[pic] | EUROPESE COMMISSIE |

Brussel, 4.2.2011

COM(2011) 44 definitief

2011/0021 (NLE)

Voorstel voor een

BESLUIT VAN DE RAAD

inzake de sluiting van een memorandum van samenwerking tussen de Europese Unie en de Verenigde Staten van Amerika op het gebied van onderzoek en ontwikkeling in de burgerluchtvaart

TOELICHTING

1. Achtergrond van het voorstel

1.1. Motivering en doel van het voorstel

Op 30 maart 2009 heeft de Raad de Commissie verzocht alle nodige acties te ondernemen om het hoogste niveau van interoperabiliteit tussen het programma voor de modernisering van het Europese luchtverkeersbeheer (SESAR), het overeenkomstige programma in de VS (NextGEN) en andere regionale projecten in de ICAO-regio's (Internationale Burgerluchtvaartorganisatie) tot stand te brengen. De Commissie werd ook gevraagd rekening te houden met de behoefte aan samenhang tussen SESAR en de ontwikkelingen van het ICAO Global Concept. De Raad heeft de Commissie dan ook verzocht een aanbeveling in te dienen om haar te machtigen onderhandelingen te beginnen over een memorandum van samenwerking met de Federal Aviation Administration (FAA) van de VS[1]. De Commissie heeft deze aanbeveling[2] op 10 juni 2009 bij de Raad ingediend. De Commissie heeft echter voorgesteld het samenwerkingskader waarover met de FAA moest worden onderhandeld, niet te beperken tot de interoperabiliteit tussen SESAR en NextGEN, maar uit te breiden tot het ruimere domein van onderzoek en ontwikkeling in de burgerluchtvaart.

Op basis van de aanbeveling van de Commissie heeft de Raad op 9 oktober 2009 een besluit aangenomen waarbij de Commissie wordt gemachtigd namens de EU onderhandelingen met de FAA te beginnen over een memorandum van samenwerking inzake onderzoek en ontwikkeling op het gebied van de burgerluchtvaart. De Raad heeft de Commissie ook gevraagd om, parallel hiermee, te onderhandelen over een bijlage waarin de interoperabiliteit tussen SESAR en NextGen wordt behandeld.

Het voorgestelde ontwerpmemorandum bevat de voorwaarden voor wederzijdse samenwerking tussen de EU en de VS op het gebied van de bevordering van onderzoek en ontwikkeling in de burgerluchtvaart. Het vormt een belangrijk instrument dat, via een juridisch bindend kader en volgens gezamenlijk overeengekomen wederkerigheidsbeginselen, de partijen in staat stelt samen hun gemeenschappelijke doelstellingen na te streven, namelijk groenere en efficiëntere systemen voor luchtvervoer. Dankzij het ontwerpmemorandum kunnen de twee partijen samen onderzoeks- en ontwikkelingsactiviteiten uitvoeren op alle deelgebieden van de burgerluchtvaart.

Op basis van de in het mandaat vastgestelde onderhandelingsrichtsnoeren hebben beide partijen op 18 juni 2010 een ontwerpmemorandum van samenwerking en een ontwerpbijlage inzake de interoperabiliteit tussen SESAR en NextGEN geparafeerd.

1.2. Algemene context

SESAR

Het SESAR-programma (Single European Sky Air Traffic Management Research) vormt de technologische pijler van het gemeenschappelĳk Europees luchtruim[3]. Dit programma bestaat uit drie fasen, die respectievelijk betrekking hebben op de definitie, ontwikkeling en uitrol van een nieuwe generatie ATM-technologieën, -systemen en -procedures van hoge kwaliteit die beantwoorden aan de doelstellingen en voorschriften van het gemeenschappelĳk Europees luchtruim. Een van de belangrijkste resultaten van de definitiefase van SESAR is het Europees masterplan voor luchtverkeersbeheer (het masterplan ), een gemeenschappelijk opgesteld stappenplan, dat is goedgekeurd door de Raad van de EU en erkend door alle ATM-belanghebbenden en dat tot doel heeft in de komende 10 tot 15 jaar een nieuwe generatie ATM-technologieën uit te rollen. Het masterplan zorgt voor de aansturing van het werkprogramma voor de ontwikkelingsfase en zal ook een belangrijke rol spelen bij het beheer van de uitrolfase van SESAR.

