VERSLAG VAN DE COMMISSIE AAN HET EUROPEES PARLEMENT over de uitvoering van begrotingsonderdeel B5-504 "Maatregelen ter bevordering van de opname in de algemene begroting van de krachtens de EGKS gefinancierde activiteiten"

INHOUDSOPGAVE

1. 1. Inleiding

1.1 Rechtsgrondslag

1.2 Doelstellingen

1.3 Begrotingsaspecten

1.4 Personele middelen

2. Opzet van het project

2.1. Eerste uitvoeringsanalyses

2.2 Nieuwe aanpak en het vinden van partners voor het project

2.3 Uitvoeringsfasen van het "EUROFER-garantiefonds"

3. Projectpartners

3.1 EUROFER

3.2 Financiële intermediairs

4. Uitvoeringsinstrumenten

4.1 De trust- en beheersovereenkomst tussen de Europese Commissie en EUROFER

4.2 De garantieovereenkomsten tussen EUROFER en de financiële intermediairs (FI's)

4.3 De garanties (garantieverklaringen)

4.4 De trustrekening

5. Projectbewaking

6. Resultaten

6.1 Gebruik van middelen

6.2 Structuur van de begunstigden

6.3 Scheppen van banen

6.4 Wanbetalingen

7. Evaluatie

8. Conclusie

Bijlage: Toelichting van de begrotingsautoriteit bij begrotingsonderdeel B5-504

1. 1. Inleiding

In begrotingsonderdeel B5-504 ("Maatregelen ter bevordering van de opname in de algemene begroting van de krachtens de EGKS gefinancierde activiteiten" - zie bijlage) is EUR 2 miljoen uitgetrokken voor een proefproject om de haalbaarheid van maatregelen ten gunste van regio's "die getroffen zijn door herstructurering van de kolen- en staalsector" te testen. Het project werd in 2001 ten uitvoer gelegd door een garantiefonds op te zetten om het scheppen van banen in de beoogde regio's te ondersteunen.

Het garantiefonds wordt namens de Commissie door EUROFER, de Europese Vereniging van IJzer- en Staalproducerende Industrieën, via een trustrekening beheerd. EUROFER heeft garanties verstrekt voor een gedeeltelijke dekking van leningen en investeringen in aandelenkapitaal door gespecialiseerde financiële intermediairs ten behoeve van innovatieve bedrijven (MKB), inclusief starters, in regio's "die getroffen zijn door herstructurering van de kolen- en staalsector".

Om binnen het begrotingsplafond van EUR 2 miljoen een maximaal economisch profijt te halen uit het proefproject, moest de geografische dekking ervan tot bepaalde lidstaten en regio's in de EU worden beperkt. Deze regio's liggen in België (Wallonië), Duitsland (Dortmund), Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk.

Aangezien het merendeel van de traditionele steenkoolgebieden in België, Frankrijk, het Verenigd Koninkrijk en Duitsland binnen de regionale dekking van het project vallen, komt deze benadering ook ten goede aan de belangen van de steenkoolindustrie in de EU.

Men vond een garantiefonds het geschiktste instrument voor de uitvoering van dit begrotingsonderdeel, aangezien het een grotere hefboomwerking heeft dan rechtstreekse leningen of subsidies. Het doel van de garanties is het bieden van ondersteuning bij het scheppen van nieuwe banen door de toegang van het MKB in deze regio's tot investeringskapitaal (leningen en/of investeringen in aandelenkapitaal) te vergemakkelijken.

Het voornaamste doel van het nieuwe instrument is om na het aflopen van het EGKS-Verdrag in juli 2002 blijvende ondersteuning aan de herontwikkeling van de kolen- en staalregio's te bieden.

Ook heeft de samenwerking tussen EUROFER en ervaren externe partners (financiële intermediairs), specialisten op het gebied van de ondersteuning van het MKB en het scheppen van banen, bijgedragen aan het welslagen van dit proefproject. Uit het proefproject is tot dusver gebleken dat dit instrument in een marktbehoefte voorziet.

1.1. Juridische grondslag

Dit tweede verslag wordt aan het Europees Parlement voorgelegd naar aanleiding van het vereiste van het eerste verslag [1], dat gebaseerd was op de toelichting van de begrotingsautoriteit in 1999 bij begrotingsonderdeel B5-504N van de algemene begroting van de Europese Unie voor het begrotingsjaar 2000 [2].

[1] COM 2002 154 def. van 10.4.2002, blz. 13, punt 5.2.

[2] Zie bijlage.

