Nr. C 339/94 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen 31. 12. 91 
Advies over Europa 2000: planologische perspectieven voor de Gemeenschap 
(91/C 339/18) 
De Commissie heeft op 19 december 1990 besloten, overeenkomstig de bepalingen van 
artikel 198 van het Verdrag tot oprichting van de Europese Economische Gemeenschap, het 
Economisch en Sociaal Comité advies te vragen over het volgende document: Europa 2000: 
planologische perspectieven voor de Gemeenschap. 
De Afdeling voor regionale ontwikkeling, ruimtelijke ordening en urbanisme, die met de 
voorbereiding van de desbetreffende werkzaamheden was belast, heeft haar advies op 
17 september 1991 goedgekeurd. Rapporteur was de heer E. Muller. 
Het Economisch en Sociaal Comité heeft tijdens zijn 289e zitting (vergadering van 
25 september 1991) het volgende advies uitgebracht, dat met algemene stemmen is goed­
gekeurd. 
1. Inleiding 
1.1. Het Comité spreekt zijn voldoening uit over het 
feit dat de Commissie een voorlopig document over 
„Europa 2000" en de ruimtelijke-ontwikkelingsperspec-
tieven van de Gemeenschap presenteert. 
De lid-staten van de gemeenschap zijn immers al vol­
ledig verwikkeld in het onomkeerbare proces dat zal 
uitmonden in de Europese interne markt. Met het oog 
op de toekomst moet er dan ook voor worden gezorgd 
dat het economisch en het sociaal beleid van de Ge­
meenschap zo goed mogelijk worden gepland en ten 
uitvoer worden gelegd, waarbij de ontwikkeling wordt 
gestimuleerd en conflicten worden vermeden. Ook al is 
het altijd moeilijk ontwikkelingen te voorzien en te 
voorkomen, hetgeen ook politieke beslissingen en latere 
correcties vereist, toch is het uitermate belangrijk dat 
de Gemeenschap een verreikende en pragmatische blik 
op de tijd na 1992 en het begin van de volgende eeuw 
richt. 
1.2. Het Comité stelt met voldoening vast dat de 
Commissie voornemens is, de Raad reeds vóór eind 
1991 de resultaten voor te leggen van de raadplegingen 
en besprekingen die zij op verschillende niveaus, met 
name in het Comité, wil laten houden. Het Comité is 
het weliswaar met deze aanpak eens, maar had graag 
gezien dat het onderhavige document qua inhoud en 
hoofdlijnen meer zou hebben geboden dan een soort 
programma voor toekomstige activiteiten. 
Volgens het Comité is op het gebied van ruimtelijke 
ordening een gedurfdere benadering nodig bij het uit­
werken van mogelijke oplossingen voor sleutelproble­
men, zoals de vraag of communautaire instrumenten 
met het oog op bepaalde economische, maatschappelij­
ke en culturele hindernissen moeten worden ingezet, 
hoe de middelen op de verschillende niveaus en terrei­
nen op rechtvaardige en realistische wijze kunnen wor­
den verdeeld, hoe een strategie kan worden uitgewerkt 
voor een samenhangend beleid dat toch de regionale 
verscheidenheid niet in de weg staat. 
1.3. Het comité wijst er evenwel op dat deze globale 
kritiek op het onderhavige document geenszins afbreuk doet aan het feit dat de Commissie zich met dit initiatief 
verdienstelijk heeft gemaakt. Met name valt op dat 
de Commissie met dit document systematisch heeft 
gepoogd, een betere basis voor de onderlinge aanpassing 
van het sectorale en het regionale structuurbeleid te 
leggen. Doel hiervan moet zijn, als eerste stap binnen 
een redelijke termijn een communautair referentiekader 
tot stand te brengen, waarbinnen ten behoeve van de 
burgers van Europa aan een doeltreffende ruimtelijke 
ordening kan worden gewerkt. 
Het Comité — dat zich reeds herhaaldelijk over de 
vereisten van een meer harmonische ruimtelijke ontwik­
keling heeft uitgesproken — wil vooral tot de discussie 
bijdragen vanuit het standpunt dat deze ontwikkeling 
voor de burgers in alle regio's van Europa begrijpelijk 
en nuttig moet zijn. 
Om deze redenen gaat het Comité ervan uit dat het ook 
verder bij de in het kader van „Europa 2000" uit te 
werken voorstellen wordt betrokken. 
2. Algemene opmerkingen 
2.1. Het Comité is het eens met de opvatting van de 
Commissie dat bij lange-termijnplannen en -beslissin­
gen inzake programma's en projecten met gevolgen 
voor de ruimtelijke ordening in de toekomst moet wor­
den uitgegaan van een in gemeenschappelijk overleg tot 
stand gekomen ruimtelijk „referentiekader". Aangezien 
een groot aantal communautaire beleidsterreinen in­
vloed op de ruimtelijke ordening uitoefent en tal van 
steunmaatregelen met behulp van structuurfondsen, ini­
tiatieven en leningen van de Gemeenschap worden gefi­
nancierd of medegefinancierd, ontstaat de dwingende 
behoefte aan een Europees referentiekader waarin de 
verwachte koers van de ruimtelijke ontwikkeling en het 
grondgebruik op een zo duidelijk en ondubbelzinnig 
mogelijke wijze wordt geschetst en beoordeeld. Hierbij 
moet uiteraard worden uitgegaan van een ruime inter­
pretatie van het begrip „ontwikkeling", waarbij naast 
economische en maatschappelijke gezichtspunten en as­
pecten met betrekking tot de bebouwingsstructuur ook 
culturele en milieu-aspecten voldoende aan de orde 
komen. 