Het SESAR-programma bevindt zich momenteel in de ontwikkelingsfase, die bestaat uit meer dan 300 samenhangende en gecoördineerde onderzoeks-, ontwikkelings- en valideringsprojecten welke centraal worden beheerd door de Gemeenschappelijke Onderneming SESAR, het eerste publiekprivate partnerschap op ATM-gebied dat als een EU-orgaan is opgezet. Het doel van de Gemeenschappelijke Onderneming SESAR is te zorgen voor de modernisering van het Europese ATM-systeem door alle relevante inspanningen op het gebied van onderzoek en ontwikkeling in de EU te coördineren en te bundelen. De Gemeenschappelijke Onderneming SESAR is opgericht door de EU en Eurocontrol en bestaat voorts uit 15 leden uit de luchtvaartsector (fabrikanten van grond- en boordapparatuur, luchthavens, luchtvaartmaatschappijen, luchtverkeersleidingsdiensten), waaronder ook entiteiten uit niet-EU-landen, en uit verscheidene geassocieerde partners.

In de VS heeft de FAA ook een programma voor de modernisering van het luchtverkeersbeheer opgestart, NextGen genoemd. Gezien de overeenkomsten tussen SESAR en NextGen hebben de Europese luchtruimgebruikers er sterk op aangedrongen te streven naar interoperabiliteit tussen SESAR en NextGen, zodat de ATM-activiteiten wereldwijd veilig en naadloos kunnen verlopen, de marktkansen voor het Europese bedrijfsleven toenemen en vermeden wordt dat vliegtuigen twee soorten apparatuur aan boord moeten hebben, hetgeen nodeloos duur zou zijn. Bedrijven uit de VS hebben al toegang tot Europese onderzoeks- en ontwikkelingsprogramma's zoals SESAR. Het is dan ook essentieel dat, in de omgekeerde richting, dezelfde kansen worden geboden aan het Europese bedrijfsleven.

De Commissie is van oordeel dat de burgerluchtvaartsector in het algemeen dringend de technische en operationele samenwerking met de FAA moet versterken. Via een algemene benadering, die alle aspecten van de burgerluchtvaart omvat, kunnen gemakkelijker efficiënte en duurzame luchtvervoerssystemen tot stand worden gebracht. Daarom heeft de Commissie aanbevolen het samenwerkingskader uit te breiden tot ruimere aspecten van de burgerluchtvaart.

Het voorgestelde memorandum van samenwerking met de VS vormt een gezonde en juridisch bindende basis om samen onderzoeks- en ontwikkelingsactiviteiten op het getouw te zetten, en regelt ook gevoelige kwesties als aansprakelijkheid, intellectuele-eigendomsrechten en wederkerigheid. Bovendien heeft het memorandum het potentieel om internationale luchtvaartnormen vast te stellen die zorgen voor wereldwijde interoperabiliteit, en zo tegemoet te komen aan de verwachtingen van de belanghebbenden en te zorgen voor ruimere marktkansen voor het Europese bedrijfsleven.

1.3. Bestaande bepalingen op het door het voorstel bestreken gebied

De Europese Commissie en de FAA hebben op 18 juli 2006 al een memorandum van overeenstemming ondertekend, waarin was vastgelegd binnen welk kader gezamenlijke acties konden worden ondernomen om bij te dragen tot een meer universeel luchtverkeersbeheer. Op 17 maart 2009 is dit memorandum van overeenstemming aangepast aan de cruciale rol die de Gemeenschappelijke Onderneming SESAR, onder het gezag van de Europese Commissie, speelt in de technische samenwerking met de FAA. Door zijn declaratieve karakter vormt het memorandum van overeenstemming echter niet het vereiste juridische kader om problemen in verband met aansprakelijkheid, intellectuele-eigendomsrechten en wederkerigheid adequaat op te lossen. Het voorgestelde memorandum van samenwerking, en met name de bijlage inzake de interoperabiliteit tussen SESAR en NextGEN, vervangt dan ook het bestaande memorandum van overeenstemming.

1.4. Samenhang met andere beleidsgebieden en doelstellingen van de Unie

Het voorgestelde memorandum van samenwerking ondersteunt het SESAR-programma, de technologische pijler van het gemeenschappelijk Europees luchtruim, en draagt dus bij tot de verwezenlijking van de doelstellingen van het gemeenschappelijk Europees luchtruim. Als de nieuwe ATM-technologieën en -procedures tijdig worden ontwikkeld en uitgerold, zal dit een sterke stimulans geven aan de Europese innovatiecapaciteit en aan de concurrentiekracht van de Europese bedrijven, waardoor de EU een belangrijke stem krijgt in normaliseringsorganen.

Doordat het ontwerpmemorandum een duidelijk juridisch kader vormt, stimuleert het de technische en operationele samenwerking tussen de partijen. Een dergelijke stimulans ligt in de lijn van het onderzoeksbeleid van de EU en draagt bij tot de uitvoering van het zevende kaderprogramma.

