VERSLAG VAN DE COMMISSIE AAN HET EUROPEES PARLEMENT, DE RAAD EN HET COMITÉ VAN DE REGIO'S - Verslag over de uitvoering van de EG-programma's Caleidscoop, Ariane en Raphaël

1. INLEIDING

Met het hier gepresenteerde verslag wordt voldaan aan artikel 10 van Besluit nr. 2228/97/EG [1] (hierna te noemen het « Raphaël-besluit »), waarin vastgelegd is dat de Commissie het Europees Parlement, de Raad en het Comité van de Regio's een verslag dient voor te leggen over een kwantitatieve en kwalitatieve evaluatie van de uitvoering van het Raphaël-programma en dat wat daarmee verwezenlijkt is. In het streven naar samenhang en transparantie en om bij het werk aan een nieuw programma op cultureel gebied voor de periode na 2006 over aanvullend informatiemateriaal te kunnen beschikken, achtte de Commissie het op zijn plaats om ook de programma's Caleidoscoop [2] en Ariane [3] bij deze evaluatie te betrekken. Voor deze programma's, die deel uitmaken van dezelfde generatie programma's als het Raphaël-programma, was in de tekst van de besluiten geen evaluatie ex post gepland.

[1] Besluit Nr. 2228/97/EG van het Europees Parlement en de Raad van 13 oktober 1997 tot vaststelling van een communautair actieprogramma op het gebied van het cultureel erfgoed (Raphaël-programma). PB L 305 van 8.11.1997, blz. 31.

[2] Besluit nr. 719/96/EG van het Europees Parlement en de Raad van 29 maart 1996 tot vaststelling van een programma voor steun aan artistieke en culturele activiteiten met een Europese dimensie (Caleidoscoop) (te noemen het "Caleidoscoop-besluit"). PB L 99 van 20.4.1996, blz. 20.

[3] Besluit Nr. 2085/97/EG van het Europees Parlement en de Raad van 6 oktober 1997 tot vaststelling van een programma voor steun op het gebied van het boek en het lezen, met inbegrip van vertalingen (Ariane) (te noemen "Ariane-besluit"). PB L 291 van 24.10.1997, blz. 26.

Het onderhavige verslag is gebaseerd op de uitkomsten van de evaluatie ex post van de programma's Caleidoscoop, Ariane en Raphaël (hierna te noemen de «oude programma's»), die in 2003 door GMV Conseil gemaakt is.

2. ACHTERGROND VAN DE EXTERNE EVALUATIE

2.1. Presentatie van de oude programma's

De inwerkingtreding van het Verdrag van Maastricht in 1993 is een duidelijk teken van de wil van de lidstaten om « een nieuwe etappe te markeren in het proces van de Europese integratie ». Deze wil komt bijzonder duidelijk tot uiting in de invoering van het Europees burgerschap en de opname van nieuwe werkterreinen in de bevoegdheden van de Europese Gemeenschap, waaronder ook cultuur.

In het nieuwe artikel 128 van het Verdrag (dat na de goedkeuring van het Verdrag van Amsterdam artikel 151 is geworden) heeft de cultuur de plaats gekregen die haar toekomt. Met dit artikel wordt culturele samenwerking een officieel erkende doelstelling van de werkzaamheden van de Gemeenschap.

In het artikel zijn de belangrijkste doelstellingen vastgelegd waarop de Gemeenschap zich bij haar werk op cultureel gebied moet richten. Ze luiden als volgt:

- bijdragen aan de ontplooiing van de culturen van de lidstaten onder eerbiediging van de nationale en regionale verscheidenheid van die culturen, maar tegelijk ook de nadruk leggend op het gemeenschappelijk cultureel erfgoed;

- verbeteren van de kennis en verbreiding van de cultuur en de geschiedenis van de Europese volkeren, instandhouding en bescherming van het cultureel erfgoed van Europees belang, scheppend werk op artistiek en literair gebied, mede in de audiovisuele sector;

- bevorderen van de samenwerking tussen de lidstaten, alsmede met derde landen en met de inzake cultuur bevoegde internationale organisaties.

Met het oog op de invulling van dit nieuwe mandaat van de Europese Gemeenschap op cultureel gebied (artikel 151 van het Verdrag, ex artikel 128) heeft de Raad in medebeslissingsprocedures met het Parlement en na overleg met het Comité van de Regio's een aantal stimuleringsmaatregelen goedgekeurd. De nieuwe bevoegdheden op cultureel gebied hebben aldus een vertaling gekregen in drie culturele programma's die tussen 1996 en 1999 ten uitvoer zijn gelegd. Het gaat daarbij om Caleidoscoop (1996-1999) dat de bevordering van scheppend werk en samenwerking op het gebied van kunst en cultuur met een Europese dimensie tot doel had, Ariane (1997-1999) dat steun beoogde te verlenen op het gebied van het boek en het lezen, met inbegrip van vertalingen, en Raphaël (1997-2000 [4]) dat een aanvulling beoogde te geven op het beleid van de lidstaten op het gebied van het cultureel erfgoed van Europees belang.

