NL    NL  COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN 
Brussel, 13.10.2004 
COM(2004) 675 definitief 
  
WITBOEK 
over de herziening van Verordening 4056/86 tot vaststelling van de wijze van toepassing 
van de EG-mededingingsregels op het zeevervoer 
(door de Commissie ingediend)  
     
{SEC(2004) 1254}
 
NL 2   NL 1. INLEIDING  
1.1. Doel van dit Witboek 
1. Het doel van dit Witboek is de weg aan  te geven die op het gebied van de 
concurrentie in het zeevervoer moet worden gevolgd. Met name wordt nagegaan of de thans geldende bepalingen van Vero rdening 4056/86 moeten worden behouden, 
gewijzigd of ingetrokken. Daarnaast wordt de  vraag bestudeerd of de in Verordening 
4056/86 vervatte generieke vrijstelling voor  lijnvaartconferences moet worden 
vervangen door andere communautaire inst rumenten (zoals bijvoorbeeld een andere 
generieke vrijstelling of een aantal richts noeren) die van toepassing zouden zijn op 
ieder nieuw kader van commerciële sa menwerking tussen exploitanten van 
lijnvaartdiensten in vaargebieden naar en van de EU (naast de reeds bestaande vormen van samenwerking zoals consortia en allianties).  
1.2. Verordening 4056/86 van de Raad 
2. Verordening 4056/86 tot vaststelling van de wijze van toepassing van de EG-
mededingingsregels op het zeevervoer (hierna: "Verordening 4056/86"),
1 had 
oorspronkelijk een tweeledige functie. Ten eerste bevatte zij procedurevoorschriften, 
die de Commissie in concreto de instru menten verschaften die zij nodig had voor 
doeltreffend onderzoek en een goede handhaving  van de Europese concurrentieregels 
in de sector van het zeevervoer. Daarnaas t bevatte de verordening voor deze sector 
een aantal materiële bepalingen. De belangrijk ste daarvan is de generieke vrijstelling 
voor het verbod van artikel 81, lid 1, va n het Verdrag op be paalde groepen 
overeenkomsten, besluiten en onderling afge stemde feitelijke gedragingen tussen 
lijnvaartconferences. De eer ste functie van Verordening 4056/86 is op 1 mei 2004 
overbodig geworden, toen Verordening (E G) nr. 1/2003 van de  Raad van kracht 
werd, waarbij de proce durevoorschriften van Verordening 4056/86 werden 
ingetrokken en gemeenschappelijke be palingen voor de handhaving van de 
concurrentieregels in bijna alle sectore n, de sector zeevervoer inbegrepen (enkele 
specifieke uitzonderingen daarge laten), werden ingevoerd.2 De materiële bepalingen 
van Verordening 4056/86 zijn tot op heden nooi t gewijzigd. Na de afschaffing van de 
specifiek voor het zeevervoer geldende procedureregeling op concurrentiegebied 
bestaat de logische volge nde stap erin, na te g aan of onder de huidige 
marktvoorwaarden handhaving van de overi ge specifieke ma teriële bepalingen 
inzake concurrentie in de sector  zeevervoer nog gerechtvaardigd is. 
1.3. De herziening  
3. De herziening moet in haar globale Europe se context worden gezien. De Europese 
Raad van Lissabon van maart 20003 heeft de Commissie verzocht "de liberalisering 
te bespoedigen in sectoren zoals gas, elek triciteit, water, postdiensten en vervoer".  
Een andere aanleiding voor de herziening wa s een rapport van het secretariaat van de 
OESO dat in april 2002 is gepubliceerd en waarin werd aanbevolen afschaffing van 
de antitrustvrijstellingen voor prijsbep aling en prijsoverleg te overwegen.4  
4. De herziening betreft voornamelijk de huidi ge generieke vrijstelling voor bepaalde 
mededingingsbeperkende regelingen door  lijnvaartconferences, met name 
prijsafspraken en regeling van het aanbod. Zij heeft echter tevens betrekking op 
 
