COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN 
C0M(91) 268 def. 
Brussel, 17 ju I i 1991 
VOORSTEL VOOR EEN BESLUIT VAN DE RAAD BETREFFENDE 
DE TOETREDING VAN DE EUROPESE ECONOMISCHE GEMEENSCHAP 
TOT HET PROTOCOL BIJ HET VERDRAG VAN GENEVE 
BETREFFENDE GRENSOVERSCHR I JDENDE LUCHTVERONTRE INIGI NG 
OVER LANGE AFSTAND INZAKE DE BEHEERSING VAN EMISSIES 
VAN STIKSTOFOXIDEN OF VAN DE GRENSOVERSCHRIJDENDE STROMEN 
VAN DEZE STIKSTOFVERBINDINGEN 
(door de Commissie ingediend) 
8& 

- 1 -
TOELICHTING, 
1. JUL£l£ü£ 
De Gemeenschap is, evenals alle Lld-Staten die daarvan deel uitmaken» 
partij bij het het Verdrag betreffende grensoverschrijdende 
luchtverontreiniging over lange afstand (Verdrag van Genève, 1979), dat 
in het kader van de Economische Commissie van Europa van de Verenigde 
Naties Is opgesteld. 
Het protocol inzake de beheersing van emissies van stikstofoxiden 
(NOx) of van de grensoverschrijdende stromen van deze 
stikstofverbindingen, is In het kader van dat verdrag opgesteld. 
De Gemeenschap kent reeds een gedetailleerde wetgeving Inzake de 
controle op de luchtverontreiniging die, na eventueel te zijn 
uitgebreid, haar in staat zou moeten stellen de door het betrokken 
protocol voorgeschreven fundamentele verplichtingen na te komen. 
Elf Lld-Staten van de Gemeenschap hebben dit protocol reeds 
ondertekend. 
De Commissie stelt de Raad voor om een besluit te nemen over de 
toetreding van de Europese Economische Gemeenschap tot het Protocol 
Inzake de beheersing van emissies van stikstofoxiden of van de 
grensoverschrijdende stromen van deze stikstofverbindingen. 
2. HET NQz-PBQTQCflL. 
in de fundamentele verplichtingen van het NOx-protocol is bepaald dat 
"de partijen zo spoedig mogelijk en als eerste stap doeltreffende 
maatregelen nemen ter beheersing en/of vermindering van hun nationale 
Jaarlijkse emissies van stikstofoxiden of de grensoverschrijdende 
stromen van deze verbindingen zodat deze, uiterlijk op 
31 december 1994, niet groter zijn dat hun nationale Jaarlijkse 
emissies van stikstofoxiden of de grensoverschrijdende stromen van deze 
emissies In het kalenderjaar 1987 of een eerder Jaar, aan te geven bij 
ondertekening van of toetreding tot het Protocol mits daarnaast, wat 
betreft een Partij die zulk een eerder Jaar aangeeft, haar nationale 
gemiddelde Jaarlijkse grensoverschrijdende stromen of nationale 
gemiddelde Jaarlijkse emissies van stikstofoxiden in het tijdvak van 
1 Januari 1987 tot 1 Januari 1998 niet groter zijn dan haar 
grensoverschrijdende stromen In het kalenderjaar 1987". 
Bovendien worden deze verplichtingen twee Jaar na de datum van 
Inwerkingtreding van dit protocol, aangevuld met de volgende 
maatregelen : 
- er zullen emissienormen worden toegepast op nieuwe stationaire en 
mobiele bronnen, gebaseerd op de beste beschikbare technologieën die 
economisch uitvoerbaar zijn; 
2 -
- er zullen maatregelen ter bestrijding van verontreiniging worden 
ingevoerd met betrekking tot belangrijke bestaande stationaire 
bronnen. 
De partijen hebben zich ertoe verplicht om zes maanden na de datum van 
inwerkingtreding van dit protocol (Juli 1991) te gaan onderhandelen 
over strengere maatregelen die met name een vermindering van de 
nationale Jaarlijkse emissies van stikstofoxiden die gebaseerd zijn op 
internationaal aanvaarde kritische belastingen. 
Voorts bevat dit protocol een aantal bepalingen die erop gericht zijn 
dat : 
- de uitwisseling van technologie wordt vergemakkelijkt; 
- er in de betrokken landen voldoende loodvrije brandstof beschikbaar 
wordt gesteld; 
- er diverse onderzoek- en controleactiviteiten worden verricht; 
- er informatie wordt uitgewisseld door middel van kennisgeving aan 
het uitvoerend orgaan, van de programma's, beleidslijnen en 
strategieën die de partijen dienen op te stellen. 
3. PE BETROKKEN WETQEVENPE BEPAUNQEN VAN PE «MEENSCHAP 
3.1 De bestaande HchtMInen 
De Gemeenschap heeft reeds de volgende wettelijke maatregelen ingevoerd 
die een verlaging van de stikstofoxide-emissies en een controle van hun 
concentraties in de lucht op het oog hebben : 
a) Richt Iijn 84/360/EEG(1> betreffende de bestrijding van door 
industriële inrichtingen veroorzaakte luchtverontreiniging; 
b) Richtlijn 85/203/EEG(2> inzake luchtkwaliteitsnormen voor 
st ikstofdiox ide; 
c) Richtlijn 85/210/EEG(3) betreffende de onderlinge aanpassing van de 
wetgevingen van de Lid-Staten inzake het loodgehalte van benzine; 
d) Richtlijnen 88/76/EEG<4> en 89/458/EEG<5> betreffende de 
luchtverontreiniging door uitlaatgassen van motoren en 
motorvoertuigen, respectievelijk motorvoertuigen met een kleine 
cilinderinhoud (minder dan 1.400 cm3); 
e) Richt lijn 88/77/EEG<6> betreffende de luchtverontreiniging door 
gebru i ksvoer tu I gen ; 
f) Richtlijn 88/609/EEG(7) inzake beperking van de emissies van 
bepaalde verontreinigende stoffen in de lucht door grote 
stook insta I lat ies; 
(1) PB L 188 van 16.7.1984, blz. 20 
(2) PB L 87 van 27.3.1985, blz. 1 
(3) PB L 96 van 3.4.1985, blz. 25 
(4) PB L 36 van 9.2.1988, blz. 1 
(5) PB L 226 van 3.8.1989, blz. 1 
(6) PB L 36 van 9.2.1988, blz. 33 
(7) PB L 336 van 7.12.1988, blz. 1 
- 3 -
Door deze maatregelen zou de Gemeenschap in staat moeten zijn om haar 
verplichtingen na te komen inzake het stabiliseren van de 
stikstofoxide-emissies, In het bijzonder voor zover het erom gaat om : 
- emissienormen vast te stellen voor bepaalde nieuwe stationaire 
bronnen (f) met inachtneming van de beste beschikbare technologieën; 
- emissienormen vast te stellen voor bepaalde nieuwe mobiele 
bronnen (d en e) met inachtneming van de beste beschikbare 
technologieën; 
- vervuiling bestrijdende maatregelen goed te keuren voor bepaalde 
bestaande vaste bronnen (a en f); 
- de beste beschikbare technologie toe te passen zonder dat dit met 
excessief hoge kosten gepaard gaat (vaste bronnen) (a); 
loodvrije benzine algemeen in de Gemeenschap in te voeren (c). 
3.2 De ontwikkeling van de communautaire wetgeving en toekomstige 
werkzaamheden met betrekking tot de emissies van stikstofoxiden 
Tijdens de in december 1990 en maart 1991 gehouden vergaderingen heeft 
de Raad ermee ingestemd om een strengere wetgeving in te voeren voor de 
luchtverontreiniging door uitlaatgassen van particuliere auto's en 
vrachtwagens. 
Voorts overweegt de Commissie om binnenkort bij de Raad een voorstel in 
te dienen om de luchtvervuiling als gevolg van gasturbines te beperken. 
Ook als gevolg van bepaalde andere beleidslijnen die door de 
Gemeenschap zijn ontwikkeld op het gebied van de energie of het 
onderzoek zal zij kunnen deelnemen aan de uitwisseling van technologie 
en de op grond van het protocol te ondernemen activiteiten. 
