COMMISSE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN 
Brussel, 30.04.1997 
COM(97) 180 def. 
VERSLAG VAN DE COMMISSIE 
over de toegang tot voortgezette 
beroepsopleiding in de Unie 
(Aanbeveling van de Raad van 30 juni 1993) 

INHOUD 
Inleiding 
Hoofdstuk 1 
Geboekte vooruitgang inzake de toegang tot 
voortgezette beroepsopleiding 
1.1. 
Het communautaire proces op basis van de 
Aanbeveling van de Raad 7 
1.2. 
De nationale verslagen tonen een grote 
verscheidenheid aan nationale initiatieven 9 
1.3. 
Uiteenlopende standpunten van de sociale partners 24 
Hoofdstuk 2 29^ 
Een ambitieuzere taakstelling voor de Unie: 
de toegang tot de vaardigheden 
2.1. 
Verkleining van de verschillen binnen de Unie 29 
2.2. 
Herdefiniëring van de prioriteiten 
van het beroepsopleidingsbeleid 31 
2.3. 
Grotere rol voor het concurrentievermogen 
en de werkgelegenheid 33 
Hoofdstuk 3 36 
Conclusies en oriëntaties 
3.1. 
Conclusies over de gevolgde aanpak 36 
3.2. 
Conclusies in termen van doelstellingen 37 
3.3. 
Oriëntaties voor de toekomst 38 
ot-1 
Inleiding 
Al in het begin van de jaren negentig heeft de 
Europese Commissie gewezen op het belang van de 
voortgezette beroepsopleiding en de bevordering van 
de toegang daartoe. In haar Memorandum over de 
beroepsopleiding in de Europese Gemeenschap in de 
jaren 90 benadrukte zij dat als gevolg van de 
versnelde technologische en organisatorische 
veranderingen, in combinatie met de effecten van de 
demografische ontwikkeling, voor het bij- en 
nascholingsbeleid een centrale rol weggelegd zou 
zijn. Dit standpunt kreeg in de discussies met de 
lidstaten aan de hand van dit memorandum brede 
steun. Voorts toonde de Commissie zich in ditzelfde 
memorandum ook reeds voorstander van de verdere 
ontwikkeling van scholing, waarbij de voortgezette 
opleiding, die op een gedegen basisopleiding 
gebaseerd moet zijn, gedurende het hele leven zou 
moeten plaatsvinden. 
Om dit doel te bereiken heeft de Gemeenschap zich 
met de goedkeuring op 30 juni 1993 door de Raad 
van een Aanbeveling betreffende de toegang tot 
voortgezette beroepsopleiding2 de beschikking 
gegeven over een belangrijk instrument. Het 
communautaire samenwerkingsproces dat al enkele 
jaren eerder op gang was gekomen om de toegang tot 
bij- en nascholing te bevorderen, kon zich zo rond 
een gemeenschappelijk referentiekader verder 
ontwikkelen. 
Tegelijkertijd is door de discussies over de werk­
gelegenheid, in samenhang met de economische 
situatie en de mondialisering, het vraagstuk van de 
vaardigheden van de werknemers en de verbetering 
daarvan boven aan de agenda' komen te staan. Op 
basis van het Witboek van de Commissie over groei, 
concurrentievermogen en werkgelegenheid heeft de 
Europese Raad van Essen in december 1994 
investeren in de beroepsopleiding tot een van vijf 
prioriteiten verklaard. 
De hervorming van de Structuurfondsen, met name 
van het Europees Sociaal Fonds (ESF), geldend voor 
de periode 1994-1999, heeft het op peil brengen van 
kennis en vaardigheden op de voorgrond geplaatst. 
Vooral de nieuwe doelstelling 4, die gericht is op de "vergemakkelijking van de aanpassing van 
werknemers aan de gewijzigde omstandigheden in 
het bedrijfsleven en de ontwikkeling van de 
productiestelsels", heeft het belang onderstreept van 
het behouden van het niveau van vaardigheden en het 
ESF voor het eerst in alle lidstaten opengesteld voor 
werknemers die tewerkgesteld zijn. 
Andere communautaire programma's, zoals FORCE 
(1991-1994) en, recenter, het LEONARDO DA 
VINCI programma (1995-1999)4, zijn ook 
communautaire instrumenten bij uitstek om de 
toegang tot scholing te bevorderen: zij zijn bedoeld 
om de innovatie in de beroepsopleiding te stimuleren 
en aldus onder meer bij te dragen tot de ontwikkeling 
van nieuwe opleidingsmethoden en -instrumenten die 
de toegang tot scholing en vaardigheden 
vergemakkelijken. 
In 1996, het Europees jaar voor onderwijs en 
scholing tijdens het gehele leven, kwam onder de 
Europese burgers een fundamentele discussie op 
gang over de noodzaak hun vaardigheden hun hele 
leven lang te verbeteren. 
Uit deze discussies is duidelijk geworden dat er zeer 
grote verwachtingen bestaan omtrent de toegang tot 
opleidingsacties, maar dat er een aanmerkelijke 
discrepantie is tussen dit verlangen naar levenslang 
leren en de mogelijkheden die de Europese 
werknemers en burgers daadwerkelijk geboden 
worden. 
Bij die gelegenheid heeft de Commissie een nieuw 
perspectief geopend, dat aan de verbetering van de 
toegang tot scholing nog meer betekenis toekent, 
namelijk dat van de cognitieve maatschappij. In haar 
Witboek "Onderwijzen en leren: naar een cognitieve 
samenleving"5 heet het: 
"Een ander centraal idee: de toegang tot 
scholing dient gedurende het hele leven verder 
ontwikkeld te worden, ledereen, van overheid tot 
bedrijfsleven, benadrukt de noodzaak daarvan, maar 
in de praktijk is de vooruitgang mager, wat te meer 
COM(91 ) 397 def. van 12/12/91. 
PB nr. L 181/37 van 23.07.93, in bijlage. PBnr. L 156/1 van 21.6.90. 
PB nr. L 340/1 van 29.12.94. 
COM(95) 590 van 29.11.95. 
onbevredigend is omdat de veranderingen in de 
organisatie van het werk als gevolg van de 
ontwikkelingen in de informatietechnologie opleiding 
in het gebruik van deze nieuwe instrumenten 
noodzakelijk maken. " 
De vernieuwing van de beschikbare vaardigheden 
kan zich niet langer voltrekken volgens de cyclus van 
opeenvolgende werknemersgeneraties, maar dient in 
een steeds hoger tempo plaats te vinden onder de 
druk van twee factoren: 
• de zich steeds sneller voltrekkende 
technologische veranderingen en wijzigingen in 
de arbeidsorganisatie tegen de achtergrond van 
een duurzame ontwikkeling, 
• de vervorming van de leeftijdspiramide van de 
beroepsbevolking en de toenemende arbeids­
participatie van vrouwen, waardoor een 
verschuiving van de opleidingsbehoeften naar de 
oudere werknemers optreedt. 
De ontwikkeling van het beroepsopleidingsbeleid, en 
met name dat waarvoor de Gemeenschap uit hoofde 
van artikel 127 van het EG-Verdrag verantwoordelijk 
is, moet aansluiten op deze structurele 
ontwikkelingen en moet sterker de nadruk leggen op 
de bij- en nascholing van de werknemers. 
In het kader van de verschillende maatregelen in 
verband met het door de Commissie in april 1996 
gelanceerde vertrouwenspact voor de werkgelegen­
heid is de Europese Raad van Florence (juni 1996) in 
zijn - door de Raad van Dublin (december 1996) 
bevestigde -. conclusies het volgende 
overeengekomen: 
"De Europese Raad benadrukt dat de onderwijs-
cn opleidingssystenwn in de Europese Unie grondig 
aangepast moeten worden. Hij neemt nota van het 
voornemen van de Commissie om een voorstel te 
doen over de toegang tot en de erkenning van 
vaardigheden die worden verworven in het kader van 
permanente educatie. " 
In het kader van hun aan de Europese Raad van 
Dublin voorgelegde gemeenschappelijke verklaring 
over de werkgelegenheid, hebben de sociale partners 
het levenslang leren tot prioriteit verheven. In dit 
kader zijn zij het volgende overeengekomen: 
"De economische veranderingen, de werk­
gelegenheidssituatie en de opkomst van nieuwe 
technologieën, met name de informatietechnologie, 
brengen ingrijpende veranderingen op de 
arbeidsmarkt en in de samenleving als geheel teweeg. 
Deze ontwikkelingen vereisen bredere vaardigheden 
bij het individu, die op hun beurt een verandering in 
de attitude tegenover levenslang leren nodig maken. 
Voorts zou de toegang tot de beroepsopleiding tijdens het gehele leven verbeterd moeten worden... 
Voor het concurrentievermogen van het bedrijfsleven 
zal levenslang leren van toenemend belang zijn. 
Hetzelfde geldt voor de werknemers wat de 
geografische en beroepsmobiliteit betreft. " 
Zo geeft ook het besluit van de Raad betreffende een 
derde meerjarenprogramma voor het midden- en 
kleinbedrijf (MKB) in de Europese Unie (1997-
2000) een impuls aan de opleiding teneinde de 
beheersvaardigheden van het management te 
verbeteren en aldus het concurrentievermogen van 
het MKB te versterken. 
In het kader van dit communautair proces heeft het 
voorliggende verslag over "De toegang tot voort­
gezette beroepsopleiding in de Unie" voornamelijk 
ten doel de algemene vooruitgang te evalueren die 
sinds de Aanbeveling van de Raad is geboekt, en 
nieuwe maatregelen voor te stellen om het 
communautaire optreden op het gebied van de 
toegang tot scholing te intensiveren, rekening 
houdend met de huidige problemen. 
Op deze manier heeft de Commissie zich niet willen 
beperken tot een beschrijvend verslag op basis van 
een simpele inventarisatie. Zij wil van dit evaluatie­
verslag een instrument maken aan de hand waarvan 
men zich een beeld kan vormen van de problematiek 
rond de toegang tot voortgezette beroepsopleiding in 
de Unie: hoe staan wij er werkelijk voor, waar zijn de 
verschillen het grootst en welke factoren zijn 
bepalend voor de vooruitgang? 
De Commissie wil tevens dat dit verslag in de Unie 
de aanzet geeft tot een echte fundamentele discussie 
over het ter zake van bij- en nascholing te volgen 
beleid vanuit het oogpunt van levenslang leren. Het 
moet tevens nieuwe mogelijkheden aangeven voor 
ambitieuzere maatregelen inzake de uitbreiding en 
verbetering van de individuele vaardigheden. 
De Commissie wenst aldus het belang te 
onderstrepen dat zij hecht aan dit evaluatieverslag en 
aan de behandeling ervan door de communautaire 
instanties. Zij wijst nogmaals op: 
• het belang van de indiening - voor de eerste maal 
- van een communautair verslag op het gebied 
van de beroepsopleiding; 
• de toenemende betekenis van scholing in alle 
discussies over werkgelegenheid, concurrentie­
vermogen en maatschappijmodellen, alsook in de 
debatten over de cognitieve maatschappij. 
PB nr. L 6/25 van 10.1.97. 
Hoofdstuk 1 
Geboekte vooruitgang inzake de toegang tot 
voortgezette beroepsopleiding 
1.1 Het communautaire proces op basis 
van de Aanbeveling van de Raad 
Het begon allemaal met het Sociaal Handvest 
De toegang tot beroepsopleiding is herhaalde malen in 
communautaire teksten ter sprake gebracht. De eigen­
lijke discussie hierover is echter pas op gang gekomen 
met het Gemeenschapshandvest van de sociale 
grondrechten van de werkenden, dat tijdens de 
Europese Raad van Straatsburg in 1989 door elf 
lidstaten is aangenomen. In punt 15 van dit Handvest 
heet het: 
"Alle werkenden moeten toegang kunnen hebben 
tot beroepsopleidingen en dit gedurende hun hele 
beroepsleven. (...) De bevoegde overheidsinstanties, de 
ondernemingen of de sociale partners moeten, elk op 
het terrein van hun eigen bevoegdheid, zorgen voor 
maatregelen inzake continue en permanente opleiding 
die allen in staat stellen zich om te scholen, met name 
via opleidingsverlof zich bij te scholen en nieuwe 
kennis te verwerven, in het bijzonder gelet op de 
technische ontwikkeling. " 
Vervolgens heeft het actieprogramma tot uitvoering 
van het Gemeenschapshandvest het toegenomen 
belang van de ontwikkeling van nieuwe voorwaarden 
voor de toegang tot scholing bevestigd; daarbij werd 
de lidstaten, het bedrijfsleven en de sociale partners 
verzocht ervoor te zorgen dat iedere werknemer zijn 
opleiding zijn hele beroepsleven lang kan voortzetten. 
Dit programma voorzag tevens in de indiening door de 
Commissie bij de Raad van een voorstel voor een 
communautair instrument inzake toegang tot de 
beroepsopleiding. Het Gemeenschapshandvest van de 
sociale grondrechten van de werkenden lag namelijk 
ten grondslag aan de communautaire institutionele 
discussie die heeft geleid tot de goedkeuring van de 
Aanbeveling betreffende de toegang tot voortgezette 
beroepsopleiding. De sociale dialoog 
De sociale partners die deelnemen aan de Europese 
sociale dialoog (UNICE, CEEP en EVV ), erkennen 
het toegenomen belang van een betere toegang tot 
scholing voor het concurrentievermogen van het 
bedrijfsleven en de sociale samenhang, hebben deze 
materie tot een van de onderwerpen gemaakt van de 
werkzaamheden van de sociale dialoog over 
onderwijs en opleiding en hebben in december 1991 
een gemeenschappelijk advies goedgekeurd over "De 
maatregelen die kunnen bijdragen tot een zo ruim 
mogelijke toegang tot opleidingsmogelijkheden". 
In de inleiding constateren de sociale partners dat: 
"een groot deel van de volwassen bevolking de 
school verlaten heeft zonder aan de huidige vraag 
aangepaste kwalificaties te bezitten of zonder ooit 
aan een systematische, voortgezette opleiding te 
hebben deelgenomen. Juist door hun opleidings­
niveau ontstaat de paradoxale situatie dat veel van 
de aangeboden opleidingsinitiatieven door het 
ontbreken van basisvakbekwaamheid en -kennis voor 
hen niet openstaan ". 
Verder stellen zij vast dat: "onder de succesrijke 
ondernemingen met een goede concurrentiepositie 
die ondernemingen worden aangetroffen die in 
overleg met hun werknemers en/of hun 
vertegenwoordigers de meest relevante oplei­
dingsprogramma's uitvoeren die aan de hoogste 
kwaliteitsnormen voldoen ". 
Tevens wijzen zij erop dat "de sociale partners een 
belangrijke rol te spelen hebben bij het opzetten van 
partnerschappen op regionaal niveau die ertoe 
kunnen bijdragen dat de opleidingsprogramma 's van 
de ondernemingen beter op de prognoses betreffende 
de toekomstige vraag naar bepaalde beroepen en 
UN ICE - Unie van Industrie- en 
Werkgeversfederaties in Europa. 
CEEP - Europees Centrum van 
gemeenschapsbedrijven. 
EVV - Europees Verbond van Vakverenigingen. 
vakbekwaamheden op regionaal niveau worden 
afgestemd". 
Voorts zij erop gewezen dat de in dit gemeenschap­
pelijk advies vervatte beleidssuggesties voor een 
groot deel zijn overgenomen in de Aanbeveling van 
de Raad. Op bedrijfstakniveau hebben de sociale 
partners in de paritaire comités en informele 
werkgroepen een aantal gemeenschappelijke 
adviezen goedgekeurd betreffende de toegang tot de 
beroepsopleiding en het levenslang leren, in het 
bijzonder: 
• het gemeenschappelijk advies voor een betere 
toegang van vrouwen tot de beroepsopleiding in 
de textiel- en kledingindustrie (16 juni 1994); 
• het advies inzake de beroepsopleiding van 
onderhoudstechnici en -personeel (15 september 
1993); 
• de onderhandelingen over een raamovereenkomst 
voor de werkgelegenheid in de landbouw, die 
waarschijnlijk in juni 1997 zal worden 
ondertekend, waarin de bij- en nascholing een 
centrale rol speelt en waarin de sociale partners 
de hoop uitspreken dat hierover in de toekomst 
een speciale overeenkomst gesloten zal worden. 
De goedkeuring van de Aanbeveling door de Raad in 
juni 1993, na een diepgaande discussie over de 
inhoud met de communautaire instanties (Europees 
Parlement (EP) en Economisch en Sociaal Comité 
(ESC)) en de sociale partners (met name in het 
Raadgevend Comité voor de beroepsopleiding), heeft 
op drie elkaar aanvullende niveaus een 
communautair proces in gang gezet: 
a) de definitie van een algemene doelstelling -
voortgekomen uit het Sociaal Handvest - volgens 
welke: "alle werkenden toegang moeten kunnen 
hebben tot voortgezette beroepsopleiding en dit 
gedurende hun hele beroepsleven" (vgl. punt I); 
b) de definitie van vijftien specifieke doelstellingen 
ter verwezenlijking van deze algemene doelstel­
ling, waarbij het aan de lidstaten en de sociale 
partners wordt overgelaten te bepalen op welke 
wijze en met welke middelen deze doelstellingen 
bereikt moeten worden (vgl. punt II); 
c) de invoering op communautair niveau van een 
mechanisme voor het volgen van de tendensen en 
ontwikkelingen van de toegangsproblematiek in 
de lidstaten en op communautair niveau (vgl punt 
III en IV). 
Dit mechanisme berust op een drieledig proces: De lidstaten werden verzocht volgens een met hen 
overeengekomen gemeenschappelijke opzet nationale 
verslagen op te stellen waarin de maatregelen worden 
beschreven die sinds 1993 genomen zijn om met 
name de toegang tot voortgezette beroepsopleiding te 
bevorderen. Verder werden de lidstaten verzocht 
deze verslagen op te stellen in overleg met de sociale 
partners, wat de meeste lidstaten ook hebben gedaan. 
2. de invoering van een instrument ter onder­
steuning van de sociale dialoog over voortgezette 
beroepsopleiding (punt III.3). 
In de Aanbeveling werd de Commissie namelijk 
uitgenodigd de dialoog tussen de sociale partners 
over dit onderwerp te ondersteunen. In dit verband 
heeft zij het initiatief genomen om in nauwe samen­
werking met de Europese organisaties die betrokken 
zijn bij de Europese sociale dialoog, de UNICE, het 
CEEP en het EVV, een "Instrument ter 
ondersteuning van de sociale dialoog over 
voortgezette beroepsopleiding" in te voeren. 
Hierdoor konden in de lidstaten van de Unie 
initiatieven van de sociale partners voor de 
ontwikkeling van de voortgezette beroepsopleiding 
worden geïnventariseerd die dikwijls een directe 
uitwerking op de toegang daartoe hebben. 
In dit verband zijn in 1994 en 1996 twee 
"Compendia" gepubliceerd. Zij dienen ter illustratie 
van tien thema's van gemeenschappelijk belang voor 
de sociale partners, samen met concrete initiatieven 
op ondernemings-, branche-, bedrijfstak-, regionaal 
of nationaal niveau. 
De twee door de sociale partners georganiseerde 
seminars (in oktober 1994 en in mei 1996) ter 
evaluatie van de resultaten hebben het belang en de 
toegevoegde waarde van dit instrument voor de 
inventarisatie, analyse en verspreiding van 
innoverende en gevarieerde initiatieven met het oog 
op een betere kennis van de dynamiek ter plaatse in 
de lidstaten aangetoond. 
In de tien door de sociale partners vastgestelde 
thema's worden voor een groot deel de belangrijkste 
aspecten overgenomen die in de doelstellingen van 
deel II van de Aanbeveling van de Raad zijn 
genoemd. 
1. de opstelling van nationale verslagen over 
de tenuitvoerlegging van de Aanbeveling en haar 
doelstellingen (punt IV. 1) 
De thema s van liet instrument ter 
ondersteuning van de sociale dialoo 
Thema 1 : Planning van de opleiding 
in de onderneming 
Thema 2: Midden- en kleinbedrijf 
Thema 3: Ontwikkeling van de organisatie 
Thema 4: Bijzondere arbeidsvormen 
Thema 5: Arbeidsinpassing van jongeren 
Thema 6: Nieuwe vormen van regionale 
samenwerking 
Thema 7: Validering / Erkenning 
Thema 8: Middelen en methoden 
Thema 9: Allocatie van middelen 
Thema 10: Nieuwe antwoorden op de 
individuele behoeften 
3. de opstelling van een Europees verslag 
over "De toegang tot voortgezette beroeps­
opleiding in de Unie" (punt IV.2). 
Zoals in de inleiding reeds gezegd, is het hoofddoel 
van dit verslag de geboekte vooruitgang te evalueren 
en de lopende ontwikkelingen te beschrijven, 
rekening houdend met de diversiteit van de nationale 
systemen. Daarnaast wil het speciaal de aandacht 
vestigen op de inspanningen van de lidstaten en de 
initiatieven van de sociale actoren in het algemeen en 
de sociale partners in het bijzonder. 
Zo is dit evaluatieverslag opgesteld aan de hand van: 
a) de nationale verslagen die de lidstaten in het 
kader van de uitvoering van genoemde 
Aanbeveling op grond van punt IV. 1 , zoals 
hiervoor aangegeven, hebben opgesteld; 
b) de verslagen die op grond van punt IV.2 van de 
Aanbeveling zijn opgesteld door de communau­
taire organisaties van de sociale partners: het 
EVV en de UNICE/CEEP; 
De Commissie heeft zich tevens gebaseerd op: 
1) de eerste vergelijkbare kwantitatieve gegevens uit 
de communautaire enquête naar de voortgezette 
beroepsopleiding (CVTS ) en de 
arbeidskrachtenenquête (LFS ). 
2) de resultaten van het instrument ter ondersteuning 
van de sociale dialoog over de voortgezette 
beroepsopleiding, die beschikbaar waren in de 
twee in 1994 en 1996 gepubliceerde compendia. 
8 De gegevens van deze verslagen zijn ook vergeleken 
en aangevuld met de elementen uit de 
meerjarenprogramma's die zijn opgesteld in het kader van 
de follow-up van de conclusies van de Europese Raad van 
Essen over de werkgelegenheid. 
9 CVTS = Continuing Vocational Training Survey. 
LFS = Labour Force Survey. 1.2 De nationale verslagen bevatten 
een grote verscheidenheid aan 
nationale initiatieven 
1.2.1 Inleiding 
De door de lidstaten opgestelde verslagen 
vormen een interessante basis voor informatie 
over en bestudering van de ontwikkelingen en 
vorderingen op het gebied van de toegang tot bij­
en nascholing en de wijze waarop die toegang in 
de verschillende lidstaten geregeld is. 
Een groot aantal verslagen biedt een zeer 
volledige beschrijving van de systemen en 
voorzieningen voor voortgezette 
beroepsopleiding. 
Op grond van een algemene beoordeling van 
de nationale verslagen kan het volgende 
worden geconstateerd: 
1. In alle landen van de Unie is duidelijk de wil 
aanwezig om nieuwe antwoorden te vinden 
op de uitdagingen waarvoor de voortgezette 
beroepsopleiding zich gesteld ziet en direct of 
indirect de toegang tot scholing te 
bevorderen. Bijna alle landen konden melding 
maken van nieuwe maatregelen die in de 
jaren 90 genomen zijn en van invloed zijn op 
de toegang tot bij- en nascholing. 
2. De meeste initiatieven ter bevordering van de 
toegang tot scholing maken over het 
algemeen echter deel uit van algemene 
maatregelen tot "hervorming" van de 
opleidingsstelsels in de lidstaten, waardoor 
een uitvoerigere analyse soms niet goed 
mogelijk is. 
3. Anderzijds zijn sommige interessante initiatie­
ven op ondememings- of bedrijfstakniveau 
aan het oog van de overheidsinstanties 
onttrokken. In de verslagen die in overleg met 
de sociale partners tot stand zijn gekomen, 
worden niettemin een aantal zeer 
veelbelovende initiatieven beschreven. In 
sommige landen is aanvullende informatie 
gehaald uit de compendia van het Instrument 
ter ondersteuning van de sociale dialoog. 
Tenuitvoerlegging van de doelstellingen 
Zoals hiervoor reeds opgemerkt, beschrijven de 
nationale verslagen zeer vaak de ontwikkelingen 
binnen de opleidingsstelsels en initiatieven ter 
bevordering van de toegang, zonder nader in te gaan 
op de afzonderlijke doelstellingen van de 
Aanbeveling van de Raad van 30 juni 1993. 
Daarom leek het interessanter de nationale ontwik­
kelingen vanuit een aantal thema's te analyseren. 
• Het eerste thema betreft de toegang en het 
ondernemingsbeleid. Het omvat in hoofdzaak de 
doelstellingen 1, 2, 6, 8 en 9 van de Aanbeveling. 
• Het tweede heeft meer in het bijzonder betrekking 
op de toegang en de aandacht voor de 
individuele behoeften (doelstellingen 3 en 7), met 
aandacht voor de eigen initiatieven tot toegang tot 
scholing. 
• Het derde thema betreft de omscholing van de 
werknemers (doelstelling 4). 