NL 3   NL enkele andere bepalingen in  Verordening 4056/86, te weten de niet-toepasselijkheid 
op bepaalde zeevervoerdiensten, namelijk cabotage (zeevervoer binnen een land) en wilde vaart (niet-geregelde vaart) van de uitvoeringsbepali ngen, een bepaling 
betreffende de technische regelingen en een bepaling in zake conflicten van recht. 
5. Sedert de goedkeuring van Verordening 4056/ 86 18 jaar geleden is de lijnvaartmarkt 
veranderd. Met name is het belang van de  vervoerders die lijnvaartdiensten buiten 
een conference (onafhankelijke exploitanten ) aanbieden in de meeste vaargebieden 
naar en van de EU toegenomen. Daarnaast is er inmiddels een veelheid aan operationele samenwerkingsvormen tussen verv oerders (waarbij geen sprake is van 
prijsbepaling), zoals consortia en alliantie s. Bovendien is er een sterke stijging 
geweest van het aantal individuele vertrouw elijke contracten tussen vervoerders en 
verladers, zoals individuele dienstenc ontracten. Deze ontwikkeling doet de vraag 
rijzen of een generieke vr ijstelling voor prijsafspraken en  de regeling van capaciteit 
door lijnvaartconferences uit hoofde van artikel 81, lid 3, van het Verdrag nog steeds 
gerechtvaardigd is. 
6. Met de lidstaten is overeengekomen
5 dat de herziening in drie etappen zou verlopen, 
te weten: 1) onderzoek, 2) documen t van de Commissie en 3) een 
wetgevingsvoorstel. Met het herzieningspr oces is een begin gemaakt in maart 2003, 
met de publicatie van een raadplegings document (hierna: "Raadplegingsdocument 
2003”), dat beschikbaar is op:  http://europa.eu.int/comm/competition/ antitrust/legislation/maritime/nl.pdf
.  
De Commissie heeft in totaal 36 bijdra gen ontvangen, afkomstig van exploitanten 
van lijnvaartdiensten (vervoerders), gebruikers (verladers en expediteurs), lidstaten, consumentenverenigingen en andere betrokkenen. Een team economen van de Erasmus Universiteit te Rotterdam verleende  assistentie bij de verwerking van de 
antwoorden. Deze antwoorden, alsook het ei ndverslag van het Erasmus-team, zijn te 
vinden op de website van de Commissie.  Na een openbare hoorzitting die in 
december 2003 plaatsvond, heeft Directoraat-gen eraal Concurrentie de resultaten van 
het raadplegingsproces en zijn voorlopige  analyse in een discussiestuk (hierna: 
"discussiestuk") uiteengezet. Het discussi estuk, dat in mei 2004 als uitgangspunt 
voor een discussie met de lidstaten di ende, is eveneens gepubliceerd op 
http://europa.eu.int/comm/co mpetition/antitrust/others/
. 
1.4. Discussiepunten 
7. De herziening van Verordening 4056/86 doet in hoofdzaak de volgende vragen 
rijzen:  
(a) Is, onder de huidige marktvoorwaarde n, de generieke vrijstelling voor het 
vaststellen van vervoertarieven, aanb od en reglementering van de markt door 
lijnvaartconferences uit hoofde van ar tikel 81, lid 3, van het Verdrag nog 
gerechtvaardigd? 
(b) Zo niet, zou het dan noodzakelijk en opportuun zijn om andere communautaire 
instrumenten goed te keuren (zoals  bijvoorbeeld een nieuwe generieke 
vrijstelling of een aantal ri chtsnoeren), die van toepassing zouden zijn op ieder 
nieuw kader van commerciële same nwerking tussen exploitanten van 
lijnvaartdiensten in vaargebieden naar en van de EU (naast de reeds bestaande vormen van samenwerking zoals consortia en allianties)? 
 
NL 4   NL (c) Is het nog steeds gerechtvaardigd dat de  wilde vaart en de cabotage van de 
uitvoeringsbepalingen in Verord ening 1/2003 zijn uitgesloten? 
(d) Is er een valabele reden om de speci fieke uitzondering voor zuiver technische 
regelingen in Verordening 4056/86 te handhaven? 
(e) Is er een valabele reden om de bepaling inzake conflicten van recht in 
Verordening 4056/86 te handhaven? 
2. DE GENERIEKE VRIJSTELLING VOOR LIJNVAARTCONFERENCES  
8. Verordening 4056/86 voorziet, onder voor behoud van bepaalde voorwaarden en 
verplichtingen, in een zogenoemde gene rieke vrijstelling voor overeenkomsten, 
besluiten en onderling afgest emde feitelijke gedragingen van alle leden van een of 
meer lijnvaartconferences of een deel van di e leden, zoals bepaald in artikel 1, lid 3, 
onder b), van Verordening 4056/86, die te n doel hebben het vaststellen van 
vervoertarieven en -voorwaar den en die daarnaast op een of verscheidene vormen 
van samenwerking betrekking hebben: 
– de coördinatie van de dienstregeling en van de schepen, hun afvaart- of 
aanloopdata; 
– het vaststellen van de frequentie van de reizen of de aanloop; 
– de coördinatie of de onderlinge verd eling van de reizen of de aanloop 
tussen leden van de conference; 
– de regeling van de door elk der le den aangeboden vervoerscapaciteit; 
– de verdeling van de vervoerde tonnag e of de opbrengsten onder de leden. 
9. Uit de verordening zelf, uit de besluitvor mingspraktijk van de Commissie en uit de 
jurisprudentie van het Gerecht vl oeit voort dat Verordening 4056/86 een "zeer 
uitzonderlijke"  generieke vrijstelling6 bevat, omdat hierin het vaststellen van de 
prijzen en de regeling van de capaci teit, die doorgaans worden beschouwd als 
"hardcore" beperkingen7, voor onbeperkte duur worden vrijgesteld en er geen 
marktaandeeldrempels zijn vastgesteld. De verordening kan inderdaad alleen in zijn 
historische context worden uitgelegd. 
10. De lijnvaartconferences hebben getracht de ge nerieke vrijstelling in ruime zin uit te 
leggen. Met name stelden zij daarbij dat overeenkomsten inzake het onbenut laten 
van capaciteit8 en het vaststellen van prij zen voor het vervoer over land 9 onder de 
werkingssfeer ervan vielen. Deze zienswij ze werd echter door de Commissie noch 
door het Hof van Justitie aanvaard, aangezien  de generieke vrijstelling een afwijking 
van artikel 81, lid 1, van het EG-Verdr ag vormt en dus eng moet worden 
geïnterpreteerd10. Doelstellingen die worden nagestreefd met andere 
Verdragsbepalingen kunnen in aanmerking wo rden genomen in zoverre zij onder de 
vier voorwaarden van artikel 81, lid 3, kunnen worden begrepen.11 
 