3.3 De emissies van stikstofoxiden in de Gemeenschap 
In het kader van het programma CORINAIR heeft de Commissie een 
overzicht opgesteld van de emissies van S02, N0X en een aantal 
vluchtige organische samenstellingen met betrekking tot het Jaar 1985. 
- 4 -
Voor de voornaamste bronnen van luchtverontreiniging werden met 
betrekking tot stikstofoxide de volgende emissieswaarden vastgesteld : 
Bron Emissies N0X 
(In kt) (%) 
Verkeer 5.422 50 
Grote verbrandings­
installaties (> 50 MW) 3.987 37 
Andere*1> 1.471 13 
TOTAAL 10.880 T5Ö 
Tabel 1 : Emissies van N0X in de Gemeenschap*In 1986 
Sommige experts*2* zijn van oordeel dat de waarde van de N0X-
emles les als gevolg van het verkeer enigszins te laag werd Ingeschat en 
stellen een berekende waarde voor van 6.237 kt, waardoor het totaal zou 
komen op 11.695 kt. 
De Commissie beschikt niet over soortgelijke cijfers voor het 
jaar 1987. 
in het kader van het Verdrag van Genève zijn de partijen verplicht de 
waarden van hun Jaarlijkse emissies mede te delen. De beschikbare 
cijfers*3* voor de Jaren 1985 en 1987 zijn respectievelijk 11.400 kt 
en 11.659 kt. 
Wat betreft de waarden voor 1987 hadden Spanje en Griekenland hun 
emissies nog niet medegedeeld en voor deze beide landen heeft men bij 
de totalen voor 1987 eenvoudigweg rekening gehouden met de waarde van 
de emissies van 1985. 
Indien er voor deze belde landen tusssn 1986 en 1987 toch een verschil 
zou blijken te zijn, zal dit waarschijnlijk neerkomen op een lichte 
stijging van de emissies. 
Men wil dus voor 1987 de cijfers uit 1985 aanhouden die derhalve lager 
liggen dan de waarde die uit hoofde van het protocol moet worden 
aangehouden en uit hoofde van de totale als grondslag voor de 
stabilisatie aan te houden emissies van de Gemeenschap dus een 
ongunstiger beeld opleveren. 
(1) Huisbrand en tertiaire sector, industrls 
(2) Study on the forecast of emissions from motor vehicles in the European 
Community, Z.C. Samaras en K.H. Zierock, nr. B6611-60-89 en B6611-61-89 
(3) EB.AIR/GE.I/16/Add. 1 
- 5 -
In tabel 2 zijn de gegevens opgenomen voor de emissies In 1986 en 1987 
COR I NA IR COR/SAM*1) UN-ECE<2> UN-ECE/DDRO) 
85 (kt) 
87 (kt) 10.880 11.695 11.400 
11.669 12.355 
12.660<*> 
Tabel 2 i Overzicht van de N0x-e«lssles beschikbaar voor 1988 
•n 1987 
Op het ogenblik geldt voor de beste overzichten van NOx-emlssles sen 
onzekerheidsmarge van ongeveer 15 X. 
De cijfers van ds verschillende overzichten van NOx-emlssles In de 
Gemeenschap voor 1985 liggen binnen deze onzekerheidsmarge. 
Voor 1987 zal de waarde van de NOx-emissles voor de Gemeenschap (met 
inbegrip van de DDR) uiteindelijk 12.660 kt bedragen. 
BIJ de ramingen van de NOx-emlsslss voor het Jaar dat In artikel 2 
van het protocol Is opgenomen, te weten 1994, Is uitgegaan van de 
volgende hypothesss : 
1. de evaluatie van het wagenpark wordt geëxtrapoleerd op basis van de 
in de Jaren 1970-1985 waargenomen tendens en bepaalde soclaal-
economlsche parameters (BNP, aantal huishoudens, wegennet, ...); 
2. bij de ramingen van de emissies als gevolg van het verkeer is 
rekening gehouden met de richtlijnen die reeds door de Raad zijn 
goedgekeurd, met de voorstellen voor richtlijnen die door de 
Commissie*4) zijn gedaan alsmede met de versnelde maatregelen die 
door sommige Lid-Staten genomen zijn; 
3. in de richtlijn inzake de grote verbrandingsinstallaties zijn voor 
de gezamenlijke Lld-Staten de doelstellingen vastgesteld voor een 
verlaging van de NOx-emissles die wat de bestaande installaties 
betreft in 1993 en 1998 moeten zijn verwezenlijkt. 
Sommige Lid-Staten kunnen nog een extra uitstel krijgen van twee 
Jaar (BRD + voormalige DDR : 3 Jaar) om de doelstelling van 1993 te 
bereiken. 
(1) Waarden uit het programma CORINAIR gewijzigd volgens SAMARAS e.a. 
(2) Waarden meegedeeld door de partijen bij het Verdrag van Genève (totaal 
van de Gemeenschap) 
(3) Idem + DDR 
(•) Voor het referentiejaar (1987) aangehouden waarde 
(4) PB C 81 van 30.3.1990 
COM(90)174 def. 
- 6 -
4. Van de nieuwe installaties zijn die welke tot 1992 in dienst zijn 
genomen bij de bestaande installaties meegeteld. 
Alleen de installaties die In dienst zijn gesteld tussen 1992 
en 1995 zijn als nieuwe eenheden opgevat. 
Deze eerbiedigen de emissiewaarden die in de richtlijn zijn 
vastgelegd. Tussen 1992 en 1995 zouden er in de Gemeenschap 
installaties in dienst moeten worden gesteld met een totaal vermogen 
van 10.600 MW. 
5. Voor alle brandstoffen te zamen is de stijging van het verbruik 
geschat op 9,6 X voor de industrie en 15 X voor de verwarming van 
woningen en dergelijke en de tertiaire sector. 
Bij deze raming is evenwel geen rekening gehouden met het lagere 
verbruik dat in sommige Lid-Staten zou kunnen worden opgetekend. 
6. De cijfers voor de NOx-emissies voor de voormalige DDR worden op 
het niveau van 1987 gehandhaafd, zijnde 1.001 kt (waarschijnlijk een 
ongunstige veronderstelling). 
Voor 1994 is de omvang van de NOx-emissies in de Gemeenschap 
geraamd op : 
Bron Emissies 
(kt) 
DDR 1.001 
Verkeer 6.751 
Grote verbrandings-
installaties 3.452 
Overige 1.632 
TOTAAL 12.836**> 
Tabel 3 : Raming van de NOx-emlssles In de Gemeenschap In 1994 
4. CONCLUSIE 
tabellen 2 en 3 blijkt 
Gemeenschap nauwe Ii J ks Uit een bestudering van de waarden**) uit de 
dat voor 1994 de emissieniveaus van N0X in de 
hoger liggen dan in 1987. Wanneer evenwel rekening wordt gehouden met 
bepaalde ongunstige veronderstellingen en onzekerheden die inherent 
zijn aan de prognoses voor de emissies van dit soort verontreinigende 
stoffen, die veel hoger liggen dan die geringe overschrijding, is de 
(*) Waarde geraamd voor het streefjaar (1994) 
- 7 -
Commissie van oordeel dat de Gemeenschap zich In een situatie bevindt 
waarin zij in staat zal zijn om de NOx-emissies vóór 1994 te 
stabiliseren op het niveau van 1987. Zo nodig en in het licht van de 
in de toekomst te maken overzichten zal de Commissie aanvullende 
maatregelen voorstellen ter verlaging van de emissies ten einde deze 
verplichting te kunnen nakomen. 
Met uitzondering van Portugal hebben alle Lid-Staten het N0x-protocol 
thans ondertekend*1). Bovendien hebben sommige Lid-Staten van de 
Gemeenschap een verklaring ondertekend waarin zij blijk geven van de 
intentie om uiterlijk in 1998 hun Jaarlijkse NOx-emissies met 30 X te 
verlagen, waarbij zij zich voor de berekening van deze verlaging 
baseren op de emissies in een bepaald Jaar tussen 1980 en 1986. 
