TOELICHTING

1.ACHTERGROND VAN HET VOORSTEL

•Motivering en doel van het voorstel

De bepalingen van het douanewetboek van de Unie (hierna "het wetboek" genoemd) worden sinds 1 mei 2016 toegepast. Een belangrijk doel van het wetboek is de overgang naar een volledig gebruik van elektronische systemen voor interacties tussen marktdeelnemers en douaneautoriteiten, en tussen douaneautoriteiten onderling, en het beëindigen van papieren douaneprocessen.

Het wetboek voorziet erin dat verschillende douaneprocessen onder elektronische systemen vallen en dat de bijzonderheden en planning van dergelijke systemen in een apart werkprogramma worden vastgelegd. In het DWU-werkprogramma is een planning opgesteld voor in totaal zeventien elektronische systemen van het DWU, op basis van het strategische meerjarenplan (MASP) voor alle elektronische douaneprojecten dat is opgesteld en op reguliere basis wordt bijgewerkt overeenkomstig een beschikking uit 2008 van het Europees Parlement en de Raad. De systemen kunnen worden onderverdeeld in twee categorieën:

(a)veertien trans-Europese systemen, inclusief een aantal systemen met nationale componenten die door de lidstaten moeten worden ontwikkeld en

(b)drie nationale systemen die door de lidstaten alleen moeten worden ontwikkeld of verbeterd.

In artikel 278 van het wetboek is bepaald dat de bestaande elektronische en papieren systemen voor douaneprocessen kunnen worden gebruikt totdat alle in het wetboek beoogde nieuwe elektronische systemen operationeel zijn. In het artikel wordt het eind van 2020 genoemd als uiterste datum waarop het gebruik van deze overgangsregelingen moet worden stopgezet. In overeenstemming met deze termijn is in het werkprogramma een stappenplan opgenomen om de werkzaamheden aan de elektronische systemen uiterlijk in 2020 te voltooien.

De Commissie en de lidstaten liggen op schema om het grootste deel van de werkzaamheden aan de elektronische systemen op tijd te voltooien. In 2017 werden drie van de zeventien systemen geïmplementeerd en was een eerste fase van een ander systeem voltooid: dit alles vóór de geplande data. Feitelijk zal de Commissie op die datum bijna tachtig procent van haar werkzaamheden aan de in het werkprogramma beoogde trans-Europese systemen hebben voltooid. De laatste ontwikkelingsfases van IT-systemen duren echter vaak het langst en hoewel de meeste systemen in 2020 af zullen zijn, zullen sommige slechts voor een deel zijn voltooid. Zowel de Commissie als de lidstaten worden bij de implementatie van zeventien elektronische systemen met veel uitdagingen geconfronteerd. Tot deze uitdagingen, die op het moment dat de termijn werd vastgesteld onmogelijk waren te voorspellen, behoren onder meer:

·de onvermijdelijke vertraging bij het voltooien van het ontwerp van de elektronische systemen. Toen de termijn van 2020 werd vastgesteld, was de verwachting dat de voorschriften ter aanvulling en uitvoering van het DWU (de gedelegeerde verordening van het DWU, de uitvoeringsverordening van het DWU en de gedelegeerde overgangsverordening van het DWU) al snel na de vaststelling van het DWU in 2013 zouden worden aangenomen, zodat bij de ontwikkeling van de IT-systemen rekening kon worden gehouden met de bepalingen ervan. De discussies bleken echter veel langer te duren dan verwacht en de definitieve handelingen werden pas eind 2015/begin 2016 vastgesteld. Deze vertraging leidde weer tot een vertraging bij het opstellen van de functionele en technische specificaties voor een groot aantal van de elektronische systemen;

·het immense werk om zeventien elektronische systemen in de hele EU aan elkaar te koppelen en de specifieke complexiteit van sommige van de elektronische systemen. Deze problematiek werd pas zichtbaar toen de werkzaamheden aan de functionele en technische specificaties voor de systemen van start gingen. Toen het volledige plaatje duidelijk werd na de werkzaamheden aan de specificaties, concludeerden de Commissie en de lidstaten dat de streefdatum voor het voltooien van de systemen in sommige gevallen herzien moest worden. Dit geldt met name voor de elektronische systemen waarvoor de specificaties pas in 2018 zullen worden voltooid;

