NL Publicatieblad van de Europese Unie C 318/76

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio's — Grondstoffen en grondstoffenmarkten: uitdagingen en oplossingen

(COM(2011) 25 definitief)

2011/C 318/12

Rapporteur: de heer ZBORIL

Corapporteur: de heer GIBELLIERI

De Europese Commissie heeft op 2 februari 2011 besloten het Europees Economisch en Sociaal Comité overeenkomstig artikel 304 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie te raadplegen over de

Mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio's — Grondstoffen en grondstoffenmarkten: uitdagingen en oplossingen

COM(2011) 25 definitief.

De adviescommissie Industriële reconversie (CCMI), die met de voorbereidende werkzaamheden was belast, heeft haar advies op 7 juni 2011 goedgekeurd.

Het Comité heeft tijdens zijn op 13 en 14 juli 2011 gehouden 473e zitting (vergadering van 14 juli) het volgende advies uitgebracht, dat met 142 stemmen vóór en 4 stemmen tegen, bij 3 onthoudingen, is goedgekeurd.

1. Conclusies en aanbevelingen

1.1 Het EESC is ingenomen met de Commissiemededeling Grondstoffen en grondstoffenmarkten: uitdagingen en oplossingen (COM(2011) 25 definitief) en het Europees grondstoffeninitiatief. Voor het Comité zijn ze een belangrijke stap in het aanpakken van deze fundamentele kwestie.

1.2 Hoewel er geen reden is om te geloven dat er op lange termijn gevaar bestaat dat de wereldwijde voorraden van één van de essentiële kritieke grondstoffen uitgeput zouden raken, bestaat er een reëel gevaar voor schaarste op korte termijn. Deze kan veroorzaakt worden door politieke of economische factoren, als de grondstoffen die de EU nodig heeft voor haar hightechproductie, slechts in een beperkt aantal landen ontgonnen worden. Hoewel het mogelijk is om de grondstoffen te ontginnen in verschillende andere landen met voldoende voorraden (bijv. Australië, Denemarken (Groenland), Verenigde Staten) en zo de bevoorradingsketen aan te passen, is het vandaag de dag echter goedkoper om de bestaande bevoorradingsketen te blijven gebruiken. Toch hebben sommige landen in de huidige bevoorradingsketen al aangegeven dat ze hun positie zullen gebruiken om hun economische of politieke belangen te laten gelden.

1.3 Het EESC dringt er daarom bij de Commissie op aan de internationale handel in kritieke grondstoffen aandachtig te volgen. Hierbij zou uitgegaan moeten worden van de in de Commissiemededeling opgenomen lijst van kritieke grondstoffen, die regelmatig bijgewerkt dient te worden. Het EESC raadt aan verschillende plausibele scenario's op te stellen, ook het slechtst mogelijke, om zo de bedreigingen en mogelijke oplossingen in kaart te brengen. Daarnaast moeten ook de internationale onderhandelingen (binnen de WTO) voortgezet worden om het handelsverkeer ook op de grondstoffenmarkten vrij te maken. Er zou ook meer samengewerkt moeten worden met andere landen die zich in een gelijkaardige situatie bevinden (VS, Japan, Zuid-Korea).

1.4 Het EESC dringt aan op een actiever buitenlands beleid om de grondstoffenvoorziening voor de industrie in de Europese Unie te verzekeren. Daartoe zouden de lidstaten fundamentele richtsnoeren voor een grondstoffendiplomatie moeten overeenkomen en vastleggen. Volgens het EESC zijn bilaterale handelsakkoorden en handelsdiplomatie uiterst belangrijk om de aanvoer van kritieke grondstoffen voor de in de EU gevestigde industrie te verzekeren. Voor de onlangs opgerichte diplomatieke dienst van de EU is dit een grote uitdaging, die onmiddellijk aangegaan moet worden. De diplomatie moet zich niet alleen richten op het verzekeren van de essentiële grondstoffen, ze dient ook een positief klimaat te scheppen voor de verdediging van de EU-belangen in de betrokken landen. Hierbij is het nodig de positie van de EU als één van de belangrijkste en aantrekkelijkste markten uit te spelen.

