SAMENVATTING VAN DE EFFECTBEOORDELING

1.Beleidscontext

1.In 2007 heeft de Europese Raad de doelstelling vastgesteld om 20% primaire energie te besparen tegen 2020 (in vergelijking met de prognoses voor 2007). Bij de energie-efficiëntierichtlijn (EER) werd een gemeenschappelijk kader van maatregelen ter bevordering van energie-efficiëntie vastgesteld dat er voor moest zorgen dat dit streefcijfer kan worden bereikt. Bovendien moest de Commissie uiterlijk in juni 2014 evalueren of kan worden verwacht dat de EU dit streefcijfer haalt en of verdergaande maatregelen nodig zijn.

2.In de recente Europese strategie voor energiezekerheid wordt de matiging van de energievraag gekenschetst als "een van de doeltreffendste instrumenten om de energieafhankelijkheid van de EU van het buitenland en de blootstelling aan scherpe prijsschommelingen te beperken".

3.In de 2030-mededeling worden de krachtlijnen voor het EU-klimaat en energieprogramma voor de periode tussen 2020 en 2030 geschetst . In de mededeling wordt het volgende gesteld: "Een streefcijfer voor het terugdringen van de broeikasgasemissies met 40% zou een verhoogd niveau van energiebesparingen vergen van ongeveer 25% in 2030". In de mededeling wordt ook aangegeven dat het exacte niveau van ambitie voor het toekomstige energiebesparingsbeleid en de maatregelen die vereist zijn om dat niveau te bereiken, moeten worden vastgesteld bij de evaluatie van de EER, voortbouwend op de analyse die de grondslag vormt voor het 2030-kader en op de streefcijfers en doelstellingen op het gebied van broeikasgasemissiereductie en hernieuwbare energie als voorgesteld in de 2030-mededeling.

2.Opgedane ervaring en probleemomschrijving

4.Het primair energieverbruik in de EU is in de periode 2000-2006 toegenomen van 1618 tot 1721 Mtoe, maar is sindsdien gestaag gedaald. De in 2008 begonnen economische crisis heeft zeker een aanzienlijke impact gehad op de vraag naar energie, maar het effect van efficiëntiewinsten (aangedreven door de prijzen en door het beleid) was groter. Sinds 2000 is de efficiëntie verbeterd en het tempo waarmee dit gebeurt is sinds 2008 hoger komen te liggen. Als de huidige trends echter blijven aanhouden tot 2020 zal ongeveer 1/3 van de vermindering van het energieverbruik ten opzichte van de 2007-referentie een gevolg zijn van de lager dan verwachte groei, terwijl slechts 2/3 het gevolg is van de gestage verbetering van de energie-efficiëntie.

5.Tussen 2008 en 2012 is het verbruik van primaire energie in de meeste lidstaten teruggelopen. Wijzigingen in het niveau van economische activiteit hebben hierbij een grote rol gespeeld, alsook veranderingen in de elektriciteitsproductiemix en wijzigingen van de economische structuur. In bepaalde landen werd het effect van deze ontwikkelingen gedeeltelijk ongedaan gemaakt door gewijzigde consumptieniveaus (bv. door het gemiddeld groter worden van huizen en appartementen).

6.Het beleidskader voor energie-efficiëntie heeft zich in de afgelopen jaren aanzienlijk ontwikkeld. Het EU-streefcijfer van een energiebesparing met 20% is nu duidelijk omschreven, wat een beleidsmomentum creëert, een leidraad biedt voor investeerders en een benchmark vaststelt waaraan de voortgang kan worden afgemeten. Op Europees niveau zijn de meest doeltreffende beleidsmaatregelen tot dusverre de vaststelling van productefficiëntienormen gebleken, inclusief maatregelen met betrekking tot ecologisch ontwerp en de energie-etikettering van producten en de CO2-wetgeving voor auto's en bestelwagens. De richtlijn betreffende de energieprestatie van gebouwen (2010-herschikking) en de energie-efficiëntierichtlijn van 2012 maken het mogelijk om de energie-efficiëntie in de EU verder te vergroten op voorwaarde dat de desbetreffende maatregelen goed door de lidstaten ten uitvoer worden gelegd. Het langetermijnpotentieel van de EER wordt echter in zekere zin beperkt door het feit dat een aantal cruciale bepalingen in 2020 afloopt.

