Nr. C 178/30 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen 15. 7. 82 
Advies inzake een ontwerp-aanbeveling van de Raad betreffende de beginselen van een 
communautair beleid inzake de pensioengerechtigde leeftijd 
De tekst waarop de adviesaanvrage betrekking heeft is bekendgemaakt in het Publika­
tieblad van de Europese Gemeenschappen nr. C 16 van 21 januari 1982, blz. 12. 
A. JURIDISCHE GRONDSLAG VAN HET ADVIES 
Op 12 januari 1982 heeft de Raad besloten het Economisch en Sociaal Comité over­
eenkomstig de bepalingen van artikel 198 van het Verdrag tot oprichting van de Euro­
pese Economische Gemeenschap over bovengenoemd voorstel te raadplegen. 
B. ADVIES VAN HET ECONOMISCH EN SOCIAAL COMITÉ 
Het Economisch en Sociaal Comité heeft beraadslaagd over zijn advies inzake voor­
noemd onderwerp tijdens zijn op 28 en 29 april 1982 te Brussel gehouden 197e zitting. 
Dit advies luidt als volgt: 
HET ECONOMISCH EN SOCIAAL COMITÉ, 
Gezien het Verdrag tot oprichting van de Europese 
Economische Gemeenschap, in het bijzonder arti­
kel 198, 
Gezien de adviesaanvrage van de Raad van de 
Europese Gemeenschappen d. d. 12 januari 1982 
inzake de ontwerp-aanbeveling van de Raad betref­
fende de beginselen van, een communautair beleid 
inzake de pensioengerechtigde leeftijd, 
Gezien het door zijn Bureau op 26 januari 1982 
genomen besluit, de Afdeling voor sociale vraag­
stukken met de voorbereiding van een advies en een 
rapport over dit onderwerp te belasten, 
Gezien het door deze Afdeling op 15 april 1982 
goedgekeurde advies, 
Gezien het door de rapporteur, de heer Blasig, opge­
stelde rapport, 
Gezien de beraadslagingen tijdens zijn op 28 en 
29 april 1982 gehouden 197e zitting, 
BRENGT VOLGEND ADVIES UIT, 
dat zonder stemmen tegen, bij 11 onthoudingen, is 
goedgekeurd. 
ALGEMENE OPMERKINGEN 
1.1. Het Economisch en Sociaal Comité betuigt 
zijn instemming met het initiatief van de Commis­
sie, door middel van deze aanbeveling bij te dragen tot de verwezenlijking van de flexibele pensione­
ring. 
1.2. Het Comité aanvaardt de uit dit ontwerp blij­
kende behoedzame aanpak. Het verheugt het 
Comité dat de Commissie dit als een eerste stap 
beschouwt en eventueel op een later tijdstip nieuwe 
initiatieven ter verwezenlijking van dit oogmerk zal 
nemen. Daarbij zouden dan de door de Lid-Staten 
op te stellen verslagen in aanmerking moeten wor­
den genomen. 
1.3. Het Comité gaat akkoord met het principe dat 
uittreding alleen op grond van een vrijwillig besluit 
van de betrokken werknemer kan plaatshebben. De 
werknemers dienen het recht, maar niet de plicht te 
hebben op een door henzelf gekozen tijdstip van de 
mogelijkheid tot vervroegde pensionering gebruik te 
maken. 
1.4. De invoering van een flexibele pensioenge­
rechtigde leeftijd brengt bepaalde problemen met 
zich mee, waarvan de belangrijkste hierna zullen 
worden genoemd. Met deze problemen moet in het 
beraad rekening worden gehouden, opdat van de 
mogelijkheid van vervroegde uittreding op voor de 
betrokken werknemer, het bedrijf en de maatschap­
pij zo gunstig mogelijke voorwaarden gebruik kan 
worden gemaakt. 
2. Hoogte van het pensioen 
2.1. Het Comité vindt dat aan werknemers die van 
het recht op vervroegd uittreden gebruik maken, in 
beginsel een redelijk pensioen gegarandeerd moet 
worden. 
15.7.82 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen Nr.C 178/31 
Het pensioen dient evenredig te zijn aan de verzeke­
ringsperiode van de betrokkene en/of de door hem 
betaalde premies, in zoverre deze factoren doorslag­
gevend zijn voor de berekening van het pensioen. 