De Commissie is derhalve van oordeel dat de Gemeenschap technisch in 
staat zal zijn om aan de verplichtingen van het NOx-protocol te 
voldoen. Het is bovendien aan te bevelen dat de Gemeenschap op 
internationaal niveau concrete stappen onderneemt in de strijd tegen de 
grensoverschrijdende luchtverontreiniging, met inbegrip van de 
strengere maatregelen die in het N0x-protocol zijn omschreven, om 
zodoende de verantwoordelijkheden die haar zijn toevertrouwd, 
daadwerkelijk te aanvaarden. Zij stelt de Raad derhalve voor om het 
onderhavige besluit goed te keuren. 
(1) Per 1 oktober 1990 hadden alleen Frankrijk en Nederland het NOx-
protocol bekrachtigd. 
I2> 
Besluit van de Raad van betreffende de toetreding van de 
Gemeenschap tot het Protocol bii het Verdrag van Genève betreffende 
grensoverschrijdende luchtverontreiniging over iange afstand inzake de 
beheersing van emissies van stikfstofoxiden of van de grensoverschrijdende 
stromen van deze stikstofverbindingen 
DE RAAD VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN, 
Gelet op het Verdrag tot oprichting van de Europese Economische 
Gemeenschap, inzonderheid op artikel 130S, 
Gezien het voorstel van de Commissie, 
Gezien het advies van het Europese Parlement, 
Gezien het advies van het Economisch en Sociaal Comité, 
Overwegende dat in artikel 130R, lid 5, van het Verdrag een beroep gedaan 
wordt op een actieve samenwerking van de Gemeenschap en haar Lid-Staten aan 
de internationale acties op het gebied van de milieubescherming en dat het, 
vanwege het grensoverschrijdende karakter van de luchtverontreiniging, in 
het belang van de Gemeenschap is om deel te nemen aan internationale acties 
die beperking van deze verontreiniging op het oog hebben; 
Overwegende dat de Gemeenschap partij is bij het Verdrag van de Economische 
Commissie voor Europa van de Verenigde Naties betreffende 
grensoverschrijdende luchtverontreiniging over lange afstand*1) (Verdrag 
van Genève, 1979) en aan een van de daaraan gehechte protocollen 
betreffende de financiering van het EMEP-programma*2) (programma voor 
samenwerking inzake de bewaking en de evaluatie van de bewegingen van 
luchtverontreinlgende stoffen over lange afstand in Europa); 
Overwegende dat in artikel 130R, lid 2, van het Verdrag bepaald is dat het 
optreden van de Gemeenschap op milieugebied berust op de beginselen van 
preventief handelen, bestrijding van milieu-aantastingen bij voorrang aan 
de bron en dat deze beginselen op het gebied van de luchtverontreiniging 
tot uiting zijn gekomen in verschillende wetgevende besluiten van de 
Gemeenschap betreffende de controle op stikstofoxide-emissies uit de 
belangrijkste bronnen (motorvoertuigen en grote verbrandingsinstallaties); 
Overwegende dat het beginsel van de bestrijding van aantasting bij voorkeur 
aan de bron een van de doelstellingen is geweest van het NOx-protocol bij 
het verdrag waarin met name als globale doelstelling gestreefd wordt naar 
een stabilisering van de totale stikstofoxide-emissies en waarin de 
toepassing van emissienormen en de goedkeuring van maatregelen ter 
bestrijding van verontreiniging worden voorgeschreven, terwijl op een later 
tijdstip nog kan worden onderhandeld over de toepassing van strengere 
normen ; 
(1) PB L 171 van 27.6.1981, blz. 11 
(2) PB L 181 van 4.7.1986, blz. 1 
- 2 -
Overwegende dat toepassing van de beste beschikbare technologie, welk punt 
is opgenomen onder de fundamentele verplichtingen van het protocol, 
sinds 1984 is opgenomen in de communauitaire wetgeving betreffende de 
bestrijding van de atmosferische vervuiling van industriële oorsprong en 
dat ditzelfde beginsel sinds 1989 aan de basis Iigt van de filosofie om de 
emissies van motorvoertuigen beter te beheersen-, 
Overwegende dat vanwege de aan het milieu veroorzaakte schade en het 
grensoverschrijdende karakter van de luchtverontreiniging over lange 
afstand als gevolg van emissies van stikstofoxiden, een gemeenchappeIIJke 
actie op internationaal niveau noodzakelijk is en het bovendien nodig is 
dat de Gemeenschap toetreedt tot het Protocol inzake de beheersing van 
emissies van stikstofoxiden of van de grensoverschrijdende stromen van deze 
st ikstofverbindingen, 
BESLUIT : 
Artikel 1 
De Europese Economische Gemeenschap treedt toe tot het Protocol bij het 
Verdrag van 1979 betreffende grensoverschrijdende luchtverontreiniging over 
lange afstand inzake de beheersing van emissies van stikstofoxiden of van 
de grensoverschrijdende stromen van deze stikstofverbindingen. 
De tekst van dit protocol wordt aan het onderhavige besluit gehecht. 
Artikel 2 
De voorzitter van de Raad gaat overeenkomstig artikel 14 van het protocol 
over tot neder legging van de akten. 
Gedaan te Brussel, Voor de Raad 
De voorzitter 
2 -
De Part i Jen, 
Vastbesloten het Verdrag betreffende grensoverschrijdende lucht­
verontreiniging over lange afstand uit te voeren, 
Bevreesd dat de huidige emissies van Iuchtverontreinigende stoffen 
schade veroorzaken, in daaraan blootgestelde delen van Europa en Noord-
Amerika, aan de natuurlijke hulpbronnen die van vitaal beland zijn voor 
het milieu en de economie, 
In herinnering brengend dat het Uitvoerend Orgaan voor het Vedrag 
tijdens zijn tweede zitting de noodzaak heeft erkend van een 
doeltreffende vermindering in 1995 van de totale Jaarlijkse emissies 
van stikstofoxiden uit stationaire en mobiele bronnen, of van 
grensoverschrijdende stromen van deze verbindingen, alsmede de behoefte 
van andere Staten die reeds vooruitgang hadden geboekt bij de beperking 
van deze emissies, om hun emissienormen voor stikstofoxiden te 
handhaven en opnieuw te bezien, 
In overweging nemend de bestaande wetenschappelijke en technische 
gegevens inzake emissies, atmosferische bewegingen en de gevolgen voor 
het milieu van stikstofoxiden en hun biJprodukten, alsook inzake 
technologieën voor de beheersing daarvan, 
Zich ervan bewust dat de schadelijke gevolgen van emissies van 
stikstofoxiden voor het milieu van land tot land verschillen, 
Vastbesloten doeltreffende maatregelen te nemen ter beheersing en 
vermindering van de nationale Jaarlijkse emissies van stikstofoxiden of 
van grensoverschrijdende stromen van deze verbindingen door, in het 
bijzonder, de toepassing van passende nationale emissienormen op nieuwe 
mobiele en belangrijke nieuwe stationaire bronnen en de aanpassing van 
bestaande belangrijke stationaire bronnen, 
Erkennend dat de wetenschappelijke en technische kennis van deze zaken 
zich steeds verder ontwikkelt en dat het nodig zal zijn met deze 
ontwikkelingen rekening te houden bij het toetsen van de werking van 
dit Protocol en het nemen van besluiten omtrent verdere maatregelen, 
Erop wijzend dat met de uitwerking van een op kritische belasting 
gebaseerde aanpak wordt beoogd tot een doelgerichte wetenschappelijke 
grondslag te komen, waarmede rekening moet worden gehouden bij het 
toetsen van de werking van dit Protocol en het nemen van besluiten 
omtrent verdere internationaal overeen te komen maatregelen ter 
beperking en vermindering van emissies van stikstofoxiden of van de 
grensoverschrijdende stromen van deze verbindingen, 
Erkennend dat de spoedige overweging van procedures voor het scheppen 
van gunstiger voorwaarden voor de uitwisseling van technologie 
bijdragen tot de doeltreffende vermindering van emissies van 
stikstofoxiden in het gebied van de Commissie, 
Met waardering wijzend op de onderlinge verplichting die verscheidene 
landen op zich hebben genomen om over te gaan tot onmiddel IJke en 
