Voorstel voor een beschikking van de Raad tot vaststelling van een specifiek programma voor gericht sociaal-economisch onderzoek (1994-1998) (94/C 228/13) (Voor de EER relevante tekst) COM(94) 68 def. - 94/0091(CNS)

(Door de Commissie ingediend op 30 maart 1994)

DE RAAD VAN DE EUROPESE UNIE,

Gelet op het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap, inzonderheid op artikel 130 I, lid 4,

Gezien het voorstel van de Commissie,

Gezien het advies van het Europees Parlement,

Gezien het advies van het Economisch en Sociaal Comité,

Overwegende dat de Raad en het Europees Parlement bij Besluit . . ./ . . ./EG een vierde kaderprogramma voor communautaire acties op het gebied van onderzoek, technologische ontwikkeling en demonstratie (hierna OTO genoemd) hebben vastgesteld voor de periode 1994-1998, waarin met name de activiteiten zijn omschreven die moeten worden uitgevoerd op het gebied van het gericht sociaal-economisch onderzoek; dat deze beschikking wordt vastgesteld in het licht van de in de preambule van dit besluit uiteengezette overwegingen;

Overwegende dat in artikel 130 I, lid 3, is bepaald dat het kaderprogramma ten uitvoer wordt gelegd door middel van specifieke programma's die binnen elke activiteit worden ontwikkeld; dat in elk specifiek programma de nadere bepalingen voor de uitvoering ervan, de looptijd en de noodzakelijk geachte middelen worden vastgesteld;

Overwegende dat dit programma hoofzakelijk wordt uitgevoerd door middel van indirecte acties en voorbereidende, begeleidende en ondersteunende maatregelen;

Overwegende dat overeenkomstig artikel 130 I, lid 3, een raming moet worden gemaakt van de voor de uitvoering van dit specifiek programma noodzakelijk geachte middelen; dat de definitieve bedragen worden vastgesteld door de begrotingsautoriteit overeenkomstig de relatieve prioriteit die aan het gebied waarop dit programma betrekking heeft, wordt toegekend binnen activiteit I van het vierde kaderprogramma;

Overwegende dat in Besluit . . ./ . . ./EG (vierde kaderprogramma) is bepaald dat het totaal maximumbedrag van het vierde kaderprogramma uiterlijk op 30 juni 1996 opnieuw wordt bekeken met het oog op een verhoging ervan; dat als gevolg hiervan het voor de uitvoering van dit programma noodzakelijk geacht bedrag kan worden verhoogd;

Overwegende dat de inhoud van het vierde kaderprogramma voor communautaire OTO-acties is vastgesteld overeenkomstig het subsidiariteitsbeginsel; dat in dit specifiek programma de inhoud is omschreven van de overeenkomstig dit beginsel uit te voeren activiteiten op het gebied van het gericht sociaal-economisch onderzoek;

Overwegende dat in Besluit 94/ . . ./EG (vierde kaderprogramma) is bepaald dat een communautaire actie onder meer is gerechtvaardigd als het onderzoek bijdraagt tot de versterking van de economische en sociale samenhang van de Gemeenschap en de harmonieuze algemene ontwikkeling daarvan bevordert, met inachtneming van de wetenschappelijke en technische kwaliteit; dat dit programma geacht wordt bij te dragen tot de verwezenlijking van deze doelstellingen;

Overwegende dat dit programma en de uitvoering ervan bijdragen tot een grotere synergie tussen de OTO-activiteiten op het gebied van gericht sociaal-economisch onderzoek door onderzoekcentra, universiteiten en bedrijven in de Lid-Staten en tussen deze activiteiten en overeenkomstige communautaire OTO-activiteiten;

Overwegende dat de activiteiten in het kader van dit programma de werkzaamheden ter beoordeling van de sociaal-economische effecten binnen de overige specifieke programma's waarmee het kaderprogramma ten uitvoer wordt gelegd, dienen te stimuleren, te benutten en aan te vullen, en dat daarom de nodige wederzijdse voorlichtings- en coördinatiemaatregelen dienen te worden getroffen;

Overwegende dat de regels voor de deelneming van ondernemingen, onderzoekcentra en universiteiten, alsmede de regels voor de verspreiding van de onderzoekresulaten als bepaald bij de maatregelen van artikel 130 J op dit specifiek programma van toepassing zijn;

Overwegende dat bij de uitvoering van dit programma, naast associatie met de landen die partij zijn bij de Overeenkomst inzake de Europese Economische Ruimte (EER), ook internationale samenwerking overeenkomstig artikel 130 M met andere derde landen en internationale organisaties wenselijk kan zijn;

Overwegende dat de tenuitvoerlegging van dit programma ook activiteiten behelst voor de verspreiding en de exploitatie van de OTO-resultaten, alsmede activiteiten ter stimulering van de mobiliteit en de opleiding van onderzoekers, die binnen dit programma en voor zover nodig is voor de goede uitvoering ervan moeten worden ontwikkeld;

Overwegende dat de voortgang van dit programma voortdurend en systematisch moet worden bekeken ten einde het programma eventueel aan te passen aan de wetenschappelijke en technologische ontwikkelingen op dit gebied; dat te zijner tijd ook een onafhankelijke evaluatie van de voortgang van het programma moet worden verricht, waarmee alle nodige elementen moeten worden aangereikt om de doelstellingen van het vijfde OTO-kaderprogramma te kunnen bepalen; dat ten slotte na afloop van dit programma een eindevalutie van de resultaten moet worden gemaakt in het licht van de in deze beschikking omschreven doelstellingen;

Overwegende dat het GCO via zijn eigen programma van directe werkzaamheden ook zelf bijdraagt aan de verwezenlijking van de doelstellingen van het communautaire OTO op het eerste door dit programma bestreken gebied;

Overwegende dat het Comité voor wetenschappelijk en technisch onderzoek (Crest) is geraadpleegd,

HEEFT DE VOLGENDE BESCHIKKING VASTGESTELD:

Artikel 1

Voor de periode van (datum van goedkeuring van dit programma) tot 31 december 1998 wordt een in bijlage I nader omschreven specifiek programma voor gericht sociaal-economisch onderzoek vastgesteld.

