NL Publicatieblad van de Europese Unie C 303/7

Eindverslag van de raadadviseur-auditeur (1)

TV- en computerbeeldbuizen

(COMP/39.437) (2)

2013/C 303/06

Deze zaak betreft twee kartels tussen Aziatische en Europese producenten van colour display tubes die gebruikt worden in computerschermen (hierna „CDT's” genoemd) en colour picture tubes voor kleurentelevisietoestellen (hierna „CPT's” genoemd).

ACHTERGROND

De aanleiding voor het onderzoek van de Commissie was een verzoek om immuniteit dat in maart 2007 door de ondernemingsgroep Chunghwa (hierna „Chunghwa” genoemd) werd ingediend. Chunghwa kreeg vervolgens voorwaardelijke immuniteit. Daarna werden inspecties uitgevoerd op de terreinen en in de gebouwen van Samsung SDI Germany en [de joint venture Philips/LGE]. In november 2007 hebben de groepen Samsung, Panasonic en Philips clementieverzoeken ingediend, Technicolor SA. deed dit in maart 2008.

De raadadviseur-auditeur die oorspronkelijk bevoegd was voor deze zaak was mevrouw Karen Williams. Na haar vertrek uit de dienst in februari 2010, heb ik vanaf 1 maart 2010 deze zaak overgenomen.

PROCEDURE

A. Mededeling van punten van bezwaar

Op 23 november 2009 heeft de Commissie een mededeling van punten van bezwaar aangenomen waarin zij tot de voorlopige conclusie kwam dat in deze zaak twee enkele en voortgezette inbreuken zijn gemaakt op artikel 101, lid 1, VWEU en artikel 53, lid 1 van de EER-Overeenkomst.

De eerste inbreuk werd gepleegd in de CDT-sector en duurde negen en een half jaar. Er waren vier ondernemingen bij betrokken, namelijk Chunghwa (3), Samsung (4), Philips (5) en LGE (6).

De tweede inbreuk betrof de CPT-sector en duurde negen jaar. Naast de vier reeds genoemde ondernemingen, namen nog vier ondernemingen aan deze inbreuk deel, namelijk Panasonic Corporation, Toshiba (7), hun joint venture MT Picture Display Co. Ltd (hierna „MTPD” genoemd) en Technicolor.

Alle genoemde ondernemingen (hierna gezamenlijk „de partijen” genoemd) ontvingen de mededeling van punten van bezwaar in november 2009 en werden verzocht om, overeenkomstig artikel 27, lid 1, van Verordening (EG) nr. 1/2003 (8), hun standpunt ten aanzien van de daarin genoemde bezwaren kenbaar te maken.

1. Toegang tot het dossier

Na ontvangst van de mededeling van punten van bezwaar kregen de partijen toegang tot documenten in het dossier van de Commissie via een dvd en tot mondelinge ondernemingsverklaringen in de gebouwen van de Commissie. Drie partijen verzochten nogmaals om toegang tot het dossier.

Toshiba verzocht opnieuw om toegang tot bepaalde documenten die de verstrekkers ervan om redenen van vertrouwelijkheid ten dele onleesbaar hadden gemaakt. Na onderzoek van de opgegeven redenen verstrekte DG Concurrentie Toshiba nieuwe en minder bewerkte niet-vertrouwelijke versies van de documenten in kwestie.

Panasonic en MTPD dienden eerst gezamenlijk een algemeen verzoek in om toegang tot alle ontlastende elementen in de antwoorden van andere partijen op de mededeling van punten van bezwaar; DG Concurrentie heeft dit verzoek afgewezen. Na de uiteenzettingen van de andere partijen tijdens de hoorzitting hebben Panasonic en MTPD een meer gedetailleerd verzoek om toegang ingediend, dat gedeeltelijk werd aanvaard. DG Concurrentie verstrekte Panasonic en MTPD werknemersverklaringen die Toshiba bij haar antwoord op de mededeling van punten van bezwaar had gevoegd.

Geen van de drie partijen verzocht vervolgens nogmaals om aanvullende toegang tot het dossier. Ik beschouw de zaak daarom als afgesloten.

