Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de "Mededeling van de Commissie aan de Raad, het Europees Parlement, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio's - Innovatiebeleid: actualisering van de aanpak van de Europese Unie in de context van de strategie van Lissabon"

(COM(2003) 112 def.)

(2004/C 10/16)

Op 12 maart 2003 heeft de Commissie besloten het Europees Economisch en Sociaal Comité overeenkomstig artikel 262 van het EG-Verdrag te raadplegen over de voornoemde mededeling.

De gespecialiseerde afdeling "Interne markt, productie en consumptie", die met de voorbereidende werkzaamheden was belast, heeft haar advies op 3 september 2003 goedgekeurd. Rapporteur was de heer Soares.

Het Europees Economisch en Sociaal Comité heeft tijdens zijn op 24 en 25 september 2003 gehouden 402e zitting (vergadering van 25 september) het volgende advies uitgebracht, dat met 66 stemmen vóór en geen stemmen tegen, bij 1 onthouding, is goedgekeurd.

1. Samenvatting

1.1. Het EESC kan zich vinden in de Mededeling van de Commissie, die de innovatiecapaciteiten in de geest van de Lissabon-strategie wil vergroten.

1.2. Meer innovatie in Europa zou de economie en de werkgelegenheid ten goede komen. Aangezien de toch al kwakkelende economie niet bepaald baat heeft bij de ongewisse politieke situatie, zijn snelle maatregelen nodig.

1.3. Het EESC is het met de Commissie eens dat voor innovaties een systematische aanpak nodig is die diverse vormen kan aannemen, waarbij de door middel van onderwijs en opleiding opgedane kennis en kunde van de werknemers echter steeds van doorslaggevend belang zijn. Het zal de innovatieactiviteiten in de EU zeker ten goede komen als er op vrijwillige basis of via onderhandelingen goede onderlinge relaties worden opgebouwd, vooral op sociaal, financieel en milieugebied en ook wat het personeel betreft.

1.4. Het EESC is het eens met het voornemen van de Commissie om innovatie via een gezamenlijke aanpak van de lidstaten en de EU-instellingen te bevorderen en staat in grote lijnen achter de strategie die zij hiervoor heeft uitgestippeld.

1.5. In de afgelopen jaren is op het gebied van innovatie wel enige vooruitgang geboekt, maar mondiaal gezien heeft de EU nog altijd een duidelijke achterstand. Bovendien zijn niet alle lidstaten even bedrijvig als het op innovaties aankomt.

1.6. De lidstaten dienen goed te beseffen dat de concrete voltooiing van de interne markt, de grootste markt ter wereld, geboden is. Ook moeten zij ervoor zorgen dat zij zo snel mogelijk beter in staat zijn om de enorme kansen te baat te nemen die de uitbreiding met zich meebrengt, zodat de investeringen en de economie in heel Europa weer een impuls krijgen.

1.7. Het is zaak dat bedrijven meer steun krijgen, dat de besluitvorming van bureaucratische rompslomp wordt ontdaan en dus soepeler kan verlopen, en dat de uitwisseling en verspreiding van goede innovatiemethoden beter wordt geregeld. Activiteiten van bedrijven moeten meer erkenning krijgen en de Commissie, de lidstaten en de samenleving in het algemeen moeten daarom proberen een klimaat te scheppen waarin bedrijven meer aandacht aan innovaties kunnen besteden en ook meer risico's durven aan te gaan.

1.8. Bij de uitwerking en uitvoering van Europees beleid - vooral beleid waarvan het bedrijfsleven de motor vormt, zoals bij innovaties het geval is - moeten de hoofdrolspelers, namelijk de werkgevers en de werknemers, nauwer worden betrokken.

1.9. De mededeling kan als uitgangspunt dienen voor een grotere innovatievermogen in de EU. Hopelijk zorgen de lidstaten en de EU-instellingen voor de omstandigheden en middelen die nodig zijn om de investeringen in innovaties uit te breiden; dit is van cruciaal belang voor de economie en de kwaliteit van het bestaan van de Europese bevolking.

