EUROPESE COMMISSIE Brussel, 6.6.2018 COM(2018) 457 final VERSLAG VAN DE COMMISSIE AAN HET EUROPEES PARLEMENT, DE RAAD EN DE REKENKAMER







Jaarlijks beheers- en prestatieverslag voor de EU-begroting 2017



Inhoudsopgave Inhoudsopgave 1 Voorwoord 2 Samenvatting 4 INLEIDING 11 DEEL 1 PRESTATIES EN RESULTATEN 13 Prestaties van de EU-begroting 14 EU-begroting 2017 15 Samenvatting van de vooruitgang op het gebied van horizontale kwesties 17 1.1. Concurrentievermogen voor groei en werkgelegenheid (begrotingsonderdeel 1A) 20 1.2. Economische, sociale en territoriale samenhang (begrotingsonderdeel 1B) 32 1.3. Duurzame groei: Natuurlijke hulpbronnen (begrotingsonderdeel 2) 39 1.4. Veiligheid en burgerschap (begrotingsonderdeel 3) 50 1.5. Europa als wereldspeler (begrotingsonderdeel 4) 66 1.6. Speciale instrumenten 78 DEEL 2 INTERNE CONTROLE EN FINANCIEEL BEHEER 79 2.1. Beoordeling van het interne-controlekader 82 2.2. Betrouwbaarheidsverklaring en punten van voorbehoud 96

2.3. Bescherming van de EU-begroting: financiële correcties en terugvorderingen 101 2.4. Zekerheid op basis van de werkzaamheden van de dienst Interne audit 104 2.5. Samenvatting van de conclusies over de werkzaamheden van het Comité follow-up audit 106 2.6. Follow-up van aanbevelingen tot kwijting en aanbevelingen naar aanleiding van externe audits 109 2.7. Conclusies over de bereikte resultaten op het gebied van interne controle en financieel beheer 110 2.8. Organisatorisch beheer 111 BIJLAGEN EINDNOTEN

Voorwoord 2016 was een onzeker jaar voor het Europese project, niet in de laatste plaats door het besluit van het Verenigd Koninkrijk om de Unie te verlaten, maar 2017 was een jaar van hernieuwde hoop en een hernieuwd perspectief. De zestigste verjaardag van het Verdrag van Rome vormde de achtergrond voor een periode van diepgaande bezinning over de toekomst van Europa en een kans om onze gehechtheid aan de waarden van de Unie te herbevestigen en prioriteiten voor de Unie van 27 vast te stellen. De Europese Unie heeft zich kunnen richten op het duurzaam maken van het economisch herstel. De groeipercentages voor de EU en de eurozone vallen in 2017 hoger uit dan de verwachtingen en bereiken een niveau van 2,4 %, het hoogste in tien jaar tijd. Ook moest de EU een aantal uitdagingen aanpakken, van concurrentievermogen, migratie, veiligheid tot solidariteit en het aanpakken van een aantal natuurrampen. De EU-begroting is een unieke troef voor de Unie, omdat zij ambities helpt om te zetten in tastbare resultaten op het terrein. Ze vult de nationale begrotingen aan door Europese meerwaarde te leveren op gebieden waar een gecoördineerde reactie de meest efficiënte en effectieve manier is om onze prioriteiten te verwezenlijken. In het jaarlijkse beheers- en prestatieverslag over de EU-begroting beschrijven we de vele manieren waarop de EU-begroting heeft bijgedragen aan de verwezenlijking van onze gemeenschappelijke doelstellingen in 2017. 2017 was het vierde jaar waarin het huidige meerjarig financieel kader werd uitgevoerd, en alle financiële programma's zijn nu volledig operationeel. Tegelijkertijd werd, gezien de vele onverwachte uitdagingen, het belang van een flexibele aanpak van de begrotingsuitvoering eens te meer bevestigd. Het stimuleren van investeringen bleef een topprioriteit. Het Europees Fonds voor strategische investeringen, dat deel uitmaakt van het Investeringsplan voor Europa, heeft al meer dan 287 miljard EUR aan nieuwe investeringen op gang gebracht en heeft bijgedragen aan het scheppen van meer dan 300 000 banen. In december hebben het Europees Parlement en de Raad besloten het fonds te verhogen en uit te breiden om tegen 2020 investeringen tot 500 miljard EUR te genereren. Solidariteit en steun waren ook belangrijk. Zo maakte het Solidariteitsfonds van de Europese Unie na de aardbevingen van 2016 en 2017 in de Italiaanse regio's Abruzzen, Latium, Marche en Umbrië 1,2 miljard EUR vrij, het hoogste bedrag dat ooit in één keer is vrijgemaakt. De EU-begroting is ook het alomvattende Europese antwoord op de migratiecrisis en het beheer van de buitengrenzen van Europa blijven ondersteunen. Het Europees Grens- en kustwachtagentschap, dat met zijn uitgebreide mandaat uit de EU-begroting wordt gefinancierd, heeft zijn aanwezigheid aan de buitengrenzen van de EU aanzienlijk versterkt om de lidstaten bij te staan bij hun grensbeheersactiviteiten en gezamenlijk een geïntegreerd grensbeheer op EU-niveau ten uitvoer te leggen. De EU-begroting heeft de Unie ook in staat gesteld om een sterke rol te spelen buiten de grenzen van Europa in een periode van turbulentie in Europa's nabuurschap en mondiale uitdagingen zoals de klimaatverandering. Een optimale uitvoering van de begroting van de Unie is vanaf de eerste dag een prioriteit geweest voor de Commissie-Juncker. Wij zijn er een groot voorstander van dat het Europees Parlement, de lidstaten en de Europese Rekenkamer steeds meer de nadruk leggen op de manier waarop programma's worden beheerd, alsook op de vraag of ze resultaten opleveren op gebieden die echt van belang zijn voor de burgers van Europa. Uit het jaarlijkse beheers- en prestatieverslag blijkt dat de Europese Commissie zich niet alleen richt op de prestaties van de EU-begroting, maar ook op goed financieel beheer. Dit verslag maakt deel uit van het geïntegreerd pakket inzake financiële verslaglegging van de Commissie en is een essentieel onderdeel van ons sterk ontwikkelde systeem van financiële verantwoording. Met dit verslag nemen we de algehele politieke verantwoordelijkheid voor het beheer van de EU-begroting op ons. Dit is een verantwoordelijkheid die wij uiterst serieus nemen.

Vooruitblikkend heeft de Commissie onlangs haar voorstellen voor het toekomstige meerjarig financieel kader ingediend. Voortbouwend op een alomvattende uitgaventoetsing van de huidige financiële programma's laten deze voorstellen zien hoe de toekomstige EU-begroting zal bijdragen aan de ambitieuze agenda die de leiders in Bratislava en in de Verklaring van Rome zijn overeengekomen. Het is een voorstel voor een meer moderne, gestroomlijnde en flexibele begroting, gericht op die gebieden waar het bundelen van middelen een echte meerwaarde creëert voor alle Europese burgers. Prestaties en gezond financieel beheer vormen de kern van deze voorstellen. De Commissie zal, samen met de lidstaten, haar rol ten volle blijven spelen om het potentieel van de EU-begroting voor investeringen in groei te benutten, banen te scheppen en gemeenschappelijke uitdagingen aan te pakken. Günther H. Oettinger Commissaris voor Begroting en Personeelszaken



Samenvatting Dit jaarlijks beheers- en prestatieverslag over de EU-begroting bevat de recentste informatie over de resultaten die met de EU-begroting zijn bereikt (deel 1) en over de wijze waarop de EU-begroting wordt beheerd en beschermd (deel 2). Dit verslag maakt deel uit van het jaarlijkse geïntegreerd pakket voor financiële verslaglegging, dat gedetailleerde informatie bevat over de ontvangsten, de uitgaven, het beheer en de uitvoering van de EU-begroting, overeenkomstig de beste praktijken voor transparantie en verantwoording. Dit pakket is ook de belangrijkste bijdrage van de Commissie aan de jaarlijkse kwijtingsprocedure voor de begroting. In deel 1 van het jaarlijks beheers- en prestatieverslag worden de resultaten behandeld die met de EU-begroting zijn bereikt voor alle begrotingsonderdelen en beleidsterreinen. Hierin wordt uitgelegd hoe de financiële programma's van de EU hebben bijgedragen aan de politieke prioriteiten van de Unie en worden de resultaten van de recentste evaluatie van de prestaties van EU-programma's in de periode 2014-2020 samengevat. 2017 was het vierde jaar van het huidige meerjarig financieel kader en het derde van het mandaat van de huidige Commissie. De Commissie heeft een begroting voorgesteld die de politieke prioriteiten van president Juncker weerspiegelt en ondersteunt, met name een zo groot mogelijke bijdrage aan werkgelegenheid, groei en investeringen, en een gecoördineerd Europees antwoord op de uitdagingen op het gebied van migratiebeheer en de strijd tegen terrorisme en georganiseerde misdaad. Naast deze twee duidelijke prioriteiten zal de Commissie via de EU-begroting en andere instrumenten blijven werken aan de totstandbrenging van een connectieve digitale eengemaakte markt, een veerkrachtige energie-unie, met inbegrip van klimaatactie, een sociale Unie en een sterkere EU als wereldspeler en op defensiegebied.





Werkgelegenheid, groei en investeringen In 2017 zette het herstel van de Europese economie door. Er worden banen gecreëerd, de overheidsfinanciën staan er veel beter voor en structurele hervormingen leggen de basis voor duurzame groei op langere termijn. Er blijven neerwaartse risico's bestaan, bijvoorbeeld in verband met de wereldeconomie en de volatiliteit van de mondiale financiële markten. De prioriteit voor de EU-begroting in 2017 was voort te bouwen op het gestage herstel, met name gericht op het dichten van de Europese investeringskloof. Het Europees Fonds voor strategische investeringen, dat onderdeel is van het Investeringsplan voor Europa, stond centraal in deze inspanningen. Medio 2018 had het Fonds al meer dan 287 miljard EUR vrijgemaakt voor nieuwe investeringen op het gebied van vervoer, digitalisering, energie, gezondheidszorg, onderzoek en innovatie in de hele EU. Dit heeft reeds bijgedragen tot het scheppen van meer dan 300 000 banen. Dankzij deze investeringen hebben 11 miljoen huishoudens toegang gekregen tot breedbandinternet, hebben meer dan 4 miljoen huishoudens toegang gekregen tot hernieuwbare energie en hebben 1 miljoen burgers1 toegang gekregen tot een betere gezondheidszorg. Verwacht wordt dat projecten die door het Europees Fonds voor strategische investeringen worden gefinancierd het bruto binnenlands product in de Unie met naar schatting 0,7 % zullen doen stijgen en 700 000 nieuwe banen zullen opleveren tegen 20202. Er zijn ook sterke synergieën tussen het Europees Fonds voor strategische investeringen en andere financiële instrumenten die door de EU-begroting worden ondersteund, bijvoorbeeld de leninggarantiefaciliteit van het programma voor het concurrentievermogen van ondernemingen en kleine en middelgrote ondernemingen (Cosme). Eind 2017 verstrekte Cosme financiering aan meer dan 275 000 kleine en middelgrote ondernemingen (waarvan 50 % starters) in 25 landen die anders vanwege hun hoogrisicoprofiel moeite zouden hebben gehad om particuliere financiering te verkrijgen. Het Europees Fonds voor regionale ontwikkeling heeft ook bijgedragen aan het succes van kleine en middelgrote ondernemingen door financiering te verstrekken aan meer dan 457 000 kleine en middelgrote ondernemingen. Verwacht wordt dat er rechtstreeks 156 000 banen zullen worden gecreëerd in kleine en middelgrote ondernemingen die door het Europees Fonds voor regionale ontwikkeling worden gesteund (projecten die eind 2016 waren geselecteerd).

De Connecting Europe Facility ondersteunt gerichte investeringen in infrastructuurprojecten op het gebied van energie, vervoer en digitale diensten. 86 % van de vervoersinvesteringen wordt toegewezen aan grensoverschrijdende projecten die zullen leiden tot een aanzienlijke verbetering van de Europese vervoersinfrastructuur en tot een versterking van de Europese eengemaakte markt. De Connecting Europe Facility heeft bijgedragen aan: - de verbetering van een belangrijk spoorwegtraject in het noordoosten van Polen (Białystok-Ełk) als onderdeel van het globale project Rail-Baltica; - een nieuwe elektriciteitsleiding tussen Alytus (Litouwen) en de Litouwse grens met Polen, waarmee een einde kwam aan het energie-isolement van de Baltische staten; - het gebruik van het 'centraal dienstenplatform voor e-gezondheid' door 16 lidstaten, wat de grensoverschrijdende veiligheid van de patiënt en de continuïteit van de zorg bevordert.



