P6_TA(2005)0301

Clearing en afwikkeling in de Europese Unie

Resolutie van het Europees Parlement over clearing en afwikkeling in de Europese Unie (2004/2185(INI))

Het Europees Parlement,

- gezien de mededeling van de Commissie aan de Raad en het Europees Parlement getiteld "Clearing en afwikkeling in de Europese Unie — Een strategie voor de toekomst" (COM(2004)0312),

- gezien het eerste en het tweede verslag van de Groep-Giovannini over grensoverschrijdende Clearing en afwikkeling in de EU, verschenen in november 2001 respectievelijk april 2003,

- onder verwijzing naar zijn resolutie van 15 januari 2003 over de mededeling van de Commissie aan de Raad en het Europees Parlement getiteld "Clearing en afwikkeling en Europese Unie — belangrijkste beleidsvraagstukken en toekomstige uitdagingen" [1],

- gelet op de oprichting door de Commissie van de Adviserende en Toezichthoudende Groep op hoog niveau inzake clearing en afwikkeling ("de CESAME-Groep"), die op 16 juli 2004 haar eerste vergadering heeft gehouden,

- gezien de verklaring die op 26 januari 2004 is afgelegd door de vier opeenvolgende voorzitterschappen, namelijk de Republiek Ierland, Nederland, Luxemburg en het Verenigd Koninkrijk, en waarin met nadruk werd gewezen op het belang van het Lissabon-proces en de noodzaak om de kwaliteit van de regelgeving te verbeteren en alternatieven voor wetgeving in overweging te nemen,

- gezien de verklaringen die de president van de Europese Centrale Bank tijdens het debat in de plenaire vergadering van 25 oktober 2004 heeft afgelegd,

- gelet op artikel 45 van zijn Reglement,

- gezien het verslag van de Commissie economische en monetaire zaken (A6-0180/2005),

A. overwegende dat de infrastructuur voor effectenclearing en -afwikkeling in de EU momenteel vaste vorm aanneemt en de grensoverschrijdende clearing en -afwikkeling nog altijd onvoldoende is geharmoniseerd, en overwegende dat de Commissie thans werkt aan een effectbeoordeling om aan te geven wat de respectieve netto voordelen van regelgevende en niet-regelgevende alternatieven zijn ter beperking van de kosten van grensoverschrijdende clearing en -afwikkeling (waaronder de opheffing van de Giovannini-belemmeringen), rekening houdend met de belangen van alle betrokkenen (emittenten, beleggers en financiële intermediairs), en overwegende dat in deze beoordeling al dan niet wetgeving zal worden voorgesteld,

B. overwegende dat de clearing- en afwikkelingsindustrie in Europa bij binnenlandse transacties succesvol is en innovatief inspeelt op druk van de zijde van klanten, overwegende dat er aanzienlijke ruimte is voor meer doelmatigheid bij de grensoverschrijdende clearing en afwikkeling van effectentransacties en de infrastructuur voor effectenafwikkeling over een veelheid van nationale systemen is versnipperd; overwegende dat de gebruikers van clearing- en afwikkelingsdiensten meestal echter grote ondernemingen zijn die stevig met dienstverleners kunnen onderhandelen om hun belangen te verdedigen; overwegende dat het belang moet worden beklemtoond van een mondiaal systeem dat een veilig en doelmatig kader schept voor clearing- en afwikkelingstransacties ten behoeve van alle gebruikers (investeerders, emittenten, financiële bemiddelaars) en aldus de mededinging bevordert,

C. overwegende dat er mededinging is op de markt voor clearing- en afwikkelingsdiensten in de EU, maar dat de mate van concurrentie varieert al naargelang de specifieke geleverde dienst en er maar een betrekkelijk klein aantal grote dienstverleners is (een aantal grotere effectenbewaarinstellingen verrichten bijvoorbeeld diensten van het type clearing en afwikkeling "in-house" door in hun eigen boeken effecten over te boeken van de ene klant naar de andere), overwegende dat de Commissie naar behoren onderscheid moet maken tussen de functies na transacties die door de volgende concurrerende instellingen worden vervuld:

a) centrale effectenbewaarinstellingen (CSD's), die centrale registratie combineren met uiteindelijke (centrale) afwikkelingsactiviteiten; in bepaalde gevallen kunnen zij ook nevenactiviteiten ontwikkelen zoals verrekingsdiensten, die momenteel door de Commissie als clearing worden aangemerkt; ook verrichten zij in sommige gevallen bewarings- en bankdiensten;

b) internationale centrale effectenbewaarinstellingen (ICSD's) die twee activiteiten ontplooien:

1) zij fungeren als CSD's voor de afwikkeling van transacties met euro-obligaties en

2) verzorgen mondiale bewaarneming van effecten waarvoor zij niet als effectenbewaarinstelling fungeren, als onderdeel van deze mondiale bewaarnermingsactiviteiten bieden de ICSD's een leningenprogramma en andere tripartiete diensten;

c) centrale tegenpartijen (CCP's) die centrale garantie- en veelal verrekeningsactiviteiten verrichten (in de mededeling van de Commissie beide als clearing omschreven); daar de essentiële taak van de CCP's is elke tegenpartij bij een transactie te vervangen door zelf als tussenpersoon op te treden, brengen zij samen met hun clearing leden de vervangingskostenrisico's bijeen; en

d) bewaarnemingsbanken die clearing en afwikkelingsdiensten aanbieden en die als clearingleden aan CCP diensten kunnen deelnemen.

D. overwegende dat er voor ondoelmatigheden op de markt voor grensoverschrijdende clearing en afwikkeling in de EU gedeeltelijk twee oorzaken zijn: hogere exploitatiekosten per transactie als gevolg van nationale verschillen van juridische aard, in technische vereisten, in marktpraktijken en in fiscale procedures en in sommige gevallen door hogere marges vanwege respectieve marktpraktijken,

E. overwegende dat in de bovengenoemde Giovannini-verslagen 15 belemmeringen werden geïdentificeerd als gevolg van deze nationale verschillen, en overwegende dat de CESAME-Groep werkt aan de coördinatie van initiatieven van de particuliere en de publieke sector om deze op te heffen; overwegende dat sommige juridische belemmeringen en belemmeringen in verband met toegang alleen door middel van wetgeving kunnen worden weggenomen,

F. overwegende dat de huidige concentratie van effectenbeurzen en de tendens van centrale clearing- en afwikkelingsfuncties om zich tot monopolies te ontwikkelen, de noodzaak aantoont van grotere transparantie bij de grensoverschrijdende clearing- en afwikkelingsmarkt,

1. staat volledig achter de in de mededeling van de Commissie uiteengezette doelstelling betreffende een doelmatige, geïntegreerde en veilige markt voor clearing en afwikkeling van effecten in de EU;

2. is van mening dat het opzetten van efficiënte systemen voor clearing en afwikkeling in de EU een ingewikkeld proces zal zijn en merkt op dat een echte Europese integratie en harmonisatie gezamenlijke inspanningen van de diverse belanghebbenden zal vergen, en dat het huidige publieke beleidsdebat voldoende rekening moet houden met de principes die aan Richtlijn 2004/39/EG [2] ten grondslag liggen, zich vooral moet richten op:

a) verlaging van de kosten van grensoverschrijdende clearing en afwikkeling,

b) het bieden van garanties dat systeemrisico's en eventuele andere risico's bij grensoverschrijdende clearing en afwikkeling goed wordt beheerd en gereguleerd,

c) aanmoediging van integratie van clearing en afwikkeling door het wegnemen van concurrentievervalsingen; en

d) zorgen voor de nodige transparantie en "good governance"-codes;

3. is van mening dat de regelgeving van de EU bij wijze van algemeen beginsel aan kosten-batenanalyses moet worden onderworpen en dat de EU haar toevlucht moet nemen tot wetgeving wanneer er een duidelijk risico van falende marktwerking bestaat en wetgeving de meest doeltreffende en proportionele methode is om duidelijk omschreven problemen te verhelpen;

4. stelt zich met stelligheid op het standpunt dat alle nieuwe regelgeving op dit gebied niet mag leiden tot een verdubbeling van bestaande regelgeving; merkt op dat het vooral zaak is om dubbele regelgeving voor het bankwezen en de sector investeringsdiensten te voorkomen; geeft de voorkeur aan een functionele aanpak van regelgeving die rekening houdt met de uiteenlopende risicoprofielen en de mededingingssituatie van verschillende entiteiten evenals met de door de meeste lidstaten erkende rol van de CSD's;

5. is ervan overtuigd dat de last van onnodige regelgeving het best kan worden vermeden door zorgvuldige overweging van een analyse om de kwesties aan te wijzen die eventuele regelgeving vereisen;

6. ziet op nationaal niveau geen aanwijzingen dat de dienstverleners op het gebied van clearing en afwikkeling slecht gereguleerd zijn, hoewel er binnen de EU verschillen bestaan, of dat er onvoldoende controle is op eventuele systeemrisico's die zij opleveren; neemt nota van de regelingen die van kracht zijn voor het beheer van operationele risico's (systeemfalen), de voor clearing en afwikkeling meest relevante bron van risico's; vestigt echter de aandacht op de noodzaak om te waken tegen ieder eventueel systeemrisico, ongeacht of het van operationele aard is of verband houdt met liquiditeit of krediet; merkt op dat de natuurlijke tendens tot concentratie van centrale clearing en afwikkelingsfuncties vanwege het bestaan van externe netwerkfactoren, besparing door schaalvergroting en andere factoren onvermijdelijk risico's bijeenbrengt die momenteel over veel afwikkelingssystemen zijn verspreid;

7. is ingenomen met het besluit van de Commissie om een effectbeoordeling te doen plaatsvinden, in het kader waarvan een grondige analyse wordt gemaakt van de potentiële kosten en baten van de opties van zowel wetgevende als niet-wetgevende aard en hun respectieve toepassingsgebied;

8. is van mening dat er behoefte is aan doeltreffende handhaving en aan verbetering van bestaande wetgeving; verzoekt de Commissie krachtige maatregelen te nemen om ervoor te zorgen dat de desbetreffende wetgeving (bijvoorbeeld Richtlijn 98/26/EG [3] betreffende het definitieve karakter van afwikkeling en Richtlijn 2004/39/EG) goed ten uitvoer wordt gelegd en op een krachtige manier gehandhaafd wordt;

9. is verontrust over de achterstand die bij de uitvoering van Richtlijn 2004/39/EG op niveau 2 is opgelopen en herinnert eraan dat als de datum voor de toepassing wordt uitgesteld, de bevoegdheden van het Europees Parlement moeten worden geëerbiedigd;

10. betreurt dat de Commissie de transactieverwerkende activiteiten niet tegelijk met de beleggingsdiensten heeft behandeld; is bezorgd door het aldus gecreëerde rechtsvacuüm, met name op het gebied van de harmonisatie van de procedures, de aflevering van paspoorten en toezicht, ingesteld op basis van de principes betreffende vrije toegang waarin Richtlijn 2004/39/EG voorziet;

11. is van mening dat, indien de Commissie, aan de hand van de resultaten van de effectrapportage, kiest voor wetgeving, haar voorstel gericht moet zijn op:

i) herbevestiging en versterking van toegangsrechten om te zorgen voor niet-discriminatoire toegang tot centrale dienstverleners op het gebied van clearing en afwikkeling,

ii) versterking van de vergunningsrechten voor dienstverleners op het gebied van clearing en afwikkeling, ondersteund door convergentie van de regelgeving,

iii) zorgen voor transparantie en de marktkrachten gelegenheid geven voor een doelmatige marktwerking;

iv) verbetering van de coherentie van de regelgeving, het toezicht en de transparantie om verleners van diensten op het gebied van clearing en afwikkeling in staat te stellen systeemrisico's en mededingingsverstorend gedrag te beheersen,

v) vaststelling van een op risico gebaseerde functionele benadering van de regelgeving van de diverse deelnemers die rekening houdt met de diverse risicoprofielen en situaties van concurrentie tussen verschillende eenheden,

vi) opstelling van definities die samenhangend en consistent zijn met bestaande marktpraktijken en met de mondiaal en in de EU geldende voorwaarden;

12. is het met de Commissie eens dat vooral de markt moet beslissen over de structuur van clearing- en afwikkelingsdiensten; is van mening dat geen specifiek model moet worden opgelegd, bijvoorbeeld eigendom van de gebruiker en beheer door de gebruiker, eigendom van de aandeelhouder, publiek eigendom, enz.;

De Giovannini-belemmeringen

13. is van mening dat de beste manier om de kosten van grensoverschrijdende clearing en afwikkeling te verlagen gelegen is in de opheffing van de 15 "Giovannini-belemmeringen"; dringt er bij alle instanties, zowel openbare als particuliere, op aan om hun inspanningen gericht op opheffing daarvan te verdubbelen; steunt de inspanningen van de Commissie gericht op coördinatie van dit project via de CESAME-Groep;

14. is van oordeel dat opheffing van de Giovannini-belemmeringen een prioriteit blijft; is van mening dat het hoofddoel van eventueel nodige regelgeving het wegnemen moet zijn van de wettelijke en fiscale belemmeringen die niet zonder overheidsingrijpen kunnen worden weggenomen;

15. is van mening dat het gebrek aan overeenstemming tussen nationale wetgevingen betreffende de overdracht van financiële instrumenten een van de belangrijkste redenen is waarom de kosten van grensoverschrijdende transacties hoger zijn dan van binnenlandse transacties; steunt de voortdurende inspanningen om deze wetgeving onderling af te stemmen, maar erkent dat het nog vele jaren zou kunnen duren voordat dit project is afgerond; is tevreden met de oprichting van de Commissiewerkgroep over rechtszekerheid; dringt er bij de Commissie op aan om de werkzaamheden van deze werkgroep over rechtszekerheid als prioritair instrument ter bevordering van de convergentie op Europees niveau te intensiveren; verzoekt de Commissie gevolg te geven aan de resultaten van deze werkzaamheden en om nauw samen te werken met derde landen en groepen zoals Unidroit en het Verdrag van Den Haag van 13 december 2002 inzake het recht dat van toepassing is op bepaalde rechten ten aanzien van effecten die bij een intermediair worden aangehouden en vraagt dat het Europees Parlement en de lidstaten te zijner tijd bij de vaststelling van de Europese onderhandelingspositie op dit gebied worden betrokken;

16. is van mening dat fiscale belemmeringen een reden zijn voor hogere kosten van grensoverschrijdende clearing en afwikkeling; steunt verdere pogingen om deze hindernissen te verkleinen; is verheugd over de door de Commissie ingestelde werkgroep inzake fiscale problemen om een proces op gang te brengen om te komen tot coördinatie en harmonisatie van fiscale aangelegenheden;

17. is van mening dat de werkzaamheden met betrekking tot fiscale aangelegenheden zich op korte termijn vooral moeten richten op de normalisatie van de rapportagevereisten en moeten worden gevolgd door afschaffing van alle verdere discriminerende belastingpraktijken; is van mening dat, zo het mogelijk zou zijn de fiscale autoriteiten informatie te verschaffen over een standaardvorm voor heel Europa, dit de kosten van clearing en afwikkeling aanzienlijk zou verminderen zonder dat de bevoegdheden van de lidstaten om over hun eigen belastingen te beslissen zou ondermijnen;

CEER/ESCB-normen

18. dringt er bij het Comité van Europese effectenregelgevers (CEER) op aan om duidelijk aan te geven wat de rechtsgrondslag is voor hun activiteiten als het gaat om onderwerpen waarvoor de EU-wetgeving geen mandaat verleent, om in ieder geval nauw samen te werken met het Europees Parlement en het volledig op de hoogte te houden van zijn activiteiten van niveau 3 en niveau 4, met name ten aanzien van zeer politieke vraagstukken betreffende marktstructuren zoals clearing en afwikkeling, en om de normen niet langer bindend te verklaren;

19. betreurt dat het CEER en het Europees Stelsel van Centrale Banken (ESCB) de betrokken marktdeelnemers en andere Europese instellingen niet op ruimere schaal en meer openlijk hebben geraadpleegd; twijfelt aan het nut van het CEER/ESCB-concept van een "significant custodian", omdat dit dubbelzinnig is; meent dat CEER/ESCB-normen moeten zorgen dat er geen dubbele regelgeving plaatsvindt voor instellingen die reeds aan regelgeving voor het bankwezen zijn onderworpen;