NL 5   NL 2.1. Beoordeling 
11. De EU-concurrentieregels zijn gebaseerd op de aanname dat concurrentie het aanbod 
van de beste diensten aan de consument te gen betaalbare prijzen. Daarom gaat het 
Verdrag uit van het beginsel dat er geen concurrentievervalsing  mag zijn en dat 
iedere afwijking van deze regel dient te  worden gemotiveerd. Voor overeenkomsten 
die een concurrentiebeperkende werking hebben zoals bedoeld in artikel 81, lid 1, 
van het Verdrag (zoals overeenkomsten inzak e de prijsbepaling en het vaststellen van 
capaciteit) kan dus alleen ontheffing worden  verleend indien zij voldoen aan de in 
artikel 81, lid 3 vervatte vi er cumulatieve voorwaarden , te weten: 
1) de overeenkomst moet bijdragen tot verbetering van de productie of van 
de verdeling der producten of tot verbetering van de technische of 
economische vooruitgang (efficiëntie), 
2) een billijk aandeel in de daar uit voortvloeiende voordelen moet de 
gebruikers ten goede komen, 
3) de beperkingen moeten onmisbaar  zijn voor het bereiken van deze 
doelstellingen, en 
4) de verticale overeenkomst mag de partijen niet de mogelijkheid geven, 
voor een wezenlijk deel van de betrokken producten de mededinging uit te schakelen (geen uitschak eling van de mededinging).  
12. De toepassing van artikel 81, lid 3, van het Verdrag op groepen overeenkomsten in 
de vorm van groepsvrijstellingsverorden ingen is gebaseerd op de aanname dat 
restrictieve overeenkomsten die onder he t toepassingsbereik ervan vallen, voldoen 
aan elk van de vier voorw aarden van artikel 81, lid 3. 
13. De rechtvaardiging van de ge nerieke vrijstelling voor lijn vaartconferences is vervat 
in de achtste overweging van de pream bule van Verordening 4056/86, waarin in 
essentie wordt gesteld dat conferences een  stabiliserende werk ing hebben doordat zij 
voor betrouwbare diensten zorgen die niet  met minder restrictieve middelen zouden 
kunnen worden bereikt. Wat dit betreft heeft het Gerecht va n eerste aanleg niettemin 
gesteld: (…) "heeft de Raad niet verklaard (en h ij had dat ook niet kunnen doen) dat 
het begrip stabiliteit belangr ijker is dan de mededinging" .
12 
14. Er zij op gewezen dat de rechtvaardiging in  de achtste overweging van Verordening 
4056/86 niet gebaseerd was op ervaring van de Commissi e met de toepassing van 
artikel 81, lid 3, op de lijnvaartconferences13. In deze context is de kernvraag bij de 
herziening derhalve of, in het licht van de cumulatieve voorwaarden van artikel 81, 
lid 3, de in Verordening 4056/86 genoemde rechtvaardiging voor de prijsafspraken 
en regeling van het aanbod door de lijnvaartconferences gelet op de huidige marktsituatie (nog) als geldend kan word en beschouwd. Zo niet , dan zou er niet 
langer een wettelijke rechtvaardiging zijn voo r de generieke vrijste lling, die derhalve 
zou moeten worden afgeschaft of ge wijzigd. De belanghebbenden is daarom 
verzocht objectieve gegevens over te leggen.  
 