Europa's vlaggenschipprogramma voor onderzoek en innovatie Horizon 2020 is van cruciaal belang voor het bevorderen van innovatie en een op kennis gebaseerde economie. Zo is het grafeen-vlaggenschip een treffend voorbeeld van de sterke EU-meerwaarde van Horizon 2020. Door zijn unieke combinatie van superieure eigenschappen is grafeen een geloofwaardig uitgangspunt voor nieuwe disruptieve technologieën op een groot aantal gebieden. Meer dan 150 partners uit het bedrijfsleven en de academische wereld in meer dan 20 Europese landen ontwikkelen samen toepassingen op gebieden zoals mobiele technologieën van de vijfde generatie (5G), batterijen, lucht- en ruimtevaart, medische toepassingen en de auto-industrie. Dankzij het onderzoeks- en innovatieprogramma van de EU werd de eerste microprocessor voor het onderzoeken van hersenactiviteit in hoge resolutie ontwikkeld, een belangrijke stimulans voor de strijd tegen ziekten zoals epilepsie. In het kader van de Marie Skłodowska-Curie-acties heeft het programma 36 000 onderzoekers in alle stadia van hun loopbaan, ongeacht hun leeftijd of nationaliteit, gefinancierd, wat in belangrijke mate heeft bijgedragen tot het behoud, de ontwikkeling en het aantrekken van onderzoekstalent in Europa. In 2017 ontvingen agrobedrijven ook ruime steun uit de EU-begroting in het kader van het gemeenschappelijk landbouwbeleid. De voordelen van deze investering zijn het veiligstellen van een van de grootste troeven van de EU, namelijk haar plattelandseconomieën, die sinds 2005 ondanks de krimp van de industrie een positieve groei van bijna 9 % hebben weten te behouden terwijl de uitstoot van broeikasgassen sinds 1990 met 24 % is gedaald en het gebruik van meststoffen is afgenomen, resulterend in een positief effect op de waterkwaliteit. Eind 2016 droegen de programma's voor plattelandsontwikkeling bij tot de herstructurering en modernisering van bijna 45 000 landbouwbedrijven. De nadruk op het milieu, het klimaat en de bredere plattelandscontext waarin de landbouw actief is, is in het kader van dit beleid aanzienlijk toegenomen. Europees antwoord op de migratie-uitdaging en de strijd tegen terrorisme Voor 2017 stond het aanpakken van de vluchtelingencrisis en de migratie-uitdaging bovenaan de agenda van de Commissie. De EU-begroting heeft hierop gereageerd met financiële steun voor een doeltreffend grensbeheer en de integratie van vluchtelingen. De flexibiliteit van de EU-begroting om middelen vrij te maken werd ten volle benut en er werd waardevolle steun verleend aan lidstaten op een gebied waar een gecoördineerde Europese aanpak van vitaal belang is.

Binnen de EU ... Het beheer van migratiestromen binnen de EU wordt ondersteund door het Fonds voor asiel, migratie en integratie en het Fonds voor interne veiligheid. Tussen 2013 en 2017 is het aantal personen dat bijstand krijgt (in opvang- en asielstelsels) gestegen van 18 944 tot 184 122. Tegen december 2017 waren 26 849 personen die internationale bescherming nodig hadden, hervestigd en waren 33 151 personen herplaatst. Er is specifieke steun uit de EU-begroting uitgetrokken voor de twee herplaatsingsregelingen voor Italië en Griekenland (651 miljoen EUR) en de hervestigingsregeling (872 miljoen EUR). Ook in 2017 is uit de EU-begroting geld vrijgemaakt om de hotspotaanpak toe te passen, waarbij EU-agentschappen ter plaatse werken om binnenkomende migranten snel te identificeren, te registreren en hun vingerafdrukken te nemen. Deze werkzaamheden werden voortgezet in Griekenland en Italië met een totale capaciteit van ongeveer 5 600 plaatsen in Griekenland3 en 1 850 plaatsen in Italië. Eind 2017 waren er nog steeds meer dan 45 000 vluchtelingen en migranten gestrand in Griekenland. Sinds medio 2016 hebben bijna 40 000 mensen in Griekenland geprofiteerd van het noodhulpprogramma voor integratie en huisvesting en de regeling voor financiële bijstand in het kader van het noodhulpinstrument.

In de eerste helft van 2017 vielen ongeveer 1 000 plaatsen voor niet-begeleide minderjarigen in speciale opvangcentra onder het noodhulpinstrument. In augustus hebben de Griekse autoriteiten de financiering van deze opvangcentra overgenomen via hun nationale programma in het kader van het Fonds voor asiel, migratie en integratie. Doeltreffend grensbeheer is ook belangrijk om de huidige uitdagingen op het gebied van migratie aan te pakken. Frontex, het Europees Grens- en kustwachtagentschap, is een essentiële rol gaan spelen bij de handhaving van de migratiewetgeving op Europees niveau en heeft nieuwe verantwoordelijkheden op zich genomen en nieuwe instrumenten in gebruik genomen met betrekking tot de terugkeer van personen die alle wettelijke mogelijkheden om hun verblijf in de EU te legitimeren, hebben uitgeput. Het tempo van de door het agentschap georganiseerde terugkeeroperaties is blijven stijgen tot in totaal 14 271 teruggekeerde personen in 2017. Het Europees Grens- en kustwachtagentschap droeg bij aan de redding van 111 000 migranten die via de route door het centrale Middellandse Zeegebied in Italië aankwamen. De controle aan de buitengrenzen werd ook ondersteund door de verdere ontwikkeling van IT-systemen, met name het Visuminformatiesysteem en het Schengeninformatiesysteem. Begin 2018 bevatte het Visuminformatiesysteem informatie over 55 miljoen aanvragen voor een visum voor kort verblijf.



In dit verband heeft het Internationaal Veiligheidsfonds bijgedragen aan de opleiding van 8 134 rechtshandhavingsambtenaren op het gebied van grensoverschrijdende onderwerpen (terrorisme, georganiseerde misdaad, corruptie). Ook grootschalige infrastructuur- en ruimtevaartprojecten die uit de EU-begroting werden gefinancierd, hebben een rol gespeeld bij de aanpak van de vluchtelingencrisis. De opsporings- en reddingsdienst van Galileo versnelt de detectie van noodbakens enorm, van tot wel drie uur tot slechts tien minuten, wat de plaatsbepaling veel nauwkeuriger maakt.



... en in partnerschap met onze buren Bij het aanpakken van uitdagingen op het gebied van migratie was het van vitaal belang een gecoördineerd en op samenwerking gebaseerd partnerschap met naburige regio's en andere derde landen aan te moedigen om de diepere oorzaken aan te pakken. Om die reden werd een steeds groter deel van de niet-humanitaire hulp van de EU aan de buurlanden van Syrië verstrekt via het Regionaal Trustfonds van de Europese Unie in respons op de Syrische crisis, het Madad-fonds: in 2017 overschreed de financiering de doelstelling van 1 miljard EUR.

Dankzij het Madad-fonds kregen meer dan 450 000 kinderen en jongeren uit vluchtelingen- en gastgemeenschappen betere toegang tot degelijk onderwijs, bescherming en psychosociale ondersteuning4. Libië bleef het belangrijkste land van vertrek naar Italië. Als reactie daarop is het tempo van de uitvoering van het onderdeel Noord-Afrika van het EU-trustfonds voor Afrika aanzienlijk toegenomen: er zijn acht nieuwe programma's goedgekeurd voor een totaalbedrag van 232,5 miljoen EUR alsmede één overkoepelend programma voor 8,6 miljoen EUR. Eind 2017 was bijna het volledige bedrag van 3 miljard EUR dat was toegewezen aan de Faciliteit voor vluchtelingen in Turkije vastgelegd voor projecten die ervoor zorgen dat op alomvattende en gecoördineerde wijze in de behoeften van vluchtelingen en gastgemeenschappen in Turkije wordt voorzien. Bijna twee miljoen mensen kregen toegang tot eerstelijnsgezondheidszorg en ongeveer een miljoen tot rehabilitatiediensten op het gebied van geestelijke gezondheid dankzij de Faciliteit voor vluchtelingen in Turkije5. Ook in 2017 is uit de EU-begroting krachtige steun verleend aan tal van andere politieke prioriteiten van de Unie. Naast deze prioriteiten heeft de Commissie via de uitgavenprogramma's van de EU ook op andere gebieden vooruitgang geboekt, bijvoorbeeld op het gebied van de sociale Unie, het externe optreden, een veerkrachtige energie-unie, met inbegrip van klimaatactie, een connectieve digitale eengemaakte markt en defensie. Sociale investeringen en jeugd Werkgelegenheid, sociale inclusie en onderwijs waren ook een belangrijke prioriteit voor de begroting 2017. Het jongerenwerkgelegenheidsinitiatief is gericht op het terugdringen van de jeugdwerkloosheid in de hele Unie. Dit programma verleende steun aan jongeren die woonden in regio's waar de jeugdwerkloosheid in 2012 meer dan 25 % bedroeg. De begrotingstoewijzing van dit programma werd in 2017 aangevuld voor regio's met een jeugdwerkloosheid van meer dan 25 % in 2016.

Sinds 2014 waren ongeveer 790 000 mensen weer aan het werk, hadden 820 000 een diploma behaald en volgden 276 000 onderwijs of een opleiding in het kader van door het Europees Sociaal Fonds gefinancierde acties, inclusief het jongerenwerkgelegenheidsinitiatief. Dankzij alle acties van het Europees Sociaal Fonds hebben tussen 2014 en 2016 bijna 8 miljoen mensen hulp gekregen in hun zoektocht naar een baan, een opleiding of onderwijs.



In 2017 vierde Erasmus+ zijn 30-jarig bestaan. Sinds 2014 hebben meer dan 1,8 miljoen studenten deelgenomen aan mobiliteitsactiviteiten en zijn meer dan 240 000 organisaties betrokken bij samenwerkingsprojecten. Uit de tussentijdse evaluatie blijkt dat: de bereidheid om permanent naar het buitenland te verhuizen groter is bij deelnemers aan Erasmus+ (31 % meer bereidheid dan bij niet-deelnemers); zij zichzelf ook meer als EU-burger (19 % meer) beschouwen. Vrijwilligerswerk dat door Erasmus+ samen met acht andere EU-programma's en -instrumenten wordt ondersteund, heeft bijgedragen tot het creëren van meer kansen voor jongeren in het kader van het Europees Solidariteitskorps. Eén jaar na de start hebben zich meer dan 42 000 jongeren uit alle lidstaten aangemeld. Eind 2017, één jaar na de opening van de online registratietool, waren meer dan 2 500 stages aangeboden aan de jongeren6. Extern optreden De begroting 2017 droeg ook bij tot een sterkere EU als wereldspeler. De EU heeft in 80 verschillende landen meer dan 2,2 miljard EUR aan humanitaire hulp verstrekt7. Samen met haar lidstaten is de Unie de grootste donor van humanitaire hulp ter wereld gebleven. De humanitaire financiering van de EU heeft steun verleend voor het onderwijs van meer dan 4,7 miljoen kinderen die in meer dan 50 landen in nood verkeren8. In 2017 werd een akkoord bereikt over het Europees Fonds voor duurzame ontwikkeling. Dit fonds maakt deel uit van het plan voor externe investeringen voor Europa, dat tot doel heeft de betrokkenheid van de particuliere sector bij de sociaal-economische ontwikkeling in partnerlanden te vergroten. De respons op de oproep tot het indienen van voorstellen voor de eerste twee investeringstoewijzingen was zeer positief: er werden 30 voorstellen ontvangen van 12 partnerinstellingen voor een totale waarde van meer dan 2,5 miljard EUR. Klimaatactie en milieu De EU-begroting bleef een belangrijk instrument in de strijd tegen klimaatverandering. In het kader van deze strijd worden mitigatie- en adaptatiemaatregelen geïntegreerd in alle belangrijke uitgavenprogramma's van de EU, met name op het gebied van regionale ontwikkeling en het Cohesiefonds, energie, vervoer, onderzoek en innovatie, het gemeenschappelijk landbouwbeleid en het ontwikkelingsbeleid van de EU. In 2017 werd de totale begrotingsbijdrage aan klimaatmainstreaming (d.w.z. begrotingsuitgaven voor milieuprojecten) geraamd op 20,3 %. Ook op het gebied van energie-efficiëntie in de Unie waren er positieve ontwikkelingen. De EU heeft zich tot doel gesteld tegen 2020 20 % energie te besparen (in vergelijking met het verwachte energieverbruik in 2020) – dit komt ruwweg neer op het uitschakelen van 400 elektriciteitscentrales. Verwacht wordt dat de projecten die tot 2016 in het kader van het Cohesiefonds werden geselecteerd de productiecapaciteit voor hernieuwbare energie met meer dan 2 000 megawatt zullen doen stijgen en de uitstoot van broeikasgassen met meer dan 3 miljoen ton CO2-equivalent zullen doen dalen. Bovendien is een vermindering van de uitstoot van broeikasgassen met 3 miljoen ton CO2-equivalent het geschatte resultaat van projecten die in het kader van het Europees Fonds voor regionale ontwikkeling worden gefinancierd. Digitale eengemaakte markt Het Europees Fonds voor strategische investeringen heeft, samen met de Connecting Europe Facility, ook bijgedragen aan de voltooiing van de digitale eengemaakte markt. Daarnaast zijn tot eind 2017 ongeveer 5 500 projecten in het kader van het Cohesiefonds geselecteerd om de totstandbrenging van een connectieve digitale eengemaakte markt te ondersteunen. Eind 2016 hadden nog eens 1 miljoen extra huishoudens toegang tot breedbandinternet dankzij steun uit het Europees Fonds voor regionale ontwikkeling.

