NL    NL NL 
NL    NL  COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN 
Brussel, 20.5.2009 
SEC(2009) 640 
  
WERKDOCUMENT VAN DE DIENSTEN VAN DE COMMISSIE 
bij het  
 
Voorstel voor een 
 
VERORDENING VAN HET EUROP EES PARLEMENT EN DE RAAD 
 
inzake het Europees programma voor aardo bservatie (GMES) en zijn initiële 
operationele diensten 
(2011–2013) 
  
SAMENVATTING VAN DE  EFFECTBEOORDELING  
  
 
{COM(2009) 223} 
{SEC(2009) 639}  
NL 2   NL SAMENVATTING 
Deze effectbeoordeling is opgestel d door de diensten van de Co mmissie ten behoeve van het 
voorstel voor een verordening va n het Europees Parlement en de Raad inzake het Europees 
programma voor aardobservatie (GMES) en zijn  initiële operatione le diensten (2011–2013). 
Zij bevat ook een evaluatie vooraf, over eenkomstig artikel 21, lid 1, van de 
uitvoeringsvoorschriften van het Financieel Reglement1.  
GMES wordt momenteel medegefinancierd op Europees, intergouvernem enteel en nationaal 
niveau op basis van partnerschappen tussen de di verse actoren en dat zal ook in de toekomst 
zo blijven. De EU zal zowel zo rgen voor de coördinatie van d eze partnerschappen als voor het 
beheer van haar eigen GMES-bijdrage, best aande uit ontwikkelingsactiviteiten en een 
operationele fase. 
Wat ontwikkelingsactiviteiten betreft bestaat deze bijdrage momenteel met name in de 
medefinanciering van onderzoekactiviteiten onder KP7 en KP62. De eerste operationele 
diensten voor rampenbeheer en landmonitori ng worden gefinancierd in het kader van 
voorbereidende acties als aanvul ling op een aantal andere opera tionele elementen inzake 
landmonitoring (Corine Land Cover, Urban Atlas).  
In het begin van het volgende decennium ( 2011–2013) zouden operationele diensten op veel 
grotere schaal kunnen worden geleverd. Het is m ogelijk dat moet worden geïnvesteerd om de 
passende infrastructuur voor de vereiste dien stverwerkingsketen op te zetten en om producten 
te lanceren die gebaseerd zijn  op in eerdere onderzoekacties ontwikkelde prototypes. KP7 is 
een O&O-hulpmiddel en als zodanig niet bedoe ld ter ondersteuning van initiële operationele 
activiteiten, aangezien die op een meer permanente basis moeten worden uitgevoerd. Daarom 
moeten passende mechanismen voor een optre den van de Gemeenschap worden opgezet. Dit 
is een uitdaging die de voorgestelde vero rdening wil aangaan. Verwacht wordt dat het 
volgroeide GMES-programma, in het kader w aarvan de EU-bijdrage aan het alomvattende 
GMES-initiatief op lange termijn zou kunnen wo rden gefinancierd, tijdens het volgende 
meerjarig financieel kader van de EU (vanaf 2014) tot stand zal komen. Voor de algemene 
financieringsbehoeften van GMES na 2013 zal een door de Commissie geleide analyse 
worden uitgevoerd op basis van welomsch reven beginselen inzake kostendeling en een 
kostenevaluatie op basis van het bereik van de diensten.  
In dit verband zij eraan herinnerd dat de  GMES-financieringsaa npak op lange termijn 
modulair moet worden ontwikkeld. Dit betekent dat nieuwe uitbreidingen in het bereik van 
                                                 
1 Verordening (EG, Euratom) nr. 2342/2002 van de Commissie van 23 december 2002 tot vaststelling 
van uitvoeringsvoorschriften van Verordening (EG, Euratom) nr. 1605/2002 van de Raad houdende het 
Financieel Reglement van toepassing op de algeme ne begroting van de Europese Gemeenschappen (PB 
L 357 van 31.12.2002, blz. 1), laatstelijk gewijzigd bij Verordening (EG, Euratom) nr. 478/2007 van de 
Commissie van 23 april 2007 (PB L 111 van 28.4.2007, blz. 13). 
2 Onder het zesde kaderprogramma heeft de EU 100  miljoen euro uitgegeven  voor GMES-projecten, 
terwijl het ESA van zijn kant 100 miljoen euro in  the GMES-projecten voor  dienstenelementen heeft 
geïnvesteerd. In het ruimtethema van het specifiek programma Samenwerking van het zevende 
kaderprogramma zal de EU 430 miljoen euro beschikbaar stellen voor GMES-projecten voor diensten 
en voor de verwerving van gegevens voor deze dien sten tussen 2007 en 2013. Ook zal een bijdrage van 
624 miljoen euro uit het ruimtethema van het zevende kaderprogramma worden besteed aan de 
ontwikkeling van het GMES-ruimtecomponentprogramma van het ESA, waarvoor in totaal 2 246 
miljoen euro (economische situatie 2008) is uitg etrokken (inclusief middelen van ESA-lidstaten). 
NL 3   NL GMES-diensten en elke nieuwe GMES-ontwi kkeling aan de criteria kostenefficiëntie, 
gebruikersbehoeften en belang voor het EU-belei d moeten worden getoetst. Voor de periode 
2011–2013 zullen in het kader van de initiële oper ationele GMES-diensten activiteiten op de 
volgende gebieden worden gefinancierd: 
• rampenbestrijdingsdiensten;  
• landmonitoringdiensten; 
en bijbehorende activ iteiten, waaronder: 
• maatregelen ter ondersteuning van het gebruik van de diensten; 
• gegevenstoegang; 
• GMES-ruimtecomponent. 
De volgende specifieke criteria werden gehant eerd voor de keuze van ac tiviteiten voor initiële 
operationele GMES-diensten: 
• voldoende technische rijpheid; 
• continuïteit met de voorbere idende actie 2008-2010; 
• bewezen potentieel voor de ontwi kkeling van downstreamdiensten; 
• dienstverleners zijn ondernemers en zoude n zonder extra maatregelen van de EU hun 
activiteiten staken, terwijl zee- en luchtmon itoringdiensten vooral worden geleverd door 
overheidsinstellingen die hun activiteiten tot 2013 zonder communautaire steun kunnen 
voortzetten, al zij het waarschijnl ijk op minder ambitieuze schaal;  
• wat rampendiensten betreft verdient he t duidelijk de voorkeur rampenkaarten op 
operationele basis al in 2011 en niet in 2014 ter beschikking van de 
civielebeschermingsdiensten te stellen. 
De effectbeoordeling is gebaseerd op uitg ebreide raadpleging van de belanghebbenden, 
waarbij de behoefte aan GMES-diensten voor he t milieu en het beleid werd bevestigd. Een 
gebrek aan operationele rampe nbestrijdings- en landmonitori ngdiensten in de periode 2011–
2013, die door de EU worden gecoördineer d, zou leiden tot de volgende problemen: 
• het gevaar bestaat dat civielebeschermi ngsdiensten na afloop van de lopende 
onderzoekprojecten (in 2011) ofwel helemaal  geen toegang tot rampenkaarten hebben 
ofwel dat ze die ieder voor zich op een ongecoördineerde wijz e blijven produceren, 
waardoor zij afhankelijk zijn van tegen een  zeer hoge prijs aangekochte gegevens;  
• gebruikers van landmonitoringdiensten (bv. milieuagentschappen) zouden tussen 2011 en 
2013 met soortgelijke problemen worden geconfr onteerd en niet continu over de relevante 
producten en niet onder rede lijke voorwaarden ove r aardobservatiegegevens (met name 
satellietgegevens) kunnen beschikken; 
• zonder communautaire actie in de periode  2011–2013 ten behoeve van de levering van 
initiële operationele landmonitoring- en rampe nbestrijdingsdiensten bestaat het risico van 
NL 4   NL een onaanvaardbare onderbreking tussen de onderzoekprojecten die preoperationele 
diensten leveren en de in het kader va n een volgroeid GMES-programma vanaf 2014 
geleverde diensten; 
• het risico bestaat dat een lange  periode tussen het eind van de  onderzoekactivite iten en het 
begin van volgroeide diensten na 2014 de s timulans voor het concurrentievermogen van de 
industrie en voor de verwezenlijking van co mmercieel levensvatbare oplossingen tussen 
2011 en 2013 aanzienlijk afzwakken. 
Om deze uitdagingen aan te gaan, zijn in de voorgestelde verordening de volgende specifieke 
doelstellingen opgenomen: 
• voorzien in de levering van rampenbestrijdi ngsdiensten aan civielebeschermingsdiensten; 
• voorzien in de levering van landmonitoringdiensten aan overheden (inclusief 
milieuagentschappen) in Europa; 
• bijdragen tot de productie en de beschikbaarhe id van milieu-informatie voor het publiek; 
• bevorderen van de groei van de downs tream aardobservatiesector met het oog op 
werkgelegenheid, innovatie en inte rnationaal concurrentievermogen. 
De operationele doelstellingen van de voorgestelde verordening zijn: 
• voorzien in de levering van de  volgende operationele rampe nbestrijdingsdiensten tussen 
2011 en 2013: 
– Europese karteringsdienst voor rampenbestrijding; en 
– productintegratie voor rampenbestrijding; 
• voorzien in de levering va n de volgende operationele landmonitoringdiensten tussen 2011 
en 2013: 
– periodieke karteringsdi enst voor landbedekking; 
– dynamische landmonitoringactiv iteiten, waaronder essent iële klimaatvariabelen 
ter ondersteuning van monitoring van de klimaatverandering;  
• uitvoering van bijbehorende activiteiten tussen 2011 en 2 013, inclusief maatregelen ter 
ondersteuning van het gebruik van operationele  diensten, levering  van gegevens ter 
ondersteuning van de diensten en oper ationele GMES-ruimtecomponentdiensten. 
De mogelijke beleidsopties voor de verwezenlijki ng van de in punt 3 van de effectbeoordeling 
bepaalde doelstellingen zijn: 
• basisscenario ("niets doen"); 
• optie 1: alleen open coördinatiemethode; 
• optie 2: regelgevingsactie; 
• optie 3: communautaire financiering. 
NL 5   NL Deze opties sluiten elkaar  niet uit en kunnen eventueel alle  drie worden gecombineerd. Voor 
de duidelijkheid wordt het effect van elk va n deze opties hier afz onderlijk geanalyseerd. 
Daarnaast zullen de initiële operationele GMES -diensten worden geïmplementeerd binnen de 
governanceregeling die gedetailleerd is beschrev en in de mededeling Wereldwijde monitoring 
voor milieu en veiligheid (GMES): voor een veiliger planeet, COM(2008) 748 van 
12.11.2008, en de bijbehorende eff ectbeoordeling. Ten slotte is er bij de analyse van de 
verschillende opties van uitg egaan dat GMES-gegevens en -informatie volledig en open 
toegankelijk zullen zijn. De Commissie zal verder onderzoeken of de ontwikkeling van marktkansen en op kosten gebaseerde gebruikers bijdragen uiteindelijk een vermindering van 
het aandeel aan overheidsinvester ingen na 2014 mogelijk zullen maken. 
In de onderstaande tabel worden  de opties in het licht van de bovengenoemde doelstellingen 
en het kosteneffectiviteitsbeginsel vergeleken. 
Optie  Waarschijnlijkheid dat de 
doelstellingen en de bijbehorende 
voordelen worden verwezenlijkt  Totale kosten (inclusief financiering 
door de Gemeenschap en de lidstaten)  Kosteneffectiv
iteit 
1 + Communautaire begroting: 
• kredieten -  
• pers. middelen +  
• adm. uitgaven +  Kosten in lidstaten 
 
++++ + 
2 + Communautaire begroting: 
• kredieten -  
• pers. middelen +  
• adm. uitgaven +  Kosten in 
lidstaten  
  
++++ + 
3 +++ Communautaire begroting: 
• kredieten ++  
• pers. middelen +  
• adm. uitgaven +  Kosten in lidstaten 
+++ +++ 
De waarschijnlijkheid dat de doelstellingen worden gehaald, is besproken in de punten 5.2.1, 
5.3.1 en 5.4.1 van de effectbeoordeling. Het wordt onwaarschijnlijk geacht  dat de specifieke 
doelstellingen van de initiële operationele GM ES-diensten met opties 1 en 2 kunnen worden 
bereikt om de volgende redenen: 1) problemen me t de levering van pan- Europese diensten; 2) 
gebrek aan capaciteit en knowhow in sommige li dstaten en 3) gebrek aan duurzaamheid (met 
name om budgettaire redenen). 
In punt 5.4 en bijlage V worden de voordelen ge kwantificeerd die zouden worden behaald als 
de doelstellingen ten volle worden verwezenlij kt. In het referentiejaar (2012) zouden de 
jaarlijkse voordelen die direct uit GMES voortvloeien het volgende omvatten: 135 miljoen 
euro voor overstromingsdiensten, 9 miljoen euro voor diensten voor ongecontroleerde 
branden, minimaal 75 miljoen euro voor ontbossing en 56 miljoen euro voor stadsplanning. Daarbij moet worden vermeld dat deze cijfers 1) gebaseerd zijn op voorzichtige aannamen en 
2) geen voordelen omvatten die bijvoorbeel d verband houden met rampenbestrijding bij 
vulkaanuitbarstingen en aardbevi ngen of met een grotere effi ciëntie in de landbouw en voor 
de plattelandsontwikkeling.  
Wat de kosten betreft moet de aandacht niet alleen worden gevestigd op de EG-kosten, die 
150 miljoen euro zouden bedragen voor de gehe le periode voor de initiële operationele 
NL 6   NL GMES-diensten (2011–2013), (inclusief 43 miljo en euro voor begeleidende, onder KP7 
gefinancierde onderzoek activiteiten). Ook de kosten op lidstaatniveau moeten in aanmerking 
worden genomen. Hoewel geen gedetailleerde schattingen van de kos ten voor de lidstaten 
beschikbaar zijn, blijkt uit eerdere ervaring met het progra mma Corine Land Cover en door 
het Europees Milieuagentschap ingediende gegevens dat deze drie keer zo hoog zouden kunnen zijn als de EG-kosten. Verondersteld wordt dat de opties 1 en 2 beide tot hoger algemene kosten voor de EU en de lidstaten  zouden leiden als gevolg van 1) hogere kosten 
voor het verkrijgen van de gegevens die voor de levering van de dienst vereist zijn, gezien het 
gebrek aan schaalvoordelen en onvoldoe nde kopersmacht en 2) de noodzaak om 
infrastructuur te dupliceren in geval van een  volledig gedecentralis eerde dienstverlening. 
Optie 3 is bijgevolg de meest wenselij ke optie voor de periode 2011–2013 omdat is 
aangetoond dat het met deze optie 1) zeer waarsc hijnlijk is dat de specifieke doelstellingen 
van de initiële operationele GMES-diensten zullen worden verwezenlijkt en 2) de algemene kosten, mede door middel van een gecentraliseer de verwerving van de voor de diensten 
vereiste gegevens, kunnen worden gereduceerd. In  ieder geval moet de EU-financiering met 
coördinatieactiviteiten gepaard g aan. Waarschijnlijk zal tijdens de periode die door de 
voorgestelde verordening wordt bestreken ge en EG-verordening in werking treden die 
specifiek op GMES betrekking heeft. 
De evaluatietaken zullen drie fasen omvatten (vooraf, tussentijds en achteraf). Het is de 
bedoeling dat de Commissie, naast deze effect beoordeling, evaluaties uitvoert van 1) de 
voorbereidende actie en 2) activiteiten voor gegevenstoegang,  ter voorbereiding van het eerste 
werkprogramma voor operationele diensten. Daarnaast zal uite rlijk eind 2012 een tussentijds 
evaluatieverslag worden opgesteld. Te n slotte zal na de voltooiing van de initiële operationele 
diensten een evaluatie achteraf worden uitgevoerd. 
De Commissie zal ervoor zorgen dat de contract en en subsidieregelingen in het kader van de 
operationele rampenbestrijdings- en landmonitori ngdiensten voorzien in toezicht en financiële 
controle door de Commissie, zo nodig door midde l van controles ter plaatse, met inbegrip van 
steekproefsgewijze controles, en in audits door de Rekenkamer. Zo nodig kan de Commissie 
bij de monitoring van de uitvoering van he t programma worden bijgestaan door externe 
technische deskundigen. Op basis van de resu ltaten van de controles ter plaatse zal de 
Commissie ervoor zorgen dat de omvang van de oorspronkelijk goedgekeurde financiële 
bijdrage en de daaraan verbonde n voorwaarden, alsook het tijdschema voor de betalingen, zo 
nodig worden aangepast. 
Naast het financiële toezicht zal de Commissie mechanismen opzetten om de permanente 
kwaliteit van de geleverde diensten te w aarborgen. Ten slotte zal de Commissie 
gebruikersforums organiseren om te bewerkstellig en dat de diensten gebruikersgestuurd zijn.