A4-0335/96

Resolutie over herstructurering en verplaatsing van industriële activiteiten in de Europese Unie

Het Europees Parlement,

- onder verwijzing naar de bevindingen van de gezamenlijke hoorzitting van de Commissie economische en monetaire zaken en industriebeleid en de Commissie sociale zaken en werkgelegenheid op 29 mei 1996 over dit onderwerp,

- onder verwijzing naar zijn resolutie van 15 december 1994 over de afsluiting van de Uruguay-Ronde en de toekomstige activiteiten van de Wereldhandelsorganisatie (WTO) ((PB C 18 van 23.1.1995, blz. 165.)),

- onder verwijzing naar zijn eerdere resoluties over verplaatsing van bedrijven in de EU van 17 februari, 13 juli en 21 september 1995 ((PB C 56 van 6.3.1995, blz. 197; PB C 249 van 25.9.1995, blz. 152; PB C 269 van 16.10.1995, blz. 172.)),

- onder verwijzing naar zijn resolutie van 14 december 1995 over de mededeling van de Commissie betreffende gelijke spelregels voor wereldwijde directe investeringen ((PB C 17 van 22.1.1996, blz. 175.)),

- onder verwijzing naar zijn resolutie van 9 mei 1996 over het economische jaarverslag van de Commissie voor 1996 ((PB C 152 van 27.5.1996, blz. 68.)),

- onder verwijzing naar zijn resolutie van 24 mei 1996 over onderhandelingen in het kader van de Wereldhandelsorganisatie (WTO) over handel en milieu ((PB C 166 van 10.6.1996, blz. 260.)),

- gelet op de artikelen 5, 7, 11, 17, 18 en 19 van het Gemeenschapshandvest van de sociale grondrechten van de werkenden,

- gelet op richtlijn 94/45/EG van de Raad van 22 september 1994 over de Europese ondernemingsraad ((PB L 254 van 30.9.1994, blz. 64.)),

- gelet op richtlijn 75/129/EEG ((PB L 48 van 22.2.1975, blz. 29.)), zoals gewijzigd bij richtlijn 92/56/EEG ((PB L 245 van 26.8.1992, blz. 3.)) inzake collectief ontslag en richtlijn 77/187/EEG ((PB L 61 van 5.3.1977, blz. 26.)) betreffende het behoud van de rechten van de werknemers bij overgang van ondernemingen,

- gezien het Witboek over groei, concurrentievermogen en werkgelegenheid, het Witboek over het Europees sociaal beleid en het Vertrouwenspact voor werkgelegenheid,

- gelet op de conclusies van de Europese Raden van Essen, Cannes, Madrid en Florence,

- gezien het advies (CvR 228/95) en het verslag (CvR 279/94) van het Comité van de Regio's over verplaatsing van multinationale bedrijven,

- gelet op de artikelen 2, 3, 3 A, lid 1, 102 A, 118 en 130 van het EG- Verdrag,

- onder verwijzing naar de ontwerp-resolutie van de heer Caudron over de industriële herstructurering in de EU en bedrijfsverplaatsingen (B4-0178/94),

- gelet op artikel 148 van zijn Reglement,

- gezien het verslag van de Commissie economische en monetaire zaken en industriebeleid en de adviezen van de Commissie sociale zaken en werkgelegenheid en de Commissie regionaal beleid (A4-0335/96),

A. overwegende dat verplaatsing en herstructurering van bedrijven niet nieuw zijn, maar dat de omvang en de context van het verschijnsel grondig veranderd zijn in het kader van een proces dat van de mondialisering van de economie een realiteit maakt,

B. overwegende dat verplaatsing van industriële activiteiten tal van aspecten heeft, zowel ten aanzien van de factoren die hierop van invloed zijn als ten aanzien van de economische gevolgen van dit verschijnsel voor de betrokken regio's of landen,

C. overwegende dat verplaatsing van industriële activiteiten binnen de Gemeenschap en tussen de Gemeenschap en derde landen kan plaatsvinden,

D. overwegende dat bedrijfsverplaatsingen deel uitmaken van een wereldwijd proces van economische rationalisering, kostenbeperking, industriële modernisering, uitbreiding, aanpassing en herstructurering,

