Voorstel voor een RICHTLIJN (Euratom) VAN DE RAAD inzake het beheer van verbruikte splijtstof en radioactief afval

(ingediend door de Commissie)

TOELICHTING

1. VOORWOORD

Bij het gebruik van kernenergie voor de opwekking van elektriciteit ontstaan verbruikte splijtstof en radioactief afval. De gevaarlijkste en vanuit stralingsoogpunt meest toxische vormen van deze materialen worden momenteel bewaard in tijdelijke opslagplaatsen. Hiervan is nog niets verwijderd en in geen enkele lidstaat zijn er plannen voor opberging op korte termijn. Ondertussen blijven deze materialen zich ophopen.

In het recente groenboek van de Commissie [1] over de toekomstige continuïteit van de energievoorziening in de Europese Unie (EU) wordt aangevoerd dat de noodzaak van aanvaardbare oplossingen voor het beheer van radioactief afval een van de voornaamste knelpunten vormt voor de keuze voor kernenergie. Tevens werd benadrukt dat er bij de keuze van oplossingen een maximale transparantie moet zijn en dat verder onderzoek een essentiële voorwaarde is voor het oplossen van de nog bestaande technische problemen en om onder de bevolking en op politiek niveau vertrouwen te wekken in de oplossingen. Een recente opiniepeiling in de EU [2] heeft bevestigd dat radioactief afval in ogen van de bevolking een belangrijk probleem vormt.

[1] COM(2000)769, 29 november 2000; "Op weg naar een Europese strategie voor een continue energievoorziening", Bureau voor Officiële Publicaties der Europese Gemeenschappen, 2001, ISBN 92-894-0319-5.

[2] Eurobarometer no. 56, 2001 - Europeans and Radioactive Waste (http://europa.eu.int/comm/energy/nuclear/ pdf/eb56_radwaste_en.pdf).

Los van de toekomstige strategieën voor de opwekking van energie staat het gegeven dat het bestaande afval moet worden verwerkt op een wijze die beantwoord aan de fundamentele beginselen inzake de bescherming van de gezondheid van de mens en het milieu. Er moet op zeer korte termijn actie worden ondernomen om ervoor te zorgen dat toekomstige generaties niet worden opgezadeld met de verantwoordelijkheid voor en last van het beheer van de groeiende hoeveelheden verbruikte splijtstof en afval die in tijdelijke opslagplaatsen worden bewaard.

In het huidige beleid van de meeste lidstaten en kandidaat-lidstaten wordt onvoldoende aandacht aan deze aspecten geschonken.

2. SITUATIE IN DE LIDSTATEN EN KANDIDAAT-LIDSTATEN

Alle lidstaten en kandidaat-lidstaten produceren radioactief afval. De belangrijkste activiteiten waarbij dit afval ontstaat zijn:

- de opwekking van kernenergie met inbegrip van de activiteiten in het laatste stadium van de splijtstofkringloop en de ontmanteling van nucleaire installaties;

- de exploitatie van onderzoekreactoren;

- het gebruik van straling en radioactieve stoffen in de geneeskunde, de landbouw, de industrie en het onderzoek;

- de verwerking van stoffen die natuurlijke radionuclides bevatten.

Situatie in de Europese unie

In totaal wordt jaarlijks in de gehele Europese Unie ongeveer 40.000 m3 afval geproduceerd, waarvan het grootste deel afkomstig is van activiteiten in verband met de productie van kernenergie [3].

[3] Zie de referentie in voetnoot 11 voor meer informatie over afval dat in de EU wordt geproduceerd.

Hoewel de definitieve opberging van minder gevaarlijk afval [4] volgens een beproefde technologie kan plaatsvinden, gebeurt dit slechts in 5 lidstaten die over kernreactoren beschikken (Finland, Frankrijk, Spanje, Zweden en het Verenigd Koninkrijk). In Duitsland heeft de definitieve opberging voor deze categorie afvalstoffen in het verleden plaatsgevonden, maar België en Nederland hebben geen van beide deze optie ontwikkeld en deze landen plaatsen hun afval momenteel tijdelijk in centrale nationale interim-opslagplaatsen. In de lidstaten zonder kernenergie vindt vergelijkbare interim-opslag van onbepaalde duur plaats.

[4] Zie Aanbeveling 1999/669/EG, Euratom van de Commissie inzake een classificatiesysteem voor vast radioactief afval (SEC(1999) 1302 def.). De minder gevaarlijke afvalcategorie wordt doorgaans geclassificeerd als kortlevend laag- en middelactief afval. Dit kan doorgaans worden opgeborgen in opbergplaatsen aan of vlak onder de oppervlakte. Nadat de opbergplaats is gesloten zal normaal gesproken gedurende ongeveer 300 jaar gereguleerd (of institutioneel) toezicht worden gehandhaafd om te voorkomen dat menselijke activiteiten het afval verstoren terwijl er nog sprake is van stralingsgevaar.

In afwachting van een permanentere oplossing worden gevaarlijker afvalstoffen [5] opgeslagen in installaties aan of vlak onder de oppervlakte. Tot dusver heeft nog geen enkel land ter wereld de definitieve opberging van deze afvalstoffen in de praktijk gebracht en de vorderingen die met deze permanente oplossing zijn bereikt, lopen sterk uiteen van land tot land. In de Europese Unie zijn Finland en Zweden wellicht het verst gevorderd met programma's voor de ontwikkeling van definitieve opberging op grote diepte die al geruime tijd lopen. In sommige lidstaten vindt een herevaluatie van alle opties en van het daaraan verbonden besluitvormingsproces plaats. In andere lidstaten wordt echter een afwachtend beleid gevoerd.

[5] Zie ook de referentie in voetnoot 4. De gevaarlijker afvalstoffen worden geclassificeerd als hoogactief en langlevend afval. Uit verbruikte splijtstof kunnen de afvalstoffen worden verwijderd, zodat het niet verbruikte uraan en plutonium kunnen worden gerecycleerd voor de productie van onbestraalde splijtstof, de "opwerking". De hoogactieve afvalstoffen worden doorgaans ingesmolten in glas, "verglazing", zodat het een vorm krijgt die geschikt is voor langdurige opslag en uiteindelijk opberging. Dit verglaasde afval, of de verbruikte splijtstof wanneer er geen opwerking plaatsvindt, wordt beschouwd als hoogactief afval. Dit type afval blijft duizenden jaren gevaarlijk.

Situatie in de kandidaat-lidstaten

In de kandidaat-lidstaten die over kerncentrales en onderzoekreactoren van Russische makelij beschikken, is het beheer van bestraalde splijtstof de afgelopen tien jaar een cruciaal probleem geworden, omdat het niet langer tegen dezelfde voorwaarden mogelijk is deze naar Rusland terug te zenden voor opwerking of opberging. Deze landen hebben in aller ijl tijdelijke opslaginstallaties moeten bouwen voor hun bestraalde splijtstoffen. Er is weinig of geen vooruitgang geboekt met de uitvoering van programma's voor het beheer en de uiteindelijke opberging van deze bestraalde splijtstoffen op langere termijn.

Wat het minder gevaarlijke bedrijfsafval van de kerncentrales betreft, zijn er alleen in de Tsjechische Republiek en Slowakije operationele opberglocaties voor definitieve opberging. In sommige landen zijn er depots van Russisch ontwerp voor radioactieve afvalstoffen die niet afkomstig zijn van de splijtstofkringloop (institutioneel afval). Deze installaties beantwoorden echter niet altijd aan de moderne veiligheidsnormen. In sommige gevallen moeten de afvalstoffen wellicht uit de opslaglocatie worden gehaald om elders te worden verwijderd.

