Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over "Bevordering van de betrokkenheid van maatschappelijke organisaties in Zuidoost-Europa - opgedane ervaringen en toekomstige uitdagingen"

(2003/C 208/20)

Op 10 december 2002 heeft het Europees Economisch en Sociaal Comité besloten om overeenkomstig artikel 29, lid 2, van zijn reglement van orde, een advies op te stellen over het thema: "Bevordering van de betrokkenheid van maatschappelijke organisaties in Zuidoost-Europa - opgedane ervaringen en toekomstige uitdagingen".

De gespecialiseerde afdeling "Externe betrekkingen", die met de voorbereidende werkzaamheden terzake was belast, heeft haar advies op 30 april 2003 goedgekeurd; rapporteur was de heer Wilkinson.

Tijdens zijn 399e zitting van 14 en 15 mei 2003 (vergadering van 15 mei) heeft het EESC het volgende advies met 77 stemmen vóór en 1 stem tegen, bij 10 onthoudingen, goedgekeurd.

1. Inleiding

1.1. Het advies is toegespitst op het gebied dat het voormalige Joegoslavië (zonder Slovenië) en Albanië beslaat (de Westelijke Balkan)(1). Bulgarije en Roemenië maken ook deel uit van Zuidoost-Europa maar komen als EU-kandidaat-lidstaten aan bod in de werkzaamheden die het EESC in de context van de uitbreiding verricht, alsmede in de lopende werkzaamheden van de betrokken gemengde raadgevende comités (GRC's); samen met Slovenië (een toetredingsland) zijn zij verder gevorderd wat de ontwikkeling van participatieve democratie betreft, en stellen zij een voorbeeld, waaruit andere landen van Zuidoost-Europa lering kunnen trekken.

1.2. Het Europees Economisch en Sociaal Comité (EESC) heeft zich tot dusver met Zuidoost-Europa bezig gehouden door in eerste instantie een informatief rapport en een initiatiefadvies op te stellen(2), en voorts door aan het actieplan ter bevordering van de cultuur en praktijk van de sociale dialoog en de betrokkenheid van maatschappelijke organisaties en aanverwante netwerken in Zuidoost-Europa(3) deel te nemen.

1.3. Het actieplan werd gelanceerd tijdens een belangrijke conferentie in Thessaloniki in januari 2000; centrale doelstelling was het opstellen van een vergelijkend verslag over de sociale dialoog in de Zuidoost-Europese landen(4). Het EESC leverde de voorzitter en twee leden voor de stuurgroep van het actieplan, dat wordt beheerd door de Europese Stichting voor Opleiding (ETF) en waarbij ook de Internationale Arbeidsorganisatie (IAO) betrokken is.

1.4. Tijdens de (in Thessaloniki op 2 en 3 september 2002 gehouden) conferentie waarbij de balans werd opgemaakt van de resultaten van het actieplan en de gemaakte vorderingen, was men het erover eens dat, om de werkzaamheden een blijvende waarde te geven, de huidige situatie onder de loep moest worden genomen en er aanbevelingen moesten worden geformuleerd met het oog op de verdere ontwikkeling ervan. Bedoeling is een versterking van de sociale dialoog in de regio te verzekeren en een aanzet te geven tot ontwikkeling van de bredere burgerdialoog die noodzakelijk is voor de participatieve democratie, waarvan in de meeste landen van de regio tot dusver nog nauwelijks sprake is.

1.5. Dit EESC-initiatiefadvies maakt deel uit van de inspanningen om op de tot dusver verrichte werkzaamheden voort te bouwen, met name de werkzaamheden in het kader van het Commissieprogramma en het stabilisatie- en associatieproces. Het advies zal aan het Griekse voorzitterschap worden voorgelegd tijdens de vergadering die op 21 juni 2003 te Thessaloniki zal worden gehouden (vergadering Zagreb-proces II) en zal worden bijgewoond door vertegenwoordigers van de betrokken Zuidoost-Europese landen.

1.6. De situatie, mogelijkheden en problemen zijn in elk Zuidoost-Europees land verschillend(5). Het Comité erkent dit maar heeft niet de bedoeling deze verschillen in dit advies te beschrijven; het is wel van mening dat binnen het regionale kader specifieke nationale problemen moeten worden opgespoord en aangepakt. Alle betrokken landen hebben thans een democratisch bestel maar de huidige toestand dient te worden geschraagd door een veel actievere "participatieve democratie", waarbij ook de media moeten worden betrokken. Dit is een proces van lange adem dat van alle betrokkenen de nodige inzet op lange termijn vergt.

