Advies over het onderwerp "Contract tussen landbouw en samenleving"

(94/C 393/18)

Het Economisch en Sociaal Comité heeft op 23 maart 1993 besloten, overeenkomstig artikel 23, derde alinea, van het Reglement van Orde een advies op te stellen over het onderwerp "Contract tussen landbouw en samenleving".

De Afdeling voor landbouw en visserij, die met de voorbereiding van de desbetreffende werkzaamheden was belast, heeft haar initiatiefadvies op 12 juli 1994 goedgekeurd. Rapporteur was de heer De Paul de Barchifontaine.

Het Economisch en Sociaal Comité heeft tijdens zijn op 14 en 15 september 1994 gehouden 318e Zitting (verghadering van 14 september 1994) het volgende advies uitgebracht, dat met een grote meerderheid van stemmen (1 stem tegen en 3 onthoudingen) werd goedgekeurd.

SAMENVATTING

In de afgelopen jaren heeft de landbouw te maken gekregen met ingrijpende veranderingen, waarvan nog niet alle gevolgen bekend zijn. Het gaat om :

- de op 22 mei 1992 goedgekeurde hervorming van het gemeenschappelijk landbouwbeleid en de totstandkoming van een Europees beleid voor plattelandsontwikkeling;

- het op 15 december 1993 overeengekomen akkoord ter afsluiting van de Uruguay-ronde inzake multilaterale onderhandelingen over de wereldhandel, dat niet alleen de richting waarin het GLB zich ontwikkelt zal beïnvloeden, maar ook zijn uitwerking zal hebben op de grondslagen van het GLB zelf;

- de ineenstorting van de communistische regimes in Midden- en Oost-Europa en vervolgens ook in de Sovjetunie zelf;

- de aanstaande uitbreiding van de Europese Unie met verscheidene landen uit Midden- en Noord-Europa die reeds deel uitmaken van de Europese Economische Ruimte.

Ook moet gekeken worden naar de ontwikkelingsperspectieven van de wereldmarkten voor levensmiddelen en andere landbouwprodukten; het evenwicht op deze markten wordt verstoord doordat het aanbod veel groter is dan de koopkrachtige vraag en doordat er op internationaal niveau tussen exporterende landen veel concurrentie is.

Met dit advies, dat in de geest van het document van Granada is opgesteld, wil het ESC de aandacht vestigen op de plaats en de vele functies van de landbouw in de samenleving in een wereld waarin zich grote veranderingen voltrekken.

In dit advies worden bouwstenen aangedragen voor een "contract" tussen landbouw, platteland en samenleving in de Europese Unie. Daartoe wordt de nadruk gelegd op de complementariteit van plattelandsactiviteiten en van stad en platteland, een adequate planning van de landbouwproduktie en de emancipatie van individu, gezin en samenleving, ten einde te bewerkstelligen dat landbouwers en andere burgers elkaar beter leren kennen.

Ten slotte bevat dit advies een pleidooi voor een Europese Unie die meer openheid en solidariteit aan de dag legt dan zij tot nu toe heeft gedaan.

LANDBOUW, PLATTELAND EN SAMENLEVING IN DE EUROPESE UNIE

1. Inleiding

1.1. De basis van dit advies wordt gevormd door "Het document van Granada" (opgenomen als bijlage bij dit advies, waar het een integrerend onderdeel van vormt) en door verschillende andere documenten over de landbouwproblematiek, met name :

- doc. COM(88) 501 def. : "De toekomst van het platteland" ();

- het ESC-advies over deze mededeling van de Commissie ();

- het ESC-advies over milieu en landbouw ();

- het ESC-advies over de minder ontwikkelde eilandgebieden ();

- het ESC-advies over het bergstrekenbeleid ();

- het ESC-advies over de bijdrage van de coöperatieve sector tot de regionale ontwikkeling ();

- het ESC-advies over het Leader-initiatief ();

- het ESC-advies over jonge landbouwers en de generatie-opvolging in de agrarische wereld ();

- het ESC-advies over de hervorming van het GLB ();

- het ESC-advies over de Uruguay-ronde van de GATT ();

- het ESC-advies over de gevolgen van het GLB voor de sociale toestand van de agrarische werknemers in de EG ().

