NL    NL NL 
 
NL 1   NL  COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN 
Brussel, 20.10.2009 
SEC(2009) 1397  
  
WERKDOCUMENT VAN DE DIENSTEN VAN DE COMMISSIE 
SAMENVATTING VAN DE EFFECTBEOORDELING  
  
Begeleidend document bij de 
  
MEDEDELING VAN DE COMMISSIE A AN HET EUROPEES PARLEMENT, 
DE RAAD, HET EUROPEES ECONOMIS CH EN SOCIAAL COMITÉ EN HET 
COMITÉ VAN DE REGIO'S 
 
Solidariteit in de gezondheidszorg: verkleining van de ongelijkheid op 
gezondheidsgebied in de EU 
 
 
{COM(2009) 567 definitief} 
{SEC(2009) 1396}  
 
NL 2   NL 1. I NLEIDING  
Dit document is een samenvatting van de effect beoordeling waarin de beleidsopties voor een 
EU-initiatief "Solidariteit in de gezondheidszorg: verkleining van de ongelijkheid op gezondheidsgebied in de EU" worden geanalys eerd. De Commissie constateerde in de EU-
gezondheidsstrategie dat er behoefte was aan maatregelen
1 en kondigde in de vernieuwde 
sociale agenda 2008 een EU-i nitiatief inzake o ngelijkheid op gezondheidsgebied aan2. Dit 
document bevat opmerkingen van de Raad voor  effectbeoordelingen over de doelen, het 
gebruik van de termen "ongelij kheden" (inequalities) en "onge lijke kansen" (inequities), en 
evenredigheid, subsidiariteit en  kosten. Het verslag bindt uits luitend de diensten van de 
Commissie die bij de opstelling ervan betrokken waren en loopt niet vooruit op de definitieve 
beslissing van de Commissie. 
De verantwoordelijkheid voor de aanpak van on gelijkheid op gezondheidsgebied ligt primair 
bij de lidstaten, maar EU-beleid kan een indire ct effect op de gezondheid hebben en ertoe 
bijdragen dat bestaande belemmeringen voor maatregelen worden weggenomen. Het verslag 
pleit voor EU-maatregelen om de inspanningen  van de lidstaten en  belanghebbenden te 
ondersteunen en aan te vullen en  om het EU-beleid in te zette n voor de verkleining van de 
ongelijkheid op gezondheidsgebied, w aarbij de subsidiariteit volle dig in acht wordt genomen.  
De maatregelen van de EU moeten de verbeter ing van de gezondheid van de gehele bevolking 
ondersteunen, maar met nadruk op de verklein ing van vermijdbare en onrechtvaardige 
gradiënten in gezondheid tussen sociale groepen en regio's in de EU – waarbij de gezondheid 
op een hoger niveau wordt gebracht ("levelling-up").  
Zowel op EU- als op nationaal niveau zijn al verscheidene maatregele n genomen. De huidige 
maatregelen worden echter beperkt door een gering bewustzijn en een lage prioriteit, gebrek 
aan engagement van de belanghebbenden, hiaten  in de informatie of kennis, onvoldoende 
uitwisseling van goede praktijken en problemen bij het formuleren van een intersectorale beleidsaanpak. Daarom worden in dit document maatregelen voorgesteld om deze kwesties op 
te lossen.  
2. P
ROBLEEMSTELLING  
Thans bedraagt het verschil in levensverwachti ng bij geboorte tussen de verschillende EU-
lidstaten acht jaar bij vrouwen en veertien jaar  bij mannen. Ook zijn er  grote verschillen in 
sterfte, functiebeperkingen en ziekten tussen de lidstaten en de regio's van de EU. In sommige 
landen is het verschil in gezondheid in verg elijking met het EU-gemiddelde en de best 
presterende landen de afgelopen 20 jaar toegenomen. 
                                                 
