COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN 
r i *** i •Or tt 
Brussel, 24.07.1996 
COM(96) 359 def. 
MEDEDELING VAN DE COMMISSIE 
AAN DE RAAD EN HET EUROPEES PARLEMENT 
INZAKE "NORMALISATIE EN DE WERELDWIJDE 
INFORMATIEMAATSCHAPPIJ: DE EUROPESE AANPAK" 

MEDEDELING VAN DE COMMISSIE 
AAN DE RAAD EN HET PARLEMENT 
INZAKE "NORMALISATIE EN DE WERELDWIJDE 
INFORMATIEMAATSCHAPPIJ: DE EUROPESE AANPAK" 
INLEIDING 
I. DE ROL VAN DE NORMALISATIE OP DE ICT-MARKT 
II. NORMEN IN EEN DOOR CONCURRENTIE GEKENMERKTE OMGEVING 
1. De leidersrol van marktdeelnemers 
2. Een veranderende rol voor de officiële normalisatie 
III. EEN EUROPEES NORMALISATIEBELEID GERICHT OP DE OPBOUW VAN DE 
WERELDWIJDE INFORMATIEMAATSCHAPPIJ 
1. Verhoging van het concurrentievermogen op de wereldmarkt 
2. Bevordering van nieuwe technische oplossingen 
3. Bescherming van het algemeen belang 
4. Versterking van de internationale samenwerking 
IV. DE STATUS VAN OPENBAAR BESCHIKBARE SPECIFICATIES IN HET 
GEMEENSCHAPSRECHT 
1. Technische specificaties en de Nieuwe Aanpak 
2. Verbetering van technische specificaties ten behoeve van 
overheidsaankopen 
3. Interoperabiliteit en toepassingen ten behoeve van overheden 
SAMENVATTING EN CONCLUSIES 
Bijlage A Onderzoek, technologische ontwikkeling en demonstratie 
Bijlage B Afkortingenlijst 
yf* 
INLEIDING 
Normalisatie is niet alleen een technische kwestie. Normen zijn bepalend voor de technologie 
waarmee de informatiemaatschappij gerealiseerd wordt en, dientengevolge, voor de wijze 
waarop de industrie, gebruikers, consumenten en overheden hiervan profijt trekken. Zij 
spelen een belangrijke rol bij de samenwerking en concurrentie tussen bedrijven en vormen 
een essentieel element voor de doelmatigheid van de interne markt en het 
concurrentievermogen van de Europese industrie. 
Het is evident dat de markt voor informatie- en communicatietechnologie (ICT) gedomineerd 
wordt door specificaties uit de VS. De meeste van deze specificaties hebben echter een open 
karakter en er zijn geen beperkingen gesteld aan het gebruik ervan door Europese 
ondernemingen. Toch verschaft de nabijheid tot diegenen die de normen vaststellen 
bedrijven een concurrentievoorsprong, aangezien zij in staat zijn hun produkten eerder op de 
markt te brengen. Daarom is het van belang dat Europese bedrijven op wereldklasseniveau 
gaan spelen, zodat zij zich hetzij tot marktleiders ontwikkelen en zelfde normen bepalen of in 
ieder geval met de marktleiders samenwerken. In deze zin vormen normen geen compensatie 
voor zwakke marktposities. 
Niettemin is er een aantal gebieden waarop normen duidelijk een bijdrage hebben geleverd rot 
het Europese concurrentievermogen op de markt. Een voorbeeld is het World Wide Web 
(WWW), een Europese vinding van het CERN, waarvan de verdere ontwikkeling nu door de 
markt gestuurd wordt en dat op grote schaal commercieel benut wordt voor het Internet. 
Voorts heeft de GSM-norm voor mobiele telefonie ertoe geleid dat Europa in grote delen van 
de wereld op dit gebied de toon aangeeft. Men kan hieruit concluderen dat normen 
noodzakelijk, maar niet voldoende zijn voor de verbetering van het concurrentievermogen. 
De ontwikkeling van geschikte wereldwijde normen zal afhankelijk zijn van de deelname van 
de Europese industrie aan internationale organisaties die specificaties opstellen. Normen zijn 
dus een essentieel element van een Europees beleid dat gericht is op de verbetering van het 
concurrentievermogen van de industrie. 
In deze mededeling wordt onderzocht hoe, gelet op de kenmerken van de ICT-markt en het 
ICT-normalisatieproces, optimale voorwaarden kunnen worden geschapen voor het opstellen 
van de normen die nodig zijn voor de totstandbrenging van de informatiemaatschappij. 
Voorts wordt aangegeven hoe de Gemeenschap die aspecten waarvoor zij in het bijzonder 
bevoegd is, denkt te bevorderen. 
In de informatie- en communicatietechnologie wordt het begrip "norm" in ruime zin gebruikt ter aanduiding 
van een technische specificatie. Voor de internationale, Europese en nationale normalisatie-instellingen, en 
ook in sommige wetgevingsinstrumenten van de Gemeenschap, heeft de term "norm" evenwel een 
specifieke, afgebakende betekenis: in de regel wordt hiermee gedoeld op documenten die zijn opgesteld via 
een consensusmechanisme waarbij alle belanghebbende partijen betrokken zijn, waarvan de toepassing 
vrijwillig is en die door een erkende normalisatie-instelling worden gepubliceerd. Gezien de specifieke 
juridische definitie van het begrip "norm" in het Gemeenschapsrecht en de samenhang tussen het 
Gemeenschapsrecht en de "officiële" normen wordt in dit document onder "norm" daarom een formele norm 
van een normalisatie-instelling verstaan. Andere normen worden aangeduid als "technische specificaties" of 
"de fact o-normen". 
1 «o 
I. DE ROL VAN DE NORMALISATIE OP DE ICT-MARKT 
1. Binnen de informatietechnologie heeft er een ontwikkeling plaatsgevonden van 
zelfstandige of gesloten systemen naar massa-artikelen. Hierdoor is de nadruk komen 
te liggen op kwesties zoals de opkomst van netwerken en de behoefte aan produkten 
die met elkaar kunnen worden gecombineerd. De eigenschap dat produkten van 
verschillende fabrikant met elkaar kunnen samenwerken ("interoperabiliteit") is van 
belang bij vele toepassingen van ICT-produkten en -diensten. Normalisatie is een 
vrijwillig proces dat de dynamiek van de markt weerspiegelt. Bij produkten met een 
korte levensduur en economische voordelen op korte termijn stelt de markt meestal 
technische specificaties op in het kader van consortia of neemt zij haar toevlucht tot 
de ^zcfo-normen; in andere gevallen geeft de markt de voorkeur aan de vaststelling 
van officiële normen, bij voorbeeld in het geval van grootschalige investeringen of 
wanneer het erom gaat internationale normen vast te stellen. 
Normen moeten de levenscyclus van produkten en diensten volgen, maar aangezien 
de levensduur van ICT-produkten kort is en nog steeds afneemt, blijken de op 
traditionele wijze tot stand gekomen normen dikwijls ongeschikt vanwege de 
langdurige procedures die bij de ontwikkeling ervan moeten v/orden gevolgd. Op 
sommige gebieden echter, zoals de ontwikkeling van de basisinfrastructuur voor de 
telecommunicatie, dienen normen stabiliteit op lange termijn te bieden en verschaffen 
zij de zekerheid dat gebruikers met vertrouwen de benodigde grote investeringen 
kunnen doen. In de telecommunicatie neigt de markt evenwel tot versnippering als 
gevolg van het bestaan van nationale telecommunicatiemonopolies, nog niet 
ingetrokken of gehandhaafde nationale voorschriften en uiteenlopende uitvoeringen 
van soortgelijke technische specificaties. Om de gebruiker van deze nieuwe situatie te 
laten profiteren, is interconnectie van de netwerken van verschillende exploitanten van 
essentieel belang. 
2. Het normalisatieproces op de ICT-markten begint gewoonlijk met een minimale 
specificatie, die gevolgd wordt door de ontwikkeling van een aantal concurrerende 
normen naarmate de technologie meer ingang vindt. Dit houdt in dat er parallel aan 
elkaar verschillende technische specificaties ontstaan, waarna er een uitdunning 
plaatsvindt. Daarbij blijven er niet meer dan één of hooguit twee gemeenschappelijke 
technische specificaties over die representatief zijn voor de technologie die op de 
markt de toon aangeeft. Terwijl bij het ideale normalisatieproces de vorming van een 
open consensus van alle betrokkenen die een commercieel belang hebben bij het 
genormaliseerde produkt, gevolgd wordt door de ontwikkeling van een officiële norm, 
verloopt de normalisatie op ICT-gebied anders. In de praktijk is het, vanwege het 
hoge tempo van de technische vooruitgang en de voorsprong die kan worden bereikt 
dank zij het bepalen van de leidende norm, niet ongebruikelijk dat toonaangevende 
marktdeelnemers hun technologie erdoor drukken om aldus te proberen hun 
dominante marktpositie via die technische specificaties noch te verstevigen. 
