[pic] | COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN |

Brussel, 20.6.2007

COM(2007) 341 definitief

VERSLAG VAN DE COMMISSIE AAN HET EUROPEES PARLEMENT EN DE RAAD

Speciale Administratieve Regio Hongkong: Jaarverslag 2006

VERSLAG VAN DE COMMISSIE AAN HET EUROPEES PARLEMENT EN DE RAAD

Speciale Administratieve Regio Hongkong: Jaarverslag 2006

In haar mededeling onmiddellijk na de overdracht van Hongkong aan China in 1997 (COM (1997) 171) verbond de Commissie zich ertoe een jaarverslag te publiceren over de ontwikkelingen in de Speciale Administratieve Regio Hongkong. Dit is het negende jaarverslag.

Hongkong is een belangrijke partner voor de EU met gemeenschappelijke waarden en belangen op economisch, regelgevend, sociaal, cultureel en onderwijsvlak. De relaties tussen de EU en Hongkong hebben zich sinds 1997 hoofdzakelijk op deze gebieden verder ontwikkeld en blijven van praktische aard en gebaseerd op wederzijds belang.

Politieke en constitutionele ontwikkelingen

Begin januari 2006 herschikte de regeringsleider (Chief Executive) Donald Tsang de regering voor het eerst sinds hij in 2005 zijn ambt had opgenomen. Joseph Wong werd benoemd als minister van Handel, industrie en technologie, John Tsang als hoofd van het bureau van de regeringsleider en Denise Yue als hoofd van de Ambtenarij.

In juli publiceerde de regering van Hongkong een overlegdocument over de verdere ontwikkeling van de politieke werkzaamheden binnen de ambtenarij. Het document bevat een voorstel om twee nieuwe politieke posten, viceminister (Deputy Director of Bureau) en adjunct-viceminister (Assistant to Director of Bureau), te creëren om de ministers te helpen met hun politieke werkzaamheden. Het overleg liep tot november 2006 en de regering zal haar besluit waarschijnlijk in de eerste helft van 2007 bekendmaken.

Nadat de regering er in de wetgevende raad (Legislative Council) van december 2005 niet in geslaagd was haar voorstellen voor een constitutionele hervorming door te voeren, bleven de relaties met de democratisch gezinde wetgevende adviseurs en de politieke partijen gespannen.

In maart vormde de belangengroep van artikel 45 de burgerpartij (Civic Party), die hoofdzakelijk uit advocaten en academici bestaat, waaronder zes leden van de wetgevende raad, en door Audrey Eu wordt geleid. Deze nieuwe partij bepleit een snelle overgang naar algemeen stemrecht, sociale rechtvaardigheid, minimumlonen en een vast aantal arbeidsuren.

De democratische partij (Democratic Party), de grootste van de democratisch gezinde partijen, werd het hele jaar door achtervolgd door geruchten over interne machtsstrijd. De leider Lee Wing Tat trad af in december 2006 in het voordeel van een ander lid van de wetgevende raad, Albert Ho.

De tweede beleidstoespraak van Donald Tsang die betrekking had op zijn resterende ambtstermijn als regeringsleider, tot 30 juni 2007, werd in oktober tot de wetgevende raad gericht. Hierin kondigde hij met name maatregelen aan die een antwoord moeten bieden op de stijgende publieke bezorgdheid over het milieu. Tsang deed geen voorstellen voor een goederen- en dienstenbelasting en wees wetgeving inzake minimumlonen voor de onmiddellijke toekomst af, hetgeen kritiek opwekte omdat het werd beschouwd als een poging om gedurende zijn resterende ambtstermijn omstreden kwesties te vermijden.

Commentatoren waren het erover eens dat Donald Tsang herverkozen zou worden als regeringsleider bij de verkiezingen in maart 2007, ook al moest hij in december 2006 zijn kandidatuur nog stellen.

Na maanden van speculatie maakte Anson Chan in september bekend dat zij niet zou deelnemen aan de verkiezing tot regeringsleider. De democratische partijen droegen uiteindelijk één gemeenschappelijke kandidaat naar voren, namelijk Alan Leong, advocaat en lid van de wetgevende raad voor de burgerpartij.

Op 10 december behaalden 134 democraten een zetel bij de verkiezing van het 800 leden tellende comité dat instaat voor de benoeming van de regeringsleider; dit aantal lag boven het vereiste minimum van 100 benoemingen dat nodig is om een kandidaat te kunnen voordragen voor de verkiezing tot regeringsleider, zodat Leong waarschijnlijk tot kandidaat zou worden benoemd.

In 2006 werd er geen wezenlijke vooruitgang geboekt op het vlak van het algemeen stemrecht, al was er wel een permanent en duidelijk zichtbaar debat gaande, waarover uitvoerig werd bericht in de media.

De voorstellen die eind 2005 door de regering van Hongkong naar voren werden gebracht, vonden onvoldoende steun om door de wetgevende raad te worden goedgekeurd. Hierin werd een beperkte uitbreiding van de wetgevende raad en de verkiezingscommissie voor de verkiezing van de regeringsleider voorgesteld. Na deze nederlaag verklaarde Donald Tsang dat de regering van Hongkong geen voorstellen inzake constitutionele hervorming meer zou doen vóór de verkiezingen van de wetgevende raad in 2008, waardoor er in 2006 ook geen formele dialoog meer werd voortgezet. De commissie voor Strategische ontwikkeling zal waarschijnlijk begin 2007 een nieuw verslag publiceren waarin opties en mogelijke werkmethoden worden uitgewerkt voor een algemener stemrecht.

Maar het publieke debat is blijven bestaan. Politici zoals oud-regeringsleider Anson Chan, oud-minister van Veiligheid Regina Ip alsmede de katholieke kardinaal van Hongkong Joseph Zen hebben deelgenomen aan het publieke debat over politieke ontwikkelingen en opgeroepen tot algemeen stemrecht - velen vermeldden hierbij de verkiezing van de nieuwe regeringsleider in 2012 als termijn. De democratisch gezinde politieke partijen waaronder het democratische kamp in de wetgevende raad eisen nu volledig algemeen stemrecht voor de rechtstreekse verkiezing van de regeringsleider in 2012. In 2006 bleek uit onafhankelijke opiniepeilingen dat ongeveer 60 % van de bevolking van Hongkong achter de democratie en het algemeen stemrecht stond en verdere vooruitgang in dit verband wilde zien.

Op 31 maart 2006 publiceerde de VN-mensenrechtencommissie in het kader van het Internationaal Verdrag inzake burgerrechten en politieke rechten haar slotopmerkingen over het tweede verslag van de speciale administratieve regio Hongkong. Hierin stelt de commissie dat alle nodige maatregelen moeten worden getroffen opdat de wetgevende raad via algemeen en gelijk stemrecht kan worden verkozen, en vraagt zij Hongkong haar binnen het jaar op de hoogte te stellen van de wijze waarop gevolg wordt gegeven aan deze aanbevelingen.

De Europese Unie steunt overal ter wereld de democratie als het instrument bij uitstek om een legitieme, stabiele, verantwoordingsplichtige en transparante regering te vormen, rechten en vrijheden te beschermen en de rechtsstaat te handhaven. De EU ondersteunt een snelle en aanzienlijke vooruitgang op weg naar het uiteindelijke doel van algemeen stemrecht in Hongkong, zoals bedoeld in de basiswet en overeenkomstig de wensen van de bevolking van Hongkong. De Commissie is in voorgaande jaarverslagen, voornamelijk in dat van 2004 en 2005, uitvoerig ingegaan op de constitutionele ontwikkeling en de interpretaties van het Nationale Volkscongres van de basiswet van Hongkong.

Er bestaan aanwijzingen voor de belangen van de Chinese regering te Peking in dit debat en bijgevolg voor druk op de regering van Hongkong. Het Chinese leiderschap heeft opgeroepen tot een constructief debat om overeenkomstig de basiswet een consensus te bereiken over de democratische ontwikkeling van de speciale administratieve regio.

Nochtans erkent de Commissie dat het beginsel “één land, twee systemen” over het algemeen is geëerbiedigd en goed heeft gefunctioneerd voor de bevolking van Hongkong. De EU ondersteunt dit beginsel, en met name de eerbiediging van mensenrechten en individuele vrijheden die in de basiswet zijn opgenomen en die de burgers van Hongkong moeten genieten. Het is belangrijk dat de regering van Hongkong een hoge mate van autonomie behoudt in economische, fiscale, financiële, regelgevende en handelsaangelegenheden en dat de bevolking van Hongkong kan rekenen op haar eigen rechtsstelsels, een onafhankelijke rechtsstaat, individuele eigendomsrechten, vrijheid van meningsuiting en een markteconomie.