E. overwegende dat het tempo van de verplaatsing en mondialisering weerspiegeld wordt door de spectaculaire groei van de directe buitenlandse investeringen (DBI) - een verdrievoudiging in de jongste tien jaren - en door de forse groei van de internationale handel, die in dezelfde periode twee keer zo snel is gegroeid als de wereldproduktie,

F. overwegende dat de transnationale ondernemingen de belangrijkste actoren inzake verplaatsing en herstructurering zijn, daar zij immers ongeveer 2/3 van de wereldhandel - waarvan 1/3 tussen ondernemingen - voor hun rekening nemen,

G. overwegende dat verplaatsing niet langer een kwestie is van fysieke verhuizing van een fabriek, die dezelfde taak op een andere locatie gaat vervullen, maar allerlei vormen aanneemt zoals onderaanneming, strategische allianties tussen ondernemingen, portefeuillebeleggingen en dergelijke,

H. overwegende dat niet alleen de zogenaamde traditionele, d.w.z. arbeidsintensieve sectoren zoals de textiel-, schoeisel- en de speelgoedindustrie aan verplaatsing bloot staan, maar ook kapitaalintensieve industrieën zoals de staalnijverheid, de scheepsbouw, de machinebouw, de vliegtuigindustrie en de elektronicasector, evenals belangrijke takken van de dienstensector zoals de ontwikkeling van software en de financiële, informatie- en logistieke diensten,

I. overwegende dat er tal van redenen zijn waarom bedrijven tot verplaatsing besluiten, onder meer toegang tot nieuwe opkomende markten, het ontwijken van "local content"-clausules, lage lonen, aantrekkelijke subsidies, "gratis" infrastructuur en belastingontwijking,

J. overwegende dat een stabiele valutamarkt van cruciaal belang is om te verhinderen dat een beslissing tot verplaatsing niet het verwachte resultaat oplevert of zelfs contraproduktief werkt;

K. overwegende dat de invoering van één gemeenschappelijke munt in de EU zal bijdragen tot een stabiel klimaat dat gunstige effecten op het gebied van verplaatsing en herstructurering in de economie teweeg zal brengen op voorwaarde dat er inderdaad sprake is van convergentie van de nominale economieën en van een efficiënte cooerdinatie van het macro-economisch beleid,

L. overwegende dat bedrijfsverplaatsingen enerzijds positief kunnen zijn als zij werkgelegenheid brengen in gebieden die lijden onder grote werkloosheid en armoede, en ondernemingen een basis geven in nieuwe markten, maar anderzijds negatieve effecten hebben waar zij werkgelegenheid wegnemen uit regio's die (nog) geen alternatief hebben,

M. overwegende dat door de bijzondere samenloop van omstandigheden - namelijk de incoherente ontwikkeling van de interne markt, de convergentievereisten voor de gemeenschappelijke munt, de steeds snellere invoering van nieuwe technologieën en nieuwe arbeidsbesparende organisatiemethoden - het probleem van de verplaatsing en herstructurering van bedrijven een unieke en bijzondere uitdaging voor de politiek vormt bovenop de problemen die in de EU reeds legio zijn wat de aanpak van de werkgelegenheid en de economische ontwikkeling betreft,

N. overwegende dat de EU door haar leidinggevende rol in de wereld de plicht heeft om via haar handels- en interne-marktbeleid ervoor te zorgen dat iedereen zijn verantwoordelijkheid op zich neemt in het belang van de burgers en de andere actoren in de gemondialiseerde economie,

O. overwegende dat externe verplaatsingen met allerlei sociaal-economische problemen in de regio's gepaard kunnen gaan, zoals steeds meer langdurig werklozen, het ontbreken van passende beroepskwalificaties, daling van de koopkracht en verlies van essentiële markten voor plaatselijke producenten,

P. overwegende dat interne verplaatsingen plaatselijke problemen niet per se oplossen als nieuwe investeerders geschoolde arbeidskrachten zeer ten koste van de bestaande economische activiteiten weghalen bij de plaatselijke ondernemingen,

