ARCHIVESHISTORIQUES
DELACOMMISSION
COLLECTION RELIEEDES
DOCUMENTS "COM"
COM(65)270
Vol.1965/0058

Disclaimer
Conformément aurèglement(CEE,Euratom)n°354/83duConseildu1erfévrier1983
concernantl'ouvertureaupublicdesarchiveshistoriquesdelaCommunauté économique
européenneetdelaCommunautéeuropéennedel'énergieatomique(JOL43du15.2.1983,
p.1),telquemodifiéparlerèglement(CE,Euratom)n°1700/2003du22septembre2003
(JOL243du27.9.2003,p.1),cedossierestouvertaupublic.Lecaséchéant,lesdocuments
classifiésprésentsdanscedossierontétédéclassifiésconformément àl'article5dudit
règlement.
InaccordancewithCouncilRegulation(EEC,Euratom)No354/83of1February1983
concerningtheopeningtothepublicofthehistoricalarchivesoftheEuropeanEconomic
CommunityandtheEuropeanAtomicEnergyCommunity(OJL43,15.2.1983,p.1),as
amendedbyRegulation(EC,Euratom)No1700/2003of22September2003(OJL243,
27.9.2003,p.1),thisfileisopentothepublic.Wherenecessary,classifieddocumentsinthis
filehavebeendeclassified inconformitywithArticle5oftheaforementioned regulation.
InÜbereinstimmung mitderVerordnung(EWG,Euratom)Nr.354/83desRatesvom1.
Februar1983überdieFreigabederhistorischen ArchivederEuropäischen
Wirtschaftsgemeinschaft undderEuropäischen Atomgemeinschaft (ABI.L43vom15.2.1983,
S.1),geändertdurchdieVerordnung(EG,Euratom)Nr.1700/2003vom22.September2003
(ABI.L243vom27.9.2003,S.1),istdieseDateiderÖffentlichkeitzugänglich.Soweit
erforderlich,wurdendieVerschlusssachen indieserDateiinÜbereinstimmung mitArtikel5
dergenanntenVerordnungfreigegeben.

EUROPESEECONOMISCHE GEMEENSCHAP
COMMISSIE
V/COM(65)270 def.
Brussel ,7juli 1965
. *•
VERSLAG VAN DECOMMISSIE AAN DERAAD
OVER DESTAND VANTOEPASSING OP31DECEMBER 1964 VAN
ARTIKEL 119EEG ENVANDEDOOR DECONFERENTIE DERLID-STATEN
OP30DECEMBER 1961 AANGENOMEN RE­
SOLUTIE
V/COM(65 )270def .

VLhSLAG VANDECOMMISSIE AANDERAAD
OVER DESTAJH VANTOEPASSING OP31DECEMBER",4$& |TONARTIKEL
119ESOENVAITDEDOOR DECONFERENTIE DERLID-STATEN "
'OP30DECEMBER 1961 AANGENOMEN
RESÜLUTIE
Inleiding
Op30december 1961 heeft deConferentie vandeministers der
Lid-staten van deE.E.G. inhetkader van dehesluiten voor deovergang
naar detweede etappe van deGemeenschappelijke Markt eenresolutie aan­
genomen betreffende dewijze waarop hetinartikel 119vanhetVerdrag
vanRome vervatte beginsel vangelijke beloning vanmannen envrouwen
indezeslanden uniforme toepassing zoumoeten vinden .Teneinde tot een
harmonische engeleidelijke toepassing vanhetbeginsel tekomen werden
drie etappen vastgesteld waarin werd voorzien dat :
le-vóór 30juni 1962 alle nogbestaande verschillen tussen
demannen -envrouwenionen tot15$moesten worden teruggebracht !
2e-vóór 30juni 1963 deze verschillen tot10%moesten worden
teruggebracht j
3e-vóór 31december 19^4 degelijke beloning volledig gereali­
seerd moest zijn .
DeResolutie schreef naast degeleidelijke opheffing van deloon-
verschillen eveneens voor ,datiedere vorm vandiscriminatie tussen man­
nelijke envrouwelijke werknemers welke van invloed kon zijn ophet loon
zoumoeten worden uitgebannen .Door deze Resolutie aan tenemen verbon­
dendeLid-staten zich eeninrechte afdwingbaar recht opgelijkheid in
testellen ,enbovendien om"geen verbindend karakter erga omnes tever­
lenen aandecollectieve arbeidsovereenkomsten dieondanks derichtlijnen
ofaanbevelingen van deregeringen denakoming vanhetvoorgaande tijd­
schema niet verzekeren ".Zijerkenden voorts ,datde"geleidelijke

