Advies van het Economisch en Sociaal Comité over de Mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement en de Raad over voedsel en voedselingrediënten die in de Gemeenschap mogen worden behandeld met ioniserende straling

(2002/C 48/21)

De Commissie heeft op 8 augustus 2001 besloten het Economisch en Sociaal Comité overeenkomstig art. 262 van het EG-Verdrag te raadplegen over het voornoemde voorstel.

De afdeling "Interne markt, productie en consumptie", die met de voorbereiding van de desbetreffende werkzaamheden was belast, heeft haar advies op 21 november 2001 goedgekeurd; rapporteur was de heer Jaschick.

Het Economisch en Sociaal Comité heeft tijdens zijn 386e zitting (vergadering van 28 november 2001) het volgende advies uitgebracht, dat met 104 stemmen vóór en 4 stemmen tegen, bij 5 onthoudingen, is goedgekeurd.

1. Inleiding

1.1. Levensmiddelen worden zelden geconsumeerd op de plaats waar ze groeien of geoogst worden. Meestal moeten ze vervoerd en opgeslagen worden, waarbij ze aan kwaliteit kunnen inboeten of zelfs kunnen bederven.

1.2. De van oudsher toegepaste methoden om dit laatste te voorkomen zijn onder meer drogen, verhitten, koelen, roken, diepvriezen en opslag in een gecontroleerde atmosfeer (CA). Ook de behandeling van levensmiddelen met ioniserende straling is bedoeld om het aantal micro-organismen en parasieten te verminderen en het kiemen af te remmen. Bovendien kan ioniserende straling in het geval van fruit (VS) of honing (Zuid-Afrika) worden gebruikt om te voldoen aan quarantainebepalingen die tot doel hebben om insecten of ziektekiemen te weren uit gebieden waar deze niet voorkomen.

1.3. Sinds maart 2001 moeten alle met straling behandelde levensmiddelen voldoen aan de Richtlijnen 1999/2/EG en 1999/3/EG. Krachtens Richtlijn 1999/2/EG moest de Commissie eind 2000 een voorstel indienen om de positieve lijst van levensmiddelen die met ioniserende straling mogen worden behandeld aan te vullen. In artikel 4(4) van deze Richtlijn staat echter dat de lidstaten onder bepaalde voorwaarden bestaande vergunningen voor de behandeling van levensmiddelen met ioniserende straling mogen handhaven zolang er geen definitieve positieve lijst is.

1.4. Overeenkomstig deze Richtlijn mogen levensmiddelen en levensmiddeleningrediënten alleen met ioniserende straling worden behandeld als dit uit technologisch oogpunt noodzakelijk is, geen gevaar oplevert voor de gezondheid, nuttig is voor de consument en de straling niet wordt toegepast ter vervanging van goede hygiënische en gezondheidspraktijken.

1.5. Tal van deskundigen en vertegenwoordigers van consumenten, leverantiebedrijven, wetenschappelijke en onderzoekskringen en internationale gremia zijn al geraadpleegd. De resultaten hiervan zijn complex en controversieel.

1.5.1. Volgens consumentenorganisaties is bestraling niet nodig als goede hygiënepraktijken worden toegepast. Als deze techniek toch wordt gebruikt, dan moet dat uiterst restrictief gebeuren.

1.5.2. Veel levensmiddelenproducenten zijn ertegen dat hun producten in de positieve lijst worden opgenomen. Zij zijn onder meer bang dat het imago van hun producten hierdoor geschaad wordt.

1.5.3. De International Consultative Group on Food Irradiation van de FAO/WHO, onderzoeksinstellingen en ook de bestralingsindustrie vinden dat in ieder geval producten waarvoor het Wetenschappelijk Comité voor de menselijke voeding een positief advies heeft uitgebracht doorstraald mogen worden. Doorstraling van levensmiddelen zou ook "het beste alternatief zijn voor fumigatie van fruit en groenten en ook schadelijke chemicaliën kunnen vervangen". In het advies dat de regering van de VS heeft opgesteld in het kader van de EU-raadpleging wijst zij er met name op dat er geen wetenschappelijk onderbouwde, duidelijke redenen zijn om de doorstraling van levensmiddelen te beperken. De Food Commission Ltd. (VK) breekt echter de staf over deze bewering.

1.6. De Commissie wil nu met haar mededeling(1) een nog bredere discussie op gang brengen.

2. Algemene opmerkingen

2.1. Het ESC is tevreden over de zeer informatieve mededeling van de Commissie, waarin de reacties op haar raadpleging overzichtelijk uiteen worden gezet.

2.2. Het ESC huldigt nog altijd het standpunt dat het innam in zijn advies van 31 mei 1989(2):

"Met het oog op het voorgaande acht het Comité het onverstandig, behalve met de doorstraling van kruiden ook met een EG-kader voor doorstraling van levensmiddelen in te stemmen, zolang de Europese Commissie de technische noodzaak van deze conserveringsmethode en de onschadelijkheid hiervan voor de gezondheid niet overtuigend heeft aangetoond."

2.2.1. Technische noodzaak: volgens de meeste wetenschappers is doorstraling van levensmiddelen alleen al technisch noodzakelijk en zinvol als er tot nu toe voor hetzelfde doel chemicaliën gebruikt werden. Bewuste consumenten staan namelijk kritisch tegenover het gebruik van chemicaliën, omdat resten hiervan in de behandelde levensmiddelen kunnen achterblijven.

2.2.2. Niet schadelijk voor de gezondheid: doorstraling van levensmiddelen maakt deze niet radioactief (dat wil zeggen: de doorstraalde levensmiddelen zenden zelf geen straling uit). Bij een adequate doorstraling worden juist schadelijke organismen (rottingsbacteriën, ziekteverwekkers, parasieten) vernietigd, wat de bescherming van de consument ten goede komt. Volgens de meeste wetenschappers is het een veilige methode. Ook de WHO heeft herhaalde malen aangegeven dat doorstraling van levensmiddelen geen gevaar oplevert voor de gezondheid.