Overeenkomstig punt 37, onder a) i), van het Interinstitutioneel Akkoord van 6 mei 1999 tussen het Europees Parlement, de Raad en de Commissie over de begrotingsdiscipline en de verbetering van de begrotingsprocedure [3] is voor de uitvoering van dit begrotingsonderdeel geen specifieke rechtsgrondslag vereist, omdat het een proefproject is.

[3] PB C 172 van 18.6.1999, blz. 1.

1.2 Doelstellingen

1.2.1 Algemene doelstelling

De algemene doelstelling van de onder begrotingsonderdeel B5-504 geplande maatregelen is de financiering van maatregelen om de overgang van activiteiten die van oudsher door de EGKS-begroting zijn gefinancierd, naar bestaande programma's in de algemene begroting, met name in het kader van de structuurfondsen en het onderzoek te vergemakkelijken. Het heeft tot doel de oprichting van innovatieve bedrijven (MKB) gerelateerd aan de industriële omschakeling in de kolen- en staalregio's te bevorderen.

1.2.2 Specifieke doelstelling

De specifieke doelstelling van het proefproject is het stimuleren van het scheppen van banen in EU-regio's die door herstructurering van de kolen- en staalsector zijn getroffen, door de investeringsactiviteiten van innovatieve bedrijven (MKB) te ondersteunen.

1.3 Begrotingsaspecten

Vastleggingen in miljoenen euro's:

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

Betalingen in miljoenen euro's:

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

Berekening van de kosten:

Het bedrag van EUR 2 miljoen is een maximumbedrag. De exacte totale kosten, die niet meer dan EUR 2 miljoen mogen bedragen, zullen naar verwachting veel lager uitvallen omdat de resultaten er tot nu toe op wijzen dat er waarschijnlijk geen uitzonderlijk groot beroep zal worden gedaan op de garantieregeling.

1.4 Personele middelen

Omdat EUROFER het garantiefonds zelf beheert, is voor het toezicht door de Commissie geen extra personeel nodig. Aan eventuele personeelsbehoeften kan in dit geval worden beantwoord door personeel van de Commissie aan te stellen dat voorheen voor het beheer van de EGKS-leningsregeling werd ingezet.

2. Opzet van het project

2.1 Eerste uitvoeringsanalyses

Na contacten tussen verschillende directoraten-generaal (bv. DG ECFIN, DG EMPL, DG ENTR, DG REGIO, DG RTD, DG BUDG, DG FC) is de uitvoering van het begrotingsonderdeel in november 1999 aan DG ECFIN toevertrouwd.

De eerste uitvoeringanalyses die aan het einde van 1999 en in het voorjaar van 2000 zijn gemaakt, hebben tot de conclusie geleid dat het niet mogelijk was het begrotingsonderdeel binnen het plafond van 2 miljoen euro uit te voeren en toch alle lidstaten plus alle kandidaat-lidstaten te bestrijken zoals door de Begrotingscommissie van het EP was voorgesteld.

2.2 Nieuwe aanpak en het vinden van partners voor het project

Om de bovengenoemde redenen moest een nieuwe aanpak worden gezocht teneinde de uitvoering van het begrotingsonderdeel haalbaar te maken. Om praktische redenen en gezien de beperkte middelen bleef het proefproject beperkt tot vier lidstaten waar de gevolgen van de herstructurering van de kolen- en staalsector het meest ingrijpend waren.

Om een maximale kosteneffectiviteit en een grote hefboomwerking te bewerkstelligen, vond men een garantiefonds het geschikte instrument. Al bestaande garantiefondsen, zoals de MKB-garantiefaciliteit (beheerd door het Europees Investeringsfonds) in het kader van het groei- en werkgelegenheidsinitiatief [4] hadden hun doeltreffendheid al bewezen.

[4] Besluit 98/347/EG van de Raad van 19.5.1998, PB L 155 van 29.5.1998, blz. 43.

Uit besprekingen met het EIF en de EIB is gebleken dat deze instellingen ongaarne het beheer van een gespecialiseerd fonds van deze omvang op zich wilden nemen. Daarom is een non-profitgeoriënteerde partner gezocht die een dergelijk fonds kon en wilde beherenNaast het EIF en de EIB zijn verscheidene organisaties en bedrijven in de kolensector [5] benaderd, maar deze hebben dit aanbod tot samenwerking eveneens afgeslagen. In september 2000 is een eerste voorlopige overeenkomst voor het beheer van het garantiefonds gesloten met EUROFER [6], de Europese Vereniging van IJzer- en Staalproducerende Industrieën, die haar hoofdkantoor in Brussel heeft.

[5] Zoals CESCO (Comité Européen des Combustibles Solides), Gesamtverband des deutschen Steinkohlebergbaus, Essen en RAG Coal International, Essen.

