Advies van het Economisch en Sociaal Comité over het "Economisch Jaarverslag 1999 - 'De Europese economie bij de komst van de euro: bevordering van groei, werkgelegenheid en stabiliteit'"

(1999/C 209/13)

Op 22 januari 1999 heeft de Europese Commissie besloten, het Economisch en Sociaal Comité overeenkomstig artikel 198 C van het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap te raadplegen over het "Economisch Jaarverslag 1999 - 'De Europese economie bij de komst van de euro: bevordering van groei, werkgelegenheid en stabiliteit'".

De Afdeling "Economische en monetaire unie - economische en sociale samenhang", die was belast met de voorbereidende werkzaamheden, heeft haar advies op 5 mei 1999 goedgekeurd; rapporteur was de heer Cal.

Tijdens zijn 364e zitting van 26 en 27 mei 1999 (vergadering van 27 mei) heeft het Economisch en Sociaal Comité het volgende advies uitgebracht, dat met 86 stemmen vóór, bij 6 onthoudingen, is goedgekeurd.

1. Inleiding

1.1. In de eerste plaats wenst het Economisch en Sociaal Comité het belang van het Economisch Jaarverslag 1999 te benadrukken: het is namelijk het eerste verslag ter voorbereiding van de "Globale richtsnoeren voor het economisch beleid van de lidstaten en van de Gemeenschap" (art. 103 EG-Verdrag) dat in de derde fase van de Economische en Monetaire Unie wordt uitgebracht. Het Comité is verheugd dat een groot aantal lidstaten aan de toetredingscriteria heeft voldaan en hoopt dat ook Griekenland en de lidstaten die vooralsnog liever buiten de monetaire unie blijven, binnen afzienbare tijd aan de EMU zullen kunnen deelnemen.

1.2. De overgang naar een gemeenschappelijke munt in de elf EMU-lidstaten - waartoe begin mei 1998 formeel was besloten en wat op 1 januari 1999 daadwerkelijk gebeurde - is zonder strubbelingen verlopen en markeert het begin van een tijdperk van stabiliteit in euroland en daarbuiten. Het enthousiasme waarmee de financiële markten van meet af aan op de invoering van de euro hebben gereageerd, is veelzeggend(1).

1.3. Sinds de publicatie van het Economisch Jaarverslag zijn de economische vooruitzichten voor 1999 en 2000 aanmerkelijk veranderd, heeft de Commissie haar Aanbeveling inzake de Globale richtsnoeren voor het economisch beleid voorgelegd, heeft de Europese Centrale Bank op 8 april 1999 een belangrijke monetaire wijziging doorgevoerd en heeft het Duitse voorzitterschap een voorstel inzake het Europees Werkgelegenheidspact ingediend. Deze aspecten zijn bij het opstellen van dit advies in aanmerking genomen.

2. Economische situatie en vooruitzichten

2.1. Economisch Jaarverslag 1999

2.1.1. De Commissie wijst erop dat de landen van de Europese Unie, waaronder ook de landen die (nog) niet deelnemen aan de Economische en Monetaire Unie, eind 1998 een zeer hoog niveau van convergentie hebben weten te bereiken:

- de inflatie bevindt zich op het laagste niveau van de afgelopen 30 jaar;

- het begrotingstekort ligt onder de 3 % van het BBP (het daalde van 6,1 % in 1993 tot minder dan 2 % in 1998);

- over het geheel genomen is de staatsschuld flink gedaald, vooral in de landen met de hoogste schuldenlast en met name in België en Italië;

- wisselkoersschommelingen behoren dankzij de invoering van de euro tot het verleden - in ieder geval tussen de EMU-valuta;

- de lange rente convergeert naar een niveau van ca. 4 %; de reële rente - die rond de 2 % ligt - is in 20 jaar nog niet zo laag geweest;

- uit macro-economisch oogpunt is de rentabiliteit van de bedrijven beter dan in de jaren '60, toen er volledige werkgelegenheid was.

2.1.2. Hoewel er in 1998 1,7 miljoen banen zijn bijgekomen, laat de terugdringing van de werkloosheid in de Europese Unie duidelijk te wensen over(2).

2.1.3. Met bovenstaande resultaten zijn de basisvoorwaarden gecreëerd om - bij een gunstig internationaal klimaat, een adequaat economisch beleid en voldoende vertrouwen van de consumenten - een op groei en stabiliteit gerichte koers te volgen waarmee de werkloosheid over een tiental jaren wezenlijk teruggebracht zou moeten zijn.