1.5 Het grondstoffenbeleid is een noodzakelijk onderdeel van het industriebeleid van de EU:

— om het efficiënte gebruik van zowel primaire energiebronnen en grondstoffen te promoten en groei zo gaandeweg los te koppelen van het gebruik van hulpbronnen;

— om een samenhangend beleid te voeren inzake urban mining, waarmee waardevolle grondstoffen herwonnen en opnieuw beschikbaar gesteld kunnen worden en waarmee ook nieuwe vaardigheden en arbeidsplaatsen gestimuleerd worden;

— om een extra impuls te geven aan het onderzoek naar en de ontwikkeling van alternatieven ter vervanging van kritieke grondstoffen;

— om de werkgelegenheid in de Europese ontginningsindustrie te behouden en te bevorderen via permanente opleiding en scholing van werknemers, waarbij de overgang naar duurzamere ontginningsactiviteiten gepaard gaat met een sociale dialoog op alle niveaus.

1.6 Volgens het EESC kan het aanleggen van een strategische voorraad kritieke grondstoffen één van de mogelijke oplossingen zijn. Het is dan ook raadzaam een effectbeoordeling uit te voeren om de haalbaarheid hiervan na te gaan voor het geval zich er een worstcasescenario voordoet. Aangezien een dergelijke maatregel echter ook negatieve gevolgen kan hebben (bijv. onvoldoende flexibiliteit, invloed op de prijs van de grondstof), moet ze nauwgezet onderzocht worden en moeten vertegenwoordigers van de Europese industriële sector worden geraadpleegd en bij de beslissingen worden betrokken.

1.7 De initiatieven op het vlak van onderzoek, gegevensverzameling en monitoring inzake de bestaande of potentieel te ontginnen grondstoffenvoorraden zouden volgens het EESC niet enkel in de EU-lidstaten, maar ook in derde landen gelanceerd moeten worden. De resultaten, die dankzij overheidsfinanciering bereikt worden, dienen beschikbaar te zijn voor alle spelers op de EU-markt en alle Europese en nationale overheidsinstellingen.

1.8 Onderzoek en innovatie vormen volgens het EESC een sleutelfactor binnen het grondstoffenbeleid. Om op dit vlak met succes vooruitgang te boeken is het nodig de belangrijkste productiesectoren hierbij te betrekken (zie de Europese technologieplatforms, een initiatief inzake grondstoffenpartnerschappen in de context van de Commissiemededeling over de „Innovatie-Unie”). Het grondstoffenbeleid moet een prioriteit zijn binnen het toekomstige achtste kaderprogramma voor onderzoek en innovatie in de EU.

1.9 Het EESC beveelt aan steun te verlenen aan bestaande en nieuw op te zetten Europese industrieën voor grondstoffenontginning die de EU-wetgeving op het vlak van milieu, sociale normen, gezondheid en veiligheid respecteren. Het binnenlandse aanbod moet één van de pijlers van elk grondstoffenbeleid zijn.

1.10 Het EESC steunt het hergebruik van grondstoffen en benadrukt dat er een zo hoog mogelijk recyclingpercentage bereikt moet worden, voor zover dit economisch en technisch haalbaar is. Het EESC beveelt aan ontginning op basis van oud mijnafval te bevorderen, omdat hierin verschillende metalen in belangrijke hoeveelheden terug te vinden zijn.

1.11 Het EESC schaart zich achter de regulerende maatregelen inzake financiële grondstoffenmarkten die door de Commissie genomen worden om meer transparantie, betere informatie en betere toezichtmechanismen tot stand te brengen.

2. Het Commissiedocument: inleiding

2.1 De Commissie heeft haar Mededeling Grondstoffen en grondstoffenmarkten: uitdagingen en oplossingen (COM(2011) 25 definitief) op 2 februari 2011 gepubliceerd. Oorspronkelijk was het doel van dit document de uitdagingen op het vlak van grondstoffen te behandelen, maar het is uitgebreid met een behandeling van de grondstoffenmarkten, waarbij zowel de fysieke markten (waar grondstoffen verhandeld worden) als de financiële markten (die ervan afgeleid zijn) ter sprake komen.

2.2 Een basisproduct is een product met een lage toegevoegde waarde, dat dus erg gevoelig is voor prijsconcurrentie. Grondstoffen, landbouwproducten en basisgoederen zijn basisproducten. De afgelopen jaren werden de grondstoffenmarkten geconfronteerd met een steeds grotere prijsvolatiliteit en niet eerder geziene prijsbewegingen.