• Het vierde gaat over de toegang tot scholing voor 
specifieke doelgroepen zoals de laagst 
geschoolden (doelstelling II), vrouwen (doelstel­
ling 12), jongeren (doelstelling 13) en langdurig 
werklozen (doelstelling 14). 
• Een vijfde thema betreft de toegang en de nieuwe 
partnerschappen (doelstellingen 5 en 15). 
• Een zesde thema handelt over de toegang dankzij 
de nieuwe technologieën (doelstelling 10). 
• Een laatste thema tenslotte betreft de aanwending 
van de communautaire middelen ter 
ondersteuning van de plaatselijke initiatieven. 
Voor elk thema zullen de belangrijkste 
ontwikkelingen worden geschetst, geïllustreerd met 
voorbeelden van acties en initiatieven. 
1.2.2 De toegang en het ondernemingsbeleid 
De toegang en het ondernemingsbeleid is een 
veelomvattend thema, waaronder initiatieven en 
maatregelen vallen die onder meer gericht zijn op de 
opstelling van scholingsplannen, het toekennen van 
verlof aan werknemers, voorlichting en raadpleging 
binnen de onderneming of het anticiperen op de 
opleidingsbehoeften. 
De nationale verslagen bevestigen dat de 
ondernemingen zelf verantwoordelijk zijn voor het 
beleid inzake de bij- en nascholing van hun 
werknemers. Zij zijn de voornaamste actoren 
waarvan dikwijls de initiatieven uitgaan en die in 
hoofdzaak voor de financiering zorgen. 
De uitoefening van deze verantwoordelijkheid door 
de ondernemingen is in sommige lidstaten geregeld 
door voor de ondernemingen bindende systemen. Dit 
is bijvoorbeeld het geval in Frankrijk, waar alle 
ondernemingen krachtens de wet van 16 juli 1971 
verplicht zijn tot scholingsuitgaven. Frankrijk is 
echter niet het enige land met een potentieel 
dwingende regeling voor ondernemingen. Deze 
verplichtingen vloeien bijvoorbeeld voort uit een 
verplichte bijdrage aan een solidariteitsfonds, zoals in 
België de fondsen voor risicogroepen; of een 
belasting-/subsidiesysteem in bepaalde sectoren in 
Ierland; of wettelijke bepalingen inzake educatief 
verlof in Finland, Zweden en sommige deelstaten 
in Duitsland. In Spanje daarentegen bestaat een 
indirecte bijdrageregeling voor de financiering van de beroepsopleiding. De middelen worden geïnd 
door de sociale verzekering en berekend op basis van 
0,7% van de arbeidsongevallen en beroepsziekten. 
Verder wijzen sommige lidstaten er terecht op dat de 
toegang tot bij- en nascholing ongelijk over de 
ondernemingen (grootte, bedrijfstak, enz.), maar ook 
over de werknemers binnen de ondernemingen 
(maatschappelijke status) verdeeld is, en dit los van 
het feit of het al dan niet een dwingend systeem 
betreft. 
Het recht op informatie 
In sommige lidstaten wordt de voorlichting en het 
overleg met de werknemersvertegenwoordigers over 
het scholingsbeleid van de onderneming 
aangemoedigd. 
Een echte plicht tot voorlichting bestaat in geen 
enkele lidstaat. Blijkbaar is het voorlichtingsbeleid 
geleidelijk tot stand gekomen en wisselt het naar 
gelang van de protagonisten en doelgroepen. In 
Duitsland gaat men ervan uit dat de werknemers 
vaak al tijdens het sollicitatiegesprek over hun 
scholingsmogelijkheden worden geïnformeerd. Deze 
informatie kan ook in de arbeidsovereenkomst of in 
de CAO zijn opgenomen of door de Kamer van 
Ambachten en Neringen of de Kamer van 
Koophandel en Fabrieken worden gepubliceerd. 
Vooral de sociale partners en de Kamers proberen 
een verbetering van de voorlichtingsinfrastructuur te 
bewerkstelligen. Zo zijn deze actoren het er in 
december 1996 over eens geworden om ten behoeve 
van de leden van de opleidingscomités bij het 
Bondsinstituut voor beroepsopleidingen een 
informatiesysteem voor nascholing met het oog op 
sociale promotie te ontwikkelen. 
Er kan echter worden geconstateerd dat de lidstaten 
hun bewustmakingsinspanningen hebben vergroot 
door algemene of gerichte campagnes. Bij wijze van 
voorbeeld noemen wij hier de publicatie in juni 1995 
van de nota "Kennis in beweging" in Nederland. In 
Frankrijk maken belangrijke organisaties zoals de 
FONGECIF door middel van affiches, in de pers en 
via de audiovisuele media reclame voor hun regeling 
op het gebied van individueel scholingsverlof. 
Finland heeft al in 1994 met succes een uitgebreide 
campagne gelanceerd om het bedrijfsleven te 
informeren over de opleidingsmogelijkheden door 
middel van leerovereenkomsten. 
In het Verenigd Koninkrijk zijn de bewustma-
kingscampagnes via programma's als "Investors in 
People" en "Small firms initiatives" in de eerste 
plaats gericht op het bedrijfsleven. Hetzelfde geldt 
voor Ierland, waar in 1995 het nieuwe project 
"Excellence in People" is opgezet. Het gaat om 
programma's met het doel door middel van 
investeringen in menselijk kapitaal hoge 
kwaliteitsnormen te bereiken. Het doel is de 
10 
strategische doelstellingen van de onderneming te 
koppelen aan de doelstellingen van het 
beroepsopleidingsbeleid. 
Denemarken maakt in dit verband gewag van 
openbare voorlichtingscampagnes, met name gericht 
op het MKB. De voorlichtingsinspanningen gaan niet 
alleen uit van de overheid en het bedrijfsleven, maar 
ook van de vakbonden. In dit verband adviseert het 
Deense verslag de voorlichtingsactiviteiten meer over 
te laten aan de sociale partners, vooral op regionaal 
en lokaal niveau. 
Een andere tendens wijst erop dat de voorlichtings-
en bewustmakingsinspanning ten aanzien van de op 
de beroepsopleidingsmarkt geboden mogelijkheden 
dikwijls wordt ondersteund door centra voor 
beroepsoriëntatie, soms ook in samenhang met 
activiteiten zoals de beoordeling van kennis en 
vaardigheden. In Noorwegen bijvoorbeeld is een 
systeem van contactpunten in het leven geroepen met 
het.doel ervoor te zorgen dat de aanbieders van 
opleidingen rechtstreeks in contact worden gebracht 
met de consumenten, ondernemingen en individuen. 
Veel lidstaten noemen in dit verband het opzetten 
van gegevensbanken of handleidingen en/of van 
"Points of Information". Het Verenigd Koninkrijk, 
Ierland, Luxemburg en andere landen zien daarin 
een manier om een betere voorlichting en dus een 
betere toegang tot scholing te garanderen.. 
Portugal heeft onlangs een programma Scholing 
voor zeer kleine en kleine ondernemingen opgezet, 
dat ten doel heeft de voorlichting te bevorderen en de 
ondernemers en de werknemers bewust te maken van 
de noodzaak hun personeel via scholing te 
ontwikkelen. 
Overleg binnen de onderneming 
Er schijnt een duidelijke tendens te bestaan om de 
sociale partners sterker erbij te betrekken en te 
responsabiliseren. Zo wordt bijvoorbeeld in 
Nederland sterker geappelleerd aan de 
verantwoordelijkheid van de sociale partners in het 
kader van de herziening van de Wet educatie 
beroepsonderwijs (WEB), die in januari 1996 van 
kracht is geworden. De nationale instituten, samen 
met vertegenwoordigers van werkgevers- en 
weknemersorganisaties, werken samen met 
opleidingsorganisaties voor het bepalen van 
kwalificaties voor alle types van secondaire 
beroepsopleiding, voor elke industie-sector, sector-
groep of beroepscategorie. Het is ook de taak van de 
sociale partners om te fungeren als vraagbaak voor 
de verspreiding van informatie, de ondernemingen 
ertoe te bewegen hun eigen behoeften aan 
vaardigheden te bepalen en de noodzakelijke 
maatregelen te organiseren om in deze behoeften te 
voorzien. In Finland worden momenteel in het kader 
van het werkgelegenheidsprogramma van de Raad van Ministers voor 1996-1999 de rol en de 
ontwikkeling van de opleiding van het personeel in 
tripartiete onderhandelingen besproken. Italië en 
Portugal hechten hunnerzijds een toenemend belang 
aan de sociale dialoog op dit punt. Via hun 
bedrijfstakorganisaties werken de sociale partners 
met de overheid aan de definitie, de uitvoering en de 
toepassing van het scholingsbeleid. In een toenemend 
aantal gevallen stellen de cao's de algemene 
beginselen vast voor een goed beheer van de 
beroepsopleiding binnen de sectoren en de 
ondernemingen. 
In Spanje is de rol van de sociale partners geregeld 
in de nationale en tripartiete overeenkomsten over de 
beroepsopleiding en krijgt deze rol concreet gestalte 
in hun betrokkenheid bij de Stichting voor de 
voortgezette beroepsopleiding (FORCEM), een 
paritair orgaan belast met de organisatie, het beheer 
en de uitvoering van de in deze overeenkomsten 
bedoelde acties met steun van het Europees Sociaal 
Fonds. 
In Frankrijk is de voorlichting en raadpleging van 
de werknemersvertegenwoordigers over de opstelling 
en tenuitvoerlegging van de scholingsplannen en 
-programma's wettelijk verplicht. De 
ondernemingsraad (of - in ondernemingen met 
minder dan 50 werknemers- de personeels­
vertegenwoordigers) moet ten minste een keer per 
jaar geraadpleegd worden over de richtsnoeren en het 
scholingsplan. In Duitsland heeft de 
ondernemingsraad ook het recht op informatie. 
In dit verband begint zich duidelijk nog een tendens 
af te tekenen. Zo lijkt het overleg inzake beroeps­
opleiding zich hoe langer hoe meer in het kader van 
de cao's af te spelen. Het overleg en de tripartiete 
samenwerking maken deel uit van het Deense model 
en de cao's vormen het voornaamste 
regelmechanisme (zij bestrijken meer dan 90% van 
de Deense arbeidsmarkt). Duitsland kiest voor een 
soortgelijke oplossing en vindt wetgeving ter zake 
verstandig noch noodzakelijk aangezien een grote 
flexibiliteit van de markt voor bij- en nascholing 
gegarandeerd moet worden. In Duitsland is het 
traditie dat de ondernemingen, dat wil zeggen de 
werkgevers en de vakbonden, zich hetzij bij de 
initiële, hetzij bij de voortgezette beroepsopleiding, 
bijzonder inzetten voor de kwalificaties van de 
werknemers. Maar ook het individu en de staat 
dragen in dit opzicht verantwoordelijkheid. Die van 
de staat krijgt gestalte in verschillende wetten zoals 
het Berufsbildungsgesetz - Wet op de beroeps­
opleiding (1969), Berufsbildungsförderungsgesetz -
Wet ter bevordering van de beroepsopleiding (1994), 
Arbeitsförderungssgesetz - Wet ter bevordering van 
de werkgelegenheid (1969), Aufstiegs-
Fortbildungsförderungsgesetz - Wet ter bevordering 
van de bij- en nascholing; in de deelstaten in de 
Bildungsurlaubsgesetze - Wetten op het educatief 
11 
verlof (diverse data) en de Weiterbildungs- und 
Erwachsenenbildungsgesetze - Wetten op de bij- en 
nascholing en het volwassenenonderwijs 
(verschillende data). 
Op het toegenomen belang van de CAO's wijzen ook 
Nederland, Zweden en Noorwegen. Zweden 
preciseert dat bij- en nascholingsaangelegenheden 
dikwijls door de bedrijfstak geregeld worden. De 
centrale akkoorden bevatten Aanbevelingen, maar de 
eigenlijke behandeling van deze aangelegenheid 
vindt hoe langer hoe vaker op regionaal niveau 
plaats. 
In Finland is er een duidelijke algemene tendens om 
opleidingsvraagstukken op het niveau van de 
onderneming te regelen. 
Niettemin blijft de beroepsopleiding een punt van 
discussie waarover niet altijd eensgezindheid bestaat, 
met name wat het doel en de financiering ervan 
betreft, zoals Denemarken opmerkt. In veel lidstaten 
wordt hierover gediscussieerd. Dit debat is ook 
gaande in de Luxemburgse regering naar aanleiding 
van de opstelling van een raamwet over voortgezette 
beroepsopleiding. 
Duitsland brengt met name de kwestie van de 
verantwoordelijkheid voor de financiering ter sprake 
en constateert een tendens die in de richting gaat van 
een grotere individuele verantwoordelijkheid. 
Deze tendens wordt ook in het Verenigd Koninkrijk 
geconstateerd, waar een steeds groter aantal 
werknemers en individuen de verantwoordelijkheid 
opnemen voor hun opleiding. Individuen aanzetten 
en steunen om pro-actief te worden in het opbouwen 
van hun vaardigheiden is een belangrijk aspect van 
de strategie van het Verenigd Koninkrijk wat de 
ontwikkeling van vaardigheden betreft. 
België onderstreept dat het overleg inzake beroeps­
opleiding uitsluitend plaatsvindt voor de risico­
groepen, terwijl dat bij de onderhandelingen binnen 
de ondernemingen nauwelijks aan de orde is. 
Het strategisch belang van scholingsplannen 
Een van de belangrijkste instrumenten voor de 
concrete omzetting van de beroepsopleiding binnen 
de ondernemingen is de opstelling van scholings­
plannen. 
In Frankrijk is het scholingsplan het belangrijkste 
middel voor de tenuitvoerlegging van de op de 
werkgever rustende verplichtingen in termen van 
effectieve uitgaven en betrokken werknemers. De 
scholingsplannen maken ook een integrerend deel uit 
van de Finse strategie. Volgens de wet op het overleg 
in de ondernemingen moeten ondernemingen met 
meer dan 30 werknemers jaarlijks een personeels- en scholingsplan opstellen, waarover met de 
personeelsvertegenwoordigers onderhandeld wordt. 
In Portugal zijn de ondernemingen door de 
toekenning van financiële en technische bijstand in 
het kader van het tweede communautair bestek, dat 
overigens kracht van wet heeft, verplicht de plannen 
ter ontwikkeling van de menselijke hulpbronnen op 
te stellen en mede te delen. In het kader van de in 
1992 ondertekende landelijke tripartiete 
overeenkomsten in Spanje dekt de financiering van 
de beroepsopleiding hoofdzakelijk de scholings­
plannen van de ondernemingen, de individuele 
opleidingsvergunningen en de theorieopleidingen uit 
de leerovereenkomsten. 
Denemarken wijst er terecht op dat de grootte van 
de onderneming dikwijls bepalend is voor het al dan 
niet voorhanden zijn van een scholingsplan. Op 
grond van deze constatering heeft de minister van 
Arbeid twee fondsen opgericht waaruit subsidies 
voor dergelijke planningswerkzaamheden kunnen 
worden verstrekt. Alles bij elkaar genomen vormen 
"subsidies", "nabijheid" (door overdracht van de 
bevoegdheden op de regio's) en 
"bewustmakingscampagnes" de drie pijlers van de 
Deense aanpak. 
In Nederland is onlangs in verschillende sectoren het 
IMPULS-programma van start gegaan. Het bestaat in 
een geïntegreerde aanpak van elke sector, die door 
middel van een strategisch plan moet leiden tot 
activiteiten die een verbetering van de aansluiting 
tussen de beroepsopleiding en de arbeidsmarkt 
beogen. 
Op het stuk van de scholingsplannen is Frankrijk 
innoverend bezig en stemt het deze plannen hoe 
langer hoe meer af op de verwachte technologische 
en marktontwikkelingen. Hiertoe heeft het een 
contractenbeleid ontwikkeld dat onder meer 
gebaseerd is op een instrument voor prospectief 
onderzoek, het Contrat d'études prospectives (CEP), 
dat de ontwikkeling van de beroepen in kaart moet 
brengen. Het CEP vormt steeds vaker een 
voorwaarde voor het aangaan van verbintenissen 
voor de ontwikkeling van de beroepsopleiding. 
Frankrijk: 
De contrats d'études prospectives 
Het Contrat d'études prospectives (CEP) bestaat 
weliswaar al sinds de jaren 80, maar vormt nog 
steeds een goed instrument voor de analyse van 
de opleidingsbehoeften en ter ondersteuning van 
maatregelen, dat door de sociale partners in 
onderling overleg wordt ingezet. Het CEP berust 
op twee principes: 
• Het is een contract tussen de sociale 
partners, de staat en een of meer 
12 
economische subjecten, particuliere adviseurs 
of openbare instellingen die aan prospectief 
onderzoek doen. De staat neemt de helft van 
de kosten voor zijn rekening. 
• De keuze van de economische subjecten 
geschiedt in onderling overleg tussen de 
sociale partners en de staat in het kader van 
een openbare aanbestedingsprocedure op 
basis van een bestek. Een tripartiete 
stuurgroep ziet toe op de naleving van bestek 
en termijnen, controleert het werk en valideert 
de resultaten. 
In het Verenigd Koninkrijk is het scholingsplan van 
een ondernemingn dat verbonden is met economische 
doelstellingen een belangrijk onderdeel van het 
programma "Investors in People". Ondernemingen 
nemen steeds meer de normen van "Investors in 
People Standard" aan als arbeidskader voor de 
investeringen in scholing en voor de ontwikkelinkg 
van een scholingscultuur. 
De ondernemingen bewust maken van het 
verband tussen hun concurrentievermogen 
en de vaardigheden van de werknemers 
Teneinde deze bewustwording te bevorderen, hebben 
sommige lidstaten een aantal initiatieven genomen. 
Zo heeft Duitsland in het kader van zijn speciale 
programma Behoud van werkgelegenheid door de 
ontwikkeling van de vakbekwaamheid met financiële 
steun van doelstelling 4 van het Europees Sociaal 
Fonds maatregelen getroffen ter bevordering van de 
bewustwording in de ondernemingen van het verband 
tussen hun concurrentievermogen en de 
vaardigheden van de werknemers. 
Verder verdienen specifieke programma's 
vermelding zoals in het Verenigd Koninkrijk en in 
Ierland, of zoals hel kwaliteitsborgingsprogramma in 
België. 
Het systeem in het Verenigd Koninkrijk wordt 
namelijk gekenmerkt door het aanbod aan en de 
uitvoering van een groot aantal initiatieven en 
programma's die over het algemeen ten doel hebben 
de toegang van individuen tot opleidingsmaatregelen 
te verbeteren. In dit verband verdienen programma's 
vermelding als "Investors in People", dat de 
verbetering van de economische prestaties van de 
ondernemingen beoogt door een relatie te leggen 
tussen de beroepsopleiding en de ontwikkeling van 
de werknemers en de strategische doelstellingen van 
de onderneming. Het betreft hier een standaard, 
afgegeven door de "Training and Enterprise 
Councils" (TEC11), respectievelijk de "Local 
Enterprise Companies" (LEC12) voor Schotland, die 
een kader biedt voor de ontwikkeling van de menselijke hulpbronnen van de ondernemingen en de 
structurering van de opleidingsactiviteiten in de vorm 
van een economische investering. Vanaf 1997 zullen 
in het kader van het Local Competitiveness Budget 
soepeler regelingen worden geïntroduceerd met het 
oog op een betere samenwerking tussen de 
plaatselijke partnerschappen ter ondersteuning van de 
opleiding en de ondernemingen teneinde do in hel 
programma Investors in People gedefinieerde 
doelstellingen te bereiken en de economische 
prestaties van de ondernemingen te verbeteren. Een 
tweede programma, de "National Training Award" 
viseert dezelfde doelstelling. Het betreft hier een prijs 
die wordt toegekend aan werkgevers, aanbieders van 
opleidingen en individuen voor bijzonder efficiënte 
maatregelen die een directe uitwerking hebben op de 
economische prestaties van de onderneming en/of de 
ontplooiing van het individu. 
In België heeft het Waalse Gewest van zijn kant 
vooral concrete acties ondersteund om de werkgevers 
en werknemers kwaliteitsbewust te maken door 
producten van een kwaliteitsmerk te voorzien en 
ondernemingen te certificeren. Duitsland constateert 
ook een tendens naar een groeiend aantal 
gecertificeerde opleidingsinstituten. Het schijnt hoe 
langer hoe belangrijker dat verschillende actoren van 
de voortgezette beroepsopleiding samenwerken om 
complexere taken/onderwerpen aan te kunnen. Een 
andere belangrijke ontwikkeling is dat enkele grote 
ondernemingen de voortgezette beroepsopleiding 
uitbesteden - niet in de laatste plaats om financiële 
redenen - en overdragen aan de beroepsopleidings­
actoren teneinde het aanbod op de externe 
opleidingsmarkt te verbeteren (outsourcing). 
Het belang van kwalificaties 
Een tendens die zich bijzonder sterk aftekent, is die 
van de toegang tot en de erkenning van kwalificaties. 
Om concurrerend te blijven is de bewustmaking van 
de werknemers en hel bedrijfsleven van het belang 
van een voortgezette beroepsopleiding die tot 
arbeidsmarktrelevante kwalificaties leidt, een 
prioritaire doelstelling geworden. 
Duitsland stelt vast dat het moderne arbeidsproces in 
toenemende mate meervoudige kwalificaties, 
sleutelkwalificaties, talenkennis en communicatieve 
vaardigheden, creativiteit en innovatief vermogen 
vereist, dat wil zeggen een bredere vakbekwaamheid. 
Deze eisen komen tot uiting in ontwikkelingen in de 
voortgezette beroepsopleiding, met name 
decentralisatie, klantgerichtheid, samenwerking 
tussen bedienden en werknemers, integratie in de 
beroepsloopbaan van de bedienden, nauwere relaties 
tussen arbeid en scholing/onderwijs. Voor een betere 
kwaliteit zijn dus nieuwe opleidingsmethoden en 
-plaatsen nodig. 
" Oplcidings- en Ondernemingsraad. 
12 Plaatselijke onderncmingsmaatschappij. 
13 
Opvallend is dat in de meeste lidstaten wordt 
gewezen op het belang van het debat over de 
kwalificaties. Zo is in Nederland in 1993 een 
commissie opgericht voor de erkenning van 
verworven kwalificaties (KVK). In Finland worden 
binnen het in 1994 ingevoerde diplomastelsel van het 
beroepsonderwijs voor volwassenen diploma's 
uitgereikt op basis van de bestaande 
beroepsbekwaamheid, ongeacht op welke wijze deze 
is verworven. Sinds 1995 wordt in het kader van het 
ALVAR-project gewerkt aan de controle van de 
kwaliteit van de documenten die voor de examens in 
het beroepsonderwijs worden gebruikt. 
Finland: 
Het nationale talendiploma 
Voor het nationale talendiploma, dat is ingevoerd 
bij de wet van 1994, worden negen niveaus van 
taalvaardigheid onderscheiden. Iedereen die een 
diploma wil behalen, kan zijn kennis laten testen, 
ongeacht de wijze waarop deze is verworven. Het 
is een officieel, door de autoriteiten erkend 
diploma. Vooralsnog kan examen worden 
afgelegd in negen talen: Fins, Japans, Engels, 
Zweeds, Frans, Duits, Russisch, Italiaans en 
Spaans. 
In de Franse wetgeving heeft de nadruk altijd 
gelegen op de behoefte aan voortgezette 
beroepsopleiding die tot arbeidsmarktrelevante 
kwalificaties leidt. De contracten voor prospectief 
onderzoek {Contrats d'études prospectives, CEP) zijn 
een onderdeel van deze benaderingswijze. In 
Denemarken wordt gestreefd naar kwalificaties voor 
de opleidingstrajecten. 
Verenigd Koninkrijk: 
Nationale beroepskwalificaties 
Sinds 1986 hebben in het Verenigd Koninkrijk 
ingrijpende veranderingen plaatsgevonden met 
het oog op de rationalisering van het zeer 
gevarieerde stelsel van beroepskwalificaties, 
namelijk door de invoering van een algemeen 
kader voor nationale beroepskwalificaties 
(NVQ). In Schotland is een vergelijkbaar 
systeem van Schotse beroepskwalificaties 
(SVQ) ingevoerd. 
De NVQ en SVQ meten de bekwaamheden en 
vaardigheden die de werkgevers noodzakelijk 
achten voor de uitvoering van de tegenwoordige 
werkzaamheden. De kwalificaties zijn 
gebaseerd op de door en voor werkgevers 
vastgestelde nationale normen voor de 
prestaties op het werk. De kwalificaties komen 
overeen met de reële vereisten van de 
arbeidsmarkt doordat deze tegemoet komen aan de behoefte aan polyvalente en flexibele 
arbeidskrachten met een grote kennis op de 
huidige, steeds meer op concurrentie 
gebaseerde wereldwijde arbeidsmarkt. 
In het licht van de ontwikkeling naar een steeds 
ruimere erkenning van kwalificaties is het voor de 
lidstaten zaak op dit gebied positieve maatregelen te 
nemen. Zo heeft Nederland onlangs een fonds 
opgericht ten behoeve van de innovatie op het gebied 
van technologie en beroepsopleiding. België is 
voornemens een waarnemingscentrum voor de 
arbeidsmarkt en de kwalificaties op te richten. 