2.1.4. De economische groei in de EU wordt echter wel bedreigd door de crisis in Azië, die zich inmiddels heeft uitgebreid tot Oost-Europa en ook Zuid-Amerika heeft bereikt. Volgens het Economisch Jaarverslag 1999 tempert deze internationale situatie de vooruitzichten voor de groei in de Europese Unie. Bovendien neemt de onzekerheid bij consumenten en economische actoren toe.

2.1.5. De gevolgen van de crisis in Azië konden in 1998 nog ruimschoots worden gecompenseerd door de groei van de binnenlandse vraag - die groter was dan voorzien - en de EU kon het jaar dan ook afsluiten met een groeicijfer van zo'n 3 %. De Commissie verwacht echter dat de afname van de export in 1999 ook een weerslag zal hebben op de vorming van voorraden en op de investeringen van bedrijven, waardoor de groeiperspectieven aanzienlijk lager uitvallen. De policy-mix is weliswaar versoepeld naar aanleiding van de vertraging van de vraag, maar blijft te passief ten aanzien van externe schokken.

2.1.6. De Commissie vindt dat de EU op eventuele bedreigende ontwikkelingen moet reageren door haar policy-mix, met name het macro-economische beleid, aan te passen. De inspanningen op het vlak van de arbeidsmarkt en het structuurbeleid, op de goederen- en dienstenmarkten, alsook ten behoeve van de innovatie van bedrijven, moeten worden voortgezet.

2.2. Prognoses 1999-2000 (voorjaar 1999)(3)

2.2.1. Uit onderstaande tabel blijkt duidelijk dat de economische vooruitzichten sinds het najaar van 1998 zijn verslechterd, al vallen de slechtere cijfers al met al erg mee en werden zij al geruime tijd verwacht.

2.2.2. In het najaar van 1998 werd het verwachte groeicijfer voor 1999 al bijgesteld van 2,7 tot 2,4 % (zie Economisch Jaarverslag 1999); volgens de prognoses van het voorjaar van 1999 komt de groei niet verder dan 2,1 %. Wel wordt volgens de laatste vooruitzichten in het jaar 2000 weer een hogere groei (2,7 %) verwacht.

Prognoses Voorjaar 1999 - EU-15

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

2.2.3. Over de internationale situatie is de Commissie inmiddels iets minder pessimistisch geworden: de financiële crisis in Brazilië lijkt zich niet te verspreiden, aan de economische nachtmerrie in Zuid-oost-Azië lijkt een einde te komen en de munten van sommige getroffen landen herstellen zich weer; vanaf het tweede kwartaal van dit jaar wordt een opleving verwacht in Japan en - het belangrijkste - de groei in de Verenigde Staten heeft nog altijd geen "soft landing" ingezet en blijft krachtig (zie par. 3.4 van dit advies).

2.3. Aanbeveling van de Commissie inzake de Globale richtsnoeren voor het economisch beleid (30 maart 1999)(4)

2.3.1. Geïnspireerd door het Economisch Jaarverslag 1999 en de Economische prognoses voorjaar 1999, die het beeld te zien geven dat al enkele maanden werd verwacht, doet de Commissie een beroep op:

- de lidstaten om de sanering van hun begrotingen overeenkomstig het Stabiliteits- en groeipact voort te zetten;

- de sociale partners om te streven naar loonstijgingen die niet dusdanig hoog zijn dat de prijsstabiliteit en de rentabiliteit van bedrijven in gevaar wordt gebracht, maar reëel wel hoog genoeg zijn om de particuliere vraag te stimuleren; dit alles wel binnen het kader van verhoging van de productiviteit,

op deze manier is de Europese Centrale Bank in staat om op grond van artikel 105 van het EG-Verdrag bij te dragen tot groei en werkgelegenheid zonder de prijsstabiliteit in gevaar te brengen.

2.3.2. De Commissie verzoekt dus alle actoren, waaronder ook de sociale partners, om op alle niveaus een brede dialoog aan te gaan, zodat al het mogelijke kan worden gedaan om banen te scheppen en de werkloosheid terug te dringen.

