NL    NL NL 
 
NL    NL  COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN 
Brussel, 28.10.2009 
SEC(2009) 1437 
WERKDOCUMENT VAN DE DIENSTEN VAN DE COMMISSIE 
  
SAMENVATTING VAN DE  EFFECTBEOORDELING  
 
 
Begeleidend document bij de 
 
MEDEDELING VAN DE COMMISSIE AAN HET EUROPEES PARLEMENT, DE 
RAAD, HET EUROPEES EC ONOMISCH EN SOCIAAL COMITÉ EN HET COMITÉ 
VAN DE REGIO’S  
 
Het digitale dividend omzetten in soci ale voordelen en economische groei 
 
en de  
 
AANBEVELING VAN DE COMMISSIE 
 
Het vrijgeven van het digitale dividend in  de Europese Unie vergemakkelijken 
  
{COM(2009) 586 definitief} 
{C(2009) 8287 definitief} 
{SEC(2009) 1436} 
 
 
 
NL 2   NL SAMENVATTING VAN DE  EFFECTBEOORDELING 
Digitaal dividend, dat wil zegge n, radiospectrum dat vrijko mt door de omschakeling van 
terrestrische tv-uitzendingen via analoog formaat naar digitaal formaat (Digital Terrestrial 
Television, of DTT), vertegen woordigt een belangrijke hoev eelheid radiofrequenties van 
goede kwaliteit die in alle lid staten beschikbaar komt. Een gecoördineerde aanpak van het 
digitale dividend kan bijdragen aan de verwezenlijking van twee belangrijke EU-beleidsdoelstellingen namelijk: 
1. Zorgdragen voor voldoende spectrum in Europa om een oplossing te vinden 
voor het probleem van de toegang tot br eedbanddiensten in plattelandsgebieden 
(waar draadloze infrastructuur in veel ge vallen de enig bruikbare oplossing is) en de 
breedbandkloof  die voortvloeit uit het gebrek aan dergelijke diensten verkleinen . 
2. Het pad effenen voor toekomstige on twikkelingen op het gebied van 
terrestrische omroepdiensten  (bijvoorbeeld hogedefin itietelevisie) door de 
gemiddelde efficiëntie van infrastructuur voor televisie-uitzendi ngen te verbeteren. 
Hierdoor zullen de lidstaten tevens hun be voegdheden op audiovisueel gebied beter 
kunnen uitoefenen. 
1. O
MSCHRIJVING VAN HET PROBLEEM  
Wanneer passende coördinatie tussen lidstaten ontbreekt, zullen de potentiële sociale en 
economische voordelen van het digitale dividend aanzienli jk lager liggen. 
1.1. Gebrek aan samenhang tussen national e benaderingen zou, als gevolg van 
interferentie, de bruikbaarhe id van spectrum verminderen 
Het gebruik van hetzelfde spectrum voor draadlo ze diensten met fundamenteel verschillende 
kenmerken zoals traditionele omroe pdiensten met hoog vermogen en draadloze 
breedbanddiensten met laag tot middelhoog verm ogen, is technisch ge zien inefficiënt. 
Bovendien zijn er ook grensoversch rijdende gevolgen omdat residue le interferentie in dit deel 
van het spectrum een bereik kan hebben van zo'n 100 kilometer. 
1.2. Een gebrek aan EU-coördinatie zal de  lidstaten belemmeren het digitale 
dividend toe te wijzen aan toepassingen met de hoogste sociale en economische 
impact 
Wanneer een gecoördineerde aanpak om de negatie ve gevolgen van interferentie in de EU te 
minimaliseren ontbreekt, zullen de nationale sp ectrumautoriteiten wellicht de voorkeur geven 
aan DTT, terwijl zij, als er wel sprake was van coördinatie, toepassingen zouden kunnen 
toestaan die over het algemeen grotere voordelen kunnen opleveren. 
1.3. Gebrek aan schaalvoordelen en pan-Eu ropese dekking van diensten kan de 
Europese economie schaden en investeringen ontmoedigen 
Bij vrijwel alle verwachte poten tiële toepassingen van het digitale dividend wordt uitgegaan 
van de mogelijkheid een kritische massa en  schaalvoordelen te verwezenlijken. Een studie 
van de Commissie wees bijvoorbeel d uit dat producenten van mobiele 
communicatieapparatuur een potentiële markt va n ten minste 100 miljoen inwoners afwachten 
 
