Interpretatieve mededeling van de Commissie betreffende de toepassing van de regels van de interne markt op de sector (jaar)beurzen en tentoonstellingen (98/C 143/02)

INLEIDING

Jaarbeurzen en tentoonstellingen zijn een eeuwenoude Europese traditie en vormen een economische activiteit die de jongste jaren gestaag is toegenomen. In de Europese Gemeenschap vormen zij een sector die een aanzienlijke economische activiteit meebrengt. Enkele cijfergegevens volstaan om het belang ervan te illustreren. Jaarlijks worden in 300 grote steden 3 500 jaarbeurzen of tentoonstellingen gehouden. Het aantal rechtstreekse exposanten wordt jaarlijks op nagenoeg 450 000 en het aantal bezoekers op rond 63 miljoen geraamd. Deze sector verschaft rechtstreeks voltijdse werkgelegenheid aan 70 000 personen en het totale aantal banen dat ervan afhankelijk is bedraagt ruim 800 000. Uit de middelen die de ondernemingen aan jaarbeurzen en tentoonstellingen besteden, meer bepaald tussen 10 en 20 % van hun marketinguitgaven, blijkt hoezeer de ondernemingen voor hun economische ontwikkeling beurzen en tentoonstellingen ervaren als een belangrijke rol te vervullen.

De rol van jaarbeurzen en tentoonstellingen kent immers vele facetten.

Zij concretiseren het begrip "markt" omdat daar gedurende een beperkte tijdspanne en soms periodiek vraag en aanbod op een gegeven plaats bij elkaar worden gebracht.

In de eerste plaats zijn zij een instrument voor de verkoopbevordering dat zich onderscheidt van maar tevens complementair is aan reclame omdat zij vraag en aanbod van producten en diensten welke in een voor de marktdeelnemers gunstige omgeving zijn tentoongesteld, tot elkaar brengen. Bovendien vestigen zij de aandacht op de betrekkingen tussen de marktdeelnemers die elkaar onderling beïnvloeden, en stellen zij dezen in de gelegenheid hun industriële en technologische vitaliteit in het licht te stellen. Beurzen en tentoonstellingen bieden de deelnemers daarmee de gelegenheid om hun kennis van de markt te verbeteren, nieuwe tendensen te onderkennen, de toestand van de concurrenten te beoordelen of contacten te leggen. De opkomst ervan is verbonden met de ontwikkelingen van een steeds complexer wordende, open en gediversifieerde economie waarin een toenemende behoefte aan een communicatie- en informatieproces aan de dag treedt, hetwelk de mogelijkheid biedt de keuzemogelijkheden van de consument te optimaliseren.

Hoewel elke lidstaat voorwaarden kan stellen welke voor de organisatie van een jaarbeurs of tentoonstelling, en om daaraan als exposant deel te nemen moeten worden nageleefd, dienen de nationale maatregelen ter vaststelling van deze vereisten niettemin met de beginselen van het Gemeenschapsrecht, meer bepaald met die inzake de werking van de interne markt, verenigbaar te zijn. Deze beginselen worden niet altijd nageleefd, hetgeen blijkt uit een aantal zaken welke bij de Commissie aanhangig zijn gemaakt. Overeenkomstig het subsidiariteitsbeginsel is de Commissie niet voornemens ter zake wetgevende initiatieven voor te stellen. Op verzoek van en ingevolge diverse contacten met de actoren uit de sector jaarbeurzen en tentoonstellingen lijkt het de Commissie daarentegen noodzakelijk het toepasselijke Gemeenschapsrecht, zoals het voortvloeit uit het EG-Verdrag en uit de rechtspraak van het Hof van Justitie, in herinnering te brengen en toe te lichten. Op grond van de verplichtingen en bevoegdheden welke haar bij het Verdrag van Rome (artikel 155) zijn toegekend, staat het aan de Commissie ervoor zorg te dragen dat de belemmeringen inzake de organisatie van deze economische activiteit ten dienste van het Europa van de Burgers daadwerkelijk worden weggenomen.

Het spreekt vanzelf dat deze mededeling niet gericht is op de nationale maatregelen van louter particuliere aard welke zijn getroffen door de marktdeelnemers of hun verenigingen die in de sector jaarbeurzen en tentoonstellingen een rol spelen. In voorkomend geval kunnen dergelijke maatregelen uiteraard aan de mededingingsvoorschriften van het Verdrag (artikel 85 en volgende) (1) worden getoetst.

Met de bekendmaking van deze mededeling beoogt de Commissie de doorzichtigheid en de toelichting van de communautaire voorschriften welke zij moet doen naleven. Zij reikt alle betrokkenen, nationale autoriteiten en marktdeelnemers, een referentie-instrument aan dat het juridische raam afbakent waarbinnen de marktdeelnemers van deze sector de vrije uitoefening van de fundamentele vrijheden welke de voorschriften van de interne markt hen biedt, wordt gegarandeerd.

In een eerste hoofdstuk wordt het gebied afgebakend waarop de mededeling is gericht, aangezien de sector jaarbeurzen en tentoonstellingen wordt gekenmerkt door diversiteit en veelheid (I). Vervolgens wordt de essentie van de rechtsbeginselen inzake de interne markt uiteengezet welke op de uiteenlopende aspecten van (jaar)beurzen en tentoonstellingen van toepassing zijn (II). Het derde hoofdstuk is gewijd aan de specifieke gevolgen van deze beginselen voor jaarbeurzen en tentoonstellingen (III), meer bepaald het stelsel van de organisatie en toelating van jaarbeurzen en tentoonstellingen (A), de toegang van de exposanten tot jaarbeurzen en tentoonstellingen (B) en de voorwaarden waaronder goederen worden tentoongesteld en diensten worden aangeboden (C).

I. DE IN DE MEDEDELING BEOOGDE BEURZEN EN TENTOONSTELLINGEN

1. Deze mededeling is gericht op de jaarbeurzen en tentoonstellingen met een commercieel oogmerk waarin een groep marktdeelnemers collectief en tijdelijk goederen ten toon stelt of diensten aanbiedt, die slechts bij gelegenheid voorwerp van een rechtstreekse verkoop zijn waarbij de goederen onmiddellijk worden meegenomen of de dienst onmiddellijk wordt verricht.

In het algemeen worden beurzen met een zekere regelmaat gehouden, terwijl tentoonstellingen sporadisch worden gehouden.

Onder deze jaarbeurzen en tentoonstellingen kunnen, gezien de specificiteit ervan, de onderstaande manifestaties worden onderscheiden:

a) de grote handelsbeurzen: voor het grote publiek toegankelijke algemene tentoonstellingen welke niet beperkt zijn tot bepaalde productcategorieën;

b) de uit hoofde van de tentoongestelde producten gespecialiseerde salons of tentoonstellingen welke gewoonlijk bestemd zijn voor een gespecialiseerd publiek of voor vak-/beroepsgenoten;

c) de, gezien het aantal exposanten, de geografische ligging, de keuze van de producten en, het gebrek aan regelmaat, kleinere tentoonstellingen welke beantwoorden aan de belangen van een groep marktdeelnemers die besluiten hun producten op een bepaalde plaats en op een bepaald tijdstip buiten het circuit van de grote beurzen of internationale salons ten toon te stellen ("open house"-tentoonstelling . . .).