2.3.3. Coördinatie van het macro-economisch beleid moet gepaard gaan met structurele maatregelen die zijn gericht op de goederen-, diensten-, kapitaal en arbeidsmarkten, overeenkomstig het Europese werkgelegenheidspact dat in Wenen werd goedgekeurd.

2.3.4. De Commissie dringt aan op verhoging van de investeringen, ook op EU-niveau (trans-Europese netwerken), via partnerschappen tussen overheid en bedrijfsleven, zoals ook door het Economisch en Sociaal Comité wordt bepleit.

2.3.5. Voor de eerste keer richt de Commissie specifieke aanbevelingen tot alle lidstaten. De EMU-landen worden opgeroepen om hun consolidatie-inspanningen voort te zetten, overeenkomstig het Stabiliteits- en groeipact; de andere lidstaten moeten zich blijven inzetten voor convergentie zodat zij spoedig tot de Economische en Monetaire Unie kunnen toetreden. Afhankelijk van hun uitgangssituatie moeten alle lidstaten de herstructurering van hun economie overeenkomstig het Luxemburgproces en "Cardiff" voortzetten.

2.4. Interventie van de ECB van 8 april 1999

2.4.1. Op 8 april 1999 heeft de Europese Centrale Bank haar basistarief met een half procent verlaagd, van 3 tot 2,5 %. Het Economisch en Sociaal Comité had al enkele maanden signalen in deze richting afgegeven en is verheugd over het besluit van de ECB. De ECB heeft geen enkele monetaire noodzaak aangevoerd maar resoluut haar verantwoordelijkheid genomen in het kader van artikel 105 van het EG-Verdrag en gewezen op de huidige groei- en werkgelegenheidsvooruitzichten voor de Gemeenschap. Het is volstrekt duidelijk dat de ECB volledig onafhankelijk tot haar besluit is gekomen.

3. Opmerkingen van het Comité

3.1. Ondanks alle verklaringen dat de werkgelegenheid prioriteit moet krijgen, blijft de werkloosheid op een onaanvaardbaar niveau(5): nog altijd 10 % van de actieve bevolking, waaronder vooral vrouwen en jongeren, zit zonder werk, met name in regio's met een verouderde landbouw of industrie.

3.2. Het Comité kan zich grotendeels vinden in de opvattingen van de Commissie m.b.t. de verantwoordelijkheid voor het economisch beleid in de Europese Unie. Het meent dat de degenen die resp. het begrotingsbeleid, het loonbeleid en het monetair beleid bepalen, zich samen moeten inspannen om een dynamische groei- en werkgelegenheidsstrategie te ontwikkelen:

- het begrotingsbeleid, dat door de lidstaten wordt gevoerd en waarop middels de in artikel 104 sub a), b) en c) voorziene procedures toezicht wordt uitgeoefend, heeft - ondanks de forse afname van de begrotingstekorten - nog niet overal de evenwichtige begrotingssituatie opgeleverd die in het stabiliteits- en groeipact wordt geëist; daardoor kunnen regeringen van landen die (bijna) een begrotingsevenwicht hebben bereikt, de automatische stabilisatoren wel laten functioneren, terwijl de andere lidstaten (de drie grootste landen) minder speelruimte hebben;

- het loonbeleid, hoofdzakelijk het terrein van de sociale partners (hoewel ook overheden een belangrijke rol spelen, niet alleen als werkgever, maar ook omdat zij mede verantwoordelijk zijn voor de arbeidsmarkt), heeft een belangrijke constructieve bijdrage geleverd tot de beleidsmix; mede dankzij het loonbeleid kon de ECB de prijsstabiliteit waarborgen en konden de lidstaten hun uitgaven binnen de perken houden; bovendien is de rentabiliteit van de bedrijven dankzij het loonbeleid gestegen tot boven het niveau van de jaren '61-'73, al bestaan tussen de diverse regio's en sectoren aanzienlijke verschillen; voor zover de toename van de productiviteit zulks toelaat, dient de loonontwikkeling ook in de toekomst bij te dragen tot ondersteuning van de particuliere consumptie en tot versterking van het vertrouwen van de consumenten;

- het monetair beleid van de Europese Centrale Bank (ECB) is in de eerste plaats gericht op prijsstabiliteit; voor zover dit mogelijk is zonder de geldwaarde in gevaar te brengen, kan de ECB echter - permanent en gelijktijdig - bijdragen tot de groei en tot het scheppen van werkgelegenheid overeenkomstig artikel 105, waarin wordt verwezen naar artikel 2 van het Verdrag.

