ARCHIVESHISTORIQUES
DELACOMMISSION
COLLECTION RELIEEDES
DOCUMENTS "COM"
COM(76)253
Vol.1976/0082

Disclaimer
Conformément aurèglement(CEE,Euratom)n°354/83duConseildu1erfévrier1983
concernantl'ouvertureaupublicdesarchiveshistoriquesdelaCommunauté économique
européenneetdelaCommunautéeuropéennedel'énergieatomique(JOL43du15.2.1983,
p.1),telquemodifiéparlerèglement(CE,Euratom)n°1700/2003du22septembre2003
(JOL243du27.9.2003,p.1),cedossierestouvertaupublic.Lecaséchéant,lesdocuments
classifiésprésentsdanscedossierontétédéclassifiésconformément àl'article5dudit
règlement.
InaccordancewithCouncilRegulation(EEC,Euratom)No354/83of1February1983
concerningtheopeningtothepublicofthehistoricalarchivesoftheEuropeanEconomic
CommunityandtheEuropeanAtomicEnergyCommunity(OJL43,15.2.1983,p.1),as
amendedbyRegulation(EC,Euratom)No1700/2003of22September2003(OJL243,
27.9.2003,p.1),thisfileisopentothepublic.Wherenecessary,classifieddocumentsinthis
filehavebeendeclassified inconformitywithArticle5oftheaforementioned regulation.
InÜbereinstimmung mitderVerordnung(EWG,Euratom)Nr.354/83desRatesvom1.
Februar1983überdieFreigabederhistorischen ArchivederEuropäischen
Wirtschaftsgemeinschaft undderEuropäischen Atomgemeinschaft (ABI.L43vom15.2.1983,
S.1),geändertdurchdieVerordnung(EG,Euratom)Nr.1700/2003vom22.September2003
(ABI.L243vom27.9.2003,S.1),istdieseDateiderÖffentlichkeitzugänglich.Soweit
erforderlich,wurdendieVerschlusssachen indieserDateiinÜbereinstimmung mitArtikel5
dergenanntenVerordnungfreigegeben.

COMMISSIE VANDEEUROPESE GEMEENSCHAPPEN
COM(76)253 def.
Brussel,3juni1976.
HERVORMING VANDEORGANISATIE VANHETWERK
(HUMANISERING VANDEARBEID)
(MededelingvandeCommissieaandeRaad)
COM(76)253def.

•INLEIDING
Hotdoor dcCommissie bij deRaad ingediende sociaal actieprogramma .(l)
bevat inhethoofdstuk bctreff ende delevens -enarbeidsvoorwaarden een '
voorstel daterop isgericht "verandering' tebi-engen indostructuren van
dearbeidsorganisatie dieeendehunaniserond effect hebban opdewerknemer
enoorzaak zijn van eenleef-enwerkklimaat datniet langer neer verenig­
baar isnet dedenkbeelden van sociale vooruitgang ".Eendergelijke actie
werd beschouwd alseenaanvulling van deinitiatieven ophetgebied van
demedezeggenschap endeberoepsopleiding vandewerknemers .Ofschoon men
vannoning was dat desociale partners degrootste verantwoordelijkheid
blijven dragen voor acties tervörbetering van ,dctoestand ,diende "de
Gemeenschap echter daarnaast bijkomende maatregelen tetreffen torverbe –-•
tering van dearbeidsorganisatie ,inhetbijzonder watbetreft detaken
diedo .grote meerderheid van debevolking niet langer meer bereid isuit
tevoeren enwaarvoor migrerende werknemers oftijdelijke arbeidskrachten
moeten worden aangetrokken ".
Inzijn resolutie van 21januari 1974 betreffende eensociaal actie - .
programma noemde deRaad als een'-van dedoelstellingen van .het tijdvak *"
1974/1976 s
"hetopstellen vaneenactieprogramma tengunste ,van dewerknemers dat ,is -
gericht ,ophetmenswaardig maken van delevens -enarbeidsomstandigheden , .
enmetname op :
-deverbetering van dearbeidsveiligheid en-hygiëne ;
-degeleidelijke opheffing van doopdearbeidsplaats enindefunctie
heersende .fysieke enpsychische druk ,metname door doverbetering vanhet
milieu enhet zoeken naar middelen ömhotwerk boeiender temaken }
-eenhervorming van deorganisatie vanhot werlc diedewerknemer ruimere '
mogelijkheden biedt ,motname demogelijkheid voor eigen verantwoords -
lijkheid entaak en "demogelijkheid omhoger gekwalificeerd toworden ".
Bovendien beoogt het op22november 1973 door deRaad "goedjj^keurde actie'
-» > ■ ' »
programma inzake hetmilieu (2;ookbepaalde acties dieeen'steun voor het
bovengenoemde zullen vormen .
•#•/•*•
(1)Sociaal actieprogramia (door deCommissie bijdeRaad ingediend ):
C0M(73)1600 def .
(2)P.B.C.112van20.12.1973 -Hoofdstuk 4vanTitel II

ACTIEINGEVOLGE DERESOLUTIE VANDERAADBETREFFENDE EENSOCIAALACTIE-.
PROGRtuJ'iA
Inhetkadervandoopdrachtvanderesolutievan'deRaadwerdenbij
deRaadtweevoorstellen ingediendinverbandnetdeeerstetweohierboven
genoemdepuntenvandoresolutie s
(1)Beleidslijnen vooreencommunautair programmabetroffonde doveiligheid,
dehygiëneendegezondheidsbescherming opdearbeidsplaats (l),
(2)Eenderdeonderzoekprogramma inzakeergonomie ,enrevalidatié (2).
DezeMededelingisgerichtophetderdebovengenoemd puntvandereso­
lutie,"hervormingvandeorganisatie vanhetwerk".
Onderditruimbegripvallenalleveranderingen inhetarbeidsproces van
deonderneming enindebetrekkingen tussendewerknemersofbinnende
structuurvan'debedrijfsleiding ,,diebedoeldzijnom"dearbeidsomstandig­
hedenteverbeterendoornegatievefactorenalsafzondering enverveling
terugtedringenenhetwerkzinvollerenneerbevredigendtemaken.
Wegensdediversiteit vandeomstandigheden indeverschillende bedrijfs­
takkenendenoodzaakcatenvollemetzoweleconomischealsmenselijke
factorenrekeningtehouden,wasdeactievandeCommissieinditvoorbereiden
stadiumgrotendeelsgerichtophetscheppenvanmogelijkheden voorhotuit­
wisselenvaninformatieenzienswijzen enophotaanmoedigen van'specifieke
benaderingen diewaarschijnlijk eenconstructieve bijdragekunnenleveren
tothetalgemenedoelvaneengeleidelijke harmonisatie ophetgebiedvan
deverbetering dorarbeidsvoorwaarden . '..
DeCommissiewerdaangespoord doordosteedstoenemendediscussiesin
demeestelid-statenomtrent .denoodzakelijke verbetering vanhetarbeids­
klimaat.Uitdediscussiesdiezelfszijntoegenomengedurendedeeconomischö
crisisblijktdatmendeEuropesedimensievandezehumanisering inzieten
deCommissieheeftdanookgedachtdatzijzelfoenstrategische plaatsin­
neemtinhetuitgebreide netwerkvannationaleeninternationale bureaus,
»♦•/•••
(1)Doe.C0M(75)138*ef.van8april1975
(2)Doe.SEC(74)4öl7van22november1974