2. Van het toepassingsgebied van deze mededeling dienen evenwel te worden uitgesloten:

a) de door de Overeenkomst van Parijs van 22 november 1928 bestreken internationale en wereldtentoonstellingen;

b) de educatieve, wetenschappelijke en informatieve tentoonstellingen waar geen commerciële transacties gebeuren, alsook artistieke manifestaties;

c) de markten die binnen de werkingssfeer vallen van Richtlijn 75/369/EEG van de Raad van 16 juni 1975 houdende maatregelen ter bevordering van de daadwerkelijke uitoefening van het recht van vestiging en het vrij verrichten van diensten voor de werkzaamheden die op ambulante wijze worden verricht (2).

II. DE VRIJHEDEN VAN DE INTERNE MARKT WELKE VOOR (JAAR)BEURZEN EN TENTOONSTELLINGEN DIENEN TE GELDEN: ALGEMENE BEGINSELEN

1. De fundamentele regels van het Gemeenschapsrecht die ter zake zeer in het bijzonder van toepassing zijn: het recht van vestiging, het vrij verrichten van diensten en het vrije verkeer van goederen

In het kader van de werking van de interne markt, een ruimte zonder binnengrenzen, doen de reglementeringen en het verloop van jaarbeurzen en tentoonstellingen in de lidstaten ten aanzien van de drie fundamentele vrijheden van het Verdrag van Rome: de vrijheid van vestiging, de vrije dienstverrichting, en het vrije verkeer van goederen vragen rijzen. De artikelen 52, 59 en 30 van het Verdrag (3), zoals zij door het Hof van Justitie van de Europese Gemeenschappen zijn uitgelegd, waarborgen respectievelijk de bescherming van deze drie vrijheden door wegneming van de nationale beperkingen die deze vrijheden kunnen belemmeren, meer bepaald rechtstreekse of onrechtstreekse discriminaties die op nationaliteit gebaseerd zijn. Alvorens in te gaan op de juridische bijzonderheden en de praktische gevolgen van de toepassing van deze drie vrijheden in de sector jaarbeurzen dienen eerst de grondbeginselen die deze drie vrijheden overeenkomstig de rechtspraak gemeen hebben te worden uiteengezet en de de bedoelde maatregelen te worden toegelicht.

2. Het type van de bestreken nationale maatregelen

Wat de maatregelen die aan de artikelen 52, 59 en 30 van het EG-Verdrag kunnen worden getoetst, betreft, dient te worden benadrukt dat deze artikelen van het Verdrag van Rome op nationale maatregelen in ruime zin (4) van toepassing zijn, meer bepaald:

- de handelingen van overheidsinstanties of van lichamen op de werking waarvan de overheid via onder meer vertegenwoordigers van de overheid, de benoeming van de bestuurders, de financiering van de organisatie enz., een doorslaggevende invloed uitoefent, hoewel die lichamen zelf van privaatrechtelijke aard zijn (5);

- de administratieve praktijken van nationale autoriteiten: die praktijken kunnen maatregelen meebrengen die verboden zijn op grond van het Gemeenschapsrecht voor zover zij passen in een eenvormige en geregeld gevolgde gedraging van deze autoriteiten;

- van een overheidsinstantie (6) uitgaande stimulansen die, hoewel zij de bestemmelingen ervan niet binden, niettemin maatregelen vormen die onder het verbod van de artikelen 52, 59 en 30 kunnen vallen. Deze handelingen, zelfs wanneer zij niet bindend zijn, kunnen immers deze artikelen schenden voor zover zij het gedrag van de marktdeelnemers nadelig beïnvloeden door discriminatie wegens de oorsprong van de goederen of de diensten toe te passen.

Hieraan dient nog te worden toegevoegd dat de artikelen 52, 59 en 30 van het Verdrag op alle overheidsniveaus: de centrale, de regionale, de provinciale en de lokale overheid, van toepassing zijn.

3. De toegestane uitzonderingen op de fundamentele regels van het Gemeenschapsrecht: noodzaak en evenredigheid

Bepaalde nationale maatregelen die ten aanzien van één of meer van de drie fundamentele vrijheden van de artikelen 52, 59 en 30 van het EG-Verdrag belemmeringen kunnen opleveren, kunnen niettemin gerechtvaardigd zijn wanneer zij aan de criteria noodzaak en evenredigheid voldoen. Voorts doen de volgende opmerkingen geen afbreuk aan het specifieke karakter van het begrip vestigingsrecht waarvan de interpretatie niet eenvoudigweg op die van artikel 59 van het EG-Verdrag mag worden afgestemd.

a) noodzaak

Deze nationale beperkende maatregelen moeten in de eerste plaats noodzakelijk zijn voor de bescherming van de rechtmatige belangen waarin in het Verdrag is voorzien (7), te weten: openbare orde, openbare veiligheid en volksgezondheid. Andere rechtmatige belangen zijn erkend in de rechtspraak van het Hof van Justitie van de Europese Gemeenschappen, hetzij onder de benaming "dwingende redenen van algemeen belang" op het gebied van diensten (8) en, in voorkomend geval, dat van vrije vestiging (9), dan wel "dringende behoeften" wat goederen betreft (10): de bescherming van de consument is een typisch voorbeeld van deze beide categorieën (11). Pro memorie kunnen eveneens de bescherming van het milieu en de eerlijkheid van de handelstransacties worden genoemd.

b) evenredigheid

Bovenbedoelde maatregelen moeten tevens aan het evenredigheidsbeginsel beantwoorden. De eventuele beperkende gevolgen van de maatregelen die de vrije vestiging, het verrichten van diensten en de intracommunautaire handel kunnen belemmeren, dienen niet alleen voor de verwezenlijking van de beoogde doelstelling noodzakelijk te zijn, maar mogen tevens niet buitensporig zijn met betrekking tot de nagestreefde rechtmatige doelstelling. Een maatregel kan bijvoorbeeld buitensporig blijken wanneer dezelfde doelstelling kon worden bereikt door een andere, voor de genoemde communautaire vrijheden minder beperkende maatregel (12).

4. Rechtstreekse werking en primauteit

De artikelen 52, 59 en 30 van het EG-Verdrag hebben rechtstreekse werking (13). Dit betekent dat de marktdeelnemers zich voor de nationale rechterlijke instanties op deze artikelen kunnen beroepen. Bovendien heeft de communautaire rechtsorde voorrang boven de nationale rechtsorden. Derhalve zijn de nationale rechterlijke instanties verplicht overeenkomstig de communautaire wetgeving en de vaste rechtspraak van het Hof van Justitie van de Europese Gemeenschappen de wettelijke normen of administratieve gebruiken van de lidstaten welke strijdig zijn met het Gemeenschapsrecht, zo nodig opzij te zetten. De beginselen van de primauteit en de rechtstreekse werking bieden een garantie voor de vrijwaring van de rechten die de communautaire rechtsorde aan de particulier toekent en die de nationale rechterlijke instanties moeten garanderen.

