VERSLAG VAN DE COMMISSIE AAN DE RAAD over de uitvoering van Verordening (EEG) nr. 2186/93 van de Raad van 22 juli 1993 betreffende de communautaire coördinatie van de inrichting van ondernemingsregisters voor statistische doeleinden

INHOUDSTAFEL

Samenvatting

1. INLEIDING

1.1. Doel en structuur van het verslag

1.2. Achtergrond van de verordening

1.1.1 De behoefte aan goede nationale ondernemingsregisters

1.1.2 De behoefte aan harmonisatie van de ondernemingsregisters

2. DE UITVOERING VAN DE VERORDENING: 1993-1998

2.1. Afwijkingen

2.1.1. De Duitse afwijking

2.1.2. De verzoeken van België en het Verenigd Koninkrijk

2.2. Maatregelen ter vergemakkelijking van de uitvoering

2.2.1. Financiële steun aan de lidstaten van de Europese Unie

2.2.2. Aanbevelingen ten aanzien van de methoden

2.2.3. Opleiding

2.3. Evaluatie van de uitvoering van de verordening

2.3.1. Enquêtes inzake ondernemingsregisters

2.3.2. Waarnemingsgebied van ondernemingsregisters

2.3.3. Geregistreerde eenheden

2.3.4. Geregistreerde variabelen

2.4. Gebruik van de ondernemingsregisters

2.4.1. Resultaten van de enquête van 1996

2.4.2. Vooruitzichten

2.5. Ondernemingsregisters buiten de Europese Unie

2.5.1. De landen van de Europese Economische Ruimte

2.5.2. Landen in Midden-Europa

2.5.3. Coördinatie met de Economische Commissie voor Europa van de VN (VN/ECE)

2.6. Conclusies: prestaties en nieuwe werkzaamheden

3. UITVOERING VAN DE RICHTLIJN: VERDERGAANDE VERBETERING

VAN DE KWALITEIT

3.1. De behoefte aan en de beginselen van een kwaliteitsbeleid

3.2. Kwaliteitsvereisten

3.2.1. Waarnemingsgebied van het ondernemingsregister

3.2.2. Afbakening van statistische eenheden

3.2.3. Voor de eenheden geregistreerde variabelen

3.3. Uitvoering van het kwaliteitsbeleid

3.4. Andere elementen van het kwaliteitsbeleid en de behoefte

aan methodologische ondersteuning

4. PERSPECTIEVEN IN VERBAND MET DE VERORDENING:

DE TOEKOMST VAN DE ONDERNEMINGSREGISTERS

4.1. De rol van ondernemingsregisters in het Europees systeem

van bedrijfsstatistieken

4.1.1. Huidige situatie

4.1.2. Nog niet opgeloste problemen

4.1.3. Toekomstige ontwikkeling

4.2. Gebruik van administratieve bronnen

4.2.1. Administratieve bronnen voor ondernemingsregisters

4.2.2. Satellietregisters

4.3. Ondernemingsgroepen en globalisering

4.4. Handboek aanbevelingen

4.5. Conclusie: werkprogramma voor de toekomst

5. CONCLUSIE

AFKORTINGEN

REFERENTIES

BIJLAGE 1

Overzicht van de gegevens per land

Tabel 1: Geregistreerde eenheden naar soort statistische eenheid

Tabel 2: Waarnemingsgebied naar sectie van de NACE Rev.1

en naar soort statistische eenheid

Tabel 3: Geregistreerde variabelen naar statistische eenheid

Tabel 4: Bronnen voor ondernemingsregisters naar soort statistische eenheid

BIJLAGE 2

Overzicht van de financiële steun aan de lidstaten, 1993-1997

VERSLAG VAN DE COMMISSIE AAN DE RAAD

over de uitvoering van Verordening (EEG) nr. 2186/93 van de Raad van 22 juli 1993 betreffende de communautaire coördinatie van de inrichting van ondernemingsregisters voor statistische doeleinden

SAMENVATTING

Ingevolge de verordening betreffende ondernemingsregisters (OR's) [1] voor statistische doeleinden, die in 1993 werd goedgekeurd, moeten de lidstaten OR's inrichten waarin behalve de ondernemingen die een economische activiteit uitoefenen die een bijdrage vormt voor het bruto binnenlands product, ook de juridische eenheden die voor hen verantwoordelijk zijn en de lokale eenheden die van hen afhankelijk zijn, moeten worden opgenomen (afgezien van een aantal in de verordening genoemde uitzonderingen). De verordening bevat een lijst van de verplichte en facultatieve kenmerken voor de drie soorten eenheden en bevat daarnaast bijzonderheden over de bijwerking van OR's, de toegang tot de informatie voor de Commissie en de procedures.

[1] Zie voor een overzicht van de afkortingen blz. Error! Reference source not found.37.

Dit verslag geeft informatie over de rol van OR's in het Europees systeem van bedrijfsstatistieken en de redenen voor het bestaan van de verordening. Daarnaast wordt een uiteenzetting gegeven over de uitvoering van de verordening en over de vorderingen die zijn gemaakt. Uit het verslag blijkt evenwel ook dat de uitvoering nog niet is afgesloten. Er wordt gesproken over de toekomst van de OR's in het Europees systeem van bedrijfsstatistieken, alsmede over hun rol bij de productie van statistieken over zeer actuele onderwerpen zoals de globalisering.

De ervaringen die met de uitvoering van de OR-verordening zijn opgedaan, waren in het algemeen positief en bij de harmonisatie en verbetering van de zeer uiteenlopende OR's van vóór de verordening is enorme vooruitgang geboekt. Het waarnemings-gebied is sterk uitgebreid, in meer dan de helft van de lidstaten ook tot de niet-verplichte secties van de NACE Rev.1. Gezien de mogelijke voordelen van een efficiënt gebruik van OR's van hoge kwalitatief kan de kosten/batenverhouding voor OR's zeer goed zijn. Ze kunnen nu worden beschouwd als een efficiënt middel om de belasting van het bedrijfsleven, en met name het MKB, in verband met enquêtes te verlagen.

Ook al zijn de resultaten vrij goed, toch zijn er twee belangrijke gebieden waarop nog veel werk moet worden verzet: de harmonisatie van de statistische eenheden en de kwaliteit van de OR's. Hoewel er al aanzienlijke verbeteringen werden bereikt, hebben de uiteenlopende afbakeningen tussen ondernemingen in de lidstaten geweldige gevolgen voor de vergelijkbaarheid van de ondernemingsstatistieken. Weliswaar is het waarnemingsgebied sterk verbeterd is en kan dit in het algemeen als goed worden aangemerkt, maar er zijn nog steeds enkele NACE Rev.1-secties, met name in de dienstensector, die in ontoereikende mate worden bestreken, bijvoorbeeld waar het gaat om kleine ondernemingen, instellingen zonder winstoogmerk en overheidsinstellingen.

Het is een grote uitdaging voor de toekomst de OR's te ontwikkelen tot een instrument voor globaliseringsstatistieken. Dit betekent dat de naam en het adres van een niet-ingezeten juridische eenheid die de controle over een juridische eenheid uitoefent, in de OR's moeten worden opgenomen, evenals informatie over ondernemings-groepen. In de nabije toekomst zullen de benodigde studies worden verricht en zullen er methoden worden ontwikkeld.

Op korte of middellange termijn is wijziging van de OR-verordening niet nodig, noch wat het verplichte, noch wat het facultatieve gedeelte betreft. Op lange termijn kunnen de huidige initiatieven, met name wat de ondernemingsgroepen en de globalisering betreft, tot gevolg hebben dat er behoefte ontstaat aan een wijziging van de verordening. In dat verband moet de rol van de facultatieve variabelen opnieuw in ogenschouw worden genomen. Om te kunnen beginnen met de tweede fase van de ontwikkeling van OR's moet de uitvoeringsfase van de OR-verordening snel worden afgesloten. In de OR's van bepaalde lidstaten wordt sommige verplichte informatie nog niet geregistreerd en deze lidstaten zal worden gevraagd een gedetailleerd programma en een tijdschema voor de opneming ervan in te dienen.

1. INLEIDING

1.1. Doel en structuur van het verslag

Op 22 juli 1993 werd Verordening (EEG) nr. 2186/93 van de Raad betreffende de communautaire coördinatie van de inrichting van ondernemingsregisters voor statistische doeleinden goedgekeurd. De verordening verplicht de lidstaten tot de inrichting voor statistische doeleinden van een of meer geharmoniseerde registers, waarin zij niet alleen alle ondernemingen moeten opnemen die een economische activiteit uitoefenen die een bijdrage vormt voor het bruto binnenlands product tegen marktprijzen, maar ook de juridische eenheden die voor hen verantwoordelijk zijn en de lokale eenheden die van hen afhankelijk zijn. Voor enkele activiteiten wordt een uitzondering gemaakt, namelijk voor die welke behoren tot de secties A, B en L (landbouw, visserij en overheid) van de statistische nomenclatuur van de economische activiteiten in de Europese Gemeenschap, de NACE Rev.1, waarvan registratie facultatief is, en, onder bepaalde voorwaarden, voor huishoudens. Bepaald werd dat ondernemingen vóór 1 januari 1996 in het OR moesten worden opgenomen en juridische en lokale eenheden vóór 1 januari 1997. Ook bevat de verordening een lijst van de kenmerken die voor elk van de drie soorten eenheden moeten worden geregistreerd, alsmede enkele waarvoor registratie facultatief is. Verder bevat de verordening regels voor de bijwerking van het OR, de toegang van de Commissie tot de informatie, de toegang van de nationale bureaus voor de statistiek (NBS) tot de administratieve of juridische registers en een aantal procedures, onder meer voor afwijkingen. Voor de definitie van de termen "onderneming", "juridische eenheid" en "lokale eenheid" verwijst de verordening naar Verordening (EEG) nr. 696/93 van de Raad van 15 maart 1993 inzake de statistische eenheden voor waarneming en analyse van het productiestelsel in de Gemeenschap.

Dit verslag wordt opgesteld ingevolge artikel 10 van de verordening, dat luidt:

Binnen vier jaar na aanneming van deze verordening dient de Commissie bij de Raad een verslag in over de toepassing van de verordening, eventueel vergezeld van passende voorstellen waarin rekening wordt gehouden met de opgedane ervaring.

Dit verslag is als volgt ingedeeld. De rest van dit hoofdstuk wordt gewijd aan enige achtergrondinformatie over de voorgeschiedenis van de verordening, de rol van de OR's in het Europees systeem van bedrijfsstatistieken en de belangrijkste redenen voor het bestaan van een verordening. (Tenzij anders vermeld, wordt met OR's steeds bedoeld ondernemingsregisters voor statistische doeleinden.) In het volgende hoofdstuk wordt uitvoerig stilgestaan bij de uitvoering van de verordening in de EER, terwijl ook informatie wordt gegeven over ontwikkelingen in de landen in Midden-Europa (LME). Er wordt een beeld gegeven van de vorderingen die de lidstaten bij de invoering van de OR's hebben gemaakt, maar er wordt ook op gewezen dat de kwaliteit en de harmonisatie van de OR's in de toekomst nog moeten worden verbeterd. In hoofdstuk drie wordt uiteengezet hoe dit moet gebeuren. In hoofdstuk vier wordt de blik verruimd en wordt gekeken naar de toekomst van de OR's in het Europees systeem van bedrijfsstatistieken, dat zich nog steeds in een opbouwfase bevindt. Ook wordt aandacht besteed aan de rol van de OR's bij de productie van statistieken over zeer actuele onderwerpen zoals de globalisering. In het laatste hoofdstuk worden conclusies getrokken.

1.2. Achtergrond van de verordening

1.2.1 De behoefte aan goede nationale ondernemingsregisters

OR's bestaan uit een lijst van ondernemingen, met informatie om ze te identificeren, zoals adressen, en variabelen, zoals de grootteklasse en de belangrijkste economische activiteit. Ze spelen in ieder geavanceerd nationaal systeem van bedrijfsstatistieken een belangrijke rol:

· De geregistreerde ondernemingen worden gebruikt voor enquêtes, ook steekproefenquêtes, bij de ondernemingen.

· Dankzij de OR's is het mogelijk te zorgen voor coördinatie van de enquêtes bij de ondernemingen, zodat er geen sprake is van overbodige overlappingen of van hiaten.

· Dankzij de coördinatie is een efficiënte opzet van de enquêtes mogelijk.

· Dankzij de OR's is het gemakkelijker de resultaten van verschillende enquêtes bij de ondernemingen te koppelen.

· De OR's maken het mogelijk de totale belasting van individuele ondernemingen in verband met enquêtes in de gaten te houden en te verminderen.

· Mogelijk kunnen de OR's worden gekoppeld aan registers van andere instanties, waardoor een efficiënt gebruik van aldaar geregistreerde informatie mogelijk is.

· De OR's kunnen worden gebruikt als een rechtstreekse bron van informatie over het gehele bedrijfsleven in een land, en over de kenmerken en de ontwikkeling van het bedrijfsleven in de tijd.

OR's worden dan ook beschouwd als een infrastructureel instrument voor bedrijfs-statistieken, die veel waar voor hun geld bieden.