De inspanningen voor het MKB 
De problemen in verband met de toegang tot 
voortgezette opleiding voor het MKB en de 
werknemers in het MKB zijn bekend. Het spreekt 
dan ook vanzelf dat de lidstaten de steun aan het 
MKB hebben uitgebreid, zowel in de vorm van 
advies en voorlichting en steun bij het bepalen van de 
opleidingsbehoefte als op andere manieren. 
Het Finse project dat de toepasselijke naam "Vaardig 
Finland" heeft meegekregen, maakt duidelijk waar 
het om gaat: 
Finland: 
Het project "Vaardig Finland' 
In 1996 is het project "Vaardig Finland" van 
start gegaan. Het is een samenwerkingsproject 
van de sociale partners, verscheidene 
ministeries en het directoraat-generaal voor het 
onderwijs. Beoogd wordt de know-how van het 
MKB-personeel en de toeleveranciers te 
ontwikkelen, door na te gaan hoe de diploma's 
(overeenkomstig de wet van 1994) als 
specifieke instrumenten kunnen worden gebruikt 
door bedrijven die de bekwaamheid van hun 
personeel willen verbeteren. De bij het project 
betrokken specialisten helpen de bedrijven bij 
het beoordelen van zowel het huidige niveau 
van bekwaamheid van het personeel als de 
toekomstige behoeften op dit gebied, en zoeken 
mee naar instellingen die een passende 
opleiding kunnen verzorgen. 
Over het algemeen is sprake van een tendens tot het 
uitwerken en testen van specifieke programma's, het 
uitvoeren van bewustmakings- en 
responsabiliseringscampagnes en het oprichten van 
specifieke instellingen. Ook wordt het 
opleidingsaanbod over het algemeen flexibeler, 
soepeler en individueler. 
14 
Het Verenigd Koninkrijk heeft bijvoorbeeld 
gezorgd voor meer programma's zoals het Skills for 
Small Businesses en de Skills Challenge, waarbij 
kleine bedrijven worden geholpen om de 
moeilijkheden in verband met toegang tot scholing te 
omzijlen. De Small Business Training Loans Scheme 
is een programma met als doel het MKB te steunen 
bij de financiering van opleidingen. In Nederland is 
in 1994 een specifiek programma voor het MKB van 
start gegaan: het VRIJMARKT-programma. 
Bovendien zijn verscheidene vormen van alternerend 
leren uitgeprobeerd, zoals het MKB-netwerk voor 
leerlingen van het hoger beroepsonderwijs. Verder 
krijgen activiteiten ten behoeve van het MKB ook in 
Spanje veel aandacht. 
Duitsland wijst op het belang van regionale 
samenwerking ter waarborging van een aanbod dat 
zowel kwalitatief als kwantitatief voldoet aan de 
vraag, vooral aan de vraag van het MKB. Deze 
samenwerking moet ook de samenhang tussen de 
ontwikkeling van de economie en die van de 
arbeidsmarkt versterken. Om aan de behoeften van 
het MKB te voldoen worden opleidingsmethoden 
voorgesteld om de arbeidswereld, met andere 
woorden de bedrijven, en de voortgezette beroeps­
opleiding, beter te integreren. 
Ook in Frankrijk is het aantal maatregelen vergroot, 
al moet hieraan worden toegevoegd dat verscheidene 
maatregelen slechts een bescheiden effect hebben 
gehad, zoals bijvoorbeeld de regeling voor 
overheidssteun bij de vervanging van bepaalde 
werknemers tijdens hun opleiding. Andere 
maatregelen zijn van louter financiële aard, zoals de 
belastingmaatregel in verband met opleiding, die 
fiscaal voordeel toekent aan bedrijven die besluiten 
tot een verhoging van de uitgaven aan opleiding ten 
opzichte van het voorgaande jaar. Ook Oostenrijk 
wijst op het belang van fiscale regelingen. 
Luxemburg: 
Voorbereiding van een nieuwe kaderwet 
inzake de voortgezette beroepsopleiding algemeen kader zal worden vastgelegd voor de 
markt van de voortgezette beroepsopleiding in 
Luxemburg. De vier fundamentele punten van dit 
kader zijn: 
de voortgezette 
de bedrijven, de de financiering van 
beroepsopleiding door 
werknemers en de staat; 
de voorwaarden voor toegang tot de voortgezette 
beroepsopleiding voor iedereen; 
de wijze van bescherming van de investeringen in 
voortgezette beroepsopleiding voor het 
bedrijfsleven, om te voorkomen dat 
ondernemingen die niet investeren in opleiding, 
werknemers wegkopen bij ondernemingen die dit 
wel doen; 
de certificering van de opleidingsmodules. 
Om ervoor te zorgen dat het MKB gebruik kan 
maken van de door de overheid beschikbaar gestelde 
opleidingsmogelijkheden acht Denemarken het 
noodzakelijk het opleidingsaanbod zo doeltreffend, 
flexibel en geïndividualiseerd mogelijk te presenteren 
door een beter beheer van de markt en een grotere 
concurrentie tussen de verstrekkers van 
beroepsopleiding. 
Het systeem van de arbeidsplaatswisseling (job 
rotation) past in dit perspectief, evenals de "open 
modelwerkplaatsen" die momenteel worden 
ontwikkeld en waarin de geïndividualiseerde aanpak 
voorop staat. Het MKB kan zijn personeel op zeer 
korte termijn opleidingen laten volgen. Deze aanpak 
draagt bij tot een optimaal gebruik van de middelen 
van opleidingsinstellingen, aangezien de 
opleidingstrajecten zonder onderbreking en op 
verschillende niveaus plaatsvinden. 
Het belang van de regionale dimensie wordt passend 
geïllustreerd door Finland waar de onder het 
Ministerie van Industrie en Handel ressorterende 
regionale bureaus advies en diensten verlenen over 
verscheidene programma's, zoals ProStari, Kunto, 
enz. 
De Luxemburgse regering treft momenteel 
voorbereidingen voor de invoering van nieuwe 
structuren die rechtstreeks verband houden met de 
voortgezette beroepsopleiding. De regering is 
weliswaar van oordeel dat er behoefte is aan een 
algemene regelgeving op dit gebied, maar vindt dat 
moet worden voorkomen dat de groeiende dynamiek 
van deze markt door al te gecentraliseerde en 
dwingende maatregelen wordt geremd. De regering 
meent zich daarom te moeten beperken tot 
coördinerende maatregelen, m.a.w. tot de 
vaststelling van een kader waarin de markt zich kan 
ontwikkelen. 
Op basis van een advies van de Luxemburgse 
economische en sociale raad heeft een inter­
departementale werkgroep zich gewijd aan de 
opstelling van een wetsontwerp waarin een Duitsland: 
Totstandbrenging van een netwerk voor 
voortgezette beroepsopleiding in 
Beieren "Lern-Netzwerk" 
In Beieren wordt momenteel een "Lern-
Netzwerk" tot stand gebracht. Dit is een netwerk 
voor voortgezette beroepsopleiding met behulp 
van de moderne technologische en 
communicatiehulpmiddelen tussen middelgrote 
bedrijven in de staal- en de electrotechnische 
sector. Bij dit modelproject worden 
toepassingen voor afstandsonderwijs ingevoerd 
in de plaatselijke ondernemingen. Het netwerk 
moet zorgen voor lagere kosten voor de 
15 
bedrijven door de vervanging van 
contactonderwijs door voortgezette 
beroepsopleiding op afstand. Bij het project gaat 
de meeste aandacht uit naar de 
plattelandsgebieden die minder eenvoudig 
toegang hebben tot het aanbod van 
voortgezette opleiding. 
Vermeldenswaard is ook het initiatief van het 
Nederlandstalige gedeelte van België in dit verband. 
Aan de basis van het initiatief ligt een 
regeringsakkoord voor de periode 1995-1999 waarbij 
financiële stimulansen beschikbaar worden gesteld 
ter stimulering van de investering van particuliere en 
communautaire middelen in maatregelen voor 
beroepsopleiding door bedrijven. 
Tenslotte wordt veelvuldig gewezen op multimedia-
onderwijs en, in zekere mate, afstandsonderwijs als 
oplossingen voor specifieke behoeften in het MKB. 
Een nieuw stategisch perspectief voor 
voortgezette beroepsopleiding 
De Wet L236/93 introduceerde een contributie 
van 0,3 % van de loonmassa van de 
ondernemingen voor het ontwikkelen van de 
beroepsopleiding. Een recent afgesloten 
akkoord tussen de regering en de sociale 
partners in verband met de arbeidsmarkt, 
definieert het perspectief van de 
beroepsopleiding als volgt : "de voortgezette 
beroepsopleiding vormt het nieuw strategisch 
perspectief van de opleiding en de bevestiging 
van de burgerrechten van het individu op 
kwalificaties en verrijking van de eigen 
beroepsvaardigheden. " 
Dit akkoord heeft zich tot doel gesteld om de 
voorwaarden te creëren om toegang tot 
beroepsopleiding te garanderen gedurende het 
hele leven. 
Het akkoord voorziet : 
• de ontwikkeling van de voortgezette 
beroepsopleiding door het inzetten van de 
integrale bijdrage van de ondernemingen 
(0,3 % van de loonmassa) met deelname 
van de sociale partners, 
• de creatie van nieuwe recyclage 
mogelijkheden door het aannemen van 
jaarlijkse plannen, zowel op 
ondernemingsniveau als op nationaal niveau 
tussen de sociale partners, 
• de bevestiging van het recht op educatie en 
opleiding van volwassenen, door het 
optimaliseren van de bestaande CAO's en 
het principe van scholingsverlof evenals 
periodes van baanonderbreking. 
Zijn eveneens voorzien 
remotivatie-maatregelen, begeleidings- en 
scholing voor werklozen en personen die gevaar lopen 
uitgesloten te worden evenals het 
herkwalificeren van de tewerkstellingsdiensten. 
Een andere zeer interessante innovatie is de rol 
die werd toegekend aan het systeem van 
alternerend leren (scholings/ arbeidscontracten, 
leercontracten). Deze maakt deel uit van een 
coherente strategie tot ontwikkeling en steun 
aan de tewerkstelling. Het bijzondere type van 
dit systeem van alternerend leren plaatst deze 
in een zone die zowel aanleunt bij de initiële (op 
het werk) als bij de voortgezette 
beroepsopleiding (in de arbeidsplaats). 
Een andere tendens tekent zich af in de oprichting 
van instellingen, vaak semi-overheidsinstellingen, ter 
begeleiding en ondersteuning van deze bedrijven om 
meer oplossingen-op-maat te kunnen maken. Een 
voorbeeld hiervan is de oprichting bij wet in 
Luxemburg van een nationaal instituut voor de 
ontwikkeling van de voortgezette beroepsopleiding 
(Institut National pour le Développement de la 
Formation Professionnelle Continue, 1NFPC) in 
1992, of de nationale autoriteit voor opleiding en 
werkgelegenheid (FAS) in Ierland die is opgericht 
bij de wet op het arbeidsstelsel uit 1987 voor het 
bevorderen van de voortgezette opleiding van 
werknemers en het verstrekken van de nodige 
opleiding aan werklozen. Hetzelfde geldt voor de in 
Portugal gevolgde benaderingswijze waar tripartiete 
openbare instellingen, zoals het Instituut voor de 
werkgelegenheid en de beroepsopleiding (IEFP) en 
het Waarnemingscentrum voor de werkgelegenheid 
en de beroepsopleiding bedrijven moeten steunen bij 
het toekomstgerichte beheer van de menselijke 
hulpbronnen en bij de tenuitvoerlegging van een 
beroepsopleidingsbeleid. 
De nationale strategieën op deze gebieden, in hel 
bijzonder in de cohesielanden, zijn in veel gevallen 
ontwikkeld met steun van het Europees Sociaal 
Fonds, vooral waar het gaat om de gevolgen van 
industriële omschakelingen voor de vaardigheden 
van werknemers. Uit hoofde van doelstelling 4 van 
de Structuurfondsen (met inbegrip van het ADAPT-
initiatief) wordt tussen 1994 en 1999 voor ongeveer 4 
miljard ecu steun verleend aan opleidings- en 
omscholingsacties, de ontwikkeling van 
opleidingssystemen en mechanismen voor het 
voorspellen van de benodigde vaardigheden en van 
de gevolgen van industriële omschakelingen voor de 
opleiding. 
1.2.3 De toegang en de aandacht voor de 
individuele behoeften en de toegang 
tot opleiding op eigen initiatief 
De aanpassing van de opleiding aan de individuele 
behoeften van de werknemers is ook een belangrijk 
16 
aspect. Hierbij rijzen vele vragen: hoe kan de 
voortgezette beroepsopleiding door bedrijven worden 
gestimuleerd zonder de individuele situatie van de 
werknemers van deze bedrijven uit het oog te 
verliezen (doelstelling 3)7 Hoe kunnen de 
werknemers hun opleidingsbehoeften bepalen 
(doelstelling 7)7 En tenslotte, in hoeverre kunnen 
individuele personen op eigen initiatief een opleiding 
volgen? 
Om te beginnen moet natuurlijk worden 
geconstateerd dat iedere werknemer in elke lidstaat 
de mogelijkheid heeft zich op eigen kosten voor 
allerlei opleidingen in te schrijven. In veel gevallen 
betreft het dan socioculturele of vrijetijdsactiviteiten 
en wordt de opleiding verzorgd door culturele 
verenigingen, zoals bijvoorbeeld bij veel 
talencursussen. Andere kenmerkende voorbeelden 
met een lange traditie zijn de Volkshochschulen in 
Duitsland of de Open Universities in het Verenigd 
Koninkrijk en Nederland, het 
volwassenenonderwijs in Luxemburg, de tweede 
kwalificatiecyclus in Oostenrijk of de universiteiten 
voor de derde leeftijd in Frankrijk. Hierbij gaat het 
echter slechts in enkele gevallen om maatregelen 
voor beroepsopleiding, omdat deze activiteiten niet 
rechtstreeks verband houden met de beroepsactiviteit 
en slechts zeer zelden rechtsreeks bijdragen aan de 
beroepsloopbaan van de deelnemers. 
In het Verenigd Koninkrijk, in het kader van het 
programma "Employee Development Scheme", 
bieden ondernemingen (+/- 800 bedrijven) 
bijkomende financiële steun aan hun werknemers die 
een opleiding naar hun keuze volgen. Deze 
activiteiten worden meestal door de werkgevers zelf 
voorgesteld met het oog op het stimuleren van 
arbeiders die anders weinig opleiding zouden volgen. 
Alleen de zogenaamde "beroepsopleidingen" in het 
kader van de beroepsuitoefening van het individu 
zijn bij deze analyse in aanmerking genomen. In dit 
verband moet ook worden vermeld dat de concrete 
mogelijkheden voor persoonlijke initiatieven ter 
aanvulling op de opleiding zeer beperkt zijn. In 
veruit de meeste gevallen worden besluiten hierover 
door de werkgever genomen. 
Het opleidingsverlof als middel om de 
toegang tot voortgezette opleiding te 
bevorderen 
De toekenning van opleidingsverlof wordt algemeen 
genoemd als een van de belangrijkste voorzieningen 
ter vergemakkelijking van de toegang tot 
voortgezette opleiding. Zo bieden enkele lidstaten de 
mogelijkheid tot opleidingsverlof op grond van 
wettelijke bepalingen (o.a. Frankrijk, België, 
Finland, Zweden en bepaalde Lander in Duitsland) 
of op grond van collectieve overeenkomsten zoals 
bijvoorbeeld in Denemarken. Deze regelingen kunnen bestaan uit de toekenning 
van een bepaald aantal dagen opleidingsverlof of 
meer ambitieuze modellen zoals de in enkele 
Scandinavische landen ingevoerde systemen voor 
arbeidsplaatswisseling (job rotation). 
De regelingen voor opleidingsverlof lijken, ten 
minste in bepaalde omstandigheden, niet altijd een 
succes te zijn. België wenst de doeltreffendheid van 
het bij de Wet van 22 januari 1985 ingevoerde 
systeem voor opleidingsverlof te verbeteren. De 
regelgeving is ondertussen ook gewijzigd, met name 
door een beperking van de vergoeding voor het 
inkomensverlies en een vermindering van het aantal 
uren verlof. Ook Duitsland heeft over dit onderwerp 
de nodige bedenkingen. 
In Denemarken is in 1993 in overeenkomsten voor 
de particuliere sector het recht vastgelegd op 
(onbetaald) opleidingsverlof gedurende een periode 
van ten hoogste twee weken per jaar. 
Overeenkomsten in de overheidssector uit 1993 en 
1995 voorzien in opleidingsverlof met behoud van 
het volledige loon. Vermeldenswaard is ook de 150-
urenregeling in Italië. Deze maatregel, die al dateert 
uit de jaren '70, geeft iedere werknemer de 
beschikking over een tegoed aan tijd voor de 
persoonlijke opleiding. De regeling is vooral bedoeld 
voor de lager geschoolden. Op dezelfde wijze is in 
1992 in Spanje een vergoedingenregeling ingevoerd 
voor educatief verlof om te beantwoorden aan de 
individuele opleidingsbehoeften. 
Het betaald verlof als instrument om de toegang tot 
opleiding te vergemakkelijken is in enkele lidstaten 
al goed ingeburgerd, maar in andere landen is deze 
maatregel onderwerp van zware kritiek of discussie. 
In Nederland is in september 1995 een debat 
geopend over verloffaciliteiten met de nota "Om de 
kwaliteit van arbeid en zorg: investeren in verlof'. 
De Stichting voor de Arbeid moet advies uitbrengen 
over de mogelijke loopbaanonderbrekingsregelingen. 
Een vergelijkbare situatie doet zich voor in 
Luxemburg. Daar heeft de Economische en Sociale 
Raad een advies uitgebracht en is het aan de regering 
om een besluit te nemen. 
De evaluatie van de vaardigheden 
Er is sprake van een opmerkelijke ontwikkeling 
waarbij de nadruk komt te liggen op de herkenning 
van de vaardigheden. Hierboven is al melding 
gemaakt van de NVQ/SVQ in het Verenigd 
Koninkrijk. Daaraan moet worden toegevoegd dat 
het voornemen bestaat om de bestaande autoriteiten 
met ingang van 1997 samen te voegen tot een 
Qualifications and National Curriculum Authority, 
die zal worden belast met het toezicht op de 
universitaire en beroepsopleidingskwalificaties, ter 
bevordering van een kwalitatieve en samenhangende 
benadering op beide gebieden. 
17 
In Noorwegen zijn onlangs systemen voor de 
evaluatie van de bekwaamheid ingevoerd waarbij 
kwalificaties worden toegekend, ongeacht de wijze 
waarop de vaardigheden zijn verworven. In dit geval 
wordt de nadruk gelegd op de ontwikkeling van 
modellen voor de evaluatie van de bekwaamheid als 
basis voor de verbetering van de toegang tot 
beroepsopleidingsactiviteiten. Italië wijst op de 
belangrijke rol van een communautair project: de 
"individuele portefeuille van vaardigheden". 
In België wordt gepoogd met het zogenaamde 
onderwijs voor sociale promotie een testsysteem op 
te zetten voor de beoordeling van de op het werk 
verworven vaardigheden opdat werknemers hun 
werkelijke kwalificaties beter kunnen doen gelden. In 
Noorwegen wordt in het kader van de hervorming 
van het hoger middelbaar onderwijs meer belang 
gehecht aan de verklaring van bekwaamheid. 
Voortaan kan het niveau van bekwaamheid namelijk 
op grond van zowel de theoretische als praktische 
beroepservaring worden erkend. 
Ook het voorbeeld van Ierland kan worden 
genoemd, waar een nationale instelling onder de 
naam TEASTAS is opgericht met het doel een 
nationale certificeringsstructuur tot stand te brengen 
voor alle niet-universitaire hogere en voortgezette 
opleidingen. 
Wat de persoonlijke behoeften en de evaluatie van 
deze behoeften betreft, kan een tendens worden 
waargenomen tot de oprichting van meer centra voor 
de evaluatie van deze individuele opleidings­
behoeften. In dit verband worden verschillende 
methoden toegepast; een van de bekendste is de 
vaardighedenbalans. 
In bepaalde lidstaten, waaronder België en 
Luxemburg, worden nu ook door opleidings­
instituten dergelijke diensten aangeboden aan 
bedrijven en individuele personen. Deze benadering 
lijkt ook steeds meer door de vakbonden te worden 
gesteund, met name in het geval van met 
werkloosheid bedreigde werknemers. 
Ter vergemakkelijking van de evaluatie van de 
behoeften van de werknemers op het gebied van de 
voortgezette beroepsopleiding is in Frankrijk bij de 
Wet van 31 december 1991 de vaardighedenbalans 
aangewezen als instrument voor bedrijven en 
werknemers. Dit instrument is nu vijfjaar in gebruik 
en wordt in de opleidingswereld steeds belangrijker, 
met name nu de werknemers een vergoeding 
ontvangen om hun vaardigheden op eigen initiatief 
en buiten de werktijd te laten evalueren. 
In Denemarken wordt een enigszins andere koers 
gevolgd. Zo heeft de AMU13 sinds 1995 een 
volledige nieuwe activiteit ontwikkeld die is bedoeld 
AMU = Beroepsonderwijs voor volwassenen om inzicht te geven in de individuele vaardigheden. 
Deze activiteit kan desgewenst worden ingepast in de 
follow-up van activiteiten voor voortgezette 
opleiding gedurende de loopbaan. Ook worden, zoals 
gezegd, "cursussen in open werkplaatsen" gegeven 
met bij aanvang een beoordeling van het niveau van 
de deelnemer en daarna een voortdurende individuele 
begeleiding. 
Om de opleidingsbehoeften regelmatig te kunnen 
beoordelen hebben de TEC en LEC in het Verenigd 
Koninkrijk programma's ontwikkeld zoals de 
"Gateways to Learning" met het oog op de 
totstandbrenging van een netwerk van organisaties 
voor beroepskeuzebegeleiding - het doel is de vraag 
en het aanbod door begeleidingsmaatregelen te 
verbeteren. Een ander programma, "Skill Choice" 
genaamd, behelst een regeling voor de erkenning van 
kwalificaties en maatregelen voor 
beroepskeuzebegeleiding. 
1.2.4. De toegang en de omscholing van de 
werknemers 
Vooruitlopend op de ontwikkelingen heeft Finland 
in de Wet op de arbeidsovereenkomsten vastgelegd 
dat werkgevers verplicht zijn opleidingen te 
organiseren als daarmee ontslag of gedwongen 
arbeidstijdverkorting van werknemers kan worden 
voorkomen, door hen binnen het bedrijf een andere 
plaats te geven. In Zweden hebben het verbond van 
Zweedse werkgevers en het Zweedse algemene 
vakverbond hun bepalingen aangescherpt en een 
waarborgfonds opgericht waarmee meer opleidings­
acties voor met werkloosheid bedreigde werknemers 
kunnen worden georganiseerd. 
In Frankrijk wordt steun verleend aan projecten in 
het kader van een strategische aanpak. De meeste 
projecten zijn het initiatief van de sociale partners in 
de verschillende bedrijfstakken waarbij vraagstukken 
in verband met modernisering en 
concurrentievermogen op algemene en samen­
hangende wijze behandeld kunnen worden. De 
projecten hebben een looptijd van enkele jaren opdat 
de opleidingsacties kunnen worden verwerkt in de 
planning op middellange termijn. De projecten 
kunnen overigens ook op regionaal niveau worden 
georganiseerd, met name door interprofessionele 
organisaties, met het oog op de regionale 
economische ontwikkeling. Het systeem wordt door 
de staat financieel gesteund. 
Portugal heeft enkele programma's en acties 
ontworpen voor de aanpassing van de actieve 
bevolking aan de technologische en organisatorische 
veranderingen en voor de ontwikkeling van de 
omscholing van werklozen en met werkloosheid 
bedreigde werknemers. Deze acties worden 
normaliter uitgevoerd door de bedrijven in 
samenwerking met het Instituut voor werk-
18 
gelegenheid en opleiding, en gesteund uit hoofde van 
het tweede communautair bestek en het 
meerjarenprogramma voor de werkgelegenheid. 
In het Verenigd Koninkrijk wordt de opleiding op 
sectorieel niveau bevorderd door Industry Training 
Organisations (ITO), die door de bedrijven van de 
betrokken sectoren zijn opgericht. Deze organisaties 
zijn belast met de monitoring van de toekomstige 
behoefte aan vaardigheden en opleiding, de 
ontwikkeling van beroepsnormen en de stimulering 
van werknemers op het gebied van opleidingen. 
De Doelstelling 4 van de ESF voor Nedernalnd 
beooogt specifiek de laag geschoolde arbeidsnemers 
en activiteiten die de toegang tot beroepsopleiding 
van deze groep bevorderen. 
1.2.5 De toegang tot opleiding voor 
specifieke doelgroepen 
De lidstaten lijken duidelijk te hebben gekozen voor 
specifieke, doelgerichte programma's voor 
welbepaalde groepen zoals laaggeschoolden, 
vrouwen jongeren en langdurig werklozen. 
