VERSLAG VAN DE COMMISSIE AAN HET EUROPEES PARLEMENT EN DE RAAD

over de gezamenlijke controle van de uitvoering van de overeenkomst tussen de Verenigde Staten van Amerika en de Europese Unie inzake het gebruik en de doorgifte van persoonsgegevens van passagiers aan het Amerikaanse Ministerie van Binnenlandse Veiligheid

De thans geldende overeenkomst tussen de Verenigde Staten van Amerika en de Europese Unie inzake het gebruik en de doorgifte van persoonsgegevens van passagiers aan het Amerikaanse Ministerie van Binnenlandse Veiligheid (Department of Homeland Security — DHS) is op 1 juli 2012 in werking getreden.

In de overeenkomst is bepaald dat de uitvoering ervan één jaar na de inwerkingtreding gezamenlijk wordt gecontroleerd en daarna volgens gezamenlijke afspraak op gezette tijden. Deze gezamenlijke controle is uitgevoerd in Washington op 8 en 9 juli 2013. De controle was met name gericht op de tenuitvoerlegging van de overeenkomst, met bijzondere aandacht voor de wijze waarop de PNR-gegevens worden doorgegeven en de verdere doorgifte van PNR-gegevens als bedoeld in de desbetreffende artikelen van de overeenkomst en in overweging 18.

De gezamenlijke controle is verricht op basis van de methode die door de teams van de EU en de VS was uitgewerkt voor de eerste gezamenlijke controle van de PNR-overeenkomst van 2004, die in september 2005 plaatsvond. Het eerste onderdeel van deze methode hield in dat de Europese Commissie vóór de gezamenlijke controle een vragenlijst stuurde aan het DHS. Het DHS gaf daarop vóór de gezamenlijke controle schriftelijk antwoord. Als tweede onderdeel bracht het EU-team een werkbezoek aan het operatiecentrum van het DHS. Het derde onderdeel was een bijeenkomst van vertegenwoordigers van het DHS, het U.S. Department of Justice en het U.S. Department of State, het EU-team en het Privacy Office van het DHS, waarop de tenuitvoerlegging van de overeenkomst in detail werd besproken.

Vóór de gezamenlijke controle verrichtte het Privacy Office van het DHS een interne controle van de uitvoering van de overeenkomst door het DHS. Deze controle was bedoeld om vast te stellen of de DHS te werk gaat volgens de normen en verbintenissen die in de overeenkomst met de EU zijn opgenomen.

Het EU-team kwam tot de conclusie dat het DHS de overeenkomst ten uitvoer had gelegd in overeenstemming met de daarin vastgelegde voorwaarden. Het DHS maakt bijvoorbeeld gebruik van doeltreffende filters voor het uitfilteren van gegevens die geen verband houden met de VS en PNR-gegevens die buiten de in de bijlage bij de overeenkomst genoemde 19 PNR-categorieën vallen. De bepalingen betreffende het afschermen en wissen van gevoelige gegevens worden nageleefd, en het DHS heeft verklaard nooit voor operationele doeleinden gebruik te hebben gemaakt van de toegang tot gevoelige gegevens.

Het DHS voert ook zijn verbintenissen uit op het gebied van de rechten van passagiers, met name de passende informatieverstrekking aan passagiers en het bieden van recht op toegang zonder uitzondering. Dit moet echter worden bezien in samenhang met de vierde aanbeveling verderop, die luidt dat meer transparantie moet worden geboden ten aanzien van de verhaalsmogelijkheden die passagiers hebben.

Het DHS gaat bij het delen van informatie met andere Amerikaanse instanties te werk zoals in de overeenkomst bepaald. Het delen van informatie wordt per geval bekeken, het wordt geregistreerd en het gebeurt op basis van een schriftelijke overeenkomst. Ook bij het delen van informatie met derde landen interpreteert het DHS de bepalingen strikt en wordt de overeenkomst nageleefd.

Een algemene aanbeveling is dat het DHS Privacy Office vóór de volgende gezamenlijke controle nogmaals een interne controle uitvoert. De partijen nemen zich voor om de volgende gezamenlijke controle tijdens de eerste helft van 2015 te verrichten.

Tevens wordt aanbevolen om zo snel mogelijk over te gaan op volledige invoering van de “push”-methode, maar in ieder geval uiterlijk op 1 juli 2014 zoals in artikel 15, lid 4, van de overeenkomst is bepaald.

Verder wordt aanbevolen dat de VS en de EU gezamenlijk het gebruik van gemeenschappelijke doorgiftenormen bevorderen, in het bijzonder de door IATA, luchtvaartmaatschappijen en overheden ontwikkelde PNRGOV-norm. Het zou in dit verband een goede zaak zijn als de besprekingen bij de IATA over een gemeenschappelijke “push”-norm ook tot een gemeenschappelijke norm voor “push” op ad-hocbasis zouden leiden.

