Nr. C 201/8 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen 7. 8. 89 
Advies over de economische situatie in de Gemeenschap medio 1989 
(89/C 201/04) 
Het Economisch en Sociaal Comité heeft op 25 oktober 1988 besloten, overeenkomstig artikel 
20 (vierde alinea) van het Reglement van Orde een advies op te stellen over de economische 
situatie in de Gemeenschap medio 1989. 
De Afdeling voor economische, financiële en monetaire vraagstukken, die met de voorberei­
ding van de desbetreffende werkzaamheden was belast, heeft haar advies op 13 juni 1989 
goedgekeurd. Rapporteur was de heer Geuenich. 
Het Economisch en Sociaal Comité heeft tijdens zijn 267e zitting (vergadering van 22 juni 
1989) het volgende advies uitgebracht, dat met 76 stemmen vóór, 44 stemmen tegen, bij 9 
onthoudingen is goedgekeurd (hoofdelijke stemming). 
Opmerkingen vooraf 
In onderhavig initiatiefadvies wordt uit het economi­
sche beleidsinstrumentarium een bij voorrang ten uit­
voer te leggen maatregelenpakket samengesteld waar­
mee volgens het Comité bij de verwezenlijking van de 
binnenmarkt tot een evenwichtiger economische ont­
wikkeling kan worden bijgedragen. In dat verband heb­
ben in de eerste plaats de lid-staten tot taak, de nodige 
maatregelen te nemen om ervoor te zorgen dat de 
binnenmarkt binnen de gestelde termijn een feit wordt. 
In het advies over de sociale ontwikkeling zijn alle uit 
het onderzoek naar de sociale problemen naar voren 
gekomen aspecten verwerkt; de Afdeling wijst er in dit 
verband eens te meer op dat economisch en sociaal 
beleid elkaar aanvullen. 
1. Economische prognoses van de Commissie voor 
1989 
1.1. Belangrijkste kenmerken van de economische si­
tuatie 
1.1.1. In haar beoordeling van de vooruitzichten 
voor de economische ontwikkeling in de Gemeenschap 
en in de wereld gaat de Commissie van betrekkelijk 
optimistische prognoses uit. Op basis van de onver­
wacht dynamische ontwikkeling in 1988 wordt ook 
voor 1989, ondanks een lichte verslechtering van de 
economische randvoorwaarden in de wereld, op een 
aanhoudend krachtige economische groei gerekend. 
Voorts verwacht de Commissie dat de werkgelegenheid 
zal toenemen en dat de werkloosheid, die zich nog altijd 
op een veel te hoog niveau beweegt, iets zal afnemen. 
Wat de inflatie betreft, rekent de Commissie op een 
gemiddeld iets hoger tempo. Een dergelijke combinatie 
van groei- en inflatietempi kan echter nog altijd als 
gunstig worden betiteld. 
1.1.2. Bemoedigende ontwikkelingen zijn volgens de 
Commissie dat het economisch dynamisme van een 
aantal lid-staten „overslaat" op de partnerlanden, dat 
de groei in toenemende mate door de investeringsactivi­
teit wordt gedragen en dat de Gemeenschap wat de 
inflatie betreft een naar verhouding vergaande stabiliteit 
en convergentie heeft weten te bereiken. Volgens de 
Commissie is er echter ook aanleiding tot bezorgdheid: 
de inflatie zou weer kunnen aanwakkeren, de begro­
tingstekorten in een aantal landen zijn te hoog, de onevenwichtigheden van de lopende rekeningen van de 
lid-staten nemen toe, terwijl de werkloosheid, die in de 
Gemeenschap gemiddeld nog altijd meer dan 10% van 
de beroepsbevolking bedraagt, grote zorgen blijft baren. 
1.2. Internationaal economisch klimaat 
1.2.1. Door de structurele aanpassingen die zich de 
afgelopen jaren in de meeste industrielanden hebben 
voltrokken, is het weerstandsvermogen van de volks­
huishoudingen toegenomen, zodat er ondanks tal van 
turbulente ontwikkelingen toch een economisch groei­
proces op gang kon komen. Deze groei zal zich, zij het 
in een lager tempo dan vorig jaar, in verband met 
de Organisatie voor Economische Samenwerking en 
Ontwikkeling (OESO) waarschijnlijk ook in 1989, voor 
het zevende achtereenvolgende jaar, voortzetten. In de 
VS zou de economische groei in verband met de iets 
afzwakkende groei van de interne vraag en van de 
export wel eens een vertraging te zien kunnen geven. 
In Japan zal vooral de geringere stijging van de interne 
vraag waarschijnlijk voor een in vergelijking met vorig 
jaar iets geringere, zij het nog altijd krachtige groei 
zorgen. Ondanks de impulsen die van de groei van de 
internationale economie op de uitvoer van de Gemeen­
schap uitgaan, zal de bijdrage van de buitenlandse 
handel tot de groei van het bruto binnenlands produkt 
(BBP) van de Gemeenschap in verband met de snellere 
stijging van de invoer waarschijnlijk toch negatief 
blijven. 
1.2.2. Het proces van vermindering van de inter­
nationale onevenwichtigheden op de lopende rekenin­
gen vordert gestaag. Het feit dat het totale overschot 
van de Gemeenschap tegenover de rest van de wereld 
daalt, duidt er echter op dat de lopende rekeningen van 
andere lid-staten dan de Bondsrepubliek Duitsland in 
een snel tempo verslechteren; de overschotten van de 
Bondsrepubliek Duitsland nemen zelfs nog toe, terwijl 
de handelsbalanstekorten van een aantal lid-staten t.o.v. 
de Bondsrepubliek ook toenemen. De schulden­
problematiek van de ontwikkelingslanden, de tweede 
grote bron van economische onevenwichtigheden in de 
wereld, zal in het bijzonder in verband met de inmiddels 
weer aantrekkende rente waarschijnlijk niet minder 
worden en de ontwikkelingsvooruitzichten voor deze 
landen ook in de toekomst aanzienlijk beknotten. 
1.2.3. De Amerikaanse rentepolitiek is al sinds enige 
tijd op inflatiebestrijding en stabilisering van de dollar 
gericht. In dat land is de rente voor kortlopend geld 
7. 8. 89 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen Nr. C 201/9 
aanzienlijk sterker gestegen dan de rente voor 
langlopend geld. Hieruit blijkt dat de genomen maatre­
gelen een stabiliserende werking gehad hebben op de 
inflatieverwachtingen. Verdere renteverhogingen van 
Amerikaanse zijde zouden de groei in de VS en in de 
wereld echter aantasten, vooral omdat de rentetarieven 
internationaal met elkaar samenhangen en in dat geval 
over de gehele linie nog verder zouden toenemen. 
1.3. De EG-volkshuishouding 
1.3.1. De vooruitzichten voor de economische groei 
in de Gemeenschap blijven over het geheel genomen 
positief; dit duidt op een voortzetting van de bui­
tengewoon lange fase van bestendige, zij het gematigde 
expansie. 