NL 3   NL alvorens zij willen investeren in nieuwe produ ctielijnen voor de vierde generatie mobiele 
communicatieapparatuur. Schaalvoordelen zijn eveneens absoluut noodzakelijk om te kunnen 
zorgen voor een geslaagde i nvoering van nieuwere genera ties omroepapparatuur en 
-netwerken. 
1.4. Risico van disruptie van belangrijke di ensten die nu al deel uitmaken van de 
UHF-band waarin het digita le dividend zich bevindt 
Bestaande draadloze microfoons en andere s oortgelijke toepassingen maken gebruik van 
specifieke frequenties in de UHF-band (ook wel "gescherfd spectrum" of "witruimte" 
genaamd). Deze diensten zijn van fundamenteel belang voor een aantal sectoren, met name 
omroepdiensten en de organisatie van evenem enten. Zonder EU-coördinatie bestaat het risico 
dat er op een bepaald moment onvoldoende freque nties zijn om deze be langrijke toepassingen 
te kunnen voortzetten. Het aantal apparaten in kwestie (4 à 5 miljoen in de EU1) duidt op een 
duidelijke internemarktdimensie. 
1.5. Een groot deel van de winst kan verlo ren gaan wanneer niet gezorgd wordt voor 
passende coördinatie met derde landen 
Grensoverschrijdende interferentie uit niet-E U-landen kan betekenen da t grote geografische 
EU-gebieden verstoken blijven van specifieke diensten. Dit kan weer inhouden dat invoering 
op nationaal niveau onmogelijk is omdat niet  alle regio's kunnen worden bestreken. De 
onderhandelingen tussen lidstaten en derde lande n over digitale dividendfrequenties worden 
in het kader van de ITU op bilaterale basis ge voerd. Naar verluidt z ouden deze echter vaak 
teleurstellend verlopen. Met een gemeenschappe lijke aanpak kan een EU -strategie worden 
uitgestippeld en de positie van de Gemeenscha p en de lidstaten bij de onderhandelingen met 
derde landen worden verstevigd. 
2. ANALYSE VAN DE SUBSIDIARITEIT  
Veel van de vraagstukken die voortvloeien uit het gebruik van het digitale dividend kunnen 
door afzonderlijke lidstat en niet doelmatig worden afgehande ld omdat radio-uitzendingen niet 
stoppen aan de grenzen. De maatregelen van één lidstaat kunnen dan ook ingrijpende 
gevolgen kunnen hebben voor de belangen van andere lidstat en. Voorts bi edt de grote 
hoeveelheid mobiele appa ratuur die spectrum kan gebruiken een duidelijke 
internemarktdimensie. 
Maatregelen op communautair niveau bied en duidelijke voordelen ten opzichte van 
maatregelen van individuele lid staten. De voornaamste gebieden  met potentiële toegevoegde 
waarde voor de EU zijn: 
• leiderschap (gecoördineerde EU-maatrege len zullen eerder navolging vinden bij 
aangrenzende landen dan maatregelen van individue le lidstaten en zo weer leiden tot een 
ruimere beschikbaarheid van spectrum in de EU zelf); 
• efficiënter spectrumgebruik en schaalvoor delen (indien er een gemeenschappelijk 
frequentieplan is); 
                                                 