7.Op nationaal niveau rapporteren de lidstaten successen met diverse beleidsmaatregelen. Uit de recentste door de lidstaten in hun nationale energie-efficiëntieactieplannen voor 2014 verstrekte informatie blijkt een verdere versterking van het nationale beleid, met inbegrip van nieuwe maatregelen in talrijke lidstaten om de energie-efficiëntierichtlijn daadwerkelijk uit te voeren.

8.Ondanks deze vooruitgang lijkt de analyse aan te geven dat tegen het huidige tempo het EU-energie-efficiëntiestreefcijfer van een energiebesparing met 20% tegen 2020 slechts op één tot twee procentpunten na zal worden gehaald.

9.Uit verscheidene analyses met betrekking tot de periode na 2020, inclusief analyses van het Internationaal Energieagentschap en van Fraunhofer ISI, blijkt dat het huidige beleidskader niet zal volstaan om het volledige kosteneffectieve energiebesparingspotentieel te realiseren. De effectbeoordeling die de 2030-mededeling begeleidt, maakt ook duidelijk dat het huidige beleid (als nader omschreven in het referentiescenario) geen kosteneffectieve overgang naar een koolstofarme economie mogelijk maakt, en slechts een energiebesparing met 21% in 2030 (in vergelijking met de 2007-prognoses) tot gevolg kan hebben.

10.De voornaamste reden waarom het 2020-streefcijfer naar verwachting zal worden gemist is dat er, zelfs met de recente positievere ontwikkelingen, op lidstaatniveau soms onvoldoende wordt ingezet op de tenuitvoerlegging van het bestaande wetgevingskader. Wat de vooruitzichten voor de periode na 2020 betreft, moet worden opgemerkt dat bepaalde van de cruciale beleidsinstrumenten waren uitgetekend binnen een tot 2020 lopend tijdskader en dus geen langetermijnstimulansen leveren voor investeringen in energie-efficiëntie. Bovendien blijven er zelfs met de huidige regels talrijke belangrijke hinderpalen voor energie-efficiëntie bestaan.

11.Gezien deze onderliggende krachten bestaat het algemene probleem erin dat het kosteneffectieve energiebesparingspotentieel (zowel op korte als op lange termijn) niet volledig wordt gerealiseerd en energie-efficiëntie bijgevolg onvoldoende bijdraagt tot de energiebeleidsdoelstellingen van de EU. De gevolgen hiervan zijn: (a) een hoge energievraag vergroot de afhankelijkheid van de EU van ingevoerde energie, voornamelijk van gas; (b) het onbenutte energie-efficiëntiepotentieel heeft een negatief effect op de betaalbaarheid van energie en beperkt het concurrentievermogen van de EU-economie; (c) de hoge vraag naar energie maakt de omvorming naar een koolstofarme economie duurder omdat vele energie-efficiëntiemaatregelen behoren tot de goedkoopste opties voor het terugdringen van broeikasgassen.

3.Subsidiariteit

12.De lidstaten spelen een centrale rol bij de verwezenlijking van het energie-efficiëntiebeleid, terwijl optreden op EU-niveau toegesneden moet zijn op de noden en de actie van de lidstaten moet ondersteunen. De EU-rol bestaat in het volgende: (a) vaststelling van een gemeenschappelijk kader dat de grondslag legt voor samenhangende en elkaar wederzijds versterkende mechanismen, terwijl de verantwoordelijkheid van de lidstaten blijft bestaan om de middelen vast te stellen waarmee de overeengekomen doelstellingen kunnen worden bereikt; (b) instelling van een platform voor de uitwisseling van beste praktijken en stimulering van capaciteitsopbouw; (c) vaststelling van minimumeisen op gebieden waar het risico bestaat van verstoring van de interne markt als de lidstaten afzonderlijk maatregelen nemen; (d) gebruik van EU-instrumenten ter bevordering van energie-efficiëntie, bv. via financiering.

4.Werkgebied en doelstellingen

13.De algemene doelstelling is ervoor te zorgen dat energie-efficiëntie bijdraagt tot de ontwikkeling van een concurrerend, duurzaam en zeker EU-energiesysteem.

14.De specifieke doelstellingen zijn: