VERSLAG VAN DE COMMISSIE AAN DE RAAD, AAN HET EUROPEES PARLEMENT, AAN HET ECONOMISCH EN SOCIAAL COMITE EN AAN HET COMITE VAN DE REGIO'S OVER DE GECOÖRDINEERDE ACTIE MET DE LIDSTATEN OP HET GEBIED VAN ONDERNEMINGENBELEID

VERSLAG OVER DE GECOÖRDINEERDE ACTIE MET DE LIDSTATEN OP HET GEBIED VAN ONDERNEMINGENBELEID

SAMENVATTING

1. Aard van de gecoördineerde actie

1.1. Inleiding

1.2. Het kader voor gecoördineerde acties

1.3. De instrumenten van de gecoördineerde actie

1.4. De aard van de resultaten van de gecoördineerde actie

2. Gecoördineerde actie nr. 1: Verbetering van het ondernemingsklimaat

2.1. Verbetering van het ondernemingsklimaat voor startende ondernemingen

2.1.1. Het forum van Parijs over de verbetering van het ondernemingsklimaat voor startende ondernemingen

2.1.2. Acties van de lidstaten met betrekking tot het klimaat voor startende ondernemingen

2.2. Het verslag van BEST

2.3. De overdracht van ondernemingen

2.3.1. Het forum van Lille over de overdracht van ondernemingen

2.3.2. Maatregelen van de lidstaten met betrekking tot de overdracht van ondernemingen

2.4. Algemene beoordeling van de resultaten van gecoördineerde actie nr. 1

3. Gecoördineerde actie nr. 2: Stimulering van bedrijfsondersteunende maatregelen

3.1. Stimulering van bedrijfsondersteunende maatregelen voor startende ondernemingen

3.1.1. Het forum van Madrid over steunmaatregelen voor startende ondernemingen

3.1.2. Follow-up seminars over steunmaatregelen voor startende ondernemingen

3.1.2.1. Opleiding en informatie

3.1.2.2. Financiering voor startende ondernemingen

3.1.2.3. Starterscentra

3.1.3. Verspreidingsstrategie

3.1.4. Methodologie van de beste werkwijze

3.1.5. Actie van de lidstaten op het gebied van steunmaatregelen voor startende ondernemingen

3.2. Steunmaatregelen voor ondernemingen in de groeifase

3.2.1. Het forum van Baden over steunmaatregelen voor kleine en middelgrote ondernemingen in de groeifase

3.2.1.1. Opleiding:

3.2.1.2. Financiering

3.2.1.3. Transnationale samenwerking

3.2.2. Follow-up van de steunmaatregelen voor ondernemingen in de groeifase

3.3. De kwaliteit van de informatie

3.4. Conclusies

4. Gecoördineerde actie nr. 3: Verbetering van de zichtbaarheid en doeltreffendheid van ondersteunende diensten

4.1. De zichtbaarheid en doeltreffendheid van ondersteunende diensten

4.1.1. Het forum van Dublin over de zichtbaarheid en doeltreffendheid van ondersteunende diensten

4.1.2. Follow-up met betrekking tot de zichtbaarheid en de doeltreffendheid van ondersteunende diensten

4.2. Algemene evaluatie van de resultaten van de gecoördineerde acties nrs. 2 & 3.

5. Conclusies en toekomstperspectieven

5.1. Samenvatting van de resultaten van de gecoördineerde acties

5.2. De volgende fase van de gecoördineerde actie

Bijlage 1 Programma van de evenementen in het kader van de gecoördineerde acties

Bijlage 2 Steun aan startende ondernemingen - Een Gids met goede werkwijzen voor bedrijfsondersteunende organisaties

VERSLAG OVER DE GECOÖRDINEERDE ACTIE MET DE LIDSTATEN OP HET GEBIED VAN ONDERNEMINGENBELEID

SAMENVATTING

De autoriteiten van de lidstaten werken al een aantal jaren met de Commissie samen in het kader van een programma van gecoördineerde acties op het gebied van ondernemingenbeleid. Dit verslag beschrijft de resultaten van deze samenwerking en de onderwerpen die daarbij aan bod zijn gekomen. Het vestigt de aandacht op enkele van de belangrijkste problemen waarmee de lidstaten bij het verlenen van steun aan het bedrijfsleven worden geconfronteerd en licht toe hoe concrete voorbeelden van goede werkwijzen naar voren zijn gebracht.

Een belangrijke conclusie is dat er een significante convergentie tot stand is gekomen in de zienswijzen van de lidstaten over het ondernemingenbeleid en in de praktische aspecten van de uitvoering van dat beleid. Het verslag wijst derhalve op een bijzonder vruchtbare uitwisseling van ideeën en geeft aan hoe dit proces nog kan worden verbeterd.

De gecoördineerde acties hebben een specifieke methode toegepast die gebaseerd is op de identificatie van de beste werkwijzen en de bevordering van de uitwisseling ervan.

Op basis van artikel 157 van het Verdrag hebben zij kwesties behandeld die voor het ondernemingenbeleid van essentieel belang zijn: de vereenvoudiging van het ondernemingsklimaat, het nemen van effectieve bedrijfsondersteunende maatregelen en de zichtbaarheid en gebruikmaking door de ondernemingen van de verleende diensten. Voorts hebben zij deze kwesties onderzocht vanuit het standpunt van ondernemingen in verschillende ontwikkelingsfasen: bij de oprichting, naarmate ze groeien en op het ogenblik van de overdracht aan nieuwe eigenaars.

Het eerste hoofdstuk van het verslag beschrijft hoe de gecoördineerde acties aanvankelijk tot stand zijn gekomen in het kader van de algemene aanpak van het ondernemingenbeleid volgens het Geïntegreerd Programma. Ook worden richtsnoeren gegeven voor toekomstige ontwikkelingen.

De gedetailleerde activiteiten en de concrete resultaten worden in de volgende drie hoofdstukken beschreven.

De specifieke actie voor hervormingen op regelgevend en administratief gebied om de oprichting van ondernemingen te vergemakkelijken, heeft geresulteerd in de aanbeveling van de Commissie betreffende verbetering en vereenvoudiging van het ondernemingsklimaat voor startende ondernemingen.

Zo heeft ook de analyse van maatregelen om de wettelijke en administratieve bepalingen inzake de overdracht van ondernemingen te verbeteren en bedrijven in een dergelijke situatie bij te staan, geleid tot de Mededeling van de Commissie over de overdracht van kleine en middelgrote ondernemingen.

Wat algemene steunmaatregelen betreft, konden in samenwerking met de lidstaten een aantal goede werkwijzen ter ondersteuning van startende ondernemingen worden geïdentificeerd. Thans wordt hetzelfde onderzoek verricht voor groeiende ondernemingen. Het is evenwel duidelijk dat zowel de samenhang van de dienstverlening als de kwaliteit van de aangeboden diensten nog moet worden verbeterd.

De verspreiding van de resultaten moet worden bevorderd door middel van publicaties en via een elektronisch forum dat gekoppeld is aan een website en dat uitnodigt tot een actieve discussie over de geïdentificeerde goede werkwijzen. Het is de bedoeling een debat op gang te brengen tussen degenen die beroepshalve bedrijfsondersteunende diensten verlenen en een steeds solidere basis te leggen voor het identificeren van de beste werkwijzen op dat gebied.

VERSLAG OVER DE GECOÖRDINEERDE ACTIE MET DE LIDSTATEN OP HET GEBIED VAN ONDERNEMINGENBELEID

1. Aard van de gecoördineerde actie

1.1. Inleiding

De ruime erkenning van het belang van het midden- en kleinbedrijf (MKB) voor het concurrentievermogen, de groei en het werkgelegenheidspotentieel van de Europese economie is voor de Europese Commissie in 1994 de aanleiding geweest om een Geïntegreerd Programma ten behoeve van het MKB en de ambachtelijke sector [1] voor te stellen. Het doel van dit Geïntegreerd programma was een algemeen kader voor alle acties ten behoeve van het MKB binnen de Europese Unie vast te stellen en zo de coördinatie en het partnerschap tussen alle, bij de ontwikkeling van het MKB betrokken partijen te versterken.

[1] Geïntegreerd programma ten behoeve van het MKB en de ambachtelijke sector, mededeling van de Commissie, COM(94) 207 def. van 3.6.1994.

Het Geïntegreerd Programma was duidelijk geïnspireerd door het Witboek over groei, concurrentievermogen en werkgelegenheid [2], waarin herhaaldelijk werd geattendeerd op samenwerking met de lidstaten op het gebied van het MKB-beleid en waarin de elementen van een geïntegreerde aanpak werden beschreven.

[2] "Groei, concurrentievermogen en werkgelegenheid. Naar de 21e eeuw: wegen en uitdagingen", Witboek van de Commissie, 1993.

Nadat zij in 1995 een essentieel MKB-beleidsdocument [3] aan de Europese Raad van Madrid had voorgelegd, heeft de Commissie een ambitieuzer beleid voor het MKB [4] ontwikkeld, dat voortbouwde op de voorstellen in de mededeling van 1994 en waarmee werd gepleit voor een geïntegreerde aanpak waarbij de nationale, regionale en lokale overheden, de sociale partners en de instellingen van de Gemeenschap praktische maatregelen zouden nemen om het MKB en zo de groei en de werkgelegenheid te bevorderen.

[3] "Het midden- en kleinbedrijf: een dynamische bron van werkgelegenheid, groei en concurrentievermogen in de Europese Unie", mededeling van de Commissie van 29.11.1995, document SEC (95) 2087.

[4] Geïntegreerd programma ten behoeve van het midden- en kleinbedrijf en de ambachtelijke sector, mededeling van de Commissie, COM(96) 329 def. van 10.7.1996.

Met een dergelijk voorstel voor een geïntegreerde aanpak van het ondernemingenbeleid wilde de Commissie drie, tot dusver afzonderlijke elementen samenbrengen, namelijk het ondernemingenbeleid in strikte zin, die elementen van andere communautaire beleidsmaatregelen (zoals de structuurfondsen, onderzoek en technologische ontwikkeling en opleiding) die van invloed zijn op het MKB en bepaalde aspecten van het ondernemingenbeleid van de lidstaten.

Over de eerste twee elementen wordt gerapporteerd in de evaluatie van het derde meerjarenprogramma voor het MKB [5] en in het verslag over de coördinatie van de activiteiten ten behoeve van het MKB en de ambachtelijke sector [6]. Het is het derde element, de gecoördineerde actie met de lidstaten op het gebied van ondernemingenbeleid, waarop hier de aandacht wordt gevestigd.

[5] Eindverslag. Evaluatie van het derde meerjarenprogramma voor het MKB, COM(1999) 319 def. van 29.6.1999.

[6] "Verslag over de coördinatie van de activiteiten ten behoeve van het MKB en de ambachtelijke sector", COM(97) 610 def. van 25.11.1997.

In dit verslag rapporteert de Commissie derhalve over de vorderingen die in het kader van de gecoördineerde acties zijn gemaakt. De lidstaten werden over dit verslag geraadpleegd, met name via de leden van het Stuurcomité voor gecoördineerde acties. Zij hebben ook de kans gekregen om commentaar te geven op eerdere ontwerpen van het document. Zoals gebruikelijk berust de verantwoordelijkheid voor de aard en inhoud van het verslag echter bij de Commissie.

1.2. Het kader voor gecoördineerde acties

De inspiratiebron voor gecoördineerde actie is artikel 157, lid 2, van het Verdrag (ex artikel 130, lid 2), dat met het oog op de bevordering van het concurrentievermogen van de industrie van de Gemeenschap bepaalt dat 'de lidstaten, in liaison met de Commissie, onderling overleg plegen en hun activiteiten, voorzover nodig, coördineren' en dat 'de Commissie initiatieven kan nemen om deze coördinatie te bevorderen'.

Diverse resoluties van de Raad hebben de voorgestelde methode van 'gecoördineerde actie' gesteund [7].

[7] Resolutie van de Raad van 22 november 1993 betreffende de versterking van het concurrentievermogen van het bedrijfsleven, met name het midden- en kleinbedrijf en de ambachtelijke sector, en de ontwikkeling van de werkgelegenheid in de Gemeenschap, PB C 326 van 3.12.1993, blz. 1.

Het basisprincipe van deze gecoördineerde actie was dat, om het concurrentievermogen te versterken, de lidstaten met de steun van de Commissie hun acties efficiënter zouden maken, met name door een betere gerichtheid en convergentie van de beleidsmaatregelen op de klassieke gebieden van het ondernemingenbeleid, namelijk de verbetering van het ondernemingsklimaat op administratief en regelgevingsgebied en het nemen van steunmaatregelen. Dit doel moest worden bereikt door middel van een specifieke aanpak, gebaseerd op de identificatie van de beste werkwijzen en de bevordering van de uitwisseling ervan.

