Advies over het Groenboek "Strategische opties voor de versterking van de programma-industrie in de context van het audiovisuele beleid van de Europese Unie"

(95/C 210/04)

Inleiding

In hoofdstuk 5 C van het op 5 december 1993 door de Europese Raad goedgekeurde Witboek over groei, concurrentievermogen en werkgelegenheid maakt de Commissie gewag van haar voornemen om in de eerste helft van 1994 een Groenboek over het audiovisuele beleid te presenteren. In dit Groenboek zouden suggesties moeten worden gedaan over de manier waarop de bestaande beleidsinstrumenten op audiovisueel gebied verder kunnen worden ontwikkeld en verfijnd, "zodat zij een maximaal effect sorteren en ertoe kunnen bijdragen dat de sector audiovisuele software in Europa in het jaar 2000 economisch levensvatbaar is en zich niet alleen staande kan houden maar ook nog groeit".

Door op 7 april 1994 het Groenboek "Strategische opties voor de versterking van de programma-industrie in de context van het audiovisuele beleid van de Europese Unie" (doc. COM (94) 96 def.) goed te keuren, is de Commissie haar toezegging nagekomen.

De Commissie richt zich in het Groenboek op een specifiek aspect van de audiovisuele sector, namelijk de ontwikkeling van de Europese industrie van bioscoopfilms en televisieprogramma's. Zij kiest voor deze aanpak omdat de programma-industrie bij de ontwikkeling van de audiovisuele sector een strategische rol speelt. Voorts betoogt zij dat bioscoopfilms en televisieprogramma's van grote betekenis zijn voor de overdracht van cultuur, en als levende getuigen van de tradities en de identiteit van ieder afzonderlijk land specifieke ondersteuning verdienen.

Overeenkomstig artikel 128 van het EG-Verdrag is het optreden van de Gemeenschap erop gericht de samenwerking tussen de lid-staten aan te moedigen en hun activiteiten inzake scheppend werk op artistiek en literair gebied, waaronder de audiovisuele sector, zo nodig te ondersteunen en aan te vullen. Ook voor lokale en regionale overheden is daarbij een belangrijke rol weggelegd. Het artikel bepaalt voorts dat de Gemeenschap bij haar optreden uit hoofde van andere bepalingen van het Verdrag rekening houdt met culturele aspecten, en stimuleringsmaatregelen aanneemt na raadpleging van het Comité van de Regio's. Tijdens de constituerende vergadering van commissie 3 van 25 mei 1994 werd de heer Haughey als rapporteur belast met het opstellen van het advies van het Comité van de Regio's over bovengenoemd Groenboek.

De centrale vraagstelling ervan wordt door de Commissie meteen op bladzijde 2 als volgt omschreven :

"Hoe kan de Europese Unie bijdragen aan de totstandbrenging van een programma-industrie in Europa (zowel film als televisie) die concurrerend is op de wereldmarkt, die op de toekomst gericht is, die kan zorgen dat de Europese culturen hun uitstraling behouden en die nieuwe werkgelegenheid in Europa kan scheppen ?"

Het Groenboek schetst de volgens de Commissie essentiële trends in de programma-industrie, gaat na wat er voor de Europese programma-industrie op het spel staat, en geeft een beschrijving van de ter ondersteuning van deze industrietak beschikbare instrumenten. Van groot belang zijn de opmerkingen die de Commissie maakt over de opties voor de toekomst. Deze opmerkingen betreffen de spelregels die in de toekomst op de markt worden moeten gehanteerd, de financiële stimulering op het niveau van de Europese Unie alsmede de eventueel na te streven convergentie van de nationale steunregelingen.

Met het onderhavige advies spreekt het Comité van de Regio's de verwachting uit dat de Commissie al tijdens de raadplegingsprocedure rekening houdt met de eigen kijk die de regio's en de lokale gemeenschappen op dit voor de toekomst belangrijke onderwerp hebben.

Het Comité van de Regio's heeft tijdens zijn vierde zitting (vergadering van 27 en 28 september 1994) het volgende advies uitgebracht, dat met algemene stemmen is goedgekeurd.