1.7. Bedoeling van alle betrokken landen is te zijner tijd lid te worden van de Europese Unie; de EU zal hen verwelkomen als zij aan de vereisten voor het EU-lidmaatschap voldoen(6). De voordelen en de noodzaak van betrokkenheid van middenveldorganisaties bij de sociale dialoog zijn reeds vaker beschreven(7); deze betrokkenheid is van cruciaal belang om de toetreding voor te bereiden(8) en moet bij de toetreding ook een feit zijn.

1.8. Het zij voldoende erop te wijzen dat het scheppen van mogelijkheden voor reële deelname van een zo groot mogelijk aantal representatieve middenveldorganisaties aan het besluitvormingsproces zowel de burgers als de overheid aanzienlijke voordelen oplevert, vooral door ervoor te zorgen dat de getroffen besluiten door beide partijen goed worden begrepen; voorts levert de daaruit voortvloeiende doorzichtigheid een aanzienlijke bijdrage tot de versterking van de representatieve en participatieve democratie en de bestrijding van corruptie. Efficiënte middenveldorganisaties zijn belangrijk als men wil dat de publieke opinie meetelt. Voorts is het absoluut noodzakelijk dat de besluitvorming zoveel mogelijk via een "bottom up"-proces verloopt.

1.9. Nu de uitbreiding voor de deur staat, zal de kloof tussen EU-lidstaten en mogelijke aspirant-lidstaten naar alle waarschijnlijkheid groter worden. Volgens het Comité moeten deze landen dan ook beter worden geholpen om aan de voorwaarden voor het EU-lidmaatschap te voldoen. Deze hulp zal vervolgens ook moeten worden voortgezet zodat de geboekte vooruitgang niet opnieuw verloren gaat.

1.10. Doel van dit advies is de huidige toestand met betrekking tot de burgerdialoog en de sociale dialoog in de Zuidoost-Europese landen te bekijken(9) en aanbevelingen te formuleren teneinde de noodzakelijke verbeteringen aan te brengen, uitgaande van de ervaring en de knowhow die het EESC als officieel vertegenwoordigingsorgaan van het maatschappelijk middenveld op dit gebied heeft verworven.

2. Opgedane ervaring

2.1. Dankzij de uitstekende en door het Comité hoog gewaardeerde werkzaamheden die in het kader van het ETF-project(10) zijn verricht, is er thans een duidelijk beeld van de huidige toestand en is er meer bereidheid tot samenwerking bij de middenveldorganisaties in de Zuidoost-Europese landen op zowel nationaal als regionaal niveau.

2.2. De resultaten van dit project en van andere werkzaamheden kunnen in het kort als volgt worden samengevat:

- Sociale partners. Er zijn reeds organisaties die werkgevers en vakverenigingen vertegenwoordigen. Hoewel de situatie in de verschillende betrokken landen sterk uiteenloopt, is een meerderheid ervan voldoende representatief; zij moeten evenwel beter worden ondersteund en van meer middelen worden voorzien willen zij ten volle in staat zijn een leidende rol te spelen in de sociale dialoog, de burgerdialoog en, ruimer, de participatieve democratie. Sommige organisaties slagen er op dit ogenblik niet in een echte sociale dialoog te voeren. In sommige gevallen moeten zij met het oog op hun taken ook op wettelijk vlak meer gewicht krijgen(11). Zij zijn begonnen een netwerk te vormen en op regionale basis samen te werken in het kader van het Zuidoost-Europese Werkgeversforum (SEEEF) en het Balkanforum van het Europees Verbond van Vakverenigingen (ETUC BF). Hoewel de meest noodzakelijke hulp reeds is verleend, blijft de behoefte aan meer opleiding en knowhow bestaan. In sommige gevallen moet echte onafhankelijkheid van de overheid nog worden verzekerd.

