NL Publicatieblad van de Europese Unie C 18/69

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement en de Raad „Partnerschap Europese Unie-Afrika — Afrika en Europa met elkaar verbinden: naar een nauwere samenwerking op het gebied van vervoer”

(COM(2009) 301 definitief)

2011/C 18/12

Rapporteur: de heer SIMONS

De Commissie heeft op 24 juni 2009 besloten het Europees Economisch en Sociaal Comité overeenkomstig artikel 262 van het EG-Verdrag te raadplegen over de

Mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement en de Raad: Partnerschap Europese Unie-Afrika – Afrika en Europa met elkaar verbinden: naar een nauwere samenwerking op het gebied van vervoer

COM(2009) 301 final.

De afdeling Vervoer, energie, infrastructuur, informatiemaatschappij, die met de voorbereidende werkzaamheden was belast, heeft haar advies op 24 maart 2010 goedgekeurd.

Het Comité heeft tijdens zijn op 28 en 29 april 2010 gehouden 462e zitting (vergadering van 29 april) het volgende advies uitgebracht, dat met algemene stemmen werd goedgekeurd.

1. Conclusies en aanbevelingen

1.1 De door de Commissie uitgebrachte mededeling is in lijn met het huidige beleid, maar wil verdergaan. Ze beoogt ook een denkproces op gang te brengen om te komen tot betere intercontinentale verbindingen met behulp van de in de EU opgedane ervaringen, maar toegesneden op de omstandigheden in Afrika.

1.2 Het Comité staat positief tegenover een intensievere samenwerking tussen de EU en Afrika onder de voorwaarde dat deze gebaseerd is op een partnerschap waarin sprake is van gelijke rechten en plichten en niet op een donateur-ontvanger relatie zoals in het verleden.

1.3 Het Comité benadrukt dat de aanwezigheid van infrastructuur en vervoersystemen een voorwaarde is om te komen tot sociaaleconomisch regionale integratie, met als gevolg meer werkgelegenheid, toegang tot gezondheidszorg en onderwijs, en daarmee een belangrijke bijdrage levert aan de armoedebestrijding.

1.4 Het spijt het Comité dat deze mededeling niet voldoende de verschillende beleidsterreinen van de Commissie integreert, met name die van DG Ontwikkeling en van DG Handelsbetrekkingen, waaruit de coherentie van het beleid van de EU ten opzichte van Afrika zou moeten blijken.

1.5 Het Comité juicht het feit toe dat bij de op 21 en 22 oktober 2009 in Napels gehouden conferentie „TEN-T days 2009” is besloten dat de EU samen met zijn Afrikaanse partners een actieplan gaat opzetten.

1.6 Dit actieplan zal vóór het komende informele Forum van vervoer binnen het partnerschap EU-Afrika worden opgesteld en erna worden gepubliceerd; derhalve in de herfst van 2010. Het Comité kan instemmen met een werkwijze waarbij de voortgang van de uitvoering goed wordt gemonitord, bijvoorbeeld door een gezamenlijk op te richten Comité.

1.7 Het Comité beveelt aan dat in het actieprogramma nadrukkelijk wordt opgenomen dat de bestrijding van corruptie en piraterij in Afrika prioriteit moet hebben.

1.8 Voor wat betreft met name de planning, de financiering van het vervoersinfrastructuurnetwerk en het totale actieplan, zal volgens het Comité onderzocht moeten worden in hoeverre de sociaaleconomische partners die betrokken zijn bij de uitvoering van het Verdrag van Cotonou, een rol kunnen spelen.

1.9 Het Comité zou het op prijs stellen als het Sociaaleconomisch en Cultureel Comité van de Afrikaanse Unie de voorstellen opgenomen in het actieplan gaat beoordelen en met een advies hierover komt.

1.10 Het Comité wijst erop dat bij toekenning van EU-fondsen een voorwaarde dient te zijn dat lokale, officieel geregistreerde werknemers uit de Afrikaanse Unie baat hebben bij de uitvoering.

1.11 Bij de plannen en programma's op het gebied van TEN-T acht het Comité het van belang interoperabiliteit als uitgangspunt te nemen, waarbij de natuurlijke voordelen van elke vervoermodaliteit dienen te worden benut indachtig de co-modale benadering waarvoor in de EU is geopteerd.

