EUROPESE COMMISSIE Brussel, 7.12.2021 COM(2021) 763 final VERSLAG VAN DE COMMISSIE AAN HET EUROPEES PARLEMENT EN DE RAAD over de uitvoering van de regeling houdende specifieke maatregelen op landbouwgebied ten behoeve van de kleinere eilanden in de Egeïsche Zee (SAI)



1.Inleiding De Griekse kleinere eilanden in de Egeïsche Zee (SAI) vormen een uiterst versnipperd eilandgebied met ernstige geografische en natuurlijke beperkingen. Ze zijn niet erg dichtbevolkt en hebben een beperkt landbouwareaal. De topografie en het klimaat van de SAI zijn ook beperkende factoren voor de landbouwproductie. Sommige eilanden zijn zeer geïsoleerd van het Griekse vasteland en hebben te kampen met een dubbel of zelfs drievoudig insulair karakter. Hun insulaire karakter, hun geringe omvang en hun afstand tot markten leiden tot hogere vervoerskosten, waardoor het aanbod van essentiële landbouwproducten wordt beïnvloed. Gezien deze specifieke situatie, die niet kan worden vergeleken met het vasteland van de EU, komen de SAI in aanmerking voor speciale landbouwmaatregelen in het kader van het gemeenschappelijk landbouwbeleid (GLB). De SAI ontvangen niet alleen steun in het kader van de eerste pijler van het GLB, maar komen ook in aanmerking voor een specifieke steunregeling, de SAI-regeling, die bijdraagt tot de bevordering van de lokale productie en de aanvoer van essentiële producten. De regeling geldt voor alle eilanden in de Egeïsche Zee, met uitzondering van Evia en Kreta. In dit verslag wordt de uitvoering van de SAI-regeling tussen 2015 en 2019 beoordeeld. Er wordt met name rekening gehouden met de ervaring van de Commissie in het uitvoeren van het programma tot en met 2019 (begrotingsjaar 2020) en met de analyse en conclusies van de door Ecorys tussen januari en oktober 2021 uitgevoerde synthesestudie van de jaarlijkse uitvoeringsverslagen van de Posei-programma’s en het programma voor de kleinere eilanden in de Egeïsche Zee voor de periode 2015-2019. De kleinere eilanden in de Egeïsche Zee bestaan uit 7 582 eilanden, verspreid over een totale oppervlakte van 210 240 km2 tussen het Griekse vasteland in het noorden en het westen, het eiland Kreta in het zuiden en Turkije in het oosten. Zij hebben een totale oppervlakte van 9 159 km2 en de meeste eilanden zijn kleiner dan 10 km2. De eilanden hebben een mediterraan klimaat, gekenmerkt door droge en warme zomers en korte regenachtige winters. In de zomer bestaat er een risico op droogte. De topografie van de eilanden is hoofdzakelijk bergachtig en heuvelachtig terrein, wat tot versnippering leidt. In 2019 hadden de eilanden samen in totaal 565 125 inwoners; de meeste tellen minder dan 5 000 permanente inwoners. 2.De SAI: oorsprong, ontwikkeling en rechtskader De specifieke regeling voor de SAI is ontstaan in 1993, toen de specifieke problemen van de landbouwsectoren op de SAI vanwege hun afgelegen en insulaire karakter werden erkend in Verordening (EEG) nr. 2019/93 van de Raad. Sinds de invoering ervan in 1993 heeft de regeling enkele wijzigingen ondergaan. Bij de GLB-hervorming van 2003 besloot Griekenland de bedrijfstoeslagregeling (BTR) met ingang van 1 januari 2006 toe te passen op het hele land. In 2006 is de basisverordening vervangen door Verordening (EG) nr. 1405/2006 van de Raad, die de doelstellingen of de specifieke maatregelen voor de SAI niet wijzigde. Zij introduceerde echter een programmeringsaanpak, wat betekent dat de SAI-steun wordt vastgelegd in een jaarlijks programma dat door de nationale autoriteiten wordt opgesteld en ter goedkeuring aan de Commissie wordt voorgelegd en door Griekenland wordt beheerd. Na de inwerkingtreding van het Verdrag van Lissabon is Verordening (EG) nr. 1405/2006 van de Raad vervangen door Verordening (EU) nr. 229/2013 van het Europees Parlement en de Raad, en zijn Gedelegeerde Verordening (EU) nr. 178/2014 en Uitvoeringsverordening (EU) nr. 181/2014 van de Commissie vastgesteld . De SAI-regeling wordt gefinancierd uit het Europees Landbouwgarantiefonds (ELGF). In Verordening (EU) nr. 229/2013 is voor het programma een jaarlijks maximum van 23,93 miljoen EUR per jaar vastgesteld. Daarnaast verstrekt Griekenland verdere nationale financiering ten belope van 0,547 miljoen EUR per jaar. De financiële uitvoering (de betaalde bedragen ten opzichte van de door Griekenland geprogrammeerde bedragen) voor de programma’s 2015-2019 is opgenomen in de bijlage bij dit verslag. Hoewel de SAI-regeling vanuit regelgevend oogpunt dezelfde aanpak (doelstellingen, structuur en financieel beheer) volgt als de Posei-regeling (programma van opties die specifiek zijn voor het afgelegen en insulaire karakter van de ultraperifere gebieden), wordt de SAI-regeling los van de Posei-regeling beheerd. In tegenstelling tot de Posei-regeling, die in de plaats komt van de eerste pijler van het GLB (rechtstreekse betalingen), pakt de SAI-regeling de specifieke problemen op deze eilanden aan en vormt zij dus een aanvullende steun voor de basisbetalingsregeling (BBR), die de Egeïsche Eilanden en de rest van Griekenland in het kader van de eerste pijler van het GLB bestrijkt. Bij de hervorming van het GLB voor 2023-2027 zijn de medewetgevers overeengekomen dat de SAI-regeling ongewijzigd zou blijven en dus buiten het strategisch GLB-plan zou blijven. De EU-financiering voor het SAI-programma zal op het huidige niveau voor het GLB worden gehandhaafd, waardoor de bijzondere rol van de regeling bij de ondersteuning van de landbouw op de kleinere eilanden in de Egeïsche Zee wordt erkend. 3.Rechtsgrondslag van het rapport In artikel 20, lid 3, van Verordening (EG) nr. 229/2013 van de Raad is het volgende bepaald: “Uiterlijk 31 december 2016 en vervolgens om de vijf jaar dient de Commissie bij het Europees Parlement en de Raad een algemeen verslag in waarin het effect van de op grond van deze verordening uitgevoerde acties wordt beschreven en dat indien nodig vergezeld gaat van passende voorstellen”. 4.Landbouw op de kleinere eilanden in de Egeïsche Zee De geografische kenmerken, klimatologische omstandigheden en sociaal-economische structuur van de SAI leiden tot bepaalde nadelen voor de landbouwactiviteit en de productie op de eilanden. De eilanden worden geconfronteerd met het geleidelijk opgeven van landbouwgrond en uiteindelijk met een krimp van de lokale samenlevingen, aangezien hun landbouwgrond hoofdzakelijk op semi-marginale of marginale gebieden is gelegen. De eilanden zijn opgesplitst in de regio Zuid-Egeïsche Zee (bestaande uit de Cycladen en de Dodekanesos) en de regio Noord-Egeïsche Zee (bestaande uit negen bewoonde eilanden: Lesbos, Lemnos, Agios Efstratios, Chios, Psara, Inousses, Samos, Ikaria en Fournoi).

