Advies van het Economisch en Sociaal Comité over het "Voorstel voor een verordening van de Raad betreffende de in- en uitvoer van gevaarlijke chemische stoffen"

(COM(2001) 803 def. - 2002/0026 (ACC))

(2002/C 241/09)

Op 19 juni 2002 besloot de Raad, overeenkomstig artikel 175, lid 1, van het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap, het Economisch en Sociaal Comité te raadplegen over het voornoemde voorstel.

De afdeling "Landbouw, plattelandsontwikkeling, milieu", die met de voorbereidende werkzaamheden was belast, heeft haar advies op 20 juni 2002 goedgekeurd; rapporteur was de heer Sklavounos.

Het Economisch en Sociaal Comité heeft tijdens zijn 392e zitting van 17 en 18 juli 2002 (vergadering van 17 juli) het volgende advies uitgebracht, dat met 121 stemmen vóór, bij 4 onthoudingen, werd goedgekeurd.

1. Inleiding

1.1. Het voorstel voor een verordening van de Raad betreffende de in- en uitvoer van gevaarlijke chemische stoffen(1) geeft uitvoering aan de voorschriften van het Verdrag van Rotterdam inzake de procedure van voorafgaande geïnformeerde toestemming (Prior Informed Consent - PIC) met het oog op de ratificatie ervan door de Europese Gemeenschap(2).

1.2. Het Comité steunt strategieën voor duurzame ontwikkeling en bepleit voorzorgsmaatregelen op het vlak van chemicaliënbeheer om schade aan de volksgezondheid en het milieu te voorkomen. Door de toegang tot informatie te verbeteren en ontwikkelingslanden te helpen bij het nemen van besluiten kan het Verdrag van Rotterdam inzake de procedure van voorafgaande geïnformeerde toestemming de risico's van blootstelling van de bevolking en het milieu aan bepaalde gevaarlijke chemische stoffen verminderen. Het Comité juicht toe dat de Europese Gemeenschap voorop loopt in het streven naar een solide verdrag en erop heeft aangedrongen dat exporterende landen hun verantwoordelijkheid nemen jegens ontwikkelingslanden, ondanks de oppositie die in sommige geïndustrialiseerde landen tegen veel van de voorstellen is gerezen. De verordening tot uitvoering van het verdrag strookt met het standpunt van de lidstaten om verder te gaan dan de bepalingen van het verdrag ten einde de ontwikkelingslanden beter te informeren over gevaarlijke chemische stoffen die door Europa worden uitgevoerd, de besluitvorming doorzichtiger te maken en de governance op dit gebied te verbeteren. Het Comité steunt deze inspanningen, die niet alleen duurzame ontwikkeling zullen bevorderen maar ook het aantal gevaarlijke situaties in de wereld zullen verminderen. In de verordening wordt nogmaals gewezen op het voornemen van de Europese Gemeenschap om ontwikkelingslanden technische steun te bieden bij de verbetering van hun regelgeving, wat door het Comité wordt toegejuicht.

1.3. Het PIC-Verdrag treedt in werking na de vijftigste bekrachtiging en aangezien de EG deelneemt als "regionale organisatie voor economische integratie", is, met het oog op de ratificatie van het verdrag door de Gemeenschap een snelle goedkeuring van de verordening van groot belang. Het Verdrag van Rotterdam is thans door 73 partijen ondertekend, waaronder de Europese Gemeenschap en alle lidstaten behalve Ierland. Het Verdrag is echter nog niet in werking getreden omdat het tot dusver door slechts 21 partijen is geratificeerd. Het Europees Economisch en Sociaal Comité dringt aan op snelle, wereldwijde ratificatie ervan en betreurt het dat de Europese Commissie dit voorstel zo laat heeft ingediend.

1.4. Deze nieuwe verordening(3) vervangt de bestaande Verordening 2455/92(4) betreffende de in- en uitvoer van gevaarlijke chemische stoffen. Zij is strenger dan de bestaande verordening en bevat, in vergelijking met het verdrag, een aantal extra bepalingen die tot doel hebben de ontwikkelingslanden te helpen bij het vaststellen van op meer kennis van zaken gebaseerde regels.

