1.INLEIDING

Een robuuste en geïntegreerde markt voor secundaire grondstoffen is een hoeksteen van een goed functionerende circulaire economie. De verwerking van afvalstoffen als hulpbron vereist dat de circulatie ervan wordt vergemakkelijkt, zodat het waardevolle materiaalstromen kan opleveren ter ondersteuning van duurzamere en veerkrachtigere productie, herproductie en hergebruik. Dit zal bijdragen tot de verwezenlijking van de klimaatdoelstellingen van de EU die zijn vastgelegd in de klimaatwet en het “Klaar voor 55”-pakket van de EU met wetgevingsvoorstellen om de uitstoot van broeikasgassen (BKG) tegen 2030 met 55 % te verminderen ten opzichte van het niveau van 1990.

Op dit moment is slechts 12 % van de door de industrie van de EU gebruikte grondstoffen is afkomstig uit recycling. Hoewel de overbrenging van voor nuttige toepassing bestemde afvalstoffen in de EU de afgelopen tien jaar gestaag is toegenomen, worden nog steeds te veel afvalstoffen in de EU niet voorbereid voor hergebruik of in nieuwe producten gerecycled, wat een aanzienlijk verlies betekent in de overgang naar een circulaire economie. Elk jaar voert de EU ongeveer 33 miljoen ton aan afvalstoffen uit. Dit vertegenwoordigt ongeveer 16 % van de totale wereldhandel in afvalstoffen, waardoor de EU een van de grootste exporteurs van afvalstoffen ter wereld is. De EU voert ook 16 miljoen ton aan afvalstoffen in, terwijl 70 miljoen ton aan afvalstoffen binnen de EU wordt verhandeld. De EU is voor een aantal afvalstromen sterk afhankelijk van de uitvoer, met name ferro- en non-ferro-metaalschroot, papierafval, kunststofafval, textielafval en glasafval.

De uitvoer van afvalstoffen uit de EU is sinds 2004 met 75 % toegenomen en bijna de helft daarvan is bestemd voor niet-OESO-landen. Dit heeft geleid tot meer vervuiling in verband met de ondeugdelijke verwerking van een deel van deze afvalstoffen in veel landen van bestemming. Grote hoeveelheden uit de EU uitgevoerde afvalstoffen eindigen op open stortplaatsen of worden in de open lucht verbrand, wat verontreiniging van lucht en water, schade voor de volksgezondheid en uitstoot van aanzienlijke hoeveelheden broeikasgassen tot gevolg heeft. Dit is bijzonder problematisch in ontwikkelingslanden en opkomende economieën, die nu al voor grote uitdagingen staan wat de verwerking van hun huishoudelijk afval betreft en waarvan wordt verwacht dat de productie van afvalstoffen in de toekomst het sterkst zal toenemen. De emissie in de oceaan van naar het buitenland uitgevoerd kunststofafval is ook een belangrijke bron van mariene verontreiniging geworden. Een toenemend aantal landen heeft beperkingen of een verbod op de invoer van afvalstoffen ingevoerd, met name China, dat vroeger de grootste importeur van kunststof- en papierafval uit de EU was, gevolgd door andere grote importeurs van EU-afvalstoffen in Zuidoost-Azië.

Bovendien is de illegale handel in afvalstoffen een van de ernstigste vormen van milieucriminaliteit en een gebied waarop georganiseerde criminele netwerken actief zijn, zowel bij overbrengingen van afvalstoffen binnen als buiten de EU. Uit gecoördineerde rechtshandhavingscampagnes blijkt dat tussen 15 % en 30 % van de overbrengingen van afvalstoffen illegaal zou kunnen zijn, wat neerkomt op 9,5 miljard EUR per jaar aan inkomsten uit de illegale handel in afvalstoffen in de EU. Naast milieuschade vormt de illegale handel in afvalstoffen ook een bedreiging voor de veiligheid, met name wanneer criminele groepen die bij dergelijke overbrengingen betrokken zijn over verschillende landen verspreid zijn. Het is daarom van het grootste belang dat de EU en de lidstaten de bestrijding van de illegale handel in afvalstoffen tot een hogere prioriteit van de rechtshandhavingsinstanties maken, de samenwerking tussen alle betrokken autoriteiten verbeteren en ervoor zorgen dat de sancties tegen criminele activiteiten in de afvalsector een werkelijk afschrikkend effect hebben.

Deze ontwikkelingen hebben de kwetsbaarheid blootgelegd van een bedrijfsmodel waarbij de uitvoer van afvalstoffen een gangbare manier is geworden om bepaalde in de EU geproduceerde afvalstromen te verwerken. Het is van essentieel belang dat de EU meer verantwoordelijkheid neemt voor haar eigen afval, ervoor zorgt dat een hoog niveau van milieubescherming wordt gehandhaafd en dat de vervuiler betaalt.

