NL Publicatieblad van de Europese Unie C 48/2

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over „De Europese strategie voor het Donaugebied”

2011/C 48/02

Rapporteur: BARABÁS

Corapporteur: MANOLIU

De heer Šefčovič, vicevoorzitter van de Europese Commissie heeft op 26 februari 2010 het Europees Economisch en Sociaal Comité verzocht een verkennend advies op te stellen over:

De Europese strategie voor het Donaugebied.

De gespecialiseerde afdeling „Economische en Monetaire Unie, economische en sociale samenhang”, die met de voorbereiding van de desbetreffende werkzaamheden was belast, heeft haar advies op 20 juli 2010 goedgekeurd. R apporteur was de heer Barabás, corapporteur de heer Manoliu.

Het Comité heeft tijdens zijn op 15 en 16 september gehouden 465e zitting (vergadering van 16 september 2010) het volgende advies uitgebracht, dat met 123 stemmen vóór en 2 stemmen tegen, bij 8 onthoudingen, is goedgekeurd.

1. Conclusies en voorstellen

1.1 Dit EESC-advies is er eerst en vooral op gericht de door de Europese Commissie geboden gelegenheid te baat te nemen om het Europees maatschappelijk middenveld specifieke praktische voorstellen te laten formuleren die als voedingsbodem kunnen fungeren voor het actieplan bij de op dit moment in voorbereiding zijnde Donaustrategie (1). Het EESC hoopt dat zijn aanbevelingen terdege blijk geven van zijn engagement en zijn wil om samen met het Europees maatschappelijk middenveld de strategie ten volle te steunen. Het hoopt dat de toekomstige strategie een reële bijdrage zal leveren aan de verbetering van de leef- en werkomstandigheden van alle burgers in de Donauregio, die volgens het Comité een spiegel van Europa vormt.

1.2 Op beleidsgebied dient m.b.t. de Donaustrategie het volgende te worden opgemerkt:

1.2.1 Het moet gaan om een open strategie, die gericht is op integratie en die aandacht schenkt aan sociale, economische en milieuoverwegingen, waarbij ook met de voorstellen van de maatschappelijke organisaties rekening wordt gehouden en op hun ervaring wordt voortgebouwd.

1.2.2 Gelet op de complexiteit en onderlinge verwevenheid van de kwesties die hier spelen, kan de strategie alleen doeltreffend zijn als systematisch van een geïntegreerde benadering en niet van sectorale overwegingen wordt uitgegaan en als de nadruk wordt gelegd op de noodzaak om de doelstellingen van de betrokken stakeholders te verwezenlijken.

1.2.3 Er moet rekening worden gehouden met en verder werk worden gemaakt van de samenwerking op het gebied van „zachte veiligheid”, bijv. wanneer het gaat om de samenwerking van hulpdiensten bij natuurrampen, de mobiliteit van werknemers, ondernemingen enz. en de ontwikkeling van noodplannen in het geval van milieu-incidenten.

1.2.4 De strategie moet ervoor zorgen dat optimaal gebruik wordt gemaakt van de mogelijkheden die door het Lissabonverdrag worden geboden, bijv. door het beginsel van de participatieve democratie systematisch toe te passen.

1.2.5 De strategie moet een adequaat middel zijn dat a. als een vorm van macroregionaal ontwikkelingsbeleid terdege bijdraagt aan de verdieping van het Europese integratieproces, met name in het kader van het Europa 2020-programma (slimme, duurzame, inclusieve groei); b. de zes niet-EU-lidstaten in de regio dichter bij de Europese Unie brengt en hun inspanningen met het oog op integratie ondersteunt.

1.2.6 De strategie moet een weerspiegeling zijn van het door de EU gevoerde macroregionale beleid alsmede van de constructieve rol en bijdrage van het maatschappelijk middenveld.

1.2.7 Ze moet bijdragen aan de coördinatie van de samenwerkingsverbanden die al op verschillende niveaus en in verschillende delen van de regio bestaan. Ze moet deze samenwerking doeltreffender maken en overlappingen vermijden.