Wel moet er rekening mee worden gehouden dat de 
EG-volkshuishouding in sterke mate van de we­
reldeconomie afhankelijk is. De wereldeconomie be­
vindt zich thans weliswaar nog in een krachtige groei-
fase, maar deze kan door een aantal onopgeloste proble­
men zo worden onderbroken. Risicofactoren blijven de 
enorme schuldenlast van de ontwikkelingslanden, de 
Amerikaanse tekorten op begroting en lopende re­
kening, alsook de onzekerheden in verband met de 
dollarkoers. 
In verband met het ongunstigere internationale klimaat, 
de langzamere stijging van het particuliere verbruik en 
het restrictieve geld- en/of begrotingsbeleid in een aan­
tal lid-staten zal de groei in de Gemeenschap bij ca. 
3,25% komen te liggen; daarbij mag voorts op een 
verbetering van de aanbodvoorwaarden worden gere­
kend. In een aantal landen, o.m. Italië, Spanje, Portugal 
en het VK, zou het huidige groeidynamisme wel eens 
kunnen verslappen, zodat dan andere partnerlanden 
dank zij de ontvangen impulsen wellicht een expan­
sievere rol zullen gaan spelen. 
1.3.2. In bijna alle EG-landen heeft de toegenomen 
investeringsactiviteit in 1988 de belangrijkste bijdrage 
tot de groei geleverd. In verband met het aanzienlijk 
verbeterde rendement van de factor kapitaal en de 
inmiddels bereikte bezetting van de productiecapaciteit 
mag op een uitbreiding van de kapitaalgoederenvoor­
raad en op een verschuiving van arbeidsbesparende naar 
uitbreidingsinvesteringen worden gerekend. Bovendien 
wordt de investeringsactiviteit wellicht positief beïn­
vloed door het feit dat de ondernemingen zich steeds 
meer op de tot stand te brengen Europese interne markt 
richten. 
1.3.3. Hoewel de werkgelegenheidsgroei de afge­
lopen jaren licht is toegenomen, blijft de werkloosheid 
hardnekkig meer dan 10% van de beroepsbevolking 
treffen. Dit betekent dat ongeveer 15 miljoen personen 
als werkloos geregistreerd staan. Het aantal langdurig 
werklozen stijgt nog altijd en maakt inmiddels meer 
dan 50% uit van het totaal aantal werklozen. De jeugd­
werkloosheid ligt in de Gemeenschap gemiddeld nog 
steeds boven de 20%. De geconstateerde groei van de 
werkgelegenheid leidt echter niet tot een even sterke 
daling van de werkloosheid: enerzijds komen niet-gere-
gistreerde werklozen (de zgn. „verborgen reserve") 
weer aan de slag, en anderzijds neemt de participatie­graad toe. Voor 1989 wordt bovendien op een lichte 
daling van de werkgelegenheidsgroei tot iets meer dan 
1% gerekend. Voorts moet in aanmerking worden ge­
nomen dat het totale arbeidsvolume minder sterk toe­
neemt omdat de gecreëerde nieuwe arbeidsplaatsen 
vaak deeltijdbanen zijn. Gelukt het niet om de huidige 
geringe daling van de werkloosheid in een stroomver­
snelling te brengen, dan zal de werkloosheid in de 
Gemeenschap zelfs in 1992 niet duidelijk beneden de 
10% van de beroepsbevolking komen te liggen. 
1.3.4. Over het geheel genomen zal de inflatie in de 
Gemeenschap waarschijnlijk maar weinig toenemen en 
daarmee beheersbaar blijven (de deflator van de par­
ticuliere consumptie zal in 1989 naar schatting 4,85% 
bedragen). Wel is in de diverse lid-staten — zij het 
uiteenlopende mate — grotere waakzaamheid geboden 
omdat de factoren die de prijsstijging tot nog toe hebben 
gedempt, aan betekenis verliezen. Zo mag b.v. niet meer 
op een verdere verbetering van de ruilvoet worden 
gerekend. Bovendien ontstaat vooral in landen die al 
geruime tijd een bijzonder hoge bezettingsgraad van 
hun produktiecapaciteit kennen, o.m. het VK, Italië en 
Spanje, een interne inflatoire druk die door zowel de 
vraag- als de kostenontwikkeling in de hand wordt 
gewerkt. In de Gemeenschap zal desondanks de gemid­
delde stijging van de nominale loonkosten per eenheid 
produkt ook in 1989 waarschijnlijk gematigd blijven 
(EG: + 3,3%, tegen + 4,5% in de VS en + 1,6% in 
Japan). De toeneming van de monetaire aggregaten zal, 
naar het zich laat aanzien, een vertraging te zien geven. 
1.3.5. De convergentie van de inflatietempi in met 
name de aan het Europese Monetaire Stelsel (EMS) 
deelnemende landen heeft tot versterking en stabilise­
ring van de monetaire samenhang in de Gemeenschap 
geleid. Aan de andere kant blijft de begrotingssituatie 
van de lid-staten sterk uiteenlopen, terwijl de externe 
saldi weer grotere verschillen te zien geven; hiervan kan 
een bedreiging uitgaan op de stabiliteit van het EMS. 
2. Te nemen economische beleidsmaatregelen 
2.1. Coördinatie van de economische politiek in EG-
verband 
Coördinatie van de economische politiek in de Gemeen­
schap is op grond van de vergaande en nog toenemende 
economische vervlechting per definitie een zaak van 
lange adem. Convergentie is echter, ook op grond van 
de actualiteit, nog dringender geworden. Aan de ene 
kant betekenen de discrepanties in de saldi van de 
lopende rekening een bedreiging voor de huidige wis­
selkoersverhoudingen. Aan de andere kant vereist de 
op handen zijnde verdere liberalisering van het kapitaal­
verkeer dat het monetair en het begrotingsbeleid sterker 
convergeren. In dit coördinatieproces moet echter met 
de belangen van alle betrokkenen rekening worden 
gehouden. In principe moeten de landen met omvang­
rijke overschotten op hun lopende rekening en met een 
grote prijsstabiliteit een expansieve beleidskoers volgen, 
terwijl andere landen zich in dat opzicht gematigder 
dienen op te stellen. In dat verband moet het echter als 
normaal worden beschouwd dat de in een inhaal­
manoeuvre gewikkelde industrielanden in de EG hun 
ontwikkelingsproces ook bij wege van kapitaalinvoer 
Nr. C 201/10 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen 7. 8. 89 
en tekorten op de lopende rekening financieren. Con­
cluderend kan men stellen dat met coördinatie van de 
economische politiek wordt beoogd, de economische 
groei en de groei van de werkgelegenheid te consolide­
ren en zó te stimuleren dat de werkloosheid kan worden 
teruggedrongen. 
