EUROPESE COMMISSIE Brussel, 22.10.2019 COM(2019) 498 final VERSLAG VAN DE COMMISSIE AAN HET EUROPEES PARLEMENT EN DE RAAD Over de vooruitgang van Bulgarije met betrekking tot het mechanisme voor samenwerking en toetsing



{SWD(2019) 392 final}



1.INLEIDING Dit verslag bevat de beoordeling van de Commissie van de vooruitgang die Bulgarije sinds november 2018 heeft geboekt in het kader van het mechanisme voor samenwerking en toetsing. Zoals in voorgaande jaren is de beoordeling het resultaat van een zorgvuldige analyse van de Commissie, waarbij zij gebruik maakt van nauwe samenwerking met de Bulgaarse autoriteiten en van de inbreng van maatschappelijke organisaties en andere belanghebbenden, en waarnemers. In de beoordeling is ook rekening gehouden met de ontwikkeling van het beleid en de jurisprudentie van de EU op terreinen die sinds de instelling van het mechanisme van belang zijn voor het mechanisme voor samenwerking en toetsing. 2. ALGEMENE STAND VAN ZAKEN In eerdere verslagen is opgemerkt dat contextuele factoren - buiten het toepassingsgebied van het mechanisme voor samenwerking en toetsing, maar met een bredere relevantie op het vlak van de rechtsstaat - soms een negatief effect kunnen hebben op de voortgang van de hervormingen. Dergelijke factoren omvatten de algemene politieke instabiliteit, een onvoorspelbaar wetgevingsproces, en een mediaklimaat waarvan wordt erkend dat het aanleiding geeft tot ernstige bezorgdheid. In Bulgarije is de periode sinds het verslag van november 2018 gekenmerkt door relatieve politieke stabiliteit, hoewel een bijzondere controverse naar voren is gekomen over beschuldigingen met betrekking tot de verwerving van onroerend goed tegen lagere prijzen dan de marktprijzen door hoge ambtenaren en politici. In het verslag van november 2017 is de aandacht ook gevestigd op kwesties in verband met het wetgevingsproces, waarbij als voorbeeld is verwezen naar de aanneming van wijzigingen van de wet inzake het justitiële stelsel in de zomer van 2017, die tot bezorgdheid onder belanghebbenden heeft geleid en voor het Bulgaarse Grondwettelijk Hof is aangevochten. Er werd gewezen op de noodzaak van waakzaamheid ten aanzien van de gevolgen voor de onafhankelijkheid van de rechterlijke macht. Onafhankelijke en pluralistische media zijn van cruciaal belang voor het democratische debat en moeten zonder buitensporige druk van economische of politieke belangen kunnen opereren. Hoewel het mediaklimaat buiten de ijkpunten van het mechanisme voor samenwerking en toetsing valt, blijven de tekortkomingen die kenmerkend zijn voor het mediaklimaat, doorwerken in het rechtsstelsel. Met volledige inachtneming van de vrijheid van meningsuiting en de onontbeerlijke rol van de media bij het ter verantwoording roepen van de autoriteiten en het informeren van het publiek, heeft de Hoge Raad van Justitie een belangrijke verantwoordelijkheid om van zich te laten horen bij de verdediging van het beginsel van de onafhankelijkheid van de rechterlijke macht. Het striktere beleid dat vorig jaar is vastgesteld, moet ertoe leiden dat meer wordt opgetreden tegen misleidende berichtgeving in de media of verklaringen door politici die de reputatie en de geloofwaardigheid van het rechtsstelsel als geheel aantasten. Dit omvat zaken met een patroon van gerichte kritiek op rechters op basis van de inhoud van hun uitspraken, waardoor de onafhankelijkheid en onpartijdigheid van de rechtsgang in het gedrang zouden kunnen komen. Mechanismen ter ondersteuning van de duurzame ontwikkeling van de rechtsstaat Een ander belangrijk aspect van de onderliggende context is de ontwikkeling van een bredere rechtsstatelijke infrastructuur, zowel op het niveau van de EU als op nationaal niveau. Hierbij worden nieuwe instrumenten ontwikkeld om een impuls te