COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN 
C0M(93) 534 def. 
Brussel, 27 oktober 1993 
Voorstel voor een 
RICHTLIJN VAN DE RAAD 
tot vaststelling van de wijze van uitoefening van het actief en 
passief kiesrecht bij de verkiezingen voor het Europees Parlement 
ten behoeve van de burgers van de Unie die verblijven in een Lid-Staat 
waarvan zij de nationaliteit niet bezitten 
(door de Commissie ingediend) 
m&tâto 
INHOUDSOPGAVE 
TOELICHTING 
I. Algemene opmerkingen 
1. De omvang van het probleem 
2. De juridische situatie 
3. Voorgeschiedenis van het dossier 
Artikel 8 B, lid 2, van het Unieverdrag 
5. Subsidiariteit en proportionaliteit 
II. Commentaar bij de artikelen 
VOORSTEL VOOR EEN RICHTLIJN 
Considerans 
Hoofdstuk I : Algemeen 
Artikel 1 : Voorwerp van de richtlijn 
Artikel 2 : Definities 
Artikel 3 : Actief en passief kiesrecht 
Artikel 4 : Eén stem en één kandidaatstelling 
Artikel 5 : Verblijf 
Art. i kei (> : Onvorkiesbaarhoid 
Art. i kol 7 : Onbevoegdheid tot kiezen 
Artikel 8 : Vrije keuze 
Hoofdstuk II : De uitoefening van het actief en passief kiesrecht 
Artikel 9 : Uitoefening van het actief kiesrecht 
Artikel 10 : Uitoefening van het passief kiesrecht 
Artikel 11 : Beroepsmogelijkheden 
Artikel 12 : Informatieverstrekking 
Artikel 13 : Uitwisseling van gegevens 
Hoofdstuk III : Afwijkingen en overgangsbepalingen 
Artikel 14 : Afwijkingen 
Artikel 15 : Overgangsbepalingen 
Artikel 16 : Heronderzoek 
Hoofdstuk IV : Slotbepalingen 
Artikel 17 : Omzetting 
Artikel 18 : De adressaten 
TOELICHTING 
1. Algemene opmerkingen 
1. De omvang van het probleem 
Voor de burgers van de Lid-Staten die gebruik hebben gemaakt van hun 
fundamentele vrijheid om zich naar een andere Lid-Staat te begeven en daar te 
verblijven, is het "Huis Europa" een aan den lijve ervaren realiteit geworden. 
Ongeveer 5 miljoen burgers van de Unie verblijven in een Lid-Staat waarvan zij 
geen onderdaan zijn. 
Er zijn ongeveer 130.000 Belgen, 40.000 Denen, 290.000 Duitsers, 
360.000 Grieken, 470.000 Spanjaarden, 300.000 Fransen, 630.000 Ieren, 
1.2 miljoen Italianen, 11.000 Luxemburgers, 240.000 Nederlanders, 
840.000 Portugezen en 400.000 Britten in andere Lid-Staten gevestigd. 
Het aantal Europese burgers die in een Lid-Staat verblijven waarvan zij geen 
onderdaan zijn, bedraagt ongeveer 541.000 in België, 27.000 in Denemarken, 
1.3 miljoen in Duitsland, 50.000 in Griekenland, 240.000 in Spanje, 1,3 miljoen 
in Frankrijk, 62.000 in Ierland, 150.000 in Italië, 105.000 in Luxemburg, 
163.000 in Nederland, 29.000 in Portugal en 880.000 in het Verenigd 
Koninkrijk^ *). 
De door het Gemeenschapsrecht gewaarborgde gelijkheid van behandeling ten 
opzichte van de eigen onderdanen is echter wat de uitoefening van de politieke 
rechten betreft nog steeds niet verwezenlijkt. 
2. De juridische situatie 
Nu sinds 1976 de leden van het Europees Parlement door middel van rechtstreekse 
algemene verkiezingen worden verkozen, hetgeen een belangrijke etappe in de 
geleidelijke overgang naar een Europa van de burgers op democratische grondslag 
markeert, rijst de vraag hoe ervoor kan worden gezorgd dat alle burgers van de 
Unie en met name die welke in een Lid-Staat verblijven waarvan zij niet de 
nationaliteit bezitten, daadwerkelijk hun kiesrecht bij deze verkiezingen 
kunnen uitoefenen. De Akte van 20 september 1976 betreffende de verkiezing van 
de vertegenwoordigers in het Europees Parlement door middel van rechtstreekse 
algemene verkiezingen(^) zegt niet aan welke voorwaarden men moet voldoen om 
kiesgerechtigd en verkiesbaar te zijn, en verwijst in dit verband in artikel 7, 
lid 2, naar de nationale bepalingen van de Lid-Staten. Artikel 8 van de Akte, 
de enige bepaling die rechtstreeks op het kiesrecht betrekking heeft, stelt " "v i» 
alleen dat niemand meer dan eenmaal zijn stem mag uitbrengen. 
Een en ander heeft tot gevolg dat de verschillende Lid-Staten anders te werk 
gaan om te waarborgen dat elke burger daadwerkelijk aan de verkiezingen voor 
het Europees Parlement kan deelnemen : 
(1) Zie EUROSTAT, Demografische statistieken 1992. 
(2) PB I. 278 van 8.10.19/6. Hot Besluit van 1 februari 199 1 tot wijziging van <io 
Aki e bol i i • ( t ( 'ii< li • <le vi -ik i cz i ix| van do vortocjonwt >< uil i cjt ts in tut Kun IJUH-:; 
Parlement door middel van rechtstreekse algemene verkiezingen (I'll I, 3 A van 
9.2.1993, blz. 15) betreft niet de artikelen 7 en 8. 
A /{ 
- 2 
a) Het actief kiesrecht 
Alle Lid-Staten behalve Ierland hebben in wezen gekozen voor handhaving van hot 
actief kiesrecht van hun onderdanen die in het buitenland zijn gevestigd. 
Sommige Lid-Staten (Denemarken, Nederland en Portugal) kennen daarbij het 
kiesrecht uitsluitend toe aan hun onderdanen die in een andere Lid-Staat 
verblijven. 
In Duitsland zijn alle onderdanen die in een andere Lid-Staat wonen, en die 
welke sedert ten hoogste tien jaar in een derde land verblijven, kiesgerechtigd. 
Het Verenigd Koninkrijk kent het kiesrecht ook toe aan Britse burgers die sedert 
minder dan 20 jaar het land hebben verlaten. 
In andere Lid-Staten (België, Griekenland, Spanje, Frankrijk, Italië en 
Luxemburg) behouden de onderdanen hun kiesrecht, zelfs wanneer zij buiten de 
Gemeenschap verblijven. 
In vier Lid-Staten (België, Ierland, Nederland en het Verenigd Koninkrijk) 
kunnen onder bepaalde voorwaarden ook verblijfhouders uit andere Lid-Staten 
stemmen. In Ierland moeten deze Europese burgers wat het actief kiesrecht 
betreft aan dezelfde voorwaarden voldoen als de eigen onderdanen; Ierse 
onderdanen die hetzij in een andere Lid-Staat, hetzij in een derde land 
verblijven, hebben evenwel geen kiesrecht. 
In Nederland wordt het kiesrecht toegekend aan verblijfhouders die de 
nationaliteit van een andere Lid-Staat bezitten, tenzij zij in hun Lid-Staat van 
herkomst hun kiesrecht behouden. 
in België kunnen die onderdanen van andere Lid-Staten stemmen welke sedert ten 
minste drie jaar in het bevolkingsregister zijn ingeschreven en ingevolge hun 
verblijf in België hun kiesrecht in hun Lid-Staat van herkomst hebben verloren. 
Voorts hebben in het Verenigd Koninkrijk alle Ierse onderdanen en alle burgers 
van het Commonwealth kiesrecht. 
b) Het passief kiesrecht 
In tien Lid-Staten is het passief kiesrecht voorbehouden aan de eigen 
onderdanen, met inbegrip van die welke in een andere Lid-Staat of een derde land 
verblijven. In Duitsland zijn enkel die onderdanen verkiesbaar welke sedert ten 
minste een jaar de Duitse nationaliteit bezitten. In het Verenigd Koninkrijk 
zijn Britse burgers, burgers van de Republiek Ierland en burgers van andere 
landen van het Commonwealth verkiesbaar. In Italië zijn onderdanen van de andere 
Lid-Staten verkiesbaar, ook al verblijven zij niet in Italië. 
c) Het verlies van kiesrecht 
De regels van de Lid-Staten op het gebied van de onbevoegdheid tot kiezen en de 
onverkiesbaarheid lopen sterk uiteen en weerspiegelen de verschillende 
juridische tradities. 
aa) De onbevoegdheid tot kiezen 
Aan de kiezers kan het actief kiesrecht bij individuele beslissing worden 
ontnomen om verschillende redenen : 
In tien Lid-Staten kan de onbevoegdheid tot kiezen voortvloeien uit een 
strafrechtelijke veroordeling. Denemarken en Ierland maken hierop echter een 
uitzondering. In Ierland moet elke wettelijk in een strafinrichting geplaatste 
- 3 -
persoon ingeschreven zijn op de kiezerslijst van de plaats waar hij zou 
verblijven indien hij zich niet in hechtenis zou bevinden. Aangezien zij het 
actief kiesrecht behouden, kunnen de gevangenen dit recht uitoefenen indien zij 
op de verkiezingsdag in vrijheid zijn. In Denemarken bestaat momenteel geen 
enkele rechtsgrond om kiezers het actief kiesrecht te ontnemen wegens een 
strafrechtelijke veroordeling. 
Bovendien worden de morele onwaardigheid en de veroordeling wegens "corrupt or 
illegal practice" in het Verenigd Koninkrijk beschouwd als een grond voor 
onbevoegdheid tot kiezen. 
In tien Lid-Staten wordt het actief kiesrecht ontnomen aan de onder voogdij of 
onder curatele staande meerderjarigen of aan de personen die daadwerkelijk aan 
een geestesziekte lijden. Enkel Italië maakt op deze regel een uitzondering. In 
het Verenigd Koninkrijk kan die onbevoegdheid voortvloeien uit het feit dat de 
geesteszieken die in psychiatrische instellingen verblijven, worden geacht geen 
verblijfplaats te hebben. In Ierland is de situatie van personen die in 
psychiatrische inrichtingen verblijven over het algemeen vergelijkbaar met die 
van gevangenen. In Denemarken wordt het kiesrecht echter uitsluitend ontnomen 
aan personen die op wettelijke wijze onbevoegd verklaard zijn. 
De met betrekking tot de onbevoegdheid tot kiezen genomen beslissingen zijn in 
de Lid-Staten van verschillend belang : 
De kiezer die strafrechtelijk is veroordeeld kan zijn actief kiesrecht 
verliezen, hetzij automatisch krachtens de wet, hetzij door een afzonderlijke 
beslissing van de rechter. In België, Frankrijk, Italië, Luxemburg en Portugal 
is de onbevoegdheid tot kiezen een automatisch gevolg van de veroordeling wegens 
bepaalde misdrijven. In het Verenigd Koninkrijk vloeit de onbevoegdheid tot 
kiezen automatisch voort uit de veroordeling tot een gevangenisstraf. In 
Duitsland daarentegen en, in bepaalde gevallen, in Spanje, Frankrijk, Luxemburg, 
Nederland en Portugal is een specifieke beslissing van de rechter noodzakelijk. 
In Ierland vloeit de onbevoegdheid tot kiezen in feite voort uit de 
omstandigheid dat de kiezer in een penitentiaire instelling verblijft en 
daardoor geen "gewone verblijfplaats" heeft. Daarnaast kan een indeling worden 
gemaakt van de nationale regelingen op grond van de argumenten die het verlies 
van het actief kiesrecht rechtvaardigen. In een aantal Lid-Staten (België, 
Frankrijk, Luxemburg, Nederland en het Verenigd Koninkrijk) houdt de 
onbevoegdheid tot kiezen in principe verband met de veroordeling tot bepaalde 
minimumstraffen of voor bepaalde soorten misdrijven (misdaden). In andere 
Lid-Staten (DuiJ s 1 and, Griekenland, Portugal) in het verlies van het kiesrecht 
in beginsel beperkt tot de in de wet genoemde misdrijven. In Frankrijk en 
Nederland noemt de wet bij wijze van uitzondering bepaalde artikelen van het 
strafwetboek waarvan de overtreding het verlies van het actief kiesrecht kan 
rechtvaardigen. In Spanje behoort de beslissing betreffende de onbevoegheid tot 
kiezen tot de uitsluitende discretionaire bevoegdheid van de rechter. In 
bepaalde gevallen beschikken ook de Franse, Luxemburgse, Nederlandse en 
Portugese rechters over dergelijke bevoegdheden. 
De onder voogdij- of onder curatelestelling alsmede de internering van een 
geesteszieke brengt in beginsel automatisch de onbevoegdheid tot kiezen met zich 
mee. In het Verenigd Koninkrijk worden de geïnterneerde geesteszieken geacht 
zonder verblijfplaats te zijn. In Denemarken leidt de opneming in een 
psychiatrische inrichting niet tot verlies van het kiesrecht. In Spanje en 
Portugal moet de onbevoegdheid tot kiezen uitdrukkelijk worden bevolen. In 
Italië hebben de meerderjarigen die onder voogdij staan of onder curatele zijn 
_ 4 -
geplaatst, het kiesrecht, aangezien de Italiaanse wetgever de vroegere door de 
grondwet toegestane beperkingen heeft opgeheven. In het Verenigd Koninkrijk 
kunnen de geesteszieken het kiesrecht opeisen in "lucida interval la . 
in alle Lid-Staten is het de rechter die de strafrechtelijke veroordelingen 
uitspreekt. De beslissingen in verband met voogdij of curatele of inzake 
internering worden daarentegen soms door administratieve autoriteiten genomen. 