1.12 Voorts dient volgens het Comité bij de invulling van de samenwerking aandacht besteed te worden aan opleiding, arbeidsomstandigheden, sociale aspecten, veiligheidsaspecten, milieuaspecten en duurzaamheidsaspecten.

1.13 De aanleg en uitbreiding van weginfrastructuur zou ertoe moeten leiden dat de trend van verstedelijking op een dynamische wijze wordt afgewend, gebruikmakend van een goed functionerend openbaarvervoerssysteem.

1.14 Een essentiële voorwaarde is dat de traceerbaarheid en controle op de besteding van de fondsen goed zijn vastgelegd en ook in de praktijk intensief worden uitgevoerd.

1.15 De EU zal zich er in de ogen van het Comité van bewust moeten zijn dat China zich langs een andere politieke lijn en met andere bedoelingen al decennialang in Afrika manifesteert. Volgens het Comité dient gestreefd te worden naar een trilateraal samenwerkingsverband tussen de EU, China en Afrika, waarbij voorwaarde zou moeten zijn dat elke vorm van werk of aanbesteding ten goede komt aan „Afrikaanse werkgelegenheid”.

2. Inleidende samenvatting van de Commissiemededeling

2.1 De Europese Commissie heeft op 24 juni 2009 de mededeling COM(2009) 301 final uitgebracht, waarin het partnerschap tussen de Europese Unie en Afrika op het gebied van vervoer is uitgewerkt.

2.2 In deze mededeling wordt onderstreept dat vervoer en vervoersinfrastructuur van onmisbaar belang zijn voor de sociaaleconomische integratie en een voorwaarde vormen voor het verkeer van personen en goederen.

2.3 Hierbij dient de steeds intensiever wordende graad van urbanisatie in Afrika, waar 40 % van de bevolking momenteel in verstedelijkte gebieden woont, in ogenschouw te worden genomen. Zonder ingrepen zal dit percentage in 2030 verdubbeld zijn.

2.4 Het referentiekader voor de samenwerking tussen de EU en Afrika op het gebied van vervoer is het in 2006 gesloten infrastructuurpartnerschap. Doel hiervan was vooral het beter met elkaar verbinden van de Afrikaanse infrastructuurnetten om op deze wijze bij te dragen tot regionale integratie en daarmee tot de ontwikkeling van de Afrikaanse bevolking.

2.5 De financiering van de vervoerinfrastructuurprojecten in Afrika geschiedt vooral door het Europees Ontwikkelingsfonds; dit fonds draagt voor 30 % bij in de financiering.

2.6 De Commissie stelt in haar mededeling dat de samenwerking tussen de EU en Afrika niet alleen de fysieke infrastructuur betreft, maar ook de wettelijke en bestuursrechtelijke aspecten. Op deze manier wordt via de verbeterde infrastructuur niet alleen de handel en economische groei bevorderd, maar ook de werkgelegenheid en kan de armoede beter bestreden worden.

2.7 Mede daarom heeft de Raad op 18 mei 2009 een aantal conclusies aangenomen, waarin wordt gepleit voor steun aan de bouw van regionale infrastructuur en voor de aanleg van ontbrekende infrastructuur in de landen ten zuiden van de Sahara.

2.8 De onderhavige mededeling sluit aan bij het schema voor de tenuitvoerlegging van het strategisch infrastructuurpartnerschap dat in 2007 tussen de Europese en Afrikaanse Unie is gesloten.

2.9 Het concrete resultaat van deze mededeling zou de start van een overleg moeten zijn tussen vertegenwoordigers van de Europese en Afrikaanse Unie, met als resultaat een plan met prioritaire acties en bijbehorende financieringsmogelijkheden, op te nemen in een gezamenlijk uit te brengen verklaring van de Europese en Afrikaanse Unie.

3. Algemene opmerkingen

3.1 Algemeen

3.1.1 Het Comité is voorstander van intensievere samenwerking tussen de EU en Afrika, met als uitgangspunt een samenwerking op basis van gelijke rechten en plichten, ofschoon de realiteit toch verschillen aangeeft die moeten worden meegewogen. Deze wens en de wijze waarop hier inhoud aan moet worden gegeven komt tot uitdrukking in de Verklaring van Lissabon (8 en 9 december 2007).

