De activiteiten van het EIF brengen verschillende risico's met zich mee, wat tot uiting komt in de hoogte van de allocatie van economisch kapitaal. Het plafond voor verbintenissen uit eigen middelen in het kader van garantieverrichtingen is driemaal het bedrag van het geplaatste kapitaal. Op 8 maart 2017 verhoogde de raad van bestuur van het EIF, bij machtiging van de algemene vergadering, het plafond voor participatieverrichtingen met eigen middelen van het EIF van 50 naar 70 % eigen middelen. Dankzij zijn risico- en kapitaalbeheer heeft het EIF zijn stabiele kredietbeoordeling AAA kunnen houden, wat onlangs is herbevestigd door de belangrijkste ratingbureaus, die met name wezen op de kapitaalverhoging van 2014. De breedte van de producten van het EIF en hun geografische en sectorale bereik zorgen voor een gematigde en houdbare blootstelling aan risico.

Het EIF is actief in de lidstaten, kandidaat-lidstaten en potentiële kandidaat-lidstaten van de EU en in de landen van de Europese Vrijhandelsassociatie. Het beheert momenteel meer dan 122 mandaten namens, in het bijzonder, de Commissie en de EIB. Deze bestaan uit participaties en garanties of, in beperkte mate, uit gefinancierde instrumenten. Het EIF beheert ook mandaten van lidstaten en autoriteiten die in het kader van de Europese structuur- en investeringsfondsen middelen beheren, paraplufondsen, ondernemingen en particuliere en publieke instellingen. Daarnaast mede-investeert het EIF zijn eigen middelen in eigenvermogens- en schuldactiviteiten.

Het EIF vormt het in risicokapitaal gespecialiseerde onderdeel van de EIB-groep dat de financiering van de kmo's van Europa ondersteunt. Het ontwerpt, ontwikkelt en gebruikt durf- en groeikapitaal, garanties en microfinancieringsinstrumenten die gericht zijn op kmo's en midcap-ondernemingen om, in samenwerking met de Commissie, een impuls te geven aan verdere investeringen in Europa en de hefboomwerking van de begrotingsmiddelen van de EU en de bijdragen van de lidstaten te vergroten. Zodoende is het afhankelijk van marktgebaseerde financiële instrumenten (securitisatie, gediversifieerde obligatiefondsen, enz.). Het werkt mee aan de verwezenlijking van EU-doelstellingen als ondersteuning van innovatie, onderzoek en ontwikkeling, ondernemerschap, groei en werkgelegenheid en inclusieve financiering, door die financiële producten aan te bieden aan financiële intermediairs.

(4)De rol van het EIF in microfinanciering en maatschappelijk verantwoorde investeringen versterken, zodat het een doorbraak kan bewerkstelligen in participaties in nieuwe sociale ondernemingen en financiële instellingen;

Met een tweede kapitaalverhoging, die werd goedgekeurd door de algemene vergadering van de aandeelhouders van het EIF op 27 mei 2014, kwam het toegestane kapitaal van het EIF op 4,5 miljard EUR. Een voorstel van de Commissie om de dividenden van de EU te gebruiken voor de intekening op nieuwe aandelen werd verworpen, maar er werd in de EU-begroting voor de periode 2014-2017 een bedrag tot 178 miljoen EUR uitgetrokken voor de intekening op maximaal 450 nieuwe aandelen. Doordat de aandelen in waarde zijn gestegen, was dit bedrag slechts voldoende om op 437 extra aandelen voor de EU in te tekenen, hetgeen heeft geleid tot een lichte verwatering van haar EIF-aandeel. Momenteel bezit de EIB 2 642 (58,7 %), de EU 1 337 (29,7 %) en bezitten de 32 financiële instellingen in totaal 521 (11,6 %) van de aandelen van het EIF.

