MEDEDELING VAN DE COMMISSIE AAN DE RAAD, HET EUROPEES PARLEMENT, HET ECONOMISCH EN SOCIAAL COMITE, HET RAADGEVEND COMITE EGKS EN HET COMITE VAN DE REGIO'S "De toekomst van de gestructureerde dialoog na het verstrijken van het EGKS-Verdrag"

MEDEDELING VAN DE COMMISSIE AAN DE RAAD, HET EUROPEES PARLEMENT, HET ECONOMISCH EN SOCIAAL COMITE, HET RAADGEVEND COMITE EGKS EN HET COMITE VAN DE REGIO'S "De toekomst van de gestructureerde dialoog na het verstrijken van het EGKS-Verdrag"

Problematiek

Het EGKS-Verdrag loopt op 23 juli 2002 af, hetgeen betekent dat de rechtsregels en de procedures van de EGKS van rechtswege vervallen en dat het bij dit Verdrag opgerichte Raadgevend Comité wordt ontbonden [1]. De vraag is welk overlegsysteem voor de betrokken sectoren in het leven dient te worden geroepen. Afgezien van een principieel antwoord dient ook te worden aangegeven hoe de gekozen oplossingen praktisch en procedureel moeten worden toegepast.

[1] Zie bijlage 1 voor een overzicht van de samenstelling en de taken van het Raadgevend Comité.

Opgemerkt zij dat de Commissie, ingevolge de wens van de lidstaten, in de eerste plaats voorstellen diende te doen betreffende de financiële aspecten van het verstrijken van het EGKS-Verdrag, met name de overneming van het vermogen van de EGKS door de Europese Gemeenschap, het beheer van dit vermogen en de financiering van onderzoeksactiviteiten ten behoeve van de kolen- en staalsector. De Commissie heeft op 6 september 2000 een geheel van voorstellen in deze zin goedgekeurd.

Evenwel hebben de lidstaten onlangs de wens te kennen gegeven dat de Commissie, hoewel zij hiertoe juridisch niet verplicht is, eveneens haar gedachten laat gaan over de toekomst van de gestructureerde dialoog [2].

[2] Zie conclusies van de Raad Industrie van 18 mei 2000 betreffende de mededeling van de Commissie: "Het concurrentievermogen van de ijzer- en staalindustrie van de EU".

Het doel van deze mededeling is derhalve deze problematiek te analyseren, een oplossing voor te stellen en aanbevelingen te doen met het oog op de tenuitvoerlegging ervan.

De keuzemogelijkheden

Het uitgangspunt voor ieder overleg moet zijn dat de lidstaten niet bereid zijn de regeling en de organen van de EKGS te verlengen na de bij het Verdrag vastgestelde termijn. Vastgesteld moet echter worden dat het "acquis" van de EGKS op het gebied van sociale dialoog en overleg aanzienlijk is. Gezien de schat aan ervaring en de bijzondere wijze waarop het Comité vaak tegenstrijdige belangen weet te verzoenen, ligt het voor de hand het resultaat van 50 jaar van driepartijenoverleg in stand te houden en te ontwikkelen. De Commissie heeft bijgevolg een inventaris opgesteld en een analyse uitgevoerd van de verschillende keuzemogelijkheden die openstaan wat betreft de voortzetting van de gestructureerde dialoog na 2002. Zo is gedacht over:

-de oprichting van een ad hoc-structuur die sterk gelijkt op het bestaande systeem: tijdens zijn buitengewone vergadering van 11 mei 2000 heeft het Raadgevend Comité EGKS voorgesteld een ad hoc-structuur in het leven te roepen, bestaande uit 54 door de Raad benoemde leden, die een initiatiefrecht zou hebben en zou beschikken over een permanent secretariaat, een begrotingslijn, enz.;

-de instelling van een rondetafel, die op gezette tijden zou worden bijeengeroepen op initiatief van de Commissie en waarin de kolen- en staalsector op tripartiete basis zouden vergaderen. De deelnemers zouden worden verzocht om advies betreffende algemene beleidsdocumenten en ten aanzien van onderzoeksprojecten die door de Commissie met EGKS-middelen worden gefinancierd;

-de oprichting van een comité dat rechtstreeks deel zou uitmaken van de Commissie, dat door haar zou worden benoemd en dat onder één van haar diensten zou ressorteren. Dit comité zou vergelijkbaar zijn met de verschillende bestaande wetenschappelijke en technische comités, maar de bevoegdheden ervan zouden kunnen worden uitgebreid tot bepaalde algemene beleidsvraagstukken die van belang zijn voor de kolen- en staalsector;

-tenslotte zouden de sectoren kolen en staal onder de bevoegdheid van het Economisch en Sociaal Comité (ESC) kunnen worden geplaatst.

