Voorstel voor een BESLUIT VAN DE RAAD tot wijziging van Besluit van de Raad 1999/733/EG houdende toekenning van aanvullende macrofinanciële bijstand aan de Voormalige Joegoslavische Republiek Macedonië

(door de Commissie ingediend)

TOELICHTING

1. Achtergrond

Op 8 november 1999 besloot de Raad van de Europese Unie de Voormalige Joegoslavische Republiek Macedonië (fYRoM) aanvullende macrofinanciële bijstand toe te kennen voor een bedrag tot 80 miljoen EUR, bestaande uit een lening van 50 miljoen EUR en een gift van 30 miljoen EUR (Besluit van de Raad 1999/733/EG).

Tot deze bijstand werd besloten tijdens de nasleep van de Kosovo-crisis en de daarmee samenhangende hoge economische kosten. De bijstand is bedoeld ter ondersteuning van de betalingsbalans en ter verlichting van de buitenlandse financiële verplichtingen van het land, ter bevordering van de tenuitvoerlegging van structurele hervormingen en ter verlichting van de sociale gevolgen van de economische verstoringen die het gevolg waren van het conflict in Kosovo. Voor de bijstand geldt als voorwaarde dat op bevredigende wijze vooruitgang wordt geboekt met het programma van aanpassingen en hervormingen van de fYRoM in het kader van een Stand-by Arrangement van het IMF.

De tenuitvoerlegging van deze bijstand heeft vertraging opgelopen door moeilijkheden bij het bereiken van overeenstemming over een nieuwe Stand-by Arrangement tussen de autoriteiten en het IMF. Deze werd uiteindelijk goedgekeurd door de Board van het IMF in November 2000. Na raadpleging van het Economisch en Financieel Comité (EFC) werd op 19 december 2000 een Memorandum of Understanding (MoU) getekend waarin de voorwaarden met betrekking tot het economisch beleid zijn vastgelegd voor de uitkering van de tweede tranche van de bijstand. De eerste tranche van 30 miljoen EUR werd uitgekeerd in december 2000 (een gift van 20 miljoen EUR en een lening van 10 miljoen EUR).

2. Recente economische ontwikkelingen

In 2000 waren de macro-economische ontwikkelingen in algemene zin bevredigend, met een BBP-groei die opliep tot 5,1%. In de tweede helft van het jaar begon de economische groei echter af te nemen. In 2000 begon de inflatie te stijgen en nam het CPI op jaarbasis met 5,8% toe (6,1% aan het einde van de periode), in vergelijking met een daling van het CPI van 1,1% in 1999. De situatie van de overheidsfinanciën was bijzonder goed met een overschot op de begroting van de totale overheid van circa 3,5% van het BBP, met name dankzij aanzienlijke belastingmeevallers. Het tekort op de lopende rekening bedroeg 3,4% van het BBP (inclusief bijstand in de vorm van giften), hetgeen nauwelijks een verandering betekent ten opzichte van het voorgaande jaar. De dekking van de invoer bleef een stijging te zien geven en bedroeg aan het einde van 2000 circa 3,5 maanden invoer, terwijl de externe schuldquote eveneens toenam tot 45,7% van het BBP.

Het begin van 2001 gaf een verdere vertraging en zelfs verslechtering van de economische situatie te zien naarmate de in februari uitgebroken politieke en veiligheidscrisis onder invloed van de gewapende confrontaties tussen de veiligheidstroepen en gewapende groepen etnische Albanezen verder verergerde. De crisis was een belangrijke oorzaak van de onbevredigende macro-economische ontwikkelingen in de eerste helft van het jaar, onder andere ten gevolge van de verstoringen van de buitenlandse handel. Voorlopige cijfers wijzen op een daling van het reële BBP in het eerste kwartaal van 2001 van 3,8% op jaarbasis.

De inflatoire druk nam in de eerste maanden van het jaar af en de CPI-inflatie bedroeg in april 3,2%. Sinds het uitbreken van de crisis intervenieerde de Nationale Bank verscheidene malen ter ondersteuning van de Denar, waarvan de koers gekoppeld is aan de DM/Euro. Teneinde speculatie tegen de Denar te voorkomen heeft de Bank voorts het monetaire beleid verkrapt om de liquiditeit te verminderen. Door de ondersteuning van de wisselkoers van de Denar zijn de deviezenreserves in de eerste zes maanden van het jaar teruggelopen. De recente verkoop van het nationale telecombedrijf aan de Hongaarse onderneming MATAV heeft daarentegen inkomsten ten belope van 320 miljoen USD opgeleverd.

