EUROPESE COMMISSIE Brussel, 30.8.2021 COM(2021) 494 final VERSLAG VAN DE COMMISSIE AAN DE RAAD EN HET EUROPEES PARLEMENT Samenvatting van de jaarverslagen over de uitvoering van operationele programma’s die in 2019 zijn medegefinancierd door het Fonds voor Europese hulp aan de meest behoeftigen



1. INLEIDING Het Fonds voor Europese hulp aan de meest behoeftigen (FEAD) helpt bij het aanpakken van de ergste vormen van armoede in de EU, zoals voedselgebrek, kinderarmoede en dakloosheid. In totaal beschikt het FEAD over een bedrag van 3,8 miljard EUR (lopende prijzen) voor de periode 2014‑2020. De EU voorziet in maximaal 85 % van de financiering, die wordt aangevuld met eigen middelen van de lidstaten. Dit brengt de totale waarde van het fonds op ongeveer 4,5 miljard EUR. De lidstaten kunnen het fonds op twee manieren gebruiken: ·voor een operationeel programma voor voedselhulp en/of fundamentele materiële bijstand (OP I); en/of ·voor een operationeel programma voor sociale inclusie (OP II). Voedselhulp en/of fundamentele materiële bijstand moeten worden aangevuld met begeleidende maatregelen, zoals educatieve activiteiten ter bevordering van gezonde voeding en advies over voedselbereiding en -opslag, psychologische en therapeutische ondersteuning, vaardighedenprogramma’s, advies over het beheer van een huishoudbudget, sociale en vrijetijdsactiviteiten en het verlenen van juridische diensten. Overeenkomstig de rechtsgrondslag is deze samenvatting gebaseerd op de nationale uitvoeringsverslagen van 2019 die de Commissie van de lidstaten heeft ontvangen. Bijgevolg wordt in dit verslag geen rekening gehouden met de nieuwe bepalingen die de medewetgevers in 2020 hebben vastgesteld naar aanleiding van de COVID‑19-pandemie. Zoals in de voorgaande jaren wordt in het verslag ingegaan op ontwikkelingen en financiële gegevens na 2019, voor zover daarover informatie beschikbaar is. Het gaat dan met name over de initiatieven van de Commissie na de uitbraak van de pandemie en andere initiatieven en over het volgende meerjarig financieel kader (MFK) 2021‑2027. In het verslagjaar, dat wil zeggen vóór de COVID‑19-pandemie, is het percentage mensen dat blootstaat aan het risico van armoede of sociale uitsluiting voor het zevende opeenvolgende jaar gedaald tot 21,4 % in 2019 tegenover 21,9 % in 2018. Het percentage ernstige materiële deprivatie is gedaald van 5,9 % in 2018 naar 5,4 % in 2019. Qua inwonertal komt dit neer op 27,3 miljoen mensen, een daling van 2,4 miljoen ten opzichte van het voorgaande jaar. 107 miljoen mensen blijven echter blootstaan aan het risico van armoede en sociale uitsluiting. Het doel van de EU voor 2020 om het aantal mensen dat aan dit risico blootstaat met ten minste 20 miljoen te verminderen, is niet gehaald. Eind 2019 had zij het aantal slechts met 10 miljoen verminderd. Kinderen — vooral die met laaggeschoolde ouders — en personen met een handicap lopen een aanmerkelijk hoger risico op armoede of sociale uitsluiting. In totaal liep 23,1 % van de kinderen (16 jaar of jonger) in 2019 het risico op armoede of sociale uitsluiting. De mensen die kampen met ernstige woningnood, een van de meest sprekende uitingsvormen van armoede, bedroeg 3,8 % in 2019, een daling van slechts 0,2 % ten opzichte van 2018. Samenvattend tonen deze statistieken aan dat de situatie van armoede in de EU tot 2019 over het algemeen is verbeterd. Er is echter steeds meer bezorgdheid over de sterke toename van armoede, aangezien de COVID‑19-pandemie de situatie zeer waarschijnlijk zal verergeren, in tegenstelling tot de trend die tot 2019 werd waargenomen. De pandemie zal waarschijnlijk hebben geleid tot een toename van het aantal gezinnen dat risico loopt op armoede of sociale uitsluiting, en tot meer algemene maatschappelijke ongelijkheden op het gebied van onderwijs en geestelijke gezondheid. Daarom blijft het noodzakelijk steun te verlenen aan de meest achtergestelde groepen in de samenleving. 2. TOEKOMSTIGE ONTWIKKELINGEN IN DE EU Ter bestrijding van de COVID‑19-pandemie zijn er twee investeringsinitiatieven coronavirusrespons (CRII’s) goedgekeurd. In april 2020 is het tweede investeringsinitiatief coronavirusrespons plus (CRII+) goedgekeurd. Dit initiatief voorziet in een buitengewone flexibiliteit in het gebruik van de Europese structuur- en investeringsfondsen. Het voorziet daarnaast in de invoering van specifieke steunmaatregelen om de meest behoeftigen te helpen, waarbij de regels voor de werking van het FEAD-programma worden veranderd, zodat de beheerautoriteiten, partnerorganisaties en andere belanghebbenden in staat worden gesteld snel het hoofd te bieden aan opkomende uitdagingen. Zo is het nu bijvoorbeeld mogelijk om voedselhulp en fundamentele materiële bijstand te verstrekken met behulp van vouchers en te voorzien in persoonlijke beschermingsmiddelen om zodoende het risico op besmetting van hulpverleners te verminderen. Ook werd een medefinanciering van 100 % ingevoerd voor het boekjaar 2020‑2021. Eind april 2021 resulteerde het gebruik van CRII en CRII+ in twaalf