[4] In 2000 is dit programma vervangen door het programma Cultuur 2000.

Deze mededeling gaat over deze drie oude programma's, de zogenaamde programma's van de « eerste generatie », die met ingang van 1 januari 2000 plaats hebben gemaakt voor het programma Cultuur 2000 [5].

[5] Besluit nr. 508/2000/EG van het Europees Parlement en de Raad van 14 februari 2000 tot instelling van het programma "Cultuur 2000" (PB L 63 van 10.3.200, blz. 1).

2.1.1. Het Caleidoscoop-programma

Het Caleidscoop-programma is in 1996 door het Europees Parlement en de Raad voor een periode van drie jaar goedgekeurd en in 1999 nog een keer verlengd.

Voor die periode van drie jaar was in het totaal een bedrag van 26,5 miljoen ecu beschikbaar. In het kader van de verlenging is dit bedrag verhoogd tot 36,7 miljoen ecu. In vier jaar tijd zijn daarmee 518 projecten gefinancierd.

Caleidscoop was het eerste EG-programma op cultureel gebied dat op artikel 151 (ex artikel 128) van het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap stoelde.

Doel van het programma was om door middel van samenwerking en door de bevordering van de verbreiding van cultuur in Europa scheppend werk op het gebied van kunst en cultuur in Europa te stimuleren. Het programma beoogde dan ook steun te geven aan projecten met een Europese dimensie, d.w.z. aan projecten die in een partnership van instellingen uit minstens drie aan het programma deelnemende landen gerealiseerd werden.

Caleidscoop had vier specifieke doelstellingen:

- bevordering van activiteiten op het gebied van de scheppende kunsten die in partnerships plaatsvinden,

- ondersteuning van Europese projecten met een vernieuwend karakter,

- een bijdrage leveren aan de bijscholing van kunstenaars en anderen die op cultureel gebied werkzaam zijn,

- een bijdrage leveren aan wederzijdse kennis over Europese culturen.

Het programma was gericht op culturele netwerken en partnerships van mensen uit minstens drie lidstaten die op het gebied van kunst en cultuur werkzaam zijn. Het ging met name om podiumkunsten, beeldende kunsten en toegepaste kunsten.

Het programma had vijf actiepunten:

- steunverlening aan culturele evenementen en projecten die in partnerships of in de vorm van netwerken gerealiseerd worden,

- breed opgezette Europese samenwerkingsactiviteiten,

- deelname van derde landen,

- cultuurstad van Europa en Europese cultuurmaand,

- specifieke maatregelen (begeleidende studies en bekendmaking van het programma).

2.1.2. Het Ariane-programma

Het Europees Parlement en de Raad hebben het Ariane-programma in 1997, na een experimentele fase in 1996, voor een periode van twee jaar goedgekeurd.

Voor het programma was in het totaal een bedrag beschikbaar van 11, 3 miljoen ecu. Hiermee zijn in de loop van twee jaar 767 projecten gefinancierd (met de experimentele fase waren het in het totaal 880 projecten).

Doel van het programma was om de samenwerking tussen de lidstaten op het gebied van het boek en het lezen te bevorderen en de kennis over en de verspreiding van de literatuur en de geschiedenis van de Europese volkeren te stimuleren.

Het programma had vier specifieke doelstellingen:

- de verspreiding van literair werk, toneelstukken en naslagwerken bevorderen,

- de uitwisseling van ervaringen en initiatieven van partnerships bevorderen,

- de kwaliteit van vertalingen stimuleren,

- steun verlenen voor onderzoek en innovaties op deze gebieden.

Het programma had zes actiepunten:

- financiële steun voor vertalingen (tot 100% van de vertalershonoraria),

- steun voor in partnerships uitgevoerde samenwerkingsprojecten die de bevordering van het boek en het lezen en de toegang van de burger daartoe bevorderen,

- bijscholing van vakmensen die de kennis over Europese literatuur en de verspreiding daarvan bevorderen,

- begeleidende maatregelen (begeleidende studies en bekendmaking van het programma),

- Aristeion-prijzen (literatuurprijs en vertaalprijs),

- deelname van derde landen.

2.1.3. Het Raphaël-programma

Het Raphaël-programma is in 1997 door het Europees Parlement en de Raad goedgekeurd voor een periode van 4 jaar (1997 - 2000). In 2000 is het programma vervangen door Cultuur 2000.

Voor het programma was in het totaal een begroting van 30 miljoen ecu beschikbaar. Hiermee zijn tussen 1997 en 1999 222 [6] projecten gefinancierd, alsmede 18 « Europese laboratoria voor het erfgoed » die een voorbeeldfunctie hadden.

[6] 224 voorstellen voor projecten zijn geselecteerd, maar van twee voorstellen hebben de organisatoren afgezien.

Bij de « Europese laboratoria voor het erfgoed » ging het om technisch complexe projecten, waarbij monumenten en plaatsen van bijzonder belang betrokken waren.

Doel van het programma was om de bescherming, instandhouding en benutting van het Europees cultureel erfgoed door middel van samenwerking te bevorderen en de Europese burger bewust te maken van en toegang te geven tot dat culturele erfgoed.

Het programma had zes specifieke doelstellingen:

- de instandhouding en het herstel van het Europese erfgoed stimuleren,

- de uitwisseling van ervaringen en knowhow ten aanzien van de instandhouding van het erfgoed stimuleren,

- de toegang van het publiek tot het erfgoed verbeteren en het publiek bewust maken van de instandhouding van het erfgoed,

- technische samenwerking tussen de met het erfgoed verband houdende ambachten bevorderen,

- de zorg voor het erfgoed opnemen in alle EG-programma's,

- de samenwerking met derde landen en internationale organisaties bevorderen.

Het programma had vier actiepunten:

- instandhouding, bescherming en benutting van het Europees cultureel erfgoed via Europese samenwerking,

- samenwerking bij de uitwisseling van ervaringen en de ontwikkeling van de op het erfgoed toegepaste technieken (vernieuwingen en nieuwe technologie, mobiliteit en bij- en nascholing van vakmensen, uitwisseling van ervaringen en informatie),

- toegang tot, deelname aan en bewustmaking van het publiek van het cultureel erfgoed,

- samenwerking met derde landen en internationale organisaties.

2.2. Procedures

2.2.1. De procedure voor de informatievoorziening

De besluiten (met inbegrip van de bijlagen) en de oproepen tot het indienen van projectvoorstellen zijn in het Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen gepubliceerd. In perscommuniqués is eveneens informatie over de programma's verstrekt.

Alle mensen die op cultureel gebied werkzaam zijn en die om inlichtingen hadden gevraagd, zijn ieder afzonderlijk schriftelijk van de oproep tot het indienen van projectvoorstellen op de hoogte gesteld. Ook culturele instanties in de lidstaten hebben informatie kunnen verspreiden.

2.2.2. De procedure voor de selectie van de projecten

De selectieprocedure voor ieder programma is volgens hetzelfde plan verlopen.

Eerst is aan de hand van documenten een voorlopige selectie van de projectvoorstellen gemaakt, die in het kader van de oproep binnengekomen waren. Hiertoe hebben de managers van het programma gecontroleerd of de voorstellen voldeden aan de eisen die in de bijlage bij het besluit vastgelegd en in de oproepen tot het indienen van voorstellen overgenomen waren.

Uit de voorgeselecteerde projecten is op basis van de adviezen van een groep deskundigen uit de lidstaten een definitieve selectie gemaakt. De namen van deze deskundigen, die door de Commissie bijeengeroepen zijn, zijn niet aan de aanvragers bekendgemaakt (er was bepaald dat dit pas na de selectie zou plaatsvinden).

De geselecteerde projectvoorstellen zijn vervolgens voorgelegd aan het comité voor het programma. Na goedkeuring is de lijst met de geselecteerde projecten voor het lopende jaar in de vorm van een perscommuniqué gepubliceerd.

Het is maar heel zelden voorgekomen dat een organisator uiteindelijk afgezien heeft van een geselecteerd projectvoorstel.

2.2.3. De procedure voor het toezicht op de projecten

De managers hebben de voor de Europese programma's gebruikelijke procedure voor het toezicht op de projecten gehanteerd. Documenten zijn systematisch onder de loep genomen en bij wijze van uitzondering hebben er op verzoek van de Commissie ook accountantscontroles bij de organisatoren plaatsgevonden. In de accountantverslagen die voor de onderhavige evaluatie geraadpleegd zijn, worden slechts enkele gevallen genoemd waarin de tijdsbestekken voor subsidiëring van de uitgaven overschreden zijn.

2.2.4. De procedure voor de verspreiding van de resultaten

Er was eigenlijk geen procedure voor de verspreiding van de resultaten van de projecten voorzien. Ook in de programmabegrotingen waren hiervoor geen bedragen gereserveerd. De ontvangers van subsidies moesten evenwel melding maken van de steun die zij van de Europese Commissie hadden verkregen.

3. DE EXTERNE EVALUATIE

3.1. Het bestek van de evaluatie

Directoraat-generaal Onderwijs en cultuur heeft een aanbesteding gepubliceerd voor de evaluatie ex post van de oude programma's (DG EAC/59/01). In het kader van deze aanbesteding is een contract gesloten met de Franse firma GMV Conseil. Deze firma heeft de evaluatie in 2003 ten uitvoer gebracht. Het eindverslag van de evaluatie is in 2003 goedgekeurd.

Volgens het bestek bij de aanbesteding moest de evaluatie beschrijvingen, analyses, bevindingen en aanbevelingen ten aanzien van de drie tot de eerste generatie behorende programma's - Caleidscoop, Ariane en Raphaël - opleveren, zodat gecontroleerd zou kunnen worden in hoeverre de stimuleringsmaatregelen een belangrijke bijdrage aan de verwezenlijking van de doelstellingen uit de desbetreffende teksten hadden geleverd en daaruit lering kon worden getrokken voor de opstelling van één enkel programma (« Cultuur 2000 »), voor het beheer van dat programma en voor de planning van werkzaamheden op cultureel gebied na afloop van het programma.

3.2. De gehanteerde methode

De evaluatie is gebaseerd op:

- een analyse van documenten (schriftelijke documenten en computerbestanden),

- een analyse van de antwoorden die een aantal organisatoren of medeorganisatoren van gesubsidieerde projecten, deskundigen en leidinggevenden op cultureel gebied (afdelingen van ministeries in de lidstaten, besturen, enz.) en programmamanagers bij de Europese Commissie in vraaggesprekken (face-to-face of via de telefoon) gegeven hebben (kwalitatieve fase),

- een analyse van de antwoorden die mensen die op cultureel gebied werkzaam zijn (geselecteerde of afgewezen aanvragers of mensen die geen aanvraag hebben ingediend) gegeven hebben op een door hen in te vullen vragenlijst (verstuurd per e-mail) (kwantitatieve fase).

Het voordeel van deze methode is dat alle mensen die op het gebied van de cultuur in Europa werkzaam zijn of op dit terrein verantwoordelijkheid hebben ongeacht de vraag of ze wel of niet een aanvraag voor het programma hadden ingediend aan het woord konden worden gelaten. De met de evaluatie belaste onderzoeker heeft op deze wijze gehoor trachten te verschaffen aan al degenen op cultureel gebied die geen subsidie hadden ontvangen of geen aanvraag voor subsidie hadden ingediend.

In de praktijk bleek evenwel heel snel dat er teveel tijd na afloop van een aantal projecten verstreken was, waardoor niet meer alle initiatiefnemers van gesubsidieerde projecten teruggevonden konden worden en de basis voor de extrapolatie van de antwoorden uit de steekproef daardoor niet onomstreden was. Daar kwam nog bij dat een aantal van de ondervraagde initiatiefnemers zich niet meer aan alle aspecten van de desbetreffende projecten konden herinneren. Ondanks de genomen voorzorgmaatregelen valt het dan ook niet uit te sluiten dat sommige initiatiefnemers - zoals de onderzoeker stelt - de oude programma's en Cultuur 2000 in hun uitspraken door elkaar hebben gehaald.

Dit verklaart ook waarom de evaluatie op een aantal punten noodgedwongen een aantal beperkingen vertoont. Deze beperkingen spelen met name op het punt van de uitvoering van de projecten en de effectiviteit en efficiency daarvan.

Tegen deze achtergrond en gezien de ervaring van de onderzoeker die eerder vertrouwd is met evaluaties dan met de culturele sector heeft de Europese Commissie de bevindingen en aanbevelingen van de evaluatie aan een voorzichtige en uitvoerige analyse onderworpen.

3.3. De uitkomsten van de externe evaluatie

3.3.1. Relevantie van de oude programma's

In de analyse is aandacht besteed aan de relevantie van de programma's ten opzichte van de algemene doelstellingen van de Commissie en de behoeften en verwachtingen van degenen die op cultureel gebied werkzaam zijn.

De onderzoeker komt tot de slotsom dat de oude programma's absoluut relevant waren voor de algemene doelstellingen van de Commissie (culturele kwaliteit en economische betekenis).

Over de relevantie van de programma's ten opzichte van de behoeften en verwachtingen van degenen die op cultureel gebied werkzaam zijn, komt de onderzoeker tot een genuanceerder oordeel. De subsidieontvangers waren weliswaar van mening dat de programma's aan hun behoeften voldeden (steun voor netwerken en partnerships), maar er kan niet van uitgegaan worden dat alle mensen in Europa die op cultureel gebied werkzaam zijn dezelfde mening toegedaan waren. Vóór de opstelling van de programma's is namelijk geen systematisch onderzoek naar de behoeften en verwachtingen van de doelgroep gedaan. Daar komt nog bij dat zelfs degenen die een subsidie hebben gehad het jammer vonden dat het in de oude programma's aan een echte Europese ambitie op cultureel gebied ontbrak.

3.3.2. Samenhang van de oude programma's

Volgens de onderzoeker was er voor een goede onderlinge samenhang tussen de diverse teksten en documenten gezorgd. De verschillende doelstellingen uit de officiële teksten zijn in acht genomen. In dit verband dient er alleen op gewezen te worden dat er om voor de hand liggende praktische redenen prioriteit is verleend aan de doelstellingen die het eenvoudigst te controleren waren (aanwezigheid van partners uit drie landen). Steunverlening aan netwerken en partnerships is vanaf het moment waarop de programma's ten uitvoer werden gelegd dan ook de belangrijkste doelstelling geweest.

De programma's waren zowel op culturele kwaliteit als op scheppend werk en een zeker financieel effect gericht. De onderzoeker wijst erop dat deze doelstellingen weliswaar niet in strijd met elkaar waren, maar toch moeilijk op bevredigende wijze op een lijn konden worden gebracht.

3.3.3. Effectiviteit en efficiency van de oude programma's

De onderzoeker heeft wat deze punten betreft niet veel kritiek naar voren gebracht. De programmaresultaten waren in overeenstemming met de ingezette middelen. De middelen hebben dus effect gesorteerd, maar waren wel te gering in vergelijking met de ambitieuze verwachtingen die in de besluiten tot invoering van de programma's geformuleerd waren.

De lidstaten financieren vooral nationale of bilaterale projecten, terwijl het programma door de steunverlening aan plurilaterale Europese partnerships (betrokkenheid van minstens drie landen) duidelijk een Europese toegevoegde waarde had.

Sommige partnerships zijn in feite alleen maar partnerships op papier gebleven. In deze partnerships nam de projectleider namelijk alle besluiten in zijn eentje en werden de andere leden van het netwerk daarvan alleen maar per e-mail op de hoogte gesteld.

De onderzoeker is van mening dat de oude programma's effectiever zouden zijn geweest, als men niet zoveel tijd en werk had moeten steken in vraagstukken van administratieve aard en er meer middelen beschikbaar zouden zijn geweest om bekendheid te geven aan de resultaten van de projecten.

3.3.4. Resultaten en effecten van de oude programma's

In hun reacties wijzen de organisatoren vooral op de netwerken, waarvan het effect maar moeilijk te meten is. Maar er zijn ook andere tastbaardere effecten (manifestaties, verslagen, nieuwe technieken, vertaalde boeken, enz.) en spin-offs genoemd.

De programma's hadden en hebben (uiteraard) nog steeds een geringe bekendheidsgraad. Dat is zelfs het geval bij degenen die op cultureel gebied werkzaam zijn en die toch eigenlijk het meest direct bij de programma's betrokken zouden moeten zijn. Aan de resultaten van de projecten herinnert men zich niet meer.

Wordt er naar de directe resultaten van de projecten gekeken, dan blijkt dat uit de projecten geen vaste banen voortgekomen zijn. Sommige mensen hebben evenwel door de ervaring en knowhow die ze in het project hebben opgedaan ergens anders een vaste baan kunnen vinden.

Het belangrijkste effect van de programma's vijf jaar na dato is dat men netwerken tot stand gebracht heeft, bestaande netwerken uitgebreid zijn en het begrip netwerk en Europees partnership een vaste plaats heeft gekregen in het denken van degenen die op het gebied van de cultuur werkzaam zijn.

4. DE BELANGRIJKSTE AANBEVELINGEN VAN DE EXTERNE ONDERZOEKER EN DE REACTIES VAN DE COMMISSIE

4.1. Voortzetting en uitbreiding van het werk

De werkzaamheden die de Europese Unie door middel van ondersteunende programma's als Caleidoscoop, Ariane en Raphaël op cultureel gebied verricht, zijn nuttig en moeten worden voortgezet. De werkzaamheden zouden zelfs nog moeten worden uitgebreid. Vanuit dit oogpunt zou er op de begroting veel meer geld moeten worden vrijgemaakt en zou ervoor gezorgd moeten worden dat het programma of de programma's en de resultaten ervan duidelijker zichtbaar worden.

De Commissie neemt nota van deze aanbeveling en zal daar op passende wijze rekening mee houden bij een voorstel voor een besluit voor de invoering van een programma op cultureel gebied, dat het kaderprogramma Cultuur 2000 (dat zelf in de plaats is gekomen van de oude programma's) met ingang van 1 januari 2007 moet gaan vervangen. De Commissie zal in het bijzonder aandacht besteden aan het feit dat de zichtbaarheid van haar werkzaamheden moet worden vergroot. Zij zal hier vooral attent op zijn bij de keuze van de projecten waarvoor ze een subsidievoorstel wil gaan doen en zal tevens meer nadruk leggen op de verplichting dat medegefinancierde projecten er melding van moeten maken dat steun van de Gemeenschap verkregen is.

