TOELICHTING

1.ACHTERGROND VAN HET VOORSTEL

•Motivering en doel van het voorstel

Het voorstel voor een aanbeveling van de Raad “Een brug naar banen – Versterking van de jongerengarantie” komt tegemoet aan een politieke toezegging van Commissievoorzitter Ursula von der Leyen en werd aangekondigd in de mededeling “ Een sterk sociaal Europa voor rechtvaardige transities ” van 14 januari 2020. Het levert een belangrijke bijdrage aan de lopende uitvoering van de Europese pijler van sociale rechten ter versterking van beginsel 4 (“actieve ondersteuning bij het vinden van werk”). Het maakt deel uit van een reeks maatregelen die door de Commissie zijn voorgesteld om de werkgelegenheid voor jongeren te stimuleren en zijn gepresenteerd in de mededeling “Ondersteuning van de werkgelegenheid voor jongeren: een brug naar banen voor de volgende generatie”.

In 2013 werd de Aanbeveling van de Raad tot invoering van een jongerengarantie aangenomen naar aanleiding van de meest recente economische crisis en de daardoor sterk gestegen jeugdwerkloosheid (onder 15-24-jarigen), die gemiddeld in de EU steeg tot maar liefst 24,4 % en in sommige lidstaten tot boven 50 % klom. Behalve de werkloze jongeren waren er 6,5 miljoen jongeren (15-24 jaar) die geen werk hadden en geen onderwijs of opleiding volgden (NEET’s).

Zeven jaar na de start is de jongerengarantie in de hele EU een realiteit geworden, hoewel er nog steeds uitdagingen zijn. Elk jaar krijgen meer dan 3,5 miljoen jongeren door de jongerengarantie een baan, vervolgonderwijs, een leerlingplaats of een stage aangeboden. Het jongerenwerkgelegenheidsinitiatief 2014-2020 (met een EU-bijdrage van in totaal bijna 9 miljard EUR), samen met aanvullende investeringen uit het Europees Sociaal Fonds, is een essentiële bron van EU-financiering om steun te bieden bij de uitvoering. De jeugdwerkloosheid en het percentage NEET’s zijn aanzienlijk gedaald. Vóór de COVID-19-crisis was de jeugdwerkloosheid (15-24 jaar) gedaald tot gemiddeld 14,9 % in vergelijking met de piek van 24,4 % in 2013. De verbetering van het macro-economische klimaat heeft daarbij zeker een rol gespeeld, maar uit een recente studie blijkt dat de jongerengarantie, in combinatie met Europese financiering, kansen voor jongeren heeft gecreëerd en structurele hervormingen in de openbare diensten voor arbeidsvoorziening en de onderwijsstelsels in de lidstaten in gang heeft gezet.

De COVID-19-pandemie en de economische gevolgen daarvan brengen deze positieve ontwikkeling echter in gevaar. Volgens de economische voorjaarsprognoses 2020 van de Commissie zal de economie van de EU in 2020 met 7,4 % krimpen, de diepste recessie in haar geschiedenis, en wordt het voor jongeren die op dat moment voor het eerst de arbeidsmarkt betreden moeilijker voor het eerst een baan te vinden. Uit eerdere crises blijkt immers dat jongeren vaak het hardst worden getroffen. Zij worden meestal als eersten ontslagen en werken vaker in de informele economie of in atypische arbeidsvormen, waar zij weinig tot geen sociale bescherming hebben. Zij zijn oververtegenwoordigd in sectoren die zwaar te lijden hebben onder de pandemie (bv. toerisme, accommodatie, seizoensarbeid in de landbouw, de groot- en detailhandel, waar ook vrouwen oververtegenwoordigd zijn), waar telewerk niet altijd een optie is. Bovendien ondervinden sommigen van hen nog steeds de gevolgen van de vorige economische recessie en lopen zij nu het risico opnieuw te worden getroffen door een wereldwijde economische crisis.

Daarom is het belangrijk juist nu de jongerengarantie te versterken om de gevolgen van de COVID-19-crisis te verzachten en een nieuwe jeugdwerkloosheidscrisis te voorkomen. In het voorstel moet worden voortgebouwd op de ervaring en de lessen die zijn geleerd tijdens zeven jaar van de uitvoering van de jongerengarantie van 2013 en moet rekening worden gehouden met de veranderende realiteit van de arbeidsmarkt en de digitale en de groene transitie.

