VERSLAG VAN DE COMMISSIE AAN DE RAAD, HET EUROPEES PARLEMENT, HET EUROPEES ECONOMISCH EN SOCIAAL COMITÉ EN HET COMITÉ VAN DE REGIO'S - Tenuitvoerlegging van Richtlijn 91/271/EEG van de Raad van 21 mei 1991 inzake de behandeling van stedelijk afvalwater, als gewijzigd bij Richtlijn 98/15/EG van de Commissie van 27 februari 1998

1. Inleiding

In januari 1999 publiceerde de Europese Commissie haar eerste verslag [1] betreffende de tenuitvoerlegging van Richtlijn 91/271/EEG van 21 mei 1991 inzake de behandeling van stedelijk afvalwater [2] als gewijzigd bij Richtlijn 98/15/EG van de Commissie van 27 februari 1998 [3]. De richtlijn is een van de hoekstenen van het communautaire waterbeleid en heeft ten doel het milieu te beschermen tegen de nadelige gevolgen van lozingen van stedelijk afvalwater.

[1] COM(1998) 775 def. van 15.1.1999.

[2] PB L 135 van 30.5.1991, blz. 40.

[3] PB L 67 van 7.3.1998, blz. 29.

Het eerste verslag van de Commissie bevatte bijzonderheden over de door stedelijk afvalwater veroorzaakte verontreiniging en presenteerde een eerste voortgangsverslag betreffende de tenuitvoerlegging van de richtlijn door de lidstaten. Het eerste verslag benadrukte met name de belangrijke inspanningen die door de lidstaten werden geleverd, de aanzienlijke kosten die de tenuitvoerlegging van de richtlijn waarschijnlijk zou vereisen en de vertragingen die werden voorzien voor een aantal grote steden, zoals Brussel en Milaan.

Het tweede verslag van de Commissie [4] verstrekte details over de aanwijzing van kwetsbare gebieden en de door de lidstaten ten uitvoer gelegde maatregelen met betrekking tot de termijn van 31 december 1998. Tegen die datum moesten de lidstaten er onder andere voor zorgen dat zuiveringsinstallaties voor afvalwater aanwezig waren in alle agglomeraties met meer dan 10 000 inwonerequivalenten die hun afvalwater lozen in een kwetsbaar gebied. Het verslag was gebaseerd op de door de lidstaten ingediende antwoorden en een door de diensten van de Commissie opgestelde studie [5] met betrekking tot kwetsbare gebieden. Voor dat verslag verstrekten slechts 13 lidstaten alle door de Commissie gevraagde gegevens met betrekking tot de zuivering van afvalwater in kwetsbare gebieden.

[4] COM (2001) 685 def. van 21.11.2001.

[5] "Verification of Vulnerable Zones under the Nitrates Directive and Sensitive Areas under the Urban Waste Water Treatment Directive", studie uitgevoerd door Environmental Resource Management tussen maart 1999 en juni 2000. Ook ERM-rapporten genoemd.

De tweede belangrijke mijlpaal van de richtlijn inzake de behandeling van stedelijk afvalwater was 31 december 2000. Tegen die datum moesten de lidstaten ervoor zorgen dat zuiveringsinstallaties voor afvalwater aanwezig waren in alle agglomeraties met meer dan 15 000 inwonerequivalenten, die afvalwater lozen in zogenaamde "normale gebieden" [6]. Tegen die datum moesten de lidstaten er ook voor zorgen dat het met biologisch afbreekbaar afval beladen water van fabrieken uit de in de richtlijn opgenomen voedselverwerkende bedrijfstakken dat rechtstreeks in ontvangende wateren werd geloosd, aan bepaalde voorwaarden voldeed.

[6] Een "normaal gebied" is een gebied dat noch als "kwetsbaar gebied" (artikel 5 en bijlage II A van Richtlijn 91/271/EEG van de Raad), noch als "minder kwetsbaar gebied" (artikel 6 en bijlage II B van Richtlijn 91/271/EEG van de Raad) werd aangewezen. Stedelijk afvalwater dat in een "normaal" gebied wordt geloosd, moet voor de lozing aan secundaire behandeling of een gelijkaardig proces (artikel 4) of een toereikende behandeling worden onderworpen (artikel 7).

Dit verslag presenteert de maatregelen die door de lidstaten ten uitvoer werden gelegd met het oog op de termijn van 31 december 2000. Het presenteert tevens de verbeteringen die tegen 2002 werden ingevoerd met betrekking tot agglomeraties die lozen in kwetsbare gebieden en waarvoor de termijn van 31 december 1998 gold. Naast de bijgewerkte situatie van de infrastructuur voor afvalwaterbehandeling, bevat het verslag ook informatie over de prestaties van waterzuiveringsinstallaties die hun afvalwater loosden in kwetsbare gebieden in het jaar nadat de termijn was verstreken. Het rapport geeft tevens een overzicht van de afvalwaterzuivering in grote steden en een algemeen overzicht van de vooruitgang die de lidstaten bij de tenuitvoerlegging van de richtlijn hebben gemaakt. De lidstaten zijn niet formeel verplicht verslagen in te dienen met betrekking tot het respecteren van de in de richtlijn vastgestelde termijnen. De Commissie besloot echter op eigen initiatief de lidstaten te vragen informatie te verstrekken om de tenuitvoerlegging van de richtlijn te controleren. Daarom werd er in december 2000 en maart 2001 een formeel verzoek aan de lidstaten gericht. In januari 2002 werden er herinneringen verstuurd, waarin de lidstaten ook werden aangemoedigd bijgewerkte informatie te verstrekken over de behandeling van afvalwater in agglomeraties die lozen in kwetsbare gebieden en grote steden die lozen in kwetsbare en niet-kwetsbare gebieden.

In 2003 werd het ontwerp-verslag naar de lidstaten gestuurd om hun de gelegenheid te bieden hun opmerkingen kenbaar te maken. Bij het opstellen van dit verslag werd rekening gehouden met de opmerkingen en suggesties voor wijzigingen en verbeteringen die voor einde juni 2003 werden ontvangen. Bovendien werden de laatste opmerkingen die werden geformuleerd tijdens de vergadering van het comité voor afvalwater van 1 en 2 september 2003, nog in het verslag opgenomen. Het verslag is gebaseerd op de antwoorden van de lidstaten, de situatierapporten die door de lidstaten moeten worden gepubliceerd conform artikel 16 van de richtlijn, en de studie met betrekking tot het aanwijzen van kwetsbare gebieden die ten behoeve van de Commissie werd uitgevoerd.

De Commissie zag zich geconfronteerd met aanzienlijke vertraging bij het verzamelen van de informatie om dit verslag voor te bereiden. Een jaar nadat de termijn voor het indienen van de informatie bij de Commissie was verstreken, hadden de meeste lidstaten nog niet alle gevraagde informatie ingediend. Veel lidstaten verstrekten de volledige informatie pas nadat de Commissie inbreukprocedures had aangekondigd. Ondanks de juridische stappen die door de Commissie werden ondernomen, hebben Frankrijk en Spanje de volledige informatie nog steeds niet ingediend. Naast de belangrijke vertraging bij het indienen van de informatie, was de kwaliteit van de gegevens die werden verstrekt vaak zo ondermaats, dat de Commissie nog meer vertraging opliep bij het verwerken en analyseren van de informatie.

De Commissie blijft toezien op het verloop van het tenuitvoerleggingsproces in alle lidstaten.

2. Belangrijkste door de richtlijn opgelegde verplichtingen en termijnen

De belangrijkste door de richtlijn opgelegde verplichting is dat opvang- en behandelingssystemen voor afvalwater binnen de volgende termijnen tot stand moeten zijn gebracht:

* 31 december 1998: de datum waarop een aan strikte eisen voldoend opvang- en zuiveringssysteem (secundaire [7] + tertiaire [8] behandeling of een ingrijpender behandeling volgens artikel 5) aanwezig moest zijn in alle agglomeraties met meer dan 10 000 inwonerequivalenten [9] (i.e.) die hun afvalwater in een kwetsbaar gebied lozen. De resultaten van de verificatie door de Commissie van de naleving van deze termijn worden uiteengezet in het tweede verslag van de Commissie. In dit verslag wordt de verbeterde situatie tot 2002 uiteengezet.

[7] Secundaire behandeling betekent behandeling door middel van een proces waarbij in het algemeen biologische behandeling met secundaire bezinking plaatsvindt, of behandeling door middel van een gelijkwaardig proces.

[8] Tertiaire behandeling betekent een op de secundaire behandeling aanvullende behandeling van stikstof (nitrificatie-denitrificatie) en/of fosfor en/of enige andere verontreinigende stof die de kwaliteit of de mogelijkheid van specifieke toepassingen van het water beïnvloedt: microbiologische verontreiniging, kleur enz. Artikel 5, leden 3 en 4, en tabel 2 van bijlage I bij de richtlijn (gewijzigd bij Richtlijn 98/15/EG) omschrijven de afvalwaterzuiveringscriteria voor lozingen in kwetsbare gebieden in termen van minimale procentuele vermindering van de totale fosfor- en stikstofvracht en bevatten concentratienormen voor deze parameters.

[9] Inwonerequivalent (i.e.) is een meeteenheid voor biologisch afbreekbare verontreiniging die de gemiddelde belasting van deze verontreiniging per persoon per dag vertegenwoordigt. Het wordt in de richtlijn gespecificeerd als 60 g BOD5 (biochemisch zuurstofverbruik gedurende vijf dagen) per dag. De grootte van de agglomeratie, uitgedrukt in i.e., komt overeen met de organische belasting die in de agglomeratie op een doordeweekse dag van het jaar met maximale productie wordt geproduceerd. Het aantal i.e. wordt berekend aan de hand van de som van de organische belasting die op die dag door permanente en seizoensgebonden woongebieden en diensten wordt geproduceerd, en de organische belasting die op dezelfde dag door het industrieel afvalwater dat opgevangen moet worden in een opvangsysteem, wordt geproduceerd.

* 31 december 2000: de datum waarop een secundair behandelings- [10] en opvangsysteem aanwezig moest zijn in alle agglomeraties met meer dan 15 000 i.e. die hun afvalwater niet in een kwetsbaar gebied of in het stroomgebied daarvan lozen. De termijn geldt ook voor met biologisch afbreekbaar industrieel afval beladen water van voedselverwerkende fabrieken dat rechtstreeks in ontvangende wateren wordt geloosd. Op die datum moest het afvalwater van de betrokken bedrijven voldoen aan vooraf vastgestelde voorschriften en/of specifieke vergunningen vooraleer het in ontvangende wateren wordt geloosd. De resultaten van de verificatie door de Commissie van de naleving van deze termijn worden gepresenteerd in dit verslag.

[10] In het geval van lozingen in door de lidstaten als minder kwetsbaar aangewezen kustwateren of estuaria mag de zuivering minder grondig zijn dan secundaire zuivering indien ten genoegen van de Commissie en de Raad wordt aangetoond dat aan bepaalde voorwaarden tot afwijking wordt voldaan.

* 31 december 2005: de datum waarop een opvang- en zuiveringssysteem aanwezig moet zijn in alle agglomeraties met 2 000 tot 10 000 i.e. die hun afvalwater in een kwetsbaar gebied lozen, en in agglomeraties met 2 000 tot 15 000 i.e. die hun afvalwater niet in zulke gebieden lozen. Kleinere agglomeraties die reeds een opvangsysteem hebben, moeten op deze datum ook een toereikend zuiveringssysteem hebben.

De andere belangrijke door de richtlijn opgelegde termijnen en verplichtingen zijn de volgende:

* 30 juni 1993: de richtlijn moest in nationale wetgeving omgezet zijn. Op die datum moesten de lidstaten de wettelijke en bestuursrechtelijke bepalingen hebben aangenomen die vereist zijn om aan de richtlijn te voldoen. Het eerste verslag van de Commissie toonde aan dat veel lidstaten te laat waren met het omzetten van de richtlijn. Thans hebben alle lidstaten de richtlijn omgezet, met Italië als laatste in 1999.

* 31 december 1993: de lozing van industrieel afvalwater in opvangsystemen en stedelijke waterzuiveringsinstallaties en de lozing van bepaald met biologisch afbreekbaar industrieel afval beladen water in ontvangende wateren moest worden onderworpen aan vooraf vastgestelde voorschriften en/of specifieke vergunningen. De lidstaten hebben alle maatregelen aangenomen die nodig zijn om aan deze verplichtingen te voldoen.

* 31 december 1993: de lidstaten moesten een programma voor de tenuitvoerlegging van de richtlijn opstellen. Alle lidstaten hebben dit programma, na vertragingen van uiteenlopende duur, aan de Commissie voorgelegd. Een aantal lidstaten heeft ook een bijgewerkte versie van de in deze programma's opgenomen informatie aan de Commissie gestuurd. In het geval van België zijn deze programma's, volgens de mening van de Commissie, niet in overeenstemming met de bepalingen van de richtlijn of met de vereiste presentatievorm.

* 31 december 1993: de lidstaten moesten kwetsbare gebieden aanwijzen. Nadere bijzonderheden over dit fundamentele punt, dat het soort behandeling van stedelijk afvalwater en de termijn voor de behandeling bepaalt, worden hieronder gegeven.

* 30 juni 1995 (voor het eerst, en daarna om de twee jaar): de voor de tenuitvoerlegging in de lidstaten verantwoordelijke autoriteiten en instanties moeten een rapport publiceren over de situatie inzake de verwijdering van stedelijk afvalwater en slib in hun gebied. Deze rapporten worden bij publicatie terstond door de lidstaten aan de Commissie toegezonden. In 1999 stelde een uit vertegenwoordigers van de lidstaten en de Commissie bestaande werkgroep een model-situatierapport op teneinde de autoriteiten die het rapport voorbereiden, daarbij te helpen en de verstrekte gegevens te harmoniseren. Tot op heden heeft de Commissie geen situatierapport van Frankrijk ontvangen. Ten slotte hebben de meeste lidstaten de periode van twee jaar overschreden die in de richtlijn vastgelegd is voor de publicatie van het rapport en de toezending ervan aan de Commissie.

* 31 december 1998: de verwijdering van slib van stedelijke waterzuiveringsinstallaties moest aan algemene voorschriften, registratie of een vergunning onderworpen worden. De door de Commissie uitgevoerde controles tonen aan dat alle lidstaten deze maatregelen voor de verwijdering van slib hebben ingevoerd. Bovendien moest de verwijdering van slib naar oppervlaktewateren door storten vanaf schepen, door lozing via pijpleidingen of op andere wijze vóór deze datum geleidelijk worden beëindigd. Alleen Spanje, Ierland en het Verenigd Koninkrijk maakten regelmatig gebruik van deze praktijken. Het Verenigd Koninkrijk verbood ze na 1998 door omzetting van de richtlijn in nationaal recht. Ierland heeft de Commissie meegedeeld dat de lozing van slib op zee krachtens de nationale wetgeving toegestaan was tot 31 december 1998; na die datum werd het een overtreding. Ierland heeft echter toegegeven dat er pas in september 1999 een einde kwam aan de lozing van slib op zee. Spanje heeft de Commissie niet in kennis gesteld van maatregelen om het storten van slib in oppervlaktewateren te verbieden.

* Ten slotte moet erop worden gewezen dat de richtlijn bepaalt dat lozingen van afvalwater van stedelijke waterzuiveringsinstallaties moeten worden onderworpen aan vooraf vastgestelde voorschriften en/of specifieke vergunningen en dat deze lozingen overeenkomstig de specifieke bepalingen van de richtlijn ook gecontroleerd moeten worden. In samenwerking met een gespecialiseerde werkgroep heeft de Commissie een computerondersteunde vragenlijst opgesteld teneinde gegevens te verzamelen over de controle op de lozingen. In september 2000 heeft de Commissie deze vragenlijst naar alle lidstaten gestuurd en ze verzocht deze vragenlijst te gebruiken voor het verzamelen van gegevens over de in 1999 uitgevoerde controle voor de agglomeraties waarvoor de termijn van 31 december 1998 geldt. De resultaten worden verder in dit verslag samengevat.

3. Aanwijzing van kwetsbare gebieden

Overeenkomstig artikel 5 van de richtlijn moesten de lidstaten uiterlijk op 31 december 1993 kwetsbare gebieden aangewezen hebben aan de hand van de in bijlage II genoemde criteria.

Deze criteria verwijzen naar drie groepen kwetsbare gebieden:

* zoete wateren, estuaria en kustwateren die eutroof zijn [11] of die eutroof kunnen worden indien geen beschermende maatregelen worden getroffen;

[11] Kwetsbaar voor eutrofiëring: eutrofiëring betekent de verrijking van het water met nutriënten, vooral stikstof- en/of fosforverbindingen, die leidt tot een versnelde groei van algen en hogere planten met als gevolg een ongewenste verstoring van het evenwicht tussen de verschillende groepen waterorganismen en een verslechtering van de waterkwaliteit.

* voor de winning van drinkwater bestemde oppervlaktewateren die meer dan 50 mg/l nitraat bevatten of zouden kunnen bevatten;

* gebieden waar verdere behandeling nodig is om te voldoen aan andere richtlijnen van de Raad, zoals de viswaterrichtlijn, de zwemwaterrichtlijn, de schelpdierwaterrichtlijn, de vogelrichtlijn, de habitatrichtlijn, enzovoort.

Wanneer een water in een van deze drie groepen valt, is dit voldoende om het als kwetsbaar aan te wijzen.

De aanwijzing van kwetsbare gebieden was een essentiële voorwaarde voor de praktische toepassing van de richtlijn. In gebieden die worden beschouwd als kwetsbare gebieden, of in stroomgebieden die bijdragen tot verontreiniging van het kwetsbare gebied (bijvoorbeeld een rivier die uitmondt in een estuarium of kustgebied dat als kwetsbaar werd aangewezen) moesten opvangsystemen en zuiveringssystemen uiterlijk op 31 december 1998 operationeel zijn voor alle agglomeraties met meer dan 10 000 i.e. Bovendien moest de behandeling van het afvalwater verder gaan dan een secundaire behandeling. Deze eisen inzake afvalwaterzuivering zijn niet van toepassing op kwetsbare gebieden waarvoor aangetoond kan worden dat de vermindering van de totale stikstof- en fosforbelasting voor elk van beide stoffen ten minste 75 % bedraagt.

Overeenkomstig artikel 5, lid 8, hoeft een lidstaat geen kwetsbare gebieden aan te wijzen indien hij op zijn hele grondgebied een grondige (tertiaire) zuivering toepast. Vijf lidstaten hebben besloten dit systeem van grondige zuivering toe te passen: Denemarken, Luxemburg, Nederland, Finland en Oostenrijk (sinds 2002).

België (sinds 2001) en Zweden passen artikel 5, lid 8, niet toe maar hebben hun volledige grondgebied aangewezen als kwetsbaar gebied.

Acht andere lidstaten --Duitsland, Spanje, Frankrijk, Griekenland, Ierland, Italië, Portugal en het Verenigd Koninkrijk [12] -- hebben bepaalde wateren op hun grondgebied als kwetsbare gebieden aangewezen. Deze gebieden werden met een kleinere of grotere vertraging tussen 1994 en 1999 aangewezen.

[12] De bijgevoegde kaarten geven in donkergroen de door de lidstaten als kwetsbaar aangewezen wateren aan en in lichtgroen de stroomgebieden of delen van stroomgebieden waarop de lidstaten de bepalingen van de richtlijn betreffende de bescherming van kwetsbare gebieden zullen toepassen. De gebieden waarop de lidstaten een behandeling zullen toepassen die beantwoordt aan strengere criteria in toepassing van artikel 5, lid 8, worden eveneens in lichtgroen aangegeven.

Een aantal lidstaten, zoals Spanje, Frankrijk en Italië, was van mening dat geen grondige (tertiaire) zuivering hoeft te worden toegepast in agglomeraties die gelegen zijn in bepaalde delen van de stroomgebieden waartoe kwetsbare gebieden behoren [13]. In dit opzicht is de Commissie van mening dat stikstof en fosfor, de verontreinigende stoffen in stedelijk afvalwater die het soort verontreiniging overeenkomstig de eerste twee criteria voor de aanwijzing van kwetsbare gebieden veroorzaken, zeer persistent zijn. Dat betekent dat, als deze verontreinigende stoffen niet worden verwijderd in de zuiveringsinstallaties, ze in de rivieren terechtkomen en worden meegevoerd naar het stroomgebied van het kwetsbare gebied, waar ze bijdragen tot de verrijking met nutriënten. De Commissie is dan ook van mening dat het achterwege laten van tertiaire zuivering in agglomeraties met meer dan 10 000 i.e. die zich in het stroomgebied van een kwetsbaar gebied bevinden een nalatigheid is ten aanzien van de naleving van de richtlijn. Dit verzuim is met name duidelijk in de volgende landen: Spanje, dat geen maatregelen heeft getroffen voor een verdergaande behandeling in de stroomgebieden van rivieren waarvan de benedenloop als kwetsbaar gebied is aangewezen, zoals de Ebro of de Guadalquivir; Italië, met name voor het stroomgebied van de Po, de delta en de aangrenzende kustwateren (sterk eutroof ). Verder maakt de Commissie zich zorgen over de manier waarop het Verenigd Koninkrijk de bepalingen van de richtlijn met betrekking tot de stroomgebieden van kwetsbare gebieden interpreteert en ten uitvoer legt.

[13] De delen van de stroomgebieden die deze lidstaten niet in aanmerking hebben genomen, worden op de kaarten in roze aangegeven, evenals de stroomgebieden van de gebieden die naar de mening van de Commissie als kwetsbaar hadden moeten worden aangewezen (zie voetnoot 16).

De lidstaten die besloten hebben geen strengere norm voor behandeling op hun grondgebied in te voeren, moeten ervoor zorgen dat hun lijst van kwetsbare gebieden ten minste elke vier jaar wordt herzien. De lijst moest derhalve op 31 december 1997 herzien zijn, en vervolgens op 31 december 2001 enzovoorts. Tussen 1998 en 2000 had de Commissie een consultant in dienst die de door de bovengenoemde tien lidstaten aangewezen kwetsbare gebieden moest controleren [14]. Dit onderzoek toonde tekortkomingen aan wat betreft de door deze lidstaten aangewezen kwetsbare gebieden [15] en wees andere gebieden aan die mogelijk kwetsbaar waren ten gevolge van eutrofiëring en de hoge concentratie nitraten in voor de winning van drinkwater bestemde oppervlaktewateren. Het onderzoek legde de nadruk op het feit dat een groot aantal lidstaten niet voldoende rekening had gehouden met de mate van eutrofiëring van hun wateren. De betrokken gebieden zijn de Noordzee (van de kustwateren van Noord-Frankrijk tot Zweden), de Oostzee en de Adriatische Zee, die allemaal aanzienlijke eutrofiëringsproblemen hebben. Momenteel voert de Commissie voor bepaalde lidstaten een herziening van de studie uit.

[14] ERM-rapporten tussen maart 1999 en juni 2000 (zie ook voetnoot 5).

[15] De wateren die volgens de Commissie als kwetsbaar hadden moeten worden aangewezen, worden op de kaarten in donkerroze aangegeven (= potentieel kwetsbare gebieden). De relevante stroomgebieden waarvoor maatregelen voor een verdergaande (tertiaire) behandeling van stedelijke lozingen hadden moeten worden getroffen, worden in roze aangegeven (zie ook voetnoot 14).

Op basis van hun interne beoordelingen, de resultaten van de studie van de Commissie over kwetsbare gebieden en in sommige gevallen als gevolg van de juridische stappen die de Commissie heeft ondernomen, hebben talrijke lidstaten de laatste jaren het aantal en de omvang van de kwetsbare gebieden op hun grondgebied aanzienlijk uitgebreid. Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk hebben hun lijsten van kwetsbare gebieden al herzien in 1999 respectievelijk 1998.

België wees Wallonië aan als kwetsbaar gebied in 2001; nadien werd het hele Belgische grondgebied als kwetsbaar gebied aangewezen.

Sinds 2001 werd heel Duitsland aangewezen als kwetsbaar gebied met het stroomgebied van de Donau als enige uitzondering.

Griekenland wees de Golf van Saronikós en de Golf van Thessaloniki aan als kwetsbaar gebied in 2002. Deze wateren ontvangen het afvalwater van Athene en Thessaloniki, dat bijna de helft van de in Griekenland geproduceerde afvalwaterbelasting vertegenwoordigt. Griekenland heeft ook aangekondigd dat het nog meer kwetsbare gebieden zal aanwijzen.

Spanje meldde enkele onofficiële aanwijzingen van kwetsbare gebieden officieel aan de Commissie maar wees verder geen nieuwe kwetsbare gebieden aan.

Ierland heeft zijn aanwijzing van kwetsbare gebieden voor meren, rivieren en estuaria aanzienlijk verbeterd en uitgebreid in 2001.

Italië heeft de Commissie in augustus 2003 kaarten doen toekomen met recente aanwijzingen van kwetsbare gebieden, waarin bepaalde bijkomende inlandse wateren leken te zijn opgenomen, maar niet de cruciale Adriatische regio of de stroomgebieden die afwateren op kwetsbare gebieden.

Portugal kondigde aan dat het meer kwetsbare gebieden zou aanwijzen, met onder meer de meeste door de Commissie gevraagde regio's.

Oostenrijk besloot in 2002 een verdergaande behandeling van afvalwater in overeenstemming met artikel 5, lid 8, toe te passen op heel zijn grondgebied.

Het Verenigd Koninkrijk wees in 2000, 2001 en 2002 een groot aantal bijkomende kwetsbare gebieden aan op zijn grondgebied. De Commissie blijft echter van mening dat er nog meer belangrijke wateren moeten worden aangewezen.

De maatregelen voor het aanwijzen van bijkomende kwetsbare gebieden die door de lidstraten werden getroffen, worden door de Commissie sterk gewaardeerd. Ondanks de belangrijke vooruitgang van de laatste jaren hebben Spanje, Griekenland, Frankrijk, Ierland, Italië, Portugal en het Verenigd Koninkrijk echter, naar de mening van de Commissie, nog niet alle nodige maatregelen getroffen in verband met de lozingen van stedelijk afvalwater die bijdragen tot de eutrofiëring van de kustwateren van de Atlantische Oceaan, het Kanaal, de Noordzee, de Ierse Zee en de Middellandse Zee. De Commissie is ook van mening dat Frankrijk, Italië, Finland, Zweden en het Verenigd Koninkrijk de hoeveelheid nitraten en fosfaten in afvalwater dat terechtkomt in kwetsbare gebieden, zouden moeten verminderen.

De Commissie is zich ook bewust van de tekortkomingen van de kant van een aantal lidstaten met betrekking tot het derde criterium voor de aanwijzing van kwetsbare gebieden. Met name is tertiaire zuivering nodig voor de bescherming van talrijke zwemwateren en schelpdierwateren, teneinde het niveau van microbiologische verontreiniging door geloosd stedelijk afvalwater, dat voor deze wateren een bedreiging vormt, te verlagen. Alleen Spanje, Frankrijk, Portugal, Italië en het Verenigd Koninkrijk hebben bij het aanwijzen van hun kwetsbare gebieden rekening gehouden met dit criterium.