3.1.2 Het gaat in de ogen van het Comité om een sociaaleconomische regionale integratie, met inbegrip van verkeers- en vervoersvoorzieningen. Regionale integratie zou naar de opvatting van het Comité centraal dienen te staan bij de herziening van de Overeenkomst van Cotonou in 2010.

3.1.3 Dat dit een moeilijke opgave is behoeft geen betoog. Het Comité beveelt aan bij de invulling van verdere plannen tot samenwerking goed in het oog te houden dat er sprake moet zijn van een gelijkwaardige inbreng en gedeelde verantwoordelijkheid.

3.1.4 Het Comité wil benadrukken dat de samenwerking een breed scala aan onderwerpen moet betreffen, met inbegrip van opleiding, arbeidsomstandigheden, sociale aspecten, burgerrechten, veiligheidsaspecten, milieuaspecten, duurzaamheidsaspecten, interoperabiliteit en openbaar vervoer in de steden, administratieve en douaneproblemen en niet te vergeten de strijd tegen corruptie, plus de in Europa opgedane ervaring op het gebied van interoperabiliteit en best practices.

3.1.5 Het Comité betreurt het dat in de mededeling van de Commissie een verwijzing naar het belang van de sociale- en opleidingsaspecten in de verkeers- en vervoerssector ontbreekt. Zij stelt overigens wel vast dat deze wel in het in 2006 gesloten infrastructuurpartnerschap zijn opgenomen.

3.1.6 Bij de invulling van de samenwerking zal volgens het Comité nadrukkelijk in gedachten moeten worden gehouden dat alle genoemde onderwerpen en maatregelen slechts kans van slagen hebben als er sprake is van een solide basis in de vorm van goed opgeleide lokale werknemers.

3.1.7 De samenwerking zou alle transportmodaliteiten moeten betreffen, ook in hun onderlinge samenhang, toegesneden op de specifieke omstandigheden in Afrika.

3.1.8 Het Comité vindt het van belang dat aan enkele belangrijke voorwaarden wordt voldaan: er moet sprake zijn van transparantie, van voldoende mate van veiligheid, en de uitvoering van de samenwerkingsprogramma’s zou slechts moeten plaatsvinden met behulp van begeleidende maatregelen.

3.1.9 In zijn advies over „De strategie EU-Afrika” (1) dat op 18 september 2008 is goedgekeurd stelt het Comité het volgende: „met de economische integratie op regionaal en subregionaal niveau is aanzienlijke vooruitgang geboekt, maar het handelspotentieel moet nog worden benut. Het is met name zaak om maatregelen voor de harmonisering van de douaneprocedures op elkaar af te stemmen, infrastructuurvoorzieningen te ontwikkelen, het vrije verkeer van burgers te waarborgen, enz.”.

3.1.10 Ook op de conferentie „TEN-T days 2009” die op 21 en 22 oktober 2009 in Napels plaatsvond is bij het Euro-Afrikaans Transportforum ingegaan op de vraag hoe de ontwikkeling in Afrika en de trans-Afrikaanse netwerken baat zouden kunnen hebben bij de ervaringen die in de EU met de TEN’s zijn opgedaan.

3.1.11 Een van de resultaten was dat de Europese Commissie samen met haar Afrikaanse partners een actieplan gaat opzetten teneinde de transportnetwerken tussen de twee continenten op een continue basis te intensiveren. Dit zal in de tweede helft van 2010 verschijnen.

3.1.12 Het Comité is van mening dat het belangrijk is dat, naast de bilaterale economische partnerschappen die al bestaan, ook regionale economische partnerschappen worden afgesloten die zullen bijdragen aan de verdieping van de regionale integratie.

3.1.13 De uitwerking van de maatregelen die in het actieplan zijn opgenomen, waarbij rekening dient te worden gehouden met de betrokkenheid van sociale partners, zal in de opvatting van het Comité in nauwe samenwerking met de Afrikaanse Unie dienen te gebeuren.