2.2. Wil men garanderen dat het tijdstip van uittre­
den uit het arbeidsproces werkelijk vrij gekozen kan 
worden, dan mogen de pensioenkortingen bij ver­
vroegde uittreding, zoals de Commissie vaststelt, 
niet zodanig zijn dat de keuzemogelijkheid erdoor 
in het geding komt. 
3. Demografische aspecten en mogelijkheid tot her­
ziening van de voorgestelde maatregelen 
3.1. Er dient in het bijzonder aandacht te worden 
besteed aan de bevolkingsontwikkeling en aan de 
eventueel daaruit voortvloeiende gevolgen voor de 
financiering van de stelsels van sociale zekerheid. 
3.2. Het Comité is van oordeel dat het vrij gekozen 
tijdstip van pensionering zowel vóór als (hoewel 
niet onbeperkt) na de gebruikelijke pensioengerech­
tigde leeftijd moet kunnen liggen. Zij acht dit nodig 
omdat in de komende jaren in de Gemeenschap met 
een aanzienlijke verandering van de leeftijdsop­
bouw van de bevolking rekening moet worden 
gehouden. 
4. Kosten van de maatregelen 
4.1. Het Comité verwacht dat zich bijzondere pro­
blemen zullen voordoen in verband met de kosten 
van een vervroeging van de pensioengerechtigde 
leeftijd. Het heeft er met belangstelling kennis van 
genomen dat de Commissie reeds studies betref­
fende de financiering van de sociale zekerheid heeft 
ondernomen, die thans bijna gereed zijn. Het acht 
het noodzakelijk dat bij deze studies ook bijzondere 
aandacht aan het aspect „flexibele pensionering" 
wordt besteed. 
4.2. Gezien de radicaal gewijzigde economische 
omstandigheden in de Lid-Staten en in de Gemeen­
schap als zodanig, levert de financiering van de 
sociale verzekeringen ernstige problemen op. De 
lage groeipercentages, en in sommige gevallen de 
totale afwezigheid van groei, alsmede de moeilijke 
situatie waarin de sociale-verzekeringsfondsen zich 
bevinden, plaatsen het vraagstuk van de financie­
ring van sociale maatregelen in een ander daglicht. 
Vandaar dat het kostenaspect bij de invoering van 
de flexibele pensionering van groot belang is. 
4.3. De kosten van het verlagen van de pensioen­
gerechtigde leeftijd kunnen weliswaar tot op zekere 
hoogte worden gecompenseerd door besparingen op 
de werkloosheidsuitkeringen, maar het effect daar­
van is moeilijk te beoordelen. Onderzoeken naar de 
effecten van enkele nationale regelingen (gemeten naar het aantal vrijgekomen arbeidsplaatsen) heb­
ben uiteenlopende en moeilijk te vergelijken resulta­
ten opgeleverd. 
4.4. Het Comité is in dit verband van mening dat 
herstel van de economische groei en verbetering van 
de werkgelegenheidssituatie de beste voorwaarden 
zijn voor de oplossing van de vraagstukken die ver­
band houden met de pensioengerechtigde leeftijd. 
4.5. Het Comité ziet met belangstelling uit naar het 
beloofde memorandum van de Commissie inzake 
de kosten van de sociale zekerheid in de Gemeen­
schap. 
5. Behalve het probleem van de kosten, zijn er nog 
een aantal andere aspecten waaraan het Comité bij­
zondere betekenis toekent. 
5.1. De kleine en middelgrote bedrijven verkeren 
in dit opzicht in een bijzondere positie. De invoe­
ring van de flexibele pensionering kan voor deze 
bedrijven betekenen dat zij een groot gebrek aan 
gekwalificeerde werknemers krijgen. Oudere werk­
nemers met bijzondere beroepservaring en -kwalifi­
caties kunnen, in het bijzonder in kleine bedrijven, 
niet zonder meer vervangen worden. Het Comité 
meent dat het door een meer gerichte opzet van de 
beroepsopleiding, waarbij de keuze van opleidings­
plaats vrij dient te zijn, mogelijk moet zijn 
geschoolde arbeidskrachten op te leiden die in staat 
zijn snel de plaats in te nemen van oudere werkne­
mers die met pensioen willen gaan. 
