COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN 
Brussel, 10.11.1999 
COM(1999)537def. 
Mededeling van de Commissie aan het Europees 
Parlement, de Raad, het Economisch en Sociaal 
Comité en het Comité van de Regio's 
Vijfde verslag over de tenuitvoerlegging van 
het pakket telecommunicatieregelgeving 
INLEIDING EN SAMENVATTING 
Dit verslag behandelt de stand van de tenuitvoerlegging van het huidige pakket 
telecommunicatieregelgeving en is opgesteld voordat de Commissie gaat onderzoeken hoe 
dit pakket functioneert en voorstellen indient om het aan te passen aan de ontwikkelingen op 
de markt en de technologische ontwikkelingen. In dit verslag 
> wordt nagegaan in welke mate de beginselen van de harmonisatierichtlijnen' in het 
nationale recht zijn omgezet 
> wordt geanalyseerd op welke wijze de nationale uitvoeringsbepalingen deze beginselen in 
de praktijk brengen 
> wordt deze evaluatie onderbouwd met een overzicht van de huidige situatie op de markten 
voor telecommunicatiediensten in de lidstaten. 
Tot besluit worden in het rapport 
> de belangrijkste resterende belemmeringen voor de voltooiing van een eengemaakte 
Europese markt aangegeven, en 
> een aantal punten beschreven waarmee rekening moet worden gehouden in het 
wetgevingsproces dat tot de herziening van het regelgevingskader moet leiden. De 
Commissie heeft haar standpunt hierover beschreven in de mededeling over de 
herziening2. 
De voornaamste conclusie is dat 21 maanden na de invoering van volledige concurrentie 
het thans bestaande regelgevingskader een stimulerende kracht is achter de markten 
voor telecommunicatiediensten in de lidstaten met een voortdurend toenemende groei, 
grote aantallen nieuwkomers op de markt en dalende tarieven. 
De nationale markten zullen in 1999 goed zijn voor ongeveer 161 miljard euro3, bijna 7% 
meer dan in 1998; de omzet in de mobiele diensten zal gemiddeld met ongeveer 16% zijn 
gestegen. Er zijn thans meer dan 240 exploitanten die interlokale en internationale 
gesprekken aanbieden in de lidstaten en meer dan 220 die lokale gesprekken aanbieden; 
meer dan 180 exploitanten bieden nationale en internationale netwerkdiensten aan en 
375 bieden lokale netwerkdiensten aan4. Er zijn in deze marktsegmenten veel meer 
vergunningen afgegeven, hetgeen erop wijst dat de activiteiten in de toekomst verder zullen 
2 De liberaliseringsrichtlijnen zijn in het nationale recht omgezet in alle lidstaten met uitzondering van 
Portugal en Griekenland die op respectievelijk 1 januari 2000 en 31 december 2000 tot volledige 
liberalisering zullen overgaan. 
Mededeling over de herziening van de communicatieregelgeving (naar een nieuw regelgevingskader voor 
elektronische communicatie-infrastructuur en bijbehorende diensten), COM(99) 539 def. 
Spraaktelefonie, mobiele communicatie, netwerk- en datadiensten. Bron: EITO (European Information 
Technology Observatory), 1999. 
Bron: Nationale regelgevende instanties. 
toenemen. Het aantal Internet hosts per 1.000 inwoners is naar schatting gemiddeld van 
januari 1998 tot juli 1999 in de Unie met 125% gestegen5. 
In de periode 1997-1999 zijn de tarieven voor particulieren in de meeste lidstaten voor 
internationale gesprekken gemiddeld 40% gedaald6; de zakelijke tarieven voor 
vergelijkbare gesprekken zijn in de meeste lidstaten eveneens gedaald, gemiddeld 25% 
over dezelfde periode. De tarieven voor regionale en interlokale gesprekken van 10 minuten 
zijn gedaald met respectievelijk 13% en 30%. 
Aan deze cijfers liggen regelingen voor effectieve vergunningverlening, interconnectie, 
tarifering, nummering en frequenties in de lidstaten ten grondslag, waarop 
overeenkomstig communautaire en WTO-beginselen wordt toegezien door de regelgevende 
instanties. 
Er zijn nog belangrijke problemen die moeten worden opgelost zowel in verband met 
onvolledige implementatie van het communautaire regelgevingskader als in verband met 
mogelijke beperkingen van het kader zelf. Hierdoor zijn in sommige gevallen belangrijke 
belemmeringen ontstaan voor de totstandbrenging van een eengemaakte markt voor 
telecommunicatiediensten in Europa. Ook leeft er onder de consumenten het gevoel dat de 
voordelen niet altijd duidelijk zijn. Bovendien is het regelgevingspakket dat zich gedurende 
een periode van tien jaar heeft ontwikkeld, op sommige gebieden onvermijdelijk ingehaald 
door de snelheid van de technologische veranderingen en de marktveranderingen die het 
moest bevorderen. Thans is het dan ook zaak dat wordt bepaald welke aspecten van het 
huidige kader nog niet volledig geïmplementeerd zijn en op welke aspecten de herziening van 
het regelgevingskader moet worden toegespitst. Waar in dit rapport dat als input voor de 
mededeling over de herziening dient, tot op zekere hoogte de nadruk wordt gelegd op de 
huidige tekortkomingen, mogen de successen die zijn bereikt niet over het hoofd worden 
gezien. 
In verband met de herziening zijn de belangrijkste opmerkingen 
> De naar verhouding geringe harmonisatie van met name de vergunnings- en 
interconnectieregelingen in de Gemeenschap is een belemmering voor de eengemaakte 
markt. 
> De grote verschillen in de manier waarop de communautaire voorschriften op nationaal 
niveau worden uitgevoerd leiden tot verdere belemmeringen. 
> De nationale regelgevende instanties staan dicht bij de nationale markten en hebben een 
zeer belangrijke taak die erin bestaat een bijdrage te leveren tot de uniforme 
tenuitvoerlegging van het communautaire kader. Hun rol wordt echter beperkt door de 
verschillen in de bevoegdheden en middelen waarover zij beschikken, de wijze waarop 
regelgevingstaken worden gedeeld met andere organen en verschillen in de procedures. 
De NRI's moeten zich actiever opstellen, met name wat betreft het tot stand brengen van 
interconnectieovereenkomsten. 
5 Bron: Internet Software Consortium. 
Bron: Eurodata Foundation. Gesprekken van tien minuten. 
> Het feit dat het regelgevingskader voor de kostentoerekening op nationaal niveau in veel 
lidstaten niet naar behoren is geïmplementeerd, lijkt bij te dragen tot een sterke uitholling 
van met name de eindgebruikers- en interconnectietarieven en tot buitensporige tarieven 
voor huurlijnen. 
> Momenteel is er in alle lidstaten te weinig concurrentie op het aansluitnet hoewel er 
maatregelen worden getroffen om vergunningen voor draadloze abonneelijnen af te geven 
en door middel van de nationale regelgeving alternatieve mogelijkheden voor de 
abonnee-aansluiting te creëren. Bovendien worden de kabelnetten in sommige lidstaten 
nog steeds gecontroleerd door de gevestigde exploitanten. 
> Aangezien financieringsregelingen voor de universele dienst op de markt worden 
gezien als een belemmering voor toegang tot de markt, is het nodig dat de werkelijke 
nettokosten van de levering van de universele dienst nauwkeurig worden bepaald. Er zijn 
geen aanwijzingen dat de tarieven voor spraaktelefonie van de gevestigde exploitanten 
werkelijk zijn aangepast aan de kostenstructuur. Een dergelijke aanpassing is nodig om 
uitholling van de marges tussen interconnectie- en eindgebruikerstarieven te vermijden en 
concurrentie op de toegangsmarkten te stimuleren (met inbegrip van ontbundeling van de 
tarieven). Aangezien er geen vergelijkbare kostentoerekenings systemen worden 
gehanteerd, is het momenteel voor de Commissie moeilijk, zo niet onmogelijk, om na te 
gaan of de tarieven inderdaad op de juiste wijze zijn aangepast. 
> De mate waarin de consument wordt beschermd loopt in de Unie uiteen als gevolg van 
verschillen in de manier waarop de afzonderlijke lidstaten omgaan met 
consumentenbelangen en verschillen in de behandeling die afhankelijk zijn van de 
betrokken telecommunicatiedienst. 
> Tenslotte wordt in het huidige kader niet expliciet ingegaan op onderwerpen als speciale 
regelingen voor Internettoegang of de waarborgen die nodig zijn om mogelijke 
concurrentievervalsing als gevolg van de integratie van spraak/data en vaste/mobiele 
diensten te voorkomen. 
INHOUD 
INLEIDING EN SAMENVATTING 
1. DOELSTELLINGEN EN METHODE 5 
2. STAND VAN DE OMZETTING VAN DE LD3ERALISERING- EN HARMONISATIE­
RICHTLIJNEN 
3. ANALYSE VAN DE WIJZE WAAROP DE LIBERALISERINGS- EN 
HARMONISERINGSRICHTLIJNEN IN DE PRAKTIJK WORDEN TOEGEPAST 9 
Nationale regelgevende instanties (NRI's) 9 
Vergunningen 12 
Interconnectie/bijzondere toegang 15 
Universele dienst en bescherming van de gebruiker/consument 17 
Tarieven/boekhoudsystemen 20 
Nummering 22 
Frequentie 24 
Recht van overpad 25 
Concurrentie op het aansluitnet 27 
4. SITUATIE OP DE MARKT VOOR TELECOMMUNICATIEDIENSTEN IN DE EU 29 
5. CONCLUSIES EN PRINCIPES DIE IN AANMERKING MOETEN WORDEN GENOMEN IN 
HET DOCUMENT OVER DE HERZIENING VAN 1999 33 
ANNEX 1 REGULATORY FRAMEWORK - OVERVIEW OF MAIN PROVISIONS 
ANNEX 2 TRANSPOSITION OF HARMONISATION DÜUECTIVES 
ANNEX 3 EFFECTIVE APPLICATION - ANALYSIS BY MEMBER STATE 
ANNEX 4 TELECOMMUNICATIONS MARKET ANALYSIS 
1. DOELSTELLINGEN EN METHODE 
In 1993 hebben de Europese Gemeenschap en haar lidstaten zich in overeenstemming met het 
Verdrag en vooruitlopend op overeenstemming over de wereldwijde openstelling van de 
markten in het kader van de GATS7, ertoe verbonden de Europese telecommunicatie­
dienstensector per 1 januari 1998 te liberaliseren. De nodige communautaire wetgeving 
bestond hoofdzakelijk uit een reeks richtlijnen die tot doel hadden een interne markt voor 
telecommunicatiediensten in Europa tot stand te brengen8. 
De ontwikkeling in de richting van een geliberaliseerde en geharmoniseerde communautaire 
markt berust op een aantal goed gedocumenteerde factoren, met name de mondialisering van 
de markten en de snelle technologische ontwikkelingen. Andere gebeurtenissen, zoals de 
snelle stijging van de penetratie van mobiele communicatie en van het Internet, en de 
convergentie van de telecommunicatie-, omroep- en informatietechnologiesectoren, 
waren grotendeels onvoorzien, ten minste aan het begin van het proces. Het resulterende 
regelgevingskader was gebaseerd op de politieke doelstelling om een ruime keuze aan 
aanbieders en diensten, innovatie, concurrerende prijzen en de kwaliteit van de dienst te 
waarborgen, in het Verdrag begrepen onder het veiligstellen van groei, werkgelegenheid en 
concurrentievermogen en bescherming van de belangen van de consument. Het gehele 
liberaliserings- en harmoniseringsproces ging gepaard aan de tenuitvoerlegging van de 
mededingingsregels van het Verdrag9. 
Gezien het belang van het pakket telecommunicatieregelgeving10 voor gebruikers, 
consumenten, dienstenleveranciers, fabrikanten van apparatuur en de economie van de EU in 
het algemeen en het feit dat ervoor moest worden gezorgd dat de WTO/G ATS-overeenkomst 
werd nageleefd, heeft de Commissie al vóór de datum van volledige liberalisering in 
overeenstemming met de resolutie van de Raad van 21 november 1996" maatregelen 
getroffen om de volledige tenuitvoerlegging te waarborgen. Deze controle- en 
handhavingsactiviteiten werden onderbouwd met de reeks verslagen aan de Raad en het 
Europees Parlement die de Commissie sinds mei 1997 heeft ingediend12 en het gebruik van de 
inbreukprocedure van artikel 22613 door de Commissie om de naleving af te dwingen14. In de 
eerste verslagen over de tenuitvoerlegging werd vooral ingegaan op de omzetting van de 
7 Algemene overeenkomst inzake de handel in diensten (General agreement on trade in services) 
Telecommunicatieovereenkomst op 5.2.1998 in werking getreden. 
In deze mededeling wordt niet ingegaan op de gelijktijdige liberalisering en harmonisatie van de levering 
van telecommunicatieapparatuur. 
Met name de artikelen 81en 82 (ex 85 en 86). 
Een complete lijst van de richtlijnen, beschikkingen en aanbevelingen van het pakket 
telecommunicatieregelgeving is opgenomen in bijlage 2 bij het vierde verslag. 
Resolutie van de Raad van 21.11.1996 over nieuwe beleidsprioriteiten betreffende de informatie­
maatschappij, PB C 376 van 12.12.1996. 
Eerste verslag over de tenuitvoerlegging van het pakket regelgeving, 29.5.1997, COM(97)236; tweede 
verslag, 8.10.1997, COM(97)504, derde verslag, 18.2.1998, COM(98)80; vierde verslag, 25.11.1998, 
COM(98)594. 
Ex artikel 169. 
Er lopen momenteel 57 procedures in verband met de richtlijnen van de Raad en het Europees Parlement 
die zijn aangenomen krachtens artikel 100A (thans artikel 95) en 30 in verband met de richtlijnen van de 
Commissie die zijn aangenomen krachtens artikel 90 (thans artikel 86). 
belangrijkste onderdelen van de richtlijnen in het nationale recht; meer recent, en zeker in dit 
verslag, is de nadruk komen te liggen op de daadwerkelijke toepassing van de nationale 
uitvoeringsbepalingen. 
Met dit verslag wordt voldaan aan de bepalingen in de richtlijnen inzake interconnectie en 
vergunningen en de gewijzigde richtlijnen inzake huurlijnen, ONP en spraaktelefonie wat 
betreft rapportage aan de Raad en het Europees Parlement15 over het functioneren ervan. 
Tevens valt het verslag samen met de start van de herziening van het huidige 
regelgevingskader door de Commissie overeenkomstig de bepaling in de richtlijnen dat alle 
nodige aanpassingen moeten worden onderzocht in het licht van de technische 
ontwikkelingen en de marktontwikkelingen. De mededeling over de herziening, die beoogt 
beginselen voor te stellen voor een regelgevingskader voor de nabije toekomst, moet 
gebaseerd zijn op een overzicht van de mate waarin het huidige kader met succes in het 
nationale recht is omgezet en wordt toegepast, de tekortkomingen bij de tenuitvoerlegging 
van het communautaire kader op nationaal niveau en eventuele leemtes in dat kader. 