Het EIF werd in 1994 opgericht door de Europese Investeringsbank (EIB), de Europese Gemeenschap, thans de Europese Unie (EU), vertegenwoordigd door de Europese Commissie (de Commissie), en publieke en particuliere financiële instellingen, met een toegestaan kapitaal van 2 miljard ECU (nu EUR), waarvan 20 % is gestort. In 2007 werd het toegestane kapitaal verhoogd naar 3 miljard EUR. De Commissie gebruikte de EIF-dividenden die zij van 2007 tot 2010 ontving om te betalen en dekte de rest met de EU-begroting, waardoor de EU haar participatie van 30 % kon handhaven.

In dit eindverslag overeenkomstig artikel 4 van Besluit nr. 562/2014/EU wordt beoordeeld hoe de doelstelling van het verhogen van de steun van het Europees Investeringsfonds (EIF) aan maatregelen die een aanvulling vormen op de maatregelen van de lidstaten ten behoeve van ondernemingen, in het bijzonder het midden- en kleinbedrijf, is behaald door het kapitaal van het EIF te verhogen. Het bouwt voort op het tussentijds verslag van 19 december 2016, waarin werd vastgesteld dat de kapitaalverhoging, die op dat moment nog niet volledig was voltooid, er al toe had geleid dat er meer financiering beschikbaar werd gesteld voor kmo's en midcap-ondernemingen.

2.1 Overzicht (stand van zaken aan het einde van het tweede kwartaal van 2018)

Op 30 juni 2018 had het EIF het volume van zijn activiteiten gemiddeld verhoogd met meer dan 30 % per jaar in vergelijking met 2013. Het EIF sloot 1 120 verrichtingen voor een investeringsvolume van 44 miljard EUR. Daarvan berustten 771 verrichtingen op de kapitaalbasis van het EIF. Voor die verrichtingen werd 12,1 miljard EUR van de eigen middelen van het EIF ingezet, waarvan meer dan 10 miljard EUR werd geïnvesteerd in combinatie met middelen die door het EIF in het kader van mandaten worden beheerd. Er wordt verwacht dat via de activiteiten van het EIF 154 miljard EUR aan financiering wordt geactiveerd op het niveau van kmo's en midcap-ondernemingen.

De hieruit voortvloeiende sterke kapitalisatie was een doorslaggevende factor waardoor het EIF het Europees Fonds voor strategische investeringen (EFSI) met succes kon invoeren en ligt ten grondslag aan de verhoging van het EFSI (EFSI 2.0), waartoe eind 2017 werd besloten. Het EIF maakte voor de goedkeuring van de EFSI 2.0-wetgeving gebruik van zijn eigen middelen en mobiliseerde tot 500 miljoen EUR om vaart te zetten achter de invoering van het EFSI. In het kader van EFSI 2.0 is de EFSI-garantie verhoogd tot een totaal van 26 miljard EUR (en de verwachte gemobiliseerde investering van 315 miljard EUR tot 500 miljard EUR), terwijl de investeringsperiode werd verlengd tot 2020. Het EIF zal dan ook aanzienlijke eigen middelen moeten mobiliseren naast het EFSI tussen 2018 en 2020.

2.2 Participaties (durf- en groeikapitaal)

Omdat het EIF dankzij de kapitaalverhoging meer risicodragende capaciteit heeft, kon het zijn participaties uitbreiden, zowel qua geïnvesteerde volumes als qua snelheid van uitvoering. Tijdens de periode 2014-2018 is er door middel van de eigenvermogensactiviteit van het EIF meer dan 64 miljard EUR aan financiering geactiveerd op het niveau van eindontvangers.

a) EFSI-verrichtingen/verrichtingen in het kader van het mandaat inzake risicokapitaalmiddelen dankzij het verhoogde kapitaal