2.3 Hoewel de discussie over de vraag welk gewicht moet worden toegekend aan ieder van de talrijke factoren die de grondstoffenprijzen beïnvloeden, nog niet definitief is afgerond, is nu al duidelijk dat de prijsbewegingen op de verschillende grondstoffenmarkten dichter met elkaar verweven zijn en dat de band tussen de grondstoffenmarkten en de financiële markten sterker is geworden.

2.4 Tussen 2002 en 2008 kende de vraag naar grondstoffen een belangrijke stijging, dankzij een sterke groei van de wereldeconomie, vooral in opkomende landen als China, India en Brazilië, maar ook in andere, kleinere opkomende landen in Azië, Amerika en, vooral, Afrika. Deze stijging van de vraag zal nog versterkt worden door de toenemende en snelle industrialisering en verstedelijking die deze landen meemaken.

2.5 Nog afgezien van de vluchtigheid van de grondstoffenprijzen hebben een aantal landen sinds enkele jaren beperkingen opgelegd op de export van sommige essentiële grondstoffen, zoals zeldzame aardmetalen (bijvoorbeeld praseodymium, neodymium en een aantal andere stoffen en mineralen die van belang zijn wegens hun toenemend gebruik in nieuwe technologieën). Deze beperkingen vormen, net als andere hinderpalen die een duurzame grondstoffenbevoorrading in de weg staan, een ernstige uitdaging voor de Europese industrie en de Europese gebruikers. Er moet dus naar oplossingen gezocht worden.

2.6 In haar Mededeling beschrijft de Commissie de ontwikkelingen op de wereldwijde grondstoffenmarkten en verklaart ze de veranderingen op de fysieke markten (energie, landbouw en voedselvoorzieningszekerheid, grondstoffen), alsook de toegenomen onderlinge afhankelijkheid van grondstoffenmarkten en de daarmee verbonden financiële markten. De EU-beleidsresponsen die de Commissie voorstelt, volgen dezelfde logische opbouw.

2.7 Op EU-niveau is een initiatief genomen om het toezicht op en de integriteit en transparantie van de handel op energiemarkten te verbeteren. Voorts zijn er initiatieven om de werking van de voedingsketen te verbeteren en de landbouwgrondstoffenmarkten transparanter te maken. In het kader van de lopende hervormingen van het regelgevingskader voor financiële markten heeft de Commissie ook maatregelen geformuleerd om de integriteit en transparantie van de markten voor grondstoffenderivaten te verbeteren.

2.8 In de Mededeling neemt het Europees grondstoffeninitiatief een belangrijke plaats in. Het is gebaseerd op drie pijlers:

— een vlak speelveld waarborgen wat betreft de toegang tot hulpbronnen in derde landen;

— de duurzame grondstoffenbevoorrading uit Europese bronnen bevorderen;

— een stevige impuls geven ten bate van een efficiënter gebruik van hulpbronnen en recycling.

In het Europees grondstoffeninitiatief wordt nagegaan welke grondstoffen tot dusverre als kritiek zijn aangemerkt en wat de stand van zaken is op het gebied van handel, ontwikkeling, onderzoek, en efficiënt gebruik en recycling van hulpbronnen.

2.9 De tenuitvoerlegging van het grondstoffeninitiatief is – significante vorderingen niet te na gesproken – voor verbetering vatbaar. Daarbij moet onomwonden worden geopteerd voor een geïntegreerde aanpak op basis van de drie pijlers, die één voor één helpen een billijke en duurzame grondstoffenbevoorrading van de EU te garanderen.

3. Algemene opmerkingen

3.1 Het EESC spreekt zijn waardering uit voor het initiatief van de Commissie om het grondstoffenprobleem ter sprake te brengen, net als de Mededeling waarin de resultaten van een uitgebreide analyse ter zake worden samengevat. Het is ook positief dat er ruimte gecreëerd wordt voor de raadpleging van de belanghebbende partijen en voor de bijdrage van andere betrokken EU-organen.

3.2 Europa moet zijn plaats vinden in een veranderde wereld, waar opkomende economieën een groter deel van de mondiale voorraad aan grondstoffen zullen verbruiken dan de ontwikkelde landen. Zoals bekend is dit een onhoudbare situatie, waardoor Europa gedwongen zal zijn minder afhankelijk te worden van grondstoffen. Een eerste uiting van deze nieuwe realiteit is dat de prijzen van industriële grondstoffen bepaald worden door de Chinese markt, die wereldwijd gesproken de grootste gebruiker is, en vaak tegelijk ook de eerste producent. Door deze dominante positie zullen er de komende jaren in China nieuwe grondstoffenmarkten ontstaan (spots en futures). De sector zal zich in toenemende mate op deze markten richten.

3.3 Het grondstoffenbeleid is een noodzakelijk onderdeel van het industriebeleid van de EU:

— om het efficiënte gebruik van zowel primaire energiebronnen en grondstoffen te promoten en groei zo gaandeweg los te koppelen van het gebruik van hulpbronnen;

— om een samenhangend beleid te voeren inzake urban mining, waarmee dergelijke waardevolle grondstoffen herwonnen en opnieuw beschikbaar gesteld kunnen worden en waardoor ook nieuwe vaardigheden en arbeidsplaatsen gestimuleerd worden;

— om een extra impuls te geven aan het onderzoek naar en de ontwikkeling van alternatieven ter vervanging van kritieke grondstoffen (in Japan bestaat er al een dergelijk programma);

— om de werkgelegenheid in de Europese ontginningsindustrie te behouden en te bevorderen via permanente opleiding en scholing van werknemers, waarbij de overgang naar duurzamere ontginningsactiviteiten gepaard gaat met een sociale dialoog op alle niveaus.

— In ontwikkelingslanden, vooral in Afrika, moet het aanbestedingsbeleid inzake grondstoffen gekoppeld worden aan investeringen in de infrastructuur en de sociale sector (naar het voorbeeld van het Chinees beleid in Afrika de laatste jaren).

3.4 Aan de andere kant verliest de Mededeling aan focus door ook de grondstoffenmarkten, en zelfs de financiële markten, te behandelen. Het EESC is zich in deze kwestie bewust van het belang van het bredere perspectief, maar vraagt zich af of het hier op de juiste manier geschetst wordt.

3.5 Hoewel er duidelijk talrijke gelijkenissen bestaan tussen grondstoffenmarkten (zowel de fysieke markten als de afgeleide grondstoffenmarkten), zijn ze toch ook erg verschillend, onder meer vanwege bepaalde inherente kenmerken. Terwijl gemeenschappelijke koopkracht (door de EU) net zo sterk uitgespeeld zou moet worden, situeren het concrete handelsbeleid en de inkooponderhandelingen zich meestal op bilateraal niveau.

3.6 Aangezien er een duidelijke behoefte bestaat aan een gemeenschappelijke EU-strategie die in de bilaterale onderhandelingen tot uiting komt, moet het idee van de grondstoffendiplomatie ook in praktisch opzicht terrein winnen. Het EESC wijst erop dat daarin niet enkel een belangrijke rol is weggelegd voor de „harde feiten”, maar ook voor „zachte” kwesties, zoals het creëren van een positief onderhandelingsklimaat. Het is Europa's taak fundamentele richtsnoeren voor een nieuw grondstoffenbeleid vast te leggen. Daarbij gaat het onder meer over het volgende:

— het initiatief van Tony Blair inzake de transparantie van winningsindustrieën (2003) moet voortgezet worden, zodat alle Europese landen tot vrijwillige ondertekening overgaan;

— elk op de Europese beurs genoteerd ontginningsbedrijf moet verplicht worden zijn winst per land bekend te maken (zoals Hongkong gedaan heeft in juni 2010);

— er moet een wet goedgekeurd worden die de winningsindustrie verplicht de bedragen te publiceren die ze aan elke regering en elk land betaalt (naar het voorbeeld van de Dodd-Frank Act uit 2010 in de VS);

— de OESO-richtlijnen voor grote multinationale ondernemingen moeten gevolgd worden als een standaardgedragscode;

— er moet gepleit worden voor het aannemen van de ISO 26 000-standaard om tot een hoger niveau te komen van sociale verantwoordelijkheid bij ondernemingen op micro-economisch vlak.

3.7 De gerichte grondstoffenstrategie moet een gemeenschappelijk doel hebben, nl. een sterke, zeer concurrerende industrie in Europa, die niet alleen erg koolstofefficiënt is, maar ook rationeel omspringt met hulpbronnen en aan de verwachtingen van de burgers en consumenten in de EU tegemoet weet te komen.

3.8 In een mondiale context wordt Europa steeds kleiner, waardoor het moeilijker wordt om toegang te krijgen tot de noodzakelijke grondstoffen, die vele anderen nu ook nodig hebben. Daarom is het zaak twee keer zo verstandig om te gaan met de grondstoffen waarover we beschikken of die we van elders invoeren. Het grondstoffenbeleid is namelijk bepalend voor de toekomst van onze samenleving en ook voor onze nationale veiligheid, net zoals in de VS.

