over de door de secretaris-generaal van de Verenigde Naties in New York georganiseerde top over klimaatactie 2019

Inleiding

De klimaatverandering is een belangrijke uitdaging voor onze generatie en de EU heeft het voortouw genomen bij de onderhandelingen over een multilateraal kader om deze wereldwijde uitdaging aan te gaan. In 2015 heeft de EU-diplomatie een leidende rol gespeeld bij de totstandkoming van de historische en wereldomvattende Klimaatovereenkomst van Parijs. 195 landen werden het eens over een eenvoudig doel: een gezondere planeet en meer welvarende, moderne en rechtvaardige samenlevingen aan de toekomstige generaties na te laten. Voor het eerst hebben de Verenigde Naties zich verzekerd van bijdragen van alle landen om de uitstoot van broeikasgassen te beperken. Alle landen die wereldwijd de meeste broeikasgassen uitstoten, hebben zich bij de Overeenkomst van Parijs aangesloten, met inbegrip van China, dat alleen al goed is voor meer dan een kwart van de wereldwijde emissies. De Overeenkomt van Parijs stelt zich tot doel de gemiddelde temperatuurstijging op aarde tot ruim minder dan 2 °C te beperken, waarbij een limiet van 1,5 °C wordt nagestreefd. Er wordt op toegezien dat de partijen bij de Overeenkomst hun verbintenissen nakomen door middel van een robuust systeem voor transparantie dat de vorderingen bij de uitvoering van hun bijdragen op de voet volgt. Bovendien verplicht de Overeenkomst de partijen het ambitieniveau van hun bijdragen elke vijf jaar te verhogen in het licht van de meest recente wetenschap.

De EU heeft intern met spoed en besluitvaardigheid gehandeld om concrete maatregelen te nemen om de verbintenissen van de Overeenkomst van Parijs na te komen. Bij het aantreden van deze Commissie bijna vijf jaar geleden heeft voorzitter Juncker – als een duidelijke prioriteit om de klimaatverandering aan te pakken – het voornemen geformuleerd een veerkrachtige Europese energie-unie met een toekomstgericht beleid inzake klimaatverandering tot stand te brengen met het oog op een billijke en rechtvaardige transitie naar een moderne, klimaatneutrale en concurrerende economie, waarbij tegelijkertijd kansen voor nieuwe banen en duurzame groei worden gecreëerd. Klimaatactie is ook van fundamenteel belang om alle 17 doelstellingen voor duurzame ontwikkeling te verwezenlijken.

Als gevolg van dit beleid is de EU nu de enige grote economie ter wereld die de verbintenissen in het kader van de Overeenkomst van Parijs volledig in wetgeving heeft omgezet, en de EU zal met het oog op een klimaatneutrale economie inspanningen blijven leveren om haar broeikasgasemissies tegen 2030 met ten minste 40 % te verminderen.

De EU beschikt vandaag duidelijk over het meest omvangrijke en ambitieuze wetgevingskader, dat wordt geschraagd door haar al lang bestaande democratische en inclusieve besluitvormingsproces. De EU maakt met succes de transitie naar een klimaatneutrale economie: tussen 1990 en 2017 is de uitstoot van broeikasgassen in de EU met 23 % gedaald, terwijl de economie met 58 % is gegroeid. Naarmate onze internationale partners hun inspanningen met het oog op de transitie naar een klimaatneutrale economie intensiveren, groeit de belangstelling voor het model en de beleidsmaatregelen van de EU, wat uitstekende mogelijkheden biedt voor beleidssamenwerking en economische diplomatie.

Ondanks veranderingen in het beleid als gevolg van binnenlandse politieke cycli, met name in de Verenigde Staten, blijft de wereldwijde steun voor de Overeenkomst van Parijs sterk en scharen alle grote economieën – op één na – zich nog steeds achter de Overeenkomst. Het is echter duidelijk dat de wereldwijde transitie die nodig is om de doelstellingen van Parijs te halen, zich niet snel genoeg voltrekt. De meest recente wetenschappelijke verslagen (en met name het Intergovernmental Panel on Climate Change Special Report on Global Warming of 1.5°C) bevestigen dat de eerste ronde van de bijdragen van de partijen tot de Overeenkomst van Parijs niet volstaat om de doelstellingen van de Overeenkomst te verwezenlijken. Als gevolg van deze ontwikkelingen neemt de bezorgdheid van de bevolking toe en pleiten de burgers voor meer ambitieuze en doortastende maatregelen op het gebied van klimaatverandering, zoals blijkt uit de recente Europese verkiezingen en de Eurobarometer-enquête over klimaatverandering.

Tegen deze achtergrond organiseert de secretaris-generaal van de Verenigde Naties, António Guterres, op 23 september 2019 – de dag vóór de opening van de Algemene Vergadering van de VN – een top over klimaatactie in New York. De top zal op 24 en 25 september worden gevolgd door de VN-top over de doelstellingen voor duurzame ontwikkeling.