6. Verrichten van betaald werk na pensionering 
6.1. Het Comité heeft er herhaaldelijk op gewezen 
dat ondernemingen, maar ook hier weer vooral 
kleine en middelgrote bedrijven, grote schade van 
zwart werk ondervinden. Dit probleem zal, naar de 
mening van het Comité, in samenhang met het 
onderhavige ontwerp speciale aandacht moeten krij­
gen. Veel oudere werknemers die van de mogelijk­
heid van vervroegde pensionering gebruik zouden 
kunnen maken, zijn nog alleszins gezond en vitaal, 
en verwacht mag worden dat zij nog niet met de 
armen over elkaar wensen te gaan zitten. Het risico 
dat deze werknemers dan zwart gaan werken, is 
betrekkelijk groot. 
6.2. Het staat voor het Comité overigens ook vast 
dat men werknemers die vervroegd pensioen aan­
vragen, het uitoefenen van een beroepsbezigheid 
niet totaal zou mogen verbieden. Wel moet er voor 
gezorgd worden dat zij nog slechts in zeer beperkte 
mate werkzaam kunnen zijn en dat er enige controle 
op uitgeoefend wordt dat van de mogelijkheid om 
een partiële activiteit uit te oefenen, geen misbruik 
wordt gemaakt. 
Nr. C 178/32 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen 15.7.82 
7. Leeftijdsgrens 
7.1. Het Comité stemt met het voorstel van de 
Commissie in, voorlopig van de vaststelling van 
één bepaalde leeftijdsgrens af te zien. 
7.2. Het Comité vindt dat de vaststelling van een 
leeftijdsgrens later opnieuw zou moeten worden 
besproken, wanneer men aan de hand van de stu­
dies van de Commissie eenmaal heeft kunnen vast­
stellen welke gevolgen de invoering van flexibele 
pensionering waarschijnlijk zal hebben. Hierbij 
wordt zowel gedacht aan het gebruik dat ervan zal 
worden gemaakt en aan de ermee gemoeide kosten, 
als ook aan de effecten ervan op het vlak van het 
werkgelegenheidsbeleid. De doelstelling dient te 
zijn de leeftijdsgrens bij 60 jaar te leggen. 
7.3. In beginsel is het Comité het eens met het 
vaststellen van een zelfde leeftijdsgrens voor man­
nen en vrouwen. Ook hier verwacht het evenwel bij­
zondere moeilijkheden in verband met de wettelijke 
en cao-bepalingen die momenteel nog in de ver­
schillende. Lid-Staten gelden. 
8. Geleidelijke verkorting van de arbeidsduur vóór 
het bereiken van de pensioengerechtigde leeftijd 
Vervroegde pensionering en het verrichten van deel­
tijdarbeid op oudere leeftijd zijn volgens het Comité 
twee problemen die niet onder één noemer gebracht 
mogen worden. Hoewel het Comité het belang 
erkent van het zoeken naar tussenwegen om de 
overgang van beroepsleven naar pensionering te 
vergemakkelijken, wil het erop wijzen dat het onge­
twijfeld doeltreffender is dit vraagstuk in een ander 
verband te behandelen. 
9. Zelfstandigen 
De invoering van een flexibele pensioengerechtigde 
leeftijd voor zelfstandigen vormt een speciaal pro­
bleem, dat naar de mening van het Comité niet goed 
samen met de invoering van de flexibele pensione­
ring voor werknemers behandeld kan worden. Men 
kan ervan uitgaan dat zelfstandigen in het algemeen 
zelf vrij kunnen beslissen wanneer zij uit het actieve 
leven willen terugtreden. Dikwijls hebben zij ook 
zelf voorzorgsmaatregelen getroffen waardoor zij 
rechtstreeks invloed hebben op het ouderdomspen­
sioen en de hoogte van de uitkering. De problemen 
zijn hier wezenlijk van andere aard dan bij de werk­
nemers, die wettelijk verplicht verzekerd zijn en 
door de wetgever, of in uitzonderingsgevallen in 
cao's, vastgelegde rechten hebben. 
