Advies van het Economisch en Sociaal Comité over het "XXXe Verslag over het mededingingsbeleid 2000"

(2002/C 48/02)

De Commissie heeft op 10 mei 2001 besloten, overeenkomstig art. 262 van het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap, het Economisch en Sociaal Comité te raadplegen over het "XXXe Verslag over het mededingingsbeleid 2000".

De afdeling "Interne markt, productie en consumptie" die met de voorbereiding van de desbetreffende werkzaamheden was belast, heeft haar advies op 21 november 2001 goedgekeurd. Rapporteur was de heer Sepi.

Het Economisch en Sociaal Comité heeft tijdens zijn 386e zitting (vergadering van 28 november 2001) het volgende advies uitgebracht, dat met 108 stemmen vóór en één stem tegen, bij één onthouding, is goedgekeurd.

1. Inleiding/achtergrondinformatie

1.1. Naast een nauwgezet overzicht van de activiteiten van het directoraat-generaal Concurrentie, bevat het XXXe mededingingsverslag een reeks belangrijke indicaties m.b.t. het toekomstige mededingingsbeleid.

1.2. Belangrijke Europese nieuwigheden als de invoering van de euro en andere internationale ontwikkelingen als de globalisering van de markten en de komende uitbreiding van de EU, alsook de toenemende zichtbaarheid van het mededingingsbeleid in een tijd van technologische veranderingen en industriële concentraties, hebben het directoraat-generaal Concurrentie het belang doen inzien van enkele fundamentele wijzigingen van de structuren en gedragspatronen.

1.3. Daarom is dit advies van belang en zal worden getracht om, uitgaande van een evaluatie van het beleid van het voorbije jaar, de in par. 1.2 bedoelde wijzigingen nader te belichten en de mogelijke toekomstperspectieven daarvan te schetsen.

1.4. Ook in eerdere adviezen is al benadrukt dat een advies over het voorbije jaar (nu: 2000) dat pas aan het eind van het daarop volgende jaar (nu: 2001) wordt uitgebracht, weinig zinvol is vanwege de uiterst dynamische ontwikkelingen die momenteel gaande zijn: een dergelijk advies zou door de institutionele gesprekspartners van het Comité als achterhaald kunnen worden afgedaan.

1.5. Zo heeft het Comité in zijn advies over het XXIXe mededingingsverslag weliswaar verklaard daarmee tot op grote hoogte in te stemmen, maar niet zonder de Commissie te waarschuwen voor de risico's van een vertraging van het programma voor de modernisering van het rechtskader. Die modernisering is volgens het Comité inmiddels uitgegroeid tot een condition sine qua non voor de oplossing van de nieuwe problemen die met de EU-regelgeving inzake mededinging zijn gerezen.

1.6. Die moderniseringsnoodzaak is, zoals ook in het XXXe mededingingsverslag is aangegeven, terug te voeren op drie economische verschijnselen die zich in hoog tempo ontwikkelen, onderling afhankelijk zijn en een wederzijds versterkende werking hebben: de globalisering van de markten, de opkomst van de nieuwe economie en het toenemende aantal transnationale fusies, alsook de steeds groeiende omvang daarvan, met alle vérgaande gevolgen vandien voor economie én werkgelegenheid.

1.7. De context waarin de nieuwe EU-mededingingsregels moeten functioneren, is niet volledig als geen rekening wordt gehouden met de aanstaande invoering van de euro, de verdere uitbreiding van de EU en de in dit XXXe mededingingsverslag opnieuw benadrukte noodzaak om de burger/consument in het gemeenschappelijk mededingingsbeleid een spilfunctie toe te kennen.

2. Inhoud van het XXXe Verslag over het mededingingsbeleid 2000

2.1. In de inleiding van het XXXe mededingingsverslag is glashelder uiteengezet welke criteria aan de mededingingsstrategie ten grondslag liggen.

Door de voortgang van de technologie en de beleidsmaatregelen die zijn getroffen, begint een nieuw economisch klimaat gestalte te krijgen dat steeds meer berust op snelle informatieverwerving.

