Eindverslag van de raadadviseur-auditeur (1)

Qualcomm (exclusiviteitsbetalingen)

(AT.40220)

(2018/C 269/15)

Inleiding

(1) Het ontwerpbesluit betreft de verrichting van betalingen door Qualcomm Inc. (hierna „Qualcomm” genoemd) aan Apple Inc. (hierna „Apple” genoemd) op voorwaarde dat Apple Qualcomm volledig zou laten voorzien in Apples behoefte aan basebandchipsets die compatibel zijn met de cellulaire communicatienorm „Long Term Evolution” (LTE) en met de oudere normen „Global System for Mobile Communications” (GSM) en „Universal Mobile Telecommunications System” (UMTS). Volgens het ontwerpbesluit is dit in strijd met artikel 102 VWEU en artikel 54 van de Overeenkomst betreffende de Europese Economische Ruimte.

(2) In augustus 2014 heeft de Commissie op eigen initiatief een onderzoek ingeleid naar afspraken met betrekking tot de aankoop en het gebruik van de basebandchipsets van Qualcomm. Tussen 12 augustus 2014 en 23 juli 2015 heeft de Commissie diverse verzoeken om inlichtingen verzonden op grond van artikel 18, leden 2 en 3, van Verordening (EG) nr. 1/2003 van de Raad ( 2 )

(3) Op 16 juli 2015 heeft de Commissie ten aanzien van Qualcomm een procedure ingeleid in de zin van artikel 11, lid 6, van Verordening nr. 1/2003 en artikel 2, lid 1, van Verordening (EG) nr. 773/2004 van de Commissie ( 3 )

(4) Op 8 december 2015 heeft de Commissie op grond van artikel 27, lid 2, van Verordening nr. 1/2003 en artikel 10, lid 1, van Verordening nr. 773/2004 een aan Qualcomm gerichte mededeling van punten van bezwaar (hierna „MPB” genoemd) vastgesteld. In wezen bevat de MPB de voorlopige conclusie van de Commissie dat Qualcomm, zonder enige objectieve rechtvaardiging of efficiëntiewinst, misbruik maakte van haar machtspositie door betalingen aan Apple te verrichten op voorwaarde dat Apple Qualcomm volledig zou laten voorzien in Apples behoefte aan basebandchipsets die compatibel zijn met: i) de UMTS- en GSM-normen; en ii) de LTE-normen, en tevens de oudere UMTS- en GSM-normen.

(5) Eveneens op 8 december 2015 heeft het directoraat-generaal Concurrentie van de Commissie (hierna „DG Concurrentie” genoemd) Qualcomm als hoffelijkheidsbetuiging een informele voorafgaande kopie van de MPB toegezonden. De MPB zelf werd de dag daarop per koeriersdienst verzonden naar Qualcomm. Volgens de begeleidende brief van 9 december 2015 die samen met de MPB was verzonden, had Qualcomm drie maanden de tijd om schriftelijk te antwoorden. Deze termijn werd vastgesteld om „rekening te houden met de omvang en de aard van het dossier, de inhoud van de [MPB], het feit dat op dezelfde dag een mededeling van punten van bezwaar tegen [Qualcomm] in zaak AT.39711 — Qualcomm (afbraakprijzen) was vastgesteld en de komende vakantieperiode”. Indien Qualcomm binnen vijf werkdagen na de kennisgeving van de MPB om toegang tot het dossier verzocht, zou de termijn ingaan „op de dag na ontvangst van de cd-rom/dvd met het toegankelijke deel van het dossier”.

(6) Qualcomm heeft op 11 december 2015 een formele kennisgeving van de MPB per koeriersdienst ontvangen. Naar aanleiding van het verzoek van Qualcomm van 18 december heeft de Commissie op 21 december 2015 documenten op een elektronisch opslagmedium aan Qualcomm verstrekt teneinde toegang tot het dossier te verlenen in overeenstemming met artikel 27, lid 2, van Verordening nr. 1/2003 en artikel 15 van Verordening nr. 773/2004.

Toegang tot het dossier na de MPB en de termijn voor het beantwoorden van de MPB

Uitwisselingen tussen Qualcomm en DG Concurrentie

(7) Bij brief van 29 januari 2016 aan DG Concurrentie heeft Qualcomm zich beklaagd over verwarrende verwijzingen naar documenten, bezwaar gemaakt tegen wat zij beschouwde als overmatige en niet-informatieve bewerkingen in de toegankelijke versies van de documenten die zij had ontvangen, en haar verbazing uitgesproken over het ogenschijnlijk kleine aantal documenten van Apple onder die documenten.

(8) DG Concurrentie heeft bij brief van 19 februari 2016 gereageerd. Daarin heeft het een aantal verwijzingsproblemen opgehelderd en verholpen en heeft het onder meer uitgelegd dat de discrepantie tussen het aangegeven aantal documenten in bepaalde „documentverzamelingen” ( 4 ) van het onderzoeksdossier en het aantal niet-vertrouwelijke versies in de toegankelijke versie van deze verzamelingen die op 21 december 2015 beschikbaar is gesteld, te wijten was aan het feit dat drie informatieverstrekkers hadden geëist dat sommige documenten volledig vertrouwelijk werden behandeld. Voor sommige bewerkte teksten was DG Concurrentie van mening dat er geen volledigere niet-vertrouwelijke samenvattingen vereist waren.

(9) Bij e-mails van 19 februari, 26 februari en 3 maart 2016 heeft DG Concurrentie Qualcomm het volgende verstrekt: i) bewerkte versies van bepaalde documenten die voorheen niet toegankelijk waren; ii) bijgewerkte bewerkte versies van andere reeds verstrekte documenten; en iii) samenvattingen van (delen van) bepaalde documenten waarvan de verstrekkers hadden geëist dat zij in hun geheel vertrouwelijk werden behandeld.

(10) Bij brief van 4 maart 2016 aan DG Concurrentie heeft Qualcomm er nogmaals op gewezen dat zij toegang had gekregen tot een incoherente en onvolledige versie van het dossier, die veel documenten bevatte waarin uitvoerige en ongerechtvaardigde bewerkingen waren doorgevoerd in passages die voor haar verdediging waarschijnlijk van belang waren. De brief bevatte een uitgebreide bijlage met gedetailleerde verzoeken om verdere toegang tot het dossier.

(11) Op 7 maart 2016 heeft Qualcomm DG Concurrentie schriftelijk verzocht om „een verlenging van de termijn voor het beantwoorden van de [MPB]”. Qualcomm betoogde dat de in de begeleidende brief bij de MPB vastgestelde termijn van drie maanden om de MPB te beantwoorden nog niet was ingegaan wegens „ernstige en aanhoudende problemen” met de toegang tot het dossier. Subsidiair verzocht Qualcomm om „een verlenging van de termijn met ten minste drie maanden […] (d.w.z. tot ten minste 22 juni 2016)”.

(12) Bij brief van 16 maart 2016 heeft DG Concurrentie geantwoord op de twee eerdere brieven van Qualcomm. Wat de toegang tot het dossier betreft, heeft DG Concurrentie herziene niet-vertrouwelijke versies van sommige documenten verstrekt, de verzoeken van Qualcomm om andere documenten afgewezen en verklaard dat er geen openstaande problemen waren met betrekking tot verwijzingen, vertrouwelijkheid of documenten die zouden ontbreken. Wat de termijn voor het beantwoorden van de MPB betreft, was DG Concurrentie het niet eens met „de kenschetsing van Qualcomm dat de verlening van toegang tot het dossier belangrijke tekortkomingen zou vertonen”, maar heeft het een „verlenging met een maand” toegekend en een „nieuwe termijn” vastgesteld op 22 april 2016„om rekening te houden met de extra tijd die Qualcomm wellicht nodig zou hebben om de na 22 december 2015 verstrekte documenten te beoordelen”.

