over het nationale hervormingsprogramma 2019 van Slovenië en met een advies van de Raad over het stabiliteitsprogramma 2019 van Slovenië

(3)Op 27 februari 2019 is het landverslag 2019 voor Slovenië gepubliceerd. Daarin werd de vooruitgang beoordeeld die Slovenië bij de tenuitvoerlegging van de op 13 juli 2018 door de Raad vastgestelde landspecifieke aanbevelingen heeft gemaakt, alsmede het gevolg dat is gegeven aan de aanbevelingen die in de jaren voordien werden goedgekeurd, en de vooruitgang die Slovenië in de richting van zijn nationale Europa 2020-doelstellingen heeft geboekt.

(2)Als lidstaat die de euro als munt heeft en in het licht van de grote onderlinge verwevenheid tussen de economieën van de economische en monetaire unie, dient Slovenië ervoor te zorgen dat volledig en tijdig uitvoering wordt gegeven aan de aanbeveling voor de eurozone, zoals weergegeven in de onderstaande aanbevelingen 1 en 3. Met name kan aan de eerste aanbeveling voor de eurozone wat betreft een veerkrachtige product- en dienstenmarkt worden tegemoetgekomen door de restrictieve regelgeving te verminderen, en kan aan de tweede aanbeveling voor de eurozone wat betreft het bevorderen van investeringen worden tegemoetgekomen door het economisch investeringsbeleid toe te spitsen op de gespecificeerde gebieden.

(1)Op 21 november 2018 heeft de Commissie haar goedkeuring gehecht aan de jaarlijkse groeianalyse en daarmee de aanzet gegeven tot het Europees Semester 2019 voor coördinatie van het economisch beleid. Er werd terdege rekening gehouden met de Europese pijler van sociale rechten, die op 17 november 2017 door het Europees Parlement, de Raad en de Commissie is afgekondigd. De prioriteiten van de jaarlijkse groeianalyse zijn op 21 maart 2019 door de Europese Raad bekrachtigd. Op 21 november 2018 heeft de Commissie op grond van Verordening (EU) nr. 1176/2011 ook het waarschuwingsmechanismeverslag aangenomen, waarin zij Slovenië niet heeft genoemd als een van de lidstaten die aan een diepgaande evaluatie zouden worden onderworpen. Tevens heeft de Commissie op die datum een aanbeveling voor een aanbeveling van de Raad over het economisch beleid van de eurozone aangenomen, die op 21 maart 2019 door de Europese Raad is bekrachtigd. Op 9 april 2019 heeft de Raad de aanbeveling over het economisch beleid van de eurozone ("aanbeveling voor de eurozone") vastgesteld.

Gezien Verordening (EG) nr. 1466/97 van de Raad van 7 juli 1997 over versterking van het toezicht op begrotingssituaties en het toezicht op en de coördinatie van het economisch beleid, en met name artikel 5, lid 2,

over het nationale hervormingsprogramma 2019 van Slovenië en met een advies van de Raad over het stabiliteitsprogramma 2019 van Slovenië

(4)Op 15 april 2019 heeft Slovenië zijn nationale hervormingsprogramma 2019 ingediend en op 26 april 2019 zijn stabiliteitsprogramma 2019. Om met de onderlinge verbanden tussen beide programma's rekening te houden, zijn deze tegelijkertijd geëvalueerd.

(5)De betrokken landspecifieke aanbevelingen zijn meegenomen in de programmering voor de Europese structuur- en investeringsfondsen (ESI-fondsen) voor de periode 2014-2020. Op grond van artikel 23 van Verordening (EU) nr. 1303/2013 van het Europees Parlement en de Raad kan de Commissie een lidstaat verzoeken zijn partnerschapsovereenkomst en de desbetreffende programma's te evalueren en wijzigingen daarop voor te stellen wanneer dit nodig is om de uitvoering van relevante aanbevelingen van de Raad te ondersteunen. De Commissie heeft in richtsnoeren inzake de toepassing van maatregelen om de doeltreffendheid van de Europese structuur- en investeringsfondsen te koppelen aan gezond economisch bestuur, nader aangegeven hoe zij van die bepaling gebruik zou maken.

(6)Slovenië valt momenteel onder het preventieve deel van het stabiliteits- en groeipact en is aan de schuldregel onderworpen. In haar stabiliteitsprogramma 2019 voorziet de regering dat het nominale overschot in 2019 zal toenemen tot 0,9 % van het bbp en in 2022 1,2 % van het bbp zal bedragen. Op basis van het herberekende structurele saldo wordt aangenomen dat de begrotingsdoelstelling op middellange termijn – die is gewijzigd van een structureel overschot van 0,25 % van het bbp in 2019 tot een structureel tekort van 0,25 % van het bbp vanaf 2020 – uiterlijk in 2021 wordt gerealiseerd. Volgens het stabiliteitsprogramma 2019 zal de overheidsschuldquote naar verwachting blijven dalen tot 65,4 % van het bbp in 2019 en tot 54,7 % van het bbp in 2022. Het macro-economische scenario dat aan die begrotingsprognoses ten grondslag ligt, is gunstig.

(7)Op 13 juli 2018 heeft de Raad Slovenië de aanbeveling gedaan ervoor te zorgen dat de nominale groei van de netto primaire overheidsuitgaven in 2019 niet meer dan 3,1 % bedraagt, hetgeen overeenstemt met een jaarlijkse structurele aanpassing van 0,65 % van het bbp. Op basis van de voorjaarsprognoses 2019 van de Commissie bestaat het risico van een aanzienlijke afwijking van het aanbevolen aanpassingstraject in de richting van de budgettaire middellangetermijndoelstelling in 2019.

(8)In 2020 zou Slovenië zijn begrotingsdoelstelling op middellange termijn moeten halen. Volgens de voorjaarsprognoses 2019 van de Commissie spoort dit met een maximale nominale groeivoet van de netto primaire overheidsuitgaven van 4,0 %, hetgeen overeenstemt met een structurele aanpassing van 0,5 % van het bbp. Afgaande op de voorjaarsprognoses 2019 van de Commissie zal Slovenië bij ongewijzigd beleid in 2020 dicht bij zijn budgettaire middellangetermijndoelstelling zitten. De huidige beoordeling wijst derhalve op een risico van enige afwijking in 2020. De verwachte nominale groeivoet van de netto primaire overheidsuitgaven wijst momenteel op het risico dat in 2020 enigszins van het vereiste wordt afgeweken, maar ook op het risico dat over 2019 en 2020 samen aanzienlijk van het vereiste wordt afgeweken. Indien het structurele saldo volgens de prognoses niet langer in de buurt van de budgettaire middellangetermijndoelstelling ligt, moet bij toekomstige beoordelingen in een algehele beoordeling rekening worden gehouden met een mogelijke afwijking van het vereiste. De verwachting is dat Slovenië in 2019 en 2020 aan de schuldregel zal voldoen. Al met al is de Raad van oordeel dat in 2019 de nodige maatregelen moeten worden genomen en dat Slovenië klaar moet staan om vanaf 2020 verdere maatregelen te treffen om aan de bepalingen van het stabiliteits- en groeipact te voldoen.

(9)De stelsels voor gezondheidszorg en langdurige zorg in Slovenië zullen door de vergrijzing steeds meer onder druk komen te staan. De financiering van de gezondheidszorg is niet berekend op de verwachte stijging van de kosten ten gevolge van de vergrijzing. Tot nog toe heeft Slovenië geen alomvattende maatregelen voorgesteld voor een gezondheidszorg die kwaliteitsvol, toegankelijk en op lange termijn budgettair houdbaar is. Momenteel wordt een ontwerp van wet op de langdurige zorg opgesteld als onderdeel van de Sloveense strategie voor actief ouder worden. Naar verwachting zullen overheidsopdrachten in de gezondheidszorg kostenefficiënter worden dankzij een betere coördinatie, maar verder blijft het onduidelijk hoe de beoogde maatregelen zullen bijdragen tot een betere kosteneffectiviteit, toegankelijkheid en kwaliteit van de zorg. De toekomstige druk op de zorgstelsels zou kunnen worden verlicht door te investeren in structuren en apparatuur voor gezondheidszorg en langdurige zorg.

(10)Aangezien de bevolking in Slovenië sneller vergrijst dan in de meeste andere lidstaten, staat het pensioenstelsel voor steeds urgentere uitdagingen op het gebied van langetermijnhoudbaarheid en toereikendheid. Volgens het document "Uitgangspunten voor de modernisering van het pensioenstelsel en de arbeidsongeschiktheidsverzekering", dat in 2017 door de sociaal-economische raad is aangenomen, zouden de sociale partners en de vorige regering uiterlijk in 2020 een hervorming goedkeuren. Daarnaast voorziet het nationale hervormingsprogramma 2019-2020 in de mogelijkheid het pensioenstelsel te herzien met het oog op de houdbaarheid ervan op middellange en lange termijn en voldoende hoge pensioenen. In het programma wordt ook gemikt op een langere beroepsloopbaan en meer mogelijkheden om het potentieel van oudere werknemers te benutten, maar wordt niet aangegeven hoe en wanneer die doelen concreet moeten worden gehaald. De houdbaarheid van het stelsel kan worden verbeterd door de wettelijke pensioenleeftijd aan te passen aan de gestegen levensverwachting en door een latere pensionering te bevorderen. Het blijft moeilijk om voor toereikende pensioenen te zorgen: sommige pensioengerechtigden leven op of onder de armoedegrens. Bijna 70 % van alle zelfstandigen in Slovenië kiest ervoor het minimumbedrag aan sociale premies te betalen, waardoor deze groep later slechts recht heeft op een minimumpensioen. De toereikendheid van de pensioenen kan verder worden verbeterd door de dekking van de aanvullende pensioenregelingen te stimuleren, door veranderende loopbaantrajecten aan te pakken en door het risico op armoede onder ouderen te verminderen.

(11)De werkgelegenheid bleef stijgen en de werkloosheid nam verder af. De langdurige werkloosheid blijft echter boven het niveau van vóór de crisis en langdurig werklozen vertegenwoordigen nog steeds bijna de helft van alle werklozen. Vooral laaggeschoolde en oudere werknemers worden met aanhoudende problemen geconfronteerd, aangezien hun activiteits- en arbeidsparticipatiepercentages nog steeds tot de laagste in de EU behoren. Hun participatie in het volwassenenonderwijs ligt erg laag. Uit een evaluatie van beleidsmaatregelen die mensen moeten aanmoedigen om een baan te zoeken of een opleiding te volgen, blijkt dat de meeste bestaande programma's goed presteren. De uitgaven op dit gebied blijven echter beperkt en er nemen maar weinig laaggeschoolde en oudere werklozen aan de programma's deel. Daarom is het bijzonder belangrijk dat wordt geïnvesteerd in efficiënte maatregelen die de inzetbaarheid van laaggeschoolde en oudere werknemers vergroten, onder meer op het gebied van digitale vaardigheden. Een hogere arbeidsparticipatie van oudere werknemers zal ook de druk op het pensioenstelsel helpen verlichten. Hoewel de arbeidsmarkthervorming van 2013 bepaalde kwetsbare groepen duidelijk heeft geholpen bij het vinden van een baan, blijft tijdelijk werk een probleem. Het percentage personen dat risico op armoede of sociale uitsluiting loopt, is afgenomen, maar blijft voor de ouderen boven het EU-gemiddelde.

(12)Steeds meer economische sectoren vertonen tekenen die wijzen op een tekort aan arbeidskrachten. Dit lijkt deels te verklaren door een mismatch tussen de vaardigheden die jongeren aangeleerd krijgen en de vaardigheden waarnaar werkgevers op zoek zijn. In combinatie met zwak functionerende ecosystemen voor innovatie vormen deze tekorten op de arbeidsmarkt een hinderpaal voor de industriële transformatie op de prioritaire gebieden van de strategie voor slimme specialisatie, zoals omschreven in overleg met de belanghebbenden. Om in de behoeften van de economie te voorzien, is het van cruciaal belang dat de toekomstige beroepsbevolking digitale vaardigheden verwerft.

(13)Er zijn al enkele maatregelen genomen of gepland om de financieringsmogelijkheden voor bedrijven in Slovenië te verbeteren en te voorzien in alternatieven voor bankkredieten. Sloveense bedrijven zijn voor hun financieringsbehoeften echter nog steeds sterk afhankelijk van bankkredieten en kasstromen. De toegang tot aandelenkapitaal op de particuliere markt blijft beperkt. Het aanbod aan durfkapitaal stijgt, zij het vanaf een zeer laag niveau. De al geringe marktkapitalisatie van de effectenbeurs in Ljubljana neemt nog verder af. De instroom van aandelen- en risicokapitaal in het land wordt belemmerd door de kleine en onderontwikkelde kapitaalmarkt, in combinatie met ongunstige randvoorwaarden, zoals een lage financiële geletterdheid bij kleinere bedrijven. De moeilijke toegang tot aandelenkapitaal zet een rem op de groei van innovatieve ondernemingen, maar ook van gevestigde bedrijven, die baat zouden kunnen hebben bij een andere manier van financiering.