1.2.2 De behoefte aan harmonisatie van de ondernemingsregisters

Omdat OR's belangrijk zijn voor de nationale statistische systemen en er behoefte ontstond aan een goed Europees statistisch systeem met geharmoniseerde gegevens over de lidstaten, die zijn gebaseerd op gemeenschappelijke begrippen, definities en classificaties, kwam in de jaren 80 de vraag op of de OR's van de lidstaten moesten worden geharmoniseerd. Besloten werd om alvorens een antwoord op die vraag te geven, de OR's van de NBS te inventariseren. Dit gebeurde in 1988/1989.

Twee feiten sprongen hierbij in het oog:

- In een aantal lidstaten waren de kwaliteit en de dekking van de OR's niet toereikend om te dienen als grondslag voor de beoogde Europese bedrijfsstatistieken.

- De in de OR's van de lidstaten gebruikte definities waren veel te heterogeen om de basis te vormen voor vergelijkbare bedrijfsstatistieken. Met name waren er verschillen tussen de geregistreerde statistische eenheden.

Ook leidde de inventarisatie tot twee conclusies:

- Er bestond behoefte aan een verordening betreffende de opstelling van een aantal gemeenschappelijke definities van statistische eenheden.

- Het was nodig de lidstaten te helpen bij de opbouw van de noodzakelijke infrastructuur voor de registratie van de belangrijkste eenheden met een voldoende dekkingsgraad en met een aantal gestandaardiseerde variabelen. Ook in dit geval werd als middel voor een verordening gekozen.

Naar aanleiding hiervan werden de verordening inzake de statistische eenheden en de OR-verordening uitgewerkt en goedgekeurd. Voor de verordeningen pleitte ook dat een nieuw systeem voor de verzameling van statistische gegevens over de handel in goederen en diensten tussen de lidstaten werd opgezet (Intrastat) en dat dit systeem baat zou kunnen hebben bij verbeterde en geharmoniseerde OR's. Verder was men het erover eens dat het gebruik van dergelijke OR's de belasting van het bedrijfsleven in verband met enquêtes zou verminderen.

Aangezien de ontwikkeling van OR's niet in alle lidstaten even ver was voortgeschreden, werd het haalbaar noch wenselijk geacht de lidstaten te verplichten op korte termijn OR's bij te houden met alle statistische eenheden die in het Europees systeem van bedrijfsstatistieken worden gebruikt of zullen worden gebruikt. Daarentegen werd besloten omvangrijke geharmoniseerde OR's te ontwikkelen in twee fases, waarvan de eerste in de onderhavige richtlijn werd behandeld. De verordening noemt dan ook slechts twee statistische eenheden (de onderneming en de lokale eenheid), alsmede een eenheid waaraan de statistische eenheden zijn gerelateerd (de juridische eenheid) [2]. Andere statistische eenheden in het Europees statistisch systeem, zoals de eenheid van economische activiteit, de eenheid van economische activiteit op lokaal niveau en de institutionele eenheid, vallen buiten het bestek van de richtlijn. De precieze inhoud en het tijdschema voor de tweede fase van de ontwikkeling van OR's zullen op deze evaluatie worden gebaseerd; in hoofdstuk vier worden de plannen voor de toekomst uiteengezet.

[2] DE JURIDISCHE EENHEID ZELF WERD NIET ALS STATISTISCHE EENHEID BESCHOUWD OMDAT DEZE EENHEID NIET VAN LAND TOT LAND VERGELIJKBAAR IS. BOVENDIEN VOERT ZIJ SOMS SAMEN MET ANDERE AFHANKELIJKE JURIDISCHE EENHEDEN ECONOMISCHE ACTIVITEITEN UIT; IN DAT GEVAL IS HET BETER DE JURIDISCHE EENHEDEN VOOR STATISTISCHE DOELEINDEN TE COMBINEREN TOT DE ONDERNEMING, TENEINDE EEN VERTEKENING VAN DE STATISTISCHE RESULTATEN TE VERMIJDEN.

2. DE UITVOERING VAN DE VERORDENING: 1993-1998

2.1. Afwijkingen

In artikel 8 geeft de verordening de mogelijkheid van afwijkingen bij de uitvoering van de verordening, waarna in artikel 9 de procedure wordt uiteengezet. Aan Duitsland is een afwijking toegestaan [3]. Twee andere landen, België en het Verenigd Koninkrijk, dienden een verzoek om een afwijking in of vroegen advies over de vraag of zij om een afwijking zouden vragen; in beide gevallen werd een afwijking niet nodig geacht. Andere landen hebben niet om een afwijking gevraagd.

[3] In oktober 1993 vroeg Duitsland aan het Hof van Justitie van de Europese Gemeenschappen om nietigverklaring van de verordening (zaak C-426/93); het Hof heeft dit beroep verworpen in zijn arrest van 9 november 1995.

2.1.1. De Duitse afwijking

Het Duitse verzoek om een afwijking [4] betrof de uitvoeringstermijnen: er werd verzocht om een verlenging van de termijn tot 31 december 1999. De redenen hiervoor kunnen als volgt worden samengevat:

[4] Het Statistisches Bundesamt diende het verzoek in op 17 augustus 1994.

· Er was een wetswijziging nodig om toegang te krijgen tot de juridische en administratieve registers, wat tijd zou kosten.

· De inrichting van een OR met ongeveer 3 miljoen eenheden zou veel werk voor het Statistisches Bundesamt (het Duitse NBS) en voor de bureaus voor de statistiek van de deelstaten meebrengen en met een enorme inspanning op het gebied van technologie en personele middelen gepaard gaan.

· De vele benodigde enquêtes bij de bedrijfstakken kunnen het best worden gehouden voordat de desbetreffende gegevensbanken worden samengesteld.

· In de periodieke enquêtes bleef de niet-marktsector bijna volledig buiten beschouwing; de inrichting van een register voor deze sector zou veel tijd kosten.

Samen met het verzoek diende Duitsland een tijdschema in voor de uitvoering van de verordening binnen de grenzen van de aangevraagde afwijking. Na een positief advies van de Werkgroep ondernemingsregisters stemde het Comité statistisch programma (CSP) in met het tijdschema en voldeed het aan het Duitse verzoek [5].

[5] Zie voor een analyse van het verzoek om afwijking en het tijdschema voor Duitsland SPC-document 95/16/1.

2.1.2. De verzoeken van België en het Verenigd Koninkrijk

België verzocht [6] op een aantal punten om een afwijking; deze hadden betrekking op het waarnemingsgebied, de eenheden en variabelen die moeten worden geregistreerd, de vereisten inzake de bijwerking en het tijdschema voor de uitvoering. De belangrijkste punten betroffen verschillen in de definitie van de lokale eenheid als gevolg van de beschikbaarheid van administratieve gegevens en de omkering van de volgorde bij de uitvoering voor de juridische eenheid en de onderneming. De verschillen bij de definitie van de lokale eenheid zouden tijdelijk zijn en op 1 januari 1998 zijn opgelost. Tot dat tijdstip zou een benaderende waarde voor de lokale eenheid beschikbaar zijn. Omkering van de volgorde bij de uitvoering voor de juridische eenheid en de onderneming zou betekenen dat alleen in 1996 de juridische eenheid zou moeten worden gebruikt om een benaderende waarde voor de onderneming te geven.

[6] Het verzoek werd op 6 februari 1995 ingediend door het NIS.

De Werkgroep ondernemingsregisters was het er met Eurostat over eens dat in dit geval geen afwijking nodig zou zijn; het CSP stemde hiermee in, waarna de afwijkingsprocedure werd beëindigd. Bij de meeste punten ging het feitelijk om een verduidelijking van de verordening. Bovendien was men van mening dat de kwestie van de lokale eenheid en de omwisseling bij de uitvoering voor de juridische eenheid en de onderneming weinig gevolgen hadden, aangezien er geschikte oplossingen werden voorgesteld.

Het Verenigd Koninkrijk stelde Eurostat ervan in kennis dat het het waarnemingsgebied van het OR wilde beperken tot ondernemers die geregistreerd zijn voor het BTW- of het PAYE-systeem (werkgevers). In dit geval zouden de kleinste bedrijven niet worden geregistreerd en het Verenigd Koninkrijk vroeg hierover advies aan Eurostat.

De Werkgroep ondernemingsregisters merkte op dat men het eens was over de afspraak dat een onderneming ten minste één persoon halftijds in dienst moet hebben. [7] Uit een analyse van Eurostat bleek dat wanneer de BTW-drempel in het Verenigd Koninkrijk wordt gerelateerd aan het aantal gewerkte uren, alle halftijdsondernemingen zijn inbegrepen. Men was het er dan ook over eens dat het Verenigd Koninkrijk bij de huidige drempel geen afwijking nodig had.

[7] Zie afdeling 6.3 van "Ondernemingsregisters die voor statistische doeleinden kunnen worden gebruikt, deel 1", Bureau voor officiële publicaties van de Europese Gemeenschap.

2.2. Maatregelen ter vergemakkelijking van de uitvoering

2.2.1. Financiële steun aan de lidstaten van de Europese Unie

Met het oog op de verschillende ontwikkelingsfases van de OR's in de lidstaten ten tijde van de goedkeuring van de verordening en de kosten om de verordening uit te voeren, stelde de Commissie middelen beschikbaar om de lidstaten bij de uitvoering te steunen. Tussen 1993 en 1997 bedroeg de totale financiële steun 2,81 miljoen ecu (zie bijlage 2). Gedurende de eerste vier jaar werd de steun gegeven door middel van contracten waarbij de NBS zich verplichtten bepaalde specifieke activiteiten uit te voeren. In 1997 werd steun verleend in de vorm van subsidies aan activiteiten van de NBS waarover voordien overeenstemming was bereikt. Bij de meeste van deze projecten ging het om de inrichting of omvorming van OR's of om een verbetering van het waarnemingsgebied van de OR's.

Het beschikbare budget werd toegekend op basis van ontwerp-voorstellen van de lidstaten. Dat niet alle lidstaten voorstellen indienden toen de mogelijkheid werd geboden, heeft uiteraard te maken met de verschillende stand van zaken ten aanzien van het OR van de lidstaten en de uiteenlopende behoeften. De middelen waren niet toereikend voor de financiering of subsidiëring van alle in aanmerking komende voorstellen. Voor de toekenning van de beschikbare middelen werden de volgende criteria aangehouden [8]:

[8] Uiteraard moest ook worden voldaan aan een aantal formele voorwaarden, zo moesten de kosten duidelijk betrekking hebben op het project.

· de behoeften, waarvoor werd gekeken naar het verschil tussen de feitelijke situatie van het OR en de situatie zoals die door de verordening werd vereist;

· de inspanningen die de lidstaat zelf verrichtte in verband met deze behoeften;

· de mate waarin het ontwerp-voorstel een bijdrage leverde aan de behoeften op het gebied van:

- dekking van het verplichte toepassingsgebied van de verordening,

- registratie van de drie soorten eenheden (onderneming, lokale eenheid en juridische eenheid),

- registratie van de kenmerken die door de verordening verplicht werden gesteld,

- kwaliteitsverbeteringen;

· de kosteneffectiviteit van het voorgestelde project;

· de verdeling van de middelen over de landen in verhouding tot hun relatieve welvaart en de omvang van de bedrijvenpopulatie in het land.

2.2.2. Aanbevelingen ten aanzien van de methoden

Vanaf het begin was duidelijk dat uitvoering van de verordening wat de statistische methoden betreft om twee redenen niet eenvoudig zou zijn. Om te beginnen kunnen de OR-verordening en, wat nog belangrijker is, de verordening inzake de statistische eenheden, waarnaar de OR-verordening voor de definitie van de te registreren eenheden verwijst, niet worden toegepast zonder een interpretatie van de begrippen, definities en regels van deze verordeningen, terwijl uit de discussies van de deskundigen in verband met de opstelling van beide verordeningen bleek dat een dergelijke interpretatie veel inspanningen zou vergen. Als gevolg van de verschillende ontwikkelingsfase van de OR's in de lidstaten hadden sommige landen met weinig of geen ervaring op het gebied van OR's bovendien methodologische richtsnoeren nodig om hun OR's op te bouwen en verder te ontwikkelen.

Deze twee redenen waren op zich al voldoende om een begin te maken met de ontwikkeling van aanbevelingen ten aanzien van de methoden, maar er was een nog dwingender reden: het werd steeds duidelijker dat internationale vergelijkbaarheid van bedrijfsstatistieken niet mogelijk is wanneer in de OR's van de lidstaten verschillende definities van statistische eenheden, en met name van de onderneming, worden toegepast. (Zie ook punt 3.2. over de kwaliteitsvereisten.)

Daarom is de afleiding van ondernemingen uit de juridische eenheden een van belangrijkste onderwerpen van de aanbevelingen die tot dusverre zijn ontwikkeld. Andere onderwerpen zijn:

· doelstellingen van de OR's;

· beginselen van het onderhoud;

· operationele regels voor de lokale eenheid;

· definitie van een aantal kenmerken;

· enige beginselen voor de toegang tot registers;

· enige richtsnoeren ten aanzien van de kwaliteit.

