ACTIVITEITENVERSLAG VAN HET COMITÉ VAN TOEZICHT VAN OLAF — 2020

(2021/C 364/01)

Leden van het Comité van toezicht van OLAF

De heer Jan MULDER

Voorzitter van het Comité van toezicht van OLAF

Lid van het Comité sinds 23 januari 2017, voorzitter sinds 1 maart 2017

Voormalig lid van het Europees Parlement, Nederland

Mevrouw Maria Helena FAZENDA

Lid van het Comité sinds 23 januari 2017

Algemeen secretaris van het systeem voor de binnenlandse veiligheid, Portugal.

Openbaar aanklager

De heer Petr KLEMENT

Lid van het Comité tot 1 september 2020

Bureau van de procureur-generaal, Tsjechië

Openbaar aanklager

Mevrouw Grażyna STRONIKOWSKA

Lid van het Comité sinds 13 juli 2016

Landelijk parket, Warschau, Polen

Openbaar aanklager

De heer Rafael MUÑOZ LÓPEZ-CARMONA

Lid van het Comité sinds 1 december 2017

Hoofd van de ondersteunende eenheid van de algemene rekenkamer van de staat bij het speciaal parket tegen corruptie en georganiseerde misdaad, Spanje

Auditeur, advocaat, econoom

Mevrouw Dobrinka MIHAYLOVA

Lid van het Comité sinds 18 november 2020

Uitvoerend Agentschap voor de audit van fondsen van de Europese Unie, Bulgarije

Directeur van het directoraat voor de audit van regionale beleidsfondsen

VOORWOORD

Dit jaarverslag begint op een manier waarop waarschijnlijk veel andere verslagen over 2020 van start zullen gaan, gezien de ingrijpende gevolgen van de coronapandemie voor de EU-instellingen en alle burgers in Europa en de rest van de wereld. Ondanks de ongekende impact van de COVID-19-pandemie in 2020 bleef het Comité werken aan zijn overeengekomen plan, met maandelijkse plenaire vergaderingen die online plaatsvonden.

In 2020 en in tegenstelling tot de situatie in de voorgaande jaren, was het personeelsbestand van het secretariaat van het Comité volledig en met de komst van het nieuwe hoofd van het secretariaat werd een nieuw elan aan de werking ervan gegeven. Een groot deel van de werkzaamheden in 2020 is besteed aan uitwisselingen en beraadslagingen met de drie betrokken instellingen (Commissie, Parlement en Raad) over de herziening van Verordening (EU, Euratom) nr. 883/2013 van het Europees Parlement en de Raad (1) om rekening te houden met de recente oprichting van het Europees Openbaar Ministerie (EOM).

Op uitdrukkelijk verzoek van het Comité werd in de nieuwe gewijzigde OLAF-Verordening (EU, Euratom) 2020/2223 van het Europees Parlement en de Raad (2) voor het eerst duidelijk gesteld dat wij toegang moeten krijgen tot alle informatie en documenten van OLAF die wij nodig achten om onze toezichthoudende en controlerende taken uit te voeren.

Deze juridische verduidelijking was meer dan welkom en heeft verstrekkende gevolgen, aangezien OLAF en het Comité hierdoor nieuwe onderlinge werkafspraken konden maken in overeenstemming met de bepalingen van de gewijzigde OLAF-verordening. Deze verordening stelde ook de noodzakelijke voorwaarden vast om het secretariaat in de nabije toekomst opnieuw administratief onder te brengen bij OLAF, terwijl het hier volledig onafhankelijk van blijft.

De directeur-generaal van OLAF nam aan vrijwel alle regelmatige vergaderingen van het Comité deel. Wij verwelkomen dit ten zeerste, omdat hierdoor goede trouw, wederzijds vertrouwen en respect worden versterkt — essentiële ingrediënten voor een gezond en betekenisvol controle- en toezichtkader.

In 2020 bracht het Comité, ondanks de beperkingen van de coronacrisis, twee adviezen uit:

— Advies nr. 1/2020 over door OLAF afgewezen zaken met betrekking tot leden van de EU-instellingen;

— Advies nr. 2/2020 over het voorontwerp van begroting van OLAF voor 2021.

Het advies over de door OLAF afgewezen zaken werd verwelkomd door OLAF en ook door het Parlement en de Raad, omdat het licht werpt op een belangrijk gebied waarop de directeur-generaal van OLAF een aanzienlijke mate van discretionaire bevoegdheid uitoefent.

Een groot deel van onze werkzaamheden was ook gewijd aan het bespreken van de goedkeuring van nieuwe werkafspraken met OLAF, met name om het kader te bieden voor de rechtstreekse toegang van het Comité tot het casemanagementsysteem van OLAF (voor de uitvoering van zijn toezichthoudende taken). De besprekingen werden tot ver in 2021 voortgezet en naar verwachting worden de nieuwe werkafspraken in 2021 goedgekeurd.

Er zij ook op gewezen dat de nieuwe gewijzigde OLAF-verordening de nieuwe functie in het leven riep van toezichthouder op de procedurewaarborgen. De toezichthouder behandelt klachten tegen OLAF van “betrokken personen” wegens schending van hun procedurewaarborgen en wordt administratief verbonden aan het Comité van toezicht, waarbij het secretariaat de nodige juridische ondersteuning verleent.

Wat de uitdagingen voor de toekomst betreft, blijft het Comité vastbesloten om OLAF alle bijstand te verlenen die het nodig heeft om zijn samenwerking met het EOM tot een succes te maken en tevens de soepele werking van de nieuwe toezichthouder te waarborgen.

In de loop van het jaar heeft het Comité ook regelmatig informatie verstrekt aan de Raad, het Parlement, de Commissie en andere belanghebbenden over zijn monitoringactiviteiten en adviezen.

Tot slot is het Comité dankbaar voor de goede samenwerking met het secretariaat en voor de juridische ondersteuning en bijstand die het aan zijn leden heeft verleend.

Jan MULDER Voorzitter van het Comité van toezicht van OLAF

INHOUDSOPGAVE

Voorwoord 2

Inhoudsopgave 3

Over ons 4

(i) Comité van toezicht van het Europees Bureau voor fraudebestrijding (OLAF) 4

(ii) Het secretariaat 4

Taakomschrijving 4

Toezichthoudende taken van het Comité van toezicht 5

(i) Toezicht op de begroting en middelen van OLAF: Advies nr. 2/2020 over het voorontwerp van begroting van OLAF 5

(ii) Toezicht op zaken 6

(iii) Toezicht op de duur van OLAF-onderzoeken 7

Toezicht op de toepassing van procedurewaarborgen 10

Zaken waarin geen gehoor werd gegeven aan de aanbevelingen van OLAF 12

Prioriteiten van het beleid inzake onderzoeken van OLAF en richtlijnen voor onderzoek 13

Advies nr. 1/2020: Afgewezen zaken met betrekking tot leden van de EU-instellingen 14

Herziening van Verordening (EU, Euratom) nr. 883/2013 en de toezichthouder op de procedurewaarborgen 15

Bestuur van het Comité van toezicht 15

OVER ONS

(i) Comité van toezicht van het Europees Bureau voor fraudebestrijding (OLAF)

1. Het Comité van toezicht van het Europees Bureau voor fraudebestrijding (OLAF) is een onafhankelijk orgaan dat door het Europees Parlement, de Raad en de Europese Commissie in onderlinge overeenstemming wordt benoemd ( 3 )

2. Het Comité van toezicht houdt toezicht op de wijze waarop OLAF zich van zijn onderzoekstaak kwijt, ter versterking van de onafhankelijke uitoefening van de bevoegdheden die OLAF bij Verordening (EU, Euratom) nr. 883/2013 (hierna “de OLAF-verordening” genoemd) zijn toegekend. Het Comité ziet ook toe op de naleving door OLAF van de procedurewaarborgen voor de personen of instanties die betrokken zijn bij onderzoeken.

