NL Publicatieblad van de Europese Unie C 138/7

Veertiende voortgangsverslag betreffende de uitvoering van de strategie van de EU ter bestrijding van de illegale accumulatie van en handel in handvuurwapens en lichte wapens (SALW) en munitie daarvoor (2012/II)

2013/C 138/03

I. INLEIDING

Dit veertiende voortgangsverslag over de uitvoering van de SALW-strategie gaat over de EU-activiteiten in de tweede helft van 2012 (van 1 juli 2012 tot en met 31 december 2012). Dit verslag is opgesteld door de EDEO-dienst voor non-proliferatie en ontwapening, in samenwerking met andere bevoegde diensten van de EDEO en van de Europese Commissie. Tijdens de verslagperiode is de EU de problematiek van handvuurwapens en lichte wapens (SALW) aan de orde blijven stellen in alle multilaterale fora en in haar politieke dialoog met derde landen in de desbetreffende internationale context, zoals het actieprogramma van de Verenigde Naties ter voorkoming, bestrijding en uitbanning van de illegale handel in handvuurwapens en lichte wapens in al zijn aspecten. In het bijzonder heeft de EU ten volle bijgedragen aan de VN-onderhandelingen, in juli 2012, over een Wapenhandelsverdrag, en aan de tweede toetsingsconferentie, in augustus 2012, over het actieprogramma van de Verenigde Naties ter voorkoming, bestrijding en uitbanning van de illegale handel in handvuurwapens en lichte wapens in al zijn aspecten. De afgelopen periode is de EU doorgegaan met de uitvoering van verscheidene projecten in verband met het voorkomen van de illegale handel in en de buitensporige accumulatie van SALW, en is zij begonnen met het opzetten van nieuwe initiatieven die de komende maanden nader uitgewerkt moeten worden.

II. UITVOERING VAN HET ACTIEPLAN VAN DE SALW-STRATEGIE VAN DE UNIE

II.1. Een daadwerkelijke multilaterale benadering om universele, regionale en nationale mechanismen te ontwikkelen tegen de levering en de destabiliserende verspreiding van SALW en munitie daarvoor

a) Uitvoering van het actieprogramma van de Verenigde Naties van 2001 ter voorkoming, bestrijding en uitbanning van de illegale handel in handvuurwapens en lichte wapens in al zijn aspecten

De EU heeft een actieve rol gespeeld in de toetsingsconferentie van de Verenigde Naties over de uitvoering van het actieprogramma ter voorkoming, bestrijding en uitbanning van de illegale handel in handvuurwapens en lichte wapens in al zijn aspecten, die van 27 augustus tot en met 7 september 2012 in New York is gehouden.

Aan de hand van een werkdocument van de Unie, dat op Raadsniveau is aangenomen en aan de toetsingsconferentie is voorgelegd (beschikbaar op http://www.poa-iss.org/RevCon2/documents/) heeft de EU een actieve rol gespeeld in de onderhandelingen over een verklaring, over de uitvoeringsplannen voor het actieprogramma en het internationaal traceringsinstrument, alsmede over het schema voor de bijeenkomsten in het kader van het actieplan in de komende zes jaar. De EU was ingenomen met het feit dat tijdens de toetsingsconferentie een consensus over deze resultatendocumenten kon worden bereikt en is ervan overtuigd dat de resultaten van de conferentie alle betrokken actoren zullen helpen om de volledige en daadwerkelijke uitvoering van het actieprogramma in de toekomst te versterken.

In het kader van het besluit van de Raad betreffende de ondersteuning van de werkzaamheden van het VN-Bureau voor ontwapeningszaken ter uitvoering van het actieprogramma (Besluit 2011/428/GBVB van de Raad van 18 juli 2011) zijn de activiteiten ter verbetering van het onlinesysteem voor de ondersteuning van de uitvoering voortgezet (http://www.poa-iss.org), met name wat betreft het instrument voor het „op elkaar afstemmen van behoeften en middelen”, teneinde de internationale inspanningen om het actieprogramma daadwerkelijk uit te voeren te helpen coördineren. Op 14 en 15 augustus 2012 heeft in Nairobi een regionaal seminar over de uitvoering van het actieprogramma voor subregio's van Afrika plaatsgevonden teneinde de uitvoering van het actieprogramma op regionaal niveau te doen vorderen en te helpen met de voorbereidingen voor de tweede toetsingsconferentie over het actieprogramma. Tijdens het seminar is een resultatendocument aangenomen op basis van diepgaande besprekingen over de thema's van de ontwerpen van resultatendocumenten van de toetsingsconferentie.