5. De procedurele garanties

De communautaire marktdeelnemers genieten op gebied van het vrij verrichten van diensten, van het recht van vestiging en op dat van het vrije verkeer van goederen in hun betrekkingen met de autoriteiten bepaalde proceduregaranties. Aldus zijn toelatingsprocedures die voor een marktdeelnemer niet gemakkelijk toegankelijk, snel en betaalbaar zijn en deze niet garanderen dat op diens verzoek een behoorlijk met redenen omkleed besluit wordt verstrekt waartegen bij de rechterlijke instanties beroep kan worden aangetekend, strijdig met het Gemeenschapsrecht (14).

Voorts mogen de aan communautaire marktdeelnemers opgelegde sancties wegens niet-naleving van de nationale voorschriften niet discriminerend zijn en ten aanzien van het nagestreefde doel in elk geval niet buitensporig zijn (15).

III. SPECIFIEKE GEVOLGEN VAN DEZE ALGEMENE BEGINSELEN OP HET GEBIED VAN (JAAR)BEURZEN EN TENTOONSTELLINGEN

A. HET STELSEL INZAKE ORGANISATIE EN TOELATING VAN (JAAR-)BEURZEN EN TENTOONSTELLINGEN

>BEGIN VAN DE GRAFIEK>

De communautaire marktdeelnemers moeten overal in de Gemeenschap (jaar)beurzen en tentoonstellingen kunnen organiseren.

>EIND VAN DE GRAFIEK>

De grensoverschrijdende uitoefening van een zelfstandige economische activiteit is algemeen geregeld in de artikelen 52 en 59 van het EG-Verdrag naargelang de grensoverschrijdende activiteit een permanent (recht van vestiging) dan wel een tijdelijk en/of incidenteel (vrij verrichten van diensten) karakter heeft.

Toegepast op de sector (jaar)beurzen en tentoonstellingen betekenen deze beginselen dat een communautaire marktdeelnemer het recht heeft in een ander land regelmatig manifestaties van dit type te organiseren, bijvoorbeeld door zich persoonlijk aldaar te vestigen of door middel van een exploitatiestructuur, dan wel zich te beperken tot occasioneel optreden in een ander land in de context van één of meer bijzondere beurzen.

Derhalve kunnen bepaalde maatregelen welke de organisatie van een dergelijke manifestatie regelen, ongeacht de herkomst van de exposanten, van de ter gelegenheid van een beurs eventueel tentoongestelde goederen of de voor die gelegenheid aangeboden diensten, onverenigbaar zijn met de bepalingen van artikel 52 en/of met die van artikel 59 van het EG-Verdrag (16).

Derhalve dient de aandacht te worden gevestigd op bepaalde gevolgen van de toepassing van de bovengenoemde algemene beginselen met betrekking tot organisatie van (jaar)beurzen en tentoonstellingen:

A.1. Opheffing van elke (rechtstreekse of onrechtstreekse) discriminatie ten aanzien van een organisator van beurzen op grond van nationaliteit of verblijfplaats

In de eerste plaats mag de staat van ontvangst de mogelijkheid en de omstandigheden van uitoefening van activiteiten welke verband houden met de organisatie van beurzen niet aan voorwaarden onderwerpen die discriminerend zijn op grond van nationaliteit of verblijfplaats van de organisator.

Deze fundamentele juridische garantie strekt zich krachtens artikel 58 van het Verdrag (17) tevens uit tot elke vennootschap die overeenkomstig de wetgeving van een andere lidstaat is opgericht en via een agentschap, een filiaal of een dochteronderneming grensoverschrijdende activiteiten wenst uit te oefenen.

Derhalve dient de lidstaat van ontvangst het beginsel van de nationale behandeling onder meer bij de afgifte van een vergunning toe te passen, ten aanzien van elke vennootschap uit de Gemeenschap die in de bedoelde lidstaat een bijkomende vestiging heeft: de lidstaten toestaan een verschillende behandeling toe te passen op grond van het feit dat de zetel van een vennootschap zich in een andere lidstaat bevindt, zou artikel 58, dat de mogelijkheid garandeert om in de Gemeenschap meer dan één centrum van economische bedrijvigheid te hebben, van zijn inhoud beroven.

Er dient op te worden op gewezen dat de regel van de gelijke behandeling overeenkomstig de vaste rechtspraak van het Hof van Justitie inzake het vestigingsrecht en het vrij verrichten van diensten niet alleen in de weg staat aan manifeste discriminaties op grond van nationaliteit maar ook aan alle verkapte vormen van discriminatie die door toepassing van andere onderscheidende criteria welke op het eerste gezicht neutraal lijken, in feite tot hetzelfde resultaat leiden.

A.2. Het recht om beurzen en tentoonstellingen van particuliere aard te organiseren: de ontoelaatbaarheid van nationale regelingen die deze activiteiten voor bepaalde marktdeelnemers reserveren

Elke communautaire marktdeelnemer die voldoet aan de noodzakelijke beroepskwalificaties moet de betrokken activiteit in elke lidstaat van de Unie kunnen uitoefenen.

Derhalve zijn nationale regelingen die een algemeen verbod op de organisatie en het houden van beurzen inhouden en de mogelijkheid daartoe voor bepaalde lichamen reserveren, met name voor officiële organisaties of organisaties die onder het toezicht staan van de autoriteiten dan wel voor organisaties waarvan de (beheer- of toezichts-) organen, al is het slechts gedeeltelijk, zijn samengesteld, aangewezen of aanvaard door de autoriteiten, in het algemeen onaanvaardbaar.

Het is evenmin toegestaan te bepalen dat deze activiteit uitsluitend door lichamen zonder winstgevend doel of door ondernemingen die uitsluitend de organisatie van beurzen en tentoonstellingen als doelstelling hebben, mag worden verricht, omdat een dergelijke beperking niet aan de criteria van noodzakelijkheid en evenredigheid beantwoordt.

Een andere soort belemmering welke onverenigbaar is met die fundamentele vrijheden, vloeit gewoonlijk voort uit voorschriften die de benaming "beurs" en/of "tentoonstelling" uitsluitend voor officiële manifestaties reserveren en het gebruik van deze benamingen niet voor niet-officiële manifestaties toestaan.

Hoewel de algemene benamingen "beurs" of "tentoonstelling" voor alle manifestaties en tentoonstellingen van dezelfde aard moeten kunnen worden gebruikt ongeacht of zij openbaar dan wel particulier zijn, druist de toekenning van de term "officieel" aan slechts bepaalde evenementen op zich evenwel niet in tegen het Gemeenschapsrecht.

De bevoegde autoriteiten kunnen bepaalde, vanzelfsprekend niet-discriminerende voorwaarden opleggen aan officiële beurzen welke onder hun toezicht staan: bijvoorbeeld door op nationaal of lokaal niveau een sectoriële planning of een kalender van officiële manifestaties vast te stellen en te verbieden dat tegelijkertijd verscheidene beurzen van dit type worden gehouden dan wel door ad hoc-organen of -comités op te richten.