1.2.8 Het betreffende governance-systeem moet duidelijk, eenvoudig en transparant zijn, terwijl wat het maatschappelijk middenveld betreft moet worden uitgegaan van een bottom-up aanpak. De resultaten moeten tijdens jaarlijkse conferenties worden geëvalueerd.

1.2.9 De strategie moet ten uitvoer worden gelegd in de vorm van een proces dat mogelijkheden biedt voor flexibiliteit en regelmatige herzieningen en zo mogelijk ook voor het toekennen van aanvullende financiële middelen.

1.2.10 De doelstellingen moeten realistisch zijn en er zullen prioriteiten moeten worden vastgesteld om een succesvolle tenuitvoerlegging te garanderen. Ter verwezenlijking van deze doelstellingen dient een actieplan voor de middellange termijn te worden uitgestippeld, waarbij duidelijk moet zijn dat de actieve betrokkenheid van alle stakeholders overeenkomstig het partnerschapsbeginsel absoluut noodzakelijk is voor het welslagen ervan.

1.2.11 De resultaten moeten zichtbaar en concreet leiden tot maatschappelijke resultaten en tot betere werk- en leefomstandigheden voor de burgers, met inbegrip van jongeren.

1.2.12 Het belang van de sociale en burgerdialoog moet duidelijk tot uiting komen.

1.2.13 In de strategie moet het belang van goede verbindingsmogelijkheden in de Donauregio worden erkend.

1.2.14 Er moet rekening worden gehouden met de ervaringen die zijn opgedaan bij de tenuitvoerlegging van de EU-strategie voor het Oostzeegebied.

1.3 Praktische voorstellen op het niveau van het maatschappelijk middenveld betreffende het actieplan ter begeleiding van de geplande Donaustrategie:

1.3.1 Om bijv. gezamenlijke acties en projecten mogelijk te maken moet een regionaal netwerk van maatschappelijke organisaties (Danube Civil Society Forum) worden ontwikkeld, waarvan de leden eenmaal per jaar in de verschillende landen van de regio bijeen zouden kunnen komen.

1.3.2 Er moeten evenementen (bijeenkomsten, festivals, visites, tentoonstellingen, beurzen, enz.) worden opgezet om het saamhorigheidsgevoel bij de volkeren van de Donauregio te versterken, de regionale bewustwording te ontwikkelen en de culturele diversiteit, met name bij jongeren, veilig te stellen. Ook een regionaal cultureel tijdschrift zou deze doelstelling ten goede kunnen komen.

1.3.3 Ieder jaar zou op een andere plek een Donauweek kunnen worden georganiseerd. Zo zou een passend forum worden gecreëerd om lokale kwesties m.b.t. de Donaustrategie te bespreken en de resultaten van de strategie te presenteren.

1.3.4 Om blijvende steun van de burgers en het maatschappelijk middenveld, zowel binnen de EU als in naburige derde landen, te garanderen, moet een doeltreffende en duurzame communicatiestrategie m.b.t. de Donaustrategie worden ontwikkeld.

1.3.5 Bij het ontwikkelen van programma's in het kader van de Donaustrategie moet bijzondere aandacht worden geschonken aan benadeelde en gemarginaliseerde groepen, met name de Roma.

1.3.6 Regelmatige contacten en samenwerkingsverbanden tussen stakeholders in de regio moet kracht worden bijgezet. Hetzelfde geldt voor de sociale en burgerdialoog. Nationale sociaal-economische raden zouden hier een belangrijke rol kunnen spelen.

1.3.7 De oprichting van een Business Forum voor het Donaugebied, bedoeld voor de sociale en economische actoren, zou een belangrijk instrument kunnen zijn voor samenwerking en voor versterking van de economische, sociale en territoriale samenhang in de regio. De werkgeversorganisaties in de regio dienen toegang te hebben tot de financieringsprogramma's die bestemd zijn voor de organisatie van dit Forum, en moeten worden aangemoedigd om hieraan deel te nemen.

