Voorstel voor een BESLUIT VAN HET EUROPEES PARLEMENT EN DE RAAD tot vaststelling van een integraal actieprogramma op het gebied van levenslang leren {SEK(2004) 971}

(door de Commissie ingediend)

TOELICHTING

1. Inleiding

1.1. In maart 2004 heeft de Commissie haar goedkeuring gehecht aan de mededeling "De nieuwe generatie EG-programma's op het gebied van onderwijs en beroepsopleiding na 2006" [1] (de "vorige mededeling"), die aansloot op een mededeling uit februari over de beleidsuitdagingen en begrotingsmiddelen in de uitgebreide Unie 2007-2013 [2]. Hierin is aangekondigd dat de Commissie een voorstel voor een integraal programma voor levenslang leren op tafel zou leggen, waarin alle momenteel lopende interne onderwijs- en beroepsopleidingsprogramma's samengevoegd worden. Dit programma wordt in het ontwerpbesluit bij deze toelichting vastgesteld.

[1] COM (2004) 156 def.

[2] COM (2004) 101 def.

1.2. Het integrale programma voor levenslang leren bouwt voort op de huidige programma's (Socrates, Leonardo da Vinci, eLearning), het Europass-initiatief en diverse activiteiten die gefinancierd worden uit hoofde van het communautaire actieprogramma ter bevordering van op Europees niveau actieve organisaties en ondersteuning van gerichte activiteiten op het gebied van onderwijs en beroepsopleiding. Bovendien moet het Erasmus-Mundusprogramma, dat onlangs van start is gegaan en nog tot 2008 loopt, vanaf 2009 als nieuw programma in het integrale programma worden opgenomen.

1.3. Zoals in de vorige mededeling reeds is gezegd, houdt deze herstructurering vooral verband met de volgende vier factoren:

- de veranderingen overal in de Europese Unie waardoor de onderwijs- en beroepsopleidingsstelsels hoe langer hoe meer ingebed worden in een context van levenslang leren, zodat de nieuwe uitdagingen van de kennismaatschappij en de ontwikkelingen op demografisch vlak kunnen worden opgepakt,

- de steeds belangrijkere rol van onderwijs en beroepsopleiding bij de opbouw van een concurrerende en dynamische kennismaatschappij in Europa en bij bevordering van het vermogen zich aan veranderingen aan te passen, en vooral bij de follow-up op de conclusies van de Europese Raad van Lissabon in 2000, het Bologna- en het Kopenhagen-proces alsook bij het hele scala aan beleidsontwikkelingen die na de inwerkingtreding van het Socrates- en het Leonardo da Vinci-programma op Europees niveau op gang zijn gekomen,

- de noodzaak om de sterke kanten van het programma te stimuleren en het gebrek aan onderlinge verbanden en synergie-effecten als gevolg van de huidige vrij versplinterde programmaopzet aan te pakken, zoals in de tussentijdse evaluaties van Socrates en Leonardo da Vinci en de openbare raadpleging over de opties voor de nieuwe generatie programma's naar voren is gebracht,

- de noodzaak om de wet- en regelgeving van de Gemeenschap te vereenvoudigen en te rationaliseren door een integraal raamwerk op te zetten dat de financiering van een breed scala aan uiteenlopende activiteiten mogelijk maakt.

Hieronder worden de belangrijkste uitgangspunten van het voorstel van de Commissie beschreven. De belangrijkste kenmerken van het ontwerpbesluit worden toegelicht en er wordt uiteengezet hoe het subsidiariteitsbeginsel en het evenredigheidsbeginsel in acht worden genomen.

2. De te vervolgen weg

Met de programma's op het gebied van onderwijs en beroepsopleiding wendt de Europese Unie zich rechtstreeks tot de burgers. Geen enkele andere activiteit van de Europese Gemeenschap bereikt ieder jaar zoveel mensen zo direct. Door de programma's wordt ook de modernisering van de onderwijs- en beroepsopleidingsstelsels in de Europese Unie geschraagd en worden mensen aangespoord om zich verder te scholen. Kortom, de programma's dragen ertoe bij dat de Europese Unie als geheel de in Lissabon geformuleerde doelstellingen zal kunnen realiseren. Tegen deze achtergrond stelt de Commissie de volgende wijzigingen voor de momenteel lopende programma's voor.

2.1. Een integraal programma voor onderwijs en beroepsopleiding

Het integrale programma zal uit vier specifieke programma's bestaan, namelijk Comenius voor activiteiten ten aanzien van het algemeen vormend onderwijs tot en met de tweede fase van het voortgezet onderwijs; Erasmus voor activiteiten ten aanzien van het hoger onderwijs en de hogere beroepsopleidingen; Leonardo da Vinci voor activiteiten ten aanzien van alle overige segmenten van het beroepsonderwijs en de beroepsopleidingen, en Grundtvig voor activiteiten ten aanzien de volwasseneneducatie. Daarnaast is in het voorstel een "transversaal" programma voor vier kernactiviteiten opgenomen die betrekking hebben op de hierboven beschreven beleidsvraagstukken, specifieke maatregelen voor het leren van talen en ICT-activiteiten behelzen (voor zover die niet onder de specifieke programma's vallen) en in activiteiten voor de verspreiding van de resultaten op ruimere schaal voorzien. Tot slot is in het voorstel ook nog het Jean-Monnetprogramma ondergebracht, dat voorziet in steun voor activiteiten op het gebied van de Europese integratie en voor Europese instellingen en verenigingen die op het terrein van onderwijs en beroepsopleiding werkzaam zijn.

De bedoeling van de integrale aanpak is enerzijds handhaving van de onontbeerlijke continuïteit met vroegere ervaringen - vandaar een structuur die gebaseerd is op de belangrijkste onderwijs- en opleidingsvormen in alle lidstaten en het behoud van de bestaande programmanamen -, en anderzijds een grotere samenhang en synergie tussen de samenstellende delen, zodat een uitgebreider en flexibeler scala van activiteiten doeltreffender kan worden gesteund. Het integrale programma zal daarom activiteiten en procedures omvatten die alle delen gemeen hebben, terwijl een enkel programmacomité zorg zal dragen voor de algehele samenhang.

2.2. Een substantiëler programma

De doeltreffendheid en de toegevoegde waarde van Europese samenwerkingsprogramma's op het gebied van onderwijs en beroepsopleiding is al herhaaldelijk aangetoond. Ze bieden een instrument voor de verspreiding van vernieuwingen en goede manieren van werken die anders de nationale grenzen niet zouden overschrijden. De activiteiten ter bevordering van de mobiliteit hebben duidelijke voordelen, niet alleen voor de erbij betrokken personen, maar ook voor de instellingen die ermee te maken hebben. De door de programma's bevorderde vormen van Europese samenwerking dragen bij tot de modernisering en verbetering van de onderwijs- en opleidingsstelsels in de gehele Unie.

Gezien de brede overeenstemming over de waarde van de programma's en de nieuwe uitdagingen in het verlengde van de in Lissabon geformuleerde doelstellingen staat het voor de Commissie vast dat het integrale programma voor onderwijs en beroepsopleiding in vergelijking met de voorgaande programma's naar duidelijk grotere aantallen betrokkenen en meer effectiviteit moet streven.

Tegen de achtergrond van de gewijzigde bedragen die nu in het kader van de gedetailleerde financiële vooruitzichten voor de periode 2007-2013 worden voorgesteld, heeft de Commissie de in de vorige mededeling genoemde streefcijfers bijgesteld. Ze luiden als volgt:

- deelname van een op de twintig leerlingen aan Comenius in de periode 2007-2013;

- 3 miljoen Erasmus-studenten uiterlijk in 2011;

- 150 000 Leonardo-stages uiterlijk in 2013;

- 25 000 mobiele volwassenen in het kader van Grundtvig uiterlijk in 2013.

De Commissie is van mening dat dergelijke ambitieuze streefcijfers van wezenlijk belang zijn, wil het programma een adequaat ondersteunend instrument worden voor de meest concurrerende en dynamische kennismaatschappij die uiterlijk in 2010 in Europa moet zijn opgebouwd.

In lijn met het voorgaande moet op de begroting meer geld voor het programma worden vrijgemaakt. Voorgesteld wordt om een bedrag van rond 13,620 miljard euro voor de zevenjarige looptijd van het programma uit te trekken.

2.3. Een eenvoudiger programma

Er is van verschillende kanten - in het kader van de openbare raadpleging, door de lidstaten, de nationale agentschappen en de Commissie zelf, in haar mededeling over de begrotingsmiddelen - sterk aangedrongen op een eenvoudiger en flexibeler programma. Er dient in het oog te worden gehouden dat in het huidige voorstel activiteiten ondersteund zullen worden die in sommige gevallen tot 2013 door zullen lopen en dat projecten die in dat jaar worden goedgekeurd niet allemaal voor eind 2016 tot een afronding zullen zijn gebracht. In het voorgestelde besluit zijn dan ook alleen die operationele kwesties geregeld die zo essentieel zijn dat ze in wetgeving moeten worden vertaald.

Om tot vereenvoudigingen te komen, zijn goede bedoelingen alleen evenwel niet voldoende. Er moet ook een passend wettelijk raamwerk voorhanden zijn en wanneer het raamwerk niet voldoet, moet het mogelijk zijn om van de wettelijke voorschriften af te wijken. Concreet betekent dit dat gerichte afwijkingen van de uitvoeringsvoorschriften voor het Financieel Reglement mogelijk moeten zijn. Het voornaamste uitgangspunt is evenredigheid, d.w.z de administratieve en boekhoudkundige eisen moeten in de pas lopen met de omvang van de verstrekte subsidies. Dit houdt onder andere in dat:

- in een groter aantal gevallen gewerkt zal worden met vaste subsidiebedragen en tarieven voor de kosten per eenheid;

- eenvoudigere aanvraagprocedures en overeenkomsten mogelijk worden;

- in het kader van de medefinanciering ook bijdragen in natura geleverd kunnen worden; in dergelijke gevallen worden de boekhoudkundige vereisten voor de begunstigden beperkt;

- er eenvoudigere bewijsstukken ter staving van de financiële draagkracht en vakbekwaamheid ingediend kunnen worden.

Deze vereenvoudigingen zijn een conditio sine qua non voor de verwezenlijking van de in het besluit vervatte streefcijfers. De Commissie zal dan ook te zijner tijd voorstellen voor passende afwijkingen van het Financieel Reglement op tafel leggen, hetzij door de uitvoeringsvoorschriften te wijzigen, hetzij door het onderhavige voorstel te wijzigen en hierin gerichte afwijkingen voor het programma op te nemen.

2.4. Een decentraler programma

De Commissie stelt voor om een groter aantal activiteiten op nationaal niveau door het netwerk van nationale agentschappen te laten beheren. Het voordeel van nationale agentschappen is onder andere dat ze inzicht hebben in de nationale context en de prioritaire behoeften en voor meer gebruikersvriendelijke omstandigheden kunnen zorgen.

De Commissie is van mening dat het zinvol is om activiteiten aan het beheer van de nationale agentschappen toe te vertrouwen indien ten minste één of een aantal van onderstaande voorwaarden aanwezig is:

- er kan een objectieve methode voor de uitsplitsing van de begrotingsmiddelen over de lidstaten worden uitgewerkt, die recht doet aan het percentage gevallen waarin een bepaalde activiteit ten uitvoer wordt gebracht;

- de activiteiten zelf zijn kleinschalig of op personen gericht, zodat het niet te rechtvaardigen is om de hele selectieprocedure op Europees niveau te laten verlopen;

- de activiteiten haken in op specifieke behoeften van de lidstaten.

In het ontwerpbesluit wordt dan ook voorgesteld om de volgende activiteiten door de nationale agentschappen te laten beheren: mobiliteit, kleinschalige partnerschappen tussen instellingen, projecten voor de transfer van vernieuwingen op het gebied van het beroepsonderwijs en de beroepsopleiding, en bepaalde werkzaamheden in verband met de verspreiding en benutting van de resultaten. In deel 3 van het Financieel Memorandum worden de uitgangspunten voor de keuze van de voorgestelde beheermethoden voor het programma nader toegelicht.

3. De structuur van het programmavoorstel

3.1. Titel I: Algemene bepalingen

In artikel 1 en artikel 2 worden de algemene en specifieke doelstellingen van het integrale programma en de specifieke programma's beschreven. Als aanvulling hierop worden de operationele doelstellingen van ieder specifiek programma in de afzonderlijke hoofdstukken van titel II beschreven.

Artikel 5 beschrijft de algemene activiteiten die overal in het hele programma terugkomen. Dit is gedaan om het programma zo eenvoudig en flexibel mogelijk te houden. In de bijlage wordt aangegeven welke activiteiten door de Commissie en welke door de nationale agentschappen beheerd zullen worden.

In artikel 6 worden de taken van de Commissie en de lidstaten beschreven. Tegen de achtergrond van de voorschriften van het Financieel Reglement gaat het daarbij met name om de oprichting en functionering van de nationale agentschappen.