geven aan de consolidatie van de rechtsstaat, met inbegrip van de kwesties die onder het mechanisme voor samenwerking en toetsing vallen. Op EU-niveau worden nationale rechtsstelsels al verscheidene jaren onderzocht in het kader van het EU-scorebord voor justitie en samen met de corruptiebestrijdingskaders komen zij ook aan de orde in het kader van het Europees semester voor coördinatie van het economisch beleid en structurele hervormingen. Dit zal verder worden ontwikkeld op basis van de mededeling van de Commissie van juli 2019, waarin concrete acties worden uiteengezet om de Unie beter in staat te stellen de rechtsstaat te bevorderen en te handhaven, door de bevordering van een gemeenschappelijke rechtscultuur, het opzetten van een toetsingsproces voor de rechtsstaat om de ontwikkelingen in de lidstaten te volgen, en een doeltreffende respons. Met de politieke beleidslijnen van de volgende Commissie, waarin het voornemen wordt uiteengezet om een alomvattend rechtsstatelijkheidsmechanisme op te zetten met een EU-breed toepassingsgebied en objectieve rapportage voor alle lidstaten, wordt continuïteit op dit gebied gewaarborgd. Afgezien van de ijkpunten voor het mechanisme voor samenwerking en toetsing, is doeltreffende rechterlijke bescherming door onafhankelijke rechters vereist op grond van artikel 19, lid 1, VEU, als een concretisering van het rechtsstaatbeginsel, zoals bevestigd door de recente jurisprudentie van het Europese Hof van Justitie. Met de aanwezigheid in alle lidstaten van deze horizontale processen waarmee toezicht wordt gehouden op de rechtsstaat, met inbegrip van corruptiebestrijdingskaders, en het perspectief van hun verdere ontwikkeling, wordt de bijzondere aard benadrukt van het mechanisme voor samenwerking en toetsing als een monitoringproces dat beperkt is wat betreft zowel de betrokken lidstaten als de kwesties die in het kader van het mechanisme aan de orde komen. De ontwikkeling van hervormingsmechanismen op nationaal niveau stond ook centraal in de aanbevelingen van januari 2017. Hiermee wordt het belang benadrukt van de ontwikkeling van mechanismen voor de internalisering van het toezicht op nationaal niveau, waarbij het wordt geïntegreerd in binnenlandse processen waarbij niet alleen de autoriteiten, maar ook het maatschappelijk middenveld betrokken zijn. In overeenstemming met deze aanpak werd in het verslag van november 2018 benadrukt dat Bulgarije zich moest blijven inzetten om concrete resultaten te boeken, zowel in het kader van het mechanisme voor samenwerking en toetsing als in de toekomst, en dat de verdere monitoring door de Bulgaarse autoriteiten een belangrijk onderdeel daarvan was, ook na een eventuele afsluiting van het mechanisme voor samenwerking en toetsing. In het verslag is met name gewezen op het belang van transparante verslaglegging en openbare controle om met nationale toezichtssystemen te waarborgen dat het pad van vooruitgang en hervorming wordt gehandhaafd. Bulgarije heeft reeds belangrijke onderdelen van een dergelijk nationaal toezicht en dergelijke raadpleging van belanghebbenden ingevoerd, met inbegrip van specifieke adviesraden op het gebied van de hervorming van het justitiële stelsel en de bestrijding van corruptie. Daarnaast heeft de Bulgaarse regering onlangs besloten een aanvullend, uitgebreider mechanisme in te stellen voor binnenlandse post-monitoring in een coördinatie- en samenwerkingsraad (hierna “raad voor post-monitoring” genoemd). Deze nieuwe raad zal zijn werkzaamheden aanvatten na afloop van het mechanisme voor samenwerking en toetsing en ten minste om de drie maanden bijeenkomen. Zijn covoorzitters zouden een plaatsvervangend eerste minister zijn die belast is met de hervorming van het gerechtelijk apparaat en de vertegenwoordiger van de Hoge Raad van