1.3.8 Verdere beperking of opheffing van de belemmeringen voor vrij verkeer zou er, samen met de toepassing van de beginselen inzake fatsoenlijk werk en billijk loon, toe kunnen bijdragen dat de mensen dichter bij elkaar worden gebracht.

1.3.9 Bij de tenuitvoerlegging van de Donaustrategie zou gebruik moeten worden gemaakt van de verworvenheden en diensten van de informatiemaatschappij.

1.3.10 Er zou een internationaal team onderzoekers kunnen worden opgezet om een wetenschappelijke analyse en studie te maken van strategische kwesties in de Donauregio. De werkzaamheden van dit team zouden kunnen worden ondersteund via een beurzenprogramma.

1.3.11 Er moet worden nagegaan hoe Europese Jaren en thematische programma's aan de Donaustrategie kunnen worden gelinkt.

1.3.12 Initiatieven m.b.t. het aanleren van in de regio gesproken talen moeten worden ondersteund.

1.3.13 Het EESC zou een vaste waarnemingspost of studiegroep voor de Donaustrategie moeten oprichten.

1.3.14 De Donaustrategie en het betreffende actieplan moeten gedeeltelijk worden uitgevoerd en worden gemonitord door een beheerscomité, dat zou moeten bestaan uit vertegenwoordigers van het maatschappelijk middenveld en dat een jaarverslag met conclusies zou moeten opstellen.

1.3.15 Naast de goedkeuring van de Donaustrategie zou de Europese Commissie ook haar steun moeten geven aan een aantal proefprojecten die als experiment kunnen dienen en waarmee de eerste ervaringen kunnen worden opgedaan.

1.3.16 De tenuitvoerlegging van de Donaustrategie en het betreffende actieplan kan worden gefinancierd uit verschillende bronnen. Naast EU-financiering (met name de structuurfondsen) kan ook worden gedacht aan de eigen middelen van de landen in de regio, aan de particuliere sector en aan internationale financiële instellingen. Als er inderdaad steun uit deze bronnen ter beschikking wordt gesteld, zou het een goede zaak zijn als er een specifiek fonds in het leven werd geroepen.

1.3.17 Volgens het EESC levert de Donaustrategie – die naar planning tijdens het eerste halfjaar van 2011 onder Hongaars voorzitterschap zal worden goedgekeurd – een doorslaggevende bijdrage aan de ontwikkeling van een dynamische, concurrerende, inclusieve en bloeiende Donauregio.

2. Richtsnoeren van de Donau-strategie

2.1. Bij de ontwikkeling van een Donaustrategie is het van belang te zorgen voor een theoretisch kader dat de samenwerkingsstrategie in de Donauregio onderbouwt, en voor een actieprogramma om de strategie ten uitvoer te leggen.

2.2. In deze context moet dan ook rekening worden gehouden met het volgende:

— aspecten van economische, sociale en territoriale samenhang;

— de rol die de rivier speelt t.a.v. het vervoer en de infrastructuur (met bijzondere aandacht voor de pan-Europese vervoerscorridor VII, die de Donau betreft) en het daarmee gepaard gaande potentieel om economische activiteiten in het algemeen te ontwikkelen; de noodzaak om maatregelen voor het onderhoud van vaargeulen voor vrachtschepen te steunen en om de in de TEN-T prioriteit nr. 18 beschreven knelpunten voor schepen weg te werken (waarbij het onder auspiciën van de Internationale Commissie ter bescherming van de Donau (ICPDR) uitgewerkte Joint statement als leidraad dient te worden beschouwd en de naleving ervan te worden gehandhaafd); door te gaan met intermodale vervoersprojecten (aanleg van containerterminals in havens) en aanvullende wegvervoerprojecten in de Donauregio (bruggen met een vitaal belang voor de goederenvervoersstromen); de noodzaak van projecten die van fundamenteel belang zouden kunnen zijn voor de ontwikkeling, zoals het Donau-Boekarestkanaal, iets waarvan de gehele Europese economie zou profiteren;