- Andere middenveldorganisaties. Bedoeling was alle soorten middenveldorganisaties bij het project te betrekken maar het was niet mogelijk voldoende "niet-sociale partnerorganisaties" te vinden die geschikt waren om bij de werkzaamheden te worden ingeschakeld(12). Dit euvel moet worden verholpen.

- Houding van de regeringen en andere overheden. Vastgesteld werd dat deze de belangrijkste belemmering voor de burgerdialoog vormt. Slechts in een klein aantal gevallen waren overheden bereid middenveldorganisaties aan echt overleg te laten deelnemen of waren ze bereid de noodzaak van dergelijk overleg te erkennen. In sommige gevallen zou er een betere wettelijke basis voor middenveldorganisaties moeten komen.

2.3. Tijdens de op 2 en 3 september 2002 te Thessaloniki gehouden conferentie over het ETF-project onderkenden de deelnemende vertegenwoordigers van de sociale partners de volgende behoeften voor de nabije toekomst:

- Versterking van de middenveldorganisaties en hun rol op nationaal niveau. Daarbij zal ook moeten worden nagegaan of er met het oog op een doeltreffender aanwending van de middelen eventuele herstructureringen noodzakelijk zijn.

- Ontwikkeling van de vaardigheden en knowhow van nationale organisaties zodat zij een actieve rol in de sociale dialoog kunnen spelen.

- Netwerkvorming tussen organisaties op regionaal niveau door netwerken van sociale en beroepsverenigingen te versterken en een netwerk van SER's en soortgelijke organisaties tot stand te brengen.

2.4. De na afloop van het project door de sociale partners geformuleerde conclusies en aanbevelingen werden goedgekeurd tijdens een van 3 tot 5 maart 2003 te Zagreb gehouden vergadering. Het Comité stemt volledig in met deze verklaring en beklemtoont dat de betrokken nationale overheden het streven naar verwezenlijking van deze doelstellingen hun volledige steun moeten toezeggen.

3. Toekomstige uitdagingen

3.1. Natuurlijk zijn er nog spanningen en is er nog wantrouwen in de regio na zovele jaren van onrust en oorlog; dit heeft in sommige gevallen ook gevolgen voor de bereidheid om samen te werken. Zo zal het waarschijnlijk moeilijk zijn om met betrekking tot het verstrekken van gemeenschappelijke diensten (zoals een permanent forum voor SER's) tot overeenstemming te komen over plaats en verantwoordelijkheden. Er is eveneens nog veel werk aan de winkel om de infrastructuur weer op te bouwen, hetgeen ook van cruciaal belang is om directe buitenlandse investeringen aan te trekken.

3.2. Het EESC heeft er reeds eerder op gewezen dat de verschillende uitdagingen waarmee de Zuidoost-Europese landen worden geconfronteerd, het best vanuit een regionale benadering kunnen worden aangepakt. Ook de Commissie onderschrijft dit standpunt (stabilisatie- en associatieproces). Ondanks de uiteenlopende situatie in verschillende delen van de regio zal in dit advies worden nagegaan wat op basis van een regionale benadering moet worden ondernomen; in de meeste gevallen zullen deze eisen ook op nationaal niveau gelden.

3.3. Met het oog op duurzame stabiliteit en welvaart is het van cruciaal belang dat middenveldorganisaties een sterke positie innemen en dat participatieve democratie algemeen ingang vindt. Sociale dialoog blijft in eerste instantie van het allergrootste belang; voorts moet er ook nog veel worden gedaan om deze dialoog kracht bij te zetten.

3.4. Van groot belang is tevens de ontwikkeling van een ruimere burgerdialoog. Bewustmaking van de burgers van de noodzaak zorg te dragen voor het milieu en van het recht op een eerlijke behandeling als consumenten zijn centrale aandachtspunten; een en ander zal evenwel veel tijd in beslag nemen daar weinig kennis en ervaring aanwezig is en de beschikbare middelen daarvoor nog geringer zijn.