1 COM(2007) 630. 
2 COM(2008) 412.  
 
NL 3   NL In alle lidstaten zijn er grote verschillen in gezondheid tussen sociale groepen, gedefinieerd op 
basis van inkomen, beroep, opleiding sniveau of etnische groepering3. Mensen met een lagere 
opleiding, inkomen of beroep leve n korter en brengen meer tijd  in slechte gezondheid door. 
De verschillen in levensverwachting bij ge boorte tussen de sociaaleconomische groepen 
variëren van vier tot tien jaar bij mannen en van twee tot zes ja ar bij vrouwen. Hiertegen zijn 
veel maatregelen op het gebied van fysiek e en mentale gezondheid genomen. In sommige 
landen is de kloof de laat ste decennia toegenomen.  
Ongelijkheid op gezondheidsgebied hangt  samen met ongelijkheid in sociale 
gezondheidsdeterminanten, zoals levens omstandigheden (huisvesting, omgeving), 
gezondheidsgerelateerd gedrag (eetge woonten, roken, lichaamsbeweging), 
arbeidsvoorwaarden en -omstandigheden, opleidi ng, toegang tot sociale zekerheid, waaronder 
toegang tot goede gezondheidszor g. Een groot deel va n de ongelijkheid op gezondheidsgebied 
is vermijdbaar en vatbaar voor beleid dat door EU-beleid kan worden beïnvloed. 
Op drie gebieden zijn zwakke punten vastgesteld die een be lemmering vormen voor 
doeltreffende maatregelen om de ongelijkheid op gezondheidsgebied aan te pakken. Op de 
volgende gebieden kan de EU maatregelen van de lidstaten ondersteunen en aanvullen:  
Gering bewustzijn en onvoldoende beleidsprioriteit en engagement bij de lidstaten en andere 
belanghebbenden. 
Gebrek aan vergelijkbare en periodieke gegevens, monitori ng en rapportage. Onvoldoende 
kennis over de determinanten en over doeltreffend uitvoeringsbeleid. 
De aanpak van de ongelijkheid op gezondheidsg ebied is op EU-niveau onvoldoende onderling 
afgestemd. 
De lidstaten voeren wel enige beleidsmaatregelen uit, maar een algemene strategie ontbreekt. 
Meer dan de helft van de lidstaten legt geen beleidsmatige accenten op de verkleining van de 
ongelijkheid op gezondheidsgebied. Bovendien wordt het beleid niet voldoende geëvalueerd 
en verspreid.  
Hoewel op veel gebieden degelijk feitenmateriaal bestaat, is er meer gedetailleerde informatie 
nodig over het effect ( causaliteit) en het belang van enke le gezondheidsdeterminanten om 
doeltreffende maatregelen voor specifieke bevolk ingsgroepen en determinanten uit te voeren. 
Ook is er behoefte aan vergelijkbare, routinemat ig beschikbare, gegevens  van de hele EU over 
gezondheidsresultaten en determinanten va n de ongelijkheid op gezondheidsgebied, 
uitgesplitst naar sociaaleconomische groep.  
De ontwikkeling van beleid word t belemmerd door een tekort aan EU-gegevens en kennis uit 
onderzoek. Betere en gedeelde inzichten en een goede motivatie kunnen zorgen voor het 
engagement dat nu bij veel belanghebbenden ontbreekt. 
Op EU-niveau heeft de ongelijkheid op gezondhe idsgebied een hogere prioriteit gekregen in 
het beleid en verscheidene EU-beleidsonderdel en hebben een positief effect. Dit is echter 
                                                 
3 Health Status & Living Conditions. Monitoring Report prepared by the European Observatory on the 
Social Situation. Europese Commissie, 2008.  
 