Artikel 7 voorziet in de deelname van Zwitserland en de westelijke Balkanlanden aan het programma.

In artikel 10 wordt een comité voor het integrale programma opgericht dat al naar gelang de te behandelen vraagstukken in verschillende samenstellingen in vergadering bijeen zal komen. De Commissie denkt dat er vijf verschillende samenstellingen nodig zullen zijn: één voor het integrale programma in zijn geheel, het transversale programma en het Jean-Monnetprogramma en vier voor Comenius, Erasmus, Leonardo da Vinci en Grundtvig. Artikel 9 bepaalt dat het comité zich bij de selectieprocedure overeenkomstig het voorgestelde comitologiebesluit voornamelijk zal moeten bezighouden met het proces, de criteria en de begroting, maar niet met de selectie van de afzonderlijke projecten.

In artikel 15 is voor de financiering van het programma in een totaalbedrag van 13,620 miljard euro voorzien. Nadere bijzonderheden staan beschreven in punt B.8 van de bijlage. Van de daar vermelde minimumbedragen kan met toestemming van het comité in het kader van de beheersprocedure worden afgeweken. In het artikel is tevens bepaald dat maximaal 1% van de begroting kan worden uitgetrokken voor de financiering van de deelname aan partnerschaps-, project- en netwerkactiviteiten van partners uit derde landen die niet bij het programma betrokken zijn.

3.2. Titel II, hoofdstuk I tot en met IV: Comenius, Erasmus, Leonardo da Vinci en Grundtvig

De vier sectorale programma's, Comenius, Erasmus, Leonardo da Vinci en Grundtvig, hebben allemaal dezelfde opzet.

De activiteiten zijn enigszins anders over de vier sectorale programma's gespreid dan bij de momenteel lopende programma's het geval is. De belangrijkste verandering is dat het hoger beroepsonderwijs van Leonardo naar Erasmus wordt overgeheveld.

In het besluit is voor elk sectoraal programma vastgelegd welke van de in artikel 5 beschreven algemene activiteiten ten uitvoer kunnen worden gebracht. Daarnaast worden voorbeelden gegeven van de vorm die deze activiteiten in het kader van de specifieke programma's kunnen aannemen. In de wetstekst zijn alleen die details geregeld die absoluut noodzakelijk zijn. Het besluit geeft ook geen uitputtende opsomming van de manieren waarop de algemene activiteiten van de programma's ten uitvoer kunnen worden gebracht. Hierdoor kan in overleg met het comité ook nog op andere manieren worden gewerkt, indien daaraan behoefte zou ontstaan.

In alle activiteiten is ruimte gereserveerd voor onderdelen die met talen en nieuwe technologie te maken hebben ("mainstreaming"). In de Comenius-activiteiten is voorts plaats ingeruimd voor jumelages tussen scholen, die tot nu toe in het kader van het eLearning-programma werden ondersteund. In verband met de opname van de hogere beroepsopleidingen in Erasmus maken stages voor studenten uit het hoger onderwijs in het bedrijfsleven nu ook deel uit van Erasmus (voorheen vielen ze onder Leonardo da Vinci). Voorts is voorzien in specifieke maatregelen voor de mobiliteit van studenten die bij gezamenlijke masterprogramma's betrokken zijn.

In het licht van de uitkomsten van de tussentijdse evaluaties heeft bij Leonardo da Vinci een herziening van de projectactiviteiten plaatsgevonden. De projecten zullen nu grotendeels onder het beheer van de nationale agentschappen ten uitvoer worden gebracht en daarbij zal de aandacht in de meeste gevallen vooral uitgaan naar de transfer van vernieuwingen van het ene naar het andere land. Er zijn nieuwe op partnerschappen gerichte activiteiten voorzien, waardoor opleidingsinstellingen in kleinschalige projecten gezamenlijk aan vraagstukken zullen kunnen werken die voor hen van gemeenschappelijk belang zijn. De netwerkactiviteiten, die het denkproces over belangrijke vraagstukken in verband met de beroepsopleiding op Europees niveau moeten ondersteunen, hebben een aanzienlijke uitbreiding ondergaan.

In het kader van Grundtvig worden nieuwe activiteiten ter bevordering van de mobiliteit voorgesteld, waardoor niet alleen steun zal kunnen worden verleend voor de mobiliteit van degenen die volwasseneneducatie geven (de huidige Grundtvig-actie van het Socrates-programma is bijna alleen op deze doelgroep gericht), maar ook voor de mobiliteit van lerende volwassenen en voor personeelsuitwisselingen en Europese assistentschappen.

3.3. Titel II, hoofdstuk V: het transversale programma

Het transversale programma is een van de grote vernieuwingen in het integrale programma. Met het transversale programma krijgt de Europese Gemeenschap de beschikking over een doeltreffender instrument voor activiteiten die twee of meer "traditionele" werkterreinen bestrijken en met name voor activiteiten die raakvlakken hebben met verscheidene sectorale programma's.

Het transversale programma bestaat uit vier kernactiviteiten.

Kernactiviteit 1 is voor een groot deel een nieuw programma-element dat op beleidsontwikkeling gericht is. Hierin is een aantal activiteiten uit de huidige programma's, zoals Arion, de studiebezoeken van Cedefop, het Eurydice-netwerk enz., opgenomen. Deze activiteiten worden sterker afgestemd op de beleidsvraagstukken die van algemeen belang voor de Gemeenschap zijn. Daarnaast zijn nieuwe projecten, netwerken en observatie- en analysewerkzaamheden voorzien. Doel is om een nieuw mechanisme te verkrijgen, waardoor de Europese Unie aan de vraag naar beleid zal kunnen voldoen.

Kernactiviteit 2 vormt een aanvulling op de activiteiten voor het leren van talen die in de sectorale programma's "gemainstreamd" zijn. Er is behoefte aan transversale activiteiten, zoals multilaterale projecten voor de ontwikkeling van leermiddelen en taaltoetsen, netwerken van belangrijke spelers, veeltalige webportalen en bewustmakingscampagnes.

In kernactiviteit 3 ligt de nadruk vooral op experimenten met de invoering van benaderingen in het onderwijs en bij het leren (e-leren) die vanuit een oogpunt van pedagogische benaderingen, diensten, technologie en inhoud vernieuwend zijn.

Kernactiviteit 4 is nieuw en heeft de benutting en transfer van goede projectresultaten in en naar de onderwijs- en beroepsopleidingsstelsels op communautair, nationaal, regionaal en sectoraal niveau tot doel. De projecten kunnen hetzij door de Commissie, hetzij door de nationale agentschappen worden beheerd.

3.4. Titel II, hoofdstuk VI: het Jean Monnet-programma

Het Jean-Monnetprogramma is gericht op academisch onderwijs en onderzoek op het gebied van de Europese integratie, alsook op steunverlening aan instellingen en verenigingen die op Europees niveau op het gebied van onderwijs en beroepsopleiding werkzaam zijn.

De Commissie stelt voor om alleen de vier instellingen die in het huidige communautaire actieprogramma ter bevordering van instanties die op Europees niveau actief zijn op het gebied van onderwijs en opleiding en ter ondersteuning van specifieke activiteiten op deze gebieden zijn opgenomen, in aanmerking te laten komen voor rechtstreekse steun uit het programma. Zij kunnen exploitatiesubsidies krijgen, mits ze aan alle eisen van het Financieel Reglement voldoen. Zoals in artikel 2, lid 3, onder c), en artikel 42, lid 3, van het voorstel wordt gespecificeerd, is de aanwijzing van deze vier begunstigden niet van invloed op de steun aan andere instellingen, zoals erkende Europese topcentra, die in het kader van deze actie ook exploitatiesubsidies kunnen krijgen wanneer ze reageren op oproepen tot het indienen van voorstellen. Dergelijke instellingen kunnen ook deelnemen aan andere relevante delen van het integrale programma en het Erasmus-Munusprogramma, op voorwaarde dat zij aan alle voorwaarden voor deze activiteiten voldoen, met inbegrip van de selectieprocedure. Via de oproepen tot het indienen van voorstellen beoogt de Commissie onder meer de ontwikkeling van belangrijke instellingen en verenigingen die op Europees vlak actief zijn te bevorderen, ook van die welke soortgelijke kenmerken hebben als de vier aangewezen begunstigden, teneinde de basis te leggen voor een netwerk van Europese topcentra binnen de Unie.

3.5. Bijlage: financiële en administratieve bepalingen

In punt A en punt B1 van de bijlage wordt ingegaan op het onderscheid tussen activiteiten die onder de door de nationale agentschappen af te wikkelen procedure vallen (d.w.z. de activiteiten die door de nationale agentschappen worden beheerd) en de activiteiten die onder de door de Commissie af te wikkelen procedure vallen (d.w.z. de activiteiten die rechtstreeks door de Commissie worden beheerd of in haar naam door een uitvoerend agentschap, waaraan de Commissie overeenkomstig artikel 54 van het Financieel Reglement [3] een deel van de taken in verband met het programma kan toevertrouwen).

[3] Verordening (EG, Euratom) nr. 1605/2002 van de Commissie (PB L 248 van 16.09.2002, blz. 1).

In het besluit zijn twee typen door de nationale agentschappen af te wikkelen procedures voorzien. De eerste procedure, die momenteel gehanteerd wordt bij alle gedecentraliseerde activiteiten van het Socrates-programma en de activiteiten voor mobiliteit van het Leonardo da Vinci-programma, zal nog steeds het wijdst verbreid zijn. Hierbij is het aan de nationale agentschappen om de begunstigden te selecteren en subsidies toe te kennen aan instellingen die uitsluitend in hun eigen land gevestigd zijn en zelf van de subsidies gebruik maken. Bij de tweede procedure, die de huidige "procedure B" in het kader van het Leonardo da Vinci-programma moet gaan vervangen, kunnen de nationale agentschappen transnationale of multilaterale projecten in hun totaliteit selecteren en via de coördinator de deelname van alle betrokken partners financieren. Voorwaarde hierbij is dat de Commissie een positief oordeel heeft uitgesproken over de door het nationale agentschap voor te leggen korte lijst met projecten.

In punt B2 tot en met punt B11 zijn gedetailleerde financiële bepalingen en bepalingen voor de te verlenen technische bijstand en fraudebestrijding opgenomen.

4. Subsidiariteit en evenredigheid

Met het oog op de subsidiariteit is in het nieuwe programma net als bij de vorige generaties Gemeenschapsprogramma's nadruk gelegd op de bevordering en optimalisering van de samenwerking tussen de lidstaten in alle sectoren van het levenslang leren. Het programma beoogt geen invloed uit te oefenen op de structuur en de inhoudelijke kant van de onderwijs- en beroepsopleidingsstelsels. De aandacht gaat daarentegen uit naar terreinen waar een Europese meerwaarde kan worden bereikt.

In verband met de te bereiken evenredigheid is aan het voorstel een zodanige opzet gegeven dat niet alleen bij de activiteiten, maar ook bij de administratieve en financiële vereisten een zo groot mogelijke eenvoud wordt bereikt. In dit verband zijn passende financiële en procedurele beveiligingen in het programma ingebouwd.

2004/0153 (COD)

Voorstel voor een BESLUIT VAN HET EUROPEES PARLEMENT EN DE RAAD tot vaststelling van een integraal actieprogramma op het gebied van levenslang leren

HET EUROPEES PARLEMENT EN DE RAAD VAN DE EUROPESE UNIE,

Gelet op het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap, en met name op artikel 149, lid 4, en artikel 150, lid 4,

Gezien het voorstel van de Commissie [4],

[4] PB C van , blz. .

Gezien het advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité [5],

[5] PB C van , blz. .

Gezien het advies van het Comité van de Regio's [6],

[6] PB C van , blz. .

Volgens de procedure van artikel 251 van het Verdrag [7],

[7] PB C van , blz. .

Overwegende hetgeen volgt:

(1) De Raad heeft bij Besluit 382/1999/EG [8] de tweede fase van het communautaire actieprogramma inzake beroepsopleiding 'Leonardo da Vinci' vastgesteld.

[8] PB L 146 van 11.6.1999, blz. 33. Besluit laatstelijk gewijzigd bij Verordening (EG) nr. 1882/2003 van het Europees Parlement en de Raad (PB L 284 van 31.10.2003, blz. 1).

(2) Het Europees Parlement en de Raad hebben bij Besluit 253/2000/EG [9] de tweede fase van het communautaire actieprogramma op onderwijsgebied 'Socrates' vastgesteld.

[9] PB L 28 van 3.2.2000, blz. 1. Besluit laatstelijk gewijzigd bij Besluit nr. 786/2004/EG (PB L 138 van 30.4.2004, blz. 7).

(3) Het Europees Parlement en de Raad hebben bij Besluit 2318/2003/EG [10] een meerjarenprogramma voor de doeltreffende integratie van informatie- en communicatietechnologie (ICT) in de onderwijs- en beroepsopleidingsstelsels in Europa (eLearning-programma) vastgesteld.