3.3. Van de drie hoofdrolspelers op het macro-economische beleidstoneel - ECB (monetair beleid), lidstaten (begrotingsbeleid) en sociale partners (loonbeleid) - kan alleen de ECB reageren op een dreigende externe schok. Haar besluit van 8 april om de rente met 0,5 % te verlagen heeft onmiddellijk gevolgen voor de kredietkosten, maar zal wat het effect op de groei betreft, pas tegen het einde van het jaar volledig merkbaar zijn (0,2-0,3 %). Zelfs al kon het onrustige internationale klimaat in 1998 betrekkelijk gemakkelijk het hoofd worden geboden, in 1999 zal het negatieve effect ervan op de groei en de werkgelegenheid merkbaar zijn en kunnen nieuwe bedreigingen niet worden uitgesloten, aangezien de Commissie bij haar economische vooruitzichten van 30 maart geen rekening heeft kunnen houden met de gevolgen van de oorlog in Kosovo.

3.3.1. Het Comité waardeert de pogingen van de Commissie om een adequate beleidsmix voor de huidige situatie aan te geven, maar betreurt dat zij niet nader ingaat op de problemen die zich nog kunnen voordoen noch oplossingen voor deze problemen aandraagt.

3.4. De situatie wordt er niet beter op nu de economische vooruitzichten voor 1999 de afgelopen maanden geregeld naar beneden zijn bijgesteld. Het pessimisme van sommige onderzoeksinstellingen, dat in de media breed wordt uitgemeten, moedigt bedrijfsleven en consumenten zeker niet aan tot meer investeringen c.q. consumptie. Bovendien heeft de Commissie zich bij haar prognose voor groei en werkgelegenheid te veel laten leiden door haar vrees voor de internationale economische situatie. In haar aanbeveling van 30 maart 1999 laat de Commissie zich genuanceerder uit; weliswaar zijn de problemen in Rusland en Latijns-Amerika nog niet opgelost, maar zijn er tekenen van herstel in Japan en Zuid-oost-Azië en blijft de groei in de Verenigde Staten, de belangrijkste exportmarkt voor de Europese Unie, aanhouden. Dankzij een dynamische binnenlandse vraag hebben de Verenigde Staten de internationale conjunctuur het hoofd weten te bieden en zij dringen nu aan op een bijdrage van de EU om de internationale economie te stimuleren.

3.4.1. Het BBP van de EU is voor nog geen 10 % afhankelijk van de handel met derde landen. De EU heeft de problemen als gevolg van de crisis in Azië in 1998 ruimschoots weten te compenseren, met name door de toename van de interne vraag; daarom zou alles in het werk moeten worden gesteld om nog dit jaar de interne vraag en investeringen te stimuleren(6). Met de invoering van de euro en de vaststelling van een groei- en werkgelegenheidsstrategie heeft de EU zich verplicht al het nodige te doen om ervoor te zorgen dat de kapitaalmarkt efficiënt functioneert en in staat is om de toestroom van kapitaal te vertalen in productieve investeringen, zonder dat daarbij afbreuk wordt gedaan aan de stabiliteit.

3.4.2. Tegenover de vlucht van kapitaal uit landen die in moeilijkheden verkeren, staat de toestroom van kapitaal richting de Verenigde Staten en Europese Unie, waar beleggers op zoek gaan naar meer zekerheid en zo een impuls kunnen geven aan de investeringen. De Europese economie is van dusdanige omvang, zeker sinds de invoering van de euro, dat slechte prestaties niet langer aan externe factoren toegeschreven kunnen worden. Als economische eenheid heeft Europa een groot groeipotentieel en de Globale richtsnoeren voor het economisch beleid zouden de maatregelen moeten bevatten om dit potentieel te benutten.

3.5. Het Comité is zich ervan bewust dat de structurele begrotingstekorten van de lidstaten nog niet zover zijn teruggedrongen als in het stabiliteits- en groeipact wordt geëist, en dat de speelruimte van het begrotingsbeleid hierdoor wordt beperkt. Er zou bovendien meer nadruk op openbare investeringen (waaronder ook investeringen in menselijk kapitaal in verband met de opkomst van de kennismaatschappij) moeten worden gelegd, om betere voorwaarden voor economische groei en toename van de werkgelegenheid te creëren. De EU zou dit proces een forse impuls kunnen geven door vaart te zetten achter de financiering van de programma's op het gebied van de trans-Europese netwerken.

