Nr. C 159/34 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen 17. 6. 91 
worden gedaan. Er wordt evenwel niet verduidelijkt 
wat als substantiële wijziging moet worden aangezien. 
2.2.2.3. Het Comité wijst op het belang van gevallen 
waarin de werknemer in een ander land (en niet alleen 
in derde landen) moet gaan werken. Hiervoor zou er 
een aparte en specifieke regeling kunnen komen. Het 
Comité verzoekt de Commissie dit aspect van het voor­
stel te verduidelijken. 
2.3. Artikel 3 
Een schriftelijke verklaring is niet verplicht als een 
schriftelijk vastgelegde arbeidsovereenkomst, een aan-
stellingsbrief of een ander document waarin naar een 
collectieve arbeidsovereenkomst of een andere regeling 
Gedaan te Brussel, 24 april 1991. 
1. Inleiding 
Het Comité is ingenomen met het Commissievoorstel, 
aangezien het een belangrijke bijdrage levert tot het 
goed functioneren van de interne markt voor consumen­
ten, voor wie ook een rol is weggelegd in het proces 
van economische integratie. Het voorstel is in overeen­
stemming met de beginselen die zijn vastgelegd in de 
(M PB nr. C 243 van 28. 9. 1990, blz. 2. inzake arbeidsverhoudingen wordt verwezen, voorhan­
den is. 
Noch de gehanteerde juridische begrippen, noch de 
praktische gevolgen van dit voorschrift lijken voldoende 
duidelijk. 
2.4. Artikels 
Aangezien de inhoud van de schriftelijke documenten 
waarin de arbeidsverhouding wordt vastgelegd traditio­
neel van lid-staat tot lid-staat verschilt, zou kunnen 
worden vastgesteld dat ieder land kan bepalen welke 
wezenlijke gegevens of voorwaarden in het in artikel 2, 
lid 2 en in paragraaf 2.2.1 bedoelde document moeten 
worden opgenomen. 
De Voorzitter 
van het Economisch en Sociaal Comité 
Fran?ois STAEDELIN 
Resoluties van de Raad betreffende het beleid van de 
Gemeenschap inzake bescherming en voorlichting van 
de consument (2) en de Resolutie van het Europese 
Parlement van 21 februari 1986 (3). 
(2) PB nr. C 92 van 25. 4. 1975, blz. 1; PB nr. C 133 van 3. 6. 1981, 
blz. 1 en PB nr. C 167 van 5. 7. 1986, blz. 1. 
(3) PB nr. C 68 van 24. 3. 1986, blz. 194. Advies over het voorstel voor een richtlijn van de Raad betreffende oneerlijke bedingen in 
consumentenovereenkomsten (*) 
(91/C 159/13) 
De Raad heeft op 2 oktober 1990 besloten, overeenkomstig de bepalingen van artikel 100 A 
van het Verdrag tot oprichting van de Europese Economische Gemeenschap, het Economisch 
en Sociaal Comité om advies te vragen over het bovengenoemde voorstel. 
De Afdeling voor milieu, volksgezondheid en consumentenvraagstukken, die met de voorbe­
reiding van de desbetreffende werkzaamheden was belast, heeft haar advies op 2 april 1991 
goedgekeurd. Rapporteur was de heer Hilkens. 
Het Economisch en Sociaal Comité heeft tijdens zijn 286e zitting (vergadering van 24 april 
1991) het volgende advies uitgebracht, dat met meerderheid van stemmen voor, 4 stemmen 
tegen, bij 6 onthoudingen is goedgekeurd. 