Ook de subregionale groeperingen die bestaan uit lidstaten van de Ecowas, het Recsa, de SADC en de Ceeac hebben hun eigen resultaat met betrekking tot subregionale prioriteiten ontwikkeld; dat is aan het hoofddocument gehecht. Er zijn plannen voor een regionale bijeenkomst met de Liga van Arabische Staten over de regionale uitvoering van het actieprogramma en de resultaten van de tweede toetsingsconferentie.

b) Wapenhandelsverdrag

De EU is het proces betreffende het Wapenhandelsverdrag (WHV) ook in de tweede helft van 2012 als een hoge prioriteit blijven beschouwen. Het WHV-proces is in een cruciale fase beland met het bijeenroepen van de VN-conferentie van juli 2012, die het mandaat heeft gekregen om over het verdrag te onderhandelen.

In de gehele periode 2011-2012 hebben de Europese Unie en haar lidstaten het door de VN geleide WHV-proces steeds krachtig gesteund en zijn zij daaraan blijven deelnemen. Ter voorbereiding van de VN-conferentie van juli 2012 is een speciale subgroep van de Groepen COARM en CODUN regelmatig bijeengekomen om van gedachten te wisselen en de standpunten te coördineren, teneinde de EU de mogelijkheid te bieden een zeer actieve en zichtbare speler in het WHV-proces te blijven. Op basis van de gecoördineerde EU-standpunten hebben de EU en haar lidstaten actief deelgenomen aan de onderhandelingen van juli 2012 en uitvoerig overlegd met derde landen, met name de voornaamste wapens producerende en in- en uitvoerende landen, alsook met de voorzitter van de VN-conferentie.

De EU is zich ervan bewust dat er tijdens de VN-conferentie belangrijke vorderingen zijn gemaakt, maar zij betreurt het dat er geen overeenstemming over de definitieve tekst van het verdrag kon worden bereikt. Er zal verder krachtig worden gestreefd naar de spoedige en succesvolle voltooiing van het onderhandelingsproces tijdens de slotconferentie van de VN in maart 2013, waar de onderhandelingen zullen worden afgerond op basis van het ontwerpverdrag van 26 juli 2012.

Na de volledige uitvoering van Besluit 2010/336/GBVB van de Raad van 14 juni 2010, waarbij het WHV-proces werd bevorderd door het organiseren van een reeks regionale seminars overal ter wereld, is de EU begonnen aan de opstelling van een nieuw Raadsbesluit dat begin 2013 moet worden aangenomen en dat bedoeld is om de voorbereiding onder de VN-lidstaten op de conferentie van maart 2013 te faciliteren en de uitvoering en universalisering van het WHV te bevorderen zodra er overeenstemming over is bereikt.

c) Uitvoering van het Protocol tegen de illegale vervaardiging van en handel in vuurwapens bij het Verdrag van de Verenigde Naties tegen grensoverschrijdende georganiseerde misdaad (UNTOC)

Via de langetermijncomponent van het Stabiliteitsinstrument is het driejarig project (maart 2011-februari 2014) ter voorkoming en bestrijding van transnationale illegale vuurwapenhandel, door te werken aan de ratificatie en uitvoering van het Protocol tegen de illegale vervaardiging van en handel in vuurwapens, hun onderdelen, componenten en munitie, tot aanvulling van het Verdrag van de Verenigde Naties tegen grensoverschrijdende georganiseerde misdaad, in de tweede helft van 2012 voortgezet. De geografische werkingssfeer van het project omvat West-Afrika (Benin, Burkina Faso, Gambia, Ghana, Mali, Mauritanië, Senegal, Togo), Zuid-Amerika (Argentinië, Bolivia, Brazilië, Chili, Paraguay, Uruguay) en het Caribisch gebied (Jamaica). Er is technische bijstand voor harmonisatie van de wetgeving en capaciteitsopbouw inzake SALW-beheer verleend overeenkomstig het doel inzake het bevorderen van de ratificatie en uitvoering van het Vuurwapenprotocol in Latijns-Amerika, het Caribisch gebied en West-Afrika. Het project geeft meer bekendheid aan SALW-vraagstukken teneinde de deelname van de civiele samenleving en het overzicht ter zake te verbeteren. Een van de geplande activiteiten is het verrichten van een studie betreffende de transregionale handel in vuurwapens die de partnerlanden feitenmateriaal ter ondersteuning van hun beleidsvorming zal verschaffen. Het project wordt uitgevoerd door het Bureau van de Verenigde Naties voor drugs- en misdaadbestrijding (UNODC).

