NL Publicatieblad van de Europese Unie C 54/1

SPECIAAL VERSLAG Nr. 8/2004

over het beheer en de controle door de Commissie van de maatregelen ter bestrijding van mond- en klauwzeer en de desbetreffende uitgaven, vergezeld van de antwoorden van de Commissie

(uitgebracht overeenkomstig artikel 248, lid 4, tweede alinea, van het EG-Verdrag)

(2005/C 54/01)

INHOUD

I-VII SAMENVATTING

1-15 INLEIDING

1-5 Achtergrond

6-7 Voornaamste kenmerken van de maatregelen ter voorkoming en bestrijding van mond- en klauwzeer

8-11 Effect op de begroting

12-15 De controle van de Rekenkamer

16-43 OPTREDEN VAN DE COMMISSIE VOOR DE CRISIS

16-20 Analyseproces onvoldoende geactualiseerd

21-43 In sommige opzichten was het toezicht van de Commissie onvoldoende en leemten in de voorschriften werden niet tijdig opgevuld

22-23 Er werd niet systematisch geverifieerd of de communautaire richtlijnen naar behoren in nationaal recht werden omgezet

24-25 Het toezicht op de veterinaire en sanitaire controles aan de grenzen van de Unie is goed maar de regelgeving dekt bepaalde risico's onvoldoende

26-28 Controles en verbod van diervoeding met keukenafval komen te laat

29-34 Ontoereikende criteria en controles voor de urgentieplannen van de lidstaten

35-37 Onvolledige identificatie en onvoldoende tracering van voor mond- en klauwzeer vatbare diersoorten

38-41 Gebreken in het ANIMO-systeem niet verholpen vóór de crisis

42-43 Beperking van de verplaatsingen van dieren op het hele grondgebied van de lidstaten

44-58 OPTREDEN VAN DE COMMISSIE TIJDENS DE CRISIS

44-45 Efficiënt toezicht door de Commissie

46-58 De gebreken van het bestrijdingsmechanisme en van de toepassing ervan in de lidstaten

48-49 Ingekrompen veterinaire diensten

50-56 Onvoldoende stimulans om de ziekte onmiddellijk te melden en de beperkingen van de verplaatsingen van dieren in acht te nemen

57-58 Slachttermijnen

59-89 OPTREDEN VAN DE COMMISSIE IN VERBAND MET HET TERUGBETALINGSSYSTEEM

60-73 De Commissie heeft geen richtlijnen voorgesteld betreffende de procedures en de berekening van de vergoedingen die de lidstaten aan veehouders betalen

62-66 Verschillende vergoedingssystemen en uiteenlopende waardebepalingen

67-71 Geconstateerde gevallen van dubbele betaling van dierpremies

72-73 Uiteenlopende betaling van slachtpremies

74-83 De regels en procedures die bepalen of de uitgaven van de lidstaten in aanmerking komen voor communautaire terugbetaling, werden te laat vastgesteld

82-83 Termijnen voor de terugbetaling van de uitgaven van de lidstaten

84-85 Cofinancieringspercentages alleen gelijkgetrokken voor de varkensteelt

86-89 Veehouders dragen niet bij aan de communautaire financiering van het bestrijdingssysteem

90-100 HET BEHEER VAN DE COMMISSIE NA DE CRISIS

90-97 Acties op veterinair gebied

98-100 Acties op financieel gebied

101-106 CONCLUSIES EN AANBEVELINGEN

Antwoorden van de Commissie

SAMENVATTING

I. Vanwege de noodzaak om de interne markt tot stand te brengen en in het algemeen de handel in fokdieren te bevorderen moest de Gemeenschap een gemeenschappelijk beleid voeren ter voorkoming en bestrijding van mond- en klauwzeer. Daarom heeft zij ervoor gezorgd dat alle lidstaten vanaf 1992 van de preventieve vaccinatie van vee tegen deze ziekte afstapten en een complex systeem van middelen ter voorkoming en bestrijding invoerden dat zowel het optreden als de verspreiding van het virus op het grondgebied van de Gemeenschap moest beperken. Bij een epidemie moesten de besmette dieren worden geslacht, de karkassen vernietigd en de installaties en apparatuur ontsmet. De totale kosten werden gedragen door de lidstaten, maar ten dele terugbetaald uit een Noodfonds voor veterinaire aandoeningen, dat met dat doel binnen het EOGFL-Garantie was gevormd.

II. De crisis van 2001 bracht de lidstaten ertoe, van het Noodfonds voor veterinaire aandoeningen terugbetalingen ten belope van 1 616 miljoen EUR te vragen. Dit bedrag en de omvang van de epidemie brachten de Rekenkamer ertoe een controle te verrichten met als drieledig doel na te gaan of de analyseprocedure van de Commissie, waarop de uitroeiingsstrategie steunt, up-to-date was, of de strategie efficiënt was uitgevoerd en of het systeem tot terugbetaling van de uitgaven van de lidstaten voor het vergoeden van de veehouders en het slachten van dieren geschikt, snel en niet-discriminerend was. Omdat de ervaring uit eerdere epidemieën leerrijk kan zijn voor de strategie ter voorkoming en bestrijding van mond- en klauwzeer, heeft de Rekenkamer het optreden van de Commissie vóór, tijdens en na de crisis onderzocht.

III. In dit verslag wordt benadrukt dat de Commissie vóór de crisis van 2001 haar strategie niet heeft bijgesteld in het licht van de ontwikkeling van de risicofactoren.

IV. Het toont tevens aan dat bij gebreke van complete evaluatie en controles door de Commissie vóór 2001 bepaalde tekortkomingen van de regeling ter voorkoming en bestrijding, vooral wat betreft grensbescherming, diervoeding, urgentieplannen, identificatie van schapen, een informatiesysteem tussen de lidstaten (ANIMO) over het vervoer van dieren, niet tijdig werden gecorrigeerd. Het Parlement had kritiek (1) op het feit dat de Commissie de urgentieplannen in de lidstaten niet had geverifieerd vóór de crisis, maar erkende de positieve actie van de Commissie tijdens de crisis. Toen heeft de Commissie namelijk snel de gebreken van de regeling en van de toepassing ervan in de lidstaten wat betreft veterinaire begeleiding, melding van de ziekte en snelle slachting vastgesteld, maar het was te laat om deze te verhelpen. De Rekenkamer constateerde met name dat de doeltreffendheid van de ingevoerde regeling goeddeels afhing van de vraag of de veehouders de ziekte onmiddellijk meldden en de vervoersbeperkingen in acht namen.

V. Uit de controle bleek dat het systeem van communautaire financiering voor verbetering vatbaar was. De vergoedingen die de lidstaten aan hun veehouders betalen, zijn niet altijd voldoende duidelijk omschreven op communautair niveau, hoewel 60 % van de door de Commissie als subsidiabel aangemerkte bedragen wordt terugbetaald. Door de onduidelijkheid van het communautaire kader konden de lidstaten verschillende systemen invoeren die leidden tot ongelijke behandeling van de veehouders binnen de Gemeenschap.

VI. Heel wat leemten werden opgevuld bij de recente herziening van de communautaire voorschiften. Maar het financiële kader werd niet herzien en de communautaire maatregelen zijn nog steeds minimaal wat betreft het melden van de ziekte, het toezicht op de bedrijven en de snelheid van de slachtingen. Het zou dus kunnen blijken dat de toepassing van deze maatregelen door de lidstaten niet volstaat om een volgende epidemie het hoofd te bieden, terwijl de Gemeenschap hiervoor wel bedragen terugbetaalt.

VII. De Rekenkamer beveelt de Commissie aan een periode zonder crises te benutten om haar strategieanalyses en -evaluaties bij te werken. Zij stelt voor te zoeken naar middelen om de veehouders te betrekken bij het bestrijdingssysteem om hen beter te motiveren tot snelle melding van de ziekte en naleving van de vervoersbeperkingen. Ten slotte verzoekt zij de Commissie de financieringsregeling bij epidemieën te verduidelijken en daarbij de financiële risico's voor de communautaire begroting zoveel mogelijk te beperken.

INLEIDING

Achtergrond

1. Mond- en klauwzeer is een dierziekte die ongevaarlijk is voor de mens maar zeer besmettelijk voor evenhoevigen. In de minst ontwikkelde landen kan ze vrijwel in één nacht de voedselvoorraad en de bestaansmiddelen van de veehouders vernietigen omdat vele rassen (onder meer runderen, varkens en schapen) erdoor worden getroffen. Het virus kan worden overgedragen door direct contact tussen dieren en via diervoeding, en indirect door contact met allerlei dragers — auto's, vrachtwagens, mensen — en zelfs via de lucht, door de wind. De ziekte veroorzaakt een lage sterfte onder besmette volwassen dieren. De meeste dieren genezen binnen drie of vier weken, maar houden er ernstige problemen aan over: de groei van de jonge dieren wordt vertraagd, het aantal miskramen stijgt en de melkproductie neemt definitief sterk af. Niet getroffen landen moeten veiligheidsmaatregelen treffen om zich tegen het virus te beschermen en om embargo op hun export van dierlijke producten te voorkomen.

2. De voltooiing van de interne markt binnen de Gemeenschap was gepland voor januari 1993. Aangezien vrij verkeer van dieren en landbouwproducten een kernonderdeel vormt van de gemeenschappelijke marktordeningen, moesten de regels inzake de handel in dieren en dierlijke producten worden geharmoniseerd en dus moest er een gemeenschappelijk beleid ter voorkoming en bestrijding van mond- en klauwzeer komen. Maar in 1989 signaleerde de Commissie in een verslag over het beleid van de lidstaten op het gebied van de bestrijding van mond- en klauwzeer (2) dat sommige lidstaten die hun vee niet preventief inentten (3), beperkingen konden opleggen ten aanzien van het handelsverkeer in dieren met communautaire partners die dat wel deden. Die beperkingen waren gerechtvaardigd, aangezien gevaccineerde dieren klinisch normaal konden lijken en toch drager van het virus konden zijn.

3. Om de veterinaire en zoötechnische belemmeringen voor de ontwikkeling van de intracommunautaire handel in dieren en dierlijke producten weg te nemen, heeft de Commissie rekening gehouden met de gezondheidsregels voor het internationale handelsverkeer in dieren en dierlijke producten, vastgesteld door het Internationaal Bureau voor besmettelijke veeziekten (OIE) (4). Volgens die regels kon na een mond- en klauwzeerepidemie het vrije handelsverkeer veel sneller worden hervat wanneer alleen maar werd geslacht (drie maanden), dan wanneer een of andere vaccinatie werd toegepast (12 à 24 maanden).

4. Vanuit die commerciële overwegingen kwam de Commissie in dat verslag tot de conclusie dat niet vaccineren wenselijker was dan preventief vaccineren. Daarom werd op communautair niveau dit beleid van totale uitroeiing in 1990 (5) vervolledigd met het verbieden van preventieve inenting en import van gevaccineerde dieren op het grondgebied van de Gemeenschap. Vaccineren was nog wel mogelijk, maar alleen in noodgevallen wanneer een uitbraak van mond- en klauwzeer bevestigd was en de ziekte om zich heen dreigde te grijpen.

5. Sinds voor deze nieuwe strategie werd gekozen, heeft de Unie nog verschillende uitbraken gekend: in 1993 telde Italië 57 uitbraken, in 1994, 1996 en 2000 waren er in Griekenland respectievelijk 95, 39 en 14 uitbraken; er waren epidemieën in aangrenzende gebieden (Albanië, Macedonië, Kosovo, Algerije, Georgië, Armenië, Azerbeidzjan, Turkije en Iran). Verder werd het Verenigd Koninkrijk op 21 februari 2001 getroffen door een ongekende crisis die tien maanden duurde. Er werden 2 034 besmettingshaarden ontdekt op 10 124 bedrijven; er werden ongeveer vier miljoen dieren geslacht (6). Daarnaast werden meer dan twee miljoen dieren geslacht wegens welzijnsproblemen die ontstonden doordat dieren op de bedrijven moesten blijven na de beperking van het vervoer (7). De ziekte kon niet worden gestopt in het Verenigd Koninkrijk: ze dook op 13 maart 2001 in Frankrijk op (twee besmettingshaarden), op 20 maart 2001 in Ierland (één haard) en op 21 maart 2001 in Nederland (26 haarden). Het Verenigd Koninkrijk heeft tot september 2001 moeten slachten. In januari 2002 kreeg het opnieuw de status „vrij van mond- en klauwzeer” als land dat geen vaccinatie toepast, zodat het zijn handelsverkeer kon hervatten.