Die ontwikkeling heeft enerzijds tot de groei van de dienstensector geleid en anderzijds de ondernemingen ertoe gedwongen hun commerciële betrekkingen met klanten en leveranciers te heroverwegen en bij te sturen. Verder zijn tal van tot dusverre buiten de mededinging gehouden sectoren door de liberalisering nu ook aan concurrentie blootgesteld. Het mededingingsbeleid is gebaseerd op het in het Verdrag vastgelegde beginsel van "een open markteconomie met vrije mededinging" en vormt een van de pijlers van het optreden van de EU op economisch gebied. "Het beginsel van een open markteconomie impliceert echter geen houding van onvoorwaardelijk vertrouwen in, of wellicht onverschilligheid ten opzichte van, de werking van de marktmechanismen; integendeel, het vereist een voortdurende waakzaamheid om deze mechanismen te behouden ... (en om de concurrentie te bevorderen) door verbetering van het ondernemingsklimaat ...(1)".

Daarom en om de hiervoor al uiteengezette redenen is het - aldus de Commissie in dit XXXe mededingingsverslag - volstrekt noodzakelijk, de regels en praktijk van de mededinging aan het nieuwe economische klimaat aan te passen.

2.1.1. Die inspanningen worden in het XXXe mededingingsverslag besproken in vier hoofdstukken, getiteld: I) Antitrust: artikelen 81 en 82; Staatsmonopolies en monopolierechten: artikelen 31en 86; II) Concentratiecontrole; III) Staatssteun; IV) Internationale activiteiten. Het verslag is afgesloten met een uiteenzettting over de vooruitzichten voor 2001.

2.2. Hoofdstuk I

De Commissie heeft op 27 september 2000 een voorstel goedgekeurd voor een verordening inzake de mededingingsregels die van toepassing zijn op beperkende afspraken tussen ondernemingen en misbruik van een machtspositie (artt. 81 en 82 van het Verdrag). Dat voorstel wordt gezien als het belangrijkste wetgevingsinitiatief op mededingingsgebied sinds de goedkeuring van de concentratieverordening in 1989. De Commissie heeft een nieuwe groepsvrijstellingsverordening voor verticale overeenkomsten goedgekeurd, aangevuld met richtsnoeren inzake distributie. Die richtsnoeren zijn van toepassing op alle sectoren, behalve op de distributie van motorvoertuigen. Daarnaast heeft de Commissie, wat horizontale overeenkomsten betreft, haar goedkeuring gehecht aan nieuwe groepsvrijstellingsverordeningen voor overeenkomsten inzake onderzoek en ontwikkeling en specialisatieovereenkomsten.

2.3. Hoofdstuk II

2.3.1. Concentratiecontrole is volgens dit mededingingsverslag een bij uitstek gevoelig thema, zowel voor de modernisering van de regelgeving als voor het toezicht en de controles.

Daarom is ook de Commissie erg behoedzaam in haar analyses, mede vanwege objectieve kwesties waarover nog geen uitsluitsel is gegeven, zoals bijvoorbeeld de vraag of de omzetdrempels van de concentratieverordening wel de optimale hoogte hebben en of de huidige definitie van het begrip "concentratie" nog wel thuishoort "in een wereld van strategische allianties, minderheidsparticipaties en gemeenschappelijke productieondernemingen".

De Commissie heeft in haar optreden twee koersen gevolgd, nl. die van de invoering van een vereenvoudigde procedure en die van de herziening van de verordening.

2.3.2. Het op 1 september 2000 in werking getreden systeem van de vereenvoudigde procedure is ingevoerd bij wege van de Mededeling van de Commissie betreffende de behandeling van bepaalde concentraties krachtens de vigerende regelgeving.

Bedoelde vereenvoudigde procedure is van toepassing bij de behandeling van drie categorieën concentraties die vanuit het oogpunt van de mededinging geen ernstige problemen veroorzaken.

2.3.3. Tijdens de in september jl. door de Commissie en de International Bar Association (IBA) georganiseerde conferentie over concentratievorming kon van gedachten worden gewisseld over een breed scala aan vraagstukken, waarvan het merendeel al wordt behandeld tijdens de lopende besprekingen over de herziening van de concentratieverordening.

Momenteel is de Commissie bezig informatie in te winnen bij de lidstaten, de kandidaat-lidstaten, werkgeversorganisaties en juristen.

De Commissie zal nog dit jaar een document uitbrengen met conclusies en aanbevelingen wat de wijziging van het systeem betreft. Dat document zal dienen als uitgangspunt voor een volgende officiële overlegronde.