2. Raadpleging van belanghebbende partijen en effectbeoordeling

2.1. Raadpleging van belanghebbende partijen

De luchtvaartindustrie ondersteunt de perspectieven die worden geboden door een bindend memorandum van samenwerking tussen de EU en de VS. Het Europese bedrijfsleven verwacht dat het, door de toepassing van de wederkerigheidsbeginselen die ten grondslag liggen aan het memorandum, op zijn beurt kansen krijgt om samen te werken met de VS en daar voordeel uit te halen, op basis van transparantie, wederzijdse voordelen en billijke en gelijke behandeling.

Wijze van raadpleging, belangrijkste geraadpleegde sectoren en algemeen profiel van de respondenten

In de loop van de onderhandelingen heeft de Commissie overleg gepleegd met belanghebbenden, met name via de Gemeenschappelijke Onderneming SESAR, en met de lidstaten, via het bijzonder comité dat door de Raad is opgericht met het oog op de onderhandelingen over dit memorandum.

Samenvatting van de reacties en hoe daarmee rekening is gehouden

Bij de voorbereiding van het onderhandelingsstandpunt van de Unie is rekening gehouden met de opmerkingen van de betrokkenen.

2.2. Bijeenbrengen en benutten van deskundigheid

De Gemeenschappelijke Onderneming SESAR heeft technische deskundigheid verstrekt tijdens de onderhandelingen. De juridische deskundigheid werd verstrekt door de juridische dienst van de Commissie. Er behoefde geen beroep te worden gedaan op andere externe deskundigheid.

2.3. Effectbeoordeling

Het memorandum vormt een gezonde rechtsgrond voor een verregaande technische en operationele samenwerking, die moet leiden tot de snelle ontwikkeling van gemeenschappelijke normen voor de burgerluchtvaart. De vaststelling, toepassing en handhaving van wederkerigheidsbeginselen zal het Europese bedrijfsleven helpen om nieuwe markten in de VS aan te boren. Niet-toepassing van het wederkerigheidsbeginsel zou betekenen dat het Europese bedrijfsleven geen eerlijke toegang krijgt tot de VS-markt.

In het specifieke geval van de modernisering van het luchtverkeersbeheer zal de gecoördineerde steun van de EU en de VS voor de normaliseringsactiviteiten van de ICAO een drijvende kracht vormen die het potentieel heeft om gemeenschappelijke SESAR-NextGEn-normen te doen uitgroeien tot internationale normen voor luchtverkeersbeheer. Wanneer geen interoperabiliteit tussen SESAR en Nextgen tot stand wordt gebracht, moeten duizenden vliegtuigen die zowel in Europa als in de VS vliegen, met twee soorten boordapparatuur worden uitgerust, een investering die luchtvaartmaatschappijen zich niet kunnen veroorloven in deze tijden van financiële crisis.

3. Juridische elementen van het voorstel

3.1. Samenvatting van de voorgestelde maatregel

Het voorgestelde memorandum van samenwerking bestaat uit een hoofddocument, waarin de belangrijkste beginselen van de samenwerking en de governanceregelingen zijn vastgesteld. Dit hoofddocument wordt aangevuld door bijlagen en aanhangsels bij de bijlagen, waarin specifieke technische doelstellingen op het gebied van onderzoek en ontwikkeling in de burgerluchtvaart verder zijn uitgewerkt. De eerste bijlage heeft betrekking op de interoperabiliteit tussen SESAR en NextGEN, zoals de Raad had gevraagd in zijn mandaat.

De governanceregelingen bestaan uit een gemengd comité dat is samengesteld uit vertegenwoordigers van de Commissie, bijgestaan door vertegenwoordigers van de EU-lidstaten en van de FAA. Het gemengd comité kan elke kwestie behandelen die betrekking heeft op de werking van het memorandum en de bijlagen en aanhangsels.

3.2. Rechtsgrondslag

Artikel 100, lid 2, in samenhang met artikel 218, lid 6, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie.

3.3. Subsidiariteitsbeginsel

Gezien het pan-Europese karakter van het luchtvervoer en de behoefte aan een consequente benadering op Europees niveau, kunnen de lidstaten de doelstellingen van het memorandum van samenwerking niet verwezenlijken door bilaterale samenwerking met de VS. Het voorstel is derhalve in overeenstemming met het subsidiariteitsbeginsel.

3.4. Evenredigheidsbeginsel

Het memorandum van samenwerking tussen de EU en de VS is een efficiënt juridisch bindend instrument dat de technische samenwerking tussen de twee partijen bevordert. Het vormt een algemeen kader dat het mogelijk maakt samenwerkingsactiviteiten te organiseren die beide partijen vergelijkbare kansen bieden om deel te nemen aan elkaars onderzoeks- en ontwikkelingsactiviteiten op alle deelgebieden van de burgerluchtvaart.