De conclusies van het verslag worden aangevuld met de resultaten van het overleg over de 
groenboeken inzake convergentie16 en radiospectrum17 en het verslag over digitale televisie in 
de Europese Unie18. 
De evaluatie die de Commissie in dit verslag geeft, is gebaseerd op een reeks vergaderingen 
van juni tot september 1999 met representatieve groepen en associaties van nieuwe 
exploitanten19, pan-Europese exploitanten en groepen20, en gebruikers- en 
consumentengroepen21, gevestigde exploitanten en vertegenwoordigers van de nationale 
regelgevende instanties (NRI's) en betrokken ministeries, afkomstig uit alle 15 lidstaten. 
Bovendien verstrekte elke NRI gedetailleerde marktgegevens. 
Dit verslag beschrijft de situatie op 1 oktober 1999". Commentaar van de lidstaten op 
bijlage 3 is verwerkt tot 12 oktober. 
In dit verslag heeft de Commissie de omzetting in het nationale recht en de daadwerkelijke 
toepassing van de nationale uitvoeringsbepalingen beoordeeld volgens de methodes die in het 
vierde verslag zijn beschreven. Wat de omzetting van de richtlijnen betreft heeft de 
Commissie de essentiële bepalingen van de belangrijkste harmonisatierichtlijnen 
artikelsgewijs behandeld. Bij de beoordeling van de mate waarin de nationale 
uitvoeringsbepalingen in de lidstaten daadwerkelijk worden toegepast, heeft de Commissie 
Artikel 22 van de Interconnectierichtlijn 97/33/EG (PB L 199 van 26.7.1997); artikel 23 van de 
Vergunningenrichtlijn 97/13/EG (PB L 117 van 7.5.1997); artikel 14 van de Huurlijnenrichtlijn 92/44/EEG 
en artikel 8 van de Kaderrichtlijn 90/387/EEG als gewijzigd bij Richtlijn 97/51/EG (PB L 295 van 
29.10.1997); artikel 31 van de gewijzigde Spraaktelefonierichtlijn 98/10/EG (PB L 101 van 1.4.1998). 
COM(1999)108 van 5.3.1999 over de resultaten van de raadpleging in verband met COM(97) 623. 
COM(1999)538 over de raadpleging in verband met COM(1998)596. 
COM( 1999)540. 
Een lijst van de vertegenwoordigde exploitanten is te vinden op 
http//www.ispo.cec.be.infosoc/telecompolicy en http//www.europa.eu.int/comm/dg4/lawliber.libera. 
EITIRT, ECTEL, Satellite Action Plan Regulatory Working Group, ETNO, EuroISPA. 
INTUG, BEUC. 
Bijlage 4 vermeldt de marktgegevens die tot september 1999 waren ontvangen; in elke tabel wordt 
verwezen naar de datum waarvoor de vermelde gegevens gelden. 
een analyse verricht aan de hand van de indicatoren voor de overeenstemming met de 
belangrijkste beginselen en eisen van het regelgevingspakket, die in het vierde verslag zijn 
beschreven. 
De Commissie is van plan om in afwachting van de goedkeuring van het herziene 
regelgevingskader door te gaan met de rapportage teneinde de reeds geboekte winst te 
consolideren en na te gaan op welke gebieden snelle initiatieven in de vorm van 
aanbevelingen of andere maatregelen nodig kunnen zijn. 
2. STAND VAN DE OMZETTING VAN DE LIBERALISERING- EN HARMONISATIE­
RICHTLIJNEN 
Het derde verslag bevatte een overzicht van de omzetting van alle richtlijnen uit het 
regelgevingspakket en signaleerde lacunes in de omzetting van twee belangrijke richtlijnen 
(vergunningen, interconnectie) waarvoor de termijn voor het vaststellen van nationale 
maatregelen kort voor de afronding van dat verslag afliep. In het vierde verslag werd vooral 
gekeken hoe de beginselen van die twee richtlijnen samen met die van de herziene richtlijnen 
inzake spraaktelefonie en huurlijnen in het nationale recht waren opgenomen en werd 
geconcludeerd dat de nodige uitvoeringsbepalingen in de meeste lidstaten grotendeels waren 
vastgesteld. 
In het huidige verslag wordt een geconsolideerd overzicht gegeven van de omzetting van 
de belangrijkste harmonisatierichtlijnen, waaronder de in de vorige alinea genoemde 
richtlijnen en de ONP-kaderrichtlijn, als gewijzigd, wat betreft de onafhankelijkheid van de 
NRI's en de scheiding van operationele en regelgevende functies, de sectorspecifieke richtlijn 
inzake gegevensbescherming, die op 24 oktober 1998 moest zijn omgezet23 en de richtlijn 
inzake nummering, waarvoor de termijn 31 december 1998 was24. De details van de 
omzetting van deze richtlijnen zijn vermeld in bijlage 2. De situatie kan als volgt worden 
samengevat: 
De ONP-Kaderrichtlijn 90/387/EEG is in alle lidstaten grotendeels omgezet. De 
Wijzigingsrichtlijn 97/51/EG is grotendeels omgezet in het nationale recht van elf lidstaten en 
gedeeltelijk in dat van twee (Luxemburg, Oostenrijk), terwijl twee lidstaten onlangs 
uitvoeringsmaatregelen hebben meegedeeld die nog door de diensten van de Commissie 
worden bestudeerd (Griekenland en Portugal). 
De Huur lij nenrichtlijn 92/44/EEG is grotendeels omgezet door twaalf lidstaten. De richtlijn 
is in twee lidstaten gedeeltelijk omgezet (België en Luxemburg). Eén lidstaat heeft onlangs 
uitvoeringsmaatregelen meegedeeld die nog door de diensten van de Commissie worden 
bestudeerd (Portugal). De wijziging van de huurlijnenrichtlijn door Richtlijn 97/51/EG is 
grotendeels omgezet in de nationale wetgeving van elf lidstaten en gedeeltelijk in die van één 
lidstaat (België). Twee lidstaten hebben onlangs maatregelen meegedeeld die nog door de 
diensten van de Commissie worden bestudeerd (Griekenland en Portugal); één lidstaat heeft 
nog geen uitvoeringsmaatregelen meegedeeld (Italië). 
Behalve artikel 5, waarvoor de termijn 24 oktober 2000 is. 
Behalve voor de lidstaten die een langere termijn hadden gekregen voor de volledige liberalisering. 
De nieuwe Spraaktelefonierichtlijn 98/10/EG is grotendeels omgezet in de nationale 
wetgeving van tien lidstaten en gedeeltelijk in die van drie lidstaten (België, Luxemburg en 
Portugal). Eén lidstaat heeft onlangs maatregelen meegedeeld die nog door de diensten van de 
Commissie worden bestudeerd (Griekenland). Eén lidstaat heeft nog geen 
uitvoeringsmaatregelen meegedeeld; de oude Spraaktelefonierichtlijn 95/62/EG is daar 
evenwel grotendeels omgezet (Italië). 
De Vergunningenrichtlijn 97/13/EG is grotendeels omgezet in het nationale recht van 
twaalf lidstaten. Twee lidstaten hebben de richtlijn gedeeltelijk omgezet (België en Italië) en 
één lidstaat heeft onlangs maatregelen meegedeeld die nog door de diensten van de 
Commissie worden bestudeerd (Griekenland). 
De Interconnectierichtlijn 97/33/EG is eveneens grotendeels in het nationale recht omgezet 
door twaalf lidstaten. Twee lidstaten hebben de richtlijn gedeeltelijk omgezet (België en 
Luxemburg) en één lidstaat heeft onlangs maatregelen meegedeeld die nog door de diensten 
van de Commissie worden bestudeerd (Griekenland). 
De Nummeringrichtlijn 98/61/EG tot wijziging van de Interconnectierichtlijn 97/33/EG wat 
betreft nummerportabiliteit tussen exploitanten en carriervoorkeuze is al grotendeels omgezet 
in het nationale recht van tien lidstaten en gedeeltelijk omgezet in drie lidstaten (Frankrijk, 
Italië en Finland). Eén lidstaat heeft onlangs omzettingsmaatregelen meegedeeld die nog door 
de diensten van de Commissie worden bestudeerd (Griekenland). Voor één lidstaat is een 
verzoek om uitstel van de invoering van carriervoorkeuze in behandeling (Verenigd 
Koninkrijk). 
Zeven lidstaten hebben de sectorspecifieke GegevensbeschermingsrichtÜjn 97/66/EG 
grotendeels omgezet (Duitsland, Spanje, Italië, Oostenrijk, Portugal, Finland en Zweden). De 
richtlijn is gedeeltelijk omgezet in vijf andere lidstaten (België, Denemarken, Frankrijk, 
Nederland en het Verenigd Koninkrijk). Drie lidstaten hebben tot dusver nog geen 
uitvoeringsmaatregelen meegedeeld (Griekenland, Ierland en Luxemburg). 
De Commissie stelt vast dat de omzetting van de richtlijnen is verbeterd, met name wat 
de vergunningenrichtlijn betreft (nog eens vier lidstaten hebben de richtlijn sinds het vierde 
verslag grotendeels omgezet) en wat de interconnectierichtlijn betreft (drie lidstaten). 
Daarnaast hebben dertien lidstaten de nummeringrichtlijn grotendeels of gedeeltelijk omgezet 
en elf de gegevensbeschermingsrichtlijn. De Commissie dringt er bij de lidstaten die 
verantwoordelijk zijn voor het kleine aantal lacunes in de omzetting, op aan snel de 
nodige maatregelen te treffen om de marktdeelnemers rechtszekerheid te verschaffen en 
de gedegen basis die nodig is voor de verdere ontwikkeling van het regelgevingskader te 
voltooien. 
Wat de liberaliseringsrichtlijnen betreft heeft Portugal Richtlijn 90/388/EEG als gewijzigd 
bij Richtlijn 96/19/EG waarvoor het een bijkomende termijn voor de uitvoering had gekregen 
bij Beschikking 97/31 O/EG van 12 februari 199725 grotendeels omgezet. Het heeft onlangs 
bepaalde maatregelen meegedeeld die nog door de diensten van de Commissie worden 
PB L 133 van 24.5.1997, blz.19. 
bestudeerd. Wat Richtlijn 1999/64/EG van 23junil99926 betreft is de termijn voor het 
meedelen van uitvoeringsmaatregelen nog niet verstreken, maar heeft een aantal lidstaten al 
een begin gemaakt met de tenuitvoerlegging. De Commissie volgt de ontwikkelingen 
nauwlettend en dringt er bij de lidstaten op aan het gebruik van kabelnetten te 
stimuleren om de concurrentie op het aansluitnet te bevorderen, hetgeen de doelstelling 
van deze richtlijn is. 
3. ANALYSE VAN DE WIJZE WAAROP DE LIBERALISERINGS- EN HARMONISERINGS-
RICHTLIJNEN IN DE PRAKTIJK WORDEN TOEGEPAST 
Bij de analyse van de daadwerkelijke toepassing van het huidige regelgevingspakket waren in 
het vierde verslag acht hoofdthema's behandeld: nationale regelgevende instanties, 
vergunningen, interconnectie, universele dienst, tarieven, nummering, frequenties, recht van 
overpad. Bovendien werd gezien het belang ervan voor de markt ook een overzicht gegeven 
van de ontwikkeling van de concurrentie op het aansluitnet. In dit hoofdstuk wordt, 
voortbouwende op het vierde verslag, per thema behandeld hoever de praktische toepassing 
van de bepalingen van het regelgevingskader (overzicht zie bijlage 1) in de lidstaten op 
1 oktober 1999 was gevorderd. De bevindingen van de Commissie, die zijn gebaseerd op de 
in bijlage 3 beschreven analyses per land, worden in het onderstaande behandeld; in sommige 
gevallen wijken deze af van de conclusies in het vierde verslag, niet omdat het nationale 
regelgevingskader is gewijzigd, maar omdat de behoeften en percepties van de 
marktdeelnemers sinds oktober 1998 een grote ontwikkeling hebben doorgemaakt. 
Nationale regelgevende instanties (NRI's) 
Evaluatie 
De nationale regelgevende instanties zijn de pijler waarop de toepassing van vrijwel het 
gehele huidige regelgevingspakket in de lidstaten berust. Zij zullen een belangrijke rol spelen 
bij de vormgeving en toepassing van het herziene regelgevingskader. Bovendien leveren zij 
een belangrijke bijdrage tot een consistente toepassing van het communautaire 
regelgevingskader door middel van hun input in het ONP- en het vergunningencomité27, hun 
deelname aan het Comité op hoog niveau van nationale overheidsdiensten en regelgevende 
instanties en, daar waar de regelgevende instanties los staan van de nationale ministeries, hun 
coördinatie in de groep van onafhankelijke regelgevers. 
Bij de beoordeling van het criterium onafhankelijkheid ten opzichte van exploitanten en 
structurele scheiding van de regelgevende en controlerende taken heeft de Commissie niet 
alleen de formele structuren onderzocht, met inbegrip van maatregelen om ervoor te zorgen 
dat ambtenaren die betrokken zijn bij de regelgevende functie niet betrokken zijn bij het 
beheer van de gevestigde exploitant, maar ook factoren als besluitvormingsmechanismen, de 
vraag of besluiten op het juiste ogenblik worden genomen, de aard van de besluiten en de 
mate waarin personeel wordt overgenomen van of gedetacheerd door de gevestigde of andere 
exploitanten. 
PB L 175 van 10.7.1999, blz. 39. 
Opgericht bij respectievelijk artikel 9 van de Kaderrichtlijn 90/387/EEG, PB L 192 van 24.7.1990 en 
artikel 14 van de Vergunningenrichtlijn 97/13/EG, PB L 117 van 7.5.1997. 
Bovendien heeft de Commissie niet alleen onderzocht of de NRI's over de nodige 
bevoegdheden beschikken, maar ook of het personeel gekwalificeerd is om hier doelmatig 
gebruik van te maken en of andere middelen, met inbegrip van financiële, toereikend zijn. 
Bovendien hangt veel af van de manier waarop de NRI's hun bevoegdheden, zoals bepaald in 
de richtlijnen, pro-actief gebruiken om bijvoorbeeld concurrerende markten te stimuleren en 
een billijke en passende ontwikkeling van de geharmoniseerde Europese 
telecommunicatiemarkt te waarborgen. Een belangrijke factor is ook de duidelijkheid 
waarmee de bevoegdheden zijn verdeeld tussen de NRI en andere instanties, waaronder 
ministeries en de nationale mededingingsautoriteit of tussen het afzonderlijke regelgevende 
orgaan en het ministerie als het ministerie ook als NRI is aangemeld; een te grote 
versnippering van de regelgevende bevoegdheden kan remmend werken op de implementatie. 
In sommige gevallen kan de ontwikkeling van een samenhangende regelgevende aanpak van 
de markt, bijvoorbeeld wat betreft de relatie tussen tarieven voor kleingebruikers en de 
interconnectietarieven, in het gedrang komen of krijgt het standpunt van het afzonderlijke 
regelgevende orgaan onvoldoende gewicht omdat er geen duidelijke procedures voor overleg 
of coördinatie tussen de betrokken instanties zijn. In de definitieve analyse is veel afhankelijk 
van de politieke of andere steun die de regelgevers van de regeringen krijgen; dit geldt 
eveneens in lidstaten waar de gevestigde exploitant niet of niet meer in handen van de staat is, 
maar waar de regeringen de gevestigde exploitant beschouwen als de "nationale kampioen". 
