Advies van het Comité van de Regio's over "Bevordering en bescherming van regionale en minderheidstalen"

(2001/C 357/09)

HET COMITÉ VAN DE REGIO'S,

gezien het besluit van het bureau van het Comité (13 december 2000) om overeenkomstig artikel 265, vijfde alinea, van het verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap, hierover advies op te stellen en commissie 7 "Onderwijs, beroepsopleiding, cultuur, jongeren, sport, burgerrechten" te belasten met de voorbereidende werkzaamheden;

gezien de resoluties van het Europees Parlement over minderheidstalen en culturele minderheden (Arfe 1991, 1993; Kuijpers 1987; Reding 1990; Kililea 1994);

gezien de resolutie van de Raad van 20 januari 1997 over de integratie van culturele aspecten in het optreden van de Gemeenschap(1) (97/C 36/04) en het advies van het Comité van de Regio's van 16 januari 1997 over het "Eerste verslag over het betrekken van culturele aspecten bij de activiteiten van de Europese Unie";

gezien zijn advies van 17 februari 2000 over het voorstel van het Europees Parlement en de Raad betreffende het "Europees Jaar van de talen - 2001" (CdR 465/1999 fin)(2);

gezien zijn advies van 14 december 2000 waarin een meerjarenprogramma ter stimulering van de ontwikkeling en het gebruik van Europese digitale inhoud op de mondiale netten en ter bevordering van de taalverscheidenheid in de informatiemaatschappij werd goedgekeurd (CdR 316/2000 fin)(3);

gezien het Handvest van de Raad van Europa inzake regionale of minderheidstalen;

gezien artikel 22 van het Handvest van fundamentele rechten van de Europese Unie; en

gezien het op 23 april 2001 door commissie 7 goedgekeurde ontwerpadvies (CDR 86/2001 rev.) (rapporteurs: de heren McKenna (IRL/EA) en Muñoa Ganuza (E/EA));

overwegende dat in de preambule van het EU-Verdrag het verlangen wordt uitgesproken de solidariteit tussen volkeren te verdiepen met inachtneming van hun geschiedenis, cultuur en tradities, evenals het streven binnen een interne markt de sociale en economische vooruitgang van de volkeren uit de lidstaten te bevorderen;

overwegende dat artikel 151, lid 4, van het EG-Verdrag bepaalt: "De Gemeenschap houdt bij haar optreden uit hoofde van andere bepalingen van dit Verdrag rekening met de culturele aspecten, met name om de culturele verscheidenheid te eerbiedigen en te bevorderen";

overwegende dat in de conclusies van het voorzitterschap van de Europese Raad van Kopenhagen van 21 en 22 juni 1993 wordt betoogd dat het respect voor en de bescherming van minderheden een voorwaarde is voor het lidmaatschap van de Europese Unie;

overwegende dat in de conclusies van de Raad van 12 juni 1995 inzake taalverscheidenheid en meertaligheid in Europa wordt benadrukt dat "taalverscheidenheid behouden en meertaligheid bevorderd [moet worden], waarbij alle talen van de Unie gelijkelijk respect verdienen, in het licht van het subsidiariteitsbeginsel"; en

overwegende dat tijdens de Europese Raad van Lissabon van 23 en 24 maart 2000 de Europese culturele diversiteit specifiek is erkend als een factor die van invloed kan zijn op het creëren van concurrentie in de Europese inhoudindustrie,

heeft tijdens zijn 39e zitting van 13 en 14 juni 2001 (vergadering van 13 juni) het volgende advies uitgebracht.

1. Standpunten van het Comité van de Regio's inzake de bevordering en bescherming van regionale en minderheidstalen

1.1. "Regionale of minderheidstalen" worden als volgt gedefinieerd: (i) talen die van oudsher op het grondgebied van een staat of in een regio van de Europese Unie worden gebruikt door inwoners van die staat of regio die deel uitmaken van een kleine bevolkingsgroep ten opzichte van de rest van de bevolking van die staat; (ii) hiervan maken dialecten of (iii) de talen van migranten geen deel uit.

1.2. Regionale en minderheidstalen (deze laatste term wordt minder vaak gebruikt) vormen een wezenlijk onderdeel van de culturele en taalverscheidenheid in de Europese Unie en van ons gemeenschappelijk Europees erfgoed. Respect hiervoor leidt tot een beter wederzijds begrip tussen volkeren onderling en tot een verdergaande Europese integratie.

1.3. De bevordering en bescherming van regionale en minderheidstalen versterkt de regionale identiteit.

1.4. Het beleid inzake culturele en taalverscheidenheid moet worden aangegrepen om de Europese territoriale samenhang te bevorderen, omdat het als multiplier aan regionale en lokale ontwikkelingsprojecten een toegevoegde waarde geeft.