In het kader van de langetermijncomponent van het Stabiliteitsinstrument verleent de EU tevens financiële bijstand aan Interpol voor het opzetten en uitrollen van een databank voor het traceren en opsporen van verloren/gestolen vuurwapens (iARMS) met het I24/7-systeem van Interpol.

In de proefuitrolfase (2011-2012) lag het accent op dezelfde regio's als in het UNODC-project plus enkele Europese landen (Tsjechië, Kroatië, Portugal en Spanje). Het project moet tot de bestrijding van de handel in vuurwapens bijdragen door het verbeteren van de regionale en transregionale uitwisseling van informatie over illegale vuurwapens. In december 2012 is afgesproken dat in januari 2013, na afloop van de eerste ondersteuningsfase, een overeenkomst voor een tweede fase van de langetermijnsteun in het kader van het Stabiliteitsinstrument aan het iARMS-systeem van Interpol in werking zal treden (2013-2014). In de tweede fase moet de functionaliteit van het systeem worden verbeterd en moet iARMS ter beschikking van alle 190 Interpol-leden worden gesteld. Het project voorziet ook in gerelateerde capaciteitsopbouw, opleiding en recherche-inlichtingendiensten voor het bestrijden van criminaliteit in verband met vuurwapens.

d) Uitvoercontrole

Na voltooiing van de uitvoering van Besluit 2009/1012/GBVB van de Raad, in de eerste helft van 2012, is een grondige evaluatie van het Raadsbesluit en het effect ervan gemaakt, met het oog op de ontwikkeling van een nieuwe reeks stimulerings- en bijstandsactiviteiten. Dit proces heeft geleid tot de vaststelling van Besluit 2012/711/GBVB, dat in een nieuwe reeks activiteiten ter ondersteuning van derde landen voorziet, waaronder regionale seminars, studiebezoeken, uitwisselingen van personeelsleden en individuele bijstand. Begin 2013 zal met de uitvoering van dit Raadsbesluit worden gestart.

e) Illegale handel in SALW door de lucht

In het kader van Besluit 2010/765/GBVB van de Raad ter bestrijding van de illegale handel in handvuurwapens en lichte wapens door de lucht, dat de verbetering beoogt van instrumenten en technieken waarover internationale en nationale actoren beschikken voor een doeltreffende en gerichte controle van verdachte vliegtuigen die vermoedelijk betrokken zijn bij illegale handel in SALW, is de uitvoering van het project van het Internationaal Instituut voor Vredesonderzoek van Stockholm (Sipri) voortgezet tot 30 december 2012.

Op 28 en 29 augustus 2012 heeft bij de Verenigde Naties in New York een deskundigenseminar plaatsgevonden dat gewijd was aan VN-sancties en handel door de lucht. Dit evenement bracht een 100-tal deskundigen op het gebied van toezicht op sancties, burgerluchtvaart, vredeshandhaving, crisisbeheersing, ontwapening, inlichtingen over de luchtvaart, proliferatie, exportcontrole, defensie, rechtshandhaving, douane en beveiliging bijeen. Op 30 en 31 oktober 2012 is in Addis Abeba (Ethiopië) eveneens een deskundigenseminar, over handel door de lucht en vredeshandhaving, gehouden, waaraan internationale, regionale en nationale deskundigen alsook vertegenwoordigers van de Afrikaanse Unie (AU), andere regionale organisaties en staten uit de getroffen gebieden deelnamen. Beide seminars hebben bijgedragen tot het vaststellen van beste praktijken op het gebied van effectieve informatie-uitwisseling, instrumenten en technieken voor een beter toezicht op en een betere opsporing van luchtvrachtvervoerders die betrokken zijn bij destabiliserende materiaalstromen alsook technieken inzake toezicht op sancties en onderzoek naar handel in een vredeshandhavende omgeving. De aanbevelingen van de reeks deskundigenseminars behelsden onder meer het verstrekken van meer permanente instrumenten en middelen aan de groepen of panels van deskundigen die de werkzaamheden van het Sanctiecomité van de Verenigde Naties ondersteunen.

