Advies van het Economisch en Sociaal Comité over het thema "De follow-up van de wereldtop over sociale ontwikkeling"

(2000/C 168/10)

Het Economisch en Sociaal Comité heeft op 24 april 1999 besloten, overeenkomstig art. 23 van het r.v.o. een advies op te stellen over het voornoemde thema.

De Afdeling "Externe betrekkingen", die met de voorbereiding van de desbetreffende werkzaamheden was belast, heeft haar advies op 14 april 2000 goedgekeurd. Rapporteur was de heer Etty.

Het Comité heeft tijdens zijn 372e zitting van 27 april 2000 het volgende advies uitgebracht, dat met 107 stemmen vóór en één stem tegen, bij zes onthoudingen, is goedgekeurd.

1. Inleiding

1.1. Van 26 t/m 30 juni 2000 zal de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties tijdens een speciale zitting in Genève bespreken hoe het gesteld is met de tenuitvoerlegging van de plannen die in 1995 zijn gemaakt tijdens de wereldtop over sociale ontwikkeling in Kopenhagen, en wat er verder ondernomen moet worden.

1.2. Drie hoofdpunten waren aan de orde tijdens de "sociale top" van Kopenhagen in 1995:

- armoedebestrijding,

- bevordering van sociale integratie,

- streven naar volledige werkgelegenheid.

1.3. Tijdens de top is een verklaring over sociale ontwikkeling aangenomen, evenals een actieprogramma om hieraan concrete invulling te geven. Centraal stonden de volgende tien afspraken van de lidstaten, waarvan een grote meerderheid vertegenwoordigd was door hun staatshoofd en/of regeringsleider:

Afspraak 1: Wij verbinden ons ertoe een economisch, politiek, sociaal, cultureel en juridisch klimaat te creëren waarin sociale ontwikkeling voor iedereen mogelijk is.

Afspraak 2: Wij stellen ons ten doel armoede uit de wereld te helpen, middels doortastende nationale maatregelen en internationale samenwerking, en beschouwen dit als een ethische, sociale, politieke en economische verplichting van de mensheid.

Afspraak 3: Wij verbinden ons ertoe volledige werkgelegenheid na te streven als fundamentele prioriteit van ons sociaal-economisch beleid, en alle vrouwen en mannen in staat te stellen zekere en duurzame middelen van bestaan te verwerven dank zij een vrij gekozen betrekking en productieve arbeid.

Afspraak 4: Wij verbinden ons ertoe sociale integratie te bevorderen door evenwichtige, veilige en rechtvaardige maatschappijen te creëren gebaseerd op de eerbiediging en bescherming van alle mensenrechten, en op non-discriminatie, tolerantie, respect voor diversiteit, gelijke kansen, solidariteit, veiligheid en participatie van alle burgers, ook minder bevoorrechte en kwetsbare groepen en personen.

Afspraak 5: Wij verbinden ons ertoe de eerbiediging van de menselijke waardigheid te bevorderen en te zorgen voor gelijke kansen en rechten voor vrouwen en mannen, en de participatie en leidinggevende rollen van vrouwen in het politieke, maatschappelijke, economische en culturele leven, evenals in ontwikkeling te erkennen en te bevorderen.

Afspraak 6: Wij verbinden ons ertoe gelijke toegang voor iedereen tot kwalitatief hoogstaand onderwijs te bevorderen en bewerkstelligen, alsook het hoogst mogelijke niveau van fysieke en geestelijke gezondheid, en toegang voor iedereen tot de elementaire gezondheidsvoorzieningen, en ons in het bijzonder in te spannen voor terugdringing van sociale ongelijkheid zonder onderscheid op basis van ras, etnische achtergrond, geslacht, leeftijd of handicap; wij verbinden ons ertoe onze gemeenschappelijke en specifieke culturen te eerbiedigen en te bevorderen; te streven naar versterking van de rol van cultuur in ontwikkeling en behoud van de grondslagen van mensgerichte duurzame ontwikkeling; ervoor te zorgen dat mensen zich volledig kunnen ontwikkelen en zo bij te dragen tot sociale ontwikkeling. Het uiteindelijke doel is armoede uit de wereld te helpen, volledige en productieve werkgelegenheid te bevorderen en sociale integratie te stimuleren.

Afspraak 7: Wij verbinden ons ertoe de sociaal-economische ontwikkeling in Afrika en de minst ontwikkelde landen te versnellen, en de bevolking daarvan de mogelijkheid te bieden zich te ontwikkelen.

Afspraak 8: Wij verbinden ons ertoe ervoor te zorgen dat eventuele structurele aanpassingsprogramma's ook sociale doelstellingen bevatten, in het bijzonder het uitroeien van armoede, het bevorderen van volledige en productieve werkgelegenheid en het bevorderen van sociale integratie.

Afspraak 9: Wij verbinden ons ertoe aanzienlijk meer middelen te besteden aan sociale ontwikkeling en/of deze doeltreffender in te zetten, om de doelstellingen van de top met behulp van nationale maatregelen en door regionale en internationale samenwerking te verwezenlijken.

Afspraak 10: Wij verbinden ons ertoe via de Verenigde Naties en andere multilaterale instellingen een beter en krachtiger kader te creëren voor internationale, regionale en subregionale samenwerking op het gebied van sociale ontwikkeling, in een geest van partnerschap.