(13) Bij brief van 21 maart 2016 aan DG Concurrentie heeft Qualcomm de standpunten in de brief van DG Concurrentie van 16 maart 2016 bekritiseerd en aangegeven dat zij „de raadadviseur-auditeur zou verzoeken om een beslissing” met betrekking tot de toegang tot het dossier en de termijn voor het beantwoorden van de MPB.

Verzoeken van Qualcomm aan de raadadviseur-auditeur betreffende de termijn voor het beantwoorden van de MPB

(14) Bij brief van 21 maart 2016 aan de raadadviseur-auditeur heeft Qualcomm verzocht om een „herziening van de door [DG Concurrentie] vastgestelde termijn voor het beantwoorden van de [MPB]”. Qualcomm verzocht in deze context om een „beslissing dat de oorspronkelijke termijn van drie maanden […] ofwel i) nog niet was ingegaan; ofwel ii) ten vroegste op 20 februari 2016 was ingegaan”. Subsidiair verzocht Qualcomm om een „verlenging van de huidige termijn […] tot 22 juni 2016”; d.w.z. drie maanden na de oorspronkelijke termijn”.

(15) Bij brief van 6 april 2016 aan de raadadviseur-auditeur heeft Qualcomm verzocht om verdere toegang tot een grote hoeveelheid materiaal in het dossier van de Commissie. Twee dagen later werd „bijlage 2” van die brief verstrekt. Dit verzoek om toegang tot het dossier (hierna „verzoek van april 2016” genoemd) en andere verzoeken, alsook de wijze waarop deze zijn behandeld, worden verderop in dit verslag beschreven.

(16) Bij e-mail van 15 april 2016 heeft de raadadviseur-auditeur Qualcomm ervan in kennis gesteld dat de termijn voor het schriftelijk beantwoorden van de MPB met ingang van 6 april 2016 (de datum van het verzoek van april 2016) was opgeschort. In die e-mail werd aangegeven dat, zodra de raadadviseur-auditeur het passend achtte deze opschorting op te heffen, verdere aanwijzingen konden worden gegeven met betrekking tot een nieuwe termijn voor het indienen van dit antwoord en eventuele daarmee verband houdende kwesties.

(17) Bij brief van 27 mei 2016 aan Qualcomm heeft de raadadviseur-auditeur een beschrijving gegeven van de verschillende stappen die waren genomen om het verzoek van april 2016 ( 5 ) te behandelen. In het licht daarvan heeft de raadadviseur-auditeur de opschorting opgeheven en een extra periode toegevoegd aan de periode van de termijn voor het schriftelijk beantwoorden van de MPB die vanaf de datum van de opschorting overbleef. Daarmee werd de termijn voor het beantwoorden van de MPB vastgesteld op 23 juni 2016.

(18) Bij brief van 30 mei 2016 heeft Qualcomm bezwaar gemaakt tegen deze herziene termijn. Onder verwijzing naar haar brief van 21 maart 2016 aan de raadadviseur-auditeur herhaalde Qualcomm haar standpunt dat „de oorspronkelijke termijn van drie maanden […] niet op 21 december 2016 is ingegaan”. Volgens Qualcomm zou het toevoegen van drie maanden aan de data waarop bepaalde externe adviseurs van Qualcomm toegang hadden tot bepaalde documenten in het kader van een „dataroomprocedure” (zie punt (26)) betekenen dat „de termijn voor het beantwoorden van de MPB niet vroeger dan 24 augustus 2016 kon vallen”. Subsidiair verzocht Qualcomm om een „verlenging van de huidige termijn […] tot ten minste 25 juli”. Qualcomm verzocht de raadadviseur-auditeur ook om „hoe dan ook” te bevestigen op welke datum Qualcomm kon worden geacht „voldoende toegang tot het dossier te hebben gekregen zodat de oorspronkelijke aan Qualcomm toegekende periode van drie maanden […] was ingegaan”.

(19) Bij e-mail van 1 juni 2016 aan DG Concurrentie hebben de advocaten van Qualcomm, na kennis te hebben genomen van de laatste aanvullende passages niet-bewerkte tekst waartoe Qualcomm volgens de beoordeling van de raadadviseur-auditeur (zie hieronder) recht van toegang had, aangegeven dat deze passages volgens hen „essentieel ontlastend bewijsmateriaal” bevatten en dus dat ten vroegste op 1 juni 2016 toegang tot het dossier was verleend.

(20) In een besluit van 9 juni 2016 (hierna „besluit van de raadadviseur-auditeur van juni 2016” genoemd) heeft de raadadviseur-auditeur eraan herinnerd dat er reeds (op 27 mei 2016) een herziene termijn voor het beantwoorden van de MPB was vastgesteld op 23 juni 2016. Aangezien deze herziene termijn met name was vastgesteld in antwoord op de verzoeken van Qualcomm, was de in de begeleidende brief bij de MPB vastgestelde termijn overbodig geworden. De opmerkingen van Qualcomm over het begin van die termijn waren door de gebeurtenissen achterhaald. Voor zover deze opmerkingen in de brief van Qualcomm van 21 maart 2016 waren opgenomen, zijn zij behandeld in de e-mail en de brief van de raadadviseur-auditeur van respectievelijk 15 april en 27 mei 2016. Voor zover Qualcomm deze opnieuw ter sprake heeft gebracht en deze op 30 mei en 1 juni 2016 heeft bijgewerkt, waren ze niet relevant voor de vraag of de dan geldende termijn (23 juni 2016) moest worden herzien. In dat verband heeft de raadadviseur-auditeur een extra dag toegekend zodat vanuit een „dataroom” vertrouwelijke inhoudelijke opmerkingen namens Qualcomm zouden kunnen worden gemaakt met betrekking tot een beperkt aantal zeer vertrouwelijke documenten (hierna „vertrouwelijke opmerkingen” genoemd) (zie punt (26)) na de indiening van het hoofdgedeelte van het antwoord van Qualcomm op de MPB, waarvoor de termijn nog steeds 23 juni 2016 was.

(21) Bij e-mail, verzonden op de avond van 21 juni 2016, heeft Qualcomm een met redenen omkleed verzoek om een verdere verlenging tot maandag 27 juni 2016 ingediend. De raadadviseur-auditeur heeft de gevraagde verlenging de volgende dag per e-mail toegekend en daarbij gespecificeerd dat, in overeenstemming met het besluit van de raadadviseur-auditeur van juni 2016, een dataroom beschikbaar zou zijn om eventueel vertrouwelijke opmerkingen te maken (zie punt (26)).

(22) Qualcomm heeft haar schriftelijke antwoord op de MPB op 27 juni 2016 ingediend. Op 28 juni en opnieuw op 30 juni 2016 hebben de advocaten van Qualcomm „vertrouwelijke inhoudelijke opmerkingen” ingediend met betrekking tot bepaalde documenten waarvan zij de vertrouwelijke versies hadden onderzocht in het kader van de in punt (26) beschreven procedures met beperkte toegang.

Verzoeken van Qualcomm aan de raadadviseur-auditeur om ruimere toegang tot het dossier na de MPB

(23) Op 30 maart 2016 is de raadadviseur-auditeur, naar aanleiding van een verzoek in de brief van Qualcomm van 21 maart 2016, bijeengekomen met de externe raadsman van Qualcomm. Tijdens deze bijeenkomst werd erop gewezen dat Qualcomm de laatste hand legde aan een verzoek om verdere toegang tot bepaalde documenten die de Commissie met name van Apple had verkregen.

