computer-zetwerk overgingen). Zo blijft meer dan 99% 
van de wereldwijde kennis opgeslagen in boeken, verslagen en andere publikaties, 
die op boekenrekken stof staan te verzamelen.. 
Daarom leggen veel betrokkenen er de nadruk op dat enkel massief parallelle 
computers - zoals de nCube-machine die door Bell Atlantic werd geselecteerd -
voldoening geven. 
Terwijl er honderden computers zoals de nCube nodig zullen zijn om 
gedigitaliseerde gegevens van de ene plaats naar de andere over te brengen, 
moeten er hele massa 's personeel aan het werk worden gezet om de te verzenden 
gegevens te digitaliseren. Software-producenten zullen in een tweede fase 
programma 's moeten schrijven om de gegevens werkelijk toegankelijk te maken en 
hardware-producenten zullen machines moeten aanbieden waarmee de gegevens 
gemakkelijk en doeltreffend kunnen worden weergegeven. 
1.2 Platte beeldschermen 
In het kader van het grootste industrieel beleidsproject sedert Sematech hebben de 
Verenigde Staten een plan goedgekeurd om met een bedrag van 1 miljard USD de 
fabrikanten van platte computerschermen te helpen in hun concurrentiestrijd met 
Japan. Het plan omvat een partnerschap tussen meer dan twaalf Amerikaanse 
bedrijven en het Ministerie van Defensie, dat moet trachten het Japanse leiderschap 
in de produktie van dunne elektronische schermen over te nemen. 
Het plan reikt veel verder dan Sematech, een consortium dat zich ertoe beperkt heeft 
technieken voor de aanmaak van computerchips te ontwikkelen, maar dat zelf geen 
chips verkoopt. Inzake platte schermen - de dunne computerschermen die hoofd­
zakelijk gebruikt worden in laptops en andere draagbare apparatuur - wil de regering 
steun verlenen voor onderzoek en ontwikkeling, voor de bouw van commerciële 
produktiecentra en zelfs voor marketing. 
-28-
Ter uitvoering van het plan is een bijdrage van 50 miljoen USD van het Ministerie 
van Defensie noodzakelijk voor de onmiddellijke bouw van een proeffabriek met 
grote capaciteit, terwijl Landsverdediging en het Ministerie voor Energie samen 450 
miljoen USD zullen besteden aan het subsidiëren van de ontwikkeling tijdens de 
volgende vijf jaar. De regering subsidieert nu al de bouw van een kleine proeffabriek 
in Michigan. 
Om dit partnerschap te ondersteunen, is een bepaling toegevoegd aan H.R. 4650, de 
begroting van het Ministerie van Landsverdediging, die het Ministerie verbiedt platte 
schermen aan te kopen die niet in de Verenigde Staten werden geproduceerd door 
bedrijven die Amerikaans eigendom zijn en door Amerikanen worden geëxploiteerd. 
Commentaar 
Een aantal bedrijven, waaronder Xerox Corp. en AT&T, dienden op 15 januari 
1993, vijf dagen voor de beëdiging van president Clinton, een voorstel in bij het 
Defense Advanced Research Project Agency. 
Het plan, dat door het Congres is goedgekeurd, is een uitstekend voorbeeld van 
regeringssteun aan een industrie die belangrijk wordt geacht voor het 
concurrentievermogen van de Verenigde Staten. Indien de Verenigde Staten erin 
slagen een belangrijke concurrent te worden op het gebied van de massaproduktie 
van platte computerschermen, zal dat een verrassende wending betekenen in een 
zaak die door velen wordt beschouwd als een verbluffende staaltje van 
Amerikaans onvermogen om een eigen technologische doorbraak te gelde te 
maken. 
Die schermen werden namelijk meer dan drie decennia geleden door een aantal 
Amerikaanse bedrijven uitgevonden. Het waren echter Japanse ondernemingen die 
de leiding namen in de produktie ervan voor schootcomputers en andere 
produkten, en veel Amerikaanse bedrijven moesten wegens die concurrentie hun 
deuren sluiten. 
Amerikaanse computerfabrikanten zoals Apple Computer Inc. hebben geklaagd 
over het gebrek aan Amerikaanse producenten van schermen, waardoor zij 
genoodzaakt waren zich hoofdzakelijk op ingevoerde schermen te verlaten. Dit 
gebrek aan Amerikaanse industrie heeft ook gevolgen voor de nationale veiligheid. 
In de toekomst zullen de schermen worden gebruikt in militaire schepen, 
pantservoertuigen, gevechtsvliegtuigen, in opleidingsprogramma's en commando-
en controlecentra. Ze zullen ook gebruikt worden in wandtelevisies, 
beeldtelefoons, ruimteschepen, en bijna overal waar elektronische informatie 
wordt weergegeven. 
Momenteel hebben de Amerikaanse bedrijven slechts een marktaandeel van minder 
dan 5% in een bedrijfstak met een omzet van 3,5 miljard USD; in 1995 wordt 
verwacht dat die zal oplopen tot 8,4 miljard USD en tegen het jaar 2000 tot 15,2 
miljard USD. 
29 
Volgens industriële bronnen waren er verschillende redenen waarom Amerikaanse 
maatschappijen besloten hebben samen te werken met het Ministerie van Defensie, 
ondermeer een gevoel van hoogdringendheid in verband met de Japanse 
inspanningen om een nieuwe generatie van schermen te ontwikkelen. Volgens 
industriële bronnen stoppen de Japanners meer dan 20 maal zoveel geld in het 
onderzoek naar platte schermen dan Amerika, met als uitschieter de Japanse 
marktleider, Sharp Co, die tussen 1991 en 1993 bijna 1 miljard USD aan 
onderzoek en ontwikkeling heeft besteed. 
Het bestaan van bilaterale of multilaterale overeenkomsten 
Volgens de GATT-overeenkomst inzake subsidies zijn O&O-subsidies niet 
strafbaar, indien "de steun niet meer dan 75% van de kosten voor industrieel 
onderzoek dekt of 50% van de kosten voor pre-concurrentiële 
ontwikkelingsactiviteiten ". 
2. STAATSSTEUN (JAPAN) 
Het pakket stimuleringsmaatregelen van de Japanse regering ten belope van 
116 miljard USD heeft hoofdzakelijk betrekking het "Mandala Project on High 
Performance Computing and Communications".18 Dit project is het rechtstreekse 
antwoord op het "High Performance Computing and Communications Program" van 
de Amerikaanse regering. De Japanners zeggen te vrezen dat hun industrie wordt 
gegijzeld door een Amerikaanse weigering Japan toegang te verlenen tot "deze 
besloten (HPCC) intellectuele eigendom". 
Daarom zal de "spoedige ingebruikneming van het HPCC (in de Verenigde Staten) 
het leven in Japan in de toekomst beheersen". Met de "drastische prestatie verbetering 
van de netwerken die voor intelligent werk in produktie- en servicebedrijven gebruikt 
worden ... zal de kracht van de Japanse ontwikkeling, industriële produktie en 
concurrentiepositie zowel kwantitatief als kwalitatief afnemen. Binnen enkele jaren 
zullen daardoor het BNP en de levensstandaard voor lange tijd dalen". 
Het hoofdpunt van het Japanse HPCC-programma bestaat uit het oprichten van 10 
centra met krachtige computercapaciteit. Die zullen zowel voor bedrijven als voor 
openbare en educatieve organisaties uit heel Japan open staan. Net zoals de 
supercomputercentra in de Verenigde Staten, zullen ze met elkaar verbonden worden 
door een gigabit-per-seconde-netwerk. "De efficiëntste manier om deze HPCC-centra 
snel en vlot in heel Japan uit te bouwen, bestaat uit het oprichten van een stichting 
met fondsen van de overheid en van de particuliere sector". Dat staat in de 
samenvatting van het Mandala project te lezen. 
Voor het programma zal op een termijn van 10 jaar een biljoen yen bij de regering 
"geleend worden" en 100 miljard per jaar worden uitgeven. 
18 Verslag over het "Mandala Project on High Performance Computing and Communications". 
-30-
Verdeling van de uitgaven 
HPCC-centra (10 plaatsen) 
Supersnel netwerk 
Werkingskosten van het project 
Commerciële activiteiten 
Inzamelen van fondsen 
Totaal 50 miljard yen 
20 miljard yen 
10 miljard yen 
10 miljard yen 
10 miljard yen 
100 miljard yen/jaar 
31 
IV. DISCRIMINERENDE PRAKTIJKEN 
De Gemeenschap wil ervoor te zorgen dat Japan en de Verenigde Staten het beginsel 
van behandeling volgens binnenlandse normen toepassen en afdwingen. 
1. NORMEN EN KEURINGSSYSTEMEN (JAPAN) 
1.1 Videoprodukten 
De controle- en toelatingsprocedures in de importfase zijn veel ingewikkelder dan de 
overeenkomstige procedures voor de binnenlandse producenten. Met name worden de 
normen en standaarden gebruikt om de binnenlandse markt af te schermen. 
De Japanse overheid heeft twee verschillende richtlijnen gepubliceerd voor buiten- en 
binnenlandse produkten en daarmee een onderscheid gemaakt tussen de behandeling 
voor de eigen produkten en die voor buitenlandse produkten. 
Videoprodukten en in het bijzonder televisietoestellen moeten heel wat veranderingen 
en aanpassingen ondergaan om aan de plaatselijke specificaties te voldoen. Deze 
produkten moeten voldoen aan de "T"-norm, zoals bepaald in de wet inzake 
elektrische toestellen en de controle van materialen. De daartoe bevoegde organisatie 
is het MITI19 (Ministerie van Internationale Handel en Industrie). 
Optionele normen die op bepaalde produkten worden toegepast kunnen echter 
verraderlijker zijn. Zij kunnen de verkoop aanzienlijk hinderen, aangezien de 
kleinhandelaars weigeren produkten te verkopen die niet officieel zijn erkend. 
Afgezien van het imago van waarborg, veiligheid en goede kwaliteit dat door deze 
normen wordt verleend, gaan sommige daarvan gepaard met een verzekering zodat 
de verkoper niet verantwoordelijk wordt gesteld in geval van problemen of 
ongelukken. De organisatie die het certificaat aflevert, zorgt voor de rechtstreekse 
vergoeding van het slachtoffer. Verkopers hebben er dus belang bij voorkeur, 
artikelen te kiezen die "gewaarborgd" zijn, niet alleen uit financieel oogpunt maar 
ook voor hun imago. 
Commentaar 
Keuringsprocedures voor materiaal kunnen de toegang tot de markt hinderen en 
zelfs onmogelijk maken. Daarom moet rekening worden gehouden met de 
gelijkwaardigheid van normen en keuringsprocedures. 
In. Europa dienen elektronische produkten conform te zijn * met de 
laagspanningsrichtlijn20. Een van de bewijsstukken is een verklaring van de 
20 "The Distribution of Consumer Electronics in Japan", door BIS Strategie Decisions, blz. 19. 
Deze richtlijn (73/23/EEG van 19.2.73) heeft betrekking op elektrisch materieel bestemd voor gebruik 
bij een nominale spanning tussen 50 en 1.000 volt wisselstroom. 
-32-
fabrikant dat aan de normen is voldaan. Dit betekent dat Japanse produkten 
zonder voorafgaande controle onmiddellijk beschikbaar zijn op de Europese 
markt. 
In Japan dient het materiaal te voldoen aan nationale en specifieke normen die in 
de wet op de controle van elektrische toestellen en materiaal vastgelegd zijn. Deze 
wet bepaalt in het bijzonder dat alle produkten het veiligheidskenteken 'T" 
(driehoek)21 moeten dragen. De manier waarop dit kenteken verkregen kan 
worden, verschilt echter naargelang het om een Japans dan wel om een ingevoerd 
produkt gaat. 
Voor de in Japan vervaardigde produkten dient de fabriek officieel erkend te zijn, 
zodat zij haar produkten onmiddellijk op de markt kan brengen. 
Een invoerder dient daarentegen elke partij goederen eerst ter controle aan te 
bieden bij een erkend onderzoeklaboratorium, waarna het MITI de fabrikant de 
toestemming geeft het "T"-kenteken aan te brengen. Wegens deze procedure 
kunnen de produkten pas op de markt worden gebracht met een vertraging die wel 
tot drie maanden kan oplopen. 
Er dient eveneens te worden opgemerkt dat het op grond van artikel 54 van de 
wet op de materiaalcontrole mogelijk is elektrische toestellen en materiaal voor de 
export, overeenkomstig een regeringsbevel, vrij te stellen van toepassing van de 
clausules van deze wet of een bijzondere behandeling te geven. 
1.2 Terminals (zie bijlage 7) 
Voor terminals bestaat er een beperkte groep, "Harmonisation of Advanced 
Telecommunication Services" (HATS genoemd), waarin vertegenwoordigers van de 
Japanse industrie zitting hebben om te waken over de compatibiliteit van de 
respectieve uitrustingen. Na onderzoek wordt er een label op de uitrusting 
aangebracht. Geen enkel bedrijf uit de Gemeenschap heeft ooit getracht in de HATS 
te worden opgenomen. Het grote en nog toenemende handelstekort inzake 
telecommunicatie tussen de Gemeenschap en Japan is voornamelijk te wijten aan 
telecommunicatieterminals. 
Commentaar 
Het grote belang van terminals ligt in hun functie als interface voor netwerken, en 
klantendiensten en in het grootschalige gebruik van hoogwaardige micro-
elektronica. Verdere beperking van de Europese produktie van terminals zal 
daarom gevolgen hebben op de produktie van micro-elektronicacomponenten in de 
Voor elektrische toestellen en materieel van categorie A (toestellen en materieel die, wegens hun 
structuur, hun werkwijze of andere eigenschappen, een bijzonder risico voor het veroorzaken van 
schade en letsels opleveren). 
-33-
EG en op de mogelijkheid voor Europese producenten om op langere termijn 
concurrerend te zijn i.v.m. speciale terminals voor specifieke diensten. 
De terminalmarkt is een belangrijk segment van de markt voor telecommunicatie-
uitrusting (bijna 10 miljard ecu/jaar). De Europese industrie is bijzonder zwak in 
deze sector. Bijna drie vierden van de Europese import uit Japan bestaat uit 
terminalapparatuur, en de helft daarvan uit faxtoestellen en onderdelen. 
Het bestaan van bilaterale of multilaterale overeenkomsten 
In het kader van de GATT-overeenkomsten wordt in de technische 
handelsvoorschriften (TBT) onder meer de verplichting opgelegd de normen en 
kentekens te bepalen die tussen de verdragsluitende partijen werden 
overeengekomen, en het sluiten van wederzijdse erkenningsovereenkomsten 
(mutual recognition agreements, MRA) wordt eveneens aangemoedigd. 
Op 21 september 1992 keurde de Raad het onderhandelingsmandaat goed 
betreffende wederzijdse erkenningsovereenkomsten inzake conformiteit s-
beoordeling, die de handel in de geregulariseerde sectoren zou moeten 
vergemakkelijken. Japan is bij dit mandaat betrokken als een van de voornaamste 
landen waarmee dient te worden onderhandeld (Richtlijn 911263/EEG). De 
situatie betreffende de structuur en de werking van de Japanse normalisatie- en 
certificatiesystemen en de verhouding daarvan met informele bepalingen of 
vrijwillige praktijkcodes om toegang te hebben tot een markt, is momenteel nog 
niet zeer doorzichtig. De Commissie heeft hierover verkennende gesprekken met 
Japan gevoerd. 
2. EIGENDOMSBEPERKINGEN (JAPAN) 
2.1 Telecommunicatiebedrijven van het type I 
Er zijn eigendomsbeperkingen gesteld aan wat bekend staat als "telecomunicatie-
bedrijven van het type I". Buitenlandse eigendomsrechten zijn beperkt tot een 
investering van 33 %. 
Voorts worden deze 33% over diverse landen verdeeld. -Gevolg daarvan is dat 
buitenlandse maatschappijen verhoudingsgewijs slechts een zeer beperkt 
eigendomsrecht bezitten. Dit eigendomsrecht maakt het de deelnemer niet mogelijk 
een doorslaggevende rol te spelen in de organisatie en het beheer van een 
type I-bedrijf. 
Inzake internationale communicatie is het buitenlands eigendomsrecht tot 25% 
beperkt. Er bestaan ook beperkingen op het eigendomsrecht van radio-licenties, 
namelijk het recht om het elektromagnetische spectrum te gebruiken. Heel wat 
-34 
vormen van communicatie impliceren het gebruik van radiogolven, zoals radio, 
televisie, satellietverbindingen, enz.22 
Commentaar 
Een bedrijf heeft beweerd dat bij het toekennen van participaties, Amerikaanse 
bedrijven beter worden behandeld dan Europese. Deze situatie ligt waarschijnlijk 
aan een doeltreffender lobbying van de Amerikaanse regering. 
2.2 Overname van bedrijven 
De European Business Council (EBC), die in Japan gevestigde Europese bedrijven 
vertegenwoordigt, heeft ter gelegenheid van het bezoek van de heer Bangemann aan 
Japan (eind maart 19993), de aandacht gevestigd op het bijzonder kleine aantal 
Japanse bedrijven dat door buitenlandse maatschappijen wordt overgenomen, ook al 
valt er enige toename te bespeuren," namelijk 37 overnames in 1992 tegenover 15 in 
1989 (zie bijlage ). 
Het Japanse gebrek aan ontvankelijkheid voor buitenlandse investeringen oefent een 
aantrekken.invloed uit op de huidige wereldeconomie, waarin investeringen de 
handel aantrekken. Buitenlandse dochters of filialen kopen of verkopen dikwijls bij 
of aan bedrijven uit dezelfde familie in het moederland, in zoverre zelfs dat de 
handel binnen bedrijven 30 tot 40 procent van de totale wereldhandel van de 
industrie omvat. De feitelijke weigering om dochtermaatschappijen met 
meerderheidsparticipatie op te richten die voortkomen uit hun filialen, geeft 
aanleiding tot een groot verlies aan potentiële export van vreemde bedrijven aan 
potentiële Japanse dochtermaatschappijen.23 
Wensen buitenlanders een Japans bedrijf te kopen, dan beschikt de Japanse regering 
over een vetorecht op basis van vage bepalingen (artikel 26 van de wet op het 
toezicht op de internationale handelsverrichtingen)24 (zie bijlage 9). 
Commentaar 
Een deel van de verrichtingen betreffende de toevloeiing van vreemd kapitaal 
wordt beschouwd als "rechtstreeks binnenlandse investeringen" en is daarom 
uitgesloten van de definitie van kapitaalverrichtingen; daarom verschillen de 
desbetreffende bepalingen van de bepalingen die van toepassing zijn op de interne 
kapitaalstroom, wat impliceert dat geen vetorecht uitgeoefend kan worden. Voor 
23 
24 "Market access problems in Japan-State of play", door de Diensten van de Commissie, april 1994, 
biz. 14. 