Voornaamste kenmerken van de maatregelen ter voorkoming en bestrijding van mond- en klauwzeer

6. Een complex geheel van preventie- en bestrijdingsmiddelen moet het risico beperken dat het virus opduikt en zich verspreidt op het grondgebied van de Unie (zie kader 1). Die middelen zijn vermeld in communautaire richtlijnen (8). De lidstaten zijn ervoor verantwoordelijk dat die richtlijnen in werking worden gesteld en dat de daaruit voortvloeiende regels worden toegepast. De Commissie moet op haar beurt controleren of de lidstaten de communautaire voorschriften toepassen. Daarnaast steunt de Commissie derde landen bij hun inspanningen om epidemieën te beheersen en uit te roeien. Binnen de Commissie is het directoraat-generaal Gezondheid en consumentenbescherming belast met het rechtstreeks beheer en de controle van de communautaire uitgaven op veterinair gebied (9). Het preventiesysteem heeft betrekking op de samenwerking met de internationale organisaties en de aanzienlijke steun aan buurlanden bij de bestrijding, op veterinaire, zoötechnische en sanitaire controles van veeteelt en vlees in de Unie en aan haar grenzen, door de lidstaten op te stellen urgentieplannen die de nodige maatregelen bevatten om het hoofd te kunnen bieden aan een eventuele crisis, en systemen voor het identificeren en traceren van dieren. Het bestrijdingssysteem steunt op onmiddellijke melding van de ziekte, instelling van beperkingen op het verkeer van dieren en mensen, uitvoering van epidemologische onderzoeken om verdachte dieren op te sporen, toepassing door de lidstaten van hun urgentieplan en uitvoering van de nodige slachtingen, gevolgd door vernietiging van de dieren en ontsmetting van besmette locaties en materialen.

7. Na de crisis van 2001 presenteerde de Commissie een voorstel voor een richtlijn die verandering bracht in het systeem ter bestrijding van mond- en klauwzeer (10). Deze werd door de Raad vastgesteld op 29 september 2003 (11).

Effect op de begroting

8. De voorwaarden voor de financiële bijdrage van de Gemeenschap in de kosten voor de uitroeiing van bepaalde ernstige besmettelijke ziekten bij dieren, waaronder mond- en klauwzeer, werden door de Raad vastgesteld in 1990 (12). Die bijdrage is verplicht indien de lidstaten de vastgestelde communautaire maatregelen hebben toegepast en geschiedt door terugbetaling van 60 % van de uitgaven van de lidstaten aan mond- en klauwzeer om de veehouders te vergoeden voor de slacht en vernietiging van de dieren en voor de ontsmetting van installaties en uitrusting. De deelneming wordt in de begroting opgenomen (13) bij het onderdeel „Noodfonds voor veterinaire aandoeningen en voor andere voor de volksgezondheid risicovolle aandoeningen bij dieren” (14).

9. Sinds de vaststelling van de nieuwe strategie werden de middelen van het fonds, voor alle dierziekten samen, in 1999 verviervoudigd en in 2000 nog eens verdubbeld zodat zij in totaal 978,1 miljoen EUR beliepen voor de begrotingsjaren 2001, 2002 et 2003 (15), vooral wegens de mond- en klauwzeercrisis in 2001. In totaal declareerden de lidstaten ter vergoeding voor de slacht en vernietiging van dieren en voor de ontsmetting van bedrijven en materiaal alleen bij de crisis van 2001 al ongeveer 2 693,4 miljoen EUR en vroegen zij communautaire terugbetaling van 1 616 miljoen EUR aan. Alleen al ter vergoeding voor de slacht werd 1 775,1 miljoen EUR gedeclareerd en 1 065,2 miljoen EUR aan terugbetalingen aangevraagd. Dat bedrag is vermeld in de tabel. Tabel Verzoeken van de lidstaten om terugbetaling van hun uitgaven als vergoeding voor geslachte dieren Land Aantal vergoede dieren Bedrag van de vergoedingen (EUR) Schapen Geiten Runderen Varkens Andere Totaal Schapen Geiten Runderen Varkens Andere Totaal Frankrijk 48 573 206 1 406 10 138 — 60 323 5 739 074 23 651 1 697 635 1 868 433 — 9 328 794 Ierland 50 172 98 1 172 70 15 51 527 7 359 366 18 658 859 862 9 800 11 443 8 259 129 Nederland 39 011 9 654 90 842 136 545 1 134 277 186 3 965 380 1 363 801 65 247 745 16 339 358 586 037 87 502 322 Ver. Koninkrijk (16) 2 449 424 — 579 637 135 084 2 438 3 166 583 625 586 405 — 1 018 384 592 22 415 862 3 660 692 1 670 047 551 Totaal 2 587 180 9 958 673 057 281 837 3 587 3 555 619 642 650 225 1 406 110 1 086 189 835 40 633 454 4 258 172 1 775 137 795 Noot: De verzoeken van de lidstaten om terugbetaling hebben betrekking op 3,5 miljoen dieren. Het Verenigd Koninkrijk heeft de meeste dieren (3 166 583), ofwel 89 % van het totaal. De betaalde vergoedingen beliepen 1 775,1 miljoen EUR, waarvan 1 670 voor het Verenigd Koninkrijk ofwel 94 % van het totale bedrag dat de door mond- en klauwzeer getroffen landen in 2001 betaalden. Schapen werden het sterkst getroffen door MKZ in 2001, namelijk 2 587 180 exemplaren. Het aantal vergoede schapen in het VK maakte 94,53 % van dit totaal uit. De diersoort waarvoor de hoogste vergoedingen werden betaald, waren runderen: in totaal 1 086 189 835 EUR, waarvan 93,8 % werd betaald in het Verenigd Koninkrijk. Bron: FR/verzoeken tot terugbetaling (5.10.2001 en 6.12.2002). IRL/verzoek tot terugbetaling (6.2.2002). NL/verzoek tot terugbetaling (april 2002). VK/verzoeken tot terugbetaling (december 2001 en 26.2.2003) en verzoek tot terugbetaling van Noord-Ierland.

10. Overeenkomstig de beschikkingen tot toekenning van bijstand in verband met mond- en klauwzeer (17) heeft de Commissie de lidstaten een bedrag van 433,5 miljoen EUR (18) toegezegd voor slachtkosten en 32,1 miljoen EUR voor andere kosten, zodat de totale communautaire terugbetalingen per 31 december 2003 uitkomen op 465,6 miljoen EUR (zie grafiek 1).

11. De Commissie heeft haar onderzoek van de uitgaven van de lidstaten nog niet afgerond en de nog verschuldigde bedragen ter compensatie van die uitgaven voor 2001 nog niet terugbetaald, behalve aan Frankrijk en Ierland. Bijgevolg is er sprake van ruim 48 % onderbesteding van de beschikbare begrotingsmiddelen voor het Noodfonds voor veterinaire aandoeningen in de begrotingsjaren 2001 tot 2003 (zie grafiek 2).

De controle van de Rekenkamer

12. Na de crises van varkenspest en boviene spongiforme encephalopathie heeft de Rekenkamer de communautaire maatregelen ter bestrijding van deze dierziekten onderzocht (23).

13. Gezien de omvang en het effect op de begroting van de mond- en klauwzeercrisis heeft de Rekenkamer besloten, een nieuwe controle te verrichten om na te gaan of: a) de analyseprocedure aan de hand waarvan de Commissie de strategie ter voorkoming en bestrijding van mond- en klauwzeer heeft bepaald, voldoende actueel was; b) de Commissie op basis van haar controles en evaluaties de Raad aanpassingen van de communautaire strategie heeft voorgesteld; c) het door de Commissie ingevoerde systeem voor de terugbetaling van de uitgaven van de lidstaten geschikt, snel en niet-discriminerend was.

14. Bij het beantwoorden van deze vragen wist de Rekenkamer de actie te waarderen die de Commissie ondernam met betrekking tot haar analyseprocedure, haar toezicht op de uitvoering van de communautaire maatregelen door de lidstaten en haar eventuele voorstellen tot wijziging van de communautaire regelgeving. Omdat de lessen die zijn te trekken uit eerdere epidemieën nuttig kunnen zijn voor de strategie ter voorkoming en bestrijding van mond- en klauwzeer, heeft de Rekenkamer eerst de acties van de Commissie vóór en tijdens de crisis bekeken. Vervolgens bekeek zij het terugbetalingssysteem, met name in het licht van haar eerdere aanbevelingen. Dit onderzoek bleef beperkt tot de uitgaven ter vergoeding van de slachting van dieren (24). Ten slotte is de Rekenkamer nagegaan welke lessen de Commissie heeft getrokken uit de crisis van 2001.

15. De controlewerkzaamheden vonden plaats bij de Commissie en in de lidstaten (25) die door mond- en klauwzeer waren getroffen (Frankrijk, Ierland, Nederland en het Verenigd Koninkrijk). Bezocht werden hoofdzakelijk de landbouwministeries die bevoegd zijn voor de veterinaire en sanitaire aspecten, alsmede hun gedecentraliseerde regionale diensten (26). Bij dit verslag wordt het werk van de bezochte instanties, van het Europees Parlement en van de internationale conferentie inzake de voorkoming en bestrijding van mond- en klauwzeer in aanmerking genomen, alsook andere openbare onderzoeken in de lidstaten (27).

OPTREDEN VAN DE COMMISSIE VOOR DE CRISIS

Analyseproces onvoldoende geactualiseerd

16. In het verslag van de Commissie uit 1989 (28), dat in paragraaf 2 werd genoemd, analyseerde zij de kosten en baten van de verschillende methoden die de lidstaten toepasten bij de bestrijding van mond- en klauwzeer (preventieve vaccinatie of ruiming) om op communautair niveau een strategie uit te stippelen. Zij evalueerde met name het risico van een uitbraak van mond- en klauwzeer in de Gemeenschap en de economische gevolgen bij toepassing na 1992 van beide alternatieve methoden. Zij bekeek het kostenplaatje over een periode van tien jaar (1993-2002) in drie verschillende scenario's die varieerden qua omvang van de crisis. Voor het beleid van niet-vaccinatie koos zij voor een tussenscenario met 13 epidemieën van 20 uitbraken. Over de periode van tien jaar beliepen de kosten in dit scenario 35 miljoen EUR, in het optimistische scenario 0,3 miljoen EUR en in het pessimistische scenario 955 miljoen EUR.

17. Voorts lag in het rapport van 1989 de nadruk hoofdzakelijk op commerciële overwegingen, kosten en baten voor de landbouw en de begroting, en hield het geen rekening met de hogere kosten op maatschappelijk en milieugebied.

18. Vóór 2001 waren de epidemieën in de Unie niet van dien aard dat het de Commissie duidelijk werd dat moest worden nagegaan of de communautaire regeling adequaat was. Enerzijds waren er wel drie epidemieën geweest met meer dan 20 uitbraken (het maximumaantal in het door de Commissie gekozen scenario), maar anderzijds waren er in acht jaar slechts vier crises geweest (tegenover 13 crises in tien jaar in datzelfde scenario). Maar sinds 1993 waren bepaalde risico's gestegen die bevorderlijk zijn voor de verspreiding van het virus: door de totstandkoming van de interne markt was het handelsverkeer van dieren toegenomen (29) en het aantal slachthuizen gedaald (30), zodat meer dieren samenkwamen en het risico op besmetting groter werd, terwijl ook het aantal dieren — vooral schapen, geiten en varkens — per bedrijf was gestegen (31). Reeds in februari 1998 had de FAO (32) de aandacht van de 33 leden van de Commissie voor de bestrijding van mond- en klauwzeer gevestigd op het feit dat het vervoeren van dieren over grote afstand en de toenemende veedichtheid op elk moment konden leiden tot nieuwe vernietigende epidemieën in Europa (33).

19. Bovendien had de varkenspestepidemie in 1997/1998 aanzienlijke kosten veroorzaakt voor de Gemeenschap (34), de lidstaten en de veehouders. In het licht van deze ervaring oordeelde de Commissie zelf dat de in Richtlijn 85/511/EEG genoemde maatregelen tegen mond- en klauwzeer onvolledig waren (35). Op grond van het advies van de deskundigen waren de diensten van de Commissie een herziening van de richtlijn begonnen toen hun werkzaamheden op 20 februari 2001 werden onderbroken door de epidemie in het Verenigd Koninkrijk.

20. Sinds de strategie in 1990 werd goedgekeurd, heeft de Commissie deze nog nooit grondig geëvalueerd. Zij heeft niet om de drie jaar een verslag bij de Raad en het Parlement ingediend over de toepassingsvoorwaarden van Beschikking 90/424/EEG inzake uitroeiingsacties en de daarvoor toegekende financiële bijstand (36). Zij heeft ook niet gezorgd voor actualisering van de in 1992 door het directoraat-generaal Landbouw verrichte studie naar de veterinaire diensten in de lidstaten; was dat wel gebeurd, dan had ze kunnen verifiëren of die diensten in een zodanige staat waren dat zij het succes van de strategie konden verzekeren (zie de paragrafen 48 en 49).

In sommige opzichten was het toezicht van de Commissie onvoldoende en leemten in de voorschriften werden niet tijdig opgevuld

21. Onder normale omstandigheden kent het toezicht van de Commissie op veterinair en sanitair gebied voornamelijk twee vormen: de diensten in Brussel verifiëren of richtlijnen zijn omgezet in nationaal recht, en de inspecteurs van het Voedsel- en veterinair bureau (VVB) in Dublin verrichten controles ter plaatse (37). In de periode voorafgaand aan de crisis van 2001 hadden die reglementaire controles volgens de Rekenkamer betrekking moeten hebben op de essentiële maatregelen ter voorkoming en bestrijding van mond- en klauwzeer, die zijn beschreven in de communautaire richtlijnen, en op de opneming daarvan in het nationale recht van de lidstaten. Tot deze maatregelen worden gerekend: a) veterinaire en sanitaire controles aan de grenzen bij invoer van dieren en dierlijke producten; b) controles van diervoeding om besmetting van dieren of dierlijke producten te voorkomen; c) het opstellen door de lidstaten van urgentieplannen waardoor personele middelen en materieel kunnen worden ingezet en een adequate organisatie bij het uitbreken van een crisis; d) het invoeren door de lidstaten van systemen voor het identificeren en traceren van verplaatsingen van dieren en van een systeem voor gegevensuitwisseling tussen lidstaten (ANIMO), systemen die van essentieel belang zijn voor het snel opsporen en slachten van besmette dieren.