voorstellen tot wijziging van het FEAD-programma in negen lidstaten (Frankrijk, Hongarije, Italië, Kroatië, Luxemburg, Oostenrijk, Portugal, Roemenië en Spanje): acht wijzigingen om in aanmerking te komen voor het medefinancieringspercentage van 100 % en vier wijzigingen om noodmaatregelen in te voeren als reactie op de COVID‑19-pandemie. Daarnaast is de herstelbijstand voor cohesie en de regio’s van Europa (REACT‑EU) in december 2020 in werking getreden als onderdeel van de herstelregeling “NextGenerationEU”. REACT‑EU voorziet in aanvullende middelen voor de huidige cohesiebeleidsprogramma’s en stelt de lidstaten bovendien in staat om verdere middelen in het FEAD-programma in te brengen. Met het oog op een snelle uitvoering zullen de lidstaten een aanzienlijke voorfinanciering ontvangen (11 %), zodat zij onmiddellijk de extra middelen kunnen inzetten en niet nogmaals hoeven bijdragen aan nationale medefinanciering. Voor het MFK 2021-2027 is het FEAD geïntegreerd in het Europees Sociaal Fonds Plus (ESF+) om de synergieën tussen de fondsen te verbeteren. Om de steun voor sociale inclusie te stimuleren, vereist de ESF+-verordening dat ten minste 25 % van het ESF+-onderdeel onder gedeeld beheer wordt toegewezen aan het bevorderen van sociale inclusie (tegenover 20 % in het kader van het ESF 2014-2020), en met een verdere minimumtoewijzing van 3 % per lidstaat om materiële deprivatie aan te pakken, de huidige hoofddoelstelling van het FEAD. Op basis van een voorstel van de Commissie heeft de Raad een aanbeveling aangenomen over de invoering van een “Europese kindergarantie”. Dit initiatief is een concreet resultaat van het actieplan voor de Europese pijler van sociale rechten en geeft uitvoering aan beginsel 11 in het kader van de pijler, waarin wordt bepaald dat kinderen recht hebben op betaalbare en goede opvang en onderwijs en op bescherming tegen armoede. In de aanbeveling worden de lidstaten opgeroepen ervoor te zorgen dat kinderen in nood (d.w.z. mensen onder de 18 jaar die in een huishouden leven dat risico loopt op armoede of sociale uitsluiting) gratis en daadwerkelijk toegang hebben tot een aantal essentiële diensten, waaronder ten minste één gezonde maaltijd per schooldag, en effectieve toegang tot gezonde voeding in het algemeen. De aanbeveling moedigt de lidstaten aan om:

·de toegang tot gezonde maaltijden ook buiten schooldagen te ondersteunen, onder meer door financiële steun of hulp in natura; ·ervoor te zorgen dat de voedingsnormen in voor- en vroegschoolse educatie en opvang en in onderwijsinstellingen tegemoetkomen aan specifieke voedingsbehoeften; ·de reclame voor en de beschikbaarheid van levensmiddelen met een hoog vet-, zout- en suikergehalte in voor- en vroegschoolse educatie en opvang en in onderwijsinstellingen te beperken; en ·kinderen en gezinnen adequaat te informeren over gezonde voeding voor kinderen. 3. COÖRDINATIE VAN HET FEAD OP EU‑NIVEAU De FEAD-deskundigengroep blijft voor de beheerautoriteiten het belangrijkste forum voor de uitwisseling van informatie over de uitvoering van het fonds. De deskundigengroep is tweemaal bijeengekomen in 2019 en vier keer in 2020 om aspecten van de uitvoering van het FEAD-programma te bespreken, met name begeleidende maatregelen, voedseldonaties, audits, coördinatie met andere EU-fondsen, vereenvoudigde kostenopties en e-vouchers. In 2020 omvatte de agenda van de vergaderingen ook de respons op de crisis in verband met de COVID‑19-pandemie, met inbegrip van de relevante amendementen op de verordening betreffende het Fonds voor Europese hulp aan de meest behoeftigen. In oktober en december 2020 heeft de FEAD-deskundigengroep samen met de technische werkgroep van het ESF vergaderd. 4. VOORTGANG BIJ DE UITVOERING VAN DE OPERATIONELE PROGRAMMA’S 4.1. Financiële uitvoering De financiële uitvoering van de FEAD-programma’s in 2019 is in overeenstemming met de verwachte trend. De totale subsidiabele overheidsuitgaven die in het kader van het FEAD-programma zijn vastgelegd, zijn gestaag gestegen van 569,5 miljoen EUR in 2016 tot 633,3 miljoen EUR in 2017 en 762,2 miljoen EUR in 2018, en daalden tot 608 miljoen EUR in 2019. Deze daling strookt met het aanzienlijke deel van de FEAD-begroting dat de voorgaande jaren reeds is vastgelegd. Eind 2019 bedroegen de cumulatief vastgelegde middelen (voor 2014‑2019) bijna 3 340 miljoen EUR, ofwel 74 % van de totale middelen van de programma’s (waaronder EU‑middelen en nationale medefinanciering). De betalingen aan begunstigden daalden licht in 2019 (478 5 miljoen EUR) ten opzichte van 2018 (501,2 miljoen EUR), maar bleven ruim boven die in voorgaande jaren (412,8 miljoen EUR in 2017 en 435,2 miljoen EUR in 2016). Zie tabel I in de bijlage voor een uitgebreide financiële specificatie, opgesplitst per indicator en per lidstaat. De betalingsaanvragen die de lidstaten in 2019 bij de Commissie hebben ingediend, beliepen 663,9 miljoen EUR aan subsidiabele overheidsuitgaven. Dit bedrag was substantieel hoger dan in de jaren ervoor (346,4 miljoen EUR in 2018, 478,2 miljoen EUR in 2017 en 353,4 miljoen EUR in 2016), deels vanwege de flexibiliteit die de lidstaten hebben bij de indiening van hun betalingsaanvragen. Er is voor 2014‑2019 in totaal 1 888,3 miljoen EUR aan betalingsaanvragen ingediend bij de Commissie. Op 31 december 2019 had de Commissie in totaal 1,5 miljard EUR aan tussentijdse betalingen terugbetaald (2,0 miljard EUR eind 2020 — dat komt neer op meer dan 52 % van de totale toewijzing voor 2014‑2020). De financiële uitvoering van het FEAD ligt in het algemeen op koers en stemt overeen met de uitvoering van het programma in de praktijk (zie volgende punt). Bovendien zijn er slechts enkele automatische vrijmakingen toegepast. 4.2. Uitvoering in de praktijk Bereik van het FEAD en profiel van de eindontvangers De FEAD-steun is in 2019 in 26 lidstaten voortgezet, waarbij is voortgebouwd op de vorderingen die in voorgaande jaren zijn gemaakt. De meeste lidstaten (22 van de 26) hebben levensmiddelen verstrekt en/of fundamentele materiële bijstand verleend en begeleidende maatregelen genomen (OP I — zie tabel 1), waarbij IT voor het eerst cijfers rapporteerde over fundamentele materiële bijstand in het toezichtsysteem. Vier lidstaten gingen door met de uitvoering van programma’s voor sociale inclusie (OP II — zie tabel 1). Tabel 1.Soorten verleende bijstand in 2019

OP Soort bijstand Lidstaat OP I Voedselhulp BE, BG, EE, ES, FI, FR, MT, PL, PT, SI (10) Fundamentele materiële bijstand AT (1) Beide CY, CZ, EL, HR, HU, IE, IT, LT, LU, LV, SK (11) OP II Sociale inclusie DE, DK, NL, SE (4) Bron: SFC2014 In 2019 hebben naar schatting 12,2 miljoen mensen profijt gehad van voedselhulp uit het FEAD, meer dan 800 000 mensen ontvingen materiële bijstand en circa 30 000 mensen hadden profijt van bijstand voor sociale inclusie. Volgens een voorzichtige raming hebben in totaal meer dan 12,5 miljoen mensen steun van het FEAD ontvangen. De grootste toename van het aantal eindontvangers werd vastgesteld in Frankrijk (450 132 meer dan in 2018), Kroatië (132 675 meer), Letland (58 904 meer), Ierland (42 713 meer) en Finland (34 229 meer). Omgekeerd registreerden 17 lidstaten een lager aantal eindontvangers, met name Italië (594 297 minder dan in 2018), Griekenland (70 961), en Bulgarije, Polen, Slowakije en Tsjechië. Bovendien kampt Roemenië nog steeds met uitvoeringsproblemen (zie hieronder). Figuur 1. Aantal personen dat voedselhulp en/of fundamentele materiële bijstand ontvangt (miljoen) Figuur 2.Totaal aantal personen dat bijstand voor sociale inclusie ontvangt Bron: SFC2014 Het algemene profiel van de eindontvangers van FEAD-steun is in grote lijnen ongewijzigd gebleven. Net als in de afgelopen jaren bestond iets minder dan de helft (49 %) van de personen die bijstand ontvingen uit vrouwen. Kinderen ontvingen meer dan 30 % van de beschikbare steun, gevolgd door migranten, personen met een buitenlandse achtergrond of minderheden (10 %) en daklozen (7 %). In 2019 waren de eindontvangers van het FEAD voor 8 % personen van 65 jaar of ouder en voor iets minder dan 5 % personen met een handicap. Deze cijfers zijn ramingen van de partnerorganisaties en moeten voorzichtig worden gebruikt. Van de mensen die in 2019 voedselhulp, fundamentele materiële bijstand of bijstand voor sociale inclusie ontvingen, was circa 30 % kind. Dit aandeel is licht gestegen ten opzichte van de jaren ervoor. In verscheidene lidstaten ontvingen kinderen het grootste deel van de voedselhulp — met name in Cyprus, Hongarije, Kroatië, Malta en Hongarije — waar het percentage varieerde van 42 % tot 92 % van het totale aantal eindontvangers. In andere lidstaten, Cyprus, Hongarije, Ierland en Oostenrijk, maakten kinderen een groot aandeel uit van de eindontvangers van fundamentele materiële bijstand — dat varieerde van 86 % tot 100 %. Programma’s in deze landen voorzien in specifieke steun voor kinderen. Kader 1.Nationale voorbeelden van activiteiten om kinderen te bereiken In 2019 zijn de meeste lidstaten die kinderen gericht ondersteunen, doorgegaan met de uitvoering van activiteiten waarmee reeds in 2018 werd begonnen. Tsjechië: Tsjechië verstrekt op scholen gesubsidieerde maaltijden aan kansarme kinderen. Men is van mening dat schoolmaaltijden van goede kwaliteit voor kinderen in het voorschools en basisonderwijs het schoolbezoek bevorderen. Het aantal scholen dat aan dergelijke regelingen deelneemt, groeit gestaag. Goederen die in Tsjechië voor materiële bijstand worden verstrekt, zijn onder andere vijf soorten zuigelingenvoeding en opvolgmelk voor verschillende leeftijdsgroepen, en babyvoeding. Cyprus: Kinderen vormden de grootste groep in het aantal eindontvangers van zowel voedselhulp (92 %) als materiële bijstand (100 %). In schoolkantines worden gratis maaltijden verstrekt aan kansarme schoolkinderen. Wat materiële bijstand betreft, wordt een “baby dowry”-pakket, dat basisconsumptiegoederen voor babyverzorging omvat, verstrekt aan kwetsbare jonge ouders. Kroatië: Volgens een schoolprogramma wordt bijstand verleend aan kinderen die in armoede leven of blootstaan aan het risico op armoede. Aan deze kinderen worden schoolmaaltijden verstrekt, alsmede schooltassen en andere benodigdheden voor school. Duitsland: Duitsland richt zich op steun aan kinderen van EU-migranten in de voorschoolse leeftijd (tot 7 jaar) en biedt hen voorschools onderwijs aan. Duitsland biedt ook hun ouders steun aan. Hongarije: Kinderen vormen binnen de eindontvangers een grote groep. Kinderen uit arme gezinnen ontvangen steun in de vorm van voedselpakketten en fundamentele materiële bijstand. Voedselhulp aan arme, zwangere vrouwen kan ook helpen voorkomen dat hun pasgeboren kinderen het slachtoffer worden van materiële deprivatie. Ierland: Bij gezinnen die in aanmerking komen voor hulp van de voedselbank profiteren de kinderen mee. Aan vluchtelingenfamilies die een nieuwe woning betrekken, worden zogenaamde “home-starter kits” (die ook babypakketten bevatten) uitgereikt. Daar hebben ook kinderen voordeel bij. Bovendien hebben in 2019 kinderen van aanvragers van internationale bescherming die in een door de staat toegewezen onderkomen zijn gehuisvest, schoolpakketten ontvangen. Oostenrijk: Ondersteuning in de vorm van schooltassen en -spullen is rechtstreeks gericht op kinderen in de schoolgaande leeftijd uit gezinnen met een minimuminkomen. Griekenland: Kinderen ontvangen voedselhulp en krijgen ook specifieke materiële bijstand, waaronder schooltassen en schrijfmateriaal. Specifieke begeleidende maatregelen zijn gericht op kinderen, zoals kindspecifieke psychosociale ondersteuning, empowerment en sociale inclusie, sociale begeleiding en culturele en creatieve activiteiten. Letland: Kinderen ontvangen specifieke steun. Dit omvat i) voedselpakketten voor zuigelingen en peuters, onderverdeeld in drie soorten verpakkingen op basis van leeftijd: 7‑12 maanden, 13‑18 maanden en 19‑24 maanden; ii) sets hygiëneproducten voor zuigelingen en peuters van 0 tot 24 maanden (vier soorten sets: 0‑6 maanden, 7‑12 maanden, 13‑18 maanden, 19‑24 maanden); iii) individueel lesmateriaal voor kinderen van 5 tot en met 10 jaar; en iv) individueel lesmateriaal voor kinderen van 11 tot en met 16 jaar. Om discriminatie te voorkomen zorgt Letland er specifiek voor dat schoolmateriaal (zoals schooltassen) geen kleuren, vormen en tekeningen bevat die stereotiepe opvattingen van meisjes en jongens aanmoedigen. Circa 10 % van de eindontvangers bestond uit migranten, personen met een buitenlandse achtergrond of minderheden. Dit aandeel kan evenwel worden onderschat aangezien informatie over migranten die bijstand ontvangen, om redenen van gegevensbescherming niet altijd wordt verstrekt (Frankrijk, Griekenland en Slowakije). Migranten in het algemeen vormen de grootste groep, gevolgd door vluchtelingen en asielzoekers. Naar schatting 7 % van de eindontvangers van het FEAD bestond uit daklozen. Dit aandeel bleef stabiel in 2018 en 2019. Het aantal daklozen is echter heel moeilijk te schatten omdat zij niet ingeschreven staan en vaak weinig geneigd zijn persoonlijke informatie te verstrekken. In Frankrijk, Ierland en Tsjechië bestond meer dan 13 % van de eindontvangers die voedselhulp ontvingen uit daklozen. In Italië is het percentage daklozen dat bijstand ontvangt, verder gedaald ten opzichte van 2018 en 2017. OP I – Voedselhulp In 2019 is de voedselhulp in grote lijnen stabiel gebleven ten opzichte van het jaar ervoor, hoewel vanaf 2016 een licht dalende trend zichtbaar is. Ongeveer de helft van de 21 lidstaten die OP I uitvoeren, hebben de hoeveelheid verstrekte levensmiddelen verhoogd of gehandhaafd. Over het geheel genomen werd in 2019 iets minder voedsel verstrekt dan in 2018, waarbij stijgingen, met name in Frankrijk, Italië en Spanje, worden gecompenseerd door een daling in Polen en Bulgarije. Figuur 3.Verleende voedselhulp in 2014‑2019 (× 1 000 ton) per lidstaat Bron: SFC2014 Meer dan de helft (55 %) van de voedselhulp bestond uit zuivelproducten en uit meel, brood, aardappelen en andere zetmeelrijke producten. Het percentage zuivelproducten was bijzonder hoog in Frankrijk en Spanje. In Finland, Italië, Letland en Slowakije was het percentage meel, brood, aardappelen en andere zetmeelrijke producten hoog (50 % en meer). De hoeveelheid groenten en fruit (gemeenschappelijke outputindicator 4 — zie bijlage) en vlees, eieren, vis en schaal- en schelpdieren (gemeenschappelijke outputindicator 5 — zie bijlage) is in 2017‑2019 verder gestegen tot respectievelijk 17,5 % en 8,5 % in 2019. De hoeveelheid vetten en oliën varieert in de lidstaten en komt uit op gemiddeld 5 %. Het percentage kant-en-klare levensmiddelen is relatief hoog in Ierland (25 %), maar is anders redelijk laag en daalt met ongeveer 9 % in de EU, met name als gevolg van de aanzienlijke daling in Hongarije (van ongeveer 36 % in 2018 tot ongeveer 18 % in 2019). De kosten van per persoon verstrekt voedsel verschillen aanzienlijk tussen de lidstaten en van jaar tot jaar. Dit is voornamelijk toe te schrijven aan de hoeveelheid en het soort verstrekte producten (bv. een hoog percentage versproducten) en de intensiteit van de steun.

Met uitzondering van Cyprus hebben alle 21 lidstaten die voedselhulp hebben verleend, het voedsel verstrekt in de vorm van gestandaardiseerde voedselpakketten. Veertien lidstaten hebben ook maaltijden verstrekt: België, Bulgarije, Cyprus, Finland Griekenland, Hongarije, Ierland, Italië, Hongarije, Letland, Polen, Slowakije, Spanje en Tsjechië. Sommige lidstaten verstrekten ook kant-en-klaarmaaltijden aan schoolkinderen (Cyprus, Griekenland, Kroatië en Tsjechië) of daklozen (Hongarije, Ierland, Italië, Letland, Polen en Slowakije). De voedselbanken van Estland blijven nauw samenwerken met lokale autoriteiten en hebben zich in samenwerking met gemeenten ingespannen om de hulp zo dicht mogelijk bij de mensen thuis te brengen. Dankzij goede communicatie tussen de partners is in 2018 95 % van de voedselhulppakketten tijdens de doelperiode gedistribueerd. Net als in voorgaande jaren werden voedselbedelingen door partnerorganisaties in Bulgarije, Cyprus, Hongarije en Spanje volledig gefinancierd door het FEAD, wat ook het geval was in Griekenland voor 2019. OP I — Fundamentele materiële bijstand Het bedrag van fundamentele materiële bijstand is aanzienlijk gestegen. In 2019 hebben de lidstaten voor 19,2 miljoen EUR aan fundamentele materiële bijstand verleend, 42 % meer dan in 2018, toen al 44 % meer fundamentele materiële bijstand werd verleend dan in 2017. In tegenstelling tot 2018 is de stijging echter niet hoofdzakelijk toe te schrijven aan het feit dat ook andere lidstaten fundamentele materiële bijstand beginnen te verlenen, maar veeleer aan een wijdverbreide opwaartse trend bij het verlenen van materiële bijstand. In Griekenland, Kroatië, Letland en Oostenrijk waren de stijgingen bijzonder uitgesproken. Zeven lidstaten zetten de verlening van fundamentele materiële bijstand op dezelfde voet voort als in het voorgaande jaar (Cyprus, Hongarije, Ierland, Litouwen, Luxemburg, Slowakije en Tsjechië). Italië begon verslag uit te brengen over de vooruitgang op het gebied van fundamentele materiële bijstand na de start van de acties in 2018, waarbij daklozen basisgoederen krijgen. De meeste goederen werden gedistribueerd in vier lidstaten: Griekenland, Hongarije, Kroatië en Oostenrijk (zie figuur 4). De huisvestingssteunmaatregelen waren vooral in Italië gericht op daklozen, maar zij kregen ook bijstand in Griekenland, Kroatië, Slowakije en Tsjechië en ontvingen persoonlijke verzorgingsproducten en andere benodigdheden. In Italië, Kroatië en Tsjechië ontvingen zij ook keukenapparatuur (personen die werden herplaatst of in een precaire woning woonden) en kleding, en in Griekenland, Italië, Kroatië en Tsjechië kregen zij slaapzakken/dekens. Schoolbenodigdheden en persoonlijke verzorgingsmiddelen voor gezinnen met kinderen bleven de belangrijkste goederen die in het kader van de fundamentele materiële bijstand werden gedistribueerd via het FEAD. Bijstand die in 2019 aan gezinnen met kinderen werd verleend, bestond onder andere uit schrijfmateriaal en schoolbenodigdheden (Griekenland, Ierland, Kroatië, Letland en Oostenrijk), schooltassen (Griekenland, Kroatië, Letland en Oostenrijk), babyverzorgingspakketten (Cyprus, Griekenland, Hongarije, Ierland en Kroatië), sportuitrusting (Griekenland en Kroatië) en kleding (Griekenland, Italië en Kroatië). In Griekenland, Hongarije, Letland, Luxemburg en Slowakije werden ook artikelen gedistribueerd zoals wasmiddel, zalf en zeep voor baby’s en peuters, natte doekjes en luiers. Figuur 4.Totale waarde in geld van goederen in 2014-2019 per type Figuur 5.Totale waarde in geld van goederen in 2014-2019 per lidstaat Bron: SFC2014 OP I — Begeleidende maatregelen Overeenkomstig de verordening betreffende het Fonds voor Europese hulp aan de meest behoeftigen hebben de lidstaten die in 2019 OP I‑programma’s hebben uitgevoerd, ook begeleidende maatregelen ingevoerd. De meeste lidstaten bleven talloze begeleidende maatregelen aanbieden. Denk bijvoorbeeld aan: ·Oostenrijk voegde aan elk schoolstartpakket een brochure toe over verschillende onderwerpen, waaronder informatie over andere diensten zoals financiële opleiding, voedselhulp en distributie van kleding, alsook nuttige tips over school voor kinderen; ·Estland verspreidde een nieuw nummer van “Help”, het tijdschrift met een lijst van nuttige organisaties en recepten voor het voedsel dat in de pakketten zit; en ·Polen breidde zijn aanbod aan begeleidende maatregelen verder uit, waaronder activiteiten zoals fysiotherapie en oefeningen voor mensen met obesitas om rugaandoeningen te helpen voorkomen. Andere maatregelen waren: ·een grootschalig project op het gebied van sociale integratie en arbeidsintegratie op basis van verschillende “Magasins Citoyens” (burgerwinkels) in het centrum van La Louvière, die tal van diensten aanbieden (bv. tweedehands kledingwinkel en ondersteuning van werkzoekenden), opgezet door de OCMW’s (Openbare Centra voor Maatschappelijk Welzijn) (België); ·de dienst voor psychopedagogie, die helpt bij de integratie en ondersteuning van kinderen met een zintuiglijke of verstandelijke handicap, of met ernstige leerproblemen, door middel van programma’s zoals de alfabetiseringsprogramma’s in middelbare scholen (Cyprus); en ·het sociale partnerschap “Solidariteit in de regio Drama” om ouderen te helpen (Griekenland). De meeste lidstaten hebben een combinatie van begeleidende maatregelen toegepast, terwijl slechts enkele lidstaten ervoor kozen zich enkel op een of twee activiteiten te richten. In 2019 (zie figuur 6) werden onder meer de volgende begeleidende maatregelen genomen: ·advies over het bereiden en bewaren van levensmiddelen (Bulgarije, Estland, Finland, Frankrijk, Kroatië, Letland, Litouwen, Polen, Portugal, Slowakije en Tsjechië);