2. Verlenging van de termijn om de mededeling van punten van bezwaar te beantwoorden

De ontvangers van de mededeling van punten van bezwaar kregen aanvankelijk acht weken de tijd om te antwoorden; deze termijn ging in op de dag na de ontvangst van de dvd. Alle partijen, behalve Chunghwa, verzochten formeel om meer tijd voor hun opmerkingen, om verschillende redenen. Ik heb de verzoeken gedeeltelijk aanvaard en verlengingen van twee tot zes weken toegekend. Alle partijen hebben op tijd geantwoord.

3. Verzoek om als "derde" te worden aangemerkt

[…]

B. Hoorzitting

De hoorzitting was gepland voor april maar moest met een maand worden uitgesteld omdat vele van de uitgenodigde deelnemers door de uitbarsting van een IJslandse vulkaan niet naar Brussel konden komen. Eén uitgenodigde partij maakte bezwaar tegen de nieuwe datum omdat één van haar belangrijkste vertegenwoordigers de hoorzitting niet zou kunnen bijwonen. Aangezien de alternatieve data voor andere deelnemers een probleem zouden vormen, kon ik dat verzoek niet inwilligen.

Als voorbereiding op de mondelinge hoorzitting heb ik de partijen verzocht om in hun uiteenzettingen vooral in te gaan op het omstreden verband tussen de besprekingen van de partijen in Azië en de prijsontwikkelingen in Europa. Bijna alle partijen hebben hun standpunt hierover naar voren gebracht.

1. Het horen van personen

De uiteenzetting van één partij omvatte verklaringen van medewerkers die hadden deelgenomen aan vermeende kartelbijeenkomsten. Op uitdrukkelijk verzoek van deze partij werden de namen van de personen die de verklaringen aflegden niet opgenomen in de deelnemerslijst die vóór de hoorzitting onder alle deelnemers werd verspreid. Hun identiteit was echter bekend bij DG Concurrentie, omdat deze partij de werknemersverklaringen bij haar schriftelijk antwoord op de mededeling van punten van bezwaar had gevoegd, alsook bij andere adressaten van de mededeling van punten van bezwaar die tijdens de hoorzitting aanwezig waren. Zoals bij de meeste uiteenzettingen van de andere partijen werden na deze uiteenzetting een aantal vragen gesteld door de deelnemers aan de hoorzitting. Eén van de partijen heeft met mijn toestemming tijdens één van de vraag-en-antwoordsessies een nieuw document ingediend. Dit document werd later aan het dossier van de Commissie toegevoegd.

Luisteren naar personen die de feiten uit de eerste hand kennen als onderdeel van de uiteenzetting van een partij, lijkt een essentieel deel te zijn van het recht om te worden gehoord. Het is echter waarschijnlijk in het belang van een transparante en eerlijke procedure dat in de toekomst alle namen van de personen die voor een partij aan een hoorzitting deelnemen om, overeenkomstig artikel 10, lid 3, van Verordening (EG) nr. 773/2004 (9), bepaalde in haar schriftelijke opmerkingen uiteengezette feiten te staven, worden bekendgemaakt voordat de deelnemers voor de hoorzitting bijeenkomen.

2. Besloten zittingen

Twee partijen kregen op met redenen omkleed verzoek de mogelijkheid om gedeeltelijk in besloten zittingen te worden gehoord. Omdat tijdens de uiteenzetting achter gesloten deuren van één van de partijen een groot aantal punten ter sprake kwamen die duidelijk niet vertrouwelijk waren, heb ik die partij gevraagd deze punten in aanwezigheid van alle andere partijen te herhalen. Zij heeft dit ook gedaan.

3. „Letter of facts” betreffende de beslissende invloed op MTPD

Op 22 december 2010 heeft de Commissie Toshiba, Panasonic en MTPD in een „letter of facts” op de hoogte gebracht van haar voornemen bepaalde bijgevoegde documenten, die de drie partijen na de mondelinge hoorzitting zelf bij de Commissie hadden ingediend, in het definitieve besluit te gebruiken. Zij legde uit dat de gegevens in die documenten de in de mededeling van punten van bezwaar geformuleerde bezwaren over de beslissende invloed van Toshiba en Panasonic op MTPD en dus hun aansprakelijkheid voor de handelswijze van de joint venture zouden bevestigen en ondersteunen. De partijen kregen drie weken de tijd om hun opmerkingen kenbaar te maken. Deze oorspronkelijke termijn werd voor Toshiba op met redenen omkleed verzoek met nogmaals drie weken verlengd. Alle partijen hebben op tijd geantwoord.