De modernisering van het EU-beleid en de EU-wetgeving inzake de overbrenging van afvalstoffen en de overschakeling op digitale oplossingen zal de overbrenging van afvalstoffen voor voorbereiding voor hergebruik en recycling in de EU en de vermindering van de afvalproductie stimuleren. Dit zal leiden tot een grotere voorzieningszekerheid voor de industriële ecosystemen in de EU , hun afhankelijkheid van het gebruik van primaire grondstoffen, waaronder kritieke grondstoffen, verminderen, de volledige integratie ervan in circulaire modellen aanmoedigen en hun koolstofvoetafdruk verkleinen. Een goed voorbeeld in dit verband is de staalindustrie, die in de nieuwe industriële strategie voor Europa van de Commissie wordt aangemerkt als een van de prioritaire energie-intensieve industrieën voor de transitie naar een circulaire en klimaatneutrale Europese economie . Meer hergebruik van schroot is essentieel om de staalsector koolstofvrij te maken, aangezien elke ton staalschroot ongeveer 1,5 ton aan broeikasgasemissies (BKG) bespaart, vergeleken met ijzererts. Het gebruik van schroot voor de productie van aluminium of koper leidt ook tot minder BKG-emissies, minder verontreiniging en een lager energieverbruik.

In het kader van de Europese Green Deal , het nieuwe Actieplan voor een circulaire economie en het actieplan voor verontreiniging naar nul is de Europese Commissie opgeroepen een nieuwe aanpak voor te stellen voor de overbrenging van afvalstoffen in de EU. De burgers hebben de EU ook uitdrukkelijk verzocht het afvalprobleem aan te pakken en recycling te bevorderen, o.a. in het kader van de conferentie over de toekomst van Europa. In deze mededeling, die het voorstel van de Commissie voor nieuwe regels voor de overbrenging van afvalstoffen begeleidt, worden de prioritaire acties van de EU uiteengezet die ervoor moeten zorgen dat:

·de overbrenging van afvalstoffen voor voorbereiding voor hergebruik en recycling in de EU wordt vergemakkelijkt;

·de EU haar afvalproblemen niet naar derde landen uitvoert; en

·illegale overbrengingen van afvalstoffen doeltreffender worden aangepakt.

2.NIEUWE EU-WETGEVING INZAKE DE OVERBRENGING VAN AFVALSTOFFEN: RICHTING EEN OPWAARTSE SPIRAAL IN DE EU EN DAARBUITEN

2.1. Benutting van het potentieel van de interne markt van de EU

De EU beschikt over uitgebreide wetgeving en een ambitieuze agenda om de productie van afvalstoffen te verminderen en afvalstoffen om te zetten in hulpbronnen. Het leidende beginsel voor de door de Commissie voorgestelde herziening van de EU-wetgeving inzake de overbrenging van afvalstoffen is de totstandbrenging van een sterke en veerkrachtige circulaire economie door onnodige belemmeringen en lasten die momenteel een vlot verkeer van herbruikbare producten en secundaire grondstoffen in de EU in de weg staan, te verminderen. De Commissie stelt voor de overbrenging van afvalstoffen op de interne markt van de EU te vergemakkelijken door:

·Een betere afstemming van de regels voor de overbrenging van afvalstoffen op de afvalhiërarchie. De Commissie stelt voor veel strengere regels vast te stellen voor de overbrenging van afvalstoffen die bestemd zijn om in een andere lidstaat te worden gestort of verbrand. Zij stelt ook voor de koppeling te versterken tussen de regels inzake de overbrenging van afvalstoffen en de afvalbeheerplannen die de lidstaten hebben opgesteld om hun preventie- en afvalbeheerdoelstellingen in het kader van de EU-wetgeving te bereiken. Dit moet de overbrenging van afvalstoffen voor voorbereiding voor hergebruik en recycling stimuleren en de groei, werkgelegenheid en innovatie in deze sectoren ondersteunen.

·Een verschuiving naar digitale oplossingen voor de verstrekking en uitwisseling van de informatie en documenten die nodig zijn voor de overbrenging van afvalstoffen tussen EU-lidstaten. Alle actoren die betrokken zijn bij de overbrenging van afvalstoffen, zowel de overheid als het bedrijfsleven, zullen informatie kunnen aanleveren en raadplegen via onlinetools. Dit zal de uitwisseling van documenten versnellen en de huidige, veelal verouderde, op papier gebaseerde procedures vervangen en een betere bewaking en controle van grensoverschrijdende afvalstromen mogelijk maken.

·De verbetering van de versnelde procedure voor de overbrenging van afvalstoffen. Er zouden geharmoniseerde voorwaarden worden vastgesteld om de overbrenging naar inrichtingen voor nuttige toepassing, waarvoor de bevoegde autoriteiten vooraf toestemming moeten verlenen, te vergemakkelijken en om ervoor te zorgen dat zij door alle lidstaten wederzijds worden erkend. Dit zal de overbrenging naar inrichtingen voor nuttige toepassing van afvalstoffen die volgens hoogwaardige normen werken, versnellen.