De software en databanken van het beoordelingssysteem voor vliegtuigmonitoring zijn bijgewerkt om een goed beeld te geven van de dreiging wat betreft de verergering van de conflicten in de Sahel en in Syrië naar het einde van de uitvoeringsperiode van de projecten toe. Ten slotte is een handboek voor het opsporen van wapenhandel door de lucht gepubliceerd, dat tijdens briefings en evenementen in de tweede helft van 2012 is verspreid.

II.2. SALW in het kader van de politieke dialoog met derde landen en samenwerking met regionale organisaties, SALW-clausules

SALW-kwesties zijn op de agenda gezet van enkele van de geregelde EU-bijeenkomsten in het kader van de politieke dialoog met derde landen en opgenomen in de samenwerking met regionale organisaties. In het kader van de politieke dialoog zijn er op het niveau van de Raadgroep bijeenkomsten over non-proliferatie, ontwapening en wapenbeheersing gehouden met de Republiek Korea (Wenen, 18 september 2012) en Oekraïne (Brussel, 6 november 2012), en er is regelmatig informeel overleg gepleegd met, onder meer, India, Japan, Zuid-Afrika en andere landen. Op 17 december 2012 heeft in Brussel een dialoog tussen de EU-27 en de VS plaatsgehad over alle belangrijke punten van de agenda betreffende non-proliferatie, ontwapening en wapenbeheersing.

Overeenkomstig de in december 2008 aangenomen conclusies van de Raad over de opneming van een SALW-artikel in overeenkomsten tussen de EU en derde landen wordt momenteel met Afghanistan, Australië, Brunei, Canada, Kazachstan, Maleisië, Mercosur, Nieuw-Zeeland en Singapore onderhandeld over de opname van SALW-aspecten in hun overeenkomsten met de EU.

II.3. Specifieke projectsteun van de EU voor derde landen en regionale organisaties

a) Westelijke Balkanlanden

I. De EU is de demilitariseringsinspanningen op het gebied van SALW blijven financieren, in het bijzonder door middel van de uitvoering van het in maart 2010 vastgestelde Besluit 2010/179/GBVB van de Raad ter ondersteuning van de activiteiten van het SEESAC in de Westelijke Balkan. De uitvoering van het Raadsbesluit werd tot een goed einde gebracht door de voltooiing van de resterende activiteiten ter verbetering van het voorraadbeheer en de vernietiging van overtollige wapens in Bosnië en Herzegovina, Kroatië en Servië. In Bosnië en Herzegovina is het vervangen van deuren in vier opslagplaatsen voor SALW en munitie in december 2012 tot een goed einde gebracht. In totaal zijn 41 deuren vervangen, waardoor de toegang tot de voorraden is beveiligd. Samen met de verbeteringen in de beveiligingsvoorschriften van het centrale SALW- en munitiedepot van het Kroatische ministerie van Binnenlandse Zaken (MURAT) en in de beveiligingsinfrastructuur van de munitieopslagplaats van het Montenegrijnse ministerie van Defensie in Taras hebben deze verbeteringen geleid tot een aanzienlijk verhoogde beveiliging van de voorraden in de Westelijke Balkan. De versterking van de infrastructuur werd aangevuld met de ontwikkeling van capaciteit voor voorraadbeheer door het opstellen en geven van een uit 3 modules bestaande, alomvattende opleidingscursus. In totaal 58 personeelsleden van operationeel niveau uit Bosnië en Herzegovina, Kroatië, Montenegro, Servië en de voormalige Joegoslavische Republiek Macedonië hebben opleiding gekregen in planning en beheer van opslagplaatsen; inventarisbeheer en boekhoudingsprocedures; en technische termen betreffende opslagfaciliteiten en het vervoer van SALW en de munitie daarvoor. De overtollige voorraden SALW die door de ministeries van Binnenlandse Zaken in Kroatië en in Servië werden aangehouden, zijn aanzienlijk verminderd door de vernietiging van 78 205 wapens. In Kroatië werd met de vernietiging van 4 620 SALW in de periode juli-december 2012 het totaal aantal uit hoofde van het Raadsbesluit vernietigde wapens op 32 920 gebracht, zijnde 2 982 meer dan het streefcijfer. In Servië is met de vernietiging van 17 000 SALW in december 2012 het totaal aantal uit hoofde van het Raadsbesluit vernietigde wapens op 45 285 gebracht.. In Kroatië zijn als gevolg van de in december 2011 geëindigde bewustmakingscampagne in de eerste maanden van 2012 nog eens 186 verboden automatische wapens ingezameld, alsmede 1 539 verboden fragmentatiewapens; 201 toegestane wapens; 679 463 stuks munitie en 96,79 kilo explosieven. Wat markeren en traceren betreft, hebben de upgrades van de software het nationale systeem voor het registreren en identificeren van wapens in de voormalige Joegoslavische Republiek Macedonië verbeterd, zodat het nu volledig functioneel is. In Montenegro is een nieuw elektronisch systeem voor wapenregistratie ontworpen en in gebruik genomen. In het algemeen hebben de activiteiten in het kader van het Raadsbesluit aanzienlijke vorderingen met uitvoering van de SALW-strategie van de EU in de Westelijke balkan opgeleverd.