De voorgestelde overeenkomst zorgt niet voor extra administratieve of financiële lasten, noch voor de autoriteiten van de lidstaten, noch voor het bedrijfsleven.

3.5. Keuze van instrumenten

Voorgesteld instrument: Memorandum van samenwerking

Externe luchtvaartbetrekkingen kunnen alleen kracht worden bijgezet door internationale overeenkomsten.

4. GEVOLGEN VOOR DE BEGROTING

Het voorstel heeft geen gevolgen voor de begroting van de Unie.

2011/0021 (NLE)

Voorstel voor een

BESLUIT VAN DE RAAD

inzake de sluiting van een memorandum van samenwerking tussen de Europese Unie en de Verenigde Staten van Amerika op het gebied van onderzoek en ontwikkeling in de burgerluchtvaart

DE RAAD VAN DE EUROPESE UNIE,

Gezien het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, en met name artikel 100, lid 2, in samenhang met artikel 218, lid 6,

Gezien het voorstel van de Commissie[4],

Na de goedkeuring van het Europees Parlement te hebben verkregen op …

Overwegende hetgeen volgt:

(1) De Commissie heeft namens de Unie met de Verenigde Staten van Amerika onderhandeld over een memorandum van samenwerking op het gebied van onderzoek en ontwikkeling in de burgerluchtvaart (hierna "het memorandum" genoemd).

(2) Het memorandum is ondertekend op ……..

(3) Het memorandum dient door de Unie te worden goedgekeurd,

BESLUIT:

Enig artikel (Goedkeuring)

1. Het memorandum wordt hierbij goedgekeurd namens de Unie. De tekst van het memorandum is aan dit besluit gehecht.

2. De voorzitter van de Raad wordt hierbij gemachtigd om de persoon aan te wijzen die gemachtigd is tot het verrichten van de kennisgeving waarin voorzien is bij artikel XII, onder B, van het memorandum.

Gedaan te Brussel,

Voor de Raad

De voorzitter

BIJLAGE

MEMORANDUM VAN SAMENWERKING

NAT-I-9406

TUSSEN DE

VERENIGDE STATEN VAN AMERIKA

EN

DE EUROPESE UNIE

OVERWEGENDE DAT de Verenigde Staten van Amerika en de Europese Unie een gemeenschappelijk doel nastreven, namelijk de bevordering en ontwikkeling van samenwerking met betrekking tot onderzoek en ontwikkeling in de burgerluchtvaart; en

OVERWEGENDE DAT dergelijke samenwerking de ontwikkeling en veiligheid van de burgerluchtvaart in de Verenigde Staten van Amerika en de Europese Unie bevordert,

komen de Verenigde Staten van Amerika en de Europese Unie (samen "de partijen" en individueel "een partij" genoemd) overeen om gezamenlijke programma's uit te voeren overeenkomstig de volgende voorwaarden:

ARTIKEL I - DOEL

A. In dit memorandum van samenwerking, inclusief de bijlagen en aanhangsels ("het memorandum") zijn de voorwaarden vastgesteld voor wederzijdse samenwerking bij de bevordering en uitbouw van onderzoek en ontwikkeling in de burgerluchtvaart. Daartoe kunnen de partijen, voor zover zij over de benodigde fondsen en andere middelen beschikken, personeel, middelen en bijbehorende diensten ter beschikking stellen teneinde de mate van samenwerking te verwezenlijken waartoe wordt opgeroepen in de bijlagen en aanhangsels bij dit memorandum.

B. De doelstellingen van dit memorandum kunnen worden verwezenlijkt door samenwerking op de volgende gebieden:

1. de uitwisseling van informatie over programma's en projecten, onderzoeksresultaten of publicaties;

2. de uitvoering van gezamenlijke analyses;

3. de coördinatie van onderzoeks- en ontwikkelingsprogramma's en –projecten, en de uitvoering ervan op basis van gedeelde inspanningen;

4. de uitwisseling van wetenschappelijk en technisch personeel;

5. de uitwisseling van specifieke apparatuur, software en systemen voor onderzoeksactiviteiten en compatibiliteitsstudies;

6. de gezamenlijke organisatie van symposia of conferenties; en

7. overleg, teneinde gezamenlijke standpunten in te nemen in internationale organen.