De landbouw speelt een belangrijke rol in het economische leven in de regio Noord-Egeïsche Zee. In 2019 waren er 221 098 inwoners. De landbouw-, bosbouw- en visserijsector hadden een bruto toegevoegde waarde van 123 miljoen EUR, ofwel 5,67 % van de regionale bruto toegevoegde waarde (2017). In 2019 waren er in totaal 6 300 werknemers in de sector. In 2013 omvatte de oppervlakte cultuurgrond (OCG) 245 760 ha, ofwel 64,7 % van de totale oppervlakte. De landbouwactiviteiten omvatten de teelt van gewassen (mastiek, olijfbomen, wijnstokken, citrusbomen en granen), de bijenteelt en de veeteelt (schapen-, geiten- en rundveehouderij). De gemiddelde omvang van de landbouwbedrijven is klein (ongeveer 5 hectare OCG per landbouwbedrijf in 2013). De regio Zuid-Egeïsche Zee beslaat 5 286 km2 en bestaat uit de Cycladen en de Dodekanesos. In 2019 telde de regio 344 027 inwoners. De OCG bedroeg 214 010 ha, ofwel 40,9 % van de totale landoppervlakte in 2013. Landbouw, bosbouw en visserij hadden een bruto toegevoegde waarde van 143 miljoen EUR, ofwel 2,66 % van de regionale bruto toegevoegde waarde (2017). In totaal werkten 9 350 mensen in de landbouwsector (2017). De zuidelijke eilanden in de Egeïsche Zee hebben een grote toeristische sector, wat leidt tot een grote vraag naar landbouw- en voedingsproducten — met name in de zomer — die de lokale landbouwproductie niet dekt, deels vanwege het beperkte karakter ervan. Daarom is de regio afhankelijk van extra leveringen vanuit de rest van Griekenland en het buitenland. Het werkloosheidspercentage in de regio bedroeg 13,7 % in 2019, ongeveer 4 procentpunten lager dan het nationale gemiddelde. De werkgelegenheid is nauw verbonden met diensten, met name toeristische activiteiten (voeding en accommodatie, detailhandel enz.). Er is dus tijdelijke werkloosheid, vooral onder de werkende vrouwen. 5.Doelstellingen, regeling en programmering De doelstellingen van de in artikel 2 van Verordening (EU) nr. 229/2013 genoemde SAI-regeling zijn: -garanderen dat de kleinere eilanden worden voorzien van producten die van essentieel belang zijn voor menselijke consumptie of voor verwerking als productiemiddel in de landbouw, door de extra kosten te verlichten die het gevolg zijn van hun insulaire karakter, hun geringe omvang en hun afstand tot de markten; -de landbouwactiviteiten op de kleinere eilanden in stand houden en ontwikkelen, met inbegrip van de productie, de verwerking, de afzet en het vervoer van lokale ruwe en verwerkte producten. Daartoe bestaat het programma uit twee soorten steun: specifieke voorzieningsregelingen (SVR) en steun voor lokale productie (SLP), beide gefinancierd uit het ELGF. 5.1.Specifieke voorzieningsregelingen De SVR-steun is de steun voor de levering van landbouwproducten uit de EU en heeft voornamelijk betrekking op diervoeders en in veel mindere mate meel voor menselijke consumptie. De belangrijkste producten voor het voederen van dieren zijn maïs en perskoeken en andere residuen van plantaardige vetten of oliën, terwijl het belangrijkste product voor meel tarwe of mengkoren is. De SAI-eilanden zijn onderverdeeld in twee groepen met gedifferentieerde steun naar gelang van de extra kosten van de afgelegen ligging: groep A omvat eilanden die dichter bij het vasteland liggen en groep B omvat de meest afgelegen eilanden, die ongeveer driekwart van de SAI uitmaken. Begunstigden van de SVR-steun zijn: §voor diervoeders: organisaties van landbouwcoöperaties, onafhankelijke landbouwcoöperaties, landbouwers en handelaren; en §voor meel: meelhandelaren en bakkers. Griekenland heeft 5,47 miljoen EUR per jaar uitgetrokken voor deze maatregel (23 % van de maximale jaarlijkse financiële toewijzing). Dat is minder dan de maximale financiële toewijzing van 7,11 miljoen EUR voor de SVR-maatregelen in Verordening (EU) nr. 229/2013. Er zij op gewezen dat de Posei-regeling in het kader van de SVR in aanmerking komt voor vrijstelling van invoerrechten voor producten uit derde landen. De SAI-regeling komt echter niet in aanmerking voor dit mechanisme dat afwijkt van de douaneregelingen van de Unie. 5.2.Steun voor lokale productie SLP is gericht op de ontwikkeling van de lokale landbouwproductie en het aanbod van landbouwproducten door middel van maatregelen op het gebied van de productie, verwerking en afzet van lokale landbouwproducten. Een aantal producten die als traditioneel en belangrijk voor de SAI werden aangemerkt, werden in het programma gedefinieerd. Griekenland heeft gemiddeld ongeveer 18 miljoen EUR per jaar toegewezen aan SLP. De begunstigden van de steun zijn landbouwproducenten of producentenorganisaties. 5.3.Programmeringsaanpak en partnerschapsbenadering

De Griekse autoriteiten stellen zowel de SVR- als de SLP-maatregelen uitvoerig vast in het programma. Het programma weerspiegelt de prioriteiten die de nationale autoriteiten in nauwe samenwerking met de belanghebbenden voor hun landbouwsector hebben vastgesteld. Indien nodig kan het programma jaarlijks worden gewijzigd overeenkomstig artikel 32 van Uitvoeringsverordening (EU) nr. 181/2014 van de Commissie. Jaarlijks dient Griekenland uiterlijk 30 september bij de Commissie zijn jaarverslag in over de uitvoering van het programma in het voorgaande jaar, overeenkomstig artikel 31, lid 1, van Verordening (EU) nr. 181/2014. 6.Financiële uitvoering De financiële uitvoering (de betaalde bedragen vergeleken met de door Griekenland geprogrammeerde bedragen) voor de verslagperiode en de verdeling van de bedragen over SLP en SVR zijn opgenomen in de bijlage. SLP-maatregelen vertegenwoordigen de meerderheid (ongeveer 75 %) van de uitgaven. Het totale uitvoeringspercentage van het programma bleef hoog voor de periode 2015-2019, variërend van 90 % tot 96 %, zoals geïllustreerd in figuur 1. Figuur 1: Uitvoering van de SAI-regeling per maatregel (in miljoen EUR) (Bron: Agrex) 7.Toepassing van de regeling Voor de programma’s 2015-2019 besteedde Griekenland ongeveer 16 miljoen EUR per jaar aan SLP. Ongeveer 60 % van de totale middelen voor SLP voor 2015-2019 werd gebruikt om de instandhouding van olijfgaarden te ondersteunen (ongeveer 8,8 miljoen EUR per jaar). Andere belangrijke sectoren waren: de productie van traditionele kaas (ongeveer 2,5 miljoen EUR), wijn (ongeveer 2 miljoen EUR), de bijenteelt (stabiele uitgaven van ongeveer 1,2 miljoen EUR) en mastiek uit Chios (1,5 miljoen EUR). De uitvoeringspercentages zijn in de loop der tijd gestaag gestegen voor de meeste sectoren, met uitzondering van Santorini-kerstomaten, waarvoor het percentage laag bleef (57 % in 2019). Voor de periode 2015-2018 is jaarlijks een bedrag van 5,47 miljoen EUR uitgetrokken voor SVR; voor 2019 is dat 6,5 miljoen EUR. Het uitvoeringspercentage was hoger dan dat voor SLP, gemiddeld 98,7 %. Deze maatregel was voornamelijk gericht op diervoeder (95 %) en meel (5 %). 