aanzienlijke verminderingen van de nationale Jaarlijkse emissies van 
st ikstofoxiden, 
- 3 -
Erkennend de reeds door sommige landen genomen maatregelen die hebben 
geleid tot vermindering van de emissies van stikstofoxiden, 
Zijn als volgt overeengekomen : 
Artikel 1 
BegrIpsomschrIJ vIngen 
Voor de toepassing van dit Protocol wordt verstaan onder : 
1. "Verdrag" het Vedrag betreffende grensoverschrijdende lucht­
verontreiniging over lange afstand, aangenomen op 13 november 1979 
in Genève; 
2. "EMEP" het Programma voor samenwerking inzake de bewaking en 
evaluatie van het transport van Iuchtverontreinigende stoffen over 
lange afstand in Europa; 
3. "Uitvoerende Orgaan" het Uitvoerend Orgaan voor het Vedrag, 
opgericht ingevolge het bepaalde in artikel 10, eerste lid, van het 
Verdrag; 
4. "Geografische reikwijdte van het EMEP" : het gebied, omschreven in 
artikel 1, vierde punt, van het Protocol bij het Verdrag van 1979 
betreffende grensoverschrijdende luchtverontreiniging over lange 
afstand aangaande de langlopende financiering van het programma 
voor samenwerking inzake de bewaking en evaluatie van het transport 
van Iuchtverontreinigende stoffen over lange afstand in Europa 
(EMEP), aangenomen op 28 september 1984 in Genève; 
5. "Partijen : tenzij de context anderszins vereist, de Partijen bij 
dit Protocol ; 
6. "Commissie" : de Economische Commissie voor Europa van de Verenigde 
Nat ies; 
7. "Kritische belasting" een kwantitative schatting van de 
blootstelling aan één of meer verontreinigende stoffen, beneden 
welke zich volgens de huidige kennis geen aanzienlijke schadelijke 
gevolgen voor nader omschreven gevoelige bestanddelen van het 
mi Iieu voordoen; 
8. "Belangrijke bestaande stationaire bron" elke bestaande 
stationaire bron met een thermisch vermogen van tenminste 100 MW; 
9. "Belangrijke nieuwe stationaire bron" : elke nieuwe stationaire 
bron met een thermisch vermogen van tenminste 50 MW; 
10. "Belangrijke categorie van bronnen" : elke categorie van bronnen 
die Iuchtverontreinigende stoffen in de vorm van stikstofoxiden 
uitstoot of kan uitstoten, met inbegrip van de categorieën 
beschreven In de Technische Bijlage, en die een bijdrage levert van 
tenminste 10 procent van de totale nationale emissies van 
stikstofoxiden op Jaarbasis zoals gemeten of berekend in het eerste 
kalenderjaar na de datum van inwerkingtreding van dit Protocol en 
elk vierde Jaar daarna; 
- 4 
11. "Nieuwe stationaire bron" : elke stationaire bron met de bouw of 
ingrijpende wijziging waarvan een aanvang is gemaakt na het 
verstrijken van twee Jaar na de datum van inwerkingtreding van dit 
Protocol ; en 
12. "Nieuwe mobiele bron" : een motorvoertuig of andere mobiele bron 
vervaardigd na het verstrijken van twee Jaar na de datum van 
inwerkingtreding van dit Protocol. 
Artikel 2 
Fundamentele verplichtingen 
1. De Partijen nemen, zo spoedig mogelijk en als eerste stap, 
doeltreffende maatregelen ter beheersing en/of vermindering van hun 
nationale Jaarlijkse emissies van stikstofoxiden of de grensover­
schrijdende stromen van deze verbindingen zodat deze, uiterlijk op 
31 december 1994, niet groter zijn dan hun nationale Jaarlijkse 
emissies van stikstofoxiden of de grensoverschrijdende stromen van 
deze emissies in het kalenderjaar 1987 of een eerder Jaar, aan te 
geven bij ondertekening van of toetreding tot het Protocol mits 
daarnaast, wat betreft een Partij die zulk een eerder Jaar 
aangeeft, haar nationale gemiddelde Jaarlijkse gensoverschriJdende 
stromen of nationale gemiddelde Jaarlijkse emissies van 
stikstofoxiden in het tijdvak van 1 Januari 1987 tot 1 Januari 1996 
niet groter zijn dan haar grensoverschrijdende stromen in het 
kalenderjaar 1987. 
2. Bovendien zullen de Partijen in het bijzonder en uiterlijk twee 
Jaar na de datum van inwerkingtreding van dit Protocol; 
a) nationale emissienormen toepassen op belangrijke nieuwe 
stationaire bronnen en/of categorieën van bronnen, en op 
ingrijpend gewijzidge stationaire bronnen in belangrijke 
categorieën van bronnen, gebasserd op de best beschikbare 
technoligleën die economische uitvoerbaar zijn, in aanmerking 
nemend de Techn i sche Bijl age ; 
b) nationale emissienormen toepassen op nieuwe mobiele bronnen in 
alle belangrijke categorieën van bronne, gabaseerd op de best 
beschikbare technologieën die economische uitvoerbaar zijn, in 
aanmerking nemend de Techische Bijlage en de desbetreffende 
besluiten genomen in het kader van het Inland Transport 
Committee van de Commissie; en 
c) maatregelen ter bestrijding van verontreiniging invoeren met 
betrekking tot belangrijke bestaande stationaire bronnen, in 
aanmerking nemend de Technische Bijlage en de kenmerken van de 
installatie, de ouderdom en de mate van gebruik daarvan en de 
noodzaak nodeloze verstoring van de exploitatie te vermijden. 
3. a) De Partijen beginnen als tweede stap uiterlijk zes maanden na 
de datum van inwerkingtreding van dit Protocol onderhandelingen 
omtrent verdere stappen ter vermindering van de nationale 
Jaarlijkse emissies van stikstofoxiden of de grensover­
schrijdende stromen van zodanige emissies, rekening houdend met 
- 5 -
de beste beschikbare wetenschappelijke en technologische 
ontwikkelingen, internationaal aanvaarde kritische belastingen 
en andere gegevens voortvloeiend uit het ingevolge artikel 6 
opgestelde werkprogramma. 
b) Hiertoe werken de Partijen samen teneinde te komen tot 
vaststel I Ing van : 
I) Kritische belastingen; 
ii) Verminderingen van nationale Jaarlijkse emissies van 
stikstofoxiden of grensoverschrijdende stromen van 
zodanige emissies zoals vereist voor het verwezenlijken 
van de op kritische belastingen gebaseerde overeengekomen 
doelstel Iingen; en 
iii) Maatregelen en een uiterlijk 1 Januari 1996 aanvangend 
tijschema om zodanige verminderingen te bereiken. 
4. De Partijen kunnen stringentere maatregelen nemen dan die welke in 
dit artikel zijn voorgeschreven. 
Artikel 3 
Uitwisseling van technologie 
1. De Partijen vergemakkelijken, in overeenstemming met hun nationale 
wetten, voorschriften en gewoonten, de uitwisseling van technologie 
ter vermindering van emissies van stikstofoxiden, met name door de 
bevorder ing van : 
a) Commerciële uitwisseling van beschikbare technologie; 
b) Rechtstreekse contacten en samenwerking tussen industrieën, met 
inbegrip van gezamenlijke ondernemingen; 
c) Uitwisseling van informatie en ervaring; en 
d) Verlening van technische bijstand. 
2. Ter bevordering van de in letters (a) tot en met (d) hierboven 
genoemde activiteiten, scheppen de Partijen gunstige voorwaarden 
door contacten en samenwerking tussen daarvoor in aanmerking 
komende organisaties en personen in de particuliere en de openbare 
sector die technologie, ontwerp- en constructiediensten, apparatuur 
of financiering kunnen verschaffen, te vergemakkelijken. 
3. De Partijen beginnen uiterlijk zes maanden na de datum van 
inwerkingtreding van dit Protocol procedures te bestuderen voor het 
scheppen van gunstiger voorwaarden voor de uitwisseling van 
technologie ter vermindering van emissies van stikstofoxiden. 
Artikel 4 
Loodvrije brandstof 
De Partijen maken zo spoedig mogelijk en uiterlijk twee Jaar na de 
datum van inwerkingtreding van dit Protocol in voldoende mate loodvrije 
brandstof verkrijgbaar, in bepaalde gevallen tenminste langs de 
- 6 -
internationale hoofdverkeerswegen, ter vergemakkelijking van het 
verkeer van voertuigen die zijn uitgerust met een katalysator. 