HET COMITE VAN DE REGIO'S

- na kennis te hebben genomen van het besluit van de Raad van 21 december 1990 betreffende de tenuitvoerlegging van een actieprogramma ter bevordering van de ontwikkeling van de audiovisuele industrie in Europa (MEDIA) (1991-1995);

- na kennis te hebben genomen van de mededeling van de Commissie aan de Raad en aan het Europees Parlement "Digitale video-omroep - Een communautair beleidskader - Ontwerp-resolutie van de Raad" (doc. COM (93) 557 def.) van 15 november 1993;

- na kennis te hebben genomen van het voorstel voor een richtlijn van het Europees Parlement en van de Raad inzake het gebruik van normen voor het uitzenden van televisiesignalen (doc. COM (93) 556 def.) van 15 november 1993;

- na kennis te hebben genomen van het op 5 december 1993 door de Europese Raad goedgekeurde Witboek "Groei, Concurrentievermogen, Werkgelegenheid - Naar de 21e eeuw : Wegen en Uitdagingen" (doc. COM (93) 700 def.);

- na kennis te hebben genomen van de mededeling van de Commissie aan de Raad en aan het Europees Parlement over de tenuitvoerlegging van de artikelen 4 en 5 van Richtlijn 89/552/EEG "Televisie zonder grenzen" (doc. COM(94) 57 def.) van 3 maart 1994;

- na kennis te hebben genomen van het besluit van de Raad van 22 juli 1994 betreffende een actieprogramma voor de invoering van geavanceerde televisiediensten in Europa;

1. onderstreept de belangrijke rol die films en televisieprogramma's, gezien de grote artistieke en creatieve vitaliteit van veel kleine gemeenschappen, spelen bij het beschermen en bevorderen van culturele verscheidenheid (met inbegrip van kleinere talen) op regionaal en nationaal niveau, en stelt met voldoening vast dat de Commissie het culturele belang van de audiovisuele industrie erkent;

2. onderstreept het belang dat in de context van het audiovisuele beleid van de Europese Unie moet worden gehecht aan de door de Commissie in het Groenboek uiteengezette denkbeelden inzake de versterking van de programma-industrie;

3. is verheugd over het feit dat de Commissie een uitvoerige overlegronde voorbereidt en verwacht dat zij bij het doen van voorstellen inzake door de Raad goed te keuren stimuleringsmaatregelen m.b.t. de audiovisuele sector rekening houdt met de opvattingen van regionale en lokale overheden en tevens stilstaat bij het feit dat zij in deze sector dikwijls een sleutelrol vervullen;

4. onderschrijft de in het Commissiedocument geschetste essentiële trends in de programma-industrie alsmede de m.b.t. de toekomst van de audiovisuele sector genoemde risico's en kansen, en acht het voorts van belang dat de culturele verscheidenheid in de programma-industrie wordt bevorderd;

5. is evenwel van mening dat het hier behandelde Groenboek over de versterking van de programma-industrie nauwe samenhang vertoont met de conclusies die de Commissie binnenkort zal trekken uit het overleg over het Groenboek inzake pluralisme en mediaconcentratie in de interne markt;

6. deelt dan ook de kritiek van het Economisch en Sociaal Comité dat het Groenboek over de versterking van de programma-industrie te weinig aandacht besteedt aan de maatschappelijke gevolgen die ongebreidelde concurrentie in de audiovisuele sector met zich mee zou kunnen brengen;

7. acht het daarom, zonder daarbij de bevoegdheid van lid-staten inzake het mediabeleid in twijfel te trekken, van belang dat - met name ter wille van de vrijheid van meningsuiting, de keuzevrijheid van de consument, de mensenrechten en de diversiteit van regionale culturen - wordt nagedacht over voorstellen waarmee de dreigende machtsconcentratie in de Europese media kan worden aangepakt;

acht het een goede zaak dat de Commissie in haar Mededeling van 21 september 1994 een nieuwe, brede consultatieronde over de problematiek rond pluralisme en mediaconcentratie heeft aangekondigd, waarbij onderzocht moet worden of, en zo ja welke initiatieven op EU-niveau moeten worden genomen; verzoekt de Commissie, de regio's vanaf het begin volledig bij deze consultatieronde te betrekken, met name die regio's die over wetgevingsbevoegdheid op mediagebied beschikken, en dringt er voorts bij de Commissie op aan, de regio's toegang te geven tot de in haar opdracht uitgevoerde studies m.b.t. pluralisme en mediaconcentratie;