[6] EUROFER is expliciet tot projectbeheerder benoemd in artikel 1 van Besluit PE/2000/2821 van de Commissie van 22.12.2000.

EUROFER was de meest realistische optie, omdat de vereniging een breed veld vertegenwoordigt, jarenlange ervaring met het beheer van grote projecten heeft, inclusief door de Europese Commissie medegefinancierde projecten, en met ervaren intermediairs op het zeer specifieke werkterrein van het project kan samenwerken.

2.3 Uitvoeringsfasen van het "EUROFER-garantiefonds"

Na de formele goedkeuring van dit uitvoeringsvoorstel bij Besluit PE/2000/2821 van de Commissie van 22 december 2000 [7] is de trust- en beheersovereenkomst tussen de Commissie en EUROFER op 29 maart 2001 ondertekend. In april 2001 heeft de Commissie de eerste tranche van het fonds (EUR 1,5 miljoen) naar de voor dit doel ingestelde EUROFER-trustrekening overgemaakt. De resterende tranche van EUR 0,5 miljoen is in september 2002 betaald.

[7] Niet in het Publikatieblad gepubliceerd.

Volgens de bepalingen van de overeenkomst heeft EUROFER ermee ingestemd garanties te verstrekken voor een gedeeltelijke dekking van leningen en investeringen in aandelenkapitaal door financiële intermediairs (FI's) ten behoeve van innovatieve bedrijven (MKB) in regio's die getroffen zijn door de herstructurering van de kolen- en staalindustrie. EUROFER heeft vier IF's geselecteerd, die de Commissie heeft goedgekeurd overeenkomstig punt 7 van de mededeling die is gehecht aan Besluit PE/2000/2821 van de Commissie van 22 december 2000. Het betrof

1. SODIE Frankrijk

2. SODIE S.A. België

3. UK Steel Enterprise Limited

4. Venture Capital Dortmund GmbH ("Dortmund-project")

De kaderovereenkomsten tussen EUROFER en deze FI's zijn in oktober en november 2001 ondertekend. EUROFER heeft de eerste garanties in februari 2002 en de laatste garanties in september 2003 verstrekt.

3. Projectpartners

De goede naam van EUROFER en de succesvolle staat van dienst van de betrokken FI's hebben ertoe bijgedragen dat de Commissie heeft besloten het project op deze wijze en met deze partners uit te voeren.

3.1 EUROFER

De Europese Vereniging van IJzer- en Staalproducerende Industrieën (EUROFER) is in 1976 opgericht. Leden en geassocieerde leden zijn staalbedrijven en nationale staalfederaties in de gehele Europese Unie en de landen van Midden- en Oost-Europa.

EUROFER vertegenwoordigt 95% van de totale productie van ruwstaal in de EU. De geassocieerde leden in de landen van Midden- en Oost-Europa nemen 95% van de totale staalproductie in deze regio voor hun rekening.

De doelstellingen van EUROFER zijn samenwerking tussen de nationale federaties en bedrijven in alle aangelegenheden die bijdragen aan de ontwikkeling van de Europese staalindustrie, en de vertegenwoordiging van de gemeenschappelijke belangen van haar leden ten opzichte van derden, met name de Europese instellingen en andere internationale organisaties.

EUROFER heeft ruime ervaring en bewezen kwaliteiten op het gebied van het beheer van grote projecten zoals:

"Programma voor steun aan ondernemingen"

(Aanpassingssteun voor staalfederaties in Midden- en Oost-Europa met het oog op de toetreding van hun landen tot de Europese Unie)

Periode: juli 2000 t/m juni 2002

Totale begroting: EUR 1 100 000

EG-bijdrage: EUR 880 000

"Veranderingsmanagement en menselijke hulpbronnen"

(Studie in samenwerking met de belangrijkste Europese staalproducenten over de veranderingsprocessen die in de sector hebben plaatsgevonden en hoe deze processen een constructieve invloed hebben gehad op de dialoog tussen werkgevers en personeel in de Europese staalindustrie)

Periode: december 1996 t/m juni 2000

Totale begroting: > EUR 450 000

EG-bijdrage: EUR 300 000

3.2 Financiële intermediairs

3.2.1 SODIE Frankrijk

SODIE [8] Frankrijk, opgericht in 1983, is een dochtermaatschappij van USINOR. Momenteel is zij voor 55% eigendom van USINOR [9] en voor 45% van een bank [10]. Zij houdt zich bezig met herontwikkeling, d.w.z. financiële ondersteuning van en praktische adviesverlening aan voornamelijk kleine en middelgrote ondernemingen (KMO's)/startende bedrijven en ondersteuning van werknemers of werklozen bij hun opleiding en kwalificatie. Sedert 1983 heeft SODIE ongeveer 8 000 bedrijven bijgestaan en deze bedrijven hebben meer dan 100 000 banen gecreëerd. Daarnaast zijn bijna 20 000 werknemers of werklozen bij hun mobiliteit en opleidingsinspanningen geholpen.