[10] PB L 345 van 31.12.2003, blz. 9.

(4) Het Europees Parlement en de Raad hebben bij Besluit 791/2004/EG [11] een communautair actieprogramma ter bevordering van op Europees niveau actieve organisaties en ter ondersteuning van gerichte activiteiten op het gebied van onderwijs en opleiding vastgesteld.

[11] PB L 138 van 30.4.2004, blz. 31.

(5) Het Europees Parlement en de Raad hebben bij Beschikking xxx/2004/EG [12] een enkel kader voor transparantie op het gebied van kwalificaties en competenties (Europass) vastgesteld.

[12] PB ....

(6) Door de verklaring van Bologna, die op 19 juni 1999 door de ministers van Onderwijs van 29 Europese landen ondertekend is, is een intergouvernementeel proces op gang gebracht, dat uiterlijk in 2010 tot de vorming van een 'Europese ruimte voor hoger onderwijs' moet leiden. Hiervoor moet op Gemeenschapsniveau steun worden verleend.

(7) De Europese Raad heeft op zijn bijzondere bijeenkomst van 23 en 24 maart 2000 in Lissabon het strategische doel geformuleerd dat de Europese Unie de meest concurrerende en dynamische kenniseconomie van de wereld met duurzame economische groei, meer en betere banen en een hechtere sociale samenhang moet worden. Tevens is de Raad Onderwijs verzocht om een algemene gedachtewisseling te houden over concrete, toekomstige doelstellingen voor de onderwijsstelsels en daarbij, met inachtneming van de verschillen tussen de lidstaten, in het bijzonder aandacht te besteden aan gemeenschappelijke vraagstukken en prioriteiten.

(8) De Raad heeft dienovereenkomstig op 12 februari 2001 een verslag over de concrete doelstellingen voor de onderwijs- en beroepsopleidingsstelsels aangenomen. Op 14 juni 2002 heeft de Raad vervolgens een gedetailleerd werkprogramma voor de follow-up op dit verslag goedgekeurd, waarin om ondersteuning op het niveau van de Gemeenschap wordt verzocht.

(9) De Europese Raad heeft op zijn bijeenkomst van 15 en 16 juni 2001 te Göteborg een strategie voor duurzame ontwikkeling goedgekeurd en een milieudimensie toegevoegd aan het Lissabon-proces voor werkgelegenheid, economische hervorming en sociale samenhang.

(10) De Europese Raad heeft op zijn bijeenkomst van 15 en 16 maart 2002 in Barcelona de doelstelling geformuleerd dat de onderwijs- en beroepsopleidingsstelsels van de Europese Unie uiterlijk in 2010 wereldwijd een referentiepunt voor kwaliteit moeten worden. Tevens is om maatregelen verzocht die in het bijzonder door onderwijs in ten minste twee vreemde talen op reeds heel jonge leeftijd tot een betere beheersing van basisvaardigheden leiden.

(11) In de mededeling van de Commissie [13] en de resolutie van de Raad inzake levenslang leren [14] wordt bevestigd dat levenslang leren gestimuleerd dient te worden door activiteiten en beleidsmaatregelen in het kader van Gemeenschapsprogramma's.

[13] COM (2001) 678 def.

[14] PB C 163 van 9.7.2002, blz. 1.

(12) In het verlengde van de resolutie van de Raad van 19 december 2002 over de bevordering van intensievere Europese samenwerking inzake beroepsonderwijs en -opleiding [15] is een proces voor nauwere Europese samenwerking op dit gebied op gang gebracht, dat op het niveau van de Gemeenschap ondersteund dient te worden. Door de verklaring van Kopenhagen, die op 30 november 2002 door de ministers van Onderwijs van 31 Europese landen aangenomen is, zijn de sociale partners en de kandidaat-lidstaten bij dit proces betrokken.

[15] PB C 13 van 18.1.2003, blz. 2.

(13) In de mededeling van de Commissie ten aanzien van een actieplan voor vaardigheden en mobiliteit [16] is erop gewezen dat er op Europees niveau aanhoudende inspanningen nodig zijn om tot een betere erkenning van de in het onderwijs en de beroepsopleiding verworven kwalificaties te komen.

[16] COM(2002) 72.

(14) In de mededeling van de Commissie over een actieplan voor het leren van talen en de taalverscheidenheid [17] worden activiteiten beschreven die in de periode 2004-2006 op Europees niveau ten uitvoer moeten worden gebracht en wordt om follow-up op het actieplan verzocht.

[17] COM(2003) 449 def.

(15) Uit de tussentijdse evaluatieverslagen over de lopende programma's Socrates en Leonardo da Vinci en de openbare raadpleging over de toekomstige activiteiten van de Gemeenschap op het gebied van onderwijs en beroepsopleiding is gebleken dat er op Europees niveau veel behoefte en in sommige opzichten steeds meer behoefte is aan voortdurende samenwerking en activiteiten ter bevordering van de mobiliteit. Daarnaast is het belang onderstreept van nauwere verbanden tussen de Gemeenschapsprogramma's enerzijds en de beleidsontwikkelingen op het gebied van onderwijs en beroepsopleiding anderzijds. Voorts is naar voren gebracht dat de activiteiten van de Gemeenschap een zodanige opzet zouden moeten krijgen dat ze beter aansluiten op het paradigma van het levenslang leren en is aangedrongen op een eenvoudiger, gebruikersvriendelijker en flexibeler aanpak bij de uitvoering van dit soort activiteiten.

(16) De samenvoeging van de door de Gemeenschap ondersteunde activiteiten ter bevordering van transnationale samenwerking en mobiliteit op het gebied van onderwijs en beroepsopleiding in één enkel programma kan grote voordelen opleveren. Hierdoor kunnen synergie-effecten tussen de verschillende werkterreinen gerealiseerd worden, ontstaan meer mogelijkheden voor de ondersteuning van de ontwikkelingen op het gebied van het levenslang leren en kan administratief gezien op coherentere, beter gestroomlijnde en doeltreffendere wijze worden gewerkt.

(17) Er moet daarom een integraal programma in het leven worden geroepen dat door middel van levenslang leren een bijdrage levert aan de opbouw van een moderne kenniseconomie met duurzame economische groei, meer en betere banen en een hechtere sociale samenhang in de Europese Unie.

(18) Gezien de specifieke kenmerken van scholen, het hoger onderwijs, de beroepsopleidingen en de volwasseneneducatie en de daaruit voortvloeiende noodzaak om de activiteiten van de Gemeenschap op doelstellingen te baseren en de vorm van de activiteiten en de organisatorische structuren daarop toe te snijden, is het zaak om in het kader van het integrale programma afzonderlijke programma's aan te houden, die elk afzonderlijk op de vier genoemde onderwijssectoren gericht zijn, en daarbij naar zoveel mogelijk samenhang en punten van overeenkomst te streven.

(19) De Commissie heeft in haar mededeling "Bouwen aan onze gemeenschappelijke toekomst: beleidsuitdagingen en begrotingsmiddelen in de uitgebreide Unie 2007-2013" [18] een reeks streefcijfers voor de nieuwe generatie Gemeenschapsprogramma's op het gebied van onderwijs en beroepsopleiding geformuleerd. Met het oog op deze streefcijfers is een aanzienlijke uitbreiding van het aantal activiteiten op het gebied van mobiliteit en partnerschappen nodig.

[18] COM(2004) 101, blz. 13-14.

(20) Gezien de duidelijk gebleken waardevolle effecten van transnationale mobiliteit voor de betrokkenen zelf en voor de onderwijs- en beroepsopleidingsstelsels, de grote vraag naar mobiliteit in alle sectoren waaraan tot nu toe nog niet kon worden voldaan en de grote betekenis van mobiliteit voor de in Lissabon geformuleerde doelstelling moet in de vier sectorale programma's aanzienlijk meer steun worden verstrekt voor transnationale mobiliteit.

(21) Om te kunnen inhaken op de toegenomen behoefte aan ondersteuning van activiteiten ter verwezenlijking van de beleidsdoelstellingen op Europees niveau, te voorzien in steun voor sectoroverschrijdende activiteiten op het gebied van talen en ICT, en de verspreiding en benutting van de resultaten van het programma te stimuleren, is het zaak om de vier sectorale programma's aan te vullen met een transversaal programma.

(22) Om in te kunnen haken op de toenemende behoefte aan kennis en discussie over het Europese integratieproces en de verdere ontwikkeling daarvan, is het van belang dat de deskundigheid bij het onderwijs, onderzoek en denkproces op dit gebied bevorderd wordt door steun voor instellingen voor hoger onderwijs die zich hebben toegelegd op het Europese integratieproces, Europese verenigingen op het gebied van onderwijs en beroepsopleiding en de Jean-Monnetactie.

(23) Het besluit moet zo flexibel geformuleerd worden dat de activiteiten uit het integrale programma bij eventueel veranderende behoeften in de periode 2007-2013 op passende wijze kunnen worden bijgesteld en de veel te gedetailleerde voorschriften uit de vorige fases van Socrates en Leonardo da Vinci worden vermeden.

(24) Ingevolge artikel 3 van het Verdrag moet de Europese Gemeenschap bij har optreden steeds de ongelijkheden tussen mannen en vrouwen opheffen en de gelijkheid van mannen en vrouwen bevorderen.

(25) De Gemeenschap moet volgens artikel 151 van het Verdrag bij haar optreden uit hoofde van andere bepalingen van het Verdrag rekening houden met culturele aspecten, met name om de culturele verscheidenheid te eerbiedigen en te bevorderen.

(26) Het is noodzakelijk om het actieve burgerschap te bevorderen en de strijd tegen alle vormen van uitsluiting, waaronder racisme en vreemdelingenhaat, te intensiveren.

(27) De bijzondere behoeften van mensen met een handicap moeten op actieve wijze worden opgepakt.

(28) De kandidaat-lidstaten voor toetreding tot de Europese Unie en de EVA-landen die deel uitmaken van de EER kunnen overeenkomstig nog te sluiten overeenkomsten tussen de Gemeenschap en deze landen aan het programma deelnemen.

(29) De Europese Raad heeft op zijn bijeenkomst van 19 en 20 juni 2003 in Thessaloniki zijn goedkeuring gehecht aan de conclusies van de Raad van 16 juni ten aanzien van de westelijke Balkanlanden en de daarbij gevoegde bijlage getiteld "Agenda van Thessaloniki voor de Westelijke Balkan: op weg naar Europese integratie". Hierin is bepaald dat de programma's van de Gemeenschap op basis van nog te sluiten kaderovereenkomsten tussen de Gemeenschap en de desbetreffende landen ook moeten worden opengesteld voor de landen die bij het stabilisatie- en associatieproces betrokken zijn.

(30) De Gemeenschap en de Zwitserse Bondsstaat hebben verklaard dat ze onderhandelingen zullen aangaan over kwesties die van gemeenschappelijk belang zijn, zoals de programma's van de Gemeenschap op het gebied van onderwijs, beroepsopleiding en jongeren.

(31) De Commissie moet het integrale programma in samenwerking met de lidstaten regelmatig monitoren en evalueren om met name bij de prioriteiten voor de uitvoering van de maatregelen bijstellingen mogelijk te maken. In het kader van het evaluatiewerk moet ook een externe evaluatie worden gemaakt door onafhankelijke, onpartijdige instanties.

(32) In resolutie 2000/2315 (INI) van het Europees Parlement over de tenuitvoerlegging van het Socrates-programma [19] is de aandacht gevestigd op de onevenredig omslachtige administratieve procedures voor aanvragers van subsidies in het kader van de tweede fase van het programma.

[19] PB C 293 E van 28.2.2002, blz. 103.

(33) Verordening (EG, Euratom) nr. 1605/2002 van de Raad van 25 juni 2002 houdende het Financieel Reglement van toepassing op de algemene begroting van de Europese Gemeenschappen [20] en Verordening (EG, Euratom) nr. 2342/2002 van de Commissie van 23 december 2002 tot vaststelling van uitvoeringsvoorschriften van Verordening (EG, Euratom) nr. 1605/2002 [21], die de financiële belangen van de Europese Gemeenschap beschermen, moeten worden toegepast. De uitgangspunten die daarbij moeten worden gehanteerd, zijn eenvoud en samenhang bij de keuze van de begrotingsinstrumenten, beperking van het aantal gevallen waarin de Commissie rechtstreeks verantwoordelijk is voor de uitvoering en het beheer van de begrotingen, en evenredigheid tussen de hoogte van de subsidies en de administratieve eisen voor de besteding ervan.

[20] PB L 248, 16.9.2002, blz. 1.

[21] PB L 357, 31.12.2002, blz. 1.

(34) Er moeten passende maatregelen ter voorkoming van onregelmatigheden en fraude worden genomen. Ook moeten de noodzakelijke stappen worden gezet om ervoor te zorgen dat verloren, ten onrechte uitbetaalde of verkeerd bestede bedragen teruggevorderd kunnen worden.

