Advies inzake het Groenboek over de Europese dimensie van het onderwijs (94/C 195/10)

De Commissie heeft op 18 oktober 1993, overeenkomstig de bepalingen van artikel 198 van het Verdrag, besloten het Economisch en Sociaal Comité om advies te vragen inzake het Groenboek over de Europese dimensie van het onderwijs.

De Afdeling voor sociale aangelegenheden, gezinsvraagstukken, onderwijs en cultuur, die met de desbetreffende werkzaamheden was belast, heeft haar advies op 14 april 1994 goedgekeurd. Rapporteur was de heer Pasquali.

Het Economisch en Sociaal Comité heeft tijdens zijn 315e Zitting (vergadering van 27 april 1994) het volgende advies uitgebracht, dat met éénparigheid van stemmen is goedgekeurd.

1. Inleiding

1.1. In het Verdrag betreffende de Europese Unie worden aan de Gemeenschap nieuwe bevoegdheden op het gebied van het onderwijs toegekend. De Gemeenschap beschikt voor het eerst over een rechtsgrondslag om acties voor te stellen voor samenwerking op het gebied van het onderwijs, met name van het schoolonderwijs. De Commissie wil met dit Groenboek de basis leggen voor een bezinning over de koers die in de toekomst bij communautaire acties op onderwijsgebied kan worden gevolgd.

1.2. Deze bezinning zal plaatsvinden tegen de bredere achtergrond van de voltooiing van de interne markt en de gevolgen daarvan voor onderwijs en opleiding, alsmede van de nieuwe behoeften aan menselijke hulpbronnen die ontstaan als gevolg van de technologische en maatschappelijke veranderingen. Bovendien wordt rekening gehouden met de omstandigheid dat beroepsopleiding en een leertijd in het bedrijfsleven jongeren kunnen helpen om een beter besef te krijgen van hun sociaal-economische omgeving en om als burger en als werkende beter in Europa (1) te functioneren. De ontwikkeling van een Europese dimensie in het onderwijs moet immers worden beschouwd als een doorslaggevend element bij het streven de onderwijsactiviteiten te doen aansluiten bij de nieuwe economische, maatschappelijke en culturele omstandigheden.

1.3. Het Groenboek gaat uit van de fundamentele beginselen dat de nationale identiteit moet worden gerespecteerd en dat jongeren een goede voorbereiding moeten krijgen om zich beter in de Europese samenleving en in het beroepsleven alsmede op de arbeidsmarkt te kunnen integreren.

1.4. Tot dusver heeft de Gemeenschap op het niveau van het schoolonderwijs slechts steun kunnen verlenen aan proefacties met een beperkte draagwijdte.

2. De Europese dimensie van het onderwijs

2.1. Algemene doelstellingen

De algemene taak van de school bestaat o.m. in het leveren van een bijdrage tot de verwezenlijking van de volgende doelstellingen: iedereen gelijke kansen bieden, alle jongeren bewust maken van hun verantwoordelijkheden in een solidaire samenleving, hun vermogen tot zelfstandigheid, oordeelvorming, kritische zin en innovatie ontwikkelen, bij hen de bereidheid tot levenslang leren aan te kweken en hun een opleiding en kwalificatie bieden waardoor zij zich gemakkelijker in het beroepsleven kunnen integreren.

2.2. Specifieke doelstellingen

Tegen de achtergrond van bovengenoemde algemene doelstellingen moet vervolgens worden aangegeven, welke specifieke doelstellingen de Gemeenschap dient na te streven en welke "toegevoegde waarde" daarmee aan de communautaire actie wordt toegekend:

- bijdragen tot de totstandkoming van een Europees burgerschap;

- mogelijkheden creëren voor verbetering van de kwaliteit van het onderwijs;

- jongeren voorbereiden op een betere inpassing in de samenleving en in het beroepsleven.

2.3. Strategieën

Een van de voornaamste actieterreinen voor onderwijsvernieuwing binnen de lid-staten is de school. Dat zou evenzeer moeten gelden voor door de EG te voeren acties. Op school worden nl. dynamische relaties onderhouden die op de volgende doelgebieden zouden kunnen worden toegespitst:

a) samenwerking door mobiliteit en uitwisselingen;

b) opleiding van onderwijsgevenden en andere bij het onderwijs betrokken personen;

c) uitbreiding van het onderwijs in vreemde talen;

d) afstandsonderwijs;

e) bevorderen van nieuwe onderwijstechnieken;

f) uitwisseling van informatie en ervaringen.

3. Algemene opmerkingen

3.1. Artikel 126 (1) van het Verdrag betreffende de Europese Unie vormt de rechtsgrondslag voor een EG-actie op het gebied van onderwijs, met inachtneming van het subsidiariteitsbeginsel waardoor de garantie wordt geboden dat geen enkele poging zal worden ondernomen om de onderwijsstelsels van de lid-staten te harmoniseren. Het Comité is desalniettemin van oordeel dat nauwe samenwerking tussen de lid-staten, gebaseerd op de bereidheid om de nationale stelsels op elkaar af te stemmen, nà raadpleging van de sociale partners, noodzakelijk is om een van de daarin genoemde doeleinden te kunnen verwezenlijken, vooral wanneer de lid-staten afzonderlijk geen initiatieven nemen.

3.2. Het Comité wijst op de paradoxale situatie die is ontstaan doordat de Commissie het Groenboek op 18 oktober 1993 heeft toegezonden, en er inmiddels m.b.t. de andere onderwijsprojecten (zoals SOCRATES, LEONARDO en Jeugd voor Europa) een dermate snelle ontwikkeling heeft plaatsgevonden dat dit Groenboek daardoor zijn voorlopersrol niet meer kan spelen. Daarbij komt nog dat de Europese dimensie van het onderwijs al wordt besproken in hoofdstuk 7 van het Witboek: "Groei, concurrentievermogen, werkgelegenheid" en in hoofdstuk II van het communautaire actieprogramma "SOCRATES".

3.3. Tot zijn spijt stelt het Comité vast dat in het Groenboek niet wordt gesproken van de cultuur - die toch bepalend is voor de Europese identiteit - en dat onderwijs en beroepsopleiding worden gezien als middelen om de Europese waarden te verwezenlijken, zonder dat de cultuur daarbij als uitgangspunt wordt genoemd. De ware grondslag van de Europese integratie wordt immers gevormd door de cultuur, die de regels van democratie en rechtsstaat, het (Europese) burgerschap, de tradities en denkwijzen, maar ook een zeer rijke schakering aan historische en culturele elementen omvat. Uit de idee dat Europa een continent vormt, put zij haar scheppende kracht en die kracht moet in stand worden gehouden om de crisis van de morele waarden waaronder de burgerlijke maatschappij momenteel gebukt gaat en die opstandige reacties uitlokt, te boven te komen.

3.4. Het Comité vindt dat de Commissie het begrip "Europese dimensie van het onderwijs" onvoldoende duidelijk omschrijft. In zijn ogen dient deze Europese dimensie het volgende in te houden:

- aanmoediging van de kennis van de verschillende Europese culturen;

- humanisme als gemeenschappelijk kenmerk;

- beheersing van de talen van de verschillende lid-staten van de Gemeenschap, die doorslaggevend is voor culturele, economische, technische en wetenschappelijke samenwerking, de totstandbrenging van een Europa van de burgers en de voltooiing van de interne markt;

- kennis van Europa als op school onderwezen vak;

- een onderwijssysteem waarin iedereen zijn capaciteiten kan ontplooien om zich beter in een steeds meer concurrerende wereld te kunnen integreren, en

- de ontwikkeling van het fundamenteel en toegepast onderzoek op onderwijsgebied.

3.4.1. Daarnaast moet het onderwijs er ook toe bijdragen dat de jongeren het besef van de Europese democratische waarden en de kennis van de verschillende Europese culturen wordt bijgebracht en zo een basisopleiding van hoge kwaliteit krijgen waardoor zij in staat zijn zich aan te passen aan de veranderingen in het economische en maatschappelijke leven.

3.4.2. Het onderwijs dient uit te gaan van een paneuropese visie. Iedere burger kan er zo bewust van worden gemaakt dat hij/zij niet alleen een individu en ingezetene van een bepaald land is, maar bovendien en vooral ten volle deel heeft aan de beschaving van ons continent.

3.5. Gezien de rol welke het gezin van nature speelt bij onderwijs en opvoeding, wenst het Comité dat ouders actiever bij het onderwijs worden betrokken om het besef van de Europese dimensie gemakkelijker ingang te doen vinden.

3.6. Het welslagen van een communautaire actie hangt meestal in belangrijke mate af van de financiële middelen die ervoor worden uitgetrokken. Het Comité wijst de Commissie erop dat de toegekende middelen ook in dit geval voldoende moeten zijn om de doelstellingen te kunnen bereiken.