Wat het belang van buitenlandse beslissingen betreft, lijkt het erop dat de 
strafrechtelijke veroordelingen door een buitenlandse rechterlijke instantie m 
beginsel niet kunnen leiden tot de onbevoegdheid tot kiezen m de Lid-Staat van 
oorsprong. Op die regel maakt echter het Verenigd Koninkrijk een uitzondering : 
naar Brits recht is het enkel van belang of de betrokken persoon daadwerkelijk 
in hechtenis is of moet zijn en niet de vraag of deze door een nationale rechter 
of door een buitenlandse rechter is veroordeeld. 
In zoverre de buitenlandse rechterlijke beslissingen op het gebied van het 
burgerlijk recht uitvoerbaar zijn, kunnen die beslissingen overeenkomstig de 
rebels van hët^Internationaal privaatrecht de onbevoegdheid tot kiezen met zich 
meebrengen in Duitsland en in Griekenland en, in bepaalde gevallen, in België en 
in Frankrijk. In Nederland kan een kiezer het actief kiesrecht slechts worden 
ontnomen door een beslissing van een Nederlandse rechter. 
bb) De onverkiesbaarheid 
Wat betreft de algemene benadering moet onderscheid worden gemaakt tussen drie 
soorten regelingen inzake onverkiesbaarheid : 
in België, Italië en Nederland zijn de gronden die de onverkiesbaarheid kunnen 
rechtvaardigen identiek aan die waarop de onbevoegdheid tot kiezen is gebaseerd. 
Andere Lid-Staten (Denemarken, Duitsland, Frankrijk en Luxemburg) passen 
weliswaar dezelfde gronden toe als inzake de bevoegdheid tot kiezen, maar zij 
voegen daar voor de onverkiesbaarheid specifieke gronden aan toe. 
Weer andere Lid-Staten (Griekenland, Spanje^^eJLrand^__Pçu^ 
Koninkrijk) omschrijven de gronden'voor de onverkiesbaarheid afzonderlijk van 
gToëdendie worden toegepast inzake de onbevoegdheid tot kiezen. In Ierland zijn 
strafrechtelijk veroordeelde personen slechts onverkiesbaar in de periode waarin 
zij een door een Ierse rechter uitgesproken gevangenisstraf van meer dan 
zes maanden ondergaan. 
Ten gronde moet worden onderscheiden tussen twee soorten oplossingen : 
Bepaalde strafrechtelijke veroordelingen kunnen de onverkiesbaarheid tot gevolg 
hebben in België, Duitsland. Griekenland, Spanje, Ierland, Jtalie^Lujcembjir^ 
Nederland, en het Verenigd Koninkrijk. 
Volgens de Duitse, Ierse. Italiaanse en Britse wetgeving zijn in VrxnC^e 
onverkiesbaar de personen die faTÏIiet zijn verklaard of die om andere redenen 
onwaardig worden geacht om hun electorale taak op zich te nemen In Denemarken 
is een persoon niet-verkiesbaar indien deze veroordeeld is voor daden die hem 
naar algemene opvatting onwaardig maken om zitting te nemen in het Europees 
Parlement (of in het Folketing). Het Folketing kan na de stemming de 
onverkiesbaarheid wegens veroordeling uitspreken. Op de onverkiesbaarheid kan 
nooit een beroep worden gedaan om een persoon te verhinderen zich kandidaat te 
stellen voor de verkiezingen. 
5 -
d) De uitoefening van het actief en passief kiesrecht 
In alle Lid-Staten moeten de burgers voor de verkiezingsdag voldoen aan bepaalde 
formele voorwaarden om hun actief en passief kiesrecht in een bepaalde plaats of 
district bij een gegeven verkiezing uit te kunnen oefenen. 
aa) De uitoefening van het actief kiesrecht 
Om het actief kiesrecht uit te kunnen oefenen moeten de kiezers doorgaans 
voorkomen op een op het niveau van de kieskring of de gemeente van stemming 
opgestelde kiezerslijst. Wat de wijze van inschrijving op deze lijst betreft, 
moet in beginsel onderscheid worden gemaakt tussen vier verschillende 
soorten regels : terwijl Frankrijk en Griekenland het beginsel van inschrijving 
op individueel verzoek toepassen, worden de kiezers in Italië en in Spanje 
ambtshalve geregistreerd. In de overige Lid-Staten, met uitzondering van 
Portugal, worden de kiezers doorgaans ambtshalve ingeschreven op de 
kiezerslijsten, en worden bepaalde categorieën personen bij wijze van 
uitzondering op verzoek ingeschreven. In Portugal, waar doorgaans het beginsel 
van inschrijving op individueel verzoek wordt toegepast, moet de overheid 
ambtshalve alle haar bekende kiezers op de kiezerslijst opnemen. 
In bepaalde Lid-Staten waar inschrijving ambtshalve geschiedt (België, 
Denemarken, Duitsland, Griekenland, Spanje, Italië, Luxemburg, Nederland), wordt 
de kiezerslijst gewoonlijk opgesteld op basis van de gegevens uit een ander 
openbaar register, met name het bevolkingsregister of het register betreffende 
de burgerlijke staat. Daarentegen worden in het Verenigd Koninkrijk en in 
Ierland de kiezers ambtshalve ingeschreven op basis van alle bruikbare 
inlichtingen, die door de "registration officer" met name worden verkregen uit 
een onder gezinshoofden gehouden enguête. Het spreekt vanzelf dat de kiezers in 
de Lid-Staten waar inschrijving plaatsvindt op individueel verzoek, aan de 
bevoegde autoriteit bij de indiening van dit verzoek alle noodzakelijke 
inlichtingen en bewijzen moeten verstrekken. 
In bepaalde Lid-Staten (Denemarken, Griekenland, Spanje, Frankrijk, Ierland, 
Italië, Luxemburg, Portugal, Verenigd Koninkrijk) worden de kiezerslijsten 
periodiek herzien. In het merendeel van deze Lid-Staten gebeurt dit eens per 
jaar, in Italië worden de kiezerslijsten tweemaal per jaar bijgewerkt. In 
België, in Duitsland en in Nederland worden de kiezerslijsten voor elke 
verkiezing opnieuw opgesteld. 
In het merendeel van de Lid-Staten moet de kiezerslijst openbaar worden gemaakt 
voordat deze definitief wordt vastgesteld. België en Nederland vormen echter een 
uitzondering op deze regel : in deze Lid-Staten hebben de kiezers recht op 
informatie, ongeacht of zij al dan niet op de kiezerslijst voorkomen. 
In geval van weigering van inschrijving kunnen de kiezers in alle Lid-Staten 
beroep instellen. Voordat zij zich tot de rechter wenden, moeten de kiezers in 
bepaalde Lid-Staten (België, Denemarken, Duitsland, Spanje, Italië, Ierland, 
Luxemburg, Nederland, Portugal, Verenigd Koninkrijk) eerst administratief beroep 
instellen. 
- 6 -
bb) De uitoefening van het passief kiesrecht 
Bij de inschrijving als kandidaat moet de verkiesbare persoon de overheid 
doorgaans een bepaald aantal inlichtingen en bewijzen met betrekking tot zijn 
individuele situatie overleggen. 
3. Voorgeschiedenis van het dossier 
Het Europees Parlement stelde in 1960 in zijn ontwerp-Conventie nopens de 
verkiezing van het Europees Parlement door middel van rechtstreekse algemene 
verkiezingen(-* ) voor dat de Lid-Staten het kiesrecht zouden toekennen aan hun 
onderdanen die in een andere Lid-Staat verblijven; wanneer ook de Lid-Staat van 
verblijf aan deze personen het kiesrecht toekent, zouden zij slechts éénmaal hun 
stem mogen uitbrengen. 
Dit ontwerp, dat door de Raad niet gunstig werd onthaald, werd door het Europees 
Parlement in 1975 vervangen door een nieuw ontwerp waarin het actief en passief 
kiesrecht van Europese burgers die in een Lid-Staat verblijven waarvan zij geen 
onderdaan zijn, echter niet ter sprake kwam. De Raad heeft zich bij het 
opstellen van de Akte van 20 september 1976 betreffende de verkiezing van de 
vertegenwoordigers in het Europees Parlement door middel van rechtstreekse 
algemene verkiezingen grotendeels op dit onderwerp gebaseerd. 
In 1977 beval het Europees Parlement in zijn resolutie over het kiesrecht bij de 
rechtstreekse verkiezingen^) de Lid-Staten aan ervoor zorg te dragen dat hun 
burgers die in een andere Lid-Staat verblijven, hun stem kunnen uitbrengen bij 
de rechtstreekse verkiezingen voor het Europees Parlement, alsook de nodige 
maatregelen te treffen en elkaar bijstand te verlenen om deze burgers in de 
gelegenheid te stellen hun stem uit te brengen in het land waar zij zich op het 
ogenblik van de verkiezingen bevinden ("vote in loco"). Op basis van de in het 
voorjaar van 1977 aangevangen werkzaamheden nam de Raad in februari 1978 een 
verslag betreffende het stemmen in loco en met name de praktische 
verwezenlijking ervan aan. 
In 1982 stelde het Europees Parlement in zijn ontwerp-Akte tot aanneming van een 
aantal bepalingen van een uniforme verkiezingsprocedure voor de verkiezing van 
de leden van het Europees Parlement(5) de Lid-Staten voor hun onderdanen het 
actief kiesrecht toe te kennen, ongeacht hun woonplaats, mits deze zich in een 
andere Lid-Staat bevindt, en de nodige maatregelen te nemen om hen in staat te 
stellen hun kiesrecht zonder moeilijkheden uit te oefenen in het land waarvan 
zij de nationaliteit bezitten. Voorts stelde het Parlement de Lid-Staten voor 
het passief kiesrecht toe te kennen aan hun onderdanen, ongeacht hun woonplaats, 
en aan onderdanen van andere Lid-Staten die ten minste vijf jaar op hun 
grondgebied woonachtig zijn. De Raad schortte na een grondige bespreking van dit 
ontwerp in 1983 de behandeling ervan op. 
In 1988 verklaarde het Europees Parlement in zijn schriftelijke verklaring van 
16 september(6) plechtig dat de Gemeenschappen met ingang van de verkiezingen 
in juni 1989 het beginsel dienden goed te keuren en toe te passen volgens 
hetwelk elke onderdaan van de Lid-Staten gerechtigd is zich kandidaat te stellen 
voor de verkiezingen voor het Europees Parlement in alle en elk van de 
Lid-Staten. 
TT) PB 834 van 2.6.1960, artikel 11 
(4) PB C 163/39 van 11.6.1977 
(5) PB C 87/61 van 5.4.1982 
(6) PB C 262/222 van 10.10.1988 
7 -
In 1990 stelde Spanje in het vooruitzicht van de Intergouvernementele 
Conferentie over de Politieke Unie de andere Lid-Staten voor in het toekomstige 
Verdrag bepalingen op te nemen inzake het Europese burgerschap en met name 
inzake het actief en passief kiesrecht bij de verkiezingen voor het Europees 
Parlement in de Lid-Staat van verblijf. 
Ook in de slotverklaring van de Conferentie van de Parlementen van de Europese 
Gemeenschap (Rome, 27-30 november 1990) werd gevraagd dat de 
Intergouvernementele Conferentie in overweging zou nemen aan de Europese burgers 
het actief en passief kiesrecht bij de verkiezingen voor het Europees Parlement 
in de Lid-Staat van verblijf toe te kennen. 
De Europese Raad onthaalde tijdens zijn vergadering te Rome op 14 en 
15 december 1990 het Spaanse initiatief gunstig en nodigde de 
Intergouvernementele Conferentie uit onder meer te onderzoeken in welke mate 
bepaalde burgerlijke rechten, met name het recht om aan de verkiezingen voor het 
Europees Parlement deel te nemen, in het Verdrag zouden kunnen worden 
neergelegd. 
In 1991 bekrachtigde het Europees Parlement zijn standpunt ter zake in zijn 
resoluties over het burgerschap van de Unie(^) en over de uitgangspunten in 
verband met het ontwerp voor een uniforme verkiezingsprocedure(°). 
Het Verdrag betreffende de Europese Unie, waarbij het burgerschap van de Unie 
wordt ingevoerd, garandeert deze burgers in artikel 8 B, lid 2, het recht om 
deel te nemen aan de Europese verkiezingen in de Lid-Staat waar zij verblijven 
maar waarvan zij niet de nationaliteit bezitten. De in artikel 8 B, lid 2, 
opgenomen tijdslimiet is door de Intergouvernementele Conferentie vastgesteld in 
de veronderstelling dat dit Verdrag begin 1993 in werking zou treden. In 
politiek opzicht heeft de termijn van 31 december 1993 tot doel dat de door de 
Raad vast te stellen modaliteiten reeds van toepassing zouden zijn bij de vierde 
rechtstreekse verkiezingen voor het Europees Parlement in 1994, waardoor de 
burgers van de Unie in staat zouden zijn om deze nieuwe rechten voor het eerst 
uit te oefenen en zich bewust te worden van deze Europese Unie. 
Nog voor de inwerkingtreding van dit Verdrag heeft de Commissie op verzoek van 
de Raad en het Parlement tijdens haar bijeenkomst op 23 juni 1993 het voorstel 
goedgekeurd voor een richtlijn van de Raad tot vaststelling van de wijze van 
uitoefening in de Lid-Staat van verblijf van het actief en passief kiesrecht bij 
de verkiezingen voor het Europees Parlement (SEC(93)1021 def.). Overeenkomstig 
het besluit van de Commissie is dit werkdocument overgelegd aan de Raad en aan 
het Europees Parlement. Op basis hiervan zijn de Raad en het Europees Parlement 
tussen de maanden juli en oktober 1993 begonnen met informele werkzaamheden 
betreffende de uitvoering van artikel 8 B, lid 2, van dit Verdrag, ten einde 
ervoor te zorgen dat de burgers van de Unie bij de verkiezingen voor het 
Europees Parlement in juni 1994 daadwerkelijk hun actief en passief kiesrecht 
kunnen uitoefenen in de Lid-Staten waar zij als niet-onderdaan verblijven. In 
het onderhavige voorstel voor een richtlijn zijn deze voorbereidende 
werkzaamheden van de Raad en het Europees Parlement in aanmerking genomen. 
(7) Resolutie van 14.6.1991, PB C 183/473 van 15.7.1991; resolutie van 
21.11.1991, PB C 326/205 van 16.12.1991 
(8) Resolutie van 10.10.1991, PB C 280/141 van 28.10.1991 
- 8 -
4. Artikel 8 B, lid 2, van het Unieverdrag 
Het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap, zoals gewijzigd bij 
titel II van het Verdrag betreffende de Europese Unie, bepaalt in artikel 8 B, 
lid 2, dat iedere burger van de Unie het actief en passief kiesrecht heeft in de 
Lid-Staat waar hij verblijft, onder dezelfde voorwaarden als de onderdanen van 
die Staat, en dat de Raad na raadpleging van het Europees Parlement vóór 
31 december 1993 de wijze van uitoefening van dit recht vaststelt. 
a) Artikel 8 B, lid 2, van het Unieverdrag strekt ertoe te waarborgen dat alle 
burgers van de Unie daadwerkelijk hun actief en passief kiesrecht bij de 
verkiezingen voor het Europees Parlement kunnen uitoefenen, de democratische 
legitimiteit van het Europees Parlement nog te versterken en aldus het vaak aan 
de Gemeenschap verweten democratisch deficit te verminderen. Bovendien zullen de 
burgers van de Unie dank zij deze rechten gezamenlijk hun gevoel van 
betrokkenheid bij de opbouw van Europa tot uiting kunnen brengen, ieder met 
behoud van zijn eigen nationale identiteit. 
Bijgevolg moet met betrekking tot het recht om als kiezer en als kandidaat aan 
de verkiezingen voor het Europees Parlement deel te nemen, de grootst mogelijke 
vrijheid voor de burgers van de Unie worden betracht en mogen aan de uitoefening 
van dit recht geen andere voorwaarden worden verbonden dan strikt noodzakelijk 
is. 
b) Aangezien artikel 8 B, lid 2, van het Verdrag ertoe strekt het actief en 
passief kiesrecht bij de verkiezingen voor het Europees Parlement te waarborgen 
in de Lid-Staat van verblijf, zonder deze in plaats te stellen van het actief en 
passief kiesrecht in de Lid-Staat waarvan de Europese burger onderdaan is, is 
het van belang de keuzevrijheid te respecteren van de burgers van de Unie met 
betrekking tot de Lid-Staat waar zij dit recht uitoefenen. Anderzijds moet 
ervoor worden gezorgd dat er geen misbruik van deze vrijheid wordt gemaakt door 
een dubbele stem of een dubbele kandidaatstelling. 
c) Artikel 8 B, lid 2, van het Unieverdrag, dat niet het terrein van 
artikel 138, lid 3, van dit Verdrag - vaststelling van een eenvormige 
verkiezingsprocedure - betreedt, noch aan de verscheidenheid van de kiesstelsels 
van de Lid-Staten raakt, beoogt geen algehele harmonisatie van de nationale 
wetgeving ter zake, maar wil enkel en alleen de nationaliteitsvoorwaarden 
opheffen die in de meeste Lid-Staten de burgers van de Unie belet bij de 
verkiezingen voor het Europees Parlement hun actief en passief kiesrecht uit te 
oefenen in de Lid-Staat waar zij als niet-onderdaan verblijven. Te dien einde 
zullen op basis van het gelijkheidsbeginsel en het non-discriminatiebeginsel 
voor deze burgers dezelfde voorwaarden gelden als voor de nationale kiezers. 
De aan het beginsel van gelijkheid van onderdanen en niet-onderdanen 
verschuldigde eerbied impliceert dat niet meer in de kieswetten van de 
Lid-Staten moet worden ingegrepen dan absoluut noodzakelijk is. De richtlijn 
leent zich het beste hiertoe qua vorm en laat de rol van de nationale 
parlementen het beste tot zijn recht komen. 
d) Deze richtlijn, die gebaseerd is op artikel 8 B, lid 2, van het Verdrag, kan 
slechts tot doel hebben om, onverminderd artikel 138, lid 3 van het Verdrag en 
de uitvoeringsbepalingen van dit artikel, de wijzen van uitoefening door de 
burgers van de Unie van hun actief en passief kiesrecht bij de verkiezingen voor 
het Europees Parlement in de Lid-Staat waar zij als niet-onderdaan verblijven, 
- 9 -
vast te stellen. Daarom worden in deze richtlijn de aan de in artikel 138, 
lid 3, van het Verdrag bedoelde vaststelling van een eenvormige 
verkiezingsprocedure verbonden vraagstukken buiten beschouwing gelaten^9'. In 
dit verband dient te worden opgemerkt dat de verschillen tussen de vastgestelde 
procedures aanzienlijk zijn : een met eenparigheid van stemmen genomen besluit 
van de Raad op voorstel van de Commissie volgens artikel 8 B, lid 2; initiatief 
van het Europees Parlement, besluit met eenparigheid van stemmen van de Raad, 
uitvoering door de Lid-Staten overeenkomstig hun respectievelijke grondwetten 
volgens artikel 138, lid 3. 
5. Subsidiariteit en proportionaliteit 
Op grond van de uitsluitende bevoegdheid van de Gemeenschap strekt het 
onderhavige voorstel voor een richtlijn ertoe op een zo kort mogelijke termijn 
te voldoen aan de verplichtingen die voor de Commissie voortvloeien uit 
artikel 8 B, lid 2, tweede alinea. Met het oog op de subsidiariteit en de 
proportionaliteit stelt de Commissie voor de in artikel 8 B, lid 2, tweede 
alinea, bedoelde wijzen van uitvoering vast te stellen in de vorm van een 
richtlijn en de inhoud van deze richtlijn te beperken tot hetgeen strikt 
noodzakelijk is voor het bereiken van de in artikel 8 B, lid 2, van het Verdrag 
vervatte doelstelling. 
II. Commentaar bij de artikelen 
Artikel 1 : Voorwerp van de richtlijn 
In artikel 1 is de werkingssfeer van deze richtlijn vastgesteld door de 
verduidelijking van het voorwerp van artikel 8 B, lid 2, van het Unieverdrag : 
1. In het eerste lid is bepaald dat deze richtlijn slechts betrekking heeft de 
op de burgers van de Unie die in een Lid-Staat verblijven waarvan zij de 
nationaliteit niet bezitten, alsmede op de uitoefening van hun actief en passief 
kiesrecht bij de verkiezingen van de vertegenwoordigers van deze Staat voor het 
Europees Parlement. Derhalve is zij niet gericht op een algemene harmonisering 
van de kiesstelsel s van de Lid-Staten. Daaruit vloeit voort dat deze richtlijn 
inzonderheid niets afdoet aan de bepalingen van elke Lid-Staat betreffende het 
actief en passief kiesrecht hetzij van de onderdanen in hun Lid-Staat van 
herkomst, bij voorbeeld de Fransen in Frankrijk of de Britse burgers in het 
Verenigd Koninkrijk, hetzij van de burgers van de Unie die geen onderdaan zijn 
noch verblijf houden in de Lid-Staat waar het actief of passief kiesrecht wordt 
uitgeoefend, bij voorbeeld een Fransman die in Frankrijk verblijft en zich 
kandidaat stelt in Italië. Hetzelfde geldt ten aanzien van het actief en passief 
kiesrecht van personen die geen burgers zijn van de Unie, bij voorbeeld de 
onderdanen van de onafhankelijke landen van het Commonwealth die in het Verenigd 
Koninkrijk verblijven. 
(9) De verkiezingsprocedure heeft vooral betrekking op de wijze van stemmen, de 
voorbereidende1 werkzaamheden, met name de opstelling van de lijsten van 
kandidaten, het uitbrengen van de stommen, de vaststel 1ing van de 
verkiezingsdag en de methode voor het tellen van de stommen. Het actief en 
passief kiesrecht heeft daarentegen slechts betrekking op de voor de 
hoedanigheid van kiezer of kandidaat vereiste voorwaarden, met name het 
burgerschap, de minimumleeftijd, en de onbevoegdheid om te kiezen, alsmede 
op de voorwaarden voor het daadwerkelijk uitoefenen van deze rechten bij een 
bepaalde verkiezing (bij voorbeeld de inschrijving op de kiezerslijst van 
een bepaalde kieskring). 
- 10 -
2. In lid 2 is vastgesteld dat deze richtlijn de bepalingen van elke Lid-Staat 
betreffende het actief en passief kiesrecht van zijn onderdanen bij de 
verkiezing van de vertegenwoordigers van deze Staat voor het Europees Parlement, 
onverlet laat, zelfs indien deze onderdanen buiten het kiesgebied van deze Staat 
verblijven. 
Aangezien artikel 8 B, lid 2, van het Verdrag het actief en passief kiesrecht 
bij de verkiezingen voor het Europees Parlement in de Lid-Staat van verblijf 
waarborgt zonder dat dit echter in de plaats wordt gesteld van het actief en 
passief kiesrecht in de Lid-Staat waarvan de burger onderdaan is, beoogt lid 2 
tevens het garanderen van de vrije keuze van de burger van de Unie ten aanzien 
van de Lid-Staat waar hij aan de Europese verkiezingen wenst deel te nemen op 
voorwaarde dat de betrokken rechten in de Lid-Staat van oorsprong gehandhaafd 
zijn. 
Artikel 2 : Definities 
1. Ten einde de samenhang met de Akte van 20 september 1976 met betrekking tot 
de verkiezing van de vertegenwoordigers in het Europees Parlement door middel 
van rechtstreekse algemene verkiezingen te verzekeren, is in artikel 2, lid 1, 
de in artikel 8 B, lid 2, van het Verdrag gebruikte begrip "verkiezingen voor 
het Europees Parlement" gedefinieerd onder verwijzing naar artikel 1 van de 
genoemde akte. 
2. Met het oog op de samenhang met de territoriale werkingssfeer van de Akte van 
20 september 1976 welke in artikel 2 en artikel 15, lid 2, en de bijlagen ervan 
is vastgesteld, moet het kiesgebied worden gedefinieerd onder verwijzing naar 
deze akte en de daarop gebaseerde bepalingen van de Lid-Staten. Derhalve kan de 
vraag of een bepaald gedeelte van het grondgebied van een Lid-Staat of een land 
of gebied overzee dat door een Lid-Staat wordt bestuurd, al dan niet deel 
uitmaakt van het kiesgebied uitsluitend beantwoord worden op grond van de Akte 
van 20 september 1976 en de daarop gebaseerde bepalingen van elke Lid-Staat. 
3. De definitie van het begrip Lid-Staat van verblijf in artikel 2, lid 3, is 
gebaseerd op artikel 8 B, lid 2, van het Verdrag. De definitie van het begrip 
Lid-Staat van herkomst in lid 4 berust daarentegen op het 
nationaliteitscriterium. 
4. De definities van de begrippen communautair kiezer en communautair 
verkiesbaar persoon in de leden 5 en 6 refereren in wezen aan artikel 3 van de 
richtlijn. 
5. Bij het definiëren van de kiezerslijst in artikel 2, lid 7, is ernaar 
gestreefd rekening te houden met de verschillende soorten officiële 
kiezersregisters die op het ogenblik in de Lid-Staten bestaan, ongeacht volgens 
welke methode ze zijn opgesteld (inschrijving van rechtswege of op individueel 
verzoek) en bijgewerkt (al dan niet permanent, via periodieke herziening of 
vaststelling vóór elke verkiezing) en is geenszins de wijziging ervan beoogd. 
Deze definitie behelst tevens de bijzondere situatie in bepaalde Lid-Staten waar 
de hoedanigheid van kiezer in het bevolkingsregister is vermeld zonder dat een 
specifieke kiezerslijst wordt opgesteld. Bovendien sluit artikel 2, lid 7, niet 
uit dat de kiezerslijst volgens bepaalde categorieën kiezers wordt ingedeeld. 
- 11 -
6. Aangezien de datum waarop de kiezers en verkiesbare personen aan de 
voorwaarden inzake het actief en passief kiesrecht moeten voldoen, niet in alle 
Lid-Staten dezelfde is, wordt in artikel 2, lid 8, dat geen harmonisatiebepaling 
is, het begrip referentiedag geïntroduceerd, dat wordt gedefinieerd onder 
verwijzing naar het recht van de Lid-Staat van verblijf. Aangezien het geen 
onderlinge aanpassing van de kiesstelsels van de Lid-Staten betreft, behelst de 
definitie tevens de specifieke situatie in bepaalde Lid-Staten waar meerdere 
referentiedagen zijn vastgesteld. 