NL 6   NL 15. Zoals in de bijlage nader wordt uitgelegd, heef t de raadpleging aangetoond dat aan 
de vier cumulatieve voorwaarden voor rech tvaardiging van de vrijstelling voor het 
vaststellen van vervoertarieven, aanbod en reglementering van de markt door 
lijnvaartconferences kennelijk niet langer wordt voldaan. Er is geen afdoend bewijs voor dat de aannamen op basis waarvan de generieke vrijstelling ten tijde van de 
goedkeuring ervan in 1986 werd gemotiveerd, bij de huidige marktsituatie en gelet 
op de vier cumulatieve voorwaarden van artikel 81, lid 3, van het Verdrag nog 
gerechtvaardigd zijn.  
3. A
NDERE VORMEN VAN SAMENWERKING TUSSEN LIJNVAARTONDERNEMINGEN  
3.1. Inleiding 
16. Conferences zijn niet de enige vorm van organisatie tussen lijnvaartexploitanten. 
Lijnvaartdiensten zouden ook door consortia en  allianties kunnen worden verschaft. 
Op de activiteiten van consortia is onder bepaalde, in Verordening 823/2000 
genoemde, voorwaarden een generieke vrijs telling uit hoofde van artikel 81, lid 3, 
van het Verdrag van toepassing. Vervoerd ers kunnen ook besluite n hun activiteiten 
te fuseren, in welk geval deze moeten worden beoordeeld op grond van de (nationale 
of communautaire) regels in zake concentratiecontrole.  
3.2. Discussieovereenkomsten 
17. Andere vormen van samenwerking tussen li jnvaartondernemingen dan die welke al 
beschikbaar zijn op de vaargebieden n aar en van de EU zouden bijvoorbeeld 
zogeheten discussieovereenkomsten zij n. Discussieovereenkomsten bestaan met 
name ten aanzien van vaargebieden in de  VS en van vaargebieden van en naar 
Australië.14 Een discussieovereenkomst is een soort kaderovereenkomst die het de 
vervoerders die lid zijn van een conferen ce en andere vervoerders mogelijk maakt 
hun concurrentiegedrag op de markt wa t de vrachttarieven en andere 
vervoersvoorwaarden betreft, flexibel op el kaar af te stemmen. De omvang en inhoud 
van deze overeenkomsten kunnen variëren. In de discussieovereenkomsten is 
doorgaans bepaald dat uitwisseling van co mmercieel gevoelige informatie tussen 
concurrenten plaatsvindt – zij dienen da n ook de vaste rechtspr aak van het Hof van 
Justitie inzake uitwisseling van informatie in acht te nemen. Wat nog belangrijker is: 
zoals de situatie in de VS aantoont, m aakt de intrinsieke flexibiliteit van de 
discussieovereenkomsten deze aantrekkelijk voor van oudsher onafhankelijke ondernemingen. Daarom zouden discussie overeenkomsten nog schadelijker voor de 
concurrentie kunnen zijn dan conferences, aangezien zij in staat zijn om een 
werkelijke externe concurrentie voor de lijnvaartconferences uit te schakelen.  
18. Desondanks zijn er andere vormen van sa menwerking tussen rederijen denkbaar die 
in overeenstemming zouden zijn met het Europese concurrentierecht. 
3.3. Het voorstel van de ELAA  
19. De European Liners Affairs Association (ELAA) heeft een  voorstel voor een nieuwe 
"regelgevingsstructuur" voor li jnvaartdiensten naar en va n de EU bij de Commissie 
ingediend
15, dat volgens haar Verordening 4056/86 zou kunnen vervangen.16 De 
Commissie heeft nota genomen van dit voorstel , maar wil erop wijzen  dat het niet uit 
enige onderhandeling of overeenkomst met haar diensten is voortgevloeid. Dit 
 
