over de evaluatie van Verordening (EU) Nr. 910/2014 betreffende elektronische identificatie en vertrouwensdiensten voor elektronische transacties in de interne markt (eIDAS)

1.Inleiding

Dit verslag bevat de resultaten van de evaluatie van Verordening (EU) nr. 910/2014 betreffende elektronische identificatie en vertrouwensdiensten voor elektronische transacties in de interne markt (“de eIDAS-verordening”). Op grond van artikel 49 van die verordening moet de Commissie de toepassing ervan evalueren, met name of het gepast is het toepassingsgebied van de verordening dan wel van de specifieke bepalingen ervan te wijzigen, rekening houdend met de ervaring met de toepassing van de verordening, alsook met technologische, marktgebonden en juridische ontwikkelingen. Het verslag moet, in voorkomend geval, vergezeld gaan van wetgevingsvoorstellen.

Het begeleidende werkdocument van de diensten van de Commissie bevat meer gedetailleerde gegevens en analyses ter ondersteuning van deze bevindingen.

1.1.Het eIDAS-kader

Met de goedkeuring van de eIDAS-verordening in 2014 verrichtte de EU pionierswerk: er werd voor het eerst een grensoverschrijdend kader ingevoerd voor betrouwbare digitale identiteiten en vertrouwensdiensten, dat nu wereldwijd wordt erkend en gerespecteerd. Het doel van de eIDAS-verordening was alle EU-burgers toegang te geven tot overheidsdiensten in de hele EU met behulp van in hun thuisland afgegeven elektronische identificatiemiddelen (eID). Bedoeling was het vertrouwen in elektronische transacties in de interne markt te vergroten door te voorzien in een gemeenschappelijke grondslag voor veilige elektronische interactie tussen burgers, bedrijven en overheden, en bijgevolg ook de doeltreffendheid van publieke en private onlinediensten, e-business en elektronische handel in de Unie te verhogen. Tegelijkertijd werd Richtlijn 1999/93/EG betreffende een gemeenschappelijk kader voor elektronische handtekeningen ingetrokken, die in wezen alleen betrekking had op elektronische handtekeningen.

Zoals blijkt uit het feit dat artikel 114 VWEU de rechtsgrondslag vormt voor de verordening, was het de bedoeling de bestaande obstakels voor de werking van de interne markt weg te nemen door de onderlinge aanpassing van de wetgeving van de lidstaten te bevorderen, met name de wederzijdse erkenning en aanvaarding van eID, authenticatie, handtekeningen en aanverwante vertrouwensdiensten over de grenzen heen wanneer nodig voor de toegang tot en voltooiing van elektronische procedures of transacties.

Vóór de inwerkingtreding van de verordening bestond er geen uitgebreid grens- en sectoroverschrijdend EU-kader voor veilige, betrouwbare en gebruiksvriendelijke elektronische transacties dat elektronische identificatie, authenticatie en vertrouwensdiensten omvatte. In voorstel COM(2012) 238 final van de Commissie van 4 juni 2012, vergezeld van de effectbeoordeling SWD(2012) 135 final, werden de volgende vier algemene doelstellingen vastgesteld:

•de ontwikkeling van een digitale interne markt waarborgen;

•de ontwikkeling van belangrijke grensoverschrijdende overheidsdiensten bevorderen;

•de concurrentie op de eengemaakte markt bevorderen en versterken;

•de gebruiksvriendelijkheid verbeteren (voor burgers en bedrijven).

Hoewel de verordening veel van haar doelstellingen verwezenlijkt en een fundamenteel element is geworden dat ten goede komt aan de eengemaakte markt in een aantal sectoren (bijvoorbeeld voor financiële diensten en het toegankelijk en herbruikbaar maken van gegevens in administratieve procedures), bevat zij een aantal beperkingen: er is geen verplichting om nationale eID-regelingen aan te melden, het aantal attributen (elementen van persoonlijke informatie) dat op betrouwbare wijze aan derden kan worden meegedeeld is beperkt, de focus van de wet ligt op de publieke sector en er zijn geen duidelijke prikkels voor particuliere partijen om nationale eID’s te gebruiken. Daarnaast wordt het Europese ecosysteem voor elektronische identiteiten geconfronteerd met verschillende nationale regelgevingskaders, niveaus van digitaal bestuur, culturen en uiteenlopende niveaus van vertrouwen in overheidsinstellingen.