Artikel 2

1. Het bedrag dat noodzakelijk wordt geacht voor de uitvoering van het programma beloopt 105 miljoen ecu, waarvan 25,7 % voor personeels- en huishoudelijke uitgaven.

2. Een indicatieve verdeling van de middelen is opgenomen in bijlage II.

3. Het bovenvermelde noodzakelijk geachte bedrag voor de uitvoering van het programma kan worden verhoogd krachtens en overeenkomstig de beschikking als bedoeld in artikel 1, lid 2, van Besluit . . ./ . . ./EG (vierde kaderprogramma).

4. De begrotingsautoriteit stelt de voor ieder begrotingsjaar beschikbare kredieten vast met inachtneming van de in het vierde kaderprogramma aangegeven wetenschappelijke en technologische prioriteiten.

Artikel 3

Bijlage III behelst de nadere regels voor de uitvoering van het programma, met uitzondering van die welke bedoeld zijn in artikel 5.

Artikel 4

1. De Commissie bekijkt voortdurend en systematisch, met passende hulp van onafhankelijke externe deskundigen, de voortgang van dit programma in het licht van de in bijlage I aangegeven doelstellingen. In het bijzonder gaat zij na of de doelstellingen, prioriteiten en financiële middelen nog steeds aangepast zijn aan de ontwikkeling van de situatie. In voorkomend geval dient zij aan de hand van de resultaten van dit onderzoek voorstellen in ter aanpassing of aanvulling van dit programma.

2. Als bijdrage tot de algemene evaluatie van de communautaire activiteiten als bedoeld in artikel 4, lid 2, van het besluit tot vaststelling van het vierde kaderprogramma, laat de Commissie te gelegener tijd door onafhankelijke deskundigen een evaluatie uitvoeren van de werkzaamheden die in de loop van de vijf aan deze evaluatie voorafgaande jaren op de direct door dit programma bestreken gebieden zijn verricht, alsmede van het beheer daarvan.

3. Na afloop van dit programma laat de Commissie door onafhankelijke deskundigen een eindevaluatie van de verkregen resultaten uitvoeren in het licht van de doelstellingen als omschreven in bijlage III van het vierde kaderprogramma en bijlage I van deze beschikking. Het verslag van de eindevaluatie wordt ingediend bij de Raad, het Europees Parlement en het Economisch en Sociaal Comité.

Artikel 5

1. Overeenkomstig de doelstellingen van bijlage I wordt door de Commissie een werkprogramma opgesteld en zo nodig bijgewerkt, waarin de wetenschappelijke en technologische doelstellingen, de verschillende fasen van de uitvoering van het programma en de financiële middelen voor iedere wijze van uitvoering nader worden omschreven.

2. De Commissie stelt op basis van dat werkprogramma uitnodigingen tot het indienen van voorstellen voor projecten op.

Artikel 6

1. De Commissie wordt belast met de uitvoering van het programma.

2. In de gevallen als bedoeld in artikel 7, lid 1, wordt de Commissie bijgestaan door een comité van raadgevende aard, bestaande uit vertegenwoordigers van de Lid-Staten en voorgezeten door de vertegenwoordiger van de Commissie.

De vertegenwoordiger van de Commissie legt het comité een ontwerp voor van de te nemen maatregelen. Het comité brengt binnen een termijn die de voorzitter kan vaststellen naar gelang van de urgentie van de materie, advies uit over dit ontwerp, zo nodig door middel van een stemming.

Het advies wordt in de notulen opgenomen; voorts heeft iedere Lid-Staat het recht te verzoeken dat zijn standpunt in de notulen wordt opgenomen.

De Commissie houdt zo veel mogelijk rekening met het door het comité uitgebrachte advies. Zij brengt het comité op de hoogte van de wijze waarop zij rekening heeft gehouden met dit advies.

Artikel 7

1. De procedure van artikel 6, lid 2, geldt voor:

- het opstellen en bijwerken van het in artikel 5, lid 1, bedoelde werkprogramma,

- de evaluatie van de OTO-projecten waarvoor een communautaire bijdrage is aangevraagd, alsmede van het geraamde bedrag van deze bijdrage per project voor zover hoger dan 0,2 miljoen ecu,

- de te nemen maatregelen voor het evalueren van het programma,

- iedere aanpassing van de indicatieve verdeling van de middelen als opgenomen in bijlage II waarover geen begrotingsbeslissing is genomen.

2. De Commissie licht het comité bij iedere vergadering daarvan in over het verloop van de uitvoering van het gehele programma.

Artikel 8

De Commissie wordt gemachtigd om overeenkomstig artikel 228, lid 1, onderhandelingen aan te knopen met het oog op het sluiten van internationale overeenkomsten met derde Europese landen ten einde deze bij het gehele of een deel van het programma te betrekken.

Artikel 9

Deze beschikking is gericht tot de Lid-Staten.

BIJLAGE I

WETENSCHAPPELIJKE EN TECHNOLOGISCHE DOELSTELLINGEN EN INHOUD

Dit specifiek programma is volledig in overeenstemming met de oriëntaties van het vierde kaderprogramma; de daarin aangegeven selectiecriteria worden hierin toegepast en de wetenschappelijke en technologische doelstellingen ervan worden hierin nader omschreven.

Punt 7 van bijlage III, eerste activiteit, van genoemd kaderprogramma vormt een integrerend deel van dit programma.