4. Situatie op 1 januari 2002 in agglomeraties die lozen in kwetsbare gebieden

In haar tweede verslag presenteerde de Commissie de situatie op het einde van de termijn van 1998 voor agglomeraties waarvan de lidstaten oordeelden dat ze zich bevonden of loosden in stroomgebieden die kwetsbare gebieden beïnvloeden (zie vorige paragraaf voor een bespreking van de elementen in verband met het aanwijzen van kwetsbare gebieden). In januari 2002 bood de Commissie de lidstaten de mogelijkheid om bijgewerkte informatie in te dienen over de door kwetsbare gebieden beïnvloede agglomeraties om aan te tonen welke vorderingen er waren gemaakt. Bepaalde lidstaten werkten de informatie niet bij, maar verstrekten recentere informatie op basis van het verzoek om monitoringgegevens in te dienen van 1999. In sommige gevallen, waarin totaal geen informatie werd verstrekt, of de gegevens onvolledig waren, heeft de Commissie gebruik gemaakt van de originele gegevens van 1998. De onderstaande beoordeling is gebaseerd op de beoordeling van de situatie met betrekking tot het aanwijzen van kwetsbare gebieden door de lidstaten (zie vorige paragraaf voor een meer gedetailleerde bespreking van het verschil van mening tussen de Commissie en de lidstaten over deze onderwerpen).

Met betrekking tot het soort tertiaire zuivering dat vereist is om de eutrofiëring van de ontvangende wateren te verminderen of te voorkomen, is de Commissie van mening dat lozingen van zowel stikstof als fosfor eutrofiëring veroorzaken in zoete wateren, mariene wateren en estuaria. Wetenschappelijk is aangetoond dat eutrofiëring vooral wordt veroorzaakt door stikstof in het geval van kustwateren en fosfor in het geval van zoete wateren. Uit wetenschappelijk onderzoek blijkt echter ook dat stikstof en fosfor samen of om de beurt zowel in zoet water als in marien water beperkende factoren kunnen zijn, afhankelijk van de algensoort en de tijd van het jaar en dat het vaak noodzakelijk is het gehalte aan beide nutriënten te verminderen. Bij de beoordeling van de conformiteit van de behandeling gaat de Commissie uit van de veronderstelling dat -- tenzij voor bepaalde wateren wetenschappelijk het tegendeel kan worden aangetoond -- ten minste fosfor verwijderd moet worden om de eutrofiëring van zoete wateren te bestrijden, en stikstof om de eutrofiëring van kustwateren en estuaria te bestrijden. In vele gevallen blijkt de organische verwerkingscapaciteit van talrijke behandelingsinstallaties te klein om het afvalwater van de totale nominale belasting die de agglomeraties genereren voldoende te behandelen. In gevallen waarin de organische verwerkingscapaciteit zelfs minder dan 80 % van de totale nominale belasting van de agglomeraties bedroeg, oordeelde de Commissie dat deze agglomeraties niet voldoen aan de richtlijn, omdat ze gelooft dat in deze omstandigheden hetzij de zuiveringsinstallatie overbelast werden, hetzij het afvalwater niet volledig werd verzameld door het zuiveringssysteem. Aan het begin van 2002 vereisten België, Denemarken, Luxemburg, Nederland, Oostenrijk, Finland, Zweden en Duitsland in principe strikte behandelingsniveaus voor een zeer groot percentage van de totale afvalwaterbelasting. Griekenland, Spanje, Portugal en het VK planden een ingrijpender behandeling van afvalwater om kwetsbare gebieden te beschermen voor minder dan 10 % van hun afvalwaterbelasting. Frankrijk en Ierland planden respectievelijk ongeveer 24 % en 86 % [16].

[16] De cijfers zijn gebaseerd op de toepassing van artikel 5 van de richtlijn door de lidstaten en hun afvalwaterbelasting (i.e.) van door kwetsbare gebieden beïnvloede agglomeraties, in verhouding tot de geschatte totale belasting (i.e.) waarop volgens de lidstaten de richtlijn van toepassing is (zie overzichtstabel in het tweede verslag van de Commissie, rekening houdend met de gecorrigeerde gegevens voor Nederland). De gegevens houden geen rekening met de huidige conformiteitsstatus van de afvalwaterbehandeling.

Naast maatregelen met betrekking tot zuiveringsinstallaties heeft een aantal lidstaten ook maatregelen ingevoerd ter vermindering van het fosforgehalte van detergenten. Die maatregelen dragen ongetwijfeld in aanzienlijke mate bij tot een vermindering van de hoeveelheid fosfor in het afvalwater. De Commissie waardeert alle maatregelen die aan de bron door de lidstaten worden genomen om de verontreiniging te verminderen.

Tabel 4-1 toont het aantal en de organische belasting van de agglomeraties waarvoor de lidstaten besloten hebben een grondige zuivering door te voeren om kwetsbare gebieden te beschermen. In het totaal gaat het om 5 495 agglomeraties op een totaal van ongeveer 20 000 agglomeraties die onder de richtlijn vallen. Dat cijfer omvat alle door de lidstaten aangewezen agglomeraties met een omvang van meer dan 10 000 i.e. die lozen in kwetsbare gebieden en alle agglomeraties waarover werd gerapporteerd door de lidstaten die artikel 5, lid 4, toepassen, waaronder ook agglomeraties met een omvang van minder dan 10 000 i.e.

In de 12 lidstaten die een tertiaire behandeling toepassen voor alle betrokken agglomeraties met een omvang van meer dan 10 000 i.e. (artikel 5, lid 2), vallen 1242 agglomeraties onder de verplichting tot grondige zuivering. 559 daarvan, die 42 % van de betrokken belasting vertegenwoordigen, vertoonden het vereiste niveau van tertiaire behandeling en voldeden aan de richtlijn in januari 2002. Denemarken en Oostenrijk voldoen bijna volledig aan de richtlijn, terwijl - naar de mening van de Commissie - in België, Griekenland, Portugal, Finland en het Verenigd Koninkrijk minder dan 50 % van het afvalwater dat kwetsbare gebieden beïnvloedt, voldoet aan het vereiste behandelingsniveau.

Duitsland, Luxemburg en Nederland beoordelen de conformiteit van de behandeling van afvalwater niet voor elke betrokken agglomeratie, maar passen de optie van artikel 5, lid 4, toe en nemen het totale percentage van de vermindering van de stikstof- en fosforbelasting op hun grondgebied in aanmerking. Aan het begin van 2002 bereikten Duitsland en Nederland meer dan de door de richtlijn vereiste vermindering van fosfor van 75 % (respectievelijk 90 % en 79 %), maar hadden ze de vermindering van 75 % stikstof nog niet volledig bereikt (respectievelijk 74 % en 66 %). Luxemburg moet zowel de verwijdering van stikstof als fosfor nog verbeteren om aan de richtlijn te voldoen, maar wil de individuele zuiveringsinstallaties laten beoordelen als het volledig voldoet aan artikel 5, lid 4.

De meeste lidstaten willen ten laatste in 2005 of 2008 voldoen aan de richtlijn.

Een aantal lidstaten heeft de behandelingssituatie in agglomeraties die worden beïnvloed door kwetsbare gebieden, verbeterd. Een directe vergelijking met de resultaten van het tweede verslag van de Commissie zou echter geen objectief beeld hebben gegeven vanwege de aanzienlijke wijzigingen die vele lidstaten aanbrachten in de beoordelingsprocedures. Er werden bijvoorbeeld wijzigingen aangebracht in de interpretatie van definities, de aanpak van berekeningen, bijkomende - verlate - aanwijzingen van kwetsbare gebieden, enz., wat leidde tot een wijziging van de betrokken agglomeraties. De totale organische belasting van agglomeraties die in aanmerking werden genomen voor tertiaire behandeling, steeg niettemin van 198 miljoen inwonerequivalenten in 1998 tot 210 miljoen inwonerequivalenten in 2002.

Tabel -: Afvalwaterbehandeling in agglomeraties die worden beïnvloed door kwetsbare gebieden en organische belasting -

Situation at 1 January 2002

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

1 Volgens artikel 5, lid 8, hoeft een lidstaat geen kwetsbare gebieden aan te wijzen voor de richtlijn als hij de behandeling die vermeld is in de paragrafen 2,3 en 4 van de richtlijn uitvoert in heel zijn grondgebied.

De optie van artikel 5, lid 4, van de richtlijn stelt een lidstaat vrij van het installeren van individuele zuiveringsinstallaties met een omvang van meer dan 10 000 i.e. in overeenstemming met artikel 5, leden 2 en 3, maar hij moet aantonen dat de beperking in de algemene belasting van een zuiveringsinstallatie in dat gebied minimaal 75 % bedraagt voor de totale hoeveelheid fosfor en 75 % voor de totale hoeveelheid stikstof.

2 Percentage in verhouding tot de totale organische belasting die onder de richtlijn valt in de lidstaat

3 Duitsland gaf de afvalwaterbelasting op zijn totale grondgebied niet op, maar alleen de belasting van agglomeraties met een omvang van meer dan 2 000 i.e. In Duitsland vertegenwoordigt de belasting van agglomeraties met een omvang van minder dan 2 000 i.e. ongeveer 2 % van de totale afvalwaterbelasting.

4 Luxemburg past artikel 5, lid 4, toe maar wil beoordeeld worden volgens artikel 5, leden 2 en 3, tot het volledig voldoet aan artikel 5, lid 4.

5 Aangezien Oostenrijk artikel 5, lid 8, toepast vanaf het einde van 2002. De huidige beoordeling omvat alleen agglomeraties die lozen in stroomgebieden van kwetsbare gebieden die door andere lidstaten werden aangewezen.

4.1. Doeltreffendheid van de afvalwaterzuivering in door kwetsbare gebieden beïnvloede agglomeraties (monitoringgegevens)

Het bestaan van zuiveringsinstallaties is geen garantie dat het afvalwater op het juiste niveau wordt behandeld, aangezien dit afhangt van de doeltreffendheid waarmee de installaties worden bediend. Daarom vroeg de Commissie informatie over de monitoringgegevens van alle betrokken zuiveringsinstallaties van 1999. De informatie werd opgevraagd in de vorm van een elektronische vragenlijst en per brief op 18 december 1999. Frankrijk verstrekte geen monitoringgegevens; Spanje verstrekte bepaalde monitoringgegevens in mei 2003, te laat om ze in de onderstaande evaluatie te kunnen opnemen. Oostenrijk verstrekte zijn informatie van het jaar 2000. Om een eerste algemene indruk te geven van de doeltreffendheid van de afvalwaterzuivering wat betreft het voldoen aan de vereisten voor verwijdering van BOD5, COD, stikstof en/of fosfor, werden de gegevens over de installaties bijeengevoegd op het niveau van de agglomeraties. Indien de mening van de Commissie over de behandelingsvereisten verschilt van de mening van de lidstaten, wordt in de onderstaande evaluatie de interpretatie van de Commissie weergegeven.

Behalve in Duitsland en in Nederland (die artikel 5, lid 4, van de richtlijn toepassen), en in Frankrijk en Spanje (die niet tijdig gegevens verstrekten), werd - naar de mening van de Commissie - slechts ongeveer 44 % van de afvalwaterbelasting van de betrokken agglomeraties voor de lozing voldoende behandeld in de zin van de richtlijn. Denemarken en Oostenrijk voldeden respectievelijk voor 99 % en 79 % aan de vereisten van de richtlijn. Bij de overige landen bedroeg het percentage totale afvalwaterbelasting dat adequaat wordt behandeld 4 % tot 64 %.

Tabel -: Doeltreffendheid van de afvalwaterzuivering in door kwetsbare gebieden beïnvloede agglomeraties

(Controlejaar 1999)

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

1 Percentage met betrekking tot de totale organische belasting in de lidstaat

2 Duitsland, Luxemburg en Nederland passen artikel 5, lid 4, van de richtlijn toe, waarbij Luxemburg beoordeeld wil worden volgens artikel 5, lid 2, tot het volledig voldoet aan artikel 5, lid 4.

3 Frankrijk en Spanje verstrekten geen informatie over de prestaties van de installaties.

5. Situatie op 31 december 2000 van agglomeraties die lozen in "normale gebieden"

Op 31 december 2000 verstreek de tweede belangrijke termijn van de richtlijn, die agglomeraties betrof met meer dan 15 000 i.e. die hun afvalwater lozen in gebieden die niet werden aangewezen als kwetsbare of minder kwetsbare gebieden in de zin van de richtlijn, maar in zogenaamde "normale gebieden". De lidstaten rapporteerden over de doeltreffendheid van de afvalwaterbehandeling in deze gebieden in antwoord op een verzoek van de Commissie dat op 14 april 2001 werd verstuurd.

De evaluatie van de situatie in "normale gebieden" omvat ook agglomeraties die lozen in gebieden die de lidstaten als "normale gebieden" beschouwen en waarvan de Commissie vindt dat ze als kwetsbare gebieden moeten worden beschouwd (zie de vorige paragrafen voor een meer gedetailleerde toelichting). De negen lidstaten die onder de bovenvermelde termijn voor "normale gebieden" vallen, rapporteerden over 2 698 agglomeraties, die een afvalwater belasting van 261 662 171 i.e. vertegenwoordigen.

1 832 agglomeraties die 69 % van de afvalwaterbelasting vertegenwoordigen, gaven hun afvalwater een secundaire behandeling op 31 december 2000 en voldeden bijgevolg aan de richtlijn. Duitsland en Oostenrijk voldeden volledig aan de richtlijn en het Verenigd Koninkrijk gaf 89 % van de afvalwaterbelasting een secundaire behandeling. Landen zoals Griekenland, Ierland en Portugal voldeden slechts in beperkte mate aan de richtlijn en geven minder dan 50 % van de betrokken afvalwaterbelasting een secundaire behandeling.

Tabel -: Afvalwaterzuivering in door normale gebieden beïnvloede agglomeraties (> 15 000 i.e.) en organische belasting - Situatie op 31 december 2000

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

1 Percentage met betrekking tot de totale organische belasting in de lidstaat

2 In deze lidstaten was geen sprake van beïnvloeding door "normale gebieden", aangezien zij hun volledige grondgebied als kwetsbaar hadden aangewezen of artikel 5, lid 8, toepasten.

3 Eerste versie, niet in aanmerking genomen voor de berekening van het totaal.

4 Tweede versie, na de herziening door Griekenland, in aanmerking genomen voor de berekening van het totaal.

6. Agglomeraties waarop de termijnen van 1998 en 2000 van toepassing zijn

6.1. Afvalwaterbehandeling

In het totaal rapporteerden de lidstaten over 8181 agglomeraties waarop de reeds verstreken termijnen van de richtlijn (artikelen 4 en 5) van toepassing zijn en die een belasting van 469 269 723 inwonerequivalenten vertegenwoordigen.

Duitsland en Nederland passen artikel 5, lid 4, toe en beoordelen het conformiteitsniveau op basis van het percentage vermindering stikstof en fosfor. Wat de andere 13 lidstaten betreft, voldeden 2 254 van de 3 802 agglomeraties die onder beide genoemde termijnen vallen aan de specifieke bepalingen. Ze vertegenwoordigden 64 % van de totale belasting.

De tabellen 6-1 en 6-2 geven een overzicht van agglomeraties waarvan de lidstaten rapporteerden dat ze onder de bovengenoemde termijnen in verband met afvalwaterzuivering vallen.

6.2. Opvang van afvalwater

Naast de afvalwaterbehandeling, hebben de bovengenoemde termijnen ook betrekking op de aanwezigheid van opvangsystemen voor afvalwater (artikel 3). Deze informatie werd door de Commissie opgevraagd met de bovenvermelde brieven en vragenlijsten.

Wat de kwetsbare gebieden betreft, rapporteerden de lidstaten over 3246 agglomeraties, waarvan er 2855 beschikten over een opvangsysteem dat hetzij al voor 1998, hetzij in het begin van 2002 voldeed aan de richtlijn, en die 91 % van de belasting van de betrokken agglomeraties vertegenwoordigden. In landen zoals Denemarken, Duitsland, Luxemburg, Nederland, Oostenrijk, Zweden en het Verenigd Koninkrijk voldeden de afvoersystemen van door kwetsbare gebieden beïnvloede agglomeraties volledig aan de richtlijn op 31 december 1998 of 1 januari 2002. In België, Spanje en Italië was de opvang van afvalwater echter in meer dan 50 % van de agglomeraties onvoldoende.

Wat de "normale gebieden" betreft, rapporteerden de lidstaten over 2698 agglomeraties die 261 662 171 inwonerequivalenten vertegenwoordigden. 1910 agglomeraties, die 77 % van de belasting vertegenwoordigden, voldeden aan de richtlijn bij het verstrijken van de termijn op 31 december 2000. Van de landen die op dat ogenblik werden beïnvloed door "normale gebieden", voldeden Duitsland, Ierland, Oostenrijk en het Verenigd Koninkrijk volledig aan de richtlijn wat opvang van afvalwater betreft, en vertoonde Italië een conformiteitsniveau van minder dan 50 % van zijn agglomeraties.

In het totaal rapporteerden de lidstaten over 5932 agglomeraties met een belasting van 462 miljoen inwonerequivalenten die onder de termijnen van 31 december 1998 en 2000 vallen. Van 4753 van deze agglomeraties, die 83 % van de belasting vertegenwoordigen, werd gerapporteerd dat ze respectievelijk ten laatste op 1 januari 2002, of 31 december 2000 voldeden aan de richtlijn.

Tabel 6-3 geeft een overzicht van de agglomeraties waarvan de lidstaten rapporteerden dat ze onder de bovengenoemde termijnen in verband met opvang van afvalwater vielen.

Tabel -: Door kwetsbare gebieden en "normale gebieden" beïnvloede agglomeraties en hun organische belasting

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

1 Percentage met betrekking tot de totale organische belasting in de lidstaat

2 De lidstaten die niet door "normale gebieden" werden beïnvloed, hadden hun volledige grondgebied als kwetsbaar aangewezen of pasten artikel 5, lid 8, toe.

3 Eerste versie, niet in aanmerking genomen voor de berekening van het totaal.

4 Tweede versie, na de herziening door Griekenland, in aanmerking genomen voor de berekening van het totaal.

5 Twaalf Ierse agglomeraties werden in 2000 aangewezen als "normale gebieden", in 2001 werden ze aangewezen als agglomeraties die lozen in kwetsbare gebieden, daarom werden ze ook in 2002 beschouwd als beïnvloed door kwetsbare gebieden. Voor de totale belasting werden de agglomeraties slechts een keer in aanmerking genomen.

Tabel -: Overzicht van de afvalwaterzuivering in door kwetsbare gebieden en "normale gebieden" beïnvloede agglomeraties - Respectievelijke situatie in januari 2002 en op 31 december 2000 (termijn)

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

1 De lidstaten hadden ofwel hun volledige grondgebied aangewezen als kwetsbaar gebied of pasten toen artikel 5, lid 8, toe en werden daardoor niet beïnvloed door "normale" gebieden.

2 Duitsland, Luxemburg en Nederland passen artikel 5, lid 4, van de richtlijn toe. Luxemburg past artikel 5, lid 4, toe maar wil beoordeeld worden volgens artikel 5, leden 2 en 3, tot het volledig voldoet aan artikel 5, lid 4.

3 Aangezien Oostenrijk artikel 5, lid 8, toepast vanaf einde 2002. Deze evaluatie bevat alleen agglomeraties die lozen in de stroomgebieden van door andere lidstaten aangewezen kwetsbare gebieden.

4 Eerste versie, niet in aanmerking genomen voor de berekening van het totaal.

5 Tweede versie, na de herziening door Griekenland, in aanmerking genomen voor de berekening van het totaal.

6 Twaalf Ierse agglomeraties werden in 2000 aangewezen als "normale gebieden", in 2001 werden ze geïdentificeerd als agglomeraties die lozen in kwetsbare gebieden, daarom werden ze ook in 2002 beschouwd als beïnvloed door kwetsbare gebieden. Voor de totale belasting werden de agglomeraties slechts een keer in aanmerking genomen.

Tabel -: Opvangsystemen van agglomeraties die onder de termijnen van 31 december 1998 en 31 december 2000 vallen (artikel 3)

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

1 De lidstaten hadden ofwel hun volledige grondgebied aangewezen als kwetsbaar gebied of pasten toen artikel 5, lid 8, toe en werden daardoor niet beïnvloed door "normale" gebieden.

2 Duitsland, Luxemburg en Nederland passen artikel 5, lid 4, van de richtlijn toe. Luxemburg past artikel 5, lid 4, toe maar wil beoordeeld worden volgens artikel 5, leden 2 en 3, tot het volledig voldoet aan artikel 5, lid 4.

3 Aangezien Oostenrijk artikel 5, lid 8, toepast vanaf einde 2002. Deze evaluatie bevat alleen agglomeraties die lozen in de stroomgebieden van door andere lidstaten aangewezen kwetsbare gebieden.

4 Eerste versie, niet in aanmerking genomen voor de berekening van het totaal.

5 Tweede versie, na de herziening door Griekenland, in aanmerking genomen voor de berekening van het totaal.

6 Twaalf Ierse agglomeraties werden in 2000 aangewezen als "normale gebieden", in 2001 werden ze geïdentificeerd als agglomeraties die lozen in kwetsbare gebieden, daarom werden ze ook in 2002 beschouwd als beïnvloed door kwetsbare gebieden. Voor de totale belasting werden de agglomeraties slechts een keer in aanmerking genomen.

7. Minder kwetsbare gebieden

Terwijl lidstaten krachtens de richtlijn verplicht zijn kwetsbare gebieden aan te wijzen, is de aanwijzing van minder kwetsbare gebieden een optie voor de lidstaten in het geval van bepaalde kustwateren en estuaria die vanwege hun morfologische, hydrologische of specifieke hydraulische omstandigheden lozingen van stedelijk afvalwater kunnen ontvangen die een minder grondige zuivering dan secundaire zuivering hebben ondergaan, zonder dat dit nadelige gevolgen heeft voor het milieu.

Spanje en Portugal hebben dergelijke minder kwetsbare gebieden aangewezen. De Commissie wil er echter op wijzen dat kwetsbare of potentieel kwetsbare gebieden in kustwateren en estuaria en de aangrenzende wateren niet aan de voorwaarden voor aanwijzing als minder kwetsbaar gebied voldoen wanneer deze gebieden beïnvloed kunnen worden door de lozingen. Met name zwemwater en schelpdierwater, dat bijzonder kwetsbaar is en gevoelig voor lozingen van afvalwater, en in de onmiddellijke omgeving daarvan gelegen wateren die gevaar kunnen lopen door de lozingen, mogen niet als minder kwetsbaar gebied worden aangewezen. De Commissie betwist derhalve de aanwijzing van bepaalde minder kwetsbare gebieden aan de westkust van Portugal, op Madeira, de Azoren en de Canarische Eilanden, langs de kust van Andalusië en andere regio's. Met betrekking tot Andalusië is de Commissie ook van mening dat de wateren van de Middellandse Zee met name vanwege de zeer beperkte getijden niet voldoen aan de hydrologische criteria of de hydraulische omstandigheden die vereist zijn voor de aanwijzing als minder kwetsbaar gebied.

Het is belangrijk om erop te wijzen dat voor elk geval waarin zuivering wordt voorzien die minder grondig is dan secundaire zuivering voor afvalwater dat wordt geloosd in een minder kwetsbaar gebied, een afwijking van de richtlijn moet worden aangevraagd: de lidstaten moeten grondige studies aan de Commissie voorleggen waaruit blijkt dat die lozingen geen nadelige invloed op het milieu hebben (artikel 6, lid 2) en in uitzonderlijke gevallen voor agglomeraties met meer dan 150 000 i.e., dat een verdergaande behandeling geen voordelen voor het milieu oplevert (artikel 8, lid 5). De Commissie moet deze studies bestuderen en passende maatregelen nemen na voorlegging van het ontwerp aan het bij artikel 18 ingestelde comité en indien nodig aan de Raad.

In 1999 diende Portugal een derogatieverzoek in voor de agglomeratie aan de kust van Estoril (720 000 i.e.) nabij Lissabon. De afwijking werd door de Commissie toegekend in oktober 2001 [17] en er werd een nieuwe evaluatie gepland voor het jaar 2006.

[17] PB L 269 van 10.10.2001, blz. 14.

Het Verenigd Koninkrijk wees eveneens minder kwetsbare gebieden aan, maar trok zijn derogatieverzoeken onder artikel 6, lid 2, in 2002 in.

Spanje heeft geen derogatieverzoek ingediend.

In het algemeen is de Commissie van mening dat, behalve voor de kust van Estoril, alle agglomeraties van de EU met meer dan 15 000 i.e. vanaf 31 december 2000 ten minste secundaire zuivering moeten hebben, met inbegrip van de agglomeraties die hun afvalwater lozen in wateren die als minder kwetsbaar gebied zijn aangewezen.

8. Doeltreffendheid van de afvalwaterzuivering in de steden van de EU op 1 januari 2002

Naast de beoordeling van de situatie op het stuk van conformiteit op 31 december 1998 wenste de Commissie de burgers van de EU, ter informatie en om transparantie te waarborgen, een momentopname te bieden van het niveau van de behandeling van stedelijk afvalwater in alle grote steden van Europa met een omvang van meer dan 150 000 inwonerequivalenten op die datum. In januari 2002 bood de Commissie de lidstaten de mogelijkheid om hun informatie over de grote steden bij te werken om aan te tonen welke vorderingen er waren gemaakt tussen 1998 en 2001. De bijgevoegde kaarten geven de verbeterde situatie weer. Sommige lidstaten reageerden niet op het verzoek van de Commissie. In die gevallen gebruikte de Commissie bijgewerkte informatie die werd verstrekt in het raam van vorige, bovenvermelde verzoeken om informatie. In bepaalde gevallen waarin lidstaten geen informatie meer verstrekten over grote steden na 1998, veronderstelde de Commissie dat de situatie ongewijzigd was gebleven. Elk belangrijk stedelijk gebied wordt beschreven in termen van één algemeen niveau van behandeling, zelfs wanneer het stedelijk gebied bestaat uit een aantal agglomeraties in de zin van de richtlijn. Oostenrijk wees bij zijn grootste steden ook enkele agglomeraties aan die niet overeenstemmen met grote stedelijke gebieden, maar die een bron van meer dan 150 000 i.e. vertegenwoordigen door een combinatie van stedelijke en industriële lozingen. Ook Italië en Portugal leken agglomeraties aan te wijzen bij hun grote steden. Bijgevolg verwijst de term 'stad' in dit verslag naar grote stedelijke gebieden en sommige agglomeraties in de zin van de richtlijn.

De steden werden beoordeeld op het aanwezige behandelingsniveau en de kwetsbaarheid van de ontvangende wateren. Steden die lozen in een kwetsbaar gebied, moesten dan ook uitgerust zijn met een ingrijpender behandeling (verwijdering van stikstof en/of fosfor en/of elke andere behandeling, zoals microbiologische behandeling) op 31 december 1998. Steden die lozen in normale gebieden moesten ten minste uitgerust zijn met een secundaire behandeling tegen 31 december 2000. Een aantal steden die werden aangewezen als "normaal gebied", lozen hun afvalwater echter in potentieel kwetsbare gebieden of hun stroomgebieden en moeten daarom - volgens de mening van de Commissie - een ingrijpender behandeling toepassen. Dat geldt ook voor steden zoals Parijs, Londen, Madrid, Barcelona, Milaan en andere.

De situatie in 556 steden met meer dan 150 000 inwonerequivalenten was op 1 januari 2002 als volgt:

In "normale" gebieden:

309 steden loosden hun afvalwater in "normale gebieden" waarvan

* 232 ten minste een secundaire zuivering toepassen,

* 67 steden nog geen secundaire zuivering toepassen.

* 21 van deze steden beschikten niet over afvalwaterzuivering, zoals:

- Italië: Milaan, Foce Sarno, Imperia Foce Imperia, Medio Sarno, Misterbianco

- Ierland: Cork

- Portugal: Cova da Beira, Vila Nova da Gaia

- Spanje: A Coruna, Barcelona, Cadiz, Donostia-San-Sebastian, Ferrol, Gijon, Suances, Tui

- Verenigd Koninkrijk: Brighton, Hastings, Kilmarnock/Irvine, Levenmouth, Torbay

* Voor 10 steden ontving de Commissie onvoldoende informatie.

In kwetsbare gebieden:

247 steden loosden hun afvalwater in kwetsbare gebieden, waarvan er

* 155 beschikten over een volledige ingrijpender behandeling,

* 91 steden nog niet beschikten over de vereiste ingrijpender behandeling voor de hele stad

* Vier van deze steden beschikten over geen enkele afvalwaterbehandeling:

- België: Pepinster

- Portugal: Barreiro

- Spanje: Alginet

- Ierland: Waterford

* Voor één stad werd onvoldoende informatie verstrekt

In vergelijking met 1998 (zie tweede verslag van de Commissie), was de behandeling van afvalwater in grote steden van de EU tegen 2002 aanzienlijk verbeterd. Het aantal steden dat volledig over een ingrijpender behandeling beschikte, steeg van 78 tot 205 [18]. Het aantal steden dat over geen enkele vorm van afvalwaterzuivering beschikte, daalde van 37 tot 26, en het aantal steden waarvoor onvoldoende informatie beschikbaar was, daalde van 134 tot 11.

[18] De buitengewone verbetering is gedeeltelijk te danken aan het feit dat er in 1998 voor veel Duitse steden geen informatie beschikbaar was.

De Commissie is van oordeel dat in het totaal 387 van de 556 grote stedelijke gebieden in de Europese Unie aan het begin van 2002 over voldoende afvalwaterzuivering beschikten. (77 steden bevonden zich in potentieel kwetsbare gebieden en moeten daarom ook worden voorzien van een ingrijpender dan secundaire afvalwaterzuivering.)

9. Industrieel afvalwater dat rechtstreeks in ontvangende wateren wordt geloosd (artikel 13)

Volgens artikel 13 van de richtlijn, moesten de lidstaten ervoor zorgen dat met biologisch afbreekbaar industrieel afval beladen water van installaties van de voedselverwerkende sectoren (vermeld in bijlage III) dat niet via stedelijke waterzuiveringsinstallaties in ontvangende wateren wordt geloosd, voldoet aan de voorwaarden die door de bevoegde autoriteit of instantie zijn vastgesteld. Het betreft alleen lozingen van installaties die ten minste 4 000 i.e. vertegenwoordigen.

De onderstaande tabel toont het percentage installaties die behoren tot specifieke bedrijfstakken en die op 31 december 2000 voldeden aan de richtlijn.

Tabel -: Percentage industrieel afvalwater dat wordt beïnvloed door en voldoet aan de voorwaarden van artikel 13

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

Op het einde van 2000 vielen er 2 576 installaties met een totale belasting van ongeveer 59 miljoen i.e. onder de bepalingen van artikel 13 [19]. Ongeveer 91 % van de belasting voldeed aan de richtlijn.

[19] Frankrijk is niet in de gegevens opgenomen omdat het geen informatie heeft verstrekt over de belasting veroorzaakt door de betrokken bedrijfstakken.

Volgens de beschikbare informatie voldeden alle bedrijfstakken die onder artikel 13 vallen in Denemarken, Griekenland, Frankrijk, Italië, Nederland, Oostenrijk, Finland en Zweden op 31 december 2000 aan de vastgestelde voorwaarden. Voor Luxemburg zijn de bedrijfstakken die onder artikel 13 vallen, niet relevant.

In België, Duitsland, Spanje, Ierland, Portugal en het Verenigd Koninkrijk voldeden bepaalde bedrijfstakken nog niet aan artikel 13 op 31 december 2000. Duitsland, Ierland en het Verenigd Koninkrijk kondigden aan dat deze sectoren respectievelijk in 2001, 2002 en ten laatste op 2003 aan het artikel zouden voldoen. Spanje en Portugal willen ervoor zorgen dat alle bedrijfstakken ten laatste in 2005 aan het artikel zullen voldoen.

10. Bestemming van slib van zuiveringsinstallaties

De hieronder gerapporteerde informatie over de productie en verwijdering van slib van zuiveringsinstallaties is gedeeltelijk gebaseerd op de rapportage over de situatie van de lidstaten volgens artikel 16 en gedeeltelijk op de tenuitvoerleggingsprogramma's uit hoofde van artikel 17 van de richtlijn.

* De totale hoeveelheid slib die wordt gegenereerd in afvalwaterzuiveringsinstallaties is gestegen van 5,5 miljoen ton droge stof in 1992 (zie eerste verslag van de Commissie, cijfer zonder Italië en Zweden) tot 7,0 miljoen ton in 2000.

* Sedert 1992 vertegenwoordigt de hoeveelheid zuiveringsslib die opnieuw wordt gebruikt in de landbouw en de landschapsarchitectuur (inclusief het storten op stortterreinen) ongeveer 50 % van het totale geproduceerde slib (45 % in de periode 1999-2001).

* De hoeveelheid slib die werd gestort op stortterreinen is licht gedaald.

* Het verbranden van slib is van 1992 tot 2000 bijna verdubbeld.

* De lidstaten moesten de verwijdering van slib naar oppervlaktewateren geleidelijk beëindigen voor 31 december 1998. Spanje en Ierland bleven de laatste jaren echter aanzienlijke hoeveelheden slib storten in zee. Volgens informatie uit 2003 zette Ierland deze praktijk stop in 1999. In Spanje is de situatie onduidelijk, maar naar het schijnt wordt er nog steeds slib in zee gestort.

Aangezien de gegevens die de lidstaten hadden verstrekt, onvolledig waren en 20 % van het slib niet in aanmerking kon worden genomen, laten de gegevens niet toe een trendanalyse te maken voor het hergebruik, het storten of verbranden van slib.

Figuur -: Verwijdering van slib van 1992 - 2000 in lidstaten van de EU (geen gegevens voor Zweden en Italië van 1992 tot 1998, Italië vanaf 2000)

>REFERENTIE NAAR EEN GRAFIEK>

Tabel -: Verwijdering van slib in lidstaten van de EU tussen 1999-2001*

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

* De lidstaten verstrekten geen gegevens voor hetzelfde jaar, maar voor een of meer jaren tussen 1999 en 2001. Italië verstrekte geen gegevens.

** De programma's voor tenuitvoerlegging in overeenstemming met artikel 17 werden gebruikt als gegevensbron.

11. Situatie in de lidstaten

11.1. België

In België valt de tenuitvoerlegging van de richtlijn onder de verantwoordelijkheid van de drie gewesten: Vlaanderen, Wallonië en het Brussels Hoofdstedelijk Gewest. Elk gewest heeft zijn gegevens apart ingestuurd, maar het onderstaande verslag geeft de situatie voor heel België weer.

11.1.1. Aanwijzing van kwetsbare gebieden

In 1992 en 1995 wees Vlaanderen al zijn wateren, met inbegrip van de kustwateren, aan als kwetsbaar gebied. In 1994 wees het Brussels Hoofdstedelijk Gewest ook de rivier de Zenne aan als kwetsbaar gebied. In 1995 wees Wallonië bepaalde stukken van zijn rivieren aan als kwetsbaar gebied. Later, in februari 2001, wees Wallonië zijn hele grondgebied aan als kwetsbaar gebied. Bijgevolg werd heel België sinds 2001 aangewezen als kwetsbaar gebied.

11.1.2. Afvalwaterzuivering in agglomeraties die lozen in kwetsbare gebieden

11.1.2.1. Zuiveringsniveau

In januari 2002 had België 186 agglomeraties met een nominale belasting van meer dan 10 000 i.e., waarvan 112 in Vlaanderen [20], twee in het Brussels Hoofdstedelijk Gewest en 72 in Wallonië.

[20] Vijf Vlaamse agglomeraties (Heusden, Poperinge, Olsene, Knokke, Ledegem) waarover in 1998 werd gerapporteerd, kregen een i.e. dat kleiner was dan 10 000 i.e. door de vermindering van de industriële activiteit, de aansluiting van delen van de agglomeraties bij andere agglomeraties en de optimalisering van de beschikbare gegevens over de inwoners. Daarom werden ze niet langer in aanmerking genomen. Verder veranderden de namen van negen Vlaamse agglomeraties. Hiermee werd rekening gehouden bij het vergelijken van eerdere en recente gegevens.

114 van de 186 agglomeraties met een i.e. groter dan 10 000 beschikten over ingrijpender zuivering, maar slechts 93 daarvan verwijderden fosfor en stikstof. 51 agglomeraties zuiverden hun afvalwater helemaal niet, of beschikten slechts over een uiterst ondoeltreffende zuivering, met inbegrip van Brussel (1,1 miljoen i.e.), Moeskroen, Namen, Luik en Grimbergen.

In ten minste 25 agglomeraties met ingrijpender zuivering leek de organische verwerkings capaciteit van de zuiveringsinstallaties te klein om het afvalwater van de betrokken agglomeraties [21] voldoende te zuiveren. Deze agglomeraties zouden, volgens de mening van de Commissie, de capaciteit moeten verhogen.

[21] Antwerpen-Zuid, Beerse, Beersel, Brasschaat, Duffel, Edegem, Gent, Hamme, Hove, Kalmthout, Koersel, Lanaken, Lede, Leuven, Mechelen-Noord, Mol, Morkhoven, Overpelt, Pulderbos, Schilde, Sint-Truiden, Tessenderlo, Turnhout, Zelzate en Zwalm. Volgens de laatste informatie van 1 september 2003 meldde het Vlaamse Gewest dat het verslag van de Commissie rekening hield met de gerapporteerde organische verwerkingscapaciteit van de zuiveringsinstallaties, maar niet met de hydraulische verwerkingscapaciteit. Volgens de hydraulische verwerkingscapaciteit voldoen de monitoringgegevens aan de richtlijn. De Vlaamse autoriteiten bevestigden ook dat de capaciteit van de zuiveringsinstallaties voor de bovenvermelde 24 agglomeraties wordt verhoogd.

In het totaal voldeden 72 agglomeraties met meer dan 10 000 i.e. aan de bepalingen van de richtlijn; 114 agglomeraties, die 71,3 % van de totale belasting vertegenwoordigen, voldeden niet aan de richtlijn, hetzij omdat ze niet over zuiveringsinstallaties beschikten, hetzij omdat er onvoldoende zuiveringscapaciteit was geïnstalleerd.

Tabel -: Zuiveringsniveau van agglomeraties die lozen in kwetsbare gebieden

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

* met inbegrip van onvoldoende ingrijpender zuivering en onvoldoende zuiveringscapaciteit van installaties, rekening houdend met mogelijke overlapping van beide tekortkomingen, zoals Antwerpen-Zuid, Brasschaat, Leuven en Mechelen-Noord.

11.1.2.2. Doeltreffendheid van de waterzuivering (monitoringresultaten) in kwetsbare gebieden

De doeltreffendheid van de waterzuivering in België werd beoordeeld voor 153 agglomeraties met meer dan 10 000 i.e. die lozen in kwetsbare gebieden (113 Vlaamse agglomeraties, de twee agglomeraties van het Brussels Hoofdstedelijk Gewest en 38 Waalse agglomeraties die werden aangewezen voor 1999. De 38 agglomeraties van de Waalse kwetsbare gebieden, die na het verzoek van de Commissie om gegevens te verstrekken in 2001 werden aangewezen, werden niet opgenomen in de beoordeling.).

Hoewel 96 van de bovenvermelde 153 agglomeraties beschikten over ingrijpender zuivering, voldeden slechts 44 ervan op het stuk van de doeltreffendheid van de waterzuivering. 109 agglomeraties, die 78 % van de totale nominale belasting van de betrokken agglomeraties vertegenwoordigen, loosden hun afvalwater ongezuiverd of onvoldoende gezuiverd. Tabel -: Doeltreffendheid van de zuivering in agglomeraties die lozen in kwetsbare gebieden

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

11.1.3. Opvangsystemen

In België zouden alle agglomeraties met meer dan 10 000 i.e. al moeten beschikken over een opvangsysteem dat voldoet aan de richtlijn. Aan het begin van 2002 voldeden de opvangsystemen van 138 Belgische agglomeraties, waaronder grote agglomeraties zoals Brussel of Luik, echter niet aan artikel 3 van de richtlijn.

Tabel 11-3: Opvangsystemen in agglomeraties die lozen in kwetsbare gebieden

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

11.1.4. Zuivering in steden > 150 000 i.e.

Aangezien heel België werd aangewezen als kwetsbaar gebied, zouden alle steden moeten beschikken over secundaire zuivering, gevolgd door tertiaire zuivering.