(24) Het verzoek van april 2016 (zie punt (15)) bevatte een uitvoerige motivering in twee bijlagen: de eerste bijlage had betrekking op bepaalde documenten van Apple en Intel Corporation, de tweede op de antwoorden van 13 andere ondernemingen op verzoeken om inlichtingen van de Commissie. Gelet op de prioriteiten van Qualcomm die tijdens de bijeenkomst van 30 maart 2016 naar voren zijn gebracht, heeft de raadadviseur-auditeur de verzoeken van Qualcomm om ruimere toegang tot de in de eerste bijlage genoemde documenten van Apple met voorrang behandeld.

(25) In mei 2016 heeft DG Concurrentie, in opdracht van de raadadviseur-auditeur, Qualcomm vier afzonderlijke reeksen herziene toegankelijke versies verstrekt van (uittreksels van) bepaalde documenten waarop het verzoek van april 2016 betrekking had. Deze herziene versies waren opgesteld na contacten tussen de raadadviseur-auditeur en de 15 betrokken informatieverstrekkers. ( 6 )

(26) De raadadviseur-auditeur heeft bepaalde andere documenten die van twee van deze verstrekkers afkomstig waren, beperkt toegankelijk gemaakt via afzonderlijke „dataroomprocedures” ( 7 ) . Dit hield in dat gespecificeerde externe adviseurs van Qualcomm ten kantore van DG Concurrentie op respectievelijk i) 23 en 24 mei 2016 en ii) 1 juni 2016 toegang kregen tot relevante vertrouwelijke versies. ( 8 ) De toepasselijke dataroomregels voorzagen in de mogelijkheid om vertrouwelijke opmerkingen te maken. Bovendien heeft de raadadviseur-auditeur in mei 2016 een ander document dat van een andere informatieverstrekker afkomstig was, beperkt toegankelijk gemaakt via een „vertrouwelijkheidskring”-overeenkomst ( 9 ) tussen die verstrekker en gespecificeerde externe adviseurs van Qualcomm.

(27) Bij brief van 27 mei 2016 aan Qualcomm betreffende de termijn voor het schriftelijk beantwoorden van de MPB (zie punt (17)) heeft de raadadviseur-auditeur beschreven hoe Qualcomm (of gespecificeerde door Qualcomm benoemde externe adviseurs) dus het leeuwendeel van de informatie (met inbegrip van vertrouwelijke informatie) waarvoor Qualcomm om een ruimere toegang had verzocht, had ontvangen of spoedig zou ontvangen, voor zover dit gerechtvaardigd was door de daadwerkelijke uitoefening van de rechten van verdediging van Qualcomm. In die brief, die in de eerste plaats bedoeld was om een herziene termijn voor het schriftelijk beantwoorden van de MPB vast te stellen, werd toegelicht dat Qualcomm te zijner tijd een met redenen omkleed antwoord op het verzoek van april 2016 zou ontvangen. Voorts werd ook uitgelegd dat de raadadviseur-auditeur de opstelling van het antwoord van Qualcomm op de MPB niet belemmerde door te wachten tot alle aanvullende informatie waarop Qualcomm volgens de raadadviseur-auditeur recht had, was verzameld en een formeel besluit op grond van artikel 7, lid 1, van Besluit 2011/695/EU kon worden vastgesteld, maar dat hij DG Concurrentie had opgedragen om voorafgaand aan een formeel besluit doorlopend — zij het in vier tranches en met voorspelbare tussenpozen — herziene, niet-vertrouwelijke versies te verstrekken aan Qualcomm teneinde een onnodig versnipperde aanpak te vermijden.

(28) Bij brief van 30 mei 2016 heeft Qualcomm bezwaar gemaakt tegen onder meer de omvang van de verdere toegang tot bepaalde documenten die aan Qualcomm was verleend, waaronder de omvang van de redactionele bewerkingen die DG Concurrentie had doorgevoerd in het niet-vertrouwelijke dataroomverslag dat in het kader van de in punt (26) genoemde eerste dataroomprocedure voor Qualcomm was opgesteld. Qualcomm heeft tevens, voor de eerste keer ten overstaan van de raadadviseur-auditeur en zonder ondersteunende argumenten, verzocht om volledige en onbeperkte toegang tot drie aanvullende documenten.

(29) Het besluit van de raadadviseur-auditeur van juni 2016 (zie punt (20)) bevat, overeenkomstig artikel 7, lid 3, van Besluit 2011/695/EU, een met redenen omkleed antwoord op het verzoek van april 2016. In dat besluit wordt onder meer beschreven hoe de verzoeken van Qualcomm om verdere toegang tot het dossier zijn behandeld. Wanneer, na de verschillende betrokken informatieverstrekkers te hebben gehoord, aan de hand van de drie criteria in het arrest in de zaak Bank Austria Creditanstalt/Commissie ( 10 ) is gebleken dat bepaalde informatie daadwerkelijk vertrouwelijk is, moet in wezen een passend en evenredig evenwicht worden gevonden tussen legitieme vertrouwelijkheidsbelangen en de noodzaak om de rechten van verdediging van Qualcomm naar behoren te kunnen uitoefenen. Wanneer de betrokken informatie voor Qualcomm potentieel van specifiek belang of nuttig leek om de context van verklaringen in de MPB te begrijpen of om denkbare argumenten uit te werken, maar bijzonder gevoelig was voor de betrokken informatieverstrekker en moeilijk — zelfs onmogelijk — ten behoeve van Qualcomm kon worden bewerkt op een niet-vertrouwelijke maar toch voldoende informatieve wijze, moest met het oog op dat evenwicht de in punt (26) genoemde procedure met beperkte toegang worden ingesteld.

(30) In het besluit van de raadadviseur-auditeur van juni 2016 worden onder meer ook de klachten van Qualcomm over de toegang tot het dossier en de verzoeken in de brief van 30 mei 2016 afgewezen. Zo wordt bijvoorbeeld het verzoek van de externe adviseurs van Qualcomm afgewezen om een tweede bezoek aan een dataroom toe te staan om opmerkingen te maken over de vertrouwelijkheid van bepaald materiaal dat tijdens de eerste dataroomprocedure toegankelijk was. In het kader van de beoordeling van de betwiste bewerkingen in het ontwerp van het dataroomverslag dat tijdens die procedure was opgesteld ( 11 ) , had de raadadviseur-auditeur reeds de strekking van de opmerkingen die waarschijnlijk zouden worden gemaakt kunnen afleiden en bekijken. Sterker nog, Qualcomm had in plaats van — in het algemeen — om toegang te verzoeken tot aanvullende informatie, slechts de gelegenheid aangegrepen om op een later tijdstip een dergelijk verzoek in te dienen.

(Belanghebbende) derden

(31) Naar aanleiding van hun met redenen omklede verzoeken van eind 2015 werden Apple en NVIDIA Corporation overeenkomstig artikel 5 van Besluit 2011/695/EU als belanghebbende derden toegelaten tot de procedure. Het daarmee verband houdende verzoek van NVIDIA om als belanghebbende derde te worden gehoord „met toegang tot het dossier en rechten om te worden gehoord die gelijkwaardig zijn aan die van een klager” ( 12 ) werd niet ingewilligd aangezien zij rechten wenste die verder gingen dan die van belanghebbende derden.