Deze laatste keuzemogelijkheid heeft al spoedig de bovenhand gekregen, en de andere hypothesen zijn opgegeven omdat zij ofwel geen rekening hielden met de realiteit van het verstrijken van het EGKS-Verdrag en de gevolgen daarvan voor alle structuren van de EGKS, ofwel de invoering van structuren sui generis veronderstelden waarvan de rechtspositie onduidelijk was en die moeilijk te rechtvaardigen waren ten opzichte van twee sectoren die, volgens de wens van de lidstaten, hun specifieke karakter zullen verliezen en zullen worden beheerst door het gemene recht.

De gekozen aanpak: overneming door het Economisch en Sociaal Comité

Hierbij dienen de bevoegdheden van het ESC te worden uitgebreid tot de kolen- en staalsector, en het ESC, naar het voorbeeld van de andere sectoren in het economisch en sociaal leven, tot het overlegorgaan te worden gemaakt dat volgens het gemene recht de bevoegdheid heeft voor deze beide sectoren.

Bovendien kan het ESC, afgezien van deze principiële bevoegdheid, aldus profijt trekken uit het acquis en de ervaring van het Raadgevend Comité op het gebied van de gestructureerde dialoog. Deze ervaring zou kunnen worden benut om het ESC beter in staat te stellen vraagstukken te behandelen die verband houden met de veranderingen in het bedrijfsleven, met name met het oog op de uitbreiding.

Men dient zich dus af te vragen op welke wijze de overneming door het ESC van bepaalde adviserende activiteiten en bepaalde werkmethoden van het Raadgevend Comité het best kan geschieden. Er kan overigens geen sprake zijn van een overdracht zonder meer van de leden of van de bevoegdheden uit hoofde van het verdrag van het Raadgevend Comité EGKS, dat per definitie in 2002 zal hebben opgehouden te bestaan.

De overneming van bepaalde raadgevende activiteiten van het Raadgevend Comité EGKS door het ESC schijnt de meest harmonische oplossing te zijn, aangezien het ESC van meet af aan heeft gegolden als het natuurlijke overlegorgaan op communautair niveau, en de oprichting van het ESC bij het EEG-Verdrag in 1957 het tot de "natuurlijke" erfgenaam maakt van het Raadgevend Comité EGKS, dat van 1952 dateert. De lidstaten hadden overigens de samensmelting van deze beide organen overwogen tijdens de fusies van de uitvoerende organen in 1965.

De overheveling van activiteiten naar het ESC is eveneens in overeenstemming met het feit dat kolen en staal vanaf juli 2002 onderworpen zullen zijn aan het gemeenschappelijk rechtsstelsel dat het VEG vertegenwoordigt. Dit gelijklopen van het materiële rechtsstelsel en de organisatorische voorzieningen voor overleg maakt dus dat de betrokken sectoren zich in een zelfde positie bevinden als de andere sectoren in het economische en sociale leven. Hierin komt tevens de wens van de lidstaten tot uiting het verdrag, de procedures en de organen van het EGKS niet te verlengen na de bij het verdrag vastgestelde termijn, en geen nieuwe uitzonderingsregeling in het leven te roepen voor kolen en staal.

In institutioneel opzicht blijkt deze oplossing soepel te zijn en minder kostbaar dan de andere alternatieven; zij vereist slechts een marginale verhoging van de begrotingsmiddelen van het ESC, die op het ogenblik zijn vastgesteld op 80 miljoen EUR. De begrotingsautoriteit zou tevens kunnen overwegen de administratieve steun voor deze nieuwe raadgevende activiteiten van het ESC enigszins aan te passen, in navolging van de steun die op het ogenblik wordt geboden aan het Raadgevend Comité EGKS. In tegenstelling tot alle anderen wordt bij deze benadering de oprichting vermeden van een nieuwe structuur met een onduidelijke rechtspositie, die moeilijk te rechtvaardigen zou zijn ten opzichte van de andere instellingen en de andere sectoren van het economische en sociale leven.

Het is belangrijk hierbij aan te tekenen dat, evenmin als in de andere economische sectoren, de algemene bevoegdheid van het ESC voor de sectoren kolen en staal geen hindernis vormt voor de specifieke rol die de Commissie speelt in de tripartiete sociale dialoog welke door de sociale partners wordt gevoerd in het kader van de door DG EMPL georganiseerde comités voor de sectoriële dialoog. Comités van dit type, die op verzoek van de sociale partners in de betrokken sectoren zijn opgericht en waarvan de Commissie het secretariaat voert, bestaan reeds voor 25 sectoren [3] en zouden eventueel kunnen worden ingevoerd in de kolen- en staalsector. Deze comités voor de sectorale sociale dialoog bieden de sociale partners van de betrokken sectoren de mogelijkheid een zelfstandige sociale dialoog te ontwikkelen en vormen terzelfder tijd forums voor informatie en overleg betreffende het beleid ten aanzien van de sectoren.

[3] Voor bijkomende informatie ter zake zie bijlage 2.