1.2. In al deze documenten heeft het Comité de destijds bestaande problemen in kaart gebracht en maatregelen voorgesteld om het ontstaan van andere problemen te voorkomen. Het heeft daarbij steeds de ontwikkeling van de landbouw aangemoedigd.

1.3. Helaas moet worden geconstateerd dat de vastgestelde maatregelen en de vrijgemaakte middelen ter verwezenlijking van de vanuit politiek oogpunt adequate doelstellingen zeer beperkt zijn gebleven en niet hebben beantwoord aan de verwachtingen van de bewoners van grote delen van de Europese Unie.

1.4. Het Comité neemt daarom nogmaals het initiatief om de aandacht te vestigen op de situatie van het platteland in de Europese Unie en dringt erop aan dat concrete voorwaarden worden geschapen om de plattelandsbevolking te ondersteunen.

1.5. Het is de plicht van de samenleving om daar waar het leefklimaat op het platteland er verder op achteruitgaat, deze verslechtering een halt toe te roepen.

2. Opmerkingen vooraf

2.1. De landbouw is voor alle landen van strategisch belang omdat hij :

- kwalitatief hoogstaande levensmiddelen en non-foodprodukten levert, alsook diensten rond het bedrijf (boerderijtoerisme, vrijetijdsbesteding, enz.);

- een taak vervult op het gebied van milieubehoud en ruimtelijke ordening; deze taak is ook in stedelijke randgebieden belangrijk;

- een onvervangbare rol speelt bij het bevolken, exploiteren en ontwikkelen van plattelandsgebieden;

- in de hedendaagse economie een stuwende kracht is achter een groot en complex systeem (het agro-alimentair complex) en daarmee een belangrijke bron is van inkomen en werkgelegenheid, ook op het platteland. Zo zorgt de landbouw enerzijds voor werkgelegenheid in tal van dienstverlenende bedrijven en in de handel en industrie die produktiemiddelen aanlevert en anderzijds in de verwerkende industrie en de distribuerende handel;

- een rol speelt in de handhaving van vitale evenwichten : kooldioxydekringloop en koolzuurfixatie, produktie van hernieuwbare grondstoffen, beheer en bescherming van de bodem, stimulering van bio-energie, enz.;

- een rechtstreekse bron tot het scheppen van werkgelegenheid is, vooral bij arbeidsintensieve teelten;

- een brede inkomensverdeling garandeert en stimuleert, met name wat het grondbezit betreft, hetgeen vanuit sociaal-economisch oogpunt zeer wenselijk is;

- bijdraagt tot de diversiteit van gebruiken en culturen.

2.2. Het platteland vervult uiteenlopende functies. Deze zijn niet weg te denken uit de plattelandseconomie, noch uit de samenleving als geheel.

2.2.1. Het platteland vormt de economische levensruimte en de geboortegrond van een groot deel van de bevolking. Ruim de helft van de bevolking van de Europese Unie leeft in rurale gebieden, die bijna 80 % van het EU-oppervlak beslaan.

2.2.2. De laatste jaren is veel belang gehecht aan de sleutelrol die de landbouw moet spelen bij het behoud van de natuur (water, bodem, lucht, flora, fauna) en bijgevolg van een gezonde omgeving voor de gehele samenleving.

2.2.3. Het platteland staat mede aan de basis van de produktie van natuurlijke en gezonde levensmiddelen en grondstoffen. In het belang van de werkgelegenheid zouden bedrijven die activiteiten uitoefenen welke met de landbouw samenhangen, zoveel mogelijk op het platteland moeten worden gevestigd.