NL 4   NL moeilijk te kwantificeren en de aanpak van ongelijkheid op gezondheidsgebied is niet 
noemenswaardig geïntegreerd in de rele vante onderdelen van het EU-beleid.  
3. D OELEN  
De EU-maatregelen tegen ongelijkheid op gezon dheidsgebied moeten de maatregelen van de 
lidstaten en andere belanghebbe nden ondersteunen en aanvullen en ertoe leiden dat het beleid 
en de activiteiten van de EU een hoogwaardi ge gezondheidsbescherming verschaffen, zoals 
vastgelegd in het Verdrag. Voor zover mogelijk  moet de door het EU-beleid verschafte 
gezondheidsbescherming gelden voor alle burgers, ongeacht hun woonplaats of sociale 
achtergrond. Door deze doelen te bereiken, kunn en de EU-maatregelen een bijdrage leveren 
aan de verkleining van de ongelijkheid  op gezondheidsgebied in de EU.  
3.1. Algemeen doel 
Het algemene doel van dit initiatief is de insp anningen van de lidstaten en belanghebbenden te 
ondersteunen en aan te vullen en het EU-belei d in te zetten voor de verkleining van de 
ongelijkheid op gezondheidsgebied. 
3.2. Specifieke doelen  
Specifieke doelen zijn: 
Bewustmaking, uitwisseling van informatie en van beste praktijken, beleidscoördinatie en 
bevordering van de aanpak van ongelijkheid op gezondheidsgebied als beleidsprioriteit; dit 
zowel op EU- en nationaal niveau als door andere belanghebbenden. 
Verbetering van de beschikbaarheid van ge gevens en de metings-, monitoring-, en 
rapportagemechanismen voor de ongelijkheid op gezondheidsgebied in de hele EU en 
verbetering van de kennisbasis over de oorzak en van de ongelijkheid op gezondheidsgebied 
en de wetenschappelijke onderbouwing voor maatregelen. Afstemming van de bijdrage van relevant EU-b eleid op de verminderi ng van de ongelijkheid 
op gezondheidsgebied, onder meer door het onde rsteunen van de inspanningen van de 
lidstaten en de belanghebbenden om de ongelijkheid op gezondheidsgebied aan te pakken, met bijzondere aandacht voor kwetsbare groepen en derde landen. 
4. A
NALYSE VAN SUBSIDIARITEIT : IS BEMOEIENIS VAN DE EU GERECHTVAARDIGD ?  
Hoewel de grootste verantw oordelijkheid voor de aanpa k van de ongelijkheid op 
gezondheidsgebied bij de lidstaten ligt, is het probleem van belang voor het beleid van de EU, 
en wel om de volgende redenen:  
In de eerste plaats blijkt uit de verspreiding  en de persistentie van de ongelijkheid op 
gezondheidsgebied dat er een disc repantie bestaat tussen de best aande situatie en enkele van 
de algemene doelstellingen van de EU, zoals versterking van de economische en sociale 
samenhang, garanderen van gelijke kansen, bevordering van de verkleining van de 
ongelijkheden, en de bevordering van de gelijkheid tussen mannen en vrouwen en de solidariteit tussen de lidstaten (artikel 2 van het EG-verdrag en artikel 2 van het EG-Verdrag).  
 
