VERSLAG VAN DE COMMISSIE AAN HET EUROPEES PARLEMENT EN DE RAAD

Jaarverslag over de activiteiten van de Europese Unie op het gebied van onderzoek en technologische ontwikkeling en het toezicht op Horizon 2020 in 2016

1. Achtergrond bij het jaarverslag over de OTO-activiteiten

Het jaarverslag over de activiteiten van de Europese Unie (EU) inzake onderzoek en technologische ontwikkeling en verspreiding van de resultaten wordt opgesteld ingevolge artikel 190 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (VWEU). Met dit verslag wordt beoogd een beknopt en niet-uitputtend overzicht te geven van de belangrijkste maatregelen die tijdens het rapportagejaar zijn genomen.

Na een oproep van de Raad aan de Commissie op 30 mei 2017 om haar rapportagestrategie te stroomlijnen, bevat dit verslag jaarlijkse controlegegevens van Horizon 2020 die betrekking hebben op de oproepen tot het indienen van voorstellen voor Horizon 2020 die in 2016 werden afgesloten. Sinds 9 november 2017 zijn verdere gedetailleerde controlegegevens voor Horizon 2020 openbaar gemaakt op het Horizon 2020-dashboard.

2. De bredere politieke context in 2016

Het jaar 2016 was het tweede jaar dat de Commissie werkte onder leiding van voorzitter Juncker. Aan het begin van zijn mandaat kondigde voorzitter Juncker een nieuw begin aan voor Europa en presenteerde hij zijn nieuwe agenda voor banen, groei, billijkheid en democratische verandering, gericht op tien politieke prioriteiten.

Het Investeringsplan voor Europa van de Commissie, met een begroting van 315 miljard EUR, zorgde, samen met het Europees Fonds voor strategische investeringen (EFSI), voor verdere resultaten. Het fonds was operationeel en voerde kwalitatief hoogwaardige investeringen uit om de Europese economie een verdere impuls te geven, onder meer op het gebied van onderzoek en innovatie, en voor innovatieve kleine en middelgrote ondernemingen (kmo's) en kleine mid-caps.

Gedurende het jaar bereikte een aantal van de cruciale initiatieven van de Commissie, zoals de energie-unie, de digitale eengemaakte markt, de kapitaalmarktunie, de Europese veiligheidsagenda en de Europese migratieagenda, nieuwe etappes. De EU moet meer dan ooit relevant zijn én verbonden zijn met haar burgers. Volgens voorzitter Juncker moeten beleid, besluiten en strategieën beter op elkaar aansluiten.

Ter opvolging van de klimaatconferentie van Parijs (COP21), is de Europese Commissie begonnen met het uitvoeren van de toezeggingen die de EU heeft gedaan op het gebied van energie en klimaat, door het ambitieuze pakket "Schone energie voor alle Europeanen" aan te nemen, waarvan onder andere de mededeling over "Versnelling van de innovatie op het gebied van schone energie" deel uitmaakt. In deze mededeling wordt gesproken over verreikende beleidsmaatregelen om de transitie van Europa naar een concurrerende, koolstofarme economie te versnellen, door investeringen in onderzoek en innovatie (O&I) op het gebied van schone energie te stimuleren en actoren op alle niveaus te mobiliseren om de aanvaarding door de markt van innovatieve technologieën en diensten op het gebied van schone energie te faciliteren. De Commissie schaarde zich namens de EU ook achter de "Missie Innovatie" die tijdens de COP21 werd gelanceerd, een internationaal initiatief dat als doel heeft innovatie en uitgaven op het gebied van schone energie in zowel de publieke als de particuliere sector te versnellen om klimaatverandering tegen te gaan.

3. Beleidskader

Tijdens het rapportagejaar werden de strategische prioriteiten van de commissaris voor Onderzoek, Wetenschap en Innovatie, Carlos Moedas, "Open innovatie, open wetenschap en open voor de wereld", verder uitgewerkt.

Een van de belangrijkste aspecten van "Open wetenschap" is de ontwikkeling van een Europese wetenschapscloud. In 2016 heeft de Europese Commissie verschillende componenten van dit initiatief gelanceerd om te profiteren van de datarevolutie. De wetenschapscloud zal de wetenschap, het bedrijfsleven en de publieke autoriteiten in Europa een digitale infrastructuur van wereldklasse verschaffen die supermoderne faciliteiten voor computing en gegevensopslag binnen handbereik brengt voor alle wetenschappers en ingenieurs in de Europese Unie.

In 2016 nam de Groep op hoog niveau van wetenschappelijke adviseurs van het Wetenschappelijk Adviesmechanisme een wetenschappelijk advies aan met de titel "Closing the gap between light-duty vehicle real-world CO2 emissions and laboratory testing" (De kloof dichten tussen de daadwerkelijke CO2-emissies van lichte voertuigen en de resultaten van laboratoriumtesten); maakte deze groep aanzienlijke vorderingen met de ontwikkeling van een wetenschappelijk advies over "Cyberveiligheid in de Europese digitale eengemaakte markt"; alsmede met de toelichting inzake "Nieuwe biotechnologische technieken voor de landbouw". Daarnaast begon de groep te werken aan een wetenschappelijk advies over "Voeding uit de Oceanen". Gedurende 2016 werkte de GHN steeds nauwer samen met het onlangs opgerichte consortium "Wetenschappelijk advies van Europese academies voor beleidsvorming" (Science Advice for Policy by European Academies, SAPEA - gefinancierd door Horizon 2020), waarin de buitengewone kennis en expertise van onderzoekers van meer dan 100 academies en wetenschappelijke genootschappen uit meer dan 40 landen in Europa worden gecombineerd.

Om Europa's capaciteit te vergroten om revolutionaire, marktcreërende innovaties te genereren en op te schalen, werd tussen 16 februari en 29 april 2016 opgeroepen ideeën in te dienen voor het opzetten van een Europese innovatieraad. De Commissie heeft ook een speciale aankondiging gedaan met betrekking tot de instelling van een groep op hoog niveau van innovatoren, om deskundig advies te geven aan de Europese Commissie bij het ontwerp en de ontwikkeling van een Europese Innovatieraad, dit om Europa's capaciteit op het gebied van revolutionaire, marktcreërende innovaties te vergroten. Na de aankondiging werd uit bijna 500 inzendingen een groep van 15 leden geselecteerd, waarmee een groep werd gevormd die op 1 januari 2017 aan de slag ging. De Europese Innovatieraad is een cruciale component van het initiatief "Opstarten en opschalen" (Startup and Scale up initiative) dat door de Commissie is gelanceerd om de vele innovatieve ondernemers in Europa alle mogelijkheden te bieden om internationaal toonaangevende ondernemingen te ontwikkelen. De proefmaatregelen die in het kader van Horizon 2020 van kracht werden, warden al in 2016 ontwikkeld met de hulp van externe belanghebbenden en de relevante diensten van de Commissie.

In 2016 wees het Europees Instituut voor innovatie en technologie (EIT) een nieuwe kennis- en innovatiegemeenschap (KIG) aan, de KIG Voeding, die innovatieve en economisch duurzame initiatieven steunt die als doel hebben het Europese voedselsysteem te transformeren, het consumentenvertrouwen te vergroten en de wereldwijde volksgezondheid te verbeteren.

Ook werd in 2016 begonnen met een proefmaatregel op het gebied van de circulaire economie, om verschillende soorten innovatoren die worden geconfronteerd met obstakels als gevolg van regelgeving, te helpen door middel van overeenkomsten met belanghebbenden en publieke autoriteiten . Er werden door de Europese Commissie Innovatiedeals gelanceerd. Deze nieuwe proefregeling is bedoeld om innovatoren met veelbelovende oplossingen voor milieukwesties te helpen om te gaan met de uitdagingen op het gebied van regelgeving en hun ideeën op de markt te brengen.

In februari 2016 startte de Commissie een openbare raadpleging over een nieuw O&I-initiatief voor duurzame voedselproductie en beter waterbeheer in het Middellandse Zeegebied, dat Prima , partnerschap voor onderzoek en innovatie in het Middellandse Zeegebied, zal gaan heten. In oktober 2016 keurde de Commissie op basis van artikel 185 van het Verdrag (VWEU) een wetgevingsvoorstel voor het Prima-initiatief goed, dat in 2017 door de wetgever werd goedgekeurd. Dit was ook een belangrijke mijlpaal met het oog op de recente ontwikkelingen in dit aan de EU grenzende gebied.

In juni 2016 sloot de Commissie zich namens de EU aan bij het wereldwijde initiatief "Missie Innovatie", dat ontstond tijdens de COP21-conferentie. In het kader van dit initiatief zullen grote wereldeconomieën hun onderzoeks- en innovatieprojecten op het gebied van schone-energietechnologieën beter onderling gaan afstemmen. Alle leden hebben toegezegd de overheidsinvesteringen in onderzoek en innovatie op het gebied van schone energie in de komende vijf jaar te verdubbelen. In november 2016 werd in de marge van de conferentie over het strategisch plan voor energietechnologie (SET-plan) in Bratislava het voortgangsverslag over 2016 bekendgemaakt. . In het verslag werden de streefcijfers gepresenteerd voor belangrijke technologieën. Deze streefcijfers werden voorbereid in samenwerking met en worden ondersteund door alle EU-lidstaten en andere landen die zijn betrokken bij het SET-plan en de gemeenschap van O&I-belanghebbenden. De streefcijfers zijn met name gericht op kostenverlaging en verbetering van de prestaties van belangrijke koolstofarme technologieën. De volgende stap is de samenstelling van uitvoeringsplannen voor de verschillende technologische gebieden, waarin concrete activiteiten en projecten worden vastgesteld die door de bij het SET-plan betrokken spelers worden uitgevoerd en bijdragen aan het behalen van de streefcijfers. Deze plannen worden in 2017 opgesteld.