3. Het Comité is samengesteld uit vijf onafhankelijke, externe deskundigen die voor een termijn van vijf jaar worden benoemd (hierna “de leden” genoemd) ( 4 ) . De leden vervullen hun rol volledig onafhankelijk en vragen noch aanvaarden instructies van welke regering of welk(e) instelling, orgaan of instantie van de EU dan ook.

4. Het interne reglement van orde van het Comité ( 5 ) bevat de regels voor de samenstelling, de werkwijze en de werkmethoden van het Comité (de procedures volgens welke het zijn toezichthoudende rol vervult overeenkomstig de bepalingen van de OLAF-verordening), alsook de inhoudelijke voorwaarden volgens welke zijn werkzaamheden moeten worden verricht. Er moet worden beklemtoond dat het Comité zijn toezichthoudende activiteit uitvoert zonder inmenging in lopende OLAF-onderzoeken.

5. Tot slot brengt het Comité verslag uit aan de aanstellende instellingen en brengt het het publiek, het maatschappelijk middenveld en relevante nationale autoriteiten op de hoogte van zijn rol en activiteiten.

(ii) Het secretariaat

6. Het Comité wordt in zijn werkzaamheden permanent bijgestaan door een secretariaat. Overeenkomstig de OLAF-verordening staat het secretariaat onder rechtstreeks gezag van het Comité en opereert het los van de Commissie. Het speelt een belangrijke rol in het faciliteren van en het bijdragen tot de prestaties van de toezichthoudende taken die het Comité vervult.

7. Het secretariaat is samengesteld uit EU-personeel. Het secretariaat houdt toezicht op de activiteiten van OLAF en legt de resultaten van zijn toezichthoudende en controlerende activiteiten ter overweging en goedkeuring voor aan de leden van het Comité. Het secretariaat helpt de leden van het Comité hun taken efficiënt uit te voeren en versterkt zo de onafhankelijkheid van OLAF. Geconfronteerd met de uitdagingen die COVID-19 met zich meebracht, heeft het secretariaat, net als de rest van de Commissie, in 2020 zijn activiteiten aan een onlineomgeving aangepast en het werkprogramma uitgevoerd zoals overeengekomen was met het Comité van toezicht.

TAAKOMSCHRIJVING

Artikel 15, lid 1, van Verordening (EU, Euratom) nr. 883/2013: Het Comité van toezicht houdt geregeld toezicht op de wijze waarop het Bureau zich van zijn onderzoekstaak kwijt, ter versterking van de onafhankelijkheid die het Bureau bij de uitoefening van de bij deze verordening toegekende bevoegdheden in acht neemt. Het Comité van toezicht monitort in het bijzonder de ontwikkelingen betreffende de toepassing van de procedurewaarborgen en de duur van onderzoeken, in het licht van de overeenkomstig artikel 7, lid 8, door de directeur-generaal verstrekte informatie.

8. Het Comité van toezicht is opgericht om de onafhankelijkheid van OLAF te versterken en te waarborgen door regelmatig toezicht te houden op zijn onderzoekstaak en om de directeur-generaal bij te staan in de uitvoering van zijn/haar taken. Het wijdt zich volledig aan deze taak. Het Comité vervult zijn ondersteunende rol voor de directeur-generaal van OLAF door OLAF zo goed mogelijk in staat te stellen doeltreffend op te treden als strenge en onpartijdige EU-onderzoeksinstantie, die volledig is gevrijwaard van ongepaste druk en inmenging van buitenaf. Het Comité zal OLAF altijd ondersteunen bij zijn inspanningen om nog beter te functioneren en om een centrale rol te spelen in de nieuwe Europese rechtsruimte. In dit opzicht zal de bijstand van OLAF aan, zijn steun voor en zijn samenwerking met het EOM van essentieel belang zijn voor het beschermen van de financiële belangen van de EU.

9. Het Comité voorziet de directeur-generaal van OLAF en de instellingen van uitgebreide adviezen en verslagen over de lopende onderzoeken van OLAF (zonder zich hierin te mengen). Gedurende de gehele verslagperiode deed het Comité van toezicht er alles aan om een degelijke werkrelatie met de directeur-generaal van OLAF tot stand te brengen, om de kwaliteit van de informatie die OLAF regelmatig aan het Comité heeft gestuurd, te verbeteren. In 2020 bespraken het Comité en OLAF nieuwe werkafspraken om de toegang tot de informatie van het Comité te verbeteren (in afwachting van de toegangsregels in het kader van de nieuwe gewijzigde OLAF-verordening, Verordening (EU, Euratom) 2020/2223). Dit geldt met name voor verslagen over onderzoeken die langer dan twaalf maanden duren, individuele klachten tegen onderzoeken van OLAF, en de aanbevelingen van OLAF waaraan de betrokken autoriteiten geen gehoor hebben gegeven. Het Comité neemt ook actief deel aan de jaarlijkse interinstitutionele gedachtewisselingen over het functioneren van OLAF, en houdt daarbij consequent vast aan het standpunt dat de prioriteiten van het beleid van OLAF inzake onderzoeken moeten aansluiten bij de belangrijkste begrotingsuitgaven van de EU.

10. Het Comité moet verantwoording afleggen aan de instellingen die zijn leden hebben benoemd, en zijn meest recente jaarlijkse activiteitenverslag is besproken met de commissaris voor Begroting en Personeelszaken, de secretaris-generaal van de Commissie, de Commissie begrotingscontrole van het Europees Parlement (CONT), en de werkgroep van de Raad inzake fraude.

11. Het Comité hield tien plenaire vergaderingen ( 6 ) en nodigde daarvoor consequent de directeur-generaal van OLAF en diens medewerkers uit om onderwerpen die voor het Comité en de werkzaamheden van OLAF belangrijk zijn, te bespreken en hierover te worden geïnformeerd. In de verslagperiode werden leden van het Comité aangewezen als rapporteurs om specifieke delen van het werkplan van het Comité uit te werken en op te volgen. Zij werkten nauw samen met het secretariaat bij het opstellen van door het Comité vast te stellen ontwerpadviezen en verslagen.

TOEZICHTHOUDENDE TAKEN VAN HET COMITÉ VAN TOEZICHT

(i) Toezicht op de begroting en middelen van OLAF: Advies nr. 2/2020 over het voorontwerp van begroting van OLAF (7)

Artikel 6, lid 2, van Besluit 1999/352/EG, EGKS, Euratom van de Commissie van 28 april 1999 houdende oprichting van het Europees Bureau voor fraudebestrijding (8) , zoals gewijzigd bij Besluit 2013/478/EU (9): 2. De directeur-generaal doet de directeur-generaal Begroting, na raadpleging van het comité van toezicht, tijdig een voorontwerp van begroting toekomen, dat bestemd is om te worden opgenomen in de aan het Bureau gewijde bijlage van de afdeling “Commissie” van de algemene begroting van de Europese Unie. Artikel 15, lid 1, derde alinea, van Verordening (EU, Euratom) nr. 883/2013: Het Comité van toezicht voorziet de directeur-generaal van adviezen, die in voorkomend geval vergezeld gaan van aanbevelingen, onder meer betreffende de middelen die nodig zijn om de onderzoekstaak van het Bureau uit te voeren […]. Overweging 37 van Verordening (EU, Euratom) nr. 883/2013: Het Bureau dient bij de uitvoering van zijn taak onafhankelijk te zijn. Ter versterking van deze onafhankelijkheid dient het Bureau te worden onderworpen aan regelmatige monitoring van zijn onderzoekswerkzaamheden door een Comité van toezicht, dat is samengesteld uit externe, onafhankelijke, personen die bijzonder deskundig zijn op de werkterreinen van het Bureau. Het Comité van toezicht dient zich niet te mengen in de wijze waarop lopende onderzoeken worden verricht. Het dient tevens de directeur van het Bureau bij te staan bij de uitvoering van diens taken.