1.4. Voorbereidingen voor de speciale vergadering over de follow-up van de verklaring van Kopenhagen en het actieprogramma zijn in september 1997 van start gegaan, met de oprichting van een voorbereidend comité.

Lidstaten van de VN hebben in de loop van 1999 rapporten ingestuurd over de manier waarop zij de gemaakte afspraken in de praktijk hebben gebracht. Deze rapporten zijn tijdens een vergadering van de commissie "sociale ontwikkeling" van de Economische en Sociale Raad van de VN in februari van dit jaar besproken en geëvalueerd.

1.5. De EU is om onduidelijke redenen door de VN niet betrokken bij de regionale voorbereidingen. Normaliter had dit moeten gebeuren in het kader van de economische commissie voor Europa van de VN (ECE), die zich bijvoorbeeld ook bezighoudt met de regionale voorbereidingen van de follow-up van de Wereldvrouwenconferentie van 1995 in Beijing. De Raad van Europa is te hulp geschoten met een voorbereidende "Europese conferentie over sociale ontwikkeling" in Dublin op 18 en 19 januari 2000, waarin verslagen van de lidstaten van de Raad zijn besproken en in werkgroepen uitvoeriger is ingegaan op afspraken 1, 2 en 4.

2. De EU en de sociale top

2.1. Uiteraard is het in de praktijk brengen van de tien afspraken van Kopenhagen vooral een aangelegenheid van de EU-lidstaten zelf. Het is van belang hierop in dit advies uitdrukkelijk te wijzen. De EU heeft in 1994 en 1995 echter grote belangstelling getoond voor de top van Kopenhagen. De Europese Gemeenschap heeft een mededeling over de top gepubliceerd en heeft uitgebreid overleg gepleegd met het maatschappelijk middenveld (waaronder het Economisch en Sociaal Comité en de daarin vertegenwoordigde sociaal-economische groeperingen). Een omvangrijke EG-delegatie, waarvan ook het Comité deel uitmaakte, heeft de sociale top bijgewoond.

2.2. De Europese Gemeenschap heeft geen rapport over de tenuitvoerlegging van de afspraken bij het VN-secretariaat ingediend. De Mededeling van de Commissie over de follow-up van de EG van de Wereldtop over sociale ontwikkeling van 1996 vormt op dit moment uiteraard geen geschikte basis voor evaluatie. Het Comité is zich ervan bewust dat de Commissie niet verplicht was een rapport te publiceren. Gezien afspraak 10 is het echter van mening dat de Commissie een kans voorbij heeft laten gaan om de internationale gemeenschap te laten zien hoe samenwerking tussen de lidstaten een belangrijke dimensie heeft toegevoegd aan de diverse nationale beleidsmaatregelen inzake armoede, sociale integratie en vooral werkgelegenheid.

2.3. Het EU-voorzitterschap heeft zich de afgelopen jaren een aantal keren uitgesproken over de concrete invulling van de resultaten van de sociale top; de laatste keer gebeurde dit tijdens de 54e zitting van de Algemene Vergadering van de VN.

3. Algemene opmerkingen

3.1. In het advies dat het Comité in februari 1995 heeft uitgebracht over de top van Kopenhagen heeft het een aantal belangrijke punten onder de aandacht gebracht en aanbevelingen gedaan die nog steeds relevant lijken:

- De Europese Unie zou het voortouw moeten nemen in een campagne om meer lidstaten van de IAO aan te zetten tot ratificatie en tot volledige toepassing van het IAO-verdrag nr. 144 inzake tripartiete raadplegingsprocedures (Nu, in 2000, zou de EU zich hierbij speciaal tot de kandidaat-lidstaten, haar partners in het proces van Barcelona, en die in de Mercosur- en de ACS-landen kunnen richten);

- Er moeten maatregelen worden genomen om sociale ontwikkeling te bevorderen door internationale handel. (Het Comité heeft deze prille voorstellen in het advies over de WTO van 1999 en in recente adviezen over het Europese handelsbeleid nader uitgewerkt);

- Maatregelen ter bestrijding van kinderarbeid zijn noodzakelijk. (In 1999 heeft de IAO een nieuw verdrag goedgekeurd over de ernstigste vormen van kinderarbeid. De EU zou de internationale gemeenschap een belangrijk signaal kunnen afgeven als alle vijftien lidstaten dit nieuwe verdrag op korte termijn zouden ratificeren. Ook zouden de twee lidstaten die het IAO-verdrag nr. 138 inzake minimumleeftijd nog niet hebben geratificeerd (Oostenrijk en Groot-Brittannië) zich moeten inspannen om zulks in de zeer nabije toekomst te doen. Verder roept het Comité de EU en alle lidstaten op financiële steun te verlenen aan de IAO-programma's om kinderarbeid uit te bannen);

- Lidstaten dienen hun invloed binnen het IMF, de Wereldbank, de OESO en de regionale ontwikkelingsbanken te doen gelden om deze instellingen ervan te overtuigen dat ze veel nauwer met de IAO moeten samenwerken. (In de ogen van het Comité zou de WTO aan deze lijst moeten worden toegevoegd, en zou de EU zich moeten inspannen om deze organisaties democratischer en transparanter te laten functioneren);

- De EU dient zich in te zetten voor versterking van de samenhang tussen haar extern, veiligheids-, handels-, landbouw- en ontwikkelingsbeleid. (Het Comité zou hieraan, vijf jaar na "Kopenhagen", willen toevoegen dat deze grotere coherentie vooral dient te worden aangewend om de armoede te bestrijden en gewapende conflicten te voorkomen);

- Er dient een gerichte bijdrage te worden geleverd tot de follow-up van de top, door een beperkt aantal initiatieven op het gebied van werkgelegenheid, armoedebestrijding en sociale integratie voor een gecoördineerde actie op Europees niveau te selecteren.

