l^.lu.91 Publikatieblad van de Europese Cemeenschappeu l^r.C^9BB9 
Advies over de mededelieg van de Commissie mzake een Europees Energiehandvest 
^91BC2^9B21^ 
Het Economisch en Sociaal Comité heeft op!9 maart 1991 overeenkomstig de bepalingen 
van artikel 20, vierde alinea, van het Reglement van Co^rde besloten een advies uit te brengen 
over de mededeling van de Commissie inzake een Europees Energiehandvest. 
De Afdelingvoorenergie,nucleaire vraagstukken en onderzoek, die met de voorbereidingvan 
dedesbetret^nde werkzaamheden was belast, heeft haar adviesop 11 juni 1991 goedgekeurd. 
Rapporteur was de heer Cafor^emandez. 
HetEconomisch en Sociaal Comité heefttijdens zijn 2^ezittmg^vergaderingvan^juli 1991^ 
hetvolgendeadviesuitgebracht,datmetruimemeerderheidvanstemmen^bij^onthoudingen^ 
is goedgekeurd. 
1. Inleiding 
1.1. Het onderhavige ontwerp van een europees 
r^nergiehandvest sluit aan bij het proces van politieke 
en economische openstelling van de landen in ^lidden^ 
en CóostEuropa, dat in de tweede helft van 19^9 van 
start is gegaan. 
1.2. In deze content heeft de Nederlandse regeringin 
juni 1990bij mondevanhaarpremiereenmemorandum 
gepresenteerd, dat bekend staat als het plan Lubbers 
en waarin werd voorgesteld proftjt te trekken van de 
complementaire eigenschappeuvande Gemeenschap, 
de Sovjetunie en de bidden en C^osteuropese landen, 
door een Europese Energiegemeenschap op te richten. 
IBö. De Europese Raad die in juni!990 te Dublin 
bijeenkwam, nam het initiatief over en droeg de Com^ 
missie op, het onderwerp grondig te bestuderen. 
1.^. Voorzitter Delors presenteerde het voorstel van 
de europese Commissie tijdens de in november 1990 te 
Parijs gehouden Conferentie voor veiligheid en samen^ 
werloinginEuropa, alwaar hetinitiatiefmetinstemming 
werd ontvangen. 
I.Ó. Tijdens de in december 1990 te Rome gehouden 
europese Raad ten slotte werd het groene licht gegeven 
voor het organiseren van een internationale conferentie 
in de tweede helft van 1991, met het doel een europees 
^nergiehandvest uit te werken. 
1.^. Het onderhavige ontwerp^Handvest bestaat uit 
driedelen metactiesopverschillendeniveaus.Allereerst 
is er het eigenlijke Energiehandvest, dat een soort geD 
dragscodevormtwelkedeondertekenende landen belo^ 
ven te zullen naleven en doen naleven. Dit vormt de 
basistekst op grond waarvan een aantal specifieke pro^ 
tocollen zal wordenuitgewerl^t die volgens de regels 
van het internationaal recht de partijen binden. In deze 
protocollen bullen voor alle afzonderlijke sectoren en 
terreinen nauwkeurigde rechten enplichten van de 
partijen wordenvastgelegd.Pen slotte zal een aantal 
handelsovereenkomsten met bedrijven en instellingen 
worden gesloten, waarbij wordt uitgegaan van de prin^ cipes van het Handvesten vande indeprotocollen 
vastgelegde rechten en plichten. 
1.^ De werkzaamheden ter voorbereiding van de in­
ternationale conferentie worden tevens bemvloed door 
een aantal externe gebeurtenissen.Ten eerste zijn er de 
ontwikkelingen in de bidden en Co^osteuropese landen 
zelf,waar de overgang naar een met de lidstaten van 
de Gemeenschap vergelijkbare structuur gepaard gaat 
m^tpolitieloe en economische problemen. 
1.^5 Verder is uit decrisisen dedaaropvolgende 
oorlog in de Perzische Golf — niettegenstaandede 
belangrijke vooruitgang welke in de a^elopen tien jaar 
op terreinen alsdiversifiêring van energiebronnen is 
geboekt en h^t feit dat zich geen echte onderbreking 
van de voorziening heeftvoorgedaan — opnieuw gebied 
loen hoe kwetsbaar de situatie van de Gemeenschap op 
het gebied van de externe energievoorziening is en hoe 
belangrijlo eigen energiebronnen zijn. 
1.9. lenslottemag niet worden vergetendat het 
voor de andere geïndustrialiseerde landen zaak is, deel 
te nemen aan de politieke en economische openstelling 
van de staten in bidden en Gost-^uropa. Deze landen 
hebben samen met de twaalflidstaten van de Gemeend 
schap belangrijloe financiële bijdragen geleverd die via 
dezgn. Groep van2^ werden gecoördineerd. Intematio-
naleinstellingen,zoalshetlntemational^Energie-agent-
schapen de wereldbank, hebben vergelijkbareactivitei^ 
ten ontplooid. 
1.10. ^aar ook op communautair niveau is openers 
giegebied belangrijke vooruitgang geboekt. De fun­
damenten van de interne energiemarkt worden geleiden 
lijk gelegd en nu begint zich langzaam aan een gemte-
greerde energiesector met een communautaire dimensie 
af t^tekenen.Tegelijkertijd beginnen de hindernissen 
te verdwijnen die de nationale energiemarkten van de 
twaalf lidstaten tot nog toe scheidden. 
1.11. ^og belangrijker was de beslissing van de Eu­
ropese Raad te Rome om de deelnemers aan de inter­
gouvernementele conferentie over d^ Politieke t]nie op 
tedragen, bij de herzieningvan de Verdragen van Rome 
een nieuw hoofdstuk over energie op te nemen. Deze 
Nr. C 269/80 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen 14. 10. 91 
constitutionele steun aan het ontwerpen van een com­
munautair energiebeleid berust op de volgende elemen­
ten: een werkelijke interne energiemarkt, afspraken 
op communautair niveau over de continuïteit van de 
energievoorziening en volledige overeenstemming met 
het milieubeleid van de Gemeenschap. 
1.12. In het licht van al deze elementen moet het 
Europese Energiehandvest worden beschouwd als een 
initiatief van buitengewone politieke betekenis, dat 
steunt op economische en maatschappelijke factoren 
die genoemde doelstellingen geheel ten bate van de 
consumenten onderstrepen en kracht bijzetten, en dat 
uitgaat van evenwicht en solidariteit tussen alle Europe­
se naties. 
2. Algemene opmerkingen 
2.1. Het Economisch en Sociaal Comité onderschrijft 
de principes die tot het opstellen van het Handvest 
hebben geleid en beschouwt het Handvest als een moge­
lijk element van politieke en economische samenwer­
king en ontspanning tussen alle Europese landen, waar­
bij profijt kan worden getrokken van de bestaande 
complementaire eigenschappen, zoals beschikbaarheid 
van energiebronnen, technologie en financiële mid­
delen, van de verschillende regio's in Europa. 
2.2. Ook is het Comité het eens met de doelstelling 
van het Handvest, bij te dragen tot de continuïteit van 
de energievoorziening van de Gemeenschap onder in 
milieu-opzicht veiligere en in economisch opzicht be­
vredigendere omstandigheden en tegelijkertijd tot eco­
nomische en maatschappelijke stabiliteit in de Midden-
en Oosteuropese landen. 
2.3. Het Comité wil evenwel de aandacht vestigen 
op een aantal aspecten die in het Handvest niet uitdruk­
kelijk aan de orde komen, maar die — wanneer hiermee 
geen rekening wordt gehouden — de doeltreffendheid 
ervan in de toekomst op het spel zouden kunnen zetten. 
2.4. In de eerste plaats wil het Comité ingaan op het 
evenwicht tussen de rechten en plichten waarop in de 
beginselen van het Handvest wordt gedoeld. Daarbij 
mag geen economisch standaardmodel worden voorge­
schreven, maar moet binnen het in de overwegingen bij 
het Handvest genoemde kader van de markteconomie 
zoveel mogelijk rekening worden gehouden met de bij­
zondere kenmerken van ieder land. Dit wordt bijzonder 
duidelijk geïllustreerd door de huidige situatie van de 
landen in Midden- en Oost-Europa, waar een economi­
sche structuur ontbreekt zodat deze landen moeilijk in 
vergelijkbare mate van de voordelen van het Handvest 
kunnen profiteren. 
2.5. In dit verband acht het Comité het noodzakelijk 
dat bij de principes van het Handvest ook de soevereini­
teit van de energie-producerende landen t.a.v. de ener-
gievoorraden op hun grondgebied wordt genoemd. 
2.6. In de tweede plaats wil het Comité erop wijzen 
dat het opportuun is, in Titel IV van het Handvest te voorzien in een mechanisme waarmee kan worden 
verzekerd dat de ondertekenende landen de principes 
en de voorschriften ervan naleven. 
2.7. In de derde plaats acht het Comité een evaluatie 
van de ontwikkeling van de Europese energiesector tot 
het jaar 2010 noodzakelijk. In het kader van dergelijke 
Europese energiescenario's zou de bijdrage van het 
Energiehandvest tot de continuïteit van de energievoor­
ziening in Europa kunnen worden beoordeeld. 
2.8. Verder wordt bij het vraagstuk van de voorzie­
ningscontinuïteit klaarblijkelijk uitsluitend naar de con­
tinuïteit van het aanbod gekeken. Het Comité is even­
wel van mening dat behalve aan de continuïteit van het 
energie-aanbod, ook bijzondere aandacht moet worden 
besteed aan een energiebesparingsbeleid dat op Europa 
als geheel is toegesneden en waarin financiële steun en 
overdracht van technologie en ervaringen de sleutel­
elementen vormen. Het Comité stelt vast dat deze ge­
dachte weliswaar in de principes van het Handvest is 
vervat, maar in de maatregelen ter tenuitvoerlegging 
ervan helaas niet voldoende tot uitdrukking komt; dit 
is vooral te betreuren omdat de Commissie op dit 
terrein t.a.v. de Midden- en Oosteuropese landen grote 
inspanningen verricht. 
2.9. Het Comité is van mening dat het moet worden 
uitgenodigd om deel te nemen aan de Internationale 
Conferentie die over het Europese Energiehandvest 
onderhandelt, en aan de eventueel daarna geregeld te 
houden vergaderingen. 
2.10. Deze nieuwe koers van het beleid op het gebied 
van de energievoorziening kan ook gevolgen hebben 
voor andere commerciële en politieke overeenkomsten 
van de Gemeenschap, zoals de overeenkomsten met 
de Middellandse-Zeelanden, het Stelsel van algemene 
tariefpreferenties of de onderhandelingen m.b.t. 
vrijhandelsovereenkomsten met landen van de Raad 
voor samenwerking van de Arabische Golfstaten. 
2.11. Het Comité dringt er tevens op aan dat wordt 
nagegaan welke invloed het Europese Handvest op de 
verwezenlijking van de interne energiemarkt zal hebben. 
2.12. Deze invloed is vooral van belang voor de 
landen in de (uiterste) periferie van de Gemeenschap, 
aangezien de economische en sociale samenhang (het 
tegenwicht van de interne markt) in gevaar zou kunnen 
worden gebracht doordat het zwaartepunt van de ener­
giesector wordt verplaatst naar Midden- en Noord-
Europa, waar zich de lid-staten bevinden die een hoger 
ontwikkelingsniveau hebben en dus over een betere 
infrastructuur en een betere energievoorziening en 
-diversificatie beschikken. Door deze verschuiving en 
de daarmee gepaard gaande verlegging van financiële 
en technische middelen in de publieke en de particuliere 
sector zouden de bestaande grote regionale ongelijkhe­
den in de Gemeenschap nog verder toenemen. 
2.13. Het Comité wijst erop dat er gedetailleerd 
onderzoek moet worden verricht naar de mogelijke 
14. 10. 91 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen Nr. C 269/81 
effecten van het Energiehandvest op de bestaande han­
delsovereenkomsten, op de verwezenlijking van de Eu­
ropese Energiemarkt en op de economische en sociale 
samenhang. 
2.14. Ook moet worden nagegaan welke gevolgen 
het Europese Energiehandvest voor de consumenten in 
heel Europa zou hebben, en op welke wijze het zou 
kunnen bijdragen tot het scheppen van (meer) werkgele­
genheid. 
2.15. Ten slotte wil het Comité erop wijzen dat meer 
aandacht moet worden geschonken aan de uitwisseling 
van technologische know-how en de bescherming van 
het milieu. Alhoewel deze onderwerpen in het Handvest 
worden genoemd, bestaat het risico dat zij minder be­
langrijk worden geacht dan de meer commerciële aspec­
ten, zoals de exploitatie van hulpbronnen of de libera­
lisering van de handel. Daarom is het Comité van 
mening dat bij het vaststellen van normen m.b.t. veilig­
heid en milieu voor de projecten die uit hoofde van het 
Handvest worden opgezet, moet worden uitgegaan van 
de geldende communautaire voorschriften en dat de 
overdracht van technologie voor zover mogelijk ook in 
voornamelijk commerciële overeenkomsten moet wor­
den opgenomen. 
Met betrekking hiertoe moeten de ondertekenende lan­
den nagaan welke oplossingen uit milieu-oogpunt het 
beste zijn en moeten zij deze ook toepassen. 
2.16. Dit is vooral belangrijk in verband met de 
overdracht van technologie op het gebied van reactor-
veiligheid. D.m.v. dergelijke activiteiten, waaraan voor­
rang zou moeten worden verleend, zouden de bestaande 
installaties in Midden- en Oost-Europa op hetzelfde 
niveau kunnen worden gebracht als de installaties in de 
Gemeenschap. 
3. Bijzondere opmerkingen over het ontwerp van een 
Europees Energiehandvest 
3.1. Volgens het Comité moet bij de overwegingen 
uitdrukkelijk worden opgemerkt dat gebruik moet wor­
den gemaakt van alle middelen die tot de politieke en 
economische stabiliteit van Europa in zijn geheel kun­
nen bijdragen. 
3.2. Het Comité is van mening dat de formulering 
van de concrete doelstellingen van het Handvest (Titel I, 
eerste alinea) duidelijker zou moeten zijn wat de voor­
delen betreft die de landen in Midden- en Oost-Europa 
van het Handvest kunnen verwachten. Zo zou als 
hoofddoelstelling op de korte en middellange termijn 
onder meer het streven naar energie-efficiency, milieu­
vriendelijkheid en economische rentabiliteit kunnen 
worden genoemd. 
3.3. Eveneens zou — op dezelfde wijze als in het 
ontwerp naar het milieu wordt verwezen — moeten 
worden bepaald dat het verwezenlijken van de doelstel­
lingen van het Handvest in overeenstemming dient te zijn met het streven naar veiligheid van de energie­
installaties en van het vervoer van brand- en splijtstof­
fen en energie. 
3.4. Daarom stelt het Comité voor, Titel I, eerste 
alinea, als volgt te formuleren: 
„De ondertekenaars streven ernaar de totstand­
koming van een grote Europese energiemarkt te 
bevorderen, ten einde enerzijds de continuïteit van 
de energievoorziening onder zo gunstig mogelijke 
economische omstandigheden te verbeteren en an­
derzijds de energie-efficiency, de milieuvriendelijk­
heid en de economische rentabiliteit van de exploita­
tie van energiebronnen en -infrastructuur te verho­
gen en tevens méér zorg te dragen voor de veiligheid 
van de installaties en voor het milieu." 
3.5. In Titel I, lid 1, moet in de tekst achter het 
laatste streepje m.b.t. de term „infrastuctuur" worden 
gepreciseerd of het hierbij gaat om de infrastructuur 
die nodig is voor de ontwikkeling van de verschillende 
energietoepassingen, voor de veiligheid van installaties 
of voor de bescherming van het milieu in verband met 
de op basis van het Handvest ontplooide activiteiten. 
3.6. Het Comité is van mening dat in Titel I, lid 2, 
ook moet worden vermeld dat de wettelijke voorschrif­
ten inzake emissies van energie-installaties geleidelijk 
moeten worden geharmoniseerd. 
