7.Ó.90 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen l^r.Gó^7 
Advies inzake het Economisch jaarverslag 1989^990 van de Gommissie 
^BG^Bl^ 
De Raad heeft op 27oktoberl989 besloten, overeenkomstig artikel^van zijn Beschikking 
120^74BEEGvanl8februaril974 betreffende de verwezenlijking van eenhoge mate van 
convergentie van de economische politiek van de LidStaten der Europese Gemeenschap^^, 
gewijzigd bij Beschikking 787^BEEG^h het Economisch en Sociaal Gomité om advies te 
vragen inzake het bovengenoemde jaarverslag. 
De Afdeling voor economische, financiële en monetaire vraagstukken, die met de voorbereid 
dingvandedesbetreffende werkzaamheden wasbelast,heeft haar advies op7november 
1989 goedgekeurd. Rapporteur was de heer Geuenich. 
r^et Economisch en Sociaal Gomité heeft tijdens ^ijn 271e zitting ^vergadering van 
l^novemberl989^het volgende advies uitgebracht, dat met 120 stemmenvóór, één stem 
tegen, bijles onthoudingen is goedgekeurd. 
1. Economische ontwikkeling in 1989B199thanalvse 
en prognoses van de Gotnn^issie 
1.1. ^^^^o^^^o^o^^^r^^^oo^^B^^^^ 
1.1.1. Door de grote omvang van de EG-volkshuis 
houding is het interne economische dvnamisme een zeer 
belangrijke factor voor de economische ontwikkeling 
van de Gemeenschap. Dit dvnamisme heeft sedert het 
begin van de huidige expansiefase in 198^ vrijwel voort-
durend aan kracht gewonnen doordat de groei in toe 
nemendematedoordeinvesteringen werd gedragen. 
Degroei wasookdebasis voor deaanzienlijkeuit 
breiding van de werkgelegenheid in de afgelopen jaren. 
Dee^pansieveinternationaleeconomischeontwikkelin-
genhebbenhet groeiproces voorts aanzienlijkende^ 
steund. Gezonde internationale economische randvoord 
waarden zijn daarom ook indetoekomst vangroot 
belang voor de Gemeenschap.Dehandelvande Ge­
meenschapmet derde landen is volgens berekeningen 
van de Commissie goed voor circa 20^ van de totale 
werelde^port, en bovendien neemt de internationale 
economische vervlechting nog toe. De hieronder ge­
schetste internationale economische problemen werken 
helaas echter negatief in op de ontwikkeling in de 
Gemeenschap. 
1.1.2. De groei van het BBP vertoont vooral in de 
Verenigde Staten maar ook in]apan, na de krachtige 
ontwikkeling vandevorigejaren,inmiddels een verD 
traging, en zal in 1990wellichtnog maar 2,1 respectieve­
lijk^,!^ bedragen. Dit heeft tot gevolg dat de toe 
neming van de wereldhandel opnieuw afvlakt, hetgeen 
vooral voor de ontwikkelingslanden met een omvangD 
rijke schuldenlast negatieve gevolgen zal hebben. 
l.l.ó. Gndanks de geringere economische groei in de 
Verenigde Staten — de interne vraag zal er ^elfs nog 
wat minder dvnamisch^ijn dan de groei van het BBP 
—, loopt het Amerikaanse tekort op de lopende re 
kening nog maar weinigterug^ het toenemende ren 
teaandeel in de buitenlandse schuld dwarsboomt de in 
dit verband noodzakelijke e^portinspanning, die onder 
denaar verhoudinghogedollarkoerstelijdenheeft. 
Tegelijkertijd zal ]apan^ijn overschotten opnieuw ^ien 
groeien, terwijl het erniet naar uitziet dat de vier nieuwe 
industrielanden in ^uidoostAsië hun overschotpositie 
^^^me^v^^.^m^^D^tD bullen corrigeren. Aangezien het in de komende jaren 
^aak is, deinternationale onevenwichtigheden op de 
lopende rekening tot een minderzorgwekkende omvang 
terug te brengen, en de Gemeenschap zich voor de 
onmogelijkheid geplaatst ^iet om haar marktaandeel in 
deVerenigdeStatenuit te breiden, is zijdes temeer 
aangewezen op een aanhoudende internationale econo­
mische groei. 
1.1.4. Voorts wordt de internationale economische 
groei onveranderd belemmerd door het feit dat vele 
ontwikkelingslanden met een omvangrijke schuld ^eer 
beperkte ontwikkelingsmogelijkheden hebben. De 
schuldendienst en de betrekkelijk lage grondstoffen-
prijzen, en daarmee ook de geringe e^portopbrengsten, 
laten nauwelijks speelruimte voor investeringen en voor 
een toeneming van het inkomen per capita, l^et is dan 
ook duidelijk dat hulp en maatregelen ter vermindering 
van de schulden en de schuldendienst dringend geboden 
^ijn. Gok vrije toegang tot de markten van de industrie­
landen ^ou de ontwikkelingskansen van een aantal ont 
wikkelingslanden echter aanzienlijk ten goede komen. 