Artikel 5 
Herziening 
1. De Partijen onderwerpen dit Protocol regelmatig aan een toetsing, 
rekening houdend met de beste beschikbare wetenschappelijke 
verworvenheden en technologische ontwikkeling. 
2. Het eerste onderzoek vindt plaats uiterlijk één Jaar na de datum 
van inwerkingtreding van dit Protocol. 
Artikel 6 
Te verrichten werkzaamheden 
De Partijen kennen een hoge prioriteit toe aan onderzoek en observaties 
met betrekking tot de ontwikkeling en toepassing van een op kritische 
belastingen gebaseerde aanpak, teneinde op wetenschappelijke grondslag 
de noodzakelijke verminderingen van emissies van stikstofoxiden te 
bepalen. De Partijen streven er In het bijzonder naar, via nationale 
onderzoekprogramma's, in het werkplan van het Uitvoerend Orgaan en via 
andere samenwerkingsprogramma's In het kader van het Verdrag : 
a) de gevolgen van emissies van stikstofoxiden voor de mens, flora en 
fauna, water, bodem en materialen na te gaan en te kwantificeren, 
rekening houdend met de invloed daarop van stikstofoxiden uit 
andere bronnen dan atmosferische neerslag; 
b) de geografische spreiding van gevoelige gebieden te bepalen; 
c) meetmethoden en modelberekeningen te ontwikkelen, met inbegrip van 
geharmoniseerde methoden door de berekening van emissies, ter 
kwantificering van verplaatsing over lange afstand van 
stikstofoxiden en aanverwante verontreinigende stoffen; 
d) de ramingen te verbeteren van het rendement en de kosten van 
technologieën ter beheersing van emissies van stikstofoxiden en de 
ontwikkeling van verbeterde en nieuwe technologieën te boekstaven; 
e) in het kader van een op kritische belastingen gebaseerde aanpak 
methoden te ontwikkelen om te komen tot een samenhangend geheel van 
wetenschappelijke, technische en economische gegevens teneinde 
passende beheersingsstrategieën te bepalen. 
Artikel 7 
Nationale programma's, beleidslijnen en strategieën 
Ter uitvoering van de verplichtingen ingevolge dit Protocol stellen de 
Partijen zonder onnodig uitstel nationale programm's, beleidslijnen en 
strategieën op, die dienen als middel om emissies van stikstofoxiden of 
de grensoverschrijdende stromen van deze verbindingen te beheersen en 
te verminderen. 
- 7 -
Artikel 8 
Uitwisseling van Informatie en Jaarlijkse verslaglegging 
De Partijen wisselen inforamtie uit door middel van kennisgeving 
aan het Uitvoerend Orgaan van de nationale programm's, 
beleidslijnen en strategieën die zij overeenkomIstIg artikel 7 
hebben de vooruitgang die is geboekt in het kader van deze 
programm's, beleidslijnen en strategieën, alsmede omtrent 
veranderingen daarin, en in het bijzonder omtrent : 
a) de niveaus van de nationale Jaarlijkse emissies van 
stikstofoxiden en de daarvoor gehanteerde berekingsgrondslag; 
b) voortgang bij de toepassing van nationale emissienormen, 
vereist ingevolge artikel 2, tweede lid, letters (a) en (b), en 
de toegepaste of toe te passen nationale emissienormen, alsmede 
de betrokken bronnen en/of categorieën van bronnen; 
c) voortgang bij de invoering van de ingevolge artikel 2, tweede 
lid, letter (c), vereiste maatregelen ter beheersing van de 
verontreiniging, de betrokken bronnen en de ingevoerde of in te 
voeren maatregelen; 
d) voortgang bij het verkrijgbaar maken van loodvrije brandstof; 
e) maatregelen genomen ter vergamekkeliJking van de uitwisseling 
van technologie; en 
f) voortgang bij de vaststelling van kritische belastingen. 
Artikel 9 
Berekeningen 
Het EMEP verstrekt het Uitvoerend Orgaan, met gebruikmaking van 
passende modellen en tijdig voor de Jaarvergadering van het Uitvoerend 
Orgaan, berekeningen van stikstofbudgets en tevens van 
grensoverschrijdende stromen en depositie van stikstofoxiden binnen de 
geografische reikwijdte van het EMEP. In gebieden buiten de 
geografische reikwijdte van het EMEP worden modellen gebruikt passend 
bij de bijzondere omstandigheden van de Partijen bij het Verdrag in die 
gebieden. 
Artikel 10 
Technische Bijlage 
De Technische Bijlage bij dit Protocol draagt ket karakter van een 
aanbeveling. Zij vormt een integrerend deel van het Protocol. 
Artikel 11 
Wijzigingen op het Protocol 
1. Elke Partij kan wijzigingen op dit Protocol voorstellen. 
2. De voorgestelde wijzigingen dienen schriftelijk te worden 
- 8 -
voorgelegd aan de Uitvoerend Secretaris van de Commissie, die alle 
Partijen daarvan mededeling doet. Het Uitvoerend Orgaan bespreekt 
de voorgestelde wijzigingen tijdens zijn eerstvolgende Jaarlijkse 
vergadering, mits deze voorstellen door de Uitvoerend Secretaris 
tenminste 90 dagen voordien onder de Partijen zijn verspreid. 
3. Andere wijzigingen op dit Protocol dan wijzigingen op de Technische 
Bijlage daarbij dienen bij consensus door de tijdens een 
vergadering van het Uitvoerend Orgaan aanwezige Partijen te worden 
aangenomen en worden van kracht voor de Partijen die de wijzigingen 
hebben aanvaard, op de negentigste dag na de datum waarop tweederde 
van de Partijen een akte van aanvaarding heeft nedergelegd. Voor 
elke Partij die wijzigingen aanvaardt nadat tweederde van de 
Partijen een akte van aanvaarding van de wijzigingen heeft 
nedergeledg, treden de wijzigingen in werking op de negentisgte dag 
na de datum waarop dl Partij haar akte van aanvaarding van de 
wijzigingen heeft nedergelegd. 
4. Wijzigingen op de Technische Bijlage dienen bij consensus door de 
tijdens een vergadering van het Uitvoerend Orgaan aanwezige 
Partijen te worden aangenomen en worden van kracht dertig dagen na 
de datum waarop zij overeenkomstig het vijfde lid zijn medegedeeld. 
5. De in het derde en het vierde lid bedoelde wijzigingen dienen zo 
spoedig mogelijk na hun aanneming te worden medegedeeld aan alle 
Partijen door de Uitvoerend Secretaris. 
Artikel 12 
Regeling van geschillen 
Indien een geschil ontstaat tussen twee of meer Partijen met betrekking 
tot de uitlegging of de toepassing van dit Protocol, trachten zij tot 
een oplossing te komen door middel van onderhandelingen of enige andere 
methode voor de regeling van geschillen die voor de partijen bij het 
geschil aanvaardbaar Is. 
Artikel 13 
Ondertekening 
Dit Protocol staat open voor ondertekening te Sofia van 1 november 
1988 tot en met 4 november 1988 en daarna op de Zetel van de 
Verenigde Naties te New York tot 5 mei 1989 door de lidstaten van 
de Commissie, alsmede door de Staten die een raadgevende status bij 
de Commissie hebben krachtens het bepaalde in paragraf 8 van 
Resolutie 36 (IV) van de Economische en Sociale Raad van 28 maart 
1947, en door organisaties voor regionale economische integratie 
die door soevereine Staten die lid zijn van de Commissie zijn 
opgericht en die bevoegd zijn te onderhandelen over internationale 
overeenkomsten met betrekking tot de onder dit Protocol vallende 
aangelegenheden en zulke overeenkomsten te sluiten en toe te 
passen, mits de betrokken Staten en organisaties Partij bij het 
Vedrag zijn. 
- 9 -
Deze organisaties voor regionale economische integratie oefenen, 
wanneer het aangelegenheden betreft die onder hun bevoegdheid 
vallen, zelfstandig de rechten uit en vervullen de taken die door 
dit Protocol aan hun lidstaten worden toegekend. In deze gevallen 
mogen de lidstaten van deze organisaties deze rechten niet 
individueel uitoefenen. 