Q. overwegende dat de recente hervormingen in het kader van de Structuurfondsen ertoe hebben geleid dat veeleer de budgettaire mogelijkheden van de regio's en niet de behoeften de uitgaven kunnen dicteren, wat de polarisering versterkt en juist in het nadeel van de minst begunstigde regio's werkt,

R. overwegende dat de vaststelling van sociale minimumnormen een bodem onder de arbeidsmarkt kan leggen, dankzij het investeren in opleiding voor beter geschoolde arbeidskrachten kan zorgen en tot een grotere arbeidsvreugde en zelfrespect kan leiden,

S. overwegende dat er in de Gemeenschap sprake is van een te grote, aanhoudende werkloosheid, terwijl men integendeel de doelstelling van volledige werkgelegenheid zou moeten nastreven,

T. overwegende dat door het gebrek aan beschikbare gegevens over bedrijfsverplaatsingen een juiste beoordeling van de omvang van het fenomeen onmogelijk is,

U. overwegende dat de landen van Midden- en Oost-Europa nu nog een bescheiden rol spelen, maar dat daar in de nabije toekomst zeer sterk verandering in komt en dat in het bijzonder aandacht moet worden besteed aan de gevolgen van het uitbreidingsproces op het gebied van verplaatsing en herstructurering van bedrijven,

1. acht het dringend noodzakelijk bij het internationaal handels- en investeringsbeleid het zwaartepunt te verleggen van de nogal kortzichtige nadruk op de groei en het verdedigen van de vrije handel en investeringen naar het complexere doel van de duurzame ontwikkeling, hetgeen het verzoenen van economische efficiency, macro-economische stabiliteit, sociale rechtvaardigheid en aandacht voor het milieu impliceert;

2. benadrukt dat de internationale speculatie met valuta's een van de belangrijkste oorzaken van monetaire instabiliteit is en de besluitvorming in de reële economie op funeste wijze beïnvloedt met name wat de verplaatsing van activiteiten betreft en verzoekt de Commissie dringend voorstellen te doen om speculatie met financiële derivaten te ontmoedigen; onderstreept in dit verband tevens dat de succesvolle verwezenlijking van de Economische en Monetaire Unie een belangrijke stap zal vormen om de voornoemde problemen te kunnen aanpakken;

3. constateert dat de Commissie in "Belastingheffing in de Europese Unie" (SEC(96)0487) stelt dat de belastinggrondslag van de lid-staten wordt uitgehold door de lage belasting op geografisch mobiele produktiefactoren, wat hen ertoe dwingt de belastingdruk op minder mobiele factoren zoals arbeid te verhogen, alsmede dat dit probleem de grootste tot nog toe onbeantwoorde politieke uitdadiging vormt en acht maatregelen dringend noodzakelijk;

4. wijst op de snelheid waarmee het vrije verkeer van kapitaal binnen de Europese Unie is verwezenlijkt en betreurt dat aan arbeid en pensioenmobiliteit en de erkenning van diploma's niet dezelfde prioriteit is gegeven; verzoekt de Commissie de gevolgen te bestuderen van een verbetering van het vrije verkeer van werknemers en een grotere mobiliteit van de pensioenrechten voor verplaatsingen binnen de Europese Unie;

5. verzoekt de Commissie de nodige initiatieven te nemen teneinde de belemmeringen weg te nemen, die verhinderen dat alle werknemers en burgers volledig profijt trekken uit de herverdeling van de voordelen van de interne markt, o.a. het ontbreken van een Europese aanpak van de fiscaliteit voor grensarbeiders, het ontbreken van fiscale harmonisatie, wat ertoe geleid heeft dat de fiscale druk op mobiele belastingsgronden tussen 1980 en 1993 met 10% is afgenomen, terwijl de fiscale druk op arbeid en inkomen met 20% is toegenomen; verzoekt de Raad en de lid-staten aan deze voorstellen gevolg te geven;

6. wijst erop dat bij bedrijfsverplaatsingen concurrentie op sociale regelgeving vaak een rol speelt, dat bij het ingaan van de derde fase van de EMU sociale zekerheid, arbeidsvoorwaarden, milieu- en fiscaal beleid de laatste gebieden zijn waarop de lid-staten kunnen concurreren; een raamwerk van Europese sociale wetgeving is daarom nog steeds urgent en moet worden bespoedigd door besluitvorming bij gekwalificeerde meerderheid;