1.5. Bij elke concrete actie van de Europese Unie op het gebied van taalbeleid moet worden gelet op de volgende doelstellingen: behoud van de betreffende taal, overdracht van de taal van de ene generatie op de andere, gebruik van de taal, stimulansen om de taal te bezigen en bevordering van de kwaliteit van de regionale of minderheidstaal.

1.6. Bij de bevordering van talen zijn de beschikbaarheid van goederen en diensten in regionale of minderheidstalen en de toegang tot nieuwe informatie- en communicatietechnologieën van fundamenteel belang.

1.7. Taal dringt in alle aspecten van het leven van mensen door. Taalaangelegenheden beslaan een zeer groot terrein, sterker nog, zijn allesomvattend, en dienen daarom overal bij het opstellen en uitvoeren van beleid een plaats te krijgen.

1.8. Het Europees Handvest van regionale of minderheidstalen vormt een belangrijke bijdrage aan de instandhouding en ontwikkeling van Europese culturele tradities en de culturele verscheidenheid in Europa. Het benadrukt de waarden interculturaliteit en meertaligheid, in overeenstemming met de Europese Conventie inzake de bescherming van de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden (opgesteld door de Raad van Europa).

1.9. Het Comité van de Regio's stemt in met de in het Handvest genoemde prioritaire beleidsgebieden: onderwijs, rechtssysteem, overheidsdiensten, media, culturele voorzieningen, economische en sociale zaken en grensoverschrijdende uitwisselingen. Het juicht bovendien toe dat:

- de landen die het Handvest ondertekenen, beloven zorg te dragen voor onderwijs op elk niveau in regionale en minderheidstalen;

- een aantal maatregelen worden genomen ter bevordering van de kennis en het gebruik van regionale en minderheidstalen in overheidsdiensten;

- grensoverschrijdende contacten op het gebied van cultuur, onderwijs, voorlichting, beroepsopleiding en na- en bijscholing worden vergemakkelijkt.

1.10. Het Comité van de Regio's roept de Europese Raad op te overwegen om inzake artikel 151 (cultuur) van het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap voortaan volgens gekwalificeerde meerderheid van stemmen besluiten te gaan nemen (behalve m.b.t. de harmonisatie van wettelijke en bestuursrechtelijke bepalingen van de lidstaten en regio's), de interne bevoegdheidsverdeling te respecteren en bij de uitvoering van Gemeenschapsbeleid het subsidiariteitsbeginsel in acht te nemen.

1.11. Het Comité van de Regio's roept de Europese Commissie op de beginselen en doelstellingen uit het Handvest te gebruiken als criterium voor de beoordeling of de kandidaat-lidstaten voldoen aan de verplichtingen inzake bescherming van minderheden zoals die zijn geformuleerd in de conclusies van de Europese Raad van Kopenhagen van 1993.

2. Aanbevelingen

2.1. De Europese Unie bevindt zich in de bevoorrechte positie om binnen haar eigen bevoegdheidsterrein en met inachtneming van het belang van het subsidiariteitsbeginsel een bijdrage te leveren aan het voortbestaan en de ontwikkeling van de meer dan veertig historische talen die essentieel zijn voor het Europese erfgoed. Dit kan door:

- bij het publiek meer belangstelling te kweken voor ons culturele erfgoed;

- nieuwe manieren van aanpak te ontwikkelen waarmee het bovenstaande kan worden gerealiseerd, dit is mogelijk als de uitwisseling van specialistische ervaring en kennis wordt gestimuleerd;

- communicatienetwerken te creëren voor mensen die op dit terrein actief zijn en best practices over te nemen.

2.2. Het CvdR dringt er bij de lidstaten (met uitzondering van Ierland en Luxemburg, waar Iers resp. Lëtzebuergesch de eerste taal is) op aan het Handvest van regionale en minderheidstalen zonder voorbehoud te ondertekenen en te ratificeren. Op die manier sluiten zij zich aan bij de beginselen en doelstellingen hiervan en zetten zij de steun aan regionale en minderheidstalen, met name m.b.t. het gebruik ervan in de publieke sector, kracht bij. De lidstaten die het Handvest ondertekenen, worden opgeroepen (wat betreft de keuzemogelijkheden t.a.v. het niveau van bescherming van minderheden) alle bepalingen te aanvaarden die een waarborg zijn voor een hoge mate van bescherming en concrete verplichtingen met zich meebrengen. Vermeden dient te worden dat alleen enkele van tevoren uitgekozen bepalingen waaraan weinig verplichtingen zijn verbonden, worden aanvaard. Dat zou de door het Handvest nagestreefde bescherming van talen en minderheden uithollen en de ondertekening tot een PR-stunt maken.