Artikel 14 
Bekrachtiging, aanvaarding, goedkeuring en toetreding 
1. Dit Protocol dient te worden bekrachtigd, aanvaard of goedekeurd 
door de ondertekenaars. 
2. Dit Protocol staat vanaf 6 mei 1989 open voor toetreding door de 
Staten en organisaties bedoeld in artikel 13, eerste lid. 
3. Een Staat of organisatie die tot dit Protocol toetreedt na 31 
december 1993 mag de artikelen 2 en 4 niet later ten uitvoer leggen 
dan op 31 december 1995. 
4. De akten van bekrachtiging, aanvaarding, goedkeuring of toetreding 
worden nedergelegd bij de Secretaris-Generaal van de Verenigde 
Naties, die de functies van depositaris vervult. 
Artikel 15 
Inwerkingtreding 
Dit Protocol treedt in werking op de negentigste dag na de datum 
waarop de zestiende akte van bekrachtiging, aanvaarding, 
goedkeuring of toetreding Is nedergelegd. 
Voor ekle in artikel 13, eerste lid, bedoelde Staat en organisatie 
die dit Protocol bekrachtigt, aanvaardt of goedkeurt of daartoe 
toetreedt na de neder legging van de zestiende akte van 
bekrachtiging, aanvaarding, goedkeuring of toetreding, treedt dit 
Protocol in werking op de negentigste dag na de datum van 
neder legging door deze Partij van haar akte van bekrachtiging, 
aanvaarding, goedkeuring of toetreding. 
Artikel 16 
OpzeggIng 
Na vijf Jaar, te rekenen van de datum waarop dit Protocol in werking is 
getreden voor een Partij; kan deze Partij te allen tijde dit Protocol 
opzeggen door middel van een aan de depositaris gerichte schriftelijke 
kennisgeving. Deze opzegging wordt van kracht op de negentigste dag na 
de datum waarop de depositaris deze kennisgeving heeft ontvangen of op 
en in de kennisgeving van opzegging aan te geven latere datum. 
- 10 -
Artikel 17 
Authentieke teksten 
Het origineel van dit Protocol, waarvan de Engelse, de Franse en de 
Russische tekst gelijkelijk authentiek zijn, wordt nedergelegd bij de 
Secretaris-Generaal van de Verenigde Naties. 
TEN BLIJKE WAARVAN de ondergetekenden, daartoe naar behoren gemachtigd, 
dit Protocol hebben ondertekend. 
GEDAAN te Sofia, de eenendertigste oktober negentienhonderd­
achtentachtig. 
- 11 -
TECHNISCHE BIJLAGE 
1. De gegevens betreffende emissies en kosten zijn gebaseerd op de 
officiële documentatie van het Uitvoerend Orgaan en de daaraan 
ondergeschikte lichamen, met name de documenten EB.AIR/WG.3/R.8.R.9 
en R.16 en EN/WP.1/R86 en Corr. 1, zoals gepubliceerd in hoofdstuk 
7 van "Effects and Control of Transboundary air Pollution"*. 
Tenzij anders aangegeven, worden de opgesomde technologieën geacht 
in de praktijk hun waarde te hebben bewezen**. 
2. De gegevens in deze bijlage zijn onvolledig. Omdat voortdurend 
ruimere ervaring wordt opgedaan met nieuwe motoren en nieuwe 
installaties waarin tot een lage emissie leidende technologie is 
verwerkt, alsook met het aanpassen van bestaande installaties, zal 
het nodig zijn de bijlage regelmatig nader uit te werken en te 
wijzigen. De bijlage kan geen uitputtende opsomming van technische 
mogelijkheden vormen; zij heeft ten doel de Partijen een richtsnoer 
te bieden bij het zoeken naar economisch uitvoerbare technologieën 
om uitvoering te geven aan de verplichtingen van het Protocol. 
* Air Pollution Studies No. 4 (Studies inzake luchtverontreiniging) 
(Uitgave van de Verenigde Naties Verkoopnummer E.87.11.E.36) 
** Het is momenteel moeilijk betrouwbare gegevens te verschaffen 
omtrent de kosten van beheersingstechnologieën in absolute cijfers. 
Wat de in deze bijlage vermelde gegevens inzake kosten betreft, 
dient daarom de nadruk te worden gelegd op het verband tussen de 
kosten van verschillende technologieën en niet zozeer op de 
absolute kostendJfers. 
- 12 -
I. TECHNOLOGIEËN VOOR BEHEERSING VAN NOx EMISSIES UIT 
STATIONAIRE BRONNEN 
3. De verbranding van fossiele brandstoffen is de belangrijkste 
stationaire bron van antropogene NOx-emissies. Daarnaast kunnen 
sommige andere processen dan verbranding tot niet onaanzienlijke 
NOx-emissies leiden. 
4. Tot de belangrijkste categorieën van stationaire bronnen van NOx-
emissies kunnen behoren : 
a) Verbrandingsinstallaties; 
b) Ovens voor industriële verwerking (bij voorbeeld cementpro-
duktie); 
c) Stationaire gasturbines en inwendige- verbrandingsmotoren; en 
d) Industriële werkwijzen waarbij geen verbranding plaatsvindt 
(bij voorbeeld de produktie van saIpeterzuur). 
5. De technologieën voor de vermindering van NOx-emissies zijn gericht 
op bepaalde wijzigingen in verbrandingsprocessen c.q. andere 
processen en, vooral bij grote energiecentrales, op de behandeling 
van rookgassen. 
6. Bij de aanpassing van bestaande installaties kan de mate waarin 
lage-NOx-technologieën kunnen worden toegepast worden beperkt door 
negatieve operationele neveneffecten of door andere plaatsgebonden 
beperkingen. Wanneer er sprake is van aanpassing worden daarom 
slechts benaderende ramingen gegeven voor in dat geval bereikbare 
NOx-emissiewaarden. Bij nieuwe installaties kunnen de negatieve 
neveneffecten worden geminimaliseerd of uitgesloten door een Juist 
ontwerp. 
7. Volgens de thans beschikbare gegevens kunnen de kosten van 
wijzigingen in het verbrandingsproces bij nieuwe installaties 
gering worden geacht. Bij renovatie evenwel, bij voorbeeld bij 
grote energiecentrales, liepen zij uiteen van circa 8 tot 25 
Zwitserse frank per KWcl (in 1985). Over het algemeen zijn de 
investeringskosten voor systemen voor rookgasbehandeling 
aanzienlijk hoger. 
8. Voor stationaire bronnen worden de emissiefactoren uitgedrukt in 
milligrammen NO» per normale (O'C, 1013 mb) kubieke meter 
(mg/m*), droog rookgas. 
Verbrandingsinstal lat les 
9. De categorie verbrandingsinstallaties omvat de verbranding van 
fossiele brandstoffen in ovens, boilers, apparattur voor indirecte 
verwarming en andere verbrandingsapparatuur met een grote input dan 
10 MW, zonder dat de verbrandingsrookgassen worden vermengd met 
andere emissies of behandelde materialen. Voor nieuwe en bestaande 
installaties zijn de onderstaande verbrandingstechnologieën, 
afzonderlijk dan wel gecombineerd, beschikbaar : 
- 13 -
a) Verbrandingskamer met een lage. temperatuur, met inbegrip van 
warvelbedverbr and1ng; 
b) Bedrijf met geringe lucht-overmaat; 
c) Installatie van lage-NOx-branders; 
d) Reeireu1 atîe van rookgas în de verbrandingslucht; 
e) Getrapte verbranding/boven luchtbedrijf; en 
f) In-vuurhaard-NOx-reductie (getrapte brandstoftoevoer) *. 
De emissienormen die kunnen worden bereikt zijn samengevat in tabel 1. 
10. Behandeling van rookgassen door selectieve kataiytlscha reductie 
(SCR) is een bijkomende maatregel ter vermindering van NOx-emissie 
met rendementen van 80 procent en meer. Binnen het gebied van de 
Commissie wordt thans aanzienlijke praktijkervaring opgedaan met 
nieuwe en aangepaste installaties, vooral voor energiecentrales 
groter dan 300 MW (thermisch), in combinatie met wijzigingen In 
het verbrandingsproces kunnen emissïewaarden van 200 mg/m* 
Cvaste brandstoffen, 6 % 08) en 150 mg/ra* (vloeibare 
brandstoffen, 3 % 02) gemakkelijk worden gehaald. 
in. Selective niet-katalytische reductie (SNCR), een rookgasbehandeiing 
die tot een NOx verminder ing met 20-60 % leidt. Is een goedkopere 
technologie voor spoel aio toepassingen (bij voorboe ld 
rutfinudorIJfornulzon on gaovorbr until ng In bas I s laat). 