7. verzoekt de Commissie en de Raad om een standpuntbepaling inzake de internationalisering van de eigen industrie in de EU en verzoekt de Commissie verslag uit te brengen over de vraag of, en zo ja, over welke coherente strategie de Commissie beschikt om de gevolgen van herstructurering voor de werkgelegenheid op te vangen;

8. verwacht dat de Commissie uiteen zal zetten hoe zij het effect van de toenemende rationalisering van EU-multinationals en van hun produktie- en verplaatsingsbeslissingen in haar beoordeling op korte en middellange termijn van de werkgelegenheidssituatie in de EU verdisconteert en of dit effect in aanmerking wordt genomen bij de concipiëring en toepassing van haar voorstellen voor werkgelegenheidsmaatregelen;

9. beaamt dat een nieuw evenwicht in de structuur van het Verdrag moet worden bewerkstelligd door een solide verankering van de belangen van werknemers en de arbeidsmarkt, zulks om een echte, zij het minimale vertrouwensbasis te scheppen als onderdeel van het vertrouwenspact voor werkgelegenheid;

10. verzoekt de Commissie de structuurfondsen te evalueren in het licht van concurrentievervalsing en bewijzen van "subsidie-shopping" en hierover verslag uit te brengen aan het Europees Parlement;

11. stelt voor EU-steun aan bedrijven uit de Structuurfondsen afhankelijk te maken van toezeggingen voor de lange termijn inzake werkgelegenheid en plaatselijke ontwikkeling; beklemtoont in dat verband dat de regionale en plaatselijke overheden van inkomende investeringen dienen te verlangen dat zij een meerwaarde opleveren en een zichzelf in stand houdende band met de reeds aanwezige economische activiteiten crëeren om te voorkomen dat verplaatste bedrijven makkelijk in de verleiding komen om alweer te verhuizen;

12. dringt er bij de Commissie op aan zich ten volle in te zetten voor het investeren in opleiding en scholing als belangrijke factoren voor het aanpassingsvermogen dat in geval van bedrijfsverplaatsingen vereist is;

13. dringt erop aan dat er een einde komt aan de "race naar de bodem" op sociaal gebied bij de concurrentiestrijd om investeringen aan te trekken door gelijke spelregels inzake sociale bescherming vast te stellen en in het kader van de IGC "opt-out"-bepalingen op dit gebied af te schaffen;

14. acht het van groot belang Europese ondernemingsraden in te stellen om transparantie bij besluiten inzake verplaatsing en herstructurering van bedrijven te waarborgen;

15. dringt aan op een wijziging van de grondregels van de WTO, die absolute voorrang aan de vrije handel geven boven elke milieu- of sociale overweging en de doelstelling van duurzame ontwikkeling die in 1992 in Rio is vastgesteld, ondergraven;

16. verzoekt de Commissie dringend met voorstellen te komen voor het opnemen van minimumeisen op milieugebied in de preferentiële akkoorden die de EU sluit, alsook in multilaterale handelsovereenkomsten;

17. is ervan overtuigd dat er heel wat vraagtekens zouden kunnen worden geplaatst bij de besluiten die vandaag de dag in heel de wereld worden genomen om directe buitenlandse investeringen naar elders over te brengen indien de externe kosten van het vervoer naar behoren zouden worden doorberekend en benadrukt dat het de hoogste tijd is om een correctie naar vervoerkosten door te voeren;

18. verzoekt de Commissie duidelijk te maken of, en zo ja, welke vormen van industriebeleid er bestaan of beoogd zijn, en waarom juist deze en geen andere; verzoekt de Commissie aan te geven of zij verwacht dat het mededingingsbeleid de taak van het industriebeleid vervult, en zo ja, welke rol haar voor het bedrijfsleven bevoegde directoraat geacht wordt te spelen bij een weldoordachte formulering van zowel het industrie- als mededingingsbeleid; verzoekt de Commissie een specifiek EU-industriebeleid uit te stippelen;