C. Onverminderd de toepasselijke wetten, voorschriften en beleidslijnen, zoals eventueel gewijzigd of aangepast, bevorderen de partijen zoveel mogelijk de betrokkenheid van deelnemers bij samenwerkingsactiviteiten in het kader van dit memorandum, teneinde vergelijkbare mogelijkheden te bieden voor deelname aan hun wetenschappelijke en technologische onderzoeks- en ontwikkelingsactiviteiten. De partijen betrekken deelnemers bij de samenwerkingsactiviteiten, die op wederkerige basis en overeenkomstig de volgende beginselen worden uitgevoerd:

1. wederzijdse voordelen;

2. vergelijkbare kansen om deel te nemen aan samenwerkingsactiviteiten;

3. gelijke en eerlijke behandeling;

4. tijdige uitwisseling van informatie die van invloed kan zijn op de samenwerkingsactiviteiten; en

5. transparantie.

D. Dergelijke samenwerkingsactiviteiten vinden plaats overeenkomstig de specifieke in artikel II gedefinieerde bijlagen en aanhangsels.

ARTIKEL II - TENUITVOERLEGGING

A. Dit memorandum wordt ten uitvoer gelegd aan de hand van specifieke bijlagen en aanhangsels waarin, voor zover van toepassing, de aard en de duur van de samenwerking op een specifiek gebied of met een specifiek doel, de omgang met intellectuele eigendom, aansprakelijkheid, financiering, kostentoewijzing en andere relevante kwesties aan bod komen. In geval van onverenigbaarheid tussen een bepaling in een bijlage of aanhangsel en een bepaling in dit memorandum, heeft de bepaling in het memorandum voorrang, tenzij expliciet anders vermeld.

B. Vertegenwoordigers van de Verenigde Staten van Amerika en van de Europese Unie vergaderen regelmatig teneinde:

1. voorstellen voor nieuwe samenwerkingsactiviteiten te bespreken; en

2. de status te bekijken van lopende activiteiten die overeenkomstig een bijlage of aanhangsel bij dit memorandum worden uitgevoerd.

C. De coördinatie en facilitering van samenwerkingsactiviteiten in het kader van dit memorandum gebeurt namens de regering van de Verenigde Staten van Amerika door de Federal Aviation Administration en namens de Europese Unie door de Europese Commissie.

D. Alle verzoeken voor diensten in het kader van dit memorandum moeten worden gericht tot de volgende aangewezen kantoren voor de coördinatie en het beheer van dit memorandum:

1. Voor de Verenigde Staten van Amerika:

Federal Aviation Administration Office of International Aviation Wilbur Wright Bldg., 6th Floor, East 600 Independence Ave., S.W. Washington, D.C. 20591 - USA Telefoon: +1-202-385-8900 |

2. Voor de Europese Unie:

Europese Commissie Directoraat-generaal voor mobiliteit en vervoer Directoraat luchtvervoer 1040 Brussel - België Telefoon: +32-2-296 84 30 Fax: +32-2-296 83 53 |

E. Voor specifieke activiteiten van technische programma's worden contactpersonen aangeduid, zoals vermeld in de bijlagen en aanhangsels bij dit memorandum.

ARTIKEL III – UITVOEREND BEHEER

A. De partijen richten hierbij een gemengd comité op, dat verantwoordelijk is voor de effectieve werking van dit memorandum en dat regelmatig bijeen zal komen om de effectiviteit van de uitvoering van het memorandum te evalueren.

B. Het gemengd comité is samengesteld uit vertegenwoordigers van:

1. de Verenigde Staten van Amerika, zijnde de Federal Aviation Administration (FAA, covoorzitter), en

2. de Europese Unie, namelijk de Europese Commissie (covoorzitter), bijgestaan door vertegenwoordigers van de lidstaten van de Europese Unie.

C. Het gemengd comité kan op ad-hoc basis deskundigen met betrekking tot een bepaald onderwerp uitnodigen tot deelname. Het gemengd comité kan technische werkgroepen oprichten en toezicht houden op hun werkzaamheden en op de werkzaamheden van de comités en groepen die overeenkomstig de specifieke bijlagen en aanhangsels worden opgericht. Het gemengd comité komt met een intern reglement van orde en stelt dit vast.

D. Alle besluiten van het gemengd comité worden bij consensus genomen door de twee partijen die deel uitmaken van het gemengd comité. Deze besluiten worden op schrift gesteld en ondertekend door de vertegenwoordigers van de partijen in het gemengd comité.

E. Het gemengd comité kan elke kwestie behandelen die betrekking heeft op de werking van dit memorandum en de bijlagen en aanhangsels. Het heeft met name tot taak:

1. binnen het toepassingsgebied van dit memorandum en de bijlagen en aanhangsels daarbij een forum te bieden voor de bespreking van:

a. kwesties die voortvloeien uit de toepassing van dit memorandum en de bijlagen en aanhangsels daarbij en wijzigingen die invloed hebben op dit memorandum en de bijlagen en aanhangsels daarbij; b. gemeenschappelijke benaderingen van de invoer van nieuwe technologieën en procedures, onderzoeks- en evaluatieprogramma's, en andere gebieden van wederzijds belang; en c. ontwerpverordeningen en -wetgeving van de ene partij die gevolgen kunnen hebben voor de belangen van de andere partij, binnen het toepassingsgebied van dit memorandum en de bijlagen en aanhangsels daarbij; |

2. aanvullende bijlagen bij dit memorandum en aanhangsels bij die bijlagen vast te stellen, voor zover nodig;

3. wijzigingen van bijlagen bij dit memorandum en aanhangsels bij die bijlagen vast te stellen, voor zover nodig; en

4. zo nodig voorstellen te doen aan de partijen om dit memorandum anderszins te wijzigen.

ARTIKEL IV – UITWISSELING VAN PERSONEEL

De partijen kunnen technisch personeel uitwisselen indien dit nodig is om de in een bijlage of aanhangsel bij dit memorandum beschreven activiteiten uit te voeren. Dergelijke uitwisselingen moeten beantwoorden aan de voorwaarden en bepalingen die in dit memorandum en de bijlagen en aanhangsels daarbij zijn vastgesteld. Technisch personeel dat tussen de partijen wordt uitgewisseld, voert werkzaamheden uit die in de bijlage of het aanhangsel zijn gespecificeerd. De Verenigde Staten en de Europese Unie kunnen overeenkomen dat dergelijk technisch personeel afkomstig mag zijn van agentschappen of contractanten.

ARTIKEL V – REGELINGEN VOOR HET UITLENEN VAN APPARATUUR

Krachtens een bijlage of aanhangsel bij dit memorandum kan de ene partij (de "uitlenende partij") apparatuur uitlenen aan de andere partij (de "ontvangende partij"). De volgende algemene bepalingen zijn van toepassing op alle leningen van apparatuur, tenzij anders gespecificeerd in een bijlage of aanhangsel:

A. De uitlenende partij stelt de waarde vast van de apparatuur die zij uitleent.

B. De ontvangende partij neemt de apparatuur onder haar hoede en in haar bezit in de faciliteit van de uitlenende partij die in de bijlage of het aanhangsel door de partijen is vastgesteld. De apparatuur blijft onder de hoede en in het bezit van de ontvangende partij tot zij overeenkomstig punt H wordt teruggegeven aan de uitlenende partij.

C. De ontvangende partij vervoert de apparatuur op eigen kosten naar de faciliteit die in de bijlage of het aanhangsel door de partijen is vastgesteld.

D. De partijen werken samen bij het verkrijgen van uitvoervergunningen en andere documenten die vereist zijn voor het vervoer van de apparatuur.

E. De ontvangende partij is verantwoordelijk voor de installatie van de apparatuur in de faciliteit die in de bijlage of het aanhangsel door de partijen is vastgesteld. Indien nodig verleent de uitlenende partij bijstand aan de ontvangende partij bij de installatie van de uitgeleende apparatuur, op basis van de voorwaarden die door de partijen zijn overeengekomen.

F. Tijdens de uitleenperiode zorgt de ontvangende partij ervoor dat de apparatuur in goede staat wordt gehouden, garandeert zij de ononderbroken werking ervan en geeft zij de uitlenende partij toestemming de apparatuur op elk redelijk tijdstip te inspecteren.

G. De uitlenende partij helpt de ontvangende partij bij het vinden van leveranciers voor gewone en speciale onderdelen die de ontvangende partij niet gemakkelijk kan verkrijgen.

H. Wanneer de desbetreffende bijlage of het desbetreffende aanhangsel bij dit memorandum verstrijkt of wordt stopgezet, of wanneer de ontvangende partij de apparatuur niet langer nodig heeft, geeft de ontvangende partij de apparatuur op eigen kosten terug aan de uitlenende partij.

I. Wanneer apparatuur die in het kader van dit memorandum is uitgeleend en die door de ontvangende partij onder haar hoede en in haar bezit is genomen, verloren gaat of beschadigd raakt, zal de ontvangende partij, naar keuze van de uitlenende partij, de apparatuur herstellen of de uitlenende partij vergoeden voor het verlies of de schade (de waarde van de apparatuur is door de uitlenende partij vastgesteld overeenkomstig punt A).

J. Alle apparatuur die in het kader van dit memorandum wordt uitgewisseld, mag alleen worden gebruikt voor onderzoek, ontwikkeling en validering, maar op geen enkele wijze voor toepassingen die met actieve burgerluchtvaart of andere operationele kwesties te maken hebben.