Stationaire gasturbines en inwendige-verbrandingsmotoren (IV) 
12, NOx-emissies van stationaire gasturbines kunne worden verminderd 
door verandering van het verbrandingsporces (droge technieken) dan 
wel door water-/stoominject ie (natte technieken). Bide maatregelen 
hebben hun waarde bewezen. Op deze wijze kunnen emissïewaarden van 
160 mg/m* (gas. 15 % 0a) en 300 rog/m' (olie, 15% 0») 
worden bereikt. Aanpassing van bestaande installaties is mogelijk. 
13. NQx-emissiüs van stationaire Iv-motoren mot o lektMsche onsteklng 
Kunnen wordin beperkt door hoUU veranderingen In hot 
verbrandIngsproces (bij voorbeeld arm-mengsel verbranding en 
recirculate van uitlaatgassen) of door rookgasbehandeiing 
(geregelde drieweg-katalysator, SCR). De technische en economische 
uitvoerbaarheid van deze verschillende processen is afhankelijk van 
de grootte van de motor, het type motor (tweetak/viertakt), en de 
gebrulkswijze van de motor (constante/variërende belasting). Bij 
arm-mengsel verbrand ing kunnen NOx-emissiewaarden van 800 mg/m3 
(50 % 0») worden bereikt, het SCR-proces vermindert de NOx-emissies 
tot ver beneden 400 mg/ma (5 % 02) en de dr leweg-katalysator 
vermindert zulke emissies zelfs tot onder 200 mg/ra* (5 % 0*). 
Industriële procesfornuizen - Cementcaicïnatie 
14. Binnen het gebied van de Commissie wordt het precalcinatieproces 
geëvalueerd als mogelijke technologie die de NOx-emissies in de 
rookgassen van nieuwe en bestaande kalkroostovens zou kunnen 
verminderen tot ongeveer 300 mg/m3 (10 % 0t). 
Met dit soort verbrandingstechnologie is beperkte praktijkervaring 
opgedaan. 
- u 
TABEL 1 
NOx-ealsslenoraen (ag/a ) die kunnen worden bereikt door wijzigingen In het verbrandlnsgproces 
Vaste 
brandstoffen 
Vloeibare 
brandstoffen 
Gasvoralge 
brandstoffen 10 m c) 
tot 
300 Mf 
> 300 au 
10 hfK c) 
tot 
300 Mf 
> 300 mr 
TO au c) 
tot 
300 mr 
> 300 JAT Type Installatie a) 
Verbranding In roostervuurhaard 
(kolen) 
Herve1 bedver brand 1ng 
(I) stationair 
(II) circulerend 
Poederkoo1 verbrand 1ng 
(I) droge asaftap 
(II) vloeibare asaftap 
Poederkoo1 verbrand 1ng 
(I) droge asaftap 
(II) vloeibare asaftap 
Verbranding distillaten 
Verbranding residual o olie 
Verbranding residual e olie Onbestreden 
refer ene Ie 
(vóór beperking) 
300-1.000 
300- 600 
150- 300 
700-1.700 
1.000-2.300 
700-1.700 
1.000-2.300 
500-1.400 
200- 400 
150-1.000 
250-1.400 Aanpassing bestaande 
Installatie b) 
Range 
600-1.100 
1.000-1.400 
600-1.100 
1.000-1.400 
200- 400 
200- 400 
100- 300 
100- 300 Typische waarde 
600 
800 
_ 
300 
400 
-
_ 
-Hieuwe 
Installatie 
400 
400 
200 
< 600 
< 1.000 
< 600 
< 1.000 
_ 
-
< 300 
< 300 o2 
% 
7 
7 
7 
6 
6 
6 
6 
3 
3 
3 
3 
3 1 
\ 
a) De capaclteltcijfers verwijzen naar de (theralsche) aH Input door brandstof (onderste verbrandingswaarde) 
b) Erkunnen slechts benaderende waarden worden gegeven wegens plaatsgebonden factoren en de grotere onzekerheid ten aanzien van aanpassing van bestaande Installaties. 
c) Voor kleine (10 aH-100 aH) Installaties geldt voor alle genoeade cijfers een grotere aate van onzekerheid. 
- 15 -
Processen waarbij geen verbranding optreedt - Produktie van 
salpeterzuur 
15. De produktie van salpeterzuur met hoge-drukabsorpt ie (>8 bar) kan 
de NOx-concentratles in onverdunde afgassen beneden 400 mg/m' 
houden. Dezelfde emissiewaarde kan worden bereikt door middelhoge-
drukabsorpt ie in combinatie met een SCR-proces of een ander NOx-
emissie verminderend procédé van eenzelfde doelmatigheid. 
Aanpassing van bestaande installaties is mogelijk. 
II. TECHNOLOGIEËN VOOR BEHEERSING VAN NOx-EMISSIES 
VAN MOTORVOERTUIGEN 
16. In deze bijlage gaat het om motorvoertuigen voor wegvervoer, 
namelijk : op benzine en dieselolie rijdende personeauto's, lichte 
vracthtwagens en zware vrachtwagens. Waar nodig wordt verwezen 
naar de specifieke categorieën voertuigen (M-,, M2, M3, N-|, 
N2, N3) omschreven in ECE-relgement 13 ingevolge de 
Overeenkomst van 1958 betreffende het aannemen van eenvormige 
goedkeuringsvoorwaarden en de wederzijdse erkenning van goedkeuring 
van uitrustingsstukken en onderdelen van motorrijtuigen. 
17. In vele landen van de Commissie is het wegvervoer een belangrijke 
bron van antropogene NOx-emissies, die tussen de 40 en 80 procent 
aan de totale nationale emissies bijdraagt. Op benzine rijdende 
voertuigen nemen tweederde van de totale door het wegvervoer 
veroorzaakte NOx-emissies voor hun rekening. 
18. De voor de beheersing van stikstofoxidenemissie uit motorvoertuigen 
beschikbare technologieën zijn samengevat in de tabellen 3 en 6. 
Gemakshalve zijn de technologieën gegroepeerd aan de hand van 
bestaande of voorgestelde nationale en internationale 
emissiernormen in volgorde van strengheid. Aangezien de huidige 
voorgeschreven beproevingscycli alleen betrekking hebben op het 
rijden in steden en stedelijke gebieden, wordt in onderstaande 
ramingen van de relatieve NOx-emissies rekening gehouden met het 
rijden met hogere snelheid waarbij de NOx-emissies bijzonder hoog 
kunnen zijn. 
19. De cijfers voor de bijkomende produktiekosten voor de verschillende 
technologieën in de tabellen 3 en 6 zijn geen detaiIhandelprIJzen , 
maar ramingen van produktiekosten. 
20. Controle op de gelijkvormigheid van de produktie en het 
emissieniveau van in gebruik zijnde voertuigen is van belang om te 
verzekeren dat de mogelijke vermindering van de emissie in de 
praktijk wordt bereikt. 
21. Voor technologieën waarbij grbruik wordt gemaakt van of die zijn 
gebaseerd op het gebruik van katalysatoren is loodvrije brandstof 
vereist. Het vrije verkeer van met een katalysator uitgeruste 
voertuigen is afhankelijk van de algemene verkrijgbaarheid van 
loodvrIJe benzine. 
- 16 -
Op benzine en dieselolie rijdend* pereoneauto's (Mj) 
22. In tabel 2 zijn vier emissienormen beknopt weergegeven. Op grond 
daarvan worden In tabel 3 de verschillende motortechnolog leen voor 
op benzine rijdende voertuigen gegroepeerd naar hun 
verminderingspotentieel voor NOx-emlssles. 