-3-
instellingen enorganisatiediebetrokkenzijnbijonderzoek,experimenten ,
beleidsbepaling enpraktischeinitiatieven .Dosocialepartners,diesteeds
devoornaamste bewerkersver.beteruarbeidsvoorwaarden zijngeweest,hobben
viacollectiesarbcidsovereenkonptnn opnationaalenondernomingsvlak steeds
neerbaanbrokend werkverrichtophetgobiodvandehunanisoring vandear­
beid•HetEuropeeskaartrogister vancollectieve arbeidsovereenkomsten ,dat
wordtaangelegdingevolgeeenvroegerbesluitvandeRaad,zaleenverdereen
zeerbelangrijke informatiebron wordenvoorhetvergelijken enbestuderenvan
tendensenenontwikkelingen alsbasisvooracties.
DanzaldeCommissieweerkunnenlerenuitdeervaringvanbepaalde
samenwerkende nationaleadministraties (bv.AiTACT(l)inFrankrijk,het
onderzoekprogramma vanderegeringinDuitsland).
Ofschoonnoggeensprakeisvanoengomeenschappeli jlcezienswijze op
deproblenatiek ,heeftdezegroeiendebelangstelling debelangrijkheid en
donoodzaakaangetoondvanderolvandeCommissiebijdekristallisatie
vandeideeënendeontwikkeling vanuengemeenschappelijke strategie.
DovoornaamstebijdragevandcCommissiewastotdusverdeorganisatie
vaneenreeksstudiebijeenkomsten ,gevolgddooreenconferentieinnovember
1974»waaraanregeringsdeskuncigen enanderedeskundigenuitheelEuropa
deelnamen.Hetbijgevoegde achtergronddocument iseenweerspiegeling van
dcdiscussiesvandeconferentie endodaaropvolgendeuitwisselingen van
zienswijzen netdosocialepartnersopEuropeosniveau.
Desocialepartnerswerdenbetreffendeditdocumentgeraadpleegd en
boschouwenditalseengoedebasisvandovoortzetting vandedialoogen
voorverderegezamenlijke'actie.Zijzijnhetorverder000®ensdatde
EuropeseStichtingtotverbetering vandelevens-enarbeidsomstandigheden
metha,arvierdeligeRaadvanBestuur(2)hetgepastekaderzalverschaffen
voordesbetreffend onderzoekopmiddellange termijn.Zijhebbenerookop
aangedrongen datdeCommissieoptimaalgebruiknaaktvandewerktuigen
waaroverzijreedsbeschikt,enactiviteiten ontwikkeltinhetkadervan
debestaandewerkprogramma 'sinzakeveiligheid,migrerendewerknemers,ge­
handicapten ,arbeiders,enz...
•••/«*•
(l)AgenceFationalepourl'Amélioration desconditionsdetravail
(2)Verordeningno1365/75vandeRaadbetreffende deoprichtingvaneen
EuropeseStichting :totverbetering vandelevens-enarbcidsomstandighedsn
P.B.noL139/1van30mei1975

BovendienheeftdeConnissiehaarraadplegingen enbesprekingen
inzakeneerspecifiekeaspectenvoortgezet .
Benuitvoerigesamenvatting vandeactiesdienonenteel-in hetlicht
vandezeraadplegingen doordeStichtingofdeConnissiewordenoverwogen,
kannenaantreffenindopuntenIVenVvandezeMededeling.,.•

-5-
III.HERVORMING VANDEORGANISATIE VANHETWERKINSMEFHANQ HETDECONSULTATIE-
ENIESPRAAKPRCCi 7!DURES
Bepaaldeontwikkelingen ophetgebied,vandeaanpassingvandowet­
gevingenzijnvanonmiddellijk belangvoordehervor^oingvandewerkorgani­
satieinhetbijzonderindeextremesituatieswaarineenradicalereorga­
nisatievanhetwerkvanzeergrootbelangkanzijnvoordewerkgelegenheid
enzelfsvoorhetvoortbestaan vanondernemingen .
Indergelijkegevallenzoudengeïnstitutionaliseerde consultatie-en
inspraakprocedures nootenwordenvastgesteld onerzekervantezijndat
debelangenvandewerknoners ophetjuistetijdstipinoverwegingworden
genomen.
Consultatiemodellen m.b.t.bijzondereprcblenoninzakedewerkgelegen­
heidssituatie werdenreeds
-aan/rencnettdoordeRaadindeRichtlijninzakecollektiefontslag(l)>
dievoorzietingemandateerde consultaties vanwerknemers omontslagen
tevoorkomen,hetaantalbetrokkenentereducerenofdegevolgenervan
teverzachten j
-voorgesteld doordeCommissie :
(a)ontwerp-richtli jntotharmonisatie vandewettelijkeenbestuurs-
rechtelijke voorschriften betreffende hetbehoudvanrechtenen
voordelenvandewerknemersbijfusies,overnemingen ofconcentraties
vanondernemingen (2)5
(b)voorstelinzakeeenstatuutvoorEuropeseN.U.'s(3)j
(c)voorstelvooreenderderichtlijninzakedecoördinatie vandewet­
gevingterzakevanfusiesvannationaleN.U.'s(4)*
V■
(1)RichtlijnvandeRaadbetreffende deaanpassingvandewetgevingenvan
delid–stateninzakecollectiefontslag(75/^29/EEG)PBr.oL4^/29van
22februari1975
(2)Voorstelvooreenriohtlijn,op21juni1974doordeCommissiebijde
Raadingediend(COK(74)351def.) -..
(3)GewijzigdvoorstelvaneenVerordeningvandeRaadbetreffendehet
statuutvoorEuropeseNaamlozeVennootschappen ,op13mei1975door.•
deCommissiebijdeRaadingediend(COI*l(75)l5Ödof.)
(4)Tweedegewijzigdvoorstelvooreenderderichtlijntotcoördinatie
vandewaarborgenbijfusiesvannaamlozevennootschappen .
December1975•

-6-
::Dezevoorstellen vandeCommissiezoudendeondernemingen o.a.ver­
plichtendevertegenwoordigingen vandewerknenersteinfomerenoverde
liotroffendesocialeconsekwenties en,wanneerdeveranderingen alsnadelig
.voorhenkunnenwordonbeschouwd,teonderhandelen overeenpakketvan
socialemaatregelen ,dietehunnenbehalvemoetenwordengenomen..
Soortgelijke voorschriften voorconsultatie opeenneeralgemene
basiswerdengesuggereerd inhetGroeneBoekoverinspraakvanwerknemers
enondernemingsstructuur indeEuropeseGemeenschappen (l).
Daarnaastwerdinspraakvanwerknemersincontroleorganen vangrote
ondernemingen voorgesteld in ■•
a)hetvoorstfclvooreenstatuutvoorEuropeseN.V.'s(2)j
b)hetvoorstelvooreenvijfderichtlijninzakedecoördinatievande
wetgevingbetreffendenationalevennootschappen ,terzakevandestruc­
tuurvanopenvennootschappen (3)»
HetGroeneBoekwordgepubliceerd met,debedoelingeenuitgebreide
discussieopgangtebrengenoverdeinsrpaakvanwerknemers endestructuur
vandeondernemingen ,zodathetvoorstelvooreenvijfderichtlijnkan
wordengeamendeerdindiezindat»aerrekeningkanwordengehoudenmet
dohuidigerealiteiteneenmawimalepolitiekeovereenstemming kanworden
bereikt,
-Dezestrukturenvoorconsultatie cninspraakzullendoinstitutionele
voorwaarden scheppenvoordeopstellingenuitvoeringvanprogramma'ster
hervormingvan,dewerkorganisatie ,zowelopnationaalniveaualsopdat
vandeonderneming.
DeCommissieonderzoekt -verderdesystemenindelid-siaten *vooreen
goedeopleidingvanwerknemers,diekanbijdragentotdeontwikkeling van
inspraakbijdebesluitvorming binnendeondememin;.
(1)BulletinEEG,suppl.8/75
(2)BulletinEEG,suppl.4/75
(3)BulletinEEG,suppl.10/72

