30.3.2004 NL C 80/103 Publicatieblad van de Europese Unie
Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de „Mededeling van de Commissie
aan de Raad, het Europees Parlement, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité
van de Regio’s betreffende de „Tussentijdse evaluatie van de agenda voor het sociaal beleid””
(COM(2003) 312 def.)
(2004/C 80/26)
Op 2 juni 2003 heeft de Commissie overeenkomstig artikel 262 van het EG-Verdrag besloten het
Europees Economisch en Sociaal Comité te raadplegen over de voornoemde mededeling.
De gespecialiseerde afdeling „Werkgelegenheid, sociale zaken, burgerschap”, die met de voorbereiding
van de desbetreffende werkzaamheden van het Comité was belast, heeft op 25 november 2003 advies
uitgebracht. Rapporteur was de heer Jahier.
Het Europees Economisch en Sociaal Comité heeft tijdens de 404e zitting op 10 en 11 december 2003
(vergadering van 10 december) het volgende advies uitgebracht, dat met 104 stemmen vóór en 5 stemmen
tegen, bij 9 onthoudingen, is goedgekeurd.
1. Inleiding
1.1. De agenda voor het sociaal beleid (hierna: sociale
agenda) is een belangrijke mijlpaal voor de eenwording van
Europa, omdat daarmee een stap verder is gezet op de wegnaar een meer sociaal georiënteerd Europa dat is gegrondvest
op de waarden „solidariteit” en „sociale gerechtigheid”. De
verzorgingsstaat is steeds ontsproten aan nationale culturendie zich in alle lidstaten om historische redenen andershebben ontwikkeld. Dit heeft tot gevolg dat ook voor zeer
uiteenlopende oplossingen op het gebied van de sociale
bescherming is gekozen, ook al was het uitgangspunt steedshet beginsel van solidariteit. Met de sociale agenda is een
wezenlijke gemeenschappelijke basis gecreëerd waardoor de
sociale stelsels van de lidstaten met elkaar kunnen wordenvergeleken en de verschillen daartussen kunnen worden ver-
kleind.
1.2. De strategie die overeenstemming over een sociale
agenda mogelijk heeft gemaakt, is gebaseerd op twee overwe-
gingen, nl. dat a) arbeid een behoefte en tegelijk ook een recht
is dat moet worden gewaarborgd om de voorwaarden voorpositieve sociale integratie te scheppen en de concurrentieposi-tie op de markten binnen en buiten de EU in stand te houden
of zelfs te verbeteren, en dat b) armoede moet worden
bestreden, net als maatschappelijke uitsluiting, tegenstellingenen ongelijkheden, vooral als die laatste ten koste gaan van
de onderlinge betrekkingen tussen sociale groepen en de
maatschappelijke verhoudingen in het algemeen, en — zoalssteeds duidelijker wordt — de vooruitzichten voor de komende
generaties verslechteren.
1.3. De sociale agenda is onderdeel van de breder georiën-
teerde strategie van Lissabon, met als doel bij te dragen tot de
totstandbrenging van een dynamische wisselwerking tussen
maatregelen van economisch, werkgelegenheids- en sociaalbeleid. Zo kan een spiraal ontstaan waarin de economische en
de sociale vooruitgang elkaar versterken, om te komen tot
duurzame ontwikkeling (
1).
(1) Het Comité heeft tal van adviezen over duurzame ontwikkeling
uitgebracht. Om daarvan enkele te noemen: het advies over „DeLissabon-strategie en duurzame ontwikkeling: de echte uitdaging”,PB C 95 van 23.4.2003 en het advies „Naar een wereldwijdpartnerschap voor duurzaame ontwikkeling”, PB C 221 van
17.9.2002.1.4. De tussentijdse evaluatie van de sociale agenda moet
dus plaatsvinden tegen de achtergrond van een strategie vanlange adem, waarin de sociale agenda moet uitgroeien tot een
roadmap voor de ontwikkeling van mens en maatschappij,
zowel in de afzonderlijke lidstaten als in de EU. Daarbij moeternaar worden gestreefd dat alle lidstaten een even hoge matevan sociaal burgerschap kennen en dienen er strategieën te
worden uitgewerkt om dit te promoten en te verwezenlijken.
1.5. Dat gemeenschappelijk niveau van sociaal burgerschap
kan om te beginnen alleen worden bereikt als de continuïteit
wordt verzekerd van de oorspronkelijk voor de sociale agenda
vastgelegde en bepleite oplossingen: de open coördinatie-methode, samenhangende wetgeving door het hanteren van
sociale minimumnormen, waarin overeenkomsten tussen so-
ciale partners een bevoorrechte plaats innemen, de socialedialoog voor een organisatie van het werk waarin flexibiliteit
en arbeidszekerheid elkaar niet in de weg staan, een doelgericht
gebruik van de structuurfondsen en programma’s ter onder-steuning van innoverend beleid, waarbij de lidstaten uitdrukke-lijk zelf verantwoordelijk blijven voor de specifieke maatrege-
len die moeten worden genomen.
1.6. De tussentijdse evaluatie biedt de gelegenheid om de
balans op te maken van de bereikte resultaten (
2), aanbevelin-
gen te doen voor een doeltreffende tenuitvoerlegging van de
tweede fase van de agenda in 2004/2005 en een koers uit tezetten in de aanloop naar de discussie over de sociale agenda
voor 2006/2010.
2. Algemene opmerkingen
2.1. Het Comité stemt in met de algemene strekking en de
voorstellen in onderhavige Mededeling, omdat daarin debelangrijkste trajecten en knelpunten zijn aangegeven. Het isermee ingenomen dat nagenoeg alle acties van de sociale
agenda zijn opgestart.
(2) Hiervan wordt een overzichtelijk beeld gegeven in de mededeling
waarover dit advies gaat, alsmede in de Mededeling van deCommissie van februari 2003 „Scorebord voor de uitvoering van
de agenda voor het sociaal beleid” (COM(2003) 57 def.).