(35) De doelstellingen van de voorgestelde activiteiten die door middel van Europese samenwerking tot onderwijs en beroepsopleidingen van hoge kwaliteit moeten leiden, kunnen gezien de behoefte aan multilaterale partnerschappen, transnationale mobiliteit en uitwisseling van informatie in de hele Gemeenschap niet in afdoende mate door de lidstaten worden gerealiseerd. In verband met het karakter van de noodzakelijke activiteiten en maatregelen kunnen deze doelstellingen dan ook beter op Gemeenschapsniveau worden verwezenlijkt en kan de Gemeenschap overeenkomstig het subsidiariteitsbeginsel in artikel 5 van het Verdrag maatregelen nemen. Overeenkomstig het evenredigheidsbeginsel, dat in hetzelfde artikel verwoord is, beperkt het onderhavige besluit zich alleen tot die punten die voor de verwezenlijking van de doelstellingen noodzakelijk zijn.

(36) Bij dit besluit wordt voor de gehele looptijd van het programma een financieel kader vastgelegd, dat als voornaamste referentiepunt in de zin van punt 33 van het Interinstitutioneel Akkoord van 6 mei 1999 tussen het Europees Parlement, de Raad en de Commissie over de begrotingsdiscipline en de verbetering van de begrotingsprocedure [22] fungeert.

[22] PB C 172 van 18.6.1999, blz. 1.

(37) De noodzakelijke maatregelen voor de tenuitvoerlegging van dit besluit moeten worden genomen overeenkomstig Besluit 1999/468/EG van de Raad van 28 juni 1999 tot vaststelling van de voorwaarden voor de uitoefening van de aan de Commissie verleende uitvoeringsbevoegden [23],

[23] PB L 184, 17.7.1999, blz. 23.

(1)

BESLUITEN:

TITEL I

ALGEMENE BEPALINGEN

Hoofdstuk I

Het integrale programma

Artikel 1

Vaststelling van het integrale programma

1. Bij dit besluit wordt een integraal programma voor Gemeenschapsactiviteiten op het gebied van levenslang leren vastgesteld, hierna te noemen 'het integrale programma'.

2. Het algemene doel van het integrale programma is ertoe bij te dragen dat de Gemeenschap door middel van levenslang leren een moderne kennismaatschappij met duurzame economische groei, meer en betere banen en een hechtere sociale samenhang wordt, die tegelijkertijd met het oog op de komende generaties voor een goede bescherming van het milieu zorgt. Het programma beoogt in het bijzonder de onderlinge uitwisseling, samenwerking en mobiliteit tussen de onderwijs- en beroepsopleidingsstelsels in de Gemeenschap te bevorderen, zodat deze wereldwijd een referentiepunt voor kwaliteit worden.

3. Het integrale programma heeft de volgende specifieke doelstellingen:

(a) bijdragen aan de ontwikkeling van levenslang leren van hoge kwaliteit en bevorderen van vernieuwingen en een Europese dimensie in de stelsels en de manieren van werken in het veld;

(b) verbetering brengen in de kwaliteit, aantrekkelijkheid en toegankelijkheid van de mogelijkheden in de lidstaten om levenslang te leren;

(c) stimuleren van de bijdrage van levenslang leren aan de persoonlijke ontplooiing van mensen, de sociale samenhang, een actief burgerschap, de gelijkheid tussen de seksen en de participatie van mensen met bijzondere behoeften;

(d) helpen bevorderen van creativiteit, concurrentievermogen, inzetbaarheid en een toename aan ondernemerszin;

(e) bewerkstelligen van méér levenslang leren bij mensen van alle leeftijden;

(f) bevorderen van het leren van talen en de verscheidenheid op taalgebied;

(g) versterken van de rol van levenslang leren in het gevoel Europees burger te zijn en stimuleren van tolerantie en respect voor andere volken en culturen;

(h) bevorderen van de samenwerking op het gebied van de kwaliteitsborging in alle sectoren van het onderwijs en de beroepsopleiding in Europa;

(i) benutten van resultaten, vernieuwende producten en processen en uitwisselen van goede manieren van werken op de door het integrale programma bestreken terreinen.

4. In het kader van het integrale programma worden de activiteiten van de lidstaten overeenkomstig de administratieve bepalingen in de bijlage ondersteund en aangevuld.

5. Met het oog op de verwezenlijking van de doelstellingen van het integrale programma worden, zoals in artikel 2 is aangegeven, vier sectorale programma's, een transversaal programma en het Jean-Monnetprogramma (hierna de 'specifieke programma's' te noemen) ten uitvoer gebracht.

6. Dit besluit wordt ten uitvoer gebracht in de periode van 1 januari 2007 tot 31 december 2013. Voor de inwerkingtreding van het besluit kunnen evenwel voorbereidende maatregelen worden genomen, waaronder Commissiebesluiten uit hoofde van artikel 9.

7. De bepalingen in dit besluit met betrekking tot het integrale programma zijn ook van toepassing op de specifieke programma's, waarvoor tevens specifieke bepalingen gelden.

Artikel 2

De specifieke programma's

1. Tot de sectorale programma's behoren:

(a) het Comenius-programma, dat inhaakt op de behoeften van al degenen die onderwijs geven of volgen van het niveau van de voorschool tot aan het eind van het voortgezet onderwijs toe, alsook van de instellingen en organisaties die dergelijk onderwijs verzorgen;

(b) het Erasmus-programma, dat inhaakt op de behoeften van al degenen die formeel hoger (wetenschappelijk) onderwijs, hoger beroepsonderwijs en hogere beroepsopleidingen geven of volgen, ongeacht de duur van de opleiding of de kwalificatie en met inbegrip van de opleidingen voor promovendi, alsook van de instellingen en organisaties die dergelijk onderwijs en dergelijke opleidingen verzorgen;

(c) het Leonardo da Vinci-programma, dat inhaakt op de behoeften van al degenen die beroepsonderwijs en beroepsopleidingen geven of volgen, met inbegrip van initiële beroepsopleidingen en bij- en nascholing die niet onder het hoger beroepsonderwijs en de hogere beroepsopleidingen vallen, alsook van de instellingen en organisaties die dergelijk onderwijs en dergelijke opleidingen verzorgen of daarvoor faciliteiten leveren;

(d) het Grundtvig-programma, dat inhaakt op de behoeften van degenen die de een of andere vorm van volwasseneneducatie geven of volgen, alsook van de instellingen en organisaties die dergelijk onderwijs verzorgen of daarvoor faciliteiten leveren.

2. Het transversale programma bestaat uit de volgende vier kernactiviteiten:

(a) beleidssamenwerking op het gebied van levenslang leren in de Gemeenschap;

(b) bevordering van het leren van talen;

(c) ontwikkeling van vernieuwende ICT-gebaseerde inhoud, diensten, pedagogische benaderingen en manieren van werken voor levenslang leren;

(d) verspreiding en benutting van de resultaten van de ondersteunde activiteiten uit het programma en vorige aanverwante programma's, alsook uitwisseling van goede manieren van werken.

3. Het Jean-Monnetprogramma voorziet in steun voor instellingen en activiteiten op het gebied van de Europese integratie. Het programma bestaat uit de volgende drie kernactiviteiten:

(a) de Jean-Monnetactie;

(b) exploitatiesubsidies voor bepaalde instellingen die zich met de Europese integratie bezighouden;

(c) exploitatiesubsidies voor andere Europese instellingen op het gebied van onderwijs en beroepsopleiding.

4. De specifiek programma's hebben naast de in artikel 1 beschreven doelstellingen de volgende specifieke doelstellingen:

(a) het Comenius-programma:

(i) ontwikkelen van begrip bij jongeren en onderwijsgevenden voor de culturele diversiteit in Europa en de betekenis daarvan;

(ii) hulp bieden aan jongeren bij de verwerving van de belangrijkste basisvaardigheden en competenties voor hun persoonlijke ontwikkeling, hun toekomstige werk en een actief Europees burgerschap;

(b) het Erasmus-programma:

(i) ondersteuning bieden bij de vorming van een Europese Ruimte voor hoger onderwijs;

(ii) stimuleren van de bijdrage van het hoger (wetenschappelijk) onderwijs en het hoger beroepsonderwijs aan innovatieprocessen;

(c) het Leonardo da Vinci-programma: bewerkstelligen van de aansluiting op de veranderingen op de arbeidsmarkt en op de vraag naar vaardigheden;

(d) het Grundtvig-programma:

(i) inhaken op de vergrijzing in Europa en de daaruit voortvloeiende uitdaging voor het onderwijs;

(ii) helpen voorzien in alternatieve trajecten voor de verbetering van de kennis en vaardigheden van volwassenen;

(e) het transversale programma:

(i) bevorderen van Europese samenwerking op terreinen die twee of meer sectorale programma's bestrijken;

(ii) bevorderen van convergentie tussen de onderwijs- en beroepsopleidingsstelsels van de lidstaten;

(f) het Jean-Monnetprogramma:

(i) stimuleren van onderwijs, onderzoek en denkprocessen in het kader van opleidingen over de Europese integratie;

(ii) ondersteunen van een passend aantal instellingen en verenigingen die zich bezighouden met vraagstukken in verband met de Europese integratie en onderwijs en beroepsopleidingen vanuit Europees oogpunt.

Artikel 3

Definities

In dit besluit wordt verstaan onder:

1. voorschool: onderwijsactiviteiten in georganiseerde vorm vóór het begin van de leerplicht in het basisonderwijs;

2. leerling: iemand die naar een school gaat om er iets te leren;

3. school: alle typen instellingen die algemeen vormend onderwijs (voorschools onderwijs, kleuteronderwijs, basisonderwijs of voortgezet onderwijs), beroepsonderwijs en technisch onderwijs verzorgen, alsook bij wijze van uitzondering in het geval van maatregelen ter bevordering van het leren van talen, andere instellingen dan scholen die opleidingen in het kader van het leerlingwezen verzorgen;

4. onderwijsgevenden/onderwijzend personeel: personen die qua taakstelling rechtstreeks bij het onderwijsproces in de lidstaten betrokken zijn;

5. student: iemand die ingeschreven staat bij een instelling voor hoger onderwijs voor wat voor studierichting dan ook met het doel om hoger onderwijs te volgen voor een graad of diploma tot en met de graad van doctor;

6. instelling voor hoger onderwijs:

(a) elk type instelling voor hoger onderwijs dat, overeenkomstig de wetgeving of gebruiken in een land, opleidt voor kwalificaties of diploma's op het niveau van het hoger onderwijs, ongeacht de naam die aan dergelijke instellingen in de lidstaten wordt gegeven;

(b) elke instelling die op niveau 5 en 6 van de Internationale standaardclassificatie van het onderwijs (ISCED) hogere beroepsopleidingen verzorgt;

7. gezamenlijke masters: masteropleidingen

(a) waarbij minimaal drie instellingen voor hoger onderwijs uit drie verschillende lidstaten betrokken zijn;

(b) waarbij in het kader van het studieprogramma bij minimaal twee van de drie instellingen een studieperiode moet worden doorgebracht;

(c) die ingebouwde mechanismen hebben voor de erkenning van bij partnerinstellingen doorgebrachte studieperioden, die gebaseerd zijn of aansluiten op het Europees systeem voor de overdracht van studiepunten (ECTS);

(d) die tot de toekenning door de deelnemende instellingen van gezamenlijke, tweevoudige of meervoudige, door de lidstaten erkende graden leiden;

8. initiële beroepsopleiding: elke vorm van initiële beroepsopleiding, met inbegrip van de opleidingen in het technisch onderwijs en het beroepsonderwijs, het leerlingwezen en het beroepsvoorbereidend onderwijs, die opleidt voor een beroepskwalificatie die erkend wordt door de bevoegde autoriteiten van de lidstaat waar ze is behaald;

9. bij- en nascholing: elke beroepsopleiding die een werkende in de Gemeenschap in zijn of haar werkende bestaan volgt;

10. volwasseneneducatie: alle vormen van niet-beroepsgericht leren door volwassenen van hetzij formele, niet-formele of informele aard;

11. studiebezoek: een kort bezoek met het doel om een bepaald aspect van het levenslang leren in een andere lidstaat nader te bestuderen, goede manieren van werken uit te wisselen, een nieuwe methode te leren beheersen of zich een bepaalde vaardigheid eigen te maken;

12. mobiliteit: het zich fysiek verplaatsen naar een ander land om daar te studeren, werkervaring op te doen, te leren, onderwijs te geven of daarmee verband houdend administratief werk te doen, waar nodig na een voorbereidingscursus in de taal van het gastland;

13. stage: een verblijf bij een onderneming of organisatie in een andere lidstaat, waar nodig na een voorbereidingscursus in de taal van het gastland, met het doel om specifieke vaardigheden te verwerven of om meer inzicht te krijgen in de economische en sociale achtergronden van het desbetreffende land;

14. unilateraal: betrokkenheid van een enkele instelling;