31. 12. 91 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen Nr. C 339/95 
2.2. Zelfs al gaat het „slechts" om een referentie­
kader met een informatief karakter, toch moet dit 
uiterst zorgvuldig en onder afweging van alle gegeven 
economische en sociale belangen worden uitgewerkt; 
de keuze van de relevant geachte informatie en de wijze 
waarop deze wordt gebruikt, houden immers steeds 
ook een beoordeling van de betekenis van deze informa­
tie voor de politieke menings- en besluitvorming in. 
2.3. De coördinatie van het sectorale beleid van de 
Gemeenschap en de vervlechting ervan met het beleid 
van de lid-staten moeten volgens het Comité op basis 
van een algemeen aanvaardbaar en op de ruimtelijke 
ordening toegesneden referentiekader worden ontwik­
keld, zodat de nagestreefde economische en sociale 
samenhang ook werkelijk tot stand komt. 
Eveneens op basis van een referentiekader voor de 
ontwikkelingsperspectieven van de regio's in Europees 
verband moeten ook de programma's en maatregelen 
inzake structurele verbetering worden beoordeeld en 
moet de reeds nu door velen nodig geachte verhoging 
en herverdeling van de voor dit terrein bestemde mid­
delen van de Gemeenschap worden vastgesteld. 
Een communautair ruimtelijk beleid, waarin de nodige 
analyses, evaluaties en coördinatiemaatregelen zijn op­
genomen, vormt een noodzakelijk onderdeel van het 
Gemeenschapsbeleid. Het Comité beschouwt het onder­
havige document als een belangrijke stap in de richting 
van zo'n communautair ruimtelijk beleid. 
2.4. De behoefte aan een overzicht en een evaluatie 
van de tendensen in, en van de programma's en uitgaven 
voor de ruimtelijke ontwikkeling van de Gemeenschap 
komt tevens voort uit de fundamentele wijzigingen in 
de economische en sociale randvoorwaarden waardoor 
de beslissingen van Gemeenschap en lid-staten in de 
komende jaren steeds meer zullen worden beïnvloed. 
Deze fundamentele wijzigingen vloeien voort uit: 
— de voltooiing van de interne markt, waarvan de 
gevolgen voor de ruimtelijke structuur en ontwikke­
ling zich ten dele nu al aftekenen, maar in hun volle 
omvang pas na 1993 duidelijk zullen worden. Te 
denken valt bijvoorbeeld aan een toename van de 
concentratietendens en van de ongelijkheid tussen 
regio's, maar ook aan meer samenwerking en een 
betere coördinatie, 
— de veranderingen in de economische betrekkingen 
tussen de Gemeenschap en de landen van de Europe­
se Vrijhandelsassociatie (EVA), waaruit blijkt welke 
betekenis Noord-Europa voor de ontwikkeling van 
Europa als geheel heeft, en in de betrekkingen met 
de Midden- en de Oosteuropese landen, welke uit 
verschuivingen in de politieke situatie voortvloeien, 
— de medeverantwoordelijkheid van de Gemeenschap 
bij de ontwikkeling van het Middellandse-Zee-
gebied, waarbij de Zuideuropese regio's een steeds 
belangrijkere rol vervullen als „scharnierregio's" 
tussen de Gemeenschap en het Zuiden, — de aanpassing van de economische structuur die 
na afloop van de huidige ronde van de Algemene 
Overeenkomst betreffende tarieven en handel 
(GATT) nodig zal zijn, waarbij nu al te voorzien is 
dat de randvoorwaarden met name in veel takken 
van de landbouwproduktie blijvend zullen veran­
deren, 
— het nieuwe algemene verantwoordelijkheidsbesef 
van de samenleving inzake bescherming en behoud 
van de natuurlijke levensvoorwaarden, dat tot een 
nieuwe manier van omgaan met natuurlijke hulp­
bronnen leidt en de ontwikkelingskansen van gebie­
den met een verschillend potentieel op verschillende 
wijze beïnvloedt, 
— de veranderende bevolkingsopbouw in de Gemeen­
schap, die wordt gekenmerkt door een in het al­
gemeen teruglopend geboortencijfer en waarvan de 
effecten op met name dunbevolkte gebieden wellicht 
nieuwe communautaire maatregelen vereisen, 
— de nog nauwelijks te beoordelen toekomstige ont­
wikkeling van de migratiestromen binnen de Ge­
meenschap — uit grote stedelijke kernen naar de 
periferie en vanuit bepaalde landelijke gebieden naar 
grote agglomeraties — en uit de landen in Midden-
en Oost-Europa, het Middellandse-Zeegebied en de 
Derde Wereld naar de landen van de Gemeenschap. 
Deze migratiebewegingen zullen waarschijnlijk tot 
problemen in verband met de uiteenlopende opna­
mecapaciteit van de verschillende gebieden leiden 
en zullen daardoor ook aanzienlijke gevolgen voor 
de ontwikkeling van de ruimtelijke structuur van de 
Gemeenschap hebben. 