Er werd niet systematisch geverifieerd of de communautaire richtlijnen naar behoren in nationaal recht werden omgezet

22. De Commissie verifieert vrijwel systematisch de formele omzetting door de lidstaten binnen de in de communautaire richtlijnen voorgeschreven termijnen. Conformiteitscontroles worden echter niet systematisch verricht, maar alleen bij de inspecties van het VVB (38) in de lidstaten of wanneer derden klachten indienen. Daarom bestonden er grote risico's van niet-conforme omzetting, die zich nog steeds kunnen voordoen.

23. De Commissie heeft een groot aantal ingebrekestellingen gestuurd aan lidstaten die de richtlijnen niet tijdig hadden omgezet. Zodra wordt gemeld dat nationale maatregelen zijn getroffen, beschouwt de Commissie deze zaken als afgedaan zonder de conformiteit te verifiëren. Bijgevolg heeft de Commissie nog nooit een inbreukdossier wegens non-conformiteit geopend. In verband met de richtlijn over de identificatie van dieren en met name van schapen, die de lidstaten vóór 1 januari 1995 moesten omzetten, had de Commissie tussen 1993 en 1996 de lidstaten ingebrekestellingen gestuurd wegens het niet melden van de nationale maatregelen. Na de formele omzetting van het communautaire recht in de lidstaten seponeerde de Commissie de dossiers tussen 1994 en 1997 zonder de conformiteit te onderzoeken. Maar tijdens de crisis van 2001 ontdekte het VVB in alle lidstaten die getroffen waren door mond- en klauwzeer (behalve in Nederland) grote inbreuken op die richtlijn, hetgeen negatieve gevolgen had in verband met de verspreiding van de epidemie in 2001 (zie paragraaf 35).

Het toezicht op de veterinaire en sanitaire controles aan de grenzen van de Unie is goed maar de regelgeving dekt bepaalde risico's onvoldoende

24. Het VVB had vóór de crisis talrijke veterinaire en sanitaire controles verricht bij de inspectiegrensposten van de lidstaten om zeker te zijn dat alleen producten die voldeden aan de communautaire normen op het gebied van diergezondheid en voedselveiligheid via die posten het grondgebied van de Unie binnenkwamen. Door het VVB gevraagde herstelmaatregelen, zoals versterking van het personeelsbestand en de veterinaire controles, verbetering van de hygiëne van installaties en uitrusting, versterking van de systemen voor registratie van de aangeboden ladingen en van de veterinaire attesten en de registers, werden door de lidstaten vrij snel genomen om de tijdelijke opschortingen van de erkenning van de inspectiegrensposten — die de Commissie oplegde wanneer zij gebreken vaststelde — op te heffen.

25. Het is weliswaar onmogelijk zich volledig te beschermen tegen externe besmettingshaarden, maar ten tijde van de crisis vertoonde de communautaire regelgeving een aantal leemten wat betreft de bescherming van de grenzen, met name inzake het transport van voedingsmiddelen door reizigers en inzake de mogelijke opslag van niet aan de communautaire regels voldoende producten in vrije zones (zie paragraaf 91, sub a)). De Commissie had vóór de crisis voorgesteld het binnenbrengen van producten van dierlijke oorsprong op communautair grondgebied te beperken tot die welke voldoen aan de Europese normen inzake diergezondheid, maar dit voorstel werd pas in 2002 goedgekeurd (39). Pas na afloop van de crisis, in november 2002, stelde de Commissie voor, de controle op de import van producten van dierlijke oorsprong voor persoonlijke consumptie te versterken; deze beschikking werd vastgesteld in december 2002 (40).

Controles en verbod van diervoeding met keukenafval komen te laat

26. De inspecties van diervoeding door het VVB werden te laat uitgevoerd, ten dele na de crisis. Het VVB wijst op leemten in de controles van de lidstaten op de bewerking van het afval dat in diervoeding wordt gebruikt. Hierdoor kwamen de risico's van dit soort diervoeding aan het licht, maar ten dele pas na de crisis.

27. Toch waren de risico's van dit soort diervoeding reeds in 1997/1998 aangetoond bij de uitbraak van varkenspest in Duitsland, toen de varkens werden gevoerd met onvoldoende behandeld (en dus niet aan de communautaire regelgeving voldoend) vethoudend afvalwater en keukenafval. Om die reden hadden sommige lidstaten reeds vóór de mond- en klauwzeercrisis van 2001 het gebruik van al dan niet behandeld keukenafval op hun grondgebied verboden (Frankrijk en Nederland), maar andere hadden dat niet gedaan (Duitsland en het Verenigd Koninkrijk). Op communautair niveau was het gebruik van behandeld keukenafval in varkensvoer in februari 2001 nog steeds legaal (41), ondanks de voorstellen van de Commissie.

28. In het Verenigd Koninkrijk had de veehouder die de crisis veroorzaakte toestemming keukenafval te gebruiken om zijn varkens te voeren, met als enige voorwaarde dat het afval was bewerkt. In de praktijk verzamelde hij keukenafval van restaurants, hotels, scholen en kazernes in de streek, sloeg hij het op bij zijn bedrijf en vervoerde hij het dan naar twee dicht bij zijn bedrijf gelegen bewerkingsbedrijven. Na bewerking werd het keukenafval aan de varkens gevoerd. Maar bij controles door het ministerie na het uitbreken van de crisis bleken de voederbakken abnormale afvalresten te bevatten die duidelijk wezen op ontoereikende bewerking van het keukenafval (42). De precieze oorsprong van het virus van type „pan-Aziatisch O” kon niet met zekerheid worden vastgesteld. Binnenkomst via de inspectiegrensposten werd algemeen uitgesloten en er werd vermoed (43) dat illegale ladingen als non-food gepresenteerde producten door de groothandel werden verkocht aan restaurants of kantines.

Ontoereikende criteria en controles voor de urgentieplannen van de lidstaten

29. In 1990 eiste de Raad (44) van de lidstaten dat zij rampenplannen zouden opstellen die aangaven welke maatregelen moesten worden genomen bij een uitbraak van mond- en klauwzeer. Die plannen moesten toegang bieden tot installaties, uitrusting, personeel en ander geschikt materiaal dat noodzakelijk was om een uitbraak snel en efficiënt te stoppen. De Commissie moest de criteria voor het opstellen van die plannen vaststellen, deze plannen onderzoeken om na te gaan of het gestelde doel daarmee kon worden bereikt en eventueel aan de lidstaat wijzigingen suggereren. Tevens wilde de Raad dat die plannen later konden worden aangevuld of gewijzigd, rekening houdend met de ontwikkelingen.

30. In 1991 had de Commissie minimumcriteria vastgesteld waaraan de urgentieplannen van de lidstaten moesten voldoen (45). Die criteria moesten ervoor zorgen dat dankzij de urgentieplannen snel de nodige middelen konden worden ingezet om bij een uitbraak van mond- en klauwzeer de ziekte snel en efficiënt te kunnen uitroeien. De Commissie heeft de lidstaten wel gevraagd een basisstructuur voor crisisbeheer op te zetten met crisiscellen, plaatselijke noodcentra en personeel voor noodmaatregelen, maar de Rekenkamer constateerde dat de Commissie niet heeft gevraagd om een reeks belangrijke gegevens of voorwaarden voor een doeltreffende bestrijding en een efficiënte financiële en administratieve organisatie, namelijk: a) opgave van de vereiste personele en andere middelen voor de verschillende scenario's (optimistisch, pessimistisch en tussenscenario) en van de manier waarop die middelen zullen worden ingezet; b) hernieuwd onderzoek van de urgentieplannen in het licht van de ervaring, verspreiding van die plannen onder de veehouders en regelmatige uitvoering van simulaties; c) de criteria op grond waarvan noodvaccinatie wordt toegepast; d) informatie over de ingestelde procedures voor de registratie van het aantal en de waarde van de geslachte dieren, van de verrichte betalingen en van de uitgevoerde kruiscontroles met de bestaande databases van veeartsen of voor de identificatie van dieren; e) het systeem voor dringende werving van schatters en de algemene beginselen wat betreft hun bezoldiging; f) het systeem ter compensatie van de veehouders en de inwerkingstelling ervan voor of na de slacht.

31. Sinds 1991 heeft de Commissie die criteria niet meer herzien. Tussen 1993 en 1995 heeft zij de plannen van de lidstaten goedgekeurd. Tijdens dit proces heeft de Commissie zich echter beperkt tot onderzoek van stukken zonder ter plaatse de realiteit van de gemelde maatregelen te verifiëren. In tegenstelling tot hetgeen de Commissie antwoordde op paragraaf 33 bleven de richtlijnen van 1995 voor de opstelling van urgentieprogramma's (46) beperkt tot het vereiste dat de lidstaten zouden beschikken over veterinaire diensten die op elk moment maximaal tien uitbraken aankunnen; er werd hun niet gevraagd ervoor te zorgen dat hun diensten in geval van epidemie konen worden uitgebreid. Bovendien heeft de Commissie (het VVB) de eerste inspecties van deze plannen ter plaatse in de door mond- en klauwzeer getroffen lidstaten pas eind 2001 en in het begrotingsjaar 2002 verricht, dus na de crisis. Ook wees het Parlement erop dat de Commissie vóór de crisis niet met de gewenste voortvarendheid was overgegaan tot verificatie van de urgentieplannen van de lidstaten. Het Parlement verklaarde dat afgezien van de verificaties in het kader van de goedkeuring van de urgentieplannen, de invoering van die plannen vóór de uitbraak van de epidemie in 2001 noch in het Verenigd Koninkrijk, noch in Nederland, noch in Frankrijk was geverifieerd (47).

32. Dit had tot gevolg dat de door de Commissie goedgekeurde plannen van de lidstaten niet konden worden afgestemd op een ongekende en moeilijk te voorziene crisis van grote omvang. Er was onvoldoende rekening gehouden met een pessimistisch scenario, met de benodigde uitbreiding van middelen om dat scenario het hoofd te kunnen bieden en met de vereiste administratieve en financiële organisatie.

33. Het plan dat het Verenigd Koninkrijk aan de Commissie voorlegde, was bijvoorbeeld sinds de vaststelling ervan in 1991 niet meer grondig herzien. De richtlijnen van de Commissie schreven geen pessimistisch scenario voor (48) en zelfs in het lokale plan — zoals afgeleid van het nationale plan — werden slechts tien gelijktijdige uitbraken voorzien (49); er waren ook geen procedures voor een snelle verhoging van de middelen ter financiering van de slachtingen en vernietigingen. Het systeem van versnelde werving en de algemene beginselen voor de bezoldiging van de schatters waren niet beschreven. Het plan was niet verspreid onder de veehouders of hun vertegenwoordigers. In Frankrijk konden dankzij het plan de twee gelijktijdig optredende uitbraken wel met succes worden aangepakt, maar het ontbrak aan verhoging van de middelen voor een pessimistischer scenario. Het Ierse urgentieplan was ingesteld op de gelijktijdige behandeling van tien uitbraken. Alleen Nederland had lering getrokken uit de varkenspestcrisis en gezorgd voor een verhoging van de middelen om de 26 uitbraken te bedwingen door noodvaccinatie toe te passen zodra de middelen ontoereikend bleken om onverwijld tot slachting over te gaan.

34. De interne audit van de Commissie toonde aan dat het directoraat-generaal Gezondheid en consumentenbescherming, dat voortdurend te maken krijgt met crises in de dierlijke sector, wel genormaliseerde, gestandaardiseerde en doeltreffend geachte methoden volgde, maar die niet schriftelijk had vastgelegd. Verder waren er geen installaties of handleidingen voor crisisbeheer beschikbaar. De Commissie heeft tijdens de crisis wel voortvarend gereageerd (zie paragraaf 44), maar toch is de Rekenkamer van oordeel dat een goede voorbereiding van de Commissie, met name in verband met de financiële bepalingen inzake de terugbetaling aan de lidstaten (zie de paragrafen 74-81), bepaalde tijdens de crisis van 2001 ondervonden problemen had kunnen voorkomen.

Onvolledige identificatie en onvoldoende tracering van voor mond- en klauwzeer vatbare diersoorten

35. Op communautair niveau bestaat er een verplicht systeem voor de individuele identificatie en registratie van runderen (50). De Rekenkamer stelde echter vast dat het systeem niet de traceerbaarheid waarborgt van runderen die intra- of extracommunautair worden vervoerd, zoals jaarlijks met circa 3 miljoen stuks gebeurt (ongeveer 4 % van de veestapel). Bovendien vertoont de invoering van het systeem in de lidstaten nog gebreken (51). Voor schapen — de grootste slachtoffers van de crisis van 2001 — en voor varkens was van 1 januari 1995 tot november 2003 alleen groepsidentificatie vereist (52). Tijdens de crisis constateerde het VVB dat het groepsidentificatiesysteem slecht was toegepast in drie van de vier lidstaten waar mond- en klauwzeer heerste (53).