De algemene bevindingen van de Commissie in verband met de structuur en het 
functioneren van de NRI's zijn als volgt: 
Gezien het feit dat een aantal lidstaten al regelgevende instanties hadden opgericht 
voordat er sprake was van liberalisering op EG-niveau, lopen de modellen en 
ervaringen van de verschillende lidstaten sterk uiteen. Er is echter grote vooruitgang 
geboekt in de landen die pas in een laat stadium NRI's hebben opgericht en de 
samenwerking met de Commissie en de nationale mededingingsautoriteiten en tussen 
de NRI's in de verschillende lidstaten is zeer bevredigend voortgezet. 
Onafhankelijkheid van exploitanten/structurele scheiding van regelgevende functie en 
controle over de gevestigde exploitant: 
In één geval is de minister nog steeds zowel hoofd van de NRI als vertegenwoordiger 
van het overheidsbelang in de gevestigde exploitant (België). In één lidstaat is de 
betrokken minister bevoegd om leden voor te dragen voor de raad van beheer van de 
NRI en, samen met de minister van Financiën, de leden voor te dragen voor de raad 
van beheer van de gevestigde exploitant die het beperkte overheidsaandeel 
vertegenwoordigen (Portugal); in een andere lidstaat berusten de eigendom en de 
regelgevende functies bij hetzelfde ministerie, hoewel de grondwet onafhankelijkheid 
van de NRI voorschrijft (Zweden). In één lidstaat (Luxemburg) heeft de regering een 
medewerker van het ministerie dat voor de regelgeving verantwoordelijk is, benoemd 
als voorzitter van de gevestigde exploitant. 
Ook in gevallen waarin de formele scheiding tussen de gevestigde exploitant en de 
regelgevende functie gewaarborgd is, dringen nieuwkomers aan op een situatie 
waarin de regering niet ingrijpt om de belangen van de gevestigde exploitant te 
waarborgen, met name in gevallen waarin de staat overweegt zijn aandeel te 
10 
verkopen. Dit is met name het geval als de regelgevende functies worden uitgeoefend 
door diensten van ministeries die nog steeds eigendomsfuncties uitoefenen. 
Bevoegdheden: 
Bij nieuwkomers in een aantal lidstaten leeft het gevoel dat de regelgevende instanties 
hun bevoegdheden onvoldoende gebruiken om te voorkomen dat de gevestigde 
exploitanten hun marktpositie gebruiken om de toegang te vertragen door langdurige 
onderhandelingen te voeren, na te laten relevante informatie te verstrekken of 
misbruik te maken van procedures. In sommige gevallen spraken bepaalde 
nieuwkomers de bezorgdheid uit dat de NRI zich onvoldoende zou inspannen om al 
haar bevoegdheden uit te oefenen (Duitsland, Spanje, Zweden, Verenigd Koninkrijk). 
In één lidstaat zijn de marktdeelnemers van mening dat de NRI zich meer richt op 
consumentenbelangen dan op de economische gevolgen van haar besluiten 
(Nederland). 
In sommige gevallen lijken de NRFs onvoldoende bevoegdheden te hebben om 
bindende besluiten te nemen, maar eerder een adviserende rol te spelen (België, 
Luxemburg). In een aantal gevallen zou de markt de toekenning van verdere 
bevoegdheden toejuichen (België, Denemarken, Duitsland, Griekenland, Frankrijk, 
Oostenrijk en Portugal). In één geval (Italië) heeft de NRI krachtens de wet alle 
bevoegdheden gekregen, maar blijkt zij nog niet volledig operationeel te zijn. 
Bij nieuwkomers leeft het gevoel dat de verdeling van regelgevende taken tussen 
ministeries en regelgevende organen in sommige lidstaten onduidelijk is of dat de 
bevoegdheden te sterk versnipperd zijn (Spanje, Frankrijk, Italië, Oostenrijk). Dit 
wordt duidelijk gezien als een factor die in het voordeel van de gevestigde exploitant 
werkt. Anderzijds is in veel lidstaten een zekere coördinatie gewenst tussen de NRI en 
de nationale mededingingsautoriteiten, met name als moet worden onderzocht welke 
ondernemingen aanmerkelijke macht op de markt hebben. Dit kan worden 
geformaliseerd in een protocol (Nederland) of memorandum of understanding 
(Verenigd Koninkrijk). In sommige lidstaten is er kennelijk geen formele 
samenwerking (België, Griekenland, Spanje en Oostenrijk). In andere lidstaten is een 
uiteenlopende mate van samenwerking wettelijk geregeld (Denemarken, Duitsland, 
Frankrijk, Italië, Portugal en Zweden). In Spanje blijken de nationale mededingings­
autoriteit en de NRI de facto samen te werken. In twee gevallen is sprake van 
overlappende bevoegdheden (Ierland en Finland) en meer duidelijkheid in de relatie 
tussen beide zou door marktdeelnemers worden toegejuicht (Luxemburg). 
De nieuwkomers zijn niet altijd voorstander van een actievere opstelling van de NRI, 
met name in die marktsegmenten waar de concurrentie goed lijkt te functioneren 
(Nederland). In sommige lidstaten is evenwel een te weinig actieve opstelling gemeld 
(België, Griekenland, Zweden en Finland). 
Procedures: 
Nieuwkomers melden vertragingen bij de besluitvorming door de NRI in Duitsland, 
Griekenland, Italië en Zweden. 
11 
De daadwerkelijke tenuitvoerlegging van de besluiten van de NRI kan in één geval 
problemen opleveren (Oostenrijk). De marktdeelnemers in Italië achten meer 
doorzichtigheid in de besluitvorming gewenst. Sommige nieuwkomers zien een te 
sterke afhankelijkheid van de informatie die de gevestigde exploitant verschaft als een 
probleem (Zweden, Verenigd Koninkrijk). 
In sommige lidstaten kunnen de procedures om beroep aan te tekenen tegen de 
besluiten van de regelgevende instantie tot langdurige vertragingen leiden 
(Denemarken, Griekenland, Oostenrijk) of opschorting tot gevolg hebben (Ierland). 
In sommige gevallen is er ook kritiek op deze herzieningsprocedures omdat zij 
uitsluitend een controle van de rechtsgrond van het oorspronkelijke besluit behelzen, 
zonder dat wordt ingegaan op de positieve en negatieve kanten (Ierland, Verenigd 
Koninkrijk). 
Middelen: 
Een algemeen probleem betreft de aanwerving en het vasthouden van personeel op 
een markt waar de liberalisering en de snelle groei van de markt, in sommige gevallen 
met inbegrip van de markt voor telecommunicatieapparatuur, heeft geleid tot 
ernstige tekorten aan goed opgeleid personeel; één NRI deelde mee dat zij haar 
kaderpersoneel gemiddeld zes maanden in dienst kan houden. In extreme gevallen 
bestaat het personeel van de NRI gedeeltelijk uit gedetacheerd personeel van de 
gevestigde exploitant, dat soms zijn contractuele relatie, met inbegrip van 
pensioenrechten, behoudt. 
Exploitanten maakten melding van de problemen van de NRI's met het aantrekken 
en in sommige gevallen vasthouden van gekwalificeerd personeel in België, 
Denemarken, Ierland, Nederland, Finland, Zweden en het Verenigd Koninkrijk of 
met het verkrijgen van de nodige middelen (Griekenland, Italië). In de meeste 
gevallen zijn de NRI's het niet met deze bewering eens en benadrukken zij de 
kwaliteit en integriteit van hun personeel. 
Vergunningen 
Evaluatie 
Bij haar evaluatie is de Commissie uitgegaan van het beginsel dat in de richtlijnen is 
neergelegd dat vergunningsregelingen licht moeten zijn en dat de voorkeur moet worden 
gegeven, aan algemene vergunningen boven individuele machtigingen. 
De voorwaarden zouden moeten worden gepubliceerd teneinde nieuwkomers zo volledig 
mogelijk te informeren en de markt de mogelijkheid te bieden om met de grootst mogelijke 
doorzichtigheid te functioneren. Uitgebreide voorwaarden die verder gaan dan hetgeen 
krachtens de vergunningenrichtlijn is toegestaan, zijn niet aanvaardbaar. 
De procedures moeten transparant en licht zijn. Er moet strikt de hand worden gehouden aan 
de termijnen voor de verlening van vergunningen en machtigingen en deze termijnen mogen 
niet door bureaucratische procedures worden verlengd. De vergoedingen zouden aantoonbaar 
in verhouding moeten staan tot de hoeveelheid administratief werk en niet zonder meer 
12 
verbeurd mogen worden verklaard als de betrokken exploitant de verleende dienst wijzigt of 
zich van de markt terug trekt. 
In bijlage 4 zijn onder meer gegevens opgenomen over het aantal verleende vergunningen en 
de aangerekende vergoedingen in de verschillende lidstaten. 
De algemene bevindingen van de Commissie in verband met de vergunningsregelingen 
zijn als volgt: 
Er zijn grote verschillen tussen de nationale vergunningsregelingen die uiteenlopen 
van de lichtst denkbare, waar de exploitant zich zonder formaliteit op de markt kan 
begeven (Denemarken) of zich slechts hoeft te registreren (Nederland) dan wel zijn 
voornemen kenbaar moet maken (tenzij het gebruik van frequentiespectrum wordt 
verlangd, bijv. Finland en Zweden), tot extreem zware, waar individuele 
vergunningen standaard zijn en in sommige gevallen een regeringsminister elke 
vergunning moet ondertekenen. 
In de lichtste systemen zijn de voorwaarden voor het aanbieden van netwerken of 
diensten in de wetgeving neergelegd, zodat een zo groot mogelijke doorzichtigheid 
bestaat (Denemarken, Zweden). In andere gevallen zijn er in de vergunningen zelf 
uitgebreide voorwaarden neergelegd die veel verder gaan dan de letter en de geest van 
de richtlijnen. In sommige gevallen zijn deze op volledig vertrouwelijke grondslag 
tussen de vergunningverlenende instantie en de betrokken exploitant overeen­
gekomen. In ten minste één systeem moeten gedetailleerde bedrijfsplannen worden 
ingediend voor een lange periode in de toekomst (België). Lidstaten met lichte 
regelingen melden dat de problemen met de administratie ervan minimaal zijn en dat 
de voordelen voor de markt en de gebruikers en consumenten maximaal zijn. 
Met name exploitanten in de satellietsector maken zich zorgen over de grote 
divergenties in de interpretatie van de lidstaten van het principe dat het aantal 
vergunningen alleen mag worden beperkt om een efficiënt spectrumgebruik te 
waarborgen. 
De meer specifieke bevindingen van de Commissie zijn als volgt: 
Voorwaarden: 
Twee lidstaten verbinden voorwaarden aan de vergunningen die verder gaan dan de 
bijlage bij de vergunningenrichtlijn (België, Frankrijk). In Frankrijk wordt de eis om 
een bijdrage te leveren aan onderzoek en ontwikkeling door nieuwkomers, met name 
kleine exploitanten, gezien als een belemmering van de toegang tot de markt. 
Exploitanten in de satellietsector betreurden het feit dat er weinig gebruik wordt 
gemaakt van de one-stop shopping-mogelijkheden van de vergunningenrichtlijn en de 
S-PCS-beschikking. 
Termijnen: 
In een aantal lidstaten zijn de procedures van de vergunningsregelingen te langdurig, 
waarbij er klachten zijn over termijnen die langer zijn dan de zes weken die zijn 
vastgesteld in de vergunningenrichtlijn (Griekenland, Frankrijk voor netwerken, 
13 
Italië), hoewel deze streef ter mijn in sommige gevallen wordt gehaald ondanks het feit 
dat de nationale regelgeving hierin niet voorziet (België). In Griekenland is de 
vergunningenrichtlijn onlangs in het nationale recht omgezet. In Italië zijn de 
termijnen voor het verkrijgen van satellietvergunningen lang en de procedures 
ingewikkeld. Italië heeft evenwel een begin gemaakt met het proces om zijn 
regelgeving in overeenstemming met de richtlijn te brengen. In Duitsland duurt de 
vergunningsprocedure in de praktijk in de meeste gevallen langer dan zes weken en 
worden vergunningen doorgaans pas na twee of die maanden afgegeven. 
Procedures: 
In de meeste lidstaten zijn de procedures voor de vergunninglening doorzichtig, 
niet-discriminerend en toegankelijk en laten de exploitanten zich over het algemeen 
lovend uit over de doorzichtige aanpak van de NRTs. Er is echter nog een probleem 
dat ten minste één ministerie een tweede evaluatie uitvoert (Frankrijk) die in een 
aantal gevallen kan leiden tot tegenstrijdige besluiten van de twee regelgevende 
instanties die voor de vergunningverlening verantwoordelijk zijn. Dit kan ook leiden 
tot buitensporige termijnen voor de verlening van vergunningen of onvoldoende 
doorzichtigheid in de besluitvorming. 
De vergunningsprocedures blijken ook langdurig, zwaar en ondoorzichtig te zijn in 
Italië (hoewel er thans 61 vergunningen zijn verleend) en er is nog geen duidelijk 
pakket voorschriften en voorwaarden uitgewerkt voor algemene vergunningen. De 
Italiaanse overheid heeft evenwel een begin gemaakt met de herziening van de 
vergunningsregeling om onder meer de procedures te vereenvoudigen. 
Vergoedingen: 
In drie landen (Duitsland, Frankrijk, Luxemburg) lijken de vergoedingen en 
heffingen misschien hoger dan de werkelijke administratieve kosten (hoewel er op 
moet worden gewezen dat er in Duitsland en Frankrijk veel exploitanten op de markt 
actief zijn). Bovendien zijn potentiële nieuwkomers van mening dat de vergoedingen 
zo hoog zijn dat zij een belemmering voor de markttoegang vormen. In één land 
(Luxemburg) kan de hoogte van de vergoedingen in vergelijking met die van andere 
lidstaten hoog worden genoemd gezien de bevolking en de geografische dekking van 
de vergunningen. 
Hoewel de richtlijn de mogelijkheid biedt om rekening te houden met de noodzaak 
dat schaarse hulpbronnen optimaal moeten worden gebruikt, lijken de vergoedingen 
voor vergunningen waarbij frequenties worden toegewezen in één land zeer hoog 
(Portugal) . 
Satellietexploitanten klagen dat de hoogte en de structuur van de vergoedingen van 
lidstaat tot lidstaat zeer sterk verschillen. 
14 
Interconnectie/bijzondere toegang 
Evaluatie 
De voorwaarden voor de levering van interconnectie, de fysieke koppeling van (vaste en 
mobiele) netwerken en diensten om gebruikers van het ene netwerk in staat te stellen te 
communiceren met het andere of om toegang te krijgen tot diensten die via een ander netwerk 
worden geleverd, zijn van cruciaal belang voor het ontstaan van een concurrerende Europese 
telecommunicatiemarkt. 