Dankzij de risicokapitaalmiddelen van de EIB kon het EIF zijn participatiestrategie in de segmenten durfkapitaal en groei, die het al meer dan 18 jaar volgt, voortzetten en kon het meer investeringen doen door middel van hybride schuld-eigenvermogensfinanciering. Het EIF mede-investeert zijn eigen middelen in combinatie met mandaatmiddelen. In juli 2015 verhoogde de EIB de risicokapitaalmiddelen met 2,5 miljard EUR (waardoor die op 9,5 miljard EUR uitkwamen) in het kader van het kmo-venster van het EFSI voor particulier eigen vermogen en investeringen in technologieoverdracht in kmo's en midcap-ondernemingen. Eind 2015 beliepen de EFSI-specifieke vastleggingen 1,4 miljard EUR in 45 fondsen. Daarmee kon financiering ten belope van 8,1 miljard EUR worden gerealiseerd, waarvan wordt verwacht dat deze leidt tot 14,6 miljard EUR aan gemobiliseerde investeringen op het niveau van eindontvangers (een hefboomratio van bijna 1:11).

De mezzanine mede-investeringsfaciliteit binnen het mandaat inzake risicokapitaalmiddelen is een hybride schuld/eigenvermogensfaciliteit van 101 miljoen EUR. Hierdoor kon het EIF mede-investeren in doelondernemingen, in combinatie met mezzaninefondsen. Tegen juni 2018 beliepen de vastleggingen in het kader van de mezzanine mede-investeringsfaciliteit 98 miljoen EUR (waarvan 5 miljoen EUR eigen middelen van het EIF), waardoor een ruimer gebruik van mede-investeringsoplossingen wordt aangemoedigd en duidelijk vastgestelde tekortkomingen op het gebied van fondsenwerving worden aangepakt. In de periode januari 2014-juni 2018 legde het EIF 9,9 miljard EUR in onderliggende fondsen vast in het kader van het mandaat inzake risicokapitaalmiddelen, daaronder begrepen 437 miljoen EUR van zijn eigen middelen.

b) Eigenvermogensproduct van het kmo-venster van het EFSI

In juli 2016 lanceerden het EIF, de EIB en de Commissie het eigenvermogensproduct van het kmo-venster van het EFSI, waarvan de totale investeringscapaciteit van 2 071 miljoen EUR gericht is op kapitaalinvesteringen die voor allerhande financieringsbehoeften en leveringsmodaliteiten kunnen dienen (mede-investeringen, technologieoverdracht, paraplufondsen, sociale effecten, enz.). Het heeft twee onderdelen: het onderdeel "groei/uitbreiding" en het onderdeel "investeringen in een vroege fase". Via een samenwerkingsplatform kunnen nationale stimuleringsbanken en -instellingen het totale budget voor investeringen in het kader van het eigenvermogensproduct van het kmo-venster van het EFSI aanvullen. In de periode juli 2016-juni 2018 legde het EIF 1 miljard EUR vast in het kader van het eigenvermogensproduct van het kmo-venster van het EFSI, daaronder begrepen 177 miljoen EUR van zijn eigen middelen.

c) Risicodeling van het EIF in het kader van de EU-mandaten - het enkele eigenvermogensinstrument van de EU

In het kader van het enkele eigenvermogensinstrument van de EU worden begrotingsmiddelen van de EU ingezet in combinatie met eigen middelen van het EIF. Het EU omvat de eigenvermogensfaciliteit voor groei van COSME en het durfkapitaalinstrument voor kmo's InnovFin van Horizon 2020 (InnovFin Equity). Laatstgenoemde omvat ook een proefinitiatief voor business angels.

In het kader van de eigenvermogensfaciliteit voor groei van COSME investeert het EIF in fondsen die eigenvermogens- en mezzaninefinanciering verstrekken voor kmo's met hoog groeipotentieel in de uitbreidings- en groeifase, vooral voor kmo's die over de grenzen heen actief zijn. Eind juni 2018 waren in het kader van de eigenvermogensfaciliteit voor groei 13 investeringen gedaan, voor in totaal 160 miljoen EUR aan vastleggingen, waarvan 8 miljoen EUR uit de eigen middelen van het EIF.

Via InnovFin Equity richt het EIF zich op investeringen in technologieoverdracht, business angels, durfkapitaalfondsen en paraplufondsen die eigen vermogen bieden voor beginnende ondernemingen in de preconceptuele fase, de conceptfase en de startfase die soms nog geen inkomsten hebben gegenereerd. Het activeert bijna 3 miljard EUR voor ondernemingen in lidstaten en landen die geassocieerd zijn met het Horizon 2020-programma.

In het kader van het EFSI werd een gestructureerd financieel product gecreëerd voor investeringen in een vroege fase (onderdeel 2). In dit product wordt 458 miljoen EUR van de InnovFin Equity-faciliteit van de EU gecombineerd met een vastlegging van 270 miljoen EUR die de EU-garantie van het EFSI geniet en een vastlegging van 290 miljoen EUR uit de eigen middelen van het EIF (naar het totaal van al deze middelen wordt verwezen als de IFE-faciliteit voor de vroege fase). Tegen juni 2018 legde het EIF een totaalbedrag van 539 miljoen EUR vast voor 29 eigenvermogensfondsen, waaronder 153 miljoen EUR aan eigen middelen.

d) Risicodeling van het EIF in het kader van een combinatie van EU-mandaten en het eigenvermogensproduct van het EFSI

In 2016 richtte het EIF pan-Europese paraplufondsen voor durfkapitaal (VC FoF) op, om te investeren in door de particuliere sector gestuurde, marktgerichte pan-Europese paraplufondsen voor durfkapitaal, daarbij gebruikmakend van de eigen middelen van het EIF samen met de eigenvermogensfaciliteit voor groei van COSME en onderdelen 1 en 2 van het eigenvermogensproduct van het kmo-venster van het EFSI, ook wel de IFE-faciliteit voor de vroege fase genoemd (als een combinatie van de eigenvermogensfaciliteit InnovFin van Horizon 2020, het eigenvermogensinstrument van het EFSI en de eigen middelen van het EIF). Het EIF richt zich op investeringen in geschikte VC FoF voor het totaalbedrag van 410 miljoen EUR, waarvan 67,5 miljoen EUR eigen middelen van het EIF betreffen. Vanaf oktober 2018 zijn er twee overeenkomsten met VC FoF-beheerders getekend en liepen er onderhandelingen met vier anderen.

e) Ontwikkeling van maatschappelijk verantwoordelijke investeringen: de versneller van sociale effecten

De versneller van sociale effecten is een initiatief waarmee het EIF in 2013 van start is gegaan in het kader van de impactinvesteringsstrategie van de EIB-groep, gelet op het beleid van de EU om in Europa een duurzame financieringsmarkt voor sociaal ondernemerschap tot stand te brengen. De versneller van sociale effecten is een paraplufonds waarmee wordt getracht om een portefeuille van kapitaalinvesteringen in maatschappelijk verantwoorde fondsen te creëren. Hierdoor wordt sociale inclusie bevorderd, worden alternatieve bronnen van werkgelegenheid voor gemarginaliseerde sociale groepen geboden, wordt bijgedragen aan groei en is er een breed scala van financieringsopties beschikbaar, met inbegrip van schuldinstrumenten of hybride schuld/eigenvermogensinstrumenten.

De versneller van sociale effecten geniet 180 miljoen EUR financiering in het kader van het financieringsinstrument voor sociale effecten van het risicoverbeteringsmandaat van de EIB. De vastleggingen voor de versneller van sociale effecten beliepen in totaal 243 miljoen EUR op de sluitingsdatum in juli 2015, door extra investeringen van de risicokapitaalmiddelen (48 miljoen EUR), de eigen middelen van het EIF (11,5 miljoen EUR) en vier andere investeerders (elk 1 miljoen EUR): de Bulgaarse ontwikkelingsbank, het Finse innovatiefonds Sitra, Crédit Coopératif en DB Impact Investment Fund I (Deutsche Bank).