Inleiding

In de afgelopen 25 jaar heeft de EU zich op haar grondgebied sterk gemaakt voor hoge normen inzake de bescherming van werknemers tegen veiligheids- en gezondheidsrisico's op de werkplek, en heeft zij ook in derde landen een hoog niveau van bescherming bevorderd. Het beleid inzake veiligheid en gezondheid op het werk draagt bij aan de doelstelling om de veiligheid en de gezondheid van werknemers in de EU te verbeteren. Uit de meest recente beschikbare gegevens blijkt dat de incidentie van dodelijke arbeidsongevallen met bijna een kwart is gedaald ten opzichte van de situatie in 2008. De trends verschillen echter van lidstaat tot lidstaat. Het percentage werknemers in de EU dat melding heeft gemaakt van ten minste één gezondheidsprobleem dat door het werk is veroorzaakt of verergerd, is met bijna 10 % gedaald.

Investeren in veiligheid en gezondheid op het werk is heel zinvol. Door preventie van werkgerelateerde ziekten en ongevallen verhoogt het niet alleen de levenskwaliteit, maar het heeft ook een tastbaar positief effect op de economieën van de Europese Unie. De productiviteit en resultaten van ondernemingen gaan omhoog en op macro-economisch niveau wordt bijgedragen aan het nationale concurrentievermogen. Uit diverse onderzoeken blijkt dat werkgevers elke euro aan investering in veiligheid en gezondheid op het werk dubbel terugverdienen.

Op nationaal en ondernemingsniveau is het wetgevingskader van de EU in belangrijke mate bepalend geweest voor de ontwikkeling van strategieën inzake veiligheid en gezondheid op het werk. De diepgaande, door de Commissie uitgevoerde ex-postevaluatie van het EU-acquis, waarin hun relevantie evenals de efficiëntie, de doeltreffendheid, de coherentie en de toegevoegde waarde van de EU worden onderzocht, bevestigt eveneens dat dit kader zijn ambitie inzake de toereikende bescherming van werknemers waarmaakt. Deze Refit-evaluatie had betrekking op kaderrichtlijn 89/391/EEG en 23 verwante richtlijnen.

Hierin werd geconcludeerd dat de globale structuur van het EUacquis inzake veiligheid en gezondheid op het werk, die bestaat uit een doelgerichte kaderrichtlijn aangevuld met specifieke richtlijnen, over het geheel genomen doeltreffend en geschikt voor het doel is. In de evaluatie wordt er echter ook op gewezen dat sommige bepalingen in afzonderlijke richtlijnen inmiddels verouderd of achterhaald zijn en dat effectieve methoden nodig zijn om nieuwe risico's aan te pakken. De wijze waarop de lidstaten de EU-richtlijnen inzake veiligheid en gezondheid op het werk hebben omgezet, varieert aanzienlijk van lidstaat tot lidstaat. Dit heeft tot gevolg dat de nalevingskosten uiteenlopen en niet eenvoudig te scheiden zijn van meer gedetailleerde nationale voorschriften. Globaal zijn de conclusies van de evaluatie echter helder: de naleving van de desbetreffende richtlijnen vormt een grotere uitdaging voor kleine en middelgrote dan voor grote ondernemingen en tegelijk komen bij kleine en middelgrote ondernemingen vaker ernstige en dodelijke letsels voor. Om kleine en middelgrote ondernemingen te bereiken en te helpen bij het efficiënt en doelmatig verbeteren van de naleving zijn specifieke ondersteuningsmaatregelen daarom noodzakelijk.

Uit de diepgaande ex-postevaluatie blijkt dat de EU in veiligheid en gezondheid op het werk moet blijven investeren om haar voortrekkersrol te behouden en de doeltreffende bescherming van werknemers ook in het licht van het veranderende karakter van het werk en nieuwe risico's op peil te houden. Maatregelen in het kader van veiligheid en gezondheid op het werk moeten zo veel mogelijk mensen op de werkplek bereiken, ongeacht het type dienstverband dat zij hebben en ongeacht hoe groot de onderneming is waar zij werken. Naleving van voorschriften inzake gezondheid en veiligheid op het werk moet haalbaar zijn voor ondernemingen ongeacht hun omvang en doelmatig in het veld worden gemonitord. Maatregelen moeten op resultaten gericht zijn in plaats van bureaucratisch en er moet optimaal gebruik worden gemaakt van nieuwe digitale hulpmiddelen om de uitvoering te vereenvoudigen.

In het verslag uit 2015 over het strategisch EU-kader voor gezondheid en veiligheid op het werk 20142020 heeft het Europees Parlement de Commissie daarnaast gewezen op het belang van zowel de tenuitvoerlegging, naleving en handhaving van de wetgeving inzake gezondheid en veiligheid op het werk als het aantal toenemende en nieuwe risico's. In het verslag wordt bovendien nadruk gelegd op de noodzaak van bescherming voor alle werknemers, ongeacht de grootte van de onderneming, het soort baan of contract.