Deze aanbevelingen werden in 1996 gepubliceerd. Andere zijn in voorbereiding. Er bestaan nu ontwerp-aanbevelingen over de behandeling van wijzigingen in de OR's en over speciale operationele regels voor de behandeling van grote, complexe ondernemingen.

Vooral dankzij de aanbevelingen ten aanzien van de methoden was het mogelijk de verordening zover uit te voeren als in de volgende afdeling wordt beschreven. In die zin zijn aanzienlijke vorderingen gemaakt. Er zijn evenwel nog meer en nog gedetailleerdere aanbevelingen nodig. Dit is een van de belemmeringen voor de afsluiting van de uitvoering van de verordening. Onder punt 4.4. worden plannen voor verdere toevoegingen aan de aanbevelingen beschreven.

2.2.3. Opleiding

Vanaf het begin was duidelijk dat er behoefte bestond aan opleidingen op het gebied van OR's. Daarom werden cursussen georganiseerd door de TES (Training of European Statisticians), een instelling die samenwerkt met Eurostat en de NBS van de lidstaten. De cursussen werden gegeven door personeel van het Noorse en Deense NBS in nauwe samenwerking met Eurostat.

Naast deze cursussen ontwikkelde het Noorse NBS voor Eurostat software om te laten zien hoe OR's moeten worden beheerd. De software toont hoe juridische eenheden, d.w.z. de input in het OR uit administratieve bronnen zoals de BTW-registers en de registers van de wettelijke sociale-verzekeringsinstellingen, worden verwerkt tot OR-output in de vorm van statistische eenheden, d.w.z. ondernemingen en lokale eenheden. Deze software wordt nu gebruikt bij de TES-cursussen; gekeken wordt of er ook andere toepassingsmogelijkheden zijn.

De theorie van de statistische eenheden kan het best worden aangetoond aan de hand van een aantal praktijkgevallen. Daarom heeft Eurostat een aantal voorbeelden uitgewerkt waarin wordt aangetoond hoe de verhouding is tussen ondernemingen en lokale eenheden enerzijds en juridische eenheden anderzijds. Deze voorbeelden worden voor opleidingsdoeleinden gebruikt - ze kunnen met de opleidingssoftware worden behandeld -, maar ze zijn ook belangrijk als aanvulling op de aanbevelingen in verband met de methoden, omdat ze een prima interpretatie van de definities van de statistische eenheden geven en daaraan bestond veel behoefte.

2.3. Evaluatie van de uitvoering van de verordening

2.3.1. Enquêtes inzake ondernemingsregisters

Na de goedkeuring van de verordening besloot Eurostat in overleg met de Werkgroep ondernemingsregisters tot jaarlijkse enquêtes naar de stand van zaken bij de uitvoering van de verordening in de lidstaten en in Noorwegen. Er zijn nu vier enquêtes geweest, waarvan de eerste betrekking had op de stand van zaken op 1 januari 1995, de tweede op 1 januari 1996, de derde op 1 januari 1997 en de laatste op 1 januari 1998. De vragenlijst voor de eerste enquête werd voor de volgende enquêtes steeds aangepast om rekening te houden met de bij de voorgaande enquête(s) opgedane ervaringen en om vragen weg te laten of toe te voegen die niet elk jaar behoeven te worden gesteld. Bij de derde en de vierde vragenlijst ging het om elektronische vragenlijsten. Al deze vragenlijsten gingen over:

· de stand van zaken wat de nationale wetgeving over OR's en de toegang tot administratieve bronnen in de lidstaten betreft;

· de bronnen die voor de bijwerking van de OR's worden gebruikt;

· de aard van de geregistreerde eenheden, met name de juridische eenheid, de onderneming en de lokale eenheid;

· het aantal geregistreerde eenheden;

· de dekking volgens de NACE Rev.1;

· de registratie van kenmerken;

· geplande veranderingen.

Sommige vragen werden slechts een- of tweemaal gesteld:

· te geringe dekking van het OR (schatting van ontbrekende eenheden);

· te ruime dekking van het OR (schatting van niet-actieve eenheden die ten onrechte als actief zijn geregistreerd en van eenheden die per ongeluk meer dan eens zijn geregistreerd);

· het gebruik dat van het OR wordt gemaakt;

· de middelen die worden gebruikt (met inbegrip van die voor de uitvoering van de NACE Rev.1).

De respons op deze vragenlijsten was hoog. Op twee na alle landen beantwoordden de vragenlijst in 1995 en in 1996, 1997 en 1998 deden ze dit allemaal. Wel was er sprake van een aanzienlijke partiële non-respons, met name ten aanzien van kwantitatieve gegevens en van informatie over de kwaliteit van de geregistreerde gegevens. De resultaten van de enquêtes zijn de belangrijkste informatiebron voor de volgende punten; tenzij anders aangegeven zijn de resultaten van de laatste enquête gebruikt voor de beschrijving van de huidige stand van zaken. De belangrijkste enquêteresultaten zelf zijn samengevat in bijlage 1.

2.3.2. Waarnemingsgebied van ondernemingsregisters

Volgens de verordening moet het waarnemingsgebied alle secties van de NACE Rev.1 omvatten behalve: landbouw, jacht en bosbouw; visserij; openbaar bestuur en defensie en verplichte sociale verzekeringen.

Thans is de situatie met betrekking tot het waarnemingsgebied als volgt. [9] De OR's van alle lidstaten omvatten de gebieden die van oudsher door de bedrijfsstatistiek worden bestreken: winning van delfstoffen; industrie; productie en distributie van elektriciteit, gas en water; bouwnijverheid; groothandel en detailhandel; hotels en restaurants. Bij de dienstensecties van de NACE Rev.1 is de situatie wat minder volledig. Bijna alle landen bestrijken: vervoer, opslag en communicatie; financiële intermediairs; en exploitatie van en handel in onroerend goed, verhuur en zakelijke dienstverlening. Ook bestrijken bijna alle landen de volgende activiteiten: onderwijs; gezondheidszorg en maatschappelijke dienstverlening; overige gemeenschapsvoorzieningen en sociaal-culturele en persoonlijke diensten. Het komt echter vaak voor dat landen wel al deze secties bestrijken, maar niet alle klassen waaruit de secties bestaan. Tenslotte is de dekking gering voor de secties: particuliere huishoudens met werknemers; en extraterritoriale organisaties en lichamen, dit als gevolg van het ontbreken van methodologische richtsnoeren en goede bronnen.

[9] Het gaat hier om het waarnemingsgebied voor ondernemingen.

De goede dekking van de gebieden van de traditionele bedrijfsstatistieken en de ietwat mindere dekking van de diensten in het algemeen en van de activiteiten van instellingen zonder winstoogmerk in het bijzonder houdt verband met twee factoren. Om te beginnen lag de prioriteit bij de ontwikkeling van OR's uiteraard bij de gebieden waarvoor al statistieken bestonden. De ontwikkeling van OR's houdt nauw verband met hun gebruik. Terwijl bedrijfsstatistieken voor de nijverheid en de handel in Europa al een lange voorgeschiedenis hebben, is er pas sinds kort aandacht voor dienstenstatistieken. In dit verband is de onlangs goedgekeurde verordening over structurele bedrijfsstatistieken zeer belangrijk. De dekking van de dienstensecties in de OR's zal zeker verbeteren naarmate de uitvoering van deze verordening vordert.

De tweede factor die aanleiding geeft tot vertraging bij de OR-dekking van bepaalde dienstensecties van de NACE Rev.1, is de behoefte aan methodologische richtsnoeren. Voor instellingen zonder winstoogmerk is de definitie en afbakening van de onderneming problematisch; de meeste NBS hebben niet veel ervaring terzake, tenminste niet in verband met OR's. Voor Eurostat heeft de ontwikkeling van aanbevelingen op dit gebied een hoge prioriteit (zie ook onder punt 4.2.). Tot dusverre was de ontwikkeling van aanbevelingen noodzakelijkerwijs vooral gericht op gebieden waarvoor al Europese statistieken bestonden.

De oorzaak voor de slechte dekking van particuliere huishoudens met werknemers en van extraterritoriale organisaties en lichamen kan ook op de methoden terug te voeren zijn. Sommige landen hebben in deze NACE Rev.1-secties geen ondernemingen wegens hun definitie van de onderneming: zij zien de afwezigheid van ondernemingen in deze secties als een implicatie van hun definitie van de onderneming. Dit onderwerp moet nog nader worden onderzocht.

Tenslotte zij opgemerkt dat de dekking van kleine eenheden in sommige landen ontoereikend is. Dit heeft ten dele te maken met de beschikbaarheid en het gebruik van administratieve registers voor statistische doeleinden. Weliswaar verlangt artikel 7 van de verordening de toegang tot administratieve en juridische registers, maar het gebruik daarvan kan worden verbeterd. Dit komt in punt 4.2. verder aan de orde. Verbetering van de dekking van kleine eenheden is een belangrijk aspect van het kwaliteitsbeleid, dat in hoofdstuk drie wordt besproken.

2.3.3. Geregistreerde eenheden

Verreweg de meeste lidstaten geven aan dat zij de vereiste eenheden registreren, zoals blijkt uit de eerste tabel in bijlage 1. Alle landen registreren de onderneming en de juridische eenheid (in Ierland worden administratieve eenheden als juridische eenheid opgegeven). De lokale eenheid wordt door alle landen op een na geregistreerd en ook in dat land is het de bedoeling de lokale eenheid binnenkort aan het OR toe te voegen (zie ook onder punt 3.3.). De conclusie lijkt gewettigd dat er sinds de opstelling van de verordening sprake is geweest van een aanzienlijke convergentie in de registratie van statistische eenheden. Uit een overzicht voor 1989 kwam veel meer heterogeniteit tussen de twaalf lidstaten van die tijd naar voren.

Ondanks de vorderingen zijn de in de OR's geregistreerde eenheden nog lang niet geharmoniseerd. Zeven landen melden dat ze de onderneming en de juridische eenheid registreren zonder dat ze in de praktijk een onderscheid tussen beide soorten eenheden maken, behalve in hun kenmerken. Dit betekent dat terwijl de verordening inzake de statistische eenheden de onderneming definieert als bestaande uit een of meer juridische eenheden, deze landen in hun OR geen onderneming hebben die uit meer dan een juridische eenheid bestaat. En de landen die in hun OR's wel een onderscheid maken tussen de onderneming en de juridische eenheid, hebben de neiging de definitie van de onderneming in de praktijk op verschillende manieren toe te passen.

Het belang van het gebrek aan harmonisatie van de eenheden mag niet worden onderschat. Of in een speciaal geval juridische eenheden tot een onderneming worden gecombineerd dan wel als gescheiden ondernemingen worden behandeld, heeft gevolgen voor:

· het aantal gemeten ondernemingen;

· de omvang van de ondernemingen, die ook van invloed is op hun selectie voor enquêtes;

· de classificatie van ondernemingen bij hun hoofdactiviteit, wat ook gevolgen heeft voor hun selectie voor enquêtes;

· de meting van variabelen (geconsolideerde effecten);

· de toerekening van variabelen aan categorieën van de NACE Rev.1;

· economische verhoudingscijfers in verband met deze gegevens, zoals de omzet per werknemer;

· de ontwikkeling van bovengenoemde gegevens in de tijd.

Onlangs is een studie verricht om de gevolgen van verschillen in de toepassing van de definitie van de onderneming in de OR's te meten. Deze studie [10], waarbij drie lidstaten waren betrokken, laat zien dat de gevolgen voor statistische variabelen als de omzet en het aantal werknemers inderdaad zeer groot zijn. Hoewel er uitgebreidere studies nodig zijn om de gevolgen van uiteenlopende praktijken nauwkeuriger te kwantificeren, is nu al duidelijk dat de internationale vergelijkbaarheid van de bedrijfsstatistieken hiervan ernstige schade ondervindt.

[10] The impact of diverging interpretations of the enterprise concept on statistical data, a comparison of enterprise profiling practices in Denmark, the Netherlands and the United Kingdom. Studie van het CBS ten behoeve van Eurostat, mei 1998.

De verschillen tussen de landen op het punt van de geregistreerde eenheden hebben allerlei oorzaken. Ze zijn het gevolg van uiteenlopende statistische tradities, die niet snel kunnen worden geharmoniseerd. Wanneer in een land gewoonlijk geen onderscheid werd gemaakt tussen de juridische eenheid en de onderneming, moeten de methoden hiervoor nog worden ontwikkeld. Het handboek met de aanbevelingen voor OR's en andere beschikbare documenten op het gebied van de methoden zijn nuttig, maar geven niet de praktische regels die de NBS nodig hebben. Deze regels zullen immers van land tot land verschillen omdat dit ook geldt voor de beschikbare administratieve bronnen. En op sommige gebieden is er behoefte aan nadere Europese richtsnoeren.

Tenslotte is het interessant op te merken dat sommige landen meer soorten eenheden registreren dan voor de OR-verordening noodzakelijk is; zij registreren ook andere in de verordening inzake de statistische eenheden gedefinieerde statistische eenheden. De ondernemingsgroep wordt geregistreerd in de OR's van bijna de helft van de lidstaten en de economische eenheid van activiteit op lokaal niveau door drie lidstaten. Geen enkel land geeft aan de eenheid van economische activiteit zelf te registreren.