NL 7   NL document geeft enkel datgene weer wat de ELAA als een gepast kader voor de 
commerciële samenwerking tussen lijnvaar tondernemingen beschouwt. In essentie 
stelt de ELAA voor17: 
– uitwisseling tussen lijnvaartondernemi ngen van gegevens over de totale 
capaciteitsbenutting en gegevens over mark tomvang per vaargebied tussen steeds 
twee regio's/zones (samenstelling van de gegevens met vertraging van een maand) 
en discussie hierover;  
– uitwisseling en evaluatie van en disc ussie over de goederenfluctuatie per 
vaargebied (gegevens met vertraging van een maand);  
– discussie over en evaluatie van totale vraag- en aanbodgegevens per 
vaargebied/transportgoed; de prognoses  van de vraag per vaargebied en 
transportgoed zouden worden gepubliceerd;  
– de ondernemingen kunnen de gegevens be treffende hun eigen marktaandeel per 
vaargebied, per regio en per haven kr ijgen (gegevens met vertraging van een 
maand);  
– opstelling (gegevens met vertraging van een kwartaal) van een prijsindex die is 
gedifferentieerd naar soort uitrusting (bijvoorbeeld koelschip of voor droge 
bulkgoederen) en/of per vaargebied. Deze informatie zou worden gepubliceerd;  
– berekening van aanvullende kosten op basis van publiekelijk verkrijgbare en 
transparante formules; de details zoud en met de verladers worden besproken. 
3.4. Inleidende opmerkingen over het voorstel van de ELAA 
20. De Commissie is verheugd over de bereidhe id van de vervoerder s om na te denken 
over een andere toekomstige or ganisatie van de lijnvaart dan het huidige systeem van 
conferences. De sector zelf heeft te vers taan gegeven dat vervoerders thans niet 
zozeer interesse hebben voor de activiteite n waarvoor uit hoofde van Verordening 
4056/86 een generieke vrijstelling geldt (met name prijsafspraken en regeling van het 
aanbod en van de markt) maar meer in he t "discussieproces" waar het mee gepaard 
gaat. Het spreekt echter voor zich dat ieder voorstel voor een nieuw 
samenwerkingskader tussen lijnvaartondern emingen zorgvuldig op verenigbaarheid 
met de Europese concurrentieregels zal moeten worden onderzocht. 
21. De Commissie is zich er terdege van bewu st dat vervoerders die bij een conference 
zijn aangesloten gewend zijn om activiteiten te verrichten die in iedere andere 
economische sector normaal gesproken uit hoofde van de Europese mededingingsregels verboden zouden zijn geweest. Door deze bevoorrechte positie 
zou het voor sommige onder hen moeilijk kunne n zijn om zich aan te passen aan een 
situatie waarin zij net als iedere andere sector de gewone Europese mededingingsregels in acht zullen moeten  nemen. Het is uit een zakelijk oogpunt dan 
ook begrijpelijk dat de vervoerders tot ee n geleidelijke afschaffing van het huidige 
systeem trachten te komen, of althans trachten naar een ander systeem over te schakelen dat het huidige systeem benadert en dat hun vermeende bijzondere positie 
het best weerspiegelt. Hierbij mag echte r niet worden vergeten dat iedere 
voortgezette bijzondere behande ling overeenkomstig de Eur opese concurrentieregels 
van de lijnvaartsector in vergelijking met andere kapitaalintensieve sectoren met 
 
NL 8   NL hoge vaste kosten en schommelingen in de  vraag (zoals het luchtvervoer) op 
overtuigende wijze gemotiveerd dient te wo rden. Daarnaast dient rekening te worden 
gehouden met de gevolgen van een alternatieve regeling voor de gehele lijnvaartsector, dat wil zeggen dat niet alleen de belangen van de bij een conference aangesloten vervoerders maar ook die aan hun concurrenten (onafhankelijke exploitanten), hun klanten (verladers) en de  eindgebruikers in acht worden genomen. 
De ELAA heeft erop gewezen dat haar voorstel  aan de gehele sector, zowel aan de 
vervoerders als aan hun klanten, ten goede zou komen. In dit verband verzoekt de 
Commissie dan ook expliciet alle belanghebbenden, met name verladers 
(verenigingen zoals de European Shippers  Council alsook afzonde rlijke verladers) 
om hun mening over de verschillende onde rdelen van het voorstel te geven. 
3.5. Conclusie 
22. Indien de huidige generieke vrijstelling voor prijsvaststelling en het regelen van 
capaciteit door lijnvaartconferences word t ingetrokken, heeft d it in essentie tot 
gevolg dat lijnvaartconferences in  vaargebieden naar en va n de EU, zoals bepaald in 
Verordening 4056/86, onverenigbaar worden  met artikel 81 van het Verdrag.
18 De 
vraag is nu welk soort communautair rechtsinstrument nodig zou zijn dat richtsnoeren zou verschaffen over de toep asselijkheid van artikel 81 op andere 
vormen van samenwerking tussen lijnvaartd iensten. De noodzaak van een dergelijk 
instrument en de vorm waarin dit moet worden gegoten zouden natuurlijk sterk 
afhankelijk zijn van de inhoud van het beoogde  samenwerkingskader. Daarbij is het 
met name belangrijk te weten of dit bepe rkingen van de mededinging in de zin van 
artikel 81, lid 1, van het Verdrag met zich m eebrengt en, zo ja, of ervan kan worden 
uitgegaan dat aan de voorw aarden voor ontheffing uit hoofde  van artikel 81, lid 3, 
van het Verdrag is voldaan. 
23. De Commissie zou de mening van bela nghebbenden willen ontvangen over de 
noodzaak en de eventuele vorm van een rech tsinstrument dat van toepassing is op 
een eventueel nieuw samenwerkingska der tussen scheepvaartondernemingen. 
4. C
ABOTAGE EN WILDE VAART  
24. De internationale wilde vaart zoals gedefi nieerd in artikel 1, lid 3, onder a), van 
Verordening 4056/86 en zeevervoer dat uitsluitend tussen de havens van eenzelfde lidstaat plaatsvindt (c abotage) zoals bedoeld in ar tikel 1, lid 2, van Verordening 
4056/86, zijn op dit ogenblik uitgesloten van de communautaire uitvoeringsbepalingen, overeenkomstig het bepaalde artikel 32, a) en b), van 
Verordening 1/2003.
19, 20 
25. Zoals in de bijlage nader wo rdt uitgelegd, is er geen enkel geloofwaardig argument 
naar voren gebracht om aan te tonen waarom voor deze diensten andere uitvoeringsbepalingen moeten gelden dan die welke de Raad voor alle andere sectoren van de economie heeft gekoze n. Evenmin is nader verklaard welke 
aantoonbaar negatieve gevolgen een veranderi ng van procedure voor de sector zou 
kunnen hebben. De Commissie stelt daarom voor  de algemene uitvoeringsregels van 
Verordening (EG) Nr. 1/2003 ook op cabotage- en wilde vaartdiensten op het gebied 
van het zeevervoer toe te passen. Niettemin zal de Commissie, om de sector van de 
wilde vaart te helpen met name zijn "poolovereenkomsten" correct te evalueren, 
 
