In de eerste helft van 2015 hebben 1 542 van de 2 744 terugkeerders die in het dossierbeheersysteem werden geregistreerd (56 %) bij terugkeer in Kosovo onmiddellijke bijstand gekregen, zoals vervoer, onderdak, voedsel en medische hulp. 256 geregistreerde personen (9 %) hebben gebruikgemaakt van duurzame re-integratiediensten, zoals een uitkering voor werkzoekenden en steun bij ondernemingsplannen. De opleidingsprogramma's voor geschoolde terugkeerders en de re-integratie van kinderen in het schoolsysteem, met name via taalcursussen, moeten nog verder worden ontwikkeld.

In 2015 is uit de Kosovaarse begroting 3,2 miljoen EUR toegewezen aan het re-integratiefonds, waarvan 1 miljoen EUR voor de bouw van accommodatie voor mensen die zijn teruggekeerd. Daarvan is 20 % in de eerste helft van het jaar besteed. Er is een dossierbeheersysteem ingesteld, dat terugkeerders betere toegang tot re-integratiediensten moet garanderen. Alleen personen die Kosovo vóór juli 2010 hebben verlaten, kunnen aanspraak maken op deze diensten, maar ook personen die na deze datum uit Kosovo vertrokken, kunnen bij terugkeer rekenen op tal van noodhulpdiensten zoals vervoer, onderdak en medische hulp. Kwetsbare personen kunnen gebruikmaken van een hele reeks uit het re-integratiefonds gefinancierde diensten, ongeacht hun tijdstip van vertrek uit Kosovo.

De overname van Kosovaarse burgers verloopt goed, ook met betrekking tot kwetsbare personen. De behandeling van aanvragen is verbeterd en het aantal in behandeling zijnde gevallen geeft niet langer aanleiding tot bezorgdheid. Over de overname van onderdanen van derde landen en staatloze personen zijn geen gegevens beschikbaar.

Het rechtskader inzake overname is aanwezig. Kosovo heeft overnameovereenkomsten gesloten met zeventien EU-lidstaten, drie met Schengen geassocieerde landen en twee landen van de Westelijke Balkan . De overnameovereenkomst met Turkije is op 15 december 2015 ondertekend en er zijn onderhandelingen gestart met andere landen.

Bij het opstellen van dit verslag en het werkdocument is gebruikgemaakt van de verslagen van de Kosovaarse regering, de verslagen van deskundigen van de EU-lidstaten die in juli 2015 aan beoordelingsmissies hebben deelgenomen, statistieken die door Eurostat zijn verzameld, statistieken die de EU-lidstaten hebben verstrekt, en informatie die is ontvangen van Eulex, EU-agentschappen en de EU-vertegenwoordiging in Kosovo.

Dit is het derde verslag waarin de Commissie de vorderingen beoordeelt die Kosovo heeft gemaakt ten aanzien van de voorwaarden van het visumstappenplan. In het verslag wordt een samenvatting gegeven van de relevante ontwikkelingen met betrekking tot de uitvoering van de wetgeving en worden aanbevelingen gedaan in verband met gebieden waarop verdere maatregelen nodig zijn om volledig aan de voorwaarden van het visumstappenplan te voldoen. Het verslag gaat vergezeld van een werkdocument van de diensten van de Commissie waarin de mogelijke gevolgen van visumliberalisering voor veiligheid en migratie worden beschreven.

De Commissie heeft twee verslagen over de vorderingen van Kosovo in het kader van de visumdialoog vastgesteld: een eerste verslag op 8 februari 2013 en een tweede verslag op 24 juli 2014. Deze verslagen bevatten een beoordeling van de vorderingen van Kosovo, aanbevelingen voor de Kosovaarse autoriteiten en statistische gegevens over de te verwachten migratie- en veiligheidseffecten van visumvrijstelling.

Het centrum voor geïntegreerd grensbeheer in Kosovo is volledig operationeel. Dit centrum bestaat uit personeel van alle relevante autoriteiten en is belast met de uitvoering van strategische en operationele risicoanalyses op centraal niveau, uitwisseling van informatie en gegevensbescherming. Op plaatselijk niveau vinden risicoanalyses plaats aan de grensdoorlaatposten.

De betrokken autoriteiten beschikken over voldoende personeel om de verkeersstromen en het personenverkeer in goede banen te leiden. Zij beschikken over voldoende uitrusting om volledige bewaking van de grens te garanderen. Er worden risicoanalyses uitgevoerd om de situatie in risicogebieden te monitoren, maar het aantal detecties blijft gering. Het voedsel- en veterinair agentschap heeft inmiddels toegang tot internet.

De wetgeving van Kosovo is grotendeels in overeenstemming met het Schengenacquis en de controles verlopen volgens de EU-normen. De grensdoorlaatposten zijn voldoende uitgerust voor eerstelijns- en tweedelijnscontroles, met uitzondering van Merdare, waar momenteel een gemeenschappelijke grensdoorlaatpost van het geïntegreerd grensbeheer wordt ingesteld. Overeenkomstig de aanbevelingen van de missie van deskundigen van juli 2015 hebben de Kosovaarse autoriteiten medio november 2015 opnieuw uitreiscontrole ingevoerd aan de belangrijkste grensdoorlaatpost met Albanië.

Het veranderen van voornamen en familienamen wordt geregeld door secundaire wetgeving die in 2015 is aangenomen en in november 2015 is gewijzigd. Wanneer een persoon een aanvraag indient, wordt zijn strafblad gecontroleerd en moet worden nagegaan of er geen strafrechtelijk onderzoek tegen hem loopt. Aanvragen worden goedgekeurd door de politie en de rechterlijke macht en kunnen slechts om de vijf jaar worden ingediend. Met de in november 2015 goedgekeurde wijziging is binnen het agentschap van de burgerlijke stand een bijzondere commissie ingesteld, die aanvragen voor naamsverandering moet controleren aan de hand van uittreksels uit het bevolkingsregistratiesysteem. In de toekomst moet deze commissie lokale overheden advies verstrekken over de goedkeuring van aanvragen. De gewijzigde wetgeving moet nu volledig worden uitgevoerd.

Het bevolkingsregistratiesysteem van Kosovo is aanzienlijk verbeterd. Er wordt momenteel gewerkt aan één enkele centrale databank waarin gegevens van bestaande databanken worden samengevoegd en waarbij tegelijkertijd de integriteit en kwaliteit van de onderliggende gegevens worden gecontroleerd. Vergezeld van passende opleiding is in juli 2015 een nieuwe versie van het bevolkingsregistratiesysteem gelanceerd, die vereist dat bij elke afgifte van een nieuwe akte van de burgerlijke stand een grondige controle plaatsvindt.

In 2014 heeft de Kosovaarse Raad van justitie een strategie aangenomen om de achterstand bij de gerechten te verminderen. Deze strategie voorziet in de handhaving, tegen eind 2016, van het merendeel van de beslissingen in administratieve geschillen. De Kosovaarse Raad van justitie moet nu de prioriteiten van de verdeling van de schaarse middelen zodanig vaststellen dat rechters van de afdelingen zware criminaliteit zich kunnen concentreren op zaken van zware georganiseerde misdaad en corruptie en daarbij over voldoende ondersteunend personeel beschikken.

In oktober 2015 heeft de Kosovaarse Raad van justitie drie rechters overgeplaatst naar de afdeling zware criminaliteit van de rechtbank van eerste aanleg van Pristina, wat het totale aantal rechters op 14 brengt. Dit is een goede zaak en ook in andere afdelingen zware criminaliteit van rechtbanken in Kosovo zou het aantal rechters moeten worden uitgebreid. Er moet in Kosovo prioriteit worden geschonken aan het versterken van de personele middelen van de afdelingen zware criminaliteit van de rechtbanken van eerste aanleg, onder meer met gekwalificeerde rechters en ondersteunend personeel, en met passende financiële middelen.

In juni 2015 heeft de Assemblee wijzigingen aangenomen van de vier belangrijke wetten die de basis vormen van het Kosovaarse strafrechtstelsel. Met deze wijzigingen zijn de criteria voor het benoemen van rechters en voor het ontslaan van rechters en aanklagers geharmoniseerd en is hun onafhankelijkheid versterkt doordat zij voortaan de bevoegdheid hebben zelf hun begroting voor te stellen. Zowel bij de Kosovaarse Raad van justitie als bij de Kosovaarse Raad voor rechtsvervolging worden momenteel vacatures vervuld.

Kosovo heeft in 2015 de samenwerking met de UNHCR opgevoerd, met name op het gebied van vertolking op afstand. Kosovo heeft een tolkenlijst opgesteld en heeft met de UNHCR een overeenkomst gesloten om de vertolkingscapaciteit van de UNHCR te kunnen gebruiken voor talen die ontbreken op de lijst van Kosovo.

Volgens de UNHCR hebben in 2013 en 2014 respectievelijk 62 en 98 mensen in Kosovo om asiel verzocht. In 2013 werd aan vier personen subsidiaire bescherming verleend en in 2014 aan één persoon. Hoewel de migratieroute door de Westelijke Balkan tot dusver aan Kosovo voorbijgaat, zou Kosovo gebruik moeten maken van zijn faciliteiten om internationale bescherming te bieden aan mensen die daarvoor in aanmerking komen.

De wetgeving van Kosovo is in overeenstemming met het EU-acquis en Kosovo beschikt over de institutionele structuur en middelen die nodig zijn om asielzoekers internationale bescherming te bieden.

De detentiefaciliteiten in Kosovo – de tijdelijke faciliteit op de luchthaven in Prisitina en de permanente faciliteit in Vranidoll – zijn in overeenstemming met de terugkeerrichtlijn van de EU. Terugkeerders genieten procedurele waarborgen en hebben toegang tot diensten, zoals vereist door de terugkeerrichtlijn. In de beide faciliteiten zou een brochure beschikbaar moeten zijn waarin de procedurele waarborgen voor terugkeerders worden uitgelegd.

In 2014 heeft Kosovo 77 verblijfstitels afgegeven aan buitenlanders. Kosovo heeft nog maar weinig ervaring met de integratie van buitenlanders en zou in deze context gebruik moeten maken van de ervaring met de uitvoering van het re-integratieprogramma.

Het uitgebreid migratieprofiel van Kosovo is goed ontwikkeld. Het zou verder kunnen worden verbeterd door informatie over de Kosovaarse diaspora op te nemen.

Het Kosovaarse visuminformatiesysteem (KVIS) is operationeel in 15 van de 30 diplomatieke en consulaire missies van Kosovo in het buitenland. De overige 15 missies die niet aan het KVIS zijn gekoppeld, bevinden zich doorgaans in EU-lidstaten of met Schengen geassocieerde landen waar er ten minste één consulaire post, meestal die in de hoofdstad, al aan het systeem is gekoppeld. Aangezien Kosovo wereldwijd niet zoveel diplomatieke vertegenwoordigingen heeft, is het KVIS slechts in enkele Amerikaanse, Afrikaanse en Aziatische hoofdsteden beschikbaar. Om het systeem toegankelijk te maken voor alle onderdanen van derde landen die een visum nodig hebben om Kosovo binnen te komen, zijn de Kosovaarse autoriteiten gestart met het uitbesteden van de verwerking van visumaanvragen aan externe dienstverleners. De Kosovaarse autoriteiten behouden wel de controle over de beslissingen over visumaanvragen. Het proces van uitbesteding zou moeten worden voortgezet.

De wetgeving van Kosovo op het gebied van migratiebeheersing is in overeenstemming met het EU-acquis.

De staat van dienst van Kosovo op het gebied van beslissingen in zaken van georganiseerde misdaad en corruptie blijft zwak en dat heeft deels te maken met capaciteitsproblemen bij de rechterlijke macht. Om dit aan te pakken heeft de hoofdaanklager in oktober 2015 het waarnemend hoofd van het speciale parket benoemd tot centrale coördinator voor het selecteren en gericht aanpakken van spraakmakende zaken op het gebied van georganiseerde misdaad en corruptie. Kosovo moet nu overwegen het kantoor van de nationale coördinator het mandaat en de middelen te geven om multidisciplinaire teams te leiden, die bestaan uit speciale aanklagers, politieagenten, douane- en belastingbeambten. Deze teams moeten financieel onderzoek verrichten en toezicht houden op de justitiële follow-up van spraakmakende zaken van georganiseerde misdaad en corruptie, zoals de bevriezing van en beslaglegging op tegoeden, de tenuitvoerlegging van beslissingen tot confiscatie en de teruggave van illegaal verworven activa aan de maatschappij.

Kosovo ontwikkelt momenteel een geïntegreerd dossierbeheerssysteem waarmee zaken kunnen worden gevolgd van de fase van het verzamelen van inlichtingen en het verrichten van onderzoek, tot en met de vervolging, definitieve veroordeling en terugvordering van activa. Het kantoor van de centrale coördinator dat bevoegd is voor spraakmakende zaken op het gebied van georganiseerde misdaad en corruptie moet maatregelen nemen om de operationele en IT-links tussen rechtshandhaving en het openbaar ministerie te versterken. Het voorbereidende werk is gaande.

De strategie ter voorkoming van het witwassen van geld en het financieren van terrorisme die de regering in 2014 vaststelde, is uitgevoerd, maar het aantal veroordelingen voor witwassen van geld blijft gering.

Kosovo heeft enige vooruitgang geboekt op het gebied van de bevriezing van en beslaglegging op illegaal verworven activa, maar slechts een klein deel van de betrokken activa is geconfisqueerd. Zolang er onvoldoende beslissingen tot confiscatie worden genomen, is het agentschap voor het beheer van in bewaring gestelde en geconfisqueerde activa verplicht de door de rechtshandhavingsinstanties in beslag genomen activa voor onbepaalde tijd te beheren. De wet van 2013 inzake de verruiming van de bevoegdheden tot confiscatie van activa, moet volledig worden benut.

Kosovo heeft het inlichtingengestuurd politiewerk in 2015 sterk verbeterd en moet voortgaan op deze weg. De Kosovaarse politie heeft toegang tot een reeks databanken die essentieel zijn voor het politiewerk.

Er wordt gewerkt aan een elektronisch strafregister, maar nog niet alle gegevens zijn in het systeem ingevoerd.

Overheidsopdrachten blijven een belangrijke bron van corruptie in Kosovo. De Assemblee heeft op 14 december 2015 een gewijzigde wet inzake overheidsopdrachten aangenomen, waarbij onder meer een platform voor elektronische aanbestedingen is gecreëerd. De wijziging had ook tot doel de status te regulariseren van de leden van de regelgevende commissie voor het plaatsen van overheidsopdrachten, die overheidsopdrachten in Kosovo regelt, en de toetsingsinstantie voor overheidsopdrachten, dat beslissingen van de commissie onderzoekt. De wijzigingen moeten in januari 2016 in werking treden. Gezien de beschuldigingen van samenspanning tussen de toetsingsinstantie voor overheidsopdrachten en de rechterlijke macht en de beschuldigingen van corruptie tegen het hoofd van de toetsingsinstantie voor overheidsopdrachten is het van essentieel belang dat Kosovo voor passende waarborgen zorgt om de operationele onafhankelijkheid van de instantie te waarborgen. Er zouden strenge integriteitsplannen moeten worden uitgevoerd om de onafhankelijkheid van de twee bovengenoemde organen te waarborgen.

Het bureau voor corruptiebestrijding en de nationale raad voor de bestrijding van corruptie, die geleid wordt door de president van Kosovo, hebben hun samenwerking opgevoerd. Het bureau voor corruptiebestrijding beschikt over passende middelen. Het blijft verantwoordelijk voor de controle van vermogensverklaringen en houdt toezicht op belangenconflicten in de overheidssector.

De Kosovaarse wet inzake de financiering van politieke partijen is toegepast tijdens de verkiezingscampagne van 2014. De centrale kiescommissie beschikt inmiddels over voldoende personeel. Tijdens de campagne van vorig jaar hebben alle politieke partijen bij de centrale kiescommissie hun financiële verslagen ingediend. Een aantal partijen heeft boetes gekregen voor het laattijdig indienen van hun verslagen.

De Kosovaarse wet inzake interceptie is in mei 2015 aangenomen. De wet maakt een duidelijk juridisch, procedureel en technisch onderscheid tussen legale interceptie ten behoeve van het strafrecht en ten behoeve van de bescherming van de veiligheid in Kosovo. De wet regelt ook gegevensbewaring. Deze belangrijke wetgeving wordt momenteel uitgevoerd.

Er is nu een systeem voor de bescherming van getuigen in Kosovo. Het desbetreffende directoraat van de politie beschikt over genoeg personele en begrotingsmiddelen. Kosovo heeft met een aantal derde landen relocatieovereenkomsten gesloten.

Kosovo heeft vooruitgang geboekt op het gebied van de bestrijding van drugshandel. In 2013 en 2014 zijn er groeiende hoeveelheden marihuana, heroïne en cocaïne in beslag genomen. Kosovo heeft met belangrijke partners een aantal memoranda van overeenstemming gesloten en neemt via de eenheid voor internationale samenwerking op het gebied van rechtshandhaving (ILECU) deel aan de door Europol geleide projecten inzake de Westelijke Balkanroute en het gemeenschappelijk onderzoeksteam inzake de Balkan, ter bestrijding van drugshandel. De meeste zaken betreffende georganiseerde misdaad die de politie onderzoekt, hebben betrekking op drugshandel. Toch blijft het aantal definitieve veroordelingen in zaken met betrekking tot drugshandel gering.

Kosovo levert voldoende inspanningen ter bestrijding van mensenhandel en migrantensmokkel. De politie beschikt over voldoende personeel om strafbare feiten in verband met mensenhandel en migrantensmokkel te onderzoeken. Naar aanleiding van de crisissituatie die zich eind 2014 en begin 2015 voordeed als gevolg van de uitzonderlijke migratiestroom vanuit Kosovo, heeft Kosovo de controles verscherpt op busmaatschappijen die migrantensmokkel dikwijls hebben gefaciliteerd. Hoewel de migratieroute door de Westelijke Balkan tot dusver aan Kosovo voorbijgaat, heeft Kosovo de samenwerking inzake rechtshandhaving met Servië, Hongarije en Oostenrijk opgevoerd.

De wet inzake schadevergoeding voor slachtoffers van misdrijven wordt momenteel uitgevoerd en Kosovo levert inmiddels meer inspanningen om het herstel van slachtoffers te bevorderen en mensenhandel te voorkomen.

Kosovo pakt de wapensmokkel aan, maar het percentage handvuurwapens dat wordt vernietigd, blijft gering. Om de handel in vuurwapens doeltreffender aan te pakken, zou Kosovo prioriteit moeten geven aan de uitvoering van alle acties die zijn overeengekomen in het actieplan inzake illegale vuurwapenhandel tussen de EU en Zuidoost-Europa.

Kosovo blijft inspanningen leveren ter bestrijding van terrorisme. Buitenlandse strijders geven nog steeds aanleiding tot bezorgdheid en de Kosovaarse autoriteiten hebben een grote hoeveelheid informatie verzameld over Kosovaarse strijders in Syrië. In 2015 is een wet inzake een verbod op de deelname aan gewapende conflicten goedgekeurd, die inmiddels wordt uitgevoerd. De regering heeft een groot aantal extra maatregelen genomen om gewelddadig extremisme en radicalisering in Kosovo tegen te gaan, met name door een beroep te doen op de hulp van moslimleiders.

Aanbevelingen nr. 5, 6 en 7:

Om volledig te voldoen aan de voorwaarden op het gebied van de bestrijding van georganiseerde misdaad, corruptie en terrorisme, moet Kosovo:

-voldoende rechters overplaatsen naar de afdelingen zware criminaliteit in rechtbanken in Kosovo en ervoor zorgen dat zij over voldoende ondersteunend personeel beschikken;

-een staat van dienst opbouwen op het gebied van onderzoek, definitieve veroordelingen en confiscatie met betrekking tot zaken van zware georganiseerde misdaad en corruptie, met name door de centrale coördinator voor dergelijke zaken het mandaat en de middelen te geven om multidisciplinaire teams voor financieel onderzoek te leiden en om toezicht te houden op de justitiële follow-up van dergelijke zaken;