8. vindt dat er met het oog op de bescherming van minderjarigen voor moet worden gezorgd dat programma's met een pornografische of gewelddadige inhoud niet vanaf het grondgebied van de Europese landen mogen worden uitgezonden. In dit verband moet tevens worden gepreciseerd welk land bevoegd is om zo nodig gerechtelijke stappen te nemen;

9. is van mening dat de doelstelling om in de audiovisuele sector werkgelegenheid te creëren alleen dan kans van slagen heeft, indien ook kleine en middelgrote ondernemingen een realistische kans krijgen op de markt te opereren;

10. herinnert eraan dat in het Witboek "Groei, Concurrentievermogen, Werkgelegenheid" wordt opgemerkt dat er ondanks een gebrek aan betrouwbare cijfers ter zake van wordt uitgegaan dat de audiovisuele sector in de Gemeenschap ten minste aan 1,8 miljoen mensen werk biedt; maar is het eens met de opvatting van het Economisch en Sociaal Comité dat de door het Witboek in het vooruitzicht gestelde groei van de werkgelegenheid (bij gelijkblijvende omstandigheden zouden tot aan het jaar 2000 twee miljoen nieuwe banen worden gecreëerd) als te optimistisch moet worden beschouwd;

11. verwelkomt het algemene uitgangspunt van de Commissie dat bij het uitstippelen van een Europees beleid op dit terrein recht moet worden gedaan aan het subsidiariteitsbeginsel en dat gemeenschappelijk moet worden bepaald op welk niveau de gestelde doelen op de meest efficiënte wijze kunnen worden bereikt;

12. stelt verheugd vast dat in het Groenboek wordt betoogd dat steunmaatregelen die zijn gericht op nationale culturele en industriële doelstellingen niet strijdig zijn met het streven naar de ontwikkeling van een Europese programma-industrie, en een belangrijke rol kunnen spelen bij de versterking van die bedrijfstak;

13. vindt het bovendien een goede zaak dat - zoals in het Groenboek wordt gesteld - de diverse bevoegde instanties op nationaal, regionaal en overige niveaus een directe en beslissende invloed hebben op de structuren van de audiovisuele sector;

14. is verder van mening dat de mogelijkheden van regionale en lokale bevoegde instanties om op dit terrein invloed uit te oefenen, omwille van de culturele verscheidenheid en de bevordering en instandhouding van de regionale identiteit in de toekomst verder moeten worden versterkt;

15. is ervan overtuigd dat een specifiek Europees beleid alleen dan vruchten zal afwerpen, wanneer in acht wordt genomen dat de vraag van het publiek hoofdzakelijk lokaal, regionaal en nationaal georiënteerd is;

16. acht het dan ook noodzakelijk dat de produktie van creatieve en avantgardistische programma's op lokaal en regionaal niveau verder wordt ontwikkeld en gestimuleerd, ook wanneer die produktie op de wereldmarkt niet direct kan worden geëxploiteerd;

17. is van mening dat het door de Commissie beschreven scenario van een digitalisering van de distributiekanalen een bijdrage kan leveren aan de totstandbrenging van deze structuren;

18. gaat ervan uit dat de toekomstige rol van de Europese Unie is gelegen in het - met strikte inachtneming van het subsidiariteitsbeginsel - ontwikkelen van de programma-industrie via de openstelling van markten en de bevordering van de produktie en distributie van Europese programma's;

19. acht het zinvol dat er, zoals door de Commissie wordt voorgesteld, op Europees niveau een forum voor gedachtenuitwisseling wordt gecreëerd en dat er wordt nagedacht over de vraag welke bijdrage de lid-staten via hun diverse bevoegdheidsniveaus kunnen leveren aan de verwezenlijking van de gemeenschappelijk vastgelegde doelstellingen, en uit de wens dat de regio's en de lokale gemeenschappen daarbij intensief worden betrokken; wijst er m.b.t. bovengenoemd Commissievoorstel verder op dat niet aan bestaande nationale of zelfs regionale bevoegdheden mag worden getornd;