C 80/104 NL 30.3.2004 Publicatieblad van de Europese Unie
2.2. Het blijft echter moeilijk uit te maken hoeveel vorderin-
gen bij de bestrijding van armoede en maatschappelijke
uitsluiting zijn gemaakt, omdat er in allerlei sectoren geen
actuele gegevens beschikbaar zijn. De komende twee jaar moetmeer informatie worden vrijgegeven over nieuwe en beterearbeidsplaatsen, arbeidsvoorwaarden en veiligheid op de werk-
plek, bestrijding van alle vormen van maatschappelijke uitslui-
ting en discriminatie, modernisering en verbetering van desociale bescherming, gelijkheid van mannen en vrouwen, en
versterking van de sociale dimensie bij de uitbreiding en in de
externe betrekkingen van de Europese Unie.
2.3. Er ligt nog een ander beginsel ten grondslag aan de
sociale agenda, nl. dat sociaal beleid ook moet worden gezienals een productiefactor. De Commissie hangt dit beginsel aan,
omdat het ontbreken van sociaal beleid ook geld kost. Hoe
hoog die kosten zijn, moet per land worden bepaald.
2.4. Ook governance is een hoeksteen van de sociale
agenda. In de tweede fase van de toepassing van de sociale
agenda moet daaraan een sterkere onderbouwing worden
gegeven, vooral door de participatie van belanghebbenden tebevorderen en gemeenschappelijke modellen voor de beoorde-ling van sociaal beleid overeen te komen. De Commissie heeft
zich ertoe verbonden om erop toe te zien dat het acquis op dit
gebied onverkort wordt toegepast.
2.5. Werkgelegenheid
2.5.1. Tastbare resultaten van de structurele hervormingen
van de Europese arbeidsmarkten zijn vooral de toegenomenwerkgelegenheidsintensiteit van de groei en de banengroei in
high-tech- en kennisintensieve bedrijven. Sinds 1997 zijn er
12 miljoen banen gecreëerd, waardoor de werkgelegenheidmet 4 procentpunten is gegroeid. In 2001 had de EU het
laagste werkloosheidspercentage sinds 1992 (7,4 %) (
1).
2.5.2. Dat neemt niet weg dat de werkloosheid in 2002,
voor het eerst sinds 1996, weer sterk is gestegen. Zolang dekloof tussen de regio’s nog niet is gedicht en bepaalde
langetermijnproblemen onopgelost blijven (zoals grote werk-
loosheid onder ouderen, verschillen tussen mannen en vrou-wen en veel langdurige werkloosheid onder jongeren (
2)) is
(1) Eurostat/DG Werkgelegenheid, De sociale toestand in de EU 2003,
september 2003.
(2) Ook de werkloosheid onder immigranten is bovengemiddeld. Zie
hiervoor ook het initiatiefadvies van het Comité over de „Rolvan de georganisaeerde civiele samenleving bij immigratie en
maatschappelijke integratie”, PB C 125 van 27.5.2002.intensivering geboden van de voorgenomen maatregelen (3).
Het Comité is van plan in dat verband een initiatiefadvies over
steunmaatregelen voor de werkgelegenheid (4) uit te brengen.
2.6. Gezondheid en veiligheid op de werkplek
2.6.1. De afgelopen jaren is het aantal beroepsongevallen
afgenomen. Het totale aantal ernstige ongelukken is al halver-
wege de jaren negentig gaan teruglopen. Toch gebeuren er in
de EU naar verhouding nog veel ongelukken op het werk, wateen zware druk op het concurrentievermogen van de Europesebedrijven zet. Ook is duidelijk geworden welke tekortkomin-
gen de gangbare praktijken op dit gebied (
5) vertonen. Boven-
dien volgen de veranderingen op de arbeidsmarkt elkaarsnel op. Daardoor ontstaan nieuwe gezondheidsproblemen,
waaronder spieraandoeningen en gewrichtspijnen, psycho-
sociale ziekten (stress, depressie, angstaanvallen) en anderekwalen die nauw samenhangen met de evolutie van de arbeid.
2.7. Gelijke behandeling van mannen en vrouwen
2.7.1. De werkloosheid onder vrouwen is groter dan onder
mannen. Die wanverhouding bestaat nog steeds, maar hetverschil is de afgelopen jaren iets minder groot geworden (
6).
Daar komt nog bij dat vrouwen voor hetzelfde werk naar
schatting gemiddeld 16 % minder verdienen dan mannen (7).
Daarom stemt het Comité ermee in dat kan worden overwogen
om een Europees instituut voor vraagstukken in verband met
de gelijke behandeling van mannen en vrouwen in het leven teroepen. Met een dergelijke instituut kan het engagement vande EU op dit gebied kracht worden bijgezet.
2.8. Sociale impact van EU-regelgeving
2.8.1. De sociale impact van EU-regelgeving is een vrij
nieuwe en nog maar nauwelijks verkende invalshoek vooronderzoek. Dankzij de sociale agenda is men ermee begonnende tenuitvoerlegging van wetteksten en richtlijnen van de EU
in de lidstaten te toetsen aan criteria m.b.t. het arbeidsrecht, de
gelijkheid van behandeling tussen mannen en vrouwen, hetvrije verkeer van werknemers en de gezondheid en veiligheid
op de werkplek.
(3) Waarvoor het Comité overigens al bij herhaling gepleit heeft. Zie
hiervoor het advies over de werkgelegenheidsrichtsnoeren in PB
C 208 van 3.9.2003 en het verkennend advies over de strategie
van Lissabon.
(4) In dit initiatiefadvies dat momenteel wordt voorbereid, wordt
verwezen naar de herziening van de Europese werkgelegenheids-strategie.