3.1.13.1 Omdat de structuur in Afrika om de sociale partners bij de plannen te betrekken niet zo uitgebouwd is en in de praktijk blijkt dat sociale partners zelfs nog niet op de hoogte zijn van de plannen, zou in overleg met de Afrikaanse Unie die informatie en deelnamemogelijkheid aan de overlegactiviteiten moeten worden opgebouwd.

3.1.14 Indien dit geschiedt zal naar de opvatting van het Comité een gemeenschappelijke strategie moeten worden vormgegeven, waarin met name het duurzaamheidscriterium en de ontwikkeling en het welzijn van de Afrikaanse bevolking een belangrijke plaats zouden moeten krijgen.

3.1.15 Maar ook dan nog zullen volgens het Comité problemen ontstaan bij de implementatie van het actieprogramma. Vooral zal rekening moeten worden gehouden met het verschil tussen de Afrikaanse en Europese cultuur.

3.1.16 Het Comité denkt dat de Afrikaanse Unie er goed aan zou doen contact op te nemen met hun Sociaaleconomisch en Cultureel Comité om projecten die in het actieplan zijn opgenomen te begeleiden.

3.1.17 De EU heeft inmiddels een bedrag van 4,6 miljard EUR uit het Europese Ontwikkelingsfonds voor de periode 2007-2013 toegewezen voor de ontwikkeling en verbetering van de Afrikaanse infrastructuur en transport.

3.1.18 Bij de volgende EU-Afrika top die eind 2010 in Addis Abeba zal plaatsvinden zullen alle partnerschappen worden geëvalueerd. Tevens zal in de herfst van 2010 door het informele Vervoerforum het actieplan voor de uitvoering van de projecten worden vastgesteld, waarbij het Comité ervoor pleit sociale partners en overige niet-overheidsvertegenwoordigers formeel hierbij te betrekken, conform de Verklaring die hierover bij de Top van Lissabon is vastgelegd.

3.1.19 Betere transportnetwerken stellen de bevolking in staat zich sneller dan voorheen te verplaatsen, beperken de vervoerskosten en bevorderen de duurzaamheid en betrouwbaarheid van het vervoer, wat met name ten goede moet komen aan de armen onder de bevolking in de vorm van betaalbare prijzen. Dit vergt een gecoördineerde aanpak van infrastructuurplanning en -aanleg.

3.1.20 Dit is van des te groter belang omdat de vervoerskosten in Afrika tot de hoogste ter wereld behoren (15 % van de inkomsten uit export t.o.v. 4 % in de geïndustrialiseerde landen). De noodzaak is zo groot, omdat het een voorwaarde is om tot integratie van regionale en nationale markten te komen.

3.1.21 Daarnaast zou verdere samenwerking onder meer door gebruikmaking van „best practices” moeten leiden tot een toename van de handel, een grotere veiligheid, meer „security” en een modern transportsysteem.

3.1.22 De slogan „Working together for a better future” zou naar de opvatting van het Comité beschouwd kunnen worden als de te volgen leidraad.

3.1.23 Dit wordt ook weerspiegeld door de resultaten van de top van Lissabon die op 8 en 9 december 2007 werd gehouden en waarbij de basis werd gelegd voor een strategisch partnerschap op voet van gelijkheid tussen Afrika en de Europese Unie, zoals uiteengezet in de Verklaring van Lissabon van 9 december 2007.

3.1.24 Dit partnerschap bestaat uit de volgende uitgangspunten: vrede en veiligheid, bestuur en mensenrechten, migratie, energie en klimaatverandering, handel, infrastructuur en ontwikkeling.

3.1.25 Het Comité wijst op het feit dat de mededeling zich beperkt tot het partnerschap EU-Afrika. Dit, terwijl China al decennialang vaste voet aan de grond heeft in Afrika, met name in de infrastructuurontwikkeling, waarbij de strategie van China bestaat uit het per Afrikaans land apart verstrekken van leningen tegen gunstige voorwaarden, vaak in ruil voor langetermijncontracten voor infrastructuur- en transportprojecten, alsmede voor de exploitatie van natuurlijke hulpbronnen.