In de evaluatie van Commissie is rekening gehouden met de problemen waarmee veel 
nieuwkomers te maken krijgen als zij interconnectie verlangen met gevestigde exploitanten, 
met name langdurige onderhandelingen en leveringstijden en zelfs een botte weigering om 
tot interconnectie over te gaan. 
De hoogte van de tarieven is van groot belang op een concurrerende markt, waarbij 
ongegrond hoge tarieven in bepaalde lidstaten zijn aangetroffen evenals naar verhouding hoge 
interconnectietarieven in combinatie met lage eindgebruikerstarieven die een belemmering 
voor de toegang tot de markt kunnen vormen. Niet-discriminerende tarieven, ongeacht het 
doel waarvoor interconnectie wordt verlangd, zijn van belang om concurrentievervalsing te 
voorkomen. 
Een belangrijke factor waardoor nieuwkomers op de markt vertraging ondervinden is de 
laattijdige opstelling en, indien krachtens het nationale recht vereist, goedkeuring van het 
referentie-interconnectie aanbod (RIA) door de NRI. RIA's zouden geen aanbiedingen 
mogen bevatten die niet voldoen aan de marktbehoeften van andere exploitanten of die 
belemmeren dat diensten worden geleverd die al door de opsteller van het RIA worden 
aangeboden of die diensten bundelen zodat nieuwkomers diensten moeten betalen die zij niet 
wensen, waardoor de diensten die zij willen aanbieden oneconomisch worden. Wanneer een 
NRI of andere nationale instanties tarieven goedkeuren of voorschrijven die concurrentie­
vervalsend gedrag versterken of aanmoedigen, plegen de lidstaten zelf mogelijkerwijs een 
inbreuk op de EU-mededingingsregels, waarvoor zij aansprakelijk kunnen worden gesteld. 
Gevestigde exploitanten mogen interconnectiepartners geen uitgebreide eisen inzake de 
netwerkarchitectuur opleggen die de toegang tot de markt belemmeren doordat 
nieuwkomers onnodig bestaande capaciteit moeten dupliceren. 
De NRI's hebben onder de richtlijnen uitgebreide bevoegdheden gekregen om toezicht uit te 
oefenen op de interconnectiemarkt, met inbegrip van de bevoegdheid om van tevoren 
voorwaarden vast te stellen, RIA's te wijzigen, tariefwijzigingen voor te schrijven, op eigen 
initiatief tussenbeide te komen in interconnectiegeschillen, interconnectieovereenkomsten te 
controleren en toe te zien op de toerekening en scheiding van kosten. De NRI's dienen waar 
nodig gebruik te maken van deze bevoegdheden om interconnectie in het belang van alle 
gebruikers te waarborgen. 
Bijlage 4 bevat onder meer gegevens over het aantal lopende interconnectieovereenkomsten, 
de hoogte van de tarieven voor gesprekstotstandbrenging en de afwijkingen van de beste 
huidige praktijk. 
15 
De algemene bevindingen van de Commissie in verband met interconnectieregelingen 
zijn ah volgt: 
Wat de verlening van interconnectie op eerlijke voorwaarden aan nieuwkomers 
betreft, wordt als belangrijkste probleem de terughoudendheid of het gebrek aan 
bevoegdheden van de regelgevers genoemd om tijdig krachtig en doeltreffend op te 
treden. Daardoor worden nieuwkomers in veel gevallen geconfronteerd met RIA's die 
laat worden gepubliceerd of onbevredigende aanbiedingen bevatten en met 
langdurige onderhandelingen en onaanvaardbare leveringstijden. Veel interconnectie­
overeenkomsten bevatten asymmetrische voorwaarden ten gunste van de gevestigde 
exploitant inzake bijvoorbeeld boetes. Een ander groot probleem is dat het toezicht 
van de NRI's op de systemen voor de toerekening van de interconnectiekosten in veel 
gevallen niet toereikend is, wat betreft de regelgeving of de procedures die worden 
gehanteerd of de grote verscheidenheid aan tarieven die op de interne markt worden 
berekend. Daardoor kan niet worden geverifieerd of de interconnectie- en 
eindgebruikers tarieven van exploitanten met een aanmerkelijke macht op de markt 
op de kosten georiënteerd zijn. Met name de uitholling van de marges als gevolg van 
hoge interconnectie tarieven en lage eindgebruikers tarieven in een aantal lidstaten 
heeft tot gevolg dat de toegang tot verschillende marktsegmenten wordt belemmerd. 
Ingrijpen door de NRI's: 
In sommige lidstaten waar in het verleden problemen zijn geweest met het verkrijgen 
van interconnectie op billijke voorwaarden (Denemarken, Italië, Portugal) is de 
situatie in de loop van het jaar verbeterd. De weinig actieve houding of het gebrek 
aan gezag van de regelgever wat de interconnectievoorwaarden betreft, blijft evenwel 
zeer zorgwekkend in België en in mindere mate in Finland. Procedurele vertragingen 
bij de voltooiing van de publicatie van een effectieve RIA, met name als gevolg van 
een rechterlijke toetsing op initiatief van de gevestigde exploitanten, zijn eveneens 
een objectieve belemmering voor de liberalisering. Slechts in zeer weinig lidstaten 
(Zweden, Verenigd Koninkrijk) kan worden gezegd dat het referentie-interconnectie­
aanbod en de interconnectiefaciliteiten door de gevestigde exploitanten consequent en 
tijdig worden aangeboden en voldoen aan de redelijke verwachtingen van de 
nieuwkomers. 
De publicatie van interconnectie-overeenkomsten is bedoeld om de toegang tot 
informatie te vergemakkelijken; in de praktijk beroepen gevestigde exploitanten zich 
tegenover de NRI vaak op vertrouwelij kheidsclausules of de bescherming van 
bedrijfsgeheimen. Bijkomende problemen kunnen ontstaan als de gevestigde 
exploitant dure en langdurige voorafgaande tests eisen of in de overeengekomen 
regelingen zware boeteclausules opnemen. 
Technische voorwaarden: 
De technische voorwaarden voor interconnectie, met inbegrip van de levering van 
voldoende capaciteit en de beschikbare of gevraagde interconnectiepunten zijn door 
nieuwkomers genoemd als een belangrijke bron van praktische problemen, kosten en 
vertragingen. Bovendien is het voor nieuwkomers vaak moeilijk om nauwkeurige 
informatie van de gevestigde exploitanten te krijgen over de plaats en de 
16 
mogelijkheden van de schakelpunten en over de kwaliteit van de dienst waarvan zij 
wellicht afhankelijk zijn. De tijdige beschikbaarheid van infrastructuurcapaciteit, wat 
betreft huurlijnen of geschikte interconnectiepunten, wordt als een probleem 
genoemd in België, Duitsland, Griekenland, Ierland, Nederland, Oostenrijk en 
Finland. 
De nationale regelgeving of besluiten van de regelgever blijken soms buitensporige 
verplichtingen op te leggen aan interconnectiepartners wat betreft het aantal 
interconnectiepunten dat zij moeten leveren. In Duitsland begint zich een oplossing 
voor dit probleem af te tekenen. In België en Spanje, waar de vergunningen voor 
netwerkexploitanten zijn gekoppeld aan voorwaarden inzake de opbouw van de 
infrastructuur, bestaat de mogelijkheid dat de NRI buitensporige eisen oplegt wat 
betreft plaats en aantal van de interconnectiepunten die nieuwkomers moeten 
leveren. Dezelfde lidstaten beperken het recht van nieuwkomers om dubbele tandem 
interconnectie te krijgen met als doel investeringen in infrastructuur aan te moedigen 
en het risico te beperken dat het netwerk van de gevestigde exploitant wordt 
overbelast via een interconnectiepunt op lokaal niveau dat niet was opgezet om 
verkeer op nationaal niveau te verwerken. Hoewel deze overwegingen niet in strijd 
zijn met specifieke bepalingen van het regelgevingskader van de EG, speelt hier de 
proportionaliteit van de eisen een rol, die kan worden afgewogen tegen de mogelijke 
concurrentievervalsing die zij teweeg kunnen brengen. 
Directe toegang tot het ruimtesegment: 
In de meeste lidstaten is directe toegang tot het ruimtesegment van EUTELSAT en 
INTELSAT op grond van de respectieve overeenkomsten nog niet toegestaan. De 
privatisering van beide organisaties, die eind 2001 rond moet zijn, zou echter een 
definitieve oplossing moeten brengen voor het ontbreken van meervoudige toegang. 
In de tussentijd hebben de meeste lidstaten deze kwestie geregeld door middel van 
aanhangsels aan de overeenkomsten die directe toegang in hun land mogelijk maken. 
Deze aanhangsels betreffen acht lidstaten (België, Denemarken, Duitsland, Frankrijk, 
Nederland, Oostenrijk, Zweden en het Verenigd Koninkrijk) voor EUTELSAT en elf 
lidstaten (Denemarken, Duitsland, Spanje, Frankrijk, Ierland, Nederland, 
Oostenrijk, Portugal, Finland, Zweden en het Verenigd Koninkrijk) voor 
INTELSAT. Vertegenwoordigers van de satellietsector laten echter weten dat in de 
meeste gevallen satellietcapaciteit nog steeds moet worden gekocht via de lokale 
ondertekenaars, die vergoedingen ontvangen uiteenlopend van ongeveer 5 tot 20% 
(voor INTELSAT) en 5 tot 10% (voor EUTELSAT) van de prijs voor het 
ruimtesegment. 
Universele dienst en bescherming van de gebruiker/consument 
Evaluatie 
De belangen van de gebruikers en de consumenten staan centraal in het liberaliseringsproces en 
de ontwikkeling van de interne markt in die zin dat de fundamentele doelstelling van het 
regelgevingspakket van de EG is een vrije keuze te waarborgen van exploitanten en diensten en 
lagere tarieven te realiseren. Het regelgevingskader van de EU kent de universele 
dienstverplichting om de lidstaten de mogelijkheid te bieden ervoor te zorgen dat alle gebruikers 
17 
tegen een betaalbare prijs de beschikking krijgen over een minimumpakket diensten van een 
bepaalde kwaliteit. 
Wat de sectorspecifieke regelgeving inzake de universele dienst en gebruikers en consumenten 
betreft, heeft de Commissie met name de bestaande financieringsmechanismen voor de 
universele dienst onderzocht alsmede de rol van de NRI's, die ook hier een grote 
verantwoordelijkheid dragen voor de toepassing van de concepten die in het regelgevingskader 
zijn opgenomen in verband met gebruikers en consumenten, en de belangrijkste praktische 
problemen waarmee nieuwkomers, gebruikers en consumenten te maken hebben. 
De algemene bevindingen van de Commissie in verband met de universele dienst en de 
bescherming van gebruikers en consumenten zijn als volgt: 
Financiering van de universele dienst: 
De levering van de universele dienst lijkt geen buitensporige belasting mee te brengen 
voor de aangewezen exploitanten in de lidstaten. Dit blijkt uit het feit dat terwijl negen 
lidstaten (België, Denemarken, Duitsland, Spanje, Frankrijk, Italië, Nederland, 
Oostenrijk en Portugal) wettelijke bepalingen hebben ingevoerd voor een 
financieringsmechanisme voor de universele dienst, deze slechts in twee gevallen 
(Frankrijk en Italië) worden toegepast. Bovendien heeft dit alleen in Frankrijk geleid tot 
betalingen tussen exploitanten. 
Nieuwkomers in de landen waar een financieringsmechanisme is opgezet of waar 
wellicht een dergelijk fonds zal worden opgezet, zien deze financiering als een 
bijkomende heffing op de inkomsten en derhalve als een belemmering voor de toegang 
tot de markt en als een bureaucratische regeling die tot concurrentievervalsing kan 
leiden. In Frankrijk worden de hoogte van de kosten die volgens het 
financieringsmechanisme worden vergoed en de berekeningsmethode door nieuwkomers 
gezien als een factor die tot concurrentievervalsing leidt. Dit zou ook het geval kunnen 
zijn in België. De onzekerheid over toekomstige verplichtingen en het feit dat het 
financieringsmechanisme in een aantal lidstaten in werking kan treden als eenmaal aan 
bepaalde marktvoorwaarden is voldaan, ondermijnt de bedrijfsplanning en financiële 
stabiliteit van nieuwkomers. 
Nieuwkomers zijn van mening dat de regeringen sociale verplichtingen moeten 
financieren uit algemene belastingen, zoals ook in andere economische sectoren 
gebruikelijk is. Bovendien ontwikkelen de mobiele markten zich in sommige lidstaten of 
geografische gebieden van lidstaten zo dat toegang kan worden geboden tegen tarieven 
die vergelijkbaar zijn met, of zelfs nog lager zijn dan, die van de vaste universele dienst. 
In de meeste lidstaten zijn er maar weinig aanwijzingen dat de tarieven voor 
spraaktelefonie die door de gevestigde exploitanten worden gehanteerd, inderdaad zijn 
aangepast aan de kosten, met name wanneer wordt gekeken naar de maandelijkse 
abonnementstarieven die de gevestigde exploitanten in rekening brengen, en dat er 
goede kostenberekeningssystemen zijn om dit te verifiëren. Wanneer de tarieven volledig 
zijn aangepast, is het doorgaans mogelijk de universele dienst tegen betaalbare prijzen 
aan te bieden volgens regelingen die gelden bij een gering gebruik. 
18 
Consumenten/gebruikers 
Wat de consumenten betreft, blijken de grootse problemen te worden gevormd door het 
gebrek aan doorzichtigheid in de tarieven en de informatie over de diensten en de 
noodzaak om snelle en efficiënte mechanismes in te voeren voor de behandeling van 
klachten en voor schadevergoeding. Een aantal lidstaten voert thans mechanismes in 
voor de behandeling van de problemen waarmee consumenten te maken hebben, met 
name in verband met contracten en de kwaliteit van de dienst. De NRTs oefenen echter 
slechts zeer weinig systematisch toezicht uit op de indicatoren voor de kwaliteit van de 
dienst, waardoor het moeilijker wordt om te controleren of de universele dienst en 
betaalbare prijzen inderdaad worden gerealiseerd. Uiteraard zou de regelmatige 
publicatie van onafhankelijk geverifieerde indicatoren door de lidstaten als zodanig al 
bijdragen tot de concurrentie en de keuze van de consument. 
Een bijzonder probleem is het ontbreken van doorzichtigheid in de tarieven van 
nieuwkomers die hun tarieven en de structuur van hun aanbiedingen, die van exploitant 
tot exploitant sterk verschillen, regelmatig wijzigen, waardoor de consument moeilijk 
kan vergelijken. Nieuwkomers verdedigen hun gedrag door erop te wijzen dat zij 
enerzijds moeten reageren op veranderingen in het aanbod van de gevestigde exploitant 
en dat zij anderzijds niet hetzelfde marktprofiel of reclamebudget hebben als de 
gevestigde exploitanten. Bovendien bevatten contracten soms onbillijke clausules die 
onverenigbaar zijn met het horizontale Gemeenschapsrecht (bijvoorbeeld clausules die de 
consument verplichten zich gedurende een bepaalde minimumperiode aan een exploitant 
te binden, hetgeen in strijd is met de richtlijn betreffende oneerlijke bedingen in 
overeenkomsten). Een ander groot probleem voor de consumenten betreft de facturering, 
die de oorzaak is van de meeste klachten bij de regelgevers. 