36. Het feit dat de communautaire regelgeving geen individuele identificatie van schapen vereiste en dat de groepsidentificatie bovendien leemten vertoonde, heeft het traceren van verdachte dieren gehinderd en aldus hun slachting vertraagd. In het Verenigd Koninkrijk zijn voor de slacht bestemde schapen in leven gebleven, hetgeen het risico van verspreiding van het virus heeft vergroot.

37. Bovendien bood de communautaire regelgeving (54) de lidstaten de mogelijkheid, kleine bedrijven met maximaal drie schapen of geiten waarvoor de veehouders geen premies aanvragen niet te vermelden op de door hen op te stellen en bij te houden verplichte lijst van alle bedrijven op hun grondgebied waar dieren worden gehouden. Zo ontdekte de bevoegde autoriteit in Nederland tijdens de crisis dat 18 000 kleine bedrijven of particulieren die slechts een zeer klein aantal dieren hielden, niet geregistreerd of bekend waren, waardoor zich bovendien het risico voordoet dat alle te slachten dieren niet tijdig worden opgespoord. Hetzelfde probleem werd door het VVB opgemerkt in Frankrijk.

Gebreken in het ANIMO-systeem niet verholpen vóór de crisis

38. In 1990 voorzag de communautaire regelgeving (55) in een geïnformatiseerd verbindingssysteem tussen veterinaire autoriteiten, met name ten einde de uitwisseling te vergemakkelijken van informatie over verplaatsingen van dieren tussen de bevoegde autoriteiten van de regio's van herkomst en de lidstaat van bestemming. Dat systeem heet ANIMO (56). In 1991 heeft de Commissie het model van de via dit systeem te verzenden boodschap vastgesteld (57).

39. Maar reeds vóór de crisis van 2001 had het VVB erop gewezen dat in de ANIMO-berichten de route van het dierenvervoer tussen de lidstaat van oorsprong en die van bestemming niet werd aangegeven. In het modelbericht was ook geen ruimte opengelaten voor het bedrijf van oorsprong. De Rekenkamer had eveneens de gebreken van het systeem geconstateerd in haar speciaal verslag over varkenspest (58). Hoewel het VVB en de Rekenkamer aandrongen op wijzigingen van de regelgeving terzake, had de Commissie geen wijzigingen van het ANIMO-systeem voorgesteld.

40. Toen de crisis in 2001 begon met een bevestiging van de berichten over een uitbraak in het Verenigd Koninkrijk, werd het voor de andere lidstaten juist noodzakelijk de schapen op te sporen die zij in de maand ervoor uit dat land hadden ingevoerd en deze dieren, die potentiële dragers van het virus zijn, intensiever te bewaken. Cruciaal was daarbij, het bedrijf van oorsprong en de transportroute van de dieren te kennen, maar die essentiële informatie werd nog steeds niet vermeld in de ANIMO-berichten.

41. Deze twee gebreken vertraagden tijdens de crisis van 2001 de opsporing en slacht van vermoedelijk besmette dieren (zie kader 2). Het Nederlandse Ministerie van Landbouw bevestigde aan de Rekenkamer dat verplichte vermelding van de transportroute de bestrijding van de ziekte veel efficiënter zou hebben gemaakt, vooral in de eerste kritieke fase van de crisis. Tijdens de crisis hadden de Britse autoriteiten moeite om het bedrijf van oorsprong van de naar andere lidstaten uitgevoerde schapen te achterhalen en vast te stellen of deze dieren van een besmet bedrijf afkomstig waren, omdat die gegevens niet in de ANIMO-boodschappen waren vermeld. De autoriteiten konden dat verband pas leggen na een periode van 6 tot 16 dagen, nadat de besmetting van de bedrijven van oorsprong was bevestigd. Hierdoor konden zij lidstaten die schapen hadden geïmporteerd niet tijdig waarschuwen voor het besmettingsgevaar. Door de ontoereikende informatie moesten de lidstaten van bestemming overgaan tot preventieve slacht van alle uit het Verenigd Koninkrijk ingevoerde schapen die zij konden identificeren, aangezien zij mogelijk besmette dieren niet van andere konden onderscheiden. Omdat de schapen niet werden getraceerd, had de bevoegde autoriteit in Frankrijk moeite om de Franse bedrijven te vinden waarvoor de uit het Verenigd Koninkrijk ingevoerde schapen uiteindelijk waren bestemd. Het ministerie was ook niet zeker of alle ingevoerde schapen waren geslacht, zodat het besmettingsgevaar bleef bestaan. Doordat de transportroute niet is vermeld in de ANIMO-boodschappen, konden uit Ierland afkomstige dieren in Nederland pas na een dag worden opgespoord. Die dieren waren echter een stopplaats nabij het bedrijf in Frankrijk (Mayenne) gepasseerd dat drie weken later besmet bleek te zijn door de import van geïnfecteerde Britse schapen. Het terugvinden van de documenten vergde tijd, waardoor vertraging werd opgelopen met beveiligingsmaatregelen.

Beperking van de verplaatsingen van dieren op het hele grondgebied van de lidstaten

42. Om het risico van verspreiding van de epidemie te verminderen, wordt in Richtlijn 85/511/EEG voorgeschreven onmiddellijk de dierenverplaatsingen te beperken in beschermings- en toezichtsgebieden in een straal van ten minste tien kilometer rond de besmette bedrijven. Die maatregelen werden door het Verenigd Koninkrijk getroffen maar waren op zich ontoereikend om verspreiding van de epidemie te voorkomen, omdat de besmetting zich al uitgebreid had voordat de eerste uitbraak werd opgemerkt.

43. Het Verenigd Koninkrijk heeft verplaatsingen van dieren op het hele grondgebied pas drie dagen na de officiële bevestiging van de epidemie stopgezet. De Commissie harerzijds heeft op grond van het bepaalde in artikel 10, vierde alinea, van Richtlijn 90/425/EEG, Beschikking 2001/190/EG gegeven die dierenverplaatsingen verbiedt in alle lidstaten behalve het Verenigd Koninkrijk. Volgens het verslag van het NAO waren er in de tijd tussen de bevestiging van de eerste uitbraak en de blokkering van dierverplaatsingen in het Verenigd Koninkrijk meer dan 62 uitbraken bijgekomen in zeven andere graafschappen (59), waardoor de epidemie volgens universitaire epidemiologen ruim dubbel zo groot werd — en dus tweemaal zoveel kostte — als wanneer de beperking tegelijk met de bevestiging van de ziekte was ingesteld (60).

OPTREDEN VAN DE COMMISSIE TIJDENS DE CRISIS

Efficiënt toezicht door de Commissie

44. Tijdens de crisis waren de diensten van de Commissie dag en nacht beschikbaar. De Commissie trof met bekwame spoed de vereiste noodmaatregelen zoals melding van het uitbreken van de ziekte aan de lidstaten, bewaking en eventueel slacht van de vóór het ontstaan van de crisis geïmporteerde schapen, sluiting van markten, enz. De lidstaten vonden dat de Commissie tijdens de crisis talrijke besluiten op veterinair gebied tijdig en adequaat had genomen.

45. Vergelijking tussen de data van de VVB-inspecties en die van de uitbraken toont aan dat het VVB wat betreft de crisis zelf zijn inspecties op het juiste moment heeft verricht, ook al moest het daarvoor andere controlebezoeken uitstellen. Tijdens de crisis werden de normale procedures versneld en de verslagen van de VVB-inspecties kwamen binnen twee maanden ter beschikking, waarbij rekening werd gehouden met de opmerkingen van de andere diensten van het directoraat-generaal Gezondheid en consumentenbescherming en met de antwoorden van de lidstaten.

De gebreken van het bestrijdingsmechanisme en van de toepassing ervan in de lidstaten

46. Bepaalde tekortkomingen die in het bestrijdingsmechanisme door het VVB in het Verenigd Koninkrijk, het land dat het zwaarst door de crisis was getroffen, waren geconstateerd konden echter niet tijdig worden gecorrigeerd omdat dit een ingrijpende herziening van de betrokken maatregelen door de Commissie en de lidstaten vergde. Het is de moeite waard die tekortkomingen te bestuderen, want ze zouden eventueel in andere lidstaten kunnen voorkomen. Het gaat voornamelijk om: a) een aanzienlijk tekort aan rijksveeartsen; b) het feit dat de doeltreffendheid van het bestrijdingsmechanisme afhangt van de onmiddellijke melding van de ziekte door de veehouders; c) in sommige gevallen onaanvaardbare vertraging bij de identificatie van verdachte gevallen, bevestiging van de besmetting, slacht en vernietiging (61).

47. De Rekenkamer ontdekte tijdens haar controle soortgelijke tekortkomingen als het VVB. Deze worden hierna uiteengezet.

Ingekrompen veterinaire diensten

48. Volgens het rapport van de Commissie van 1989 (62) kon het systeem van preventieve vaccinatie slechts met succes worden opgegeven als er een doeltreffend landelijk systeem voor veterinaire controle bestaat. Maar hoewel de Raad een reeks voor communautaire financiering in aanmerking komende ziektecontroles heeft ingesteld, is er geen communautaire financiering voor de veterinaire controle van niet-endemische ziekten, zodat mond- en klauwzeer uitgesloten is. Nadat de crisis van 2001 de aandacht had gevestigd op de algemene inkrimping van de personeelsbezetting in de rijksveeartsdiensten suggereerden het Europees Parlement (63) en de internationale conferentie van december 2001 (64) epidemiologische bewaking van de veestapel en financiering daarvan als doeltreffende middelen ter voorkoming van de ziekte. Deze kwestie, die eigenlijk meespeelt bij alle epidemieën, werd op communautair niveau nog niet aangepakt.

49. In de regio Cumbria, die het ergst werd getroffen door mond- en klauwzeer en die vier miljoen schapen, meer dan 880 000 runderen en 170 000 varkens telt, was het aantal rijksveeartsen gedaald van 27 in 1967 tot slechts negen in 2001 (65). Statistieken (66) tonen aan dat het Verenigd Koninkrijk beschikte over 9,5 rijksveeartsen per miljoen dieren (runderen, schapen en varkens) waar de andere lidstaten er gemiddeld 20 hadden. De daling van het aantal rijksveeartsen in het Verenigd Koninkrijk en de vertraging bij het inzetten van bijkomend personeel (67) maakten de maatregelen ter bestrijding van de epidemie duidelijk minder doeltreffend. Het NAO constateerde (68) dat het aantal tijdens de crisis in het Verenigd Koninkrijk werkzame rijksveeartsen tot in april 2001 kleiner bleef dan het aantal uitbraken. Dit verklaart de vertragingen bij de slacht, beschreven in de paragrafen 57 en 58 en in kader 3.

Onvoldoende stimulans om de ziekte onmiddellijk te melden en de beperkingen van de verplaatsingen van dieren in acht te nemen

50. Onmiddellijke melding van de ziekte is van fundamenteel belang voor een snelle uitroeiing ervan. Volgens de communautaire regelgeving moet de ziekte door de veehouder aan de toezichthoudende autoriteit, en door de lidstaat aan de Commissie worden gemeld. Wat betreft de eerste van die kennisgevingen schrijft Richtlijn 85/511/EEG de lidstaten voor, te zorgen dat vermoedelijke of reële gevallen van mond- en klauwzeer hun onmiddellijk ter kennis worden gebracht.

51. Concreet hangt het succes van de communautaire bestrijding van mond- en klauwzeer goeddeels af van de veehouders zelf, die als eersten de conditie van hun vee opmerken en ziekten kunnen melden. Maar tegenstrijdig genoeg verplichtte de communautaire regelgeving de lidstaten er niet toe de veehouders te betrekken bij de bestrijding, te raadplegen over de urgentieplannen, te informeren over de aard van verschillende epidemieën en over de onmiddellijk te treffen maatregelen, verantwoordelijkheden te geven of met alle middelen aan te sporen tot snelle melding van de ziekte.

52. In 2001 heeft de veehouder van het bedrijf dat de experts van het nationale laboratorium op grond van een gedetailleerd epidemiologisch onderzoek als haard van de epidemie beschouwen, de bevoegde instantie van het Verenigd Koninkrijk niet ingelicht over de besmetting van zijn vee. De ziekte werd ongeveer een maand na het verschijnen ervan in een andere streek opgemerkt, toen er volgens een latere schatting reeds 57 besmette bedrijven waren (69). Maar in die tijd (tussen 1 en 21 februari 2001) waren er 49 796 dieren geëxporteerd naar de andere lidstaten, hetgeen het risico vergrootte dat de epidemie zich zou verspreiden buiten de grenzen van het Verenigd Koninkrijk.

53. Wat betreft de kennisgeving van een lidstaat aan de Commissie en de andere lidstaten is het tijdens een crisis van essentieel belang dat deze ze zo snel mogelijk ontvangen om zo de vereiste voorzorgsmaatregelen te kunnen treffen. Melding van de ziekte door de betrokken lidstaat aan de Commissie en de andere lidstaten is overigens verplicht (70). Voor een eerste uitbraak wordt deze melding echter pas verwacht binnen 24 uur na bevestiging van de ziekte op basis van de analyse van bij de dieren genomen monsters door een specifiek nationaal laboratorium. Die 24 uur komen dus nog eens bij de tijd die nodig is voor het uitvoeren van de analyses, hoewel er dan reeds een wetenschappelijke bevestiging is.

54. Om dit nadeel te ondervangen heeft de Raad (71) de Commissie de mogelijkheid geboden een alarmsysteem in te voeren waarmee de door de epidemie getroffen lidstaat een uitbraak van mond- en klauwzeer snel kan melden aan de Commissie en de andere lidstaten. Op 20 februari, vijf uur na de officiële bevestiging van de ziekte door het nationale referentielaboratorium, heeft het Verenigd Koninkrijk overeenkomstig de communautaire voorschriften de eerste uitbraak gesignaleerd aan de Commissie en daarmee aangetoond dat het respijt van 24 uur dankzij het bestaan van moderne communicatiemiddelen kan worden verkort. De Commissie heeft toen onmiddellijk de veterinaire diensten van de andere lidstaten ingelicht en de exporten vanuit het Verenigd Koninkrijk de volgende dag stopgezet. Intussen werden nog 287 varkens vanuit Noord-Ierland naar de Ierse Republiek uitgevoerd voordat de export op 21 februari om 17 uur feitelijk werd geblokkeerd.

55. Niet alleen het onverwijld melden van mond- en klauwzeer, maar ook het in acht nemen van de beperkingen van verplaatsingen van dieren door veehouders is van essentieel belang om de ziekte tegen te houden. De lidstaten hebben op hun grondgebied overtredingen hiervan vastgesteld en de betrokken veehouders voor het gerecht gedaagd.

56. In het Verenigd Koninkrijk en Frankrijk werden veehouders die de ziekte niet hadden gemeld of de vervoersbeperkingen niet in acht hadden genomen, voor de bevoegde rechtbanken van die lidstaten gedaagd en veroordeeld tot het betalen van boeten. Maar door het ontbreken van communautaire voorschriften die uitbetaling van een vergoeding afhankelijk maken van naleving van de essentiële voorwaarden van het bestrijdingssysteem, zoals melding en inachtneming van de vervoersbeperkingen, hadden die veehouders toch recht op de volledige vergoeding (72) en konden de lidstaten de aan die veehouders betaalde bedragen terugvragen van de Commissie (zie paragraaf 77).

Slachttermijnen

57. Om recht te hebben op communautaire terugbetaling moeten de lidstaten direct na de officiële bevestiging van de ziekte overgaan tot de bij Richtlijn 85/511/EEG opgelegde slacht van de besmette dieren. Onmiddellijk slachten is absoluut noodzakelijk om verspreiding van het virus te voorkomen.

58. Voor secundaire haarden geeft de communautaire regelgeving de lidstaten de mogelijkheid maar niet de verplichting, wanneer de ziekte zich uitbreidt ook die dieren te slachten zodra een erkend dierenarts de klinische ziekteverschijnselen heeft ontdekt. Ze verplicht ook niet de dieren te slachten voordat hun waarde is vastgesteld en de toepasselijke administratieve procedures zijn afgerond. Dit betekent dat de voortvarendheid waarmee werd overgegaan tot de slacht afhing van de praktijken en het beschikbare aantal dierenartsen in de lidstaten (zie kader 3), waardoor het risico van verspreiding van de epidemie toenam. In het Verenigd Koninkrijk heeft de bevoegde instantie overeenkomstig de communautaire regelgeving de slacht van de dieren van de primaire haard uitgesteld tot het laboratorium de besmetting had bevestigd; intussen waren er drie nieuwe gevallen ontstaan. Voor de meeste van de 100 primaire haarden verliep tussen de bevestiging van de besmetting en de slacht meer dan 24 uur, en soms zelfs zeven dagen. Nadien baseerde het Verenigd Koninkrijk de slacht op klinische symptomen van besmetting. In 78 % van die gevallen werd de diagnose van de dierenartsen achteraf door de analyse bevestigd (zie het NAO-rapport, tabel 38, blz. 63). In de andere lidstaten werd daarentegen bij vermoedelijke ziektegevallen meteen geslacht, zonder het eindresultaat van de laboratoriumanalyses af te wachten. In Nederland, Frankrijk en Ierland werd preventief geslacht; hierbij ging het met name om uit het Verenigd Koninkrijk ingevoerde schapen. In het Verenigd Koninkrijk werden de dieren pas geslacht na evaluatie en acceptatie hiervan door de veehouder, waardoor de slacht van besmette dieren werd uitgesteld. In Frankrijk werd de waarde van een dier pas bepaald na de slacht, teneinde de uitroeiing van de epidemie niet te vertragen.

OPTREDEN VAN DE COMMISSIE IN VERBAND MET HET TERUGBETALINGSSYSTEEM

59. Reeds vóór de crisis hadden de Rekenkamer en de kwijtingverlenende autoriteiten de Commissie aanbevelingen gedaan waarvan sommige samenvielen met de in paragraaf 46 bedoelde constateringen van het VVB. Op financieel gebied heeft de Commissie de aanbevelingen van de Rekenkamer van 1996 of die van de kwijtingverlenende autoriteiten in verband met varkenspest of BSE niet benut en afgestemd op de mond- en klauwzeercrisis (zie kader 4). Vaststellen van de regels en procedures inzake de subsidiabiliteit van de uitgaven van de lidstaten en de aan de veehouders te betalen vergoedingen (Speciaal verslag nr. 1/2000, paragraaf 80): in haar antwoord op de follow-up van het jaarverslag 1995 van de Rekenkamer had de Commissie toegezegd de lidstaten richtlijnen te zullen geven over de procedures en de berekening van de vergoeding; dat is niet gebeurd. Harmoniseren van de cofinancieringspercentages voor veterinaire en marktondersteunende maatregelen (Speciaal verslag nr. 1/2000, paragraaf 79): de Commissie had toegezegd dit te zullen doen voor varkenspest, maar de percentages zijn nog niet voor alle dierziekten gelijk. De Raad een voorstel doen voor een herziening van de regelgeving om de bijdrage van eigenaars van bedrijven voor intensieve varkensteelt aan de bestrijdingsmaatregelen te verhogen (Speciaal verslag nr. 1/2000, paragraaf 81): de Commissie heeft een vergelijkende studie van andere financieringsvormen verricht, maar niet bijgedragen tot instelling in de lidstaten van systemen waarin veehouders bijdragen aan de bestrijding van mond- en klauwzeer.

De Commissie heeft geen richtlijnen voorgesteld betreffende de procedures en de berekening van de vergoedingen die de lidstaten aan veehouders betalen

60. In de regelgeving (73) wordt de Commissie opgedragen, de nodige uitvoeringsbepalingen vast te stellen met betrekking tot de specifieke financiële bijdrage van de Gemeenschap voor de uitroeiing van mond- en klauwzeer. De communautaire terugbetaling van de uitgaven van de lidstaten wordt hierin met name gekoppeld aan een „behoorlijke vergoeding” van de veehouders, welke uitdrukking echter niet wordt gedefinieerd. In december 2000 heeft de Raad het rechtstreeks beheer van deze uitgaven uitsluitend aan de Commissie opgedragen (74). Hoewel de Commissie zich ertoe heeft verbonden richtlijnen te geven ter regeling van het systeem ter vergoeding van de veehouders in de lidstaten, acht zij zich daartoe vreemd genoeg juridisch niet bevoegd. De regelgeving blijft dus onvolledig in die zin dat de Commissie dergelijke richtlijnen niet heeft voorgesteld. Op grond van de bestaande regelgeving beperkt de Commissie zich ertoe na te gaan of de uitgaven van de lidstaten in aanmerking komen voor communautaire terugbetaling, zonder de lidstaten te begeleiden bij de berekening van de aan hun veehouders te betalen vergoedingen.

61. In verband met de verplichte slacht van runderen die lijden aan boviene spongiforme encephalopathie (75) heeft de Commissie daarentegen wel het bedrag van de door de lidstaten aan de veehouders te betalen vergoedingen begrensd (76). De lidstaten mogen voor elk dier de objectieve handelswaarde betalen, zoals vastgesteld volgens een door hen goedgekeurd individueel en objectief evaluatiesysteem. Dit beantwoordt niet geheel aan het gewenste geharmoniseerde, billijke en zuinige vergoedingssysteem, maar verdient nog altijd de voorkeur boven ontbrekende regels inzake de vergoedingen van lidstaten aan hun veehouders, zoals het geval is bij mond- en klauwzeer. Dat vacuüm in de regelgeving inzake vergoedingen bood ruimte voor een incoherente en ongelijke behandeling van de veehouders naar gelang van de geografische ligging en/of de gekozen slachtmethode, aspecten die hierna worden besproken.

Verschillende vergoedingssystemen en uiteenlopende waardebepalingen

62. In verband met de compensatie van de directe verliezen van de veehouders — de brutowaarde van hun geslachte vee — was er niets vooraf vastgelegd, behalve in Nederland. De lidstaten moesten die waarde dan ook vaststellen tijdens de crisis, hoewel bepaalde prijsreferenties toen niet beschikbaar waren wegens de sluiting van de markten. De meeste lidstaten hebben prijstabellen opgesteld als referentie voor de beëdigde schatters die de dieren moesten waarderen, maar vermeldden niet dat het daarbij om maxima ging. Voor bepaalde categorieën dieren ontbraken er prijsreferenties.

63. Voor exploitatieverliezen (77) boden drie lidstaten (Ierland, Nederland en het Verenigd Koninkrijk) geen vergoedingen, zodat landbouwers ten minste drie weken na de slacht van de dieren en de volledige ontsmetting van hun bedrijf geen inkomsten hadden. In Frankrijk hebben de autoriteiten deze verliezen wel aan de veehouders vergoed, omdat zij oordeelden dat een „behoorlijke vergoeding” van de veehouders alle verliezen moest dekken (dieren en inkomsten). De Commissie heeft de exploitatieverliezen echter niet meegeteld in de communautaire terugbetaling.

64. De contracten die de lidstaten sloten met de schatters waren verschillend en de instructies aan de schatters in sommige gevallen ontoereikend. Omdat de Commissie de lidstaten geen instructies had gegeven voor het beoordelen van de waarde van de runderen, werd de identificatie- en registratieregeling voor runderen (78), die belangrijke gegevens bevat over de waarde van de dieren (ras, leeftijd, geslacht) door de schatters niet toegepast om de waarde van de runderen te bepalen en werd hun een grote beoordelingsmarge gelaten. De identificatie van de runderen was niet vermeld op de schattingsformulieren en er was geen spoor van verificatie van de waardebepalingen door ervaren schatters of door het ministerie.

65. De door de lidstaten toegepaste systemen worden beschreven in kader 5. Het Verenigd Koninkrijk, Ierland en Nederland hebben een vergoedingssysteem dat uitgaat van de waarde van de dieren, exclusief exploitatieverliezen, die in Frankrijk wel meetellen, waardoor er ongeveer 30 % bovenop de waarde van de dieren komt. Het Verenigd Koninkrijk evolueerde van een systeem waarin de waarde van de dieren uitsluitend door schatters werd vastgesteld naar een gemengd systeem waarin de landbouwers konden kiezen tussen waardering op basis van een prijzentabel en waardering door schatters. De standaardprijzentabel bevatte niet voor alle categorieën dieren referentieprijzen en ook geen maxima. Na een zeer sterke stijging van de geschatte bedragen werd de standaardtabel niet meer gebruikt. De schatters hadden geen duidelijke richtlijnen gekregen en de onduidelijke instructies inzake het meetellen van de nog verschuldigde dierpremies in het bedrag van de vergoeding leidden tot verschillende werkwijzen. In Ierland stelde de bevoegde instantie maandelijks een lijst op met precieze prijzen voor alle categorieën runderen. Daarentegen was de door de bevoegde instantie opgestelde prijstabel voor schapen onvolledig en vermeldde deze geen maxima. In Nederland was de lijst met referentieprijzen vooraf vastgesteld door de bevoegde instantie en waren de toe te passen procedures reeds opgenomen in de urgentieplannen, zodat de waarde van de dieren nauwkeuriger en eenduidiger kon worden berekend. In Frankrijk was een forfaitaire prijstabel vastgesteld voor schapen maar niet voor andere categorieën dieren en door de tekortschietende nationale begeleiding konden de prefecturen voor verschillende systemen kiezen.