[8] Société pour le développement de l'industrie et de l'emploi (Maatschappij voor de ontwikkeling van de industrie en de werkgelegenheid).

[9] Via SODISID, een volle dochtermaatschappij van USINOR.

[10] Caisse des Dépôts et Consignations, via haar dochteronderneming SCET.

Vandaag de dag werkt SODIE in Frankrijk en België samen met overheden op alle niveaus en met bedrijven van zeer uiteenlopende omvang in meer dan dertig werkgelegenheidsregio's. Zij heeft een lange klantenlijst, met onder andere steden, ministeries en grote bedrijven als ALCATEL en IBM.

3.2.2 SODIE België

SODIE België is een recent opgericht filiaal van SODIE Frankrijk, dat in het leven is geroepen na de acquisitie van 75% van het aandelenkapitaal van COCKERILL-SAMBRE SA door USINOR. Het heeft tot taak in Wallonië 4 000 nieuwe banen te scheppen. Dit moet voornamelijk worden bereikt door ondersteuning van KMO's, bijvoorbeeld door het verstrekken van leningen met rentesubsidies.

3.2.3 UK Steel Enterprise Limited (UKSE)

UK Steel Enterprise Limited (UKSE) is een particuliere vennootschap die gespecialiseerd is in ondersteuning bij herontwikkeling. Zij is een volle dochteronderneming van de CORUS Group plc en is in 1975 door de voormalige British Steel plc opgericht.

Meer dan 25 jaar lang heeft zij aan 2 400 KMO's meer dan GBP 50 miljoen (EUR 80,6 miljoen) aan middelen verstrekt, waarvan GBP 39 miljoen (EUR 62,9 miljoen) in de vorm van leningen of aandelenkapitaal, en de rest in andere vormen.

Alles bij elkaar zijn meer dan 3 700 bedrijven rechtstreeks aan geldmiddelen of werkruimte geholpen en in sommige gevallen aan beide. Deze bedrijven hebben naar schatting meer dan 60 000 nieuwe banen gecreëerd. Bovendien hebben bedrijven die zijn ondersteund door organisaties die aan het begin van de jaren tachtig door UKSE zijn opgezet, naar schatting ten minste nog eens 50 000 banen gecreëerd.

3.2.4 Venture Capital Dortmund GmbH ("Dortmund-project")

Het Dortmund-project is een publiek-privaat partnerschap dat door de stad Dortmund wordt gefinancierd en beheerd in samenwerking met particuliere bedrijven zoals Thyssen Krupp, risicokapitaalaanbieders, "business angels" en adviesbureaus. Het doel van het project is de herontwikkeling van Dortmund en omgeving van een centrum van traditionele zware industrie naar een centrum van de nieuwe economie (e-handel, IT, microsysteemtechnologie).

De geplande en in 2000 gestarte maatregelen omvatten het stimuleren van bestaande en nieuwe bedrijven door leningen, risicokapitaal, ruimte en hooggeschoold personeel ter beschikking te stellen, door buitenlandse bedrijven uit te nodigen in de regio te investeren en bedrijven op te zetten, door de infrastructuur te verbeteren en ondersteuning op het gebied van management en logistiek te bieden.

Venture Capital Dortmund GmbH is een besloten vennootschap met beperkte aansprakelijkheid en een dochteronderneming van de Stadtsparkasse Dortmund, die als een van de partnerbanken van het Dortmund-project optreedt. Hoewel de onderneming relatief kort geleden is opgericht, kan Venture Capital Dortmund (VCD) GmbH gebruik maken van de ervaring op het gebied van de financiering van KMO's die de Stadtsparkasse Dortmund in meer dan dertig jaar heeft opgebouwd. Sinds het begin van haar bedrijfsactiviteiten in 2000 heeft VCD circa EUR 7,7 miljoen geïnvesteerd in zo'n tien bedrijven.

Alle bedrijven die door VCD worden gefinancierd, moeten voldoen aan de gebruikelijke definitie van een KMO; er wordt speciale aandacht geschonken aan KMO's op het gebied van IT, telecommunicatie, microsysteemtechnologie, robottechnologie en biotechnologie. De gemiddelde omvang van de investeringen in aandelenkapitaal die VCD doet, ligt tussen de EUR 256 000 en EUR 511 000.

4. Uitvoeringsinstrumenten

4.1 De trust- en beheersovereenkomst tussen de Europese Commissie en EUROFER

EUROFER had de volledige discretionaire bevoegdheid om afzonderlijke garantieaanvragen af te wijzen of goed te keuren. Elk risico dat gedeeltelijk door een EUROFER-garantie wordt gedekt, moet met de FI worden gedeeld. EUROFER heeft de Commissie verslag uitgebracht van haar activiteiten in verband met het garantiefonds en kopieën verstrekt van alle relevante documenten en van de afschriften van de trustrekening.

De beschikbaarheidsperiode van de garanties heeft bijna twee jaar geduurd en is in september 2003 geëindigd. De Commissie heeft EUROFER voor de uit hoofde van de overeenkomst verleende diensten betaald in de vorm van een vaste beheersvergoeding met als bovengrens 5% van de feitelijk vastgelegde middelen. Het garantiefonds wordt uiterlijk in 2012 opgeheven.

In de overeenkomst zijn bepalingen opgenomen over verslaglegging, accountantscontrole, toezicht en interne controle, met inbegrip van het recht van de Europese Rekenkamer om in de gebouwen van EUROFER, de FI's en alle uiteindelijke begunstigden haar controles uit te voeren.

4.2 De garantieovereenkomsten tussen EUROFER en de financiële intermediairs (FI's)

Deze overeenkomsten zijn kaderovereenkomsten waarin de voorwaarden voor het partnerschap en de samenwerking tussen EUROFER en de FI's in dit project zijn vastgelegd.

In deze overeenkomsten worden onder andere het garantiepercentage, de garantielimiet en maximale portefeuilles (in leningen of investeringen in aandelenkapitaal) vastgelegd die gedeeltelijk door de EUROFER-garanties worden gedekt. De maximale omvang van de gedeeltelijk door EUROFER-garanties gedekte portefeuille is ongeveer EUR 3 333 000 per FI [11]. De EUROFER-garanties staan kosteloos aan de FI's ter beschikking.

[11] Dit bedrag wordt berekend aan de hand van de garantielimiet van 500.000 euro per FI. Aangezien de garantielimiet in de garantieovereenkomsten wordt gedefinieerd als 15% van de portefeuille, wordt de portefeuille berekend door het bedrag van EUR 500 000 door 15 te delen (= 33 333,33) en de uitkomst met 100 te vermenigvuldigen. Op grond van het bijzondere karakter van de portefeuille is de limiet bij het Dortmund-project vastgesteld op 30% van een portefeuille van ten hoogste EUR 1 666 667. Met "garantielimiet" wordt het totale bedrag van de betalingsverplichtingen van EUROFER uit hoofde van de EUROFER-garanties uitgedrukt als een percentage van de portefeuille en als een nominaal bedrag. Het bedrag van EUR 500 000 wordt verkregen door het totale bedrag van EUR 2 000 000 door 4 te delen, zodat een kwart hiervan aan elk van de vier FI's wordt toegekend. Met "portefeuille" wordt het gezamenlijke bedrag bedoeld van de leningen (hoofdsom) en investeringen in aandelenkapitaal die een FI ten behoeve van KMO's verstrekt of doet en die door EUROFER-garanties worden gedekt.

De garantieovereenkomst tussen EUROFER en de afzonderlijke financiële intermediairs bevat ook voorschriften voor accountantscontroles, verslaglegging en interne controles.

4.3 De garanties (garantieverklaringen)

Om een garantiedekking te verkrijgen voor leningen aan of investeringen in aandelenkapitaal van in aanmerking komende KMO's moesten de FI's een garantieaanvraag bij EUROFER indienen. EUROFER heeft de garanties onder haar eigen naam, maar op trustbasis namens de Commissie verstrekt. Over alle projecten waarvoor aanvragen zijn ingediend, is regelmatig verslag uitgebracht aan de Commissie. Alle garanties vervallen uiterlijk zeven jaar na de datum van de leningovereenkomst of na de datum waarop de investering in aandelen is gedaan, en in ieder geval ten laatste in maart 2010.

Om in aanmerking te komen voor een EUROFER-garantie moeten leningen of investeringen in aandelenkapitaal aan de volgende criteria voldoen:

a) De uiteindelijke begunstigde moet een KMO zijn [12].

[12] KMO's zoals gedefinieerd in de bijlage bij Aanbeveling 96/280/EG van de Commissie (PB L 107 van 30.4.1996, blz. 4).

b) De KMO moet in een lidstaat van de EU zijn gevestigd.

c) De KMO moet in een regio zijn gevestigd die door de herstructurering van de kolen- en staalsector is getroffen.

d) De KMO moet een zekere mate van innovatie tonen.

e) De financiering die uiteindelijk door de EUROFER-garantie wordt gedekt, moet voor een nieuw project of een nieuwe investering worden gebruikt. Elke vorm van financiële herschikking is expliciet uitgesloten.

f) Het doel van de financiering die uiteindelijk door de EUROFER-garantie wordt gedekt, moet het direct of indirect scheppen van nieuwe banen binnen de geldigheidsduur van de desbetreffende EUROFER-garantie zijn.

g) De minimale looptijd van de lening of de investering in aandelen is drie jaar.