2. Samenvatting van het Commissiedocument

2.1. Innovatie is een hoeksteen van de "strategie van Lissabon", die de Europese Raad in maart 2000 heeft gelanceerd en waarvan het belang steeds is beklemtoond op latere bijeenkomsten van de Europese Raad, in het bijzonder in Barcelona in 2002.

2.2. Deze mededeling over het innovatiebeleid vormt samen met de Mededeling over het industriebeleid na de uitbreiding en het Groenboek over ondernemerschap een samenhangend kader voor de ontwikkeling van een ondernemingsbeleid dat het concurrentievermogen van bedrijven bevordert en tot de groei van de Europese economie bijdraagt.

2.3. Hoewel in deze mededeling wordt gewezen op het belang van onderzoek voor innovatie en van de recente Mededeling "Meer onderzoek voor Europa - Op weg naar 3 % van het BBP", wordt er tevens op gewezen dat er vele andere vormen van innovatie bestaan.

2.4. Innovatie kan geleidelijk of ineens tot stand komen, kan voortvloeien uit technologieoverdracht of uit de ontwikkeling van nieuwe zakelijke concepten en zij kan betrekking hebben op technologie, organisatie of presentatie.

2.5. Doel van de mededeling is ten eerste de diverse wegen naar innovatie te beschrijven en de gevolgen daarvan te analyseren voor het opzetten van het innovatiebeleid en voor de verschillende middelen waarmee het innovatiebeleid in praktijk wordt gebracht, om te vermijden dat deze middelen als gevolg van een te beperkte opvatting over innovatie ontoereikend zijn.

2.6. Ter aanvulling van deze analyse worden de huidige uitdagingen onderzocht die, in meerdere of mindere mate, specifiek zijn voor de EU, en waarbij wordt erkend dat structuren, problemen en mogelijkheden op innovatiegebied niet noodzakelijkerwijs in alle belangrijke economische gebieden in de wereld dezelfde zijn. De in aanmerking genomen factoren omvatten de nog steeds onvoldoende prestaties van de EU, de gevolgen van de uitbreiding, demografische trends en de grote omvang van de overheidssector in EU-economieën.

2.7. Hoewel innovatiebeleid meestal op nationaal en regionaal niveau wordt uitgevoerd, moeten de lidstaten en de Commissie beter samenwerken om innovatie in de EU te versterken en daartoe onder meer coördinatie- en beoordelingsmechanismen opzetten om van elkaar te leren en om de inventaris van de geboekte vooruitgang op te maken. Deze mededeling bevat concrete voorstellen die ertoe moeten leiden dat de Europese verscheidenheid in sterkte wordt omgezet.

2.8. De mededeling gaat ook nader in op diverse nieuwe richtingen voor de ontwikkeling van het EU-beleid en met name op interactie met andere beleidsgebieden. Innovatiebeleid moet vaak via andere beleidsgebieden worden uitgevoerd en de mededeling pleit onder meer voor betere coördinatie en een proactieve follow-up door de Commissie en de lidstaten.

3. Algemene opmerkingen

3.1. Sinds 1995 wordt het belang van innovatie erkend. Dit blijkt met name uit het Groenboek over innovatie(1) en uit het eerste actieplan voor innovatie in Europa(2), dat er vooral op gericht was om een innovatiecultuur tot stand te brengen, een innovatievriendelijk klimaat te scheppen en onderzoek en innovatie beter op elkaar af te stemmen.

3.2. De Europese Raad formuleerde in maart 2000 in Lissabon een nieuwe strategische doelstelling voor de EU: de meest concurrerende en dynamische kenniseconomie van de wereld te worden die in staat is tot duurzame economische groei met meer en betere banen en een hechtere sociale samenhang. Hiermee werd enigszins de hoop gewekt dat innovatie zou uitgroeien tot de pijler van de toekomstige EU(3).

3.3. In 2000 noemde de Commissie vijf doelstellingen die de lidstaten - en ook de EU met haar innovatiebeleid - als richtsnoer moesten nemen(4):

- samenhang van het innovatiebeleid

- een voor innovatie gunstig regelgevingkader

- de oprichting en groei van innoverende ondernemingen aanmoedigen

- verbetering van de sleutelinterfaces in het innovatiesysteem

- een samenleving die openstaat voor innovatie.

3.4. Het EESC wees er destijds op dat deze doelstellingen "een stap in de goede richting [zijn], daar zij zowel de nationale regeringen als de Europese burgers willen doordringen van het belang van het innovatiebeleid"(5), en achtte de volgende vier actielijnen van cruciaal belang om innovaties in Europa te kunnen stimuleren:

- voorlichting over innovatie;

- bewustmaking op ruime schaal van het belang ervan;

- totstandbrenging van een goed functionerend administratief en wettelijk kader;

- coördinatie van de acties op nationaal en intersectoraal niveau.

3.5. Een en ander geldt ook vandaag de dag nog, en dan met name de opmerkingen van het EESC met betrekking tot het volgende:

- de maatregelen van de lidstaten op het gebied van innovatie moeten op elkaar afgestemd worden;

- er zijn fiscale maatregelen nodig om particuliere investeringen in onderzoek en innovatie aan te moedigen en het werk van onderzoekers in de particuliere sector te stimuleren;

- de communicatie tussen het MKB en universiteiten en onderzoekscentra moet worden verbeterd;

- de oprichting en groei van innoverende ondernemingen moet worden aangemoedigd (starters moeten een betere toegang krijgen tot openbare aanbestedingen, communautaire programma's);

- er moet optimaal gebruik worden gemaakt van het menselijk kapitaal van onderzoeks- en expertisecentra en er moeten onderzoekers en wetenschappers van buiten de EU worden aangetrokken;

- de belangrijkste interfaces in het innovatiesysteem moeten verbeterd worden;

- de overdracht van technologische kennis moet worden vergemakkelijkt;

- in de basisstructuren van het onderwijs, vooral in het basis- en middelbaar onderwijs, moet een proces van voorlichting en voortgezette opleiding op gang wordt gebracht; alleen dan zal het brede publiek zich echt bewust worden van het belang van innovatie(6).

3.6. Daarnaast zouden de lidstaten een gedeelte van hun middelen moeten besteden aan vooral op bepaalde beroepsgroepen (Knowledge Workers) gerichte maatregelen voor levenslang leren. Op die manier is het mogelijk om concrete onderzoeksactiviteiten van de grond te krijgen en de innovatie-inspanningen van bedrijven verder op te voeren.

3.7. De Europese Raad van Barcelona was van mening dat de investeringen in onderzoek en technologische ontwikkeling (O& O) in de EU moeten worden opgevoerd tot ongeveer 3 % van het BBP. Tevens riep de Europese Raad op tot een verhoging van de bedrijfsinvesteringen tot tweederde van de totale O& O-investeringen. Het EESC was het hiermee eens en wees erop dat "de doelstellingen in verband met concurrentievermogen, economische groei, werkgelegenheid, een hoog niveau van milieubescherming en volksgezondheid, alsook evenwichtige duurzame ontwikkeling uitsluitend kunnen worden gerealiseerd met meer kennis, O& O en innovatie(7)".

3.8. Terecht wijst de Commissie erop dat Europa op het gebied van innovatie weliswaar enige vooruitgang heeft geboekt, maar nog steeds een grote achterstand heeft op de Verenigde Staten en Japan. Hieraan zou het grotendeels te wijten kunnen zijn dat Europa qua groei en productie relatief slecht presteert.

3.9. Het onderwerp onderzoek en ontwikkeling (O& O) is al eerder behandeld in diverse mededelingen van de Commissie en in de adviezen van het EESC hierover(8). Nu echter legt de Commissie de nadruk op aspecten van innovatie die niets met O& O te maken hebben, maar die wel een doorslaggevende impuls kunnen geven aan het Europese innovatiebeleid.

3.10. Het EESC is ingenomen met de Mededeling van de Commissie, die bedoeld is om een discussie op gang te brengen en zo het Europese innovatiebeleid te vernieuwen. Van cruciaal belang hierbij is dat men een beter inzicht krijgt in de manier waarop innoveringen hun beslag krijgen en dat de lidstaten van een hernieuwde politieke wil blijk geven. Alleen dan kan Europa zijn problemen oplossen en de doelstellingen van Lissabon verwezenlijken.

3.11. Het EESC hecht groot belang aan de prioriteiten die de Europese Raad op 20 en 21 maart 2003 heeft vastgesteld, vooral die met betrekking tot de groei van de werkgelegenheid en de sociale samenhang, innovatie, ondernemingsgeest, milieubescherming en de kwaliteit van het bestaan. Tot nu toe hebben de lidstaten deze prioriteiten echter voornamelijk lippendienst bewezen.

3.12. Het EESC is ingenomen met de algemene strekking van de conclusies van de 14e interparlementaire Eureka-conferentie (gehouden op 23 en 24 juni) over de totstandbrenging van een innovatiebeleid voor Europa.

3.13. Gezien de haperende economische groei en de stagnerende werkgelegenheid, problemen die nog eens worden verergerd door de onzekere politieke situatie in de wereld en vooral in Europa, komt de mededeling van de Commissie als geroepen. De lidstaten en het bedrijfsleven moeten nu gaan investeren in veranderingen die noodzakelijk zijn om de innovatieactiviteiten op te voeren en zo de productiviteit en het concurrentievermogen van de Europese economie weer op peil te brengen.

4. Bijzondere opmerkingen

4.1. Het EESC deelt de systematische kijk van de Commissie op innovatie en haar mening dat capaciteiten en prestaties in niet-technologische vormen van innovatie wellicht evenzeer debet zijn aan de trage verwezenlijking van de Lissabon-doelstellingen als de lage O& O-uitgaven. Toch moet vast worden gehouden aan de doelstelling om 3 % van het BBP aan onderzoek en ontwikkeling te besteden, een streven waaraan ook de lidstaten zich hebben verbonden en dat zij serieus dienen te nemen, want anders is het onmogelijk om de achterstand op het gebied van innovatie in te lopen.

4.1.1. Wil de EU de woorden van de Raad van Lissabon in daden omzetten en werkelijk de meest geavanceerde kennismaatschappij ter wereld worden, dan is het verwerven van nieuwe kennis een absolute voorwaarde. Nieuwe elementaire kennis vloeit voort uit fundamenteel onderzoek. Innovatie, met de bijbehorende praktische kennis, is echter het resultaat van de wisselwerking tussen onder meer fundamenteel onderzoek, toegepast onderzoek, ontwikkeling, techniek, beheer en marketing of van een of meer van deze zaken afzonderlijk. Innovatie kan allerlei vormen aannemen en onder allerlei omstandigheden gedijen.

4.1.2. Verder zijn er efficiëntere maatregelen nodig om ervoor te zorgen dat er tussen bedrijven (ook kleine en middelgrote), universiteiten en andere onderzoekscentra meer uitwisselingen plaatsvinden van wetenschappers en ingenieurs, juist omdat zij over zoveel kennis beschikken van innovatieve technieken. De intellectuele-eigendomsrechten moeten evenwichtig verdeeld worden.

4.1.3. De rol die kleine en middelgrote bedrijven kunnen spelen als ontwikkelaars van ideeën voor nieuwe producten is van groot belang. Hun markt- of overlevingskansen hangen echter niet alleen af van de uitwisseling van kennis en nieuwe ideeën, maar ook en zelfs in veel sterkere mate van factoren als het macro-economische klimaat, voldoende aanvangskapitaal en faciliteiten bij het opstarten van het bedrijf, financieringsmodaliteiten en bedrijfseconomische ervaring. Een groter concurrentievermogen, een betere marktpositie en meer financiële armslag van startende bedrijven is dus even belangrijk voor innovatie, in ieder geval in de eerste vijf jaar.

4.2. Volgens de Commissie zijn bedrijven de drijvende kracht achter innovaties, omdat zij in staat zijn marktkansen te onderkennen en daar met behulp van hun kennis en capaciteiten op innovatieve wijze op in te spelen. Hoewel de wisselwerking van bedrijven met hun directe omgeving zeker van groot belang is voor hun innovatievermogen, en het meer algemene economische klimaat van invloed is op hun wil om te innoveren, zijn innovaties uiteindelijk alleen maar mogelijk als werknemers de mogelijkheid tot levenslang leren wordt geboden.