In het algemeen moet in deze omstandigheden evenwel de mogelijkheid tot het organiseren van particuliere beurzen onder niet-discriminerende voorwaarden volledig gegarandeerd blijven, dit wil zeggen zonder dat de ene manifestatie ten opzichte van een andere wordt bevoordeeld met betrekking tot onder meer de organisatie en de promotie van de manifestatie en de toegang voor en de deelneming van exposanten en bezoekers.

De bevoegdheid van de autoriteiten om een kalender van officiële manifestaties vast te stellen is onbetwist maar zij mag niet automatisch de mogelijkheid uitsluiten om particuliere beurzen of tentoonstellingen te organiseren louter op grond van het feit dat zij te dicht op elkaar zouden volgen. Het komt immers de organisatoren toe te oordelen over de opportuniteit van een beurs of tentoonstelling zonder dat het standpunt van de autoriteiten ambtshalve wordt opgelegd. Bovendien werkt de markt zelfregulerend.

Tenslotte kan de goedkeuring voor het houden van een beurs niet afhankelijk worden gesteld van de exclusieve voorwaarde dat het gebruikte materiaal of de tentoongestelde producten strikt in overeenstemming dienen te zijn met de nationale reglementering, welke voorwaarde strijdig is met het beginsel van de wederzijdse erkenning.

A.3. Formaliteiten en procedure-aspecten betreffende de organisatie van (jaar)beurzen tentoonstellingen: noodzaak van een gunstig nationaal reglementair kader

Het formele recht om beurzen en tentoonstellingen te organiseren moet worden aangevuld met een toegankelijk en neutraal nationaal juridisch kader op het gebied van formaliteiten en van de procedure opdat de marktdeelnemers daadwerkelijk grensoverschrijdend van deze vrijheden gebruik kunnen maken.

In het licht van de rechtspraak van het Hof waarin is verduidelijkt dat de uitoefening van een rechtstreeks door het Verdrag toegekend fundamenteel recht niet aan de discretionaire bevoegdheid van een nationale autoriteit kan worden onderworpen (18), lijkt het in beginsel rechtmatig dat de organisatie van een beurs of een tentoonstelling aan een procedure van een vergunning wordt onderworpen die erop is gericht op objectieve wijze na te gaan of de organisator aan de essentiële vereisten van onder meer solvabiliteit, eerbaarheid en beroepskwalificaties voldoet ten einde de noodzakelijke kwaliteit van de aangeboden dienst alsook de veiligheid van de personen en de goederen op de manifestatie te garanderen.

Deze vergunning moet evenwel worden verleend door de bevoegde autoriteiten van de staat waar de beurs/tentoonstelling wordt gehouden volgens een procedure die in overeenstemming is met de garanties welke de marktdeelnemers op grond van het Gemeenschapsrecht genieten.

Dit houdt voornamelijk in dat deze procedure open dient te staan voor de belanghebbende marktdeelnemers en met name dat zij gemakkelijk moeten kunnen nagaan tot welke instanties zij zich moeten richten.

Vervolgens mag het vergunningsbesluit enkel door organen die algemene belangen beschermen en vertegenwoordigen en op een absoluut onpartijdige wijze optreden, worden genomen.

Er kan worden getwijfeld aan de verenigbaarheid met het Verdrag wanneer bijvoorbeeld bij een reglementering van de centrale of lokale overheid voorwaarden worden gesteld aan de afgifte van de vergunning waarbij de onafhankelijkheid en onpartijdigheid van het lichaam dat de beslissing neemt, niet zijn gewaarborgd.

De onpartijdige samenstelling en het onpartijdige beslissen van de instantie die ter zake moet optreden, dient immers te worden gegarandeerd ten einde de uitoefening van deze vrijheden welke rechtstreeks door het Verdrag zijn toegekend, niet illusoir te doen zijn.

Aldus komt het in beginsel evenmin gerechtvaardigd voor dat de organisatoren van particuliere beurzen en tentoonstellingen in het kader van de vergunningsprocedure worden verplicht de bevoegde autoriteiten in kennis te stellen van vertrouwelijke gegevens welke voor het administratieve toezicht niet onontbeerlijk zijn.

Voorts moet elke weigering van de vergunning voldoende met redenen worden omkleed zodat de betrokkene kennis heeft van de redenen van de te zijnen opzichte genomen beslissing en beroep kan aantekenen bij de rechterlijke instanties ten einde de beslissing aan het Gemeenschapsrecht te laten toetsen. Ingeval een communautaire marktdeelnemer bepaalde nationale maatregelen ter zake schendt, mogen de sancties bovendien niet discriminerend en buitensporig zijn in verhouding tot de ernst van de inbreuk, zodat zij niet als een belemmering van het vrije verkeer in de interne markt kunnen worden aangemerkt.

Tenslotte moet bij de procedure voor de bevoegde autoriteiten van de staat van ontvangst rekening worden gehouden met de verschillen tussen enerzijds een marktdeelnemer die zich op het gebied van de organisatie van beurzen wenst te vestigen en op dat gebied permanent werkzaam te zijn en anderzijds een in een andere lidstaat gevestigde marktdeelnemer die zich tot incidentele of tijdelijke werkzaamheden wenst te beperken. Deze laatste marktdeelnemer mag immers slechts worden onderworpen aan vereenvoudigde formaliteiten en aan vereisten welke juridisch en economisch met een regeling van eenvoudige dienstverrichting verenigbaar zijn.

A.4. Bijzondere aspecten betreffende de organisatie van beurzen en tentoonstellingen in het kader van het vrij verrichten van diensten

De autoriteiten van de lidstaat die een dienst ontvangt, kunnen ten aanzien van een in een andere lidstaat gevestigde dienstverrichter slechts zonder onderscheid geldende nationale bepalingen toepassen welke door een dwingende reden van algemeen belang gerechtvaardigd zijn (bijvoorbeeld de veiligheid van de exposanten; respectievelijk van de bezoekers of de bescherming van de consumenten) voor zover de eruit voortvloeiende beperking evenredig is (d.w.z. niet buitensporig en niet vervangbaar door een andere, minder beperkende maatregel) en voor zover ditzelfde algemene belang niet reeds voldoende of op gelijkaardige wijze is beschermd door de reglementering die van toepassing is op de marktdeelnemer in de staat waarin deze gevestigd is (19).

Eveneens zij erop gewezen dat het Gemeenschapsrecht zich niet ertegen verzet dat de marktdeelnemers zich met hun werknemers verplaatsen om hun diensten in een andere lidstaat aan te bieden. In die context is in Richtlijn 96/71/EG van het Europees Parlement en de Raad (20) van 16 december 1996, waarvan de termijn voor transponering in de nationale wetgeving op 16 december 1999 verstrijkt, voorzien dat de dienstverrichter die zijn werknemers tijdelijk op het grondgebied van een andere lidstaat ter beschikking stelt, onderworpen is aan een "harde kern" van in de lidstaat van ontvangst geldende minimale bindende regels inzake de arbeidsvoorwaarden en -omstandigheden.