·voorlichtingsactiviteiten ter bevordering van gezonde voeding, bv. kookworkshops (België, Bulgarije, Estland, Finland, Frankrijk, Griekenland, Ierland, Italië, Kroatië, Letland, Litouwen, Luxemburg, Polen, Slowakije en Tsjechië); ·advies over manieren om voedselverspilling te verminderen (België, Bulgarije, Griekenland, Letland, Luxemburg, Polen en Portugal); ·advies over persoonlijke verzorging (België, Bulgarije, Hongarije, Kroatië, Letland, Polen, Slowakije en Tsjechië); ·verwijzing naar relevante diensten (bv. sociaal/administratief) (België, Bulgarije, Estland, Finland, Frankrijk, Ierland, Italië, Kroatië, Letland, Luxemburg, Oostenrijk, Slowakije, Spanje en Tsjechië); ·individuele begeleiding en workshops (Griekenland, Kroatië, Malta, Slovenië en Tsjechië); ·psychologische en therapeutische ondersteuning (Cyprus, Frankrijk, Griekenland, Hongarije, Italië, Kroatië, Litouwen, Polen, Slovenië, Slowakije, Tsjechië); ·advies over het beheer van een huishoudbudget (België, Bulgarije, Estland, Frankrijk, Griekenland, Ierland, Italië, Kroatië, Letland, Litouwen, Polen, Portugal, Slowakije en Tsjechië); ·sociale en vrijetijdsactiviteiten (Estland, Finland, Frankrijk, Griekenland, Kroatië, Letland, Malta, Slovenië en Tsjechië); ·educatieve activiteiten en vaardigheidstrainingen/-programma’s (Frankrijk, Griekenland, Kroatië, Malta, Polen en Slovenië); ·verlening van juridische diensten (Frankrijk, Ierland, Italië, Kroatië, Litouwen, Polen en Tsjechië); andere begeleidende activiteiten (België, Bulgarije, Cyprus, Estland, Finland, Frankrijk, Griekenland, Italië, Luxemburg, Malta, Oostenrijk, Polen, Slovenië, Spanje en Tsjechië), met inbegrip van persoonlijke ondersteuning, verzorging van volwassenen, sociaal vervoer, steun voor de toegang tot rechten en schoolondersteuning. Figuur 6.Soorten begeleidende maatregelen die in 2019 zijn uitgevoerd (n=22) OP II — Sociale inclusie Net als in voorgaande jaren hebben de OP II-lidstaten (Denemarken, Duitsland, Nederland en Zweden) maatregelen voor sociale inclusie genomen. In Duitsland bestond de belangrijkste activiteit uit contact leggen met volwassen nieuwkomers en daklozen en hun toegang tot begeleiding en ondersteuning verbeteren. Duitsland heeft verschillende doelstellingen op dit gebied al overtroffen. Bijna 90 % van de volwassen nieuwkomers en daklozen die in 2019 aan activiteiten voor sociale inclusie hebben deelgenomen, bleven gebruikmaken van sociale voorzieningen (terwijl gemikt werd op 70 %), in overeenstemming met de rol van het FEAD als opstap naar meer sociale inclusie. Het totale aantal daklozen en mensen met risico op dakloosheid dat in 2019 advies had ontvangen, bedroeg 26 830 — een aantal dat reeds 25 % hoger is dan het specifieke programmadoel. Er werd ook goede vooruitgang geboekt in het bereiken van minderjarige nieuwkomers in de kleuterleeftijd (voorschools) (16 674) en hun ouders (19 113). Het in het OP vastgestelde doel om in 2020 19 700 kinderen en ouders te bereiken, zou daarom haalbaar moeten zijn. In Denemarken zijn de omstandigheden voor daklozen – met inbegrip van daklozen uit andere EU‑landen met toestemming om in Denemarken te verblijven – verbeterd dankzij toegang tot opvang en maatschappelijk werkers. Door middel van outreach-activiteiten ontvingen deze mensen tijdelijke woon- en opslagruimten en konden zij deelnemen aan sociale activiteiten en programma’s om hen beter inzetbaar te maken. In totaal hebben 2 169 personen profijt gehad van deze activiteiten in de periode 2014‑2019. Daarmee is het streefcijfer van 1 400 voor de programmaperiode 2014‑2020 al met 55 % overtroffen. In Nederland werd het project “Ouderen in de wijk” in 2019 voortgezet met 581 deelnemers. Dit was minder dan in 2018 en 2017. Met dit project wordt beoogd de sociale uitsluiting onder achtergestelde ouderen te verminderen. Alle bereikte personen waren ouder dan 65 jaar. Het totale aantal deelnemers voor 2014‑2019 bedroeg 2 855, dit is 57 % van het totale streefcijfer (5 000). Hoewel de doelstelling voor 2020 met het huidige tempo nog steeds vrij ver verwijderd is, was een belangrijk resultaat dat, toen het programma één jaar liep, zo’n 81 % van de bereikte ouderen er nog steeds bij betrokken was, 45 % aangaf dat hun sociale netwerk was uitgebreid en 63 % een verbetering meldde van hun digitale en financiële vaardigheden. In 2019 had ongeveer een derde van de deelnemers een migratieachtergrond. Personeel met specifieke taalvaardigheden werd aangeworven om taalbarrières te overwinnen. De maatregelen voor sociale inclusie in Zweden zijn gericht op twee soorten ondersteuning: gezondheidsbevordering en basisinformatie over de Zweedse samenleving voor behoeftigen afkomstig uit andere EU-lidstaten of EVA-landen. De belangrijkste doelgroepen zijn daklozen (of mensen met risico op dakloosheid), migranten, mensen met een buitenlandse achtergrond, minderheden en vrouwen. Met het programma zijn tot dusver 2 674 mensen bereikt, waarvan 658 in 2019. Het percentage personen dat door het OP is bereikt en dat aangeeft dat zij door de omstandigheden beter in staat waren voor hun gezondheid en persoonlijke hygiëne te zorgen, is ook gestegen van 38 % in 2016 naar 70 % in 2019. Het percentage personen dat aangaf steun of bijstand te hebben ontvangen, is geleidelijk gestegen — van 43 % in 2016 naar 93 % in 2019. Het streefcijfer van 40 % voor beide relevante indicatoren is aanzienlijk overschreden. Obstakels voor de uitvoering