2.3.4. Geregistreerde variabelen

Bijlage II van de OR-verordening noemt de variabelen die voor de juridische eenheid, de onderneming en de lokale eenheid moeten worden geregistreerd. Een aantal ervan is facultatief. Voor elk van de drie eenheden wordt de stand van zaken ten aanzien van de belangrijkste variabelen besproken; uiteraard blijft dit beperkt tot de landen waar de betrokken eenheid ook werkelijk wordt geregistreerd.

Juridische eenheid

De juridische eenheid is een inputeenheid voor het OR, niet een statistische eenheid. In de statistiek wordt gekeken naar ondernemingen of andere statistische eenheden en niet naar juridische eenheden als zodanig. Daarom worden voor de juridische eenheid alleen administratieve kenmerken geregistreerd en niet de economische activiteit of de grootteklasse [11].

[11] De meeste ondernemingen zijn ook juridische eenheden; in dat geval kan het NBS de gegevens voor de twee eenheden op hetzelfde record in het OR laten.

De registratie van de rechtsvorm en de datum van oprichting voor rechtspersonen is goed; voor de rechtsvorm gebruiken de landen hun eigen classificatie. In de meeste OR's ontbreekt de datum waarop de juridische eenheid ophield de juridische ondersteuning van een onderneming te zijn. Of het bij een rechtspersoon om een "openbaar bedrijf" gaat, wordt in niet meer dan ongeveer de helft van de lidstaten geregistreerd. Omdat deze variabele nodig is voor verplichte EU-statistieken (structurele bedrijfsstatistieken), moet de situatie evenwel snel verbeteren. Ook de koppeling met het register van de deelnemers aan het intracommunautaire goederenverkeer (Intrastat) wordt door niet meer dan een kleine meerderheid van de lidstaten geregistreerd.

Twee facultatieve kenmerken over de controle over een juridische eenheid worden door slechts een paar landen geregistreerd: de naam en het adres van een eventuele niet-ingezeten juridische eenheid die de juridische eenheid controleert en het identificatienummer in het OR van de juridische eenheid die de juridische eenheid controleert. In de toekomst kunnen deze variabelen belangrijk worden; dit wordt verder uiteengezet in punt 4.4.

Onderneming

De twee belangrijkste OR-variabelen voor de onderneming, die door alle lidstaten worden geregistreerd, zijn de code voor de economische activiteit en de omvang of de grootteklasse op basis van het aantal werkzame personen. Voor beide kenmerken worden geharmoniseerde classificaties gebruikt: voor het eerste de NACE Rev.1 (viercijferniveau) en voor het tweede een classificatie die in de verordening wordt gespecificeerd. Voor de meting van de grootteklasse gaan sommige lidstaten, die niet beschikken over goede administratieve bronnen voor deze variabele, echter uit van het aantal werknemers en niet van het aantal werkzame personen. Onder bepaalde omstandigheden moeten ook nevenactiviteiten worden geregistreerd; dit betreft uitsluitend ondernemingen die bij een enquête zijn betrokken. De meeste landen doen dit.

De aanvangsdatum van de activiteiten van de onderneming wordt in bijna alle landen geregistreerd en de datum waarop de activiteiten zijn beëindigd door een grote meerderheid. Bijna alle landen registreren het nettobedrag van de omzet die het resultaat is van de verkoop van goederen en diensten (bij een omzet van meer dan 2 miljoen ecu). Slechts twee lidstaten registreren de facultatieve variabele betreffende de netto-activa.

Lokale eenheid

De code voor de economische activiteit van een lokale eenheid wordt door alle lidstaten geregistreerd en de grootteklasse door alle landen op twee na. De meeste landen gaan voor de meting van de grootteklasse uit van het aantal werkzame personen, zoals in de verordening wordt gespecificeerd, maar een aantal landen doet dit niet omdat ze voor deze variabele geen goede administratieve bronnen hebben. Er wordt gebruik gemaakt van dezelfde classificaties als voor de onderneming. De registratie van nevenactiviteiten is voor de lokale eenheid weliswaar facultatief, maar gebeurt toch in zes landen. Bijna alle landen registreren de aanvangsdatum voor de lokale eenheid, maar slechts ongeveer de helft van de lidstaten registreren ook de datum waarop de activiteiten zijn beëindigd, wat minder is dan voor de onderneming. Alle landen registreren de code voor de geografische ligging en de meeste de variabele waarmee wordt aangegeven of de uitgeoefende activiteit een hulpactiviteit is van de onderneming waarvan zij afhankelijk is.

2.4. Gebruik van de ondernemingsregisters

2.4.1. Resultaten van de enquête van 1996

In 1996 bevatte de enquête over de uitvoering van de verordening ook een vraag over het gebruik van ondernemingsregisters. De bedoeling was uit te vinden in welke mate de OR's worden gebruikt voor statistieken van de bedrijvendemografie [12], voor andere economische statistieken en voor de coördinatie van enquêtes.

[12] Onder bedrijvendemografie wordt verstaan de statistiek van het aantal ondernemingen en andere eenheden, hun spreiding naar grootteklasse en NACE Rev.1-sectie enz. Voorts gaat het om informatie over mutaties in deze aantallen, zoals het aantal nieuwe ondernemingen en hun kenmerken.

Zeven van de zestien bij de enquête betrokken landen gebruikten OR's voor de opstelling van statistieken van de bedrijvendemografie voor ondernemingen en drie voor lokale eenheden. Ook andere eenheden werden gebruikt: drie landen stelden dergelijke statistieken voor de juridische eenheid op en twee voor de eenheid van economische activiteit op lokaal niveau. Op twee na alle landen gebruikten de OR's voor andere economische statistieken, bijvoorbeeld over werkgelegenheid, omzet, kapitaaluitgaven, toegevoegde waarde, exploitatieoverschot, activa en passiva, en winst en verlies. Tien landen gebruikten voor deze variabelen de onderneming en vijf landen de lokale eenheid.

Ook andere eenheden werden gebruikt: ook in dit geval stelden drie landen de statistieken op voor de juridische eenheid en twee voor de eenheid van economische activiteit op lokaal niveau. Tien van de zestien landen gebruikten de OR's voor de coördinatie van enquêtes en als steekproefkader.

Deze resultaten moeten met de nodige voorzichtigheid worden betracht. Sommige landen beschikten op het moment van de enquête nog niet over de eenheden onderneming en lokale eenheid, zodat ze die ook niet konden gebruiken. In sommige gevallen gebruikten ze in plaats daarvan de juridische eenheid of de eenheid van economische activiteit op lokaal niveau. Toch is het opmerkelijk dat ongeveer de helft van de landen geen gebruik maakte van de lokale eenheid of een dergelijke eenheid.

2.4.2. Vooruitzichten

Bij de interpretatie van de resultaten van de enquête van 1996 moet in aanmerking worden genomen welk gebruik van de OR's moest en moet worden gemaakt. Strikt genomen zijn er op dit punt geen vereisten. De OR-verordening zelf noemt geen statistieken waarvoor de OR's moeten worden gebruikt, terwijl in andere verordeningen, zoals die betreffende de structurele bedrijfsstatistieken, waarbij de opstelling van specifieke bedrijfsstatistieken wordt vereist, niet wordt bepaald dat hiervoor OR's moeten worden gebruikt. De OR-verordening verlangt derhalve van de lidstaten dat ze over een instrument voor bedrijfsstatistieken beschikken, maar laat het feitelijk gebruik van dit instrument aan hen over. [13].

[13] Dit is ook de belangrijkste reden waarom de vraag over het gebruik niet ieder jaar wordt herhaald.

In de praktijk worden de OR's in de meeste landen waar ze beschikbaar en van voldoende kwaliteit zijn, natuurlijk op ruime schaal gebruikt. In feite kunnen de lidstaten de SBS-verordening niet uitvoeren zonder over OR's te beschikken. Men is het er in het algemeen over eens dat de OR's, ook al is er geen formele verplichting ze te gebruiken, zo nuttig zijn dat ze de kosten ruimschoots compenseren. Ook is de geringere enquêtebelasting van de ondernemingen wanneer voor de productie van bedrijfsstatistieken vooral gebruik wordt gemaakt van OR's, een belangrijke stimulans voor een gebruik op ruime schaal.

Dat het aan de lidstaten wordt overgelaten de OR's al dan niet te gebruiken is in overeenstemming met het subsidiariteitsbeginsel. De landen kunnen het best zelf beslissen of het OR in hun gegevensverzamelingssysteem past, hoe gegevens uit administratieve bronnen aan hun statistische systeem kunnen worden gekoppeld en hoe de belasting van het bedrijfsleven in verband met enquêtes kan worden verminderd. Harmonisatie van het gebruik van OR's kan evenwel van nut zijn voor het Europees systeem van bedrijfsstatistieken. Indien landen hun OR's voor alle bedrijfsstatistieken gebruiken en daarnaast ook voor de coördinatie van enquêtes en steekproefkaders, zullen de kwaliteit en de vergelijkbaarheid van de gegevens toenemen.

Tenslotte moet erop worden gewezen dat het gebruik van OR's afhankelijk is van de mate waarin zij op de vereisten van de statistieken uit de SBS-verordening zijn afgestemd. Het Europees systeem van bedrijfsstatistieken is momenteel in opbouw; de laatste jaren is een aantal belangrijke verordeningen ter zake goedgekeurd. Maar de statistische eenheden in de statistieken waarover deze verordeningen gaan, zijn niet altijd in de OR's beschikbaar. Hierdoor wordt het gebruik van OR's momenteel beperkt. Dit onderwerp wordt behandeld in hoofdstuk 4.

2.5. Ondernemingsregisters buiten de Europese Unie

2.5.1. De landen van de Europese Economische Ruimte

De OR-verordening heeft ook betrekking op de andere EER-landen, Noorwegen, IJsland en Liechtenstein. De situatie in Noorwegen lijkt erg op die in de EU en Noorwegen is ook betrokken bij de jaarlijkse enquête. De resultaten voor Noorwegen bevinden zich samen met die van de EU-landen in een bijlage van dit verslag.

In Liechtenstein werd een nieuwe OR ingericht en IJsland heeft zijn OR aan de EU-vereisten aangepast.

2.5.2. Landen in Midden-Europa

Twaalf Midden-Europese en Baltische landen, Albanië, Bulgarije, Tsjechië, Estland, Hongarije, Letland, Litouwen, de voormalige Joegoslavische Republiek Macedonië, Polen, Roemenië, Slowakije en Slovenië, nemen deel aan het PHARE-programma, dat hen helpt bij de ontwikkeling van hun OR's en bedrijfsstatistieken. Dit gebeurt vooral aan de hand van twee proefprojecten: panels van ondernemingen in 1995-1998 en de voortzetting ervan in 1998 met de demografie van het MKB. De resultaten van deze enquêtes zijn gepubliceerd, bijvoorbeeld de kenmerken van ondernemingen en de oprichting en het overleven van nieuwe ondernemingen.

De stand van zaken op OR-gebied wordt in deze twaalf landen grotendeels op dezelfde wijze als voor de EU-landen met behulp van een enquête vastgesteld. De LME verrichtten en verrichten nog steeds grote inspanningen om hun OR's op te bouwen, waarbij ze hun vroegere registers soms volledig herzien. De situatie is niet overal gelijk: in sommige landen voldoen de OR's al bij benadering aan de vereisten van de OR-verordening, terwijl er in andere landen nog veel werk valt te verzetten, met name voor de lokale eenheden.

2.5.3. Coördinatie met de Economische Commissie voor Europa van de VN (VN/ECE)

Eurostat en de VN/ECE hebben een taakverdeling betreffende de OR's afgesproken waarbij Eurostat vooral verantwoordelijk is voor de ontwikkeling van de OR-methoden en voor toezicht op de stand van zaken in de EU, de EER en de PHARE-landen. De VN/ECE houdt toezicht op de situatie in andere Europese landen, in de TACIS-landen (de voormalige Sovjetunie en Mongolië) en in de niet-Europese landen die deelnemen aan het VN/ECE-werk over OR's (VS, Canada, Japan enz.). Volgens het TACIS-programma kan de EU ook de TACIS-landen helpen. De VN/ECE en Eurostat vergaderen jaarlijks of om het andere jaar over de OR's.

Een belangrijk internationaal forum voor discussies en gedachtewisselingen zijn de jaarlijkse internationale rondetafelbijeenkomsten over de steekproefkaders voor bedrijfsenquêtes. Deze worden vooral door de OESO-landen bijgewoond. De onderwerpen die ter sprake komen, lopen uiteen van verslagen over de voortgang bij de OR-technologie tot globalisering, bedrijvendemografie, OR-standaarden enz.

2.6. Conclusies: prestaties en nieuwe werkzaamheden

Uit het overzicht van de eerste vier jaar dat de verordening wordt uitgevoerd, komt een gemengd beeld naar voren. Er is al veel bereikt: alle lidstaten beschikken over OR's met de belangrijkste economische eenheden en variabelen en een goede algemene dekking.

De terminologie is geharmoniseerd. Er zijn richtsnoeren voor de methoden ontwikkeld en er zijn opleidingen gegeven. Maar er moet ook nog veel worden gedaan. In een aantal lidstaten is er sprake van leemten in de dekking van hun OR's, worden niet alle verlangde soorten eenheden geregistreerd of ontbreken bepaalde variabelen. In andere gevallen is de kwaliteit van delen van het OR ontoereikend. Bovendien moeten de landen nog veel doen aan de harmonisatie van de afbakening van de geregistreerde statistische eenheden. Dit heeft grote gevolgen voor de vergelijkbaarheid van de bedrijfsstatistieken van de lidstaten.

Duidelijk is dat ondanks de vorderingen de uitvoering van de verordening in tweeërlei opzicht nog niet is voltooid:

· Sommige landen hebben bepaalde elementen van de verordening (waarnemingsgebied, geregistreerde eenheden en variabelen) niet toegepast.

· Wanneer de verordening al is toegepast om OR's met de vereiste inhoud in te richten, is de kwaliteit van de OR's niet altijd toereikend om te dienen als instrument voor een goede en vergelijkbare Europese bedrijfsstatistiek.

Wat het eerste punt betreft, is correctie nodig omdat de vereisten van de verordening duidelijk zijn. In concreto betekent dit:

· Iedere viercijfergroep van de NACE Rev.1 die onder de verordening valt, maar niet door het OR van een lidstaat wordt bestreken, moet onmiddellijk aan het OR worden toegevoegd. Indien dit niet mogelijk is, wordt de lidstaat gevraagd een gedetailleerd plan en een tijdschema voor de opneming ervan in te dienen. Een uitzondering wordt gemaakt voor de particuliere huishoudens met werknemers en de extraterritoriale organisaties en lichamen, omdat in dit verband enige problemen eerst op EU-niveau moeten worden opgelost.

· Indien in het OR van een lidstaat momenteel niet wordt geregistreerd welke grote ondernemingen uit meer dan een juridische eenheid bestaan, moet hier onmiddellijk verandering in komen, te beginnen met de eenvoudigste gevallen. Indien dit niet mogelijk is, zal de lidstaat worden gevraagd een gedetailleerd plan en een tijdschema voor de afbakening van grote ondernemingen in te dienen.

· Iedere niet-facultatieve variabele die in bijlage II van de verordening wordt genoemd en die niet in het OR van een lidstaat wordt geregistreerd, moet onmiddellijk aan het OR worden toegevoegd. Indien dit niet mogelijk is, zal de lidstaat worden gevraagd een gedetailleerd plan en een tijdschema voor de opneming ervan in te dienen. Ook wanneer de variabele inzake grootteklasse niet op het aantal werkzame personen is gebaseerd, moet dit onmiddellijk veranderen, of zal, wanneer dit niet mogelijk is, de lidstaat worden gevraagd een gedetailleerd plan met tijdschema in te dienen over de wijze waarop dit kan worden bereikt.

Wat het tweede punt betreft, wordt in het volgende hoofdstuk een kwaliteitsbeleid uiteengezet. Dit is gebaseerd op de hypothese dat momenteel weliswaar alle vereiste soorten informatie worden geregistreerd, maar niet altijd in voldoende mate of met een toereikende kwaliteit.

3. UITVOERING VAN DE RICHTLIJN: VERDERGAANDE VERBETERING VAN DE KWALITEIT

3.1. De behoefte aan en de beginselen van een kwaliteitsbeleid

De eerste drie jaar na de goedkeuring van de verordening waren de inspanningen van de NBS van de lidstaten gericht op de inrichting van OR's of op de aanpassing van OR's aan de vereisten van de verordening. Eurostat probeerde dit door middel van een aantal onder punt 2.2. beschreven maatregelen te vereenvoudigen en besteedde hierbij vooral aandacht aan de methoden, omdat dit als een potentieel probleemgebied voor de uitvoering van de verordening werd gezien. Aanvankelijk was het hoofddoel de registratie van de vereiste soorten eenheden en variabelen en de dekking van de in aanmerking komende economische activiteiten. Gezien de beginsituatie moest er eerst voor worden gezorgd dat bepaalde soorten eenheden en bepaalde economische activiteiten werden gedekt, voordat aandacht kon worden besteed aan de kwaliteit.

Met deze pragmatische aanpak is veel bereikt. Uit punt 2.3. blijkt dat de uitvoering van de verordening in het algemeen een succes was: alle lidstaten (tenminste de veertien waarvoor geen afwijking gold) hebben een OR met de belangrijkste economische eenheden en variabelen en een goede algemene dekking. De terminologie is geharmoniseerd. Maar het is ook duidelijk geworden dat de kwaliteit van de OR's in een aantal gevallen bepaald niet perfect is en dat de afbakening van de geregistreerde statistische eenheden door de landen verre van geharmoniseerd is.

Nu we een aantal jaren verder zijn, is het tijd de kwaliteit van de OR's te verbeteren. In feite hebben een aantal lidstaten al plannen voor verbeteringen. Eurostat is in juni 1997 besprekingen met de lidstaten begonnen over een kwaliteitsbeleid.

In de verordening worden geen kwaliteitsvereisten gesteld. Hoewel de vereisten inzake de registratie van de eenheden, de variabelen en het waarnemingsgebied in absolute termen zijn gesteld, is 100% kwaliteit duidelijk geen doelstelling van de verordening. Niet alleen is het zonneklaar dat een kosten/batenanalyse in zo'n geval uiterst slecht zou uitvallen en dat de belasting van de bedrijven in verband met enquêtes in dat geval erg groot zou zijn, maar ook geeft artikel 5 van de verordening enkele algemene regels voor de bijwerking van het register, die een niet geheel en al perfecte kwaliteit impliceren: "In het algemeen wordt de aan de hand van administratieve bestanden of jaarlijkse enquêtes verzamelde informatie jaarlijks bijgewerkt en andere informatie eens in de vier jaar". De artikelen 8 en 9 bevatten een procedure voor de uitvoering van regels.

Het ligt in de bedoeling van Eurostat met de lidstaten een overeenkomst te sluiten over bepaalde kwaliteitsvereisten en over de wijze waarop deze in de praktijk moeten worden gebracht. Overeenkomstig het subsidiariteitsbeginsel blijven de lidstaten verantwoordelijk voor de uitwerking van hun eigen bijwerkingsstrategie, waarbij rekening kan worden gehouden met aspecten als kosteneffectiviteit, beschikbaarheid van gegevens, nationale behoeften en enquêtebelasting van bedrijven, mits aan de kwaliteitsvereisten wordt voldaan. Deze moeten garanderen dat de kwaliteit en de vergelijkbaarheid van de gegevens voldoende is voor het Europees systeem van bedrijfsstatistieken. Dit betekent dat de kwaliteitsvereisten op de output van de OR's betrekking zullen hebben en niet op de bijwerkingsprocedures, zodat de nadruk komt te liggen op de statistische eenheden (ondernemingen en lokale eenheden) en niet op de inputeenheden voor OR's (juridische eenheden).

De kwaliteitsvereisten moeten aan de volgende beginselen beantwoorden:

· subsidiariteit, zoals hierboven is uiteengezet;

· alle kwaliteitsvereisten moeten meetbaar zijn;

· de kwaliteitsvereisten moeten gebaseerd zijn op de behoeften van het Europees systeem van bedrijfsstatistieken, met name in verband met de vergelijkbaarheid van de gegevens tussen landen en de vergelijkbaarheid tussen verschillende soorten bedrijfsstatistieken;

· de kwaliteitsvereisten worden beperkt tot de eenheden en variabelen waarvan registratie volgens de verordening verplicht is en tot hun dekkingspercentage; er zijn geen vereisten voor facultatieve gegevens.

3.2. Kwaliteitsvereisten

De kwaliteitsvereisten bevinden zich nog in een ontwikkelingsfase; nu kan er alleen nog maar een algemeen beeld worden gegeven. Er wordt een onderscheid gemaakt tussen vereisten betreffende het waarnemingsgebied van het OR, de afbakening van de statistische eenheden en de geregistreerde variabelen.

3.2.1. Waarnemingsgebied van het ondernemingsregister

De kwaliteitsvereisten betreffende het waarnemingsgebied van het OR moeten verschillen naargelang de omvang van de eenheden en zullen afhankelijk zijn van de uitgeoefende economische activiteit. Uiteraard moet het dekkingspercentage voor grote ondernemingen groter zijn dan voor kleine, niet alleen wegens hun economisch belang, maar ook om de administratieve belasting van het MKB te verlichten. Voor bedrijfstakken in de dienstensector, waar kleine ondernemingen overheersen, moet hiermee rekening worden gehouden. Zo zullen de vereisten zeker een minimumdekkingspercentage voor ieder stratum bevatten, dat zou kunnen worden gebaseerd op de toegevoegde waarde.

De vereisten in verband met het waarnemingsgebied kunnen niet worden beperkt tot gebieden waarvoor van oudsher al bedrijfsstatistieken worden opgesteld. De verordening inzake structurele bedrijfsstatistieken heeft al een veel ruimer bereik (zie punt 2.3.2.) en de OR-verordening zelf gaat uit van een veel groter waarnemingsgebied, dat werd gekozen met het oog op de toekomst. Bovendien zijn de OR's ook van belang voor andere statistieken dan de structurele bedrijfsstatistieken, zoals de bedrijvendemografie, de werkgelegenheids-statistiek en, indirect, de nationale rekeningen. Om soortgelijke redenen moeten er ook vereisten in verband met het waarnemingsgebied komen voor kleine eenheden; OR's zijn immers van wezenlijk belang voor de MKB-statistiek.

Hoewel het dekkingspercentage van eenheden gemakkelijk kan worden gedefinieerd, is deze moeilijk te meten omdat dit veronderstelt dat bekend is hoeveel eenheden niet worden geregistreerd. Hiervoor zijn andere bronnen noodzakelijk en die zijn niet altijd direct beschikbaar.

3.2.2. Afbakening van statistische eenheden

De behoefte aan kwaliteitsnormen voor de afbakening van de statistische eenheden, en in de eerste plaats de onderneming, vloeit voort uit de gevolgen ervan voor de statistische metingen.

Onder punt 2.3.3. werd deze behoefte al uiteengezet.

Net zoals bij het waarnemingsgebied en in grote lijnen om dezelfde redenen moet ook in dit geval bij de kwaliteitsvereisten een onderscheid worden gemaakt tussen ondernemingen van verschillende grootte; ze zijn ook afhankelijk van de economische activiteit van de onderneming. Het is de bedoeling dat in de kwaliteitsnormen per stratum wordt aangegeven waaraan in ieder geval moet zijn voldaan wil er sprake zijn van een correcte afbakening. Helaas is de ontwikkeling van kwaliteitsnormen voor de afbakening van eenheden zeer gecompliceerd. Het is zeer moeilijk een correcte afbakening te definiëren en te meten, aangezien de bijwerkingsprocedures voor OR's van land tot land sterk uiteenlopen en afhankelijk zijn van het gebruik van nationale bronnen. Ook is er een aantal technische problemen wanneer dit kwaliteitsaspect statistisch moet worden gecontroleerd. Voorts zullen er voor de vaststelling van kwaliteitsnormen voor de afbakening van eenheden in sommige bedrijfstakken op dienstengebied eerst methodologische aanbevelingen nodig zijn. Voorgesteld is om te beginnen met aanbevelingen voor de behandeling van holdings en van complexe bedrijven als OG's waarbinnen sommige ondernemingen personeel leveren aan andere ondernemingen. Dit moet worden gedaan in samenwerking met deskundigen op het gebied van classificaties.

3.2.3. Voor de eenheden geregistreerde variabelen

De kwaliteitsvereisten voor variabelen kunnen natuurlijk alleen betrekking hebben op variabelen waarvan registratie verplicht is. De belangrijkste vereisten zullen betrekking hebben op de economische activiteit (viercijferniveau van de NACE Rev.1) en de grootteklasse uitgedrukt in aantal werkzame personen, voor de onderneming en de lokale eenheid.

De kwaliteitsnormen voor de code voor de economische activiteit kunnen vrij gemakkelijk worden bepaald, maar meting is niet altijd even eenvoudig. De kwaliteitsvereisten voor de economische activiteit kunnen uiteenlopen naargelang de grootteklasse. Om dezelfde redenen als voor de vereisten betreffende het waarnemingsgebied moeten ze voor het gehele OR gelden [14].

[14] Daarbij komt nog dat classificatiefouten in het ene gebied per definitie van invloed zijn op andere gebieden.

Bij de vereisten inzake de juistheid van de grootteklasse moet rekening worden gehouden met de specifieke factoren die de kwaliteit van deze variabele bepalen, met name de beschikbaarheid van administratieve bestanden. In sommige landen is het heel moeilijk gegevens over het aantal werkzame personen in plaats van over het aantal werknemers te krijgen, omdat gegevens uit de registers van de sociale zekerheid er pas na lange tijd beschikbaar zijn. Dergelijke factoren zijn zeker van invloed op de kwaliteitsvereisten, en met het oog op de enquêtebelasting van het bedrijfsleven is dit ook terecht.

3.3. Uitvoering van het kwaliteitsbeleid

Bij de uitvoering van het kwaliteitsbeleid kunnen verschillende stappen worden onderscheiden. Zoals hierboven al is gezegd, bestaat de eerste stap uit de formulering van en het bereiken van overeenstemming over de kwaliteitsvereisten. Deze moeten realistisch zijn en het nagestreefde doel moet in verreweg de meeste lidstaten binnen een periode van vijf tot tien jaar haalbaar zijn. Men mag niet alleen uitgaan van de behoefte aan kwalitatief goede OR's, maar men moet ook rekening houden met de huidige stand van zaken bij de OR's (beschreven in hoofdstuk 2) en met de al geplande verbeteringen, waarbij het onder meer gaat om:

· concrete plannen om meer secties van de NACE Rev.1 in de OR's op te nemen;

· toevoeging van de laatste, nog ontbrekende statistische eenheid (in één lidstaat);

· plannen om een of meer variabelen toe te voegen;

· verbetering van de kwaliteit door het gebruik van nieuwe statistische bronnen.

De tweede stap is het toezicht op de kwaliteit van de OR's; indien er kwaliteitsnormen zijn afgesproken, moet worden nagezien op de uitvoering ervan. In het ideale geval wordt de kwaliteit van de OR's systematisch gemeten, bijvoorbeeld door middel van een regelmatige kwaliteitsenquête [15], maar helaas kan dit erg duur worden. In een aantal gevallen zal de kwaliteit indirect moeten worden beoordeeld, bijvoorbeeld door vergelijking met gegevens uit andere bronnen of door een analyse van de wijze waarop administratieve bestanden worden bijgewerkt. Hoewel meting van de kwaliteit van de OR's vaak problematisch is, is het van belang niet alleen kwaliteitsnormen af te spreken, maar ook methoden om de kwaliteit van de OR's echt te beoordelen.

[15] Een kwaliteitsenquête kan worden omschreven als een representatieve steekproefenquête van het OR of een deel ervan om vast te stellen in hoeverre de inhoud van het OR of van het onderzochte deel juist is.

De volgende stap bestaat erin afspraken te maken over de verslaglegging over de kwaliteit van de OR's aan Eurostat. De inhoud en de frequentie van de verslagen moet worden vastgesteld; ook moeten deze worden gestandaardiseerd. Ook dit kan een gecompliceerde en tijdrovende aangelegenheid zijn, zoals blijkt uit de ervaringen die met de verordening inzake de structurele bedrijfsstatistieken zijn opgedaan. Toch is een verslagleggingsovereenkomst een essentieel onderdeel van ieder kwaliteitsbeleid.

Indien er overeenstemming over de kwaliteitsvereisten, de kwaliteitsmeting en de verslaglegging is bereikt, moeten deze afspraken in overeenstemming met de bepalingen van de verordening formeel worden vastgelegd. Artikel 8 van de verordening bepaalt dat uitvoeringsbepalingen worden vastgesteld volgens de procedure van artikel 9. In het kader van deze procedure brengt het CSP advies uit voordat de uitvoeringsbepalingen definitief worden goedgekeurd. De procedure geldt ook voor uitvoeringsbepalingen die betrekking hebben op kwaliteitsvereisten, kwaliteitsmeting en verslaglegging.

Behalve de formele uitvoering van het kwaliteitsbeleid zoals hierboven omschreven, kan er nog meer worden gedaan. Eurostat probeert de verspreiding van goede praktijken te bevorderen; de lidstaten kunnen op het gebied van de kwaliteitsverbetering van het OR veel van elkaar leren, met name wat het optimale gebruik van administratieve bestanden en een zo klein mogelijke administratieve belasting voor het bedrijfsleven betreft. Onder punt 4.2. wordt een aantal van de huidige initiatieven beschreven.

3.4. Andere elementen van het kwaliteitsbeleid en de behoefte aan methodologische ondersteuning

In een studie over de registratie van ondernemingen in de ondernemingsregisters in drie lidstaten (zie ook punt 2.3.3.) werden de gevolgen voor een aantal belangrijke statistische variabelen onderzocht. In de studie bleven de eenvoudigste zaken buiten beschouwing, maar er zijn ook wel gecompliceerdere zaken dan die welke werden onderzocht. Uit de studie bleek voor alle 21 onderzochte groepen ondernemingen dat de afbakening in de drie landen afhankelijk van de daar geldende regels betreffende de vaststelling van het profiel op verschillende wijze plaatsvond, waardoor de statistieken niet consistent waren.

De verschillen in de afbakening hebben zeer grote gevolgen voor de vergelijkbaarheid van de gegevens en laten zien dat een gestandaardiseerde toepassing van begrippen en definities dringend nodig is om geharmoniseerde en vergelijkbare bedrijfsstatistieken te verkrijgen.

Eurostat en alle lidstaten zijn het erover eens dat bij de ondernemingsregisters rekening moet worden gehouden met kwaliteitsaspecten, maar veel lidstaten hebben ook gevraagd om nadere richtlijnen en geharmoniseerde definities.

Er is al begonnen met de verzameling van documentatie over de regels van de lidstaten betreffende de vaststelling van het profiel en met de ontwikkeling van een "jurisprudentie" als methodologische ondersteuning van een geharmoniseerde Europese statistiek. Ook wordt voorgesteld de OR's te vergelijken met gegevens van elders, bijvoorbeeld schattingen uit de arbeidskrachtenenquête over de werkgelegenheid of andere administratieve systemen. De noodzaak kwaliteitsnormen toe te passen wordt door alle lidstaten erkend en ondersteund.

4. PERSPECTIEVEN IN VERBAND MET DE VERORDENING: DE TOEKOMST VAN DE ONDERNEMINGSREGISTERS

4.1. De rol van ondernemingsregisters in het Europees systeem van bedrijfsstatistieken

4.1.1. Huidige situatie

De laatste jaren is veel vooruitgang geboekt bij de opbouw van een Europees systeem van bedrijfsstatistieken. Het systeem is snel gegroeid. Er is een aantal verordeningen goedgekeurd, dat op de een of andere manier van belang is voor de OR's; de belangrijkste zijn:

· de verordening inzake de statistische nomenclatuur van economische activiteiten (NACE Rev.1, 1990, gewijzigd in 1993);

· de verordening betreffende de statistieken van het goederenverkeer tussen lidstaten (Intrastat, 1991, gewijzigd in 1999);

· de verordening betreffende structuurstatistieken van lonen en loonkosten (1999)

· de verordening inzake het Europees systeem van nationale en regionale rekeningen (1996);

· de verordening inzake structurele bedrijfsstatistieken (1996, gewijzigd in 1998);

· de verordening inzake kortetermijnstatistieken (1998).

De NACE-verordening is van belang omdat het rechtstreeks wordt toegepast in OR's voor de classificatie van ondernemingen en lokale eenheden, alsmede voor de classificatie van nevenactiviteiten. Zoals eerder al is gezegd, geeft ook de verordening inzake de statistische eenheden normen die in de OR's moeten worden toegepast. Beide verordeningen bestonden al vóór de goedkeuring van de OR-verordening.

Behalve verordeningen met relevante normen zijn er ook verordeningen over de opstelling van bedrijfsstatistieken. De lidstaten hebben de OR's wellicht nodig om steekproefkaders voor deze enquêtes te verkrijgen. De belangrijkste verordening is waarschijnlijk de SBS-verordening, met name omdat deze een groot waarnemingsgebied en veel variabelen heeft. De nieuwe KTS-verordening (kortetermijnstatistieken) is om dezelfde reden ook belangrijk. Hoewel het bij de op basis van de Intrastat-verordening opgestelde statistieken niet om "bedrijfsstatistieken" als zodanig gaat, is deze verordening, die ouder is dan de OR-verordening, van belang omdat de lidstaten in verband daarmee lijsten van deelnemers aan het intracommunautaire goederenverkeer moeten bijhouden (artikel 10), terwijl de OR-verordening zelf voor juridische eenheden registratie van het Intrastat-nummer verlangt (variabele k).

De ESR-verordening (over het Europees systeem van rekeningen) is alleen indirect van belang. De economische rekeningen zijn grotendeels gebaseerd op bedrijfsstatistieken en met name op gegevens die worden verzameld in het kader van de SBS-verordening.

4.1.2. Nog niet opgeloste problemen

In de huidige fase van de ontwikkeling zijn er nog enkele problemen in verband met de rol van de OR's in het Europees systeem van bedrijfsstatistieken. Sommige verordeningen stemmen niet met elkaar overeen ten aanzien van de statistische eenheden waarnaar zij verwijzen. Hiervoor kunnen goede redenen bestaan, maar de onderlinge samenhang moet gewaarborgd zijn. Ook moet ervoor worden gezorgd dat de OR's als kader voor de Europese bedrijfsstatistiek kunnen dienen.

De kern van het probleem is de keuze van de statistische eenheden in de SBS-, de KTS- en de ESR-verordening in relatie tot de statistische eenheden die op grond van de OR-verordening in de OR's worden geregistreerd. De belangrijkste statistische eenheid van de SBS-verordening is de onderneming, waarvoor de OR's gegevens bevatten. Maar in het kader van de SBS-verordening moeten voor vijf variabelen [16] voor de industrie en de bouwnijverheid ook gegevens worden verzameld voor de eenheid van economische activiteit, en deze eenheid wordt volgens de jaarlijkse enquête in geen van de OR's van de lidstaten geregistreerd. In de KTS-verordening is de eenheid van economische activiteit zelfs nog belangrijker omdat het de waarnemingseenheid is voor alle variabelen die voor de industrie en de bouwnijverheid worden verzameld. [17] Voor andere activiteiten wordt in de KTS de onderneming als eenheid gebruikt.

[16] Omzet, productiewaarde, lonen, bruto investeringen in materiële goederen en aantal werkzame personen.

[17] Onder bepaalde voorwaarden mogen andere soorten eenheden worden gebruikt.

In de OR's worden wel nevenactiviteiten geregistreerd, maar er is geen informatie over de vraag of een nevenactiviteit al dan niet overeenkomt met een eenheid van economische activiteit. Vaak is dit niet het geval, onder meer wegens de strikte vereisten inzake de beschikbaarheid van gegevens voor de eenheid van economische activiteit. Op grond van de ervaring die in de lidstaten met de harmonisatie van de eenheid onderneming is opgedaan (zie punt 2.3.3.), mag bovendien worden aangenomen dat de eenheid van economische activiteit in de lidstaten niet steeds dezelfde inhoud krijgt wanneer niet vooraf methodologische richtsnoeren worden gegeven en de registerpraktijken op elkaar worden afgestemd. Voor de gegevens over de eenheid van economische activiteit moet worden gevreesd dat deze in het geheel niet vergelijkbaar zijn en dat de landen te maken krijgen met ernstige problemen bij de verzameling van gegevens en met hoge kosten wanneer zij proberen de populatie van eenheden van economische activiteit vast te stellen. Ook is het gevaar niet denkbeeldig dat dit negatieve gevolgen heeft voor de enquêtebelasting van ondernemingen.

Volgens de SBS-verordening moeten er ook regionale gegevens worden opgesteld en in de uitvoeringsbepalingen wordt de lokale eenheid genoemd als de statistische eenheid waarop deze gegevens moeten worden gebaseerd. De lidstaten kunnen de in de OR's beschikbare lokale eenheden gebruiken dan wel een andere lokaal of regionaal vastgestelde eenheid, maar sommige lidstaten geven er wellicht de voorkeur aan de gegevens bij de onderneming te verzamelen en deze te vragen een regionale indeling van de variabelen te geven. Voor de regionale SBS-gegevens zijn er derhalve geen problemen in verband met de overeenstemming met de OR-verordening. In het kader van de KTS-verordening worden geen regionale gegevens verlangd.

De statistische eenheden die in de nationale rekeningen worden gebruikt, zijn de institutionele eenheid en de eenheid van economische activiteit op lokaal niveau. Deze eenheden worden in de verordening inzake de statistische eenheden gedefinieerd [18]. De institutionele eenheid komt zeer sterk overeen met de onderneming, zodat de ondernemingsstatistieken een goede bron van informatie voor de nationale rekeningen zijn. Het gebruik van de eenheid van economische activiteit op lokaal niveau is problematischer. Momenteel zijn er geen Europese statistieken die gegevens over deze eenheid opleveren, zodat de bedrijfsstatistische gegevens moeten worden geanalyseerd en opnieuw moeten worden samengesteld, bijvoorbeeld met behulp van outputindicatoren, om zo de betrokken rekeningen te produceren. Aangezien de meeste OR's geen eenheid van economische activiteit op lokaal niveau kennen (behalve in drie lidstaten), zijn de OR's in dit verband geen hulp.

[18] In feite zijn ze in de ESR-verordening opnieuw gedefinieerd en gespecificeerd.

Afgezien van de praktische problemen in verband met de verzameling van gegevens, de nauwkeurigheid en de vergelijkbaarheid tussen de lidstaten is ook de onderlinge samenhang van de bedrijfsstatistieken een bron van zorg. Een aantal variabelen uit de SBS-, KTS- en ESR-verordeningen lijken op elkaar, maar hun waarden worden berekend voor verschillende statistische eenheden. Bovendien hangt dit af van de betrokken economische sector.