2. Achtergrond

2.1. Eerst iets over de geschiedenis van het PIC-verdrag. In 1989 werd de PIC-procedure opgenomen in de Internationale Gedragscode voor de distributie en het gebruik van chemische stoffen van de Voedsel-en Landbouworganisatie van de VN (Food and Agriculture Organisation - FAO) en in de richtsnoeren van Londen voor de uitwisseling van informatie over chemische stoffen in de internationale handel van het Milieuprogramma van de VN (United Nations Environment Programme - UNEP). Sinds 1991 wordt deze procedure op vrijwillige basis toegepast. De oorspronkelijke gedachte hierachter was te voorkomen dat chemische stoffen die in geïndustrialiseerde landen verboden of aan strenge beperkingen onderworpen waren, zouden worden uitgevoerd naar ontwikkelingslanden om daar te worden gebruikt. Het idee om de uitvoer van verboden chemische stoffen aan banden te leggen is afkomstig van bepaalde regeringen en belangenorganisaties. De PIC-procedure werd ingesteld omdat:

a) veel ontwikkelingslanden niet wilden dat hun mogelijkheden om chemische stoffen in te voeren en te gebruiken aan banden zouden worden gelegd door maatregelen van geïndustrialiseerde landen;

b) indien de vraag naar dergelijke chemische stoffen blijft bestaan, de productie zich naar elders kan verplaatsen en de handel met ontwikkelingslanden gewoon doorgaat;

c) deze maatregelen uitsluitend van toepassing zijn op chemische stoffen waarop een verbod rust of die uit de handel zijn genomen, en niet op chemische stoffen waarvoor strenge beperkingen gelden;

d) veel bestrijdingsmiddelen die gezondheids- of milieuproblemen veroorzaken in ontwikkelingslanden, in geïndustrialiseerde landen niet zijn verboden of aan strenge beperkingen zijn onderworpen;

e) hoge eisen voor chemicaliënbeheer in ontwikkelingslanden ten goede komen van de consumenten in zowel deze landen zelf als de landen die hun landbouwproducten afnemen, waaronder de Europese Unie, doordat het gehalte aan residuen van bestrijdingsmiddelen lager is.

2.2. Toch kan onder bepaalde omstandigheden worden overwogen de uitvoer van sommige chemicaliën te verbieden, mits ontwikkelingslanden worden geholpen bij het vinden van alternatieven. Een tweede internationaal verdrag, het Verdrag van Stockholm over persistente organische verontreinigende stoffen (Persistent Organic Pollutants - POPs), streeft naar volledige uitbanning van de productie en het gebruik van een twaalftal chemische stoffen, waaronder negen pesticiden(5). Samen met het Verdrag van Rotterdam zal het Verdrag van Stockholm de veiligheid in de wereld en het beheer van gevaarlijke chemische stoffen verbeteren.

2.3. De grote kracht van de PIC-procedure ligt in de uitwisseling van informatie over chemische stoffen en verbetering van de regelgeving ter zake in ontwikkelingslanden, waarmee een belangrijke bijdrage wordt geleverd aan duurzame ontwikkeling. Op de Top van 1992 werd besloten dat het PIC-verdrag bindend zou moeten worden in het jaar 2000. Als bepaalde chemische stoffen gevaarlijke kenmerken blijken te bezitten, hebben geïndustrialiseerde landen de kennis en middelen om de risico's in te schatten en, in het belang van de volksgezondheid en/of het milieu, een verbod in te stellen of strenge beperkingen op te leggen aan de in- en uitvoer van deze stoffen. De meeste ontwikkelingslanden beschikken echter niet over de wettelijke, wetenschappelijke en technische middelen om de risico's te beoordelen, noch over laboratoria voor analyses en andere belangrijke voorzieningen. Het PIC-verdrag verstrekt ontwikkelingslanden uitgebreide informatie over regelgeving op het gebied van gevaarlijke chemische stoffen en helpt hen de ongewenste invoer van deze stoffen te voorkomen. De lidstaten kwamen overeen dat het verdrag vanaf de ondertekening op 11 september 1998 op vrijwillige basis zou worden toegepast. Landen kunnen strengere maatregelen nemen, voor zover deze stroken met de doelstellingen van het verdrag.

3. Belangrijkste bepalingen van het Verdrag van Rotterdam betreffende de chemische stoffen die onder de nieuwe verordening vallen

3.1. Door de goedkeuring van deze verordening wordt het pad geëffend voor ratificatie door de Europese Unie van het Verdrag van Rotterdam, waarvan de belangrijkste bepalingen zijn:

- de lidstaten wijzen een nationale instantie aan, die de bij het verdrag vereiste bestuurlijke taken zal vervullen;

- de lidstaten stellen het PIC-secretariaat(6) in kennis van alle regelgeving die een chemische stof verbiedt of aan strenge beperkingen onderwerpt, en wel uiterlijk negentig dagen na de datum waarop de definitieve regelgeving van toepassing wordt;

- lidstaten die de uitvoer van een chemische stof beogen waarvan het gebruik op hun grondgebied verboden of aan strenge beperkingen onderworpen is, moeten de invoerende partij hiervan steeds in kennis stellen totdat de chemische stof wordt onderworpen aan de "PIC-procedure", en de invoerende partij te kennen heeft gegeven of de invoer van de chemische stof toegestaan dan wel verboden is;

- een chemische stof kan worden onderworpen aan de PIC-procedure wanneer ten minste twee partijen uit twee geografisch verschillende regio's het gebruik ervan hebben verboden of aan strenge beperkingen hebben onderworpen;

- zeer gevaarlijke bestrijdingsmiddelformuleringen waarvan vast is komen te staan dat zij een acuut gevaar opleveren voor de gezondheid of het milieu in ontwikkelingslanden of landen in een overgangsperiode, kunnen door deze landen op basis van bepaalde incidenten worden onderworpen aan de PIC-procedure. Zodra deze landen over regelgeving beschikken op grond waarvan zij dergelijke bestrijdingsmiddelen kunnen verbieden of aan strenge beperkingen kunnen onderwerpen, geldt deze eis voor hen niet meer;

- een commissie ter beoordeling van chemische stoffen (CRC), die is samengesteld uit door de regeringen aangewezen deskundigen op het gebied van chemicaliënbeheer, onderzoekt de informatie waarvan kennisgeving bij het secretariaat is ingediend, en als deze aan de criteria van het verdrag voldoet, zal de CRC worden verzocht een leidraad voor besluiten op te stellen;

- de conferentie van partijen (CoP) besluit of de chemische stof in de PIC-procedure wordt opgenomen; zodra dat het geval is, wordt de leidraad voor besluiten aan de lidstaten toegestuurd, die moeten beslissen of zij instemmen met of bezwaar maken tegen de invoer van de chemische stof;

- de lidstaten moeten erop toezien dat hun exporteurs aan de eisen voldoen.

3.1.1. In de nieuwe verordening wordt vastgelegd hoe deelneming aan de organen van het verdrag, waaronder de aangewezen nationale instanties, de conferentie van partijen en de commissie ter beoordeling van chemische stoffen, praktisch in zijn werk dient te gaan en hoe het opstellen van technische documentatie door de EU-lidstaten dient te geschieden. Voorts wordt in de verordening bepaald dat de Europese Gemeenschap optreedt als importeur én als exporteur van chemicaliën en in die hoedanigheid besluiten neemt resp. haar verplichtingen nakomt.

3.2. De verordening is van toepassing op chemische stoffen die in de EU zijn verboden (en niet meer in gebruik zijn) of aan strenge beperkingen zijn onderworpen zijn omdat zij gevaar opleveren voor de volksgezondheid of het milieu. Onder "bestrijdingsmiddelen" vallen middelen die in EU-verband als "gewasbeschermingsmiddelen" en "biociden" worden beschouwd, en onder "industriële chemische stoffen" vallen stoffen voor beroepsmatig gebruik en voor gebruik door het grote publiek. In bijlage 1 worden de chemische stoffen waarop deze verordening van toepassing is, als volgt onderscheiden:

- Deel 1: chemische stoffen die in de Gemeenschap zijn verboden of aan strenge beperkingen zijn onderworpen en waarvoor derhalve de verplichting tot kennisgeving van uitvoer geldt (de lijst omvat chemicaliën waarop de PIC-procedure al van toepassing is, maar waarvoor de kennisgevingsplicht bij uitvoer wellicht niet meer geldt);

- Deel 2: chemische stoffen die in aanmerking komen voor PIC-kennisgeving omdat hiervoor een verbod of gebruiksbeperking geldt (m.u.v. stoffen die reeds aan de PIC-procedure zijn onderworpen);

- Deel 3: chemische stoffen die reeds aan de PIC-procedure zijn onderworpen.

3.2.1. De verordening gaat verder dan het verdrag, omdat kennisgeving van uitvoer wordt geëist voor artikelen of producten die de reactieve (zuivere) vormen van chemische stoffen bevatten die zijn verboden of aan strenge beperkingen zijn onderworpen. Bovendien mogen de in bijlage V van deze verordening opgenomen artikelen of producten waarvan het gebruik in de Gemeenschap is verboden niet worden uitgevoerd.

3.2.1.1. In bijlage 1 zullen nog andere chemische stoffen worden opgenomen zodra in de Gemeenschap definitieve regelgeving bestaat of wanneer chemische stoffen worden toegevoegd aan het verdrag als gevolg van kennisgeving door andere partijen.

4. Standpunt van het EESC ten aanzien van de maatregelen in de nieuwe verordening

4.1. Overeenkomstig de verordening tot uitvoering van het PIC-verdrag en geheel in lijn met de basisbeginselen, te weten "gezamenlijke verantwoordelijkheid en samenwerking bij de internationale handel in chemische stoffen teneinde de gezondheid van mens en milieu tegen mogelijke schade te beschermen", wordt in dit voorstel een reeks belangrijke maatregelen geformuleerd. Het EESC wil de aandacht vestigen op de positieve aspecten van de maatregelen in de verordening en stelt voor alles in het werk te stellen om de doelstellingen te bereiken:

Kennisgeving van uitvoer

4.1.1. Kennisgeving van uitvoer van verboden of in de EU aan strenge beperkingen onderworpen chemische stoffen zal een vereiste blijven totdat de chemische stof in kwestie aan de PIC-procedure is onderworpen, en ook in dat geval kan nog een kennisgeving van uitvoer worden verlangd door de importerende landen. De chemische stoffen die in deel 2 of 3 van bijlage 1 worden genoemd, mogen niet worden uitgevoerd zonder uitdrukkelijke instemming van het importerende land. Door wijziging van de verdragsbepaling dat de "status quo" blijft gehandhaafd indien een partij geen uitdrukkelijke toestemming verleent voor invoer, winnen de doelstellingen van het verdrag aan kracht. Het Comité erkent dat behoud van de eis van kennisgeving van uitvoer van belang is, en dringt erop aan alle belanghebbende partijen in de ontwikkelingslanden, inclusief groeperingen van algemeen belang, bewust te maken van het feit dat de import doorgaat.

Toegang tot informatie over export

4.1.2. Artikel 9 bevordert de toegang tot informatie door te eisen dat elke exporteur de aangewezen nationale instantie van zijn lidstaat in kennis stelt van de vervoerde hoeveelheid van de in de EU verboden of aan strenge beperkingen onderworpen chemische stof of van elke chemische stof waarop het verdrag van toepassing is; ook zal een samenvatting van niet-vertrouwelijke informatie ter beschikking worden gesteld aan het publiek. Het Comité is verheugd over het initiatief van de Europese Commissie en de chemische industrie om, voorafgaand aan de ratificatie door de Gemeenschap en voordat het Verdrag van Rotterdam in werking treedt, vrijwillige afspraken te maken over het jaarlijks verstrekken van informatie over de vervoerde hoeveelheid chemische stoffen die onder Verordening nr. 2455/92 vallen. Het is zeer lovenswaardig dat de chemische industrie bereid is aan dit initiatief mee te werken, zeker omdat deze verplichting nog niet geldt voor andere bedrijfstakken in de wereld. Het Comité stelt het ook op prijs dat de Europese Commissie jaarlijks informatie over de totale export ter beschikking wil stellen, en waardeert haar plan om invoerende landen volledig en op regelmatige basis inzage te verstrekken in alle door haar verzamelde gegevens, maar:

- dringt er bij de Europese Commissie op aan deze informatie te baseren op wat er jaarlijks door de lidstaten wordt uitgevoerd en erop toe te zien dat de vertrouwelijkheid van bedrijfsgegevens niet in gevaar komt;

- stelt voor dat de Europese Commissie informatie verzamelt en bekend maakt over de jaarlijks geproduceerde hoeveelheid chemicaliën die onder deze verordening vallen en de plaats van productie, of over andere maatregelen die in het Witboek - Strategie voor een toekomstig beleid voor chemische stoffen(7) zijn opgenomen;

4.1.2.1. De Europese Commissie beheert een openbare databank met gegevens over de export. Maar voor alle uitgevoerde goederen wordt als herkomst "Europese Unie" vermeld. Het is echter belangrijk om te weten uit welke lidstaat de goederen afkomstig zijn en het Comité is van mening dat het land van herkomst standaard moet worden vermeld.

Toegang tot informatie en bijstand voor invoerende landen

4.1.3. De Europese Commissie en de lidstaten bevorderen het verstrekken van wetenschappelijke, technische, economische en juridische informatie (zonder de vertrouwelijkheid van bedrijfsgegevens in het geding te brengen) over de chemische stoffen die onder deze verordening vallen, met inbegrip van toxicologische, ecotoxicologische en veiligheidsinformatie. Behalve voor een aanzienlijk betere voorlichting van de ontwikkelingslanden moet de Europese Gemeenschap volgens het Comité ook zorgen voor financiële middelen om aan de prioriteiten zoals omschreven in de verordening te voldoen:

4.1.3.1. steun aan het door het Intergouvernementeel forum voor de veiligheid van chemische stoffen (IFCS) opgezette informatienetwerk voor capacity building;

4.1.3.2. bijkomende, door een invoerend land gevraagde informatie over een chemische stof of regelgeving;

4.1.3.3. informatie en relevante details over het transitverkeer naar landen waar PIC-chemicaliën op weg naar hun bestemmingen passeren, in de taal van het desbetreffende land.

Verplichte normen voor de uitvoer van chemische stoffen

4.1.4. Het Comité neemt met genoegen kennis van de bepaling in de verordening dat de voorschriften betreffende de indeling, verpakking en etikettering van bepaalde gevaarlijke chemische stoffen ook van toepassing dienen te zijn op de export en dat veiligheidsinformatie moet zijn opgesteld in de taal/talen of in de belangrijkste taal van het land van bestemming. Tijdens het vervoer van deze stoffen kunnen echter bijkomende problemen ontstaan, waarop de exporteur niet altijd invloed heeft: partijen chemicaliën die verboden zijn of aan strenge beperkingen zijn onderworpen, kunnen worden vervoerd via landen en worden behandeld door mensen die zich niet bewust zijn van de gevaren; gewetenloze scheepvaartmaatschappijen kunnen de aard van de lading verborgen houden. Het Comité wijst erop dat deze risico's dringend moeten worden ondervangen, bijvoorbeeld door, naast andere maatregelen(8), te eisen dat voor gevaarlijke chemicaliën laadlijsten worden opgesteld in de taal/talen van alle landen via welke de stoffen naar hun eindbestemming worden vervoerd. Bij wijze van praktische ondersteuning moet de Gemeenschap douanepersoneel opleiden, dat een belangrijke rol zal spelen bij de concrete tenuitvoerlegging van het PIC-Verdrag.

4.1.4.1. Minimumvoorschriften voor geëxporteerde chemische stoffen hebben tot doel de kwaliteit en toepasselijkheid te garanderen door te verlangen dat zuiverheidsspecificaties en houdbaarheidseisen worden nageleefd en verpakkingen van een gepaste omvang worden gebruikt om het ontstaan van verouderde voorraden te voorkomen.

4.1.5. Het Comité verzoekt de Europese Commissie ervoor te zorgen dat de ontwikkelingslanden beter in staat zijn te beoordelen of de import van chemicaliën aan alle voorwaarden voldoet, door ontwikkelingshulp uit te trekken voor het verbeteren van opleidingen en het opzetten van laboratoria. Het Comité erkent het probleem van verouderde voorraden bestrijdingsmiddelen als gevolg van overaanbod, levering van ongeschikte middelen, en van slechte opslagomstandigheden in de invoerende landen. Actie is geboden om het ontstaan van verouderde voorraden in de toekomst te voorkomen en er moeten middelen worden uitgetrokken om zich op veilige wijze te ontdoen van de bestaande voorraden.

Uitvoerverbod

4.1.6. Het uitvoerverbod dat, naar goeddunken van de Raad van ministers, kan worden ingesteld voor bepaalde chemische stoffen en artikelen als beschreven in bijlage V, is een belangrijke innovatie en het Comité verzoekt de Europese Commissie om er samen met de lidstaten op toe te zien dat alle artikelen die gevaarlijke chemicaliën bevatten in een vorm die schadelijk is voor iedereen die eraan wordt blootgesteld, aan een dergelijk verbod worden onderworpen. Het Comité is voorstander van een leidraad voor de algemene invoering van uitvoerverbodsbepalingen in het kader van de Wereldhandelsorganisatie (WTO).

Technische bijstand

4.1.7. De Europese Commissie en de lidstaten wordt verzocht samen te werken bij het verlenen van praktische ondersteuning, onder meer in de vorm van cursussen, bij het aanleggen van de infrastructuur en het ontwikkelen van de capaciteiten en de deskundigheid die nodig zijn voor een goed beheer van chemische stoffen gedurende de gehele levenscyclus, alsook bij de tenuitvoerlegging van het verdrag. Het Comité is van mening dat hulp moet worden verleend aan werknemersorganisaties en ngo's die actief zijn op het gebied van volksgezondheid, milieu en landbouwmethoden waarmee het gebruik van gevaarlijke bestrijdingsmiddelen kan worden teruggedrongen.

Lijst van chemische stoffen in bijlage 1

4.1.8. De EU-regelgeving voor gewasbeschermingsmiddelen is vastgelegd in richtlijn 91/414/EEG. Binnenkort worden deze regels herzien en in 2003 wordt een groot aantal bestrijdingsmiddelen (gewasbeschermingsmiddelen) uit de markt genomen omdat er onvoldoende gegevens voorhanden zijn om de vergunning te verlengen of omdat de markt te klein is voor de fabrikanten en distributeurs om te investeren in het verstrekken van de vereiste gegevens. In sommige gevallen worden deze producten louter om commerciële redenen uit de markt genomen, in andere gevallen uit angst voor schadelijke gevolgen voor de volksgezondheid of milieu-effecten. De Europese Commissie acht het van groot belang dat de producten die niet in het desbetreffende deel van de bijlage bij richtlijn 91/414/EEG worden opgenomen uit vrees voor gezondheids- of milieugevolgen, worden geregistreerd en volgens de PIC-procedure aan kennisgeving van uitvoer worden onderworpen. Het EESC steunt dit belangrijke en nuttige initiatief en dringt tegelijkertijd aan op een snelle herziening op grond van nieuwe wetenschappelijke en technische gegevens. Verbodsbepalingen of strenge beperkingen aangaande industriële chemische stoffen die gevaar opleveren voor de volksgezondheid of het milieu zijn neergelegd in Richtlijn 76/769/EEG. Het Comité constateert met genoegen dat de kennisgevingseis ook voor dergelijke maatregelen geldt.

5. Opmerkingen en aanbevelingen van het EESC over aspecten die niet in de verordening aan de orde komen

Het EESC wil de aandacht vestigen op de volgende aspecten:

Gezondheid en veiligheid op het werk

5.1. Het Comité hecht veel belang aan gezondheid en veiligheid op het werk. Ten aanzien van "industriële chemische stoffen" wordt in de verordening vermeld dat het om stoffen voor beroepsmatig gebruik en voor gebruik door het grote publiek gaat. Het Comité wil beklemtonen dat de term "beroepsmatig gebruik" van toepassing is op al diegenen die in hun werk met chemicaliën hebben te maken om duidelijk te maken dat de verordening van toepassing moet zijn op al diegenen die op het werk, thuis of in de wijdere omgeving daarvan aan gevaar kunnen worden blootgesteld.

Verbodsbepalingen in de lidstaten

5.2. Volgens artikel 10, lid 7, mogen de lidstaten niet zelf kennisgevingen over definitieve regelgeving bij het secretariaat indienen. Dit betekent dat alleen kennisgevingen moeten worden ingediend over verboden of aan strenge beperkingen onderworpen chemische stoffen krachtens de richtlijnen 91/414/EEG, 98/8/EG, 79/117/EEG, 76/769/EEG en/of elke andere relevante EU-maatregel. Het Comité is van mening dat wanneer een lidstaat een verbod of strenge beperking heeft ingevoerd, dit moet worden medegedeeld aan de invoerende landen en dat de Europese Commissie procedures moet vaststellen voor een "kennisgeving van een beperkende maatregel" of althans moet garanderen dat landen via de reguliere uitwisseling van informatie van deze maatregel op de hoogte worden gesteld.

Steun aan innovatie in de chemische industrie

5.3. Het Comité erkent de belangrijke rol van een innovatieve en concurrerende chemische industrie in Europa, en is van mening dat de bedrijvigheid in deze branche krachtig moet worden ondersteund door beleidslijnen die duurzame ontwikkeling stimuleren. Het Comité verzoekt zowel de industrie als de Europese Commissie om onderzoek naar alternatieven voor de productie en het gebruik van bestrijdingsmiddelen, waaronder biologische en andere ziektebestrijdingsmethoden, te bevorderen. Dit onderzoek moet gericht zijn op zowel duurzaam concurrentievermogen als eco-productiviteit, en moet uiteindelijk uitmonden in een EU-strategie ter bevordering van biologische landbouw en duurzame plattelandsontwikkeling. Het EESC dringt er bij de Europese Commissie op aan, de branche te helpen bij het streven naar duurzame, ecologische innovatie door het stimuleren van onderzoek en ontwikkeling, opleidingen en studiebeurzen.

5.3.1. Het Comité is van mening dat de Europese chemische industrie voorop loopt in de wereld qua betrokkenheid bij milieu- en arbeidskwesties in ontwikkelingslanden en spoort de desbetreffende bedrijven aan om deze toonaangevende positie te handhaven(9).

5.3.2. Het Comité staat achter de invoering van "geharmoniseerde" FAO-specificaties van producten in de EU.

Richtlijn 98/8/EG

5.4. Het EESC heeft in het verleden(10) in zijn advies betreffende het op de markt brengen van biociden reeds aangedrongen op harmonisering van de nationale evaluatiemethoden van dossiers inzake dergelijke gevaarlijke stoffen, zodat mens, dier en milieu in hoge mate worden beschermd. Het Comité betreurt dat nog niet alle lidstaten de richtlijn in nationale wetgeving hebben omgezet.