4.2. Meer zicht op degenen die op het gebied van de cultuur werkzaam zijn

Om een zo groot mogelijke relevantie te bereiken zou volgens de onderzoeker a priori beter zicht moeten worden gekregen op degenen die op cultureel gebied werkzaam zijn en die de eigenlijke doelgroep van het programma of de programma's vormen. Hiertoe zou bijvoorbeeld een zo volledig en actueel mogelijk gegevensbestand tot stand kunnen worden gebracht, zou een informatiecampagne over het programma of de programma's opgezet kunnen worden en zou getracht kunnen worden om de doelgroep te beschrijven en in kaart te brengen.

De Commissie is eveneens van mening dat het voor een verbetering van haar werkzaamheden van essentieel belang is dat er nauw overleg op gang wordt gebracht met degenen die op cultureel gebied werkzaam zijn en meer in het bijzonder met degenen die financiële steun van de Gemeenschap ontvangen. Om deze reden is in november 2001 een Forum over culturele samenwerking in Europa gehouden en heeft met name via internet een uitgebreide raadplegingsprocedure plaatsgevonden van alle partijen die belang hebben bij het werk aan een nieuw programma voor culturele samenwerking.

De Commissie wijst erop dat ze inmiddels over een computerbestand beschikt, waarin de gegevens opgenomen zijn van alle mensen die een project hebben opgezet in het kader van het programma Cultuur 2000, dat in de plaats is gekomen van de oude programma's. Door het computerprogramma SYMMETRY, dat in 2004 [7] operationeel zal worden, zal bovendien niet alleen verbetering kunnen worden gebracht in de contacten tussen de Commissie en degenen die op cultureel gebied werkzaam zijn, maar zal de doelgroep ook beter in kaart kunnen worden gebracht.

[7] SYstem for the Management and Monitoring of Education, TRaining, Youth (management- en montoringsysteem voor programma's op het gebied van onderwijs, beroepsopleiding, jeugd, cultuur en andere programma's van DG Onderwijs en cultuur). SYMMETRY is een integraal informatie- en managementsysteem voor programma's dat binnenkort ter beschikking zal worden gesteld aan DG onderwijs en cultuur, de nationale agentschappen, de bureaus voor technische bijstand en het uitvoeringsorgaan. Het systeem zal de betrokkenen alle nodige functies voor alle aspecten van het programmamanagement bieden en niet alleen voor het management van de projecten, wat inhoudt dat met het programma een planning voor de werkzaamheden zal kunnen worden gemaakt, budgetten beheerd zullen kunnen worden en verslagen zullen kunnen worden geschreven die inhaken op de uiteenlopende profielen van degenen voor wie de verslagen bestemd zijn (DG Onderwijs en cultuur, nationale agentschappen, uitvoeringsorgaan). Met het nieuwe systeem zullen de programma's zowel op centraal als op decentraal niveau gevolgd kunnen worden en zullen aanvragen online kunnen worden ingediend. Het systeem zal tevens als communicatiemiddel fungeren tussen degenen die in Europa op cultureel gebied werkzaam zijn en belangstelling hebben voor activiteiten met een Europese meerwaarde.

4.3. Eenvoudigere procedures

Eenvoudigere procedures zijn een telkens terugkerende wens van alle deelnemers aan Europese programma's. De onderzoeker is evenwel van mening dat eenvoudigere procedures op het gebied van de cultuur van bijzonder groot belang zijn, aangezien mensen op dit terrein vaak « allergisch zijn voor papieren rompslomp ».

Volgens de onderzoeker zou het beter zijn om in het kader van een plan met richtsnoeren voor de middellange termijn met een eenvoudig formulier voor de voorselectie te werken en om de projecten aan de hand van dossiers en een mondelinge presentatie te selecteren. De namen van de deskundigen, die op grond van hun erkende culturele deskundigheid persoonlijk benoemd worden, moeten bekend worden gemaakt. Deze deskundigen moeten hun verantwoordelijkheid nemen en mogen niet aan stemmingen deelnemen als ze voor het comité een project moeten verdedigen, waarvan ze de organisator kennen. Deze formule biedt meer mogelijkheden voor de bevordering van scheppend werk en werkt motiverender op degenen die op cultureel gebied werkzaam zijn.

De Commissie hecht eraan erop te wijzen dat het doel van de gevolgde procedures bij de selectie van en het toezicht op de projecten is om al degenen die op cultureel gebied werkzaam zijn een rechtvaardige behandeling te geven, voor een transparante besluitvorming te zorgen (met name door het verstrekken van informatie aan het Europees Parlement en het Comité van Beheer dat de uitvoeringsorganen van de Gemeenschap bij de tenuitvoerlegging van het programma of de programma's terzijde staat) en de noodzakelijke nauwgezetheid bij de besteding van overheidsgelden te bewerkstelligen.