Defensie De start van het Europees Defensiefonds in 2017 luidde het begin in van een nieuw hoofdstuk in defensiesamenwerking. Dit fonds zal de lidstaten ondersteunen bij het efficiënter besteden van gezamenlijke defensievermogens, bij het verhogen van de veiligheid van de Europese burgers en bij het bevorderen van een concurrerende en innovatieve industriële basis.

Interne controle en financieel beheer Naast de resultaten die met de EU-uitgaven zijn bereikt, heeft de manier waarop de EU-begroting wordt beheerd grote gevolgen voor de algemene prestaties ervan. Daarom streeft de Commissie ernaar om de hoogste normen inzake financieel beheer te bereiken in termen van efficiëntie, effectiviteit en kosteneffectiviteit. Dit is de focus van deel 2 van het jaarlijks beheers- en prestatieverslag. Een sterker interne-controlekader De Commissie heeft haar interne-controlekader in 2017 verder versterkt op basis van internationale normen en beste praktijken. Het doel is over te stappen van een op naleving gebaseerd systeem naar een op prestaties gebaseerd systeem. Dit zal een solide interne controle waarborgen en de afdelingen van de Commissie tegelijkertijd de nodige flexibiliteit bieden om zich aan hun specifieke behoeften en omstandigheden aan te passen. Hoewel 2017 een overgangsjaar was, heeft al een derde van de afdelingen gerapporteerd over het effect van de nieuwe beginselen op de effectiviteit van hun controles. Alle afdelingen kwamen tot de conclusie dat de interne-controlenormen en -beginselen over het geheel genomen goed functioneerden en doeltreffend werden toegepast. Het nieuwe interne-controlekader maakt ook een meer genuanceerde beoordeling mogelijk; sommige afdelingen hebben aangegeven dat specifieke beginselen of normen doeltreffender moeten worden toegepast. De financiële beheers- en controlesystemen van de EU-begroting zijn in de loop van de tijd aanzienlijk verbeterd. Ook de Europese Rekenkamer heeft dit erkend. Voor het eerst heeft de Europese Rekenkamer in haar recentste betrouwbaarheidsverklaring9 een oordeel met beperking in plaats van een afkeurend oordeel afgegeven over de wettigheid en regelmatigheid van de betalingen uit de EU-begroting. Het foutenpercentage is op alle beleidsterreinen gedaald, waardoor de neerwaartse trend in het totale geschatte foutenpercentage zich heeft doorgezet. Bij ongeveer de helft van de EU-uitgaven lag het foutenpercentage onder de 2 % en bij de ontvangsten werden geen materiële fouten aangetroffen. De Commissie blijft niettemin haar controlesystemen verbeteren. Doeltreffend beheer en bescherming van de EU-begroting De Commissie geeft de hoogste prioriteit aan een goed beheer van de EU-begroting en aan alle noodzakelijke maatregelen om het geld van de belastingbetaler te beschermen. Hoewel het beheer van de begroting de eindverantwoordelijkheid van de Commissie is, wordt 68 % van de uitgaven in gedeeld beheer met autoriteiten van de lidstaten verricht en 8 % via uitvoerende entiteiten in indirect beheer. De Commissie beschikt over twee belangrijke mechanismen om de EU-begroting, d.w.z. de EU-uitgaven, te beschermen tegen onterechte of onregelmatige uitgaven: -preventiemechanismen (bv. controles vooraf, onderbrekingen en opschorting van betalingen); en -correctiemechanismen (bv. controles achteraf; dit zijn in de eerste plaats aan de lidstaten opgelegde financiële correcties, maar het kan ook gaan om terugvorderingen van middelen van de ontvangers van EU-betalingen). In elk jaar kunnen fouten worden gevonden, maar deze worden in de daaropvolgende jaren naar behoren gecorrigeerd. Een meerjarenanalyse van die fouten en correcties is derhalve noodzakelijk en passend. In de context van het meerjarig financieel kader zijn de uitgavenprogramma's, de meeste controlesystemen en de beheerscycli van de Commissie eveneens meerjarig van opzet. Het totale risicobedrag bij betaling in 2017 wordt geraamd op 1,7 % van de totale relevante uitgaven. In 2017 hebben de afdelingen van de Commissie met behulp van hun meerjarige controlesystemen 897 miljoen EUR aan financiële correcties en terugvorderingen vóór vrijgave van de middelen en 1 949 miljoen EUR na vrijgave van de middelen kunnen opsporen en corrigeren. Het totale risicobedrag bij afsluiting, d.w.z. wanneer alle correcties zijn uitgevoerd, wordt geraamd op 0,6 % van de totale relevante uitgaven. Dit resultaat impliceert dat de meerjarige controlemechanismen van de afdelingen van de Commissie over het algemeen zorgen voor een passend beheer van de risico's die verband houden met de wettigheid en regelmatigheid van de verrichtingen en dat de in de daaropvolgende jaren uitgevoerde financiële correcties en terugvorderingen de EU-begroting in haar geheel beschermen.

Intussen worden verdere maatregelen genomen voor programma's met een aanhoudend hoog foutenpercentage om de onderliggende oorzaken ervan aan te pakken en fraude te voorkomen, op te sporen en te corrigeren10. Daarnaast is het Europees Bureau voor fraudebestrijding gemachtigd om onafhankelijke onderzoeken in te stellen naar fraude en corruptie waarbij EU-middelen betrokken zijn en om EU-beleid ter bestrijding van fraude te ontwikkelen. Betrouwbaarheidsverklaring In hun jaarlijkse activiteitenverslagen over 2017 verklaarden alle 50 gedelegeerde ordonnateurs redelijke zekerheid te hebben dat i) de informatie in hun verslag een getrouw beeld geeft; ii) de aan de activiteiten toegewezen middelen zijn gebruikt voor het doel waarvoor zij waren bestemd en overeenkomstig het beginsel van goed financieel beheer; iii) en dat de ingevoerde controleprocedures de nodige garanties bieden met betrekking tot de wettigheid en regelmatigheid van de onderliggende verrichtingen. Ten behoeve van de transparantie worden in de jaarlijkse activiteitenverslagen punten van voorbehoud gemaakt voor programma's waarvoor het restfoutenpercentage op het moment van verslaglegging (nog) niet onder 2 % is gedaald. 30 gedelegeerde ordonnateurs verstrekten een onvoorwaardelijke betrouwbaarheidsverklaring en 20 verstrekten een betrouwbaarheidsverklaring met in totaal 38 punten van voorbehoud voor 2017 (37 in 2016). In alle gevallen hebben de betrokken gedelegeerde ordonnateurs acties opgesteld die moeten worden ondernomen om de onderliggende gebreken aan te pakken en de daaruit voortvloeiende risico's te beperken. Het financiële effect van de punten van voorbehoud in de betrouwbaarheidsverklaring is afgenomen tot 1 053 miljoen EUR voor de uitgaven (1 621 miljoen EUR in 2016) en tot 431 miljoen EUR voor de ontvangsten (517 miljoen EUR in 2016). De programma's voor de periode 2007-2013, die momenteel worden uitgefaseerd, vertegenwoordigen de helft van het aantal punten van voorbehoud maar slechts een klein deel van het totale risicobedrag. Een ander gebied waarop de transparantie is toegenomen, betreft de EU-trustfondsen. Gezien het toenemende belang ervan zorgen de afdelingen die voor de trustfondsen verantwoordelijk zijn er nu voor dat de fondsen volledig worden opgenomen in hun managementrapportage. Dit omvat: i) de verantwoordingsplicht voor de bijdragen uit de EU-begroting en het Europees Ontwikkelingsfonds die in de fondsen zijn gestort; en ii) het beheer van de uit de fondsen verrichte transacties (d.w.z. met inbegrip van de middelen van andere donoren). Efficiënte, effectieve en kosteneffectieve interne-controlesystemen Hoge normen inzake financieel beheer vereisen kosteneffectieve maatregelen om de effectieve bescherming van de EU-begroting te waarborgen. Met dit in het achterhoofd worden maatregelen genomen om synergieën te ontwikkelen en efficiëntieverbeteringen te realiseren, bijvoorbeeld door regels en procedures te vereenvoudigen, financiële IT-systemen te verbeteren en te koppelen en financiële expertise verder te bundelen. Dit leidt uiteindelijk tot minder administratieve lasten, evenredige kosten voor controles op begunstigden, lagere foutenpercentages, een hogere gegevenskwaliteit en kortere betalingstermijnen. De gemiddelde betalingstermijn van de afdelingen van de Commissie is in de loop der jaren gestaag korter geworden en bedraagt nu minder dan 30 dagen. In 2017 was de totale gemiddelde nettobetalingstermijn 20,4 dagen. De afdelingen van de Commissie nemen ook in toenemende mate maatregelen om ervoor te zorgen dat hun controlesystemen risicospecifiek (d.w.z. grondigere en/of frequentere controles in risicovollere gebieden en minder grondige en/of minder frequente controles in minder risicovolle gebieden) en kosteneffectief blijven. Eind 2017 was uit de door alle afdelingen uitgevoerde periodieke evaluaties van hun controlesystemen gebleken dat deze systemen kosteneffectief waren. Bovendien worden de afdelingen voor de volgende generatie uitgavenprogramma's verzocht om (in de bij hun wetgevingsvoorstellen gevoegde financiële memoranda) te motiveren waarom de voorgestelde beheersvorm(en), uitvoeringsmechanisme(n) voor financiering en betalingsmethoden als de meest geschikte oplossingen worden beschouwd – niet alleen wat betreft de doelstellingen van het beleid/programma, maar ook wat betreft de wijze waarop zij drie van de interne-controledoelstellingen met elkaar in evenwicht brengen, namelijk snelle betalingen, weinig fouten en lage controlekosten.



Inleiding De EU-begroting is van essentieel belang voor de uitvoering van het Europese beleid en de Europese prioriteiten. Investeringen uit de EU-begroting leveren op zichzelf al resultaten op en fungeren als katalysator voor aanvullende investeringen uit andere publieke en particuliere bronnen. De EU-begroting werkt hand in hand met andere beleidsinstrumenten op Europees en nationaal niveau om de vele uitdagingen waarmee de Unie vandaag wordt geconfronteerd aan te pakken en om de vele kansen die zich aandienen te grijpen. In tegenstelling tot de nationale begrotingen is de EU-begroting hoofdzakelijk gericht op investeringen. Haar programma's zijn meerjarig van aard en bieden een stabiel en voorspelbaar kader dat bij uitstek geschikt is om strategische investeringen op middellange tot langere termijn te ondersteunen. De EU-begroting is gericht op gebieden waar het bundelen van middelen om gemeenschappelijke uitdagingen aan te pakken voor alle Europeanen resultaten kan opleveren die niet zo effectief of efficiënt door de lidstaten afzonderlijk zouden kunnen worden bereikt. Dit geldt voor uiteenlopende gebieden zoals grensoverschrijdende infrastructuur, beheer van de buitengrenzen, grootschalige ruimtevaartprojecten en pan-Europees onderzoek. Op al deze gebieden bevindt de EU-begroting zich in een unieke positie om resultaten te boeken voor alle Europeanen. Dit is de essentie van 'Europese meerwaarde'. Dit geldt ook voor gemeenschappelijk beleid, zoals het gemeenschappelijk landbouwbeleid en het cohesiebeleid. De Commissie speelt een centrale rol bij het beheer van de begroting, hetzij via het rechtstreekse beheer van programma's (bijvoorbeeld op het gebied van onderzoek of de mobiliteit van jongeren), hetzij in samenwerking met de lidstaten (bijvoorbeeld in het kader van het cohesiebeleid).

Het is de verantwoordelijkheid van de Commissie om ervoor te zorgen dat de EU-begroting op verantwoorde wijze en in overeenstemming met de toepasselijke regels wordt beheerd teneinde het geld van de belastingbetaler te beschermen. De Commissie past een robuust governance- en interne-controlesysteem toe om ervoor te zorgen dat dit het geval is. Het beheer van de EU-begroting is onderworpen aan externe controle door de Europese Rekenkamer. De verbetering van het financieel beheer in de afgelopen jaren heeft het mogelijk gemaakt sterker te focussen op de prestaties van de begroting: wordt de EU-begroting zo goed mogelijk gebruikt om tastbare resultaten te boeken voor alle Europeanen? De Commissie kan dit niet in haar eentje garanderen – het is een gezamenlijke verantwoordelijkheid met de lidstaten, regio's, niet-gouvernementele organisaties, projectsponsoren en al degenen die betrokken zijn bij de uitvoering van de EU-begroting. In het jaarlijkse beheers- en prestatieverslag over de EU-begroting 2017 worden zowel beheers- als prestatieaspecten in één geïntegreerd verslag samengebracht. Het geeft een overzicht van de recentste informatie over de prestaties van de begroting en bevat gedetailleerde verslagen over kwesties die zich voordoen in verband met het beheer en de bescherming van de EU-begroting. Dit verslag is de belangrijkste bijdrage van de Commissie aan de jaarlijkse kwijtingsprocedure waarbij het Europees Parlement en de Raad de uitvoering van de EU-begroting onder de loep nemen. In deel 1 van het verslag wordt aan de hand van voorbeelden beschreven hoe de EU-begroting de politieke prioriteiten van de Unie ondersteunt en worden de recentste beschikbare gegevens over de tot eind 2017 bereikte resultaten verstrekt. Dit verslag is gebaseerd op informatie uit het programmaoverzicht dat deel uitmaakt van het begrotingsvoorstel voor 2019, de jaarlijkse activiteitenverslagen over 2017 van alle afdelingen van de Commissie, en andere bronnen zoals uitvoeringsverslagen over EU-programma's. Voor het verslag van dit jaar zijn de tussentijdse evaluaties een waardevolle aanvullende bron van prestatie-informatie geweest. In deel 2 wordt verslag uitgebracht over de ontwikkelingen op het gebied van interne controle, financieel beheer en de bescherming van de EU-begroting in 2017. Dit is gebaseerd op de jaarlijkse activiteitenverslagen die door elke afdeling van de Commissie worden opgesteld en waarin de interne-controleomgeving en daarmee verband houdende kwesties in detail worden beschreven. Wanneer zich in de loop van het jaar problemen voordeden, wordt in het verslag beschreven hoe de afdelingen van de Commissie deze uitdagingen hebben aangepakt. In dit deel wordt een samenvatting gegeven van informatie over de verwezenlijking van: -interne-controledoelstellingen (beheer van risico's in verband met wettigheid en regelmatigheid; de kosteneffectiviteit van controles; en fraudebestrijdingsstrategieën); -de bescherming van de EU-begroting en; -de aan het college van commissarissen verstrekte betrouwbaarheidsverklaring. Deze betrouwbaarheidsverklaring is gebaseerd op de conclusies van het management van de Commissie, die zijn gebaseerd op statistische en niet-statistische indicatoren van controleresultaten en correcties. Deze conclusies worden ook getoetst aan opinies van onafhankelijke partijen, waaronder de dienst Interne audit (IAS) van de Commissie en de Europese Rekenkamer, en aan de conclusies van de werkzaamheden van het Comité follow-up audit. De van alle afdelingen ontvangen betrouwbaarheidsverklaring en de via interne audits verkregen zekerheid vormen de basis voor de algemene conclusie van dit verslag. Deze conclusie stelt de Commissie in staat om door de goedkeuring van het verslag de algemene politieke verantwoordelijkheid op zich te nemen voor het beheer van de EU-begroting 2017. Het verslag bevat ook de vorige mededeling over de bescherming van de EU-begroting1 en zal, zoals vorig jaar, deel uitmaken van het bredere geïntegreerd pakket inzake financiële verslaglegging voor de EU-begroting, dat ook de jaarrekening omvat.







Deel 1

Prestaties en resultaten 2017 was op vele fronten een actief jaar voor de Unie, met positieve resultaten op het gebied van jobcreatie in de hele Unie dankzij het economisch herstel. Hierdoor kon de Unie zich steeds meer richten op de efficiënte uitvoering van haar politieke prioriteiten op gebieden zoals het sociaal beleid, de digitale eengemaakte markt en de voltooiing van de Economische en Monetaire Unie. Er is verder gewerkt aan de ontwikkeling van een alomvattende aanpak van de interne en externe aspecten van migratie en aan de bescherming van de buitengrenzen van de Unie. Er zijn nieuwe initiatieven gelanceerd om de veiligheids- en defensiecapaciteiten van de Unie op te bouwen. Het was ook een jaar van bezinning over de toekomst van de Unie na het besluit van het Verenigd Koninkrijk om de Unie te verlaten. Het door de Commissie opgestelde Witboek over de toekomst van Europa was het startsein voor een discussie op Europees niveau over de vraag wat de prioriteiten moeten zijn voor het toekomstige Europa van de 27. In de daaropvolgende Discussienota over de toekomst van de EU-financiën werd deze uitdaging onderzocht en werden de belangrijkste elementen ter discussie op tafel gelegd. Wat het budgettaire betreft, was 2017 het vierde jaar waarin het huidige meerjarig financieel kader werd uitgevoerd. De meeste financiële programma's zijn nu volledig operationeel na enige aanvankelijke vertragingen. De resultaten zijn merkbaar op het terrein. Investeringen bleven een belangrijk aandachtspunt met de verdere implementatie van het Europees Fonds voor strategische investeringen om Europa's investeringskloof te dichten. De begroting werd ook ingezet om de ontwikkeling van een alomvattend Europees antwoord op de interne en externe aspecten van migratie te ondersteunen en om te reageren op toenemende en uiteenlopende veiligheidsrisico's. Aangezien de uitvoering van de huidige programma's halverwege is, werden in 2017 een aantal tussentijdse evaluaties afgerond die een uitgebreide analyse van de Europese meerwaarde, relevantie, doeltreffendheid, efficiëntie en samenhang van de programma's hebben opgeleverd. Dit hoofdstuk begint met een korte samenvatting van de prestatiekaders die in de financiële programma's van de EU zijn ingebouwd. Vervolgens wordt de recentste informatie gepresenteerd over de resultaten die tot eind 2017 met de EU-begroting zijn bereikt. Het soort gegevens dat wordt gerapporteerd, hangt af van het maturiteitsniveau van de programma's, variërend van inputgegevens tot de resultaten van uitgaven vanaf het begin van deze periode. Er zijn nog geen eindevaluaties van het effect van de programma's beschikbaar, zodat definitieve verslaglegging pas in een later stadium mogelijk zal zijn.

Dit deel is opgebouwd rond de rubrieken van het huidige meerjarig financieel kader. De belangrijkste programma's binnen elke rubriek komen aan bod. In het verslag wordt ook beschreven hoe deze programma's bijdragen aan de Europa 2020-doelstellingen en aan de politieke prioriteiten van de Commissie-Juncker. Het verslag bevat ook een samenvatting van het bewijs voor de resultaten die met de financiële programma's zijn bereikt, maar ook van de gebieden waarop de prestaties onder de verwachtingen zijn gebleven of waar via evaluaties en audits tekortkomingen in de opzet van de programma's zijn geconstateerd. Deze informatie wordt gebruikt ter onderbouwing van de uitvoeringsbesluiten over de huidige financiële programma's, maar ook ter informatie van de wetgevers die de voorstellen van de Commissie voor het toekomstige meerjarig financieel kader, zoals de Commissie die de afgelopen weken heeft ingediend, vorm te geven. Dit verslag gaat dan ook hand in hand met de uitgaventoetsing bij de recente voorstellen van de Commissie voor het toekomstige meerjarig financieel kader11. Bij het formuleren van haar voorstellen heeft de Commissie immers getracht lering te trekken uit de huidige en vroegere financiële kaders om goed presterende programma's op te stellen die op hun respectieve gebieden positieve resultaten zullen opleveren voor de Europese economie en samenleving.

Prestaties van de EU-begroting Prestatiekader 2014-2020 Een robuust prestatiekader voor de EU-begroting is een eerste vereiste voor resultaatgerichte en goed beheerde EU-programma's. Voor het meerjarig financieel kader 2014-2020 zijn prestatiekaders als een nieuw verplicht element opgenomen in de rechtsgrondslag van alle financiële programma's. Dit heeft bijgedragen tot een sterkere resultaatgerichtheid binnen de gehele begroting. Deze kaders omvatten de vaststelling van duidelijke en meetbare doelstellingen en indicatoren, alsmede de nodige regelingen voor monitoring, rapportage en evaluatie. Hoewel er ruimte voor verbetering is, is de Commissie van mening dat indicatoren, samen met andere bronnen van prestatiegegevens zoals evaluaties, een solide basis vormen voor het toezicht op de voortgang bij de verwezenlijking van de programmadoelstellingen. Zij dragen ook bij tot het anticiperen op problemen bij de uitvoering van de programma's en het oplossen ervan wanneer deze problemen zich voordoen. Tijdens de eerste uitvoeringsjaren van de programma's is de prestatie-informatie hoofdzakelijk gebaseerd op inputs – d.w.z. de financiële toewijzing aan een bepaald programma – en, waar mogelijk, outputs. Dit soort informatie geeft een goede eerste indicatie van hoe de EU-begroting wordt besteed en hoe ze bijdraagt aan de politieke prioriteiten. Naarmate de programma-uitvoering vordert, zal informatie over de resultaten en het effect van de uitgaven beschikbaar worden. Het kan echter nog enige tijd duren voordat het uiteindelijke effect op de Europese economie en samenleving kan worden beoordeeld. Dit jaar is het vierde uitvoeringsjaar en veel programma's beginnen verslag uit te brengen over directe resultaten; sommige programma's hebben echter lange uitvoeringscycli en indicatoren over de resultaten zijn nog niet volledig beschikbaar en worden gerapporteerd in het programmaoverzicht, wat met name het geval is bij programma's onder gedeeld beheer. Audits van de Europese Rekenkamer helpen ook om de prestaties van programma's te verbeteren, evenals de efficiëntie en effectiviteit van de operaties, beheersystemen en procedures van de organen en instellingen die EU-middelen beheren. Zo hebben 19 recente verslagen bevestigd dat het nodig is de regels te vereenvoudigen en het prestatiekader te versterken of te stroomlijnen. De lessen die zijn getrokken uit audits en de praktische ervaring met de uitvoering zijn samen met de bevindingen uit tussentijdse evaluaties verwerkt in de alomvattende uitgaventoetsing die bij de recente voorstellen van de Commissie voor het toekomstige meerjarig financieel kader en de begeleidende sectorale programma's is gevoegd. De vereenvoudiging en stroomlijning van zowel de uitvoeringsregels als prestatiekaders zijn een belangrijk thema van deze voorstellen. Prestatieverslag In haar jaarverslag over 2016 heeft de Europese Rekenkamer zich met name gericht op de kwaliteit van het prestatieverslag met betrekking tot de EU-begroting. Veel van deze verslagen worden door de Commissie opgesteld. Uit de analyse is gebleken dat de kwaliteit van het prestatieverslag weliswaar aanzienlijk is verbeterd, maar dat er verschillende gebieden zijn waarop verdere verbeteringen mogelijk zijn, zoals: ·Gegevenskwaliteit: In haar prestatieverslagen baseert de Commissie zich op de prestatie-indicatoren die in de rechtsgrondslag van de programma's zijn vermeld en jaarlijks in het programmaoverzicht worden gerapporteerd. De gegevens zijn afkomstig uit een breed scala van bronnen. De Rekenkamer en de dienst Interne audit bevelen aan deze bronnen bekend te maken samen met een beoordeling van de kwaliteit van de verzamelde gegevens. De diensten van de Commissie erkennen het belang van de kwaliteit van gegevens en hebben dit jaar bijzondere aandacht besteed aan de kwaliteit van de prestatiegegevens bij de opstelling van hun jaarlijkse activiteitenverslagen over 2017. De gegevensbronnen zijn duidelijk geïdentificeerd en problemen met de kwaliteit van de gegevens zijn duidelijk gesignaleerd. In bepaalde gevallen hebben de diensten van de Commissie de rapportage over sommige indicatoren stopgezet indien de beschikbare gegevens niet nauwkeurig of relevant genoeg werden geacht. ·Evenwichtige verslagen: met betrekking tot het jaarlijks beheers- en prestatieverslag over 2015 heeft de Rekenkamer in haar jaarverslag over 2016 de Commissie aanbevolen zich verder in te spannen om ervoor te zorgen dat de prestatieverslagen een evenwichtig beeld geven van zowel de verwezenlijkingen van de programma's als de problemen die zich hebben voorgedaan. De Commissie streeft ernaar evenwichtige verslagen op te stellen en heeft bijvoorbeeld in dit verslag uitgebreid aandacht besteed aan de lessen die uit de tussentijdse evaluaties van financiële programma's zijn getrokken. ·Verbanden tussen prestatiekaders: de Rekenkamer heeft de Commissie aanbevolen systematischer gebruik te maken van kruisverwijzingen tussen prestatieverslagen om de verbanden en complementariteiten tussen verslagen en tussen het prestatiekader voor de EU-begroting (bv. programmaoverzicht) en het kader voor de diensten van de Commissie duidelijker naar voren te brengen. ·Leesbaarheid: zoals de Rekenkamer heeft aanbevolen, heeft de Commissie de visuele presentatie van haar verslagen verder verbeterd door waar nodig visuele hulpmiddelen, grafieken, diagrammen, kaarten of tekstvakken te gebruiken om prestatiegegevens te presenteren en belangrijke informatie over prestaties mee te delen. Gedeelde verantwoordelijkheid voor resultaten Ongeveer driekwart van de EU-begroting wordt in gedeeld beheer met de lidstaten uitgevoerd. Hoewel de financiële eindverantwoordelijkheid voor het beheer van de EU-begroting bij de Commissie ligt, wordt de verantwoordelijkheid voor de met de EU-begroting bereikte resultaten gedeeld met een brede waaier van actoren op Europees, nationaal en regionaal niveau. Elk van die actoren heeft een rol te spelen om ervoor te zorgen dat elke euro die met de EU-begroting wordt uitgegeven zijn beoogde doel efficiënt en effectief dient. EU-begroting 2017 Cirkeldiagram: EU-begroting 2017 per begrotingsonderdeel. Alle bedragen in miljarden EUR.