3.7. Het Comité benadrukt dat met deze middelen moet worden bijgedragen tot de ontwikkeling van onderwijs van hoog gehalte voor ongeveer 67 miljoen leerlingen en 3,7 miljoen leerkrachten in de Europese Unie en dat deze aantallen bij de toekomstige uitbreidingen van de Europese Unie alleen maar zullen toenemen.

4. Specifieke opmerkingen

4.1. Het Comité juicht het Groenboek over de Europese dimensie van het onderwijs toe. Wel wil het er op wijzen dat onderwijs, van de lagere school tot aan de universiteit, een uiterst belangrijke rol kan spelen als het gaat om de bevordering van het Europese burgerschap. Dit burgerschap moet worden geplaatst tegen de achtergrond van de toekomstige uitbreidingen ten behoeve van de vorming van een groot Europa.

4.2. Er bestaat een nauw verband tussen kwaliteitsonderwijs en de mogelijkheid om de economische doelstellingen te bereiken, m.a.w. het concurrentievermogen. Het is immers duidelijk dat kwaliteitsonderwijs zorgt voor de opbouw van een Europa van hoge kwaliteit, een Europa waarin de bekwaamheden, het scheppingsvermogen en de dynamiek worden gestimuleerd: goed onderwijs geeft een impuls aan de economie en wapent de jeugd met nieuwe bekwaamheden die noodzakelijk zijn om aanpassing aan de veranderende eisen van het Europese bedrijfsleven mogelijk te maken. Wel stelt het Comité zich de volgende vraag: over welke middelen beschikt men om alle betrokkenen te motiveren ?

4.3. Die motiveringsmiddelen moeten volgens het Comité eveneens worden gevonden ter bevordering van de mobiliteit van leerlingen, onderwijsgevenden en ander onderwijspersoneel, waarvan het hoofddoel is te bereiken dat meer studenten een aanvullende studieperiode in een andere lid-staat doorbrengen, de uitwisseling van onderwijzend personeel te stimuleren en zo de kwaliteit van onderwijs en opleiding te vergroten.

4.4. Het Comité wijst daarbij wel op de dringende noodzaak om de wederzijdse erkenning van universitaire diploma's, kwalificaties en studieperioden te bespoedigen; zonder die wederzijdse erkenning heeft mobiliteit geen enkele zin. De acties van de lid-staten moeten worden gecoördineerd om de grootste struikelblokken op de weg naar mobiliteit te verwijderen.

4.5. Over de uitwisseling van jongeren en medewerkers in de sociaal-educatieve sfeer heeft het Comité zijn mening al gegeven in zijn adviezen over "Jeugd voor Europa" en "Actieprogramma SOCRATES" (rapporteur: de heer van Dijk).

4.6. Afstandsonderwijs vormt een belangrijk actieterrein. De uitdrukking "leren op afstand" wordt gebruikt voor iedere vorm van studie die niet onder het rechtstreekse en voortdurende toezicht van een schoolhoofd staat, maar wel de organisatorische steun en advies krijgt van een onderwijsinstelling, en aansluit bij het onderwijs dat in die instelling wordt gegeven. Het betrokken schoolhoofd moet zelfstandig kunnen functioneren en uiteraard bevoegd zijn om contracten te sluiten, omdat hij/zij in laatste instantie verantwoordelijk is voor de doeltreffendheid van het gegeven onderwijs. Wat dat laatste betreft, vindt het Comité dat geen enkele onderwijstechniek persoonlijk contact kan vervangen.

4.6.1. Het afstandsonderwijs zou een middel kunnen zijn om een Europese dimensie te geven aan de opleiding van studenten die niet over de mogelijkheid beschikken om een studietijdvak in het buitenland door te brengen. De wederzijdse erkenning van de op die wijze verkregen kwalificaties is ook een belangrijke voorwaarde voor het welslagen van dit systeem, met name gezien het internationale karakter van de markt.

Gedaan te Brussel, 27 april 1994.

De Voorzitter

van het Economischen Sociaal Comité

Susanne TIEMANN

(1) PB nr. C 148 van 30. 5. 1994.

(2) "1. De Gemeenschap draagt bij tot de ontwikkeling van onderwijs van hoog gehalte door samenwerking tussen de lid-staten aan te moedigen en zo nodig door hun activiteit te ondersteunen en aan te vullen, met volledige eerbiediging van de verantwoordelijkheid van de lid-staten voor de inhoud van het onderwijs en de opzet van het onderwijsstelsel en van hun culturele en taalkundige verscheidenheid."