66. Doordat communautaire voorschriften ontbraken, leidden de in de lidstaten ingevoerde systemen tot ongelijke vergoedingen aan de veehouders. Zowel het NAO als de Commissie en de Rekenkamer stelden vast dat de dieren in het Verenigd Koninkrijk zeer hoog werden geschat in verhouding tot hun waarde bij het begin van de crisis. Sommige veehouders (in Frankrijk, Ierland en het Verenigd Koninkrijk) kregen samen 4,2 miljoen EUR boven de oorspronkelijk geschatte waarde van hun dieren. In andere gevallen (in Nederland) werden de vergoedingen verlaagd. De gemiddelde vergoeding aan veehouders van runderen en schapen was in het Verenigd Koninkrijk aanzienlijk hoger dan in de andere lidstaten, maar in Frankrijk was de vergoeding voor varkens hoger (zie kader 6 en grafiek 3). In het Verenigd Koninkrijk werden hoge vergoedingen betaald: het National Audit Office stelde vast dat de standaardprijslijst die tijdens een deel van de crisistijd werd gebruikt om de dieren te taxeren, was gebaseerd op de hoogste prijzen die net voor de crisis golden. In het contract met de schatters was hun bezoldiging gekoppeld aan de geschatte waarde van de dieren, wat het risico met zich bracht dat de waardeschatting - en dus ook de betaalde vergoeding - ten onrechte werd opgedreven. De Commissie berekende dat voor runderen meer dan tweemaal de waarde werd vergoed, voor schapen meer dan twee en een half maal de waarde en voor varkens bijna tweemaal de waarde, zodat het door de bevoegde instantie gedeclareerde bedrag in totaal 811,7 miljoen EUR te hoog was gewaardeerd. In Frankrijk was het voor de dieren gedeclareerde bedrag volgens de schatting van de Commissie 1,1 miljoen EUR te hoog, voornamelijk omdat exploitatieverliezen meetelden voor de vergoeding en omdat aan de varkens een te grote waarde werd toegekend. Ierland en het Verenigd Koninkrijk kenden extra bedragen van respectievelijk 0,5 miljoen EUR en 1,7 miljoen EUR toe aan landbouwers die beroep hadden ingesteld, maar hoewel de bedragen volgens de bevoegde instantie zeer hoog geschat waren, leidde dit niet tot verlaging van de betaalde vergoedingen. In Frankrijk werden de bedragen in de forfaitaire tabel voor schapen naar boven bijgesteld en was er daarnaast een vergoeding voor de vernietiging van de karkassen, zodat het totale bedrag bijna 2 miljoen EUR hoger uitviel. In Nederland had het ministerie besloten de vergoeding voor besmette dieren te verminderen met 50 % van hun waarde. Dit had tot gevolg dat een veehouder op hetzelfde bedrijf 50 % van de waarde ontving voor besmette dieren en 100 % van de waarde voor zijn andere dieren. Als gids voor de taxatie werd een lijst van vooraf bepaalde prijzen opgesteld.

Geconstateerde gevallen van dubbele betaling van dierpremies

67. Vijf maanden nadat de mond- en klauwzeercrisis was uitgebroken, toen de lidstaten reeds vergoedingen hadden toegekend, stelde de Commissie een afwijkende verordening vast (79) met betrekking tot de betaling door de lidstaten van de communautaire dierpremies en voor de slachtpremies per dier (80) in het kader van de marktondersteuningsmaatregelen. Krachtens die verordening konden de lidstaten de veehouders naast de vergoedingen voor mond- en klauwzeer bovendien deze premies uitbetalen zonder dat de veehouders hoefden te voldoen aan de voorwaarde dat de dieren op hun bedrijf worden gehouden, zoals in normale tijden wordt vereist voor de controle (identificatie en telling van de dieren).

68. Bij het opstellen van deze afwijkende verordening had de Commissie echter geen rekening gehouden met de handelspraktijken die in normale tijden met name in Ierland en het Verenigd Koninkrijk worden toegepast en waarbij in de verkoopprijs van de dieren het bedrag wordt begrepen van de nog verschuldigde dierpremies waarop de volgende eigenaar recht heeft. In feite hadden de schatters in Ierland en het Verenigd Koninkrijk hun gewone handelspraktijken gevolgd en geoordeeld dat bij een „passende vergoeding” van de veehouders het bedrag in aanmerking moest worden genomen van de nog aan hen verschuldigde premies en daarom hadden zij de premies meegeteld bij de taxatie van de dieren waarvoor mond- en klauwzeervergoeding zou worden betaald. Maar omdat de Commissie deze praktijken buiten beschouwing had gelaten, had zij de lidstaten niet verboden later de dierpremies te betalen waar deze eerst al waren meegerekend in de vergoeding voor mond- en klauwzeer.

69. Nadat de lidstaten aan de veehouders vergoedingen voor mond- en klauwzeer hadden toegekend, begonnen zij overeenkomstig de afwijkende verordening de nog verschuldigde dierpremies uit te betalen. Aangezien Ierland en het Verenigd Koninkrijk het bedrag van sommige van deze premies reeds hadden opgenomen in de eerder aan de veehouders betaalde vergoeding voor mond- en klauwzeer, is het mogelijk dat bepaalde veehouders het premiebedrag misschien tweemaal kunnen hebben ontvangen.

70. Daar de formulieren voor de taxatie van de dieren in de praktijk alleen een globaal bedrag vermeldden zonder de premies te onderscheiden van de intrinsieke waarde van het dier, wordt het voor elke controleur moeilijk precies na te gaan in hoeverre dubbel is betaald. Op grond van het feit dat de schatters opdracht hadden gekregen het bedrag van de premies mee te rekenen bij de taxatie van de dieren en dat sommige van hen dit meerekenen onmiddellijk hebben bevestigd, kon de Rekenkamer echter schatten dat de dierpremies (81) die in het Verenigd Koninkrijk werden betaald en een doublure vormen met die welke waren verrekend in de vergoedingen voor mond- en klauwzeer, uitkwamen op een bedrag van ongeveer 10 miljoen pond (ruim 16 miljoen EUR) (82).

71. In Ierland ontdekte de Rekenkamer eveneens gevallen waarin runderpremies werden betaald bovenop de vergoedingen, zij het voor kleinere bedragen (83). In Frankrijk hebben sommige prefecturen de runderpremies wel opgenomen in de vergoedingen, andere niet. Het Nederlandse Ministerie van Landbouw heeft de Rekenkamer daarentegen gemeld dat het geen enkele premie had opgenomen in de vergoedingen voor mond- en klauwzeer.

Uiteenlopende betaling van slachtpremies

72. Nog steeds in het kader van de marktondersteuningsmaatregelen kan krachtens een verordening van de Raad (84) een premie worden betaald voor de slacht van runderen, waarbij een attest van het slachthuis de slacht van het dier moet bevestigen. Die verordening geeft echter niet aan om wat voor soort slacht het gaat, voor menselijk verbruik (EOGFL-Garantie-marktondersteuning) of ruiming (EOGFL-Garantie-veterinair). Volgens bepaalde interpretaties was het mogelijk de slachtpremie te betalen bovenop de vergoeding voor mond- en klauwzeer, maar alleen aan een kleine minderheid van veehouders wier dieren in een slachthuis waren geslacht. Dit leidde tot ongelijke behandeling van de veehouders binnen de lidstaten, al naar gelang van de plaats waar was geslacht.

73. Ondanks een vraag van een lidstaat hierover heeft de Commissie geen besluit genomen of antwoord gegeven inzake de juiste interpretatie vóór het aflopen van de voorgeschreven termijn voor betaling van de slachtpremies over 2001, namelijk 30 juni 2002. De lidstaten hebben dan ook uiteenlopende besluiten genomen, wat leidde tot ongelijke behandeling van de veehouders. In Nederland, waar overwegend in slachthuizen werd geslacht, werd aan de veehouders geen slachtpremie betaald boven de vergoedingen voor mond- en klauwzeer, hetgeen de communautaire begroting een besparing van 3,5 miljoen EUR opleverde. In Ierland, waar de slacht eveneens ten dele in slachthuizen plaatsvond, werden de premies wel betaald, maar terugbetaald na het bezoek van de Rekenkamer. In het Verenigd Koninkrijk werden de premies niet betaald om mogelijke dubbele betaling te vermijden, aangezien ze reeds waren meegeteld in de vergoeding voor mond- en klauwzeer. In Frankrijk was de kwestie niet aan de orde omdat de besmette dieren niet in slachthuizen waren geslacht en er dus ook geen slachtpremies waren betaald.

De regels en procedures die bepalen of de uitgaven van de lidstaten in aanmerking komen voor communautaire terugbetaling, werden te laat vastgesteld

74. Beschikking 90/424/EEG verplicht de Commissie uitvoeringsbepalingen vast te stellen voor de financiële bijdrage van de Gemeenschap in de uitgaven van de lidstaten met behulp van het Permanent Veterinair Comité (85). De Commissie moet met de assistentie van dat comité ook vaststellen welke aanvullende maatregelen noodzakelijk zijn om een epidemie uit te roeien en welke financiële bijdrage van de Gemeenschap hiervoor nodig is.

75. Vóór de crisis had de Commissie geen uitvoeringsbepalingen voor de financiële bijdrage van de Gemeenschap voorgesteld, hoewel ze al eerder in haar antwoord op de follow-up van het jaarverslag van de Rekenkamer van 1995 had laten weten voornemens te zijn de lidstaten richtlijnen te geven die betrekking zullen hebben op de procedures en op de berekening van de schadevergoeding in het kader van communautaire medefinanciering van de veterinaire maatregelen (zie kader 4). Ze heeft de lidstaten ook niet specifiek meegedeeld wat voor bewijsstukken ze moesten bewaren om hun uitgaven in aanmerking te doen komen voor communautaire terugbetaling; zodoende ontzegt zij zichzelf waardevolle instrumenten voor haar eigen controle.

76. Zes maanden na het begin van de crisis deelde zij de lidstaten mee (86) dat zij de vergoeding voor de dieren zou terugbetalen tegen „de waarde van de dieren vóórdat zij werden besmet”, hoewel alle betrokken lidstaten reeds een groot deel van de vergoedingen aan de veehouders hadden betaald volgens verschillende methoden (zie de paragrafen 62-66). Zij heeft ook niet vermeld hoe of op basis van welke documenten de waarde zou worden bepaald.

77. Eveneens bij gebreke van instructies van de Commissie hebben de lidstaten in hun verzoeken om terugbetaling ook de vergoedingen opgenomen die waren betaald aan veehouders die zich niet hadden gehouden aan de nationale uitvoeringsbepalingen voor de communautaire richtlijnen betreffende melding en vervoersbeperkingen (ongeveer 972 876 EUR in het Verenigd Koninkrijk en 58 769 EUR in Frankrijk — zie paragraaf 56).

78. Omdat de Commissie geen richtsnoeren had gegeven over de controles die de lidstaten moesten verrichten en de bewijsstukken die ze moesten bewaren, waren de ter plaatse onderzochte dossiers van begunstigden onvolledig: in vele gevallen ontbraken slachtcertificaten, kruiscontroles tussen het aantal in de nationale database geïdentificeerde runderen en het aantal geslachte runderen waren in de meeste gecontroleerde lidstaten niet verricht of vertoonden talrijke verschillen. Een aantal van deze gebreken kan weliswaar worden geweten aan de omvang van de crisis, maar zou toch zijn beperkt met volledigere urgentieplannen (zie de paragrafen 30-32) en preciezere criteria van de Commissie. Voor de andere categorieën van dieren — die niet zijn geregistreerd omdat de communautaire regelgeving individuele identificatie alleen voorschrijft voor runderen (87) — kon geen zekerheid worden verkregen over de betrouwbaarheid van het gedeclareerde aantal.

79. Na het uitbreken van de crisis heeft de Commissie de in Beschikking 90/424/EEG vastgestelde subsidiabiliteitscriteria gepreciseerd en aangegeven welke documenten nodig zijn om communautaire terugbetaling te ontvangen (zie kader 7). Zoals de Commissie zelf aangeeft in haar antwoord op deze paragraaf, heeft zij de subsidiabiliteitsregels van Beschikking 90/424/EEG sinds 1990 niet ingrijpend gewijzigd. Die beschikking is niet duidelijk genoeg en laat ruimte voor uiteenlopende interpretaties. Preventieve slacht in de lidstaten die schapen uit het Verenigd Koninkrijk hadden ingevoerd in de maand vóór de crisis: deze slacht werd in Frankrijk vergoed, hoewel de Commissie terzake geen besluit had genomen. Gedeeltelijke preventieve slacht rond besmettingshaarden in Ierland, Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk (slachtzones van 3 km in Cumbria, waarvoor de totale uitgaven ongeveer 112,3 miljoen EUR bedragen): de Commissie besloot tot terugbetaling aan Frankrijk in juli 2002, aan het Verenigd Koninkrijk en Ierland in december 2003 en rondt de besluiten tot terugbetaling aan Nederland af ten tijde van de opstelling van dit verslag. Preventieve slacht in lidstaten die geen ziektegevallen hadden gekend (België, Duitsland, Spanje, Portugal): de Commissie nam pas een besluit in augustus 2003, bijna twee jaar na het einde van de crisis (88). Beschikkingen betreffende de financiering van bijkomende kosten met vermelding van de aan de Commissie te verstrekken gegevens (kosten voor dierenartsen, vernietiging, ontsmetting) werden pas genomen in 2003 (89).

80. De Gemeenschap draagt een deel van de uitgaven van de lidstaten op voorwaarde dat deze onmiddellijk uitvoering hebben gegeven aan de communautaire maatregelen zoals het isoleren van bedrijven zodra een ziektegeval wordt vermoed en het slachten en vernietigen van alle dieren, het reinigen en ontsmetten zodra de ziekte officieel is bevestigd (90). In haar besluiten tot verlening van financiële bijstand aan de lidstaten eiste de Commissie financiële verslagen om het verschuldigde bedrag te kunnen bepalen. Maar die verslagen bevatten slechts een deel van de gegevens die nodig zijn om de subsidiabiliteit van de uitgaven van de lidstaten te kunnen beoordelen, zoals genoemd in Beschikking 90/424/EEG (91).

81. De lidstaten hebben talrijke wijzigingen van hun terugbetalingsaanvragen ingediend. Hun aanvragen verschilden onderling en bevatten nog vele fouten, hetgeen de diensten van de Commissie ertoe bracht hun controles te verlengen en dus de definitieve terugbetalingen uit te stellen.