De consumenten zijn ook bezorgd dat de bestaande concurrentie bij de nationale en 
lokale dienstverlening in veel lidstaten alleen gevolgen heeft voor het bedrijfsleven en 
niet voor de particuliere gebruikers. Het gebrek aan werkelijke concurrentie in het 
aansluitnet, die de particuliere gebruikers betreft, heeft negatieve gevolgen voor de 
hoogte van de vaste kosten en de lokale gesprekskosten. 
Een ander potentieel probleem voor de consumenten kan ontstaan met het afschaffen 
van de analoge telefonie in de 900 MHz band als gevolg van de uitbreiding van GSM. 
Consumenten op de mobiele markt kunnen geconfronteerd worden met de mogelijkheid 
dat hun analoge handsets onbruikbaar worden. De ervaring in een aantal lidstaten heeft 
echter geleerd dat de exploitanten marktgeoriënteerde oplossingen hebben gevonden die 
de consument niet benadelen. 
Bij de gebruikers bestaat er zeer grote bezorgdheid over de effecten van de tarieven voor 
huurlijnen in Europa, met inbegrip van grensoverschrijdende huurlijnen. Het feit dat de 
klaarblijkelijk niet op de kosten georiënteerde tarieven niet door de concurrentie en de 
regelgevers omlaag zijn gebracht, heeft nadelige gevolgen voor de levering van Internet 
en ander diensten in Europa. Dit heeft vervolgens weer nadelige gevolgen voor de 
toegang en keuze van de gebruiker, met name op het vlak van nieuwsgaring en 
marktdatadiensten. 
19 
112 
Het Europese alarmnummer 112 is in de gehele Unie beschikbaar28, hoewel in veel 
lidstaten alleen wordt geantwoord in de taal van het land of de regio waar de oproep 
wordt gedaan. Het feit dat de consumenten in de meeste lidstaten weliswaar weten dat 
zij het nummer in hun eigen land kunnen gebruiken, maar vaak niet weten dat zij dit 
ook in andere lidstaten kunnen gebruiken, vormt een belemmering voor het vrije 
verkeer. 
Tarieven/boekhoudsystemen 
Evaluatie 
De Commissie heeft onderzocht of er naast de maatregelen die zijn toegestaan in het kader 
van de levering van de universele dienst nog andere beperkingen gelden voor de 
tariefherstructurering. PSTN-tarieven (telefonie), huurlijn- en interconnectietarieven die 
door exploitanten met een aanmerkelijke macht op de markt worden gehanteerd, dienen op de 
kosten georiënteerd te zijn waarbij gebruik moet worden gemaakt van goede systemen voor 
de kostentoerekening, de methode geverifieerd moet zijn, de informatie over de kosten-
toerekeningssystemen gepubliceerd moet zijn en de toepassing van het kostentoerekenings-
systeem door de NRI's of andere onafhankelijke instanties geverifieerd moet zijn. 
In bijlage 4 zijn onder meer gegevens vermeld over huurlijn-, interconnectie- en 
PSTN-tarieven. 
De algemene bevindingen van de Commissie in verband met de toepassing van de 
tariefbeginselen zijn ah volgt: 
Tariefherstructurering: 
De liberalisering heeft geleid tot aanzienlijke tariefverlagingen waardoor de 
gesprekskosten dichter bij de werkelijke kosten zijn gekomen. Dit is het gevolg van 
het feit dat concurrerende exploitanten op de markten voor interlokale en 
internationale spraaktelefonie erin zijn geslaagd hun tarieven te verlagen tot onder die 
van de gevestigde exploitanten, die werden gekenmerkt door kunstmatig hoog 
gehouden tarieven om hun gereguleerde niet-kostendekkende tarieven voor toegang 
en lokale gesprekken te subsidiëren. Uit de gegevens blijkt dat de internationale 
tarieven in de periode 1997-1999 voor particuliere en zakelijke gebruikers zijn gedaald 
met respectievelijk 40% en 25%. Over het algemeen verklaren de meeste lidstaten dat 
de tarieven zijn geherstructureerd en dat de geleidelijke aanpassing van de tarieven 
aan de kosten is voltooid. 
De lidstaten die nog over een extra termijn beschikken om de markt volledig te 
liberaliseren (Griekenland en Portugal) hebben deze extra termijn van de Commissie 
uitdrukkelijk verkregen om de nodige structurele aanpassingen door te voeren. Beide 
landen zijn van mening dat de herstructurering van de tarieven door de invoering van 
Uitgezonderd de gevestigde exploitant in Griekenland. 
20 
concurrentie op de markt voor spraaktelefonie zal worden bewerkstelligd, hoewel van 
tevoren geen gedetailleerd tijdschema is opgesteld. 
Wat de landen betreft waar de markt in of vóór 1998 is opengesteld voor volledige 
concurrentie, hebben de marktdeelnemers in sommige gevallen hun twijfels geuit over 
de vraag of de tariefherstructurering werkelijk voltooid is. In de meeste lidstaten is 
het niet goed mogelijk om te bepalen of de abonneetarieven voldoen aan het beginsel 
van kostenoriëntering of om aan te tonen dat de hoogte van de tarieven voor lokale 
diensten zo is dat deze diensten tegen die tarieven ook door nieuwkomers zouden 
kunnen worden geleverd; hetzelfde kan ook worden gezegd van de tarieven voor 
huurlijnen als deze worden vergeleken met het werkelijke kostenplaatje van de 
gevestigde exploitant. Op dit ogenblik is echter in geen enkele lidstaat een regeling 
getroffen om het toegangsdeficit op te lossen. Het onderzoek met betrekking tot het 
aansluitnet dat de Commissie in juli 1999 is begonnen moet de Commissie in staat 
stellen om aan de hand van de boekhoudgegevens van de gevestigde exploitanten na te 
gaan in hoeverre de tarieven in de lidstaten werkelijk in evenwicht zijn gebracht. Het 
is van essentieel belang dat de herstructurering van de tarieven volledig voltooid is, 
aangezien met name te lage tarieven op het aansluitnet nieuwkomers afschrikken en 
het hen onmogelijk maken een redelijke winstmarge tussen de eindgebruikerstarieven 
van de gevestigde exploitant en de corresponderende interconnectietarieven te 
realiseren, met als gevolg dat de prijzen worden uitgehold en investeringen in 
alternatieve infrastructuren in het aansluitnet minder interessant worden. 
Gebrek aan duidelijkheid over de controle van de eindgebruikerstarieven door de NRI 
wordt gemeld in twee landen (Frankrijk, Luxemburg) en in sommige landen blijken 
de tarieven ondoorzichtig te zijn (Frankrijk) met name wat betreft de kortingen voor 
grote zakelijke gebruikers (met name Denemarken, Italië, Luxemburg, Oostenrijk). 
Om de betaalbaarheid van de diensten te garanderen of de tarieven te beheersen heeft 
een aantal lidstaten besloten maximumtarieven in te voeren totdat de concurrentie 
heeft geleid tot een effectieve beheersing van de eindgebruikerstatieven van de 
gevestigde exploitant. In sommige lidstaten zijn echter maximumprijzen ingevoerd 
voordat de aanpassing van de tarieven aan de kosten was voltooid. 
Toerekening van kosten: 
Over het algemeen is de toerekening van de kosten in een groot aantal lidstaten nog 
steeds een probleem. In de meeste lidstaten zijn er maar weinig aanwijzingen waaruit 
zou blijken dat de boekhoudkundige beginselen correct worden toegepast. In sommige 
landen heeft de NRI het systeem voor de toerekening van de kosten van de gevestigde 
exploitant nog niet goedgekeurd (België, Duitsland, Griekenland, Spanje, Ierland, 
Luxemburg, Oostenrijk, Portugal) zodat niet kan worden geverifieerd of er een 
geschikt boekhoudsysteem wordt gebruikt om de kosten van de betrokken diensten te 
bepalen (spraaktelefonie, interconnectie, huurlijnen, enz.). In Griekenland is de 
situatie sterk verbeterd sinds het vierde verslag. Hier is voor de eerste keer een 
systeem voor de toerekening van kosten voor huurlijnen goedgekeurd. Een aantal 
lidstaten verklaart actief aan zijn systeem te werken, maar omdat er weinig 
vooruitgang wordt geboekt, vertoont de controle van de tenuitvoerlegging van het 
regelgevings kader een ernstige leemte. In een aantal lidstaten is het systeem voor de 
21 
toerekening van de kosten van de gevestigde exploitant ondoorzichtig (Duitsland, 
Spanje, Oostenrijk, Finland, Zweden) met name wat betreft de verschaffing van 
gegevens over de kosten van specifieke toegangselementen (België). De scheiding van 
de boekhoudingen is onvoldoende strikt en een reden tot algemene bezorgdheid, 
evenals het risico van kruissubsidiëring tussen verschillende bedrijfsactiviteiten van de 
vroegere monopolist. 
Huurlijnen: 
De gebruikers hebben zich in het verleden grote zorgen gemaakt over de 
buitensporige tarieven voor huurlijnen, met inbegrip van internationale huurlijnen; 
deze vormen een belemmering voor het ontstaan van een interne markt voor 
telecommunicatiediensten. Er zijn echter tekenen die erop wijzen dat de concurrentie 
er thans toe leidt dat de tarieven voor bepaalde diensten dalen. Er zijn problemen met 
de doorzichtigheid van de huurlijntarieven (België wat kortingen betreft, Italië, 
Luxemburg), de tariferingsmethode (Finland) en de voordelen die de gevestigde 
exploitant aan grote klanten verleent (België, Frankrijk, Luxemburg). In veel landen 
is er bezorgdheid over de correcte toepassing van de kostenoriëntering voor 
huurlijnen, die ook wordt gevoed door marktgegevens (België, Griekenland, Spanje, 
Frankrijk, Duitsland, Ierland, Italië, Luxemburg, Oostenrijk, Portugal; alsmede 
Finland, Zweden, Verenigd Koninkrijk voor internationale huurlijnen). In 
Griekenland heeft dit betrekking op de situatie voordat het nieuwe systeem voor de 
toerekening van kosten voor huurlijnen werd ingevoerd. In Zweden en het Verenigd 
Koninkrijk is sprake van twijfel over andere specifieke types huurlijnen 
(respectievelijk digitale X-lijn en abonneelijn) en hebben de betrokken regelgevende 
instanties zich over de kwestie gebogen. In enkele landen zijn er nog problemen met 
het verkrijgen van huurlijnen en worden lange wachttijden gemeld die ook het gevolg 
zouden kunnen zijn van schaarste (België, Nederland). Het onderzoek naar de 
levering van huurlijnen dat de Commissie in juli is begonnen moet de Commissie in 
staat stellen om na te gaan of de geconstateerde situatie het gevolg is van 
concurrentievervalsende praktijken. 
Nummering 
Evaluatie 
De Commissie heeft onderzocht of er nummerplannen zijn gepubliceerd, of het eigenlijke 
beheer van de plannen niet in handen is van de gevestigde exploitant en of met name mobiele 
exploitanten voldoende nummers ter beschikking krijgen. 
Wat de nummerportabiliteit en de carriervoorkeuze betreft, heeft de Commissie de aard van 
de diensten die de lidstaten in bedrijf hebben gesteld of willen stellen, onderzocht, evenals de 
tijdschema's voor de voltooiing van hun verplichtingen onder de nummeringsrichtlijn29. 
29 Richtlijn 98/61/EG tot wijziging van Richtlijn 97/33/EG wat betreft nummerportabiliteit tussen 
exploitanten en carriervoorkeuze, PB L 268 van 3.10.1998. 
22 
De algemene bevindingen van de Commissie in verband met de nummering zijn als 
volgt: 
Vrijwel alle deelnemers maken zich zorgen over de invoering van 
nummerportabiliteit en carriervoorkeuze. De oplossingen die zijn gekozen voor de 
invoering van beide diensten, vereisen administratieve regelingen en 
netwerkherconfiguraties van uiteenlopende complexiteit, die moeilijk te beheren zijn. 
De kosten zijn in sommige gevallen vrij hoog gebleken en er zijn nog geen definitieve 
besluiten genomen in alle lidstaten over de verdeling van de kosten tussen de 
betrokken exploitanten en de eindgebruikers. Bovendien hebben sommige 
exploitanten naar voren gebracht dat de invoering van deze diensten op 1 januari 
2000 wordt gecompliceerd door de millenniumrisico's voor netwerken en 
iT-installaties. Gezien het feit dat deze diensten reeds in een aantal lidstaten bestaan 
en dat andere hebben laten weten dat zij de voorgeschreven termijnen zullen halen, is 
de Commissie evenwel optimistisch gestemd. 
Numm erportabiliteit: 
Nummerportabiliteit tussen exploitanten wordt al voor de termijn van 
1 januari 200030 toegepast in zeven lidstaten: Duitsland, Frankrijk, Nederland 
(geografisch en niet-geografisch voor vaste en mobiele exploitanten), Oostenrijk 
(binnen een geografische zone door oproepdoorschakeling), Finland (binnen een 
nummerzone en voor nationale nummers), Zweden (geografische en sommige 
niet-geografische nummers en het Verenigd Koninkrijk. In Denemarken zou 
nummerportabiliteit binnen dezelfde geografische zone op 15 oktober 1999 een feit 
moeten zijn. 
Carriervoorkeuze: 
Vier lidstaten hebben al vóór 1 januari 200030 carriervoorkeuze ingevoerd: 
Denemarken (1 januari 1999), Duitsland (1 januari 1998), Finland (voor interlokale 
gesprekken 1 januari 1994, voor internationale gesprekken vanaf vaste netwerken 
30 september 1998 en voor internationale gesprekken vanaf mobiele netwerken 
1 januari 1999) en Zweden (september 1999). Het Verenigd Koninkrijk heeft uitstel 
gevraagd van zijn verplichtingen onder de richtlijn wat de invoering van 
carriervoorkeuze betreft. 
Nummerplan: 
In alle lidstaten behalve Griekenland zijn nieuwe nummerplannen aangenomen. In 
alle lidstaten zijn de NRPs belast met het beheer ervan. 
De termijn voor landen waarvoor een uitzondering is gemaakt is uiterlijk twee jaar na de invoering van de 
volledige liberalisering. 
23 
Frequentie 
Evaluatie 
De Commissie heeft in dit verband met name onderzocht of het gebruik van de 
900 MHz band voor analoge mobiele diensten wordt afgeschaft in overeenstemming met de 
commerciële vraag naar (digitale) GSM-diensten, of alle frequenties zijn bestemd voor GSM, 
semafonie en snoerloze telefoniediensten, of er vergunningen zijn afgegeven in alle gevallen 
waarin er frequenties beschikbaar zijn, en of de toewijzingsprocedures doorzichtig, 
niet-discriminerend en efficiënt zijn. 