I. ALGEMENE DOELSTELLINGEN EN ACHTERGROND

Het in december 1993 door de Europese Raad goedgekeurde "Witboek" heeft de aanzet gegeven tot een bezinning op Europees niveau en heeft bijgedragen tot - gedecentraliseerde, nationale en communautaire - besluiten die de grondslag moeten leggen voor een duurzame ontwikkeling van de Europese economieën waarmee de internationale concurrentie het hoofd kan worden geboden terwijl tegelijkertijd nieuwe werkgelegenheid wordt geschapen.

Het gericht sociaal-economisch onderzoek moet in de toekomst hulp bieden bij de besluitvorming door de ontwikkeling van een gezamenlijke kennisbasis voor de uitdagingen waarvoor Europa zich gesteld ziet bij het werk en het onderzoek op de volgende drie gebieden:

- de evaluatie van de opties voor het wetenschaps- en technologiebeleid;

- het onderzoek op het gebied van onderwijs en opleiding;

- het onderzoek naar maatschappelijke integratie en sociale uitsluiting in Europa.

De evaluatie van de opties voor het wetenschaps- en technologiebeleid voor Europa heeft tot doel de ontwikkeling van een gemeenschappelijke kennisbasis voor degenen die over het wetenschaps- en technologiebeleid op regionaal, nationaal en Europees niveau beslissen en voor de verantwoordelijken op andere activiteitengebieden waarop wetenschap en technologie een rol spelen. Het einddoel is de samenhang en de coördinatie van de OTO-activiteiten en het OTO-beleid in Europa te verbeteren.

De activiteiten vormen een vervolg op het programma Monitor (FAST, SAST, Spear) en bouwen voort op werkzaamheden die reeds door het Instituut technologische prognose van het GCO - de programma's Value en Sprint - en door Eurostat zijn verricht, alsmede op de ervaring die in het kader van de specifieke programma's is opgedaan (evaluatie van de sociaal-economische effecten van het onderzoek) ter uitvoering van een besluit dat bij de goedkeuring van het derde kaderprogramma is genomen.

Het GCO zal een bijdrage leveren aan de communautaire OTO-activiteiten op dit gebied via het Instituut technologische prognose in nauwe samenwerking met dit programma (1).

Het onderzoek op het gebied van onderwijs en opleiding moet dienen ter ondersteuning van de inspanningen van de Lid-Staten die gericht zijn op de ontwikkeling van de samenhang tussen onderzoek, onderwijs en opleiding en de verbetering van hun onderwijs- en opleidingsstelsels door de ontplooiing van onderzoekactiviteiten en de verspreiding van de resultaten en innovaties waartoe deze leiden. Beoogd wordt in Europa de ontwikkeling van een echte "onderwijsmaatschappij" of "educatieve samenleving" te bevorderen: een samenleving waarin onderwijs en opleiding, waartoe het individu gedurende zijn hele leven toegang heeft, permanent een centrale plaats inneemt.

Overeenkomstig het subsidiariteitsbeginsel vormen deze activiteiten een aanvulling op de activiteiten van de Lid-Staten. Bovendien worden zij gecoördineerd met het technologisch onderzoek op hetzelfde gebied in het kader van het programma Telematica en afgestemd op de werkzaamheden van de Gemeenschap op het gebied van onderwijs en opleiding: werkzaamheden in het kader van de programma's Socrates en Leonardo, die in de plaats zijn gekomen van de programma's Comett, Erasmus, Lingua, Petra, Force en Eurotecnet. In dit verband zal ook rekening worden gehouden met de basiswerkzaamheden op het terrein van gegevensverzameling en systeemanalyse in het kader van het Eurydice-net en met de activiteiten van het Cedefop.

Armoede en sociale uitsluiting zijn grote problemen voor de Lid-Staten. Onderzoek naar maatschappelijke integratie en sociale uitsluiting in Europa is noodzakelijk om het inzicht in deze problemen te verbeteren met het oog op de oplossing ervan.

Het doel is tweeledig. In de eerste plaats zal worden nagegaan in hoeverre in het huidige Europese integratieproces (interne markt, Economische en Monetaire Unie, in de wereldwijde context . . .) specifieke factoren voor maatschappelijke integratie of sociale uitsluiting besloten liggen naast factoren die bepaald worden door de nationale of lokale ontwikkeling. In de tweede plaats is het de bedoeling alle Lid-Staten te laten profiteren van geslaagde experimenten op het gebied van maatschappelijke integratie door vergelijkende studies en benutting van de resultaten van evaluatiestudies over de meest innovatieve projecten.

Het onderzoek op dit punt houdt direct verband met de initiatieven van de Gemeenschap (met name het nieuwe actieprogramma op middellange termijn ter bestrijding van de uitsluiting) en de Lid-Staten ter bestrijding van de sociale uitsluiting in Europa.

* * *

Naast deze horizontale activiteiten op het gebied van het gerichte onderzoek moet binnen elk specifiek programma economisch en sociaal onderzoek worden verricht met betrekking tot de eerste (evaluatie van de sociaal-economische effecten en van de risico's), de tweede (sociaal-economische voorwaarden van de internationale wetenschappelijke en technologische samenwerking en verband met het externe beleid van de Gemeenschap), de derde (verbetering van de doeltreffendheid van de overdracht van de resultaten van OTO) en de vierde activiteit (opleiding en mobiliteit van onderzoekers op het gebied van de economische en sociale wetenschappen). Het huidige programma zal zo worden ontworpen en uitgevoerd dat de synergie wordt verhoogd en dat onderzoek dat soortgelijke activiteiten in het kader van de overige specifieke programma's aanvult of stimuleert, wordt ondersteund. Nauwe contacten met COST-projecten en met Europese instellingen die werkzaam zijn op de onder dit programma vallende gebieden, zullen worden bevorderd.