8.Beoordeling van het programma 8.1.Garantie voor de voorziening van landbouwproducten De doelstelling om de levering te waarborgen van producten die essentieel zijn voor menselijke consumptie of voor verwerking als landbouwproductiemiddel door de extra kosten te beperken, is grotendeels bereikt, voornamelijk voor diervoeder. Tussen 2015 en 2019 bedroeg de dekkingsgraad van de totale voorzieningsbehoefte van de SAI bijna 100 % voor diervoeders; voor meel was die deels onvoldoende (ongeveer 80 % en dalend). De dekkingsgraad voor meel is bijzonder laag voor eilandengroep A vanwege de hoge vrachtkosten. Volgens de analyse van Ecorys was de SAI-regeling redelijk doeltreffend in het bereiken van haar doelstelling om de voorziening van producten die essentieel zijn voor menselijke consumptie of voor verwerking als landbouwproductiemiddel in de betrokken gebieden te garanderen. De steun dekte de extra kosten voor vervoer naar de SAI van 32 % (voor de meest afgelegen eilanden) tot 64 % (voor eilanden die het dichtst bij het vasteland liggen). Daarom lijkt het risico op overcompensatie beperkt te zijn en kan de SVR-steun als evenredig worden beschouwd. De SAI-regeling bleek dus ook doeltreffend te zijn bij het bereiken van de bovengenoemde algemene doelstelling. 8.2.Samenhang tussen SVR en SPL Over het geheel genomen zijn de SVR- en SPL-instrumenten via de programmawijzigingen op coherente wijze ten uitvoer gelegd en heeft de SVR-steun geen schade toegebracht aan de lokale productie of de groei ervan. Er was geen interne incoherentie tussen de uitvoering van SVR en SLP, aangezien door SVR ondersteunde producten (meel en diervoeder) niet lokaal worden geproduceerd. 8.3.Handhaving van landbouwproductieactiviteiten De landbouwproductie waarvoor steun wordt verleend, is grotendeels gehandhaafd in termen van oppervlakte (ha) of volume (ton) — met uitzondering van olijven, het belangrijkste landbouwproduct dat wordt ondersteund door het SLP-onderdeel van het programma. De jaarlijkse productie van olijven varieerde sterk, vooral in 2017 en 2018, toen de productie daalde van 2,6 miljoen ton tot 0,5 miljoen ton. De productie van traditioneel mastiek uit Chios steeg van 126 ton tot 184 ton (46,4 %), dankzij de aanplant van bomen na de brand van 2012. In 2019 is de wijnproductie teruggekeerd naar het niveau van 2016, na twee jaar van dalende productie als gevolg van het slechte weer in de Egeïsche Zee. De bijenteelt vertoonde een licht dalende trend, terwijl de traditionele kaasproductie in de loop van de periode toenam. De SAI-regeling was dus tot op zekere hoogte doeltreffend in het bereiken van de doelstelling om de ontwikkeling van traditionele landbouwactiviteiten in stand te houden en hun concurrentievermogen te versterken, ondanks het feit dat verschillende van deze sectoren bepaalde moeilijkheden hebben ondervonden bij de ontwikkeling van hun productie.