(
5) Cf. het verkennend advies van het EESC over gezondheid en
veiligheid op de werkplek, PB C 260 van 17.9.2001 en het adviesover de communautaire strategie voor gezondheid en veiligheidop de werkplek, PB C 241 van 7.10.2002.
(
6) Cf. advies van het EESC over gelijkheid van behandeling, PB C 123
van 25.4.2001.
(7) Cf. het initiatiefadvies van het EESC over loondiscriminatie tussen
mannen en vrouwen, PB C 155 van 29.5.2001.
30.3.2004 NL C 80/105 Publicatieblad van de Europese Unie
2.8.2. De sociale impact van de diverse wetsteksten, alsook
de doeltreffendheid daarvan moeten volgens het Comité aan
een expliciete, inhoudelijke evaluatie worden onderworpen.
Zo kan het concept „sociaal rendement van regelgeving”,waarvoor vergelijkbare indicatoren moeten worden gevonden,een vergelijking tussen de lidstaten mogelijk maken, waarbij er
bijvoorbeeld rekening mee moet worden gehouden dat precai-
re arbeidsvoorwaarden (die niet moeten worden verward metbepaalde toegelaten vormen van flexibiliteit) ook erg schadelijk
zijn voor de economie van de EU.
2.9. Sociale indicatoren
2.9.1. Het Comité juicht toe dat er strategieën en instrumen-
ten zijn uitgewerkt om de impact van de sociale agenda te
monitoren. Het stelt daarbij echter vast dat nog steeds de
mogelijkheid ontbreekt om een effectieve controle uit teoefenen, waarbij gegevens over de formele toepassing vanregelgeving (welke wetten en regels zijn uitgevaardigd) worden
gekoppeld aan gegevens over de efficiëntie van de ondernomen
acties (vermindering van de sociale problemen, indicatorenvan maatschappelijke uitsluiting, armoede, langdurige werk-
loosheid enz.).
2.9.2. Daarnaast wijst het Comité op het belang van een
grotere betrokkenheid van personen en sociale groepen,
alsmede van de verschillende subnationale overheden: deze
zouden niet alleen actief moeten meewerken aan de vaststellingvan indicatoren, maar ook aan de beoordeling daarvan, zoals
is voorgesteld door het Comité voor sociale bescherming.
Het Comité heeft in zijn advies hierover (
1) al precieze aanbeve-
lingen geformuleerd om de betrouwbaarheid van die indicato-
ren te vergroten, maar ook om die indicatoren hanteerbaar te
maken en ervoor te zorgen dat daarmee ook daadwerkelijkresultaten worden bereikt. Daarbij is prioriteit gegeven aan
indicatoren om de participatie van de burgers en hun toegang
tot diensten (m.n. sociaal-medische zorg) te meten.
2.10. Kosten van het ontbreken van sociaal beleid
2.10.1. De verhouding tussen economische efficiëntie en
sociale doelmatigheid (uitgedrukt in een rechtvaardige verde-
ling van kansen en middelen) is als referentie gekozen voor deanalyse van de kosten van het ontbreken van sociaal beleid (
2).
(1) Cf. initiatiefadvies van het EESC, PB C 221 van 17.9.2002.
(2) Rapport van het DG Werkgelegenheid en sociale zaken over de
kosten van het ontbreken van sociaal beleid (Costs of non-socialpolicy: towards an economic framework of quality social policies
— and the cost of not having them), 2003.2.10.2. Die kosten kunnen worden gemeten aan het gebrek
aan informatie en vorming, ongelijke toegang tot diensten,
ongelijke mogelijkheden om in de loop van zijn leven te leren,
ongelijke behandeling van mannen en vrouwen, gebrek aanparticipatie en rigiditeit van de procedures voor het volgen vanopleidingen en/of het vinden van werk.
2.10.3. Uit onderzoek waarbij landen met elkaar zijn
vergeleken en armoedecijfers naast elkaar zijn gelegd, vóóren na herverdelingsmaatregelen, is gebleken dat dergelijkemaatregelen op de korte, maar vooral op de middellange en
lange termijn een aanzienlijk sociaal voordeel opleveren. Dat
voordeel komt niet alleen tot uiting in armoedevermindering,maar vooral ook in minder sociale onrust en ongelijkheid,
die voor de kwaliteit van het leven van gezinnen in een
burgermaatschappij en het sociaal kapitaal van de betrokkengemeenschap schadelijk zijn.
2.10.4. Ook het concept „welfare performance” is volgens
het Comité van belang. Daarbij gaat het om gegevens diekunnen worden gemonitord door de publieke uitgaven voor
sociale voorzieningen, productie- en groeivoeten, inflatie,
armoede en staatsschuld te leggen naast sociale basisindicato-ren als gemiddelde levensduur, kindersterfte, schoolgang, inko-
mens van de meest kansarmen in de samenleving en oplei-
dingsniveau.
2.10.5. Dat zijn de thema’s waarop volgens het Comité de
maatregelen van de sociale agenda moeten worden afgestemd
en waarvoor al het potentieel van de agenda moet wordenbenut. Dan kan de sociale agenda uitgroeien tot méér dan
alleen maar een beginsel en een leidraad, en een concretere
functie krijgen, nl. dat van een instrument ter evaluatie van deinvesteringen in sociaal kapitaal, kwaliteit van arbeid en socialesamenhang.
2.11. De tweede fase van de uitvoering van de sociale agenda in
een nieuwe economische context
2.11.1. De sociale agenda, net als alle nieuwe strategieën
die na de Top van Lissabon zijn uitgestippeld, zag het daglicht
in een tijd van aanhoudende economische groei, waarvan heteinde — gezien de stand van de wereldeconomie — vooralsnog
niet in zicht was. Die groei was ook het resultaat van de
komende toetreding van tien nieuwe lidstaten tot de EU, hetwelslagen van het beleid voor ontwikkeling en groei (sociale
ontwikkeling en banengroei) en het positieve interactieve effect
daarvan op de ondersteuning van de economische cyclus.