3. COMMUNAUTAIRE EN INTERNATIONALE MAATREGELEN

De principes die van toepassing zijn op het beheer van alle gevaarlijke afvalstoffen, moeten een hoog veiligheidsniveau voor de bevolking en de werknemers en een goede bescherming van het milieu waarborgen. Wat bestraalde splijtstoffen en radioactieve afvalstoffen betreft, moet de toepassing van die principes waarborgen dat personen, de samenleving en het milieu worden beschermd tegen de schadelijke effecten van ioniserende straling.

De afgelopen jaren hebben deze principes centraal gestaan in het optreden van de Gemeenschap en op internationaal niveau. In dit verband is onderzoek verricht en zijn politieke en wetgevende initiatieven ondernomen.

De harmonisatie van deze fundamentele principes is gebaseerd op de basisnormen voor de bescherming van de gezondheid van de bevolking en de werknemers tegen de aan ioniserende straling verbonden gevaren. Deze normen garanderen een gemeenschappelijk, internationaal goedgekeurd niveau van stralingsbescherming in de gehele Europese Unie. De meest recente herziening van deze basisnormen dateert van 1996 [6] en moest per 13 mei 2000 in het nationale recht zijn omgezet. Bovendien is in het kader van Titel II, hoofdstuk 3, van het Euratom-Verdrag een communautair stelsel ingevoerd van toezicht en controle op internationale overbrengingen van radioactieve afvalstoffen [7]. Tenslotte zijn in het kader van het hoofdstuk milieu van het EG-Verdrag de richtlijn inzake de beoordeling van de gevolgen voor het milieu en de wijzigingen [8] [9], daarop , eveneens van groot belang voor de sector radioactief afval.

[6] Richtlijn 96/29/Euratom van de Raad van 13 mei 1996.

[7] Richtlijn 92/3/Euratom van de Raad van 3 februari 1992.

[8] Richtlijn 85/337/EEG van de Raad van 27 juni 1985.

[9] Richtlijn 97/11/EG van de Raad van 3 maart 1997.

De aanpak die wordt gevolgd in het communautaire actieplan [10] en de daaraan verbonden strategie bestaat erin de harmonisatie en samenwerking tussen de lidstaten te bevorderen teneinde in de gehele Europese Unie een gelijkwaardig en aanvaardbaar veiligheidsniveau te waarborgen. Het meest recente verslag over het beheer van radioactieve afvalstoffen in de EU is in 1999 gepubliceerd [11]. Onlangs heeft de Commissie ook een dergelijk verslag over de kandidaat-lidstaten gepubliceerd [12].

[10] Resolutie (92/C 158/02) van de Raad van 15 juni 1992 betreffende de vernieuwing van het communautaire actieplan op het gebied van radioactieve afvalstoffen.

[11] Mededeling van de Commissie aan de Raad "Mededeling en vierde rapport van de Commissie betreffende de huidige situatie en de vooruitzichten op het gebied van het beheer van radioactieve afvalstoffen in de Europese Unie", COM(98)799 van 11/01/1999.

[12] "Radioactive Waste Management in the Central and East European Countries", EUR19154, European Commission report, July 1999, ISBN 92-828-7760-4.

Het beheer van radioactieve afvalstoffen was en is een van de belangrijkste onderwerpen van de kaderprogramma's van Euratom. Een belangrijk aspect betreft de ondersteuning van onderzoek in ondergrondse onderzoekinstallaties die monsters en gegevens opleveren en de haalbaarheid van toekomstige opbergplaatsen in diepe geologische formaties bevestigen. Andere belangrijke onderzoekgebieden betreffen geavanceerde technieken voor chemische en nucleaire scheiding en minimalisering van langlevende afvalstoffen (doorgaans gezamenlijk omschreven als "scheiding en transmutatie").

Tevens is er een aantal internationale conventies die een belangrijke rol spelen bij het ontwikkelen van gemeenschappelijke veiligheidspraktijken en -niveaus in internationaal verband. De belangrijkste is het gezamenlijk verdrag inzake de veiligheid van het beheer van bestraalde splijtstof en inzake de veiligheid van het beheer van radioactief afval [13] (hierna het gezamenlijk verdrag genoemd). Dit verdrag is op 29 september 1997 door de Internationale Organisatie voor Atoomenergie (IAEA) opengesteld voor ondertekening en is op 18 juni 2001 in werking getreden. De Commissie heeft een voorstel ingediend voor de toetreding van de Europese Gemeenschap en EURATOM tot dit verdrag [14]. Bovendien werkt de IAEA momenteel aan een reeks veiligheidsdocumenten over het beheer van radioactief afval, waaronder aanbevelingen in verband met de veilige verwijdering van alle categorieën radioactief afval.

[13] TEKST BESCHIKBAAR ALS IAEA - INFCIRC/546 (24 DECEMBER 1997).

[14] COM(2001) 520 DEF. VAN 15 OKTOBER 2001.

4. NOODZAAK VAN VERDERE MAATREGELEN

Hoewel er in het verleden grote hoeveelheden [15] (bijna 2 miljoen m3) van de minst gevaarlijke categorie radioactieve afvalstoffen in de Europese Unie zijn verwijderd, beschikken niet alle landen op dit ogenblik over operationele opbergplaatsen. De verwijdering van deze categorie afvalstoffen, die een veel groter volume vertegenwoordigt dan de gevaarlijker categorieën, vormt geen grote technologische uitdaging. Wel is tijdens de tijdelijke opslag ervan een grondige controle vereist.

[15] Zie de referentie in voetnoot 11 voor meer informatie over afval dat in de EU wordt geproduceerd.

Wanneer het om de gevaarlijker afvalstoffen gaat, is er internationaal een brede consensus van de technische deskundigen over het feit dat verwijdering door opberging op grote diepte in stabiele geologische formaties de beste beheersoptie is. Wanneer het juiste gastgesteente wordt gekozen [16], kunnen deze afvalstoffen in een multibarrièresysteem gedurende extreem lange periodes worden geïsoleerd. Zodoende wordt ervoor gezorgd dat de eventuele resterende radioactiviteit pas na vele duizenden jaren kan vrijkomen en dan is gedaald tot een concentratie die te verwaarlozen is ten opzichte van de natuurlijke achtergrond.

[16] Bijvoorbeeld kristallijn of vulkanisch gesteente, kleiformaties en zoutformaties kunnen goede gastgesteenten zijn.

Tal van studies hebben bevestigd dat de thans onderzochte concepten het afval gedurende deze zeer lange periodes kunnen isoleren. De strategie van opberging op grote diepte verkleint het risico van accidentele binnendringing aanzienlijk en biedt passieve, permanente bescherming, zonder de noodzaak van extra ingrijpen door de mens of institutionele controle.

De vertraging in een aantal lidstaten bij het aanwijzen van en het verlenen van vergunningen voor geschikte opberglocaties, met name voor diepe geologische opberging, geeft echter aanleiding tot ongerustheid. Ondertussen blijven de hoeveelheden verbruikte splijtstof en radioactief afval die tijdelijk aan of in de nabijheid van de oppervlakte zijn opgeslagen, toenemen. Om een hoog veiligheidsniveau en een hoog niveau van milieubescherming te waarborgen, zijn voor deze installaties aan de oppervlakte actieve maatregelen vereist, zoals controle en onderhoud. Het is onaanvaardbaar dat deze last zou worden doorgegeven aan toekomstige generaties die niet profiteren van de elektriciteit die is opgewekt met de reactoren die het afval hebben geproduceerd. Bovendien is het gezien de kwetsbaarheid van dergelijke installaties voor terroristische aanvallen in het licht van de gebeurtenissen van 11 september 2001 zaak dat zo snel mogelijk maatregelen worden getroffen.

Om de afzonderlijke locaties grondig te onderzoeken en inzicht te krijgen in de relevante geologische, geochemische en hydrogeologische processen en in het langetermijngedrag van de kunstmatige insluitbarrières in de naaste omgeving van de opbergplaats, moeten essentiële onderzoek- en ontwikkelingswerkzaamheden (OTO) worden voortgezet.