3.2. Hoewel de concrete tenuitvoerlegging hiervan, zoals eerder gesteld, vooral een aangelegenheid van de EU-lidstaten zelf is, kan gecoördineerde actie op Europees niveau een belangrijke extra impuls zijn. Het Comité heeft dit standpunt reeds in de aanbevelingen van zijn advies van 1995 naar voren gebracht (par. 13.2). In dit advies was de aandacht van het Comité ten aanzien van regionale samenwerking met name toegespitst op samenwerking binnen de EU. De uitbreiding, de verdere ontwikkeling van de Euro-mediterrane samenwerking en de intensivering van de betrekkingen met de ACS-landen duiden erop dat op realistische wijze moet worden bekeken in welke andere geografische gebieden de EU een substantiële bijdrage kan leveren aan het welslagen van het "proces van Kopenhagen".

3.3. Als men kijkt naar de relevante terreinen van sociaal beleid waarop de EU zeer positieve resultaten heeft geboekt die ook voor andere landengroepen interessant kunnen zijn, en daarbij in aanmerking neemt dat de beschikbare middelen beperkt zijn en let op de agenda van de VN (waar armoedebestrijding dit jaar centraal staat), dan denkt men logischerwijs aan het werkgelegenheidsbeleid en de manier waarop dat tot stand is gekomen. Natuurlijk betekent dat niet dat de EU en de lidstaten zich niet hoeven in te zetten voor meer ontwikkelingssamenwerking en voor verlichting van de schuldenlast van de armste ontwikkelingslanden. Het betekent dat de EU met name ten aanzien van het werkgelegenheidsbeleid, door middel van regionale samenwerking, een bijzonder waardevolle bijdrage kan leveren aan de inspanningen van een aantal partnerlanden.

3.4. De IAO, die door de VN als eerste verantwoordelijk is gesteld voor de bevordering van volledige werkgelegenheid (afspraak 3) in het proces van Kopenhagen, heeft in de afgelopen vijf jaar belangrijk werk verricht. De organisatie heeft geconcludeerd dat er in een aantal industrielanden en landen die op weg zijn dat te worden, weliswaar arbeidsplaatsen zijn geschapen en de werkloosheid is teruggedrongen, maar dat de werkgelegenheidssituatie en armoedebestrijding in veel landen (met name ontwikkelingslanden en landen in een overgangsfase) te wensen overlaten en in een aantal landen zelfs zijn verslechterd(1). De IAO heeft opgeroepen tot nieuwe inspanningen voor het creëren van werkgelegenheid, verbetering van de kwaliteit van arbeid, opleiding en gelijke kansen voor mannen en vrouwen op de werkplek. De organisatie stelt dat ratificatie en tenuitvoerlegging van haar belangrijkste verdragen en de follow-up van haar verklaring uit 1998 over fundamentele arbeidsbeginselen en -rechten in dit opzicht van groot belang zijn. De IAO roept op tot een nieuwe werkgelegenheidsstrategie met nationale en internationale dimensies.

Naar het oordeel van de IAO kan dit alleen effect sorteren als zij en andere VN-organen gecoördineerd optreden, met name in samenwerking met de Bretton-Woods-instellingen, de OESO en regionale organisaties. Tegen deze achtergrond merkt het Comité voorts op dat onlangs duidelijk is gebleken dat de VN-instellingen hard aan herziening toe zijn. Zij dienen te worden gedemocratiseerd en de beleidsontwikkeling en -tenuitvoerlegging moeten transparanter worden. Kritiek op en weerstand tegen met name het IMF, de Wereldbank en de WTO zijn duidelijk ingegeven door het standpunt dat deze instellingen onvoldoende aandacht schenken aan de negatieve gevolgen van de globalisering van de wereldeconomie.

4. Bijzondere opmerkingen

4.1. Reeds in 1995 vond het Comité dat de IAO een vooraanstaande rol moest vervullen bij de tenuitvoerlegging van de plannen die tijdens de sociale top zijn gemaakt. Het is van mening dat actief aandringen op tenuitvoerlegging van de IAO-verklaring van 1998 inderdaad zeer bevorderlijk kan zijn voor een doeltreffende werkgelegenheidsstrategie op wereldniveau. Het beveelt de EU dan ook ten zeerste aan zich hiervoor in te zetten, zowel in politiek als in financieel opzicht. De EU moet er ook werk van maken dat alle lidstaten de IAO-verdragen voor de fundamentele mensenrechten ratificeren. Een aantal EU-lidstaten heeft het IAO-verdrag nr. 138 inzake de minimumleeftijd nog niet bekrachtigd (zoals gezegd in par. 3.1); daarnaast wijst het Comité er nogmaals op dat Luxemburg het IAO-verdrag tegen discriminatie (arbeid en beroep) (nr. 111) nog moet ratificeren.