3. De rol van de officiële normalisatie is veranderd. Omdat de procedures tijd vergen en 
consensus vereist is, slaagt de officiële normalisatie er niet altijd in op tijd normen af 
te leveren die in ruime kring voor de toepassing bij innovatieve technologieën kunnen 
worden geaccepteerd zodat het ontstaan van dominante propriétaire specificaties kan 
worden voorkomen. Daarom moet niet alleen worden gekeken naar het 
toepassingsgebied, maar ook naar de procedures van de officiële normalisatie. Als 
reactie op de beperkingen van de officiële normalisatie zijn er forums en consortia 
gevormd die specificaties opstellen die gemeenschappelijk kunnen worden gebruikt 
door de betrokkenen. Dergelijke documenten kunnen in korte tijd in ruimte kring door 
de markt worden aanvaard. Wanneer zij zich een plaats op de markt verwerven, wordt 
soms van "de facto-normen" gesproken. Als zij beschikbaar voor het publiek worden 
gemaakt, heten zij ook wel "openbaar beschikbare specificaties" (PAS). Dergelijke 
documenten zijn voor de relevante Europese en internationale normalisatie­
instellingen een technische bijdrage die een hoge mate van consensus weerspiegelt, 
waardoor de produktiecyclus van normen korter wordt. 
4. Belangrijke kwesties die derhalve aan de orde moeten komen zijn: 
• Zullen er de juiste en voldoende normen beschikbaar komen? Zullen zij tot 
versnippering leiden of juist de convergentie van de markten bevorderen? 
Zullen zij worden gebruikt om dominantie posities of de yâc/o-monopoiies te 
consolideren of creëren. Zullen zij de gebruikers in staat stellen ten volle te 
profiteren van de liberalisering van de telecommunicatiemarkt in 1998? 
• Welke veranderingen in het toepassingsgebied en de procedures van de 
officiële normalisatie zijn nodig? 
• Hoe kan de normalisatie ervoor zorgen dat Europese burgers en bedrijven ten 
volle kunnen profiteren van de mogelijkheden die door de wereldwijde 
informatiemaatschappij worden geboden? 
II. NORMEN IN EEN DOOR CONCURRENTIE GEKENMERKTE OMGEVING 
1. De leidersrol van marktdeelnemers 
5. Europese bedrijven en dienstverleners moeten de nabijheid van de marktleiders 
opzoeken; zonder deelname aan het wereldwijde strategische proces kunnen zij de 
wereldklassestatus niet bereiken. Daarom moeten zij worden aangemoedigd om deel 
te nemen aan internationale forums waarop de strategieën voor de ICT-normalisatie 
op mondiaal niveau worden bepaald. Europese bedrijven moeten zich daarom in de 
voorhoede van het strategische proces bevinden om ten volle van de voordelen van de 
ICT-markt te kunnen profiteren. 
Als de Europese economie in haar geheel wil profiteren van de uitwerking van 
openbaar beschikbare specificaties, is een hoge mate van doorzichtigheid nodig en 
moet een gebrek aan samenhang ten gevolge van het ontstaan van een groot aantal 
groepen, om maar niet te spreken van de verspilling van middelen door dubbel werk, 
worden voorkomen. De Commissie is daarom verheugd over de oprichting van een 
strategiegroep op hoog niveau waarin diverse sectoren van de industrie en Europese 
industriële organisaties vertegenwoordigd zijn. Deze groep moet "toezicht houden op 
de normalisatie op een strategisch niveau en de wezenlijke vereisten op het gebied van 
normen in een zakelijke context bepalen"2. 
6. Normalisatie is een commerciële activiteit die dan ook als zodanig moet worden 
beschouwd. In de ICT-sector reflecteren specificaties een krachtige marktpositie en is 
de mate van consensus van ondergeschikt belang. Volgens het mededingingsrecht van 
de Gemeenschap, d.w.z. de artikelen 85 en 86 van het Verdrag, moeten de facto-
normen en openbaar beschikbare specificaties worden beschouwd als een vorm van 
samenwerking tussen bedrijven, die dus aan deze voorschriften moet worden getoetst. 
Concurrentie moet in ieder geval mogelijk blijven. 
Op basis van de algemene principes van de Bekendmaking inzake overeenkomsten, 
besluiten en onderling afgestemde feitelijke gedragingen betreffende samenwerking 
tussen ondernemingen van 1968 moet de samenwerking tussen ondernemingen in 
consortia aan een aantal criteria voldoen. De betrokken partijen moeten het open 
lidmaatschaps-/oprichtingskarakter van consortia (forums) respecteren, d.w.z. de 
mogelijkheid voor een willekeurig geïnteresseerd bedrijf om deel te nemen. Dit 
betekent dat het bestaan van een consortium openbaar moet worden gemaakt. Voorts 
moet het besluitvormingsproces binnen een dergelijke entiteit transparant zijn. Het 
betrokken mechanisme moet zorgvuldig worden afgewogen om de deelname van 
minder begunstigde partners die aan de werkzaamheden wensen deel te nemen, 
mogelijk te maken: het functioneren van deze forums moet worden gekenmerkt door 
een zekere mate van gelijkheid van en evenwicht tussen de partners, zelfs als deze 
door praktische problemen worden beperkt. De door dergelijke consortia 
gepubliceerde specificaties moeten zo worden opgesteld dat concurrentie binnen het 
kader van de overwogen technische oplossingen mogelijk is. Voorts is het wenselijk 
de kans op conflicten met intellectuele-eigendomsrechten (IPR) kleiner te maken. Een 
gebrek aan doorzichtigheid ten aanzien van het bestaan van octrooien op de gekozen 
technologieën of de mogelijkheid van discriminerend gedrag bij de afgifte van 
vergunningen zou wijzen op het bestaan van achterliggende motieven die niet met een 
technische samenwerkingsovereenkomst zijn te verenigen. 
2. Een veranderende rol voor de officiële normalisatie 
7. Om commerciële redenen is de betekenis van de officiële normalisatie in de ICT-
sector afgenomen, in ieder geval daar waar normen op korte termijn noodzakelijk zijn. 
Officiële normen zijn vooral nodig op die gebieden waar een brede consensus vereist 
is, bij voorbeeld waar de markt deze bij voorbeeld noodzakelijk acht omdat de 
specificaties een duurzame basis moeten vormen, of waar deze zich een plaats als 
internationale norm moeten verwerven. 
"Europe towards the global information society - New directions arising from the Genval Workshop", 
Bureau voor officiële publikaties der Europese Gemeenschappen, Luxemburg, 1995. 
PB nr. C 75 van 29.7.1968, blz. 3. 
8. Officiële normalisatie-instellingen in Europa, die wettelijk erkend zijn op Europees 
niveau (Richtlijn 83/189/EEG) zijn CEN, CENELEC en ETSI. Deze drie Europese 
organisaties ontwikkelen officiële normen met behulp van erkende open en 
transparante procedures en op basis van een consensus van alle betrokken partijen. 
Ofschoon de precieze procedures afhangen van de aard van het lidmaatschap (bij CEN 
en CENELEC zijn de werkzaamheden vooral georganiseerd rond nationale delegaties, 
terwijl bij het ETSI de marktdeelnemers rechtstreeks als lid kunnen optreden), vindt 
de consehsusvorming plaats door middel van een maatschappelijke discussie en een 
op nationaal niveau gehouden stemming. Officiële normen bezitten daarom een 
bijzondere legitimiteit, die hen onderscheidt van de yâcto-normen en van openbaar 
beschikbare specificaties en die het mogelijk maakt dat in de nationale en 
communautaire wetgeving hiernaar kan worden verwezen. 
Ofschoon de marktdeelnemers verantwoordelijk zijn voor de inhoud en kwaliteit van 
de normalisatie, moeten de Europese normalisatie-instellingen voor een 
"samenhangend Europees normalisatiestelsel" op ICT-gebied zorgen. Dit behelst 
twee verschillende aspecten: de verlening van de status van norm - indien aan alle 
voorwaarden daarvoor is voldaan - aan door de markt ontwikkelde documenten en in 
de tweede plaats verhoging van de samenhang tussen de verschillende technische 
specificaties. 
9. Door consortia uitgewerkte specificaties kunnen weliswaar zijn gebaseerd op een 
consensus van alle betrokken partijen, maar in de ogen van deze partijen wegen de 
nadelen van het normalisatieproces, nï. langdurige en kostbare procedures zonder 
directe betrokkenheid, niet op tegen de voordelen die aan de uiteindelijke status van 
het document als officiële norm zijn verbonden. In dergelijke gevallen zouden de 
normalisatie-instellingen moeten onderzoeken hoe dergelijke documenten door 
middel van specifieke procedures of regelingen alsnog in de sfeer van de Europese 
normalisatie kunnen worden gebracht door deze de status van norm te verlenen. 
Gezien het feit dat de Europese normalisatie-instellingen nu al beschikken over een 
aantal verkorte procedures, kan een deel van de taak bestaan in een betere voorlichting 
en een actievere aanprijzing van hun diensten. 
Openbaar beschikbare specificaties dienen eventueel niet de status van norm te krijgen 
wanneer over technische specificaties geen consensus van alle betrokken partijen 
bestaat, wanneer een document - of dit nu al dan niet op een consensus van alle 
betrokken partijen is gebaseerd - betrekking heeft op een technologie die zich zo snel 
ontwikkelt dat de huidige normalisatieprocedures het ontwikkelingstempo niet kunnen 
bijbenen, wanneer de status van norm geen toegevoegde waarde vertegenwoordigt 
voor de in de industrie gebruikte technische specificaties, en wanneer de kwestie van 
de intellectuele-eigendomsrechten nog niet is geregeld. 
10. De Europese Commissie is van mening dat de Europese normalisatie-instellingen de 
omvang van hun takenpakket opnieuw moeten overwegen. Zij zouden meer moeten 
Resolutie van de Raad van 18 juni 1992 betreffende de rol van de Europese normalisatie in de Europese 
economie, PB nr. C 173 van 9.7.1992, blz. 1. 
samenwerken met andere organisaties die specificaties opstellen voor aan de ICT 
verwante gebieden. Nauwe banden moeten de organisaties van gebruikers in bepaalde 
sectoren van de techniek in staat stellen hun bijzondere eisen ten aanzien van de 
normalisatie naar voren te brengen en de technische infrastructuur van de Europese 
normalisatie-instellingen zou kunnen worden gebruikt om de werkzaamheden van de 
gebruikersorganisaties te ondersteunen. 
De Europese normalisatie-instellingen moeten onderzoeken of hun huidige reeks van 
produkten nog steeds aan de door de markt gestelde eisen beantwoordt. In het 
bijzonder beschikken de Europese organisaties over de infrastructuur en ervaring die 
nodig zijn om gemeenschappelijke technische specificaties op te stellen die niet de 
status van norm hebben, maar die niettemin gebaseerd zijn op een brede consensus en 
geografische dekking binnen de sector. Onder geschikte voorwaarden kunnen 
dergelijke documenten ook dienen als Europese input voor het internationale 
normalisatieproces. In dit verband is het nuttig erop te wijzen dat het ETSI en EWOS, 
de European Workshop on Open Systems, deze weg zijn ingeslagen. 
Wanneer een technische sector behoefte heeft aan gemeenschappelijk specificaties 
zonder dat deze de status van normen bezitten, zouden de Europese normalisatie­
instellingen de mogelijkheid moeten overwegen hun infrastructuur aan te bieden voor 
de uitwerking van dergelijke gemeenschappelijke specificaties op basis van open 
workshops. Ook zouden zij moeten nagaan of het mogelijk is als officiële 
bewaarplaats voor openbaar beschikbare specificaties te fungeren. Bovendien zouden 
zij technische hulp kunnen verlenen, een bijdrage kunnen leveren tot meer 
doorzichtigheid en een distributiestructuur kunnen bieden. 
11. Naar aanleiding van deze openbaar beschikbare specificaties rijst de vraag in hoeverre 
de Europese normalisatie-instellingen "concurrerende" documenten kunnen promoten, 
zelfs wanneer deze een andere status krijgen, zoals een Europese Norm (EN) parallel 
aan een PAS. In dit verband moet het erop worden gewezen dat normalisatie een 
vrijwillig karakter heeft en dat zij nooit een formele belemmering mag vormen voor 
de introductie van nieuwe produkten of technologieën op de markt. Concurrerende 
produkten en technologieën mogen niet worden uitgesloten van de normalisatie. Het 
onderscheid tussen concurrerende normen en de normalisatie van concurrerende 
technologieën is in de praktijk evenwel soms niet erg duidelijk. Hierbij moet op de 
volgende punten worden gelet: 
• Op grond van de aard van de normalisatie en de stand still-verplichting voor de 
bij de Europese normalisatie-instellingen aangesloten organisaties is het niet 
toegestaan dat conflicterende oplossingen worden aangeboden waar het gaat om 
normen voor een zelfde produkt of technologie. 
• De Europese normalisatie-instellingen dragen een grote verantwoordelijkheid 
voor de coördinatie en uitwerking van normen op zodanige wijze dat 
concurrerende technologieën niet feitelijk van de markt worden uitgesloten. 
• De mogelijkheid voor een Europese normalisatie-instelling om documenten 
waarin andere technologieën zijn opgenomen, als PAS beschikbaar te stellen, 
dient niet te worden beschouwd als een "beroepsprocedure" indien een andere 
technologie is als Europese norm is uitgekozen via een consensus van alle 
betrokken partijen. 
• Wanneer het openbaar belang in het geding is, dienen de openbare autoriteiten zo 
nodig via opdrachten die overeenkomstig Richtlijn 83/189/EEG zijn vastgesteld, 
de Europese normalisatie-instellingen in de goede richting te wijzen, in het 
bijzonder met het oog op de verlening van de status van norm aan een PAS. 
12. Ook op het gebied van de officiële normalisatie blijft er behoefte bestaan aan 
coördinatie. De Commissie is daarom verheugd over de oprichting van de ICT 
Standards Board door CEN, CENELEC en ETSI met medewerking van andere 
organisaties die specificaties opstellen. Deze instantie is belast met de coördinatie van 
en het toezicht op normalisatie-activiteiten die onder haar bevoegdheidsgebied vallen, 
als gedefinieerd door de besturende instanties CEN, CENELEC en ETSI. Ruwweg 
komt dit overeen met de ICT. De Commissie verzoekt de normalisatie-instellingen 
evenwel een workshop-structuur te kiezen om tot een zo goed mogelijke coördinatie 
te komen, zowel onderling als met de marktdeelnemers, die verantwoordelijk zijn 
voor de invoering van een samenhangende structuur. 
13. Bij de officiële normalisatie is de consensusvorming gebaseerd op nationale 
vertegenwoordiging. De Commissie vindt echter dat er naast de nationale 
vertegenwoordiging dringend behoefte is aan directe betrokkenheid van de gebruiker 
bij de strategiebepaling en de normalisatiewerkzaamheden. In het bijzonder dient te 
worden besproken hoe de betrokkenheid van de gebruikers bij de ICT Standards 
Board van CEN/CENELEC/ETSI verder kan worden verhoogd. 
III. EEN EUROPEES NORMALISATIEBELEID GERICHT OP DE OPBOUW VAN DE 
WERELDWIJDE INFORMATIEMAATSCHAPPIJ 
1. Verhoging van het concurrentievermogen op de wereldmarkt 
14. De informatiemaatschappij kan alleen effectief blijken als alle Lid-Staten zich 
duidelijk politiek bereid verklaren vast te houden aan een open implementatie ervan. 
Het voortbestaan van handelsbelemmeringen zal de toegang van Europa tot de 
voordelen van de informatiemaatschappij blijven hinderen. Daarom dient de 
Commissie ervoor te zorgen dat deze obstakels geïnventariseerd worden en zo nodig 
uit de weg worden geruimd. Door de harmonisatie van nationale voorschriften voor 
telecommunicatienetwerken en eindapparatuur voort te zetten, zal de markt al voor 
een aanzienlijk deel worden geopend. De maatregelen waarmee de invoering van 
nieuwe belemmeringen van deze aard wordt tegengegaan, dienen te worden 
gehandhaafd. Uit statistische gegevens over de kennisgevingen in het kader van 
Richtlijn 83/189/EEG kan worden afgeleid dat de regelgevmgsactivitiet van de Lid-
Staten nog hoog is: in de periode 1992 - 1994 bij voorbeeld was de telecommunicatie 
met één derde van het totale aantal kennisgevingen de sector waarvoor het aantal 
kennisgevingen van nationale ontwerp-maatregelen het grootst was. Nieuwe 
maatregelen moeten wellicht worden vastgesteld om ervoor te zorgen dat maatregelen 
van de Lid-Staten die tot belemmeringen voor de realisatie van de 
informatiemaatschappij zouden kunnen leiden, aan een voorafgaand onderzoek 
kunnen worden onderworpen. 
15. Ofschoon open, officiële normen of openbaar beschikbare specificaties in principe 
stimulerend werken op de marktgeoriënteerde concurrentie, kunnen technische 
specificaties soms discriminerende effecten opleveren. Bij voorbeeld: bedrijven die 
een voorstel doen voor een bepaalde specificatie, kunnen in sommige omstandigheden 
een niet gerechtvaardigde voorsprong qua kennis op hun concurrenten opbouwen, en 
de keuze tussen concurrerende specificaties kan in bepaalde gevallen worden 
beïnvloed door specifieke particuliere belangen. Daarom hebben de openbare 
autoriteiten tevens de taak te garanderen dat de normalisatie met inachtneming van de 
mededingingsvoorschriften verloopt. In dit verband zij eraan herinnerd dat de 
artikelen 85 en 86 van het EG-Verdrag ook voor de normalisatie-instellingen gelden. 
16. Als gebruikers van informatietechnologie, op een betrekkelijk homogeen 
toepassingsgebied, spelen overheden een belangrijke rol op de markt. 