4.3. Activiteiten van bedrijven moeten meer erkenning krijgen en de Commissie, de lidstaten en de maatschappij in het algemeen moeten proberen een klimaat te scheppen waarin bedrijven meer aandacht aan innovaties en kwaliteit kunnen besteden en ook meer risico's durven aan te gaan.

4.3.1. De Commissie zou bijvoorbeeld, al was het alleen maar als proefproject, sectorspecifieke rondetafels kunnen organiseren om bedrijven te helpen bij het uitwisselen van goede innovatiepraktijken.

4.3.2. De lidstaten doen er op hun beurt goed aan om bedrijven via speciale steunregelingen bij hun innoverende activiteiten te helpen. Het aantal gestrande pogingen om ideeën om te zetten in financieel gezonde projecten ligt namelijk erg hoog.

4.3.3. Verder zouden financiële instellingen hun vermogen om nieuwe ideeën op waarde te schatten moeten vergroten, zodat bedrijven gemakkelijker geld van hen krijgen om zoveel mogelijk voordeel te kunnen halen uit hun al beschikbare en nieuwe kennis.

4.4. Europa's zwakke positie komt vooral doordat de bedrijfsuitgaven voor onderzoek en ontwikkeling er een relatief gering percentage van het BBP uitmaken en het aantal hightech-octrooiaanvragen(9) alsmede het aandeel van de toegevoegde waarde in de hightech-industrie er eveneens relatief laag zijn. Nogmaals: hier moet dringend verandering in komen.

4.5. Bovendien bestaan er grote verschillen tussen de lidstaten met betrekking tot het aantal mensen dat de mogelijkheden van het levenslang leren benut en het aantal hightech-octrooiaanvragen. Het is ronduit verontrustend dat de verschillen tussen de lidstaten alleen maar groter worden als het aankomt op het aandeel van de bedrijfsuitgaven voor onderzoek en ontwikkeling in het BBP en op de hoeveelheid hightech-octrooiaanvragen. Deze kwesties vragen bijzondere aandacht.

4.6. De lidstaten dienen de innovatieproblemen - risicomijdend gedrag van bedrijven, te weinig investeringen in onderzoek en ontwikkeling en gebrekkige samenwerking tussen onderzoekscentra en bedrijven - adequaat aan te pakken. Hetzelfde geldt voor de problemen waar de kandidaat-lidstaten mee kampen bij het doorvoeren van noodzakelijke veranderingen op economisch, institutioneel, sociaal en onderwijsgebied.

4.7. Volgens de Commissie moet het personeelsbeleid mogelijkheden bieden die aangepast zijn aan de laatste fase van het arbeidsleven en bijvoorbeeld flexibele arbeidstijdregelingen en opleidingen omvatten. Ook het EESC is van mening dat alle werknemers hun vaardigheden moeten kunnen ontwikkelen en dat oudere werknemers economisch actief moeten kunnen blijven; dit is belangrijk voor een evenwichtige leeftijdsverdeling binnen bedrijven en helpt bovendien bij het oplossen van de problemen op het gebied van de sociale zekerheid. Werknemers die onder lichamelijk zware of gevaarlijke omstandigheden moeten werken zouden in dit verband echter een andere behandeling dienen te krijgen.

4.7.1. Vooral mag niet vergeten worden dat hoogopgeleide oudere werknemers (oudere Knowledge Workers) met hun vernuft en intelligentie nog altijd van belang kunnen zijn voor de welvaart en het welzijn van een gemeenschap, aangezien zij grote bijdragen kunnen leveren aan de plaatselijke productie en economie en zo de sociaal-economische kosten kunnen drukken.

4.7.2. Het volgende is daarom nodig:

- speciale instrumenten ter bescherming van de rechten van deze werknemers; bij reorganisaties en herstructureringen van bedrijven moeten zij meer aandacht krijgen en dienen hun via de juiste (technische) ondersteuning nieuwe kansen te worden geboden;

- stimulerende maatregelen voor bedrijven die bereid zijn werknemers in dienst te nemen die op zoek zijn naar een nieuwe baan;

- door middel van projecten om investeringen te stimuleren, de handel te ontwikkelen en samenwerkingsverbanden met de lidstaten aan te gaan, moeten deze werknemers mobieler worden en beter ingezet worden; dat zal hun integratie vergemakkelijken en het gebruik van hun vaardigheden en kennis zeer ten goede komen;