NL 5   NL In de tweede plaats brengt de slechte ge zondheid bij delen van de EU-bevolking hoge 
alternatieve kosten ("opportunity  costs") voor de Unie met zich  mee. Dit is een economische 
reden om maatregelen te nemen. Een hoog volks gezondheidsniveau is van belang in de 
context van een vergrijzende bevolking, omdat d it een langer actief leven mogelijk maakt en 
voor meer productiviteit, concur rentiekracht en werkgelegenheid zorgt. Een vermijdbare 
slechte gezondheid leidt ook tot hoge kosten v oor de volksgezondheidsstelsels en legt een 
onnodig beslag op de publieke middelen. De vermindering van onnodige verliezen door een 
slechte gezondheid en vroegtijdige sterfte kan bijdragen aan het bereiken van de Lissabon-
doelstellingen en aan een volledige benutti ng van het Europese welvaartspotentieel.  
Verscheidene artikelen van het EG-Verdrag bieden een rechtsbasis voor maatregelen, 
waaronder: de artikelen 12 en 13 (antidiscriminatie ), 125 (bevordering va n werkgelegenheid, 
met goed opgeleide werknemers en een flexib ele arbeidsmarkt), 136 en 137 (verbetering van 
de levensomstandigheden en de arbeidsvoorw aarden, sociale bescherming en bestrijding van 
uitsluiting), 152 (hoog niveau van gezon dheidbescherming bij elk beleid van de 
Gemeenschap) en 158 en 159 (versterking van de economische en sociale samenhang). Op 
basis van deze artikelen kan de Gemeenschap de maatregelen van de lidstaten ondersteunen 
en aanvullen. 
De noodzaak van EU-maatregelen blijkt: 1) uit de behoefte aan een EU -brede verzameling 
van gegevens en monitoring, aangezien de EU bete r dan de individuele lidstaten in staat is om 
voor betrouwbare en vergelijkbare gegevens te zorgen en 2) u it het cohesiebeleid, waarmee de 
EU aan de lidstaten – en vooral aan de minder we lvarende regio's – fina nciële steun verleent, 
die kan worden geïnvesteerd in de be langrijke factoren van ongelijkheid op 
gezondheidsgebied, zoals levensomstandi gheden, opleiding, arbeidsbemiddeling en 
gezondheidszorg (bevordering, preventie en behandeling). De EU kan ook toegevoegde 
waarde  verschaffen door het bewustzijn te vergro ten en de aandacht op  de ongelijkheid op 
gezondheidsgebied te vestigen, de monitori ngmechanismen te verbeteren, onderzoek en 
kennisvergaring te bevorderen, de zichtbaarhei d van de relevante maatregelen te vergroten 
door een betere uitwisseling van ervaringen en goe de praktijken en door de capaciteit uit te 
bouwen, en door de verbanden tussen de versch illende EU- beleidsgeb ieden te versterken. 
Deze voorstellen zijn naar voren gekomen in de antwoorden op de raadpleging en andere 
onderzoeken.  
5. B ELEIDSOPTIES  
Er zijn drie opties geanalyseerd waarmee de  doelen bereikt kunnen worden. Optie I is de 
voortzetting van de huidige m aatregelen ("status quo"). Optie II ("uitbreiding van de 
bestaande maatregelen") is gebaseerd op de bestaande werkzaamheden die binnen korte tijd 
zonder verdere of fundamentel e veranderingen met de bestaande instrumenten van de 
Gemeenschap kunnen worden uitgebreid. Deze optie kan in een mededeling worden vastgelegd. Optie III ("ingrijpende veranderingen ") neemt meer tijd in beslag en omvat 
veranderingen aan de bestaande EU-instrumen ten. Hiervoor is een aa nbeveling van de Raad 
noodzakelijk. De opties zijn cumulatief (optie  III bouwt voort op optie II, die voortbouwt op 
optie I - zie tabel). 
 