* Aan het begin van 2002 beschikten slechts twee steden over ingrijpender zuivering (secundaire zuivering plus verwijdering van stikstof en fosfor): Oostende en Bergen.

* Gent beschikte over tertiaire zuivering voor een deel van zijn bevolking.

* Vijf steden beschikten over secundaire zuivering: Aiseau-Presles, Antwerpen, Brugge, Deurne en Waver (165 000 i.e.).

* Vier steden beschikten over geen enkele zuivering voor grote delen van hun bevolking: Brussel (1,1 miljoen i.e.), Charleroi (380 000 i.e.), Luik (737 500 i.e.) en Pepinster [22] (170 000 i.e.).

[22] Volgens de laatste informatie van het Waalse gewest van 1 september 2003 beschikt Pepinster over ingrijpender zuivering sinds augustus 2002.

Sinds 2000 beschikte de zuiveringsinstallatie Brussel-Zuid over een secundaire zuiveringsfaciliteit voor ongeveer eenderde van het afvalwater van Brussel. De tweede installatie, Brussel-Noord, zal operationeel zijn in 2006 en beschikken over secundaire zuivering, gevolgd door het verwijderen van stikstof en fosfor. Voor de onbevredigende situatie qua afvalwaterzuivering in Brussel werd een inbreukprocedure ingeleid. De procedure betreft echter niet alleen Brussel, maar ook de tekortkomingen van de andere Belgische gewesten.

11.1.5. Industrieel afvalwater (artikel 13)

België wees 99 industriële installaties aan die onder artikel 13 vallen met een totale organische belasting van 3 463 700 i.e. Vierentwintig van deze installaties bevonden zich in het Waalse gewest en voldeden op 31 december 2000 aan de richtlijn. De overige installaties bevonden zich in het Vlaamse gewest. De Vlaamse autoriteiten meldden dat alle betrokken installaties, wat vergunningen betreft, tijdig aan de richtlijn voldeden. Sommige echter, die 13 % van de industriële belasting vertegenwoordigen, voldeden niet aan de monitoringvereisten en werden beboet.

Tabel 11-4: Industrieel afvalwater met betrekking tot artikel 13 van de richtlijn

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

11.1.6. Zuiveringsslib

Voor Vlaanderen en Wallonië was er informatie beschikbaar over de productie en de verwijdering van zuiveringsslib. Vanaf 1999 was er volledige informatie beschikbaar voor beide gewesten.

In Vlaanderen bedroeg de geproduceerde hoeveelheid zuiveringsslib 73 490 t droge stof (DS). Zeven procent daarvan werd opnieuw gebruikt in de landbouw, 33 % werd gestort op stortterreinen, 34 % werd verbrand en 26 % werd op andere manieren hergebruikt of verwijderd.

In Wallonië werd 17 968 t droge stof van zuiveringsinstallaties geproduceerd. 53 % werd hergebruikt in de landbouw, 45 % werd gestort op stortterreinen, 2 % werd verbrand. In Wallonië bestaat een trend om het zuiveringsslib opnieuw te gebruiken in de landbouw, het in mindere mate te storten op stortterreinen en het niet te verbranden.

Tabel 11-5: Hergebruik en verwijdering van in zuiveringsinstallaties geproduceerd slib

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

11.2. Denemarken

11.2.1. Aanwijzing van kwetsbare gebieden

In 1999 besloot Denemarken ingrijpender zuivering toe te passen op zijn hele grondgebied in overeenstemming met artikel 5, lid 8, van de richtlijn. Denemarken hoeft dus voor de richtlijn geen kwetsbare gebieden aan te wijzen. Denemarken gebruikt deze optie voor fosfor en stikstof.

11.2.2. Agglomeraties met meer dan 10 000 i.e.

11.2.2.1. Zuiveringsniveau

In 1998 hadden de Deense autoriteiten 125 agglomeraties aangewezen, waarvan er 123 al voldeden aan de richtlijn.

Volgens de bijgewerkte informatie heeft Denemarken 127 agglomeraties met meer dan 10.000 [23] inwonerequivalenten. In die periode beschikten alle agglomeraties over een systeem voor ingrijpender zuivering (verwijdering van stikstof en fosfor). In een aantal agglomeraties leek de organische verwerkingscapaciteit van de zuiveringsinstallaties echter onvoldoende om het afvalwater dat in de betrokken agglomeraties werd geproduceerd, voldoende te zuiveren. In ten minste vijf agglomeraties (Attrup, Sindal, Tårnby, Thisted en Tysinge) bedroeg de organische verwerkingscapaciteit van de installaties minder dan 80 % van de totale nominale belasting van de agglomeraties. Aangezien elke betrokken installatie in 1999 aan de vereiste emissienormen voldeed, was Denemarken van oordeel dat het niet nodig was de capaciteit van de betrokken installaties te verhogen. De Commissie meende dat in deze omstandigheden, de zuiveringsinstallaties hetzij te zwaar werden belast, of dat het afvalwater niet volledig werd opgevangen door de opvangsystemen. Beide tekortkomingen zouden uiteindelijk een verhoging van de capaciteit van de betrokken installaties vereisen. In september 2003 rapporteerde Denemarken ten slotte dat de nominale belasting die voor deze agglomeraties werd gerapporteerd, onjuist was en dat alle installaties bijgevolg voldeden aan de richtlijn.

[23] Volgens de informatie van Denemarken kan de totale nominale belasting van agglomeraties van jaar tot jaar verschillen en moeten agglomeraties in kwetsbare gebieden met meer dan 10 000 i.e. aan de richtlijn voldoen. Daarom werd alleen over de agglomeraties met een nominale belasting van meer dan 10 000 i.e. aan de Commissie gerapporteerd en dat verklaart het verschil in het aantal agglomeraties.

Tabel 11-6: Zuiveringsniveau van agglomeraties > 10 000 i.e.

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

11.2.2.2. Doeltreffendheid van de waterzuivering (monitoringresultaten)

In 1999 beschikten 126 van de 127 agglomeraties met een omvang van meer dan 10 000 i.e. over zuiveringsinstallaties die voldeden aan de richtlijn. Alleen Kalundborg voldeed niet aan de richtlijn, omdat het niet voldeed aan de COD-normen door de industriële belasting van een medisch bedrijf. De Deense autoriteiten meldden dat dit probleem in 2002 was opgelost door het installeren van een geavanceerde ozonzuivering voor industrieel afvalwater.

Tabel 11-7: Doeltreffendheid van de zuivering in agglomeraties > 10 000 i.e.

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

11.2.3. Opvangsystemen

Volgens de door de Deense autoriteiten verstrekte informatie, beschikten alle agglomeraties met een nominale belasting van meer dan 10 000 i.e. in 2002 over een afvalwater zuiverings systeem dat voldeed aan de richtlijn.

Tabel -8: Opvangsystemen in agglomeraties > 10 000 i.e.

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

11.2.4. Zuivering in steden > 150 000 i.e.

Vijf Deense steden hadden meer dan 150 000 inwonerequivalenten: Aalborg, Aarhus, Fredericia, Kopenhagen en Odense. Zoals hierboven aangegeven beschikten deze vijf steden in 1998 over ingrijpender zuivering, namelijk secundaire zuivering, gevolgd door verwijdering van stikstof en fosfor.

11.2.5. Industrieel afvalwater (artikel 13)

In Denemarken loost alleen de visverwerkingsindustrie rechtstreeks in ontvangende wateren in de zin van artikel 13 van de richtlijn. De drie betrokken installaties, met een totale organische belasting van 38 358 i.e., voldeden al aan de richtlijn voor 31 december 2000.

Tabel -9: Industrieel afvalwater met betrekking tot artikel 13 van de richtlijn

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

11.2.6. Zuiveringsslib

In 1999 bedroeg de geproduceerde hoeveelheid zuiveringsslib in Denemarken 155 621 t droge stof (DS). 54 % daarvan werd opnieuw gebruikt in de landbouw, 23 % werd gestort op stortterreinen, 6 % werd verbrand en 16 % werd op andere manieren hergebruikt of verwijderd.

Tabel -10: Hergebruik en verwijdering van in zuiveringsinstallaties geproduceerd slib

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

11.3. Duitsland

11.3.1. Aanwijzing van kwetsbare gebieden

Tegen het einde van 2000 had Duitsland het totale stroomgebied van de Noordzee en de Oostzee aangewezen als kwetsbaar gebied. Bovendien wezen Beieren en Baden-Württemberg het Bodenmeer, een aantal Beierse meren en de bovenloop van de Donau, inclusief hun stroomgebieden, aan als kwetsbaar gebied. Bijgevolg wordt in Duitsland alleen de benedenloop van de Donau niet als kwetsbaar aangewezen.

11.3.2. Afvalwaterzuivering in agglomeraties die lozen in kwetsbare gebieden

In 2001 besloot Duitsland artikel 5, lid 4, van de richtlijn toe te passen. Bijgevolg moeten waterzuiveringsinstallaties met een omvang van meer dan 10 000 i.e. geen ingrijpender zuivering toepassen. De Duitse autoriteiten moeten echter aantonen dat de totale belasting in zuiveringsinstallaties voor stedelijk afvalwater die lozen in kwetsbare gebieden of hun stroomgebieden, wordt beperkt tot minimaal 75 % voor fosfor en minimaal 75 % voor stikstof.

11.3.2.1. Zuiveringsniveau

Betreffende de doeltreffendheid van de afvalwaterzuivering in januari 2002, verstrekte Duitsland informatie over 1 748 agglomeraties [24] met meer dan 10 000 i.e. die lozen in kwetsbare gebieden. De totale nominale belasting van deze zuiveringsinstallaties bedroeg 118 825 715 i.e. [25].

[24] Duitsland definieerde het stroomgebied van een zuiveringsinstallatie voor stedelijk afvalwater als agglomeratie. Bijgevolg wordt een agglomeratie in het algemeen bediend door één zuiveringsinstallatie. Alleen in Saksen kunnen verschillende nederzettingen bediend worden door een zuiveringsinstallatie en worden beschouwd als individuele agglomeraties en niet als één samengevoegde agglomeratie. Dat laatste geval stemt niet overeen met de interpretatie van de term agglomeratie door de Commissie.

[25] Duitsland definieerde de nominale belasting van een agglomeratie aan de hand van de organische verwerkingscapaciteit van de betrokken zuiveringsinstallatie. In de context van monitoringgevens / de controle op de naleving van artikel 5, lid 4, ging Duitsland ervan uit dat alle zuiveringsinstallaties degelijk waren ontworpen en berekende het dat de nominale belasting ongeveer 80 % van de verwerkingscapaciteit bedroeg. Daardoor lijken deze gegevens niet de echte omvang van de agglomeraties en het gebruik van de capaciteit van de installaties weer te geven. Ze kunnen ook niet rechtstreeks worden vergeleken met de omvang van de agglomeraties die in andere contexten werden opgegeven (b.v. gegevens van 1999).

1 603 van deze agglomeraties beschikten over ingrijpender zuiveringsfaciliteiten (verwijdering van stikstof en fosfor), die 90 % van de bovenvermelde belasting vertegenwoordigen.

11.3.2.2. Doeltreffendheid van de waterzuivering (monitoringresultaten) in kwetsbare gebieden

Om aan te tonen in welke mate het voldoet aan artikel 5, lid 4, van de richtlijn verstrekte Duitsland voor het jaar 2002 monitoringgegevens over 3 859 afvalwaterzuiveringsinstallaties, rekening houdend met zuiveringsinstallaties vanaf 2000 i.e. De totale nominale belasting van deze installaties bedroeg 124 876 488 i.e23. De agglomeraties met minder dan 2000 i.e. die volgens artikel 5, lid 4, moeten worden opgenomen in de berekening van het percentage vermindering van de belasting, werden niet in aanmerking genomen omdat er geen gegevens beschikbaar waren. De agglomeraties met minder dan 2000 i.e. vertegenwoordigen echter ongeveer 2 % van de volledige belasting die in Duitsland wordt geproduceerd.

Volgens de informatie die werd verstrekt, verminderde Duitsland de hoeveelheid fosfor met 90 % en de hoeveelheid stikstof met 74 %.

Voor het jaar 1999 verstrekte Duitsland bijkomende monitoringgegevens voor 1 785 agglomeraties met meer dan 10 000 i.e. die lozen in kwetsbare gebieden. De totale nominale belasting van deze agglomeraties bedroeg 95 043 770 i.e. en de totale organische verwerkingscapaciteit 120 548 115 i.e. (zie voetnoot ). 82,2 % van de nominale belasting van deze agglomeraties voldeed aan de richtlijn. 17,8 % van de totale nominale belasting voldeed nog niet aan de richtlijn. Volgens de beoordeling van de Commissie werd de verwerkingscapaciteit van ten minste 24 installaties als te klein beschouwd om de volledige belasting van de betrokken agglomeraties voldoende te zuiveren en zou de capaciteit van deze installaties moeten worden verhoogd [26].

[26] Volgens recente informatie van Duitsland in september 2003 bleek uit onderzoek dat slechts drie installaties: "Haren", "Obere Niers" en "Heiligenhaus-Nord", over onvoldoende verwerkingscapaciteit beschikten. Daarvan voldoet "Haren" aan de bepalingen, "Obere Niers" werd gesloten in augustus 2002 en "Heiligenhaus" zal worden gesloten in 2004.

11.3.3. Afvalwaterzuivering in agglomeraties die lozen in "normale gebieden" - situatie op 31 december 2000

Op 31 december 2000 had Duitsland 126 agglomeraties met meer dan 15 000 i.e. in "normale gebieden". Alle agglomeraties beschikten ten minste over secundaire zuivering en voldoen dan ook aan de richtlijn.