De overheidsfinanciën zijn sterk verslechterd als gevolg van de crisis en door uitgavenstijgingen eind december 2000. Als gevolg van de crisis in maart 2001 zijn de uitgaven van de centrale overheid voor "goederen en andere diensten" op jaarbasis met 120% gestegen (zij het dat de maandcijfers fluctueren). De belastingopbrengsten worden eveneens ongunstig beïnvloed door de crisis en de ermee samenhangende afname van de economische bedrijvigheid: in maart waren de belastinginkomsten van de centrale overheid op jaarbasis 11% lager. Werd voorheen rekening gehouden met de overgang van een comfortabel overschot in 2000 naar een nog altijd beheersbaar tekort in 2001 van circa 1,2% van het BBP, thans wijzen de tekenen eerder op een verschil in de orde van grote van 10 procentpunten van het BBP, van een zeer aanzienlijk overschot in 2000 naar een tekort van zo'n 6% van het BBP in 2001.

Zowel de invoer als de uitvoer lagen veel lager dan een jaar geleden. In de periode januari-april lag de export op jaarbasis 11% lager terwijl de invoer op jaarbasis daalde met 28%. De sterke afname van de invoer in de eerste vier maanden van het jaar is grotendeels toe te schrijven aan basiseffecten ten gevolge van de ongebruikelijk grote invoer in de overeenstemmende maanden in 2000 voorafgaand aan de invoering van de BTW. De daling was groter voor de invoer dan voor de uitvoer en de handelsbalans gaf dan ook een verbetering te zien ten opzichte van dezelfde periode van 2000. Voor 2001 in zijn geheel zullen de handelsbalans en de lopende rekening echter verslechteren ten opzichte van 2000. Ofschoon het om onvoltooide ramingen gaat, heeft het IMF onlangs aangegeven dat het resterende externe financieringstekort voor 2001 rond 85 miljoen USD zou kunnen uitkomen.

De autoriteiten hebben ook vooruitgang geboekt met economische hervormingen, ofschoon de crisis voor vertraging heeft gezorgd. In het bijzonder werd in januari 2001 een belastinghervorming doorgevoerd waarbij de tarieven van de inkomstenbelasting werden verlaagd. Ook met het thesauriesysteem werd vooruitgang geboekt en dit nadert voltooiing. Met betrekking tot de hervorming van de financiële sector werd grote vooruitgang geboekt, met inbegrip van de invoering van richtsnoeren voor toezicht, versterking van de bankwetgeving en een programma van maatregelen voor in problemen verkerende banken. Voorts zijn stappen gezet op het gebied van de hervorming van de overheidsinstanties, met inbegrip van de goedkeuring van de ambtenarenwet in mei 2001. Op het gebied van privatisering werd minder vooruitgang geboekt, hetgeen ten dele kan worden toegeschreven aan de crisis. De autoriteiten gaan voort op de weg naar een verdere stabilisering van de economie en voeren nauw overleg met het IMF en de Wereldbank over de volgende stappen die moeten worden ondernomen.

3. Verlenging van de rechtsgrondslag tot voorbij het jaar 2000

De Voormalige Joegoslavische Republiek Macedonië heeft verdere financiële steun van de Gemeenschap en andere bilaterale en multilaterale donors nodig ter ondersteuning van de stabilisering van de economie en de hervormingsinspanningen. Het onderliggende raadsbesluit (1999/733/EG van 8 november 1999) werd echter genomen in de nasleep van de Kosovo-crisis, in de veronderstelling dat een overeenkomst over een Stand-by Arrangement ophanden was. Daarom bepaalt artikel 1, lid 3, van het Besluit van de Raad: "De giftcomponent van de bijstand zal maximaal 30 miljoen EUR in de periode 1999-2000 belopen", terwijl voor de leningcomponent niet een dergelijk tijdsbestek is vastgelegd.

Tegen deze achtergrond is het thans noodzakelijk gebleken de huidige rechtsgrondslag, dat wil zeggen Besluit van de Raad 1999/733/EG, te wijzigen om de voortzetting van de tenuitvoerlegging van de bijstand mogelijk te maken, in het bijzonder de uitkering van de resterende giftcomponent van 10 miljoen EUR na het jaar 2000. In overeenstemming met de vereisten in verband met de begroting dient in het gewijzigde besluit van de Raad als uiterste datum voor de uikering van de financiële middelen 31 december 2002 te worden vastgelegd.