Deel over Japan in het "1994 US National Trade estimate report on foreign trade barriers", biz. 168 
"United States-Japan Trade White Paper 1993" van de Amerikaanse Kamer van Koophandel in Japan 
(ACCJ) 
- 35 -
de categorie directe binnenlandse investeringen, enz., wordt het begrip 
"buitenlandse investeerder" gebruikt als betrokken partij, hetgeen te 
onderscheiden is van de begrippen ingezetene en niet-ingezetene. Bij directe 
binnenlandse investeringen wenst de overheid hoofdzakelijk te weten hoe zij de 
verrichtingen dient te onderscheiden en te regelen volgens criteria zoals hoe en in 
welke mate het ontvangende bedrijf gecontroleerd wordt door buitenlandse 
investeerders enz., veeleer dan hoe zij de grensoverschrijdende kapitaalstroom 
moet regelen. 
2.3 Verschillende soorten van telecommunicatiebedrijven 
In de wet van april 1985 op de telecommunicatiesector (Telecommunications 
Business Law, TBL) wordt een onderscheid gemaakt tussen bedrijven, op basis van 
het bezit van faciliteiten (zie bijlage 10). Bijkomende regulerende richtlijnen doen dit 
onderscheid vervagen door begrippen als "basisdiensten" en "uitgebreide diensten" in 
te voeren. De diensten die bedrijven van het type II kunnen aanbieden worden door 
deze definities beperkt. Tot nu toe staat het type I-bedrijven vrij uitgebreide diensten 
te leveren zonder voldoende waarborgen inzake eerlijke concurrentie.25 
Er wordt verwacht dat de Japanse regering in de nabije toekomst een pakket snel 
werkende dereguleringsmaatregelen zal treffen. 
3. EIGENDOMSBEPERKINGEN (VERENIGDE STATEN) 
3.1 Diensten van openbare telecommunicatiebedrijven 
Door de eigendomsbeperkingen inzake openbare telecommunicatiebedrijven die onder 
de Amerikaanse Communication Act (47 U.S.C.) vallen, is het buitenlanders in de 
Verenigde Staten virtueel onmogelijk om openbare telecommunicatiediensten 
(telefoon, telex, enz.) aan te bieden waarbij gebruik wordt gemaakt van 
radioverbindingen. 
Commentaar 
In principe hebben de Europese bedrijven onbeperkt toegang tot een groot deel 
van de Amerikaanse binnenlandse markt, namelijk voor particuliere diensten. 
Paragraaf 310 is niet van toepassing op bedrijven die niet-openbare of 
particuliere verbindingen aanbieden. Bedrijven die eigen binnenlandse 
transportcapaciteit huren of bezitten, mogen die capaciteit als niet-openbare 
25 "United States-Japan White Paper 1993" van de Amerikaanse Kamer van Koophandel in Japan 
(ACCJ). 
- 36 -
telecommunicatiediensten aanbieden aan gebruikers. Het verschil tussen 
openbare26 en niet-openbare telecommunicatiebedrijven bestaat erin dat openbare 
bedrijven diensten mogen aanbieden die aangesloten zijn op een openbaar 
netwerk, terwijl niet-openbare bedrijven kunnen zorgen voor particuliere 
verbindingen tussen een besloten groep gebruikers (d.w.z. niet aan het grote 
publiek). Openbaar telecommunicatiebedrijf is echter geen welomschreven term en 
er bestaan talrijke wettelijke en feitelijke achterpoortjes die tot bijzondere gevallen 
leiden. Daarom kan een kandidaat licentie-aanvrager vaak moeilijk te weten 
komen of hij een licentie volgens Titel III van de Wet zal kunnen krijgen. 
Paragraaf 310 verplicht buitenlandse telecommunicatiemaatschappijen ertoe, 
hetzij als onderaannemer voor een Amerikaanse maatschappij te werken, hetzij 
alternatieve technologie te gebruiken (dus geen radio). De uiteindelijke reden 
voor deze beperkingen is het argument dat permanent toezicht op de verbindingen 
noodzakelijk is om redenen van nationale veiligheid. 
3.2 Radioverbindingen (zie bijlage II) 
Paragraaf 310 van de Communications Act van 1934 legt beperkingen op aan 
buitenlandse investeringen in radioverbindingen: buitenlandse regeringen, 
vreemdelingen, maatschappijen waarvan een van de kader- of directieleden een 
vreemdeling is of waarvan meer dan 20% van het aandelenkapitaal in vreemde 
handen is (25% indien het om een onrechtstreekse participatie gaat) mogen geen 
vergunning voor radio-uitzendingen krijgen (noch een vergunning voor een vast of 
bewegend radiostation in de ruimte). Aangezien de meeste openbare 
telecommunicatiemaatschappijen radiozenders, satelliet-aardstations en in sommige 
gevallen microgolftorens in hun netwerk dienen op te nemen, kunnen Amerikaanse 
openbare telecommunicatiebedrijven die in vreemde handen zijn onmogelijk 
meedingen op een groot deel van de lange afstandsmarkt, en dit slechts door een 
minderheidsparticipatie in de mobiele markt27. 
Commentaar 
Het is van de Amerikaanse telecommunicatiemarkt voor Britse bedrijven is voor de 
Amerikaanse overheid een test, waarvan de uitkomst van groot belang zal zijn 
voor de toegang van andere overzeese bedrijven tot de Amerikaanse markt. 
26 "Communications Act" uit 1934, afdeling 3(h): "Common carrier" (openbaar telecommunicatiebedrijf) 
of "carrier" (telecommunicatiebedrijf) betekent elke persoon die als openbare exploitant ter 
beschikking staat voor kabel- of radioverbindingen tussen de staten of met het buitenland, of voor 
energie-overdracht per radio tussen de staten of met het buitenland, behalve wanneer er verwezen 
wordt naar openbare telecommunicatiebedrijven die niet onder deze wet vallen... (d.w.z. een openbaar 
bedrijf is een openbaar bedrijf!). 
"Report on the United States Trade and Investment Barriers" (1993) van de Diensten van de 
Commissie van de Europese Gemeenschappen - biz. 72. 
-37-
De Britse telecommunicatiegroep Cable & Wireless probeert een uitzondering te 
bedingen op de beperking voor buitenlandse exploitanten die meer dan 25% 
bezitten van een bedrijf dat over een radiovergunning in de Verenigde Staten 
beschikt. Het verzoek dat zij daartoe ingediend heeft bij de Federal 
Communications Commission steunt op het vooruitzicht op een landelijke licentie 
voor persoonlijke communicatidiensten" (personal communications services, PCS), 
een nieuwe cellulaire mobiele technologie. 
Er zullen meer dan 400 vergunningen worden toegekend voor concessie gebieden 
over het hele grondgebied van de Verenigde Staten. De Amerikaanse 
telecommunicatiebedrijven voeren een heftige strijd over die licenties: verwacht 
wordt dat de regering meer dan 10 miljard USD aan rechten zal ontvangen. 
De FCC is bevoegd om uitzonderingen toe te staan en zal de aanvraag van C&W 
op haar verdiensten beoordelen. Uit deze uitspraak blijkt dat de Verenigde Staten 
niet verhinderen dat buitenlandse bedrijven vergunningen krijgen voor 
persoonlijke communicatienetwerken, zoals het Britse equivalent voor PCS. Vorig 
jaar ging er al één netwerk van start, waarin US West en zijn partner C&W elk 
voor 50% participeren. 
De blokkering op 25% dateert van de Eerste Wereldoorlog en was om 
veiligheidsredenen opgelegd. Desondanks kan de blijk van openheid in het 
Verenigd Koninkrijk leiden tot een herziening van het beleid tegenover dit land. 
De beslissing heeft verdere uitlopers. British Telecommunications heeft van de 
FCC de toestemming gevraagd en ook gekregen voor een joint-venture met MCI, 
zoals AT&T ook een vergunning kreeg om in het Verenigd Koninkrijk te mogen 
werken. 
3.3 Fusies, acquisities en overnames 
Paragraaf 5021 van de Trade Act uit 1988, het zogenaamde Exon-Florio amendement 
(naar de namen van hun auteurs), bepaalt dat de president of zijn afgevaardigde de 
invloed op de nationale veiligheid van Amerika mag onderzoeken van fusies, 
acquisities of overnames die zou kunnen leiden tot een buitenlandse controle over de 
rechtspersonen die betrokken zijn bij de binnenlandse handel in Amerika. Het 
onderzoek wordt uitgevoerd door de Amerikaanse Commissie voor Buitenlandse 
Investeringen (CFIUS)28 onder voorzitterschap van de Schatkist (zie bijlage 12). 
"United States-Japan Trade White Paper 1993", van de Amerikaanse Kamer van Koophandel in Japan 
(ACCJ). 
-38-
4. VOORWAARDELIJKE BEHANDELING VOLGENS BINNENLANDSE 
NORMEN (VERENIGDE STATEN) 
4.1 Het programma voor geavanceerde technologie (Advanced Technology 
Programme, ATP) 
Vroeger bestonden er al Amerikaanse bepalingen omtrent de voorwaarden waaronder 
een behandeling volgens binnenlandse normen kon worden toegestaan aan bedrijven 
die door het buitenland worden gecontroleerd, en wel op basis van wederkerigheid of 
het voldoen aan bepaalde eisen29. Onder het ATP hangt het feit of bedrijven voor 
financiële steun in aanmerking komen af van het Ministerie van Economische Zaken, 
dat oordeelt of de Amerikaanse economische belangen bevorderd worden door de 
investeringen die het bedrijf in de Verenigde Staten doet, door de omvang van zijn 
bijdragen tot de werkgelegenheid, alsmede door de produktie ter plaatse en de 
aankoop bij concurrerende leveranciers. Verder stelt het ATP de deelname van 
buitenlandse bedrijven afhankelijk van wederkerigheid en niet-relevante voorwaarden 
m.b.t. plaatselijke investeringen en bescherming van intellectuele eigendomsrechten 
(zie bijlage 13). 
4.2 Uitbreiding van de voorwaarden voor behandeling volgens binnenlandse normen 
Onder het huidige 103e Congres zijn er opvallend meer wetsvoorstellen ingediend 
i.v.m. de behandeling volgens binnenlandse normen van buitenlandse bedrijven. 
Inzake O&O werden volgende wetten vastgesteld : 
- de "National Cooperative Production Amendements Act" van 1993, vastgesteld 
op 10 juni 1993 
- de "National Competitiveness Act" (S 4 / HR 820) 
- de "Aeronautical Technology Consortium Act" (S 419/ HR 1675) 
- de "National Environmental Technology Act" (S 978) 
- de "Hydrogen Future Act" (HR 1479) 
- de "National Aeronautics and Space Administration Authorisation Act" 
(HR2200) 
- de "Omnibus Space Commercialisation Act" (HR 2731) 
- de "Defense Authorization Legislation" (HR 2410 / S 1298) 
Cf. de Stevenson-Wydler TecRnology Innovation Act van 1980, de Bayh-Dole Act van 1980, de 
Primary Dealers Act van 1988; de American technology Preeminence Act, met inbegrip van de 
Technology Administration Authorization Act van 1991; de National Critical technologies Act van 
1991; de Energy policy Act van 1992. 
-39-
- de "Authorization for the Earthquake Hazards Reduction Act" van 1977 
(HR 3485) 
- de "Environmental Technologies Act" van 1994 (HR 3870). 
De discriminatie van niet-Amerikaanse bedrijven berust hoofdzakelijk op twee 
soorten voorwaarden voor het toestaan van een behandeling volgens binnenlandse 
normen. Enerzijds zijn er duidelijke voorwaarden voor behandeling volgens de 
binnenlandse normen ten aanzien van particuliere bedrijven, in die zin dat het land 
van oorsprong van het vreemde bedrijf een wederkerige behandeling moet verlenen 
aan de Amerikaanse bedrijven die in dat land economisch actief zijn, wil het 
buitenlands bedrijf in de Verenigde Staten een soortgelijke behandeling krijgen. Het 
is wel van belang hierbij op te merken dat de voorwaarden voor wederkerigheid niet 
altijd verband houden met de sector waarin het buitenlands bedrijf in de Verenigde 
Staten actief is, maar ook een intersectorieel karakter kunnen vertonen. Verder 
bevatten de Amerikaanse wetsvoorstellen afzonderlijke toepassingsvoorwaarden, 
hetzij in de vorm van een omschrijving van het begrip "Amerikaans bedrijf", hetzij 
in de vorm van extra prestatievereisten voor niet-Amerikaanse bedrijven. Over het 
algemeen worden die vereisten op alle bedrijven toegepast, of ze al dan niet in 
Amerikaanse handen zijn, 'en vormen zij derhalve geen wettelijke afwijking van het 
formele principe van behandeling volgens binnenlandse normen. De door het 
buitenland gecontroleerde maatschappijen kunnen in dit geval toch nog het slachtoffer 
zijn van een feitelijke discriminatie, doordat zij meer praktische moeilijkheden 
ondervinden dan Amerikaanse maatschappijen om aan de gestelde eisen te voldoen. 
Commentaar 
Ook al is het aanvaardbaar dat de Amerikaanse regering de beste waar zoekt voor 
het geld van de Amerikaanse belastingbetalers, dan hoeft dit toch niet te leiden tot 
uitsluiting van niet-Amerikaanse bedrijven van federale O&O-projecten. Enkele 
Europese bedrijven oefenen in de Verenigde Staten reeds belangrijke 
onderzoeksactiviteiten uit, die een grote bijdrage leveren tot de uitbreiding van de 
Amerikaanse technologische basis; het lijkt dan ook ongepast dat zij willekeurig 
zouden worden uitgesloten van gesubsidieerde projecten. Terwijl de regering zich 
normaal wel verzette tegen de voorstellen van het Congres i.v.m. CNT, heeft zij 
dit nog niet vaak zo luidruchtig gedaan; ook heeft zij nog geen haast gemaakt met 
haar eigen omschrijving van wat een Amerikaans bedrijf is, ten einde de 
voorwaarden te kunnen bepalen om automatisch in aanmerking te komen voor 
federale steun. 
5. SATELLIETEN EN LANCERINGSDIENSTEN VOOR SATELLIETEN 
(VERENIGDE STATEN) 
De "National Space Policy Directive" van 6 september 1990 bepaalt dat alle 
satellieten van de Amerikaanse overheid dienen te worden gelanceerd met in 
Amerika gebouwde lanceerinstallaties, tenzij de President een specifieke vrijstelling 
heeft verleend. De maatregel wordt uitgelegd als onderdeel van een geheel van 
-40-
gecoördineerde maatregelen die vereist zijn om de doelstelling op lange termijn te 
bereiken, namelijk het creëren van een vrije en eerlijke markt waarop de 
Amerikaanse lanceerindustrie kan meedingen. 
Het spreekt vanzelf dat dit voortrekken van de Amerikaanse commerciële lanceer­
industrie, die erin bestaat alle lanceringen van Amerikaanse overheidssatellieten 
uitsluitend voor te behouden aan binnenlandse lanceerbedrijven, nadelig is voor de 
Europese leveranciers van lanceerdiensten. Europese lanceerbedrijven kunnen 
daardoor in het geheel niet meedingen bij Amerikaanse overheidscontracten voor 
lanceringen, die ongeveer 80% van de Amerikaanse satellietenmarkt vormen. Deze 
beperking, die de Amerikanen is ingegeven door overwegingen van binnenlandse 
veiligheid betreffende het lanceren van militaire satellieten, geldt nu ook voor 
overheidssatellieten voor civiele doeleinden30. 
De produktie van satellieten wordt gedomineerd door de Amerikaanse 
ruimtevaartindustrie, die profiteert van de grote beschermde binnenlandse civiele en 
militaire markten (zie bijlage 14). 
Het is wel bekend dat de Amerikaanse markt voor satellietdiensten beschermd is 
tegen de toegang van Europese bedrijven tot die sector, in die zin dat er geen 
vergunningen mogen worden verleend aan bedrijven die in handen zijn van 
buitenlandse regeringen (bij voorbeeld staatsbedrijven voor telecommunicatie en 
radiozenders), noch aan radiozenders, openbare telecommunicatiebedrijven of 
ruimtevaartdiensten die voor meer dan 20% in het bezit van buitenlanders zijn (of 
25% indirect). 
Inzake mobiele satellietdiensten (MSS), betekent de beslissing van de FCC om aan 
de American Mobile Satellite Corporation (AMSC) het alleenrecht te geven voor de 
levering van die diensten op de Amerikaanse markt, dat alle buitenlandse 
concurrentie uitgesloten is, zowel op het gebied van de ruimtevaart als op dat van de 
dienstverlening. Het Amerikaanse Hof van Beroep verwierp de beslissing van de 
FCC waarmee werd geëist dat verscheidene leveranciers van mobiele satellietdiensten 
in een consortium onder één vergunning zouden worden bijeengebracht. In januari 
1992 startte de FCC niettemin de procedure voor een definitieve beslissing om het 
monopolie van de vergunning voor Amerikaanse satellietdiensten aan AMSC toe te 
kennen. 
Inzake mobiele satellietdiensten voor de ruimte bevestigde de FCC in 1989 haar 
beslissing van 1987 over de exclusiviteit van de AMSC-vergunning en bepaalde dat 
op Inmarsat gebaseerde mobiele satellietdiensten voor de ruimte niet mochten worden 
gebruikt voor de binnenlandse trajecten van internationale vluchten. Daarmee werd 
de toegang tot de markt voor op Inmarsat gebaseerde systemen afgesloten, aangezien 
"Report on United States Trade and Investment Barriers" (1993) van de Diensten van de Commissie 
van de Europese Gemeenschappen. 
-41 -
alle toestellen die tussen twee plaatsen in Amerika vliegen, verplicht zijn het AMSC-
ruimtesegment te gebruiken31. 
Commentaar 
De Amerikaanse producenten bezitten 69% van de wereldmarkt voor commerciële 
satellieten. Het Amerikaanse Ministerie voor Handel raamt de Amerikaanse 
uitvoer in die sector op ongeveer 600 miljoen USD in 1991, tegenover 643 
miljoen USD in 1990, terwijl de invoer in beide jaren slechts 20.000 USD 
bedroeg! Vermeld dient te worden dat Hughes alleen al 38% van de wereldmarkt 
in handen heeft, wat meer is dan het collectieve marktaandeel van de Europese 
bedrijven (ongeveer 25%). 
Die dominerende marktpositie van Amerika is een gevolg van de schaalvoordelen 
en economische macht van de gehele Amerikaanse handelsmarkt en, wat nog 
belangrijker is, de omvang van de civiele en militaire markten, die grotendeels 
gesloten blijven voor niet-Amerikaanse leveranciers. 