II. De EU overweegt ook een follow-upprogramma om door middel van de kortetermijncomponent van het Stabiliteitsinstrument de beveiliging, de veiligheid en de ontwikkelingsperspectieven te verbeteren voor de mensen en de plaatselijke gemeenschappen die zouden worden getroffen door onbedoelde explosies in munitieopslagplaatsen in Bosnië en Herzegovina. Het door het UNDP uitgevoerde project zal bestaan uit een combinatie van de vernietiging van onstabiele en hoogst gevaarlijke munitie en de verbetering van de veiligheidsnormen van de munitieopslagplaatsen. Het programma zal ook bijstand bieden om de mechanismen voor de inspectie en verificatie van munitie van de regering van Bosnië en Herzegovina te verbeteren en de juridische en administratieve expertise en goede praktijken bij de autoriteiten te versterken.

b) OVSE-regio

In oktober 2012 heeft de EU een besluit van de Raad vastgesteld betreffende de ondersteuning van activiteiten om het risico van illegale handel in en buitensporige accumulatie van SALW in het OVSE-gebied te beperken (Besluit 2012/662/GBVB van de Raad). Dit Raadsbesluit zal, onder meer, leiden tot een betere beveiliging van de opslagplaatsen voor SALW-voorraden in Belarus en Kirgizië, vernietiging van overtollige SALW in die twee landen zodat zij niet in het illegale circuit terechtkomen, en de ingebruikname van een applicatie voor inventarisbeheer van SALW om opslag, registratie en opsporing van SALW in verscheidene OVSE-lidstaten te verbeteren.

c) Afrika

I. In de tweede helft van 2012 is een begin gemaakt met de uitvoering van Besluit 2012/121/GBVB van de Raad betreffende de ondersteuning van activiteiten ter bevordering van de EU-China-Afrika-dialoog en de samenwerking inzake de conventionele wapenbeheersing. De eerste bijeenkomst van de deskundigengroep Afrika-EU-China („de deskundigengroep”) is op 13 november 2012 te Brussel gehouden, en op 14 november 2012 gevolgd door een WHV-seminar dat werd bijgewoond door leden van de deskundigengroep, functionarissen, academici en deskundigen van denktanks uit Afrika, China en lidstaten en instellingen van de EU. Beide evenementen waren een gelegenheid om het wederzijdse begrip tussen de Afrikaanse, de Europese en de Chinese gesprekspartners over hun respectieve standpunten in het WHV-proces en over vraagstukken met betrekking tot conventionele wapens in het algemeen te vergroten. Tijdens de eerste bijeenkomst van de deskundigengroep is ook een werkplan voor de komende zes maanden aangenomen dat verdere stimuleringsactiviteiten inzake het WHV in China en Afrika betreft, alsook de oprichting van een gezamenlijk Afrikaans-Europees-Chinees onderzoekscentrum voor conventionele wapens.