2001/0213 (CNS)

Voorstel voor een BESLUIT VAN DE RAAD tot wijziging van Besluit van de Raad 1999/733/EG houdende toekenning van aanvullende macrofinanciële bijstand aan de Voormalige Joegoslavische Republiek Macedonië

DE RAAD VAN DE EUROPESE UNIE,

Gelet op het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap, en met name op artikel 308,

Gezien het voorstel van de Commissie [1],

[1] PB C [...], [...], blz. [...].

Gezien het advies van het Europees Parlement [2],

[2] PB C [...], [...], blz. [...].

Overwegende hetgeen volgt:

(1) Besluit van de Raad 1999/733/EC [3] voorziet in aanvullende macrofinanciële bijstand aan de Voormalige Joegoslavische Republiek Macedonië bestaande uit een leningcomponent met een hoofdsom van maximaal 50 miljoen EUR en een giftcomponent van maximaal 30 miljoen EUR;

[3] PB L 294 van 16.11.1999, blz. 31-32.

(2) De tenuitvoerlegging van deze bijstand werd vertraagd door moeilijkheden bij het bereiken van overeenstemming over een nieuwe Stand-by-Arrangement tussen de Voormalige Joegoslavische Republiek Macedonië en het Internationaal Monetair Fonds (IMF);

(3) De Voormalige Joegoslavische Republiek Macedonië doet inspanningen om te komen tot verdere economische stabilisering en hervorming en blijft buitenlandse financiële ondersteuning nodig houden in aanvulling op hetgeen de Internationale Financiële Instellingen kunnen bieden;

(4) Het huidige Besluit van de Raad 1999/733/EG staat geen vastlegging van middelen in de vorm van een gift toe na het jaar 2000;

(5) De Commissie heeft het Economisch en Financieel Comité geraadpleegd alvorens dit voorstel in te dienen.

BESLUIT:

Enig artikel

Besluit 1999/733/EG wordt hierbij als volgt gewijzigd:

1. Artikel 1, lid 3, wordt vervangen door: "De giftcomponent van deze bijstand zal maximaal 20 miljoen EUR bedragen."

2. Er wordt een nieuw artikel 6 ingevoegd dat luidt: "Dit besluit loopt af op 31.12.2002."

Gedaan te Brussel,

Voor de Raad

De Voorzitter

FINANCIEEL MEMORANDUM

1. benaming van de maatregel

Aanvullende macrofinanciële bijstand aan de Voormalige Joegoslavische Republiek Macedonië.

2. Begrotingslijn

Giftcomponent van de bijstand

B7-548: macro-economische bijstand aan landen van de westelijke Balkan.

Leningcomponent van de bijstand

Begrotingspost BO-211, garantie van de Europese Gemeenschap voor de programma's van door de Gemeenschap opgenomen leningen voor de toekenning van financiële bijstand aan de derde landen van Midden- en Oost-Europa.

3. Rechtsgrondslag

Artikel 308 van het Verdrag.

4. Omschrijving en motivering van de maatregel

a) Omschrijving van de maatregel

Het verstrekken van een communautaire lening (te financieren door middel van leningen die de Gemeenschap op de internationale kapitaalmarkten opneemt) tot een bedrag van maximaal 50 miljoen EUR en een gift tot een bedrag van maximaal 30 miljoen EUR (te financieren uit de algemene begroting) aan de Voormalige Joegoslavische Republiek Macedonië, ten einde de hervormingsinspanningen van de betrokken regeringen te ondersteunen en de sociale gevolgen van de economische verstoringen die het gevolg zijn van het conflict in Kosovo, te verzachten.

Een eerste tranche van 20 miljoen EUR als gift en een lening van 10 miljoen EUR werden reeds uitgekeerd in december 2000.

b) Motivering van de maatregel

De levensvatbaarheid van de externe positie van de Voormalige Joegoslavische Republiek Macedonië is afhankelijk van externe financiële bijstand uit officiële bronnen.

5. Indeling van de uitgaven

Giftcomponent: niet-verplichte uitgaven, gesplitste kredieten.

Leningcomponent: verplichte uitgaven.

6. Aard van de uitgaven

Een in twee achtereenvolgende tranches uit te keren zuivere gift (financiering voor 100%).

Potentiële activering van een begrotingsgarantie voor lening van de Gemeenschap met als doel financiering van de lening aan de Voormalige Joegoslavische Republiek Macedonië.

7. Financiële gevolgen

a) Wijze van berekening

De schatting van het noodzakelijk geachte bijstandsbedrag is gebaseerd op de huidige ramingen van de resterende behoefte van de Voormalige Joegoslavische Republiek Macedonië aan buitenlandse financiële middelen.

