A4-0251/98

Resolutie over de verslagen van de Commissie over de ontwikkeling van de betrekkingen met Turkije sinds de inwerkingtreding van de douane-unie (COM(96)0491 - C4-0605/96 en COM(98)0147 - C4-0217/98)

Het Europees Parlement,

- gezien de verslagen van de Commissie over de ontwikkeling van de betrekkingen met Turkije sinds de inwerkingtreding van de douane-unie (COM(96)0491 - C4-0605/96 en COM(98)0147 - C4-0217/98),

- onder verwijzing naar zijn instemming van 13 december 1995 met het gemeenschappelijk standpunt van de Gemeenschap in de Associatieraad EG/Turkije inzake de tenuitvoerlegging van de slotfase van de douane-unie ((PB C 17 van 22.01.1996, blz. 43.)), alsmede zijn advies inzake het voorstel voor een verordening van de Raad betreffende de tenuitvoerlegging van een speciale actie voor financiële samenwerking met Turkije ((PB C 17 van 22.01.1996, blz. 43.)) en zijn resolutie over de mensenrechten in Turkije ((PB C 17 van 22.01.1996, blz. 46.)),

- onder verwijzing naar zijn resolutie van 18 januari 1996 over de situatie in Turkije en het aanbod van de PKK voor een staakt-het-vuren ((PB C 32 van 5.02.1996, blz. 93.)),

- onder verwijzing naar zijn resolutie van 15 februari 1996 over de resultaten van het overleg, als bedoeld in de gemeenschappelijke verklaring van het Europees Parlement, de Raad en de Commissie van 4 maart 1975, over de gemeenschappelijke beleidslijn, door de Raad vastgesteld met het oog op de aanneming van de verordening van de Raad betreffende de tenuitvoerlegging van een speciale actie voor financiële samenwerking met Turkije ((PB C 65 van 4.03.1996, blz. 155.)),

- onder verwijzing naar zijn resolutie van 15 februari 1996 over de provocerende acties en de betwisting van soevereine rechten van Turkije ten aanzien van een lidstaat van de EU ((PB C 65 van 4.03.1996, blz. 156.)),

- onder verwijzing naar zijn resolutie van 20 juni 1996 over de mensenrechten en de situatie in Turkije ((PB C 198 van 8.07.1996, blz. 208.)),

- onder verwijzing naar zijn advies van 18 juli 1996 inzake het voorstel voor een besluit van de Raad betreffende de procedure voor de vaststelling van het standpunt van de Gemeenschap in het Gemengd Comité van de Douane-unie, ingesteld bij besluit nr. 1/95 van de Associatieraad EG-Turkije inzake de instelling van de definitieve fase van de Douane-unie ((PB C 261 van 9.09.1996, blz. 146.)),

- onder verwijzing naar zijn resoluties van 19 september 1996 over de politieke situatie in Turkije ((PB C 320 van 28.10.1996, blz. 187.)) en over de situatie in de Koerdische veiligheidszone in Noord-Irak ((PB C 320 van 28.10.1996, blz. 189.)),

- onder verwijzing naar zijn resolutie van 24 oktober 1996 over de schendingen van de godsdienstvrijheid in Turkije ((PB C 347 van 18.11.1996, blz. 162.)),

- onder verwijzing naar zijn resolutie van 12 december 1996 over de persvrijheid en de mensenrechten in Turkije ((PB C 20 van 20.01.1997, blz. 143.)),

- onder verwijzing naar zijn resolutie van 13 maart 1997 over de vrijlating van Leyla Zana ((PB C 115 van 14.04.1997, blz. 173.)),

- onder verwijzing naar zijn resolutie van 15 mei 1997 over de vrijlating van de media in Turkije ((PB C 167 van 2.06.1997, blz. 156.)),

- onder verwijzing naar zijn resolutie van 12 juni 1997 over de afschaffing van de doodstraf ((PB C 200 van 30.06.1997, blz. 171.)),

- onder verwijzing naar zijn resolutie van 17 juli 1997 over de situatie in Turkije en Noord-Irak ((PB C 286 van 22.09.1997, blz. 258.)),

- onder verwijzing naar zijn advies van 18 november 1997 inzake het voorstel voor een besluit van de Raad betreffende de procedure voor de vaststelling van het standpunt van de Gemeenschap in het Gemengd Comité van de Douane-unie ingesteld bij besluit nr. 1/95 van de Associatieraad EG-Turkije inzake de instelling van de definitieve fase van de Douane-unie (hernieuwde raadpleging) ((PB C 371 van 8.12.1997, blz. 34.)),