De programma's uit hoofde van doelstelling 4 van 
het ESF zijn in zeven landen gericht op de groepen 
die het grootste risico lopen van voortgezette 
opleiding te worden uitgesloten. Ter illustratie 
kunnen de volgende drie landen worden genoemd: 
Frankrijk waar de aandacht vooral uitgaat naar 
degenen die de grootste risico's lopen op grond van 
hun geringe kwalificaties of het verdwijnen van 
banen in hun beroep en degenen die zich halverwege 
hun loopbaan bevinden; Nederland waar de 
aandacht vooral uitgaat naar buitenlandse 
werknemers met een ontoereikende taalvaardigheid 
gezien het toenemend belang van communicatieve 
vaardigheden in de steeds complexer industriële 
omgeving, en Finland waar de aandacht vooral 
uitgaat naar de verouderde vaardigheden van 
ouderen. 
Specifieke maatregelen ten behoeve van 
laaggeschoolden 
Vastgesteld kan worden dat in alle lidstaten 
specifieke maatregelen zijn getroffen en specifieke 
pedagogische hulpmiddelen zijn ontworpen voor 
talrijke doelgroepen, zoals bijvoorbeeld functionele 
analfabeten, laaggeschoolde volwassenen en 
gehandicapten. Bij de verschillende maatregelen ter 
bevordering van de toegang tot beroepsopleiding 
blijken zowel de beleidsmakers als de werknemers­
vertegenwoordigers voorrang te willen geven aan de 
beroepsopleiding van de laagst geschoolden. De 
vakbonden zetten zich ook in voor de opleiding van 
werknemers die met werkloosheid worden bedreigd 
en werknemers met een beperkte "inzetbaarheid". Zo 
is in Finland in 1995 een tripartiet comité opgericht opdat alle betrokkenen gezamenlijk naar oplossingen 
kunnen zoeken. 
De regering van het Verenigd Koninkrijk meent dat 
de verwerving van basisvaardigheden noodzakelijk is 
voor een bevredigende verdere loopbaan. In dit 
verband worden dan ook ieder jaar grote bedragen 
uitgegeven voor de financiering van initiatieven en 
infrastructuren, onder toezicht van het Ministerie van 
Onderwijs en Werkgelegenheid (Departement for 
Education and Employment). Het doel van de 
uitgaven is de bevordering van de verwerving van 
basisvaardigheden door groepen die met uitsluiting 
van de arbeidsmarkt worden bedreigd. Een 
vermeldenswaardig initiatief is het Basic Skills 
Agency. Beoogd wordt een nationale strategie te 
ontwikkelen om deze uitdaging aan te gaan. In 1995 
is dit initiatief uitgebreid tot een basisopleiding op de 
werkplek voor werklozen en jongeren, en een 
initiatief met de titel Family Literacy Initiative. 
Vergelijkbaar hiermee zijn de maatregelen, 
programma's, initiatieven, verordeningen en wetten 
in de verschillende lidstaten, zoals het 
begeleidingsplan voor werklozen in België of de 
gepersonaliseerde pedagogische werkplaatsen in 
Frankrijk. Deze maatregelen zijn alle bedoeld om 
iedereen die het schoolsysteem heeft verlaten, een 
aanvullende algemene of technische opleiding te 
waarborgen of om individueel opleidingsverlof te 
geven aan degenen die een basiskwalificatie willen 
verwerven. 
In Denemarken worden met name grote 
inspanningen verricht ter bevordering van de 
verbetering van de levensomstandigheden van 
personen met leesproblemen. Het Deense ministerie 
van onderwijs heeft in dit verband voorgesteld deze 
groepen gratis lees lessen te geven. 
Hierbij moet worden vermeld dat tal van maatregelen 
voor het opfrissen van de basisvaardigheden, zowel 
op de korte als op de lange termijn, gecofinancierd 
worden door de Europese Structuurfondsen. Dit is 
met name het geval in Portugal. 
In Nederland wordt de combinatie van opleiding en 
beroepservaring aanzien als een zeer efficient middel 
tot verhoging van de kwalificatie. Bij voorbeeld : een 
niveau van assistant wordt gevormd door een 
elementair leercontract, daar dit de lager geschoolden 
kan helpen een elementair niveau te bekomen (om 
zich te positioneren op de arbeidsmarkt 
bijvoorbeeld). 
Specifieke maatregelen voor vrouwen 
Specifieke maatregelen ten behoeve van vrouwen 
worden in de regel georganiseerd door de openbare 
autoriteiten, plaatselijke instanties, sociale 
instellingen of verenigingen, en zijn bedoeld voor de 
19 
totstandbrenging van passende structuren ter 
vergemakkelijking van de toegang tot 
beroepsopleiding voor vrouwen. Het betreft met 
name maatregelen zoals beroepskeuzebegeleiding, 
cursussen ter voorbereiding op het beroepsleven en 
k inderopvangvoorzieningen. 
In de meeste lidstaten worden deze maatregelen 
gefinancierd door de overheid en/of gecofinancierd 
door de Europese programma's en initiatieven ten 
behoeve van vrouwen die met werkloosheid worden 
bedreigd of al werkloos zijn en vrouwen die de 
arbeidsmarkt betreden. 
Om het geheel van acties te beheren bestaan 
verschillende modellen naast elkaar. België heeft 
bijvoorbeeld wetgeving op dit gebied goedgekeurd 
(het Koninklijk Besluit van 14 juli 1987 voor de 
privesector en het Koninklijk Besluit van 27 februari 
1990 voor de overheidssector) en in Frankrijk is de 
gelijke toegang voor mannen en vrouwen tot 
beroepsopleiding een van de punten waarover de 
sociale partners ten minste eens in de vijf jaar 
onderhandelen. Het Verenigd Koninkrijk en 
Ierland houden speciale fondsen beschikbaar voor 
programma's voor de herintreding van vrouwen op 
de arbeidsmarkt, met inbegrip van voorzieningen 
voor de opvang van kinderen van ouders die weer 
willen gaan werken, en leningen voor vrouwen ter 
bekostiging van de cursussen en de kinderopvang. In 
Noorwegen is de gelijke behandeling van mannen en 
vrouwen een van de fundamentele voorwaarden in de 
wet op het volwassenenonderwijs. Om een oplossing 
te bieden voor de specifieke problemen van vrouwen 
is in Spanje het Instituut voor de vrouw opgericht. 
Ierland: 
Actieprogramma voor vrouwen op 
initiatief van de FAS 
De nationale autoriteit voor opleiding en 
werkgelegenheid (FAS) is in 1990 begonnen 
met een actieprogramma voor vrouwen om 
verbetering te brengen in de achtergestelde 
positie van vrouwen op de arbeidsmarkt. 
Sindsdien wordt het actieprogramma ieder jaar 
aangepast. 
Het programma beoogt: 
• de arbeidsmogelijkheden voor vrouwen op 
de arbeidsmarkt te verbeteren en uit te 
breiden; 
• vrouwen te helpen bij het oplossen van de 
specifieke problemen waarmee zij op de 
arbeidsmarkt worden geconfornteerd; 
• alle bestaande praktijken uit te bannen die in 
het verleden hebben geleid tot een ongelijke 
behandeling van mannen en vrouwen. 
Uit het Actieprogramma van de FAS voor 1995 
blijkt dat de deelname van vrouwen aan de 
opleidings- en werkgelegenheidsprogramma's 
van de FAS overal is toegenomen en dat aanzienlijke vooruitgang is geboekt op de 
nieuwe opleidingsgebieden en ten aanzien van 
de werkgelegenheid voor vrouwen in de 
openbare sector. In 1996 en 1997 zal de FAS 
maatregelen blijven nemen ter vergroting van de 
deelname van vrouwen aan opleidingen waar zij 
nog ondervertegenwoordigd zijn en ter 
verhoging van het reële kwalificatieniveau van 
vrouwen. 
Enkele lidstaten, zoals Denemarken, geven aan dat 
de discussie over de gelijke behandeling van 
vrouwen en mannen enigszins aan het veranderen is. 
Uit het algemene opleidingsniveau blijkt dat vrouwen 
tegenwoordig beter gekwalificeerd zijn dan mannen. 
Toch worden in Denemarken nog steeds talrijke 
acties georganiseerd die uitsluitend zijn gericht op 
vrouwen in het kader van het algemeen 
basisonderwijs voor volwassenen, bijvoorbeeld aan 
de grote dagscholen voor vrouwen, open 
documentatiecentra enz. Finland is ook deze 
mening toegedaan. De gelijke behandeling lijkt een 
feit en de steunmaatregelen zijn een onderdeel van 
het sociaal beleid. 
Hierbij zij vermeld dat de lidstaten ook bijdragen aan 
de financiering van acties die met name zijn gericht 
op de bevordering van de toegang van vrouwen tot 
beroepsopleiding door middel van de 
Structuurfondsen. De regelgeving in verband met 
deze fondsen vereist en versterkt de naleving en de 
bevordering van het beginsel van gelijke behandeling 
van mannen en vrouwen. NOW, onderdeel van het 
communautair initiatief Werkgelegenheid, levert 
hieraan eveneens een grote bijdrage. 
Specifieke maatregelen voor jongeren 
Drie grote tendensen tekenen zich af: de 
ontwikkeling van het leerlingwezen ter bevordering 
van de inschakeling in het arbeidsproces; de grotere 
responsabilisering van de regio's en de plaatselijke 
actoren; en de aanpak op basis van voorkeurs-
maatregelen voor bedrijven die jongeren in dienst 
nemen. Tenslotte moet worden gewezen op de 
opkomst van tweedekansscholen. 
De stimulering van de toegang voor en de deelname 
van jongeren met een ontoereikende of onbruikbare 
opleiding blijft een van de belangrijkste 
doelstellingen van de lidstaten. In dit verband moet 
worden gewezen op de hervormingen van het 
leerlingwezen in talrijke lidstaten in de loop van de 
afgelopen jaren, die in veel gevallen hebben geleid 
tot nieuwe trajecten voor alternerend leren, maar die 
ook hebben bijgedragen tot een verhoging van de 
gemiddelde leeftijd van de leerlingen. Een van de 
ontwikkelingen die kan worden waargenomen, is 
trouwens de geleidelijke uitbreiding van het 
leerlingwezen tot alle niveaus van het technisch 
20 
onderwijs, in het bijzonder op post-secundair niveau. 
In de meeste gevallen komen de voorstellen voor 
beroepsopleidingsmogelijkheden voor jongeren uit 
de onderwijswereld, maar steeds vaker verleent de 
economische wereld steun en medewerking aan de 
concrete uitvoering ervan. 
Duitsland: 
Actieprogramma 
talenten/beurzen. jonge 
Duitsland heeft in 1991 het programma 
"Begabtenförderung berufliche Bildung" opgezet 
voor jonge vaklieden en admnistratieve 
medewerkers die over buitengewone 
vaardigheden op hun vakgebied beschikken. 
Onmiddellijk na hun opleiding in het "Duales 
System", kunnen jongeren die in aanmerking 
komen voor een "Begabtenförderung"-beurs hun 
vakkennis naargelang van hun behoeften 
vergroten door maatregelen voor voortgezette 
beroepsopleiding (bijvoorbeeld taalcursussen, 
informaticacursussen, cursussen ter vergroting 
van de politieke en economische kennis enz.). 
In Spanje worden stages bij bedrijven gestimuleerd 
als middel ter bevordering van de inschakeling van 
jongeren in het arbeidsproces. 
Ook moet worden gewezen op de doorslaggevende 
rol van het verenigingsleven voor de situatie van 
jongeren. Verenigingen dragen namelijk in 
belangrijke mate bij tot de bevordering van 
uiteenlopende oplossingen waarbij werkend leren en 
inschakeling in het arbeidsproces gecombineerd 
worden. 
Ook zijn talrijke projecten in verschillende lidstaten 
gericht op de invoering van een procedure voor de 
beroepskeuzebegeleiding en kwalificerende opleiding 
van werkloze jongeren, veelal afkomstig uit 
stedelijke risicogebieden, of op het ontwikkelen en 
verbeteren van het opleidings- en inschakelingstraject 
voor jongeren met behulp van specifieke 
beroepscurricula. 
Belangwekkend is ook het initiatief van verscheidene 
lidstaten, zoals Griekenland, tot invoering van 
tweede-kans-onderwijs en -opleidingen voor 
jongeren die het schoolsysteem zonder initiële 
kwalificaties hebben verlaten. 
In België heeft het Brussels hoofdstedelijk gewest 
een premiestelsel ingevoerd voor beroeps­
inschakeling. Het doel is de indienstneming en 
opleiding aan te moedigen van werkzoekenden onder 
de 26 jaar die geen diploma van hoger secundair 
onderwijs hebben behaald en gedurende ten minste 
zes maanden werkloos zijn geweest. Deze tendens kan ook worden waargenomen ia 
Frankrijk. Voor jongeren tussen de 16 en 25 jaar 
gelden specifieke maatregelen die zijn bedoeld om 
leercontracten te geven aan degenen die tijdens hun 
schoolloopbaan geen kwalificaties hebben kunnen 
verwerven, of wier kwalificaties niet voldoende /ihi 
om een baan te krijgen. 
In veel lidstaten bestaan specifieke regelingen om die 
jongeren die geen enkele beroepsbekwaamheid 
hebben verworven, een opleiding te laten volgen. 
Deze maatregelen maken vaak deel uit van een 
breder werkgelegenheidsprogramma, bijvoorbeeld in 
Denemarken. 
Ook in het Verenigd Koninkrijk is een aantal 
maatregelen en initiatieven genomen, zoals 
bijvoorbeeld het Modern Apprenticeship, gelanceerd 
in 1995. Dit initiatief is gebaseerd op een 
partnerschap tussen het bedrijfsleven en de regering 
en is gericht op verbetering van de 
beroepsbekwaamheden, de technische vaardigheden 
en managementkwaliteiten van jongeren. Het is 
voorzien om in 1997 van start te gaan met het 
programma Relaunch Strategy, dat de deelname van 
jongeren vanaf 14 jaar aan projecten van plaatselijke 
partnerschappen zal stimuleren, maar hen daarbij ook 
aanzetten om hun leercontract te respecteren of 
daarna terug op te nemen. 
In Nederlanfd biedt het Youth Work Guarantee Act 
jonderen tot 23 jar de mogelijkheid om gedurende 
een periode van 6 maanden een tijdelijke arbeid, een 
beroepsopleiding of een combinatie van beide te 
bekomen. Een nieuwe maatregel werd ingediend in 
1996 om de aantrekkingskracht van het 
leercontractsysteem te versterken daar dit vanaf 1991 
sterk verminderde in aantal. Het voorziet steun aan 
ondernemingen voor elk leercontract, onder de vorm 
van vermindering van de sociale lasten. 
In Italie, voorziet een wetsvoorstel waarvan de 
adoptie eerstdaags wordt gepland, een band tussen de 
externe opleiding die tot een erkende kwalificatie 
leidt en een interne opleiding in het bedrijf met de 
hulp van een "tutor". Staatshulp is voorzien op 
voorwaarde dat de opleidingen kunnen bewezen 
worden. 
Maatregelen ten behoeve van langdurig 
werklozen 
Finland merkt op dat beroepsopleiding voor 
werkenden een belangrijk instrument is voor een 
actief werkgelegenheidsbeleid, en dat deze 
opleidingen gefinancierd worden door de 
arbeidsbemiddelingsdiensten. 
Bijzondere aandacht wordt besteed aan langdurig 
werklozen en werklozen van 50 jaar en ouder. Een 
groot aantal programma's probeert, zoals 
bijvoorbeeld in Frankrijk, opleidingsacties te 
21 
combineren met maatregelen ter bevordering van de 
integratie in het beroepsleven, meestal door middel 
van stages in ondernemingen. Op die manier kunnen 
nieuwe kwalificaties worden verworven, meestal 
basisvaardigheden, en tegelijk een zekere 
beroepservaring. Sinds kort zijn er ook specifieke 
maatregelen ten behoeve van leidinggevend 
personeel. 
In Finland is twee jaar geleden de ZŒXO-opleiding 
ingevoerd, die werklozen de mogelijkheid biedt om 
gedurende 6 à 9 maanden een opleiding te volgen 
zonder hun werkloosheidsuitkering te verliezen. Dit 
initiatief wordt in een regionaal perspectief 
uitgevoerd. Finnen kunnen eventueel ook in het 
kader van het Fonds voor opleiding en hulp bij 
ontslag een uitkering ontvangen om een studie te 
volgen. 
Een nieuwe ontwikkeling is dat werkgevers door 
middel van financiële steun worden aangemoedigd 
om jongeren en werkzoekenden in dienst te nemen 
door hen er eerst toe te bewegen te investeren in hun 
opleiding, zoals bijvoorbeeld het geval is in België, 
in Frankrijk en in Nederland, waar de werkgevers 
recht hebben op een verlichting van de sociale lasten 
wanneer zij werklozen in dienst nemen. 
In Denemarken wordt ook bijzondere aandacht 
besteed aan opleidingen waardoor werklozen 
vaardigheden kunnen verwerven. De Denen 
benadrukken vooral de kwaliteit van deze 
opleidingen, de coördinatie van de acties en 
geïndividualiseerde actieplannen. Deze uitgangs­
punten worden in praktijk gebracht met behulp van 
uiteenlopende instrumenten. Kenmerkend is ook dat 
de bestrijding van de werkloosheid steeds meer op 
regionale basis georganiseerd en aan regionale en 
plaatselijke organen opgedragen wordt. In 
Denemarken besluiten de regionale raden voor de 
arbeidsmarkt welke dynamiserende instrumenten 
gebruikt dienen te worden. In dit verband verdient 
ook het systeem van afwisseling op de arbeidsplaats 
(job rotation) of vervangend werk, dal in 
Denemarken en in de Scandinavische landen 
(Zweden en Noorwegen) veel gebruikt wordt, 
vermelding. 
In Griekenland en in Luxemburg zijn er centra voor 
beroepsopleiding die onder andere tot taak hebben 
opleidingsprogramma's van korte of lange duur, 
kwalificerende of bijscholende opleidingsacties, 
schoolacties en beroepsstages aan te bieden. In veel 
gevallen worden de acties van de overheid op dit 
terrein aangevuld door maatregelen van 
werkgeversorganisaties, vakbonden en verenigingen. 
In de meeste gevallen zijn er specifieke maatregelen 
voor bepaalde categorieën werklozen voorzien. Dit 
geldt ook voor Portugal, waar het tweede 
communautaire bestek voorziet in maatregelen ter 
ondersteuning van de herintegratie van werklozen op de arbeidsmarkt, zoals bijvoorbeeld het programma 
INTEGRAR, dat gericht is op de integratie van 
langdurig werklozen in het sociale en beroepsleven 
door middel van specifieke of aanvullende 
opleidingsacties. Dit tweede communautaire bestek 
omvat overigens ook andere specifieke maatregelen 
ten behoeve van andere doelgroepen die met 
uitsluiting van de arbeidsmarkt worden bedreigd. 
In het Verenigd Koninkrijk is een aantal initiatieven 
ondernomen om de arbeidsgeschiktheid van 
werklozen te verbeteren. Een daarvan is het 
programma "Training for work", dat gericht is op 
langdurig werklozen en tot doel heeft werk voor hen 
te vinden, hun beroepsbekwaamheden te verbeteren 
en hen een combinatie van vaardigheden te 
verschaffen, waaronder die die verband houden met 
nationale en beroepskwalificaties. Een vergelijkbare 
benadering is ontwikkeld in Ierland, het "Community 
Employment'-plan, dat berust op werk in dienst van 
de gemeenschap voor met name langdurig 
werklozen; het gaat om deeltijdbanen die de meest 
kansarmen op de arbeidsmarkt een kans geven. 
In Nederland werden twee maatregelen genomen om 
de situatie van langdurig werklozen op de 
arbeidsmarkt te verbeteren. In het kader van de 
activiteiten van Tewerkstellingsdienst bestaat een 
maatregel "Sectoral Training for Unemployed Grants 
Scheme" (BBSSW) die toelaat om personen die een 
baan zoeken een aantal opleidingen te volgen tot 
banen in specifieke sectoren, kunnen leiden. De 
sector in kwestie moet een opleidingsplan voorleggen 
aan de Central Employment Service Board. 
In veel lidstaten bestaan ook programma's die tot 
doel hebben werklozen die hun eigen bedrijf willen 
beginnen, opleidingen en steun te bieden. 
1.2.6 De toegang en de nieuwe 
partnerschappen 
Deze trend manifesteert zich in de decentralisatie, die 
vooral tot uitdrukking komt in meer 
verantwoordelijkheid op regionaal en plaatselijk 
niveau. In de praktijk betekent dit dat het aanbod van 
beroepsopleidingen wordt aangepast aan de 
specifieke behoeften van de regio of de plaats, en dat 
op regionaal niveau voorzieningen en infrastructuren 
worden opgezet. Deze benadering heeft ook het 
voordeel dat een nauwere samenwerking tussen de 
plaatselijke overheden, de opleidingsorganen, de 
onderwijs- en onderzoeksinstellingen en het 
bedrijfsleven, vooral de KMO's, mogelijk wordt. In 
veel lidstaten leidt deze benadering ook tot het 
ontstaan van regionale opleidingsnetwerken, die 
onder andere de nodige informatie en instrumenten 
verstrekken voor een goed verloop van 
opleidingsacties binnen de ondernemingen. 
22 
De decentralisatie van de bij- en nascholing wordt 
door Duitsland als een belangrijke trend beschouwd. 
Bovendien past de inschakeling van de bij- en 
nascholing als factor van regionale en plaatselijke 
ontwikkeling goed in het kader van de regionale 
plannen voor de ontwikkeling van de 
beroepsopleidingen, als meer algemene instrumenten. 
De taken met betrekking tot de analyse van de 
plaatselijke behoeften en de verspreiding van 
informatie worden overigens in veel lidstaten, 
bijvoorbeeld in Frankrijk en Griekenland, vervuld 
door regionale werkgelegenheidswaarnemingsposten, 
die over het algemeen door de nationale en regionale 
overheden gezamenlijk gefinancierd worden. Deze 
structuren ondersteunen ook opleidingsinstellingen, 
met het doel het aanbod van opleidingen en de 
specifieke behoeften van de betreffende regio's en 
plaatsen beter op elkaar af te stemmen. 
Ook het actieve arbeidsmarktbeleid in Denemarken, 
Finland, Zweden, Noorwegen, Italië, België en 
Nederland wordt gekenmerkt door een neiging tot 
regionalisering, met de oprichting van Regionale 
Arbeidsmarktraden en combinaties van maatregelen 
ter bevordering van integratie in het beroepsleven en 
opleidingsmaatregelen. Deze raden bestaan meestal 
uit vertegenwoordigers van de sociale partners, de 
gemeenten en de departementen, en hebben tot taak 
de inspanningen ter verbetering van de 
arbeidsmarktsituatie te organiseren en te coördineren. 
Zij zien erop toe dat de ondernemingen over het 
benodigde personeel kunnen beschikken en dat 
langdurige werkloosheid zoveel mogelijk voorkomen 
en teruggedrongen wordt. De beschikbare 
instrumenten zijn opleidingen, 
beroepskeuzebegeleidingstrajecten en voorbereiding 
op het beroepsleven. 
Denemarken : 
Initiatieven van de sociale partners 
Teneinde de bij- en nascholing in de KMO's een 
impuls te geven, hebben de Deense sociale 
partners via de collectieve 
arbeidsovereenkomsten een aantal modellen voor 
de planning van opleidingen gecreëerd, getiteld 
"AIDA", "VIRUM". "MEKHON" en "SUM". 
De vakbonden hebben gezamenlijk het SUM-
concept (strategische ontwikkeling van de 
menselijke hulpbronnen) ontwikkeld, een 
instrument voor de analyse van de kwalificaties 
en de planning van de opleidingen binnen de 
ondernemingen. De SUM-methode wordt in 
Denemarken veel gebruikt als 
planningsinstrument. Er is een secretariaat 
opgericht dat de instrumenten te koop aanbiedt 
en "SUM-consultants" opleidt, die geselecteerd 
worden onder de opleiders van de centra voor 
beroepsonderwijs en de AMU-centra, een 
specifieke opleiding ontvangen en vervolgens 
naar de ondernemingen worden gezonden, waar 
zij een planning van de opleidingen opstellen met het doel het aanbod zo goed mogelijk op de 
behoeften af te stemmen. 
Het SUM-systeem is gebaseerd op twee 
fundamentele principes: 
1. samenwerking tussen de directie en het 
personeel van de onderneming, en 
gezamenlijke aanvaarding en toepassing van 
de SUM-methode, 
2. hardnekkige inspanningen om de KMO's en de 
aanbieders van opleidingen zo dicht mogelijk tot 
elkaar te brengen, via de SUM-consultants, en, 
in dezelfde lijn, het opzetten van 
partnerschappen. Tegelijkertijd hebben de 
consultants tnt taak mee te werken àan de 
oprichting van KMO-netwerken, om die 
ondernemingen in staat te stellen een optimale 
keuze te doen uit het opleidingsaanbod. 
In dezelfde geest heeft Portugal een netwerk van 
plaatselijke consultants opgezet, met het doel de 
industriële ontwikkeling van de kleine en 
middelgrote ondernemingen te bevorderen door 
kwalificerende opleidingsprogramma's die aan de 
werkelijke behoeften van deze ondernemingen zijn 
aangepast. 
