A4-0118/98

Resolutie over de problemen van de eilandregio's van de Europese Unie

Het Europees Parlement,

- onder verwijzing naar zijn resolutie van 16 mei 1997 over een geïntegreerd beleid dat is aangepast aan het specifieke karakter van de eilandgebieden van de Europese Unie ((PB C 167 van 2.6.1997, blz. 249.)),

- gelet op artikel 129 B, lid 2 van het EG-Verdrag,

- gelet op artikel 130 A van het EG-Verdrag als gewijzigd bij het Verdrag van Amsterdam (artikel 158),

- gezien het arrest van het Hof van Justitie van 23 januari 1983 in de zaak 8/82 ("discriminatie bestaat erin dat identieke situaties verschillend en verschillende situaties op identieke wijze worden behandeld"),

- gelet op de conclusies van de drie congressen van de kamers van koophandel van de insulaire regio's van de Europese Unie, te weten het congres op Chios (1994) over "economische en sociale samenhang", het congres van Palma de Mallorca (1995) over "een communautair beleid voor duurzame groei in de insulaire regio's van de Europese Unie" en het congres van Palermo (1996) over "het netwerk van de eilanden in Europa - projecten en partnerschap voor de ontwikkeling van het eigen potentieel",

- gezien de conclusies van de Europese Raad van Turijn (maart 1996), met name het besluit om het vraagstuk van de eilandgebieden op de agenda van de IGC te plaatsen,

- gezien de resultaten van de eerste conferentie over de duurzame ontwikkeling van de eilanden (Minorca, 26 april 1997),

- gezien het Ontwikkelingsplan voor de Communautaire Ruimte, voorgesteld in Noordwijk op 9-10 juni 1997 (SDEC),

- gezien de resultaten van de ECOFIN-Raad van 1 december 1997,

- gelet op de voorstellen en kritische opmerkingen van de regionale instanties van de insulaire regio's van de EU, die voor een groot deel het resultaat zijn van de werkzaamheden van de commissie "eilanden" van de Conferentie van Perifere Maritieme Regio's in Europa,

- gezien het werkdocument over de kust- en eilandregio's van de Europese Unie, van het DG Studies van het Europees Parlement van april 1996 (PE 166.018),

- gezien de openbare hoorzitting over de problemen van de eilandgebieden, georganiseerd door zijn Commissie regionaal beleid op 20 januari 1998,

- gezien de publicatie "Portrait des îles" van EUROSTAT,

- gezien het verslag van de Commissie regionaal beleid en de adviezen van de Commissie milieubeheer, volksgezondheid en consumentenbescherming en de Commissie visserij (A4-0118/98),

A. overwegende dat een eilandgebied een deel van een lidstaat is dat volledig omgeven is door de zee, geen enkele vaste verbinding heeft met het vasteland en geen hoofdstad van de Unie herbergt,

B. overwegende dat artikel 130 A van het Verdrag, als gewijzigd door het Verdrag van Amsterdam, zich tot doel stelt de verschillen in ontwikkelingsniveau tussen de diverse gebieden en de achterstand van de minderbegunstigde of eilandgebieden te verkleinen,

C. overwegende dat artikel 130 A geïnterpreteerd moet worden in het licht van de bij de slotakte van het Verdrag van Amsterdam gevoegde verklaring (nr. 30) waarin wordt erkend dat "insulaire regio's lijden onder structurele handicaps die verband houden met hun insulaire status, welke door hun blijvend karakter de economische en sociale ontwikkeling van deze regio's nadelig beïnvloeden",

D. overwegende dat deze verklaring bij de slotakte ertoe bijdraagt dat de verplichtingen die zijn aangegaan in de nieuwe tekst van artikel 130 A, die in Amsterdam is aangenomen, nog versterkt en verder ook toelicht dat dit artikel een antwoord is op de ontwikkelingsachterstand van alle eilandregio's van de Unie,

E. overwegende dat de nadelen waaronder de eilandregio's lijden en waardoor zij duidelijk van het vasteland verschillen in meerdere of mindere mate het gevolg zijn van de beperkingen van de bruikbare oppervlakte, de visgronden en de mate waarin water- en energievoorraden voorhanden zijn, van de vervuiling van de zee en de kusten, het bijzonder moeilijke afval- en afvalwaterbeheer, de ontvolking, de kusterosie, het gebrek aan gekwalificeerde arbeidskrachten, de afwezigheid van schaalvergrotingsbesparingen voor de ondernemingen, de extra kosten voor vervoer en communicaties, van het "dubbele eilandkarakter" van de kleinere eilanden die deel uitmaken van een archipel en van de hoge infrastructuurkosten; daarbij komt nog in de winter het isolement van bepaalde noordelijke regio's door ijsvorming;