II. DE COMMUNAUTAIRE ACTIVITEITEN

1. Evaluatie van de opties voor het wetenschaps- en technologiebeleid in Europa

a) Specifieke doelstellingen

De specifieke en rechtstreekse doelstellingen van het programma, die op basis van het subsidiariteitsbeginsel zijn vastgesteld, luiden als volgt:

- op Europees niveau zorgen voor samenhang tussen de inspanningen van de diverse categorieën personen en instellingen die bij de evaluatie van de opties voor het wetenschaps- en technologiebeleid zijn betrokken; de ontwikkeling stimuleren van netwerken van wetenschappers, verantwoordelijken van parlementaire organen en overheidsinstellingen voor de evaluatie van wetenschappelijke en technologische beleidsopties, deskundigen op het gebied van sociaal-economische evaluatie van de technologie uit het bedrijfsleven, alsmede van experts van andere organisaties uit het sociaal-economisch leven;

- op basis van deze netwerken en met name op verzoek hiervan concreet analysemateriaal leveren waarmee de verschillende opties voor het wetenschaps- en technologiebeleid op regionaal, nationaal en Europees niveau kunnen worden geëvalueerd; hierbij kan het gaan om rapporten, overzichten van indicatoren, informatiedossiers en periodieke publikaties, waarbij gebruik wordt gemaakt van nieuwe informatiedragers (informatiesystemen, multimediaprodukten, enz.).

b) Thema's

Het communautair onderzoek op dit gebied zal zich toespitsen op drie brede categorieën van onderling samenhangende thema's.

i) Analyse van de situatie van het OTO in Europa in een wereldwijde context

Het onderzoek zal in de eerste plaats betrekking hebben op de verzameling van feitenmateriaal waarmee de sterke en zwakke punten van het OTO in Europa ten opzichte van andere belangrijke regio's in de wereld kunnen worden geanalyseerd:

- de stand van zaken van het OTO in de Lid-Staten en in derde landen, regio's of regiogroepen;

- het beleid dat op regionaal, nationaal, Europees en wereldwijd niveau wordt gevoerd; de doelstellingen, uitvoeringsmethoden, wetgevings- en begrotingsaspecten, effecten op het wetenschappelijke en technische weefsel en op de sociaal-economische ontwikkeling, ook op macro-economisch niveau;

- de strategieën van de industriële en economische entiteiten per sector en per type onderneming; schaalvergroting en transnationale samenwerking; de traagheid en geconstateerde ontwikkeling van het produktieapparaat en de belemmeringen voor de ontwikkeling en de absorptie van nieuwe technologieën.

ii) Evaluatie van de samenhang tussen de sociaal-economische behoeften en ontwikkelingen op korte en middellange termijn en de wetenschappelijke en technologische vooruitgang

Strategische en verkennende analyses voor de korte en middellange termijn (5-10 jaar) betreffende de grote economische, sociale en culturele uitdagingen en de wetenschappelijke en technologische ontwikkelingen moeten concreet voedingsmateriaal opleveren voor de discussie over de richting waarin het Europese onderzoek zich dient te bewegen (op nationaal, communautair en Europees niveau). In het bijzonder zal daarbij worden getracht duidelijkheid te verkrijgen omtrent de beste keuzes voor het wetenschaps- en technologiebeleid vanuit het oogpunt van groei, concurrentievermogen en werkgelegenheid in Europa.

Deze analyses richten zich op:

- de economische, industriële en financiële dimensie: de werkzaamheden zullen betrekking hebben op een grondige analyse van de veranderingen binnen het Europese produktieapparaat die thans plaatsvinden of worden voorbereid, en de gevolgen ervan voor het onderzoek: de opkomst van nieuwe "regionale" vrijhandelszones (de Noordamerikaanse vrijhandelszone NAFTA, enz.), de opkomst van nieuwe gebieden van snelle groei (Zuid-Oost-Azië) of van gebieden die zich in een overgangsfase bevinden (Oost-Europa en het GOS); grote internationale vraagstukken (milieu, gezondheid en ouder worden, mobiliteit, energie, voeding, enz.); veranderingen in de produktieprocessen en de organisatievormen in de economie;

- de sociaal-culturele dimensie: de groeiende bezorgdheid van de Europeanen om het milieu, ethische problemen en de veiligheid in al haar vormen, met inbegrip van de volksgezondheid en de veiligheid op de werkplek, de opkomst van nieuwe cultuuruitingen en reactievormen, de sociale gevolgen van het ontstaan van een "informatiemaatschappij", de aanpassing van de mentaliteit aan de veranderende produktiemethoden en de weerslag van deze factoren op het consumptiepatroon zullen worden geëvalueerd ten behoeve van het bedenken, vervaardigen en verspreiden van nieuwe kennis, produkten en procédés. De samenhang tussen technologische ontwikkeling, werkgelegenheid en inrichting van de samenleving krijgt daarom bijzondere aandacht.

De mogelijke impact van nieuwe wetenschappelijke en technologische ontwikkelingen zal worden geëvalueerd op de volgende punten:

- de potentiële voordelen van OTO: in wetenschappelijk opzicht (b.v. nieuwe inzichten in natuurverschijnselen en methodologische doorbraken), in economisch opzicht (b.v. verbetering van het concurrentievermogen van het bedrijfsleven in diverse sectoren) of in sociaal opzicht (b.v. schepping van werkgelegenheid, mogelijkheden van nieuwe arbeidsvormen, bescherming van de consument, enz.);

- de kosten en potentiële risico's: in economisch opzicht (b.v. accentuering van de verschillen tussen de regio's) en in maatschappelijk opzicht (b.v. verlies van werkgelegenheid, marginalisering van bevolkingscategorieën van "technisch analfabeten", sociaal-psychologische effecten, enz.).