K. De toepasselijke wetten en beleidsregels van de partijen zijn van toepassing op alle overdrachten van technologie, apparatuur of andere voorwerpen in het kader van dit memorandum.

ARTIKEL VI – FINANCIERING

A. Elke partij draagt de kosten van de activiteiten die zij overeenkomstig dit memorandum uitvoert, tenzij anders bepaald in een bijlage of aanhangsel.

B. De Verenigde Staten hebben referentienummer NAT-I-9406 aan dit samenwerkingsprogramma toegekend; dit nummer moet worden gebruikt in alle correspondentie over het memorandum.

ARTIKEL VII – BEKENDMAKING VAN INFORMATIE

A. Tenzij de toepasselijke wetgeving dit vereist of de partijen dit vooraf schriftelijk zijn overeengekomen, mogen de partijen geen informatie of materiaal dat verband houdt met de taken of het samenwerkingsprogramma waarop dit memorandum en de bijlagen en aanhangsels betrekking hebben, bekendmaken aan andere derde partijen dan (i) contractanten of subcontracten die bij de taken of programma's betrokken zijn, voor zover dit nodig is voor de uitvoering van die taken en programma's; of (ii) andere overheidsinstanties van de partijen.

B. Als een van de partijen er weet van heeft dat ze, krachtens haar wetten of regels, niet in staat is of volgens redelijke verwachtingen niet in staat zal zijn de geheimhoudingsbepalingen van dit artikel na te leven, stelt zij de andere partij daar onmiddellijk en vóór de bekendmaking van in kennis. De partijen plegen vervolgens overleg om een passende gedragslijn te bepalen.

ARTIKEL VIII – INTELLECTUELE EIGENDOMSRECHTEN

A. Een partij die, overeenkomstig de voorwaarden van een bijlage of aanhangsel bij dit memorandum, intellectuele eigendom (waaronder, met het oog op de toepassing van dit memorandum, onder meer wordt verstaan: analyses, verslagen, databanken, software, knowhow, technisch en commercieel gevoelige informatie, gegevens, archieven en bijbehorende documenten en materiaal, ongeacht de dragers waarop ze zijn opgeslagen) ter beschikking stelt aan de andere partij, behoudt de intellectuele-eigendomsrechten die zij had op het ogenblik van de terbeschikkingstelling. De partij die, overeenkomstig een bijlage of aanhangsel bij dit memorandum, een document of andere intellectuele eigendom ter beschikking stelt, geeft duidelijk aan dat het document of de andere intellectuele eigendom vertrouwelijk is, dat zij er de eigenaar van is of dat het om een bedrijfsgeheim gaat, naar gelang van het geval.

B. Tenzij anders bepaald in een bijlage of aanhangsel bij dit memorandum, mag de partij die de intellectuele eigendom ontvangt van de andere partij bij dit memorandum:

1. geen rechten op die intellectuele eigendom verwerven uit hoofde van het feit dat zij die eigendom van de andere partij ontvangt; en

2. de intellectuele eigendom niet bekendmaken aan een andere partij, behalve aan contractanten of subcontractanten die betrokken zijn bij een programma dat verband houdt met een bijlage of aanhangsel bij dit memorandum, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de andere partij. In het geval van bekendmaking aan een contractant of subcontractant die betrokken is bij het programma, moet de partij die de bekendmaking doet:

a. het gebruik van de intellectuele eigendom door de contractant of subcontractant beperken tot de doelstellingen die gespecificeerd zijn in de toepasselijke bijlagen of aanhangsels; en b. verbieden dat de contractant of subcontractant de intellectuele eigendom bekendmaakt aan derde partijen, behalve als de andere partij daar van tevoren schriftelijk mee instemt. |

C. Tenzij anders bepaald in een bijlage of aanhangsel bij dit memorandum, delen de partijen de intellectuele eigendomsrechten die zij samen hebben gecreëerd overeenkomstig dit memorandum en de bijlagen of aanhangsels daarbij.

1. Elke partij heeft in alle landen het niet-exclusieve, niet-intrekbare recht om de intellectuele eigendom te reproduceren, afgeleide werken ervan voor te bereiden, publiek te verspreiden en te vertalen, voor zover deze reproductie, voorbereiding, verspreiding en vertaling geen gevolgen heeft voor de bescherming van de intellectuele-eigendomsrechten van de andere partij. Elke partij of haar uitvoerende instanties hebben het recht om een vertaling te controleren vóór ze publiek wordt verspreid.