De algemene bevindingen van de Commissie in verband met de frequenties zijn als volgt: 
Er zijn zeer weinig klachten of bezorgdheid over het frequentiebeheer in de lidstaten 
in het kader van de richtlijnen inzake GSM, DECT en ERMES; in veel lidstaten 
worden momenteel vergunningen afgegeven voor de derde generatie mobiele 
telefonie en voor toepassingen voor draadloze abonneelijnen. Hierop wordt verderop 
nader ingegaan. Verschillende ministeries en regelgevers hebben er tijdens het 
opstellen van het verslag op gewezen dat frequentieveilingen een belemmering 
kunnen vormen voor het uitbouwen van infrastructuur en kunnen leiden tot hogere 
eindgebruikerstarieven met als gevolg tragere groei en nadelige effecten voor de 
economie in het algemeen. Andere benadrukten dat mechanismen om een waarde toe 
te kennen aan spectrum, met inbegrip van veilingen, een efficiënt instrument voor 
het spectrumbeheer zijn. 
Afschaffing van analoge diensten: 
In veruit de meeste lidstaten is een termijn vastgesteld voor de afschaffing van het 
analoge systeem dat op de voor GSM gereserveerde frequentiebanden in gebruik is. In 
sommige gevallen lijkt deze termijn langer dan de commerciële vraag doet 
verwachten (Denemarken, Italië, Oostenrijk, Finland, Zweden, hoewel in de beide 
laatste gevallen in ieder geval de gevestigde exploitant heeft toegezegd vóór eind 2000 
de analoge diensten te beëindigen). Een aantal lidstaten loopt echter bij de 
beëindiging voor op de data die zijn genoemd in het frequentieverslag31. 
Frequentiebeheer: 
In België, Denemarken, Griekenland, Spanje, Frankrijk, Nederland, Oostenrijk, 
Portugal, Finland, Zweden en het Verenigd Koninkrijk wordt in principe geen 
gebrek aan frequenties gemeld. Er zijn frequentieplannen in de meeste lidstaten 
(België, Denemarken, Spanje, Frankrijk, Italië, Nederland, Oostenrijk, Finland, 
Zweden, Verenigd Koninkrijk). In de andere lidstaten (Duitsland, Griekenland, 
Luxemburg) bestaat grote behoefte aan een frequentieplan om te waarborgen dat het 
spectrum op doorzichtige, niet-discriminerende en efficiënte wijze wordt beheerd. In 
Italië wordt het spectrum gezien de schaarste van deze hulpbron en de snelgroeiende 
vraag naar mobiele systemen niet efficiënt beheerd 
COM(1998)559. 
24 
Satellietexploitanten zijn bezorgd over de grote verschillen tussen de lidstaten in de 
wijze waarop het spectrum wordt beheerd, toegewezen en ingedeeld3 132 
De vereiste bandbreedtes zijn in overeenstemming met de betrokken richtlijnen in 
alle lidstaten gereserveerd en ingedeeld voor GSM en DECT. In sommige lidstaten is 
er echter nog onvoldoende doorzichtigheid (Italië, Luxemburg). Alle lidstaten hebben 
ten minste twee vergunningen afgegeven voor GSM 900 en ten minste één voor DCS-
1800. 
In één land (Griekenland) bestaat bezorgdheid over controle op het spectrum die kan 
worden gezien als een belangrijke belemmering voor marktactiviteiten. 
Verlening van vergunningen voor derde generatiesystemen en draadloze aansluitnetten: 
Alleen Finland heeft al vergunningen afgegeven voor derde generatie mobiele 
netwerken (maart 1999). Naar verwachting zullen in 2000 in Denemarken en 
Nederland vergunningen worden afgegeven en zal in Zweden de 
vergunningsprocedure van start gaan. In het Verenigd Koninkrijk zullen derde 
generatie mobiele diensten naar verwachting in 2002 worden aangeboden. België, 
Spanje, Frankrijk, Italië en Oostenrijk hebben een openbare discussie over de 
invoering van derde generatiesystemen gestart. 
Met uitzondering van Griekenland, Italië en Luxemburg zijn in de meeste lidstaten 
procedures gestart om frequenties te bestemmen voor draadloze aansluitnetten of om 
experimentele vergunningen te verlenen (België, Frankrijk, Zweden). In Oostenrijk is 
geen speciale vergunning vereist. 
Recht van overpad 
Analyse 
De Commissie heeft onderzocht of er zich in de praktijk problemen voordoen met het 
verkrijgen van recht van overpad over openbare en particuliere grond, of er wordt 
gediscrimineerd tussen exploitanten, of er geschillen zijn gerezen in verband met het 
gezamenlijk gebruik van faciliteiten en of er problemen zijn gerezen in verband met de 
aansluiting op het land van onderzeese kabels en de bijbehorende backhaul. 
De algemene bevindingen van de Commissie in verband met recht van 
overpad/gezamenlijk gebruik van faciliteiten/onderzeese kabels zijn als volgt: 
Er is geen uniform beleid inzake het recht van overpad, aangezien de bevoegdheden 
op dat gebied in de meeste lidstaten in handen zijn van lokale of regionale overheden 
in plaats van de centrale regering. Ook kunnen andere onderdelen van het recht van 
Met name werd naar voren gebracht dat de harmonisatie die momenteel door middel van CEPT-besluiten 
wordt bereikt, onvoldoende is: zo hebben slechts 10 lidstaten CEPT/ERC/DEC (97)03 inzake 
spectrumgebruik voor S-PCS aangenomen en slechts 5 lidstaten CEPT/ERC/DEC (97)07 inzake 
spectrumgebruik voor UMTS. 
25 
belang zijn, bijvoorbeeld ruimtelijke ordening en milieuwetgeving en bouw­
voorschriften, en kunnen complexe historische precedenten eveneens meespelen. 
Collocatie in kabelgoten, gebouwen en masten/antennes is een reëel probleem voor 
zowel nieuwkomers als gevestigde exploitanten, dat wordt gecompliceerd door 
esthetische, milieu-, fysieke (bijvoorbeeld ontbreken van hoge gebouwen) en andere 
factoren zoals bouwvoorschriften en ruimtelijke ordening. 
In een aantal lidstaten bestaat de bezorgdheid dat de gevestigde exploitant zijn 
machtspositie gebruikt om onderhandelingen te vertragen als er geen alternatieve 
infrastructuren beschikbaar zijn. Er zijn ook gevallen waarin het feit dat de 
gevestigde exploitant eigenaar is van de bekabeling in kantoor- of flatgebouwen een 
belemmering vormt voor de toegang. 
De gevestigde exploitanten zijn anderzijds terughoudend als het erom gaat 
concurrenten toegang tot dergelijke faciliteiten te verlenen vanwege de risico's voor 
kabels en installaties. In sommige lidstaten hebben de regelgevers zich actief 
ingespannen om het vinden van creatieve oplossingen te stimuleren, met name in de 
mobiele sector in verband met het gezamenlijk gebruik van masten en antennes die 
eigendom van overheidsinstanties zijn. 
Recht van overpad: 
Alle lidstaten hebben een regelgevingskader opgezet om op niet-discriminerende basis 
recht van overpad te verlenen. In één lidstaat (Luxemburg) wordt momenteel 
onderzocht of de gevestigde exploitant in de praktijk op gunstiger voorwaarden recht 
van overpad geniet dan nieuwkomers. 
Voor recht van overpad over openbaar terrein hoeft niet te worden betaald in zes 
lidstaten (Denemarken, Duitsland, Luxemburg, Oostenrijk, Finland, Verenigd 
Koninkrijk). In twee landen (Frankrijk, Italië) kan de vergoeding sterk uiteenlopen 
omdat deze op lokaal niveau wordt vastgesteld. In een ander land (België) voorziet de 
federale telecommunicatiewetgeving weliswaar in vrij recht van overpad over 
openbaar eigendom, maar claimen sommige lokale overheden dat deze kwestie onder 
hun bevoegdheid valt. Het resultaat is dat nieuwkomers in afwachting van een 
wettelijke oplossing niet voor recht van overpad betalen. In een ander land 
(Nederland) is het niet altijd duidelijk of er een extra plaatselijke vergoeding moet 
worden betaald voor de plaatsing van antennes. 
In drie landen (Denemarken, Duitsland, Nederland) kunnen de exploitanten zonder 
grote vertragingen hun werkzaamheden beginnen, d.w.z. binnen zes weken tot drie 
maanden en in twee andere landen zijn geen problemen gemeld (Oostenrijk, Finland). 
In vier landen (Griekenland, Frankrijk, Italië, Luxemburg) worden de termijnen te 
lang gevonden, onder meer als gevolg van voorschriften voor gezamenlijke 
graafwerkzaamheden en voorschriften die het opnieuw openbreken van de openbare 
weg verbieden (Italië, Luxemburg) of lokale overheden die uitgebreid gebruik maken 
van hun bevoegdheden inzake milieuaspecten en stimulering van collocatie 
(Frankrijk, Italië) en administratieve problemen zoals de betrokkenheid van een 
aantal openbare diensten en dé problemen met de coördinatie daarvan (Griekenland, 
26 
Italië). In één land (Spanje) kunnen de vertragingen sterk variëren, maar konden geen 
gedetailleerde gegevens worden verzameld over de gehanteerde termijnen. Dit was 
evenmin mogelijk in de overige vijf landen (België, Ierland, Portugal, Zweden, 
Verenigd Koninkrijk). 
In dertien landen (België, Denemarken, Duitsland, Griekenland, Spanje, Frankrijk, 
Ierland, Italië, Nederland, Portugal, Finland, Zweden, Verenigd Koninkrijk) is er een 
duidelijk kader waarbinnen de respectieve bevoegdheden voor de verlening van het 
recht van overpad zijn vastgelegd. In een van deze landen (België) is de wetgeving 
weliswaar duidelijk, maar zijn sommige plaatselijke overheden van mening dat hun 
bevoegdheid verder gaat dan die van de federale regering, hetgeen in de praktijk 
problemen oplevert. In een ander land (Oostenrijk) is geen speciale vergunning 
vereist. In één land zijn problemen gemeld in verband met de duidelijkheid van de 
bevoegdheden (Luxemburg). 
In geen enkele lidstaat zijn problemen gesignaleerd in verband met de toegang tot 
particuliere terreinen. 
Gezamenlijk gebruik van faciliteiten: 
Gezamenlijk gebruik van faciliteiten met het vaste netwerk van de gevestigde 
exploitant vindt plaats in tien landen (Duitsland, Spanje, Frankrijk, Luxemburg, 
Nederland, Oostenrijk, Portugal, Zweden, Finland, Verenigd Koninkrijk). In drie 
van die landen (Frankrijk, Zweden, Verenigd Koninkrijk) gebeurt dit evenwel niet op 
een verplichte basis. In een ander land (Duitsland) is bezorgdheid geuit over claims in 
verband met de capaciteitsbeperkingen van de gevestigde exploitant. In één land 
(Denemarken) is het gezamenlijk gebruik van faciliteiten voor vaste netwerken niet 
verplicht. In een ander land (Griekenland) staat de gevestigde exploitant gezamenlijk 
gebruik van faciliteiten alleen toe aan zijn mobiele dochteronderneming. 
Gezamenlijk gebruik van faciliteiten door de exploitanten van mobiele netwerken is 
gewaarborgd in tien lidstaten (België, Denemarken, Spanje, Frankrijk, Italië, 
Luxemburg, Nederland, Oostenrijk, Portugal, Finland). 
Onderzeese kabels: 
Er zijn geen problemen gemeld in verband met de toegang tot de aansluitpunten van 
onderzeese kabels in vier landen (België, Frankrijk, Nederland, Finland). In twee 
andere landen (Denemarken, Duitsland), is de toegang tot zeekabels gereglementeerd. 
In twee landen (Spanje, Italië), bestaat hiervoor geen regelgeving. 
Concurrentie op het aansluitnet 
Hoewel de harmonisatierichtlijnen ontbundeling van de toegang tot het aansluitnet om 
nieuwkomers in staat te stellen de bestaande abonneelijn te gebruiken om toegang te krijgen 
tot de eindgebruiker, niet uitdrukkelijk voorschrijven, neemt in een aantal lidstaten het besef 
toe dat ontbundeling van het aansluitnet nodig is om op lokaal niveau concurrentie in te 
voeren. In andere lidstaten wordt dit overwogen. Gezien de kostenbeperkingen is 
ontbundeling in veel gevallen voor nieuwkomers van belang, met name om hen in staat te 
27 
stellen xDSL33 te gebruiken om hun klanten toegang te geven tot breedbanddiensten, met 
name het Internet. Besluiten over ontbundeling, met name wat de tarieven betreft, zullen 
gevolgen hebben voor de investeringsplannen van de exploitanten. Besluiten over 
ontbundeling kunnen ook afhankelijk zijn van de mate van concurrentie die er via kabelnetten 
of draadloze aansluitnetten is. Tevens dient rekening te worden gehouden met het feit dat er 
nog problemen zijn met graafwerkzaamheden in verband met de uitbouw van de plaatselijke 
infrastructuur. Over het algemeen worden kabelnetten of draadloze abonneelijnen nog niet 
algemeen gebruikt als praktisch alternatief voor het aansluitnet. Niet alleen" technische 
kwesties, maar ook de vraag of de gevestigde exploitant van het vaste net al dan niet nog 
steeds grote belangen in kabelnetten bezit of controleert, zijn hier uiteraard van belang. 
Hieronder volgt een overzicht van de huidige situatie in de lidstaten wat de concurrentie op 
het aansluitnet betreft: 
Steeds meer lidstaten (Denemarken, Duitsland, Italië, Nederland, Oostenrijk, Finland) hebben 
besloten ontbundeling van het aansluitnet verplicht te stellen. In Italië, Nederland en 
Oostenrijk is deze ontbundeling echter nog niet operationeel. In Nederland worden tests 
uitgevoerd en in Italië wordt vóór eind 1999 een besluit van de NRI verwacht waarin de 
ontbundelingsvoorwaarden worden vastgesteld. Hierover is de afgelopen tien maanden 
overleg gepleegd. 
In een aantal landen wordt nog overlegd over een besluit over ontbundeling (Frankrijk, 
Ierland, Verenigd Koninkrijk). In Zweden wordt een voorstel om ontbundeling via de 
vergunningsvoorwaarden verplicht te stellen door de regering bestudeerd34. In België, 
Griekenland, Spanje, Luxemburg en Portugal zijn er nog geen plannen om op korte termijn de 
locale infrastructuur te ontbundelen. België, Spanje, Luxemburg en Portugal claimen dat deze 
maatregel niet nodig is omdat er alternatieve infrastructuur beschikbaar is, met name 
kabelnetten van concurrerende bedrijven en, in Spanje en Portugal, vergunningen voor 
draadloze abonneelijnen. 
