op grond van artikel 16 van Verordening (EG) Nr. 648/2004 van het Europees Parlement en de Raad van 31 maart 2004 betreffende detergentia, over het gebruik van fosfaten in consumentenwasmiddelen voor vaatwasmachines

De technische haalbaarheid van fosfaatvrije wasmiddelen voor vaatwasmachines wordt ook bevestigd door de studie, die vaststelt dat er sinds 2012 een groot aantal octrooien zijn genomen op alternatieven voor het gebruik van fosfaten. Voorts hebben consumentenorganisaties uit verschillende lidstaten testen uitgevoerd om de efficiëntie van fosfaatvrije en fosfaathoudende consumentenwasmiddelen voor vaatwasmachines te vergelijken. In het algemeen presteren fosfaatvrije en fosfaathoudende consumentenwasmiddelen voor vaatwasmachines even goed op het vlak van wasefficiëntie. De meeste belanghebbenden wijzen erop dat de efficiëntie van wasmiddelen van tal van factoren afhangt (zoals hun formulering, de schommeling van grondstofprijzen en nieuwe technologische ontwikkelingen), ongeacht of ze fosfaten bevatten of niet.

Fosfaat in de vorm van natriumtripolyfosfaat (hierna "NTPP") is het meest gebruikte ingrediënt van moderne huishoudelijke en industriële detergentia omdat het de schoonmaakcapaciteiten verbetert en kostenefficiënt is. Complexe fosfaten zoals NTPP "deflocculeren", dat wil zeggen dat zij grote vuilpartikels van bijvoorbeeld modder of klei in kleinere partikels opbreken. Bovendien houden zij fijne deeltjes in suspensie in het waswater en verhinderen zij dat deze nieuwe bindingen aangaan, zodat ze zich niet opnieuw aan de vaat hechten.

Luidens de verordening moet de Commissie uiterlijk op 31 december 2014 op basis van een grondige beoordeling met inachtneming van nieuwe informatie over de markt voor consumentenwasmiddelen en consumentenwasmiddelen voor vaatwasmachines in de lidstaten en in het licht van nieuwe wetenschappelijke informatie evalueren of het nodig is om de beperkingen betreffende consumentenwasmiddelen voor vaatwasmachines te wijzigen. In dit verslag presenteert de Commissie een analyse van de effecten op het milieu en de gezondheid, de industrie en de consumenten van consumentenwasmiddelen voor vaatwasmachines met fosforniveaus boven en onder de grenswaarde van 0,3 gram, rekening houdend met aspecten als de kosten voor de producenten, de beschikbaarheid van alternatieve stoffen voor fosfaten, de relatieve wasefficiëntie van de detergentia die aan deze beperking voldoen, alsook de invloed op afvalwaterbehandeling en de efficiëntie daarvan.

Verordening (EU) nr. 259/2012 van het Europees Parlement en de Raad van 14 maart 2012 bepaalt dat het gebruik van fosfaten in consumentenwasmiddelen en consumentenwasmiddelen voor vaatwasmachines moet worden beperkt. In bijlage VI bis bij de verordening is vastgesteld dat met ingang van 1 januari 2017 het totale fosforgehalte in consumentenwasmiddelen voor vaatwasmachines beperkt wordt tot 0,3 gram per standaarddosering. Voor consumentenwasmiddelen voor wasmachines wordt in deze bijlage het totale fosforgehalte beperkt tot maximaal 0,5 gram, en dit reeds met ingang van juni 2013.

De totale Europese markt van de bedrijfstak voor huishoudelijke detergentia en onderhoudsproducten in 2013 wordt geraamd op 28,5 miljard EUR. Afwasmiddelen zijn goed voor 15,1 % van de markt, en de Europese markt van consumentenwasmiddelen voor vaatwasmachines, die in in 2013 goed was voor ongeveer 60 % van deze markt, had een omzet van 2,489 miljoen EUR. De overige 40 % van de afwasmiddelen voor vaatwasmachines betreft onderhoudsproducten voor industriële toepassing en handafwasmiddelen.

Vele fabrikanten bieden in sommige EU-lidstaten reeds fosfaatvrije consumentenwasmiddelen voor vaatwasmachines aan. De prijs van deze producten lijkt vooral gebaseerd op de efficiëntie ervan en houdt geen verband met de aan- of afwezigheid van NTPP, aangezien de prijsvork voor beide types detergentia ongeveer dezelfde is. Bij een volledige omschakeling naar fosfaatvrije consumentenwasmiddelen voor vaatwasmachines verwachten de meeste belanghebbenden dat de prijzen voor alternatieve stoffen nog verder zullen dalen, zodat ook de prijzen van deze wasmiddelen zullen dalen.

2.3.2. De fosformarkt en het aandeel van consumentenwasmiddelen voor vaatwasmachines

Fosfaten worden uit fosforgesteente gewonnen en zowel in de meststoffensector als in de chemische industrie gebruikt. Circa 90 % van de wereldwijde vraag naar fosfaten is voor meststoffen en andere landbouwtoepassingen bestemd. De prijs van fosforgesteente wordt op mondiaal niveau bepaald door de vraag naar en het aanbod van meststoffen.

De Europese NTPP-verwerkende industrie neemt minder dan 10 % van de wereldwijde NTPP-productie voor haar rekening. Het grootste marktaandeel van de NTPP-productie in de Europese Unie in 2007 was voor export bestemd, en een bijna even groot marktaandeel ging naar de binnenlandse markt voor gebruik in wasmiddelen voor wasgoed. Sindsdien is de markt voor wasmiddelen voor wasmachines geëvolueerd ten gevolge van de beperking van het fosforgebruik in die wasmiddelen.

2.4. Analyse van de effecten

Ongeveer 78 % van de 35 belanghebbenden die aan de enquête hebben deelgenomen, denkt dat het mogelijk is te voldoen aan de vereiste om vanaf 2017 het fosforgehalte in door consumenten gebruikte wasmiddelen voor vaatwasmachines te beperken tot 0,3 gram per standaarddosering, en 69 % vindt deze beperking zelfs wenselijk. Geen van de belanghebbenden geeft aan dat de voorschriften onhaalbaar zijn.

2.4.1. Economische effecten

Gevolgen voor fosfaatleveranciers

De gevolgen voor NTPP-leveranciers zijn moeilijk te beoordelen bij gebrek aan voldoende gegevens, aangezien de leveranciers maar weinig informatie hebben verstrekt. Op basis van cijfers voor 2007 met betrekking tot de Europese NTPP-productie, de mondiale verdeling van fosfaatgebruik en de verdeling over verschillende toepassingen van detergentia in de EU, is in de studie een raming gemaakt van de Europese markt van consumentenwasmiddelen voor vaatwasmachines. Aangenomen wordt dat het aandeel van NTPP-gebruik in deze wasmiddelen vergelijkbaar is met het aandeel ervan in de NTPP-uitvoer. In de afgelopen jaren is het aantal leveranciers in de EU van vier naar drie gedaald. Als gevolg hiervan gingen er op een locatie in Nederland 450 banen verloren. Voor zover de Commissie weet, is er echter geen aangetoond verband met Verordening (EU) nr. 259/2012.

Als deze prognose wordt doorgetrokken tot na 2017 (in vergelijking met 2013) en er daarbij rekening mee wordt gehouden dat de markt voor NTPP in consumentenwasmiddelen voor vaatwasmachines eventueel verdwijnt, en ervan uitgaand dat alle andere markten ongewijzigd blijven, wordt geraamd dat de totale NTPP-productie in de Europese Unie zou dalen met circa 37 % ten opzichte van de periode vóór de inwerkingtreding van het verbod op fosfaatgebruik in die wasmiddelen. Ongeveer 57 % van de productie zou voor uitvoer bestemd zijn, terwijl de resterende 43 % naar verwachting naar detergentia voor industrieel en institutioneel gebruik en naar andere toepassingen buiten de sector van detergentia zou gaan. Deze raming steunt op het feit dat sommige toepassingen van NTPP buiten de sector van detergentia in de afgelopen jaren zijn toegenomen; een onderneming geeft in zijn jaarverslag aan dat de vraag naar andere producten de terugval in de sector van detergentia gecompenseerd heeft. Eén belanghebbende was het er echter niet mee eens dat er geen grote gevolgen voor fosfaatleveranciers zouden zijn. Volgens deze respondent is het zeer onwaarschijnlijk dat bedrijven het verlies van inkomsten uit de verkoop van NTPP op de EU-markt zullen kunnen compenseren met inkomsten uit de export, en is het bovendien zeer moeilijk om bij gebrek aan een thuismarkt een zuiver op export gerichte productie te handhaven voor een chemisch basisproduct als NTPP.

Gevolgen voor fabrikanten van detergentia

Volgens de studie zou de relatief kleine afname van fosforproductie ten gevolge van de beperking van fosforgebruik in consumentenwasmiddelen voor vaatwasmachines geen significante invloed op de wereldprijs van fosfor hebben. Bovendien zal een beperking van fosfaten leiden tot gelijke concurrentievoorwaarden voor Europese fabrikanten/importeurs/handelaren van consumentenwasmiddelen voor vaatwasmachines, aangezien er in sommige delen van Europa (b.v. Zweden) en van de wereld (b.v. verschillende staten van de VS zoals Illinois, Indiana, Maryland, Massachusetts, Michigan en New York) al beperkingen of verbodbepalingen voor fosfaathoudende wasmiddelen bestaan De uitfasering van fosfaathoudende consumentenwasmiddelen op de EU-markt zou daarom innovatie bevorderen en voor de Europese producenten en leveranciers van consumentenwasmiddelen voor vaatwasmachines commerciële kansen creëren om een leidende rol te spelen in de mondiale context en aldus bij te dragen tot het concurrentievermogen van de Europese industrie.

De fabrikanten die hebben gereageerd op de vragenlijst zijn verdeeld over de extra kosten die de overstap naar fosfaatvrije wasmiddelen met zich meebrengt. 54 % van de belanghebbenden stelt dat de kosten hoofdzakelijk samenhangen met de formulering en met schommelingen van andere grondstofprijzen, ongeacht of er fosfaat wordt gebruik of niet. Het is ook belangrijk op te merken dat de fabrikanten van detergentia de samenstelling van hun producten regelmatig herformuleren (gemiddeld elke 3,5 jaar) om de concurrentiekracht op peil te houden; bijgevolg zouden herformuleringen ter beperking van het fosfaatgebruik op zich niet noodzakelijk extra kosten veroorzaken. Andere belanghebbenden (18 %) menen dat er geen alternatieve technieken bestaan met dezelfde prijs-prestatieverhouding, terwijl nog anderen (27 %) ronduit zeggen dat de kosten voor fosfaatvrije formuleringen hoger zijn.

De algemene tendens is dat grote marktdeelnemers in de hele wereld, ook in landen waar de regelgeving minder strikt is, overschakelen op fosfaatvrije producten, wat suggereert dat de kosten niet zo hoog zijn dat zij de fabrikanten belemmeren om over te schakelen. De Europese fabrikanten produceren en verkopen ook fosfaatvrije consumentenwasmiddelen voor vaatwasmachines in andere grote markten zoals de VS, waar in sommige lidstaten het gebruik van fosfor al sinds 2013 beperkt is. Bovendien zijn de prestaties van sommige fosfaatvrije formuleringen beter dan die van detergentia die fosfaten bevatten. De regelgeving zou bijgevolg geen impact hebben op het concurrentievermogen van Europese fabrikanten van fosfaatvrije detergentia.