Aldus worden op gebied van (jaar)beurzen en tentoonstellingen bijvoorbeeld als belemmeringen beschouwd:

a) de toepassing van een reglementering, waarbij in het kader van de vergunningsprocedure voor de organisatie van een (jaar)beurs of tentoonstelling de in een andere lidstaat gevestigde ondernemingen ertoe worden verplicht aan alle voorwaarden te voldoen waarin is voorzien in de wetgeving van de lidstaat van bestemming zonder naar behoren rekening te houden met de controles en verificaties welke reeds zijn verricht en met de verplichtingen welke in de lidstaat van herkomst reeds zijn nageleefd. Aldus kan van de beroepsbeoefenaren en ondernemingen van andere lidstaten niet opnieuw worden geëist dat zij aan de voorwaarden voldoen welke in de respectieve lidstaten waar zij zijn gevestigd, reeds zijn nageleefd;

b) een voorschrift van het land van ontvangst waarbij de betrokken werkzaamheid uitsluitend voor openbare of particuliere lichamen die op national of lokaal niveau officieel zijn toegelaten of erkend wordt gereserveerd;

c) het feit dat elke verrichting wordt onderworpen aan de voorwaarde dat de betrokken marktdeelnemer moet zijn gevestigd in het land waar de verrichting wordt geacht te geschieden, dit wil zeggen aldaar zijn zetel heeft althans in elk geval daar over een permanente structuur beschikt. Dit vereiste over een vestiging te beschikken negeert immers de fundamentele vrijheid van artikel 59 van het Verdrag die juist is gericht op de opheffing van de beperkingen van het vrij verrichten van diensten door personen welke in een andere lidstaat zijn gevestigd dan degene voor wie de dienstverrichting is bestemd (21).

Administratieve argumenten waarop een overheidsinstantie zich beroept, kunnen niet in aanmerking worden genomen om als voorafgaande voorwaarde voor het verrichten van een bepaalde dienst te eisen dat de betrokken marktdeelnemer moet zijn gevestigd in de staat waar de dienst wordt verstrekt: krachtens vaste rechtspraak van het Hof (22) kunnen administratieve overwegingen in beginsel geen afwijking van de voorschriften van het Gemeenschapsrecht rechtvaardigen en derhalve niet a fortiori de uitoefening van een van de fundamentele vrijheden welke in het Verdrag worden gegarandeerd, uitsluiten.

B. TOEGANG VAN DE EXPOSANTEN TOT (JAAR)BEURZEN EN TENTOONSTELLINGEN

>BEGIN VAN DE GRAFIEK>

De in een andere lidstaat gevestigde exposanten moeten zonder enige discriminerende of ongerechtvaardigde beperking toegang hebben tot (jaar)beurzen en tentoonstellingen welke ongeacht waar in de Gemeenschap worden georganiseerd.

>EIND VAN DE GRAFIEK>

De communautaire marktdeelnemers die hun producten wensen ten toon te stellen of hun diensten wensen aan te bieden op een jaarbeurs of een tentoonstelling welke in een andere lidstaat wordt georganiseerd, mogen om twee redenen niet ten opzichte van onderdanen van de respectieve lidstaten worden gediscrimineerd: enerzijds wegens hun hoedanigheid als marktdeelnemer (handelaren of dienstverrichters) en anderzijds wegens hun hoedanigheid van bestemmeling van diensten welke worden verstrekt in de lidstaat van ontvangst in het kader van de organisatie en het houden van dit type manifestaties (23).

Dit beginsel heeft tot gevolg dat:

- wettelijke of bestuursrechtelijke bepalingen die de deelneming aan alle (jaar)beurzen en/of tentoonstellingen beperken tot bepaalde categorieën marktdeelnemers en aldus elke andere marktdeelnemer uitsluiten, strijdig zijn met de verdragsbepalingen. Door dergelijke maatregelen wordt immers de mogelijkheid uitgeschakeld dat (jaar)beurzen en tentoonstellingen worden opengesteld voor andere categorieën marktdeelnemers die belang kunnen hebben bij een dergelijk type manifestatie die voornamelijk op promotie is gericht (bijvoorbeeld marktdeelnemers uit de toeristische of uit de commerciële sector);

- een nationale reglementering de deelname van exposanten aan een jaarbeurs slechts kan beperken of beletten op grond van behoorlijk gerechtvaardigde redenen welke bijvoorbeeld betrekking hebben op de specificiteit van de sector waarop een dergelijke manifestatie is gericht (bepaalde beurzen of tentoonstellingen zijn wegens hun specificiteit immers op bepaalde categorieën marktdeelnemers gericht);

- van een exposant niet kan worden geëist dat hij deel uitmaakt van een officieel distributienetwerk van het product dat hij wenst ten toon te stellen, om tot een beurs of tentoonstelling te worden toegelaten;

- een absoluut en algemeen verbod om goederen of diensten ter gelegenheid van beurzen te verkopen eveneens ten aanzien van bepaalde marktdeelnemers die promotie en de commerciële functie wensen te combineren, buitensporig beperkend en afschrikkend kan blijken te zijn.

Voorts is de Commissie van mening dat een nationale reglementering die de organisatoren van een manifestatie toestaat om naar eigen inzicht en volgens niet welomschreven criteria de toegang tot beurzen tot bepaalde categorieën exposanten te beperken, onzekerheid in het leven roept wat de voorwaarden van en het recht op deelname van de marktdeelnemers betreft. Die onzekerheid is niet geëigend om een toereikend niveau van rechtszekerheid en bescherming van de rechten die uit het Verdrag van Rome voortvloeien, te waarborgen.

In elk geval moet elke weigering of uitsluiting van een communautaire marktdeelnemer van een beurs of tentoonstelling met redenen zijn omkleed en voor een rechterlijke instantie kunnen worden aangevochten.

C. VOORWAARDEN INZAKE DE TENTOONSTELLING VAN PRODUCTEN EN VAN HET AANBIEDEN VAN DIENSTEN

>BEGIN VAN DE GRAFIEK>

De tentoonstelling van in een lidstaat wettig gefabriceerde goederen en/of diensten op een beurs of tentoonstelling mag in dit stadium niet worden onderworpen aan de naleving van voorschriften voor het op de markt brengen ervan welke gelden in de lidstaat van ontvangst, of aan ongerechtvaardigde formaliteiten.