2.2. Monetaire en wisselkoerspolitiek 
2.2.1. De na de beurscrash in het najaar van 1987 op 
gang gekomen succesvolle samenwerking op monetair 
vlak dient met het oog op een verdere stabilisering van 
de dollarkoers intensief te worden voortgezet. Commis­
sie en Raad zouden daartoe i.v.m. de weliswaar ge­
stegen, maar te geringe en derhalve te stimuleren par­
ticuliere besparingen in de VS voorts op vermindering 
van het Amerikaanse begrotingstekort moeten aan­
dringen, vooral ook omdat de druk op de internationale 
rentestand daardoor verminderd zou worden. De nood­
zakelijke terugdringing van het Amerikaanse tekort op 
de lopende rekening kan door expansieve maatregelen 
van Europese zijde, voor zover dit mogelijk is (zie 
paragraaf 2.1), worden ondersteund. 
2.2.2. Het wisselkoersbeleid binnen Europa zou erop 
gericht moeten zijn, het aantal aan het EMS deelnemen­
de landen te vergroten en tegelijkertijd de inter­
ventiemarges te verkleinen. Ook hiervoor is de in para­
graaf 2.1 geschetste nauwere coördinatie van de econo­
mische politiek absoluut noodzakelijk. Voorts zou een 
sterkere economische integratie er ook al toe bijdragen 
dat er meer wisselkoersstabiliteit in de Gemeenschap 
komt. Veranderingen in deze wisselkoersen of aanpas­
sing van de pariteiten van de aan het EMS deelnemende 
valuta's zijn evenwel niet uit te sluiten. 
2.2.3. Zolang de wisselkoers van de Amerikaanse 
dollar niet opnieuw heftige schommelingen vertoont, 
kan de monetaire politiek in Europa sterker op interne 
economische doelstellingen worden gericht. Behoud van 
de bereikte prijsstabiliteit is van belang voor een aan­
houdende economische groei en een toeneming van de 
werkgelegenheid. In het monetair beleid is het zaak, te 
voorkomen dat inflatieverwachtingen ontstaan. Daar­
voor is wellicht een geringere uitzetting van de geld-
hoeveelheid dan in de afgelopen jaren het geval is 
geweest, nodig; anders zou namelijk twijfel kunnen 
ontstaan aan de wil van de centrale banken om de 
stabiliteit te handhaven. De prijsontwikkeling baart 
slechts in enkele landen enige zorg; wel moet er overal 
op worden gelet dat de toekomstige kostenontwikkeling 
geen roet in het eten gooit. Zolang deze situatie aan­
houdt, is er geen aanleiding om op de rem te gaan staan 
en verdergaande monetaire maatregelen te nemen dan 
nodig is om nieuwe inflatieverwachtingen tegen te gaan. 
In verband met de nog veel te omvangrijke werkloos­
heid in de Gemeenschap zou het daarentegen gewenst 
zijn dat van de monetaire politiek impulsen uitgaan die 
de economische groei zo veel mogelijk stimuleren. In 
dit opzicht is het wegens de vooraanstaande rol van de 
Bundesbank binnen het EMS zaak dat deze bank zich 
niet al te behoedzaam opstelt. De Bundesbank zou er 
b.v. rekening mee moeten houden dat de recente snellere 
stijging van de consumentenprijzen in de Bondsrepu­
bliek vooral te wijten is aan de verhoging van de ver­
bruiksbelasting; deze verhoging zal slechts een eenmalig 
effect op het tempo van de prijsstijging hebben. Daar­
om, en mede tegen de achtergrond van de vereiste solidariteit in EMS-verband, mag de Bundesbank niet 
aan een dreigende internationale rentewedloop deel­
nemen, noch hieraan voedsel geven. 
2.3. Begrotingsbeleid 
Vermindering van de begrotingstekorten in een aantal 
landen betekent een belangrijke bijdrage tot een gecoör­
dineerde, op samenwerking stoelende economische po­
litiek in EG-verband; een dergelijk beleid zal de stabili­
teit van prijzen, rente, saldi der lopende rekeningen en 
wisselkoersen ten goede komen. Bij deze consolidatie 
mogen de kwalitatieve aspecten echter nooit uit het oog 
worden verloren: de consolidatie moet gericht zijn op 
continuïteit en mag niet ten koste gaan van openbare, 
produktieve investeringen, ten einde het ontstaan van 
nieuwe arbeidsplaatsen en het kwalitatieve element van 
de economische groei niet in gevaar te brengen. Tegelij­
kertijd moet worden geconstateerd dat vooral de Bonds­
republiek Duitsland in verband met haar economische 
situatie over speelruimte in het financieel beleid be­
schikt, welke speelruimte ook ten behoeve van Europa 
zou moeten worden aangewend. 
2.4. Loonbeleid 
2AA. In verband met de gestegen groei, de produk-
tiviteitsverbeteringen en het gestegen rendement van 
investeringen, welke grotendeels te danken zijn aan 
gematigde loonakkoorden, is nu de tijd rijp voor verant­
woorde reële loonsverhogingen, die tegelijkertijd een 
positieve ontwikkeling van de particuliere consumptie 
mogelijk zullen maken. 
2.4.2. Het loonbeleid moet voorts bijdragen tot ver­
betering van de werkgelegenheidssituatie. Volgens de 
Afdeling moet dit o.m. gebeuren door met inachtneming 
van de krachtiger toenemende produktiviteit de arbeids­
tijd verder te verkorten en te reorganiseren. Door lan-
gerlopende collectieve arbeidsovereenkomsten (CAO's) 
af te sluiten en hierin gefaseerd uit te voeren afspraken 
m.b.t. de werktijden op te nemen, wordt het voor 
het bedrijfsleven gemakkelijker om de noodzakelijke 
financierings- en aanpassingsmaatregelen te plannen. 
De in dit verband veelvuldig geregistreerde hogere be­
zettingsgraad van de produktiecapaciteit van het be­
drijfsleven draagt ertoe bij, de kosten van arbeidstijd­
verkorting (ATV) gering te houden, de concurrentiepo­
sitie van de EG t.o.v. derde landen te beschermen en 
het werkgelegenheidseffect van ATV te versterken. 
3. Binnenmarkt en noodzakelijke beleidsmaatregelen 
3.1. Uitgangspositie 
3.1.1. De krachtigere economische groei van het mo­
ment — indien deze althans kan worden volgehouden 
— vormt een goed draagvlak voor de voltooiing van 
de interne markt: een krachtige groei maakt het door­
voeren van de noodzakelijke structuurveranderingen 
immers gemakkelijker en minder pijnlijk. Doordat het 
vooruitzicht van de tot stand te brengen binnenmarkt 
op zich al voor groei-impulsen zorgt, versterken deze 
twee processen elkaar. Daarmee zijn ook de voorwaar­
den voor het bereiken van de fundamentele doelstelling 
van de interne markt, nl. verhoging van de welvaart in 
7. 8. 89 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen Nr. C 201/11 
de Gemeenschap, vermindering van de werkloosheid 
en versterking van de sociaal-economische samenhang, 
aanzienlijk gunstiger geworden. 
3.1.2. Hoewel de Europese Raad van Hannover al 
tot de conclusie kwam dat het programma voor de 
totstandbrenging van de interne markt inmiddels zo ver 
is gevorderd dat een weg terug niet meer mogelijk is, 
wil de Afdeling erop wijzen dat voortdurend nieuwe 
vooruitgang bij de tenuitvoerlegging van het program­
ma moet worden geboekt: stilstand zou namelijk wel 
eens tot achteruitgang kunnen leiden. De verwachtingen 
die ondernemers en werknemers koesteren, mogen door 
de politiek niet worden beschaamd. De Raad en de 
regeringen van de lid-staten kunnen het in hen gestelde 
vertrouwen waar maken door: 
— in de komende twaalf maanden verdere belangrijke, 
nog niet goedgekeurde voorstellen uit het program­
ma voor de totstandbrenging van de binnenmarkt 
vast te stellen, o.m. openstelling van de markten 
voor overheidsopdrachten, verdere harmoniserings-
maatregelen in het vervoersbeleid en aanpassingen 
op fiscaal vlak, 
— begeleidende maatregelen te nemen in het kader van 
het structuurbeleid, de sociale politiek en de externe 
handelspolitiek, 
— een macro-economische politiek te voeren die conse­
quent op krachtigere, kwalitatieve groei is gericht. 
3.2. Economische kansen die de binnenmarkt biedt 
3.2.1. In het Verslag-Cecchini worden vier uiterst 
belangrijke maatregelen en gevolgen van het program­
ma tot verwezenlijking van de binnenmarkt geschetst, 
nl.: 
— afschaffing van grenscontroles, inclusief wederzijdse 
erkenning van technische normen (afschaffing van 
fysieke, technische en fiscale handelsbelem­
meringen), 
— liberalisering van de markten voor overheidsop­
drachten, 
— liberalisering van de financiële dienstverlening, en 
— enorm „aanbod-effect" op het bedrijfsleven 
(schaalvoordelen voor de industrie, alsook 
scherpere concurrentie). 
Afhankelijk van aard en omvang van de begeleidende 
maatregelen kan een en ander een extra groei van 4,5 
a 7,5 % van het reële BBP opleveren en 1,8 a 5,7 miljoen 
werkzoekenden aan een werkkring helpen. Deze dank 
zij een breed opgezet empirisch onderzoek tot stand 
gekomen berekeningen moeten — de opstellers van het 
rapport hebben daar zelf ook op gewezen — echter met 
voorzichtigheid worden gehanteerd. Overigens zijn de 
resultaten reeds in twijfel getrokken. Hoewel het 
Comité de berekeningen niet aan een nader onderzoek 
kan onderwerpen, ziet het zich hierdoor toch in zijn 
mening gesterkt dat de voltooiing van de binnenmarkt 
voor de Gemeenschap per saldo economische voordelen 
zou moeten opleveren. 
3.2.2. Er moet echter een kritische kanttekening wor­
den geplaatst bij de manier waarop in het Verslag-
Cecchini wordt beschreven hoe kostendalingen 
blijkbaar bijna automatisch tot meer groei en werkgele­genheid lijken te leiden. Er wordt hier te veel vanuit 
partiële, micro-economische invalshoeken geredeneerd. 
Daarom worden omvang en duur van mogelijke ne­
gatieve effecten die het programma tot voltooiing van 
de binnenmarkt kan hebben voor de werkgelegenheid 
en de regionale ontwikkeling onderschat. Volgens het 
Comité moet er beslist rekening mee worden gehouden 
dat, vooral in de beginfase, kostenbesparingen het ge­
volg zijn van het feit dat elders in de Gemeenschap 
inkomsten — macro-economisch gezien uiteindelijk in­
komens met koopkracht — wegvallen. Aangezien zulks 
daar ook kan leiden tot vraaguitval, kan de effectieve 
vraag waarschijnlijk alleen worden gehandhaafd indien 
de kostenbesparingen onmiddellijk tot meer vraag van 
de kant van de ondernemingen, tot prijsdalingen of tot 
loonstijgingen leiden. Op oligopolische markten, die 
door een sterke mate van prijsstarheid worden geken­
merkt, staat het echter geenszins vast dat dit ook zal 
gebeuren. Bovendien zal de gehoopte omzetstijging voor 
de ondernemingen zeker niet automatisch tot stand 
komen, maar alleen wanneer de gevraagde hoeveelheid, 
als reactie op de gedaalde kosten en prijzen, meer dan 
evenredig toeneemt. 
3.3. Algemeen werkgelegenheidsbeleid 
3.3.1. Het Comité adviseert daarom, het proces van 
kostenvermindering in het bedrijfsleven van meet af aan 
met maatregelen aan de vraagzijde te begeleiden, en 
niet eerst prijsdalingen, vermindering van de over­
heidstekorten en verbeteringen van het saldo op de 
lopende rekening af te wachten; de voltooiing van de 
binnenmarkt zal immers over de gehele linie een verbe­
tering van de aanbodvoorwaarden tot gevolg hebben. 
Negatieve werkgelegenheidseffecten van het program­
ma ter voltooiing van de binnenmarkt kunnen zo van 
het begin af aan voorkomen worden, terwijl al in een 
vroeger stadium nieuwe werkgelegenheid tot stand zal 
komen. 
3.3.2. In dit verband dringt het Comité erop aan, de 
maatregelen aan de vraagzijde zodanig te kiezen dat in 
het programma ter voltooiing van de binnenmarkt recht 
wordt gedaan aan de essentiële doelstellingen van een 
kwalitatieve groei, o.m. een betere bescherming van 
milieu en consument alsook meer sociaal-economische 
samenhang in de Gemeenschap. 
3.4. Regionale politiek 
3.4.1. Een primaire doelstelling van het regionaal 
beleid van de EG moet zijn, het inhaalproces van landen 
en regio's met een naar verhouding laag BBP per capita 
aanmerkelijk te versnellen. Meestal komt daar nog bij 
dat de onevenredig omvangrijke werkloosheid in deze 
landen en regio's moet worden teruggedrongen. Ook 
een geïntegreerde ontwikkeling van het platteland speelt 
een rol bij het streven om de grote verschillen tussen 
de regio's en landen te overbruggen. 
3.4.2. Tussen 1987 en 1993 zal het budget van de 
structuurfondsen worden verdubbeld, terwijl er ook 
nieuwe kaderverordeningen zijn met betrekking tot de 
taken van de fondsen en de coördinatie van de maatre­
gelen van deze fondsen met die van de Europese Investe­
ringsbank (EIB). Daarmee is aanzienlijk verbetering 
gekomen in de mogelijkheden voor de Commissie om 
Nr. C 201/12 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen 7. 8. 89 
doeltreffende steun te verlenen, welke door nationale 
inspanningen moet worden geschraagd. Het Comité 
verwijst in dit verband naar zijn advies over dit onder­
werp (1). 