- 17 -
TABEL 2 
Oaschrljvlng van emissienormen 
Hora Grenzen Opmerkingen 
A. ECE B. 15-04 HC+HOx : 19-28 g/proef Huidige ECE-nora (Reglement 15, aet Inbegrip van 
wijziging 04, Ingevolge de Overeenkomst van 1958 
bedoeld In punt 16 hierboven), ook aangenomen door 
de Europese Economische Gemeenschap (B lent lijn 
83/351/EEG). ECE B.15 stedelijke beproevingscyclus, 
Ealsslegrens varieert naar gelang gewicht voertuig. 
B. 'Luxemburg 1985". HC+VOx : 1,4-2,0 I : 8,0 g/proef Door de Europese Economische Gemeenschap In de 
Deze norm wordt slechts gebruikt om periode 1988-1993 In te voeren normen, zoals 
technologie te groeperen besproken tijdens de vergadering van de Baad van 
(<1,4 1:15,0 glproef > 2,0 1:6,5 g/proef ) Ministers van de EEG In 1985 te Luxemburg en ten 
stotte overeengekomen In december 1987. ECE B.15 
stedelijke beproevingscyclus Is van toepassing, 
mora voor motoren >21 komt In het algemeen overeen 
met VS-nora van 1983. Hor m voor motoren van 1,4-2,0 
geldt voor alle op dieselolie rijdende auto's >1,4l. 
C. 'Stockhola 1985'. Wormen voor nationale wetgeving gebaseerd op lijst 
van uitgangspunten opgesteld na de vergadering van 
de Ministers van Milieuzaken uit acht landen In 
1985 te Stockhola. komen overeen met de VS-normen 
van 1987 met de volgende beproevingsprocedures : 
HOx : 0,62 g/km US Federal Test Procedure (1975). 
Box : 0,76 g/km Highway fuel economy test procedure. 
0. 'Californie 1989'. Box : 0,25 g/km Door de Staat Californie, VS. In te voeren normen 
met Ingang van de modellen van 1989. US Federal 
Test Procedure. 
- 18 -
TABEL 3 
Technologieën voor benzinemotoren, emissie, kosten en 
brandstofverbruik per emissienorm 
Norm 
A 
B 
C 
D Technologie 
Referentie (Huidige conventionele 
motor met elektrische ontsteking 
met carburator) 
a) Brandstof injectie + URG + 
secondaire lucht d) 
b) Ongeregelde drieweg-katalysator 
(+ URG) 
c) Arm-mengselmotor met oxidatie­
katalysator (+ URG) c) 
Geregelde drieweg-kataiysator 
Geregelde drieweg-katalysator 
(+ URG) Samenge­
stelde a) 
NOX 
verminde­
ring (%) 
-O 
25 
55 
60 
90 
92 Bijkomende b) 
produktiekosten 
(Zwitserse frank 
1986) 
200 
150 
200-600 
300-600 
350-600 index 
brandstof­
verbruik a) 
100 
105 
103 
90 
95 
98 
a) Ramingen van samengestelde NOx-vermindering en index 
brandstofverbruik gelden voor een Europese middenklasse auto 
rijdend onder gemiddelde Europese rijomstandigheden. 
b) Bijkomende produktiekosten zouden op reëler wijze worden uitgedrukt 
ais percentage van de totale autokosten. Aangezien de 
kostenramingen evenwel in de eerste plaats zijn bedoeld voor 
relatieve vergelijkingen, is de formulering van de oorspronkelijke 
documenten aagehouden. 
c) Samengestedide NOx-emissiefactor « 2,6 g/km. 
d) "URG" betekent uitlaatgassenrecirculatie. 
3) Geheel gabaseerd op gegevens voor experimentele motoren. Er is 
vrijwel geen produktie van voertuigen met een arm­
mengsel verbrandingsmotor. 
23. De emissienormen A, B, e, en D omvatten grenzen voor de emissies 
van koolwaterstof (HC) en koolmonoxide (CO), alsmede van NOx. 
Ramingen van emissieverminderingen van deze verontreinigende 
stoffen gerelateerd aan de ECE R.15-04 referentie worden gegeven In 
tabel 4. 
- 19 -
TABEL 4 
Geraamde verminderingen van HC-en CO-emlssles van op benzine rijdende 
personenauto's bij de verschillende technologieën 
HC-verm i nder i ng CO-verm i nder i ng 
Norm (X) (X) 
B. a) 30-40 50 
b) 50-60 40-50 
O 70-90 70-90 
C. 90 90 
D. 90 90 
24. De huidige op dieselolie rijdende auto's kunnen voldoen aan de 
vereisten voor NOx-emisies van de normen A, B en C. Strikte eisen 
inzake de emissies van deeltjes, gecombineerd met de stringente 
NOx-grenzen van norm D betekenen dat op dieselolie rijdende 
personeauto's nog verder ontwikkeld moeten worden, vermoedelijk met 
ekektronische regeling van de brandstofpomp, technisch verf inde 
brandstof injectlesytemen, uitlaatgasrecirculatie en rookfliters. 
Tot dusverre zijn er slechts experiementele voertuige voorhande 
(Zie ook tabel 6, voetnoot a).) 
Andere lichte vrachtwagens (Nj) 
25. De beheersingsmetnoden voor personenauto's zijn van toepassing, 
maar de NOx-verminderingen, kosten en commerciële produktietIJd 
kunnen verschiIlen. 
Op benzine rijdende zware vrachtwagens (M2. M3, N2, N3) 
26. Deze klasse voertuigen is in West-Europa van vrijwel geen betekenis 
en verliest aan belang in Oost-Europa. De Amerikaanse NOx-
emissieniveaus voor 1990 en 1991 (zie tabel 5) zouden kunnen worden 
bereikt tegen geringe kosten zonder ingrijpende technologische 
verbeter ingen. 
Op dieselolie rijdende zware vrachtwagen (M2. M3, N2, N3) 
27. In tabel 5 worden drie emissienormen samengevat. Op grond daarvan 
worden in tabel 6 motor technologieën voor op dieselolie rijdende 
zware vrachtwagens gegroepeerd volgens het potentieel voor NOx-
vermindering. De referentieconfiguratie van de motor verandert 
momenteel, waarbij de tendens is dat ze Ifaanzuigende motoren worden 
vervangen door motoren met turbo-op lad ing. Deze tendens heeft 
gevolgen voor het verbeterde referentiebrandstofverbruik. Er zijn 
daarom geen vergelijkende, ramingen vari het verbruik opgenomen. 
- 20 -
TABEL 6 
Omschrijving van emissienormen 
Norm NOx grenzen Opmerkingen 
(g/kWh) 
I. CE R.49 18 "13 mode test" 
II. US-1990 8.0 "Translent teste" 
III. US-1991 6.7 "Transient test" 
TABEL 6 
Technologieën voor zware dieselmotoren, emissie a) 
en kosten per emissienorm 
Norm 
1 
II b) 
1Mb) Technologie 
Huidige conventionele diesel­
motor met rechtstreekse 
Inspuiting. 
Turbo-lad ing + nakoellng + 
verlating inspuiting (Verban-
dlngskamer en inlaatkanaal 
wijziging) (ZeIfaanzuigende 
motoren zullen waarschlnlljk 
niet aan deze norm kunnen 
voldoen) 
Verdere verfijningen van de 
van de onder 11 genoemde 
technologieën, gecombineerd 
met variabele Inspuitings­
tijdstippen en gebruik van 
elektronica Raming 
NOx-vermin-
der Ing (X) 
40 
50 Bijkomende produktie­
kosten (US$ 1984) 
$ 115 
($ 69 voor de NOx-
norm) b) 
$ 404 
($ 68 vor de NOx-
norm) b) 
a) Verslechtering van de kwaliteit van de diesel brandstof zou een 
nadelige Invloed hebben op de emissie en het brandstofgebruik voor 
zowel zware als lichte vrachtwagens kunnen beïnvloeden. 
b) Beheereing van emissie van deeltjes en andere overwegingen vormen 
de over ige kosten. 
c) De beschikbaarheid van nieuwe onderdelen moet nog op grote schaal 
worden nagegaan. 

ISSN 0254-1513 
COM(91)268def. 
DOCUMENTEN 
NL 14 
Catalogusnummer : CB-CO-91-309-NL-C 
ISBN 92-77-74228-3 
Bureau voor officiële publikaties der Europese Gemeenschappen 
L-2985 Luxemburg