1 Bron: APWPT. 
 
NL 4   NL • algemene voordelen van het bevorderen va n de interne markt (met inbegrip van 
interoperabiliteit en roaming indien  toepassingen ontstaan, zoals draadloze 
breedbanddiensten, die een massamarkt creëren). 
3. DOELSTELLINGEN  
In de eerste plaats wil men de voordelen van het digitale dividend optimaliseren en tijdig 
handelen om fragmentering als gevolg van de na tionale uitgangssituatie s te voorkomen, die de 
oprichting van een interne markt voor toekomst ige diensten en appa ratuur zou belemmeren. 
In de tweede plaats wil men me t dit initiatief trachten voldoende samenhang en mettertijd ook 
meer convergentie te brengen in de nationale benaderingen om innovatie en 
langetermijnvoordelen voor consumenten te onderst eunen, de interne markt te versterken en 
het concurrentievermogen va n de EU te verbeteren. 
In de derde plaats moet de Commissie er naar streven de eerdere inspanningen van 
verschillende lidstaten om de 790-862 MHz-su bband open te stellen voor nieuwe diensten, 
zoals draadloze breedband, te vergemakkelijken en fragmentering in de interne markt tegen te 
gaan (bijv. verschillende lidstaten die verschi llende technische of fu nctionele beperkingen 
opleggen). 
4. BELEIDSOPTIES  
De mededeling, ten aanzien van specifieke aspecten aa ngevuld door de aanbeveling, 
formuleert voorstellen op vier hoofdgebieden: 
– tijdige uitschakeling van analoge terrestrische  tv als voorwaarde voor het gebruik van het 
digitale dividend; 
– coördinatie van de maatregelen van de lidst aten om te zorgen voor een samenhangende 
aanpak van de 790-862 MHz-subband; 
– gemeenschappelijke initiatieven om te zorgen  voor een optimaal gebruik van spectrum in 
alle delen van de UHF-band (470-862 MHz); 
– technische harmonisering van de 790-862 MH z-subband (overeenkomstig het mechanisme 
van de Radiospectrumbeschikking). 
5. EFFECTBEOORDELING  
5.1. Effect van opties ten aanzien van de  tijdige uitschakeling van analoge 
terrestrische tv 
5.1.1.  Geen verdere EU-maatregelen 
Tien of elf lidstaten zullen waarschijnlijk ook na 2012 blijven doorgaan met analoge omroep 
en in sommige gevallen zelfs tot 2013, waardoor  het gevaar bestaat van verder uitstel. 
 
NL 5   NL 5.1.2.  Aanbeveling dat de lidstaten alle noodz akelijke maatregelen nemen om analoge 
signalen tegen 1 januari 2012 uit te schakelen 
Volgens ramingen in de studie van de Comm issie zou het voorkomen van een door slechts 
een paar lidstaten veroorzaakt uitstel van de beschikbaarheid van de 790-862 MHz-subband van een jaar, in heel Europa een totale winst opleveren van verschillende miljarden euro's netto contante waarde (een extra voordeel va n minimaal 1 miljard euro alleen al voor 
consumenten en leveranciers, gecumuleerd over 15 jaar
2). 
Omdat alle lidstaten zich al ve rbonden hebben tot digitale tv, zu llen de kosten beperkt zijn tot 
het vervroegen van de procedure met over he t algemeen een paar maanden in 10 of 11 
lidstaten. 
Er zitten ook sociale kosten aan vast, omdat consumenten die hun bestaande analoge tv-
toestel willen blijven gebruiken, digitale -tot-analoge-omvormers moeten aanschaffen3. Uit 
ervaringen die zijn opgedaan in de vijf lidstaten die de omschakeling naar digitaal hebben 
gemaakt (en in de VS) is gebleken dat deze sociale gevolgen beperkt zijn en kunnen worden 
gecompenseerd door specifieke subs idies voor achtergestelde groepen. 
5.1.3.  Verplichting om analoge omroep uit te schakelen vóór 1 januari 2012 (een 
communautaire juridische maatregel) 
De voordelen en kosten, met inbegrip van de sociale gevolgen, zouden van dezelfde aard zijn 
als bij de vorige optie (aanbe veling uitschakeling analoge omro ep), waarbij het hier echter 
meer waarschijnlijk is dat optimal e voordelen kunnen worden behaald. 
5.2. Gemeenschappelijke initiatieven om te zorgen voor een optimaal gebruik van 
spectrum in de gehele  UHF-band (470-862 MHz) 
Dit heeft betrekking op eventuele coördinatiem aatregelen om het vrijmaken van aanvullend 
spectrum te vergemakkelijken, hoofdzakelijk met betrekking tot spectrum onder de 790 MHz, 
waardoor het digitale dividend wordt uitgebre id. De kwantitatieve gevolgen zijn nog niet 
geëvalueerd, omdat deze maatregelen tot op heden alleen voorstellen zijn voor discussie op 
EU-niveau . 
5.2.1.  Geen verdere coördinatiemaatregelen van de EU 
Het voornaamste voordeel van deze optie is dat er geen verplic hte extra kosten zijn voor het 
aanpassen van ontvangsttoestelle n of transmissienetwerken. 
5.2.2.  Effect van verdere coördinatiem aatregelen in subbanden onder 790 MHz 
Hieronder volgen een aantal gebieden waar voor aanvullende coördinatiemaatregelen kunnen 
worden overwogen: 
– Zorgen voor minimum compressie- en kwaliteitsnormen voor transmissie bij 
omroepnetwerken, met inbegrip va n nieuwe DTT-ontvangsttoestellen. 
                                                 
2 Volgens ramingen van Ofkom UK bedraagt het voordeel voor het VK onder soortgelijke 
omstandigheden alleen al 100 à 400 miljoen UKL. 
3 De meeste digitale-tot-analoge-omvormers kosten over het algemeen niet meer dan 50 euro. 
 
NL 6   NL – Meer algemeen gebruik va n Single Frequency Networks  (SFNs). 
– Bevorderen van frequentiewisselingssysteme n, eventueel met behulp van communautaire 
financiering. 
– Bestaande gebruikers van draad loze microfoons helpen bij de migratie naar nieuwe 
frequenties en het gebruik van "wit ruimtes" voor cognitieve technologieën4 overwegen. 
– Grensoverschrijdende coördinatie van spectru m tussen zowel lidstaten als niet-EU-landen  
verbeteren. 
Elk type initiatief heeft een potentieel positief ef fect maar het is niet eenvoudig in dit stadium 
een betrouwbare sensitiviteitsanalyse uit te voeren. Een negatief sociaal effect zou kunnen 
zijn dat niet alle televisiekijkers toegang z ouden hebben tot nieuwe apparatuur, maar dit kan 
gecompenseerd worden door een periode waarin de signalen in zowel de oude als de nieuwe normen worden uitgezonden zodat DTT-apparat uur van de eerste ge neratie de signalen 
kunnen ontvangen. 
5.2.3.  Effect van verplichte eisen om spectrumeffi ciëntie die verband houdt  met het digitale 
dividend te verbeteren 
De specifieke maatregelen zouden versterkt wo rden door de invoering van verplichte eisen. 
5.3. Effect van opties met betrekking tot de coördinatie van maatregelen van de 
lidstaten in de 790-862 MHz-subband 
5.3.1.  Geen verdere EU-maatregelen 
Een aantal lidstaten
5 is nu of binnenkort in staat een besluit te nemen om deze band open te 
stellen voor elektronische comm unicatiediensten. Deze optie kan resulteren in regelgevende 
maatregelen op nationaal niveau die in strijd kunnen zijn met die in andere landen, zodat de 
technische harmonisering van deze subband met het oog op nieuwe breedbandtoepassingen, in gevaar kan komen. 
5.3.2.  Aan de lidstaten gerichte aanbeveling om g een maatregelen te ne men die in strijd 
zijn met de technische harmoniseringsmaat regelen welke op EU-niveau zijn gepland 
in de 790-862 MHz-band 
In de praktijk zou dit alleen (tijdelijk) betre kking hebben op lidstaten die nieuwe toepassingen 
in deze subband overwegen. Er zouden dan ook vrijwel geen kosten aan vastzitten omdat alle 
inspanningen gericht zijn op het vergemakkelijken van het tot stand komen van een snelle en stabiele consensus over geharmoniseerde voorwaarden. 
                                                
 
4 Met behulp van cognitieve radiotechnologieën kunnen frequenties worden geïdentificeerd die op een 
bepaald moment door een primaire gebruiker niet wo rden gebruikt, zodat deze tijdelijk kunn en worden 
gebruikt. 
5 Bij de laatste telling: Oostenrijk, Tsjechië, Finland, Frankrijk, Duitsland, Spanje, Zweden, Nederland en 
het Verenigd Koninkrijk. 
 
NL 7   NL 5.4. Effect van opties ten aanzien van de technische harmonisering van de 790–862 
MHz-subband 
Een van de voornaamste conclusies van de studi e van de Commissie is dat de "privéwaarde"6 
die gerealiseerd kan worden als alle lidstaten  de 790-862MHz-subband onder uniforme 
gebruiksvoorwaarden toewijzen aan elektron ische communicatiediensten, minimaal 17 
miljard euro en in het beste geval maximaal 44 miljard euro zou bedragen, afhankelijk van de vraag naar de verschillende diensten
7. 
Een belangrijk sociaal voordeel is de grot ere toegang tot breedbanddiensten en de 
mogelijkheid te zorgen voor de pan-Eur opese interoperabiliteit van diensten. 
Er zouden over het algemeen geen negatieve gevolgen mogen zijn op het distributieniveau 
van omroepdiensten omdat een verlies van omroepcapaciteit in de 790-862 MHz-band zou 
worden gecompenseerd door een herschikking van het netwerk en /of een verbetering van de 
transmissietechnologie. De hieraan verbonden ko sten zullen afhankelijk zijn van het aantal 
DTT-zenders in de subband voor elke lidstaat (distributief effect). De communautaire actie 
zou de nieuwe planning van omroepnetwerke n echter eerder moeten vergemakkelijken dan 
bemoeilijken. 
5.4.1.  Richtsnoeren (niet verplicht) voor harmonisering van de 790–862 MHz-subband 
De hieraan verbonden kosten zullen waarschijn lijk gering zijn maar deze optie zou ook 
nauwelijks bijdragen aan de verwezenlijki ng van belangrijke voordelen van harmonisatie. 
5.4.2.  Beschikking van de Commissi e om de technische param eters voor de 790-862 MHz-
band vast te stellen 
Volgens de studie van de Commissie zal deze be leidsoptie waarschijnlijk de meeste van de 
verwachte voordelen, zoals omschreven in de inleiding bij punt 5.4 hierboven, opleveren 
omdat de toegenomen harmonisering schaalvoordelen  met zich brengt en de interoperabiliteit 
zal vergemakkelijken. Hierdoor zal het w eer makkelijker worden belangrijke EU-
doelstellingen op sociaal vlak te verwezenlijk en zoals "toegang tot breedband voor alle 
burgers". 
5.4.3.  Beschikking van de Commissie om technisc he parameters vast te stellen en een 
verplichte termijn vast te stellen waarbinnen de 790-862 MHz-subband vrij moet zijn 
van omroepdiensten (met hoog vermogen) 
Deze optie zou maximale voordelen met zich brengen omdat een eind zou worden gemaakt 
aan alle onzekerheid voor de belanghebbenden. Een dergelijk besl uit zou gezien de potentiële 
effecten met name voor de ontwikkeling va n omroepdiensten echter moeten worden 
goedgekeurd door het Europees  Parlement en de Raad . 
                                                 
6 Extra voordeel voor consumenten en leveranciers. 
7 Netto contante waarde over een periode van 15 jaar, vergeleken met een situatie zonder coördinatie op 
EU-niveau. 
 