3.4.3. Het Comité is het met de Commissie eens dat 
dit inhaalproces ondersteund moet worden door meer 
investeringen, zowel van overheidswege als van particu­
liere zijde. Deze investeringen moeten gericht zijn op 
infrastructuur die het bedrijfsleven ten goede komt, 
o.m. aanleg van wegen, en op modernisering van het 
produktie-apparaat. In dat verband is de constatering 
op haar plaats dat loonmatiging in de betrokken landen 
en regio's het moderniseringsproces alleen maar zou 
vertragen, aangezien verouderde produktietechnieken 
nog rendabel zouden blijven. Om ervoor te zorgen dat 
investeringen daar gemakkelijker gefinancierd kunnen 
worden, moet de toegang tot tegen redelijke condities 
beschikbaar te stellen investeringskapitaal, met name 
ten behoeve van het midden- en kleinbedrijf (MKB), met 
inbegrip van de coöperaties, in deze landen algemeen 
worden verbeterd. 
3.5. Sectorpolitiek 
3.5.1. De Gemeenschap heeft al een langdurig inte­
gratieproces achter de rug, waardoor in tal van sectoren 
dank zij het geheel of gedeeltelijk verdwijnen van niet-
tarifaire handelsbelemmeringen al een vergaande ver­
vlechting van de goederenhandel heeft plaatsgevonden. 
In andere sectoren is dit proces van vervlechting beperkt 
gebleven, hoewel er nauwelijks handelsbelemmeringen 
zijn die een krachtigere wederzijdse penetratie van de 
markten in de weg staan. In al deze sectoren zal het 
programma ter voltooiing van de binnenmarkt effecten 
hebben die te overzien en aanvaardbaar blijven. 
3.5.2. Resteren echter nog enkele belangrijke secto­
ren (bouw van elektriciteitscentrales, locomotieven, 
telecommunicatie-apparatuur, grote computerin-
stallaties) waar de afschaffing van de fysieke, technische 
en fiscale handelsbelemmeringen, alsook de liberalise­
ring van de markten voor overheidsopdrachten de aan­
zet tot ingrijpende structuurveranderingen zullen geven. 
Het is zaak dat op tijd en op duidelijke en transparante 
wijze wordt aangegeven, welke ontwikkelingen plaats 
moeten vinden, en deze ontwikkelingen vervolgens zo­
danig door te voeren dai: de gevolgen ervan voor be­
drijfsleven, werknemers en gemeentes c.q. regio's so­
ciaal-economisch aanvaardbaar blijven. In dat verband 
kan het nodig zijn dat middelen van de structuurfondsen 
moeten worden ingezet. Ten einde de herstructurering 
te plannen, stelt het Comité voor, sectorcomités voor 
de betrokken bedrijfstakken in het leven te roepen. 
Deze comités zouden een verlengstuk moeten zijn van 
de sociale dialoog en hierin zouden vertegenwoordigers 
van de sociale en economische belangen en van de 
Commissie zitting moeten hebben. 
3.6. lnfrastructuurpolitiek van de EG 
Het proces van marktintegratie in Europa en daarmee 
ook de ontwikkeling van de binnenmarkt kan door een 
verbeterde infrastructuur nog worden versterkt. Zowel 
het spoorwegnet, het net van doorgaande autosnelwe­
gen en de telecommunicatie-infrastructuur zijn sectoren 
waar nog heel wat achterstand is in te halen. In dat 
verband is het vooral zaak om de verbindingen met de 
perifere regio's in Europa te verbeteren. Volgens het 
(M PB nr. C 337 van 31. 12. 1988, blz. 39 e.v. Comité zouden haalbaarheidsstudies moeten worden 
verricht voordat de projecten van start gaan en zouden 
particuliere financieringsbronnen moeten worden ge­
zocht. Voor het overige verwijst het Comité naar de 
uitvoerige adviezen die het reeds over deze materie heeft 
uitgebracht (2). 
3.7. Mededingingsbeleid 
3.7.1. Ook in de toekomst moet er in Europa een 
doeltreffende concurrentie blijven om ervoor te zorgen 
dat de kostenvoordelen van de binnenmarkt werkelijk 
alle burgers ten goede komen en dat de gehoopte inten­
sivering van de concurrentie en verbetering van de 
efficiency en het innovatievermogen van het be­
drijfsleven er inderdaad komen. In dat verband is het 
vooral van belang dat van Gemeenschapswege fu­
siecontrole kan worden uitgeoefend op „concentraties 
van communautaire betekenis". De controlebevoegdhe­
den van de EG en de nationale bevoegdheden in dit 
verband moeten op eenduidige wijze worden afgeba­
kend. Er zou overwogen kunnen worden om deze be­
voegdheid van de Commissie naar een onafhankelijke 
instantie over te hevelen. Voor het overige verwijst het 
Comité naar zijn advies over deze problematiek van 
juni 1988 (3). Wanneer de handelsbelemmeringen een­
maal uit de weg zijn geruimd, moeten marktstructuren 
en mogelijke veranderingen hierin als gevolg van fusies 
echter aan de hand van een EG-dimensie worden beoor­
deeld. Daar de EG-markten in principe open moeten 
staan voor de rest van de wereld, lijkt dit zeker noodza­
kelijk indien men wil bereiken dat het bedrijfsleven van 
de Gemeenschap met de VS, Japan en een aantal zeer 
succesvolle nieuwe industrielanden kan concurreren. 
3.7.2. Zowel de EG- als de nationale autoriteiten 
zouden bijzondere aandacht moeten besteden aan het 
MKB, dat wat informatie en planning betreft tegenover 
het grootbedrijf in het nadeel is. Informatie en adviezen 
van overheidszijde kunnen ertoe bijdragen dat deze 
nadelen worden gecompenseerd. In dit verband is het 
Comité ermee ingenomen dat de Commissie initiatieven 
heeft genomen tot en steun verleent aan de oprichting 
van EG-voorlichtings- en -adviesbureaus in alle lid­
staten van de Gemeenschap. Ook steun voor sa­
menwerkingsverbanden is een belangrijke maatregel om 
de concurrentienadelen van het MKB te verminderen. 
3.8. Consumentenbeleid 
3.8.1. De opheffing van handelsbelemmeringen, in 
het bijzonder de onderlinge aanpassing en de wederzijd­
se erkenning van technische voorschriften en normen, 
zal de consument voor nieuwe problemen plaatsen. 
3.8.2. Ten aanzien van tal van goederen kan zelfs 
uitvoerige informatie en adviesverstrekking de consu­
ment niet voldoende bescherming bieden. Hier moet 
o.m. worden gedacht aan levensmiddelen en huishoude­
lijke artikelen, gevaarlijke gebruiksgoederen en finan­
ciële diensten met een hoog risico. In dit verband dienen 
de voorschriften en normen bij wijze van voorzorg op 
een hoog niveau te worden geharmoniseerd. 