In de meeste lidstaten worden diensten via ADSL-technologie aangeboden, maar alleen door 
de gevestigde exploitant, terwijl er geen verplichting is dat deze andere marktspelers toegang 
biedt. In Duitsland, Spanje en Finland bieden ook nieuwkomers diensten via ADSL. In 
Griekenland, Luxemburg en Portugal zijn er momenteel geen ADSL-diensten, in Nederland 
en Oostenrijk loopt een ADSL-proefproject. De Italiaanse NRI onderzoekt de mogelijkheid 
om de ADSL-dienst op te nemen in de verschillende opties voor het aansluitnet. Volgens 
recente inlichtingen wil de NRI in het Verenigd Koninkrijk ervoor zorgen dat als de 
gevestigde exploitant het aansluitnet geschikt maakt om ADSL aan te bieden, andere 
exploitanten tegen grootgebruikersvoorwaarden de beschikking krijgen over bepaalde 
producten zodat zij soortgelijke diensten via het netwerk van de gevestigde exploitanten 
kunnen aanbieden. In Frankrijk is aangekondigd dat er plannen zijn om nieuwkomers toegang 
te bieden tot de ADSL-diensten van de gevestigde exploitant. 
Digitale abonneelijnsystemen die zeer snelle toegang bieden via bestaande koperkabel. 
In het kader van de kennisgeving van hun voorgenomen fusie hebben Telia en Telenor toegezegd een reeks 
maatregelen te treffen om het aansluitnet te ontbundelen. 
28 
Een andere manier om meer concurrentie op het aansluitnet te introduceren is het draadloze 
aansluitnet. In de meeste lidstaten zijn vergunningen verleend (Duitsland, Spanje, Ierland, 
Portugal - operationeel vanaf 1 januari 2000, Finland en het Verenigd Koninkrijk) of lopen 
onderhandelingen. In Spanje zijn twee vergunningen voor draadloze aansluitnetten verleend 
aan nieuwkomers en heeft de overheid onlangs een aanbestedingsprocedure gestart voor nog 
eens zes vergunningen. In Oostenrijk is geen vergunning nodig; de frequentietoewijzing 
wordt spoedig verwacht. In Denemarken, Frankrijk en Nederland zullen in 2000 
vergunningen worden verleend; in Frankrijk zijn intussen al experimentele vergunningen 
verleend. In Zweden lopen momenteel eveneens voorlopige proeven, maar is nog geen 
aanvraag ingediend voor een permanente vergunning. Ook in België worden bij wijze van 
proef vergunningen verleend en wordt gewerkt aan een wetsontwerp om definitieve 
vergunningen te verlenen. Er is echter geen tijdschema meegedeeld, evenals voor 
Luxemburg. In Italië is vóór eind 1999 overleg gepland. In Griekenland zijn er geen plannen 
om vergunningen te verlenen voor een draadloos aansluitnet. 
Kabelnetten zijn eveneens een goede alternatieve lokale infrastructuur, met name wanneer 
zij niet in het bezit zijn van of worden gecontroleerd door de gevestigde exploitant. Er is dan 
ook een reden om te investeren in de nodige aanpassing van de kabelinfrastructuur om deze 
voor telecommunicatie geschikt te maken. In België, Luxemburg en Nederland is de 
penetratie van het kabelnet even groot als die van het spraaktelefonienet. In de meeste andere 
landen zijn er kabelnetten, doorgaans in stedelijke en dichtbevolkte gebieden. In België, 
Spanje, Nederland, Oostenrijk en het Verenigd Koninkrijk wordt al spraaktelefonie via het 
kabelnet aangeboden, hoewel grote delen van de bevolking hiervan nog verstoken zijn. Het 
feit dat kabelexploitanten de kabel meer gebruiken voor het leveren van internettoegang 
(data) dan voor spraaktelefonie is in Nederland een van de redenen geweest om te besluiten 
tot ontbundeling van het aansluitnet, aangezien slechts twee kabelexploitanten (die 25% van 
de bevolking bestrijken) momenteel lokale gesprekken aanbieden. Er is echter een 
samenwerking tussen vier kabelmaatschappijen aangekondigd waardoor de dekking zou 
worden verhoogd tot ongeveer 70%. Spraaktelefonie via de kabel wordt momenteel niet of 
slechts in zeer beperkte mate aangeboden in Denemarken, Duitsland, Griekenland, Frankrijk, 
Ierland, Luxemburg, Portugal, Finland en Zweden. In Italië is de penetratie van kabel TV 
vrijwel nul. In Ierland begint de concurrentie op het aansluitnet na de recente privatisering 
van een kabelmaatschappij van de grond te komen. 
4. SITUATIE OP DE MARKT VOOR TELECOMMUNICATIEDIENSTEN IN DE EU 
De bovenstaande analyse van de omzetting van het regelgevingspakket en de praktische 
toepassing van de beginselen daarvan sluit aan bij de marktgegevens in bijlage 4. Over het 
algemeen is duidelijk dat de geliberaliseerde regelingen die in de lidstaten zijn ingevoerd, 
leiden tot groei in alle marktsectoren, een sterke toename van het aantal nieuwe 
marktdeelnemers, een verdubbeling van het aantal interconnectieovereenkomsten voor het tot 
stand brengen van gesprekken in vaste netwerken, sterke dalingen van met name de tarieven 
voor interlokale en internationale gesprekken en van de tarieven voor nationale en 
internationale huurlijnen, met name voor digitale huurlijndiensten. De binnenlandse 
gesprekskosten voor particuliere gebruikers zijn de afgelopen twee jaar echter stabiel 
gebleven en de gesprekskosten voor zakelijke gebruikers zijn slechts licht gedaald. 
Bovendien laat een vergelijking van de prijzen van huurlijndiensten tussen lidstaten 
verschillen zien die in veel gevallen alleen kunnen worden toegeschreven aan het feit dat de 
29 
tarieven niet op de kosten georiënteerd zijn. Bovendien laat een vergelijking van de prijzen 
van internationale huurlijnen (half circuits) met die van nationale interlokale lijnen zien dat 
de prijzen voor de eerstgenoemde veel te hoog zijn. 
Markt voor telecommunicatiediensten 
De markt voor telecommunicatiediensten in de lidstaten (spraaktelefonie, mobiele telefonie, 
geschakelde datadiensten en huurlijndiensten) groeit zowel wat de omzet als wat het aantal 
abonnees betreft met een verwachte gemiddelde groei van ruim 6,5% in 199935. 
Hoewel de markt voor spraaktelefonie volwassen is, wordt voor 1999 een groei in waarde 
van gemiddeld 4,6% ten opzichte van vorig jaar verwacht. Hoewel de levering van 
basistelecommunicatiediensten in alle lidstaten grotendeels een feit is, neemt bovendien het 
aantal vaste lijnen per 100 inwoners nog steeds toe, wellicht als gevolg van de vraag naar 
particuliere tweede lijnen en Internet-aansluiting via ISDN. 
De mobiele markt blijft snel groeien en zal naar waarde in 1999 waarschijnlijk gemiddeld 
15,7%) toenemen, terwijl de gemiddelde penetratiegraad is toegenomen van 18% in 
augustus 1998 naar 36%. in augustus 1999. In sommige landen is het aantal mobiele abonnees 
vergelijkbaar met het aantal abonnees van de vaste dienst. 
De netwerkdiensten (geschakelde datadiensten en huurlijnen) zullen dit jaar naar 
verwachting 8,6%o groeien, terwijl internetdiensten waarvan de penetratiegraad in de 
lidstaten nog sterk uiteenloopt, aan een zeer snelle opmars bezig zijn: ramingen gebaseerd op 
het aantal Internet hosts per 1.000 inwoners laten een gemiddelde groei zien van ongeveer 
125% in de periode januari 1998 -juli 1999. 
Markt voor vaste telefonie 
In de periode augustus 1998 - augustus 1999 is het aantal exploitanten met een vergunning 
om vaste telefoniediensten aan het publiek aan te bieden, drastisch toegenomen. In die 
periode zijn meer dan 260 vergunningen verleend en is het aantal exploitanten met een 
vergunning per miljoen inwoners toegenomen van 1,7 naar 2,5. Het totale aantal exploitanten 
dat thans werkelijk diensten aanbiedt, is als volgt: 223 op de markt voor lokale gesprekken; 
244 op de markt voor interlokale gesprekken (tegen 195 in 1998) en 280 op de markt voor 
internationale gesprekken (166 in 1998). 
Behalve in Portugal en Griekenland36, heeft de gehele bevolking in de Unie thans de keuze uit 
meer dan één exploitant voor interlokale en internationale gesprekken en in zeven landen 
(Denemarken, Ierland, Nederland, Oostenrijk, Finland, Zweden, Verenigd Koninkrijk) ook 
uit meerdere exploitanten voor plaatselijke gesprekken. 
De aanwezigheid van concurrentie op de markt wordt steeds duidelijker op de markten voor 
interlokale en internationale gesprekken, waar nieuwkomers sterk aanwezig zijn: in één land 
35 Variaties in marktwaarden worden uitgedrukt in nominale waarden. Bron: EITO (European Information 
Technology Observatory) 1999. 
36 Portugal en Griekenland moeten respectievelijk op 1 januari 2000 en 31 december 2000 volledige 
liberalisering hebben doorgevoerd. 
30 
(Verenigd Koninkrijk) wordt hun marktaandeel voor internationale gesprekken geraamd op 
45%; in vier landen (Denemarken, Duitsland, Nederland, Zweden) op 30-37%; in twee landen 
(Italië, Finland) op 10-15% en in zes landen (België, Spanje, Frankrijk - voor de lokale, 
nationale en internationale markt samen, Ierland, Luxemburg, Oostenrijk) minder dan 5%. 
De concurrentie wordt nu ook effectief op de markt voor lokale gesprekken als gevolg van de 
mogelijkheid om een lokale carrier te kiezen en de ontbundeling van het aansluitnet. In vijf 
landen (België, Denemarken, Duitsland, Nederland, Oostenrijk) hebben nieuwkomers een 
geraamd marktaandeel tot 5%. In het UK, waar liberalisering al in het midden van de jaren 
tachtig is ingevoerd, hebben alternatieve exploitanten thans een aandeel van 18% op de markt 
voor lokale gesprekken. 
Mobiele markt 
Het totale aantal mobiele vergunningen is toegenomen van 77 nationale vergunningen in 
1989 tot 94 (analoog, GSM, DCS). Slechts twee exploitanten met een vergunning zijn nog 
niet actief op de markt. Het aantal mobiele exploitanten dat op nationaal niveau digitale 
mobiele diensten aanbieden bedraagt thans 52 en in alle lidstaten kan ten minste 95% van de 
bevolking uit meerdere exploitanten kiezen. 
Het marktaandeel van nieuwkomers neemt toe en in twee landen (Duitsland, Verenigd 
Koninkrijk) zijn nieuwe exploitanten thans de marktleiders. In zes andere landen (België, 
Spanje, Ierland, Italië, Luxemburg, Finland) hebben nieuwkomers thans een aandeel van 
30-40% van de totale mobiele markt; in vier (Griekenland, Nederland, Oostenrijk, Zweden) 
bedraagt dit aandeel 40-45%; en in twee (Frankrijk, Portugal) meer dan 50%. Op de digitale 
markt hebben de nieuwkomers een hoger aandeel en in zeven landen (Denemarken, 
Griekenland, Frankrijk, Nederland, Oostenrijk, Portugal, Zweden) hebben nieuwkomers een 
aandeel van meer dan 45% van de digitale mobiele markt. 
Vaste netwerkdiensten 
In de periode van augustus 1998 tot augustus 1999 is het aantal exploitanten met een 
vergunning om netwerkdiensten aan te bieden, met meer dan 400 gestegen en is het aantal 
exploitanten met een vergunning per miljoen inwoners toegenomen van 1,4 tot 2,5. Er zijn 
thans veel exploitanten actief op de markt: 375 op de markt voor lokale netwerkdiensten; 194 
op de markt voor interlokale netwerkdiensten (tegen 173 in 1998) en 187 op de markt voor 
internationale netwerkdiensten (tegen 162 in 1998). 
Interconnectie 
Er zijn thans 820 interconnectie-overeenkomsten voor het tot stand brengen van gesprekken 
op vaste netwerken37, bijna het dubbele van het totaal van vorig jaar, 442. 
Over het algemeen zijn de voorwaarden voor gesprekstotstandbrenging op vaste netwerken 
op de voornaamste Europese markten concurrerend. Wat vast naar vast interconnectie betreft 
is niet alleen het aantal landen met interconnectietarieven die hoger zijn dan die volgens de 
Vast naar vast en mobiel naar vast samen. 
31 
beste praktijk38 aanzienlijk gedaald (bijvoorbeeld van 9 naar 5 voor interconnectie op lokaal 
niveau) ook de afwijking is percentsgewijs veel lager: de gemiddelde afwijking voor landen 
waar de tarieven hoger liggen dan de beste praktijk, bedraagt 28% voor interconnectie op 
lokaal niveau (73% vorig jaar), 13% voor single transit (67% vorig jaar) en 27% voor doublé 
transit (102% vorig jaar). 
Hetzelfde geldt min of meer voor de tarieven voor mobiel naar vast, waarvoor over het 
algemeen dezelfde voorwaarden gelden. Op dit ogenblik zijn er alleen in Spanje en Ierland 
nog verschillen tussen de tarieven voor vast naar vast en mobiel naar vast; de NRI's in deze 
landen zijn echter van plan hiervoor in de nabije toekomst dezelfde voorwaarden in te voeren. 
Eindgebruikerstarieven van de gevestigde exploitanten 
Onder druk van de concurrentie gaan steeds meer exploitanten ertoe over tarieven per 
seconde in rekening te brengen, die transparanter en eerlijker zijn vanuit het oogpunt van de 
consument en concurrent. In 1997 pasten slechts vijf gevestigde exploitanten de tarifering per 
seconde toe, in 1998 zeven en in augustus 1999 tien. 
Het proces van tariefherstructurering is, zoals in hoofstuk 3 vermeld, in een aantal lidstaten 
gaande: de afgelopen twee jaar zijn de prijzen per lokaal gesprek van tien minuten nominaal 
met gemiddeld 4% per jaar gestegen, terwijl de prijzen voor regionale en interlokale 
gesprekken met respectievelijk 7% en 15% zijn gedaald. De afgelopen twee jaar zijn de 
kosten van een gemiddelde internationaal gesprek jaarlijks met 21% gedaald voor 
particuliere gebruikers en met 13% voor zakelijke gebruikers. De prijzen van internationale 
gesprekken van tien minuten zijn met 17% gedaald voor gesprekken met aangrenzende 
landen, met 8% voor gesprekken naar verder verwijderde Europese landen, met 23% naar 
de VS en met 11% naar Japan. 
De jaarlijkse uitgaven aan nationale gesprekken zijn de afgelopen twee jaar min of meer 
stabiel gebleven voor de gemiddelde particuliere gebruiker, terwijl voor de zakelijke 
gebruikers de prijzen met 4,2% per jaar zijn gedaald. 
En vergelijking met een belangrijke Amerikaanse exploitant39 laat zien dat de prijs van lokale 
gesprekken in Europa nog steeds hoger is dan in de VS (EU-tarieven voor een gesprek van 
drie minuten zijn driemaal zo hoog als die in de VS) maar dat het verschil veel kleiner is voor 
lokale gesprekken van tien minuten (20% hoger), terwijl voor regionale en interlokale 
gesprekken de tarieven van de Amerikaanse exploitant hoger zijn dan het EU-gemiddelde. 