3J. Het Comité vindt dat lid 3 van Titel I explicieter 
moet worden geformuleerd en stelt daarom voor, de 
tekst te vervangen door het volgende: 
„3. Optimale benutting van energie en milieu­
bescherming d.m.v.: 
— de nodige investeringen en het gebruik van de 
beste beschikbare technologie om een drastische 
verbetering zowel van de energieefficiency — in 
de verschillende stadia van de produktie en het 
vervoer van energie — als van de milieuvriende­
lijkheid te bereiken, 
— stimulering van het gebruik van nieuwe en niet-
eindige energiebronnen, met name in die gebie­
den waar andere energiebronnen ontbreken, 
— planning van energie-installaties op dusdanige 
wijze dat de gevolgen voor het milieu tot een 
minimum beperkt blijven." 
3.8. In Titel II, lid 4, wordt gesproken over de ont­
wikkeling van grote internationale transportnetten, de 
toegankelijkheid ervan voor de gebruikers en de onder­
linge koppeling ervan. 
Het Comité gaat ervan uit dat dit voor de onderteke­
naars betekent dat zij de voorwaarden voor de ontwik­
keling van de internationale netwerken zullen verbete­
ren en de grensoverschrijdende samenwerking overeen­
komstig de stand van de verwezenlijking van de interne 
energiemarkt zullen stimuleren. 
In ieder geval zou bij de tenuitvoerlegging van het 
energiehandvest rekening moeten worden gehouden 
Nr. C 269/82 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen 14. 10. 91 
met de jongste ontwikkelingen die zich op dit terrein 
voordoen en waarover het Comité zich t.z.t. dient uit 
te spreken. 
3.9. Wat de technische specificaties en veiligheids­
voorschriften betreft, zou kunnen worden overwogen, 
een gemeenschappelijke normalisatie-organisatie op het 
niveau van alle ondertekenende landen op te richten, 
die te werk gaat volgens het principe van de „nieuwe 
aanpak", waarbij alleen de „essentiële vereisten" via in 
nationaal recht om te zetten richtlijnen van de Gemeen­
schap worden vastgelegd. Dit zal overigens geen beletsel 
vormen voor de coördinatie van de werkzaamheden 
van deze gemeenschappelijke normalisatie-organisatie 
met de lopende activiteiten van de Europese Commissie 
voor normalisatie (CEN), het Europees Comité voor 
elektrotechnische normalisatie (Cenelec) en het „Eu-
ropean Telecommunications Standards Institute" 
(ETSI). Het Comité is tevens van mening dat de Com­
missie op deze ontwikkeling moet toezien, teneinde de 
kosten ervan zoveel mogelijk te drukken en ervoor te 
zorgen dat zo efficiënt mogelijk te werk wordt gegaan. 
3.10. In Titel III wordt een opsomming gegeven van 
gebieden waarop specifieke overeenkomsten betrekking 
Gedaan te Brussel, 4 juli 1991. zouden kunnen hebben en worden de concrete punten 
genoemd die in elke overeenkomst moeten worden op­
genomen. 
Om de specifieke overeenkomsten beter af te stemmen 
op de principes die aan het Handvest ten grondslag 
liggen, zouden volgens het Comité in iedere overeen­
komst hoofdstukken moeten worden opgenomen waar­
in de volgende aspecten aan de orde komen: 
— effecten van de overeenkomst op de energie-efficien-
cy van de installaties in kwestie, 
— effecten op het milieu, 
— criteria m.b.t. de harmonisatie van de specificaties 
die het milieu betreffen. 
3.11. Ten slotte wenst het Comité zijn instemming 
uit te spreken met het feit dat de Commissie voorlopig 
het secretariaat van het Europese Handvest zal waar­
nemen, omdat op die manier kan worden bezuinigd en 
tevens op doeltreffende wijze een stimulerende invloed 
kan worden uitgeoefend. "Wel moet het hierbij inder­
daad slechts om een tijdelijke maatregel gaan, waarvan 
de duur op voorhand wordt vastgesteld. 
De Voorzitter 
van het Economisch en Sociaal Comité 
Fran^ois STAEDELIN