In het licht van deze gemeenschappelijke doelstellingen en als onderdeel van de algemene strategie voor moderne arbeids- en sociale stelsels in de EU – zoals weerspiegeld in de brede raadpleging over een Europese pijler van sociale rechten die in maart is gelanceerd – kunnen de hierna genoemde belangrijke maatregelen, die nader zijn omschreven in bijlage 1, een nieuwe impuls geven aan het strategisch EU-kader voor gezondheid en veiligheid op het werk :



Top drie van maatregelen voor veiligheid en gezondheid op het werk 1) Het intensiveren van de strijd tegen beroepsgerelateerde kanker via wetgevingsvoorstellen, in combinatie met meer richtsnoeren en bewustmaking. 2) Het ondersteunen van ondernemingen bij de naleving van voorschriften inzake veiligheid en gezondheid op het werk, in het bijzonder voor micro-, kleine en middelgrote ondernemingen. 3) Het in samenwerking met de lidstaten en sociale partners schrappen of herzien van verouderde voorschriften en het heroriënteren van de inspanningen op het waarborgen van een betere en bredere bescherming, naleving en handhaving in het veld.

1.Bestrijding van beroepsgerelateerde kanker en omgang met gevaarlijke chemische stoffen

In de EU werden in 2012 naar schatting 91 500 à 150 500 nieuwe diagnoses gesteld van kanker als gevolg van blootstelling in het verleden aan kankerverwekkende stoffen op het werk. Voorts werd in 2012 sterfte door kanker in 57 700 à 106 500 gevallen toegeschreven aan de blootstelling aan kankerverwekkende stoffen op de werkplek. Kanker is daarmee de belangrijkste oorzaak van arbeidsgerelateerde sterfgevallen in de EU.

De waarde van een mensenleven en verminderde levenskwaliteit zijn amper in cijfers uit te drukken. De directe kosten van de gezondheidszorg en het productiviteitsverlies door beroepsgerelateerde kanker bedragen ten minste 4 à 7 miljard EUR per jaar. De indirecte kosten kunnen oplopen tot 334 (242 à 440) miljard EUR per jaar.

De nationale maatregelen op dit gebied variëren aanzienlijk, waardoor ook het beschermingsniveau voor werknemers uiteenloopt binnen de EU.

Op EU-niveau voorzien Richtlijn 2004/37 inzake carcinogene en mutagene agentia, Richtlijn 98/24 inzake chemische agentia en Richtlijn 2009/148 inzake asbest in minimumnormen voor de bescherming van werknemers tegen de blootstelling aan chemische stoffen op de werkplek. Deze richtlijnen richten zich op specifieke situaties op de werkplek en vormen zo een aanvulling op de maatregelen in het kader van Verordening (EG) nr. 1907/2006 inzake de registratie en beoordeling van en de autorisatie en beperkingen ten aanzien van chemische stoffen ("REACH") en andere regelgeving inzake chemische stoffen.

EU-brede grenswaarden voor chemische stoffen zijn bevorderlijk voor hogere beschermingsniveaus in de hele EU, dragen bij aan een beter gelijk speelveld voor ondernemingen en leiden tot besparingen op de nalevingskosten voor ondernemingen met grensoverschrijdende activiteiten. Zij kunnen immers op verschillende locaties dezelfde technologie benutten om werknemers te beschermen. Een ander belangrijk aspect is de mogelijkheid van schaalvoordelen met betrekking tot de complexe wetenschappelijke beoordelingen die ten grondslag liggen aan de vaststelling van specifieke grenswaarden voor chemische stoffen. Deze stelt de lidstaten in staat meer financiële middelen over te hevelen naar beschermings- en preventiemaatregelen. Daarom is het van belang om voor de gevaarlijkste stoffen de EU-grenswaarden te herzien of nieuwe grenswaarden in te voeren.

In aansluiting op het op 13 mei 2016 goedgekeurde voorstel tot wijziging van de richtlijn inzake carcinogene en mutagene agentia en tot vaststelling of herziening van bindende grenswaarden voor beroepsmatige blootstelling met betrekking tot 13 chemische agentia, keurt de Commissie vandaag een nieuw voorstel goed, dat door middel van maatregelen inzake bijkomende kankerverwekkende chemische stoffen de bescherming van 4 miljoen werknemers in de EU verder verbetert. De Commissie wil zich door middel van nieuwe wetgevingsvoorstellen blijven inzetten voor de preventie van sterfgevallen als gevolg van beroepsgerelateerde kanker en andere gezondheidsproblemen.