2.4. Hoofdstuk III

De Commissie heeft in 2000 drie verordeningen goedgekeurd met betrekking tot resp. steun voor kleine en middelgrote ondernemingen, opleidingssteun en de toepassing van de de minimis-regel.

Volgens het achtste verslag inzake overheidssteun in de Unie hebben de vijftien lidstaten in de periode 1996-1998 jaarlijks 93 miljard EUR aan staatssteun uitgegeven. Die staatssteun ging naar industrie, landbouw, visserij, kolenwinning, vervoer en dienstverlening.

De Commissie stelt vast dat dit cijfer weliswaar in absolute zin hoog blijft, maar in vergelijking met de vorige verslagperiode (1994-1996) een daling inhoudt van 11 %.

2.5. Hoofdstuk IV

2.5.1. Uitbreiding

De Commissie brengt op gezette tijden bij de Raad verslag uit van de vooruitgang die iedere kandidaat-lidstaat met de toetredingsvoorbereidingen heeft geboekt. Blijkens dat verslag zijn de resultaten over het algemeen bevredigend op het gebied van antitrustmaatregelen en concentratiecontrole, zowel wat de wetgeving als wat de ambtelijke verwerking daarvan betreft: alle kandidaat-lidstaten hebben reeds wettelijke basisregels voor de mededinging goedgekeurd, terwijl veel kandidaat-lidstaten ook al met concentratiecontrole zijn begonnen.

De controle op staatssteun is daarentegen veel moeilijker gebleken dan de - met succes uitgevaardigde - antitrustmaatregelen. Ook ligt die controle politiek veel gevoeliger.

De meeste kandidaat-lidstaten hebben inmiddels toezichthoudende instanties aangewezen, maar vele onder hen hebben nog geen inventarissen opgesteld van alle in hun land bestaande steunmaatregelen om de doorzichtigheid daarvan te garanderen.

2.5.2. Bilaterale samenwerking

Volgens het mededingingsverslag komt het steeds vaker voor dat de Commissie, op grond van met die landen gesloten overeenkomsten, zaken afhandelt in nauwe samenwerking met de antitrust-instanties van de VS en Canada. Het hele verslagjaar door verliep de globalisering van de markten in een aanhoudend hoog tempo, met een uitzonderlijk grote stijging van het aantal tegelijkertijd bij de Commissie en bij de antitrust-instanties van die landen aangemelde transacties.

Met Japan zijn brede - informele en verkennende - discussies begonnen waarbij alle problemen konden worden opgelost. Tijdens de in juli in Tokyo gehouden topbijeenkomst van vertegenwoordigers van de EU en van Japan is dan ook aangekondigd dat beide partijen het eens zijn geworden over een ontwerp voor een normaal gesproken in 2001 te ondertekenen samenwerkingsovereenkomst.

2.5.3. Multilaterale samenwerking

De Commissie is ook in 2000 actief blijven deelnemen aan de werkzaamheden van de WTO, de OESO en de Vierde Conferentie van de Verenigde Naties voor de herziening van de multilateraal overeengekomen beginselen inzake eerlijke concurrentie.

Door de voortschrijdende internationalisering van de economie wordt een steeds groter beroep gedaan op mededingingsautoriteiten. Daarom heeft Commissielid Monti, bovenop het in WTO-verband vast te leggen multilateraal regelgevend kader, de oprichting voorgesteld van een "Internationaal mededingingsforum". In dat forum kunnen nationale mededingingsautoriteiten ervaringen uitwisselen en tot onderlinge overeenstemming komen over kernvraagstukken aangaande mededingingsrecht.

3. Algemene opmerkingen

3.1. Het Comité heeft in een reeks adviezen het accent gelegd op de - in paragraaf 4 van dit advies nader uiteengezette - wetgevende inspanningen van de Commissie in een tijd waarin het mededingingsbeleid aan verandering onderhevig is en wordt gedecentraliseerd.

3.2. Het stelt tot zijn voldoening vast dat die kentering thans echt kan plaatsvinden en dat het directoraat-generaal Concurrentie voortaan de rol kan gaan spelen die hem toekomt, nl. een sturende rol waarbij het alleen optreedt in de belangrijkste zaken. Dit is het resultaat van een lange strijd waarbij het erom ging om in de lidstaten van de EU een echte mededingingscultuur ingang te doen vinden.

3.3. Het meest in het oog springende - institutionele - bewijs van de ommekeer is dat er inmiddels in alle betrokken landen mededingingsautoriteiten in het leven zijn geroepen. Door de oprichting van die instanties is de weg vrij gemaakt voor een rationelere en stelselmatigere uitoefening van de diverse bevoegdheden. Bovendien kan de Commissie haar optreden daardoor thans beperken tot acties op gebieden die beter overeenkomen met haar functie in het EU-bestel.

3.4. Het Comité heeft evenwel de volgende bedenkingen tegen de door de Commissie voorgestane decentralisering van bevoegdheden door het toevertrouwen ervan aan nationale instanties.

3.4.1. Van die instanties wordt een uniforme toepassing van de mededingingsregels gevraagd in weerwil van hun onderlinge verschillen qua bevoegdheden, plaats in het institutioneel bestel en wijze van samenstelling. Het gevolg van die verschillen kan zijn dat uiteenlopende besluiten worden genomen en uiteenlopende gedragspatronen worden gevolgd.

3.4.1.1. Zorgwekkender in dat verband is het optreden van de onlangs in de kandidaat-lidstaten opgerichte nieuwe mededingingsautoriteiten, omdat deze nog te weinig ervaring hebben of omdat de hervorming door de Commissie van het mededingingsbeleid hun meer verantwoordelijkheden bezorgt. Het zou daarom nuttig zijn als het directoraat-generaal Concurrentie een aantal criteria zou vastleggen om uniform en doeltreffend optreden door deze nieuwe instanties te waarborgen.

3.4.2. Vervolgens kunnen ondernemingen met vestigingen in meer dan één land zich zonder de wet te overtreden, onttrekken aan autoriteiten die te streng worden bevonden en de voorkeur geven aan landen met gunstigere voorwaarden.

3.4.3. Ten slotte is onduidelijk of álle nationale autoriteiten - en vooral die van de kleinere landen - wel over voldoende middelen beschikken om hun rol te kunnen spelen.

3.5. Kennelijk is de Commissie zich bewust van die moeilijkheden: voor deze hervorming is niet voor niets voor de rechtsvorm van een verordening gekozen. Ook is het geen toeval dat de Commissie voorstelt om ten behoeve van de nationale autoriteiten een inlichtingennetwerk en een samenwerkingsinstrument in het leven te roepen en om voor de medewerkers van die instanties en betrokken rechters gezamenlijke cursussen te organiseren.

3.6. Alhoewel dergelijke maatregelen op zich de instemming krijgen van het Comité, blijft het bij zijn standpunt dat de invoering van deze nieuwe verdeling van de bevoegdheden zorgvuldig in de gaten moet worden gehouden.

3.7. De Honeywell/GE-zaak is van grote betekenis, omdat daaruit ten minste drie overwegingen voor de toekomst kunnen worden gekristalliseerd.

3.7.1. De eerste overweging is dat zelfs economische giganten als de bij die zaak betrokken bedrijven, vanwege het groeiende belang van de Europese markt niet aan naleving van de mededingingsregels van de EU ontkomen. De Commissie zou daaraan de nodige consequenties moeten verbinden en haar analyses moeten uitbreiden naar andere multinationale bedrijven in nieuwe sectoren.

3.7.2. De tweede overweging is dat het mededingingsbeleid inderdaad op de reële economische omstandigheden moet worden afgestemd en niet uitsluitend op formeel-juridische gronden moet zijn gebaseerd. Zoals het Commissielid in zijn inleiding stelt, mag de toepassing van de mededingingsregels geen "statische" exercitie zijn, maar moet daarvoor worden uitgegaan van keuzen waarbij rekening wordt gehouden met het belang van problemen voor de economie en met de algemene doelstellingen van het economisch beleid van de EU.

3.7.3. Tenslotte leidt deze zaak nog tot de volgende, derde overweging: de beginselen van het mededingingsbeleid moeten wereldwijd ingang vinden. De suggestie van de Commissie dat daarvoor ruimte kan worden gevonden in het kader van de WTO, valt bij het Comité in zeer goede aarde, te meer daar het hieraan in zijn adviezen van de afgelopen vier à vijf jaar steeds meer aandacht is gaan besteden. Het door de Commissie voorgestelde internationale forum is echter niet meer dan een eerste stap in de goede richting. Hoe dan ook moet de bilaterale samenwerking met de voornaamste industrielanden worden voortgezet.