De EU-begroting, met inbegrip van gewijzigde begrotingen, bedroeg in 2017 159,8 miljard EUR. Ongeveer de helft daarvan, 75,4 miljard EUR, was bestemd voor slimme en inclusieve groei. De steun aan de Europese landbouwsector bedroeg in totaal 58,6 miljard EUR. 4,3 miljard EUR werd uitgegeven voor de versterking van de buitengrenzen van de Unie en de aanpak van de vluchtelingencrisis en illegale migratie. 10,7 miljard EUR werd toegewezen aan acties buiten de Unie en 9,4 miljard EUR werd uitgegeven aan het beheer van de EU-instellingen. In 2017 werden zes gewijzigde begrotingen goedgekeurd. Naast de standaardaanpassingen aan de ontvangstenzijde werden twee ontwerpen van gewijzigde begroting goedgekeurd voor de beschikbaarstelling van middelen uit het Europees Solidariteitsfonds, en als gevolg van de goedkeuring van de tussentijdse evaluatie waren aanpassingen nodig. Buiten de maxima van het meerjarig financieel kader zijn er speciale instrumenten; de reserve voor noodhulp , het Solidariteitsfonds van de Europese Unie , het flexibiliteitsinstrument en het Europees Fonds voor aanpassing aan de globalisering .



Samenvatting van de vooruitgang op het gebied van horizontale kwesties De EU-begroting en de Europa 2020-strategie De huidige langetermijnbegroting moet bijdragen aan de Europa 2020-strategie voor slimme, duurzame en inclusieve groei. De doelstellingen zijn een gedeelde verantwoordelijkheid van de Unie en haar lidstaten, en voor de verwezenlijking ervan is een combinatie van verschillende beleidsinstrumenten nodig, waaronder de EU-begroting en de nationale begrotingen. De geboekte vooruitgang ten aanzien van de kerndoelen van de Europa 2020-strategie wordt door de Commissie gemonitord aan de hand van negen indicatoren. De informatie over de voortgang wordt regelmatig bijgewerkt en op de website van Eurostat12 gepubliceerd. In onderstaande tabel zijn de recentste beschikbare gegevens voor deze indicatoren opgenomen. De lidstaten boeken vooruitgang bij de verwezenlijking van de doelstellingen die zij acht jaar geleden in de Europa 2020-strategie hebben gesteld. Al met al komen voor de EU de doelstellingen voor onderwijs, energie, klimaat en werkgelegenheid binnen handbereik. Veertien lidstaten hebben hun nationale doelstellingen al bereikt wat betreft het terugdringen van schooluitval en het opvoeren van het percentage hoger opgeleiden. Elf lidstaten hebben hun doelstellingen inzake hernieuwbare energie bereikt. De EU-doelstelling van een werkgelegenheidsgraad van 75 % tegen 2020 zit op koers zolang de huidige trend aanhoudt. Zeven lidstaten hebben inmiddels al hun nationale doelstellingen bereikt. Dit is een opmerkelijke prestatie gelet op de zware gevolgen van de crisis voor de werkgelegenheid. Het aantal mensen voor wie armoede of sociale uitsluiting dreigt, bereikte echter een piek in 2012, maar is inmiddels gedaald tot ongeveer het niveau van vóór de crisis. Het is dan ook onwaarschijnlijk dat de doelstelling in 2020 zal worden gehaald. Ook het doel om 3 % van het bruto binnenlands product te investeren in onderzoek en ontwikkeling is nog lang niet bereikt en de verwezenlijking ervan zal grote inspanningen vergen13. De bijdrage aan Europa 2020 mag niet beperkt blijven tot één programma, maar moet worden gezien als een wederzijds versterkende bijdrage uit de EU-begroting als geheel. Naar schatting 59 % van de vastleggingen in de EU-begroting in 2017 is gekoppeld aan de Europa 2020-strategie. Europa 2020-doelstellingen

voor de EU Gegevens over 2010 Recentste beschikbare gegevens In 2020, op basis van recente trends 1. De arbeidsparticipatie van de bevolking tussen 20 en 64 jaar verhogen tot ten minste 75 % 68,6 % 72,3 % (Kw3-2017) Doelstelling waarschijnlijk gehaald 2. De gecombineerde publieke en private investeringen in O&O optrekken tot 3 % van het bbp 1,93 % 2,03 % (2016) Doelstelling waarschijnlijk niet gehaald 3a. De uitstoot van broeikasgassen verminderen met ten minste 20 % ten opzichte van het niveau van 1990 vermindering met 14 % vermindering met 23 % (2016) Doelstelling waarschijnlijk gehaald 3b. Het aandeel van hernieuwbare energie in het eindenergieverbruik verhogen tot 20 % 12,5 % 17,04 (2016) Doelstelling waarschijnlijk gehaald 3c. Toewerken naar een beoogde verhoging van de energie-efficiëntie met 20 % 5,7 % (voor primair energieverbruik) 16,0% (2016) (voor primair energieverbruik) Doelstelling waarschijnlijk gehaald 4a. Het aandeel voortijdige schoolverlaters terugbrengen tot minder dan 10 % 13,9 % 10,6 % (2017)* Doelstelling waarschijnlijk gehaald 4b. Het aandeel van de bevolking in de leeftijdsgroep 30-34 jaar dat tertiair onderwijs heeft afgerond verhogen tot ten minste 40 % 33,8 % 39,9 % (2017)* Doelstelling waarschijnlijk gehaald 5. Ten minste 20 miljoen mensen bevrijden van het risico van armoede en sociale uitsluiting Toename met 0,5 miljoen (t.o.v. het basisjaar 2008) Toename met 1 miljoen (t.o.v. het basisjaar 2008) Doelstelling waarschijnlijk niet gehaald Tabel: vooruitgang bij de realisatie van de EU2020-doelstellingen. Bronnen: https://ec.europa.eu/info/sites/info/files/2018-european-semester-country-report-communication_en.pdf . en updates* van Eurostat: http://ec.europa.eu/eurostat/tgm/table.do?tab=table&init=1&language=en&pcode=t2020_40&plugin=1 ; http://ec.europa.eu/eurostat/tgm/table.do?tab=table&init=1&language=en&pcode=t2020_41&plugin=1



Mainstreaming van klimaatactie en biodiversiteit De EU-begroting is ook een belangrijk instrument voor het verwezenlijken van sectoroverschrijdende beleidsdoelstellingen zoals klimaatactie en biodiversiteit. In reactie op uitdagingen en investeringsbehoeften in verband met klimaatverandering, heeft de EU besloten om ten minste 20 % van haar begroting voor 2014-2020 te besteden aan klimaatacties, wat neerkomt op 200 miljard EUR over de gehele periode. Daartoe worden acties gericht op klimaatmitigatie en -adaptatie geïntegreerd in alle belangrijke uitgavenprogramma's van de EU, met name op het gebied van regionale ontwikkeling en het Cohesiefonds, energie, vervoer, onderzoek en innovatie, het gemeenschappelijk landbouwbeleid en het ontwikkelingsbeleid van de EU. Sinds de ontwerpbegroting 2014 worden de ramingen voor klimaatgerelateerde uitgaven op jaarbasis gemonitord met EU-klimaatindicatoren, een aanpassing van de "Rio-indicatoren" waarmee de OESO-ontwikkelingshulp wordt gevolgd. In 2017 bedroeg dit bedrag meer dan 31 miljard EUR, of 20,3 % van de totale begroting. Hiermee kwam het totale cumulatieve bedrag voor klimaatmainstreaming eind 2017 uit op meer dan 100 miljard EUR. In het kader van de procedure voor het volgen van biodiversiteitsgerelateerde uitgaven is voorspeld dat 9,3 % van de begroting 2016 en 8,1 % van de begroting 2017 werd toegewezen aan het beperken en omkeren van de achteruitgang van de biodiversiteit in de EU, waarmee een belangrijke bijdrage is geleverd aan de doelstellingen van Europa 2020 inzake duurzame groei. Diagram: Mainstreaming van klimaatactie (2014-2017). Alle bedragen in het diagram zijn in miljoenen EUR. Het werkelijke bedrag voor de periode 2014-2017 is 109 miljard EUR. Het gebudgetteerde bedrag voor de gehele periode 2014-2020 is 200 miljard EUR.

De EU-begroting en duurzame-ontwikkelingsdoelstellingen De Agenda 2030 voor duurzame ontwikkeling en zijn 17 duurzame-ontwikkelingsdoelstellingen en 169 doelstellingen, die in september 2015 door de Verenigde Naties (VN) werden goedgekeurd, hebben een nieuwe impuls gegeven aan de wereldwijde inspanningen om duurzame ontwikkeling te bereiken. De EU heeft bij het opstellen van de Agenda 2030 een belangrijke rol gespeeld via openbare raadplegingen, dialoog met haar partners en diepgaand onderzoek. De EU is vastbesloten een actieve rol te spelen om zo veel mogelijk vooruitgang te boeken bij de verwezenlijking van de duurzame-ontwikkelingsdoelstellingen, zoals uiteengezet in haar mededeling (COM(2016) 739) "Volgende stappen voor een duurzame Europese toekomst". De duurzame-ontwikkelingsdoelstellingen zijn stevig verankerd in de Europese verdragen en zijn geïntegreerd in alle programma's, sectorale beleidslijnen en initiatieven van de EU. Elk jaar zet de EU haar inspanningen om via haar beleids- en regelgevingsinstrumenten de duurzame-ontwikkelingsdoelstellingen na te streven voort, en speelt ze een sleutelrol bij de ondersteuning, coördinatie en aanvulling van het beleid van de lidstaten, ook in financiële termen via de EU-begroting. In het programmaoverzicht van 2018 werd met name gewezen op de recentste en relevantste initiatieven die bijdragen tot de verwezenlijking van de duurzame-ontwikkelingsdoelstellingen, zij het vaak op indirecte en niet-kwantificeerbare wijze. Deze elementen worden ter informatie verstrekt en vormen niet de officiële verslaglegging over de bijdrage van de EU-begroting aan de verwezenlijking van de duurzame-ontwikkelingsdoelstellingen. Aangezien de duurzame-ontwikkelingsdoelstellingen onderling verbonden zijn, kunnen veel EU-acties bijdragen tot de verwezenlijking van meerdere duurzame-ontwikkelingsdoelstellingen. 1.1.Concurrentievermogen voor groei en werkgelegenheid (begrotingsonderdeel 1A)14 In 2017 werd 21,3 miljard EUR toegewezen aan de programma's in de rubriek "Concurrentievermogen voor groei en werkgelegenheid" (vastleggingen in rubriek 1A), wat 13 % van de totale jaarlijkse begrotingsuitgaven vertegenwoordigt. Rubriek 1A bestaat uit 23 verschillende uitgavenprogramma's. De belangrijkste programma's in de rubriek "Concurrentievermogen voor groei en werkgelegenheid" zijn: Horizon 2020-kaderprogramma voor onderzoek en innovatie, programma's voor grote infrastructuurprojecten (Galileo, de internationale thermonucleaire experimentele reactor, Copernicus en de European Geostationary Navigation Overlay Service (Egnos)), het Erasmus+-programma ter financiering van acties op het gebied van onderwijs, opleiding, jeugd en sport, de Connecting Europe Facility voor de ontwikkeling van trans-Europese netwerken in de vervoers-, energie- en digitale sector en het Europees Fonds voor strategische investeringen, een onderdeel van het Investeringsplan voor Europa. Diagram: Voornaamste programma's die in 2017 zijn gefinancierd uit hoofde van rubriek 1A. Onder "Andere programma's" vallen onder meer het programma van de EU voor werkgelegenheid en sociale innovatie (EASI) en de programma's Douane en Fiscalis. Alle bedragen in miljoenen EUR. Ondersteuning van de prioriteiten van de Europese Commissie De programma's onder deze rubriek dragen hoofdzakelijk bij aan de door de Commissie-Juncker vastgestelde prioriteiten "werkgelegenheid, groei en investeringen", "digitale eengemaakte markt", "energie-unie en klimaat" en een "diepere en eerlijkere economische en monetaire unie". Ook dragen zij bij aan de Europa 2020-prioriteiten "slimme en duurzame groei" en "inclusieve groei", hoofdzakelijk door het scheppen van banen en het vergroten van inzetbaarheid in het kader van de programma's Horizon 2020 en Erasmus+. De programma's onder deze rubriek van de begroting dragen ook bij aan Europa 2020 door het stimuleren van onderzoek en innovatie, het verbeteren van vaardigheden en levenslang leren, het stimuleren van ondernemerschap, het vergemakkelijken van het gebruik van slimme netwerken en de digitale economie, het aanleggen van onderling verbonden trans-Europese netwerken, het investeren in pan-Europese infrastructuur, en het streven naar een efficiënter gebruik van energie en hulpbronnen.



Het Europees Fonds voor strategische investeringen Figuur: EFSI Dashboard. Bron: Cijfers van de EIB-groep per 15/05/2018, bron: http://www.eib.org/efsi/ De overkoepelende doelstelling van het in 2014 gelanceerde Investeringsplan voor Europa was om investeringen in Europa aan te zwengelen en daardoor het concurrentievermogen van de EU te herstellen en groei en werkgelegenheid te stimuleren. Het plan is toegespitst op het Europees Fonds voor strategische investeringen, dat een EU-garantie combineert met middelen van de Europese Investeringsbank; de Europese investeringsadvieshub, dat één aanspreekpunt voor adviesdiensten en technische bijstand is; en het Europees investeringsprojectenportaal, dat projectpromotoren en investeerders met elkaar in contact brengt.