NL 9   NL nagaan of het opportuun is op nog nader te bepalen wijz e een of andere vorm van 
richtsnoer te publiceren.  
5. TECHNISCHE REGELINGEN  
26. Krachtens artikel 2 van Verordening 4056/86 kunnen aanbieders van zeevervoer 
overeenkomsten sluiten die uitsluitend tot doel en ten gevolge hebben te komen tot 
technische verbeteringen of technische  samenwerking. Deze overeenkomsten vallen 
niet onder artikel 81, lid 1, van het Verd rag. Genoemd artikel 2 bevat enkele 
voorbeelden: normen of typen voor schepen en materieel, de coördinatie van de 
dienstregelingen voor op elka ar aansluitende trajecten.  
27. Zoals in de bijlage nader wordt uitgelegd, is deze specifieke uitzondering voor 
technische overeenkomsten, zoals beves tigd door het Hof van Justitie van de 
Europese Gemeenschappen, zuiver declarat oir. Derhalve wordt voorgesteld deze 
bepaling in te trekken, zoals de Raad eerde r dit jaar al voor het luchtverkeer heeft 
gedaan. 
6. CONFLICTEN VAN RECHT  
28. In artikel 9 van Verordening 4056/86 is vastgelegd welke procedure moet worden 
gevolgd indien de toepassing van de vero rdening leidt tot strijdigheid met de 
wetgeving van een derde land. In dat ge val moet de Commissie de bevoegde 
autoriteiten van de betrokken derde landen raadplegen en, in voorkomend geval, de 
Raad verzoeken haar te machtigen onderh andelingen te openen. Deze bepaling werd 
destijds kennelijk in Verordening 4 056/86 opgenomen omdat men van mening was 
dat, gelet op de kenmerken van het internationale zeevervoer, de toepassing van de Verordening 4056/86 zou kunnen leiden tot een conflict met de wetten en regels van bepaalde derde landen en schadelijke gevolgen zou kunnen hebben voor de belangrijke commerciële en maritieme belangen van de Gemeenschap ( vijftiende 
overweging van Verordening 4056/86). 
29. Zoals in de bijlage nader wordt uitgelegd, heeft zich in het verleden geen enkel 
conflict van recht voorgedaan en is het zee r onwaarschijnlijk dat dit zich ooit zal 
voordoen, zelfs indien de generieke vrijst elling voor lijnvaartc onferences volledig 
wordt ingetrokken. Er is derhalve geen reden om deze bepaling te handhaven. 
7. C
ONCLUSIES  
30. Gelet op het bovenstaande zijn de antwoor den op de gestelde vragen als volgt: 
(a) Is, onder de huidige marktvoorwaarde n, de groepsvrijstelling voor het 
vaststellen van prijzen, aanbod en reglementering van de markt door 
lijnvaartconferences uit hoofde van artikel 81, lid 3, van het Verdrag nog 
gerechtvaardigd?  Er is geen afdoend bewijs  voor dat de aannamen op 
basis waarvan de generieke vrijste lling ten tijde van de goedkeuring 
ervan in 1986 werd gemotiveerd, bij de  huidige marktsituatie en gelet op 
de vier cumulatieve voorwaarden van artikel 81, lid 3, van het Verdrag 
nog gerechtvaardigd zijn. Op basis daarvan overweegt de Commissie de 
 
NL 10   NL thans geldende generieke vrijstelli ng voor lijnvaartconferences in te 
trekken. 
(b) Zo niet, zou de Commissie dan voo rstellen genoemde vrijstelling te 
vervangen door een ander rechtsinstrument voor de lijnvaart in 
vaargebieden naar en van de EU?  De Commissie zal de voorstellen uit 
de sector en de opmerkingen van belanghebbenden evalueren ten einde, 
aan de hand van een gepast rechtsin strument, een standpunt in te nemen 
over een nieuw samenwerkingskade r tussen ondernemingen. De ELAA 
heeft reeds concrete ideeën over een dergelijk kader geformuleerd. Alvorens zich daarover uit te spreken wenst de Commissie de 
belanghebbenden uit te nodigen opmerki ngen te maken en alternatieven 
voor te stellen.  
(c) Is het nog steeds gerechtvaardigd dat de  wilde vaart en de cabotage (dat 
wil zeggen zeevervoer binnen een land) van de uitvoeringsbepalingen in 
Verordening 1/2003 zijn uitgesloten?  Er is geen enkel geloofwaardig 
argument naar voren gebracht om aan te tonen waarom voor deze 
diensten andere uitvoeringsbepalinge n moeten gelden dan die welke de 
Raad voor alle andere sectoren va n de economie heeft gekozen. Evenmin 
is nader verklaard welke aant oonbaar negatieve gevolgen een 
verandering van procedure voor de sector zou kunnen hebben. De Commissie stelt daarom voor de algemene uitvoeringsregels van 
Verordening 1/2003 ook op cabotage- en wilde vaartdiensten op het gebied van het zeevervoer toe te pa ssen. De Commissie zal deze sector 
enkele richtsnoeren over de toepassing van de concurrentieregels op deze 
sector verschaffen.
  
(d) Is er een valabele reden om de specifieke uitzondering voor zuiver 
technische regelingen te handhaven?  De bepaling betreffende de 
technische regelingen in artikel 2 van Verordening 4056/86 is, zoals bevestigd door het Hof, zuiver decl aratoir. Derhalve overweegt de 
Commissie voor te stellen deze bepali ng in te trekken, zoals de Raad 
eerder dit jaar al voor het luchtverkeer  heeft gedaan.  
(e) Is er een valabele rede n om de bepaling inzake conflicten van recht in 
Verordening 4056/86 te handhaven?  Er heeft zich tot nog toe geen enkel 
conflict van recht voorgedaan; handhav ing van artikel 9 van Verordening 
4056/86 is daarom niet gerechtvaardi gd. Niettemin wenst de Commissie, 
alvorens zich hierover uit te spreken,  de belanghebbenden - en met name 
haar tegenhangers op in ternationaal niveau, ui t te nodigen hun standpunt 
over de noodzaak van een bepaling inzak e conflict van recht kenbaar te 
maken. 
8. V
OORGESTELDE MAATREGELEN  
31. Gelet op bovenstaande conclusies ste lt de Commissie het volgende voor: 
– Overwegen de thans geldende materi ële bepalingen van Verordening 4056/86, 
met name de generieke vrijstelling voor li jnvaartconferences en de uitzondering 
voor technische overeenko msten, in te trekken.  
 
NL 11   NL – Nagaan welk soort instrument vereist zou zijn om Verordening 4056/86 te 
vervangen en hiertoe een passend voorst el doen, waarbij mede rekening wordt 
gehouden met de internationale concurren tiepositie van de zeev ervoersector van 
de EU. 
– Het voorstel van de ELAA, dat in dit document wordt uiteengezet, nauwkeurig 
bestuderen in het licht van de opmerkinge n die door belanghe bbenden terzake zijn 
toegezonden, alsook ieder ander voorstel  dat door de sector of door andere 
belanghebbenden wordt gedaan. 
– Verordening 1/2003 wijzigen om de w ilde vaart en de cabotage binnen de 
werkingssfeer ervan te brengen. 
– Zorgvuldig bestuderen of handhaving va n een bepaling inzake conflicten van 
recht gegrond is. 
9. UITNODIGING OM OPMERKINGEN TE MAKEN  
32. De Commissie verzoekt de lidstaten, al le instellingen en belanghebbenden haar 
binnen twee maanden hun opmerkingen over dit Witboek te doen toekomen: 
Per post: 
Directoraat-generaal Concurrentie 
Europese Commissie Eenheid D2 (vervoer) Witboek over de herziening van de ve rordening betreffende het zeevervoer 
Jozef II-straat 70, 2/237  
1049 Brussel 
Per e-mail: 
COMP-D2-REVIEW4056@cec.eu.int  
Bijlage : Referentiedocument 
 
NL 12   NL  
                                                 
1  Verordening (EEG) nr. 4056/86 van de Raad van 22 december 1986 tot vaststelling van de wijze van 
toepassing van de artikelen 85 en 86 van het Verd rag op het zeevervoer, PB L 378 van 31.12.1986, blz. 
24, zoals gewijzigd bij Verordening (EG) nr. 1/2003 van de Raad van 16 december 2002  (PBJ L 1 van 
4.1.2003, blz. 1) . 
2  Verordening (EG) nr. 1/2003 va n de Raad van 16 december 2002 (PB L 1 van 4.1.2003, blz. 1). 
3  SN 100/1/100. 
4  Verslag van het secretariaat van de OESO van ap ril 2002, Competition policy in liner shipping, blz. 
74-80, beschikbaar op http://www.oecd.org/dataoecd/13/46/2553902.pdf.  
5  Raadgevend comité ad hoc van 25 maart 2002. 
6  Zie zaak T-86/95, Compagnie Générale Maritime , Jurispr. 2002, blz. II-1011, r.o. 254, 393 en 484.  
7  "Hardcore"-beperkingen worden doorgaans beschouwd als binnen de werkingssfeer van artikel 81, 
lid 1, van het Verdrag vallende restricties die mededingingsbeperking tot doel hebben, die over het 
algemeen niet voldoen aan de voorwaarden voor vrijstelling op grond van artikel 81, lid 3, van het Verdrag. 
8  Zie beschikkingen van de Commissie van 14 nove mber 2002 in de zaken TAA, EATA en TACA (PB L 
26 van 31.1.2003, blz.53) en persbericht van de Commissie IP/02/1677 van 14.11.2002. 
9  Zie beschikkingen van de Commissie van 14 novemb er 2002 in de zaken TAA, FEFC en herziene 
TACA (PB L 26 van 31.1.2003, blz.53) en persbericht van de Commissie IP/02/1677 van 14.11.2002. 
10  Gevoegde zaken T-191/98 en T-212/98 tot en met T-214/98, TACA,  Jurispr. 2003 – nog niet 
gepubliceerd, r.o. 568. 
11  Zie impliciet in die zin punt 139 van zaak T-17/9 3, Matra, Jurispr. 1994 blz. II-595 en zaak 26/76, 
Metro (I), Jurispr. 1977, blz. 1875, punt 43. 
12  Zaak T-395/94, TAA, Jurispr. 2002, blz. II-00875, blz. 261. 
13  Zie ter vergelijking Verordening 823/2000 betreffende consortia (PB L 100 van 20.4.2000 blz. 24), 
Verordening 1400/2002 betreffende motorvoertuigen (PB L 203 van 1.8.2002 blz. 30) en Verordening 2790/1999 betreffende verticale overeenkomsten (PB L 336 van 29.12.1999, blz. 21), waarin de 
Commissie uitdrukkelijk verwijst naar de in de betrokken sector opgedane ervaring die het haar 
mogelijk maakt groepen verticale overeenkomsten te omschrijven die gewoonlijk aan de voorwaarden van artikel 81, lid 3, voldoen..  
14  Zie voor een uitvoerige beschr ijving van de situatie in deze la nden de bijlage bij dit document. 
15  Lijnvaart wordt door de ELAA in haar voorstel gedefinieerd als "vervoer van goederen dat op geregelde 
wijze geschiedt op (een) welbepaalde route(s) tussen havens en volgens vooraf aangekondigde 
uurregelingen en reisdata, en dat voor alle vervoerg ebruikers tegen betaling zelfs op incidentele basis 
beschikbaar is, alsook verwante activiteiten" (vgl. artikel 2, lid 2, van Verordening 823/2000). 
16  Het definitieve voorstel van de ELAA, van 6 augustus 2004, is beschikbaar op: 
http://europa.eu.int/comm/competition/antitrust/others/ maritime/elaa_proposal/elaa_proposal_6_august
_2004_en.pdf. 
17  Zie de bijlage voor een meer gedetailleerde beschrijving van het voorstel van de ELAA. 
 
NL 13   NL                                                                                                                                                          
18  Althans een lijnvaartconference in de zin van een groep van twee of meer vervoerders die schepen 
exploiteren die lijndiensten onderhoudt op basis van eenvormige of gemeenschappelijke 
vervoertarieven (vgl. definitie van een lijnvaartconference in artikel 1, lid 3, onder b), van Verordening 
4056/86).  
19  Verordening (EG) nr. 1/2003 vervangt sinds 1 mei 2004 de procedurevoorschriften van Verordening 
4056/86. De uitsluiting van cabotage en wilde vaart van het toepassingsgebied van Verordening 
4056/86 heeft derhalve sinds 1 mei 2004 geen praktische betekenis meer.  
20  Om verwarring te voorkomen zij erop gewezen dat de materiële bepalingen inzake concurrentie 
(artikelen 81 en 82 van het EG-Verdrag) ook op d eze diensten van toepassing  zijn. De uitsluiting is 
beperkt tot uitvoeringsbepalingen  in Verordening 1/2003, met andere woorden: Verordening 1/2003 is 
niet van toepassing op wilde vaart en cabotage.