Nr. C 139/42 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen 5. 6. 89 
BIJLAGE 
bij het advies van het Economisch en Sociaal Comité 
(artikel 43, vierde alinea van het Reglement van Orde) 
Bij de behandeling in de zitting zijn de volgende wijzigingsvoorstellen verworpen: 
Paragraaf 4.4 
Een als volgt luidende nieuwe zin toe te voegen: 
„Er zou serieus moeten worden overwogen, onverwijld regelingen voor een effectieve beheersing van het 
aanbod in te voeren. Bij granen zou het hierbij om een verplichte braakleggingsregeling kunnen gaan." 
Motivering 
Het huidige beleid van druk op de prijzen kan, gekoppeld aan een vrijwillige braakleggingsregeling, slechts op 
zeer lange termijn een beter marktevenwicht opleveren. Ondertussen zullen de gevolgen van zeer aanzienlijke 
inkomensdalingen onaanvaardbare politieke, sociale en milieuproblemen met zich meebrengen. Een doeltref­
fende beheersing van de produktie zou tevens het pad kunnen effenen voor een meer geordende internationale 
handel. 
Uitslag van de stemmirig 
Stemmen vóór: 36, stemmen tegen: 44, onthoudingen: 11. 
Citrusvruchten 
In de tweede regel van de eerste alinea het woord „aanvaardbaar" door „onaanvaardbaar" te vervangen. 
Uitslag van de stemming 
Stemmen vóór: 23, stemmen tegen: 34, onthoudingen: 21. 
Advies over het voorstel voor een richtlijn van de Raad tot wijziging van richtlijn 78/660/ 
EEG betreffende de jaarrekening en van richtlijn 83/349/EEG betreffende de geconsolideerde 
jaarrekening in verband met de afwijkingen voor kleine en middelgrote vennootschappen en 
de opstelling en openbaarmaking van deze jaarrekeningen in Ecu(1) 
(89/C 139/12) 
De Raad heeft op 4 november 1988 besloten, overeenkomstig de bepalingen van artikel 54 
van het Verdrag tot oprichting van de Europese Economische Gemeenschap, het Economisch 
en Sociaal Comité te raadplegen over het bovengenoemde voorstel. 
De Afdeling voor industrie, handel, ambacht en diensten, die met de voorbereiding van de 
desbetreffende werkzaamheden was belast, heeft haar advies op 1 maart 1989 goedgekeurd. 
Rapporteur was de heer Speirs. 
Het Economisch en Sociaal Comité heeft tijdens zijn 264e zitting (vergadering van 31 maart 
1989) het volgende advies uitgebracht, dat met 50 stemmen vóór en 11 stemmen tegen bij 
1 onthouding is goedgekeurd (hoofdelijke stemming). 
Het Comité kan, behoudens het hierna gestelde onder 
„Bijzondere opmerkingen", instemmen met de voorge­
el PB nr. C 287 van 11. 11. 1988, blz. 5. stelde wijziging van de zevende richtlijn. Tewijl het 
Comité ten volle het denkbeeld van de Commissie 
onderschrijft dat gepoogd moet worden, de ad­
ministratieve rompslomp voor kleine en middelgrote 
5. 6. 89 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen Nr. C 139/43 
vennootschappen te verminderen, is naar zijn oordeel 
evenwel de voorgestelde wijziging van de vierde ven­
nootschapsrichtlijn in deze vorm volkomen onaan­
vaardbaar, met name de artikelen 4 en 11 ervan, en 
doet het een beroep op de Commissie om het voorstel 
grondig te herzien, en wel om de volgende redenen: 
1. Algemene opmerkingen 
1.1. Harmonisatie van het vennootschapsrecht in de 
Gemeenschap moet in samenhang worden gezien met 
de regels m.b.t. vrijheid van vestiging. Doel van deze 
harmonisatie is ervoor te zorgen dat ondernemingen uit 
verschillende lid-staten — met name bij hun be­
drijfsactiviteiten buiten het land van vestiging — gelijk­
waardige waarborgen bieden ten behoeve van derden 
en aandeelhouders. Door middel van EG-wetgeving 
wordt dus enerzijds een scheeftrekking van de concur­
rentieverhoudingen tussen ondernemingen uit verschil­
lende lid-staten voorkomen, en hoeft anderzijds de be­
scherming van derden en aandeelhouders niet uitoe­
fening van de vrijheid van vestiging of dienstverlening 
in de weg te staan. 