2.3. Doordat zeer veel mensen van het platteland wegtrekken en de bevolking zich in stedelijke gebieden concentreert, ontstaan demografische problemen (onevenwichtige bevolkingsspreiding in het algemeen en ook wat de leeftijdsopbouw betreft), economische problemen (concentratie van de bevolking leidt tot extra kosten) en sociale problemen (verdwijning van plattelandstradities en -cultuur, allerlei problemen die met het leven in grote agglomeraties verband houden).

2.4. De landbouw in de Europese Unie is heterogeen : naast produktieve, zeer kapitaalintensieve en rendabele landbouwbedrijven blijven er met name in bergstreken en minder begunstigde gebieden ook boerderijen van bescheiden omvang bestaan waarvan de economische situatie weinig rooskleurig is. Deze bedrijven exploiteren 55 % van de cultuurgrond in de EU. Zij zijn onmisbaar en onvervangbaar, omdat zij een cruciale rol spelen bij het tegenhouden van de ontvolking van het platteland, het behoud van de werkgelegenheid en de bescherming van het natuurlijk en cultureel erfgoed.

2.5. De Algemene Overeenkomst inzake Tarieven en Handel (GATT), die na verschillende opeenvolgende onderhandelingsronden ("Rounds") tot stand is gekomen, behelst een geleidelijke liberalisering van het handelsverkeer. Men doet er goed aan zich te herinneren dat het systeem van variabele heffingen op in de EEG ingevoerde landbouwprodukten uit hoofde van de "Dillon Round" (1961-1962), de "Kennedy Round" (1964-1967) en de "Tokyo Round II" (1973-1979) slechts werd aanvaard mits daar bepaalde concessies tegenover stonden. Deze concessies druisen in tegen het beginsel van communautaire preferentie, dat - samen met de gemeenschappelijke markt en de financiële solidariteit - één van de drie pijlers is van het GLB.

2.5.1. Het Comité heeft nota genomen van de verbintenissen die de EU onlangs in het kader van de GATT is aangegaan en ziet het als haar plicht Raad en Commissie te attenderen op de ernstige negatieve gevolgen van het nieuwe akkoord voor de produktie en inkomens van de Europese landbouwers.

2.5.2. Het Comité hoopt dat de toekomstige Wereldhandelsorganisatie, opvolger van de GATT, voldoende aandacht zal besteden aan het probleem van de sociale en milieukosten, die internationaal gezien sterk uiteenlopen.

2.5.3. Het Comité betreurt dat de instabiliteit van de wisselkoersen vaak tot oneerlijke concurrentie leidt.

2.6. De liberalisering van de handel in landbouwprodukten, waartoe in december 1993 na de langdurige en complexe onderhandelingen van de "Uruguay Round" werd besloten, zal ertoe bijdragen dat er op wereldniveau meer evenwicht komt tussen vraag en aanbod.

2.7. Tegelijkertijd worden reorganisatie en herstructurering van de Europese landbouw en van het GLB onvermijdelijk. De EU zal de gesubsidieerde export van landbouwprodukten drastisch moeten verminderen en de toegang tot haar markt moeten verbeteren, vanwege het gelijktijdige effect van enerzijds de aan derde landen toegekende importquota en anderzijds de verlaging van de douanetarieven.

2.8. Zulke maatregelen zullen voor het platteland zeer schadelijke gevolgen hebben : volgens het COPA (Comité van de landbouworganisaties van de Europese Gemeenschap) zullen naar schatting 750 000 volledige arbeidsplaatsen in de landbouw verdwijnen en zal ongeveer 10 mln ha landbouwgrond extra moeten worden braakgelegd. Het platteland zal verder ontvolkt raken en door de daling van de verkoopwaarde van grond, gebouwen, bossen, enz. ten prooi vallen aan verpaupering.