12. Het Comité betreurt dat de informatiestroom van OLAF met betrekking tot het voorontwerp van begroting voor 2021 vertraging heeft opgelopen. Wij aanvaarden echter dat dit te wijten is aan de uitzonderlijk late goedkeuring van het nieuwe MFK en de daarmee samenhangende begroting en aan de gevolgen van de COVID-19-uitbraak.

13. In 2020 bracht het Comité een advies uit over het voorontwerp van begroting van OLAF voor 2021 en analyseerde het de uitvoering van de voor 2020 goedgekeurde begroting van OLAF. Bij het beoordelen van het voorontwerp van begroting voor 2021 richtten wij ons met name op: 1) de personeelsstrategie van OLAF; 2) de financiële en operationele effecten van de uitvoering van het nieuwe casemanagementsysteem van OLAF (het “OCM”); 3) de gevolgen voor de begroting van OLAF die de oprichting van het EOM met zich meebrengt.

14. Het Comité was van oordeel dat het voorontwerp van begroting voor 2021 van OLAF in overeenstemming was met de middelen die nodig zijn om onderzoeken efficiënt uit te voeren.

15. Het Comité heeft opnieuw zijn bezorgdheid geuit over de manier waarop het project voor het casemanagementsysteem (OCM) van OLAF tot dusver is uitgevoerd. Het Comité herhaalde zijn aanbeveling van voorgaande jaren dat de directeur-generaal de dienst Interne Audit van de Commissie verzoekt om een evaluatie achteraf van het OCM uit te voeren, met bijzondere aandacht voor alle kosten van het project sinds de start ervan, ervaringen van gebruikers en efficiëntiewinst ten opzichte van het vorige casemanagementsysteem (“CMS”) van OLAF. Voor het Comité moet een dergelijke audit of zelfs een intern evaluatieverslag aan het einde van het project de directeur-generaal van OLAF in staat stellen om te besluiten of het OCM uiteindelijk moet worden vervangen door een andere oplossing die reeds door soortgelijke onderzoeks- en handhavingsautoriteiten van de EU wordt gebruikt. In 2020 stelde OLAF het Comité ervan in kennis dat het OCM niet tijdig kon worden voltooid vanwege nieuwe functies die verder moesten worden ontwikkeld. Het Comité herhaalt zijn wens dat dit project begin 2021 eindelijk wordt afgerond en behoudt zich het recht voor om (in de nabije toekomst) te kijken naar de werkelijke toegevoegde waarde van dit project.

16. Wat personeel betreft, steunde het Comité het verzoek van OLAF om extra posten op basis van aanbevelingen van de Europese Rekenkamer, die door de Commissie werden aanvaard, en op basis van de nadelige gevolgen van de overplaatsing van OLAF-personeel naar het EOM. Dit zou met name de deskundigheid van OLAF in nationale rechterlijke aangelegenheden versterken en ervoor zorgen dat zijn onderzoekstaak naar behoren wordt voortgezet. Bovendien zijn wij van mening dat de toekomstige werklast van OLAF waarschijnlijk zal toenemen, hetgeen een passende verhoging van de middelen vereist.

(ii) Toezicht op zaken

Artikel 15, lid 1, van Verordening (EU, Euratom) nr. 883/2013: Het Comité van toezicht houdt geregeld toezicht op de wijze waarop het Bureau zich van zijn onderzoekstaak kwijt […]. Artikel 4 van Besluit 1999/352/EG, EGKS, Euratom van de Commissie van 28 april 1999 houdende oprichting van het Europees Bureau voor fraudebestrijding, zoals gewijzigd bij Besluit 2013/478/EU: […] [Het] Comité [van toezicht] oefent regelmatige controle op de vervulling van de onderzoekstaak van het Bureau uit.

Gezamenlijk advies van de juridische diensten van het Europees Parlement, de Raad en de Commissie van 5 september 2016: Het gezamenlijk advies onderstreept dat het Comité van toezicht krachtens Verordening (EU, Euratom) nr. 883/2013 gemachtigd is informatie te ontvangen van de directeur-generaal van OLAF: — betreffende zaken waarbij informatie is overgedragen aan nationale gerechtelijke autoriteiten, zelfs wanneer OLAF geen onderzoek heeft uitgevoerd; — betreffende zaakgerelateerde informatie over alle zaken, met inbegrip van lopend onderzoek, en niet alleen informatie betreffende gesloten zaken; — wat de rapportageverplichtingen van de directeur-generaal van OLAF betreft, veronderstelt Verordening (EU, Euratom) nr. 883/2013 een actieve informatieplicht voor OLAF. Daarbij volstaat het verlenen van zuiver passieve elektronische toegang tot OLAF-databanken niet om te voldoen aan de verplichtingen van de directeur-generaal van OLAF zoals vastgelegd in Verordening (EU, Euratom) nr. 883/2013.

17. Het Comité houdt actief en geregeld toezicht op de wijze waarop OLAF onderzoeken verricht om de onafhankelijkheid van OLAF te versterken en de directeur-generaal bij te staan in de uitvoering van zijn taken. Het Comité heeft rapporteurs aangewezen om toezicht te houden op bepaalde gevoelige interne onderzoeken en op andere dossiers waarin de directeur-generaal van OLAF, na beoordeling van binnenkomende informatie, heeft besloten geen onderzoek in te leiden (“afgewezen zaken”).

18. Het Comité wijst erop dat het als onafhankelijk orgaan een bevoorrechte positie bekleedt om de aan het Comité opgedragen toezichthoudende en controlerende taken uit te voeren. Het Comité waarborgt dat zijn werkzaamheden bij het onderzoeken van door OLAF gemelde zaken voornamelijk gericht blijven op: — het potentiële risico voor de onafhankelijke uitvoering van onderzoeken; — de naleving van de procedurewaarborgen en de grondrechten; — de naleving van de algemene beginselen en onderzoeksregels; — de beoordeling van de kwaliteit van de dossiers en de informatie in het OCM; — de overeenstemming met de richtsnoeren voor het OLAF-personeel betreffende onderzoeksprocedures.

(iii) Toezicht op de duur van OLAF-onderzoeken

Artikel 15, lid 1, van Verordening (EU, Euratom) nr. 883/2013: Het Comité van toezicht houdt geregeld toezicht op de wijze waarop het Bureau zich van zijn onderzoekstaak kwijt, ter versterking van de onafhankelijkheid die het Bureau bij de uitoefening van de bij deze verordening toegekende bevoegdheden in acht neemt. Artikel 15, lid 1, tweede alinea, van Verordening (EU, Euratom) nr. 883/2013 Het Comité van toezicht monitort in het bijzonder de ontwikkelingen betreffende de toepassing van de procedurewaarborgen en de duur van onderzoeken, in het licht van de overeenkomstig artikel 7, lid 8, door de directeur-generaal verstrekte informatie. Artikel 7, lid 5, van Verordening (EU, Euratom) nr. 883/2013 De onderzoeken worden zonder onderbreking verricht gedurende een periode die in redelijke verhouding moet staan tot de omstandigheden en de complexiteit van de zaak. Artikel 7, lid 8, van Verordening (EU, Euratom) nr. 883/2013 Indien een onderzoek niet kan worden afgesloten binnen twaalf maanden nadat het is geopend, brengt de directeur-generaal, na het verstrijken van die twaalf maanden, en vervolgens om de zes maanden, verslag uit aan het Comité van toezicht, onder vermelding van de redenen die het oponthoud veroorzaken en de overwogen maatregelen om het onderzoek sneller te doen verlopen.

Algemene opmerkingen

19. Toezicht op de duur van OLAF-onderzoeken is een van de belangrijkste manieren waarop het Comité bijdraagt aan de onafhankelijkheid van OLAF.