Tabel -11: Zuiveringsniveau van agglomeraties die lozen in "normale gebieden"

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

11.3.4. Opvangsystemen

11.3.4.1. Opvangsystemen in agglomeraties die lozen in kwetsbare gebieden

Volgens de door Duitsland verstrekte informatie, beschikten alle 1 785 agglomeraties met zuiveringsinstallaties met een nominale belasting van meer dan 10 000 i.e. voor 31 december 1998 over een opvangsysteem dat voldoet aan de richtlijn.

Tabel -12: Opvangsystemen in agglomeraties die lozen in kwetsbare gebieden

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

11.3.4.2. Opvangsysteem in agglomeraties die lozen in "normale gebieden"

Op 31 december 2000 beschikten alle Duitse agglomeraties met een nominale belasting van meer dan 15 000 i.e. die lozen in "normale gebieden" over een opvangsysteem dat voldoet aan de richtlijn en bijgevolg voldoen ze aan artikel 3 van de richtlijn.

Tabel -13: Opvangsystemen in agglomeraties die lozen in "normale gebieden""

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

11.3.5. Zuivering in steden > 150 000 i.e.

Duitsland verstrekte bijgewerkte informatie voor 143 steden met een omvang van meer dan 150 000 i.e. Op 31 januari 2002 was de situatie qua zuivering in deze steden als volgt:

* 129 steden bevonden zich in kwetsbare gebieden: 119 beschikten over volledige tertiaire zuivering (secundaire zuivering, gevolgd door het verwijderen van stikstof en fosfor). Kassel, Hanau, Hagen, Lünen, Mönchengladbach en Wuppertal beschikten over secundaire zuivering, gevolgd door verwijdering van fosfor en de resterende vier steden beschikten over secundaire zuivering (Flensburg, Homburg, Lübeck en Pinneberg).

* 14 steden bevonden zich in "normale gebieden": Amberg, Augsburg, Eichenau, Erdinger Moos, Ingolstadt, Kempten, Landshut, Memmingen, Mergelstetten, München, Regensburg, Rosenheim, Straubing en Ulm. Elk van deze steden beschikte ten minste over secundaire zuivering.

11.3.6. Industrieel afvalwater (artikel 13)

In Duitsland waren er 92 industriële installaties met een totale organische belasting van 3 525 156 i.e. actief. Tegen het einde van 2000 werd 97 % van de organische belasting voldoende gezuiverd in overeenstemming met de criteria van artikel 13. De sectoren die niet voldeden, zullen tegen 31 december 2001 aan de richtlijn voldoen.

Tabel -14: Industrieel afvalwater met betrekking tot artikel 13

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

11.3.7. Zuiveringsslib

In 2000 bedroeg de geproduceerde hoeveelheid zuiveringsslib in Duitsland 2 300 000 t droge stof (DS). 40 % daarvan werd opnieuw gebruikt in de landbouw, 10 % werd gestort op stortterreinen, 20 % werd verbrand en 30 % werd op andere manieren hergebruikt of verwijderd.

Tabel -15: Hergebruik en verwijdering van in zuiveringsinstallaties geproduceerd slib

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

11.4. Griekenland

11.4.1. Aanwijzing van kwetsbare gebieden

Griekenland wees zijn kwetsbare gebieden laat aan, in augustus 1999. In het totaal werden 34 meren, rivieren, estuaria en kustwateren aangewezen als kwetsbaar gebied op basis van eutrofiëring. Sommige zijrivieren van de rivieren de Aliakmonas (Grevenitis), de Axios en de Vozvozis moeten eveneens aangewezen worden als kwetsbaar gebied.

Uit de controlestudie van de Commissie van 2000 bleek dat 16 bijkomende wateren ook als kwetsbaar gebied hadden moeten worden aangewezen in verband met eutrofiëring en de bescherming van voor de winning van drinkwater bestemde wateren. Het ging onder meer om het lager gelegen gedeelte van de Golf van Saronikós en de Golf van Thessaloniki.

In april 2002 wezen de Griekse autoriteiten door middel van een ministerieel besluit de Golf van Thessaloniki en het lager gelegen gedeelte van de Golf van Saronikós aan als kwetsbaar gebied. De Griekse autoriteiten kondigden ook aan dat de kwetsbare gebieden zouden worden herzien, maar hebben officieel nog geen andere wateren aangewezen.

Ondanks verdere besprekingen met de Griekse autoriteiten en de bijkomende informatie die Griekenland in februari 2002 verstrekte, is de Commissie nog steeds van mening dat de resterende 14 wateren als kwetsbaar gebied zouden moeten worden aangewezen.

11.4.2. Afvalwaterzuivering in agglomeraties die lozen in kwetsbare gebieden

Griekenland werkte de informatie over agglomeraties die lozen in kwetsbare gebieden bij in januari 2002 en verstrekte informatie over 16 agglomeraties.

Eerder had Griekenland 33 agglomeraties aangeduid die lozen in kwetsbare gebieden. Daarna herzag het zijn benadering in verband met agglomeraties en uiteindelijk bleven er slechts 17 agglomeraties over die lozen in kwetsbare gebieden en waarvoor bijgevolg ingrijpender zuivering vereist is. Voor 16 agglomeraties [27] die al werden beoordeeld in het tweede verslag van de Commissie, meldde Griekenland dat ze niet langer werden beschouwd als agglomeraties met een omvang van meer dan 10 000 i.e. Volgens recente informatie van Griekenland loost een van deze agglomeraties (Preveza) niet in kwetsbaar gebied.

[27] Aliartos, Amphiloxia, Axioupoli Polikastro, Doxato, Eleutheroupoli Kavalos, Emanouil Papas, Kalastra, Koufalia, Lagkadas, Nigrita, Orkomenos, Philippoi, Soufli, Aitoliko, Meliti en Paggaio Kovalos.

Deze wijziging in de benadering leidde tot een aanzienlijke verhoging van het aantal agglomeraties dat voldoet aan de richtlijn. De Commissie maakt zich echter zorgen over het feit dat lidstaten tijdens het proces van de tenuitvoerlegging hun benadering wijzigen en heeft al melding gemaakt van deze bezorgdheid in haar tweede verslag. De Griekse autoriteiten hebben hierover in 2001 en 2002 informatie verstrekt die door de Commissie werd beoordeeld.

De Commissie is vooral bezorgd over de duidelijke vermindering van de omvang van de agglomeraties, waardoor agglomeraties worden beschouwd als agglomeraties met minder dan 10.000 i.e., de drempel die ingrijpender zuivering vereist.

11.4.2.1. Zuiveringsniveau

Volgens de reorganisatie van de agglomeraties door Griekenland, werd de situatie van slechts 17 agglomeraties die lozen in kwetsbare gebieden beoordeeld op 1 januari 2002. Tien van de 17 agglomeraties beschikten over faciliteiten voor ingrijpender zuivering.

In het totaal voldeden negen agglomeraties die lozen in kwetsbare gebieden aan het begin van 2002 nog steeds niet aan de richtlijn:

* Arta: beschikt over secundaire zuivering, gevolgd door verwijdering van stikstof, maar het verwijderen van fosfor ontbrak [28].

[28] Opmerking van de Griekse autoriteiten: de bevoegde autoriteit vroeg subsidies aan voor het verhogen van de capaciteit en het zuiveringsniveau van de installatie om fosfor te kunnen verwijderen.

* Didimoteicho: beschikte in januari 2002 niet over een zuiveringsinstallatie. Volgens recente informatie van Griekenland werd er in het begin van 2002 een zuiveringsinstallatie opgestart voor 15 000 i.e. Volgens recente informatie van september 2003, verwijdert de installatie stikstof en fosfor.

* Drama: beschikte in januari 2002 niet over een zuiveringsinstallatie. Volgens recente informatie van Griekenland startte een zuiveringsinstallatie, ontworpen voor 60 000 i.e., haar werking in juni 2002.

* Elefsina Aspropyrgos: beschikte niet over een zuiveringsinstallatie [29].

[29] Opmerking van de Griekse autoriteiten: de waterzuiveringsinstallatie van Thriassio schreef een aanbesteding uit in augustus 2001 en de technische offertes worden nog beoordeeld.

* Grevena: beschikte niet over een zuiveringsinstallatie [30].

[30] Opmerking van de Griekse autoriteiten: voor de zuiveringsinstallatie van Grevena werd een aanbesteding uitgeschreven omdat daarvoor onlangs financiering beschikbaar werd gesteld door het Cohesiefonds en nationale fondsen. Volgens de planning zal de installatie 18 maanden na het aanstellen van een aannemer operationeel zijn.

* Kilkis: beschikte niet over een zuiveringsinstallatie [31].

[31] Opmerking van de Griekse autoriteiten: de waterzuiveringsinstallatie van Kilkis werd onlangs gesubsidieerd en de technische documenten worden voorbereid. De specificaties omvatten het verwijderen van stikstof en biologische en chemische verwijdering van fosfor.

* Mesologgi: beschikte in januari 2002 alleen over secundaire zuivering. Volgens recente informatie werden stikstof en fosfor verwijderd vanaf het einde van 2002.

* Serres: beschikt over secundaire zuivering, gevolgd door verwijdering van stikstof, maar het verwijderen van fosfor ontbrak

* Theva: beschikte op 1 januari 2002 niet over een zuiveringsinstallatie [32]

[32] Opmerking van de Griekse autoriteiten: de waterzuiveringsinstallatie van Theva zal operationeel zijn in juni 2002. Er werden nieuwe milieunormen gepubliceerd die het lozen van afvalwater in Viotikos Kifissos verbieden. Het gezuiverde slib van de installatie zal hergebruikt worden in de landbouw.

Deze negen agglomeraties vertegenwoordigden 60,4 % van de totale nominale belasting van de betrokken agglomeraties die lozen in kwetsbare gebieden.

Tabel -16: Zuiveringsniveau van agglomeraties die lozen in kwetsbare gebieden

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

11.4.2.2. Doeltreffendheid van de waterzuivering (monitoringresultaten) in kwetsbare gebieden

Voor 1999 rapporteerden de Griekse autoriteiten over de doeltreffendheid van de waterzuivering van 17 agglomeraties, elk met een nominale belasting van meer dan 10 000 i.e., die lozen in kwetsbare gebieden. Slechts zes agglomeraties beschikten over ingrijpender afvalwaterzuivering [33]. Alleen in de agglomeraties Komotini en Lefkada was de zuivering voldoende doeltreffend. 89,9 % van de afvalwaterbelasting die wordt geloosd in kwetsbare gebieden, werd niet op de vereiste manier gezuiverd.

[33] Arta, Komotini, Livadia, Ptolemaida, Levkada en Agrinio.

Tabel -17: Doeltreffendheid van de waterzuivering in agglomeraties die lozen in kwetsbare gebieden

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

11.4.3. Afvalwaterzuivering in agglomeraties die lozen in "normale gebieden" - situatie op 31 december 2000

Op 31 december 2000 loosden 91 Griekse agglomeraties met een nominale belasting van meer dan 15.000 i.e. in "normale gebieden". In mei 2003 zond Griekenland een rectificatie in het raam van een commentaar op het ontwerp van het verslag van de Commissie, dat gebaseerd was op een "zorgvuldige herziening van de inwonersgegevens". Deze rectificatie omvatte de volgende wijzigingen:

* 18 agglomeraties werden beschouwd als agglomeraties met minder dan 15 000 i.e. Veel van deze agglomeraties werden eerder aangewezen als agglomeraties met een inwonerequivalent dat aanzienlijk hoger lag dan 15 000. Enkele van de betrokken agglomeraties hadden zelfs een i.e. van meer dan 30 000 tot 50 000. Deze 18 agglomeraties, waarvoor Griekenland vroeg om ze niet langer te beschouwen als onderworpen aan de richtlijn van 2000, hadden een totale afvalwaterbelasting van de ongeveer 495 500 i.e. Geen van deze 18 agglomeraties beschikte over een opvangsysteem dat voldeed aan de richtlijn, op 31 december 2000 beschikten slechts 4 van deze agglomeraties over secundaire zuivering.

* De herziening van de Griekse autoriteiten uit 2003 omvatte vijf agglomeraties [34], die nu worden beschouwd als agglomeraties met een omvang van meer dan 15 000 i.e.

[34] Messarias Thiras (20 000 i.e., opvangsysteem en secundaire zuivering aanwezig), Argostoli (18 000 i.e., opvangsysteem en secundaire zuivering aanwezig), Chrysoupoli (16 000 i.e., geen opvangsysteem, geen zuivering die voldoet aan de richtlijn), Malia (15 000 i.e., geen opvangsysteem, geen zuivering die voldoet aan de richtlijn) en Porou-Galata (15 000 i.e., geen opvangsysteem, geen zuivering die voldoet aan de richtlijn).

* Voor 36 bijkomende agglomeraties werden nieuwe cijfers opgegeven met betrekking tot de nominale belasting, in de meeste gevallen was de herziene nominale belasting van de agglomeraties lager dan voorheen.

* De agglomeratie Agrinio werd beschouwd als een agglomeratie die loosde in een kwetsbaar gebied. Griekenland verstrekte echter geen informatie over de doeltreffendheid van de zuivering.

* Voor de zuiveringsinstallatie van Megara meldde Griekenland dat ze niet aan de richtlijn voldeed op 31 december 2000

In hun commentaar geven de Griekse autoriteiten geen substantiële verklaring voor de aanzienlijke wijziging in het aantal en de omvang van hun agglomeraties die lozen in "normale gebieden" in hun herziening van 2003. Door deze herziening telt de afvalwaterbelasting die wordt geloosd in "normale gebieden" en die onderworpen is aan de termijn van 31 december 2000, nu 763.300 inwonerequivalenten minder dan de Griekse autoriteiten een jaar na het verstrijken van de termijn rapporteerden.

