NL Publicatieblad van de Europese Unie C 44/34

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over „Kinderwelzijn en armoede onder kinderen” (verkennend advies)

2011/C 44/06

Algemeen rapporteur: Brenda KING

Laurette Onkelinx, Belgisch vicepremier en minister van sociale zaken en gezondheidszorg, heeft in een brief d.d. 28 april 2010 het Europese Economisch en Sociaal Comité (hierna: EESC) overeenkomstig artikel 304 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie namens het toekomstige Belgische EU-voorzitterschap om een verkennend advies verzocht over

Kinderwelzijn en armoede onder kinderen.

Het bureau van het EESC heeft de afdeling Werkgelegenheid, sociale zaken, burgerschap op 25 mei 2010 opgedragen om dit advies voor te bereiden.

Gezien het spoedeisende karakter van deze werkzaamheden heeft het EESC tijdens zijn op 14 en 15 juli 2010 gehouden 464e zitting (vergadering van 14 juli) Brenda King als algemeen rapporteur aangewezen en onderstaand advies uitgebracht, dat met 113 stemmen vóór en 6 stemmen tegen, bij 14 onthoudingen, werd goedgekeurd.

1. Conclusies en aanbevelingen

1.1 Momenteel dreigen in de EU 20 miljoen kinderen in armoede te vervallen. Er zijn procentueel zelfs meer arme kinderen (20 %) dan arme volwassenen (16 %), terwijl de armoede vanwege de crisis nog veel meer slachtoffers dreigt te gaan maken. Alleen al het feit dát er arme kinderen zijn in de EU, vormt het bewijs dat hun basisrechten worden geschonden.

1.2 Nu niets doen tegen armoede onder kinderen, gaat later ten koste van het welzijn in de EU. De Europa 2020-strategie kan alleen tot een goed einde worden gebracht als de jongere generatie onderwijs heeft genoten en gezond en hoopvol is. De EU heeft gefaald met haar beleid om de meest kwetsbaren in de samenleving te beschermen: aan dat vernietigende oordeel valt niet te ontkomen als wordt gekeken naar het grote aantal kinderen dat in armoede dreigt te vervallen en naar de mate waarin armoede van generatie op generatie wordt overgedragen.

1.3 Aan de problematiek van kinderwelzijn en armoede onder kinderen zitten veel facetten. Uit een aantal rapporten blijkt dat meerdere factoren (materiële ontbering, gebrek aan toegang tot basisgezondheidsdiensten, fatsoenlijke huisvesting, behoorlijk onderwijs e.a.) daaraan bijdragen. Algemeen wordt aangenomen dat die factoren onderling verweven en afhankelijk zijn. Aan dat laatste moet recht worden gedaan in de oplossingen die worden geboden.

1.4 Miljoenen kinderen maken een slechte start in het leven, omdat ze arm zijn en ontbering lijden, en worden daardoor geremd in hun persoonlijke ontwikkeling. Ingrijpen in een vroeg stadium van het leven van een kind kan heel vaak de rest van zijn leven gunstig beïnvloeden. Er moet beslist beleid wordt uitgestippeld om kinderen, en dan vooral ook kinderen uit de onderkant van de maatschappij, altijd de kans te geven om hun talenten te ontwikkelen en zo hun steentje bij te dragen aan de samenleving van de toekomst.

1.5 In dit Europees Jaar van de bestrijding van armoede en sociale uitsluiting is het EESC ingenomen met het politieke engagement waarvan de Raad blijk geeft met zijn besluit om armoedereductie tot een van de vijf voornaamste doelstellingen van de EU voor 2020 te maken. De bedoeling is om „het aantal Europeanen dat onder de nationale armoedegrens leeft, … met 25 % … (te) verminder(en), door ruim 20 miljoen mensen een uitweg uit de armoede te bieden” (1).

1.6 Wel betreurt het EESC dat er geen apart streefcijfer is vastgelegd voor de vermindering van armoede onder kinderen, noch voor het bevorderen van hun welzijn, temeer daar de EU en de lidstaten daaraan sinds 2000 politieke aandacht schenken en al tal van verschillende initiatieven hebben genomen.

1.7 Het valt toe te juichen dat een van de zeven kerninitiatieven de oprichting van een Europees Platform tegen armoede is, met als doel om „… de sociale en territoriale cohesie (te) versterken zodat iedereen kan delen in de groei en de werkgelegenheid, en mensen die met armoede en sociale uitsluiting te kampen hebben, een menswaardig bestaan kunnen opbouwen en actief kunnen deelnemen aan de samenleving”.

1.8 Het EESC bepleit met klem dat dit platform wordt gebruikt als uitgangspunt voor de uitbanning van armoede onder kinderen en de bevordering van kinderwelzijn. Dit kan door voor een benadering te kiezen die specifiek op kinderen gericht en multidimensioneel is en waarvoor wordt uitgegaan van de rechten van kinderen. Ook zou deze aanpak kunnen worden onderbouwd met specifieke doelstellingen waarin kinderen en gezinnen met kinderen centraal staan.

1.9 Het EU-netwerk van onafhankelijke deskundigen inzake maatschappelijke integratie heeft erop gewezen dat bepaalde groepen van kinderen een hoog risico op extreme armoede lopen. Daartoe moeten worden gerekend:

i. kinderen die in instellingen leven of hebben geleefd, straatkinderen, misbruikte, mishandelde of verwaarloosde kinderen, kinderen van wie de ouders geestesziek zijn, kinderen in de opvang, dak- of thuisloze kinderen en kinderen die het slachtoffer zijn van huiselijk geweld of mensenhandel;

ii. kinderen met een handicap, kinderen uit etnische minderheidsgroepen, Roma-kinderen, jonge asielzoekers en immigranten;

iii. kinderen die in zeer arme en geïsoleerde plattelandsgebieden leven waar veel basisvoorzieningen ontbreken en kinderen die in uitgestrekte buitenwijken van grootsteden wonen.

1.10 Het Handvest van grondrechten van de EU behelst rechten van kinderen. De EU heeft dus een krachtig mandaat om in te staan voor het overleven en de bescherming en ontwikkeling van kinderen. Er moeten in het Europees Platform tegen armoede speciaal voor bovengenoemde kwetsbare kinderen indicatoren en doelstellingen worden vastgelegd.

1.11 Het EESC steunt de oproep aan de Commissie om over kinderwelzijn en armoede onder kinderen een alomvattende aanbeveling uit te brengen. In die aanbeveling zouden belangrijke beleidsdoelstellingen en streefcijfers moeten worden vastgelegd en de randvoorwaarden moeten worden gecreëerd voor voortdurende monitoring, uitwisseling, onderzoek en onderlinge beoordelingen (peer reviews) als bijdrage aan de verwezenlijking van de armoededoelstelling van de Europa 2020-strategie.

2. Achtergrond

2.1 Armoede onder en maatschappelijke uitsluiting van kinderen is een vraagstuk dat sinds 2000 een steeds grotere rol is gaan spelen in de sociale OCM (open coördinatiemethode) en waarop uitdrukkelijk wordt gewezen in alle gemeenschappelijke rapporten over sociale bescherming en maatschappelijke integratie (2002-2004). Volgens de Europese Raad moeten de lidstaten de nodige maatregelen treffen om „het aantal kinderen dat in armoede leeft snel aanzienlijk te verminderen, waarbij alle kinderen ongeacht hun sociale achtergrond gelijke kansen worden geboden” (2).

2.2 In het door het Luxemburgse EU-voorzitterschap in 2005 gelanceerde initiatief „Voortzetting van het EU-proces inzake sociale integratie” wordt uitdrukkelijk opgeroepen om de problematiek van kinderen in alle vormen van beleid mee te nemen (children mainstreaming) en in EU-verband minstens één indicator met betrekking tot het welzijn van kinderen vast te stellen. De Commissie schenkt in haar in 2006 uitgebrachte Mededeling over de rechten van kinderen speciaal aandacht aan het vraagstuk van de maatschappelijke integratie van kinderen en aan de rol van het EU-proces inzake sociale integratie. In januari 2008 is officieel goedkeuring gehecht aan een analytisch verslag en aanbevelingen van een task-force van de EU voor kinderarmoede en het welzijn van kinderen. Eind 2009 heeft de Commissie in een werkdocument over de Europa 2020-strategie erkend dat het vraagstuk van de armoede onder en maatschappelijke uitsluiting van kinderen behoort tot de sociale langetermijnproblemen van de EU die door de financiële en economische crisis alleen nog maar ernstiger zijn geworden. In maart van dit jaar heeft een consortium onder leiding van het Tarki Social Research Institute in opdracht van de Commissie een uitvoerig verslag over kinderwelzijn en armoede onder kinderen in de EU uitgebracht.

2.3 In het Verdrag van Lissabon (2009) wordt de bevordering van de rechten van kinderen bekrachtigd als officiële doelstelling van de EU. Commissievoorzitter Barroso heeft op de conferentie waarop het startsein voor 2010 als Europees Jaar van de bestrijding van armoede en sociale uitsluiting is gegeven, een pleidooi gehouden om het risico op armoede vóór 2020 voor alle burgers te verkleinen, maar dan vooral voor kinderen en ouderen, „omdat de huidige cijfers onduldbaar zijn”. België dat in het tweede halfjaar van 2010 het EU-voorzitterschap bekleedt, heeft de bestrijding van armoede onder kinderen en de bevordering van kinderwelzijn bovenaan zijn prioriteitenlijst geplaatst.

3. Armoede onder kinderen en kinderwelzijn

3.1 Armoede onder kinderen

3.1.1 Alle lidstaten van de EU kampen met het probleem van kinderwelzijn en armoede onder kinderen. Alleen zijn er van lidstaat tot lidstaat – en in sommige landen zelfs van regio tot regio - grote verschillen in de mate waarin dit probleem speelt en de ernst ervan. Zo blijkt uit het EU-SILC-onderzoek van 2007 (3) het volgende:

— 20 % van alle kinderen in de EU dreigt in armoede te vervallen (4), terwijl dat percentage voor de hele bevolking 16 % is. Het „risico op armoede” is in alle lidstaten van de EU groter voor kinderen, behalve in Cyprus, Denemarken, Estland, Finland, Duitsland en Slovenië (in Letland is het risico voor kinderen even groot). Het percentage kinderen dat in armoede dreigt te vervallen, bedraagt in twee landen (Bulgarije en Roemenië) niet minder dan 30 à 33 %, in vijf landen (Griekenland, Italië, Polen, Spanje en het VK) 23 à 25 %, en in weer vijf andere landen (Cyprus, Denemarken, Finland, Slovenië en Zweden) 10 à 12 %;

— voornoemde informatie is alleen volledig als daarnaast de cijfers worden gelegd van de marges waarbinnen in iedere lidstaat het risico op armoede zich beweegt (national poverty risk gap (5) ), waarmee wordt aangegeven hoe arm arme kinderen zijn, ofwel hoe groot de armoede is waarin ze dreigen te vervallen. Die national poverty risk gap varieert van 13 % voor kinderen in Finland en 15 % voor kinderen in Frankrijk tot 40 % voor kinderen in Roemenië en 44 % voor kinderen in Bulgarije. In veel landen is de tendens dat het „risico op armoede” toeneemt naarmate de kinderen ouder worden;

— een andere factor die in een armoede-analyse niet over het hoofd mag worden gezien is de duur, d.w.z. de vraag hoe lang kinderen onder de inkomensdrempel leven. In het al eerder genoemde TARKI-verslag staat daarover het volgende: het in een bepaald jaar vastgesteld risico op armoede voor kinderen geeft weliswaar een indicatie van de ontbering en maatschappelijke uitsluiting die hun boven het hoofd hangen, maar de mate waarin ze daarin dreigen te vervallen, is veel groter als het inkomen waarmee in hun levensonderhoud moet worden voorzien, jarenlang onder de inkomensdrempel blijft. Verder blijkt uit dat TARKI-verslag dat - voor de twintig EU-lidstaten waarover EU-SILC-gegevens beschikbaar zijn - het percentage kinderen dat in gezinnen leeft die van 2005 tot 2007, dus drie jaar lang, een risico op armoede hebben gelopen, varieert van 4 à 6 % (Oostenrijk, Cyprus, Finland, Slovenië en Zweden) tot 13 à 16 % (Italië, Litouwen, Luxemburg, Polen en Portugal).

3.2 Materiële ontbering

3.2.1 Voor de EU-definitie van kinderen die een risico op armoede lopen, wordt gekeken naar het aantal kinderen dat in lage-inkomensgezinnen leeft. Hoe belangrijk dat gegeven ook is, toch volstaat dit niet als maatstaf, omdat daarmee niet alles wordt omvat wat een kind nodig heeft om een goede start in het leven te maken. Kinderen kan van alles overkomen: ondermaatse huisvesting, dak- of thuisloosheid, verpaupering in achterbuurten, een leefomgeving met veel misdaad, een slechte gezondheid, slechte voeding, een hoger risico op ongelukken en verwondingen, meer lichamelijke mishandeling, meer pesterijen, minder toegang tot kinderopvang, beperkte toegang tot sociale diensten en gezinsvoorzieningen, achterstand op school en weinig goede onderwijsmogelijkheden, en weinig of geen toegang tot speelterreinen, sportfaciliteiten, voorzieningen voor vrijetijdsbesteding of culturele activiteiten. Er zijn kinderen die dergelijke nadelen cumuleren: naarmate zij meer van die nadelen ervaren, kunnen de effecten van ieder nadeel elkaar gaan versterken, zodat het kind steeds meer doordrongen raakt van het gevoel arm te zijn en buiten de maatschappij te staan. Armoede en maatschappelijke uitsluiting worden daardoor steeds vaker van generatie op generatie overgedragen.

3.2.2 Het totale percentage kinderen dat lijdt onder materiële ontbering in de EU is hetzelfde als dat van kinderen die een risico op armoede lopen (20 %). De verschillen in materiële ontbering zijn daarentegen veel groter van lidstaat tot lidstaat: van 4 à 10 % (Luxemburg, de drie Noordse landen, Nederland, Spanje) tot 39 à 43 % (Hongarije, Letland, Polen), 57 % (Roemenië) en 72 % (Bulgarije). Die cijfers moeten naast het risico op armoede worden gelegd, dat varieert van 10 % tot 33 %. Die brede variatie in materiële-ontberingspercentages zijn kenschetsend voor de verschillen in gemiddelde levensstandaard tussen en in de lidstaten

3.2.3 Het percentage voor materiële ontbering is 46 % , met grote verschillen van lidstaat tot lidstaat, gaande van 18 à 28 % (Denemarken, Luxemburg, Nederland, Spanje, Zweden) tot 72 à 96 % (Bulgarije, Hongarije, Letland, Roemenië). Voor kinderen boven de inkomensdrempel is het gemiddelde percentage voor materiële ontbering 13 %, met ook hier weer veel variatie: van 1 à 6 % (Denemarken, Luxemburg, Nederland, Spanje, Zweden) tot 35 à 62 % (Bulgarije, Hongarije, Letland, Roemenië).

3.2.4 Het EESC adviseert om de nationale percentages voor het risico op armoede, de inkomensdrempels en de nationale percentages voor materiële ontbering als indicatoren te gebruiken.

3.3 Kinderen die het grootste risico op armoede lopen

3.3.1 Alleenstaande ouders en grote gezinnen

3.3.1.1 In nagenoeg alle lidstaten lopen kinderen met alleenstaande ouders of in grote gezinnen het hoogste risico op armoede. Uit het EU-SILC-onderzoek van 2007 blijkt dat 34 % van alle kinderen in de EU die in een eenoudergezin leven, een risico op armoede lopen, gaande van 17 à 24 % (Denemarken, Finland, Zweden) tot 40 à 45 % (Estland, Ierland, Litouwen, Luxemburg, Roemenië, VK) en 54 % (Malta). 25 % van de kinderen die in grote gezinnen (d.w.z. gezinnen met twee volwassenen en drie of meer kinderen) leven, lopen in de EU een risico op armoede, gaande van 12 à 15 % (Duitsland, Finland, Zweden, Denemarken, Slovenië) tot 41 à 55 % (Italië, Letland, Portugal, Roemenië) en 71 % (Bulgarije).

3.3.2 Gezinnen zonder kostwinner

3.3.2.1 Uit het EU-onderzoek arbeidskrachten (Labour Force Survey of LFS) van 2007 blijkt dat 9,4 % van alle kinderen in gezinnen leeft zonder kostwinner, gaande van 2,2 à 3,9 % (Cyprus, Griekenland, Luxemburg, Slovenië) tot 12 % (België), 12,8 % (Bulgarije), 13,9 % (Hongarije) en 16,7 % (VK) (6). Deze kinderen lopen een heel hoog gemiddeld risico op armoede: 70 %, gaande van 47 à 49 % (Denemarken, Finland) tot 81 à 90 % (Bulgarije, Tsjechië, Estland, Litouwen, Portugal, Roemenië, Slowakije).

3.3.2.2 De kans is groot dat kinderen die in gezinnen leven waar niemand een betaalde baan heeft, daar qua materiële ontbering de gevolgen van ondervinden, niet alleen in hun huidige, maar ook in hun toekomstige leefomstandigheden. Dat geen enkele volwassene in zo'n gezin een betaalde baan heeft, kan niet alleen tot financiële problemen leiden, maar kan ook tot gevolg hebben dat die kinderen nu of later zelf ook minder kansen krijgen om volwaardig deel te hebben aan de samenleving.

3.3.3 Kinderen met een risico op extreme armoede

3.3.3.1 Het EU-netwerk van onafhankelijke deskundigen inzake maatschappelijke integratie heeft erop gewezen dat bepaalde groepen van kinderen een hoog risico op grotere of extreme armoede lopen. Dit blijkt overduidelijk uit de diverse nationale actieplannen voor integratie en uit meerdere transnationale uitwisselingsprojecten. Het gaat daarbij om kinderen met een handicap, kinderen uit etnische minderheidsgroepen (vooral Roma-kinderen), jonge asielzoekers en immigranten, misbruikte, mishandelde of verwaarloosde kinderen, kinderen van wie de ouders geestesziek zijn, kinderen in de opvang, dak- of thuisloze kinderen en kinderen die het slachtoffer zijn van huiselijk geweld of mensenhandel, kinderen die in zeer arme en geïsoleerde plattelandsgebieden leven waar veel basisvoorzieningen ontbreken en kinderen die in uitgestrekte buitenwijken van grootsteden wonen (7). Uit de EU-analyse van 2007 blijkt dat de zorg over de situatie van kinderen in migrantengezinnen en kinderen uit sommige etnische minderheidsgroepen steeds groter wordt in de „oude” lidstaten.

3.4 Langetermijneffect en intergenerationale armoede

3.4.1 Langetermijneffect

3.4.1.1 Een belangrijk thema uit de gemeenschappelijke verslagen over sociale bescherming en maatschappelijke integratie is dat kinderen die in armoede opgroeien, zich maar beperkt ontplooien en op de lange termijn de gevolgen daarvan blijven ondervinden voor hun welzijn en ontwikkeling en, in hun latere leven als volwassene, voor hun welzijn en gezondheid. Het risico om als volwassene arm en werkloos te zijn en buiten de maatschappij te staan, is bij deze kinderen groter. Op dit langetermijneffect wordt gewezen in het verslag van 2007, dat wordt afgesloten met de volgende conclusie: de kans dat kinderen die in armoede opgroeien, het goed doen op school, gezond zijn, nooit met justitie te maken krijgen en als jong volwassenen hun plaats vinden op de arbeidsmarkt en in de samenleving is minder groot dan bij andere kinderen.

3.4.2 Intergenerationele armoede

3.4.2.1 Een daarmee verband houdend en steeds weer terugkerend thema is dat armoede van generatie op generatie wordt overgedragen. In een aantal landen is vooral sprake van intergenerationele overdracht met betrekking tot onderwijs, ongeacht of die landen nu veel of weinig armoede en maatschappelijke uitsluiting onder kinderen kennen. Uit het EU-SILC-onderzoek naar de intergenerationele overdracht van nadelen van 2005 blijkt dat de kansen die kinderen krijgen om onderwijs te genieten, het meer of minder waarschijnlijk maken dat ze later als volwassene arm worden. De kans om later ook geen diploma te halen, is 23 maal groter voor kinderen van wie de ouders alleen de lagere school hebben afgemaakt dan voor kinderen van ouders die vervolgonderwijs hebben genoten.

4. Benchmarking, monitoring en evaluatie

4.1 Een belangrijk aandachtspunt moet zijn dat benchmarking, monitoring en evaluatie zowel in de lidstaten als in EU-verband een spilfunctie gaan vervullen en dat daaraan bekendheid wordt gegeven. Daarin ligt een grote uitdaging die moet worden aangegaan.

4.2 Met het oog daarop adviseren wij het volgende:

— de Commissie en de lidstaten zouden een exercitie moeten beginnen waarbij wordt gezocht naar methoden om de sociale doelstellingen van de EU overal in de EU zichtbaarder, meetbaarder en concreter te maken;

— er zou voor moeten worden gezorgd dat vorderingen bij de verwezenlijking van EU- en nationale doelstellingen en in het licht van verbeterde prestaties op de gebieden van de in EU-verband overeengekomen indicatoren, onder rigoreus en geregeld toezicht worden gesteld en dat daarvan regelmatig en rigoreus verslag wordt uitgebracht;

— er zouden onderlinge beoordelingen (peer reviews) moeten worden georganiseerd, zodat de resultaten van deze monitoring-exercitie kunnen worden besproken. Op die manier zullen lidstaten en Commissie vaker van elkaars beleid kunnen leren;

— monitoring en evaluatie zouden veel rigoreuzer moeten worden aangepakt, waarbij het zwaartepunt veel meer bij de resultaten moet worden gelegd. Ook moeten vorderingen bij de verwezenlijking van doelstellingen op gezette tijden aan een onafhankelijke kritische analyse worden onderworpen. Hieronder volgende belangrijke onderdelen van die benadering: — de gemeenschappelijke indicatoren zouden stelselmatiger moeten worden verwerkt in de nationale regelingen voor monitoring en analyse, zodat vaker van elkaar kan worden geleerd; — het vermogen van de EU en van nationale en subnationale overheden om statistieken te produceren, moet worden vergroot, waarbij vooral moet worden gedacht aan het vermogen om tijdig met sociale statistieken te komen (waaronder gegevens over kinderwelzijn en armoede onder kinderen, omdat de impact van de financiële en economische crisis in de EU dan beter kan worden gemonitored); — alle lidstaten zouden formele regelingen moeten treffen waardoor maatschappelijke organisaties en onafhankelijke deskundigen doorlopend worden betrokken bij de monitoring en beoordeling van beleidsmaatregelen ter bevordering van maatschappelijke integratie.

5. Het Europees Platform tegen armoede

5.1 Of de sociale dimensie van de EU meer gewicht kan worden gegeven en met name of de Europa 2020-doelstellingen kunnen worden verwezenlijkt, hangt grotendeels af van het in de Europa 2020-strategie voorgestelde kerninitiatief „Europees Platform tegen armoede”.

5.2 Dit platform moet het uithangbord worden van dit nieuwe sociale Europa en een spilfunctie vervullen, in die zin dat erop wordt toegezien dat alle andere vormen van EU-beleid (economie, mededinging, onderwijs, migratie, volksgezondheid, innovatie en milieu) meehelpen om de sociale doelstellingen van de EU te verwezenlijken, waaronder het streven om de armoede in de EU terug te dringen.

5.3 Het komt er vooral op aan dat vraagstukken aangaande behoorlijke sociale bescherming (waaronder de bestrijding van armoede onder kinderen, de bevordering van kinderwelzijn en het promoten van de rechten van kinderen) in alle relevante EU-beleidsmaatregelen en -programma's, met inbegrip van de structuurfondsen, worden meegenomen. Het Europees Platform tegen armoede moet een centrale rol spelen in de monitoring van en verslaggeving over de wijze waarop sociale-effectbeoordelingen worden uitgevoerd en de mate waarin andere onderdelen van de Europa 2020-strategie meehelpen om de armoede in de EU terug te dringen.

5.4 Meer verband tussen het streven van de EU om maatschappelijke integratie te bevorderen en de doelstellingen van de structuurfondsen.

5.4.1 De doelstellingen inzake maatschappelijke integratie van de EU en van de lidstaten moeten veel beter aansluiten bij de benutting van de structuurfondsen. Gebruikmaking van de structuurfondsen zou een belangrijk onderdeel moeten worden van de nationale actieplannen voor integratie. Een voorbeeld daarvan was het Commissievoorstel van 2009 om voortaan toe te staan dat het EFRO wordt ingezet voor huisvestingsmaatregelen ten gunste van marginale leefgemeenschappen in de nieuwe lidstaten. Dit kan een belangrijke geldbron worden voor initiatieven op dit gebied.

6. Aanbevelingen

6.1 EU-verbintenis inzake kinderwelzijn en armoede onder kinderen

6.1.1 Gezien de algemene doelstellingen van de Europa 2020-strategie zou er een samenhangend kader voor de bestrijding van armoede onder kinderen en de bevordering van kinderwelzijn moeten worden ontwikkeld, waarvoor wordt uitgegaan van de rechten van kinderen. Er zou van de bestrijding van armoede onder kinderen en de bevordering van kinderwelzijn een aparte EU-doelstelling moeten worden gemaakt.

6.2 Toereikende middelen

6.2.1 Voor gezinnen met kinderen zou een minimaal gezinsinkomen moeten worden ingevoerd, waarvoor geld wordt overgemaakt naargelang van de positie van de ouders op de arbeidsmarkt. Ook zou alle kinderen financiële steun kunnen worden gegarandeerd door belastingvermindering en/of algemene uitkeringen in contanten.

6.2.2 Kinderbijslag is voor iedereen bestemd, wordt over het geheel genomen administratief efficiënt afgehandeld, heeft geen sociaal stigma en er wordt (zoals blijkt uit de analyse van de SPC in 2008) door veel burgers een beroep op gedaan. Daarom moet worden bekeken hoe kinderbijslag kan worden ingezet als belangrijk wapen in de strijd tegen armoede onder kinderen.

6.2.3 Aangezien kinderen in gezinnen zonder kostwinner een erg hoog risico op armoede lopen, is er behoefte aan een doelstelling om de armoede in dat soort gezinnen en in gezinnen van zogenoemde „werkende armen” minder groot te maken. Dan ervaren kinderen minder acuut dat ze arm zijn. In actief arbeidsmarktbeleid moet steun worden gegeven aan werkgevers die ouders in dienst nemen. Ook is er behoefte aan lokale, toegankelijke en betaalbare kwaliteitsvoorzieningen zoals kinderopvang.

6.2.4 Inclusieve arbeidsmarkten moeten ouders kwaliteitsbanen aanbieden. Ouders moeten echter ook tijd kunnen doorbrengen met hun kinderen. Daarom is beleid nodig waardoor werk en gezinstaken met elkaar kunnen worden gecombineerd.

6.2.5 Voor kinderen die in extreme armoede leven, is weldoordacht sociaal beleid nodig om iedereen gelijke kansen te bieden en dienen inspanningen om ieder kind zich met goed gevolg te helpen scholen, te worden opgevoerd. Zo kan een halt worden toegeroepen aan de intergenerationele overdracht van armoede en maatschappelijke uitsluiting. Beleid vóór integratie en tegen discriminatie moet kracht worden bijgezet, vooral als het gaat om immigranten en hun nakomelingen en om etnische minderheidsgroepen.

6.3 Van kinds af aan

6.3.1 Het EESC stemt in met de aanbeveling van Eurochild om het concept van kinderopvangvoorzieningen te verruimen naar inclusieve dienstverlening met prenatale en voorschoolse voorzieningen voor alle kinderen en gezinnen. Het argument van Eurochild is dat tal van voorbeelden van geslaagde methoden in en rond peuter- en kleuterbeleid bij de vaststelling van de Barcelona-doelstellingen over het hoofd zijn gezien. Het verdient dan ook aanbeveling om met het oog op die Barcelona-doelstellingen gemeenschappelijke EU-kwaliteitsnormen voor peuter- en kleutervoorzieningen uit te werken. Bij dat laatste moet ook worden gedacht aan de zorg voor en educatie van peuters en kleuters: daarop is gewezen door het Childcare Network van de Commissie dat als inspiratiebron moet dienen voor nationaal beleid en de praktijk in de lidstaten, ook met gebruikmaking van de structuurfondsen.

6.4 Gezondheidszorg

6.4.1 De EU-werkgroep voor gezondheidsindicatoren zou aan kinderen gerelateerde indicatoren moeten uitwerken. Dan kunnen gezondheidsbeleid van de overheid en de consequenties daarvan aan de hand van die indicatoren worden gemonitored en geëvalueerd.

6.4.2 Ook zouden er voor kinderen indicatoren moeten worden uitgewerkt waarmee geestelijke gezondheid of psychische aandoeningen kunnen worden vastgesteld.

6.4.3 In de door de Commissie voor 2012 aangekondigde Mededeling over ongelijkheden op gezondheidsgebied moet ook worden stilgestaan bij de gezondheid van kinderen.

6.5 Huisvesting

6.5.1 De lidstaten moeten de verplichtingen nakomen die tijdens de in maart 2010 gehouden Vijfde Ministeriële Conferentie over milieu en gezondheid zijn aangegaan betreffende het actieplan voor Europa „Kind, milieu en gezondheid”, en dienen de bij die gelegenheid overeengekomen acties ten uitvoer te leggen

6.5.2 De Commissie moet met de lidstaten t.a.v. dakloosheid en uitsluiting van huisvesting (meting, monitoring en verslaggeving) een gemeenschappelijk kader en gemeenschappelijke richtsnoeren overeenkomen, met speciale aandacht voor kinderen in die omstandigheden.

6.5.3 De Commissie zou initiatieven om (kandidaat-)lidstaten te helpen slecht werkende kindertehuizen te sluiten en daarvoor geschikte alternatieven te ontwikkelen, moeten blijven steunen en financieren.

6.6 Bescherming tegen geweld, misbruik en uitbuiting

6.6.1 De Commissie zou met alle relevante belanghebbenden moeten nagaan of het haalbaar is om een indicator betreffende geweld tegen kinderen, kindermisbruik en -uitbuiting uit te werken. Een dergelijke indicator zou moeten gaan over identificatie, bescherming, vervolging en preventie, in overeenstemming met de aanbevelingen uit het in opdracht van het Europees Bureau voor de Grondrechten in 2009 verrichte indicatoren-onderzoek.

6.6.2 De lidstaten moeten nationale strategieën uitstippelen om kinderen tegen alle vormen van geweld te beschermen en dat geweld te voorkomen. Die strategieën moeten duidelijke doelstellingen omvatten, een budget hebben en voorzien in een lokaal contactpunt waar kinderen of volwassenen gevallen van geweldpleging kunnen melden.

6.7 Maatregelen waarin kinderen centraal staan

6.7.1 De Commissie zou de banden moeten aanhalen met het programma van de Raad van Europa „Bouwen aan een Europa voor en met kinderen”, waarin de nadruk is gelegd op participatie van de kinderen zelf.

6.7.2 De indicatoren betreffende inkomen en materiële ontbering die al in onderling overleg zijn vastgelegd, moeten worden uitgebreid met meer indicatoren waarin kinderen centraal staan. Van belang is dat de indicatoren de diverse stadia van de ontwikkeling van kinderen weerspiegelen, met inachtneming van de meest relevante aspecten en alle relevante leeftijden van kinderen. In het TARKI/Applica-onderzoek worden de volgende leeftijdsgroepen aanbevolen: tot 5 jaar; van 6 tot 11 jaar; van 12 tot 17 jaar. Ook wordt aanbevolen om bij de uitwerking van indicatoren o.m. de volgende aspecten mee te nemen: inkomen, materiële ontbering, onderwijs, huisvesting, gezondheid, blootstelling aan risico en sociale participatie.

Brussel, 14 juli 2010 De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité Mario SEPI

(1) Volgens de EU-definitie leven „mensen die in armoede dreigen te vervallen” in gezinnen waarvan het totale inkomensequivalent minder is dan 60 % van het nationale equivalent van het middeninkomen van gezinnen (om de schaal van equivalenten te bepalen, wordt gebruik gemaakt van de gewijzigde equivalentenschaal van de OESO).

(2) Europese Raad te Brussel, 23 en 24 maart 2006, Conclusies 7775/06 rev. 1, punt 72.

(3) Zie de website van Eurostat, het bureau van de statistiek van de Europese Gemeenschappen: http://epp.eurostat.ec.europa.eu/portal/page/portal/statistics/themes

(4) Een kind „dat een risico op armoede loopt” leeft in een gezin „dat een risico op armoede loopt”, d.w.z. een gezin waarvan het totale inkomensequivalent minder is dan 60 % van het nationale equivalent van het middeninkomen van gezinnen.

(5) Die national poverty risk gap (eigenlijk: relative median at-risk-of-poverty gap) komt overeen met het verschil tussen de totale middeninkomensequivalenten van mensen die onder de drempel leven waarop het risico op armoede ontstaat, en de waarde van die inkomensdrempel. Dit verschil wordt uitgedrukt als een percentage van die inkomensdrempel.

(6) Zie de website van Eurostat: http://epp.eurostat.ec.europa.eu/portal/page/portal/statistics/themes

(7) In het rapport van 2007 van het EU-netwerk van onafhankelijke deskundigen inzake maatschappelijke integratie wordt dit patroon opnieuw bevestigd. De conclusie die daaruit wordt getrokken, is dat vooral twee groepen kinderen in veel landen een duidelijk verhoogd risico op extreme armoede en maatschappelijke uitsluiting lopen, nl. kinderen die in instellingen leven of hebben geleefd, en Roma-kinderen. Een aantal andere situaties treedt echter ook vaak op de voorgrond: kinderen die gedwongen worden tot kinderarbeid; kinderen die het slachtoffer zijn van geweld, seksueel misbruik of mensenhandel, die te maken krijgen met verslavingen of betrokken raken bij misdaad; kinderen met een handicap; minderjarigen zonder volwassen begeleiders; kinderen uit dakloze gezinnen en straatkinderen (Frazer en Marlier, 2007).