19. verzoekt de Commissie gebruik te maken van de mogelijkheden die haar door artikel 101 van het Verdrag worden geboden teneinde de distorsies weg te werken die het gevolg zijn van een gebrek aan een gemeenschappelijk fiscaal beleid;

20. verzoekt de Commissie en de ministers op de WTO-Top in Singapore te pleiten voor het opnemen van sociale bepalingen in internationale handels- en investeringsakkoorden op basis van de minimumnormen van de IAO inzake fundamentele rechten zoals de vrijheid van vereniging, het recht om collectieve arbeidsovereenkomsten te sluiten, een minimumleeftijd voor het verrichten van arbeid, het verbieden van discriminatie en het bannen van gedwongen arbeid;

21. is van mening dat op de WTO-Top in december in Singapore moet worden gewerkt aan een herziening van de statuten in de vorm van

a) een herdefiniëring van artikel XX betreffende "algemene afwijkingen" van de regels van de vrije handel en een gelijke behandeling van investeringen,

b) een gezamenlijke verklaring waarin

(i) wordt vastgelegd dat duurzame ontwikkeling en multilaterale overeenkomsten inzake milieu en mensenrechten moeten prevaleren boven vrije handel,

(ii) het recht van de minst ontwikkelde landen wordt bekrachtigd om de ontwikkeling van hun eigen industrieën met adequate middelen te bevorderen;

22. verzoekt de Raad de Commissie op te dragen te pleiten voor en actief mee te werken aan instrumenten voor transparantie en financiële controle in de WTO en ervoor te zorgen dat de NGO's er ten volle bij worden betrokken en hun expertise ten volle wordt benut;

23. meent dat de EU en met name de Commissie al het mogelijke moeten doen om oneerlijke concurrentie tegen te gaan en de WTO en de IAO te helpen bij het aanpakken van zaken als het verband tussen arbeidsvoorschriften en investeringen, de openstelling van markten van derde landen voor de EU, de instelling van een databank voor handelsbelemmeringen, bestrijding van het illegaal gebruik van intellectueel eigendom en - het allerbelangrijkst - de cooerdinatie van de standpunten van de lid-staten binnen de WTO en de OESO;

24. vraagt de Commissie werk te maken van de opname van sociale clausules in internationale verdragen, op basis van de vijf als prioritair bestempelde conventies van de IAO, namelijk het recht op organisatie, het recht op vrije onderhandelingen, het verbod op kinderarbeid en op dwangarbeid en het verbod op discriminatie; verzoekt de Commissie een initiatief te nemen opdat alle lid-staten deze conventies zouden ratificeren; vraagt dat de doorvoering van deze sociale clausules gepaard zou gaan met positieve en stimulerende maatregelen ten aanzien van landen en bedrijven die zich aan deze clausules houden; vraagt de Commissie en de Raad zich ervoor in te zetten opdat deze materie bij prioriteit behandeld wordt bij gelegenheid van de ministeriële WTO-Conferentie te Singapore en tijdens deze conferentie de oprichting te bepleiten en actief na te streven van een commissie voor handel en mensenrechten, die zich speciaal moet bezighouden met mensenrechtenkwesties in de arbeidswereld;

25. verzoekt de Commissie als hoofddoel bij haar onderhandelingen met andere handelsblokken en handelsmogendheden voor eerlijke concurrentieverhoudingen te zorgen en een volledig transparant evaluatiestelsel in te voeren ter beoordeling van de voordelen verbonden aan de verwezenlijking van bovengenoemde doelstelling en ter bewerkstelliging van eerlijke concurrentie en het op ruimere schaal toepassen van adequate arbeidsnormen;

26. verzoekt de Commissie het Europees Parlement gedetailleerde cijfers over te leggen over de omvang en de structuur van bedrijfsverplaatsingen zowel binnen als buiten de EU in het licht van de sociale gevolgen en de gevolgen voor het milieu en daarbij ook aan nieuwe indicatoren aandacht te besteden;

