Samenvatting

Effectbeoordeling met betrekking tot de herziening van het uitvoercontrolebeleid van de EU

A. Maatregelen zijn nodig

Waarom? Wat is het probleem?

Het huidige uitvoercontrolesysteem van de EU is niet helemaal aangepast om gelijke tred te houden met de veranderende en nieuwe veiligheidsrisico’s die we vandaag kennen, met snelle technologische en wetenschappelijke ontwikkelingen en transformaties op het gebied van handels- en economische processen. Bovendien is in het huidige systeem niet expliciet rekening gehouden met de opkomende handel in technologie voor cybertoezicht en de risico’s die dit met zich meebrengt voor de internationale veiligheid en de mensenrechten. Vanuit economisch oogpunt veroorzaakt het systeem zware administratieve lasten voor het bedrijfsleven en de overheden en biedt het soms onvoldoende rechtszekerheid. Bovendien leiden verschillen in interpretatie en toepassing tussen de lidstaten tot een asymmetrische uitvoering en tot concurrentieverstoring op de interne markt. Dit probleem betreft een heel scala van marktdeelnemers in talloze sectoren, waaronder kleine en middelgrote ondernemingen. De aspecten veiligheid en mensenrechten zijn daarentegen van belang voor specifieke categorieën zoals dissidenten en activisten in derde landen, alsmede de EU-bevolking als geheel.

Wat moet met dit initiatief worden bereikt?

De herziening van het uitvoercontrolebeleid van de EU dient ter ondersteuning van de algemene beleidsdoelstellingen van de Unie, zoals bepaald in artikel 3 VEU: bijdragen tot vrede en veiligheid, alsmede vrije en eerlijke handel en bescherming van de mensenrechten. De specifieke beleidsdoelstellingen zijn: aanpassing aan veranderende veiligheidsrisico’s en -bedreigingen; aanpassing aan snelle technologische en wetenschappelijke ontwikkelingen; het voorkomen van de uitvoer van technologie voor cybertoezicht die in strijd is met de mensenrechten; het verminderen van concurrentieverstoringen en administratieve kosten binnen de interne markt; zorgen voor gelijkere concurrentievoorwaarden wereldwijd; en zorgen voor een doeltreffende en consequente toepassing van controles in de EU.

Wat is de meerwaarde van maatregelen op EU-niveau?

Controles van de uitvoer van producten voor tweeërlei gebruik vormen een onderdeel van de gemeenschappelijke handelspolitiek. De EU heeft dus op grond van artikel 207 VWEU de exclusieve bevoegdheid om op te treden. De doelstellingen kunnen alleen worden verwezenlijkt door een maatregel op EU-niveau die waarborgt dat de bevoegde autoriteiten nauw samenwerken en de controles op consequente wijze toepassen. Optreden op EU-niveau is ook noodzakelijk om concurrentieverstoringen binnen de interne markt glad te strijken en de dialoog met de belangrijkste handelspartners te bevorderen met het oog op een wereldwijd gelijk speelveld. Maatregelen op EU-niveau zijn bovendien noodzakelijk ter bescherming van de grondrechten die zijn verankerd in het Handvest van de grondrechten. De vastgestelde herzieningsopties voldoen aan het evenredigheidsbeginsel, aangezien zij niet verder gaan dan nodig is om de doelstellingen te verwezenlijken.

B. Oplossingen

Welke wetgevende en niet-wetgevende beleidsmaatregelen worden overwogen? Verdient een bepaalde optie de voorkeur? Waarom?

In het licht van de initiatieven waarvan sprake is in mededeling (2014)244 van de Commissie, zijn vijf opties vastgesteld. Deze variëren van een basisscenario (geen beleidswijziging) tot een volledige herziening en volledige harmonisering van het uitvoercontrolesysteem. Er is grondig onderzoek verricht naar het effect van de verschillende herzieningsopties. De opties 2 (ondersteuning van de uitvoering en handhaving), 3 (een upgrade van het EU-systeem) en 4 (modernisering van het EU-systeem) werden vergeleken met optie 1 - het basisscenario. De beoordeling was gebaseerd op de eigen analyse en praktische ervaring van de diensten van de Commissie, op gegevens en bijdragen van de lidstaten, op de bevindingen van een extern gegevensverzamelingsonderzoek en op de resultaten van raadplegingen van belanghebbenden. De vijfde optie (volledige herziening van het EU-systeem), waardoor de EU-benadering van uitvoercontroles drastisch zou wijzigen, ondervond sterke tegenstand van de lidstaten en belanghebbenden en werd daarom niet verder beoordeeld. Wat de gevolgen voor de economie en de veiligheid betreft, lijkt optie 3 de meest doeltreffende en efficiënte optie. Optie 4 lijkt echter onontbeerlijk om te voorkomen dat door het gebrek aan adequate controles van technologie voor cybertoezicht mensenrechten worden geschonden. Een combinatie van de opties 3 en 4 is dus de "voorkeursoptie".

Wie steunt welke optie?