De top over klimaatactie heeft tot doel de ambities ten aanzien van het klimaat aan te scherpen en de uitvoering van de Overeenkomst van Parijs te versnellen. De top heeft met name tot doel de partijen aan te moedigen het ambitieniveau van hun bestaande bijdragen ter vermindering van de emissies te verhogen en langetermijnstrategieën voor te leggen met het oog op de vergadering van de Conferentie van de partijen (bij de Overeenkomst van Parijs) eind 2020. De top biedt niet alleen de staatshoofden en regeringsleiders een belangrijke gelegenheid om de tot dusver geboekte vooruitgang en hun plannen om hun ambities aan te scherpen voor te stellen, maar stelt ook subnationale regeringen, bedrijven, openbare en particuliere financiers en het maatschappelijk middenveld in de gelegenheid sterke markt- en politieke signalen uit te zenden en een impuls te geven aan de “race naar de top”. De secretaris-generaal van de Verenigde Naties, António Guterres, heeft alle staatshoofden en regeringsleiders opgeroepen de top bij te wonen en hij heeft tegelijkertijd benadrukt: “Kom niet met een toespraak maar met een plan”.

De Europese Unie zet zich in om de ambities ten aanzien van het klimaat versneld uit te voeren

De EU en de lidstaten zijn trouw aan hun verbintenis om multilaterale maatregelen op wetenschappelijke basis te nemen en bereiden zich actief voor om begin 2020 een EU-langetermijnstrategie goed te keuren en bekend te maken met als doel uiterlijk in 2050 tot klimaatneutraliteit te komen. Het streefdoel van de Overeenkomst van Parijs is dat alle deelnemende regeringen uiterlijk in 2020 dergelijke strategieën voorleggen. Om de EU-langetermijnstrategie voor te bereiden en ervoor te zorgen dat alle EU-lidstaten de visie kunnen analyseren en internaliseren, heeft de Europese Commissie al in november 2018 op het verzoek van de Europese Raad gereageerd met de mededeling “Een schone planeet voor iedereen”. Het afgelopen jaar is deze mededeling het onderwerp geweest van een diepgaande democratische discussie op Europees, nationaal en lokaal niveau. Naast het EU-niveau moeten de EU-lidstaten ook hun eigen nationale langetermijnstrategieën voorbereiden in het kader van de verordening betreffende de governance van de energie-unie.

Een grote meerderheid van de EU-lidstaten heeft de EU-doelstelling van klimaatneutraliteit tegen 2050 al onderschreven en er worden verdere besprekingen gevoerd om de komende maanden tot een consensus te komen. De Europese Raad heeft de Raad en de Commissie verzocht om de werkzaamheden met betrekking tot de voorwaarden, de stimuleringsmaatregelen en het vereiste kader voor de transitie naar een klimaatneutrale EU vooruit te schuiven. De Europese Raad zal voor het einde van het jaar de laatste hand leggen aan richtsnoeren, zodat de EU-langetermijnstrategie begin 2020 kan worden voorgelegd aan het Raamverdrag van de Verenigde Naties inzake klimaatverandering (UNFCCC). De Europese Raad heeft ook de Europese Investeringsbank verzocht haar activiteiten ter ondersteuning van klimaatactie op te voeren. Het Europees Parlement, het Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio’s hebben de doelstelling van klimaatneutraliteit tegen 2050 al onderschreven.

Klimaatneutraliteit tegen 2050 – een ambitieuzere doelstelling dan wordt voorgeschreven in het Intergovernmental Panel on Climate Change Special Report on Global Warming of 1.5°C – vormt voor de EU een investerings- en moderniseringsuitdaging en een uitgelezen kans om als “first mover” een concurrentievoordeel te verwerven, nieuwe banen te scheppen en de levensstandaard van de bevolking te verhogen. Met een minder ambitieus plan zouden we aan onze reeds lang gekoesterde wereldwijde ambities ten aanzien van het klimaat verzaken en een economische kans voor de EU aan ons voorbij laten gaan.

De begroting van de Europese Unie speelt een centrale rol bij de verwezenlijking van onze ambities ten aanzien van het klimaat. De Europese Commissie heeft een EU-begroting van meer dan één biljoen euro voorgesteld voor de periode 2021-2027. Over dat voorstel wordt momenteel onderhandeld. De Europese Commissie heeft voorgesteld ten minste 25 % van de EU-uitgaven te besteden aan activiteiten ter mitigatie van en aanpassing aan klimaatverandering, met inbegrip van de begroting van de Europese Unie voor internationale en ontwikkelingssamenwerking. De toekomstige begroting zal bijgevolg klimaatvriendelijke maatregelen op alle beleidsterreinen stimuleren en worden onderworpen aan controles om ervoor te zorgen dat we geen investeringen financieren die haaks staan op de transitie naar klimaatneutraliteit. Horizon Europa zal een nieuwe koers voor onderzoek en innovatie in Europa uitzetten, waarbij klimaatactie centraal staat. InvestEU, de Connecting Europe Facility, al onze cohesiefondsen en de EU-fondsen voor plattelandsontwikkeling zullen worden gebruikt om de infrastructuur- en productieve investeringen te stimuleren die we in alle delen van de EU nodig hebben.