2.3. De Europese Commissie wordt opgeroepen om artikel 22 van het Handvest van de grondrechten te respecteren. Dit kan zij doen door in het gehele EU-beleid en in alle beleidsprogramma's specifieke bepalingen inzake taalverscheidenheid op te nemen, met bijzondere nadruk op de bepalingen waarmee wordt gestimuleerd bij het opstellen van beleid met regionale en minderheidstalen rekening te houden. Speciale aandacht dient uit te gaan naar de volgende gebieden: ICT, audiovisueel beleid, onderwijs, cultuur, taalverwerving, grensoverschrijdende samenwerking, cultureel toerisme, taaltechnologie, regionale ontwikkeling en ruimtelijke ordening.

2.4. De Commissie wordt aangeraden een meerjarenprogramma op te zetten voor de bevordering en de bescherming van de regionale en minderheidstalen van de Europese Unie.

2.5. Het CvdR dringt er bij de Commissie op aan onmiddellijk actie te ondernemen om ervoor te zorgen dat het thema "regionale en minderheidstalen" wordt opgenomen in een binnen bestaande programma's (zoals Socrates, Leonardo en Youth) passend actieplan of in de huidige beleidsprogramma's van de EU, te weten het vijfde kaderprogramma voor onderzoek en ontwikkeling, het culturele kaderprogramma 2000, de Media-plus programma's, het actieprogramma van de EU ter ondersteuning van het onderwijs en MKB, de structuurfondsen en het Cohesiefonds, het actieplan "eEurope", het e-Content-programma en het actieprogramma inzake risicokapitaal.

2.6. Het wordt noodzakelijk geacht dat de Europese Commissie haar voorlichtings- en bewustmakingscampagnes opvoert waarin de burgers van de Unie worden geïnformeerd over de veelheid en verscheidenheid aan culturen in de EU en over de rijkdom aan talen en culturen in de regio's, en dat zij steun verleent aan een organisatie op Europees niveau waarin de taalgemeenschappen zijn vertegenwoordigd.

2.7. De Commissie zou bij onderwerpen als financiering en langetermijnstrategieën (voor zover het regionale en minderheidstalen betreft) advies moeten vragen aan organisaties die zich met taalbeleid bezighouden en/of de taalgemeenschappen vertegenwoordigen.

2.8. Het is noodzakelijk dat de Commissie regelmatig een onderzoeksproject steunt waarvan het doel is nauwkeurige, betrouwbare en recente gegevens te verzamelen over de sociolinguïstische ontwikkeling in Europa en factoren te destilleren die hebben bijgedragen aan de positieve of de negatieve ontwikkeling van talen, waarbij ook wordt gekeken naar het overheidsoptreden op dit gebied. Met dergelijk onderzoek kan verder onderzoek worden gedaan, kunnen doelstellingen worden gedefinieerd, kan beleid worden opgesteld en kan toezicht gehouden worden op de effecten van initiatieven en institutionele bemoeienis op het gebied van de bevordering van talen.

2.9. In dit licht zou een evaluatie van de uitkomsten van het Europees jaar van de talen, waarbij de effecten ervan voor regionale en minderheidstalen moeten worden beschreven, op haar plaats zijn.

2.10. Het CvdR benadrukt dat het kaderprogramma (het uiteindelijke resultaat van de bereikte overeenkomsten) zou moeten worden toegepast in overeenstemming met het subsidiariteitsbeginsel, dat de Europese Unie, de lidstaten, regionale en lokale overheden, sociale partners en de samenleving in het algemeen een actieve rol toekent in verschillende samenwerkingsverbanden.

2.11. Het CvdR raadt de Commissie aan een interinstitutionele stuurgroep in het leven te roepen die zich moet gaan bezighouden met de bevordering en bescherming van regionale en minderheidstalen, en waarvan het CvdR volwaardig lid zou moeten zijn.

2.12. Het CvdR roept regionale en nationale overheden op om het gebruik van regionale en minderheidstalen te bevorderen in culturele producties, de audiovisuele media en de geschreven pers, omdat op deze manier en aan de hand van een volledig aanbod van lesmateriaal en scholingsmogelijkheden om een leven lang te kunnen leren, gedegen modellen voor een meertalige maatschappij het snelst ingeburgerd raken.

2.13. Het CvdR pleit ervoor het vraagstuk van de regionale en minderheidstalen zo snel mogelijk op de agenda van de intergouvernementele conferentie van 2004 te zetten om deze talen in de verdragen van de Europese Unie de erkenning te geven die hun toekomt.

Brussel, 13 juni 2001.

De voorzitter

van het Comité van de Regio's

Jos Chabert

(1) PB C 36 van 5.2.1997, blz. 4.

(2) PB C 156 van 6.6.2000, blz. 33.

(3) PB C 144 van 16.5.2001, blz. 38.