7. De definitie van het begrip formele verklaring in artikel 2, lid 9, betreft 
de verschillende soorten verklaringen die op het ogenblik in de Lid-Staten 
bestaan, maar is geenszins gericht op het met elkaar in overeenstemming brengen 
van de desbetreffende regels van de Lid-Staten. Zoals de "statutory declaration" 
van het Britse recht of de "Eidesstattliche Versicherung" (verklaring onder ede) 
van het Duitse recht. Volgens deze definitie komt het er in de eerste plaats op 
aan dat de verklaring bij de in de artikelen 9 en 10 van de richtlijn bedoelde 
bevoegde autoriteiten kan worden ingediend. Bovendien moet het een verklaring 
betreffen op de onjuistheid waarvan overeenkomstig het recht van de Lid-Staat 
van verblijf sancties zijn gesteld. De Lid-Staten zullen bij het omzetten van de 
richtlijn de vorm van de verklaring nader moeten bepalen. 
Artikel 3 : Actief en passief kiesrecht 
In artikel 3 is binnen het kader van artikel 8 B, lid 2, eerste alinea, van het 
Verdrag bepaald onder welke voorwaarden iemand in de Lid-Staat van verblijf het 
actief en passief kiesrecht bezit. De dag waarop aan de voorwaarden moet zijn 
voldaan om kiesgerechtigd of verkiesbaar te zijn, kan naargelang van de 
wetgeving van de Lid-Staat van verblijf de stemdag of een andere referentiedag 
zijn. De vraag of ten aanzien van het actief en het passief kiesrecht gelijke 
referentiedagen worden gehanteerd, hangt vanzelfsprekend af van de bepalingen 
van elke Lid-Staat. 
1. Aangezien het begrip burgerschap van de Unie in artikel 8, lid 1, tweede 
alinea van het Verdrag is gedefinieerd en deze definitie in de aan het Verdrag 
betreffende de Europese Unie gehechte verklaring betreffende de nationaliteit 
van een Lid-Staat is geëxpliciteerd, verwijst artikel 3, onder a) zonder meer 
naar artikel 8, lid 1, tweede alinea, van het Verdrag. Aldus wordt er in 
artikel 3 rekening mee gehouden dat inzake de regels betreffende de verwerving 
en het bezit van de nationaliteit van een Lid-Staat niet het Verdrag maar het 
nationale recht van de betrokken Lid-Staat toepasselijk is. 
Daaruit volgt meer bepaald dat ten aanzien van de vaststelling van de 
nationaliteit van personen die afkomstig zijn uit landen en gebieden overzee 
(LGO) in de zin van artikel 227, lid 3, van het Verdrag, uitsluitend de 
wetgeving van de Lid-Staat die met de bedoelde LGO bijzondere banden onderhoudt, 
toepasselijk is. Derhalve hebben de uit LGO afkomstige personen die 
overeenkomstig de wetgeving van een Lid-Staat de nationaliteit van deze 
Lid-Staat hebben en in een andere Lid-Staat verblijven, aldaar het actief en 
passief kiesrecht bij de verkiezingen voor het Europees Parlement. Het komt elke 
Lid-Staat toe aan te geven welke personen als zijn onderdanen moeten worden 
beschouwd, indien zulks nodig is met het oog op de toepassing van de richtlijn. 
- 12 -
Deze richtlijn regelt daarentegen niet de situatie van uit LGO afkomstige 
personen die niet de nationaliteit hebben van een Lid-Staat noch van de personen 
die verblijven in de besturende Lid-Staat zelfs indien zij de nationaliteit 
ervan zouden bezitten. Deze bepaling is immers slechts gericht op de uitoefening 
van het actief en passief kiesrecht in een Lid-Staat waarvan men geen onderdaan 
is. 
2. In artikel 3, onder b), wordt binnen het kader van artikel 8 B, lid 2, eerste 
alinea, van het Verdrag, toepassing gemaakt van het beginsel van gelijkheid van 
nationale en communautaire kiezers alsook van het beginsel dat zo weinig 
mogelijk in de kiesstelsels van de Lid-Staten moet worden ingegrepen. Volgens 
deze stelsels hebben de overige voorwaarden om kiezer en verkiesbaar persoon te 
zijn met name betrekking op de kiesgerechtigde leeftijd en het verblijf. 
De voorwaarde inzake het verblijf in de Lid-Staat waar wordt gestemd, vormt 
naast die inzake het burgerschap van de Unie het tweede kernelement van het in 
artikel 8 B, lid 2, van het Verdrag gewaarborgde recht. Deze voorwaarde doet het 
verband uitkomen met het in artikel 8 A van dit Verdrag toegekende recht van 
vrij verkeer en van verblijf. Hoewel het begrip verblijf in tegenstelling tot 
het begrip burgerschap niet in het Verdrag zelf nader is omschreven, is het 
geenszins noodzakelijk het in de richtlijn op eenvormige wijze te definiëren. In 
de artikelen 3 en 5 wordt een dergelijke definitie dan ook vermeden, waardoor 
het beginsel van gelijkheid van voorwaarden voor nationale kiezers en 
verkiesbare personen enerzijds en communautaire kiezers en verkiesbare personen 
anderzijds beter tot zijn recht komt. De richtlijn vermijdt tevens elke 
bemoeienis met de kiesstelsels van de Lid-Staten op dit punt. 
De kiesgerechtigde leeftijd is op het ogenblik in alle Lid-Staten 18 jaar. De 
minimumleeftijd om verkiesbaar te zijn varieert evenwel van 18 tot 25 jaar. 
Artikel 3 heeft daarentegen geen betrekking op de administratieve voorwaarden in 
elke Lid-Staat waaraan een kiezer moet voldoen om zijn actief kiesrecht uit te 
oefenen in een bepaalde gemeente of kieskring bij een bepaalde verkiezing of 
waaraan een verkiesbaar persoon moet voldoen om zich kandidaat te stellen op een 
bepaalde lijst of in een bepaalde kieskring bij een bepaalde verkiezing. Deze 
voorwaarden beogen een goede voorbereiding en een goed verloop van de 
verkiezingen en hebben met name betrekking op het verblijf in de kieskring of de 
gemeente waar wordt gestemd, en eventueel op de minimumduur van dit verblijf. 
Hetzelfde geldt ten aanzien van de administratieve voorwaarden waaraan de 
kandidaten moeten voldoen. Deze voorwaarden betreffen in het bijzonder de wijze 
van voordracht, bepaalde bewijsstukken en de termijnen waarbinnen de 
kandidaatstellingen moeten worden ingediend. Het spreekt vanzelf dat een 
communautair kiezer of verkiesbaar persoon die daadwerkelijk aan de Europese 
verkiezingen wil deelnemen in de Lid-Staat van verblijf, zich moet voegen naar 
de nationale bepalingen ter zake welke op de onderdanen van deze Lid-Staat van 
toepassing zijn. 
3. Gezien het belang van de regeling inzake de onbevoegdheden om te kiezen en om 
verkozen te worden is in artikel 3 bepaald dat de burgers van de Unie slechts 
kiesgerechtigd en verkiesbaar kunnen zijn in de Lid-Staat waar zij verblijf 
houden en waarvan zij de nationaliteit niet hebben indien zij niet 
respectievelijk uit het actief en passief kiesrecht zijn ontzet. De basisregels 
zijn uiteengezet in de artikelen 6 en 7. 
- 13 - * 
4. In sommige Lid-Staten zijn de burgers die hun nationaliteit via naturalisatie 
hebben verkregen, slechts verkiesbaar indien zij deze nationaliteit gedurende 
een bepaalde minimumperiode bezitten, bij voorbeeld sedert één jaar. Derhalve 
vloeit uit het beginsel van gelijkheid van nationale en communautaire 
verkiesbare personen voort dat de burgers van de Unie die de nationaliteit van 
hun Lid-Staat van herkomst via naturalisatie hebben verkregen en in een andere 
Lid-Staat verblijf houden (bij voorbeeld een Fransman van Marokkaanse origine 
die in Duitsland verblijft), zich mutatis mutandis naar deze voorwaarde moeten 
voegen. Het is derhalve raadzaam dat deze burgers geacht worden aan deze 
voorwaarde te voldoen in de Lid-Staat van verblijf wanneer zij de nationaliteit 
van de Lid-Staat van herkomst hebben verworven sinds de bedoelde minimumperiode. 
Artikel 4 : Eén stem en één kandidaatstelling 
1. Aangezien het de verkiezing van de leden van een unieke communautaire 
Instelling betreft, is artikel 4, lid 1, erop gericht te voorkomen dat van de in 
artikel 1, lid 2, en artikel 8 gewaarborgde vrijheid om zelf te beslissen in 
welke Lid-Staat men aan die verkiezing deelneemt, misbruik wordt gemaakt doordat 
men meer dan éénmaal stemt. Artikel 4, lid 1, bevestigt en verduidelijkt het 
beginsel dat niemand meer dan éénmaal zijn stem mag uitbrengen, zoals dit in 
artikel 8 van de Akte van 20 september 1976 is neergelegd. In de artikelen 8 en 
13 is de wijze waarop dit beginsel ten uitvoer wordt gelegd, nader bepaald. 
2. Aangezien het de verkiezing van de leden van een unieke instelling betreft, 
moet tevens worden voorkomen dat een communautair verkiesbaar persoon zich 
tegelijkertijd kandidaat stelt in verschillende Lid-Staten. Aangezien de 
communautaire verkiesbare personen in beginsel hun passief kiesrecht in hun 
Lid-Staat van herkomst niet hebben verloren wegens hun verblijf buiten deze 
Staat en in bepaalde Lid-Staten het passief kiesrecht tevens wordt toegekend aan 
burgers van de Unie die er niet verblijven, dient ernstig rekening gehouden te 
worden met het gevaar van dubbele kandidaatstellingen. Ten einde zo weinig 
mogelijk in te grijpen in de kiesstelsels van de Lid-Staten heeft artikel 4, 
lid 2, geen betrekking op de nationale voorschriften die in elke Lid-Staat van 
toepassing zijn op de dubbele kandidaatstellingen. Bovendien spreekt het vanzelf 
dat artikel 4, lid 2, uitsluitend erop is gericht te voorkomen dat een 
verkiesbaar persoon zich bij eenzelfde verkiezing in meerdere Lid-Staten 
kandidaat stelt. Derhalve staat artikel 4, lid 2, er niet aan in de weg dat een 
communautair verkiesbaar persoon zich bij de komende verkiezingen kandidaat 
stelt in zijn Lid-Staat van verblijf en zich bij de volgende verkiezingen 
kandidaat stelt in zijn Lid-Staat van herkomst. 
Artikel 5 : Verblijf 
Artikel 5 betreft de verblijfsvoorwaarde zoals zij in artikel 3, onder b), met 
betrekking tot het actief en passief kiesrecht is vastgesteld. In dit opzicht 
wordt in artikel 5 elke eenvormige definitie eveneens vermeden en zijdelings 
verwezen naar het begrip verblijf zoals het in het recht inzake verkiezingen van 
de Lid-Staat van verblijf wordt gehanteerd. De kiesstelsels van de Lid-Staten 
vertonen op dit punt nog steeds grote verschillen : ofwel is vereist dat men 
zijn woonplaats of gewone verblijfplaats in het kiesgebied heeft ofwel dat men 
daar gewoonlijk verblijft, ofwel nog dat men in het bevolkingsregister is 
ingeschreven. 
- 14 -
Voor het geval dat men volgens de wetgeving van een Lid-Staat het bewijs moet 
leveren van een verblijf sedert een minimumperiode in het kiesgebied, beoogt 
artikel 5 elke discriminatie van communautaire kiezers en verkiesbare personen 
te voorkomen die zou kunnen ontstaan doordat in de praktijk onderdanen 
gemakkelijk maar niet-onderdanen moeilijk aan deze voorwaarde kunnen voldoen. 
Daarom is in artikel 5 een periode van verblijf in andere Lid-Staten, bij 
voorbeeld in de Lid-Staat van herkomst, gelijkgesteld met een periode van 
verblijf in de Lid-Staat waar wordt gestemd of waar men kandidaat is. 
Aangezien artikel 5 slechts betrekking heeft op de voorwaarden om kiesgerechtigd 
of verkiesbaar te zijn in de Lid-Staat van verblijf, betreft de bepaling in de 
eerste alinea geenszins de specifieke voorwaarden die in elke Lid-Staat de 
uitoefening van deze rechten in een bepaalde gemeente of kieskring bij een 
bepaalde verkiezing regelen en gewoonlijk verband houden met een verblijf van 
een bepaalde minimumperiode in dit onder een lokale overheid ressorterend gebied 
of deze kieskring. 
Artikel 6 : Onverkiesbaarheid 
1. Artikel 6 heeft uitsluitend betrekking op de onverkiesbaarheid, d.w.z. de 
voorwaarden waaronder een burger van de Unie ingevolge een individuele 
strafrechtelijke of civielrechtelijke beslissing uit zijn passief kiesrecht is 
ontzet. De kwestie van de onverenigbaarheden die op het ogenblik geregeld is in 
de artikelen 5 en 6 van de Akte van 20 september 1976, betreft slechts de 
wettelijke onmogelijkheid om het mandaat van Europees parlementslid te cumuleren 
met andere functies. Deze regeling vormt een element van de in artikel 138, 
lid 3, van het Verdrag bedoelde eenvormige verkiezingsprocedure en wordt door de 
bepalingen van deze richtlijn niet geraakt. 
2. Aangezien de onverkiesbaarheid kan voortvloeien uit een individuele 
civielrechtelijke of strafrechtelijke beslissing van de rechterlijke of 
administratieve overheid van de Lid-Staat van verblijf of van de Lid-Staat van 
herkomst en bij gebrek aan internationale overeenkomsten dergelijke rechterlijke 
beslissingen gewoonlijk niet uitvoerbaar zijn in de Lid-Staat van verblijf, is 
in artikel 6 het beginsel van cumulatie van de regelingen inzake 
onverkiesbaarheid van de Lid-Staat van verblijf en de Lid-Staat van herkomst 
vastgesteld. Deze cumulatieregeling is verenigbaar met het communautaire 
non-discriminatiebeginsel. Aangezien ernaar wordt gestreefd eventuele distorsies 
te voorkomen welke kunnen voortvloeien uit een gebrek aan harmonisatie van de in 
de Lid-Staten geldende regelingen inzake onverkiesbaarheid, kan een dergelijk 
systeem worden beschouwd als deel van de "nadere regelingen" die door de Raad 
dienen te worden vastgesteld in toepassing van artikel 8 B, lid 2, van het 
Verdrag. 
Wat het wezen van deze cumulatie betreft, is zij gerechtvaardigd omdat moet 
worden vermeden dat iemand die in zijn Lid-Staat van herkomst - normaliter 
ingevolge een individuele rechterlijke beslissing - uit zijn passief kiesrecht 
is ontzet, dit herkrijgt door het enkele feit dat hij in een andere Lid-Staat 
verblijf houdt. De mogelijkheid dat een burger van de Unie die uit zijn passief 
kiesrecht is ontzet in zijn Lid-Staat van herkomst, zich kandidaat zou kunnen 
stellen in zijn Lid-Staat van verblijf en er een verkiezingscampagne zou kunnen 
voeren, is niet alleen voor deze laatste Lid-Staat maar ook voor de Lid-Staat 
van herkomst van belang. Ten einde te waken over de reputatie van het Europees 
Parlement moet ervoor worden gezorgd dat een burger van de Unie die uit zijn 
passief kiesrecht is ontzet, geen zitting kan hebben in het Europees Parlement 
noch campagne voeren voor de verkiezingen voor het Europees Parlement. Het 
- 15 -
spreekt vanzelf dat de gevaren voor de aantasting van de reputatie van het 
Europees Parlement aanzienlijker en duidelijker zijn bij het passief dan bij het 
actief kiesrecht. Derhalve is in artikel 6, lid 1, een 
onverkiesbaarheidsregeling ingevoerd die de Lid-Staat van verblijf ertoe 
verplicht rekening te houden met een vervallenverklaring van het bedoelde recht 
in de Lid-Staat van herkomst. 
De nationale regelingen inzake onverkiesbaarheid blijven weliswaar zeer 
verscheiden maar het cumulatiebeginsel gaat uit van de gedachte dat elk van deze 
regelingen op haar manier de algemene beginselen van de rechtsstaat en de 
democratie respecteert, zodat er geen bezwaar tegen is dat de Lid-Staat van 
verblijf rekening houdt met een vervallenverklaring in de Lid-Staat van 
herkomst. 
2. Ten einde de in lid 1 bedoelde cumulatieregeling ten uitvoer te leggen is de 
Lid-Staat van verblijf op grond van artikel 10, lid 2, ertoe verplicht de 
betrokkene te verzoeken bij zijn kandidaatstelling een verklaring te overleggen 
van zijn Lid-Staat van herkomst waaruit blijkt dat hij zijn passief kiesrecht in 
die Lid-Staat niet verloren heeft of dat de autoriteiten daarvan niets bekend 
is. Op grond hiervan is de Lid-Staat van verblijf uit hoofde van artikel 6, 
lid 2, derhalve ertoe verplicht de kandidaatstelling van een kandidaat die de 
bedoelde verklaring niet overlegt, onontvankelijk te verklaren. In artikel 10, 
lid 2, wordt een vormvoorwaarde ingevoerd terwijl in artikel 6, lid 2, een 
louter formele controle wordt ingesteld die in de meeste Lid-Staten normaliter 
vóór de verkiezing plaatsvindt. Artikel 6, lid 2, wijzigt aldus geenszins 
bepaalde nationale onverkiesbaarheidsregelingen volgens dewelke een controle ten 
gronde slechts na de verkiezingen kan geschieden. Gezien het politieke belang 
van de regeling inzake onverkiesbaarheden, lijkt het evenwel wenselijk te zijn 
dat de vaststelling van de onontvankelijkheid in de mate van het mogelijke 
geschiedt vóór de opening van de verkiezingscampagne. 
Artikel 7 : Onbevoegdheid tot kiezen 
Aangezien bij het actief kiesrecht de gevaren voor een aantasting van de 
reputatie van het Europees Parlement aanzienlijk kleiner zijn dan bij het 
passief kiesrecht, behelst artikel 7 bepalingen die minder dwingend zijn dan 
deze van artikel 6. 
1. Het staat de Lid-Staat van verblijf vrij al dan niet rekening te houden met 
een ontzetting uit het actief kiesrecht in de Lid-Staat van herkomst. Derhalve 
staat het deze Lid-Staat tevens vrij al dan niet te eisen dat de communautaire 
kiezer in zijn in artikel 9, lid 3 bedoelde verklaring, bevestigt dat hij niet 
vervallen is verklaard van zijn actief kiesrecht in zijn Lid-Staat van herkomst. 
2. De Lid-Staten die de in het eerste lid toegestane cumulatieregeling 
toepassen, kunnen de Lid-Staat van herkomst op de hoogte brengen van de in 
artikel 9, lid 3 bedoelde verklaring. De Lid-Staat van verblijf dient er evenwel 
voor te zorgen dat slechts gegevens worden toegezonden welke daadwerkelijk 
noodzakelijk zijn voor de tenuitvoerlegging van het bepaalde in het eerste lid. 
De Lid-Staat van herkomst is daarentegen verplicht de Lid-Staat van verblijf te 
antwoorden en deze alle nuttige gegevens welke normaliter beschikbaar zijn, te 
verstrekken. Met het oog op de goede bescherming van deze persoonsgegevens en de 
naleving van het proportionaliteitsbeginsel moet de Lid-Staat van herkomst 
slechts die gegevens welke absoluut noodzakelijk zijn voor de tenuitvoerlegging 
van de cumulatieregeling, aan de Lid-Staat van verblijf doen toekomen. Op grond 
van dezelfde bekommernis mag de Lid-Staat van verblijf de verstrekte gegevens 
slechts voor dat doel gebruiken. De Lid-Staat van verblijf die gekozen heeft 
- 16 -
voor een cumulatieregeling dient derhalve dienstige maatregelen te treffen om de 
betrokkene het kiezen te beletten hetzij door hem te schrappen van de 
kiezerslijst, hetzij door hem de deelneming aan de verkiezing niet toe te staan. 
3. Overeenkomstig lid 3, kan de Lid-Staat van herkomst uit eigen beweging aan de 
Lid-Staat van verblijf alle nuttige informatie verstrekken waardoor deze laatste 
rekening kan houden met een vervallenverklaring in de Lid-Staat van herkomst. In 
dit geval is de Lid-Staat van verblijf evenwel niet verplicht te reageren. 
Artikel 8 : Vrije keuze 
1. Ter eerbiediging van de vrijheid om zelf te beslissen in welke Lid-Staat men 
stemt, is in artikel 8, lid 1, bepaald dat een communautair kiezer slechts op de 
kiezerslijst van de Lid-Staat van verblijf wordt ingeschreven indien hij van 
tevoren op ondubbelzinnige wijze blijk heeft gegeven van de wil daartoe. Het 
belang van deze wilsverklaring vloeit vooral voort uit de gevolgen ervan voor 
het actief kiesrecht in de Lid-Staat van herkomst : de communautaire kiezer die 
opteert voor het uitoefenen van zijn actief kiesrecht in de Lid-Staat van 
verblijf, ziet tegelijkertijd af van de uitoefening van het bedoelde recht in 
zijn Lid-Staat van herkomst. Het is ondenkbaar dat een dergelijk gevolg in 
werking zou treden zonder voorafgaandelijk verzoek van de betrokkene. 
2. In de Lid-Staten waar stemplicht bestaat, geldt deze volgens artikel 8, 
lid 2, uit hoofde van het beginsel van gelijkheid van nationale en communautaire 
kiezers voor de communautaire kiezers die, gebruik makend van de vrijheid om 
zelf te beslissen in welke Lid-Staat zij stemmen, zich op de kiezerslijst van de 
Lid-Staat van verblijf hebben laten inschrijven. 
Artikel 9 : Uitoefening van het actief kiesrecht 
1. Artikel 9, lid 1, heeft betrekking op de termijn waarbinnen het verzoek om 
inschrijving op de kiezerslijst bij de bevoegde autoriteit van de Lid-Staat van 
verblijf moet worden ingediend. Doel is zo weinig mogelijk in te grijpen in de 
kiesstelsels van de Lid-Staten, die op dit punt zeer verschillend zijn. 
In de Lid-Staten waar de kiezerslijsten periodiek worden herzien, moeten de 
communautaire kiezers hun verzoek om inschrijving binnen deze periode indienen. 
Buiten de periode van herziening zal slechts in uitzonderlijke gevallen 
inschrijving mogelijk zijn, onder dezelfde voorwaarden welke voor de eigen 
onderdanen gelden. 
In de Lid-Staten waar het kiezersregister normaliter ambtshalve telkens vóór de 
verkiezingen wordt vastgesteld, moeten de communautaire kiezers gedurende een 
redelijke termijn vóór de verkiezingen in de gelegenheid worden gesteld hun 
verzoek om inschrijving in te dienen. De betrokken Lid-Staten zullen bij het 
omzetten van de richtlijn deze termijn moeten vastleggen, met inachtneming van 
de gewettigde belangen van de kiezers enerzijds en de noodzaak van een goede 
administratieve voorbereiding van de verkiezingen anderzijds. 
17 
2. Artikel 9, lid 2, heeft betrekking op de bewijzen die de communautaire kiezer 
tot staving van zijn verzoek om inschrijving moet aanbrengen; in dit verband 
gelden dezelfde voorwaarden als voor de nationale kiezers. Om te vermijden dat 
meer dan eenmaal wordt gestemd, is het echter noodzakelijk dat de communautaire 
kiezers een zeker aantal aanvullende bewijzen aanbrengen. Om het stemmen in de 
Lid-Staat van verblijf zoveel mogelijk te vergemakkelijken, moet dit tot het 
strikte minimum beperkt blijven. Bovendien moet bij deze bewijsregels uitgegaan 
worden van het idee dat vertrouwd kan worden op de door de betrokken burgers 
gedane verklaringen. Derhalve vereist artikel 9, lid 2, uitsluitend van de 
belanghebbende dat deze een formele verklaring overlegt, die een beperkt aantal 
gegevens bevat, aan de hand waarvan de Lid-Staat van oorsprong de belanghebbende 
zonder problemen kan identificeren en de nodige maatregelen kan nemen om te 
vermijden dat meer dan eenmaal wordt gestemd. 
3. Volgens lid 3 staat het de Lid-Staat van verblijf vrij om al dan niet een 
beperkt aantal overige aanvullende bewijzen te verlangen met het oog op de 
uitvoering van artikel 7, op het vergemakkelijken van de identificatie of op het 
verifiëren van de in artikel 5, eerste alinea, bedoelde verblijfsduur. 
4. Met artikel 9, lid 4, wordt, zonder afbreuk te doen aan de vrijheid van de 
communautaire kiezers om zelf te beslissen in welke Lid-Staat zij stemmen, 
beoogd de betrokken burgers nodeloze administratieve beslommeringen te besparen 
en het tegelijkertijd voor de Lid-Staten te vergemakkelijken het register van 
communautaire kiezers bij te werken. 
Artikel 10 : Uitoefening van het passief kiesrecht 
1. Artikel 10, lid 1, heeft betrekking op de bewijzen die een communautair 
verkiesbaar persoon verplicht moet overleggen bij het indienen van zijn 
kandidaatstelling, en verwijst in dit opzicht naar dezelfde voorwaarden als die 
welke voor nationale kandidaten gelden. Om te vermijden dat iemand zich meer dan 
eenmaal kandidaat stelt, vereist artikel 10, lid 1, evenwel dat de communautaire 
kandidaten een zeker aantal bijzondere bewijzen aanbrengen; dit moet evenwel tot 
het strikte minimum beperkt blijven. Artikel 10, lid 1, is qua opzet identiek 
aan artikel 9, lid 2. 
2. Om de in artikel 6 vervatte cumulatieregels uit te voeren, bepaalt 
artikel 10, lid 2, dat een communautair verkiesbaar persoon met het oog op de 
ontvankelijkheid van zijn kandidaatstelling een verklaring overlegt van de 
bevoegde administratieve autoriteiten van de Lid-Staat van herkomst waaruit 
blijkt dat hij zijn passief kiesrecht in die Lid-Staat niet verloren heeft. Waar 
nodig, kan de Lid-Staat van oorsprong, met name in het geval van het ontbreken 
van gecentraliseerde gegevens, zich beperken tot de verklaring dat de 
autoriteiten van deze Lid-Staat van een eventueel verlies van passief kiesrecht 
niets bekend is. Het spreekt vanzelf dat het tot de bevoegdheid van elke 
Lid-Staat behoort om de in lid 2 bedoelde bevoegde autoriteiten aan te wijzen, 
en met name om de rol vast te stellen die zijn consulaten op dit gebied kunnen 
vervullen. 