Economie, handel en sectorale aangelegenheden

Gedurende de eerste drie kwartalen van 2006 bleef de economie van Hongkong fors groeien: de economie van het vasteland bood de goederen- en dienstensector een aanhoudende groei-impuls, de totale investeringsuitgaven behielden hun niveau, de vastgoedmarkt bleef stabiel en de toestand op de arbeidsmarkt verbeterde en kende de laagste werkloosheidsgraad van de laatste vijf jaar. Samen met de sterke binnenlandse vraag, stegen de consumptieprijzen.

De economische indicatoren van Hongkong:

Groei van het BBP | Inflatie | Werkloosheidsgraad | Diensten in % van het BBP |

2005 | 7,3 % | 1 % | 5,6 % | 90,6 % |

2006 (Q1-Q3) | 6,8 % | 2,3 % | 4,7 % | N/A |

Van de verschillende economische sectoren waren de financiële dienstverlening, de invoer en uitvoer en de vervoerdiensten het meest dynamisch in 2006. Hongkong handhaafde zijn positie als regionaal centrum voor financiën, handel, logistiek en vervoerdiensten. Hongkong werd ook in een aantal door internationale classificatie-instituten uitgevoerde studies zeer positief geëvalueerd voor zijn ondernemersvriendelijk klimaat.

De goede resultaten van de financiële sector, de aandelenmarkt in het bijzonder, waren mee te danken aan de hoge mate van liquiditeit in de regio. De kapitaalmarktactiviteiten met betrekking tot ondernemingen op het Chinese vasteland kenden een sterke groei. Hongkong trok in 2006 een aantal grote Chinese ondernemingen aan, zoals de grootste beursintroductie ooit van aandelen voor de Industrial and Commercial Bank of China. De totale middelen die tijdens het jaar werden aangetrokken bereikten een recordhoogte en plaatsten Hongkong in termen van volume in concurrentie met Londen en New York. De Hang Seng-index en het handelsvolume van de aandelenmarkt van Hongkong bereikten beide historische hoogtes in 2006, hetgeen de gunstige marktvooruitzichten weerspiegelt.

De kapitaalmarkt van Hongkong blijft een sleutelrol spelen in de financiering van de hervorming van de Chinese overheidsbedrijven, de uitbreiding van particuliere ondernemingen en het omvangrijke programma voor infrastructuurontwikkeling. De gunstige voorzieningen onder de partnerschapsovereenkomst voor nauwere economische samenwerking (CEPA) hebben het Chinese vasteland toegankelijker gemaakt voor het bankwezen en de financiële dienstverleners van Hongkong. Eind 2006 toonde het Chinese vasteland zich in zijn initiële beleidsverklaringen bereid om het leiderschap van Hongkong als internationaal financieel centrum voor China nog meer te versterken door bijvoorbeeld Hongkong te betrekken bij eventuele maatregelen voor de marktuitbreiding en -liberalisering voor in Yuan Renminbi uitgedrukte financieringsinstrumenten.

De handelsbelangen van Hongkong en China, met name de Parelrivierdelta, verstrengelen en vergroeien steeds sterker met elkaar. Formele instellingen zijn opgericht om samenwerking en verkeer van goederen, diensten en personen tussen de twee jurisdicties te vergemakkelijken, zoals de opeenvolgende afsluiting van een partnerschapsovereenkomst voor nauwere economische samenwerking (CEPA), de kaderovereenkomst voor regionale samenwerking in de Parelrivierdelta en de kwaliteitsregeling voor migrantentoelating. Ook al heeft Hongkong een achterland nodig om zijn voortdurende groei en economische ontwikkeling te ondersteunen, het is ook een uitdaging voor Hongkong om zijn liberale kosmopolitische visie en vrije marktactiviteiten te handhaven naarmate de twee economieën verder integreren.

Op fiscaal vlak bracht de regering van Hongkong in juli 2006 een overlegronde op gang over een algemene goederen- en dienstenbelasting (GST) in een poging om de enge belastinggrondslag te verruimen teneinde de overheidsinkomsten te stimuleren. Gezien de financiële last op lange termijn van een snel vergrijzende bevolking en de onzekerheid van de huidige voornaamste inkomensbronnen achtte de regering van Hongkong belastinghervormingen noodzakelijk om zo voor een duurzamere financiële basis te zorgen. Maar het voorstel inzake de goederen- en dienstenbelasting werd door de politieke partijen, de zakenwereld en het brede publiek niet gunstig onthaald. In december schortte de regering haar voorstel in het licht van de wijdverspreide en krachtdadige weerstand op. Hongkong is een van de weinige ontwikkelde hoge-inkomenseconomieën zonder algemene belasting op de toegevoegde waarde.

De bilaterale economische en handelsbetrekkingen tussen de EU en Hongkong zijn volwassen en kennen zeer weinig wrijvingen. De Hongkongse overheid onderhoudt veelvuldige en regelmatige contacten met zowel buitenlandse als plaatselijke bedrijfsorganisaties en houdt rekening met hun wensen. De WTO-leden prezen het Hongkongse handelsbeleid uitdrukkelijk voor de praktisch probleemloze functionering op microniveau tijdens de toetsing van het handelsbeleid die op 15 december in Genève plaatsvond.

De bilaterale handel tussen de EU en Hongkong kende in 2006 een sterke groei. De EU werd in 2006 na het Chinese vasteland de op een na grootste handelspartner van Hongkong. De groei concentreerde zich rondom kantoormachines en textiel.

De handel van de EU met Hongkong |

Jaar | EU-invoer vanuit HK (miljard euro) | Jaarlijks verschil (in %) | EU-uitvoer naar HK (miljard euro) | Jaarlijks verschil (in %) | EU-handelsoverschot (miljard euro) | Totale handel (miljard euro) |

2006 | 14,2 | 33,9 | 21,5 | 5,3 | 7,2 | 35,8 |

Bron: Eurostat |

Intellectuele-eigendomsrechten. De Europese Commissie waardeert de aanhoudende inspanningen van Hongkong inzake de bescherming van intellectuele-eigendomsrechten. Deze bescherming is er aanzienlijk op vooruitgegaan dankzij maatregelen van de Hongkongse regering, zoals: de versterking van het partnerschap met de industrie, een betere bewustmaking van het belang van intellectuele-eigendomsrechten voor het publiek, de invoering van nieuwe wetgeving en de intensivering van de handhaving. Toch vindt de Commissie dat er in dit verband nog steeds problemen bestaan. De Commissie blijft er bezorgd over dat Hongkong ondernemingen blijft toestaan onder namen te registreren die identiek zijn aan of veel gelijkenis vertonen met bekende EU-merknamen, die dan door hun aanwezigheid op het Chinese vasteland de rechten van de EU-ondernemingen schenden. De Commissie vreest ook dat houders van octrooien voor farmaceutische producten niet voldoende worden beschermd door het huidige registratiesysteem.

Mededingingswetgeving. De Europese Commissie verheugt zich erover dat de regering van Hongkong nieuwe omvangrijke mededingingswetgeving overweegt. Het toezichtcomité voor het concurrentiebeleid besloot in zijn verslag van juni dat Hongkong nood heeft aan een sectoroverschrijdende mededingingswetgeving die specifieke soorten concurrentieverstorend gedrag aanpakt en door een onafhankelijke mededingingscommissie moet worden afgedwongen. De regering van Hongkong heeft hierover een publieke overlegronde gestart die in februari 2007 ten einde loopt. De Commissie blijft de ontwikkelingen op dit gebied met grote belangstelling opvolgen.

Burgerluchtvaart. De Commissie heeft voorgesteld met de regering van Hongkong overleg te plegen over de noodzaak de bestaande bilaterale overeenkomsten inzake luchtvaartdiensten tussen Hongkong en de EU-lidstaten in overeenstemming te brengen met het Gemeenschapsrecht. De Commissie heeft de regering van de speciale administratieve regio gevraagd om in het wederzijds belang de rechtszekerheid van deze overeenkomsten bij voorrang te herstellen. Hiertoe heeft de Commissie een “horizontale overeenkomst” tussen de twee partijen voorgesteld die een solide rechtsgrondslag voor alle bestaande overeenkomsten moet vormen. De Commissie heeft nota genomen van de wensen van de regering van Hongkong en is zeer tevreden met het akkoord van Hongkong om met de Commissie in overleg te treden.

Wijnbelasting. De Europese Commissie betreurt dat de regering van Hongkong de zeer hoge accijnzen op wijn, die nog steeds 80 % bedragen, niet heeft doen zakken tijdens het begrotingsjaar 2006-2007.

De EG-richtlijn betreffende belastingheffing op inkomsten uit spaargelden. In 2006 toonde de Commissie belangstelling voor het starten van verkennende gesprekken met de regering van Hongkong met het oog op de vaststelling van maatregelen die overeenstemmen met de EG-richtlijn betreffende belastingheffing op inkomsten uit spaargelden. Overeenkomstig haar belastingbeleid dat op een zo breed mogelijke schaal de internationaal aanvaarde beginselen van goed bestuur wil bevorderen, stelt de Commissie voor met Hongkong samen te werken om: de transparantie en de informatie-uitwisseling te verbeteren, handhavingsmaatregelen te versterken om zo belastingvermijding of -ontduiking te verhinderen, en in het bijzonder de toepassing van maatregelen te bevorderen die overeenkomen met de maatregelen die binnen de EU worden toegepast inzake belastingheffing op inkomsten uit spaargelden. De Commissie verheugt zich erover dat de regering van Hongkong openstaat voor operationeel verkennend overleg over deze kwestie.

Partnerschapsovereenkomst voor nauwere economische samenwerking (CEPA). Het eerste vrijhandelsakkoord tussen Hongkong en het Chinese vasteland dat in 2003 werd ondertekend bevindt zich in de vierde fase. Bijlage III (CEPA IV) werd ondertekend op 27 juni 2006. Het Chinese vasteland en Hongkong bleven samenwerken om de markttoegang voor beide partijen te verbeteren en bereikten een akkoord over verdere liberaliseringsmaatregelen voor zowel goederen als diensten en over maatregelen om de bescherming van intellectuele eigendom te bevorderen. De overeenkomst trad op 1 januari 2006 in werking en sindsdien genieten alle producten van oorsprong uit Hongkong (met uitzondering van bepaalde verboden artikelen) vrijdom van rechten bij de invoer op het Chinese vasteland indien is voldaan aan de CEPA-oorsprongsregels. In totaal zijn 27 dienstensectoren onder CEPA geliberaliseerd sinds deze overeenkomst in 2004 volledig werd toegepast. De vrijhandelsregeling verleent dienstverstrekkers van Hongkong snellere en ruimere markttoegang terwijl bepaalde sectoren zelfs een WTO-plus-behandeling genieten, waaronder toerisme, juridische diensten, audiovisuele diensten, vervoerdiensten en distributiediensten. De preferentiële bepalingen voor de dienstensectoren hebben de positie van Hongkong als dienstencentrum verder verstevigd.

Milieu. Het is bekend dat de EU prioriteit toekent aan de klimaatverandering en de lucht-, water- en andere vervuilingen. De Commissie is ervan overtuigd dat internationale grensoverschrijdende samenwerking in dit verband essentieel en in het algemeen belang is. De Commissie is verheugd over de voorstellen van de regering van Hongkong betreffende nieuwe milieumaatregelen die in de beleidstoespraak van de regeringsleider van oktober 2006 zijn uiteengezet, in het bijzonder de verwijzing naar en de voorgestelde toepassing van EURO-normen en -richtsnoeren. De Commissie is bereid Hongkong bij de implementatie van deze maatregelen te helpen en aan te moedigen, en de mogelijkheden voor trilaterale samenwerking met het Chinese vasteland in voorkomend geval verder te onderzoeken.

Betrekkingen tussen de EU en Hongkong

De Commissie heeft op 26 oktober een mededeling aangenomen met als titel “De Europese Unie, Hongkong en Macao: mogelijkheden tot samenwerking 2007-2013”[1], die op 12 december in de conclusies van de Raad werd bekrachtigd. De mededeling onderscheidde zeven sleutelsectoren waarin beter moet worden samengewerkt: handel en douane, financiën, interpersoonlijke contacten (inclusief academische contacten), transport, milieu, gezondheid en voedselveiligheid. In de mededeling stelde de Commissie ook een gestructureerd, periodiek overleg voor tussen de Commissie en de regering van Hongkong over aangelegenheden die onder haar bevoegdheid vallen.

Op 21 december nam de Raad een financieringsinstrument aan voor samenwerking met industrielanden en andere hoge-inkomenslanden en -gebieden, waaronder Hongkong. De Commissie zal met Hongkong de elementen bespreken en vastleggen van een samenwerkingsprogramma dat tegen eind 2007 van start moet gaan.

Voorzitter Barroso ontving op 7 november de regeringsleider van Hongkong, Donald Tsang, in Brussel. De twee leiders waren het erover eens dat Hongkong en de Europese Unie hun samenwerking op gebieden van gemeenschappelijk belang moeten ontwikkelen, verbreden en verdiepen. Zij besloten een gestructureerd overleg te starten om zo in nauw contact te blijven op alle niveaus en ervoor te zorgen dat de relaties positief evolueren, en zij namen zich voor uitdagingen en kansen snel en doeltreffend te identificeren en een adequate respons te bieden.

In 2006 vond tussen de Europese Commissie en Hongkong een opeenvolging van vergaderingen en missies op hoog niveau plaats, die de relaties verstevigden.

- Het EG-Hongkong Comité Overname kwam in januari samen in Hongkong en beoordeelde de uitvoering van de overnameovereenkomst tussen de EG en Hongkong.

- De commissaris voor Gezondheid en consumentenbescherming Markos Kyprianou trok aan het hoofd van een uitgebreide missie naar Hongkong om de paraatheid in geval van een eventuele pandemische uitbraak te bespreken en de gezondheidsfaciliteiten van Hongkong te bezoeken.

- De heer Klaus Regling, directeur-generaal van het DG Economische en financiële zaken, en de heer Jose Manuel Gonzalez-Paramo, lid van de directie van de Europese Centrale Bank, zaten in februari samen met de heer Joseph Yam, directeur-generaal van de monetaire autoriteit van Hongkong, een belangrijke conferentie in Hongkong voor over “de Euro: Lessen voor Europese en Aziatische financiële markten” .

- De commissaris voor de Interne markt Charlie McCreevy bracht Hongkong in mei een bezoek en hield besprekingen met de minister van Financiën en de Schatkist, Frederick Ma, en met de hoogste ambtenaren van de commissie Effecten en termijncontracten, de monetaire autoriteit en de beurs van Hongkong.

- De commissaris voor Informatiemaatschappij en media Viviane Reding nam in december in Hongkong deel aan de conferentie Telecom World 2006 van de Internationale Telecommunicatie-Unie.

Het Bureau van de Europese Commissie in Hongkong werd opgericht in 1993 en zestien lidstaten van de Europese Unie hebben een voltijdse plaatselijke diplomatieke missie die is geaccrediteerd bij Hongkong en de relaties onderhoudt (de Portugese missie is in het nabijgelegen Macao gevestigd). Volgens de statistieken van de regering van Hongkong verbleven er dato augustus 2006 ongeveer 37 000 EU-burgers in Hongkong.

De publieke diplomatie van de EU in Hongkong werd in 2006 versterkt. Het hele jaar door heeft het Bureau van de Europese Commissie in Hongkong een actief en omvangrijk programma voor informatie en publieke diplomatie uitgevoerd, dat via de media en de maatschappij van Hongkong de waarden en het beleid van de EU overbrengt op het economische, regelgevende, sociale, onderwijskundige en culturele domein. Bovendien wilde de Commissie deze kwesties bespreken en onderzoeken en eventuele toekomstige samenwerking tussen de EU en Hongkong op gebieden van gemeenschappelijk belang ontwikkelen en verbreden. Hiertoe werden door het Bureau van de Europese Commissie in Hongkong in 2006 acht consultatieve seminars gehouden waar meer dan 200 vertegenwoordigers van diverse sectoren van de samenleving in Hongkong bij betrokken waren: onderwijs en onderzoek, milieu, gezondheid, voedsel en productveiligheid, handel, economie en financiën, Europese kamers van koophandel, en de in Hongkong gevestigde EU-bedrijfsgemeenschap en exporteurs naar de EU-markt, alsmede seminars voor de hoofden van de EU-missies en handelscommissarissen in Hongkong.

[1] “De Europese Unie, Hongkong en Macao: mogelijkheden tot samenwerking 2007-2013”. Mededeling van de Commissie aan de Raad en het Europees Parlement. COM(2006) 648 definitief van 26.10.2006.