-2-
toepassing vanhet "beginsel vangelijke beloning voor mannelijke en
vrouwelijke werknemers tendoel heoft allo discriminaties bij devast­
stelling van delonen opteheffen eninzonderheid :
-detoepassing van het verplichte minimumloon uitsluitend voor mannen
o'fdevaststelling vanditloon opeenverschillend niveau voor mannen
envrouwen }
-devaststelling vanminimumlonen opverschillend niveau ,naar gelang
van hetgeslacht van dewerknemer ,indien indecollectieve arbeids­
overeenkomsten ,loonschalen ofloonovereenkomsten verschillende mini­
mumlonen zijn vastgesteld }
-devaststelling opverschillende grondslagen van tijd -entaakloon -
schalen voor mannen envrouwen }
-hetinstellen vanverschillende categorieën voor mannen envrouwen
ofhet toepassen van verschillende indelingsnormen wanneer delonen
volgens een systeem vanberoepsclassificatie worden vastgesteld }
-over het algemeen het handhaven indecollectieve arbeidsovereenkomsten ,
loonschalen ofloonovereenkomsten van een verschillende beloning naar
gelang van hetgeslacht ".
DeLid-staten erkenden bovendien ,"datmethetbeginsel van de
gelijke beloning evenmin verenigbaar zijn praktijken ,waarbij devrouwe­
lijke arbeidskrachten stelselmatig ineenlagere klasse worden ingedeeld ,
waarbij tussen mannen envrouwen verschillende criteria inzake vakbe­
kwaamheid worden aangelegd enwaarbij dewerknemers worden ingedeeld
opgrond vancriteria diegeen rekening houden met defeitelijke omstan­
digheden ,waarin defuncties worden uitgeoefend ".
o
o o

-3-
Dit ishetderde verslag dat deCommissie ,sinds hetaannemen
van deResolutie door deConferentie van deministers ,indient }inde
voorgaande verslagen gaf deCommissie eenuiteenzetting omtrent detoe­
stand opdeeinddatum van detwee indeResolutie vastgestelde tussen -
stadia }met ditverslag wil zijtrachten eenvolledig overzicht tegeven
van demate waarin hetbeginsel van degelijke beloning indezeslanden
vandeGemeenschap opdelaatste vervaldag -31december 1964 -toepas­
sing heeft gevondon .
Hetverslag bestaat uitdrio hoofdstukken }inheteerste wordt
voor elkvan delanden van deGemeenschap afzonderlijk eenkort histo­
risch overzicht vanderecent© ontwikkeling vanhetprobleem (deel i)
benevens een "momentopname "vandetoestand per31december 19^4 (deel B)
gegeven .Bij hetopstellen van dithoofdstuk heeft deCommissie ku-vnen
rekonen opdemedewerking van deregeringen endewerkgevers -en -werk­
nemersorganisaties ,die ,door middel vanhetgezamenlijk beantwoorden
vaneenvragenlijst ad-hoc welke doCommissie huneind 1964 toege­
zonden ,denodige gegevens verstrekten omtrent detoestand inhunres­
pectieve landen .
Inhettweede hoofdstuk wordt eenoverzicht gegeven van dewerk­
zaamheden van deinstellingen van deGemeenschap .
Inhet derde hoofdstuk tracht deCommissie tot conclusies tekomen
eneenoordeel uit tespreken omtrent destand van zaken metbetrek­
king totdetoepassing vanhetbeginsel van degelijke beloning inelk
van deLid-staten .
0
0 0
/.

.4-
HOOFDSTUK I
Jetoestand indeLid-statcn
Opmerking vooraf
Indithoofdstuk wordt eerst per land deontwikkeling van de
toepassing vanhetbeginsel van degelijke beloning ,envervolgens de
toostand per31december 1964 nagegaan .
Bijhetopstellen van deverschillende onderdelen dieopdeaf­
zonderlijke landen betrekking hebben maakte deCommissie gebruik van de
door deregeringen endewerkgevers -enwerknemersorganisaties verstrek­
tegegevens .Het isvanbelang erhierbij optewijzen ,datvoor het
eerst ,sedert dewerkzaamheden inverband met detoepassing van artikel
119vanhetVerdrag eenaanvang namen ,alle landen gegevens verstrekten
welke tevoren opnationaal niveau waren goedgekeurd door deregeringen
endoor dewerkgevers -enwerknemersorganisaties .
IeCommissie dankt alle betrokken regeringen enorganisaties
voor hun zeer gewaardeerde medewerking bij hetsamenstellen van dit
hoofdstuk .
o
0 o

BELGIE
A.Ontwikkeling met "betrekking tot detoepassing van het beginsel der ge-
li.iko "beloning vanaf 19--0
Bij deinwerkingtreding vanhetVerdrag vanBome waren erin
België reeds lange tijd discussies gaande over degelijke "beloning van
mannen envrouwen inhet kader van destudie enhet onderzoek voor de
toepassing vanVerdrag nr.100van deI.A.O. ,datin1952 werd gerati­
ficeerd .
Deze discussies werden door artikel 119van het Verdrag opnieuw
opgang gebracht ,alhoewel deinterpretatie welke opdatogenblik alsgang­
bare mening indemeeste kringen verdedigd werd (namelijk dathetbeginsel
van degelijke beloning zoals inartikel 119geformuleerd slechts vantoe­
passing wasopdegemengde functies )hetbereiken vanpraktische resultaten
inellcgeval gedurende deeerste jaren enigszins heeft vertraagd .
DeResolutie van 30december 19^1 van deConferentie derLid-staten
wasvoor België eenbelangrijke stap ,want zijmaakte ,tenminste inbe­
ginsel ,eeneinde aan derestrictieve interpretatie welke deNationale
Arbeidsraad aanartikel 119hadgegeven .
Hetbeginsel van degelijke beloning isnooit door dewetgever ge­
regeld geworden .Overeenkomstig dewens van dewerkgevers -,enwerknemers­
organisaties heeft deregering besloten bij detoepassing van artikel
119niet integrijpen inhettraditionele stelsel van deloonvorniingj
hoewel technisch gezien ergeen enkel bezwaar geweest zouzijn tegen een
wettelijke regeling ,zounaar demening van deregering eendergelijke
methode toteengrondige wijziging indeloonvorming hebben geleid .Derhalve
waren deparitaire comités deenige organen ,die zich met deloonvorming
enbijgevolg mot deverwezenlijking van degelijke beloning voor mannelijke
envrouwelijke werknemers bezig hielden .
Hierom heeft deminister vanArbeid enTewerkstelling deparitaire
comités verzocht delopende colleotieve arbeidsovereenkomsten aan tepas­
senovereenkomstig debeginselen enhet tijdschema van deresolutie van
30december 1961 }tegelijkertijd deelde deminister mede ,datgeen beslui­
tentotalgemeen verbindendverklaring vancollectieve arbeidsovereenkomsten

-6-
meer aan dekoning terondertekening zouden worden voorgelegd ,wanneer
daarin vormen vanloondiscriminatie gehandhaafd werden die instrijd
zouden zijn met hetvastgestelde tijdschema .
Indeontwikkeling welke zich daarna indecollectieve arbeids­
overeenkomsten voordeed kan men devier volgende hoofdlijnen onderscheiden :
a)ineenaantal industrietakken ,diehoofdzakelijk een "beroep doen op
vrouwelijke arbeidskrachten ,werd dehiërarchische structuur gewijzigd om
tekomen toteenenkelvoudige beroepsklassificatie voor mannen envrouwen .
b)eenaantal collectieve arbeidsovereenkomsten hebben hettijdschema
van deresolutie letterlijk overgenomen ,waarbij inenkele nog een ofmeer
tussenfases werden ingelast .
c)inandere c.a.o .'swerden deverschillen tussen demannen -envrou-
wenionen verminderd ,doch hield menafzonderlijke loonschalen voor mannen en
vrouwen aan .
d)inweer andere c.a.o. 'stenslotte werd ,alhoewel deverschillen tus­
sen demannen -envrouwenionen geleidelijk werden verminderd ,hetbeginsel
van degelijke beloning onmiddellijk toegepast voor degemengde functies .
Eenaantal van deze laatstgenoemde c.a.o .'swerden bijKoninklijk Beduit
algemeen verbindend verklaard .
HetParlement heeft metbijzondere aandacht deontwikkeling van dit
vraagstuk gevolgd enindeloop der jaren werden meerdere parlementaire
vragen hieromtrent gesteld .
Omhetvraagstuk langs wettelijke weg teregelen werden wetsvoorstel­
leningediend .Inditverband moge vanhet laatste melding worden gemaakt ,
datop15december 1964 indeKamer vanVolksvertegenwoordigers werd inge­
diend .Volgens ditvoorstel zullen deparitaire comités endeovereenkomsti­
georganen indeoverheidssector tottaak krijgen degelijke beloning in
hunverschillende sectoren toe tepassen .Inhetzelfde voorstel wordt bepaald ,
datindeloop vanheteerste halfjaar 1965 deminister vanArbeid enTe­
werkstelling endeleden van deregering elkvoor hunterrein alle nodige
technische maatregelen zullen nemen omtebereiken ,datdegelijke belo­
ning volledig enalgemeen inhetgehele land eninalle beroepen zal
worden toegepast . .

Deontwikkeling van degemiddelde bruto-uurverdiensten van de
mannelijke envrouwelijke arbeiders indeverwerkende industrie kanvoor
deafgelopen jaren alsvolgt worden samengevat :
Index oktober 195° *100
okt .1959 okt .1960 okt .1961 okt .1962 okt .1963 okt .1964
Mannen 101,9 105,4 109,6 " 117,5 126,9 140,7
Vrouwen 103,0 107,6 113,6 122,6 137,0 158,2
Broni Bulletin van deStatistiek ,gepubliceerd door hetNationaal Insti­
tuut voor deStatistiek ,Brussel .
Hierbij dient teworden opgemerkt ,datbij deuitdeze tabel naar
voren komende snellere ontwikkeling van deverdiensten van vrouwen reke­
ning moet worden gehouden met destructuur van depersoneelsbezetting
(leeftijd ,vakbekwaamheid ,aantal dienstjaren ,enz.)enmetdepremies
entoeslagen voor overuren ,welke ineenperiode vanhoogcon junctuur de
neiging hebben hetgemiddelde mannenloon sneller tedoen stijgen danhet
gemiddelde vrouwenloon .
Ondanks deze methetoogopdegeleidelijke toepassing vanhetbe­
ginsel van degelijke beloning uitgesproken gunstig tenoemen ontwikkeling ,
bleef erin1963 nogeengroot aantal sectoren bestaan waarin dercè-vlii'^slonen
voor^^?uwoïi jkshoger waren dan85tot87$vandecorresponderende mannen -
lonen .Ditgold metname indesectoren textiel ,kleding ,wasserijen en
stomerijen ,metaalconstructie enelektrotechniek ,voedingsmiddelen ,tabak ,
chemische produkten ,leder enpapier enkarton .Volgens opgaven van de
Rijksdienst voor Maatschappelijke Zekerheid omvatten deze sectoren
80a85$vanalle vrouwelijke arbeidskrachten indeindustrie .
Vervolgens werden voor eenaantal vandeze sectoren nieuwe c.a.o ".'s
afgesloten o.a .voor detextiel ,démetaalconëtructie endepapier -en
kartonbedri jven ,'waar voor mannen envrouwen eenuniforme calssificatie
werd ingevoerd ,zodat diesectoren voortaan dusgeen uitdrukkeli jke