l.l.oE De handelsonevenwichtigheden hebben het 
ontstaan van protectionistische tendensen bij de GESGD 
landen juist in de hand gewerkt.Volgens de Commissie 
tekenen ^ich verontrustende ontwikkelingen af die het 
multilaterale handelsverkeer op losse schroeven zouden 
kunnen betten, maartij is tegelijkertijd van mening dat 
de tussentijdse resultaten van de Uruguavronde een 
gejonde basis vormen voor de verdere onderhandelin-
genover het herstel van een vrijere wereldhandel in 
het komende jaar.ln dat verband heeft de secretaris­
generaalvan de GATTevenwelgewe^enop de grote 
problemen die een succesvolle afsluiting van de 
Uruguavronde in de weg staan. Vooral de nieuwe 
Amerikaanse Trade Acten de niet-tarifaire handels­
belemmeringen van]apan en ^uidKorea dreigen een 
vrijere wereldhandel te belemmeren. 
1.2. Economische ontwikkeling in de Gemeenschap 
a) Groei en werkgelegenheid: vooruit­
zichten op korte termijn 
1.2.1. Ondanks de negatieve factoren in de inter­
nationale economie zal de Gemeenschap de betrekkelijk 
krachtige economische groei van 1988 (BBP: + 3,8%) 
Nr. C 56/58 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen 7. 3.9Q 
en 1989 (BBP: + 3,4%) ook in 1990 (BBP: + 3,1%) 
— zij het in een lager tempo — kunnen volhouden. 
Deze groei voltrekt zich bij een in de regel aanhoudend 
hoge bezetting van de produktiecapaciteit, welke in 
1990 wellicht zelfs hoger zal liggen dan in 1973. Het 
Comité plaatst bij deze jongste prognoses echter de 
kanttekening dat de Gemeenschap geen adequate groei 
zal kunnen registreren indien de groeivertraging in de 
Verenigde Staten en in Japan krachtig zou uitvallen of 
in de Verenigde Staten zelfs in een recessie zou omslaan. 
1.2.2. Tegen de achtergrond van deze hoge bezetting 
van de produktiecapaciteit is het van bijzonder belang 
dat de groei primair door de investeringsactiviteit wordt 
gedragen. De investeringen, in het bijzonder de ou-
tillage-investeringen, blijven in alle landen, met uitzon­
dering van Nederland en het Verenigd Koninkrijk, de 
krachtigste groeifactor. Hoewel de export in diverse 
landen nog sneller groeit, geeft doorgaans ook de im­
port een zeer krachtige stijging te zien. De interne vraag 
zal over het geheel genomen in 1990 in de Gemeenschap 
echter niet langer sneller groeien dan het BBP, zodat de 
lopende rekening van de Gemeenschap als geheel in 
evenwicht zal blijven. 
1.2.3. Naast deze krachtige groei zal ook de stijging 
van de werkgelegenheid zich — zij het in 1990 helaas 
alweer in een iets lager tempo — voortzetten. In geen 
enkele Lid-Staat zal de werkgelegenheid in 1990 te­
ruglopen. Aangezien de beroepsbevolking echter blijft 
stijgen, zal het werkloosheidscijfer nog maar weinig 
dalen. Helaas wordt een vergelijking van de werkloos­
heidscijfers thans bemoeilijkt door het feit dat de Com­
missie in haar Economisch Jaarverslag 1989/1990 een 
nieuwe berekeningsmethode hanteert. Volgens de nieu­
we methode wordt de werkloosheid in 1989 geschat op 
9,0% en in 1990 op 8,7%. Op basis van de tot nog toe 
gehanteerde berekeningsmethode bedraagt de werk­
loosheid in 1989 vermoedelijk 10,2%. Het Comité is 
er verheugd over dat de verschillen tussen de twee 
berekeningsmethoden in het Jaarverslag uitvoerig wor­
den toegelicht. De werkloosheidscijfers lopen van land 
tot land echter nog altijd sterk uiteen. Ook de in som­
mige gevallen nog ver boven het gemiddelde liggende 
werkloosheid onder vrouwen en jongeren alsook het 
grote aantal langdurig werklozen blijft nog altijd bijzon­
dere problemen opleveren. De situatie op de arbeids­
markt geeft aan dat de groei- en werkgelegenheids-
vooruitzichten op middellange termijn nog verbeterd 
moeten worden. Dit blijkt ook uit het feit dat de in­
vesteringsquote het niveau van de jaren '60 nog niet 
heeft geëvenaard. 
1.2.4. Het Comité wil de Commissie erop wijzen dat 
zij in de toekomst ook met de onzekerheden op de 
internationale financiële markten, die met de nieuwe 
beursval op 13 oktober 1989 in de Verenigde Staten zijn 
ontstaan, rekening zou moeten houden. Het Comité is 
van oordeel dat de voorwaarden voor een expansieve 
geldpolitiek, waarmee de koersverliezen zouden kunnen 
worden opgevangen, thans minder gunstig zijn dan in 
de herfst of in de winter van 1987. 
b) Convergentiefactoren 
1.2.5. Een prettig bijverschijnsel van de economische 
groei van de laatste jaren is dat de groei gepaard ging met een inhaalproces in Spanje, Portugal en Ierland. De 
economische groei in Ierland heeft echter nog niet in 
extra werkgelegenheid geresulteerd. Terwijl in Spanje 
en Portugal de investeringen enorm zijn gestegen, zon­
der dat de macro-economische besparingen evenredig 
zijn toegenomen, werd de inhaalmanoeuvre in Ierland 
primair door de export gedragen. Ook in 1990 zal de 
economische groei in Spanje, Portugal en Ierland weer 
duidelijk het EG-gemiddelde komen te liggen. Alleen 
Griekenland dreigt, gemeten naar het inkomen per ca­
pita, in verhouding terug te vallen. 