6. AANVRAAG VAN OCTROOIEN EN HANDELSMERKEN (JAPAN) 
De voorbije jaren heeft het Japanse octrooibureau (JPO) vorderingen gemaakt bij het 
verkorten van de ongebruikelijk lange tijd die nodig was om octrooien en 
handelsmerken aan te vragen. Toch blijft deze procedure één van de langzaamste in 
de ontwikkelde landen wanneer zij gekoppeld wordt aan het gebruik om alle 
toepassingen te publiceren. Dit leidt tot een lange periode van vrije toegang zonder 
wettelijke bescherming van de uitvindingen. 
Het probleem gaat gepaard met een aantal bijkomende kwesties: 
- ingevolge het algemeen gebruik in Japan om een groot aantal toepassingen te 
registreren met geringe afwijkingen van de bekende technologie en de strikte 
interpretatie die Japanse rechtbanken aan octrooien geven, wordt de bescherming 
feitelijk verminderd en is het systeem overbelast met toepassingen; 
- talrijke bezwaren na onderzoek geven dikwijls aanleiding tot grote vertragingen 
bij de toekenning van octrooien, aangezien de aanvrager op elk bezwaar 
afzonderlijk dient te antwoorden. Doordat de Japanse wetgeving niet voorziet in 
een procedure voor de inzage van de stukken, zodat de bezitter van een octrooi 
voor een produktiemethode bewijzen kan zoeken voor veronderstelde inbreuken, 
bieden deze octrooien slechts weinig bescherming; 
- Japan heeft een degelijk deponeringssysteem voor handelsmerken. Maar net zoals 
in het Japanse octrooisysteem, is de wachttijd, ook in onbetwiste gevallen, nog 
"Report on the United States Trade en Investments Barriers" (1993), van de Diensten van de 
Commissie van de Europese Gemeenschappen. 
-42-
overdreven lang (gemiddeld ongeveer drie jaar, tegenover één jaar of minder in 
de Verenigde Staten); 
- ondanks de recente aanvaarding van de wet op het handelsgeheim (Trade Secret 
Law) bestaat er nog steeds geen echte bescherming van handelsgeheimen tijdens 
het door de rechtbank uitgevoerde onderzoek.32 
Ofschoon de Japanse octrooidienst stelt dat de duur van de behandeling verkort is 
van 37 maanden in 1988 tot 28 maanden nu, heeft dat enkel betrekking op een deel 
van de procedure voor de aflevering van octrooien. De volledige duur van het 
onderzoek om een octrooi voor een toepassing te krijgen, bedraagt gewoonlijk vijf 
tot zes jaar en is in veel gevallen heel wat langer.33 
Commentaar 
In de publikatie van het "Sub-committee Report on Patent and Utility Model Laws 
and Their Practices Leading to International Harmonisation" door een 
adviserende raad van het Ministerie voor Internationale Handel en Industrie 
(MITI) wordt dit probleem volgens de Amerikaanse Kamer van Koophandel 
behandeld. De toepassing ervan dient van dichtbij worden gevolgd. 
Bestaan van bilaterale en multilaterale overeenkomsten 
De artikelen 35 tot 38 van het "Trips Agreement " voorzien in de bescherming van 
de ontwerptekeningen (topografieën) van geïntegreerde schakelingen. 
7. AFLEVERING VAN OCTROOIEN (VERENIGDE STATEN) 
7.1 Octrooien 
De Amerikaanse octrooiwet steunt op het principe van "de eerste uitvinder", terwijl 
in de rest van de wereld vrijwel overal het principe van "de eerste aanvrager" geldt. 
In paragraaf 104 van de Amerikaanse octrooiwet is bepaald dat het niet mogelijk is 
een datum op een uitvinding vast te stellen door te verwijzen naar activiteiten in een 
ander land. Een niet-Amerikaanse uitvinder, die zijn onderzoek en ontwikkeling 
buiten Amerika heeft gedaan, kan daarvoor dus geen vroegere datum bepalen dan die 
van de aanvraag van zijn octrooi. 
Het is wel duidelijk dat bedoelde behandeling discriminerend is voor buitenlandse 
uitvindingen tegenover Amerikaanse uitvindingen, wat dus tot gevolg heeft dat 
buitenlandse bedrijven hun onderzoek en ontwikkeling liever in de Verenigde Staten 
33 Het "United States-Japan Trade White Paper 1993" van de Amerikaanse Kamer van Koophandel in 
Japan (ACCJ). 
Afdeling over Japan van het "1994 US national trade estimate report on foreign trade barriers", biz. 
161. 
-43-
zullen doen dan elders. De discriminerende bepalingen onder paragraaf 104 lijken 
dan ook strijdig te zijn met artikel 27 van het TRIPS-akkoord van de Uruguay-round. 
De Verenigde Staten dienen voor de nodige aanpassingen te zorgen. 
7.2 Gebruik door de overheid 
Volgens de Amerikaanse wetgeving kan de overheid intellectuele eigendomsrechten 
gebruiken zonder de eigenaar daarvan ook maar in kennis te stellen. Dit is vooral 
gebruikelijk bij het Ministerie van Defensie. Om voor de hand liggende redenen is 
deze gewoonte zeer nadelig voor buitenlandse eigenaars van dergelijke rechten, die 
meestal niet in staat zijn dergelijk gebruik door de overheid te ontdekken en dus geen 
administratieve procédure kunnen starten om hun recht te laten gelden. Het TRIPS-
akkoord bevat enkele waarborgen voor de octrooihouder, die eventueel aanleiding 
kunnen geven tot belangrijke wijzigingen in de Amerikaanse wetten en gebruiken 
inzake licentieverplichtingen. 
7.3 Paragraaf 337 van de "Tariff Act" van 1930 
Paragraaf 337 van de Amerikaanse "Tariff Act" voorziet onder meer in 
rechtsmiddelen voor houders van Amerikaanse octrooien, krachtens welke de invoer 
van produkten in Amerika verhinderd mag worden (exclusion order) indien die 
produkten een inbreuk vormen op die octrooien, of de produkten uit de handel 
genomen mogen worden indien ze toch het land zijn binnengekomen (cease and 
desist order). 
Deze procedures werden uitgevoerd door de "US International Trade Commission" 
(ITC) en zijn niet van toepassing op Amerikaanse produkten die Amerikaanse 
octrooien schenden. 
In juli 1987 vroeg de Europese Gemeenschap de oprichting aan van een studiegroep 
om te onderzoeken of paragraaf 337 van de Amerikaanse "Tariff Act" verenigbaar is 
met de Amerikaanse verplichtingen volgens de GATT, in het bijzonder artikel III 
daarvan. 
In het verslag van de studiegroep dat door de verdragsluitende partijen op 7 
november 1989 werd goedgekeurd, wordt vastgesteld dat er een aantal 
onverenigbaarheden bestaan met de Amerikaanse verplichtingen volgens artikel III 
van de overeenkomst.34 
Commentaar 
Ondanks de bevindingen van de GATT-groep in 1989, hebben de Verenigde Staten 
tot op heden nog geen schikkingen getroffen om paragraaf 337 in 
overeenstemming te brengen met hun internationale verplichtingen volgens de 
GATT. 
34 "Report on United States barriers to trade and investment", 1994, biz. 61 
-44-
Het ontmoedigende effect van paragraaf 337 op de activiteiten van Europese 
maatschappijen is in 1992 zeer duidelijk gebleken uit een aantal gevallen waarbij 
het duidelijk discriminerend karakter in het oog sprong van een geval waarin het 
federale kantongerecht de procedure stopzette op grond van een 
arbritageclausule, wat de TTC, die daarop gedagvaard werd, niet verhinderde om 
toch maatregelen te nemen. In 1992 diende senator Rockefeller in de Amerikaanse 
Senaat het voorstel in om paragraaf 337 in overeenstemming te brengen met de 
conclusies van de GATT-groep. Ofschoon het voorstel inderdaad enkele punten 
omvatte die ook ter sprake kwamen in de bevindingen van de groep, was het 
duidelijk onvoldoende om de onverenigbaarheden met de GATT op betekenisvolle 
wijze te veranderen. 
45 
IV. STRUCTURELE BELEMMERINGEN 
Het doel van de Gemeenschap bestaat erin alle hinderpalen te verwijderen die de 
toegang van Europese bedrijven tot de Amerikaanse en Japanse markten objectief 
onmogelijk maken. 
1. TOEGANG TOT HALFGELEIDERTECHNOLOGIE (JAPAN) 
Dank zij de ingewikkelde samenwerkingsverbanden tussen Japanse bedrijven en de 
sterke banden tussen het zakenleven en de overheid, kunnen Japanse bedrijven 
gemakkelijk een systematische voorkeurbehandeling krijgen inzake de toegang tot in 
Japan ontwikkelde technologie. 
Naar verluidt zijn er moeilijkheden ondervonden i.v.m. de tijdige toegang tot door 
Japanse leveranciers ontwikkelde geavanceerde materialen, technieken en apparatuur 
die nodig zijn om de meest geavanceerde halfgeleidertechnologie te ontwikkelen en 
te produceren voor de meest geavanceerde elektronische uitrustingen en produkten. 
In het verslag over de toegang van Amerika tot bepaalde buitenlandse 
spitstechnologie dat door Lloyd Bentsem is opgesteld, werd het probleem vanuit 
Amerikaans oogpunt bekeken35. 
Moeilijkheden zijn ook ondervonden om toegang te krijgen tot de beste materialen, 
technieken en apparatuur die nodig zijn om de meest geavanceerde en kwalitatief 
zeer hoogwaardige technologie te ontwikkelen ter ondersteuning van geavanceerde 
elektronische uitrustingen en produkten (inzake halfgeleiders houdt dit dikwijls 
verband met lagere kosten). 
Enkele voorbeelden: 
Fotolithografische apparatuur, bij voorbeeld van Canon, met het oog op de produktie 
van halfgeleiders, om de breedte van de lijnen van een chip te bepalen, wat de 
voornaamste factor is om de prestaties en de densiteit te verhogen, werd eerst op de 
Japanse binnenlandse markt geïntroduceerd. Europese bedrijven die toegang trachtten 
te krijgen tot deze uiterst belangrijke apparatuur om hun eigen nieuwe technologieën 
te verwezenlijken, kregen deze pas 1 tot 1,5 jaar later aangeboden en moesten 
rekening houden met lange leveringstermijnen, waardoor hu.n toegang tot de markt 
werd vertraagd en meer kosten en een langere leertijd werd veroorzaakt. Deze 
termijn is vooral hinderlijk omdat de hele ontwikkeling van dit soort uitrustingen in 
samenhang met plaatselijke klanten gebeurt en pas wordt vrijgegeven als zij volledige 
voldoening schenkt. 
Hetzelfde scenario speelt zich af met betrekking tot fotolithografische apparatuur 
voor de produktie van platte schermen. 
35 'USs business acces to certain foreign state-of-the-art technology" september 1991. 
-46-
Japanse leveranciers bieden proefontwikkelingen van componenten dikwijls vele (10-
18) maanden van tevoren aan hun bevoorrechte (Japanse) klanten aan, waardoor deze 
klanten van dit voordeel gebruik kunnen maken voor de produktie van moderne 
elektronische apparatuur. Over het algemeen ligt Europa een halve generatie achter 
op Japan. 
Bepaalde geavanceerde materialen, bij voorbeeld opdampmaterialen voor 
geavanceerde depositie en hoogwaardige uitrustingen voor geavanceerde 
fotolithografische bewerkingen, zijn tot op heden in Europa niet verkrijgbaar en 
worden met lange leveringstermijnen en in kleine hoeveelheden geleverd. Dit 
verlengt de leertijd voor het opstarten van de produktie van halfgeleiders. Bepaalde 
gassen en scheikundige produkten worden niet in de best mogelijke kwaliteit geleverd 
(vloeibare chemicaliën, gassen voor depositie), hetgeen tot lagere kwaliteit en 
produktieverlies (hogere kosten) leidt. 
Voor het verpakken van componenten dient hoogwaardig plastic 
verpakkingsmateriaal gebruikt te worden. De meest geavanceerde materialen (bij 
voorbeeld van Sumitomo) worden veel later aan Europese bedrijven geleverd en 
slechts in kleine hoeveelheden. Daardoor kan de kwaliteit maar langzaam worden 
verbeterd en ontstaan er produktie verliezen. Hetzelfde geldt voor keramische 
substraten en hoogwaardig spin-on glas voor planarisatie als gebruikt bij de produktie 
van geïntegreerde schakelingen. 
Commentaar 
De Amerikaanse markt wordt vóór de Europese bediend, met een verschil dat 1 
tot 2 jaar kan bedragen. Doordat de Japanse leveranciers hun eigen markt 
systematisch vóór Amerika en Europa bevoorraden, oefenen zij een invloed uit op 
de vroegere introductie van nieuwe produkten en plaatsen zij de Europese 
bedrijven in een nadelige positie, zelfs om op hun eigen markt te concurreren. 
Doordat de thuismarkt systematisch vroeger en met hoogwaardiger 
ondersteunende materialen, technieken en uitrustingen bevoorraad wordt, zijn er 
gevolgen op het niveau van de uiteindelijke kwaliteit van het produkt, de 
produktiekosten en de leertijd voor de produktie. 
Door de wet betreffende het verbod op particuliere monopolies en de handhaving 
van de eerlijke handelspraktijken, worden in het bijzonder onredelijke 
handelsbelemmeringen verboden. Deze uitdrukking betekent "dat een ondernemer 
contractueel, volgens een akkoord of op een andere wijze, ongeacht de benaming, 
samen met andere ondernemers de handelsactiviteiten wederzijds beperkt of 
vermindert ten einde prijzen te bepalen, te handhaven of te verhogen, of de 
produktie, technologie, produkten, faciliteiten, leveranciers of klanten beperkt, 
waarbij hij, in strijd met het algemeen belang, de concurrentie op een bepaald 
gebied van de handel in belangrijke mate belemmert". Dezelfde wet bepaalt ook 
dat handelsverenigingen geen verbintenissen mogen sluiten die "ondernemers 
ertoe brengen deze verbintenissen te gebruiken voor oneerlijke handelspraktijken ". 
Een gezamenlijke of individuele weigering om te leveren stemt met de definitie van 
- 47 -
oneerlijke handelspraktijken overeen.36 Daarentegen zijn er geen bepalingen 
betreffende een uitgestelde weigering om te verkopen. 
Twee Europese bedrijven die produktie-apparatuur voor halfgeleiders vervaardigen, 
trachten hun jongste produkten in Japan te verkopen en beschouwen die markt van 
zeer groot belang om hun omzet op peil te houden. 
Commentaar 
De wereldmarkt voor produktie-apparatuur voor geïntegreerde schakelingen 
bedraagt momenteel 6 miljard USD en volgens de vooruitzichten zal hij in 1996 
9,3 miljard USD bereiken. Belangrijker dan commerciële overwegingen is evenwel 
de evaluatie van de invloed die met dergelijke uitrustingen gepaard gaat dank zij 
de mogelijkheid om geavanceerde geïntegreerde schakelingen te produceren, 
hetgeen afhankelijk is van het technologisch ontwikkelingspeil. In een industrie 
waarvan de technologie elke drie tot vijfjaar ingrijpend wordt vernieuwd, moet 
de fabrikant die hoogtechnologische produkten wil leveren, bijzonder grote O&O-
uitgaven doen - in de orde van 15% tot 20%. Wie niet investeert kan niet blijven 
concurreren en ziet zijn marktaandeel slinken tpt een peil dat te laag is om te 
overleven. 
Doordat het geld voor O&O uit de grootschalige afzet komt, en de inheemse 
Europese producenten van geïntegreerde schakelingen een te klein marktaandeel 
hebben, moeten de Europese uitrustingsbedrijven kijken naar gebieden zoals 
Japan om voldoende omzet te halen. De interne markt heeft buitenlandse 
producenten ertoe aangezet fabrieken in Europa te bouwen; maar om aan Japanse 
bedrijven in Europa te verkopen moet men eerst in Japan zelf verkopen. De 
Europese fabrikanten van geïntegreerde schakelingen hebben niettemin ter plaatse 
geavanceerde produktiemiddelen nodig om bijtijds geavanceerde micro-elektronica 
op de markt te kunnen brengen. 
2. TOEGANG TOT HALFGELEIDERTECHNOLOGIE (VERENIGDE STATEN) 
De uitrusting voor halfgeleiders is in de Verenigde Staten ontwikkeld in het kader 
van Sematech, het Amerikaanse programma voor halfgeleiders, dat enkel een beroep 
doet op binnenlandse leveranciers. Daardoor is geen onmiddellijke toegang tot de 
meest geavanceerde uitrustingen. Europese producenten die in de Verenigde Staten 
gevestigd zijn, konden tot op heden niet rechtstreeks deelnemen aan Sematech-
programma's. Daarentegen kunnen Amerikaanse producenten met O&O-faciliteiten 
wel deelnemen aan en steun ontvangen van de activiteiten van de Gemeenschap en 
van Eureka (Jessi). 
"Japanese competition Law" door de Japanse Commissie voor Eerlijke Handelspraktijken, september 
1991. 
-48-
Commentaar 
JESSI heeft binnen de normale handelsbetrekkingen een kader geschapen om 
samen te werken met Sematech, onder meer met seminars voor het uitwisselen van 
informatie, maar tot nog toe is dat beperkt gebleven tot het betrekken van 
Europese producenten van uitrustingen en materialen. Niettemin wordt dit vanuit 
Europees standpunt zeer belangrijk geacht, omdat de Europese markt op zichzelf 
te klein en onvoldoende is om een leefbare ontwikkeling van geavanceerde 
technologie mogelijk te maken. De beste manier om in de sector uitrustingen en 
materiaal in het buitenland te verkopen, bestaat erin in een vroeg 
ontwikkelingsstadium ie gaan samenwerken met de mogelijke klanten. De huidige 
beperkte samenwerking is bijgevolg belangrijk voor de Europeanen, omdat zij 
daardoor toegang krijgen tot de "club" van Amerikaanse producenten van 
geïntegreerde schakelingen, die belangrijke klanten zijn. Momenteel is 
samenwerking ook moeilijk wegens de juridische en structurele verschillen tussen 
JESSI (een samenwerkingsovereenkomst) en Sematech (een rechtspersoon). 
Rechtstreeks transatlantische strategische allianties zijn, hoofdzakelijk om 
commerciële redenen gesloten (bij voorbeeld Siemens/IBM allianties voor 
geheugens van 64 en 256 Mbit). 
Vice-president Gore heeft voor begin maart 1994 een nieuw partnerschap tussen 
overheid en industrie aangekondigd, ter versteviging van het Amerikaanse 
leiderschap inzake halfgeleiders. 