1.2. Dit zijn de denkbeelden waarop de vierde ven­
nootschapsrichtlijn stoelt, waarvan de inleidende over­
wegingen op dit punt zeer duidelijk zijn: 
„Overwegende dat de coördinatie van de nationale 
voorschriften inzake de indeling en de inhoud van 
de jaarrekening en het jaarverslag, ... alsmede de 
openbaarmaking van deze stukken, met name voor 
wat betreft de naamloze vennootschap en de ven­
nootschap met beperkte aansprakelijkheid van bij­
zonder belang is voor de bescherming van de deel­
nemers in deze vennootschappen en van derden." 
(eerste overweging); 
„Overwegende dat de coördinatie van de desbetref­
fende voorschriften voor de vennootschappen van 
voormelde rechtsvormen tegelijkertijd moet plaats­
vinden aangezien hun werkzaamheid vaak de 
grenzen van het nationale grondgebied overschrijdt 
en door hen aan derden geen andere waarborg 
wordt geboden dan het vermogen van de vennoot­
schap." (tweede overweging); 
„Overwegende dat het bovendien nodig is dat in de 
Gemeenschap gelijkwaardige juridische minimum­
vereisten worden vastgesteld inzake de omvang van 
de door concurrerende vennootschappen openbaar 
te maken financiële gegevens." (derde overweging). 
1.3. Hoewel de vierde vennootschapsrichtlijn reeds 
in 1978 werd vastgesteld en in 1984 nog is gewijzigd, is 
dit jaar pas het eerste jaar van daadwerkelijke toe­
passing van deze richtlijn in verscheidene EG-lid-staten. 
In drie lid-staten is zij zelfs nog niet in werking getreden. 
Er wordt dus nu al een voorstel ingediend tot wijziging 
van een aantal grondbeginselen van de vierde richtlijn, 
nog voordat gebleken is dat de richtlijn uitvoerbaar is. 
Nog veelzeggender is het feit dat ontheffingen die de lid-staten thans nog vrijwillig kunnen toestaan, maar 
die in de voorgestelde richtlijn tot verplicht regiem 
zouden worden verheven, uiteindelijk slechts in drie lid­
staten daadwerkelijk zijn verleend. Een dergelijk feit 
roept toch wel de nodige twijfel op aan de bewering 
van de Commissie dat men overal in de Gemeenschap 
op de hier voorgestelde veranderingen zit te wachten. 
1.3.1. Het Comité betreurt dat er bij de Commissie 
kennelijk een ommezwaai heeft plaatsgevonden t.a.v. 
de rechten van derden, waardoor naar de mening van 
het Comité het vertrouwen in de EG-instellingen, de 
geloofwaardigheid van het EG-recht en het door de EG 
gevoerde beleid dreigen te worden ondermijnd. 
1.3.2. Met dit voorstel verwijdert de Commissie zich 
nogal van de thans alom gehuldigde opvatting over de 
functie van de jaarrekening, het belang dat de publikatie 
daarvan heeft, de bescherming van vennoten en derden 
en over het sociaal-economisch belang van kleine en 
middelgrote ondernemingen. 
Tevens dient te worden bedacht dat het voorstel van de 
Commissie aanzienlijke gevolgen zal hebben, in verband 
met zowel het grote aantal vennootschappen dat met 
dit voorstel wordt bestreken, als de omvang van die 
vennootschappen, zeker nu de grenswaarden voor die 
vennootschappen zijn herzien. 
