INHOUDSOPGAVE

Samenvatting. 2

1....... Inleiding. 4

2....... Economische situatie en vooruitzichten. 4

3....... Uitdagingen voor en beoordeling van de beleidsagenda. 6

3.1......... Begrotingsbeleid en belastingen. 6

3.2......... Financiële sector 15

3.3......... Arbeidsmarkt, onderwijs en sociaal beleid. 17

3.4......... Structurele maatregelen ter bevordering van duurzame groei en concurrentievermogen. 20

3.5......... Modernisering van de overheidsdiensten. 28

4....... Conclusies. 29

Overzichtstabel 31

Bijlage. 38

Samenvatting

Volgens de voorjaarsprognoses 2014 van de Commissie wordt een groeiversnelling van het bbp in België tot 1,4% in 2014 verwacht, voornamelijk als gevolg van de binnenlandse vraag die opveert door een toenemend vertrouwen. Het uitvoersaldo zal een positieve bijdrage blijven leveren aan de groei, zij het minder dan in voorgaande jaren. De werkloosheid zou daarentegen lichtjes stijgen van 8,4% tot 8,5% en in 2015 marginaal dalen. De inflatie zou tot de prognosehorizon onder de 2%-grens blijven als gevolg van de zwakke prijsdruk en het besluit van de regeling om de btw op het particuliere elektriciteitsverbruik te verlagen.

In het algemeen heeft België enige vooruitgang geboekt bij het uitvoeren van de landspecifieke aanbevelingen voor 2013. België heeft zijn tekort in 2013 teruggebracht tot 2,6% van het bbp, de onderlinge afstemming van het begrotingsbeleid tussen de verschillende bestuursniveaus verbeterd, en een hervorming van de sociale zekerheid voor ouderen aangenomen om meer oudere werknemers aan het werk te houden en de overheidsfinanciën op langere termijn meer houdbaar te maken. Daartoe zullen echter extra hervormingen vereist zijn om de aanzienlijke uitdaging van de vergrijzing op te vangen. Alhoewel maatregelen zijn genomen om de stijgende loonkosten in bedwang te houden en de arbeidsmarktparticipatie te verbeteren, is het risico van loskoppeling van lonen en productiviteit niet effectief aangepakt en blijven de prestaties op werkgelegenheidsgebied gehinderd worden door aanhoudende structurele knelpunten. Daarnaast kan de synergie tussen de verschillende actoren en het beleid op het gebied van onderwijs, beroepsopleiding en arbeidsbemiddeling worden verbeterd. Tot slot is slechts in beperkte mate vooruitgang geboekt met het verleggen van de belastingdruk op de inkomsten uit arbeid naar minder groeiverstorende bronnen van ontvangsten, het verminderen van de operationele beperkingen in de retail- en dienstensectoren en het terugdringen van de emissies van broeikasgassen van gebouwen en het vervoer. Over het geheel genomen, zijn er stappen in de goede richting gezet, maar moeten er nog verdere maatregelen worden genomen.

Daardoor wordt België nog steeds geconfronteerd met grote en met elkaar samenhangende uitdagingen op het gebied van de stand en de houdbaarheid van zijn overheidsfinanciën, het externe concurrentievermogen van de economie, de werking van de arbeids- en productmarkten en de broeikasgasemissies. De door België ingediende beleidsplannen pakken het merendeel van die uitdagingen aan, waarbij op de algemene coherentie van beide programma's is toegezien. Het nationale hervormingsprogramma bevestigt de toezegging van België om de tekortkomingen op het gebied van de langetermijnhoudbaarheid van de overheidsfinanciën, het concurrentievermogen, de arbeidsmarkt, de economische mededinging en het milieu te verhelpen, al zijn de het afgelopen jaar genomen maatregelen niet ambitieus genoeg. Ook ontbreekt in het nationaal hervormingsprogramma een toekomstvisie. Het stabiliteitsprogramma toont aan dat België vastbesloten is om conform het stabiliteits- en groeipact een verbetering van de begrotingssituatie in de richting van de middellangetermijndoelstelling te bewerkstelligen, alhoewel het begrotingstraject slechts indicatief is. Op een aantal terreinen is een effectievere beleidscoördinatie tussen de verschillende betrokken actoren en onderlinge afstemming van de regionale en de nationale doelstellingen vereist als men de gestelde doelen wil halen en de verbintenissen wil nakomen.

· Overheidsfinanciën: België heeft zijn tekort tot onder 3% van het bbp verminderd. Alhoewel de verwachting is dat het tekort onder deze grens zal blijven, zijn verdere inspanningen noodzakelijk om de hoge schuldquote resoluut op een neerwaarts pad te brengen. De langetermijnhoudbaarheid van de overheidsfinanciën is aan grote risico's onderhevig wegens de voorspelde hoge kosten van de vergrijzing. De onlangs doorgevoerde hervormingen op het vlak van het wettelijk en het vervroegd pensioen zijn belangrijke stappen om het pensioenstelsel houdbaarder te maken, maar moeten gelet op de omvang van de uitdaging worden aangevuld met andere maatregelen. Er blijft een belangrijke kloof tussen de effectieve en de wettelijke pensioenleeftijd, de pensioenleeftijd is niet gekoppeld aan de levensverwachting en de kosteneffectiviteit van de langdurige institutionele zorg is voor verbetering vatbaar. Tot slot zijn ondanks de hoge belastingdruk op arbeid de lasten niet noemenswaardig verlegd naar minder groeiverstorende inkomstenbronnen. De losse ingrepen in een al zeer complex belastingstelsel hebben niet bijgedragen tot een structurele hervorming van een systeem dat betrekkelijk ongunstig is voor groei, noch andere doelstellingen gediend waarbij de fiscaliteit een rol zou kunnen spelen.

· Concurrentievermogen: de knelpunten op het vlak van de competitiviteit blijven bestaan, met name voor de industrieproducten. Zij zijn te wijten aan de hoge factorkosten, met name voor energie en arbeid, die onvoldoende worden gecompenseerd door hogere productiviteitscijfers en/of een heroriëntatie van de uitvoer naar meer dynamische markten of producten met meer toegevoegde waarde. Vanwege de specialisatie van het land in intermediaire producten, die gevoeliger zijn voor prijsconcurrentie, zijn ontwikkelingen in de loonkosten per eenheid product uitermate relevant. De arbeidskosten in België zijn de jongste jaren sterker gestegen dan bij de belangrijkste handelspartners en dan de productiviteit. Op het vlak van het niet-kostprijsgebonden concurrentievermogen werpen de goed ontwikkelde en breed opgezette beleidsplannen van de verschillende bestuursniveaus om onderzoek en innovatie te stimuleren vruchten af, maar de steunregelingen zijn ingewikkeld, tijdrovend en sterk versnipperd. Tot slot remmen de aanhoudende mismatches op de arbeidsmarkt de groei in sommige sectoren af.

· Arbeidsmarkt, onderwijs en beroepsopleiding: de arbeidsmarktparticipatie is nog steeds beneden gemiddeld en er blijven grote verschillen inzake werkgelegenheid/werkloosheid tussen de regio's en bevolkingsgroepen. De belastingwig op arbeid is zeer groot en er zijn hardnekkige werkloosheids- en inactiviteitsvallen. De geringe arbeidsmobiliteit, de hoge entreebelemmeringen en een grote discrepantie tussen de aangeleerde en de door de arbeidsmarkt gevraagde vaardigheden zijn nadelig voor de werkgelegenheid en de groei. Met name het percentage vroegtijdige schoolverlaters bereikt in sommige regio's een zorgwekkend peil. Dit is toe te schrijven aan het aanzienlijke aantal jongeren dat het onderwijssysteem verlaat zonder een diploma en aan ongekwalificeerde nieuwkomers/migranten. Alhoewel er sprake is van verbetering, blijft een effectieve coördinatie van de verschillende openbare en regionale actoren op het gebied van onderwijs, beroepsopleiding en arbeidsbemiddeling problematisch.

· Productmarkten: de prijzen van goederen en diensten liggen in België doorgaans hoger dan in andere lidstaten, een situatie die op een zwakke concurrentie en structurele barrières terug te voeren is. Operationele beperkingen en belemmeringen voor de mededinging in de detailhandel moeten nog worden aangepakt en het risico van verdere stijgingen van de distributietarieven vereist een effectieve beleidsrespons. De beperkingen op het uitoefenen van professionele diensten blijven tot slot excessief.

· Klimaat en energie: zonder extra maatregelen of aanvullende flexibele mechanismen zal België zijn Europa 2020-doelstelling voor het terugdringen van broeikasgasemissies niet halen in sectoren die niet onder het EU-emissiehandelssysteem vallen. De knelpunten in de transportsector zijn niet afdoend aangepakt. Een duidelijke verdeling van de inspanningen op het vlak van de vermindering van broeikasgasemissies tussen de verschillende bestuursniveaus ontbreekt nog altijd.

1. Inleiding

In mei 2013 heeft de Commissie een reeks landspecifieke aanbevelingen (LSA's) voor het beleid inzake economische en structurele hervormingen in België voorgesteld. Op basis van deze aanbevelingen heeft de Raad van de Europese Unie in juli 2013 zeven LSA's gedaan in de vorm van een officiële aanbeveling van de Raad. Deze LSA's hadden betrekking op de overheidsfinanciën, het pensioenstelsel, de loonvorming, de productmarkten, de fiscaliteit, de arbeidsmarkt en de vermindering van broeikasgasemissies. In het voorliggende werkdocument van de diensten van de Commissie (Staff Working Document, SWD) wordt nagegaan in hoeverre deze aanbevelingen in België zijn opgevolgd.

In het SWD worden de beleidsmaatregelen getoetst aan de bevindingen van de jaarlijkse groeianalyse 2014 van de Commissie (JGA)[1] en aan het derde jaarlijkse waarschuwingsmechanismeverslag (WMV)[2], die beide in november 2013 zijn gepubliceerd. De JGA bevat de voorstellen van de Commissie voor een noodzakelijke gemeenschappelijke opvatting van de prioritaire acties op nationaal en EU-niveau in 2013. Daarin worden vijf prioriteiten aangewezen om de lidstaten weer op weg naar groei te zetten: gedifferentieerde, groeivriendelijke begrotingsconsolidatie; herstel van de normale kredietverlening aan de economie; groei en concurrentievermogen bevorderen, nu en voor de toekomst; de werkloosheid en de sociale gevolgen van de crisis aanpakken, en modernisering van het overheidsapparaat. Het WMV omvat een eerste screening om uit te maken of er in de lidstaten macro-economische onevenwichtigheden bestaan of dreigen te ontstaan. Volgens het WMV zijn er positieve tekenen die erop wijzen dat een correctie van de macro-economische onevenwichtigheden in Europa gaande is. Met het oog op een volledige en duurzame herbalancering is België samen met vijftien andere lidstaten geselecteerd voor een evaluatie van de ontwikkelingen die tot het ontstaan of verdwijnen van onevenwichtigheden aanleiding geven. Deze diepgaande evaluaties werden op 5 maart 2014 samen met een mededeling van de Commissie[3] bekendgemaakt.

Tegen de achtergrond van de aanbeveling van de Raad van 2013, de JGA, het WMV en de diepgaande evaluatie heeft België op 30 april 2014 een nationaal hervormingsprogramma (NHP) en een stabiliteitsprogramma ingediend. Deze programma's verschaffen gedetailleerde informatie over de vorderingen die sinds juli 2013 zijn gemaakt, maar in verband met de parlementsverkiezingen van mei 2014 zijn de toekomstplannen indicatief in het stabiliteitsprogramma en ontbreken zij in het NHP. De in deze programma's vervatte informatie vormt de grondslag voor de analyse in het voorliggende werkdocument van de diensten van de Commissie. De ingediende programma's hebben een uitgebreid raadplegingsproces doorlopen waaraan zowel de overheden van de gemeenschappen en de gewesten als de sociale partners en het maatschappelijk middenveld hebben deelgenomen[4].

2. Economische situatie en vooruitzichten

Economische situatie

De groei en werkgelegenheid in België zijn in 2013 gedrukt door de zwakke investeringen en de nog altijd schuchtere particuliere consumptie. Begin 2013 werden dalingen opgetekend van de investeringen en zowel de uitvoer als de invoer, die door de aanhoudend zwakke consumptie van de huishoudens niet werden gecompenseerd. De consumptie trok in de loop van het jaar overigens wel weer aan en de investeringen lieten een broos begin van herstel zien. De verwachtingen omtrent het algemeen economisch klimaat en de vertrouwensindices zijn geleidelijk verbeterd en bereikten hun hoogste peil sinds midden 2011. Na een daling met 2,5% in 2013 als gevolg van de zwakke start herstelden de investeringen zich gaandeweg, vooral door toedoen van de bedrijfsinvesteringen. De netto-uitvoer maakte de negatieve binnenlandse vraag goed en bracht de jaarlijkse bbp-groei op 0,2%.

Niettegenstaande dat de werkgelegenheid sinds midden 2013 weer toeneemt, is de werkloosheid gestegen van 7,6% in 2012 tot 8,4% in 2013. En alhoewel het cijfer zich aan het einde van het jaar stabiliseerde op een niveau dat onder het EU-gemiddelde ligt, blijft het naar historische maatstaven hoog. Tevens stagneerde de totale werkgelegenheid op een niveau onder het EU-gemiddelde en is de zeer lage werkgelegenheidsgraad van sommige groepen (laaggeschoolden, jongeren, oudere werknemers en personen met een migratieachtergrond[5]) zorgwekkend.

De totale inflatie is in 2013 vertraagd tot 1,2% op jaarbasis, onder het EU-gemiddelde van 1,5%. De vertraging is voornamelijk het gevolg van lagere invoer- en inputprijzen en van regeringsmaatregelen om de concurrentie en de transparantie op de binnenlandse energiemarkten te stimuleren. De geringere inflatiedruk zou loonmatiging voor België gemakkelijker kunnen maken vanwege de verminderde impact van de loonindexering op de totale loongroei, één van de factoren die in het verleden tot loonstijgingen met meer dan de productiviteitsgroei hebben bijgedragen. Tijdens de eerste paar maanden van 2014 heeft de inflatie haar neerwaartse tendens voortgezet en is daarmee onder het peil in de buurlanden gezakt.

Economische vooruitzichten

Volgens de voorjaarsprognoses 2014 van de Commissie zou de groei van het reële bbp in de loop van 2014 versnellen en uitkomen op 1,4% dankzij de opverende binnenlandse vraag en een tijdelijke bijdrage van de netto-uitvoer. De verwachting is dat zowel de particuliere consumptie als de investeringen verder aantrekken tegen het einde van het jaar en zich opnieuw stabiliseren vanaf 2015; tegen dan wordt een groei van het reële bbp van 1,6% voorspeld, voornamelijk gedragen door de binnenlandse vraag. Betere vooruitzichten voor de arbeidsmarkt, een krachtigere inkomensgroei en aantrekkende investeringen zullen deze groeiprojectie schragen. Dit zal naar verwachting echter gepaard gaan met een toename van de invoer die de groei van de uitvoer overtreft en het verdwijnen van tijdelijke competitiviteitswinsten.

De verwachting is dat het algemene klimaat van lage inflatie en de beslissing van de regering om de btw op het elektriciteitsverbruik van de huishoudens te verlagen, de afname van de inflatiedruk verder zal versnellen en de indexering van de lonen voor de meeste werknemers zal uitstellen. In combinatie met de bevriezing van de reële lonen en productiviteitswinsten zal dit bijdragen tot een vertraging van het tempo waarin de loonkosten per eenheid product stijgen. De werkloosheid zal in 2014 naar verwachting marginaal toenemen tot 8,5% gemiddeld en vanaf 2015 traag dalen.

De macro-economische aannamen die in het nationale hervormingsprogramma en het stabiliteitsprogramma van België voor 2014 worden gehanteerd, zijn gebaseerd op projecties van het Federaal Planbureau van 24 maart 2014 en op de prognoses van de Commissie voor de internationale context. Voor 2013 en 2014 wordt uitgegaan van een reële bbp-groei van respectievelijk 1,4% en 1,8%. Dit is ietwat optimistischer dan de 1,4 en 1,6% van de Commissie, maar blijft binnen een redelijke marge. Ook de voorspellingen inzake de inflatie- en werkloosheidscijfers liggen zeer dicht in de buurt van die van de Commissie. De in het stabiliteitsprogramma opgenomen ramingen van de potentiële groei in 2013 en 2014 zijn daarentegen aanzienlijk hoger dan die van de Commissie op basis van de voorjaarsprognoses. Het gevolg daarvan is dat de output gap en het geraamde effect van de conjunctuur op het overheidstekort aanmerkelijk negatiever zijn in het programma dan in de beoordeling van de Commissie. In het nationaal hervormingsprogramma wordt een effectbeoordeling gemaakt van de verlagingen van de socialezekerheidsbijdragen die in het "Concurrentiepact" zijn overeengekomen, bovenop de verlaging van de btw op elektriciteit. Voor de simulaties zijn twee verschillende hypothesen voor de loonontwikkeling gebruikt (gecontroleerde en vrije loonvorming). Beide hebben een positieve impact op de bbp-groei en de werkgelegenheid en leiden tot een vermindering van de nominale uurloonkosten, waarbij evenwel de impact in het geval van de hypothese van de gecontroleerde loonvorming groter is. Volgens die projecties zouden de verlagingen tegen 2020 de arbeidskosten drukken met 0,19% tot 1,1%, met een positief effect op de werkgelegenheid van 0,09% tot 0,27% en op het bbp van 0,11% tot 0,18% als gevolg.

3. Uitdagingen voor en beoordeling van de beleidsagenda 3.1. Begrotingsbeleid en belastingen

Ontwikkeling van de begroting en schulddynamiek

Doel van de in het stabiliteitsprogramma 2014 uitgestippelde begrotingsstrategie is uiterlijk in 2016 een structureel begrotingsevenwicht te realiseren en het volgende jaar de middellangetermijndoelstelling (MTD) te verwezenlijken. In verband met het einde van de kabinetsperiode en de nationale en regionale verkiezingen van eind mei wordt het begrotingstraject, dat gebaseerd is op de aanbevelingen van de Hoge Raad van Financiën, in het programma als indicatief aangemerkt. Het programma bevestigt de vorige MTD met een structureel overschot van 0,75% van het bbp, wat de doelstellingen van het Pact weerspiegelt. Alhoewel de MTD een aanzienlijke budgettaire inspanning vereist, zoals uit het overeenkomstige primaire saldo blijkt, dient er rekening te worden gehouden met de impliciete lasten van de vergrijzing. Het programma gaat ervan uit dat de MTD in 2017 zal worden bereikt, oftewel één jaar later dan de streefdatum van het programma van vorig jaar.

Het nominaal tekort voor 2013 is op 2,6 % van het bbp uitgekomen, tegen een streefcijfer van 2,5 % van het bbp in het stabiliteitsprogramma van 2013. Het structureel tekort is afgenomen van 3,0% van het bbp in 2012 tot 2,3%. De structurele verbetering bedroeg bijgevolg 0,7 procentpunt van het bbp, minder dan het streefcijfer van 1 pp van het bbp van het programma 2013.

Voor 2014 bevestigt het stabiliteitsprogramma wat het nominaal tekort betreft het streefcijfer van 2,15% van het bbp dat in het ontwerpbegrotingsplan voor 2014 was vooropgesteld en dat iets hoger ligt dan de 2,0% van het bbp van het stabiliteitsprogramma van vorig jaar. De verbetering van het (herberekende) structurele saldo[6] waarop het programma mikt, komt neer op 0,5 pp van het bbp, tegenover 0,6 pp van het bbp in het ontwerpbegrotingsplan, en resulteert in een (herberekend) structureel tekort van 1,7% van het bbp in 2014. Dit is een opwaartse herziening ten opzichte van de (herberekende) structurele doelstelling van 1,3% van het bbp van het ontwerpbegrotingsplan, die te wijten is aan de bijstelling naar beneden van de potentiële groei en het feit dat een groter deel van de verbetering van het nominaal saldo afkomstig zal zijn van eenmalige factoren. De Europese Commissie voorspelt in haar voorjaarsprognoses 2014 een nominaal tekort van 2,6% van het bbp voor 2014. Het verschil ten opzichte van het programma houdt verband met de meer dynamische uitgavenontwikkelingen in de projecties van de Commissie. Bijna de helft van het onderlinge verschil is gesitueerd op het niveau van de lokale overheden. Volgens de voorjaarsprognoses verbetert het structureel saldo niet verder in 2014. Anders dan in de voorjaarsprognoses, wordt er in het stabiliteitsprogramma van uitgegaan dat ongeveer 0,25% van het bbp aan loonsubsidies zal worden omgezet in directe verlagingen van de socialezekerheidsbijdragen, wat de vergelijking van de ontvangsten- en uitgavenratio's in beide projecties vertekent.

|| Kader 1. Voornaamste maatregelen Belangrijkste begrotingsmaatregelen ||

|| Ontvangsten || Uitgaven ||

|| 2013 ||

|| · Verhoging van de accijnzen · Verhoging van de belasting op inkomsten uit financiële activa · Invoering van een minimumbelasting in de vennootschapsbelasting || · n.b. ||

|| 2014 ||

|| · Verlaging van de btw op elektriciteit · Verhoging van de accijnzen || · Efficiëntiewinst in de overheidsdiensten · Slechts gedeeltelijke vervanging van ambtenaren die met pensioen gaan · Plafonnering van de (reële) stijging van de uitgaven in de gezondheidszorg op 3% ||

|| 2015 ||

|| · Verlaging van de socialezekerheidsbijdragen || · n.b. ||

|| 2016 ||

|| · n.b. || · n.b. ||

|| 2017 ||

|| · Verlaging van de socialezekerheidsbijdragen || · n.b. ||

|| Noot: De gevolgen voor de begroting worden in het programma niet meegedeeld. ||

België heeft eveneens macrostructurele maatregelen genomen waarvan wordt verwacht dat zij de economische groei stimuleren en de begrotingsconsolidatie ondersteunen, nl. structurele hervormingen van de arbeidsmarkt en het pensioenstelsel die de werkgelegenheidsgraad van oudere werknemers zouden moeten verhogen. Verlagingen van de socialezekerheidsbijdragen en van de belastingen voor laagbetaalde werknemers moeten werk financieel aantrekkelijker maken. De vraag naar arbeid wordt gestimuleerd door een verlaging van de loonlasten – in het algemeen en voor specifieke doelgroepen – voor de ondernemingen. Het concurrentievermogen wordt voorts verbeterd door een bevriezing van de reële lonen en inflatiedrukkende maatregelen, die de automatische loonindexering moeten vertragen. De genomen fiscale maatregelen spitsen zich toe op belasting van de consumptie en kapitaal, en beogen te vermijden dat arbeid zwaarder wordt belast.

Het programma mikt op een (herberekende) structurele verbetering van 0,6% van het bbp in 2015 en 0,9% van het bbp in 2016 en 2017. Gelet op de macro-economische aannames waarop het programma berust, is dit traject consistent met een nominaal tekort van 1,4% van het bbp in 2015, 0,4% in 2016 en een begrotingsoverschot van 0,6% van het bbp in 2017. Deze doelstellingen liggen onder die van het vorige programma (zijnde een tekort van 0,5% van het bbp in 2015 en een overschot van 0,4% van het bbp in 2016), en dat is hoofdzakelijk te wijten aan een kleinere (herberekende) structurele inspanning in 2015 in vergelijking met het programma van vorig jaar (0,6 in plaats van 1,2 pp van het bbp), terwijl de bbp-groei marginaal opwaarts is herzien. Geen van de doelstellingen is vooralsnog met specifieke maatregelen onderbouwd.

Alle doelstellingen van het programma worden als indicatief aangemerkt, wat de geloofwaardigheid van het traject schaadt. Daarenboven vormen de als gevolg van de verkiezingen in mei 2014 beperkte bevoegdheden van de verschillende regeringen een risico voor de doelstelling 2014, waarvan de verwezenlijking volgens de prognoses van de Commissie nog niet zeker is. Hierdoor zou het kunnen dat België een grotere dan in het programma vooropgestelde inspanning moet leveren in de laatste jaren van programma om tegen 2016 een structureel begrotingsevenwicht en tegen 2017 de MTD te bereiken. Een dergelijke verschuiving naar het einde houdt risico's in voor het halen van de doelstellingen. Overigens zou ook een langere periode van politieke onzekerheid na de verkiezingen, zoals in 2007 en 2010, en het daarmee gepaard gaande uitstellen van aanvullende maatregelen, de doelstelling voor 2015 op de helling kunnen zetten. Tot slot is, niettegenstaande de doelstellingen in structurele termen zijn geformuleerd, het risico aanwezig dat de autoriteiten – zoals we in 2014 hebben gezien (zie boven) – zich beroepen op nominale cijfers als het zo uitkomt dat de vereiste inspanning daardoor lichter is als gevolg van gunstige conjunctuureffecten of éénmalige meevallers. Anderzijds, bij eerbiediging van de structurele doelstellingen, zullen het de macro-economische omstandigheden zijn die bepalen wanneer weer een nominaal begrotingsoverschot wordt geboekt.

Kader 2. Buitensporigtekortprocedure voor België

België is momenteel onderworpen aan het correctieve deel van het stabiliteits- en groeipact. De buitensporigtekortprocedure tegen België is op 2 december 2009 ingeleid door de Raad, met de aanbeveling om het tekort tegen uiterlijk 2012 te corrigeren. Op 21 juni 2013 concludeerde de Raad dat België geen doeltreffend gevolg had gegeven aan zijn aanbevelingen en besloot hij een aanmaning te geven. België kreeg tot 21 september 2013 om het buitensporige tekort effectief en duurzaam te corrigeren. De Raad besloot tevens dat België structurele maatregelen voor het jaar 2014 diende te presenteren die een duurzame correctie van het buitensporige tekort en voldoende vooruitgang in de richting van de MTD waarborgen.

Het jaar na de correctie van het buitensporige tekort zal België onder het preventieve gedeelte van het pact komen en dient het voldoende vooruitgang in de richting van de MTD te waarborgen. Omdat de schuldquote in 2013 met 101,5% van het bbp boven de referentiewaarde van 60% uitkwam, is België gedurende de drie jaar na de correctie van het buitensporige tekort eveneens onderworpen aan overgangsmaatregelen betreffende de naleving van het schuldcriterium; gedurende die periode dient voldoende vooruitgang in de richting van naleving te worden geboekt.

Een overzicht van de huidige situatie van de buitensporigtekortprocedure kan worden geraadpleegd op: http://ec.europa.eu/economy_finance/economic_governance/sgp/deficit/index_en.htm.

Op 21 juni 2013 besloot de Raad België aan te manen om de situatie van buitensporig tekort te beëindigen in 2013. België bracht ieder kwartaal verslag uit over de gemaakte vorderingen en rapporteerde over de uitstaande overheidswaarborgen overeenkomstig de in december 2013 in werking getreden extra rapportageverplichtingen van artikel 10, lid 6, onder b), van Verordening (EU) 473/2013. Het nominaal tekort kwam in 2013 uit op minder dan het door de Raad gestelde doel van 2,7%. De voorspelling is dat het tekort in 2014 en 2015 onder de grens van 3% van het bbp zal blijven. Anderzijds was de in 2013 geleverde (bijgestelde) begrotingsinspanning kleiner dan de inspanning van 1% van het bbp die in het besluit van de Raad was vastgesteld. Uit een bottom-up beoordeling om op basis van de discretionaire maatregelen aan de ontvangstenzijde en de ontwikkelingen van de uitgaven tussen het basisscenario waarop het besluit van de Raad steunt en de effectieve resultaten te ramen hoe groot de aanvullende begrotingsinspanning moet zijn, blijkt dat België voor 2013 aanvullende maatregelen van in totaal ¼% van het bbp heeft genomen, wat in de lijn ligt van het volume dat noodzakelijk werd geacht om de structurele doelstelling van het besluit te halen.

Na de correctie van het buitensporige tekort zal België onder het preventieve deel van het pact komen en dient het voldoende vooruitgang in de richting van de MTD te waarborgen. De ingeplande jaarlijkse bijsturing van het (herberekende) structureel saldo in 2014 en 2015 is adequaat. De voorjaarsprognoses van de Commissie geven echter geen wezenlijke structurele verbetering in 2014 te zien en, in de gebruikelijke hypothese van ongewijzigd beleid, een structurele verslechtering in 2015. De (herberekende) jaarlijkse bijsturing van het structurele saldo overtreft de vereiste minimale inspanning in 2016 en 2017.

Volgens de indicatieve informatie in het stabiliteitsprogramma zal het groeipercentage van de overheidsuitgaven, verminderd met discretionaire maatregelen aan de ontvangstenzijde, in de periode 2014-2015 naar verwachting 0,5% van het bbp bijdragen tot de jaarlijkse structurele aanpassing in de richting van de MTD. Volgens de prognose van de Commissie zou het groeipercentage van de overheidsuitgaven, ongerekend discretionaire maatregelen aan de ontvangstenzijde, in 2014 en 2015 geen 0,5% van het bbp bijdragen tot de jaarlijkse structurele aanpassing in de richting van de MTD. Dit komt doordat de uitgaven groeien met meer dan 0,0%, zijnde het lagere referentiepercentage voor de uitgavenbenchmark van de desbetreffende jaren. Het nadelige effect van deze niet-naleving op het structureel saldo zou vanaf 2015 boven de drempel van significante afwijking uitkomen. Het verschil heeft te maken met een andere kijk op de uitvoering van de begroting 2014 en met de aanname van ongewijzigd beleid in de Commissieprojecties voor 2015, terwijl het programma uitgaat van een consolidatiescenario.

Op basis van een algehele evaluatie van de begrotingsplannen van België, waarbij het structurele saldo als ijkpunt is genomen en onder meer een analyse is verricht van de uitgaven, ongerekend discretionaire maatregelen aan de ontvangstenzijde, kan worden geconcludeerd dat het aanpassingstraject in de richting van de MTD passend lijkt. Volgens de voorjaarsprognoses van de Commissie wordt vanaf 2014 echter een aanzienlijke afwijking van het aanpassingstraject in de richting van de MTD verwacht, die de naleving van de voorwaarden van het preventieve deel van het Pact in het gedrang zou kunnen brengen.

België heeft er zich in zijn stabiliteitsprogramma 2013 toe verbonden zijn overheidsschuld tegen eind 2013 terug te brengen tot minder dan 100% van het bbp. Als gevolg van herindeling van een aantal vennootschappen in de overheidssector, vooral op het regionale en het lokale bestuursniveau, kwam het eindcijfer evenwel uit op 101,5% van het bbp, en dit ondanks de verkoop van een aantal overheidsactiva. In de prognose van de Commissie zou de schuldquote over de voorspellingshorizon stabiel blijven. Volgens het consolidatiescenario van het stabiliteitsprogramma zou zij over die horizon geleidelijk dalen.

2014 en 2015 zijn voor België een overgangsperiode wat de schuldbenchmark betreft. Volgens de plannen zal de schuldbenchmark aan het einde van de overgangsperiode worden gehaald. Volgens de prognose van de Commissie, die uitgaat van ongewijzigd beleid, zal de overgang naar naleving van het schuldcriterium niet worden verwezenlijkt in 2014 noch in 2015, en dreigt België dus onder de BTP te worden geplaatst als niet wordt bijgestuurd. De voorwaardelijke verplichtingen in verband met aan de financiële sector verstrekte waarborgen zijn verder afgenomen van rond de 13,5% van het bbp begin 2013 tot 11,3% van het bbp in februari 2014.

Begrotingskader

Door de zesde staatshervorming van eind 2013 worden vanaf medio 2014 extra bevoegdheden overgeheveld naar de Belgische gewesten en gemeenschappen. Hun aandeel in de overheidsuitgaven zal van 24% vóór de hervorming toenemen tot 31% erna. De daarmee gepaard gaande herziening van de Bijzondere Financieringswet geeft de gewesten meer fiscale autonomie via "hogere regionale opcentiemen" op de federale personenbelasting die zullen worden gecompenseerd met een belastingvermindering op federaal niveau. De in toenemende mate decentrale structuur van België en de afwezigheid van een "normenhiërarchie" voor de verschillende bestuursniveaus vragen om een effectieve begrotingscoördinatie, met inbegrip van transparante regels voor de uitgaven en uitbreiding van begrotingsplanning op middellange termijn tot alle bestuursniveaus.

In het kader van het Europees Semester 2013 is aan België aanbevolen expliciete afspraken voor begrotingscoördinatie te maken. Eind 2013 diende België een rapport in over de manier waarop het gevolg wil geven aan die aanbeveling, overeenkomstig het Besluit van de Raad van 21 juni 2013 betreffende de maatregelen die noodzakelijk worden geacht om het buitensporige tekort van België te corrigeren. In juli 2013 bereikten de federale en de gewest- en gemeenschapsregeringen een akkoord over een ad‑hoc lastenverdeling inzake de consolidatie-inspanning in 2013 en 2014, overeenkomstig het stabiliteitsprogramma 2013.

België heeft sinds de aanbeveling van vorig jaar aanzienlijke vorderingen gemaakt met het invoeren van meer structurele coördinatieregelingen. De federale regering en de gewest- en gemeenschapsregeringen hebben op 13 december 2013 een Samenwerkingsakkoord inzake begrotingscoördinatie gesloten dat de uitvoering van het begrotingsverdrag tot doel heeft[7]. Zoals het verdrag bepaalt, stelt dit akkoord een regel in dat de begroting structureel in evenwicht moet zijn (conform de MTD) op het niveau van de overheid als geheel. Voorts formaliseert het de in de praktijk tot stand gekomen coördinatie door i) het intergouvernementeel overlegcomité[8] een officiële rol te geven in het proces en ii) de adviserende rol[9] van de Hoge Raad van Financiën (HRF) meer expliciet te maken. Daarnaast versterkt het akkoord de toezichthoudende rol van de Hoge Raad door uitdrukkelijk te voorzien in een correctiemechanisme wanneer significant van de overeengekomen doelstellingen wordt afgeweken. Alhoewel het akkoord een wezenlijke verbetering betekent, zal veel afhangen van de uitvoering ervan en van de mate waarin de Hoge Raad van Financiën erin slaagt een consensus te bewerkstelligen over de begrotingsdoelstellingen op middellange termijn voor de overheid als geheel en over de spreiding van de lasten[10]. Misschien zijn aanvullende afspraken nodig om de doelstellingen post 2014 bindend te maken en de strategieën op elkaar af te stemmen om de negatieve impact van de resterende consolidatie-inspanningen te beperken.

Houdbaarheid op lange termijn

De houdbaarheid van de Belgische begroting lijkt op middellange termijn aan aanzienlijke risico's onderhevig te zijn. Het houdbaarheidstekort op middellange termijn[11], dat de aanpassingsinspanning weergeeft die tot 2020 vereist is om de schuldquote tegen 2030 op 60% van het bbp te brengen, bedraagt 5,4% van het bbp, voornamelijk als gevolg van het hoge peil van de overheidsschuld (101,5% van het bbp in 2015) en de voorspelde kosten van de vergrijzing, die tegen 2030 2,2 pp van het bbp zullen bijdragen. Volledige tenuitvoerlegging van het stabiliteitsprogramma zou de schuld op een neerwaarts pad brengen, maar dan nog zou deze in 2030 boven de referentiewaarde van 60% van het bbp uitkomen.

Ook op lange termijn lijkt België met aanzienlijke risico's voor de houdbaarheid van de begroting geconfronteerd te worden, die hoofdzakelijk verband houden met het structurele primaire saldo in 2015 en de voorspelde kosten van de vergrijzing, die op zeer lange termijn 6,6 pp van het bbp bijdragen. Het houdbaarheidstekort op lange termijn[12], dat de aanpassingsinspanning weergeeft die nodig is om te waarborgen dat de schuldquote niet opnieuw in een opwaartse spiraal terechtkomt, bedraagt 7,2% van het bbp. De risico's zouden kleiner zijn mocht het structurele primaire saldo terugkeren naar de hogere niveaus die in het verleden zijn opgetekend, zoals het gemiddelde in de periode 2004–2013. Het is daarom dienstig dat België de overheidsschuld blijft afbouwen en de toename van de uitgaven in verband met de vergrijzing[13] verder in bedwang houdt om zodoende bij te dragen tot de houdbaarheid van de overheidsfinanciën op middellange en lange termijn.

De voorspelde vergrijzingskosten, en in het bijzonder de uitgaven voor pensioenen en voor langdurige zorg, vormen een uitdaging voor België. De geactualiseerde pensioenprojecties, waarin rekening is gehouden met de in 2012 geïntroduceerde strengere regels voor vervroegde uittreding, laten een toename met 5,1 pp van het bbp zien voor de pensioenuitgaven tussen 2010 en 2060 (vergeleken met 1,4 pp in de EU als geheel). Voor de overheidsuitgaven voor langdurige zorg wordt een toename met 2,7 pp van het bbp tegen 2060 voorspeld (vergeleken met 1,5 pp voor de EU).

In 2013 kreeg België de landspecifieke aanbeveling extra inspanningen te doen om de kloof tussen de werkelijke en de wettelijke pensioenleeftijd te verkleinen, parallel aan de hervormingen van de sociale zekerheid voor ouderen maatregelen te nemen die actief ouder worden in de hand werken, de pensioenleeftijd of pensioenvoordelen te koppelen aan de ontwikkeling van de levensverwachting en de langdurige institutionele zorg kostenefficiënter te maken. België heeft vooruitgang geboekt bij het terugschroeven van de wijdverspreide mogelijkheden tot vervroegde uittreding. De eind 2011 ingeleide hervorming van de sociale zekerheid voor ouderen wordt zoals gepland in fasen uitgevoerd en het aantal vroegtijdige arbeidsmarktverlaters vertoont sedert enkele jaren een dalende trend. De verwachting is evenwel dat deze trend in 2014 zou kunnen worden onderbroken als gevolg van grootschalige bedrijfsherstructureringen, wat de behoefte aan verdere hervormingen op dit gebied accentueert. Ter ondersteuning van de hervormingen zijn aanvullende maatregelen genomen die actief ouder worden bevorderen, met name afstemming van de pensioenbonus op de nieuwe leeftijd voor vervroegde uittreding, een billijkere behandeling van de "gemengde" loopbanen en versterking van de werkprikkels in de overlevingspensioenen. Daarnaast zijn de regels inzake het bijverdienen na pensioen versoepeld, waardoor het lonender wordt om te blijven werken na het bereiken van de leeftijd voor vervroegde uittreding of om op de arbeidsmarkt te blijven of herin te treden na de wettelijke pensioenleeftijd. Terzelfder tijd is het ontslaan van werknemers met de brugpensioenregeling ("werkloosheid met bedrijfstoeslag") duurder gemaakt en is aan de ondernemingen gevraagd actief ouder worden in hun beleidsplannen te integreren. Daarentegen is geen vooruitgang gemaakt met het afstemmen van de pensioenleeftijd of pensioenvoordelen op de ontwikkeling van de levensverwachting. Er is een deskundigengroep opgericht, maar die heeft nog geen hervormingsvoorstellen bekendgemaakt.

Er is geen vooruitgang geboekt inzake het verhogen van de kostenefficiëntie van de overheidsuitgaven in de langdurige institutionele zorg. Het bbp-aandeel van de overheidsuitgaven voor langdurige institutionele bedraagt momenteel 2,5% en zou volgens de voorspellingen kunnen oplopen tot meer dan 5% in 2060[14]. Om de toekomstige behoeften aan en de kosten van langdurige zorg onder controle te houden, en zodoende de kostenefficiëntie van de langdurige zorg te verhogen, zou het dienstig kunnen zijn sterker te focussen op preventie- en revalidatiebeleid en op verbetering van de omstandigheden waarin mensen zelfstandig kunnen blijven leven. Of de voortgaande overheveling van bevoegdheden naar de decentrale entiteiten tot grotere kostenefficiëntie leidt, is afhankelijk van de beleidskeuzes die nog moeten worden gemaakt en ten uitvoer worden gelegd.

In het algemeen heeft België enige vooruitgang geboekt bij de hervorming van de sociale zekerheid voor ouderen. In het licht van de omvang van de uitdaging waarvoor de vergrijzing België stelt, blijven aanvullende maatregelen noodzakelijk om tegen 2020 de doelstelling om 50% van de ouderen aan het werk te houden, te verwezenlijken en de houdbaarheid van de overheidsfinanciën op lange termijn te waarborgen. In het bijzonder zou de aanzienlijke kloof tussen de wettelijke en de reële pensioenleeftijd doortastender kunnen worden aangepakt door de stelsels voor vervroegde uittreding sneller dan gepland te laten uitdoven. Ook het koppelen van de pensioenleeftijd, pensioenvoordelen of de lengte van de loopbaan aan de hogere levensverwachting zou de langetermijnhoudbaarheid van de overheidsfinanciën ten goede komen. Aangezien voor een relatief groot gedeelte van de 65-plussers inkomensarmoede dreigt, zal een juist evenwicht moeten worden gevonden tussen wat nodig is om de pensioenen financieel houdbaar te maken en wat nodig is om de pensioenen toereikend te houden.

Belastingstelsel

De belastingdruk in België, die in 2012 45,4% van het bbp bedroeg, is de op één na hoogste in de EU en treft met name de arbeid[15]. Vanwege de interactie tussen de belastingen en de uitkeringen, creëert deze situatie werkloosheids- en inactiviteitsvallen voor de meeste categorieën werknemers[16]. Anderzijds liggen de ontvangsten uit minder groeiverstorende belastingen (consumptie, milieu en vermogen) op of onder het EU-gemiddelde[17]. Zo zijn de ontvangsten uit energiebelasting de op één na laagste in de EU, niettegenstaande de belastingquote in haar totaliteit en de energie-intensiteit van de Belgische economie hoog zijn. Tot slot gaan in het Belgische belastingsysteem hoge nominale tarieven gepaard met een sterke complexiteit van het geheel, dat onder andere heel wat aftrekregelingen omvat[18]. De efficiëntie van het btw-systeem[19] wordt uitgehold door de wijdverspreide toepassing van verlaagde tarieven, waardoor de begroting aanzienlijke bedragen misloopt. In de plaats van verlaagde btw-tarieven zouden directe en kosteneffectievere herverdelingsmechanismen kunnen worden gebruikt[20]. Dit zou de grondslag voor het normale btw-tarief verbreden en het mogelijk maken de belastingdruk op arbeid te verlichten.

In verband met de hoge belastingdruk op arbeid en de complexiteit van het belastingstelsel had de Raad België aanbevolen een deel van die druk te verleggen naar minder groeiverstorende belastinggrondslagen en het systeem te vereenvoudigen. Niettegenstaande bij de maatregelen om de ontvangsten te vergroten in het kader van de begrotingscontrole 2013 en de begroting 2014 is vermeden arbeid extra te belasten, heeft België slechts beperkte vooruitgang geboekt bij het verleggen van de belastingdruk op arbeid naar minder groeiverstorende belastinggrondslagen[21]. In plaats van de belastingen te verschuiven, heeft de federale regering in opeenvolgende stappen de arbeidskosten verminderd[22], in de meeste gevallen ten gunste van specifieke groepen, soorten bedrijven of sectoren. Verlagingen van de werkgeversbijdragen voor de sociale zekerheid ten voordele van jongeren en laaggeschoolden zijn adequaat omdat zij nieuwe banen kunnen opleveren. Sectorspecifieke verlagingen (bijvoorbeeld in de bouw en de horeca) kunnen weliswaar bijdragen tot de strijd tegen sociale fraude, maar zouden ook kunnen leiden tot schadelijke substitutie-effecten. Voor 2015, 2017 en 2019 zijn ingrijpendere structurele en gerichte verlagingen van de socialezekerheidsbijdragen ten belope van ongeveer 0,1% van het bbp overeengekomen. Met het oog op een bredere belastinghervorming is een bijzondere parlementaire commissie opgericht, die een aantal conclusies heeft geformuleerd[23], maar over concrete hervormingsvoorstellen zal een akkoord moeten worden bereikt door de volgende regeringscoalitie.

Alhoewel dit zou kunnen helpen om lagere belasting van arbeid te compenseren, valt er geen vooruitgang te constateren wat betreft het verhogen van de efficiëntie van het btw-stelsel en het op grotere schaal toepassing van milieubelastingen, zoals in de landspecifieke aanbevelingen van 2013 werd aanbevolen. Met ingang van 1 januari 2014 is de vrijstelling van de btw voor de diensten van advocaten afgeschaft. Anderzijds is het btw-tarief voor het elektriciteitsverbruik vanaf april 2014 verlaagd van 21 naar 6% om de inflatie te temperen en de opwaartse druk die de elektriciteitsprijzen via de automatische indexering op de lonen uitoefenen, te verminderen. Deze maatregel staat evenwel haaks op vereenvoudiging van het belastingstelsel en de hoge budgettaire kostprijs ervan beperkt de ruimte voor directe verlagingen van de arbeidskosten. Het zou ook de prikkels om zuiniger om te springen met energie en de broeikasgasemissies te verminderen, kunnen afzwakken. De accijnzen op diesel en brandstoffen zijn van de algemene verhoging van de accijnzen vrijgesteld. Ondanks de negatieve effecten voor het milieu en de mobiliteit, zijn slechts zeer beperkte maatregelen genomen om de belasting van het privégebruik van bedrijfswagens aan te passen en om voor het milieu nadelige subsidies te verminderen. België zou, om de milieudoelstellingen van Europa 2020 te halen, ook het belastingpotentieel (van congestie- en kilometerheffingen) kunnen benutten als middel om de GHG-emissies te helpen verminderen of op zijn minst de externe effecten in rekening te brengen[24].

Alhoewel de opbrengsten van de onroerendgoedbelasting in vergelijking met andere lidstaten betrekkelijk hoog zijn, is er behoorlijk wat ruimte om over te schakelen van transactiebelastingen op meer recurrente vormen van belasting. Deze hebben, behalve dat zij een stabiele bron van inkomsten zijn, een minder verstorend effect op de economie. Daartoe zouden de thans voorbijgestreefde kadastrale waarden wellicht geactualiseerd moeten worden, aangezien deze huurwaardeschattingen (de netto jaarlijkse huurinkomsten uit een gebouw of een perceel grond) de basis vormen voor de onroerende voorheffing in België. De bevoegdheid om te beslissen over de aftrek van hypothecaire aflossingen in de personenbelasting wordt aan de gewesten overgedragen.

België heeft ook slechts beperkte vooruitgang geboekt wat betreft het eenvoudiger en efficiënter maken van zijn belastingstelsel. Er zijn wat kleinere maatregelen genomen in de vennootschapsbelasting[25], maar in de aftrek voor risicokapitaal (de "notionele" interestaftrek) zitten nog steeds achterpoortjes die misbruik door vennootschappen voor fiscale planningdoeleinden van hun winsten (cascadesysteem) mogelijk maken. Het systeem heeft ook een hoge budgettaire kostprijs omdat het, anders dan het Italiaanse, de volledige kapitaalstock in aanmerking neemt en niet de nieuwe toevoegingen. De invoering van kassasystemen om belastingfraude tegen te gaan die de btw-verlaging in de horeca had moeten vergezellen, zal pas in 2015 volledig zijn. Het stroomlijnen en vereenvoudigen van het belastingstelsel zou niet alleen de belastingadministratie en naleving van de wetgeving verder verbeteren, maar ook ruimte vrijmaken voor ambitieuzere maatgelen om de belastingdruk op arbeid te verminderen en om aan een verlaging van de tarieven in de directe belastingen te sleutelen.

In het algemeen heeft België dus, in plaats van zijn relatief groeiverstorend belastingstelsel te hervormen, mondjesmaat aanpassingen doorgevoerd, wat het stelsel nog complexer maakt. Een volwaardige belastinghervorming, door middel van verlichting van de belastingdruk op arbeid, het sterk verbreden van de grondslagen — in het bijzonder voor de indirecte belastingen — en grotere efficiëntie als gevolg van ingrijpende vereenvoudiging van het systeem en het dichten van achterpoortjes, zou de groei kunnen aanzwengelen, de werking van de arbeidsmarkt en het concurrentievermogen kunnen verbeteren, en bijdragen tot het verwezenlijken van de milieudoelstellingen.

3.2. Financiële sector

De Belgische financiële sector is schokbestendiger geworden, maar blijft kwetsbaar op sommige punten, die goed in de gaten moeten worden gehouden. De meeste Belgische banken voldoen volgens de meegedeelde kapitaalratio's reeds aan de Bazel III-vereisten en hebben een gezonde liquiditeitsratio. De kredietverlening aan de privésector is gestaag gegroeid omdat de banken kunnen putten uit een ruime binnenlandse liquiditeitspool van particuliere deposito's. De band tussen de banken en de overheidsschuld, en de mogelijke negatieve effecten daarvan, blijft sterk, terwijl het bedrijfsmodel van de banken aan verandering onderhevig is en de rentabiliteit op een laag peil blijft.

België kreeg in 2013 geen landspecifieke aanbeveling met betrekking tot de financiële sector. België heeft een macroprudentiële maatregel genomen waarbij de kapitaalvereisten zijn opgetrokken in verband met de blootstelling van de banken op de woningmarkt. Een nieuwe bankenwet voorziet in een strenger toezichthoudend en regelgevend kader.

De Belgische banksector heeft een herstructureringsfase achter de rug waarin terzelfder tijd de verhouding tussen eigen en vreemd vermogen is verbeterd en risico's uit de balansen zijn verwijderd. De sector heeft sedert 2008 belangrijke stappen gezet en de totale bankactiva, die in dat jaar nog 410% van het bbp bedroegen, zijn teruggebracht tot 271% van het bbp in 2013. Tegelijk met de schuldafbouw, is de risicograad van de financiële sector verlaagd door het opschonen van de balansen en zijn de voorgeschreven kapitaal- en liquiditeitsratio's verbeterd. Het verbeteren van de liquiditeitsratio's werd mogelijk gemaakt doordat de banken vlot kunnen putten uit een ruime en stabiele binnenlandse depositobasis en de meeste Belgische banken reeds voldoen aan de liquiditeitsdekkingsratio van Bazel III. De beschikbaarheid van liquide middelen heeft de banken ook in staat gesteld om de groei van de kredietverlening aan de privésector op peil te houden.

De kredietvoorwaarden zijn in 2013 enigszins versoepeld en de niet‑financiële vennootschappen en de huishoudens kregen iets vlotter toegang tot krediet. De groei van de kredietverlening aan de ondernemingen werd opnieuw positief (+0,7% in december 2013 ten opzichte van een jaar eerder), terwijl die aan de huishoudens vertraagde tot +1,98% op hetzelfde tijdstip. De Belgische kmo's kunnen zich weer vlotter financieren, kunnen in toenemende mate een beroep doen op financiële steun van de overheid en krijgen hun facturen stipter betaald. De gewesten hebben hun financiële steunregelingen uitgebreid, maar omdat de toegang tot crowdfunding, mezzaninefinanciering, microkredieten en waarborgen complex is, doen innovatieve ondernemingen minder een beroep op externe financiering. De investeringen in de eerste fasen van innovatieve ondernemingen zijn aanzienlijk teruggelopen en het rentedifferentieel voor leningen van minder dan 1 miljoen EUR blijft een punt van zorg, en wijst op een verslechtering van de positie van België in 2013.

De verwevenheid van de banken met de staatsschuld is nog altijd sterk. De voorwaardelijke verplichtingen van de overheid in verband met aan de financiële sector verstrekte garanties zijn afgebouwd[26], maar blijven aanzienlijk. De grootste garantieregeling betreft Dexia (39,8 miljard EUR eind 2013). Alhoewel de groep erin is geslaagd de balans af te bouwen, zijn liquiditeitspositie te verbeteren en de financieringskosten te drukken, wijzen de geconsolideerde resultaten voor de eerste helft van 2013 erop dat zijn toestand fragiel blijft. De inspanningen moeten worden voortgezet om de solvabiliteit te verbeteren en de afwikkeling van de groep gestalte te geven, teneinde het systeemrisico dat Dexia vormt verder te ontmantelen. Daarnaast hebben de binnenlandse banken meer Belgisch schuldpapier in portefeuille genomen. Dit betekent dat eventuele problemen die nog in de bankbalansen aanwezig zijn, nadelig zouden uitpakken voor de staat: de nog steeds sterke kruisverbanden maken het daarom des te noodzakelijker het hervormingstempo te handhaven om het vertrouwen van de markten te bewaren en stabiele financieringscondities voor de banken te waarborgen.

Het regelgevend en toezichthoudend kader is in 2013 verbeterd. De op 24 april 2014 goedgekeurde bankenwet is een belangrijke stap ter versterking van het toezichthoudend en regelgevend kader voor de financiële sector. De wet heeft hoofdzakelijk tot doel de Europese richtlijn kapitaalvereisten voor de financiële sector en andere belangrijke onderdelen van de structurele bankenhervorming om te zetten in Belgische wetgeving. De wijzigingen in de wetgeving betreffen het instellen van een limiet voor tradingactiviteiten en het versterken van het kader voor herstel en afwikkeling, met inbegrip van de bescherming van deposito's. Daarnaast voerde de Nationale Bank van België met ingang van 8 december 2013 een macroprudentiële maatregel in betreffende de portefeuilles hypothecaire kredieten van de banken. Deze maatregel verstrengt de kapitaalvereisten en houdt in dat de banken voor de raming van de blootstelling op de woningmarkt hun volgens interne ratings risicogewogen activa met 5 pp moeten verhogen. De kredietverlening is gezond en niettegenstaande de blootstelling van de banken op de woningmarkt aanzienlijk is, is het aantal slechte leningen maar marginaal gestegen in de loop van het jaar en wordt in de regel maar mondjesmaat tot het toepassen van waardeverminderingen overgegaan.

De uitdaging voor de Belgische banksector bestaat erin dat hij de rendabiliteit moet opschroeven en terzelfder tijd zijn bedrijfsmodel moet aanpassen. De rendabiliteit van de banken is uitgehold door de recente ontwikkelingen in de financiële sector. De ratio's wijzen weliswaar erop dat de Belgische banken financieel sterker zijn geworden, maar hun winstgevendheid is niet in dezelfde mate aangetrokken omdat de rente nog op een laag peil staat. De geringe rendabiliteit is van invloed op het inhouden van winst en de bijdrage daarvan op het versterken van het kapitaal is dus kleiner dan die van de schuldafbouw en het opschonen van de balansen. Tegen de achtergrond van de nieuwe wettelijke kapitaalvereisten lijkt het optrekken van de rendabiliteit via besparingen op de bedrijfskosten een door de Belgische banken te overwegen alternatieve piste.

3.3. Arbeidsmarkt[27], onderwijs en sociaal beleid

Alhoewel de Belgische arbeidsmarkt, getuige de beperkte toename van de werkloosheid, de crisis redelijk goed heeft doorstaan, leiden hoge entreebarrières en aanzienlijke mismatches ertoe dat de werkgelegenheidsgraad stagneert op een peil dat ver onder dat van sommige buurlanden ligt. Deze hardnekkige manco's in de werking en het aanpassingsvermogen van de arbeidsmarkt zijn nadelig voor het concurrentievermogen en hollen het groeipotentieel van de economie uit. De gevolgen van de crisis op het vlak van de werkgelegenheid en de sociale gevolgen zijn redelijk binnen de perken gebleven, maar zowel de jongerenwerkloosheid als het risico op armoede of sociale uitsluiting nemen toe, het aandeel van mensen in huishoudens met een geringe arbeidsintensiteit ligt boven het EU-gemiddelde en het percentage vroegtijdige schoolverlaters is aanzienlijk in Wallonië en verontrustend hoog in Brussel.

De hervormingen van de arbeidsmarkt in 2013 waren toegespitst op het harmoniseren van de arbeidsbeschermingswetgeving voor arbeiders en bedienden[28], de tenuitvoerlegging van de hervorming van de werkloosheidsuitkeringen en het doeltreffender maken van de activeringsmaatregelen, onder andere de begeleiding van werkzoekenden. In 2014 biedt de verdere regionalisering van de bevoegdheid voor het werkgelegenheidsbeleid in het kader van de zesde staatshervorming kansen om de doeltreffendheid van het activeringsbeleid te verhogen en de stimuleringsmaatregelen voor specifieke doelgroepen beter af te stemmen op de behoeften van de arbeidsmarkt in de verschillende gewesten.

In de aanbeveling van 2013 voor de arbeidsmarkt werd benadrukt dat België er goed aan deed de negatieve werkprikkels verder af te bouwen door effectief de hand te houden aan de werkzoekverplichting, te voorzien in gepersonaliseerde bijstand en de intergewestelijke arbeidsmobiliteit te bevorderen[29]. Op dit vlak heeft België enige vooruitgang geboekt. Eind 2013 is een nieuw samenwerkingsakkoord betreffende de begeleiding en opvolging van werklozen gesloten tussen de federale overheid en de gewesten en gemeenschappen. Een van de punten is dat eerste evaluatiegesprekken (eventueel leidend tot sancties) veel eerder dan nu het geval is in de periode van werkloosheid zullen plaatsvinden. Daarnaast dienen de regionale arbeidsbemiddelingsdiensten sneller en vaker individuele actieplannen voor te stellen en de actieve bijstand en opvolging uit te breiden tot oudere werknemers en jongeren met een deeltijdse baan, maar die voltijds willen werken. Er worden dus initiatieven genomen om meer mensen intensiever persoonlijk te begeleiden en overal in het land toe te zien op het naleven van de werkzoekverplichtingen. De grotere vraag naar gepersonaliseerde opvolging kan de bestaande capaciteitsknelpunten bij de regionale arbeidsbemiddelingsdiensten echter verergeren, zodat de uitvoering van het akkoord wellicht geen sinecure is.

De openbare arbeidsbemiddelingsdiensten hebben ter bevordering van de interregionale arbeidsmobiliteit verder geïnvesteerd in bilaterale en multilaterale samenwerking, met de focus op de verspreiding van jobaanbiedingen, de harmonisatie van functiebenamingen, opleiding van werkzoekenden, koppeling van databases en inschakeling van interregionale bemiddelingsteams. De meest recente cijfers laten zien dat de interregionale mobiliteit toeneemt. De geografische mobiliteit mag dan al toenemen, de beroepsmobiliteit tussen functies en sectoren blijft in het algemeen laag en de gemiddelde duur van een dienstverband behoort tot de hoogste in de EU. Hiervoor zijn verschillende factoren verantwoordelijk, zoals de betrekkelijk geringe loondifferentiatie tussen sectoren en beroepen, loonschalen die anciënniteit in de sector belonen en het grootschalige gebruik van tijdelijke werkloosheid om ontslagen te vermijden in tijden van crisis. Bovendien is er als gevolg van de langetermijnevolutie weg van arbeidsintensieve industriële activiteiten, tegelijk met diepte-investeringen in tal van sectoren, relatief minder vraag naar ongeschoolde arbeidskrachten. Dit, bovenop de hoge arbeidskosten en de neiging om bij indienstnemingen zo weinig mogelijk risico te lopen, maakt het voor outsiders zoals jongeren, laaggeschoolden en personen met een migratieachtergrond bijzonder moeilijk om de arbeidsmarkt te betreden. Deze combinatie van zwakke doorstroming op de arbeidsmarkt en hoge entreebarrières leidt tot een situatie waarin in sommige sectoren en gebieden tekorten aan bepaalde vaardigheden groei in de weg staan en er tegelijkertijd in andere gebieden aanhoudend hoge werkloosheid heerst.

Sommige segmenten van de bevolking, in het bijzonder personen met een migratieachtergrond, lopen in alle Belgische regio's meer dan gemiddeld in de EU risico op sociale uitsluiting en uitsluiting van de arbeidsmarkt. De werkgelegenheidsgraad onder personen van Belgische origine[30] ligt ongeveer op de nationale 2020-doelstelling, terwijl die van personen met een andere origine veel lager is[31]. Bovendien werken personen met een migratieachtergrond als gevolg van een lager genoten hoogste onderwijsniveau en arbeidsmarktbelemmeringen vaak in sectoren waar het verloop zeer groot is, in deeltijds tijdelijk dienstverband en voor een lager loon[32]. De in 2013 in antwoord op dit onderdeel van de LSA genomen maatregelen zijn voornamelijk op het vraagstuk van de integratie van nieuwkomers toegespitst[33]. Het voormalige federale Centrum voor gelijkheid van kansen en voor racismebestrijding is het interfederaal Gelijkekansencentrum geworden en is nu ook bevoegd voor aangelegenheden die de gewesten en gemeenschappen betreffen. België heeft eveneens een statistisch instrument ontwikkeld om de arbeidsmarktintegratie van personen met een migratieachtergrond te beschrijven en te monitoren. Alomvattende strategieën om personen met een migratieachtergrond met succes in de samenleving te integreren, moeten echter nog worden voltooid en geïmplementeerd. Op dit gebied is maar beperkte vooruitgang geboekt.

In de landspecifieke aanbevelingen van 2013 werd tevens een oproep aan de bevoegde autoriteiten gedaan om de coherentie te vereenvoudigen en te versterken tussen het werkgelegenheidsbeleid en het beleid op het gebied van onderwijs en opleidingen. Met het oog daarop heeft Vlaanderen een masterplan annex stappenplan goedgekeurd voor een ingrijpende hervorming van het secundair onderwijs (2013–2025) om het aantal vroegtijdige schoolverlaters terug te dringen, de invloed van de sociaaleconomische achtergrond op de onderwijsresultaten te beperken en de overgangen tussen de verschillende onderwijstrajecten en -niveaus te vergemakkelijken. Een aantal maatregelen is reeds in werking getreden[34], maar de meer fundamentele beslissingen inzake de algemene structuur van het secundair onderwijs zijn verschoven naar 2016. In het Franstalige landsgedeelte is een serie (proef)maatregelen ter verbetering van het beroepsonderwijs- en opleidingssysteem verder uitgevoerd, is een akkoord gesloten om “Bassins de vie Enseignement-Formation-Emploi” op te richten, zijn de bestaande regelingen voor leerwerkstages geharmoniseerd en zijn maatregelen genomen om werkzoekenden te stimuleren zich voor dergelijke programma's in te schrijven. Het aantal plaatsen, de resultaten en het tempo van de initiatieven lijken evenwel onvoldoende te zijn in het licht van de uitdagingen. Alle gemeenschappen hebben thans een kader uitgewerkt dat de transparantie inzake de verworven vaardigheden moet vergroten en de communicatie tussen het onderwijs en de arbeidsmarkt moet vergemakkelijken, maar Vlaanderen staat het verst met de uitvoering ervan. Wat een leven lang leren betreft, ligt de participatiegraad van volwassenen nog altijd ver onder het EU-gemiddelde en het is momenteel onduidelijk of de verkende denkpistes en aanbevelingen ter hervorming van het aanbod en verbetering van de samenwerking tussen de betrokken private en publieke actoren tot concrete beleidsmaatregelen zullen leiden.

Het mismatchprobleem moet in een vroeg stadium en in het gehele onderwijs- en opleidingssysteem worden aangepakt. De op dit punt geconstateerde regionale, sociaaleconomische en culturele verschillen inzake vroegtijdig schoolverlaten en prestaties op het gebied van basisvaardigheden zijn reden tot bezorgdheid. Daar waar de landelijke cijfers inzake vroegtijdig schoolverlaten beterschap vertonen, is het niveau in Wallonië en met name in Brussel nog steeds zorgwekkend hoog. Daarenboven lijkt het Belgische onderwijssysteem er niet in te slagen om de ongelijkheid inzake onderwijskansen ten gevolge van de sociaaleconomische en/of migratieachtergrond significant te verminderen. De Vlaamse regering blijft haar strategie om vroegtijdig schoolverlaten terug te dringen, verder ontwikkelen. In 2013 heeft zij een totaalplan goedgekeurd dat preventie, optreden en compensatie omvat en dat steunt op verbeterde gegevens en coördinatie van de beleidsactoren. Het is nog te vroeg om te zeggen of de geplande maatregelen toereikend zijn om de ambitieuze doelstellingen waar te maken. De Franstalige gemeenschap heeft decreten aangenomen om de coördinatie van de strijd tegen vroegtijdig schoolverlaten te verbeteren en recentelijk een akkoord bereikt om de eerste graad van het secundair onderwijs te hervormen en zodoende schooluitval te beperken. Niettegenstaande men zich in de Franstalige gemeenschap en in het Brussels Hoofdstedelijk Gewest in toenemende mate bewust is van de urgentie, ontbreekt nog altijd een brede aanpak van het vroegtijdig schoolverlaten, een aanpak die gehinderd wordt door het ontbreken van gegevens en van evaluatie en onderlinge afstemming van de inspanningen tussen regionale, communautaire en lokale actoren en het relevante beleid.

Op sociaal gebied is het risico op armoede of sociale uitsluiting kleiner dan gemiddeld in de EU, maar groter dan in de buurlanden. Het aandeel van de bevolking dat leeft in een huishouden met zeer lage arbeidsintensiteit is sinds 2008 voortdurend gestegen en ligt boven het EU-gemiddelde. Ook maken jonge kinderen uit sociaal achtergestelde milieus aanzienlijk minder kans om een kleuterschool of crèche te bezoeken, waarvan geweten is dat het vroegtijdige schooluitval vermindert en van invloed is op de arbeidsmarktparticipatie van vrouwen. België heeft in 2013 een plan tegen kinderarmoede aangenomen en alle drie de gewesten hebben besloten om meer in kinderopvang te investeren[35]. Mensen met een migratieachtergrond worden geconfronteerd met zeer uiteenlopende, elkaar versterkende factoren die sociale uitsluiting in de hand werken, zoals een lager opleidingsniveau, discriminatie en een verhoogd risico op overdracht van armoede van generatie op generatie. Bovendien is het percentage van ernstige materiële deprivatie onder niet-EU-ingezetenen tweemaal zo hoog als het EU-gemiddelde en is het verschil met ingezetenen bijna vier keer zo hoog als gemiddeld in de EU.

Zoals eerder gezegd, zal in het kader van de zesde staatshervorming vanaf midden 2014 opnieuw een aantal bevoegdheden voor werkgelegenheidsbeleid naar de gewesten worden overgeheveld. Vanuit het oogpunt van de boven belichte uitdagingen brengt dit nieuwe kansen en risico's mee. Meer in het bijzonder kan de institutionele hervorming bijdragen tot het doeltreffender maken van activeringsmaatregelen door de bijstand voor werkzoekenden en het toezicht op en de stimulering van het werkzoekgedrag op regionaal niveau op elkaar af te stemmen. Tevens biedt de regionalisering van het stimuleringsbeleid voor specifieke categorieën werknemers de gelegenheid om bestaande regelingen te rationaliseren en toe te snijden op de behoeften van de regionale arbeidsmarkten. Om de potentiële winst maximaal te realiseren en de risico's van negatieve overloopeffecten, dubbele financiering en suboptimale inzet van middelen te beperken, zal de regionalisering van deze extra werkgelegenheidshefbomen evenwel gepaard moeten gaan met een effectieve coördinatie van het beleid tussen de gewesten en tussen de gewesten en het federale niveau, dat belangrijke bevoegdheden inzake arbeidsmarktbeleid behoudt.

3.4. Structurele maatregelen ter bevordering van duurzame groei en concurrentievermogen

Het groeipotentieel van de Belgische economie wordt momenteel geraamd op ongeveer de helft van het niveau van vóór de crisis. Alhoewel ook andere componenten in het voorbije decennium zijn verzwakt, moeten met name de zeer geringe winsten van de totale factorproductiviteit worden vermeld. Dit wijst op problemen met het vermogen om te innoveren en efficiëntiewinsten te realiseren. Bijzonder problematisch is het feit dat de zwakke productiviteitsgroei samenging met een snelle loonstijging, waardoor de kostencompetitiviteit van industriële ondernemingen werd uitgehold. Dit punt is belicht in de diepgaande evaluatie van de België voor 2014 (zie tekstkader 3). Het externe concurrentievermogen, en de rol van het loonvormingssysteem daarin, is aan de orde gesteld in de landspecifieke aanbevelingen van vorig jaar en wordt hierna besproken. In de paragrafen daarna wordt ingegaan op knelpunten in de werking van de markten en op de maatregelen inzake energiedoelstellingen en emissies van broeikasgassen, die verleden jaar eveneens het voorwerp uitmaakten van aanbevelingen.

Extern concurrentievermogen

Volgens de actuele projecties stijgen de loonkosten per eenheid product in 2014-2015 minder snel dan de voorbije jaren, als gevolg van de geringere inflatiedruk en corrigerende maatregelen van de regering. Enerzijds zorgt de afnemende inflatie – deels het gevolg van regeringsmaatregelen op een aantal essentiële markten – ervoor dat de lonen minder opwaartse druk van de automatische indexering ondervinden. Anderzijds heeft ook de loonmatigingsstrategie van de regering bijgedragen tot het afremmen van de loongroei[36]. Het effect zal naar alle waarschijnlijkheid echter ontoereikend zijn opdat er op korte termijn sprake zou zijn van een daadwerkelijke correctie van de historisch gegroeide loonkostenkloof. Zonder tegenmaatregelen kan deze cumulatieve scheefgroei de voor de werkgelegenheid nefaste langetermijntrends van kapitaalverdieping door automatisering of volledige delokalisatie van activiteiten nog versterken.

Eind 2013 hebben de federale en regionale overheden een Interfederaal Pact voor Competitiviteit, Werkgelegenheid en Relance gesloten. Op federaal niveau omvatte dit pact een verlaging van de btw op het elektriciteitsverbruik van de huishoudens (zie punt 3.1) en daarnaast drie structurele verlagingen van de socialezekerheidsbijdragen (in 2015, 2017 en 2019) met telkens 450 miljoen EUR[37]. Deze in het vooruitzicht gestelde verminderingen, waarvan de financiering onduidelijk is, gaan gepaard met enkele kleinere maatregelen ten behoeve van o.a. kmo's, ploegenarbeid en jonge werklozen. Ook de gewesten hebben in het kader van het pact enkele initiatieven aangekondigd, waaronder een budget van 125 miljoen EUR in Vlaanderen om de loonkosten voor werknemers jonger dan 30 jaar en ouder dan 55 jaar te drukken.

De scheidende regering heeft geen vooruitgang gemaakt met het hervormen van het loonvormingsmechanisme om ontkoppeling van de lonen en de productiviteit te voorkomen. Na herhaaldelijk uitstellen, zal de hervorming van het kader voor collectieve loononderhandelingen nu worden doorgeschoven naar de volgende regering. Het huidige kader wordt geregeld door de wet van 1967 betreffende de collectieve arbeidsovereenkomsten en de wet van 1996 tot bevordering van de werkgelegenheid en tot preventieve vrijwaring van het concurrentievermogen. Deze laatste bepaalt de marge voor de reële loonstijging, maar laat de sociale partners de vrijheid om op sectorniveau loonindexeringsakkoorden te sluiten. Omdat de praktijk van loonindexering wijdverspreid is, wordt een belangrijk deel van de loonstijgingsmarge voor individuele bedrijven van loononderhandelingen op hun niveau uitgesloten, waardoor zij worden beperkt in hun mogelijkheden om rekening te houden met factoren zoals geringe productiviteitswinst, teruglopende vraag of stijgende productiekosten. Deze praktijk is ook blind voor de economische context, wat mede verklaart waarom de loonkosten per eenheid product de jongste jaren zo snel zijn gestegen ondanks de zwakke conjunctuur.

Wat de niet-kostenaspecten van het concurrentievermogen betreft, bestaat één van de grote uitdagingen erin de overgang naar een kennisintensievere economie te versnellen. De brede consensus over het kritieke belang van de verdere bevordering van het op innovatie gebaseerde concurrentievermogen van het bedrijfsleven komt tot uiting in de ontwikkeling van complexe, integrale beleidsplannen op de verschillende bestuursniveaus. In het nieuwe "Marshall Plan 2022" van het Waalse Gewest wordt de focus op het ondersteunen van bedrijvenclusters versterkt. Naast zijn op de grote uitdagingen gerichte innovatiebeleid rond zes "hubs", is ook Vlaanderen de jongste jaren opgeschoven in de richting van een clusterbenadering onder impuls van zijn "Nieuw Industrieel Beleid". Op federaal niveau is de vrijstelling van de ingehouden bedrijfsvoorheffing voor onderzoekers sinds juli 2013 opgetrokken tot 80%. De grotere overheidssteun voor bedrijfs-O&O lijkt vruchten af te werpen, want de O&O-intensiteit neemt sinds 2005 constant toe[38]. Als deze trend zich voortzet, zou België bijna zijn Europa 2020-doelstelling van 3% van het bbp voor O&O-uitgaven kunnen bereiken. België mist echter snelgroeiende ondernemingen in innovatiesectoren. De traagheid waarmee het economische weefsel wordt vernieuwd, is het grote knelpunt dat moet worden aangepakt opdat België de troeven van zijn onderzoeks- en innovatiesysteem beter zou kunnen vertalen in economische prestaties. Bovendien wordt het verkrijgen van subsidiëring nog steeds als ingewikkeld en tijdrovend ervaren, terwijl de beschikbare steun zeer versnipperd is en de volledige benutting van transregionale synergieën wordt gehinderd door een gebrek aan coördinatie tussen de geregionaliseerde entiteiten. Tot slot worden O&O en de ontwikkeling van activiteiten met een hogere toegevoegde waarde afgeremd door de beschikbare kwalificaties, doordat het aantal afgestudeerde wetenschappers, wiskundigen en ingenieurs en studenten in technologische richtingen laag blijft.

Werking van de markten

Er is onvoldoende gedaan om excessieve beperkingen voor aanbieders van diensten te elimineren. Sommige professionele diensten blijven onderworpen aan toegangs- en gedragsregels die de mededinging beperken[39]. In het kader van de dienstenrichtlijn geïdentificeerde belemmeringen zoals de aanwezigheid van verschillende regionale vergunningssystemen of het vereiste voor kmo's om bewijs te leveren dat zij over de nodige bekwaamheid beschikken om een gereglementeerd beroep uit te oefenen, zijn slechts gedeeltelijk uit de weg geruimd. Dergelijke belemmeringen schaden het economisch potentieel. Zo is geraamd dat een ambitieuzere uitvoering van de dienstenrichtlijn tot 1,7% van het bbp winst zou kunnen opleveren[40]. De aan de gang zijnde wederzijdse evaluatieoefening voor de gereglementeerde beroepen op Europees niveau is een gelegenheid voor de Belgische autoriteiten om de beperkingen tegen het licht te houden. Bovendien wordt in de zesde staatshervorming de bevoegdheid voor de vestigingsregels voor sommige beroepen naar de gewesten overgeheveld, wat dus eveneens de gelegenheid biedt om de bestaande regels te herzien en te vereenvoudigen. Het is momenteel echter onduidelijk of dat effectief zal gebeuren. Anderzijds houdt die regionalisering ook een risico van marktfragmentatie in, wanneer bijkomende administratieve lasten zouden worden gecreëerd voor ondernemingen die in meer dan één gewest actief zijn. In dat geval zouden de beginselen van wederzijdse erkenning[41] en landelijke geldigheid van de vergunningssystemen in gevaar kunnen komen[42]. Wat de postdiensten betreft, rijzen er vragen omtrent de verenigbaarheid van sommige barrières van regelgevende aard met de EU-richtlijnen die het openstellen van de postdienstenmarkt voor concurrentie beogen. Er is geen vooruitgang waarneembaar wat de dienstensector betreft.

De detailhandelsprijzen van levensmiddelen en non-foodartikelen liggen in België wezenlijk hoger dan in de buurlanden[43]. Het verschil is de jongste jaren nog toegenomen. Volgens een analyse van het Federaal Planbureau[44] zijn de belangrijkste factoren die voor de hogere prijzen verantwoordelijk zijn, de omvang van de markt, de totale arbeidskosten en de toeleveringsvoorwaarden. De sector is evenwel ook onderworpen aan een aantal reguleringen en operationele restricties die zijn ontwikkeling hinderen en een belangrijk effect op de prijzen kunnen hebben. Daartoe behoren bijvoorbeeld een verbod op verkopen onder de kostprijs. Bij een recente wet is de motivering weliswaar veranderd (kmo-bescherming in plaats van bescherming van de consument) alsook de berekeningsmethode, maar het verbod is in beginsel gehandhaafd. Ook de vestigingsbelemmeringen in de detailhandel, en de daarmee samenhangende betrekkelijk geringe markttoetreding en -uittreding, blijven een aandachtspunt. De aanstaande regionalisering van de vestigingswetgeving opent perspectieven om de bestaande regels te vereenvoudigen en een systeem van één vergunning in te voeren. Het valt evenwel nog te bezien in welke mate de nieuwe maatregelen in hun totaliteit het gemakkelijker maken om zich te vestigen en of de mededinging eventueel zal worden beïnvloed door regionale verschillen. Het afgelopen jaar is slechts beperkte vooruitgang geboekt.

In september 2013 is de geïntegreerde Mededingingsautoriteit opgericht; de nieuwe structuur bevindt zich in de initiële werkingsfasen. Alhoewel het budget groter is geworden, is de autoriteit nog steeds kleiner dan haar tegenhangers in landen met een vergelijkbare grootte. De aanwerving van nieuwe medewerkers is evenwel stopgezet omdat onduidelijk is wie de leiding over het proces heeft.

België heeft het afgelopen jaar aanzienlijke vooruitgang geboekt bij het verbeteren van de voorwaarden voor het aanbieden van mobiel breedband. Alhoewel het gebruik van mobiel breedband in België toeneemt, is de penetratiegraad nog steeds een van de laagste in de EU. Het frequentiespectrum in de 800MHz-band is toegewezen voor mobielebreedbanddiensten en de strenge stralingsnormen in het Brusselse Gewest worden herzien. Naar analogie van initiatieven in de energiesector hebben de Belgische autoriteiten maatregelen genomen om het prijsbewustzijn van telecomconsumenten te verhogen. Door de Telecomwet van 2012 is het gemakkelijker geworden om van operator te veranderen. Recente studies wijzen erop dat de Belgische markt voor mobiele telefonie dynamischer is geworden. Het consumentenoordeel over de markt is tussen 2012 en 2013 aanzienlijk gestegen en inzake verandering van operator of tariefplan staat het land nu op de vierde plaats in de EU[45]. Voor sommige bundels met (snelle) breedbandverbinding blijven de Belgische prijzen evenwel nog hoger[46]. Alhoewel het algemene consumentenoordeel over de markt sinds 2012 is verbeterd, is het nog steeds het op één na laagste in de EU waar het gaat om de tevredenheid met de keuze van internetprovider[47]. Tot slot biedt het huidige wetgevingskader geen volledige garantie inzake de onafhankelijkheid van de telecomregulator.

De vervoerssector heeft nog altijd te kampen met een inefficiënt functionerende markt. Om te beginnen, heeft België zijn binnenlandse markt voor passagiersvervoer per spoor nog niet voor concurrentie opengesteld. Er is een nieuwe tweeledige structuur opgezet, bestaande uit een formeel afgescheiden spoorwegoperator en een infrastructuurbeheerder. Het valt te bezien of deze structuur een effectief antwoord biedt op de knelpunten inzake markttoegang en stiptheid en betrouwbaarheid van het treinverkeer. Bovendien is de introductie van het Brussels Gewestelijk Expresnet uitgesteld. Ten tweede belet de wetgeving inzake havenarbeid leveranciers van havendiensten hun arbeidskrachten vrij te kiezen en schrijft ze voor dat potentiële arbeiders zich moeten laten registreren in een arbeidspool. Deze beperkingen op de vrijheid van vestiging worden bovendien op een discriminerende manier toegepast. Tot slot is de onafhankelijkheid van de luchthavenregulator niet volledig waar het gaat om de vaststelling van de luchthavengelden en de onafhankelijkheid van de leden met betrekking tot de luchthaven Brussels South–Charleroi.

Verkeerscongestie tijdens de spitsuren is een belangrijk probleem in België, zowel in de stedelijke agglomeraties als op essentiële verbindingswegen tussen de steden[48]. Luchtverontreiniging is in België jaarlijks voor ongeveer 10 000 voortijdige sterfgevallen en 2,5 miljoen verloren werkdagen door ziekte verantwoordelijk[49]. De ernst van het probleem ten spijt, blijven verschillende knelpunten onopgelost, zoals: benutting van het potentieel van congestieheffingen op de drukste momenten om een beter gebruik van de infrastructuur aan te moedigen, de fiscaal gunstige behandeling van het privégebruik van bedrijfswagens en brandstofkaarten en de tekortkomingen in het openbaar vervoer.

De integratie van de groothandelsmarkten voor gas en elektriciteit met die van de buurlanden is goed en de detailhandelsmarkten zijn de jongste jaren dynamischer geworden doordat maatregelen van de regering de consumenten prijsbewuster en de prijzen flexibeler hebben gemaakt. Het oordeel van de Belgische consumenten over de gas- en elektriciteitsdiensten is sinds 2012 aanzienlijk verbeterd en wat het veranderen van tariefplan of operator betreft, zijn zij koploper in de EU[50]. Toch behoren de elektriciteitsdistributietarieven, die door de exploitanten van distributienetwerken in rekening worden gebracht en een belangrijk deel van de totale energieprijzen uitmaken, nog altijd tot de hoogste in Europa en doen zij het effect van de lagere grondstoffenkosten op de eindgebruikersprijzen gedeeltelijk teniet. Na juridische geschillen over de bevoegdheid om de methodologie voor de distributietarieven vast te stellen en in het vooruitzicht van de overheveling van deze bevoegdheid zijn de tarieven van 2012 verlengd voor 2013 en 2014. Intussen zijn de kosten van de netwerkexploitanten verder gestegen, als gevolg van uitgebreidere verplichtingen op het vlak van openbare dienstverlening en noodzakelijke investeringen. Dit houdt het risico in van een scherpe verhoging van de bruto elektriciteitsprijzen wanneer de huidige bevriezing van de tarieven afloopt en de regionalisering van de distributietarieven haar volledige beslag heeft gekregen[51]. Omdat de kosten van de distributiesysteembeheerders aanzienlijk variëren, is het in dit stadium moeilijk te beoordelen welke soorten huishoudens en ondernemingen en welke gebieden het meest zullen worden getroffen door de toekomstige kostenstijgingen, maar het lijdt geen twijfel dat hogere bruto energiekosten de totale concurrentiepositie van de Belgische economie nog meer nadelig zullen beïnvloeden. Een arrest van het Grondwettelijk Hof heeft geschillen over de onafhankelijkheid en de bevoegdheden van de regulators grotendeels beslecht. Er zijn desondanks verdere stappen nodig om de wetgeving volledig in overeenstemming te brengen met de derde richtlijnen betreffende de interne energiemarkt. Er is sprake van enige vooruitgang wat betreft de werking van de energiesector.

De beslissing om de oudste twee kernreactoren te sluiten in 2015 doet vragen rijzen omtrent de zekerheid van de elektriciteitsvoorziening in België op middellange termijn, met name omdat ook verschillende andere (gasgestookte) elektriciteitscentrales worden gesloten. Het probleem wordt verergerd door de herhaalde inactiviteit van twee andere kernreactoren. Tegen de achtergrond hiervan hebben de autoriteiten besloten offshore windfarms verder te ontwikkelen, een aanbesteding uit te schrijven voor de bouw van nieuwe gasgestookte centrales[52] en een strategische buffercapaciteit aan te leggen door middel van jaarlijkse aanbestedingen. Het op tijd verbeteren van de interconnecties is in de regeringsplannen minder sterk ontwikkeld. Verdere integratie met het fysieke net en de elektriciteitsmarkten van buurlanden zou bijdragen tot het verzekeren van zowel de voorzieningszekerheid als de opname van eventuele overtollige binnenlandse productie die voortvloeit uit de hogere productie van hernieuwbare energie en een toenemend aandeel van periodieke opwekkingscapaciteit in de totale energiemix. In deze context zou intensievere samenwerking met buurlanden en vraagrespons kunnen worden aangemoedigd.

Kader 4: De potentiële impact van structurele hervormingen op de groei – een benchmarkingstudie

Structurele hervormingen zijn cruciaal om de groei aan te zwengelen. Het is daarom van belang te weten welke de potentiële baten van dergelijke hervormingen zijn. Om die baten te ramen zijn er economische modellen. De Commissie maakt gebruik van haar QUEST-model om na te gaan welk effect er van structurele hervormingen in een lidstaat op de groei uitgaat als die lidstaat erin slaagt om de kloof ten opzichte van het gemiddelde van de drie best presterende EU-lidstaten te verkleinen voor essentiële indicatoren zoals de arbeidsmarktparticipatie of de mededingingsintensiteit in de economie. Betere prestaties voor deze indicatoren zouden het bbp van België met ongeveer 4½% kunnen doen groeien over een periode van 10 jaar. Sommige hervormingen zouden zelfs binnen een relatief korte tijdsspanne effect kunnen sorteren. De modelsimulaties confirmeren de analyse die in dit werkdocument wordt gemaakt, namelijk dat de grootste baten waarschijnlijk worden teweeggebracht door het optrekken van de arbeidsmarktparticipatie, in het bijzonder bij de laaggeschoolde groepen; het versterken van de marktwerking; het omlaag brengen van de vervangingsratio's van uitkeringen (de basisgegevens voor de raming houden nog geen rekening met de in november 2012 in gang gezette hervorming); en het verleggen van de belastingdruk naar consumptieve belastingen. Bovenop de aanzienlijke winsten inzake potentiële output, zijn er ook positieve effecten op de werkgelegenheid (+6% na 10 jaar) en op de begrotingspositie (een verbetering van 4% van het bbp na 10 jaar). Dit illustreert hoe structurele hervormingen helpen om de houdbaarheid van de overheidsfinanciën op lange termijn te waarborgen.

Tabel 1: Structurele indicatoren, doelstellingen en potentiële bbp-effecten[53]

Bron: diensten van de Commissie. Noot: In deze simulatie wordt aangenomen dat alle lidstaten hervormingen ondernemen die hun structurele tekorten met de helft dichten. De tabel toont de bijdrage van elke hervorming aan het totale bbp na vijf en tien jaar. Indien het land voor een bepaalde indicator boven de benchmark zit, wordt de impact van de hervormingsmaatregelen op dat gebied niet gesimuleerd; de betrokken lidstaat kan echter nog steeds voordeel halen uit maatregelen van andere lidstaten[54]. Het langetermijneffect van de verhoging van het aandeel van de hooggekwalificeerde bevolking zou 1,1 % van het bbp zijn en het effect van vermindering van de laaggekwalificeerde groep zou 5,1 % bedragen.** Het EU-gemiddelde wordt als benchmark gebruikt.

Emissies van broeikasgassen, energiedoelstellingen en efficiënt gebruik van hulpbronnen

De federale en regionale autoriteiten zijn er niet in geslaagd heldere en volledige afspraken te maken over de verdeling van de inspanningen om de emissies van broeikasgasemissies in sectoren die niet onder het EU-emissiehandelssysteem vallen, tegen 2020 met 15% ten opzichte van 2005 terug te dringen. Op regionaal niveau zijn plannen goedgekeurd of is het proces daartoe aan de gang, maar het blijft onduidelijk wat hun impact zal zijn op de totale emissies en of en hoe flexibele mechanismen zullen worden ingezet om de nationale doelstellingen te realiseren. Insgelijks is niet geweten in hoeverre maatregelen zullen worden genomen op het federale niveau. Er heeft zich het afgelopen jaar geen significante verschuiving in de richting van milieubelastingen voorgedaan. Nochtans zou hieraan dringend iets moeten worden gedaan voor het wegvervoer, dat in 2011 verantwoordelijk was voor 21% van alle emissies en de enige grote sector is waarvan de emissies sinds 2005 zijn toegenomen. Daardoor is het zeer twijfelachtig of de doelstelling voor 2020 zonder extra beroep te doen op flexibele instrumenten zal worden gehaald. Volgens de jongste projecties (2013) van het land zelf, zal België 11 pp. verwijderd blijven van de doelstelling[55]. De diensten van de Commissie zijn bijgevolg van oordeel dat België slechts beperkte vorderingen heeft gemaakt met betrekking tot de aanbeveling op dit punt.

Er is aanzienlijke vooruitgang geboekt op weg naar de doelstelling van 13% hernieuwbare energie in het finaal verbruik tegen 2020, niettegenstaande de verschillende niveaus geen gemeenschappelijke strategie hebben. In 2012 maakten hernieuwbare bronnen 6,8% van het finaal verbruik van energie uit, waarbij met name elektriciteitsopwekking uit hernieuwbare bronnen in de lift zit. De ontwikkeling van deze laatste wordt ondersteund met groenestroomcertificaten, gewaarborgde prijzen en een programma voor de bouw van windturbines op zee. De kosten daarvan worden echter doorgerekend in hoge distributietarieven, zoals eerder gezegd. Fragmentatie van de bevoegdheden voor hernieuwbare energie, waarbij de gewesten het merendeel hebben maar offshore windenergie een federale materie blijft, draagt bij tot de complexiteit van het Belgische beleid op dit gebied. Het zou de efficiëntie ten goede komen mocht de fungibiliteit van de groenestroomcertificaten van de verschillende gewesten groter zijn, maar dit zou een harmonisering van de subsidiabiliteitscriteria vereisen.

België heeft de op één na hoogste energie-intensiteit van alle EU-15 landen[56] en in alle economische sectoren is er ruimte voor een rationeler energieverbruik. De maatregelen van de gewesten zijn in het bijzonder toegespitst op de woonsector (renovatie), het vervoer, de openbare sector en informatieverplichtingen. Een belangrijk knelpunt is de financiering van programma's voor efficiënt energiegebruik, die jaar na jaar met steeds krappere begrotingen en onzekerheid te kampen hebben. De nakende tenuitvoerlegging van de energie-efficiëntierichtlijn kan extra instrumenten verschaffen om een efficiënt gebruik te bevorderen. Verder blijkt er ook behoefte te zijn aan grotere inspanningen op het gebied van opleiding en certificering van deskundigen op dit gebied. België zou gebaat kunnen zijn bij de tenuitvoerlegging van het Europa 2020-kerninitiatief inzake efficiënt gebruik van hulpbronnen en bij de transitie naar een meer "circulaire" economie[57]. Er liggen in het bijzonder mogelijkheden om het bedrijfsklimaat te verbeteren door middel van programma's waarbij kmo's worden gesteund om minder hulpbronnen – waaronder energie – te gebruiken om kosten te besparen en arbeidsplaatsen te creëren of in stand te houden[58].

3.5. Modernisering van de overheidsdiensten

Volgens de governance-indicatoren van de Wereldbank voor 2012 presteert België goed wat de effectiviteit van het overheidsapparaat betreft. Wat deze algemene indicator echter niet tot uiting brengt zijn het beperkte gebruik van vernieuwende werkmethoden en de administratieve belemmeringen op een aantal gebieden. Wat de modernisering van de overheidsdiensten betreft, scoort België gewoonlijk iets beter dan het EU-gemiddelde inzake gebruikmaking van elektronische diensten door de burgers en het bedrijfsleven. Alhoewel er aanzienlijke inspanningen zijn geleverd om online toegang en elektronische vereenvoudiging te bevorderen, staat het gebruik van ICT en vernieuwende instrumenten bij de overheid op een laag peil in vergelijking met de particuliere dienstverleningssectoren. Volgens het EU-scorebord voor justitie[59] vertoont het vermogen van België om gegevens te verzamelen over de kwaliteit en de doeltreffendheid van het gerechtelijk systeem eveneens belangrijke lacunes.

Het feit dat, in het algemeen, het bedrijfsklimaat wordt gekenmerkt door een beperkte mate van bureaucratie, verhult de negatieve impact van de beslommeringen op gebieden die cruciaal zijn voor de concurrentiepositie. Alhoewel de tijd die nodig is om een nieuwe onderneming op te starten aanzienlijk onder het EU-gemiddelde ligt, blijkt uit gegevens van de Commissie dat de kosten hoger liggen. Volgens de "Doing Business"-indicatoren van de Wereldbank zit België in de onderste helft van de EU-groep waar het gaat om het verkrijgen van bouwvergunningen en het registreren van eigendommen. Ook blijft de fiscale en de socialezekerheidswetgeving deels ingewikkeld en stroef, terwijl er verbetering merkbaar is wat de milieuwetgeving betreft. Tot slot wijzen de beschikbare indicatoren[60] erop dat er bijzonder weinig gebruik wordt gemaakt van op empirische gegevens gebaseerde instrumenten (zoals grondige effectbeoordelingen) in het beleidsvormingsproces. De complicaties en vertragingen die met de geleidelijke invoering van dergelijke instrumenten gepaard gaan, worden evenwel aangepakt.

België heeft maatregelen genomen om de belastingadministratie te vereenvoudigen door middel van vereenvoudigde (reeds deels ingevulde) belastingformulieren voor specifieke groepen en stimulering van het gebruik van onlinediensten (Tax-on-web, Zoomit). Anderzijds is het enige nationale loket voor diensten nog steeds niet meer dan een informatieportaalsite zonder koppelingen met bestaande e-governmentoepassingen. Dit betekent dat formaliteiten niet online via "bedrijfsloketten"[61] kunnen worden vervuld, wat zou bijdragen tot een vereenvoudiging van de administratieve context, tot efficiëntiewinsten en op termijn mogelijke besparingen voor de overheidsdiensten en de ondernemingen zou kunnen opleveren. Het gebrek aan beschikbaarheid en grensoverschrijdende toegankelijkheid van e-procedures is een ernstig manco. Er is de jongste jaren geen vooruitgang geboekt, behalve dan dat er aanvullende informatie beschikbaar is.

België heeft een zeer sterk gedecentraliseerde structuur waarbij de bevoegdheden vaak verspreid zijn over verschillende bestuursniveaus. Samenwerking en coördinatie van de verschillende niveaus is bijgevolg essentieel voor het efficiënt functioneren van de overheidsdiensten. De recentelijk goedgekeurde zesde staatshervorming brengt wezenlijke veranderingen voor de verdeling van de bevoegdheden en de financiering ervan mee. De tenuitvoerlegging van de staatshervorming vormt een administratieve uitdaging voor de volgende legislatuur, maar opent tegelijkertijd perspectieven om verdere efficiëntiewinsten te boeken.

4. Conclusies

De Belgische economie staat voor talrijke uitdagingen, waarvan de meeste op gebieden die door de jaarlijkse groeianalyse en de Europa 2020-doelstellingen worden bestreken. Begrotingsplanning op middellange termijn en de houdbaarheid van de overheidsfinanciën op lange termijn zijn nog steeds prangende kwesties. Het belastingstelsel blijft complex en inefficiënt, en de hoge belastingdruk op arbeid draagt bij tot een lage werkgelegenheidsgraad en hardnekkige werkloosheidsvallen. De beperkte fluïditeit op de arbeidsmarkt en entreebarrières resulteren in een lage arbeidsmarktparticipatie en aanhoudende mismatches, terwijl sommige indicatoren voor de onderwijsprestaties op zorgwekkende ontwikkelingen wijzen. Het verlies van concurrentievermogen is gedeeltelijk te wijten aan kostenfactoren zoals de hoge loonkosten per eenheid product en aan niet-kostenfactoren zoals een onbenut O&O-potentieel en knelpunten in de werking van markten. Voor een aantal tekortkomingen op milieugebied blijft een aanpak uit. Tot slot zijn de lage informatiseringsgraad van de overheidsdiensten en de complexiteit van de wetgeving en de overheidsregelingen.

De conclusie van de analyse in dit werkdocument is dat België enige vooruitgang heeft geboekt met het uitvoeren van de landspecifieke aanbevelingen van 2013. Het tekort is in 2013 teruggebracht tot 2,6% van het bbp. Het Verdrag inzake stabiliteit, coördinatie en bestuur is ten uitvoer gelegd via een samenwerkingsakkoord dat een regel inzake structureel begrotingsevenwicht voor de overheid als geheel invoert en de onderlinge afstemming van het begrotingsbeleid tussen de verschillende bestuursniveaus formaliseert. De hervorming van de sociale zekerheid voor ouderen van 2011 wordt volgens planning in fasen doorgevoerd en er zijn aanvullende maatregelen genomen die actief ouder worden in de hand werken. De werkzoekverplichtingen en de gepersonaliseerde bijstand bij het zoeken voor alle werklozen zijn uitgebreid. De factoren die in het verleden voor hoge opwaartse prijsdruk zorgden zijn aangepakt via concurrentieversterkende maatregelen op essentiële markten zoals energie en telecommunicatie. Voor de meeste van de sinds de goedkeuring van de aanbevelingen genomen maatregelen is evenwel verdere actie nodig, bv. op het vlak van het concurrentievermogen, de beperkingen en de concurrentie in de detailhandel en de netwerkindustrieën, de fiscaliteit en het terugdringen van emissies van broeikasgassen.

De door België ingediende beleidsplannen pakken de uitdagingen breed aan en beide programma's zijn in grote trekken coherent. In het nationale hervormingsprogramma worden de acties uit de doeken gedaan die sinds de landspecifieke aanbevelingen van 2013 zijn ondernomen om de tekortkomingen op het gebied van de langetermijnhoudbaarheid van de overheidsfinanciën, het concurrentievermogen, de arbeidsmarkt, de mededinging en het milieu aan te pakken. Het stabiliteitsprogramma toont aan dat België vastbesloten is om conform het stabiliteits- en groeipact een verbetering van de begrotingssituatie in de richting van de middellangetermijndoelstelling te bewerkstelligen. In het nationaal hervormingsprogramma ontbreekt evenwel een toekomstvisie. Bovendien dient de vertraging op sommige hervormingsterreinen (fiscaliteit, loonvorming) onder de aandacht te worden gebracht. Om de nationale 2020-doelstellingen en begrotingsdoelstellingen te halen, is het van wezenlijk belang dat de gewestelijke en nationale doelstellingen onderling consistent zijn en dat de gewestelijke actoren hun inspanningen coördineren.

Overzichtstabel

Toezeggingen 2013 || Samenvattende beoordeling[62]

Landspecifieke aanbevelingen (LSA)

LSA 1: Aanvullende maatregelen te nemen om de structurele aanpassingsinspanning te realiseren die is gespecificeerd in het besluit van de Raad tot aanmaning om maatregelen te treffen om het buitensporige tekort uiterlijk in 2013 te corrigeren en om de consolidatie een duurzamer en geloofwaardiger karakter te verlenen. Een duurzame correctie van de budgettaire onevenwichtigheden vereist een geloofwaardige implementatie van ambitieuze structurele hervormingen die de aanpassingscapaciteit verhogen en de potentiële groei doen toenemen. Na de correctie van het buitensporige tekort de structurele aanpassing in een passend tempo voort te zetten teneinde uiterlijk in 2016 de middellangetermijndoelstelling te realiseren, en er tevens voor te zorgen dat de hoge schuldquote een duidelijke neerwaartse tendens te zien geeft. Te dien einde uiterlijk op 15 oktober 2013 groeivriendelijke structurele maatregelen voor het jaar 2014 te presenteren die een duurzame correctie van het buitensporige tekort en voldoende vooruitgang in de richting van de middellangetermijndoelstelling waarborgen. Erop toe te zien dat de aanpassing evenwichtig is gespreid in de tijd of zelfs overwegend in de eerste jaren plaatsvindt. Expliciete coördinatieregelingen te treffen om te garanderen dat de begrotingsdoelstellingen bindend zijn op federaal niveau en op subfederaal niveau binnen een planninghorizon op middellange termijn, onder meer door de spoedige aanneming van een regel betreffende het overheidssaldo/overschot die strookt met de vereisten van het Verdrag inzake stabiliteit, coördinatie en bestuur in de economische en monetaire unie, alsook om de lastenverdeling over en de verantwoordingsplicht van de diverse geledingen van de overheid transparanter te maken. || België heeft enige vooruitgang geboekt om gevolg te geven aan LSA 1. · Aanzienlijke vooruitgang in vermindering van het tekort. Het nominaal tekort voor 2013 is op 2,6 % van het bbp uitgekomen, onder het streefcijfer van 2,7 % zoals voorgesteld door de Raad in juni 2013. De voorspelling is dat het tekort in 2014 en 2015 onder de grens van 3% van het bbp zal blijven. · Beperkte vooruitgang om de middellangetermijndoelstelling te realiseren. De begroting van 2014 bevat consolidatiemaatregelen van structurele aard die voor een duurzame correctie van het buitensporige tekort zorgen. De voorjaarsprognoses van de Commissie geven echter geen verdere structurele verbetering in 2014 te zien en, in de gebruikelijke hypothese van ongewijzigd beleid, een structurele verslechtering in 2015. Dit brengt de haalbaarheid van de doelstelling in gevaar en kan leiden tot een aanzienlijke afwijking ten opzichte van de aanpassing in de richting van de MTD in 2014-2015. · Aanzienlijke vooruitgang om het begrotingskader te verbeteren. De lopende zesde staatshervorming voorziet in een bijdrage van de gewesten en de gemeenschappen tot de begrotingsconsolidatie en tot de kosten van de vergrijzing. Het begrotingsverdrag, dat deel uitmaakt van het Verdrag inzake stabiliteit, coördinatie en bestuur in de economische en monetaire unie, is ten uitvoer gelegd door middel van een samenwerkingsovereenkomst tussen de federale regering en de regeringen van gewesten en gemeenschappen van 13 december 2013, die een regel inzake structureel begrotingsevenwicht voor de overheid invoert en een formeel kader verschaft voor de coördinatie van het begrotingsbeleid tussen de verschillende bestuurslagen.

LSA 2: De inspanningen te intensiveren om de kloof tussen de werkelijke en de wettelijke pensioenleeftijd te dichten, onder meer door de lopende hervormingen ter beperking van de vervroegde-uittredingsmogelijkheden voort te zetten. De hervormingen van de socialezekerheidsstelsels voor ouderen te onderbouwen met werkgelegenheidsbevorderende maatregelen en arbeidsmarkthervormingen die actief ouder worden in de hand werken. De werkelijke pensioenleeftijd te verhogen door de pensioenleeftijd of de pensioenuitkeringen aan de veranderingen in de levensverwachting aan te passen. Door te gaan met het kostenefficiënter maken van de overheidsuitgaven voor langdurige institutionele zorg. || België heeft enige vooruitgang geboekt om gevolg te geven aan LSA 2. · Enige vooruitgang in het verminderen van de mogelijkheden tot vervroegde uittreding. De lopende hervorming van de sociale zekerheid voor ouderen is einde 2011 van start gegaan. Ter ondersteuning van de hervormingen van het socialezekerheidsstelsel voor ouderen zijn aanvullende maatregelen genomen die actief ouder worden bevorderen, met name de afstemming van de pensioenbonus op de nieuwe leeftijd voor vervroegde uittreding, een billijke behandeling van gemengde loopbanen en versterking van de werkprikkels in de overlevingspensioenen. Verder zijn de regels inzake het bijverdienen na pensio