2.11.2. Het Comité is van oordeel dat de sociale agenda
onontbeerlijk blijft, óók in een tijd waarin de economielangdurig noodlijdend is of stagneert. Alleen is het volgens
hem zorgwekkend dat de randvoorwaarden waaronder de
sociale agenda zich verder moet ontwikkelen, niet grondig zijnherzien, en dat er geen vragen worden gesteld over eenmogelijke verandering qua impact, noodzaak en duurzaamheid
van het sociaal en werkgelegenheidsbeleid, noch over de
vooruitzichten van dat beleid, nu de economische contextdrastisch is veranderd.
C 80/106 NL 30.3.2004 Publicatieblad van de Europese Unie
2.11.3. Er moet beslist worden voortgegaan op de weg die
met de strategie van Lissabon is ingeslagen. Dit betekent dat de
sociale agenda versneld moet worden toegepast. Voorwaarde is
echter wel dat de onvermijdelijke gevolgen worden bekekenen geëvalueerd die de huidige ongunstige economische situatiezal hebben voor:
— de blijvende structurele tekortkomingen van de arbeids-
markt en de verwezenlijking en bekrachtiging van dedoelstelling om vóór 2010 15 miljoen nieuwe arbeids-
plaatsen te scheppen, alsmede voor de verwezenlijking
van de diverse andere kwalitatieve doelstellingen, die nuveel meer moeite zal gaan kosten;
— de mogelijkheden om, bij ongewijzigde beleidsplannen
en investeringen van de lidstaten op significante enduurzame wijze iets te doen aan de situatie van de huidige
9 % van de burgers van Europa die in uitzichtloze
armoede leven.
2.11.4. Het is daarom hoog tijd om in de actiegebieden van
de sociale agenda duidelijker prioriteiten te stellen. Daarbij
moet rekening worden gehouden met de uitdagingen waarvoor
de nieuwe economische context de EU stelt, het politieketijdschema van de komende twee jaar en de erg beperkte
beschikbare middelen.
3. Bijzondere opmerkingen
3.1. Arbeid en inkomensbeleid
3.1.1. In de huidige economische context is het veel
moeilijker de noodzakelijke voorwaarden te creëren voor
de verwezenlijking binnen de gestelde termijnen van dewerkgelegenheidsdoelstellingen, hoewel deze toch van cruciaal
belang blijven. Hierbij zij met name gedacht aan de structurele
problemen van de jongerenwerkloosheid en de lage partici-patiegraad bij vrouwen en oudere werknemers.
3.1.2. Zo blijven er, vooral in sommige landen, aanslepende
moeilijkheden bestaan wat de toegang van jongeren tot dearbeidsmarkt betreft. Dit heeft op korte termijn tot gevolg dat
deze jongeren langer van hun familie afhankelijk blijven; op
middellange tot lange termijn bouwen zij bovendien een„uitgestelde sociale schuld” op die ten laste komt van de socialebegrotingen van overheidsinstanties, die hun in de toekomst,
op latere leeftijd, ook bijstand zullen moeten verlenen, omdat
zij onvoldoende pensioenrechten zullen hebben opgebouwdom boven de armoedegrens te kunnen leven.
3.1.3. Daarbij komt nog het heikele probleem van de
koopkracht van met name de laagste inkomens, tegen eenachtergrond van inflationistische tendensen in verschillende
Europese landen. Er moet dan ook verder worden gezocht
naar doeltreffende oplossingen om deze tendensen tegen tegaan, die de koopkracht ondermijnen van werknemers engezinnen, met name gezinnen met lage inkomens (zoals
éénoudergezinnen die meestal uit alleenstaande vrouwen met
kinderen bestaan) en tot een stijging leiden van het aantal
zogenaamde „arme werknemers”, die wel een baan hebbenmaar toch onder de armoedegrens leven.
3.2. Uitbreiding van de Unie
3.2.1. De uitbreiding van de Unie en de integratie van 10
nieuwe lidstaten is de uitdaging die aan Europa in 2004-2005en de daaropvolgende periode de hoogste kwalitatieve eisenzal stellen. Deze strategische prioriteit wordt voor de EU steeds
belangrijker, met name in het licht van de niet te verwaarlozen
kwestie van de economische en sociale samenhang binnen deUnie (
1).
3.2.2. In veel toetredende lidstaten is de aanpassing van de
arbeidskosten aan de westerse normen bovendien veel sneller
gebeurd dan werd verwacht, met name in de grote steden en
de gespecialiseerde dienstensectoren, ook al heeft de snellestijging van de kosten voor levensonderhoud het kortstondigevoordeel daarvan vaal al weer opgeheven. De werkgelegen-
heidscijfers blijven voorts grote verschillen met het EU-
gemiddelde vertonen en er is een groot aantal gepensioneerden,werknemers in de landbouwsector en andere groepen dat in
armoede leeft.
3.2.3. Daar zij een demografische structuur hebben die in
wezen vergelijkbaar is met die van het Europa van de 15,
kunnen deze nieuwe lidstaten zich geen daling van de openbareuitgaven veroorloven. Aangezien zij zich ertoe hebben verbon-den naar convergentie te streven, zullen zij onvermijdelijk
geconfronteerd worden met een stijging van de interne vraag
naar welzijnszorg, ter verzekering en ondersteuning vanpensioenen, gezondheidszorg en maatregelen voor actieve
bestrijding van discriminatie en armoede, en ter bevordering
van de werkgelegenheid.
3.2.4. Om te vermijden dat deze landen worden geconfron-
teerd met plotselinge politieke crises met nefaste gevolgen
voor Europa, dient de economische steun na de toetreding niet
te worden verminderd maar te worden opgevoerd. De aanpakvan dit nijpende probleem, die gezien de huidige politiekeconjunctuur voor een groot deel tot 2005 is uitgesteld, kan
evenwel niet los worden gezien van de agenda voor het sociale
beleid, en de praktische uitvoerbaarheid en duurzaamheiddaarvan. Tevens is het van cruciaal belang alle maatregelen ter
begeleiding en monitoring van de correcte en volledige
toepassing van het communautaire acquis te versterken.
(1) Zie het tweede tussentijdse verslag over de economische en sociale
samenhang, COM(2003) 34 def. en het desbetreffende advies.
30.3.2004 NL C 80/107 Publicatieblad van de Europese Unie
3.3. Governance en maatschappelijke partecipatie
3.3.1. Europese governance is gebaseerd op de volgende
vijf bekende beginselen: openheid, participatie, verantwoorde-lijkheid, doeltreffendheid en samenhang. De ervaring leert dat
aan deze beginselen nog het subsidiariteitsbeginsel moet
worden toegevoegd, dat immers de hoeksteen is voor correctegovernance. Een en ander verwijst naar vormen van samenwer-king en gedeelde verantwoordelijkheid op zowel verticaal als
horizontaal vlak, die gericht zijn op een zo groot mogelijke
inbreng van alle sociale en regionale actoren die belang hebbenbij het economisch en sociaal beleid.
3.3.2. Vooraleer wetsvoorstellen worden voorgelegd, moet
er dan ook eerst een systematische en onafhankelijke analyse
worden gemaakt van de toekomstige impact van de voorgestel-
de maatregelen op de solidariteit, en van de kosten/batenver-houding bij tenuitvoerlegging ervan (
1).
3.3.3. Volgens het EESC zou in de Mededeling meer
aandacht moeten worden geschonken aan de open coördina-tiemethode. Deze grote nieuwigheid die in Lissabon werd
geïntroduceerd, is zonder twijfel een relevant instrument ter
verbetering van de governance binnen de EU, maar vooral ookeen belangrijk middel om innoverende maatregelen ten uitvoer
te leggen en een echte modernisering op het gebied van het
sociaal en werkgelegenheidsbeleid mogelijk te maken.
3.3.4. Het Comité is van mening dat de toetsingscriteria, die
de Commissie reeds is gaan hanteren voor het desbetreffendeproces dat de laatste jaren op gang is gebracht, expliciet
moeten worden aangegeven en openbaar moeten worden
gemaakt. In dat licht moet ook meer belang worden gehechtaan het instrument van de sociale dialoog; zo moet er meeraandacht worden geschonken aan de programma’s van de
sociale partners, met inachtneming van hun autonomie bij de
tenuitvoerlegging van hun werkprogramma, en moet ernaarworden gestreefd deze praktijk van actieve raadpleging uit te
breiden tot een zo groot mogelijk aantal sectorale beleidsmaat-
regelen en met name tot de nieuwe lidstaten van de EuropeseUnie (
2).
3.3.5. Er wordt eveneens te weinig aandacht geschonken
aan het maatschappelijk middenveld en sociale diensten zonder
winstoogmerk, die immers een grotere rol zouden moeten
spelen en waarvan het publieke actiegebied beter zou moetenworden afgebakend en opgewaardeerd. Het is duidelijk datdeze actoren niet tot taak hebben rechten te waarborgen
(hetgeen een zaak van de bevoegde overheden is) maar ertoe
kunnen bijdragen dat deze rechten gemakkelijker afdwingbaarzijn binnen de afzonderlijke nationale systemen voor welzijns-
zorg. Zoals het Comité reeds eerder heeft benadrukt, kunnen
deze sociale diensten zonder winstoogmerk, via de solidaire
(1) EESC-advies inzake het Witboek over Europese governance, PB
C 125 van 27.5.2002.
(2) Zie het EESC-advies over de Agenda voor het sociaal beleid 2000,
PB C 14 van 16.1.2001 en het EESC-advies over het scorebordvoor de uitvoering van de agenda voor het sociaal beleid, PB
C 241 van 7.10.2002.inbreng van verenigingen, stichtingen, coöperaties en onderlin-
ge fondsen (3), ongeacht de zeer uiteenlopende nationale en
lokale omstandigheden, een beslissende bijdrage leveren aan
de verwezenlijking van tal van doelstellingen van de agendavoor het sociaal beleid.
3.3.6. De bijdrage van sociale diensten zonder winstoog-
merk wordt, wat werkgelegenheid en sociale impact betreft,
steeds meer erkend en gewaardeerd. Deze bijdrage heeft totopmerkelijke resultaten geleid op het gebied van de bevorde-
ring en bescherming van de rechten van kansarmen. Bovendien
is daarmee tegemoet gekomen aan de behoeften aan opleiding,sociale bijstand en verzorging. Ook hebben bedoelde dienstenhun steentje bijgedragen aan het beleid ter bevordering van
integratie en bestrijding van sociale ongelijkheden.
3.3.7. Non-profitorganisaties dragen ertoe bij dat opko-
mende sociale behoeften, met name van de kansarmen in de
samenleving, erkend worden en expliciet worden gefor-
muleerd. Zij zetten zich in voor het herstel van beschadigdesociale structuren waarbinnen de onderlinge contacten moetenworden hersteld. Zij ijveren voor solidariteit onder burgers en
maatschappelijke participatie, die noodzakelijke voorwaarden
zijn voor de bevordering van de democratie, zelfs in de meestachtergestelde gebieden.
3.3.8. De rol van de sociale economie moet dan ook, samen
met die van de non-profitorganisaties die de pleitbezorgerservan zijn, als ontwikkelingsfactor meer erkenning krijgen enhet belang daarvan in de sociale en dienstverleningssector
moet worden onderkend; hierbij zij met name verwezen naar
de Europese concurrrentiewetgeving.
4. Naar een Europees sociaal burgerschap
4.1. In de periode 2004-2005 zal het in 2000 gelanceerde
proces in de eerste plaats worden voltooid en geconsolideerd.
Gelet op de gewijzigde economische toestand, zullen de grotestrategische krachtlijnen geleidelijk aan duidelijker moetenworden gespecifieerd; deze krachtlijnen, die overigens in de
huidige agenda reeds zijn geschetst, zullen meer moeten
worden benadrukt, teneinde:
— aan sectorale maatregelen richting te geven en prioriteiten
bij de tenuitvoerlegging van de huidige agenda vast testellen;
— de thans reeds gelanceerde voorbereidende fase van de
nieuwe sociale agenda 2006-2010 kwalitatief in te vullen.
(3) Zie het EESC-advies over het scorebord voor de uitvoering van de
agenda voor het sociaal beleid, PB C 241 van 7.10.2002, hetEESC-advies over particuliere organisaties zonder winstoogmerkin het kader van de verlening van diensten van algemeen belangin Europa, PB C 311 van 7.11.2001 en het EESC-advies over „De
sociale economie en de interne markt”, PB C 117 van 26.4.2000.
C 80/108 NL 30.3.2004 Publicatieblad van de Europese Unie
4.1.1. De tussentijdse herziening biedt eigenlijk een uit-
stekende gelegenheid om de sociale agenda, die vooralsnog
voornamelijk op werkgelegenheid is gericht (en op sociale
acties ter bevordering van die werkgelegenheid tegen eenachtergrond van internationale concurrentie), in de toekomstte laten uitgroeien tot een agenda waarin kwesties van sociale
ontwikkeling en samenhang een eigen plaats toebedeeld
krijgen, in onderlinge afhankelijkheid met de andere politiekeactieterreinen van de Europese Unie.
4.1.2. Thans is de stelregel dat sociale samenhang een
productiefactor is in een Unie die een solidaire samenleving als
de motor van haar ontwikkeling beschouwt. Daarbij moetechter wel de betekenis van dat begrip „productie-” beter
worden omschreven, zowel op economisch gebied als wat de
bevordering van de kwaliteit van sociale voorzieningen betreft.Sociale kwesties mogen niet louter als sociale problemen
(uitsluiting, ongelijke behandeling, enz.) worden beschouwd
en behandeld, maar moeten ook worden benaderd vanuit eenpositieve en productieve ingesteldheid als „burgerschap”, d.i.
als nationaal en lokaal sociaal kapitaal dat moet worden
opgewaardeerd en ontwikkeld.
4.1.3. Met name moet de vraag worden gesteld hoe het
„samen behoren tot Europa” kan worden geïnterpreteerd als
een Europees „sociaal” burgerschap, waarmee geen nieuwe
juridische status is bedoeld die het resultaat is van eenassimilatieproces van nationale verschillen (in samenleving enpolitiek), maar een burgerschap dat voortvloeit uit de erken-
ning van het belang van deze verschillen in een context van
toenemende mobiliteit van personen om redenen van werk,opleiding, onderzoek, productie en overdracht van kennis.
Zoals met de gemeenschappelijke munt is gebeurd, impliceert
deze mobiliteit dat burgers een aantal basisparameters voorhun burgerschap en wijze van samenleven gemeen hebben,
die als garanties moeten dienen voor de „overdraagbaarheid”
van grondrechten in een Europese ruimte. Met de grondrechtenwordt tegemoet gekomen aan de basisbehoeften van de
burgers en worden er dus ook betere kansen geboden voor
uitwisseling, mobiliteit en veiligheid.
4.1.4. Het vooruitzicht op een soort gemeenschappelijke
infrastructuur voor sociaal burgerschap vergt inspanningen dievergelijkbaar zijn met de inspanningen die werden geleverd
voor de totstandbrenging van de uitgebreide infrastructuur
voor de economische ontwikkeling van Europa. Dit is eenambitieus streven waarvan de haalbaarheid moet worden
onderzocht en dat, om concreet te worden gerealiseerd, een
onderzoek vergt naar de ideale voorwaarden (de „minimaleinfrastructuur”) om sociaal burgerschap te bevorderen. Daar-
voor moet worden uitgegaan van de keuzes die de afzonderlijke
landen reeds hebben gemaakt op het gebied van gezondheid,sociale zekerheid, welzijnszorg, onderwijs, milieubescherming
en gezinsbeleid. Het gaat hier dus om het sociaal kapitaal van
de verschillende nationale gemeenschappen.
4.2. Vergroting van het menselijk en sociaal kapitaal van Europa
4.2.1. De vergroting van het menselijk en sociaal kapitaal
van Europa is niet alleen noodzakelijk om de kenniseconomie
te ondersteunen en zo ook het concurrentievermogen te
vergroten, maar is tevens een belangrijk middel om destructurele veranderingen op de arbeidsmarkt en de toekomsti-ge ontwikkeling van het burgerschap en de sociale integratie
doeltreffend te begeleiden (
1). Hoogstaand menselijk en sociaal
kapitaal is de belangrijkste rijkdom van het Europa van de
toekomst, gebaseerd op volledige en actieve betrokkenheidvan de verschillende sociale actoren.
4.2.2. Het is dan ook noodzakelijk dat de maatregelen
m.b.t. levenslang leren (
2) (Life Long Learning) niet alleen
een absolute prioriteit worden in het kader van actievewerkgelegenheidsscheppende maatregelen maar ook binnen
het sociaal beleid in ruimere zin. Indien de verschillende landen
van de Europese Unie alle burgers het equivalent van één extrajaar opleiding zouden aanbieden, zou de totale productiviteit
van de EU op zowel korte als lange termijn zeker stijgen.
Volgens het EESC moet dit aspect dan ook een duidelijkere enblijvende horizontale prioriteit worden in de nieuwe fase van
tenuitvoerlegging van de sociale agenda.
4.3. Modernisering en verbetering van de socialezekerheidsstelsels
4.3.1. De socialezekerheidsstelsels zijn het belangrijkste
kenmerk van het Europees sociaal model en hebben een
voorbeeldfunctie in de wereld van vandaag (
3). De problematiek
van de pensioenen en de veranderingen binnen de verschillen-de nationale stelsels zijn samen met het complexe probleem
van de bevordering van de gezondheid en de gezondheidszorg
in de context van het vrije verkeer van werknemers in de Unie,de twee belangrijkste pijlers van de Europese socialezekerheids-
stelsels, die dan ook van grote invloed zijn op de instandhou-
ding van die stelsels als een doeltreffend, solidair en veiligsociaal systeem dat zich verder kan ontwikkelen.
4.3.2. Parallel met de nationale actieplannen voor sociale
integratie (NAP’s/sociale integratie) moet er ook volgens het
EESC een krachtige inspanning worden geleverd met het oog
op rationalisering en versterking van de open coördinatie. Determijn van 2005 die aan de ontwikkelingen op het gebied
van de pensioenen en de daarvoor geplande maatregelen is
gesteld, en het verzoek van de Europese Raad aan de Commissieom met nieuwe voorstellen te komen voor intensievere
uitwisseling in het kader van de samenwerking in b.v. de sector
van de gezondheids- of de bejaardenzorg, kunnen een nieuweimpuls geven aan deze strategie, en aldus de impact van de
sociale agenda vergroten (
4).
(1) Zie tevens de resolutie van de Raad „Werkgelegenheid, sociale
zaken, gezondheid en consumentenzaken” van 2-3 juni 2003over het belang van het sociaal en menselijk kapitaal.
(
2) Zie het EESC-advies over „Een memorandum over levenslang
leren”, PB C 311 van 7.11.2001 en het EESC-advies over deMededeling van de Europese Commissie „Europese benchmarksin onderwijs en opleiding: follow-up van de Europese Raad vanLissabon”, PB C 133 van 6.6.2003.
(
3) Zie het EESC-advies over „Opties voor de hervorming van de
pensioenstelsels”, PB C 221 van 17.9.2002 en het advies overveilige en betaalbare pensioenen, PB C 48 van 21.2.2002.
(
4) Zie de Mededeling van de Commissie „De sociale dimensie van de
strategie van Lissabon versterken: de open coördinatiestroomlijnen op het gebied van de sociale bescherming”(COM(2003) 261 def.) en het desbetreffende EESC-advies dat
tijdens de zitting van 29 en 30 oktober 2003 is goedgekeurd.
30.3.2004 NL C 80/109 Publicatieblad van de Europese Unie
4.4. Werkgelegenheid: een prioriteit voor de economische en sociale
ontwikkeling
4.4.1. Werkgelegenheid is een van de belangrijkste punten
waarvoor de Europese sociale agenda zich inzet en naar
convergentie streeft. De naar voren geschoven oplossingen
hebben vooral betrekking op het scheppen van werkgelegen-heid in de sector van de spitstechnologie en in zeer kennis-intensieve sectoren. Deze strategie moet hand in hand gaan met
een inspanning tot sociale integratie van vrouwen, jongeren,
kansarmen, personen die vroegtijdig noodlijdende productie-sectoren hebben moeten verlaten, immigranten, enz. Met name
moeten zowel preventieve als proactieve maatregelen worden
aangemoedigd die de toegang van gehandicapten tot dearbeidsmarkt bevorderen.
4.4.2. Ook tijdens een ongunstige economische conjunc-
tuur zijn de politieke en culturele voorwaarden aanwezig om
de tot dusver verrichte investeringen ter verbetering van dekwaliteit van de arbeid te evalueren. Bevordering van die
kwaliteit mag niet beperkt blijven tot de oplossing van de nog
steeds enorme problemen inzake veiligheid en beschermingop de werkplek, maar moet ook betrekking hebben op
problemen inzake de kwaliteit van arbeidsvoorwaarden en
werksfeer (
1).
4.4.3. Arbeidskwaliteit houdt verband met de strategie voor
overdracht van vaardigheden (life long learning en learningenvironments), de moeilijke verhouding tussen flexibiliteit en
arbeidsonzekerheid (hetgeen met name van belang is voor de
nieuwe generaties), niet-conflictuele en samenwerkingsstra-tegieën voor het beheer van arbeidsprocessen (stimulering
van de eigen verantwoordelijkheid en gemeenschappelijke
ondersteuning van strategieën en resultaten), de combinatietussen werken en gezin, die in sommige landen zwaar weegt
op het geboortecijfer.
4.4.4. Ten slotte moeten de afzonderlijke landen hun
inspanningen ook opvoeren ter bestrijding van zwartwerk,omdat daarbij volgens actuele ramingen van de Wereldbank in
Europa ca. 20 miljoen mensen betrokken zouden zijn (
2). Niet
alleen komen deze personen hun verplichtingen niet na watsociale en belastingssolidariteit betreft, zij leveren ook geenbijdrage om hun eigen pensioenregeling adequaat te financie-
ren. In dit verband is het Comité erg ingenomen met de
resolutie van de Raad „Werkgelegenheid, sociale zaken, ge-zondheid en consumentenzaken”, waarin wordt gewezen op
de ernst van het probleem en waarin de lidstaten, de Europese
instellingen en de sociale partners worden opgeroepen eenbijdrage te leveren tot de oplossing ervan (
3).
(1) Zie het EESC-advies inzake het Witboek over de „Versterking van
de kwaliteitsdimensie in het sociaal en het werkgelegenheids-beleid”, PB C 311 van 7.11.2001.
(
2) Het Comité herinnert er andermaal aan dat immigranten in dit
verband een bijzonder kwetsbare categorie vormen. Zie met namehet EESC-initiatiefadvies over „De rol van de georganiseerde civielesamenleving bij immigratie en maatschappelijke integratie”, PBC 125 van 27.5.2002.
(
3) Zie de resolutie van de Raad over zwartwerk, in de conclusies
van de Raad „Werkgelegenheid, sociale zaken, gezondheid en
consumentenzaken” van 20 oktober 2003.4.5. Monitoring en participatieve evaluatie
4.5.1. Uit de met de monitoring opgedane ervaring is
gebleken dat er intrinsieke grenzen zijn aan het Europese
streven om de sociale ontwikkeling en de impact van de socialeagenda te evalueren aan de hand van gemeenschappelijke,betrouwbare parameters. De huidige problemen die voortvloei-
en uit de tendens om dus alleen maar verslag uit te brengen,
zouden evenwel moeten worden verholpen door toch devoorkeur te geven aan strategieën waarbij door toetsing en
evaluatie wordt nagegaan of de verwachte resultaten wel
degelijk zijn bereikt. De ongeschiktheid en ontoereikendheidvan de instrumenten voor monitoring, die in verschillende
teksten reeds aan de kaak werden gesteld, mogen in de
toekomst dan ook geen obstakel zijn, of erger nog een„natuurlijk” alibi vormen om niet op te treden, maar moeten
daarentegen met voorrang worden bestreden.
4.5.2. De acties die deze gap op kennisgebied moeten
dichten, moeten de ontwikkeling van een „Europees modelvoor evaluatie van de sociale impact” van wetgeving en
daarmee verbonden maatregelen aanzwengelen; een en ander
moet gebaseerd worden op een combinatie van drie indicato-ren m.b.t. investering-financiering (input), organisatie van
reacties (output) en doeltreffendheid van de acties (outcome),
zodat op basis van betrouwbare indicatoren een beeld kanworden verkregen van de in de verschillende landen bereikte
niveaus van Europees sociaal burgerschap.
4.5.3. Uit dat vooruitzicht, dat reeds via proefprojecten
wordt uitgetest, blijkt welke vereenvoudigingen mogelijk zijnen hoe het aantal waarnemingen zo gering mogelijk kan
worden gehouden, en wel via beperking van de variabelen
die in aanmerking moeten worden genomen en dankzij demogelijkheden tot gecombineerde interpretatie van de drie
reeds eerder vermelde indicatoren. Op die manier wordt de
vergelijking van landen soepeler en transparanter. Aldusworden er binnen de huidige, op sociale indicatoren gebaseerde
strategie meer instrumenten gecreëerd om de resultaten te
lezen en te evalueren. Zo komt het „sociaal rendement” van deop Europees niveau en door de afzonderlijke landen gelanceer-de acties beter uit de verf en worden vormen van participatieve
evaluatie van de resultaten bevorderd, waaraan de sociale
partners en de verschillende sociale actoren die op het gebiedvan solidair burgerschap werkzaam zijn, meewerken.
5. Conclusies
5.1. Het EESC verheugt zich erover dat alle in de sociale
agenda van 2000 geplande acties thans gelanceerd zijn en blijftbij zijn overtuiging dat de verdere tenuitvoerlegging van de
geplande actielijnen en de sociale agenda ook in een periode
van crisis en economische stagnatie van fundamenteel belangzijn.
C 80/110 NL 30.3.2004 Publicatieblad van de Europese Unie
5.2. Het EESC is het ermee eens dat de continuïteit van de
acties, de investeringen en de methodes moet worden verze-
kerd en dat daarbij vooral meer aandacht moet gaan naar de
sociale impact van wetgeving, de investeringen in menselijk ensociaal kapitaal en de opwaardering van de sociale economieen de verschillende daarbij betrokken actoren, teneinde de
doelstellingen van de strategie van Lissabon inzake samenhang
en sociale ontwikkeling doeltreffender na te streven en ingrotere mate te verwezenlijken.
5.3. Het EESC herhaalt dat het absoluut zaak is te zorgen
voor een betere beschikbaarheid van actuele gegevens, terondersteuning van de noodzakelijke en voortdurende monito-
ring, ook met het oog op het identificeren van doeltreffender
en innovatieve wijzen van participatieve evaluatie.
5.4. Volgens het EESC moet er in de reeds gelanceerde
tweede fase van de agenda een duidelijker prioriteitenschema
worden opgesteld, waarbij rekening moet worden gehouden
met de moeilijkheden op politiek en economisch gebied, hetwerkprogramma van de instellingen, de beperktheid van de
Brussel, 10 december 2003.
De voorzitter
van het Europees Economisch en Sociaal Comité
R. BRIESCHmiddelen en het bijzondere engagement om de nieuwe lid-
staten in de Europese Unie te integreren.
5.5. Het Comité wijst andermaal op de noodzaak de nieuwe
lidstaten te helpen actief aan de tenuitvoerlegging van de
strategie van Lissabon deel te nemen en hun inspanningen omhet communautaire acquis op sociaal gebied over te nemen, te
blijven voortzetten.
5.6. Het EESC is het er ten slotte mee eens dat de periode
2004-2005 zonder twijfel van doorslaggevend belang zal zijnom de bakens uit te zetten voor de discussie over de toekomst
van het Europees sociaal beleid. Het is er dan ook erg mee
ingenomen dat de Commissie in de Mededeling voorstelt eenstudiegroep op hoog niveau op te richten die zich over de
toekomst van het sociaal beleid en de werkgelegenheid zal
buigen. Ter voorbereiding van het publieke debat dat in hetnajaar van 2004 zal worden gehouden en via zijn talrijke
recent uitgebrachte adviezen terzake, geeft het EESC hierbij te
kennen op actieve wijze aan dit reeds op gang gebrachteproces te willen deelnemen.