De hieronder opgegeven evaluatie is gebaseerd op de oorspronkelijke gegevens die Griekenland in 2001 verstrekte over de situatie in "normale gebieden" en op de herziening van Griekenland van 2003 [35].

[35] Evaluatie a): Deze evaluatie omvat de agglomeraties waarover Griekenland in 2001 rapporteerde met betrekking tot de termijn van 31.12.2000, behalve de agglomeratie Agrinio (beschouwd als een agglomeratie die loost op een kwetsbaar gebied - zie paragraaf 11.4.2). In deze evaluatie wordt geen rekening gehouden met de wijziging in nominale belasting in 2003. Ze erkent dat de UWWTP van Megara op 31.12.2000 niet aan de richtlijn voldeed. De resultaten werden opgenomen in Tabel 11-18.

Volgens de informatie van Griekenland uit 2001 bevonden 90 agglomeraties met een nominale belasting van meer dan 15 000 i.e. plus vijf bijkomende agglomeraties waarover later informatie werd verstrekt, zich in "normale gebieden" op 31 december 2000. 35 agglomeraties beschikten toen niet over secundaire zuivering en voldeden bijgevolg niet aan de richtlijn. Ze vertegenwoordigden 52,6 % van de betrokken belasting.

Volgens de Griekse herziening van 2003 loosden slechts 77 agglomeraties in "normale gebieden". Ze vertegenwoordigden 51 % van de betrokken belasting en 25 ervan voldeden niet aan de richtlijn.

Tabel -18: Zuiveringsniveau in agglomeraties die lozen in "normale gebieden" - Evaluatie a35

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

Tabel -19: Zuiveringsniveau in agglomeraties die lozen in "normale gebieden" -

Evaluatie b b op basis van een herziening door Griekenland in 200335

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

11.4.4. Opvangsystemen

11.4.4.1. Opvangsystemen in agglomeraties die lozen in kwetsbare gebieden

Op 1 januari 2002 voldeed het zuiveringssysteem van drie agglomeraties die lozen in kwetsbare gebieden niet aan artikel 3 van de richtlijn. Een van de agglomeraties die niet beschikten over een waterzuiveringsinstallatie die voldoet aan de richtlijn, was Elefsina Aspropyrgos (nominale belasting: 120 000 i.e.).

Tabel -20: Opvangsystemen in agglomeraties die lozen in kwetsbare gebieden

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

11.4.4.2. Opvangsystemen in agglomeraties die lozen in "normale gebieden"

Op basis van de informatie die Griekenland verstrekte op verzoek van de Commissie in 2001, voldeden de opvangsystemen van 50 agglomeraties van de 90 agglomeraties die lozen in "normale gebieden" niet aan artikel 3 van de richtlijn op 31 december 2000. Twee van de agglomeraties die niet beschikken over een opvangsysteem dat voldoet aan de richtlijn, waren Iraklion (164 000 i.e.) en delen van Thessaloniki (toeristische zone met 130 000 i.e.).

Volgens de bovenvermelde herziening die werd uitgevoerd in 2003, zijn de Griekse autoriteiten van mening dat 49 van de 77 agglomeraties op 31 december 2000 beschikten over een waterzuiveringssysteem dat voldeed aan de richtlijn. De herziening die door de Griekse autoriteiten werd uitgevoerd, wijzigde de gegevens met betrekking tot de opvang van afvalwater voor agglomeraties zoals Aigio, Kallithea Chalidiki, Kalymnos, Korinthos-Loutraki, Nea Kalikrateia, Siteia-Crete en Tolo, waarvan voorheen niet werd geoordeeld dat ze aan de richtlijn voldeden.

Verder verklaarden de Griekse autoriteiten dat de opvang van afvalwater via septische tanks in Rhodos voldoet aan de richtlijn.

Tabel -21: Opvangsystemen in agglomeraties die lozen in "normale gebieden"-

Evaluatie a35

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

Table -22: Opvangsystemen in agglomeraties die lozen in "normale gebieden"-

Evaluatie b op basis van een herziening door Griekenland in 200335

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

11.4.5. Zuivering in steden > 150 000 i.e.

Griekenland heeft vijf steden met meer dan 150 000 inwonerequivalenten: Athene, Thessaloniki, Iráklion, Metamorfosis en Pátras.

In het tweede verslag van de Commissie werd ook Elefsina Aspropyrgos opgenomen in de lijst van "grote steden", maar in 2002 meldden de Griekse autoriteiten dat de omvang van deze agglomeratie slechts 120 000 i.e. bedroeg. Aangezien Elefsina Aspropyrgos loost in kwetsbaar gebied, had het al op 31 december 1998 moeten beschikken over ingrijpender zuivering (secundaire zuivering, gevolgd door verwijdering van stikstof en fosfor). Hiervoor werd een inbreukprocedure ingeleid bij het Hof van Justitie.

Op 31 december 1998 beschikten Athene en Thessaloniki over primaire zuivering of slechts een gedeeltelijke secundaire zuivering. Patras en Elefsina Aspropyrgos beschikten niet over afvalwaterzuivering. Deze situatie was verbeterd in 2002.

Op 1 januari 2002 was de situatie van de grote steden als volgt:

* Athene (3 500 000 i.e.) loost in een kwetsbaar gebied dat werd aangewezen in april 2002. Er wordt ingrijpender zuivering geïnstalleerd, die volgens de informatie van de Griekse autoriteiten einde 2003 klaar zal zijn. Met betrekking tot de situatie qua afvalwaterzuivering in Athene/Psittalia werd een inbreukprocedure ingeleid (vordering nog niet ingesteld bij het Hof).

* Iraklion bevindt zich in een "normaal gebied" en beschikt over volledige secundaire zuivering, gevolgd door verwijdering van stikstof.

* Thessaloniki loost in een kwetsbaar gebied dat werd aangewezen in april 2002 en beschikt over secundaire zuivering, gevolgd door verwijdering van stikstof.

* Metamorphosis en Patras bevinden zich in een "normaal gebied" en beschikken over volledige secundaire zuivering, gevolgd door verwijdering van stikstof.

11.4.6. Industrieel afvalwater (artikel 13)

Betreffende artikel 13 rapporteerde Griekenland over 52 industriële installaties met een totale belasting van 3 482 492 i.e. Alle installaties voldeden aan de richtlijn op 31 december 2000.

Tabel -23: Industrieel afvalwater met betrekking tot artikel 13

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

11.4.7. Zuiveringsslib

De Griekse autoriteiten hebben de noodzakelijke gegevens over de totale hoeveelheid slib die wordt gegenereerd door de zuivering van stedelijk afvalwater, niet doorgegeven. In het situatieverslag in overeenstemming met artikel 16, meldt Griekenland alleen dat ongeveer 1,5 % van het zuiveringsslib wordt hergebruikt in de landbouw en dat 98,5 % wordt gestort op stortterreinen.

11.5. Spanje

11.5.1. Aanwijzing van kwetsbare gebieden

Spanje wees kwetsbare gebieden aan in 1999 en 2000, maar veel van deze gebieden werden slechts aangewezen door regionale autoriteiten en werden niet officieel aan de Commissie meegedeeld door de nationale autoriteiten. In de loop van 2001 en 2002 werden er veel kwetsbare gebieden officieel meegedeeld. Sommige kwetsbare gebieden zijn echter nog steeds niet officieel meegedeeld. Het Europese Hof van Justitie velde een arrest hierover in mei 2003.

Naast de regionale aanwijzingen die de nationale autoriteiten nog niet officieel hebben gemeld, zijn er in Spanje talrijke bijkomende gebieden waarvan de Commissie meent dat ze zouden moeten worden aangewezen als kwetsbaar gebied. In het totaal zijn er 44 bijkomende wateren die de Commissie beschouwt als kandidaten voor aanwijzing. In vele gevallen gaat het om wateren die worden gevoed door grote opvanggebieden, zoals de rivieren de Ebro en de Taag.

11.5.2. Afvalwaterzuivering in agglomeraties die lozen in kwetsbare gebieden

Over een aantal agglomeraties waarover aan de Commissie werd gerapporteerd bij de opstelling van het tweede verslag, werd door de Spaanse autoriteiten geen informatie verstrekt voor dit verslag. Sommige agglomeraties bevinden zich nu blijkbaar onder de drempel van 10 000 i.e. en werden daarom niet langer in aanmerking genomen [36]. Sommige agglomeraties werden gefuseerd en sommige loosden, volgens de Spaanse autoriteiten, niet meer in kwetsbare gebieden. Dat is onder meer het geval voor Santa Pola (125 000 i.e.), dat zelfs niet over biologische zuivering beschikt.

[36] Muro (< 10 000 i.e.), Sant Bartelomeu del Grau (alleen industrieel afvalwater), Campo Criptana (gefuseerd met Alcázar de San Juan), Colindres en Laredo (beide gefuseerd met Santona, Cuenca Baja del río Asón).

Volgens recente informatie van de Spaanse autoriteiten uit 2003, omvat hun informatie 33 agglomeraties die hun afvalwater lozen in kwetsbare gebieden die nog niet officieel werden aangewezen.

11.5.2.1. Zuiveringsniveau

De Spaanse autoriteiten verstrekten bijgewerkte informatie over 113 agglomeraties met meer dan 10 000 i.e. die lozen in kwetsbare gebieden: 57 agglomeraties werden aangewezen als agglomeraties die beschikken over ingrijpender zuivering die 77 % van de totale belasting vertegenwoordigen. Toen dit verslag werd voltooid, had de Commissie echter nog een aantal onbeantwoorde vragen over de informatie die de Spaanse autoriteiten hadden verstrekt. Daarom heeft de Commissie zich voor haar beoordeling gebaseerd op cijfers die Spanje heeft doorgegeven in het raam van de vorige vraag om informatie. Deze cijfers geven aan dat slechts 34 agglomeraties beantwoordden aan de richtlijn en dat slechts 25 % van de belasting op een adequate manier werd gezuiverd. Ten minste negen agglomeraties beschikten totaal niet over afvalwaterzuivering: Alfarras-Almenar, Alginet, Almonte, Celra, Deltebre, Marines, Naut-Aran, Santoña (132 135 i.e.) en Sueca [37].

[37] In mei/september 2003 verstrekten de Spaanse autoriteiten bijgewerkte informatie in het raam van monitoringgegevens die in toekomstige beoordelingen in aanmerking zal worden genomen.

Tabel -24: Zuiveringsniveau van agglomeraties die lozen in kwetsbare gebieden

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

* n.a.: geen informatie beschikbaar

11.5.2.2. Doeltreffendheid van de waterzuivering (monitoringresultaten) in kwetsbare gebieden

Spanje verstrekte geen informatie over de doeltreffendheid van de waterzuivering (monitoringgegevens voor het jaar 1999) door zuiveringsinstallaties voor stedelijk afvalwater, zoals door de Commissie was gevraagd op basis van artikel 15 van de richtlijn in december 2000. Voor bepaalde agglomeraties werden onvolledige monitoringgegevens verstrekt in mei/september 2003, te laat om ze nog in aanmerking te nemen voor dit verslag.

11.5.3. Afvalwaterzuivering in agglomeraties die lozen in "normale" gebieden - situatie op 31 december 2000

Op 31 december 2000 werden er 458 agglomeraties met een nominale belasting van meer dan 15 000 i.e. aangewezen die hun afvalwater lozen in "normale gebieden". 245 daarvan beschikten ten minste over secundaire zuivering. 213 agglomeraties beschikten niet over secundaire zuivering en voldeden bijgevolg niet aan de vereisten van artikel 4 van de richtlijn. Meer dan 20 miljoen inwonerequivalenten die 38,2 % vertegenwoordigen van de afvalwaterbelasting die wordt geloosd in "normale gebieden" werden niet behoorlijk gezuiverd. Onder de agglomeraties die niet over adequate zuivering beschikken, waren een aantal steden met meer dan 150 000 i.e. (details in paragraaf 11.5.5.).

Tabel -25: Zuiveringsniveau in agglomeraties die lozen in "normale gebieden"

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

11.5.4. Opvangsystemen

11.5.4.1. Opvangsystemen in agglomeraties die lozen in kwetsbare gebieden

Van de 113 agglomeraties die lozen in kwetsbare gebieden waarvoor informatie werd verstrekt, beschikten er slechts 62 over een zuiveringsinstallatie die voldoet aan artikel 3 van Richtlijn 91/271/EEG.

Tabel -26: Opvangsystemen in agglomeraties die lozen in kwetsbare gebieden

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

11.5.4.2. Opvangsystemen in agglomeraties die lozen in "normale gebieden"

Op 31 december 2000 voldeden de opvangsystemen van 430 van de 458 agglomeraties die lozen in "normale gebieden" aan artikel 3 van de richtlijn (91,9 % van de nominale belasting van alle betrokken agglomeraties). Bij de agglomeraties die niet aan de richtlijn voldeden, waren er een aantal grote steden, zoals El Prat de Llobregat (1,7 miljoen. i.e.), La Coruña (580 000 i.e.), Tui (274 000 i.e.), Algeciras (174 000 i.e.) of Ferrol (161 000 i.e.).

Tabel -27: Opvangsystemen in agglomeraties die lozen in "normale gebieden"

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

11.5.5. Zuivering in steden > 150 000 i.e.

De Spaanse autoriteiten rapporteerden over 75 steden met een nominale belasting van meer dan 150 000 i.e.

Zes steden (Alginet, Benidorm, Calvia, Castelló