C. Aanvullende mededeling van punten van bezwaar

Op 1 juni 2012 heeft de Commissie een aanvullende mededeling van punten van bezwaar aangenomen. Ten opzichte van de eerste mededeling van punten van bezwaar werd in de aanvullende mededeling van punten van bezwaar voor Philips een oorspronkelijk bezwaar door een ander vervangen, en werd voor LGE een bezwaar toegevoegd. In plaats van rechtstreeks aansprakelijk te worden gesteld voor de inbreuk op artikel 101, lid 1, VWEU en artikel 53 van de EER-Overeenkomst vóór de oprichting van de joint venture met LGE (10) [de joint venture Philips/LGE], wordt Philips er nu van beschuldigd als moedermaatschappij via bepaalde geïndividualiseerde dochterondernemingen indirect aansprakelijk te zijn voor de inbreuken. LGE wordt er niet langer enkel van verdacht de mededingingsregels rechtstreeks te hebben overtreden, maar wordt er nu ook van beschuldigd vóór de oprichting van [de joint venture Philips/LGE] via bepaalde geïndividualiseerde dochterondernemingen indirect inbreuk te hebben gemaakt op de wet. In de aanvullende mededeling van punten van bezwaar worden voorts nieuwe bewijzen tegen LGE en Philips aangevoerd betreffende hun gezamenlijke aansprakelijkheid voor de door [de joint venture Philips/LGE] gepleegde inbreuk. In dat opzicht komt de aanvullende mededeling van punten van bezwaar neer op louter een „letter of facts”.

Omdat de nieuwe beschuldigingen binnen de grotere kartelprocedure enkel de rechtspositie van twee partijen wijzigden op basis van bewijsmateriaal dat afkomstig was van LGE, Philips, hun joint venture [de joint venture Philips/LGE] en één van haar [vertegenwoordigers], en op deze ondernemingen betrekking heeft, was de aanvullende procedure niet van toepassing op de overige adressaten van de oorspronkelijke mededeling van punten van bezwaar. [De joint venture Philips/LGE] was geen adressaat van de mededeling van punten van bezwaar of van de aanvullende mededeling van punten van bezwaar.

1. Bijkomende toegang tot het dossier

Naast de aanvullende mededeling van punten van bezwaar kregen de twee adressaten via een dvd toegang tot de documenten die betrekking hadden op de respectieve aanvullende bezwaren betreffende de aansprakelijkheid van LGE en Philips die op basis van het aanvullende onderzoek werden geformuleerd. Daarnaast werd nogmaals toegang verleend tot documenten die reeds in de vorige lijst bij de eerste mededeling van punten van bezwaar waren opgenomen. Omdat deze delen van de documenten als relevant voor de aanvullende bezwaren werden beschouwd, verkreeg DG Concurrentie de toestemming van de ondernemingen die deze documenten hadden verstrekt om informatie die bij de eerste toegang tot het dossier als vertrouwelijk was behandeld, openbaar te maken. De beperkte toegang was gerechtvaardigd op grond van de mededeling inzake goede praktijken voor procedures op grond van de artikelen 101 en 102 VWEU, die voorziet in beperkte toegang onder bepaalde omstandigheden (11).

LGE en Philips hebben deze kwestie niet aan mij voorgelegd, maar ik betwijfel of de beperkte toegang tot het dossier die in deze zaak is verleend, volledig in overeenstemming is met het EU-recht. Wanneer bezwaren worden aangevoerd, moet de Commissie ten behoeve van de rechten van de verdediging normaal gesproken het volledige onderzoeksdossier beschikbaar stellen. In het geval van aanvullende bezwaren moet regelmatig toegang worden gegeven tot alle documenten die zijn verkregen, overgelegd of verzameld na de eerste toegang die in het kader van de mededeling van punten van bezwaar tot het dossier is verleend.