- in het kader van het op beheersing van de migratiestromen gerichte beleid moet hun kennis worden gebruikt voor de selectie en opleiding van immigranten in bedrijven die bereid zijn deze arbeidskrachten in dienst te nemen;

- het gebruik van deskundigen voor de professionele ondersteuning van kleine en middelgrote bedrijven die zich willen wagen op de markten van de nieuwe lidstaten;

- een uitwisseling van deze deskundigen, zodat zij in loco kunnen helpen bij de modernisering van de productie-, organisatie- en bestuurlijke structuren in de nieuwe lidstaten;

- een beleid voor hoogopgeleide vrouwelijke werknemers die na het verlies van hun baan grote moeite hebben om mobiel te blijven en tegelijkertijd voor hun gezin te zorgen.

4.8. De arbeidsvreugde van werknemers, met name de kwaliteit van de arbeidsomstandigheden en -verhoudingen, hebben grote invloed op bedrijfsinnovaties. Voor een beter innovatieklimaat in de EU is het van groot belang dat ondernemingen een groter verantwoordelijkheidsgevoel op milieugebied en op sociaal vlak aan de dag leggen.

4.9. Het EESC onderkent het belang van de kenmerkende eigenschappen van de EU zoals die worden opgesomd in de mededeling en die van invloed zijn op het innovatiebeleid: de grote publieke sector en diens samenwerking met de meest innoverende ondernemingen; de revitalisering van stedelijke gebieden tot centra van innovaties die hoogopgeleide mensen aantrekken; de Europese diversiteit, waar rekening mee moet worden gehouden bij het ontwikkelen van een op meer economische groei, meer werkgelegenheid en een hogere levensstandaard van de Europese bevolking gericht innovatiebeleid.

4.10. De Commissie is terecht van mening dat de maatregelen om innovaties te stimuleren kracht moet worden bijgezet en dat de lidstaten en de EU-instellingen hierbij moeten samenwerken. Deze maatregelen dienen echter wel concreet te worden ingebed in bedrijfsondersteunend beleid, in regelingen ter stimulering van de participatie en inzet van de werknemers óf in de begrotingsrichtsnoeren, met het oog op de toewijzing van de nodige middelen voor dit doeleinde.

4.11. De lidstaten moeten ervoor zorgen dat de beroepsbevolking een ruimere basis- en technische opleiding krijgt en - in het kader van de beleidscoördinatie in Europees verband - dat de mobiliteit van werknemers tussen universiteiten/onderzoekscentra en het bedrijfsleven, tussen verschillende landen én tussen verschillende bedrijven toeneemt. Dit kan van doorslaggevend belang zijn om meer vaart te zetten achter de verspreiding van kennis en goede innovatiepraktijken, zodat de sectoren en ondernemingen in kwestie volop profijt kunnen trekken van de beschikbare kennis bij het ontwikkelen, produceren en op de markt brengen van producten en diensten. Wat de informatietechnologie betreft: de huidige netwerken moeten beter gebruikt worden, vooral door bedrijven en universiteiten/onderzoekscentra, zodat zij door van elkaar te leren de gewenste niveaus gemakkelijker kunnen halen.

4.12. De Commissie wil graag dat er wordt nagedacht over nieuwe manieren waarop Europa op het gebied van innovatie betere prestaties kan leveren. Veel van haar suggesties kunnen op instemming van het EESC rekenen, zoals die met betrekking tot de politieke samenwerkingsverbanden, de systematische evaluatie van de invloed hiervan op innovaties (concurrentie, interne markt, werkgelegenheid, fiscale kwesties, milieu en regionale ontwikkeling), op de bevordering van innovaties in de publieke sector (efficiënte, transparante en concurrerende openbare aanbestedingen, nieuwe soorten dienstverlening) en op de versterking van de regionale dimensie van het innovatiebeleid (werken aan het concurrentievermogen op basis van de sociale en economische kenmerken van regio's en van goede praktijken).