Tenslotte zou de algemene bevoegdheid van het ESC voor kolen en staal geen belemmering vormen voor het overleg tussen de Commissie en de representatieve comités in deze sectoren, dat plaatsvindt in het kader van de financiering van onderzoeksactiviteiten na 2002. Dat dergelijke comités worden betrokken bij de onderzoeksprogramma's die worden gefinancierd met de activa van de EGKS na het verstrijken van het verdrag stemt namelijk overeen met hetgeen de lidstaten wensen en strookt met de huidige EGKS-programma's [4].

[4] Zie "Voorstel voor een besluit van de Raad tot vaststelling van de meerjarige richtsnoeren voor het onderzoeksprogramma van het "Fonds voor onderzoek inzake kolen en staal", goedgekeurd door de Commissie op ...

Een gunstige context

Behalve het verstrijken van het EGKS-Verdrag en de toekomst van de thans onder auspiciën van het Raadgevend Comité plaatsvindende gestructureerde dialoog pleiten nog verschillende andere factoren voor een overdracht naar het ESC en een evolutie van de rol van dit comité:

-Zoals alle andere instellingen en organen is het ESC zich bewust van de noodzaak van evolutie van zijn taken en modernisering van zijn structuren en werkwijze. Het heeft overleg georganiseerd en maatregelen genomen in deze zin, om een grotere bijdrage te kunnen leveren tot het gemeenschapsbeleid op de verschillende gebieden. Bij deze inspanning wordt het gesteund door het Europees Parlement en de Commissie. In haar advies aan de IGC getiteld "Aanpassing van de instellingen voor een geslaagde uitbreiding" [5] beval de Commissie de conferentie aan "de taken van het Comité opnieuw te onderzoeken en de samenstelling ervan aan te passen op grond van zijn taken. Het Economisch en Sociaal Comité zou bijvoorbeeld een grotere rol kunnen spelen als kader voor overleg tussen de sociale en economische partners. (...) Het aldus hervormde Economisch en Sociaal Comité zou als bemiddelende instantie kunnen fungeren ten aanzien van de burgerlijke samenleving".

[5] Doc. COM(2000)34 van 26 januari 2000.

-In een context die gekenmerkt wordt door mondialisering en grotere onderlinge afhankelijkheid van de economische factoren is het van wezenlijk belang dat de op politiek niveau genomen initiatieven en beslissingen worden begrepen door de burgerlijke samenleving en dat zij stroken met de daar levende zorgen. Verschillende gebeurtenissen van de laatste tijd getuigen hiervan en bepaalde signalen uit de publieke opinie wijzen op de noodzaak de rol van het ESC als bemiddelende instantie tussen Europa en de georganiseerde burgerlijke samenleving en als permanent en gestructureerd forum voor dialoog en overleg op communautair niveau volledig tot zijn recht te doen komen.

-Deze bezorgdheid heeft reeds weerklank gevonden bij het ESC, dat op het ogenblik de mogelijkheid nagaat om een onder het ESC ressorterend "Waarnemingscentrum voor de burgerlijke samenleving" op te richten; een conventie betreffende dit thema is overigens door het ESC in oktober 1999 georganiseerd.

-Het overleg dat op diverse niveaus wordt gevoerd betreffende doeleinden en aard van het Europees project volgt dezelfde lijn en geeft aanleiding tot bezinning over een nieuwe verhouding tussen de verschillende bevoegdheidsniveaus. De Commissie heeft overigens de publicatie van een witboek betreffende het thema governance in 2001 aangekondigd. De instellingen van de Gemeenschap moeten hun besluiten op een solidere sociaal-economische basis nemen. Aangezien het dus nodig is de wijze waarop de Gemeenschapsinstellingen, de nationale instanties, de regionale en lokale gemeenschappen en de burgerlijke samenleving elkaar wederzijds beïnvloeden te herzien, ligt een bezinning over de rol van het ESC als forum voor dialoog en overleg eveneens voor de hand.

-De richtsnoeren van de Top van Lissabon betreffende de modernisering van de Europese economie, en met name betreffende de wijze waarop in het algemeen rekening moet worden gehouden met de economische en de sociale dimensie, wijzen eveneens in de richting van een evolutie van de rol van het ESC. Dit heeft een rol te spelen bij het streven een macro-economische "stabiliteitscultuur" te combineren met een "cultuur van dynamiek" aan ondernemerszijde en een "sociale cultuur" die eigen is aan Europa. Dit plan kan slechts slagen indien het gebaseerd is op medewerking en gedeelde verantwoordelijkheid van alle betrokken partijen. Ook deze aspecten pleiten voor een overlegorgaan dat representatief is voor alle categorieën en belangen van de samenleving, met inbegrip van het verenigingswezen. Willen de komende hervormingen slagen, dan moet er noodzakelijk rekening worden gehouden met de problematiek van het milieu, de consumenten, de duurzame ontwikkeling, permanente educatie, enz.

-De Commissie is vastbesloten bij het overleg over de toekomst van de gestructureerde EGKS-dialoog een ronduit op de toekomst gericht standpunt in te nemen. Het gaat erom de unieke ervaring van de EGKS op het gebied van sociaal overleg en technische deskundigheid te benutten om het ESC te verrijken. In het licht van de conclusies van de Europese Raad van Lissabon moet op dit acquis worden voortgebouwd en moet het worden benut ten behoeve van alle andere sectoren van economische bedrijvigheid in de Gemeenschap. Deze ervaring - in het bijzonder op het gebied van de sociale consensus, de industriële herstructureringen en het onderzoek - zou het vermogen van het ESC om actief bij te dragen tot de modernisering van de Europese economie en tot versterking van het concurrentievermogen van Europa vergroten.

De troeven van het Raadgevend Comite EGKS: mogelijke elementen van een overdracht naar het ESC

Afgezien van de bevoegdheid van algemene aard van het ESC vanaf 2002 zal men, wil men de ervaring en het acquis van het EGKS op het gebied van de gestructureerde dialoog behouden, moeten nagaan op welke elementen de doelmatigheid en het aanzien van het Raadgevend Comité EGKS berust, en of deze het ESC zouden kunnen verrijken. Deze elementen kunnen als volgt worden samengevat:

1. Een technische deskundigheid op hoog niveau

Deze deskundigheid heeft bijgedragen tot het gezag van het Comité en de kwaliteit van zijn adviezen. Deze berust op verschillende factoren. In de eerste plaats de grondige kennis die de leden van het Raadgevend Comité op hun werkgebieden bezitten. Als deskundigen op hun terrein streven de leden voortdurend naar een harmonische ontwikkeling van de kolen- en staalsector. Vervolgens dient het hoge niveau van vertegenwoordiging van de leden te worden genoemd, die een prominente plaats innemen binnen hun organisaties van herkomst en over het nodige gezag beschikken om een standpunt in te nemen. Tenslotte zijn de werkzaamheden van het Comité op een bijzondere wijze georganiseerd, d.w.z. dat er een wisselwerking is tussen het "technische" of "sectoriële" en het "horizontale" niveau. Deze gang van zaken verzekert een voortreffelijke technische voorbereiding aan de basis van alle adviezen; deze worden voorbereid op het niveau van de studiegroepen waar de gespecialiseerde kennis volledig tot haar recht kan komen. Tevens wordt op deze wijze een democratisch filter aangebracht in de vorm van de vaste commissies met een meer algemeen karakter, zodat de meerderheid van de adviezen van het Comité eenstemming kan worden aangenomen, hetgeen getuigt van een bijzondere cultuur bij de totstandbrenging van de sociale consensus.

Om deze deskundigheid op hoog niveau in stand te houden, kan het ESC drie mogelijke wegen bewandelen:

Het aantal leden van het ESC:

Het aantal leden van het ESC is op het ogenblik bij artikel 258 van het Verdrag vastgesteld op 222. In haar bovengenoemd advies betreffende de IGC meende de Commissie dat, naar analogie met het Europees Parlement, "het totale aantal leden van het Comité dient te worden vastgesteld op een niveau waarbij het doeltreffend kan blijven functioneren, hetgeen veronderstelt dat het aantal leden ervan rond het huidige niveau wordt gestabiliseerd".

Wanneer de IGC zich zal buigen over de kwestie van het totale aantal leden van het ESC zal zij er rekening mee moeten houden dat er voor een passende vertegenwoordiging van de kolen- en staalsector binnen het ESC moet worden gezorgd. De objectieve basis voor een dergelijke aanpassing moeten de verwachte uitbreiding van de werklast van het ESC in verband met de kolen- en staalsector en de uitbreiding van zijn taken in verband met de veranderingen in het bedrijfsleven zijn.

Gezien het huidige niveau van activiteit van het Raadgevend Comité EGKS en van de integratie van de kolen- en staalsector in de ruimere context van een aan de werkzaamheden betreffende de veranderingen in het bedrijfsleven binnen het ESC gewijde structuur, zou het aantal bij de problematiek van de veranderingen in het bedrijfsleven in haar geheel betrokken leden in de toekomst circa 25 à 30 moeten bedragen.

Een unieke benoemingsprocedure

De leden van het ESC worden op voordracht van de lidstaten rechtstreeks benoemd door de Raad, die zich eenstemmig uitspreekt. Hun mandaat duurt vier jaar. In het Verdrag is bepaald dat bij de samenstelling van het Comité rekening moet worden gehouden met de noodzaak voor een passende vertegenwoordiging van de verschillende categorieën in het economisch en sociaal leven te zorgen. De leden van het Raadgevend Comité worden volgens een soortgelijke procedure benoemd, met dit verschil dat de Raad tevoren de organisaties aanwijst die worden geacht de kandidaten te kunnen voordragen.