4.2. Het Comité stelt bezorgd vast dat het economisch beleid zich steeds meer aan politieke controle lijkt te onttrekken. De EU en haar lidstaten moeten dan ook aandringen op duidelijke sociale richtlijnen waaraan het beleid van het IMF en de Wereldbank zou moeten voldoen. Deze richtlijnen moeten zijn geënt op de in Kopenhagen gemaakte afspraken, en een afspiegeling zijn van het belang dat daarin wordt gehecht aan fundamentele arbeidsnormen van de IAO. Ook dienen de EU en de lidstaten zich te blijven inzetten voor de oprichting van een permanent forum voor fundamentele arbeidsnormen in multilaterale handelsakkoorden tussen de IAO en de WTO. Het Comité juicht, met name gezien de ontwikkelingen tijdens de WTO-ministersconferentie in Seattle, alle initiatieven toe die bijdragen tot meer afspraken (en dus ook tot concrete maatregelen) ter bevordering van fundamentele arbeidsnormen.

Multinationals dienen zich bij hun activiteiten in ontwikkelingslanden en landen in een overgangsfase te houden aan de OESO-richtlijnen voor het optreden van multinationals en aan de tripartiete verklaring van de IAO inzake multinationals en sociaal beleid. Het Comité hoopt dat bij de herziening van de OESO-richtlijnen waaraan momenteel wordt gewerkt, alle "fundamentele arbeidsnormen" van de IAO worden meegenomen (vakverenigingsrecht, recht op collectief onderhandelen, gedwongen arbeid, discriminatie in beroep en beroepsuitoefening en kinderarbeid).

4.3. Het Comité adviseert voorts, de kandidaat-lidstaten in Midden- en Oost-Europa EU-steun te verlenen bij het uitstippelen van een werkgelegenheidsstrategie volgens het "proces van Luxemburg". De regeringen van deze landen zullen zo tevens geholpen worden bij het vinden van duurzame oplossingen voor de werkgelegenheidsproblemen in hun landen, terwijl een belangrijk onderdeel van het Europese sociale model in de regio kan worden geïntroduceerd.

4.4. De EU zou de regeringen van de buurlanden in de Mediterrane regio ertoe moeten aanzetten werkgeversorganisaties, vakbonden en andere relevante sociaal-economische groeperingen meer dan voorheen te betrekken bij hun werkgelegenheidsbeleid, waar mogelijk op regionaal niveau. Voorts moet ook een aantal sociale elementen van de "Barcelona-samenwerking" (beroepsopleiding, sociale dialoog) nader worden uitgewerkt.

4.5. In de ACS-landen, en vooral die ten zuiden van de Sahara (zie afspraak 7), zou de EU zich net als de afgelopen jaren moeten blijven inzetten voor de oprichting van sociaal-economische raden, die voor sociaal-economische belangengroepen belangrijke instrumenten zijn om invloed uit te oefenen op het werkgelegenheidsbeleid van hun regeringen en bij de tenuitvoerlegging daarvan te helpen.

4.6. Bij het uitwerken van de in par. 3.1 (laatste streepje) genoemde initiatieven zou de aandacht van de Commissie voornamelijk moeten uitgaan naar de armste en in sociaal opzicht meest uitgesloten groepen in de EU.

4.7. De secretaris-generaal van de VN heeft ertoe opgeroepen bij de follow-up van de verschillende "sociale toppen" van de jaren negentig coherent te werk te gaan. Onder verwijzing naar het advies over de follow-up van de wereldvrouwenconferentie in Beijing dat momenteel ook door het Comité wordt voorbereid, herinnert het Comité er daarom aan dat "feminisering van armoede" tijdens de conferentie van Beijing in 1995 een belangrijk agendapunt is geweest. Het verwijst naar de paragrafen 3.3 en 3.4 en vraagt in dit verband te benadrukken hoe belangrijk het element van de gelijke kansen voor mannen en vrouwen is op de door de IAO vastgestelde actieterreinen. Dit geldt ook voor de voorstellen voor EU-steun aan de kandidaat-lidstaten in Midden- en Oost-Europa, in het Middellandse-Zeegebied en in Afrikaanse landen ten zuiden van de Sahara, zoals uiteengezet in paragrafen 4.3, 4.4 en 4.5.

4.8. De in het Comité vertegenwoordigde sociaal-economische belangengroeperingen spelen een bijzondere rol bij sociale ontwikkeling. Wonderlijk genoeg heeft de VN bij de voorbereiding van de follow-up van de sociale top van 1995 een speciale rol toebedeeld aan NGO's, maar acht zij de rol van werkgeversorganisaties, vakbonden, consumenten, landbouworganisaties, welzijnsinstellingen e.d. kennelijk van ondergeschikt belang. Met name de rol van werkgeversorganisaties en vakbonden is een heikel punt van discussie gebleken tussen een groot aantal ontwikkelingslanden en industrielanden. Het Comité toont zich hierover uiterst bezorgd. De Europese Commissie zou hierin verandering moeten brengen en tijdens de speciale zitting van de Algemene Vergadering in Genève duidelijk moeten maken dat deze zeer representatieve organisaties heel bijzondere NGO's zijn waar het gaat om sociale ontwikkeling, en dat zij niet alleen de spreekbuis van hun leden zijn, maar vaak een concrete rol spelen bij de ontwikkeling en tenuitvoerlegging van nationaal beleid. De Europese Commissie dient tevens te stimuleren dat sociaal-economische belangengroeperingen worden opgenomen in de nationale delegaties van de lidstaten voor de speciale zitting in Genève. Voorts verzoekt het Comité de Commissie met klem om, net als in 1995, leden van het Comité in haar eigen delegatie op te nemen.

Brussel, 27 april 2000.

De voorzitter

van het Economisch en Sociaal Comité

B. Rangoni Machiavelli

(1) Zie het "Human Development Report" en het "Poverty Report" van de VN, 1999.

BIJLAGE 1

bij het advies van het Economisch en Sociaal Comité

Voorlopige evaluatie van tenuitvoerlegging

Het VN-secretariaat heeft rapporten ontvangen van een grote meerderheid van de lidstaten (waaronder alle vijftien EU-landen), alsook van de regionale economische commissies van de VN (met uitzondering van de ECE), de VN-fondsen en programma's, de speciale agentschappen waaronder de Bretton-Woods-instellingen, andere intergouvernementele instellingen - zoals de regionale ontwikkelingsbanken - en de OESO.

Hoewel de verslagen positieve elementen bevatten, is duidelijk naar voren gekomen dat er in veel opzichten slechts beperkte resultaten zijn geboekt t.a.v. de drie hoofdthema's van "Kopenhagen". Volgens het VN-secretariaat zal een aantal doelstellingen van het actieprogramma niet binnen de geplande termijn worden gerealiseerd, en in bepaalde gevallen zijn aanzienlijke tegenslagen geconstateerd. Deze zijn voornamelijk te wijten aan de ernstige economische problemen die tal van landen de afgelopen jaren hebben geteisterd als gevolg van de financiële crisis en daarmee samenhangende ontwikkelingen. Een ander probleem is dat door de nadruk die de laatste tijd is gelegd op financieel en economisch beleid, ontwikkeling vaak een ondergeschoven kind was, en dat het overwicht van een beperkt aantal macro-economische doelstellingen en factoren ten opzichte van sociale, politieke, culturele en milieu-aspecten funest is gebleken.

Volgens het VN-secretariaat zijn de volgende positieve resultaten geboekt:

- meer bewustzijn van en betrokkenheid bij sociale ontwikkeling als centrale doelstelling van regeringsbeleid en als basis voor mobilisering van maatschappelijke organisaties;

- vooruitgang in de armoedebestrijding, zij het in ongelijke mate, langzaam en grillig;

- nieuwe hoop dat volledige werkgelegenheid haalbaar is, hoewel er mondjesmaat vooruitgang is geboekt en vaak onzichtbare werkloosheid, uitbreiding van de informele economie en gebrek aan sociale bescherming een obstakel vormde;

- groeiende alfabetisering, dalende kindersterfte, toegenomen levensverwachting, meer schoolgaande kinderen en betere toegang tot de belangrijkste sociale voorzieningen, ondanks soms ernstige problemen op lokaal niveau;

- in grote delen van de wereld zijn gelijke rechten en kansen voor mannen en vrouwen goed van de grond gekomen, ondanks het feit dat vrouwen doorgaans nog steeds het onderspit delven in tijden van crisis en herstructurering;

- de meeste regeringen hebben de daad bij het woord gevoegd en meer begrotingsmiddelen beschikbaar gesteld voor sociale ontwikkeling, in relatieve en vaak in absolute zin.

Het secretariaat heeft echter ook geconcludeerd dat de situatie er op een aantal terreinen op achteruit is gegaan:

- lokale en regionale conflicten hebben de sociale integratie in een toenemend aantal regio's in de wereld op losse schroeven gezet;

- in de wereld als geheel is de ongelijkheid toegenomen: in inkomen, in werkgelegenheid, in toegang tot sociale dienstverlening en kansen voor deelname in openbare en maatschappelijke instellingen;

- in tegenstelling tot de in Kopenhagen gemaakte afspraak om samenwerking met het oog op sociale ontwikkeling via de VN te versterken, zijn hiervoor minder middelen beschikbaar gesteld, hoewel de internationale gemeenschap nu opnieuw heeft toegezegd over te gaan tot schuldenverlichting voor de armste landen;

- de schuldenlast is sinds Kopenhagen aanzienlijk toegenomen, waardoor de voor sociale ontwikkeling beschikbare financiële middelen nog meer in het gedrang zijn gekomen;

- door de liberalisering van het kapitaalverkeer is de wereld kwetsbaarder geworden voor onverwachte financiële klappen, met ernstige sociale gevolgen, omdat de echte slachtoffers van dergelijke crises steeds minder bij machte zijn om hun sociale situatie te verbeteren.

Het secretariaat heeft in november 1999 elf thema's gedistilleerd die herhaaldelijk in de rapporten aan de orde kwamen. Op basis van deze thema's wil het nader bestuderen of er vooruitgang is geboekt of juist een verslechtering van de situatie heeft plaatsgevonden, en ideeën uitwerken voor nieuwe initiatieven:

1. Ongelijkheid: Hoe kunnen de vruchten van ontwikkeling, gezien de toenemende ongelijkheid in en tussen landen, billijker worden verdeeld? Is ongelijkheid de prijs die we moeten betalen voor economische groei, of ondermijnt zij deze groei?