15. bilateraal: betrokkenheid van partners uit twee lidstaten;

16. multilateraal: betrokkenheid van partners uit ten minste drie lidstaten. Verenigingen of andere organisaties van drie of meer lidstaten kunnen door de Commissie als multilateraal worden beschouwd;

17. partnerschap: bilaterale of multilaterale overeenkomst tussen een groep instellingen of organisaties in verscheidene lidstaten met het doel gezamenlijk aan Europese activiteiten op het gebied van het levenslang leren te werken;

18. netwerk: een formele of informele groep organisaties die op een bepaald terrein, in een vak of studierichting of op een bepaald deelterrein van het levenslang leren werkzaam zijn;

19. project: samenwerkingsactiviteiten van een formele of informele groep organisaties of instellingen;

20. projectcoördinator: de organisatie of instelling die verantwoordelijk is voor de uitvoering van het project door de multilaterale groep organisaties of instellingen en de subsidieovereenkomst met de Commissie sluit;

21. projectpartners: de andere organisaties of instellingen die naast de coördinator deel uitmaken van de multilaterale groep instelling of organisaties;

22. ondernemingen: alle bedrijven in de publieke en private sector ongeacht hun omvang of rechtspersoonlijkheid of de bedrijfstak waartoe zij behoren, alsook alle vormen van economische activiteiten, met inbegrip van ondernemingen zonder winstoogmerk;

23. sociale partners: op nationaal niveau werkgevers- en werknemersorganisaties in overeenstemming met de wetgeving en/of gebruiken in de betrokken lidstaat, en op Gemeenschapsniveau werkgevers- en werknemersorganisaties die op dat niveau deelnemen aan de sociale dialoog;

24. aanbieder van leermogelijkheden: alle instellingen of organisaties die in het kader van het integrale programma of de specifieke programma's mogelijkheden voor levenslang leren bieden;

25. begeleiding en advisering: een scala aan werkzaamheden, zoals voorlichting, beoordeling, keuzebegeleiding en advisering, waardoor lerenden hulp krijgen bij het maken van keuzes ten aanzien van de onderwijs- en beroepsopleidingsprogramma's of de mogelijkheden op de arbeidsmarkt;

26. verspreiding en benutting van resultaten: activiteiten die moeten bewerkstelligen dat de resultaten van het integrale programma en de vorige programma's op passende wijze erkend, voor het voetlicht gebracht en op brede schaal in de praktijk gebracht worden;

27. levenslang leren: al het algemeen vormend onderwijs, beroepsonderwijs en beroepsopleidingen, niet-formeel onderwijs en informeel leren dat gedurende het hele leven plaatsvindt en op persoonlijk vlak, voor het leven als burger, sociaal gezien of vanuit het oogpunt van de arbeidsmarkt tot meer kennis, vaardigheden en competenties leidt. De aangeboden diensten op het gebied van advisering en begeleiding worden eveneens tot het levenslang leren gerekend;

Artikel 4

Toegang tot het integrale programma

Het integrale programma is met name bestemd voor:

(a) leerlingen, studenten, leerling-werknemers en lerende volwassenen;

(b) personeel dat betrokken is bij wat voor aspect van het levenslang leren dan ook;

(c) mensen op de arbeidsmarkt;

(d) aanbieders van leermogelijkheden;

(e) personen en instanties die op lokaal, regionaal en nationaal niveau verantwoordelijk zijn voor de stelsels en het beleid ten aanzien van wat voor aspect van het levenslang leren dan ook;

(f) ondernemingen, de sociale partners en hun organisaties op alle niveaus, met inbegrip van belangenorganisaties op het gebied van de handel en de Kamers van Koophandel;

(g) instanties die begeleiding, advisering en voorlichting geven in verband met wat voor aspect van het levenslang leren dan ook;

(h) verenigingen die werkzaam zijn op het gebied van het levenslang leren, met inbegrip van verenigingen van studenten, leerling-werknemers, leerlingen, onderwijsgevenden, ouders en lerende volwassenen;

(i) onderzoekscentra en instellingen die te maken hebben met vraagstukken op het gebied van levenslang leren;

(j) organisaties zonder winstoogmerk, vrijwilligersorganisaties en niet-gouvernementele organisaties.

Artikel 5

Activiteiten van de Gemeenschap

1. In het kader van het integrale programma wordt steun verstrekt voor de volgende activiteiten:

(a) mobiliteit van personen die in Europa levenslang leren;

(b) bilaterale en multilaterale partnerschappen;

(c) multilaterale projecten ter verbetering van de nationale onderwijs- en beroepsopleidingsstelsels;

(d) unilaterale en nationale projecten;

(e) multilaterale projecten en netwerken;

(f) observatie en analyse van het beleid en de stelsels op het gebied van levenslang leren, ontwikkeling van referentiemateriaal, met inbegrip van enquêtes, statistieken, analyses en indicatoren, activiteiten ter ondersteuning van de transparantie en erkenning van kwalificaties en eerdere leerervaringen, alsook activiteiten ter ondersteuning van de samenwerking op het gebied van de kwaliteitsborging;

(g) exploitatiesubsidies ter financiering van bepaalde operationele en administratieve kosten van organisaties die werkzaam zijn op de door het integrale programma bestreken terreinen;

(h) overige initiatieven die aansluiten op de doelstellingen van het integrale programma ('flankerende maatregelen').

2. De Gemeenschap kan steun verlenen voor bezoeken die ter voorbereiding van elk van de in dit artikel beschreven activiteiten worden afgelegd.

3. De Commissie kan seminars, colloquia of bijeenkomsten organiseren die de uitvoering van het integrale programma naar verwachting ten goede zullen komen, passende informatie-, publicatie- en verspreidingsactiviteiten ten uitvoer brengen en het programma monitoren en evalueren.

4. De in dit artikel beschreven activiteiten kunnen door middel van oproepen tot het indienen van voorstellen en aanbestedingen of rechtstreeks door de Commissie ten uitvoer worden gebracht.

Artikel 6

Taken van de Commissie en de lidstaten

1. De Commissie draagt zorg voor de uitvoering van de activiteiten van de Gemeenschap die in het kader van het integrale programma zijn voorzien.

2. De lidstaten

(a) nemen de nodige stappen voor een doeltreffende uitvoering van het integrale programma op het niveau van de lidstaat en betrekken daarbij, overeenkomstig de gebruiken in de lidstaat, alle partijen die met alle verschillende aspecten van het levenslang leren te maken hebben;

(b) dragen met het oog op een gecoördineerd beheer van de in de lidstaten uit te voeren activiteiten van het integrale programma, met inbegrip van het begrotingsbeheer, overeenkomstig de bepalingen van artikel 54, lid 2, onder c), van Verordening (EG, Euratom) nr. 1605/2002 van de Raad [24] en van artikel 38 van Verordening (EG, Euratom) nr. 2342/2002 van de Commissie [25], aan de hand van onderstaande criteria zorg voor de oprichting of aanwijzing en monitoring van passende structuren (nationale agentschappen):

[24] PB L 248 van 16.9.2002 blz. 1.

[25] PB L 357 van 31.12.2002, blz. 1.

(i) een als nationaal agentschap opgerichte of aangewezen organisatie heeft rechtspersoonlijkheid en valt onder de wetgeving van de betrokken lidstaat. Ministeries mogen niet als nationale agentschappen worden aangewezen;

(ii) nationale agentschappen moeten een passend aantal personeelsleden in dienst hebben, die over de nodige vakbekwaamheid en talenkennis voor werk in het kader van internationale samenwerking op het gebied van onderwijs en beroepsopleiding beschikken;

(iii) ze moeten met name op het gebied van de informatica en telecommunicatie over passende voorzieningen beschikken;

(iv) ze moeten in een administratieve context opereren die hen in staat stelt om hun taken naar tevredenheid uit te voeren en belangenconflicten te vermijden;

(v) ze moeten in staat zijn om de voorschriften voor het financieel beheer en de contractvoorwaarden van de Gemeenschap toe te passen;

(vi) ze moeten afdoende en bij voorkeur door een overheidsinstelling afgegeven financiële garanties verstrekken en hun capaciteiten op het gebied van het beheer moeten passen bij de omvang van de door hen te beheren financiële middelen van de Gemeenschap.

(c) dragen er verantwoordelijkheid voor dat de onder b) genoemde nationale agentschappen de aan hen overgemaakte financiële middelen voor de ondersteuning van projecten op de juiste wijze beheren en in het bijzonder het transparantiebeginsel en het beginsel van gelijke behandeling in acht nemen, dubbele financiering uit andere financiële bronnen van de Gemeenschap vermijden en voldoen aan de verplichting om de projecten te monitoren en alle bedragen terug te vorderen die door de begunstigden terug moeten worden betaald;

(d) nemen de nodige stappen voor passende controles en financieel toezicht op de onder b) genoemde nationale agentschappen en:

(i) verstrekken de Commissie nog voordat het nationale agentschap met zijn werk begint, de nodige garanties dat de -overeenkomstig de beginselen van een gezond financieel beheer - toe te passen procedures, controlesystemen, boekhoudsystemen en procedures voor aanbesteding en subsidietoekenning bij het nationale agentschap in het leven geroepen zijn, relevant zijn en naar behoren functioneren;

(ii) verstrekken de Commissie ieder jaar een garantieverklaring ten aanzien van de betrouwbaarheid van de financiële systemen en procedures van de nationale agentschappen, alsook ten aanzien de juistheid van hun jaarrekening;

(e) zijn aansprakelijk voor niet terugbetaalde bedragen indien er door de schuld van de overeenkomstig b) opgerichte of aangewezen structuren sprake is van onregelmatigheden, nalatigheden of fraude en dit tot vorderingen van de zijde van de Commissie aan het nationale agentschap leidt waaraan niet volledig wordt voldaan;

(f) wijzen op verzoek van de Commissie de aanbieders of de categorieën aanbieders van leermogelijkheden aan die in hun land in aanmerking zouden kunnen komen voor deelname aan het integrale programma;

(g) nemen alle passende maatregelen om de belemmeringen van juridische en administratieve aard weg te nemen die een goed verloop van het integrale programma in de weg staan;

(h) nemen stappen om ervoor te zorgen dat potentiële synergie-effecten met andere programma's en financiële instrumenten van de Gemeenschap en met andere relevante, in de lidstaat ten uitvoer gebrachte programma's op het niveau van de lidstaat gestalte aannemen.

3. De Commissie draagt in samenwerking met de lidstaten zorg voor:

(a) de aansluiting tussen de ten uitvoer gebrachte activiteiten in het kader van de vorige programma's op het gebied van onderwijs, beroepsopleiding en levenslang leren en de ten uitvoer te brengen activiteiten in het integrale programma;

(b) de passende bescherming van de financiële belangen van de Gemeenschap en voert daartoe met name doeltreffende, afgewogen en overtuigende maatregelen, administratieve controles en sancties in;

(c) passende voorlichting, publiciteit en follow-up ten aanzien van de in het kader van het integrale programma ondersteunde activiteiten.

Artikel 7

Deelname van derde landen

1. Het integrale programma staat open voor deelname van:

(a) de EVA-landen die deel uitmaken van de EER, overeenkomstig de bepalingen van de EER-overeenkomst;

(b) Turkije en de kandidaat-lidstaten in Midden- en Oost-Europa die onder een pretoetredingsstrategie vallen, overeenkomstig de algemene beginselen en voorwaarden die in de desbetreffende kaderovereenkomsten en besluiten van de Associatieraad voor de deelname van deze landen aan EG-programma's zijn vastgelegd;

(c) de westelijke Balkanlanden, overeenkomstig de bepalingen die in het verlengde van de kaderovereenkomsten voor de deelname van deze landen aan programma's van de Gemeenschap worden overeengekomen;

(d) de Zwitserse Bondsstaat, overeenkomstig een met dit land te sluiten bilaterale overeenkomst.

2. De in artikel 2, lid 3, onder a), genoemde kernactiviteit 1 van het Jean-Monnetprogramma staat ook open voor instellingen voor hoger onderwijs in elk ander derde land.

3. Derde landen die aan het integrale programma deelnemen, hebben alle verplichtingen en voeren alle taken uit die in dit besluit voor de lidstaten worden genoemd.

Artikel 8

Internationale samenwerking

De Commissie kan in het kader van het integrale programma, overeenkomstig artikel 9, samenwerken met derde landen en bevoegde internationale organisaties, en met name met de Raad van Europa, de Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (OESO) en de Organisatie van de Verenigde Naties voor Onderwijs, Wetenshappen en Cultuur (UNESCO).

Hoofdstuk II

Uitvoering van het integrale programma

Artikel 9

Uitvoeringsmaatregelen

1. De noodzakelijke maatregelen tot uitvoering van het integrale programma worden bij onderstaande aangelegenheden door de Commissie goedgekeurd volgens de beheersprocedure in artikel 10, lid 2:

(a) het jaarlijkse werkprogramma;

(b) de jaarlijkse begroting en de uitsplitsing van de financiële middelen over de specifieke programma's;

(c) de regelingen met het oog op de interne samenhang in het integrale programma;

(d) de regelingen voor de monitoring en evaluatie van het integrale programma, alsook voor de verspreiding en transfer van de resultaten.