3. Volgens lid 3 kan de Lid-Staat van verblijf van de belanghebbende verlangen 
dat deze een beperkt aantal aanvullende bewijzen voorlegt met het oog op het 
vergemakkelijken van zijn identificatie of op het eventueel verifiëren van de in 
artikel 3, laatste alinea, bedoelde voorwaarde voor verkiesbaarheid. 
- 18 -
Artikel 11 : Beroepsmogelijkheden 
1. De in lid 1 bedoelde mededeling aan belanghebbende burgers strekt ertoe deze 
burgers in staat te stellen om eventueel een beroepsprocedure overeenkomstig 
lid 2 in te stellen. Aangezien de Lid-Staten in lid 1 de keuze wordt gelaten wat 
betreft de vorm van deze mededeling, kan het zowel een individuele mededeling 
betreffen als een mededeling in het kader van de publikatie van de kiezerslijst. 
De belanghebbende moet echter in staat zijn om tijdig kennis te nemen van deze 
mededeling. 
2. Lid 2 bepaalt, uitgaande van het beginsel van gelijkheid van onderdanen en 
niet-onderdanen, dat de communautaire kiezers en verkiesbare personen zo nodig 
onder dezelfde voorwaarden als de onderdanen van de Lid-Staat van verblijf 
beroep bij een administratieve of rechterlijke instantie kunnen instellen. 
Artikel 12 : Informatieverstrekking 
Aangezien de communautaire kiezers en verkiesbare personen zowel aan dezelfde 
voorwaarden als de onderdanen als aan bepaalde bijzondere voorwaarden, met name 
inzake bewijzen, moeten voldoen, is in artikel 12 bepaald dat de bevoegde 
instanties van de Lid-Staat van verblijf hen tijdig moeten informeren om in 
voorkomend geval in de Lid-Staat van verblijf hun actief en passief kiesrecht 
uit te kunnen oefenen. De Lid-Staten mogen zelf kiezen in welke vorm zij dit 
doen. 
Artikel 13 : Uitwisseling van gegevens 
Om onnodige bureaucratie te voorkomen, is artikel 13 gericht op de invoering van 
een systeem van uitwisseling van inlichtingen tussen de Lid-Staten, ten einde 
zoveel mogelijk te voorkomen dat het in artikel 4 bedoelde actief en passief 
kiesrecht meer dan eenmaal wordt uitgeoefend. Te dien einde is de Lid-Staat van 
verblijf verplicht de Lid-Staat van oorsprong de gegevens over de onderdanen van 
laatstbedoelde Staat die zich hebben ingeschreven op de kiezerslijsten of die 
zich kandidaat hebben gesteld, te verstrekken. 
Wat de inhoud betreft, moeten deze gegevens gebaseerd zijn op een door de 
belanghebbenden ingevulde formele verklaring. Om de persoonsgegevens van de 
burgers van de Unie te beschermen en met het oog op het beginsel van de 
proportionaliteit, mogen uitsluitend de voor de toepassing van artikel 4 
vereiste gegevens worden verstrekt en mogen deze uitsluitend voor dat doeleinde 
worden gebruikt. 
Ten einde de doelmatige werking van het systeem van uitwisseling van 
inlichtingen te waarborgen, moeten deze gegevens tijdig genoeg vóór de 
verkiezingsdag worden verstrekt. Hierbij moet echter in gedachten worden 
gehouden dat de voor de inschrijving op de kiezerslijst of de indiening van de 
kandidaatstelling in acht te nemen termijnen per Lid-Staat verschillen. 
De Lid-Staat van oorsprong is gehouden om op grond van de door de Lid-Staat van 
verblijf verstrekte inlichtingen en overeenkomstig het eigen kiesstelsel de 
nodige maatregelen te nemen om zoveel mogelijk te voorkomen dat het actief en 
passief kiesrecht meer dan eenmaal wordt uitgeoefend. 
- 19 -
Met het oog op de verscheidenheid van de kiesstelsels en van de politieke 
tradities van de Lid-Staten, biedt artikel 13 de mogelijkheid van preventieve 
controles vóór de verkiezingsdag (bij voorbeeld de verwijdering van de 
kiezerslijst), van repressieve controles na de verkiezingsdag (bij voorbeeld 
strafrechtelijke sancties), of van een combinatie van beide methoden. 
Artikel 14 : Afwijkingen 
1. De bijzondere problemen waarmee een Lid-Staat kan worden geconfronteerd en 
die volgens artikel 8 B, lid 2, tweede alinea van het Verdrag afwijkingen kunnen 
rechtvaardigen, hebben er meestal mee te maken dat er daar een zeer groot aantal 
onderdanen van andere Lid-Staten verblijft. Dit aantal bedraagt heden ten dage 
ongeveer 0,3 tot 6 % van het totale aantal burgers van de Unie in elke 
Lid-Staat. Slechts in één Lid-Staat overtreft het aantal communautaire 
verblijfhouders die de kiesgerechtigde leeftijd hebben bereikt, ruimschoots dat 
in de andere Lid-Staten en ligt rond 29 % van het totale electoraat. 
Gezien deze huidige situatie is in lid 1 bepaald dat een Lid-Staat de in de 
punten a) en b) bedoelde afwijkende bepalingen kan vaststellen, zodra een 
drempel van 20 % wordt bereikt. Dit percentage wordt berekend op basis van 
statistische gegevens betreffende het totale aantal burgers van de Unie die de 
kiesgerechtigde leeftijd hebben bereikt en die op de vermelde datum in de 
betrokken Lid-Staat verblijven. 
Aangezien de in artikel 8 B, lid 2, van het Verdrag bedoelde 
uitvoeringsbepalingen moeten worden vastgesteld "onverminderd artikel 138, 
lid 3, en de bepalingen ter uitvoering daarvan", is in artikel 14 bepaald dat 
deze richtlijn geen afbreuk doet aan het recht van elke Lid-Staat om passende 
maatregelen vast te stellen met betrekking tot de verkiezingsprocedure. Bij 
afwezigheid van vast te stellen aanvullende bepalingen voor de toepassing van 
artikel 138, lid 3, van het Verdrag, doet deze richtlijn, evenals de Akte van 
20 september 1976 betreffende de verkiezing van de vertegenwoordigers in het 
Europees Parlement door middel van rechtstreekse algemene verkiezing (artikel 7, 
lid 2), in geen enkel opzicht afbreuk aan de bepalingen die elke Lid-Staat reeds 
heeft vastgesteld of voornemens is vast te stellen op het gebied van de 
verkiezingsprocedure, en met name op het gebied van de opstelling van de 
kiezerslijsten. 
De afwijkende bepalingen moeten volgens lid 1, onder a) en b), hiertoe beperkt 
blijven dat van de communautaire kiezers en verkiesbare personen het bewijs 
wordt verlangd van een verblijf van een bepaalde duur in de Lid-Staat waar wordt 
gestemd. Wat het passief kiesrecht betreft, lijkt een vereiste verblijfsduur van 
ten hoogste twee keer de zittingsduur van het Europees Parlement passend. Wat 
het actief kiesrecht betreft, mag de vereiste verblijfsduur ten hoogste gelijk 
zijn aan de zittingsduur van het Europees Parlement. 
In elk geval moet worden gewaarborgd dat de communautaire kiezers en verkiesbare 
personen die, omdat zij in een andere Lid-Staat verblijven, of vanwege de duur 
van dit verblijf, niet in hun Lid-Staat van herkomst mogen stemmen of zich daar 
kandidaat mogen stellen, in de Lid-Staat van verblijf het actief en passief 
kiesrecht kunnen uitoefenen zonder aan bovengenoemde voorwaarden inzake 
verblijfsduur te zijn onderworpen. 
- 20 -
2. Bovendien kunnen de bijzondere problemen in een Lid-Staat die volgens 
artikel 8 B, lid 2, tweede alinea van het Verdrag afwijkende oplossingen kunnen 
rechtvaardigen, voortvloeien uit het feit dat in bepaalde Lid-Staten de 
onderdanen van andere Lid-Staten nu reeds niet alleen bij de verkiezingen voor 
het Europees Parlement, maar ook bij de verkiezingen voor het nationaal 
parlement het actief kiesrecht bezitten. 
In een bepaalde Lid-Staat hebben de burgers van een aangrenzende Lid-Staat niet 
de status van vreemdelingen en hebben zij sinds 1948 het actief en passief 
kiesrecht bij zowel verkiezingen voor het nationaal parlement als bij 
plaatselijke verkiezingen, alsmede, sinds 1979, bij verkiezingen voor het 
Europees Parlement, zulks op dezelfde inhoudelijke en formele voorwaarden als do 
eigen onderdanen. 
In deze aangrenzende Lid-Staat wordt sinds 1935 elke persoon die in de andere 
Lid-Staat is geboren, niet als vreemdeling beschouwd. Hierbij komt dat de 
grondwet zodanig is gewijzigd dat de wetgever de bevoegdheid heeft gekregen om 
het actief kiesrecht bij verkiezingen voor het nationaal parlement toe te kennen 
aan personen die aldaar als niet-onderdaan verblijven. Op deze basis is in de 
kieswet van 1985 bepaald dat de burgers van deze andere Lid-Staat en, op basis 
van wederkerigheid, de onderdanen van alle andere Lid-Staten het actief 
kiesrecht hebben bij verkiezingen voor het nationaal parlement. Bij de 
verkiezingen voor het Europees Parlement hebben de aldaar verblijvende personen 
uit die andere Lid-Staat, evenals de onderdanen van alle andere Lid-Staten, het 
actief kiesrecht sinds 1977. 
Dientengevolge worden de onderdanen van deze twee Lid-Staten die in de 
respectievelijke andere Lid-Staat verblijven doorgaans vermeld op de lijsten van 
kiezers voor het nationaal parlement, die in de beide betrokken Lid-Staten 
ambtshalve worden opgesteld. De kiezerslijsten voor het Europees Parlement 
worden in deze twee Lid-Staten ambtshalve opgesteld op basis van de nationale 
lijsten. 
Onder deze omstandigheden is het gerechtvaardigd dat de onderdanen van deze twee 
Lid-Staten die in de respectievelijke andere Lid-Staat verblijven, niet worden 
onderworpen aan de in de artikelen 6 tot en met 13 van deze richtlijn bedoelde 
bijzondere formaliteiten. 
3. De afwijkende bepaling in artikel 8 B, lid 2, van het Verdrag heeft 
uitsluitend betrekking op de wijze waarop de gewaarborgde rechten bij de 
Europese verkiezingen kunnen worden uitgeoefend, en niet op het waarborgen van 
die rechten als zodanig. Daarom moet elke afwijking van tijd tot tijd opnieuw 
worden bezien. Artikel 14, lid 3, stelt te dien einde een systeem van periodieke 
rapportering in. 
Opdat de Commissie als hoedster van het Verdrag zou kunnen nagaan of aan de in 
de leden 1 en 2 vastgestelde voorwaarden is voldaan, is het absoluut 
noodzakelijk dat de Lid-Staten, die afwijkende bepalingen vaststellen, haar alle 
nodige gegevens ter rechtvaardiging hiervan verstrekken, in het bijzonder 
betrouwbare statistische gegevens. 
- 21 -
Artikel 15 : Overgangsbepalingen 
Gelet op de bijzonder krappe tijdslimiet voor de uitvoering van deze richtlijn 
met het oog op de vierde rechtstreekse verkiezingen voor het Europees Parlement, 
is het absoluut noodzakelijk een zeker aantal overgangsbepalingen vast te 
stellen, waarbij rekening wordt gehouden met bepaalde bijzondere problemen in 
enkele Lid-Staten. 
1. Aangezien in bepaalde Lid-Staten de burgers van de Unie of van sommige andere 
Lid-Staten reeds het actief kiesrecht voor de verkiezingen voor het Europees 
Parlement hebben en zich derhalve reeds vóór de inwerkingtreding van deze 
richtlijn op de kiezerslijsten kunnen laten inschrijven, moeten deze verworven 
rechten worden erkend en moet daarom worden bepaald dat deze richtlijn die 
inschrijvingen intact laat. De betrokken burgers behoeven noch het in artikel 8 
bedoelde verzoek in te dienen, noch de door artikel 9 vereiste bijzondere 
bewijzen aan te brengen. Krachtens artikel 9, lid 4, kan deze situatie ook na de 
vierde rechtstreekse verkiezingen voor het Europees Parlement worden 
gehandhaafd, indien de bestaande nationale wetgeving dit toelaat. 
2. Artikel 15, lid 2, verplicht de Lid-Staten waar de inschrijving op de 
kiezerslijst normaliter gedurende een bepaalde periode van het jaar moet 
plaatsvinden, zo nodig passende maatregelen te treffen om de communautaire 
kiezers in de gelegenheid te stellen daadwerkelijk in de Lid-Staat van verblijf 
hun actief kiesrecht uit te oefenen bij de vierde rechtstreekse verkiezingen 
voor het Europees Parlement. 
3. In artikel 15, lid 3, wordt rekening gehouden met bepaalde technische 
problemen van de Lid-Staten die, zonder een specifieke kiezerslijst op te 
stellen, de hoedanigheid van kiezer in het bevolkingsregister vermelden. Het in 
lid 3 bepaalde doet geen afbreuk aan het beginsel van de vrije keuze met 
betrekking tot de Lid-Staat waar het kiesrecht wordt uitgeoefend, en evenmin aan 
het in artikel 8, lid 1, vervatte beginsel. 