pB^i Publicatieblad van de Europee Gemeenschappen ^r.Gló-^ó^ 
^, Algemene opmerkingen 
^,1.1, l^et voorstel voor een richtlijn betreffende on^ 
eerlijke bedingen in consumentenovereenkomsten voert 
als beginsel in dat de consument overal in de Cemeen^ 
schap een bepaalde mate van bescherming geniet tegen 
oneerlijke bedingenmcontracten.Een dergelijke normD 
stelling is inderdaad eenbasisvereiste omde gemeen 
schappelijke interne markt aanvaardbaar te maken voor 
de consument en deze in de gelegenheid te stellen over 
de grenzen heen aan de hand van een aantal gemeend 
schappelijke regels transacties afte sluiten,Elet vertrouw 
wen van de consument in die transacties zal erdoor 
worden bevorderd, 
^BL^, l^et Comité is het ermee eens dat het, om het 
vertrouwen van de consument te winnen, noodzakelijk 
isdatdevoorschriften inzake oneerlijkebedingen in 
consumentenovereenkomsten worden geharmoniseerd, 
maar het beseft dat het niet wenselijk is en ook niet in 
de bedoeling van het voorstelligthet verbintenissen^ 
rechtalszodanigteharmoniseren. ^et Comité wijst 
ookop de beperkte waarde van een harmonisatie van 
wettelijke en administratiefrechtelijke bepalingen en op 
hetgrotere gevaar van rechtsonzekerheid voor zowel 
de consument als de leverancier, in zoverre in het vlak 
van het verbintenissenrecht de voornaamste rol is wegD 
gelegd voor de rechter, In feite zullen nationale rechte 
banken, zelfs op basis van geharmoniseerde wettelijke 
bepalingen, afhankelijk vande ontwikkeling van het 
verbintenissen en consumentenrecht in hun respectieve 
lidstaten en, meer in het algemeen, hun eigen rechtscul 
tuur en juridische tradities, identieke bepalingen op 
verschillende wijze uitwerken ^interpreterend 
^.LÓ5 l^et Comité vestigt de aandacht op het belang 
van de bepalingen van het internationale recht als mid^ 
del om contracten over de grenzen heen te regelen en 
het wijst erop dat de Conventie van Rome vanl^ juni 
t^opiapril 1^1 in werking treedt, 
löezeConventie,waarvan artikel éó bepaalt dat de con^ 
sument, onder de bedoelde voorwaarden, in het genot 
blijft van de bescherming van de voorschriften van 
dwingend recht van het land waar hij zijn gebruikelijke 
woonplaatsheeft,dient te wordengelezen insamenD 
hangmet het Verdrag van Brussel van^september 
1^^, waarvan artikel i^bepaaltdat, onderdezelfde 
voorwaarden, een tegen een consument ingestelde 
rechtsvordering slechts kan wordengebracht voorde 
gerechten van de verdragsluitende ^taat op het grondgeD 
bied waarvandieconsument woonplaats heeft, maar 
dat de consument die een vordering instelt mag kiezen 
tussenbet gerecht van zijn woonplaats enhet gerecht 
van de woonplaats van de wederpartij, 
^.L^. Pen einde de richtlijn in depraktijk zoveel 
mogelijk effect te doen sorteren, stelt het Comité voor 
de bevoegde autoriteiten in de lidstaten te verplichten 
binnen hun rechtsbestel een voorziening te treffen waar 
door het mogelijk wordtde Commissie op de hoogte 
te stellen van alle rechterlijke en administratieve beslist singen die genomen worden ter toepassing van de bepaD 
lingen die zijn vastgelegd ter uitvoering van de voorge 
stelde richtlijn. Een dergelijke plicht tot kennisgeving 
zou het de Commissie mogelijk maken, bij het opstellen 
van het verslag dat zij moet uitbrengen over de werking 
van de richtlijn, te onderkennen op welke gebieden of 
punten dikwijls interpretatieverschillen ontstaan en, zo 
nodig, een betere formulering voor te stellen voor bepa 
lingen uit de richtlijn, 
^,Lêó, l^et Comité wijst er verder op dat het vanuit 
een oogpunt van consumentenbescherming noodzaken 
lijk is te zorgen voor doeltreffende, gemeenschappelijke 
controleprocedures, l^et Comité verzoekt deCommissie 
derhalve, met betrekking tot artikels, de lidstaten 
bepaalde verplichtingenopteleggen ten aanzien van 
doeltreffende sanctionering, 
^.L^, f^et Comité is ook stil blijven staan bij de 
belangrijke rol die het r^of van ]ustitie van de Europese 
Gemeenschappen zal moeten spelen om het begrip „on 
eerlijke te verfijnen door middel van door nationale 
rechtbanken aanhangig gemaakte prejudiciële zaken, 
^.1,^. l^et Comité is echter afkerig van de gedachte 
op Europees niveau een orgaan in het leven te roepen 
dat moet toezien opmogelijke oneerlijke bedingen in 
contracten, omdat dit, gezien de instanties die op natio 
naai niveau bestaan,bureaucratischen overbodig zou 
zijn. 