3.1.26 Een mogelijkheid om dit te ondervangen zou een trilateraal samenwerkingsverband tussen de EU, China en Afrika kunnen zijn, waarbij voorwaarde zou moeten zijn, dat bij elke vorm van werk of aanbesteding dit ten goede moet komen aan „Afrikaanse werkgelegenheid”. Over de verhouding EU - China en Afrika heeft het Comité op 1 oktober 2009 een zeer lezenswaardig advies aangenomen (2).

3.2 Niet-gouvernementele actoren

3.2.1 Voor wat betreft de planning en financiering van het vervoersinfrastructuurnetwerk zal volgens het Comité onderzocht moeten worden of naast de overheid niet-staatsectoren een rol kunnen spelen. Enerzijds is participatie van staat en burgers, waaronder ngo’s nodig, anderzijds is ook de inzet van bedrijven en grote Europese fondsen onmisbaar.

3.2.2 In de laatste jaren zijn met name verenigingen van landbouwers, vakbonden, consumentenbonden e.d. een belangrijke rol gaan spelen, mede vanwege het succes van de overeenkomsten van Lomé en Cotonou. Het Comité wil benadrukken dat dit gecontinueerd moet worden.

3.3 Corruptie en piraterij

3.3.1 Het probleem van corruptie en piraterij wordt helaas maar zijdelings in de mededeling aangestipt, terwijl het in Afrika op alle niveaus voorkomt en het de economische ontwikkeling in de weg staat. Het vormt ook een barrière voor verdere regionale integratie.

3.3.2 Het Comité is van opvatting dat elk voorstel en elke maatregel die betrekking heeft op samenwerking met de Afrikaanse Unie, bestrijding van corruptie en piraterij in zich moet houden.

3.3.3 Dit is overigens ook een doelstelling van de Afrikaanse Unie en is ook neergelegd in de Overeenkomst van Cotonou.

3.3.4 Voor de EU zou moeten gelden dat Europese fondsen slechts zouden mogen worden aangewend als de traceerbaarheid van financiële middelen gegarandeerd is en gecontroleerd kan worden en intensief wordt gecontroleerd hoe deze financiële middelen zijn besteed.

3.3.5 Voor wat betreft de verschijningsvorm in de transport- en infrastructuursector is corruptie vooral verbonden met het landvervoer, in het bijzonder het wegvervoer, terwijl de piraterij verbonden is met de zeevaart.

3.3.6 Het Comité benadrukt dat schepen die langs de Somalische kust en door de Golf van Aden varen, zich aan de Beste beheerspraktijken om piraterij af te schrikken (VN) zouden moeten houden en hun vaarroute zouden moeten registreren op de websites EU-NAVFOR en MSC-HOA. Onderdeel van dit document met beheerspraktijken is een lijst met zelfverdedigingsmaatregelen voor schepen.

4. Specifieke opmerkingen

4.1 Geconstateerd moet worden dat alle 53 staten in Afrika problemen hebben met het vervoer en de infrastructuur. In 2006 is het zogenaamde Programma voor infrastructurele ontwikkeling in Afrika (PIDA) aangenomen, bedoeld voor een betere coördinatie bij de planning en aanleg van infrastructuur.

4.2 Het PIDA-programma bevat een aantal opleidingsmaatregelen, zoals op het gebied van luchtverkeersbegeleiding, veiligheidsadviseur, en op het gebied van milieu en verkeersveiligheid.

4.3 Een volgende stap is het afstemmen van de planningsprocessen van de EU en Afrika op elkaar, wat noodzakelijk is met het oog op het creëren van een Euro-Afrikaans vervoersnetwerk. Met name de knooppunten, vooral havens en luchthavens, zullen moeten worden bepaald.

4.4 De aanwending van schaarse financiële middelen brengt met zich mee dat deze alleen dienen te worden aangewend voor concrete projecten die het meeste nut opbrengen: in vervoertermen betekent dit een co-modale aanpak, gebruikmakend van de unieke eigenschappen van elke in aanmerking komende vervoermodaliteit en de kenmerken en specifieke trekken van elk land.

4.5 In dit verband wil het Comité ook de aanbeveling doen dat in het actieprogramma nadrukkelijk de strijd tegen de corruptie wordt opgenomen.

4.6 Voor de spoorwegen zal een lijst van prioritaire spoorverbindingen moeten worden opgesteld. Het spoorwegnet is immers van essentieel belang voor de ontsluiting van „land locked” landen. Momenteel is het zo dat 15 landen geen spoorwegen hebben.