1.4. Als belangrijkste argumenten voor haar voorstel 
tot wijziging van de richtlijnen voert de Commissie 
het volgende aan: verlichting van de administratieve 
voorschriften voor kleine en middelgrote onderne­
mingen is wenselijk; een aantal ontheffingsbepalingen, 
waarvan tot dusver naar keuze gebruik kon worden 
gemaakt, moet nu worden omgezet in dwingende bepa­
lingen voor de betrokken groep ondernemingen, omdat 
een te zeer uiteenlopend gebruik van de mogelijkheden 
tot vrijstelling tot vervalsing van de concurrentie zou 
leiden. Kortom er moet meer worden geharmoniseerd 
en vereenvoudigd. Kleine vennootschappen met een be­
sloten karakter zijn van de meeste EG-voorschriften 
uitgezonderd, omdat niet te verwachten is dat zij aan het 
intracommunautaire handelsverkeer zullen deelnemen. 
1.5. Deze redenering van de Commissie kan het 
Comité niet overtuigen. Met dit voorstel is het belang 
van het midden- en kleinbedrijf niet gediend. Het mid­
den- en kleinbedrijf heeft behoefte aan een geregelde 
verslaglegging en controle van de jaarstukken door 
onafhankelijke, erkende accountants. Bovendien is de 
onmiddellijke beschikbaarheid van adequate informatie 
omtrent de financiële positie van ondernemingen uiter­
aard een voorwaarde voor kapitaalverschaffing aan 
het midden- en kleinbedrijf t.b.v. activiteitsuitbreiding. 
Publikatie en deponering van de jaarrekening zijn in de 
lid-staten waarin zulks is voorgeschreven tot dusver 
niet beschouwd als een last voor een vennootschap, 
maar als het nakomen van een natuurlijke verplichting 
die de vennootschap nu eenmaal heeft tegenover de­
genen met wie zij handelt. Daarentegen zouden de 
extra maatregelen die een vennootschap (onder het 
voorgestelde regiem) zou moeten nemen om personen 
in staat te stellen van hun recht gebruik te maken en 
Nr. C 139/44 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen 5. 6. 89 
de jaarstukken in te zien, wel eens meer overlast met 
zich mee kunnen brengen dan onder de huidige voor­
schriften het geval is. Daarom voelt de Afdeling er meer 
voor om het huidige systeem, met neerlegging van de 
jaarstukken bij een register, te handhaven. 
1.5.1. Het Comité beschouwt het voorstel van de 
Commissie als een afwijking van het in de vierde richt­
lijn neergelegde grondbeginsel dat de belangen van der­
den dienen te worden beschermd. Vanuit het standpunt 
van de crediteuren gezien, zouden de voorstellen bijge­
volg grote problemen met zich kunnen meebrengen 
bij de waardering van activa en passiva. Mocht deze 
waardering namelijk aan de bedrijfsleiding worden 
overgelaten, dan zou naar de mening van het Comité 
een wel zeer grote marge voor uiteenlopende inter­
pretaties openblijven. Het feit dat op die manier vele 
onderdelen van het jaarverslag ter beoordeling van de 
vennootschappen zelf blijven, maakt het argument van 
de Commissie dat de voorstellen nodig zijn voor de 
harmonisatie, ongeloofwaardig. 
1.6. Het argument van de Commissie dat het voorstel 
nodig is om een grotere harmonisatie van EG-wetgeving 
te bereiken, wordt verder uitgehold door het feit dat de 
lid-staten de normen om te bepalen of men te maken 
heeft met een „kleine vennootschap", met 50 % kunnen 
verhogen of verlagen. 
1.6.1. Zo mag volgens artikel 11, lid 1, het maxi-
mum-balanstotaal variëren tussen 775 000 Ecu en 
2 325 000 Ecu, en ligt de grenswaarde voor de netto-
omzet tussen 1,6 miljoen Ecu en 4,8 miljoen Ecu. Het 
maximum-balanstotaal in artikel 27 kan reiken van 
6,2 miljoen Ecu tot 9,3 miljoen Ecu, en het omzetcijfer 
van 10,8 miljoen Ecu tot 19,2 miljoen Ecu! 
1.6.2. Er bestaat dus reëel het gevaar dat vennoot­
schappen van dezelfde grootte in de ene lid-staat onder 
de kleine worden gerangschikt en in de andere onder 
de middelgrote. Dit zou ongelijke wettelijke verplichtin­
gen en publikatievoorschriften en daarmee ongelijke 
concurrentieverhoudingen met zich meebrengen, het­
geen in sommige lid-staten reeds het geval is. 
1.6.3. De Commissie tracht haar voorstellen te verde­
digen door te beweren dat daaraan overal behoefte 
bestaat en dat de vrijgestelde sectoren relatief onbelang­
rijk zijn of slechts een te verwaarlozen balanstotaal 
vertegenwoordigen. Het Comité vraagt zich af in hoe­
verre er een opinie-onderzoek, en met welke mate van 
representativiteit, heeft plaatsgevonden alvorens aan dit 
werk is begonnen. Het Comité wijst bovendien op 
het feit dat de vierde richtlijn reeds uitdrukkelijk de 
mogelijkheid openlaat, publikatie van bepaalde niet van 
belang zijnde gegevens achterwege te laten (zie b.v. de 
laatste zin van artikel 18, de eerste zin van artikel 29, 
lid 2, en de eerste zin van artikel 40, lid 2). Ook in dit 
opzicht kan de geldigheid van de beweringen van de 
Commissie dus in twijfel worden getrokken. 
1.7. Ook het voorstel, bepaalde kleine vennoot­
schappen met een besloten karakter volledig aan de werking van de vierde richtlijn te onttrekken, is niet 
in overeenstemming met de in die richtlijn vervatte 
uitgangspunten, en evenmin met de doeleinden die de 
Commissie nastreeft. 
1.7.1. Het betreft hier vennootschappen die qua 
grootte voldoen aan de in artikel 11 van de richtlijn 
gestelde criteria, met een besloten karakter, d.w.z. dat 
zij niet tot een concern behoren, de aandelen niet vrij 
verhandelbaar zijn, en de bedrijfsleiding in handen is 
van hun aandeelhouders. Op die manier wordt een 
groot aantal vennootschappen buiten het harmonisatie­
proces gehouden, op grond van het feit dat zij na­
uwelijks een rol spelen in het intracommunautaire han­
delsverkeer. Het Comité is om twee redenen tegen dit 
voorstel gekant. Op de eerste plaats is het volgens het 
Comité niet juist om — zoals de Commissie doet — te 
stellen dat de uitzondering van dergelijke vennootschap­
pen ,,in het vooruitzicht van de interne markt wordt 
gerechtvaardigd door het feit dat het niet erg waar­
schijnlijk is dat deze ondernemingen aan het intracom­
munautaire handelsverkeer deelnemen" (blz. 5). Op de 
tweede plaats staat deze uitzondering volledig haaks op 
het tot dusver door de Commissie gevolgde beleid, dat 
alle vennootschappen binnen de EG, of zij nu wel of 
niet over de grens opereren, onder het geharmoniseerde 
vennootschapsrecht dienen te vallen. Wanneer het 
onderhavige voorstel zou worden goedgekeurd, bete­
kent dit dat de EG-wetgeving met betrekking tot het 
opstellen en publiceren van de jaarrekening voor het 
merendeel van de vennootschappen niet langer zou 
gelden. 
1.7.2. Dit richtlijnvoorstel gaat zelfs nog een stap 
verder, door ook de verdere toepassing van de nationale 
wettelijke voorschriften m.b.t. het opstellen en publice­
ren van de jaarrekening uit op deze vennootschappen 
te sluiten. 
1.8. Krachtens de vigerende richtlijnen op dit gebied 
gelden voor kleine vennootschappen een aantal, in 
artikel 11 van de vierde richtlijn genoemde, uitzon­
deringsmogelijkheden. Deze uitzonderingsmogelijkhe­
den zijn facultatief, d.w.z. dat het de lid-staten vrij staat 
om deze al of niet in hun nationale rechtsstelsels over 
te nemen. Zo heeft een aantal lid-staten geen gebruik 
gemaakt van de in de vierde richtlijn geboden mogelijk­
heid om kleine vennootschappen vrij te stellen van 
de verplichting om een winst- en verliesrekening te 
publiceren, in verband met het belang dat zij aan dit 
document hechten. 
1.8.1. Tenslotte wil het Comité er geen twijfel over 
laten bestaan dat het het midden- en kleinbedrijf be­
schouwt als een zeer belangrijke ondernemingscategorie 
in de EG, die veel mensen werk biedt. Er zijn tal 
van adviezen uitgebracht waarin op maatregelen ter 
ondersteuning en aanmoediging van het midden- en 
kleinbedrijf werd aangedrongen. Het Comité staat ach­
ter die adviezen, maar het onderhavige voorstel, zoals 
5. 6. 89 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen Nr. C 139/45 
dat thans luidt, kan het niet zien als zijnde in het belang 
van het midden- en kleinbedrijf zelf, of bevorderlijk 
voor enig ander sociaal-economisch belang waar het 
Comité voor wil staan. Het Comité verzoekt de Com­
missie dan ook dringend met nieuwe voorstellen te 
komen waarin de in het voorgaande gemaakte opmer­
kingen in aanmerking zijn genomen. 
2. Bijzondere opmerkingen 
In weerwil van het feit dat het Comité aandringt op 
een ingrijpende wijziging van dit richtlijnvoorstel wil 
het de volgende bijzondere opmerkingen naar voren 
brengen. 
2.1. Artikel 1 
Deze bepaling dient te worden herzien. Artikel 1 bis, 
lid 1, sub b) moet zodanig worden gewijzigd dat ook 
nauwe verwanten van bestuurs- of directieleden die zelf 
niet bij de bedrijfsvoering betrokken zijn, onder de 
bepaling komen te vallen. Ook zij gewezen op de moge­
lijkheid de bepaling te omzeilen door de aandelen op 
naam van een derde te doen stellen en aldus aan de 
voorwaarden te voldoen. Dit kan worden vermeden 
door de term „economische eigendom" van de vennoot­
schap te gebruiken. Tenslotte is de term „passende 
boekhouding" te vaag: deze hoort in een juridische 
tekst niet thuis. 
2.2. Artikel 1 
Dit artikel (evenals artikel 3) vloeit logisch voort uit de 
gedachte, de in de vierde richtlijn geboden uitzon­
deringsmogelijkheden voor kleine vennootschappen in 
dwingende voorschriften om te zetten. Om bo­
vengenoemde redenen kan het Comité dit voorstel in 
deze vorm niet accepteren. Mocht deze richtlijn evenwel 
worden vastgesteld, dan zou in ieder geval de bewoor­
ding van dit artikel in overeenstemming moeten worden 
gebracht met de Toelichting op de artikelen 2 en 3 in 
het Commissiedocument, want het zou uiteraard absurd 
zijn wanneer het een vennootschap niet vrij zou staan 
om vrijwillig, b.v. uit commerciële overwegingen, meer 
gegevens te publiceren dan wettelijk is vereist. 
2.3. Artikel 4 
Het Comité kan moeilijk inzien in welk opzicht dit 
artikel het belang van kleine ondernemingen kan die­
nen. Zoals al opgemerkt, meent het Comité dat de 
mogelijkheid om de norm met ongeveer 50% te verho­
gen of te verlagen, niet te rijmen is met het eigen streven 
naar harmonisering van de Commissie. Opgemerkt zij 
dat de verhoging van de grenswaarden veel verder gaat 
dan de marge van ongeveer 20% die een puur wis­
kundige inflatie-aanpassing nog zou kunnen rechtvaar­
digen. De brede kloof tussen de boven- en benedenwaar­
den van het criterium dient nog eens te worden be­
studeerd, aangezien deze concurrentievervalsing teweeg 
zou kunnen brengen en daarbij ondernemingen in het geding zouden kunnen zijn die normaliter niet als kleine 
vennootschap zouden worden beschouwd of een bijzon­
dere behandeling zouden verdienen. 
2.4. Artikels 
Hetgeen naar aanleiding van artikel 4 is betoogd, geldt 
ook hier. 