Een van de lessen die zijn geleerd is dat de jongerengarantie een bredere doelgroep moet bereiken en inclusiever moet worden. Uit de geaggregeerde resultaten voor de EU blijkt dat, samen genomen, de jongerengarantieregelingen nog niet de meerderheid van de jongeren die geen werk hebben en geen onderwijs of opleiding volgen, bereiken en dat het voor veel van de ingeschreven jongeren langer dan de beoogde vier maanden duurt tot hun aanbod van start gaat. Te veel jongeren hebben nog steeds moeite om de eindjes aan elkaar te knopen of lopen tegen obstakels aan bij het vinden van een baan. Veel jongeren, vaak uit sociaal-economisch achtergestelde milieus, hebben geen toegang tot onderwijs en opleiding van goede kwaliteit of hebben te maken met belemmeringen bij de overgang van school naar werk. Stijgingen van de werkgelegenheid waren niet altijd gelijk verdeeld over de lidstaten en de regio’s, en bepaalde groepen jongeren zijn buitenproportioneel benadeeld (bv. laagopgeleide jongeren, jongeren die op het platteland of in afgelegen gebieden wonen, jongeren met een handicap, jongeren die een migrantenachtergrond hebben of tot een raciale of etnische minderheid behoren, zoals Roma).

Het percentage werkloze jongeren is tot begin 2020 gemiddeld gedaald, maar het percentage inactieve jongeren is in de meeste lidstaten stabiel gebleven of zelfs toegenomen. In tegenstelling tot werkloze jongeren zijn inactieve jongeren niet op zoek naar werk, bijvoorbeeld vanwege ziekte of barrières voor jongeren met een handicap, de zorg voor kinderen of hulpbehoevende volwassenen of andere persoonlijke of familiale verantwoordelijkheden.

Onder NEET’s is de kloof tussen mannen en vrouwen in dezelfde periode licht toegenomen. Gemiddeld bedroeg de kloof in de hele EU in 2013 3,2 procentpunten en in 2019 3,8 procentpunten. Inactiviteit komt ook vaker voor bij vrouwelijke NEET’s. Daarom zal het genderaspect worden versterkt. Specifieke bewustmakings- en communicatiecampagnes kunnen seksestereotypering op jonge leeftijd aanpakken en jonge vrouwen enthousiasmeren voor een ruimere keuze aan onderwijstrajecten en beroepen. Jonge vrouwen kunnen worden ondersteund door middel van advies, begeleiding en mentoring om ervoor te zorgen dat zij zich bewust zijn van hun potentieel en hun rechten kennen. Dit omvat belangenbehartiging en het aanpakken van seksestereotypering in onderwijs- en loopbaankeuzes. In dit verband wordt in de voorbereidende fase ook gebruikgemaakt van verwijzingen naar partners die ondersteunende sociale diensten verlenen, zoals kinderopvang, gezondheidszorg en psychologische ondersteuning.

Jongeren met een handicap hebben een aanzienlijk lagere arbeidsparticipatie dan jongeren zonder handicap en de werkgelegenheidskloof met betrekking tot jongeren zonder handicap neemt toe. Inclusief onderwijs en inclusieve opleiding, het waarborgen van de toegankelijkheid en redelijke voorzieningen en het bestrijden van stereotypen rond handicaps op de werkplek kunnen de arbeidsmarktparticipatie van jongeren met een handicap verbeteren.

De Europese demografie is aan het veranderen. Door de vergrijzing zien veel plattelandsgebieden in Europa hun bevolking afnemen. Hoewel de twee transities kansen kunnen bieden, is dit op zichzelf mogelijk niet voldoende om de kloof tussen jongeren op het platteland en hun leeftijdsgenoten in de stad te overbruggen. Jongeren die op het platteland of in een afgelegen gebied wonen, met name als zij ook op andere fronten achtergesteld zijn, hebben gerichte steun nodig, terwijl de infrastructuur en de toegang tot diensten in deze gebieden moeten worden verbeterd. Deze maatregelen zullen kansen bieden in deze gebieden en helpen een braindrain en een verdere bevolkingsafname te voorkomen. Ondertussen ondervinden jongeren in achtergestelde stedelijke gebieden nog steeds specifieke belemmeringen voor hun integratie op de arbeidsmarkt.