De werkzaamheden op het gebied van strategische en verkennende analyse zullen betrekking hebben op horizontale sociaal-economische vraagstukken, wetenschappelijke en technologische gebieden die pas nu tot ontwikkeling komen of die op het raakvlak tussen verschillende onderzoekgebieden ontstaan (b.v. werkzaamheden gericht op de aanwijzing van technologieën die van essentieel belang zijn voor de industrie en andere sectoren in Europa).

iii) Methodologieën, instrumenten en benaderingen

Ten slotte zal een beperkt deel van de voor het programma uitgetrokken middelen worden bestemd voor de financiering van werkzaamheden op het gebied van methodologieën en instrumenten voor sociaal-economische evaluatie van wetenschap en technologie (werkzaamheden op het terrein van wetenschappelijke en technologische indicatoren, verschillende methoden voor strategische en verkennende analyse, zoals scenario-ontwikkeling, structuuranalyse, raadpleging van deskundigen, nieuwe vormen van overleg met de marktdeelnemers en het publiek, enz., alsmede methodologie van de evaluatie van onderzoekprogramma's).

* * *

Om de werkzaamheden in verband met de drie bovenstaande categorieën te stimuleren, zal in samenwerking met Erasmus een open informatiesysteem worden ontwikkeld, dat statistische gegevens en indicatoren betreffende het OTO genereert en beschikbaar stelt. Dit systeem dient informatie te bevatten over de hulpbronnen (inputs) en de resultaten (outputs) van OTO en over de concurrentiepositie van Europa, zowel de collectieve als de particuliere sector te bestrijken en vergelijkingsmateriaal uit de gehele wereld te bevatten. De ontwikkeling moet geschieden op basis van reeds bestaande statistieken en indicatoren die zijn samengesteld op nationaal niveau en op het niveau van de Gemeenschap (Eurostat en het Instituut technologische prognose van het GCO), de OESO en andere internationale organisaties (Unesco, Unido, FAO, enz.), alsook op basis van nieuwe werkzaamheden. De relevante activiteiten zullen worden opgenomen in het "Kaderprogramma van prioritaire maatregelen op het gebied van de statistische informatie". Dit open informatiesysteem moet het met name mogelijk maken een regelmatig overzicht over de stand van het OTO in Europa te publiceren. De verzameling van de gegevens en informatie, alsmede de analyses zullen plaatsvinden in nauwe samenhang met die in het kader van het programma "Samenwerking met derde landen en internationale organisaties".

De activiteiten op dit eerste terrein steunen op het ETAN-netwerk (European Technology Assessment Network), dat de voornaamste betrokkenen (inclusief gebruikers) bij de evaluatie van opties voor het wetenschaps- en technologiebeleid in Europa onderling verbindt, zodat informatie over lopende onderzoek- en andere activiteiten in de Europese Unie kan worden uitgewisseld.

2. Onderzoek op het gebied van onderwijs en opleiding

a) Specifieke doelstellingen

De specifieke doelstellingen van het programma, die op basis van het subsidiariteitsbeginsel zijn vastgesteld, luiden als volgt:

- het bieden van kennis, instrumenten en referenties voor de ontwikkeling van onderzoek op het gebied van onderwijs en opleiding in Europa; bijdragen tot de ontwikkeling van een geheel van kennis, infrastructuurvoorzieningen en gemeenschappelijke hulpmiddelen die kunnen worden ingezet bij de uitvoering van specifieke werkzaamheden;

- op Europees niveau zorgen voor samenhang tussen de inspanningen van de diverse categorieën personen en instellingen die bij de evaluatie van de opties voor het wetenschaps- en technologiebeleid zijn betrokken; de ontwikkeling stimuleren van netwerken van specialisten op het gebied van onderwijswetenschappen (pedagogie, didactiek, onderwijssociologie, enz.), verantwoordelijken voor onderwijs en opleiding bij de overheid en het bedrijfsleven, de verantwoordelijken voor onderwijsstelsels en de sociale partners; op Europese schaal het multidisciplinair gebied van onderzoek op het gebied van onderwijs en opleiding intellectueel structureren.

b) Thema's

De thema's die onder deze activiteiten vallen kunnen verdeeld worden in twee hoofdcategorieën:

i) Methodologieën, hulpmiddelen en technologieën: innovatie en kwaliteit in het onderwijs en bij de opleiding

- De nieuwe technologieën voor onderwijs en opleiding en onderwijsmethodieken: vergelijking van uitgangspunten en effecten van de nieuwe technologieën en hulpmiddelen voor onderwijs en opleiding (educatieve software: multimedia en hypertekst; audiovisuele en multimediale hulpmiddelen; virtuele werkelijkheid, enz.). Cognitieve beginselen en mechanismen van deze technologieën; vergelijking van leerplannen en interactie met het onderwijs met traditionele methoden en hulpmiddelen.

- De verspreiding van pedagogische innovatie: mechanismen voor (spontane of doelgerichte) introductie van pedagogische vernieuwingen in onderwijsstelsels en het economische leven; intellectuele grondslagen en organisatorische mechanismen van de overdracht en verspreiding van technologische vernieuwingen door middel van opleidingsactiviteiten; sociale en culturele aspecten van de verspreiding van vernieuwingen op het gebied van onderwijs en opleiding.

- De kwaliteit in onderwijs- en opleidingsstelsels: evaluatiemethoden en kwaliteitscriteria voor hulpmiddelen, programma's en systemen: opstelling van kwantitatieve criteria; kosten-batenanalyse; enz.

- Leerling en leraar, sleutelfiguren in het onderwijs en bij de opleiding: nieuwe vormen van interactie tussen leerling en leraar; methoden voor de evaluatie van kennis en van de presentatie van leraren en instructeurs; vergelijking van de houding ten opzichte van traditionele methoden (hoorcolleges en interactieve werkcolleges) en die ten opzichte van zelfstudie met behulp van nieuwe technologieën, enz.

ii) Beleid, acties en behoeften

- Nieuwe of ontluikende behoeften van Europese ondernemingen en de Europese samenleving op het gebied van onderwijs en opleiding: behoeften op het gebied van kennis, vaardigheden en kwalificaties ten behoeve van de uitbouw van de interne Europese markt, de ontwikkeling van het economisch en sociaal potentieel op regionaal niveau, de schaalvergroting van de handel, de nieuwe produktiewijzen en organisatievormen in het bedrijfsleven en de verhoging van het concurrentievermogen van de ondernemingen, enz.