Al deze veranderingen doen zich voor in een periode 
waarin de technologische omwenteling het bedrijfsleven 
— met name de sectoren industrieproduktie en dienst­
verlening — ertoe dwingt, de in het verleden ontstane 
structuur grondig aan te passen. 
2.5. Het Comité is van mening dat de eventuele 
invloed van deze fundamentele veranderingen uitvoerig 
moet worden geanalyseerd en in het concept van het 
ruimtelijk ontwikkelingsperspectief en de eventueel 
noodzakelijke maatregelen moet worden verwerkt. De 
Gemeenschap moet zich daarbij ten doel stellen, een 
samenhangend concept van een „Europa van de bur­
gers" te creëren dat de burgers van Europa de mogelijk­
heid biedt, invloed uit te oefenen op hun arbeids- en 
levensomstandigheden en daardoor ook op de ontwik­
keling van het gebied waarin zij leven en werken. 
Het gaat daarbij met name om: 
— het behoud en de ontwikkeling van de culturele 
verscheidenheid en tradities van de regio's, 
— het behoud en de ontwikkeling van het natuurlijk 
milieu en het zinvol gebruik van natuurlijke hulp­
bronnen — waarbij rekening moet worden gehou­
den met regionale kenmerken en mogelijkheden, 
Nr. C 339/96 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen 31. 12. 91 
— steun aan en ontwikkeling van regio's waardoor 
grenzen lopen, met betrekking tot hun nieuwe Eu­
ropese context en hun onderlinge samenwerking, 
— de bebouwings- en vestigingsstructuur en de mobili­
teitsassen. 
2.6. Op grond van bovengenoemde tendensen en 
gezien de verantwoordelijkheid van de Gemeenschap 
op veel terreinen van het structuurbeleid acht het 
Comité het raadzaam dat de Gemeenschap door middel 
van een algemeen concept ten aanzien van alle belangrij­
ke beleidsterreinen en regio's in Europa vaststelt, met 
welke instrumenten en middelen op het niveau van 
de regio's en de lid-staten wenselijke gevolgen van de 
veranderingen voor de ruimtelijke structuur kunnen 
worden versterkt en ongewenste bijverschijnselen kun­
nen worden afgezwakt, en in hoeverre aanvullende 
communautaire programma's en maatregelen nodig 
zouden kunnen zijn. Het Comité zou het zinvol achten, 
als de Commissie voor een gefaseerde aanpak zou kie­
zen: de eerse fase zou dan bestaan uit het uitwerken 
van een informatief referentiekader, dat als basis moet 
dienen voor volgende fasen, waarin het communautaire 
beleid op de verschillende terreinen wordt gecoördi­
neerd en middelen uit de structuurfondsen worden inge­
zet. Het is te voorzien dat het ontwerpen van een 
concept voor de ruimtelijke ordening op langere termijn 
en het bereiken van een consensus hierover met de 
betrokken parlementen, regeringen en economische en 
sociale kringen meer tijd vergt; een dergelijk concept 
kan daarom nog niet als onderdeel van het door de 
Commissie voor december 1991 aangekondigde ver-
volgdocument over „Europa 2000" worden verwacht. 
Het is dus van groot belang dat de Commissie haar 
voornemens en plannen voor een gefaseerde aanpak in 
een vroeg stadium bekend maakt en ter discussie stelt. 
2.7. Het Comité veronderstelt in dit verband dat bij 
de verwezenlijking van de communautaire plannen van 
het subsidiariteitsprincipe wordt uitgegaan. Voor een 
Europees ruimtelijk beleid betekent dit principe in eerste 
instantie dat de politieke en financiële verantwoorde­
lijkheid van de lid-staten en vooral de regio's m.b.t. het 
ontwerpen en uitvoeren van ontwikkelingsmaatregelen 
moet worden behouden, en dat de bevoegdheden en 
financiële middelen van de regio's — voor zover nodig 
— moeten worden verruimd. De Gemeenschap zou de 
taken moeten overnemen die op het niveau van staten 
en regio's niet of niet op bevredigende wijze kunnen 
worden vervuld. Deze zouden dan ook in de gehele 
Gemeenschap moeten worden erkend. De Gemeen­
schap zou zich evenwel moeten beperken tot het vast­
stellen van randvoorwaarden, hoofddoelstellingen en 
een financieringskader, en de staten en de regio's zouden 
op basis hiervan en overeenkomstig hun specifieke be­
hoeften en middelen maatregelen moeten nemen. 
2.8. Het Comité stelt vast dat de onderhavige „voor­
lopige samenvatting" van het nog uit te werken docu­
ment „Europa 2000" geen toereikende motivering noch 
een inhoudelijke afbakening van de ruimtelijke or­
dening in de Gemeenschap bevat. Het zou de Commissie meer begrip voor haar initiatief en voor de noodzaak 
van een Europees referentiekader opleveren als zij de 
argumenten voor en de voorlopige hoofdlijnen van een 
Europees ruimtelijk beleid zo uitvoerig en duidelijk 
zou beschrijven dat een diepgaande politieke discussie 
mogelijk is. Hierbij moet duidelijk worden gemaakt 
dat een Europees ruimtelijk beleid dusdanig moet zijn 
geconcipieerd dat d.m.v. een gedifferentieerde aanpak 
met name rekening kan worden gehouden met de ver­
schillen tussen de diverse regio's en economische secto­
ren. De verwijzingen in het onderhavige document naar 
de steeds hechtere economische integratie en de toekom­
stige behoefte aan infrastructuur zijn op zichzelf niet 
voldoende. 
2.9. Het Comité gaat ervan uit dat een Europees 
ruimtelijk beleid waarin plaats is voor regionale bijzon­
derheden, moet berusten op een duidelijke voorstelling 
van de huidige en toekomstige taakverdeling tussen de 
politieke en administratieve instanties op nationaal en 
regionaal niveau. Hierbij moeten de situaties en tradities 
in de afzonderlijke lid-staten in aanmerking worden 
genomen. Het Comité is van mening dat daartoe de 
bevoegdheden van de regio's — daar waar dit nog 
niet in toereikende mate is gebeurd — moeten worden 
uitgebreid, zodat de bevolking zoveel mogelijk bij de 
besluitvorming inzake ruimtelijke ordening in de regio 
wordt betrokken. Het onderhavige document over „Eu­
ropa 2000" bevat ten aanzien hiervan geen herkenbare 
aanknopingspunten. 
3. Bijzondere opmerkingen 
De bijzondere opmerkingen hebben betrekking op de 
in het Commissiedocument te berde gebrachte aspecten 
en mogen daarom niet als uitvoerig commentaar op 
het Gemeenschapsbeleid ten aanzien van deze terreinen 
worden beschouwd. Het Comité gaat ervan uit dat 
het ook over het door de Commissie aangekondigde 
vervolgdocument zal worden geraadpleegd; dan zal het 
dieper op deze problematiek ingaan, waarbij tevens 
de hoorzitting die de studiegroep in Stuttgart heeft 
gehouden, wordt betrokken. 
3.1. Gemeenschappelijk landbouwbeleid en ruimtelij­
ke ordening 
3.1.1. Het is duidelijk dat het gemeenschappelijk 
landbouw- en visserijbeleid, via het effect ervan op de 
produktie en het inkomen van landbouw- en visserijbe­
drijven, een aanzienlijke rechtstreekse invloed op de 
toekomstige ontwikkeling van met name het platteland 
en een groot aantal kustgebieden uitoefent. Hoewel nog 
niet vaststaat hoe het toekomstige landbouwbeleid er 
zal uitzien, moet erop worden gewezen dat, wanneer 
bijvoorbeeld meer gebruik wordt gemaakt van recht­
streekse inkomensmaatregelen en meer aandacht wordt 
besteed aan de noodzakelijke bescherming van de na­
tuurlijke hulpbronnen, in veel grotere mate moet wor­
den gelet op de specifieke natuurlijke en overige om­
standigheden van elke afzonderlijke regio, dan in het 
kader van een voornamelijk op het prijsbeleid gerichte 
strategie het geval was. 
31.12.^1 Publikatieblad van de europese Gemeenschappen l^r.C33^B 
3.1.2. Het Comité acht het in dit verband dringend 
noodzakelijk dat het begrip ^plattelands— waarmee 
een inwerkelijkheid niet bestaande vergelijkbaarheid 
van de desbetreffende gebieden wordt gesuggereerd— 
wordt gedifferentieerd om op de behoeften van deze 
regio^stoegesnedenontwikkelingsprogramma^stekun^ 
nen ontwerpen. Door het gebruik van nauwkeuriger en 
beter bij het programma aansluitende categorieën moet 
flexibel op de verschillende situaties en mogelijkheden 
van deze gebieden kunnen worden gereageerd.Volgens 
het Comité zou een dergelijke differentiëring ook een 
stimulerende invloed op het eigen initiatief van regio^s 
hebben. 
3.1.3. Het Comité acht een Europees kader ook om 
deze redenen zinvols als daardoor wordt gewaarborgd 
dat in de toekomst als aanvulling op het uniforme 
landbouwprijsbeleid alle voor de ontwikkeling relevant 
te factoren — ook als deze onder andere economische 
sectoren dan de landbouw vallen — bij het uitwerken 
van concrete stimulansen worden betrokkene om te 
voorkomen dat de bestaande ongelijkhedentoenemen 
en nieuwe ongelijkheden ontstaan 
Bij het ontwerpen van steunprogramma^sen van project 
ten voor ruimtelijke ordening moetdaaromvolgens 
het Comité een beleid worden uitgestippeld dat is afge^ 
stemd op de bijzondere kenmerken en het peil van 
economische ontwikkeling van de afzonderlijke regio^s. 
L^r sluit echter niet uit dat adequaat onderzoek wordt 
verricht naar nieuwe mogelijkheden voor de platten 
landsontwikkkeling en naar op de genoemde regionale 
kenmerkentoegesneden herstructureringsmaatregelen^ 
die naast landbouw en visserij nieuwe bronnen van 
inkomsten kunnen opleveren. 
Het Comité waarschuwt evenwel voor de toenemende 
tendens^vruchtbaarenproduktief landbouwareaalte 
bestemmen voor infrastructuurprojecten die losD 
gemaakt van het landbouwbeleid het evenwicht tussen 
milieu en ruimtelijke ordening zouden kunnen verD 
storen. 
3.2. ^r^r^^^r^r^^^^or^^^ 
3.2.1. Het handels^ en industriebeleid van de GeD 
meenschap^ dat rechtstreeks verband houdt met de voL 
tooiing vande intememarkt^ heeft ook rechtstreeks 
invloed op de ruimtelijke ontwikkeling. L^it beleid heeft 
enerzijds gevolgen voor het platteland en de kustgebied 
den van de Gemeenschap^ waar de ontwikkelingsmaat^ 
regelen ten behoeve van industrie en dienstverlening 
een noodzakelijke aanvulling op de heroriëntering van 
vooral de op de landbouw gerichte structuur vormend 
maaranderzijds ook voor degrote stedelijke agglomera 
ties^ met name wanneer in deze gebieden sanering en 
herstructurering nodig z^jn.Iöaarbijmag niet worden 
vergeten dat de vestigingsfactoren die voor een succes^ 
volle ontwikkeling van belang zijn^ meestal een concen^ 
tratie in stedelijke centra bevorderend aangeven de 
voordelen aldaar steeds groter worden, ^iet behulp van 
het gemeenschappelijke industrie en technologiebeleid en het infrastructuurbeleid zou de^e tendens ten behoe 
ve van de minder ontwikkelde gebieden en hun stedelij 
ke kernen moeten worden omgebogen. 
3.2.2. COmbijhetuitstippelenvan het toekomstige 
structuurbeleid ongerijmdheden en een ongelijke verde 
ling van de middelen uit de structuurfondsen te voorkom 
men^ou een Europees referentiekader^waarin ook de 
uit communautair oogpunt bij voorkeur te stimuleren 
vestigingsgebieden gouden moetenen vastgelegde kunD 
nen bijdragen tot een gericht en evenwichtig ruimtelijk 
beleid, baarbij moet vooral aandacht worden besteed 
aan de aantrekkingskracht van het vestigingsgebied 
voor het midden en kleinbedrijf ^KB^ dat immers 
een belangrijke rol met betrekking tot het globale ont 
wikkelingsperspectief van de regio vervult. 
3.2.3. Het Comité wijst erop dat een dergelijk kader 
het mogelijk ^ou makend de sectorale steun en herstruc 
tureringsprogramma^sbeter op elkaar en op de diverse 
bijzondere regionale situaties af te stemmen. Het grens 
overschrijdende overlegd dat tot nu toe op veel terreinen 
gebrekkig is gebleken^ zou daarbij ^owel wat de samen 
werking tussen de lidstaten als wat de sectorale sociale 
dialoog betreft^ kunnen worden aangemoedigd. 
3.3. Co^^^^^^^r ^^^^ ^^ ^^^^ orD 
3.3.1. Het milieubeleid vandeGemeenschapis tot 
nog toe vooral op normen en procedures ter beperking 
van milieuschade geconcentreerd geweest. Het Comité 
acht het noodzakelijk dat de belangstelling in de toeD 
komst meer naar de specifieke natuurlijkeomstandighe 
den van de verschillende gebieden uitgaat en dat bijkom 
mende schade als gevolg van ontwikkelingsmaatregelen 
zo gering mogelijk wordt gehouden, föaarbij moet van 
meet af aanbij^ondere aandacht worden geschonken 
aan de ruimtelijkeomvangen deinterregionale ver 
vlechtingvan bepaalde verschijnselen^o wordt bijvoor­
beeld grondwaterverontreiniging vaak merkbaar in geD 
heel andere gebieden dan het emissiegebied. 
3.3.2. Een communautaire referentiekader ^ou door 
middel van een opsomming van feiten en effectenwaard 
mee rekening moet worden gehoudens in aanzienlijke 
mate ertoe kunnen bijdragen dat te beschermen hulp­
bronnen^ met name waters bodem en lucht^ in alle 
gebieden van de Gemeenschap volgens vergelijkbare of 
zelfs gelijke maatstaven worden beoordeeld, daardoor 
^ou het ook mogelijk wordend het instrumentarium van 
het structuurbeleid op svstematische wijze in te betten 
om verschilleninnatuurlijke omstandigheden en econo^ 
mische ontwikkelingsperspectieven op te vangen. 
3.^.1. Het Comité acht het belangrijk dat bijzondere 
aandacht wordt geschonken aan het stimuleren van het 
menselijk potentieel in de regio^s.L^it is een beslissende 
Nr. C 339/98 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen 31. 12. 91 
voorwaarde voor het tot stand brengen van een op de 
lange termijn toereikend draagvlak voor het bestaan en 
een dynamische economische en sociale samenhang. 
Het wordt steeds belangrijker dat er in kwantitatief 
en kwalitatief opzicht voldoende voorzieningen voor 
beroepsopleidingen op alle niveaus komen. Tevens 
moet ervoor worden gezorgd dat instellingen voor op­
leiding en onderzoek intraregionaal toegankelijk wor­
den, daar zulks immers bepalend is voor de economi­
sche ontwikkeling in de innoverende en expanderende 
sectoren van de economie. Waar nodig moet de Ge­
meenschap aan een en ander steun verlenen. 
3.4.2. Bij haar streven naar een harmonische regiona­
le ontwikkeling moet de Gemeenschap er daarom ook 
toe bijdragen dat de instellingen voor opleiding en 
onderzoek op een zodanige wijze worden uitgebouwd 
dat in de ruimte gespreid aanbod tot stand komt. Een 
dergelijke, geografisch gespecificeerde heroriëntering 
van de bij programma's voor regionale ontwikkeling 
aansluitende begeleidende maatregelen op het gebied 
van scholing en sociaal beleid zou door middel van een 
Europees referentiekader aanzienlijk worden gestimu­
leerd. 