Het feit dat de ontvangers van de aanvullende mededeling van punten van bezwaar slechts beperkte toegang hebben gekregen, is in dit geval echter een louter procedurele onregelmatigheid. Uit mijn onderzoek van de delen van het dossier die de ontvangers niet hebben ingezien, zijn geen potentieel ontlastende elementen naar voren gekomen. De partijen waren op de hoogte van de elementen die eventueel als ontlastend konden worden beschouwd. Zelfs indien LGE en Philips gebruik hadden kunnen maken van de niet openbaar gemaakte documenten, konden de bevindingen van de Commissie hierdoor in ieder geval niet beïnvloed zijn (12). Het recht van Philips en LGE om te worden gehoord is dan ook niet geschonden doordat beide adressaten van de aanvullende mededeling van punten van bezwaar slechts beperkte toegang tot het dossier is verleend.

2. Verlenging van de termijn om de aanvullende mededeling van punten van bezwaar te beantwoorden

Beide partijen kregen vier weken de tijd om opmerkingen over de aanvullende mededeling van punten van bezwaar kenbaar te maken. Beide verzochten om verlenging van de termijn en richtten hun verzoek aan mij nadat DG Concurrentie hun deze verlenging had geweigerd. Omdat ik begrip had voor enkele van de argumenten van de partijen, en in het licht van hun verplichtingen ten aanzien van het tijdstip van de hoorzitting, heb ik de termijn met twee weken verlengd. LGE en Philips hebben binnen de gestelde termijn gereageerd.

3. „Letter of facts” betreffende personen die deelnemen aan vergaderingen

Op 5 juli 2012, na de goedkeuring van de aanvullende mededeling van punten van bezwaar, heeft de Commissie alle andere partijen ingelicht over de bijgewerkte versie van bijlage 1, waarin de natuurlijke personen worden opgenoemd die de groepen LGE, [joint venture Philips/LGE] en Philips vertegenwoordigen tijdens hun contacten met concurrenten zoals beschreven in de mededeling van punten van bezwaar. De oorspronkelijke antwoordtermijn van twee weken werd voor Panasonic en MTPD op hun verzoek met nog eens twee weken verlengd. Alle partijen hebben op tijd geantwoord.

D. Aanvullende hoorzitting

In hun antwoorden op de aanvullende mededeling van punten van bezwaar hebben LGE en Philips om een aanvullende hoorzitting verzocht, waarbij nader zou worden ingegaan op de gewijzigde en aanvullende punten van bezwaar tegen deze twee partijen.

Enkele dagen vóór de Commissie over deze zaak moest beslissen, verzocht Toshiba om toegang tot de opgeslagen gegevens en tot door MTPD en Panasonic verstrekte inlichtingen die relevant zijn voor de berekening van de geldboete die mogelijk aan MTPD zou worden opgelegd. Voorts verzocht de onderneming te worden gehoord over de nieuwe begindatum van de vermeende inbreuk waarvan zij tijdens de vergadering over de stand van zaken (state of play) op de hoogte was gebracht. Ik beschouw deze gedeeltelijk te laat ingediende verzoeken als ongegrond. Er was geen nieuw bewijsmateriaal ten aanzien waarvan Toshiba het recht had te worden gehoord. Gedeeltelijk verzoekt Toshiba de Commissie om informatie waartoe de onderneming zelf de toegang had kunnen krijgen.

E. Vraagstukken met betrekking tot de uitoefening van de procedurele rechten

Philips en LGE uitten in hun schriftelijke opmerkingen en mondelinge uiteenzettingen kritiek op de Commissie, onder meer voor het schenden van hun recht van verdediging, en beschuldigden haar van ongelijke behandeling.

1. Schending van het recht van verdediging

LGE en Philips beweerden dat de Commissie hun recht van verdediging had geschonden, omdat zij de mededeling van punten van bezwaar en de aanvullende mededeling van punten van bezwaar niet aan hun voormalige joint venture [de joint venture Philips/LGE] had gezonden. Deze onderneming had de CDT- en CPT-activiteiten van LGE en Philips […] verworven. Omdat zij niet vervolgd werd, werd [de joint venture Philips/LGE] niet gestimuleerd om LGE en Philips te helpen de juistheid van de feiten die tegen hen werden aangevoerd te controleren en omstandigheden naar voren te brengen die hen van de vermeende inbreuken zouden kunnen vrijpleiten of die als verzachtende omstandigheden zouden kunnen worden aangemerkt.

