A4-0409/98

Resolutie over de mededeling van de Commissie aan de Raad en het Europees Parlement "De Europese Unie en de externe aspecten van het mensenrechtenbeleid: van Rome tot Maastricht en daarna" (COM(95)0567 - C4-0568/95)

Het Europees Parlement,

- gelet op de mededeling van de Commissie (COM(95)0567 - C4-0568/95),

- gezien de artikelen 3, 6, 7 en 11 van het Verdrag betreffende de Europese Unie en de artikelen 177 en 300 van het herzien Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap,

- onder verwijzing naar zijn eerdere resoluties en, in het bijzonder, naar zijn resolutie van 12 december 1996 over de mensenrechten in de wereld 1995/1996 en het beleid van de Unie op het gebied van de mensenrechten ((PB C 20 van 20.1.1997, blz. 161.)),

- onder verwijzing naar zijn resolutie van 3 december 1998 over het beheer en de financiering van de programma's voor mensenrechten en democratisering ((Deel II, punt 8 van de notulen van die datum.)),

- gelet op het verslag van de Commissie buitenlandse zaken, veiligheids- en defensiebeleid en de adviezen van de Commissie externe economische betrekkingen, de Commissie ontwikkelingssamenwerking, de Commissie openbare vrijheden en binnenlandse zaken, de Commissie institutionele zaken en de Commissie rechten van de vrouw (A4-0409/98),

A. overwegende dat de beginselen van de democratie, de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden universele waarden zijn,

B. overwegende dat de in de Universele Verklaring omschreven rechten universeel zijn en niet het product van één enkele cultuur die zich aan de wereld wil opdringen,

C. overwegende dat de belangrijkste VN-wereldconferenties van de afgelopen jaren - mensenrechten (Wenen, 1993), bevolking (Caïro, 1994), sociale ontwikkeling (Kopenhagen, 1995) en vrouwen (Beijing, 1995) - gemeenschappelijke doeleinden hebben onderschreven,

1. is van mening dat de geleidelijke ontwikkeling van een mensenrechtenbeleid vanaf het Verdrag van Rome tot aan het Verdrag van Maastricht in grote lijnen positief is geweest en heeft beantwoord aan de verwachtingen van het publiek en inmiddels kan worden beschouwd als onderdeel van de communautaire verworvenheden;

2. is verheugd over de artikelen 6 en 7 van het Verdrag van Amsterdam die de eerdere bepalingen over mensenrechten versterken, maar benadrukt opnieuw dat besluitvorming in de Raad ten aanzien van acties op het gebied van de mensenrechten bij gekwalificeerde meerderheid moet plaatsvinden om eerder en effectiever te kunnen optreden;

3. is van mening dat een van de belangrijkste momenten bij het vormgeven aan het mensenrechtenbeleid van de Europese Unie samenviel met de Wereldconferentie over mensenrechten in Wenen in 1993;

4. onderschrijft de nadruk die de Europese Unie legt op "positieve maatregelen" en de dialoog en op ondersteunende programma's om mensenrechten, goed bestuur en democratisering te bevorderen, maar wijst er met klem op dat deze slechts een aanvulling kunnen zijn op het "conditionaliteits"-beleid;

5. wijst erop dat het "conditionaliteits"-concept nog steeds een rol dient te spelen binnen het concept van "partnerschap met wederzijdse verplichtingen", zoals dit in het nieuwe onderhandelingsmandaat voor Lomé is voorgesteld;

6. is ingenomen met het voorstel als vervat in voornoemd mandaat voor Lomé om "een actieve en georganiseerde burgersamenleving" en "gelijkheid en sociale ontwikkeling" te beschouwen als integrale onderdelen van een "veilig en democratisch politiek milieu" en aldus tevens van de "essentiële element-clausule";

7. constateert in dit verband dat de begrotingsuitgaven voor programma's inzake mensenrechten en democratie sedert 1993 aanzienlijk zijn verhoogd maar dat een verdere substantiële verhoging van essentieel belang is;

8. erkent dat de Europese Unie zich inzet met een ambitieus scala aan activiteiten om op een breed front de mensenrechten te promoten;

9. constateert dat het door de bestaande politieke en administratieve structuur en middelen binnen de Commissie voor het ontplooien van deze activiteiten moeilijk is om al deze ambitieuze doelstellingen op consequente wijze te bereiken;