3. Bouwstenen voor een contract tussen landbouw, platteland en samenleving in de Europese Unie

CONTRACT :

Juridisch gezien is een contract een overeenkomst waarbij één of meer personen zich tegenover één of meer andere personen ertoe verbinden iets te doen of niet te doen. In dit advies heeft het woord "contract" een politieke en sociale betekenis; het duidt op een consensus tussen de leden van de samenleving.

3.1.

Het Document van Granada

3.1.1. In de geest van het "Document van Granada" wil het Comité het volgende opmerken :

3.1.1.1. Het Comité vindt dat regelgeving in de landbouwsector altijd gericht moet zijn op bescherming van de rechten van alle mensen, volksgezondheid, behoud en verbetering van het leefmilieu, behoedzaam en rationeel gebruik van natuurlijke hulpbronnen, oordeelkundige toepassing van nieuwe mogelijkheden op technisch en biologisch gebied ("wetenschappelijke uitdaging").

3.1.1.2. Ook is het van mening dat milieubescherming deel moet uitmaken van het beleid op alle gebieden, inclusief het landbouwbeleid.

3.1.1.3. Het Comité acht het noodzakelijk dat :

- nauwer wordt gekeken naar de synergieën tussen landbouw, milieu en duurzame ontwikkeling;

- voor samenhang wordt gezorgd tussen economische groei en duurzame ontwikkeling, ten einde de levenskwaliteit en de koopkracht van alle burgers op peil te houden en te verbeteren;

- voor evenwicht wordt gezorgd tussen economische, sociale en regionale ontwikkeling.

3.1.1.4. Naar het oordeel van het Comité moet voorrang worden gegeven aan het streven naar internationale samenwerking en solidariteit tussen de volkeren, rekening houdend met de hongersnood in de wereld en de problemen inzake ontwikkeling van de landbouw in landen waar armoede, ellende en schaarste heersen.

3.2.

Onderlinge afhankelijkheid van de plattelandsactiviteiten en complementariteit van stad en platteland

3.2.1. Landbouw in familiebedrijven met persoonlijke aansprakelijkheid is een kenmerk van de Europese beschaving. Door haar structuren, produktie- en organisatiemethoden aan te passen heeft de landbouw altijd bijgedragen tot de economische en sociale ontwikkeling. De landbouw maakt nog altijd deel uit van een samenlevingsmodel waarin vrijheid en eerbied voor het erfgoed centraal staan en dat gebaseerd is op leef- en werkgemeenschappen in gezinsverband. Dit model moet in stand worden gehouden.

3.2.2. De landbouw kan niet los worden gezien van de sectoren in eerdere en latere stadia van het produktieproces (resp. de toeleveringsindustrie en de agrarische handel en dienstverlening, de agro-industrie en de distributie), vormt een integrerend onderdeel van het economische en sociale leven op het platteland, speelt een grote rol in rurale gebieden, en blijft vooral een drijvende kracht in iedere beschaving en iedere samenleving.

3.2.3. De problemen op het platteland kunnen alleen worden opgelost wanneer alle plattelandsbewoners op actieve en evenwichtige wijze samenwerken. Dit impliceert een dialoog tussen de sociale en beroepskringen, uitoefening van deeltijdse landbouw samen met nevenactiviteiten onder eerlijke concurrentievoorwaarden en een endogene plattelandsontwikkeling die ondersteund wordt door hulp van buitenaf in de vorm van kapitaal, infrastructuur, vestiging van economische activiteiten en van promotie-, advies- en studiediensten, waarbij het dikwijls noodzakelijke overheidsoptreden in de economische activiteit niet achterwege mag blijven, mits de concurrentieverhoudingen daardoor niet worden verstoord.

3.2.4. Het Comité is het eens met de opvatting dat de solidariteit en de synergieën tussen stad en platteland moeten worden versterkt.

3.2.4.1. De ontvolking heeft op het platteland voor talrijke problemen gezorgd, terwijl de buitensporige bevolkingsconcentratie in de steden moeilijk - of zelfs onmogelijk - beheersbaar is geworden en zware lasten met zich meebrengt, zonder noodzakelijkerwijs extra behoeftenbevrediging te verschaffen.