^, ^^o^e^^^^^^e^o^e^^^^^^r^r^^r^^ 
^.L L^e richtlijn is bedoeldomhetevenwicht in 
consumentenovereenkomsten teherstellen. In detoe 
lichting op het voorstel worden consequent de vele 
onevenwichtigheden beschreven die consumentenoverD 
eenkomsten kenmerken en die volledig in strijd zijn 
met het traditionele beginsel van contractvrijheid, dat 
uitgaat van gelijkwaardigheid van de contracterende 
partijen bij de onderhandelingen. Aangezien bij consuD 
mentenovereenkomsten dikwijls geen sprake is van geD 
lijkwaardige onderhandelingspartners tracht het richt 
lijnvoorstel die onevenwichtigheden te herstellen en bei 
de partijen voldoende macht te geven, 
^.^, f^et Comité erkent dan ook de noodzaak van 
een Europees rechtsmiddel om het evenwicht in consu 
mentenovereenkomsten enigszins te herstellen. Aange^ 
zien in sommige kringen de vreesisuitgesproken dat 
de richtlijn negatieve gevolgen zou kunnen hebben voor 
handel, industrieën andere sectoren, wil het Comité 
daartegen inbrengen dat 
— de richtlijn nauwelijks in koers zal afwijken van 
het geldende verbintenissenrecht in negen lidstaten 
^Verenigd Koninkrijk, Erankrijk,föuitsland, bieder 
land, Spanje, Portugal, Ierland, Denemarken, 
Lu^emburg^ waar de wettelijke voorschriften inzake 
oneerlijke contractvoorwaarden die daar al van toeD 
passing zijn op de contracterende partijen, stoelen 
op beginselen die heel dicht liggen bij de in de 
richtlijn vervatte beginselen, 
Nr. C 159/36 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen 17. 6. 91 
— de richtlijn evenmin ingrijpende wijzigingen teweeg 
hoeft te brengen in het verbintenissenrecht van de 
drie lid-staten (België, Italië, Griekenland) waar 
geen specifieke wettelijke bepalingen bestaan, aan­
gezien in die lid-staten de jurisprudentie er al, hoe­
wel soms aarzelend, toe overgegaan is oneerlijke 
bedingen in contracten negatief te sanctioneren. 
2.2.3. Het Comité is dan ook van mening dat de 
richtlijn niet zozeer nieuwe rechtsbeginselen in het na­
tionale recht introduceert, dan wel, althans ten dele, 
een harmonisatie vormt van het bestaande nationale 
recht en de nationale gebruiken, alsmede van de wijzen 
waarop het vraagstuk van de oneerlijke bedingen in de 
praktijk wordt aangepakt. 
2.3. Toepassingsgebied van de richtlijn 
2.3.1. Volgens het voorstel van de Commissie is de 
richtlijn van toepassing op alle bedingen in consumen­
tenovereenkomsten, ongeacht of het standaardvoor-
waarden of individueel overeengekomen bedingen zijn. 
Terwijl het voorleggen van standaardvoorwaarden 
door de leverancier, volgens het Comité, inderdaad 
een potentieel gevaar voor onevenwichtigheid voor de 
consument oplevert, zou zijns inziens in de richtlijn 
anders geredeneerd moeten worden ten aanzien van 
individueel overeengekomen bedingen. Contractsbedin-
gen waarover echt onderhandeld is, kunnen immers 
anders beoordeeld worden dan standaardvoorwaarden, 
aangezien laatstgenoemde situaties kunnen opleveren 
waarin van evenwicht geen sprake is, terwijl dat bij 
eerstgenoemde niet het geval hoeft te zijn. Het Comité 
verzoekt de Commissie dan ook artikel 2, lid 5, zó te 
wijzigen dat duidelijk is dat „de eerlijkheid of oneerlijk­
heid van een beding bepaald wordt met betrekking tot 
de begeleidende omstandigheden op het tijdstip waarop 
de overeenkomst werd gesloten, waarbij in het bijzon­
der rekening dient te worden gehouden met individueel 
overeengekomen bedingen". 
2.3.2. Het Comité geeft echter toe dat er in geval 
van geschillen een bewijsprobleem kan ontstaan en het 
moeilijk kan zijn standaardvoorwaarden en individuele 
bedingen steeds goed van elkaar te onderscheiden. Dit 
onderscheid kan in de praktijk namelijk problemen 
opleveren en kan de bescherming van bepaalde catego­
rieën minder goed ingelichte consumenten tegen oneer­
lijke bedingen er moeilijker op maken. Daarom is een 
beding in geval van twijfel als een standaardbeding te 
beschouwen. 
2.3.3. Het Comité doet, meer in het algemeen, beroep 
op de Commissie na te gaan of in de nabije toekomst 
een verbod kan worden uitgevaardigd van oneerlijke 
bedingen in alle overeenkomsten, ongeacht of deze zijn 
afgesloten met consumenten of niet, waarbij in het 
bijzonder rekening wordt gehouden met de problemen 
die het midden- en kleinbedrijf (MKB) ondervindt. 
2.3.4. Tussenpersonen zullen, na goedkeuring van 
de richtlijn, voor het probleem komen te staan dat 
consumenten zich op de richtlijn beroepen, terwijl zij 
zich niet tot de importeur of producent kunnen wenden om op hun beurt diezelfde bescherming in te roepen. 
Het Comité vindt dat de tweede zin van de eerste alinea 
van artikel 3 tussenpersonen geen rechtszekerheid biedt 
en het zou gaarne zien dat dit punt in de richtlijn zelf 
expliciet werd geregeld. 
2.4. Formulering van de richtlijn 
2.4.1. Het Comité dringt er bij de Commissie met 
klem op aan dat zij speciaal aandacht besteedt aan de 
formulering van de richtlijn en garandeert dat de tekst 
in overeenstemming is met de juridische beginselen en 
tot evenwichtige contracten leidt. 
2.5. Een negatieve benaderingswijze 
2.5.1. De gekozen aanpak houdt in dat oneerlijke 
bedingen in consumentenovereenkomsten worden ver­
boden. Het voorstel legt de leveranciers geen enkel 
positieve verplichting ten opzichte van de consumenten 
op. Ten einde onevenwichtigheden in consumentencon­
tracten te voorkomen, is het echter essentieel voor de 
consument in de gelegenheid te zijn zich op de hoogte 
te stellen van alle contractvoorwaarden (b.v. door in 
het bezit gesteld te worden van een geschreven contract, 
door een affiche in de winkel enz.) en redelijkerwijs in 
staat te zijn deze te begrijpen. 
2.5.2. Het Comité stelt daarom voor in de richtlijn 
van de leverancier te eisen dat deze de consument vóór 
het sluiten van het contract informatie verstrekt over 
de voorwaarden die op het contract van toepassing zijn, 
hetgeen overeenkomt met de wettelijke voorschriften 
of de praktijk in verschillende lid-staten. Dit zou ook 
van belang zijn met betrekking tot individueel overeen 
te komen bedingen, zodat de consument zich bewust 
kan worden van de mate waarin de bedingen die bij 
onderhandelingen worden afgesproken, afwijken van 
de standaardvoorwaarden van de leverancier. 
2.5.3. Het Comité stelt voor nog een criterium toe 
te voegen op grond waarvan een beding als oneerlijk 
kan worden bestempeld, namelijk: het contractsbeding 
is niet transparant. Dit criterium dient echter zo te 
worden geformuleerd dat een objectieve beoordeling 
mogelijk is aan de hand van de „zorgvuldigheid", over­
eenkomstig de in dit opzicht in verscheidene lid-staten 
opgedane ervaringen. 
2.5.4. Verder wordt een belangrijk probleem waar­
mee de consument op de interne markt te maken zal 
krijgen, namelijk het verschil in garantie- en service-
voorwaarden, in de richtlijn afgedaan met een in de 
bijlage vermeld verbod om de consument bepaalde rech­
ten te ontzeggen. Het Comité verzoekt de Commissie 
echter op korte termijn een uitgebreidere gedachten wis­
seling tot stand te brengen met alle betrokken partijen 
om na te gaan of er behoefte is aan communautaire 
regelgeving op het vlak van service- en garantievoor-
waarden. Het gebrek aan vertrouwen van de consument 
bij transacties over de grenzen heen ten gevolge van 
verschillen in service- en garantievoorwaarden lijkt in­
derdaad een belangrijke handicap voor de internatio­
nale handel te zijn. 