(32) Begin 2016 heeft de raadadviseur-auditeur, in antwoord op het verzet van Qualcomm tegen de toelating van NVIDIA als belanghebbende derde, uitgelegd dat het feit dat een verzoeker van de status van belanghebbende derde op grond van artikel 102 VWEU schadevergoeding vordert voor de nationale rechterlijke instanties, niet in de weg staat aan zijn toelating als belanghebbende derde in een procedure van de Commissie ( 13 )

(33) In mei 2016 heeft een andere derde in zijn verzoek niet aangetoond dat hij „voldoende belang” had in de zin van artikel 27, lid 3, van Verordening nr. 1/2003, artikel 13, lid 1, van Verordening nr. 773/2004 en artikel 5 van Besluit 2011/695/EU. Aangezien er op de voorlopige negatieve beoordeling van de raadadviseur-auditeur overeenkomstig artikel 5, lid 3, van Besluit 2011/695/EU geen antwoord is gekomen, werd dit verzoek om als belanghebbende derde te worden gehoord, geacht te zijn afgewezen.

(34) Op respectievelijk 15 maart en 31 maart 2016 heeft DG Concurrentie Apple en NVIDIA een niet-vertrouwelijke versie van de MPB verstrekt om hen overeenkomstig artikel 13, lid 1, van Verordening nr. 773/2004 in kennis te stellen van de aard en het onderwerp van de procedure. Apple en NVIDIA hebben, respectievelijk op 2 mei en 31 mei 2016, hun standpunt schriftelijk kenbaar gemaakt op grond van artikel 13, lid 2, van die verordening.

(35) Eind 2016 heeft DG Concurrentie schriftelijke opmerkingen van Apple gevraagd en ontvangen over een niet-vertrouwelijke versie van het antwoord van Qualcomm op de MPB ( 14 )

(36) DG Concurrentie heeft eveneens aan het einde van 2016 NVIDIA’s verzoek geweigerd om toegang tot en de mogelijkheid om schriftelijk te reageren op: i) een niet-vertrouwelijke versie van het antwoord van Qualcomm op de MPB; en ii) eventuele opmerkingen van Qualcomm op de opmerkingen die NVIDIA heeft gemaakt overeenkomstig artikel 13, lid 2, van Verordening nr. 773/2004.

(37) In antwoord op de bezwaren van NVIDIA tegen deze weigering heeft de raadadviseur-auditeur in wezen uitgelegd dat DG Concurrentie weliswaar belanghebbende derden dergelijke documenten kan verstrekken ( 15 ) , maar dat het over aanzienlijke speelruimte beschikt om al dan niet in te gaan op verzoeken zoals dat van NVIDIA. In Besluit 2011/695/EU is niet bepaald dat belanghebbende derden een besluit van de raadadviseur-auditeur kunnen verkrijgen waarbij hun toegang wordt verleend tot documenten die verder gaan dan schriftelijke informatie over „de aard en het onderwerp van de procedure” waarop zij overeenkomstig artikel 13, lid 1, van Verordening nr. 773/2004 recht hebben. Aan het recht van NVIDIA om in kennis te worden gesteld overeenkomstig artikel 13, lid 1, was reeds voldaan. Een gedifferentieerde behandeling van belangstellende derden is toegestaan wanneer er tussen hen objectieve verschillen bestaan, bijvoorbeeld wat betreft de bijdrage die zij kunnen leveren aan het inzicht van de Commissie in relevante feitelijke kwesties.

Geen hoorzitting

(38) Om de planning van Qualcomm te ondersteunen, is in de brief van de raadadviseur-auditeur van 27 mei 2016 (zie de punten (17) en (27)) aangegeven dat, indien Qualcomm overeenkomstig artikel 12, lid 1, van Verordening nr. 773/2004 zou verzoeken om in de gelegenheid te worden gesteld haar standpunt over de MPB mondeling toe te lichten tijdens een hoorzitting, de raadadviseur-auditeur voornemens was om medio juli 2016 een dergelijke hoorzitting te organiseren op een van twee opeenvolgende data. In een e-mail bij het besluit van de raadadviseur-auditeur van juni 2016 werd de geplande datum voor een mogelijke hoorzitting medio juli 2016 naar een andere datum verzet.

(39) In een e-mail van 21 juni 2016 heeft Qualcomm aangegeven dat zij „helaas had besloten de hoorzitting in deze zaak af te wijzen”, gezien de tijd die nodig was om een hoorzitting over de MPB voor te bereiden en aangezien zij haar schriftelijke antwoord op een andere mededeling van punten van bezwaar binnenkort moest afronden (in zaak AT.39711, Qualcomm (afbraakprijzen)).

(40) Toen de raadadviseur-auditeur de in die e-mail gevraagde aanvullende verlenging van de termijn voor het indienen van Qualcomms schriftelijke antwoord op de MPB (zie punt (21)) toekende, benadrukte hij dat Qualcomm, in tegenstelling tot wat zij leek te suggereren, niet moest kiezen tussen een mondelinge hoorzitting op de toen geplande datum in juli 2016 of helemaal geen hoorzitting. Indien Qualcomm in dat antwoord om een hoorzitting zou verzoeken, zou het haar vrij staan opmerkingen te maken over de vraag of de geplande datum passend was. Hoewel die datum onder andere was voorgesteld omdat Qualcomm in een andere zaak een mededeling van punten van bezwaar moest beantwoorden, zou elk verzoek om een andere datum voor een hoorzitting zorgvuldig worden onderzocht.

(41) In haar schriftelijke antwoord op de MPB heeft Qualcomm niet om een hoorzitting verzocht.

Brief omtrent de feiten — Termijn voor het beantwoorden van de MPB en toegang tot het dossier

(42) Op 10 februari 2017 heeft DG Concurrentie een „brief omtrent de feiten” (hierna „BoF” genoemd) toegezonden waarin Qualcomm in kennis werd gesteld van: i) bewijsmateriaal waartoe Qualcomm reeds toegang had, maar dat in de MPB niet uitdrukkelijk was ingeroepen en dat, na verdere analyse van het dossier, relevant zou kunnen zijn ter ondersteuning van de voorlopige conclusie die in de MPB was getrokken, en ii) aanvullend bewijsmateriaal dat na de vaststelling van de MPB was verkregen.

Termijn voor het beantwoorden van de BoF

(43) Volgens de BoF had Qualcomm tot 3 maart 2017 de tijd om opmerkingen over dit bewijsmateriaal te maken. Op 24 februari 2017 heeft Qualcomm verzocht om een verlenging van deze termijn met twee maanden. Bij brief van 27 februari 2017 heeft DG Concurrentie de termijn voor het maken van opmerkingen over de BoF verlengd tot 13 maart 2017.

(44) Op 1 maart 2017 heeft Qualcomm de raadadviseur-auditeur gevraagd om „te beslissen dat het passend [was] de termijn voor het beantwoorden van de BoF met twee maanden te verlengen”. Qualcomm baseerde haar verzoek op de inhoud van de BoF, een vermeend gebrek aan urgentie en op wat Qualcomm omschreef als enkele „procedurele tekortkomingen” (zoals een vermeend gebrek aan „passende kennisgeving” aan Qualcomm vóór de toezending van de BoF en aan „procedurele gelijkheid” tussen Qualcomm en Apple, die Qualcomm omschreef als de „de facto klager”).

