Advies van het Economisch en Sociaal Comité over het "Voorstel voor een richtlijn van het Europees Parlement en de Raad betreffende bestrijding van betalingsachterstanden bij handelstransacties"

(98/C 407/09)

Op 15 mei 1998 heeft de Raad overeenkomstig artikel 100 A van het Verdrag tot oprichting van de Europese Economische Gemeenschap besloten, het Economisch en Sociaal Comité te raadplegen over het voornoemde voorstel.

De Afdeling voor industrie, handel, ambacht en diensten, die met de voorbereidende werkzaamheden was belast, heeft haar advies op 8 juli 1998 goedgekeurd. Rapporteur was de heer Malosse.

Het Economisch en Sociaal Comité heeft tijdens zijn 357e Zitting van 9 en 10 september 1998 (vergadering van 10 september) het volgende advies uitgebracht, dat met algemene stemmen werd goedgekeurd.

1. Conclusies en aanbevelingen

1.1. Gelet op:

1.1.1. de negatieve gevolgen van excessieve betalingstermijnen en -achterstanden, die vooral het MKB zwaar treffen en ernstige gevolgen hebben voor de werkgelegenheid,

1.1.2. het uitblijven van resultaten naar aanleiding van de Aanbeveling van de Raad van 12 mei 1995 (),

1.1.3. het bestaan van structurele oorzaken, met name een "cultuur van te laat betalen" in sommige lid-staten, alsook een bewust gedrag van sommige overheidsautoriteiten en economische actoren,

1.1.4. de hierdoor ontstane verstoringen in de goede werking van de interne markt.

1.2. Het Economisch en Sociaal Comité:

1.2.1. staat achter het beginsel van een EU-richtlijn inzake betalingstermijnen;

1.2.2. geeft zijn volledige steun aan de voorstellen inzake overheidsopdrachten; verplichte informatieverstrekking in de kennisgevingen in het Publicatieblad van de EU, maatregelen ten gunste van de toeleveranciers alsook "volledige schadeloosstelling" van de schuldeisers zouden een nuttige aanvulling zijn op de voorstellen van de Commissie; in een wat later stadium zou de maximumtermijn bij contracten tot 45 en vervolgens tot 30 dagen moeten worden teruggebracht; deze termijn zou ook moeten gelden voor de Europese Instellingen;

1.2.3. dringt aan op aanscherping van de voorstellen inzake de betrekkingen tussen particuliere ondernemingen, ten einde de structurele oorzaken van excessieve betalingstermijnen en -achterstanden bij de wortel te kunnen aanpakken; de meest betrokken lid-staten zou voorts moeten worden gevraagd, specifieke bepalingen voor contracten in te voeren, hun wetgeving ten aanzien van abnormaal lange betalingstermijnen aan te scherpen en contract-transparantie, met vermelding van betalingstermijnen en -condities, te adviseren; tevens zouden zij het ten behoeve van het MKB moeten vergemakkelijken dat het recht op achterstalligheidsrente kan worden overgedragen aan derden;

1.2.4. stelt voor, in de richtlijn een herzieningsclausule op te nemen op basis waarvan na drie jaar, bij uitblijven van overtuigende resultaten, een voor alle contracten geldende maximumtermijn kan worden voorgeschreven;

1.2.5. onderstreept het grote belang van laagdrempelige gerechtelijke procedures en rechterlijke uitspraken die snel executeerbaar zijn, en dringt er bij de Commissie op aan, haar voorstellen in die zin te perfectioneren;

1.2.6. stelt de oprichting voor van een adviesgroep waarin de betrokken kringen zouden zijn vertegenwoordigd en die met de steun van het ESC zou kunnen functioneren.

2. Presentatie van het Commissievoorstel

2.1. Inleiding

2.1.1. De Commissie motiveert dit richtlijnvoorstel ter bestrijding van betalingsachterstanden met het argument dat deze een van de belangrijkste oorzaken zijn van bedrijfssluitingen, in het bijzonder in het MKB. Terecht wijst zij op de negatieve gevolgen van betalingsachterstanden voor de werkgelegenheid.

2.1.2. Uit het feit dat betalingsachterstanden nog steeds aan de orde van de dag zijn en debiteurs hun contractuele betalingsverplichtingen vaak niet nakomen, blijkt volgens de Commissie dat de lid-staten, ondanks de op 12 mei 1995 door de Raad goedgekeurde Aanbeveling, onvoldoende hebben gedaan om dit probleem aan te pakken.

2.1.3. Daarom heeft de Commissie besloten, een richtlijnvoorstel in te dienen inzake betalingsachterstanden bij handelstransacties tussen ondernemingen in de particuliere sector alsook voor overheidsaankopen.

2.2. Gevolgen voor de interne markt en het subsidiariteitsbeginsel

2.2.1. Betalingsachterstanden alsook de diversiteit van de daarmee samenhangende wetgevingen (recht op interesten wegens te late betaling, beroepsprocedures, vergoeding van incassokosten) kunnen het vrije verkeer van goederen en diensten op de interne markt belemmeren, en kunnen concurrentiedistorsies veroorzaken.

2.2.2. In het in de conclusies van de Europese Raad van Dublin reeds aangekondigde Actieprogramma voor de interne markt wordt onderstreept dat bestrijding van betalingsachterstanden een van de belangrijkste prioriteiten is om te bereiken dat alle voordelen van de interne markt vóór het ingaan van de derde fase van de EMU verworven zijn; in dat verband heeft de Raad ook gesuggereerd dat een richtlijnvoorstel inzake deze materie wordt ingediend.

2.2.3. Aangezien betalingsachterstanden de interne markt blijven verstoren en de lid-staten onvoldoende aan dit probleem hebben gedaan, is het, conform het subsidiariteitsbeginsel (artikel 3 B), passend dat van Gemeenschapswege actie wordt ondernomen in de vorm van een richtlijn, zodat de bestrijding van betalingsachterstanden op de interne markt beter kan worden aangepakt.

2.2.4. In het richtlijnvoorstel wordt niet gestreefd naar volledige harmonisatie van de nationale wetgevingen, maar wordt een aantal minimumeisen neergelegd, terwijl ook gestreefd wordt naar wederzijdse erkenning van de bepalingen van de lid-staten zelf. Daarmee is het voorstel in overeenstemming met het evenredigheidsbeginsel dat aan de toepassing van het subsidiariteitsbeginsel ten grondslag ligt (artikel 3 B, derde alinea).

2.3. Gevolgen van betalingsachterstanden voor het MKB

2.3.1. Kleine en middelgrote ondernemingen worden het zwaarst getroffen door klanten die niet op tijd betalen, gezien hun financiële kwetsbaarheid en hun geringere concurrentievermogen (economische afhankelijkheid van een beperkt aantal leveranciers en zwakke positie tegenover grote ondernemingen waarvan zij toeleveranciers zijn). Hierdoor wordt het MKB opgezadeld met belangrijke financiële kosten omdat zij door kortlopende bankleningen of dure rekening-courantkredieten in hun cash-flowbehoeften moeten voorzien; ook de administratieve kosten in verband met schuldinvorderingen zijn hoog.

2.3.2. Het MKB is dan ook het meest gebaat bij efficiënte EU-wetgeving terzake. Het voorbeeld van de Noordse landen, die een hoge wettelijke rente op betalingsachterstanden kennen, wijst immers uit dat het MKB voordeel van een dergelijke wetgeving heeft gehad. Doorgaans heeft het MKB bij grote ondernemingen veel meer tegoeden dan schulden uitstaan.

2.3.3. Om ten volle profijt te kunnen trekken van de interne markt, moet het MKB over vereenvoudigde en versnelde invorderingsprocedures kunnen beschikken.

2.4. Overheidssector

2.4.1. In sommige lid-staten zijn betalingsachterstanden bij de overheid (centrale overheid, territoriale overheden, overheidsbedrijven) schering en inslag. Dit is ontoelaatbaar van de kant van actoren wier plicht het is om alle economische subjecten ertoe aan te zetten, een betere betalingsdiscipline in acht te nemen, vooral ook omdat zij, door de omvang van hun aankopen, een aanzienlijk economisch gewicht vertegenwoordigen.

2.5. Recente initiatieven

2.5.1. In de Aanbeveling van 12 mei 1995 inzake betalingstermijnen bij handelstransacties werd de lid-staten gevraagd om de transparantie van de betalingstermijnen te verbeteren, maar uit de Mededeling van de Commissie van 9 juli 1997 () blijkt dat slechts een beperkt aantal landen maatregelen heeft genomen om de situatie voor het bedrijfsleven te verbeteren. De jongste statistieken wijzen voorts uit dat de gemiddelde betalingstermijnen in Europa langer zijn geworden (gemiddeld 15 dagen te laat in 1996).

2.5.2. Daarom stelt de Commissie nu een richtlijnvoorstel voor, daarin gesterkt door het Europees Parlement in 1996 en door het Economisch en Sociaal Comité in 1997 (), dat in zijn advies pleitte voor maximum-betalingstermijnen en rente op achterstallige betalingen door de overheid.

2.5.3. Enkele lid-staten hebben wetten aangenomen ter bestrijding van betalingsachterstanden en excessieve betalingstermijnen; een Franse wet verbindt een maximumtermijn aan de betaling voor aan bederf onderhevige levensmiddelen, en een Italiaanse wet een maximumtermijn bij toeleveringscontracten, terwijl er een Spaanse wet is die de koper verplicht tot het verstrekken van een betalingsgarantie bij betalingstermijnen van meer dan 60 en 120 dagen. Zeer onlangs, in 1998, heeft de Britse regering een wet laten goedkeuren die een aantal interessante vernieuwingen brengt: de rechter krijgt de mogelijkheid om een abnormaal lange betalingstermijn "om te zetten" in een betalingsachterstand, en MKB's die vorderingen hebben uitstaan, mogen hun recht op achterstalligheidsrente aan derden overdragen.

2.6. Raadpleging

2.6.1. Tijdens de schriftelijke consultatieronde en de door de Commissie georganiseerde hoorzitting naar aanleiding van haar Mededeling van 9 juli 1997, is de idee van EU-wetgeving inzake betalingsachterstanden positief ontvangen door het merendeel van de nationale en Europese brancheorganisaties, waaronder die voor het bedrijfsleven, advocaten en incassobureaus.

3. Algemene opmerkingen van het Comité

3.1. Het Economisch en Sociaal Comité staat in beginsel achter dit initiatief van de Europese Commissie ter bestrijding van excessieve betalingstermijnen en betalingsachterstanden.

3.2. Eerdere standpunten van het Comité: In zijn advies over het "Werkdocument van de diensten van de Commissie over betalingstermijnen bij handelstransacties" () heeft het Comité een standpunt ingenomen dat zich in drie punten laat samenvatten:

3.2.1. De Commissie dient met inachtneming van de contractvrijheid aanbevelingen tot de lid-staten te blijven richten betreffende o.m. de transparantie van de betalingscondities, de naleving ervan, de betaling op de overeengekomen datum zonder dat hiervoor een aanmaning nodig is, het onmiddellijk ingaan van de moratoire interesten bij niet-betaling, de mogelijkheid om deze te bepalen op hetzelfde niveau als het commerciële tarief, de mogelijkheid om een strafbeding in het contract op te nemen, de inschakeling van de rechter, de invoering van korte procedures voor de afgifte van een executoriale titel.

3.2.2. Het Comité was verontrust over de moeilijkheden die zich voordoen om een rechterlijke beslissing die in één lid-staat is verkregen, in een andere lid-staat uitvoerbaar te laten verklaren.

3.2.3. Tevens drong het Comité aan op een dwingende regeling, in de vorm van een EU-richtlijn, inzake betalingsachterstanden bij overheidsopdrachten.

3.3. Het Comité heeft dit standpunt, wat de overheidsopdrachten betreft, nog eens bevestigd in zijn op 29 mei 1997 uitgebrachte advies over het "Groenboek inzake de overheidsopdrachten in de Europese Unie: beschouwingen over een toekomstig beleid" ().

3.3.1. In dit advies heeft het Comité zich duidelijk uitgesproken voor maximumbetalingstermijnen en rente op achterstallige betalingen door de overheid. De Commissie verwijst in haar overwegingen naar dit advies (het advies van het ESC inzake overheidsopdrachten is in feite de vierde Overweging van het Commissievoorstel).

3.4. Wat de transacties tussen particulieren betreft, was de Commissie met haar op 12 mei 1995 () goedgekeurde Aanbeveling al tegemoetgekomen aan de verlangens van het Comité. De meest recente statistieken wijzen echter uit dat de situatie inzake betalingstermijnen zich sedert 1996 verslechterd in plaats van verbeterd heeft. Volgens de door de Commissie in aanmerking genomen enquêtes wordt dat jaar gekenmerkt door een omkering van de tendens, waardoor de betalingstermijnen weer langer zijn geworden. Het Comité ontkent het bestaan van dit verschijnsel, dat bevestigd wordt door tal van steekproeven bij ondernemers, zeker niet, maar plaatst vraagtekens bij de volledigheid van de laatste door de Commissie genoemde studie (). In deze studie wordt evenmin uitvoerig ingegaan op de werkelijke oorzaken van deze verslechtering.

3.5. Belangrijkste oorzaken van lange betalingstermijnen en betalingsachterstanden: Alvorens een probleem aan te pakken, moet men de oorzaken ervan grondig onderzoeken. Er zijn conjuncturele en structurele oorzaken. De conjuncturele vertraging van de economische bedrijvigheid is een risicofactor, zoals blijkt uit de jongste algemene gegevens over de ontwikkeling van de betalingstermijnen, die parallel verliep met de economische ontwikkeling (verslechtering in 1996, verbetering in 1997). In moeilijke tijden proberen bedrijven namelijk "tijd te winnen". Bovendien is het dan meestal zo dat de kredietkosten stijgen, wat sommige economische actoren ertoe aan kan zetten, langere betalingstermijnen te hanteren om maar geen bankkrediet te behoeven op te nemen. Maar er zijn ook structurele, veel ernstigere oorzaken van de langer worden betalingstermijnen: bewust gedrag van bepaalde economische actoren, wat vooral in het geval van overheden, grote industriële bedrijven en het grootwinkelbedrijf niet goed te praten is, alsook het feit dat zich de afgelopen jaren in een aantal lid-staten helaas een "cultuur van te laat betalen" heeft ontwikkeld die in sommige gevallen is uitgegroeid tot een economische gedragsnorm.

3.6. Betalingstermijnen moeten worden geplaatst in een context van risico en niet alleen van kasstromen. Op zich heeft (leveranciers)kredietverlening tussen bedrijven minder nadelen dan een slechte risicobeheersing die daarmee te vaak gepaard gaat. Door zich te concentreren op de bestrijding van betalingsachterstanden, legt de Commissie het zwaartepunt dan ook terecht bij de betalingsachterstanden, die een veel verontrustender verschijnsel voor de economie zijn dan de contractueel overeengekomen betalingstermijnen. Toch betekenen abnormaal lange betalingstermijnen ook een risico voor de economie, vooral wanneer overheidsautoriteiten zich op die manier een gratis krediet toeëigenen bij het bedrijfsleven, en daarmee de in het kader van de Economische en Monetaire Unie vereiste budgettaire aanpassingen op de particuliere sector afwentelen. Abnormaal lange betalingstermijnen zijn ook een teken van een cultureel bepaald laks gedrag, en zijn vaak het resultaat van misbruik van machtsposities waarvan de kleine bedrijven het slachtoffer worden. Daarom is het zaak, de titel van het huidige richtlijnvoorstel te wijzigen zodat duidelijk blijkt dat het niet alleen gericht is op bestrijding van betalingsachterstanden maar ook op verkorting van de betalingstermijnen.

3.7. Het Comité is zeer verontrust over deze situatie, vooral in verband met de noodlottige gevolgen van dergelijke praktijken voor het MKB, dat vaak toch al met kasstroommoeilijkheden wordt geconfronteerd, alsook voor de werkgelegenheid die ermee is gemoeid. Het Comité is geschokt door deze lakse en onverantwoorde houding van overheidsinstanties die excessieve betalingstermijnen opleggen of hun leveranciers met grote achterstand betalen. Deze overheidsinstanties, die zelf juist het voorbeeld zouden moeten geven, liggen daarmee aan de basis van een probleem dat zij overigens van plan zijn door regelgeving op te lossen. Het Comité had er op zeer pertinente wijze juist voor gepleit dat de overheden, indien er wetgeving zou moeten komen, het voorbeeld zouden moeten geven door zelf bindende voorschriften toe te passen.

3.8. In haar richtlijnvoorstel heeft de Commissie niet alle door het Comité in zijn advies van 1993 () en in de Aanbeveling van 12 mei 1995 aangereikte suggesties ter verbetering van de tarieftransparantie in commerciële contracten overgenomen. Het huidige voorstel tornt echter niet aan het beginsel van contractvrijheid: voor de betrekkingen tussen particuliere ondernemingen wordt weliswaar een referentietermijn voorgesteld na afloop waarvan achterstalligheidsrente verschuldigd is, maar deze termijn is alleen van toepassing als het contract geen andersluidende bepalingen bevat.

3.9. Uit de ervaring in de Noordse landen blijken als gevolg van een maatregel in deze zin op middellange termijn de termijnen en achterstanden over de gehele linie te zijn teruggelopen, wat vooral het MKB ten goede is gekomen. Wel moet worden onderzocht of zich eventueel geen negatieve gevolgen voordoen op korte termijn, o.m. druk van de grote ondernemingen om in contracten langere termijnen vast te leggen, kasproblemen voor het kleinwinkelbedrijf, en of de bepalingen wel echt doeltreffend zijn, want in landen waar abnormaal lange betalingstermijnen algemeen ingang hebben gevonden, zullen zij geen enkel rechtstreeks effect hebben op de contractuele betrekkingen.

3.10. Voorstel ter versterking van het Commissievoorstel: Bestrijding van betalingsachterstanden is ook een zaak van openbaar belang, gelet op de schade die aan de Europese volkshuishouding wordt toegebracht en situaties waarin sprake is van machtsmisbruik. Uiteindelijk moet er met deze richtlijn naar worden gestreefd, de betalingstermijnen terug te brengen, ook in het kader van de contractuele betrekkingen. Zonder het beginsel van contractvrijheid geweld aan te doen, kan het richtlijnvoorstel van de Commissie efficiënter worden gemaakt ten einde de structurele oorzaken van excessieve betalingstermijnen aan te pakken.

Daarom pleit het Comité ervoor dat het voorstel van de Commissie als volgt wordt aangevuld:

3.10.1. Omwille van het subsidiariteitsbeginsel moet de door dit probleem meest getroffen lid-staten worden verzocht, regelgeving in te voeren voor contracten op gebieden waar excessieve betalingstermijnen duidelijk het goede functioneren van de interne markt belemmeren (distributie van aan bederf onderhevige levensmiddelen, toelevering, ...).

3.10.2. Omwille van de doelmatigheid zou, nadat de richtlijn drie jaar (met jaarlijkse rapportage) is toegepast en indien blijkt dat de betalingstermijnen niet significant korter zijn geworden, in de tekst van het huidige richtlijnvoorstel de mogelijkheid moeten worden opgenomen om, in het geval van contracten, een maximum-betalingstermijn op te leggen; deze zou dan in etappes van toepassing worden.

3.10.3. Omwille van de doorzichtigheid moet de lid-staten worden verzocht, alle bepalingen aan te scherpen die erop gericht zijn, de transparantie van de transacties (in contracten, algemene verkoopcondities, ...) te verbeteren, door vermelding van de betalingstermijnen en eventuele achterstalligheidsrente.

3.10.4. Omwille van de concurrentie moet de lid-staten worden verzocht, mededingingsrechtelijke bepalingen in te voeren ter bestrijding van oneerlijke handelspraktijken, door clausules te verbieden betreffende abnormaal lange en ongewettigde betalingstermijnen die de gemiddelde verkoopcyclus (meer dan 60 dagen) te boven gaan. De Europese wetgever zou zich kunnen laten inspireren door een onlangs in Groot-Brittannië goedgekeurde wet waarbij de rechter de mogelijkheid heeft gekregen om een abnormaal lange betalingstermijn (langer dan de doorgaans als redelijk beschouwde termijn van 30 dagen) "om te zetten" in een betalingsachterstand met recht op achterstalligheidsrente.

3.11. Overige te regelen kwesties: Het Comité stelt vast dat het voorstel van de Commissie niet alle aspecten van de materie bestrijkt:

3.11.1. De executiemoeilijkheden in een lid-staat van een door de rechter van een andere lid-staat afgegeven executoriale titel, ondanks de bepalingen van het Verdrag van Brussel van 1968, dat niet door alle lid-staten is geratificeerd. Met haar voorstel voor een versnelde en vereenvoudigde procedure voor geschillen omtrent geringe bedragen komt de Commissie gedeeltelijk tegemoet aan dit probleem, maar daarmee biedt zij nog geen oplossing voor een mkb die zijn gelijk wil halen bij de rechter in een andere lid-staat.

3.11.2. De organisatie in Europa van incasso-activiteiten: vrijheid van dienstverlening, gedragscode, vergunningen en recht van vestiging. Men zou zich hier kunnen baseren op de Britse wet en de lid-staten kunnen aanbevelen, het in hun wetgeving mogelijk te maken dat het recht op achterstalligheidsrente aan derden wordt overgedragen. Hierdoor zouden met name MKB's ertoe worden aangezet, tegen lagere kosten een beroep te doen op incassobedrijven en, door het "conflict te decentraliseren", minder blootstaan aan eventuele vergeldingsmaatregelen van de kant van grote, zowel particulier als openbare, afnemers.

3.11.3. De betrekkingen met de consument, die buiten het toepassingsgebied van de richtlijn zijn gelaten. Het Comité geeft toe dat het hier om een ander probleem gaat, maar meent dat deze betrekkingen vanuit verschillende invalshoeken kunnen worden benaderd: bescherming van de consument in geval van faillissement van de onderneming, sociale gevolgen van een grote schuldenlast, bescherming van bedrijven tegen insolvente consumenten of consumenten met een onverantwoord koopgedrag, te late uitbetaling van sociale uitkeringen of verzekeringsgelden. Het Comité verzoekt de Commissie via studies naar deze onderwerpen te onderzoeken of het wenselijk is, bepaalde aspecten van de betrekkingen met de consumenten in de richtlijn op te nemen dan wel specifieke voorstellen op dit gebied uit te werken.

3.11.4. Het zou politiek opportuun zijn indien de richtlijn ook van toepassing zou worden op de Europese instellingen, zelfs wanneer deze om legitieme institutionele redenen wellicht buiten het toepassingsgebied vallen.

4. Bijzondere opmerkingen

4.1. Artikel 1

Het richtlijnvoorstel heeft betrekking op betalingsachterstanden bij commerciële transacties zowel binnen de particuliere sector als tussen de particuliere sector en de overheid. Het Comité stemt in met deze benadering, die er bewust op is gericht om bindende voorschriften op te leggen aan alle overheidsinstanties, ook voor overheidsopdrachten die beneden de drempels voor toepassing van de Europese richtlijnen terzake vallen.

4.2. Artikel 3, lid 1, a

Met de gekozen oplossing, nl. om een termijn vast te stellen na afloop waarvan, behoudens andersluidende contractbepalingen, achterstalligheidsrente verschuldigd is, krijgt het bedrijfsleven de beschikking over een referentie-element dat op termijn een indicator-effect zou moeten hebben en er ook toe zou moeten aanzetten dat bij transacties tevoren betalingscondities en -termijnen worden vastgelegd.

4.2.1. Een referentietermijn van 21 dagen lijkt weinig realistisch in landen waar langere termijnen usance zijn. Aan de andere kant zou een langere betalingstermijn niet begrepen worden in landen waar deze 21 dagen overeenkomen met de gemiddelde betalingstermijn.

4.3. De vaststelling van een rentevoet, op basis van die van de ECB, plus een marge van 8 procentpunten, is fors te noemen, maar ook hier gaat het om een referentietarief dat alleen geldt als het contract geen andersluidende bepalingen bevat. Toch ligt dit tarief duidelijk beneden het tarief dat bedrijven, met name mkb's, door de bank in rekening wordt gebracht voor debetsaldi, en het Comité acht dit tarief dan ook realistisch en redelijk (het referentietarief zou momenteel neerkomen op ca. 1 % per maand). Overigens staat het de partijen vrij, soepelere modaliteiten overeen te komen, of kunnen de lid-staten in hun nationale wetgeving andere bepalingen opnemen.

4.4. Artikel 4

Invoering op EU-niveau van een voorbehoud van eigendomsrecht zal een positief effect hebben op de contractuele betrekkingen, in die zin dat betalingsachterstanden zullen verminderen omdat de eigendom van de goederen pas bij de betaling overgaat. Deze clausule bestaat reeds in alle lid-staten, maar de wijze van toepassing ervan loopt uiteen. Het is de bedoeling dat het eigendomsvoorbehoud alleen kan worden ingeroepen indien zulks expliciet door partijen is overeengekomen, of wanneer de verkoper verklaart dat hij er gebruik van zal maken indien de koper zich daartegen niet verzet. Ook zou in geval van faillissement gebruik moeten kunnen worden gemaakt van deze clausule. Tot slot kan de in sommige lid-staten bestaande registratieplicht als een hindernis worden beschouwd, vooral bij grensoverschrijdende transacties. In de richtlijn zou dan ook moeten worden gepreciseerd onder welke omstandigheden en hoe het eigendomsvoorbehoud wordt toegepast en gebruikt zodat hiervan ook in het geval van gekoppelde contracten gebruik kan worden gemaakt. Lid 2 van dit artikel beperkt het voorbehoud tot schulden die ineens moeten worden betaald. Dit moet worden geschrapt. Ook wanneer geen betaling ineens is overeengekomen, moet het eigendomsvoorbehoud gelden totdat de schuld volledig is gedelgd. Daarom moet de in de bijlage opgenomen clausule betreffende het eigendomsvoorbehoud als volgt komen te luiden: "De waren blijven tot de volledige betaling eigendom van de verkoper".

4.5. Artikelen 5 en 6

De Commissie stelt voor, bepaalde gerechtelijke procedures te verbeteren. De door haar voorgestelde versnelde invorderingsprocedure voor onbetwiste schulden zal ongetwijfeld zeer nuttig zijn voor het MKB, dat daarmee de beschikking krijgt over een snelle en goedkope procedure. Het Comité wil nog een stap verder gaan, zonder een harmonisatie van de executieregelingen af te wachten, en verzoekt de Commissie met een voorstel te komen op basis waarvan rechterlijke uitspraken in het kader van de versnelde procedure onmiddellijk executeerbaar zijn in alle lid-staten, omdat de debiteur zich daartegen niet heeft verzet.

4.5.1. Op de lange termijn gezien en zonder afbreuk te doen aan de voorstellen in de artikelen 5 en 6 dringt het Comité er bij de Commissie op aan, verder te gaan met haar werkzaamheden inzake de verkrijging van executoriale titels, zoals zij dat al gedaan heeft in haar mededeling "Naar meer doelmatigheid bij het verkrijgen en uitvoeren van rechterlijke beslissingen binnen de Europese Unie" (). Ook zou zij moeten kijken naar de mogelijkheid van een identieke procedure in alle lid-staten: mkb's zouden in verband met een vordering op een debiteur in een andere lid-staat naar de rechter in hun eigen land moeten kunnen stappen om een "Europese" executoriale titel te verkrijgen, zelfs indien de debiteur zich daartegen verzet.

4.6. Artikelen 5 en 6

Aangezien invoering van bindende regelingen niet altijd volstaat om betalingsachterstanden tussen ondernemingen te voorkomen, en de gang naar de rechter dikwijls wordt gemeden, zou het interessant zijn geweest indien in de hierboven vermelde Mededeling oplossingen waren gesuggereerd die contractuele onderhandeling mogelijk zouden hebben gemaakt, zoals geschillenbeslechting of buitengerechtelijke schikking; dergelijke procedures leveren het bedrijfsleven immers veel voordelen op (snelheid, vertrouwelijkheid, geringe kosten, overzichtelijke procedure, weinig bureaucratisch, consensus). Een dergelijke oplossing zou overigens gestrookt hebben met de door het Comité in zijn advies van 30 juni 1993 geuite wens, nl. dat geschillenbeslechting moet worden bevorderd.

4.7. Artikelen 7 en 8

De Commissie stelt dwingende maatregelen voor met betrekking tot de betalingstermijnen bij overheidsopdrachten. Momenteel zijn de in de richtlijnen inzake overheidsopdrachten neergelegde bepalingen zo algemeen dat de lid-staten zich kunnen onttrekken aan het transparantiebeginsel. De Commissie stelt nu voor dat in contracten voor overheidsopdrachten verplicht moet worden aangegeven welke de betalingstermijnen en de vervaldata zijn, en zij pleit voor een bindende maximum-betalingstermijn van 60 dagen vanaf de facturatiedatum, met dien verstande echter dat partijen kortere termijnen kunnen overeenkomen. Deze voorstellen beantwoorden aan de wens van het Comité in zijn advies van 7 mei 1997 inzake het "Groenboek inzake de overheidsopdrachten in de Europese Unie: beschouwingen over een toekomstig beleid" om door aanscherping van de plichten van de gunningsinstanties ten opzichte van de inschrijvers en door vaststelling van maximum-betalingstermijnen met achterstalligheidsrente in geval van overschrijding ervan, tot kortere betalingstermijnen te komen.