3.4.3. Een aldus geconcipieerd beleid met betrekking 
tot beroepsopleiding en scholing, dat gekoppeld zou 
zijn aan een regionaal arbeidsmarktbeleid, zou kunnen 
helpen de ontvolking van hele regio's — als gevolg van 
een gebrek aan opleidingskansen en werkgelegenheid 
— tegen te gaan. Daarbij moet de aandacht vooral 
uitgaan naar het creëren van een grensoverschrijdende 
arbeidsmarkt en grensoverschrijdende „observatoria" 
en het uitvoeren van dienovereenkomstige projecten. 
3.5. Regionaal beleid en ruimtelijke ordening 
3.5.1. Een communautair regionaal beleid, waarin de 
regionale bijzonderheden m.b.t. landbouw, natuurlijke 
hulpbronnen, menselijk potentieel en economische si­
tuatie en ontwikkeling beter tot hun recht komen en 
waarbij wordt geprobeerd, de maatregelen ten behoeve 
van de ontwikkeling van infrastructuur, industrie, am­
bacht, handel en intraregionale dienstverlening daarop 
af te stemmen, vereist een concept voor een op lange 
termijn adequaat geheel van voor Europa belangrijke 
steden en agglomeraties en van verkeers-, leidings- en 
telecommunicatienetwerken welke deze met elkaar ver­
binden. 
Er moet daarbij bijzondere aandacht worden geschon­
ken aan de ruimtelijke ordening in toeristische regio's, 
die een sterke seizoengebonden topdrukte kennen, 
waarmee zij bij de vormgeving van hun infrastructuur 
(bijvoorbeeld water- en energievoorziening, wegen­
bouw) rekening moeten houden, zonder dat zij hiervan 
buiten het toeristenseizoen ten volle gebruik kunnen 
maken. Ook moet worden nagegaan hoe deze topdrukte 
bijvoorbeeld kan worden verminderd via spreiding over 
het hele jaar. 
3.5.2. Dergelijke beleidslijnen, die als grondslag zou­
den kunnen dienen voor het bepalen van prioriteiten m.b.t. intra- en interregionale investeringen in infra­
structuur, zouden kunnen worden afgeleid van een des­
betreffend Europees referentiekader. Een aldus in een 
Europees ruimtelijk kader geïntegreerd regionaal beleid 
zou de onjuiste opvatting kunnen helpen corrigeren dat 
er tussen „stedelijke gebieden" en „platteland" sprake 
is van fundamentele tegenstellingen. Aldus zou namelijk 
concreter kunnen worden ingegaan op de bijzondere 
kenmerken en problemen van de afzonderlijke gebieden 
en zouden hiervoor specifieke programma's kunnen 
worden opgesteld die zowel betrekking hebben op be­
paalde voornamelijk dichtbevolkte, verstedelijkte re­
gio's met structurele problemen, als op minder dicht-
of zelfs dunbevolkte gebieden met zeer verschillend 
ontwikkelde stedelijke kernen. Op deze wijze zou ook 
begrip kunnen worden gekweekt voor het feit dat ont­
wikkelingsproblemen van stedelijke agglomeraties niet 
uitsluitend voortvloeien uit de nodige aanpassing van 
oude industriële structuren, maar de meest uiteenlopen­
de oorzaken kunnen hebben en daarom een gedifferen­
tieerde aanpak vereisen. Tevens zouden de met het 
nemen van beslissingen in dezen belaste personen in de 
publieke en de particuliere sector duidelijkere basisin­
formatie ontvangen, op grondslag waarvan de plaatse­
lijke en regionale programma's concreter en rea­
listischer kunnen worden opgezet en ten uitvoer kunnen 
worden gelegd. 
3.5.3. Een duidelijk ruimtelijk referentiekader zou 
volgens het Comité een zinvol hulpmiddel zijn ten be­
hoeve van het voornemen van de Gemeenschap om in 
aanvulling op haar vervoerbeleid de uitbreiding van 
de voor Europa belangrijke verkeersinfrastructuur te 
stimuleren. Tevens zou het eenvoudiger worden, het 
openbaar streekvervoer en het individuele forensenver­
keer in de afzonderlijke regio's beter in het Europese 
verkeersnet te integreren. 
3.5.4. Het communautaire beleid op het gebied van 
telecommunicatie heeft een aanzienlijke invloed op de 
verbetering van de verbindingen tussen de perifere re­
gio's en de centra. Het Comité wijst erop dat het 
potentieel dat aldus voor deze regio's ontstaat, 
stelselmatig moet worden ontwikkeld. 
3.5.5. Als gevolg van de opening van de markten 
in de energiesector en de daarmee verbonden sterkere 
vervlechting van de energienetten ontstaat steeds meer 
behoefte aan een Europees concept voor netwerken van 
leidingen en aan een antwoord op de vraag hoe de 
toekomst van de regionale energieproduktie en -dis­
tributie eruit moet zien. Het Comité wijst er in dit 
verband op dat aandacht moet worden geschonken aan 
de — afhankelijk van het ontwikkelingspeil van de 
regio's meer of minder dringend noodzakelijke — 
stimulering van maatregelen voor een efficiënter ener­
giegebruik en aan de betekenis van regionale energie-
voorzieningsplannen voor de versterking van het regio­
nale ontwikkelingspotentieel, en dat zulks in een Eu­
ropees referentiekader moet worden ingepast. 