Dit initiatief is bedoeld om de Amerikaanse industrie te helpen bij de ontwikkeling 
van een halfgeleidertechnologie voor de volgende 15 jaar, op basis van een 
planning voor industriële technologische behoeften op lange termijn, die eerder is 
opgesteld door experts uit de industrie, de overheid en de universiteiten. 
Met dat doel zal het Ministerie van Handel via het Nationaal Instituut voor 
Wetenschappen en Technologie een nationaal programma uitwerken voor 
halfgeleidermethodologie. Het Ministerie van Defensie zal hoog prioritair 
onderzoek inzake elektronische packaging financieren en zal de inspanningen van 
Sematech verder blijven steunen. Het Ministerie voor Energie zal samen met de 
industrie voor gezamenlijke rekening een centrum oprichten voor het simuleren en 
modeleren van halfgeleidermaterialen, produktiemethoden en chip-ontwerp. De 
Nationale Stichting voor Wetenschappen zal in onderzoek op lange termijn blijven 
investeren. 
In principe zijn met dit initiatief geen nieuwe fondsen voor O&O gemoeid, maar 
worden veeleer de prioriteiten verlegd. Daartoe zal de overheid in de loop van 
1994 een Raad voor halfgeleidertechnologie oprichten, bestaande uit hoge 
ambtenaren, belangrijke industrïeleiders en topacademici. 
3. HET VASTSTELLEN VAN NORMEN (VERENIGDE STATEN) 
49-
De EG is nog steeds bezorgd over bepaalde ontwikkelingen die in de Verenigde 
Staten plaatsvinden, wegens: 
- de normen voor telecommunicatiediensten die daar ontwikkeld worden, los van 
nationale en internationale normalisatieprocedures; 
- de hoge kosten voor het aanpassen van Europese schakelapparatuur aan 
Amerikaanse normen; 
- het bestaan van vrijwillige normen voor terminal-uitrustingen die "de facto 
verplicht zijn"; 
- de poging van de FCC om een norm op te leggen op het gebied van de mobiele 
telefonie, die onverenigbaar is met de Digitale Europese draadloze 
telecommunicatie (DECT), een systeem waarvoor de Technical Bases for 
Regulations (TBRs) onlangs bij Richtlijn 91/263/EEG zijn vastgesteld. 
Commentaar 
Normen zijn van strategisch belang voor het beheersen van de verdere 
produktenstroom. De normen van de Amerikaanse telecommunicatienetten zijn 
volledig verschillend van die in Europa. 
Voordat enige telecommunicatie-uitrusting in Amerika verkocht kan worden, moet 
deze worden goedgekeurd door Bellcore, het grootste Amerikaans onderzoek-
consortium dat technisch werk uitvoert voor zijn aandeelhouders, de zeven 
Regional Holding Companies (RHCs), op vijf grote gebieden: toegepast 
onderzoek, bedrijfstechnologie, software-technologie en -systemen, en informatie­
netwerken. Wegens de procedure die Europese producenten moeten volgen om 
hun produkten aan de Amerikaanse normen aan te passen en een dergelijke 
"typegoedkeuring " te verkrijgen, in combinatie met de aanbestedingsprocedure, is. 
het zeer moeilijk om orders te krijgen. Het uittesten van bepaalde 
netwerkuitrustingen door Bellcore is in sommige gevallen zeer duur, zodat het 
systeem in theorie wel voor iedereen open staat, maar in de praktijk is 
voorbehouden voor leveranciers die zich dergelijke investeringen kunnen 
veroorloven. 
Ofschoon ingevoerde eindapparatuur officieel enkel aan de verplichte normen van 
de FCC-vereisten dienen te voldoen, hebben uitvoerders geen zekerheid omtrent 
de andere normen waaraan in de praktijk dient te worden voldaan om hun 
. produkten te mogen verkopen. De talrijke "vrijwillige " normen en het gebrek aan 
een centraal punt waar alle inlichtingen omtrent relevante normen verkregen 
kunnen worden, vormen reële hinderpalen voor de handel. 
Op het gebied van mobiele communicatie is de FCC tegenstander van 
internationaal compatibele normen. Onder druk van een nationale industriële 
groep werpt de FCC technische handelsbelemmeringen op tegen de Europese 
DECT-sy sternen. 
-50-
Het bestaan van bilaterale of multilaterale overeenkomsten 
Onderhandelingen worden met de Verenigde Staten gevoerd om tot een akkoord te 
komen inzake de wederzijdse erkenning op het gebied van de eindapparatuur 
51 -
BIJLAGEN 
-52-
Bijlage 1: 
Geldboetes voor concurrentiebeperkende praktijken in Japan - enkele voorbeelden 
Bijlage 2: 
De positie van AT&T op de Amerikaanse markt 
Bijlage 3: 
"Modification of Final Judgment" voor de RBOCs 
Bijlage 4: 
Nieuwe concurrentietrends op de Amerikaanse telecommunicatiemarkt 
Bijlage 5: 
EU-voorschriften voor overheidsopdrachten 
Bijlage 6: 
Het Amerikaanse HPCC-programma 
Bijlage 7: 
Technische normen en vereisten voor terminals in Japan 
Bijlage 8: 
Rechtstreekse buitenlandse investeringen in Japan 
Bijlage 9: 
Japanse wetgeving inzake het toezicht op internationale handel en transacties 
Bijlage 10: 
Soorten telecommunicatiebedrijven in Japan 
Bijlage 11: 
Beperkingen voor buitenlandse telecommunicatiebedrijven in de U.S.A. 
53 
Bijlage 12: 
Amerikaanse beperkingen inzake fusies, acquisities en overnames 
Bijlage 13: 
Vergelijking tussen de bewoordingen van het huidige programma voor geavanceerde 
technologie en het door het Huis van Afgevaardigden aangenomen 
"Manton-Amendment " 
Bijlage 14: 
De Amerikaanse ruimtevaartindustrie 
-54 
GELDBOETES VOOR CONCURRENTIEBEPERKENDE PRAKTIJKEN 
- ENKELE VOORBEELDEN -
BIJLAGE 1 
In februari 1992 vroeg de Japanse Fair Trade Commission (Commissie voor Eerlijke 
Handelspraktijken) aan openbare aanklagers om beschuldigingen te uiten in de zaak tegen 
vier drukkerijen, namelijk Toppan Moore, Hitachi Information Systems, Dai-Nippon 
Printing Co. en Kobayashi Kirokushi Co. Volgens de Fair Trade Commission hadden de 
vier drukkerijen in april 1992 tijdens een vergadering in een filiaal van Kobayashi 
Kirokushi in Tokyo besloten een van hen een contract in de wacht te laten slepen, dat dan 
aan de anderen wordt uitbesteed. 
Op 30 maart 1993 werden twee voormalige directeurs van twee drukkerijen schuldig 
bevonden aan geknoei met prijsoffertes. Het waren de eerste veroordelingen in het kader 
van de bijna twintig jaar oude Japanse anti-trust-wetgeving. De Arrondissementsrechtbank 
van Tokyo veroordeelde een voormalig directeur van Toppan Moore Co. tot een 
voorwaardelijke gevangenisstraf van één jaar met een geldigheidstermijn van drie jaar. 
Een gewezen directeur van Hitachi Information Systems Ltd. kreeg een voorwaardelijke 
gevangenisstraf van achttien maanden met een geldigheidstermijn van drie jaar. Het waren 
de eerste soortgelijke veroordelingen sedert 1974. Ze waren een gevolg van de 
toenemende druk die door Washington op Tokyo werd uitgeoefend om de strijd tegen 
prijskartels en andere monopoliepraktijken, die door de Verenigde Staten als 
invoerbelemmeringen werden beschouwd, op te voeren. In oktober en november 1992 
lieten openbare aanklagers in vijf drukkerijen veertien hoge kaderleden arresteren, 
waaronder de twee veroordeelden. Ze werden verdacht van illegale prijsafspraken op de 
gecodeerde zegels, die de dienst voor de sociale zekerheid aanbrengt op postkaart­
identificaties van pensioenbetalingen. De rechtszaken van de overige twaalf directeurs zijn 
nog hangende. 
Aan het eind van een van nabij gevolgde anti-trustzaak werden op vrijdag 21 mei 1993 
acht bedrijven schuldig bevonden aan prijsafspraken van plastic folie, dat voor de 
verpakking van levensmiddelen gebruikt wordt. De bedrijven kregen boetes opgelegd 
tussen 6 en 8 miljoen yen, wat overeenkomt met 54.000 USD tot 73.000 USD. Vijftien 
kaderleden van de bedrijven kregen voorwaardelijke gevangenisstraffen van zes maanden 
en één jaar. Sommige van de betrokken bedrijven ontkenden de prijsafspraken niet, maar 
verdedigden zich voor de rechtbank door te stellen dat het niet eerlijk zou zijn hen alleen 
te veroordelen omdat er in Japan zo yeel andere, ernstigere voorbeelden van 
prijsafspraken bestonden. 
Bron: de diensten van de Commissie 
-55-
DE POSITIE VAN AT&T OP DE AMERIKAANSE MARKT 
BULAGE 2 
Het is interessant om de positie van AT&T te vergelijken met die van bedrijven in 
dynamischer segmenten van de Amerikaanse telecommunicatiemarkt, waar EG-
leveranciers een eerlijke kans geboden wordt om te concurreren. In die dynamische 
marktsegmenten, bij voorbeeld de levering van centrales, mobiele communicatieprodukten 
en zendapparatuur aan de onafhankelijke Amerikaanse telefoonmaatschappijen, zijn EG-
leveranciers succesvoller geweest wat het binnenhalen van bestellingen betreft. Als de 
Amerikaanse markt van centrales in zijn geheel wordt bekeken, blijkt echter uit een 
recente onafhankelijke studie1 dat twee Noordamerikaanse bedrijven, AT&T en Northern 
Telecom, in 1990 respectievelijk 44% en 40% van de Amerikaanse markt van 
telefooncentrales leverden en dat nagenoeg alle in de Verenigde Staten verkochte centrales 
in Noord-Amerika gemaakt worden. Uit dezelfde studie kan ook de gemiddelde prijs per 
lijn worden berekend voor AT&T enerzijds, en voor de andere telecommunicatiebedrijven 
(MCI, Sprint, andere telefoonmaatschappijen voor lange-afstandsverkeer) anderzijds. De 
prijzen staan hieronder: 
1989 1990 
Prijs per lijn voor AT&T (USD) 1073 745 
Prijs per lijn voor andere 565 601 
telecommunicatiebedrijven (USD) 
Hieruit blijkt dat de prijs waarvan AT&T haar centrales van zichzelf koopt in feite hoger 
ligt dan de aankoopprijs die de andere telecommunicatiebedrijven van de concurrenten van 
AT&T krijgen. Dat wijst in feite op het bestaan van een monopoliesituatie en staat haaks 
op de herhaalde Amerikaanse officiële bewering dat er geen sprake kan zijn van enige 
bevooroordeling ten gevolge van de handelspraktijken van AT&T. 
Het aandeel van AT&T liep in 1992 op tot ongeveer 47% en zal naar verwachting tegen 
eind 1993 ruim 50% van een markt van 6 miljard USD vertegenwoordigen. Het aandeel 
van Northern zou daarentegen tot 33% teruggedrongen worden. 
Northern Business Information Inc., een New Yorks onderzoekbedrijf, is van plan dat 
aandeel binnen een tweetal jaar op 60% te brengen. AT&T Network Systems heeft een 
grotere afstand gecreëerd tussen zichzelf en buitenlandse nieuwkomers als Siemens en 
Ericsson. Daarnaast is de opleving ook grotendeels te danken aan de problemen bij 
Northern Telecom. 
Northern Business Information (NBI), "Central Office Equipment Purchases", een rapport opgesteld 
voor het Executive Office van de Amerikaanse Handelsvertegenwoordiger van de President, Mc Graw 
Hill, 20 maart 1992. 
-56-
Amerikaanse markt van digitale schakelcentrales voor openbare netten 
1993 1992 
(6 miljard USD) (5,2 miljard USD) 
AT&T 50% 47% 
Northern Telecom 33% 35% 
Siemens Stromberg 6% 6% 
GTE* 5% 6% 
LM Ericsson 5% 5% 
DSC 1% , 1% 
* 50% van de afdeling apparatuur bevindt zich in handen van AT&T 
57 
'MODIFICATION OF FINAL JUDGMENT" VOOR DE RBOCs 
BIJLAGE 3 
De Voorzitters van de House Energy and Commerce Committee (Parlementaire 
Commissie voor Energie en Handel) (Dingell) en de House Judiciary Committee 
(Parlementaire Rechterlijke Commissie) (Brooks) hebben een overeenstemming bereikt 
omtrent een wetsvoorstel (H.A. 3626) voor de geleidelijke afbouw van de beperkingen die 
vervat zijn in de Modification of Final Judgment (MFJ), en die de RBOCs verhinderen 
om actief te zijn op het gebied van lange-afstandstelefoondiensten en -produkten. Het 
wetsvoorstel is in 1994 het onderwerp van hoorzittingen. 
Het wetsvoorstel zou een RBOC binnen een jaar volgend op de bekrachtiging ervan de 
mogelijkheid geven om bij het Ministerie van Justitie een aanvraag in te dienen om met 
fabricage te beginnen. Het Ministerie van Justitie zal moeten bepalen "of de mogelijkheid 
al dan niet bestaat dat zulke onderneming of haar dochteronderneming monopoliemacht 
zou kunnen aanwenden om concurrentie te verhinderen op de markt die een dergelijk 
bedrijf wenst te betreden". 
Indien de Minister van Justitie het bedrijf in kwestie niet binnen het daaropvolgende jaar 
verbiedt met haar plannen door te gaan, zal de RBOC vrij zijn om met fabricage te 
beginnen, met dien verstande dat de volgende waarborgen van toepassing zijn: 
aparte eisen inzake dochterondernemingen; 
aparte boekhouding, balansen en rekeningen; 
de verplichting om op niet-discriminerende basisapparatuur aan andere 
telecommunicatiemaatschappijen te verkopen, op voorwaarde dat dergelijke 
maatschappijen geen telecommunicatie-apparatuur fabriceren, of op voorwaarde dat 
ze akkoord gaan om de door hen vervaardigde telecommunicatie-apparatuur ter 
beschikking te stellen; 
het indienen van informatie bij de FCC over protocols en vereisten inzake onderlinge 
verbindingen', 
geen kruissubsidiëring. 
In het wetsvoorstel staat geen verplichting dat de RBOCs op een doorzichtige en niet-
discriminerende wijze apparatuur moeten aankopen (een verzoek dat door de 
Telecommunications Industry Association m.b.t. voorgaande wetsontwerpen geformuleerd 
werd). 
De RBOCs moeten alle fabricage in de Verenigde Staten verrichten en mogen, zoals 
onder de oude "Hollings Bill", enkel buitenlandse onderdelen gebruiken wanneer ze "een 
inspanning te goeder trouw leveren om in de Verenigde Staten gelijkwaardige onderdelen 
tegen dezelfde prijzen en voorwaarden te vinden" en wanneer de kosten voor buitenlandse 
-58-
onderdelen niet hoger liggen dan 40% van de inkomsten uit de verkoop van dergelijke 
toestellen in eender welk kalenderjaar. De RBOCs moeten ook om de drie maanden 
officieel aan de FCC verklaren dat ze inspanningen te goeder trouw hebben gedaan om 
onderdelen in de Verenigde Staten te verkrijgen, en tevens dienen ze een lijst van de 
buitenlandse onderdelen voor te leggen. Doen ze dit niet, dan kan de FCC boetes 
opleggen. Iedere leverancier die beweert benadeeld te zijn omdat een RBOC heeft 
nagelaten de inspanning te goeder trouw te leveren, kan eveneens een klacht indienen bij 
de Federal Communications Commission of bij een bevoegde arrondissementsrechtbank in 
de Verenigde Staten een zaak aanhangig maken voor de vergoeding van werkelijk geleden 
schade. 
De Voorzitter van de House Energy Subcommittee on Telecom (Energie-Subcommissie 
voor Telecommunicatie) (Markey) is er overigens in geslaagd om met de steun van de 
twee partijen een wetsvoorstel op te stellen dat RBOCs in het gebied waar zij 
telefoondiensten aanbieden, toegang tot de kabel verschaft en (als een quid pro quo) de 
mogelijkheid biedt om op het lokale net te concurreren. Het wetsontwerp (H.A. 3636) 
met als titel "the National Communications Competition and Information Act of 1993" zal 
in 1994 het onderwerp van hoorzittingen zijn. 
Het wetsvoorstel, dat tot doel heeft concurrentie te bevorderen en de universele 
dienstverlening te vrijwaren, zou: 
de reglementeringen inzake gedeeld eigendom van kabel- en telecommunicatie­
bedrijven herroepen; 
telecommunicatiebedrijven verbieden om in hun dienstverleningsgebieden kabel­
systemen te kopen; 
een Gezamenlijke Federale Staatsraad creëren om de universele dienstverlening te 
verzekeren door alle dienstenleveranciers te verplichten bij te dragen tot universele 
dienstverlening; 
de FCC verplichten om te onderzoeken hoe het concept van universele 
dienstverlening uitgebreid zou moeten worden tot het leveren van "digitale 
dienstverlening" (digitale dienstverlening betekent het beschikbaar stellen van de 
mogelijkheid tot digitale compressie aan residentiële klanten tegen een redelijke 
prijs). De FCC moet met name de beleidswijzigingen onderzoeken die nodig zijn om 
een "open platform dienst" te bieden ("open platform dienst" betekent een 
geschakelde eind-tot-eind digitale telecommunicatiedienst, die 1) abonnees voldoende 
netwerkcapaciteit biedt om toegang te krijgen tot multimedia-informatiediensten, 2) 
op grote schaal verspreid is in elke Staat, 3) op basis van aanvaarde normen geleverd 
wordt, en 4) op verzoek voor alle klanten beschikbaar is op één lijn); 
Staatswetten die de toegang tot lokale telefoonnetten verbieden Ontkrachten; 
telecommunicatiebedrijven verplichten om afzonderlijke dochterondernemingen op te 
starten voor video-programmadiensten, en 
lokale telefoonmaatschappijen verplichten om gelijke toegang te bieden tot hun net en 
de verbinding daarmee. 
De regering zal er samen met het Congress naar streven om tegen eind 1994 een 
wetgeving goed te keuren die de concurrentie zal vergroten en universele toegang tot 
communicatiemarkten zal bieden; en in het bijzonder de markten, zoals de kabeltelevisie 
- 59 -
en lokale telefoonmarkten, die door monopolies gedomineerd worden. Een dergelijke 
wetgeving zal een forse stimulans zijn voor infrastructuurinvesteringen van de particuliere 
sector, zowel door bedrijven die al op de markt aanwezig zijn, als door deze die zich er 
toegang toe willen verschaffen. 
