1.Inleiding

De Europese Unie is vastbesloten het voortouw te nemen om klimaat- en milieumaatregelen op alle fronten te bespoedigen. De Europese Commissie presenteerde in december 2019 de Europese Green Deal —ons plan om van de EU een eerlijke, gezonde, duurzame en welvarende samenleving te maken. Een veerkrachtige economie die werkt voor mens en natuur. Broeikasgasneutraliteit. Economische groei zonder grondstoffen uit te putten en zonder milieuvervuiling.

Vijf jaar na de Klimaatovereenkomst van Parijs en de Agenda 2030 voor duurzame ontwikkeling hebben we niet snel genoeg gehandeld om een onomkeerbare en rampzalige klimaatverandering te voorkomen. Volgens de wetenschap moeten we dringend handelen om een kans te maken de klimaatdoelstellingen van Parijs te bereiken, met name om de opwarming van de aarde te beperken tot ver onder 2 °C en om de inspanningen voort te zetten om deze opwarming te beperken tot 1,5 °C. Hiertoe moeten we meer inspanningen leveren om de manier waarop we met de natuur omgaan te herstellen, de gezondheid en het welzijn van mensen te beschermen tegen klimaat- en milieugerelateerde risico’s en een gezonde en welvarende planeet te garanderen voor ons en hen die na ons komen.

De Europese Green Deal is niet alleen een antwoord op de wetenschap, maar ook op de vraag van de burgers naar krachtiger maatregelen. Uit opiniepeilingen blijkt dat negen van de tien Europeanen de klimaatverandering als een ernstig probleem beschouwen en vinden dat de bescherming van het milieu voor hen persoonlijk belangrijk is. De vele oplossingen die in de Green Deal worden geschetst, kunnen alleen slagen als ze op een sociaal rechtvaardige en eerlijke manier worden opgezet en als burgers, gemeenschappen, bedrijven en organisaties daarbij een rol spelen, naast het beleid en de regelgeving van de overheid.

De Europese Commissie lanceert daarom een Europees klimaatpact om ervoor te zorgen dat iedereen aan een groener Europa kan bijdragen en de verwezenlijking van de duurzameontwikkelingsdoelstellingen kan ondersteunen. Het klimaatpact, voorgesteld in de politieke richtsnoeren van de voorzitter van de Europese Commissie, is bedoeld om “regio’s, lokale gemeenschappen, het maatschappelijk middenveld, de industrie en de scholen [te verenigen]. Samen zullen zij een reeks toezeggingen formuleren en doen die een verandering van gedrag teweeg moet brengen bij iedereen — van burger tot multinational.”.

Het klimaatpact zal een ruimte bieden voor samenwerking om klimaatverandering en milieuaantasting aan te pakken en de kansen aan te grijpen die gepaard gaan met daadkrachtig optreden en een duurzame leefstijl. Het pact zal mensen uit alle lagen van de bevolking met elkaar in contact brengen om hun inzicht in de uitdagingen te verbeteren, om alle Europeanen uit te nodigen om eraan deel te nemen en er beter van te worden, om zowel grote als kleine oplossingen te ontwikkelen en om positieve veranderingen op gang te brengen en op te schalen. Het Europees klimaatpact zal in de loop van de tijd blijven groeien en zich blijven ontwikkelen, aangespoord door de betrokkenheid en de creativiteit van alle burgers en belanghebbenden die zullen deelnemen.

Het pact is bedoeld om de vele mensen in Europa die deze aspiraties delen en willen bijdragen, daartoe in staat te stellen en degenen die er tot nu toe minder bij betrokken zijn geweest, te bereiken. Tijdens de openbare raadpleging die werd gehouden om het pact te helpen vormgeven, heeft de Commissie ruim 3 500 bijdragen ontvangen, waarvan vele van burgers uit alle 27 lidstaten van de EU en daarbuiten. De Commissie zal blijven luisteren naar burgers, gemeenschappen, het maatschappelijk middenveld, bedrijven en andere belanghebbenden.

1.1.Waarom een Europees klimaatpact?

De klimaatcrisis is geen probleem van de toekomst — wij, mensen, hebben het klimaat van de aarde al veranderd en het merendeel van de ecosystemen aangetast. De afgelopen vijf jaar waren de warmste ooit. De gevolgen van klimaatverandering staan nu buiten kijf: droogten, bosbranden, stormen, overstromingen en andere extreme weersomstandigheden nemen wereldwijd toe. Het heeft een grote invloed gehad op de demografische ontwikkelingen. De verandering wordt nog ingrijpender, met onvoorspelbare gevolgen, als we er niet in slagen onze ecologische voetafdruk en uitstoot dringend te verminderen. De effecten ervan zullen onze wereld fundamenteel veranderen, waarbij de meest kwetsbare groepen in de wereld en in onze samenleving het eerst worden getroffen.

De EU-instellingen spelen een belangrijke rol bij de vormgeving van het beleid en de wetgeving ter uitvoering van de Europese Green Deal. De Commissie heeft onlangs ook een hoger ambitieniveau voor emissiereductie voor het komende decennium voorgesteld en heeft haar benadering op het gebied van duurzaamheid en de doelstellingen voor duurzame ontwikkeling gepresenteerd.

Wij hoeven niet vanaf nul te beginnen. Het klimaatpact zal naast tal van bestaande initiatieven, netwerken en bewegingen werken. Jonge klimaatactivisten hebben de aandacht van de wereld weten te trekken en de discussie over klimaatverandering vormgegeven. In het kader van het EU-Burgemeestersconvenant voor klimaat en energie nemen lokale overheden het voortouw op gemeentelijk niveau en tonen ze vaak meer ambitie en tastbare actie dan hun nationale regeringen om burgers en belanghebbenden op hun grondgebied bij beleid te betrekken. Het Europees stakeholdersplatform voor de circulaire economie en het multistakeholderplatform betreffende duurzameontwikkelingsdoelen hebben belanghebbenden samengebracht om verandering te stimuleren in de wijze waarop we produceren en consumeren. Industriële allianties en andere bedrijfsgerelateerde initiatieven hebben ook bijgedragen aan het vaststellen van de behoeften en passende oplossingen voor de industrie bij het uitvoeren van de groene transitie.

In de geest van de Europese Green Deal is de Commissie als instelling ook vastbesloten het goede voorbeeld te geven en tegen 2030 klimaatneutraal te zijn. Een gedetailleerd plan voor het vergroenen van de Europese Commissie, onze eigen institutionele toezegging, is gepland voor begin 2021.

Onderzoek en innovatie spelen een essentiële rol bij de ontwikkeling en bevordering van de toepassing van de oplossingen die nodig zijn om de klimaatambitie van de EU te verwezenlijken. Bedrijven, zowel grote vennootschappen als kleine bedrijven, passen nieuwe bedrijfsmodellen toe en zetten innovatieve technologieën in om duurzamer te werken. Communautaire energieprojecten in de hele EU dragen bij tot de inzet van hernieuwbare energiebronnen, bevorderen de participatie en betrekken de burgers bij het proces. De sociale partners ontwikkelen gezamenlijke oplossingen om een rechtvaardige transitie naar klimaatneutraliteit te waarborgen.

Het terugdringen van de uitstoot en de aanpassing aan een veranderd klimaat vereist dat we allemaal onze gewoontes veranderen. Veel van deze veranderingen zullen de manier waarop we leven, ons verplaatsen, onze woningen koelen of verwarmen, producten maken en consumeren, verbeteren. De benodigde kennis is grotendeels aanwezig en er bestaan al veel beproefde oplossingen. Deze oplossingen kunnen afkomstig zijn van organisaties of personen, zowel direct (ons gedrag en onze activiteiten in onze gemeenschap) als indirect (het aansporen van collega’s, bedrijven of politieke leiders om klimaatacties te ondernemen). Het klimaatpact is bedoeld om dergelijke oplossingen een centrale plaats en zichtbaarheid te bieden om anderen te helpen inspireren.

Uit de COVID‑19-pandemie is gebleken hoe kwetsbaar onze samenleving en economie zijn ten aanzien van systeemschokken. De klimaatverandering en de aantasting van het milieu zijn andere ernstige schokken die zich wereldwijd voordoen en die evenzeer onze gezondheid en ons welzijn aantasten. In de komende twee jaar zullen regeringen over de hele wereld naar verwachting ongeveer 10 biljoen EUR uitgeven die zij van toekomstige generaties hebben geleend om te kunnen reageren op de COVID‑19-crisis. Dit is het moment om ons klimaat en de natuur te beschermen en deze uitgaven te bestemmen voor de wederopbouw van een samenleving zoals beoogd in de Europese Green Deal. Het lijkt erop dat veel van de oplossingen die nodig zijn om te kunnen herstellen van COVID‑19 en om de klimaatverandering te bestrijden vooral aangewezen zijn op overheidsmaatregelen, maar veel is ook afhankelijk van onze dagelijkse beslissingen. Het klimaatpact zal dit moment en de mogelijkheden van persoonlijke en gemeenschapsacties aangrijpen om Europa te ondersteunen bij het herstel.

1.2.Wat is het klimaatpact?

Het Europees klimaatpact is een initiatief van de Commissie om met de verschillende belanghebbenden en het maatschappelijk middenveld in overleg te gaan met als doel hen te verbinden tot klimaatactie en duurzamer gedrag. Het is bedoeld om mensen en organisaties manieren te bieden om over klimaatverandering te leren, om oplossingen te ontwikkelen en te implementeren en om contacten met anderen te leggen om de impact van die oplossingen te versterken. Het pact moet een dynamische ruimte creëren waarbinnen informatie kan worden uitgewisseld, gediscussieerd en actie kan worden ondernomen met betrekking tot de klimaatcrisis. Daarnaast zal het ondersteuning bieden aan de groei en consolidatie van een Europese klimaatbeweging.

Het Europees klimaatpact zal zich erop toespitsen bewustwording te verspreiden en actie te ondersteunen.

Bij de lancering van het pact worden mensen en organisaties uitgenodigd om te leren en zich in te zetten voor gerichte acties door ambassadeur van het klimaatpact te worden. In het eerste jaar zullen de activiteiten van het pact worden uitgebreid om ook de mogelijkheid te bieden toezeggingen op het gebied van klimaatactie te lanceren en eraan deel te nemen, ervaringen uit te wisselen en het totale effect van gezamenlijke acties te verkennen. Aangezien het klimaatpact een open initiatief is, zal het verschillende mogelijkheden bieden voor betrokkenheid, afgestemd op de behoeften van de deelnemers.