17. 6. 91 PubUkatieblad van de Europese Gemeenschappen Nr. C 159/37 
2.6. Minimale of totale harmonisatie f 
Uit het voorstel wordt niet duidelijk hoe de richtlijn 
zich verhoudt tot bestaande of toekomstige nationale 
wettelijke voorschriften inzake oneerlijke bedingen. Het 
Comité stelt voor dat duidelijk wordt gemaakt dat lid­
staten in ieder geval voorschriften die verder gaan dan 
de door de richtlijn gewaarborgde bescherming mogen 
handhaven of uitvaardigen. 
2.7. Verhouding tussen de onderhavige richtlijn en an­
dere rechtsinstrumenten 
Uit het voorstel blijkt nergens hoe de nieuwe richtlijn 
zich verhoudt tot: 
— andere communautaire wetgeving waarin ook spra­
ke is van contractvoorwaarden en de inhoud van 
contracten (b.v. de richtlijn betreffende produktaan-
sprakelijkheid, de richtlijn over pakketreizen), 
— internationale regelgeving op velerlei gebied (zoals 
b.v. de afbakening en beperking van de wettelijke 
aansprakelijkheid in internationale overeenkomsten 
onder auspiciën van het Internationaal Maritiem 
Comité en de IMO van de VN). 
Het is van het allergrootste belang duidelijk te maken 
hoe deze verschillende rechtsinstrumenten zich tot el­
kaar verhouden. 
2.8. Bijgevoegde lijst van typen oneerlijke bedingen 
2.8.1. Hoewel het Comité is ingenomen met de po­
ging van de Commissie een lijst op te stellen die als 
basis kan dienen voor een gemeenschappelijke lijst van 
oneerlijke bedingen in Europa, wil het wel enkele sug­
gesties doen ter aanvulling en verbetering van die bij­
lage. 
2.8.2. De reikwijdte van de bijlage doet een aantal 
vragen rijzen. 
Gedaan te Brussel, 24 april 1991. Volgens het Comité moet duidelijk worden gemaakt 
dat de lijst geen uitputtende opsomming is en dat lid­
staten de bedoelde bedingen aan strengere voorschriften 
mogen binden. Bovendien moet worden aangegeven of 
de lijst absoluut is (mag een van de bedingen ook niet 
verboden worden ?), dan wel of de nationale autoritei­
ten de bevoegdheid hebben de genoemde bedingen af­
hankelijk van de context te beoordelen. 
2.8.3. Het Comité pleit voor een systematische aan­
pak, omdat de bijlage zowel bedingen die van betrek­
king zijn op alle contracten in het algemeen als bedingen 
die specifiek zijn voor bepaalde overeenkomsten, zoals 
de overeenkomst voor het verwerven van een timeshare-
aandeel in onroerend goed, betreft. De bedingen zijn 
evenmin systematisch gerangschikt; zo komt de kwestie 
van de aansprakelijkheid aan bod onder a) en onder 
e), en bedingen over het eenzijdig wijzigen van een 
overeenkomst onder b) en onder d). 
2.8.4. Het Comité verzoekt de Commissie de for­
mulering van de bijlage in de verschillende taalversies 
zorgvuldig te herzien, omdat veel begrippen niet vol­
doende duidelijk zijn en tot interpretatiemoeilijkheden 
leiden. 
2.8.5. Het Comité wijst onder meer op het volgende: 
— beding b) heeft alleen betrekking op debet en credit, 
— de garantieperiode waarvan sprake is in beding c 
(1), vijfde streepje, zou korter moeten zijn voor 
tweedehandsgoederen, 
— beding c (2), eerste streepje, zou niet een subjectieve, 
maar een meer objectieve beoordeling moeten ver­
melden, 
— ook beding d) dient duidelijker en in objectievere 
zin te worden geformuleerd; wie beslist of een eind-
prijs té hoog is in verhouding tot de prijs die bij het 
sluiten van de overeenkomst werd verwacht ? 
De Voorzitter 
van het Economisch en Sociaal Comité 
Frangois STAEDELIN