Het Europees Fonds voor strategische investeringen moest 315 miljard EUR van de totale investeringen in de reële economie mobiliseren. Per december 2017 bedroeg het volume van de investeringen die door de goedgekeurde projecten van het Europees Fonds voor strategische investeringen werden gemobiliseerd 81 % van het oorspronkelijke doel. Cumulatief gezien vertegenwoordigen de goedgekeurde projecten sinds de lancering van het fonds een totale investeringswaarde van 287 miljard EUR, verdeeld over de twee onderdelen: 186,2 miljard EUR voor het venster infrastructuur en innovatie en 101,2 miljard EUR voor het venster kleine en middelgrote ondernemingen. Verwacht wordt dat meer dan 445 000 kleinere bedrijven hiervan zullen profiteren. Dit heeft bijgedragen tot het scheppen van meer dan 300 000 banen.15 Eind 2017 heeft de EU het besluit geformaliseerd16 om de looptijd van het fonds te verlengen en het fonds op te trekken tot 500 miljard EUR, een bedrag dat tegen 2020 moet worden gemobiliseerd, teneinde de investeringen verder te stimuleren en projectpromotoren stabiliteit te bieden. De steun in het kader van het Europees Fonds voor strategische investeringen is gericht op sectoren die van cruciaal belang zijn voor de Europese economie, zoals: -strategische infrastructuur, met inbegrip van digitale, vervoers- en energie-infrastructuur; -onderwijs, onderzoek, ontwikkeling en innovatie; -hernieuwbare energie en efficiënt gebruik van hulpbronnen; -ondersteuning van kleine en middelgrote ondernemingen. Deze investeringen hebben geholpen om bijvoorbeeld 11 miljoen huishoudens toegang te geven tot breedbandinternet, meer dan 4 miljoen huishoudens toegang te geven tot hernieuwbare energie en 1 miljoen burgers toegang te geven tot een betere gezondheidszorg17. De Commissie verhoogt actief de zichtbaarheid van de projecten. Eind 2017 waren 239 projecten uit 27 lidstaten gepubliceerd op het in 2016 gelanceerde Europees investeringsprojectenportaal18.

Enkele voorbeelden van projecten: -de ontwikkeling van een windmolenpark op land in Zweden; -onderzoek naar nieuwe methoden voor de behandeling van Alzheimer en arteriële aandoeningen in Spanje; -steun voor de productie in Tsjechië van herbruikbare en composteerbare alternatieven voor plastic zakken voor eenmalig gebruik; -uitbreiding en verbetering van draadloze breedbandtoegang in Italië; -bouw van sociale woningen in Polen. Verwacht wordt dat het Europees Fonds voor strategische investeringen het bruto binnenlands product in de Unie tegen 2020 met 0,7 % zal doen stijgen en 700 000 nieuwe banen zal creëren19 Uit de voorlopige bevindingen van de lopende evaluatie blijkt dat de behoefte aan financiering nog steeds aanzienlijk is, ondanks het feit dat de investeringen door kleine en middelgrote ondernemingen zijn verbeterd en dat deze ondernemingen inmiddels gemakkelijker toegang hebben tot financiering. Het hefboomeffect van het fonds blijkt duidelijk uit deze evaluatie. Bij sommige projecten met grote maatschappelijke voordelen was het multiplicatoreffect gering als gevolg van de terughoudendheid van particuliere investeerders. Er is ook ruimte voor verbetering van de synergieën tussen het Europees Fonds voor strategische investeringen en andere financiële instrumenten die uit de EU-begroting worden ondersteund. Bijvoorbeeld met de financiële instrumenten van het programma voor het concurrentievermogen van ondernemingen en kleine en middelgrote ondernemingen (Cosme).

Uit de ervaring die tot nu toe met het Europees Fonds voor strategische investeringen is opgedaan, is ook gebleken dat er ruimte is voor een grotere bijdrage om sociale kwesties aan te pakken; slechts 4 % van de goedgekeurde en ondertekende projecten had betrekking op sociale infrastructuur20. Daarom is in het kader van de Europese pijler van sociale rechten afgesproken om bijdragen uit het Europees Fonds voor strategische investeringen te bundelen met bijdragen uit het Programma voor werkgelegenheid en sociale innovatie. Horizon 2020 Horizon 2020 heeft tot doel de wetenschappelijke basis van de EU te versterken, industrieel leiderschap en innovatiecapaciteit in de particuliere sector te stimuleren en de bijdrage van onderzoek en innovatie aan het aanpakken van maatschappelijke uitdagingen (zoals voedselzekerheid of klimaatactie) te bevorderen. Het ondersteunt de beleidsprioriteiten van de EU, zoals versterkt door het kader voor de duurzame-ontwikkelingsdoelstellingen. In 2017 heeft Horizon 2020 8,5 miljard EUR aan financiering verstrekt. Dit heeft directe extra investeringen gemobiliseerd, resulterend in een totaal van 10,6 miljard EUR aan investeringen. Er werden zo'n 5 000 projecten gefinancierd, variërend van beurzen voor onderzoekers van wereldklasse tot geavanceerde wetenschap en steun voor innovatieve kleine en middelgrote ondernemingen om nieuwe producten te creëren en nieuwe diensten aan te bieden21. Tot dusver heeft Horizon 2020 in het kader van de Marie Skłodowska-Curie-acties 36 000 onderzoekers in alle fasen van hun loopbaan gefinancierd, ongeacht hun leeftijd en nationaliteit. Dit heeft aanzienlijk bijgedragen tot het behoud, de ontwikkeling en het aantrekken van onderzoekstalent naar Europa. In 2017 werd de twintigste verjaardag van de Marie Skłodowska-Curie-acties en de 150e verjaardag van de Pools-Franse dubbele Nobelprijswinnaar Marie Skłodowska-Curie herdacht met een reeks evenementen in heel Europa en daarbuiten. Twee van de drie onderzoekers van 2017 aan wie de Nobelprijs Scheikunde 2017 werd toegekend voor de optimalisering van elektronenmicroscopen, hebben deelgenomen aan Marie Skłodowska-Curie-acties en andere door de EU gefinancierde onderzoeksprojecten. 14 promovendi die door de Marie Skłodowska-Curie-acties werden gefinancierd, hebben de historische detectie van zwaartekrachtgolven ondersteund die tot de Nobelprijs Natuurkunde 2017 heeft geleid. Figuur: Kerncijfers van het grafeen-vlaggenschip, bron: https://graphene-flagship.eu/SiteCollectionDocuments/EC_leaflet.pdf Het grafeen-vlaggenschip is een treffend voorbeeld van de sterke EU-meerwaarde van Horizon 2020. Dit tienjarige onderzoeksinitiatief is een van de grootste die ooit in Europa zijn gefinancierd. Meer dan 150 partners uit zowel het bedrijfsleven als de academische wereld in meer dan 20 Europese landen ontwikkelen samen toepassingen op gebieden zoals mobiele technologieën van de vijfde generatie (5G), batterijen, lucht- en ruimtevaart, medische toepassingen en automobieltechnologie. Een recente doorbraak is de eerste microprocessor van grafeenachtig materiaal die een groot potentieel heeft voor gebruik in alledaagse objecten en voor toepassingen om hersenactiviteit in hoge resolutie te onderzoeken, wat kan helpen om meer inzicht te krijgen in ziekten zoals epilepsie. In 2017 ontdekte een door de Europese Onderzoeksraad gefinancierd team de beveiligingslekken 'Meltdown' en 'Spectre' in computerprocessoren, wat nieuwe wegen opende voor meer veiligheid bij het ontwerpen van moderne computersystemen. Horizon 2020 heeft ook bijgedragen tot de ontwikkeling en inzet van geïntegreerde observatiesystemen in de Middellandse Zee. Horizon 2020 heeft 8,4 miljoen EUR toegekend aan het internationale consortium ODYSSEA voor de integratie van netwerken van observatie- en prognosesystemen in het Middellandse Zeegebied. Er zijn 28 partners uit 14 landen bij betrokken, voornamelijk rond het Middellandse Zeegebied. Het E-ferry-project, dat 's werelds beste elektrische auto en passagiersveerboot met een middelgrote actieradius ontwikkelt en demonstreert, werd ook door Horizon 2020 ondersteund. Met dit project wordt ingespeeld op de dringende noodzaak om de CO2-uitstoot en de luchtvervuiling door vervoer over water te verminderen. De veerboot is uitgerust met 56 ton aan geavanceerde, zeer efficiënte en snel oplaadbare lithium-titanaatbatterijen, verzorgt 7 vaarten per dag, en vervoert 31 voertuigen en bijna 200 passagiers over 40 km tussen het Deense vasteland en het eiland Ærø. E-ferry verbruikt jaarlijks 50 % minder energie en vermindert de vervuiling met 2 000 ton CO2.

Uit de recente tussentijdse evaluatie van Horizon 2020, die in 2017 werd afgerond22, zijn aanwijzingen naar voren gekomen dat het programma – wat schaal, snelheid en reikwijdte betreft – belangrijke extra voordelen oplevert in vergelijking met nationale en regionale ondersteuningsmechanismen voor onderzoek en innovatie en dat het het concurrentievoordeel van de deelnemers verbetert en in het algemeen de mondiale aantrekkelijkheid van de EU als plaats voor onderzoek en innovatie vergroot. Horizon 2020 creëert EU-brede concurrentie op het gebied van onderzoek en innovatie, waarbij gebruik wordt gemaakt van transnationale vergelijkende oproepen tot het indienen van voorstellen en de meest veelbelovende gezamenlijke onderzoeks- en innovatieprojecten worden geselecteerd. In de recente tussentijdse evaluatie werd ook geconcludeerd dat de vereenvoudigingsmaatregelen die in Horizon 2020 zijn ingevoerd (zoals het uniforme vergoedingspercentage, het forfait voor indirecte kosten, of het deelnemersportaal) de kosten voor deelname hebben verlaagd en de subsidietoekenningstermijn hebben verkort. De subsidietoekenningstermijn bedraagt nu gemiddeld 192 dagen, wat meer dan 100 dagen minder is dan bij de voorloper, het zevende kaderprogramma. In vergelijking met het vorige programma zijn grotere inspanningen geleverd om de synergieën tussen Horizon 2020 en andere programma's, met name de Europese structuur- en investeringsfondsen en het Europees Fonds voor strategische investeringen, te vergroten. Een voorbeeld van een versterkte synergie is het excellentiekeurmerk. Voorstellen die boven de kwaliteitsdrempel liggen maar die niet worden gefinancierd, krijgen dit Europese kwaliteitslabel toegekend zodat ze gemakkelijker financiering kunnen vinden bij alternatieve particuliere of publieke financieringsbronnen. Deze toekenning helpt geïnteresseerde financieringsorganen die bereid zijn in veelbelovende voorstellen te investeren (waaronder nationale en regionale autoriteiten via de Europese structuur- en investeringsfondsen) om deze projecten gemakkelijker te identificeren. Het excellentiekeurmerk zou echter verder kunnen profiteren van een betere afstemming van de bestaande regels om de financieringskansen voor de betrokken projecten te vergroten. Uit de resultaten van de tussentijdse evaluatie zijn ook een aantal gebieden naar voren gekomen die voor verbetering vatbaar zijn, met name de behoefte aan meer flexibiliteit om zich aan te passen aan nieuwe prioriteiten en de behoefte aan monitoringsystemen die geschikter zijn om de vooruitgang te meten. Daarnaast is in de tussentijdse evaluatie gewezen op de noodzaak om meer effect te sorteren en de burgers meer te betrekken. Dit is belangrijk voor een betere communicatie over de bijdrage van onderzoek en innovatie aan de aanpak van maatschappelijke en technologische uitdagingen en voor een meer effectgerichte, taakgerichte aanpak in de toekomst.