Internationale gesprekken van de EU naar de VS kosten tweemaal zoveel als gesprekken van 
de VS naar de EU, terwijl een vergelijking met de gevestigde Japanse exploitant40 leert dat 
internationale gesprekken vanuit Europa 70% goedkoper zijn dan die vanuit Japan. 
Zie aanbeveling van de Commissie inzake interconnectieprijzen in een geliberaliseerde omgeving (deel 1). 
De "beste praktijkprijzen" voor 1999 zijn 0,5 - 1,0 euro/100 per minuut voor lokale interconnectie, 0,8 -
1,6 euro/100 per minuut voor single transit interconnectie en 1,5 - 2,3 euro/100 per minuut voor doublé 
transit. 
Cijfers voor Nynex/Bell Atlantic, die als zuiver illustratief moeten worden beschouwd en voor andere 
exploitanten anders zijn. 
NTT 
32 
Nationale huurlijnen 
Het gemiddelde tarief voor nationale huurlijnen is van augustus 1996 tot augustus 1999 
gestaag gedaald. De gemiddelde standaard eindgebruikerstarieven voor digitale 
huurlijndiensten hebben zich als volgt ontwikkeld: voor 64 Kbit/s huurlijnen een prijsdaling 
van 45% voor 50 km en 200 km lijnen en 28% voor 2 km lijnen, voor 2 Mbit/s huurlijnen een 
prijsdaling van 45% voor 50 km en 200 km lijnen en 35% voor 2 km lijnen. De prijsdaling 
van analoge circuits (M.1020) van 50 km en 200 km was met ongeveer 17% wat 
bescheidener. 
Een vergelijking van de huurlijntarieven die de gevestigde exploitanten op 
1 augustus 1999 in rekening brachten, laat evenwel zien dat dezelfde dienst tegen zeer 
uiteenlopende prijzen kan worden aangeboden, hetgeen niet verdedigbaar lijkt, zelfs als 
verschillende onderliggende kosten worden geaccepteerd. 
Internationale huurlijnen 
Het gemiddelde tarief voor internationale huurlijnen is van augustus 1996 tot augustus 1999 
gedaald. De gemiddelde eindgebruikerstarieven voor digitale huurlijndiensten in de EU 
hebben zich als volgt ontwikkeld: het gemiddelde standaardtarief voor 
64 Kbit/s-verbindingen met Europese landen en de VS is met meer dan 30% gedaald, het 
gemiddelde tarief voor 2 Mbit/s-verbindingen met Europese landen en de VS is met 22% tot 
29% gedaald. De prijsdaling voor analoge circuits (M.1020) was bescheidener, met 3% tot 
9% voor verbindingen met Europese landen en de VS. 
Het prijsniveau per 1 augustus 1999 is echter nog tamelijk hoog in vergelijking met de 
prijs voor vergelijkbare nationale diensten. Het gemiddelde standaard 
grootgebruikerstarief voor 2 Mbit/s internationale half circuits is bijvoorbeeld 7 tot 14 
keer zo hoog als dat voor nationale circuits van 200 km. 
De levering van nationale en internationale circuits met een hoge capaciteit (34 en 
155 Mbit/s) is nog in ontwikkeling en voor deze diensten zijn slechts in een paar lidstaten 
standaardtarieven beschikbaar. In de meeste gevallen worden deze tarieven, in ieder geval 
voor 155 Mbit/s-circuits, alleen per geval vermeld. 
5. CONCLUSIES EN PRINCIPES DIE IN AANMERKING MOETEN WORDEN GENOMEN IN HET 
DOCUMENT OVER DE HERZIENING VAN 1999 
Uit de analyse die de Commissie heeft verricht van de nationale wetgeving, de toepassing 
daarvan door de nationale instanties en de marktgegevens, blijkt duidelijk dat minder dan 
twee jaar nadat de volledige liberalisering in werking is getreden, de toepassing van het 
regelgevingspakket voor telecommunicatie over het algemeen een succes is en blijft. 
Gezien haar taak als hoedster van het Verdrag en als instelling die verantwoordelijk is voor de 
procedures om de naleving van de richtlijnen te waarborgen, dient de Commissie zich echter 
in verslagen als het onderhavige vooral te richten op die aspecten van de praktische 
toepassing van de regelgeving in de lidstaten die niet in overeenstemming zijn met het 
regelgevingskader. In dit verband hebben zowel nieuwe marktdeelnemers als regelgevers bij 
de opstelling van dit rapport de taak van de Commissie wat betreft het waarborgen van de 
33 
naleving van het regelgevingskader onderschreven. Bij het opstellen van de mededeling over 
de herziening van het regelgevingskader dient de Commissie lering te trekken uit het verleden 
als uitgangspunt voor het uitstippelen van de regelgeving voor het eerste decennium van het 
nieuwe millennium en daarna. De kritische kanttekeningen in dit verslag moeten in dat licht 
worden gelezen. In dit verband is er een aantal boodschappen; de daarmee 
overeenstemmende voorstellen van de Commissie voor eventuele reparatiemaatregelen 
zijn beschreven in de mededeling over de herziening. 
Betere harmonisatie 
Hoewel de totstandbrenging van een interne markt voor telecommunicatiediensten op basis 
van het huidige regelgevingskader voorspoedig verloopt, worden het aanbieden van 
pan-Europese diensten en grensoverschrijdende investeringen nog steeds belemmerd doordat 
de Europese richtlijnen slechts in vrij weinig harmonisatie voorzien, met name wat betreft de 
vergunningsregeling en in mindere mate de interconnectieregeling. Het is duidelijk dat door 
alle segmenten van de markt een enorme druk wordt uitgeoefend om maatregelen te treffen 
(zie hieronder). 
Uniforme implementatie 
De ervaring met de implementatie van het huidige regelgevingskader laat zien dat er zelfs 
waar de richtlijnen tamelijk strikt zijn geformuleerd, aanzienlijke verschillen zijn in de wijze 
waarop de beginselen in de lidstaten worden toegepast. Er zijn al mechanismes om 
uniformiteit te bewerkstelligen, bijvoorbeeld het Comité op hoog niveau van nationale 
overheidsdiensten en regelgevende instanties en de comités voor Open Network Provision en 
vergunningverlening. Bij de regelgevers en de marktdeelnemers leeft evenwel het gevoel dat 
deze coördinatie dient te worden verbeterd. 
NRI's 
Ten overvloede dient hier nog eens te worden opgemerkt dat de NRI's de pijler zijn waarop 
de volledige en uniforme implementatie van het regelgevingspakket berust. Om effectief te 
kunnen functioneren hebben zij krachtige steun nodig vanuit de nationale regelgeving. Dit 
betekent ook dat zij de nodige financiële en personele middelen ter beschikking moeten 
hebben en dat de juridische en politieke omkadering hen in staat moet stellen de opgelegde 
taken uit te voeren. 
Het feit dat de NRI's in de verschillende lidstaten sterk verschillen is het resultaat van de 
verschillende juridische en administratieve culturen waarin zij gegrondvest zijn. Deze 
verscheidenheid is een natuurlijk en welkom onderdeel van de cultuur van de Unie. 
Momenteel vindt coördinatie tussen de regelgevende instanties plaats door middel van de 
groep van onafhankelijke regelgevers waardoor de uniformiteit van de implementatie wordt 
verbeterd. Er vindt echter geen benchmarking plaats van bijvoorbeeld het toezicht op de 
kostentoerekening van de gevestigde exploitant, de goedkeuring van het 
referentie-interconnectieaanbod, overlegprocedures, responsietijden of de rapportage over de 
kwaliteit van de dienst of consumentenklachten. 
De verschillen in de manier waarop de NRI's zijn georganiseerd komen ook tot uiting in de 
procedures voor beroep tegen hun besluiten. Ook deze vinden hun oorsprong in de juridische 
34 
en administratieve culturen van de lidstaten en zijn soms langdurig en kunnen afhankelijk zijn 
van een beroepsinstantie die wellicht niet gekwalificeerd is om de technische complexiteit 
van telecommunicatie vraagstukken te onderzoeken. Bovendien kunnen beroepsprocedures 
een opschortend effect hebben, hetgeen op een markt die in snelle ontwikkeling is nadelige 
gevolgen kan hebben voor de belangen van met name nieuwkomers, evenals langdurige 
termijnen bij het verschaffen van duidelijkheid over de toepasselijke regelgeving in het 
algemeen. 
Ook zijn er verschillen in de manier waarop de regelgevende bevoegdheden zijn verdeeld 
tussen ministeries, regelgevende organen, nationale mededingingsautoriteiten en soms andere 
instanties die verantwoordelijk zijn van bijvoorbeeld de regulering van de tarieven. Dit kan 
leiden tot conflicten of in ieder geval een administratieve belemmering vormen voor 
nieuwkomers. Ook zijn er verschillen in de wijze waarop de verantwoordelijkheid voor de 
afhandeling van klachten van de consument is geregeld, waardoor de consument geen 
zekerheid heeft over de bescherming van zijn rechten. 
Vergunn ingverlen ing 
Pan-Europese exploitanten met inbegrip van satellietexploitanten staven hun argumenten 
voor een betere harmonisatie van de vergunningsregeling op Europees niveau door te wijzen 
op de grote verschillen in procedures, geldigheidstermijnen, vergoedingen, classificatie van 
de exploitanten waarmee zij te maken hebben en zeker niet in de laatste plaats het probleem 
om aanvragen in te dienen in de elf officiële talen van de Gemeenschap. 
Vrijwel alle exploitanten zijn tegen zware regelingen om de voor de hand liggende reden dat 
deze duur en tijdrovend zijn en discriminerend kunnen werken. De ervaring in de lidstaten 
waar reeds een lichte regeling geldt, leert dat deze succesvol functioneren, goed aansluiten bij 
een geliberaliseerde markt en de regelgevingstaken van de NRI's verlichten. 
De huidige regels voor vergoedingen voor vergunningen en het beginsel dat deze alleen de 
kosten van de vergunningverlening mogen dekken, worden ook op uiteenlopende wijze in de 
lidstaten toegepast. Hierover heeft geen benchmarking plaatsgevonden. 
Interconnectie 
In dit rapport wordt naar voren gebracht dat de bevoegdheden van de regelgever die 
momenteel in het regelgevingskader zijn neergelegd niet altijd op nationaal niveau aan de 
NRI's worden toegekend of in sommige gevallen wel bestaan, maar niet worden gebruikt. Dit 
geldt met name voor de bevoegdheid om rechtstreeks in te grijpen in interconnectie­
onderhandelingen zonder dat de betrokken partijen daarom vragen. Sommige regelgevers 
voeren aan dat de nadruk die in het regelgevingskader wordt gelegd op commerciële 
onderhandelingen (en in nationaal verband op de vrijheid om overeenkomsten aan te gaan) en 
het recht van de partijen om de regelgever te verzoeken tussenbeide te komen, een dergelijke 
bevoegdheid overbodig maken. Dit standpunt wordt niet gedeeld door de over het algemeen 
zwakker geplaatste partijen bij die onderhandelingen, d.w.z. nieuwkomers met een 
verwaarloosbare macht op de markt. De richtlijnen schrijven de NRI's momenteel niet voor 
om exploitanten met een aanmerkelijke macht op de markt boetes op te leggen als zij nalaten 
tijdig met een referentie-interconnectieaanbod te komen of interconnectieovereenkomsten aan 
te gaan. 
35 
De kostentoerekening van de gevestigde exploitanten in verband met de tarifering van 
interconnectie vormt een groot probleem. Er blijkt een grote lacune te zijn in de regelgeving 
op nationaal niveau en in de door de NRI's toegepaste praktijken in verband met de 
kostentoerekening, niet alleen voor interconnectie maar ook voor de levering van huurlijnen 
en spraaktelefonie, met name in het laatste geval als het erom gaat de tarieven op de juiste 
wijze te herstructureren. Als gevolg zijn in een aantal lidstaten de prijzen uitgehold. Bij het 
implementatieproces is gebleken dat benchmarking op EU-niveau een effectief middel is om 
de interconnectietarieven te verlagen. Daarnaast hebben verschillende lidstaten benchmarking 
met de tarieven in de EU en daarbuiten gebruikt als leidraad voor hun nationale 
interconnectietarieven. De benchmarkingactiviteiten van de Commissie zullen in ieder geval 
worden voortgezet zolang het huidige regelgevingspakket van kracht is. 
Universele dienst 
Hoewel er momenteel slechts één fonds voor de universele dienstverlening operationeel is, 
blijkt uit de evaluatie van de implementatie dat de exploitanten in de lidstaten waar 
waarschijnlijk financieringsmechanismen zullen worden ingevoerd, zich zorgen maken. De 
meeste zien financieringsmechanismen als een belemmering voor de toegang tot de markt en 
achten zich in veel gevallen in staat om op hun werkterrein op concurrerende grondslag een 
universele dienst aan te bieden. Er moet dan ook voor worden gezorgd dat de reële 
nettokosten van de universele dienstverlening nauwkeurig worden bepaald, met bijzondere 
aandacht voor de niet tastbare voordelen van de levering van de universele dienst. Wat betreft 
de vraag welke categorieën exploitanten via financieringsmechanismen een bijdragen moeten 
leveren, moet rekening worden gehouden met de huidige en verwachte groei van de mobiele 
markt. 
Bovendien kan, waar de tarieven volledig zijn geherstructureerd en geen toegangsdeficit 
overblijft, de universele dienst worden gerealiseerd op basis van tariefregelingen voor kleine 
gebruikers zonder dat het nog nodig is heffingen in verband met de universele dienst op te 
leggen die een potentiële belemmering vormen voor de toegang tot de markt. 
Bij de implementatie van het huidige regelgevingskader moet uiteraard rekening worden 
gehouden met de rechten van de consument, met name wat betreft transparantie van 
informatie en schadeloosstelling. In specifieke gevallen zoals gebrek aan transparantie in de 
tariefstructuren of oneerlijke contractuele voorwaarden zouden de lidstaten het huidige 
regelgevingskader doeltreffender kunnen toepassen en beter gebruik kunnen maken van de 
bestaande horizontale communautaire wetgeving inzake consumentenbescherming. 
Een belemmering voor de interne markt vloeit voort uit het feit dat het Europese 
alarmnummer 112 weliswaar in alle lidstaten beschikbaar is en door de exploitanten op ruime 
schaal bekend is gemaakt, maar dat de consument niet weet dat dit ook in andere landen van 
de Unie bestaat. Ook dit probleem kan binnen het huidige regelgevingskader worden 
aangepakt. 
Betere coördinatie met de toepassing van de mededingingsvoorschriften 
Uit de commentaren die bij het opstellen van het verslag werden ontvangen over 
huurlijntarieven of onvoldoende herstructurering van de tarieven voor het aansluitnet, blijkt 
dat nieuwe marktspelers ondanks het feit dat de bepalingen van de sectorspecifieke wetgeving 
36 
ISSN 0254-1513 
COM(1999)537def. 
DOCUMENTEN 
NL 15 16 08 17 
Catalogusnummer: CB-CO-99-585-NL-C 
Bureau voor officiële publikaties der Europese Gemeenschappen 
L-2985 Luxemburg