discriminatie tennadele van devrouwelijke arbeidskrachten meer bestond .
DeCommissie vandeEEGwees ineenvanhaar vroegere verslagen reeds ophet
gevaar ,datvrouwelijke werknemers indebij deze c.a.o .'sbetrokken activi­
teiten inweerwil van objectieve maatstaven geplaatst zouden worden inde
laagste enminst betaalde loonklassen .
Twee maanden voor hetverstrijken van delaatste vervaldag van de
Resolutie verzocht deminister vanTewerkstelling enArbeid devoorzitters
van deparitaire commissies hetprobleem van devrouwenionen voor 31
december 1964 indiesectoren ,waar dedoelstellingen vandeResolutie nog
niet waren gerealiseerd opnieuw teonderzoeken .
B.Toestand per 31december 1964
Het iszeer moeilijk omvoor Belgie eenstatistisch overzicht tegeven
van degeldende collectieve arbeidsovereenkomsten .Daar deparitaire commissies
eenpermanent karakter dragen enhunwerkzaamheden gekenmerkt worden door een
grote mate vancontinuïteit ,worden indepraktijk meestal overeenkomsten af­
gesloten omtrent speciale vraags tukken ,wanneer deomstandigheden ditnood­
zakelijk maken .Daarom heeft hetweinig reële betekenis hetbegrip "collec­
tieve arbeidsovereenkomst "als statistische eenheid tebeschouwen enals
zodanig ingetallen uit tedrukken ,omdat eendergelijke overeenkomst immers
zowel betrekking kan hebben opeenbeslissing eenwettelijke feestdag tever­
vangen ,alsopeenovereenkomst betreffende eenheel complex vanarbeidsvoor­
waarden .Erzijn momenteel inBelgië 82nationale paritaire commissies .In
praktisch ieder van deze commissies bestaat ereencollectieve loonovereen -
komst .Bovendien zijn ertalrijke regionale paritaire commissies ensub­
commissies ,waarbinnen loonovereenkomsten voor desubsector ofvoor het ge­
bied zijn afgesloten .Opgrond vanartikel 1van debesluitwet van 9juni
1945 zijn paritaire commissies ingesteld voor alle grote sectoren van de
industrie ,delandbouw ,dehandel endediensten .Erisvoorts eentoege­
voegde nationale paritaire commissie voor arbeiders ,die dewerknemers omvat
diehoofdzakelijk handarbeid verrichten endieniet onder eenvan deandere
nationale paritaire commissies vallen ,eneentoegevoegde nationale paritaire
commissie voor beambten ,d.w .z.voor werknemers dievoornamelijk hoofdarbeid
verrichten ,endieniet onder eenvan deandere nationale paritaire commis­
sies vallen .