2.2.3. In bovengenoemd advies verzocht het ESC de Commissie een rapport op te stellen waarin onder meer de beoordeling van voedseldoorstraling door bepaalde internationale organisaties aan de orde moest komen.

2.2.3.1. Consumentenorganisaties (BEUC, CI) staan uiterst kritisch tegenover voedseldoorstraling. Bij goede hygiëne is bestraling volgens hen uit technisch oogpunt overbodig. Mocht er ondanks alles toch behoefte aan bestaan, dan moet deze techniek zo restrictief mogelijk worden toegepast.

2.2.3.2. De WHO is voor doorstraling, omdat hiermee het aantal ziekteverwekkers in levensmiddelen kan worden gereduceerd.

2.2.3.3. JEFCI en de Codex Alimentarius zijn niet van plan restricties op te leggen aan voedseldoorstraling.

2.2.3.4. De FAO, IAEO en WHO zijn van mening dat levensmiddelen die om het beoogde technische resultaat te bereiken met niet meer dan de hiervoor noodzakelijke stralingsdosis zijn behandeld, zonder risico geconsumeerd kunnen worden en niet aan voedingswaarde inboeten.

2.2.4. De Commissie heeft niet voldaan aan het verzoek van het ESC om aandacht te besteden aan de verdere ontwikkeling van alternatieve conserveringstechnieken, omdat deze technieken nog niet zo ver ontwikkeld zijn dat ze al in de praktijk kunnen worden toegepast.

2.2.5. Het ESC vroeg de Commissie ook om in te gaan op methoden om doorstraling aan te tonen. In bijna alle gevallen blijken inmiddels analytische detectiemethoden voor doorstraalde levensmiddelen beschikbaar te zijn. Vijf methoden zijn al door het Europees Comité voor Normalisatie (CEN) erkend en een aantal andere wordt momenteel onderzocht(3).

2.2.6. Aan het verzoek van het ESC om aandacht te besteden aan internationale doorstralingspraktijken is door de Commissie evenmin gehoor gegeven. Naar schatting worden jaarlijks wereldwijd 200000 ton levensmiddelen doorstraald.

2.2.7. Ondanks het verzoek van het ESC heeft de Commissie ook geen aandacht besteed aan de invoer van producten die doorgaans met straling worden behandeld. Frankrijk heeft bijvoorbeeld doorstraalde kikkerbilletjes uit derde landen geïmporteerd. De huidige wetgeving biedt de Commissie nog niet de mogelijkheid om hiertegen in het geweer te komen.

2.2.8. Het ESC heeft de Commissie verder verzocht om na te gaan hoe groot de doorstralingscapaciteit voor levensmiddelen in de EU is. Krachtens de huidige wetgeving moeten de lidstaten alle toegelaten installaties melden. Een eerste lijst van dergelijke installaties is al opgesteld(4).

2.2.9. Ten slotte is de Commissie ook niet ingegaan op het verzoek van het ESC om verslag te doen van de discussie over voedseldoorstraling die momenteel door haarzelf, de Raad en de lidstaten wordt gevoerd. Dat de situatie echter enigszins onbevredigend is, blijkt wel uit de opmerking van de Commissie dat zij momenteel geen mogelijkheid ziet om de in Richtlijn 1999/2/EG genoemde positieve lijst op te stellen.

3. Aanbevelingen

3.1. In zijn advies van 31 mei 1989 achtte het ESC het onverstandig om, naast de doorstraling van kruiden, óók een EG-kader voor de doorstraling van levensmiddelen goed te keuren, zolang hierover geen bewijzen en rapporten voorhanden zijn (zie paragraaf 2.2 van dit advies).

3.2. Een aantal van deze bewijzen en rapporten (zie de paragrafen 2.2.1 tot en met 2.2.9 van genoemd advies) is inmiddels beschikbaar.

3.3. Levensmiddelen die doorstraald zijn of doorstraalde ingrediënten bevatten, dienen voorzien te worden van een etiket met desbetreffende informatie. Er zijn bruikbare methoden om na te gaan of levensmiddelen doorstraald zijn. Goed geïnformeerde consumenten - ook zij die in duurzame producten geïnteresseerd zijn - kunnen dan ook weloverwogen keuzes maken en desnoods besluiten een bepaald product niet te kopen.

3.4. Gezien de angsten en twijfels van bepaalde delen van de bevolking moet de bestraling van alle levensmiddelen met terughoudendheid worden voortgezet. Hierbij mag echter niet vergeten worden dat deze ioniserende straling volgens de meeste wetenschappers geen gevaar voor de consument oplevert.

3.5. Het ESC benadrukt de relevantie van de geplande regelingen voor de EER en gaat ervan uit dat de grootschalige open discussie in de EU tot alle landen van de EER uitgebreid zal worden.

Brussel, 28 november 2001.

De voorzitter

van het Economisch en Sociaal Comité

G. Frerichs

(1) COM(2001) 472.

(2) PB C 194 van 31.7.1989, blz. 14, rapporteur: de heer Gardner.

(3) Dat dergelijke methoden zo ruim beschikbaar zijn, komt ook doordat zij, en ook andere methoden, in Duitsland als DIN-standaards zijn ingevoerd en door de onderzoeksinstellingen in de praktijk worden toegepast.

(4) De stralingsbelasting van medewerkers in doorstralingsinstallaties is volgens deskundigen dankzij de betonnen afscherming normaliter geringer dan in de open lucht.