3.2.4.2. Via de ruimtelijke ordening moet gezorgd worden voor krachtigere of nieuwe ontwikkelingskernen, ten einde tot een optimaal gebruik van de ruimte en een evenwichtig, geïntegreerd en samenhangend beheer van de regionale hulpbronnen te komen.

3.3.

De produktiekeuze in de landbouw en het inkomen uit plattelandsactiviteiten

3.3.1. De landbouw die voor de grote markten produceert, moet haar produktie zowel kwantitatief als kwalitatief afstemmen op de behoeften van de interne markt en op de exportmogelijkheden.

3.3.1.1. De door de landbouw geleverde produkten en diensten moeten voldoen aan de kwaliteitswensen die de gebruikers aan de hand van eigen criteria en evaluatie zelf bepalen. Zo stelt de consument t.a.v. levensmiddelen eisen inzake voedings- en dieetwaarde, hygiëne, organoleptische kenmerken, uiterlijke aantrekkelijkheid, gebruiksgemak en inachtneming van voorschriften. Ook heeft hij aandacht voor de vraag of de toegepaste produktiemethoden milieuvriendelijk zijn.

3.3.1.2. De ontwikkeling van de vraag wordt bepaald door reclame, wijzigingen in de distributie en de agro-industrie, en grotere bekendheid met regels inzake diëtetiek en voedingshygiëne. Er is sprake van massaconsumptie, maar tegelijkertijd neemt de vraag naar kwaliteitsprodukten toe.

3.3.1.3. De wereldhandel in landbouwprodukten wordt niet alleen beïnvloed door vraag en aanbod, maar ook door andere factoren, zoals het inflatiecijfer in verschillende landen, de onstabiele wisselkoersen, import- of exportbeperkende maatregelen en oneerlijke concurrentiepraktijken. Deze handel wordt steeds meer geregeld door de GATT en zal in de toekomst door de nog op te richten Wereldhandelsorganisatie worden bepaald.

3.3.2. De landbouw zou in de lijn van het Verdrag van Rome verwerkende bedrijven en consumenten een regelmatige levering van produkten tegen redelijke prijzen moeten garanderen.

3.3.2.1. De tegenstrijdigheid waarmee Europa thans te maken heeft, schuilt daarin dat men een landbouw wil die tegelijkertijd zorgt voor :

- redelijke prijzen voor massaprodukten en een regelmatige levering van deze produkten aan verwerkende bedrijven en consumenten;

- kwaliteitsprodukten die ook ecologisch verantwoord zijn;

- bescherming van de plattelandsomgeving en bijdraagt tot het behoud, zowel kwantitatief als kwalitatief, van de ruimte die hij geacht wordt te exploiteren.

De kosten van dit beleid moeten scherp in het oog worden gehouden, met name wat het structuurbeleid ten behoeve van zowel centraal gelegen als perifere EU-regio's betreft.

3.3.3. De landbouw moet opkomen voor de plattelandsomgeving en heeft veel oog voor het kwantitatieve en kwalitatieve behoud van de bebouwde grond. De landbouw vindt in het bijzonder dat onteigening ten algemenen nutte vanuit technisch, economisch, maatschappelijk en milieu-oogpunt verantwoord moet zijn en dat hier een billijke vergoeding tegenover moet staan. Bij ruimtelijke ordening en onteigening ten algemenen nutte moet dan ook worden uitgegaan van een optimaal ruimtelijk en sociaal-economisch gebruik van de grond.

3.3.4. De toekomst van de landbouw en het platteland hangt vooral af van de toegang van jongeren tot de bedrijfstak. Om die toegang te verbeteren, moeten de maatregelen worden getroffen die zijn voorgesteld in het initiatiefadvies van het ESC over "Jonge landbouwers en de generatieopvolging in de landbouw" (doc. CES 573/94 van 27 april 1994).

3.3.5. Die toekomst hangt ook af van de vraag in hoeverre de landbouwsector aantrekkelijk is op de arbeidsmarkt.

3.3.6. Indien belastingen op oordeelkundige wijze op Europees niveau worden geharmoniseerd, zou de landbouw de belangrijke taken kunnen vervullen die hij in de Europese Unie geacht wordt te verrichten.

3.3.7. Bij agronomisch onderzoek en ontwikkelingsactiviteiten mag niet meer uitsluitend van commerciële criteria worden uitgegaan, maar moet rekening worden gehouden met het multifunctionele karakter dat de landbouw en de plattelandswereld noodzakelijkerwijs hebben. De O & O-activiteiten moeten ook op aanverwante sectoren betrekking hebben : agro-industrie, vernieuwbare energiebronnen, milieubescherming. Wat biotechnologie en "genetic engineering" betreft, is grote voorzichtigheid geboden; de lange-termijneffecten van invoering van genetisch gemanipuleerde organismen in de ecosystemen mogen niet worden onderschat. Bij de O & O-activiteiten dient met name plaats te worden ingeruimd voor overwegingen van culturele en ethische aard.

3.3.8. De landbouwbevolking moet toegang kunnen hebben tot een redelijke levensstandaard.

3.3.8.1. Dit kan worden bereikt door gebruik te maken van de technische vooruitgang, alsook door de GLB-hervorming en de begeleidende maatregelen, de compensatiesteun voor blijvende natuurlijke handicaps, een efficiëntere landbouwstructuur, de structuurfondsen (die een uiterst belangrijk instrument voor steunverlening aan de arme regio's vormen), enz. Gegarandeerd moet worden dat de noodzakelijke financiële middelen voor langere tijd beschikbaar worden gesteld.

3.3.8.2. De nodige voorwaarden moeten worden geschapen om de regionale produktieactiviteiten te kunnen uitbreiden, zodat kan worden bevorderd dat met name de landbouwbevolking een redelijk inkomen kan verwerven. In het bijzonder moet de overheid ervoor instaan dat landbouwers beloond worden voor hun inspanningen ten behoeve van het milieu, waarmee zij de maatschappij een dienst bewijzen.

3.3.8.3. Oplossingen die in het verleden ondenkbaar leken, zijn nu realiteit : het isolement waarin het platteland terecht was gekomen en dat een versnelde trek naar de stad en onderontwikkeling in de hand werkte, kan worden doorbroken.

3.3.8.4. Het is hoog tijd dat de door innovatie en de verbetering van de voor netwerken (vervoer, energie en telecommunicatie) gebruikte technologieën worden benut voor de bevordering van de plaatselijke groei.

3.4.

Bescherming en emancipatie van het individu, het gezin en de samenleving

3.4.1. Ontwikkeling van de plattelandssamenleving vereist totstandbrenging en verbetering van de technische infrastructuur (wegen, netwerken voor openbaar vervoer, telecommunicatie, energie, elektriciteit, drinkwatervoorziening, het ophalen en verwerken van afval, enz.), een oordeelkundige ruimtelijke ordening en een goed functionerend overheidsapparaat.

3.4.2. Daarnaast moet het opleidingsniveau (basisonderwijs, technische en beroepsopleidingen) van zowel landbouwers als agrarische werknemers worden verbeterd. Het leren moet het hele leven lang doorgaan (permanente vorming).

3.4.2.1. De vooruitgang van de wetenschap (toegepast en innoverend wetenschappelijk onderzoek, onderwijs, uitbreiding en verspreiding van kennis) speelt een vooraanstaande rol.

3.4.3. Het Comité is ermee ingenomen dat het sociaal beleid - met aandacht voor de cultuur - nu ook wordt gericht op de zorg voor het gezin en de sociale en economische bescherming van de werkenden, en met name van landbouwers en agrarische werknemers.