3.8. Ook is het Comité goed te spreken over de inspanningen van de Commissie om consumenten en andere betrokken groeperingen steeds meer inspraak te geven bij het mededingingsbeleid. Op die manier wordt duidelijk dat overleg met consumenten het beleid ten goede kan komen en kunnen consumenten worden gestimuleerd om hun kritiek te spuien of - wat ook al is gebeurd - een woord van waardering te laten horen.

3.9. Wellicht niet ten overvloede zou er nogmaals op kunnen worden gewezen dat het Comité, gezien zijn samenstelling en de belangengroeperingen die in zijn midden zijn vertegenwoordigd, een veel grotere rol zou kunnen spelen als het erom gaat nog meer aan te sluiten bij de publieke opinie in het algemeen en de opvattingen van de consumenten in het bijzonder.

3.10. In lijn daarmee zou het directoraat-generaal Concurrentie zijn communicatie met de buitenwereld kunnen verbeteren: aangezien het officiële verslag over het mededingingsbeleid kennelijk niet op kortere termijn kan worden geproduceerd, zou kunnen worden gedacht aan een daaraan voorafgaande publicatie van de inleiding van het Commissielid, met een kort overzicht van de activiteiten van het directoraat-generaal op het vlak van wetgeving en handhaving.

3.11. Momenteel wordt on line-informatie gegeven over staatssteun. Die faciliteit zou tot andere thema's moeten worden uitgebreid en van tijd tot tijd met de verspreiding van artikelen e.d. moeten worden aangevuld.

3.12. Het Comité benadrukt nogmaals voorstander te zijn van toezicht op staatssteun en alle mogelijke andere steunregelingen van een nationale overheid, omdat daardoor kan worden voorkomen dat de concurrentieverhoudingen tussen ondernemingen door die steun worden scheefgetrokken.

3.12.1. Desalniettemin kunnen economische maatregelen van de overheid nodig blijken te zijn, nu de toch al weinig rooskleurige conjuncturele situatie in Europa en de VS nog eens is verslechterd door de terreuraanslagen van september 2001, waardoor de markt onzeker is geworden en de vraag is ingezakt. Dergelijke maatregelen moeten dan in ieder geval wel, in het kader van de tijdens de Top van Lissabon vastgelegde doelstellingen, zorgvuldig worden gericht op het financieren van productieve investeringen.

3.12.2. Ook kan de uitbreiding van de EU tot gevolg hebben dat de minst begunstigde regio's van de huidige EU minder steun krijgen. Dat zou betekenen dat er, tenminste in een overgangsperiode, extra maatregelen moeten worden genomen om het territoriale evenwicht te herstellen.

3.13. Ten aanzien van de liberaliseringprocessen en, meer in het algemeen, de economische betrekkingen tussen de publieke en de particuliere sector in de economie, heeft het Comité reeds in zijn advies over het XXVIIIe mededingingsverslag(2) opgemerkt dat het hoog tijd is voor de Commissie om periodiek analyses te maken van de economische en sociale resultaten van de liberaliseringsprocessen van die jaren, alsook van de gevolgen daarvan voor de zekerheid van de burgers.

3.14. Die analyse is thans hard nodig, omdat er momenteel volop wordt gediscussieerd over een toekomstige Europese grondwet en het Comité derhalve niet alleen over de institutionele, maar ook over de materiële facetten moet kunnen discussiëren. Met dat laatste wordt gedoeld op de sociale structuren die nodig zijn ter ondersteuning van die nieuwe institutionele situatie.

3.15. De uitbreiding van de EU vormt een belangrijke uitdaging, omdat daardoor de cultuur van het concurreren ook in de kandidaat-lidstaten ingang kan gaan vinden en die landen verder kunnen worden gemoderniseerd. Die taak wordt, naar het zich laat aanzien, echter veel moeilijker dan bij de huidige vijftien EU-lidstaten, temeer daar er minder tijd is. Het Comité heeft begrip voor de opmerking van het Commissielid in zijn inleiding dat er vaart achter die modernisering moet worden gezet, maar heeft zeker ook oog voor de ernstige sociale ongemakken die - in de huidige én toekomstige EU-lidstaten - kunnen ontstaan als er té veel haast wordt gemaakt, zonder dat de nodige sociale vangnetten zijn ingebouwd.