>EIND VAN DE GRAFIEK>

De fundamentele beginselen van het vrij verkeer van goederen en het vrij verrichten van diensten in de Gemeenschap veroorzaken eveneens aanzienlijke gevolgen voor de voorwaarden waaronder ter gelegenheid van beurzen en tentoonstellingen goederen kunnen worden tentoongesteld (a) en diensten kunnen worden aangeboden (b).

a) Voorwaarden inzake de tentoonstelling van goederen

1. Geen vereiste dat de tentoongestelde producten in overeenstemming dienen te zijn met de reglementering van het land waar de tentoonstelling geschiedt

Uit de rechtspraak van het Hof vloeit voort dat elk product dat in een lidstaat wettig is gefabriceerd en/of in de handel gebracht, en dat voldoet aan beschermingsvereisten welke gelijkwaardig zijn aan die van de wetgeving van de lidstaat, zonder enige beperking op dezelfde wijze en in dezelfde omstandigheden moet kunnen worden verkocht als de (nationale) producten welke conform aan de nationale normen zijn verklaard (24). Dit beginsel is van toepassing op voor verkoop tentoongestelde producten. Het zou a fortiori buitensporig zijn te eisen dat tentoongestelde producten welke niet bestemd zijn om te worden verkocht, systematisch conform dienen te zijn aan de nationale reglementering van het land waar zij worden tentoongesteld.

2. Geen vereiste van homologatie noch vaststelling van gelijkwaardigheid in het stadium van de tentoonstelling

Bij gebrek aan harmonisatie op communautair niveau heeft het Hof van Justitie van de Europese Gemeenschappen erkend dat het de lidstaat vrijstaat een product dat reeds is goedgekeurd, aan een nieuwe onderzoeks- en goedkeuringsprocedure te onderwerpen voordat het betrokken product uit een andere lidstaat waar het rechtmatig is gefabriceerd en/of in de handel is gebracht (25), voor het eerst in de handel wordt gebracht, of voordat de dienst wordt verricht die reeds rechtmatig in een andere lidstaat is verricht. Het Hof van Justitie heeft evenwel gepreciseerd dat in dat geval de lidstaat de controles dient te verlichten.

Er dient te worden opgemerkt dat de rechtmatige belangen, zoals de bescherming van de gezondheid en de veiligheid, de bescherming van de consument, enz., niet lijken te kunnen worden ingeroepen om een nieuwe onderzoeks- of goedkeuringsprocedure te rechtvaardigen wanneer het product uitsluitend is bestemd om te worden tentoongesteld in het raam van een beurs waarbij niet in de rechtstreekse verkoop is voorzien.

In geval van op een beurs tentoongestelde producten is het zonder meer eisen van een homologatie, van een gelijkwaardigheidsverklaring of van een goedkeuring een bron van ongerechtvaardigde kosten en vertragingen omdat de tentoongestelde producten, in voorkomend geval, mogelijk nimmer in de handel worden gebracht.

In ieder geval zijn de producten slechts van beperkt belang voor de potentiële klanten indien de exposant bij de verkoop geen homologatie of gelijkwaardigheidsverklaring kan garanderen wanneer het product niet reeds is gehomologeerd of gelijkwaardig is verklaard. Om die reden is de Commissie van mening dat de marktdeelnemers moeten kunnen kiezen of zij hun producten voorafgaand aan de tentoonstelling op presentatie op beurzen of tentoonstellingen al dan niet laten homologeren. Indien een dergelijke vereiste zou worden opgelegd, dient zulks als buitensporig te worden beschouwd.

3. Verbod van maatregelen die in de ogen van het publiek een geringschatting van het uit een andere lidstaat herkomstige gepresenteerde product kunnen impliceren

Een maatregel die tot gevolg heeft dat de waarde van producten uit andere lidstaten in de ogen van de consumenten worden geringschat, is strijdig met artikel 30 (26).

De verplichting een bord aan te brengen waarop is vermeld dat de producten niet in overeenstemming zijn met de nationale bepalingen van de lidstaat waar de manifestatie wordt gehouden, zou zo'n maatregel kunnen zijn.

Indien echter het tentoongestelde product met geen enkele nationale wetgeving in overeenstemming is, noch, in een geharmoniseerd domein, met communautaire bepalingen, en die voorschriften bepalen dat de consument hierover moet worden ingelicht (dit is het geval voor bepaalde richtlijnen welke voortvloeien uit de zogenaamde "nieuwe aanpak", zoals Richtlijn 93/42/EEG van de Raad (27) van 14 juni 1993 (medische hulpmiddelen), Richtlijn 89/392/EEG van de Raad (28) van 14 juni 1989 (machines), Richtlijn 89/686/EEG van de Raad (29) van 21 december 1989 (persoonlijke beschermingsmiddelen)) is de verplichting een bord aan te brengen verenigbaar met het Gemeenschapsrecht.

Indien het tentoongestelde product daarentegen in overeenstemming is met de wetgeving van een lidstaat, komt deze verplichting in het licht van de bepalingen van het Verdrag ongerechtvaardigd en buitensporig voor.

De Commissie herinnert eraan dat dergelijke maatregelen, hoewel zij ogenschijnlijk zonder onderscheid van toepassing zijn, grotere gevolgen kunnen hebben voor producten uit andere lidstaten. De producten welke zijn gefabriceerd in de lidstaat waar de tentoonstelling wordt gehouden, voldoen immers in beginsel aan de daar geldende wetgeving en zullen derhalve niet in dezelfde mate aan dit soort maatregel worden onderworpen. Producten uit andere lidstaten zullen daarentegen in het algemeen zijn gefabriceerd overeenkomstig andere reglementeringen dan die van de staat van bestemming en zullen daarom in aanmerking kunnen komen om aan deze bepalingen te worden onderworpen.

Voorts herinnert de Commissie eraan dat een (jaar)beurs of tentoonstelling ertoe dienen de promotie van producten te bevorderen en de reactie van de potentiële kopers te peilen alvorens die producten eventueel op de markt worden gebracht. De bezoeker kan de exposant alle nuttige inlichtingen over het tentoongestelde product vragen, met inbegrip van die betreffende de conformiteit ervan met de toepasselijke nationale wetgeving.

4. Etikettering en verpakking van het product

De tentoongestelde producten dienen in beginsel niet te worden onderworpen aan de etiketteringsverplichting overeenkomstig de nationale regeling, daar immers die producten eerst in een latere fase in de handel zullen worden gebracht. De consumenten lopen dus niet het risico door het product te worden misleid of daardoor te worden gelaedeerd. Hetzelfde geldt ten aanzien van de voorschriften inzake de presentatie van het product en zijn uiteindelijke verpakking, welke slechts kunnen worden opgelegd wanneer deze daadwerkelijk in de handel worden gebracht.

5. Verbod van beperkingen op grond van de oorsprong van de waar

Elke regeling of praktijk van een overheidsinstantie die de toegang tot alle of bepaalde (jaar)beurzen uitsluitend voor aan nationale producten reserveert, is een discriminerende maatregel die in strijd met de Verdragsbepalingen kan zijn en die de interne markt kan compartimenteren.

Manifestaties met een lokaal, regionaal of nationaal karakter mogen worden georganiseerd. Maar de basisreglementatie of andere overheidsmaatregelen mogen niet leiden tot het a priori uitsluiten van producten of van exposanten uit andere lidstaten.

Aldus zou een regeling die een voordeel toekent aan nationale producten of deze in verhouding tot producten uit andere lidstaten bevoordeelt, een maatregel kunnen zijn die in strijd is met het Gemeenschapsrecht, zelfs indien de behandeling van bepaalde nationale producten eveneens ongunstig uitvalt.