F. overwegende dat de Conferentie van Amsterdam erkend heeft dat de handicaps waaronder de eilandregio's lijden moeten worden gecompenseerd met specifieke maatregelen,

G. overwegende dat de Europese Unie meerdere malen al terdege rekening heeft gehouden met de natuurlijke handicaps als factoren die bepalend kunnen zijn voor de zwakte van een economie, zoals in het geval van de dunbevolkte gebieden of de bijzondere behandeling van de ultraperifere gebieden,

H. overwegende dat het permanente karakter van de specifieke eigenschappen die het gevolg zijn van de eilandpositie een coördinatie van initiatieven en acties vereist ten behoeve van een geïntegreerde en omvattende ontwikkeling in deze gebieden en bijgevolg ook vereist dat het infrastructuur- en ontwikkelingsbeleid garanties biedt voor het prioritaire recht van de eilandbewoners op een duurzame ontwikkeling alsook voor de instandhouding en het niet-destructieve gebruik van de rijkdommen van de eilanden,

I. overwegende dat de verschillende eilandregio's niet in dezelfde mate te lijden hebben onder de gevolgen van hun eilandpositie en dat een Europees beleid ten gunste van deze regio's moet inspelen op de verschillende problemen waarmee elk geconfronteerd is,

J. overwegende dat het voor deze eilandregio's van essentieel belang is dat zij onder billijke voorwaarden in de interne markt worden geïntegreerd,

K. overwegende dat uit de voorstellen van de Commissie in AGENDA 2000 paradoxaal genoeg blijkt dat slechts een gering aantal insulaire regio's van de Europese Unie met ingang van 1999 zullen worden beschouwd als regio's met een ontwikkelingsachterstand, die bijgevolg specifieke structurele steun nodig hebben,

De eilandpositie en de hervorming van de structuurfondsen

1. verlangt dat de Commissie bij de volgende herziening van de structuurfondsen niet uitsluitend rekening houdt met macro-economische factoren als voorwaarde voor de insulaire regio's van de Europese Unie om in aanmerking te komen voor de doelstellingen van de structuurfondsen, maar ook met geo-economische criteria zoals het perifere of eilandkarakter als permanente natuurlijke hindernissen voor een duurzame regionale ontwikkeling;

2. is gekant tegen een te strenge toepassing van de drempel van 75% van het BBP pro capite met gelijke koopkracht op de insulaire regio's, die integendeel in de geest van het Verdrag van Amsterdam specifieke maatregelen verdienen die zijn afgestemd op hun respectieve ontwikkeling en die hun natuurlijke handicap kunnen compenseren;

3. wenst dat in het kader van een van de drie communautaire initiatieven die zijn gepland in het kader van de hervorming van de structuurfondsen (Interreg) een nieuw programma wordt opgenomen dat volledig gericht is op de eilandregio's;

4. wenst dat de Commissie rekening houdt met de onder NUTS III geclassificeerde eilandregio's die echter zijn ingepast in een ruimere continentale context en geclassificeerd zijn onder NUTS II; wenst derhalve dat in het licht daarvan de Nomenclatuur van territoriale statistische eenheden wordt herzien;

5. wenst dat de Commissie bij de opstelling en tenuitvoerlegging van communautaire richtlijnen en verordeningen en van beleidsdocumenten en strategieën in het algemeen rekening houdt met de specificiteit van de insulaire regio's;

6. wenst dat in het kader van de hervorming van de structuurfondsen hogere co-financieringspercentages voor de eilandregio's met een grotere ontwikkelingsachterstand in overweging worden genomen, volgens het additionaliteitsprincipe dat verder uitgewerkt zal worden in de nieuwe verordeningen;

7. wenst dat de Europese Commissie bij het Secretariaat-generaal een gemeenschappelijke groep opricht die boven de deelnemende DG's een coördinerende functie vervult, met als taak het beheer, tezamen met de Europese instellingen en de nationale en plaatselijke autoriteiten van een geïntegreerd beleid voor alle eilandregio's van de Unie; wenst dat dit beleid enerzijds juridische en financiële instrumenten voor het voeren van een regionaal beleid omvat, als tegenwicht voor de structurele nadelen ingevolge het insulaire karakter van deze gebieden, en anderzijds voorziet in de aanpassing van de communautaire beleidsvormen die een negatieve uitwerking kunnen hebben voor de economische en sociale ontwikkeling van deze gebieden, waarbij er zorg voor moet worden gedragen dat de belangrijke problemen waarmee elke eilandregio of groep eilandregio's concreet af te rekenen krijgt zo gericht mogelijk worden verholpen;