NL 6   NL 5.1. Optie I: Status quo  
Optie I houdt in dat de werkzaamheden om de verkleining van de ongelijkheden op 
gezondheidsgebied te ondersteunen worden voortg ezet in het kader van de sociale OCM en de 
gezondheidsstrategie. Gelijkheid van kansen op gezondheidsgebied is een hoofdbeginsel van 
de gezondheidsstrategie en de vermindering va n ongelijkheid in toegan g tot gezondheidszorg 
en in gezondheid is een gemeenschappelijk doe l van de sociale OCM. Door de uitwisseling 
van ervaringen helpt de EU de lidstaten om dit doel om te zetten in nationale strategieën. De 
mechanismen omvatten nationale strategische verslagen en het gemeenschappelijke verslag 
over sociale bescherming en sociale integratie , intercollegiale toetsi ngen en vergaderingen 
van het Comité voor sociale bescherming, alsm ede vergaderingen van de Deskundigengroep 
voor sociale gezondheidsdeterminanten en ongel ijkheid op gezondheidsgebied van de EU en 
de Groep volksgezondheid op het niveau van hoge ambtenaren. Er is financiële ondersteuning 
via Progress en het gezondheidsprogram ma 2008-2013. Ook het cohesiebeleid, het 
gemeenschappelijk landbouwbeleid en he t Landbouwfonds voor Plat telandsontwikkeling 
ondersteunen enkele activiteiten die de belangr ijkste factoren van de gezondheid betreffen. 
Andere maatregelen van de EU zouden worden  voortgezet, zij het niet toegespitst op de 
ongelijkheid op gezondheidsgebied. 
5.2. Optie II: Uitbreiding van de bestaande maatregelen  
Optie II houdt in dat de Commissie een mededeling vaststelt waarin de ongelijkheid 
gezondheidsgebied onder de aandacht wordt gebracht, met nadruk op de economische, 
politieke en ethische dimensie ervan. Met op tie II wordt de verkleining van ongelijkheid op 
gezondheidsgebied als beleidsprioriteit aangedui d, de dialoog met belanghebbenden versterkt 
en gestreefd naar een beter gebruik van best aande informatie- en uitwisselingsmechanismen 
en bestaande financiële ondersteuning. Deze op tie ondersteunt maatregelen om kennis voor 
doeltreffende maatregelen op te bouwen en streef t naar een beter systeem voor de meting van 
ongelijkheden op gezondheidsgebied tussen de lidstaten, regio's in de EU en bevolkingsgroepen. In de relevante beleidsgeb ieden worden een eerste debat over mogelijke 
maatregelen op dit gebied aangemoedigd (zoa ls bij de raadpleging door verscheidene 
nationale autoriteiten is voorgesteld). Er  wordt een reeks sp ecifieke maatregelen 
aangekondigd, die op de uitbouw van de bestaande  maatregelen gericht zijn, maar waarvoor 
geen ingrijpende nieuwe ontwikkeling van beleid noodzakelijk is . De ontwikkeling van 
concreet beleid blijft de verant woordelijkheid van de lidstaten. 
5.3. Optie III: Ingrijpende veranderingen  
In het kader van optie III st elt de Commissie bovendien het volgende voor: een aanbeveling 
van de Raad over ongelijkheid op gezondheidsgebied; doelstellingen om de ongelijkheid op gezondheidsgebied in de hele EU te verklein en; een interinstitutione el adviescomité op hoog 
niveau; een evaluatie van een aantal beleidsgeb ieden om de verkleining van ongelijkheid op 
gezondheidsgebied daarin op te nemen als exp liciete prioriteit, met een herverdeling of 
toevoeging van middelen voor de periode na 2013; een evaluatie van communautaire 
maatregelen die bijdragen aan de toegankelijkhe id van de basisbehoeften voor de gezondheid 
(gezondheidszorg, huisvesting, voedsel, water en opl eiding), en een breder internationaal 
initiatief om de wereldwijde ongelijk heid op gezondheidsgebied aan te pakken. 
 
NL 7   NL 6. E FFECTANALYSE  
Dit is een niet-wetge vend initiatief, gericht op meer ondersteuning en aanvulling van de 
inspanningen van lidstaten en ande re belanghebbenden om de ongelijkheid op 
gezondheidsgebied te verkleinen. De maatregelen die in de opties I, II en III worden voorgesteld, omvatten: 1) verhoogde inspanningen  om de coördinatie en de opvolging van de 
kwesties op EU-niveau te verbeteren en 2) ver hoogde inspanningen om de lidstaten en andere 
belanghebbenden juist in de huidige economische cr isis bewust te maken van gezondheids- en 
sociale kwesties. De doorslaggevend e factor voor het effect van de  voorstellen is de mate van 
ondersteuning die de lidstaten en andere be langhebbenden ondervinden bij hun inspanningen 
om de ongelijkheid op gezondheidsgebied te verkleinen.  
6.1. Sociale effecten 
Naar verwachting hebben de maatregelen in de  drie opties positieve sociale effecten. Van 
geen van de maatregelen is een negatief sociaa l effect te verwachten. In  vergelijking met optie 
I hebben de opties II en III naar verwachti ng een groter positief sociaal effect. 
Een belangrijk punt is de huidige economische crisis, omdat een verslechtering van enkele 
gezondheidsfactoren tot meer ongelijkheid op gez ondheidsgebied kan leiden. De opties II en 
III kunnen door de verhoogde bewustmakingsactiviteite n ertoe bijdragen dat de lidstaten dit 
beleidsgebied niet verwaarlozen bij het vaststellen va n hun prioriteiten en da t daardoor in de 
toekomst geen negatieve economische en soci ale consequenties zijn te verwachten.  
6.2. Economische effecten 
De indirecte economische kosten van grot e ongelijkheden op gezondheidsgebied zijn 
potentieel aanzienlijk. Zij zijn echter niet nauw keurig te schatten. Volgens een studie zou de 
potentiële economische winst uit de verbetering van de gezondheid van de  hele bevolking tot 
het niveau van de hoger opgeleiden naar schatt ing tussen 1,2% en 9% van het bnp bedragen.  
Het is moeilijk de kosten te bepalen van maatregelen om de beschikbaarheid en de 
vergelijkbaarheid van gegevens – met name naar sociaaleconomische status – te verbeteren.  
In algemene termen zou een verbetering in de  factoren van de gezondheid en ongelijkheid op 
gezondheidsgebied een positief economisch effect hebben. Op lange termijn zou de winst in 
gezondheid en de verminderingen bij het verlie s van gezonde levensjare n kostenneutraal zijn 
of tot een algemene economische winst leiden.  
7. B
EOORDELING VAN DE OPTIES  
Alle drie opties zouden bijdragen aan het bereik en van de algemene doelstellingen, waarbij 
optie III waarschijnlijk het gr ootste effect zou hebben. Optie III brengt echter extra kosten en 
omzettingsproblemen met zich mee. Op basis va n de haalbaarheid ( vooral het vermogen om 
op te treden tegen de achtergrond van de huidige crisis) en de daarmee samenhangende kosten, gaat de voorkeur uit naar optie II. Optie II is te beschouwen als een uitgangspunt voor 
 
NL 8   NL verdere maatregelen op EU-niveau tegen ongelij kheid op gezondheidsgebied en is volledig in 
overeenstemming met het s ubsidiariteitsbeginsel.  
8. M ONITORING EN EVALUATIE  
De beoordeelde maatregelen omvatten voorste llen ter verbetering van de informatie, 
monitoring en rapportage over de geboekte vooru itgang bij de aanpak van de ongelijkheid op 
gezondheidsgebied en de determinanten erva n, die voor monitoring en evaluatie kunnen 
worden gebruikt. Ook zal de Commissie hulp van deskundigen inroepen voor regelmatige 
analyses van de ontwikkelingen in het EU -beleid door middel van de Europese 
waarnemingspost voor de sociale situatie en de  Europese waarnemingspost voor stelsels en 
beleid voor gezondheidszorg. Een extra monitori ngmechanisme is een in 2012 uit te brengen 
verslag van de Commissie over de  uitvoering van dit initiatief en de geboekte vooruitgang bij 
de aanpak van ongelijkheid op gezondheidsg ebied. Verdere verslagen zijn gepland.  
 
NL 9   NL Optie I  
– Status quo  Optie II  
– Uitbreiding van de bestaande maatregelen  Optie III  
– Ingrijpende 
veranderingen  
 
NL 10   NL