Bovendien is de arbeidswereld aan het veranderen. De huidige ontwikkelingen, zoals de automatisering en de digitalisering van de productie en de diensten, blijven de arbeidsmarkten veranderen. Er wordt steeds vaker van baan gewisseld en veel jongeren schakelen tussen werk en werkloosheid of inactiviteit of zitten vast in onzekere atypische arbeidsvormen. Jongeren zijn vooral oververtegenwoordigd in atypische arbeidsvormen zoals platformwerk of “klussen” (gigs), waarbij soms geen adequate sociale bescherming wordt geboden. Bovendien lopen jongeren een groter risico dan anderen hun baan te verliezen als gevolg van automatisering, aangezien startersbanen meestal voor een groter deel automatiseerbaar zijn.

Bovendien brengt de bredere dubbele transitie naar een digitalere en groenere economie nieuwe kansen met zich mee, aangezien in de desbetreffende sectoren naar verwachting nieuwe banen zullen ontstaan. Dit betekent echter dat jongeren de juiste vaardigheden moeten hebben om zich te kunnen aanpassen aan de veranderende functievereisten. Naar verwachting zullen digitale vaardigheden, vaardigheden die nodig zijn voor de groene transitie, naast zachte vaardigheden, zoals vaardigheden op het gebied van ondernemerschap en loopbaanmanagement, steeds belangrijker worden. Nu investeren in het menselijk kapitaal van jonge Europeanen zal helpen de sociale markteconomie van Europa toekomstbestendig te maken: een actieve, innovatieve en geschoolde beroepsbevolking is ook een voorwaarde voor Europa om met de rest van de wereld te kunnen concurreren.

Tegen deze achtergrond beoogt het huidige voorstel het beleidskader te moderniseren om de inzetbaarheid van jongeren beter te ondersteunen en een nieuwe jeugdwerkloosheidscrisis te vermijden. Om deze doelstellingen te bereiken:

·Zorgt het voorstel ervoor dat alle jongeren onder 25 binnen vier maanden nadat zij werkloos zijn geworden of het formele onderwijs hebben verlaten, een deugdelijk aanbod krijgen voor een baan, vervolgonderwijs, een leerlingplaats of een stage. Dit ambitieuze kerndoel van de jongerengarantie blijft in stand, maar de leeftijdsgroep wordt uitgebreid tot jongeren van 25-29 jaar;

·Wordt in het voorstel erkend dat de overgang van school naar werk en een duurzame integratie op de arbeidsmarkt langer duren vanwege de veranderende aard van werk en van de veelgevraagde vaardigheden. Het voorstel sluit ook aan bij de bestaande nationale praktijken: jeugdgerelateerde maatregelen en programma’s zijn algemeen beschikbaar voor jongeren tot en met 29 jaar en de meeste lidstaten zijn al van mening dat jongeren van 25-29 jaar tot de doelgroep van de jongerengarantie behoren. Ook wordt erkend dat tijdens de economische neergang als gevolg van de COVID-19-pandemie een aanzienlijk deel van de 25-29-jarigen werkloos kan worden en steun nodig heeft;

·Wordt in het voorstel onderscheid gemaakt tussen jongeren die tijdelijk niet werken en geen onderwijs of opleiding volgen (vaak hoger opgeleid, soms met werkervaring, soms ontslagen wegens de COVID-19-pandemie of nieuw op de arbeidsmarkt nadat zij tijdens de crisis hun opleiding hebben afgerond) en jongeren die langere tijd niet werken en geen onderwijs of opleiding volgen (vaak jongeren uit kwetsbare groepen, met een laag opleidingsniveau, voor wie extra inspanningen moeten worden gedaan). Dit maakt een meer gepersonaliseerde en gerichtere aanpak mogelijk voor beide groepen, aangezien de laatstgenoemde groep waarschijnlijk meer steun nodig heeft;