4.7.1. Het Comité had de wens uitgesproken dat een dergelijke regeling wordt ingevoerd in het kader van de Europese regelgeving inzake overheidsopdrachten. De thans voorgestelde richtlijn heeft het voordeel dat zij het gehele terrein van overheidsaankopen bestrijkt, inclusief kleinere aankopen die niet onder de huidige richtlijnen inzake overheidsopdrachten vallen. Het Comité staat achter deze aanpak, en pleit ervoor dat in het EU-beleid inzake overheidsopdrachten, met name op het stuk van de informatieverstrekking aan de inschrijvers en de opleiding van gunningsfunctionarissen, rekening wordt gehouden met de noodzaak om tot kortere betalingstermijnen te komen. Zo zou b.v. kunnen worden voorgeschreven dat in de kennisgevingen van overheidsopdrachten in het Publicatieblad van de EU ook de contractuele betalingstermijnen worden vermeld. Dat zou een uitstekende gelegenheid zijn voor de betrokken bedrijven en voor de EU-autoriteiten om toezicht uit te oefenen op door de gunnende instanties gehanteerde praktijken.

4.7.2. Ten aanzien van grootschalige projecten en de grote Europese netwerken moeten er bepalingen komen voor afwerkingsgaranties en oplevering voor betaling. Voorts zou het toepassingsgebied van de richtlijn, met name wat de beschermingsmaatregelen (achterstalligheidsrente, enz.) betreft, zich ook moeten uitstrekken tot de bij de projecten betrokken keten van toeleveranciers.

4.8. Ook zou in de richtlijn moeten worden gepreciseerd dat, wat de aankopen door de overheid betreft, de termijn van 60 dagen zowel de procedure voor de betalingsopdracht (zoals die in sommige landen bestaat) als de betaling zelf omvat. In alle gevallen zou de maximumtermijn van 60 dagen na ontvangst van de factuur verplicht moeten zijn.

4.9. Het Comité dringt erop aan dat de overheid aan dezelfde regels en verplichtingen onderworpen zijn als particuliere ondernemingen. Het is namelijk niet toelaatbaar dat overheidsinstanties die slecht georganiseerd zijn of met budgettaire moeilijkheden te kampen hebben, het bedrijfsleven met de gevolgen van hun eigen tekortkomingen opzadelen. In de artikelen 7 en 8 zou bepaald moeten worden dat de schuldeiser recht heeft op "volledige schadeloosstelling voor de geleden schade" (artikel 3.1, lid 1, g), net als bij transacties tussen particuliere bedrijven. Wat de betalingstermijn betreft, moeten de zestig dagen voor contracten beschouwd worden als een realistische doelstelling voor de landen met de minst strikte praktijken, maar de richtlijn dient een herzieningsclausule te bevatten zodat deze betalingstermijn in een wat later stadium tot 45 en vervolgens tot 30 dagen kan worden teruggebracht.

4.10. Artikel 9

Naast een comité bestaande uit vertegenwoordigers van de lid-staten (waarvan de objectiviteit twijfelachtig is omdat zij zowel rechter als partij zijn) pleit het Comité voor de oprichting van een adviesgroep, die is samengesteld uit vertegenwoordigers van de betrokken kringen (industrie, MKB, ambacht, handel, banken, consumenten, advocaten...), die zou worden ondergebracht bij de door het Comité opgerichte Waarnemingspost voor de interne markt. Deze groep zou met name tot taak hebben om, met de lid-staten en de Commissie, de impact van de richtlijn te evalueren, vooral met het oog op een eventuele aanscherping ervan na drie jaar toepassing.

Brussel, 10 september 1998.

De voorzitter van het Economisch en Sociaal Comité

T. JENKINS

() PB L 127 van 10.6.1995, blz. 19.

() PB C 216 van 17.7.1997.

() PB C 287 van 22.9.1997.

() PB C 249 van 13.9.1997, blz. 92.

() PB C 287 van 22.9.1997, blz. 92.

() Aanbeveling PB L 127 van 10.6.1995 en Mededeling PB C 144 van 10.6.1995.

() "European payments habits survey 1996", interum justicia, april 1997.

() PB C 249 van 13.9.1993, blz. 21.

() PB C 33 van 31.1.1998, blz. 3.