3.5. Om een doeltreffende burgerdialoog in de Zuidoost-Europese landen tot stand te brengen moet o.m. worden gestreefd naar:

- erkenning door alle nationale, regionale en lokale overheden dat middenveldorganisaties een essentiële rol spelen in de democratie en de ontwikkeling van een cultuur waarin de bijdrage van deze maatschappelijke organisaties op prijs gesteld wordt;

- erkenning dat de toegenomen doorzichtigheid en verantwoordelijkheidszin die uit een grotere betrokkenheid van middenveldorganisaties voortvloeien, een krachtig middel kunnen zijn om corruptie te bestrijden;

- erkenning dat middelveldorganisaties alles in het werk moeten stellen om hun potentieel en hun prestaties te verhogen; in het belang van hun leden moeten zij daarbij ook streven naar een betere representativiteit en een groter vermogen om meerwaarde re creëren, zowel in de context van de burger- als van de sociale dialoog. In dit verband zijn ook een betere organisatie en een beter beheer geboden;

- adequate middelen (geld, mensen, onderzoek, materiële voorzieningen, enz.) en onderwijs en opleiding om de sociale-partnerorganisaties de nodige capaciteiten, vaardigheden en knowhow te verstrekken;

- hulp aan andere middenveldorganisaties ter ontwikkeling van een reëel potentieel om aan de uitgebreidere burgerdialoog te kunnen deelnemen. In deze context zullen deze andere middenveldorganisaties in eerste instantie moeten worden geïdentificeerd; vervolgens zal moeten worden nagegaan of zij wel representatief zijn en welke hun behoeften zijn. Dit zal een proces van lange adem zijn;

- een wettelijke grondslag voor de erkenning van middenveldorganisaties, waaraan men zich ook houdt;

- onafhankelijkheid van middenveldorganisaties ten opzichte van de overheid;

- samenwerking en uitwisseling van goede praktijken op nationaal en regionaal niveau en met derde partijen (zoals organisaties van EU-lidstaten en internationale organisaties).

3.6. De financieringsmogelijkheden en andere soorten van hulpverlening zullen in dit verband van cruciaal belang zijn. De financiering zal waarschijnlijk nogal beperkt zijn, vooral omdat ook vele andere partijen na de uitbreiding een beroep op de EU-fondsen zullen doen. Het is in eerste instantie zaak dat de Zuidoost-Europese landen economisch onafhankelijk worden, hoewel dit waarschijnlijk vele jaren tijd zal vergen. Deze problematiek wordt nog verder in deze tekst uitgediept, maar het is duidelijk dat sociale dialoog absoluut noodzakelijk is om de economische situatie te verbeteren; ook een ruimere burgerdialoog is van buitengewoon belang. Middenveldorganisaties moeten hun stem kunnen laten horen over de wijze waarop de toegekende financiële middelen worden aangewend.

4. Voorwaarden om de huidige situatie te verbeteren

4.1. Politieke aspecten

4.1.1. Het uitgangspunt voor reële verbetering ligt op het politieke vlak. Dit betekent o.m. dat de EU een duidelijke politieke verbintenis moet aangaan om de Zuidoost-Europese landen te helpen en hen als lidstaten te aanvaarden als zij aan alle toetredingscriteria hebben voldaan; de betrokken Zuidoost-Europese landen moeten van hun kant de politieke wil opbrengen om de noodzakelijke hervormingen in en door te voeren zodat zij ten volle aan de toetredingscriteria kunnen voldoen.

4.1.2. In de praktijk wijst alles erop dat de Zuidoost-Europese landen de burgerdialoog nog niet ondersteunen, laat staan aanmoedigen, en dat zij niet bereid zijn sociale dialoog toe te staan zonder daar zelf actief aan deel te nemen. Dit geldt voor zowel het nationale, regionale als lokale niveau. In de context van dit advies verheugt het EESC zich evenwel over de duidelijke verklaring van de Kroatische overheid dat de ontwikkeling van de civil society voor de regering een kernprioriteit is. Over het algemeen is er echter weinig begrip voor de noodzaak van onafhankelijke middenveldorganisaties in een participatieve democratie. Zolang deze houding niet verandert en deze verandering in de werking van de democratie niet tot uiting komt, is er weinig kans dat de criteria voor EU-lidmaatschap worden gehaald. Een verandering van houding is even belangrijk op regionaal en lokaal als op nationaal niveau, aangezien al deze niveaus van grote betekenis zijn voor de ontwikkeling van economische groei.

4.1.3. Voor het bestaan en de activiteiten van de middenveldorganisaties moet er absoluut een wettelijke grondslag komen; alleen zo zal er mettertijd een raadplegingscultuur kunnen worden ontwikkeld.