II. In het kader van de langetermijncomponent van het Stabiliteitsinstrument is de EU voortgegaan met een project ter ondersteuning van de bestrijding van de illegale accumulatie van en handel in vuurwapens en munitie in Afrika via het Regionaal SALW-centrum (RECSA), dat in Nairobi zetelt. Dit project draagt bij tot de uitvoering van de vredes- en veiligheidscomponent van de gezamenlijke strategie Afrika-EU. Tot de voornaamste activiteiten behoren de institutionele versterking van de doellanden en het Recsa, de bevordering van een effectief beheer van SALW (markering van wapens, registratie, voorraadbeheer en vernietiging) en het genereren van informatie over SALW. De huidige steun aan het Recsa loopt in juni 2013 af na de voltooiing van een studie waarin wordt onderzocht in welke mate de regionale en internationale SALW-verplichtingen van de landen bezuiden de Sahara worden nagekomen. In december 2012 is een akkoord bereikt over een tweede fase van de EU-steun aan het Recsa, die in juli 2013 zal beginnen na voltooiing van het huidige project.

III. Voorts is de illegale verspreiding van SALW in en vanuit Libië besproken in een reeks bijeenkomsten op verschillende niveaus en is de EU bezig met de opstelling van een Raadsbesluit ter ondersteuning van de inspanningen ter zake. In september 2012 is reeds een door de kortetermijncomponent van het Stabiliteitsinstrument gefinancierd gezamenlijk project van DanChurchAid (DCA) en de Deense Vluchtelingenraad (DRC) begonnen met het verstrekken van opleiding over de risico's van SALW aan de burgerbevolking in Libië teneinde bij te dragen tot een vermindering van het aantal ongevallen met, en de zichtbare aanwezigheid van, SALW. DCA zal ook met het beleid van de plaatselijke autoriteiten inzake het veilige beheer van SALW pleiten voor de voorkoming van gewapend geweld.

IV. Twee andere projecten in Afrikaanse staten, die beide worden gefinancierd door de kortetermijncomponent van het Stabiliteitsinstrument, steunen de bijstand 1) aan de regering van Zuid-Sudan voor wapenbeheersing, met name door middel van maatregelen inzake capaciteitsopbouw die gericht zijn op een vreedzame vermindering van het aantal ongecontroleerde SALW dat in handen is van burgers in Zuid-Sudan; en 2) aan de regering van Niger voor de daadwerkelijke nakoming van haar verplichtingen uit hoofde van het Ecowas-Verdrag inzake SALW en het actieprogramma van de VN. Beide projecten worden uitgevoerd door het UNDP.

d) Midden-Amerika

De EU heeft de uitvoering voortgezet van een project ter ondersteuning van het Midden-Amerikaans programma voor toezicht op handvuurwapens en lichte wapens (CASAC). Via de langetermijncomponent van het Stabiliteitsinstrument is het project, dat voordien door het UNDP werd uitgevoerd, in september 2012 in de tweede fase van ondersteuning getreden, met de Veiligheidscommissie van het Centraal-Amerikaans Integratiesysteem (SICA) als uitvoeringspartner. De bijdrage van het EU-project aan het CASAC-initiatief is bedoeld om de basis te leggen voor een regionale structuur en een langetermijnstrategie ter bestrijding van illegale wapenhandel in Midden-Amerika, zowel op nationaal als op regionaal niveau.

Het project wordt uitgevoerd in Midden-Amerika en naburige landen, waaronder het Caribisch gebied (met bijzondere aandacht voor Belize, Guatemala, El Salvador, Honduras, Nicaragua, Costa Rica en Panama). Tot de voornaamste activiteiten behoren regionale en nationale bewustmakingscampagnes voor het publiek en conferenties, versterking van de nationale coördinatiemechanismen en registratiesystemen, en grensoverschrijdende projecten alsmede opleiding op verschillende gebieden.

Voorts steunt de kortetermijncomponent van het Stabiliteitsinstrument ook het Instituto de Enseñanza para el Desarrollo Sostenible bij de uitvoering van de delen van de Midden-Amerikaanse veiligheidsstrategie die betrekking hebben op SALW.