COMMISSE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN 
Brussel, 03.04.1996 
COM(96) 149 def. 
MEDEDELING VAN DE COMMISSIE 
AAN HET EUROPEES PARLEMENT EN DE RAAD 
BETREFFENDE HET EURO-MEDITERRAAN PARTNERSCHAP 
IN DE ENERGIESECTOR 

MEDEDELING VAN DE COMMISSIE 
AAN HET EUROPEES PARLEMENT EN DE RAAD 
BETREFFENDE HET EURO-MEDITERRAAN PARTNERSCHAP 
IN DE ENERGIESECTOR 
1. ALGEMEEN KADER 
1. De Euro-mediterrane Conferentie van Barcelona van 27 en 28 november 1995 was het 
startpunt van een nieuw partnerschap, gebaseerd op de totstandbrenging van een ruimte van 
vrede en stabiliteit en een economische zone op basis van vrijhandel en de ontwikkeling 
van economische en financiële samenwerking. De politieke, economische en sociale 
beginselen die ten grondslag zullen liggen aan de betrekkingen tussen de Europese Unie 
en haar partners uit het Middellandse-Zeegebied1 vloeien voort uit de op de Conferentie 
goedgekeurde Verklaring van Barcelona. 
In dit algemene kader werden voor het economisch en financieel partnerschap de volgende 
doelstellingen vastgesteld: 
versnelling van het proces van duurzame sociaal-economische ontwikkeling, 
verbetering van de levensomstandigheden van de bevolking, stimulering van de 
werkgelegenheid en verkleining van de ontwikkelingskloof in het Middellandse-
Zeegebied; 
bevordering van regionale samenwerking en integratie. 
2. De structurerende rol van de energiesector werd erkend. Er werd dan ook besloten de 
samenwerking te intensiveren, de dialoog op het gebied van het energiebeleid uit te diepen 
en de totstandkoming van adequate randvoorwaarden voor investeringen en activiteiten van 
energiebedrijven te bevorderen. 
De toepassing van dit algemene kader moet voor alle partijen van wederzijds belang zijn. 
De samenwerking op energiegebied moet dan ook in dit kader passen, ook al is zij op 
zichzelf al van wederzijds belang aangezien zij, door bij te dragen tot de continuïteit van 
de energievoorziening van de Gemeenschap en te voorzien in de behoeften aan 
economische en sociale ontwikkeling van de mediterrane partners, de belangen nastreeft 
van de regio in haar geheel; zij bevordert inderdaad investeringen in het beheer van 
energieverbruik en -produktie en draagt bij tot duurzame ontwikkeling, want energie is van 
doorslaggevende invloed op de fundamentele parameters van de economische en sociale 
samenhang, namelijk economische activiteit, milieu en levensstandaard. 
Het wederzijds belang op energiegebied treedt echter buiten het strikt regionale kader van 
het Middellandse-Zeegebied; deze regio vormt immers een belangrijk doorvoergebied van 
energieprodukten en speelt dus ook een belangrijke rol in de continuïteit van de 
Algerije, Egypte, Cyprus, Israël, Jordanië, Libanon, Malta, Marokko, Palestijnse Autoriteit, Syrië, 
Tunesië. Turkije. 
A^ 
energievoorziening van de Gemeenschap. Politieke, economische en sociale stabiliteit van 
de regio is dan ook noodzakelijk om deze doorvoer veilig te stellen. 
3. Deze strategische functie heeft tot gevolg dat er zich op energiegebied geen mediterrane 
samenwerking kan ontwikkelen zonder dat rekening wordt gehouden met de belangen van 
regio's buiten deze zone alsmede met de samenwerking met regio's die daarvan de 
gevolgen kunnen ondervinden of in ieder geval ermee te maken hebben. Het gaat hierbij 
enerzijds om de Golfstaten en anderzijds om de landen rond de Zwarte Zee en de 
Kaspische Zee. Aangezien de Gemeenschap een beleid van nauwe samenwerking met de 
landen en organisaties uit deze regio's voert, zal zij moeten zorgen dat deze samenwerking 
zich evenwichtig ontwikkelt en alle betrokken partijen uitvoerig informeren. 
4. Tegelijk met de Conferentie van Barcelona had er een Euro-mediterraan civiel forum 
plaats. Deze manifestatie heeft eens te meer de aandacht gevestigd op de nauwe banden 
die bestaan tussen met energie verband houdende kwesties en de economische en sociale 
ontwikkeling van deze landen. De betrokkenheid van de civiele samenleving bij het Euro-
Mediterraan partnerschap kwam eveneens tot uiting in de in Madrid op 22-23 februari 
1996 georganiseerde conferentie van de internationale federatie van vakbonden van 
werknemers in de chemische industrie, de energiesector, het mijnwezen en diverse 
industrietakken (ICEM), met andere woorden de vakbonden uit de Euro-Mediterrane regio, 
over "het belang van energie voor de sociale ontwikkeling". 
5. De ontwikkeling van een samenhangend beleid inzake samenwerking op energiegebied met 
de mediterrane landen moet eveneens sporen met de ontwikkeling van een energiebeleid 
van de Gemeenschap als uiteengezet in het Witboek van de Commissie2, dat gebaseerd is 
op de verwezenlijking van gemeenschappelijke doelstellingen en het gebruik van alle 
instrumenten van de Gemeenschap: 
het energiebeleid van de Gemeenschap, dat steunt op de integratie van de 
energiemarkten en de vervoerinfrastructuur voor energieprodukten, moet de 
consument een betere continuïteit van de bevoorrading bieden door uitbreiding van 
de samenwerking met de uitvoerende landen en tegelijk de energiebedrijven van de 
Gemeenschap ondersteunen bij hun strategie van investeringen en 
technologie-overdracht naar de landen van de regio; 
bij de tenuitvoerlegging van het energiebeleid moet gebruik worden gemaakt van 
alle communautaire instrumenten, met name economische* samenwerking, 
onderzoek- en ontwikkelingsbeleid en financiële instrumenten van algemene of 
regionale aard. 
2. ANALYSE VAN DE ENERGIESITUATIE 
6. De energiesituatie van de regio wordt gekenmerkt door de aanwezigheid van belangrijke 
energievoorraden (olie en aardgas) die, afgezien van de voorraden in de Noordzee, het 
Mededeling van de Commissie over een energiebeleid voor de Europese Unie van 14 december 
1995, COM (95) 682 
dichtst bij de markt van de Gemeenschap liggen, en een potentiële stijging van het 
energieverbruik dat zowel op economisch als op milieugebied een uitdaging vormt3. 
(i) Het energiepotentieel van de regio 
De energievoorraden van de regio behoren tot de grootste ter wereld maar konden nog niet 
optimaal worden geëxploiteerd, hoofdzakelijk wegens de economische en politieke situatie 
van de producerende landen in de regio; met de Euro-mediterrane samenwerking op 
energiegebied wil men nu de voorwaarden scheppen om deze tendens om te buigen. 