-7-
IV.PICHTSITOEREN VOORBELEIDElfACTIEPTDETOEKOMST -
Uitdehierbovensarengevatteervaringen endétussendediénstenvan
deConnissieendesocialepartnorsgehoudendialoogkuè&ondevolgende
richtsnoeren wordenafgeleid:
1.Eennieuwearbeidsethiek waarvandecontourenindegeïndustrialiseerde
landenzichtbaarwordenendiegebaseerdisopdevoortdurende inspan­
ningenendepraktischeverwezenlijkingen vandesocialepartnersis
gepreoccupeerd netdekwaliteitvanhotbestaanopdearbeidsplaats als
eencentraalonderdeelvandekwaliteitvanhetbestaanalsgeheel*De
Gemeenschap zouerfundanenteol naarnoetenstrevendereorganisatie van
functiesenvanorganisatievormen tebevorderennethetdoelallewerk-
nenersjennietalleenenkelebevoorrechten ,instaattestellenwerk
teverrichtendatzinvolis,lonendenverantwoordelijk ..
2.Dehuidigeecononischesituatieheeftdenoodzaakvoorverandering in
het--rerkdringendergenaakt.Geplaatstvoordenoodzaakonconpetiti'ef
teblijven,verspelling tegentegaancnhetgrondstoffen-enenergie­
verbruikteverninderen ,dienenzowelparticuliere bedrijvenalsoverheids­
instellingen hunpersoneelsteedsneeractieftebetrekkeninhetnood­
zakelijkeaanpassingsproces ononstandigheden tescheppenonnogbraak­
liggendenogelijkhodenvoorinitiatiefvandearbeidskrachten tevalori­
seren.Desocialemotivatiedientduste.blijvenoverheersen,terwijl
deecononische voordelennietnoetenwordenonderschat .
3.Erbestaatgeenconflicttussendeeisenvandehumanisering endievan
deprocuktiviteit .Infeitezorgdedeproduktiviteit voorhetecononisch
rendenentvanhetkapitaalalsookvoordeverbeteringen vanhetwelzijn
derarbeiders.Eenstijgingvande■produktivitoit isnietonverenigbaar
netverbetering vandewerkonstandighedenj integendeel ,zi.jvloeitvaar–
schi,;nliikvoortuitdehumanisering van.dearbeidsorganisatie ende
decentralisatie vandetoezichthoudende enleidinggevende functies.
4»MennagverwachtendatindegemengdeecononievandeGeneenschap
nornalerwijzealleorganisatorische 'veranderingen kunnenwordenuit­
gevoerdvoorzoverzenaarnietdeoptinalisering vandeopbrengstvan
degecombineerde produktiefactoren,waarvoordeproduktiviteit alsnaat-
stafdientingevaartebrengen.Vandaardateroenuitbreiding noet
••mjmm•

-8-
plaatsvinden vanhetbcr-rripproduktiviteit .datallevaststelbare
economische ensocialekostenenbatennoctomvatten.
5.Beeleproduktiviteitssti jgingenzullenalleenkanmogelijkzijnindien
gebruikwordtgemaaktvannieuweorganisatiemodellen netbehulpwaarvan
depotentiëlereservesaancreativiteit indearbeidskrachten kunnen
wordengevaloriseerd .Wijzigingenenkelenalleennetdebedoelingon
hetwerkmindereentonigtenakenofdeberoepsvaardigheden vanindivi­
duelewerknemersteverbeterenzijnvanbeperktewaarde.Deoptimale
aanwending vandezepotentiële bekwaamheden dient
6.Dehervormingvandeorganisatie vanhetwerkiseencontinuproces
.waarvandemogelijkheden nietvantevorenvolledigkunnenwordenoverzien
aangezienheterbijditprocesperdefinitieinhoofdzaakgaatoneen
1eohteparticipatie vandewerknemers encmeenopwaardering vanhunbij--
drageaandevlotte ,leidingvandeonderneming ..
7.Zulkeenparticipatie vereistveelsoepelheid enenigematevandemocra­
tiseringvandestructuren.Ofschooninpraktischallelid-statenraad­
gevendelichamen'bestaandiedewerknemersvertegenwoordigen ,ishunrol
inhetbesluitvormingsproces vanlandtotlandzeerverschillend .
8«Eengoedbegrepenhervormingvandeorganisatie vanhetwerkzalderol
nietverminderen diedevakbondsactie inmoderneondernomingen noet
spelen.Zijzaldaarentegen dekansenvergrotenopeenrustinhetbedrijfs­
levendiegebaseerdisopdeuitwisseling vaninformatieendientengevolge
opwederzijdsvertrouwen.De.bovendeengegrenzenvandeafzonderlijke
bedrijvenuitgaandeuitwisseling vaninformatie,ideeënenervaringen
moetinderdaadeenhoofdrolspelenbijhetzoekennaardeverschillende
oplossingen die.mogelijkzijn.
I
•••/•••

-9- ,""-
9»Uitwisseling vaninformatie isalleen danzinvol indien denieuwe inzichten
diedaarmee worden opjgdaan j.ndeop'clean ,;,soursussen w-jrdon verwerkt »Dit
geldt zowel voor devorming vanbedri j'fsleiders eningenieurs ,alsvoor
opleiding vanvakbondsvertegenwcoi'digers envoor hetopzetten vanvakop-
leidingscursussen envormingscursussen .Door overal inhetonderwijs het
begrip arbeid opnieuw tegaan definiëren endaarbij netnane aandacht te
scherken aan demogelijkheid dieindearbeid isgegeven totpersoonlijke
ontplooiing ,pernanente vorming enontwikkeling van deverantwoordelijk -
heidszin ,zal eraankunnen worden meegewerkt ondebestaande kloof tussen
deverschillende niveaus vanvakbekwaamheid ,tussen dediverse niveaus in
debedri jfshiërarchie entussen werk ,vorming envrije tijd tedichten .
10»Hunaniserin -van dearbei ddient opzichzelf intehouden dat ,c!ebetrokkenen
ineen leerproces zi.jn gewikkeld »Allereerst moeten dewerknemers daardoor
indegelegenheid worden gesteld eenruimere vakbekwaamheid optodoen en
huntaakgebied uit tebreiden .Opdotweede plaats moet zij demogelijkheid
bieden onbinnen debetrokken onderneming ofdient autonome groepen te
ontwikkelen voor debevordering van alle vormen vandemocratisering .
Onderzoek naar deactiviteiten ophetgebied van deherstructurering van
dewerkzaamheden levert weinig opwanneer hetgeen aandacht schenkt aande
dynamische indirecte gevolgen vanwijzigingen indearbeidsorganisatie .
11.Eendergelijk onrechtstreeks gevolg ,datvoortdurend valt waar tenemen ,
zijhot dathetniet kwantificeerbaar is,isdeterughoudendheid vanwerk­
nemers omterug tekeren tottraditionele vormen vanarbeidsorganisatie , '
zelfs nadat deervaringen diemet denieuwe vormen waren opgedaan niet on­
verdeeld gunstig waren .Ditwijst duidelijk ophetfeit dat 'dehervorming
van'deorganisatie vanhotwerk voldoet aaneenzeer reële behoefte die
groot genoeg isomononderbroken inspanningen aan temoedigen ennieuwe
initiatieven testernen enzich niet tevlug neer teleggen bijmislukkingen
enonvermijdelijke moeilijkheden .
•»•/•*•

-10-
■f)■•*.'»
V.DEROLVAITBEEUROPESESTICHTING-WERKPROGRALA-IA
DQbelangrijkste bijdragevandeGeneenschap aandehunaniseringvan
dearbeidzalwellichtdeoprichtingbli.jkentezijnvandeEuropese
stichtingterverbetering vandelevens-enarbeidsonstandigheden .De
bedoelingisdatdoorditprojectvoordeeerstenaaivoordeGemeenschap
alsgeheelopditspecialegebied .eenonafhankelijke Mcnkfabriek "wordt
opgericht.DeStichtingzalonderzoekstinulcren enbijdragentothet
mogelijknakenvancontactentussendeinstellingen vandeGeneenschap
én.organisaties ,inclusiefvakbonden,dieopditgebiedwerkzaanzijn.
Desituatievandewerkendenensendeproblenenophetgebiedvando
arbeidsorganisatie wordenindoverordeningtotoprichtingvandestichting
(l)aangegevenalsgebiedenwaarneedeStichtingzichbezighoudten
waarvoorzijnaarverwachtingprioriteiten zalvaststellen .
Dezeaspectenwerdenbenadruktindediscussieoverhetwerkprogranna
vandeStichtingtijdensdeeerstevorgadering vandoRaadvanBestuur ,op
6en7oei1976inDublin.Inhaarhoedanigheid vanlidvandevierledige
RaadvanBestuurisdeConnissieharerzijdsvanneningdattotdetaken
vandeStichtingophetgebiedvandehuiuanisering vanhetwerkzouden
kunnenbehoren: .v,
-hetverzauelen,catalogercn cnrangschikken vaninfernatieoveractivi­
teitenophetgebiedvandehucaniseringvandearbeid.Ditzoukunnen
gebeurendoorbijvoorbeeld oprichtingvaneendatabankwaarincasestudies
wordenopgeslagenoverproblenenenoplossingen dieinafzonderlijke
bedrijvenwordentoegepastofwaaroverinhetkadervangeorganiseerd
•I ,
overlegwordtonderhandeldj
-hetbestuderen vannieuwenethodenoverhetvaststellen vandesociale
inplicaties envananderenethodenvoorhetevaluerenvanderesultaten
vandeherstructurering vandewerkzaamheden ;
•••/•••
#•
(l)Verordeningno1365/75vandeRaadbetreffende deoprichtingvaneen
EuropeseStichtingtotverbetering vandelevens-enarbeidsonstandig *-
heden-PBnoL139/1van30nei1S75

gecoördineerd onderzoeknaardespecifiekevraagstukken envoordelen
vandekleineennid&elcrotobedrijvenenindustriële eenhedendie
strevennaarreorganisatie vandeworkzaanbeden 5
hetbevorderenvanonderzoek,netnaaeviaenquêtes,waarbijwordtna­
gegaanopwelkespecifiekepuntendearbeidsvoorwaarden negatiefworden
beoordeeldeninwelkevolgorde(dezeenquêteszoudenheelwatneer
gerichtkunnenwordenuitgevoerd daninhetkadervanhetalgeneenpro­
grammavankwalitatieve indicatoren datnonenteelingevolgehet.sociaal
actieprogranna wordtuitgewerkt)}
hetanalyseren vandesocialestatusofhetsocialebrandnerksanenhangend
netdoverschillende lagereofongeschoolde beroepen;
hetanalyserenvandeverschillende fiscaleaansporingsniddelen ,
investeringsbeleid ,enz...diagerichtzijnophetbevorderen,verge-
nakkelijken ofuitvoerenvanproefneuingen ophetgebiedvandehunani-
seringvandearbeidofandereprojectenterverbetering vanhet
werknilieuj
bijvoortduring deaandachtrichtenopdiefactorendievernieuwingen
vandekantvandebedrijfsleiding endewerknemers opbedrijfsvlak
kunnenstinuleren ofafrennen.

-12-
»
VI.TOEKOMSTIGE ACTIEVAITDECOMMISSIE
AfgezienvandetaakvandeStichting,diebestaatinhetverschaffen
vaneenwetenschappelijke "basisvoorhetuitwerkenvanalgemenerichtsnoeren
encriteriavooreentoekomstigbeleid,ishetdetaakvandeCommissie
omindeonmiddellijke behoeftentevoorzien,gooruiktenakenvanreeds
bestaandemogelijkheden envoorstellen vooreencommunautaire wetgeving
voortebereiden.
DaartoesteltdeConnissievoordovolgendeactiesstapvoorstapte
ondernemen ï
(a)Erwordteenadhoe-groepopgerichtdienethetRaadgevendconitévoor
veiligheid,hygiëneen'gezondheidsbescherning opdearbeidsplaats zal
samenwerken endenogelijkhedenzalnagaanvanmeerstringente enbin­
dendestandaarden voorhetarbeidsmilieu }
(b)Naastdezegroepvoorhetarbeidsmilieu wordteenadhoe-groepopgericht
diedoeconomische gevolgenzalonderzoeken diedeveranderingen ophet
gebiedvandearbeidsoranisatiehebbenvoordoproduktiviteitvande
onderneming enhetbrutonationaalproduktvandelid-statenj
(c)DeConnissiezalnieuwemeerdemocratische vormenvanarbeidsorganisatie
diesanenhangennetkleinereproduktie-eenheden ofregionaledecentra­
lisatie,ofdievanbijzonderbelangzijnvoordebehoeftenvanspeci­
fiekeprobleemgroepen ,bevorderenalsmodelprojecten inhetkadervan
doverschillende vormenvansteunverlening vandeConnissio omdo
criteriavoortoekomstigeactiesvasttostellen.
(d)DeCommissiezalvoortgaannethetaanmoedigenvanuitgebreideroverleg
tussendeorganisaties vanwerknemers enwerkgevers opconmunautair
vlakdoorhetstimulerenvansectoriëlebijeenkomsten terbespreking
vanbelangrijkeöocialevraagstukken inhetkadervandegezamenlijke
ofdegemengdecommissiesofopbasisvangezamenlijke bijeenkomsten
diewordengeorganiseerd voordebesprekingvandewerkgelegenheids -
vraagstukken inspecifiekesoctoron.

-13-
(e)DeCommissiezalallesinhetwerkstellenomhaarvoorstellente
doenaanne-aen,voorsyellen die"beogendatindeheleGemeenschap do
werknemers wordengecjnsultoerd enbetrekkentijdebesluitvorming
tinnendeondernomingen ,waarvoorzijwerken.
(f)DeCommissiezaldeinvloedbestuderendiedeontwikkelingen opde
arbeidsplaats kanhebbenopdeopleidingsbehoeften vanwerknemers,
ontwikkelingen dieruimeremogelijkheden inhoudenvoorhetdragenvan
verantwoordelijkheid enhetverrichtenvanhogergekwalificeerd werk.

BIJLAGE
bijdeMededeling
aandeRaad
ACHTERGRONDDOCUMENT BETREFFENDEDEVERBETERING VAN
BETAPJEIDSiaiiïAAT
(RESULTAATVMDISCUSSIESMEI'DESOCIALEPARTNERS)
I#Achtergrond
II.Eetbegrip"Eunanisering vandearbeid"nadergesitueerd
III«Deruimereimplicaties
IV.Deinstantiesachterdewijzigingen .
.Anhtetvrcnd
■–uiaiyoiAm m■
Deverbetering vandelevens-enarbeidsomstandigheden neemtinhetsociaal
actieprogramma eencentraleplaatsin.Eengrootaantallopendeactiviteiten ,
recentebesluitenenbestaandeentoekomstigevoorstellenzijnbedoeldon
aandeverwezenlijking vanditdoelbijtedragen»
AlledoordeGemeenschap genomeninitiatieven ophetterreinvanhetwerk­
gelegenheidsbeleid ,deberoepsopleiding ,desocialezekerheid,hetarbeids­
recht,hetvennootschapsrecht ,onz...hetbendirecteimplicaties voordeze
algemenethematiek.lietnamemoethierwordenherinnerdaandeactiesdie„
momenteelwordenvoorbereidtengunstevandemeerkwetsbarocategorieën
werknemers,degehandicapten ,vrouwenenmigrerendewerknemers »Daarbij
vormdenspeciaaldeproblemenwelkeresulterenuitdemigratienaardege-■
industrialiseerde gebieden,zoweldiebinnendelid-staten,diebinnende
GemeenschapalsdievanuitderdelandenindeGemeenschap eenbijzondere
bronvanzorg.Eetisduidelijkdatmigrerendewerknemers,diequaopleiding
envanuitcultureeloogpuntbenadeeldzijn,wordengedrevendoorecono­
mischenoodzaakomdeminstgeschoolde,zwaarsteenveelalgevaarlijkste
werkzaamheden ,andersgezegdhetwerkwaarvooronderdelokalearbeids­
krachtengeenanimobestaat,uittevoeren.Tegelijkertijd zijndoortoe­
passingvande.organisatietechnieken vandemassaproduktie dekansenvoor
eencultureleontwikkeling ensocialeintegratievanmigrantendiezichin
industriële gebiedenzijnkomenvestigenkleinergeworden.Eenkrachtdadige

-2-
a.-
engeïnspireerde aanpakvoorcleverbetering vandearbeidsvoorwaarden
vormtderhalveeenessentiëleaanvulling opandereinhetprogrammavoor
migrerendewerknemersgeplandeactieseninhetmemorandumoverdegelijke
beloningvanmannelijke envrouwelijke werkneners.
Totanderemaatregelen vandeGemeenschap dienonenteenwordenvoorbereid
behorendiewelkezijngerichtopdirectebeleidsinitiatieven ennetnane
ophotcreërenvandenodigestructurenvooronderzoek,dialoog,overleg
enovereenkonst tussendesocialepartners,dieverantwoordelijk zijnvoor
devaststelling vanveleaspecteninverbandnetdearbeidsvoorwaarden .
Tegendezeachtergrond moetookwordengeziendeuitbreiding vandepari­
tairecomités,hetopnieuwactiverenvanhetPermanentConitévoorde
Arbeidsmarktvraagstukken ,deinstellingvaneenEuropeesoentrunvoor
beroepsopleiding envaneenEuropesestichtingvoordeverbetering van
hetwerk-enleefmilieu'.Talrijkoanderedomeinenvancommunautair beleid
inzonderheid demeerrecenteterreinenalsmilieubescherming enonderwijs,
hebbeneveneensdirecteimplicaties voordehierbehandeldeproblemen.
Eenneerspecifiekebenaderingvandeverbetering vandearbeidsomstandig­
hedenisdebedoelingvanditdocument,datalshoofdonderwerp de"verbetering
vanhetarbeidsklimaat ",ofandersgezegddo"humanisering vanhetwerk"heef?;0
"Humanisering"betekent inditverbandgewoon"deaanpassingvandearbeids­
omstandigheden aandearbeider",diemoetbereiktwordendoorveranderingen
inhetarbeidsproces ,debetrekkingen tussendewerknemers enindestructuur
vandebedrijfsleiding ,omaandewerknemersinspraakteverlenenbi.ide
besluitendievaninvloedzi.inophunwerksituatie enhenmeerzinvolle
envoldoening schenkende werkzaamheden telatenuitoefenen .
II.Hotbegrip"humanisering vandearbeid"nadera-esitueerd
Daterpogingenwordengedaanomdewerkzaamheden zinvollertenaken,de
belangstelling voorhetwerktedoentoenemenendewerknemerszeggenschap
teverlenenbetekentalszodanignietdathiermeeinenigerleiopzicht
radicaalzouwordengebrokenmetdebeginselendietengrondslagliggen
aandealgemeneontwikkeling terverbetering vandearbeidsvoorwaarden ,
diealseenconstantekanwordenonderkendindegeschiedenis vande
industriële samenleving.Welkandezenieuweaanpakwordengezienalseen

logisch ,uitvloeisel vanéénvan dobasisdenkbeelden diehebben voorgezeten
bijhetwerk vandeIA0?namelijk datarbeid /reen gebruiksartikel is.In
hetverleden isechter betrekkelijk weinig aandacht geschonken aande
stijl ,inhoud enimplicaties vanindividuele werksituaties ineenbedrijf .
ofinstelling ,vandaar ockdatinruii:..er verband bij dealgemene planning
enontwikkeling -vanprduktie systemen ,deorganisatie vanarbeidsprocessen
endehiermee gepaard gaande ontwikkeling vaneencorresponderend hiërarchisch
systeem dewerksituatie zerf maar zelden afzonderlijk werd beschouwd vanuit
hetoogpunt vaneenverbetering vandewerkomstandigheden .
Uiteraard hebben sinds hetbegin van deindustriële revolutie talvanandere
aspecten deaandacht vanzowel vakbonden ,vooruitstrevende werkgevers als
wetgevers opgeëist ,zijhet datdeverbeteringen dietotstand werden ge­
bracht naar vorm eninhoud verschilden alnaargelang vanhetsociaal -
economische enpolitieke klimaat inderespectievelijke landen enbedrijfs­
takken .Debelangen vandewerkgevers enwerknemers liggen hier soras tegen­
gesteld aanelkaar ,soms zijn zijgeli jklojjend .Vandaar ?datzowel conflictu -
erende alscoöperatieve middelen worden aangewend ontotoplossingen te
geraken enook dat debesluitvorningsp'r JCGdure -ofditnuisbinnen liet
bedrijf ,tussen desociale partners ox>nationaal eninternationaal niveau
cfbinnen hetwetgevende lichaam -even belangrijk isgeworden alsdemeer
inhoudelijke aspecten .Vele problemen indesfeer van dearbeidsverhoudingen
doen zich juist voor alsgevolg vandediscongruentie van twee soorten van
conflicten envan detwee soorten procedures voor hetbehandelen van
conflicten .Welvalt erop tewijzen dat deverbetering enaanvulling van
ditsoort procedures nogniet betekent dathiermee aandoechte conflicten
eeneinde isgekomen .
Ditcontinue pr.oces vanoverleg ,onderhandeling enwetgeving heeft zich gelei­
delijk aantoegespitst cpeenaantal vrij distincto probleemcategorieën ,die
elkworden gekenmerkt door eeneigen besluitvormingsprocedure .Alszodanig
kunnen devolgende terreinen worden genoemd :
1.Debezoldiging enwerktijden waaronder werkclassificatio ,sociale uit­
keringen ,jjloegenstelsel ,enz..., allemaal onderwerpen waarover tradi­
tioneel via dewegvan hotvrij collectief overleg opnaticnaal ,sectorieei
enbedrijfsniveau werd onderhandoldj

2.,Desocialebescherming ingevalvaninvaliditeit ,werkloosheid ,pensionering
enz...,dioalsregelgestalteheeftgekregeninwettelijkeregelingenen
procedures ?
3.Donatoriele .werkomgeving ,waaronderveiligheidenbescherming vando
gezondheid,ongevallenpreventie ,enz...jook'hierzijndevoorschriften
voornamelijk langswettelijke en"bestuursrechtelijke wegtotstandge­
komen|
4.Hetarbeidsvoorwaardenbeleid dat,voorzoverhetbetrekkiugheeftophet
aanwervenenontslaanvanpersoneel,hetschelpenvangolijkekansen,de
tewerkstelling vanspecifiekecategorieën werknemers,enz...indemoeste
landenvandeGemeenschap vooreengrootdeelzijnneerslagheeftgevon­
denindoarbeidswetgeving ; ..\.
5.Aspectenvanhotpersoneelsbeleid ,zoalsarbeidsbemiddeling ,opleiding,
promotieensociaal-culturele activiteiten-eenshetprerogatief vandc
bedrijfsleiding -wordennusteedsmeeronderwerpvanoverleg -ensamen­
werking,doorgaansopbasisvaneenaantalwettelijkeminimumeisen j
6.Doformelebesluitvormingsstructuur binnenhetbedrijf-waaronderde
instrumenten voorwerknemersparticipatie -viaoverleg,onderhandeling
ofvertegenwoordiging indeondernemingsraad ,enz...diealsregelis
neergelegdinhotvonnootschaps-enarbeidsrecht .Overbijkomenderegelingen
kandoordesocialepartnerswordenonderhandeld opnationaalniveauof
ophetniveauvanhetbedrijf.
Tussenbovenvermelde factorenendeverderreikendepuntenvannationaalbeleid
isereengrotematevanwoderzijdsebeïnvloeding geweest,enditnietallen
ophetterreinvandowerkgelegenheid ,hetonderwijs,doberoepsopleiding en
desocialezekerheid,maarevenoensmetbetrekkiugtotdeconcurrentie ,het
beleidinzakebuitenlandse handel,dekrediet-eninvesteringspolitiek ,enz...
Eenvandebelangrijkste invloedenopdegeheleontwikkeling vandöarbeids­
voorwaardensedertdeindustriële -revolutieisvantechnologische aardgeweest,
nanendjkdeinvoeringvandemechanisering en-automatisering enmeerrecent
vandecomputerwaardoordomogelijkheden vanmassaproduktie wordenuitgebreid
endaarmeeookdearbeidsverdeling enconcentratie vanwerknemersingrote
industriële eenhedentoenam. '

