TOELICHTING

1.ACHTERGROND VAN DE AANBEVELING

Terrorisme en zware en georganiseerde criminaliteit vormen tegenwoordig in toenemende mate een dynamisch, mondiaal en complex verschijnsel, dat een robuuste en gecoördineerde respons van de rechtshandhavingsinstanties van de Europese Unie vereist. Bovendien wordt het mobiele, transnationale en grensoverschrijdende karakter van terrorisme en zware criminaliteit steeds geprononceerder. Deze ontwikkelingen vragen om nauwere en effectievere samenwerking met internationale organen, zoals Interpol, die een brug kunnen slaan tussen de EU en de internationale rechtshandhavingsinstanties.

Context van de huidige samenwerking tussen de EU en Interpol

De Internationale Criminele Politieorganisatie (Interpol) is met 194 lidstaten de grootste intergouvernementele organisatie van criminele politie ter wereld. Interpol faciliteert de samenwerking op het gebied van rechtshandhaving, bijvoorbeeld door het delen van rechtshandhavingsgegevens en de toegang ertoe mogelijk te maken. Interpol heeft meerdere samenwerkingsovereenkomsten gesloten met een reeks internationale organisaties, op gebieden van wederzijds belang. Alle lidstaten van de EU zijn lid van Interpol.

Nadat in 1983 door Interpol voor het eerst regels betreffende de verwerking van politie-informatie werden vastgesteld, heeft Interpol zijn procedures in de loop der jaren geactualiseerd, waarbij het beginsel geldt dat eerbiediging van de privacy van personen essentieel is bij het delen van informatie in het kader van de rechtshandhaving. De huidige Interpol-regels inzake de verwerking van persoonsgegevens zijn niet lang geleden geactualiseerd, namelijk in 2019.

De EU en Interpol werken al geruime tijd intensief samen op een aantal gebieden die verband houden met rechtshandhaving. Interpol is voor de EU een belangrijke partner op het gebied van interne en externe veiligheid, met inbegrip van de bestrijding van terrorisme en georganiseerde misdaad, alsook op het gebied van geïntegreerd grensbeheer.

Zo worden in Gemeenschappelijk Standpunt 2005/69/JBZ van de Raad de lidstaten opgeroepen de nodige maatregelen te nemen om de samenwerking tussen hun bevoegde rechtshandhavingsautoriteiten en tussen deze autoriteiten en dergelijke autoriteiten in derde landen te verbeteren door de uitwisseling van paspoortgegevens met Interpol, met het oog op de preventie en de bestrijding van de zware en georganiseerde criminaliteit, waaronder terrorisme.

Interpol neemt ook actief deel aan de operationele uitvoering van de EU-beleidscyclus/Empact, door de operationele acties van de lidstaten te ondersteunen in samenwerking met de EU-agentschappen op het gebied van justitie en binnenlandse zaken. Deze laatste werken nauw met Interpol samen op basis van een aantal overeenkomsten/regelingen. Toen in 2017 het Europees Openbaar Ministerie (EOM) werd opgericht, ontstond er een nieuw EU-orgaan op het gebied van grensoverschrijdende onderzoeken en vervolgingen. De samenwerking tussen het EOM en Interpol moet tot stand worden gebracht en worden gereguleerd, nu het EOM binnenkort operationeel zal worden.

Tot slot is de EU een van de grootste geldverschaffers van Interpol. De middelen worden toegewezen aan projecten die door Interpol worden uitgevoerd of waarbij Interpol een projectpartner is. Zij zijn met name bestemd voor informatie-uitwisseling, rechtshandhaving, met inbegrip van samenwerking op het gebied van grensbeheer en activiteiten op het gebied van capaciteitsopbouw, en projecten en programma’s die gericht zijn op een aantal onderwerpen op het gebied van terrorisme en zware criminaliteit, waarbij de regionale focus vooral op Afrika, Azië en Latijns-Amerika ligt.

Noodzaak van een samenwerkingsovereenkomst tussen de EU en Interpol

In het kader van de EU-strategie voor een Veiligheidsunie van 2020 wordt er bij de lidstaten op aangedrongen de samenwerking tussen de EU en Interpol te intensiveren, aangezien dat essentieel is voor verbetering van die samenwerking en van de informatie-uitwisseling. In de strategie wordt erkend dat Interpol, een van de grootste intergouvernementele criminele politieorganisaties, in dit verband een belangrijke rol moet spelen. De Commissie gaat daarom na hoe de samenwerking met Europol kan worden opgevoerd, waarbij ook de mogelijke toegang tot de gegevensbanken van Interpol en de versterking van de operationele en strategische samenwerking aanbod zullen komen. Verder wordt in de EU-agenda inzake terrorismebestrijding van 2020 erkend dat Interpol een belangrijke partner op het gebied van terrorismebestrijding is, bijvoorbeeld vanwege de deskundigheid van de organisatie op het gebied van buitenlandse terroristische strijders, dat op bepaalde gebieden samenwerking moet worden geïnitieerd of geïntensiveerd en dat het voor verscheidene EU-organen operationeel noodzakelijk is toegang te krijgen tot de gegevensbanken van Interpol, willen zij hun taken kunnen uitvoeren.

Hoewel er al met Interpol wordt samengewerkt, zijn er gebieden waar de samenwerking kan en moet worden opgevoerd, of op sommige gebieden moet worden geïnitieerd, om te kunnen voorzien in een reeks onontbeerlijke operationele behoeften en om bestaande rechtshandelingen te kunnen uitvoeren. Doel daarvan is de lidstaten beter te ondersteunen bij het voorkomen en bestrijden van terrorisme en georganiseerde criminaliteit. Voor deze operationele behoeften met een samenwerkingsovereenkomst met Interpol worden gesloten.

In de volgende paragrafen wordt nader ingegaan op deze behoeften.

Ten eerste moet er een nieuwe samenwerkingsovereenkomst komen tussen het Agentschap van de Europese Unie voor samenwerking op het gebied van rechtshandhaving (Europol) en Interpol. Er bestaat al een samenwerkingsovereenkomst met Interpol die voorziet in de uitwisseling van persoonsgegevens. Deze werd in 2001 gesloten, ruim voordat op 1 mei 2017 de Europol-verordening in werking trad. Deze overeenkomst verleent Europol echter geen directe of indirecte toegang tot informatie en tot de gegevensbanken van Interpol, met name de databank van kennisgevingen met informatie over terroristen. Bovendien verloopt de informatie-uitwisseling van Europol met Interpol en de raadpleging van de gegevensbanken van Interpol ten behoeve van de uitvoering van de taken van Europol uitsluitend via de verbindingsofficier van Interpol bij Europol of de verbindingsofficier van Europol bij Interpol. Een nieuwe overeenkomst inzake de betrekkingen tussen Europol en Interpol is daarom noodzakelijk, zowel om rekening te houden met de jongste ontwikkelingen op het gebied van de bestrijding van terrorisme en grensoverschrijdende en transnationale zware georganiseerde criminaliteit, als om de huidige operationele behoeften, het mandaat van Europol en het meest recente stelsel voor gegevensbescherming van de EU in aanmerking te nemen.

Ten tweede moet de interoperabiliteit worden gewaarborgd. De EU en Interpol hebben verkennende besprekingen gevoerd over de vraag of een samenwerkingsovereenkomst noodzakelijk is, nu de verordeningen betreffende de interoperabiliteit van de EU-informatiesystemen op het gebied van grenzen en visa, politiële en justitiële samenwerking en asiel en migratie, en de verordening betreffende het Europees reisinformatie- en ‑autorisatiesysteem (Etias) zijn vastgesteld.

Zowel de verordening betreffende interoperabiliteit als de verordening betreffende het Europees reisinformatie- en -autorisatiesysteem voorziet voor EU-lidstaten en -agentschappen in gecontroleerde toegang, via het Europees zoekportaal (ESP), tot twee databanken van Interpol. Deze twee databanken van Interpol zijn de databank voor gestolen of verloren reisdocumenten (SLTD) en de databank voor reisdocumenten die verband houden met kennisgevingen (TDAWN). Deze databanken bevatten een groot aantal gegevens over reisdocumenten van onderdanen van derde landen. Het gebruik van de databanken kan informatielacunes tot een minimum beperken, positieve matches maximaliseren en er daardoor voor zorgen dat het Europees reisinformatie- en -autorisatiesysteem betere operationele resultaten oplevert.

In de twee bovengenoemde verordeningen is bepaald dat zoekopdrachten in de Interpol-databanken zodanig moeten worden uitgevoerd dat er geen informatie wordt onthuld aan de eigenaar van de Interpol-signalering. Een samenwerkingsovereenkomst met Interpol biedt de vereiste rechtsgrondslag en de nodige garanties op het gebied van gegevensbescherming, en maakt het mogelijk dat het Europees zoekportaal verbinding maakt met de Interpol-databanken. Een samenwerkingsovereenkomst zal ook de mogelijkheid bieden om een beveiligde verbinding tot stand te brengen tussen het Europees zoekportaal en het Europees reisinformatie- en -autorisatiesysteem en de IT-infrastructuur van Interpol, waardoor de toegang tot de databanken van Interpol mogelijk wordt. Het doel ervan is terroristische misdrijven te helpen voorkomen en onderzoeken.

In hetzelfde verband heeft de Commissie in 2018 een voorstel ingediend tot herziening van de verordening betreffende het Visuminformatiesysteem, die het – net als het Europees reisinformatie- en autorisatiesysteem – mogelijk moet maken automatische zoekopdrachten uit te voeren in EU-systemen voor grensbeheer en grensbeveiliging en Interpol-databanken. In december 2020 bereikten het Europees Parlement en de Raad een politiek akkoord over dit voorstel, dat de komende maanden zal worden goedgekeurd. Het politiek akkoord bevat een bepaling die vergelijkbaar is met die in de verordening betreffende het Europees reisinformatie- en -autorisatiesysteem. Daarom moet bij de onderhandelingen met Interpol over de sluiting van een samenwerkingsovereenkomst ook rekening worden gehouden met de herziening van de verordening betreffende het Visuminformatiesysteem. Dat draagt ook bij tot het voorkomen en onderzoeken van terroristische misdrijven.