20. betreurt het tijdstip van de goedkeuring van de CEER/ESCB-normen, namelijk in een periode waarin de maatregelen van niveau 1 in behandeling zijn; bevestigt dat CEER-normen niet vooraf bepalend moeten zijn voor EU-wetgeving, ongeacht of deze van wetgevende of niet-wetgevende aard is; dringt aan op volledige raadpleging en transparantie bij de tenuitvoerlegging van de normen en is van mening dat tenuitvoerlegging tenminste moet worden uitgesteld tot na een besluit van de Commissie over het al dan niet doen van een voorstel voor een richtlijn; herinnert in elk geval, ongeacht de bijdrage van het CEER en het ESCB, aan de primaire verantwoordelijkheid en bevoegdheid van de Europese wetgever voor de vaststelling van regelgeving op dit gebied;

21. is bezorgd dat enkele regelgevers, ondanks het besluit van het CEER om de toepassing van de normen uit te stellen, doorgaan en reeds de toepassing ervan door de marktdeelnemers verlangen; is voorts bezorgd over de berichten dat de normen zonder raadpleging en achter gesloten deuren door de CEER-ESCB worden herschreven;

22. is van mening dat, als er geen richtlijn betreffende clearing en afwikkeling wordt voorgesteld, er een doeltreffende alternatieve manier moet worden gevonden om het CEER te onderzoeken die zorgt voor parlementaire toezicht op activiteiten van niveau 3; verzoekt alle betrokken instellingen en belanghebbenden om een debat aan te gaan over de wijze waarop dit kan worden bereikt; geeft hiervoor de volgende mogelijkheden aan:

i) zorgen dat kennisgevingen worden toegezonden aan het Europees parlement van alle mandaten aan het CEER en tevens te zorgen dat het CEER het Europees parlement in een zo vroeg mogelijk stadium op de hoogte houdt van de op niveau 3 verrichte werkzaamheden op terreinen die gevoelige politieke kwesties raken,

ii) ontwikkelen en bevordering van de doelmatigheid van parlementaire hoorzittingen met vertegenwoordigers van het CEER, met harde ondervraging en kruisverhoren,

iii) regelmatige indiening van schriftelijke verslagen van de CEER bij de Commissie economische en monetaire zaken;

Mededinging

23. is van mening dat de in de reeds aangehaalde mededeling van de Commissie gegeven definities geen duidelijk onderscheid behelzen tussen de activiteiten van verschillende sectoren van de markt, en dat zij aanzienlijk moeten worden verbeterd in een wetgevingsvoorstel;

24. onderkent de schaalvoordelen en de mogelijkheden die kunnen voortvloeien uit het toestaan van concentratie; stelt vast dat gebruikers van diensten op het gebied van clearing en afwikkeling al vele jaren aandringen op consolidering en dat de recente consolidering, mits naar behoren gecontroleerd, naar verwachting in de nabije toekomst verdere voordelen zal opleveren; meent dat het wegens het ontbreken van een geschikt wetgevings- en regelgevend kader niet mogelijk is om gelijke concurrentieverhoudingen te scheppen, wat nodig is voor de integratie;

25. dringt er bij de Commissie op aan om haar algemene bevoegdheden in het kader van het mededingingsrecht op een proactieve manier te gebruiken in de strijd tegen eventuele gevallen van misbruik van een overheersende positie of ander mededingingsverstorend gedrag; neemt nota van de aanzienlijke gevolgen van recente mededingingszaken op dit gebied; onderstreept evenwel dat deze zaken betrekking hadden op grote spelers met aanzienlijke onderhandelingsmacht en dat er nauw op moet worden toegezien dat alle deelnemers zonder discriminatie tot de essentiële faciliteiten toegang hebben;

26. deelt de mening dat sommige onderdelen van het clearings- en afwikkelingsstelsel vanuit het oogpunt van concurrentiebeleid zorgvuldiger aandacht verdienen; onderkent dat bepaalde ondernemingen een groot aandeel hebben op de markt van clearing- en afwikkelingsdiensten en dat dit een soepele werking van de markt kan verzwakken; is van mening dat klanten alleen nadelen ondervinden en optreden van de overheid alleen gerechtvaardigd is, wanneer sprake is van misbruik van een overheersende positie;