3.15.1. De gewenste toetreding van deze landen tot de EU kan volgens het Comité een grote teleurstelling worden en op weerstand gaan stuiten als daarbij wordt voorbijgegaan aan sociale overwegingen. Daarom moeten deze processen gepaard gaan met solide en doelgerichte economische en sociale maatregelen, mede door verbetering van de voorwaarden voor de ontwikkeling van het ondernemerschap, vooral in het MKB. Daarvoor moeten volgens het Comité veel meer middelen worden uitgetrokken dan die welke de EU momenteel ter beschikking staan.

3.16. Zo moeten enkele internationale kartels (bv. die voor aardolie en aardgas) die de wereldeconomie bepalen, worden aangepakt. Het kartelbeleid van de OPEC-landen, maar ook dat van de oliemaatschappijen staan haaks op het mededingingsbeleid. Dat beleid moet dan ook worden bestreden met adequate instrumenten en de vereiste politieke wil. In een mondiale economie moeten ook de economische maatregelen van de nationale overheden aan de regels voldoen van wat "economisch correct" is. Dat laatste impliceert o.m. dat de regels van het mededingingsbeleid moeten worden nageleefd.

3.17. De bescherming die in de afzonderlijke landen nog steeds aan bepaalde beroepscategorieën wordt geboden (door middel van contractuele, bestuursrechtelijke of wettelijke bepalingen), is ontoelaatbaar, omdat een dergelijke bescherming in strijd is met de beginselen van het EU-mededingingsbeleid. In een tijd waarin overheidsdiensten worden geprivatiseerd, multinationale bedrijven sancties krijgen opgelegd en, in het algemeen, naar meer concurrentie wordt gestreefd, dienen dergelijke uit het verleden stammende beroepskartels aan de nieuwe tijd te worden aangepast. Die taak moet de Commissie niet alleen met woorden, maar ook met daden op zich nemen, al was het maar om de nationale autoriteiten ertoe te stimuleren dienovereenkomstig te handelen.

4. Bijzondere opmerkingen

4.1. Teneinde de gesprekspartners van het Comité een overzicht van alle desbetreffende stellingnames van het Comité te verschaffen, is hieronder een samenvatting opgenomen van zijn adviezen over de meest recente en significante maatregelen van de Commissie in het kader van het mededingingsbeleid.

4.2. Om te beginnen heeft het Comité een advies uitgebracht over het voorstel van de Commissie voor een verordening houdende hervorming van de toepassing van de mededingingsregels van de artt. 81 en 82 van het Verdrag, waarin staat dat

"Het Comité ... een groot voorstander (is) van de hervorming van het systeem ter uitvoering van de mededingingsregels en ... ingenomen (is) met dit eerste wetgevingsinitiatief, waarin de essentiële structuur en mechanismen worden neergelegd. Het prijst de duidelijke en moedige formulering. Juist vanwege de complexiteit van de materie, en als teken dat de inspanningen van de Commissie niet voor niets zijn geweest, verbergt het Comité niet dat het graag meer en nauwkeuriger informatie had willen krijgen, in de vorm van flankerende maatregelen, zoals het in zijn advies van december 1999 al had gevraagd. Het Comité kijkt met belangstelling uit naar de toekomstige werkzaamheden van de Commissie, met name op het gebied van de belangrijke aanvullende bepalingen die zijn aangekondigd. Als het zover is zal het niet nalaten de Commissie op constructieve wijze van advies te voorzien".

4.3. Vervolgens is een advies uitgebracht over de "Verordening van de Commissie betreffende de toepassing van artikel 81, lid 3, van het EG-Verdrag op groepen verticale overeenkomsten en onderling afgestemde gedragingen".

4.3.1. Het Comité stemt daarin in beginsel in met de door de Commissie voorgestelde hervorming, omdat veel van zijn in eerdere adviezen daarover naar voren gebrachte opmerkingen en suggesties in dat voorstel zijn terug te vinden.