3.4.4. Het Comité is zich bewust van de problemen in verband met de woonomstandigheden op het platteland, die vragen om vernieuwing, modernisering en wederopbouw, óók met het oog op het soms moeizame samenleven van verschillende generaties.

3.4.5. Het wijst op de volgende vraagstukken betreffende de landbouwsector en zelfstandigen in de landbouw in het algemeen :

- de rechtspositie van vrouwen die samen met hun echtgenoot een bedrijf runnen (al dan niet als eigenaar), en van hun zonen en dochters die als vennoten op het bedrijf meewerken;

- vakantieregelingen en het opzetten van een systeem van invalkrachten.

3.4.6. Het Comité maakt zich zorgen over de werk- en leefomstandigheden van agrarische werknemers en vindt dat tijdelijke en seizoenarbeiders voldoende rechtszekerheid moet worden gegarandeerd.

3.4.7. Aaneensluitingsvormen in de landbouw, zoals groepslandbouw, coöperaties, en gemeenschappelijke produktie, inkoop, verkoop, verwerking en dienstverlening, spelen een belangrijke rol bij de verbetering van de levensstandaard en het welzijn op het platteland.

3.4.8. De zorg voor het gezin, alsmede sociale en economische bescherming bevorderen de solidariteit tussen mensen, tussen beroepsgroepen en tussen stad en platteland.

3.4.9. Lokale en regionale organisaties en overheden moeten de aanzet geven tot meer samenwerking tussen stad en platteland.

3.5.

Het grote publiek moet de landbouw beter leren kennen

3.5.1. Het grote publiek weet te weinig af van rol en functies van de landbouw niettegenstaande het feit dat deze voor de mensheid van essentieel belang is.

De taken die de landbouw vervult, zijn in par. 2.1 al op een rijtje gezet. Daarnaast moet worden opgemerkt dat :

- de landbouw meestal zeer veel kapitaal vergt, en nog steeds werk biedt aan veel arbeidskrachten. Bovendien zorgt de landbouw voor arbeidsplaatsen in de aanverwante industriesectoren en de dienstverlening (toerisme, verzekeringen, kredietverlening, coöperaties, handel, onderzoek, voorlichting, openbare en particuliere dienstverlening, enz.);

- de landbouw een toegevoegde waarde creëert en bijdraagt tot het evenwicht op de handels- en de betalingsbalans;

- de landbouw van fundamenteel belang is voor de handhaving en bevordering van het biologisch, ecologisch, maatschappelijk en menselijk evenwicht op aarde.

3.5.2. Technisch gesproken hangt de omvang van de landbouwproduktie af van de grootte van het landbouwareaal, bodem, klimaat, (aanwezigheid van) water en weersomstandigheden. De landbouw is derhalve een gevoelige sector, temeer daar gewerkt wordt met planten en dieren.

3.5.3. Het Comité vindt dat het grote publiek permanent objectief moet worden voorgelicht.

3.5.3.1. Die voorlichting moet in het bijzonder gegeven worden door de landbouw zelf, die informatiecampagnes dient te organiseren ten behoeve van de verschillende beroepsgroepen (wederzijdse informatieverschaffing), de nationale overheden, maar ook de Europese instellingen, de beroepsverenigingen, het algemeen, technisch en beroepsonderwijs, het verenigingsleven, de pers (vakliteratuur en dagbladen) en de overige media (radio, televisie, enz.).

3.5.3.2. Het Comité dringt erop aan dat kinderen op scholen zo vroeg mogelijk worden voorgelicht over het belang van de landbouw voor de maatschappij en in het dagelijkse leven. Hiermee zou al op de kleuterschool kunnen worden begonnen.

3.5.3.3. De informatieverschaffing zou betrekking moeten hebben op de landbouwproduktie, de specifieke problemen en kenmerken van de landbouw, werk en technologie in de landbouw, levensmiddelen (gezondheid, voedingswaarde, voedselprijzen, enz.).

Boerderijtoerisme is heel verrijkend. Schoolboerderijen, boerenmarkten, enz. zijn ideale ontmoetingsplaatsen.