Niettemin kan beroep worden gedaan op de specificiteit of de intrinsieke kwaliteit van de tentoongestelde producten als onderscheidings- of beperkingscriteria met betrekking tot de toegang van producten tot een manifestatie, alsook op de nationale, regionale, provinciale of lokale oorsprong maar dan alleen indien een geografische aanduiding of oorsprongsbenaming wordt beschermd krachtens Verordening (EEG) nr. 2081/92 van de Raad van 14 juli 1992 inzake bescherming van geografische aanduidingen en oorsprongsbenamingen van landbouwproducten en levensmiddelen (30).

6. Verbod op beperkingen van parallelle invoer

Op gebied van het vrij verkeer van goederen benadrukt de veroordeling van de beperkingen van parallelle invoer door het Hof van Justitie van de Europese Gemeenschappen (31) dat het verbod om een parallel, dit wil zeggen buiten het officiële distributienetwerk, ingevoerd product, ten toon te stellen, onverenigbaar is met het Gemeenschapsrecht.

Dergelijke beperkingen zijn evenmin gerechtvaardigd wat het merkenrecht aangaat. Het Hof van Justitie heeft immers erop gewezen dat de commerciële eigendom tot specifiek voorwerp heeft de merkgerechtigde het uitsluitende recht te verschaffen om het merk te gebruiken voor het als eerste in het verkeer brengen van een product en de merkgerechtigde aldus te beschermen tegen concurrenten die van de positie van de onderneming of van de reputatie van met merk misbruik zouden willen maken (32).

Zodra een krachtens het merkenrecht beschermd product rechtmatig binnen de Gemeenschap in het verkeer is gebracht door de merkgerechtigde of met diens toestemming, is dit recht derhalve uitgeput. Aldus kan, zoals op een nationale markt, het vrije verkeer ervan niet worden belet. Dit kan evenwel niet beletten dat sancties worden opgelegd welke van toepassing zijn bij schending van het merkenrecht zoals dit door het Hof van Justitie is omschreven.

b) voorwaarden voor het aanbieden van diensten

De beginselen welke hierboven zijn uiteengezet inzake de tentoonstelling van goederen gelden mutatis mutandis eveneens voor het tentoonstellen, verkopen of aanbieden van diensten op beurzen of tentoonstellingen.

De fundamentele regel van de wederzijdse erkenning houdt met name in dat een wettig in een lidstaat verrichte dienst in beginsel eveneens moet kunnen worden verstrekt en a fortiori tentoongesteld in een andere lidstaat tenzij wegens de noodzakelijke bescherming van een rechtmatig belang dat niet reeds op gelijkwaardige wijze is gegarandeerd in de lidstaat van oorsprong, een evenredige beperkende maatregel gerechtvaardigd is.

In wezen staat de wederzijdse erkenning niet toe dat een centrale-overheidsregeling het vrij aanbieden van een dienst welke wettig in een andere lidstaat wordt verstrekt, verbiedt omdat de voorwaarden waaronder de dienst wordt verricht, in het land waar de dienstverrichter is gevestigd, verschillend zijn. Aangezien er geen dubbel gebruik mag zijn tussen de in de lidstaat van bestemming vastgestelde voorwaarden en de gelijkwaardige wettelijke vereisten welke reeds in de lidstaat van vestiging zijn vervuld, dient de bevoegde autoriteit in de lidstaat van bestemming rekening te houden met de in de lidstaat waar de dienstverrichter is gevestigd, reeds verrichte controles en verificaties (zie punt III.A.4).

Naar analogie met hetgeen reeds is benadrukt inzake de voorwaarden betreffende de tentoonstelling van goederen, dient hieraan nog te worden toegevoegd dat de goedkeuringsverplichting en andere vereisten en formaliteiten welke in het algemeen door de ontvangende lidstaat worden opgelegd ten aanzien van diensten welke aan het publiek op beurzen worden gepresenteerd, ontoelaatbaar zijn in het kader van een manifestatie waarbij van rechtstreekse verkoop of rechtstreekse dienstverrichting ten aanzien van het publiek geen sprake is evenzeer als in dat van een tentoonstelling waarvan de bezoekers uit vak-/beroepskringen afkomstig zijn.

(1) De Commissie van de Europese Gemeenschappen heeft in toepassing van artikel 85 van het Verdrag ter zake reeds uiteenlopende formele beschikkingen vastgesteld. Zo kunnen de volgende beschikkingen als voorbeeld dienen: Beschikking 88/477/EEG van 11 juli 1988, British Dental Trade Association (PB L 223 van 23.8.1988, blz. 15), Beschikking 87/509/EEG van 18 september 1987, Internationale Dentalschau (PB L 293 van 16.10.1987, blz. 58) en Beschikking 86/499/EEG van 30 september 1986, VIFKA (PB L 291 van15.10.1986, blz. 46).

Voorts dient eraan te worden toegevoegd dat het verbod van discriminatie op grond van nationaliteit inzake de vrijheden van de interne markt niet alleen ten aanzien van het optreden van de overheid geldt maar eveneens ten aanzien van regelingen welke van verenigingen of organisaties die niet van publiekrechtelijke aard zijn, uitgaan en gericht zijn op de gezamenlijke uitoefening van economische activiteiten, welk beginsel voor de rechtsonderhorigen rechten meebrengt die door de nationale rechterlijke instanties moeten worden gewaarborgd (zie in die zin het arrest van 12 december 1974, zaak 36/74, Walrave, Jurisprud. 1974, blz. 1405, en dat van 15 december 1995 in zaak C-415/93, Bosman, Jurisprud. 1995, blz. I-4921).

(2) PB L 167 van 10.3.1975, blz. 29. Krachtens artikel 2 van deze richtlijn is deze onder meer van toepassing op de ambulante uitoefening van koop en verkoop van goederen "op overdekte markten anders dan in vaste inrichtingen en op niet-overdekte markten".

(3) Artikel 52: In het kader van de volgende bepalingen worden de beperkingen van de vrijheid van vestiging voor onderdanen van een lidstaat op het grondgebied van een andere lidstaat tijdens de overgangsperiode gedeeltelijk opgeheven. Deze geleidelijke opheffing heeft eveneens betrekking op beperkingen betreffende de oprichting van agentschappen, filialen of dochterondernemingen door de onderdanen van een lidstaat die op het grondgebied van een lidstaat zijn gevestigd.

De vrijheid van vestiging omvat, behoudens de bepalingen van het hoofdstuk betreffende het kapitaal, de toegang tot de werkzaamheden anders dan in loondienst en de uitoefening daarvan alsmede de oprichting en het beheer van ondernemingen, en met name van vennootschappen in de zin van de tweede alinea van artikel 58, overeenkomstig de bepalingen welke door de wetgeving van het land van vestiging voor de eigen onderdanen zijn vastgesteld.

Artikel 59: In het kader van de volgende bepalingen worden de beperkingen op het vrij verrichten van diensten binnen de Gemeenschap in de loop van de overgangsperiode geleidelijk opgeheven ten aanzien van de onderdanen der lidstaten die in een ander land van de Gemeenschap zijn gevestigd dan dat, waarin degene is gevestigd ten wiens behoeve de dienst wordt verricht.

