TOELICHTING

1.ACHTERGROND VAN HET VOORSTEL

Door de scherpe daling van de vraag en de overheidsmaatregelen om de verspreiding in te perken, veroorzaakt de COVID-19-pandemie een ernstige economische neergang. De zware negatieve gevolgen hiervan worden gevoeld in de Europese Unie en wereldwijd. De ernst van de gevolgen zal zowel afhangen van de duur van de COVID-19-pandemie als van de nood- en herstelmaatregelen die op Europees en nationaal niveau worden genomen. Deze pandemie heeft ook een ongekende impact op de luchtvaartsector. Als er niets wordt gedaan aan de liquiditeitscrisis in de luchtvaartsector, zal dit binnen enkele maanden tot faillissementen leiden. De luchtvaartsector is van strategisch belang voor de Europese Unie en levert een essentiële bijdrage tot de algemene economie en werkgelegenheid in de EU. In 2016 bood de luchtvaart werk aan 9,4 miljoen mensen in de EU, en droeg ze meer dan 624 miljard euro bij tot het BBP van de EU. De luchtvaart is echter ook van belang voor het succes van kmo’s en voor het toerisme. Elke euro die wordt uitgegeven in de luchtvaartsector brengt 3 euro op voor de economie als geheel, en voor elke nieuwe baan in de luchtvaart worden elders drie extra banen gecreëerd. Gezien de belangrijke bijdrage van de luchtvaart tot de economische groei en de werkgelegenheid kan de impact van de COVID-19-pandemie voor deze sector ruimere gevolgen hebben voor de EU-economie en voor de connectiviteit, de handel en de betaalbaarheid en keuze van reizen; deze gevolgen zullen gedurende lange tijd voelbaar zijn. De dalende vraag, de sluiting van grenzen en de tijdelijke beperkingen op het luchtverkeer binnen de EU en tussen de EU en grote internationale markten betekenen dat het passagiersvervoer waarschijnlijk aanzienlijk zal blijven dalen. Begin april was het aantal vluchten op het Europees netwerk met 90 % gedaald in vergelijking met dezelfde periode in 2019. In maart oversteeg het aantal annuleringen van vliegtuigtickets het aantal nieuwe boekingen met ongeveer 4,5 miljoen, en dit alleen voor vluchten binnen de EU. De passagiersvraag voor heel 2020 wordt 35 tot 46 % lager geraamd dan in 2019. Om de gevolgen van deze pandemie te beperken, is een ambitieuze en gecoördineerde beleidsrespons noodzakelijk. Aangezien de luchtvaart in grote mate bijdraagt tot de algemene prestaties en de mondiale rol van de EU-economie, is het van essentieel belang dat de EU actie onderneemt om de EU-luchtvaartsector te ondersteunen. Deze verordening is bedoeld om een aantal bepalingen van de bestaande luchtvaartgerelateerde wetgeving tijdelijk te wijzigen om de Commissie en de nationale autoriteiten in staat te stellen gemakkelijker een aantal negatieve gevolgen van de COVID-19-pandemie aan te pakken en de impact op de luchtvaartsector voor de duur van de crisis te beperken. Deze tijdelijke maatregelen omvatten: (1) een wijziging van de vergunningsregels voor luchtvaartmaatschappijen in geval van financiële problemen die het gevolg zijn van de COVID-19-pandemie, (2) een vereenvoudiging van de procedures voor het opleggen van beperkingen van verkeersrechten, (3) toestemming om grondafhandelingsdiensten efficiënter te gunnen en (4) toestemming om grondafhandelingscontracten tot 31 december 2021 te verlengen.

1.1.Wijziging van de vergunningsregels van Verordening (EG) nr. 1008/2008

Overeenkomstig Verordening (EG) nr. 1008/2008 moeten lidstaten de exploitatievergunning van luchtvaartmaatschappijen die wellicht niet in staat zullen zijn gedurende een periode van twaalf maanden hun bestaande en potentiële verplichtingen na te komen, schorsen of intrekken. Bij wijze van alternatief mogen de autoriteiten een tijdelijke vergunning verlenen aan deze luchtvaartmaatschappijen. Het doel van een dergelijke tijdelijke vergunning is de luchtvaartmaatschappij in staat te stellen haar activiteiten te herstructureren en voort te zetten, voor zover de veiligheid niet in het gedrang komt. De ervaring heeft echter aangetoond dat dit ook een zeer negatief signaal geeft aan de markt over de overlevingskansen van een luchtvaartmaatschappij, wat op zijn beurt de financiële problemen verergert, met name wat de kasstroom betreft. Wellicht zullen veel luchtvaartmaatschappijen die vóór de crisis financieel gezond waren, te maken krijgen met liquiditeitsproblemen, waardoor hun exploitatievergunning om juridische redenen zal moeten worden geschorst of ingetrokken of worden vervangen door een tijdelijke vergunning. In het kader van de huidige crisis kan dit onnodige administratieve lasten met zich meebrengen, zonder een duidelijk economisch of veiligheidsvoordeel.

Daarom wordt voorgesteld deze formele verplichting voor de lidstaten tijdelijk op te schorten, voor zover de veiligheid niet in het gedrang komt; de lidstaten blijven wel verplicht om toezicht te houden op de financiële draagkracht van hun luchtvaartmaatschappijen om passagiers te beschermen tegen onnodige veiligheidsrisico’s en om relevante informatie te kunnen verstrekken aan de veiligheidsinstanties.