Voor de leningcomponent van deze bijstand wordt een symbolische begrotingspost voorgesteld aangezien verwacht wordt dat geen beroep zal worden gedaan op de begrotingsgarantie, en het bedrag en het tijdstip waarop een beroep op deze begrotingslijn zal worden gedaan, hoe dan ook niet van tevoren kan worden berekend.

b) Gevolgen van de maatregel voor de beleidskredieten

Op de begrotingspost voor de giftcomponent van de bijstand wordt een beroep gedaan, indien wordt voldaan aan een aantal beleidsvoorwaarden waarover met de autoriteiten van de Voormalige Joegoslavische Republiek Macedonië overeenstemming bereikt moet worden.

De begrotingspost met de begrotingsgarantie voor de leningcomponent van deze bijstand zal pas worden geactiveerd indien op de garantie daadwerkelijk een beroep wordt gedaan.

c) Financiering van de beleidsuitgaven

(i) Subsidie

- De financiering van de uitgaven valt onder B7-548.

Voor de vastleggingen wordt het volgende tijdschema voorgesteld (in miljoen EUR):

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

In geval van een beroep op de begrotingsgarantie:

- middels een beroep op het Garantiefonds dat bij Verordening (EG, Euratom) nr. 2728 van 31 oktober 1994 is ingesteld;

- indien in het Garantiefonds onvoldoende middelen aanwezig zijn, kan voor aanvullende betalingen een beroep op de begroting worden gedaan door middel van overdracht:

- van een eventueel in de reserve voor garanties aanwezige marge;

- van eventuele laattijdig aan de begroting betaalde bedragen waarvoor een beroep op de begrotingsgarantie is gedaan (op grond van artikel 27, lid 3, van het Financieel Reglement);

- van een eventuele marge die beschikbaar is binnen het maximum voor categorie 4 van de financiële vooruitzichten of door herschikking daarbinnen;

- teneinde aan haar verplichtingen te voldoen, kan de Commissie de aflossingen en rentebetalingen voorlopig met eigen kasmiddelen financieren. In dat geval is artikel 12 van de Verordening (EEG, Euratom) nr. 1552/89 van de Raad van 29 mei 1989 van toepassing.

8. Fraudebestrijdingsmaatregelen

De middelen worden rechtstreeks uitgekeerd aan de Centrale Bank van het begunstigde land, nadat de diensten van de Commissie, in overleg met het Economisch en Financieel Comité en in samenwerking met de diensten van het IMF en de Wereldbank, hebben vastgesteld dat het in de Voormalige Joegoslavische Republiek Macedonië gevoerde macro-economische beleid bevredigend is en dat voldaan is aan de specifieke voorwaarden die aan deze bijstand zijn verbonden.

9. GEGEVENS KOSTEN-BATENANALYSE

a) Motivering van de maatregel en specifieke doelstellingen

De voorgestelde bijstand dient ter ondersteuning van de inspanningen van de Voormalige Joegoslavische Republiek Macedonië op het gebied van macro-economische hervormingen en vormt een aanvulling op de financiële middelen die de internationale gemeenschap in het kader van het door het IMF ondersteunde programma aan dit land verstrekt. Aldus verlicht deze bijstand de externe financieringsproblemen van het land, verbetert de groeivooruitzichten en draagt bij tot het verhelpen van de economische en sociale consequenties van de conflicten in de regio.

b) Evaluatie en toezicht

De voorgestelde bijstand is macro-economisch van aard; het toezicht erop en de evaluatie ervan geschieden in het kader van het door het IMF ondersteunde aanpassings- en hervormingsprogramma dat de Voormalige Joegoslavische Republiek Macedonië ten uitvoer legt.

De diensten van de Commissie houden toezicht op de maatregel op basis van een betrouwbaar stelsel van indicatoren betreffende het macro-economische en structurele beleid, waarover met de autoriteiten van het begunstigde land overeenstemming moet worden bereikt. Voorts zullen de diensten van de Commissie nauwe contacten onderhouden met de diensten van het IMF en de Wereldbank en gebruik maken van de beoordelingen die door deze instanties worden opgesteld van de resultaten die in de Voormalige Joegoslavische Republiek Macedonië worden geboekt met de hervormingen.

Het voorgestelde besluit van de Raad voorziet in een jaarlijks verslag aan het Europese Parlement en de Raad, waarin een evaluatie van de tenuitvoerlegging van deze maatregel zal worden opgenomen.

10. Administratieve uitgaven

De maatregel heeft een uitzonderlijk karakter en brengt geen toename van het aantal personeelsleden van de Commissie met zich mee.