Justitie. De raad is verantwoordelijk voor het toezicht op de verdere voortgang van de hervormingen en zal na elke bijeenkomst een openbaar verslag uitbrengen, alsmede een jaarverslag aan de regering en de Hoge Raad van Justitie. De raad zal informatie ontvangen van een grote verscheidenheid van instellingen. Voorts zullen een burgerraad met vertegenwoordigers van het maatschappelijk middenveld en beroepsorganisaties van de rechterlijke macht deel uitmaken van de raad. Deze raad voor post-monitoring moet het beleid op het gebied van de hervorming van het justitiële stelsel en de bestrijding van corruptie en de georganiseerde criminaliteit bewaken en coördineren. Als zodanig moet de raad een belangrijk overkoepelend kader bieden voor de autoriteiten en belanghebbenden om de vooruitgang op transparante wijze te evalueren en de aandacht te richten op de resterende problemen. De raad kan er ook toe bijdragen dat de autoriteiten waar nodig en passend ter verantwoording worden geroepen. De Bulgaarse autoriteiten hebben zich op het niveau van de eerste ministers ertoe verbonden om de raad een bijzondere rol te geven, zodat deze kan optreden als een doeltreffend instrument voor het toezicht op zowel de uitvoering van de hervormingen als de behaalde resultaten op het gebied van de bestrijding van corruptie en de georganiseerde criminaliteit, alsook bij de toekomstige beleidscoördinatie. De Commissie is ingenomen met deze toezegging van de Bulgaarse autoriteiten om de dynamiek van de hervormingen te handhaven, in volledige transparantie en met betrokkenheid van het maatschappelijk middenveld, zodra het mechanisme voor samenwerking en toetsing afloopt. De raad voor post-monitoring moet een belangrijke gesprekspartner zijn die input kan leveren voor de totstandkoming van een dialoog over de rechtsstaat op EU-niveau en het toekomstige alomvattende rechtsstatelijkheidsmechanisme. 3. BEOORDELING VAN DE VOORUITGANG MET DE IJKPUNTEN OP BASIS VAN DE AANBEVELINGEN VAN HET VERSLAG VAN JANUARI 2017 3.1 IJkpunten die in het verslag van november 2018 als voorlopig afgesloten werden beschouwd (1, 2 en 6) IJkpunt 1: De onafhankelijkheid van het gerecht

Aanbeveling 1: Transparante verkiezingen garanderen voor de toekomstige Hoge Raad van Justitie, met een openbare hoorzitting in het nationale parlement vóór de verkiezing van de leden van het parlementaire quotum, en met de mogelijkheid voor maatschappelijke organisaties om kanttekeningen te maken bij de kandidaten. Aanbeveling 2: Een staat van dienst opbouwen van transparante en op merites gebaseerde benoemingen op hoge posten in het rechtswezen, onder meer de komende benoeming van een nieuwe voorzitter van het Administratief Hooggerechtshof. Aanbeveling 3: Ter verbetering van de praktische werking van de gerechtelijke inspectie en de vervolgcontrole door de Hoge Raad van Justitie van de bevindingen van de inspectiedienst, meer bepaald inzake integriteit, zou externe steun moeten worden overwogen, bijvoorbeeld van de Ondersteuningsdienst voor structurele hervormingen en/of de Raad van Europa. IJkpunt 2: Rechtskader Aanbeveling 4: Wijzigingen goedkeuren voor het wetboek van strafvordering en het strafwetboek ter verbetering van het wettelijke kader voor de vervolging van corruptie op hoog niveau en ernstige georganiseerde criminaliteit. IJkpunt 6: Georganiseerde criminaliteit Aanbeveling 16: Vaststelling van een mechanisme voor openbare rapportage over de vorderingen in belangrijke zaken van georganiseerde criminaliteit die tot het publieke domein behoren. Rapportage door het openbaar ministerie met inachtneming van het beginsel van het vermoeden van onschuld over onderzoeken en aanklachten. Rapportage door het Hof van Cassatie en het ministerie van Justitie over strafrechtelijke veroordelingen en de