·problemen met de harmonisatie van gegevens. Sinds de vaststelling van de gedelegeerde verordening en de uitvoeringsverordening wordt ook in rap tempo gewerkt aan de harmonisatie van de door marktdeelnemers verstrekte gegevens. Dit element is cruciaal voor de interoperabiliteit van de verschillende elektronische systemen van het DWU, voor een geharmoniseerde toepassing van de wettelijke voorschriften en voor de samenwerking met andere overheidsdiensten die actief zijn aan de grens. Harmonisatie van de gegevens in overeenstemming met de internationale gegevensmodellen, zoals die van de Werelddouaneorganisatie, zorgt ook voor betere verbindingen met de IT-systemen van derde landen en vergemakkelijkt de handel zodoende in hoge mate. Dit werk brengt veel meer investeringen mee op het vlak van tijd en geld dan verwacht, omdat sommige van de bestaande elektronische systemen weer helemaal opnieuw moeten worden geprogrammeerd;

·het stappenplan. Bij het plannen van realistische termijnen en kosten moet nauwlettend aandacht worden besteed aan de gevolgen van de voorgestelde elektronische wijzigingen voor het ecosysteem van douane en handel. Omdat de elektronische systemen nauw met elkaar verbonden zijn, moeten ze ook in de correcte volgorde worden ingevoerd (sequencing) zodat de onderlinge verbanden worden gerespecteerd en de wijzigingen voor de douanediensten en de bedrijven op een gestructureerde en samenhangende manier worden ingevoerd.

Om al deze redenen is het nodig gebleken een latere datum (uiterlijk 2025) vast te stellen om de werkzaamheden aan sommige van de systemen helemaal af te kunnen maken. Met deze streefdatum zal de vlotte implementatie van het merendeel van de systemen in 2020 en de latere implementatie van de resterende systemen, in de juiste volgorde, op data tussen 2021 en 2025 worden gegarandeerd. De ene helft van de systemen waarvoor de implementatie moet worden uitgesteld, bestaat uit reeds bestaande systemen die in het kader van het DWU enkel worden verbeterd, en de andere helft bestaat uit nieuwe systemen.

De volgende zaken worden uitgesteld:

·upgrades waarbij de belangrijkste technische uitdaging draait om de harmonisatie van gegevens, d.w.z. upgrades van het invoercontrolesysteem (ICS), het nieuwe geautomatiseerde systeem voor douanevervoer (NCTS), het geautomatiseerde uitvoersysteem (AES) en het nationale uitvoersysteem (inclusief de uitvoercomponent van het nationale systeem bijzondere regelingen); and

·drie nieuwe systemen die zijn ontworpen om innovatieve kenmerken van het wetboek toe te passen, te weten het systeem voor de gecentraliseerde inklaring (CCI), het systeem voor het bewijs van Uniestatus (PoUS) en het systeem voor het beheer van de zekerheidstelling (GUM).

Het uitstel van de laatste leveringsdatum voor deze elektronische systemen tot 2025 is in strijd met artikel 278 van het wetboek waarin is bepaald dat andere middelen dan de geplande elektronische systemen voor de uitwisseling en de opslag van informatie slechts tot 2020 mogen worden gebruikt. Om rekening te houden met de uitgestelde systemen, moet de termijn in artikel 278 dus worden verlengd. Daarnaast moet er snel actie worden ondernomen om de rechtszekerheid te garanderen: bedrijven en douanediensten zouden ernstige problemen ondervinden als sommige elektronische systemen in 2020 niet zijn geïmplementeerd en de wet tegelijkertijd zou verbieden om een overgangsmaatregel met alternatieve regelingen te blijven gebruiken.

Aangezien lidstaten en bedrijven gemiddeld twee jaar nodig hebben om regelingen te treffen voor elk elektronisch systeem, moet de Commissie uiterlijk in 2018 zekerheid bieden over de herziene planning voor sommige van de systemen en de bijbehorende verlenging van de toepasselijkheid van overgangsregelingen na 2020 tot 2025.