Zeventien lidstaten hebben melding gemaakt van obstakels voor de uitvoering. De meeste van deze problemen hielden verband met timing en vertragingen bij de hulpverlening (België, Bulgarije, Denemarken, Frankrijk, Griekenland, Polen, Portugal, Roemenië en Tsjechië). Sommige vertragingen waren rechtstreeks het gevolg van aanbestedingsproblemen die zich in het voorgaande jaar voordeden (bv. zie Roemenië hieronder). Andere uitdagingen hielden verband met: ·logistiek, bv. niet-naleving van de beginselen van rationeel voorraadbeheer — “first-in, first-out” (België, Estland, Kroatië, Letland, Polen en Portugal); ·eindontvangers, bv. gebrek aan bewustzijn, problemen om hen te bereiken (Kroatië, Nederland, Portugal, Slowakije en Zweden); ·toezicht en evaluatie (Italië, Malta, Roemenië en Zweden), bv. problemen bij het verzamelen van gegevens van eindontvangers, en het nieuwe toezichtsysteem (in Italië) in aanbouw; ·gebrek aan capaciteit bij partnerorganisaties (Denemarken, Hongarije, Italië en Polen); en ·juridische problemen, voornamelijk in verband met overheidsopdrachten voor de steun (Bulgarije, Nederland, Portugal en Roemenië). Alleen Denemarken gaf een gebrek aan capaciteit van de beheersautoriteiten op als een obstakel voor de uitvoering. In 2019 was Roemenië nog steeds niet in staat om problemen bij de uitvoering en vertragingen bij aanbestedingen op te lossen als gevolg van verschillende klachten van de afgewezen inschrijvers. Bovendien heeft het Roemeense Ministerie van Onderwijs geen financieringsaanvraag voor schoolmateriaal ingediend. Dit leidde ertoe dat er gedurende het derde achtereenvolgende jaar geen voedsel of materiële hulp werd verstrekt. Het Ministerie van Europese fondsen — de beheersautoriteit van het FEAD in Roemenië — probeert het probleem in de volgende verslagperiode op te lossen. Net als in voorgaande jaren hebben de flexibiliteit van het FEAD en de krachtige samenwerking tussen de beheerautoriteiten en partnerorganisaties landen geholpen een groot deel van deze obstakels te overwinnen. In sommige lidstaten (zoals Frankrijk, Ierland en Italië) heeft de beheersautoriteit regelmatig vergaderingen gehouden met partnerorganisaties en relevante belanghebbenden om de uitvoering van het programma te bespreken en te ondersteunen. Algemene beginselen In artikel 5 van de verordening betreffende het Fonds voor Europese hulp aan de meest behoeftigen zijn beginselen vastgelegd die over de gehele linie moeten worden toegepast bij de ontwikkeling en uitvoering van het fonds. Het gaat daarbij onder meer om complementariteit van de financiering, gendergelijkheid, antidiscriminatie, voorkomen van voedselverspilling, evenwichtige voeding, volksgezondheid en aspecten op het gebied van milieu en klimaat. De lidstaten moeten deze beginselen in acht nemen en hierover verslag uitbrengen in hun jaarverslagen over de uitvoering. De lidstaten brengen verslag uit over de wijze waarop zij met deze algemene beginselen rekening houden. Zij voldoen aan het complementariteitsbeginsel door coördinatie met andere financieringsinstrumenten om dubbele financiering te voorkomen en de reikwijdte van de steun te vergroten. In Estland verzamelt en presenteert Statistics Estonia overzichten van de overlapping van deelnemers aan ESF-maatregelen en ontvangers van voedselhulp via het FEAD-programma. Malta stelt een gedetailleerde lijst op van projecten in het kader van het ESF die het FEAD-programma aanvullen. Malta screent ook de via het Fonds voor asiel, migratie en integratie ontvangen aanvragen om dubbele financiering te voorkomen en te zorgen voor complementariteit tussen dat fonds en het FEAD-programma. In Portugal houdt dezelfde beheersautoriteit toezicht op zowel het FEAD-programma als het OP sociale inclusie en werkgelegenheid van het ESF, aangezien beide fondsen elkaar aanvullen. In Slowakije worden FEAD-activiteiten gebruikt om de behoeften van de eindontvangers vast te stellen, waaraan vervolgens met langetermijnoplossingen wordt voldaan via andere fondsen, met name door het ESF gefinancierde sociale-inclusieactiviteiten. In Italië wordt de maatregel ter ondersteuning van daklozen uitgevoerd via een geïntegreerde aanpak met het ESF om naast materiële hulp ook steun voor sociale inclusie op langere termijn te verlenen. Alle lidstaten melden dat de beginselen van gendergelijkheid en het antidiscriminatiebeleid worden nageleefd. De meeste lidstaten hebben objectieve subsidiabiliteitscriteria vastgesteld — d.w.z. de