4.1.4. Het doeltreffendste middel om ervoor te zorgen dat de noodzaak van een burgerdialoog wordt erkend, is te garanderen dat middenveldorganisaties voldoende sterk en bekwaam zijn om aan te tonen hoe waardevol de bijdrage wel is die zij aan de economische en sociale ontwikkeling van hun land kunnen leveren; met het oog daarop moet men ook over actieve, sterke en onafhankelijke media kunnen beschikken.

4.2. Economische aspecten

4.2.1. Een belangrijke taak van alle Zuidoost-Europese landen is de ontwikkeling van een sterkere economie, dus te zorgen voor meer werkgelegenheid, grotere stabiliteit en reële sociale vooruitgang. Het laatste verslag van de directeur-generaal voor economische en financiële zaken over de economie in het gebied(13) geeft reden tot enig optimisme. De conclusie ervan luidt immers dat vanuit macro-economisch oogpunt de inflatie gestaag afneemt, de verhogingen van het deficit van de lopende rekeningen beperkt zijn, en de voortzetting van het stabilisatie- en hervormingsproces het economisch klimaat hebben verbeterd. Niettemin wordt er ook gewezen op de uitdagingen die te wachten staan, met name de bestrijding van corruptie en misdaad, de voltooiing van het privatiseringsproces en de noodzakelijke hervorming van de openbare sector. Deze uitdagingen zetten een rem op de inspanningen die worden geleverd om meer directe buitenlandse investeringen aan te trekken, die tot dusver niet meer dan 5 % van het BBP bedragen.

4.2.2. In het verslag wordt ook duidelijk gewezen op de kloof tussen de Zuidoost-Europese landen en de huidige EU-lidstaten. Zo komt bijvoorbeeld het BBP van de hele regio (met 25 miljoen inwoners of ca. 6,5 % van de huidige EU-bevolking) overeen met ca. 0,6 % van dat van de EU of 40 % van dat van Portugal (met ca. 11 miljoen inwoners).

4.2.3. Het is duidelijk zaak meer directe buitenlandse investeringen aan te trekken; de toegenomen stabiliteit in het gebied kan hiertoe bijdragen, samen met sommige noodzakelijke hervormingen, economische herstructureringen en de liberalisering van de handel. Op dit vlak is er wat vooruitgang geboekt bij kleine en middelgrote ondernemingen (MKB), maar er is nog heel wat werk aan de winkel in deze sector die voor de groei zo belangrijk is.

4.2.4. Om de overige problemen aan te pakken die directe buitenlandse investeringen in de weg staan, dient er een gezond, doeltreffend en een voor ondernemingen gunstig klimaat te worden geschapen, wat onder meer betekent dat wetten worden nageleefd en dat er een adequaat en transparant wettelijke kader is. Thema's als gezondheid en veiligheid op de werkplek zijn ook van belang. Middenveldorganisaties en de media spelen een sleutelrol in de bestrijding van corruptie, die ook een prioriteit is. Via de deelname van de sociale partners kan praktische ervaring en knowhow worden ingebracht die voor een dergelijke ontwikkeling noodzakelijk zijn. De betrokkenheid van andere middenveldorganisaties kan eveneens van groot belang zijn.

4.3. Middelen

4.3.1. Los van de bovenvermelde politieke factoren moeten de redenen waarom middenveldorganisaties tot dusver geen belangrijkere rol spelen, vooral worden gezocht in het gebrek aan middelen, ervaring en opleiding. Deze hangen onderling samen, maar het gebrek aan middelen is wel het centrale pijnpunt.

4.3.2. Om doeltreffend te kunnen werken moet een middenveldorganisatie in het ideale geval volledig onafhankelijk zijn van de overheid, over voldoende financiële middelen beschikken, met de nodige steun bekwaam personeel in dienst kunnen nemen, en hen een opleiding kunnen geven om de nodige vaardigheden te verwerven. Deze middelen moeten te zijner tijd door de middenveldorganisatie zelf worden bijeengebracht uit lidmaatschapsbijdragen en andere bronnen (als de verkoop van publicaties en onderzoeksresultaten, conferenties, enz.). Op korte termijn kunnen middenveldorganisaties wel enige geldelijke of andere steun gebruiken.

4.3.3. Het tekort aan middelen zal voor de middenveldorganisaties meestal een ernstig probleem zijn. Zij zullen waarschijnlijk in grote mate afhankelijk zijn van ondersteuning en knowhow van soortgelijke organisaties elders (vooral in de EU-lidstaten), maar moeten elke gelegenheid aangrijpen om hun leden aanvullende voordelen te bieden en aan anderen diensten tegen betaling te leveren; dit zal hen helpen hun onafhankelijkheid en autonomie te bewaren.

4.4. Media en communicatie

4.4.1. Onafhankelijke, vrije en sterke media vormen een van de belangrijkste vereisten voor een gezonde en stabiele democratie; het publiek moet voldoende geïnformeerd zijn wil het een actieve en passende rol kunnen spelen in het bestuur van het land.

4.4.2. De media zorgen niet alleen voor informatie maar bieden de middenveldorganisaties ook de kans hun standpunt bekend te maken bij een breder publiek, op nationaal of indien nodig op internationaal niveau. Zij zouden dan ook moeten worden aangemoedigd om zich voor de werkzaamheden van de middenveldorganisaties te interesseren. Zonder middenveldorganisaties kan er nauwelijks sprake zijn van een publieke opinie.

5. Aanbevelingen

5.1. Bij het formuleren van de volgende aanbevelingen is het Comité zich ervan bewust dat het onverstandig zou zijn aan te dringen op niet-haalbare financiële verbintenissen. Het verzoekt de EU evenwel dringend de thans ter beschikking gestelde, zeer beperkte middelen voor de ontwikkeling van middenveldorganisaties en participatieve democratie in Zuidoost-Europese landen op te trekken, ondanks de druk die ook vanuit andere hoek op de EU-begroting wordt uitgeoefend. Naar mag worden aangenomen, zal deze ondersteuning uiteindelijk grote voordelen opleveren, niet in het minst door een verbetering van de economische omstandigheden waardoor het leven van de burgers er reëel op zal vooruitgaan; zonder financiering zal deze vooruitgang in het beste geval maar zeer traag verlopen.

5.2. Het Comité beveelt het volgende aan:

5.2.1. Wat de EU en de overheden in de betrokken Zuidoost-Europese landen betreft:

- dienen de inspanningen om het stabiliteitspact te bevorderen, te ontwikkelen en te versterken, te worden voortgezet(14);

- moet de EU de overheden blijven aanmoedigen alles in het werk te stellen om de toetredingscriteria te halen; de aandacht moet daarbij op de praktische tenuitvoerlegging worden toegespitst;

- moet de EU met het oog daarop hun ontwikkeling blijven ondersteunen, zodat de continuïteit wordt gegarandeerd;

- roept het EESC alle betrokken overheden op te streven naar de verwezenlijking van de aanbevelingen die de sociale partners van de Zuidoost-Europese landen in maart 2003 in Zagreb hebben geformuleerd;

- is het EESC bereid, in de mate van het mogelijke, alle hulp te bieden die de betrokken overheden nodig kunnen hebben bij de ontwikkeling van middenveldorganisaties en de sociale en burgerdialoog;

- kan het EESC overwegen, aangezien de groei van ondernemingen van cruciaal belang is voor de economie en de werkgelegenheid, een evenement (of evenementen) op touw te zetten om officiële vertegenwoordigers van Zuidoost-Europese landen (afzonderlijk of op regionale basis) in contact te brengen met sociale partners, teneinde de problemen waarmee zij, en met name het MKB worden geconfronteerd, te bespreken, alsook na te gaan onder welke voorwaarden het MKB tot bloei kan komen;

- zal het EESC er bij het Comité van de Regio's op aandringen regionale en lokale overheden te betrekken bij de bevordering van de sociale dialoog in de regio.