De hiervoor beoogde methoden waren de organisatie van grootschalige forums om bijdragen van talrijke organisaties en individuen met een grondige kennis van het desbetreffende gebied aan te moedigen, en het beleggen van vergaderingen van comités, bestaande uit vertegenwoordigers van de lidstaten en van het bedrijfsleven. Werkgroepen van deze comités zouden dan grondiger onderzoek kunnen verrichten en benchmarking werd voorgesteld als middel om gemeenschappelijke criteria te ontwikkelen die op hun beurt in Aanbevelingen van de Commissie zouden kunnen resulteren.

Het Geïntegreerd Programma van 1994 beoogde gecoördineerde acties met betrekking tot de drie verschillende fasen in de levenscyclus van een onderneming op drie algemene beleidsterreinen. De beleidsterreinen, die bekend stonden als de gecoördineerde acties nrs. 1, 2 en 3, waren: verbetering van het ondernemingsklimaat, stimulering van bedrijfsondersteunende maatregelen en verbetering van het profiel van ondersteunende diensten. De fasen in de levenscyclus waren: de oprichting en de eerste ontwikkeling, de groeifase en de overdracht van een onderneming naar de volgende generatie.

Het Geïntegreerd Programma van 1996 stelde voor het bestaande kader uit te breiden door middel van een meer gerichte actie op specifieke beleidsterreinen:

- betere toegang tot financiering en kapitaalmarkten,

- administratieve samenwerking, met name in het kader van de interne markt,

- zakelijke dienstverlening (ook op het gebied van innovatie),

- MKB-acties op het gebied van onderzoek,

- toegang van het MKB tot de informatiemaatschappij,

- opleiding voor het MKB,

- ondernemerschap,

- kleine en ambachtelijke ondernemingen,

- handel.

Het oorspronkelijke kader bleek uiteindelijk heel robuust te zijn en legde de basis voor een systematisch onderzoek van de onderwerpen die in het daaruit voortvloeiende document werden beschreven.

De twee versies van het Geïntegreerd Programma hebben dus grotendeels het verloop van de gecoördineerde acties bepaald. Naarmate het programma vorderde, hebben zich echter andere belangrijke beleidsontwikkelingen voorgedaan die eveneens van invloed waren op de aard en omvang van de ondernomen activiteiten. De belangrijkste hiervan was wellicht het gevolg van de oprichting van de taskforce voor de vereenvoudiging van het ondernemingsklimaat (BEST) op verzoek van de Europese Raad van Amsterdam van 16 en 17 juni 1997.

Het verslag van BEST [8] werd in juni 1998 aan de Europese Raad van Cardiff voorgelegd. In de vorm van een aantal aanbevelingen, gebaseerd op onderzoek van ideeën en werkwijzen uit heel Europa, werden onderwerpen op zowel Europees als nationaal niveau behandeld. Het is dus niet verbazingwekkend dat het verslag van BEST grotendeels voortbouwde op de resultaten van gecoördineerde acties, vooral met betrekking tot het ondernemingsklimaat. Bovendien zal de follow-up van het verslag van BEST nauw aan het proces van de gecoördineerde acties worden gerelateerd. Zoals we zullen zien, konden dankzij het continue programma van gecoördineerde acties reeds concrete voorbeelden worden geïdentificeerd van de goede werkwijzen die door BEST worden aanbevolen, en zijn ook specifieke aspecten van gecoördineerde acties opgenomen in het actieprogramma dat bedoeld is als follow-up van het verslag [9].

[8] Europese Gemeenschappen (1998). "Verslag van de taskforce voor de verbetering van het ondernemingsklimaat", Bureau voor officiële publicaties der Europese Gemeenschappen, Luxemburg. Deel I: ISBN 92-828-3418-2.

[9] Mededeling van de Commissie "Bevordering van het ondernemerschap en het concurrentievermogen", COM(1998) 550 def. van 30.9.1998.

1.3. De instrumenten van de gecoördineerde actie

In het aanvankelijke ontwerp van het proces van gecoördineerde actie werd sterk de nadruk gelegd op de bevordering van een uitwisseling van ideeën en de beste werkwijzen door de organisatie van grootschalige forums. De idee was dat een forum, gewoonlijk in de vorm van een door het Voorzitterschap georganiseerde conferentie met 300 à 400 deelnemers, politieke leiders, bedrijfsorganisaties, deskundigen en beroepsbeoefenaars op het desbetreffende gebied zou samenbrengen. Door middel van een gestructureerd aantal debatten en grondiger onderzoek in workshops zou het mogelijk zijn de onderwerpen toe te lichten, gemeenschappelijke problemen te identificeren en voorbeelden van goede werkwijzen te bespreken. Dit instrument heeft inderdaad de basis gevormd voor alle werkzaamheden die in het kader van de gecoördineerde acties zijn verricht. Gezien de diversiteit van de onderwerpen die door het grote aantal deelnemers met zo sterk verschillende ervaring onvermijdelijk te berde werden gebracht, was er voor elk forum echter een follow-up vereist om de kwesties die aanvankelijk op het forum waren aangesneden, grondiger te onderzoeken. Deze acties hebben verschillende vormen aangenomen al naar gelang de omvang en aard van de kwestie, maar ze waren allemaal bedoeld om voort te bouwen op het debat dat op het desbetreffende forum had plaatsgevonden.

Het programma van de forums en seminars over elke ontwikkelingsfase van de onderneming voor elk van de drie, in het Geïntegreerd Programma voorgestelde gecoördineerde acties ziet er als volgt uit:

Forums:

Parijs juni '95 Verbetering van het ondernemingsklimaat startfase

Madrid nov. '95 Steunmaatregelen voor ondernemingen startfase

Dublin nov. '96 De zichtbaarheid en doeltreffendheid alle fasen

van ondersteunende diensten

Rijssel febr. '97 De drie acties overdrachtsfase

Baden sept. '98 Steunmaatregelen voor ondernemingen groeifase

Helsinki sept. '99 Snelle groei en concurrentievermogen groeifase

door technologie

Seminars:

Rome jan. '98 Kwaliteitsdiensten voor ondernemingen alle fasen

Stockholm mei '98 Opleiding voor starters startfase

Madrid juni '98 Financiering voor starters startfase

Helsinki nov. '98 Starterscentra & innovatiesteun startfase

Parijs febr. '99 Gebruik van Internet groeifase

Kopenhagen nov. '99 Markt- en exportsteun in een mondiale groeifase

economie

Athene febr. 2000 Strategische diensten voor het MKB groeifase

In bijlage 1 wordt deze informatie verstrekt in de vorm van een tabel waarin de drie gecoördineerde acties en de drie fasen in de levenscyclus van de onderneming zijn aangegeven. Het forum van Dublin was gewijd aan één gecoördineerde actie in de drie fasen en op het forum van Rijssel werden twee gecoördineerde acties in één fase besproken.

De follow-up van het eerste forum over de verbetering van het ondernemingsklimaat voor startende ondernemingen, dat door de Franse autoriteiten in samenwerking met de Commissie in juni 1995 in Parijs werd georganiseerd, werd verricht door een comité van vertegenwoordigers dat bekend stond onder de naam 'Comité voor de verbetering en vereenvoudiging van het ondernemingsklimaat'. Dit comité heeft na afloop van het forum van Parijs een aantal vergaderingen gehouden die ten slotte, zoals hieronder zal worden toegelicht, resulteerden in de Aanbeveling van de Commissie over de verbetering van het ondernemingsklimaat voor startende ondernemingen [10]. Zo hebben ook de uitvoerige besprekingen die als follow-up van het forum van Rijssel van februari 1997 hebben plaatsgevonden en waaraan vertegenwoordigers van bedrijfsorganisaties uit de lidstaten hebben deelgenomen, bijgedragen tot de opstelling van de Mededeling over de overdracht van kleine en middelgrote ondernemingen [11].

[10] Aanbeveling van de Commissie betreffende verbetering en vereenvoudiging van het ondernemingsklimaat voor startende ondernemingen, PB L 145 van 5.6.1997, blz. 29.

[11] Mededeling van de Commissie over de overdracht van kleine en middelgrote ondernemingen, PB C 93 van 28.3.1998, blz. 2.

Voor de forums die werden gehouden om kwesties in verband met steunmaatregelen voor ondernemingen te onderzoeken, zoals het forum van Madrid in november 1995 over initiatieven in de startfase en dat van Baden bij Wenen in september 1998 over maatregelen voor groeiende ondernemingen, was echter een andere aanpak vereist.

Een Stuurcomité van vertegenwoordigers van de lidstaten en van de Europese bedrijfsorganisaties was verantwoordelijk voor de follow-up. Dit comité, dat ten minste tweemaal per jaar is bijeengekomen, was echter voornamelijk met toezicht, planning en coördinatie belast. De eigenlijke werkzaamheden werden in werkgroepen van het Stuurcomité verricht of via een aantal seminars die telkens door een van de lidstaten en de Commissie gezamenlijk werden georganiseerd.

Deze seminars waren beperkter dan de forums, omdat ze maar een honderdtal deelnemers telden, maar waren ook meer gericht, aangezien ze een specifiek onderwerp grondiger behandelden of specifieke kwesties aansneden die niet in het programma van het desbetreffende forum konden worden opgenomen.

Het Stuurcomité was ook verantwoordelijk voor de follow-up op het derde gebied van gecoördineerde actie, namelijk de zichtbaarheid en de gebruikmaking van ondersteunende diensten. Opnieuw werden onderwerpen die op het forum van Dublin van december 1996 aan bod waren gekomen, uitvoeriger besproken via een seminar over kwaliteit en certificatie van ondersteunende diensten en een werkgroep met vertegenwoordigers van 6 lidstaten.

Ten slotte hebben zowel de Commissie als de lidstaten diverse acties ondernomen om meer informatie te verstrekken over en meer inzicht te verschaffen in de onderwerpen die in het kader van de gecoördineerde acties aan bod waren gekomen en de resultaten ervan te verspreiden. Zo werden onder meer acties opgezet om informatie over steunmaatregelen en de beste werkwijzen te verzamelen, informatie via Internet op ruimere schaal te verspreiden en de analyse van specifieke onderwerpen voort te zetten door studies te laten verrichten. Voor nadere uitleg over deze aanvullende maatregelen wordt verwezen naar de volgende hoofdstukken van dit verslag waarin uitvoerig wordt gerapporteerd over de resultaten van elk van de gecoördineerde acties.

Het is evenwel van belang te letten op de verschillen in de aard van het onderwerp van elk van de gecoördineerde acties en op de daaruit voortvloeiende verschillen in de procedures die vereist zijn om zowel de beste werkwijze te identificeren als de toepassing ervan te promoten. Deze verschillen zijn de belangrijkste reden voor de variaties in de procedures die bij de follow-up van de forums over gecoördineerde acties worden toegepast.

Het onderzoek van het wetgevende en administratieve klimaat impliceert in eerste instantie een vrij beperkt aantal voorschriften en werkwijzen, die reeds vrij goed zijn gedocumenteerd. Het belangrijkste doel is de nationale autoriteiten ertoe aan te zetten de nationale regelgeving te wijzigen en het is bij deze autoriteiten dat voorstellen voor wijzigingen moeten worden ingediend. Bij bedrijfsondersteunende maatregelen ligt de nadruk meer op het ruime aantal concrete werkwijzen, waarbij veel verschillende soorten organisaties betrokken zijn. De nationale autoriteiten spelen een belangrijke coördinerende rol en creëren doorgaans het vereiste wetgevende en operationele kader, maar het zijn meestal andere instanties die de beleidsmaatregelen aanleveren. Vaak hebben deze het recht eigen initiatieven te nemen en gewoonlijk genieten ze een aanzienlijke vrijheid om het nationale kader aan lokale omstandigheden aan te passen. Vandaar dat de maatregelen en vooral de details van de verleende diensten vaak niet zo goed zijn gedocumenteerd. In feite is men het zelfs over de definitie en typologie van de desbetreffende activiteiten niet eens.

Bij het aanbrengen van wijzigingen en verbeteringen spelen de nationale autoriteiten uiteraard een belangrijke rol en kunnen zij institutionele wijzigingen invoeren, advies verlenen, financiële stimulansen geven en hun eigen directe maatregelen uitvoeren. Maar per slot van rekening moeten de echte wijzigingen in de praktijk plaatsvinden. Zij moeten worden toegepast en uitgevoerd door de beroepsbeoefenaars die bij veel verschillende soorten organisaties werkzaam zijn. De procedures voor zowel de identificatie van de beste werkwijzen als de verspreiding ervan moeten omvangrijker zijn dan die voor regelgeving en ook dit ruimere publiek moet erbij worden betrokken.

1.4. De aard van de resultaten van de gecoördineerde actie

De gedetailleerde resultaten van de gecoördineerde actie worden hieronder gepresenteerd. In dit stadium moet echter op de algemene aard van deze resultaten worden geattendeerd.

De identificatie van de beste werkwijze is het hoofddoel van de gecoördineerde actie. Op het gebied van het administratieve en wettelijke ondernemingsklimaat heeft dit proces in een geval in een Aanbeveling van de Commissie [12] en in een ander geval in een Mededeling [13] geresulteerd. De talrijke onderwerpen en werkwijzen die bij het onderzoek van bedrijfsondersteunende maatregelen werden besproken, hebben daarentegen nog niet tot een dergelijke formele conclusie geleid. In ieder geval zijn er tijdens de werkzaamheden in het kader van de gecoördineerde acties specifieke werkwijzen geïdentificeerd waarvan de toepassing op ruimere schaal met het oog op het creëren van een beter algemeen ondernemingsklimaat in overweging dient te worden genomen.

[12] Aanbeveling van de Commissie betreffende verbetering en vereenvoudiging van het ondernemingsklimaat voor startende ondernemingen, PB L 145 van 5.6.1997, blz. 29.

[13] Mededeling van de Commissie over de overdracht van kleine en middelgrote ondernemingen, PB C 93 van 28.3.1998, blz. 2.

De procedures om wijzigingen aan te brengen op basis van geïdentificeerde goede werkwijzen zijn verschillend voor elk van de drie gecoördineerde acties. Zoals reeds vermeld, moet verschillend publiek hierbij worden betrokken, variërend van de nationale autoriteiten tot de specialisten bij ondersteunende diensten die op het terrein werkzaam zijn. Deze verschillen zijn belangrijk aangezien zij tot verschillende verspreidingsstrategieën leiden.

In deze context wordt de inherente subtiliteit en flexibiliteit van de aanpak via de gecoördineerde acties significant. Het doel is wijzigingen en verbeteringen in het regelgevende en institutionele ondernemingsklimaat aan te brengen, maar tegelijkertijd het subsidiariteitsbeginsel volledig in acht te nemen, rekening te houden met de sterk uiteenlopende omstandigheden die het lokale ondernemingsklimaat bepalen en eerder een cultuur van positieve wedijver om de Europese beste praktijk aan te moedigen, dan een terughoudende reactie op externe druk. Deze algemene aanpak kan makkelijk aan de verschillende omstandigheden van de diverse gecoördineerde acties worden aangepast, maar vergt ook een grondige verkenning van het terrein.

Het is significant dat een van de algemeen erkende resultaten van de gecoördineerde acties is dat zij een substantiële bijdrage hebben geleverd tot een debat op Europees niveau en voor veel van de belangrijkste deelnemers een gelegenheid zijn geweest om gedachten uit te wisselen en tot overeenstemming te komen. Over veel essentiële onderwerpen van het ondernemingenbeleid bestaat er nu een Europese consensus. Dit is een noodzakelijke voorwaarde voor succesvolle wijzigingen op operationeel niveau.

In de volgende hoofdstukken van het verslag (hoofdstuk 2 tot en met 4) wordt gerapporteerd over de gedetailleerde resultaten van elk van de drie gecoördineerde acties.

2. Gecoördineerde actie nr. 1: Verbetering van het ondernemingsklimaat

2.1. Verbetering van het ondernemingsklimaat voor startende ondernemingen

2.1.1. Het forum van Parijs over de verbetering van het ondernemingsklimaat voor startende ondernemingen

De start van het programma van gecoördineerde acties was het forum over verbetering en vereenvoudiging van het ondernemingsklimaat voor startende ondernemingen, dat op 19 en 20 juni 1995 in Parijs heeft plaatsgevonden. Het werd door de Franse regering en het Comité voor de verbetering en vereenvoudiging van het ondernemingsklimaat gezamenlijk georganiseerd.

Het forum werd door circa 300 vertegenwoordigers van de nationale overheden en het bedrijfsleven bijgewoond en kreeg politieke steun op hoog niveau van de regeringen van de lidstaten. Op een conferentie van dergelijke omvang zijn uiteraard de meest uiteenlopende onderwerpen aan bod gekomen. De algemene teneur van het debat en de geciteerde voorbeelden van goede werkwijzen waren echter een bron van inspiratie voor de follow-up die voornamelijk via het Comité werd verricht. Het is ook van belang dat het forum afdoende bewijzen heeft geleverd om de bewering te staven dat kleine en middelgrote ondernemingen in hun start- en aanloopfase met specifieke problemen te kampen hebben die direct moeten worden aangepakt.

Een aantal seminars en vergaderingen van het Comité zorgden voor de follow-up van het forum en boden de gelegenheid om de in Parijs aangesneden kwesties grondiger te onderzoeken. Tijdens deze besprekingen zijn met name de volgende onderwerpen aan bod gekomen:

- de mogelijkheid om de administratieve lasten te verlichten door een grotere operationele doeltreffendheid van de overheid. In veel lidstaten zouden door een betere coördinatie tussen de verschillende overheidsdiensten problemen kunnen worden vermeden zoals meervoudige vergunningen en herhaalde vragen om inlichtingen. Er was ook kritiek op de trage reactie van de overheid op vragen om inlichtingen en vergunningsaanvragen;

- het effect van de belasting- en socialezekerheidsstelsels op het MKB, zowel uit het oogpunt van de administratieve lasten - de onderneming verricht immers administratief werk voor de staat - als wat de gevolgen voor de cashflow betreft - met name in het geval van de BTW;

- de mogelijkheid tot efficiëntere toepassing van informatietechnologie; en

- de sterk verschillende praktijken in de lidstaten met betrekking tot de voorwaarden die ondernemingen moeten vervullen om een variabel aantal (meestal ambachtelijke) beroepen te mogen uitoefenen; deze verschillen worden aan de onderling verschillende opleidingssystemen in de lidstaten toegeschreven.

Er werden veel voorbeelden van goede werkwijzen geïdentificeerd: het Franse systeem van 'Centres de formalités d'entreprise' bijvoorbeeld, waardoor de oprichting van een onderneming wordt vergemakkelijkt aangezien alle formaliteiten op één en dezelfde plaats kunnen worden vervuld. Zo werd ook de vooruitgang die in Frankrijk is gemaakt met het gebruik van één enkel identificatienummer voor administratieve doeleinden, beschouwd als een interessante tip voor andere administraties.

Op het gebied van de belastingen zijn de maatregelen die in het Verenigd Koninkrijk van Groot-Brittannië en Noord-Ierland (VK) voor het beheer van de BTW werden genomen, duidelijke voorbeelden van bemoedigende antwoorden op bepaalde kritieke vraagstukken. De ondernomen stappen om het overleg te verbeteren en de ambtenaren sneller te doen reageren, hebben ertoe bijgedragen het systeem beter op de behoeften van het MKB af te stemmen. De vrij hoge omzetdrempel voor verplichte registratie en de relatief eenvoudige BTW-aangifte kunnen als voorbeeld dienen voor andere belastingstelsels. Ten slotte was de toepassing van informatietechnologie in Denemarken voor registratieformaliteiten en voor het archiveren van jaarrekeningen een aanmoediging voor anderen die dit reeds als een probleem hadden bestempeld.

De werkzaamheden van de deskundigengroep die was opgericht om de vraagstukken grondiger te onderzoeken, resulteerden op 22 april 1997 in de publicatie van de aanbeveling van de Commissie betreffende verbetering en vereenvoudiging van het ondernemingsklimaat voor startende ondernemingen [14].

[14] Aanbeveling van de Commissie betreffende verbetering en vereenvoudiging van het ondernemingsklimaat voor startende ondernemingen, PB L 145 van 5.6.1997, blz. 29.

In de aanbeveling wordt in eerste instantie geconstateerd dat de regelgevende en administratieve lasten hoofdzakelijk uit de regelgeving van de lidstaten voortvloeien en dat er dus voornamelijk op het niveau van de lidstaten actie moet worden ondernomen. Op dit niveau is coördinatie vereist, niet alleen tussen de centrale overheidsdiensten onderling, maar ook tussen die diensten en de lokale overheden. Frankrijk, Portugal en het VK hebben specifieke diensten die onder de verantwoordelijkheid van de premier vallen en aangewezen zijn om deze coördinatie tot stand te brengen. Deze hebben bijgevolg betere vooruitzichten om hervormingen door te voeren dan de adviescomités elders in de Europese Unie. Daarom wordt de oprichting aanbevolen van een speciale dienst of eenheid op het gepaste niveau en met het nodige gezag om het vereenvoudigingsbeleid en de desbetreffende maatregelen te coördineren, alsmede de ambtenaren door adequate voorlichting en opleiding tot een meer op dienstverlening gerichte houding ten aanzien van het bedrijfsleven te stimuleren.

Ook wordt gepleit voor een betere beoordeling van het effect van nieuwe regelgeving door in voorkomend geval effectbeoordelingen en kosten-batenanalyses te verrichten om het juiste evenwicht te vinden tussen de doelstellingen van de regelgeving en de aangewende middelen. Wat het specifieke effect op het MKB betreft, wordt de toepassing van het beginsel 'eerst aan de kleintjes denken' aanbevolen.

Voorts wordt erop gewezen dat de procedures voor de oprichting van een onderneming aanzienlijk kunnen worden verbeterd. Er wordt verwezen naar een studie [15] waaruit blijkt dat de kosten voor de officiële oprichting van een onderneming tussen de lidstaten van de EU aanzienlijk verschillen en al naar gelang de gekozen rechtsvorm zelfs tot EUR 2 000 kunnen oplopen.

[15] Logotech "'Etude comparative des dispositions legales et administratives necessaires pour la formation des PME dans six pays de l'Union europeenne", Parijs 1995.

In dit verband wordt voorgesteld dat de lidstaten:

- één registratieformulier voor de ondernemingen invoeren;

- één contactpunt instellen waar het bovengenoemde registratieformulier kan worden ingediend;

- een systeem invoeren waarbij de overheid de ondernemingen met één enkel identificatienummer kan herkennen;

- ervoor zorgen dat de verschillende overheidsdiensten geen dubbele of overbodige formulieren en/of contactpunten creëren;

- de ondernemingen de mogelijkheid geven een vraag om informatie af te wijzen indien een andere overheidsdienst reeds over deze informatie beschikt;

- duidelijke termijnen vaststellen voor de verwerking van de aanvragen van de ondernemingen en het verlenen van licenties of vergunningen;

- zo nodig een systeem invoeren waarbij een aanvraag automatisch als ingewilligd wordt beschouwd indien de administratie niet binnen de vastgestelde termijn heeft gereageerd; en

- zoveel mogelijk gebruikmaken van informatietechnologie en gegevensbanken voor de overdracht en verificatie van verstrekte informatie en/of de uitwisseling van informatie tussen overheidsdiensten.

De vergunningsprocedure was ook het onderwerp van een bijlage bij de Aanbeveling, waarin zeven grondbeginselen voor snelle vergunningverlening werden uiteengezet.

Er werden maatregelen voorgesteld om de fiscale, sociale, statistische en milieulasten tijdens de eerste jaren van het bestaan van een onderneming te verlichten, waaronder suggesties met betrekking tot: verbeteringen in de fiscale behandeling van startende ondernemingen en van degenen die daarin investeren (met name 'Business Angels'); verlaging van de sociale bijdragen; rapportageverplichtingen; statistische verplichtingen; en BTW-verplichtingen. Er was ook sprake van een betere coördinatie tussen de belasting- en socialezekerheidsstelsels.

2.1.2. Acties van de lidstaten met betrekking tot het klimaat voor startende ondernemingen

De lidstaten rapporteren aanzienlijke vorderingen op veel van de punten die in de aanbeveling werden onderstreept. In Frankrijk bijvoorbeeld heeft een nationaal debat ertoe geleid dat op 3 december 1997 [16] belangrijke hervormingen werden aangekondigd met maar liefst 37 maatregelen voor administratieve vereenvoudiging. Veel van deze hervormingen sluiten nauw aan bij de aanbeveling van de Commissie. Zij omvatten: versnelling van het registratieproces (zie kader 1), vereenvoudiging van de formulieren en beperking van de gevraagde informatie, verbetering van de coördinatie tussen overheidsdiensten en vergemakkelijking van de indiening van officiële documenten met elektronische middelen. Een soortgelijke situatie vindt men ook in het VK (zie kader 2).

[16] "Premières mesures de simplification administrative pour les PME", die op 3 december 1997 door de staatssecretaris aan de ministerraad werden voorgelegd.

Gecoördineerde actie nr. 1 Kader 1

Verbetering en vereenvoudiging van het ondernemingsklimaat voor startende ondernemingen in Frankrijk

In Frankrijk werden de procedures voor startende ondernemingen radicaal vereenvoudigd.

Er zijn 'Centres de formalités d'entreprises' opgericht die als enig aanspreekpunt fungeren voor al degenen die een bedrijf willen starten.

Ook de bijbehorende procedures werden aanzienlijk verbeterd. Voor de registratie moet nog slechts één formulier van één bladzijde worden ingevuld. Er is nu ook één enkel identificatienummer.

Elektronische systemen maken het proces steeds makkelijker en alle formaliteiten kunnen nu in één dag worden vervuld.

Informatie over de vorderingen met het programma van vereenvoudigingsmaatregelen is beschikbaar op Internet [17].

[17] www.pme-commerce-artisanat.gouv.fr/chantiers/simp/index.htm.

De Deense autoriteiten zijn met het gebruik van Internet nog een stap verder gegaan. Op één site [18] kunnen nu alle, voor rapportering aan de overheid vereiste formulieren worden gevonden. Veel van deze formulieren zijn interactief en kunnen worden gebruikt om informatie rechtstreeks aan de overheid te verstrekken. Ook betalingen kunnen on-line worden verricht. Daarvoor werd één enkel elektronisch toegangspunt gecreëerd. In Finland lopen soortgelijke proefprojecten.

[18] www.indberetning.dk.

In Oostenrijk is de directe invloed van de gecoördineerde actie duidelijker te merken. Na afloop van het eerste forum werd een actieve verspreidingscampagne gevoerd om informatie over de behandelde onderwerpen aan de bedrijfsorganisaties en overheidsdiensten te verstrekken en op Internet ter beschikking te stellen. Zo werd onder meer ook een centraal elektronisch handelsregister gecreëerd, is men voornemens het beginsel van de 'first-stop-shop' toe te passen en worden kleinere bedrijven (RUIMTE VOOR DE TABEL>

3.1.2.2. Financiering voor startende ondernemingen

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

3.1.2.3. Starterscentra

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

3.1.3. Verspreidingsstrategie

Over deze praktijkgevallen wordt in de vorm van een korte beschrijving meer informatie verstrekt in bijlage 2. Deze bevat de tekst van een publicatie die bedoeld is voor specialisten op het gebied van bedrijfsondersteunende diensten. De publicatie vermeldt bronnen voor nadere informatie over elk praktijkgeval, maar zal ook dienen als basis voor een veel ruimere verspreidingscampagne die erop gericht is de mogelijkheden van de huidige informatietechnologie optimaal te benutten. Het is aanvankelijk de bedoeling gebruik te maken van een Internetsite om de tijdens de seminars geïdentificeerde praktijkgevallen op ruime schaal te kunnen verspreiden en ook toegang te geven tot nadere informatie. Van elk praktijkgeval zal derhalve een korte beschrijving worden gegeven op het scherm, maar er zullen ook links zijn naar het specifieke hoofdstuk van het verslag over het seminar, met alle toen daarover verstrekte details, en naar andere informatie, in de mate van het mogelijke door middel van links naar de Internetsite van de desbetreffende organisatie.

Kader 5 geeft een voorbeeld van een dergelijk praktijkgeval dat op het seminar van Stockholm over opleiding en informatie voor startende ondernemingen werd gepresenteerd.

Op langere termijn is het de bedoeling een Internetgemeenschap te creëren, die aanvankelijk zal bestaan uit de deelnemers aan de forums van de gecoördineerde actie, maar later tot de bedrijfsondersteunende organisaties in het algemeen zal worden uitgebreid. Deze gemeenschap zal worden aangemoedigd om een soort continu elektronisch forum te houden. Dit proces zal beginnen met een aantal discussiegroepen van deelnemers aan de seminars over startende ondernemingen. Zij zullen worden verzocht de geciteerde goede werkwijze te bespreken, andere voorbeelden te geven van werkwijzen die misschien beter zijn en aanverwante problemen zoals de kwaliteit en de samenhang bij het verlenen van ondersteunende diensten te onderzoeken. Aangezien dit programma als proefproject van start zal gaan, zal de actieve deelneming aan de besprekingen vrij beperkt zijn, maar dat betekent ook dat er een gerichte en goed onderbouwde discussie kan worden gevoerd die door elke bezoeker van de site zal kunnen worden gevolgd. In de papieren publicatie met de voorbeelden van goede werkwijzen zal worden geattendeerd op de website van de gecoördineerde actie en op de mogelijkheden om de discussie over de aanvankelijk geïdentificeerde goede werkwijze via deze site te volgen.

Gecoördineerde actie nr. 2 Kader 5

Hieronder volgt een voorbeeld van het soort 'goede werkwijze' dat in het kader van de gecoördineerde actie 'Stimulering van bedrijfsondersteunende maatregelen' werd geïdentificeerd:

Coherente en praktische opleidingssteun in Frankrijk

Onderwerp:

Startende ondernemingen hebben behoefte aan een coherent, praktisch en makkelijk toegankelijk 'pakket' steunmaatregelen voor opleiding.

Goede werkwijze:

Het 'pakket' opleidingsmaatregelen "Opleiding voor het starten van een onderneming, wanneer en waar dan ook" is een programma voor afstandsonderwijs, ontwikkeld op basis van de structuur die door het nationale netwerk "Entreprendre en France" is gecreëerd. Het wordt aangeboden door de zes kamers van koophandel van Poitou-Charentes in Frankrijk, in samenwerking met het "Centre National pour l'Education à Distance" (CNED), de "Agence Pour la Création d'Entreprises" en CEPAC Centre Atlantique. Opleidingsmodules helpen de ondernemers om hun eigen capaciteiten, de haalbaarheid van het project en de vereiste stappen voor de ontwikkeling van de onderneming te analyseren. Een projectdossier (incl. bedrijfsplan) wordt voorbereid en intensieve steun wordt verleend door adviseurs van de kamers van koophandel en de beroepsorganisaties die tot het netwerk 'Entreprendre en France' behoren. Het opleidingsmateriaal wordt door het CNED geproduceerd en op de markt gebracht en is zowel op papier als in elektronische vorm [32] beschikbaar.

[32] www.cned.fr

Voor meer informatie: zie bijlage 2.

3.1.4. Methodologie van de beste werkwijze

Achter deze verspreidingsstrategie schuilt een specifieke opvatting van het proces voor het identificeren van de beste werkwijze. Men gaat ervan uit dat het in hoofdzaak een iteratief proces moet zijn. In eerste instantie werden gevallen geïdentificeerd die volgens deskundigen op het gebied interessant waren voor andere beroepsbeoefenaars. In dit stadium kan echter niemand beweren dat het de allerbeste werkwijzen zijn. De identificatie van de beste werkwijze kan alleen het resultaat zijn van een veel ruimer debat, van een kritische vergelijking met andere werkwijzen en van een strengere en objectiever evaluatie. Daarom heeft het Stuurcomité in het kader van het follow-up-programma een werkgroep voor de methodologie van de beste werkwijze opgericht. Deze werkgroep heeft eerst criteria onderzocht voor het definiëren van de beste werkwijze en ook de mogelijkheid om benchmarking- en soortgelijke technieken toe te passen voor de definitie van de beste werkwijze bij bepaalde soorten ondersteunende diensten. In april 1999 werd een oproep tot het indienen van blijken van belangstelling gepubliceerd om bepaalde aspecten van een dergelijke benchmarkingmethode door consultants te laten onderzoeken. Het is de bedoeling dat de werkgroep zich concentreert op de ontwikkeling van een systematischer analyse van de beste werkwijze en daarbij lering trekt uit de eerste fase.

3.1.5. Actie van de lidstaten op het gebied van steunmaatregelen voor startende ondernemingen

Om de aandacht te vestigen op de reeds geïdentificeerde voorbeelden van goede werkwijzen is ook de steun van de nationale overheden vereist. Hierbij is op verschillende manieren te werk gegaan.

Bepaalde ideeën die tijdens het forum van Madrid en de daaropvolgende seminars waren gepresenteerd, werden rechtstreeks toegepast. Uit de antwoorden op een in 1997 rondgestuurde vragenlijst over de follow-up van het forum is bijvoorbeeld gebleken dat sommige lidstaten heel specifieke acties hebben ondernomen.

Na een evaluatie van het in Madrid gepresenteerde materiaal heeft de Finse minister van Handel en Industrie de tien interessantste maatregelen voor Finland geselecteerd en daarover overleg gepleegd met bedrijfsondersteunende diensten. Drie maatregelen werden geschikt bevonden. Een ervan was het opzetten van een dienst door de regionale centra voor werkgelegenheid en economische ontwikkeling naar het voorbeeld van de Zweedse telefoondienst voor startende ondernemingen ('Startlinjen') [33].

[33] Sindsdien heeft Startlinjen haar diensten uitgebreid, die thans beschikbaar zijn op Internet: www.nutek.se/startlinjen.

In Griekenland hebben de besprekingen na Madrid bijgedragen tot de ontwikkeling van het operationeel programma voor het bedrijfsleven in het kader van het communautair bestek, met name door een verbetering van de structuur van de ondersteunende diensten voor startende ondernemingen op gebieden als bedrijfsplanning en technische bijstand. Ook werden maatregelen genomen voor de oprichting van starterscentra in verschillende delen van Griekenland en werd bijstand verleend aan ervaren beroepsbeoefenaars die een nieuwe onderneming wilden oprichten.

Het tijdens het forum en de seminars gepresenteerde materiaal werd ook gebruikt om nationale debatten aan te zwengelen. Sommige lidstaten rapporteren dat zij hun belangrijkste bedrijfsorganisaties systematisch over de lopende werkzaamheden informeren. In Nederland werd aan de tijdens het forum en de seminars geïdentificeerde werkwijzen gerefereerd in een discussienota, getiteld 'Klaar voor de start', die voor commentaar aan meer dan 400 organisaties werd toegestuurd en vervolgens in vijf vergaderingen van deskundigen werd besproken. De resultaten van dit overleg worden thans geïntegreerd in een beleidsnota die binnenkort aan het parlement zal worden voorgelegd. Het verzamelde materiaal wordt steeds meer via Internetsites ter beschikking gesteld van belangstellende organisaties, zoals dat in Oostenrijk bijvoorbeeld al een aantal jaren het geval is.

Er is echter een algemene tendens om vergelijkbare problemen op dezelfde wijze aan te pakken. Het Nederlandse ministerie van Economische Zaken heeft in 1998 het 'Twinning-project' opgezet voor startende ondernemingen in de sector informatie- en communicatietechnologie, dat een geïntegreerd pakket materiële voorzieningen, managementsteun, financiering en netwerkvorming aanbiedt, zoals later in het jaar en los daarvan door het seminar van Helsinki werd aanbevolen. Zo heeft ook de Oostenrijkse 'Gruenderservice' van het ministerie van Economische Zaken zich actief ingezet voor de promotie van het ondernemerschap en de ruimere toepassing van nieuwe informatietechnologie voor het verstrekken van informatie en advies. In Portugal fungeert het SINPME-netwerk in de 14 regionale bureaus van het IAPMEI [34] als one-stop shop voor informatie over nationale bijstand voor ondernemingen. Het wordt gesteund door een geïntegreerd systeem voor toegang tot gegevensbanken en tot Internet en door heel ervaren informatiemanagers. Wat financiering betreft, is de in het VK ontwikkelde idee van een netwerk van Business Angels overgenomen door Nederland, Duitsland en Oostenrijk. Deze netwerken worden thans op Europees niveau gecoördineerd.

[34] Instituto de Apoio as Pequenas e Médias Empresas e ao Investimento (Instituut voor steunverlening aan het MKB en voor investeringssteun).

De bedrijfs- en ondersteunende organisaties hebben ook een bijdrage geleverd, niet alleen tot de presentaties en debatten tijdens de forums en seminars van de gecoördineerde actie, maar ook tot de verspreiding van informatie over de conclusies. De Duitse spaarbanken hebben bijvoorbeeld een conferentie georganiseerd over onderwerpen die aanvankelijk op het forum van Madrid werden aangesneden, en EURADA (de Europese vereniging van ontwikkelingsmaatschappijen) heeft in haar nieuwsbrief geregeld verslagen over evenementen in verband met de gecoördineerde actie gepubliceerd.

Het onderzoek naar steunmaatregelen voor ondernemingen in de startfase heeft een specifiek aantal goede werkwijzen opgeleverd die effect beginnen te sorteren op de manier waarop deze maatregelen over heel Europa worden genomen. Inmiddels is in het kader van het werkprogramma reeds overgegaan tot een onderzoek van de ondersteunende diensten voor groeiende ondernemingen.

3.2. Steunmaatregelen voor ondernemingen in de groeifase

3.2.1. Het forum van Baden over steunmaatregelen voor kleine en middelgrote ondernemingen in de groeifase

Met het forum 'Kleine en middelgrote ondernemingen in de groeifase - Sleutelfactoren om het concurrentievermogen te versterken' werd een nieuwe fase van de tweede gecoördineerde actie ingeleid. Het heeft in september 1998 plaatsgevonden in Baden bij Wenen, onder het Oostenrijkse voorzitterschap.

Dit forum heeft drie algemene gebieden onderzocht waarop steunmaatregelen worden genomen, namelijk opleiding, financiering en bevordering van de samenwerking. Vóór het forum was al voorbereidend werk verricht dat aan de workshops werd voorgelegd om een kader voor de discussie vast te stellen.