-5-
Omeenveelheidvanredenenhoeftoverdomogelijkhedendiewerdengecre'ocrd
doordetechnologische ontwikkelingen doorgaansgeenafzonderlijk overleg
plaatsgevonden smaarisditgrotendeels oendomeingeblevenwaaropdo
bedrijfsleiding hetvoorhotzegdenhad.Daarkoutbijdatdotheorieën
vanwetenschappelijk managementeressentieeltoehebbenbijgedragen dat
deontwikkeling steedsneergingindorichtingvaneenverderdoorgevoerde
arbeidsverdeling ,eenspecialisatie eneensystematische versmalling van
bekwaamheden ,mothetdoeldeopleidingskosten teverminderen endecontrole
tevergemakkelijken entecentraliseren .Bijditproceswarenzowelhand­
arbeidersals-zijhetsedertmeerrecentedatum–hoofdarbeiders betrokken.
Deonmiddellijke materielevoordelenwelkeresulteerdenuitdetoegenomen
mechanisering vandewerkzaamheden -inheelvoelgevallengepaardgaande
•neteensnelleeconomische expansie-schenenalleenmaaroppervlakkig
beschouwdvoldoende omdemeerinhetoogspringendenadelenvoordebe­
trokkenindividuele werknemerstecompenseren .Deweerslagvandenieuwe
vormenvanarbeidsorganisatie opdobesprekingen everdearbeidsvoorwaarden
isgeweestdatmenstimuliisgaaninvoerenomdegevolgenvandearbeids­
verdelingtecompenseren ofteverhiillendanwelbeloningenisgaantoekennen
voorhogereproduktiviteit enefficiency :economischestimuli,inkrimping
vandowerktijden,welzijnsvoorzieningen en,sedertkort,moermodernesti­
muli,waaronderruimere ■voorzieningen voorwerknemersparticipatie ,
veranderingen in'hetpersoneelsbeleid ,betoreoploidingsmogeli jkhedenen
mogelijkheden voorvormingsverlof ,enz...
DezetendensisindelaatstejaroninheelWest–Europabeginnenteveranderen.
Doveranderende aas&vandearbeidssituatie zelf,dietctnogtoegrotendeels
onaangeroerdisgebleven,wordtsteedsmeerhethoofdonderworp vandediscussie »
Datmenmeerdenadrukispaanle,'yenopdohumanisering vandearbeidbetekent
derhalvedatmenzichafkeertvanhetzoekennaarenonderhandelen overde^e
condenserende stimuliendatdeaandachtmeergaatinderichtingvaneen
rechtstreekse herwaardering vandoarbeidsorganisatie envandehiermee
ovoreenstemnende hiërarchische organisatieinhetbedrijfofdeinstelling.
Naarmatedezëtreïideendirecteofindirecteomvormingendecentralisatie van
denachtstructuur impliceert,valtdezebenadering samenenwordtzijinfeite
ookvaakgeïdentificeerd metdetrendnaareenmeerdemocratische besluitvorming ,
inzenderheid ophetniveauvandewerkplaats.
•*•/•••

-6-
Van doandere »kant moet erechter opwordon gevezen dat ,voor zover inde
_humanisering van dearbeid eenherstructurering vandewerkzaamheden besloten
ligt nethet doel dewerknemer diearbeidssatisfactie te{teven dienodig is
ontegemoet tekonen aaneenaantal technologische eneconomische eisen van
hetbedrijf ,zijaansluit bijhetcontinue zoeken van debedrijfsleiding " 't
naar methodes ondeefficiency ehproduktiviteit teverhogen .' i
Λ
III •Dorainere implicaties .
Daar onder "humanisering "zowel grotere ,medezeggenschap ven dowerknemers
alsgrotere efficiëntie enproduktiviteit vanhetwerk kunnen worden ver­
staan ,zijn dohoudingen enbenaderingen terzake vanland totland zeer
verschillend naar gelang vandetraditionele strategie&i van derespectieve
sociale partners ophetvlak van dearbeidsverhoudingen opnationaal niveau .
Erbestaat eengroto kans datnegatieve houdingen werden aangetroffen waar
dobelangen van dowerkgevers endievan dewerknemers alsfundamenteel
onverzoenbaar worden beschouwd .Insom:dgegevallen echter wordt deaanwe­
zigheid van eenconflict niet ontkend ,'naar wordt deopenheid vanhotbegrip
humanisering gezien alseenbron vannieuwê' mogelijkheden voor overleg dat .
totcencroto verbeteringen kanleiden .Inandere gevallen wordt dehumani­
sering van dearbeid beschouwd als eenaspect vanhotproduktivitoitsgebeuren
waarbij dobondon erin toestemmen ,zioh teconformeren aanhotdoel van een
grotere winst voor debedrijven ,opvoorwaarde datflinke concessies werden
gedaan ophet stuk van departicipatie van devakbonden bij débesluitvorming .
Inweer andere gevallen tenslotte ,namelijk waar opruimere schaal werd ge­
werkt aandehumanisering van dearbeid endeervaringen welke worden opge­
daan zeer positief waren ,kanworden vastgesteld datermetbetrekking tot
dobedrijf sdemocratie endoproduktiviteit eenzeer ruime wederzijdse belangon -
identificatie plaatsvond .
Welke uiteenlopende houdingen echter momenteel ookdoor desociale partners
worden aangenomen ,detendens inderichting van dehumanisering van doarbeid
wordt kracht bijgezet door eenaantal andere factoren z
a)dogroei vandematoriole welvaart ondesociale zekerheid sinds deoorlig
die ,niettegenstaande dehuidige economische moeilijkheden ,ertoe heeft bij­
gedragen dat eroenverschuiving heeft plaatsgevonden van demateriele noden
enzorgen naar doeisen voor eenbetere kwaliteit vanhetbestaan ,zowel tij­
dens hetwerk alsindevrije tijdi

"b)hogereonderwijsniveaus eneenveranderend ondcrwijssysteen;do
jongerendie"binnenditsysteemwerdenopgeleid,stellengrotereeisen
onstaanveelalopeen^eilvanopleidingdathogerligtdandatgene
watonmiddellijk vereistwordtvoorhetbeschikbare werk;hethieruit
resulterend onbehagenisdanweerindirectoorzaakvaneentoeneming
vanabsenteïsme enpersoneelsverloop ;
c)frettoenemendbesefdatdsinspanningen ontekonentotgelijke
opleidingskansen moetenwordenaangevuldnethervorrdngen eneenvermin­
deringvandeongelijkheden indearbeids^erold ;
d)denieuweeiseninzakeneerzinvoor"socialeverantwoordelijkheid "
vanwogedeparticuliere enoverheidsondernemingen ,zodatnietalleen
debelangenvandewerknemerswordengediendnaarookdievandever­
bruikersendesamenlevinginhetalgemeen,endieneerinformatie en
veranderingen inhetbesluitvormingsproces invpliceren ;
e)dedxukvandeinternationale concurrentiediedobedrijfsleiding ertoe
aanzetnieuwemanagementmethoden teonderzoeken omdeproduktiviteit te
verhogenendekwaliteitteverbeteren ;
f)"toenemendebeperkingenbijhetrecruterenvannigrerendewerknemers,
alsmedeinvoeringvanwettelijkevoorschriften mothetoogopdegelijke
behandeling vanvrouwelijke werknemers,verkleinenvoordewerkgevers
demogelijkheid omterugtevallenopwateenseengrotereserveaan
somsvrijwelongeschoolde arbeidskrachten vormde;
g)dedrukdiewordtuitgeoefendterverbeteringvandeeconomischeen
technologische levensvatbaarheid vandeindustriëleontwikkeling van
minderbegunstigde gebiedeninde.Gpmeenschapdiezichinhetbijzonder
lenenvoordeinvoeringvannieuwevormenvanarbeidsorganisatie en
kleineproduktie-eenheden gebaseerdopgroepstechnologie .
Eanhelereeksandereontwikkelingen inhetkadervandearbeidsverhoudingen
zelfzalwaarschijnlijk aandediscussieoverdearbeidsorganisatie nogmeer
reliëfverlenen.Inditverbandvaltophetvolgendetewijzen:

-uitdoontwikkelingen ophetterreinvandebedrijfsveiligheid en-hygiene
blijktdenoodzaakonmeerverantwoordelijkheid tegevenaandeindividuele
werknemersbijhetopsporenvanveiligheidsrisico' s,deevaluatievanbepaal­
desoortenfysiekeenpsychologische stressenookbijhetontwerpenen
toepassenvanbeschoruende maatregelen ;
-dereorganisatie vanhetarbeidsprpces ,,aldannietbeïnvloeddoorhet
begriphumanisering ,heeftalsregelveranderingen totgevolgindefunctie-
inhoudalsmedeeentoenemendeverantwoordelijkheid ofeenstijgingvando
produktiviteit dieophunbeurtgevolgenhebbenvoorde"loonstructuur .
Omgekeerdkanwordenvastgestelddatdeweerslagvanmateriëlebeloningen
voorwerknemersdiemonotone,rep'otiticve takenvervullen,vermindert,met
alsgovolgdat*loonverschillon steedsminderzijngerolativeord aande
beroepsbekwaamheden waaroverdewerknemersbeschikkenj'
-dóhervormingvandoorganisatie vanhetwerkdiovoordewerknemers de
mogelijkheid inhoudtoengrotereverscheidenheid vantakenuitteoefenenen
hunbeoordelingsvermogen teverruimen,kanwordenbeschouwdalsoenvorm
vanbedrijfsopleiding enderhalveeenmanieromdevakbekwaamheden vando
werknemersteverbeteren zijzichtoegangkunnenverschaffentotbeter
betaaldebanen;
-geconfronteerd alszijwordenmetsteedsmaaroplopendekostenenmetde
noodzaakomzichopsteedslangeretermijntebezinnenoveralternatieve
produktiesystomen,zullendewerkgevererintoenemendematetoeworden
aangezetomteopterenvoorgroteinvesteringen ingeautomatiseerde
systemendie,indienbijhetontwerpenvandezesystemennetgeenmenselijke
ensocialecriteriarekeningbehoefttewordengehouden,ophunbeurtde
problemenvandorepetitieveroutine-arbeid kunnendoentoenemen.
Omaandezerecanteuitdaginghethoofdtekunnenbiedenwerdeenheel
arsenaalvandenkbeelden ,methodenenbenaderingen ontwikkeld.Domeeste
experimenten eninitiatieven daterenechtervanbetrekkelijk recentedatum
enzijnzeerongelijkvorspreidoverdeverschillende landenvanWost-Europa.

Zelfsdaarwaaractiviteiten inverbandnetreorganisatie vandearbeidnormale
praktijkzijngewordeneninanderebedrijvenofinstellingen werdengevolgd,
iseroenalgemeneterughoudendheid onnauwkeurigecriteriavoortoekomstige
initiatieven aantogeven,geziendeuiterstsubjectieve ,voortdurend wisselende
enniet-kwantificeerbare aardvandebetrokkenfactorenengezienookhetfeil;
datdemeestepcgingenondearbeidsorganisatie teverbeterenoverwegendalleen­
staandeenessentieelpragmatische reactieswarenopspecifiekbestaandeof
tevoorzieneomstandigheden .Voorzoverdedefinitievandenenselijkebe­
hoeftenindewerksituatie uiteindelijk afhankelijkisvandebewusteformu­
leringvandezebehoeftendoordebetrokkenwerknemers,isheteengemeen­
plaatsomtezeggendateenkantenklaarantwoordnooitgevondenzalkunnen
worden.
Tochzaleengemeenschappelijke socialeomgevingonvermijdelijk sterkdoor-
wegenopmenselijkebehoeftenenopgrondhiervanwerdendoorinstitutenals
hetTavistockInstituteforHuaanRelationseenaantalbeginselenontwikkeld
dieineenaantalpositiefuitgevallenprojectenophetgebiedvandeover-
heidsorganisatie alsrichtlijnwerdengehanteerd.Eijdezeprojectenwerd
denadrukgelegdopdeelementairer.enselijkebehoefteaanafwisselend werk,
eenminimumaantalarbeidsuren ,eenzekeremogelijkheid vanzelfbepaling en.
controle,socialeerkenning,eenfunctiewaarinmenzichzelfkanterugvinden
enmogelijkheden voorzelfontplooiing enpromotie.
Vooreenzeergrootdeeluitgaandevandezeaanduidingen werdentalvanexpe­
rimentenonbegrippenontwikkeldentoegepastmetnameomtoteenwijziging
tokomeninhetlopendebrandsysteen voordemassaproduktie vanduurzame
consumptiegoederen indeelektronische enmachinebouwindustrie .Ondermeer
vallenhiertenoemendebegrippen"taakverrijkinr"(uitbreiding vanhet
beoordelingsveld ),"taakverruiming "(opvoeringvanhotaantalhandelingen
datmoetwordenverrichtzonderdatditnoodzakelijkerwijze gepaarddient
togaanmeteengrotereintollektuele inspanning)en"taalwisseling "(het
vantijdtottijdvervullenvananderetakenteneindederoutinetedoor­
broken).
Deresultaten kunnenvariërenvandoeenvoudigste vermenvanindividuele
beroepspromotie totmeeringewikkelde vormenvanpromotieopgroepsniveau ,
uitgaandevanhetconceptvanautonomeofsemi-autonome groepen,waaruit
mogelijkheden kunnenresulterenvooreenfundamentele heroriëntatie eneen
ruimedecentralisatie vanplanning,bedrijfsleiding ensuperviei®.

-10-
Develeenuiteenlopende experimenten aioinverbandeetdohumanisering
vandearbeidwerdenuitgevoerd enwaarbijdezebegrippenafzonderlijk of
'incombinatie,aldannietdoelbewust,eninelkafzonderlijk gevalde
'econonische,socialeenpolitiekeomgevingvanhetbetrokkenindividu
weerspiegelend wordentoegepast,hebbenhetmoeilijkergemaaktomtekomen
totaanvaardbarecriteriaop.grondwaarvanhetmogelijkmoetzijnzicheen
beeldtevermenvandonieuwevoorwaarden waaraanmoetwordenvoldaanen
dogevolgenhiervan.
Hetisduidelijkdatdeontwikkeling naareenhumanisering vandoarbeid
nietgeïsoleerdkanwerdenbeschouwdendatzemoetwordengezieninhot
.kadervandealgemenebewegingvooreengroterewerknemersparticipatie *of
bedrijfsdemocratisoringj alszodanigmoetendevraagstukken diehierbij
aandeordekomenworcLengezieninhetruimeresociale,economische en,
politiekeverband.DeBpccialesituatieensamenstelling van,doarbeids­
krachteninoenbepaaldefabriekkunnenimmerszeersterkverschillen van
dieineenandorefabriekdioindezelfderegiois.gevestigd,maarmetname
goldtditopnationaalniveauwaareenhelereek3uiteenlopende factoren
meespelenenhetklimaatvoorvoortgangophetgebiedvandehumanisering .,
vande.arbeiddanooksterkverschillend isvanhetenetothotandereland.
Totdezefactorenbehorennietalleendetraditionele structuur ende
arbeidsverhoudingen ,derespectievelijke beleidsplannen vandesociale
partners,degebruikelijke graadvanoverheidsinterventie ,'enz...maar
eveneenseenhelereeksvanmooralgemeneopelkaarinwerkendeelementen .
zoalsdewerkgelegenheidssituatie ,demogelijkheid vantoegangtotalter­
natievearbeidskrachten (migrerendewerknemers),dealgemenelevensstandaard
enhetonderwijsniveau endokwaliteitvandesociaal-culturele voorzieningen .
IV•Doinstantiesachterdewj..izi.-Tin/rcn
1.Ongeacht <J.oontwikkeling vandedenkbeelden omtrentdohumanisering van
dearbeidmoetendezenieuweaspiraties entechnieken cpbodrijfsvlak
wordenbeproefd.
Bijhetnastrevenvandealgemenedoelstellingen kunnendoindividuele be­
drijvenophunoigonwijzetewerkgaaneneveneensiseropditniveau
eendifferentiatie naartijdenplaatsnodig.
•••/•••