2. Financiering van sociale voorzieningen: Sociale voorzieningen richten zich steeds meer op de kwetsbaarste groepen van de maatschappij. Deze op specifieke groepen gerichte benadering en het toekennen van uitkeringen na een "middelentoets" kunnen in sommige gevallen echter de sociale solidariteit ontwrichten, waardoor de kwaliteit van deze voorzieningen en de beschikbare middelen teruglopen. Hoe kunnen solidariteit en duurzaamheid verenigbaar worden gemaakt met de behoefte aan een doeltreffender optreden en meer selectiviteit bij het verlenen van sociale diensten?

3. Verstedelijking: Hoewel het leeuwendeel van de armen nog steeds in plattelandsgebieden woont, grijpt de verstedelijking in de wereld - vooral in ontwikkelingslanden - snel om zich heen. Hoe kunnen schaarse middelen in het licht van deze ontwikkelingen het beste worden verdeeld tussen landelijke en stedelijke gebieden? Hoe kan sociale ontwikkeling zo goed mogelijk worden afgestemd op de specifieke behoeften van alle groepen in de maatschappij?

4. De "working poor": In grote delen van de wereld is de werkloosheid dan wel teruggedrongen, maar de kwaliteit van nieuwe arbeidsplaatsen laat vaak te wensen over, de lonen zijn laag en er is weinig sociale bescherming. Werk volstaat vaak niet meer om de bevolking voor armoede te behoeden. Hoe hebben landen de groeiende problemen van de "working poor" aangepakt en wat kan worden ondernomen om de lonen aan de onderkant van de arbeidsmarkt op te krikken?

5. Informalisering van werkgelegenheid: In veel ontwikkelingslanden vormt de officiële werkgelegenheid een steeds kleiner deel van de arbeidsmarkt. De informele sector is bovendien niet langer een monopolie van ontwikkelingslanden, en in de hele wereld raakt deze steeds meer doorweven met de formele sector. Hoe kunnen de inkomens en de sociale bescherming in de informele sector worden verbeterd, zonder de werkgelegenheidsscheppende mogelijkheden van de formele sector te ondergraven?

6. Herstel van de overheidssector: Het proces van economische hervormingen heeft in veel gevallen de rol van de staat als bevorderaar van sociale ontwikkeling verzwakt. Recente financiële crises hebben duidelijk aangetoond dat liberalisering en privatisering niet ten koste mogen gaan van een adequaat wettelijk kader. Het is de taak van een sterke, transparante overheid om toezicht te houden op het proces van economische hervorming, en om gunstige voorwaarden te creëren voor sociale ontwikkeling.

7. Decentralisatie: Er is een duidelijke beweging te zien in de richting van decentralisatie waarbij lokale overheden meer verantwoordelijkheden toebedeeld krijgen. Decentralisatie draagt vaak bij tot meer participatie en verantwoordelijkheid, maar niet noodzakelijk tot gelijke verdeling van middelen tussen verschillende regio's en bevolkingsgroepen. Hoe kunnen deze ontwikkelingen op één lijn worden getrokken?

8. Inkrimping van de officiële ontwikkelingshulp: Een aantal landen heeft meer middelen beschikbaar gesteld voor ontwikkelingshulp, maar de algemene tendens is dat hieraan minder middelen worden besteed - ondanks de in Kopenhagen gedane beloften. Welke strategie moet worden uitgestippeld om deze tendens te keren?

9. Crisisinterventie: Bovendien worden schaarse ontwikkelingsmiddelen ingezet voor een groeiend aantal crisisinterventies, die in menselijk en financieel opzicht veel meer kosten dan het voorkómen van crises en het bevorderen van sociale ontwikkeling op lange termijn. Een toenemend aantal oorlogen, lokale conflicten en natuurrampen zijn funest gebleken voor sociale ontwikkeling.

10. Doeltreffende strategieën zijn geboden om de afspraken van de sociale top na te komen. De kloof tussen afspraken en het in praktijk brengen daarvan blijft een groot probleem. Er moet nog harder worden gewerkt aan strategieën, instrumenten en mogelijkheden om de afspraken van Kopenhagen met succes ten uitvoer te leggen.

11. Schuldaflossing weegt steeds zwaarder op sociale ontwikkeling. Hoe kan schuldenverlichting zo effectief mogelijk worden ingezet voor een verhoging van de sociale uitgaven?

BIJLAGE 2

bij het advies van het Economisch en Sociaal Comité

Bijzondere opmerkingen uit het ESC-advies van 1995 ver de Internationale topconferentie voor sociale ontwikkeling CES 4/95 - PB C 110 van 2.5.1995)

1. Beginselen

1.1. De in de mededeling van de Commissie neergelegde beginselen, die de Commissie hoopt terug te vinden in het eindresultaat van de topconferentie voor sociale ontwikkeling, worden met instemming begroet. Het Comité is bovenal ingenomen met het eerste beginsel, nl. dat eerbiediging van de mensenrechten en democratie - inclusief de dialoog tussen de sociale partners en de deelname van de burgermaatschappij - onlosmakelijk verbonden zijn met sociale ontwikkeling. Het is ervan overtuigd dat de hier bedoelde rechten werkelijk universele en fundamentele mensenrechten zijn. Het Comité hoopt dat dit beginsel, in de exacte bewoordingen van de Commissie, door de topconferentie wordt aangenomen, en verzoekt de lidstaten die dat nog niet gedaan hebben, dit beginsel in hun wetgeving op te nemen en hun handelen op nationaal en internationaal niveau hiernaar te richten, ter wille van daadwerkelijke, wereldwijde sociale ontwikkeling.

1.2. Een belangrijk instrument ter stimulering van de dialoog tussen werkgevers en werknemers en van de deelname van de burgermaatschappij aan sociale vooruitgang overal in de wereld, is IAO-verdrag nr. 144 uit 1976 inzake tripartiete raadplegingsprocedures ter bevordering van de toepassing van internationale arbeidsnormen. Hoewel dit instrument zowel de democratie als de sociale vrede ten goede komt, maakt de Commissie er helaas geen melding van. Het Comité is van mening dat de EU aan de hand van haar eigen eerste beginsel het voortouw zou moeten nemen in een campagne om meer lidstaten van de IAO aan te zetten tot ratificatie en tot volledige toepassing van dit verdrag. De campagne zou moeten beginnen met overleg, teneinde alle lidstaten van de EU tot ratificatie aan te zetten.

2. Doelstellingen

2.1. Het Comité benadrukt en ondersteunt het standpunt van de EU dat de internationale handel een bijdrage moet leveren tot sociale ontwikkeling, een streven dat in multilateraal verband gestalte moet krijgen. Het is er verder mee eens dat de onderhandelingen met de Wereldhandelsorganisatie (WTO) over dit thema dienen te worden voortgezet en kan zich zeer wel vinden in de benadering van de EU in deze. Het is zaak dat de EU ervoor ijvert dit punt tot prioriteit binnen de WTO te maken. Hoofdzaak acht het Comité nu, landen aan te sporen een aantal basisverdragen van de IAO inzake mensenrechten te bekrachtigen, zoals de verdragen inzake vrijheid tot het oprichten van vakverenigingen en bescherming van het vakverenigingsrecht (voor werknemers en werkgevers), inzake het recht zich te organiseren en collectief te onderhandelen (1949), inzake gedwongen arbeid (1930) en inzake de afschaffing van gedwongen arbeid (1957). Alle EU-lidstaten hebben de eerste twee vernoemde IAO-verdragen bekrachtigd, evenals de andere mensenrechtenverdragen, die door het overgrote deel van de IAO-leden, met inbegrip van een groot aantal ontwikkelingslanden, bekrachtigd zijn.

2.2. Het Comité betreurt dat het IAO-verdrag inzake discriminatie in beroep en beroepsuitoefening (1958), dat volledig in de lijn ligt van bovengenoemde verdragen, van even groot belang is en op even grote schaal is geratificeerd, door de Commissie in dit verband niet wordt vermeld. Dit is waarschijnlijk onopzettelijk gebeurd. Tijdens de derde voorbereidende vergadering voor de topconferentie, afgelopen maand in New York, heeft de EU er nog op gewezen groot belang te hechten aan de in dit verdrag neergelegde beginselen. Derhalve dringt het Comité er bij de Commissie ten zeerste op aan deze vergissing ongedaan te maken en het anti-discriminatieverdrag in de beoogde campagne op te nemen. Dit zou tegelijkertijd een logische grondslag vormen voor een aantal standpunten en doelstellingen van de EU betreffende de strijd tegen armoede en uitsluiting, zoals die bijvoorbeeld in de tweede paragraaf van de Conclusie in het Commissiedocument zijn verwoord (gelijkheid tussen mannen en vrouwen).

2.3. Het Comité hecht er veel belang aan vrouwen meer kansen op betaalde arbeid en onderwijs te bieden om zo hun status te verhogen. Met name voor meisjes en vrouwen is onderwijs een doorslaggevende factor in de strijd tegen armoede en overbevolking. Waar vrouwen scholing krijgen, nemen zowel de zuigelingensterfte als het geboortecijfer af.

2.4. De inhoud van de in par. 11.1 en 11.2 genoemde verdragen staat aan de basis van het al in verschillende ESC-adviezen aangemoedigde streven naar een "sociale clausule", hetgeen - voor alle duidelijkheid - niets met protectionisme te maken heeft. Integendeel, algemene toepassing van dergelijke beginselen zou de handel juist bevorderen, aangezien alle werknemers verzekerd zouden zijn van gelijke grondrechten, en consumenten de redelijke garantie zouden krijgen dat de door hen aangeschafte goederen niet onder mensonwaardige omstandigheden zijn geproduceerd. In dit verband wil het Comité tevens de aandacht vestigen op de studies over dit onderwerp waarmee de OESO momenteel bezig is. De conclusies daarvan zouden goede argumenten voor verdere onderhandelingen kunnen opleveren.