Erasmus+ Diagram: Aantal Erasmus-deelnemers per lidstaat, bron: https://ec.europa.eu/commission/sites/beta-political/files/leaders-working-lunch-mobility_nl.pdf In 2017 werd het dertigjarige bestaan van het Erasmusprogramma gevierd. Het programma is gericht op grensoverschrijdende samenwerking tussen staten via universitaire uitwisselingen om de groei van internationale studies te ondersteunen. Het begon in 1987 als een bescheiden mobiliteitsprogramma voor studenten in het hoger onderwijs – met slechts 3 200 studenten in het eerste jaar – maar is inmiddels uitgegroeid tot een van de meest succesvolle EU-programma's, met een bekende merknaam die een positief beeld van de Unie uitdraagt, tot ver buiten haar grenzen. Dertig jaar na zijn start in het hoger onderwijs is Erasmus+ uitgebreid tot andere sectoren, zoals scholen, beroepsonderwijs en -opleiding, volwasseneneducatie, jeugd en sport. In 2017 vierde de campagne 'Van Erasmus tot Erasmus+' de dertigste verjaardag van Erasmus+ in de EU en daarbuiten en namen meer dan 750 000 mensen deel aan meer dan 1 900 evenementen in 44 landen om het effect van de door Erasmus ondersteunde activiteiten te vieren en te bespreken en om te debatteren over de toekomst van het programma. Dit programma wordt door de burgers consequent beschouwd als een van de drie positiefste resultaten van de Europese integratie. In juni 2017 werd de nieuwe mobiele app van Erasmus+ gelanceerd om studenten, met inbegrip van degenen die betrokken zijn bij een uitwisseling van of naar derde landen buiten Europa, leerlingen en mensen die betrokken zijn bij jeugduitwisselingen, beter op hun verblijf in het buitenland voor te bereiden. Met deze app kunnen ze gemakkelijk hun voortgang in de verschillende stappen volgen, zowel tijdens als na hun ervaring in het buitenland. Sinds haar lancering is de app al meer dan 27 000 keer gedownload. Uit de recente tussentijdse evaluatie van Erasmus+ (2018)23 is gebleken dat het programma goed op schema ligt om zijn prestatiedoelstellingen te bereiken, met tot nu toe meer dan 1,8 miljoen deelnemers aan mobiliteitsactiviteiten en meer dan 240 000 organisaties die betrokken waren bij samenwerkingsprojecten. De tevredenheid bij de begunstigden van het programma scoort boven de 90 %. Het programma verhoogt de bereidheid om in het buitenland te werken of te studeren, zet mensen ertoe aan een vreemde taal te leren en bevordert burgerzin en het gevoel Europeaan te zijn (+19 % in vergelijking met niet-deelnemers). Erasmus+ heeft een positief effect op de verwerving van vaardigheden en competenties, wat bevorderlijk is voor de inzetbaarheid op de arbeidsmarkt en voor het ondernemerschap, en wat de overgang van onderwijs naar werk versnelt (13 % sneller dan bij personen die niet hebben deelgenomen aan Erasmus+ of de voorlopers ervan). In het licht van de gerealiseerde resultaten is in de evaluatie de onbetwistbare Europese meerwaarde van Erasmus+ benadrukt. Dit is het gevolg van het hoge aantal en de brede werkingssfeer van de gefinancierde activiteiten, in combinatie met een billijke toegang tot leermobiliteit, gemainstreamde beste praktijken, een diepere EU-integratie en een duidelijke internationale dimensie. Andere regelingen waarmee vergelijkbare acties op nationaal niveau worden gefinancierd, blijven zowel qua volume als reikwijdte aanzienlijk kleiner. Het is onwaarschijnlijk dat zij de financiering door Erasmus+ kunnen vervangen. In de evaluatie is ook opgemerkt dat er mogelijkheden zijn om beter gerichte acties te introduceren teneinde de relevantie van de Jean Monnet-activiteiten, de coherentie op het gebied van sport en de meerwaarde van het programma in de sector volwasseneneducatie te maximaliseren. De conclusie luidde dat de bijdrage in de sector volwasseneneducatie sterk gefragmenteerd is als gevolg van de diversiteit van de sector; op sportgebied mogen de middelen niet te zeer worden versnipperd om tot een zinvol resultaat te komen. Wat de Jean Monnet-activiteiten betreft, moet het bewustzijn en begrip van de Europese integratie bij de jongste generatie (met name scholieren) worden versterkt.

Het Europees Solidariteitskorps biedt jongeren tussen 18 en 30 jaar de mogelijkheid om deel te nemen aan een breed scala van solidariteitsactiviteiten in de EU, met als doel 100 000 deelnemers tegen eind 2020. In de toekomst zal het Europees Solidariteitskorps niet alleen vrijwilligerswerk, stages of banen aanbieden, maar zullen deelnemers ook hun eigen solidariteitsprojecten kunnen opzetten en vrijwilligerswerk in teamverband verrichten.

Vrijwilligerswerk dat door Erasmus+ samen met 8 andere EU-programma's en -instrumenten wordt ondersteund, heeft bijgedragen tot het creëren van meer kansen voor jongeren in het kader van het Europees Solidariteitskorps. Eén jaar na de start hebben zich meer dan 42 000 jongeren uit alle lidstaten aangemeld. Eind 2017, één jaar na de opening van de online registratietool, waren meer dan 2 500 stages aangeboden aan de jongeren24. In augustus 2017 arriveerden 16 vrijwilligers van het Europees Solidariteitskorps in de Italiaanse gemeente Norcia, een van de plaatsen die tussen augustus 2016 en januari 2017 hard werden getroffen door verschillende zware aardbevingen. Deze vrijwilligers hebben geholpen met het herstellen van de schade en het heropbouwen van de sociale voorzieningen voor de lokale gemeenschap. Tegen 2020 zullen in totaal 230 vrijwilligers hebben deelgenomen aan projecten in de Italiaanse regio's die door de aardbevingen werden getroffen.



Programma voor het concurrentievermogen van ondernemingen en kleine en middelgrote ondernemingen (Cosme) Het programma voor het concurrentievermogen van ondernemingen en kleine en middelgrote ondernemingen is een divers programma dat talrijke acties ter ondersteuning van kleine en middelgrote ondernemingen omvat die via subsidies en financiële instrumenten worden verstrekt. Het programma heeft vier specifieke doelstellingen: toegang tot financiering voor kleine en middelgrote ondernemingen, toegang tot markten, bevordering van het ondernemingsklimaat en concurrentievermogen, en bevordering van ondernemerschap. De financiële instrumenten die in het kader van dit programma worden gebruikt, hebben de belangstelling gewekt van financiële intermediairs in de EU en in niet-EU-landen die aan het programma deelnemen, met name voor de leninggarantiefaciliteit. Eind 2017 ondertekende het Europees Investeringsfonds 87 leninggarantieovereenkomsten voor een totaalbedrag van 859 miljoen EUR, waarvan 72 overeenkomsten door het Europees Fonds voor strategische investeringen werden ondersteund. In het kader van deze overeenkomsten hadden eind december 2017 meer dan 275 000 kleine en middelgrote ondernemingen al meer dan 12,8 miljard EUR aan financiering ontvangen. De financieringsregeling van het programma heeft een groot hefboomeffect: 1 EUR van de EU-begroting wordt omgezet in 30 EUR financiering voor kleine en middelgrote ondernemingen. De ondertekening van overeenkomsten voor de eigenvermogensfaciliteit voor groei nam meer tijd in beslag, aangezien eigen vermogen complexere due diligence-procedures en procedures voor het aantrekken van kapitaal met zich meebrengt. Eind 2017 investeerde het Europees Investeringsfonds via de eigenvermogensfaciliteit voor groei in 12 fondsen die ongeveer 157 miljoen EUR investeren in kleine en middelgrote ondernemingen die zich in hun expansie- en groeifase bevinden. Twee derde (365 miljoen EUR) van de doelstelling van het programma inzake markttoegang is bestemd voor het Enterprise Europe Network, 's werelds grootste netwerk van centra voor zakelijke dienstverlening. Deze centra bieden een breed scala aan ondersteuning op het gebied van internationalisering en innovatiebeheer, alsook advies- en partnerschapsdiensten voor kleine en middelgrote ondernemingen die naar een ander land binnen de eengemaakte markt van de EU of naar een land buiten Europa willen exporteren. De diensten variëren van informatie over EU-aangelegenheden, bedrijfsbezoeken en bewustmakingscampagnes tot gespecialiseerde adviesdiensten, bedrijfsmissies en matchmaking- en technologiemakelaardijevenementen. Gegevens over de begunstigden voor 2017 zijn nog niet beschikbaar wegens de tweejarige looptijd van de subsidies, maar in 2016 ontvingen ongeveer 254 000 kleine en middelgrote ondernemingen steun en voor 2017 wordt een vergelijkbaar aantal begunstigden verwacht. Ongeveer 3 000 medewerkers van het netwerk hebben actief deelgenomen aan lokale evenementen en hebben aan 70 000 kleine en middelgrote ondernemingen gespecialiseerde adviesdiensten verleend op het gebied van toegang tot financiering, intellectuele-eigendomsrechten, zakelijke en technologische diensten en diensten gericht op een efficiënt gebruik van hulpbronnen. Ongeveer 25 000 kleine en middelgrote ondernemingen hebben deelgenomen aan matchmakingevenementen. Sinds zijn vernieuwing in 2015, heeft het Enterprise Europe Network 8 620 partnerschapsovereenkomsten tussen kleine en middelgrote ondernemingen tot stand gebracht dankzij de partnerschapsdiensten van het netwerk. In 2017 breidde het Enterprise Europe Network zijn adviesdiensten uit met gespecialiseerde scale-upadviseurs die jonge innovatieve kleine en middelgrote ondernemingen helpen hun activiteiten buiten hun eigen land te ontwikkelen. De definitieve rapportagegegevens over de operationele periode 2017-2018 worden verwacht in maart 2019. In 2017 bereikte Erasmus voor jonge ondernemers reeds 5 800 uitwisselingen tussen nieuwe en ervaren ondernemers sinds de start van het programma. Momenteel wordt dit programma uitgevoerd door een netwerk van 175 lokale intermediaire organisaties in 33 landen (van de 38 deelnemende landen). De voorlopige resultaten van de tussentijdse evaluatie25 van het programma voor het concurrentievermogen van ondernemingen en kleine en middelgrote ondernemingen geven aan dat het algemene concept van het programma Erasmus voor jonge ondernemers een succes is wat betreft het voldoen aan de behoeften van ondernemers op de Europese markt. Nieuwe ondernemers die tussen 2014 en 2016 deelnamen, hebben tot nu toe 241 nieuwe bedrijven opgericht en meer dan 1 000 nieuwe banen gecreëerd. De gastondernemers hebben ook de positieve effecten bevestigd, aangezien ook zij meer dan 1 000 nieuwe banen hebben gecreëerd. 58 % van de ervaren ondernemers die aan het Cosme-programma deelnamen, heeft zijn omzet zien stijgen en 41 % heeft extra personeel aangeworven. De voorlopige bevindingen van de tussentijdse evaluatie geven aan dat het programma voor het concurrentievermogen van ondernemingen en kleine en middelgrote ondernemingen (Cosme) schaalvoordelen mogelijk maakt op gebieden zoals steun aan kleine en middelgrote ondernemingen in het buitenland of steun bij de handhaving van intellectuele-eigendomsrechten door nationale inspanningen te bundelen en door diensten op te zetten die geen kritische massa zouden hebben indien zij op nationaal niveau werden verleend. Verder wijzen de bevindingen erop dat het programma EU-meerwaarde biedt, bijvoorbeeld via het Enterprise Europe Network dat Europese bedrijven ondersteunt bij hun expansie buiten de EU. 20 procent van de begroting is echter verdeeld over een groot aantal relatief kleine acties. Zonder vraagtekens te plaatsen bij het nut van flexibele proefprojecten die door hun aard kleinschalig zijn, heeft deze versnippering een negatieve invloed op het potentieel voor kosteneffectiviteit van deze acties en kan zij de strategische richting en coördinatie van het programma hinderen. Connecting Europe Facility De Connecting Europe Facility is een belangrijk financieringsinstrument van de EU ter ondersteuning van infrastructuurinvesteringen voor de ontwikkeling van performante, duurzame en efficiënt geïnterconnecteerde trans-Europese netwerken op het gebied van vervoer, energie en digitale diensten. Het programma is gericht op EU-projecten die tot doel hebben grensoverschrijdende trajecten te financieren, vervoersknelpunten weg te werken, energie-isolement te beëindigen, de energievoorzieningszekerheid te vergroten en EU-brede oplossingen op het gebied van digitale-diensteninfrastructuren te bieden die alle Europeanen ten goede kunnen komen. De uitbreiding van het kernnetwerk en van de corridors naar buurlanden verbetert de connectiviteit en draagt ertoe bij dat de EU een sterkere speler op het wereldtoneel wordt. Op basis van de lopende analyse van de derde versie van de werkplannen voor de kernnetwerkcorridor zouden de investeringen die nodig zijn voor de ontwikkeling van de negen kernnetwerkcorridors tot 2030 ongeveer 4 500 miljard EUR aan gecumuleerd bbp kunnen genereren in die periode. Dit zou in 2030 1,8 % extra bbp betekenen ten opzichte van 2015. Het aantal manjaren dat door de implementatie van de 9 kernnetwerkcorridors wordt gecreëerd, kan oplopen tot ongeveer 13 miljoen26.

In 2017 werden grote trajecten voltooid, zoals de spoorverbinding tussen Berlijn en München of tussen Parijs en Bordeaux, die beide voor publiek gebruik zijn opengesteld. Beide projecten hebben vele jaren geduurd en zijn essentiële trajecten van de kernnetwerkcorridors.



In 2017 werden onder meer de volgende projecten geselecteerd voor financiering door de Connecting Europe Facility: In de vervoersector: de verbetering van het meer dan 100 km lange spoorwegtraject Białystok-Ełk in het noordoosten van Polen in het kader van de modernisering van het Rail-Baltica-project; de modernisering van de luchtverkeersleidingssystemen in alle EU-lidstaten; de voltooiing van de Karawanken-tunnel tussen Slovenië en Oostenrijk; en de uitbouw van een netwerk van snelladers voor elektrische voertuigen in Zweden, Denemarken, Duitsland, Frankrijk, het Verenigd Koninkrijk en Italië. In de energiesector: de Litpol Link-elektriciteitslijn. Dit project verbond voor het eerst de netten van Baltische landen met die van West-Europa (verbinding tussen Litouwen en Polen) en maakte een einde aan het energie-isolement van de Baltische landen. In de digitale sector maken 16 lidstaten gebruik van het 'centraal dienstenplatform voor e-gezondheid', wat de grensoverschrijdende veiligheid van de patiënt en de continuïteit van de zorg bevordert. De eerste blendingoproep werd in 2017 gelanceerd in het kader van de 'Connecting Europe Facility – Vervoer' met als doel de subsidies van de Connecting Europe Facility samen te voegen met financiering door de Europese Investeringsbank en het Europees Fonds voor strategische investeringen, alsook nationale stimuleringsbanken of particuliere investeerders. Het doel is de ondersteuning van economisch levensvatbare projecten met particuliere financiering door een EU-subsidie te verstrekken om het financieringstekort te overbruggen.