(14)Sloveense bedrijven worden gehinderd door de nog steeds hoge regelgevende en administratieve lasten, die worden gezien als een belangrijk probleem voor het zakendoen in Slovenië. Deze lasten hebben bijvoorbeeld betrekking op vergunningen, rapportageverplichtingen, belastingprocedures en de vaak langdurige gerechtelijke procedures voor handelszaken. Moeilijkheden bij de vervolging van economische en financiële criminaliteit tasten eveneens het ondernemingsklimaat aan. Slovenië heeft instrumenten ontwikkeld om de administratieve lasten te beperken, zoals het SPOT-portaal ("Slovenska poslovna točka") en het "enig document", waarmee verschillende van de geconstateerde lasten worden aangepakt. Veel van de lastenverlichtende maatregelen zijn echter nog hangende, en de maatregelen die al zijn uitgevoerd, hadden niet de verwachte impact. Slovenië heeft ook een aantal hervormingen doorgevoerd met het oog op de liberalisering van restrictieve beroepsvereisten. Toch is nog geen gevolg gegeven aan sommige delen van de landspecifieke aanbevelingen van 2017, vooral wat betreft advocaten en onroerendgoedmakelaars.

(15)Slovenië kent tekortkomingen op het gebied van concurrentie en transparantie bij overheidsopdrachten, zoals met name blijkt uit het hoge aandeel van contracten dat via een onderhandelingsprocedure wordt gesloten (zonder oproep tot het indienen van voorstellen). Er zijn nog steeds geen sterke waarborgen tegen corruptie en collusie tussen inschrijvers, met name bij aanbestedingen door lokale overheden en door overheidsbedrijven. In het onafhankelijk toezicht op overheidsopdrachten zijn onvoldoende wettelijke waarborgen tegen externe druk of inmenging ingebouwd, met name wat betreft disciplinaire procedures en het voorstel voor de aanstelling van de leden van de nationale toetsingscommissie. Ondanks de invoering van een actieplan voor de professionalisering van degenen die betrokken zijn bij aanbestedingen, is die professionalisering nog gering. Hoewel volgens ramingen van de autoriteiten economische criminaliteit en corruptie in de voorbije jaren aanzienlijke schade hebben veroorzaakt, zijn sommige hervormingen op het vlak van corruptiebestrijding nog steeds hangende.

(16)Ondanks de gedeeltelijke privatisering van 65 % van de aandelen van de grootste bank van Slovenië, Nova Ljubljanska Banka, is er nog veel staatsinmenging in de economie, ook in de financiële sector. De uitvoering van de eerder gepubliceerde privatiseringsplannen verloopt traag. Door verder werk te maken van de privatiseringen zou de levensvatbaarheid van ondernemingen op de lange termijn verhogen en zouden de risico's voor de overheidsfinanciën afnemen, net als het risico op verstoring van de mededinging en van de toewijzing van middelen. De verdere verkoop van aandelen in beursgenoteerde ondernemingen zou tevens de ontwikkeling van de Sloveense kapitaalmarkt ten goede komen.

(17)Het ecosysteem voor onderzoek, ontwikkeling en innovatie behoeft verbetering om ten volle te kunnen functioneren, en de steunmaatregelen missen vaak samenhang. De oprichting en de opschaling van innovatieve ondernemingen worden gehinderd door de beperkte steun voor bedrijfskundig onderwijs en technologieoverdracht en, meer in het algemeen, door een zwakke samenwerking tussen wetenschap en bedrijfsleven. De meeste kleine en middelgrote ondernemingen in Slovenië hebben een geringe innovatiecapaciteit. Het aandeel van innovatieve bedrijven in Slovenië neemt dan ook af en ligt onder het EU-gemiddelde. De productiviteitsgroei in Slovenië heeft te lijden onder de trage digitale transformatie. Prestatieverschillen op het gebied van innovatie tussen de oostelijke en westelijke regio's van Slovenië belemmeren samenwerking en netwerkvorming. Slovenië boekt niet langer vooruitgang in de richting van de streefcijfers 2020 voor uitgaven voor onderzoek en ontwikkeling, terwijl meer investeringen in onderzoek, ontwikkeling en innovatie het groeipotentieel van het land zouden versterken. Slovenië trekt op alle niveaus van postsecundair onderwijs maar een klein deel van de internationale studenten aan, vooral op doctoraatsniveau, en de internationale mobiliteit van onderzoekers blijft beperkt, net als de mobiliteit tussen de academische wereld en het bedrijfsleven.