4.3.2. Met betrekking tot het toepassingsgebied van de groepsvrijstelling, stelt het Comité vast dat wanneer de omzetdrempel door een beperkt aantal ondernemingen wordt overschreden, een positieve beoordeling van individuele aanmeldingen nog altijd tot de mogelijkheden behoort. Verder zou in de richtsnoeren nader moeten worden gepreciseerd op grond van welk criterium de Commissie het begrip "potentiële concurrenten" van plan is te interpreteren. Die interpretatie moet realistisch zijn, teneinde te voorkómen dat een groot aantal leveringsovereenkomsten van industriële aard buiten het toepassingsgebied van de groepsvrijstelling valt.

4.3.3. Wat marktaandelen betreft, zou de bepaling van de "relevante markt" volgens het Comité nog explicieter in de richtsnoeren moeten worden uiteengezet, met een reeks voorbeelden die de ondernemingen kunnen helpen bij het bepalen van hun eigen marktaandeel op regionaal, nationaal en Europees niveau. Ook dringt het Comité er bij de Commissie op aan, bepalingen in het leven te roepen waardoor de macht van het leverende bedrijf tegenover kleine en middelgrote distributiebedrijven aan banden wordt gelegd of die laatste in ieder geval doeltreffende middelen worden verschaft om hun eigen positie te beschermen.

4.4. Het derde advies in dit verband gaat over "Mededingingsregels betreffende horizontale samenwerkingsovereenkomsten".

4.4.1. In dit advies spreekt het Comité zijn waardering uit voor het vele werk dat door de Commissie is verzet en schaart het zich in grote lijnen achter haar voorstel voor de hervorming van de regels inzake horizontale samenwerkingsovereenkomsten.

4.4.2. Zorgwekkend acht het evenwel dat de voorgenomen hervorming slechts een deel van de materie bestrijkt, maar vooral ook dat lidstaten dergelijke overeenkomsten verschillend dreigen te beoordelen en te behandelen, omdat de regels niet uniform worden uitgelegd en toegepast. De nieuwe groepsvrijstellingsverordeningen zouden opnieuw in overweging moeten worden genomen, maar dan in het licht van een gedecentraliseerde toepassing daarvan. De voorkeur van het Comité gaat uit naar één enkele groepsvrijstelling voor alle horizontale overeenkomsten.

4.4.3. Ook is het Comité voorstander van de invoering van een aanmelding achteraf van horizontale overeenkomsten, zoals ook al kan bij verticale overeenkomsten. De Commissie zou moeten ingrijpen om dit probleem op te lossen.

4.4.4. Het Comité beveelt daarom de volgende drempels aan:

- een marktaandeel van 30 % voor onderzoek- en ontwikkelingsovereenkomsten,

- een marktaandeel van 25 % voor specialisatieovereenkomsten en

- een marktaandeel van 20 % voor overeenkomsten inzake gemeenschappelijke inkoop door mkb's,

en spreekt zich uit voor de verlenging van de overgangsperiode van één jaar met nog een jaar (d.w.z. tot minstens 31 december 2002). Tot die datum moeten op bestaande regels gebaseerde bedingen ongewijzigd als geldig worden beschouwd.

4.5. Het vierde advies betreft de "de minimis"-regeling, vooral voor kleine en middelgrote ondernemingen. Dat advies wordt afgesloten met de volgende constatering:

"Onderhavige Mededeling(3) maakt deel uit van het streven om de mededingingsregels te moderniseren, en bevat volgens het ESC een aantal belangrijke verbeteringen ten opzichte van de vorige Mededeling: zo worden er groepen van overeenkomsten geïntroduceerd, worden de drempels verhoogd, wordt een nieuwe drempel ingevoerd en wordt voor meer rechtszekerheid gezorgd.

Het ESC zou graag zien dat over de definitie van 'relevante markt' nog eens goed werd nagedacht. Ook pleit het voor vereenvoudiging ten aanzien van de groepen van overeenkomsten die de mededinging ernstig beperken, en voor een meer homogene aanpak waar het gaat om het toegestane percentage in geval van overschrijding van de vastgestelde marktaandeeldrempels."

Brussel, 28 november 2001.

De voorzitter

van het Economisch en Sociaal Comité

G. Frerichs

(1) SEC(2001) 694 def. - Inleiding, punt 1.

(2) PB C 51 van 23.2.2000, blz. 1.

(3) Mededeling van de Commissie betreffende de herziening van de bekendmaking van 1997 inzake overeenkomsten van geringe betekenis die niet onder artikel 81, lid 1, van het Verdrag vallen, SEC(2001) 747 def.