Advies van het Economisch en Sociaal Comité over de "Mededeling van de Commissie aan de Raad en het Europees Parlement inzake 'normalisatie en de wereldwijde informatiemaatschappij: de Europese aanpak'"(97/C 89/05)

De Europese Commissie heeft op 2 augustus 1996 besloten, overeenkomstig artikel 198 van het EG-Verdrag, het Economisch en Sociaal Comité te raadplegen over de voornoemde mededeling.

De Afdeling voor industrie, handel, ambacht en diensten, die met de voorbereiding van de desbetreffende werkzaamheden was belast, heeft haar advies op 8 januari 1997 goedgekeurd. Rapporteur was de heer Mobbs.

Het Economisch en Sociaal Comité heeft tijdens zijn 342e Zitting (vergadering van 29 januari 1997) het volgende advies uitgebracht, dat met 82 stemmen voor, één stem tegen, bij één onthouding is goedgekeurd.

1. Inleiding

1.1. Kortere productiecycli drukken een steeds zwaardere stempel op een groot deel van de mondiale en Europese informatie- en communicatietechnologie (ICT). Technologieën worden met steeds kortere tijdsintervallen ingevoerd en vervangen. De waarde van Europese normen wordt in twijfel getrokken omdat de voor de vaststelling ervan vereiste procedures als te lang worden beschouwd; gevreesd wordt dat geen gelijke tred met de ontwikkelingen in de praktijk kan worden gehouden. In andere sectoren, zoals de ontwikkeling van basisinfrastructuur voor telecommunicatie, moeten technische specificaties juist op lange termijn stabiel zijn, en de gebruikers een betrouwbaar houvast voor de noodzakelijke hoge investeringen bieden.

1.2. Uit de mededeling blijkt dat normalisatie een vrijwillig proces is dat de dynamiek van de markt weerspiegelt. Tegen deze achtergrond moeten een aantal begrippen in dit advies als volgt worden gelezen:

- (technische) "specificatie": een reeks voorwaarden t.a.v. de eigenschappen van een product, proces of dienst;

- "officiële norm": een door een erkende normalisatie-instelling goedgekeurde niet-dwingende specificatie die op consensus is gebaseerd;

- "de facto-norm": een specificatie die door de markt wordt erkend, doorgaans via acceptatie in brede kring van de producten van een marktleider;

- "openbaar beschikbare specificatie (PAS)": een de facto-norm waarvan het gebruik niet door industriële en intellectuele eigendomsrechten wordt beperkt;

- "(technische) regeling": een document dat dwingende regels bevat.

1.3. Normalisatie is niet een uitsluitend technische kwestie. Normen zijn bepalend voor de technologie waarmee de informatiemaatschappij wordt gerealiseerd en raken alle betrokkenen. Het is duidelijk dat de ICT-markt door specificaties uit de Verenigde Staten wordt gedomineerd. De meeste specificaties hebben echter een open karakter en er bestaan geen beperkingen voor het gebruik ervan door Europese ondernemingen.

1.4. De bedrijven die de normen bepalen, hebben een concurrentievoorsprong omdat zij hun producten eerder op de markt kunnen brengen. Willen Europese bedrijven op mondiaal niveau meetellen, dan moeten zij of marktleider zijn en zelf de normen vaststellen, of in ieder geval samenwerken met hen die dat doen. Zo heeft de GSM-norm voor mobiele telefonie ertoe geleid dat Europa in grote delen van de wereld op dit gebied de toon aangeeft. Hieruit blijkt de kracht van open, algemeen geaccepteerde normen op Europees niveau.

1.5. In onderhavige mededeling wordt onderzocht hoe, gelet op de kenmerken van de ICT-markt en het ICT-normalisatieproces, optimale voorwaarden kunnen worden geschapen voor het opstellen van de normen die nodig zijn voor de totstandbrenging van de informatiemaatschappij. Voorts wordt aangegeven wat de Gemeenschap wil doen t.o.v. de aspecten waarvoor zij in het bijzonder bevoegd is.

1.6. De Commissie noemt in de mededeling de volgende belangrijke vragen die in verband met ICT-normalisatie aan de orde moeten komen:

- Zullen de juiste en voldoende normen beschikbaar komen?

- Zullen zij tot versnippering leiden of juist convergentie van markten bevorderen?

- Zullen zij worden gebruikt om dominante posities of de facto-monopolies te creëren dan wel te verstevigen?

- Zullen de gebruikers dank zij de normen ten volle kunnen profiteren van de liberalisering van de telecommunicatiemarkt in 1998?

- Welke veranderingen in het toepassingsgebied en de procedure voor de officiële normalisatie zijn geboden?

- Hoe kan met behulp van normalisatie ervoor worden gezorgd dat Europese burgers en bedrijven ten volle kunnen profiteren van de mogelijkheden die door de wereldwijde informatiemaatschappij worden geboden?

2. Algemene opmerkingen

2.1. Het Comité is zich ervan bewust dat het om een ingewikkeld technisch onderwerp gaat, maar hoopt niettemin dat toekomstige mededelingen op dit gebied eenvoudiger en duidelijker zullen worden geformuleerd.

2.2. De mededeling van de Commissie stemt het Comité toch tot tevredenheid. Het document bevat een zorgvuldig afgewogen standpunt m.b.t. de mededingingsomgeving, de mondiale integratie van ICT-normalisatie en de speciale rol van de Gemeenschap betreffende de bescherming van het openbaar belang en met name van de consumentenbelangen. Het is een goede zaak dat de centrale rol van de facto-normen in de praktijk door de markt wordt erkend.

2.3. Het is het derhalve eens met de negen conclusies van de Commissie. Het verwacht met name het een en ander van EG-subsidies voor relevante OTO- en demonstratieprojecten ten behoeve van de ontwikkeling en invoering van gebruikersvriendelijke technische specificaties en normen op Europees en internationaal niveau.

3. Bijzondere opmerkingen

3.1. De rol van normalisatie op de ICT-markt

De Commissie benadrukt terecht het grote belang van interoperabiliteit voor gebruikers van ICT-producten en diensten in het algemeen en van telecommunicatienetwerken in het bijzonder.

3.2. Normen in een door concurrentie gekenmerkte omgeving

3.2.1. De Commissie beklemtoont in paragraaf 5 op goede gronden dat het Europese bedrijfsleven daadwerkelijk moet deelnemen aan de werkzaamheden in het kader van internationale structuren waarbinnen strategieën voor de mondiale ICT-normalisatie worden ontwikkeld. Voorts legt zij de nadruk op activiteiten waarmee meer transparantie en samenhang op dit gebied kunnen worden bereikt.

3.2.2. Dit betekent dat op het gebied van officiële normalisatie via de nationale normalisatie-instellingen doelgericht moet worden deelgenomen aan de werkzaamheden in het kader van internationale structuren als de Internationale Organisatie voor Normalisatie (ISO), de Internationale Elektrotechnische Commissie (IEC) en de Internationale Telecommunicatie-Unie (ITU).

3.2.3. Op Europees niveau dienen de werkzaamheden van het Europees Comité voor Normalisatie (CEN), het Europees Comité voor Elektrotechnische Normalisatie (Cenelec) en het Europees Normalisatie-Instituut voor Telecomunicatie (ETSI) de normalisatie-inspanning in mondiaal verband kracht bij te zetten en niet te overlappen, en moet ervoor worden gezorgd dat internationale normen in de hele Europese Economische Ruimte uniform worden gehanteerd.

3.2.4. In paragraaf 6 zet de Commissie uiteen dat het Europese mededingingsrecht bescherming biedt tegen onrechtmatig gebruik van de facto-normen en openbaar beschikbare specificaties. Voorts legt zij uit dat de beginselen van transparantie en non-discriminatie van toepassing moeten zijn wanneer openbaar beschikbare specificaties op de dezelfde wijze worden vastgesteld als officiële normen, dan wel als gelijkwaardig daaraan worden behandeld. In paragraaf 8 merkt zij op dat de officiële normen een "bijzondere legitimiteit" bezitten waardoor in de nationale en de EG-wetgeving ernaar kan worden verwezen. Deze legitimiteit stoelt op consensusvorming door middel van een maatschappelijke discussie en een op nationaal niveau gehouden stemming.

3.2.5. In dezelfde paragraaf wijst zij op het belang van de Europese normalisatie-instellingen voor de instandhouding van een coherent Europees normalisatiestelsel. Deze taak kent twee beperkingen. In de eerste plaats wordt, zoals de Commissie opmerkt, de systematische cohesie binnen de normalisatie vooral door de samenwerking tussen ISO, IEC en ITU veilig gesteld. In de tweede plaats kunnen de Europese normalisatie-instellingen niet verhinderen dat specificaties buiten het officiële normalisatiesysteem om op de markt worden ingevoerd en gehanteerd.

3.2.6. Het Comité schaart zich achter het huidige initiatief van de Europese normalisatie-instellingen om samen met de Commissie te bezien hoe zij zouden kunnen bijdragen tot meer samenhang middels erkenning van openbaar beschikbare specificaties als Europese specificaties die officiële normen aanvullen of voor de aanneming van die normen nodig zijn.

3.2.7. In paragraaf 11 merkt de Commissie op dat normalisatie een vrijwillig karakter heeft en de mededinging dient te bevorderen in plaats van de introductie van bepaalde technologie ten koste van andere voor te schrijven. Officiële normalisatieregels kunnen verbieden dat normen onderling strijdige oplossingen voor hetzelfde product of dezelfde technologie bevatten, maar gegeven de dynamiek van de markt valt niet uit te sluiten dat onderling concurrerende oplossingen als de facto-normen opduiken. Een dergelijke situatie kan ongewenste resultaten opleveren.

3.2.8. In paragraaf 13 wijst de Commissie erop, hoe belangrijk het is dat de gebruikers in de ICT Standards Board van CEN/Cenelec en ETSI zijn vertegenwoordigd. De initiatieven van de Commissie om de belangstelling voor deze materie te vergroten zijn essentieel om, waar passend, maatregelen te nemen waardoor consumenten, werknemers en MKB-organisaties gemakkelijker kunnen worden betrokken bij de werkzaamheden van consortia die buiten het officiële-normensysteem om aan specificaties werken.

3.3. Een Europees normalisatiebeleid voor de opbouw van de wereldwijde informatiemaatschappij

3.3.1. Het Comité is zich bewust van het belang van Richtlijn 83/189/EEG voor aanmelding en onderzoek van voorgenomen nationale maatregelen. Voorts staat het positief tegenover de in de paragraaf 17 t/m 20 beschreven maatregelen ter verhoging van de gebruikersvriendelijkheid. Bevordering, op EG-niveau, van normalisatie via doelgerichte OTO- en demonstratie-activiteiten, alsmede proefprojecten is onontbeerlijk voor de verwezenlijking van de informatiemaatschappij.

3.3.2. In de paragrafen 18 en 22 merkt de Commissie terecht op dat adequate normalisatie m.b.t. decoders officieel moet worden gesteund zodat de gebruiksvoorwaarden voor één enkele "set top box" door alle elektronische-dienstverleners worden aanvaard.

3.3.3. In paragraaf 20 betoogt zij terecht dat, op grond van mededingingsoverwegingen, niet alleen het industrieel management, maar ook de gebruikers en i.h.b. consumenten en betrokken werknemers, bewust moeten worden gemaakt van belang en rol van de ICT-normen en specificaties.

3.3.4. Deelname van het MKB aan OTO- en demonstratieprojecten i.v.m. normalisatie en verwante test- en certificatieprocedures is onontbeerlijk voor de sector om van de concurrentievoordelen van de wereldwijde informatiemaatschappij te kunnen profiteren.

3.4. De status van openbaar beschikbare specificaties (PAS) in het Gemeenschapsrecht

3.4.1. Het Comité deelt de opvatting van de Commissie dat, wat de Nieuwe-Aanpak-Richtlijnen betreft, erkenning van openbaar beschikbare specificaties slechts relevant is voor de specifieke doelstellingen aangaande overheidsaankopen in het kader van de Richtlijn Telecommunicatie-eindapparatuur. Deze (in paragraaf 30 genoemde) richtlijn zou in het licht van de mededeling moeten worden gewijzigd, zodat de Gemeenschap openbaar beschikbare specificaties betrekt bij de volgende herziening van de reeks richtlijnen inzake overheidsopdrachten voor leveringen, werken en diensten en betreffende nutsbedrijven. De Commissie heeft het Comité onlangs geraadpleegd over haar Groenboek inzake overheidsaankopen in de Europese Unie (doc. COM(96) 583 def.).

3.4.2. Wat paragraaf 32 betreft, is ook het Comité van opvatting dat de lid-staten over een Europees mechanisme moeten beschikken ten behoeve van de uniforme toepassing van specificaties bij overheidsopdrachten wanneer de officiële normalisatie geen passende uitkomst biedt. Het permanente comité van Richtlijn 83/189/EEG kan in dit verband een oplossing zijn.

3.4.3. Het Comité stelt momenteel een advies op over de voorstellen om bepaalde aspecten van regelgeving en toezicht betreffende diensten van de informatiemaatschappij in Richtlijn 83/189/EEG onder te brengen.

Brussel, 29 januari 1997.

De voorzitter van het Economisch en Sociaal Comité

T. JENKINS