Definitieve geologische opberging op grote diepte kan het radioactieve afval gedurende de zeer lange vereiste periodes isoleren van de mens en zijn omgeving. Deze opberging zal noodzakelijk zijn voor een tamelijk groot aantal soorten reeds bestaand afval en voor afval dat in de toekomst wordt gevormd. Het is de beste beschikbare optie voor het langetermijnbeheer van veel van de gevaarlijkste soorten afval. Het is echter van belang dat het gebruik van geologische opbergplaatsen niet wordt gezien als de ultieme oplossing voor het beheer van radioactief afval. Het is dan ook van essentieel belang dat de verdere ontwikkeling van de opberging in diepe geologische formaties niet tot gevolg heeft dat de OTO-programma's op andere gebieden van het beheer van radioactief afval, bijvoorbeeld nieuwe technologieën om de hoeveelheid afval te verminderen, die uiteindelijk nieuwe opties zouden kunnen opleveren, worden teruggeschroefd.

Gezien het belang van verdere vooruitgang op dit gebied voor de gehele Unie moet de financiële inspanning worden gehandhaafd of zelfs in sommige lidstaten worden verhoogd en is een effectievere samenwerking tussen de afzonderlijke programma's vereist. Door een kader te bieden voor meer samenwerking en coördinatie op dit gebied zal de totale kosteneffectiviteit worden verbeterd en zal de geloofwaardigheid en aanvaarding door het publiek van het OTO toenemen, hetgeen een essentieel aspect is.

Hoewel het kaderprogramma van de Gemeenschap een belangrijke rol zal blijven spelen bij het bevorderen van onderzoek op deze gebieden, zal het als zodanig waarschijnlijk ontoereikend zijn om succes te waarborgen. Verschillende lidstaten hebben hun eigen OTO-programma dat uit hun nationale begroting of door de nucleaire sector wordt gefinancierd. Het is op dit ogenblik echter niet vanzelfsprekend dat deze nationale programma's volstaan om de nog niet opgeloste vraagstukken op te lossen. Waarschijnlijk moeten de financiële middelen aanzienlijk worden verhoogd. De Commissie zal samenwerking tussen de lidstaten op gemeenschappelijke gebieden van onderzoek en technologische ontwikkeling blijven aanmoedigen. Bovendien is de Commissie voornemens aan de Raad voor te stellen een gemeenschappelijke onderneming op te richten in de zin van titel II, hoofdstuk 5, van het Verdrag om de fondsen te beheren en het onderzoek te organiseren. In deze gemeenschappelijke onderneming, waaraan de industrie en de lidstaten op vrijwillige basis zouden deelnemen, zouden middelen van het Gemeenschappelijk Centrum voor Onderzoek, de lidstaten en het bedrijfsleven worden gebundeld.

5. CONCLUSIES

Nieuwe vertragingen bij de besluitvorming over het ontwikkelen van opbergplaatsen voor radioactief afval zijn niet te rechtvaardigen. Op ethische gronden, milieugronden en om redenen van nucleaire veiligheid valt er juist veel voor te zeggen om deze faciliteiten snel te ontwikkelen. Alle vertragingen die ertoe kunnen leiden dat toekomstige generaties worden belast met de verwijdering van onze afvalstoffen, moeten worden vermeden, vooral als die vertragingen, met name wanneer het gaat om de gevaarlijker afvalstoffen, een extra risico kunnen opleveren in geval van ongevallen en terroristische aanslagen.

De lidstaten zouden dan ook passende strategie moeten uitwerken en gedetailleerde programma's moeten opstellen voor het beheer op lange termijn van alle soorten afval die onder hun jurisdictie vallen. Hoewel de Gemeenschap als zodanig de mogelijkheden moet handhaven om haar afvalstoffen tijdelijk op te slaan, moet het accent in deze programma's worden gelegd op de ontwikkeling van opbergplaatsen voor de definitieve verwijdering van radioactieve afvalstoffen. Een goede, open voorlichting van het publiek en participatie van alle betrokkenen, met inachtneming van het beginsel dat de vervuiler betaalt, zijn essentiële aspecten van deze programma's.

De lidstaten moeten ervoor zorgen dat het nodige OTO plaatsvindt om zeker te stellen dat de termijnen voor de uitvoering van hun programma's worden gehaald. Met het oog op een uitbreiding van het gebruik van kernenergie zal het ook nuttig zijn nieuwe technologieën die in de toekomst eventueel kunnen worden gebruikt en die minder afval opleveren, te onderzoeken.

Hoewel sommige lidstaten er zeker naar moeten streven bij het beheer van hun eigen radioactieve afvalstoffen zelfverzorgend te worden, is meer samenwerking tussen de lidstaten geboden, met name wanneer daardoor een hoog niveau van nucleaire veiligheid en milieubescherming wordt gewaarborgd of verbeterd. Ook een aanpak waarbij twee of meer landen betrokken zijn, kan voordelen bieden. Dit geldt met name voor landen die geen kernenergieprogramma hebben of slechts een beperkt programma hebben, aangezien een dergelijke aanpak kan leiden tot een veilige oplossing waaraan voor de betrokken partners minder kosten verbonden zijn. Geen enkele lidstaat zal echter verplicht zijn de invoer van radioactief afval uit andere lidstaten te accepteren.

6. BEPALINGEN VAN DIT VOORSTEL

Preambule

De rechtsgrond voor dit voorstel wordt gevormd door het Euratom-Verdrag en met name de artikelen 31 en 32.

In artikel 2, onder b) van het Euratom-Verdrag is bepaald dat de Gemeenschap "uniforme veiligheidsnormen [moet] vaststellen voor de gezondheidsbescherming van de bevolking en de werknemers en ervoor [moet] waken dat deze worden toegepast". In artikel 31 van het Euratom-Verdrag wordt de procedure beschreven voor het vaststellen van de normen, terwijl in artikel 32 is bepaald dat de procedure ook geldt voor de herziening of aanvulling van de normen.

De geldigheid van deze rechtsgrond wordt bevestigd door het recente arrest van het Hof van Justitie (zaak C-29/99, arrest van 10 december 2002) inzake de bevoegdheid van de Gemeenschap op het gebied van de nucleaire veiligheid. Hierin wordt bevestigd dat "... ter afbakening van de bevoegdheid van de Gemeenschap geen artificieel onderscheid [behoeft] te worden gemaakt tussen de gezondheidsbescherming van de bevolking en de veiligheid van de bronnen van ioniserende straling." Wat het onderhavige voorstel betreft, behoort alle radioactieve afval en verbruikte splijtstof tot die bronnen.

Doel en toepassingsgebied (artikel 1)

De richtlijn heeft tot doel bij te dragen tot het bepalen van de beste praktijk bij het beheer van verbruikte splijtstof en radioactief afval in de lidstaten, waarbij wordt uitgegaan van de volgende principes:

- bescherming van de gezondheid van de mens en van het milieu, zowel nu als in de toekomst (lid 1, onder a));

- nucleaire veiligheid en milieubescherming door toepassing van het voorzorgs- en preventiemaatregelen (lid 1, onder b));

- voorlichting van en dialoog met de bevolking en zonodig participatie van de bevolking in het besluitvormingsproces als een essentieel aspect van de toepassing van governance in de sector radioactief afval (lid 1, onder c)).

Het specifieke karakter van de algemene eisen is uiteengezet in artikel 3. Specifiekere eisen die betrekking hebben op radioactief afval zijn neergelegd in de artikelen 4 en 5.