20. De verplichting tot inachtneming van een redelijke termijn bij de afwikkeling van administratieve procedures vormt een algemeen beginsel van het recht van de EU en is onderdeel van het recht op behoorlijk bestuur (artikel 41, lid 1, van het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie ( 10 ) ). Volgens de rechtspraak moet, wanneer de duur van een procedure niet in het EU-recht is vastgesteld, de redelijkheid van de desbetreffende periode worden beoordeeld in het licht van alle omstandigheden die op elk afzonderlijk geval van toepassing zijn en, in het bijzonder, het belang van de zaak voor de betrokken persoon, de complexiteit ervan en de houding van de partijen bij de zaak (11).

21. Uit deze vaste rechtspraak en uit artikel 7, lid 5, van de OLAF-verordening volgt dat de procedure voor OLAF zonder onderbreking moet worden verricht en niet langer mag duren dan een redelijke periode, die aan de hand van de omstandigheden en de complexiteit van elke zaak moet worden vastgesteld ( 12 )

22. Het Comité acht het ook van cruciaal belang om zijn rol te benadrukken, zoals verduidelijkt door vaste EU-rechtspraak ( 13 ) , en onderstreept het toepassingsgebied van zijn monitoringactiviteit in de specifieke context van onderzoeken die langer dan twaalf maanden duren.

23. Door geregeld toezicht op de duur van OLAF-onderzoeken en de oorzaken van eventuele vertragingen te houden, tracht het Comité allereerst na te gaan of er geen externe of interne verstoring van de onpartijdigheid van een onderzoek plaatsvindt, of gelijke behandeling wordt gewaarborgd, en of de opgelopen vertragingen in verhouding zijn en door de complexiteit en/of omstandigheden van het desbetreffende onderzoek worden gerechtvaardigd.

24. Ten tweede kan een langdurig onderzoek dat niet door de omstandigheden en/of complexiteit van een bepaalde zaak kan worden gerechtvaardigd, ernstige nadelige gevolgen hebben voor: (i) de rechten van de verdediging van de betrokken personen (die er recht op hebben dat onderzoeken die op hen van toepassing zijn, binnen een redelijke termijn worden afgehandeld krachtens artikel 41 van het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie), en (ii) de opvolging van het onderzoek (d.w.z. dat het na verloop van tijd steeds moeilijker wordt om bewijsmateriaal te verzamelen). Door toezicht te houden op de duur van de onderzoeken van OLAF, zorgt het Comité er dus voor dat de procedurele rechten die overeenkomstig artikel 41 van het Handvest worden gewaarborgd, worden geëerbiedigd.

25. Bovendien is het toezicht door het Comité bedoeld om ervoor te zorgen dat de resultaten en bevindingen van OLAF-onderzoeken in aanmerking worden genomen en dat hier naar behoren gehoor aan wordt gegeven door de betrokken instellingen, organen en diensten van de EU en door de betrokken lidstaten. De gerechtelijke, financiële of disciplinaire maatregelen en het potentieel voor strafvervolging en terugvordering kunnen onherroepelijk in gevaar worden gebracht, in het bijzonder als gevolg van de verjaring van zaken (verjaring krachtens het toepasselijke nationale recht) of omdat de nationale gerechtelijke autoriteiten geen adequaat onderzoek kunnen verrichten voor gebeurtenissen die lang geleden hebben plaatsgevonden.

26. Door toezicht te houden op de duur van onderzoeken, controleert het Comité ten slotte of de aan OLAF toegewezen personele en financiële middelen efficiënt zijn gebruikt. Dit kan van invloed zijn op de goedkeuring van de prioriteiten van het beleid inzake onderzoeken en de totale begroting van OLAF.

27. Er moet worden benadrukt dat deze specifieke rol, die aan het Comité wordt toevertrouwd overeenkomstig artikel 7, lid 8, van de OLAF-verordening, vereist dat het Comité per geval een analyse uitvoert van elk onderzoek dat ouder is dan twaalf maanden, om ervoor te zorgen dat de onderzoeken van OLAF zonder onderbreking worden verricht gedurende een periode die in redelijke verhouding moet staan tot de omstandigheden en de complexiteit van de desbetreffende zaak. Om dat mandaat te kunnen uitvoeren, heeft het Comité ten minste rechtstreekse en onbeperkte toegang nodig tot die onderdelen van het dossier die van essentieel belang zijn om inzicht in de zaak te verkrijgen, de betrokken persoon/personen te identificeren, en de tijdlijn van de onderzoeksmaatregelen en de door OLAF genomen besluiten in verband met dossierbeheer te volgen. Het Comité neemt daarbij de onafhankelijkheid van OLAF bij het verrichten van onderzoeken ten volle in acht en mengt zich op generlei wijze in de uitvoering van die onderzoeken.

Toegang tot met een zaak verband houdende informatie

28. De inhoud en de kwaliteit van de door de directeur-generaal aan het Comité van toezicht verstrekte informatie over zaken die meer dan twaalf maanden lopen, is een langlopende kwestie en in de afgelopen jaren hebben het Comité en OLAF hier intensieve discussies over gevoerd ( 14 )

29. In zijn vorige jaarverslag heeft het Comité verslag uitgebracht over de diepgaande analyse van het door OLAF in 2019 voorgestelde herziene rapporteringsmodel ( 15 ) . Het Comité concludeerde dat deze modellen, zelfs al kunnen zij worden beschouwd als een verbetering ten opzichte van de vorige (door OLAF van 2013 tot en met maart 2019 gebruikte) modellen, nog steeds niet voorzien in de behoeften van het Comité wat betreft de kwaliteit en volledigheid van de informatie die ze bevatten. Tijdens de referentieperiode zette het Comité zijn dialoog voort met de directeur-generaal van OLAF over manieren om toegang te herstellen tot zaakgerelateerde informatie van de periode vóór 2013 die beschikbaar en geregistreerd is in het casemanagementsysteem van OLAF (OCM). Zonder deze toegang kan het Comité niet doeltreffend toezicht houden op de onafhankelijkheid van OLAF bij het uitvoeren van zijn externe en interne onderzoeken. Het Comité verwacht (16) dat in de loop van 2021 een passende oplossing voor deze belangrijke kwestie wordt gevonden door middel van onderling overeengekomen nieuwe werkafspraken.

In 2020 door het Comité ontvangen verslagen van onderzoeken die langer dan twaalf maanden duren

30. In zijn laatste activiteitenverslag merkte het Comité op dat bijna 40 % van de in 2019 gerapporteerde afzonderlijke zaken langer dan 24 maanden duurde ( 17 ) . Derhalve besloot het Comité zijn toezichthoudende activiteit in 2020 te richten op 40 zaken die eind 2019 al meer dan 36 maanden in behandeling waren en verzocht het om volledige toegang tot deze dossiers. Het Comité verwacht in de loop van 2021 een advies over deze zaken uit te brengen.