(18)Slovenië heeft in het ontwerp van zijn nationaal energie- en klimaatplan doelstellingen voor de periode tot 2030 vastgesteld op het gebied van energie-infrastructuur, energie-efficiëntie en hernieuwbare energie. Al die doelstellingen vereisen adequate investeringen. De economie van Slovenië is met name koolstofintensiever dan het EU-gemiddelde en het aandeel van hernieuwbare energie in de totale energieproductie stagneert. De ontwikkeling van andere hernieuwbare energiebronnen dan hout en waterkracht verloopt bijzonder langzaam. Het aandeel van de industriële sector, de dienstensector en de woningsector in het totale eindverbruik van energie ligt hoger dan het EU-gemiddelde. Bovendien is de bestaande opslagcapaciteit voor energie onderontwikkeld en niet afgestemd op de behoeften van een niet-geïntegreerde lokale productie van hernieuwbare energiebronnen.

(19)Vervoer is de grootste bron van CO2-emissies geworden, met een aandeel in de totale emissies dat hoger ligt dan het EU-gemiddelde voor deze sector. De grote afhankelijkheid van het wegvervoer in Slovenië zorgt voor een hoge energie- en koolstofintensiteit en voor andere problemen, zoals luchtvervuiling en verkeersongevallen. Om die negatieve gevolgen in te perken kan worden gekeken naar de spoorweginfrastructuur en koolstofarme energie en duurzaam vervoer in het algemeen, waar nog veel ruimte voor verbetering bestaat. Om te komen tot een duurzamer ontwikkelingsmodel voor natuurlijke hulpbronnen moet ook nog een belangrijke investeringskloof worden gedicht. De economie van Slovenië is afhankelijk van de natuurlijke omgeving, die erop achteruit gaat. Een sterke afhankelijkheid van ingevoerde grondstoffen en lage recyclingpercentages belemmeren de overgang naar een circulaire economie. De toestand van het stedelijk afvalwatersysteem, met inbegrip van de infrastructuur voor inzameling en verwerking, is niet volledig in overeenstemming met de EU-voorschriften. Aanzienlijke delen van de Sloveense economie zijn kwetsbaar voor natuurrampen, met name overstromingen.

(20)De programmering van EU-middelen voor de periode 2021-2027 kan een aantal in de aanbevelingen vermelde lacunes helpen aanpakken, met name op de gebieden die in bijlage D bij het landverslag aan bod komen. Dat zou Slovenië in staat stellen om ten aanzien van de betreffende sectoren optimaal van die middelen gebruik te maken, rekening houdend met regionale verschillen. Opdat deze investeringen succesvol zouden zijn, is het belangrijk dat de bestuurlijke capaciteit van het land voor het beheer van de fondsen wordt versterkt.

(21)In de context van het Europees Semester 2019 heeft de Commissie een brede analyse van het economische beleid van Slovenië verricht. De analyse is gepubliceerd in het landverslag 2019. Voorts heeft de Commissie zowel het stabiliteitsprogramma 2019 als het nationale hervormingsprogramma 2019 doorgelicht en onderzocht welk gevolg is gegeven aan de aanbevelingen die in eerdere jaren tot Slovenië zijn gericht. Daarbij heeft zij niet alleen gekeken naar de relevantie ervan voor een houdbaar begrotings- en sociaal-economisch beleid in Slovenië, maar is zij ook nagegaan of de Unieregels en richtsnoeren in acht zijn genomen. Dit weerspiegelt de noodzaak om de algehele economische governance van de Unie te versterken door middel van een inbreng op Unieniveau in toekomstige nationale besluiten.

(22)In het licht van deze beoordeling heeft de Raad het stabiliteitsprogramma 2019 onderzocht en zijn advies daarover is met name in de onderstaande aanbeveling 1 weergegeven,

BEVEELT AAN dat Slovenië in 2019 en 2020 de volgende actie onderneemt: