Advies van het Comité van de Regio's over het "Voorstel voor een besluit van de Raad inzake 'Het bevorderen van een duurzame en betrouwbare mobiliteit'"

(97/C 244/07)

HET COMITÉ VAN DE REGIO'S,

gezien het voorstel van de Commissie aan de Raad (COM(96) 654 def. - 96/0306 (SYN) ();

gezien het besluit van de Raad van 14 februari 1997, conform de artikelen 129D en 198C eerste alinea van het EG-Verdrag, om het over dit onderwerp te raadplegen;

gezien zijn besluit van 12 maart 1997 om commissie 3 "Vervoer en communicatienetwerken" te belasten met de voorbereidende werkzaamheden;

gezien het ontwerp-advies van de heer Gustâv (CDR 64/97 rev.), dat op 10 april 1997 door commissie 3 is goedgekeurd,

heeft tijdens zijn 18e zitting van 11 en 12 juni 1997 (vergadering van 12 juni) het volgende advies goedgekeurd.

1. Algemene uitgangspunten

1.1. Het vervoerbeleid van de EU moet zo worden uitgebouwd en vorm worden gegeven dat een betrouwbare en duurzame mobiliteit in de hele vervoerssector wordt bevorderd. Het leeuwendeel van het vervoer - zowel personenvervoer als goederenvervoer - is lokaal en regionaal. De burgers ondervinden op lokaal en regionaal niveau veel last van de verkeersproblematiek, in de vorm van milieuvervuiling, files, ruimtebeslag en ongelukken. Enerzijds dient het vervoerbeleid marktgerichter te worden en moeten vraag, mening, houding en voorkeur van de klanten beter in het oog worden gehouden. Anderzijds moet de vervoerssector zo ontwikkeld worden dat een duurzame en betrouwbare mobiliteit bevorderd wordt.

1.2. Daarom onderstreept het Comité van de Regio's dat een gecoördineerd en geïntegreerd vervoerbeleid het resultaat moet zijn van samenwerking tussen EU, lid-staten, regio's en gemeenten. Het subsidiariteitsbeginsel is van fundamenteel belang. De EU zou moeten aanzetten tot meer uitwisseling van kennis en ervaring op lokaal en regionaal niveau en gemeenschappelijke discussiefora voor deskundigen en gekozen vertegenwoordigers van gemeenten en regio's moeten opzetten. Het Comité van de Regio's is bereid het zijne te doen om hieraan een steentje bij te dragen.

1.3. De ontwikkeling van de transeuropese netwerken moet op verschillende manieren bevorderd worden, en gemeenten en regio's dienen bij de concrete planning en uitvoering op regionaal en lokaal niveau een flinke vinger in de pap te hebben. De transeuropese netwerken zullen pas doeltreffend zijn als zij op een effectieve manier aan het regionale en lokale verkeersnet gekoppeld worden. Betere verbindingen binnen Europa zullen een gunstige invloed op de samenhang hebben, en zullen het concurrentievermogen in mondiaal verband ten goede komen. Vervoer- en communicatiesystemen moeten over administratieve grenzen heen uitgebreid worden.

1.4. Infrastructuur en vervoer zijn van wezenlijke invloed op de opbouw en ontwikkeling van de maatschappij. Betere verbindingen kunnen de werkgelegenheid en de economische groei een impuls geven. Er moet een afweging gemaakt worden tussen inspanningen voor verschillende takken van vervoer, alsmede tussen infrastructuur en vervoer.

1.5. De vervoerssector wordt nog altijd beheerst door regulering en monopolies. Er is nog steeds te weinig marktoriëntatie en de verschillende vervoerssystemen zijn vanuit het oogpunt van de klant vaak slecht op elkaar afgestemd. De hele reis van deur tot deur dient klantgericht geanalyseerd te worden. De analyse moet alle kwaliteitsaspecten omvatten:

- door de klant verwachte kwaliteit;

- geplande kwaliteit;

- contractuele kwaliteit;

- geboden kwaliteit;

- ervaren kwaliteit.

1.6. De verantwoordelijke overheden en vervoersbedrijven moeten voortdurend nagaan hoe met de door de klant verwachte respectievelijk ervaren kwaliteit gesteld is. Om knelpunten in de reis te kunnen opsporen, dient de verwachte respectievelijk ervaren kwaliteit getest te worden met behulp van dezelfde onderzoeksmethode als de hele reis van deur tot deur. Om het openbaar vervoer (inclusief spoorwegen) aantrekkelijker te maken, is het zaak dat de verantwoordelijke overheden en vervoersbedrijven precies nagaan wat zij hun klanten bereid zijn te garanderen. Deze garanties moeten bekend gemaakt worden zodat de klanten weten waar zij op kunnen rekenen. Het is van belang dat de verwachtingen van de klant overtroffen worden. Als de leverancier van een artikel of dienst daarin namelijk slaagt, neemt de kans toe dat de klant nogmaals tot aanschaf overgaat. Kan een vervoersbedrijf op een bepaald moment de geboden garanties niet hard maken, dan is het van belang dat de klanten een adequate compensatie krijgen, zodat zij toch tevreden zijn.

1.7. Het openbaar vervoer in de hele EU wordt voor een groot deel met belastinggelden gesubsidieerd. Ondanks deze subsidies en de vaak lage tarieven kiezen velen voor de auto. De keuze van vervoermiddel wordt in hoge mate bepaald door comfort en kwaliteit. Alles draait om een goede prijs-kwaliteitverhouding. Ook al is het openbaar vervoer in veel gevallen goedkoper, vaak is het vanuit het oogpunt van de klant toch te duur in verhouding met de kwaliteit. Als gemikt wordt op meer comfort en betere kwaliteit, dan mogen de tarieven ook stijgen. De voorkeuren van de reizigers alsook hun betalingsbereidheid dienen geanalyseerd te worden. In de toekomst zullen reizigers meer moeten betalen voor een betere infrastructuur en effectiever vervoer. Door een eerlijke en doelmatige prijsstelling, waarbij externe effecten in aanmerking genomen worden, krijgt de samenleving middelen in handen om infrastructuur en mobiliteit uit te breiden en te verbeteren.

1.8. Alle routes en overstapplaatsen over het gehele traject moeten van voldoende kwaliteit zijn. Verbeteringen op het gebied van software zijn vaak goedkoper, leveren meer op en zijn sneller in te voeren dan investeringen in nieuwe technologie.

1.9. Het is van belang bij het ontwikkelen van nieuwe technologie, zoals informatietechnologie, klantgericht bezig te zijn. Er is een bepaalde mate van Europese normalisatie nodig enerzijds om uit het oogpunt van de klant tot goede oplossingen te komen, anderzijds om het concurrentievermogen van de Europese industrie op de mondiale markt te verbeteren.

1.10. Het Comité van de Regio's wijst in deze context ook op eerdere adviezen over de Groenboeken van de Commissie "Het citizens' network" en "Naar een eerlijke en doelmatige prijsstelling in het vervoer".

2. Opmerkingen van het Comité van de Regio's over de artikelen van het voorstel voor een besluit van de Raad

2.1. Opmerkingen over artikel 1

"Dit besluit heeft betrekking op de vaststelling en uitvoering van het gemeenschappelijk beleid inzake het vervoer en het transeuropese vervoernetwerk en is erop gericht een duurzame en betrouwbare mobiliteit tot stand te brengen en te bevorderen."

2.1.1. Het Comité van de Regio's vindt dat de vraag, houding, mening en voorkeur van de klanten een belangrijk uitgangspunt van het gemeenschappelijk beleid inzake het vervoer moet zijn. Als het vervoerbeleid marktgerichter wordt, krijgen de gemeenten en regio's een belangrijkere rol, waardoor ook het subsidiariteitsbeginsel in praktijk wordt gebracht.

2.1.2. Het Comité van de Regio's denkt dat vermindering van de regelgeving en meer concurrentie effectieve instrumenten kunnen zijn om het vervoer beter op de markt toe te snijden. Door eerlijke en doelmatige prijzen kan een duurzame en betrouwbare mobiliteit bevorderd worden, terwijl tegelijkertijd de samenleving middelen in handen krijgt om infrastructuur en mobiliteit te verbeteren.

2.1.3. Het Comité van de Regio's merkt op dat het vervoerbeleid moet worden afgestemd op het milieubeleid en andere beleidsterreinen, zowel op Europees, nationaal, regionaal als op gemeentelijk niveau. In tal van regio's bestaan serieuze conflicten over hoe de beschikbare ruimte benut dient te worden; de afwegingen die hierbij gemaakt worden, moeten stroken met het lokale en regionale ruimtelijke-ordeningsbeleid.

2.2. Opmerkingen over artikel 2

"De Commissie wordt belast met de uitvoering van artikel 1 en kan daartoe de door haar noodzakelijk geachte acties ondernemen; zij kan met name:

- op systematische wijze informatie over de vervoeractiviteiten binnen de Gemeenschap en met derde landen verzamelen, verwerken en verspreiden;

- instanties die doelstellingen nastreven die verenigbaar zijn met die van de Gemeenschap helpen bij het organiseren van gespecialiseerde conferenties en seminars;

- ondersteuning bieden, ook op regelmatige basis, voor analysewerkzaamheden die worden uitgevoerd door nationale of internationale, openbare of particuliere organisaties die op doeltreffende en directe wijze bijdragen tot het realiseren van de met het gemeenschappelijk vervoerbeleid nagestreefde doelstellingen;

- de harmonisatie stimuleren en ondersteunen van technische voorschriften en normen die moeten zorgen voor de interoperabiliteit van het transeuropees vervoernetwerk en voor een optimaal functionerende interne vervoermarkt;

- initiatieven ondersteunen waarmee wordt beoogd het transeuropees vervoernetwerk in al zijn technische, milieu- en financiële aspecten, alsook in een op derde landen gericht perspectief nader te omschrijven, te ontwikkelen en te bevorderen;

- opleidingsacties op vervoergebied aanmoedigen, met name om de veiligheid en de milieuzorg in de vervoersector te bevorderen en te verbeteren;

- de door de Commissie of derden ondernomen acties ter bevordering van de mobiliteit technisch en financieel evalueren;

- kosten-batenanalyses van acties en projecten uitvoeren."

2.2.1. Uitwisseling van kennis, ervaringen en ideeën tussen verschillende landen en regio's zijn een belangrijke basis voor ontwikkelingen en veranderingen. Het Comité van de Regio's is van mening dat gemeenten en regio's, met name gekozen vertegenwoordigers op lokaal en regionaal niveau, meer bij de activiteiten van de Commissie betrokken moeten worden.

2.2.2. Het Comité van de Regio's wijst erop dat uitbreiding van de transeuropese netwerken belangrijk is, maar dat dit in nauwe samenwerking met de betrokken gemeenten en regio's dient te gebeuren.

2.2.3. Het Comité van de Regio's merkt op dat in veel landen geen sterke organisaties bestaan die de consumentenbelangen binnen het gesubsidieerde vervoer, d.w.z. het lokale en regionale openbaar vervoer, behartigen. Er bestaan daarentegen in tal van landen wel sterke organisaties die opkomen voor de belangen van de automobilist en het professionele wegvervoer. Gekozen vertegenwoordigers op lokaal en regionaal niveau, die in direct contact met de burgers staan, spelen een centrale rol als de belangen van verschillende groepen tegen elkaar afgewogen moeten worden.

2.2.4. Het Comité van de Regio's wijst erop dat nieuwe technologie, b.v. in de vorm van IT, de kwaliteit van vervoerssystemen en het concurrentievermogen van het openbaar vervoer kan verbeteren. De Commissie dient een bepaalde mate van normalisatie te ondersteunen zodat enerzijds vanuit het oogpunt van de klant goede oplossingen kunnen worden gevonden, en anderzijds het concurrentievermogen van de Europese industrie verbeterd kan worden. Tegelijkertijd onderstreept het Comité dat ook met behulp van bestaande technologie grote verbeteringen mogelijk zijn, door doelbewust te werken aan kwaliteit en dienstverlening.

2.2.5. Het Comité van de Regio's vindt dat de kwaliteit al in een eerder stadium van de werkzaamheden van de Commissie benadrukt dient te worden. De Commissie moet een programma ontwikkelen om de kwaliteitsproblematiek systematischer aan te pakken en de verantwoordelijke overheden en vervoersbedrijven aan te moedigen de door hun klanten verwachte respectievelijk ervaren kwaliteit systematisch te onderzoeken. Gemeenschappelijke systemen voor kwaliteitscontrole vergemakkelijken de opsporing van knelpunten en de totstandbrenging van het "Citizens' network".

2.2.6. Het Comité van de Regio's wijst erop dat de Commissie bij het nemen van maatregelen acht moet slaan op de bevoegdheden van de lid-staten die, gelet op het subsidiariteitsbeginsel, voorrang hebben.

2.3. Opmerkingen over Artikel 3

"1) Om deze acties te realiseren kan de Commissie met name:

- met particuliere of openbare instanties contracten sluiten, met inachtneming van de voor overheidsopdrachten geldende procedures;

- door nationale of internationale openbare of particuliere instanties opgezette projecten medefinancieren tot een maximum van 50 % van de totale projectkosten; deze grens kan alleen worden overschreden in gevallen waarin dit gerechtvaardigd wordt door het uitzonderlijke communautaire belang van de actie;

- deelnemen in de huishoudelijke kosten van de in de vervoersector actieve internationale openbare of particuliere organisaties waarvan zij lid is of zou worden.

2) Wanneer de aard van de acties en de omstandigheden dit rechtvaardigen, worden passende maatregelen genomen om bekendheid te geven aan voorgenomen uitnodigingen tot het indienen van voorstellen en om nadere informatie te verschaffen over de voorwaarden waaronder en de wijze waarop de Gemeenschap een bijdrage kan leveren tot de uitvoering van de desbetreffende acties.

3) De bijdrage van de Gemeenschap wordt hoofdzakelijk bepaald door:

- het belang van de actie voor de verwezenlijking van de doelstellingen van het gemeenschappelijk beleid inzake het vervoer en het transeuropees vervoernetwerk;

- de communautaire reikwijdte van de actie en met name de mate waarin verschillende landen aan de actie deelnemen;

- de voorbeeldfunctie of het innovatieve karakter van de actie en de mogelijkheden voor verspreiding in en uitbreiding tot de hele Gemeenschap;

- de bijdrage van de actie aan de ontwikkeling van de samenwerking met derde landen."

2.3.1. Het Comité van de Regio's merkt op dat nationale en internationale brancheorganisaties niet zelden negatief tegenover invoering van concurrentie en beperking van de regelgeving staan. Van organisaties die de producentenbelangen behartigen, kan niet verwacht worden dat zij bescherming van de consumentenbelangen als algemene doelstelling nastreven. Daarom is het van belang dat de Commissie samenwerkt met dynamische en toekomstgerichte instanties die achter de langetermijndoelstellingen van het gemeenschappelijk vervoerbeleid staan.

2.3.2. Het Comité van de Regio's vindt het belangrijk dat de Commissie niet alleen projecten van nationale of internationale instanties medefinanciert, maar ook, en vooral, projecten van lokale en regionale instanties. Het grootste deel van de vervoerswerkzaamheden geschiedt op lokaal en regionaal niveau, en vervoersproblemen raken allereerst de betrokken gemeente of regio. Op gemeentelijk of regionaal niveau zijn toekomstgerichte en innovatieve drijfkrachten aanwezig, die aangemoedigd moeten worden. De Europese Commissie zou samenwerkingsprojecten tussen gemeenten en regio's in verschillende landen moeten stimuleren, om zo de ontwikkeling van het gemeenschappelijk vervoerbeleid te bespoedigen.

2.3.3. Het Comité van de Regio's beschouwt concurrentie en beperking van de regelgeving niet als doelstellingen maar als instrumenten om tot beter vervoer tegen lagere prijzen te komen. Het is van belang dat de interne markt in de vervoerssector als geheel volledig gerealiseerd wordt. Niet-rendabel vervoer dat subsidie behoeft, dient op de Europese markt aanbesteed te worden, overeenkomstig de EU-richtlijn inzake openbare aanbestedingen. De Commissie dient de uitwisseling van kennis en ervaring op dit gebied te stimuleren, met name t.a.v. de kwaliteit van de dienstverlening aan de gebruikers.

2.3.4. Conform het subsidiariteitsbeginsel omvatten de maatregelen van de Commissie echter niet het afsluiten van bilaterale overeenkomsten met derde landen over het vervoersbeleid.

2.4. Opmerkingen over Artikel 4

"Elke definitieve betaling wordt voorafgegaan door een grondige controle van de geleverde prestaties, rekening houdend met de door de begunstigde aangegane contractuele verplichtingen en de principes van een spaarzaam en financieel verantwoord beheer. In alle door de Commissie met de begunstigden gesloten contracten worden bepalingen ter voorkoming van fraude opgenomen (toezicht op de uitvoering van het contract, periodieke verslagen, financiële controle, enz.)"

2.4.1. Het Comité van de Regio's benadrukt dat het naast de gebruikelijke financiële controle van fundamenteel belang is dat elke activiteit en ieder project met het oog op de doelstellingen geëvalueerd wordt. Zoals gezegd is een kosten-batenanalyse van essentieel belang, maar het Comité wil er daarnaast opnieuw op wijzen dat de analyses moeten worden gemaakt vanuit het oogpunt van zowel de klant, de markt als de samenleving. De vervoerssystemen moeten zo goed mogelijk aan de eisen van de markt beantwoorden en tegelijkertijd een duurzame en betrouwbare mobiliteit bevorderen.

2.5. Opmerkingen over artikel 5-7

2.5.1. Het Comité van de Regio's heeft hier niets op aan te merken.

3. Wijzigingsvoorstellen van het Comité van de Regio's op de door de Commissie voorgestelde artikelen

3.1. Het Comité van de Regio's stelt voor het volgende toe te voegen:

3.2. Artikel 2, vierde paragraaf:

- ondersteuning bieden, ook op regelmatige basis, voor analysewerkzaamheden die worden uitgevoerd door lokale, regionale, nationale of internationale, openbare of particuliere organisaties die op doeltreffende en directe wijze bijdragen tot het realiseren van de met het gemeenschappelijk vervoerbeleid nagestreefde doelstellingen;

3.3. Artikel 3, derde paragraaf:

- door lokale, regionale, nationale of internationale, openbare of particuliere instanties opgezette projecten medefinancieren tot een maximum van 50 % van de totale projectkosten; deze grens kan alleen worden overschreden in gevallen waarin dit gerechtvaardigd wordt door het uitzonderlijke communautaire belang van de actie.

4. Slotopmerkingen

4.1. In het voorstel voor een besluit van de Raad worden slechts bescheiden middelen, circa 8 miljoen ecu per jaar, uitgetrokken voor de follow-up en evaluatie van het gemeenschappelijk vervoerbeleid. Gelet op de omvang van de vervoerssector en van de door de belastingbetaler gefinancierde investeringen op lokaal, regionaal, nationaal en Europees niveau, is het van belang dat de EU voldoende financiële ruimte creëert voor de follow-up en evaluatie van het gemeenschappelijk vervoerbeleid.

4.2. De EU dient vaart te zetten achter de ontwikkeling van een productgerichte naar een markt- en klantgerichte aanpak. Beter vervoer is van essentieel belang voor het concurrentievermogen van het Europese bedrijfsleven op de mondiale markt. Alle mensen, met name ouderen, gehandicapten en anderen die niet in het bezit van een auto zijn, moeten mobieler worden. Een toekomstgericht, duurzaam vervoerssysteem vereist een krachtiger vervoerbeleid. De onveiligheid in het verkeer vormt een groot volksgezondheidsprobleem. Met inachtneming van de bevoegdheden van de lid-staten zijn effectieve beleidsinstrumenten nodig om het aantal doden en gewonden in het verkeer te verminderen. Om het openbaar vervoer aantrekkelijker te maken, moeten kwaliteit en dienstverlening een wezenlijk hogere prioriteit krijgen. Door een eerlijke en doelmatige prijsstelling kunnen de negatieve effecten van het verkeer beperkt worden, terwijl de productiviteit binnen vervoerssystemen kan toenemen en de samenleving meer middelen tot haar beschikking krijgt om infrastructuur en mobiliteit te verbeteren. Door middel van een betere samenwerking tussen de Commissie enerzijds en de gemeenten en regio's anderzijds kan er met vereende krachten aan betere vervoerssystemen, een hoger welvaartspeil en een betere kwaliteit van het bestaan gewerkt worden. Het Comité van de Regio's is bereid hieraan een actieve bijdrage te leveren.

Brussel, 12 juni 1997.

De voorzitter van het Comité van de Regio's

Pasqual MARAGALL i MIRA

() PB C 28 van 29. 1. 1997, blz. 21.