Voor Intrastat ligt de situatie anders. De Intrastat-verordening is ouder dan de OR-verordening. Daarom kon niet naar bestaande OR's worden verwezen. De Intrastat-verordening bevat daarom zelf bepalingen over het bijhouden van een lijst van eenheden. Wel is een band met de OR-verordening mogelijk via een variabele voor de juridische eenheid.

Bovenstaande probleemgebieden zijn een natuurlijk neveneffect van de snelle ontwikkeling van het Europees systeem van bedrijfsstatistieken. De noodzaak de keuze van de statistische eenheden in de verschillende verordeningen nog eens te overdenken leidt tot een aantal mogelijke benaderingen voor de problemen:

· alles bij het oude laten en de gevolgen hiervan op de koop toe nemen;

· de behoefte aan gegevens over eenheden van economische activiteit verminderen door de betrokken verordeningen dienovereenkomstig te wijzigen; ter compensatie kan informatie over nevenactiviteiten worden toegevoegd;

· de registeraspecten van de Intrastat-verordening integreren in de OR-verordening en de lijst van deelnemers aan het intracommunautaire goederenverkeer op ondernemingen baseren en niet op juridische eenheden;

· de vereisten van de nationale rekeningen zodanig wijzigen dat deze beter zijn afgestemd op de beschikbare bronnen, zoals de statistieken die worden geproduceerd in het kader van de SBS- en de KTS-verordening;

· nevenactiviteiten in de OR's registreren indien en alleen indien deze in overeenstemming zijn met operationele eenheden waarvoor gegevens beschikbaar zijn;

· de eenheden van economische activiteit als afzonderlijke eenheden in de OR's registreren.

4.1.3. Toekomstige ontwikkeling

Alle genoemde opties hebben voor- en nadelen ten aanzien van de kwaliteit van de statistieken, de vergelijkbaarheid van de gegevens, de onderlinge samenhang, de consistentie met verdergaande internationale richtsnoeren, zoals die betreffende de nationale rekeningen, de enquêtebelasting van ondernemingen, de kosten enz. De verschillende opties moeten worden onderzocht. De kwestie van de statistische eenheden in de verschillende verordeningen behoeven op lange termijn een integrale aanpak.

De verplichte registratie van EEA's en lokale EEA's in de OR's lijkt momenteel nog niet gerechtvaardigd. De EEA wordt slechts uiterst zelden (misschien in een of twee lidstaten) voor de verzameling van gegevens gebruikt, terwijl de andere lidstaten uiteenlopende schattingsmethoden gebruiken. EEA's kunnen ook analytisch worden opgebouwd. Een benadering is mogelijk door lokale eenheden te gebruiken of door lokale EEA's te aggregeren (wanneer het OR van een lidstaat lokale EEA's bevat). Registratie van de lokale EEA's in de OR's zou voor de nationale en regionale rekeningen van groot belang zijn, maar vergt omvangrijke middelen.

Het Europees systeem van bedrijfsstatistieken is in opbouw en een open en flexibele aanpak van de problemen is belangrijk. Wanneer we meer ervaring hebben met de uitvoering van de SBS- en de KTS-verordening, kunnen de gevolgen van inconsistenties worden geanalyseerd en zo nodig worden gecorrigeerd.

De voortzetting van de harmonisatie en afbakening van de statistische eenheden heeft de hoogste prioriteit. De van land tot land uiteenlopende voorschriften inzake de vaststelling van het profiel hebben ernstige gevolgen voor de vergelijkbaarheid van de gegevens en maken een gestandaardiseerde toepassing van begrippen en definities dringend noodzakelijk om zo te komen tot geharmoniseerde en vergelijkbare bedrijfsstatistieken. De documentatie over de procedures in de lidstaten moet in veel gevallen worden verbeterd. Ook moeten de lidstaten hun voorschriften inzake de vaststelling van profielen documenteren wanneer dit nog niet is gebeurd en zij moeten Eurostat hiervan op de hoogte houden. Er zal een speciale werkgroep worden opgericht die zich met vragen inzake de statistische eenheden zal bezighouden. Deze groep kan proberen een "jurisprudentie" te ontwikkelen. De gevallen moeten worden gebaseerd op praktijkvoorbeelden uit de lidstaten. Eurostat zal een "jurisprudentie"- werkgroep in het leven roepen en procedures voor deze groep vaststellen.

De vaststelling van ondernemingsprofielen betreft vooral grote, ingewikkelde ondernemingen. Kleine eenheden kunnen blijven zoals ze zijn. Hoewel grote ondernemingen slechts een klein gedeelte (ruw geschat ongeveer 5%) van alle ondernemingen uitmaken, gaat het wel om een groot gedeelte van de economie. De bestaande operationele regels moeten wellicht worden veranderd indien ze niet duidelijk en toepasbaar zijn. Een voorbeeld hiervan is de behandeling van juridische eenheden die hulpactiviteiten verrichten. Volgens de verordening inzake de statistische eenheden kan een juridische eenheid die voor verschillende ondernemingen hulpactiviteiten verricht, niet worden opgedeeld.

4.2. Gebruik van administratieve bronnen

4.2.1. Administratieve bronnen voor ondernemingsregisters

Eerder in dit verslag is er al op gewezen dat Eurostat het subsidiariteitsbeginsel in acht neemt en het aan de lidstaten overlaat te bepalen welke bronnen voor de bijwerking van de OR's worden gebruikt en hoe dit gebeurt. In het kader van het Europees statistisch systeem wordt het gebruik van administratieve bronnen voor statistische doeleinden waar mogelijk gestimuleerd. Ook bepaalt de OR-verordening in artikel 7 dat de NBS toegang moeten krijgen tot de administratieve of juridische registers volgens de in de nationale wetgeving vastgelegde voorwaarden. Uit bijlage 3 blijkt dat de meeste landen voor de bijwerking van het OR en met name voor de opstelling van gegevens op ondernemingsniveau, gebruik maken van administratieve bronnen zoals handelsregisters en registers van de belastingdienst en van de sociale zekerheid.

Eurostat heeft de laatste jaren procedures voor het gebruik van administratieve bronnen voor statistische doeleinden ontwikkeld. In januari 1997 werd in Luxemburg een studiebijeenkomst gehouden om de uitwisseling van nationale ervaringen te stimuleren. Uit de bijdragen van de deelnemers bleek de belangstelling voor het gebruik van administratieve bronnen, maar er werd ook gewezen op de moeilijkheden in verband met het gebruik ervan en op mogelijke toekomstige ontwikkelingen.

Er werd een handboek met goede praktijken uit de lidstaten samengesteld, getiteld: "Use of Administrative Sources for Business Statistics Purposes (Version 1)", aan de hand waarvan zal worden onderzocht hoe deze bronnen kunnen bijdragen aan de uitvoering van de diverse recente verordeningen op het gebied van de bedrijfsstatistiek. In dit verband zij nog vermeld dat speciale aandacht is gegeven aan de vermindering van de enquêtebelasting van kleine ondernemingen.

Dit handboek is een goede gelegenheid om nieuwe wijzen van samenwerking tussen de lidstaten en met Eurostat te ontwikkelen teneinde waar dat ook maar enigszins mogelijk is, ten behoeve van de bedrijfsstatistiek gebruik te maken van administratieve bronnen.

4.2.2. Satellietregisters

Satellietregisters maken geen deel uit van de OR's, maar ze zijn er wel nauw mee verbonden. Ze zijn beperkter in opzet, bijvoorbeeld wat de NACE Rev.1 betreft, maar ze bevatten een of meer kenmerken die niet in het OR worden gevonden, met name variabelen die voor stratificatiedoeleinden kunnen worden gebruikt. Wanneer men voor bepaalde NACE-secties de beschikking heeft over enige aanvullende kenmerken, kan een enquête bij deze secties efficiënter plaatsvinden en de belasting voor de ondernemingen kleiner worden. Het gebruik van satellietregisters wordt geheel en al aan de lidstaten overgelaten; er bestaan geen wettelijke voorschriften en deze zijn ook niet gepland.

Op het moment worden satellietregisters vooral gebruikt voor het vervoer, het toerisme en de handel. Sommige lidstaten hebben plannen voor diverse satellietregisters op vele gebieden. Tot dusverre is het gebruik van satellietregisters bestudeerd op twee gebieden, toerisme en handel. Er wordt momenteel gewerkt aan een algemene behandeling van satellietregisters, die als hoofdstuk in het handboek met aanbevelingen voor OR's kan worden opgenomen.

4.3. Ondernemingsgroepen en globalisering

Zodra de OR-verordening volledig ten uitvoer is gelegd, is de behoefte aan informatie over ondernemingsgroepen (OG's) en globalisering waarschijnlijk de grootste uitdaging bij de ontwikkeling van de OR's in de komende jaren. Hiervoor is informatie nodig over OG's die op een enkel nationaal grondgebied werkzaam zijn (ingezeten OG's) en die welke in diverse landen werkzaam zijn (transnationale OG's of TOG's), maar gewoonlijk kan in het OR van een land alleen het gedeelte van een TOG worden waargenomen dat op het nationale grondgebied werkzaam is (deel-OG). De belangrijkste informatie die voor OG's nodig is, is van demografische (mutaties in de groepsstructuur enz.) en financiële aard. OG's kunnen ook worden gebruikt als kader voor de afbakening van ondernemingen.

Hoewel er in de OR-verordening geen sprake van OG's is, geldt voor ongeveer de helft van de lidstaten van de EU dat OG's al wel in het OR staan of dat dit in de nabije toekomst het geval zal zijn. Op nationaal niveau zijn ze namelijk van groot belang. Andere landen plannen een stapsgewijze aanpak door te beginnen met de registratie van de controlebanden tussen ondernemingen of door het gebruik van commerciële bronnen te overwegen. De opneming van OG's is dan ook al ver gevorderd, maar de oplossingen en de registratie van ingezeten en transnationale OG's verschillen per land en zijn niet geharmoniseerd. Omdat de stand van zaken ten aanzien van OG's in OR's onbekend is, is in december 1998 begonnen met een haalbaarheidsstudie. De werkzaamheden in verband met de operationalisering van de definitie van de OG en van het begrip controle worden voortgezet.

De ontwikkeling van globaliseringsstatistieken hangt in zeer sterke mate af van de centrale rol van OR's als infrastructureel instrument, waarin al veel werd geïnvesteerd. Terwijl er in de OR's snel meer informatie over de OG's komt, omvatten de OR's van slechts twee EU-landen de facultatieve variabele g voor de juridische eenheid in de OR-verordening, "handelsnaam en adres van een eventuele niet-ingezeten juridische eenheid, indien dit geen natuurlijke persoon, die de juridische eenheid controleert". Deze situatie moet snel worden verbeterd.

De stand van zaken ten aanzien van globaliseringsstatistieken en de voorstellen voor de ontwikkeling ervan worden behandeld in het verslag van een studiegroep (Globalisation Reflection Group): "The Impact of Globalisation on Statistics - Summary, Conclusions, Recommendations". Op basis van dit verslag is men al aan het werk gegaan, bijvoorbeeld over de wijze waarop OR's moeten worden ontwikkeld, te beginnen met een haalbaarheidsstudie en met de opstelling van methoden voor de behandeling van OG's. Voor de ontwikkeling van globaliseringsstatistieken moet naast de werkzaamheden aan de OR's ook op andere gebieden werk worden verzet; dit betreft vooral de ontwikkeling van de statistiek van de handel met buitenlandse filialen (FATS; in het kader van de structurele bedrijfsstatistieken), de buitenlandse handel, de directe investeringen in het buitenland en de betalingsbalans.

4.4. Handboek aanbevelingen

Het Handboek aanbevelingen is een belangrijk middel voor de harmonisatie van de statistieken en ook is het instructief voor de lidstaten en kandidaat-lidstaten.

De Eurostat-publicatie "Ondernemingsregisters die voor statistische doeleinden kunnen worden gebruikt: methodologische aanbevelingen, deel I" (1996) bevat de eerste 10 hoofdstukken. De publicatie is vertaald in de 11 EU-talen en in het Russisch. Sommige hoofdstukken zijn al achterhaald en onvolledig, ook wat de referenties betreft. Bovendien is niet altijd duidelijk welke delen van de hoofdstukken een interpretatie van de OR-verordening geven en welke delen verder gaan. Voordat het handboek kan worden herzien, moet het worden verduidelijkt en ook moet de relatie worden aangegeven tussen de eerste 10 hoofdstukken en de volgende. Daarom vindt een herziening pas in het jaar 2000 plaats.

De hoofdstukken 11 - 16 zijn praktisch afgerond. Ze zijn vertaald in het Duits en het Frans, afgesloten en in 1999 als deel II gepubliceerd. Vertaling in de andere talen van de EU is mogelijk.

Voor de hoofdstukken 17 - 19 bestaan diverse ontwerpen. Er zijn ook eerste ontwerpen en input uit de lidstaten voor nieuwe hoofdstukken. Het tijdschema hiervoor is afhankelijk van de urgentie en van de ontwikkeling van de benodigde methodologische arbeid, bijvoorbeeld betreffende ondernemingsgroepen en kwaliteit.