In haar bovengenoemd advies van 26 januari jongstleden gaf de Commissie als haar mening te kennen dat "het Comité representatiever zou moeten zijn voor de verschillende componenten van de samenleving van de Europese Unie als geheel en met het oog op de verschillende geografische aspecten ervan. Dit veronderstelt een bezinning op de vertegenwoordiging van de burgerlijke samenleving en op de wijze waarop in deze zin de vertegenwoordiging per categorie zoals bedoeld in het Verdrag (artikel 257) kan worden vervolledigd. Daarbij zal tevens aandacht moeten worden besteed aan de aanwijzing van vertegenwoordigers door de lidstaten"..

Welke ook de benoemingsprocedure zal zijn die uiteindelijk door de Intergouvernementele Conferentie wordt vastgesteld, deze unieke procedure zal van toepassing zijn op de vertegenwoordigers van de kolen- en staalsector.

Overigens heeft de kracht van het Raadgevend Comité EGKS voor een deel gelegen in het zeer hoge niveau van vertegenwoordiging van zijn leden, hetgeen gezorgd heeft voor de voortreffelijke kwaliteit van zijn adviezen en voor de steun van de sectoren die bij de genomen beslissingen betrokken waren. Dit voordeel was met name mogelijk dankzij de concentratie van de activiteiten van het Raadgevend Comité op twee sectoren. Het werkgebied van het ESC daarentegen is veel ruimer.

Met deze problematiek, die nauw verband houdt met het verstrijken van het EGKS-Verdrag en de overheveling van de know-how van het Raadgevend Comité, had door de Commissie geen rekening gehouden in haar advies van 26 januari jongstleden. Om echter de noodzaak van een hoog niveau van deskundigheid en van vertegenwoordiging te verzoenen met het ruimere karakter van de problematiek waarmee het ESC zich bezighoudt, zou de Conferentie ertoe kunnen besluiten behalve gewone leden ook plaatsvervangende leden te benoemen. Deze handelwijze zou het mogelijk maken om zonder bijkomende kosten voor een zeer hoog niveau van vertegenwoordiging van de leden te zorgen met het oog op de behandeling van delicate dossiers of dossiers met een politiek karakter, terwijl de meer technische dossiers met de nodige mate van specialisatie op het niveau van de plaatsvervangende leden zouden worden behandeld. Tevens zou dit aldus mogelijk zijn de basis van het ESC te verbreden en het representatiever te maken.

Er zal rekening moeten worden gehouden met de budgettaire gevolgen van deze verandering. Evenals bij het Comité van de regio's, waar deze methode wordt toegepast, zou de benoeming van plaatsvervangers in het ESC slechts een minimale stijging van de apparaatskosten behoeven op te leveren.

Een aanpassing van de interne organisatie van het ESC

De werkwijze van het Raadgevend Comité EGKS zorgt ervoor dat de analyse van de problemen plaatsvindt op basis van een sterk gespecialiseerde kennis van de betrokken bedrijfstakken, terwijl toch de mening van het Comité als geheel tot uitdrukking komt. Dit wordt mogelijk gemaakt door een wisselwerking tussen het sectorale of technische niveau en het horizontale of politieke niveau. De adviezen, resoluties en verklaringen van het Comité worden doorgaans opgesteld door een werkgroep die bestaat uit een gelijk aantal leden van elke categorie, welke worden gekozen op grond van hun vertrouwdheid met het onderwerp. De werkzaamheden van de groep resulteren in een tekst, die wordt ingediend bij de bevoegde horizontale commissie alvorens ter goedkeuring te worden voorgelegd aan de voltallige vergadering. Deze procedure in drie fasen maakt het mogelijk rekening te houden met de op- en aanmerkingen van de leden, zonder dat daarom de door de werkgroep opgestelde tekst wordt aangetast.

Het stelsel verschilt enigszins bij het ESC, dat een uitgebreider werkgebied heeft: de leden zijn verdeeld over drie groepen ("werkgevers", "werknemers" en "diverse activiteiten"); de adviezen worden opgesteld door de afdelingen en in voorkomend geval, voor onderwerpen met meerdere aspecten, door subcomités. Het reglement van orde voorziet in de oprichting van ten minste zes afdelingen. De afdelingen kunnen studiegroepen samenstellen om hen bij te staan bij de voorbereiding van de adviezen. Tenzij het Bureau anders beslist, hebben de studiegroepen een tijdelijk karakter, tellen zij niet meer dan 15 leden en kunnen zij de hulp inroepen van deskundigen. Tenslotte kunnen er "waarnemingsposten" worden opgericht wanneer de aard, de omvang en het specifieke karakter van het te behandelen onderwerp bijzonder flexibele werkmethoden, procedures en instrumenten vereisen. De waarnemingsposten zijn permanent en ressorteren onder een gegeven afdeling. Het enige voorbeeld tot nu toe is de "Waarnemingspost voor de interne markt".