8. acht het dienstig dat de vertegenwoordigers van de plaatselijke en regionale overheden en de kamers van koophandel, de universiteiten en de organisaties voor de bescherming van het ecologisch en cultureel erfgoed en de bevordering van gelijke kansen telkens betrokken worden bij de uitstippeling en tenuitvoerlegging van het nationale of communautaire beleid ten behoeve van de insulaire regio's van de Europese Unie;

9. wenst dat tijdens de nieuwe financiële programmeringsperiode voor het cohesiebeleid verder steun wordt toegezegd voor het samenwerkingsbeleid tussen de verschillende eilanden via communautaire programma's voor de ontwikkeling van netwerken tussen de eilandregio's, van het type EURISLES, IMEDOC en ISLENET en andere, zoals die van de kamers van koophandel van de insulaire regio's van de Europese Unie;

10. wenst dat het via zijn Commissie regionaal beleid in de toekomst gaat samenwerken met de regionale en plaatselijke overheden en met internationale en niet-gouvernementele organisaties die werkzaam zijn op het gebied van de duurzame ontwikkeling van de eilandregio's;

Overheidssteun

11. is van mening dat de eilandregio's niet automatisch de voordelen van de steunmaatregelen uit hoofde van artikel 92, lid 3 sub a) van het EG-Verdrag moeten verliezen als hun BBP per hoofd boven de drempel van 75% van het communautaire gemiddelde bij gelijke koopkracht uitkomt;

12. verlangt dat de Commissie de functioneringssteun die de lidstaten - ook op vervoersgebied - aan al hun eilandregio's toekennen, toestaat als verenigbaar met de interne markt, op voorwaarde dat de steun is toegekend om de extra kosten te compenseren die voortvloeien uit het geleden natuurlijke nadeel;

13. wenst dat, ter compensatie van de economische en sociale nadelen die voortvloeien uit de natuurlijke handicap die eilandregio's ondervinden, de toekomstige richtsnoeren voor overheidssteun aan regionale projecten zo worden geformuleerd dat ook rekening wordt gehouden met deze eilandregio's en dat de eilandregio's die onder doelstelling 1 vallen in elk geval een maximumpercentage van netto equivalente subsidie van 50% wordt toegekend en dat de andere eilandgebieden ten minste een gelijke behandeling krijgen als die welke wordt toegekend aan de dunstbevolkte regio's van de huidige doelstelling 6 (een maximum netto equivalente subsidie van 30%);

Vervoer, milieu, telecommunicatie, energie, toerisme en sociale zaken

14. verzoekt de Commissie een onderzoek in te stellen naar de meerkosten voor vervoer als gevolg van het insulaire karakter;

15. wenst dat de meerkosten voor het vervoer van personen, goederen en energie van en naar de eilandregio's met compenserende maatregelen in evenwicht worden gebracht en de zelfvoorziening van deze regio's op het gebied van energie en de bevoorrading met eerste levensbehoeften wordt versterkt;

16. dringt erop aan dat artikel 129 B (nieuw artikel 154) wordt toegepast waar de klaarblijkelijke noodzaak bestaat de insulaire regio's met de centrale regio's van de Gemeenschap te verbinden;

17. wenst enerzijds dat het Europees Milieuagentschap een onderzoek instelt naar de negatieve gevolgen voor het milieu van de toename en de behandeling van vaste en vloeibare afvalstoffen, de energieafhankelijkheid en de impact van het toerisme tijdens de topseizoenen en anderzijds dat de resultaten van deze onderzoeken doorwerken in het toekomstige beleid voor de eilandregio¨s; wenst dat het Europese Milieuagentschap een specifieke studie wijdt aan de insulaire gebieden in de EU, met bijzondere aandacht voor de milieu- en energieaspecten, het beheer van de kustgebieden en verschijnselen zoals erosie en woestijnvorming;

18. verzoekt de Commissie stelselmatig onderzoek te verrichten naar de grensoverschrijdende gevolgen voor het milieu van de insulaire regio's, ongeacht of zij toe te schrijven zijn aan activiteiten in lidstaten van de Europese Unie dan wel daarbuiten, en af te zien van de financiering van projecten in lidstaten of derde landen wanneer blijkt dat deze negatieve gevolgen hebben voor het milieu van de insulaire regio van een lidstaat;

19. wenst dat steun wordt verleend voor de ontwikkeling van de informatiemaatschappij en dat de telefoon- en telematicanetwerken in alle eilandregio's worden verbeterd, o.a. door ze in te passen in de transeuropese netwerken;