31. In 2020 ontving het Comité 619 verslagen van OLAF over 412 afzonderlijke onderzoeken die meer dan twaalf maanden duurden. Van deze afzonderlijke zaken duurde 33 % meer dan twaalf maanden en 18 % meer dan 18 maanden. 48 % van alle gemelde zaken duurde langer dan 24 maanden (figuur 1). De sectoruitsplitsing van OLAF-onderzoeken is opgenomen in figuur 2. Figuur 1 412 afzonderlijke zaken — 2020 Figuur 2 412 afzonderlijke zaken — 2020

TOEZICHT OP DE TOEPASSING VAN PROCEDUREWAARBORGEN

Artikel 15, lid 1, tweede alinea, van Verordening (EU, Euratom) nr. 883/2013: Het Comité van toezicht monitort in het bijzonder de ontwikkelingen betreffende de toepassing van de procedurewaarborgen […]. Artikel 17, lid 7, van Verordening (EU, Euratom) nr. 883/2013: De directeur-generaal stelt een mechanisme in voor interne advisering en controle, mede omvattende een wettigheidstoetsing, onder meer met betrekking tot de eerbiediging van de procedurewaarborgen en de grondrechten van de betrokken personen […]. Artikel 9 van Verordening (EU, Euratom) nr. 883/2013: Procedurewaarborgen (hier vanwege de lengte van het artikel niet vermeld)

Aan OLAF gemelde individuele klachten over zijn onderzoeken

32. Artikel 9 van de OLAF-verordening bevat een opsomming van de beginselen en procedurewaarborgen die OLAF bij het verrichten van een onderzoek moet toepassen. Artikel 15, lid 1, tweede alinea, van de verordening belast het Comité met de specifieke taak om erop toe te zien dat OLAF bij de uitoefening van zijn onderzoekstaak procedurewaarborgen in acht neemt. Het is vaste rechtspraak dat OLAF de in het recht van de Unie, in het bijzonder in het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie, verankerde grondrechten moet eerbiedigen ( 18 )

33. Personen naar wie of organen waarnaar een OLAF-onderzoek is ingesteld, kunnen rechtstreeks een klacht indienen bij de directeur-generaal van OLAF. De procedure van OLAF voor de behandeling van dergelijke klachten wordt uitvoerig beschreven en is openbaar toegankelijk op de website van OLAF ( 19 ) . De directeur-generaal heeft actie ondernomen om ervoor te zorgen dat verslagen betreffende individuele klachten minimaal twee keer per jaar naar het Comité worden gestuurd.

34. In 2020 heeft OLAF in totaal elf klachten ontvangen. Het ontving geen klachten op basis van artikel 90 bis van het Ambtenarenstatuut.

35. De belangrijkste aantijgingen hadden betrekking op: (i) schending van het recht om te worden gehoord; (ii) schending van het recht op toegang tot het onderzoek (met name tot documenten die als belastend bewijsmateriaal worden gebruikt); (iii) een vermeend foutief besluit om een onderzoek te openen; (iv) schending van het recht op informatie over de opening van een extern OLAF-onderzoek. Bovendien wordt OLAF in enkele klachten beschuldigd van onregelmatigheden/vooringenomenheid/gebrek aan onpartijdigheid bij het voeren van gesprekken en van een belangenconflict bij de aangewezen onderzoeker. Bij het beoordelen van deze aantijgingen had het Comité toegang tot de relevante documenten in de dossiers.

36. Aantijgingen: groep i) — het recht om te worden gehoord Het Comité merkt op dat voor een doeltreffende uitoefening van dit recht de betrokken persoon of instanties van alle hun betreffende feiten in kennis moeten worden gesteld. Derhalve moet OLAF een volledig overzicht van alle ter zake doende feiten verstrekken en alle door deze persoon/instanties gemaakte opmerkingen nauwkeurig bijhouden. In bijna alle geanalyseerde klachten voerde(n) de klager(s) de volgende argumenten aan: a) de door OLAF in de “samenvatting van de feiten” vermelde feiten waren onvolledig/niet duidelijk/niet juist, waarmee hun de kans wordt ontnomen om opmerkingen in te dienen (artikel 9, lid 4, van de OLAF-verordening); b) de verklaringen (die tijdens controles ter plaatse zijn verstrekt) zijn niet naar behoren geregistreerd, of c) de door OLAF gegeven termijn om opmerkingen in te dienen, was te kort. In sommige gevallen verzochten de klagers om tijdens een mondelinge hoorzitting of een onderhoud te worden gehoord.

37. Het Comité concludeerde dat de voornoemde aantijgingen ongegrond waren en dat OLAF de betrokken partijen een duidelijke en volledige “samenvatting van de feiten” had bezorgd met de mogelijkheid om opmerkingen over die feiten in te dienen. OLAF had ook aanvullende informatie verstrekt en de termijn verlengd om te reageren wanneer daarom werd gevraagd en in één zaak “feitelijke onjuistheden” gecorrigeerd.

38. Met betrekking tot de verzoeken “om gehoord te worden tijdens een mondelinge hoorzitting” merkt het Comité op dat artikel 9, lid 4, van de OLAF-verordening vereist dat, zodra het onderzoek is afgerond en voordat er conclusies worden getrokken waarin de betrokken persoon met naam wordt genoemd, die persoon in de gelegenheid moet worden gesteld om een oordeel te geven over alle feiten die op hem/haar betrekking hebben. OLAF mag echter bepalen op welke manier de betrokken persoon in de gelegenheid wordt gesteld om een oordeel te geven. Er bestaat dus niet zoiets als het recht op een “mondelinge hoorzitting” of om mondeling te worden gehoord.

39. Aantijgingen: groep ii) — toegang tot documenten Overeenkomstig EU-rechtspraak kan een persoon tegen wie een onderzoek loopt, zich noch op het beginsel van eerbiediging van de rechten van de verdediging, noch op artikel 41 van het Handvest (het recht van eenieder om toegang te krijgen tot zijn dossier) beroepen om toegang te krijgen tot de onderzoeksdossiers en/of het eindverslag van OLAF. De gerechten van de EU hebben steeds geconcludeerd dat de doeltreffendheid en de vertrouwelijkheid van het werk van OLAF en zijn onafhankelijkheid kunnen worden ondermijnd indien de onderzochte personen toegang hebben tot deze documenten voordat (door de ontvangers van de eindverslagen van OLAF) een eindbesluit is genomen dat hen benadeelt. Aangezien onderzoeksverslagen van OLAF en de besluiten om informatie te verstrekken aan nationale gerechtelijke autoriteiten door de rechtspraak niet als bezwarend worden beschouwd, is OLAF niet verplicht om toegang tot het dossier te verlenen voordat een dergelijk besluit is vastgesteld. De rechter heeft dit recht terecht ingeperkt omdat de eerbiediging ervan volledig gewaarborgd is in de latere fasen van het onderzoek (gerechtelijke, tuchtrechtelijke of financiële follow-up) voor de bevoegde nationale of EU-autoriteiten.

40. Aantijgingen: groep iii) — vermeend foutief besluit om een onderzoek te openen Het Comité merkt op dat de directeur-generaal van OLAF krachtens artikel 5, lid 1, van de OLAF-verordening over een ruime beoordelingsmarge beschikt om de hem voorgelegde informatie te beoordelen en te besluiten om al dan niet een onderzoek te openen om deze vermoedens te bewijzen of te weerleggen. Op het eerste gezicht wijst niets in de klachten in kwestie erop dat er sprake is van een kennelijke fout of misbruik bij de uitoefening van de discretionaire bevoegdheid door de directeur-generaal van OLAF.

41. Aantijgingen: groep iv) het recht op informatie over de opening van een extern OLAF-onderzoek De OLAF-verordening vereist niet dat OLAF een betrokken persoon ervan in kennis stelt dat een extern onderzoek is geopend. OLAF heeft het recht de betrokken partijen te gelegener tijd te informeren, rekening houdend met de bijzonderheden van de zaak en mogelijke inmenging in het verloop van het onderzoek.

42. Gebrek aan onpartijdigheid/belangenconflict bij een onderzoeker Het Comité herinnert eraan dat OLAF-onderzoekers EU-ambtenaren zijn van wie verlangd wordt dat zij bij het uitoefenen van hun taken en in hun gedrag uitsluitend de EU-belangen voor ogen houden. Deze positie belet hun om instructies te vragen of te aanvaarden van welke regering, autoriteit, organisatie of persoon dan ook buiten hun instelling. Zij zijn verplicht de hun toegewezen taken op objectieve, onpartijdige en aan de EU loyale wijze uit te oefenen (20). Het Comité vond in de onderzochte zaken geen aanwijzingen dat het onderzoek van OLAF aangetast zou kunnen zijn door een gebrek aan onpartijdigheid of een belangenconflict.