31. 12. 91 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen Nr. C 339/99 
3.6. Gemeenschappelijk beleid inzake de verhouding 
tussen stad en periferie en stimulering van een 
Europees stedenstelsel 
3.6.1. Het Comité is van mening dat het te ontwer­
pen referentiekader het mogelijk moet maken, de rol 
van stedelijke kernen in een Europese context te evalue­
ren. Daartoe zijn analyses nodig waaruit blijkt welke 
steden ten opzichte van hun periferie en van andere 
Europese steden (Europees stedenstelsel) zodanig moe­
ten worden gesteund dat het bedrijfsleven en de bevol­
king in alle regio's van de voordelen van grote centra 
gebruik kunnen maken. 
3.6.2. Een samenhangend beleid op de terreinen die 
in het document „Europa 2000" aan de orde komen, 
zou een aanzienlijke invloed hebben op toekomstige 
beslissingen van particuliere en publieke investeerders 
inzake vestigingsplaatsen en wegenaanleg en op de be­
slissingen van burgers met betrekking tot woonplaats 
en migratie. Deze beslissingen zijn van doorslaggevend 
belang voor de ontwikkelingsperspectieven van regio's, 
steden en plattelandsgebieden. 
3.6.3. Om deze redenen acht het Comité het zinvol, 
in het Europese referentiekader het netwerk van verbin­
dingen tussen de Europese centra — bijvoorbeeld de 
vervoers- en telecommunicatiesystemen — vast te leg­
gen, zodat deze centra zelf, evenals de regionale en 
nationale instanties, de rol en het potentieel van deze 
knooppunten kunnen zien en deze via eigen maatregelen 
voor de ontwikkeling van de kleinere regionale centra 
kunnen aanvullen. 
3.6.4. Het Comité acht het een goede zaak dat de 
Gemeenschap de uitwisseling van ervaring en de samen­
werking tussen regio's, steden en plattelandsgebieden 
stimuleert, en beschouwt de uitbreiding van deze sa­
menwerking — met name in de grensgebieden van de 
Gemeenschap — als dringend noodzakelijk. 
3.6.5. Het Comité stelt voor, de samenwerking tus­
sen onderzoekscentra, universiteiten en instanties voor 
regionale ontwikkeling op het gebied van bebouwing, 
ruimtelijke ordening en stedebouw uit te breiden en in 
bestaande programma's (bijvoorbeeld Comett, Eras­
mus) onder te brengen. 
4. Samenvattende beoordeling 
4.1. Het Comité acht het initiatief van de Commissie 
in principe een goede zaak en dringt erop aan dat het 
vervolgdocument met de nodige zorgvuldigheid wordt 
voorbereid, zodat een gedetailleerd ontwerp van re­
ferentiekader voor de activiteiten van de Gemeenschap 
op het gebied van de ruimtelijke ordening tot stand 
komt. Ook al is duidelijk dat structurele veranderingen 
slechts op langere termijn mogelijk zijn en dat daarom 
eigenlijk verder moet worden gekeken dan het 
jaar 2000, toch acht het Comité het realistisch en verant­
woord om het voorlopig te houden bij een evaluatie 
van de tendensen die zich in het komende decennium 
zullen voordoen. 4.2. Het Comité acht het noodzakelijk, dit ontwerp 
aan alle betrokkenen — nationale en regionale overhe­
den en vertegenwoordigers van de sociale partners — 
voor te leggen en hen om advies en suggesties te verzoe­
ken, voordat er beslissingen worden genomen over de 
vraag welke concrete doelstellingen op het stuk van 
ruimtelijke ontwikkeling verder worden nagestreefd en 
welke communautaire structuurinstrumenten voor wel­
ke taken moeten worden ingezet. 
Daarbij moet met de volgende principes rekening wor­
den gehouden: 
4.2.1. Het Economisch en Sociaal Comité wil er dui­
delijk op wijzen dat het hier een essentiële taak te 
vervullen heeft en dat het naar zijn mening rechtstreeks 
bij de verschillende etappes van de uitwerking en de 
bijwerking van het referentiekader „Europa 2000" moet 
worden betrokken. 
4.2.2. Er moet tijdig voor worden gezorgd dat de 
nationale en regionale instanties bij de voorbereiding en 
de latere uitwerking van een Europees referentiekader 
kunnen worden betrokken. De nagestreefde stimulering 
van meer eigen initiatieven van de regio's mag niet door 
een al te streng kader op Europees niveau worden 
belemmerd. Tegelijkertijd moet er evenwel op worden 
toegezien dat de hogere beslissingsniveaus bij het vast­
leggen van doelstellingen voor de afzonderlijke gebieden 
worden betrokken. 
4.2.3. Aangezien het ruimtelijk beleid een recht­
streekse invloed op de leefsituatie van de burgers heeft, 
moet ervoor worden gezorgd dat de bevolking recht op 
inspraak krijgt. Het Comité dringt er bij de Commissie 
op aan, zich te verdiepen in het recht van inspraak en 
van beroep — ook grensoverschrijdend — en voorstel­
len hierover voor te leggen. 
4.2.4. Ook de vertegenwoordigers van economische 
en maatschappelijke kringen op de verschillende ni­
veaus moeten in voldoende mate bij het uitstippelen 
van een Europees ruimtelijk beleid worden betrokken. 