4.13. Een beter Europees innovatieklimaat moet vooral worden bereikt via de volgende maatregelen:

- Belastingen: fiscale prikkels voor innoverende activiteiten, vooral van kleine en middelgrote bedrijven die opereren op groeimarkten en/of op (hoog-)technologische markten;

- Overheidssector: een investeringsbeleid waarbij de ontwikkeling van nieuwe producten en diensten wordt gestimuleerd, vooral als deze het welzijn van de Europese bevolking in hoge mate ten goede komen (gezondheidszorg, onderwijs en opleiding, milieu, vervoer en communicatie);

- Werkgelegenheid: een samenhangend beleid voor het behoud en de verdere ontwikkeling van werkgelegenheid van hoge kwaliteit, voor de versterking van de sociale samenhang en voor het zoveel mogelijk verwezenlijken van volledige werkgelegenheid;

- Sociale verantwoordelijkheid en personeelsbeleid van bedrijven: Een innovatieve organisatie moet er ook en vooral voor zorgen dat zij eerlijk en evenwichtig kan omgaan met de verschillende belanghebbenden ("stakeholders") - waarbij zij zich sterk moet maken voor de bescherming van het milieu - om alle verschillende belangen, en met name die van werknemers en van de gemeenschap in het algemeen te dienen. Bedrijven moeten momenteel in de eerste plaats op onder meer menselijk, sociaal, financieel en milieugebied aan goede relaties werken, op vrijwillige basis of via onderhandelingen.

- De regelingen voor innovatiesteun van de EU anders opzetten: aangezien een gedeelte van de aan de lidstaten toegekende EU-fondsen voor innovatie niet wordt gebruikt omdat in de nationale component van de financiering de publieke bijdrage ontbreekt, zou het mogelijk moeten zijn dat het bedrijfsleven deze bijdrage volledig voor zijn rekening neemt, zodat alle innovatiegelden die de EU aan de lidstaten ter beschikking stelt gebruikt kunnen worden.

4.14. De maatregelen die de Commissie voorstelt zullen er zeker voor zorgen dat de EU haar achterstand in productiviteit ten opzichte van andere economieën kan beginnen in te lopen en kunnen haar helpen bij het zoeken naar manieren om het Europese sociale model te versterken.

4.15. Tot slot uit het EESC zijn bezorgdheid over de trage besluitvorming in de EU, waarvan de interne markt en het Gemeenschapsoctrooi sprekende voorbeelden zijn. Bij de ontwikkeling en uitvoering van beleid - vooral van maatregelen op het gebied van innovatie, waarbij bedrijven als drijvende kracht fungeren - dienen de twee belangrijkste partijen, ondernemers en werknemers, nauwer te worden betrokken. Alleen met deze nieuwe houding van de Commissie en de lidstaten kan Europa zijn innovatieproblemen achter zich laten.

Brussel, 25 september 2003.

De voorzitter

van het Europees Economisch en Sociaal Comité

R. Briesch

(1) COM(95) 688 def. - delen I en II; EESC-advies 700/1996, PB C 212 van 22.7.1996.

(2) COM(96) 589 def.

(3) EESC-advies, PB C 260 van 17.9.2001.

(4) "Innovatie in een kenniseconomie" (COM(2000) 567 def.).

(5) EESC-advies, PB C 260 van 17.9.2001.

(6) EESC-advies, PB C 260 van 17.9.2001, paragrafen 3.2 t/m 3.6.

(7) EESC-advies, PB C 95 van 23.4.2003.

(8) PB C 260 van 17.9.2001; PB C 94 van 18.4.2002; PB C 241 van 7.10.2002 en PB C 95 van 23.4.2003.

(9) "Europees innovatiescorebord 2002" (SEC(2002) 1349).

BIJLAGE

bij het advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité

Het volgende wijzigingsvoorstel werd verworpen (ten minste één vierde van de stemmen vóór).

Een nieuwe paragraaf 4.1.4 invoegen:

"Zolang de doelstelling '3 % van het BBP besteden aan O& O' nog niet is bereikt, zouden overheidsinvesteringen op dit gebied daarom met het oog op het stabiliteitspact niet als overheidsuitgaven moeten gelden."

Uitslag van de stemming

Vóór: 35, tegen: 39, onthoudingen: 3.