2. Wanneer kopieën worden verspreid van wetenschappelijke en technische artikels, wetenschappelijke verslagen waarop geen eigendomsrechten gelden en boeken die rechtstreeks voortvloeien uit de samenwerking in het kader van dit memorandum en de bijlagen of aanhangsels daarbij, moeten daarin de namen van de auteurs van de werken worden vermeld, tenzij een auteur expliciet afziet van deze vermelding.

D. Als een partij het er niet mee eens is dat een document of andere intellectuele eigendom die krachtens een bijlage of aanhangsel bij dit memorandum ter beschikking wordt gesteld, als vertrouwelijk, door eigendomsrechten beschermd of als bedrijfsgeheim wordt aangeduid, verzoekt zij om overleg daarover met de andere partij. Het overleg kan plaatsvinden in het kader van een vergadering van het gemengd comité of een vergadering van een ander krachtens een bijlage of aanhangsel bij dit memorandum opgericht comité.

ARTIKEL IX – IMMUNITEIT EN AANSPRAKELIJKHEID

A. De partijen behandelen de immuniteits- en aansprakelijkheidskwesties met betrekking tot activiteiten die onder dit memorandum vallen in de relevante bijlagen of aanhangsels.

B. De partijen zijn het erover eens dat alle activiteiten die krachtens dit memorandum en de bijlagen en aanhangsels daarbij worden ondernomen, moeten worden uitgevoerd met de nodige professionaliteit en dat alle redelijke inspanningen moeten worden gedaan om mogelijke risico's voor derde partijen tot een minimum te beperken en om te voldoen aan alle vereisten inzake veiligheid en toezicht.

ARTIKEL X – WIJZIGINGEN

A. De partijen mogen dit memorandum en de bijlagen en aanhangsels daarbij wijzigen. De partijen leggen de bijzonderheden van alle wijzigingen vast in een schriftelijke overeenkomst die door beide partijen wordt ondertekend.

B. Wijzigingen van de bijlagen of aanhangsels bij dit memorandum, die door het gemengd comité zijn goedgekeurd, worden van kracht nadat het gemengd comité een besluit overeenkomstig artikel III.D van dit memorandum heeft genomen, namens de partijen ondertekend door de covoorzitters van het gemengd comité.

ARTIKEL XI - GESCHILLENBESLECHTING

De partijen beslechten alle geschillen over de interpretatie of toepassing van dit memorandum of de bijlagen of aanhangsels daarbij in gezamenlijk overleg. De partijen mogen de beslechting van dergelijke geschillen niet toevertrouwen aan een internationale rechtbank of derde partij.

ARTIKEL XII – INWERKINGTREDING EN BEËINDIGING

A. In afwachting van de inwerkingtreding van dit memorandum wordt het voorlopig toegepast vanaf de datum waarop het is ondertekend.

B. Dit memorandum treedt in werking nadat de partijen elkaar schriftelijk hebben meegedeeld dat zij hun interne procedures voor de inwerkingtreding ervan hebben voltooid, en blijft van kracht tot het wordt beëindigd.

C. Bijlagen of aanhangsels die na de inwerkingtreding van dit memorandum door het gemengd comité zijn vastgesteld, worden van kracht nadat het gemengd comité een besluit overeenkomstig artikel III.D van dit memorandum heeft genomen, namens de partijen ondertekend door de covoorzitters van het gemengd comité.

D. Elke partij mag dit memorandum of de bijlagen of aanhangsels daarbij op elk ogenblik beëindigen, mits zij dit zestig (60) dagen van tevoren schriftelijk meldt aan de andere partij. De beëindiging van dit memorandum heeft geen invloed op de rechten en plichten van de partijen uit hoofde van de artikelen V, VII, VIII en IX. Elke partij heeft na de beëindiging van dit memorandum of de bijlagen en aanhangsels daarbij 120 dagen de tijd om haar activiteiten stop te zetten. De beëindiging van dit memorandum betekent ook de beëindiging van alle bijlagen en aanhangsels die de partijen krachtens dit memorandum hebben gesloten.

ARTIKEL XIII - AUTORITEIT

De Verenigde Staten en de Europese Unie stemmen in met de bepalingen van dit memorandum, zoals blijkt uit de handtekeningen van hun gemachtigde vertegenwoordigers.

VERENIGDE STATEN VAN AMERIKA | EUROPESE UNIE |

_______________________________ | _______________________________ |

TITEL: Assistant Administrator For International Aviation Federal Aviation Administration Department of Transportation | TITEL: |

[1] Resolutie van de Raad houdende goedkeuring van het Europees masterplan inzake luchtverkeersbeheer, artikelen 14 en 15, 30 maart 2009.

[2] Aanbeveling van de Commissie aan de Raad - SEC(2009) 744 definitief van 8.6.2009.

[3] Verordeningen ….

[4] PB C … van …, blz. …