20. staat op grond van de tot dusver opgedane ervaringen positief tegenover het actieplan voor de invoering van geavanceerde televisiediensten;

21. merkt op dat het huidige Media-programma in 1995 afloopt en wijst met klem op de noodzaak, dit programma vervolgens onder de naam Media-2 tenminste tot het jaar 2000 te verlengen; heeft kennisgenomen van de vier prioritaire doelstellingen die in het Groenboek worden genoemd en onderschrijft deze; benadrukt dat het belangrijk is, speciale aandacht te besteden aan de behoeften van het MKB en kleine lid-staten; pleit ervoor, aan relevante opleidingsmogelijkheden speciale prioriteit toe te kennen; en wijst er ten slotte op dat de geografische reikwijdte van de programma's Media, Babel en Scale moet worden vergroot, zodat daarin rekening wordt gehouden met regionale verscheidenheid;

22. breekt een lans voor de bevordering en ondersteuning van gezamenlijke opleidingsprogramma's t.b.v. op audiovisueel gebied werkzame specialisten met uiteenlopende culturele en talige achtergronden en verschillende werkterreinen;

23. pleit in het bijzonder voor het uitwisselen van bestaand audiovisueel materiaal, teneinde de reproduktie daarvan in andere - en anders niet rendabele - talen te vergemakkelijken, en erkent dat kunstenaars aanspraak moeten kunnen maken op een billijke beloning, en het morele recht hebben, zeggenschap uit te oefenen over de manier waarop van hun werk gebruik wordt gemaakt;

24. acht het van groot belang dat de essentiële functie van publieke omroepen in de nieuwe concurrerende omgeving wordt beschermd en versterkt. Deze omroepen spelen een belangrijke rol bij het instandhouden en verspreiden van de rijkgeschakeerde Europese cultuur en dragen in niet geringe mate bij tot de keuzemogelijkheden van de Europese consument;

25. dringt erop aan dat omwille van culturele doelstellingen opgezette omroepdiensten bij eventuele herzieningen van de richtlijn "Televisie zonder grenzen" ongemoeid worden gelaten en dat met het oog daarop wordt nagedacht over het verlenen van concrete steun in de vorm van directe subsidies uit EU-fondsen, en onderstreept voorts dat in dit verband ieder onnodig centralisme dient te worden vermeden en de diversiteit en eigen identiteit van de omroepen in de lid-staten en de regio's moeten worden gerespecteerd (dit geldt in het bijzonder ten aanzien van de taken en bevoegdheden van de regio's en de onafhankelijkheid van de omroeporganisaties bij het vaststellen van de inhoud van de programma's);

26. wijst het instellen van parafiscale heffingen op Europees niveau af en is ook gekant tegen de convergentie van de financiering van de nationale steunregelingen;

27. vindt met de Commissie dat het absoluut noodzakelijk is, alle regio's van de Unie bij de ontwikkeling van de audiovisuele industrie te betrekken en regio's met een lage produktiecapaciteit of een beperkt taalgebied een voorkeursbehandeling te geven;

28. pleit ervoor de Midden- en Oosteuropese regio's in het kader van een nieuw samenwerkingsverband bij de Europese steunregelingen te betrekken en is er met name voorstander van dat ten behoeve van de audiovisuele sector in deze regio's middelen uit het PHARE-programma ter beschikking worden gesteld;

29. hoopt dat de Commissie de verschillende activiteiten in één coherent beleid weet samen te voegen, en er zo in slaagt een bijdrage te leveren aan de ontwikkeling van een Europese programma-industrie, die concurrerend is op de wereldmarkt, een toekomst gericht karakter heeft, nieuwe werkgelegenheid creëert en tegelijkertijd bevorderlijk is voor het culturele klimaat, identiteiten respecteert en bijdraagt aan het ontstaan van een Europees burgerschap;

Belast zijn voorzitter ermee, dit advies te doen toekomen aan de Raad, de Commissie, het Europees Parlement en het Economisch en Sociaal Comité.

Brussel, 28 september 1994.

De voorzitter

van het Comité van de Regio's

Jacques BLANC