2.5. Een zeer doeltreffende methode om regeringen aan te zetten belangrijke IAO-verdragen te bekrachtigen en uit te voeren, is door bij de toekenning van hulp en handelspreferenties voorrang te geven aan landen die zich daadwerkelijk inzetten voor concrete en doeltreffende sociale-ontwikkelingsstrategieën. De EU zou hiermee op zinvolle wijze kunnen bijdragen aan het verhogen van voor sociale ontwikkeling bestemde middelen, hetgeen noodzakelijk is - ook als op de conferentie een manier gevonden wordt voor efficiënter gebruik van de bestaande middelen. In dit verband is het Comité dan ook verheugd over de Verordening van de Raad (EG) nr. 3281/94 van 19 december 1994 over toepassing van een vierjarig Stelsel van Algemene Tariefpreferenties (1995-1998) voor bepaalde, uit ontwikkelingslanden afkomstige industrieproducten.

2.6. De voorstellen van de Commissie kunnen bijdragen tot een verbetering in de leef- en arbeidsomstandigheden van werkende kinderen. Door algemene maatregelen in te voeren ter bevordering van het "welzijn" (arbeidsomstandigheden, kansen op onderwijs, enz.) kan kinderarbeid geleidelijk aan uitgebannen worden.

2.7. Ratificatie en uitvoering van IAO-verdragen hangen nauw samen met goed bestuur en hetzelfde geldt voor een effectieve ontwikkeling van het sociaal beleid. Het in de vorige alinea voorgestelde beleid inzake hulp- en handelspreferenties zal een waarborg vormen voor efficiënter gebruik van de bestaande middelen. Ontwikkelde en ontwikkelingslanden zouden in samenhang hiermee maatregelen moeten invoeren voor het terugdringen van corrupte praktijken in de Noord-Zuid handelsbetrekkingen, aangezien deze een ernstige belemmering vormen voor sociale en economische vooruitgang.

2.8. Indien de EU er inderdaad op staat dat sociale ontwikkeling als clausule wordt opgenomen in de beleidsmaatregelen van het IMF, de Wereldbank, en de regionale ontwikkelingsbanken, dient ze haar invloed te doen gelden om deze instellingen ervan te overtuigen dat ze, met name bij structurele-hervormingsprogramma's, veel nauwer moeten gaan samenwerken met de IAO dan tot nog toe het geval was. De EU moet zelf terdege bewust zijn van de weerslag die structurele-hervormingsprogramma's hebben op arme bevolkingsgroepen, bijvoorbeeld wat het beleid inzake gezondheidszorg, onderwijs en landbouw betreft.

2.9. Het Comité herhaalt zijn standpunt uit voorgaande adviezen, dat het hoog tijd is de voorwaarden en beleidsinstrumenten te scheppen voor economische groei, handel en herverdeling van rijkdom en mogelijkheden op mondiaal niveau, en dat deze ontwikkeling hand in hand moet gaan met sociale vooruitgang en bescherming van het milieu. Dit betekent voor de EU een versterking van de samenhang tussen haar extern, veiligheids-, handels-, landbouw- en ontwikkelingsbeleid. Het Comité dringt er bij de EU op aan, ook al omdat het toeval wil dat de oprichting van de WTO met deze conferentie samenvalt, op de topconferentie voor sociale ontwikkeling in Kopenhagen een toezegging in die zin te doen.

3. Middelen: hulpmiddelen en monitoring

Het Comité wil de nadruk vestigen op het voornemen van de Commissie ontwikkelingslanden (en in het bijzonder de allerarmste landen) met steunmaatregelen te helpen "om de geleidelijke opneming van het informele in het formele economische circuit te bevorderen". In dit verband zij gewezen op de rol die NGO's, inclusief landbouworganisaties, -coöperaties en vrouwenorganisaties, naast de werknemers- en werkgeversorganisaties kunnen spelen.

4. Conclusies

4.1. Het Comité is verheugd over de vastbeslotenheid van de EU, verwoord in de Conclusie, om haar inbreng bij onderhandelingen in multilateraal verband over normen en verdragen op te voeren. Hierbij is het zaak de taken en verantwoordelijkheden duidelijk te verdelen. In dit verband verwijst het Comité naar het initiatiefadvies dat het zelf vorige maand heeft uitgebracht over "De betrekkingen tussen de EU en de Internationale Arbeidsorganisatie (IAO)".

4.2. Tot slot dringt het Comité er sterk op aan dat de EU, in samenspraak met werkgevers, werknemers en andere representatieve sociaal-economische belangengroepen, een gerichte bijdrage levert tot de follow-up van de topconferentie, door een beperkt aantal initiatieven op het gebied van werkgelegenheid, armoedebestrijding en sociale integratie voor een gecoördineerde actie op Europees niveau te lanceren. De regeringen zullen elk afzonderlijk verantwoordelijk zijn voor de concrete uitvoering van de besluiten van de conferentie. Desalniettemin moet (en zal waarschijnlijk) op de conferentie gewezen worden op het belang van regionale samenwerking bij uitvoering van deze besluiten. Het welslagen van de sociale topconferentie zal mede afhangen van de vraag of een belangrijke groep landen, zoals de landen van de EU, in staat zijn een voorbeeld van dergelijke regionale samenwerking te geven. De Commissie wordt verzocht een voorstel uit te werken aan de hand van het huidige Europese beleid op het gebied van werkgelegenheid, armoede en sociale uitsluiting.