(2) PB nr. C 23 van 30. 1. 1989, blz. 8, en PB nr. C 347 van 
22. 12. 1987, blz. 18 e.v. 
(3) PB nr. C 208 van 8. 8. 1988, blz. 11. 
7. 8. 89 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen Nr. C 201/13 
3.8.3. Bovendien moeten voorlichting en advies­
verstrekking t.b.v. de consument worden uitgebreid (zie 
het desbetreffende advies van het Comité). Op deze 
plaats wil het Comité er in het bijzonder op wijzen dat 
adequate leerplannen voor het onderwijs gezien moeten 
worden als essentieel onderdeel van een rationeel consu­
mentenbeleid. 
3.9. Actieve milieubescherming voor een efficiënte 
volkshuishouding 
3.9.1. Volgens het Comité vormt een intensievere 
milieubescherming de belangrijkste bijdrage tot een 
kwalitatieve economische groei. Tot nog toe was het al 
zo dat een nationaal milieubeleid, b.v. op het gebied 
van lucht- en waterverontreiniging, slechts in beperkte 
mate mogelijk en doeltreffend is. Door de toenemende 
economische vervlechting in Europa en door de tot­
standbrenging van de binnenmarkt is het van nog groter 
belang geworden dat er een gecoördineerd en bindend 
Europees milieubeleid ten uitvoer wordt gelegd. 
3.9.2. Aan de ene kant is het zaak om door tekort­
komingen in het verleden ontstane milieuschade onge­
daan te maken, b.v. door sanering van vervuilde 
stortplaatsen en grond of door aanpassing van oude 
installaties aan de huidige stand van de techniek. Voorts 
zouden de gemeenschappelijke voorschriften en normen 
voortdurend aan de jongste stand van de techniek moe­
ten worden aangepast en t.a.v. nieuwe installaties en 
nieuwe produkten zelfs verplicht moeten worden ge­
steld. Wat het onderzoeksbeleid op dit gebied betreft, 
is het zaak om waar mogelijk preventieve milieutech­
nieken te ontwikkelen, zodat het ontstaan van milieu­
schade zo veel mogelijk kan worden voorkomen. 
3.9.3. Milieubescherming leidt tot nieuwe werkgele­
genheid, nl. als gevolg van de milieu-investeringen en 
de ontwikkeling van nieuwe, in het bijzonder voor de 
export geschikte „milieugoederen". Voorts is milieu­
bescherming dikwijls een vereiste voor de herstructure­
ring van de industrie en de totstandbrenging van nieuwe 
werkgelegenheid, b.v. in de traditionele industriële re­
gio's, waar het in het verleden veroorzaakte milieu­
bederf het herstructureringsproces belemmert. Bo­
vendien is het zo dat ondernemingen die snel op andere 
produktieprocédés en produkten weten over te 
schakelen, een concurrentievoorsprong verkrijgen ten 
opzichte van ondernemingen die zich niet zo snel aan 
de nieuwe milieu-eisen aanpassen (b.v. de katalysato­
rauto). 
3.9.4. In beginsel dient de vervuiler voor de kosten 
van milieubescherming op te draaien. Dit betekent dat 
vooral bedrijfsleven en consumenten deze lasten zullen 
moeten dragen. Het risico om die kosten te moeten 
dragen en eventueel zelfs strafrechtelijk vervolgd te 
worden moet zo groot zijn dat niemand het nog aan­
durft de door de overheid vastgelegde grenswaarden te 
overschrijden. 
3.9.5. Tot slot kan het Comité niet voorbij gaan aan 
de gigantische problemen die zouden ontstaan indien 
het „broeikaseffect" werkelijkheid zou worden. Aange­
zien dit effect in dat geval ongekende veranderingen in 
het economische leven in zowel de ontwikkelde als de 
ontwikkelingslanden noodzakelijk zou maken, en zeer 
omvangrijke en ingrijpende tegenmaatregelen zouden 
moeten worden genomen, zou nu al onderzoek moeten 
worden gedaan naar deze veranderingen en zou met de 
uitvoering van maatregelen reeds een aanvang moeten 
worden gemaakt, ondanks het feit dat de risico's i.v.m. het broeikaseffect pas na zeer lange tijd actueel zouden 
worden. Het Comité vindt dan ook dat de Commissie 
samen met de regeringen in mondiaal verband nu al 
met spoed de nodige stappen zou moeten nemen om op 
zo kort mogelijke termijn tot een gemeenschappelijke 
evaluatie van de risico's en van de te nemen maatregelen 
te komen. 
3.10. Werkgelegenheids- en arbeidsmarktpolitiek 
3.10.1. De Gemeenschap beschikt over een grote ar­
beidsreserve, aangezien de werkloosheid omvangrijk 
blijft en de participatiegraad vanaf een relatief laag 
niveau aan het stijgen is. De in de samenwerkingsstrate­
gie voor meer groei neergelegde fundamentale macro-
economische strategieën moeten dan ook worden voort­
gezet, zodat een economische groei van ca. 3,5 % en de 
daarmee samenhangende uitbreiding van de werkgele­
genheid kunnen worden gehandhaafd. Het feit dat zich 
op bepaalde deel-arbeidsmarkten nu al weer knelpunten 
voordoen, bewijst wel hoe belangrijk het is dat nu al 
maatregelen worden genomen om het opleidingsniveau 
te verbeteren. In dat verband is zowel voor het be­
drijfsleven als voor de overheid een bijzondere verant­
woordelijkheid weggelegd. 
3.10.2. Naarmate de binnenmarkt zijn voltooiing na­
dert, zal de factor opleiding van nog grotere betekenis 
worden. Onderlinge aanpassing van de leef- en arbeids­
omstandigheden en van de sociale beschermingsrechten 
op een hoog niveau vereist o.m. dat de arbeidskrachten 
beter geschoold en omgeschoold worden. Daartoe zal 
het volgens het Comité onder meer nodig zijn om — 
met inachtneming van de bijzondere problemen van het 
kleinbedrijf — algemeen het recht in te voeren op 
betaald scholingsverlof. Anders zou de invoering van 
nieuwe technieken worden belemmerd. Bovendien 
brengt ook het programma ter voltooiing van de bin­
nenmarkt structuurveranderingen teweeg, zodat op het 
vlak van het werkgelegenheids-, opleidings- en sociaal 
beleid maatregelen zullen moeten worden genomen om 
het voor de betrokkenen gemakkelijker te maken op de 
veranderingen in te spelen. Tot slot wijst het Comité 
er met nadruk op dat bijzondere voorrang moet worden 
gegeven aan het „Actieprogramma inzake langdurige 
werkloosheid" van de Commissie. Ook bij deze pro­
blematiek gaat het erom, maatregelen te nemen op het 
gebied van de beroepsopleiding; aan de andere kant 
moeten met subsidies van de structuurfondsen ook in­
derdaad arbeidsplaatsen worden gecreëerd om te voor­
komen dat verworven vaardigheden weer verloren 
gaan. 