4.7 Afrika vertegenwoordigt momenteel slechts 4 % van het mondiale luchtverkeer. De veiligheid en kwaliteit van vliegtuigen en dienstverlening blijft helaas ver achter bij de mobiliteitsbehoefte. Veiligheid, beveiliging en beperking van de uitstoot van verontreinigende stoffen staan hoog op de agenda.

4.8 De scheepvaart betreft 92 % van de internationale handel van Afrika. Intensievere samenwerking tussen de Europese en Afrikaanse Unie zou moeten leiden tot opzetten van logistieke centra en het beter functioneren van havens op de volgende gebieden: — vereenvoudiging van douane- en registratieprocedures; — verdieping van de havens om toegang tot de havens te verlenen aan schepen die nu nog voor de kust voor anker moeten gaan, met alle vormen van onveiligheid daarbij; — beveiliging van de havens door toepassing van de ISPS-code.

4.9 Een groot deel van de continentale handel wordt door het wegvervoer afgewikkeld, alhoewel de infrastructuur, waarvan de kwaliteit van land tot land grote verschillen vertoont, volstrekt ontoereikend is. Afrika beschikt slechts over nog geen 7 kilometer wegen per 100 km2. Daarnaast is er sprake van lange wachttijden bij in- en uitklaringsformaliteiten en de alles overheersende corruptie.

4.10 De Europese Commissie heeft begin 2009 een bedrag van 3 miljard EUR ter beschikking gesteld uit het Europese Ontwikkelingsfonds (EOF) om trans-Afrikaanse transportassen te ontwikkelen die in de toekomst met de trans-Europese transportassen zullen worden verbonden.

4.11 Het Comité wil er met klem op wijzen dat bij de toekenning van Europese fondsen voor infrastructuur er de voorwaarde aan moet worden verbonden dat uitsluitend lokale en officieel geregistreerde loontrekkende werknemers afkomstig uit de Afrikaanse Unie dienen te worden ingezet, zodat opleiding en welzijn van die bevolking baat heeft bij de projecten.

4.12 De praktijk leert dat internationaal wegvervoer in Afrika niet overal mogelijk is, en als het al mogelijk is gehinderd wordt door losgeld resp. corruptie langs de weg en bij grensovergangen. Toch zijn er vaak geen alternatieven voor het wegvervoer.

4.13 In de ogen van het Comité getuigt het van realiteitszin dat de Afrikaanse Unie de EU-benadering op het gebied van TEN-V als voorbeeld neemt, waarbij het van belang is interoperabiliteit als doelstelling bij de plannen en programma’s als uitgangspunt te nemen.

4.14 Niet alleen financiële aangelegenheden zijn van belang. Bij de realisering van grote trans-Europese infrastructuurprojecten heeft de Europese Unie coördinatoren aangesteld die de lidstaten ondersteunen bij zowel het vinden van financiering voor de projecten als het vinden van oplossingen bij problemen die bij de realisering van grootschalige projecten optreden. Aanstelling van projectcoördinatoren voor de ontbrekende schakels van 8 reeds geselecteerde trans-Afrikaanse netwerken is volgens het Comité een goede optie.

4.15 Het Comité wijst erop dat, alvorens investeringen in infrastructuur in Afrika plaatsvinden er voldoende waarborgen moeten zijn verkregen omtrent veiligheids- en beveiligingsproblemen. Voor wat betreft de strijd tegen de piraterij op zee zijn er de begeleidingsprogramma’s die de IMO heeft ontwikkeld.

4.16 Voorts zou bijzondere aandacht moeten worden besteed aan maatregelen ter verbetering van de verkeersveiligheid. Jaarlijks komen volgens de Commissiemededeling (punt 3.2.4, eerste zin, tweede alinea) ongeveer 1 miljoen mensen om het leven bij verkeersongevallen, waarbij in 65 % de slachtoffers voetgangers zijn.

Brussel, 29 april 2010 De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité Mario SEPI

(1) PB C 77 van 31.3.2009, blz. 148-156.

(2) PB C 318 van 23.12.2009, blz. 106-112.