1.2.Achtergrond

De verstrekking van digitale identiteit ondergaat fundamentele veranderingen. Entiteiten zoals banken, aanbieders van elektronische-communicatiediensten of nutsbedrijven, waarvan sommige wettelijk verplicht zijn identificerende attributen te verzamelen, benutten hun procedures om als geverifieerde identiteitsverstrekkers op te treden. Internettussenpersonen, waaronder grote socialemediaplatforms en internetbrowsers, fungeren de facto als poortwachters voor digitale identiteit en bieden BYOI-oplossingen aan (“bring your own identity”) zodat hun gebruikers zich door middel van hun gebruikersprofielen kunnen authenticeren op websites en diensten van derden. Tegenover dit gemak staat het verlies van controle over openbaar gemaakte persoonsgegevens, omdat deze eID-middelen losgekoppeld zijn van een geverifieerde fysieke identiteit, waardoor fraude en cyberdreigingen moeilijker kunnen worden ingeperkt. Een grote meerderheid van de EU-burgers zou graag toegang hebben tot een veilige digitale identiteit die zij zou kunnen gebruiken om toegang te krijgen tot onlinediensten . Tot slot moet er, hoewel er veel verschillende opvattingen bestaan over de toekomst van digitale identiteit, terdege rekening worden gehouden met de belangrijke rol van de nationale regeringen bij de ontwikkeling van een verregaand ecosysteem voor digitale identiteit.

Gebruikers verwachten tegenwoordig naadloze onlinetrajecten, mobiele applicaties en eenmalige-aanmeldingsoplossingen die kunnen worden gebruikt voor onlinediensten in de publieke en private sector, ook voor alle gebruiksgevallen van identificatie, variërend van pseudoniem inloggen op een onlineplatform tot veilige identificatie voor e-gezondheid of e-banking. Veilige online identificatie en de uitwisseling van attribuutcredentialen worden steeds belangrijker naarmate het aantal identiteitsgevoelige en gepersonaliseerde diensten toeneemt. Het vermogen om personen digitaal te identificeren zal een belangrijke factor worden voor sociale inclusie en de verstrekking van digitale identiteit als strategische troef.

In haar toespraak over de Staat van de Unie op 16 september 2020 maakte de voorzitter van de Europese Commissie gewag van haar ambitie om alle EU-burgers een veilige en betrouwbare digitale identiteit te bezorgen: “Wij willen regels die de mens centraal stellen. (...) Daarbij zal het ook gaan om zeggenschap over onze persoonsgegevens, die wij nu nog veel te zelden hebben. Telkens als een app of website ons vraagt een nieuwe digitale identiteit te creëren of gemakkelijk in te loggen via een groot platform, hebben wij geen idee wat er in werkelijkheid met onze gegevens gebeurt. Daarom zal de Commissie binnenkort een beveiligde Europese e-identiteit voorstellen. Een e-identiteit die wij kunnen vertrouwen en die elke burger overal in Europa kan gebruiken om van alles te doen – van belasting betalen tot een fiets huren. Een technologie waarbij we zelf kunnen controleren welke gegevens worden gebruikt en hoe ze worden gebruikt.”

De Europese Raad sloot zich aan bij deze ambitie en riep de Commissie in zijn conclusies van 1-2 oktober 2020 op om uiterlijk midden 2021 met een voorstel te komen voor een Europees kader voor digitale identiteit:

In de conclusies van de Europese Raad wordt opgeroepen tot “de ontwikkeling van een EU-breed kader voor beveiligde openbare elektronische identificatie (eID), inclusief interoperabele digitale handtekeningen, om mensen controle te geven over hun online-identiteit en -gegevens en om toegang tot openbare, particuliere en grensoverschrijdende digitale diensten mogelijk te maken. De Raad verzoekt de Commissie uiterlijk midden 2021 met een voorstel te komen voor een Europees kader voor digitale identiteit.”

Dankzij elektronische identificatie kunnen burgers en bedrijven bewijzen wie zij zijn wanneer zij toegang vragen tot onlinediensten. Vertrouwensdiensten, zoals elektronische handtekeningen, maken onlinetransacties veiliger, handiger en efficiënter. De eIDAS-verordening is het enige grensoverschrijdende kader voor betrouwbare eID van natuurlijke en rechtspersonen, en vertrouwensdiensten. eIDAS maakt de grensoverschrijdende erkenning mogelijk van eID’s van overheden voor toegang tot openbare diensten, op voorwaarde dat de eID is aangemeld in het kader van eIDAS. eIDAS creëert ook een EU-markt voor vertrouwensdiensten die over de grenzen heen worden erkend, met dezelfde juridische status als traditionele gelijkwaardige procedures op papier.