4.4 De trustrekening

In april 2001 heeft de Commissie de eerste tranche van het fonds (EUR 1,5 miljoen euro) naar de voor dit doel ingestelde EUROFER-trustrekening overgemaakt. De resterende tranche van EUR 0,5 miljoen is in september 2002 betaald. De trustrekening komt voor in de boekhouding van EUROFER. De rekening wordt bijgehouden in euro's en wordt uitsluitend gebruikt voor transacties in verband met de faciliteit. Al deze transacties worden direct door EUROFER vastgelegd.

De accountants van EUROFER moeten een verslag opstellen over de rekeningen die in verband met de bestaande garanties worden aangehouden. DG ECFIN brengt elk kwartaal een financieel verslag uit van de door EUROFER verstrekte cijfers. Dit verslag wordt aan DG BUDG toegezonden.

5. Projectbewaking

De Commissie houdt toezicht op de activiteiten van EUROFER voor het beheer van het fonds aan de hand van toezichtprogramma's die zijn opgezet overeenkomstig de toezichtprogramma's voor reeds bestaande vergelijkbare fondsen. Dergelijke vergelijkbare fondsen zijn bv. de MKB-garantiefaciliteit en het groei- en werkgelegenheidsinitiatief of de ETF-startersregeling die beide door het EIF worden beheerd [13]. Naast het onderzoek van de verslagen en afschriften van de trustrekening die van EUROFER worden ontvangen, zal de Commissie controlebezoeken bij EUROFER, de FI's en de geselecteerde uiteindelijke begunstigden afleggen nadat de projecten tot een zekere rijpheid zijn gekomen. Dergelijke bezoeken staan voor 2004 op het programma.

[13] Zie 2.2 hierboven; Besluit 98/347/EG van de Raad van 19.5.1998, PB L 155 van 29.5.1998, blz. 43.

6. Resultaten

6.1 Gebruik van middelen

Op 30 september 2003 waren 136 verzoeken ontvangen en 127 EUROFER-garanties verstrekt in de vier landen die in het kader van het EUROFER-programma waren geselecteerd. Tot op heden bleef men slechts drie keer in gebreke. Negen garanties werden afgewezen omdat ze niet aan de criteria hiervoor voldeden.

Van de middelen is 99,73% benut, hetgeen neerkomt op een portefeuille van in totaal EUR 11 635 581. Van de totale portefeuille is 35% benut door Sodie België, 14% door S-Venture Capital Dortmund GmbH, 28% door Sodie Frankrijk en 23% door UK Steel Enterprise Ltd.

De financieringskenmerken lopen van intermediair tot intermediair uiteen. Bij de leningen (aan bedrijven in Frankrijk, het Verenigd Koninkrijk en België) bedraagt de gemiddelde looptijd vijf jaar. De Britse bedrijven vragen om leningen met een kortere looptijd (meestal drie jaar), de Belgische bedrijven willen liever leningen met een langere looptijd (in de regel maximaal zeven jaar), terwijl de Franse bedrijven over het algemeen leningen van vijf jaar willen. Bij de financiering van de vijf Duitse bedrijven ging het om investeringen in aandelenkapitaal.

Er zij op gewezen dat een garantiefaciliteit gewoonlijk een goede hefboomwerking heeft, zoals met name programma's als de MKB-garantiefaciliteit [14] hebben aangetoond.

[14] De hefboomwerking voor alle bij de MKB-garantiefaciliteit betrokken intermediairs lag op 30 september 2003 op 13,5.

6.2 Structuur van de begunstigden

Uit de eerste resultaten van dit proefproject blijkt dat er vaker sprake is geweest van een uitbreiding van al bestaande activiteiten dan van een oprichting van nieuwe bedrijven. Zesendertig garanties waren bedoeld om nieuwe bedrijven op te richten, terwijl achtentachtig garanties werden gebruikt om bepaalde activiteiten verder uit te bouwen. In België zijn zestien nieuwe bedrijven opgericht, in Frankrijk veertien, in het Verenigd Koninkrijk vijf en in Duitsland één.

Bij de meerderheid van de begunstigden ging het om zeer kleine en kleine bedrijven. Slechts tien bedrijven behoorden tot de middelgrote bedrijven, waarvan vijf in Frankrijk zijn gevestigd.

In drie lidstaten (Frankrijk, het Verenigd Koninkrijk en België) vallen de belangrijkste activiteiten onder de sectoren industriële productie en dienstverlening, terwijl de meeste projecten in Duitsland tot de technologiesector behoren.

Industriële productie omvat een breed scala aan activiteiten en met name de staalsector, de metaalverwerking, de vervaardiging van elektrische apparatuur en de levensmiddelenverwerking.

Wel lopen de activiteitensectoren van land tot land uiteen. In het Verenigd Koninkrijk, België en Duitsland is een fors aantal bedrijven gericht op nieuwe technologieën, terwijl in Frankrijk de traditionele metaalverwerking nog steeds een belangrijke activiteit vormt.

Over het algemeen blijkt uit de resultaten dat de nieuwe activiteiten nog steeds nauw verbonden zijn met de staalsector. De nieuwe KMO's hebben de arbeidskrachten in de desbetreffende regio's geabsorbeerd en van hun knowhow gebruik gemaakt om nieuwe activiteiten te ontplooien.

Natuurlijk zijn de doelregio's van dit proefproject geen regio's die gemakkelijk innovatieve bedrijven uit de hightechsector aantrekken. Derhalve hebben de FI's ook rekening gehouden met het scheppen van banen.

6.3 Scheppen van banen

Uit de door UK Steel Enterprise Ltd gemelde resultaten blijkt dat in het Verenigd Koninkrijk van de 382 beoogde nieuwe banen tot dusver 67 banen zijn gerealiseerd. SODIE België heeft melding gemaakt van 226 nieuwe banen, hetgeen inhoudt dat in deze prille projectfase al 40% van de beoogde nieuwe banen is gerealiseerd. Bij SODIE Frankrijk zijn tot nu toe 150 van de 625 geplande nieuwe banen tot stand gekomen en bij Venture Capital Dortmund 55 van de 101 verwachte banen. Wel zij erop gewezen dat een fors aantal garanties in de laatste twee maanden is verstrekt en bijgevolg het totale aantal nieuwe banen, dat naar verwachting een verdere stijging zal vertonen, nog niet kan worden beoordeeld.

6.4 Wanbetalingen

Sinds de invoering van het EUROFER-programma hebben zich drie gevallen van wanbetaling voorgedaan: er waren twee commerciële mislukkingen bij UK Steel Enterprise Ltd en één bij Sodie Frankrijk. In het Verenigd Koninkrijk bedroeg het garantiebedrag dat in verband met de twee wanbetalingen is uitgekeerd EUR 197 523 en in Frankrijk EUR 20 000, wat het totaal tot op heden op EUR 217 523 ofwel 1,8% van de totale portefeuille van EUR 11 635 581 brengt.

Er moet nadrukkelijk op worden gewezen dat deze gegevens natuurlijk niet als definitief mogen worden beschouwd.

7. Evaluatie

Uit de evaluatie van het EUROFER-garantieprogramma door de programmapartners (Commissie, EUROFER en de deelnemende FI's) is gebleken dat dit proefproject op communautair, nationaal en lokaal niveau succesvol ten uitvoer is gelegd. Door de uitbesteding van het beheer van het fonds is de betrokkenheid van de Commissie aanzienlijk teruggebracht en blijft deze hoofdzakelijk tot toezichthoudende taken beperkt. Daarmee worden middelen voor administratie en beheer bespaard. Met het budget van EUR 2 miljoen werd een portefeuille van 127 leningen met een totale waarde van bijna EUR 12 miljoen gedekt. Er zij echter op gewezen dat de Commissie en de deelnemende partners de projectgebonden taken moeten blijven uitvoeren totdat uiterlijk 2012 de laatste leningen zijn terugbetaald.

Wat EUROFER en de deelnemende FI's betreft, zijn de beschikbare financieringsmogelijkheden uitgebreid en is daarmee in het kader van het proefproject voldaan aan het additionaliteitsbeginsel. Met name is erop gewezen dat de mogelijkheid om garanties te verstrekken voor nieuwe en innovatieve projecten, het extra voordeel heeft dat bedrijven worden gesteund die anders moeilijk aan nieuwe financiële middelen hadden kunnen komen. Ook werd de minder bureaucratische efficiënte procedure om te kunnen profiteren van de EUROFER-garanties, positief beoordeeld.

Er zij nogmaals op gewezen dat de FI's de innovatiecriteria waarop KMO's worden geselecteerd, niet in alle gevallen hebben toegepast omdat dit op grond van regionale kenmerken niet mogelijk was en de FI's ook rekening moesten houden met het werkgelegenheidsaspect.

8. Conclusie

Het EUROFER-garantiefonds heeft de beoogde doelstellingen verwezenlijkt en kan dan ook als een geslaagd proefproject worden beschouwd. Voor de oplossing van problemen in verband met de herstructurering van de kolen- en staalregio's in de Europese Unie en de nieuwe lidstaten heeft samenwerking tussen gespecialiseerde en ervaren partners aantoonbaar een positief effect gehad op MKB-projecten voor het scheppen van nieuwe banen.

Uit het feit dat de middelen van het fonds bijna volledig zijn benut, blijkt dat het MKB financiële steun in de geselecteerde regio's die getroffen zijn door herstructurering van de kolen- en staalsector, dringend nodig heeft.

Wel moet de vraag gesteld worden of dit proefproject moet worden omgezet in een volledig programma. Enerzijds kunnen met een gericht instrument middelen geconcentreerd worden ingezet voor prioritaire regio's en sectoren, zoals hier het geval is geweest. Anderzijds is uit de ervaring met dit proefproject gebleken dat de gerichtheid op bepaalde regio's in combinatie met de hightechsector te beperkt is geweest om de gewenste doelstellingen te realiseren. Er bestaan reeds andere instrumenten en programma's met ruimere subsidiabiliteitscriteria voor deze regio's en sectoren. Vooral het meerjarenprogramma voor ondernemingen en ondernemerschap, met name voor het midden- en kleinbedrijf 2001-2005 [15] bestrijkt al de bovengenoemde criteria. Gezien de opmerkingen van het Europees Parlement in de begroting van 2000 kon een gedeeltelijke overlapping met bestaande instrumenten niet worden voorkomen. Toch moeten de ervaren en gespecialiseerde FI's die bij dit EUROFER-project waren betrokken, als geschikte financiële organisaties in het kader van de al bestaande programma's worden beschouwd.

[15] Beschikking 2000/819/EG van de Raad van 20.12.2000 (PB L 333 van 29.12.2000, blz. 84).

In het beleid van de Commissie blijft een voorkeur bestaan voor algemene instrumenten die gericht zijn op zichtbaarheid en schaalvoordelen bij het toezicht op en het beheer van maatregelen. Derhalve dient de Commissie geen voorstel in om dit proefprogramma uit te breiden en van een nieuw budget of van een nieuwe rechtsgrondslag te voorzien.

Bijlage

B5-504 Maatregelen ter bevordering van de opname in de algemene begroting van de krachtens de EGKS gefinancierde activiteiten [16]

[16] PB L 40 van 14.2.2000, blz. 980-981: Europees Parlement 2000/81/EG, EGKS, Euratom, definitieve vaststelling van de algemene begroting van de Europese Unie voor het begrotingsjaar 2000.

Toelichting in de begroting van 2000

Nieuw artikel

Resolutie van het Europees Parlement van 15 november 1996 over de opneming van de EGKS in de begroting van de Europese Unie (PB C 362 van 1.12.1996, blz. 327).

Resolutie van de Raad van 21 juni 1999 betreffende het verstrijken van het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal (PB C 190 van 7.7.1999, blz. 1).

Dit krediet is bestemd ter financiering van de maatregelen voor de overgang tussen de activiteiten die van oudsher gefinancierd zijn door de EGKS-begroting en de bestaande programma's in de algemene begroting, met name in het kader van de Structuurfondsen en het onderzoek. Het beoogt in het bijzonder ondersteuning van acties die vanwege hun specifieke karakter geen equivalent hebben in de communautaire programma's.

Het heeft tot doel de bevordering, met name via de Europese advies- of informatiecentra, van de oprichting van innovatieve bedrijven (MKB) gerelateerd aan de industriële omschakeling van de kolen- en staalsector (steun bij het opzetten van bedrijfjes, terbeschikkingstelling van industriële werktuigen en financieringsfaciliteiten aan omschakelende werknemers), in het bijzonder op het gebied van het milieu, de volksgezondheid en de veiligheid op de werkplek.

Tevens dient het ter bevordering van initiatieven die zo mogelijk ontwikkeld worden in een context waarin werkgevers en werknemers een gelijke stem hebben, op het gebied van voorlichting, scholing en ontwikkeling in bedrijven, met name inzake de indeling van de arbeidstijd als gevolg van herstructureringen.

De Commissie ziet erop toe dat bij deze projecten in de eerste plaats gekozen wordt voor aanvragers uit de regio's die getroffen zijn door herstructurering van de kolen- en staalsector, met inbegrip van de kandidaat-lidstaten.

In 2001 legt de Commissie het Europees Parlement een verslag voor met de resultaten van de projecten en activiteiten die met deze kredieten zijn gefinancierd.