De voorraden aan ruwe aardolie werden in 1993 op 6.030 miljoen ton geraamd; van 
de Euro-mediterrane partners bezitten Algerije, Egypte, Syrië en Tunesië 
olievoorraden; Libië alleen bezit 50% van de voorraden. 
De aangetoonde voorraden aan aardgas zijn van dezelfde orde van grootte. 5.650 
miljard m3 (5.085 miljoen toe). Deze voorraden liggen in dezelfde gebieden als de 
olievoorraden: Algerije is de grootste aardgasproducent met 64% van de voorraden, 
gevolgd door Libië, Egypte, Syrië en Tunesië. 
Volgens sommige deskundigen zouden meer dan 3.300 miljoen ton aardolie en 
condensaten en 3.400 miljard m3 aardgas nog niet zijn ontdekt: er zou dus een belangrijke 
inspanning kunnen worden geleverd op het gebied van de olie- en gasexploratie. 
Met de bestaande infrastructuur kan jaarlijks 162 miljoen ton olie en 37 miljard m3 aardgas 
worden geëxporteerd. Een groot deel van het Algerijnse aardgas wordt naar de 
Gemeenschap uitgevoerd in de vorm van LNG. De grootste afzetmarkt voor deze 
energieprodukten is de Gemeenschap, die 92 miljoen ton olie en olieprodukten en 35 
miljard m3 aardgas afneemt: 
De producerende landen uit het Middellandse-Zeegebied voorzien in ongeveer een 
kwart van de oliebehoeften van de Gemeenschap; door de ontwikkeling van 
oliepijpleidingen zullen zij ook een belangrijk doorvoergebied worden. 
Wat aardgas betreft, importeert de Gemeenschap 10% van haar behoeften uit de 
mediterrane landen, hoofdzakelijk uit Algerije. Dit land levert eveneens bijna alle 
LNG dat door de Gemeenschap wordt ingevoerd. Ondanks de ontwikkeling van de 
vervoerinfrastructuur voor gas in de Gemeenschap, zal de afhankelijkheid van gas 
uit derde landen in de Gemeenschap nog toenemen met de ontwikkeling van het 
verbruik; daarom moet de mediterrane produktie, dank zij de ontwikkeling van 
interne koppelingen, kunnen zorgen voor een betere continuïteit van de 
bevoorrading van de Gemeenschap. 
De grote ongelijkheid tussen de mediterrane partners inzake energiebronnen zou moeten 
leiden tot een ontwikkeling van de onderlinge koppelingen voor het vervoer van gas, olie 
en elektriciteit. 
Gedeeltelijk overgenomen uit het werkdocument van de diensten van de Commissie "European 
Energy to 2020: A Scenario Approach" van december 1995, SEC(95) 2285 
3 
9. Op de Conferentie van Kaïro in september 1995 werd de behoefte aan investeringen in 
infrastructuur voor de produktie, het vervoer en de distributie van energie voor de volgende 
25 jaar op 192.300 miljoen ecu geraamd. Dit is 12% van het BBP van de mediterrane 
partners voor dezelfde periode. 
De aanwezigheid van fossiele energiebronnen in deze regio mag ons echter niet uit het oog 
doen verliezen dat er ook een potentieel aan duurzame energiebronnen bestaat. 
In de landen in het zuiden en het oosten van het Middellandse-Zeegebied is het aandeel 
van duurzame energiebronnen in de primaire energiebalans 9,5%. Het grootste potentieel 
bezitten zonne- en windenergie. Ook biomassa heeft een groot potentieel, al is dit moeilijk 
in te schatten. 
(ii) Vooruitzichten voor een stijging van de vraag 
10 De samenlevingen van de mediterrane partners zijn gekenmerkt door het vooruitzicht van 
een aanzienlijke bevolkingsaanwas, die wel van land tot land verschilt: naar verwacht zal 
in 2020 de bevolking van de huidige 200 miljoen tot 340 miljoen zijn gestegen. Deze 
bevolking is hoofdzakelijk geconcentreerd in de stedelijke gebieden, hetgeen ernstige 
milieuproblemen veroorzaakt: afval, luchtverontreiniging, gebrek aan drinkwater, enz. Om 
een dergelijke groei op te vangen, zouden de betrokken landen gedurende 15 jaar jaarlijks 
2,4 miljoen arbeidsplaatsen moeten scheppen terwijl dit momenteel slechts 1,7 miljoen is, 
zonder dat hierbij al rekening is gehouden met de intrede van steeds meer vrouwelijke 
arbeidskrachten op de arbeidsmarkt. Deze demografische situatie is op zichzelf al van grote 
invloed op het vooruitzicht van een stijging van het verbruik en bijgevolg ook van de 
milieurisico's. 
11. (a) Bij de meeste mediterrane partners ligt het energieverbruik per persoon zeer laag 
(0,9 toe tegen 3,0 in de Lid-Staten van de Gemeenschap in het noorden van het 
Middellandse-Zeegebied). In het perspectief van de economische ontwikkeling 
waaraan het Euro-mediterraan partnerschap wil bijdragen, is het onwaarschijnlijk 
dat een dergelijk niveau gehandhaafd blijft. Op basis van de huidige tendensen kan 
de energievraag, met name in het vervoer en de elektriciteitsproduktie, stijgen van 
155 miljoen toe in 1992 tot ongeveer 458 miljoen toe in 2020. Deze stijging kan 
leiden tot een sterke groei van de olieproduktie ter financiering van de economische 
ontwikkeling. 
De vraag naar elektriciteit kan in dezelfde periode met 5% per jaar stijgen (in de 
Gemeenschap slechts met 1%) tot 920 TWu in 2020 tegen 194 TWu nu; toch zou, 
gelet op de bevolkingsaanwas, het verbruik per hoofd betrekkelijk laag (2.650 kWu) 
blijven ten opzichte van de huidige situatie in de Gemeenschap (6.000 kWu). 
12. (b) Een toename van het verbruik van energieprodukten geeft onmiddellijk reden tot 
bezorgdheid ten aanzien van de milieurisico's, die in het Middellandse-Zeegebied 
nog versterkt worden door de verontreinigingsrisico's van een bijna gesloten zee, 
welke bovendien nog gemeenschappelijke is voor alle landen die aan dit 
partnerschap deelnemen. 
Bij een "gewone gang van zaken"-scenario zou de C02-uitstoot binnen de 
Gemeenschap stijgen van 3.150 miljoen ton in 1990 tot 3.721 miljoen in 
2020, dat wil zeggen ongeveer 18% meer in het jaar 20204. Bij de 
mediterrane partners kan de uitstoot zelfs verdrievoudigen, van 287 miljoen 
ton in 1990 tot 929 miljoen in 2020. 