10. is van mening dat de tijd rijp is voor herziening van de ontwikkelingen uit het afgelopen decennium, waarbij ernaar moet worden gestreefd om een allesomvattender systeem ter bevordering van de jaarlijkse mensenrechtenprogramma's in te voeren, nu wij een nieuw millennium binnengaan;

11. is van mening dat de wijze waarop mensenrechtenactiviteiten momenteel worden beheerd, met een cocktail van centraal bestuur en inschakeling van "agentschappen", onbevredigend is en moet worden bijgesteld;

12. is van mening dat de door het Europees Parlement verlangde hervorming van de beheerstructuren tot nu toe onvoldoende is uitgevoerd en dat het ter waarborging van een coherent en bestendig beleid inzake de rechten van de mens noodzakelijk is om de besluitvormings- en beheerstructuren van de Commissie als eenheid te organiseren;

13. wenst dat er een mensenrechtenforum wordt opgericht dat de bevoegdheid heeft tot het formuleren van aanbevelingen inzake mensenrechtenaspecten van het EU-beleid en tot het evalueren van de activiteiten van de Europese Unie die met mensenrechten te maken hebben; is van mening dat dit forum onder meer dient te bestaan uit deskundigen van internationale organisaties, NGO's en uit de wetenschap, alsmede uit vertegenwoordigers van het Parlement, de Commissie en de Raad; herinnert nogmaals aan zijn voorstellen om een homogene unit van hoge ambtenaren bij de Commissie voor deze aangelegenheden in het leven te roepen;

14. herhaalt zijn verzoek om bij de benoeming van de nieuwe Commissie een vicevoorzitter met de coördinatie van de externe betrekkingen alsmede een commissaris met de bevoegdheid inzake vraagstukken betreffende de mensenrechten te belasten;

15. dringt nogmaals aan op meer transparantie, efficiency en doelmatigheid bij de keuze, uitvoering en follow-up van projecten ter bevordering van de mensenrechten, en doet de aanbeveling het aantal personeelsleden waarover de Commissie op dit gebied beschikt, te herzien;

16. constateert dat volledige eerbiediging van de mensenrechten direct afhankelijk is van economische, maatschappelijke en culturele factoren evenals van politieke en burgerlijke rechten;

17. dringt erop aan dat de Unie zich in de allereerste plaats op de politieke en burgerlijke rechten concentreert; is er echter eveneens voorstander van dat de Commissie haar programma's meer afstemt op economische, sociale en culturele rechten om beter te doen uitkomen dat de mensenrechten een coherent geheel vormen;

18. is vastbesloten toe te zien op de oprichting van de in het Verdrag van Amsterdam genoemde eenheid voor beleidsplanning en vroegtijdige waarschuwing die zich bij haar werkzaamheden moet laten leiden door de verplichting van de Unie om de mensenrechten en de democratie te bevorderen;

19. is van mening dat de eenheid nauw moet samenwerken met het conflictpreventienetwerk;

20. is van mening dat het in het kader van de conflictpreventie absoluut noodzakelijk is om een geschikt controlemechanisme van de Europese Unie te creëren dat met name belast zal zijn met het toezicht op de rechten van de mens in de wereld;

21. is van mening dat het mandaat van deze eenheid ook het signaleren van belangrijke mensenrechtenproblemen, wanneer deze zich voordoen, omvat;

22. wenst dat er een werkgroep mensenrechten van het Europees Parlement en de Commissie wordt opgericht, als voorzien op de EU-begroting voor 1998 om de interinstitutionele samenwerking bij activiteiten voor de mensenrechten en de democratie te verbeteren;

23. betreurt dat het gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid (GBVB) nog steeds een afzonderlijke pijler van de Unie is, waardoor het formuleren van een consequent mensenrechtenbeleid van de Europese Unie gehinderd wordt;

24. beveelt aan dat de Hoge Vertegenwoordiger van het GBVB regelmatig aan vergaderingen van de Commissie buitenlandse zaken, veiligheids- en defensiebeleid van het Parlement deelneemt en het Parlement een jaarlijks en gedetailleerd schriftelijk verslag uitbrengt over zijn activiteiten;

25. beveelt aan om de Hoge Vertegenwoordiger te laten deelnemen aan het vragenuur in het Europees Parlement, op dezelfde basis als de fungerend voorzitter van de Raad en de leden van de Commissie;