- onder verwijzing naar zijn resolutie van 15 januari 1998 over de Koerdische vluchtelingen en het standpunt van de Europese Unie ((PB C 34 van 2.02.1998, blz. 154.)),

- onder verwijzing naar zijn resolutie van 14 mei 1998 over Turkije ((Deel II, punt 12 c) van de notulen van die datum.)), waarin het zijn afkeer uit over de aanslag op de heer Akin Birdal, voorzitter van de Turkse vereniging voor mensenrechten,

- gezien de conclusies van de Associatieraad EU-Turkije van 29 april 1997,

- gezien het verslag van de Commissie buitenlandse zaken, veiligheids- en defensiebeleid en de adviezen van de Begrotingscommissie, de Commissie externe economische betrekkingen en de Commissie openbare vrijheden en binnenlandse zaken (A4-0251/98),

A. overwegende dat het met de oprichting van een douane-unie heeft ingestemd op voorwaarde dat Turkije werk zou maken van politieke hervormingen waardoor het land beter aan de criteria voor toetreding tot de Europese Unie zou beantwoorden,

B. overwegende dat de Commissie van oordeel is dat er geen wezenlijke vooruitgang is geboekt op het gebied van de mensenrechten en de democratische hervormingen in Turkije,

C. overwegende dat het eerste jaar na de inwerkingtreding van de douane-unie werd gekenmerkt door een gebrek aan evenwicht tussen export en import, maar dat uit de handelscijfers voor 1997 kan worden afgeleid dat de Turkse export naar de EU thans sneller toeneemt dan de Turkse import uit de EU,

D. overwegende dat de budgettaire gevolgen, op het niveau van de inkomsten van de Unie, van de tenuitvoerlegging en verdieping van de douane-unie grondiger moeten worden onderzocht,

E. overwegende dat in de conclusies van de Europese Raad van 12/13 december 1997 opnieuw wordt bevestigd dat Turkije in aanmerking komt voor toetreding tot de Europese Unie, en tevens herinnerend aan de voorwaarden waaraan Turkije moet voldoen om een lidstaat van de Europese Unie te worden,

F. overwegende dat de betrekkingen tussen de Europese Unie en Turkije zich dienen te ontwikkelen met eerbiediging van de in het kader van diverse overeenkomsten wederzijds aangegane verbintenissen,

G. overwegende dat de totstandbrenging van een democratische rechtsstaat in Turkije op moeilijke, structurele problemen stuit,

H. ten zeerste verontrust over de houding van Turkije ten aanzien van de oplossing van de kwestie-Cyprus, die de betrekkingen tussen de Unie en Turkije nog ingewikkelder maakt,

I. akte nemende van de diverse door de Commissie voorgestelde specifieke maatregelen die het uitgangspunt kunnen vormen voor een nieuwe start in de reeds langlopende betrekkingen tussen de EU en Turkije, op voorwaarde dat uit concrete acties van dit land blijkt dat het bereid is te handelen in overeenstemming met de Europese maatstaven op het gebied van mensenrechten, minderheden en goede nabuurschap,

1. is het er met de Commissie over eens dat de douane-unie algemeen beschouwd naar behoren functioneert en is ingenomen met de recentste evolutie naar een evenwicht in het intensere handelsverkeer tussen de EU en Turkije waartoe de douane-unie onder meer heeft geleid;

2. dringt er met klem bij de Commissie op aan dat zij beziet wat de sociale gevolgen zijn van de overeenkomst over de douane-unie EG-Turkije voor de Turkse maatschappij;

3. zegt nogmaals zijn steun toe aan voorstellen vanuit de Turkse civiele samenleving om de situatie op het gebied van de democratie en de mensenrechten in Turkije zodanig te verbeteren dat deze beantwoordt aan de maatstaven van de EU en dat de belofte van de Turkse autoriteiten ten tijde van de ondertekening van de overeenkomst tot oprichting van een douane-unie daadwerkelijk wordt gehouden, hetgeen onder meer inhoudt dat grondwettelijke garanties worden geboden op het gebied van de eerbiediging van de mensenrechten, de rechten van minderheden, de fundamentele vrijheden en de vrije meningsuiting voor iedereen alsmede de uitoefening van politieke controle op het militaire apparaat, zulks op grond van de door Turkije zelf ondertekende internationale verdragen en het Mensenrechtenverdrag van de Raad van Europa;

4. onderstreept dat het Turkije, zoals alle andere kandidaatlidstaten, zal beoordelen op grond van de criteria van Kopenhagen;

5. blijft krachtig voorstander van een voortzetting van de constructieve dialoog via de instanties waarin in de Associatieovereenkomst is voorzien (Associatieraad en Gemengde Parlementaire Commissie), en waarvan de werkzaamheden onlangs zijn hervat; is in die zin van mening dat de contacten tussen het Europees Parlement en de Turkse politieke partijen en verenigingen en de organisaties van de civiele samenleving dienen te worden bevorderd;

6. betreurt dat een aantal ministeriële ontmoetingen tussen Turkse en Europese vertegenwoordigers in verband met diverse aspecten van de werking van de douane-unie (handel, markt, vervoer), die in de resoluties van de Associatieraad van 1995 waren gepland, nog steeds niet hebben plaatsgevonden, en verzoekt beide partijen ervoor te zorgen dat dit zo spoedig mogelijk gebeurt;

7. is verheugd over de oprichting - als gevolg van voornoemde resolutie van 19 september 1996 over de politieke situatie in Turkije - van de gezamenlijke werkgroep EP-Commissie, die zich zal buigen over de in het kader van het MEDA-programma op te zetten projecten die naar behoren zijn uiteengezet aan de bevoegde organen financiële verplichtingen mogen worden aangegaan; herinnert eraan dat op initiatief van het Europees Parlement een andere werkgroep werd opgericht die de problemen in verband met democratie en bescherming van de mensenrechten onderzoekt, en is van oordeel dat de werkzaamheden van beide werkgroepen dienen te worden gecoördineerd;

8. verzoekt de Raad het Parlement op de hoogte te brengen van de initiatieven die in overleg met de Turkse autoriteiten worden genomen om de goedkeuring van het financieel reglement voor een speciale actie ten gunste van Turkije mogelijk te maken;

9. houdt rekening met de structurele problemen die Turkije heeft bij het tot stand brengen van een goed functionerende rechtsstaat en de aanpassing en schepping van de daarbij behorende instellingen, en verzoekt de Commissie in dit verband de wenselijkheid te onderzoeken om binnen het programma "MEDA-democratie¨ voor Turkije een specifieke begrotingslijn te creëren;

10. verzoekt de Commissie met uiterste precisie en nauwgezet door te gaan met haar jaarlijkse evaluatie van de betrekkingen met Turkije, omdat het douane-akkoord met Turkije volledig, en dus ook wat het financiële hoofdstuk betreft, moet kunnen worden toegepast; vraagt de Commissie met klem ervoor te zorgen dat haar jaarverslag reeds beschikbaar is wanneer het Parlement de begroting voor het volgende jaar behandelt;

11. neemt kennis van de opmerking van de Commissie dat de meeste voorstellen die met het oog op de consolidatie van de douane-unie en de verdere ontwikkeling van de betrekkingen tussen de Europese Unie en Turkije zijn gedaan slechts ten uitvoer kunnen worden gelegd met financiële steun uit de EU-begroting, tenminste in de beginfase;

12. herinnert er in dit verband aan dat de budgettaire en financiële gevolgen van deze voorstellen door de begrotingsautoriteit zullen worden onderzocht en bepaald in het kader van de jaarlijkse begrotingsprocedures;

13. stelt vast dat de economische betrekkingen met Turkije er in het kader van de douane-unie aanzienlijk op vooruitgaan en dat de Turkse wetgeving en tarifaire regelingen geleidelijk in overeenstemming worden gebracht met die van de Europese Unie; is echter van mening dat de douanewetgeving zo spoedig mogelijk geoptimaliseerd en ten uitvoer gelegd moet worden om te waarborgen dat alle administratieve procedures in de wetgeving zijn opgenomen; onderstreept dat de Turkse regering dient toe te zeggen dat zij de wetgeving op het gebied van de intellectuele eigendom zal verscherpen om de handel in namaakproducten tegen te gaan;

14. stelt voorts vast dat het handelsverkeer een groot en aanhoudend gebrek aan evenwicht te zien geeft en dat Turkije moet worden gesteund in zijn pogingen om zich aan te passen en zijn economie te herstructureren; is van mening dat op grond van besluit 1/95 van de Associatieraad werk moet worden gemaakt van financiële samenwerking in bepaalde prioritaire sectoren zoals energie, milieu, beroepsopleiding en hervorming van het bestuur;

15. verzoekt de Commissie te bezien bij welke programma's ten behoeve van de kandidaatlanden voor toetreding Turkije kan worden betrokken, en wenst met name dat Turkije met onmiddellijke ingang kan deelnemen aan de programma's Socrates, Leonardo, Jeugd voor Europa, Kaleidoskoop, Raphael, Life, Save, preventie van AIDS, en gelijke kansen voor vrouwen en mannen;

16. verzoekt de Commissie af te zien van maatregelen die Turkije in een isolement zouden doen terechtkomen en aldus een beletsel zouden vormen voor vooruitgang wat het politieke bestel, de levensomstandigheden van de bevolking en de mensenrechtensituatie betreft;

17. neemt akte van het voornemen van de Commissie om de douane-unie in een aantal specifieke sectoren (transit, overheidsopdrachten, aanpassing van de wetgevingen) te verdiepen, zoals blijkt uit de strategie die zij ten aanzien van Turkije voorstelt;

18. verwijst naar de voorstellen die op de vierde bijeenkomst van het gemengd raadgevend comité (Gaziantep, 12.6.1997) zijn gedaan, met name wat de prioriteiten inzake de ondersteuning van de "civiele samenleving" en de deelneming van Turkije aan communautaire programma's betreft;

19. verzoekt Turkije bij te dragen tot het opnieuw aanknopen van de dialoog tussen de gemeenschappen op basis van de resoluties van de VN en de afspraken die op de topbijeenkomsten zijn gemaakt inzake een Federatie met twee zones en twee gemeenschappen en concrete stappen te ondernemen voor de terugtrekking van de legertroepen uit Cyprus zodat werk kan worden gemaakt van de algemene demilitarisering van het eiland;

20. is het volledig eens met het belang dat de Commissie hecht aan:

- de voortzetting van de democratisering, de bescherming van de mensenrechten en de consolidering van de politieke controle op de strijdkrachten;

- het bevorderen van goed nabuurschap tussen Turkije, enerzijds, en Griekenland en zijn andere buurlanden, anderzijds;

- de eerbiediging van de internationale rechtsbeginselen wat betreft de oplossing van de geschillen in de Egeïsche Zee, met name ten aanzien van het eiland Imia en de demarcatie van het continentaal plat;

- een oplossing van de kwestie-Cyprus die de culturele en politieke identiteit van de twee bevolkingsgroepen eerbiedigt door toetreding van Turkije tot de resoluties van de Verenigde Naties en aanvaarding van de bemiddelingsdiensten die worden aangeboden;

21. herhaalt zijn standpunt dat enkel een politieke oplossing voor het conflict in het zuidoostelijke deel van Turkije haalbaar is en steunt voorstellen die erop gericht zijn de Koerdische identiteit wettelijk te erkennen alsmede nationale en internationale initiatieven waardoor een dialoog en onderhandelingen tussen de betrokken partijen in de hand kunnen worden gewerkt; onderstreept het belang van een wapenstilstand en verzoekt de Turkse autoriteiten om via onderhandelingen te zoeken naar een vreedzame, politieke oplossing van het Koerdische vraagstuk;

22. veroordeelt de invasie van Noord-Irak en is van mening dat het PKK-terrorisme niet kan worden opgelost door schending van de internationale grenzen en dat Turkije zich moet houden aan de beginselen van de rechtsstaat en de internationale overeenkomsten die het heeft ondertekend;

23. wenst dat Leyla Zana, die eerder de Sacharovprijs van het Europees Parlement heeft ontvangen, en de andere politieke gevangenen onverwijld worden vrijgelaten;

24. roept de Turkse regering op om met kracht een einde te maken aan de positie die Turkije in de internationale handel in drugs inneemt en verzoekt Turkije bij de bestrijding daarvan intensief samen te werken met de EU;

25. wijst er met klem op dat de politieke dialoog weer op gang moet worden gebracht;

26. verzoekt zijn Voorzitter deze resolutie te doen toekomen aan de Raad, de Commissie, de regeringen en parlementen van de lidstaten, de regeringen en parlementen van de lidstaten en landen die deelnemen aan de Europese Conferentie en het parlement en de regering van Turkije.