Ik beschouw deze bewering als ongegrond, en wel om de volgende redenen.

LGE en Philips hebben toegang tot het dossier gekregen en in het bijzonder tot de antwoorden van [de joint venture Philips/LGE] op de verzoeken om inlichtingen van de Commissie. Zij hebben dus de kans gekregen om het bewijsmateriaal dat aan de bezwaren ten grondslag ligt te controleren en elementen uit het dossier aan te voeren die niet in overeenstemming met de conclusies van de Commissie waren. Geen van beide partijen beweert dat het onderzoek van de Commissie ook niet volledig en objectief was met betrekking tot [de joint venture Philips/LGE].

Het is inderdaad mogelijk dat een adressaat die slechts op een verzoek om inlichtingen reageert een minder sterke stimulans ondervindt dan wanneer hij op de mededeling van punten van bezwaar antwoordt. Binnen een onderneming is het echter aan de rechtspersonen die tot deze onderneming behoren om hun verdediging naar eigen goeddunken te organiseren. LGE, Philips en [de joint venture Philips/LGE] zijn dus zelf verantwoordelijk voor het nemen van de passende maatregelen om op de mededeling van punten van bezwaar en de aanvullende mededeling van punten van bezwaar te reageren. Het is niet de taak van de Commissie om stappen te ondernemen om hun verdediging te vergemakkelijken of te organiseren, wat beide partijen lijken te suggereren wanneer zij de Commissie verwijten dat zij de mededeling van punten van bezwaar en de aanvullende mededeling van punten van bezwaar niet aan hun joint venture [de joint venture Philips/LGE] heeft gezonden.

Het klopt ook dat [de joint venture Philips/LGE] failliet is verklaard en dat de [vertegenwoordiger] ervan heeft geweigerd LGE bij de verdediging bij te staan. Dit betekent echter niet dat LGE en Philips van hun verantwoordelijkheid worden ontheven en dat de Commissie in hun plaats aansprakelijk is. Zij hadden zich bij de overdracht van hun respectieve activiteiten naar [de joint venture Philips/LGE] van toegang tot de dossiers en de werknemers van [de joint venture Philips/LGE] kunnen verzekeren, bijvoorbeeld langs contractuele weg. Voorts zou de situatie van LGE en Philips niet noodzakelijk zijn verbeterd indien de mededeling van punten van bezwaar en de aanvullende mededeling van punten van bezwaar aan [de joint venture Philips/LGE] waren gezonden. Ontvangers van de mededeling van punten van bezwaar en van de aanvullende mededeling van punten van bezwaar zijn niet verplicht gebruik te maken van hun recht van verdediging.

2. Ongelijke behandeling

LGE en Philips betogen voorts dat de Commissie hen in twee opzichten heeft gediscrimineerd. Zij zou niet alle ondernemingen die rechtstreeks bij de vermoedelijke inbreuk zijn betrokken op dezelfde wijze hebben aangeklaagd, noch alle moedermaatschappijen waarvan de dochterondernemingen de mededeling van punten van bezwaar of de aanvullende mededeling van punten van bezwaar hebben ontvangen op dezelfde wijze hebben vervolgd.

De Commissie moet alle partijen in vergelijkbare situaties gelijk behandelen, tenzij een verschillende behandeling objectief gerechtvaardigd is (13). De redenen om bepaalde ondernemingen niet via deze procedure te vervolgen, zijn gebaseerd op de feiten die in het ontwerpbesluit worden beschreven. Voor zover ondernemingen in een vergelijkbare situatie in deze zaak inderdaad verschillend worden behandeld, lijkt de behandeling voldoende gerechtvaardigd.