In de eerste fase van de blendingoproep voor 2017 was het grootste deel van de financiering bestemd voor het ontwikkelen van het Europese spoorwegnet (719,5 miljoen EUR), het koolstofvrij maken en verbeteren van het wegvervoer (99,6 miljoen EUR), en het ontwikkelen van zeehavens (78,9 miljoen EUR) en binnenwateren (44,7 miljoen EUR). Tot de projecten in het kader van de blendingoproep voor 2017 behoren initiatieven zoals de verhoging van de snelheid van het toegangsspoor naar de Fehmarnbelttunnel tussen Denemarken en Duitsland; de uitbreiding en modernisering van de Divača-Koper-spoorlijn in Slovenië om de capaciteit, veiligheid en betrouwbaarheid ervan te verbeteren; de aanpassing van de belangrijkste Belgische binnenwaterweg, het Albertkanaal, om het vervoer van grotere vrachten mogelijk te maken; en de verbetering van de capaciteit van de haven van Gdańsk in Polen. Op het gebied van innovatie en alternatieve brandstoffen zijn in meerdere lidstaten verschillende projecten geselecteerd die het mogelijk moeten maken om elektrische voertuigen ultrasnel op te laden. Uit de tussentijdse evaluatie27 van de Connecting Europe Facility is gebleken dat de behoefte aan investeringen in infrastructuurontwikkeling groot blijft en dat er nog steeds sprake is van marktfalen. Dit doet zich met name voor bij grote grensoverschrijdende projecten waarvan de kosten lokaal of nationaal worden gedragen terwijl de baten op Europese schaal worden gerealiseerd, of bij projecten waarbij meerdere lidstaten betrokken zijn maar waarbij de kosten en baten niet evenredig worden verdeeld. Het programma blijft dus relevant en grotendeels doeltreffend, ondanks het feit dat veel langetermijnprojecten nog niet zijn afgerond. Op het gebied van vervoer heeft 86 % van de momenteel toegewezen middelen betrekking op grensoverschrijdende vervoersinfrastructuur, voornamelijk gericht op de ontwikkeling van het kernnetwerk en de negen corridors die tegen 2030 moeten zijn voltooid. In de energiesector draagt de Connecting Europe Facility bij tot de versterking van de interconnectiviteit, met als doel energie-isolement te beëindigen en de interne energiemarkt te voltooien. In de digitale sector blijkt het programma bij te dragen tot de uitrol van digitale-diensteninfrastructuren die overheden, burgers en bedrijven in staat stellen te profiteren van grensoverschrijdende onlinediensten. Bewustmaking blijft echter noodzakelijk om het potentieel ervan ten volle te kunnen benutten. De Connecting Europe Facility is innovatieve financiële instrumenten blijven gebruiken en ontwikkelen, maar uit de evaluatie is gebleken dat de inzet ervan beperkt is gebleven, deels als gevolg van de nieuwe mogelijkheden die het Europees Fonds voor strategische investeringen biedt. Ruimte De economie en samenleving van de EU zijn in toenemende mate afhankelijk van in de ruimte gestationeerde toepassingen en diensten. Mochten deze verstoord raken, dan zal dat waarschijnlijk zware gevolgen hebben in termen van omzetverlies voor bedrijven en veiligheidsrisico's voor de mens28. Copernicus is het EU-programma voor aardobservatie en -monitoring en is als zodanig een van de grootste leveranciers van gegevens ter wereld. Het programma biedt aanzienlijke meerwaarde, vooral in vergelijking met wat op nationaal niveau zou kunnen worden bereikt. Op basis van een systeem van satellieten en sensoren (grondstations, sensoren in de lucht, sensoren op zee) levert Copernicus betrouwbare en actuele informatie via diensten die zich op zes thematische gebieden richten: land, zee, atmosfeer, klimaatverandering, beheer van noodsituaties en veiligheid. Deze informatie dient ter ondersteuning van diverse EU-beleidsterreinen en -toepassingen, van milieubescherming tot regionale en lokale planning, landbouw, duurzame ontwikkeling en grensbewaking. Galileo en Egnos (European Geostationary Navigation Overlay Service – Europese overlaydienst voor geostationaire navigatie) zijn de satellietnavigatieprogramma's van de EU. Samen leveren deze programma's plaats- en tijdsbepalingssignalen die worden gebruikt in cruciale economische toepassingen zoals mobiele-telefoonnetwerken en autonavigatie en voor het verhogen van de precisie bij de landing van vliegtuigen. De Copernicus Emergency Management Service (Copernicus-dienst voor het beheer van noodsituaties) werd in 2017 meer dan 80 keer geactiveerd om instanties op het gebied van civiele bescherming en humanitaire organisaties te helpen bij noodacties. Rampen waarbij deze dienst is gebruikt, zijn onder meer: stormen en overstromingen in Europa, bosbranden in Spanje, Portugal en Griekenland, de orkaan Ophelia in Ierland, harde wind in Polen; en buiten de EU: aardbevingen in Mexico en Irak en de orkanen Harvey en Irma in de VS en het Caribisch gebied. Er bevinden zich 22 Galileo-satellieten in een baan om de aarde. 18 daarvan zijn operationeel en 4, die in december 2017 zijn gelanceerd, bevinden zich in de testfase. Ook in 2017 is de marktacceptatie toegenomen: er zijn zo'n 75 miljoen smartphones verkocht die compatibel zijn met Galileo. Zo bevatten de door Apple, Samsung en Sony geproduceerde apparaten met Galileo compatibele chipsets. Volgens de tussentijdse evaluatie die in 2017 werd afgerond29, ligt Copernicus goed op schema en haalt het zijn doelstellingen, hoewel niet alle doelstellingen in dezelfde mate worden bereikt. De kwaliteit en betrouwbaarheid van de verstrekte gegevens is goed, wat samen met het beleid om de gegevens gratis te verstrekken een van de sterke punten van het programma is. Niettemin is uit de evaluatie ook gebleken dat de verspreiding van en de toegang tot gegevens moeten worden verbeterd en dat de integratie van ruimtegegevens met andere gegevensbronnen en andere beleidsgebieden en economische sectoren moet worden versterkt om te komen tot een grotere gebruikersacceptatie.

Zowel Galileo als de European Geostationary Navigation Overlay Service boeken goede vooruitgang bij de verwezenlijking van hun doelstellingen, zoals blijkt uit de tussentijdse evaluatie30. Eind 2016 maakten meer dan 250 luchthavens in 20 landen gebruik van de naderingsprocedures van de European Geostationary Navigation Overlay Service31. Vanaf 2018 zullen alle nieuwe automodellen die in de EU worden verkocht, gebruikmaken van de European Geostationary Navigation Overlay Service en Galileo om bij een ongeval de positie te berekenen van waaruit een noodoproep plaatsvindt32. Uit de evaluatie zijn ook enkele inefficiënties naar voren gekomen die verband houden met de beheersstructuur. Bijvoorbeeld een lage reactiviteit van het besluitvormingsproces als gevolg van het aantal betrokken actoren, maar ook als gevolg van het verschil in beheersstructuur tussen het Europees GNSS-Agentschap en het Europees Ruimteagentschap wat stationering, exploitatie en werkregeling betreft. Ook veiligheidsbeheer wordt gezien als een bron van inefficiëntie: de lancering van de eerste diensten en de overgang van de stationeringsfase naar de exploitatiefase hebben uitdagingen met zich meegebracht die naar behoren moeten worden aangepakt om het passende beveiligingsniveau te handhaven en te verbeteren. Deze projecten hebben ook een rol gespeeld in de vluchtelingencrisis. Copernicus, het aardobservatieprogramma van de EU, leverde bijvoorbeeld beelden om havens en stranden te helpen monitoren die in 2015 en 2016 waren aangewezen als vertrekpunten voor migrantenschepen. De opsporings- en reddingsdienst van Galileo versnelt de detectie van noodbakens enorm, van tot wel drie uur tot slechts tien minuten, wat de plaatsbepaling veel nauwkeuriger maakt. Internationale thermonucleaire experimentele reactor (ITER) De internationale thermonucleaire experimentele reactor (ITER) heeft tot doel aan te tonen dat kernfusie een levensvatbare en duurzame energiebron is door de bouw en exploitatie van een experimentele fusiereactor. Gezien de belangrijke voordelen van kernfusie, zoals de beschikbaarheid van grote brandstofreserves en de productie van energie zonder CO2-uitstoot, zou dit een grote bijdrage kunnen leveren aan de langetermijnstrategie van de EU om het energiesysteem op een veilige, efficiënte en betrouwbare wijze koolstofvrij te maken. ITER is een uniek langlopend wetenschappelijk samenwerkingsproject dat internationaal is overeengekomen tussen zeven partners (EU, Verenigde Staten, Rusland, Japan, China, Zuid-Korea en India). Het doel is dat de experimentele reactor die wordt gebouwd de levensvatbaarheid van kernfusie als duurzame energiebron aantoont. Aangezien in het kader van het project meer dan 10 miljoen componenten worden gebouwd, zijn honderden contracten gesloten met Europese bedrijven en onderzoeksinstellingen. In december 2017 was 50 % van de totale bouwwerkzaamheden die nodig zijn voor de eerste operationele fase van ITER voltooid33. ITER heeft magneten nodig om de stabiliteit van het plasma te waarborgen en in 2017 werd de meest geavanceerde supergeleidende magneet in de geschiedenis onthuld34. Deze magneet wordt in Europa gebouwd. Hij is 14 meter hoog, 9 meter breed en weegt 110 ton. Dit is de eerste van de 18 toroïdale veldspoelen die in ITER in bedrijf zullen zijn. De spoelen zullen een krachtige magnetische kooi creëren die de kernfusiebrandstof, die naar verwachting 150 miljoen graden Celsius zal bereiken, zal insluiten. De toroïdale veldspoelen zullen een magnetisch veld creëren dat ongeveer 1 miljoen keer sterker zal zijn dan het magnetisch veld van de aarde. Europa zal er negen produceren, plus één reserve. De andere negen zullen in Japan worden gebouwd. Bij de productie van deze magneten zijn minstens 600 mensen uit 26 bedrijven betrokken. Er zijn volledig nieuwe producten ontwikkeld die Europese bedrijven voordelen bieden op het gebied van innovatie en concurrentievermogen en die mogelijkheden bieden voor de ontwikkeling van kennis, knowhow en potentiële spin-offtechnologieën en -producten. Op 30 september 2017 waren 601 operationele aanbestedingscontracten en 322 subsidies voor in totaal 3,97 miljard EUR (waarde van 2008) ondertekend. Europa is ook bezig met de bouw van een deel van de magnetische behuizing waarin de fusiereactie zal plaatsvinden (het vacuümvat). In Europa is ook een unieke testfaciliteit gebouwd om de verwarmingssystemen te testen die nodig zullen zijn in ITER35.

1.2.Economische, sociale en territoriale samenhang (begrotingsonderdeel 1B)36 54 miljard EUR is toegewezen aan de programma's in het kader begrotingsonderdeel 1B voor 2017, wat neerkomt op 34 % van de totale EU-begroting voor 2017. Begrotingsonderdeel 1B bestaat uit 6 verschillende uitgavenprogramma's. Dit onderdeel omvat het Europees Fonds voor regionale ontwikkeling, het Cohesiefonds, het Europees Sociaal Fonds37 — inclusief het jongerenwerkgelegenheidsinitiatief (een specifieke aanvullende toewijzing) en het Fonds voor Europese hulp aan de meest behoeftigen. Al deze programma's staan onder gedeeld beheer. Diagram: Voornaamste programma's die in 2017 onder onderdeel 1B zijn gefinancierd. Onder de categorie "Andere programma's" vallen onder meer de bijdrage aan de Connecting Europe Facility, Europese hulp aan de meest behoeftigen, ultraperifere en dunbevolkte regio's, technische bijstand, proefprojecten en voorbereidende acties. Alle cijfers in miljoenen EUR. Ondersteuning van de prioriteiten van de Europese Commissie

De steun in het kader van het cohesiebeleid draagt bij tot de verwezenlijking van verscheidene prioriteiten van de Commissie-Juncker, met name "Werkgelegenheid, groei en investeringen". Het is het belangrijkste EU-investeringsinstrument voor de verwezenlijking van de Europa 2020-doelstellingen ter ondersteuning van groei en banencreatie op EU-niveau en structurele hervormingen op nationaal niveau. Het cohesiebeleid is uitgegroeid tot een belangrijk onderdeel van de economische governance van Europa en d