3.9 Uit de hierboven geschetste motivering voor een Europees grondstoffenbeleid blijkt duidelijk dat we niet gewoon op grondstoffen mogen zitten wachten. Grondstoffen moeten rationeel gebruikt worden, met name door de grootst mogelijke toegevoegde waarde te creëren voor elke gebruikte ton grondstoffen.

3.10 Een aantal aspecten van een samenhangend grondstoffenbeleid zijn tot nu toe nog niet behandeld, hoewel hun impact op de beschikbaarheid van grondstoffen zelfs nog groter kan zijn. Het gaat hier bijvoorbeeld om de samenhang tussen het grondstoffenbeleid en andere EU-beleidsmaatregelen, die ook onderling in overeenstemming moeten zijn om de beschikbaarheid van grondstoffen niet in het gedrang te laten komen.

3.11 Om het grondstoffenbeleid zowel op Europees niveau als in de lidstaten ten uitvoer te leggen is het nodig dat het naadloos aansluit op het beleid inzake industrie, innovatie, efficiënt gebruik van hulpbronnen, milieu, landbouw en landbouwmaatregelen, energie (vooral hernieuwbare energie), handel en mededinging. Dankzij deze geïntegreerde benadering zal de EU-industrie in staat zijn op een rationele en duurzame manier de grondstoffen te gebruiken die ze nodig heeft, en zo een bijdrage te leveren tot de EU 2020-strategie.

3.12 Het grondstoffenbeleid mag niet enkel berusten op het kritieke karakter van bepaalde grondstoffen op korte termijn. Er is een grondige analyse nodig van de middellange- en langetermijneffecten van bepaalde EU-beleidsmaatregelen, waarbij nagegaan wordt welke gevolgen ze hebben op het vlak van grondstoffen. Sommige basisgrondstoffen die vandaag eenvoudig voorhanden zijn, kunnen in een relatief korte periode zeldzaam worden. In de Commissiemededeling wordt gezwegen over een aantal belangrijke grondstoffen (zoals ijzererts en cokeskolen), hoewel de verwachting is dat ze binnenkort niet meer voldoende beschikbaar zullen zijn of dat de kwaliteit ervan niet meer zal voldoen. Bovendien vormen de sterk schommelende en steeds toenemende prijzen een element van onzekerheid in de waardeketens van de belangrijkste Europese productiesectoren.

3.13 Als bijvoorbeeld de bindende streefcijfers voor hernieuwbare energie ongewijzigd blijven, kan dit de klassieke industrie, alsook de opkomende bio-industrie in gevaar brengen. Hier opent zich een veel ingewikkelder debat over duurzaamheid, alternatieve oplossingen en een rationeler gebruik van hulpbronnen. Er is politieke moed nodig om hierover een debat aan te gaan en ogenschijnlijk uiteenlopende beleidsmaatregelen met elkaar in overeenstemming te brengen. Desnoods moet de EU dapper genoeg zijn om reeds genomen beslissingen te herzien in het licht van holistische effectbeoordelingen waarin nauwkeurig wordt nagegaan wat het uiteindelijke resultaat zal zijn van ambitieuze milieudoelstellingen, vooral wanneer enkel de EU maatregelen neemt en andere economische blokken niet.

4. Bijzondere opmerkingen

4.1 Fysieke grondstoffenmarkten

4.1.1 Het lijdt geen twijfel dat de concurrentie op de markten voor primaire energiebronnen (met name olie en gas) zal toenemen door de groei van de wereldbevolking (9 miljard in 2050). Ook de steenkoolmarkt staat steeds meer onder druk. Als de EU de sociale en welzijnsnormen in haar lidstaten wil veiligstellen, is het dus nodig alle inheemse primaire energiebronnen aan te spreken, met inbegrip van de onlangs ontdekte voorraden schaliegas. Het spreekt vanzelf dat hierbij de milieunormen van de EU gerespecteerd moeten worden.

4.1.2 Elektriciteit is een voorwaarde voor behoorlijke menselijke ontwikkeling. Als de opwekkingscapaciteit en transportnetwerken niet evenwichtig ontwikkeld worden, kan dit catastrofale gevolgen hebben en leiden tot de sociale en economische ineenstorting van maatschappelijke structuren. Het gemeenschappelijk energiebeleid van de EU zou ook een oplossing moeten bieden voor alle tegenstrijdigheden en onduidelijkheden die investeringen in de weg staan, om een tekort in de energieproductiecapaciteit na 2020 te vermijden.