3.10.3. Voorts is de jeugdwerkloosheid — zij het 
niet overal in dezelfde mate — nog altijd een groot 
probleem. De Commissie wordt verzocht, de op deze 
groep gerichte maatregelen in het kader van de 
structuurfondsen te intensiveren. 
3.10.4. Aangezien de werkgelegenheid in de afge­
lopen jaren vooral toeneemt in de sector dienstverlening 
en in de vorm van tijdelijke en deeltijdbanen, doen zich 
bijzondere problemen voor ten aanzien van het CAO-
beleid. In de allereerste plaats moet worden gega­
randeerd dat ook deze werknemers tijdens hun beroeps­
leven voldoende sociale bescherming krijgen en dat 
zij voor een adequate pensioenregeling in aanmerking 
komen. 
Nr. C 201/14 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen 7. 8. 89 
3.11. Financieel overheidsbeleid 
3.11.1. De op korte termijn (zie paragraaf 2.3) al te 
nemen gedifferentieerde maatregelen inzake sanering 
van de overheidsfinanciën en gelijktijdige bevordering 
van openbare en particuliere investeringen is nog altijd 
een zaak van de middellange termijn. In dat verband 
meent het Comité dat het ten behoeve van een efficiën­
tere coördinatie van het financiële beleid zinvol zou zijn 
indien de nationale begrotingen tegelijkertijd zouden 
worden ingediend en goedgekeurd en indien de mi­
nisters van financiën van de EG-landen een Europese 
financiële planning op middellange termijn zouden op­
stellen. 
3.11.2. De opheffing van fiscale grenzen is een be­
langrijke, maar moeilijk te verwezenlijken voorwaarde 
voor het vrije verkeer van goederen en diensten op de 
binnenmarkt. Het Comité heeft zich met name in 1988 
uitvoerig bezig gehouden met de talrijke problemen die 
samenhangen met het nader tot elkaar brengen van de 
indirecte belastingen en hun toerekening op basis van 
het beginsel dat de eindverbruiker betaalt (*). Inmiddels 
heeft de Commissie nieuwe voorstellen inzake de har­
monisering van de indirecte belastingen ingediend. Het 
Comité gaat ervan uit dat hem deze voorstellen onver­
wijld zullen worden voorgelegd, zodat het zich hierover 
indien nodig tijdig kan uitspreken. 
3.11.3. Nog niet beantwoord is de vraag of de ophef­
fing van de handelsbelemmeringen en de vrijmaking 
van het kapitaalverkeer ook een onderlinge aanpassing 
van de directe belastingen noodzakelijk maken. Het is 
namelijk niet uit te sluiten dat, omdat investeringen niet 
door alle lid-staten fiscaal op dezelfde wijze worden 
behandeld, de rivaliteit bij het aanlokken van werkgele­
genheid de lid-staten ertoe aanzet, hun belastingstelsel 
aan te passen. Voorts bestaat onvoldoende inzicht in 
de belastingen die op het bedrijfsleven drukken. Het 
Comité dringt er daarom bij de Commissie op aan, 
haar Witboek over deze materie zo snel mogelijk af te 
ronden. 
3.12. Monetaire en wisselkoerspolitiek 
3.12.1. Een monetaire unie vormt geen noodzakelijk 
onderdeel van de eind 1992 te voltooien binnenmarkt. 
De Commissie gaat er daarentegen van uit dat de bin­
nenmarkt de springplank moet zijn voor diverse andere 
beleidsvormen van de Gemeenschap, onder meer de 
maatregelen gericht op totstandbrenging van een econo­
mische en monetaire unie. Volgens het Comité zal een 
economische en monetaire unie van doorslaggevend 
belang zijn voor de verdere ontwikkeling van de voor 
eind 1992 geplande binnenmarkt. Een dergelijke unie 
(!) PB nr. C 237 van 12. 9. 1988, blz. 14 e.v. 
Gedaan te Brussel, 22 juni 1989. zal namelijk het vrije verkeer van goederen, diensten, 
kapitaal en werknemers nog verder vergemakkelijken 
dan na 1992 al het geval zal zijn, nl. doordat de 
transactiekosten en het handelsrisico nog geringer zou­
den worden. 
3.12.2. Een monetaire unie, met in het laatste 
stadium één enkele EG-valuta, veronderstelt dat een 
grote mate van consensus wordt bereikt omtrent de 
fundamentele doelstellingen van de geld- en wissel-
koerspolitiek, alsook over de vraag welke maatregelen 
de met het beheer van deze munt belaste instantie moet 
kunnen nemen en in hoeverre zij moet kunnen ingrijpen. 
Het gaat er in feite om dat overeenstemming wordt 
bereikt over de inhoud van het statuut van een Europese 
centrale bank. Zonder deze overeenstemming zullen de 
verschillende lid-staten hun monetaire bevoegdheden 
node aan EG-instellingen afstaan. 
3.12.3. Uit de huidige toestand van het EMS blijkt 
dat er in de Gemeenschap nog aanzienlijke meningsver­
schillen bestaan omtrent de geld- en de wisselkoerspoli-
tiek, alhoewel reeds sprake is van een aanzienlijke con­
vergentie tussen de belangrijkste monetaire doelstellin­
gen van een aantal lid-staten. De op handen zijnde 
liberalisering van de kapitaalmarkt en van het bank­
wezen (medio 1990 c.q. eind 1992) vereist een nog 
krachtiger convergentie van de geldpolitiek, het finan­
ciële, het belasting- en het inkomensbeleid, ten einde te 
voorkomen dat zich binnen de Gemeenschap abrupte 
verleggingen van kapitaalstromen voordoen. In die zin 
betekent de vrijmaking van de kapitaalmarkten een 
belangrijke initiële stap op weg naar een monetaire 
unie. De onderlinge aanpassing van het beleid zal het 
b.v. mogelijk maken om de interventiemarges binnen 
het EMS te verkleinen en zelfs om tot vaste wisselkoer­
sen te komen. Wanneer een dergelijk niveau van integra­
tie van de monetaire politiek eenmaal bereikt is, zal 
het ongetwijfeld veel gemakkelijker zijn om een echte 
monetaire unie tot stand te brengen. Voorts is het zaak 
dat institutionele en economische beleidsmaatregelen 
elkaar aanvullen: in dat verband zou in eerste instantie 
de toetreding van alle lid-staten tot het EMS dienstig 
zijn. 
3.12.4. Het Comité is ingenomen met het verslag dat 
het comité-Delors over de economische en monetaire 
unie heeft voorgelegd. Het beschouwt dit verslag als een 
document van grote betekenis. Hierin wordt namelijk 
aangetoond dat de totstandbrenging van een economi­
sche en monetaire unie in Europa mogelijk is. De econo­
mieën van de lid-staten zullen echter alleen naar een 
eenheid kunnen toegroeien indien ook op de andere 
onderdelen van het Europese eenwordingsproces vor­
deringen worden gemaakt. Aangezien dit verslag een 
zeer adequate basis vormt voor de verdere discussie en 
de geleidelijke oplossing van de nog uit de weg te ruimen 
problemen, zal het Comité hierover een uitvoerig advies 
uitbrengen. 
De Voorzitter 
van het Economisch en Sociaal Comité 
Alberto MASPRONE 
7. 8. 89 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen Nr. C 201/15 
BIJLAGE 1 
bij het advies van het Economisch en Sociaal Comité 
De volgende aanwezige of vertegenwoordigde leden hebben vóór het advies gestemd: 
De dames en heren: Amato, Bento Goncalves, Beretta, Berns, Berton, Bleser, Boddy, Bordes-Pages, Breyiannis, 
Cal, Calvet Chambon, Carroll, Cavazzuti, Christie, Conde, Cortois, Della Croce, De Tavernier, Dos Santos, 
Drilleaud, van Eekert, Etty, Eulen, Flum, Frandi, Freeman, Gayetot, Germozzi, Geuenich, Glesener, Gomez 
Martinez, Gredal, Haas, Hagen, Hilkens, Houthuys, Hörsken, Jaschick, Jenkins, Laka Martin, Lappas, 
Larsen, Liverani, Luchetti, Maddocks, Margalef Masia, Mayayo Bello, Mercier, Morselli, Mourgues, Muhr, 
Muniz Guardado, Murphy, Nielsen P., Nierhaus, Nieuwenhuize, Orsi, Proenca, Pronk, Ramaekers, Rangoni-
Machiavelli, Roseingrave, Rouzier, Santillan Cabeza, Schmitz, Schoepges, Silva, Smith A., Smith L., Spijkers, 
Staedelin, Vallejo Calderon, Vanden Broucke, Velasco Mancebo, Vercellino, Vidal. 
De volgende aanwezige of vertegenwoordigde leden hebben tegen het advies gestemd: 
De dames en heren: Arena, Arets, Bagliano, Bredima Savopoulou, Broicher, Ceyrac, Clavel, Collas, Corell 
Ayora, van Dam, Donck, Fresi, Giacomelli, Green, Hancock, Kaaris, Kazazis, Löw, Lustenhouwer, Machado 
von Tschusi, Mainetti, Meyer-Horn, Muller, Neto da Silva, Noordwal, de Normann, Pardon, Pearson, 
Pelletier, Perrin-Pelletier, Petersen, Proumens, Ribière, Riera Marsa, Robinson, Romoli, Schade-Poulsen, 
Schnieders, Tamlin, Telles, Termes Carrero, Tukker, Wagner, Wiek. 
De volgende aanwezige of vertegenwoordigde leden hebben zich van stemming onthouden: 
De dames en heren: Aspinall, Decaillon, Droulin, Flather, Margot, Matteoli, Morales, Tixier, Vassilaras. 
BIJLAGE 2 
Verworpen wijzigingsvoorstel 
Het volgende wijzigingsvoorstel, waarvoor één kwart van de stemmen is uitgebracht, is tijdens de beraadslagin­
gen verworpen. 
Paragraaf 2.4.2. 
Deze paragraaf als volgt te formuleren: 
„Het loonbeleid moet voorts bijdragen tot verbetering van de werkgelegenheidssituatie. De veelvuldig 
geregistreerde hogere bezettingsgraad van de produktiecapaciteit van het bedrijfsleven draagt ertoe bij, de 
kosten van ATV en van loons- en salarisverhogingen die in het bijzonder bij cao's zijn overeengekomen, te 
beperken en de concurrentiepositie van de EG t.o.v. derde landen te beschermen alsmede het werkgelegenheid­
seffect van ATV te versterken." 
Motivering 
Aangezien de leden van de groep Werkgevers het tijdens de te Madrid gehouden studiegroepsvergadering 
volstrekt oneens waren met de formulering van paragraaf 2.4.2., had de heer Giacomelli bovenstaande 
wijziging als compromis voorgesteld. Hiermee werd toen ingestemd door de aanwezige leden van de Groep 
Werknemers en door de deskundige van de rapporteur (de rapporteur was i.v.m. een persconferentie even 
afwezig). De indieners van dit wijzigingsvoorstel willen de op 23 mei jl. goedgekeurde oplossing alsnog in de 
tekst verwerken. 
Stemuitslag 
Vóór: 48, tegen: 64, onthoudingen: 4. 
^rC^eUBm^ ^u^li^ancbl^d^ndcLuronc^cC^crn^cn^cn^nncn 7D^ 
m^M^oe^^ 
bij het advies v^t^ het ^ono^is^h en ^o^i^ Comité 
Na de hoofdelijke stemming over het advies in zijn geheel hebben de hieronder vermelde leden van de Groep 
werkgevers di^ tegen het advies hadden gestemd, de volgende minderheidsverklanng afgelegde 
„Oe hieronder vermelde leden van de Groep^erkgevers hebben tegen het advies gestemd hoewel zijzi^h in 
de meeste hierin vermelde uitspraken wel kunnen vinden. 
Zijzij vanmemngdatzij in eerdere adviezenwatarbeidstijdbetreft al zoveel eoneessies hebben gedaan als 
maar mogelijk was, en zijkunnen niet akkoordgaanmetde wijze waarop de nieuwe tekst vanparagraaf 
^.^.^. is geformuleerd, m.n. waar het om verplichtingen op lange termijn gaat. 
t^et valt bovendien te betreuren dat in een advies dat op eeonomisehe vraagstukken betrekking heeft, steeds 
overwegingen worden meegenomen die eigenlijk thuishoren in een advies m.b.t.het sociaalbeleid. 
Oe Groep wijst erop dat et in het advies een tegenstelling is tussen de aanbevelingen, die de loonkosten doen 
stijgen, en de opmerkingen over de problemen waarmee de Gemeenschap op het gebied van milieu en 
werkgelegenheid wordt geconfronteerd en die sleehts m.b.v. aanzienlijke fmaneiele inspanningen kunnen 
worden opgelost. 
Ten slotte vinden de leden van de Groep dat er in het advies te sterk de nadruk wordt gelegd op het beleid 
aan de vraagzijde. Zij zijn het hiermee met eens.^ 
Ceden van de Groep^erkgevers die tegen het advies hebben gestemd. 
Oe dames en herent ^rena,^rets,^agliano,^redima^avopoulou,Droieher,Gevrae,Gollas,Gorell^vora, 
van Oam,Oonek,^resi,Giaeomelli,Green, t^aneoek,t(aaris,t(azazis,Low,maehadovonTsehusi,mainetti, 
^vtever^orn, guller, Netoda^ilva, Noordwal,deNormann, Pardon, Pearson, Pelletier,PernnPelletier, 
Petersen, Proumens, Ribiere, Riera ^tarsa, Romoli, ^ehadePoulsen, ^ehnieders, Tamlin, Telles, Termes 
Garrero,Tukker,^agner,^iek.