3.5.1. Een dergelijk verantwoord begrotingsbeleid, aangevuld met een gepast loonbeleid zoals beschreven in paragraaf 3.2 van dit advies, biedt de ECB de mogelijkheid alle beschikbare ruimte binnen het monetair beleid te benutten om - zolang er geen inflatiegevaar is - groei en werkgelegenheid te bevorderen, overeenkomstig de artikelen 2 en 105 van het Verdrag. Met haar besluit van 8 april 1999 om de rente te verlagen heeft de ECB de goede weg ingeslagen. Wel kan men zich afvragen of de ECB niet eerder zou moeten anticiperen op de ontwikkeling van de conjunctuur, zodat zij de markten een passend signaal kan geven om het vertrouwen te versterken.

3.5.2. De prijzen van de industriële productie daalden in 1998 gemiddeld 2,2 % in de EU. In sommige landen bestaat bovendien gevaar voor deflatie, gezien de ontwikkeling van de consumptieprijzen. In deze landen gaan dan ook stemmen op om een minder strak monetair beleid te hanteren om zo de vraag te stimuleren en een recessie te voorkomen.

3.5.3. In andere landen, waar de inflatie wel dreigt op te lopen, wordt aangedrongen op een strakker beleid. Het spreekt voor zich dat de ECB een monetair beleid moet voeren dat de belangen van alle EMU-landen in het oog houdt.

3.6. Het Comité zou graag zien dat de Commissie in haar jaarverslag scenario's voor de middellange termijn opneemt om het macro-economisch besluitvormingsproces te ondersteunen.

3.7. Het Comité vindt dat de Europese Unie zich ten doel moet stellen om op middellange termijn een groei van ten minste 3,5 % te bereiken, zodat voldoende banen worden gecreëerd om de werkloosheid in een tiental jaren terug te brengen tot 3 à 4 % en een werkgelegenheidsniveau van ca. 70 % te realiseren, zoals de Commissie in haar eerste ontwerp voor de Richtsnoeren voor het werkgelegenheidsbeleid (najaar 1997) bepleitte.

3.7.1. Deze ontwikkeling moet berusten op een voortdurende toename van de investeringen (ongeveer 7 % per jaar om het huidige aandeel van 19 % van het BBP te verhogen tot zo'n 22-23 %) om de nodige banen te creëren en te voorkomen dat door een gebrek aan productiecapaciteit inflatoire tendensen de kop kunnen opsteken. Met de lage lange rente en hoge rentabiliteit zijn de omstandigheden thans gunstig. Wel moet er nog een macro-economisch beleid worden uitgestippeld dat een duurzame groei en een gewenste ontwikkeling van de vraag mogelijk maakt. Dit beleid moet worden ondersteund door economische hervormingen in de lijn van het te Cardiff ingezette proces. Deze hervormingen zijn gericht op verbetering van het concurrentievermogen en van het functioneren van de goederen-, diensten- en kapitaalmarkten.

3.7.2. In diverse lidstaten zijn de inspanningen om aan de EMU-convergentiecriteria te voldoen, ten koste gegaan van de openbare investeringen. Het Comité dringt er daarom op aan dat binnen het begrotingsbeleid een grotere impuls aan investeringen wordt gegeven. Zo zouden regeringen samenwerking tussen de overheid en het bedrijfsleven op het gebied van investeringen moeten bevorderen.

3.7.3. Het Comité vindt dat al het mogelijke in het werk moet worden gesteld om de interne vraag te ondersteunen. In het licht van de budgettaire beperkingen en de herverdelingstaak van het begrotingsbeleid zou vermindering van de belastingdruk, voor bedrijven èn gezinshuishoudingen, een impuls kunnen geven aan de investeringen en aan het vertrouwen van ondernemers en consumenten. Het Comité dringt er al jarenlang op aan dat lidstaten die dit wensen, toestemming krijgen om de BTW op arbeidsintensieve producten en diensten onder bepaalde voorwaarden te verlagen Het is dan ook verheugd dat de Commissie een richtlijnvoorstel ter zake heeft ingediend, waarover het een overwegend gunstig advies heeft uitgebracht(7).