Het zou nuttig kunnen zijn de interne structuur en de werkwijze van het ESC aan te passen teneinde een blijvende wisselwerking tot stand te brengen tussen een eerste niveau, waarop de sectoriële deskundigheid volledig tot gelding zou kunnen komen, een tussenliggend niveau, waarop arbitrage zou plaatsvinden in een ruimere context, en tenslotte de voltallige vergadering zelf. Ongeacht de formule en de terminologie waartoe wordt besloten, is het van belang dat de nieuwe structuur permanent is, dat er door elk van de afdelingen een beroep op kan worden gedaan naargelang van de behoeften, dat zij op duidelijke wijze betrokken wordt bij de voorbereiding van de adviezen, zij het in een inleidend stadium en zonder dat afbreuk wordt gedaan aan de horizontale bevoegdheden van de afdelingen die in een later stadium worden uitgeoefend. Ten slotte dient zij adequaat vertegenwoordigd te zijn bij de politieke instanties van het ESC.

Dit punt vereist wijziging van het reglement van orde van het ESC, dat, volgens artikel 260 van het Verdrag, zelfstandig beslist over de interne organisatie van zijn werkzaamheden.

2. Een drieledige structuur

Het Raadgevend Comité EGKS bestaat uit vertegenwoordigers van de producenten, de werknemers en de gebruikers/handelaren in de kolen- en staalsector. Deze structuur heeft een vruchtbare dialoog mogelijk gemaakt tussen categorieën met vaak uiteenlopende standpunten en geleid tot een "consensuscultuur", die in een tijd van moeilijke beslissingen en industriële herstructureringen van grote waarde is.

Het ESC kent eveneens een structuur in drie groepen, hoewel deze verschilt ten aanzien van het karakter van de derde groep ("diverse activiteiten"). Er bestaat namelijk geen numerieke gelijkheid tussen de groepen, en elk lid kan individueel beslissen tot welke groep hij behoort.

Naar het schijnt kan aan de wens van de EGKS-sectoren volledig worden voldaan in het huidige kader van het ESC, aangezien de gebruikers/handelaren reeds vertegenwoordigd zijn in de groepen I en II van het ESC ("werkgevers" en "werknemers"). Dit geldt met name ook voor de automobielindustrie, de scheepsbouw, de elektriciteitsproductie, het vervoer en de eerste-verwerkingssectoren.

3. Een uitgebreid initiatiefrecht

Het Verdrag kent het Raadgevend Comité het recht toe zich bezig te houden met iedere aangelegenheid die van belang is voor de betrokken bedrijfstakken, en een advies of aanbeveling ter zake uit te brengen.

Het ESC beschikt de facto sedert 1974 over een soortgelijk recht, dat is bevestigd door het Verdrag van Maastricht.

Men mag er dus van uitgaan dat bij de huidige stand van zaken de twee stelsels compatibel zijn en geen wijzigingen vereisen.

4. Verplichte raadpleging

In talrijke bepalingen van het EGKS-Verdrag is de verplichte raadpleging van het Raadgevend Comité voorgeschreven. Ten gevolge van de praktijk en de ontwikkeling van de betrokken sectoren is echter een groot aantal van deze bepalingen in onbruik geraakt. Thans is enkel nog raadpleging verplicht betreffende maatregelen die worden genomen uit hoofde van artikel 95 (uitzonderlijke maatregelen, voorgesteld door de Commissie na advies van het Raadgevend Comité en eenstemming door de Raad goedgekeurd: buitengewone overheidssteun, handelsovereenkomsten) en van artikel 55, lid 2, onder c) (financieringsvoorstellen voor onderzoeksactiviteiten).

Het EG-Verdrag daarentegen voorziet in raadpleging van het ESC betreffende een veel groter aantal onderwerpen: vrij verkeer van werknemers (artikel 40), recht van vestiging (artikel 44), vrij verrichten van diensten (artikel 52), vervoer (de artikelen 71, 75 en 80), belastingen (artikel 93), aanpassing van de wetgevingen (de artikelen 94, 95), werkgelegenheid (de artikelen 128, 129), sociale politiek (de artikelen 137, 140), gelijke behandeling (artikel 141), migrerende werknemers (artikel 144), Sociaal Fonds (artikel 148), onderwijs en jeugd (artikel 149), beroepsopleiding (artikel 150), volksgezondheid (artikel 152), consumentenbescherming (artikel 153), Trans-Europese Netwerken (artikel 156), industrie (artikel 157), economische en sociale samenhang (de artikelen 159, 161 en 162), onderzoek (de artikelen 166 en 172) en milieu (artikel 175).

Ten aanzien van de verplichte raadpleging en het initiatiefrecht van het ESC meende de Commissie in haar advies van 26 januari jongstleden dat "de taken van het Comité op het gebied van wetgevingsadviezen zouden moeten worden herzien en de bepalingen van het Verdrag aangepast teneinde het aan het Comité zelf over te laten uit te maken of er aanleiding is advies uit te brengen betreffende de voorstellen. De mogelijkheid dat de Europese instellingen het Comité om advies verzoeken zou blijven bestaan".

Bij de huidige stand van de Verdragen is het EG-stelsel gunstiger dan dat van het EGKS-Verdrag. De kolen- en staalsector zou er dus voordeel bij hebben wanneer het ESC bepaalde activiteiten van het Raadgevend Comité zou overnemen. Hun vertegenwoordigers zouden namelijk stelselmatig worden geraadpleegd over voor hun sectoren belangrijke vraagstukken zoals de beroepsopleiding, de sociale politiek, de belastingen, de werkgelegenheid, de industrie enz., ten aanzien waarvan zij uit hoofde van het EGKS-Verdrag niet altijd worden geraadpleegd.

5. Vroegtijdige raadpleging

De kracht van het Raadgevend Comité is ten dele gelegen in het feit dat het zijn adviezen kon uitbrengen en zijn aanbevelingen kon doen in een vroeg stadium van het besluitvormingsproces. De wetgevingsvoorstellen en de besluiten van de Commissie waren bijgevolg gebaseerd op een grondige kennis van de betrokken bedrijfstakken; vaak hebben zij ook de steun genoten van deze sectoren. Deze vroegtijdige raadpleging geschiedde soms uit hoofde van het EGKS-Verdrag, waarvan sommige bepalingen een advies van het Comité voorschrijven alvorens een besluit wordt genomen, en soms op initiatief van de Commissie, wanneer deze het nuttig achtte het advies van het Comité betreffende bepaalde belangrijke kwesties in te winnen [6].

[6] De meest kenmerkende voorbeelden van deze handelwijze zijn de algemene doelstellingen en de programma-vooruitzichten. In artikel 46 van het EGKS-Verdrag is de publicatie met regelmatige tussenpozen voorgeschreven van algemene doelstellingen, van ontwikkelingsvooruitzichten op middellange en lange termijn van de kolen- en staalindustrieën, en van programma's op korte termijn, vooral betreffende de markt (prijzen, hoeveelheden) en de ontwikkeling van de werkgelegenheid. De vormen die deze algemene doelstellingen en programma's hebben aangenomen zijn in de loop van de jaren tussen kolen en staal uiteengelopen. Maar deze programma's en doelstellingen op lange termijn zijn met het Raadgevend Comité besproken aan de hand van een voorlopig document dat de Commissie had ingediend om het advies van het Comité in te winnen vóór de publicatie van de definitieve tekst. In het geval van de studie betreffende het concurrentievermogen van de staalindustrie is zelfs begin 1999 een bijzondere vergadering bijeengeroepen op basis van een toentertijd door DG III ingediend overzicht van onderwerpen dat enkel van aantekeningen was voorzien.

Het EG-Verdrag voorziet niet in een systematische vroegtijdige raadpleging van het ESC. Artikel 262 beperkt zich ertoe de Raad en de Commissie, afgezien van gevallen waarin raadpleging voorgeschreven is, toe te staan het Comité te raadplegen in alle gevallen waarin deze instellingen zulks wenselijk achten. De zogeheten "verkennende adviezen" vormen bijgevolg een bijzonder type van facultatief advies. Zij hebben ten doel de instellingen de mogelijkheid te geven het advies van het ESC in te winnen alvorens een besluit te nemen of wetgeving tot stand te brengen. In dit kader wordt het ESC, dat zich dus niet over een formeel voorstel uitspreekt, belast met de bestudering van een problematiek en het uitbrengen van aanbevelingen. In de praktijk is er slechts bij uitzondering gebruik gemaakt van verkennende adviezen.

Zonder het besluitvormingsproces te wijzigen, zou de Commissie als haar voornemen te kennen kunnen geven stelselmatiger gebruik te maken van verkennende adviezen wanneer de behandelde materie daartoe aanleiding geeft. Een dergelijke gedragslijn, die geen wijziging vereist van het Verdrag, zou gebaseerd zijn op een politieke verbintenis en zou de wens van de Commissie tot uitdrukking brengen in een institutioneel kader een gestructureerde dialoog te voeren met alle categorieën van het economisch en sociaal leven en van de burgerlijke samenleving, terwijl tevens de basis van de voorstellen en besluiten van de Commissie zou worden verstevigd.

6. Conclusies:

De Commissie

- stelt voor dat de IGC bij de toekomstige behandeling van het vraagstuk van het totale aantal leden van het ESC rekening houdt met het verstrijken van het EGKS-Verdrag en met het feit dat het van belang is te zorgen voor een passende vertegenwoordiging van de kolen- en staalsector in het ESC, en de mogelijkheid na te gaan van de benoeming van plaatsvervangers van de leden van het ESC;

- stelt het ESC voor zijn reglement van orde en arbeidsorganisatie zodanig aan te passen dat de ten aanzien van de sectoren bestaande deskundigheid volledig tot haar recht kan komen; deze aanpassing zou de vorm kunnen aannemen van een permanente structuur, die stelselmatig zou worden betrokken bij de voorbereiding van de adviezen, zou gelden voor alle afdelingen en vertegenwoordigd zou zijn op het niveau van de politieke instanties van het ESC;

- stelt het ESC voor deze structuur niet te beperken tot de kolen- en staalsector, maar haar alle vraagstukken toe te wijzen die verband houden met de veranderingen in het bedrijfsleven; tevens stelt zij voor soortgelijke structuren in het leven te roepen voor andere sectoren van het economisch en sociaal leven die een specifiek karakter hebben en waar technische deskundigheid op hoog niveau vereist is;

- merkt op dat te zijner tijd aandacht zal moeten worden besteed aan een beperkte aanpassing van de administratieve steun van het ESC op het gebied van kolen en staal.

BIJLAGE 1

Het Raadgevend Comité EGKS: taken en samenstelling

Het Raadgevend Comité EGKS telt 108 leden die de producenten, de verbruikers en de werknemers in de kolen- en staalsector vertegenwoordigen. De leden van het Comité worden benoemd door de Raad op voordracht van de lidstaten. Deze benoemingsprocedure heeft gezorgd voor een hoog niveau van vertegenwoordiging en een zeker aanzien van de instelling.

Het Comité brengt adviezen uit hetzij wanneer de EGKS-procedures daarin voorzien, hetzij op eigen initiatief. Deze adviezen hebben soms betrekking op algemene beleidsvraagstukken die van belang zijn voor de kolen- en staalsector, en soms op aangelegenheden met een meer juridisch of technisch karakter (overheidssteun, onderzoek, enz.). Het Comité telt drie vaste commissies (Markt en vooruitzichten, Arbeidsvraagstukken en Onderzoekprojecten) en een aantal bijzondere ad hoc-commissies, die tot taak hebben de werkzaamheden van het Raadgevend Comité voor te bereiden.

Het Raadgevend Comité wordt bijgestaan door een secretariaat dat door de Commissie ter beschikking wordt gesteld en beschikt over een eigen begrotingslijn waarvan jaarlijks een bedrag van ca. 700.000 EUR wordt toegewezen.

Het specifieke karakter en de toegevoegde waarde van het Raadgevend Comité berusten voornamelijk op de tripartiete samenstelling, de technische deskundigheid van de leden en het duurzame karakter van het Comité, waardoor het tot een permanent forum voor dialoog is geworden. De ervaring heeft geleerd dat het Raadgevend Comité dank zij deze drie eigenschappen de vaak tegenstrijdige belangen van de lidstaten, de kolen- en staalsector en de sociale partners met elkaar in overeenstemming heeft kunnen brengen.

BIJLAGE 2

De comités voor de sectoriële dialoog

De Commissie heeft een nieuw kader in het leven geroepen waarbinnen de Europese sectorale sociale dialoog wordt gevoerd [7]. Dit kader is zonder onderscheid van toepassing op alle sectoren die wensen deel te nemen aan de sociale dialoog en het kan worden uitgebreid tot nieuwe sectoren. Met het oog daarop heeft de Commissie een kaderbesluit goedgekeurd betreffende de oprichting van comités voor de sectorale sociale dialoog.

[7] Zie de Mededeling van de Commissie getiteld: "De aanpassing en de bevordering van de sociale dialoog op communautair niveau", van 20 mei 1998, COM(1998)322 def.

De nieuwe comités vormen het centrale forum voor de sectorale sociale dialoog (overleg, gezamenlijke acties en onderhandeling) en worden opgericht in alle sectoren die daar gezamenlijk om verzoeken en die overeenkomstig de representativiteitscriteria gestructureerd en vertegenwoordigd zijn op Europees niveau.

De werkwijze is als volgt: er wordt ten minste eenmaal per jaar een voltallige vergadering op hoog niveau gehouden, waaraan voorbereidende vergaderingen in kleinere kring voorafgaan.

De Commissie voert het secretariaat van de comités via de DG's die het meest betrokken zijn bij de agendapunten of via DG EMPL; de vergaderingen worden doorgaans voorgezeten door een vertegenwoordiger van de werkgevers of de werknemers, terwijl een vertegenwoordiger van de Commissie het voorzitterschap bekleedt wanneer beide partijen daarom gezamenlijk verzoeken.

De Commissie organiseert tijdig een breed overleg over specifieke vraagstukken betreffende bepaalde sectoren die sociale implicaties hebben. Iedere sector geniet volledige steun uit hoofde van een partnerschap tussen DG EMPL en de andere betrokken DG's, welke o.a. technische ondersteuning bij de voorbereiding en de follow-up van de vergaderingen omvat.

In het kader van hun sociale dialoog kunnen de sociale partners eveneens deelnemen aan het CAO-overleg en er door middel van overeenkomsten of aanbevelingen rechtstreeks toe bijdragen dat bepaalde sociale aspecten van beleidsmaatregelen die voor hun sector van belang zijn worden verduidelijkt.