Ruimtevaart is van belang voor Europa

Europa - de lidstaten, het Europees Ruimteagentschap (ESA), de Europese Organisatie voor de exploitatie van meteorologische satellieten (Eumetsat) en de EU - heeft op het gebied van de ruimtevaart vele successen geboekt met baanbrekende technologieën en exploratiemissies, zoals de Rosetta-missie van ESA, unieke aardobservatie- en meteorologiecapaciteiten, zoals Meteosat, en op wereldniveau toonaangevende commerciële telecommunicatie- en lanceersystemen met de Ariane- en de Vegaraketten. Europa is vandaag de dag goed voor 's werelds op één na grootste overheidsbegroting voor de ruimtevaart met programma’s en faciliteiten in verschillende Europese landen. In de periode 2014-2020 investeert de EU op zichzelf genomen meer dan 12 miljard euro in ruimtevaartactiviteiten. Zij bezit ruimtevaartsystemen van wereldklasse met Copernicus voor aardobservatie alsmede Egnos en Galileo voor satellietnavigatie en geolokalisatie. Met momenteel 18 satellieten in de ruimte en meer dan 30 satellieten die gepland staan voor de komende 10-15 jaar, is de EU de grootste institutionele afnemer van lanceerdiensten in Europa.

Ruimtevaarttechnologieën (hierna ook: "ruimtetechnologieën"), met gebruikmaking van de ruimte verkregen gegevens (hierna ook: "ruimtegegevens") en met gebruikmaking van de ruimte verleende diensten (hierna ook: "ruimtediensten") zijn in het dagelijks leven van de Europese burgers onmisbaar geworden: bij het gebruik van mobiele telefoons en autonavigatiesystemen, het kijken naar satelliettelevisie of het opnemen van liquide middelen. Satellieten geven onmiddellijke informatie bij rampen, zoals aardbevingen, bosbranden of overstromingen, waardoor nood- en hulpdiensten hun inspanningen beter kunnen coördineren. De landbouw profiteert van een verbetering van het bodemgebruik. De vervoers- en de energie-infrastructuur zijn veiliger en kunnen dankzij satelliettechnologieën efficiënter worden beheerd. Uitdagingen op wereldniveau wegens bevolkingstoename, toegenomen vraag naar grondstoffen en klimaatverandering vragen om informatie over onze planeet die gemakkelijker kan worden aangeleverd door gebruik te maken van de ruimte.

Ruimtetechnologieën, ruimtegegevens en ruimtediensten kunnen talrijke EU-beleidsterreinen en de belangrijkste politieke prioriteiten, waaronder het concurrentievermogen van onze economie, migratie, klimaatverandering, de digitale eengemaakte markt en duurzaam beheer van natuurlijke hulpbronnen ondersteunen. Voorts is ruimtevaart van strategisch belang voor Europa. De ruimtevaart versterkt de rol van Europa als een sterkere mondiale speler en is een troef voor de veiligheid en defensie van Europa. Het ruimtevaartbeleid kan bijdragen tot meer werkgelegenheid, groei en investeringen in Europa. Investeringen in de ruimtevaart maken baanbrekende ontwikkelingen in wetenschap en onderzoek mogelijk. Europa heeft een ruimtevaartsector van wereldklasse, met een sterke satellietvervaardigende industrie, die rond de 33 % van de open wereldmarkten voor haar rekening neemt, en een dynamische downstreamsector met een groot aantal kmo’s. De Europese ruimtevaarteconomie, waaronder vervaardiging en diensten, biedt werk aan meer dan 230 000 deskundigen en de waarde ervan werd in 2014 geschat op 46 tot 54 miljard EUR, wat goed is voor 21 % van de waarde van de mondiale ruimtevaartsector.

De algemene internationale ruimtecontext verandert snel: de concurrentie neemt toe; nieuwkomers brengen nieuwe uitdagingen en ambities mee wat de ruimtevaart aangaat; ruimtevaartactiviteiten worden steeds commerciëler met een grotere betrokkenheid van de particuliere sector; en belangrijke technologische verschuivingen ontwrichten traditionele industriële en bedrijfsmodellen in de sector, en impliceren een kostenverlaging voor de toegang tot en het gebruik van de ruimte. De combinatie van ruimtegegevens met digitale technologieën en andere gegevensbronnen schept talrijke commerciële mogelijkheden voor alle lidstaten.

Europa moet samenwerken ter bevordering van haar leiderspositie op ruimtevaartgebied, haar marktaandeel op de mondiale ruimtevaartmarkten vergroten, en de door de ruimtevaart geboden voordelen en kansen te baat nemen. Gelet op artikel 189 van het Verdrag (VWEU) stelt de Commissie derhalve een nieuwe ruimtevaartstrategie voor Europa voor die is toegespitst op vier strategische doelstellingen.

1.De voordelen van de ruimtevaart voor de maatschappij en de economie van de EU maximaliseren

Het potentieel van ruimtevaartoplossingen (hierna ook: "ruimteoplossingen") is nog niet ten volle benut, net zo min als de ruimere mogelijkheden die ruimtegegevens bieden. De ruimtevaartsector moet beter worden gekoppeld aan andere beleidsterreinen en economische sectoren op EU-niveau en in alle lidstaten. Het potentieel van de EU-ruimtevaartprogramma’s Copernicus, Egnos en Galileo moet beter worden benut. De Commissie streeft naar een optimalisering van de voordelen die de ruimtevaart meebrengt voor de maatschappij en de ruimere EU-economie. Dit te bereiken brengt mee dat de vraag van openbare en particuliere gebruikers wordt gestimuleerd, dat de toegang tot en het gebruik van ruimtegegevens wordt vergemakkelijkt, en dat de ontwikkeling en het gebruik van innovatieve downstreamtoepassingen wordt gestimuleerd. Het betekent ook dat de continuïteit en de gebruikergestuurde ontwikkeling van EU-ruimtevaartprogramma’s wordt gewaarborgd.

1.1.Gebruik van ruimtediensten en ruimtegegevens aanmoedigen

Gegevens en diensten die voortvloeien uit ruimtevaartsystemen, waaronder satellietbeelden, geolokalisatie-informatie en satellietcommunicatie dragen reeds bij aan een aantal beleidsterreinen en economische sectoren: van milieubescherming tot vervoersveiligheid, precisielandbouw, beheer van de visbestanden, monitoring van scheepvaartroutes en opsporing van olievervuiling, tot stedelijke en regionale planning. De potentiële toepassingsgebieden zijn omvangrijk en nog niet ten volle benut. De Commissie zal derhalve beleidsmatig de gebruikmaking van ruimtediensten, -gegevens en -toepassingen aanmoedigen wanneer deze doeltreffende oplossingen bieden. Zij zal ervoor zorgen dat de EU-wetgeving die intensievere gebruikmaking ondersteunt en regelmatig evaluaties verrichten om belemmeringen en nieuwe kansen in kaart te brengen, met inbegrip van administratieve vereenvoudigingen.

De Commissie zal concrete maatregelen, waaronder op regelgevingsgebied, nemen voor zover dit gerechtvaardigd is en voordelen oplevert, om Galileo te introduceren op specifieke markten of gebieden, zoals die van mobiele telefoons, Europese kritieke infrastructuur en luchtvaart. Nieuwe chipsets en ontvangers op de Europese markt moeten compatibel zijn met Galileo en Egnos. Ter ondersteuning van de inspanningen van de industrie zal de Commissie een systeem invoeren voor vrijwillige etikettering en certificering.

Op langere termijn zal de Commissie het gebruik van ruimtevaartoplossingen aanmoedigen met behulp van standaardisatiemaatregelen en routekaarten, en door integratie van ruimtevaart in toekomstige strategieën inzake bijvoorbeeld zelfrijdende en "connected" (verbonden slimme) auto’s, spoorwegen, luchtvaart en onbemande luchtvaartuigen (drones). De Commissie zal komen met een Europees radionavigatieplan om de introductie van GNSS-toepassingen ("Global Navigation Satellite System" (wereldwijd satelliet-navigatiesysteem) in sectorieel beleid te vergemakkelijken.

Deze poging moet worden ondersteund door begeleidende maatregelen op nationaal en regionaal niveau. De Commissie zal samen met het GSA en anderen bewustmakingscampagnes organiseren, ondersteunende netwerken (bijvoorbeeld "Copernicus Relays" en de "Copernicus Academy") opzetten en technische ondersteuning bieden bij de gebruikmaking van innovatieve en grensoverschrijdende overheidsopdrachten voor oplossingen met gebruikmaking van ruimteoplossingen.

Copernicus is een van de belangrijkste leveranciers van aardobservatiegegevens. Momenteel is het echter zo dat technische belemmeringen gebruikers beletten ten volle profijt te trekken van de gegevens en informatie die Copernicus levert. Daarom zal de Commissie de toegang tot en de exploitatie van ruimtegegevens verbeteren waardoor er kruisbestuiving van deze gegevens met andere gegevensbronnen kan plaatsvinden, wat de integratie van digitale onderzoeksinfrastructuren vergemakkelijkt, in aanvulling op het Europese cloudinitiatief. Meer in het bijzonder zal de Commissie bijdragen aan een betere verspreiding van door Copernicus gegenereerde aardobservatiegegevens. Zij zal verschillende ondersteunende platformdiensten lanceren die toegang bieden tot aanvullende gegevensreeksen en online verwerkingscapaciteiten waarbij de Europese industrie een leidende rol op zich zal nemen. Deze maatregelen zullen leiden tot nieuwe kansen voor de Europese industrie, met inbegrip van kmo's en start-ups, en zij zullen onderzoeksinstellingen, overheden en ondernemingen in staat stellen om ruimteoplossingen te ontwikkelen en voordeel uit die oplossingen te halen. Aangezien ruimtegegevens vaak samen met andere dan ruimtegegevens moeten worden benut om het volledige potentieel ervan voor eindgebruikers te verwezenlijken, zal de Commissie bijzondere aandacht besteden aan de interoperabiliteit van gegevensreeksen, voortbouwend op de Inspire-richtlijn en het Europese interoperabiliteitskader.

Sterkere banden met de commerciële downstreamsector zijn essentieel voor het op maat ontwikkelen van toepassingen, voor het bereiken van nieuwe gebruikers en de koppeling van ruimtevaart aan andere sectoren. De Commissie zal daarom randvoorwaarden bieden ter bevordering van deze koppeling. Voorts worden duidelijke grenzen vastgesteld tussen de vrije kerninformatiediensten in het kader van Copernicus en commerciële downstreamtoepassingen. De Commissie zal tevens voorzien in een "industrietest" om na te gaan of downstreamleveranciers een betrouwbare en betaalbare dienst kunnen leveren.

Ruimtevaart en satellietcommunicatie kunnen ook de connectiviteit verbeteren voor Europa’s digitale samenleving en economie. Satellieten kunnen zorgen voor kosteneffectieve oplossingen bij het met elkaar verbinden van activa en mensen in afgelegen gebieden en op volle zee, of als onderdeel van de toekomstige 5G-netwerken, waar voor tal van toepassingen en diensten die gebruikmaken van ruimtegegevens tevens ononderbroken verbindingen nodig zijn. De Commissie zal zich met de lidstaten inzetten voor het bevorderen van langetermijnsamenwerkingskaders die de interactiviteit van satelliet- en terrestrische technologieën aanmoedigen en die de respectieve bedrijfsorganisaties bijeen brengen.

Belangrijkste acties: de Commissie zal: -het gebruik van Copernicus-, Egnos- en Galileo-oplossingen in het EU-beleid bevorderen waar dat gerechtvaardigd en nuttig is, ook op korte termijn, met maatregelen waarmee het gebruik van Galileo voor mobiele telefoons en kritieke infrastructuur met gebruikmaking van tijdsynchronisatie wordt ingevoerd; -het gebruik van Copernicus-gegevens en -informatie vergemakkelijken door een betere verspreiding van gegevens en het opzetten van platformdiensten, waarbij interfaces met andere dan ruimtegegevens en -diensten worden bevorderd; -de ontwikkeling van ruimtetoepassingen met een grotere betrokkenheid van nieuwe actoren uit verschillende domeinen stimuleren; -samen met de lidstaten en de industrie een efficiënt en vraaggestuurd gebruik van satellietcommunicatie bevorderen, om universele connectiviteit ("ubiquitous connectivity") in alle lidstaten aan te moedigen.

1.2.Voortgang maken met de EU-ruimtevaartprogramma's en tegemoetkomen aan nieuwe gebruikersbehoeften

De particuliere sector zal alleen gebruikmaken van ruimteoplossingen en daarin investeren indien gebruikers en bedrijven er vertrouwen in hebben dat de door Copernicus, Egnos en Galileo geleverde diensten en gegevens in de toekomst worden voortgezet. Bijgevolg bevestigt de Commissie haar engagement voor stabiliteit van de EU-ruimteprogramma’s en voor versterking van de concurrentievoordelen van de systemen, door kenmerken zoals authenticatie en grote nauwkeurigheid voor Galileo. In een veranderende omgeving en een snel evoluerende markt moet worden doorgegaan met de ontwikkeling van deze systemen opdat daarmee geavanceerde diensten met een hogere efficiëntie en soliditeit worden verleend.