(45) Bij besluit van 8 maart 2017 heeft de raadadviseur-auditeur, naar analogie rekening houdend met de in artikel 9, lid 1, van Besluit 2011/695/EU uiteengezette elementen ( 16 ) , de door Qualcomm gevraagde verlenging van de termijn afgewezen. In wezen waren de opmerkingen van Qualcomm, afzonderlijk of in combinatie, niet overtuigend. Zo is er in het Unierecht nergens een specifieke verplichting vastgesteld om vooraf kennisgeving te doen van een brief omtrent de feiten en Qualcomm heeft hoe dan ook in feite erkend dat zij twee dagen van tevoren kennisgeving van de BoF heeft ontvangen. Ook de beweringen van Qualcomm in verband met het gebrek aan procedurele gelijkheid met Apple deden niets af aan het feit dat zaak AT.40220 geen contradictoir geschil was waarbij Apple en Qualcomm tegen elkaar werden opgezet ( 17 ) . Een vergelijking van de tijd die Apple en Qualcomm respectievelijk hebben gekregen om afzonderlijke opmerkingen van wezenlijk verschillende aard in te dienen, was daarom niet relevant voor de vraag of Qualcomm meer tijd had moeten krijgen om de BoF te beantwoorden. Aangezien de andere opmerkingen van Qualcomm niet overtuigend waren, zou een verlenging van de termijn voor het beantwoorden van de BoF louter wegens een vermeend gebrek aan urgentie in zaak AT.40220, tot onnodige vertraging hebben kunnen leiden.

Toegang tot het dossier na de BoF

(46) Als onderdeel van de aanvullende toegang tot het dossier waarvoor DG Concurrentie in verband met de BoF had gezorgd, hadden de advocaten van Qualcomm aanvankelijk ingestemd met een dataroomprocedure voor bepaald materiaal dat door derden was verstrekt naar aanleiding van verzoeken om inlichtingen van de Commissie. Nadat de advocaten van Qualcomm dit materiaal op de ochtend van 17 februari 2017 hadden ingekeken, hebben zij erom verzocht dat Qualcomm directe toegang krijgt tot exemplaren van dit materiaal. DG Concurrentie heeft dit verzoek op dezelfde dag afgewezen.

(47) Bij brief aan de raadadviseur-auditeur van 27 februari 2017 heeft Qualcomm verzocht om volledige en onbeperkte toegang tot het materiaal dat in de dataroom openbaar was gemaakt.

(48) Op 1 maart 2017 heeft Qualcomm DG Concurrentie aangeschreven. Qualcomm bekritiseerde de toegankelijke versies van bepaalde documenten die naar aanleiding van de BoF beschikbaar waren gemaakt en verzocht om verdere toegang tot bepaalde documenten; sommige documenten waren wel in de BoF genoemd, andere niet.

(49) Bij brief van 3 maart 2017 heeft DG Concurrentie de kritiek van Qualcomm van 1 maart 2017 betwist en heeft het de verzoeken van Qualcomm om verdere toegang tot het dossier van die datum bijna volledig afgewezen.

(50) Bij besluit van 10 maart 2017 heeft de raadadviseur-auditeur het verzoek van Qualcomm van 27 februari 2017 verworpen. In tegenstelling tot de opmerkingen die namens Qualcomm waren gemaakt, was het materiaal uit de dataroom vertrouwelijk. Met de organisatie van een dataroomprocedure en de verstrekking van de niet-vertrouwelijke versies van het betrokken materiaal aan Qualcomm was een passend evenwicht gevonden tussen de daadwerkelijke uitoefening van de rechten van Qualcomm en de legitieme belangen van de verstrekkers van dat materiaal.

(51) Op 13 maart 2017 heeft Qualcomm zijn schriftelijke opmerkingen over de BoF ingetrokken.

(52) Op 15 maart 2017 heeft DG Concurrentie Qualcomm „als hoffelijkheidsbetuiging” nogmaals in de gelegenheid gesteld om bepaalde adviseurs van Qualcomm het materiaal dat eerder op 17 februari 2017 beschikbaar was gesteld, in een dataroom te laten beoordelen. De reden hiervoor was dat de betrokken adviseurs op 17 februari 2017 slechts een relatief klein deel van de daarvoor uitgetrokken tijd in de dataroom hadden doorgebracht.

(53) Qualcomm heeft op 17 maart 2017 gereageerd en niet alleen verzocht om toegang tot het materiaal dat beschikbaar was in de dataroom van 17 februari 2017, „maar ook tot alle andere gelijkwaardige ingediende documenten (spreadsheets) van alle derden”.

(54) Op 20 maart 2017 heeft DG Concurrentie de toegang tot ander materiaal dan het materiaal dat beschikbaar was in de dataroom van 17 februari 2017 afgewezen. Later, op 20 maart 2017, heeft Qualcomm zich schriftelijk tot de raadadviseur-auditeur gericht met het verzoek om verdere toegang tot documenten die de Commissie van verschillende derden had verkregen. In een e-mail van 21 maart 2017 aan DG Concurrentie heeft Qualcomm uitgelegd dat zij niet zou ingaan op het aanbod om de dataroom opnieuw toegankelijk te maken, maar dat zij de raadadviseur-auditeur op 20 maart 2017 had verzocht om verdere toegang tot het dossier.

(55) Bij besluit van 11 april 2017 heeft de raadadviseur-auditeur toegang verleend tot minder bewerkte versies van bepaalde documenten die van drie informatieverstrekkers waren verkregen, en heeft hij het resterende deel van het verzoek van Qualcomm van 20 maart 2017 afgewezen.

(56) Op 29 mei 2017 heeft Qualcomm bij DG Concurrentie verdere schriftelijke opmerkingen ingediend over het bewijsmateriaal dat sinds de vaststelling van de MPB aan het dossier was toegevoegd.

Door Qualcomm aan de orde gestelde procedurele kwesties

Procedurele kritiek van Qualcomm

(57) Volgens Qualcomm hebben zich in het onderzoek in deze zaak „procedurele onregelmatigheden voorgedaan”. De klachten van Qualcomm hebben voornamelijk betrekking op met elkaar verweven problemen met de toegang tot het dossier en de termijnen voor het beantwoorden van de MPB of de BoF.

(58) In haar antwoord op de MPB stelt Qualcomm dat haar op 21 december 2015 geen toegang tot het dossier was verleend, zodat zij uiteindelijk haar antwoord op de MPB „in minder dan drie weken” moest opstellen. Qualcomm stelt in dit verband in wezen dat: i) „cruciaal ontlastend bewijs” pas „bijna twee maanden na de oorspronkelijke termijn van drie maanden voor het beantwoorden van de MPB” door DG Concurrentie werd verstrekt; ii) de om vertrouwelijkheidsredenen doorgevoerde redactionele bewerkingen in de documenten in het dossier van de Commissie „buitensporig en ongerechtvaardigd” waren, waardoor Qualcomm buitensporig veel tijd en middelen moest besteden om meer toegang tot het dossier te krijgen; en iii) „1 juni 2016 de vroegste datum is waarop toegang tot het dossier kan worden geacht te zijn verleend”.

(59) Qualcomm verklaart in dat antwoord dat zij „alle bedenkingen en bezwaren die zij bij brief van 30 mei 2016 bij de raadadviseur-auditeur heeft ingediend” handhaaft. In die brief heeft zij met name bezwaar gemaakt tegen: i) de mate waarin verdere toegang is verleend door middel van de in punt (26) genoemde eerste dataroomprocedure ( 18 ) ; en ii) de geleidelijke wijze waarop verdere toegang tot het dossier is verleend in antwoord op diverse verzoeken van Qualcomm.

(60) Qualcomm voegt hieraan toe dat „het engagement van de Commissie inzake administratieve efficiëntie niet ten koste mag gaan van de rechten van verdediging van Qualcomm” en betoogt dat de procedure in zaak AT.40220 „met onnodig veel haast is behandeld” en dat het feit dat „van Qualcomm wordt verwacht dat zij haar verdediging voorbereidt in slechts drie weken na het bewijsmateriaal grondig te hebben kunnen beoordelen, betekent dat haar procedurele gelijkheid ten opzichte van de Commissie en haar rechten van verdediging worden ontzegd”.

(61) In haar antwoorden op de MPB en de BoF uit Qualcomm ook kritiek aan het adres van DG Concurrentie omdat het er niet in is geslaagd om door middel van een ruimer verzoek om inlichtingen van Apple „bewijsmateriaal te verkrijgen dat van kritisch belang is voor de beoordeling [die vereist is vóór de vaststelling van de MPB]”.

(62) In haar antwoord op de BoF betoogt Qualcomm dat zowel de oorspronkelijke termijn van 3 maart 2017 als de herziene termijn van 13 maart 2017 voor dat antwoord „duidelijk onredelijk en onevenredig waren”, met name in het licht van wat Qualcomm omschrijft als een afleiding van „hardnekkige problemen in verband met de toegang tot het dossier” en een gebrek aan „procedurele gelijkheid”, zowel tussen Qualcomm en de Commissie als tussen Qualcomm en Apple.

(63) Qualcomm voert in antwoord op de BoF ook aan dat de duur van een vermeende inbreuk niet door middel van een BoF kan worden verlengd tot na de vaststelling van de overeenkomstige MPB.

(64) In verschillende fasen van de procedure — doorgaans in de context van de verzoeken om herziene termijnen voor het beantwoorden van de MPB of de BoF, maar ook toen niet is ingegaan op de gelegenheid om standpunten mondeling toe te lichten tijdens een hoorzitting (zie de punten (39) tot en met (41)) — heeft Qualcomm zich erover beklaagd of geopperd dat haar rechten van verdediging nadeel hadden ondervonden vanwege het feit dat zij en haar adviseurs Qualcomm in twee afzonderlijke en lopende zaken voor de Commissie moesten verdedigen.

Standpunt van de raadadviseur-auditeur

(65) Het klopt dat er tekortkomingen waren in de reeks documenten die op 21 december 2015 ter beschikking van Qualcomm werd gesteld met het oog op toegang tot het dossier. In het bijzonder bleek uit deze reeks niet duidelijk dat bepaalde informatieverstrekkers hadden verzocht om een vertrouwelijke behandeling van al hun documenten (ongeveer 100) en DG Concurrentie heeft pas op 19 februari 2016 niet-vertrouwelijke versies van deze documenten ter beschikking gesteld (zie de punten (8) en (9)). Zoals opgemerkt in het besluit van de raadadviseur-auditeur van juni 2016, was bovendien in tal van gevallen informatie redactioneel bewerkt die niet vertrouwelijk was ten aanzien van Qualcomm, en met betrekking tot bepaalde informatie die wel vertrouwelijk was, waren de bewerkingen vaak van dien aard dat er geen passend evenwicht was tussen die vertrouwelijkheid en de noodzaak om het recht van Qualcomm om te worden gehoord naar behoren uit te oefenen. Er waren ook enkele tikfouten of ongelukkige formuleringen met betrekking tot verwijzingen naar documenten die naderhand door DG Concurrentie moesten worden opgehelderd.

(66) Deze tekortkomingen zijn echter in de verdere loop van de procedure op adequate wijze verholpen. Meer bepaald: i) heeft Qualcomm vervolgens (hetzij direct, hetzij via specifieke externe adviseurs die namens haar optraden) verdere toegang verkregen tot de aanvullende informatie ( 19 ) die nodig was om haar recht om te worden gehoord naar behoren te kunnen uitoefenen; en ii) heeft Qualcomm, naast deze verdere toegang, ook extra tijd gekregen om schriftelijk de MPB te beantwoorden, voor zover dit gerechtvaardigd was met het oog op de daadwerkelijke uitoefening van haar procedurele rechten.

(67) Tegen deze achtergrond zijn de in de punten (58) en (59) samengevatte klachten van Qualcomm overdreven. Het lijkt erop dat Qualcomm, in een poging ter ondersteuning van haar bewering dat zij slechts drie weken de tijd had om haar antwoord op de MPB op te stellen, veel moeite doet om het niveau en de kwaliteit onderuit te halen van de (verdere) toegang die zij na de toezending van de MPB heeft verkregen tot het onderzoeksdossier van de Commissie, hetgeen met name benadrukt hoeveel tijd en middelen zij heeft besteed aan het controleren en betwisten van de geschiktheid of de uitvoering van veel maatregelen die zijn genomen om vertrouwelijke informatie te beschermen, zelfs wanneer deze maatregelen vereist waren of zijn gehandhaafd door de besluiten van de raadadviseur-auditeur.

(68) Met betrekking tot de vertrouwelijke informatie en in tegenstelling tot wat Qualcomm soms lijkt te suggereren, was het belang van Qualcomm om naar eigen goeddunken op de bezwaren in de MPB te antwoorden echter niet het enige legitieme belang dat in aanmerking moest worden genomen en waar nodig moest worden beschermd. Het enkele feit dat een partij kan aanvoeren dat zij precieze, volledig onbewerkte commerciële informatie nodig heeft om een bepaald argument zeer gedetailleerd uit te werken, is niet automatisch van dien aard dat deze partij daardoor recht krijgt op die informatie, zelfs niet voor zover deze vertrouwelijk is. Zoals uit punt (29) blijkt, moet er, wanneer informatie als vertrouwelijk wordt aangemerkt, veeleer een passend evenwicht worden gevonden tussen de uitoefening van de rechten van verdediging van een adressaat van een MPB en het recht van informatieverstrekkers om hun zakengeheimen en anderszins vertrouwelijke informatie te beschermen.

(69) Gezien de hoeveelheid informatie die in de loop van de verdere toegang tot het dossier beschikbaar is gesteld, kon Qualcomm haar argumenten met voldoende nauwkeurigheid uiteenzetten zonder dat de concurrerende en legitieme vertrouwelijkheidsbelangen van derde informatieverstrekkers terzijde hoefden te worden geschoven. De toegang tot het dossier is geen doel op zich, maar louter een corollarium van de rechten van verdediging dat dient om die rechten te beschermen ( 20 ) . Voor zover het vertrouwelijke informatie betreft en indien Qualcomm de argumenten kon aanvoeren die zij geschikt achtte, is het feit op zich dat zij dergelijke argumenten mogelijk had moeten maken zonder dat haar alle vertrouwelijke details bekend waren, derhalve niet in strijd met de rechten van verdediging.

(70) Of in december 2015 al dan niet toegang tot het dossier is verleend, is irrelevant voor de geschiktheid van de uiteindelijke termijn die voor dat antwoord is vastgesteld. Het had zeker de voorkeur verdiend indien van meet af aan betere toegang was verleend tot het onderzoeksdossier van de Commissie (en met name tot de documenten waarvoor geen niet-vertrouwelijke versies te vinden waren in de op 21 december 2015 verstrekte reeks). Het enkele feit dat het toegankelijke dossier op 21 december 2015 mogelijk niet volledig beschikbaar was gesteld, heeft echter niet automatisch tot gevolg dat de termijn voor het beantwoorden van de MPB op die datum nog niet was ingegaan ( 21 ) . Het is inherent aan de bepalingen en teksten met betrekking tot de toegang tot het dossier ( 22 ) dat, indien verzoeken om verdere toegang tot het dossier gegrond zijn, aanvullend materiaal beschikbaar kan worden gesteld na het verstrekken van de oorspronkelijke reeks materiaal in het kader van de toegang tot het dossier. De toekenning van de volledige omvang van de door Qualcomm gevraagde termijnverlengingen — mogelijkerwijs door de vaststelling van een herziene termijn voor het beantwoorden van de MPB uit te stellen tot alle aanvullende informatie waarop Qualcomm, na beoordeling van de met redenen omklede verzoeken van Qualcomm, recht had, was geïdentificeerd, opgesteld, goedgekeurd voor openbaarmaking, verzameld en verzonden — zou een ongepaste invloed hebben gehad op het goede verloop van de gehele administratieve procedure in zaak AT.40220. Zoals kan worden afgeleid uit de punten (12), (16), (17) en (20), en in tegenstelling tot wat Qualcomm beweert, heeft de vraag wanneer de oorspronkelijke termijn van drie maanden zoals vastgesteld in de begeleidende brief bij de MPB precies is ingegaan, in de omstandigheden van de zaak in elk geval geen „materiële gevolgen” voor de (geschiktheid van de) termijn voor de indiening van het antwoord van Qualcomm op de MPB.

(71) Het uitgangspunt van de in punt (60) beschreven kritiek van Qualcomm, namelijk dat Qualcomm slechts drie weken de tijd had om haar antwoord op de MPB op te stellen, is niet overtuigend. De reeks documenten die op 21 december 2015 is verstrekt, omvatte alle documenten waarnaar in de MPB was verwezen, en er waren meer dan zes maanden tussen de toezending van de MPB en de uiteindelijke termijn voor het beantwoorden van de MPB. De bewering van Qualcomm dat deze zaak „met onnodig veel haast is behandeld”, wordt daarmee ondergraven. Gelet op de rol die op grond van artikel 105 VWEU aan de Commissie is toegekend om over de toepassing van artikel 102 VWEU te waken en het vereiste van een „redelijke termijn” in artikel 41, lid 1, van het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie, lijken deze punten van kritiek in elk geval voorbij te gaan aan het belang van het goede verloop van administratieve procedures ( 23 ) . Het feit dat in deze zaak het aanvullende materiaal doorlopend werd verstrekt en tegelijk een onnodig versnipperde aanpak werd vermeden, diende het tweeledige doel van artikel 9, lid 1, van Besluit 2011/695/EU, namelijk de daadwerkelijke uitoefening van het recht om te worden gehoord vergemakkelijken en een nodeloze vertraging van de procedure vermijden. De bewering van Qualcomm dat er in deze zaak een gebrek aan urgentie is, is evenmin overtuigend. Zij gaat met name voorbij aan het feit dat de bepalingen in kwestie op het moment van de vaststelling van de MPB nog steeds van kracht waren, alsook aan het belang dat de Commissie binnen een redelijke termijn moet kunnen optreden tegen vermoedelijke inbreuken op artikel 102 VWEU, niet in het minst in sectoren die worden gekenmerkt door (potentieel) snel evoluerende technologie.

(72) Wat de in punt (61) geuite kritiek betreft, volstaat het om voor de doeleinden van dit verslag op te merken dat het aan de Commissie is om te beslissen hoe zij het onderzoek in een zaak uitvoert en dus dat in beginsel niet van haar kan worden verlangd dat zij een nader onderzoek instelt wanneer zij in het licht van het voorlopige onderzoek de feitelijke omstandigheden voldoende opgehelderd acht ( 24 ) . Of de Commissie in de omstandigheden van deze zaak een ruim verzoek om inlichtingen had moeten doen van het soort waar Qualcomm op lijkt te doelen, is meer een kwestie van inhoud en beleid dan van een eerlijke rechtsbedeling.

(73) Ter ondersteuning van haar bewering in punt (62) voert Qualcomm opnieuw de argumenten aan die door het besluit van de raadadviseur-auditeur van 8 maart 2017 als niet-overtuigend zijn afgewezen, overdrijft zij het belang van kleine verwijzingsproblemen en wijst zij erop hoeveel tijd zij heeft besteed om „zo gedetailleerd mogelijk individuele gevallen van” wat zij omschrijft als „ontoereikende toegang tot materiaal” te identificeren. Uit de elementen die Qualcomm in dit verband naar voren heeft gebracht, blijkt niet dat de termijn van 13 maart 2017 onevenredig krap was. Het feit dat DG Concurrentie vervolgens de mogelijkheid heeft geboden om een dataroom opnieuw ter beschikking te stellen en, uiteindelijk, om een aanvullende reeks schriftelijke opmerkingen van Qualcomm in te dienen na het beantwoorden van de BoF, kan deze beoordeling niet ondergraven. Zoals uit de punten (52) tot en met (56) blijkt, vloeide dit voort uit een hoffelijkheidsbetuiging van DG Concurrentie ten aanzien van Qualcomm, omdat sommige externe adviseurs van Qualcomm ervoor hadden gekozen de geschiktheid van een dataroomprocedure voor bepaald materiaal te betwisten in plaats van de volledige tijd te benutten die was voorzien voor hun toegang tot vertrouwelijke versies van dat materiaal namens Qualcomm.

(74) Het in punt (63) samengevatte argument van Qualcomm gaat voorbij aan het feit dat in de MPB was aangegeven dat de vermoedelijke inbreuk „tot op heden” (d.w.z. de datum van de vaststelling van de MPB) duurde en dat, met betrekking tot de „einddatum”, uitdrukkelijk was verklaard dat die inbreuk „nog steeds voortduurde”. In die omstandigheden volgt uit het arrest in de zaak France Télécom/Commissie ( 25 ) dat de BoF de duur van de vermoedelijke inbreuk van Qualcomm zoals die in de MPB aan Qualcomm was meegedeeld, niet op ontoelaatbare wijze heeft verlengd.

(75) In tegenstelling tot wat Qualcomm heeft willen betogen, heeft de Commissie rekening gehouden met de gevolgen van het feit dat Qualcomm de adressaat is van een MPB in twee afzonderlijke lopende zaken. Dit blijkt bijvoorbeeld uit de punten (5) en (40), uit het feit dat de termijnen voor het schriftelijk beantwoorden door Qualcomm van de twee betrokken mededelingen van punten van bezwaren werden gespreid om te voorkomen dat Qualcomm twee antwoorden op dezelfde datum moest indienen, en uit het feit dat bij de oorspronkelijke termijn die DG Concurrentie had toegekend voor het beantwoorden van de BoF rekening werd gehouden met het feit dat Qualcomm toen ook te maken had met een verzoek om inlichtingen in zaak AT.39711. Qualcomm heeft niet aangetoond dat de daadwerkelijke uitoefening van haar procedurele rechten in deze zaak is belemmerd door haar betrokkenheid bij zaak AT.39711.

Slotopmerkingen

(76) In het ontwerpbesluit wordt rekening gehouden met het feit dat, in het licht van de opmerkingen van Qualcomm, het bezwaar in de MPB met betrekking tot een vermoeden van misbruik van een machtspositie in verband met basebandchipsets die compatibel zijn met de UMTS-norm en de oudere GSM-norm is ingetrokken.

(77) Overeenkomstig de artikelen 16 en 17 van Besluit 2011/695/EU heb ik onderzocht of in het ontwerpbesluit alleen de punten van bezwaar worden behandeld ten aanzien waarvan Qualcomm in de gelegenheid is gesteld haar standpunt kenbaar te maken. Ik ben tot de conclusie gekomen dat dit inderdaad het geval is.

(78) Alles in aanmerking genomen, ben ik van oordeel dat de procedurele rechten in deze zaak daadwerkelijk konden worden uitgeoefend.

Brussel, 23 januari 2018. Joos STRAGIER

(1) Opgesteld overeenkomstig artikel 16 van Besluit 2011/695/EU van de voorzitter van de Europese Commissie van 13 oktober 2011 betreffende de functie en het mandaat van de raadadviseur-auditeur in bepaalde mededingingsprocedures (PB L 275 van 20.10.2011, blz. 29) (hierna „Besluit 2011/695/EU” genoemd).