20. wenst dat in het kader van een geïntegreerd communautair beleid werk wordt gemaakt van acties en proefprojecten om de eilandregio's te doen fungeren als laboratoria op het gebied van de alternatieve energiebronnen en de energiebesparing en dat bijgevolg de ruime verspreiding van nieuwe technologieën, de financiering van onderzoekslaboratoria en de toekenning van studiebeurzen worden aangezwengeld; acht het van belang dat enkele eilandregio's worden uitgekozen om er te kunnen experimenteren met de voorziening door duurzame energiebronnen, zoals wordt voorgesteld in het Witboek "Energie voor de toekomst: duurzame energiebronnen" van DG XVII, met de bedoeling de eilanden minder afhankelijk te maken van fossiele energiebronnen;

21. verzoekt de Commissie er in eerste instantie voor te zorgen dat de eilanden en met name de eilanden waar geen watervoorraden beschikbaar zijn op hun eigen waterhuishouding kunnen terugvallen en wenst dat de Commissie bij voorrang de uitvoering van de desbetreffende projecten medefinanciert;

22. is van oordeel dat eilandeconomieën die uitsluitend van het toerisme afhankelijk zijn, gediversifieerd moeten worden met het oog op de spreiding van het toerisme en de bevordering van nieuwe en geïntegreerde endogene ontwikkelingsbronnen;

23. is van oordeel dat bij het voeren van een geïntegreerd beleid ten behoeve van de insulaire regio's rekening moet worden gehouden met het risico dat een al te sterk ontwikkeld toerisme inhoudt voor de duurzame ontwikkeling van bepaalde van die regio's; verzoekt de Commissie oog te hebben voor de gevolgen die de wildgroei van extra voorzieningen die de kustgebieden aantasten (zoals de inrichting van jachthavens) en de aanleg van toeristische infrastructuur op het platteland hebben voor het milieu;

24. wenst de oprichting van een werkgroep voor de gemeenschappelijke problemen van de handel in de eilandregio's in het kader van het derde meerjarenprogramma ten behoeve van het MKB;

25. verzoekt de Commissie rekening te houden met de bijzonder beroerde situatie van de kleinere eilanden die deel uitmaken van een archipel op gezondheids- en onderwijsgebied, een situatie die het gevolg is van hun "dubbele eilandkarakter";

26. wenst dat de Commissie prioritair de aankoop van middelen voor ziekenvervoer in spoedgevallen op de archipels en de kleinere eilandregio's cofinanciert opdat in geval van nood een stabiele en snelle verbinding tot stand kan worden gebracht tussen deze gebieden en de grotere eilanden enerzijds en het vasteland anderzijds; wenst dat de Commissie de aanschaf van brandbestrijdingsmiddelen voor gebruik vanuit de lucht en op het land medefinanciert, zodat de natuurlijke rijkdommen van de eilanden op efficiënte wijze kunnen worden beschermd;

27. is van mening dat het programma voor verbindingen met veerboten niet alleen moet voldoen aan de doeleinden van de rederijen, maar ook aan de behoeften van de eilandbewoners, met name in de wintermaanden;

28. wenst dat de Commissie werk maakt van een aantal maatregelen voor de instandhouding van de culturele specificiteit van de insulaire regio's, met name via acties op institutioneel niveau en gerichte projecten voor de degelijke inrichting van historische en archeologische sites, de wederaanleg van traditionele dorpen, de verfraaiing van woonwijken en de intensivering van de internationale samenwerking op cultureel gebied;

29. verzoekt de Commissie ervoor te waken dat de in het nieuwe kader van het Cohesiefonds begunstigde lidstaten prioriteit verlenen aan infrastructuurvoorzieningen op het gebied van vervoer, milieu en telecommunicatie in de insulaire regio's;

30. vindt dat erop moet worden toegezien dat elk initiatief met het oog op de verdere ontwikkeling van de insulaire regio's in de Europese Unie economisch haalbaar, sociaal aanvaardbaar en in technisch opzicht verantwoord is, het milieu ontziet en verenigbaar is met de beginselen van duurzame ontwikkeling;

31. is van mening dat het in het kader van een ontwikkelingsstrategie voor de insulaire regio's geboden is het historisch, artistiek, cultureel en taalkundig patrimonium van de gebieden in kwestie in stand te houden;

32. vindt dat er een Europees jaar voor de eilanden moet komen, tijdens hetwelk onder meer en bijvoorbeeld in Brussel een forum over de eilandenproblematiek kan worden georganiseerd waaraan alle instanties en actoren van alle insulaire regio's in de Europese Unie deelnemen om de specifieke problemen van de eilanden te bespreken en te zoeken naar voor iedereen aanvaardbare oplossingen;