27. wijst op de gevolgen die kunnen voortvloeien uit de verdieping van de TRIM- akkoorden in het kader van de WTO ten aanzien van bedrijfsverplaatsingen en dringt er bij de Ministersconferentie van de WTO in Singapore op aan in het TRIM-akkoord rekening te houden met de economische en sociale gevolgen van bedrijvsverplaatsingen en van de liberalisering van de directe buitenlandse investeringen;

28. verklaart eens te meer dat het ten volle dient te worden betrokken bij alle internationale handels- en investeringsakkoorden die de EU aangaat;

29. benadrukt dat het overheidsbeleid erop gericht moet zijn de positieve effecten van de verplaatsing van industriële activiteiten te versterken en eventuele negatieve effecten te verzachten, waarbij rekening moet worden gehouden met het complexe karakter van dit verschijnsel;

30. is derhalve van mening dat overheidsbeleid ten aanzien van het verschijnsel van verplaatsing van industriële activiteiten moet worden afgestemd op de volgende doelstellingen:

- een hoog niveau van werkgelegenheid,

- sociale en economische samenhang,

- een goede concurrentiepositie van de Europese industrie,

- duurzame ontwikkeling,

- een eerlijker verdeling van de winsten uit de vrije handel;

31. constateert dat uit recente studies is gebleken dat de landen van Midden- en Oost-Europa wat betreft bedrijfsverplaatsingen een steeds belangrijker rol spelen;

32. betreurt de afwezigheid van behoorlijke sociale normen en het bestaan van legale sociale dumping, wat een verstorend effect heeft op de interne markt;

33. beklemtoont de noodzaak van een heroriëntatie van de PHARE-steun met het oog op het ontwikkelen van meer en hogere sociale normen in de landen van Midden- en Oost-Europa om de beste aspecten van het sociaal beleid van de EU in hun stelsels te integreren;

34. verzoekt de Commissie een evaluatie te maken van de associatie- overeenkomsten en toetredingsverdragen en van het PHARE-programma, meer bepaald van de toepassing van de sociale clausules in deze Verdragen, met het doel de steun te versterken aan de totstandkoming van een goed werkend model van sociaal overleg, aan de totstandkoming van een goede arbeidsreglementering en sociale bescherming;

35. dringt er bij de Commissie op aan bij overwegingen over de herziening van de structuurfondsen en het Cohesiefonds in het kader van de uitbreiding rekening te houden met het effect van ontwikkelingen die zich in de landen van Midden- en Oost-Europa met betrekking tot multinationals voordoen, in de algemene context van het nastreven van de doelstelling van economische en sociale samenhang, en daarbij speciaal de situatie van de landen die op dit ogenblik subsidies van die Structuur- en Cohesiefondsen ontvangen in het oog te houden;

36. verzoekt de Commissie de verplaatsing van EU-bedrijven op de voet te volgen en daartoe de oprichting van een permanent waarnemingscentrum te overwegen; verzoekt de Commissie in dit verband om - uitgaande van de werkzaamheden van een dergelijk waarnemingscentrum - richtsnoeren voor communautair beleid te ontwikkelen dat er, rekening houdende met het complexe karakter van het verschijnsel verplaatsing van activiteiten, op gericht is de positieve gevolgen hiervan te versterken en de negatieve gevolgen te verzachten; benadrukt dat bij het formuleren van deze richtsnoeren de bovengenoemde doelstellingen voor het overheidsbeleid ter zake in acht moeten worden genomen en dat zij aan het Europees Parlement en de Raad moeten worden voorgelegd;

37. benadrukt dat bestaand communautair beleid op gebieden als mededinging, industrie, handel en interne markt van invloed is op het patroon van verplaatsing van industriële activiteiten zowel binnen als buiten de Gemeenschap, en is bezorgd over de gebrekkige cooerdinatie van deze beleidsterreinen; betreurt in dit verband dat bij het uitwerken en evalueren van deze beleidsterreinen niet specifiek aandacht wordt besteed aan het verschijnsel verplaatsingen en de gevolgen hiervan;

38. verzoekt zijn Voorzitter deze resolutie te doen toekomen aan de Commissie, de Raad, de Paritaire Vergadering ACS-EU en de vertegenwoordigers van de sociale partners op Europees niveau.