3.5.3.4. De voorlichting over de landbouw moet aan iedereen zijn gericht en de uitwisseling van informatie moet wederzijds zijn. Zo moet de landbouwer zich bewust worden van de problemen van het leven in een stad, de eisen van de consument, de ontwikkeling van de vraag, de kenmerken van andere beroepen en de risico's, gevaren en problemen die aan andere activiteiten zijn verbonden.

3.5.3.5. Het Comité vindt dat de in de verschillende lid-staten opgedane ervaring moet worden uitgewisseld.

3.6.

Naar meer solidariteit en openheid in de Europese Unie

3.6.1. Om de huidige moeilijkheden het hoofd te kunnen bieden, moet de Europese Unie een gemeenschappelijk programma opstellen en ten uitvoer leggen waarmee de sociale en economische samenhang wordt verhoogd. Het welslagen daarvan hangt overigens grotendeels af van de mate van saamhorigheid tussen de volkeren van de Unie.

3.6.2. Het landbouwbeleid bevat elementen van solidariteit tussen landbouwers en consumenten. Het moet gericht zijn op een rationele en milieuvriendelijke ontwikkeling van de landbouwproduktie, technische vooruitgang, alsmede op een optimaal gebruik van de produktiefactoren, waarbij gezorgd moet worden voor een redelijke levensstandaard voor de landbouwbevolking, stabilisering van de markten, voorzieningszekerheid en billijke consumentenprijzen.

3.6.3. De politiek moet zich met het oog op iedere verdere uitbreiding van de Unie grondig beraden op de rol van de landbouw, die volgens het Comité actief aan de versterking van de EU dient bij te dragen.

3.6.4. Het Comité is overtuigd van de overheersende strategische rol die een dynamische landbouw zal blijven spelen. Daarbij moet de landbouw gewapend zijn om de huidige technische, economische en andere uitdagingen aan te gaan. In die zin moet de landbouw zorgen voor continuïteit van de voedselvoorziening van de bevolking, bescherming van het milieu, ruimtelijke ordening van het platteland en handhaving van het menselijk en maatschappelijk evenwicht.

3.6.4.1. De gunstigste sociale en milieu-omstandigheden komen in dit geval niet noodzakelijkerwijs overeen met optimale economische omstandigheden op zeer korte en korte termijn.

3.6.5. De banden en de solidariteit tussen stad en platteland van de Unie moeten worden versterkt. Hetzelfde geldt voor de samenwerking tussen regio's op met name de volgende gebieden : economische ontwikkeling (bv. door uitwisseling van landbouwers), onderwijs, opleiding, onderzoek, cultuur en milieu.

3.6.6. Een groot deel van de wereldbevolking heeft heden ten dage geen toegang tot de consumptie van voldoende levensmiddelen. De landbouw is bijgevolg van groot belang, zowel in Europa als in de rest van de wereld.

De landbouw is het leven, en zonder landbouw is geen toekomst denkbaar.

Brussel, 14 september 1994.

De voorzitter

van het Economisch en Sociaal Comité

S. TIEMANN

() Commissie van de Europese Gemeenschappen. De toekomst van het platteland. Mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement en de Raad van 29 juli 1988, Bulletin van de Europese Gemeenschappen, Supplement 4/88.

() PB nr. C 298 van 27. 11. 1989.

() PB nr. C 232 van 31. 8. 1987.

() PB nr. C 175 van 4. 7. 1988.

() PB nr. C 31 van 6. 2. 1991.

() Initiatiefadvies van het Economisch en Sociaal Comité over "Jonge landbouwers en de generatie-opvolging in de agrarische wereld", Brussel, 27 april 1994 (PB nr. C 195 van 18. 7. 1994, blz. 64).

() PB nr. C 40 van 17. 2. 1992.

() PB nr. C 332 van 31. 12. 1990.

() PB nr. C 207 van 18. 8. 1986.