In dit verband wijst de Commissie erop dat zij zich moet houden aan Verordening (EG, Euratom) nr. 1605/2002 van de Raad van 25 juni 2002 houdende het Financieel Reglement van toepassing op de algemene begroting van de Europese Gemeenschappen [8] en aan Verordening (EG, Euratom) nr. 2342/2002 van de Commissie van 23 december 2002 tot vaststelling van uitvoeringsvoorschriften van Verordening (EG, Euratom) nr. 1605/2002 van de Raad van 25 juni 2002 houdende het Financieel Reglement van toepassing op de algemene begroting van de Europese Gemeenschappen [9].

[8] PB L 248 van 16.9.2002.

[9] PB L 357 van 31.12.2002.

4.4. Publiciteit voor het programma

Volgens de onderzoeker verstrekt de Commissie degenen die op cultureel gebied werkzaam zijn veel te weinig informatie. En wat nog belangrijker is, deze mensen hebben er behoefte aan dat de kwaliteit van hun werk erkend wordt. De onderzoeker wijst er tot slot op dat een door de Unie gefinancierd subsidieprogramma winst zou moeten opleveren voor het imago van Europa bij het grote publiek en dat daardoor ook bevorderd zou kunnen worden dat het publiek toegang krijgt tot de wereld van de cultuur.

De Commissie is ook van mening dat een globale communicatie- en verspreidingsstrategie van essentieel belang is voor de deelname van zoveel mogelijk mensen die op het gebied van de cultuur werkzaam zijn, voor de erkenning van de kwaliteit van hun werk en uiteindelijk ook voor het imago van Europa bij het grote publiek.

De Commissie denkt evenwel dat ze bij de tenuitvoerlegging van het programma Cultuur 2000, dat na de oude programma's ontwikkeld is, het informatietekort nagenoeg opgeheven heeft. Over dit programma wordt namelijk via verscheidene kanalen, zoals het Publicatieblad van de Europese Unie, de internetsite van het programma «Cultuur 2000» en de culturele contactpunten informatie verstrekt. De ambtenaren van de Commissie presenteren het programma bij tal van gelegenheden en er is ook een «gratis nummer» waar het publiek telefonisch met zijn vragen terecht kan.

Bovendien kunnen allen die dit wensen sinds 2002 maandelijks gratis een newsletter over het programma krijgen.

In maart 2002 is tot slot op internet een portaal voor cultuur ingericht, waar alle activiteiten gepresenteerd worden van de Europese instellingen die met cultuur te maken hebben.

De onderzoeker stelt voorts voor om in het kader van het programma een specifiek budget te reserveren voor werkzaamheden die publiciteit aan het programma geven. De Commissie wijst een dergelijk voorstel niet op voorhand af, maar vraagt zich wel af of dit zin zou hebben. Het bedrag dat voor de werkzaamheden van de Gemeenschap op cultureel gebied ter beschikking staat, zou hierdoor namelijk omlaag gaan, terwijl dat - zoals de onderzoeker opmerkt - toch al gering is.

4.5. Monitoring op het gebied van de cultuur

Uit de ontevredenheid die de op cultureel gebied werkzame mensen tot uiting hebben gebracht, blijkt volgens de onderzoeker dat er behoefte is aan uitgebreid en regelmatig overleg met de Commissie. Op deze wijze zou informatie kunnen worden verstrekt, zouden "goede" kandidaten kunnen worden gevonden, zouden de intenties van de Commissie voor het voetlicht kunnen worden gebracht, zou de organisatoren van projecten hulp kunnen worden geboden bij het formuleren en verdedigen van hun voorstellen in de richting die wenselijk wordt geacht, bij het monitoren en inventariseren van de projecten en bij de verdere benutting van de resultaten van de projecten en de bijdrage van Europa.

De onderzoeker is bovendien van mening dat degenen die de verantwoordelijkheid voor het programmamanagement hebben de projecten in het veld zouden moeten monitoren en de mensen achter de projecten zouden moeten kennen en niet alleen maar de dossiers.

Ten aanzien van het eerste punt wijst de Europese Commissie erop dat er in alle landen die aan het programma Cultuur 2000 meedoen culturele contactpunten bestaan.

Deze contactpunten hebben de volgende taken:

- voor de publiciteit rond het programma zorgen,

- de toegang tot het programma vergemakkelijken en, dankzij een effectieve verspreiding van informatie, de deelname aan de projecten van een zo groot mogelijk aantal vakmensen en spelers op cultureel gebied bevorderen,

- voor effectieve contacten zorgen met de verschillende instellingen in de lidstaten die steun verlenen aan de culturele sector en er aldus toe bij te dragen dat de werkzaamheden in het kader van het programma "Cultuur 2000" en de nationale steunmaatregelen elkaar aanvullen,

- zorg dragen voor voorlichting en contacten op het passende niveau tussen de deelnemers aan het programma "Cultuur 2000" en deelnemers aan de overige communautaire programma's die openstaan voor culturele projecten.