— de Donau als bron van drinkwater en energie en als natuurlijk milieu dat moet worden beschermd (waarbij het sleutelwoord duurzame ontwikkeling is) en de noodzaak van steun voor projecten op het gebied van infrastructuur, zoals waterkrachtcentrales;

— de rol van innovatie, onderzoek en onderwijs in de regio;

— de behoeften van het toerisme in het Donaugebied en het potentieel voor plattelandsontwikkeling, waarbij wat dit laatste betreft moet worden nagegaan welke financieringsmogelijkheden er zijn voor projecten die activiteiten stimuleren in landen met een sterke landbouwtraditie; de financiering van infrastuctuurprojecten voor graanoverslag, waardoor het plaatselijke landbouwpotentieel beter benut zou kunnen worden, met name in landen met een lange agrarische traditie;

— de rol van de rivier bij de ontwikkeling van een gezamenlijk bewustzijn en een gezamenlijke identiteit van de volkeren in het Donaugebied, zulks ter aanvulling op het Europese bewustzijn en de Europese identiteit. Culturele dialoog en solidariteit, ook tussen de EU en derde landen in de regio, zijn in dit verband van bijzonder belang;

— de noodzaak om bij toename van het vervoersvolume terdege rekening te houden met het milieu;

— het vermogen van de strategie om conflicten op te lossen, zodat de spanningen die van oudsher de regio kenmerken, het hoofd kunnen worden geboden.

2.3. Gelet op het uiteenlopende en vaak conflicterende karakter van de waarden en belangen die in deze context spelen, is het van cruciaal belang om een geïntegreerde Donaustrategie te ontwikkelen op basis van gemeenschappelijke beginselen, en daarbij niet alleen rekening te houden met de economische logica, maar ook met sociale behoeften en factoren, incl. de standpunten en bijdragen van het maatschappelijk middenveld.

2.4. Een succesvolle Donaustrategie op basis van economische, territoriale en sociale samenhang zal de totstandbrenging van een dynamische, concurrerende en bloeiende Donauregio ten goede komen.

3. Achtergrond

3.1 De Europese Raad heeft de Europese Commissie op de Top van 18 en 19 juni 2009 verzocht om vóór eind 2010 een Europese strategie voor het Donaugebied uit te stippelen. Tijdens de voorbereidende werkzaamheden zijn tal van standpunten naar voren gekomen, met name ook in de context van het open raadplegingsproces dat de Europese Commissie heeft gelanceerd.

3.2 Het EESC is een vurig voorstander van de nieuwe macroregionale aanpak van de Europese Unie en van de uitwerking van een Europese Donaustrategie in deze context. Als institutioneel vertegenwoordiger van het Europees maatschappelijk middenveld is het EESC bereid een actieve rol op zich te nemen en eigen initiatieven te ontplooien om de strategie gestalte te geven en ten uitvoer te leggen.

3.3 De interesse en het engagement van het EESC m.b.t. het Donaugebied zijn niet nieuw. Door de jaren heen heeft het Comité tal van documenten uitgebracht over uiteenlopende thema's als vervoer en milieu. Uit die documenten blijkt duidelijk waarom het EESC de Donauregio belangrijk vindt en de ontwikkeling van een Donaustrategie steunt.

3.4 Opgemerkt zij dat het geografische centrum van de Europese Unie na de recente uitbreidingen meer oostwaarts is komen te liggen, terwijl het economische zwaartepunt nog steeds in West-Europa ligt. Economische, territoriale en sociale samenhang – een sleutelelement van de Donaustrategie - kan samen met praktische voorstellen voor de tenuitvoerlegging van de strategie een adequate bijdrage leveren aan de inspanningen om iets te doen aan deze onevenwichtige verdeling.

Brussel, 16 september 2010 De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité Mario SEPI

(1) De toekomstige Donaustrategie betreft de EU-lidstaten Duitsland, Oostenrijk, Hongarije, Slowakije, de Tsjechische Republiek, Slovenië, Bulgarije en Roemenië, alsook de volgende derde landen: Kroatië, Servië, Oekraïne, Moldavië, Bosnië-Herzegovina en Montenegro.