De Raad kan met gekwalificeerde meerderheid van stemmen op voorstel van de Commissie de bepalingen van dit hoofdstuk van toepassing verklaren ten gunste van de onderdanen van een derde staat die diensten verrichten en binnen de Gemeenschap zijn gevestigd.

Artikel 30: Kwantitatieve invoerbeperkingen en alle maatregelen van gelijke werking zijn, onverminderd de volgende bepalingen, tussen de lidstaten verboden.

(4) Arrest van 9 mei 1985, zaak 21/84, Commissie tegen Frankrijk, Jurisprud. 1985, blz. 1355 - arrest van 24 mei 1982, zaak 249/81, "Buy Irish", Jurisprud. 1982, blz. 4005 - arrest van 25 juli 1991 in Gevoegde zaken C-1/90 en C-176/90, "Reclame voor alcoholhoudende dranken", Jurisprud. 1991, blz. I-4151.

(5) Deze handelingen kunnen eveneens worden aangevochten op grond van artikel 85 van het EG-Verdrag - arrest van 30 januari 1985, zaak 123/83, BNIC/CLAIR, Jurisprud. 1985, blz. 391.

(6) Arrest van 24 november 1982, zaak 249/81, zie noot 4.

(7) Artikel 56, lid 1: De voorschriften van dit hoofdstuk en de maatregelen uit hoofde daarvan genomen doen niet af aan de toepasselijkheid van de wettelijke en bestuursrechtelijke bepalingen waarbij een bijzondere regeling is vastgesteld voor vreemdelingen welke bepalingen uit hoofde van de openbare orde, de openbare veiligheid en de volksgezondheid gerechtvaardigd zijn.

Artikel 36: De bepalingen van de artikelen 30 tot en met 34 vormen geen beletsel voor verboden of beperkingen van invoer, uitvoer of doorvoer, welke gerechtvaardigd zijn uit hoofde van bescherming van de openbare zedelijkheid, de openbare orde, de openbare veiligheid, de gezondheid en het leven van personen, dieren of planten, het nationaal artistiek, historisch en archeologisch bezit of uit hoofde van bescherming van de industriële en commerciële eigendom. Deze verboden of beperkingen mogen echter geen middel tot willekeurige discriminatie noch een verkapte beperking van de handel tussen de lidstaten vormen.

(8) Arrest van 25 juli 1991, zaak C-76/90, Dennemeyer, Jurisprud. 1991, blz. I-4221.

(9) Arrest van 31 maart 1993, zaak C-19/92, Kraus, Jurisprud. 1993, blz. I-1663, en arrest van 30 november 1995, zaak C-55/94, Gebhard, Jurisprud. 1995, blz. I-4165.

(10) Arrest van 20 februari 1979, zaak 120/78, Rewe, Jurisprud. 1979, blz. 649. Arrest van 6 mei 1986, zaak 304/84, Muller, Jurisprud. 1986, blz. 1511.

(11) Arrest van 4 december 1986, zaak 252/83, Commissie tegen Denemarken, Jurisprud. 1986, blz. 3713.

(12) Zie de in noot 9, respectievelijk 10 genoemde zaken Kraus en Rewe.

(13) Arrest van 21 juni 1974, zaak 2/74, Reyners, Jurisprud. 1974, blz. 631 - arrest van 3 december 1974, zaak 33/74, Van Binsbergen, Jurisprud. 1974, blz. 1299 - arrest van 22 maart 1977, zaak 74/76, Iannelli en Volpi, Jurisprud. 1977, blz. 557.

(14) Arrest van 14 juli 1983, zaak 174/82, Sandoz, Jurisprud. 1983, blz. 2445 - arrest van 15 oktober 1987, zaak 222/86, Heylens, Jurisprud. 1987, blz. 4097.

(15) Arrest van 11 november 1981, zaak 203/80, Casati, Jurisprud. 1981, blz. 2595.

(16) Zie de Interpretatieve mededeling van de Commissie van 9.12.1993 inzake het vrij verrichten van diensten over de grenzen heen (PB C 334 van 9.12.1993, blz. 3).

(17) Artikel 58: De vennootschappen welke in overeenstemming met de wetgeving van een lidstaat zijn opgericht en welke hun statutaire zetel, hun hoofdbestuur of hun hoofdvestiging binnen de Gemeenschap hebben, worden voor de toepassing van de bepalingen van dit hoofdstuk gelijkgesteld met de natuurlijke personen die onderdaan zijn van de lidstaten.

Onder vennootschappen worden verstaan maatschappen naar burgerlijk recht of handelsrecht, de coöperatieve verenigingen of vennootschappen daaronder begrepen, en de overige rechtspersonen naar publiek- of privaatrecht, met uitzondering van vennootschappen welke geen winst beogen.

(18) Arrest van 31 januari 1984, Gevoegde zaken 286/82 en 26/83, Luisi en Carbone, Jurisprud. 1984, blz. 377.

(19) Arrest van 18 maart 1980, zaak 52/79, Debauve, Jurisprud. 1980, blz. 833 - arrest van 4 december 1986 in zaak 205/84, Commissie tegen Duitsland, Jurisprud. 1986, blz. 3755.

(20) PB L 18 van 21.1.1997, blz. 1.

(21) Arrest van 26 november 1975, zaak 39/75, Coenen e.a. tegen Sociaal Economische Raad, Jurisprud. 1975, blz. 1547 - arrest van 10 februari 1982, zaak 76/81, Transporoute, Jurisprud. 1982, blz. 417.

(22) Arrest van 3 februari 1983, zaak 29/82, Van Luipen, Jurisprud. 1983, blz. 151.

(23) Arrest van 31 januari 1984, gevoegde zaken 286/86 en 26/83, zie noot 18 - arrest van 2 februari 1989, zaak 186/87, Cowan, Jurisprud. 1989, blz. 195 - arrest van 20 oktober 1993, gevoegde zaken C-92/92 en C-326/92, Phil Collins, Jurisprud. blz. I-5145.

(24) Arrest van 20 februari 1979, zaak 120/78, Cassis de Dijon, Jurispr. 1979, blz. 649.

(25) Arrest van 28 januari 1986, zaak 188/84, "Homologatie van houtbewerkingsmachines", Jurisprud. 1986, blz. 419.

(26) Arrest van 13 december 1983, zaak 222/82, Apple and Pear Development Council, Jurisprud. 1983, blz. 4083.

(27) PB L 169 van 12.7.1993, blz. 1.

(28) PB L 183 van 29.6.1989, blz. 9.

(29) PB L 399 van 30.12.1989, blz. 18.

(30) PB L 208 van 24.7.1992, blz. 1.

(31) Arrest van 20 mei 1976, zaak 104/75, De Peijper, Jurisprud. 1976, blz. 613.

(32) Arrest van 31.10.1974, zaak 16/74, Centrafarm tegen Winthrop, Jurisprud. 1974, blz. 1183.