4. Aangezien de interne procedure voor het aanwijzen van kandidaten van de 
politieke partijen of groeperingen in bepaalde Lid-Staten wettelijk is geregeld, 
deze procedure doorgaans meer dan een jaar in beslag neemt en de politieke 
partijen deze procedures reeds hebben ingesteld of zelfs vóór 1 februari 1994 
zullen hebben afgesloten, moeten deze Lid-Staten kunnen bepalen dat die 
procedures en de benluiten die in dat kader genomen zijn, geldig blijven. 
Artikel 16 : Heronderzoek 
Gezien het ingewikkelde karakter van de aan de uitvoering van artikel 8 B, 
lid 2, van het Verdrag verbonden technische problemen, en met name van de in de 
artikelen 7 en 13 bedoelde systemen van uitwisseling van inlichtingen, moet de 
Commissie na de verkiezingen voor het Europees Parlement in juni 1994 in het 
kader van een rapport aan het Europees Parlement en aan de Raad de met de 
toepassing van de bepalingen van de onderhavige richtlijn opgedane ervaring 
evalueren en waar nodig wijzigingen voorstellen. In voorkomende gevallen zal de 
Raad na raadpleging van het Europees Parlement met eenparigheid van stemmen 
beslissen over de eventuele door de Commissie voorgestelde wijzigingen. 
- 22 -
Artikel 17 : Omzetting 
In artikel 17, lid 1, is een uitzonderlijk korte omzettingstermijn vastgesteld; 
de richtlijn moet immers reeds bij de vierde rechtstreekse verkiezingen voor het 
Europees Parlement in juni 1994 van toepassing zijn. 
- 23 -
VOORSTEL VOOR EEN RICHTLIJN VAN DE RAAD 
tot de vaststelling van de wijze van uitoefening van het actief 
en passief kiesrecht bij de verkiezingen voor het Europees Parlement 
ten behoeve van de burgers van de Unie die verblijven in een Lid-Staat 
waarvan zij de nationaliteit: niet bezitten 
DE RAAD VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN, 
Gelet op het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap, zoals gewijzigd 
bij het Verdrag betreffende de Europese Unie, inzonderheid artikel 8 B, lid 2, 
Gezien het voorstel van de Commissie, 
Gezien het advies van het Europees Parlement, 
Overwegende dat de Europese Unie een nieuwe etappe markeert in het proces van 
totstandbrenging van een steeds hechter verbond tussen de volkeren van Europa, 
dat zij met name tot taak heeft de betrekkingen tussen de volkeren van de 
Lid-Staten samenhangend en solidair te organiseren en dat het tot haar 
fundamentele doelstellingen behoort de bescherming van de rechten en de belangen 
van de onderdanen van haar Lid-Staten door de instelling van een burgerschap van 
de Unie te versterken; 
Overwegende dat te dien einde de bepalingen van titel II van het Verdrag 
betreffende de Europese Unie, houdende wijziging van het Verdrag tot oprichting 
van de Europese Economische Gemeenschap met het oog op de oprichting van de 
Europese Gemeenschap, voor alle onderdanen van de Lid-Staten een burgerschap van 
de Unie instellen en hun uit die hoofde een geheel van rechten toekennen waarop 
zij zich kunnen beroepen; 
Overwegende dat het actief en passief kiesrecht in de Lid-Staat van verblijf bij 
de verkiezingen voor het Europees Parlement, gewaarborgd door artikel 8 B, van 
het Verdrag, een toepassing van het beginsel van non-discriminatie tussen 
onderdanen en niet-onderdanen en een logisch uitvloeisel van het in artikel 8 A 
van het Verdrag neergelegde recht van vrij verkeer en van verblijf vormt; 
Overwegende dat artikel 8 B, lid 2 van het Verdrag uitsluitend betrekking heeft 
op de mogelijkheid tot de uitoefening van het actief en passief kiesrecht bij de 
verkiezingen voor het Europees Parlement, zonder af te doen aan de toepassing 
van artikel 138, lid 3, van het Verdrag, volgens hetwelk in alle Lid-Staten een 
eenvormige procedure voor deze verkiezingen moet worden vastgesteld, en dat het 
er in weze toe strekt de nationaliteitvoorwaarden waaraan op het ogenblik in de 
meeste Lid-Staten de uitoefening van deze rechten is onderworpen, op te heffen; 
- 24 -
Overwegende dat de toepassing van artikel 8 B, lid 2, van het Verdrag geen 
harmonisatie van de kiesstelsels van de Lid-Staten onderstelt en dat bovendien 
uit hoofde van het in artikel 3 B, derde alinea, van het Verdrag neergelegde 
evenredigheidsbeginsel de communautaire regelgeving ter zake niet verder mag 
gaan dan noodzakelijk is om het doel van artikel 8 B, lid 2, van het Verdrag te 
bereiken; 
Overwegende dat met artikel 8 B, lid 2, van het Verdrag wordt beoogd dat alle 
burgers van de Unie, onverschillig of zij al dan niet onderdaan van de Lid-Staat 
van verblijf zijn, aldaar onder gelijke voorwaarden hun actief en passief 
kiesrecht bij de verkiezingen voor het Europees Parlement kunnen uitoefenen, en 
dat bijgevolg de voorwaarden, met name die betreffende de duur en het bewijs van 
het verblijf, welke voor niet-onderdanen gelden, dezelfde moeten zijn als die 
waaraan in voorkomend geval de onderdanen van de betrokken Lid-Staat zijn 
onderworpen; 
Overwegende dat artikel 8 B, lid 2, van het Verdrag het actief en passief 
kiesrecht bij de verkiezingen voor het Europees Parlement in de Lid-Staat van 
verblijf waarborgt, zonder dat dit echter in de plaats wordt gesteld van het 
actief en passief kiesrecht in de Lid-Staat waarvan de Europese burger onderdaan 
is, en dat de vrijheid van de burgers van de Unie moet worden gerespecteerd om 
zelf te beslissen in welke Lid-Staat zij aan de Europese verkiezingen wensen 
deel te nemen, met dien verstande evenwel dat misbruik van deze vrijheid door 
het meer dan eenmaal uitbrengen van een stem of het zich meer dan eenmaal 
kandidaat stellen moet worden voorkomen; 
Overwegende dat volgens artikel 8 B, lid 2, van het Verdrag slechts van de 
algemene regels van deze richtlijn mag worden afgeweken indien zulks door de 
bijzondere problemen in een Lid-Staat wordt gerechtvaardigd en dat elke 
afwijkende bepaling uit de aard van de zaak vatbaar moet zijn voor herziening; 
dat dergelijke bijzondere problemen zich met name kunnen voordoen, wanneer in 
een Lid-Staat het aantal burgers van de Unie die aldaar verblijven zonder de 
nationaliteit van deze Lid-Staat te bezitten, en die de kiesgerechtigde leeftijd 
hebben bereikt, zeer ver boven het gemiddelde ligt; dat wanneer het aantal van 
deze burgers 20 % van het totale electoraat bedraagt, afwijkende bepalingen op 
basis van het criterium van de verblijfsduur gerechtvaardigd zijn, 
dat het burgerschap van de Unie gericht is op een betere integratie van de 
burgers van de Unie in hun gastland en dat het in deze context in 
overeenstemming is met de bedoelingen van de auteurs van het Verdrag om elke 
polarisatie tussen kandidatenlijsten van onderdanen en niet-onderdanen te 
voorkomen; dat het polarisatiegevaar in het bijzonder één Lid-Staat betreft waar 
het aantal burgers van de Unie die geen onderdaan zijn van de betrokken 
Lid-Staat en de kiesgerechtigde leeftijd hebben bereikt, meer bedraagt dan 20 % 
van het totale aantal kiesgerechtigde burgers van de Unie die aldaar verblijf 
houden, en dat het derhalve van belang is dat deze Lid-Staat in het kader van 
artikel 8 B van het Verdrag kan voorzien in bijzondere bepalingen ten aanzien 
van de samenstelling van de kandidatenlijsten; 
dat er rekening mee dient te worden gehouden dat in bepaalde Lid-Staten de 
onderdanen van andere Lid-Staten die aldaar verblijven stemrecht hebben voor het 
nationale Parlement en dat de in deze richtlijn vastgestelde formaliteiten 
derhalve gemilderd kunnen worden. 
HEEFT DE VOLGENDE RICHTLIJN VASTGESTELD : 
Hoofdstuk I : Algemene bepalingen 
Artikel 1 
(1) In deze richtlijn worden de nadere regels vastgesteld volgens welke de 
burgers van de Unie die in een Lid-Staat verblijven waarvan zij geen onderdaan 
zijn, in die Lid-Staat hun actief en passief kiesrecht bij de verkiezingen voor 
het Europees Parlement kunnen uitoefenen. 
- 25 -
(2) De bepalingen van deze richtlijn laten de bepalingen van elke Lid-Staat 
betreffende het actief en passief kiesrecht van zijn onderdanen die buiten zijn 
kiesgebied verblijven, onverlet. 
Artikel 2 
In deze richtlijn wordt verstaan onder : 
(1) "verkiezingen voor het Europees Parlement", de verkiezing door middel van 
rechtstreekse en algemene verkiezingen van de vertegenwoordigers in het Europees 
Parlement van de volkeren van de in de Europese Gemeenschap verenigde staten 
overeenkomstig de Akte betreffende de verkiezing van de vertegenwoordigers in 
het Europees Parlement door middel van rechtstreekse algemene verkiezingen(*), 
(2) "kiesgebied", het grondgebied van een Lid-Staat, waar overeenkomstig de Akte 
betreffende de verkiezing van de vertegenwoordigers in het Europees Parlement 
door middel van rechtstreekse algemene verkiezingen en binnen het kader daarvan 
overeenkomstig de kieswet van deze Lid-Staat de vertegenwoordigers in het 
Europees Parlement door het volk van deze Lid-Staat worden verkozen; 
(3) "Lid-Staat van verblijf", de Lid-Staat waar de burger van de Unie verblijf 
houdt zonder dat hij de nationaliteit van deze Lid-Staat bezit; 
(4) "Lid-Staat van herkomst", de Lid-Staat waarvan de burger van de Unie 
onderdaan is; 
(5) "communautaire kiezer", elke burger van de Unie die overeenkomstig de 
bepalingen van deze richtlijn in de Lid-Staat van verblijf het actief kiesrecht 
bij de verkiezingen voor het Europees Parlement heeft; 
(6) "communautair verkiesbaar persoon", elke burger van de Unie die 
overeenkomstig de bepalingen van deze richtlijn in de Lid-Staat van verblijf het 
passief kiesrecht bij de verkiezingen voor het Europees Parlement heeft; 
(7) "kiezerslijst", het officiële register van alle personen die in een bepaalde 
kieskring of een bepaald onder een lage overheid ressorterend gebied 
kiesgerechtigd zijn, dat overeenkomstig het recht inzake verkiezingen van de 
Lid-Staat van verblijf door de bevoegde autoriteit wordt opgesteld en 
bijgewerkt, of het bevolkingsregister indien daarin de hoedanigheid van kiezer 
is versneld; 
(8) "referentiedag", de dag/de dagen waarop de burgers van de Unie volgens het 
recht van de Lid-Staat van verblijf moeten voldoen aan de voorwaarden om aldaar 
kiesgerechtigd of verkiesbaar te zijn; 
(9) "formele verklaring", de verklaring van de betrokkene, op de onjuistheid 
waarvan sancties zijn gesteld. 
1) PB L 278 van 8.10.1976, blz. 5 
- 26 -
Artikel 3 
Een ieder die op de referentiedag 
a) burger is van de Unie in de zin van artikel 8, lid 1, tweede alinea, van het 
Verdrag, en 
b) zonder de nationaliteit van de Lid-Staat van verblijf te bezitten voor het 
overige aan alle voorwaarden voldoet waaraan de wetgeving van deze Lid-Staat 
het actief en passief kiesrecht van zijn onderdanen onderwerpt, 
heeft in de Lid-Staat van verblijf het actief en passief kiesrecht bij de 
verkiezingen voor het Europees Parlement, tenzij hij uit hoofde van artikel 6 en 
artikel 7 deze rechten heeft verloren. 
Indien de onderdanen van de Lid-Staat van verblijf, om verkozen te kunnen 
worden, hun nationaliteit sedert een bepaalde minimumperiode moeten bezitten, 
worden burgers van de Unie geacht aan die voorwaarde te voldoen wanneer zij de 
nationaliteit van een Lid-Staat sedert diezelfde periode bezitten. 
Artikel 4 
1. De communautaire kiezer oefent zijn actief kiesrecht hetzij in de Lid-Staat 
van verblijf, hetzij in de Lid-Staat van herkomst uit. Niemand mag meer dan 
eenmaal zijn stem uitbrengen bij eenzelfde verkiezing. 
2. Niemand mag in meer dan één Lid-Staat kandidaat zijn bij eenzelfde 
verkiezing. 
Artikel 5 
Indien de onderdanen van de Lid-Staat van verblijf, om kiezer of verkiesbaar 
persoon te kunnen zijn, sedert een bepaalde minimumperiode in het kiesgebied van 
deze Lid-Staat verblijf moeten hebben gehouden, worden de communautaire kiezers 
en verkiesbare personen geacht aan deze voorwaarde te voldoen, indien hun 
verblijf in andere Lid-Staten van gelijke duur was. Deze bepaling laat de 
bijzondere voorwaarden in verband met de duur van het verblijf in een bepaalde 
kieskring of een bepaald onder een lokale overheid ressorterend gebied, 
onverlet. 