De Amerikaanse regering hoopt een en ander te kunnen beïnvloeden door de 
belemmeringen door regelgeving te verminderen, die concurrentie tussen telefoon­
maatschappijen en kabeltelevisie-exploitanten onmogelijk hebben gemaakt. Tevens wil de 
Amerikaanse regering normen bevorderen waardoor verschillende netwerken met elkaar 
kunnen communiceren en de betrokkene met zachte hand aansporen om de belangen van 
het brede publiek indachtig te zijn. De regering zal voorstellen dat ondernemingen die een 
brede waaier van geschakelde, digitale diensten op breedband aanbieden slechts aan lichte 
reglementen van de FCC onderhevig zijn (een nieuwe titel VII van de wet betreffende 
communicatie), in ruil voor het leveren van diensten en het verlenen van toegang tot hun 
faciliteiten aan anderen op een niet-discriminerende basis. 
Door de beslissing die in februari 1994 door de Federal Communications Commission 
genomen is om de kabeltarieven te verlagen, is het vrij onwaarschijnlijk dat de 
kabel industrie de verwachte kapitaalstroom kan opbrengen. Als gevolg daarvan zijn twee 
partnerschappen tussen een telefoonmaatschappij en een kabeltelevisie-exploitant mislukt, 
nl. het partnerschap tussen Southwestern Bell Corp en Cox Cable Communications, en 
tussen Bell Atlantic Corp en Tele-communications Inc. 
Op 26 augustus 1994 oordeelde een Federaal Hof van Beroep dat telefoonmaatschappijen 
die op hun lijnen kabeldiensten willen aanbieden geen dure concessies van de plaatselijke 
overheid moeten krijgen. De beslissing, die het beleid van de federale 
communicatiecommissie bevestigt, was een tegenslag voor de kabelindustrie. De 
kabelindustrie, die jaarlijks miljoenen dollars aan concessiepremies aan de plaatselijke 
overheid betaalt, heeft beroep aangetekend tegen het drie jaar oude beleid van de FCC en 
beweert dat de kabelexploitanten erdoor worden benadeeld. 
Na deze twee beslissingen zijn de kaarten opnieuw geschud en het lijkt er nu op dat de 
twee sectoren, namelijk de telefoon- en de kabelindustrie, een strijd met elkaar zullen 
voeren om klanten te winnen. In dit opzicht kondigden Walt Disney Co. en drie lokale 
bedrijven, Ameritech Corp, Bell South Corp en Southwestern Bell Corp. op maandag 8 
augustus 1994 aan, dat ze een Memorandum of Understanding hadden ondertekend om 
een joint venture te vormen voor de ontwikkeling van interactieve videodiensten. Het 
dienstenpakket zou uiteindelijk bestaande zend- en satelliet-TV-stations kunnen omvatten, 
evenals films op verzoek, home shopping, educatieve programma's, spelletjes en 
reisbijstand. Ameritech, Bellsouth en Southwestern Bell leveren telecommunicatie-diensten 
aan zowat 50 miljoea klanten in 19 Staten. 
Parallel daarmee werd op dinsdag 9 augustus 1994 door vier van de grootste Amerikaanse 
kabeltelevisie-exploitanten aangekondigd dat ze deze herfst meer dan 2 miljard USD aan 
apparatuur zouden uitgeven, in het kader van een poging om zogenaamde "one-stop"-
telecommunicatiediensten aan klanten te leveren. De presidenten van Cox Cable 
Communications inc., Continental Cablevision inc., Comcast Corp. and 
Telecommunications Inc. zeiden dat elk van hen diensten wil gaan leveren op het gebied 
- 60 -
van high-definition-televisie, draadloze telefonie, video op verzoek, gewone telefonie, 
evenals on-line-computerdiensten. Door de opwaardering van hun netwerken kunnen zij 
rechtstreeks met zeven plaatselijke Bell-bedrijven concurreren op de plaatselijke 
telefoonmarkt, die een jaaromzet vertegenwoordigt van 90 miljard USD. 
Bron: de diensten van de Commissie 
61 
NIEUWE CONCURRENTIETRENDS OP DE AMERIKAANSE 
TELECOMMUNICATIEMARKT 
BIJLAGE 4 
Het regelgevingskader van de Modified Final Judgment komst steeds meer in het gedrang 
door nieuwe concurrentietrends die zich op de Amerikaanse markt doorzetten en die 
ongetwijfeld voor ingrijpende veranderingen zullen zorgen. 
De monopolies die tot nu toe in handen waren van de lokale industrie - bestaande uit 
zeven lokale zogenaamde "Baby Bell "-bedrijven en een reeks onafhankelijke bedrijven -
beginnen af te brokkelen door toedoen van de nieuwe technologie op basis van optische 
vezelkabel met hoge capaciteit, digitale compressie en cellulaire telefonie. Nieuwe 
concurrenten beginnen een graantje mee te pikken van de meest winstgevende bestaande 
activiteiten van de telefoonmaatschappijen en dreigen een grote hap te nemen uit 
veelbelovende nieuwe activiteiten zoals interactieve huisvideo. 
Anderzijds worden de RBOCs geconfronteerd met een dreigende opheffing van hun 
monopolie door de opkomende concurrentie van kabeltelevisie en proberen ze te reageren 
en de vruchten van de nieuwe bedrijfsmogelijkheden te plukken door af te komen van de 
verbodsbepalingen die in de Modified Final Judgement opgenomen waren. Deze 
verbodsbepalingen ontzegden hen de toegang tot drie markten, nl. lange-afstandstelefonie, 
fabricage van apparatuur en informatiediensten. Na een lange campagne verkregen de 
Baby Bells dat het verbod op informatiediensten in 1991 werd afgeschaft. Hun verzoek 
werd uiteindelijk gesteund door het Opperste Gerechtshof en thans ijveren ze voor 
toegang tot de twee andere markten, ze voeren daartoe aan dat ze nu met aanzienlijke 
lokale concurrentie af te rekenen hebben. 
Reeds in 1995 wil Ameritech Corp. bij wijze van proef toegang tot de lange-
afstandsmarkt krijgen. Dat heeft al aanleiding gegeven tot felle protesten van de kant van 
AT&T en twee andere grote rivalen op de markt: MCI Communications Corp. en Sprint 
Corp. Tegenstanders voeren aan dat de Baby Bells niet op de lange-afstandsmarkt mogen 
omdat ze een monopolie bezitten voor lokale telefoondiensten. Ameritech heeft 
geprobeerd dat argument te omzeilen en voorgesteld dat zij haar eigen monopolierechten 
zou afstaan. Het in Chicago gevestigde bedrijf Bell heeft Amerikaanse wetgevers laten 
weten dat het haar lokale telefoonmarkt voor alle gegadigden zou openstellen in ruil voor 
het recht om in de vijf staten waar het actief is lange-afstandsdiensten aan te bieden. 
Anderzijds dringen AT&T en de andere lange-afstandstelefoonmaatschappijen erop aan 
dat de lokale markt voor meer concurrentie toegankelijk zou worden gemaakt, in de hoop 
dat dit de toegangsrechten zou verlagen en een toename in het telefoonverkeer met zich 
mee zou brengen. Ze zijn vooral niet te spreken over de hoge rechten die ze moeten 
betalen aan de lokale telefoonmaatschappijen om gesprekken over de laatste 2 kilometer 
draad naar de klanten te voeren. Deze "toegangsrechten" staan nauwelijks in verhouding 
tot de kosten voor het verstrekken van de dienst, maar vertegenwoordigen toch zowat 
30% van de inkomsten van lokale bedrijven en vormen de grootste uitgavenpost voor 
lange-afstandsgroepen (ongeveer 40% van de totale kostprijs van een lange-
afstandsgesprek). 
-62-
MCI Communications Corp. is van plan om regionale Bell-monopolies in minstens 20 
grote Amerikaanse steden, waaronder New York en Los Angeles, te betwisten m.b.t. het 
recht om lokale communicatiediensten te verlenen en om 20 miljard USD uit te geven aan 
de elektronische equivalent van het verbreden, bedekken en aanleggen van 
toegangsstroken, in het kader van haar concept van een Amerikaanse supersnelweg. 
Indien deze poging succes heeft, zou MCI, dat nu al de voornaamste concurrent van 
lange-afstandsleider AT&T is, een brede waaier van communicatie- en 
ontspanningsprodukten rechtstreeks kunnen aanbieden aan klanten en bedrijven, met deze 
laatste als eerste doelgroep. 
Een snelle groei heeft eveneens plaatsgevonden in de cellulaire telefoonindustrie, die een 
alternatief communicatiemiddel aanbiedt voor het netwerk van de lokale 
telefoonmaatschappijen. De Baby Bells behoren tot de hoofdrolspelers op dit gebied, maar 
via de verwerving van McCaw Cellular Communications Inc., het grootste Amerikaanse 
bedrijf in cellulaire telefonie, wil AT&T voet aan de grond te krijgen op de lokale markt 
en beschikt het tegelijkertijd over een andere mogelijkheid om de toegangsrechten van de 
Baby Bells te omzeilen. Dhr Allen, de voorzitter van AT&T, verklaarde onlangs dat de 
markt van de cellulaire telefonie "een toekomstgerichte markt" is en dat dergelijke 
draadloze diensten in combinatie met zak-communicatiemiddelen "communicatie overal en 
op gelijk welk moment werkelijkheid doen worden. " 
Op maandag 28 februari 1994 maakte MCI Communications Corp bekend, dat het 
1,3 miljard USD zou uitgeven voor een participatie van 17% in Nextel Communications 
Inc. in een poging om later in het jaar de eerste landelijke draadloze persoonlijke 
communicatiediensten te leveren: MCI en Nextel vormen met Comcast Corp een 
"strategische alliantie". Deze laatste bezit 17% van Nextel. Door de overeenkomst zullen 
de drie bedrijven draadloze spraak- en datadiensten aan 95% van de Amerikaanse 
bevolking kunnen leveren. Gebruikers zullen dan ook één nummer kunnen gebruiken voor 
hun kantoortelefoon, huistelefoon en mobiele telefoon. 
De groep zal door Motorola Inc. vervaardigde apparatuur gebruiken; Nextel bood 
Motorola in november 1993 een participatie van 20% in ruil voor mobiele radio-licenties. 
Het netwerk van Nextel is digitaal, dus niet analoog, hetgeen betekent dat klanten een 
geavanceerde, door Motorola gemaakte telefoon moeten bezitten om van het systeem 
gebruik te kunnen maken. 
Tot slot hebben vooraanstaande instanties op staats- en federaal niveau nieuwe lokale 
telecommunicatiebedrijven, ook bekend als "competitive access providers" (CAPs -
"concurrerende toegangverleners"), de mogelijkheid geboden om zich in vele stedelijke 
gebieden te vestigen, waar ze uiterst efficiënte optische vezelnetwerken exploiteren. Ze 
romen een deel van de meest winstgevende bedrijfsklanten van de lokale monopolies af 
door goedkopere prijzen aan te bieden voor het doorsturen van grote volumes 
telefoonverkeer in de lokale omgeving en rechtstreeks naar netwerken die door lange-
afstandstelefoonmaatschappijen worden geëxploiteerd. 
Maar naast de individuele inspanningen om zich een zo goed mogelijke positie te 
verwerven ten einde van de nieuwe bedrijfskansen te kunnen profiteren, wordt een nieuwe 
trend tot samenwerking in het leven geroepen, nu de nadruk van multimedia op integratie 
- 63 -
geconfronteerd wordt met de administratieve opsplitsing van communicatiediensten zoals 
neergelegd in het vonnis van 1982. 
Een tijd lang zag leek het ernaar uit dat telecommunicatie-exploitanten en eigenaars van 
kabeltelevisienetten natuurlijke concurrenten zouden zijn, waarbij zij elk technische of 
juridische wegen zouden zoeken om in eikaars rijk binnen te dringen. Sinds kort zijn 
beide sectoren echter tot het besef gekomen dat samenwerking in hun beider belang is. 
Middels zulke samenwerkingsverbanden hopen telecommunicatie-exploitanten de vele 
beperkingen te omzeilen die door rechter Green zijn opgelegd bij de oprichting van de 
Baby Bells (1984), terwijl kabelexploitanten de nodige fondsen verwerven om de 
"informatiesnelwegen" aan te leggen. 
Elke Baby Bell kan toenemende druk verwachten op zijn lokale monopolie voor centrales 
van bedrijven die actief zijn in de cellulaire telefonie, de exploitanten van particuliere 
lijnen en dynamische tussenpersonen die klanten alternatieve wegen bieden om lange-
afstandstelefoonmaatschappijen te bereiken. De groei van de kabelnetten vormt een nog 
grotere bedreiging. De Cable Act van 1992 verbiedt Baby Bells om een participatie in 
kabelnetten in haar monopoliegebieden te nemen. Ze kunnen echter wel investeren in 
anderen die in andere Bell-franchises actief zijn. Door de ontwikkeling van 
telefoondiensten via de data-snelweg, kunnen ze wellicht eikaars markten binnendringen. 
Zo heeft Pacific Bell geprobeerd om klanten aan de Oostkust rond Washington een "video 
dial tone" (video-kiestoon) aan te bieden, waarmee op verzoek een brede waaier van 
videodiensten in hun woonkamer of kantoor kan worden gebracht. Elke lokale 
telefoonmaatschappij die een huis van de nodige bedrading kan voorzien en zo'n kiestoon 
kan produceren, heeft de mogelijkheid om de markt te domineren. 
Andere Baby Bells zijn scheep gegaan met kabelmaatschappijen om hun systemen uit te 
breiden met entertainment, interactieve televisie, telewinkelen, toegang tot databases en 
andere telecommunicatiemogelijkheden. Bell Atlantic heeft ermee ingestemd om Tele-
Communications Inc. te kopen, Amerika's belangrijkste kabelmaatschappij; US West Inc. 
heeft geïnvesteerd in Time Warner Inc. en is van plan twee kabeltelevisiemaatschappijen 
in de omgeving van Atlanta aan te kopen; Nynex Corp. heeft geïnvesteerd in Viacom Ine; 
Bell South zal naar verwachting de handen in mekaar slaan met QVC Ine, het telewinkel-
kanaal; South Western Bell en Cox plannen een kabelpartnerschap. 
Kabelmaatschappijen mogen dan al een zekere voorsprong . hebben wat bepaalde 
technologieën, zoals digitale compressie betreft, toch heeft de Federal Communications 
Commission (FCC) gewaarschuwd dat ze kabelmaatschappijen zal behandelen volgens de 
bepalingen van de Cable Act van 1992, dus min of meer zoals telefoonmaatschappijen, 
m.a.w. met waakzaamheid. Prijsverlagingen van 10% voor basis-kabeldiensten worden nu 
al opgelegd. Directeurs van kabelmaatschappijen probeerden ooit de Baby Bells van hun 
industrie weg te houden uit vrees dat de telefoonmaatschappijen winsten van lokale 
centrales zouden gebruiken om op oneerlijke wijze een kruissubsidiëring met kabel­
dochterondernemingen tot stand te brengen. Nu zitten ze zelf op subsidiëring te azen. 
Een Federale Arrondissementsrechter in Alexandria, Virginia, verklaarde een bepaling 
van de Cable Act van 1984 - volgens welke telefoonmaatschappijen geen 
videoprogramma's aan abonnees in hun eigen telefoongebied kunnen verkopen - op grond 
-64-
van het eerste amendement ongrondwettelijk. Indien de uitspraak van rechter T.S. Ellis in 
beroep wordt bevestigd, zou dat telefoonmaatschappijen een stimulans geven om 
miljarden dollars uit te geven voor de bouw van nieuwe optische vezelnetwerken om 
zowel telefoon- als videodiensten aan te bieden. De kabelindustrie oppert dat het 
toestemming verlenen aan telefoonmaatschappijen om programma's te verkopen gevaarlijk 
zou zijn, omdat ze hun monopolie op het gebied van telefoondiensten zouden gebruiken 
om lage tarieven voor videodiensten te subsidiëren. 
Om de kostprijs voor klanten te verlagen en de concurrentie van nieuwe technologieën te 
stimuleren, kondigde de Procureur-Generaal van de Staat New York begin juni 1993 aan 
dat zeven bedrijven, met name Telecommunications Inc. (TCI), Time Warner evenals 
Newhouse, Cox, Continental, Comcast, Viacom en het joint venture Primestar Partners 
van de zeven en General Electric voor satellietcommunicatie, waren overeengekomen om 
gelijke toegang tot kabeltelevisieprogramma's te verlenen aan exploitanten die andere 
technologieën dan kabel gebruiken. Dit is bedoeld om exploitanten die een andere 
technologie dan kabel gebruiken, zoals microgolven of telefoondraden, de mogelijkheid te 
bieden zich tegen concurrerende prijzen toegang te verschaffen tot amusements- of 
nieuwsprogramma's. AT&T praat momenteel met Amerikaanse kabelmaatschappijen over 
mogelijkheden om hun klanten aan één groot multimedia-netwerk te koppelen. 
American Telephone & Telegraph Co heeft de regering gevraagd om haar in staat te 
stellen op dezelfde voorwaarden om klanten voor lange-afstandstelefoonverkeer te 
concurreren als haar concurrenten binnen en buiten de Verenigde Staten. Het bedrijf 
verklaarde dat de Federal Communication Commission een einde zou moeten maken aan 
de aanduiding van AT&T als "dominerende telefoonmaatschappij ", waardoor ze de 
regering vooraf moet inlichten over het ontplooien van nieuwe diensten. 
Op dinsdag 23 september 1993 keurde de Federal Communications Commission 
voorschriften goed waardoor in elke Amerikaanse stad en elk dorp twee tot zes draadloze 
netwerken kunnen worden gecreëerd. In een beslissing die in de communicatie-industrie 
als een mijlpaal beschouwd wordt, kende de FCC met 2 stemmen tegen 1 een spectrum 
van 160 megahertz toe voor de nieuwe diensten, een cijfer dat veel hoger ligt dan de 
bandbreedte die nu aan de sterk opkomende cellulaire industrie is toegekend. 
De nieuwe draadloze technologie zal de cellulaire telefoons de volgende eeuw 
binnenloodsen, waarbij het mogelijk zal zijn om spraak-, semafonie- en computer­
communicatie via radiogolven op elkaar aan te sluiten i.p.v. via; de traditionele koperen 
telefoondraden. Deze technologie zal veel krachtiger zijn dan de huidige cellulaire 
technologie, een combinatie van radiogolven en traditionele draden op de grond, en zal 
een nieuw concurrentiegebied in mobiele communicatie openen. Verwacht wordt dat de 
technologie een revolutie in mobiele zaktelefoons teweeg zal brengen, waardoor het 
volstaat dat de klanten met één telefoonnummer overal bereikt kunnen worden. 