F. Brief betreffende de berekening van de waarde van de verkopen

De Commissie heeft alle partijen op 24 augustus 2011 een brief gezonden waarin zij aankondigde dat zij de gegevens die deze partijen in antwoord op een eenvoudig verzoek om informatie hadden verstrekt, mogelijk zou gebruiken als basis voor de berekening van de waarde van de verkopen om de geldboete te bepalen. Voorts kondigde zij aan bepaalde indirecte verkopen naar de EER bij de berekening van een eventuele geldboete mee te tellen. De partijen kregen twee weken de tijd voor eventuele opmerkingen. Alle partijen hebben op tijd geantwoord.

Ik ben van oordeel dat de brief van de Commissie van 24 augustus 2011 samen met het verzoek om inlichtingen de partijen in staat stelde om inzicht te krijgen in en opmerkingen te maken over de feiten en de methode die de Commissie voornemens is te gebruiken voor het vaststellen van de geldboeten. De brief ging naar mijn mening ook in op de klacht van LGE van 27 juli 2011 dat de onderneming niet naar behoren was gehoord over de berekening van de geldboete.

ONTWERPBESLUIT

Nadat de partijen zowel schriftelijk als mondeling waren gehoord, herzag de Commissie de duur van de inbreuk voor sommige partijen. Hierdoor werd de duur van de rechtstreekse deelname van één van de partijen aan het CPT-kartel met 23 maanden bekort. Voorts werd de verantwoordelijkheid voor de deelname van één joint venture met twee maanden verminderd voor het CDT-kartel en met tien maanden voor het CPT-kartel om het tijdstip van het faillissement van deze onderneming beter in aanmerking te nemen.

SLOTOPMERKING

Overeenkomstig artikel 16 van het mandaat heb ik onderzocht of het ontwerpbesluit uitsluitend de bezwaren betreft ten aanzien waarvan de partijen in de gelegenheid zijn gesteld hun opmerkingen te maken, en ik ben tot de conclusie gekomen dat dit inderdaad het geval was.

Samenvattend concludeer ik dat alle deelnemers hun procedurele rechten in deze zaak daadwerkelijk hebben kunnen uitoefenen.

Brussel, 3 december 2012. Michael ALBERS

(1) Opgesteld overeenkomstig de artikelen 16 en 17 van Besluit 2011/695/EU van de voorzitter van de Europese Commissie van 13 oktober 2011 betreffende de functie en het mandaat van de raadadviseur-auditeur in bepaalde mededingingsprocedures, PB L 275 van 20.10.2011, blz. 29 (hierna „het mandaat” genoemd).

(2) Op bepaalde plaatsen in deze tekst werd vertrouwelijke informatie weggelaten. Het weggelaten gedeelte werd vervangen door een niet-vertrouwelijke samenvatting tussen vierkante haken of door […].

(3) Chunghwa Picture Tubes Co. Ltd, Chunghwa Picture Tubes (Malaysia) Sdn. Bhd. en CPTF Optronics Co. Ltd.

(4) Samsung SDI Co. Ltd., Samsung SDI Germany GmbH en Samsung SDI (Malaysia) Sdn. Bhd.

(5) Royal Philips Electronics NV.

(6) LG Electronics Inc., […].

(7) Toshiba Corporation en […].

(8) Verordening (EG) nr. 1/2003 van de Raad van 16 december 2002 betreffende de uitvoering van de mededingingsregels van de artikelen 81 en 82 van het Verdrag (PB L 1 van 4.1.2003, blz. 1).

(9) Verordening (EG) nr. 773/2004 van de Commissie van 7 april 2004 betreffende procedures van de Commissie op grond van de artikelen 81 en 82 van het Verdrag (PB L 123 van 27.4.2004, blz. 18).

(10) Op 1 juli 2001 voegden LGE en Philips hun respectieve activiteiten op het gebied van kathodestraalbuizen in een joint venture samen, met aan het hoofd de onderneming [joint venture Philips/LGE], waardoor [de joint-venturegroep Philips/LGE] werd gevormd.

(11) PB C 308 van 20.10.2011, blz. 6, punt 112.

(12) Zie zaak C-407/08 P, Knauf Gips, Jurispr. 2010, blz. I-06375, punt 23 e.v.

(13) Zaak T-24/05, Alliance One International, Inc., Jurispr. 2010, blz. II-05329, punten 157 en 218.