43. Het Comité heeft derhalve geen schending van procedurewaarborgen vastgesteld in de geanalyseerde onderzoeken.

44. Het Comité wijst erop dat met de inwerkingtreding van Verordening (EU, Euratom) 2020/2223, tot wijziging van Verordening (EU, Euratom) nr. 883/2013, de toezichthouder op de procedurewaarborgen in de toekomst verantwoordelijk is voor het behandelen van alle klachten die een bij een OLAF-onderzoek ( 21 ) betrokken persoon heeft ingediend met betrekking tot de eerbiediging door OLAF van de procedurewaarborgen en van de regels die van toepassing zijn op de uitvoering van zijn onderzoeken.

Door het Comité van toezicht ontvangen klachten tegen OLAF

45. De functionele mailbox ( 22 ) van het Comité van toezicht is het kanaal voor belanghebbenden en het publiek om het Comité op de hoogte te brengen van zorgen en kwesties die onder zijn bevoegdheid vallen.

46. Het Comité ontvangt vaak klachten over lopende OLAF-onderzoeken of vermeende frauduleuze activiteiten die de financiële belangen van de EU schaden. Dergelijke klachten vallen buiten de bevoegdheid van het Comité, dat geen fraudebestrijdingsorgaan noch een kamer van beroep tegen besluiten van OLAF is.

47. Dat gezegd hebbende, verwijst het Comité ter zake doende informatie door naar OLAF en zal het de afzender dienovereenkomstig in kennis stellen. Het Comité ontving in 2020 een relatief gering aantal klachten tegen besluiten van OLAF of over lopende onderzoeken. In de meeste zaken hadden de partijen in kwestie al een klacht ingediend bij OLAF (en het Comité “ter informatie” in kopie gezet).

ZAKEN WAARIN GEEN GEHOOR WERD GEGEVEN AAN DE AANBEVELINGEN VAN OLAF

Artikel 17, lid 5, punt a), van Verordening (EU, Euratom) nr. 883/2013: De directeur-generaal brengt het Comité van toezicht periodiek op de hoogte van de activiteiten en de uitoefening van de onderzoekstaak van het Bureau, alsmede van de naar aanleiding van onderzoeken ondernomen acties. De directeur-generaal brengt het Comité van toezicht periodiek op de hoogte van: a) de gevallen waarin geen gehoor is gegeven aan de aanbevelingen van de directeur-generaal;

48. Het Comité heeft meermaals gezegd dat het succes van het rechtssysteem niet kan worden afgemeten aan het aantal veroordelingen en dat de resultaten van OLAF niet uitsluitend aan de hand van statistieken kunnen worden beoordeeld. Uit de cijfers blijkt echter dat het percentage tenlasteleggingen in de juridische aanbevelingen van OLAF in de loop der jaren gestaag is gedaald van gemiddeld ( 23 ) 53 % tot 36 % ( 24 ) . Deze cijfers geven reden tot bezorgdheid.

49. Bij het opstellen van een advies over de aanbevelingen van OLAF waaraan geen gevolg werd gegeven, analyseerde het Comité 43 zaken waarin OLAF sinds 1 oktober 2013 aanbevelingen heeft gedaan en waarvoor OLAF tussen 1 maart 2016 en 28 februari 2018 antwoorden heeft ontvangen van de betrokken autoriteiten die de aanbevelingen niet opvolgden.

50. In 2020 had de analyse van het Comité met name betrekking op 43 zaken en 46 OLAF-aanbevelingen (een afzonderlijke zaak kan meer dan één aanbeveling hebben, d.w.z. een juridische, financiële of disciplinaire aanbeveling). De voorlopige analyse van het Comité was dat de huidige controleprocedures van OLAF om een aantal redenen onbevredigend lijken, waaronder het gebrek aan specifieke follow-upteams, het ontbreken (tot 2019) van passende monitoringtools in het OCM om de uitvoering in de 43 geanalyseerde zaken naar behoren op te volgen en de rapportagepraktijken van de bevoegde autoriteiten vanwege het gebruik van ontoereikende rapporteringsmodellen.

51. Uit de voorlopige bevindingen van het Comité bleek ook dat de onderzoeken van OLAF in verscheidene zaken goed onderbouwd waren en dat dit nauwelijks de reden kon zijn waarom de aanbevelingen niet door de ontvangende autoriteiten werden opgevolgd. Aan het eind van het jaar heeft het Comité zijn ontwerpanalyse met OLAF gedeeld. Het Comité stelde in februari 2021 zijn advies vast over de niet- opgevolgde aanbevelingen van OLAF.

PRIORITEITEN VAN HET BELEID INZAKE ONDERZOEKEN VAN OLAF EN RICHTLIJNEN VOOR ONDERZOEK

Artikel 17, lid 5, van Verordening (EU, Euratom) nr. 883/2013: De directeur-generaal bepaalt elk jaar in het kader van het jaarlijkse beheersplan de prioriteiten van het beleid van het Bureau inzake onderzoeken, en legt die prioriteiten aan het Comité van toezicht voor alvorens ze bekend te maken. Artikel 5, lid 1, tweede zin: Bij het besluit van de directeur-generaal van OLAF om al dan niet een onderzoek te openen, wordt rekening gehouden met de prioriteiten van het beleid inzake onderzoeken en het jaarlijkse beheersplan van het Bureau […]. Artikel 16, lid 2, punt a), Gedachtewisseling met de instellingen: De gedachtewisseling kan betrekking hebben op: a) de strategische prioriteiten voor het beleid van het Bureau inzake onderzoeken.

52. Bij het onderzoeken van de prioriteiten van het beleid inzake onderzoeken van OLAF voor 2020 heeft het Comité verscheidene vergaderingen gehouden met de directeur-generaal en heeft het Comité zich hierover uitgesproken tijdens de interinstitutionele gedachtewisselingen. OLAF bleef een benadering hanteren die sterk lijkt op die van voorgaande jaren, waarbij het ervoor kiest zijn prioriteiten op de volgende gebieden te richten: (i) zaken met betrekking tot projecten op het gebied van vervoers- en infrastructuurnetwerken, met name openbare aanbestedingsprocedures; (ii) zaken betreffende projecten die zijn gefinancierd of medegefinancierd door de Europese structuur- en investeringsfondsen (25), het Europees Landbouwgarantiefonds en de pretoetredingsfondsen, waarin de lidstaten of kandidaat-lidstaten mogelijk ontoereikend optreden, of zaken die grensoverschrijdende elementen bevatten; (iii) zaken met betrekking tot mogelijk misbruik van de oorsprongsregels, tariefindeling in zowel preferentiële als niet-preferentiële handelsregelingen en waarderingsgerelateerde fraude bedoeld om de betaling van conventionele douanerechten te ontduiken, zoals tariefmaatregelen die deel uitmaken van het handelsbeschermingsbeleid van de EU; (iv) zaken met betrekking tot de smokkel van tabak, alcohol, namaakgeneesmiddelen en andere voor de gezondheid en veiligheid gevaarlijke goederen en die een inbreuk zouden kunnen vormen op intellectuele-eigendomsrechten en zaken met betrekking tot de illegale productie van tabak; (v) zaken met betrekking tot humanitaire en ontwikkelingshulp aan migranten, vluchtelingen en binnenlands ontheemden, en zaken met betrekking tot andere steun aan deze groepen; (vi) zaken in verband met de beleidsinitiatieven van de Europese Green Deal (milieu, klimaat, voedselzekerheid).

ADVIES Nr. 1/2020: AFGEWEZEN ZAKEN MET BETREKKING TOT LEDEN VAN DE EU-INSTELLINGEN

53. Het doel van de toezichthoudende taken van het Comité is het versterken van de onafhankelijkheid van OLAF bij de correcte uitoefening van de bevoegdheden die het krachtens de OLAF-verordening heeft. Het is derhalve van essentieel belang dat het Comité de volledige cyclus van een door OLAF verricht onderzoek kan controleren, met inbegrip van het belangrijke besluit om al dan niet een onderzoek in te stellen op grond van artikel 5 van de OLAF-verordening.

54. Krachtens artikel 5 van de OLAF-verordening kan de directeur-generaal “een onderzoek openen bij voldoende ernstige verdenking van fraude, corruptie of enige andere onwettige activiteit waardoor de financiële belangen van de Unie worden geschaad”. Hierbij dient de directeur-generaal rekening te houden met de prioriteiten van het beleid inzake onderzoeken en het jaarlijks beheersplan van OLAF, de noodzaak van een efficiënt gebruik van de middelen van OLAF en het evenredigheidsbeginsel. De directeur-generaal beschikt dus over een ruime beoordelingsvrijheid bij het nemen van een dergelijk besluit.

55. De discretionaire bevoegdheid van de directeur-generaal om een onderzoek te openen of een zaak af te wijzen, wordt gecompenseerd door de aan het Comité toevertrouwde rol om nauwlettend te monitoren of dergelijke besluiten volledig onafhankelijk en onpartijdig zijn genomen en in overeenstemming met de toepasselijke procedurewaarborgen ( 26 )

56. In zijn Advies nr. 1/2020 onderzocht het Comité 60 afgewezen zaken waartoe OLAF toegang had verleend (met betrekking tot 2014-2016) en onderzocht het hoe OLAF de afwijzing van zaken die betrekking hebben op leden van de EU-instellingen behandelt. Dergelijke onderzoeken van OLAF zijn bijzonder gevoelig vanwege het risico op reputatieschade voor de EU en het mogelijke risico voor de onafhankelijkheid van OLAF.

57. Het advies had niet tot doel te beoordelen of het besluit van de directeur-generaal van OLAF om een bepaalde zaak af te wijzen, gerechtvaardigd was. Het advies richtte zich eerder op: i) de manier waarop OLAF alle nodige informatie verzamelde, behandelde en analyseerde alvorens te besluiten een intern onderzoek betreffende leden van de EU-instellingen af te wijzen; en ii) de naleving door OLAF van het toepasselijke rechtskader.

58. Kortom, uit de analyse van de zestig afgewezen zaken (met betrekking tot 2014-2016) is gebleken dat er op verschillende gebieden geen systematische en consistente benadering bestaat, vanaf het moment dat informatie wordt verzameld of ontvangen tot en met de definitieve afwijzing van een zaak. Dit gebrek aan consistentie kan, gezien de ruime discretionaire bevoegdheden van de directeur-generaal op dit gebied, afbreuk doen aan de beginselen van onpartijdigheid, onafhankelijkheid en rechtszekerheid.

59. Om dit risico te voorkomen, heeft het Comité in zijn advies acht aanbevelingen gedaan aan de directeur-generaal van OLAF. De directeur-generaal van OLAF was van mening dat de bevindingen en waarnemingen van het Comité voor de periode waarop het advies betrekking had, geldig waren en stelde het Comité in februari 2020 ervan in kennis dat de meeste aanbevelingen ondertussen waren uitgevoerd. Het Comité erkent dat OLAF inderdaad recent maatregelen heeft genomen in overeenstemming met zijn aanbevelingen, namelijk de goedkeuring van een selectiehandboek en de goedkeuring van een nieuwe structuur van eenheid 0.1, om de selectieactiviteiten te stroomlijnen en de consistentie van de aan de directeur-generaal van OLAF uitgebrachte adviezen te verbeteren. Het Comité betreurt het echter dat het pas in februari 2020 kennis heeft genomen van deze ingevoerde maatregelen.

HERZIENING VAN VERORDENING (EU, EURATOM) Nr. 883/2013 EN DE TOEZICHTHOUDER OP DE PROCEDUREWAARBORGEN

60. In de afgelopen twee jaar heeft het Comité een actieve en constructieve rol gespeeld in de discussies die hebben geleid tot de goedkeuring van de nieuwe wijzigingsverordening van OLAF. Het Comité betreurt het dat zijn suggestie ( 27 ) om de nieuwe functie van toezichthouder op de procedurewaarborgen onder de bevoegdheid van het Comité te plaatsen, niet is overgenomen in de nieuwe Verordening (vastgesteld door het Parlement en de Raad op 23 december 2020).

61. Dat gezegd hebbende, neemt het Comité nota van het besluit van deze twee organen om de toezichthouder ( 28 ) administratief te verbinden aan het Comité. Door de toezichthouder administratief te verbinden aan het Comité, worden de hoge normen van onafhankelijkheid die voor een dergelijke taak vereist zijn, gehandhaafd en de totale begrotingsuitgaven verlaagd.

62. De nieuwe wijzigingsverordening vereist ook dat het secretariaat van het Comité de toezichthouder alle nodige administratieve en juridische ondersteuning verleent. Het secretariaat heeft al aanzienlijke ervaring opgedaan bij de ondersteuning van het Comité in zijn toezicht op de naleving door OLAF van de procedurewaarborgen. Tegelijkertijd heeft het Comité enkele twijfels en zorgen over de waarschijnlijke gevolgen van de administratieve band voor de werkzaamheden en het functioneren van het secretariaat, en uiteindelijk voor het naast elkaar bestaan van de toezichthouder en het Comité. Het Comité is van mening dat deze punten van zorg moeten worden aangepakt en dat er snel een passende oplossing moet worden gevonden. Met het oog hierop kijkt het Comité uit naar het instellen van de toezichthouder, een functie die het algemene toezicht- en controlekader voor de onderzoeksactiviteiten van OLAF en het vertrouwen van het publiek in de fraudepreventiemissie en -taken van OLAF zou kunnen versterken.

BESTUUR VAN HET COMITÉ VAN TOEZICHT

Werkwijze van het Comité van toezicht

63. In 2020 hield het Comité tien plenaire vergaderingen, waarvan acht online ( 29 ) . Ook de voorzitter, de rapporteurs en de leden van het secretariaat kwamen regelmatig bijeen om aan bepaalde punten te werken. Voor elk belangrijk onderzocht onderwerp werd een rapporteur aangewezen. De rapporteurs werkten samen met het secretariaat om de ontwerpverslagen, -adviezen of -documenten voor te bereiden die tijdens de plenaire vergaderingen zouden worden besproken. Voor de voorbereiding van de adviezen en verslagen van het Comité spraken de rapporteurs ook met het management en personeel van OLAF. Het Comité besprak zijn twee adviezen met OLAF alvorens zij werden goedgekeurd.

64. Wegens zijn benoeming tot Europees aanklager heeft de heer Petr Klement in mei 2020 zijn functie neergelegd. Hij werd vervangen door mevrouw Dobrinka Mihaylova.

Aanwerving van personeel van het secretariaat

65. Het Comité verwacht dat het meer personeel nodig heeft om te kunnen omgaan met de komst van de toezichthouder en de toegenomen werklast van het secretariaat.

66. Het Comité wordt nu en in de toekomst geraadpleegd bij alle aanwervingsprocedures voor secretariaatsmedewerkers. Ambtenaren die in het secretariaat zijn tewerkgesteld, vragen noch aanvaarden van welk(e) regering, instelling, orgaan, instantie of agentschap dan ook instructies voor de vervulling van de toezichthoudende taken van het Comité. De betrokkenheid van het Comité bij aanwervingen voor het secretariaat waarborgt en garandeert het onafhankelijke karakter van de selectieprocedure.

Locatie van het secretariaat

67. Overeenkomstig een wijziging van de OLAF-verordening ( 30 ) , wordt het secretariaat van het Comité rechtstreeks verzorgd door de Commissie, onafhankelijk van OLAF en in nauw overleg met het Comité.