1.2.Wijziging van de regels van Verordening (EG) nr. 1008/2008 inzake noodmaatregelen

Volgens artikel 21 van Verordening (EG) nr. 1008/2008 kan een lidstaat de uitoefening van verkeersrechten weigeren of beperken of voorwaarden aan deze uitoefening stellen om plotselinge kortstondige problemen die voortvloeien uit onvoorspelbare en onvermijdbare omstandigheden op te lossen. Om te garanderen dat bij dit optreden de beginselen van evenredigheid, transparantie, objectiviteit en niet-discriminatie in acht worden genomen, moeten de Commissie en de andere lidstaten onverwijld in kennis worden gesteld van dergelijke maatregelen, en moet deze kennisgeving vergezeld gaan van een passende motivering. Indien de problemen die deze maatregelen noodzakelijk maken, langer dan 14 dagen duren, moet de lidstaat de Commissie en de andere lidstaten daarvan in kennis stellen en kan hij, met instemming van de Commissie, de maatregelen verlengen voor nieuwe periodes van telkens ten hoogste 14 dagen.

De toestemming van de Commissie voor de tweede periode van 14 dagen en in beginsel voor elke daaropvolgende periode van 14 dagen wordt gegeven aan de hand van een besluit van de Commissie. Deze bepaling was bedoeld om situaties van korte duur aan te pakken, en de ervaring leert al dat ze niet is aangepast aan de COVID-19-pandemie, die naar verwachting verscheidene maanden zal duren, waardoor de Commissie en de lidstaten onnodig administratief worden belast. Artikel 21, dat van toepassing is op “kortstondige problemen”, is duidelijk niet aangepast aan de huidige crisis.

Een tijdelijke afwijking van de procedurevoorschriften van artikel 21 is dan ook noodzakelijk. In die afwijking wordt verduidelijkt dat een lidstaat een gerechtvaardigde en evenredige noodmaatregel voor een langere periode dan 14 dagen mag handhaven, maar niet langer dan de duur van gezondheidsrisico’s die duidelijk verband houden met de COVID-19-pandemie. De Commissie kan deze maatregelen op verzoek van een betrokken lidstaat of lidstaten of op eigen initiatief schorsen indien zij niet voldoen aan de eisen van lid 1 van artikel 21 of anderszins in strijd zijn met de wetgeving van de Unie. De lidstaten moeten de Commissie dan ook in kennis stellen van wijzigingen in de duur en de reikwijdte van hun noodmaatregelen.

1.3.Verlenging van de periode gedurende welke grondafhandelaars uit hoofde van Richtlijn 96/67/EG hun diensten mogen verlenen op luchthavens van de Unie

Om deze ongeziene terugval van de activiteiten op te vangen en grondafhandelingsbedrijven te helpen toegang te krijgen tot de middelen die nodig zijn om hun vaste kosten op korte termijn te dekken, welke sinds maart 2020 aanzienlijk hoger zijn dan hun inkomsten, staan sommige lidstaten garant voor de leningen die deze bedrijven aan banken kunnen vragen om een minimale liquiditeitsbasis te herstellen.

Om dergelijke garanties voor bankleningen te kunnen verstrekken, moeten echter een aantal criteria worden onderzocht om de overlevingskansen van het bedrijf dat de lening aanvraagt te kunnen beoordelen. Bedrijven die actief zijn op de grondafhandelingsmarkt zijn, voor wat een aantal onder hen betreft, of voor een gedeelte van hun activiteiten, van nature onderhevig aan een exploitatieregime dat de overlevingskansen op lange termijn niet garandeert, aangezien ze voor een maximumperiode van zeven jaar worden geselecteerd op grond van artikel 11, lid 1, onder d), van Richtlijn 96/67/EG.

Faillissementen zouden nadelig zijn voor de hele sector (luchthavens en luchtvaartmaatschappijen) omdat ze op korte en middellange termijn de mededinging zouden beperken en zouden leiden tot een verstoring van de grondafhandelingsdiensten, wat op zijn beurt het herstel in de weg kan staan. Om de nodige zekerheid te bieden aan de kredietverstrekkers van de grondafhandelaars, zodat zij de leningen kunnen verstrekken die deze grondafhandelaars in staat stellen een faillissement te vermijden, wordt in de voorgestelde verordening bepaald dat, in afwijking van artikel 11, lid 1, onder d), van Richtlijn 96/67/EG, contracten van op basis van de procedure van artikel 11, lid 1, van Richtlijn 96/67/EG geselecteerde dienstverleners die verstrijken tussen de datum van inwerkingtreding van deze verordening en 31 december 2020, mogen worden verlengd tot en met 31 december 2021. Deze verlenging moet de nodige zekerheid bieden aan de kredietverstrekkers van de grondafhandelaars. Bovendien is het mogelijk dat grondafhandelingsdiensten als gevolg van de crisis niet langer winstgevend zijn en dat sommige beheersorganen dergelijke diensten moeten aanbesteden. Er zij op gewezen dat in dergelijke omstandigheden Richtlijn 2014/25/EU van toepassing is.

1.4.Invoering van een urgentieprocedure voor de selectie van verleners van grondafhandelingsdiensten tijdens de COVID-19-pandemie.