Gelet op de rol van de Middellandse Zee als doorvoergebied voor 
energieprodukten, in het bijzonder per tanker, en de ontwikkeling van 
grootsteden en industriezones aan haar kusten, bestaat er extra gevaar voor 
milieuverontreiniging door het vervoer en het gebruik van energie. Bij de 
doorvaart van olieschepen door de Middellandse Zee wordt jaarlijks 
650.000 ton olie geloosd. Voorts zijn de rivieren sterk verontreinigd en zijn 
de belangrijkste Middellandse-Zeedelta's erg kwetsbaar geworden. 
De mediterrane partners kennen het grootste watertekort ter wereld: 60% 
van hun vernieuwbare waterreserves zijn overgeëxploiteerd zullen op 
middellange termijn uitgeput raken. Naast drastische milieumaatregelen ter 
bescherming van het drinkwater, is het gebruik van energie voor de 
noodzakelijke ontzilting van zeewater de enige oplossing. 
Om te voldoen aan de stijgende vraag naar energie mag niet alleen een 
beroep worden gedaan op fossiele energiebronnen. In de mediterrane landen 
kunnen duurzame energiebronnen een bijdrage leveren tot de oplossing van 
dit probleem, en meer in het algemeen van milieuproblemen die door 
energieproduktie en -verbruik worden veroorzaakt. 
3. ACTIEPROGRAMMA 
13. Vanwege het strategisch belang van de energiesector en de structurerende functie van de 
samenwerking op dit gebied, werd als aanloop tot de Conferentie van Barcelona een reeks 
voorbereidende initiatieven genomen waarbij de communautaire instellingen, het 
bedrijfsleven en de mediterrane partners werden betrokken: 
Op de Energieraad van 1 juni 1995 verzocht het voorzitterschap de Commissie te 
zorgen voor een passende financiering ter verwezenlijking van de aangegeven 
doelstellingen in het kader van de financiële middelen die door de Europese 
Gemeenschap worden uitgetrokken voor het kaderprogramma inzake het 
partnerschap met de landen in het zuiden en het oosten van het Middellandse-
Zeegebied. 
Op de bijeenkomst van Athene op 6 en 7 juli 1995 tussen de Europese Commissie 
en de mediterrane partners werd besloten een Euro-mediterraan actieplan voor de 
energiesector op te stellen en een forum op te richten dat belast wordt met het 
toezicht op de uitvoering van dit plan. 
De C02-uitstoot valt onder het in december 1993 geratificeerde verdrag inzake klimaatverandering. 
Momenteel wordt een internationaal protocol opgesteld om de uitstoot ook na het jaar 2000 nog 
verder terug te dringen. De Gemeenschap van haar kant heeft een strategie ontwikkeld om de 
uitstoot in het jaar 2000 te stabiliseren op het niveau van 1990. 
Op hun vergadering van 19 oktober 1995 met het Economisch en Sociaal Comité 
van de Europese Gemeenschappen, deden de vertegenwoordigers van de staten in 
het zuiden en het oosten van het Middellandse-Zeegebied de aanbeveling dat de 
energiesector een specifiek onderdeel van de Euro-mediterrane samenwerking zou 
vormen. 
Op hun vergadering van 20 november 1995 in Madrid verklaarden de 
energieministers van Spanje, Frankrijk en Italië, de vertegenwoordigers van de 
mediterrane partners, van bepaalde Lid-Staten en van de Europese Unie en de 
Europese Commissie dat om energieprojecten te bevorderen, passende instrumenten 
moeten worden ingevoerd. De opneming van een specifiek hoofdstuk over energie 
in het MEDA-programma zou aantonen welk belang Europa hecht aan de 
energiesector in het Middellandse-Zeegebied. 
14. In dit verband konden dank zij het SYNERGY-programma de laatste drie jaar 
modelactiviteiten voor samenwerking worden opgezet; sommige daarvan liggen ten 
grondslag aan de oriëntaties van het Euro-mediterrane partnerschap op energiegebied: 
Het actieplan "Energie en stadsmilieu in het Middellandse-Zeegebied", ontstaan op 
de Conferentie van Athene in november 1993, heeft geleid tot samenwerking met 
steden in het zuiden van het Middellandse-Zeegebied met betrekking tot 
energiebesparing en milieubescherming. 
Het Palestijns Energiecentrum, op 28 december 1993 opgericht bij besluit van 
voorzitter Arafat, krijgt financiële steun en technische bijstand in het kader van het 
SYNERGY-programma. Het Palestijns Energiecentrum verleent hulp aan de 
Palestijnse Autoriteit op energie- en milieugebied, in het bijzonder met betrekking 
tot de opstelling van een wetgevingskader, planning, coördinatie en opvolging van 
projecten. 
Aan de Conferentie van Tunis in maart 1995 werd deelgenomen door 
vertegenwoordigers van de mediterrane landen die niet tot de Europese Unie 
behoren. De conferentie had tot doel de energiesituatie van de regio te evalueren 
en thema's en prioriteiten voor regionale samenwerking voor te stellen. 
De Conferentie van Kaïro, die in september 1995 werd georganiseerd in 
samenwerking met de Wereldbank en het Mediterraan Waarnemingscentrum voor 
Energie, heeft de problematiek van de financiering van energieprojecten in de regio 
aangesneden en voorstellen geformuleerd voor een betere aanwending van 
spaargelden voor dit doel. 
15. Ook in het kader van het JOULE-THERMIE-programma zijn activiteiten gestart die tot 
doel hebben de industriële samenwerking met de mediterrane partners te versterken, in de 
meeste gevallen met de steun van een plaatselijk(e) bedrijf of instelling: op de conferenties 
van Madrid (1995) en Athene (1996) over duurzame energie in de regio, die door het 
TIHIRMlB-programma waren gefinancierd, konden aanbevelingen worden geformuleerd 
over de snellere verspreiding van duurzame energie. 
3.1. Samenwerkingsgebieden 
16. Met de doelstellingen van het economisch partnerschap als omschreven in de Verklaring 
van Barcelona wordt beoogd een bijdrage te leveren tot: 
de economische overgang (totstandbrenging van een vrijhandelszone, stimulering 
van de particuliere sector en Europese particuliere investeringen, modernisering van 
de economische infrastructuur); 
een beter sociaal-economisch evenwicht (door verbetering van de 
welzijnsvoorzieningen, bevordering van een harmonische en geïntegreerde 
plattelandsontwikkeling, milieubescherming); 
regionale en grensoverschrijdende samenwerking. 
17. Wil men deze drie doelstellingen verwezenlijken, dan moet de samenwerking inzake 
energie op de volgende gebieden wordt ontwikkeld'. 
(i) Op het gebied van het energiebeleid, vooral met het oog op: 
de totstandbrenging van een regionaal bezinningskader ten einde een 
samenhangend energiebeleid te ontwikkelen. Daartoe moeten er vaker 
ontmoetingen worden georganiseerd tussen instellingen en deskundigen van 
de Europese Unie en de mediterrane partners, in een meer gestructureerd 
kader; 
de ontwikkeling van instrumenten voor energieprogrammering op basis van 
de grote complementariteit tussen beide kustgebieden van de Middellandse 
Zee met betrekking tot markten en voorzieningsnetten; 
de uitbreiding van de handel in energieprodukten; er moet een passend 
wetgevingskader worden opgesteld om regionale en transregionale handel 
te stimuleren en te bevorderen; 
de beveiliging van particuliere investeringen op het gebied van 
energiebronnen en netwerken door de totstandbrenging van een gunstig 
klimaat voor het opheffen van de belemmeringen voor investeringen, ten 
einde particuliere investeringen aan te zwengelen en de bestaande industrie 
en infrastructuur te moderniseren en te herstructureren; 
de gezamenlijke strijd tegen het broeikaseffect en klimaatverandering door 
middel van een stabilisering van de emissies op regionaal niveau. 
18. (ii) Op het gebied van infrastructuur en netwerken met name om de 
energienetwerken tussen de verschillende gebieden rond de Middellandse Zee te 
ontwikkelen en aan elkaar te koppelen. 
De activiteiten die de Gemeenschap thans ontplooit met betrekking tot de grote 
vervoerinfrastructuur voor gas en elektriciteit moeten, via de aanduiding van 
projecten van gemeenschappelijk belang, uit economisch oogpunt ook leiden tot een 
beveiliging van de investeringen bij de mediterrane partners. Niet alleen hangt de 
7 
aanvoer van gas af van de beschikbaarheid van vervoernetwerken in deze landen, 
ook de doeltreffendheid van de mediterrane elektriciteitsnetten hangt samen met een 
goede onderlinge koppeling en op termijn met de vorming van een netwerk rond 
de Middellandse Zee waardoor een goed gebruik van de produktiecapaciteit 
mogelijk wordt. 
19. Van zodra koppelingsprojecten door de Gemeenschap van gemeenschappelijk belang 
worden geacht, kan voor deze projecten financiële steun van de Gemeenschap worden 
verkregen in het kader van de verordening betreffende de financiële bijstand op het gebied 
van transeuropese netwerken, hoofdzakelijk in de vorm van medefinanciering van de 
uitvoerbaarheidsstudies voor energieprojecten.5 De Commissie zal de Raad voorstellen, op 
basis van het verwachte besluit van het Parlement en de Raad over de communautaire 
richtsnoeren inzake de transeuropese energienetwerken, deze projecten door de twaalf 
partners die aan de Conferentie van Barcelona hebben deelgenomen, in het kader van de 
partnerschapsovereenkomsten, als zijnde van gemeenschappelijk belang te laten erkennen. 
In het algemeen is het belangrijk dat de Euro-mediterrane activiteiten worden 
gecoördineerd met de reeds bestaande bijstandsinstrumenten voor de landen van Centraal-
Azië in het kader van TAGS 
De Gemeenschap heeft een reeks projecten met betrekking tot transeuropese 
energienetwerken aangeduid, die van gemeenschappelijk belang worden geacht6. 
20. Een aantal van de projecten van gemeenschappelijk belang die tot nog toe zijn aangeduid, 
hebben betrekking op het Middellandse-Zeegebied en hebben tot doel onderlinge 
koppelingen van gas- of elektriciteitsnetten tussen de Europese Unie en de mediterrane 
partners tot stand te brengen of uit te breiden, namelijk: 
elektriciteitsnetten: Spanje-Marokko, Griekenland-Turkije; 
gasnetten: Algerije-Spanje-Portugal-Frankrijk, Al gerij e-Tunesië-Italië. 
Afhankelijk van de ontwikkeling van de energievraag in de Unie en bij de mediterrane 
partners en van het tempo van de ontwikkeling en de lokalisatie van de produktie van 
aardgas en elektriciteit, kunnen nog andere projecten die betrekking hebben op het 
Middellandse-Zeegebied in de loop van de volgende jaren tot ontwikkeling komen7: 
elektriciteitsnetten: Italië-Tunesië, Marokko-Algerije-Tunesië, Turkije-Syrië 
gasnetten: uitbreiding van de huidige gaspijpleidingen, 
aanvoerpijpleiding uit de Libische gasvelden, 
Verordening van de Raad (EG) nr. 2236/95 van 18.9.1995 (PB nr. L 228 van 23.9.1995) 
Gemeenschappelijk standpunt van de Raad van 29.6.1995 en advies van het Europees Parlement 
in tweede lezing van 26.10.95 over het voorstel voor een beschikking van het EP en van de Raad 
tot opstelling van een geheel van richtsnoeren voor transeuropese netwerken in de energiesector, 
COM(93) 685 
Iran en Libië ontvangen geen financiële steun van de Gemeenschap en komen niet in aanmerking 
voor deelname aan het MEDA-programma. 
8 
doorvoerpijpleiding uit Centraal-Azië/Iran via Turkije. 
21. Voorts hebben de mediterrane landen ook verschillende projecten op stapel staan waarmee 
de gas- en elektriciteitsbevoorrading kan worden uitgebreid: 
elektriciteitsnetten:Marokko-Algerije-Tunesië-Libië,Libië-Egypte,Egypte-Jordanië, 
Jordanië-Syrië-Turkije, Egypte-Israël-Palestijnse Autoriteit-Jordanië; 
gasnetten: Marokko, Algerije, Egypte-buurlanden. 
De netwerken tussen de Lid-Staten en de partnerlanden moeten voldoen aan de bestaande 
communautaire normen inzake milieu-effectrapportage. Voor projecten die beperkt zijn tot 
de partnerlanden wordt een soortgelijke aanpak aanbevolen. 
22. (iii) Op het gebied van de industriële en OTO-samenwerking met name om OTO en 
investeringen via partnerschapsactiviteiten te bevorderen op de gebieden duurzame 
energie en energie-efficiëntie, waterzuivering en -beheer, exploratie, produktie, 
raffinage en distributie van aardolie, en produktie, vervoer en distributie van 
elektriciteit. 
Een van de belangrijkste aspecten van de samenwerking tussen beide regio's 
is de behoefte aan financiële middelen voor de ontwikkeling van de 
elektriciteitscapaciteit, in het bijzonder voor technologie-overdracht, en met 
name voor de winning van steenkool onder bevredigende milieu-
omstandigheden, alsmede voor de versterking van de produktie- en 
vervoeri nfrastructuur. 
De ontwikkeling van de OTO-samenwerking op energiegebied is een van 
de belangrijke thema's van de wetenschappelijke en technische 
samenwerking met de mediterrane landen en wordt aandachtig onderzocht 
door het toezichtcomité dat is opgericht om het beleid inzake het 
mediterrane partnerschap op onderzoekgebied te versterken. De 
Onderzoekraad van 25 maart 1996 heeft gewezen op het belang van dit 
beleid en in dit verband op de rol van het toezichtcomité. Maatregelen met 
betrekking tot onderzoek op energiegebied kunnen worden genomen in het 
kader van bestaande programma's zoals JOULE-THERMIE (niet-nucleaire 
energie) en INCO (samenwerking met ontwikkelingslanden). Vooral in het 
kader van het THERMIE-programma kunnen, op initiatief van organisaties 
of bedrijven uit de Lid-Staten of geassocieerde landen, maatregelen worden 
genomen om de verspreiding van technologie te bevorderen. 