Primairisdatdoveranderingen clietotstandkonendogoedkeuring hebben
vandosocialepartnersindeindividuelebedrijven.Opditniveauzijn
denogelijkhedenhetgrootstvoerhetontwikkelen vannieuwebegrippen
inzakearbeidsorganisatie envjorhotarjidepraktijktoetsenvandeze
begrippen.Opditniveauookkonendehinderpalen vooreenhumanisering
vandearbeidhetduidelijkstnaarvorenjvoordewerkgeversenwerknemers
indebedrijvenishetimmersnietduidelijkwelkedeeconomische gevolgen
zijn,hetzijophetstukvandolonenofvoordeproduktivlteit ,enook
bestaateronzekerheid overdevraaghoezijindeniouweopstellingtegen
overelkaarzullenstaan.Individuele werknemers,netnamedelaagstge­
schooldenofdoouderen,zijnvaakbezorgdomdatzij,denkenniettekunnen
beantwoorden aandenieuwecisonwelkeerwordengesteldenvrezente
werdenontslagen.Anderenzijnnietgewendoningroepsverbandtewerken
ofwilleneenvoudigwegnietdathuntakenworden"verrijkt".
Inbepaaldegevallenkunnendewerknemers endevakbondenwelenigwantrouwen
hebbentegenoverinitiatieven vanwerkgeverszijde opditgebied,metname
diewelkemoetendienenalscamouflageteropvoeringvandeprestaties.
Eetislogischdatdevakbondenzichlieverconcentreren opdetraditionele
onderhandelingsgebieden -daarzijnhunmogelijkheden tothet'ontwikkelen
vaninitiatieven groter-ofdatzijallereersteventuelenogbestaande
grievenoverdebezoldiging endezekerheidvandedienstbetrekking willen
wedomen.Autonomewerkgroepen endedecentralisatie vandewerkzaamheden
aandotophoudenvoordevakbondeneenuitdaginginomooktegaande­
centraliseren endevoorlichting onopleidingvanhunlodenlangsnieuwe
wegentelatervc-rlopen.
Debasen,hettoezichthoudend personeelenhetrdddelbaarkaderhebbenhet
bijdoaanpassingen vaakmoeilijksvoorhenbestaatimmershetgevaardat
huntraditionele functiessomswordenuitgeholdofdatzijnietaltijd
voorbereidzijnopveranderingen indegozagstructuur .Inveelgevallen
echterwordteenpositiefverloopvandeherstructurering vandewerkzaam­
hedenbemoeilijkt wanneermenernietinslaagtdezetothetmiddelbaarkader
behorendepersoneelsleden teherscholen enteherintegreren .
Deafzonderlijke cfcollectieveinitiatieven vandesocialepar-ftiorsopna­
tionaal,regionaalofsectorieelvlakkunnenvangroteinvloedzijnopdo
verbetering vanhetarbeidsklimaat .Geïnstitutionaliseerde samenwerkingvereist
eengemeenschappelijk beginpunt,datindeNuordeuropese landendebedrijfs­
democratieisgeweest.Inlandenwaardedoelstellingen vandesocialepartners

-12- 'ji-
~ν· ■■ I
verder uit elkaar lagen ,dienden dewerkgeversbon den ofdevakorganisaties
afzonderlijk detotstandkoming van idee'ón testimuleren cneenconcrete
zijhetunilaterale strategie voor dehumanisering van doarbeid teontwik­
kelen .Opconuamautair niveau heeft deCommissie deoprichting voorgesteld
van oenVakbonds instituut ,dat deuitwisseling vanideeën enervaringen
inspecifiek vakbondsverband zoukunnen helpen aanmoedigen .
Wanneer dedenkbeelden endebelangstelling zich ontwikkelen ,zullen de
sociale partners instaat zijn hun traditionele mechanismen enprocedures
oponderhandelingsgebied dienovereenkomstig aan tepassen »Collectieve
arbeidsovereenkomsten voor zowel hele bedrijfstakken alsafzondorli jke
bedrijven zullen duswaarschijnlijk eenbelangrijk middel worden voor de
vaststelling van deherstructurering vandofunctios ofvannieuwe produktie -
tochnieken .
3.Delaatste jaren zijn vele nationale regeringen begonnen netaandacht tebe­
steden aandenieuwe reeks mogelijkheden diedoor hetvooruitzicht van de
humanisering worden geboden .Deze hele nieuwe benadering hooft ingrote mate
geloofwaardigheid gekregen dank zijdodiverse manioren waarop deregeringen ,
zelfs indien slechts marginaal ofzijdelings ,bij dehumaniseringsactiviteiton
waren betrokken .
Domeest voor dehand liggende vorm vanregeringsbemoeiing bestond erin hun
degelijkheden teontwikkelen inzake bevordering vanonderzoek enuitwisseling
•vanideeSn .Door middel vannieuwe drieledige organen ofonderzoekprogramma 's
en-instellingon hebben bepaalde regeringen gepoogd dosamenwerking tussen de
sociale partners enacademische kringen tebevorderen *Ditisvan oijr.jnder
belang wanneer door desociale partners zelf geen andere institutionele vorm
vansamenwerking totstand werd gebracht .DeEuropese Gemeenschap heeft in
ditverband besloten totdeoprichting vaneennieuw vierledig orgaan ,de
Europese Stichting voor deverbetering van delevens -enarbeidsomstandigheden ,
dieopGemeenschapsvlak dezelfde rol zalspelen .
•••/• ••

13-
Dewetgevendemachtvandeverschillende landenheefteendiejeinvloed
uitgeoefend opdearbeidsbetrekkingen enzalditindetcekoastblijven
doen.Dezeeruiteenlodendevoorschriften inzakedemedezeggenschap van
dearbeidersindetoezichthoudende organenvandeondernemingen ,do
bevoegdheden vandeondernemingsraden ,devakbondsvertegenweordiging ,enz.
kunnenechternietwerdenbeschouwdalseenuitsluitend terreinvoor
overheidsinitiatief ,docheerderalseenweerspiegeling vandeoisenvan
desocialepartners.Zowelderegeringenalsdesocialepartnerskunnen
evenwelinspiratiehalenuitsommigeneerrecentewetteninlandenwaar
specifiokeprecedurez encriteriatotstandwordengebrachtvoorhet-gebruik
vandobedrijfswinsten ,debevordering vannieuwearbeidsprocessen dieaan
menselijkeeisentegemoetkomen ,deuitbreiding vanhet01leidingsverlof,enz.
Erisechtereenveelgroterdochnogonverkendterreinvooringrijpenvan
,deregeringeninhunhoedanigheid vanwerkgever,waardooverheidernaar
zoumoetenstrevenbijdehoofdarbeiders vanhaardienstendezelfdeextreme
arbeidsdeling tevoorkomendiereedsinhetbedrijfsleven bestaat.