(2) Verordening (EG) nr. 1/2003 van de Raad van 16 december 2002 betreffende de uitvoering van de mededingingsregels van de artikelen 81 en 82 van het Verdrag (PB L 1 van 4.1.2003, blz. 1) (hierna „Verordening nr. 1/2003” genoemd).

(3) Verordening (EG) nr. 773/2004 van de Commissie van 7 april 2004 betreffende procedures van de Commissie op grond van de artikelen 81 en 82 van het Verdrag (PB L 123 van 27.4.2004, blz. 18) zoals gewijzigd bij Verordening (EU) 2015/1348 van 3 augustus 2015 (PB L 208 van 5.8.2015, blz. 3) (hierna „Verordening nr. 773/2004” genoemd).

(4) Wanneer bij de Commissie een reeks documenten wordt ingediend die meer dan 25 documenten omvat, is het de praktijk van DG Concurrentie om deze documenten niet als afzonderlijke „ID’s” (documenten) in het elektronische dossier van de Commissie te registreren, maar als afzonderlijke items in een „verzameling” met één overkoepelend „ID-nummer”.

(5) Zie de punten (25), (26) en (29).

(6) De raadadviseur-auditeur heeft Qualcomm ook gemeld dat Qualcomm ten tijde van het verzoek van april 2016 al over de volledige versies van bepaalde documenten beschikte.

(7) In het kader van de toegang tot het dossier is een dataroomprocedure een vorm van beperkte openbaarmaking waarbij gedurende beperkte tijd in een beveiligde ruimte in de gebouwen van de Commissie materiaal wordt bekendgemaakt aan een beperkt aantal gespecificeerde adviseurs. Voor die toegang gelden beperkingen en waarborgen om te verhinderen dat vertrouwelijke informatie buiten deze dataroom wordt verspreid.

(8) In het kader van de eerste dataroomprocedure hebben de betrokken externe adviseurs van Qualcomm bezwaar gemaakt tegen bepaalde door DG Concurrentie verlangde redactionele bewerkingen in het ontwerp van het dataroomverslag dat het voor Qualcomm had opgesteld. Bij de beoordeling van het betrokken materiaal heeft de raadadviseur-auditeur ervoor gezorgd dat een verslag met minder bewerkingen aan Qualcomm werd voorgelegd.

(9) In het kader van de toegang tot het dossier is een „vertrouwelijkheidskring” een vorm van beperkte openbaarmaking waarbij een partij die recht heeft op toegang tot het dossier, en een informatieverstrekker die verzoekt om de vertrouwelijke behandeling van bepaalde informatie die de Commissie van hem heeft verkregen, overeenkomen dat die informatie namens die partij door een beperkte kring van personen wordt ontvangen (hetgeen per geval wordt besloten door middel van onderhandelingen). Zie voorts punt 96 van de mededeling van de Commissie inzake goede praktijken voor procedures op grond van de artikelen 101 en 102 VWEU (PB C 308 van 20.10.2011, blz. 6) (hierna „mededeling goede praktijken in mededingingsprocedures” genoemd).

(10) Arrest van het Gerecht van 30 mei 2006, Bank Austria Creditanstalt/Commissie (T-198/03, EU:T:2006:136, punt 71). Deze criteria hielden in dat in het kader van de toegang tot het dossier door Qualcomm moest worden beoordeeld: i) of slechts een beperkt aantal personen op de hoogte was van de betrokken informatie; ii) of de openbaarmaking ervan ernstige schade kon opleveren; en iii) of de belangen die door de openbaarmaking konden worden aangetast, objectief voor bescherming in aanmerking dienden te komen.

(11) Zie voetnoot 8.

(12) NVIDIA is klager in een afzonderlijke procedure in zaak AT.39711, Qualcomm (afbraakprijzen).

(13) Gezien de bezwaren van Qualcomm heeft de raadadviseur-auditeur hieraan het volgende toegevoegd: i) Overeenkomstig artikel 16 bis, lid 3, onder b), van Verordening nr. 773/2004 mag „informatie die de Commissie in de loop van haar procedure heeft opgesteld en aan de partijen heeft toegezonden” in procedures voor nationale rechterlijke instanties pas worden gebruikt nadat de Commissie haar procedure heeft afgesloten. ii) De toelating van NVIDIA als belanghebbende derde heeft Qualcomm er niet van weerhouden haar rechten van verdediging in de procedure van de Commissie uit te oefenen.

(14) Zie punt (45) met betrekking tot de klacht van Qualcomm over een gebrek aan „procedurele gelijkheid” tussen Qualcomm en Apple voor wat betreft termijnen.

(15) Zie bijvoorbeeld het arrest van het Gerecht van 7 juni 2006, Österreichische Postsparkasse/Commissie (T-213/01 en T-214/01, EU:T:2006:151, punt 107) en punt 103 van de mededeling goede praktijken in mededingingsprocedures.

(16) Artikel 9, lid 1, van Besluit 2011/695/EU heeft betrekking op schriftelijke antwoorden op mededelingen van punten van bezwaar.

(17) Zie naar analogie het arrest van het Gerecht van 14 februari 2001, SEP/Commissie (T-115/99, EU:T:2001:54, punt 43).

(18) Zie punt (28).

(19) Met inbegrip van verwijzingen en andere verduidelijkingen, alsook meer informatieve samenvattingen of niet-vertrouwelijke versies van geheel of gedeeltelijk vertrouwelijke documenten.

(20) Zie in dit verband het arrest van het Hof van Justitie van 7 januari 2004, Aalborg Portland e.a./Commissie (C-204/00 P, EU:C:2004:6, punt 68); arrest van het Gerecht van 30 september 2003, Atlantic Container Line e.a./Commissie (T-191/98 en T-212/98 tot T-214/98, EU:T:2003:245, punten 376 en 377); alsook het arrest van het Gerecht van 16 juni 2011, Solvay/Commissie (T-186/06, EU:T:2011:276, punt 214).

(21) Zie naar analogie het arrest van het Gerecht van 8 juli 2004, Mannesmannröhren-Werke/Commissie (T-44/00, EU:T:2004:218, punt 65).

(22) In het bijzonder artikel 7, lid 1, van Besluit 2011/695/EU en punt 47 van de mededeling van de Commissie betreffende de regels voor toegang tot het dossier van de Commissie overeenkomstig de artikelen 81 en 82 van het EG-Verdrag, de artikelen 53, 54 en 57 van de EER-overeenkomst en Verordening (EG) nr. 139/2004 van de Raad (PB C 325 van 22.12.2005, blz. 7, met wijzigingen van 2015 zoals vastgesteld in PB C 256 van 5.8.2015, blz. 3).

(23) Zie naar analogie ook het arrest van het Gerecht van 23 januari 2014, SKW Stahl-Metallurgie Holding en SKW Stahl-Metallurgie/Commissie (T-384/09, EU:T:2014:27, punt 61).

(24) Zie naar analogie onder meer het arrest van het Hof van Justitie van 16 mei 1984, Eisen und Metall Aktiengesellschaft/Commissie (9/83, EU:C:1984:86, punt 32); arrest van het Gerecht van 11 maart 1999, Thyssen Stahl/Commissie (T-141/94, EU:T:1999:48, punt 110); en arrest van het Gerecht van 16 juni 2011, FMC Foret/Commissie (T-191/06, EU:T:2011:277, punt 137).

(25) Arrest van het Gerecht van 30 januari 2007, France Télécom/Commissie (T-340/03, EU:T:2007:22, punten 49-52).