NL 8   NL 6. VERGELIJKING VAN DE OPTIES  
6.1. Vergelijking van de opties ten aanzien van de tijdige afronding van de analoge 
uitschakeling 
Een verplichte communautaire maatregel zou op weerstand stuiten bij verschillende lidstaten 
die redenen van algemeen belang kunnen aanvoeren. 
De optie om een "aanbeveling" te formuleren  (optie 5.1.2) zou dan ook de meest passende 
zijn. Met deze optie zouden eerdere politieke verbintenissen kunnen word en versterkt hetgeen 
weer een positief psychologisch effect z ou hebben op de belanghebbenden. Als deze optie 
ertoe zou bijdragen dat de goedkeuring van de 790–862 MHz-subband in heel de EU met een 
paar maanden zou kunnen worden vervroegd kan ze, zoals uiteengezet,  belangrijke voordelen 
opleveren en de kosten voor omroeporganisa ties van simulcast-uitzendingen (hetzelfde 
programma zowel in analoog als in digi taal formaat uitzenden) verlagen. 
6.2. Vergelijking van de opties ten aanzie n van het optimaal gebruik van spectrum 
in de UHF-band (470-862 MHz) 
De optie "verdere coördinatieac tiviteiten" maakt de weg vrij voor meer digitaal dividend op 
lange termijn zonder dat hier bela ngrijke kosten aan va stzitten. Het lijkt ee n gerechtvaardigde 
en proportionele optie omdat uit geen van de maatregelen die worden overwogen tot op heden 
is gebleken dat een verp lichte aanpak op EU-niveau dui delijke voordelen oplevert. 
6.3. Vergelijking van de opties ten aanzien van de coördinatie van maatregelen van 
de lidstaten in de 790-862 MHz-subband 
Omdat de lidstaten momenteel overwegen nati onale regelgevende maatregelen ten aanzien 
van deze subband te nemen en onder toenemende druk staan om tot actie over te gaan, moet 
dringend een communautair model voor een g ecoördineerde aanpak worden vastgesteld 
omdat anders het gevaar ontstaat van fragmenter ing in de interne markt en een verlies van 
eventuele schaalvoordelen. De voorkeur lijkt de rhalve uit te gaan naar de voorgestelde 
aanbeveling (in punt 5.3.2.). 
6.4. Vergelijking van opties ten aanzien van technische harmonisering van de 790-
862 MHz-subband 
Hoewel het ontbreken van een termijn voor het vrijmaken van de 790-862 MHz-subband in 
deze optie (punt 5.4.2.) aanleiding kan geven tot onzekerheid op de interne EU-markt omdat het ritme waarin de maatregel wordt uitgevoerd per lidstaat verschilt, is het van belang dat rekening wordt gehouden met de gevoelighe den van de lidstaten, die hoofdzakelijk 
voortvloeien uit het vers chillende tempo waarmee de omscha keling van analoog naar digitaal 
plaatsvindt en de verschillende ui tgangssituaties op omroepgebied. 
De beste optie op dit moment, die ook voldoet aan  de evenredigheidseis en, lijkt dan ook te 
zijn dat de lidstaten dezelfde technische voorwaarden moeten toep assen wanneer zij de 
huidige toewijzing van de 790-862 MHz-subba nd aan omroepdiensten wijzigen, met de 
aanbeveling dat toewijzing geschiedt op een t echnologie- en dienstenneutrale basis met 
gemeenschappelijke technologische voorwaarden en een gemeenschappelijk frequentieplan. 
Als de Commissie wel een termijn zou bepalen, be tekent dit nog niet dat alle lidstaten achter 
een dergelijke maatregel zouden staan. De gekozen optie beteke nt dat de lidstaten flexibiliteit 
 
NL 9   NL wordt geboden ten aanzien van de keuze en de  timing van de overschakeling naar draadloos 
breedbandgebruik, waarbij de tech nische voorwaarden die van toep assing zijn wanneer deze 
keuze is gemaakt, duidelijk zijn en gecoördi neerd worden zodat het voornaamste risico van 
fragmentering wordt geëlimineerd. 
7. TOEZICHT EN EVALUATIE  
Voorgesteld wordt voor de ev aluatie en het toezicht uit te gaan van operationele 
doelstellingen op specifieke probleemgebieden, met name: 
• De vraag of de door de lidstaten genomen m aatregelen op tijd zijn om te kunnen zorgen 
voor de volledige uitschakeling va n analoge tv tegen 1 januari 2012; 
• De voortgang die wordt geboekt  bij het beschikbaar stelle n van de 790-862 MHz-subband 
voor elektronische communicatie onder geha rmoniseerde technische voorwaarden; 
• De voortgang bij de migratie naar de best e technologieën voor transmissienetwerken. 
De Commissie moet hierbij ondersteund worden door de desbetreffende raadgevende comités.