33. verlangt dat het Sociaal Fonds wordt ingezet om de werkloosheid te bestrijden, die duidelijk seizoengebonden is, door programma's met een traditioneel karakter (houtbewerking, steenhouwerij, metaalbewerking), waarvan de producten gemakkelijk op de toeristische markt kunnen worden afgezet; acht de verspreiding van onderwijsinstellingen in de eilandgebieden die deze kunnen steunen van buitengewoon belang, omdat hierdoor het maatschappelijke, culturele en economische leven kan worden bevorderd, met name buiten het zomerseizoen, omdat dan een afname en veroudering van de eilandbevolking optreedt;

Fiscale en financiële stimuli

34. wenst dat de Commissie de Europese context beschouwt als bestaande uit drie zones: de continentale zone, de ultraperifere gebieden en daar tussenin de eilandgebieden, waarvoor kan worden gedacht aan fiscale harmonisatiemaatregelen die rekening houden met het specifieke karakter van deze gebieden;

35. wenst dat in de geest van de verklaring van de ECOFIN-Raad van december 1997 in het kader van de belastingcoördinatie, alle Europese eilandregio's bijzondere bescherming genieten ter ondersteuning van hun economische ontwikkeling;

36. wenst dat de Commissie onderzoekt welke fiscale en financiële stimuli mogelijk zijn om de endogene ontwikkeling van de eilandregio's te bevorderen in de zin van die welke in onderhavige resolutie worden voorgesteld;

37. verzoekt de Commissie absolute prioriteit te verlenen aan beleidsprojecten die tot doel hebben de in ecologisch opzicht kwetsbare gebieden op de eilanden te beschermen en wenst dat de Commissie bij voorrang de uitvoering van deze projecten medefinanciert;

38. verzoekt de Commissie in het licht van de conclusies van de Werkgelegenheidstop te Luxemburg haar goedkeuring te hechten aan proefprojecten voor insulaire regio's met betrekking tot de vermindering van het BTW-percentage in arbeidsintensieve sectoren (zoals de horecasector), om aldus de werkgelegenheid aan te zwengelen;

Landbouw en visserij

39. wenst dat in het GLB het principe wordt opgenomen van een correctiecoëfficiënt voor de steun, aangepast aan de omvang van de landbouwbedrijven, het gebied waarin ze zijn gevestigd en hun rendement door ook rekening te houden met de kwetsbaarheid als gevolg van de eilandsituatie, zowel in economisch als in ecologisch opzicht, en met het oog daarop specifieke maatregelen te nemen voor de duurzame, kleinschalige agro-voedingssector, met bijzondere nadruk op ecologische teelten;

40. verzoekt de Commissie bijstand te verlenen voor de invoering van een "insulair kwaliteitsmerk" in het kader van een geïntegreerd beleid, zodat de specifieke productie van eigen bodem kan worden gesteund;

41. wijst op het belang van de visserij voor de economie van tal van eilanden, de noodzaak om de bestaande concurrentieachterstand tussen de kust en het eiland als gevolg van de natuurlijke situatie of de zeer verschillende technische ontwikkeling en het bestaan van beperkte alternatieven voor de werkgelegenheid in te halen; verzoekt derhalve de Commissie de wenselijkheid te onderzoeken van een bijzonder statuut voor de kleinere eilanden die afhankelijk zijn van de visserij, in het kader waarvan passende maatregelen kunnen worden genomen ter bescherming van de visserijactiviteit van de eilanden, ook wat betreft de vissoorten die niet onder het GVB vallen;

42. constateert dat de eilanden, ondanks de speciale behandeling die de ultraperifere regio's van de Europese Unie ten deel valt uit hoofde van de communautaire verdragen, Verklaring 26 van de slotakte van Maastricht en het in het Verdrag van Amsterdam opgenomen nieuwe artikel 299, lid 2 van het VEU, in het algemeen te kampen hebben met concurrentienadelen ten gevolge van hun relatieve isolatie ten opzichte van de continentale markt;

43. wenst garanties dat de consument, ten minste voor de basisproducten, dezelfde prijzen betaalt als op het continent;

44. wenst dat de twee eilandregio's van Estland van bij de fase voorafgaand aan de toetreding, worden opgenomen in het geïntegreerd beleid ten gunste van de eilanden;

45. verzoekt zijn Voorzitter deze resolutie te doen toekomen aan de Raad, de Commissie, het Comité van de regio's en het Economisch en Sociaal Comité.