5.4.1. Onlangs nog heeft de Europese Commissie een zaak aangespannen bij het Hof van Justitie tegen bepaalde lidstaten (Frankrijk, Luxemburg, Duitsland, Spanje, Portugal en Ierland) omdat zij de bepalingen van Richtlijn 98/8/EG niet in nationale regels hebben omgezet. Het Comité dringt nogmaals aan op nader onderzoek in deze kwestie.

Onderwijs en opleiding voor ontwikkelingslanden

5.5. Al in 1991 drong het EESC in zijn advies betreffende de uitvoer uit en de invoer in de Gemeenschap van bepaalde gevaarlijke chemische stoffen(11) erop aan (par. 2.7 en 2.8) dat de Gemeenschap en de internationale organisaties de minst ontwikkelde landen moesten helpen bij "het opzetten van het geschikte instrumentarium voor een snelle verwerking van de ontvangen informatie" en dat de Commissie de handelaren "een handboek" ter beschikking moest stellen "waarin de procedures duidelijk worden uiteengezet." Ook werd gewezen op het belang dat moest worden gehecht aan voorlichting, onderwijs en opleiding op milieugebied. De Verenigde Naties en de Voedsel- en Landbouworganisatie doen dezelfde aanbeveling wanneer zij oproepen tot hulp aan ontwikkelingslanden en landen met een overgangseconomie bij de uitvoering van specifieke projecten om zeer gevaarlijke bestrijdingsmiddelformuleringen te identificeren die in bepaalde omstandigheden problemen veroorzaken in die landen. Hiermee moet ernstig rekening worden gehouden bij de uitbreiding van de EU en via de TAIEX-diensten van de Europese Commissie moeten projecten worden gestimuleerd.

5.6. Het beleid van de lidstaten moet de volgende onderwerpen omvatten: handhaving, onderwijsprogramma's en programma's om het bewustzijn te bevorderen, capacity building met het oog op risicovermindering/risicobeheer, verbetering van institutionele mechanismen en programma's en informatiesystemen, netwerken en Internet-koppelingen. Verder moet de coördinatie tussen de ministeries van ieder land worden aangemoedigd en verzekerd.

Een adviesorgaan voor werknemersorganisaties en ngo's.

5.7. In zijn advies over de ondersteuning van niet-gouvernementele organisaties die voornamelijk werkzaam zijn op het gebied van milieubescherming(12) stelde het EESC (par. 4) dat "NGO's die in de eerste plaats de belangen van o.a. werknemers, werkgevers, boeren en consumenten behartigen en dus niet voornamelijk op milieuvlak actief zijn, financieel moeten worden gesteund" aangezien "ook zij een zeer belangrijke bijdrage tot de verwezenlijking van het milieubeleid" leveren. Bij de uitbreiding van de regelgeving moeten de belanghebbende partijen zoveel mogelijk worden betrokken. Het Comité is voorstander van de invoering van overlegstructuren om belanghebbenden de kans te geven hun mening kenbaar te maken aan de Europese Commissie, en stelt tot zijn spijt vast dat het niet zal worden geraadpleegd in geval van wijziging van de bijlagen bij de nieuwe verordening. Niettemin stemt het Comité ermee in dat de Europese Commissie belanghebbenden uitnodigt voor de in deze verordening genoemde vergaderingen, en verzoekt het de Europese Commissie om, ter wille van de doorzichtigheid, een brede discussie aan te gaan met alle belanghebbenden zodat alle standpunten worden gehoord. In verband hiermee zij erop gewezen dat het EESC een belangrijke rol kan spelen als forum waar de belanghebbenden hun stem kunnen laten horen.

Vermindering van het gebruik van bestrijdingsmiddelen

5.8. Rechtstreekse ervaring met het gebruik van bestrijdingsmiddelen en de behoefte aan een meer duurzame ontwikkeling van de landbouw zijn twee van de belangrijkste factoren geweest die de aanzet hebben gegeven tot maatregelen om de risico's van het gebruik van bestrijdingsmiddelen te verminderen. Dergelijke activiteiten omvatten: productregistratie, een verbod op gevaarlijke bestrijdingsmiddelen, gedragscodes, maatregelen om de risico's voor werknemers te verminderen (onderwijs, opleiding), bevordering van duurzame landbouwmethoden, instellen van drempels, onderzoek naar alternatieve manieren om schadelijke organismen te bestrijden, opsporen van gewassen die niet vatbaar zijn voor schadelijke organismen, geïntegreerde plagenbestrijding en "groene etikettering". Een goed chemicaliënbeheer staat of valt bij dergelijke maatregelen. Via een herschikking van het EU-budget voor onderzoeksprojecten kunnen deze maatregelen worden gefinancierd; ook de ontwikkelingshulp moet kritisch tegen het licht worden gehouden om er zeker van te zijn dat duurzame landbouw en deugdelijke bestrijdingsmethoden, die geïntegreerde plagenbestrijding, organische of andere ecologische praktijken omvatten, centraal staan.

