De EU-leiders hebben om sterker beschermde buitengrenzen gevraagd als voorwaarde om de binnengrenzen op te heffen. In 2016 is de Europese grens- en kustwacht opgericht op basis van een voorstel van de Europese Commissie. Tegen 2020 zal de Europese grens- en kustwacht over 1 015 personeelsleden, waaronder wachten op het terrein, en over ten minste 1 500 nationale functionarissen in stand-by in de snel inzetbare pool beschikken. Het jaarlijkse budget van 292 miljoen EUR zou tegen die tijd moeten groeien tot 335 miljoen EUR. De EU verstrekt ook financiële steun om het nationale beheer van Europa’s buitengrenzen door 96 000 nationale grenswachters en noodhulp via het Fonds voor interne veiligheid (Grenzen) mee te financieren. Alles samen belopen deze activiteiten circa 4 miljard EUR over een periode van zeven jaar, ofwel 0,4 % van de totale EU-begroting.

De verdere ontwikkeling van de Europese grens- en kustwacht zal afhangen van wat er beslist wordt over het toekomstige financieel kader. Afhankelijk van het niveau van de ambities zijn verschillende scenario’s denkbaar:

Maximale benutting van de Europese grens- en kustwacht in zijn huidige vorm, zou ondersteuning betekenen van de continue ontwikkeling van het informatie-uitwisselingskader (Eurosur) en van de investeringen van de lidstaten in grensbeheercapaciteit. Het zou tevens garanderen dat de Europese grens- en kustwacht kan beschikken over de uitrusting die zij nodig heeft. Hiervoor is een budget nodig van ongeveer 8 miljard EUR over een periode van zeven jaar, wat overeenkomt met ongeveer 0,8 % van het huidige meerjarig financieel kader.

Een upgrading van de Europese grens- en kustwacht zou het mogelijk maken een volledig geïntegreerd EU-grensbeheersysteem te ondersteunen. Dit zou plaatsvinden op grond van een herzien wettelijk kader met een verruimd mandaat, waarin de bestaande instrumenten voor risicobeoordeling en situatiebeelden worden samengebracht en versterkt; de operationele capaciteit van het agentschap wordt uitgebreid met een korps van Europese grenswachters van ten minste 3 000 EU-personeelsleden; financiële steun en opleiding wordt verstrekt ter versterking van de nationale grenswachtcomponent in kwetsbare lidstaten; er worden grotere en meer operationele pools van deskundigen samengesteld; de eigen uitrusting wordt uitgebreid. Dit zou gepaard gaan met een veel grotere rol van de EU op het gebied van terugkeer, en lagere interventiedrempels voor het agentschap om ernstige knelpunten in de controles aan de buitengrenzen die tot een crisis zouden kunnen leiden, te helpen voorkomen. Voor dit scenario is een budget nodig van ongeveer 20 à 25 miljard EUR over een periode van zeven jaar, wat overeenkomt met ongeveer 1,8 à 2,3 % van het huidige meerjarig financieel kader.

Een volwaardig EU-grensbeheersysteem met een korps van 100 000 EU-functionarissen en aanzienlijke EU-uitrustingspool, vergelijkbaar met het Amerikaanse of het Canadese systeem. Hiervoor zou ongeveer 150 miljard EUR over een periode van zeven jaar nodig zijn, rekening houdend met alle nationale uitgaven voor bescherming van de grenzen. Dit zou overeenkomen met ongeveer 14 % van het huidige meerjarig financieel kader of met één jaarbegroting van de EU. Om een voorbeeld te geven: het US Customs and Border Protection Agency alleen beschikt over een jaarbudget van 13,56 miljard USD en telt ruim 62 000 medewerkers. Het Canada Border Services Agency heeft een jaarbudget van ongeveer 2 miljard CAN$ en telt ruim 14 000 medewerkers.