Bron: de diensten van de Commissie 
-65 -
EU-VOORSCHRIFTEN VOOR OVERHEIDSOPDRACHTEN 
BIJLAGE 5 
Artikel 9 van de richtlijn van de Raad van 22 maart 1988 tot wijziging van 77/62/EEG 
betreffende de coördinatie van de procedures voor het plaatsen van overheidsopdrachten 
voor leveringen, alsmede tot intrekking van sommige bepalingen van Richtlijn 
80/767/EEG bevat de volgende bepalingen: 
1. De in bijlage 1 van Richtlijn 80/767/EEG genoemde aanbestedende diensten maken 
met ingang van 1 januari 1989, zo spoedig mogelijk na het begin van hun 
begrotingsjaar, door middel van een enuntiatieve aankondiging per produktensector 
alle opdrachten voor leveringen bekend waarvan het geraamde bedrag, gelet op 
artikel 5, ten minste 750.000 ecu bedraagt en die zij voornemens zijn in de loop van 
de komende twaalf maanden te plaatsen. 
2. De aanbestedende diensten die een overheidsopdracht voor leveringen willen plaatsen 
volgens een openbare of niet-openbare procedure dan wel onder de in artikel 6, lid 
3, gestelde voorwaarden volgens een procedure van gunning via onderhandelingen in 
de zin van artikel 1 geven hun voornemen hiertoe te kennen in een aankondiging. 
Volgens artikel 6, lid 1, sub e, van de Richtlijn van de Raad van 21 December 1976 
betreffende de coördinatie van de procedures voor het plaatsen van overheidsopdrachten 
voor leveringen mogen aanbestedende diensten hun opdrachten voor leveringen via 
onderhandelde procedures toekennen zonder voorafgaande publikatie van een 
inschrijvingsbericht. "Voor door de oorspronkelijke leverancier verrichte aanvullende 
leveringen die ofwel bestemd zijn voor gedeeltelijke vernieuwing van leveringen of 
installaties voor courant gebruik, ofwel voor de uitbreiding van bestaande leveringen of 
installaties, als de verandering van leverancier de aanbestedende dienst ertoe zou 
verplichten apparatuur aan te schaffen waarbij een andere techniek wordt toegepast, zodat 
bij gebruik en onderhoud ervan onverenigbaarheid ontstaat of zich onevenredige 
technische moeilijkheden voordoen. De looptijd van deze opdrachten en nabestellingen 
mag in de regel de drie jaar niet overschrijden. " 
Artikel 7, lid 2, van de richtlijn van de Raad van 21 december 1976 betreffende de 
coördinatie van de procedures voor het plaatsen van overheidsopdrachten voor leveringen, 
bepaalt het volgende: 
"Tenzij dergelijke specificaties door het voorwerp van de opdracht worden 
gerechtvaardigd, verbieden de Lid-Staten het opnemen in de contractsclausules die 
voor een bepaalde opdracht gelden, van technische specificaties die produkten van 
een bepaald fabrikaat of bepaalde herkomst, dan wel bijzondere werkwijzen 
vermelden, waardoor bepaalde ondernemingen of produkten worden begunstigd of 
uitgeschakeld. Het is onder meer verboden merken, octrooien of typen, of een 
bepaalde oorsprong of produktie aan te duiden; een dergelijke aanduiding, vergezeld 
van de vermelding "of daarmee overeenstemmend" is evenwel toegestaan wanneer 
-66 
het doel van de opdracht niet anders met voldoende nauwkeurige, voor alle 
betrokkenen volkomen begrijpelijke specificaties omschreven kan worden. " 
Bron: de diensten van de Commissie 
67 
HET AMERIKAANSE HPCC-PROGRAMMA 
BIJLAGE 6 
Het HPCC-programma omvat vier subprogramma's waarvan er één, het NREN, specifiek 
gericht is op networking. De subprogramma's zijn: 
High Performance Computing Systems (HPCS) - de ontwikkeling van de 
onderliggende technologie die nodig is voor zeer krachtige computersystemen die 
biljarden verrichtingen per seconde voor het oplossen van grote problemen mogelijk 
maken. Het onderzoek naar zeer krachtige systemen is gericht op het verhogen van 
het maximum bereikbare prestatieniveau en op het verminderen van de kostprijs en 
de grootte van deze zeer krachtige systemen, ten einde ze toegankelijk te maken voor 
een bredere waaier van toepassingen. 
Advanced Software Technology and Algorithms (ASTA) - de ontwikkeling van 
algemene softwaretechnologie en algoritmen en de invoering van de meest 
innoverende systemen voor Grand Challenge-onderzoektoepassingen in een 
netwerkomgeving. 
National Research and Education Network (NREN) - de ontwikkeling van een 
nationaal hogesnelheidsnetwerk om gedecentraliseerde computermogelijkheden te 
bieden aan onderzoekcentra en onderwijsinstellingen en om geavanceerd onderzoek 
naar toepassingen en netwerken met een zeer hojge snelheid te stimuleren. 
Basic Research and Human Resources (BRHS) - ondersteuning van individuele 
onderzoekers en multidisciplinair onderzoek op lange termijn vanuit verscheidene 
disciplines, waaronder computerwetenschap, computertechniek, en informatie­
wetenschap en -techniek; het opstarten van activiteiten om de voorraad geschoold 
personeel te vergroten; en ondersteuning van inspanningen die leiden tot een snellere 
technologie-overgang. 
De High Performance Computing and High Speed Networking Applications Act van 1993 
(H.A. 1757) heeft geleid tot de opname van een nieuw programma in het HPCC door 
toevoeging van een vijfde component aan het programma voor FY 1994 en door meer 
nadruk te leggen op programmatoepassingen. In het kader van deze nieuwe component, 
Information Infrastructure Technology and Applications (IITA), zal zeer krachtige 
computer- en communicatietechnologie worden ontwikkeld en toegepast om informatie­
systemen te verbeteren die nodig zijn om de zogenoemde "National Challenges" 
(Nationale Uitdagingen) - grote maatschappelijke behoeften waarin computer- en 
communicatietechnologieën kunnen helpen voorzien - aan te gaan; ze hebben betrekking 
op ontwerp en fabricage, gezondheidszorg, onderwijs, digitale bibliotheken, 
milieubewaking, beheer van de energievraag, openbare veiligheid en nationale veiligheid. 
Deze National Challenges lopen parallel met de onderzoekproblemen van de "Grand 
Challenge" die tot dusver het voornaamste aandachtspunt op het HPCC-programma 
waren. Deze nieuwe component heeft niet alleen betrekking op deze problemen, maar zal 
tevens steun geven aan de ontwikkeling, samen met de industrie, van de Nil en de 
-68-
ontwikkeling van de computer-, netwerk- en database-technologie die nodig is om 
gebruikers de nodige bescherming van hun privacy en veiligheid te bieden. 
Bron: High performance computing and communication: toward a national information 
infrastructure. 1994 
69 
TECHNISCHE NORMEN EN VEREISTEN VOOR TERMINALS IN JAPAN 
BIJLAGE 7 
De Technische Normen en Technische Vereisten voor terminal-faciliteiten berusten op 
drie principes die in de Wet betreffende telecommunicatiebedrijven van 1985 zijn 
uiteengezet: 
1. Faciliteiten voor telecommunicatiecircuits mogen niet beschadigd of geschaad 
worden, net zo min als functies ervan geschaad mogen worden; 
2. Andere gebruikers van de faciliteiten voor telecommunicatiecircuits mogen geen 
hinder ondervinden; 
3. De afbakening van de verantwoordelijkheid tussen de faciliteiten voor 
telecommunicatiecircuits die door een telecommunicatiebedrijf van Type I tot stand 
zijn gebracht moet terminal-faciliteiten die er door een gebruiker op worden 
aangesloten, moet duidelijk worden bepaald. 
De Technische Normen zijn uiteengezet in het Reglement betreffende Terminal-
Faciliteiten enz. (Ministerieel Decreet nr. 31 van 1985). 
De Technische Vereisten worden door telecommunicatiebedrijven van Type I 
gespecificeerd, die hun faciliteiten voor telecommunicatiecircuits leveren met de 
goedkeuring van het Ministerie voor Post en Telecommunicatie. Ze waarborgen noch 
kwaliteit of functies op het gebied van de telecommunicatie, noch de betrouwbaarheid en 
bruikbaarheid van terminalapparatuur. 
Bron: de diensten van de Commissie 
-70 
RECHTSTREEKSE BUITENLANDSE INVESTERINGEN IN JAPAN 
BIJLAGE 8 
Japan vertegenwoordigt 16% van 's werelds BNP, maar heeft sinds 1970 amper 1% van 
alle rechtstreekse buitenlandse investeringen (FDI - Foreign Direct Investment) in de 
wereld aangetrokken. De totale buitenlandse investeringen door Japan bedragen sinds 
1950 352,4 miljard USD, terwijl de rechtstreekse investeringen door buitenlandse 
bedrijven in Japan 22,8 miljard USD bedragen. Buitenlandse bedrijven vertegenwoordigen 
nu nauwelijks 2% van de Japanse binnenlandse omzet en activa, vergeleken bij 15% voor 
de Verenigde Staten, 18% voor Duitsland en 26% voor Frankrijk en Canada.2 
De massale investeringen van Japan in de Verenigde Staten doen de Japanse export van 
onderdelen en machines de hoogte inschieten, net zoals de zware investeringen in Europa 
door Amerikaanse bedrijven in de jaren '60 de Amerikaanse export naar Europa 
bevorderden en nog altijd bevorderen. Een belangrijk aspect van de nieuwe 
wereldeconomie bestaat erin dat een enorme hoeveelheid handel nu binnen multinationale 
bedrijven wordt bedreven. Meer en meer handel bestaat uit onderdelen en componenten 
die de hele wereld afreizen naarmate elk produktiestadium naar het economisch meest 
efficiënte gebied wordt gebracht. 
Een van de redenen waarom de handelsbetrekking tussen Amerika en Europa veel 
stabieler en meer onomkeerbaar zijn dan de Amerikaans-Japanse of de Europees-Japanse, 
is te danken aan de grote hoeveelheid transatlantische investeringen in beide richtingen. 
Indien de Amerikaans-Japanse of de Europees-Japanse investeringen beter in evenwicht 
gebracht zouden kunnen worden, zou dat eenzelfde gunstig effect op de 
handelsbetrekkingen hebben. Volgens Eurostat is er een neerwaartse trend omdat de 
kapitaalstroom naar Japan, die in 1989 nog goed was voor 667 miljard ecu en 914 miljard 
ecu in 1990, in 1991 tot 363 miljard ecu is gedaald. 
Witboek 1993 over de handel tussen de Verenigde Staten én Japan van de Amerikaanse Kamer van 
Koophandel in Japan (ACCJ) 
- 71 -
JAPANSE WETGEVING INZAKE HET TOEZICHT OP INTERNATIONALE 
HANDEL EN TRANSACTIES 
BIJLAGE 9 
Artikel 26 bepaalt het volgende: 
"3. Elke investeerder die een rechtstreekse binnenlandse investering enz. wil doen, 
waarvan sprake in een punt van het voorgaande lid (behalve voor die gevallen 
bepaald bij Ministerieel Besluit), dient een voorafgaande kennisgeving, zoals 
voorzien door een Ministerieel Besluit, te richten aan de Minister van Financiën en 
de Minister(s) die verantwoordelijk is (zijn) voor de desbetreffende industrie van de 
zaken die in het Ministerieel Besluit zijn genoemd, b.v. het doel van de zaak, het 
bedrag, het tijdstip van uitvoering, en andere gegevens die betrekking hebben op die 
rechtstreekse binnenlandse investering enz. 
4. Elke buitenlandse investeerder die een kennisgeving heeft gedaan onder de 
bepalingen van het voorgaande lid betreffende rechtstreekse binnenlandse investering 
enz., waarvan sprake in lid 2 (verder "rechtstreekse binnenlandse investering, enz." 
genoemd) mag deze rechtstreekse binnenlandse investering, enz. pas uitvoeren na het 
verstrijken van een periode van dertig (30) dagen, te rekenen vanaf de dag van 
ontvangst van het bericht door de Minister van Financiën en de Minister(s) belast 
met de desbetreffende industrie. De Ministers kunnen deze periode echter verkorten 
wanneer ze vinden dat het niet bepaald schadelijk is, te oordelen naar het doel van de 
zaak enz., van de rechtstreekse binnenlandse investering enz. 
5. Elke andere persoon dan een buitenlandse investeerder (met inbegrip van een 
rechtspersoon of een andere organisatie, wat ook van toepassing is op lid 1 van het 
volgende artikel) die een transactie doet of een daad stelt die neerkomt op een 
rechtstreekse binnenlandse investering, enz., namens een buitenlandse investeerder 
maar niet op naam van deze laatste, zal beschouwd worden als zijnde een 
buitenlandse investeerder, en de bepalingen van de twee voorgaande leden zijn op 
zulke persoon van toepassing." 
Onderstaande tekst is afkomstig van de "Gist of Bill for Partial Amendment of the 
Foreign Exchange and Foreign Trade Control Law". 
"Wanneer de Minister van Financiën en de Minister(s) die verantwoordelijk is (zijn) voor 
de desbetreffende industrie van oordeel zijn dat een bepaalde rechtstreekse binnenlandse 
investering, enz., waarvan kennisgeving is gedaan, ongerustheid zou veroorzaken i.v.m. 
de eventuele gevolgen waarvan sprake in (i) of (ii) hieronder, of dat (iii) of (iv) hieronder 
van toepassing zijn, kan hij (kunnen zij), na het inwinnen van het advies van het Comité 
voor buitenlandse handel en andere transacties en binnen een bepaalde periode, degene die 
de kennisgeving deed aanbevelen of verplichten om hetzij de inhoud ervan te wijzigen, 
hetzij de uitvoering ervan op te schorten, (artikel 27). 
-72 
(i) De investering kan de nationale veiligheid in gedrang brengen, de openbare orde 
verstoren, of verhinderen dat de veiligheid van het grote publiek wordt gewaarborgd; 
(ii) De investering kan een negatieve en ernstige invloed hebben op de activiteiten van 
onze bedrijven die actief zijn in een sector die gelijkaardig is aan die waarin de 
rechtstreekse binnenlandse investering, enz., gedaan moet worden, of de goede 
werking van onze nationale économie; 
(iii) Omdat de investering gedaan wordt door een buitenlandse investeerder met wiens 
land geen verdragen of andere internationale overeenkomsten door ons land gesloten 
zijn op het gebied van rechtstreekse binnenlandse investeringen, enz., moet de 
inhoud ervan gewijzigd worden, of moet de uitvoering ervan opgeschort worden ten 
einde de voorwaarden in wezen gelijk te maken met die welke voor onze nationale 
gelijkaardige investeringsactiviteiten in dat land gelden; of 
(iv) Wanneer de investering, gelet op het gebruik van fondsen en andere elementen, 
geheel of gedeeltelijk onder de kapitaaltransacties valt waarop een vergunnings­
verplichting van toepassing is, en de inhoud daarvan derhalve gewijzigd dient te 
worden, of de uitvoering ervan opgeschort dient te worden. 
Bijzondere bepalingen betreffende de aankoop van aandelen van genoteerde bedrijven 
enz.: 
(a) Voorlopig geldt dat, wanneer de Minister van Financiën en de Minister(s) die 
verantwoordelijk is (zijn) voor de desbetreffende industrie het nodig achten een 
onderzoek in te stellen om te bepalen of ongerustheid i.v.m. de gevolgen waarvan 
sprake in (i) of (ii) hierboven zou kunnen voortvloeien uit de verwerving door een 
niet-ingezetene, enz., van aandelen, enz., boven een bepaalde hoeveelheid, van 
genoteerde bedrijven, enz., zij dan bepaalde bedrijven mogen aanduiden die zulke 
aandelen, enz. uitgeven (artikel 2, lid 1, van de Aanvullende Bepalingen). 
(b) Iedere niet-ingezetene, enz., die van een bepaald bedrijf aandelen, enz., boven een 
bepaalde hoeveelheid wenst te verwerven, moet daarvan voorafgaand kennisgeving 
doen aan de Minister van Financiën en de Minister(s) die verantwoordelijk is (zijn) 
voor de desbetreffende industrie, (artikel 3, lid 1, van de Aanvullende Bepalingen). 
(c) Wanneer de Minister van Financiën en de Minister(s) die verantwoordelijk is (zijn) 
voor de desbetreffende industrie van oordeel zijn dat een bepaalde verwerving van 
aandelen, enz., boven een bepaalde hoeveelheid onder kennisgeving ongerustheid zou 
veroorzaken i.v.m. een van de gevolgen waarvan sprake in (i) of (ii) hierboven, 
mogen zij, na het inwinnen van het advies van het Comité voor buitenlandse handel 
en andere transacties en binnen een bepaalde periode, diegene die de kennisgeving 
deed aanbevelen of verplichten om dergelijke verwervingen geheel of gedeeltelijk op 
te schorten, (artikel 3, lid 3, lid 5 en lid 6 van de Aanvullende Bepalingen). 
Bron: Foreign exchange and foreign trade control law 
-73-
SOORTEN TELECOMMUNICATIEBEDRIJVEN IN JAPAN 
BIJLAGE 10 
In de Gemeenschap bestaat er geen onderscheid tussen telecommunicatiebedrijven op basis 
van de eigendom van de faciliteiten. De richtlijn van de Raad van 28 juni 1990 
betreffende de totstandbrenging van de interne markt voor telecommunicatiediensten 
d.m.v. de tenuitvoerlegging van Open Network Provision (ONP) heeft betrekking op de 
harmonisatie van de voorwaarden voor open en efficiënte toegang tot en gebruik van 
openbare telecommunicatienetwerken en, eventueel, openbare telecommunicatiediensten.3 
Onder toepassing van deze richtlijn mogen ONP-voorwaarden betreffende gebieden die 
gekozen zijn overeenkomstig de lijst in bijlage I van deze richtlijn "de toegang tot 
openbare telecommunicatienetwerken of openbare telecommunicatiediensten niet beperken, 
behalve om redenen gegrond op essentiële eisen in het kader van de communautaire 
wetgeving, welke zijn: 
de veiligheid van het functioneren van netwerken; 
het behoud van netwerkintegriteit; 
de interoperabiliteit van diensten, in gerechtvaardigde gevallen, 
de bescherming van gegevens, in passende gevallen. 
De voorwaarden die in het algemeen van toepassing zijn op de aansluiting van 
eindapparatuur op het netwerk, zijn eveneens van toepassing. 
ONP-voorwaarden mogen geen bijkomende beperkingen op het gebruik van het openbaar 
telecommunicatienetwerk en/of de openbare telecommunicatiediensten toestaan, tenzij als 
consequentie van de uitoefening van bijzondere of uitsluitende rechten die door de Lid-. 
Staten zijn verleend en die verenigbaar zijn met de communautaire wetgeving." 