Artikel 6 
1. Een burger van de Unie die in een Lid-Staat verblijf houdt zonder dat hij de 
nationaliteit van deze Lid-Staat bezit, en die ingevolge een individuele 
strafrechtelijke of civielrechtelijke beslissing, hetzij overeenkomstig het 
recht van de Lid-Staat van verblijf, hetzij overeenkomstig het recht van zijn 
Lid-Staat van herkomst, het passief kiesrecht heeft verloren, is bij de 
verkiezingen voor het Europees Parlement uitgesloten van de uitoefening van dat 
recht in de Lid-Staat van verblijf. 
2. De kandidaatstelling van een burger van de Unie bij verkiezingen voor het 
Europees Parlement in de Lid-Staat van verblijf wordt onontvankelijk verklaard 
indien de burger de in artikel 10, lid 2, bedoelde verklaring niet kan 
overleggen. 
- 27 -
Artikel 7 
1. De Lid-Staat van verblijf kan zich ervan vergewissen dat de burger van de 
Unie die blijk heeft gegeven van zijn wil zijn actief kiesrecht aldaar uit te 
oefenen, dat recht in de Lid-Staat van herkomst niet ingevolge een individuele 
strafrechtelijke of civielrechtelijke beslissing heeft verloren. 
2. Voor de toepassing van lid 1 van dit artikel kan de Lid-Staat van verblijf de 
in artikel 9 bedoelde verklaring aan de Lid-Staat van herkomst toezenden. De 
relevante en normaal beschikbare gegevens uit de Lid-Staat van herkomst worden 
daartoe op passende wijze en binnen een redelijke termijn toegezonden ; die 
gegevens mogen alleen de informatie bevatten die absoluut noodzakelijk is voor 
de toepassing van dit artikel en mogen alleen voor dat doel worden gebruikt. 
Indien de verstrekte gegevens de inhoud van de verklaring nietig maken, neemt de 
Lid-Staat van verblijf de nodige maatregelen om te voorkomen dat de betrokkene 
zijn stem uitbrengt. 
3. De Lid-Staat van oorsprong kan bovendien op passende wijze en binnen een 
redelijke termijn aan de Lid-Staat van verblijf alle informatie verstrekken die 
nodig is voor de toepassing van dit artikel. 
Artikel 8 
1. Een communautair kiezer oefent het actief kiesrecht in de Lid-Staat van 
verblijf uit indien hij blijk heeft gegeven van de wil daartoe. 
2. Indien in de Lid-Staat van verblijf stemplicht bestaat, geldt deze voor de 
communautaire kiezers die blijk hebben gegeven van de wil tot uitoefening van 
het actief kiesrecht. 
Hoofdstuk II : De uitoefening van het actief en passief kiesrecht 
Artikel 9 
1. De Lid-Staten treffen de nodige maatregelen om communautaire kiezers die 
blijk hebben gegeven van de wil daartoe, de mogelijkheid te bieden tijdig voor 
de verkiezingen op een kiezerslijst te worden ingeschreven. 
2. Om op een kiezerslijst te worden ingeschreven moet een communautaire kiezer 
dezelfde bewijzen overleggen als een nationale kiezer. Hij moet bovendien een 
formele verklaring overleggen waarin hij : 
a) zijn nationaliteit en zijn adres in het kiesgebied van de Lid-Staat van 
verblijf vermeldt, 
b) in voorkomend geval aangeeft, op de kiezerslijst van welk onder een lokale 
overheid ressorterend gebied of van welke kieskring in de Lid-Staat van 
herkomst hij de laatste maal was ingeschreven, en 
c) verklaart zijn kiesrecht alleen in de Lid-Staat van verblijf te zullen 
uitoefenen. 
- 28 -
3. De Lid-Staat van verblijf kan bovendien eisen dat de communautaire kiezer 
a) in diens in lid 2 bedoelde verklaring aangeeft dat hij in de Lid-Staat van 
herkomst zijn actief kiesrecht niet verloren heeft 
b) een nog geldig identiteitsbewijs voorlegt 
c) aangeeft sedert wanneer hij in die Staat of in een andere Lid-Staat 
verblijft. 
4. De communautaire kiezers die op de kiezerslijst zijn ingeschreven, blijven 
onder dezelfde voorwaarden als de nationale kiezers daarop ingeschreven totdat 
zij verzoeken daarvan te worden geschrapt, of totdat zij ambtshalve daarvan 
worden geschrapt omdat zij niet langer aan de voorwaarden voor uitoefening van 
het actief kiesrecht voldoen. 
Artikel 10 
1. Een communautair verkiesbaar persoon moet bij het indienen van zijn 
kandidaatstelling dezelfde bewijzen overleggen als een nationaal kandidaat. Hij 
moet bovendien een formele verklaring overleggen waarin hij 
a) zijn nationaliteit en zijn adres in het kiesgebied van de Lid-Staat van 
verblijf vermeldt, 
b) te kennen geeft dat hij niet tegelijkertijd in een andere Lid-Staat kandidaat 
bij de verkiezingen voor het Europees Parlement is, 
c) in voorkomend geval aangeeft, op de kiezerslijst van welk onder een lokale 
overheid ressorterend gebied of van welke kieskring in de Lid-Staat van 
herkomst hij de laatste maal was ingeschreven. 
2. Een communautair verkiesbaar persoon moet bij zijn kandidaatstelling tevens 
een verklaring overleggen van de bevoegde administratieve autoriteiten van de 
Lid-Staat van herkomst waaruit blijkt dat hij zijn passief kiesrecht in die Lid-
Staat niet verloren heeft of dat deze autoriteiten daarvan niets bekend is. 
3. De Lid-Staat van verblijf kan bovendien eisen dat een communautair 
verkiesbaar persoon een door de Lid-Staat van herkomst afgegeven en nog geldig 
identiteitsbewijs voorlegt ; hij kan eveneens verlangen dat de verkiesbare 
persoon aangeeft sedert wanneer hij onderdaan van een Lid-Staat is. 
Artikel 11 
1. De Lid-Staat van verblijf deelt de betrokkene mee welk gevolg aan zijn 
verzoek om inschrijving op de kiezerslijst is gegeven of welk besluit inzake de 
ontvankelijkheid van zijn kandidaatstelling is genomen. 
2. Wordt de betrokkene inschrijving op de kiezerslijst ontzegd of wordt zijn 
kandidaatstelling verworpen, dan kan hij de beroepsprocedures instellen die 
volgens de wetgeving van de Lid-Staat van verblijf in hetzelfde geval voor de 
nationale kiezers en verkiesbare personen openstaan. 
Artikel 12 
De Lid-Staat van verblijf stelt de communautaire kiezers en verkiesbare personen 
tijdig en op passende wijze in kennis van de voorwaarden en nadere bepalingen 
die gelden voor de uitoefening van het actief en passief in die Staat. 
- 29 -
Artikel 13 
De Lid-Staten wisselen de voor de toepassing van artikel 4 vereiste gegevens 
uit. Hiertoe zendt de Lid-Staat van verblijf, op basis van de in de artikelen 9 
en 10 bedoelde formele verklaring, binnen een redelijke termijn voor de 
verkiezingen, de Lid-Staat van herkomst de gegevens toe betreffende de 
onderdanen van deze laatste Lid-Staat die zijn ingeschreven op de kiezerslijst 
of die zich kandidaat hebben gesteld. Overeenkomstig zijn nationale wetgeving 
neemt de Lid-Staat van herkomst de nodige maatregelen om te voorkomen dat zijn 
onderdanen in meer dan één Lid-Staat hun actief en passief kiesrecht uitoefenen. 
Hoofdstuk III : Afwijkingen en overgangsbepalingen 
Artikel 14 
1. Indien in een Lid-Staat op 1 januari 1993 het aantal burgers van de Unie die 
aldaar verblijf houden zonder de nationaliteit van deze Lid-Staat te bezitten en 
die de kiesgerechtigde leeftijd hebben bereikt, meer bedraagt dan 20 % van het 
totale aantal burgers van de Unie die de kiesgerechtigde leeftijd hebben bereikt 
en die daar verblijf houden, kan deze Lid-Staat in afwijking van de bepalingen 
van deze richtlijn, 
a) het actief kiesrecht uitsluitend toekennen aan de communautaire kiezers die 
ten minste sedert een bepaalde tijd, welke op niet meer dan vijf jaar mag 
worden vastgesteld, in deze Lid-Staat verblijf houden ; 
b) het passief kiesrecht uitsluitend toekennen aan de communautaire verkiesbare 
personen die ten minste sedert een bepaalde tijd, die op niet meer dan tien 
jaar mag worden vastgesteld, in deze Lid-Staat verblijf houden. 
Deze bepalingen doen geen afbreuk aan de dienstige maatregelen die deze 
Lid-Staat mag treffen terzake van de samenstelling van de kandidatenlijsten en 
die meer bepaald gericht zijn op het vergemakkelijken van de integratie van de 
burgers van de Unie welke geen onderdaan zijn van deze Lid-Staat. 
De hierboven bedoelde voorwaarden inzake verblijfsduur zijn evenwel niet van 
toepassing op de communautaire kiezers en verkiesbare personen die ingevolge hun 
verblijf buiten hun Lid-Staat van herkomst, of ingevolge de duur van dit 
verblijf, aldaar niet het actief of passief kiesrecht hebben. 
2. Indien de onderdanen van een Lid-Staat die in een andere Lid-Staat 
verblijven, aldaar ook stemrecht hebben voor het nationale parlement en daartoe 
op de kiezerslijsten zijn ingeschreven onder dezelfde voorwaarden als die welke 
voor nationale kiezers gelden, kan deze Lid-Staat - in afwijking van de 
artikelen 6 tot en met 13 van deze richtlijn - de uitoefening van het kiesrecht 
en de verkiesbaarheid van die onderdanen niet onderwerpen aan de specifieke 
voorwaarden van die bepalingen. 
3. Uiterlijk op 31 december 1997 en vervolgens telkens 18 maanden vóór de 
verkiezingen voor het Europees Parlement dient de Commissie bij de Raad en het 
Europees Parlement een verslag in waarin zij nagaat of de redenen die de 
toekenning aan de betrokken Lid-Staten van een afwijking overeenkomstig 
artikel 8 B, lid 2, van het Verdrag rechtvaardigen nog aanwezig zijn, en stelt 
zij in voorkomend geval passende wijzigingen voor. 
De Lid-Staten die overeenkomstig de leden 1 en 2 afwijkende bepalingen 
vaststellen, verstrekken de Commissie alle nodige gegevens ter rechtvaardiging 
hiervan. 
- 30 -
Artikel 15 
Ten aanzien van de vierde rechtstreekse verkiezingen voor het Europees Parlement 
gelden de volgende specifieke bepalingen : 
1) De burgers van de Unie die op 15 februari 1994 reeds stemrecht hebben in de 
Lid-Staat van verblijf en die op een kiezerslijst in de Lid-Staat van 
verblijf staan, zijn niet onderworpen aan de in artikel 9 bedoelde 
formaliteiten. 
2) De Lid-Staten waar de kiezerslijsten zijn afgesloten vóór 15 februari 1994 
treffen de nodige voorzieningen om de communautaire kiezers die aldaar hun 
actief kiesrecht wensen uit te oefenen, in de gelegenheid te stellen zich 
binnen een redelijke termijn voor de stemdag op deze lijsten te laten 
inschrijven. 
3) De Lid-Staten die, zonder een specifieke kiezerslijst op te stellen, de 
hoedanigheid van kiezer in het bevolkingsregister vermelden, en waar geen 
kiesplicht bestaat, kunnen deze regeling eveneens toepassen voor 
communautaire kiezers die in dat register voorkomen en die, na individueel 
over hun rechten te zijn ingelicht, geen blijk hebben gegeven van de wil hun 
kiesrecht in de Lid-Staat van herkomst uit te oefenen. Zij verstrekken de 
autoriteiten van de Lid-Staat van herkomst het document waarin die kiezers 
blijk hebben gegeven van hun wil om in de Lid-Staat van verblijf hun stem uit 
te brengen. 
4) De Lid-Staten waar de interne procedure voor het aanwijzen van kandidaten van 
de politieke partijen wettelijk is geregeld, kunnen bepalen dat die 
procedures die vóór 1 februari 1994 overeenkomstig die wet zijn ingesteld 
alsmede de besluiten die in dat kader genomen zijn, geldig blijven. 
Hoofdstuk IV : Slotbepalingen 
Artikel 16 
Vóór 31 december 1995 brengt de Commissie aan het Europees Parlement en de Raad 
verslag uit over de toepassing van de bepalingen van deze richtlijn bij de 
verkiezingen voor het Europees Parlement van juni 1994. Aan de hand daarvan kan 
de Raad, op voorstel van de Commissie en na raadpleging van het Europees 
Parlement, met eenparigheid van stemmen bepalingen houdende wijziging van deze 
richtlijn vaststellen. 
- 31 -
Artikel 17 
De Lid-Staten doen de nodige wettelijke en bestuursrechtelijke bepalingen in 
werking treden om uiterlijk op 1 februari 1994 aan deze richtlijn te voldoen. 
Zij stellen de Commissie daarvan onverwijld in kennis. 
Wanneer de Lid-Staten deze bepalingen aannemen, wordt in die bepalingen naar de 
onderhavige richtlijn verwezen of wordt hiernaar verwezen bij de officiële 
bekendmaking van die bepalingen. De regels voor deze verwijzing worden 
vastgesteld door de Lid-Staten. 
Artikel 18 
Deze richtlijn is gericht tot de Lid-Staten 
ISSN 0254-1513 
COM(93) 534 def. 
DOCUMENTEN 
NL 06 
Catalogusnummer : CB-CO-93-572-NL-C 
ISBN 92-77-60281-3 
Bureau voor officiële publilcaties der Europese Gemeenschappen 
L-2985 Luxemburg