4.2.5. Het Comité beseft dat het noodzakelijk is, 
duidelijk te maken welke middelen en instrumenten 
voor de tenuitvoerlegging van een Europees ruimtelijk 
beleid kunnen worden gebruikt. Daarbij gaat het vooral 
om de vraag, voor wie en in welke mate de kaderregelin­
gen op Europees niveau een bindend karakter moeten 
hebben en in hoeverre de nationale en regionale instan­
ties deze regelingen met de middelen waarover zij be­
schikken, in concrete maatregelen kunnen vertalen. Op 
dit punt bevat het document „Europa 2000" nog geen 
voorstellen. Een gecentraliseerde regeling van de proble­
men die zich in de verschillende ontwikkelingssituaties 
voordoen, lijkt het Comité geen realistische aanpak. 
4.3. Bij de uitwerking van een Europees referentie­
kader moet ook nadrukkelijk aandacht worden besteed 
aan de bijzondere ontwikkelingsproblemen die aan de 
binnengrenzen van de Gemeenschap optreden. Het 
moet uitgesloten worden dat er na de voltooiing van 
de interne markt nog uiteenlopende nationale regelin-
Nr. C 339/100 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen 31. 12. 91 
gen zijn die ondernemingen en burgers aan weerszijden 
van de binnengrenzen met verschillende mogelijkheden 
en beperkingen van toekomstige ontwikkelingen con­
fronteren, welke uit Europees perspectief niet te verant­
woorden zijn. De Gemeenschap moet zich tot taak 
stellen, voor het ontwerpen en tenuitvoerleggen van 
grensoverschrijdende programma's — ook voor geval­
len waarin sprake is van niet-vergelijkbare instanties in 
de betrokken gebieden — een concreet rechtskader te 
creëren waarbinnen de wenselijk geachte activiteiten 
onbeperkt kunnen worden ontplooid. 
4.4. Tegelijkertijd moet de Gemeenschap zich — ge­
zien de onderlinge afhankelijkheid van grensregio's op 
het gebied van infrastructuur — inzetten voor 
structuurverbeteringen in de grensgebieden van aan­
grenzende landen, met name in Oost-Europa. 
4.5. Het Comité acht het uitermate belangrijk dat 
de precieze doelstellingen, de inhoud en het eventuele 
bindende karakter van een op te stellen Europees re­
ferentiekader duidelijk worden uitgewerkt, en dat te­
gelijkertijd nauwkeurig wordt aangegeven, in hoeverre 
en onder welke voorwaarden dit alles bindend is voor 
het structuurbeleid van de Gemeenschap en voor maat­
regelen van de Staten en de regio's. Hierbij moet re­
kening worden gehouden met de noodzaak, de fun­
damentele doelstellingen van de Gemeenschap, met 
name een harmonische ontwikkeling van alle gebieden 
van de Gemenschap en de economische en sociale sa­
menhang, te verwezenlijken, alsook met het subsidia-
riteitsprincipe. 
4.6. Een „observatorium" voor het Europese grond­
gebied, dat ten oprichte van de nationale én communau­
taire overheid een zekere autonomie heeft en steunt op 
door een netwerk van instellingen en onderzoeksinstan­
ties in alle lid-staten, zou in een Europese context 
doeltreffend hulp kunnen bieden bij het vastleggen van 
doelstellingen op de diverse terreinen en zou homogene 
analyse- en evaluatiemethodes kunnen helpen ontwik­
kelen. 
Gedaan te Brussel, 25 september 1991. 5. Aanbevelingen 
5.1. Het Comité dringt er bij de Commissie op aan, 
over de uitwerking van het document betreffende de 
planologische perspectieven voor de Gemeenschap re­
gelmatig overleg te plegen met de betrokken regeringen 
en instanties, zodat de coördinatie van het voor de 
ruimtelijk ordening relevante beleid kan worden verbe­
terd. 
5.2. Het Comité raadt de Commissie aan, uitgaande 
van het tot nog toe door haar gebruikte begrip „infor­
matief" referentiekader duidelijk te maken dat het de 
bedoeling is, geleidelijk naar een referentiekader toe te 
werken dat coördinatie tussen alle betrokken partijen 
mogelijk maakt en stimuleert. 
5.3. Het Comité beveelt de Commissie daarom aan 
in de definitieve versie van het document over 
„Europa 2000" duidelijke uitspraken c.q. voorstellen te 
doen m.b.t. de vraag, welke instanties op welke wijze 
de uit de systematische uitwerking van het ruimtelijk 
referentiekader voortvloeiende coördinatietaken moe­
ten waarnemen. 
5.4. Het Comité steunt de Commissie bij haar in­
spanningen om een geharmoniseerd minimumgegevens-
bestand van regionale informatie tot stand te brengen, 
dat als basis voor een betere coördinatie van het ontwik­
kelingsbeleid tussen de lid-staten en de Gemeenschap, 
en ook tussen de verschillende diensten van de Commis­
sie kan dienen. Juist omdat in het algemeen meestal 
wordt onderschat hoe belangrijk het is, over betrouw­
bare en vergelijkbare, per regio gedifferentieerde 
statistieken te kunnen beschikken, zou de Commissie 
deze taak op zich moeten nemen en hieraan in een 
concept voor de lange termijn gestalte moeten geven. 
De Voorzitter 
van het Economisch en Sociaal Comité 
Francs STAEDELIN