4.1.3 Het EESC is zich ervan bewust dat de voedselvoorzieningszekerheid op de sterk schommelende markten een ernstig probleem is. Toch zou ze een topprioriteit moeten zijn in het GLB en in andere EU- en nationale beleidsmaatregelen ter zake. Het EESC pleit voor de bescherming van productieve landbouwgrond; binnen elk relevant domein moet hiermee rekening gehouden worden bij het uitwerken en coördineren van het beleid, zodat dergelijke landbouwgrond niet verloren gaat door tegengestelde beleidsmaatregelen of initiatieven, of door verstedelijking. In dit verband moeten ook eerlijke spelregels vastgelegd worden voor de internationale handel; hierin moeten ook de natuurlijke omstandigheden van specifieke geografische regio's weerspiegeld worden.

4.1.4 Uitgebreide internationale samenwerking is ook nodig om wereldwijde tendensen enerzijds en toevallige schommelingen van markten en oogsten anderzijds te onderzoeken en om onderscheid te kunnen maken tussen deze twee situaties. Gevaarlijke trends moeten afgewend worden.

4.1.5 De opbrengst van landbouwgewassen moet op een degelijke wetenschappelijke manier op peil gehouden en verhoogd worden, aangezien de hoeveelheid bouwland afneemt en er in 2050 naar schatting een wereldbevolking van 9 miljard mensen gevoed zal moeten worden.

4.2 Grondstoffenmarkten en betrokken financiële markten

4.2.1 Ondanks het pakket regulerende maatregelen voor financiële markten dat de Commissie de jongste jaren gelanceerd heeft, blijven de investeringsstromen op de markt voor grondstoffenderivaten hun oorspronkelijke doel, namelijk risicodekking, steeds vaker voorbijschieten. Ze richten zich daarentegen op speculatie op korte termijn, wat leidt tot belangrijke prijsverstoringen en ernstige nadelen voor de zwakste spelers op de markt, met name de consumenten en de mkb-ondernemingen.

4.2.2 Het EESC is het eens met de vaststelling van de Commissie dat het nodig is beter te begrijpen hoe materiële en financiële grondstoffenmarkten interageren. Het onderschrijft ook de aanbeveling om te streven naar meer transparantie en zelfs verantwoordingsplicht voor de marktspelers die de afgesproken regels overtreden. Individuele marktspelers, vooral mkb-ondernemingen, zouden makkelijker financiering moeten kunnen krijgen, een topprioriteit voor verdere ontwikkeling en innovatie.

4.3 Het Europees grondstoffeninitiatief

4.3.1 Het EESC is ingenomen met dit initiatief en beschouwt het als een belangrijk onderdeel van de EU 2020-strategie. In het initiatief komt ook het idee van een efficiënt gebruik van hulpbronnen naar voren. Toch moet er gepoogd worden de twee beleidslijnen zo veel mogelijk te volgen en op elkaar af te stemmen en aldus de grootste toegevoegde waarde voor de burgers van de EU te creëren.

4.3.2 De aandacht die in het grondstoffeninitiatief aan het concept „kritieke grondstoffen” besteed wordt, verdoezelt echter dat er behoefte is aan een algemener overzicht en een gedetailleerd onderzoek van het volledige spectrum van beleidsmaatregelen ter zake. Een dergelijke holistische benadering zou ertoe moeten leiden dat het beleid op een gepaste manier nageleefd wordt; het zou ook veel meer synergie-effecten teweeg moeten brengen.

4.3.3 Anderzijds is de lijst van kritieke grondstoffen een goede leidraad inzake prioriteiten die door de onlangs opgerichte diplomatieke dienst van de EU nagestreefd moeten worden als onderdeel van de EU-grondstoffendiplomatie.

4.3.4 Het spreekt voor zich dat het nodig is de lijst regelmatig te herzien aan de hand van de vastgelegde criteria, teneinde na te gaan of de grondstoffen in kwestie er nog steeds in opgenomen dienen te worden. Voor het grondstoffeninitiatief zijn ontegenzeggelijk samenhangende gegevens en zowel markt- als technische kennis nodig.