1.2.6. In de jaren '80 is ook aanzienlijke voortgang 
gemaakt naar meer convergentie van de prijs- en 
kostenontwikkeling. Deze opmerking geldt vooral voor 
de zeven landen die tot het EMS met zijn kleine 
fluctuatiemarges behoren. In 1990 zal de prijsstijging in 
de landen binnen deze groep met de hoogste inflatie 
(België en Ierland) slechts 0,3% van het gemiddelde 
afwijken. Ten opzichte van de overige landen lopen de 
verschillen in sommige gevallen echter op, of blijven zij 
aanzienlijk. Na de snellere stijging van het prijspeil in 
1989 zal de gemiddelde stijging in 1990 waarschijnlijk 
weer lager uitvallen (4,6%), aangezien eenmalige 
prijseffecten (verhoging van verbruiksbelastingen, bij­
zondere kosten en lasten) in diverse landen binnenkort 
uitgewerkt zijn, en de stijging van de invoerprijzen een 
vertraging te zien geeft. In diverse landen is echter het 
risico aanwezig dat er, nu de winstmarges in verband 
met de prijsontwikkeling verder zijn toegenomen, een 
prijs-loonspiraal ontstaat. 
c) Divergentiefactoren 
1.2.7. De ontwikkeling van de saldi van de lopende 
rekeningen der Lid-Staten vertoont een vrij sterke gelij­
kenis met de prijs- en kostenontwikkeling. Terwijl de 
aan het EMS deelnemende landen, met uitzondering 
van Denemarken, overschotten of slechts geringe, aan­
vaardbare tekorten op hun lopende rekening hebben, 
worden de overige landen met hoge of zelfs groeiende 
tekorten geconfronteerd. In het Verenigd Koninkrijk en 
in Griekenland zal het tekort in 1990 waarschijnlijk 
teruglopen, maar de prijs die daarvoor door deze landen 
zal moeten worden betaald, is een naar verhouding 
geringere groei. Het hoge en in 1989 nog toenemende 
Duitse overschot op de lopende rekening (circa 5 % van 
het BBP) kan echter belangrijke onevenwichtigheden 
teweegbrengen. Dit overschot werd hoofdzakelijk be­
reikt in Gemeenschapsverband, vooral in de handel 
met de qua prijsontwikkeling minder stabiele, maar 
doorgaans toch sterk groeiende handelspartners. 
1.2.8. Hoewel ook de overheidstekorten in de Ge­
meenschap door de bank genomen sedert 1985 duidelijk 
zijn teruggelopen en in 1990 waarschijnlijk nauwelijks 
meer zullen stijgen, vormt de financiering van de over­
heidsbegrotingen in de Gemeenschap nog altijd de be­
langrijkste bron van divergentie. Tegenover een kleine 
groep landen met een financieringsoverschot en een 
tweede groep met min of meer aanvaardbare tekorten 
staat een naar verhouding grote groep landen met zeer 
B.Ó5^ Publicatieblad van de europese gemeenschappen ^r.CM^BÓ^ 
omvangrijke teloorten. ^eltstweelandendieaanhet 
EMS deelnemen, behoren tot deze groep landen waar 
deomvang vandestaatsschuld stijgten delopende 
uitgaven van de overheid niet eens door de lopende 
ontvangsten gedekt kunnen worden ^negatieve overD 
heidsbesparingen^. In sommige landen vormt de hoge 
staatsschuld een wezenlijke oorzaak van de snel e^opan^ 
derende interne vraagendetekorten ondelopende 
rekening van de betalingsbalans. 
d^ Vooruitzichten on middellange ter^ 
mijn 
1.2.^. L^oorhetinvesteringsdvnamismevandeatge 
lopen jaren ^al de groei van de kapitaalvoorraad in de 
Cemeenschapinl^Oweerop^^uitkomen.CecombP 
neerd met een betere kapitaalproduktiviteit betekent dit 
dat de trendmatige groei^van het produktieapparaat^ 
indeCemeenschapzel^snet ietsbovende^ ligt. 
Aangezien ook de arbeidsintensiteit van de groei is 
toegenomen, kan de werkgelegenheidopmiddellange 
termijn met ruiml^ per jaar toenemen, l^et Comité 
is het met de commissie eens dat deze ontwikkeling in 
verband met de situatie op de arbeidsmarkt en de 
stijging van de beroepsbevolking nog niet als bevredig 
gend kan worden aangemerkt, zetwijst erop dat niet 
alleen de groei van het produktieapparaat nog verder 
moet worden opgevoerd, maar dat het er ook op aan 
komt,voor een behoorlijke benutting van het produk 
tieapparaat te borgen door de etrectieve vraag navenant 
te stimuleren. 