Bij de eerste conclusies [35] zijn de volgende discussiepunten naar voren gekomen:

[35] 'Kleine en middelgrote ondernemingen in de groeifase - Sleutelfactoren om de concurrentiepositie te verbeteren', notulen, Oostenrijks ministerie van Economische Zaken, Wenen 1999.

3.2.1.1. Opleiding:

- een goede initiële opleiding bevordert de overlevings- en groeikansen van ondernemingen;

- de opleiding ter bevordering van de groei moet worden aangevat zodra de onderneming is opgericht;

- voor de opleiding van groeiende ondernemingen moet worden afgestapt van een systeem van occasionele seminars. Levenslang leren is de beste methode;

- ondernemersvaardigheden moeten tijdens de volledige levensduur van de onderneming worden ontwikkeld;

- bij de opleiding moet rekening worden gehouden met de verschillende behoeften van verschillende soorten ondernemingen;

- opleidingsmogelijkheden ter voorbereiding van de overdracht van een onderneming moeten in het opleidingsprogramma worden geïntegreerd;

- het is essentieel dat de bestaande mogelijkheden op het gebied van opleiding en steun worden bekendgemaakt;

- de opleiding kan aanzienlijk worden verbeterd door innovatieve ideeën, zoals zelfonderricht in netwerken, samenwerking tussen opleidingscentra met verschillende knowhow, 'regionale expertisecentra' en een meer op de gebruiker toegesneden opleiding;

- een strenge evaluatie is noodzakelijk om de kwaliteit van de opleiding te verbeteren.

Wat de inhoud van de opleiding betreft, werden voorstellen gedaan over belangrijke elementen in het beheer van een onderneming, zoals de evaluatie van de behoeften en de formulering van de doelstellingen van de onderneming, en over opleiding in essentiële vaardigheden zoals de efficiënte presentatie van bedrijfsplannen.

3.2.1.2. Financiering

- de financiële instrumenten moeten op de verschillende behoeften van de verschillende soorten ondernemingen worden afgestemd;

- problemen in verband met de toegang tot kapitaal moeten niet alleen door de aanbodzijde worden aangepakt, maar ook door de vraagzijde die haar managementvaardigheden, haar voortdurende afkeer van risicokapitaal en de problemen in de informatiestromen en in de communicatie moet onderzoeken;

- financiering van risicoprojecten is mogelijk als de juiste evaluatie-instrumenten worden gebruikt;

- de financiering van innovatie mag niet tot technologisch geavanceerde gebieden worden beperkt;

- informatie-instrumenten kunnen worden gebruikt om zowel het aanbod als de opname van financiering transparanter te maken.

3.2.1.3. Transnationale samenwerking

- de steun voor samenwerking tussen ondernemingen moet heel flexibel zijn om rekening te kunnen houden met de ervaring van elke onderneming en met de verschillende vormen die deze ervaring kan aannemen;

- de nog bestaande obstakels voor de samenwerking moeten worden onderzocht; door een herziening van de regelgeving bijvoorbeeld kan het grensoverschrijdende verkeer van werknemers die aan samenwerkingsprojecten deelnemen, worden vergemakkelijkt;

- een consequentere follow-up kan heel productief zijn;

- aan ondernemingen kan effectieve bijstand worden verleend bij het leggen van grensoverschrijdende contacten;

- aan de bestaande instrumenten moet meer bekendheid worden gegeven en de sterke en zwakke kanten ervan moeten systematischer worden geëvalueerd.

Tijdens het forum werd herhaaldelijk gewezen op de noodzaak om een onderscheid te maken tussen de verschillende behoeften van de verschillende soorten ondernemingen. Tijdens de slotzitting was er een debat over de vereiste flexibiliteit om in deze behoeften te voorzien. Hierbij werd nogmaals gewezen op de voordelen van de methode die in het kader van de gecoördineerde acties werd toegepast en die deze flexibiliteit bood door verbeteringen eerder aan te moedigen dan op te dringen.

3.2.2. Follow-up van de steunmaatregelen voor ondernemingen in de groeifase

Alle bovengenoemde discussiepunten zijn nog lang niet definitief vastgesteld. Het is de bedoeling op dezelfde wijze te werk te gaan als met de maatregelen voor startende ondernemingen. Dat wil zeggen dat alle maatregelen voor groeiende ondernemingen in de vorm van een pakket zullen worden gepresenteerd overeenkomstig een van de belangrijkste thema's die bij alle discussies over steunmaatregelen aan bod is gekomen, namelijk dat de dienstverlening compleet, coherent en consequent moet zijn. Zoals bij maatregelen voor starters zal het onderzoek van specifieke thema's worden voortgezet. Op het forum van Baden konden niet alle maatregelen voor groeiende ondernemingen worden besproken. Aangezien de nadruk lag op opleiding, financiering en samenwerking, was nog aanvullend onderzoek vereist naar het snel ontwikkelende aanbod van bedrijfsondersteunende diensten. Daarom heeft het Stuurcomité van de gecoördineerde actie besloten in 1999 en begin 2000 een aantal seminars te organiseren waarop de volgende onderwerpen zullen worden besproken:

- het gebruik van Internet;

- nieuwe exportondersteunende diensten in een steeds mondialere economie;

- strategische ondersteunende diensten, zoals benchmarking, management-strategieën voor de toeleveringsketen en gecoördineerde diensten, met name op regionaal niveau.

In februari 1999 heeft in Parijs een seminar plaatsgevonden om het gebruik van Internet door het MKB en de toepassing ervan in ondersteunende diensten aan te moedigen. Op dit complexe en snel evoluerende gebied werden tal van toekomstperspectieven en werkwijzen gepresenteerd. De notulen werden door de Franse autoriteiten in de vorm van een cd-rom [36] gepubliceerd. De analyse van deze notulen, de selectie van de belangrijkste onderwerpen en de identificatie van goede werkwijzen die moeten worden onderstreept, zijn nog aan de gang.

[36] Ministère de l'économie, des finances et de l'industrie, 'Les Actes du séminaire: L'Internet au service des PME', Parijs 1999.

Enkele van de behandelde onderwerpen kunnen echter reeds als volgt worden samengevat:

- er moet duidelijk worden aangegeven op welke wijze de exploitatie van Internet moet worden bevorderd;

- de ondernemingen moeten nog beter worden voorgelicht;

- deregulering is noodzakelijk, maar ook de versterking van het concurrentievermogen door onderzoek en ontwikkeling; validerings-, uitvoerings- en beoordelingsmechanismen zijn eveneens noodzakelijk;

- partnerschap en samenwerking zijn van essentieel belang, vooral in waardeketens en industriële clusters;

- er is behoefte aan adequate financiering en juridische bijstand;

- virtuele kenniscentra kunnen bijzonder nuttig zijn;

- de overheid kan een belangrijke rol spelen door zelf gebruik te maken van Internet, door meer bekendheid te geven aan elektronische betalingen en door de logistieke systemen te verbeteren;

- er moet betere informatie worden verstrekt over wat er in het bedrijfsleven gebeurt door middel van waarnemingsposten die gegevens verzamelen, en onderzoeken.

De andere twee seminars zullen naar verwachting in november 1999 en februari 2000 plaatsvinden.

Om specifieke aandacht te besteden aan de situatie van snelgroeiende kleine en middelgrote ondernemingen heeft, in het kader van de gecoördineerde actie, onder het Finse voorzitterschap op 16 en 17 september 1999 ook het forum van Helsinki over snelle groei en concurrentievermogen door middel van technologie plaatsgevonden. Dit was een reactie op het argument dat vooral op het forum van Baden sterk werd gehanteerd, namelijk dat er, om efficiënte steunmaatregelen te kunnen identificeren, een onderscheid moet worden gemaakt tussen de verschillende soorten ondernemingen. De resultaten van dit forum zijn nog niet bekend, maar het is duidelijk dat men meer inzicht heeft gekregen in de aard van snelgroeiende ondernemingen en dat men weet op welke wijze de ontwikkeling van de informatietechnologie op hen effect sorteert. Er werden een aantal goede voorbeelden van effectieve steun voor dit soort ondernemingen gepresenteerd en er werden diverse bemoedigende werkwijzen geïdentificeerd waarbij overheidsdiensten gebruik maken van nieuwe technologie om de ondernemingen efficiëntere diensten te verlenen. De overige elementen in de analyse van steunmaatregelen voor groeiende ondernemingen en de gedetailleerde resultaten van dit forum zullen te zijner tijd worden gepubliceerd.

3.3. De kwaliteit van de informatie

Een punt dat reeds in een vroege fase van de gecoördineerde actie over steunmaatregelen aan de orde werd gesteld, was de aard en omvang van de vereiste informatie voor een efficiënte vergelijking van steunmaatregelen. Voor het forum van Madrid in 1995 werd, zoals reeds eerder vermeld, een gids opgesteld met informatie over steunmaatregelen voor startende ondernemingen in alle lidstaten. Vervolgens werd besloten deze informatiebron te verbeteren en er een gegevensbank van te maken. Nadat een aanbesteding was gehouden en een contract was toegekend, werd de gegevensbank 'Steunmaatregelen' opgezet met meer dan 700 maatregelen voor startende ondernemingen in de lidstaten van de EU. De Commissie is voornemens deze gegevensbank uit te breiden tot maatregelen die betrekking hebben op andere fasen in de ontwikkeling van de onderneming, ze in meer communautaire talen ter beschikking te stellen en ze toegankelijk te maken via Internet, met aparte interfaces voor ondernemingen enerzijds en ambtenaren en bedrijfsondersteunende organisaties anderzijds.

Men hoopt trouwens dat de gegevensbank van steunmaatregelen zelf een middelpunt en instrument van gecoördineerde actie zal worden. In feite is ze dat nu al aan het worden. De omvang en de kwaliteit van de gegevens zullen in de toekomst, net als in het verleden, afhankelijk zijn van de actieve medewerking van de lidstaten. Belangrijker is echter dat het gebruik van de gegevensbank als instrument bij besprekingen over ontwikkelingen in het steunbeleid op nationaal niveau, waarvoor ze nu reeds in geringe mate wordt gebruikt, aanzienlijke mogelijkheden biedt. De gegevensbank is ontworpen om niet alleen de invoer van nieuwe gegevens, maar ook de procedure voor het verspreiden van de resultaten van zoekvragen in diverse formaten te vergemakkelijken. Dit actieve gebruik van de gegevensbank wordt sterk aangemoedigd door de Commissie, die ervoor tracht te zorgen dat er, naarmate de gegevensbank evolueert, meer informatie beschikbaar wordt gesteld die beantwoordt aan de fundamentele doelstelling om de identificatie van goede werkwijzen te vergemakkelijken. Er zullen met name meer gegevens over het effect en de evaluatie van elke steunmaatregel worden ingevoerd.

3.4. Conclusies

Het standpunt van de lidstaten ten aanzien van steunmaatregelen voor ondernemingen is sterk veranderd. De gecoördineerde acties hebben daartoe bijgedragen en hebben een kader tot stand gebracht om de vooruitgang op dit gebied te volgen. Er moet echter nog heel wat worden gedaan; zo moet bijvoorbeeld het onderzoek naar steunmaatregelen voor groeiende ondernemingen worden voltooid en moeten specialisten in bedrijfsondersteunende organisaties actief bij de toepassing van betere werkwijzen worden betrokken. Dit zal worden bevorderd door het elektronische forum en door andere systemen die momenteel worden opgezet. De werkzaamheden in het kader van gecoördineerde actie nr. 2 hebben echter ook geleid tot de identificatie van een aantal centrale thema's die belangrijk zijn om de ondernemingen ondersteunende diensten van uitstekende kwaliteit te kunnen aanbieden. Zo moeten bijvoorbeeld de maatregelen op de specifieke situatie van verschillende soorten ondernemingen zijn afgestemd, moeten de diensten in een consequent en coherent pakket worden aangeboden en gemakkelijk toegankelijk zijn, waarvoor in toenemende mate gebruik kan worden gemaakt van informatietechnologie, en moeten kwaliteitsnormen worden vastgesteld. Alvorens deze thema's verder op te sommen, moeten eerst de resultaten van de derde gecoördineerde actie worden besproken die hieraan een extra dimensie geven.

4. Gecoördineerde actie nr. 3: Verbetering van de zichtbaarheid en doeltreffendheid van ondersteunende diensten

4.1. De zichtbaarheid en doeltreffendheid van ondersteunende diensten

4.1.1. Het forum van Dublin over de zichtbaarheid en doeltreffendheid van ondersteunende diensten

Met het forum van Dublin over de zichtbaarheid en doeltreffendheid van ondersteunende diensten is in november 1996 de derde gecoördineerde actie van start gegaan. De gespreksthema's van het forum waren de stimulering van de vraag naar ondersteunende diensten en de daarmee verband houdende vraag hoe de zichtbaarheid van ondersteunende diensten kan worden verbeterd.

Bij de behandeling van deze thema's werd een onderscheid gemaakt tussen de promotie van ondersteunende diensten door nationale en regionale overheden enerzijds en door bemiddelende organisaties anderzijds en werd vervolgens de marketing van ondersteunende diensten onderzocht.

Dit heeft tot de volgende conclusies geleid:

- klantgerichtheid: de ondernemingen moeten systematischer bij het ontwerp en de uitvoering van ondersteunende maatregelen en diensten worden betrokken;

- er zijn wellicht teveel programma's en diensten en teveel organisaties die deze aanbieden; zij moeten worden gerationaliseerd, vooral op regionaal niveau;

- in de ondersteunende organisaties moet een moderne cultuur voor dienstverlening aan het bedrijfsleven worden ontwikkeld;

- de diensten moeten beter worden gericht, rekening houdend met de verschillende soorten ondernemingen, en zij moeten meer inhoud en diepgang hebben; er moet een overgang plaatsvinden van traditionele diensten naar diensten die verband houden met essentiële bedrijfsinnovatieprocessen;

- de evaluatie van programma's en diensten zou een courante praktijk moeten zijn.

Een probleem dat niet werd opgelost, maar toch duidelijk van belang is, is dat van het juiste evenwicht tussen het openbare en particuliere aanbod van ondersteunende diensten. Hierover lopen de zienswijzen in de EU sterk uiteen, maar het is in ieder geval duidelijk dat samenwerking tussen particuliere en overheidsdiensten van cruciaal belang is.

Twee organisaties werden geciteerd als goede voorbeelden van het verlenen van kwaliteitsdiensten die duidelijk op de behoeften van de klanten zijn afgestemd, namelijk ERVET [37] uit Emilia Romagna in Italië en FORBAIRT [38] in Ierland.

[37] www.ervet.it/english/Welcome_e.htm.

[38] Forbairt maakt thans deel uit van Enterprise Ireland, waarvan de diensten worden gepresenteerd op: www.irish-trade.ie/main.html.

Specifieke aanbevelingen werden geformuleerd over de marketing van ondersteunende diensten:

- nationale campagnes zijn heel efficiënt als achtergrond voor de lokale promotie van diensten en moeten vooral op voorlichting gericht zijn;

- op lokaal niveau moet er coördinatie zijn tussen de diensten om ervoor te zorgen dat een duidelijke boodschap wordt overgebracht;

- het belangrijkste bij promotie is wat de onderneming wenst en niet wat de ondersteunende organisatie kan aanbieden;

- het is van belang het isolement van kleine en middelgrote ondernemingen te overwinnen door structuren op te zetten, zoals exportclubs, groepen voor uitwisseling van ervaring en andere vormen van netwerken die de ondernemingen kunnen helpen om beter gebruik te maken van de beschikbare diensten;

- rechtstreekse bezoeken aan ondernemingen en promotie per telefoon kunnen succes hebben;

- er kan een beroep worden gedaan op organisaties zoals banken om diensten te promoten;

- er moet gebruik worden gemaakt van informatietechnologie en met name van Internet.

Hoewel het onderwerp uit een ander oogpunt werd benaderd, is het interessant dat tijdens het forum van Dublin de samenhang en de kwaliteit van de dienstverlening weer aan bod zijn gekomen.

4.1.2. Follow-up met betrekking tot de zichtbaarheid en de doeltreffendheid van ondersteunende diensten

Tijdens de besprekingen na het forum van Dublin werd enige commentaar geleverd op de mate van overlapping tussen het onderwerp van de tweede en dat van de derde gecoördineerde actie. Er werd toegegeven dat de twee gecoördineerde acties vaak dezelfde diensten uit verschillende oogpunten bekijken en het Stuurcomité was het eens dat de werkzaamheden in het kader van de twee acties parallel zouden verlopen. Er werd echter ook op gewezen dat gecoördineerde actie nr. 3 betrekking heeft op een aparte en belangrijke kwestie. Het gaat namelijk niet alleen om de inhoud en het doel van ondersteunende diensten, maar ook om de wijze waarop ze worden verleend. Bovendien moeten ook de reacties en de motivering van de gebruikers van ondersteunende diensten en met name die van het MKB verder worden bestudeerd.

Een van de eerste gelegenheden daartoe was het seminar over kwaliteitsdiensten voor ondernemingen, dat in februari 1998 in Rome werd georganiseerd. Op dit seminar stonden talrijke onderwerpen ter discussie, zoals:

- de noodzaak om ervoor te zorgen dat de ondernemingen zonder al te veel moeilijkheden toegang krijgen tot een compleet assortiment van zakelijke diensten;

- binnen dit ruime assortiment moet overeenstemming worden bereikt over een aantal essentiële diensten die overal in Europa beschikbaar moeten zijn;

- tegelijkertijd moet een overaanbod van ondersteunende diensten worden vermeden om geen verwarring te stichten;

- dienstverleners moeten klantgericht zijn en rekening houden met de individuele behoeften en omstandigheden van ondernemingen;

- de ondernemingen moeten beter worden geïnformeerd over zowel de beschikbaarheid als de aard en kwaliteit van zakelijke diensten;

- ten behoeve van de ondernemingen moeten systemen worden opgezet om de kwaliteit van de verleende diensten te garanderen, met name door certificatie van de dienstverleners en door middel van gedragscodes;

- er moeten nieuwe methoden worden gevonden om de gebruikmaking van bedrijfsondersteunende diensten aan te moedigen, onder meer door dit onderwerp in de opleiding van zowel ondernemers als dienstverleners te behandelen en door de adequate toepassing van informatietechnologie.

Gecoördineerde actie nr. 3 Kader 6

De transparantie van de ondersteunende dienstenmarkten in Italië

De Italiaanse gids van particuliere aanbieders van ondersteunende diensten.

Om de dienstverlening op het gebied van opleiding en advies te promoten, heeft de Italiaanse Unie van kamers van koophandel (Unioncamere) in samenwerking met een aantal partners een gids van meer dan 700 (grotendeels particuliere) dienstverleners samengesteld, die op Internet [39] kan worden geraadpleegd. De raadpleging van de gegevensbank geschiedt naar dienstencategorie (er worden 14 verschillende categorieën geïdentificeerd) en naar regio of voor het hele land en levert een lijst op van deskundigen en adviseurs met specifieke informatie over elk van hen. Deze informatie omvat het adres en verdere gegevens, kennisgebieden, omzet, aantal klanten en personeelsleden, bankreferenties, certificatie door en lidmaatschap van nationale en internationale verenigingen, nadere gegevens over vroegere en huidige opdrachten en over de deelneming aan communautaire programma's.

[39] www.repertorio.camcom.it.

Unioncamere kan geen garanties bieden met betrekking tot de ingevoerde gegevens, maar het systeem vergroot in aanzienlijke mate de transparantie van deze dienstenmarkt en voorziet derhalve in een significante marktleemte. Dankzij het systeem kunnen ondernemingen gemakkelijker betrouwbare bronnen van bijstand opsporen.

Een ander aspect van de aandacht die voortdurend aan de zichtbaarheid en gebruikmaking van ondersteunende diensten wordt besteed, wordt geïllustreerd door de activiteiten van een bijzondere werkgroep die door het Stuurcomité van de gecoördineerde actie is opgericht. Na afloop van het seminar in Rome hebben de Italiaanse autoriteiten voorgesteld de opvattingen van zowel de ondernemingen als de ondersteunende organisaties over de aard en kwaliteit van de ondersteunende diensten grondiger te onderzoeken. Een aantal lidstaten heeft belangstelling getoond voor dit onderzoek en na besprekingen in een werkgroep over zichtbaarheid wordt momenteel een gecoördineerde studie verricht in de vorm van een project dat door de vijf betrokken lidstaten en de Commissie gezamenlijk wordt gefinancierd.

Ten slotte zij erop gewezen dat een aantal van de in Dublin geïdentificeerde kwesties in aanmerking is genomen bij de opstelling van de Aanbeveling over de toegang van het MKB tot steunprogramma's [40], die naar verwachting binnenkort door de Commissie zal worden goedgekeurd. Er is blijkbaar enige overlapping tussen steunprogramma's en steunmaatregelen, ook al zijn programma's meestal ingewikkelder en vergen ze bijvoorbeeld formele inschrijvingen, vaak in concurrentie met andere gegadigden, terwijl steunmaatregelen voor iedereen toegankelijk zijn. Het ligt dan ook voor de hand dat veel van de praktische problemen waarmee ondernemingen bij het volgen van de procedures voor toegang tot communautaire en nationale steunprogramma's worden geconfronteerd, gelijkenis vertonen met moeilijkheden die zich in de schijnbaar eenvoudiger procedure van gebruikmaking van ondersteunende diensten voordoen. Vaak is er geen adequate informatie voorhanden, zijn de programma's niet bedoeld om met de verschillende omstandigheden van kleine en middelgrote ondernemingen rekening te houden en verkeren de ondernemingen niet in de juiste positie om het aanbod optimaal te benutten.

[40] Aanbeveling van de Commissie over de middelen om de toegang van kleine en middelgrote ondernemingen tot steunprogramma's te verbeteren.

4.2. Algemene evaluatie van de resultaten van de gecoördineerde acties nrs. 2 & 3.

Uit het onderzoek van beide aspecten van de steunverlening aan ondernemingen is een aantal duidelijke thema's naar voren gekomen. Niettegenstaande dat er in Europa ongetwijfeld goede werkwijzen bestaan en ondanks het engagement van de meeste mensen die ondernemingen bijstand verlenen, is er zeker nog verbetering mogelijk en zijn het in eerste instantie juist de specialisten op het gebied die om dergelijke verbeteringen vragen.

De thema's kunnen als volgt worden samengevat:

- de steun aan ondernemingen moet klantgericht zijn;

- de dienstverlening moet tot alle regio's van de Europese Unie worden uitgebreid en moet ook coherenter zijn; vooral de algemene kwaliteit van de diensten moet het hoogste in de Unie bestaande kwaliteitsniveau zo dicht mogelijk benaderen;

- verschillende diensten voor verschillende soorten ondernemingen: er moet een duidelijker onderscheid worden gemaakt tussen de maatregelen voor de verschillende ontwikkelingsfasen (oprichting, groei, overdracht van de ene generatie op de andere);

- voor elk type onderneming moet een kernpakket van diensten worden gedefinieerd, die duidelijk verband houden met alle relevante gebieden van de bedrijfsactiviteit; dit dienstenpakket moet voor elke onderneming makkelijk toegankelijk zijn;

- er moet op passende wijze gebruik worden gemaakt van informatietechnologie om deze toegang te helpen verschaffen;

- voor deze diensten moeten kwaliteitsnormen worden gedefinieerd; er moeten prestatie-indicatoren worden vastgesteld, die vervolgens continu moeten worden herzien; voorts moeten de maatregelen systematisch worden geëvalueerd;

- zowel in de particuliere als in de overheidssector moet de deskundigheid van het personeel dat bedrijfsondersteunende maatregelen neemt, dringend worden verbeterd; dit moet vergezeld gaan van adequate opleiding en kwalificaties, loopbaanstructuren, de oprichting van beroepsverenigingen en algemene erkenning;

- om de kwaliteit en de deskundigheid te verbeteren, moet een actief programma voor de identificatie en uitwisseling van de beste werkwijzen worden opgezet.

Kort samengevat zijn de twee gecoördineerde acties, ook al bestrijken ze zoveel verschillende werkwijzen en benaderen ze het onderwerp uit verschillende oogpunten, op twee gemeenschappelijke centrale thema's uitgekomen: de noodzaak om de coherentie van de dienstverlening aan de ondernemingen te versterken en de kwaliteit van deze diensten overal te waarborgen.

5. Conclusies en toekomstperspectieven

5.1. Samenvatting van de resultaten van de gecoördineerde acties

Het programma van gecoördineerde acties is vrij ambitieus. Het startte met enkele van de fundamentele thema's van het ondernemingenbeleid en vergde onderzoek van kwesties die talrijke vertakkingen hebben. Er was veel coördinatie vereist, vooral van de bijdragen van alle lidstaten, en er moesten heel veel specialisten en bedrijfsorganisaties bij worden betrokken. Het proces van de identificatie en uitwisseling van de beste werkwijzen en de instrumenten die daarvoor werden gebruikt, waren vrij nieuw en moesten grotendeels worden ontwikkeld naarmate het programma vorderde. Aangezien er, behalve de algemene bepaling in het Verdrag, geen enkele wettelijke verplichting bestond, was welwillendheid de belangrijkste stuwende kracht van dit proces. Bovendien moest alles binnen het bestaande begrotingskader van de Commissie en de lidstaten worden gedaan.

Onder deze omstandigheden is er met de gecoördineerde acties aanzienlijke vooruitgang gemaakt. Een specifiek doel, dat in het Geïntegreerd Programma [41] werd genoemd, was een betere gerichtheid en convergentie van de beleidsmaatregelen. Dat doel is inmiddels bereikt. Uit de resultaten van elk van de gecoördineerde acties blijkt dat de autoriteiten in de lidstaten van hun tegenhangers elders in de Unie heel wat hebben geleerd en deze lessen in hun eigen wetgeving en werkwijzen hebben toegepast.

[41] Geïntegreerd programma ten behoeve van het midden- en kleinbedrijf (MKB) en de ambachtelijke sector, mededeling van de Commissie. COM(96) 329 def. van 10.7.1996, blz. iv.

Er kan ook worden gewezen op specifieke wijzigingen die door de gecoördineerde acties tot stand zijn gebracht. Voorts hebben deze acties een belangrijke rol gespeeld, niet alleen om aan de groeiende consensus concreet gestalte te helpen geven, maar ook om de vooruitgang bij het verbeteren van de situatie voor de ondernemingen te kunnen volgen.

Er wordt thans op Europees niveau een debat gevoerd over het bedrijfsklimaat en over steunmaatregelen en er is aanzienlijke vooruitgang gemaakt in dit debat, in die zin dat er duidelijke en coherente ideeën zijn geformuleerd over prioriteiten. De gecoördineerde acties hebben daar concrete vorm aan kunnen geven. Het gevolg is dat een betere gerichtheid en enige mate van convergentie werden bereikt en dat er bakens zijn gezet waaraan verdere vooruitgang kan worden gemeten.

De groeiende consensus over de prioriteiten zal kunnen voortbouwen op de specifieke aanbevelingen betreffende de verbetering van het ondernemingsklimaat en de ontwikkeling van bedrijfsondersteunende diensten die, zoals hierboven in de punten 2.1 en 4.2 werd toegelicht, door hun volledigheid, kwaliteit en soepelheid worden gekenmerkt.

Er is ook vooruitgang gemaakt in de procedures die voor de forums en seminars van de gecoördineerde acties zijn ontwikkeld. De ervaring die met de organisatie van deze evenementen is opgedaan, is voor de Commissie en de lidstaten een hulp geweest om ze productiever te maken.

Dankzij een duidelijk gedefinieerd kader konden de debatten beter worden gericht. Door deelneming aan een vast programma van evenementen konden op het gebied van de behandelde onderwerpen en de toegepaste methodologie duidelijke vorderingen worden gemaakt. In sommige gevallen was er ook een grondiger voorbereiding en zeker meer follow-up.

Dit kon met weinig extra kosten voor de communautaire en nationale begrotingen worden bereikt, zoals blijkt uit het evaluatieverslag over het derde meerjarenprogramma voor het MKB [42], waarin de gecoördineerde acties heel positief worden beoordeeld.

[42] Eindverslag. Evaluatie van het derde meerjarenprogramma voor het MKB, COM(1999) 319 def. van 29.6.1999.

Het eerste deel van het programma van gecoördineerde acties, zoals aanvankelijk beoogd in het Geïntegreerd Programma, is nu ruimschoots voltooid. De definitieve elementen zullen worden verstrekt tijdens de evenementen over steunmaatregelen voor groeiende ondernemingen, die voor eind 1999 en begin 2000 zijn gepland.

Het is duidelijk dat de belangrijkste lessen die uit de gecoördineerde acties moeten worden getrokken, juist de thema's zijn die als conclusie in de bovenstaande punten 3.4 en 4.2 werden gepresenteerd. Samen met de aanbeveling over de verbetering van het klimaat voor startende ondernemingen, de mededeling over de overdracht van kleine en middelgrote ondernemingen, de aanbevelingen en het actieplan van BEST stellen deze thema's de prioriteiten voor de volgende fase van de gecoördineerde actie vast.

5.2. De volgende fase van de gecoördineerde actie

In de volgende fase van de gecoördineerde actie zal een nieuw kader moeten worden gecreëerd dat soortgelijke vooruitzichten biedt als die waartoe het Geïntegreerd programma een belangrijke bijdrage heeft geleverd. Voortbouwend op de thema's van het oorspronkelijke kader zal de volgende fase er ook voor moeten zorgen dat de resultaten van de werkzaamheden van de eerste fase verder worden toegepast om de zogenaamde secundaire effecten van de gecoördineerde actie te versterken. Deze omvatten de in de eerste fase aanbevolen reële en specifieke wijzigingen in de werkwijzen van zowel particuliere als overheidsdiensten om de door de overheid bepaalde elementen van het ondernemingsklimaat coherenter en efficiënter te maken.

Een significant element is dat de uitvoering van de maatregelen die in de Aanbeveling van de Commissie over de verbetering van het ondernemingsklimaat voor startende ondernemingen, in de Mededeling over de overdracht van ondernemingen en uiteraard in het Verslag van BEST werden voorgesteld, verder moet worden aangemoedigd en gevolgd. De effectieve verspreiding en verdere toepassing van de resultaten van de gecoördineerde acties nrs. 2 en 3 zullen een ander belangrijk element vormen.

Te dien einde zullen de procedures en de aanpak van de gecoördineerde acties verder moeten worden verbeterd. De meesten zijn het erover eens dat met het huidige evolutieve werkprogramma veel verder in de toekomst moet worden gekeken en dat de ervaring die met de organisatie van de vroegere werkzaamheden is opgedaan, in de vorm van een vademecum moet worden vastgelegd. De IT-instrumenten die ter ondersteuning van de gecoördineerde acties worden gebruikt, moeten nog verder worden ontwikkeld, niet alleen wat de technische aspecten ervan betreft, maar ook door er effectieve instrumenten van te maken voor analyse en samenwerking door de lidstaten.

Bij de actie zullen ook meer partijen systematisch moeten worden betrokken. Enkele van de recente evenementen in het kader van het programma van gecoördineerde acties waren op kleinere schaal opgezet dan de eerste forums en waren meer gericht op specifieke gebieden, zoals het verstrekken van gespecialiseerde opleiding, het verlenen van financiële diensten en het beheer van starterscentra ('incubators'). Deze evenementen hebben met name geresulteerd in een zekere mate van netwerkvorming tussen specialisten op het desbetreffende gebied en in een discussie over de voortzetting van het debat over de behandelde kwesties. Ideeën over nieuwe oriëntaties voor de desbetreffende diensten werden in de formele conclusies van de seminars weerspiegeld. Latere contacten hebben bevestigd dat er belangstelling bestaat om de aanvankelijke discussie voort te zetten en een continu debat over de uitwisseling van de beste werkwijzen en de bevordering van de samenhang en kwaliteit van de diensten in kwestie op gang te brengen. Deze belangstelling wordt weerspiegeld in de regelingen voor de discussiegroepen die zijn opgericht als onderdeel van de Internet-faciliteit voor gecoördineerde actie. Hiermee wordt voortgebouwd op ontwikkelingen die binnen de betrokken organisaties plaatsvinden, waarvoor kwesties in verband met de kwaliteit van de dienstverlening al van groot belang zijn. Een belangrijk kenmerk van het programma van gecoördineerde acties voor de volgende periode zal erin bestaan dat het de mogelijkheid biedt een groter publiek bij deze werkzaamheden in verband met de definitie van de beste werkwijze te betrekken.

Het is echter van belang dat deze ontwikkelingen in de context van het lopende werkprogramma van het Stuurcomité van de gecoördineerde actie worden gezien. In deel 2 was er sprake van een werkgroep over de methodologie van de beste werkwijze en van een werkgroep over de zichtbaarheid en gebruikmaking van ondersteunende diensten. Beide werkgroepen zoeken - zij het uit een ander oogpunt - een antwoord op de vraag hoe objectieve criteria moeten worden vastgesteld om de beste werkwijze te evalueren. Eén methode om de beste werkwijze te definiëren bestaat erin telkens een 'goede werkwijze' te publiceren en de specialisten te verzoeken voorbeelden van betere werkwijzen te geven. Dit is de methode die bij de debatten via de Internetsite wordt toegepast. Een andere mogelijkheid is van tevoren de criteria voor de definitie van de beste werkwijze te identificeren en deze bij de vaststelling van referentiepunten voor de prestaties in een aantal ondersteunende diensten toe te passen.

De werkgroepen zetten het onderzoek in deze richting voort. In feite zijn de twee methoden bedoeld om elkaar te completeren en snel te resulteren in een aantal prestatie-indicatoren die als referentiepunten kunnen dienen voor het definiëren van kwaliteitsnormen, beroepscodes of andere instrumenten om de ondernemingen ondersteunende diensten van uitstekende kwaliteit te kunnen verlenen.

De interactie tussen deze twee benaderingen voor het definiëren van de beste werkwijze is niet alleen van belang uit het oogpunt van de toegepaste methoden. In het kader van de gecoördineerde acties is een benadering ontwikkeld die bijzonder goede resultaten kan opleveren wanneer de toepassing van het subsidiariteitsbeginsel niet alleen een grondwettelijke bepaling, maar ook een waarborg voor doeltreffendheid is. Door hun bijdrage tot de vaststelling van fundamentele criteria voor het objectief definiëren van de beste werkwijze zullen de nationale autoriteiten de koers van het debat tussen specialisten kunnen bepalen. Dit moet op zijn beurt ook de garantie bieden dat de aanbevelingen die daaruit voortvloeien, overal in de Europese Unie kunnen worden toegepast en door de lidstaten kunnen worden opgevolgd.

Deze ontwikkelingen zullen ons doen afstappen van de duidelijk subjectieve methode die bij vroegere gecoördineerde acties voor het definiëren van de beste werkwijze werd toegepast. De gewone presentatie van interessante ideeën en werkwijzen op grootschalige forums is zeker niet onbelangrijk. Zien hoe collega's elders bekende problemen aanpakken, is een bron van inspiratie en een belangrijke motiveringsfactor. Dat heeft echter ook zijn beperkingen en het is thans duidelijk dat het steeds grotere streven naar professionalisme bij het verlenen van ondersteunende diensten betekent dat de definitie van de beste werkwijze systematischer moet zijn.

In verband met de volgende fase van de gecoördineerde actie mogen we natuurlijk niet vergeten dat dit proces van samenwerking tussen de lidstaten met rasse schreden vordert. Er zijn al talrijke maatregelen genomen om de gecoördineerde acties beter te onderbouwen. Het is niet zo dat de gecoördineerde acties in een vacuüm plaatsvinden. Er moet ook met andere belangrijke ontwikkelingen in het ondernemingenbeleid en in aanverwante beleidsvormen rekening worden gehouden. Zo heeft het Actieplan van BEST een bepaalde koers aangegeven. Voorts moeten ook de jaarlijkse Nationale Actieplannen voor de werkgelegenheid waarmee, met betrekking tot de pijler ondernemerschap, over lopende en geplande activiteiten ter verbetering van het ondernemingsklimaat wordt gerapporteerd, in aanmerking worden genomen.

De gecoördineerde acties hebben een punt bereikt waarop niet alleen de ontwikkelingen moeten worden erkend waartoe ze logischerwijze hebben geleid, maar waarop ze ook een effectieve bijdrage moeten kunnen leveren tot andere belangrijke Europese initiatieven. In het Actieplan van BEST werd immers reeds een dergelijke bijdrage beoogd en aangezien de motivering voor de gecoördineerde acties aanvankelijk vrijwel dezelfde was en nog steeds is als die welke zowel aan BEST als aan de specifieke pijler over ondernemerschap in de werkgelegenheidsrichtsnoeren ten grondslag ligt, is het niet moeilijk het verband te leggen.

De precieze vorm van de verdere ontwikkelingen valt buiten het bestek van dit verslag. De ontwikkelingen zullen moeten worden bepaald in combinatie met de andere elementen die samen na afloop van het huidige meerjarenprogramma het communautaire ondernemingenbeleid zullen vormen. Het is evenwel duidelijk dat de gecoördineerde acties met hun specifieke en steeds geperfectioneerdere benadering en methodologie hieraan kunnen bijdragen. Samen met het verzamelen van gedetailleerde gegevens over belangrijke wijzigingen die zich op essentiële gebieden van het ondernemingenbeleid in heel Europa hebben voorgedaan, zullen de gecoördineerde acties voor de Europese Unie en de lidstaten ongetwijfeld een significant instrument blijven om met de medewerking van sterke en dynamische ondernemingen een coherente strategie ter bevordering van de groei en het concurrentievermogen te ontwikkelen en uit te voeren.

Bijlagen

Bijlage 1 Programma van de evenementen in het kader van de gecoördineerde acties

Bijlage 2 Steun aan startende ondernemingen - Een gids met goede werkwijzen voor bedrijfsondersteunende organisaties

Bijlage 1

PROGRAMMA VAN DE EVENEMENTEN IN HET KADER VAN DE GECOÖRDINEERDE ACTIES

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

* Aanbeveling van de Commissie betreffende verbetering en vereenvoudiging van het ondernemingsklimaat (22.04.1997)

Mededeling van de Commissie over de overdracht van kleine en middelgrote ondernemingen (28.03.1998)

Bijlage 2

Europese Commissie

Steun aan startende ondernemingen Een Gids met goede werkwijzen voor bedrijfsondersteunende organisaties

Inleiding

De diversiteit die kenmerkend is voor de Europese Unie, vormt op veel gebieden ook haar kracht. Deze publicatie beoogt een proces op gang te brengen dat gebruikmaakt van deze kracht in het belang van het groeiende aantal kleine en middelgrote ondernemingen, die de motor van de moderne Europese economie vormen.

De meeste bedrijven hebben op een bepaald moment in hun ontwikkeling steun nodig. Dit geldt in het bijzonder voor bedrijven in de eerste fase van hun bestaan. Er zijn veel aanwijzingen dat een goed ondernemingsklimaat en goede informatie en advisering in dit stadium bedrijven kunnen helpen een succesvolle start te maken en de moeilijke eerste jaren door te komen.

In deze publicatie vindt u de resultaten van een overlegprogramma over bedrijfsondersteunende maatregelen dat in de vorm van "gecoördineerde acties" tussen de lidstaten van de Europese Unie is uitgevoerd. Zo'n twintig voorbeelden van steun aan startende bedrijven in de vorm van opleiding en informatie, financiën en rechtstreekse steun via starterscentra zijn als goede werkwijze aangemerkt. Iedere "goede werkwijze" is beknopt beschreven, waarbij wordt verwezen naar bronnen voor meer informatie, in het bijzonder naar de seminars waar de werkwijzen zijn gepresenteerd en de Internetsites van de betrokken organisaties.

Ik hoop dat deze voorbeelden van goede werkwijzen van belang zijn voor allen die betrokken zijn bij bedrijfsondersteunende maatregelen en in het bijzonder voor de beroepsmatig direct betrokkenen bij de verlening van steun aan bedrijven. Uiteraard bestaan er vele andere voorbeelden van goede of zelfs betere werkwijzen, die zij wellicht uit de praktijk kennen. Een van de doelen van deze publicatie is dan ook reacties in de vorm van informatie over andere voorbeelden te stimuleren en een debat over de merites van de verschillende voorbeelden op gang te brengen. Ik hoop dat u, als u beroepsmatig bij bedrijfsondersteunende maatregelen betrokken bent, dit debat actief zult volgen. De details over de organisatie ervan treft u aan op de volgende bladzijden.

Door van elkaar te leren en elkaars beste werkwijzen over te nemen om de bestaande steunmaatregelen te verbeteren, kunnen we in heel Europa professionele bedrijfsondersteunende diensten van topkwaliteit ontwikkelen. Ik beveel u deze publicatie van harte aan als een belangrijke bijdrage aan dit proces.

Steun aan startende ondernemingen

Een Gids met goede werkwijzen voor bedrijfsondersteunende organisaties

Nieuwe ondernemingen vergroten de vitaliteit en innovatiekracht van moderne economieën. Ze zorgen ervoor dat nieuwe producten en diensten snel op de markt komen en dat nieuwe technieken en processen soepel worden ingevoerd. Op deze wijze ontstaan werkgelegenheidskansen voor een groeiend deel van de beroepsbevolking. De oprichting van nieuwe ondernemingen is dan ook een beleidsprioriteit voor alle EU-lidstaten.

Startende ondernemingen hebben een klimaat nodig waarin zij tot bloei kunnen komen. Ook zoeken ze vaak externe begeleiding en hulp, die soms informeel wordt geboden door vrienden en kennissen. Voor professionele hulp wordt echter vaak een beroep gedaan op het brede scala van bedrijfsondersteunende organisaties in Europa, die veelal specifieke diensten aanbieden ter ondersteuning van startende ondernemers.

Deze steun is in veel gevallen bepalend voor het succes of de mislukking van een bedrijf. Nieuwe ondernemers verwachten dat deze diensten op zijn minst gemakkelijk toegankelijk zijn, bij hun behoeften aansluiten en kwalitatief goed zijn. En daar hebben ze ook recht op.

Veel van de aangeboden diensten zijn al zeer professioneel. Er bestaan vele goede werkwijzen. Maar zelfs de beste bedrijfsondersteunende organisaties beseffen dat ze kunnen leren van de ervaringen van anderen en in het bijzonder van soortgelijke organisaties elders in Europa.

Deze publicatie is bedoeld om het brede scala van steun aan het MKB te helpen verbeteren door de verspreiding van goede werkwijzen te bevorderen.

Over de principes bestaat in brede kring overeenstemming. Zo worden in het alom geprezen verslag van BEST [43] een aantal aanbevelingen gedaan voor noodzakelijke verbeteringen van het ondernemingsklimaat en van bedrijfsondersteunende diensten. Met deze publicatie wordt een volgende stap gezet: er wordt gewezen op specifieke voorbeelden die laten zien hoe deze principes op het gebied van de ondersteuning van startende ondernemingen in de praktijk worden gebracht.

[43] Verslag van de taskforce voor de verbetering van het ondernemingsklimaat, Bureau voor officiële publicaties der Europese Gemeenschappen, Luxemburg 1998. Deel I: ISBN 92-828-3418-2.

De voorbeelden zijn verzameld in het kader van een samenwerkingsprogramma voor het ondernemingenbeleid tussen de EU-lidstaten, dat bekendstaat als "gecoördineerde actie". Met dit programma heeft de Europese Commissie de lidstaten geholpen op uitgebreide schaal ervaringen uit te wisselen op gebieden die cruciaal zijn voor het succes van ondernemingen en voor de concurrentiekracht van de Europese economie.

In een reeks forums en kleinschaligere seminars is geïnventariseerd welke punten voor startende ondernemingen van belang zijn op het gebied van opleiding en informatie, toegang tot financiering en rechtstreekse steun via starterscentra. Door de lidstaten voorgedragen mensen uit de praktijk en specialisten hebben aan debatten deelgenomen en uiteengezet hoe hun organisaties op deze gebieden een goede kwaliteit hebben weten te bereiken.

Een aantal van de gevallen die in het programma van gecoördineerde acties aan de orde zijn gekomen worden hieronder samengevat. Bovendien wordt verwezen naar bronnen voor meer informatie over deze "goede werkwijzen". Dit betreft de verslagen van de seminars waar de werkwijzen zijn gepresenteerd en eventuele relevante Internetsites.

Deze gevallen zijn geselecteerd op grond van de uitkomsten van de debatten van de seminars, tijdens welke de belangrijkste punten voor startende ondernemingen zijn geïnventariseerd. De Commissie heeft in samenwerking met de lidstaten vastgesteld welke werkwijzen deze punten duidelijk illustreren en nadere bestudering waard zijn.

Hopelijk zijn de beschreven goede werkwijzen op zichzelf belangwekkend en bevorderen ze de reflectie en de uitwisseling tussen instellingen die steun verlenen aan startende ondernemers. Deze publicatie is echter slechts een begin. Uiteraard zijn er vele andere voorbeelden van goede werkwijzen. Het is de bedoeling een veel breder debat op gang te brengen waarin informatie over deze andere werkwijzen wordt gegeven en de merites van de verschillende werkwijzen onder de loep worden genomen. Dit moet dan weer leiden tot een veel bredere uitwisseling van goede werkwijzen.

Meer informatie over de goede werkwijzen die via de gecoördineerde acties zijn vastgesteld, is te vinden op de website van de Europese Commissie:

http://europa.eu.int/en/comm/dg23/index.htm

Hier vindt u in het bijzonder actuele informatie over de hieronder genoemde goede werkwijzen en de andere tijdens de forums en seminars van de gecoördineerde acties gepresenteerde werkwijzen.

De site biedt bedrijfsondersteunende organisaties en anderen die belangstelling hebben voor het ondernemingenbeleid bovendien:

* de mogelijkheid de initiatieven en het beleid van de EU-lidstaten nader te bestuderen;

* een aantal discussiegroepen waarin de beste werkwijzen van een breed scala aan ondersteunende maatregelen worden besproken.

De discussiegroepen zullen in het bijzonder het debat bevorderen over de beste werkwijzen en normen op het gebied van ondersteunende diensten en het bredere scala van ondersteunende maatregelen. Na een proeffase zal getracht worden een steeds grotere groep beroepsmatig bij de verlening van ondersteunende maatregelen betrokkenen actief bij de discussiegroepen te betrekken. U kunt dit debat volgen of er zelf aan bijdragen via de discussiegroepen op de homepage van de gecoördineerde acties.

Verdere ontwikkelingen vinden nog plaats: goede werkwijzen voor de verlening van steun aan bedrijven in andere ontwikkelingsfasen worden vastgesteld en de website als bron van informatie en inspiratie voor steunverleners aan ondernemingen wordt verbeterd. Als u beroepsmatig betrokken bent bij de verlening van steun aan ondernemingen om ze succesvol te maken, raden wij u aan de ontwikkelingen op dit gebied te volgen. Wellicht kunt u iets opsteken van de ideeën en werkwijzen van uw collega's in heel Europa.

Twintig voorbeelden van goede werkwijzen

Maatregelen ter ondersteuning van startende ondernemingen kunnen zeer uiteenlopende vormen aannemen: de ontwikkeling van een juiste motivatie op school, het creëren van een gunstig fysiek klimaat voor de realisatie van bedrijfsideeën, maar ook verschillende soorten informatie en advies aanbieden en toegang verschaffen tot het juiste soort financiering.

De volgende voorbeelden illustreren hoe binnen dit scala van ondersteunende maatregelen effectieve hulp aan startende ondernemingen kan worden geboden. Uit de diversiteit van dit pakket maatregelen blijkt dat startende ondernemingen uiteenlopende behoeften hebben en dat zij de grootste kans van slagen hebben als de ondersteuning een breed terrein omvat en van goede kwaliteit is.

VERSPREIDING VAN DE RESULTATEN VAN GOEDE WERKWIJZEN

OPLEIDING EN INFORMATIE VOOR STARTENDE ONDERNEMINGEN (STOCKHOLM)

Opleiding is een van de essentiële voorwaarden voor het opzetten van een levensvatbaar bedrijf. De laatste jaren hebben organisaties in een groot aantal landen opleidingsprogramma's voor ondernemers ontwikkeld. Het seminar van Stockholm was bedoeld om enkele van de meest geslaagde opleidingsprogramma's te presenteren en bij te dragen aan de verbetering van de opleidingsfaciliteiten in heel Europa.

Meer informatie over de volgende voorbeelden vindt u in: Training for Business Start-ups, Final report of the Stockholm seminar, 4-5 May 1998.

1. Ondernemingscultuur

Onderwerp

Met name onder jongeren moet een ondernemingscultuur worden bevorderd door in onderwijsprogramma's ondernemerschap te promoten en een positiever beeld te scheppen van ondernemers, inclusief hen die in eerste instantie niet slagen. Dit moet worden gesteund met geschikt lesmateriaal en onderwijsfaciliteiten.

Goede werkwijze

Het Deense ministerie van Onderwijs heeft een programma opgezet ter bevordering van het ondernemerschap in het onderwijs. Dit programma staat bekend als het "Handlingsprogram for dansk selvstændighedskultur: Iværksætteri og innovation" ofwel het "Actieplan ter bevordering van het ondernemerschap in Denemarken: ondernemerschap en innovatie". In twee jaar tijd heeft 30-40% van de jongeren in het lager en middelbaar onderwijs, aan universiteiten en bij beroepsopleidingen les in ondernemerschap gekregen. Er zijn 200 projecten uitgevoerd, wat inhoudt dat faciliteiten en lesmateriaal voor het hele onderwijssysteem zijn ontwikkeld. Leraren hebben een specifieke opleiding voor ondernemerschap gekregen. Uit een evaluatie van het programma blijkt dat de leerlingen en studenten door deze opleiding meer gemotiveerd zijn om een eigen bedrijf op te zetten of in het MKB te gaan werken.

Organisatie

Het Deense ministerie van Onderwijs

Contactpersoon

Jørgen Balling RASMUSSEN

Undervisningsministeriet

Frederiksholms Kanal 25F

DK-1220 København K

DANMARK

Tel. (45) 33 92 50 00

Fax (45) 33 92 55 47

E-mail: Joergen.Balling.Rasmussen@uvm.dk

2. Opleiding van opleiders

Onderwerp

Om een cultuurverandering in het onderwijssysteem teweeg te brengen moeten leraren, universiteitsdocenten en andere opleiders zelf hun gewoonten en aanpak veranderen. Hierbij kunnen zij worden geholpen.

Goede werkwijze

Met het "Trading Places"-project bevordert het Centre for Enterprise Leicestershire in het Verenigd Koninkrijk de interactie tussen onderwijsinstellingen, het bedrijfsleven en bedrijfsondersteunende organisaties. Het programma stelt met name universiteitsdocenten in de gelegenheid een gedeelte van de week van baan te wisselen met iemand in het bedrijfsleven. Zo doen ze rechtstreeks ervaring op met de toepassing van hun academische kennis op de specifieke problemen van kleine ondernemingen. Ondernemers krijgen de kans in een academische instelling te werken en hun MKB-ervaring met studenten te delen. De geaccumuleerde ervarin