- Effecten van de acties op regionaal, nationaal en Europees niveau; effecten van de introductie van nieuwe opleidingsmethoden in de onderwijsstelsels en van de ontwikkeling van stelsels voor permanent onderwijs en permanente scholing; effecten van de toename van de mobiliteit, handel en contacten, enz.

- Vergelijking van de situatie en het beleid op onderwijs- en opleidingsgebied; sociale en culturele basis voor het beleid van de Lid-Staten; uitgangspunten en effecten van de diversiteit van de onderwijs- en opleidingsstelsels in Europa.

3. Onderzoek naar maatschappelijke integratie en sociale uitsluiting in Europa

a) Specifieke doelstellingen

De specifieke en rechtstreekse doelstellingen van het programma, die op basis van het subsidiariteitsbeginsel zijn vastgesteld, luiden als volgt:

- het onderzoek naar maatschappelijke integratie en sociale uitsluiting in Europa de kennis, gereedschappen en referenties bieden die nodig zijn voor de ontwikkeling ervan; bijdragen tot de ontwikkeling van een geheel van kennis, infrastructuurvoorzieningen en gemeenschappelijke hulpmiddelen die kunnen worden ingezet bij de uitvoering van specifieke werkzaamheden;

- op Europees niveau zorgen voor contacten tussen de diverse categorieën onderzoekers op het gebied van de economische, sociale en menswetenschappen die op dit terrein gespecialiseerd zijn, om hen onderling en met de betrokkenen (overheidsinstanties en niet-gouvernementele instellingen, vakbonden en beroepsorganisaties, enz.) te doen samenwerken met het oog op de verbetering van het inzicht in de maatschappelijke integratie, de diverse vormen van sociale uitsluiting, alsmede in de oorzaken en de mogelijke oplossingen ervan.

b) Thema's

Rekening houdende met de ontwikkelingen die zich over het gehele Europese continent voordoen, zullen de verkenningsactiviteiten zich rond de volgende vier thema's concentreren:

i) Vormen en mechanismen van sociale uitsluiting

Het vergelijkend en gericht onderzoek heeft betrekking op de analyse van de mechanismen van sociale uitsluiting in hun verschillende dimensies. Op het niveau van de samenleving in haar geheel komt sociale uitsluiting tot uitdrukking in afbraak en uiteenvallen van sociale betrekkingen en de beheersingsmogelijkheden hiervan (b.v. geweld, etnische spanningen, collectieve identiteitscrises). Op het niveau van personen en groepen uit de sociale uitsluiting zich door deprivatie of discriminatie.

Bijzondere aandacht zal uitgaan naar de ruimtelijke dimensie van de sociale uitsluiting, dat wil zeggen de ruimtelijke concentratie van randgroepen (stedelijke segregatie bij voorbeeld), maar ook de uitsluitingsmechanismen die verband houden met de huisvesting in vervallen en achtergestelde wijken.

Ten slotte dient de analyse licht te werpen, onder meer door de analyse van demografische veranderingen (leeftijdsopbouw, gezinsstructuren), op het raakvlak tussen uitsluiting en integratie: een voorbeeld van de problemen in verband met sociale uitsluiting waaraan aandacht moet worden besteed, is de kwetsbare positie van bevolkingscategorieën die zich in het grensgebied tussen integratie en uitsluiting bevinden en die bij voorbeeld voor korte tijd zijn aangewezen op maatschappelijke hulpverlening of regelmatig met werkloosheid worden geconfronteerd.

ii) Oorzaken van sociale uitsluiting, met name werkloosheid

De activiteiten zullen zich concentreren op:

- het effect van de economische veranderingen in Europa op de groei of daling van de werkloosheid;

- de consequenties van de Europese integratie voor de nationale voorzieningen van de verzorgingsstaat;

- de ontwikkeling van de informele economie in Europa en de gevolgen daarvan.

iii) Analyse van migratiestromen

Bij de traditonele modellen ter verklaring van migratiestromen en de effecten ervan, moet rekening worden gehouden met de groeiende instroom van immigranten uit minder ontwikkelde landen buiten Europa en uit Midden- en Oost-Europa ten einde de mogelijke implicaties hiervan in termen van potentiële sociale conflicten, ontwrichting van de arbeidsmarkt en juridische beperkingen van het immigratie- en asielrecht in te schatten.

iv) Evaluatie van het effect van het integratiebeleid

De onderzoekwerkzaamheden op het gebied van de ontwikkeling en het effect van het maatschappelijke-integratiebeleid zullen betrekking hebben op:

- vergelijkend onderzoek naar de aanpak die in het huidige sociaal beleid wordt gevolgd (b.v. de overgang van een op sociale voorzieningen gebaseerd beleid naar beleid van actieve integratie, bevordering van gelijke behandeling, in het bijzonder die van mannen en vrouwen) en de rol van de diverse betrokkenen (de sociale partners, niet-gouvernementele instellingen, enz.) bij de ontwikkeling van vormen en mechanismen van sociale uitsluiting in Europa; hierbij zal bijzondere aandacht worden geschonken aan de sociaal-economische factoren van de volksgezondheid en de veiligheid op de werkplek. Bij deze werkzaamheden zal rekening worden gehouden met de resultaten van het onderzoek in het kader van de overige programma's, in het bijzonder wanneer deze resultaten kunnen bijdragen tot structurele verbeteringen op de desbetreffende terreinen. Het gaat om de volgende programma's: Medische biologie en gezondheid (vooral het onderzoek op het gebied van de arbeidsgeneeskunde en milieugeneeskunde), Telematicatoepassingen van algemeen belang (in het bijzonder telematica voor de verbetering van de werkgelegenheid en de levensomstandigheden) en Industrie- en materiaaltechnologie (met name de betrouwbaarheid van produktiesystemen). Vooral de sociaal-economische consequenties van de gezondheid en de veiligheid van de werknemers die door de concurrentieverhoudingen binnen de Gemeenschap of andere regio's in de wereld worden beïnvloed, zullen worden geanalyseerd. Bij de studie van deze factoren zal ook rekening worden gehouden met de specifieke omstandigheden van het MKB,

- het betrekken van de dimensie van de sociale samenhang en het sociaal burgerschap in het proces van Europese integratie, institutionele ontwikkeling en specifieke communautaire acties.