2. Bij alle andere aangelegenheden uit titel I die niet in lid 1 van dit artikel worden genoemd, worden de noodzakelijke uitvoeringsmaatregelen goedgekeurd volgens de raadplegingsprocedure in artikel 10, lid 3.

Artikel 10

Comité

1. De Commissie wordt bijgestaan door een comité, hierna te noemen "het comité".

2. Wanneer naar dit lid wordt verwezen, zijn de artikelen 4 en 7 van Besluit 1999/468/EG van toepassing, met inachtneming van de bepalingen van artikel 8 van dat besluit.

De in artikel 4, lid 3, van Besluit 1999/468/EG bedoelde termijn wordt vastgesteld op twee maanden.

3. Wanneer naar dit lid wordt verwezen, zijn de artikelen 3 en 7 van Besluit 1999/468/EG van toepassing, met inachtneming van de bepalingen van artikel 8 van dat besluit.

4. Het comité stelt zijn reglement van orde vast.

5. De lidstaten mogen zich niet laten vertegenwoordigen door personen die werkzaam zijn bij of operationeel gezien verantwoordelijkheid dragen voor de in artikel 6, lid 2, onder b), genoemde nationale agentschappen.

Artikel 11

Sociale partners

1. Wanneer het comité wordt geraadpleegd over een aangelegenheid in verband met de toepassing van dit besluit met betrekking tot het beroepsonderwijs en de beroepsopleidingen, kunnen vertegenwoordigers van de sociale partners, die op voordracht van de Europese sociale partners door de Commissie benoemd zijn, in de hoedanigheid van waarnemer aan de werkzaamheden van het comité deelnemen. Het aantal vertegenwoordigers van de sociale partners moet gelijk zijn aan het aantal vertegenwoordigers van de lidstaten.

2. Deze waarnemers kunnen verwoording van hun standpunt in de notulen van de vergaderingen van het comité eisen.

Artikel 12

Horizontale vraagstukken

Bij de uitvoering van het integrale programma wordt er op gedegen wijze op gelet dat de verdere ontwikkeling van het beleid van de Gemeenschap ten aanzien van horizontale vraagstukken volledig wordt geschraagd door met name:

(a) de bevordering van het besef dat culturele diversiteit en multiculturaliteit in Europa van groot belang zijn en racisme en vreemdelingenhaat moeten worden bestreden;

(b) de totstandbrenging van voorzieningen voor lerenden met bijzondere behoeften en in het bijzonder door steun bij de bevordering van hun opname in het algemene onderwijs- en beroepsopleidingsstelsel;

(c) de bevordering van het besef dat een bijdrage aan duurzame economische ontwikkeling moet worden geleverd;

(d) de bevordering van de gelijkheid van mannen en vrouwen en door steun bij de bestrijding van alle vormen van discriminatie op grond van sekse, ras of etnische afstamming, godsdienst of overtuiging, handicap, leeftijd of seksuele geaardheid.

Artikel 13

Gezamenlijke activiteiten

Als onderdeel van het proces dat tot een Europa van de kennis moet leiden, kunnen de in het kader van het integrale programma ondersteunde activiteiten, overeenkomstig de in artikel 10, lid 2, vermelde procedures, tezamen met aanverwante programma's en activiteiten van de Gemeenschap ten uitvoer worden gebracht, en met name met die op het gebied van cultuur, media, jongeren, onderzoek en ontwikkeling, werkgelegenheid, ondernemingen, milieu en informatie- en communicatietechnologie.

Artikel 14

Samenhang en complementariteit

1. De Commissie draagt in samenwerking met de lidstaten zorg voor de algehele samenhang en complementariteit met ander relevant beleid en andere relevante instrumenten en activiteiten van de Gemeenschap, en met name met het Europees Sociaal Fonds, de op het menselijk potentieel en mobiliteit gerichte activiteiten van het Kaderprogramma van de Gemeenschap voor onderzoek en ontwikkeling, en het statistisch programma van de Gemeenschap. De Commissie zorgt voor een doeltreffende aansluiting tussen het integrale programma en de programma's en activiteiten op het gebied van onderwijs en beroepsopleiding die in het kader van de pretoetredingsinstrumenten van de Europese Gemeenschap en andere vormen van samenwerking met derde landen en bevoegde internationale organisaties ten uitvoer worden gebracht.

2. De Commissie brengt het comité regelmatig op de hoogte van andere relevante initiatieven van de Europese Gemeenschap op het gebied van levenslang leren en van de samenwerking met derde landen en internationale organisaties.

3. Bij de uitvoering van de activiteiten in het kader van het integrale programma houden de Commissie en de lidstaten rekening met de prioriteiten in de werkgelegenheidsrichtsnoeren die door de Raad in het kader van een gecoördineerde werkgelegenheidsstrategie worden vastgelegd.

4. In het kader van het partnerschap met de Europese sociale partners streeft de Commissie naar een passende afstemming tussen het integrale programma en de sociale dialoog op het niveau van de Gemeenschap en de bedrijfstakken.

5. Bij de uitvoering van het integrale programma zorgt de Commissie, overeenkomstig de bepalingen in Verordening (EEG) nr. 337/75 van de Raad [26], waar nodig voor ondersteuning door het Europees Centrum voor de ontwikkeling van de beroepsopleiding (Cedefop) op terreinen die onder de taakstelling van deze organisatie vallen. Waar nodig kan de Commissie zich, overeenkomstig de bepalingen in Verordening (EEG) nr. 1360/90 van de Raad [27], ook laten bijstaan door de Europese Stichting voor Opleiding op de terreinen die onder de taakstelling van deze organisatie vallen.

[26] PB L 39 van 13.2.1975.

[27] PB L 131 van 23.5.1990, blz. 1.

6. De Commissie brengt het Raadgevend Comité voor de beroepsopleiding regelmatig op de hoogte van relevante vooruitgang in het kader van het Leonardo da Vinci-Programma.

Hoofdstuk III

Financiële bepalingen - Evaluatie

Artikel 15

Financiering

1. Het financieel kader voor de uitvoering van het integrale programma wordt hierbij vastgesteld op 13 620 miljoen euro. Van dit totaal worden voor Comenius, Erasmus, Leonardo da Vinci en Grundtvig bedragen uitgetrokken, die niet onder de in punt B.8 van de bijlage vermelde percentages liggen. De Commissie kan deze bedragen volgens de in artikel 10, lid 2, vermelde procedure wijzigen.

2. Maximaal 1% van de begroting van het integrale programma kan worden besteed aan ondersteuning van de deelname aan de in het integrale programma plaatsvindende partnerschaps-, project- en netwerkactiviteiten van partners uit derde landen die niet uit hoofde van de bepalingen in artikel 7 aan het integrale programma mogen deelnemen.

3. De jaarlijkse kredieten worden in het kader van de financiële vooruitzichten door de begrotingsautoriteit goedgekeurd.

Artikel 16

Monitoring en evaluatie

1. Het integrale programma wordt in samenwerking met de lidstaten regelmatig door de Commissie gemonitord. Deze monitoring strekt zich uit tot de in lid 4 bedoelde verslagen en tot specifieke werkzaamheden.

2. De Commissie zorgt voor regelmatige externe onafhankelijke evaluaties van het integrale programma.

3. De lidstaten dienen uiterlijk op 30 juni 2010, resp. 30 juni 2015 verslagen over de uitvoering en effecten van het integrale programma bij de Commissie in.

4. De Commissie legt het Europees Parlement, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio's de volgende documenten voor:

(a) uiterlijk op 31 maart 2011 een tussentijds verslag over de bereikte resultaten en de kwantitatieve en kwalitatieve aspecten van de uitvoering van het integrale programma,

(b) uiterlijk op 31 december 2011 een mededeling over de voortzetting van het integrale programma,

(c) uiterlijk op 31 december 2016 een verslag van de evaluatie ex post.

TITEL II

DE SPECIFIEKE PROGRAMMA'S

Hoofdstuk I

Het Comenius-programma

Artikel 17

Toegang tot het Comenius-programma

In het kader van het integrale programma is het Comenius-programma bestemd voor:

(a) leerlingen die in een voorschool of school onderwijs volgen tot aan het eind van het voortgezet onderwijs;

(b) scholen, als gespecificeerd door de lidstaten;

(c) onderwijzend, ondersteunend en administratief personeel aan die scholen;

(d) verenigingen en vertegenwoordigers van personen die bij het schoolonderwijs betrokken zijn;

(e) publieke en private organisaties die verantwoordelijk zijn voor de organisatie en voorzieningen op onderwijsgebied op lokaal, regionaal en nationaal niveau;

(f) onderzoekscentra en organisaties die te maken hebben met vraagstukken op het gebied van levenslang leren;

(g) instellingen voor hoger onderwijs.

Artikel 18

Operationele doelstellingen

Het Comenius-programma heeft naast de in artikel 1 en 2 beschreven doelstellingen van het integrale programma de volgende operationele doelstellingen:

(a) bewerkstelligen van meer en kwalitatief betere uitwisselingen van leerlingen en onderwijsgevenden in verschillende lidstaten;

(b) bewerkstelligen van meer en kwalitatief betere partnerschappen tussen scholen in verschillende lidstaten met het doel om ten minste een op de twintig leerlingen gedurende de looptijd van het programma bij gezamenlijke onderwijsactiviteiten te betrekken;

(c) bevorderen van het leren van een tweede vreemde taal;

(d) versterken van de kwaliteit en de Europese dimensie in de opleidingen voor onderwijsgevenden;

(e) verbeteren van pedagogische benaderingen en het schoolmanagement.

Artikel 19

Activiteiten

1. In het kader van het Comenius-programma kan voor de volgende activiteiten steun worden verleend:

(a) mobiliteit van personen als bedoeld in artikel 5, lid 1, onder a). In de plannen of ondersteunende organisatorische werkzaamheden voor dit soort mobiliteit worden de noodzakelijke voorbereidende maatregelen genomen en wordt er zorg voor gedragen dat jongeren die bij de mobiliteit betrokken zijn op passende wijze leiding en ondersteuning krijgen. Onder dit soort mobiliteit vallen onder meer:

(i) uitwisselingen van leerlingen en personeel;

(ii) stages bij scholen of ondernemingen in het buitenland voor leerlingen of onderwijzend personeel;

(iii) deelname aan scholingscursussen voor onderwijsgevenden;

(iv) studiebezoeken en voorbereidende bezoeken voor activiteiten ter bevordering van mobiliteit en partnerschaps-, project- of netwerkactiviteiten;

(v) assistentschappen voor onderwijsgevenden en onderwijsgevenden in opleiding;

(b) vorming van partnerschappen als bedoeld in artikel 5, lid 1, onder b), tussen scholen ('Comenius-partnerschappen') ter ontwikkeling van gezamenlijke leerprojecten voor leerlingen;

(c) multilaterale samenwerkingsprojecten als bedoeld in artikel 5, lid 1, onder e). Hierbij kan het om projecten gaan die gericht zijn op:

(i) de ontwikkeling, bevordering en verspreiding van nieuwe onderwijsmethoden en nieuw onderwijsmateriaal;

(ii) het opdoen en uitwisselen van ervaringen met voorlichtings- en begeleidingssystemen die met name toegesneden zijn op lerenden in het kader van het Comenius-programma;

(iii) de ontwikkeling, bevordering en verspreiding van nieuwe cursussen of nieuwe inhoud voor de cursussen voor onderwijsgevenden;

(d) netwerken als bedoeld in artikel 5, lid 1, onder e). Hierbij kan het om netwerken gaan die gericht zijn op:

(i) de verdere ontwikkeling van het onderwijs in een studierichting of in een vak waarvoor de netwerken zijn opgericht, ten behoeve van de netwerken zelf of ten behoeve van het onderwijs in het algemeen;

(ii) het opdoen en uitwisselen van ervaringen met goede en relevante manieren van werken en vernieuwingen;

(iii) inhoudelijke ondersteuning van projecten en partnerschappen die door anderen opgezet zijn;

(iv) de bevordering van behoefteanalyses en de vertaling daarvan in de praktijk van het onderwijs op school;

(e) overige initiatieven die de doelstellingen van het Comenius-programma beogen te bevorderen, als bedoeld in artikel 5, lid 1, onder h) ('flankerende maatregelen').

2. De operationele details van de activiteiten in lid 1 worden vastgelegd volgens de procedure in artikel 10, lid 2.

Artikel 20

Begroting

Van de beschikbare begroting voor het Comenius-programma wordt minimaal 85% uitgetrokken voor steunverlening op het gebied van de mobiliteit als bedoeld in artikel 19, lid 1, onder a), en de Comenius-partnerschappen als bedoeld in artikel 19, lid 1, onder b).