Hoewel de overeenkomst dus wordt uitgevoerd, zijn enkele verbeteringen noodzakelijk. Dit betreft ten eerste het beginpunt van de periode van zes maanden waarna de PNR-gegevens volgens artikel 8, lid 1, van de overeenkomst moeten worden geanonimiseerd. Momenteel begint deze periode pas te lopen op het moment dat de PNR-gegevens voor het laatst zijn bijgewerkt in het Automated Targeting System (ATS) van het DHS, waarin de PNR-gegevens worden opgenomen, en niet op het moment dat de PNR-gegevens in het ATS worden geladen. Aanbevolen wordt om de periode van zes maanden te laten ingaan op de datum waarop de PNR-gegevens in het ATS worden opgenomen (de “ATS Load Date”), dat wil zeggen de datum waarop de gegevens in het ATS worden opgeslagen, in plaats van de huidige werkwijze, waarbij de periode van zes maanden later ingaat, namelijk op de dag van de laatste bijwerking van de PNR-gegevens in het ATS.

Ten tweede moet bijzondere aandacht worden geschonken aan het gebruik van de ad-hoc-“pull”-methode. Aanbevolen wordt dat het DHS, ter aanvulling van de huidige vastleggingsmethode, beter registreert om welke reden in elk afzonderlijk geval de ad-hoc-“pull”-methode is toegepast. Zo kan de evenredigheid van het gebruik van die methode beter worden beoordeeld en is een doeltreffender audit mogelijk. Het gebruik van deze methode dient namelijk een uitzondering op de regel te zijn.

Ten derde wordt het DHS verzocht zich te houden aan zijn verbintenis om wederkerigheid te waarborgen en afzonderlijke PNR’s, alsmede uit PNR-gegevens verkregen analytische informatie, proactief te delen met de lidstaten van de EU en in voorkomend geval met Europol en Eurojust.

Ten vierde wordt geadviseerd om meer transparantie te bieden over de verhaalsmechanismen waarin het recht van de Verenigde Staten voorziet. Deze transparantie maakt het voor passagiers die geen burger of ingezetene van de VS zijn, mogelijk om beroep in te stellen tegen beslissingen van het DHS betreffende het gebruik van PNR-gegevens, met name als het toepassen van die gegevens kan leiden tot een aanbeveling aan luchtvaartmaatschappijen om vervoer te weigeren.

Tot slot heeft het DHS ook maatregelen ingevoerd die verder gaan dan waartoe de overeenkomst verplicht. Het DHS heeft besloten de Europese Commissie in te lichten binnen 48 uur nadat toegang is verkregen tot gevoelige informatie. Het DHS heeft een nieuwe driemaandelijkse procedure ingevoerd voor toezicht op en evaluatie van de implementatie van het ATS en evaluatie van alle op reisbewegingen gerichte scenario’s, analyses en voorschriften, teneinde de evenredigheid daarvan te waarborgen en zo het effect op de burgerrechten, de burgerlijke vrijheden en de privacy van bonafide reizigers zo gering mogelijk te maken en discriminatie van reizigers te vermijden.

Onverminderd artikel 23, lid 1, betreffende een gezamenlijke evaluatie van de overeenkomst vier jaar na de inwerkingtreding ervan, is uit een preliminaire beoordeling van de vraag of PNR nuttig is voor de bestrijding van terrorisme en andere transnationale criminaliteit gebleken dat PNR het DHS de mogelijkheid biedt om alle passagiers 96 uur voor het vertrek te beoordelen, zodat er voldoende tijd is om vóór de aankomst van de passagier antecedentenonderzoek te verrichten en maatregelen voor te bereiden. Verwerking van de PNR-gegevens helpt het DHS ook om te beslissen of een passagier aan boord mag gaan van een vliegtuig. Bovendien biedt het systeem het DHS de mogelijkheid om risicobeoordelingen uit te voeren aan de hand van scenario’s waarmee “onbekende” mogelijk risicovolle personen kunnen worden geïdentificeerd. PNR maakt het bovendien mogelijk banden tussen passagiers zichtbaar te maken en criminelen te identificeren die tot eenzelfde georganiseerde criminele groep behoren. Volgens het DHS wordt het PNR-systeem ook met succes gebruikt om gedragspatronen van reizende criminelen te achterhalen, bijvoorbeeld door vast te stellen welke routes zij gebruiken.

Het aan deze mededeling gehechte verslag van de gezamenlijke controle bestaat uit drie hoofdstukken. In hoofdstuk 1 komen de achtergrond van de controle en het doel en de procedurele aspecten ervan aan de orde. In hoofdstuk 2 worden de belangrijkste bevindingen van de gezamenlijke controle beschreven en wordt een overzicht gegeven van de punten waaraan het DHS aandacht moet schenken. Dit hoofdstuk wordt aangevuld door bijlage A, waarin de vragenlijst en de antwoorden van het DHS zijn opgenomen. In hoofdstuk 3 worden de algemene conclusies van de gezamenlijke controle beschreven. Bijlage B vermeldt de samenstelling van de teams van de EU en de VS die de controle hebben uitgevoerd.