Het beleid van de lidstaten en kandidaat-lidstaten inzake verbruikte splijtstof loopt uiteen. Sommige landen zien het als afval, andere zien het als een bron waaruit waardevolle hoeveelheden splijtbaar materiaal en kweekstof kunnen worden gewonnen, terwijl weer andere nog geen beleid hebben vastgesteld. Gezien deze verschillen wordt niet alle verbruikte splijtstof in deze richtlijn als afval omschreven. De bepalingen van deze richtlijn zijn van toepassing op materiaal dat tot afval is verklaard en op alle verbruikte splijtstof dat in de lidstaten van de EU wordt geproduceerd. Los van het beleid dat de lidstaten inzake verbruikte splijtstof volgen, moet dit materiaal in alle lidstaten worden onderworpen aan een gelijkwaardig niveau van toezicht en controle.

In overeenstemming met het gezamenlijk verdrag heeft dit voorstel betrekking op radioactieve afvalstoffen in vaste, vloeibare of gasvormige toestand. Het programma voor het beheer van radioactief afval als beschreven in artikel 4 van dit voorstel is dan ook eveneens van toepassing op radioactieve lozingen. Anders dan de definitie die in het gezamenlijk verdrag wordt gehanteerd, is de term opberging in dit voorstel beperkt tot het plaatsen van vaste of in vaste vorm gebrachte afvalstoffen, waaronder bestraalde splijtstof, in een geschikte opbergplaats.

Eveneens in overeenstemming met de bepalingen van het gezamenlijk verdrag wordt afval dat uitsluitend radioactieve materialen bevat die van nature voorkomen, van de werkingssfeer uitgezonderd, tenzij dat afval eveneens afkomstig is van de splijtstofkringloop. Dat betekent dat afval dat afkomstig is van de winning en behandeling van uraanerts onder de werkingssfeer van deze richtlijn valt, terwijl afval van bijvoorbeeld de oliewinning hier niet onder valt, tenzij dit door de lidstaten als radioactief afval wordt beschouwd overeenkomstig Titel VII, artikel 40, van de basisnormenrichtlijn (Richtlijn 96/29/Euratom).

Definities (artikel 2)

De terminologie in deze richtlijn is waar mogelijk in overeenstemming gebracht met die van het gezamenlijk verdrag (zie echter de specifieke opmerking over opberging in hoofdstuk 6.4).

Algemene eisen voor het beheer van verbruikte splijtstof en radioactief afval (artikel 3)

De lijst van de algemene eisen bevat de maatregelen die de lidstaten moeten nemen om het in artikel 1 van de richtlijn vermelde doel te bereiken.

Deze maatregelen kunnen worden beschouwd als de internationaal gevestigde beste praktijk op het gebied van het beheer van verbruikte splijtstof en radioactief afval. Zij omvatten aspecten als volksgezondheid, milieubescherming, nucleaire veiligheid, financiering en governance. Dergelijke maatregelen zijn al terug te vinden in het huidige beleid van veel lidstaten.

Programma voor het beheer van radioactief afval (artikel 4)

In dit programma wordt de kern aangepakt van de nog niet opgeloste problemen in de EU in verband met het beheer van de huidige en toekomstige hoeveelheden radioactief afval, met inbegrip van verbruikte splijtstof wanneer deze niet zal worden opgewerkt. Alle lidstaten zullen worden verplicht om een programma voor het beheer van dit materiaal op lange termijn op te stellen, dat het in overeenstemming is met de fundamentele, internationaal overeengekomen afvalbeheersprincipes. Zoals hierboven in hoofdstuk 4 is uiteengezet, moet dit programma waar mogelijk zijn gericht op de opberging van het afval. Langdurige opslag van het gevaarlijkste afval aan of vlak onder de oppervlakte, waarvoor permanente actieve maatregelen vereist zijn zoals regelmatig onderhoud en permanente bewaking en controle, wordt niet gezien als een oplossing die op lange termijn vanuit milieuoogpunt houdbaar is en legt een onaanvaardbare belasting op toekomstige generaties. In dit artikel is bepaald voor welke data de nationale regelgevende instanties vergunning moeten hebben verleend voor de ontwikkeling van nieuwe opbergplaatsen en vervolgens de aanvang van de exploitatie van deze faciliteiten. Aangezien voor de studie van de locaties voor diepe ondergrondse opberging veel meer tijd vereist is, valt de aanvangsdatum voor de exploitatie van geologische opbergplaatsen later dan die voor faciliteiten aan de oppervlakte. De in dit artikel voorgestelde data zijn gekozen op basis van de huidige situatie in de lidstaten, waarbij tevens rekening is gehouden met de noodzaak van maatregelen. Alle data kunnen door de Raad op voorstel van de Commissie worden herzien. In de bijlage van de richtlijn wordt nadere informatie gegeven over de stappen die doorgaans moeten worden genomen bij de ontwikkeling van nieuwe opbergfaciliteiten.

In sommige landen zijn de opbergplaatsen voor bestraalde splijtstof en radioactief afval zo ontworpen dat de locatie gemakkelijk in haar oorspronkelijke toestand kan worden hersteld en dat de materialen verder kunnen worden verwerkt wanneer dat mogelijk en zinvol is. Een van de voordelen van de opbergingsmethode waarbij het materiaal wordt geconcentreerd en ingesloten, in plaats van verdund en verspreid, is dat het afval wordt ingeperkt gedurende een lange periode waarin de afvalcontainers nog kunnen worden teruggehaald, hoewel de economische kosten van een dergelijke operatie ongetwijfeld hoog zullen zijn.

Met de bepalingen van dit artikel en die van artikel 7 inzake rapportage wordt tevens ingegaan op andere aandachtspunten wat betreft de noodzaak van meer transparantie bij de behandeling van deze kwesties, die de Commissie heeft aangegeven in haar groenboek

De export van afval wordt in dit artikel eveneens uitdrukkelijk vermeld. Er wordt erkend dat voor sommige lidstaten met slechts zeer weinig afval de export naar andere landen waarschijnlijk de beste optie is vanuit milieu-, veiligheids- en economisch oogpunt is. Deze overbrengingen kunnen echter alleen worden toegestaan wanneer aan de zeer strikte voorwaarden van dit artikel wordt voldaan. Tot deze voorwaarden behoren de beperkingen en de criteria voor de export van radioactief afval naar derde landen ingevolge Richtlijn 92/3/Euratom. Het voorstel is niet bedoeld om het recht van een land te beperken om zelfverzorgend te zijn wat alle aspecten van zijn afvalbeheer betreft. Getracht wordt om het gezamenlijk gebruik van faciliteiten en diensten waar mogelijk aan te moedigen

Onderzoek en technologische ontwikkeling van het beheer van radioactief afval (artikel 5)

Om tijdig een programma voor het beheer van radioactief afval op te zetten en de algemene doelstelling van de voorgestelde wetgeving te bereiken, moet gespecialiseerd, diepgaand onderzoek en technologische ontwikkeling (OTO) worden verricht.

Het is de taak van de lidstaten ervoor te zorgen dat het OTO voldoende wordt gefinancierd. Uitgaande van het beginsel dat de vervuiler betaalt, kunnen de vereiste middelen worden verkregen uit een heffing op de productie van elektriciteit met behulp van kernenergie, zodat de financiering evenredig is met de productie van kernenergie. Gezien de huidige financiering in de lidstaten, het nodig geachte totale bedrag, en de vooruitgang die in de verschillende sectoren van het beheer van radioactief afval is geboekt, wordt geraamd dat 0,5 miljoen euro per terawattuur elektriciteit die met kernenergie wordt opgewekt, voldoende is om het noodzakelijke OTO te financieren. Het niveau van de financiering zal in de toekomst echter waarschijnlijk verminderen, naarmate de landen de gekozen vormen van opberging gaan uitvoeren. Gezien het belang van deze OTO-activiteiten zal de Commissie, om een zo goed mogelijke samenwerking tussen en coördinatie van de activiteiten in de lidstaten te bewerkstelligen, samenwerking tussen de lidstaten op gemeenschappelijke gebieden van onderzoek en technologische ontwikkeling aanmoedigen overeenkomstig het bepaalde in titel II, hoofdstuk 1, van het Verdrag. In dat verband zouden verschillende specifieke taken kunnen worden toevertrouwd aan een of meer gemeenschappelijke ondernemingen die worden opgericht overeenkomstig Titel II, hoofdstuk 5, van het Verdrag. Die gemeenschappelijke ondernemingen zouden moeten worden belast met de uitvoering van OTO op gebieden van gemeenschappelijk belang.