O verheidsaankopen vormen voorts een belangrijke factor in de Europese economie en 
de overheden zijn grote kopers van ICT-technologie . Hoe de markt dat belang zal 
ervaren zal worden beïnvloed door het feit dat regeringen en andere openbare 
instellingen die aanbestedingen plaatsen, zelf een belangrijke rol in de economie 
spelen. Het gebruik van specificaties bij dergelijke overheidsaankopen zal in ruime 
mate bijdragen tot het belang van die specificaties op de markt. De richtlijnen 
betreffende overheidsaankopen, die een hiërarchie vaststellen voor de specificaties 
waarnaar in aanbestedingen moet worden verwezen, staan ontheffingen toe voor 
projecten van een werkelijk innoverende aard waarvoor de bestaande officiële 
Europese specificaties gedateerd zijn. Deze mogelijkheid vormt een belangrijk 
hulpmiddel voor de invoering van nieuwe technologieën op de markt voor 
overheidsaankopen. Dit stelt de overheden in staat het gebruik van uit OTO 
voortgekomen technologieën en produkten te bevorderen, voordat er normen zijn 
vastgelegd. 
17. De ontwikkeling en populariteit van de elektronische handel is afhankelijk van 
normalisatie en de facto-normen. Interoperabiliteit die de grenzen van organisaties en 
ondernemingen overschrijdt, heeft een effect op individuele ondernemingen en totale 
bedrijfstakken of dienstensectoren en hun algehele concurrentievermogen. Om dit te 
bereiken moet de normalisatie in wereldwijd verband worden aangepakt, in 
samenhang met de technologische ontwikkelingen. Het huidige tempo van de 
technologische ontwikkeling, het enorme belang van de verhoging van de populariteit 
van de elektronische handel en de pogingen van de concurrenten van Europa om zich 
een dominante positie op de markt te verwerven, maken dat een betere coördinatie en 
een meer gerichte benadering van de normalisatie in de elektronische handel een 
Er zijn in dit verband verscheidene initiatieven ontplooid. Enkele voorbeelden zijn het European 
Procurement Handbook for Open Systems (het EPHOS-project), de uitwisseling van gegevens tussen 
overheden (het IDA-programma), en het "STEPS"-handboek (Solutions for Telematics in European 
Public Services), dat is ontwikkeld door de sector Telematica voor Overheden binnen het programma 
Telematicatoepassingen.Voor het EPHOS-project en het IDA-programma is een herzieningsprocedure 
van start gegaan. 
dringende zaak is. De Commissie is daarom momenteel bezig met een analyse van de 
positie van normen en specificaties in de elektronische handel en met de 
voorbereiding van initiatieven in samenwerking met alle betrokken marktdeelnemers 
op het gebied van de ontwikkeling, toepassing en verspreiding van specificaties en 
normen voor de elektronische handel in Europa en wereldwijd. 
18. De transmissie van geluid en beeld per kabel en/of satelliet ontwikkelt zich in de 
richting van volledige digitalisering met belangrijke kwaliteitsverbetering en 
flexibiliteitsverhoging, maar de technieken die nodig zijn voor het multiplexen, 
comprimeren en encrypteren van signalen maken het noodzakelijk dat de omgekeerde 
bewerkingen in decoders ("set top boxes") worden ingebouwd. Zonder 
overeenstemming over dergelijke systemen en een gemeenschappelijke implementatie 
ervan kan de compatibiliteit in gevaar worden gebracht en dreigen de markten te 
worden versnipperd. Anderzijds zou de markt dan kunnen bepalen welke van de 
concurrerende specificaties het meest geschikt is. Het werk van ETSI en CENELEC 
op basis van gedetailleerde aanwijzingen van de European Digital Video Broadcasting 
Group (DVB) die in samenwerking met een industrieel consortium met de naam 
DAVIC zijn opgesteld, heeft geleid tot de voorbereiding van normen die naar 
verwachting een geschikte technische basis vormen voor de ondersteuning van 
digitale distributie van audiovisuele programma's door geheel Europa, waarbij 
redelijkerwijs mag worden gehoopt op wereldwijde compatibiliteit. Het valt nog te 
bezien of de gemeenschappelijke implementatie van dergelijke normen in set top 
boxes met medewerking van alle economische subjecten op korte termijn uitvoerbaar 
is. Het belang van wat er op het spel staat verklaart de belangstelling van de 
Gemeenschap voor toegang op basis van gelijkheid en interoperabiliteit van systemen. 
19. De rol van demonstratie- en proefprojecten, die significant zijn op gebieden buiten het 
door de Gemeenschap gefinancierd OTO, of die een meer marktgeoriënteerde 
aanvulling hierop vormen, is na te gaan dat nieuwe specificaties leiden tot werkende 
apparatuur, de risico's te verminderen door de met het testen van prototypes opgedane 
ervaring te delen, en bij te dragen tot het wegnemen van belemmeringen voor de 
aanvaarding van informatietechnologieprodukten in het bedrijfsleven. De 
demonstratieprojecten zijn niet bedoeld om de marktkrachten te vervangen of om 
specifieke oplossingen te bevoordelen. Zonder al te hoge verwachtingen te wekken, is 
voor hen toch een taak weggelegd bij de bevordering van de normalisatie en het 
gebruik van nieuwe produkten op een aantal niche-markten, in sectoren die bepaalde 
maatschappelijke behoeften weerspiegelen en op gebieden waar misschien een gebrek 
aan economische belangstelling bestaat. 
Tot dusver zijn er proefprojecten gelanceerd voor het vaststellen van de behoeften van 
gebruikers en van leveranciers op het gebied van normalisatie. De feedback vanuit 
deze projecten heeft reeds waardevolle aanwijzingen opgeleverd voor toekomstige 
actielijnen op het gebied van ICT-normalisatie . Gezien de bemoedigende resultaten 
van de proefprojecten is het de bedoeling deze activiteiten te continueren en uit te 
breiden. Daartoe is voor het derde kwartaal van 1996 een open oproep tot het indienen 
Voorbeelden van deze projecten zijn te vinden in bijlage A, deel 3. 
van voorstellen gepland voor een follow-up op de betrokken initiatieven. Deze heeft 
betrekking op de gebieden multimediasystemen, elektronische handel, telewerken en 
gezondheidszorgnetwerken. 
20. De overheden in Europa kunnen de situatie te verbeteren door het bevorderen van 
activiteiten die de bekendheid met genormaliseerde ICT-produkten en -diensten 
bevorderen. Daarvoor geschikte middelen zijn communicatie- en demonstratieacties 
zoals workshops. De activiteiten moeten zijn gericht op andere sectoren van de 
industrie (d.w.z. buiten de ICT) en op verenigingen van individuele gebruikers, 
consumenten, werknemers en personen met bijzondere behoeften. Uit ervaring is 
gebleken dat actie moet worden ondernomen om het industrieel management - bij 
voorkeur op het niveau van de raad van beheer - te wijzen op de rol en het belang van 
technische specificaties en specificaties op ICT-gebied als instrumenten ter 
verbetering van de concurrentiepositie. Van bijzonder belang zijn de maatregelen ten 
gunste van het midden- en kleinbedrijf. 
2. Bevordering van nieuwe technische oplossingen 
21. Voor normen is een gezonde basis van toegepaste wetenschappen nodig, en 
onderzoeksresultaten kunnen praktische toepassingsmogelijkheden op de markt 
vinden in de vorm van technische specificaties. Dit is met name het geval voor ICT. 
Het beleid moet dus zijn gericht op een nauwere band tussen de normalisatie en het 
proces van onderzoek en ontwikkeling, en omgekeerd. Wanneer men wacht tot 
onderzoekprogramma's zijn afgelopen voordat rekening wordt gehouden met 
normalisatie of wordt overgegaan tot het evalueren van bestaande technische 
specificaties, kan dit leiden tot grote vertragingen en extra kosten. Uit ervaring blijkt 
dat normen die tot stand komen bij onderzoek in samenwerking een grotere mate van 
succes hebben bij het bereiken van een internationale consensus. Voorts kunnen 
OTO-projecten ertoe bijdragen een mogelijke belemmering weg te nemen voor 
normalisatie op zich. De mogelijke commerciële voordelen voor een beperkt aantal 
bedrijven om tot normalisatie over te gaan, zijn vaak niet voldoende om vanuit hun 
eigen, individuele perspectief gerechtvaardigd te zijn, zelfs wanneer dit voor de markt 
als geheel wel een gunstig effect zou hebben. 
Daarnaast kunnen OTO-projecten op ICT-gebied bijdragen tot de verbetering van de 
concurrentiepositie van de Europese bedrijven op wereldschaal, wanneer in een vroeg 
stadium de noodzaak tot normalisatie wordt erkend. Dit draagt ertoe bij dat het 
waarschijnlijker wordt dat de vastgestelde technische specificaties sneller worden 
ontwikkeld en een goede kans maken op de wereldmarkt en in wereldwijde forums. 
Het is echter van wezenlijk belang dat kan worden aangetoond dat de technische 
specificaties voldoen en aanvaardbaar zijn voor de markt, en ook dat de Europese 
industrie in de internationale forums goed is vertegenwoordigd . 
Voorbeelden van door de Gemeenschap gefinancierde OTO-projecten (vierde kaderprogramma) op het 
gebied van ICT zijn te vinden in bijlage A, deel I. Voorbeelden van demonstratieprojecten zijn 
opgenomen in bijlage A, deel 2. 
10 
3. Bescherming van het algemeen belang 
22. Marktinstrumenten zijn op zichzelf niet altijd voldoende om de voordelen van de 
informatiemaatschappij door te trekken naar alle onderdelen van de maatschappij. 
Grote groepen burgers en bedrijven zullen waarschijnlijk kunnen profiteren van hun 
deelname aan de informatiemaatschappij, maar wellicht wordt in een puur op 
commerciële overwegingen gebaseerde strategie onvoldoende rekening gehouden met 
hun specifieke belangen, bij voorbeeld de bescherming van de privacy, of met de 
bijzondere behoeften van bepaalde groepen burgers zoals gehandicapten en ouderen. 
Om het algemeen belang te beschermen , zoals de interoperabiliteit van decoders, of 
om in de eigen behoeften te voorzien, zoals de uitwisseling van informatie en de 
vertrouwelijkheid van berichten, dient de Commissie toe te zien op de ontwikkelingen 
op het gebied van normalisatie en te stimuleren dat bij onderzoekprojecten ook de 
ontwikkeling van normen aan bod komt. Indien nodig kan zij haar invloed als klant 
aanwenden en de normalisatie stimuleren door het organiseren van proef- en 
demonstratieprojecten of door het opstellen van opdrachten voor de Europese 
normalisatie-instellingen. Waar openbare belangen op het spel staan en er geen 
consensus kan worden bereikt, is in overeenstemming met de in het kader van de 
WHO aanbevolen gemeenschappelijke regelgevingsbeginselen aangenomen 
regelgeving een laatste redmiddel. 
23. De Commissie heeft de mogelijkheid normen te bevorderen op gebieden waarop de 
Europese Unie wenst dat deze worden ontwikkeld, door middel van het verlenen van 
opdrachten aan de Europese normalisatie-instellingen. Dergelijke opdrachten vormen 
een instrument dat zorgvuldig moet worden ingezet, ter bescherming van het 
algemeen belang. Dergelijke opdrachten zijn - op voorwaarde dat zij aangeven 
waarom de markt iets aan deze opdracht heeft - een waardevol hulpmiddel voor de 
ontwikkeling van normen ten behoeve van de informatiemaatschappij, en vormen 
tevens een indicatie aan het adres van de normalisatie-instellingen van de prioriteiten 
van de Gemeenschap en de Lid-Staten op normalisatiegebied. De opdrachten kunnen 
ook worden verstrekt als een instrument voor het betrekken van geëigende groepen, 
zoals consortia en groepen van professionele en eindgebruikers, bij het 
normalisatieproces. 
4. Versterking van de internationale samenwerking 
24. De informatie- en communicatietechnologiemarkt is een wereldmarkt, en 
internationale samenwerking zal bijdragen tot de ontwikkeling in samenwerking van 
een geïntegreerde wereldmarkt die in overeenstemming is met de beginselen van de 
WHO. Europese leveranciers en fabrikanten moeten de kans krijgen volledig te 
worden betrokken bij de mogelijkheden die door de informatiemaatschappij op 
wereldschaal worden geboden. Het is van belang een beleid ten uitvoer te leggen op 
basis van de door de G7-vergadering te Brussel in 1995 goedgekeurde beginselen op 
dit gebied, ten einde de wereldwijde dimensie van de informatiemaatschappij een 
11 
goede basis te geven en om ervoor te zorgen dat Europa goed geïntegreerd blijft in de 
rest van de wereld. 
25. Met het oog op deze wereldomspannende dimensie heeft de Commissie voorgesteld 
een wereldconferentie te organiseren voor de follow-up van de conclusies van de 
G7-vergadering te Brussel in februari 1995 over de wereldwijde 
informatiemaatschappij. Deze in 1997 te houden conferentie zal gebruikers, 
normalisatie-instellingen en overheden bijeen te brengen. De vooruitgang tot dusver 
zal worden geëvalueerd en er zal worden overgegaan tot het vaststellen van de 
behoeften voor de toekomst en het tot stand brengen van een consensus over 
toekomstige actie. Samen met de G7-partners zal de Commissie stappen ondernemen 
om wereldwijde samenwerking te bevorderen bij de ontwikkeling van een 
wereldomspannende architectuur, wereldwijde interoperabiliteitsafspraken en 
compatibiliteit van de verschillende onderdelen van de wereldwijde informatie­
interface. Daarvoor zijn de in februari 1995 vastgestelde 
G7-proefprojectonderwerpen een belangrijk hulpmiddel. 
26. Wat de internationale openheid betreft, houdt de Commissie vast aan de akkoorden 
van de WHO. Zij streeft ernaar de onderhandelingen over de algemene elementaire 
telecommunicatiediensten tot een goed einde te brengen. Deze onderhandelingen 
bieden een unieke kans om tot een geleidelijke liberalisering van de wereldwijde 
telecommunicatiemarkten te komen, gekoppeld aan een synchrone verbetering van de 
toegang tot derde landen. 
27. Met betrekking tot Midden- en Oost-Europa zal de Europese Commissie doorgaan 
met het verlenen van advies inzake regelgevings- en normalisatieaspecten op 
telecommunicatiegebied, ten einde het liberalisatie- en harmonisatieproces in de 
sector te bevorderen. Via de stuurgroep van de meerlanden-
telecommunicatieprogramma's in het kader van PHARE zal zij alle landen uit 
Midden-en Oost-Europa oproepen deel te nemen aan de relevante geplande 
PHARE-projecten, zoals de projecten betreffende op kosten gebaseerde 
tariefhulpmiddelen, regelgevende instanties, typegoedkeuring en vergunningen. 
Terzelfdertijd dienen de regeringen van Midden- en Oost-Europa zo snel als mogelijk 
de nodige maatregelen te treffen voor de aanpassing van de 
telecommunicatieregelgevingen, met name op het gebied van de 
conformiteitsbeoordelingsprocedures voor apparatuur en de wederzijdse erkenning 
daarvan, alsmede op het gebied van vergunningsstelsels. Voorts zullen de landen uit 
Midden- en Oost-Europa, in het licht van hun op toetreding gerichte strategie, moeten 
zorgen voor de onafhankelijkheid van hun normalisatie-instellingen, en de integratie 
daarvan in het Europese normaliseringsstelsel moeten bevorderen. 
Thema I: Wereldwijde bestandsopname; II: Wereldwijde interoperabiliteit voor breedbandnetwerken; 
III: Intercultureel onderwijs en opleiding; IV: Elektronische bibliotheken (Bibliotheca Universalis); V: 
Elektronische musea; VI: Beheer van milieu en natuurlijke hulpbronnen; VII: Wereldwijd beheer van 
nooddiensten; VIII: Wereldwijde toepassingen voor de gezondheidszorg; IX: Online-regering; X: 
Wereldwijde markt voor het MK.B; XI: Maritieme informatiesystemen. 
12 
28. Het Europese bedrijfsleven en de Europese normalisatie-instellingen hebben een 
goede staat van dienst waar het de deelname aan de ICT-werkzaamheden van de 
internationale normalisatie-instellingen en de omzetting van de resultaten daarvan 
betreft. De Commissie is voorstander van een grotere betrokkenheid van Europese 
bedrijven bij internationale consortia waarin normen worden ontwikkeld, en verwacht 
van Europa's handelspartners dat zij zich even sterk inzetten voor internationale 
werkzaamheden, met name door bij te dragen aan de totstandkoming en invoering van 
internationale normen op ICT-gebied. 
IV. DE STATUS VAN OPENBAAR BESCHIKBARE SPECIFICATIES IN HET 
GEMEENSCHAPSRECHT 
1. Technische specificaties en de Nieuwe Aanpak 
29. Door consortia opgestelde technische specificaties hebben niet dezelfde status als 
normen, als gedefinieerd in het Gemeenschapsrecht, met name Richtlijn 83/189/EEG. 
Het is echter de vraag of technische specificaties die openbaar beschikbaar kunnen 
worden genoemd, kunnen worden gelijkgesteld met normen en of zij een rol kunnen 
spelen in het beleid van de Gemeenschap wanneer verwijzing naar normen 
noodzakelijk is. Daarnaast doet zich ook de vraag voor welk standpunt moet worden 
ingenomen wanneer de officiële normalisatiemechanismen niet op tijd met een 
geschikte technische specificatie kunnen komen. Tot slot kan men zich afvragen of 
kennisgevingen van nieuwe technische ontwerp-voorschriften op basis van 
Richtlijn 83/189/EEG zouden kunnen worden aangevochten op basis van het bestaan 
van een openbaar beschikbare specificatie . Aangezien de verschillende wetgevings-
en beleidsinstrumenten van de Europese Unie op verschillende manieren en met 
verschillende gevolgen naar normen verwijzen, dient een aantal gevallen apart te 
worden behandeld. 
30. De richtlijnen volgens de Nieuwe Aanpak betreffen eisen van openbaar belang, zoals 
gezondheidszorg en veiligheid of andere openbare belangen zoals interoperabiliteit. 
Overeenstemming met geharmoniseerde normen betekent automatisch ook 
overeenstemming met de eisen van de relevante richtlijn. De marktdeelnemers kunnen 
op eigen initiatief andere middelen toepassen om de overeenstemming met de eisen 
aan te tonen. De Commissie is derhalve van mening dat de consensusbasis van het 
Europese normalisatieproces, die gestalte heeft gekregen in de door de nationale 
normalisatie-instellingen georganiseerde stemmingen, onontbeerlijk is. Gezien de 
voordelen van het gebruik van normen vormt de Nieuwe Aanpak een stimulans voor 
de marktkrachten om formele Europese normen te ontwikkelen en toe te passen. In de 
Nieuwe Aanpak is het derhalve niet nodig te voorzien in een specifieke rol voor 
openbaar beschikbare specificaties die vergelijkbaar zouden zijn met normen en met 
In het onderstaande wordt, in het kader van deze mededeling, uitsluitend ingegaan op het beleid inzake 
de ontwikkeling van de informatiemaatschappij. Een groot deel van de conclusies kan echter tot op 
zekere hoogte worden uitgebreid tot de algemene vraag betreffende de aanvaarding van openbaar 
beschikbare specificaties in het Gemeenschapsbeleid en men kan dan ook verwachten dat hierop in een 
bredere context zal worden ingegaan. 
13 
dezelfde toepassingsvoorwaarden. Van de richtlijnen volgens de Nieuwe Aanpak is 
slechts de richtlijn betreffende telecommunicatie-eindapparatuur van belang voor de 
informatiemaatschappij. In haar huidige versie verwijst deze richtlijn naar 
gemeenschappelijke technische voorschriften (CTR's) die voorzien in de nodige 
harmonisatie van bindende aard. In de nabije toekomst zal in een voorstel tot 
wijziging van deze richtlijn een grotere rol zijn weggelegd voor officiële Europese 
normen en worden voorzien in de mogelijkheid van een selectie van technologieën -
bij voorbeeld beschreven door middel van een PAS - door de overheden. 
2. Verbetering van technische specificaties ten behoeve van 
overheidsaankopen 
31. Op het gebied van overheidsaankopen zijn de richtlijnen van de Gemeenschap er in de 
eerste plaats op gericht de transparantie wat betreft technische specificaties bij de 
aanbestedingen te bevorderen en de eventuele discriminatie bij het gebruik van 
nationale of van geval tot geval toegesneden specificaties te vermijden. Zij voeren een 
hiërarchie van documenten in waarnaar overheden in hun aanbestedingen verplicht 
moeten verwijzen, namelijk eerst de Europese normen, dan de internationale normen 
en tenslotte de nationale normen. In tegenstelling tot de Nieuwe Aanpak vormt dit 
wettelijk kader geen stimulans voor het opstellen van normen. Slechts wanneer de 
markt zelf het belang van de openstelling der markten inziet, kan vooruitgang worden 
geboekt. 
32. Op voorwaarde dat de één of andere vorm van erkenning door de overheden van 
normatieve bronnen of gewone documenten kan worden gedefinieerd, met name door 
- ten behoeve van overheidsaankopen - specifieke documenten gelijk te stellen, kan 
het toepassingsgebied van technische specificaties waarnaar door aanbestedende 
diensten moet worden verwezen, worden uitgebreid. Daartoe zou in 
Richtlijn 83/189/EEG een procedure kunnen worden ingevoerd waarbij de Commissie 
en de Lid-Staten zijn betrokken. In dat geval zouden openbare beschikbare 
specificaties het geëigende instrument kunnen zijn, op voorwaarde dat bij het hanteren 
daarvan ten minste wordt voldaan aan de in punt 4 genoemde voorwaarden. 
3. Interoperabiliteit en toepassingen ten behoeve van overheden 
33. In de meeste gevallen functioneren de markt en de normalisatiemechanismen voor 
informatie- en communicatietechnologie, -produkten en-diensten goed. In een aantal 
gevallen is echter sprake van een falen van het normalisatieproces - bij voorbeeld 
wanneer de gewenste normen niet op tijd worden geleverd - of van de markt, wanneer 
de gebruikers niet kunnen beschikken over de gewenste produkten of wanneer zij 
"gevangen" worden gehouden door merkgebonden specificaties. De overheden 
hebben een verantwoordelijkheid met betrekking tot het openbaar belang, zoals 
toezien op voldoende interoperabiliteit tussen systemen; in andere gevallen hebben zij 
behoefte aan gemeenschappelijke specificaties om te kunnen voldoen aan hun eigen 
specifieke behoeften, bij voorbeeld voor de samenwerking tussen overheden. Wanneer 
de officiële normalisatie niet in staat is te voorzien in adequate oplossingen voor deze 
behoeften, zelfs niet met behulp van de hierboven uiteengezette maatregelen, zal de 
14 
Europese Unie zich genoodzaakt zien met bestuursrechtelijke maatregelen te komen. 
Daartoe dient een procedure te worden ingesteld die het mogelijk maakt oproepen 
voor bepaalde technologieën te plaatsen, op basis van documenten die geen normen 
zijn. Deze procedure zou kunnen worden gebaseerd op een nieuw instrument dat in de 
context van Richtlijn 83/189/EEG zou worden geschapen, of in de context van 
specifieke richtlijnen, in dat geval beperkt tot de respectieve toepassingsgebieden. Bij 
deze procedure zouden de Lid-Staten worden betrokken. 
15 
SAMENVATTING EN CONCLUSIES 
Normen zijn bepalend voor de technologie waarmee de informatiemaatschappij gerealiseerd 
wordt en, dientengevolge, voor de wijze waarop de marktdeelnemers, gebruikers en 
overheden hiervan profijt zullen trekken. 
In deze mededeling wordt onderzocht hoe, gelet op de kenmerken van de ICT-markt 
(informatie en -communicatietechnologie) en het ICT-normalisatieproces, optimale 
voorwaarden kunnen worden geschapen voor het opstellen van de normen die nodig zijn voor 
de totstandkoming van de wereldwijde informatiemaatschappij. Voorts wordt aangegeven hoe 
de Gemeenschap die aspecten waarvoor zij in het bijzonder bevoegd is, denkt te bevorderen. 
Normalisatie op ICT-gebied vertoont specifieke kenmerken die verband houden met de aard 
van de ICT-markt. Normen moeten de levenscyclus van produkten en diensten volgen, maar 
aangezien de levensduur van ICT-produkten kort is en nog steeds afneemt, blijken de op 
traditionele wijze tot stand gekomen normen dikwijls ongeschikt vanwege de langdurige 
procedures die bij de ontwikkeling ervan moeten worden gevolgd. Er bestaat derhalve een 
tendens de facto normen te ontwikkelen, als aanvulling op formele normen. Formele normen 
dienen zich te richten op gebieden waarop een brede consensus vereist is, wanneer de markt 
die als noodzakelijk ervaart, bij voorbeeld wanneer specificaties als duurzame basis moeten 
dienen of zich tot internationale norm zouden moeten ontwikkelen. 
Het Europese beleid inzake de wereldwijde informatiemaatschappij is erop gericht de 
concurrentiepositie op de wereldmarkt te verbeteren, door belemmeringen op het gebied van 
de regelgeving op te sporen en weg te nemen, door zelf op de markt te interveniëren, door 
middel van onderzoek- en demonstratieactiviteiten en door het stimuleren van nieuwe 
technische oplossingen. Aangezien de informatiemaatschappij wereldomspannend is, streven 
de Europese overheden naar een geïntegreerde ICT-normalisatieaanpak op wereldschaal en 
wensen de daaruit volgende voordelen ten goede te laten komen aan de rest van Europa. 
Daarnaast heeft de Gemeenschap een specifieke rol te spelen in de bescherming van het 
algemeen belang, bij voorbeeld ten aanzien van de behoeften van ouderen en gehandicapten. 
Tegen deze achtergrond kunnen de volgende conclusies worden getrokken: 
De informatiemaatschappij wordt door de markt gestuurd. De hoofdrol bij de 
ontwikkeling van specificaties en normen op dit gebied is derhalve voor marktpartijen 
weggelegd. 
De Commissie zal een onderzoek instellen naar het bestaan van met normalisatie 
verband houdende belemmeringen voor de invoering van nieuwe, op ICT gebaseerde 
diensten, met name op het gebied van de elektronische handel. Zij zal waar nodig 
stappen nemen om deze belemmeringen weg te nemen. 
- De Lid-Staten mogen geen nieuwe regelgeving goedkeuren die nieuwe technische 
belemmeringen opwerpt ten gevolge van de ontwikkeling van uiteenlopende 
technische specificaties en normen op het gebied van de informatiemaatschappij. 
16 
De Europese normalisatie-instellingen worden opgeroepen de mogelijkheid te 
bevorderen om buiten hun formele structuren ontstane specificaties goed te keuren. Zij 
dienen de mogelijkheid te onderzoeken openbaar beschikbare specificaties goed te 
keuren. 
Samenwerking op normalisatiegebied tussen regionale en internationale normalisatie­
instellingen wordt aangemoedigd. 
De Commissie onderstreept het belang van de aanstaande wereldwijde conferentie 
over de wereldwijde informatiemaatschappij, bedoeld als follow-up van de conclusies 
van de G7-vergadering van februari 1995, waar de geboekte vooruitgang zal worden 
besproken en zal worden onderzocht welke acties op normalisatiegebied verder 
moeten worden ondernomen ten behoeve van de wereldwijde informatiemaatschappij. 
De Commissie zal de concurrentie garanderen en zal open en niet-discriminerende 
specificaties en normen voor nieuwe diensten en ICT-toepassingen stimuleren. 
De Commissie onderstreept het belang van OTO en demonstratie voor de 
ontwikkeling en invoering van technische specificaties en normen op Europees en 
internationaal niveau. 
De Commissie zal voorstellen indienen voor het gebruik, in geëigende gevallen, van 
openbaar beschikbare specificaties of de facto-novmen in het Gemeenschapsrecht, bij 
voorbeeld voor overheidsaankopen en inzake interoperabiliteit. 
17 
BIJLAGE A 
Onderzoek, technologische ontwikkeling en demonstratie 
Deel 1: Voorbeelden van op ICT betrekking hebbende acties in het vierde 
kaderprogramma 
Het vierde kaderprogramma voor onderzoek en technologische ontwikkeling (OTO) omvat 
een reeks van specifieke programma's die van groot belang zijn voor het Europese 
concurrentievermogen en de informatiemaatschappij. 
Op het gebied van informatietechnologie is het informatietechnologieprogramma ESPRIT 
erop gericht het Europese bedrijfsleven te helpen zijn concurrentiepositie te verbeteren door 
de nadruk op de behoeften van de gebruikers te leggen. Daarbij wordt bijzondere aandacht 
besteed aan het bevorderen van de samenwerking tussen gebruikers en leveranciers. Daartoe 
ondersteunt ESPRIT een op brede basis stoelende OTO-omgeving, waarin OTO wordt 
aangevuld met maatregelen ter bevordering van de bekendheid en ter bevordering van de 
toegankelijkheid van technologieën. Waar nodig levert ESPRIT een bijdrage aan de 
normalisatie en stimuleert het initiatieven op dit gebied. 
Voorbeelden van dergelijke lopende initiatieven zijn: 
- Een actie die is ondernomen om de wereldwijde interoperabiliteit en de Europese 
concurrentiepositie in de wereldwijde informatiemaatschappij te bevorderen, nl. het 
proefproject WEBCORE, dat betrekking heeft op de ontwikkeling van het 
World Wide Web (WWW), op basis van de platformoverschrijdende HTML-norm. 
Het WWW maakt het gebruikers mogelijk op uniforme wijze via netwerken toegang te 
krijgen tot verschillende informatiebronnen. In WEBCORE worden met name normen 
ontwikkeld voor tekstoverdracht (HTTP), beveiliging en het genereren van en de 
toegang tot documenten. Het WW W-consortium (W3C) dat in het kader van dit 
project is opgericht, omvat Europese, Amerikaanse en Japanse organisaties, hetgeen 
een voortdurende Europese bijdrage aan deze oorspronkelijk in Europa ontwikkelde 
technologie mogelijk maakt. De hiermee nauw samenhangende begeleidingsmaatregel 
W3UserNet is erop gericht gebruikers, met name uit het MKB, te betrekken bij de 
ontwikkeling van het WWW en de daarbij behorende normen. 
- IMPRIMATUR (Intellectual Multimedia Property Rights Model and Terminology for 
Universal Reference) en het daarmee verband houdende project COPEARMS 
(Co-ordinating Project for Electronic Authors Right Management Systems) hebben tot 
doel technologie te ontwikkelen en op wereldniveau consensus tot stand te brengen ten 
einde intellectuele-eigendomsrechten veilig te stellen, alsmede de ontwikkeling van 
daarmee verband houdende privacy-vriendelijke betaalsystemen voor de 
informatiemaatschappij, in samenwerking met partners uit de VS en Japan, die daarbij 
. zijn betrokken om ervoor te zorgen dat een wereldwijd interoperabel systeem wordt 
ontwikkeld. 
A% 
Doel van het I -project (Intelligent Information Interfaces) is om voor de zeer grote 
groep van niet-specialistische gebruikers de interactie met informatie sterk te 
vereenvoudigen. Het is bedoeld als antwoord op de snel groeiende hoeveelheid 
informatie die in onze informatiemaatschappij ter beschikking komt, terwijl de 
toegang daartoe en het beheer ervan nog steeds moeilijk en tijdrovend zijn. Centraal 
bij dit initiatief staat onderzoek naar intelligente informatie-interfaces die op 
natuurlijke en intuïtieve wijze kunnen worden gebruikt en die op flexibele wijze 
diverse soorten apparatuur, toepassingen en media omvatten. 
De doelstelling van het Open Microprocessor Initiative (OMI) is na te gaan welke 
technologische voordelen en trends er op de markt te vinden zijn, zoals de trend naar 
een verdergaande on-chip-integratie van systemen, de behoefte aan eenvoudiger 
architecturen, de wens redesign te vermijden door middel van portabilité it, en de 
behoefte aan eenvoudige upgrading, en zo mogelijk met deze trends rekening te 
houden. OMI beoogt een convergentie met geaccepteerde technologie en technische 
specificaties tot stand te brengen en niet daarmee in concurrentie te treden, en wil er 
ook toe bijdragen dat in Europa een kritieke massa tot stand komt door het herkennen 
en consolideren van de eigen sterke punten. 
De STEP-norm (Standard for the Exchange of Product Data) heeft tot doel de 
efficiency en effectiviteit van informatie-uitwisseling bij alle soorten 
fabricageprocessen te verbeteren. Dit is een zeer succesvolle wereldwijde technische 
specificatie die het resultaat is van werkzaamheden die van start zijn gegaan in 
vroegere OTO-kaderprogramma's. 
Het CAFE-project (Conditional Access For Europe) heeft tot doel een elektronisch 
betaalmiddel te ontwerpen en te demonstreren; een "elektronische portemonnee". De 
CAFE-specificatie is een nieuwe Europese technische specificatie voor elektronische 
betaalsystemen; de terminals zijn compatibel met alle elektronische portemonnees en 
clearingsystemen die volgens de specificatie zijn ontworpen. De terminals worden 
bediend door de klant die er een smartcard (die het elektronische geld bevat) insteekt. 
Gebruik op afstand is ook mogelijk. Dit uiterst goed beveiligde systeem is beschermd 
door hardware waarmee niet kan worden geknoeid en geavanceerde 
beveiligingsalgoritmen. Het concept wordt thans uitgetest bij de Europese Commissie 
zelf. 
Het linken van biologische databases is een project waarin een proef werd voorgesteld 
om de toepasbaarheid van COB A (Common Object Broker Architecture) op 
biomedisch gebied te testen. COBA is een thans tot stand komende technische 
specificatie die voorziet in een coherent kader waarin gedistribueerde toepassingen 
met elkaar kunnen samenwerken. Toekomstige ontwikkelingen in het kanker- en 
aidsonderzoek, de ontwikkeling van vaccins en de agronomische verbetering van vee, 
om slechts een aantal voorbeelden te noemen, zullen in grote mate afhangen van de 
mogelijkheid grote hoeveelheden gegevens afkomstig van diverse biologische 
informatiebronnen te integreren. COBA is een belangrijke stap in deze richting. 
A-i 
Op het gebied van de telecommunicatietechnologie, beslaat het ACTS-programma (Advanced 
Communications Technologies and Services) van het vierde kaderprogramma het brede 
spectrum van convergente communicatietechnologieën, van geavanceerde 
communicatienetwerken tot multimedia en digitale audiovisuele communicatie. De aanpak 
van dit programma maakt het mogelijk de normalisatiecycli te versnellen doordat bij de 
projecten hun concepten en technische specificaties in veldproeven waarbij gebruikers zijn 
betrokken, worden gevalideerd. 
Door middel van overlegmechanismen werken deelnemers aan ACTS-projecten waar 
mogelijk samen aan gemeenschappelijke proeven of gemeenschappelijke specificaties. De uit 
dit proces resulterende specificaties worden dan door de organisaties die bij de 
ACTS-projecten zijn betrokken, ondersteund bij de normalisatie-instellingen. 
De ACTS-projecten zijn ontworpen om gemeenschappelijke modellen te ontwikkelen waarin 
de rollen en interfaces worden beschreven van alle categorieën exploitanten, dienstverleners 
en gebruikers. In de context van geavanceerde communicatie worden richtsnoeren ontworpen 
op het gebied van technologie, diensten/toepassingen en handel/praktijken. Naar verwachting 
zullen alle ACTS-projecten in meerdere of mindere mate bijdragen aan formele normalisatie 
of ad Zïoc-forums. Een aantal ACTS-projecten is erkend door het TINAC-consortium 
(Telecommunications Information Networking Architecture Consortium), een wereldwijd 
initiatief. 
Deel 2: Voorbeelden van op ICT betrekking hebbende demonstratie-activiteiten 
in het vierde kaderprogramma 
Demonstratie van uit OTO voortkomende technologieën is een belangrijk element van het 
vierde kaderprogramma. Het telematicatoepassingenprogramma beslaat onder andere de 
volgende gebieden: 
- De sector "Telematicatoepassingen voor de gezondheidszorg" beoogde gedurende de 
voorbereidende fase in het kader van AIM (Advanced Informaties in Medicine) te 
komen tot Europese normalisatie in de gezondheidszorg. Een in dit kader opgestelde 
lijst (de "Directory of the European Standardisation Requirements and Programme for 
the Development of Standards") is een uitgebreid en gedetailleerd actieplan, met 
onderzoekprojecten die voorheen in het kader van het AIM-initiatief en de huidige 
opvolger daarvan, d.w.z. "Telematicatoepassingen voor de gezondheidszorg", zijn 
ondernomen: 
• Doei van BEAM (Biomedical Technology Assessment and Management) was het 
ontwikkelen van informatie en codering met betrekking tot medische technologie. 
Het leidde uiteindelijk tot een prenormatief kaderdocument dat is bedoeld voor 
gebruik in organisaties die zijn betrokken bij de ontwikkeling en het onderhoud 
van nomenclaturen en coderingssystemen voor medische apparatuur, en de 
ontwerpers van databases of informatiesystemen waarin medische apparatuur i 
opgenomen. 
• Doel van het OEDIPE-project (Open European Data Interchange and Processing 
for Computerised Electrocardiography) betreffende open gegevensuitwisseling en 
-verwerking van ECG-gegevens is het demonstreren en bevorderen van de 
SCP-ECG-norm (Standards Communication Protocol for ECG), door het opzetten 
van demonstratie-apparatuur voor de uitwisseling van gegevens tussen 
ECG-apparatuur en hosts, en tussen hosts onderling, en door het ontwikkelen van 
een experimenteel Europees netwerk van gedistribueerde, samenwerkende 
databases voor de follow-up van geselecteerde populaties met bepaalde 
hartafwijkingen. 
De sector 'Telematicatoepassingen voor het vervoer" droeg gedurende de DRIVE-fase 
bij aan de validatie en demonstratie van RDS-TMC (Radio Data Systems-Traffic 
Message Channel-verkeersinformatie). In samenwerking met het CEN, dat samen met 
het ISO de normalisatieactiviteiten op het gebied van de vervoertelematica uitvoert, 
zijn normen opgesteld betreffende locatiereferentieregels (RDS-TMC), 
ALERT-C-event-lijsten (Advice problem Location for European Road Traffic) en het 
ALERT-C-protocol voor berichtencodering en -beheer. Andere voorbeelden zijn het 
aanmaken, opslaan en distribueren van gegevens betreffende het wegverkeer. 
Geavanceerde verkeersinformatiediensten staan thans op de lijst van prioriteiten voor 
de transeuropese netwerken voor vervoer, en de meeste Europese landen zullen tegen 
1998 RDS-TMC invoeren. 
De sector "Telematicatoepassingen voor gehandicapten en ouderen" - voorheen het 
technologisch initiatief voor gehandicapten en ouderen (TIDE) - heeft ook een aantal 
significante acties en projecten gelanceerd met betrekking tot prenormatief werk voor 
ondersteunende en revalidatietechnologieën. Voorbereidende studies in het kader van 
TIDE (bij voorbeeld het HEART-project) hebben geleid tot de planning van Europese 
normalisatie-activiteiten op dit gebied. 
ADLIB (Advanced Database Linkages in Biotechnology) heeft de grote Europese 
wetenschappelijke uitgevers en de leveranciers en gebruikers van biologische 
informatie bij elkaar gebracht voor het beproeven van de technische haalbaarheid van 
het met elkaar verbinden van een wetenschappelijke literatuurdatabase en reeksen van 
gegevens (DNA, genomen, moleculen). Hiervoor is de implementatie van het 
CCDB-datamodel nodig, dat het resultaat is van een voorgaand project, alsmede het 
SRS-protocol, ontwikkeld in het kader van een BIOMED-project, waarmee het 
mogelijk is om informatie uit verschillende databases te verbinden. ADLIB is een 
perfect voorbeeld van hoe voorgaande onderzoekinspanningen van verschillende 
oorsprong (universiteiten en industrie) kunnen leiden tot een produktgeoriënteerd 
project dat nauw bij de markt aansluit. 
Deel 3: Voorbeelden van demonstratie- en proefprojecten die een aanvulling 
vormen op het vierde kaderprogramma 
De volgende voorbeelden van communautaire actie inzake demonstratie- en proefprojecten, 
die een aanvulling vormen op het vierde kaderprogramma, kunnen worden genoemd: 
\f 
Een programma waarmee stadsbesturen, in samenwerking met het lokale 
bedrijfsleven, multimediale informatiediensten aan de burgers kunnen leveren, op 
basis van een gemeenschappelijk platform waarbij gebruik wordt gemaakt van een 
mix van bestaande en innoverende technische specificaties (EUKIOSK). 
Ontwikkeling van de eisen voor de architectuur van een universele "set-top"-eenheid 
(het apparaat dat de verbinding vormt tussen de gegevensstromen van omroep-, kabel-
of telecommunicatie-exploitanten en het beeldscherm thuis); Europese Omroepunie 
(UNITEL). 
Een project gericht op de ontwikkeling van afbeeldingsprogrammatuur voor de 
beelden die door de nieuwste medische afbeeldingstechnieken worden gegenereerd; er 
zullen standaardtechnieken worden ontwikkeld voor het combineren en bewerken van 
beelden van verschillende bronnen en het driedimensionaal presenteren ervan aan de 
specialisten (EUROMED) 
In het kader van het beleid van de transeuropese netwerken voor vervoer ondersteunt 
de Gemeenschap normalisatiewerkzaamheden bij Eurocontrol, samen met studies 
betreffende de architectuur en gegevensmodellering alsmede demonstratieprojecten ter 
verbetering van de capaciteit van het luchtverkeersleidingssysteem. 
Instellingen voor onderwijs en opleiding, tot slot, kunnen ook bijdragen aan de 
informatiemaatschappij, en acties zoals de communautaire programma's Socrates en 
Leonardo kunnen ertoe bijdragen technische specificaties op ICT-gebied in verband 
met afstandsonderwijs te valideren. 
BIJLAGE B 
Afkortingenlijst 
Noot: In deze lijst zijn alle afkortingen opgenomen die regelmatig in de tekst van 
deze mededeling zijn gebruikt. De namen van individuele onderzoek- en 
demonstratieprogramma's die met een letterwoord worden aangeduid, maar 
in de tekst zijn uitgelegd, zijn niet in de lijst opgenomen. 
CEN 
CENELEC 
CTR's 
EDI 
EN 
EPHOS 
ETSI 
EWOS 
ICT 
IDA 
IEC 
IPR 
ISO 
JTC1 
MKB 
OTO 
PAS 
PHARE 
WHO Europese Commissie voor normalisatie 
Europees Comité voor elektrotechnische normalisatie 
Gemeenschappelijke technische voorschriften (Common 
Technical Regulations) 
Elektronische uitwisseling van gegevens (Electronic Data 
Interchange) 
Europese Norm 
Europees Handboek voor leveringsopdrachten voor open 
systemen (European Procurement Handbook for Open 
Systems) 
Europees Instituut voor telecommunicatienormen 
(European Telecommunications Standards Institute) 
European Workshop on Open Systems 
Informatie- en communicatietechnologie 
Uitwisseling van gegevens tussen overheidsdiensten 
(Interchange of Data between Administrations) 
Internationale Elektrotechnische Commissie 
Intellectuele-eigendomsrechten (Intellectual Property 
Rights) 
Internationale Organisatie voor normalisatie 
ISO-IEC Gezamenlijk technisch comité (Joint Technical 
Committee) N°l 
Midden- en kleinbedrijf 
Onderzoek en technologische ontwikkeling 
Openbaar beschikbare specificatie (Publicly Available 
Specification) 
Hulpprogramma voor Polen en Hongarije (Poland and 
Hungary: Aid lor Economie Restructuring) 
Wereldhandelsorganisatie 

ISSN0254-1513 
COM(96) 359 def. 
DOCUMENTEN 
NL 16 15 
Catalogusnummer : CB-CO-96-410-NL-C 
ISBN 92-78-07813-1 
Bureau voor officiële publikaties der Europese Gemeenschappen 
L-2985 Luxemburg