De SAI-regeling, die hoofdzakelijk exploitatiekosten (productie, verwerking en afzet) ondersteunt, had slechts een beperkt effect op de verbetering van het concurrentievermogen van traditionele landbouwproducten. Hun concurrentievermogen profiteerde voornamelijk van andere steuninstrumenten, met name in het kader van het plattelandsontwikkelingsprogramma (POP). 8.4.Bijdrage aan GLB-doelstellingen De SAI-regeling heeft bijgedragen tot de verwezenlijking van de algemene GLB-doelstellingen van de geanalyseerde periode. Zij ondersteunde rendabele voedselproductie door de handhaving van productieniveaus in de meeste sectoren te vergemakkelijken en zo de stabiliteit van het inkomen van landbouwers te ondersteunen. Aangezien de SAI-regeling echter voorziet in steun voor specifieke productieactiviteiten die een aanvulling vormen op de BBR die in de SAI wordt toegepast, zou zij minder gevolgen hebben voor het inkomen van landbouwers dan in de regio’s die van Posei profiteren en niet onder de BBR vallen. De SAI-regeling heeft ook bijgedragen tot het duurzaam beheer van natuurlijke hulpbronnen door middel van regels voor randvoorwaarden, die landbouwers verplichten zich te houden aan een reeks EU-voorschriften voor het milieu en de gezondheid van mens, dier en plant. In het kader van de regeling werd steun verleend voor het behoud van gewassen met een geringe ecologische voetafdruk, die voornamelijk steunen op extensieve productiesystemen die relatief onschadelijk zijn voor het milieu. Het gebruik van bestrijdingsmiddelen is zeer beperkt voor de olijventeelt. De bijenteelt heeft bijgedragen tot het behoud van de kwetsbare flora van de eilanden. Andere gewassen, zoals mastiekbomen, wijnstokken of gerst, hebben bijgedragen tot de bescherming van het landschap en het natuurlijke milieu. Duurzame landbouwpraktijken moeten echter verder worden ontwikkeld door middel van productkwaliteit (biologische productie of andere keurmerken en certificering), technologisch voordeel, milieu-eisen enz. Productdifferentiatie door middel van niet-prijsgebonden concurrentie kan worden aanbevolen (olijfolie, wijn met beschermde oorsprongsbenaming (BOB) enz.). De afgelopen jaren heeft een groeiend aantal SAI-producten een BOB en een beschermde geografische aanduiding (BGA) gekregen. Er zijn echter nog enkele tekortkomingen. Zo wordt olijfolie, hoewel de meeste olijfolie volgens biologische normen wordt geproduceerd, niet als biologisch in de handel gebracht vanwege moeilijkheden bij het verkrijgen van biologische accreditatie op de eilanden. Wat de bijdrage aan een evenwichtige territoriale ontwikkeling betreft, ondersteunt het SAI-programma met name productieactiviteiten in meer afgelegen gebieden die van vitaal belang zijn om ontvolking en afhankelijkheid van toerisme te voorkomen. De SAI-steun hielp de ontwikkeling van plattelandsgebieden door het behoud van cultuurgebieden en landbouwbedrijven, en daardoor van de werkgelegenheid. Het programma heeft ook geholpen bij de uitvoering van specifiek sociaal-structureel grondbeleid en heeft, via randvoorwaarden, indirect milieuvriendelijke landbouwpraktijken ondersteund. In de beoordelingsperiode was er een sterke samenhang tussen het SAI-programma en het POP (tweede pijler van het GLB). Dit is van cruciaal belang voor de verwezenlijking van de doelstellingen van het GLB, gezien de sterke onderlinge afhankelijkheid tussen de twee soorten steun. Er bestaan synergiëen tussen de SAI-regeling, het POP en nationale steun voor initiatieven zoals opleiding, vestiging van jonge landbouwers en door het POP ondersteunde investeringen en door de SAI ondersteunde productie. Duurzame landbouwpraktijken die verder gaan dan de randvoorwaarden, worden aangemoedigd door het POP, ook voor door de SAI-regeling gesteunde productie. Investeringen in de agro-industrie worden ook ondersteund door het POP, net als opleidingen voor werknemers in de agrovoedingssector. De SAI-regeling ondersteunt de verwerking en afzet van deze agro-industriële en landbouwproducten. Er is ook een sterke samenhang met