Voorstel voor een BESLUIT VAN DE RAAD inzake de principes, prioriteiten en voorwaarden die zijn opgenomen in het Europees Partnerschap met Servië en Montenegro met inbegrip van Kosovo als vastgesteld bij Resolutie 1244 (1999) van de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties van 10 juni 1999 {SEC(2004) 376}

(ingediend door de Commissie)

TOELICHTING

De Europese Raad heeft op 19 en 20 juni 2003 in Thessaloniki herhaald dat hij zijn volledige en daadwerkelijke steun wil verlenen aan het Europese perspectief van de landen van de westelijke Balkan en verklaard dat "de landen van de westelijke Balkan integraal deel zullen gaan uitmaken van de Europese Unie zodra zij voldoen aan de vastgestelde criteria." Hij bevestigde de conclusies van de Raad van 16 juni 2003 over de westelijke Balkan, met inbegrip van de bijlage "De agenda van Thessaloniki voor de westelijke Balkan - Op weg naar Europese integratie", die erop gericht is de betrekkingen tussen de Europese Unie en de westelijke Balkan te intensiveren, voortbouwend op de praktijken van het toetredingsproces, onder meer door de introductie van Europese Partnerschappen. De Commissie is verzocht het eerste pakket Europese Partnerschappen ter goedkeuring voor te leggen aan de Raad, samen met de volgende jaarverslagen over het Stabilisatie- en Associatieproces, die eind maart 2004 worden uitgebracht.

Het Europees Partnerschap met Servië en Montenegro met inbegrip van Kosovo als vastgesteld bij resolutie 1244 (1999) van de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties, is gebaseerd op de bepalingen van Verordening (EG) nr. 533/2004. Het bevat de korte- en middellangetermijnprioriteiten voor de voorbereiding van Servië en Montenegro met inbegrip van Kosovo als vastgesteld bij resolutie 1244 (1999) van de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties, op verdere integratie met de Europese Unie, zoals die prioriteiten zijn geïdentificeerd in het jaarlijkse rapport van de Commissie voor 2004, en het partnerschap fungeert bovendien als checklist bij het meten van de vorderingen. Het Europees Partnerschap voor Servië en Montenegro met inbegrip van Kosovo als vastgesteld bij Resolutie 1244 (1999) van de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties, weerspiegelt het huidige stadium van voorbereiding van dit land en is afgestemd op de behoeften van dit land, overeenkomstig Resolutie 1244 (1999) van de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties. Servië en Montenegro met inbegrip van Kosovo als vastgesteld bij Resolutie 1244 (1999) van de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties, stelt naar aanleiding van het Europees Partnerschap een plan op met een tijdschema en gedetailleerde gegevens over de wijze waarop het de prioriteiten van het Europees Partnerschap denkt aan te pakken. De vorderingen bij de implementatie van de prioriteiten worden door de Commissie regelmatig getoetst, met name in de jaarverslagen van het Stabilisatie- en Associatieproces en via de daartoe in het kader van dat proces opgezette structuren.

De gebeurtenissen die zich in maart 2004 in Kosovo hebben voorgedaan, vormen een grote terugslag. Deze gebeurtenissen bevestigen nog eens dat Kosovo stevig moet worden verankerd in het Stabilisatie- en Associatieproces. In dit verband zal het Europees Partnerschap een bijdrage leveren bij het bieden van de nodige steun om te zorgen voor een stabiele toekomst voor een veilig, democratisch en multi-etnisch Kosovo met een eigen plaats in Europa. In het licht van de verdere ontwikkelingen en een grondige beoordeling van de oorzaken en gevolgen van de recente gebeurtenissen, moeten de elementen van het voorstel met betrekking tot Kosovo wellicht in een later stadium worden aangepast, in overleg met het interimbestuur van de Verenigde Naties in Kosovo en andere actoren van de bredere internationale gemeenschap.

De prioriteiten van het Europees Partnerschap vormen de basis voor de programmering van de financiële middelen van de communautaire bijstand, waarmee dezelfde bijstand bedoeld wordt als die in het kader van de bestaande financiële instrumenten, met name Verordening (EG) nr. 2666/2000 van de Raad van 5 december 2000 (CARDS).

Dit voorstel voor een besluit van de Raad heeft geen financiële implicaties.

Gezien het bovenstaande verzoekt de Commissie de Raad zijn goedkeuring te hechten aan bijgaand besluit.

Voorstel voor een BESLUIT VAN DE RAAD inzake de principes, prioriteiten en voorwaarden die zijn opgenomen in het Europees Partnerschap met Servië en Montenegro met inbegrip van Kosovo als vastgesteld bij Resolutie 1244 (1999) van de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties van 10 juni 1999

DE RAAD VAN DE EUROPESE UNIE,

Gelet op het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap,

Gelet op Verordening (EG) nr. 533/2004 van de Raad inzake het opzetten van Europese Partnerschappen in het kader van het Stabilisatie- en Associatieproces [1], met name op artikel 2,

[1] PB L 86 van 24.3.2004, blz. 1-2.

Gezien het voorstel van de Commissie,

Overwegende hetgeen volgt:

(1) De Europese Raad van Thessaloniki van 19 en 20 juni 2003 heeft zijn goedkeuring gehecht aan "De agenda van Thessaloniki voor de westelijke Balkan - Op weg naar Europese integratie". Daarin wordt de opstelling van Europese Partnerschappen een van de middelen genoemd om het Stabilisatie- en Associatieproces te intensiveren.

(2) Verordening (EG) nr. 533/2004 van de Raad bepaalt dat de Raad op voorstel van de Commissie met gekwalificeerde meerderheid van stemmen een besluit neemt over de principes, prioriteiten en voorwaarden die worden opgenomen in de Europese Partnerschappen, alsmede over eventuele latere aanpassingen daarvan.

(3) Verordening (EG) nr. 533/2004 van de Raad bepaalt dat de follow-up van de implementatie van de Europese Partnerschappen wordt verricht op basis van de mechanismen die zijn vastgesteld in het kader van het Stabilisatie- en Associatieproces, met name de jaarverslagen.

(4) In het jaarlijkse rapport voor 2004 van de Commissie worden de voorbereidingen van Servië en Montenegro met inbegrip van Kosovo als vastgesteld bij resolutie 1244 (1999) van de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties, op verdere integratie met de Europese Unie geanalyseerd en worden prioritaire gebieden aangegeven waarvoor aanvullende inspanningen vereist zijn.

(5) Als voorbereiding op verdere integratie met de Europese Unie moeten de bevoegde autoriteiten van Servië en Montenegro een plan opstellen met een tijdschema en gedetailleerde gegevens over de maatregelen die Servië en Montenegro met het oog daarop wil nemen. Aangezien Kosovo momenteel overeenkomstig Resolutie 1244 (1999) van de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties onder internationaal interimbestuur is geplaatst, dient onder toezicht van het interimbestuur van de Verenigde Naties in Kosovo een apart plan te worden opgesteld voor de aanpak van de prioriteiten betreffende Kosovo,

BESLUIT:

Artikel 1

Overeenkomstig artikel 1 van Verordening (EG) nr. 533/2004 van de Raad worden de principes, prioriteiten en voorwaarden in het kader van het Europees Partnerschap voor Servië en Montenegro met inbegrip van Kosovo als vastgesteld bij Resolutie 1244 (1999) van de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties, opgenomen in de bijlage bij dit besluit, die daarvan een integrerend onderdeel vormt.

Artikel 2

De implementatie van het Europees Partnerschap wordt onderzocht op basis van de mechanismen die zijn vastgesteld in het kader van het Stabilisatie- en Associatieproces.

Artikel 3

Dit besluit wordt van kracht op de derde dag volgende op die van zijn bekendmaking in het Publicatieblad van de Europese Unie.

Gedaan te Brussel, [...]

Voor de Raad

De voorzitter

[...]

BIJLAGE

1. Inleiding

In de Agenda van Thessaloniki worden methoden en middelen geïdentificeerd om het Stabilisatie- en Associatieproces te versterken, onder meer door de introductie van Europese Partnerschappen.

Gebaseerd op het jaarlijkse rapport van de Commissie, beoogt het Europees Partnerschap voor Servië en Montenegro met inbegrip van Kosovo als vastgesteld bij Resolutie 1244 (1999) van de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties, prioriteiten voor actie te identificeren, teneinde de toenadering tot de Europese Unie binnen een samenhangend kader te ondersteunen. De prioriteiten zijn aangepast aan de specifieke behoeften en de stand van voorbereiding van Servië en Montenegro met inbegrip van Kosovo als vastgesteld bij Resolutie 1244 (1999) van de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties, en zullen zo nodig worden bijgewerkt. Het Europees Partnerschap dient ook als ondersteuning bij de verlening van financiële bijstand aan Servië en Montenegro met inbegrip van Kosovo als vastgesteld bij resolutie 1244 (1999) van de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties.

Servië en Montenegro met inbegrip van Kosovo als vastgesteld bij Resolutie 1244 (1999) van de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties, zal naar verwacht een plan goedkeuren met een tijdschema en gedetailleerde gegevens over de wijze waarop het de prioriteiten van het Europees Partnerschap denkt aan te pakken. Daarin moeten ook methoden worden aangegeven voor de uitvoering van de Agenda van Thessaloniki, en de prioriteiten voor de bestrijding van georganiseerde criminaliteit en corruptie, als geïdentificeerd op de in 2002 in Londen gehouden conferentie en op de ministervergadering die op 28 november 2003 in het kader van het forum EU-westelijke Balkan plaatshad in Brussel en in de maatregelen die door elk van de landen van de westelijke Balkan zijn toegelicht op de vergadering van 5 november 2003 in Belgrado, in aansluiting op de conferentie van Ohrid over geïntegreerd grensbeheer.

2. PRINCIPES

Het Stabilisatie- en Associatieproces blijft het kader voor de Europese integratie van de landen van de westelijke Balkan, totdat zij uiteindelijk zullen toetreden.

De voornaamste prioriteiten die voor Servië en Montenegro met inbegrip van Kosovo als vastgesteld bij Resolutie 1244 (1999) van de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties, zijn geïdentificeerd, hebben betrekking op het vermogen van dit land om te voldoen aan de criteria die zijn vastgesteld door de Europese Raad van Kopenhagen in 1993 en de voorwaarden die zijn vastgesteld voor het Stabilisatie- en Associatieproces, met name de voorwaarden die zijn gedefinieerd in de conclusies van de Raad van 29 april 1997 en 21 en 22 juni 1999, de slotverklaring van de topontmoeting in Zagreb op 24 november 2000 en de Agenda van Thessaloniki.

3. PRIORITEITEN

In het jaarlijkse rapport van de Commissie worden de vorderingen tegen het licht gehouden en wordt aangegeven op welke gebieden het land meer inspanningen dient te leveren. De prioriteiten die worden vermeld in dit Europees Partnerschap zijn geselecteerd op de basis dat redelijkerwijs mag worden aangenomen dat Servië en Montenegro met inbegrip van Kosovo als vastgesteld bij Resolutie 1244 (1999) van de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties, deze de komende jaren volledig dan wel voor een groot deel zal kunnen verwezenlijken. Er wordt onderscheid gemaakt tussen kortetermijnprioriteiten, die binnen één à twee jaar zouden moeten worden verwezenlijkt, en middellangetermijnprioriteiten, die binnen drie à vier jaar zouden moeten worden verwezenlijkt.

Het Europees Partnerschap vermeldt de voornaamste prioritaire gebieden voor de voorbereiding van Servië en Montenegro met inbegrip van Kosovo als vastgesteld bij Resolutie 1244 (1999) van de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties, op verdere integratie met de Europese Unie, gebaseerd op de analyse in het jaarlijkse rapport voor 2004. Met betrekking tot de aanpassing van de wetgeving dient eraan te worden herinnerd dat overname van het acquis op zich niet voldoende is. Er moeten ook voorbereidingen worden getroffen voor de volledige toepassing ervan.

De prioriteiten betreffende Servië en Montenegro en de prioriteiten die specifiek betrekking hebben op Kosovo, zijn opgenomen in de bijlagen.

4. PROGRAMMERING

De communautaire bijstand aan de landen van de westelijke Balkan in het kader van het Stabilisatie- en Associatieproces wordt verleend via de desbetreffende financiële instrumenten, met name Verordening (EG) nr. 2666/2000 van de Raad [2]. Dit besluit heeft derhalve geen financiële implicaties. Servië en Montenegro met inbegrip van Kosovo als vastgesteld bij Resolutie 1244 (1999) van de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties, krijgt voorts toegang tot financiering op grond van meerlandenprogramma's en horizontale programma's. De Commissie werkt samen met de Europese Investeringsbank en de internationale financiële instellingen, met name de Europese Bank voor Wederopbouw en Ontwikkeling en de Wereldbank, teneinde de medefinanciering van projecten die betrekking hebben op het Stabilisatie- en Associatieproces te vergemakkelijken.

[2] PB L 306 van 7.12.2000, blz. 1.

5. VOORWAARDEN

De communautaire bijstand in het kader van het Stabilisatie- en Associatieproces aan de landen van de westelijke Balkan wordt verleend op voorwaarde dat verdere vooruitgang wordt geboekt bij het voldoen aan de politieke criteria van Kopenhagen, en de specifieke prioriteiten van dit Europees Partnerschap. Bij niet-naleving van deze algemene voorwaarden kan de Raad op grond van artikel 5 van Verordening (EG) nr. 2666/2000 passende maatregelen nemen.

Voor de communautaire bijstand gelden tevens de voorwaarden die door de Raad zijn vastgesteld in de conclusies van 29 april 1997 en 21 en 22 juni 1999, met name de verbintenis van het begunstigde land om democratische, economische en institutionele hervormingen door te voeren.

6. CONTROLE

De follow-up van het Europees Partnerschap geschiedt op basis van de mechanismen die zijn vastgesteld in het kader van het Stabilisatie- en Associatieproces, met name het jaarverslag over het Stabilisatie- en Associatieproces.

SERVIË EN MONTENEGRO [3]

[3] Zonder Kosovo als vastgesteld bij resolutie 1244 (1999) van de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties van 10 juni 1999.

Kortetermijnprioriteiten

Politieke situatie

Democratie en rechtsstaat

* Constitutionele vraagstukken - Volledig respecteren van het Constitutioneel Handvest en zorgen voor effectief functioneren van de staat. Met name nakomen van alle uitstaande verbintenissen die in het Constitutioneel Handvest zijn vastgelegd, in het bijzonder instellen van een Staatsrechtbank en tot overeenstemming komen over de exacte reikwijdte van de bevoegdheden daarvan. Herzien van de grondwetten van de deelstaten in lijn met het Constitutioneel Handvest. Vaststellen van het reglement van orde van het staatsparlement en instellen van commissies. Zorgen voor financiële levensvatbaarheid van de staatsinstellingen door regelmatige financiering volgens overeengekomen beginselen en opstelling van afzonderlijke institutionele begrotingen (voor personeelskosten en huishoudelijke uitgaven).

* Hervorming van het leger - Vaststellen van een defensiestrategie en militaire doctrine in overeenstemming met de democratische beginselen; opstellen en goedkeuren van een transparant en passend juridisch kader voor het oplossen van het hangende vraagstuk van militaire eigendom.

* Hervorming van de kieswet - In Servië: voltooien van de hervorming van het kiesstelsel (met inbegrip van het kiezersregister) om dit in overeenstemming te brengen met de internationale normen. Dit moet met name geschieden door herziening van de kieswetten overeenkomstig de aanbevelingen van het ODIHR en door volledige tenuitvoerlegging van de wetgeving inzake de financiering van politieke partijen.

* Hervorming van het openbaar bestuur:

Versterken en in stand houden van de bestuurlijke capaciteit (wat betreft personeel, opleiding, uitrusting) van de instellingen die zich op staats- en deelstaatsniveau met Europese integratie bezighouden en verbeteren van hun onderlinge coördinatie.

In Servië: vaststellen van een brede strategie voor hervorming van het openbaar bestuur, met een exact tijdschema, met name hervormen van het salariëringsstelsel voor het overheidspersoneel en zorgen voor ontwikkeling van het menselijk potentieel in dit verband; opzetten en in stand houden van de betrokken instellingen en toewijzen van de nodige middelen; opstellen van de wetgeving inzake het regerings- en overheidsapparaat.

In Montenegro: uitvoeren van de strategie voor hervorming van het openbaar bestuur; in het bijzonder vaststellen en een begin maken met de uitvoering van de wetgeving inzake de overheidsdienst, teneinde te zorgen voor professionalisme en verantwoording. Aanpassen van de wet inzake de salariëring van overheidsambtenaren en andere werknemers van de overheid.

* Gerechtelijke hervorming:

Zorgen voor soepele overdracht van de militaire rechtsbevoegdheid aan de burgerlijke rechtbanken, overeenkomstig het Constitutioneel Handvest.

In Servië: moderniseren en verbeteren van de efficiëntie en onafhankelijkheid van de rechtbanken, met name de handelsrechtbanken; zorgen voor functionele onafhankelijkheid van de aanklager voor oorlogsmisdrijven. Voorbereidingen treffen voor het opzetten van administratieve rechtbanken en hoven van beroep.

In Montenegro: voortzetten van de voorbereidingen voor de tenuitvoerlegging van het Wetboek van Strafrecht en het Wetboek van Strafvordering en de wet inzake de openbare aanklager; met name zorgen voor functionele onafhankelijkheid van de speciale aanklager voor georganiseerde criminaliteit. Opzetten van administratieve rechtbanken en hoven van beroep.

* Bestrijding van corruptie:

In beide deelstaten: opstellen van een brede strategie voor corruptiebestrijding overeenkomstig de normen van de Raad van Europa en goedkeuren van een wet inzake belangenverstrengeling.

Mensenrechten en bescherming van minderheden

* Eisen van de Raad van Europa - nakomen van alle verplichtingen die op de korte termijn voortvloeien uit het lidmaatschap van de Raad van Europa, waaronder uniforme en effectieve tenuitvoerlegging in de gehele uniestaat van het Europees Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden en het Europees Verdrag ter voorkoming van foltering.

* Ombudsman:

In Servië: vaststellen van wetgeving tot instelling van een ombudsman voor mensenrechten.

In Montenegro: versterken van de administratieve capaciteit van het bureau van de ombudsman.

* Uitbanning van foltering: in beide deelstaten: nemen van omvattende en transparante maatregelen bij melding van gevallen van foltering.

* Vrijheid van meningsuiting en van vergadering:

In Servië: uit het strafrecht verwijderen van laster. Versterken van de mediawetgeving, met name de omroepwet; vaststellen van een wet inzake vrije toegang tot informatie, overeenkomstig de normen van de Raad van Europa. Scheppen van een omgeving (omvat ook de financiële aspecten) die gunstig is voor de ontwikkeling van NGO's en organisaties van de civiele samenleving, waaronder de sociale partners, in het bijzonder door een wet inzake verenigingen aan te nemen en een wet inzake de juridische status van buitenlandse NGO's.

In Montenegro: aannemen van wetgeving inzake de toegang tot openbare informatie, overeenkomstig de normen van de Raad van Europa. Vaststellen van een strategie inzake de samenwerking tussen NGO's en overheidsinstanties.

* Eigendomsrechten: in beide deelstaten: aannemen van wetgeving inzake restitutie van eigendommen.

* Vluchtelingen, ontheemden en minderheden: zorgen voor adequate samenwerking tussen de uniestaat en de deelstaten wat betreft de juridische grondslag en de praktische bescherming van de rechten van vluchtelingen, ontheemden en minderheden. Versterken van de samenwerking met Bosnië en Herzegovina en Kroatië teneinde terugkeer mogelijk te maken. Aangaan van een dialoog met Pristina inzake de terugkeer van ontheemden en aanverwante vraagstukken, zoals eigendomsrechten en sociale rechten. In beide deelstaten: wijzigen van de wetgeving teneinde alle discriminerende bepalingen in te trekken. In Montenegro: afschaffen van het wettelijk verbod voor vluchtelingen om te werken en wijzigen van de beperkende bepalingen, teneinde hun toe te staan het burgerschap aan te vragen.

Regionale en internationale samenwerking/verplichtingen

* Zorgen voor volledige medewerking met het Joegoslavië-tribunaal.

* Volledig respecteren van resolutie 1244 van de VN-Veiligheidsraad en voortzetten van de dialoog met Pristina over praktische vraagstukken van wederzijds belang. Toezien op erkenning van reisdocumenten en kentekenplaten van UNMIK.

* Versterken van stabiliteit en regionale samenwerking. Voldoen aan de vereisten van het Stabilisatie- en Associatieproces en nakomen van de verbintenissen van Thessaloniki in termen van regionale samenwerking. Ratificeren en volledig handhaven van alle door de staat gesloten vrijhandelsovereenkomsten. Start van de implementatie van het Memorandum van Overeenstemming over de ontwikkeling van een kernnetwerk voor regionaal vervoer in Zuidoost-Europa, en met name nemen van maatregelen voor de opzet van samenwerkingsmechanismen, onder meer de stuurgroep en het waarnemingscentrum voor vervoer in Zuidoost-Europa (SEETO). Boeken van vorderingen bij het voldoen aan de verbintenissen in het kader van het Memorandum van Overeenstemming van Athene van 2003 over de regionale energiemarkt in Zuidoost-Europa.

Economische situatie

Markteconomie en structurele hervormingen

* In stand houden van de macro-economische stabiliteit. Uitvoeren van een begroting voor 2004 die blijk geeft van de noodzakelijke fiscale aanpassingen en consolidatie. Voortzetten van de inspanningen om met de commerciële schuldeisers (Club van Londen) tot overeenstemming te komen over herschikking van de schuld. Met name, in Servië: voortzetten van een verstandig monetair beleid, ondersteund door een passend wisselkoersbeleid, en instellen van efficiëntere monetaire instrumenten om de monetaire aggregaten beter te kunnen beheersen.

* Liberaliseren van de nog gereguleerde prijzen en afschaffen van de overheidscontrole. In het bijzonder aanpassen van de energieprijzen tot een kostendekkend niveau en ook geleidelijk vervangen van de bestaande prijssubsidies voor arme consumenten door rechtstreekse overdrachten.

* Versnellen van de herstructurering, privatisering en/of liquidatie van grote ondernemingen in staatseigendom of collectieve eigendom. Ook versnellen van de herstructurering van grote nutsbedrijven in staatseigendom (elektriciteit, olie en gas, spoorwegen, luchtvaartmaatschappijen, telecommunicatie enz.). Daadkrachtiger voortzetten van de hervorming van het bankwezen, met name, in Servië, voorbereiden van de privatisering van de meeste staatsbanken. Zorgen voor toewijzing van voldoende budgettaire middelen voor afvloeiings- en herstructureringskosten.

* Ontwikkelen van een stabiele en functionerende markt voor grond/onroerend goed. Formuleren van wetgeving inzake het kadaster.

* Werkgelegenheidsbeleid:

In beide deelstaten: ontwikkelen en uitvoeren van een brede strategie ter bevordering van de werkgelegenheid en bestrijding van de werkloosheid, met name met betrekking tot beroepsopleiding en arbeidsmarkthervorming, waarbij alle relevante actoren betrokken zijn; verbeteren van de werkgelegenheidsdiensten van de overheid en toewijzen van voldoende personeel en financiële middelen voor de implementatie.

* Ontwikkelen van betrouwbare statistieken. Herzien en goedkeuren van het overkoepelend plan inzake statistieken teneinde tot een duidelijke taakverdeling te komen tussen de drie Bureaus voor de statistiek op staats- en deelstaatsniveau en voor effectieve onderlinge coördinatie te zorgen. Goedkeuren van de statistiekwetten van de uniestaat en de deelstaten.

Beheer van de overheidsfinanciën

* Voortzetten van de formalisering van de grijze economie en verbreden van de belastinggrondslag door invoering van het systeem voor het beheer van de overheidsuitgaven (schatkist, interne financiële controle van de overheid) en doorvoering van brede fiscale hervormingen, met minder vrijstellingen en lagere belastingstarieven, met name op arbeid, en betere uitvoering van de belastingwetten.

* Met name, in Servië, goedkeuren en uitvoeren van het fiscaal hervormingspakket, waaronder invoeren van BTW en de nodige IT-systemen daarvoor. Voortzetten van de versterking en modernisering van het Bureau Overheidsinkomsten, waarbij de aandacht met name dient uit te gaan naar inning en controle met het oog op de bestrijding van belastingfraude.

* In Montenegro: starten met de herziening van de bestaande belastingwetgeving en de administratieve procedures om te zorgen voor effectieve en niet-discriminerende handhaving van de belastingwetgeving. Versterken van de bestuurlijke capaciteit van de belastingdienst met het oog op effectieve inning en controle op de belastingopbrengsten, met name de BTW.

* Voor beide deelstaten: harmoniseren van de wetgeving en de uitvoering van de BTW in de gehele uniestaat, teneinde obstakels voor het functioneren van de interne markt weg te nemen.

Europese normen

Interne markt en handel

* Voltooien en volledig implementeren van alle onderdelen van de interne markt / actieplan voor handel. In het bijzonder moet snel aandacht worden geschonken aan het vaststellen van gemeenschappelijke tarieven voor alle producten en het harmoniseren van alle aanvullende invoerrechten en -heffingen, overeenkomstig het desbetreffende harmonisatietijdschema.

* Afschaffen van alle invoerrechten en aanvullende heffingen die zijn ingevoerd in strijd met de standstill-clausule die is opgenomen in de autonome handelspreferenties van de EU.

* Afschaffen van het stelsel van invoervergunningen voor ijzer- en staalproducten dat is ingevoerd in strijd met de standstill-clausule die is opgenomen in de autonome handelspreferenties van de EU. Afschaffen van de uitvoerheffingen voor ferro- en non-ferrometalen en ruwe huiden.

* Zorgen voor de nodige institutionele opzet van de staat zodat deze internationaal als één aanspreekpunt kan fungeren voor handel en douane, met name door het gemeenschappelijke douanekantoor, de verbindingsbureaus voor veterinaire en fytosanitaire aangelegenheden en het Bureau voor de statistiek te versterken en deze instellingen de noodzakelijke bevoegdheden te verlenen.

* Voortzetten van de modernisering van de douane teneinde te zorgen voor ontwikkeling van een sterke administratieve capaciteit. Versterken van de administratieve samenwerking en zorgen voor voortdurende naleving van de verplichtingen die samenhangen met de uitvoering van de preferentiële handelsmaatregelen (oorsprong).

* Wegnemen van bestaande obstakels en verhinderen dat nieuwe belemmeringen ontstaan voor de interne markt van de staat, zoals bepaald in het Constitutioneel Handvest. Zorgen dat binnenlandse en buitenlandse ondernemingen volledige markttoegang in de gehele staat hebben voor goederen,diensten, kapitaal en personen. Zorgen voor legislatief overleg en toepassen van het beginsel van wederzijdse erkenning van alle besluiten van de deelstaten inzake markttoegang.

* Invoeren van een samenhangende en effectieve regeling voor overheidsopdrachten in Servië en Montenegro. Zorgen voor transparante procedures, ongeacht de waarde van het contract, zonder discriminatie tussen Servische en Montenegrijnse leveranciers.

* Zorgen voor een rechtstreekse koppeling tussen de handelsregisters, teneinde vrije vestiging in de gehele staat mogelijk te maken. In Servië: aannemen van de wet waarbij het handelsregister wordt overgedragen van de handelsrechtbanken aan een onafhankelijke instantie.

* Zorgen voor een antitrustregeling voor de gehele staat, die van toepassing is op alle concurrentiebeperkende handelingen in de deelstaten en in het verkeer tussen de deelstaten, en in het bilaterale handelsverkeer met de EU. Zorgen voor voldoende administratieve capaciteit voor efficiënte en onafhankelijke handhaving van deze regels, waarbij tevens de Gemeenschappelijke Mededingingscommissie op staatsniveau wordt versterkt. Instellen van coördinatiepunten voor overheidssteun en zorgen voor volledige transparantie van de overheidssteun als eerste stap in de richting van controle op de overheidssteun. Toepassen van een samenhangende horizontale aanpak ter bevordering van het concurrentiebeleid.

* Verbeteren van de bescherming van intellectuele-eigendomsrechten door aanpassing van de wetgeving. Toezien op harmonisatie van de strafrechtelijke bepalingen en versterken van de uitvoeringscapaciteit op dit gebied, met name bij grensdiensten.

* Invoeren van een systeem van overeenkomstige rekeningen bij handelsbanken teneinde te zorgen voor vrij verkeer van kapitaal tussen de deelstaten.

Sectorbeleid

* Landbouw:

In Servië: vaststellen van wetgeving inzake voedselveiligheid en versterken van de laboratoria die analyses uitvoeren op het gebied van voedselveiligheid. Vaststellen van wetgeving op veterinair gebied en versterken van de controle. Instellen van een bureau voor laboratoria voor de voedselketen.

In Montenegro: vaststellen van een wet inzake veterinaire aangelegenheden (ook voor visserijproducten) en instellen van laboratoria voor veterinaire en fytosanitaire zaken (ook voor vis en wijn). Versterken van de controle.

* Vervoer:

In Servië: vaststellen van een spoorwegwet. Beginnen met de ontwikkeling van een nationale vervoersstrategie, die ook aandacht schenkt aan de economische levensvatbaarheid van de sector.

In Montenegro: vaststellen en beginnen met de uitvoering van een wet inzake wegvervoer (en creëren van de desbetreffende implementatiestructuren) en vaststellen van een wet inzake spoorvervoer.

* Energie:

In Servië: vaststellen van de energiewet en instellen van de onafhankelijke regelgevende instantie voor energie, voortzetten van milieuaudits van energiecentrales en aanpakken van de ergste vervuilers.

In Montenegro: formuleren en goedkeuren van een ontwikkelingsstrategie voor energie, die ook aandacht schenkt aan efficiënt energiegebruik; versterken van de administratieve capaciteit van het ministerie van Economische Zaken met betrekking tot energie; ontbundelen en herstructureren van de elektriciteitsmaatschappij.

* Industrie en midden- en kleinbedrijf:

In beide deelstaten: voortzetten van de implementatie van het Europees Handvest voor het midden- en kleinbedrijf.

In Servië: vaststellen van de gewijzigde faillissementswet.

In Montenegro: omvormen en rationaliseren van de instellingen die betrokken zijn bij de herstructurering en privatisering van het bedrijfsleven, met name het Ontwikkelingsfonds. Instellen van een autonome instantie voor stimulering van investeringen. Voortgaan met de implementatie van het nieuwe nationale garantiefonds.

* Telecommunicatie:

In beide deelstaten: zorgen dat de sector elektronische communicatie effectief wordt geliberaliseerd, versterken van de regelgevingsorganen en vaststellen van passende wetgeving en beleid voor de sector.

* Milieu:

In Servië: vaststellen van een wet inzake milieubescherming en opzetten en operationaliseren van een instantie voor milieubescherming.

In Montenegro: formuleren van een strategie inzake afvalwater en vaste afvalstoffen met het oog op aanpassing aan het acquis van de EU.

Samenwerking op het gebied van justitie en binnenlandse zaken

* Hervorming van de rechtshandhaving: verbeteren van de samenwerking tussen justitie en rechtshandhaving binnen elke deelstaat en tussen de deelstaten. Volledige implementatie van het memorandum inzake samenwerking dat in december 2003 door de ministeries van Binnenlandse Zaken van de deelstaten is ondertekend.

In Servië: vaststellen van de politiewet teneinde professionalisme en verantwoording te bevorderen. Wijzigen van de wetten inzake de organisatie van het justitiële stelsel (wet inzake rechtbanken, wet inzake rechters, wet inzake aanklagers en wet inzake de Hoge Raad voor Justitie) en wijziging van het strafrecht (wetboek van strafvordering, wetboek van strafrecht en wet inzake de handhaving van strafrechtelijke sancties), als bepaald in het Protocol inzake samenwerking met de Raad van Europa.

In Montenegro: vaststellen van de wet inzake politie en staatsveiligheid teneinde professionalisme en verantwoording te bevorderen.

* Grensbeheer: ontwikkelen van een aanpak en mechanismen op staatsniveau en zorgen voor consistente uitvoering in de deelstaten, overeenkomstig het Memorandum van overeenstemming. In aansluiting op de regionale conferentie van Ohrid over grensbeveiliging en -beheer (mei 2003): beginnen met de implementatie van de kortetermijnmaatregelen die door de regering zijn vastgesteld en die zijn toegelicht op de vergadering van de ministers van Justitie en Binnenlandse Zaken in het kader van het Forum EU-westelijke Balkan op 28 november 2003.

In Servië: verdere maatregelen nemen voor het overnemen van beste praktijken op het gebied van grenspolitie, in lijn met de Europese normen; voortgaan (in coördinatie met de staatsautoriteiten) met de demilitarisering van de grenscontrole.

In Montenegro: versterken van de civiele controle van de grenzen (opleiding, uitrusting verenigbaar met Schengen).

* Bestrijden van georganiseerde criminaliteit, smokkel, drugs en witwassen, terrorisme: versterken van de samenwerking tussen instanties in de deelstaten en formaliseren van de samenwerking tussen de deelstaten. Ontwikkelen van de capaciteit voor inbeslagname van activa. Versterken van de criminele opsporingsdienst. Beginnen met de uitvoering van de specifieke actiegerichte maatregelen die zijn overeengekomen op de bijeenkomst van ministers van Justitie en binnenlandse Zaken in november 2003. Nemen van de nodige maatregelen ter voorbereiding van de sluiting van een samenwerkingsovereenkomst met Europol. Versterken van de capaciteit voor bestrijding van drugssmokkel en ontwikkelen van een nationale drugsstrategie, overeenkomstig de drugsstrategie en het actieplan van de EU. Versterken van de strijd tegen mensenhandel, onder meer door de slachtoffers passende bijstand en bescherming te bieden. Met name in Montenegro: uitvoeren van de wet tegen witwassen, onder meer door opzetten van een eenheid voor financieel onderzoek.

Versterken van de internationale samenwerking en implementeren van de relevante internationale verdragen inzake terrorisme. Verbeteren van de samenwerking en de uitwisseling van gegevens tussen politie en inlichtingendiensten (intern en met andere landen). Voorkomen van het financieren en plegen van terreuraanslagen.

* Visa, asiel en migratie: ontwikkelen van een uniforme aanpak op staatsniveau voor kwesties met betrekking tot visa, asiel en migratie, overeenkomstig het Constitutioneel Handvest, onder meer inhoudende volledige harmonisatie van de visumregelingen die in de deelstaten worden toegepast, vaststelling van de asielwet en voortgaan met sluiting en tenuitvoerlegging van overnameovereenkomsten. Instellen van mechanismen voor toezicht op de tenuitvoerlegging van beleid op het gebied van asiel, migratie en visa dat op staatsniveau wordt uitgewerkt maar in de deelstaten wordt uitgevoerd. Met name, voor beide deelstaten: volledige participatie in de coördinatiemechanismen voor vaststelling en tenuitvoerlegging van het desbetreffende staatsbeleid.

Middellangetermijnprioriteiten

Politieke situatie

Democratie en rechtsstaat

* Voortzetten van de herstructurering van het leger, met inbegrip van (voor zover gepast) omschakeling en inkrimping van het leger (rekening houdende met de sociale impact daarvan).

* Voortzetten van de hervorming van de overheidsadministratie:

Verder ontwikkelen van de structuren voor Europese integratie, met name door de buraus voor Europese integratie te versterken, tot stand brengen van soepele samenwerkingsmechanismen en eenheden voor Europese integratie in de lijnministeries op staats- en deelstaatsniveau.

Op staatsniveau: zorgen voor passende bestuurlijke capaciteit om de bevoegdheden van de staat adequaat uit te voeren en zorgen dat een strategie wordt ontwikkeld en uitgevoerd voor de hervorming van de overheidsadministratie op staatsniveau, met inbegrip van de noodzakelijke wetgevende basis.

In Servië: vaststellen van ambtenarenwet en wet inzake de overheidsadministratie. Uitvoeren van maatregelen voor de ontwikkeling van de human resources van de overheid. Versterken van de capaciteit (beleidsvorming en interministeriële coördinatie) van de overheidsadministratie op regeringsniveau en lokaal niveau, met name door de totstandbrenging van een gecentraliseerd salarisstelsel. Versterken van de economische beleidsvorming, onder meer door verdere steun voor de versterking van de statistische diensten en oprichting van een eenheid voor economische planning op middellange termijn.

In Montenegro: uitvoeren van de wet inzake de overheidsdienst en oprichten van een bureau voor het beheer van de human resources (moet duurzaam worden). Ontwikkelen van het beleid inzake opleiding en aanwerving. Versterken van de beleidsvorming, onder meer door verdere steun voor de versterking van de statistische diensten en oprichting van een eenheid voor economische planning op middellange termijn.

* Parlement:

In Servië: ontwikkelen en uitvoeren van een strategie voor hervorming van het parlement om arbeidsnormen en hulpmiddelen op een zodanig peil te brengen dat het als instelling effectief kan functioneren.

* Bevorderen van lokaal bestuur:

In Servië: vaststellen en uitvoeren van de decentraliseringshervorming en zorgen voor voldoende lokale capaciteit voor de behandeling van, onder meer, bestuurlijke en financiële kwesties en volgende regionale programma's.

In Montenegro: uitvoeren van de wet inzake lokaal bestuur, met name door de oprichting van het fonds voor gelijke verdeling van middelen ('equalisation fund').

* Voortzetten van de gerechtelijke hervorming:

In Servië: zorgen voor volledige juridische en praktische garanties voor de onafhankelijkheid en efficiency van de rechtbanken, met inbegrip van de hervorming van het bestaande systeem van de benoemingsprocedure, uitvoeren van de wetgeving inzakeverplichte opleiding en zorgen voor budgettaire duurzaamheid van het gerechtelijk opleidingscentrum, oprichten van een IT-netwerk voor aanklagers op alle niveaus, zorgen voor handhaving van de vonnissen van rechtbanken. Ontwikkelen van de capaciteit om oorlogsmidaden in het land zelf te berechten, overeenkomstig de internationale verplichtingen inzake samenwerking met het Joegoslavië-tribunaal. Oprichten van hoven van beroep en administratieve rechtbanken.

In Montenegro: zorgen voor verplichte opleiding van rechters, door herziening van de wet inzake de rechtbanken, en budgettaire duurzaamheid van het gerechtelijk opleidingscentrum. Uitvoeren van de IT-strategie voor het gerechtelijk apparaat.

* Omstandigheden in penitentiaire inrichtingen:

In Servië: verbeteren van de omstandigheden in penitentiaire inrichtingen overeenkomstig de normen van de Raad van Europa, met name voor kwetsbare groepen, zoals jeugdige delinquenten, zorgen voor verdere opleiding van penitentiair personeel en verbetering van de faciliteiten.

In Montenegro: verder opleiden van penitentiair personeel en verbetering van de faciliteiten.

* Corruptiebestrijding:

In beide deelstaten: vaststellen en uitvoeren van een omvattende strategie voor corruptiebestrijding.

Mensenrechten en de bescherming van minderheden

* Eisen van de Raad van Europa. Opzetten van de noodzakelijke mechanismen voor toezicht op en waarborging van de samenhangende en consistente uitvoering van alle eisen van de Raad van Europa in het kader van de toetredingsverbintenissen.

* Gelijkheid: vaststellen/uitvoeren van antidiscriminatiewetgeving.

* Vrijheid van meningsuiting:

In Servië: omvormen van de Servische radio en televisie in een publieke omroepdienst. Steunen van de ontwikkeling van de media overeenkomstig de Europese normen. Bevorderen van het professionalisme van journalisten en mediabedrijven.

In Montenegro: voortzetten van de omvorming van de Montenegrijnse radio en televisie in een publieke omroepdienst, steunen van de ontwikkeling van de media overeenkomstig de Europese normen. Bevorderen van het professionalisme van journalisten en mediabedrijven.

* Vluchtelingen, ontheemden en minderheden - in beide deelstaten: zorgen voor de volledige eerbiediging van de mensenrechten van deze groepen, waaronder toegang tot gezondheidszorg, en gemakkelijke toegang tot persoonlijke documenten, waarborgen van het recht op een reële keuze tussen duurzame terugkeer en integratie, faciliteren van integratie van personen die niet wensen terug te keren. In Servië: vaststellen van nieuwe wetgeving inzake vluchtelingen, voortzetten van de implementatie van de nationale strategie.

Regionale en internationale samenwerking

* Verder verbeteren van de regionale samenwerking. Verder ontwikkelen van de regionale handelsliberalisering op basis van de geldende vrijhandelsovereenkomsten. Met betrekking tot het proces van Athene voor de regionale energiemarkt in Zuidoost-Europa, voorbereiden van Servië en Montenegro op de totstandbrenging van een geïntegreerde regionale energiemarkt in 2005. Voortzetten van de implementatie van het Memorandum van Overeenstemming inzake de ontwikkeling van een kernnetwerk voor regionaal vervoer in Zuidoost-Europa.

Economische situatie

Markteconomie en structurele hervormingen

* Voortzetten van duurzaam macro-economisch beleid: voortzetten van fiscale aanpassing en consolidatie om het vrij aanzienlijke fiscale en met name externe onevenwicht te verminderen. Rekening houden met de onvermijdelijke kosten van structurele hervormingen en stijgende rentebetalingen, duidelijk prioriteren van overheidsuitgaven in de begroting voor de korte en middellange termijn, met name verminderen van subsidies, overdrachten en salariskosten van de overheid. Voortdurend verminderen van de globale overheidsuitgaven als deel van het BBP en een verstandig monetair beleid aanvullen met een behoedzaam wisselkoersbeleid. In Servië: hervormen van de gezondheidszorg, met name het fonds voor de ziektekostenverzekering, teneinde de financiële duurzaamheid te waarborgen en ten behoeve van de gezondheidsbescherming en de volksgezondheid.

* Voltooien van het privatiseringsproces en financiële herstructurering (banken).

* Versterken van het ondernemingsklimaat, dat bevorderlijk moet zijn voor de ontwikkeling van de particuliere sector en de werkgelegenheid, met concurrerende markten, gelijke voorwaarden en toegang tot financiering door middel van de ontwikkeling van de financiële sector.

* Tot stand brengen van een stabiele en functionerende markt voor grond/onroerend goed. Vaststellen en uitvoeren van kadasterwetgeving. Beginnen met grondhervorming, herstructurering en privatisering van grote landbouwbedrijven.

Beheer van de overheidsfinanciën

* Verbeteren van het begrotingsproces en het financieel beheer: versterken van de capaciteitsopbouw voor de opstelling en uitvoering van de begroting om prioritering mogelijk te maken. Verbeteren van het financieel beheer op het niveau van de centrale en plaatselijke overheid. Goedkeuren van de wet inzake de hogere instantie voor auditing.

* Tot stand brengen van effectieve procedures voor detectie, behandeling en follow-up van gevallen van vermoede fraude en andere onregelmatigheden die betrekking hebben op nationale en internationale financiële middelen.

* Voortgaan met de herziening van de belastingwetgeving en de administratieve procedures om te zorgen voor effectieve en niet-discriminerende handhaving van de belastingwetgeving. Voortgaan met het versterken van de bestuurlijke capaciteit van de belastingdiensten.

Europese normen

Interne markt en handel

* Volledig tot stand brengen van een gemeenschappelijk stelsel voor buitenlandse handel in het kader van het Actieplan Gemeenschappelijke Markt / Handel. Handhaven van gemeenschappelijke tarieven, heffingen en lasten voor alle producten na afloop van de beoogde overgangsperiode.

* Zorgen voor volledige implementatie van het plan voor hervorming van de douane om een hoog peil van bestuurlijke capaciteit te waarborgen.

Sectorbeleid

* Industrie en MKB:

In Servië: implementeren van het Europees Handvest voor het midden- en kleinbedrijf. Rationaliseren van de complexe organisatie van de Kamer van Koophandel. Toegang van NGO's tot microkredietfaciliteiten vergemakkelijken.

In Montenegro: implementeren van het Europees Handvest voor het midden- en kleinbedrijf. Voortgaan met de ontwikkeling en totstandbrenging van een nationaal garantiefonds. Verder ontwikkelen van de dialoog tussen overheid en particuliere sector, onder meer via het Bureau voor het midden- en kleinbedrijf, door een formeel forum te creëren voor advies en belangenbehartiging van bedrijven.

* Telecommunicatie:

Omzetten en implementeren van het nieuwe EU-kader voor elektronische communicatie.

* Landbouw:

In Servië: verder opbouwen van bestuurlijke capaciteit voor het opstellen en uitvoeren van beleid. Opstellen en uitvoeren van een beleid voor plattelandsontwikkeling. Voortgaan met het versterken van de veterinaire, sanitaire, fytosanitaire en voedselveiligheidswetgeving en -controles, met inbegrip van wijnbouwlaboratoria. Verbeteren van het afvalbeheer en verminderen van de verontreiniging door de landbouw.

In Montenegro: vaststellen van een brede strategie voor landbouw, plattelandsontwikkeling, visserij, fytosanitaire en veterinaire aangelegenheden. Versterken van de capaciteitsopbouw van het Ministerie van Landbouw. Goedkeuren van de wet inzake fytosanitaire aangelegenheden.

* Vervoer:

In Servië: goedkeuren en implementeren van een strategie voor het vervoersbeleid (weg, spoor, luchtvaart en waterwegen). Versterken van de capaciteitsopbouw, met inbegrip van de voorbereiding van projecten voor grootschalige investeringen. Reserveren van voldoende middelen voor onderhoud van vervoersinfrastructuur en instellingen.

In Montenegro: reserveren van voldoende middelen voor onderhoud van vervoersinfrastructuur en instellingen.

* Energie:

In Servië: zorgen voor opsplitsing in afzonderlijke bedrijven met het oog op herstructurering en privatisering. Opzetten van de nodige institutionele structuren: transmissiesysteembeheerder, marktbeheerder en regelgevend bureau voor energie. Vorderen met de totstandbrenging van een regionale energiemarkt (onder meer uitvoering van haalbaarheidsstudies over interconnectiviteit).

In Montenegro: versterken van het regelgevend bureau voor energie. Voltooien van de herstructurering en liberalisering van de gemeenschappelijke energiemarkt. Privatiseren en/of ontwikkelen van publieke/particuliere partnerschappen in de sector.

* Milieu:

In beide deelstaten: vaststellen en implementeren van wetgeving inzake milieueffectrapportage overeenkomstig het acquis.

In Servië: vaststellen en implementeren van een strategie inzake luchtverontreiniging (vooral door elektriciteitscentrales), waterverontreiniging (afvalwater) en bodemverontreiniging (vast afval). Versterken van de administratieve capaciteit, met name wat planning, vergunningen, inspecties, controles en projectbeheer betreft. Ontwikkelen van een meerjarenplan voor de financiering van investeringen, gebaseerd op kostenramingen en realistische publieke en particuliere financieringsbronnen.

In Montenegro: ontwikkelen van een omvattende milieustrategie (afvalwater, vast afval, luchtverontreiniging), met het oog op de vaststelling van kaderwetgeving voor milieubescherming die aansluit bij het acquis, en opzetten van een bureau voor milieubescherming.

Samenwerking op het gebied van justitie en binnenlandse zaken

* Verdergaan met de herstructurering van de politie: ervoor zorgen dat er verantwoording wordt afgelegd, hervormen van de politieopleiding, zorgen voor samenwerking tussen wetshandhavingsinstanties.

* Grensbeheer:

In beide deelstaten: op basis van beleid op staatsniveau, ontwikkelen van capaciteit inzake technische infrastructuur en human resources om het beleid voor de geïntegreerd grensbeheer uit te voeren, omvattende versterking van de grenspolitie en de douanediensten. Verbeteren van de grensfaciliteiten door nieuwe grensposten.

* Bestrijding van georganiseerde misdaad, illegale handel, drugs en witwassen van geld:

In beide deelstaten: ontwikkelen van een effectief systeem voor de bescherming van getuigen, met elementen op deelstaat- en regionaal niveau. Versterken van de bestrijding van economische en financiële misdrijven (waaronder witwassen van geld en valsemunterij), fraude en corruptie, alsmede verbeteren van de desbetreffende nationale wetgeving.

In Servië: versterken van de capaciteitsopbouw binnen het Ministerie van Binnenlandse Zaken (vooral op het directoraat voor georganiseerde criminaliteit). Ontwikkelen van procedures en capaciteit voor gezamenlijk gebruik van inlichtingen. Ontwikkelen van een effectief systeem voor de bescherming van getuigen, met elementen op deelstaat- en regionaal niveau. Opzetten van een financiële inlichtingendienst binnen het Ministerie van Financiën.

In Montenegro: vergroten van de administratieve en gerechtelijke capaciteit om het nieuwe strafwetboek te implementeren wat georganiseerde misdaad betreft. Versterken van de eenheid voor de bestrijding van de georganiseerde misdaad binnen het Ministerie van Binnenlandse Zaken, en zorgen voor coördinatie van alle handhavingsinstanties.

KOSOVO

als vastgesteld bij resolutie 1244 (1999) van de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties

Kortetermijnprioriteiten

Algemene prioriteit

- Om een veilig, democratisch en multi-etnisch Kosovo een stabiele toekomst te geven, moet aanzienlijke vooruitgang worden geboekt bij de verwezenlijking van de normen voor Kosovo die in december 2003 zijn gepresenteerd door de Speciale Vertegenwoordiger van de Secretaris-generaal van de VN en vertegenwoordigers van de voorlopige instellingen voor zelfbestuur en door de Veiligheidsraad van de VN zijn goedgekeurd. Met name moeten de concrete maatregelen worden genomen die zijn opgenomen in het Implementatieplan voor de normen voor Kosovo, en die omvatten:

* functioneren van de democratische instellingen;

* rechtsstaat;

* vrij verkeer;

* duurzame terugkeer en rechten van gemeenschappen en hun leden;

* economie;

* eigendomsrechten;

* dialoog met Belgrado;

* Korps voor de bescherming van Kosovo.

Naast bovenstaande algemene prioriteit moet worden voorzien in de volgende aanvullende prioriteiten:

Politieke situatie

Democratie en rechtsstaat

- De voorlopige instellingen voor zelfbestuur moeten alle noodzakelijke door het Interimbestuur van de Verenigde Naties in Kosovo verlangde maatregelen nemen om de gevolgen van de gebeurtenissen van maart 2004 te boven te komen en de oorzaken ervan aan te pakken, met name door geweld tegen minderheidsgemeenschappen uitdrukkelijk te veroordelen, volledige medewerking te verlenen aan UNMIK-KFOR om de daders voor het gerecht te brengen, getuigen aan te moedigen, onroerend goed te herstellen en herbouwen en de terugkeer van ontheemden toe te staan.

- EU-compatibiliteit: ontwikkelen van de gerichtheid op de EU van de beleidsvorming bij de regering van Kosovo, door het mechanisme voor effectieve verificatie van de verenigbaarheid met de EU van overheidsbeleid en wetsontwerpen institutioneel onder te brengen bij het kabinet van de eerste minister; ontwikkelen van capaciteit op ministerieel niveau en bij het Parlement van Kosovo om de EU-compatibiliteit te waarborgen.

- Bestrijding van corruptie: daadwerkelijk verbeteren van de samenwerking tussen UNMIK en PISG bij de uitvoering van het "zero tolerance"-beleid tegen corruptie, met name door alle noodzakelijke medewerking te verlenen aan onderzoek door OLAF en OIOS (de interne VN-auditdienst).

Regionale en internationale samenwerking

* Zorgen voor volledige medewerking met het Joegoslavië-tribunaal:

- Op doeltreffende wijze deelnemen aan de werkgroepen voor praktische vraagstukken van wederzijds belang, die zijn opgericht in het kader van de dialoog tussen Pristina en Belgrado (onderdeel van de normen voor Kosovo).

- Intensivering van de regionale samenwerking. Verdere integratie in het regionale netwerk van vrijhandelsovereenkomsten overeenkomstig het memorandum inzake handelsliberalisering en -facilitering in Zuidoost-Europa dat in het kader van het Stabiliteitspact is gesloten, een en ander in lijn met resolutie 1244(1999) van de VN-Veiligheidsraad. Start van de implementatie van het Memorandum van Overeenstemming over de ontwikkeling van een kernnetwerk voor regionaal vervoer in Zuidoost-Europa, en met name nemen van maatregelen voor de opzet van samenwerkingsmechanismen, onder meer de stuurgroep en het waarnemingscentrum voor vervoer in Zuidoost-Europa (SEETO). Boeken van vorderingen bij het voldoen aan de verbintenissen in het kader van de Memoranda van het proces van Athene van 2002 en 2003 over de regionale energiemarkt in Zuidoost-Europa.

Economische situatie

Markteconomie en structurele hervormingen

- Vaststellen van de macro-economische prioriteiten voor Kosovo, in nauwe samenwerking met het IMF.

- Opnieuw op gang brengen van de privatisering, teneinde de economische ontwikkeling te ondersteunen.

Beheer van de overheidsfinanciën

- Ontwikkelen van systemen voor technische ondersteuning en procedures voor transparantie, efficiëntie en betere controle op de overheidsuitgaven.

- Tot stand brengen van effectieve procedures voor detectie, behandeling en follow-up van gevallen van vermoede fraude en andere onregelmatigheden die betrekking hebben op nationale en internationale financiële middelen.

Europese normen

Interne markt en handel

- Voortzetten van de ontwikkeling van een wetgevings- en beleidskader voor handel en handelsgerelateerd beleid, dat zorgt voor verenigbaarheid met EU en WTO. Volledig uitvoeren van het nieuwe douanewetboek. Vaststellen van een wet inzake binnenlandse handel en een wet inzake de handelsinspectie.

Sectorbeleid

- Milieu:

Opstellen van een breed milieuactieplan, met name met betrekking tot de volksgezondheid, met het oog op de aanpassing aan het acquis van de EU.

Vaststellen en uitvoeren van wetgeving inzake milieueffectrapportage in lijn met het acquis van de EU.

- Vervoer:

Opstellen en goedkeuren van een beleidskader voor vervoer, met inbegrip van geleidelijke ontwikkeling van een strategie voor multimodaal vervoer.

Ontwikkelen van de civiele exploitant van de luchthaven van Pristina en van het personeel en de faciliteiten, teneinde te zorgen voor een passend veiligheidsniveau en verantwoordelijk beheer.

- Energie:

Tot stand brengen van effectieve en functionerende beheersstructuren voor de sector energie, teneinde de levensvatbaarheid en duurzaamheid van het elektriciteitsbedrijf van Kosovo (KEK) te garanderen, met name door de inning van betalingen aanzienlijk te verbeteren.

Samenwerking op het gebied van justitie en binnenlandse zaken

- Uitvoeren van de nieuwe wetboeken van strafrecht en strafvordering.

Middellangetermijnprioriteiten

Politieke situatie

Democratie en rechtsstaat

- Verbeteren van de EU-compatibiliteit: versterken van de capaciteit van alle instellingen van Kosovo om EU-compatibel beleid en EU-compatibele wetgeving vast te stellen en effectief te handhaven, met name door de structuren te versterken die te maken hebben met Europese integratie in de context van het Stbailisatie- en Associatieproces.

- Versterken van de hervorming van de overheidsadministratie: implementeren van de hervorming van de overheidsadministratie om de overheidsadministratie te stroomlijnen en een professionele en verantwoording afleggende civiele overheidsdienst op te bouwen die gekwalificeerd personeel aantrekt en kan vasthouden. Verbeteren van de capaciteit van de lokale overheid om op een onpartijdige en efficiënte wijze diensten te verlenen aan het electoraat.

- Versterken van de hervorming van het gerechtelijk apparaat: versterken van de justitiële instellingen en wetshandhavingsinstanties, met name door infrastructuur, apparatuur en opleiding te verbeteren. Omvormen van het justitieel instituut van Kosovo tot een levensvatbare instelling die in de toekomst verantwoordelijk wordt voor opleiding van justitiepersoneel. Zorgen voor de levensvatbaarheid van een omvattend systeem voor rechtshulp in Kosovo. Verbeteren van het penitentiaire stelsel, met daarbij specifieke aandacht voor beheer, beroepsopleiding en reclasseringsregelingen.

- Bestrijding van corruptie: implementeren van een brede anticorruptiestrategie, omvattende preventieve maatregelen, effectief onderzoek en vervolging, met name door de lokale capaciteit te versterken, overeenkomstig de normen van de Raad van Europa.

Mensenrechten en bescherming van minderheden

- Ombudsman: zorgen voor de levensvatbaarheid en verdere onafhankelijkheid van het instituut van de ombudsman in Kosovo.

- Verder ontwikkelen van de vrijheid van meningsuiting: zorgen voor de duurzame levensvatbaarheid van de publieke omroep en het vermogen van die omroep om een publieke omroep van alle gemeenschappen te zijn.

- Verbeteren van de bescherming van minderheden: zorgen dat de minderheidsgemeenschappen levensvatbaar zijn en zonder discriminatie participeren in de samenleving van Kosovo, met name door het vereiste kader tot stand te brengen om ervoor te zorgen dat publieke voorzieningen en universele diensten op onpartijdige wijze worden verleend.

Economische situatie

Markteconomie en structurele hervormingen

- Zorgen voor de levensvatbaarheid van de capaciteit voor leningen en schuldbeheer.

- Ontwikkelen van garantiemechanismen voor politieke risico's om buitenlandse investeringen aan te trekken.

- Verder ontwikkelen van het regelgevingskader voor publieke voorzieningen dat zich moet richten op EU- en internationale normen, met name door vaststelling en implementatie van uitvoeringsbepalingen, procedures en richtlijnen. Versterken van de bestuurlijke capaciteit van de regelgevende instanties. Zorgen dat de regelgevende instanties over gekwalificeerd lokaal personeel beschikken en hun beroepsvaardigheden en technische apparatuur ontwikkelen om hun taken te vervullen.

- Ontwikkelen van de capaciteit van de banksector om de economie duurzame financieringsregelingen te bieden.

- Ontwikkelen van sociaal beleid om de werkgelegenheid en sociale cohesie te bevorderen, armoede en sociale uitsluiting aan te pakken, sociale normen verder te verbeteren en effectieve stelsels voor sociale bescherming op te zetten.

- Meer inspanningen leveren om te waarborgen dat het statistische stelsel voldoet aan de EU-normen.

Beheer van de overheidsfinanciën

- Ontwikkelen van de capaciteit van de belastingdienst om de andere inkomsten dan douanerechten te verhogen (directe en indirecte belastingen) door de geleidelijke ontwikkeling van een belastingstelsel dat zich richt op EU-normen. Starten met de herziening van de bestaande belastingwetgeving en opstellen en implementeren van een realistisch actieplan om de bestuurlijke capaciteit van de belastingdienst geleidelijk te versterken.

- Zorgen voor de levensvatbaarheid van de begrotingscyclus door met name capaciteitsopbouw voor de opstelling en uitvoering van de begroting. Ontwikkelen van de capaciteit van het parlement van Kosovo om effectief te participeren in het proces van de overheidsfinanciën. Zorgen voor soepele besteding van middelen gedurende het boekjaar en overdracht van niet-benutte middelen.

Europese normen

Interne markt en handel

- Voortzetten van de geleidelijke aanpassing van de wetgeving van Kosovo aan alle aspecten van het EU-acquis inzake vennootschapsrecht.

Sectorbeleid

- Landbouw:

Ontwikkelen van regelgeving en passende mechanismen om de voedselveiligheid te waarborgen en te zorgen voor betere fytosanitaire controles, overeenkomstig de geldende EU-normen, en verbeteren van de exportpositie van Kosovo. Ontwikkelen van beleid en regelgeviong ter ondersteuning van duurzame grondhervorming. Landbouwgrond beschermen tegen ongecontroleerde stedelijke ontwikkeling.

- Milieu:

Vaststellen en implementeren van het milieuactieplan en dit afstemmen op het acquis.

- Vervoer:

Implementeren van een kader voor het vervoersbeleid, met inbegrip van de geleidelijke ontwikkeling van een strategie voor multimodaal vervoer.

- Energie:

Ontwikkelen van een beleidskader voor publiek/particulier partnerschap en gemengde investeringen in de energiesector.

Samenwerking op het gebied van justitie en binnenlandse zaken

- Versterken van de samenwerking tussen instanties voor grensbeheer en versterken van de capaciteit voor de implementatie van veterinaire, sanitaire en fytosanitaire normen als onderdeel van het systeem voor geïntegreerd grensbeheer.

COMMISSION STAFF WORKING PAPER

SERBIA AND MONTENEGRO Stabilisation and Association Report 2004

{COM(2004) 206 final}

Serbia and Montenegro

Stabilisation and Association Report*

2004

TABLE OF CONTENTS

1. EXECUTIVE SUMMARY

2. POLITICAL SITUATION

2.1. Democracy and rule of law

2.2. Human rights and protection of minorities

2.3. Regional and international co-operation/obligations

3. ECONOMIC SITUATION

3.1. Current economic situation

3.2. Existence of a free-market economy and structural reforms

3.3. Management of public finances

4. IMPLEMENTATION OF THE STABILISATION AND

ASSOCIATION PROCESS

4.1. General evaluation

4.2. Internal market and trade

4.3. Sectoral policies

4.4. Co-operation in justice and home affairs

5. EC FINANCIAL ASSISTANCE

6. PERCEPTIONS OF THE EU

* This report includes also a section on Kosovo as defined by the United Nations Security Council Resolution 1244 of 10 June 1999

1. EXECUTIVE SUMMARY

Progress in Serbia and Montenegro since the last annual Report has been mixed. The adoption of the Constitutional Charter was an achievement in its own right, but its implementation is still incomplete. Continued disagreements about the interpretation and implementation of the new constitutional arrangements reflect the lack of overall consensus on the future of the State Union. This lack of consensus weakens the joint institutions and policies which are indispensable for progress with political and economic reforms and for developing Serbia and Montenegro's relations with the EU. The constitutional problems and protracted party political disputes in both republics have contributed to the slow pace of reforms in many key areas.

Republican institutions showed resilience and stability following the assassination of Serbian Prime Minister Djindjic. The ensuing state of emergency, while of great assistance to the Serbian government in combating the immediate threat posed by organised crime, affected, however, the respect for human rights and for the rule of law.

The level of progress in political reforms has varied: steady progress in army reform; further progress in the areas of minority rights and regional co-operation; slower than hoped-for reform of the police and judiciary. Efforts have been made to deal with the legacy of the past but this remains an outstanding challenge. Serbia and Montenegro is still failing to comply with its international obligations concerning co-operation with the International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia (ICTY).

Economic stability has been preserved. However, the pace of structural reforms has slowed considerably, mainly due to the political disputes that have hampered the functioning of the institutions.

There was some progress on the European reform agenda in the framework of the Stabilisation and Association Process (SAP). To speed up the reform process and to further deepen EU reform advice, an Enhanced Permanent Dialogue was established in July 2003, upon the Commission's suggestion, to build on the work of the previous Consultative Task Force meetings. The recommendations of both serve as reform guidelines and benchmarks.

Following the adoption of the Constitutional Charter and of the Internal Market and Trade Action Plan in August 2003, the Commission decided in September 2003 to commence work on its Stabilisation and Association Agreement Feasibility Report. The Feasibility Report looks into the possibility to open negotiations on a Stabilisation and Association Agreement on the basis of a number of criteria: the degree of compliance with SAP political and economic conditions, the overall functioning of the State Union, the existence of a single trade policy and a single market, progress on sectoral reforms and on those institutions at the state level necessary to implement an SAA.

The Feasibility Report was postponed in order to give the authorities more time to address the remaining key issues, including in particular political conditionality, constitutional issues and the Action Plan.

2. POLITICAL SITUATION

2.1. Democracy and rule of law

The adoption of the Constitutional Charter in February 2003 was an achievement in itself that opened a new phase for the country. However, this was soon overshadowed by the tragic assassination of Serbian PM Djindjic on 12 March 2003. This was the most serious indication of the heavy legacy of the past and the continuing threat from elements linked with the former regime. Republican institutions showed resilience and stability following the assassination of Prime Minister Djindjic.

There has been a tendency to mark time in the key reform policy areas throughout 2003, the main reasons being the delays in the practical implementation of the new constitutional arrangement and fundamental political disputes within the republics. The establishment of the state level institutions has been delayed (notably the State Court), and those that have been set up do not yet fully function. The state of emergency in Serbia, introduced after the assassination of PM Djindjic, helped in facing the threat posed by organised crime but affected the respect for human rights and marked a step back on reform to the police and judiciary. Full respect for the rule of law has continued to be challenged in both republics. The persisting constitutional/legal uncertainty, coupled with political difficulty in both republics, has adversely affected the overall democratic functioning of the institutions.

On the positive side, military reform has taken resolutely the right direction and steady progress in regional cooperation has continued. Here, the recent apologies by the President of Serbia and Montenegro for acts committed during the previous decade have helped create a more conducive atmosphere. There have been mixed developments with regard to compliance with international obligations. Cooperation with ICTY is seriously deficient.

2.1.1. Assessment of democratic institutions and attitudes to the state

Constitutional issues: The Constitutional Charter came into force on 4 February 2003. It was accompanied by the Implementation Law, which provided detailed rules and transitional arrangements. In spite of the recommendations of the 2003 SAP Report, there was insufficient co-operation between the republics in implementing the constitutional reforms. The deadlines foreseen in the Constitutional Charter and Implementation Law for the adoption of the necessary legislation and establishment of the state institutions were not met, leading sometimes to an institutional vacuum - as in the case of the repeatedly postponed appointment of the judges in the State Court.

Furthermore, conflicting interpretations of the new arrangements (also due to discrepancies between the Charter and the Implementation Law) have led to a continuing lack of clarity as to the scope of the competencies of the state level institutions and the republican institutions, with the latter acting sometimes in areas of state level jurisdiction. In areas such as justice and home affairs, where the Constitutional Charter transferred the main competences to the republican level, insufficient cooperation between the republics affected the effectiveness of the policies. In this regard, while a positive development occurred in December 2003 with signing of the Memorandum of co-operation between the two republican Ministries of Interior, inter-republican co-operation has often taken place on an ad hoc basis rather than in a structured manner.

The commitment undertaken in the Constitutional Charter to adjust the republican Constitutions within six months from the entry into force of the Constitutional Charter was not met. In Montenegro, the parliamentary crisis, provoked by the opposition boycott, has blocked any significant activity in this respect. In Serbia, the process of constitutional reform, where the key outstanding issues concerned decentralisation and the mode of election of the President, was suspended as a result of the dissolution of the Parliament. The new Parliament is expected to carry out the reform of the republican Constitution by June 2004.

Parliament: At the state level, the Constitutional Charter provides for indirect election of members of the State Parliament for the first two years. The two republican Parliaments adopted legislation for the nomination of the respective members of the State Parliament in mid-February 2003 and subsequently appointed these MPs. After the Serbian parliamentary elections of December 2003, the Serbian Parliament elected the new Serbian members of the State Parliament in February 2004.

The State Parliament engaged in very limited legislative activity, mainly related to the adoption of laws on the establishment and functioning of other state institutions, as well as the ratification of international agreements. There have been delays in implementing this agenda, as in the case of the approval of the Trade and Internal Market Action Plan. The role of the State Parliament is also limited by the fact that it has no budgetary competencies: the financing of State Union institutions and functions is not done through own resources, but depends wholly on funding by the republics according to criteria that are agreed between them. The State Parliament cannot even decide the sectoral allocation of these funds. The financial viability of the state remains therefore precarious.

The State Parliament has been operating under provisional rules of procedure. The committee system has not been fully established. A step forward was made with the establishment in April 2003 of the Committee for parliamentary oversight of the military security service, but this committee has not become fully operational. New rules of procedure that envisage significant changes to provide for greater efficiency are pending. Positive steps have been taken concerning technical modernisation (including increasing computerisation).

In Serbia, the special conditions under the state of emergency, political disputes and the drawn-out debate on no confidence motions against the Speaker of the Parliament and the Government (October-November 2003) slowed-down significantly the legislative activity of the Parliament.

The functioning of the Serbian Parliament was affected by serious cases of non-respect of the rule of law. The Parliament failed to enforce the ruling of the Constitutional Court which declared provisions allowing party/coalition control of seats unconstitutional, as they violate the independent mandate of individual MPs. There was substantiated evidence of irregular voting on the occasion of the appointment of the Central Bank Governor. In addition, when appointing the members of the Broadcasting Council, the Parliament did not respect the procedural requirements foreseen by the Broadcasting Law.

The protracted institutional crisis and political instability in Serbia resulted in the dissolution of the Parliament in mid-November 2003 and early parliamentary elections in December 2003. As regards the electoral legislation and procedures, progress has been made in updating voters' registers in co-operation with OSCE; this work needs to be completed and requires further efforts. As recommended by the 2003 SAP Report, there has been some progress in revising the legislation on parliamentary elections in line with the recommendations of ODIHR and of the Council of Europe. In particular, one the first measures taken by the new Parliament in early 2004 was to abolish the threshold for parliamentary representation in the case of parties representing ethnic minorities.

In July 2003, the Serbian Parliament adopted a new Law on Financing of Political Parties, an important piece of legislation for the transparent conduct of elections. As this law entered into force in January 2004 it did not cover the November 2003 presidential elections nor the December 2003 parliamentary elections. Implementation has now started. However, other related legislative reforms on Political Parties are still blocked. An important step was the setting-up of a Committee for European Integration in the Serbian Parliament in May 2003.

In Montenegro a draft law amending the legislation on financing of political parties to ban anonymous donations, control party funding and limit private financing is in parliamentary procedure.

Legislative activity in the Montenegrin Parliament was intense. However, its democratic functioning was affected by events which are a cause of concern. The post of Speaker remained vacant from May 2003 until the end of July 2003 because of a lack of agreement in the ruling coalition. In September 2003 the opposition parties decided to withdraw permanently from the Parliament. The move was initially triggered by the decision of the new Managing Board of the public TV network - on the basis of the new media legislation - to stop live broadcasts of parliamentary sessions. However, the opposition subsequently added a new set of conditions for its return to the Parliament, including early parliamentary elections, and continues to boycott all parliamentary work.

Government: At state level, in line with the Constitutional Charter, the Council of Ministers comprises only five portfolios, namely: foreign affairs, defence, international economic relations, internal economic relations and human and minority rights. The Council of Ministers was constituted in March 2003 and the legislation regulating the organisation and work of the Council of Ministers was adopted in mid May 2003. The division of competencies in some critical instances has remained unclear (e.g. in the area of asylum). The functioning of ministries and agencies was affected by insufficient resources. In particular, the Human and Minority Rights Ministry, although performing well under these circumstances, was given new competencies without the equivalent transfer of resources. The individual performance of ministries varied significantly. Due to these problems, there has been little decision-making in the Council of Ministers.

In Serbia the authorities managed to preserve the stability of the institutions after the assassination of PM Djindjic. The new PM was appointed just six days later on 18 March 2003.

A new Law on Ministries was adopted in April 2003, accompanied by a decision on the status of former federal institutions, now transferred to the republican level. This implied the formal transformation of some institutions into republican ones (such as customs), and also a widening of the competencies of existing ministries (e.g. the Finance Ministry was assigned anti-money laundering competencies).

The opposition made serious allegations against some ministers and top officials concerning cases of corruption, fraud, money-laundering and conflict of interests. In some instances, dismissals and resignations ensued, followed by the start of legal action, but overall the authorities reacted with delays.

The Government was slow to propose some key bills (e.g. conflict of interests; election laws; freedom of association), while some legal changes (notably in the judicial sector) were drafted in a non-transparent manner. A positive step was the decision (from September 2003) that all draft legislation prepared by ministries should provide a statement of its compliance with the acquis.

In Montenegro, the Government which had been constituted in January 2003 continued to be in place (despite the resignations of some ministers). However, some of the newly-formed Ministries, such as the one in charge of European integration, lack infrastructure and resources. The administration showed considerable transparency and wide consultation (of both local and international experts) in preparing new legislation. Some initiatives, such as those in the area of anti-corruption, involved NGOs to a certain extent. Serious allegations about possible government involvement or at least negligence concerning a human trafficking case led to major political disputes. The government took some steps to follow-up to the OSCE/Council of Europe report on this case, notably by proposing major reform in the criminal legislation, and the adoption of anti-trafficking strategy (in November 2003) which needs to be implemented effectively.

President: At the state level, the President was elected by the State Parliament in early March. In line with the new constitutional arrangement, the President of the State Union also chairs the Council of Ministers and the Supreme Defence Council. Both institutions have a key role in streamlining the reforms at the state level. The State President is in addition the head of a new body, the Council for European Integration, a high-level political institution supposed to discuss and oversee all EU-related issues. In spite of limited competencies and heavy dependence upon cooperation by the republics, the State President showed commendable commitment in trying to make the existing and agreed solutions work. His exchange of apologies with the Croatian President and apology to the people of Bosnia and Herzegovina were acts of courage promoting reconciliation and further cooperation in the region and raising domestically the painful issue of facing the past.

In Serbia, the post of President has been vacant since December 2002, and the Speaker has been the Acting President. The series of failed presidential elections in 2002 led to legislative amendments, resulting in the removal of the controversial threshold (50%+1) for the second but not the first round. . Furthermore, ambiguous provisions concerning the timeframe for calling repeat elections resulted in the long-standing postponement of presidential elections. The Speaker's decision of February 2003 to delay the presidential elections until November 2003 was later declared unconstitutional by the Constitutional Court. The elections on 16 November 2003 failed to achieve the threshold required and protracted the institutional vacuum. The new Parliament abolished the threshold in February 2004 and the Speaker has indicated that the date of the presidential election will be announced in early April 2004.

In Montenegro, problems with repeated failures of the presidential elections (in December 2002 and February 2003) were resolved with the legislative changes of February 2003 (abolition of the turnout requirement for both election rounds) which led to the election of Filip Vujanovic in May 2003.

Local government: In both republics, there was some progress in the decentralisation and establishment of local government, but the problems of lack of efficiency, resources and transparency persisted. The recommendations of the 2003 SAP Report were thus only partly met.

In Serbia, the implementation of the 2002 Law on Local Government continued. It was accompanied by welcome steps to improve financial autonomy. However, municipal administrations are still weak. The new Ministry for Public Administration and Local Government (established in 2002) took several initiatives, including improving voters' registers at the local level. However, its capacities remained limited in terms of human resources and infrastructure.

As regards Vojvodina, the Serbian Parliament transferred some administrative competencies to the regional authorities, but no regional self-government has been established.

As regards Southern Serbia, while improvements occurred in the past two years, the situation has remained volatile. The lack of confidence among the ethnic communities made difficult the establishment of the municipal authorities (in particular in Presevo and Bujanovac). The situation in Bujanovac has been resolved and the municipal assembly functions; whereas the continuing problems (inability to meet for a period of more than three months) in the functioning of Presevo municipal assembly led the Serbian Government to dissolve the assembly in December 2003. In accordance with the law, a provisional council has been established. The Serbian Government has been making credible efforts to improve the overall situation, in particular the poor economy and infrastructure, and received significant international support. The security situation deteriorated in summer 2003. In spite of several armed incidents and attacks against the police and army units, the authorities showed restraint and managed to keep the situation under control.

In Montenegro, the key development was the adoption of a set of laws in July 2003, notably the Law on Local Government, Law on Financing of Local Government and Law on Election of Mayors. The new legislation provided for genuine municipal competencies and some own resources (through municipal taxes and other charges). However, financial means remain inadequate, which makes implementation of this reform particularly problematic.

Public administration: As regards the state level, problems of financing of the state functions seriously impeded their performance. The principle of financing for 2004 based on the territorial principle was agreed between the republics (after an initial split based on GDP figures), but different interpretations on how to implement this continue, with severe consequences for the functioning of the state level institutions. Against this background, there was little progress in the necessary reforms to state administration, including downsizing and complementary social programmes. The state administration, with isolated exceptions (such as in the area of defence or human rights) did not take major initiatives and was strongly dependent upon the republics, even in the implementation of competencies under its jurisdiction. Some valuable training initiatives (initiated, for example, by the state European Integration Office) were, however, a good signal.

In Serbia, some awareness of the need for streamlining of the existing institutions emerged in 2003. However, the strategy for public administration reform is still delayed. Some key regulations to provide for public accountability of elected officials and civil servants, and tackle corruption (such as the code of conduct for civil servants, law on prevention of conflict of interests, ombudsman law) are still in preparation. Spill-over of party interests into the administrative machinery, poor equipment, lack of training for civil servants and insufficient accountability persist and need to be tackled.

In Montenegro, on the basis of the Public Administration reform strategy adopted in May 2003, the Parliament adopted a new Law on Public Administration in June 2003. Regulations governing the status of civil servants are in preparation. The ombudsman office was established, based on a law adopted in summer 2003, but at the very outset faced the issue of lack of resources. New procedural legislation (administrative litigation) is in preparation, as well as a Code of Conduct for civil servants. All drafts undergo a wide public consultation (including with trade unions), and envisage major changes to the obsolete system, to affect the status of civil servants at all levels. The objective is to introduce professionalism and more transparency (through obligatory public competition for all posts apart from ministerial and very limited number of personal advisers). A separate organisational unit for human resources management will be established (2004 budgetary allocation has been ensured), and a new salary system introduced. The whole system should be in place as of January 2005. The real challenge will be its implementation, as the changes do introduce major new developments and will affect a large number of civil servants.

Civil society: Civil society in Serbia and Montenegro has been developing rapidly in the past decade. NGOs, students' and women organisations have been largely instrumental in bringing about the democratic changes, with the core of their work being devoted to issues related to anti-war activities and human rights violations. Although, in view of this, they are still largely perceived as human rights organisations, their role has evolved, and they have been taking an active part in promoting economic and social reforms and human development. This is a demanding task, in view of their rather weak capacities and infrastructure, notably at the local level. However, some steps forward were made during the elaboration of Strategy for Poverty Reduction, where NGOs were involved. There is a dispersed network of NGOs in Serbia and Montenegro (around 20,000), but only a limited number perform genuine NGO activities. There is a growing number of NGOs dealing with environmental issues, but with limited impact.

There is a large number of trade union organisations, but only a few are genuinely active and representative (three major ones in the country). Employers' organisations also exist, but are general weak. Social dialogue is institutionalised, but is marked by a lack of trust between participants, weak organisational capacities and diverging views concerning the sequence of reforms. In both republics tri-partite Social and Economic Councils were established, which have so far shown little practical result. Collective bargaining is provided for in the law, but remains at rudimentary level. Churches, notably the Orthodox one, have increasing public prominence, but the extent of its public engagement and occasional politicisations remain an issue of social divide.

Some positive steps have been taken to enhance formal co-operation with NGOs and take their views on board. The special circumstances under the state of emergency in Serbia adversely affected the monitoring role of NGOs, but most of them resumed this activity after the return of normality. In Montenegro, the Government is preparing legislation on co-operation with the NGO sector, which should formalise the ad hoc relations. It should also better regulate procedures for financial support. In both Serbia and Montenegro the NGO sector largely remains dependent on donor assistance; hence there is need to tackle the issues of self-sustainability and capacity building.

Armed Forces: There has been important progress in the reform of the sector which is a state level competence. This is a very welcome step in meeting the recommendation of the 2003 SAP Report.

A comprehensive legislative reform was set in train. Drafting takes place with an unprecedented transparency and wide public consultation. This should result in the preparation of the new defence strategy and military doctrine (to be adopted at state level) coupled with the national security strategies, which under the Constitutional Charter will be the competence of the republican Parliaments. This complex architecture will require good co-operation between the republics and the state and republican level. Once adopted, the above strategies should allow for the necessary revision in the existing defence and army laws.

With major legislative changes in preparation, important practical steps have been taken. Organisational changes were introduced to allow for civilian control over the Army; however, these changes will need time to become fully effective. Financial control has been entirely taken over by the civilian institutions. Important new legislation concerning trade in weapons and military equipment has been drafted to ensure full transparency and reduce the possibility of abuse. Progress was made in introducing transparency in military procurement with the establishment of the Public Procurement Agency.

Significant personnel changes were made, with the retirement or dismissal of a considerable number of high-ranking officers, some of whom had had close ties with the former regime, or were indicted by ICTY. On the latter, the Ministry also took important steps, notably by disbanding in April 2003 the Army commission for co-operation with ICTY which was in reality obstructing co-operation. In addition, the Ministry issued an order instructing all Army personnel to report any information they may have on the whereabouts of ICTY indictees, and to participate in their arrests, should the indictees be in military locations.

The civilian control of the army needs to be extended to the defence industry. Also, necessary legal clarifications as to military property still need to be undertaken.

Additional positive steps include the start of border demilitarisation, albeit partially (on the Montenegrin part of the border only) and the entry into force of a decree allowing civilian service in institutions - such as social facilities and hospitals.

The authorities also engaged in intense international co-operation and Serbia and Montenegro formally applied to participate in the NATO Partnership for Peace programme. In August 2003, the Supreme Defence Council agreed to allow Army personnel to take part in UN peacekeeping operations; on a voluntary and professional basis (the relevant legislation is in preparation).

According to the Ministry of Defence, the military reform will lead to downsizing the Army probably from almost 80,000 to between 45-50,000 personnel. In this regard, the adequate socio-economic measures will be needed to deal with the redundancies. The foreseen downsizing would help to reduce the burden of defence expenditure down from the current level of around 5% of GDP. This would allow the government to reallocate budgetary resources to key priorities in other sectors.

2.1.2. Assessment of judicial system, law enforcement and respect for rule of law

Judicial system: At the state level, the State Court (which has constitutional control functions) has not started operating yet. The Law on the State Court was adopted in June 2003, but the State Parliament has not yet appointed the judges, and disagreement as to its competencies persists. The Court is the only state institution having its seat in Podgorica and according to the inter-republican arrangement on the financing of state institutions it should be funded by Montenegro. However, the Montenegrin Government argues that it faces financial difficulties in providing adequate premises and infrastructure.

Despite provisions in the Constitutional Charter, military courts continue to function, with an unclear timeframe for the adoption of the legislation concerning the full transfer of jurisdiction to the civilian courts. The relevant recommendation of the 2003 SAP Report has thus not been met.

In Serbia, the situation of the judiciary was affected by the introduction of the state of emergency. While it enabled the government to investigate individual cases of misconduct or corruption of judges and prosecutors, the state of emergency also led to wider, more structural measures including legislative and personnel changes, based on irregular procedures. The initial order establishing the state of emergency was followed by additional measures allowing for suspension of court presidents and prosecutors outside the usual legal procedures. Replacements were appointed and their tenure subsequently confirmed as permanent. In March 2003, the Serbian Parliament decided to retire 35 judges (including one from the Supreme Court), without the legally required involvement of the Supreme Court. Legislative changes were also made under the state of emergency, but remained in force after its lifting on 22 April 2003. These changes affected the status of prosecutors: by replacing permanent tenure for deputy prosecutors with an 8 year mandate and increasing the role of the executive in the appointments procedure. The independence of court presidents was undermined through the establishment of an administrative body - the Council for Court Administration - in charge of their appointment and dismissal.

The implementation of the Council of Europe post-accession commitments was the subject of a Protocol on Co-operation, signed in June 2003 with the Council of Europe and envisaging major amendments in the set of judiciary laws, criminal legislation and legislation regulating execution of criminal sanctions. Little progress has taken place as regards the implementation of this Protocol.

The establishment of new, administrative and appellate courts was planned for 1 January 2004. These courts would take over some functions of existing district and municipal courts. However, since the necessary parliamentary decision on the appointment of judges to the new courts was not taken due to the parliamentary crisis, the Serbian Constitutional Court decided to postpone the implementation of the law to avoid a legal vacuum.

Court efficiency needs to be improved significantly. Court statistics are managed by their respective supreme courts. According to a report presented by the Serbian Supreme Court in March 2003, a total of 451,817 cases remained unsolved, or 29% of total number of cases dealt with by all courts in 2002.

In both republics, new Civil Procedure Codes are still awaiting adoption. Due to the still applicable obsolete procedures, civil proceedings on average take up 4-5 years, some even up to 10 years. A new Serbian law on judges (from 2001) made an attempt to address the issue and improve efficiency (introducing mandatory regular deadlines for a judge to report on status of a case), but this has produced few concrete results.

Despite certain improvements, much remains to be done. The authorities are tackling the problem of backlog of cases by initiating a revision of procedural laws (notably civil codes and executive acts), as well as by improving infrastructure and resources. The establishment of administrative and appeals courts, envisaged in both republics, is also important in this respect, notably in view of relieving the Supreme Courts of some of its workload (such as acting upon appeals) which will be transferred to new courts.

There is still a considerable lack of public confidence in the judicial system, as a legacy of the past decade and structural weaknesses of the system. According to the Montenegrin Ministry of Justice, based upon the information from the republican Prosecution Office, in 2003 no cases were recorded involving charges against judges or prosecutors on the grounds of corruption-related acts.

The financial position of courts has improved, including salaries; infrastructure (new buildings, renovation of existing premises; new cars; IT equipment). As for prosecutors, the situation is much less favourable. Training is undertaken, notably with the involvement of the Judicial Training Centre (with, however, still insufficient participation by the court administration). There have also been some improvements in court computerisation. As for war crime trials, Serbia has adopted specific legislation and appointed in July 2003 a special prosecutor. Specialised judicial bodies were set up to deal with organised crime.

The enforcement of civil decisions is a major problem in both republics, with an average delay in Serbia being 3 years. Bailiffs as such do not exist; there are court officials who, escorted by the police, are charged with enforcement on the ground, but they have limited capacities and in practice prove to be inefficient.

In Montenegro, some progress has taken place with the adoption in December 2003 of the Criminal Code, Criminal Procedure Code and Law on the Public Prosecutor's Office which establishes also a specialised prosecutor for organised crime, who is appointed by the republican prosecutor. Adequate resources are, however, still required for the proper implementation of the new legislation. The 2002 legislation on courts foresaw the establishment of the administrative court and of the court of appeal and reinforced the safeguards of the independence of judges, including the appointment and dismissal procedure where the main role is reserved to the High Judicial Council, a body composed of practitioners and without the involvement of the executive. However, the implementation is still insufficient. Judicial accountability in practice continued to be subject to politicisation rather than legal procedure. The establishment of new courts - appeals as well as administrative - is now scheduled in June 2004. The financial independence of the court system remains a problem.

Judicial training has continued, but will have to include initial and vocational training for the implementation of the newly adopted criminal legislation as well as training in ethics in order to combat corruption. Short term measures are needed to improve the efficiency and reduce the backlog (new legislation on civil and executive proceedings, now in preparation, is important in this respect, and, at last, considerably improved training), as well as to enhance transparency in court proceedings and general legal awareness.

Penal/Prison system: In Serbia the state of emergency introduced significant restrictions (such as prolonged police detention, up to 60 days incommunicado detention, suspension of judicial review, etc), some of which were declared unconstitutional by the Serbian Constitutional Court in June 2003. The restrictions were then repealed in July 2003. An OSCE/UN monitoring mission (April 2003) came up with findings concerning the overall conditions in prisons, notably in detention facilities (in particular overcrowded cells, inadequate health care, etc.) which are a serious cause for concern. The Serbian Ministry of Interior reported that additional steps were taken to improve health care, but also general living conditions (correspondence, leisure time, provision of clothing, etc). International Organisations and NGOs reported cases of ill treatment and even serious allegations of torture, notably during Operation Sabre. So far, there has been no clear evidence that those claims have been fully investigated. Meanwhile, preparations for comprehensive reform of the prison system have continued. The training of inmates and rehabilitation of prisoners should be improved, together with particular attention to vulnerable groups such as juvenile offenders.

In Montenegro, the Parliament amended the law on the enforcement of criminal sanctions. This law provides for additional (court) protection of offenders, more explicit provisions concerning protection of basic human rights and the prohibition of all torture and similar acts. The situation in Montenegrin penal institutions is difficult, due to the lack of adequate resources and infrastructure. However, the treatment of prisoners is improving, and there are ongoing prison staff training projects. Nevertheless, special attention should be paid to further improving prison conditions of vulnerable groups, such as juveniles, but also drug addicts.

Respect for rule of law: Continuing differences in the interpretation of the Constitutional Charter, followed by delays and obstruction in its enforcement, and the still unclear distribution of powers - de jure and de facto - between the various levels added to the constitutional and legal uncertainty. The delayed establishment of the State Court has created an institutional and legal vacuum, resulting in denial of justice at the state level. The failure of the republics to adjust their Constitutions to the Constitutional Charter has led to the parallel existence of different constitutional and legal systems. The pro