Er moeten gelijke voorwaarden worden gesteld voor beide types van telecommunicatie­
bedrijven die derden bedienen, onder meer: 
gelijke toegang tot netwerken van type I voor telecommunicatiebedrijven van type II, 
met inbegrip van toegang tegen hetzelfde telecommunicatietarief en onder dezelfde 
voorwaarden; 
de totstandbrenging van een open netwerkarchitectuur-beleid dat voorziet in hét 
vrijgeven van informatie betreffende onderlinge verbindingen en technische vereisten 
voor de ontwikkeling van nieuwe diensten, en dat ervoor zorgt dat telecommunicatie­
bedrijven van het type II toegang krijgen tot de netwerkcapaciteit die nodig is om de 
door de klanten geëiste betere service te bieden. 
PBnr. L 192/1 van 24.7.90 
-74 
BEPERKINGEN VOOR BUITENLANDSE TELECOMMUNICATIEBEDRIJVEN IN 
DE U.S.A. 
BIJLAGE 11 
De beperkingen op buitenlandse bedrijven in de Verenigde Staten luiden als volgt: 
i) Voor geen enkele dienst mogen vergunningen aan bedrijven afgeleverd worden die in 
handen zijn van buitenlandse regeringen (Paragraaf 310(a)). 
ii) Vergunningen voor omroepdiensten, openbare telecommunicatiediensten of 
luchtvaartdiensten mogen niet aan buitenlanders of buitenlandse bedrijven toegekend 
worden; met andere woorden, een buitenlandse onderneming of een buitenlander mag 
zelf geen vergunning van de FCC verkrijgen (Paragraaf 310 (b)) (1) en (2)). 
iii) Vergunningen voor omroepdiensten, openbare telecommunicatiediensten of 
luchtvaartdiensten kunnen aan bedrijven worden toegekend zolang ze geen 
buitenlandse directieleden of bestuurders hebben of voor maximum 20% in handen 
zijn van buitenlanders (of onrechtstreeks 25%) (Paragraaf 310 (b) (3) en (4)). 
iv) Elk telecommunicatiebedrijf dat in handen is van buitenlanders die internationale 
diensten verstrekken, staat geclasseerd als een "dominerend telecommunicatiebedrijr 
en wordt dienovereenkomstig gereguleerd, nl. onderworpen aan "volledige" in plaats 
van "gestroomlijnde" regelgeving afhankelijk van de vraag of "... een relatie tussen 
een Amerikaans internationaal telecommunicatiebedrijf en een buitenlands 
telecommunicatiebedrijf een wezenlijk gevaar voor concurrentiebeperkend gedrag 
inhoudt...". (FCC Rapport en Besluit, 6 november 1992). 
Het nieuw geformuleerde FCC-beleid verlegt de kern van de concurrentie-analyse van de 
vraag of een bepaalde exploitant al dan niet in Amerikaanse handen is naar de 
geaffilieerde betrekkingen die kunnen bestaan tussen bepaalde Amerikaanse en niet-
Amerikaanse exploitanten. Bijgevolg zal de FCC bij toepassing van haar nieuwe beleid 
"... een Amerikaans internationaal telecommunicatiebedrijf, ongeacht of dit in 
Amerikaanse of buitenlandse handen is, enkel als dominerend reguleren op die routes 
waar een buitenlands filiaal van het telecommunicatiebedrijf de mogelijkheid heeft om in 
het voordeel van haar Amerikaans filiaal te discrimineren bij de levering van diensten of 
faciliteiten die gebruikt worden voor de eindverbinding van Amerikaans internationaal 
verkeer. 
Een belangrijk punt waarmee de FCC geconfronteerd werd in het bereiken van dit beleid 
was een gepaste definitie van "filiaal". De FCC besloot "... een Amerikaans 
telecommunicatiebedrijf als een filiaal van een buitenlands bedrijf' te behandelen 
"wanneer het Amerikaans bedrijf een buitenlands bedrijf controleert of door dit laatste 
gecontroleerd wordt of onder gezamenlijke controle is." Ten einde deze regel toe te 
passen, werd besloten een juridische test inzake "controle" door te voeren, wat in een 
analyse van geval tot geval resulteert. 
-75 
Het nieuwe beleid van de FCC inzake gemeenschappelijke internationale 
telecommunicatiebedrijven blijkt een progressieve koers te volgen omdat het de 
veronderstelling van "niet-dominering" uit hoofde van de meeste Amerikaanse 
exploitanten afschaft, evenals de veronderstelling van "dominering" uit hoofde van alle 
exploitanten die niet in Amerikaanse handen zijn. Niettemin, zoals de FCC zelf 
voorzichtig opmerkte in een voetnoot bij het Rapport en Besluit van 6 november, mag 
niet uit het oog verloren worden dat: 
"De draagwijdte van dit Besluit beperkt is tot de vraag hoe Amerikaanse openbare 
telecommunicatiediensten met buitenlandse filialen gereguleerd moeten worden, wanneer 
hen eenmaal toegang tot de Amerikaanse markt is gegeven. In het besluit wordt de 
kwestie van toegangsnormen niet onderzocht voor geaffilieerde buitenlandse entiteiten 
die een aanvraag voor toestemming indienen om op de Amerikaanse markt actief te 
zijn. 
Deze telecommunicatiebedrijven die in buitenlandse handen zijn krijgen met een 
discriminerende behandeling af te rekenen in zaken die betrekking hebben op de bouw 
van lijnen, tarieven, verkeer en inkomstenaangiften: 
Deel 214 van de Communications Act vereist dat openbare telecommunicatiediensten 
de toestemming van de FCC vragen om nieuwe lijnen te leggen of bestaande 
lijnen uit te breiden. De FCC onthoudt zich voorlopig van reglementering voor 
binnenlandse diensten; voor internationale diensten moeten echter "dominerende" 
telecommunicatiebedrijven de toestemming krijgen voor de bouw en uitbreiding van 
lijnen; toestemming is vereist voor elk type dienstverlening en voor elk land; "niet 
dominerende" telecommunicatiebedrijven moeten enkel toestemming krijgen voor 
de bouw van nieuwe lijnen. 
Alle telecommunicatiebedrijven moeten bij de FCC tarieven voor internationale diensten 
indienen, maar: 
"dominerende" telecommunicatiebedrijven moeten de meeste tarieven bij de FCC 
indienen met een kennisgeving van 45 dagen, terwijl slechts 14 dagen gelden voor 
"niet dominerende" telecommunicatiebedrijven; 
de tarieven Van "niet-dominerende" telecommunicatiebedrijven worden automatisch 
van kracht op het einde van een periode van 14 dagen, tenzij deze onwettig worden 
bevonden, terwijl de tarieven van dominerende telecommunicatiebedrijven eerst een 
goedkeuring moeten krijgen; 
"dominerende" telecommunicatiebedrijven moeten ook hun kosten indienen om 
mogelijke tariefwijzigingen te rechtvaardigen. 
Alle telecommunicatiebedrijven moeten jaarlijkse verslagen over internationaal verkeer en 
inkomsten indienen; maar enkel "dominerende" telecommunicatiebedrijven die in 
handen zijn van buitenlanders moeten jaarlijkse verslagen over binnenlands verkeer 
en inkomsten indienen. 
76-
Wat de goedkeuring onder Paragraaf 214 betreft, is het vereist dat openbare 
telecommunicatiediensten geen communicatielijn mogen leggen, uitbreiden of kopen tenzij 
de FCC bepaalt dat dit in het openbaar belang zou zijn. De bedoeling achter deze 
paragraaf van de wet is de leveranciers van communicatiediensten met een monopolie­
positie te reguleren, en ervoor te zorgen dat ze hun faciliteiten niet kunnen verdubbelen, 
wat ertoe zou leiden dat de "gevangen" klanten van het monopolie voor extra faciliteiten 
overdreven hoge prijzen moeten betalen. Er zijn echter geen criteria vastgelegd die 
door de FCC gehanteerd worden om te bepalen of het in het huidig of toekomstig 
belang van het publiek is dat telecommunicatiebedrijven diensten leveren; ook bestaat 
er enige bezorgdheid over dat de FCC, door haar toepassing van Paragraaf 214, begint af 
te wijken van de oorspronkelijke bedoeling van de paragraaf en onafhankelijk beslissingen 
begint te nemen die het internationaal handelsbeleid beïnvloeden. Zo leverde de FCC, in 
haar Further Notice of Proposed Rulemaking (mei 1991), inzake internationale 
accounting-tarieven, commentaar op het al dan niet onderwerpen van goedkeuringen onder 
Paragraaf 214 om een niet-discriminerende behandeling te garanderen van Amerikaanse 
telecommunicatiebedrijven die actief zijn in een bepaald land.4 
Tot slot vereist de zgn. Cable Landing Act dat een openbaar telecommunicatiebedrijf van 
het Ministerie van Buitenlandse Zaken een vergunning voor het aan land brengen van een 
(zee)kabel-plaats verkrijgt. Deze bevoegdheid werd aan de FCC gedelegeerd. Volgens de 
wet moet wederkerigheid in overweging worden genomen. 
Rapport over de Amerikaanse Handels- en Investeringsbelemmeringen (1993), door de Diensten van 
de Commissie van de Europese Gemeenschappen - blz. 73. 
-77-
AMERIKAANSE BEPERKINGEN INZAKE FUSIES, ACQUISITIES EN 
OVERNAMES 
BIJLAGE 12 
Bij het vaststellen of een transactie dreigt schade te berokkenen aan de nationale 
veiligheid, moet de President, behalve andere factoren, ook de volgende elementen in 
overweging nemen: binnenlandse produktie die vereist is voor geplande nationale 
defensiebehoeften; de bekwaamheid en de capaciteit van binnenlandse industrieën om te 
voldoen aan nationale defensiebehoeften; en de controle over binnenlandse industrieën en 
commerciële activiteiten geleid door buitenlandse burgers, in zoverre die een invloed 
uitoefenen op de bekwaamheid en de capaciteit van de Verenigde Staten om te voldoen 
aan behoeften inzake nationale veiligheid. 
Indien de President van oordeel is dat dergelijke transacties de nationale veiligheid 
bedreigen, dan kan hij maatregelen nemen om die transacties op te schorten of te 
verbieden. Dit kan de gedwongen overdracht van activa inhouden. Er bestaat geen 
bepaling i.v.m. gerechtelijke beoordeling of compensatie in geval van gedwongen 
overdracht. 
Van de in totaal 667 beoordeelde transacties heeft de President tot nog toe in slechts één 
geval een aankoop geblokkeerd of ongedaan gemaakt: in dat ene geval ging het om de 
aankoop van vliegtuigonderdelen vervaardigd door een afdeling van het Ministerie voor 
Ruimtevaart van de Volksrepubliek China. 
In het Congres werden reeds verschillende wetsvoorstellen ingediend die het 
toepassingsgebied van de Exon-Florio-bepalingen wilden uitbreiden of het begrip nationale 
veiligheid wilden verbreden naar louter economische aangelegenheden. De Fiscal Year 
1993 Defense Authorization Act heeft de Exon-Florio-procedures bekrachtigd, door een 
verslag van de President aan het Congres te eisen over de resultaten van elke CFIUS-
onderzoek en door eveneens "de potentiële invloed van de voorgestelde of hangende 
transactie op het internationaal technologisch leiderschap van de Verenigde Staten op 
gebieden die de nationale veiligheid van de Verenigde Staten beïnvloeden" te laten 
onderzoeken. Het gaat om een nieuw economisch criterium. 
Voorts zijn er drie nieuwe bepalingen aangaande de door buitenlandse regeringen 
gecontroleerde bedrijven. Volgens de eerste bepaling moet een Exon-Florio-onderzoek 
worden uitgevoerd, indien zij overgaan tot een fusie, aankoop of overname die tot een 
controle kan leiden welke een weerslag kan hebben op de nationale veiligheid van de 
Verenigde Staten. De. twee andere bepalingen, die geen grote belasting vormen, eisen een 
intentieverklaring waarbij aankooptransacties door (en de toekenning van bepaalde 
contracten aan) dergelijke bedrijven worden ontmoedigd. 
Volgens de bepalingen van de International Investment and Trade in Services Act 
(IITSSA) moeten alle buitenlandse investeringen in Amerikaanse ondernemingen, waarin 
een buitenlander 10% of meer van de stemmen (of equivalent) bezit, meegedeeld worden. 
78-
Talrijke Staten leggen rapporteringseisen op voor investeringen door buitenlanders, door 
buitenlanders gecontroleerde ondernemingen of ondernemingen naar buitenlands recht. 
Sommige Staten maken een onderscheid tussen rapporteringseisen opgelegd aan 
buitenlanders en aan buitenlandse bedrijven. Sommige Staten passen dus een verschillende 
behandeling toe voor vreemdelingen, vreemdelingen die niet de bedoeling geuit hebben 
Amerikaans staatsburger te willen worden, en vreemde bedrijven. De meeste Staten die 
aan rapporteringseisen vasthouden, leggen boetes op indien daaraan niet voldaan wordt. 
De uiteindelijke reden voor deze beperkingen bestaat in het argument dat wegens de 
nationale veiligheid de Verenigde Staten te allen tijde de controle over de 
communicatie moet hebben. 
Commentaren / Geraamd effect 
De Europese Gemeenschap begrijpt dat de Verenigde Staten alle noodzakelijke 
maatregelen willen nemen om hun nationale veiligheid te beschermen, maar is er wel over 
bezorgd dat de toepassing verder kan reiken dan hetgeen strikt noodzakelijk is om de 
essentiële veiligheidsbelangen te beschermen. In deze context heeft de Gemeenschap in 
haar commentaar aan de Amerikaanse regering de brede werkingssfeer van de bepaling 
onderstreept, alsmede het gebrek aan afbakening van het begrip nationale veiligheid en de 
onzekerheid over de aard van de transacties die moeten worden aangemeld. Hoewel de in 
november 1991 gepubliceerde toepassingsvoorschriften van het Amerikaanse Ministerie 
van Financiën aanvullende richtlijnen bevat, blijven die onzekerheden toch bestaan. Mede 
door de vrees voor een mogelijke gedwongen overdracht, hébben zij geoordeeld dat in de 
praktijk vele, zoniet de meeste, buitenlandse investeerders zich verplicht hébben gevoeld 
om vooraf aangifte te doen- van hun geplande investeringen. Een zeer aanzienlijk aantal 
aankopen door EG-bedrijven in Amerika wordt inderdaad vooraf doorgelicht. 
De Exon-Florio-bepalingen kunnen de inspanningen van de OESO-leden om het vrije 
verkeer van buitenlandse investeringen te verbeteren, afremmen en zouden strijdig kunnen 
zijn met de beginselen van de OESO-code inzake de liberalisering van 
kapitaalbewegingen. Deze benadering kan ook schade toebrengen aan de 
gemeenschappelijke inspanningen van de EG en de Verenigde Staten, om multilaterale 
disciplines tot stand te brengen aangaande investeringsmaatregelen m.b.t. de handel bij de 
onderhandelingen tijdens de Uruguay-Round en om de behandeling volgens nationale 
normen volgens de OESO te bekrachtigen. 
Bron: Verslag over de Amerikaanse handels- en investeringsbelemmeringen, 1993 door de 
diensten van de Commissie, blz. 82. 
-79-
VERGELIJKING TUSSEN DE BEWOORDINGEN VAN HET HUIDIGE 
PROGRAMMA VOOR GEAVANCEERDE TECHNOLOGIE EN HET DOOR HET 
HUIS VAN AFGEVAARDIGDEN AANGENOMEN "MANTON-AMENDEMENT" 
BIJLAGE 13 
15 USC 278n. Programma voor geavanceerde technologie ... (d) Contracten of 
toekenningen; criteria; beperkingen ... 
(9) Een onderneming kan enkel in aanmerking komen voor financiële steun volgens deze 
paragraaf indien ... 
(A) de Secretaris van oordeel is dat de deelname van de onderneming aan het 
programma, uit economisch standpunt belangrijk is voor de Verenigde Staten, wat 
bewezen wordt door de investeringen in de Verenigde Staten in onderzoek, 
ontwikkeling en produktie (onder meer de produktie van belangrijke componenten of 
samengebouwde onderdelen in de Verenigde Staten); belangrijke bijdragen tot de 
werkgelegenheid in de Verenigde Staten; een akkoord m.b.t. elke technologie die het 
resultaat is van de onder deze paragraaf verleende steun om in de Verenigde Staten 
produkten op basis van deze technologie te fabriceren (rekening houdend met de 
doelstellingen, nl. stimulering van het concurrentievermogen van de Amerikaanse 
industrie) en om onderdelen en materialen van concurrerende leveranciers aan te 
kopen; en 
(B) ofwel-
(i) de onderneming een Amerikaanse onderneming is, of 
(ii) de Secretaris van oordeel is dat de onderneming in de Verenigde Staten als 
rechtspersoon erkend is en een moedermaatschappij heeft die als rechtspersoon 
is erkend in een land dat de Amerikaanse ondernemingen dezelfde kansen 
biedt als aan elke andere onderneming om te participeren in elk 
samenwerkingsverband dat kan worden vergeleken met die welke volgens dit 
hoofdstuk zijn toegelaten; geschikte en doeltreffende bescherming biedt inzake 
de intellectuele eigendomsrechten van Amerikaanse ondernemingen. 
"(20) de term 'Amerikaanse onderneming' betekent een entiteit die volgens de Secretaris, 
op basis van aantoonbare feiten, 
"(A) aanzienlijke werkgelegenheid in de Verenigde Staten biedt; 
"(B) inzake een technologie die het resultaat is van de in overeenstemming met deze Wet 
of met de Nationale Concurrentiewet van 1993 verleende steun, ermee instemt om in de 
Verenigde Staten de fabricage te bevorderen van produkten die het resultaat' van deze 
technologie zijn; 
"(C) ermee instemt om onderdelen en materialen voor dergelijke produkten te kopen van 
concurrerende Amerikaanse leveranciers; en 
"(D)ofwel-
80-
"(i) een Amerikaanse onderneming is;of 
"(ü) een onderneming is die in de Verenigde Staten als rechtspersoon is erkend en 
een moedermaatschappij heeft die als rechtspersoon is erkend in een land dat volgens 
de Secretaris-
"(I) aan Amerikaanse ondernemingen dezelfde kansen biedt als elke andere 
onderneming om te participeren in programma's en om toegang te hebben tot 
bronnen en informatie, die kunnen worden vergeleken met kansen die volgens deze 
Wet of volgens de Nationale Concurrentiewet van 1993 geboden worden aan 
buitenlandse entiteiten die in de Verenigde Staten handel drijven; 
"(II) een procedure heeft voor de ontwikkeling van normen en conformiteits-
beoordeling die open en doorzichtig is, en die uitmondt in eerlijke en redelijke 
normen welke geen discriminatie bevatten t.o.v. Amerikaanse produkten en 
produktieprocessen; 
"(III) aan Amerikaanse ondernemingen dezelfde kansen biedt om ter plaatse te 
investeren als aan elke andere onderneming; en 
"(IV) geschikte en doeltreffende bescherming biedt inzake de intellectuele 
eigendomsrechten van Amerikaanse ondernemingen; 
"(21) de term 'Amerikaans fabrikant' betekent een Amerikaanse onderneming die volgens 
de Secretaris op basis van aantoonbare feiten, in de Verenigde Staten aanzienlijk 
investeert in onderzoek, ontwikkeling en fabricage (onder meer de produktie van 
belangrijke componenten of samengebouwde onderdelen in de Verenigde Staten); 
"(22) de term 'Amerikaanse onderneming' heeft de betekenis die in paragraaf 28(j)(2) van 
de Wet betreffende het Nationaal Instituut voor Normalisatie en Technologie (15 U.S.C. 
278n(j)(2) daaraan wordt gegeven; " 
-81 
DE AMERIKAANSE RUIMTEVAARTINDUSTRIE 
Bijlage 14 
De Amerikaanse ruimtevaartindustrie had in 1991 een jaarlijks inkomen van ongeveer 
22 miljard USD, wat tienmaal meer is dan het inkomen van de Europese industrie. Uit 
onderstaande tabel blijkt dat 21 miljard USD ofwel 95% van de Amerikaanse uitgaven 
voor rekening komen van de overheid, in vergelijking met slechts 1,2 miljard USD ofwel 
70% voor rekening van alle Europese overheden samen. 
Totale omzet 
Overheids­
opdrachten 
- militaire 
- civiele 
Commercieel AMERIKAANSE 
RUIMTEVAART­
INDUSTRIE 
MECU 
26,00 
24.,70 
13,85 
10,85 
1,30 % totaal 
100 
95 
53 
42 
5 EUROPESE 
RUIMTEVAART­
INDUSTRIE 
MECU 
2,50 
1,75 
0,25 
1,50 
0,75 % totaal 
100 
70 
10 
60 
30 Europa % 
van V.S. 
9,60 
7,10 
1,80 
13,80 
57,70 
(Wisselkoers : 1 ECU : 1,166 USD) 
Bronnen: Vereniging van Ruimtevaartindustrieën, Euroconsult, CEG 
Het hoge percentage overheidsuitgaven biedt de Amerikaanse satellietconstructeurs een 
zeer aanzienlijk commercieel voordeel tegenover de Europese constructeurs. De 
overheidsopdrachten zijn doeltreffend gesloten voor buitenlandse leveranciers. Deze grote 
gesloten markt verschaft de Amerikaanse satellietconstructeurs voldoende inkomen en 
produktievolume om te kunnen profiteren van: 
schaalvoordelen bij produktie, aankoop, personeelsbezetting, onderzoek en 
ontwikkeling, 
gelegenheid tot kruissubsidiëring, b.v. verkoop aan de commerciële markt, 
geloofwaardigheid en imago op de markt. 
Europese organisaties mogen wel Amerikaanse dochterondernemingen vestigen of kopen 
die voor defensie werken, maar om te voldoen aan de nationale veiligheidseisen moet het 
personeel uit Amerikaanse burgers bestaan, hetgeen een rechtstreekse controle over een 
dochteronderneming wel bemoeilijkt. De Amerikaanse koper is tevens verplicht bij elke 
aankoop aan de regering te rechtvaardigen dat hij bij buitenlandse leveranciers koopt. 
82 
Dat betekent dat men op de Amerikaanse satellietmarkt enkel als lid van een 
Amerikaans consortium kan meedingen. 
Tot op heden zijn de Europese investeringen in de Verenigde Staten beperkt gebleven. 
Behalve de enkele Amerikaanse dochtermaatschappijen die werden opgericht en vooral 
gericht zijn op de apparatuur- en particuliere dienstenmarkten, hebben de Europese 
ondernemingen onlangs in Amerikaanse consortia (b.v. Orion) geïnvesteerd om 
internationale mobiele satellietdiensten te leveren. Dit komt door de Amerikaanse 
belemmeringen door regelgeving, maar ook door de wens van Amerikaanse onder­
nemingen om de hoge kapitaalkosten, die daarmee gepaard gaan, te spreiden en hun wens 
Europese partners te hebben om gemakkelijker op de Europese markt te kunnen 
doordringen. 
De Amerikaanse constructeurs van commerciële communicatiesatellieten hebben, nadat zij 
in de jaren '80 terrein hadden verloren, het overwicht heroverd, waardoor de opmars van 
Europese en Aziatische constructeurs vertraagd wordt. Volgens het jongste klanten-
onderzoek van Euroconsult hebben Hughes Space and Communications Company en 
General Electricity momenteel hun concurrenten achter zich gelaten en zullen zij wellicht 
de markt in de jaren'90 leiden. 
De studie toont overduidelijk aan dat op hét gebied van overheidsuitgaven de ruimte voor 
de Verenigde Staten een grotere prioriteit blijft dan voor welk ander land ook. 
De Amerikaanse uitgaven voor militaire en civiele ruimteprogramma's, die in 1992 
35 miljard USD bedroegen, vormen 0,6% van het Amerikaanse BNP. 60% van die 
uitgaven wordt door het Amerikaanse Ministerie van Defensie gedragen. 
De twaalf landen van de Europese Gemeenschap besteden samen 0,05% van hun 
binnenlands produkt - één twaalfde van het Amerikaanse percentage. Zelfs in Frankrijk, 
toch Europa's grootste ruimtevaartmacht met een bloeiend civiel en militair 
ruimtevaartprogramma, wordt minder dan 0,2% van het BNP aan de ruimtevaart besteed. 
Ongeacht de wijze waarop de cijfers worden verdeeld, het contrast blijft markant: de 
Verenigde Staten besteden bijna 2,4% van hun federale begroting aan zowel civiele als 
militaire ruimtevaart; Frankrijk besteedt minder dan 0,4% en de rest van Europa en Japan 
nog veel minder. 
In deze cijfers is er geen enkele aanwijzing te vinden over de Russische uitgaven, die 
vrijwel onmogelijk volgens Westerse normen kunnen worden vastgesteld. Ofschoon de 
Russische militaire ruimtevaartuitgaven wellicht schuilgaan achter ondoorzichtige 
boekhoudkundige praktijken, nemen volgens deze studie de investeringen in deze 
systemen in Rusland "duidelijk sneller af dan de civiele begroting. " 
Bij het lezen van het jaarverslag van Euroconsult heeft men de indruk dat de Europese 
ruimtevaartinspanningen in de jaren '80 het Amerikaanse leiderschap niet aangetast 
hebben. Tussen 1981 en 1992 heeft de uit 13 landen bestaande ESA haar uitgaven meer 
dan verviervoudigd maar, zo luidt de conclusie van de studie, de Amerikaanse industrie 
blijft "duidelijk haar dominerende positie behouden. " 
-83-
De Amerikaanse ondernemingen beheersen iets meer dan 73% van de wereldmarkt voor 
civiele communicatiesatellieten in een geostationaire baan, die tussen 1990 en 1996 
gelanceerd zullen worden. Europa bezit 25% van de markt. 
De totale markt voor deze satellieten bestaat tot nog toe uit 125 gelanceerde of vast 
geboekte ruimtetuigen, met een marktwaarde van 10,4 miljard USD (1992). 
Volgens de cijfers van Euroconsult van twee jaar geleden zouden de Amerikaanse 
ondernemingen, zoals in het begin van de jaren '80, ook in het begin van de jaren '90 een 
gedeelte van hun marktaandeel moeten inleveren ten voordele van de Europese bedrijven. 
Maar na een felle strijd die sedert 1990 uitgevochten is in Japan, het Midden-Oosten en 
elders, en waarbij Hughes en GE Astro Space het haalden op hun Europese concurrenten, 
lijkt het tij te zijn gekeerd. 
Het Amerikaanse overwicht is een feit, ook al verplaatst de satellietconcentratie zich van 
Noord-Amerika naar Europa, Azië en elders. 
Volgens het verslag van Euroconsult was één derde van de communicatiesatellieten die in 
de jaren '80 werden gemaakt, bestemd voor de Amerikaanse markt. Tussen 1992 en 2003 
zal dit afnemen tot minder dan één vierde, hetgeen gewoonweg betekent dat de 
Amerikaanse satellietconstructeurs meer voor niet-Amerikaanse klanten werken. 
De Verenigde Staten blijven de satellietproduktie overheersen ondanks de toegenomen 
concurrentie; het Amerikaanse marktaandeel zal in de jaren '90 wellicht nog groter 
worden. 
84 
Aantal satellieten 
Marktwaarde in miljarden dollars 
(1992) 
Verenigde Staten 
Hughes Aircraft 
General Electric 
Space Systems/Loral 
TRW 
Fairchild 
CTA 
Europa 
Matra 
Aerospatiale 
British Aerospace 
Alenia 
Deutsche Aerospace 
Canada 
Japan 1972-79 
37 
2 
100% 
87,1% 
12,9% 
0,0% 
0,0% 
0,0% 
0,0% 
0,0% 
0,0% 
0,0% 
0,0% 
0,0% 
0,0% 
0,0% 
0,0% 1980-89 
99 
6,39 
69,7% 
27,7% 
16,8% 
18,9% 
6,3% 
0,0% 
0,0% 
23,5% 
4,4% 
5,2% 
8,2% 
0,9% 
4,8% 
3,8% 
3,0% 1990-96* 
125 
10,40 
72,3% 
30,0% 
26,6% 
9,9% 
4,3% 
1,0% 
0,5% 
25,1% 
9,8% 
8,2% 
3,3% 
2,5% 
1,3% 
1,4% 
1,2% 
* Omvat ook vaste contracten voor toekomstige lanceringen 
Bron:* "Barriers to European industry trading in the US satellite communications market" 
door KPMG, januari 1993 
-85 
STATISTISCHE TABELLEN 
86 
Werkstations MARKTAANDELEN 1993 
Marktaandeel in 
Verkopers 
Europese verkopers 
Amerikaanse verkopers 
Japanse verkopers 
Andere 
Totaal Europa 
2,3% 
7% 
100,0% Verenigde 
Staten 
98,8% 
0,0% 
1,2% 
100,0% Japan 
59,8% 
40,2% 
100,0% Rest v.d. 
wereld 
100,0% Wereld 
0,7% 
89,4% 
9,4% 
0,5% 
100,0% 
Personal Computers 
Marktaandeel in 
Verkopers 
Europese verkopers 
Amerikaanse verkopers 
Japanse verkopers 
Andere 
Totaal Europa 
1993 
32,3% 
56,5% 
3,6% 
7,7% 
100,0% Verenigde 
Staten 
2,5% 
85,7% 
7,6% 
4,2% 
100,0% Japan 
0,0% 
22,8% 
77,3% 
0,1% 
100,0% Rest v.d. 
wereld 
1,8% 
45,1% 
3.5% 
49,6% 
100,0% Wereld 
11,4% 
63,3% 
13.2% 
12,1% 
100,0% 
Bron: International Data Corporation 
87 
Personal Computers 
De cijfers van het marktaandeel van de PC-fabrikanten zijn bijeengebracht door IDC in de 
Verenigde Staten, het Personal Computer European Expertise Centre in Londen en de 
EDP IDC Japan Reporting Service. 
De markt voor de individuele gebruiker (b.v. PC's, werkstations, printers, geheugen­
uitbreiding zoals CD-ROM's) is momenteel zeer sterk en wordt bevorderd door de 
dalende prijzen, de alsmaar beter wordende chip-technologie (vooral de Intel 80486) en 
het Windows-interface voor het DOS-besturingssysteem. In 1993 bedroeg de door IDC 
geraamde omzet 36.260.000 stuks, hetgeen een groei van 19% betekent t.o.v. de 
30.376.000 stuks die in 1992 werden omgezet. 
De dominerende deelnemers aan de verschillende markten zijn: 
Europa Verenigde Staten Japan 
IBM Apple Nee (46,2%) 
Compacq IBM Apple 
Apple Compacq IBM 
Olivetti HP Fujistsu 
Hewlett-Packard Dell Epson 
Over de hele wereld heeft Compacq zijn marktaandeel van 5,1% tot 8,5% vergroot, 
waarbij de omzet van het bedrijf op wereldniveau met 98% toenam. Wat de twee grootste 
Europese leveranciers betreft, steeg de omzet van ZDS (d.w.z. Bull) met 62%, terwijl 
Olivetti een groeipercentage van 15% noteerde, hetgeen lager is dan het gemiddelde van 
de industrie (niet verwonderlijk, aangezien de onderneming hoofdzakelijk in Europa actief 
is, dat in 1993 te lijden had van een algemene economische recessie). 
Europa 
Marktomvang: 10,604.000 stuks, 19,310 miljoen USD 
De jongste jaren heeft Olivetti zich op de PC-markt gericht en is nu de grootste Europese 
leverancier. Het aanbod van de onderneming bestaat vooral uit goedkopere machines dan 
van de andere vier ondernemingen in de top vijf. Het marktaandeel is groter qua 
eenheden dan qua waarde, terwijl dat voor IBM, Compacq, Apple en HP precies het 
tegenovergestelde is. Siemens Nixdorf (SNI) heeft onlangs echter laten weten dat het ook 
van plan is zich in de toekomst vooral op de PC-markt te richten. 
Digital, een van de slechtst presterende IT-ondernemingen op dit ogenblik, heeft ook 
meegedeeld dat het de PC-markt intensiever wil aanpakken dan in het verleden. 
-88 
De jongste ontwikkeling is de enorme prijzenslag tussen Compacq en IBM; beide 
proberen het roer om te gooien. Er werden prijsverminderingen van 20 - 30% 
aangekondigd, deels om de voorraden voor het uitbrengen van nieuwe produkten te 
verkleinen. IBM heeft zwaar geleden onder een te grote voorraad krachtige machines en 
onder een tekort aan Power PC's. 
Verenigde Staten 
Momenteel zijn voor de Amerikaanse markt alleen cijfers over verkochte eenheden 
beschikbaar. Het belangrijkste kenmerk van de Amerikaanse markt is de sterke groei van 
drie ondernemingen - Compacq, Packard Bell, de PC-afdeling van Hewlett-Packard, en 
AST. IBM groeit verder door, maar het marktaandeel wordt kleiner. 
De enige Europese leverancier die sterk vertegenwoordigd is op de Amerikaanse markt is 
Bull. Zenith Data Systems (ZDS) - de PC-afdeling van Buil - is de jongste maanden de 
reddingsboei voor de Bull-groep geweest. De sterk gestegen inkomsten van de Bull-groep 
waren bijna allemaal te danken aan de uitzonderlijke sterke prestatie van ZDS. 
Zowel in de Verenigde Staten als in Europa schuilt de kracht van de Japanners in de 
notebook-markt, waarop Toshiba uitzonderlijk sterk vertegenwoordigd is. 
Japan 
De Japanse markt wordt nog steeds door NEC gedomineerd (46% van de markt qua 
waarde, 49% qua verkochte eenheden). Apple heeft echter een marktaandeel van 13,4% 
en IBM van 6,4%. In Japan is geen enkele Europese producent bijzonder actief (ICL 
wordt door IDC in Europa als een Europees leverancier beschouwd, hoewel Fujitsu een 
meerderheidsparticipatie in de onderneming bezit). 
De minder grote Amerikaanse verkopers zijn in Japan vrijwel niet vertegenwoordigd en 
nemen nog minder dan 1 % van de leveringen voor hun rekening. 
De rest van de wereld 
De twee grootste markten in de "rest van de wereld" zijn Canada en Australië. Informatie 
over deze markten wordt verstrekt door Worldwide PC Research, maar is niet 
beschikbaar voor het einde van het jaar. Algemene informatie is echter wel beschikbaar 
(vandaar cijfers op wereldniveau). 
89 
Werkstations 
De grootste leveranciers op de verschillende markten (in dalende volgorde van 
belangrijkheid) 
Europa Verenigde Staten Japan 
Sun Sun Sun 
HP HP Yokogawa HP 
Digital Digital Fujitsu 
IBM SGI NEC 
SGI IBM Hitachi 
Met 37,8% van de wereldmarkt blijft Sun de markt van de werkstations domineren. Maar 
met bijna 20% van de mondiale omzet noteert ook Hewlett-Packard sterke prestaties. IDC 
verwacht dat deze twee ondernemingen in 1994 de marktleiders zullen worden en dat 
Silicon Graphics op de derde plaats komt binnen het traditionele werkstationsegment, nu 
IBM zich meer toespitst op persoonlijke werkstations en servers, en Digital moeilijke 
tijden blijft doormaken. 
Door de opwaartse trend van PC's en de neerwaartse trend van werkstation werd in 1993 
een nieuwe systeemcategorie gecreëerd. IDC heeft deze systeemcategorie het persoonlijke 
werkstation genoemd. Sun heeft daar momenteel de grootste omzet (b.v. 60% in Europa), 
na het uitbrengen van goedkope SparcStations (nu minder dan 3000 USD). 
Europa 
Hewlett-Packard doet het momenteel bijzonder goed in Europa. Ofschoon Sun de 
wereldmarkt blijft beheersen, ligt deze onderneming in Europa slechts 3,5% voor op HP. 
Verenigde Staten 
Verwacht wordt dat Hewlett-Packard een sterke groei zal blijven kennen, nu de overgang 
van de werkstations met Motorola-componenten naar werkstations met PA-RISC-
componenten vrijwel rond is. 
Tatung uit Taiwan verkocht in 1993 3000 stuks in Amerika, en nam daarmee de geringe 
omzet van andere dan Europese, Japanse en Amerikaanse leveranciers voor zijn rekening. 
Japan 
De 10,6% groei van de Japanse markt in 1993 was een gevolg van de versnelde 
neerwaartse verschuiving van mainframes en minicomputers naar Unix-werkstations en 
servers. Deze trend zorgt ervoor dat de werkstationmarkt zich nu toespitst op 
commerciële toepassingen, i.p. v. op de traditionele wetenschappelijke en technische toepassingen. 
90 
De Amerikaanse leveranciers werken met Japanse ondernemingen samen en dat geeft 
aanleiding tot benamingen zoals Nihon Sun Microsystems en Yokogawa-Hewlett-Packard. 
IDC Japan voorspelt dat de Japanse werkstationmarkt in 1994 met bijna 20% zal 
toenemen. 
-91 
BSN 0254-1513 
COM(95) 78 def. 
DOCUMENTEN 
NL 15 U 
Catalogusnummer : CB-CO-95-086-NL-C 
ISBN 92-77-86389-7 
Bureau voor officiële publikaties der Europese Gemeenschappen 
L-2985 Luxemburg