Gedaan te Brussel, 28 april 1982. 10. Vermoedelijke invloed op de werkgelegenheid 
10.1. Zoals reeds is vastgesteld, zijn aard en 
omvang van de uitwerking van de flexibele pen­
sioengerechtigde leeftijd op de werkgelegenheid 
maar moeilijk in te schatten en — zoals in het rap­
port vermeld — ook nog omstreden. 
10.2. Het Comité stelt vast dat flexibele pensione­
ring één van de mogelijkheden is die zich op het 
vlak van het werkgelegenheidsbeleid voordoen en 
dat een duurzame en grondige verbetering van de 
werkgelegenheidssituatie alleen door omvangrijkere 
maatregelen kan worden bereikt. 
BIJZONDERE OPMERKINGEN 
Het Comité hecht zijn goedkeuring aan de ont-
werp-aanbeveling van de Commissie, onder voorbe­
houd van zijn algemene, en onderstaande bijzon­
dere opmerkingen. 
1. In de derde overweging zou niet van „de objec­
tieve behoeften en de verlangens van de betrokke­
nen" maar van „de individuele behoeften en verlan­
gens van de betrokkenen" gesproken moeten wor­
den. 
2. Er zou nóg een overweging moeten worden 
opgenomen waarin tot uiting wordt gebracht dat bij­
zondere aandacht dient te worden besteed aan het 
kostenvraagstuk dat deze maatregel zowel voor de 
openbare financiën als voor de sociale-verzekerings-
stelsels zou kunnen veroorzaken. 
3. Om de reeds in paragraaf 9 genoemde redenen 
zouden in de eerste alinea van blz. 2 de woorden 
„en zelfstandigen" moeten worden geschrapt. 
4. Om de reeds in paragraaf 8 genoemde redenen 
stelt het Comité voor, na te gaan of punt 2 niet in 
een andere, nog op te stellen richtlijn moet worden 
opgenomen. 
5. In punt 4 moet duidelijker gesteld worden dat 
het bij vervroegd uittreden alleen nog geoorloofd is 
in zeer beperkte mate betaald werk te verrichten en 
dat in gevallen waarin men zich niet aan deze limiet 
houdt eventueel tot verlaging van de pensioenuitke­
ring kan worden overgegaan. 
6. Punt 5 dient te worden geschrapt. Als advise­
rende diensten voor uittredende werknemers wor­
den opgezet, moeten deze voor alle werknemers 
bestemd zijn, en niet alleen voor werknemers voor 
wie deze aanbeveling geldt. Van vermelding van 
programma's ter voorbereiding op de pensionering 
kan worden afgezien. 
De Voorzitter 
van het Economisch en Sociaal Comité 
Tomas ROSEINGRAVE 
15. 7. 82 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen Nr. C 178/33 
BIJLAGE 
bij het advies van het Economisch en Sociaal Comité 
De volgende wijzigingsvoorstellen zijn tijdens het debat verworpen: 
Bladzijde 3 
Een nieuwe paragraaf 2.3 in te voegen, die als volgt luidt: 
„Er dient niet willekeurig op de pensioenen te worden gekort. De Afdeling is 
derhalve van mening dat objectieve criteria, zoals bij voorbeeld actuariële berekeningen, 
als uitgangspunt zouden moeten worden genomen voor de berekening van het vervroegd 
uit te keren pensioen. Er moet in ieder geval op worden gelet dat alle beginselen en rege­
lingen in financieel opzicht rechtvaardig en maatschappelijk aanvaardbaar zijn.". 
Uitslag van de stemming: 
Vóór: 45, tegen: 51, onthoudingen: 4. 
Bladzijde 7, paragraaf 7.2 
De laatste zin dient als volgt te luiden: 
„Op lange termijn dient de doelstelling te zijn de leeftijdsgrens bij 60 jaar te leggen.". 
Motivering 
De verlaging van de pensioengerechtigde leeftijd tot 60 jaar kan slechts op lange termijn worden 
gerealiseerd, omdat de financiering van de ouderdomsverzekering moeilijkheden oplevert en de 
situatie in de verschillende Lid-Staten bovendien niet gelijk is. 
Uitslag van de stemming: 
Vóór: 32, tegen: 60, onthoudingen: 12.