Het Verenigd Koninkrijk volgt dezelfde weg en 
heeft op lokaal niveau TEC/LEC ingesteld die de 
nationale programma's van de regering aan het 
plaatselijke niveau kunnen aanpassen, of ook zelf 
maatregelen kunnen nemen die aan de plaatselijke 
behoeften beantwoorden. In België (Vlaanderen) 
nemen nieuwe actoren de rol van tussenpersoon op 
zich. Dit zijn in hoofdzaak particuliere initiatieven 
die optreden ais interface tussen de wereld van de 
arbeid en de opleidingsorganen en onderwijs­
instellingen. In het algemeen speelt de oprichting van 
netwerken een belangrijke rol in de ontwikkeling van 
het stelsel van beroepsopleidingen in Vlaanderen; in 
deze netwerken worden de activiteiten van de 
opleidingsorganen, de onderwijsinstellingen en de 
ondernemingen aan elkaar gekoppeld, met het doel 
een toegevoegde waarde te creëren door middel van 
gezamenlijke projecten. 
Vlaanderen: 
Een voorbeeld van opleidingen voor 
meerdere ondernemingen 
De postuniversitaire technische studie van Alcatel is 
in de eerste plaats bedoeld voor hooggeschoolde 
werknemers die al een aantal jaren geleden zijn 
afgestudeerd. Dit intensieve en complete 
studieprogramma biedt hen de gelegenheid hun 
kennisniveau aan te passen aan de huidige stand 
van het onderwijs aan universiteiten en hogescholen. 
De opleiding bestaat uit verschillende modules: de 
deelnemers stellen zelf hun programma op aan de 
23 
hand van de gekozen studierichting. Deze cursussen 
zijn ook toegankelijk voor werknemers van andere 
bedrijven en kunnen behalve in leslokalen ook op 
afstand gevolgd worden met behulp van een 
videoconferentiesysteem 
1.2.7 Toegang dankzij nieuwe technologieën 
Het principe van open, flexibele en 
geïndividualiseerde opleidingsacties is op politiek 
niveau in bijna alle lidstaten aanvaard als een 
voorwaarde voor het vergemakkelijken van de 
toegang tot opleidingsmaatregelen voor een nog 
breder publiek. Er wordt steeds meer aandacht 
besteed aan de ontwikkeling van zelfstudie-
maatregelen op de arbeidsplaats en aan open en 
afstandsonderwijs, steeds vaker met gebruikmaking 
van nieuwe technologieën zoals 
computerondersteund onderwijs en multimedia. Het 
spreekt vanzelf dat ook vrijwel overal de 
mogelijkheden die het Internet en bepaalde andere 
communicatiemiddelen bieden voor het leren op 
afstand bestudeerd worden, met het doel de nieuwe 
technologieën in het afstandsonderwijs te integreren. 
Met name Noorwegen, het Verenigd Koninkrijk en 
België (Vlaanderen) hebben het afstandsonderwijs 
en het gebruik van de informatietechnologieën 
bovenaan de agenda geplaatst. In Finland heeft het 
Directoraat-generaal Onderwijs van I99I tot I995 
een ambitieus project (OPINNET) uitgevoerd, dat tot 
doel had naar diploma's leidende 
"opleidingsomgevingen" voor volwassenen te 
creëren die opener en soepeler zijn en beter gebruik 
maken van de nieuwe technologieën. 
De ontwikkeling van passende onderwijs- en 
leermethoden, om het welslagen van deze invoering 
van nieuwe technologieën in het opleidingsproces te 
verzekeren, is een taak die met name vervuld wordt 
door de bestaande organisaties voor onderwijs en 
opleidingen op afstand, zoals bijvoorbeeld in 
Frankrijk, waar de activiteiten van het Centre 
National d'Enseignement à Distance vermelding 
verdienen. Deze instelling organiseert initiële 
opleidingen en voortgezette beroepsopleidingen. Een 
aantal lidstaten heeft in de afgelopen tijd specifieke 
instellingen voor dit doel opgericht. Men kan zonder 
overdrijving stellen dat momenteel vrijwel alle 
opleidingsmedewerkers van onderzocks- en 
pedagogische centra, instituten voor technologie­
overdracht, onderwijsinstellingen, universiteiten en 
vakbonden werken aan de ontwikkeling van 
computerondersteunde cursusprogramma's of 
programma's op multimediadragers. Wat de 
technische organisatie betreft, dient nog gewezen te 
worden op de experimenten waarbij belangstellenden 
vrije toegang krijgen tot met computers uitgeruste 
cursusruimten, met software die zelfstudie mogelijk 
maakt. Een voorbeeld is de FORESPACE te Brussel 
(België), waar computerondersteunde zelfstudiemogelijkheden worden aangeboden aan 
werkenden en werkzoekenden uit de regio. Het 
Vlaamse Ministerie van Onderwijs wil overigens het 
afstandsonderwijs hervormen door een consortium 
van de open universiteit te ondersteunen waarvan de 
voornaamste instellingen voor hoger onderwijs deel 
uitmaken, met het doel een nieuwe benadering en een 
nieuwe methodologie op dit terrein te ontwikkelen. 
In Denemarken is het in 1995 opgerichte Centrum 
voor Technologieondersteunde Opleiding (CTU) 
belast met het ondersteunen van instellingen bij de 
overgang, kennis en ervaringen te verzamelen en te 
verspreiden, en gedecentraliseerde deskundigheid te 
bevorderen. Het AMU-systeem heeft een omvangrijk 
opleidingsstelsel in en met de informatie­
technologieën ontwikkeld. In veel gevallen wordt de 
ontwikkeling van nieuwe en vernieuwende 
multimediahulpmiddelen door de overheid 
ondersteund en bij de toewijzing van fondsen als een 
pluspunt beschouwd, bijvoorbeeld in Griekenland. 
Ook in veel andere sectoren worden momenteel op 
de nieuwe technologieën gebaseerde instrumenten 
ontwikkeld. De dienstensector, en met name de 
banken, bijvoorbeeld in Luxemburg en in Portugal, 
zijn een goed voorbeeld. 
Portugal wil in het algemeen het gebruik van de 
nieuwe technologieën als opleidingsinstrumenten 
bevorderen, met name in het kader van het nieuwe 
opleidingsprogramma voor KMO's en door toedoen 
van het Instituut voor Werkgelegenheid en 
Beroepsopleiding, dat nieuwe educatieve software en 
multimediamethodologieën ontwikkelt. 
Het Verenigd Koninkrijk heeft sinds de jaren 80 
ook een goed functionerende infrastructuur voor 
open en afstandsonderwijs opgezet teneinde de 
mogelijkheden van toegang tot opleidingen op 
afstand te vergroten door een ruimer aanbod, om 
daardoor de investeringen in opleiding, zowel door 
ondernemingen als door individuen, te stimuleren. 
De belangrijkste aanbieders zijn het National 
Extension College, het Open College en The Open 
University. Bovendien heeft de Britse regering de 
laatste jaren veel initiatieven en 
onderzoekprogramma's ondersteund teneinde de 
mogelijkheden tot het leren op afstand nog te 
verruimen, vooral door het gebruik van de nieuwe 
technologieën voor onderwijsdoeleinden. 
1.3 Uiteenlopende standpunten van de 
sociale partners 
De Aanbeveling heeft tot een belangrijke 
methodologische vernieuwing geleid: naast de 
lidstaten zijn ook de organisaties van de sociale 
partners die aan de Sociale Dialoog deelnemen, actief 
betrokken bij het proces van de voorbereidende 
24 
verslagen voor het evaluatieverslag van de 
Commissie. 
Procedures 
Het EVV en de UN1CE-CEEP hebben geheel 
zelfstandig het proces en de methodologie voor de 
opstelling van hun verslag bepaald, liet is interessant 
te zien dat zowel de werkgevers- als de 
werknemersorganisaties regelingen hebben getroffen 
voor de raadpleging van de nationale organisaties. 
Deze raadpleging van de nationale niveaus is 
overwegend positief geweest en men mag ervan 
uitgaan dat de op communautair niveau gelegde 
contacten nuttige indicaties geven voor een juist 
begrip van het verband tussen de communautaire 
actie en de ontwikkeling van de actie van de sociale 
partners op het niveau van de lidstaten, of - in 
mindere mate - van de ondernemingen. 
Overigens heeft men er bij beide verslagen naar 
gestreefd nuttig gebruik te maken van het nieuwe 
gemeenschappelijke instrument op communautair 
niveau, het "Instrument ter ondersteuning van de 
sociale dialoog over de voortgezette 
beroepsopleiding" (zie hoofdstuk 1). Het instrument 
is zowel gebruikt om de beoordeling van de sociale 
partners van gevoelige punten inzake de 
ontwikkeling van de stelsels voor voortgezette 
beroepsopleiding te bevestigen, met name met 
betrekking tot thema's van gemeenschappelijk 
belang, zoals aangegeven in het kader van dat 
instrument en om de aandacht te vestigen op 
interessante gevallen van vernieuwing. 
Hierbij moet echter wel worden opgemerkt dat in het 
kader van het opstellen van deze eerste verslagen de 
informatie over de analyse van de initiatieven van de 
sociale partners op het niveau van de afzonderlijke 
lidstaten niet op systematische en uitputtende wijze 
verzameld kon worden, terwijl zich op dat niveau 
kennelijk ingrijpende vernieuwingen afspelen. 
Verslag van het EW 
• Wat het effect van de Aanbeveling betreft, 
concludeert het EVV dat "in de meeste lidstaten 
de Aanbeveling van de Raad nauwelijks bekend 
is". Het EVV merkt verder op dat het geen 
specifieke acties of activiteiten van regeringen 
met betrekking tot de tenuitvoerlegging van de 
aanbeveling heeft waargenomen. Wat de aard van 
de communautaire instrumenten betreft, 
concludeert het EVV dat "de Aanbeveling geen 
direct effect heeft gehad". 
• Wat de algemene beoordeling van de 
ontwikkelingen betreft, komt het EVV-verslag tot 
de volgende conclusie: "in de meeste lidstaten is 
kennelijk geen waarneembare vooruitgang geboekt wat de toegang betreft". Het EVV erkent 
dat de bewustwording van de problematiek is 
toegenomen, maar de toegang is geen 
gemeenschappelijk politiek en strategisch thema 
geworden. Het verslag voegt daaraan toe dat in 
veel lidstaten "een inkrimping van de 
financiering door de overheid geleid heeft tot een 
verslechtering van de toegang". 
Het EVV beschouwt het echter als een positief 
punt dat "in bepaalde landen grootschalige 
initiatieven zijn genomen die ook een positief 
effect op de verbetering van de toegang hebben 
gehad". Het verslag noemt een tiental landen (S, 
UK, DK, Fin, E, F, A, D, P) waar belangrijke 
stappen zijn genomen om de toegankelijkheid te 
bevorderen. 
Het EVV neemt er ook nota van dat in bepaalde 
sectoren of ook op het niveau van de 
ondernemingen de deelname aan opleidingsacties 
is toegenomen. Het verslag legt hier een verband 
met de veranderingen van de organisatie van hel 
werk in de ondernemingen en de algemene 
concentratie op het kwaliteitsaspect, en noemt een 
aantal overeenkomsten in die zin die binnen 
ondernemingen zijn gesloten. 
Voorbeelden van ondernemingen 
(instrument ter ondersteuning) 
Unibon (Italië): 
Behoefte aan voortgezette opleiding 
gekoppeld aan de toepassing van ISO 9000-
normen en aan de hardere concurrentie. 
Toepassing van een multiplicatorprincipe dat 
inhoudt dat de groepshoofden ideeën 
betreffende de kwaliteit ontwikkelen en hun 
ervaringen doorgeven aan de arbeidsteams. 
Lansförsakringar Uppsala (Zweden): 
in het kader van een nieuwe klant- en 
kwaliteitgerichte organisatie van het werk 
nemen alle medewerkers van de betrokken 
afdeling deel aan de informele voortgezette 
opleiding en organiseren zij dit proces ook 
zelf. 
ABB-Motorenfabrik (Denemarken): 
verzekering van het concurrentievermogen 
door de instelling van autonome 
arbeidsgroepen, die overlappende 
bekwaamheden ontwikkelen en de opleiding 
tot een verplichting voor iedereen maken. 
Het verslag wijst er ook op dat de evaluatie van 
de behoeften aan opleiding van de werknemers in 
de meeste lidstaten tekortschiet, en dat de 
mogelijkheid een formele kwalificatie te 
verwerven, of althans een vorm van erkenning, 
zelfs gedeeltelijk, van de verworven kennis en 
25 
vaardigheden een belangrijke motiverende factor 
is om aan opleidingen deel te nemen. 
Verder bespreekt het verslag punt voor punt de 
bereikte resultaten met betrekking tot de vijftien 
doelstellingen van de Aanbeveling. De 
hoofdpunten van deze gedetailleerde bespreking 
zijn: 
• de vaststelling dat slechts een minderheid van 
de ondernemingen formele opleidingsplannen 
uitvoert, maar dat er genoeg ervaring 
beschikbaar is om dergelijke plannen op te 
stellen en de werknemers erbij te betrekken; 
• het bestaan van regelingen en voorzieningen 
ter aanmoediging en ondersteuning van 
KMO's en bedrijven die een industriële 
herstructurering doormaken; 
• de beschikbaarheid, met name op regionaal 
en plaatselijk niveau, van informatie over de 
behoeften van de ondernemingen en van de 
werknemers, ook al zijn de partnerschappen 
voor het analyseren van de behoeften nog 
onvoldoende ontwikkeld; 
• de noodzaak van verbetering van de 
informatievoorziening van de werknemers, 
die wel bestaat maar nog onvoldoende wijd 
verbreid en effectief is; 
• het tekortschieten, vooral wat de werknemers 
betreft, van de regelingen voor de evaluatie 
van de individuele behoeften; 
• een vaak te beperkte visie op de verbanden 
tussen opleiding en een andere organisatie 
van het werk; 
• positieve ontwikkelingen met betrekking tot 
de opleidings- en onderwijsmethoden; 
• in het algemeen meer aandacht voor de 
opleiding van de minst gekwalificeerden, ook 
al gaan de veranderingen langzaam; 
• daadwerkelijke inspanningen om gelijke 
kansen te bevorderen op het terrein van de 
voortgezette opleiding; 
• jongeren die werkloos of niet gekwalificeerd 
zijn, hebben nog steeds grote 
toegangsproblemen; 
• een tendens om de inspanningen van de 
overheid op het terrein van opleidingen voor 
werklozen te beperken, onder verwijzing naar 
het geslaagde idee van "job rotation"; 
• ontwikkeling van de transnationale 
samenwerking op het terrein van de 
voortgezette opleiding, met vermelding van 
de problemen voor individuele werknemers 
die aan transnationale cursussen willen 
deelnemen. worden werknemers die een voortgezette 
beroepsopleiding volgen, vervangen door 
werkzoekenden die voor een bepaalde tijd in 
dienst worden genomen. Deze regeling geldt 
zowel in het kader van het opleidingsplan van de 
onderneming als in het kader van verschillende 
verlofregelingen (ouderschaps-, opleidings- en 
sabbatsverlof). 
De maatregel houdt in dat de arbeidsplaats van 
een werknemer die een opleiding volgt, voor de 
duur van die opleiding aan een werkloze wordt 
gegeven. Het doel van deze aanpak is tweeledig: 
enerzijds kan de werknemer zonder problemen 
een opleiding volgen, anderzijds krijgt de 
werkloze gelegenheid werkervaring op te doen. 
Deze maatregel wordt gefinancierd door 
rechtstreekse uitkeringen of door 
lastenverlichting. Het is echter wel een feit dat 
vooral de publieke sector gebruik maakt van dit 
vervangingssysteem, en dan vooral in de 
zorgsector en de dienstverlening. De kleinere 
ondernemingen in de particuliere sector zijn zich 
nog onvoldoende bewust van de mogelijke 
voordelen van de indienstneming van dergelijke 
vervangers. 
Als algemene samenvattende conclusie noemt het 
verslag van het EVV vier punten die van belang zijn 
voor de voortzetting van het proces: 
• het feit dat de geconstateerde vooruitgang vooral 
betrekking heeft op de collectieve doelstellingen 
van de ondernemingen en niet op de individuele 
behoeften van de werknemers; 
• de hernieuwde toezegging van het EVV de 
Europese dialoog over de toegang tot de 
voortgezette beroepsopleiding verder te zullen 
ontwikkelen; 
• een aan de Commissie gericht verzoek om, gelet 
op de geringe impact van de Aanbeveling, een 
voorstel voor een richtlijn betreffende de toegang 
in te dienen. Dit verzoek is gebaseerd op de 
ontwikkelingen en uitdagingen waarmee Europa 
wordt geconfronteerd: informatiemaatschappij, 
nieuwe organisatie van het werk, nieuwe 
technologieën, hoge werkloosheid en 
demografische ontwikkelingen. 
• Een tot de lidstaten gericht verzoek om 
initiatieven te nemen ter ondersteuning van de 
nationale sociale partners bij het treffen van 
regelingen en het scheppen van voorwaarden 
voor "vrije toegang" tot opleidingen. 
Denemarken 
Job rotation 
In het Deense model van arbeidsplaatswisseling Verslag van UNICE/CEEP 
• Volgens de algemene beoordeling van de 
werkgeversorganisaties "is er in de afgelopen tien 
jaar aanzienlijke vooruitgang geboekt wat de 
26 
toegang tot opleidingen betreft, zowel op 
nationaal als op communautair niveau". 
• Het verslag van de werkgeversorganisaties 
benadrukt opnieuw de al vaker in hun 
stellingnames en verklaringen aangegeven 
doelstelling, namelijk "het verkrijgen en 
handhaven van een hooggekwalificeerd en 
gemotiveerd arbeidspotentieel". Ook herinnert het 
verslag eraan dat de werkgevers "gedurende het 
gehele arbeidsleven van een werknemer veel tijd 
en geld in opleiding investeren". 
• Het verslag benadrukt eveneens dat bij de 
raadpleging bij de voorbereiding van het verslag 
veel voorbeelden zijn aangetroffen van 
samenwerking op nationaal niveau tussen 
werkgevers, werknemers en overheidsinstanties 
bij het bevorderen van de toegankelijkheid, en dat 
samenwerking en gezamenlijke actie op dit 
terrein van groot belang zijn. 
• Het verslag wijst erop dat de gemeenschappelijke 
standpunten in deze context een belangrijke 
bijdrage kunnen leveren en dat het meest 
significante van deze gemeenschappelijke 
standpunten betrekking had op "middelen ter 
bevordering van een zo breed mogelijke toegang 
tot opleidingsmogelijkheden". De werkgevers 
menen dat dit gemeenschappelijke advies een 
kader biedt voor het verder bevorderen van de 
toegang tot voortgezette opleiding. 
• Echter, ook het verslag van de 
werkgeversorganisaties merkt op dat de 
Aanbeveling van de Raad weinig effect heefts 
gehad en de niet onaanzienlijke inspanningen van 
de kant van de werkgevers niet heeft beïnvloed. 
Wel constateren de werkgevers met voldoening 
dat bepaalde punten van het gemeenschappelijke 
advies zijn overgenomen in de Aanbeveling. 
Ook de raadpleging van de nationale organisaties 
levert belangrijke informatie op: 
• Het is een algemeen aanvaard standpunt dat de 
opleiding "een essentieel element is van de 
strategie van de ondernemingen om hun 
concurrentievermogen op de markt te 
handhaven". Deze trend is het gevolg van de 
druk van de markt, de technologische 
ontwikkelingen en de nieuwe vormen van 
organisatie van het werk. 
• Verder is men het er algemeen over eens dat "de 
mogelijkheden om voortgezette opleidingen te 
volgen in de gehele Gemeenschap aanzienlijk zijn 
toegenomen". Het is interessant op te merken 
dat de algemene beoordelingen van de 
verslagen van de werkgevers en van de 
werknemers diametraal tegenover elkaar staan wat dit fundamentele punt van de geboekte 
vooruitgang betreft. 
• Het verslag van de werkgevers behandelt ook een 
andere fundamentele dimensie, namelijk de 
sectoriële. Het verslag concludeert, op basis van 
de antwoorden van de nationale federaties, dat in 
veel sectoren een toename van de opleidingen is 
geconstateerd, zowel in particuliere 
ondernemingen als in de publieke sector. 
Daarnaast heeft volgens de analyse van het 
verslag de deregulering in de publieke sector 
geleid tot meer concurrentie en daardoor tot meer 
aandacht voor opleiding. 
• Een belangrijk punt van deze analyse betreft het 
opstellen van opleidingsplannen en -programma's. 
Het verslag stelt vast dat voor doelmatige 
opleiding duidelijke doelstellingen vereist zijn, 
vervat in opleidingsplannen en -programma's. De 
werkgevers stemmen ermee in dat verdere 
vooruitgang noodzakelijk is om te verzekeren dat 
deze plannen niet alleen aan de onmiddellijke 
behoeften van de ondernemingen voldoen, maar 
ook rekening houden met de ontwikkeling van de 
menselijke hulpbronnen op langere termijn. 
• Er is kennelijk aanzienlijke vooruitgang geboekt 
op het terrein van de informatievoorziening, en 
wel op verschillende manieren: 
" opleidingscomités, samenwerkingscomités, 
collectieve overeenkomsten, work circles, interne 
en externe voorlichting". 
• De problemen van de KMO's worden benadrukt: 
deze beschikken over slechts weinig interne 
hulpmiddelen voor het ontwikkelen van 
opleidingen en zijn grotendeels aangewezen op 
hulp van buitenaf. De antwoorden van de 
nationale organisaties geven aan dat ook op dit 
terrein veel vooruitgang is geboekt: veel lidstaten 
hebben initiatieven genomen om de evaluatie van 
de behoeften, de planning en het aanbod van 
opleidingen in en door KMO's te 
vergemakkelijken. Andere lidstaten hebben 
begrotingsmiddelen gereserveerd voor de 
ontwikkeling van opleidingen in KMO's, hoewel 
deze vaak nog niet op de hoogte zijn van de 
bestaande mogelijkheden. Het verslag benadrukt 
dat de communicatie op dit punt verbeterd dient 
te worden. 
• Het verslag wijst erop dat er veel gedaan wordt 
om adequaat te kunnen reageren op 
herstructureringen. 
• Het verslag beoordeelt de resultaten met 
betrekking tot het op elkaar afstemmen van vraag 
en aanbod van opleidingen op regionaal en lokaal 
niveau als onbevredigend. Wel zijn er initiatieven 
genomen met betrekking tot samenwerking tussen 
27 
ondernemingen en opleidingsorganen; er zijn 
nationale en/of regionale waamemingsposten 
opgericht, en er zijn voorlichtingscampagnes 
gevoerd. 
Volgens het verslag spelen de werknemers een 
steeds belangrijker rol bij de evaluatie van hun 
behoeften aan opleiding, bijvoorbeeld in het 
kader van evaluatiecursussen of work circles, of 
ook via enquêtes en de evaluatie van prestaties. 
Het verslag benadrukt dat er een constante 
wisselwerking moet zijn tussen de opleiding, de 
productie en de organisatie van het werk, en 
constateert dat er in de ondernemingen kennelijk 
veel aandacht wordt besteed aan de ontwikkeling 
van de opleidingsmethoden, met name door de 
invoering van opleidingen in de vorm van 
modules, het gebruik van multimedia en "on-the-
job training". 
Het probleem van de laaggekwalificeerde 
werknemers wordt erkend. De werkgevers 
accepteren het idee van specifieke stimulerings-
en voorlichtingsacties, en erkennen dat degenen 
die verantwoordelijk zijn voor de ontwikkeling 
van deze werknemers aanzienlijke inspanningen 
zullen moeten leveren om hen te helpen zich 
volledig te ontplooien. 
De werkgevers stellen vast dat er de laatste jaren 
veel gedaan is om de toegankelijkheid van 
opleidingen voor vrouwen te bevorderen, zowel 
voor werkneemsters als voor herintredende 
vrouwen en vrouwen die zich voor het eerst op de 
arbeidsmarkt begeven. 
De werkgevers werken steeds nauwer samen met 
de aanbieders van opleidingen bij het ontwikkelen 
van opleidingen voor jongeren die tot erkende 
kwalificaties leiden. Daarnaast benadrukt het 
verslag dat de werkgevers een actieve rol spelen 
bij het (her)integreren van werklozen door uiteenlopende opleidingsmogelijkheden aan te 
bieden. Hierbij worden verschillende methoden 
gebruikt. 
• Het verslag stelt vast dat vijf aspecten van 
essentieel belang zijn voor het verbeteren van de 
toegang: het vaststellen van kwaliteitsnormen, de 
kwalificaties, de beroepskeuzebegeleiding, de 
voorlichting en de motivering. 
Het verslag bevat een aantal conclusies en 
aanbevelingen en nodigt zowel de werkgevers als 
de lidstaten en de Commissie uit om zich te 
concentreren op bepaalde thema's: 
• Voor de werkgevers: voortgaan de toegang tot 
opleidingen te verbeteren als strategisch element 
van hun ondernemersbeleid, het voortzetten van 
de samenwerking met de lidstaten en op dat 
terrein werkzame organisaties bij de ontwikkeling 
van opleidingsbeleid, het experimenteren met en 
ontwikkelen van nieuwe benaderingen met hulp 
van gespecialiseerde organisaties, zowel op 
nationaal als op communautair niveau. 
• Voor de lidstaten: ontwikkeling van passend 
beleid in samenwerking met de werkgevers en het 
ondersteunen van de coördinatie en van de 
verbreiding van goede praktijken op nationaal en 
Europees niveau. 
• Voor de Commissie: samen met de werkgevers 
werken aan het vergemakkelijken van de toegang 
tot communautaire programma's en de 
administratieve belasting verlichten, het 
verrichten van studies gericht op beter begrip en 
verspreiding van succesvolle benaderingen, 
voortzetting van de werkzaamheden betreffende 
beroepskeuzebegeleiding en kwalificaties, het met 
ondersteuning van de werkgevers organiseren van 
seminars over goede praktijken. 
Hoofdstuk 2 
Een ambitieuzere taakstelling voor de Unie: de 
toegang tot de vaardigheden 
2.1 Verkleining van de verschillen 
binnen de Unie 
l. Sinds de goedkeuring van de Aanbeveling 
door de Raad in 1993 is een hele reeks gegevens 
de kennis over de reële situatie van de 
voortgezette opleiding op het niveau van de Unie 
en in de lidstaten komen verrijken. Deze 
gegevens, die een nieuwe ontwikkeling van het 
communautaire debat over deze kwestie mogelijk 
maken, zijn hoofdzakelijk uit twee bronnen 
afkomstig: 
• de in I994 bij ongeveer 50.000 bedrijven 
uitgevoerde communautaire enquête naar de 
voortgezette beroepsopleiding (CVTS) die voor 
de eerste keer vergelijkbare statistieken over het 
beleid van de bedrijven op dit gebied heeft 
opgeleverd; 
• de door de lidstaten in het kader van de 
tenuitvoerlegging van de Aanbeveling opgestelde 
nationale rapporten die - in de meeste gevallen -
cijfermateriaal bevatten, dat afkomstig is van 
hetzij specifieke nationale enquêtes, hetzij het 
nationale gedeelte van de communautaire 
enquête. 
2. In het kader van dit verslag zal de analyse van het 
cijfermateriaal beperkt worden tot kwesties die direct 
verband houden met de oriëntaties en de 
doelstellingen van de Aanbeveling van de Raad: de 
algemene toegang van de werknemers tot de 
voortgezette opleiding, de generalisatie van de 
voortgezette opleiding in de bedrijven, de aard en het 
type van de verstrekte opleidingen, de verschillen 
naar bedrijfsomvang of naar activiteitssector. 
CVTS: 
voornaamste kenmerken 
De enquête naar de voortgezette opleiding in 
Europa is in 1994 uitgevoerd met het jaar 1993 
als referentiejaar. Er is een steekproef van 
ongeveer 50.000 bedrijven met meer dan 10 
werknemers geënquêteerd, afkomstig uit alle sectoren met uitzondering van de 
landbouwsector, de overheidssector, de 
gezondheids- en de onderwijssector, 
huishoudens die huispersoneel in dienst hebben 
en de extra-territoriale organisaties. In de 
bedrijven die voor hun werknemers in 1993 een 
opleiding hebben georganiseerd, heeft de 
enquête informatie over het aantal deelnemers 
en de cursussen verzameld. 
Gemiddeld toegangsniveau 
3. Het eerste belangrijke resultaat is dat de algemene 
doelstelling van de Aanbeveling volgens welke "alle 
werkenden toegang moeten kunnen hebben tot 
beroepsopleidingen en dit gedurende hun gehele 
beroepsleven" vereist dat nog zeer aanzienlijke 
vooruitgang wordt geboekt in termen van toegang tot 
de voortgezette opleiding. Er zij immers op gewezen 
dat in 1993 - referentiejaar voor de Europese enquête 
- iets meer dan een op vier werknemers (28%) aan 
een voortgezette opleidingsactie heeft deelgenomen. 
Sterke verschillen tussen de lidstaten 
4. Er zij ook op gewezen dat dit communautaire 
gemiddelde het resultaat is van sterke verschillen in 
de nationale toegangspercentages, aangezien de 
deelnemingspercentages per lidstaat variëren tussen 
13 % (P - GR) en 43 %. (IRL) 
Sitituatie in termen van lidstaten 
toegang 
Boven Eur 12- gemiddelde IRL.UK.F, 
DK 
Dicht bij EUR 12- gemiddelde NL, B, D, L 
Sterk onder EUR 12- E, I, P, 
gemiddelde GR 
EUR 12-gemiddelde = 28% 
29 
5. De in 1994 uitgevoerde communautaire enquête 
had betrekking op de EUR 12-landen. Het is 
bijgevolg moeilijk om de situatie in de drie nieuwe 
lidstaten Zweden, Finland en Oostenrijk op 
homogene wijze te beschrijven. De door deze drie 
landen in het kader van de tenuitvoerlegging van de 
Aanbeveling opgestelde nationale rapporten bevatten 
echter gegevens die uit nationale statistieken 
afkomstig zijn. Op grond van deze gegevens kan 
worden gesteld dat: 
• Zweden en Finland zich bevinden in het 
bovenste gedeelte van de eerste groep van landen 
met een deelnemingspercentage dat ruimschoots 
boven de 40% ligtl4. 
• Oostenrijk zich bevindt op een niveau dat dicht 
bij het EURI2-gemiddelde ligt. 
Er zij bijgevolg op gewezen dat de gemiddelde 
deelneming aan de voortgezette opleiding varieert 
tussen 1 op 8 werknemers voor de lidstaten (P-GR) 
waar de toegang het minst ontwikkeld is tot 1 op 2 
werknemers voor de lidstaten waar de toegang 
algemener is (S-Fin). 
Bedrijfsbeleid 
6. Twee algemene resultaten in termen van toegang 
tot de voortgezette opleiding kunnen nader worden 
toegelicht aan de hand van de beschikbare gegevens 
over het beleid van de bedrijven. De Aanbeveling 
maakt immers zelf, in de eerste doelstelling die in 
punt 11 wordt genoemd, van de opstelling van 
opleidingsplannen en -programma's door de 
bedrijven een element dat van doorslaggevend belang 
is voor de resultaten in termen van toegang. 
Over het algemeen is in de Unie de opstelling van 
opleidingsplannen en -programma's door de 
bedrijven, met andere woorden het bestaan van een 
beleid op het gebied van de voortgezette opleiding op 
het niveau van de bedrijven, nog geen algemeen 
verschijnsel. Op grond van de communautaire 
enquête kan immers worden geschat dat slechts 58 
% van de bedrijven - dat wil zeggen duidelijk 
minder dan twee op drie bedrijven - als 
"opleidingsbedrijven" kunnen worden beschouwd, 
ongeacht de wijze waarop de opleiding wordt 
verstrekt. 
Situatie opleidingsbeleid 
in de bedrijven 
Dicht bij algemene toepassing 
(3 op 4 bedrijven) 
Dicht bij EUR 12-gemiddelde 
(circa 2 op 3 bedrijven) lidstaten 
DK, D, UK, 
IRL 
F, L, NL, B Sterk onder EUR 12-
gemiddelde (minder dan 1 op 3 
bedrijven) E, I, P, GR 
EUR 12-gemiddelde : 58% 
7. Het beleid van de bedrijven op het gebied van de 
voortgezette opleiding wordt ontwikkeld op grond 
van een combinatie van opleidingsacties van 
verschillende typen: aan derden uitbestede externe 
opleidingen, intern georganiseerde opleidingen, 
opleidingen "on-the-job", conferenties, zelfstudie, 
enz. 
Uit een gedetailleerdere analyse van elk 
opleidingstype blijkt dat de bedrijven op 
gelijkwaardige wijze (circa 2/3 van de bedrijven die 
opleidingen voor hun werknemers organiseren) 
externe opleidingsprestaties van derden aankopen en 
opleidingen "on-the-job" verzorgen, welke de twee 
meest gebruikte opleidingsmethoden zijn. 
Omvang van het bedrijf: van beslissend 
belang 
8. In de meeste lidstaten bestaat een directe 
correlatie tussen het percentage van de toegang 
tot de voortgezette opleiding en de omvang van 
het bedrijf. Op grond van de EUR 12-gegevens 
varieert dit percentage immers geleidelijk van 13%, 
voor de bedrijven met 10 tot 49 werknemers, tot 43% 
voor de bedrijven met meer dan 1.000 werknemers. 
Dat betekent dat een werknemer van een bedrijf 
met meer dan 1.000 werknemers een drie keer 
grotere kans maakt op deelneming aan een 
opleidingsactie dan een werknemer uit een bedrijf 
met 10 tot 49 werknemers. 
Deze discrepantie is nog uitgesprokener in landen 
zoals Italië (van 2% tot 31%), Spanje (van 7% tot 
45%), Portugal (van 5% tot 32%) of Frankrijk (van 
11% tot 54%). Op deze in de gehele Unie (EUR 12) 
vastgestelde positieve correlatie bestaat een 
opmerkelijke uitzondering: Denemarken, waar de 
tendens omgekeerd is (een toegangspercentage van 
37% voor de bedrijven met 10 tot 49 werknemers in 
vergelijking met een percentage van 34% voor de 
bedrijven met 250 tot 999 werknemers en een 
percentage van 28% voor de bedrijven met meer dan 
1.000 werknemers). De kans op deelneming aan een 
opleiding in Denemarken lijkt niet door de omvang 
van het bedrijf te worden beïnvloed 
Beleidslijnen die van sector tot sector 
verschillen 
9. Bij nader analyse van het toegangspercentagc 
blijkt dat er ook belangrijke sectoriële verschillen 
Uitgedrukt in EUR 15-gegevens ligt het hoogste 
toeganspercentage boven de 50% In het Deense rapport staan zeer interessante 
overwegingen over de kwestie van het MKB. 
30 
bestaan. De dienstensector - banken en 
verzekeringen, post en telecommunicatie, en water, 
gas en elektriciteit - vertoont de hoogste percentages 
werknemers die aan een opleidingsactie deelnemen, 
respectievelijk 57, 53 en 49%. Deze situatie staat in 
schril contrast met die in de tertiaire sector, waar het 
deelnemingspercentage zeer laag is, bijvoorbeeld in 
de horeca (slechts ongeveer een op vijf werknemers 
heeft een opleiding gevolgd). In de industriële sector 
bedraagt het deelnemingspercentage niet meer dan 
35%, in de bedrijfstakken bouw en textiel zelfs maar 
15 en 8%. 
2.2 Herdefiniëring van de prioriteiten 
van het beroepsopleidingsbeleid 
1. Hoewel het nog maar vier jaar geleden is dat de 
Aanbeveling van de Raad betreffende de toegang tot 
voortgezette beroepsopleiding werd goedgekeurd, is 
deze problematiek intussen aanzienlijk geëvolueerd. 
De huidige en te verwachten economische, 
demografische en sociale ontwikkelingen in Europa 
maken dat deze kwestie veel belangrijker is 
geworden. 
Vergrijzende beroepsbevolking 
2. In deze context baart het effect van de 
demografische tendensen en de uitgesproken 
vergrijzing van de beroepsbevolking in de meeste 
Europese economieën nieuwe zorgen. Er dient te 
worden gewezen op het belang van deze effecten en 
op de noodzaak van een radicale wijziging van de 
denkpatronen die vandaag de dag nog worden 
gehanteerd wat de wijze van vernieuwing van het 
kapitaal aan beschikbare vaardigheden betreft. 
Hoewel de toetreding tot en de inpassing op de 
arbeidsmarkt van steeds beter opgeleide jongeren een 
belangrijke factor is en blijft, kan deze toestroom niet 
langer worden beschouwd als de belangrijkste vorm 
van inbreng van nieuwe vaardigheden in de 
bedrijven. Er moet daarentegen worden uitgegaan 
van een radicale wijziging van de 
opleidingsbehoeften met een geleidelijke 
verschuiving naar de oudste werknemers. 
Om deze verschuivingen te illustreren zijn drie 
indicatoren van belang: 
a) De médiane leeftijd die tussen 1960 en 1995 met 
slechts 5 jaar is toegenomen (van 31.4 tot 35.4), gaat 
de volgende vijfendertig jaar tussen 1995 en 2030 
met ongeveer 10 jaar stijgen (van 35.4 tot 44.3) . 
Leeftijd die de bevolking in twee gelijke delen 
verdeelt 
Bron: Eurostat b) Het aandeel van de 20-29-jarigen in de 
beroepsbevolking, dat tussen 1960 en 1995 stabiel is 
gebleven (circa 27%), zal in 2030 tot 23% dalen. 
c) Het aandeel van de 50-59-jarigen, dat thans een op 
de vijf werknemers vertegenwoordigt (20,8%), zal in 
2030 stijgen tot een op de vier werknemers (27,2%). 
De kans op toegang tot de opleiding is sterk 
verbonden met de leeftijd 
3. Deze vervorming van de leeftijdspiramide van de 
beroepsbevolking roept onmiddellijk de vraag van de 
ontwikkeling van de voortgezette opleiding op. In de 
huidige situatie neemt de kans om toegang tot een 
opleiding te krijgen zeer sterk af met de leeftijd van 
de betrokken persoon. In het voorjaar van 1994 
verklaarden slechts 5,8 % van de personen in de 
leeftijd tussen 35 en 44 jaar tijdens de 4 weken voor 
de enquête een opleidingscursus in verband met hun 
arbeid te hebben gevolgd. Dit percentage ligt alleen 
in Denemarken, Nederland en het Verenigd 
Koninkrijk significant hoger dan het communautaire 
gemiddelde, en met uitzondering van Duitsland, dat 
dicht bij het communautaire gemiddelde ligt, 
bedraagt in alle andere lidstaten de kans voor deze 
leeftijdsgroep om een studie of een opleiding te 
volgen slechts 1 à 2 %18. 
Ontwikkeling van de arbeid 
4. Het immateriële karakter van de arbeid neemt op 
onomkeerbare wijze toe. Alle banen worden in steeds 
grotere mate gekenmerkt door een toename van de 
taken in verband met ontwerp, creatie, beheer van 
tekens of signalen en gebruik van intellectuele 
instrumenten. Deze tendens vormt een centraal 
element van het debat over de ontwikkeling van de 
vaardigheden. Het veranderingsproces waaraan de 
arbeid onderworpen is, maakt een definitie daarvan 
aan de hand van referenties naar beroepen of functies 
minder gemakkelijk. 
Kwalificerende werkorganisaties 
5. Meer en meer bedrijven geven de voorkeur aan de 
ontwikkeling van "leersituaties" als bevoorrechte 
methode voor de bevordering van de vaardigheden ter 
aanvulling van de geformaliseerde 
opleidingsprocessen. De ontwikkeling van de inhoud 
van de vaardigheden sluit op die manier aan bij de 
wijzigingen zelf van de werkorganisatie, de inhouden 
van de werksituaties en de hiërarchische verhoudingen. 
Middelen 
6. In het debat over de bevordering van de voortgezette 
opleiding neemt de kwestie van de benodigde 
Enquête naar de arbeidskrachten (LFS) 
31 
middelen een centrale plaats in en het is zeer 
interessant dat de sociale partners deze kwestie in het 
kader van de werkzaamheden van de sociale dialoog 
als een van hun thema's van gemeenschappelijk belang 
hebben aangemerkt. Het is duidelijk dat om tegemoet 
te komen aan de behoeften in verband met de 
ontwikkeling van de vaardigheden geen gebruik kan 
worden gemaakt van een model waarbij hel 
uschoolonderwijs" tijdens hel beroepsleven wordt 
overgedaan of herhaald. De ontwikkeling zelf van 
onze maatschappijen, zoals in het Witboek 
"Onderwijzen en leren: naar een cognitieve 
samenleving" wordt aangetoond, biedt een kans die 
moet worden aangegrepen: de opleidingssituaties en 
als gevolg daarvan de opleidingsmiddelen nemen in 
verscheidenheid en in aantal toe. Het is bijgevolg 
nodig dat de toegang van allen tot deze verschillende 
bronnen wordt bevorderd. 
De ontwikkeling van onze maatschappijen is 
doorslaggevend voor de uitbreiding van de toegang 
van de individuele personen tot de voortgezette 
opleiding. Zij roept onmiddellijk de vraag op van hun 
verantwoordelijkheid bij de omschrijving van de 
behoeften en de trajecten en bij de keuze van de best 
aangepaste methoden. Zij moet ook de verdieping van 
een vraagstuk mogelijk maken, dat door sommigen als 
gevoelig wordt beschouwd: namelijk dat van de 
bijdrage van de individuele personen (in tijd en/of 
financiële middelen) aan de ontwikkeling van de 
toegang tot de voortgezette opleiding. 
Oostenrijk : 
de opleidingsspaarrekening 
(Bildungskonto) de bedrijven of bepaalde overeenkomsten tussen de 
sociale partners wordt gehecht aan een koppeling 
tussen de organisatie/verkorting van de arbeidstijd en 
de ontwikkeling van de opleidingstijd. Deze relatie 
biedt wellicht een aantal mogelijkheden, wat zowel 
flexibiliteit als middelen betreft. De uitbreiding van 
de opleidingstijd onder nader te bepalen 
voorwaarden, met name tussen de sociale partners, 
kan als een soepele en flexibele tegenhanger van de 
organisatie van de arbeidstijd worden beschouwd en 
kan de ontwikkelingen vergemakkelijken. Het is ook 
van belang dat deze nader te bepalen modaliteiten de 
combinatie van beroepsleven en gezin 
vergemakkelijken, vooral voor vrouwen. 
Accreditering van de vaardigheden als 
drijvende kracht 
8. De kwestie van de validatie van de op verschillende 
wijzen verworven vaardigheden staat hierbij centraal. 
In haar Witboek heeft de Europese Commissie 
voorgesteld om nieuwe systemen voor de accreditering 
van de vaardigheden uit te werken, die direct 
toegankelijk zijn en direct door de betrokkenen kunnen 
worden gebruikt. 1 let gaat hierbij om een nieuwe maat-
centrale oriëntatie die gedetailleerd uitgewerkt dient te 
worden, zowel wat het ontwerp als de toepassing van 
de daartoe benodigde instrumenten betreft. De 
betrokkenen dienen te kunnen beschikken over 
mogelijkheden om vooruitgang te boeken bij de 
verwerving van nieuwe kennis, waarbij het bereikte 
niveau op soepele en objectieve wijze gemeten dient te 
worden. 
Effect van het 
levenslang leren Europees jaar van het 
Het in 1994 gelanceerde systeem van de 
opleidingsspaarrekening is een persoonlijk 
onderwijs- en opleidingssysteem. Het maakt deel 
uit van een programma ter bevordering van de 
vaardigheden van de werknemers in de deelstaat 
Oberösterreich, dat op initiatief van de regering 
van de deelstaat en in samenwerking met de 
sociale partners is opgesteld. De werknemers 
hebben het recht om terugbetaling te vragen van 
50% van de voor een beroepsopleiding gemaakte 
kosten (maximaal 20 000 schilling). 
Nieuwe tijdsverhoudingen 
7. De kwestie van de tijd - en de verdeling tussen de 
arbeidstijd en de aan de toename van de 
vaardigheden en de opleiding gewijde tijd - is 
delicater, gezien de onzekere discussies die over de 
verkorting en de organisatie van de arbeidstijd 
worden gevoerd. Er zij echter gewezen op het belang 
dat op het niveau van bepaalde beleidsmaatregelen in 9. De verschillende in het kader van het Europees 
jaar van het levenslang leren uitgevoerde activiteiten 
hebben het toegenomen belang bevestigd dat door de 
Europese burgers aan dit thema wordt toegekend en 
hebben in aanzienlijke mate bijgedragen aan de 
verrijking van de inhoud daarvan. In dit verband kan 
op verschillende significante elementen worden 
gewezen: 
a) de interesse van de Europese burgers 
De door Eurobarometer in het kader van het 
Europees jaar uitgevoerde opiniepeiling toont op 
expliciete wijze de interesse van de Europese 
burgers voor de problematiek van het levenslang 
leren aan. Zeven op de tien Europese burgers 
wensen hun opleiding voort te zetten. Meer dan 
80% van de mannen en 70% van de vrouwen 
denkt dat onderwijs en voortgezette opleiding hun 
beroepsleven kunnen verbeteren. Als negatief 
aspect toont de opiniepeiling echter ook aan dat 
nauwelijks een op de vijf Europese burgers 
verklaart de laatste twaalf maanden een opleiding 
te hebben gevolgd. 
32 
h) Een grote mobilisatie van de veldwerkers 
In verband met het thema van het levenslang 
leren zijn meer dan 5.000 projecten uitgevoerd, 
meer dan 2.500 manifestaties georganiseerd, meer 
dan 3.500 persartikelen gepubliceerd en meer dan 
80.000 raadplegingen van de Internetsite verricht. 
Het Europees jaar heeft de interesse voor de 
problematiek van het levenslang leren 
daadwerkelijk aangewakkerd. 
c) Talrijke en originele initiatieven 
Enkele voorbeelden van in het kader van het 
Europees jaar ontwikkelde initiatieven getuigen 
van het zoeken naar innoverende en originele 
oplossingen, zoals bijvoorbeeld de "Learning 
boutiques" in Denemarken, de "Adult learners' 
week" in het Verenigd Koninkrijk, en de 
"Kennistrein" in Finland. 
2.3 Grotere rol voor het 
concurrentievermogen en de 
werkgelegenheid 
1. Op economisch vlak leidt de aan het begin van de 
jaren negentig vastgestelde trendbreuk tot het 
zoeken van wegen ter versterking van de troeven 
waarover de Europese economieën beschikken in 
een context van mondialisering van de 
economieën en toegenomen concurrentie. Zowel 
op het niveau van de bedrijven als op macro-
economisch niveau worden de kwaliteit van het 
menselijk potentieel in Europa, de vaardigheden 
van de werknemers en de continue ontwikkeling 
van deze vaardigheden thans gezien als een van 
de beslissende factoren om de doelstellingen van 
productiviteit en concurrentievermogen te 
verwezenlijken om Europa in staat te stellen zijn 
positie op de wereldmarkt te handhaven, in het 
kader van een duurzame ontwikkeling. 
Sleutelelement 
concurrentievermogen van het 
2. In haar recente mededeling over het 
concurrentievermogen schrijft de Commissie in 
verband met de factoren die bepalend zijn voor 
het concurrentievermogen het volgende: 
"een effectief gebruik van menselijke 
hulpbronnen is nog steeds een essentiële 
voorwaarde voor productiviteitsverbetering en 
voor interne flexibiliteit. Een toenemend verloop 
in de werkgelegenheid houdt het gevaar in dat 
investeringen in menselijk kapitaal, met name in 
de vorm van opleidingen, die nodig zijn voor de 
groei en het concurrentievermogen op langere 
termijn, niet worden gedaan. Opleiding en permanente bijscholing van bekwaamheden is ecu 
immateriële investering die zowel voor de 
industrie als voor de werknemers steeds meer 
vruchten afwerpt (een tendens die in de toekomst 
nog sterker zal worden). Een industriële strategie 
waarin hoge bekwaamheid, hoge kwaliteit en 
hoge produktiviteit centraal staan, zal het 
concurrentievermogen van de industrie en de 
mogelijkheden van werknemers om een baan te 
vinden verhogen. " 
Sterkere band met de werkgelegenheid 
3. Uit de analyses in verband met de werking van de 
Europese arbeidsmarkt blijkt dat er ook een sterke 
band bestaat tussen het kwalificatie- en 
vaardigheidsniveau en het werkloosheidsrisico20, 
ook al is dit verband niet in alle lidstaten 
aanwijsbaar. De beschikbare gegevens tonen 
overigens aan dat er een drempeleffect bestaat 
met betrekking tot het opleidingsniveau, in die zin 
dat een diploma van het hoger onderwijs 
nauwelijks meer bescherming biedt tegen 
werkloosheid dan een diploma van het secundair 
onderwijs. Deze relatie is nog ongunstiger voor 
jongeren onder de 25 jaar. In de leeftijdsgroep 
van 25-34 jaar vermindert een 
beroepskwalificatie het werkloosheidsrisico mét 
de helft in vergelijking met diegenen die slechts 
het einde van het verplicht onderwijs hebben 
gehaald, maar voor de groep onder de 25 jaar is 
het werkloosheidsrisico voor personen met een 
secundair of tertiair opleidingsniveau slechts een 
derde lager dan voor degenen die alleen aan de 
leerplicht hebben voldaan. De analyses van 
langdurige werkloosheid bij oudere werknemers 
laten evenwel zien dat er een zeer sterke relatie 
bestaat tussen een laag scholingsniveau of het 
ontbreken van enige scholing en de 
mogelijkheden tot reïntegratie op de 
arbeidsmarkt. 
Uit de analyse van de door de lidstaten tot 
uitvoering van de conclusies van de Europese 
Raad van Essen (december 1994) goedgekeurde 
meerjarenprogramma's blijkt dat de lidstaten 
werken aan de verbetering van de kwaliteit en de 
relevantie van opleidingen, zowel voor 
werkenden als voor werklozen. Hoewel de 
verbetering en verbreding van de kenis en 
vaardigheden van de werknemers, met name van 
degenen die het laagst geschoold zijn, wordt 
beschouwd als de meest doeltreffende investering 
om werkloosheid te voorkomen, is het nog de 
vraag of de regeringen en de ondernemingen wel 
genoeg doen aan de om- en bijscholing van 
werkenden, gelet op de toenemende vraag naar 
gekwalificeerde werknemers. Ook benadrukt het 
"Benchmarking van het concurrentievermogen van 
de Europese industrie"COM(96)463 Bron: rapport Tewerkstelling in Europa, editie 1995 
33 
Gezamenlijk Rapport over de werkgelegenheid 
dat er nog veel gedaan moet worden om de 
arbeidsmarktpositie van langdurig werklozen te 
verbeteren. In de Europese Unie als geheel neenil 
slechts 7% van deze groep deel aan 
opleidingsacties. 
4. In de discussies over het concurrentievermogen en 
de werkgelegenheid wordt steeds meer aandacht 
besteed aan het thema kennis en vaardigheden, 
naast de aanhoudende inspanningen om de 
arbeidskosten te verlagen, met name de indirecte 
kosten van ongeschoolde arbeid. Nadat de 
Europese Raad van Florence in juni de termen had 
vastgesteld van een op de continue verhoging van 
de vaardigheden gerichte strategie, als centraal 
element van een geïntegreerde groei- en 
werkgelegenheidsstrategie, heeft de Europese Raad 
van Dublin investeringen in het menselijk 
potentieel genoemd als een van de aanbevelingen 
voor de uitvoering van de strategie. De keuze van 
dit type scenario is van fundamenteel belang voor 
Europa. De arbeidsmarkten in Europa blijven 
gekenmerkt door een vrij beperkte mobiliteit en 
een terugloop van de aanstelling van jongeren. De 
ontwikkeling van de vaardigheden van de in dienst 
zijnde werknemers die de hoofdactoren zijn van de 
sociaal-organisatorische veranderingen die de 
bedrijven ondergaan, is bijgevolg een sleutelfactor 
van het concurrentievermogen. 
Vaardigheid: een nieuwe "fiexi-zekerheid" ? 
5. Er zij gewezen op de discussie die momenteel 
wordt gevoerd over het begrip "flexi-zekerheid", 
waarbij getracht wordt twee beslissende 
elementen voor de goede werking van de 
arbeidsmarkt met elkaar te combineren: de 
flexibiliteit van de arbeidsmarkt enerzijds en de 
opwaardering van de vaardigheden en het 
menselijk potentieel anderzijds. In dit perspectief 
kan de voortgezette opleiding worden gezien als 
een beslissende factor voor de versterking van de 
inzetbaarheid van de betrokken personen. In die 
zin worden in de bedrijven overeenkomsten 
gesloten en beleidslijnen vastgesteld om van de 
toegang tot de voortgezette opleiding een factor te 
maken die bijdraagt aan de toegenomen 
inzetbaarheid van de werknemers van de 
bedrijven in een situatie waarbij levenslange 
werkgelegenheid niet langer kan worden 
gegarandeerd. 
Naar een diensteneconomie 
6. De structurele hervormingen van de Europese 
economieën met de opkomst van een 
diensteneconomie, in de context van een 
duurzame ontwikkeling, vormen ook een factor 
die de behoefte aan voortgezette opleiding stimuleert. Zoals de Commissie heeft aangegeven 
in haar mededeling aan de Europese Raad "Werk 
maken van diensten"21 doet de ontwikkeling van 
een diensteneconomie een nog groler beroep op 
kwaliteit en professionalisme. De toekomst van 
de Europese dienstensector hangt in zeer sterke 
mate af van de kwaliteit van de geleverde 
prestaties en het constante karakter daarvan. In 
deze mededeling heeft de Commissie onderstreept 
dat een belangrijk punt waarop de dienstverlening 
zich onderscheidt van andere economische 
sectoren is dat de voornaamste produktiefactor 
arbeid is: 
"de ontwikkeling en de vernieuwing van het 
menselijk potentieel zijn van essentieel belang om 
de potentiële werkgelegenheid in de 
dienstverlenende sector optimaal tot ontwikkeling 
te doen komen. Hel vermogen van bedrijven om 
het potentieel van hun personeelsbestand goed Ie 
beheren en te doen floreren is cruciaal voor een 
succesvolle ontwikkeling van hun activiteiten. 
80% van de snelgroeiende bedrijven in Europa is 
van mening dat de opleiding van werknemers 
doorslaggevend is geweest voor hun succes. In de 
toekomst neemt het belang van opleiding alleen 
nog maar verder toe, met name uit het oogpunt 
van de technologische innovaties in de sector. " 
Perspectief van de cognitieve samenleving 
7. Het in juli 1996 goedgekeurde Groenboek van de 
Commissie, Leven en werken in de 
informatiemaatschappij: de mens voorop 
(COM(96) 389 def.) wil de aandacht richten op 
en het debat stimuleren over de sociale en 
arbeidsmarktvraagstukken in verband met de 
informatiemaatschappij. Het Groenboek stelt vast 
dat men er algemeen van overtuigd is dat de 
menselijke hulpbronnen van fundamenteel belang 
zijn in de informatiemaatschappij, maar dat er 
nog belangrijke achterstanden zijn wat kennis en 
vaardigheden betreft, zowel om het 
concurrentievermogen te handhaven als om 
gelijkheid en solidariteit te bevorderen. Enkele 
van de belangrijkste actieterreinen zij volgens het 
Groenboek: 
• de ontwikkeling naar de bevordering van 
leervaardigheden (met name door nauwere 
partnerschappen met het bedrijfsleven); 
• de doelstelling van "leerbanen " voor alle 
werkenden, en met name voor degenen die geen 
traditionele voltijdbaan hebben; 
• een bijzondere inspanning voor het herintegreren 
van werklozen door actief bekwaamheidsbeleid; 
• en vooral het opzetten van een nieuwe 
architectuur voor opleiding gedurende het gehele 
leven, zowel tijdens als buiten de arbeidstijd 
Mededeling van de Commissie aan de Europese 
Raad . CSE(96)6 def. van 27/11/96 
34 
(zonder de periode na de pensioenering te 
vergeten), en met bijzondere aandacht voor het op 
peil houden van de arbeidsgeschiktheid. een idee kunnen vormen van hoe de wereld er in 
het jaar 2010 zal uitzien en wat zij moeten weten 
en kunnen doen om in staat te zijn in deze 
samenleving naar behoren te functioneren. 
Zweden : 
Commissie voor de toename van de 
kennis ! 
In 1995 heeft de Zweedse regering een 
Parlementaire Commissie voor de toename van 
de kennis ingesteld, die is belast met het 
formuleren van de nationale doelstellingen voor 
een toename van de kennis in het kader van een 
op het levenslang leren gerichte strategie. Deze 
Commissie heeft een voorlopig rapport 
gepresenteerd waarin zij de drie pijlers noemt 
waarop deze strategie gebaseerd dient te zijn: de 
opleiding van jongeren, verdieping van de kennis 
van volwassenen en levenslang leren. Wat de 
toename van de kennis van volwassenen betreft, 
is het doel hen een basisvorming te geven 
waarop zij hun hele leven kunnen voortbouwen. 
Dit betekent in de praktijk opleidingen die 
gelijkwaardig zijn aan het niveau van het basis-
en secundair onderwijs. Wat de derde pijlker 
betreft, stelt de commissie dat iedereen 
gedurende zijn of haar gehele leven de 
mogelijkheid moet hebben opleidingen te volgen, 
en dat daarom de sociale partners, de staat en de 
gemeentelijke overheden hun samenwerking en 
hun inspanningen op dit terrein dienen te 
intensiveren 
Nederland : 
nationaal kennisdebat 
Het afgelopen voorjaar heeft Nederland het 
startsein gegeven voor een nationaal 
kennisdebat. Het doel daarvan is de rol vast te 
stellen die de kennis de komende jaren kan en 
moet spelen, zodat de Nederlandse burgers zich Voor de langere termijn zij gewezen op het 
perspectief van de cognitieve samenleving, die 
het fundamentele politieke doel vormt dat aan de 
grondslag moet liggen van de analyses in verband 
met de toegang tot de voortgezette opleiding. Met 
haar in november 1995 gepubliceerde Witboek 
over onderwijs en opleiding, "Onderwijzen en 
leren: naar een cognitieve samenleving", heeft de 
Commissie de Europese burgers opgeroepen zich 
te bezinnen over de samenleving die zij in Europa 
willen oprichten en over de plaats van het 
onderwijs en de opleiding daarin. Het is van 
belang dat een echt samenlevingsproject wordt 
opgezet dat aan vrijwillige keuzen en acties 
beantwoordt. 
Uit dit oogpunt heeft het Witboek de kwestie van 
de ontwikkeling van onze samenlevingen aan de 
orde gesteld, die wordt beheerst door het 
vraagstuk van de toegang tot kennis. De sociale 
verhoudingen, de arbeidsverhoudingen en de 
verhoudingen van het individu ten opzichte van 
de informatievectoren en -netwerken zullen 
steeds meer bepaald worden door de toegang tot 
kennis. Daarom moet het concept zelf van de 
verhouding tussen het individu en de kennis 
opnieuw worden overwogen. De levenslange 
opleiding is niet alleen een element dat de sociale 
ontwikkelingen begeleidt, het is ook de drijvende 
kracht achter de hervormingen en de garantie van 
de beheersing daarvan door de burgers. 
35 
Hoofdstuk 3 
Conclusies en oriëntaties 
De analyses van dit verslag over de tenuitvoerlegging 
van de Aanbeveling verschaffen alle actoren nieuwe 
argumenten voor een bezinning en een debat, 
aismede vergelijkende referentie-elementen om hen 
in staat te stellen hun doelstellingen nader te 
specificeren en hun beleid te verbeteren. 
Aan het einde van dit verslag presenteert de 
Commissie van haar kant de voornaamste conclusies 
en constateringen in verband met de 
tenuitvoerlegging van de Aanbeveling van de Raad 
van juni 1993. 
De conclusies van dit verslag hebben in hoofdzaak 
betrekking op de doelstellingen die op communautair 
niveau moeten worden nagestreefd om de gevoerde 
acties te consolideren en tegemoet te komen aan de 
nieuwe uitdagingen die aan de voortgezette opleiding 
worden gesteld en die in dit verslag zijn 
geïdentificeerd. 
Om het debat op gang te brengen stelt de Commissie 
voor elk van deze doelstellingen ook een oriëntatie 
voor met het oog op het identificeren van 
instrumenten voor de verwezenlijking ervan. 
3.1 Conclusies over de gevolgde 
aanpak 
• De Commissie oordeelt zeer positief over de 
opstelling van de nationale rapporten in verband 
met de toegang tot de voortgezette opleiding. Zij 
vindt dat de opstelling van nationale rapporten en 
de bundeling daarvan met het oog op toekomstige 
perspectieven voor de nationale actoren een eerste 
nuttige fase vormt om een balans van hun 
systemen op te maken en een eerste vergelijking 
uit te voeren. 
• De Commissie verheugt zich over het feit dat de 
opstelling van het rapport in verscheidene 
lidstaten een gecoördineerd onderzoek en een 
debat met alle betrokken partijen, met name de 
sociale partners, mogelijk heeft gemaakt en dat het rapport op die manier aan kwaliteit heeft 
gewonnen. Zij vindt dat het nationaal 
overlegproces moet worden voortgezet en 
verbeterd. 
• De Commissie staat zeer positief tegenover het 
feit dat op communautair niveau rapporten door 
zowel de lidstaten als de organisaties van de 
sociale partners worden opgesteld. Zij denkt dat 
dit proces het mogelijk maakt een vollediger 
beeld van de aan de gang zijnde ontwikkelingen 
te vormen en de standpunten van de verschillende 
actoren op duidelijke wijze naar voren te brengen. 
Uit dit oogpunt zou ook verdere vooruitgang 
kunnen worden geboekt door een beter overleg 
op nationaal niveau en een wederzijdse verrijking 
van de rapporten van de lidstaten en de sociale 
partners. 
• De Commissie neemt met genoegen kennis van 
het feit dat in de rapporten de nadruk wordt 
gelegd op de rijkdom van de initiatieven en de 
nieuwe wijzen van bevordering van de toegang 
tot de voortgezette opleiding, zowel op het niveau 
van het overheidsbeleid van de lidstaten als op dat 
van de sociale partners of de bedrijven. Zij 
constateert ook dat de vernieuwing op het terrein 
van de voortgezette opleiding een belangrijke 
impuls heeft gekregen door enerzijds de 
bijstandverlening door de Structuurfondsen, met 
name uit hoofde van doelstelling 4 en van de 
communautaire initiatieven in verband met de 
herstructurering van de industrie, en anderzijds 
communautaire programma's als FORCE en 
LEONARDO DA VINCI. 
• De Commissie is van mening dat de beschikking 
over kwantitatieve elementen, met name die 
welke op homogene wijze door de 
communautaire enquêtes van het type CVTS" 
worden vastgesteld, het mogelijk maakt om de 
kennis over de realiteit van de toegang op het 
niveau van de Unie en in de lidstaten op zeer 
Communautaire Enquête - voortgezette 
beroepsopleiding-gerealiseerd in 1994 
36 
significante wijze te verbeteren. Dit proces moet 
worden voortgezet en verbeterd voor wat de 
voortgezette opleiding betreft, en moet worden 
uitgebreid tot de soortgelijke gegevens over de 
initiële opleiding die binnenkort beschikbaar 
zullen zijn. De Commissie voorziet evenals in de 
loop van 1997 de publicatie van de eerste 
"sleutelgegevens" voor de beroeps-opleiding". 
Deze twee stellen gegevens moeten een betere 
evaluatie van de ontwikkeling van de 
opleidingssystemen en -praktijken in het 
perspectief van een levenslange opleiding 
mogelijk maken. 
• De Commissie bevestigt het belang dat zij hecht 
aan de samenwerking en de gemeenschappelijke 
bezinning met de lidstaten met het oog op de 
opstelling van een reeks indicatoren op grond van 
de eerste resultaten die in het kader van het 
gedeelte "opleiding" van de situatieoverzichten 
over de werkgelegenheid zijn verkregen. Zij zal 
in die zin voorstellen doen met hel oog op de 
toepassing van het programma van 
communautaire enquêtes inzake de opleiding, dat 
zij wenst voort te zetten. 
• De Commissie is van mening dat de resultaten 
van de rapporten van de lidstaten, de sociale 
partners en de Commissie een gemeenschappelijk 
kapitaal vormen. Zij moeten onder nader overeen 
te komen voorwaarden worden gebruikt ter 
verbetering van het niveau van de discussie die 
tussen de actoren over de voortgezette opleiding 
wordt gevoerd en ter vaststelling van de 
modaliteiten voor de verbetering van de toegang 
op alle geëigende niveaus. Van haar kant zal de 
Commissie de nodige inspanningen op het gebied 
van de publicatie van de analyses en de resultaten 
leveren en passende voorstellen doen om het 
gebruik daarvan te verbeteren. 
• De Commissie meent op grond van de rapportage 
over de tenuitvoerlegging dat de Aanbeveling van 
de Raad een deugdelijke basis heeft gevormd 
voor het op gang brengen van het communautaire 
proces met betrekking tot de voortgezette 
opleiding. Rekening houdend met de juridische 
aard van het instrument vindt de Commissie dat 
het in gang gezette proces het mogelijk heeft 
gemaakt eerste interessante resultaten te boeken. 
• De Commissie meent dat deze eerste fase een 
diepgaander debat over de aard van de voor de 
voortzetting van de communautaire actie 
benodigde instrumenten mogelijk moet maken en 
haar de nodige instrumenten moet verschaffen om 
adequaat tekunnen reageren op de problematiek 
van de verbetering van de toegang tot de 
voortgezette opleiding. De Commissie zal haar 
voorstellen in deze geest presenteren. 3.2 Conclusies in termen van 
doelstellingen 
• De Commissie stemt er volledig mee in dat de 
toegang tot de voortgezette opleiding en, meer in 
het algemeen, tot de levenslange opleiding voor 
alle werknemers van de Unie een factor vorml die 
in hoge male beslissend is voor de mogelijkheden 
tot ontwikkeling van de vaardigheden van de 
werknemers en als gevolg daarvan voor zowel het 
prestatievermogen van de bedrijven in termen van 
concurrentiekracht, in het kader van een 
duurzame ontwikkeling, als de inzetbaarheid van 
de werknemers. 
• In dit verband is de Commissie van mening dat de 
bereikte resultaten in termen van niveau van 
toegang tot de voortgezette opleiding voor de 
werknemers een bemoedigende basis vormen, die 
echter nog steeds door zeer sterke verschillen 
wordt gekenmerkt. Zij vindt dat belangrijke 
inspanningen moeten worden geleverd om het 
toegangsniveau op zeer significante wijze te 
bevorderen om het hoofd te bieden aan de 
uitdagingen die worden gesteld door de 
technische, economische, sociologische en 
misschien vooral demografische ontwikkelingen, 
alsmede door de eisen die de bescherming van het 
milieu stelt. 
• De Commissie wijst erop dat de sterke 
verschillen, om niet te zeggen de sterke 
discrepanties die tussen de nationale situaties en 
ook binnen de afzonderlijke lidstaten tussen 
verschillende categorieën van bedrijven en 
werknemers zijn vastgesteld, ertoe leiden dat de 
Europese werknemers ongelijk worden 
behandeld. Deze ongelijkheden betreffen ook de 
mogelijkheden die de werknemers geboden 
worden om hun kennis en vaardighden verder Ie 
ontwikkelen en zich daardoor doelmatiger te 
wapenen tegen het risico van werkloosheid. 
• De Commissie is overeenkomstig haar voorstel 
betreffende het Europees Jaar van het levenslang 
leren van mening dat de bevordering van de 
toegang tot de voortgezette opleiding een 
beslissend element vormt voor de 
verwezenlijking van het algemenere doel van het 
levenslang leren. In dit verband stelt zij tot haar 
tevredenheid vast dat verscheidene lidstaten 
resoluut deze weg zijn ingeslagen. 
• De Commissie stelt vast dat de meest significante 
initiatieven en de uitbreiding van de voortgezette 
opleiding tot het concept van de levenslange 
opleiding worden ontwikkeld in de lidstaten die 
reeds het verst waren gevorderd in termen van 
toegang tot de opleiding. Zij vestigt de aandacht 
op het risico van een groter wordende kloof 
37 
tussen de nationale situaties; hiermee zal rekening 
gehouden moeten worden bij de programmering 
van de Structuurfondsen, met name wat de 
cohesielanden betreft. 
• De Commissie constateert als algemene tendens 
het feit dat de voortgang op het gebied van de 
toegang tot de voortgezette opleiding eerder 
plaatsvindt volgens een diversificatie en een 
benutting van verschillende toegangsmogelijk­
heden en -modaliteiten in plaats van door het 
bevorderen van een enkele weg. 
• De Commissie merkt op dat deze overheersende 
tendens het moeilijker maakt de geboekte 
vooruitgang in beeld te brengen en te meten. 
Rekening houdend met deze moeilijkheid kan de 
Commissie niet instemmen met de door het EVV 
geopperde mening dat op het gebied van de 
toegang tot de voortgezette opleiding geen 
vooruitgang wordt geboekt, noch met het door 
UN ICE naar voren gebrachte standpunt volgens 
hetwelk de ontwikkeling zeer positief is. Zij is 
van mening dat er reële vooruitgang in termen 
van toegang is geboekt, die evenwel slecht 
zichtbaar is, gezien de verscheidenheid van de 
modaliteiten. 
• De Commissie vindt dat deze tendens tot 
diversificatie interessante kansen biedt voor de 
verbetering van de toegang voor alle werknemers 
maar dat dit veronderstelt dat bijzondere en 
significante inspanningen uit het oogpunt van de 
voorlichting van de werknemers worden geleverd 
om hen in staat te stellen om onder de beste 
voorwaarden gebruik te maken van de 
verschillende toegangsmogelijkheden. Uit dit 
oogpunt staat de Commissie zeer positief 
tegenover de verschillende initiatieven die zijn 
genomen om de werknemers in staat te stellen 
hun vaardigheden te evalueren. 
• De Commissie is van mening dat alle betrokken 
actoren, met name de sociale partners, een nieuwe 
rol dienen te spelen bij de vaststelling en de 
tenuitvoerlegging van deze modaliteiten om via 
het sluiten van diverse partnerschappen te zorgen 
voor een echte gelijke toegang tot de levenslange 
opleiding en de nieuwe vaardigheden. 
3.3 Oriëntaties voor de toekomst 
Aan het einde van dit verslag en om het debat met de 
betrokken communautaire instanties aan te 
zwengelen stelt de Commissie een - beperkt - aantal 
oriëntaties vast die zij relevant acht voor de 
voortzetting en de verdere vooruitgang van de 
communautaire actie op het gebied van de 
voortgezette opleiding, rekening houdend met de uitgevoerde analyse en de op het spel staande 
belangen. 
Op grond van de uitkomst van de op deze basis 
gevoerde discussies zal de Commissie te zijner tijd 
voorstellen indienen om deze oriëntaties uit te voeren 
en de nodige juridische en operationele instrumenten 
vast te stellen. Daarbij zal de Commissie rekening 
houden met de voorstellen die eventueel kunnen 
worden ingediend naar aanleiding van de follow-up 
van het Witboek "Onderwijzen en leren: naar een 
cognitieve samenleving" en de procedures voor de 
herziening van de actieprogramma's, met name het 
Leonardo da Vinci-programma. 
Zij zal ook rekening houden met de resultaten van de 
inventarisatie en de evaluatie van de mogelijkheden 
van het levenslang leren in het kader van het 
programma voor gericht sociaal-economisch 
onderzoek (GSEO) van het vierde kaderprogramma 
voor onderzoek en ontwikkeling. 
Oriëntatie nr. 1 
Constatering : 
De geboekte vooruitgang in termen van toegang 
tot de voortgezette opleiding is reëel maar 
wellicht ontoereikend ten aanzien van de 
technologische, milieu- en sociaal-economische 
ontwikkelingen. Bovendien wordt deze 
vooruitgang gekenmerkt door zeer sterke 
verschillen in de behandeling van de 
verschillende categorieën van werknemers 
naargelang de nationale situatie of de categorie 
van het bedrijf. 
Communautaire doelstelling: 
Voortzetting van de vooruitgang op het gebied 
van de toegang tot de voortgezette opleiding en 
vermindering van de verschillen die op het gebied 
van de toegang tot de voortgezette opleiding 
bestaan ter bevordering van een op de toegang tot 
de vaardigheden gerichte strategie in de Unie. 
Actiehypothese : 
Vaststelling op communautair niveau van 
gemeenschappelijke voorwaarden ter bevordering 
van de toegang, ook op sectorieel niveau. Deze 
voorwaarden moeten worden vastgesteld in het 
kader van een overleg met de sociale partners op 
communautair niveau, rekening houdend met de 
aard van het juridische besluit dat met het oog op 
de vaststelling daarvan moet worden genomen. 
Dit overleg dient met name te zijn gericht op 
de uitbreiding van de communautaire doelstelling 
38 
tot de toegang tot de vaardigheden, zoals 
aangegeven in het kader van het vertrouwenspact 
voor de werkgelegenheid. 
Oriëntatie nr. 2 
Constatering : 
Ondanks de geboekte vooruitgang en de 
ontwikkeling van veelbelovende innovaties op het 
gebied van de voortgezette opleiding ondervinden 
de verschillende betrokken actoren - bedrijven, 
overheden, sociale partners - moeilijkheden bij 
het uitstippelen en ten uitvoer leggen van een 
echte strategie op dit gebied, welke noodzakelijk 
is ten aanzien van vooral de demografische 
ontwikkelingen. 
Communautaire doelstelling: 
Het ter beschikking stellen aan de verschillende 
actoren, overheden en sociale partners, van een 
permanent referentiekader met betrekking tot de 
stand van zaken en de geboekte vooruitgang op 
het gebied van de toegang tot de voortgezette 
opleiding om hen in staat te stellen hun 
diagnostieken en doelstellingen beter te bepalen. 
Werkhypothesen : 
Voortzetting en verbetering van de opstelling van 
rapporten over de toegang tot de voortgezette 
opleiding om te komen tot de opstelling van 
regelmatige rapporten van de nationale overheden 
en de sociale partners op een homogene basis en 
volgens gemeenschappelijke criteria. 
Ondersteuning van de verbetering van dit 
rapportagesysteem door de periodieke herhaling 
van de enquête naar de voortgezette opleiding 
(CVTS) en van de communautaire 
enquêteprogramma's in verband met de 
kwalitatieve aspecten en behoeften van de nieuwe 
sectoren, alsmede door het produceren van 
vergelijkbare statistische gegevens over 
werkgelegenheidsmaatregelen, met name over 
opleiding voor werklozen. 
De binnen de Stichting van Dublin opgerichte 
Waarnemingspost voor de Arbeidsverhoudingen 
zou een nuttige bijdrage kunen leveren door 
aanvullende informatie te verstrekken over de in 
de lidstaten gesloten collectieve 
arbeidsovereenkomsten. 
Periodiciteit: de opstelling van een rapport van de 
lidstaten elke 3 jaar en de publikatie van een 
Europees syntheseverslag een jaar later lijkt een geëigende periodiciteit te zijn, rekening houdend 
met de werkzaamheden die op grond van de 
Aanbeveling van 1993 zijn verricht. 