Investeringen (artikel 6)

De bepalingen van Titel II, hoofdstuk 4, van het Euratom-Verdrag zullen volledig worden toegepast op de investeringen in het beheer van radioactief afval. In dit verband is duidelijk dat verdere ontwikkeling in de nucleaire sector alleen dient te worden ondersteund, wanneer er aanzienlijke vooruitgang is geboekt met de uitvoering van een programma voor het beheer van alle verbruikte splijtstof en radioactief afval op lange termijn.

Rapportage (artikel 7)

De rapportageverplichtingen vervangen de verplichtingen krachtens punt 1 van het communautaire actieplan en vormen een volledige weerspiegeling van het beraad in het kader van het gezamenlijk verdrag. Een belangrijk aspect van de rapportage betreft informatie over OTO-activiteiten. Ingevolge artikel 5 van het Euratom-Verdrag kunnen de lidstaten aan de Commissie informatie over de betrokken onderzoekactiviteiten meedelen.

Tenuitvoerlegging (artikel 8)

Omdat op dit gebied snel vooruitgang moeten worden geboekt, dient de tenuitvoerlegging zo spoedig mogelijk plaats te vinden. Als datum zou 1 mei 2004 kunnen worden voorgesteld.

2003/0022(CNS)

Voorstel voor een RICHTLIJN (Euratom) VAN DE RAAD inzake het beheer van verbruikte splijtstof en radioactief afval

DE RAAD VAN DE EUROPESE UNIE,

Gelet op het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap voor Atoomenergie, en met name op de artikelen 31 en 32,

Gezien het voorstel van de Commissie [17], opgesteld na advies van een groep personen, aangewezen door het Wetenschappelijk en Technisch Comité uit wetenschappelijke deskundigen van de lidstaten, overeenkomstig artikel 31 van het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap voor Atoomenergie, en na het advies van het Economisch en Sociaal Comité te hebben ingewonnen [18],

[17] PB C [...] van [...], blz. [...].

[18] PB C [...] van [...], blz. [...].

Gezien het advies het Europees Parlement [19],

[19] PB C [...] van [...], blz. [...].

Overwegende hetgeen volgt:

(1) In artikel 30 van het Verdrag is bepaald dat er binnen de Gemeenschap basisnormen moeten worden vastgesteld voor de bescherming van de gezondheid der bevolking en der werknemers tegen de aan ioniserende straling verbonden gevaren.

(2) Bij Richtlijn 96/29/Euratom van de Raad [20] zijn basisnormen voor de bescherming van de gezondheid der bevolking en der werkers tegen de aan ioniserende straling verbonden gevaren vastgesteld.

[20] PB L 159 van 29.6.1996, blz. 1.

(3) Bij Richtlijn 92/3/Euratom van de Raad [21] is reeds een stelsel van toezicht en controle op overbrenging van radioactieve afvalstoffen tussen lidstaten en naar en vanuit de Gemeenschap ingevoerd met inbegrip van een verplichte en gemeenschappelijke kennisgevingsprocedure voor de overbrenging van dergelijke afvalstoffen en strikte criteria in verband met derde landen waarnaar radioactief afval mag worden uitgevoerd.

[21] PB L 35 van 12.2.1992, blz. 24.

(4) Richtlijn 85/337/EEG van de Raad [22] betreffende de milieueffectbeoordeling van bepaalde openbare en particuliere projecten, waaronder ook projecten voor de opberging en langdurige opslag van radioactief afval schrijft voor dat de lidstaten "de nodige maatregelen [treffen] om te verzekeren dat voordat een vergunning wordt verleend, de projecten die een aanzienlijk milieueffect kunnen hebben, met name gezien hun aard, omvang of ligging, worden onderworpen aan een beoordeling van die effecten."

[22] PB L 175 van 5.7.1985, blz. 40, gewijzigd bij Richtlijn 97/11/EG, PB L 73 van 14.3.1997. blz. 5.

(5) Het bestaande gemeenschapsrecht voorziet niet in speciale voorschriften die waarborgen dat verbruikte splijtstof en radioactief afval te allen tijde in de gehele Europese Unie veilig op een effectieve en consequente wijze veilig worden beheerd; derhalve dienen de bestaande voorschriften van de Gemeenschap te worden aangevuld.

(6) In het groenboek van de Commissie [23] "Op weg naar een Europese strategie voor een continue energievoorziening" is benadrukt dat voor de problematiek van het radioactieve afval met een zo groot mogelijke transparantie een bevredigende oplossing moeten worden gevonden.

[23] COM(2000)769.

(7) In het eindverslag van de Commissie over het groenboek [24] is benadrukt dat een snelle vooruitgang met de ontwikkeling van duurzame oplossingen voor het beheer van radioactief afval kan worden verzekerd door op het niveau van de Gemeenschap duidelijke termijnen vast te stellen voor de invoering van efficiëntere systemen voor de opberging van radioactief afval op nationaal niveau.

[24] COM(2002)321 def.

(8) Het gezamenlijk verdrag inzake de veiligheid van het beheer van bestraalde splijtstof en inzake de veiligheid van het beheer van radioactief afval dat op 18 juni 2001 in werking is getreden, beoogt wereldwijd een hoge mate van veiligheid bij het beheer van verbruikte splijtstof en radioactief afval te bereiken en te handhaven via de verbetering van nationale maatregelen en internationale samenwerking.

(9) Bij de opwekking van kernenergie worden verbruikte splijtstof en radioactief afval gegenereerd.

(10) Radioactief afval ontstaat ook bij het gebruik van radionucliden in de geneeskunde, in het onderzoek en in de industrie.

(11) Radionucliden die vrijkomen uit verbruikte splijtstof en radioactief afval kunnen gevolgen hebben die de nationale grenzen overschrijden.

(12) Elke lidstaat blijft verantwoordelijk voor het beheer van alle verbruikte splijtstof en radioactieve afval onder zijn jurisdictie.

(13) Het veilige beheer van verbruikte splijtstof en radioactief afval zou kunnen worden verbeterd door meer samenwerking en coördinatie tussen de lidstaten.

(14) In de resolutie van de Raad van 15 juni 1992 [25] werd de Commissie opgeroepen om een gemeenschappelijke aanpak te ontwikkelen en met de lidstaten samen te werken om waar mogelijk strategieën en praktijken op het gebied van het beheer van radioactief afval op communautair niveau te harmoniseren.

[25] PB 158 van 25.6.1992, blz. 3.

(15) Onder technische deskundigen bestaat er een zeer ruime consensus dat geologische opberging bij de huidige stand van de wetenschap de meest geschikte methode is voor het langetermijnbeheer van de gevaarlijkste vormen van vast of in vaste vorm gebracht radioactief afval.

(16) Door op communautair niveau uiterste data vast te stellen voor de ingebruikname van geschikte systemen voor definitieve opberging wordt voorkomen dat toekomstige generaties nodeloos worden belast en wordt ook, nu en in de toekomst, voldaan aan de grondbeginselen van de stralingsbescherming die zijn neergelegd in hoofdstuk I van Richtlijn 96/29/Euratom.

(17) Met betrekking tot onderzoek en technologische ontwikkeling op de verschillende gebieden die radioactief afval betreffen, waaronder ook het minimaliseren van het afval, zijn er gemeenschappelijke problemen waarmee veel lidstaten te maken hebben en die op communautair niveau kunnen worden behandeld op een wijze die een nuttige aanvulling vormt op onderzoek en ontwikkeling dat in het kader van de kaderprogramma 's van de Gemeenschap wordt gecoördineerd.

(18) Om het nodige onderzoek en technologische ontwikkeling op het gebied van het beheer van radioactief afval te bevorderen, moet de Commissie gezamenlijke financiering door de lidstaten aanmoedigen; in dit verband is het dienstig te voorzien in de mogelijkheid om de onderzoek- en ontwikkelingswerkzaamheden op gebieden van gemeenschappelijk belang toe te vertrouwen aan gemeenschappelijke ondernemingen.

(19) De toepassing van deze richtlijn moet worden geëvalueerd aan de hand van regelmatige verslagen van de lidstaten.

HEEFT DE VOLGENDE RICHTLIJN VASTGESTELD:

Artikel 1 Doel en toepassingsgebied

1. In deze richtlijn wordt voorgeschreven aan welke vereisten het veilige beheer van verbruikte splijtstof en radioactief afval moet voldoen, ten einde:

a. te waarborgen dat alle verbruikte splijtstof en radioactieve afval veilig wordt beheerd, opdat de werknemers, de bevolking en het milieu zowel nu als in de toekomst voldoende worden beschermd tegen de schadelijke effecten van ioniserende straling;

b. bij het beheer van verbruikte splijtstof en radioactief afval een hoog veiligheidsniveau te bereiken en te handhaven, teneinde de gezondheid van de mens en het milieu te beschermen door alle noodzakelijke voorzorgs- en preventiemaatregelen te treffen, teneinde te waarborgen dat in de gehele Gemeenschap op consistente en efficiënte wijze een adequaat beschermingsniveau wordt bereikt;

c. de effectieve voorlichting en, waar nodig, participatie van de bevolking te verbeteren teneinde in de besluitvormingsprocessen terzake de vereiste transparantie te waarborgen.

2. Deze richtlijn is van toepassing op alle stadia van het beheer van verbruikte splijtstof en radioactief afval.

Deze richtlijn is niet van toepassing op afval dat uitsluitend van nature voorkomende radioactieve materialen bevat en dat niet afkomstig is van de splijtstofkringloop, tenzij dit door de lidstaten voor de doeleinden van deze richtlijn tot radioactief afval is verklaard.

Artikel 2 Definities

In deze richtlijn wordt verstaan onder:

1. "ontmanteling": alle handelingen die ertoe leiden dat een nucleaire installatie (met uitzondering van opbergingsfaciliteiten) aan het overheidstoezicht kan worden onttrokken; hieronder vallen procédés als ontsmetting en sloop;

2. "lozingen": wettelijk toegelaten, geplande en beheerste emissies die rechtstreeks in het milieu terechtkomen, binnen de door de regelgevende instantie goedgekeurde grenzen, van vloeibare of gasvormige radioactieve materialen vanuit gereguleerde nucleaire installaties in een normale bedrijfstoestand;

3. "opberging": de plaatsing van vast of in vaste vorm gebracht radioactief afval, met inbegrip van bestraalde splijtstof, in een hiervoor geschikte faciliteit zonder de bedoeling dit terug te halen;

4. "geologische opberging": opberging in een opbergplaats in een geologische formatie;

5. "geologische opbergplaats": een opbergplaats voor radioactief afval die in een geologisch stabiele gesteentelaag is aangelegd op een zodanige diepte dat gedurende de periode waarin het afval een radiologisch risico oplevert, geen rekening hoeft te worden gehouden met erosie van de locatie door natuurlijke processen zoals verwering en ijstijden, en de kans op binnendringing van de mens in de opbergplaats minimaal is, zelfs wanneer de institutionele controle over de locatie verloren gaat;

6. "ioniserende straling": de overdracht van energie in de vorm van deeltjes of elektromagnetische straling met een golflengte kleiner dan 100 nanometer of een frequentie hoger dan 3x1015 hertz waardoor rechtstreeks of indirect ionen kunnen worden geproduceerd;

7. "nucleaire installatie": een inrichting, met inbegrip van het terrein waarop deze gelegen is en de bijbehorende gebouwen en uitrusting, waarin radioactieve materialen op een dusdanig grote schaal worden geproduceerd, bewerkt, gebruikt, gehanteerd, opgeslagen of opgeborgen dat het veiligheidsaspect een noodzakelijk punt van overweging is;

8. "splijtstofkringloop": alle stadia van de cyclus van productie, gebruik en behandeling van splijtstof dat in kernreactoren wordt gebruikt, met inbegrip van stappen als de winning van delfstoffen, omzetting, verrijking, splijtstoffabricage, energieopwekking, interim-opslag van verbruikte splijtstof en/of opwerking gevolgd door recycling van splijtbaar materiaal en kweekstof en interim-opslag van verglaasd en ander radioactief afval, conditionering en inkapseling van verbruikte splijtstof en/of ander radioactief afval en, uiteindelijk, opberging;

9. "radioactief afval": radioactief materiaal in gasvormige, vloeibare of vaste toestand waaraan geen verdere bestemming wordt gegeven door de lidstaat, dan wel door een natuurlijke of rechtspersoon wiens besluit terzake door de lidstaat wordt geaccepteerd, en dat door een regelgevende instantie binnen het wettelijke en bestuursrechtelijke kader van de lidstaat als zodanig wordt beheerd [26]. De verschillende categorieën vast radioactief afval die worden gebruikt voor het opstellen van verslagen, zijn verklaard in Aanbeveling 1999/669/EG, Euratom van de Commissie van 15 september 1999 inzake een classificatiesysteem voor vast radioactief afval (SEC(1999) 1302 def.);

[26] PB L 265 van 13.10.1999, blz. 37.

10. "beheer van radioactief afval": alle activiteiten, met inbegrip van handelingen in verband met de ontmanteling, die te maken hebben met het hanteren, de voorbehandeling, de behandeling, het conditioneren, de opslag of de opberging van radioactief afval, met uitzondering van het vervoer buiten het terrein van de faciliteit; hieronder kunnen ook lozingen vallen.

11. "regelgevende instantie": iedere instantie die door de lidstaat wettelijk gemachtigd is tot het vaststellen van regels met betrekking tot enigerlei aspect van het beheer van verbruikte splijtstof of radioactief afval, met inbegrip van het afgeven van vergunningen;

12. "opwerking": een proces of procédé dat tot doel heeft nucleair materiaal met het oog op verder gebruik aan verbruikte splijtstof te onttrekken;

13. "overbrenging": alle handelingen die nodig zijn om radioactief afval vanaf de plaats van oorsprong tot de plaats van bestemming te verplaatsen, met inbegrip van het vervoer, het laden en het lossen met het oog op de opberging of opslag ervan;

14. "verbruikte splijtstof": nucleaire brandstof die in een reactorkern is bestraald en hieruit permanent is verwijderd;

15. "opslag": het onderbrengen van radioactief afval of verbruikte splijtstof in een faciliteit, die voor de insluiting ervan zorgt, met de bedoeling dit terug te halen.

Artikel 3 Algemene eisen voor het beheer van verbruikte splijtstof en radioactief afval

1. De lidstaten treffen alle maatregelen die nodig zijn om ervoor te zorgen dat verbruikte splijtstof en radioactief afval op een zodanige wijze worden beheerd dat de mens, de samenleving en het milieu op adequate wijze worden beschermd tegen stralingsgevaar.

2. De lidstaten dragen ervoor zorg dat er zo weinig mogelijk radioactief afval wordt geproduceerd.

3. De lidstaten treffen alle wettelijke en bestuursrechtelijke maatregelen en nemen alle andere stappen die nodig zijn om het veilige beheer van verbruikte splijtstof en radioactief afval te waarborgen.

4. De lidstaten richten een regelgevende instantie op of wijzen deze aan, welke instantie wordt belast met de uitvoering van het wettelijke en regelgevende kader en het nodige gezag, de nodige bevoegdheden en de nodige financiële en personele middelen verkrijgt om de aan haar toegewezen taken te vervullen.

5 De lidstaten dragen ervoor zorg dat er voldoende financiële middelen beschikbaar zijn om het veilige beheer van verbruikte splijtstof en radioactief afval, met inbegrip van afval van ontmantelingsactiviteiten, te ondersteunen en dat in financieringsregelingen de hand wordt gehouden aan het beginsel dat de vervuiler betaalt.

6 De lidstaten dragen ervoor zorg dat de bevolking effectief wordt voorgelicht en, indien nodig, participeert om een hoge mate van transparantie te bereiken bij kwesties die betrekking hebben op het beheer van verbruikte splijtstof en radioactief afval onder hun jurisdictie.

Artikel 4 Programma voor het beheer van radioactief afval

1. Elke lidstaat stelt een duidelijk gedefinieerd programma voor het beheer van radioactief afval op, dat van toepassing is op alle radioactieve afval onder zijn jurisdictie en dat alle beheerstadia omvat. In het kader van dit programma omvat radioactief afval ook alle verbruikte splijtstof waarvoor geen opwerkingscontracten zijn gesloten of, in het geval van splijtstof van onderzoekreactoren, waarvoor geen overeenkomsten inzake terugzending naar het land van fabricage zijn gesloten.

2. Met name omvat het programma alle aspecten van het lange-termijnbeheer en, in het geval van vast of in vaste vorm gebracht afval, van de opberging, met een duidelijk tijdschema voor elke stap van het proces.

3. Wanneer er geen geschikt alternatief voor opberging voorhanden is, en wanneer opberging nog geen beschikbare optie is, nemen de lidstaten in hun programma's de volgende besluitmomenten op:

a. vergunning voor de ontwikkeling van een of meer geschikte opberglocaties, te verlenen uiterlijk in 2008. Voor geologische opberging van hoogactief en langlevend radioactief afval kan als voorwaarde voor de verlening van deze vergunning worden gesteld dat een verdere periode van gedetailleerd ondergronds onderzoek plaatsvindt;

b. wanneer kortlevend laag- en middelactief radioactief afval gescheiden van hoogactief langlevend radioactief afval moet worden opgeborgen, wordt de vergunning voor de exploitatie van de opbergfaciliteit uiterlijk in 2013 verleend;

c. wanneer hoogactief langlevend radioactief afval in een geologische opbergplaats moet worden opgeborgen, wordt de vergunning voor de exploitatie van de opberglocatie tijd uiterlijk in 2018 verleend.

4. Op grond van de regelmatige verslagen van de lidstaten en de Commissie die krachtens artikel 7 vereist zijn, kan de Raad, op voorstel van de Commissie, besluiten de in lid 3 vermelde data te wijzigen in het belang van een verhoogde nucleaire veiligheid binnen de Europese Unie.

5. In het programma wordt speciale aandacht geschonken aan de in artikel 3 vermelde algemene eisen en wordt rekening gehouden met de verschillende in de bijlage van deze richtlijn beschreven stappen van het opbergproces. In dit verband wordt de niet in de tijd beperkte opslag aan of vlak onder de oppervlakte van verbruikte splijtstof die niet wordt opgewerkt, niet beschouwd als een aanvaardbaar alternatief voor opberging dat op lange termijn houdbaar is.

6. In het kader van het programma kan radioactief afval of verbruikte splijtstof worden overgebracht naar een andere lidstaat of een derde land, wanneer die overbrengingen volledig in overeenstemming zijn met de bestaande EU-wetgeving, met name Richtlijn 92/3/Euratom, en internationale verplichtingen, hiervoor degelijke overeenkomsten zijn aangegaan en de overbrengingen uitsluitend plaatsvinden naar staten met geschikte faciliteiten die aan normen voldoen welke in de lidstaat van oorsprong worden aanvaard en, wanneer het materialen in de zin van artikel 197 van het Verdrag betreft, de overbrengingen zijn onderworpen aan passende veiligheidscontrole.

Artikel 5 Onderzoek en technologische ontwikkeling op het gebied van het beheer van radioactief afval

1. In het programma voor het beheer van radioactief afval als bedoeld in artikel 4 van deze richtlijn wordt rekening gehouden met onderzoek en technologische ontwikkeling op het gebied van radioactief afval.

2. De Commissie stelt aan de hand van de geregelde verslagen van de lidstaten ingevolge artikel 7 vast welke gemeenschappelijke gebieden van onderzoek en technologische ontwikkeling op communautair niveau zouden kunnen worden gecoördineerd. Daarbij houdt zij rekening met de activiteiten die zijn gepland in de onderzoek- en onderwijsprogramma's die zijn vastgesteld krachtens artikel 7 van het Verdrag.

3. De Commissie moedigt samenwerking tussen de lidstaten op gebieden van onderzoek en technologische ontwikkeling van gemeenschappelijk belang aan overeenkomstig het bepaalde in Titel II, hoofdstuk 1, van het Verdrag. Daartoe kunnen specifieke taken worden toevertrouwd aan een of meer gemeenschappelijke ondernemingen die worden opgericht overeenkomstig Titel II, hoofdstuk 5, van het Verdrag.

Artikel 6 Investeringen

Wanneer zij haar verantwoordelijkheden ingevolge het Verdrag, en met name die welke zijn omschreven in Titel II, hoofdstuk 4, uitoefent, houdt de Commissie rekening met de vorderingen die de lidstaten hebben geboekt in verband met de in artikel 5 vermelde streefdata voor de verlening van een vergunning voor een of meer opbergplaatsen voor de verschillende vormen van radioactief afval.

Artikel 7 Verslagen

1. Vanaf de in artikel 8, lid1, vermelde datum brengt elke lidstaat om de drie jaar aan de Commissie verslag uit over de stand van zaken bij het beheer van verbruikte splijtstof en radioactief afval onder zijn jurisdictie en van de vooruitgang die is geboekt met de toepassing van deze richtlijn, in voorkomend geval met inbegrip van de in de bijlage genoemde informatie.

2. Overeenkomstig artikel 5 van het Verdrag wordt in het verslag tevens alle onderzoek en technologische ontwikkeling op het gebied van het beheer van radioactief afval beschreven dat door de lidstaat wordt uitgevoerd of is gepland, met inbegrip van gegevens over kosten, financieringsbronnen, verwachte looptijd en datum van voltooiing.

3. De Commissie bundelt de in deze verslagen vervatte informatie in een verslag over de stand van zaken bij het beheer van verbruikte splijtstof en radioactief afval in de Europese Unie dat om de drie jaar wordt gepubliceerd.

Artikel 8 Tenuitvoerlegging

1. De lidstaten doen de nodige wettelijke en bestuursrechtelijke bepalingen in werking treden om voor ... [voor 1 mei 2004] aan deze richtlijn te voldoen. Zij stellen de Commissie daarvan onverwijld in kennis.

2. Wanneer de lidstaten deze bepalingen aannemen, wordt in die bepalingen naar deze richtlijn verwezen of wordt hiernaar verwezen bij de officiële bekendmaking van de bepalingen. De regels voor deze verwijzing worden vastgesteld door de lidstaten.

3. De lidstaten delen de Commissie de tekst mede van de voornaamste wettelijke en bestuursrechtelijke bepalingen die zij op het onder deze richtlijn vallende gebied vaststellen.

Artikel 9

Deze richtlijn treedt in werking op de twintigste dag volgende op die van haar bekendmaking in het Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen.

Artikel 10

Deze richtlijn is gericht tot de lidstaten.

Gedaan te Brussel, [...]

Voor de Raad

De Voorzitter

[...]

BIJLAGE

Opberging van radioactief afval

Het wordt nodig en onvermijdelijk geacht dat voor de ontwikkeling, technische demonstratie en uitvoering van een systeem voor de opberging van radioactief afval een stapsgewijze benadering wordt gevolgd.