sociaaleconomische status van een individu — om de doelgroep en de eindontvangers te identificeren, waarbij discriminatie op elk niveau van de steunverdeling wordt voorkomen. Enkele effectieve praktijken die in 2018 werden toegepast, werden in 2019 voortgezet. Duitsland verspreidt genderfactsheets die door partnerorganisaties worden gebruikt als richtsnoeren voor de uitvoering van FEAD-maatregelen en het waarborgen van gendergelijkheid. Nederland werkt samen met een vereniging die ouderen met een migratieachtergrond vertegenwoordigt, om ervoor te zorgen dat zijn aanpak inclusief blijft. Polen verstrekt voedsel en biedt begeleidende maatregelen om tegemoet te komen aan de behoeften van verschillende groepen, zoals ouderen, zwangere vrouwen, daklozen of mensen met een handicap. Zweden richt zich zowel op mannen als op vrouwen, maar besteedt in het bijzonder aandacht aan de gezondheid van vrouwen. Slowakije zorgt ervoor dat zowel mannen als vrouwen vertegenwoordigd zijn onder het personeel van partnerorganisaties. Veel lidstaten verklaarden dat zij zorgen voor gevarieerde en evenwichtige voeding. In de meeste gevallen hebben voedingsdeskundigen of de betrokken ministeries (bv. het Ministerie van Volksgezondheid in Bulgarije, het Ministerie van Arbeid, Gezinszaken, Sociale Zaken en Gelijke Kansen in Slovenië) geholpen bij de voorbereiding van de voedselpakketten. Bij de selectie van producten houdt Italië rekening met de behoefte aan een adequate inname van eiwitten en koolhydraten, kenmerkend voor een mediterraan dieet. In Portugal zijn de voedselpakketten bedoeld om ervoor te zorgen dat aan 50 % van de energie- en voedingsbehoeften van de eindontvangers wordt voldaan, en omvatten ze dagelijkse porties van elk van de zeven in het voedingsrad vermelde groepen levensmiddelen. Alle lidstaten zorgen ervoor dat de verstrekte levensmiddelen voldoen aan de nationale veiligheids- en gezondheidsnormen. Bovendien wordt de kwaliteit van de levensmiddelen vaak gecontroleerd. Veel lidstaten ondersteunen de gezondheid van de eindontvangers verder door middel van begeleidende maatregelen die een gezonde levensstijl bevorderen. Om voedselverspilling te beperken, zijn producten met een langere houdbaarheidstermijn opgenomen in de voedselpakketten. Ook wordt rekening gehouden met de opslagcapaciteit van opslagplaatsen. Cyprus plant de verdeling van ontbijten bijvoorbeeld op basis van het geschatte aantal mensen dat er baat bij heeft om voedselverspilling te voorkomen. Een andere manier om voedselverspilling aan te pakken, is het inzamelen en verdelen van voedseloverschotten. De meeste lidstaten melden in hun jaarlijkse uitvoeringsverslagen dat zij milieuvriendelijke acties hebben uitgevoerd. Zo worden in Frankrijk de inschrijvers verzocht informatie te verstrekken over de CO2-emissies. Hongarije streeft ernaar de emissies te verminderen bij het vervoer van voedsel, het verpakken van warme maaltijden in warmtebestendige plastic dozen en het inzamelen van gebruikte dozen. In Luxemburg kunnen partnerorganisaties in aanmerking komen voor het kwaliteitskeurmerk “SuperDrecksKëscht fir Betriber”, waarmee de inzet van de organisatie voor het milieu wordt gecertificeerd. Zoals reeds vermeld in het verslag van 2018, gebruikt Tsjechië milieuvriendelijke producten en moedigt het land het gebruik van gerecycleerd materiaal aan (bv. toiletrollen gemaakt van 100 % gerecycleerd papier). Evaluaties In 2019 hebben ten minste zeven lidstaten (België, Bulgarije, Duitsland, Frankrijk, Polen, Portugal en Tsjechië) de FEAD-activiteiten geëvalueerd. De meeste daarvan waren gericht op het beoordelen van de vooruitgang die de FEAD-programma’s dankzij deze activiteiten hebben geboekt, waarbij de meeste een positieve beoordeling opleverden. Bulgarije heeft in 2019 twee evaluaties uitgevoerd, waarbij werd benadrukt dat bij de verdeling van warme maaltijden en basisproducten de meest kwetsbare groepen zijn bereikt. De stijging in de financiering voor de verdeling van warme maaltijden heeft het aantal eindontvangers verder doen toenemen (zie kader 2 hieronder). Net als in de afgelopen jaren heeft Oostenrijk aan de hand van een vragenlijst feedback verzameld over de verleende bijstand; 99 % van de respondenten was zeer tevreden of tevreden over het schoolstartpakket en, meer in het algemeen, over de uitvoering van de maatregel via het FEAD-OP. Sommige evaluaties bevatten nuttige aanbevelingen voor de programmeringsperiode 2021‑2027. In de in België uitgevoerde evaluatie wordt onder meer aanbevolen de procedures voor het identificeren van de meest achtergestelde personen te standaardiseren, de coördinatie van de bestelling en de levering te verbeteren en meer transparantie en vereenvoudiging te bewerkstelligen. Frankrijk heeft via de algemene inspectiedienst voor sociale zaken een verslag opgesteld over de strijd tegen voedselonzekerheid. In het verslag wordt gewezen op de uitdagingen die bestaan bij de uitvoering van het FEAD, met name met betrekking tot het distributiesysteem en de ondersteuning van vrijwillige werknemers en organisaties. Het verslag voorziet ook in een raadpleging van belanghebbenden over de nieuwe programmeringsperiode, die vanwege de COVID‑19-crisis werd opgeschort.