Voorafgaand aan het verzamelen van gegevens op Europese schaal, zijn ter voorbereiding van het onderzoek op dit gebied methodologische werkzaamheden vereist en dienen gemeenschappelijke infrastructuurvoorzieningen voor het onderzoek (databanken over de onderzoekpartners en -resultaten; repertoria en handleidingen, woordenlijsten en thesauri, enz.) te worden ontwikkeld of verbeterd. Een beperkt deel van de voor dit onderzoekgebied bestemde middelen zal worden gereserveerd voor het bepalen van een ontwikkelingsstrategie voor dergelijke activiteiten en infrastructuurvoorzieningen en voor een aantal daaruit voortkomende proefprojecten.

(1) Een meer gedetailleerde beschrijving van de onderzoekactiviteiten van het GCO, die bepaald zijn in een voorstel voor een aparte beschikking van de Raad, is te vinden in bijlage IV om hun complementariteit met de analoge indirecte werkzaamheden duidelijk te maken.

BIJLAGE II

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

BIJLAGE III

UITVOERING VAN HET PROGRAMMA

1. De voorwaarden voor de financiële deelneming van de Gemeenschap zijn bepaald in bijlage IV van het besluit betreffende het vierde kaderprogramma.

De regels voor de deelneming van ondernemingen, onderzoekcentra en universiteiten, alsmede de regels voor de verspreiding van de onderzoekresultaten zijn bepaald in de maatregelen van artikel 130 J van het Verdrag.

Voor de tenuitvoerlegging van dit programma gelden evenwel de volgende verduidelijkingen/afwijkingen:

1.1. Het programma staat open, met financiële steun van de Gemeenschap,

a) voor alle rechtspersonen die gevestigd zijn en gewoonlijk OTO-activiteiten verrichten

- in de Gemeenschap,

- in een derde land dat geheel of gedeeltelijk bij de tenuitvoerlegging van het desbetreffende programma is betrokken krachtens een tussen de Gemeenschap en dat derde land gesloten overeenkomst,

b) voor het Gemeenschappelijk Centrum voor Onderzoek.

1.2. Het programma staat open, zonder financiële steun van de Gemeenschap, en op voorwaarde dat deze deelneming van belang is voor het communautaire beleid,

a) voor rechtspersonen die gevestigd zijn in een land dat met de Gemeenschap een overeenkomst heeft gesloten inzake wetenschappelijke en technische samenwerking met betrekking tot activiteiten die onder het programma vallen, mits deze deelneming in overeenstemming is met de bepalingen van de desbetreffende overeenkomst,

b) voor rechtspersonen die gevestigd zijn in een Europees land,

c) voor internationale onderzoekorganisaties.

1.3. De deelneming van Europese internationale organisaties kan in wel omschreven gevallen op dezelfde basis als die van communautaire organisaties worden gefinancierd.

2. Dit programma wordt uitgevoerd door middel van:

2.1. Indirecte acties, te weten financiële deelneming van de Gemeenschap in door derden of door instituten van het GCO in samenwerking met derden uitgevoerde OTO-activiteiten. Het betreft voornamelijk:

- werkzaamheden voor gezamenlijke rekening voor OTO-projecten die worden verricht door bedrijven, onderzoekcentra en universiteiten rond een gemeenschappelijk thema;

- gecoördineerde werkzaamheden, die bestaan in de coördinatie, vooral in de vorm van overlegnetwerken, van OTO-projecten die reeds door de overheid of door particuliere instanties worden gefinancierd;

- op het programma afgestemde maatregelen, zoals thematische studies, maatregelen ter bevordering van de ontwikkeling en normalisatie van databanken met betrekking tot de onderzoekpartners en -activiteiten en maatregelen voor de totstandbrenging van gereedschappen voor algemene doeleinden ten behoeve van onderzoekcentra, universiteiten en ondernemingen, zoals thesauri, gidsen, enz. De deelneming van de Gemeenschap hierin kan tot 100 % van de kosten van de maatregelen belopen.

2.2. Voorbereidende, begeleidende en ondersteunende maatregelen, onder meer onder de volgende voorwaarden:

- studies ter ondersteuning van dit programma en ter voorbereiding van eventuele latere acties;

- conferenties, studiebijeenkomsten, workshops of andere wetenschappelijke of technische bijeenkomsten, waaronder ook vergaderingen voor intersectoriële of multidisciplinaire coördinatie;

- gebruik van externe deskundigheid, waaronder toegang tot wetenschappelijke databases en opvang van gastwetenschappers;

- wetenschappelijke publikaties, waaronder de verspreiding, bekendmaking en benutting van resultaten;

- opleidingsactiviteiten in verband met onder dit programma vallend onderzoek;

- onafhankelijke evaluatie (studies inbegrepen) van het beheer en de uitvoering van de activiteiten van het programma.