Door samenwerking op het gebied van de normalisatie moeten investeringen 
in koppelingsactiviteiten en, zoals ook binnen de Gemeenschap, in 
duurzame energie worden vergemakkelijkt. Sedert 1990 heeft het Europees 
Comité voor Normalisatie (CEN) met de steun van de Europese 
Gemeenschap een eenheid opgericht die de dubbele opdracht heeft gekregen 
aan derde landen alle gewenste informatie over de Europese normalisatie 
te verstrekken en steun op normalisatiegebied te verlenen aan landen die 
daarom vragen. Tunesië, Malta en Israël hebben al van de diensten van deze 
eenheid gebruik gemaakt. Naast het stimuleren van de 
normalisatiewerkzaamheden op het gebied van energie-efficiëntie en 
duurzame energie in het kader van de tenuitvoerlegging van het Witboek 
inzake het energiebeleid, zal de Commissie ook de mogelijkheden 
onderzoeken om de activiteiten van deze eenheid tot deze twee gebieden uit 
te breiden. 
3.2 Beveiliging van investeringen 
23. Gelet op de micro- en macro-economische beperkingen waaraan ondernemingen en landen 
in het zuiden en het oosten van het Middellandse-Zeegebied onderhevig zijn, moet voor 
de dekking van de financieringsbehoeften steeds meer een beroep worden gedaan op 
particuliere investeringen. Dit veronderstelt enerzijds dat er voldoende rendabele projecten 
zijn om - internationale of lokale - particuliere investeringen aan te trekken en anderzijds 
dat er een algemeen kader bestaat dat voldoende bescherming tegen risico's biedt. 
24. Investeringen in verband met energie hebben vaak een strategisch karakter en zijn bepalend 
voor de economische en sociale ontwikkeling, vooral wanneer zij in lokale behoeften 
moeten voorzien. Er moet dan ook een gunstig klimaat voor investeringsbevordering 
worden geschapen door het voortzetten of op gang brengen van hervormingen van de 
energiesector in de mediterrane partnerlanden. Dergelijke hervormingen moeten gericht zijn 
op het versterken van de marktwerking en moeten op termijn mogelijkheden openen om 
investeringscapaciteit te genereren. De meeste van deze landen ondervinden echter 
moeilijkheden om op deze ontwikkelingen in te haken en er zijn grote onderlinge 
verschillen. Er zijn dan ook specifieke maatregelen nodig, waarbij een beroep moet worden 
gedaan op verschillende instrumenten, die niet noodzakelijk dezelfde zijn als in andere 
delen van de wereld worden toegepast. 
25. Men is over het algemeen van mening dat de belangrijkste hinderpalen voor de 
financiering van energieprojecten in de regio de volgende zijn: 
afwezigheid van een voldoende uitgewerkt institutioneel kader; 
het politieke risico; 
wisselkoersrisico's; 
moeilijkheden om plaatselijke spaargelden aan te wenden; 
de complexe opzet van de projecten. 
26. Het is erg moeilijk om de huidige betrekkingen inzake technische samenwerking, 
uitwisseling van know-how en voorzieningsovereenkomsten tussen de voornaamste 
ondernemingen van de mediterrane partners te laten uitgroeien tot echte samenwerking en 
gemeenschappelijke investeringen. Er moeten dus zowel contractuele als regelgevende 
uniforme voorwaarden komen om investeringen van buitenlandse bedrijven te bevorderen: 
de mediterrane partners dienen niet alleen hun markten open te stellen, zij moeten ook een 
zo homogeen mogelijke regelgeving invoeren om te voorkomen dat ondernemingen zich 
voor ieder land telkens aan andere regelgevingskaders moeten aanpassen. 
(i) Het Europees energiehandvest 
10 
27. De associatie van de mediterrane landen bij het Verdrag inzake het Europees 
Energiehandvest wordt in het werkprogramma van de Conferentie van Barcelona genoemd 
als een van de middelen om een gunstig klimaat te scheppen voor investeringen en 
activiteiten van energieproducerende bedrijven. 
Het verdrag inzake het handvest heeft tot doel de toegang tot hulpbronnen, handel en 
investeringen op energiegebied te bevorderen. Het draagt bij tot de continuïteit van de 
exploitatie en de bevoorrading en besteedt bijzondere aandacht aan milieubescherming, met 
name door het protocol betreffende energie-efficiëntie. 
Voor de particuliere investeerders biedt het verdrag een stabiel en niet- discriminerend 
juridisch kader waarmee de hinderpalen voor investeringen kunnen worden opgeheven, 
onderhandelingen worden vergemakkelijkt en nieuwe perspectieven worden geopend. Dat 
de verdragsluitende landen hun verplichtingen ten aanzien van buitenlandse investeerders 
nakomen wordt gewaarborgd door de onvoorwaardelijke aanvaarding van internationale 
arbitrage bij geschillen. Hierdoor kunnen energiesectoren concurrerender worden, zodat 
investeringen worden aangetrokken. 
28. Het handvest zou dus voldoende elementen moeten bieden om eventuele risico's op het 
gebied van investeringen het hoofd te bieden. Toch is de Commissie van mening dat 
bepaalde voorzorgen moeten worden genomen alvorens aan mediterrane partners die nog 
geen lid zijn8 wordt voorgesteld tot het verdrag toe te treden: 
het verdrag inzake het handvest is opgesteld met het oog op een paneuropese 
context, aangepast aan de situatie van de overgangseconomieën van de 
Oosteuropese landen en de doorvoerfunctie die de meeste landen van Midden- en 
Oost-Europa vervullen voor het vervoer van gas en olie naar de verbruikende 
landen. De meeste mediterrane partners bevinden zich nog niet in de situatie van 
onderlinge afhankelijkheid op energiegebied die in Europa bestaat; 
bij de onderhandelingen over het verdrag inzake het handvest was de doorvoer van 
energieprodukten een belangrijk aspect dat met omzichtigheid werd behandeld en 
een van de fundamentele elementen van het verdrag vormde. In de mediterrane 
regio is de doorvoerfunctie echter beperkt gezien de geringe ontwikkeling van de 
netten; 
het verdrag was bedoeld als antwoord op het ontbreken van een kader voor 
samenwerking en regelgeving inzake de handel in energie en de vestiging van 
energiebedrijven; in de Euro-mediterrane regio wordt deze leemte gevuld door de 
associatie-overeenkomsten die de Gemeenschap nu bezig is te sluiten; overigens zijn 
sommige mediterrane partners lid van aan de wereldhandelsorganisatie WTO9. Als 
dusdanig zou hun aansluiting bij het verdrag inzake het handvest niet veel aan het 
bestaande juridische kader veranderen. 
De volgende mediterrane partners hebben het Verdrag inzake het handvest ondertekend: Cyprus. 
Malta en Turkije. Algerije, Marokko en Tunesië zijn uitgenodigd om alle werkzaamheden van de 
Conferentie als waarnemer bij te wonen. 
Cyprus, Israël. Malta, Marokko, Tunesië en Turkije 
29. Toch lijkt het minder efficiënt om steeds nieuwe samenwerkingsverbanden te creëren, te 
meer daar bepaalde mediterrane partners al lid van het verdrag inzake het handvest zijn. 
Een uitbreiding van de conferentie van het handvest zou echter ook niet zonder gevolgen 
zijn voor de doeltreffendheid van deze organisatie, die in 1996 operationeel is geworden. 
Daarom moet de Gemeenschap veeleer een progressieve benadering voorstaan waarbij 
gebruik wordt gemaakt van de flexibiliteit van het verdrag, in die zin dat een land 
achtereenvolgens de status van waarnemer, geassocieerd lid en tenslotte volwaardig lid kan 
krijgen. 
Dank zij de status van waarnemer kunnen bijvoorbeeld de olie- en gasuitvoerende 
landen volledig ingelicht worden over de inhoud van de overeenkomsten op voor 
deze landen belangrijke gebieden waarover tussen de verdragsluitende staten wordt 
onderhandeld. 
De ondertekenaars van het handvest die het verdrag niet hebben ondertekend 
kunnen, mits betaling van een bijdrage, als waarnemer zonder stemrecht actief aan 
de vergaderingen van de conferentie en de hulporganen deelnemen. 
Met de status van geassocieerd lid kunnen landen en internationale organisaties 
deelnemen en bepaalde beschikkingen van het verdrag ten uitvoer leggen door met 
de conferentie van het handvest over zowel de omvang als de intensiteit van deze 
deelname te onderhandelen. Zoals ook voor de status van waarnemer geldt, zijn in 
het verdrag geen expliciete bepalingen opgenomen waardoor geassocieerde landen 
a priori verplicht zijn het handvest te ondertekenen. De inhoud van de 
associatie-overeenkomst moet tijdens de onderhandelingen worden omschreven en 
met algemene stemmen door de Conferentie worden goedgekeurd. 
Toetreding tot het verdrag daarentegen houdt voorafgaande ondertekening van het 
handvest in. De toetredingsvoorwaarden moeten eenparig worden goedgekeurd. 
30. De Gemeenschap zou dus het overleg met de mediterrane partners moeten ondersteunen 
met het oog op hun eventuele deelneming aan de werkzaamheden van de conferentie van 
het handvest wanneer zij nog geen lid daarvan zijn. Deze stap moet met alle 
belanghebbende partijen worden voorbereid, in de eerste plaats met de leden van de 
conferentie van het handvest. 
Op grond van de ervaring die is opgedaan met de toepassing van het handvest en het 
bijbehorende verdrag, alsmede door een analyse van de in het handvest gehanteerde 
kenmerken en middelen om het beoogde doel te verwezenlijken, kunnen de landen van het 
Middellandsc-Zeebekken er in de toekomst toe besluiten om, afhankelijk van hun 
respectieve belangen, geassocieerd of volwaardig lid te worden. 
De houding van de mediterrane partners ten aanzien van hun eventuele toetreding tot het 
handvest hangt in de eerste plaats of van hun keuze; die kunnen zij pas maken wanneer 
zij de mogelijke positieve effecten van het handvest voor hen kennen. De Commissie zal 
samen met het secretariaat van het handvest een informatiebijeenkomst voor de 
mediterrane partners en het bedrijfsleven organiseren. 
(ii) Analyse van mogelijke opties om investeringen te vergemakkelijken 
12 
31 Het ligt voor de hand dat de totstandbrenging van een stabiel wetgevingskader ter 
bevordering van de marktwerking een prioritaire doelstelling moet zijn om de ontwikkeling 
van de investeringen te stimuleren. De economische en politieke situatie van bepaalde 
partnerlanden biedt echter geen uitzicht op snelle en aanzienlijke vooruitgang 
dienaangaande. 
De Commissie zal een studie laten uitvoeren van de bestaande of te ontwikkelen 
mogelijkheden om investeringen in de mediterrane partnerlanden te vergemakkelijken. 
Deze studie moet ook een onderzoek omvatten van de risico's en onzekerheden waardoor 
deze investeringen momenteel beperkt blijven, de beschikbare financieringstechnieken en 
de eventuele mogelijkheden om de aan investeringen verbonden risico's beter te dekken. 
Zo moeten de middelen worden aangegeven waarmee, gelet op de doelstellingen van de 
Euro-mediterrane samenwerking, het voor energie geëigende investeringstype het best kan 
worden beveiligd. 
3.3 Organisatie van de samenwerking 
32. De Euro-mediterrane samenwerking moet zich ontwikkelen door de oprichting van een 
betrouwbare en efficiënte organisatie die rekening kan houden met de wederzijdse 
belangen. De nodige grondslagen moet worden gelegd voor de uitwisseling van ervaringen 
en know-how, alsmede voor de dialoog tussen de Gemeenschap en de mediterrane partners 
over kwesties die met name betrekking hebben op energiebeleid en energiestrategie, 
energietarieven, opleiding, financiering van projecten, het institutionele kader, beheer van 
actieplannen en milieubescherming. 
Een goede organisatie berust op twee instrumenten waarmee de samenwerking verder kan 
worden ingevuld: het Euro-mediterraan Forum voor Energie en de financiële middelen. 
(i) Euro-mediterraan Forum voor Energie 
33. Op de vergadering van Athene op 6 en 7 juli hebben de deelnemers het principe aanvaard 
van de oprichting van een forum voor Euro-mediterrane samenwerking op energiegebied. 
Dit forum zou zich belasten met de verwezenlijking van twee hoofddoelstellingen: 
het structureren van de samenwerking tussen de Europese Gemeenschap en de 
mediterrane partners door contactnetwerken tussen de overheidsdiensten te 
bevorderen en informatie-uitwisseling en dialoog met de industrie te stimuleren, 
waarbij terdege rekening moet worden gehouden met de verhouding energie-milieu 
in het perspectief van duurzame ontwikkeling; 
de ontwikkeling van de nodige transparantiemechanismen voor de voorgenomen 
projecten. 
34 De oprichting van een dergelijk forum wordt gerechtvaardigd door het feit dat het door de 
Conferentie van Barcelona ingestelde kader geen specifieke structuur biedt om problemen 
in verband met energie te behandelen (kennisoverdracht, informatie-uitwisseling, beter 
gebruik van olie, gas en steenkool, ontwikkeling van energienetwerken, verbetering van 
de energie-efficiëntie, bevordering van het gebruik van duurzame energie en 
milieubescherming). Zonder afbreuk te doen aan het algemene samenwerkingskader dat 
13 
door de Conferentie van Barcelona of door bilaterale overeenkomsten tot stand is gebracht, 
moeten de bevoegde overheidsdiensten onder de verantwoordelijkheid van de ministeriële 
conferentie elkaar kunnen ontmoeten en gemeenschappelijke strategieën uitstippelen of 
gemeenschappelijke projecten voor samenwerking kunnen opzetten. 
(a) Samenstelling en werking van het forum 
35. Het forum is een politiek kader voor dialoog met de voor de energiesector bevoegde 
instanties op ministerieel en/of administratief niveau van de verschillende partners bij de 
Euro-mediterrane samenwerking. De doeltreffendheid van het forum hangt rechtstreeks af 
van de samenstelling ervan door vertegenwoordigers van de deelnemende staten, die 
vervolgens in hun land belast zullen worden met de tenuitvoerlegging van de 
samenwerking en met de onderlinge bevordering van de projecten van gemeenschappelijk 
belang. 
Het forum moet werken binnen het kader van de door de Euro-mediterrane 
ministerconferentie gegeven richtsnoeren. De door de Conferentie van Barcelona ingestelde 
ministerconferentie die toezicht moet houden op de Euro-mediterrane samenwerking moet 
zorgen voor de aansluiting van de werkzaamheden van het forum met de andere in het 
Euro-mediterraan kader opgerichte samenwerkingsinstanties. Zo moet bij de financiële 
toewijzingen rekening worden gehouden met de middelen die zijn toegewezen aan het 
liuro-mediterraan toezichtcomité voor OIO. 
36. De Commissie is bereid alle mogelijke hulp te bieden om dit forum effectief te laten 
werken. Wel is zij van mening dat in een partnerschap alle deelnemers hun 
verantwoordelijkheid moeten opnemen en daarom wil de Commissie samen met haar 
partners bepalen op welke wijze zij onder aanvaardbare voorwaarden aan het forum gaan 
deelnemen. 
37. Aangezien er bij samenwerking op energiegebied een beroep moet worden gedaan op 
gesprekspartners buiten het forum zoals financiële organisaties, bedrijven of vakbonden, 
zal het forum in zijn huishoudelijk reglement deze externe gesprekspartners de gelegenheid 
moeten bieden hun stem te laten horen. De Commissie van haar kant ondersteunt ieder 
initiatief om de medewerking van het bedrijfsleven en de vakbonden van de kuststaten aan 
beide zijden van de Middellandse-Zee aan de werkzaamheden van het forum te 
vergemakkelijken. 
(h) Taken van het forum 
38. De eerste taak van het forum bestaat erin alle deelnemers een permanent kader voor 
dialoog en informatie-uitwisseling te bieden. In dit opzicht kan het een belangrijke rol 
spelen bij de totstandbrenging van meer wederzijds begrip. 
Het forum moet echter ook de regionale samenwerking bij de ontwikkeling van projecten 
aanzwengelen door de invoering van een label "van Euro-mediterraan belang" voor 
projecten die aan deze samenwerking bijdragen. Dit label kan door het forum worden 
toegekend op basis van nog nader te bepalen criteria. Op deze wijze zou bij de selectie 
voorrang worden gegeven aan projecten die door ten minste twee samenwerkende landen 
worden ingediend. Projecten waarvoor een dergelijk label is toegekend zouden dan, met 
14 
inachtneming van de financiële en selectieregels, gemakkelijker toegang krijgen tot 
financiële steun van de Gemeenschap. 
Tenslotte dient het forum een vijfjarig actieplan op te stellen en te publiceren. Dit actieplan 
moet worden goedgekeurd door alle leden van het forum. Iedere twee jaar moet het forum 
een document opstellen en publiceren waarin de tenuitvoerlegging van het actieplan in de 
vorige twee jaren wordt geëvalueerd. 
(ii) Financiële middelen 
39. De Euro-mediterrane samenwerking in de energiesector moet passen in het kader van de 
bestaande financiering. Om beter gebruik te maken van de bestaande beperkte reserves, 
dient de Gemeenschap echter wel een flexibele strategie voor politieke en economische 
samenwerking te ontwikkelen ten einde de belangen van de Gemeenschap te verenigen met 
die van de partners uit het Middellandse-Zeebekken. 
Het is dan ook absoluut noodzakelijk dat er passende financiële mechanismen worden 
gevonden om de beoogde doelstellingen op energiegebied in het partnerschap te 
verwezenlijken en zo bij te dragen tot de verwezenlijking van de algemene doelstellingen 
ervan. 
(a) Financiële en technische begeleidende maatregelen (MEDA) 
40. Terbeschikkingstelling van financiële middelen is herhaaldelijk voorgesteld in de 
definitiefase van het Euro-mediterraan partnerschap: 
op de Energieraad van 1 juni 1995 verzocht het voorzitterschap de Commissie te 
zorgen voor een passende financiering ter verwezenlijking van de aangegeven 
doelstellingen in het kader van de financiële middelen die door de Europese 
Gemeenschap worden uitgetrokken voor het kaderprogramma inzake het 
partnerschap met de landen in het zuiden en het oosten van het Middellandse-
Zeegebied. 
Op hun vergadering van 20 november 1995 in Madrid verklaarden de 
energieministers van Spanje, Frankrijk en Italië, de vertegenwoordigers van de 
mediterrane partners, van bepaalde Lid-Staten en van de Europese Unie en de 
Europese Commissie dat om de energieprojecten te bevorderen, passende 
instrumenten moeten worden ingevoerd. De opneming van een specifiek hoofdstuk 
over energie in het MEDA-programma zou aantonen welk belang Europa hecht aan 
de energiesector in het Middellandse-Zeegebied. 
MEDA heeft tot doel de inspanningen van de mediterrane partners te ondersteunen om 
verbetering te brengen in hun economische en sociale structuren en de eventuele gevolgen 
van de economische ontwikkeling op sociaal en milieugebied te verlichten. 
41 De Commissie zal dus, met inachtneming van de doelstellingen en procedures van het 
MEDA-programma, de coördinatie en de behandeling van energieprojecten 
vergemakkelijken; in overleg met de mediterrane partners zullen de eigen doelstellingen 
van de samenwerking op dit gebied worden vastgesteld en de selectiecriteria van de 
15 
projecten worden bepaald. Bij de opstelling van de richtsnoeren zal de Commissie rekening 
houden met de rol van het forum, zonder te raken aan de eigen procedures van de MEDA-
verordening. De rechtvaardiging van een dergelijke benadering binnen MEDA zal dus 
afhangen van het aangetoonde belang van deze landen voor de energievoorziening van de 
Europese Unie en de uitdagingen op energiegebied die uit de demografische problemen 
voortvloeien. 
42. Zonder af te doen aan het bilaterale karakter van een groot deel van MEDA, kan met een 
dergelijke geïntegreerde aanpak de noodzakelijke synergie tussen de verschillende bilaterale 
onderdelen van de samenwerking tot stand worden gebracht. Op deze wijze kan MEDA 
bijdragen tot de ontwikkeling van activiteiten op energiegebied waarmee niet allen de 
doelstellingen van het energiebeleid (als beschreven onder punt 3.1) maar ook andere 
doelstellingen van meer algemene aard kunnen worden verwezenlijkt: milieubescherming, 
politieke stabiliteit, sociale integratie, vrede en welvaart. 