Dit rapportagesysteem moet een 
"benchmarking"(vergelijkende evaluatie) -proces 
in verband met de vooruitgang op het gebied van 
de toegang tot de voortgezette opleiding mogelijk 
maken, gebaseerd op een reeks 
gemeenschappelijke indicatoren: deelnemings­
percentage, beleidsmaatregelen van de bedrijven, 
innovaties, vraag van de kant van de nieuwe 
sectoren, enz. De nationale en communautaire 
resultaten zouden dan ter beschikking van de 
betrokken actoren moeten worden gesteld om hen 
te helpen bij het uitstippelen van nieuwe wegen 
ter bevordering van de toegang en bij het 
benutten van de communautaire referenties: 
communautaire schaal van vergelijkende 
prestatiesevaluaties (benchmarking), voorbeelden 
van goede nationale praktijken, initiatieven van 
de sociale partners. Dit "benchmarking"-proces 
zou moeten plaatsvinden in synergie met 
vergelijkbare acties van de Commissie en de 
lidstaten op het gebied van concurrentievermogen 
en werkgelegenheid. 
Oriëntatie nr. 3 
Constateringen : 
• Het gebied van de voortgezette opleiding wordt 
gekenmerkt door talrijke innovaties die zouden 
kunnen bijdragen aan een zeer belangrijke 
uitbreiding van de toegang daartoe. De 
ontwikkeling van nieuwe instrumenten op het 
gebied van de opleiding of de evaluatie van de 
vaardigheden, waarbij gebruik van de nieuwe 
informatietechnologieën wordt gemaakt, zal deze 
tendens versterken. 
• De ontwikkeling van de werkorganisatie en de 
verschillende wijzen van organisatie van de 
arbeidstijd scheppen ook zeer belangrijke nieuwe 
mogelijkheden in verband met de ontwikkeling 
van de toegang tot de voortgezette opleiding in 
originele vormen. Het Groenboek van de 
Commissie over "De nieuwe organisatie van het 
werk", besrpeekt ook kwesties in verband met 
opleiding. In aansluiting op de goedkeuring van 
dit Groenboek zullen discussies gevoerd en 
initiatieven ondernomen worden, waarbij de 
dimensie "opleiding" bijzondere aandacht zal 
genieten. 
• De innovatieoverdracht op het niveau van de 
Europese markt vindt echter plaats in een tempo 
en op een schaal die ontoereikend zijn. 
39 
Communautaire doelstellingen: 
Bevordering van de ontwikkeling van een 
Europese industrie van multimedia-instrumenten 
voor de voortgezette opleiding en de individuele 
evaluatie van de vaardigheden. 
Ondersteuning van de ontwikkeling van 
innovaties en de toepassing daarvan op nieuwe 
mogelijkheden voor de bevordering van de 
toegang tot de voortgezette opleiding in 
samenhang met de hervorming van de 
arbeidsverhoudingen. 
Actiehypothesen: 
Presentatie in de loop van 19978 van het luik 
Beroepsopleiding van het aktieplan "Leren in de 
cognitieve maatschappij " 
Uitbreiding van de aanpak van de experimentele 
projecten in verband met de autonome 
accreditering van de vaardigheden tot 
beroepsgebieden die betrekking hebben op zowel 
de technische vaardigheden als de transversale 
vaardigheden. > Bevordering van transnationale proefprojecten in 
verband met de nieuwe toegangsparameters, met 
name de organisatie van de arbeidstijd en de 
nieuwe werkorganisaties, uitwisseling van 
informatie over de gevolgde aanpak en 
beproeving op transnationaal niveau van nieuwe 
projecten in verband met de factoren die op 
significante wijze aan de ontwikkeling van de 
toegang tot de voortgezette opleiding kunnen 
bijdragen: 
!. projecten waarbij de ontwikkeling van tie toegang 
aan de organisatie/verkorting van de arbeidstijd 
wordt gekoppeld, bij voorkeur uitgevoerd in 
samenwerking met bedrijfstakken, 
l. projecten waarbij de invoering van nieuwe 
werkorganisaties aan de ontwikkeling van de 
toegang tot de voortgezette opleiding wordt 
gekoppeld, met name door het sluiten van 
individuele opleidings-arbeidscontracten, bij 
voorkeur uitgevoerd in samenwerking met 
innoverende bedrijven. 
Volgens de Commissie ondersteunt het geheel van 
analyses en ontwikkelingen in dit rapport tic 
prioriteit die zij wenst te verlenen aan hel bevorderen 
van de beroepsopleiding en de toegang tol 
vaardigheden. Zowel wat competitiviteit (ds sociale 
cohesie aangaat is het noodzakelijk o/n sterke 
vooruitgangen te hoeken in het houwen van de 
cognitieve maatschappij en zo te komen tot een 
"Unie van kennis ". 
40 
23. 7. 93 FubHkatieblad van de Europese Gemeenschappen Nr. LI81/37 
II 
(Besluiten waarvan de publikatie niet voorwaarde is voor de toepassing) 
RAAD 
AANBEVELING VAN DE RAAD 
van 30 juni 1993 
betreffende de toegang tot voortgezette beroepsopleiding 
(93/404/EEG) 
DE RAAD VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN, 
Gelet op het Verdrag tot oprichting van de Europese 
Economische Gemeenschap, inzonderheid op arti­
kel 128, 
Gezien het voorstel van de Commissie ('), 
Gezien het advies van het Europees Parlement (2), kader van het Verdrag, bij de Lid-Staten en de bevoegde 
instellingen van de Gemeenschap berust; 
Overwegende dat de ontwikkeling van het menselijke 
potentieel door middel van beroepsopleiding een van de 
belangrijkste instrumenten is ter verbetering van het con­
currentievermogen van de Europese economie; dat, zoals 
door de Europese Raad te Hannover op 27 en 28 juni 
1988 is bevestigd, de voltooiing van de interne markt 
gepaard-moet gaan met een betere toegang tot voortge­
zette opleidingen; 
Gezien het advies van het Economisch en Sociaal Comi­
té a 
Overwegende dat het eerste beginsel van Besluit 63/ 
266/EEG van de Raad van 2 april 1963 houdende 
vaststelling van de algemene beginselen voor de toepas­
sing van een gemeenschappelijk beleid met betrekking tot 
de beroepsopleiding (*) inhoudt dat een ieder een pas­
sende opleiding dient te ontvangen, met name vanwege de. 
noodzaak om een aan de verschillende fasen van het 
beroepsleven aangepaste basis- en voortgezette beroeps­
opleiding en, zo nodig, herscholing te bevorderen en 
vanwege de noodzaak om een ieder via permanente 
bijscholingsmogelijkheden de kans te geven promotie te 
maken of een opleiding voor een nieuw of hoger activitei­
tenniveau te volgen; 
Overwegende dat krachtens de bepalingen van genoemd 
besluit de toepassing van deze algemene beginselen, in het 
O PB nr. C 23 van 27. 1. 1993, blz. 8. 
(2) PB nr. C 150 van 31. 5. 1993. 
(3) PB nr. C 129 van 10. 5. 1993, blz. 57. 
O PB nr. 63 van 20. 4. 1963, blz. 1338/63. Overwegende dat de technische ontwikkelingen, de gevol­
gen daarvan voor de kwalificaties van de werknemers en 
de stijgende werkloosheid nopen tot het ontwikkelen van 
de toegang tot voortgezette beroepsopleiding; 
Overwegende dat in het op 9 december 1989 tijdens de 
Europese Raad te Straatsburg door de Staatshoofden en 
Regeringsleiders van elf Lid-Staten aangenomen Gemeen­
schapshandvest van de sociale grondrechten van de wer­
kenden, in punt 15 het volgende wordt gesteld: 
„Alle werkenden in de Europese Gemeenschap moeten 
toegang kunnen hebben tot beroepsopleidingen en dit 
gedurende hun hele beroepsleven. De voorwaarden 
voor de toegang tot deze opleiding mogen geen discri­
minatie op grond van nationaliteit inhouden. 
De bevoegde overheidsinstanties, de ondernemingen of 
de sociale partners moeren, elk op het terrein van hun 
eigen bevoegdheid, zorgen voor maatregelen inzake 
continue en permanente opleiding die allen in staat 
stellen zich om te scholen, met name via opleidings­
verlof, zich bij te scholen en nieuwe kennis te verwer­
ven, in het bijzonder gelet op de technische ontwikke­
ling."; 
Hf 
Nr. L 181/38 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen 23. 7. 93 
Overwegende dat de voortgezette beroepsopleiding voor 
de sociale partners in het kader van de sociale dialoog 
steeds een voorwerp van zorg is geweest ('); 
Overwegende dat het Economisch en Sociaal Comité op 
22 oktober 1992 een informatief verslag heeft goedge­
keurd over „de beroepsopleiding: de bevordering van de 
beroepskwalificaties, strategisch instrument van de econo­
mische en sociale ontwikkeling van de Europese Gemeen­
schap"; 
Overwegende dat het Europees Parlement op 21 april 
1993 een initiatiefverslag heeft aangenomen over de 
beroepsopleiding in de Europese Gemeenschap in de jaren 
negentig, waarin de kwestie van de toegang tot voortge­
zette opleiding aan de orde komt; 
Overwegende dat op communautair niveau internationale 
samenwerkingsacties op gang zijn gebracht (2); 
Overwegende dat de demografische tendensen ertoe lei­
den dat aanzienlijk minder jongeren in de Gemeenschap 
(') Zie de volgende teksten: 
— gemeenschappelijk advies van 6 maart 1987 over oplei­
ding en motivering, voorlichting en raadpleging; 
— gemeenschappelijk advies van 13 februari 1990 over de 
totstandkoming van een Europese ruimte voor de geogra­
fische en beroepsmobiliteit en de verbetering van de 
werking van de arbeidsmarkt in Europa; 
— gemeenschappelijk advies van 19 juni 1990 over basison­
derwijs, initiële opleiding, beroepsopleiding en volwasse­
neneducatie; 
— gemeenschappelijk advies van 21 september 1991 over de 
maatregelen die tot een zo ruim mogelijke toegang tot 
opleidingsmogelijkheden kunnen bijdragen; 
— overeenkomst van 31 oktober 1991 tussen de sociale 
partners op Europees niveau; 
— Europese kaderovereenkomst van 6 september 1990 tus­
sen het Europees Verbond van Vakverenigingen (EW) en 
het Europees Centrum van Gemeenschapsbedrijven 
(CEEP) over de opleiding binnen de overheidsbedrijven. 
(2) Zie de volgende teksten: 
— Besluit 90/267/EEG van de Raad van 29 mei 1990 tot 
vaststelling van een actieprogramma voor de ontwikkeling 
van de voortgezette beroepsopleiding in de Europese 
Gemeenschap (Force) (PB nr. L 156 van 21. 6. 1990, 
blz. 1); 
— Besluit 89/657/EEG van de Raad van 18 december 1989 
tot vaststelling van een actieprogramma ter bevordering 
van de innovatie op het gebied van de beroepsopleiding in 
verband met de technologische verandering in de Euro­
pese Gemeenschap (Eurotecnet) (PB nr. L 393 van 30. 12. 
1989, blz. 29); gewijzigd bij Besluit 92/170/EEG (PB nr. 
L75 van 21. 3. 1992, blz. 51); 
— Besluit 89/27/EEG van de Raad van 16 december 1988 
tot aanneming van de tweede fase van het programma 
betreffende samenwerking tussen universiteit en onderne­
ming inzake opleiding op het gebied van de technologie 
(Comett II) (PB nr. L 13 van 17. 1. 1989, blz. 28); 
— Besluit 91/387/EEG van de Raad van 22 juli 1991 tot 
wijziging van Besluit 87/569/EEG betreffende een actie­
programma voor de beroepsopleiding van jongeren en de 
voorbereiding van jongeren op het leven als volwassene 
en in een beroep (Petra) (PB nr. L 214 van 2. 8. 1991, 
blz. 69); 
— Verordening (EEG) nr. 4255/88 van de Raad van 19 de­
cember 1988 tot vaststelling van de bepalingen voor de 
uitvoering van Verordening (EEG) nr. 2052/88 met 
betrekking tot het Europees Sociaal Fonds (PB nr. L 374 
van 31. 12. 1988, blz. 21). de arbeidsmarkt zullen betreden, hetgeen samen met de 
veranderingen in de arbeidsomgeving een versnelde bij­
werking en aanpassing van de vakbekwaamheden van de 
beroepsbevolking tot gevolg moet hebben; 
Overwegende dat op communautair niveau is geconsta­
teerd dat de moeilijkheden die vrouwen bij het vinden 
van werk ondervinden, voor een groot deel worden 
veroorzaakt door een mindere toegang tot de beroepsop­
leiding; dat hieraan bijzondere aandacht moet worden 
besteed, opdat zij daadwerkelijk toegang tot de voortge­
zette beroepsopleiding krijgen; dat tevens rekening moet 
worden gehouden met de stijging van het aantal vrouwen 
onder de beroepsbevolking (3); 
Overwegende dat de samenwerking op het gebied van de 
voortgezette beroepsopleiding moet steunen op de in de 
Lid-Staten reeds ten uitvoer gelegde maatregelen, onder 
eerbiediging van de verscheidenheid van de nationale 
rechtsstelsels en handelwijzen, van de bevoegdheden vol­
gens het nationale recht van de betrokken partijen en van 
de contractuele autonomie; dat de op nationaal niveau 
door de Lid-Staten en de sociale partners genomen initia­
tieven talrijk en gevarieerd zijn en dat het derhalve 
noodzakelijk lijkt, met het oog op het Gemeenschaps­
handvest van de sociale grondrechten van de werkenden 
en rekening houdend met de internationale dimensie van 
de actie, die initiatieven op communautair niveau te 
ondersteunen; dat het ten slotte van wezenlijk belang is 
de synergie van middelen en partnerschappen tussen de 
overheids- en de particuliere sector te bevorderen; 
Overwegende dat het Raadgevend Comité voor de 
beroepsopleiding is geraadpleegd; dat dit Comité het 
strategisch belang van de voortgezette beroepsopleiding in 
de ondernemingen voor de Lid-Staten en de Gemeenschap 
heeft erkend, alsmede de noodzaak van een actieve rol 
voor de Gemeenschap op dit gebied, 
I. BEVEELT AAN dat de Lid-Staten, rekening houdend 
met de beschikbare middelen en de respectieve ver­
antwoordelijkheden van de bevoegde overheidsin­
stanties, het bedrijfsleven en de sociale partners, 
onder eerbiediging van de verscheidenheid van de 
nationale wetgeving en/of gebruiken, hun beroepsop-
leidingsbeleid zo inrichten dat alle werkenden in de 
Gemeenschap zonder enige vorm van discriminatie 
toegang moeten kunnen hebben tot voortgezette 
beroepsopleiding en dit gedurende hun hele beroeps­
leven; 
II. BEVEELT AAN dat de Lid-Staten, om de toegang te 
vergemakkelijken en zo ruim mogelijk te maken: 
1. het besef in de ondernemingen bevorderen dat 
de vakbekwaamheid van de werknemers samen­
hangt met het concurrentievermogen van de 
onderneming en, ten einde de ondernemingen 
ertoe aan te moedigen prioriteit toe te kennen 
aan de ontwikkeling van de kwaliteit en vak­
bekwaamheid van hun werknemers, aan hun 
(•') Commissie van de Europese Gemeenschappen: „Werkgele­
genheid in Europa" (1992). 
m 
23. 7. 93 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen Nr. L 181/39 
omvang en doelstellingen aangepaste opleidings­
plannen en -programma's op te stellen en hun 
bestuursorganen op dienovereenkomstige wijze 
van een en ander bewust te maken en voor te 
lichten. 
Bij de opstelling van deze plannen en pro­
gramma's kan onder meer rekening worden 
gehouden met het aanwezige menselijke poten­
tieel en de beschikbare financiële middelen, de 
arbeidsorganisatie, de toekomstige behoeften 
aan vakbekwaamheid, de noodzaak op de 
industriële en technologische ontwikkeling te 
anticiperen en met de transnationale dimensie 
van de voortgezette beroepsopleiding; 
2. specifieke stimulerende en technische-bijstands-
maatregelen voor het midden- en kleinbedrijf 
treffen. 
Deze maatregelen kunnen bij voorbeeld steun 
omvatten voor opleidingsadviezen en analyse 
van de opleidingsbehoeften; 
3. de ondernemingen ertoe aanmoedigen, de voor 
hun ontwikkeling noodzakelijke voortgezette 
beroepsopleiding te stimuleren, waarbij reke­
ning wordt gehouden met de bijzondere situatie 
van de werknemers in deze ondernemingen, 
vooral om, zo nodig, de in de volgende punten 
beschreven maatregelen te bevorderen; 
4. specifieke stimulerende en technische-bijstands-
maatregelen treffen die passend, noodzakelijk 
en adequaat zijn, ten behoeve van ondernemin­
gen die met een industrieel omschakelingsproces 
worden geconfronteerd, om de beroepsoplei­
ding en omscholing van hun werknemers te 
bevorderen; 
5. de voortgezette beroepsopleiding ontwikkelen 
tot een belangrijke factor in de regionale en 
lokale ontwikkeling, rekening houdend met de 
specifieke behoeften van de betrokken werkne­
mers en ondernemingen; 
de totstandkoming ondersteunen van partner­
schappen, met name op regionaal of lokaal 
niveau, voor het analyseren van de behoeften 
van ondernemingen en werknemers en het ver­
strekken van de meest recente voorlichting over 
de opleidingsmogelijkheden, ten einde vraag en 
aanbod zo goed mogelijk op elkaar af te stem­
men; 
6. de werkgevers erop wijzen dat zij hun werkne­
mers zo spoedig mogelijk en eventueel bij 
indiensttreding dienen voor te lichten over het 
beleid en de -activiteiten van de onderneming 
inzake voortgezette beroepsopleiding en perso­
neelsontwikkeling, alsmede over de voorwaar­
den om toegang te krijgen tot de voortgezette 
beroepsopleiding, inclusief de mogelijkheid om 
voor opleidingsverlof in aanmerking te komen; 7. initiatieven steunen die de werknemers die dat 
wensen in staat stellen hun behoeften inzake 
voortgezette beroepsopleiding te laten evalue­
ren. 
Deze evaluatie zou in of buiten de onderneming 
en/of in partnerschap met gespecialiseerde oplei­
dingsinstellingen moeten worden uitgevoerd. 
Het gebruik van de resultaten is vertrouwelijk; 
8. de voorlichting en raadpleging van de werkne­
mersvertegenwoordigers of, bij ontstentenis, 
van de werknemers zelf over de opstelling en 
uitvoering van opleidingsplannen en -pro­
gramma's van de betrokken onderneming 
bevorderen; 
9. de werknemers en de ondernemingen bewusr 
maken van het belang van voortgezette beroeps­
opleiding die tot voor de arbeidsmarkt relevante 
kwalificaties voert. 
Hierbij moet erop worden gelet dat de oplei­
ding niet slechts beperkt blijft tot een specifieke 
aanpassing aan een werkplek maar de middelen 
verschaft om te anticiperen en greep te houden 
op de ontwikkelingen in de produktiesystemen 
en de arbeidsorganisatie, ten einde het concur­
rentievermogen van de ondernemingen te ver­
sterken en de beroepsvooruitzichten van de 
werknemers te verbeteren; 
10. de ontwikkeling van de meest geëigende onder­
wijs- en onderrichtmethoden in de voortgezette 
beroepsopleiding ondersteunen, zodat werkne­
mers gemakkelijker toegang krijgen tot voortge­
zette beroepsopleiding (bij voorbeeld methoden 
voor zelfonderricht op de werkplek, afstandson­
derwijs, onderricht met behulp van de media en 
andere; 
11. ertoe bijdragen dat de minst gekwalificeerde 
werknemers, ongeacht hun status, voortgezette 
beroepsopleidingen kunnen volgen die hen in 
staat stellen het eerste kwalificatieniveau te 
bereiken en hun de basis verschaffen om de 
nieuwe technologieën te leren beheersen. 
Bijzondere aandacht moet worden besteed aan 
de toegang tot voortgezette opleiding van werk­
nemers of categorieën werknemers die reeds 
enige tijd geen opleiding meer hebben kunnen 
volgen of moeilijk werk kunnen vinden en in 
hun beroep weinig toekomstmogelijkheden heb­
ben; 
12. de toegang van vrouwen tot voongezette 
beroepsopleiding en hun daadwerkelijke deel­
name daaraan bevorderen. 
Dit kan er met name toe bijdragen vrouwen 
toegang tot meer beroepen te verschaffen of het 
hun gemakkelijker te maken na een loopbaan­
onderbreking opnieuw een beroep uit re oefe­
nen; 
M3 
Nr. L 181/40 J'ublikatiebiad v;m de Kuropese Gemeenschappen ~> \ <n 
IL hevordeien d.H |<>ngeien met ceu betoepsk w.d' 
hcaiie of met beroepservaring, ongeacht het 
niveau van hun vakbekwaamheid, toegang krij­
gen tot en deelnemen aan voortgezette beroeps­
opleidingen, opdat zij hun mogelijkheden volle­
dig kunnen ontplooien en vak bekwaamheden 
voor nu en voor later kunnen verwerven; 
14. de toegang van werklozen tot voortgezette 
beroepsopleiding en hun deelname daaraan 
bevorderen. 
Bijzondere aandacht moet worden besteed ?an 
langdurig werklozen met onvoldoende en/of 
ongeschikte kwalificaties, om hun integratie en 
herintrede in een beroep vlotter te laten verlo­
pen. ) de passende overdracht v.n know how tus 
sen de i id Stalen die voor de tenuitvoerleg­
ging van punt ÎI van belang is te ondersteu­
nen via transnationale partnerschappen en 
netwerken, voorn! ter? behoeve van regio's, 
sectoren, typen var <"nderr»emingen en cate­
gorieën werknemers waarvoor de toegang 
tor de voortgezette opleiding het minst ont­
wikkeld is; 
NODIGT de Commissie voorts UIT de inspan­
ningen van de sociale partners op communau­
tair niveau met het oog op nadere bezinning op 
de roegang tot voortgezette oplcidirg te onder­
steunen in het kader van de sociale dialoog die 
desgewenst kan leiden tot contractuele betrek 
kingen; 
Programma's voor voortgezette beroepsoplei­
ding van werklozen waar het bedrijfsleven bij 
wordt betrokken, /ijn bij/onder geschikt om de 
herintrede in het beroepsleven te bevorderen; 
15. bevorderen dat hun beleid inzake de toegang 
tot de voortgezette beroepsopleiding een trans­
nationale dimensie krijgt, met name ten einde 
het vrije verkeer van werknemers te vergemak­
kelijken; 
III. 1. NODIGT de Commissie UIT de samenwerking 
met de Lid-Staten en de sociale partners, met 
name in het Raadgevend Comité voor de 
beroepsopleiding, te versterken, ten einde de 
tenuitvoerlegging van punt II te ondersteunen; 
2. NODIGT de Commissie met het oog daarop UIT 
om, in overleg "met de Lid Staten en met 
gebruikmaking van de bestaande actiepro­
gramma's en communautaire initiatieven inzake 
opleiding, eventueel met inbegrip van het Luro-
pees StK'iaal Fonds, alsmede van de gespeciali­
seerde communautaire instanties zoals het 
Ccdcfop: 
a) de vergelijkende gegevens over de stelsels 
van voortgezette beroepsopleiding met inbe­
grip van de geldende bepalingen en metho­
den voor de integratie van jonge werkzoe­
kenden en langdurig werklozen, te versprei­
den en aan te vullen; 
b) passende uitwisselingen van ervaringen en 
methoden inzake de voornaamste initiatie­
ven op het gebied van voortgezette oplei­
ding te bevorderen; IV. 1. NODIGT de Lid-Staten MIT om de Commissie 
drie jaar na de datum waarop deze aanbeveling 
is aangenomen een verslag te doen toekomen 
waarin de voor de uitvoering van de punten I 
en 11 genomen maatregeien worden beschre­
ven; 
2. NODIGT de Commissie ULT: 
a.) aan de hand van de verslagen van de Lid-
Staten en van de resultaten van de sociale 
dialoog een evaluatieverslag op te stellen 
over r'e vooruitgang die op basis van de 
aanbevelingen var de punten I en II is 
geboekt inzake de toegang tot voortgezette 
beroepsopleiding in de Gemeenschap; 
b) dit evaluatieverslag uiterlijk een jaar na de 
in punt IV. 1 bedoelde datum voor te leggen 
aan het Raadgevend Comité voor de 
beroepsopleiding; 
3. NODIGT de Commissie UIT dit evaluatieverslag 
in te dienen bij liet Huropees Parlement, de-
Raad, het Lcononnsch en Sociaal Comité en de 
sociale partners op communautair niveau. 
Gedaan te Luxemburg, 30 juni 1993. 
Voor de Raad 
De Voorzitter 
S. BERGSTF.1N 
«•4 "1 
ISSN 0254-1513 
COM(97)180def. 
DOCUMENTEN 
NL 16 15 04 
Catalogusnummer : CB-CO-97-191-NL-C 
ISBN 92-78-19457-3 
Bureau voor officiële publikaties der Europese Gemeenschappen 
L-2985 Luxemburg 
^