Termijnen voor de terugbetaling van de uitgaven van de lidstaten

82. Doordat de lidstaten verschillende vergoedingssystemen hanteerden (zie de paragrafen 62-73) en wijzigingen van hun terugbetalingsaanvragen voorstelden, was het voor de Commissie een lastige opgave om uit die verzoeken de subsidiabele waarde van elk dier of tenminste van elke categorie van dieren af te leiden. Een bijkomend probleem was de onzekerheid over het juiste aantal geslachte dieren.

83. Dit had tot gevolg dat per 1 oktober 2003, ruim twee jaar na het einde van de epidemie, nog geen communautaire terugbetalingen waren verricht voor Ierland, Nederland en het Verenigd Koninkrijk, hoewel de veehouders meestal binnen drie maanden na het slachten in 2001 waren vergoed.

Cofinancieringspercentages alleen gelijkgetrokken voor de varkensteelt

84. Bij Beschikking 90/424/EEG van de Raad wordt de communautaire bijdrage gesteld op 60 % van de in aanmerking komende kosten van elke lidstaat (zie tabel) voor de bestrijding van mond- en klauwzeer.

85. Het beheer van en de specifieke regelgeving over de percentages van de terugbetalingen en de aan de veehouders te betalen vergoedingen zijn nog steeds verdeeld tussen het directoraat-generaal Landbouw en het directoraat-generaal Gezondheid en consumentenbescherming. Laatstgenoemd directoraat beheert de vergoedingen voor de meeste dierziekten maar niet de vergoeding voor de wegens overdraagbare spongiforme encephalopathie (TSE) geslachte runderen: deze blijft onder het beheer van het directoraat-generaal Landbouw vallen. De door beide directoraten-generaal toegepaste terugbetalingspercentages zijn wel gelijkgetrokken voor de varkenssector, maar niet voor mond- en klauwzeer of TSE: voor mond- en klauwzeer is het 60 %, voor TSE 70 %. Bij andere dierziekten, waaronder varkenspest, is dat 50 %. Dat betekent dat de terugbetaling voor eenzelfde categorie van dieren verschilt naar gelang van de ziekte die de reden voor de slacht vormt. De Rekenkamer heeft de reden voor deze verschillende percentages, die reeds sinds 1996 bestaan, niet kunnen achterhalen.

Veehouders dragen niet bij aan de communautaire financiering van het bestrijdingssysteem

86. In haar antwoord op het speciaal verslag van de Rekenkamer over klassieke varkenspest (92) erkende de Commissie dat „de producenten in grotere mate verantwoordelijkheid zouden moeten dragen voor de financiële aspecten van de uitroeiing van dierziekten” en verklaarde zij voornemens te zijn „na te gaan of de lidstaten bij het vaststellen van die regelingen kunnen worden geholpen, in het kader van de herziening van de communautaire wetgeving in dit verband”. De Commissie heeft noch voor varkenspest, noch voor mond- en klauwzeer dergelijke hulp aangeboden.

87. Niet alle veehouders — al dan niet met hun bedrijf getroffen door de epidemie — delen in de communautaire kosten van uitroeiing, hoewel bedrijven waar geen slacht of vervoerbeperking werd opgelegd winst hebben kunnen maken ten gevolge van de prijsstijgingen, zoals blijkt uit een universitaire studie die voor rekening van het Ministerie van Landbouw in Ierland werd verricht (93). In die studie werd berekend dat de sector in Ierland over 2001 ongeveer 107 miljoen EUR winst maakte, hoofdzakelijk door een groter volume en hogere prijzen bij export naar het Verenigd Koninkrijk.

88. Toch waren er buiten de Commissie om in bepaalde lidstaten initiatieven vanuit de overheid of van de sector, die ten dele bedoeld waren om de nationale uitgaven voor uitroeiing te beperken of aan te vullen. In Nederland werd na de varkenspestcrisis een dierziektenfonds opgericht dat in geval van epidemie vergoedingen uitbetaalt. Het ontvangt zijn middelen uit drie bronnen: de veehouders, (eventueel) de Europese begroting en de Nederlandse landbouwbegroting. De grootste bijdrage is afkomstig van de veehouders. In het Verenigd Koninkrijk is momenteel een vergelijkbaar systeem in studie. In Frankrijk hebben de veehouders zich verenigd in „groupements de défense sanitaire” (boerenorganisaties) en vrijwillig kassen voor verevening gevormd; in geval van crisis worden daaruit vergoedingen betaald aan de leden die - niet door de Gemeenschap gecompenseerde - verliezen hebben geleden door de maatregelen ter beperking van verplaatsingen van dieren (94).

89. Het zijn dus interessante maar ongelijksoortige initiatieven die de lidstaten momenteel ontwikkelen. Door het ontbreken van een communautair kader kan dit leiden tot ongelijke behandeling van de veehouders. En hoewel sommige van deze initiatieven kunnen zorgen voor een beperking van de nationale bijdrage aan het bestrijdingssysteem, garandeert geen ervan een vermindering van de communautaire lasten.

HET BEHEER VAN DE COMMISSIE NA DE CRISIS

Acties op veterinair gebied

90. In december 2002 presenteerde de Commissie een nieuw voorstel voor een richtlijn. Die werd door de Raad vastgesteld in september 2003 (95) en bracht belangrijke wijzigingen aan in de onvolledige maatregelen van Richtlijn 85/511/EEG, namelijk: a) onverminderd het sinds 1992 gevolgde beleid waarbij de voorkeur wordt gegeven aan het slachten van de met het virus besmette dieren, noemt de nieuwe richtlijn noodvaccinatie een belangrijk middel ter bestrijding van epidemieën en bepaalt zij de voorwaarden voor de eventuele verkoop van het vlees van gevaccineerde dieren in de Unie tijdens een epidemie; b) zij vult de communautaire eisen met betrekking tot urgentieplannen aan en verplicht de lidstaten ertoe die plannen elke vijf jaar opnieuw te bezien in het licht van real time-alarmoefeningen (96); van hun kant hadden de meeste lidstaten hun plannen reeds herzien op basis van hun ervaringen tijdens de crisis; c) zij noemt vijf niet-cumulatieve criteria aan de hand waarvan in een bedrijf een uitbraak van mond- en klauwzeer kan worden vastgesteld (97); dit zou bevorderlijk moeten zijn voor het sneller treffen van voorzorgsmaatregelen; d) zij verplicht de lidstaten sanctiesystemen in te voeren die gelden bij overtreding van de nationale voorschriften die zijn vastgesteld onder toepassing van de communautaire richtlijnen (98); e) van de lidstaten wordt mededeling van gegevens vereist over de data waarop de communautaire maatregelen ten uitvoer werden gelegd, zodat de Commissie kan vaststellen in hoeverre communautaire terugbetaling verschuldigd is.

91. Daarnaast zijn aanvullende maatregelen vastgesteld die de maatregelen tot voorkoming en bestrijding moeten verbeteren: a) wat betreft de grenscontrole heeft de Commissie na de crisis extra voorzorgsmaatregelen genomen die de bagagecontrole en de voorlichting van passagiers uitbreiden (99); b) de opslag in een vrije zone van producten die niet aan de veterinaire voorschriften van de Gemeenschap voldoen, werd na de crisis verboden op basis van eerdere voorstellen van de Commissie (100); c) aangaande diervoeding heeft de Commissie bereikt dat op EU-niveau een algemeen verbod op het gebruik van keuken- en tafelafval werd ingesteld (101), dat zij reeds vóór de crisis had voorgesteld; d) de Commissie heeft na de crisis een voorstel ingediend voor de individuele identificatie van schapen (102), dat werd goedgekeurd in december 2003 (103).

92. In de tot nu toe vastgestelde maatregelen is echter te weinig aandacht besteed aan bepaalde aspecten, zodat ze dienaangaande weinig verschil maken: a) het belang van snelle melding door de veehouders is niet onderstreept door stimulerende maatregelen of door melding als voorwaarde te stellen voor de betaling van hun vergoedingen; b) de termijn waarbinnen de lidstaten de eerste uitbraak aan de Commissie moeten melden werd niet ingekort en bleef 24 uur na de bevestiging van de ziekte bedragen, hoewel de ervaring aantoont dat de termijn korter kan zijn; c) slachting van de dieren is verplicht zodra de uitbraak bevestigd is, wat nu sneller gebeurt, maar er wordt niet gesteld dat dan onmiddellijk moet worden geslacht zonder te wachten op afronding van de administratieve procedures in verband met de taxatie van de dieren.

93. Evenals voor de varkenspest (104) heeft de Commissie haar eerste studie niet meer bijgewerkt, hoewel verschillende toen ontbrekende gegevens na de crisis van 2001 wel beschikbaar zijn gekomen (105). De kosten-batenanalyse van de communautaire strategie waarbij noodvaccinatie wordt toegepast en verbruik van gevaccineerd vlees op het grondgebied van de Unie wordt toegestaan, is niet bijgewerkt, hoewel het Internationaal Bureau voor besmettelijke veeziekten (zie paragraaf 3) wijzigingen heeft doorgevoerd wat betreft de termijn voor het hervatten van de handelsactiviteit na een epidemie.

94. In 2002 had het Bureau de termijn voor het hervatten van de handelsactiviteit verkort van twaalf tot zes maanden mits er tijdens een crisis was gevaccineerd, waarmee de commerciële weerslag van vaccinatie die van slachten zonder vaccinatie, waarbij slechts drie maanden wachttijd wordt opgelegd, dichter benadert. Dit gegeven is van belang omdat de beleidswijziging op communautair niveau noodvaccinatie belangrijker maakt dan voorheen.

95. Tijdens haar controle constateerde de Rekenkamer dat vele landen, waarvan er sommige veterinaire overeenkomsten hadden gesloten met de Commissie, de exporten van de EU-lidstaten bleven blokkeren, ook nadat deze staten opnieuw vrij van epidemische veeziekten waren verklaard (106).

96. De Commissie heeft niet berekend hoeveel de blokkade van de export de Gemeenschap kost. Toch kan die blokkade in omvang nog toenemen omdat de EU noodvaccinatie toepast, want derde landen die dat niet doen, zullen waarschijnlijk meer moeite hebben om exporten te accepteren uit gebieden waar wordt gevaccineerd.

97. Verder heeft de Commissie haar studie over de veterinaire diensten van de lidstaten nog steeds niet bijgewerkt. Ondanks de aanbevelingen van het Parlement (107) om in de lidstaten regelmatige inspecties bij de veehouders in te stellen, heeft de Commissie tot nu toe geen enkel voorstel gedaan om de lidstaten aan te sporen tot het invoeren van zulke inspecties.

Acties op financieel gebied

98. In een memorandum van april 2002 (108) had het Spaanse voorzitterschap van de Raad uiteengezet dat de landbouwverzekeringsprogramma's in de veeteeltsector een alternatief konden vormen voor de bestaande onder het Noodfonds vallende mechanismen. In reactie op dit memorandum en de eerdere aanbevelingen van de Rekenkamer en de kwijtingverlenende autoriteiten (zie paragraaf 59 en kader 4) gaf de Commissie in januari 2003 opdracht tot een studie over de verzekeringen ter dekking van de risico's in verband met dierziekten.

99. In de studie wordt gewezen op de incoherenties van het huidige systeem en wordt duidelijk gepleit voor algemene invoering in de lidstaten van financieringssystemen waarin de veehouders zelf hun eigen financiële bijdrage beheren, als stimulans tot het meewerken aan de bestrijding. Wat betreft de vergoeding van indirecte kosten (exploitatieverliezen) stelt de studie voor, een systeem van vrijwillige verzekering onder veehouders op te zetten, een soort onderlinge verzekeringsmaatschappij.

100. Omdat de resultaten van deze studie nog recent zijn (mei 2003), heeft de Commissie nog geen wijzigingen van het bestaande systeem voorgesteld of uitvoeringsbepalingen vastgesteld voor de financiële bijdrage in de uitgaven van de lidstaten.

CONCLUSIES EN AANBEVELINGEN

101. Gelet op de noodzaak tot het realiseren van de interne markt, heeft de Gemeenschap de preventieve vaccinatie van dieren tegen mond- en klauwzeer afgeschaft. Die stap werd toen gemotiveerd door commerciële overwegingen, maar veronderstelde wel dat er ter compensatie een systeem voorhanden was ter voorkoming en bestrijding van de ziekte, waardoor een land snel weer vrij van epidemische veeziekten werd. Om dit te bereiken, heeft de Gemeenschap een preventie- en bestrijdingssysteem ingevoerd dat effectief rekening houdt met de risico's van vrij verkeer van dieren en producten van dierlijke oorsprong en dat het risico moet beperken dat het virus op het grondgebied van de Gemeenschap opduikt en zich daar verspreidt (zie paragraaf 6).

102. Een dergelijk systeem kan uiteraard niet in alle omstandigheden volledig doeltreffend zijn, maar het blijft een feit dat de tekortkomingen en de gebrekkige uitvoering van het systeem door de lidstaten niet tijdig konden worden gecorrigeerd, doordat de Commissie niet op het juiste moment een complete evaluatie en controles had verricht. Voordat de crisis van 2001 uitbrak, werden leemten in de communautaire regelgeving niet opgevuld, ondanks bepaalde voorstellen van de Commissie (zie de paragrafen 18-43). Tijdens de crisis van 2001 constateerde de Commissie bij een epidemie van deze omvang al snel de gebreken van het preventie- en bestrijdingssysteem en van de toepassing daarvan in bepaalde lidstaten, met name de ontoereikende begeleiding van de rijksveeartsen en de gehanteerde systemen voor het melden van de ziekte en het uitvoeren van de slacht. Het was echter onmogelijk ze onmiddellijk te verhelpen (zie de paragrafen 48-58). Uiteraard hebben die gebreken de financiële lasten die gepaard gingen met de epidemie van 2001, opgedreven. Door de toepassing van de zoösanitaire regels van het OIE moest een lidstaat officieel gedurende elf maanden, en de Unie in de praktijk gedurende ruim een jaar, de status van gebied vrij van epidemische veeziekten ontberen, omdat derde landen de exporten blokkeerden.

103. De controle toonde aan dat de doeltreffendheid van het bestrijdingssysteem goeddeels afhing van de vraag of de veehouders de ziekte snel signaleerden en de vervoersbeperkingen in acht namen.

104. Ook stelt de Rekenkamer vast dat het financieringssysteem nog steeds voor verbetering vatbaar is: de hoogte van vergoedingen en terugbetalingen is niet goed omschreven, sommige lidstaten hebben nog steeds geen vergoeding ontvangen en veehouders worden ongelijk behandeld, al naar gelang de ligging van hun bedrijf of de slachtmethode (zie de paragrafen 60-73). De regels en procedures inzake het voor communautaire terugbetaling in aanmerking komen van de uitgaven van de lidstaten werden te laat vastgesteld (zie de paragrafen 74-83). Na de controles van de Commissie werden de betalingen voor het Verenigd Koninkrijk en Frankrijk verminderd met respectievelijk 58,1 % en 2,7 % (573,2 en 0,1 miljoen EUR).

105. De Raad en de Commissie hebben sindsdien tal van juridische leemten opgevuld (zie de paragrafen 90 en 91). Uit de vastgestelde teksten blijkt dat de crisis voor de Commissie leerzaam was en nog steeds is. Maar sommige tekortkomingen blijven bestaan en kunnen nog steeds afbreuk doen aan de doeltreffendheid van de voorkoming en bestrijding van de ziekte door de Gemeenschap. Het gaat met name om toezichtsprogramma's, de melding van mond- en klauwzeer en de voortvarendheid waarmee wordt geslacht (zie paragraaf 92). De communautaire regelgeving verplicht de lidstaten voortaan wel tot het instellen van sancties bij overtreding van nationale wetten die zijn vastgesteld ter uitvoering van communautaire richtlijnen. Zij bevat echter geen maatregelen die de veehouders aansporen actief deel te nemen aan voorkoming en bestrijding. Dezen dragen ook niet bij aan de communautaire financiering van het daarvoor bestaande systeem. Bovendien is het financieringssysteem nog steeds niet herzien. Toch kan met de bestaande — zij het lacuneuze — regeling de terugbetaling aan de lidstaten worden begonnen, waarmee een groot financieel risico voor de communautaire begroting blijft bestaan.

106. Op grond van deze vaststellingen beveelt de Rekenkamer aan: a) buiten crisistijd het preventie- en bestrijdingssysteem regelmatig te evalueren en het toezicht op de toepassing ervan te versterken; b) middelen te onderzoeken om de veehouders nauwer te betrekken bij de snelle melding van de ziekte en de inachtneming van de vervoersbeperkingen; c) de bij epidemieën toepasselijke financiële structuur te verhelderen en daarbij de financiële risico's voor de communautaire begroting zoveel mogelijk te beperken.

Dit verslag werd door de Rekenkamer te Luxemburg vastgesteld op 21 juli 2004. Voor de Rekenkamer Juan Manuel FABRA VALLÉS President

(1) Resolutie van het Europees Parlement van 17 december 2002, paragraaf 54.

(2) Verslag van de Commissie aan de Raad over een door de Commissie verrichte studie inzake het huidige beleid van de lidstaten op het gebied van mond- en klauwzeer — Commissie van de Europese Gemeenschappen, SEC(89) 1731 def. van 18 oktober 1989.

(3) Profylactisch of preventief vaccineren van vee moet niet worden verward met een eventuele spoedinenting wanneer een besmettingshaard ontstaat. In 1988 waren er twee verschillende benaderingen: er waren acht lidstaten (België, Duitsland, Spanje, Frankrijk, Italië, Luxemburg, Nederland, Portugal) die het vee preventief vaccineerden en dan bij een uitbraak van de ziekte alle of een deel van de besmette dieren vernietigden. De andere lidstaten daarentegen (Denemarken, Griekenland, Ierland en het Verenigd Koninkrijk) pasten geen preventieve vaccinatie toe en vernietigden alle dieren wanneer de ziekte uitbrak.

(4) Een intergouvernementele organisatie, opgericht in 1924; haar normen zijn door de Wereldhandelsorganisatie erkend als internationale sanitaire referentieregels.

(5) Richtlijn 90/423/EEG van de Raad van 26 juni 1990 tot wijziging van Richtlijn 85/511/EEG tot vaststelling van gemeenschappelijke maatregelen ter bestrijding van mond- en klauwzeer, Richtlijn 64/432/EEG inzake veterinairrechtelijke vraagstukken op het gebied van het intracommunautaire handelsverkeer in runderen en varkens en Richtlijn 72/462/EEG inzake gezondheidsvraagstukken en veterinairrechtelijke vraagstukken bij de invoer van runderen en varkens en van vers vlees en vleesproducten uit derde landen (PB L 224 van 18.8.1990, blz. 13).

(6) Statistics on foot and mouth disease — DEFRA — Verenigd Koninkrijk — 12 december 2002.

(7) Livestock Welfare Disposal Scheme: Staatssteun ingevoerd door het Verenigd Koninkrijk op 22 maart 2001, beheerd door het „Rural Payments Agency” en toegestaan door de Commissie.

(8) Richtlijn 90/423/EEG en Richtlijn 85/511/EEG van de Raad van 18 november 1985 tot vaststelling van gemeenschappelijke maatregelen ter bestrijding van mond- en klauwzeer (PB L 315 van 26.11.1985, blz. 11).

(9) Hoewel de communautaire terugbetaling van de veterinaire uitgaven van de lidstaten wordt aangewezen op de afdeling Garantie van het EOGFL, wordt ze beschouwd als een subsidie. Daarom valt ze niet onder de procedure voor de goedkeuring van de rekeningen van de lidstaten, noch onder het werkterrein van de instanties die de rekeningen van hun betaalorganen certificeren, maar onder het rechtstreekse beheer en de financiële controle van het directoraat-generaal Gezondheid en consumentenbescherming.

(10) Voorstel voor een richtlijn van de Raad tot vaststelling van communautaire maatregelen voor de bestrijding van mond- en klauwzeer en tot wijziging van Richtlijn 92/46/EEG (COM(2002) 736 def. van 13 december 2002).

(11) Richtlijn 2003/85/EG van de Raad van 29 september 2003 tot vaststelling van communautaire maatregelen voor de bestrijding van mond- en klauwzeer, tot intrekking van Richtlijn 85/511/EEG en van de Beschikkingen 89/531/EEG en 91/655/EEG, en tot wijziging van Richtlijn 92/46/EEG (PB L 306 van 22.11.2003, blz. 1).

(12) Beschikking 90/424/EEG van de Raad van 26 juni 1990 betreffende bepaalde uitgaven op veterinair gebied (PB L 224 van 18.8.1990, blz. 19).

(13) Het gaat om begrotingsonderdeel B1-332. Voor het begrotingsjaar 2004 is de begrotingsnomenclatuur gewijzigd. Het Noodfonds is nu opgenomen in onderdeel 17 04 03 van de begroting.

(14) Deze reeks dierziekten omvat niet boviene spongiforme encefalitis (BSE).

(15) De jaarbegroting van het veterinair Noodfonds steeg van vijf miljoen EUR in 1995-1998 via 20 miljoen EUR in 1999 tot 41 miljoen EUR in 2000 en 2001. Door de mond- en klauwzeercrisis moest de begroting 2001 van het fonds (41 miljoen) worden aangevuld met 400 miljoen EUR, bijna tienmaal het oorspronkelijke bedrag. Voor de begrotingsjaren 2001, 2002 en 2003 werd telkens 978,1 miljoen EUR aan definitieve kredieten in de begroting opgenomen.

(16) Wisselkoers: 1 EUR = 0,62380 pond sterling (3.12.2001).

Noot:

De verzoeken van de lidstaten om terugbetaling hebben betrekking op 3,5 miljoen dieren.

Het Verenigd Koninkrijk heeft de meeste dieren (3 166 583), ofwel 89 % van het totaal.

De betaalde vergoedingen beliepen 1 775,1 miljoen EUR, waarvan 1 670 voor het Verenigd Koninkrijk ofwel 94 % van het totale bedrag dat de door mond- en klauwzeer getroffen landen in 2001 betaalden.

Schapen werden het sterkst getroffen door MKZ in 2001, namelijk 2 587 180 exemplaren. Het aantal vergoede schapen in het VK maakte 94,53 % van dit totaal uit.

De diersoort waarvoor de hoogste vergoedingen werden betaald, waren runderen: in totaal 1 086 189 835 EUR, waarvan 93,8 % werd betaald in het Verenigd Koninkrijk.

Bron:

FR/verzoeken tot terugbetaling (5.10.2001 en 6.12.2002).

IRL/verzoek tot terugbetaling (6.2.2002).

NL/verzoek tot terugbetaling (april 2002).

VK/verzoeken tot terugbetaling (december 2001 en 26.2.2003) en verzoek tot terugbetaling van Noord-Ierland.

(17) Beschikkingen van de Commissie 2001/646/EG (PB L 228 van 24.8.2001, blz. 24), 2001/652/EG (PB L 230 van 28.8.2001, blz. 8), 2001/653/EG (PB L 230 van 28.8.2001, blz. 12) en 2001/654/EG (PB L 230 van 28.8.2001, blz. 16) inzake financiële bijdragen voor de uitroeiing van mond- en klauwzeer in Frankrijk, Ierland, Nederland en het Verenigd Koninkrijk.

(18) Verrichte betalingen per 31 december 2003.

(19) MKZ 2001: Mond- en klauwzeer in het jaar 2001.

(20) MKZ 2001: Mond- en klauwzeer in het jaar 2001.

(21) Vastleggingen voor andere dierziekten: 114,38 miljoen EUR.

(22) Betalingen voor andere dierziekten: 36,2 miljoen EUR.

(23) Jaarverslag over het begrotingsjaar 1995 (PB C 340 van 12.11.1996, blz. 1). Speciaal verslag nr. 19/98 over de communautaire financiering van bepaalde maatregelen naar aanleiding van de BSE-crisis (PB C 383 van 9.12.1998, blz. 1). Speciaal verslag nr. 1/2000 over klassieke varkenspest (PB C 85 van 23.3.2000, blz. 1). Speciaal verslag nr. 14/2001 - Follow-up van speciaal verslag nr. 19/98 van de Rekenkamer over BSE (PB C 324 van 20.11.2001, blz. 1).

(24) Zolang de Commissie haar besprekingen met de lidstaten niet heeft afgerond en een definitief besluit heeft genomen over de te verlenen terugbetaling kan de Rekenkamer zich niet uitspreken over de andere uitgaven in verband met mond- en klauwzeer (vernietiging van dieren, ontsmetting van installaties en uitrusting) noch over de financiële controle van de Commissie.

(25) Bij drie van deze bezoeken waren de diensten van de Commissie betrokken.

(26) Daarnaast waren er gesprekken met de begunstigden en met de schatters die de waarde van de geslachte dieren hadden vastgesteld. Er werden ook bezoeken gebracht aan het Office International des Épizooties (Internationaal Bureau voor besmettelijke veeziekten) in Parijs, het Pirbright Laboratory en het National Audit Office (NAO) in Londen.

(27) International Conference on Control and Prevention of Foot and Mouth Disease — Final Report. Georganiseerd door het Belgisch voorzitterschap van de EU, de Europese Commissie, Nederland en het Verenigd Koninkrijk — Brussel, 12-13 december 2001.

The 2001 Outbreak of Foot and Mouth Disease, Report by the Comptroller and Auditor General, 21 juni 2002, The Stationery Office, Londen.

Rapport d'information n° 405, J-P Emorine, vastgesteld door de Franse senaat ter zitting van 21 juni 2001.

Foot and Mouth Disease 2001: Lessons to be learned Inquiry — 22 juli 2002, Dr. Iain Anderson, The Stationery Office, Londen.

Infectious diseases in livestock — The Royal Society, juli 2002.

Antwoorden op de rapporten Foot and Mouth Disease Inquiries - Britse regering en Welsh Assembly Government — november 2002.

Resolutie van het Europees Parlement van 17 december 2002 over de bestrijding van mond- en klauwzeer in de Europese Unie in 2001 en over toekomstige preventieve maatregelen ter voorkoming en bestrijding van dierziekten in de Europese Unie; rapport van de Tijdelijke Commissie mond- en klauwzeer van het Europees Parlement (A5-0405/2002).

(28) Rapport sur les politiques des États membres dans le domaine de la lutte contre la fièvre aphteuse (rapport over het huidige beleid van de lidstaten op het gebied van de bestrijding van mond- en klauwzeer) — Commissie van de Europese Gemeenschappen, SEC(89) 1731 def. van 18 oktober 1989.

(29) Per jaar worden ongeveer drie miljoen runderen vervoerd.

(30) Het aantal slachthuizen in het Verenigd