2.5. Artikel 7 
Het Comité is het met de Commissie eens dat de lid­
staten kunnen toestaan dat het bedrag van de bezol­
diging niet wordt vermeld, indien het een eenmans-
vennootschap betreft. Wel valt er iets voor te zeggen 
om bij eenmansvennootschappen onderscheid te maken 
tussen bezoldiging en voorschotten en leningen, welke 
laatstgenoemde zaken volgens het Comité wel moeten 
worden gepubliceerd. 
2.6. Artikel 8 
Veel van de in deze bepaling bedoelde informatie heeft 
het bestuur van de onderneming zelf in ieder geval 
nodig voor intern gebruik. De enige relevante vraag kan 
daarom zijn: dient deze informatie te worden gepu­
bliceerd ? Als de informatie beschikbaar is, en publikatie 
het algemeen belang dient, dan dient deze te worden 
gepubliceerd. Publikatie mag niet gezien worden als een 
straf, en de Commissie zou de bepaling daarom moeten 
aanpassen. Zoals de bepaling thans luidt, is zij echt 
onacceptabel. 
2.7. Artikel 11 
Er moet van worden uitgegaan dat kleine vennoot­
schappen de krachtens de wet voorgeschreven informa­
tie verstrekken. Daarom zou het wellicht minder be­
grotelijk en omslachtig voor de vennootschap zelf en 
voor belanghebbenden zijn wanneer de jaarstukken ook 
in te toekomst ter inzage zouden blijven bij een register. 
Voorts is het, ingeval de bepaling blijft gehandhaafd en 
de inzage inderdaad slechts op het kantoor van de firma 
kan plaatsvinden, niet duidelijk op welke wijze een 
belanghebbende zijn beklag kan doen als hem inzage 
wordt geweigerd. 
De meest ingrijpende bepalingen van dit artikel be­
treffen de publikatie van een verkorte balans, een ver­
korte toelichting, en de vrijstelling van publikatieplicht 
m.b.t. de winst- en verliesrekening. Dit artikel dient in 
zijn geheel en tegelijk met artikel 8 te worden herzien. 
2.8. Artikelen 13 en 14 
In tal van lid-staten mogen de ondernemingen krachtens 
de wettelijke voorschriften hun boekhouding niet in 
Ecu voeren. Met dit voorstel wordt zulks mogelijk 
gemaakt. Het Comité is voorstander hiervan. Wel is 
het noodzakelijk de tekst op dit punt opnieuw te for­
muleren, ten einde te preciseren dat de verplichting tot 
Nr. C 139/46 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen 5. 6. 89 
vermelding van de omrekeningskoers op de balans- boekhouding niet in Ecu is gevoerd, maar een omre-
datum uitsluitend geldt voor die gevallen waarin de kening in Ecu heeft plaatsgevonden. 
Gedaan te Brussel, 31 maart 1989. 
De Voorzitter 
van het Economisch en Sociaal Comité 
Alberto MASPRONE 
BIJLAGE 
bij het advies van het Economisch en Sociaal Comité 
De volgende aanwezige c.q. vertegenwoordigde leden hebben vóór het advies gestemd: 
De dames en heren: Arets, Aspinall, Ataide, Bento Goncalves, Beretta, Boddy, Campbell, Cavazzuti, Ceballo 
Herrero, Ceyrac, Clavel, Collas, Cortois, Coyle, Van Dam, Delhoménie, Etty, Eulen, Forgas, Gomez Martinez, 
Green, Hancock, Houthuys, Jakobsen, Kaaris, Kenna, Laka Martin, Liverani, Moreland, Orsi, Pardon, 
Pearson, Perrin-Pelletier, Poeton, Proumens, Roseingrave, Schade-Poulsen, Schmitz, Schnieders, Schnitker, 
Smith A., Speirs, Staedelin, Straufê, Telles, Tukker, Vallejo Calderón, Vanden Broucke, Velasco Mancebo, 
Yverneau. 
De volgende aanwezige c.q. vertegenwoordigde leden hebben tegen het advies gestemd: 
De dames en heren: Berger, Boisserée, Bos, Kelly, Löw, Lustenhouwer, Margot, Marvier, Muller, Petersen, 
Rea. 
Het volgende aanwezige c.q. vertegenwoordigde lid heeft zich van stemming onthouden: 
De heer: Mayayo Bello.