26. wenst dat in het kader van de artikelen 300 en 310 van het EG-Verdrag (geconsolideerde versie), die het voor de Gemeenschap mogelijk maken om overeenkomsten met derde landen te sluiten, systematisch standaardclausules inzake de rechten van de mens worden opgenomen, niet alleen in de preambule, maar ook in de artikelen van alle overeenkomsten, om een solide en bindende rechtsgrondslag te creëren;

27. dringt erop aan dat er duidelijke en operationele criteria komen voor besluiten tot opschorting van de toepassing van een akkoord, niet alleen in artikel 366 bis wat de Overeenkomst van Lomé betreft, maar ten aanzien van alle internationale akkoorden;

28. verklaart nogmaals dat het van mening is dat de Europese Unie zonder verder uitstel moet toetreden tot het Europees Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens;

29. wenst voorts dat ter opheffing van het democratisch tekort interinstitutionele overeenkomsten gesloten worden om een betere informatie over en participatie van het Europees Parlement in overeenkomsten met derde landen, met inbegrip van overeenkomsten op basis van artikel 133 van het EG-Verdrag (geconsolideerde versie) te waarborgen;

30. wenst dat er een alomvattende mensenrechteneffectrapportage en -controle wordt ingesteld, hetgeen zou moeten gebeuren voordat een initiatief wordt ontwikkeld, met inachtneming van consistentie, evenredigheid en coherentie, welke later zou kunnen worden gebruikt als basis voor het controleren van de mensenrechtensituatie; is van oordeel dat daartoe het in zijn resolutie van 19 december 1997 ((PB C 14 van 19.1.1998, blz. 402.)) verlangde Europese netwerk voor mensenrechten en democratisering, dat een actuele en alomvattende toegang tot informatie mogelijk dient te maken, moet worden gecreëerd;

31. wenst dat deze rapportage de volgende elementen omvat:

- een algemene analyse van de mensenrechtensituatie in het (de) betrokken land(en),

- een beoordeling van de vraag of het derde land zich wel houdt aan internationaal erkende wetsinstrumenten en de nalevingsmechanismen hiervan, in het bijzonder die van de Verenigde Naties, de Organisatie voor veiligheid en samenwerking in Europa (OVSE) en de Raad van Europa,

- een onderzoek naar vermeende schendingen door betrouwbare bronnen, zoals grote niet-gouvernementele organisaties,

- een evaluatie van de effectiviteit van het beleid van de Unie om betere bescherming te bereiken van de mensenrechten, inclusief een analyse van de gevolgen van militaire, veiligheids- en politiële transfers van de Unie, en

- een gedetailleerde analyse van de gevolgen van beleidsopties voor de mensenrechten;

32. verwacht dat mensenrechteneffectrapportage zich zal laten leiden door de fundamentele beginselen die de Unie heeft neergelegd in verdragen, resoluties of verklaringen en door haar rol in de internationale gemeenschap, beginselen die niet mogen wijken voor economische, strategische of politieke belangen van de Unie of een van haar lidstaten;

33. wenst dat deze rapportage openbaar wordt gemaakt, zodat internationale, nationale en niet-

gouvernementele instanties er commentaar op kunnen leveren en zich erover kunnen buigen;

34. betreurt ten zeerste dat de mensenrechten- en democratieprogramma's als gevolg van het arrest van het Hof van Justitie van 12 mei 1998 (C-106/96) zijn opgeschort;

35. constateert dat uit de reactie van de Commissie op dit arrest blijkt dat mensenrechten- en democratieprojecten kwetsbaar zijn voor administratieve en juridische complicaties;

36. is verheugd over het interinstitutioneel akkoord over de begrotingsfinanciering als resultaat van de triloog van 17 juli 1998 en dringt er bij alle instellingen van de Unie op aan om zich ertoe te verbinden nog vóór het einde van de huidige zittingsperiode tot een lange-termijnoplossing te komen;

37. dringt erop aan dat het interinstitutioneel akkoord van 17 juli 1998 tot een geldige wetgevingsgrondslag voor het toekomstige beleid van de Europese Unie inzake de rechten van de mens en de dienovereenkomstige programma's leidt;

38. verzoekt zijn Voorzitter deze resolutie te doen toekomen aan de Raad, de Commissie, de regeringen en parlementen van de lidstaten, de Raad van Europa en de Verenigde Naties.