5.2.2. Wat de sociale partners (organisaties van werkgevers en werknemers) in Zuidoost-Europese landen betreft:

- moeten geëigende organen voortbouwen op de uitstekende werkzaamheden die tot dusver zijn verricht, teneinde het wederzijdse vertrouwen te versterken en de sociale partners in de Zuidoost-Europese landen voor kwesties met betrekking tot de sociale dialoog de nodige opleiding te geven, en werk te maken van managementcursussen in het algemeen. In deze context kan ook worden gedacht aan samenwerking tussen de Commissie en de Internationale Arbeidsorganisatie;

- hebben sociale-partnerorganisaties behoefte aan opleiding in management en organisatorische vaardigheden, strategische ontwikkeling, financiering en projectbeheer (met inbegrip van de EU-financieringsprogramma's);

- is het EESC bereid na te gaan hoe samenwerkingsverbanden met soortgelijke organisaties in de lidstaten kunnen worden vergemakkelijkt en kan het passende organisaties op EU-niveau uitnodigen om informatie te verstrekken en hen zoveel mogelijk te helpen;

- zou het volgens het EESC een goede zaak zijn als het bij de ontwikkeling van een driejarig programma met het oog op de bovenstaande doelstellingen zou worden betrokken(15);

- zouden buitenlandse ondernemingen moeten worden aangemoedigd om een actieve rol in de relevante nationale organisaties te spelen.

5.2.3. Wat andere middenveldorganisaties betreft,

is het volkomen duidelijk dat de deelname van zowel de sociale partners als andere soorten van middenveldorganisaties van cruciaal belang is om tot een betekenisvolle burgerdialoog te komen; er moet dan ook bijzondere aandacht gaan naar een verbetering van de situatie op dit gebied.

- Het EESC is bereid om via zijn vele contacten en in nauwe samenwerking met de relevante organisaties op EU-niveau te blijven nagaan welk organisaties aan de normen voor EU-middenveldorganisaties voldoen en hen bij te staan om eventuele tekortkomingen met het oog op hun verdere ontwikkeling te verhelpen.

- Het EESC is bereid voor de nodige follow-up te zorgen door de toepassing van dezelfde regelingen als voor sociale-partnerorganisaties (zie hierboven) te vergemakkelijken en door andere geëigende organisaties te helpen acties te ontplooien om hun vaardigheden en knowhow te ontwikkelen.

- Alle betrokkenen moeten hun steun geven aan de totstandkoming van adequate netwerken van organisaties in de regio, die relevante aspecten van activiteiten bestrijken, met name wanneer ze op jongeren betrekking hebben.

5.2.4. Wat de media en de communicatie betreft:

- zou de EU moeten overwegen om, onder het fungerende voorzitterschap van de Europese Unie, een evenement te financieren waarop middenveldorganisaties uit de regio regeringsvertegenwoordigers kunnen ontmoeten, waarbij informatie kan worden verstrekt over de geboekte vooruitgang en waarbij de ontwikkeling van de burgerdialoog kan worden besproken. De media zouden moeten worden aangemoedigd aan dit evenement deel te nemen en zouden via hun verslaggeving de burgerdialoog in de Zuidoost-Europese landen een duidelijker imago kunnen geven. In geval van financiering door de EU (of andere instanties) zou de EESC zo'n evenement met genoegen mee op touw helpen zetten;

- zou de EU in haar communicatiebeleid ook de aandacht moeten vestigen op de noodzaak en de waarde van de burgerdialoog in het algemeen en in de Zuidoost-Europese landen in het bijzonder;

- zou de EU haar inspanningen moeten voortzetten om onafhankelijke media in de Zuidoost-Europese landen te bevorderen.

5.2.5. Andere voorstellen

- De Wereldbank en het IMF moeten in samenwerking met het EESC, andere EU-instellingen en de Internationale Arbeidsorganisatie eveneens bijdragen tot de versterking van organisaties van sociale partners en het maatschappelijk middenveld.

- SER's (en soortgelijke organen) in Zuidoost-Europese landen zouden moeten samenwerken om een IT-netwerk op te zetten teneinde ideeën en ervaringen uit te wisselen, zodat de beste methoden kunnen worden vastgesteld en verspreid.

- Naarmate de SER's in de Zuidoost-Europese landen zich ontwikkelen, zouden ze ook moeten worden aangemoedigd om met de SER's in de EU samen te werken.

- Het EESC is bereid hiertoe zijn steentje bij te dragen, indien het daarom wordt verzocht.

- Het EESC zou het ten slotte een goede zaak vinden als te zijner tijd een orgaan in het leven zou worden geroepen, waarvan het samen met de SER's in de Zuidoost-Europese landen deel zou uitmaken. Dit orgaan zou zich kunnen buigen over zaken van gemeenschappelijk belang en ervoor kunnen zorgen via het netwerk regelmatige banden te onderhouden; het zou tevens als contactpunt voor middenveldorganisaties in de Zuidoost-Europese landen en in de EU kunnen fungeren.