68. In dit stadium is het secretariaat nog steeds administratief verbonden aan het Bureau beheer en afwikkeling van de individuele rechten van de Europese Commissie (“PMO”), hoewel het nog steeds in een afzonderlijke veiligheidszone in de gebouwen van OLAF is gevestigd.

69. Wat de huidige locatie van het secretariaat betreft, wijst het Comité er nogmaals op dat een geschikte locatie binnen de veiligheidszone van OLAF het secretariaat in staat zou stellen zijn taak efficiënter uit te voeren. Evenzo is het Comité van mening dat het secretariaat administratief moet worden toegevoegd aan een ander directoraat-generaal, waaronder OLAF, terwijl het onder het exclusieve gezag van het Comité en volledig onafhankelijk van OLAF blijft.

70. Het Comité heeft OLAF, de Europese Commissie, het Europees Parlement, de Raad en de Europese Rekenkamer op de hoogte gesteld dat er een geschiktere locatie voor het secretariaat van het Comité moet worden gezocht.

Begrotingsvraagstukken

71. De begroting van het Comité voor 2020 bedroeg 200 000 EUR. Omdat vergaderingen als gevolg van de pandemie online werden gehouden, bedroeg het daadwerkelijk uitbetaalde bedrag slechts 57 927,68 EUR per december 2020 (~29 %).

72. De gesubdelegeerd ordonnateur die verantwoordelijk is voor de uitgaven, is de directeur van het PMO.

(1) Verordening (EU, Euratom) nr. 883/2013 van het Europees Parlement en de Raad van 11 september 2013 betreffende onderzoeken door het Europees Bureau voor fraudebestrijding (OLAF) en tot intrekking van Verordening (EG) nr. 1073/1999 van het Europees Parlement en de Raad en Verordening (Euratom) nr. 1074/1999 van de Raad (PB L 248 van 18.9.2013, blz. 1); https://eur-lex.europa.eu/legal-content/NL/TXT/HTML/?uri=CELEX:02013R0883-20170101&from=EN

(2) Verordening (EU, Euratom) 2020/2223 van het Europees Parlement en de Raad van 23 december 2020 tot wijziging van Verordening (EU, Euratom) nr. 883/2013 wat betreft samenwerking met het Europees Openbaar Ministerie en de doeltreffendheid van de door het Europees Bureau voor fraudebestrijding uitgevoerde onderzoeken (PB L 437 van 28.12.2020, blz. 49).

(3) Artikel 15, lid 2, van Verordening (EU, Euratom) nr. 883/2013.

(4) Overeenkomstig Verordening (EU, Euratom) nr. 883/2013 worden de leden beurtelings vervangen om ervoor te zorgen dat de binnen het Comité opgebouwde ervaring behouden blijft.

(5) https://eur-lex.europa.eu/legal-content/NL/ALL/?uri=CELEX:32011Q1124%2801%29

(6) Van januari 2020 tot en met december 2020.

(7) https://europa.eu/supervisory-committee-olaf/system/files/2020-10/opinion_2-2020_on_olaf_draft_budget_2021.pdf.pdf

(8) PB L 136 van 31.5.1999, blz. 20.

(9) Besluit 2013/478/EU van de Commissie van 27 september 2013 tot wijziging van Besluit 1999/352/EG, EGKS, Euratom houdende oprichting van het Europees Bureau voor fraudebestrijding (PB L 257 van 28.9.2013, blz. 19).

(10) Zaak T-447/11, Catinis/Commissie, 21 mei 2014, punt 34 en de daar aangehaalde rechtspraak.

(11) Zaak T-447/11, Catinis/Commissie, 21 mei 2014, punt 34; gevoegde zaken C-238/99 P, C-244/99 P, C-245/99 P, C-247/99 P, C-250/99 P tot C-252/99 P en C-254/99 P, Limburgse Vinyl Maatschappij e.a./Commissie, [2002] ECR I-8375, punt 187.

(12) Artikel 7, lid 5, van Verordening (EU, Euratom) nr. 883/2013 en zaak T-48/05, Franchet en Byk/Commissie, 8 juli 2008, punt 274.

(13) Franchet en Byk/Commissie, 8 juli 2008, zaak T-48/05, punten 167 en 168.

(14) Het activiteitenverslag 2019 van het Comité van toezicht, punten 38-51.

(15) Het Comité heeft de resultaten van zijn analyse per brief van 27 november 2019 aan OLAF meegedeeld en een alternatieve oplossing voorgesteld. In het activiteitenverslag 2019 is ook verslag uitgebracht over de resultaten van de analyse, punten 55-64.

(16) Tot op heden werken OLAF en het Comité van toezicht aan de goedkeuring van dergelijke werkafspraken. Het Comité van toezicht vertrouwt erop dat deze afspraken voor het einde van de zomer van 2021 zijn ingevoerd.

(17) Het activiteitenverslag 2019 van het Comité van toezicht, punten 52-54.

(18) Arrest van het Gerecht van 3 mei 2018 in zaak T-48/16, Sigma Orionis SA/Europese Commissie, punten 104 en 105 en verdere jurisprudentie aangehaald in punt 100.

(19) https://ec.europa.eu/anti-fraud/olaf-and-you/complaints-olaf-investigations_nl

(20) De OLAF-verordening stelt uitdrukkelijk dat OLAF-personeel hun onderzoeksfuncties in overeenstemming met het Ambtenarenstatuut (artikelen 11 en 11 bis) met volledige onafhankelijkheid moeten vervullen.

(21) Artikelen 9 bis en 9 ter van Verordening (EU, Euratom) 2020/2223.

(22) OLAF-FMB-supervisory-committee@ec.europa.eu

(23) De percentages tenlasteleggingen verschillen per lidstaat.

(24) Comité van toezicht, Advies nr. 1/2021, blz. 11 en volgende.

(25) Het Europees Sociaal Fonds, het Europees Fonds voor regionale ontwikkeling, het Cohesiefonds, het Europees Landbouwfonds voor plattelandsontwikkeling en het Europees Fonds voor maritieme zaken en visserij.

(26) Zie Advies nr. 2/2017 van het Comité van toezicht bij het evaluatieverslag van de Europese Commissie over de toepassing van Verordening (EU, Euratom) nr. 883/2013 van het Europees Parlement en de Raad (artikel 19), punten 12 tot en met 16, op https://eur-lex.europa.eu/legal-content/NL/TXT/?uri=CELEX%3A52018XX1109%2801%29&qid=1625063916925

(27) Advies nr. 2/2017 van het Comité van toezicht bij het evaluatieverslag van de Commissie over de toepassing van Verordening (EU, Euratom) nr. 883/2013 van het Europees Parlement en de Raad (artikel 19), punten 51 tot en met 56.

(28) Artikelen 9 bis en 9 ter van de OLAF-wijzigingsverordening: Verordening (EU, Euratom) 2020/2223. In het kader van het nieuwe klachtenmechanisme van OLAF wordt de toezichthouder op de procedurewaarborgen belast met het beoordelen van klachten die ingediend zijn door personen of organen met betrekking tot de naleving van de procedurewaarborgen door OLAF en de regels die van toepassing zijn op onderzoeken — met name inbreuken op procedurevereisten en grondrechten.

(29) De data van de vergaderingen van het Comité zijn te vinden op: https://europa.eu/supervisory-committee-olaf/index_en

(30) Verordening (EU, Euratom) 2016/2030 van het Europees Parlement en de Raad van 26 oktober 2016 tot wijziging van Verordening (EU, Euratom) nr. 883/2013 wat betreft het secretariaat van het Comité van toezicht van het Europees Bureau voor fraudebestrijding (OLAF). De verordening is in werking getreden op 1 januari 2017 (PB L 317 van 23.11.2016, blz. 1).