Er is een discussie gaande over de verbetering van de formele status van de aanbevelingen. Het gaat erom of de belangrijkste delen, die als interpretatie van de OR-verordening kunnen worden beschouwd, een meer bindend karakter moeten hebben.

4.5. Conclusie: werkprogramma voor de toekomst

Onder punt 1.2.2. is uitgelegd dat de OR-verordening bedoeld was als een eerste stap, die ergens in de toekomst zou moeten worden gevolgd door een tweede stap. Omdat de uitvoering nog niet is afgesloten, is de tijd nog niet rijp voor de aanvang van de tweede fase van de ontwikkeling van ondernemingsregisters, maar men kan al wel met de voorbereiding beginnen.

De belangrijkste onderwerpen die nader moeten worden ontwikkeld, worden hieronder opgesomd. Tussen deze onderwerpen bestaan ook duidelijke onderlinge verbanden.

· De vereisten inzake kwaliteitsverbetering worden onder punt 3 behandeld. Verbetering van de kwaliteit van het verplichte deel van de OR's zal nog heel wat moeite kosten, maar ook de kwaliteit van de facultatieve delen en kenmerken en van de nieuwe statistische eenheden, zoals de OG's, moet worden beoordeeld (en zo mogelijk later ook worden gemeten). De werkzaamheden in verband met de kwaliteit zullen uitmonden in een nieuw of herzien hoofdstuk in het Handboek aanbevelingen.

· Handboek aanbevelingen. De werkzaamheden in verband met de verdere ontwikkeling van het handboek zullen worden voortgezet. Het programma is onder punt 4.4. uiteengezet. Het handboek kan te allen tijde aan de gebruikers worden verstrekt, hoofdzakelijk in een elektronisch formaat (en zo nodig gedrukt), waarbij voor ieder hoofdstuk de status wordt gegeven (definitief, eerste ontwerp enz.).

· Harmonisatie van statistische eenheden. Dit betekent een verdere ontwikkeling van de operationele regels voor de statistische eenheden en de vaststelling van "jurisprudentie" (zoals onder punt 4.1.3. is uiteengezet). De ontwikkeling van operationele regels zal leiden tot een of meer nieuwe hoofdstukken in het Handboek aanbevelingen en tot de herziening van een aantal bestaande hoofdstukken. De "jurisprudentie" zal in een afzonderlijk (zo mogelijk elektronisch) document worden opgenomen.

· Research, zoals de ontwikkeling van een gegevensmodel of van instrumenten voor bijvoorbeeld steekproeftrekking. Voor technologische aangelegenheden en voor onderzoek en ontwikkeling op het gebied van de OR's blijft men samenwerken met de eenheid "Onderzoek en ontwikkeling en statistische methoden".

· Jaarverslag en coördinatie. Het jaarverslag dient diverse doeleinden. De uitvoering van de OR-verordening wordt in de gaten gehouden, er wordt informatie gegeven over bronnen en wetgeving, er worden onderwerpen behandeld die verband houden met de kwaliteit maar die in het kwaliteitsverslag buiten beschouwing blijven (punt 3), en er worden gegevens over de bedrijvendemografie verstrekt, die tegelijkertijd een coördinerende en een kwaliteitsfunctie hebben. Daarom is een verdere ontwikkeling van het jaarverslag nodig (later zal de ontwikkeling van het jaarverslag uitvoeriger worden besproken). Vanaf 1995 zijn op het niveau van de secties van de NACE Rev.1 gegevens verzameld over het aantal ondernemingen en lokale eenheden. Ook volgens de SBS-verordening moeten gegevens over het aantal ondernemingen en lokale eenheden worden verzameld, maar niet voor alle secties van de NACE Rev.1. Men mag niet vergeten dat de SBS-verordening betrekking heeft op marktactiviteiten, terwijl de OR's volgens de OR-verordening daarnaast ook nog de niet-marktactiviteiten bestrijken die bijdragen tot het BBP. Ook de KTS, het MKB-project, de arbeidskrachtenenquête, de nationale rekeningen enz. omvatten informatie die van belang is voor de bedrijvendemografie. Deze informatie moet zowel in de lidstaten als op Europees niveau worden gecoördineerd bij de productie van statistieken en vooral voordat deze worden gepubliceerd. Omdat de OR's centraal staan bij de opstelling van bedrijfsstatistieken en een ruimer waarnemingsgebied dan de SBS hebben, moet het OR gebruikt worden bij de coördinatie van de bedrijvendemografie en de steekproefkaders, uiteraard in nauwe relatie met de SBS, de KTS en met andere statistieken. Daarom werd tijdens de vergadering van de OR-werkgroep in juni 1998 gesproken over de opneming van de werkzame personen (of de grootteklasse) en de openbare bedrijven in het jaarverslag. Opneming van de werkzame personen is vooral belangrijk in verband met het coördinatieaspect, met name wat de SBS-verordening en de verdere ontwikkeling ervan betreft. Ook is het van belang wegens de trage vorderingen bij de afbakening van de eenheden. Indien de aantallen ondernemingen niet vergelijkbaar zijn, kunnen werkgelegenheidscijfers desondanks uiterst waardevolle informatie geven. Ook het aantal werkende personen bij lokale eenheden (en later bij de ondernemingsgroepen) is van groot belang. Opneming van openbare bedrijven houdt ook verband met de SBS, waar deze informatie wordt verzameld, maar alleen voor de NACE Rev.1-secties mijnbouw, industrie, productie en distributie van elektriciteit, gas en water, en bouwnijverheid; dit betreft minder dan 30% van de openbare bedrijven. De veranderende rol van openbare bedrijven is even belangrijk of zelfs nog belangrijker voor andere sectoren: vervoer, telecommunicatie, maatschappelijke dienstverlening enz., waar meer dan 70% van de openbare bedrijven actief is. Deze wijziging moet worden geanalyseerd. Registratie van het karakter van openbaar bedrijf is volgens de OR-verordening verplicht.

· Ondernemingsgroepen en globalisering, behandeld onder 4.3. De methodiek van de OG's is zeer ingewikkeld en zal pas tijdens en na het haalbaarheidsonderzoek worden ontwikkeld. Het resultaat hiervan zal worden opgenomen in een apart hoofdstuk van het Handboek aanbevelingen. Voorgesteld wordt voorts om op een later tijdstip in het jaarverslag over de OR's ook informatie over OG's op te nemen.

5. CONCLUSIE

In het algemeen zijn de met de uitvoering van de OR-verordening opgedane ervaringen positief geweest. De convergentie van en de verbeteringen in de totaal verschillende OR's uit de tijd vóór de verordening waren enorm. Het waarnemingsgebied is sterk verbeterd en meer dan de helft van de lidstaten nemen ook al informatie over de niet-verplichte secties van de NACE Rev.1 op. Het gebruik van de terminologie is door de verordeningen en het Handboek aanbevelingen grotendeels gestandaardiseerd.

De inrichting van de OR's heeft aanzienlijke kosten meegebracht, maar ook het bijhouden van OR's is kostbaar. Toch kan de kosten/batenverhouding voor OR's zeer goed zijn wanneer men kijkt naar de mogelijke voordelen door een efficiënt gebruik van OR's van hoge kwaliteit. OR's kunnen nu worden beschouwd als een efficiënt middel om de belasting van het bedrijfsleven, en met name het MKB, in verband met enquêtes te verlagen en om efficiënte enquêtes te houden die voordeliger zijn dan een telling van ondernemingen. Deze baten komen in sommige lidstaten nog niet volledig tot hun recht, omdat er door het ontbreken van administratieve bronnen bijzondere moeilijkheden ontstonden. De financiële steun die aan de lidstaten is verstrekt (bijlage 4), maakt slechts een vrij klein deel van de totale kosten van de herziening van de OR's uit. Het OR-systeem wordt nog voortdurend verbeterd en financiële steun is ook nog steeds nodig, zij het in mindere mate.

Ook al zijn de resultaten vrij goed, vooral wanneer men in aanmerking neemt dat de NACE Rev.1 te zelfder tijd moest worden ingevoerd, zijn er nog twee belangrijke gebieden waarop nog veel werk moet worden verzet: de harmonisatie van de statistische eenheden en de kwaliteit van de OR's. Hoewel er al aanzienlijke verbeteringen zijn bereikt, hebben de uiteenlopende afbakeningen tussen ondernemingen in de lidstaten geweldige gevolgen voor de vergelijkbaarheid van de ondernemingsstatistieken. Weliswaar is het waarnemingsgebied sterk verbeterd en kan dit in het algemeen als goed worden aangemerkt, maar er zijn nog steeds enkele NACE Rev.1-secties, met name in de dienstensector, die in ontoereikende mate worden bestreken, bijvoorbeeld waar het gaat om kleine ondernemingen, instellingen zonder winstoogmerk en overheidsinstellingen. In veel lidstaten zijn er ook nog problemen bij de registratie van bepaalde verplichte variabelen. De lidstaten zijn het erover eens dat een goede kwaliteit belangrijk is en er bestaat op ruime schaal overeenstemming over de beginselen waarop een goede kwaliteit moet worden gebaseerd. Door het gebruik van administratieve bronnen zijn er echter nog grote problemen in verband met de kwaliteitsmeting; hiervoor moet nog een oplossing worden gevonden.

Voor het gebruik van ondernemingsregisters geldt het subsidiariteitsbeginsel en er zijn geen plannen om het gebruik te regelen. Er zijn grote verschillen tussen de lidstaten wat het gebruik en de bijwerking van OR's betreft. Aangezien deze een belangrijke plaats in het Europees statistisch systeem innemen, is een handboek van beste praktijken voor het gebruik van administratieve bronnen opgesteld. OR's worden op ruime schaal gebruikt als steekproefkader en als coördinatie-instrument, maar ook als bron van gegevens voor de bedrijvendemografie, d.w.z. aantallen ondernemingen en lokale eenheden (in de toekomst ook ondernemingsgroepen), hun kenmerken en de oprichting en beëindiging van bedrijven. Voor de bedrijvendemografie bestaan ook andere bronnen en de rol van OR's als coördinatie-instrument is buitengewoon belangrijk. Afhankelijk van de wetgeving in een lidstaat is het ook mogelijk de OR's op ruime schaal voor niet-statistische doeleinden te gebruiken. In sommige lidstaten kunnen ze worden gebruikt voor administratieve doeleinden, terwijl de niet-vertrouwelijke informatie vaak ook voor commerciële doeleinden kan worden gebruikt.

Het is een grote uitdaging voor de toekomst de OR's te ontwikkelen tot een instrument voor globaliseringsstatistieken. Dit betekent de opneming van de facultatieve variabele g van de OR-verordening, "handelsnaam en adres van een eventuele niet-ingezeten juridische eenheid, indien dit geen natuurlijke persoon is, die de juridische eenheid controleert", in de OR's, alsmede de opneming van informatie over ondernemingsgroepen. In dit verband zijn ruim opgezette studies en de ontwikkeling van methoden nodig, wat in de nabije toekomst zal gebeuren. Op lange termijn moet wellicht wetgeving voor een Europese harmonisatie van de ondernemingsgroepen worden overwogen.

De resultaten die bij de uitvoering van andere verordeningen zijn behaald, kunnen gevolgen hebben voor de verdere ontwikkeling van de OR's. Dit betreft vooral de twee belangrijkste bedrijfsstatistieken, de SBS en de KTS, waar de komende jaren de gevolgen van een inconsistent gebruik van statistische eenheden kunnen worden bestudeerd. Ook is de relatie tot het gebruik van statistische eenheden in andere statistieken, zoals de nationale rekeningen en Intrastat, van belang. Momenteel zijn op grond van deze andere verordeningen geen wijzigingen in de OR-verordening noodzakelijk. Wel moet er hard worden gewerkt aan methoden voor de harmonisatie van het gebruik van statistische eenheden en voor een analytische opbouw van bepaalde eenheden.

De ontwikkeling van methoden voor de OR's was en is een van de belangrijkste taken van Eurostat. Dit betreft niet alleen de EU-landen, maar volgens een afspraak tussen Eurostat en de VN/ECE ook de EER, de LME en andere Europese landen. Weliswaar zijn de methoden al enorm verbeterd, maar het gaat om een voortdurend proces, wat duidelijk wordt aangegeven door de behoefte aan nieuwe hoofdstukken en aan de herziening van oude hoofdstukken in het Handboek aanbevelingen. Het handboek is een middel voor de harmonisering, maar is bovendien zeer instructief.

De normen voor OR's zijn het eerst ontwikkeld voor gebieden met een rijke statistische voorgeschiedenis (zoals de nijverheid en de handel), maar voor bepaalde diensten moet dit nog gebeuren, met name voor de behandeling van instellingen zonder winstoogmerk en overheidsinstellingen.

Op korte of middellange termijn is wijziging van de OR-verordening niet nodig, noch wat het verplichte noch wat het facultatieve deel aangaat. Op lange termijn kunnen de huidige initiatieven, met name wat de ondernemingsgroepen en de glob