Brussel, 15 mei 2003.

De voorzitter

van het Europees Economisch en Sociaal Comité

R. Briesch

(1) Met name Croatië, Bosnië Herzegovina, Servië en Montenegro, de vroegere Joegoslavische Republiek Macedonië, Albanië en Kosovo; laatstgenoemd gebied heeft de status van een VN-protectoraat en wordt in onderhavig document als afzonderlijk rechtsgebied in aanmerking genomen.

(2) Informatief rapport over "Betrekkingen van de Europese Unie met bepaalde landen van Zuidoost-Europa" (september 1998) en het initiatiefadvies over "De ontwikkeling van menselijk kapitaal in de Westelijke Balkan" (april 2001).

(3) Een en ander maakte deel uit van het stabiliteitspact.

(4) De studie "Sociale dialoog in Zuidoost-Europese landen - Mogelijkheden, beperkingen, vooruitzichten - een vergelijkende studie", van Darko Marinkovic is verkrijgbaar bij de Europese Stichting voor Opleiding (ETF).

(5) Voor de situatie van de sociale partners in elk land, zie de studie "Sociale dialoog in Zuidoost-Europese landen - Mogelijkheden, beperkingen, vooruitzichten - een vergelijkende studie", van Darko Marinkovic is verkrijgbaar bij de Europese Stichting voor Opleiding (ETF).

(6) Het EESC verheugt zich erover dat in de conclusies van het voorzitterschap, Brussel, 20 en 21 maart 2003 (punten 80-84), duidelijk wordt verklaard dat EU-lidmaatschap voor de Zuidoost-Europese landen in het vooruitzicht ligt.

(7) Bijvoorbeeld in de adviezen "De rol en bijdrage van de maatschappelijke organisaties bij de opbouw van Europa" (PB C 329 van 11.11.1999) en "De georganiseerde civiele samenleving en Europese governance - Bijdrage van het Economisch en Sociaal Comité tot het opstellen van het witboek over Europese governance" (PB C 193 van 10.7.2001), waarin ook criteria voor de representativiteit van middenveldorganisaties zijn opgenomen.

(8) De laatste mededeling van de Commissie waarin wordt gehamerd op de noodzaak de cultuur van raadpleging en dialoog te versterken, is COM(2002) 704 def. van 11.12.2002.

(9) In COM(2003) 139 def. (Tweede jaarverslag van de Commissie over het stabilisatie- en associatieproces in de Zuidoost-Europese landen) wordt gesteld dat er traag maar zeker een actief maatschappelijk middenveld in de westelijke Balkan tot stand komt. Het ontwikkelingsniveau verschilt evenwel sterk van land tot land. Wat beroepsorganisaties en vakverenigingen betreft, staan deze landen nog niet erg sterk. De meerderheid ervan moet worden ondersteund om op dit gebied doeltreffender te kunnen functioneren.

(10) Het IAO-team voor Midden- en Oost-Europa en de Internationale Werkgeversorganisatie waren hier ook bij betrokken.

(11) Een eventuele wettelijke grondslag moet volledig in overeenstemming zijn met de internationale bepalingen inzake vrijheid van vereniging.

(12) Een aantal NGO's is evenwel sterk bij de regio betrokken en beschikt over de nodige ervaring en de nodige middelen. In de sociale sector zijn er ook tal van "vrouwenverenigingen" die een netwerk vormen.

(13) European Economy Occasional Paper No 1 "The Western Balkans in transition" January 2003.

(14) Het EESC stelt met genoegen vast dat in het kader van het initiatief van het stabiliteitspact met het oog op sociale samenhang, ondersteuning van de sociale partners en de ministeries van arbeid en sociale zaken de eerste prioriteit van het actieplan voor 2003 vormt (zie de brochure over "Improving Social Policy in South Eastern Europe" (Bevordering van het sociale beleid in Zuidoost-Europa), Stabiliteitspact voor Zuidoost-Europa, december 2002.

(15) Het EESC is zich ervan bewust dat dergelijke werkzaamheden financiering behoeven.