Zoals al gezegd onder punt 4.2 en punt 4.4 heeft de Commissie de discussie over de werkzaamheden van de Gemeenschap geïntensiveerd door in november 2001 een Forum over culturele samenwerking te houden en met name via internet een raadplegingsprocedure te organiseren. De Commissie heeft tot slot regelmatig contact met de op cultureel gebied werkzame mensen die aan haar programma's deelnemen en presenteert haar werkzaamheden op cultureel terrein bij tal van gelegenheden.

Ten aanzien van het tweede punt merkt de Commissie op dat degenen die de verantwoordelijkheid hebben voor het programmamanagement nogal eens naar de projecten toe gaan om ter plekke te bekijken hoe de stand van zaken is. De Commissie hecht eraan om erop te wijzen dat ze niet over voldoende personeel beschikt om de projecten systematisch in het veld te kunnen monitoren. Iedere programmamanager is namelijk verantwoordelijk voor zo'n 40 tot 90 projecten.

4.6. Bundeling in een programma

Door de bundeling van de financiële middelen, die in het verlengde van het opgaan van de oude programma's in het programma Cultuur 2000 heeft plaatsgevonden, kan een betere effectiviteit en zichtbaarheid van de activiteiten van de Gemeenschap worden bereikt.

Dit winstpunt dat de bekendheidsgraad en het imago van de werkzaamheden van de Europese Unie op het gebied van de cultuur ten goede komt - « geconcentreerde » informatie-inspanningen zijn eenvoudiger, goedkoper en effectiever - en de vereenvoudigingen op het punt van het management pleiten voor bundeling in een programma.

De onderzoeker vindt het bovendien positief dat er door de bundeling in één programma mogelijkheden voor steunverlening aan multiculturele projecten (horizontale aanpak van Cultuur 2000) aanwezig zijn, voor zover daardoor niet de steun voor zeer specifieke activiteiten (verticale aanpak) uit het oog wordt verloren die de werkenden op cultureel gebied behouden willen zien.

5. CONCLUSIES VAN DE COMMISSIE

De onderzoeker wijst erop dat de oude programma's over het geheel genomen goed gewerkt lijken te hebben. Hij signaleert dat een aantal geconstateerde zwakke punten en gebreken (bijvoorbeeld het te beperkte perspectief van bepaalde thema's en het gebrek aan continuïteit in de geselecteerde thema's) in de ogen van degenen die op cultureel gebied werkzaam zijn als toetsen voor de latere programma's (Cultuur 2000) hebben gefungeerd. De oude programma's vormden dan ook een nuttige etappe op de weg naar een bijdrage van de Unie op het gebied van de cultuur. Door de bundeling in het kaderprogramma Cultuur 2000 kon een betere effectiviteit en zichtbaarheid van de activiteiten van de Gemeenschap worden bereikt.

De Commissie is het met de onderzoeker eens dat het programma een positieve bijdrage aan de culturele samenwerking in Europa heeft geleverd (totstandbrenging van partnerships, vorming van netwerken, enz.). Ze komt dan ook tot de slotsom dat deze programma's een belangrijke eerste etappe waren op weg naar de verwezenlijking van de doelstellingen die in artikel 151 van het Verdrag verwoord zijn. Ze is ook van mening dat de bijdrage die door de oude programma's geleverd is door het kaderprogramma Cultuur 2000 [10] nog verder versterkt is. Ze is er voorts van overtuigd dat de Gemeenschap steun zal moeten blijven geven aan de culturele samenwerking in Europa en dat daarvoor voldoende middelen beschikbaar moeten worden gesteld.

[10] Zie het verslag van de Commissie over de tenuitvoerlegging van het programma Cultuur 2000 in 2000 en 2001.

Meer in het algemeen vindt de Commissie dat er een duidelijke strategie op cultureel gebied moet worden uitgewerkt, waarop de werkzaamheden gebaseerd zouden kunnen worden. Het is absoluut noodzakelijk dat de Europese Unie over een programma op het gebied van de cultuur beschikt, dat deel uitmaakt van een duidelijk omschreven beleidskader. Een dergelijk programma voor werkzaamheden op cultureel gebied, dat een aanvulling zou vormen op het beleid en werkzaamheden van de Europese Unie op andere terreinen, zou tot een groter aantal echte partnerships leiden, de culturele samenwerking in Europa op deze wijze bevorderen en een Europese meerwaarde op cultureel gebied bewerkstelligen die een duurzaam karakter heeft. Een beter argument voor voldoende middelen en de uitwerking van nieuwe modellen voor partnerships is er niet.