Handhaving

5.9. Onderwerpen als geschillenbeslechting, productaansprakelijkheid en illegale handel in gevaarlijke chemische stoffen vergen meer aandacht en een beleid dat aansluit bij de reeds bestaande verdragen op dit terrein.

5.9.1. Het beheer van chemische stoffen moet in het teken staan van het "voorzorgsbeginsel", zoals omschreven in de verklaring van Rio. Ook het beginsel van "het voorkomen van verontreiniging" moet worden gepromoot. Beide beginselen moeten een prominente plaats krijgen in de aanpak van de Europese Commissie.

5.9.2. Ten aanzien van de bepalingen met betrekking tot sancties (artikel 17 en 21) constateert het EESC tot zijn spijt dat de Europese Commissie nog steeds niet bevoegd of in staat is om de tenuitvoerlegging van de Gemeenschapsrecht ter zake te controleren. Aangezien elke lidstaat afzonderlijk bepaalt welke sancties worden ingesteld, kan er concurrentievervalsing optreden.

Rechtsgrondslag

5.10. De overwegingen die aan dit voorstel ten grondslag hebben gelegen, betreffen hoofdzakelijk het milieu en niet de internationale handel. Het EESC plaatst vraagtekens bij de rechtsgrondslag die de Europese Commissie heeft gekozen (artikel 133). Het Hof van Justitie heeft in zijn advies 2/00 over het Verdrag inzake biologische diversiteit en het protocol van Cartagena (soortgelijk Commissievoorstel) immers geconcludeerd dat artikel 175, lid 1, de aangewezen rechtsgrondslag is voor dergelijke gevallen. Het Comité neemt met genoegen kennis van het besluit van de Raad van ministers van 30 april 2002 om de rechtsgrondslag te wijzigen, waarmee recht wordt gedaan aan genoemde overwegingen.

Brussel, 17 juli 2002.

De voorzitter

van het Economisch en Sociaal Comité

G. Frerichs

(1) COM(2001) 803 def.

(2) Zie COM(2001) 802 def.

(3) COM(2001) 803 def.

(4) PB L 251 van 29.8.1992, blz. 13.

(5) Zie het advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het voorstel voor een besluit van het Europees Parlement en de Raad tot vaststelling van het milieuactieprogramma van de Europese Gemeenschap voor 2001-2010, PB C 221 van 7.8.2001, blz. 80-85.

(6) De besluitvorming ligt in handen van de regeringen (via het internationaal overlegcomité (International Negotiating Committee - INC) en, na ratificatie, via de conferentie van partijen (Conference of Parties - CoP). Het secretariaat volgt de in het Verdrag vastgelegde procedures en voert de besluiten van het INC en/of de CoP uit.

(7) COM(2001) 88 def.

(8) Thans worden dergelijke documenten, volgens de geldende VN-procedures, opgesteld in zes talen.

(9) Zie ook het advies van het Economisch en Sociaal Comité over mensenrechten op het werk, PB C 260 van 17.9.2001, blz. 79-85, Advies van het Economisch en Sociaal Comité over het Groenboek - De bevordering van een Europees kader voor de sociale verantwoordelijkheid van bedrijven, CES 355/2002. Advies van het Economisch en Sociaal Comité over het Witboek - Strategie voor een toekomstig beleid voor chemische stoffen, PB C 36 van 8.2.2002, blz. 99-104.

(10) Advies over het gewijzigd voorstel voor een richtlijn van het Europees Parlement en de Raad betreffende het op de markt brengen van biociden, PB C 174 van 17.6.1996, blz. 32.

(11) Advies over het voorstel voor een verordening (EEG) van de Raad betreffende de uitvoer uit en de invoer in de Gemeenschap van bepaalde gevaarlijke chemische stoffen, PB C 191 van 22.7.1991, blz. 17.

(12) Advies over het voorstel voor een besluit van het Europees Parlement en de Raad tot vaststelling van een communautair actieprogramma ter ondersteuning van niet-gouvernementele organisaties die voornamelijk werkzaam zijn op het gebied van milieubescherming, PB C 36 van 8.2.2001, blz. 108.