nationale steun en andere GLB-maatregelen (voor wijn, fruit en groenten). Aangezien de SAI-regeling buiten het toepassingsgebied van het strategisch GLB-plan voor Griekenland voor 2023-2027 zal blijven, moet worden gezorgd voor algehele samenhang tussen dit programma en de nieuwe maatregelen in het kader van het strategisch GLB-plan. 8.5.Relevantie van de SAI-regeling en de toegevoegde waarde van de EU Het SAI-programma omvat maatregelen en acties die het mogelijk maken de belangrijkste problemen waarmee de landbouwsector in de SAI wordt geconfronteerd — met name economische uitdagingen — op bevredigende wijze aan te pakken. De inkomenssteun aan de producenten stelt hen in staat hun activiteiten voort te zetten en de hoge kosten of potentiële verliezen te verlichten die zij anders zouden kunnen lijden. De prijsconcurrentie met het Europese vasteland zou, samen met de aanzienlijke vervoerskosten en de kleinere omvang van de exploitanten, waarschijnlijk een onoverkomelijke uitdaging vormen voor de lokale waardeketen als er in het kader van de SAI-regeling geen steun zou worden verleend. Bovendien helpt het programma de producenten in bepaalde gebieden weerstand te bieden tegen de druk van de verstedelijking en de toeristische sector. De betaalde steun compenseert ook gedeeltelijk de moeilijkheden bij de toegang tot markten, ondersteunt de ontwikkeling van nieuwe afzetmogelijkheden en moedigt producenten aan hun landbouwgrond te onderhouden. Dit geldt ook in meer afgelegen gebieden, waar braaklegging en dus bodemerosie wordt voorkomen. Wat de specifieke doelstellingen van het nieuwe GLB betreft, richt het programma zich in de eerste plaats op de drie economische doelstellingen die gericht zijn op het bevorderen van een veerkrachtige landbouwsector, terwijl het duurzaamheidsaspect nog steeds wordt gewaarborgd door de regels voor randvoorwaarden. Indien het wetgevingskader in overeenstemming lijkt te zijn met de nieuwe GLB-doelstellingen, moet de relevantie van een doeltreffende uitvoering van het programma in de komende jaren worden beoordeeld. Op beleidsniveau wordt de toegevoegde waarde van de EU voornamelijk positief beoordeeld omdat in de regeling wordt erkend dat voor een aantal ernstige belemmeringen waarmee de kleinere eilanden in de Egeïsche Zee worden geconfronteerd, specifieke maatregelen nodig zijn. De regeling, die parallel aan de Posei-programma’s wordt beheerd, kan profiteren van de ervaring die de ultraperifere gebieden hebben opgedaan bij het opzetten en uitvoeren van hun programma’s. De SAI-regeling bleek ook waardevol voor de uitvoering van kwaliteits- en milieuvereisten. Wat het ontwerp en de uitvoering van de programma’s betreft, bleek de regeling ook positief te zijn wat betreft de flexibiliteit die Griekenland wordt gelaten om zijn programma te definiëren op basis van specifieke behoeften. Ze heeft ook een meer resultaatgerichte managementcultuur begunstigd. 8.6.Administratie en beheer van het SAI-programma Hoewel de afgelopen jaren enige vooruitgang is geboekt, is er nog ruimte voor verbetering van de strategie die in de programma’s nader moet worden uitgewerkt, onder meer door de specifieke indicatoren die in de jaarlijkse uitvoeringsverslagen moeten worden gerapporteerd, verder te ontwikkelen. Ook moet de bijdrage van de regeling aan de verwezenlijking van de algemene GLB-doelstellingen in het programma explicieter worden gemaakt en gekoppeld worden aan de specifieke gekwantificeerde doelstellingen. De in het programma uitgestippelde strategie is enigszins aangepast. De tekortkomingen die in het verslag van de Europese Commissie over de uitvoering vanaf 2016 zijn vastgesteld, blijven echter van kracht. De jaarlijkse uitvoeringsverslagen zijn met name in de afgelopen jaren verbeterd en volgen het nieuwe model, dat in 2018 is verduidelijkt en vereenvoudigd. Er is echter verdere verbetering nodig, met name wat betreft de verwezenlijking van de specifieke doelstellingen van het programma en de prestaties ervan ten opzichte van de doelstellingen. 9.Voorstellen voor verbetering