De activiteiten voor de verspreiding en exploitatie van de programmaresultaten dienen ter aanvulling van die in het kader van de derde activiteit en worden in nauwe samenhang hiermee ontplooid. De deelnemers aan de OTO-projecten vormen te zamen bevoorrechte netwerken voor verspreiding en exploitatie van resultaten. Zoals hierboven reeds werd aangegeven, worden zij gesteund door middel van publikaties, conferenties, promotie van resultaten en studies van de technisch-economische mogelijkheden, enz. Om een optimale exploitatie te garanderen, moet bij de OTO-projecten van begin af aan voortdurend rekening worden gehouden met factoren die van invloed zijn op de latere benutting van de onderzoekresultaten.

3. De uitvoering van het programma is afhankelijk van het specifieke karakter van de betrokken activiteiten.

Niettemin zullen, om de communautaire onderzoekinspanningen zo nauw mogelijk te coördineren met de inspanningen op nationaal niveau en aldus een voor allen toegankelijke gemeenschappelijke informatie- en analyse-infrastructuur te ontwikkelen, de geplande activiteiten op het gebied van de evaluatie van de opties voor het wetenschaps- en technologiebeleid worden voortgezet met steun van het ETAN netwerk (European Technology Assessment Network), waarvan de financiering ten laste van dit programma zal komen. Bij dit netwerk zijn de belangrijkste regionale, nationale en Europese organisaties (waaronder STOA van het Europees Parlement, het European Parliamentary Technology Assessment Network en de sociale partners op Europees niveau) betrokken die actief zijn bij de evaluatie van de opties voor het wetenschaps- en technologiebeleid, waaronder ook de direct betrokken diensten van de Commissie (met name het team dat zorg draagt voor het beheer van dit programma, het Instituut voor technologische prognoses van het GCO en de Groep voor prospectief onderzoek), die de secretariaatswerkzaamheden verzorgen. Het zal tot taak hebben (via een stuurcomité dat door de betrokken organisaties wordt benoemd) de Commissie te adviseren bij de voorbereiding van het werkprogramma betreffende dit eerste gebied van het programma en bij de exploitatie en de benutting van de resultaten van dit programma of van werkzaamheden die op nationaal, multinationaal of Europees niveau zijn verricht en die de deelnemers aan het netwerk op Gemeenschapsniveau willen delen. Ook zal worden gezorgd voor coördinatie met de andere diensten van de Commissie die het nauwst betrokken zijn bij de OTO-activiteiten in Europa en zal erop worden toegezien dat de bij de verschillende economische subjecten in Europa beschikbare kennis optimaal wordt benut.

Dit netwerk staat er borg voor dat die onderzoekthema's in het werkprogramma worden opgenomen, die het meest relevant zijn gelet op de op regionaal, nationaal en internationaal niveau ontplooide activiteiten en die nuttig zijn voor de eindgebruikers van de resultaten.

Deskundigen en werkgroepen waarin de eindgebruikers van de resultaten vertegenwoordigd zijn, worden zo veel mogelijk bij de onderzoekprojecten betrokken. Dit draagt ertoe bij dat de gebruikers en de overige betrokkenen op het punt van de projectdoelstellingen samenwerken, dat er toezicht wordt gehouden op de voortgang van de werkzaamheden en dat de resultaten worden verspreid naarmate deze beschikbaar komen.

4. In Europa gevestigde internationale organisaties kunnen bij wijze van uitzondering onder dezelfde voorwaarden als communautaire organisaties voor een bijdrage in aanmerking komen.

Samenwerking met organisaties die in derde landen buiten Europa zijn gevestigd (zoals de National Science Foundation of de Office of Technology Assessment in de Verenigde Staten of het Japanse National Institute of Science and Technology Policy), vindt plaats indien de doelstelilngen van dit programma daarmee beter kunnen worden bereikt.

BIJLAGE IV

BESCHRIJVING VAN DE WETENSCHAPPELIJKE ACTIVITEITEN VAN HET GEMEENSCHAPPELIJKE CENTRUM VOOR ONDERZOEK (GCO) BETROKKEN OP GEBIEDEN DIE HET ONDERWERP VORMEN VAN DIT SPECIFIEKE PROGRAMMA EN HET VOORSTEL VOOR EEN BESCHIKKING VAN DE RAAD VOOR HET PROGRAMMA VAN HET GCO (COM(94) 68 - FINAL - 94/0095 (CNS))

De Europese waarnemingspost voor wetenschap en technologie (ESTO) van het Instituut Technologische Prognose van het GCO zal informatie leveren over de ontwikkeling van wetenschappen en technieken en zorgen voor de bewaking van wetenschappelijke ontwikkelingen en technologische innovaties.

Om de communicatie te verbeteren en doublures te vermijden, zal de waarnemingspost nauwe banden ontwikkelen met Europese organisaties, niet alleen de OESO, maar ook de ESA, het CERN, Eureka, enz., om de onderlinge communicatie te verbeteren en doublures te voorkomen en in nauw overleg werken met het overeenkomstige actieprogramma voor gezamenlijke rekening.

Binnen het ETAN-net, waarvan de oprichting deel uitmaakt van het programma voor gezamenlijke rekening, zal de waarnemingspost een spilfunctie vervullen in een netwerk van enerzijds soortgelijke waarnemingsposten in de Lid-Staten en anderzijds wetenschappers of industriële deskundigen die zich bezighouden met het evalueren van de toepasselijkheid, de ontwikkeling en het effect van wetenschappelijke en technologische vernieuwingen.

In communautair verband zal deze dienst met behulp van de verzamelde informatie bijdragen aan de geregelde evaluatie van de stand van het OTO in Europa, in vergelijking met de situatie in de andere ontwikkelde landen.

Technologiebewaking heeft tot doel wetenschappelijke vernieuwing en technologische innovatie in een vroeg stadium waar te nemen en de beleidsmakers in de Gemeenschap te wijzen op de implicaties en consequenties daarvan, vooral voor het technologisch onderzoek en voor de industrie.