4.3.5 Het staat buiten kijf dat bij een dergelijke grondstoffenschaarste ook regelmatig moet worden nagegaan of er op een efficiënte manier met grondstoffen omgesprongen wordt. Anderzijds zijn de steeds toenemende prijzen de beste motivering voor efficiënt gedrag, dat natuurlijk inherent is aan elke vorm van duurzaam ondernemen. Prestatienormen en milieuvriendelijk productontwerp kunnen hulpmiddelen zijn in het permanente streven naar een zo efficiënt mogelijk gebruik van grondstoffen.

4.3.6 Het risico dat grondstoffen steeds maar zeldzamer en duurder worden moet op micro-economisch niveau geanalyseerd worden om duidelijk te maken welke gevolgen het heeft voor het concurrentievermogen en, in feite, voor het behoud van de werkgelegenheid in de bedreigde sectoren.

4.3.7 De handelsstrategie van de EU inzake grondstoffen moet voldoende snel en flexibel inzetbaar zijn. Het feit dat handel de facto meestal bilateraal tussen staten onderling plaatsvindt, maakt het zelfs nog extra moeilijk om een eengemaakt EU-handelsbeleid tot stand te brengen. Van de WTO kan men blijkbaar niet te veel verwachten, hoewel de in samenspraak opgestelde regels, omwille van de geloofwaardigheid, gerespecteerd moeten worden.

4.3.8 Anderzijds geeft grondstoffenschaarste een impuls aan onderzoek, ontwikkeling en innovatie, zowel wat betreft efficiënter grondstoffengebruik als inzake gepaste alternatieven voor sommige grondstoffen. Er moet echter opgemerkt worden dat sommige kritieke grondstoffen onontbeerlijk zijn voor technologieën waarmee hoge prestaties geleverd worden. We bevinden ons hier dus in een soort vicieuze cirkel.

4.3.9 Aangezien de kwaliteit van sommige grondstoffen de laatste jaren gedaald is, zou de Commissie, in het kader van haar vlaggenschipmededeling over de „Innovatie-Unie”, de belangrijkste Europese productiesectoren – met name via de Europese technologieplatforms – bij een specifiek initiatief voor grondstoffenpartnerschappen moeten betrekken. Om het grote innovatiepotentieel van productieprocessen te verwezenlijken zijn er steeds meer geschoolde arbeidsplaatsen nodig.

4.3.10 Het EESC is ingenomen met het Commissie-initiatief om richtsnoeren op te stellen om concurrerende activiteiten op het vlak van delfstoffenwinning te verenigen met de Natura 2000-wetgeving inzake milieubescherming. Dit is van fundamenteel belang om woongebieden op een billijke, gezonde en duurzame wijze te laten functioneren en om het binnenlandse grondstoffenaanbod veilig te stellen, wat een van de pijlers moet zijn van elk grondstoffenbeleid.

4.3.11 Het EESC wenst ook de aandacht te vestigen op zijn advies inzake toegang tot secundaire grondstoffen (1) en bevestigt de conclusies en aanbevelingen die erin gedaan werden, met name wat betreft de flexibiliteit van de instrumenten die vereist zijn om deze secundaire grondstoffen zo veel mogelijk in de EU te houden.

4.3.12 Het EESC zou ook graag over informatie beschikken over de impact van het grondstoffenbeleid op de werkgelegenheid, vooral wat betreft het aantal arbeidsplaatsen dat bedreigd wordt als de beleidsdoelstellingen niet gehaald worden.

4.4 Er moet ook een serieus debat gevoerd worden over worstcasescenario's, zoals de tijdelijke schaarste op korte termijn van een bepaalde essentiële kritieke grondstof. Om de impact ervan voor de Europese industrie te beperken kan er wellicht ook toe besloten worden een strategische voorraad van de grondstoffen in kwestie aan te leggen. In niet-Europese landen (VS, Korea en Japan) is al over dergelijke maatregelen gedebatteerd. Hoewel ze een aantal negatieve gevolgen zouden kunnen hebben voor de grondstoffenmarkten, zou via deze maatregelen de periode overbrugd kunnen worden waarin specifieke grondstoffen niet in voldoende mate op de markt verkrijgbaar zijn.

Brussel, 14 juli 2011 De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité Staffan NILSSON

(1) EESC-advies over het thema „Toegang tot secundaire grondstoffen (schroot, oud papier enz.)”, PB C 107 van 6.4.2011, blz. 1.