3.7.3.1. Na de stijging van de belastingdruk (belastingen en sociale premies in % van het BBP)(8) in de jaren '70 (van ca. 36 tot 46 % van het BBP, vooral omdat het aantal premiebetalers afnam en de sociale uitgaven toenamen) en de stagnatie van de belastingdruk tot medio jaren '90, is het volgens het Comité tijd voor een dalende tendens. Volgens de prognoses van de Commissie zal de belastingdruk in de Unie, die in 1996 46,7 % BBP bedroeg en in 1998 46,3 %, in 2000 dalen tot 45,7 %, al is nog niet in alle lidstaten een afname te zien. Het Comité hoopt dat deze verlaging niet betekent dat afbreuk wordt gedaan aan de sociale voorzieningen, één van de pijlers van het Europees sociaal model(9).

3.8. Economische groei is nog altijd een essentiële voorwaarde voor voldoende banengroei, maar ook structurele en arbeidsmarktmaatregelen zijn in dit verband onontbeerlijk. Er moet daarom worden gekozen voor een geïntegreerde benadering, uitgaande van de Globale richtsnoeren voor het economisch beleid en de Richtsnoeren voor het werkgelegenheidsbeleid(10). Het Comité is verheugd dat het structuurbeleid, dat tot dusver tot de exclusieve bevoegdheden van de lidstaten behoorde, steeds meer een gemeenschappelijke aangelegenheid wordt waarvoor een zekere mate van coördinatie vereist is.

3.8.1. Het Comité vindt dat de nationale actieplannen voor de werkgelegenheid gebaseerd zouden moeten zijn op het zgn. Luxemburgproces (1997) dat voorziet in: verbetering van de inzetbaarheid (scholing, enz.), ontwikkeling van de ondernemingszin, aanmoediging van de aanpassingsvermogen van bedrijven en werknemers, en verbetering van het beleid inzake gelijke kansen. Deze werkgelegenheidsstrategie werd in december 1998 te Wenen aangevuld met: hervorming van de belasting- en uitkeringenstelsels om niet-actieven aan te moedigen aan de slag te gaan en werkgevers aan te moedigen om banen te scheppen, ondersteuning van oudere werknemers om hun arbeidsparticipatie te verhogen, bevordering van sociale integratie en verbetering van de mogelijkheden voor kansarme groepen.

3.8.2. Overigens dient het structuurbeleid ervoor te zorgen dat de economische groei ook beantwoordt aan milieu-eisen.

3.8.3. Flexibelere arbeidsvoorwaarden zouden onder bepaalde omstandigheden de inzetbaarheid van werknemers kunnen verbeteren. Het Comité meent dat een grotere loonspreiding bij een gegeven groei meer banen zou kunnen opleveren. Om de laagste inkomens te ontzien en het "working poor"-fenomeen te voorkomen, alsook om de vraag en dus de groei te stimuleren, pleit het Comité voor verlaging van de indirecte loonkosten in de laagste loonschalen, zodat bedrijven worden gestimuleerd om jongeren en ongeschoolde arbeiders in dienst te nemen. Overigens werd een dergelijke maatregel ook in het Witboek van de heer Delors voorgesteld. Het Comité stelt vast dat de Commissie deze kwestie in haar aanbeveling van 30 maart inzake de Globale richtsnoeren voor het economisch beleid opnieuw ter sprake brengt.

3.8.4. Onderwijs, opleiding en bij- en nascholing zijn echter zeer belangrijke wapens in de strijd tegen de werkloosheid: 20 % van de werkloosheid is in wezen van conjuncturele aard. Van de overige 80 % kan de helft (na korte scholingsperiode) in principe aan de slag; de andere helft, de langdurig werklozen, is aangewezen op een langere opleiding. Niettemin moeten voor het niet-conjuncturele deel van de werkloosheid dat op korte en middellange termijn kan worden geabsorbeerd, de nodige banen worden gecreëerd, en daarvoor is meer groei vereist(11).

3.9. De Commissie wijst terecht op het gevaar van een te snelle liberalisering van de financiële markten in de opkomende economieën (ontbreken van adequaat prudentieel toezicht). De bancaire infrastructuur en het toezicht zijn er vaak onvoldoende om het binnenkomende en uitgaande kapitaalverkeer in de financiële wereld, die nauwelijks grenzen kent, te ondersteunen. Zonder vraagtekens bij de liberalisering van het kapitaalverkeer te willen plaatsen, meent het Comité dat de Commissie zou moeten nagaan of bepaalde tekortkomingen die in derde landen zijn geconstateerd, niet ook in de Europese Unie voorkomen. Tot slot zou men tevens moeten stilstaan bij het internationale toezicht op en de coördinatie tussen financiële instellingen.

3.9.1. In het rapport dat onlangs op verzoek van de ministers van financiën en de centrale-bankpresidenten van de G7(12) is opgesteld, wordt gepleit voor een forum voor financiële stabiliteit, waaraan zou worden deelgenomen door de G-7 en enkele internationale instellingen. Het Comité hoopt dat de Europese Unie en de EMU in dit verband een actieve rol zullen spelen.

3.10. In de verslagen van de Commissie over de economische en structurele hervormingen ("Cardiff I en Cardiff II")(13), waarover het Comité nog advies zal uitbrengen(14), wordt nagegaan welke vooruitgang is geboekt bij de voltooiing van de interne markt en wat de gevolgen zijn van de invoering van de euro. In de verslagen wordt gewezen op het belang van verlichting van de belastingdruk op arbeid, waarbij wel rekening dient te worden gehouden met de noodzaak om de begrotingssanering voort te zetten.

4. Conclusie

4.1. Het Comité vindt dat de Globale richtsnoeren voor het economisch beleid(15) moeten worden gebruikt als instrument om het Werkgelegenheidspact uit te voeren. Het is verheugd dat de Commissie in haar aanbeveling inzake de Globale richtsnoeren hetzelfde standpunt inneemt. Het werkgelegenheidspact, dat moet worden gezien als een samenwerkingsverband tussen de verschillende sociaal-economische actoren, zou namelijk moeten berusten op coördinatie van het economisch beleid, zowel op macro-economisch als op structureel niveau. Een adequate mix van begrotingsbeleid, monetair beleid en inkomensbeleid zou gepaard moeten gaan met de arbeidsmarktmaatregelen waartoe in Luxemburg werd opgeroepen, aangevuld met het structuurprogramma waartoe in Cardiff de aanzet werd gegeven. Doel is een vertrouwensklimaat te creëren om consumptie en investeringen te stimuleren en daardoor een blijvend hoog werkgelegenheidsniveau te creëren.

4.2. Het Comité hoopt, net als de Commissie in bovengenoemde aanbeveling, dat alle actoren op het gebied van het macro-economisch beleid - regeringen, Europese Centrale Bank en sociale partners - de handen ineen slaan om een dynamisch Werkgelegenheidspact voor de middellange termijn te realiseren. Het Comité deelt de bezorgdheid van de Commissie in haar aanbeveling, maar wijst erop dat het vooral van bovengenoemde actoren zal afhangen of de coördinatie van het economisch beleid en het Europees werkgelegenheidspact concrete resultaten zullen opleveren.

4.2.1. De aanbevelingen die voor het begrotingsbeleid van ieder land afzonderlijk worden gegeven, komen grotendeels overeen met de maatregelen van de convergentieprogramma's; daarbij wordt de verslechtering van de economische conjunctuur noch de stabiliteits- en de oorlogssituatie in de Balkan in aanmerking genomen. Evenmin wordt aangegeven welke rol het begrotingsbeleid kan spelen via openbare investeringen.

4.2.2. Wat haar aanbevelingen ten aanzien van de product- en kapitaalmarkten betreft, geeft de Commissie de bevindingen van het Cardiff II-rapport en van het onderzoek naar de situatie in de verschillende lidstaten weer; er wordt dus niet ingegaan op de maatregelen die noodzakelijk zijn om ervoor te zorgen dat de interne markt tot meer sociale samenhang en werkgelegenheid in alle regio's leidt.

4.2.3. Op het vlak van de arbeidsmarkt doet de Commissie sommige lidstaten aanbevelingen die betrekking hebben op gevoelige kwesties zoals sanering van de sociale zekerheid en flexibiliteit van de arbeidsmarkt. Deze kwesties vallen in alle lidstaten onder de bevoegdheid van de sociale partners en/of onder de dialoog tussen sociale partners en regering, en worden momenteel in de meeste lidstaten in het kader van collectieve onderhandelingen besproken of zijn daar bij wetgeving geregeld.

4.3. De neerwaartse bijstelling van de groeivooruitzichten naar aanleiding van de internationale situatie dreigt een al te negatieve invloed op het vertrouwen van bedrijven te krijgen. Het Comité wenst er in dit verband op te wijzen dat de handel met derde landen een gering deel (10 %) van het BBP van de EU uitmaakt. Daarom moet alles in het werk worden gesteld om nog dit jaar de interne vraag en de investeringen te stimuleren.

4.4. Het Comité meent dat de Commissie in deze periode van onrust op de financiële markten alles in het werk moet stellen om ervoor te zorgen dat de EU- en EMU-instanties op bestaande en toekomstige internationale fora een rol van betekenis spelen.

4.5. Het Comité is verheugd over het besluit van de ECB van 8 april om de rente te verlagen. Na de vooruitgang die op het vlak van beperking en beheersing van de begrotingstekorten is geboekt alsook de loonontwikkeling die door de sociale partners is overeengekomen, draagt de Europese Centrale Bank op deze manier actief bij tot een op prijsstabiliteit en schepping van werkgelegenheid gerichte duurzame groei. De forse renteverlaging van de ECB zal investeringen immers vergemakkelijken en de particuliere vraag stimuleren.

4.6. Een macro-economische dialoog waarmee een betere coördinatie tussen loonontwikkeling, begrotingsbeleid en monetair beleid tot stand wordt gebracht om zo groei en werkgelegenheid te stimuleren, vereist een institutionele ordening. Aan een dergelijke macro-economische dialoog, die ten minste twee maal per jaar zou moeten plaatsvinden, zou moeten worden deelgenomen door de Raad, de Commissie, de Europese Centrale Bank en de sociale partners, zowel op technisch als op politiek niveau.

Brussel, 27 mei 1999.

De voorzitter

van het Economisch en Sociaal Comité

B. RANGONI MACHIAVELLI

(1) Het Comité werkt momenteel aan een initiatiefadvies over de eerste maanden na de invoering van de euro.

(2) Al verschilt de situatie sterk per lidstaat en regio

(3) European Economy: Supplement A: Economic trends, nr. 4 - april 1999.

(4) COM(1999) 143 def.

(5) Al verschilt de situatie sterk per lidstaat en regio.

(6) Zie het advies van het ESC van 2 juli 1998 getiteld "Europa als economische eenheid - een politieke uitdaging", PB C 284 van 14.9.1998.

(7) Advies van 26 mei 1999 over het "Voorstel voor een richtlijn van de Raad tot wijziging, wat betreft de mogelijkheid om bij wijze van experiment een verlaagd BTW-tarief toe te passen op arbeidsintensieve diensten, van Richtlijn 77/388/EEG betreffende het gemeenschappelijk stelsel van belasting over de toegevoegde waarde".

(8) Zie bijlage I.

(9) Het Comité zal in een apart advies op de belastingsituatie terugkomen.

(10) Advies van 26 mei 1999 over de "Omzetting van de richtsnoeren voor de werkgelegenheid 1999".

(11) De Commissie schat dat de structurele werkloosheid 4,5 % bedraagt (de totale werkloosheid ligt op 11 %); voor deze mensen zijn scholingsmaatregelen enz. geboden; de overige werklozen zouden in principe aan de slag kunnen gaan - indien er voldoende banen zouden zijn - sommigen (2 %) meteen, de anderen na een korte scholingsperiode.

(12) "International cooperation and coordination in the area of financial market supervision and surveillance", verslag van de heer H. Tietmeyer, president van de Duitse centrale bank.

(13) "Economische hervorming: verslag over de werking van de producten- en kapitaalmarkten in de EU" (COM(1999) 10 def. van 20.1.1999) en "Economische en structurele hervormingen in de EU" (COM(1999) 61 def. van 17.2.1999).

(14) Advies van 26 mei 1999.

(15) In een Resolutie van het Europees Parlement van 11 februari 1999 wordt voorgesteld dat de Commissie voorstellen voor de globale richtsnoeren opstelt, die na instemming van het Parlement en raadpleging van het Economisch en Sociaal Comité door de Raad met gekwalificeerde meerderheid moeten worden goedgekeurd - het Comité heeft dit idee al eerder geopperd.

BIJLAGE

bij het advies van het Economisch en Sociaal Comité

Macro-structurele kenmerken: gelijkheid en diversiteit

>RUIMTE VOOR DE TABEL>