tenuitvoerlegging van vonnissen. Aanbeveling 17: Vaststellen van de nodige amendementen op de wet inzake de inbeslagneming van criminele tegoeden en garanderen dat de commissie voor de verbeurdverklaring van illegale vermogensbestanddelen onafhankelijk en efficiënt blijft werken. Dit deel heeft betrekking op de drie ijkpunten die in november 2018 voorlopig zijn afgesloten. Zij hebben betrekking op de hervorming van het constitutionele en wetgevende kader en de bestrijding van de georganiseerde criminaliteit, teneinde de tekortkomingen die zich op het moment van de toetreding van Bulgarije tot de Europese Unie voordoen, te verhelpen. De voorlopige sluiting hield in dat de Commissie van mening was dat de structurele en wetgevingswijzigingen op bevredigende wijze aan de vereisten van het mechanisme voor samenwerking en toetsing voldeden, terwijl de monitoring van de uitvoering werd voortgezet. In eerdere verslagen werd nota genomen van de vooruitgang die Bulgarije sinds de toetreding heeft geboekt op het vlak van de aanpassing van zijn grondwettelijk en wetgevingskader ter verbetering van de waarborgen voor de onafhankelijkheid van de rechterlijke macht, alsook van de transparantie en de efficiëntie van de rechtsgang. Onder de recente verbeteringen hebben de grondwetswijzigingen in 2015 geleid tot een hervorming van de Hoge Raad van Justitie en een sterkere justitiële inspectie. Deze wijzigingen zijn nu al een aantal jaren van kracht en hebben geresulteerd in een transparanter en beter controleerbaar verloop van gerechtelijke benoemingen en integriteitsbewaking. Bijgevolg werd in het verslag van november 2018 geconcludeerd dat de twee ijkpunten in verband met het constitutionele en wettelijke kader voorlopig konden worden afgesloten. Justitiële benoemingen en de werking van de gerechtelijke inspectie werden aangemerkt als gebieden voor permanente monitoring, en bepaalde aspecten van het rechtskader bleven ook open voor verder onderzoek in het kader van andere ijkpunten. Sinds november 2018 oefent de Hoge Raad van Justitie nog steeds zijn verantwoordelijkheden met betrekking tot de benoeming van rechters uit. Er waren enkele gevallen van vertraging als gevolg van het feit dat de Hoge Raad van Justitie niet tot een consensus kon komen, bijvoorbeeld met betrekking tot benoemingen in bepaalde belangrijke posten binnen het openbaar ministerie. Het blijft van essentieel belang dat dergelijke benoemingen op transparante wijze en op basis van verdienste worden uitgevoerd en dat gekwalificeerde potentiële kandidaten worden aangemoedigd om zich kandidaat te stellen, waarbij wordt gegarandeerd dat alle kandidaten uitsluitend op basis van hun verdiensten worden beoordeeld. Een belangrijke komende benoeming is die van de functie van procureur-generaal naar aanleiding van de afloop van de ambtstermijn van de zittende procureur-generaal in januari 2020. De Hoge Raad van Justitie heeft de procedure in juni ingeleid en zal naar verwachting op 24 oktober 2019 een opvolger aanwijzen, die vervolgens door de president van de Republiek zal worden bevestigd. In juli 2019 verkreeg één kandidaat de unanieme steun van de leden van de kamer voor rechtsvervolging van de Hoge Raad van Justitie. De kandidaat heeft zijn schriftelijke prioriteiten voor de termijn van zeven jaar gepresenteerd. De procedure voorziet ook in een hoorzitting voorafgaand aan de benoeming, waarin vragen en punten van zorgen van het maatschappelijk middenveld en andere belanghebbenden aan de orde kunnen komen. De afgelopen weken heeft in de media een breed debat plaatsgevonden, waarbij sommige belanghebbenden hun bezorgdheid hebben geuit over de procedure en de kandidaat. Het is de taak van Hoge Raad van Justitie om een transparant proces te waarborgen en aan te tonen dat bij het nemen van zijn besluit de geuite bezwaren voldoende aandacht hebben gekregen en zijn aangepakt. Naast de hervorming van de Hoge Raad van Justitie was het andere belangrijke onderdeel van de grondwetswijzigingen van 2015 een sterkere rol van de justitiële inspectiedienst met betrekking tot de integriteit van magistraten. Naar aanleiding van een aanbeveling van het verslag van januari 2017 verzochten de Bulgaarse autoriteiten om bijstand van de Ondersteuningsdienst voor structurele hervormingen van de Commissie en een project werd officieel gelanceerd in juli 2019, met de medewerking van de Raad van Europa en internationale deskundigen. Het project is gericht op een herziening van de werkmethoden van de justitiële inspectiedienst en de ondersteuning van de inspectie om te leren van de beste praktijken in andere lidstaten. Het project zal naar verwachting in het voorjaar van 2020 worden voltooid. In de afgelopen jaren is het bredere wetgevingskader verscheidene keren hervormd. In recente verslagen over het mechanisme voor samenwerking en toetsing zijn met name de positieve effecten vastgesteld van de wijzigingen van de wet inzake het justitiële stelsel in 2016 en van het wetboek van strafvordering in 2017. In het verslag van november 2018 wordt opgemerkt dat enkele belangrijke aspecten van het wetgevingskader nog steeds in behandeling zijn. Het betreft met name kwesties van doeltreffend strafrechtelijk onderzoek, onder meer van een procureur-generaal in functie. Deze kwesties houden nauw verband met de follow-up van aanbevelingen in het kader van de ijkpunten 3 en 4 (zie hierna). Los hiervan heeft het Grondwettelijk Hof in februari 2019 geoordeeld dat de bepalingen die in 2017 zijn opgenomen in artikel 230 van de wet inzake het justitiële stelsel, waarin wordt voorzien in de automatische schorsing van magistraten bij het instellen van een strafrechtelijk onderzoek tegen hen, onverenigbaar zijn met de Bulgaarse grondwet. De regering heeft op 20 september 2019 ontwerpwijzigingen ingediend om de wet in overeenstemming te brengen met de grondwet door deze bepalingen in te trekken en zij heeft zich ertoe verbonden de snelle vaststelling van de ontwerpwijzigingen in het nationale parlement na te streven. Ten slotte is ijkpunt 6 dat verband houdt met de bestrijding van de georganiseerde criminaliteit, in het verslag van november 2018 voorlopig afgesloten, in het licht van de positieve ontwikkelingen op institutioneel vlak en de resultaten die in de loop der jaren zijn geboekt, in weerwil van de uiterst moeilijke omstandigheden waarin moest worden gewerkt. De ontwikkelingen sinds november 2018 hebben geen nieuwe relevante kwesties aan de orde gesteld. De analyse van de vooruitgang die het afgelopen jaar is geboekt, heeft de conclusies van november 2018 bevestigd, die hebben geleid tot de voorlopige sluiting van deze ijkpunten. Hoewel er onvermijdelijk relevante kwesties aan de orde zijn waaraan de Bulgaarse autoriteiten onverminderd aandacht moeten besteden, is op bevredigende wijze gevolg gegeven aan de in januari 2017 gedane aanbevelingen. 3.2 IJkpunt 3: Voortzetting van de hervorming van het justitiële stelsel Aanbeveling 5: Een verslag publiceren ter publieke raadpleging over de vorderingen die bij de uitvoering van de nationale strategie voor justitiële hervorming zijn gemaakt en tot vaststelling van de resterende stappen die moeten worden genomen. Vaststelling van een mechanisme voor permanente openbare rapportage van vooruitgang voor de resterende looptijd van de uitvoering van de strategie. Aanbeveling 6: De werklast in de drukste rechtbanken aanpakken op basis van de nieuwe normen voor de werklast en overeenstemming bereiken over een stappenplan voor de hervorming van de gerechtelijke geografie parallel met de ontwikkeling van e-justitie.

Aanbeveling 7: Het vaststellen van een stappenplan voor de uitvoering van de aanbevelingen in het verslag van de Ondersteuningsdienst voor structurele hervormingen betreffende de hervorming van het openbaar ministerie en de interactie met andere instellingen, met inbegrip van een mechanisme voor rapportage over de vorderingen ten behoeve van het grote publiek. Aanbeveling 8: Het vaststellen van een stappenplan voor de uitvoering van de aanbevelingen van de studie over de uitspraken van het Europees Hof voor de Rechten van de Mens (EHRM), met inbegrip van een mechanisme voor rapportage over de vorderingen ten behoeve van het grote publiek. In het verslag van november 2018 werd melding gemaakt van aanzienlijke vooruitgang met betrekking tot de vier aanbevelingen in verband met de voortzetting van de justitiële hervorming. Belangrijke ontwikkelingen waren echter nog steeds aan de gang of vereisten voortdurende monitoring om de beoordeling van de vooruitgang te kunnen bevestigen. Sinds 2017 heeft de regering een regelmatige cyclus ingesteld van monitoring op en verslaglegging over de vorderingen bij de uitvoering van de strategie voor justitiële hervormingen. Een adviesraad voor de voortzetting van de justitiële hervormingen, die in 2016 onder auspiciën van het ministerie van Justitie is opgericht, speelt hierbij een belangrijke rol. Deze processen bieden een kader voor samenwerking met belanghebbenden over lopende wetgevingsdossiers en kunnen ook worden gebruikt bij de voorbereiding van toekomstige actualiseringen van de strategie voor justitiële hervormingen. De toekomstige raad voor post-monitoring zou ook een sleutelrol spelen bij de monitoring van de vooruitgang die na de beëindiging van het mechanisme voor samenwerking en toetsing wordt geboekt. Een belangrijk vraagstuk dat de komende jaren voortdurende inspanningen zal vergen, is het verbeteren van de efficiëntie en toegankelijkheid van de rechterlijke macht door de invoering van e-justitie en een evenwichtig beheer van de werklast bij de rechterlijke macht. Hoewel een uitgebreide hervorming in de afgelopen jaren verscheidene malen vertraging heeft opgelopen, heeft de Hoge Raad van Justitie sinds 2017 via een reeks maatregelen belangrijke stappen gezet om deze problemen aan te pakken, en worden verdere inspanningen geleverd. Een andere belangrijke uitdaging die voortdurend aandacht vergt, is de werking van het algemene systeem voor het onderzoek naar en de vervolging van corruptie op hoog niveau. In de loop der jaren is op dit vlak belangrijke vooruitgang geboekt. Recentelijk zijn deze inspanningen onderbouwd door een onafhankelijke analyse van de werking van het openbaar ministerie die in 2016 is uitgevoerd, en door een analyse van de jurisprudentie van het Europees Hof voor de rechten van de mens, waarbij de nadruk lag op kwesties die door het Hof in 2016 werden beschouwd als een systematisch probleem van ondoeltreffend strafrechtelijk onderzoek in Bulgarije. Dit heeft geleid tot een aantal belangrijke stappen die in de vorige verslagen over het mechanisme voor samenwerking en toetsing aan de orde zijn gekomen. De belangrijkste punten die nog steeds in behandeling zijn, zijn de inleiding van strafrechtelijke onderzoeken, met inbegrip van de rol van voorafgaande onderzoeken, en de eventuele noodzaak van justitiële toetsing van vervolgingsbesluiten om geen onderzoek in te stellen. Een bijzonder gevoelig punt betreft het instellen van procedures om de onafhankelijkheid te waarborgen in alle fasen van een onderzoek waarbij het gaat om beschuldigingen van strafbare feiten ten aanzien van een procureur-generaal die nog in functie is. In juni heeft de minister van Justitie ontwerpwijzigingen voorgesteld aan het wetboek van strafvordering en aan de wet inzake het justitiële stelsel, als basis voor een openbaar debat met belanghebbenden over een mogelijk regeringsvoorstel waarin zou worden voorzien in een mechanisme voor het inleiden van een strafrechtelijke procedure tegen een procureur-generaal in functie, en tevens tegen de voorzitters van het Hof van Cassatie en het Administratief Hooggerechtshof. Deze ontwerpwijzigingen stonden in de publieke belangstelling. Er was onder meer sterke aandacht vanwege het maatschappelijk middenveld en de justitiële belanghebbenden, die een aantal punten van zorg aan de orde brachten, maar wezen ook op het belang van een open en transparante raadpleging over dergelijke gevoelige kwesties. Tijdens het debat werden vragen gesteld over de vraag of de voorgestelde wijzigingen voldoende duidelijkheid boden over de wijze hoe zij een onafhankelijk onderzoek van een procureur-generaal in functie kunnen waarborgen. Bovendien hebben de geplande opname van de voorzitters van het Hof van Cassatie en het Administratief Hooggerechtshof in het toepassingsgebied van het voorgestelde mechanisme aanleiding gegeven tot nieuwe zorgen over een mogelijk risico voor de rechterlijke onafhankelijkheid, met name omdat de vereisten van onafhankelijkheid voor aanklagers en rechters verschillend zijn. Hoewel het een goede zaak is dat de Bulgaarse autoriteiten de aanzet hebben gegeven tot een openbaar debat op basis van concrete voorstellen over dit gevoelige onderwerp, zal het voor het behoud van vertrouwen van het publiek van cruciaal belang zijn dat de geuite punten van zorg naar behoren worden aangepakt. In dergelijke gevallen is de Commissie van mening dat Bulgarije sterk gebaat is met het advies van de Raad van Europa en andere onafhankelijke deskundigen. Om ervoor te zorgen dat de uiteindelijk aangenomen wijziging voldoende waarborgen biedt voor de onafhankelijkheid van de rechterlijke macht, hebben de Bulgaarse autoriteiten de Europese Commissie voor democratie middels het recht (Commissie van Venetië) om advies verzocht. Het verzoek is op 24 september 2019 door de minister van Justitie ingediend bij de Commissie van Venetië, en in het kader van contacten op niveau van de eerste ministers met de Europese Commissie heeft Bulgarije toegezegd de aanbevelingen van de Commissie van Venetië in overeenstemming met de krijtlijnen van de Bulgaarse constitutionele orde te zullen naleven. De Commissie is ingenomen met de bereidheid van de Bulgaarse autoriteiten om een beroep te doen op externe deskundigheid om te komen tot een weloverwogen en evenwichtige oplossing en aldus te garanderen dat de rechterlijke onafhankelijkheid tijdens de toekomstige procedure wordt gewaarborgd. Hoewel de voorstellen die reeds zijn ingediend, met name betrekking hebben op de kwestie van een doeltreffend onderzoek ten aanzien van de hoogste magistraten, moet het bredere fundamentele vraagstuk van doeltreffende onderzoeken ook terdege aandacht krijgen van de Bulgaarse autoriteiten, met inachtneming van de noodzaak van brede raadpleging van belanghebbenden en deskundigen. De Bulgaarse regering heeft toegezegd haar samenwerking met de Raad van Europa voort te zetten om werkbare oplossingen te vinden voor deze kwesties, die in overeenstemming moeten zijn met de jurisprudentie van het Europees Hof voor de Rechten van de Mens. Op basis van de analyse van ijkpunt 3 heeft Bulgarije belangrijke stappen gezet om uitvoering te geven aan de aanbevelingen 5, 6, 7 en 8. Hiermee kunnen deze aanbevelingen geacht worden op bevredigende wijze te zijn opgevolgd. De Bulgaarse regering heeft de aanzet gegeven tot een reeks follow‑upmaatregelen en de Commissie is ingenomen met de toezeggingen die de Bulgaarse regering in dit verband heeft gedaan. Voor een dergelijke follow-up moet de nodige tijd worden uitgetrokken, om een brede raadpleging te kunnen organiseren van belanghebbenden en deskundigen, met inbegrip van de ter zake bevoegde organen van de Raad van Europa. De follow-up zou ook voor behandeling kunnen worden voorgelegd aan de raad voor post-monitoring en zou worden meegenomen in de toekomstige dialoog met de Commissie in het kader van het alomvattende rechtsstatelijkheidsmechanisme. 3.3 IJkpunt 4: Corruptie op hoog niveau Aanbeveling 9: De goedkeuring van een nieuw wettelijk kader voor corruptiebestrijding overeenkomstig hetgeen in de strategie voor corruptiebestrijding is vooropgesteld, en zorgen voor de implementatie daarvan. Opzetten van een doeltreffende instantie voor corruptiebestrijding. Aanbeveling 10: Vaststellen en uitvoeren van een hervorming van de wet op het openbaar bestuur ter versterking van de interne inspectoraten in het openbaar bestuur. Aanbeveling 11: Voortbouwend op de analyse van eerdere gevallen, een stappenplan uitwerken tussen alle betrokken instellingen om iets te doen aan de tekortkomingen bij het onderzoeken en vervolgen van zaken van corruptie op hoog niveau, met inbegrip van een mechanisme voor rapportage over de vorderingen ten behoeve van het grote publiek. Aanbeveling 12: Vaststelling van een mechanisme voor openbare rapportage over de vorderingen in belangrijke corruptiezaken die tot het publieke domein behoren. Rapportage door het openbaar ministerie met inachtneming van het beginsel van het vermoeden van onschuld over onderzoeken en aanklachten. Rapportage door het Hof van Cassatie en het ministerie van Justitie over strafrechtelijke veroordelingen en de tenuitvoerlegging van vonnissen. In het verslag van november 2018 werd vastgesteld dat Bulgarije aanzienlijke vooruitgang had geboekt met betrekking tot de vier aanbevelingen in verband met de bestrijding van corruptie op hoog niveau. Tevens is in dit verslag erop gewezen dat een solide staat van dienst wat betreft definitieve veroordelingen in corruptiezaken op hoog niveau nog steeds moet worden opgebouwd, en dat het nieuwe institutionele kader voor corruptiebestrijding verder moet worden gemonitord om de geboekte vooruitgang te consolideren. De ingrijpende hervormingen van het algemene institutionele kader voor corruptiebestrijding die de afgelopen twee jaar zijn doorgevoerd, beginnen effect te sorteren. Hierbij gaat het met name over de corruptiebestrijdingswetgeving van januari 2018 tot oprichting van een nieuw agentschap voor corruptiebestrijding, de in 2017 vastgestelde wijzigingen aan de wet inzake het openbaar bestuur die het rechtskader voor de werkzaamheden van de interne inspectoraten verduidelijken, en de in 2017 vastgestelde wijzigingen aan het wetboek van strafvordering, waarbij het gespecialiseerde parket en de rechtbank voor de bestrijding van de georganiseerde criminaliteit extra bevoegdheden krijgen met betrekking tot de bestrijding van corruptie op hoog niveau. De Bulgaarse autoriteiten melden dat deze hervormingen hebben bijgedragen tot de verbetering van de algemene voorwaarden voor het voorkomen, opsporen, onderzoeken en vervolgen van corruptie. Zo heeft het nieuwe agentschap voor corruptiebestrijding de belangenverklaringen van duizenden ambtenaren onderzocht, waarbij het agentschap heeft aangegeven waar follow-up nodig is. Het is vanzelfsprekend dat het enige tijd zal vergen voordat de hervormingen ingang hebben gevonden in de verschillende fasen van onderzoek, vervolging en de mogelijke veroordeling. Niettemin moet dit voor de toekomst een belangrijk aandachtspunt zijn om ervoor te zorgen dat concrete resultaten worden geboekt. Recente in het oog springende beschuldigingen ten aanzien van hoge ambtenaren en politici hebben verder de aandacht gevestigd op de problemen waarmee Bulgarije op dit gebied wordt geconfronteerd. Een bijzondere uitdaging in de Bulgaarse context — waarmee instellingen als het nieuwe agentschap voor corruptiebestrijding en het openbaar ministerie worden geconfronteerd — is de noodzaak van instellingen voor corruptiebestrijding om het vertrouwen bij het publiek teweeg te brengen en na verloop van tijd een reputatie op te bouwen van onafhankelijkheid en professionalisme in hun werkzaamheden. In eerste instantie moeten burgers het volste vertrouwen kunnen hebben dat deze instellingen op onpartijdige wijze optreden, met volledige eerbiediging van de eerlijke rechtsgang en de grondrechten en met inbegrip van het vermoeden van onschuld. Een belangrijk element voor het opbouwen van vertrouwen is het proces van de benoeming van het bestuur van dergelijke instellingen.