1.2.10. Póegemeenschappelijkeinterne initiatieven en 
beleidsmaatregelen dragen ertoe bij het groeiproces en 
de toeneming van de werkgelegenheid te stimuleren.^ 
tenuitvoerlegging van het binnenmarktprogramma, het 
stimuleren van het inhaalproces en de tenuitvoerlegging 
van de eerste tase van de economischeen monetaire 
unie moeten naar het oordeel van het comité worden 
geschraagd door de samenwerkingsstrategie voor meer 
groei in nationaal en ECverband te vernieuwen en 
daadwerkelijk uit te voeren, zodat de bestaande dP 
vergenties geleidelijk kunnen worden gecorrigeerd, en 
een tendentiële groei vandemacroDeconomischeproD 
duktiemet^^en een stijging van de werkgelegenheid 
met l,éó^mogelijk worden. 
2. Centrale uitdagingen 
2.1. Plet Comité is het met de Commissie eens dat 
er regende achtergrond vandehierbovenbeschreven 
situatie vandeEC^volkshuishouding tenminste twee 
grote uitdagingen ^ijn te signaleren. In de eerste plaats 
is het zaak dat de fundamentele determinanten van 
een gejonde groei nog worden versterkt, ^odat het 
terugdringen van de werkloosheid en het inhaalproces 
in de minder ontwikkelde regio^sin een stroomversneP 
lingkunnen worden gebracht en de van de binnenmarkt 
verwachte welvaartsgroei ten volle kan worden benut. 
In dat verband ishetookvanbelang dat de op gang 
gebrachte structuurpolitiek voortgezet en ^elts gem 
tensiveerd wordt. 2.2. De tweede grote uitdaging wordt gevormd door 
de aanzienlijke verschillen ten aanzien van dehnancie 
ring van de overheidsbegrotingen, de saldi op de 
lopende rekening, het sociale-beschermingsniveau en in 
sommigegevallen ook de intlatiecij^ers^ deze verschillen 
zijn onder meer het gevolgvan het uiteenlopende beleid 
dat in de a^onderlijkeLid-Staten wordt gevoerd. Plet 
is ^aak dat consequent gestreefd wordt naar een gera­
seerde correctie vandeze verschillen. Ditisnamelijk 
een voorwaarde om vooruitgang te kunnen boeken op 
weg naar de economische en monetaire unie en om ook 
op langere termijn een stabielegroei mogelijk te maken. 
2.Ó. Plet Comité acht het daarenboven zaak dat meer 
aan milieubescherming wordt gedaan. Plet is absoluut 
noodzakelijk dat de economische ontwikkeling wordt 
afgestemd op een kwalitatieve groei waarbij er een 
evenwicht moet zijn tussen enerzijds het beslag dat op 
de natuurlijke hulpbronnen wordt gelegd en anderzijds 
demiddelendievoordebeschermingvanhetmilieu 
worden uitgetrokken^ bij een dergelijke groei is ook in 
de toekomst nog ruimte voor inkomensstijgingenper 
capita. Van primair belang is echter ook dat het EC-
beleid intake milieubescherming wordt uitgebouwd 
^zoals hieronder in paragraaf.1 onder meer wordt 
benleitP 
^. Penemen beleidsmaatregelen 
^.L löe belangrijkse raak is de voltooiing van de 
binnenmarkt, l^aast de gestegen rentabiliteit en de ho­
gere bezettingsgraadvan de produktiecapaciteitheett 
het programma ter voltooiing van de binnenmarkt weL 
licht ook de investeringsactiviteit in Europa in een 
stroomversnelling gebracht. 10e Commissie zou moeten 
proberen dit effect te evalueren ten einde de nationale 
politici nog sterker te doordringen van de grote bete­
kenis van de nogte nemen harmoniserings-en liberalise 
ringsmaatregelen. 
l^et comité acht het absoluut noodzakelijk dat de eco^ 
nomische integratie gepaard gaat met de tenuitvoerlegD 
ging van de door het Comité bepleite maatregelen, 
die erop gericht ^ijn de economische samenhang te 
versterken en concreet vorm tegeven aande sociale 
dimensie van de binnenmarkt. Ten aanzien van de 
verdere voor de voltooiing van de binnenmarkt noodzak 
kelijke flankerende beleidsmaatregelen verwijst het 
C^omirénaar her adviesdar her mediodir jaar heerr 
uirgebrachr^CES^eó2B^pCezien de huidige siruatie 
wensr her Comiré nog de volgende aanvullende opmer 
kingen re formulerend 
— heronderzoek naarde srrucruuref^fecren van her 
binnenmarkrprogramma moer inrensiever worden 
gedarde mogelijke gevolgen ervan voor de verschil 
lende bedrijfstakken en regio^s al in een vroeg 
stadium zichtbaar worden. P^c reeds eerder door het 
comité bepleite sectorcomités moeten er komen, 
^odat voorstellen kunnen worden uitgewerkt om 
structuurveranderingen op een in economisch en 
sociaal oplicht verantwoorde wijze te begeleiden. 
— Plet door de Commissie voorgestelde Europese mP 
lieubureau zou indegelegenheid moeten worden 
gesteld, allegegevens en cijfers te verzamelen en 
te verwerken die voor het onderzoek naaren de 
oplossing van milieuproblemen van betekenis zijn. 
Een eerste belangrijke taak in dit verband is de 
kosten van het achterwege laten ofhetin onvoldoend 
Nr. C 56/60 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen 7. 3. 90 
de mate uitvoeren van milieumaatregelen te bere­
kenen, zodat het verlies aan natuurlijke hulpbron­
nen kan worden gekwantificeerd, bij de berekening 
van de groei kan worden meegenomen en aan de 
voor het behoud van het milieu uit te trekken mid­
delen gerelateerd kan worden. Er zijn voorbeelden 
van dergelijke berekeningen en die wijzen uit dat 
milieu-investeringen op termijn zeer „rendabel" zijn 
omdat de kosten van milieubescherming in de regel 
duidelijk lager zijn dan de (vermeden) schade aan 
het milieu. Bovendien zou de Commissie nationale 
milieubeschermingsprogramma's door middel van 
concrete initiatieven moeten ondersteunen en haar 
invloed moeten aanwenden om internationale mi­
lieu-overeenkomsten af te sluiten en te doen naleven. 
3.2. Het lijkt voorts absoluut noodzakelijk dat, zoals 
het Comité in zijn vorige advies over de economische 
situatie reeds heeft bepleit en door de Europese Raad 
te Rhodos is besloten, onverwijld de nodige middelen 
worden uitgetrokken om te onderzoeken of het inder­
daad zo is dat het broeikaseffect voor gigantische pro­
blemen zal zorgen. Als dat zo is, dan moeten dringend 
zeer omvangrijke middelen worden uitgetrokken om de 
nodige tegenmaatregelen te kunnen nemen. 
— Tot slot wil het Comité erop wijzen dat duidelijk 
meer vaart moet worden gezet achter de maatrege­
len ter voltooiing van de binnenmarkt. In dit ver­
band is het onder meer zaak dat Commissie en 
Raad de in het Witboek geplande maatregelen en 
richtlijnen op tijd uitwerken c.q. goedkeuren; het 
ziet ernaar uit dat dit ook wel gebeurt. Daarnaast 
moeten echter duidelijke initiatieven worden geno­
men om ervoor te zorgen dat eenmaal vastgestelde 
richtlijnen sneller in nationaal recht worden omge­
zet en dat verordeningen ook inderdaad worden 
toegepast. 
3.2.1. In de loop van 1989 is door optrekking van de 
rentevoet en uiteindelijk ook door een geringere groei 
van de maatschappelijke geldhoeveelheid voor een op 
stabiliteit gerichte monetaire beleidskoers geopteerd. In 
verband met de kracht van de dollar en de lichte in­
flatoire tendensen kunnen de tot medio dit jaar geno­
men maatregelen als adequaat worden betiteld. De lan­
ge rente is op enkele uitzonderingen na namelijk duide­
lijk minder gestegen dan de korte rente is opgetrokken. 
Rekening houdende met het toenemende rendement van 
vaste activa heeft een en ander tot gevolg gehad dat de 
inflatieverwachtingen zich hebben gestabiliseerd, zon­
der dat zulks ten koste van een algemene verslechtering 
van de conjuncturele vooruitzichten is gegaan. De forse 
renteverhoging waartoe begin augustus door een aantal 
belangrijke Europese centrale banken is besloten, kan 
volgens het Comité echter ongewenste restrictieve ef­
fecten op gang brengen. Het wekt vooral verbazing dat 
de officiële rentetarieven ook in de landen waar de rente 
toch al zeer hoog was, nog verder zijn opgetrokken. 
Deze maatregel is waarschijnlijk grotendeels ingegeven 
door de noodzaak voor deze landen om de waarde van 
hun munteenheid in stand te houden. Het Comité stelt 
vast dat overwegingen die samenhangen met de con-
junctuurpolitiek, op grond van de situatie op de arbeids­
markten, niet mogen worden veronachtzaamd. Het 
Comité is dan ook van mening dat de monetaire politiek 
in de meeste landen weer versoepeld kan worden zodra 
blijkt dat verdere vraaginflatie en een loonprijsspiraal 
bij een stabiele dollarkoers kunnen worden vermeden. 
In landen met een hoog inflatietempo is het zaak dat 
een stringent monetair beleid gecoördineerd wordt met het begrotings- en het loonbeleid ten einde groei- en 
werkgelegenheidsverliezen zo veel mogelijk te voor­
komen. 
3.2.2. De EMS-wisselkoerspariteiten zijn sedert ja­
nuari 1987 onveranderd gebleven. Ondanks de verbeter­
de convergentie op het terrein van de prijs- en 
kostenontwikkeling, zijn inmiddels aanzienlijke ver­
schillen ontstaan in het prijs- en kostenniveau, hetgeen 
mede tot overeenkomstige verschillen heeft geleid tus­
sen de saldi van de lopende rekening. In de discussie 
over de economische politiek wordt in de Bondsrepu­
bliek Duitsland de afgelopen tijd steeds vaker de opvat­
ting gehoord (onder meer door de Deutsche Bun­
desbank) dat de Duitse mark gerevalueerd zou moeten 
worden. Dit is begrijpelijk, aangezien de zeer krachtige 
externe vraag, tegen de achtergrond van de toch al hoge 
bezettingsgraad van de produktiecapaciteit, inflatoire 
tendensen kan aanwakkeren en de beslist noodzakelijke 
stimulering van de interne vraag belemmert. Het 
Comité meent evenwel dat enkele andere valuta's wel­
licht ook in staat zijn om de noodzakelijke revaluatie 
van de Duitse mark te volgen. Herschikking van de 
wisselkoerspariteiten op korte termijn zou dreigende 
verdere renteverhogingen overbodig maken en de weg 
naar de binnenmarkt, inclusief liberalisering van de 
kapitaalmarkten, kunnen effenen, aangezien de inte-
gratiemaatregelen in dat geval niet langer door plotse­
ling opkomende verwachtingen ten aanzien van wis­
selkoersveranderingen in het gedrang zouden komen. 
Bovendien is het zo dat er, wanneer er inderdaad een 
economische en monetaire unie met één Europese munt 
komt, geen restrictieve maatregelen meer behoeven te 
worden genomen om nationale munten bij intracom­
munautaire onevenwichtigheden op de lopende re­
kening te verdedigen. 
3.3.1. Bijna alle Lid-Staten staan in hun begrotings­
beleid, aan de inkomstenzijde en/of aan de uitga­
venzijde, nog voor belangrijke veranderingen ten einde 
beter dan tot nog toe tot de oplossing van bo­
vengenoemde centrale uitdagingen te kunnen bijdragen. 
Dit geldt ook voor landen waar de omvang van het 
tekort niet meer het eigenlijke probleem is. Waar het 
overal om gaat, is dat de overheidsbegroting meer speel­
ruimte moet bieden vor particuliere en openbare inves­
teringen, onder meer op het gebied van milieu­
bescherming, om op die wijze de kwalitatieve groei te 
stimuleren. In die zin zou bij voorbeeld in de Bondsrepu­
bliek Duitsland onderzocht moeten worden hoe, nog 
afgezien van de in 1990 van kracht wordende belasting­
verlichting, gezorgd kan worden voor een heroriënte­
ring van de vraag — vooral de investeringen — in de 
richting van het binnenland en hoe zowel het particu­
liere als het openbare aanbod van dienstverlening actief 
kan worden gestimuleerd door de overheid. Zelfs be­
grotingsoverschotten zijn niet per definitie een positieve 
zaak, vooral niet wanneer deze overschotten gepaard 
gaan met een verwaarlozing van de overheidsinvesterin­
gen in voor de volkshuishouding belangrijke infrastruc­
tuur en/of in milieubescherming. 
3.3.2. In de landen waar de tekorten ondanks enige 
met succes bekroonde saneringsinspanningen nog altijd 
zeer omvangrijk zijn (België, Ierland, Nederland, Por­
tugal en vooral Griekenland en Italië), zullen in het 
begrotingsbeleid nóg ingrijpendere maatregelen moeten 
worden genomen. Het Comité is het eens met de Com­
missie dat in eerste instantie gefaseerd moet worden 
toegewerkt naar een situatie waarin er evenwicht is 
tussen de lopende inkomsten en de lopende uitgaven, 
B.ó.^ Publicatieblad van de europese gemeenschappen l^r.Ch^^l 
zodat alleen nog maar schulden worden gemaakt om 
overheidsinvesteringen te financieren. In dit verband 
moet er evenwel rekening mee worden gehouden dat 
de voor de tenuitvoerlegging van de structuurpolitieke 
maatregelenbenodigdeconnancieringsmiddelenvoor 
bijzondere hnancieringsproblemen zullen zorgen, ^en 
verder probleem is datde begrotingstekorten ineen 
aantal van de^e landen althans voor een deel nog geh 
nancierd worden door rechtstreekse voorschotten van 
de centrale bankop door gebruik te maken van op het 
bankwezen betrekking hebbende instrumenten van de 
monetaire politiek. Een dergelijke werkwijze druist in 
tegen bepaalde tmancieringsbeginselen op de mid 
dellange termijn waarover de^aadovereenstemming 
wenst te bereiken en die ervoor moeten borgen dat 
het ontstaan van regionale onevenwichtigheden in het 
kader vaneeneconomische en monetaire unie wordt 
voorkomen, ^et doel moet zijn dat de overheidste 
korten overal tegen ^o mogelijk unirorme, marktD 
conforme condities worden gefinancierd. Aangezien de 
hoge rentelast de manoeuvreerruimte van een aantal 
Lidstaten reeds sterk heert beperkt, ligt hier voor de 
R.aad eendeer moeilijke coördinatietaak,waarmeebo 
vendien veel tijd gemoeid ^al^ijn. 
^.L In verband met de in bijna alle landen aanhou 
dende krachtige groeicijfers enproduktiviteitsverbete 
ringen en het gestegen rendement van de investeringen 
dient via het loon en inkomensbeleid voor een verant^ 
woordeen economisch aanvaardbare verhoging van de 
reële lonen, voor een nietintlatoire stijging van de 
consumptieve vraag alsook voor een verbetering van de 
werkgelegenheidssituatie te worden gezorgd, baarbij 
kan er met betrekking tot het loon en inkomensbeleid 
van wordenuitgegaan dat een aantal externe factoren 
^he^ingen, verbruiksbelastingen^ die in 1^^ in een 
aantal landen tot een versnelling van het prijs 
stijgingstempo hebben bijgedragen, in l^^^ijnuitge 
werkt, zodat het bij een op stabiliteit gerichtecono 
misch beleid te verwachten is dat het tempo van de 
prijsstijging ^al afnemen. Bij het toestaan van de gewen 
ste loonsverhogingen moet ook rekening worden gehou 
den metdebehoeRe van het bedrijfsleven aaneigen 
middelen voor de hnanciering van door de vraag 
gemduceerde arbeidsscheppende uitbreidingsinveste 
ringen, ^et komt er hierbij op aan,ervoor te zorgen 
dat het loon,het geld en het begrotingsbeleid niet met 
elkaar in contlict raken. 
^.^. Een bijdrage tot de uitbreiding van de werkgeD 
legenheid kan ook komen van een caobeleid waarbij, 
daar waar ^ulks haalbaar is, de arbeidstijd verderwordt 
verkort en tegelijkertijd naar een zodanige reorganisatie 
vanhetproduktieproceswordtgestree^ddatdeproduk^ 
tiecapaciteit beter kan worden benut. Een betere benut 
ting van de produktiecapaciteit in het bedrijfsleven leidt 
in de huidige conjuncturele situatie bovendien tot meer 
speelruimte voor het voerenvan eenop stabiliteit ge 
richte loonpolitiek en voor vergroting van het aanbod, 
waarmee het gevaar van een vraagoverschot in bepaalde 
sectoren en landen wordt voorkomen. 
^Bt.ó5 COndanks de momenteel gunstige conjunctuur 
mag men niet vergeten dat de concurrentiepositie van 
het Europese bedrijfsleven op de wereldmarkten voort 
durend bedreigd wordt door vooral]apanse bedrijven 
en bedrijven uit enkele andere landen in ^uidoostAzië. 
^oalsinhetEconomisch]aarverslagl^^Bi^ndoor de Commissie wordt uiteengezet, is het aandeel van de 
export vande communautaire verwerkendeindustrie 
in de totale export van industrieprodukten door de 
COE^COlandentussenl^^eni^^opnieuwlichtge^ 
daald. weliswaar heertdeGemeenschaptenaan^ien 
van de export van geavanceerde goederen met een snel 
groeiende vraag marktaandelen teruggewonnen, maar 
dit kon de verliezen bij de traditionele goederen waarD 
van de vraag nog maar in geringe mate stijgt, niet geheel 
compenseren, l^et is daarom absoluut noodzakelijk dat 
inEuropanógkrachtigere inspanningen worden gedaan 
op het gebied van investeringen, onderzoek en scholing 
ten einde de niet tegen te houden structuurverandering 
gen nog beter te begeleiden, ^aar het oordeel van het 
Comité ^ou de Commissie hierop sterker de nadruk 
moetenleggen. ^ie „EuropeseEconomie ,nr.^, tabel 
^, bladzijden, en de hoofdstukken êó en ^^ „Europese 
Economie ,nr.^, vooral de hoo^dstukken^en^. 
^.^. ^oals ook blijkt uit het verslag van de Com 
missie over de ontwikkeling van de werkgelegenheid in 
1^, is naast het aantalarbeidsplaatsen inde sector 
dienstverlening ook de deeltijdarbeid en het aantal per 
sonen dat slechts tijdelijk werk heertor niet vast is 
aangesteld, sterk toegenomen. Onderzoekingen hebben 
uitgewezen dat deeltijdwerk vooral aan de wensen van 
vrouwelijke werkzoekenden beantwoordt. Opvallend 
zijn echter de uitkomsten met betrekkmg tot tijdelijke 
arbeidsplaatsen^uit gegevens uit tien Lidstaten blijkt 
dat gemiddeld bijna ^0^ van de mannen en ^0^ 
van de vrouwen alleen een tijdelijke betrekking hebben 
aangenomen omdat rijgeen vaste baan konden vinden. 
In Spanje en Griekenlanden dit ^el^s circa ^éö^ van 
de tijdelijke werknemers^ in Portugal, Ierland en Italië 
ligt dit cijfer tussen de ^0 en de^O^.A^aar ook deeP 
tijdarbeid komt niet altijd overeen met de wensen van 
de werknemers, terwijl dezen evenmin altijd recht heb 
ben op sociale bescherming. 
Cemiddeld^tr^o van de mannen en circa 10^ vande 
vrouwenaccepteren alleen een deeltijdbaan omdat ^ij 
geen volledige baan kunnen krijgen. In een aantal lan 
den bedraagt dit cijfer bij de mannen ook bij dit pro 
bleem circa ó^r^. 
^.^. r^et Comité beschouwt de^e sterke toeneming 
van het aantal onzekere arbeidsplaatsen als een ernstig 
probleem, waaraan via de nationale wetgeving, het 
caobeleid, het werkgelegenheidsbeleid en het Europese 
sociale beleid iets moet worden gedaan. Plet Comité 
acht hetbovendien^aakdatdeinkomenssituatie van 
de betrokkenen, de negatieve etrecten op de personele 
inkomensverdeling en de kwaliteit van de arbeidsplaats 
sen nader worden onderzocht. 
.3.ÓE Tóe arbeidsmarktsituatie blijtt het ernstigste pro^ 
bleem in de Gemeenschap. lóe macroeconomische 
strategieën ter bevordering van de economische groei en 
de werkgelegenheid moeten daarom worden aangevuld 
met maatregelen die de arbeidsintensiteit van de groei 
vergroten. Vermindering van het aantal overuren, deeL 
tijdwerk met een adequate sociale bescherming en deel 
tijdbanen die aan de wensen van de werkzoekenden 
beantwoorden, arbeidstijdverkorting, studieverlof en 
sabbatsjaren dragen daartoe bij. Van wezenlijk belang 
is ook dat een opleidings^ en herscholingscampagne 
wordt opgelet ten einde de werknemers op nieuwe 
werkgelegenheidsmogelijkheden te kunnen voorbereid 
denen knelpuntenopdeelarbeidsmarkten wegteneD 
Nr. C 56/62 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen 7. 3. 90 
men. De kwalificatie van de werknemers, van het met 
de bij- en nascholing belaste personeel en zelfs van het 
management vormt, vooral in de industriële be­
drijfstakken en dienstensectoren waar op grote schaal 
nieuwe technieken worden toegepast, een zeer groot 
probleem; zowel de openbare onderwijsinstellingen als 
het bedrijfsleven moeten tot de oplossing van dit pro­
bleem bijdragen. Bovendien wil het Comité in dit ver-
1. Algemene opmerkingen 
1.1. Het Comité is ingenomen met het voorstel voor 
de verdere ontwikkeling van het Handynet-systeem in 
het kader van het Helios-programma ten behoeve van 
de sociaal-economische en beroepsintegratie van gehan­
dicapten. 
1.2. Het wijst er nog eens op dat er in de Europese 
Gemeenschap meer dan dertig miljoen zwaar (lichame­
lijk of geestelijk) gehandicapten zijn, plus een groeiend 
aantal ouderen met uit hun leeftijd voortvloeiende ge­
breken. In dit verband vestigt het Comité er de aandacht 
op dat in het ontwerp voor een Gemeenschapshandvest 
van sociale grondrechten terecht gewag wordt gemaakt 
(!) PB nr. C 272 van 25. 10. 1989, blz. 10. band nog eens wijzen op het Actieprogramma inzake 
langdurige werkloosheid, en geeft het zijn steun aan 
nationale maatregelen ter bestrijding van langdurige 
en jeugdwerkloosheid. Tot slot zou van de bedrijven 
verlangd moeten worden dat zij, indien de vermindering 
van de werkloosheid doorzet, de aan te stellen werk­
nemers in toenemende mate zelf inwerken (training on 
the job) en bijscholen. 
van het recht van gehandicapten op concrete maatrege­
len ten behoeve van hun maatschappelijke en beroeps­
integratie. Ook in de definitieve versie van dit handvest 
dient deze belangrijke toezegging van de Gemeenschap 
te worden opgenomen. 
1.3. Het Handynet-systeem, dat een flink gedeelte' 
van de voor Helios beschikbare financiële middelen 
opslokt, is ook van essentieel belang voor naburige en 
andere landen die dit programma steunen, alsmede voor 
niet-gouvernementele en internationale organisaties op 
dit gebied. Het systeem zal naar verwachting rendabel 
zijn, in die zin dat er schaalvoordelen ontstaan doordat 
bestaande netwerken worden uitgebouwd en de kosten 
van communicatie gedrukt worden door het wijd­
verbreide gebruik van diskettes en computeruitdraaien 
in plaats van telecommunicatie. In financieel opzicht 
moet een en ander nog wel gepreciseerd worden, bij Gedaan te Brussel, 16 november 1989. 
De Voorzitter 
van het Economisch en Sociaal Comité 
Alberto MASPRONE 
Advies inzake het verslag van de Commissie aan de Raad betreffende de totstandbrenging 
van het Handynet-systeem (geautomatiseerd informatiesysteem betreffende gehandicap­
tenvraagstukken) en het voorstel voor een besluit van de Raad met betrekking tot de verdere 
ontwikkeling van het Handynet-systeem in het kader van het Helios-programma^) 
(90/C 56/15) 
De Raad van de Europese Gemeenschappen heeft op 12 oktober 1989 besloten, overeenkom­
stig de bepalingen van artikel 128 van het Verdrag tot oprichting van de Europese Economische 
Gemeenschap, het Economisch en Sociaal Comité om advies te vragen inzake bovengenoemde 
voorstellen. 
De Afdeling voor sociale aangelegenheden, gezinsvraagstukken, onderwijs en cultuur, die 
met de voorbereiding van de desbetreffende werkzaamheden was belast, heeft haar advies 
op 9 november 1989 goedgekeurd. Rapporteur was mevrouw Williams. 
Het Economisch en Sociaal Comité heeft tijdens zijn 271e zitting (vergadering van 
15 november 1989) het volgende advies uitgebracht, dat met algemene stemmen is goed­
gekeurd.