TOELICHTING

1.ACHTERGROND VAN HET VOORSTEL

•Motivering en doel van het voorstel

Het Verenigd Koninkrijk van Groot-Brittannië en Noord-Ierland (“Verenigd Koninkrijk”) hebben de Europese Unie (“EU”) en de Europese Gemeenschap voor Atoomenergie (“Euratom”) – hierna “de Unie” genoemd – op 1 februari 2020 verlaten. Op die datum is het terugtrekkingsakkoord tussen de Unie en het Verenigd Koninkrijk in werking getreden. Dit akkoord zorgt voor een ordelijk vertrek van het Verenigd Koninkrijk en voor rechtszekerheid in belangrijke zaken als de rechten van de burgers, de financiële afwikkeling en het vermijden van een harde grens op het eiland Ierland.

Overeenkomstig het terugtrekkingsakkoord is een overgangsperiode overeengekomen, die loopt tot en met 31 december 2020 en waarin er zowel in de EU als in het Verenigd Koninkrijk voor wordt gezorgd dat de voorwaarden voor burgers, consumenten, ondernemingen, beleggers, studenten en onderzoekers ongewijzigd blijven (“business as usual”). De EU en het Verenigd Koninkrijk hebben onderhandeld over een nieuw kader voor de onderlinge betrekkingen op grond van de politieke verklaring waarover de EU en het Verenigd Koninkrijk overeenstemming hebben bereikt.

Doordat het Verenigd Koninkrijk na afloop van de overgangsperiode niet meer deelneemt aan het beleid van de Unie, zullen er, ongeacht het soort toekomstige overeenkomst, onvermijdelijk belemmeringen ontstaan voor de handel in goederen en diensten en voor grensoverschrijdende mobiliteit en uitwisselingen, die voorheen niet bestonden. Dit zal in beide richtingen geschieden: van het Verenigd Koninkrijk naar de Unie en van de Unie naar het Verenigd Koninkrijk.

Op basis van de decennia van nauw partnerschap binnen de EU is er een belangrijke onderlinge afhankelijkheid op economisch, commercieel en sociaal vlak tussen het Verenigd Koninkrijk, enerzijds, en de EU-lidstaten, anderzijds. Daarom zullen na afloop van de overgangsperiode – ondanks de voorbereidingsmaatregelen die zowel door de Commissie als door de lidstaten zijn genomen – veel economische sectoren en bedrijven, met name ondernemingen met een aanzienlijke blootstelling aan het Verenigd Koninkrijk, moeilijkheden ondervinden als gevolg van het verlies van een gemakkelijker toegang tot zijn markt, of anderszins te maken hebben met complexere economische en handelsbetrekkingen. Dit kan leiden tot banenverlies. Tegen deze achtergrond kunnen de lidstaten besluiten de negatieve gevolgen tegen te gaan door specifieke steunregelingen in te voeren om getroffen regio’s en bedrijven te helpen bij het omgaan met veranderingen of door maatregelen in te voeren om de werkgelegenheid te behouden. Een van de sectoren die het zwaarst zou worden getroffen, is de visserijsector als gevolg van de uit de terugtrekking resulterende beperking van de visserijactiviteiten.

Ook overheidsdiensten van de lidstaten worden getroffen omdat zij extra infrastructuur en faciliteiten moesten opzetten en extra personeel moesten aanwerven. Op het gebied van douane en indirecte belastingen hebben sommige nationale overheden bijvoorbeeld aanzienlijke investeringen gedaan in infrastructuur en personeel, vooral in de lidstaten die de belangrijkste punten van binnenkomst en vertrek zijn voor de handel van de Europese Unie met het Verenigd Koninkrijk. Voor sanitaire en fytosanitaire controles hebben de lidstaten nieuwe grensinspectieposten moeten inrichten of bestaande grensinspectieposten moeten uitbreiden op punten van binnenkomst van invoer uit het Verenigd Koninkrijk in de EU. Het is mogelijk dat de lidstaten de controlemaatregelen op zee en in havens moeten opvoeren met het oog op aanvullende monitoring en inspectie. De overheden van de lidstaten hebben de regels voor de afgifte van certificaten en vergunningen voor producten, vestigingseisen, etikettering en merking moeten aanpassen en specifieke bewustmakingsmaatregelen in verband met de gevolgen van de terugtrekking voor burgers en bedrijven moeten overwegen en actualiseren.

Sinds het referendum in het Verenigd Koninkrijk in 2016 bereiden de lidstaten en de EU zich zowel op politiek als op economisch vlak actief voor op de terugtrekking. Zij hebben voorbereidingsmaatregelen genomen om rekening te houden met de mogelijke gevolgen van de terugtrekking van het Verenigd Koninkrijk uit de Unie voor alle betrokken belanghebbenden. De Commissie heeft alle betrokken actoren herhaaldelijk opgeroepen de nodige maatregelen te nemen om de potentiële gevolgen te voorkomen of te beperken. Ondanks de reeds genomen of geplande maatregelen is de terugtrekking van het Verenigd Koninkrijk uit de Unie voor alle lidstaten een ongekende situatie die specifieke, gerichte en snelle acties vereist. Er mag redelijkerwijs van worden uitgegaan dat sommige lidstaten, regio’s en sectoren, als gevolg van de bijzonder nauwe economische en handelsbetrekkingen die gedurende de 47 jaar EU‑lidmaatschap van het Verenigd Koninkrijk met de lidstaten zijn ontwikkeld, meer gevolgen zullen ondervinden van de terugtrekking en naar verwachting economische en financiële verliezen die nog niet kunnen worden gekwantificeerd, zullen lijden. Deze bijkomende acties zullen waarschijnlijk aanzienlijke gevolgen hebben voor de overheidsuitgaven, vooral op korte termijn en in de meest getroffen lidstaten en regio’s, waardoor dringend extra overheidsfinanciering nodig is om deze gevolgen op te vangen, met name in de eerste jaren na de terugtrekking.

Daarom voorzien de conclusies van de Europese Raad, waarover tijdens zijn buitengewone bijeenkomst van 17‑21 juli 2020 overeenstemming is bereikt, in de oprichting van een nieuwe speciale reserve voor aanpassing aan de brexit (“de reserve”) binnen de speciale instrumenten die buiten de in het meerjarige financiële kader vastgestelde maxima van de EU-begroting vallen, “om onvoorziene en nadelige gevolgen in de zwaarst getroffen lidstaten en sectoren te ondervangen”. De Europese Raad heeft de Commissie verzocht een voorstel in te dienen.

De bij deze verordening opgerichte reserve zal steun verlenen aan lidstaten, regio’s en sectoren, met name die welke het zwaarst getroffen worden door de negatieve gevolgen van de terugtrekking van het Verenigd Koninkrijk uit de Unie, waardoor de impact ervan voor de economische, sociale en territoriale samenhang wordt beperkt. De reserve zal financiële bijdragen leveren om de extra overheidsuitgaven van de lidstaten geheel of gedeeltelijk te dekken, met name de lidstaten die het meest afhankelijk zijn van de economische en handelsbetrekkingen met het Verenigd Koninkrijk, voor maatregelen die rechtstreeks verband houden met de terugtrekking. De reserve vormt een aanvulling op andere bestaande instrumenten die beschikbaar zijn in het kader van NextGenerationEU en de volgende langetermijnbegroting van de EU.