27. maant de Commissie tot voorzichtigheid bij iedere afzwakking van het mededingingsrecht; dringt er bij de Commissie op aan om haar bevoegdheden in het kader van het mededingingsrecht op een pro-actieve manier te gebruiken in de strijd tegen ieder eventueel misbruik van een overheersende positie of ander mededingingsverstorend gedrag met name wat betreft de transparantie van prijsstructuren; dringt er bij de Commissie op aan om:

i) te zorgen dat alle gebruikers eerlijke en gelijke toegang hebben,

ii) na te gaan of er sprake is van kruissubsidiëring tussen kerndiensten en diensten met toegevoegde waarde, en

iii) te zorgen dat markdeelnemers met een overheersende marktpositie overeenkomstig artikel 82 van het EG-Verdrag zich passend gedragen;

neemt nota van de aanzienlijke gevolgen van recente mededingingszaken op dit gebied;

28. is van mening dat doeltreffende en transparante non-discriminatoire rechten van toegang tot diensten op het gebied van clearing en afwikkeling belangrijk zijn ter verzekering van een concurrerende geïntegreerde financiële markt in de EU; adviseert om gebruik te maken van de mogelijkheid van pro-actieve handhaving van Richtlijn 2004/39/EG, in combinatie met een waakzaam gebruik van de algemene mededingingsbevoegdheden van de Commissie om te zorgen dat beperkingen van de toegang niet worden misbruikt om redenen van concurrentiebeperking;

29. aanvaardt dat toegang kan worden geweigerd, wanneer deze technisch niet mogelijk of om objectieve en transparante redenen commercieel niet haalbaar of prudentieel onveilig is; dringt er bij de Commissie op aan haar algemene bevoegdheden op het gebied van het mededingingsrecht te gebruiken om te verzekeren dat beperkingen van de toegang niet worden misbruikt om de mededinging te verstoren;

30. steunt de effectbeoordeling die de Commissie momenteel verricht om de noodzaak van wetgeving te beoordelen; steunt de ideeën van de Commissie met betrekking tot transparantie van prijsstructuren; merkt op dat er wellicht moeilijkheden ontstaan m.b.t. de vergelijkbaarheid aangezien diverse kostenonderdelen veelal samen worden gebundeld tot één enkele tariefcomponent; twijfelt aan de noodzaak om een scheiding aan te brengen tussen "kern"-activiteiten op het gebied van clearing en afwikkeling en zogenaamde diensten met een "toegevoegde waarde" teneinde legitieme problemen aan te pakken waar het gaat om vrije concurrentie, niet-discriminatoire toegang en risicobeperking; verwacht dat de mogelijke voorstellen van de Commissie op dit gebied in verhouding zullen staan tot de op de markt geconstateerde problemen;

31. is bezorgd over de vraag of diensten na transacties wel onder de categorie diensten van algemeen belang vallen; dringt er bij de Commissie op aan om te zorgen dat alle deelnemers die dezelfde dienst verlenen, ook op dezelfde wijze worden gereguleerd;

32. is van mening dat centrale dienstverleners op het gebied van clearing en afwikkeling ten volle rekening moeten houden met de belangen van alle gebruikers en de gebruikers zoveel mogelijk moeten consulteren en voor transparante prijsstructuren moeten zorgen, en tevens dienen zij ervoor te zorgen dat er absoluut geen sprake is van kruissubsidiëring tussen hun centrale diensten en diensten die worden aangeboden in concurrentie met andere marktdeelnemers, met name banken die optreden als bewaarinstelling, zoals reeds het geval is in ander bedrijfstakken; meent dat gebruikers alleen zouden moeten betalen voor de diensten die zij gebruiken en een duidelijke en onbelemmerde keuze moeten kunnen maken met betrekking tot de vraag waar zij de bankdiensten met betrekking tot hun transactie kopen; meent dat systemen voor effectenafwikkeling in commercieel bankgeld ten minste de keuze moeten bieden om af te rekenen in geld van de centrale bank;

*

* *

33. verzoekt zijn Voorzitter deze resolutie te doen toekomen aan de Raad en de Commissie.

[1] PB C 38 E van 12.2.2004, blz. 265.

[2] PB L 145 van 30.4.2004, blz. 1.

[3] PB L 166 van 11.6.1998, blz. 45.

--------------------------------------------------