(b) Het vierde OTO-kaderprogramma 
43. De deelnemers aan de Conferentie van Barcelona wilden onderzoek en ontwikkeling 
bevorderen en daarmee het probleem van de toenemende ongelijkheid van de 
wetenschappelijke prestaties aanpakken, met inachtneming van het beginsel van wederzijds 
voordeel. Met het oog hierop zal de samenwerking vooral betrekking hebben op: 
de versterking van de eigen onderzoekcapaciteiten van de kuststaten van de 
Middellandse Zee en bijdragen tot de opleiding van wetenschappelijk en technisch 
personeel door een grotere deelneming aan gezamenlijke onderzoekprojecten; 
de deelneming van gekwalificeerde onderzoekinstellingen en instellingen voor hoger 
onderwijs uit Europese en mediterrane landen aan gezamenlijke onderzoekprojecten; 
de oprichting van wetenschappelijke netwerken rond duidelijk omschreven thema's. 
44. In dit verband moet worden vermeld dat een groot aantal specifieke programma's onder 
het vierde kaderprogramma voor onderzoek en technologische ontwikkeling - met name 
de programma's betreffende milieu en technologie, gezondheid en samenleving, duurzame 
energie, stadsplanning, het programma Informatietechnologie en het programma 
Communicatietechnologie - open staan voor deelneming van wetenschappelijke en 
technische onderzoekinstellingen uit de mediterrane partnerlanden, per afzonderlijk project 
en zonder financiële bijdrage van de betrokken specifieke programma's. 
45. De twaalf mediterrane partners kunnen deelnemen aan de specifieke programma's 
betreffende energie en INCO, onder de door deze programma's gestelde voorwaarden: 
onderzoekinstellingen uit deze landen kunnen zich aansluiten bij projecten die zijn 
ingediend door Europese ondernemingen in het kader van het JOULE-programma, 
zonder financiële bijdrage van dit programma. Dit programma is dus een instrument 
voor de uitvoering van projecten van Euro-mediterraan belang, zoals bij voorbeeld 
het INTERSUMED-project waarbij energiebedrijven uit het gehele Middellandse-
Zeegebied samenwerken aan de integratie van duurzame energiebronnen in het 
elektriciteitssysteem (gezamenlijk project van JOULE en INCO); 
16 
activiteiten op het gebied van de verspreiding van resultaten, stimulering van het 
MKB en gecoördineerde werkzaamheden kunnen, op basis van het THERMIE-
programma, projecten begeleiden betreffende nieuwe energietechnologieën om de 
industriële levensvatbaarheid daarvan in het stadium van de technologische 
uitvoerbaarheid aan te lonen (met uitsluiting van iedere commerciële overweging). 
Dergelijke activiteiten kunnen in deze landen worden uitgevoerd zonder dat deze 
het recht hebben eraan deel te nemen; 
gezamenlijke projecten voor wetenschappelijk en technologisch onderzoek en 
begeleidende maatregelen die het gebruik van duurzame energie ontwikkelen, vooral 
ten aanzien van het duurzaam beheer van natuurlijke hulpbronnen, kunnen uit het 
INCO-DC-programma worden gefinancierd.10 In het kader van dit programma wordt 
3 miljoen ecu uitgetrokken voor de sector ni et-nucleaire energie, waarvan 1,66 
miljoen ecu voor demonstratie-activiteiten en 1,34 miljoen ecu voor de financiering 
van derde landen onder het JOULE-programma; 
onderzoek naar de energie- en technologische vooruitzichten van het Middellandse-
Zeegebied, in het bijzonder een analyse van de economische, financiële en milieu­
effecten van energiekeuzen, kan ook in het kader van deze programma's worden 
verricht. 
(c) Het SYNFJïGY-pmgramma 
46. Dank zij het SYNERGY-programma moeten de verschillende samenwerkingsactiviteiten 
in een samenhangend kader worden geplaatst; door deze landen bijstand te verlenen bij de 
omschrijving van een algemeen energiebeleid moet het programma een stimulans zijn bij 
de voorbereidende fasen van de omschrijving van projecten die vervolgens voor 
financiering bij het MEDA-programma worden ingediend én de partnerlanden stimuleren 
bij het opzetten van activiteiten. Het SYNERGY-programma kan ook een bijdrage leveren 
aan de werking van het forum in aanvulling op de steun die overigens door MEDA wordt 
verleend. De verdeling van de kosten over beide programma's moet nog worden bepaald. 
47. SYNERGY heeft reeds enkele activiteiten op het gebied van opleiding, programmering en 
bijstand in samenwerking met de mediterrane partners gefinancierd en beschikt in 1996 
over 9 miljoen ecu, waarvan een derde moet dienen om de activiteiten met de mediterrane 
partners te financieren. 
Als de Raad het SYNERGY-programma vaststelt, kan de samenv/erking met deze landen 
worden voortgezet in een meerjarig kader waarbij alle Lid-Staten bij de activiteiten worden 
betrokken. 
4. CONCLUSIES 
48. Op basis van de op de Conferentie van Barcelona aangegeven oogmerken voor 
samenwerking op energiegebied is de Commissie voornemens initiatieven te ontplooien ten 
aanzien van: 
Onderdeel van het INCO-programma voor ontwikkelingslanden 
17 
de samenstelling van een Euro-mediterraan Forum voor Energie waarmee een 
gemeenschappelijk beheer van de samenwerking op energiegebied kan worden 
gevoerd door de instelling van een kader voor ontmoeting en informatie-uitwisseling 
tussen de leden van het partnerschap; 
het starten van overleg met de mediterrane partnerlanden over hun eventuele 
deelneming aan de werkzaamheden van de Conferentie van het Europees 
Energiehandvest, voor zover zij nog geen lid daarvan zijn; 
de uitvoering van een studie van de bestaande ofte ontwikkelen mogelijkheden om 
investeringen te vergemakkelijken. Over een jaar brengt de Commissie verslag uit 
aan het Europees Parlement en de Raad, eventueel vergezeld van passende 
voorstellen; 
de tenuitvoerlegging van samenwerking met de betrokken landen in het kader van 
de partnerschapsovereenkomsten over de uitvoering van projecten van 
gemeenschappelijk belang op het gebied van de transeuropese netwerken en 
rekening houdend met de strijd tegen klimaatverandering; 
de vergemakkelijking, met inachtneming van de MED A-doel stellingen en -
procedures, van de coördinatie en de behandeling van projecten op energiegebied. 

ISSN 0254-1513 
COM(96) 149 def. 
DOCUMENTEN 
NL 12 U 
Catalogusnummer : CB-C0-96-165-NL-C 
ISBN 92-78-02593-3 
Bureau voor officiële publikaties der Europese Gemeenschappen 
L-2985 Luxemburg