Artikel 21

Uitvoeringsmaatregelen

1. De noodzakelijke maatregelen tot uitvoering van het Comenius-programma worden bij onderstaande aangelegenheden door de Commissie goedgekeurd volgens de beheersprocedure in artikel 10, lid 2:

(a) het jaarlijkse werkprogramma;

(b) de jaarlijkse begroting en de uitsplitsing van de financiële middelen over de specifieke activiteiten van het Comenius-programma;

(c) de algemene richtsnoeren voor de uitvoering van het Comenius-programma, de selectiecriteria en -procedures;

(d) de uitsplitsing van de financiële middelen over de lidstaten voor de activiteiten die worden beheerd met behulp van de door de nationale agentschappen af te wikkelen procedure uit de bijlage;

(e) de regelingen voor de monitoring en evaluatie van het programma, alsook voor de verspreiding en transfer van de resultaten.

2. Bij alle andere aangelegenheden die niet in lid 1 van dit artikel worden genoemd, worden de noodzakelijke maatregelen tot uitvoering van het Comenius-programma goedgekeurd volgens de raadplegingsprocedure in artikel 10, lid 3.

1.

Hoofdstuk II

Het Erasmus-programma

Artikel 22

Toegang tot het Erasmus-programma

In het kader van het integrale programma is het Erasmus-programma bestemd voor:

(a) studenten in alle vormen van het hoger onderwijs (wetenschappelijk onderwijs en hoger beroepsonderwijs) en personen die een hogere beroepsopleiding volgen (ISCED-niveaus 5 en 6);

(b) instellingen voor hoger onderwijs, als gespecificeerd door de lidstaten;

(c) onderwijzend en administratief personeel bij die instellingen;

(d) verenigingen en vertegenwoordigers van personen die bij het hoger onderwijs betrokken zijn, met inbegrip van de desbetreffende verenigingen van studenten, universiteiten en onderwijsgevenden/opleiders;

(e) ondernemingen, sociale partners en andere vertegenwoordigers uit de wereld van het werk;

(f) publieke en private organisaties die verantwoordelijk zijn voor de organisatie en voorzieningen op onderwijsgebied op lokaal en regionaal niveau;

(g) onderzoekscentra en organisaties die te maken hebben met vraagstukken op het gebied van levenslang leren.

Artikel 23

Operationele doelstellingen

Het Erasmus-programma heeft naast de in artikel 1 en 2 beschreven doelstellingen van het integrale programma de volgende operationele doelstellingen:

(a) bewerkstelligen van meer en kwalitatief betere mobiliteit onder studenten en onderwijzend personeel in heel Europa, zodat uiterlijk in 2011 ten minste 3 miljoen personen in het kader van Erasmus en de daaraan voorafgaande programma's mobiel zijn geweest;

(b) bewerkstelligen van meer en kwalitatief betere multilaterale samenwerking tussen de instellingen voor hoger onderwijs in Europa;

(c) bewerkstelligen van een grotere convergentie tussen de kwalificaties die in het hoger onderwijs (wetenschappelijk onderwijs en hoger beroepsonderwijs) in Europa worden verworven;

(d) bevorderen van samenwerking tussen instellingen voor hoger onderwijs en ondernemingen.

Artikel 24

Activiteiten

1. In het kader van het Erasmus-programma kan voor de volgende activiteiten steun worden verleend:

(a) mobiliteit van personen als bedoeld in artikel 5, lid 1, onder a). Onder dit soort mobiliteit vallen onder meer:

(i) mobiliteit van studenten voor studie- of opleidingsdoeleinden aan instellingen voor hoger onderwijs in het buitenland, alsook stages bij ondernemingen, scholingscentra of andere organisaties;

(ii) mobiliteit van onderwijzend personeel van instellingen voor hoger onderwijs met het doel bij een partnerinstelling in het buitenland onderwijs te geven of daar scholing te volgen;

(iii) mobiliteit van ander personeel van instellingen voor hoger onderwijs en personeel van ondernemingen met het doel scholing te volgen of onderwijs te geven;

(iv) intensieve, op multilaterale basis georganiseerde Erasmus-programma's.

Daarnaast kan steun worden verleend voor activiteiten van instellingen voor hoger onderwijs en ondernemingen in het eigen land en het gastland, waaronder talencursussen, die in alle fasen van de maatregelen op het gebied van de mobiliteit voor kwaliteit zorgen;

(b) gezamenlijke projecten als bedoeld in artikel 5, lid 1, onder e), die onder meer gericht zijn op vernieuwingen en experimenten op de terreinen die in de specifieke en operationele doelstellingen genoemd zijn;

(c) netwerken als bedoeld in artikel 5, lid 1, onder e), die door samenwerkingsverbanden van instellingen voor hoger onderwijs gecoördineerd worden, een studierichting of een multidisciplinair terrein bestrijken ('thematische Erasmus-netwerken') en tot doel hebben om nieuwe concepten en competenties op het gebied van het leren uit te werken. Van dergelijke netwerken kunnen ook vertegenwoordigers van andere publieke organisaties, ondernemingen of verenigingen deel uitmaken;

(d) andere initiatieven die de doelstellingen van het Erasmus-programma beogen te bevorderen, als bedoeld in artikel 5, lid 1, onder h), ('flankerende maatregelen').

2. Van de mobiliteit als bedoeld in lid 1, onder a), letter (i), ("Erasmus-studenten") kunnen profiteren:

(a) studenten aan instellingen voor hoger onderwijs die na afloop van hun eerste studiejaar in het kader van de op mobiliteit gerichte activiteiten van het Erasmus-programma een studieperiode in een andere lidstaat doorbrengen, ongeacht of ze in het kader van het programma financiële steun toegezegd hebben gekregen. Dergelijke studieperioden worden in het kader van interinstitutionele akkoorden tussen de uitzendende instelling en gastinstelling volledig erkend. Gastinstellingen mogen van dit soort studenten geen collegegeld verlangen;

(b) studenten die zich ingeschreven hebben voor een gezamenlijk mastersprogramma in een ander land dan het land waar ze de bachelorgraad hebben behaald;

(c) studenten van instellingen voor hoger onderwijs die stage lopen bij een onderneming of scholingscentrum.

3. De operationele details van de activiteiten in lid 1 worden vastgelegd volgens de procedure in artikel 10, lid 2.

Artikel 25

Begroting

Van de beschikbare begroting voor het Erasmus-programma wordt minimaal 85% uitgetrokken voor steunverlening op het gebied van de mobiliteit als bedoeld in artikel 24, lid 1, onder a).

Artikel 26

Uitvoeringsmaatregelen

1. De noodzakelijke maatregelen tot uitvoering van het Erasmus-programma worden bij onderstaande aangelegenheden door de Commissie goedgekeurd volgens de beheersprocedure in artikel 10, lid 2:

(a) het jaarlijkse werkprogramma;

(b) de jaarlijkse begroting en de uitsplitsing van de financiële middelen over de specifieke activiteiten van het Erasmus-programma;

(c) de algemene richtsnoeren voor de uitvoering van het Erasmus-programma, de selectiecriteria en -procedures;

(d) de uitsplitsing van de financiële middelen over de lidstaten voor de activiteiten die worden beheerd met behulp van de door de nationale agentschappen af te wikkelen procedure uit in de bijlage;

(e) de regelingen voor de monitoring en evaluatie van het programma, alsook voor de verspreiding en transfer van de resultaten.

2. Bij alle andere aangelegenheden die niet in lid 1 van dit artikel worden genoemd, worden de noodzakelijke maatregelen tot uitvoering van het Erasmus-programma goedgekeurd volgens de raadplegingsprocedure in artikel 10, lid 3.

Hoofdstuk III

Het Leonardo da Vinci-programma

Artikel 27

Toegang tot het Leonardo da Vinci-programma

In het kader van het integrale programma is het Leonardo da Vinci-programma bestemd voor:

(a) jongeren in alle vormen van het beroepsonderwijs en van beroepsopleidingen tot aan het eind van het voortgezet onderwijs (tot en met ISCED-niveau 3);

(b) personen die beroepsonderwijs op een beroepsopleiding op ISCED-niveau 4 volgen;

(c) personen op de arbeidsmarkt;

(d) aanbieders van leermogelijkheden op de door het Leonardo da Vinci-programma bestreken terreinen;

(e) onderwijzend en administratief personeel bij de aanbieders van leermogelijkheden;

(f) verenigingen en vertegenwoordigers van personen die bij het beroepsonderwijs of bij beroepsopleidingen betrokken zijn, met inbegrip van verenigingen van de personen die dit soort opleidingen volgen, ouders en onderwijsgevenden;

(g) ondernemingen, sociale partners en andere vertegenwoordigers uit de wereld van het werk, met inbegrip van de Kamers van Koophandel en andere belangenorganisaties op het gebied van de handel;

(h) instanties die begeleiding, advisering en voorlichting geven in verband met wat voor aspect van het levenslang leren dan ook;

(i) personen en instanties die op lokaal, regionaal en nationaal niveau verantwoordelijk zijn voor de stelsels en het beleid ten aanzien van wat voor aspect van het levenslang leren dan ook;

(j) onderzoekscentra en organisaties die te maken hebben met vraagstukken op het gebied van het levenslang leren;

(k) organisaties zonder winstoogmerk, vrijwilligersorganisaties en niet-gouvernementele organisaties.

Artikel 28

Operationele doelstellingen

Het Leonardo da Vinci-programma heeft naast de in artikel 1 en 2 beschreven doelstellingen van het integrale programma de volgende operationele doelstellingen:

(a) bewerkstelligen van meer en kwalitatief betere mobiliteit in heel Europa onder personen die initieel beroepsonderwijs, een initiële beroepsopleiding of bij- en nascholing volgen, zodat vóór het eind van het integrale programma per jaar ten minste 150 000 stages bij ondernemingen worden gelopen;

(b) bewerkstelligen van meer en kwalitatief betere samenwerking tussen de aanbieders van leermogelijkheden, ondernemingen, de sociale partners en andere relevante organisaties in heel Europa;

(c) bevorderen van de ontwikkeling van vernieuwende manieren van werken op het gebied van de initiële beroepsopleiding en bij- en nascholing en van de transfer daarvan, met inbegrip van de transfer van het ene naar het andere deelnemende land;

(d) verbeteren van de transparantie en erkenning van kwalificaties en competenties, met inbegrip van die welke door niet-formeel en informeel leren verworven zijn.

Artikel 29

Activiteiten

1. In het kader van het Leonardo da Vinci-programma kan voor de volgende activiteiten steun worden verleend:

(a) mobiliteit van personen als bedoeld in artikel 5, lid 1, onder a). In de plannen of ondersteunende organisatorische werkzaamheden voor dit soort mobiliteit worden de noodzakelijke voorbereidende maatregelen genomen en wordt er zorg voor gedragen dat personen die bij de activiteiten voor mobiliteit betrokken zijn op passende wijze leiding en ondersteuning krijgen. Onder dit soort mobiliteit vallen onder meer:

(i) transnationale stages bij ondernemingen of opleidingsinstellingen;

(ii) stages en uitwisselingen voor de verdere professionalisering van opleiders en begeleiding gevende adviseurs, alsook van personen die verantwoordelijkheid dragen voor opleidingsinstellingen en voor de opleidingsplanning en loopbaanbegeleiding bij ondernemingen;

(b) partnerschappen als bedoeld in artikel 5, lid 1, onder b), die zich bezighouden met vraagstukken die voor de deelnemende organisaties van gemeenschappelijk belang zijn;

(c) multilaterale projecten als bedoeld in artikel 5, lid 1, onder c), en met name projecten die de beroepsopleidingsstelsels beogen te verbeteren door de transfer van vernieuwingen, met inbegrip van projecten voor de talige, culturele en wettelijke aanpassing van vernieuwende producten en processen uit uiteenlopende contexten aan de behoeften van het eigen land;

(d) multilaterale projecten als bedoeld in artikel 5, lid 1, onder e), die de beroepsopleidingsstelsels beogen te verbeteren door de ontwikkeling en transfer van vernieuwingen en goede manieren van werken;

(e) thematische netwerken van deskundigen en organisaties als bedoeld in artikel 5, lid 1, onder e), die aan specifieke vraagstukken op het gebied van beroepsonderwijs en beroepsopleidingen werken;

(f) andere initiatieven die de doelstellingen van het Leonardo da Vinci-programma beogen te bevorderen, als bedoeld in artikel 5, lid 1, onder h) ('flankerende maatregelen').

2. De operationele details van dit soort activiteiten worden vastgelegd volgens de procedure in artikel 10, lid 2.

Artikel 30

Begroting

Van de beschikbare begroting voor het Leonardo da Vinci-programma wordt minimaal 75% uitgetrokken voor steunverlening op het gebied van de mobiliteit als bedoeld in artikel 29, lid 1, onder a).

Artikel 31

Uitvoeringsmaatregelen

1. De noodzakelijke maatregelen tot uitvoering van het Leonardo da Vinci-programma worden bij onderstaande aangelegenheden door de Commissie goedgekeurd volgens de beheersprocedure in artikel 10, lid 2:

(a) het jaarlijkse werkprogramma;

(b) de jaarlijkse begroting en de uitsplitsing van de financiële middelen over de specifieke activiteiten van het Leonardo da Vinci-programma;

(c) de algemene richtsnoeren voor de uitvoering van het Leonardo da Vinci-programma, de selectiecriteria en -procedures;

(d) de uitsplitsing van de financiële middelen over de lidstaten voor de activiteiten die worden beheerd met behulp van de door de nationale agentschappen af te wikkelen procedure uit de bijlage;

(e) de regelingen voor de monitoring en evaluatie van het programma, alsook voor de verspreiding en transfer van de resultaten.

2. Bij alle andere aangelegenheden die niet in lid 1 van dit artikel worden genoemd, worden de noodzakelijke maatregelen tot uitvoering van het Leonardo da Vinci-programma goedgekeurd volgens de raadplegingsprocedure in artikel 10, lid 3.

Hoofdstuk IV

Het Grundtvig-programma

Artikel 32

Toegang tot het Grundtvig-programma

In het kader van het integrale programma is het Grundtvig-programma bestemd voor:

(a) lerenden in het kader van de volwasseneneducatie;

(b) aanbieders van leermogelijkheden in het kader van de volwasseneneducatie;

(c) onderwijzend en administratief personeel bij deze aanbieders van leermogelijkheden en andere organisaties op het gebied van de volwasseneneducatie;

(d) instellingen die betrokken zijn bij de initiële opleiding en bij- en nascholing van op het gebied van de volwasseneneducatie werkzame personen;

(e) verenigingen en vertegenwoordigers van personen die op het gebied van de volwasseneneducatie werkzaam zijn, met inbegrip van verenigingen van lerenden en onderwijsgevenden;

(f) instanties die begeleiding, advisering en voorlichting geven in verband met wat voor aspect van de volwasseneneducatie dan ook;

(g) personen en organisaties die op lokaal, regionaal en nationaal niveau verantwoordelijk zijn voor de stelsels en het beleid ten aanzien van wat voor aspect van de volwasseneneducatie dan ook;

(h) onderzoekscentra en organisaties die te maken hebben met vraagstukken op het gebied van de volwasseneneducatie;

(i) ondernemingen;

(j) organisaties zonder winstoogmerk, vrijwilligersorganisaties en niet-gouvernementele organisaties;

(k) instellingen voor hoger onderwijs.

Artikel 33

Operationele doelstellingen

Het Grundtvig-programma heeft naast de in artikel 1 en 2 beschreven doelstellingen van het integrale programma de volgende operationele doelstellingen:

(a) bewerkstelligen van meer en kwalitatief betere mobiliteit onder bij de volwasseneneducatie betrokken personen in heel Europa met het doel om uiterlijk in 2013 de mobiliteit van ten minste 25.000 personen per jaar te ondersteunen;

(b) bewerkstelligen van meer en kwalitatief betere samenwerking tussen bij de volwasseneneducatie betrokken organisaties in heel Europa;

(c) bevorderen van de ontwikkeling van vernieuwende manieren van werken op het gebied van de volwasseneneducatie en van de transfer daarvan, met inbegrip van de transfer van het ene naar het andere deelnemende land;

(d) ervoor zorg dragen dat aan personen uit sociaal zwakke milieus en uit randgroepen, en met name aan personen die het onderwijs zonder basiskwalificaties hebben verlaten, alternatieve mogelijkheden voor toelating tot de volwasseneneducatie worden geboden;

(e) verbeteren van pedagogische benaderingen en het management van organisaties op het gebied van de volwasseneneducatie.

Artikel 34

Activiteiten

1. In het kader van het Grundtvig-programma kan steun worden verleend voor de volgende activiteiten:

(a) mobiliteit van personen als bedoeld in artikel 5, lid 1, onder a). In de plannen of ondersteunende organisatorische werkzaamheden voor dit soort mobiliteit worden de noodzakelijke voorbereidende maatregelen genomen en wordt er zorg voor gedragen dat personen die bij de activiteiten voor mobiliteit betrokken zijn op passende wijze leiding en ondersteuning krijgen. Onder dit soort mobiliteit vallen onder meer bezoeken, stages, assistentschappen, uitwisselingen van personen die formele en niet-formele volwasseneneducatie volgen en, in het geval van scholing en verdere professionalisering, van personen die op het gebied van de volwasseneneducatie werkzaam zijn.

(b) partnerschappen als bedoeld in artikel 5, lid 1, onder b), (de 'Grundtvig-partnerschappen voor het leren') die zich bezighouden met vraagstukken die voor de deelnemende organisaties van gemeenschappelijk belang zijn;

(c) multilaterale projecten als bedoeld in artikel 5, lid 1, onder e), die de stelsels voor volwasseneneducatie beogen te verbeteren door de ontwikkeling en transfer van vernieuwingen en goede manieren van werken;

(d) thematische netwerken van deskundigen en organisaties als bedoeld in artikel 5, lid 1, onder e), (de 'Grundtvig-netwerken') die met name werken aan:

(i) de ontwikkeling van volwasseneneducatie in de studierichting, op het vakgebied of ten aanzien van het managementaspect waarvoor het netwerk is opgericht;

(ii) de vaststelling en verspreiding van relevante goede manieren van werken en vernieuwingen;

(iii) de inhoudelijke ondersteuning van door anderen opgezette projecten en de bevordering van interactieve samenwerking tussen dit soort projecten en partnerschappen;

(iv) de bevordering van de verdere ontwikkeling van behoefteanalyses en kwaliteitsborging in de volwasseneneducatie.

(e) andere initiatieven die de doelstellingen van het Grundtvig-programma beogen te bevorderen, als bedoeld in artikel 5, lid 1, onder h, ('flankerende maatregelen').

2. De operationele details van dit soort activiteiten worden vastgelegd volgens de procedure in artikel 10, lid 2.

Artikel 35

Begroting

Van de beschikbare begroting voor het Grundtvig-programma wordt minimaal 60% uitgetrokken voor steunverlening op het gebied van de mobiliteit en partnerschappen als bedoeld in artikel 34, lid 1), onder a) en b).

Artikel 36

Uitvoeringsmaatregelen

1. De noodzakelijke maatregelen tot uitvoering van het Grundtvig-programma worden bij onderstaande aangelegenheden door de Commissie goedgekeurd volgens de beheersprocedure in artikel 10, lid 2:

(a) het jaarlijkse werkprogramma;

(b) de jaarlijkse begroting en de uitsplitsing van de financiële middelen over de specifieke activiteiten van het Grundtvig-programma;

(c) de algemene richtsnoeren voor de uitvoering van het Grundtvig-programma, de selectiecriteria en -procedures;

(d) de uitsplitsing van de financiële middelen over de lidstaten voor de activiteiten die worden beheerd met behulp van de door de nationale agentschappen af te wikkelen procedure uit de bijlage;

(e) de regelingen voor de monitoring en evaluatie van het programma, alsook voor de verspreiding en transfer van de resultaten.

2. Bij alle andere aangelegenheden die niet in lid 1 van dit artikel worden genoemd, worden de noodzakelijke maatregelen tot uitvoering van het Grundtvig-programma goedgekeurd volgens de raadplegingsprocedure in artikel 10, lid 3.

Hoofdstuk V

Het transversale programma

Artikel 37

Operationele doelstellingen

Het transversale programma heeft naast de in artikel 1 en 2 beschreven doelstellingen van het integrale programma de volgende operationele doelstellingen:

(a) ondersteunen van de ontwikkeling van een beleid voor levenslang leren op Europees niveau, met name tegen de achtergrond van de in Lissabon, Bologna en Kopenhagen op gang gebrachte processen en de daarop aansluitende initiatieven;

(b) zorg dragen voor een passend aanbod aan vergelijkbare gegevens, statistieken en analyses ter ondersteuning van de beleidsontwikkeling voor levenslang leren;

(c) monitoren van de vooruitgang bij het bereiken van de doelstellingen en streefcijfers op het gebied van levenslang leren, en vaststellen van specifieke aandachtsgebieden;

(d) bevorderen van het leren van talen en ondersteunen van de verscheidenheid op taalgebied in de lidstaten;

(e) ondersteunen van de ontwikkeling van op ICT gebaseerde inhoud, diensten, pedagogische benaderingen en manieren van werken op het gebied van het levenslang leren;

(f) ervoor zorg dragen dat de resultaten van het integrale programma op passende wijze erkend, voor het voetlicht gebracht en op brede schaal overgenomen worden.

Artikel 38

Activiteiten

1. In het kader van de kernactiviteit in artikel 2, lid 2, onder a), kan steun worden verleend voor:

(a) mobiliteit van personen als bedoeld in artikel 5, lid 1, onder a), met inbegrip van studiebezoeken van deskundigen en ambtenaren die door de nationale, regionale of lokale overheid aangewezen zijn, directeuren van onderwijsinstellingen, beroepsopleidingsinstellingen en begeleidingsdiensten, en de sociale partners;

(b) multilaterale projecten als bedoeld in artikel 5, lid 1, onder e), met het doel Europese beleidsvoorstellen voor te bereiden en uit te testen;

(c) multilaterale netwerken als bedoeld in artikel 5, lid 1, onder e), die samenwerking door deskundigen en/of instellingen op het gebied van beleidsvraagstukken ten doel hebben. Hieronder vallen onder meer:

(i) thematische netwerken voor vraagstukken in verband met de inhoudelijke kant van levenslang leren of de methoden en het beleid op dit terrein. Dergelijke netwerken kunnen goede manieren van werken en vernieuwingen waarnemen, uitwisselen, in kaart brengen en analyseren, alsook voorstellen doen voor een betere en bredere toepassing van de goede manieren van werken in de lidstaten;

(ii) permanente conferenties over beleidsvraagstukken om op Europees niveau het beleid ten aanzien van strategische vraagstukken op het gebied van levenslang leren te coördineren;

(d) observatie en analyse van het beleid en de stelsels op het gebied van levenslang leren als bedoeld in artikel 5, lid 1, onder f). Hieronder vallen onder meer:

(i) studies en vergelijkend onderzoek;

(ii) de ontwikkeling van indicatoren en enquêtes, met inbegrip van ondersteuning van de werkzaamheden op het gebied van levenslang leren in samenwerking met Eurostat;

(iii) ondersteuning van de werkzaamheden van het Eurydice-netwerk en financiering van de door de Commissie opgezette Europese Eurydice-eenheid;

(e) activiteiten ter ondersteuning van de transparantie en erkenning van kwalificaties en door niet-formeel en informeel leren verworven competenties, voorlichting en begeleiding in verband met mobiliteit voor leerdoeleinden, en samenwerking op het gebied van de kwaliteitsborging als bedoeld in artikel 5, lid 1, onder f). Hieronder vallen onder meer:

(i) netwerken van organisaties die mobiliteit en erkenning bevorderen, zoals Euroguidance en de nationale informatiecentra voor academische erkenning (NARIC's);

(ii) ondersteuning van transnationale webdiensten, zoals Ploteus;

(iii) activiteiten in het kader van het Europass-initiatief overeenkomstig Beschikking XXX van het Europees Parlement en de Raad betreffende een enkel kader voor transparantie op het gebied van kwalificaties en competenties.

(f) andere initiatieven als bedoeld in artikel 5, lid 1, onder h), die de doelstellingen van de kernactiviteit in artikel 2, lid 2, onder a), beogen te bevorderen ('flankerende maatregelen').

2. In het kader van de kernactiviteit in artikel 2, lid 2, onder b), kan steun worden verleend voor de volgende activiteiten van strategische aard die beogen in te haken op de behoeften van onderwijsgevenden en lerenden in verscheidene levensfasen:

(a) multilaterale projecten als bedoeld in artikel 5, lid 1, onder e), die onder meer gericht zijn op:

(i) de ontwikkeling van nieuw materiaal voor het leren van talen, met inbegrip van on-linecursussen en instrumenten voor taaltests;

(ii) de ontwikkeling van instrumenten en materiaal voor de opleiding van leraren vreemde talen;

(b) netwerken als bedoeld in artikel 5, lid 1, onder e), voor het leren van talen en voor de verscheidenheid op taalgebied;

(c) andere initiatieven die aansluiten op de doelstellingen van het integrale programma, als bedoeld in artikel 5, lid 1, onder h), met inbegrip van activiteiten die het leren van talen met behulp van de media en/of door marketing, publiciteit en voorlichtingscampagnes aantrekkelijker maken, alsook conferenties, studies en werk aan statistische indicatoren op het gebied van het leren van talen en de verscheidenheid op taalgebied.

3. In het kader van de kernactiviteit in artikel 2, lid 2, onder c), kan steun worden verleend voor:

(a) multilaterale projecten als bedoeld in artikel 5, lid 1, onder e), die de ontwikkeling en verspreiding van vernieuwende methoden, inhoud, dienst