Recente ervaring heeft geleerd dat het voor een succesvolle aanpak van essentieel belang is dat de besluitvormingsprocessen zo transparant en open mogelijk zijn. Daarom moeten vanaf het begin alle stappen zo duidelijk mogelijk zijn aangegeven. Bovendien moet er een degelijk tijdschema met specifieke mijlpalen zijn.

Een essentieel onderdeel van het proces is de keuze van de locatie van een opbergplaats. Dit is een complexe en controversiële kwestie waarvoor gedetailleerde technische werkzaamheden moeten worden verricht en uitgebreid moet worden overlegd met een groot aantal verschillende betrokkenen, met name plaatselijke gemeenschappen.

Tot de belangrijke stadia en mijlpalen van het proces behoren doorgaans:

- keuze van principes voor de opberging en opbergconcept;

- evaluatie van het ontwerp (bijvoorbeeld van alternatieve barrièrematerialen, gesteentetypes enz.);

- definitie van systeemontwerp en veiligheidscriteria voor geselecteerde barrières;

- aanpassing van het systeem aan mogelijke locaties, optimalisering van het ontwerp;

- gedetailleerd onderzoek van de locatie op een of meer mogelijke locaties;

- vergunning voor de ontwikkeling van de gekozen locatie (voor geologische opberging zal aan de vergunning waarschijnlijk de voorwaarde worden verbonden dat een verdere periode van gedetailleerder ondergronds onderzoek plaatsvindt waarin eerst een ondergronds laboratorium wordt gebouwd en geëxploiteerd);

- bouw van de opbergplaats;

- exploitatievergunning van de opbergplaats (voor geologische opberging in eerste instantie eventueel als proeffaciliteit).

Afhankelijk van de nationale wetten en voorschriften is het mogelijk dat er andere tussenstappen in het proces kunnen worden aangegeven. Met name de betrokkenheid van de plaatselijke gemeenschappen in de streek rond potentiële en geselecteerde locaties is van groot belang en in het besluitvormingsproces moet voldoende tijd worden uitgetrokken voor raadpleging en participatie van de betrokkenen. Bovendien zal de selectie van een locatie voor hoogactief langlevend radioactief afval doorgaans meer tijd in beslag nemen dan de selectie van een locatie voor kortlevend laag- en middelactief radioactief afval omdat er meer geologische factoren en kunstmatige barrières moeten worden onderzocht.

Het is dan ook duidelijk dat er geen optimale tijd kan worden aangegeven voor de voltooiing van het hierboven beschreven proces. De lidstaten moeten echter voor elk stadium van het proces realistische en duidelijke streefdata vaststellen.

Essentiële mijlpalen in het proces betreffen de vergunning voor de ontwikkeling van een locatie en voor de exploitatie van een faciliteit. In dit verband moeten de lidstaten ervoor zorgen dat hun tijdschema's voor het beheer van radioactief afval en verbruikte splijtstof waarvoor geen opwerkingscontracten zijn gesloten voldoen aan de in artikel 4 van deze richtlijn genoemde termijnen.

FINANCIEEL MEMORANDUM BIJ HET BESLUIT

Beleidsgebied(en): nucleaire veiligheid

Activiteit(en): beheer van verbruikte splijtstof en radioactief afval

Benaming van de actie: richtlijn van de Raad inzake het beheer van verbruikte splijtstof en radioactief afval

1. BEGROTINGSPLAATS(EN) + OMSCHRIJVING(EN)

2. ALGEMENE CIJFERS

2.1 Totale toewijzing voor de actie (deel B): miljoen euro aan VK

2.2 Duur:

(begin- en eindjaar)

2.3 Meerjarenraming van de uitgaven:

a) Tijdschema vastleggingskredieten/betalingskredieten (financiering uit de begroting) (cf. punt 6.1.1)

in miljoen euro (tot op 3 decimalen nauwkeurig)

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

b) Technische en administratieve bijstand en ondersteuningsuitgaven (cf. punt 6.1.2)

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

c) Financiële gevolgen in verband met de personele middelen en andere huishoudelijke uitgaven(cf. punten 7.2 en 7.3)

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

2.4 Verenigbaarheid met de financiële programmering en de financiële vooruitzichten

[X] Voorstel verenigbaar met de bestaande financiële programmering.

[...] Dit voorstel vereist een herprogrammering van de betrokken rubriek van de financiële vooruitzichten.

[...] inclusief, in voorkomend geval, een beroep op de bepalingen van het interinstitutioneel akkoord.

2.5 Financiële gevolgen voor de ontvangsten

[X] Geen enkele financiële implicatie (betreft technische aspecten in verband met de tenuitvoerlegging van een maatregel)

OF

[...] Financiële gevolgen - Het effect op de ontvangsten is als volgt:

NB: alle opmerkingen en toelichtingen met betrekking tot de methode waarmee de gevolgen voor de ontvangsten worden berekend, moeten op een afzonderlijk blad worden toegevoegd aan dit financieel memorandum.

in miljoen euro (tot op 1 decimaal nauwkeurig)

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

(Elke betrokken begrotingsplaats beschrijven en het passende aantal regels aan de tabel toevoegen indien het effect betrekking heeft op meerdere begrotingsplaatsen)

3. BEGROTINGSKENMERKEN

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

4. RECHTSGRONDSLAG

Euratom-Verdrag, met name de artikelen 31 en 32.

5. BESCHRIJVING EN MOTIVERING

5.1 Doel van het communautaire optreden

Op communautair niveau moet worden opgetreden om verdere vertraging te voorkomen met de uitvoering van programma's voor het veilige langetermijnbeheer van radioactief afval en verbruikte splijtstof in de lidstaten van de Europese Unie.

5.2 Voorgenomen acties en wijze van financiering uit de begroting

5.3 Tenuitvoerlegging

6. FINANCIËLE GEVOLGEN

GEEN

6.1 Totale financiële gevolgen voor deel B (voor de gehele programmeringsperiode)

(De berekeningsmethode voor de in de tabel hieronder vermelde bedragen moet worden verklaard in tabel 6.2.)

6.1.1 Financiering

VK in miljoen euro (tot op 3 decimalen nauwkeurig)

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

6.1.2 Technische en administratieve bijstand, ondersteuningsuitgaven en IT-uitgaven (vastleggingskredieten)

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

6.2. Berekening van de kosten per overwogen maatregel in deel B (voor de gehele programmeringsperiode) [27]

[27] Zie het afzonderlijke oriënterend document voor meer informatie.

(Bij meerdere acties dienen de concrete maatregelen die voor elke actie moeten worden genomen, te worden gepreciseerd om het volume en de kosten van de prestaties te berekenen)

VK in miljoen euro (tot op 3 decimalen nauwkeurig)

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

Zo nodig de wijze van berekening toelichten.

7. GEVOLGEN VOOR HET PERSONEELSBESTAND EN DE ADMINISTRATIEVE UITGAVEN

7.1. Gevolgen voor de personele middelen

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

7.2 Algemene financiële gevolgen in verband met de personele middelen

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

De bedragen stemmen overeen met de totale uitgaven gedurende 12 maanden.

7.3 Andere huishoudelijke uitgaven die uit de actie voortvloeien

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

De bedragen stemmen overeen met de totale uitgaven gedurende 12 maanden.

(1) De aard van het comité en de groep waar het deel van uitmaakt, vermelden.

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

De benodigde personele en administratieve middelen zullen worden gedekt binnen de begrotingstoewijzing aan DG TREN in het kader van de jaarlijkse begrotingsprocedure.

8. TOEZICHT EN EVALUATIE

8.1 Follow-upsysteem

8.2 Procedure en periodiciteit van de voorgeschreven evaluatie

9. FRAUDEBESTRIJDINGSMAATREGELEN