-9-
Daarerinpraktischalleparitairecommissieseenloonovereenkomst be­
staat,ishetaantalwerknemersdatnietondereenloonovereenkomst valtte
verwaarlozen .Menschatdattenhoogste5iavanloontrekkenden nietonder
eenineenparitairecommissiegeslotenc.a.o.valt.
Hetonderscheid tussenalgemeenverbindendverklaardec.a.o.'senandere
c.a.o.'siszeermoeilijktemakenenis"bovendiennooitdefinitief.Menmag
echteraannemendat4-0"tot45i*van^arbeidersenbeambtenonderc.a.o.'s
vallendienietalgemeenverbindendzijnverklaard.
Bijeenwetvan4maart1954isbepaald,datnietalgemeenverbindend
verklaardebeslissingen vanparitairecommissiesevenalscollectieve arbeids­
overeenkomsten diebuitenparitairecommissiestotstandzijngekomenwanneer
partijennietsnaderzijnovereengekomen indeplaatstredenvanindividuele
arbeidsovereenkomsten .Hieruithebbendedoctrineendejuris-prudentie ,wat
betreftderechtsbescherming dieuitcra.o.'svoortvloeit ,deconclusiegetrok­
ken,datopalleovereenkomsten ofakkoordeneenberoepgedaankanwordenbij
derechtscolleges diegerechtigdzijnhetnakomenvandezeovereenkomsten of
akkoordenopteleggen.
Bijgevolgheefteenvrouwdiewerkzaamisineenbedrijfdatvaltonder
debevoegdheid vaneenparitairecommissiewelkeeenalgemeenverbindendver­
klaardeovereenkomst inzakedegelijkebeloningvanmannenenvrouwenheeft
aangenomenrechtophetzelfdeloonalseenmannelijkarbeiderdiehetzelfde
werkdoet.Zelfswanneerdezevrouwwerkzaamisineenbedrijfwaareencollec­
tievearbeidsovereenkomst geldigisdienietalgemeenverbindendisverklaard,
maardieweloenbepalingbevatbetreffende degelijkebeloning,heeftzij
rechtophetzelfdeloonalseenmannelijkewerknemerdiehetzelfdewerkdoet,
mitshaareventueleindividuele arbeidsovereenkomst tenminstenietuitdruk­
kelijkbepaaltdatgenoemdec.a.o.ophaarnietvantoepassingis.
ïïanneerernietsomtrenthetloonisbepaald,hetzijomdatpartijen
verzuimdhebbenhetloonbedragvasttestellen,hetzijomdatdeterzakebevoeg­
deparitairecommissievooreenbepaaldberoepofvooreencategoriewerknemers
geenregelingheeftgetroffenomtrenthetloon,kanderechter"exaequoet
bono"enrekeninghoudendmethetgebruikhetloonbedragvaststellen (vergelijk
W.R.Antwerpen,11oktober1955-RavuedeDroitsocial1956,blz.35-
Y.R.AppelBergen6juli1957,RevuedeDroitsocial1958»blz.200).Daar

-10-
niemandgehoudenistewerkenzonderdaarvoorloonteontvangen ,isdazich
tanprincipaleuitsprakendarechterbevoegdom,rekeninghoudendemetdeom­
standigheden deverrichtearbeidenhetgebruik,hetbedragvandatloonvast
testellan.
Hetisnietmogelijkominditverbandeenkwantitatief overzichtte
gevenvandetoestandzoalsdezemetbetrekkingtotdec.a.o.'senindeprak­
tijkinBelgië'op31december1964bestond,omdatderegeringendewerkgevers-
enwerknemersorganisaties alleengegevensvankwalitatieve aardhebbenver­
strekt«
Samengevatzijndezegegevensdevolgende :
Inhetovergrotedeelvandec.a.o.'sdiena30juni1963werdenverlengd
zijndevrouwenionen herzienteneindetekomentotdeindeResolutie '*
vrstjcstoldc .100^-of31-d'c.1^64,>ofomditpeiltebenaderen.Ineenaantal
bedrijfstakken ,waarinveelvrouwenwerkzaamzijn,werdeengemeenschappelijke
classificatie voormannenenvrouweningevoerd.
Demeestgebruikelijke wijzeomdevrouwelijke werknemersuitdrukkelijk
tegaranderendathetbeginselvandegelijkebeloningzalwordentoegepast,
ishetindec.a.o.overnemenvanhetindeResolutievastgestelde tijdschema,
somsmetinvoegingvantussenstadia .Insommigec.a.o.'sisdehiërarchische
structuurgewijzigd,waardoormeneengemeenschappelijke classificatie voor
mannenenvrouwenkonbereiken.
Yatbetreftdearbeiders,bestaaninsommigec.a.o.'s,hoeweldevrouwen-
lonenwerdenaangepast,tochnogverschillende lonenvoormannenenvrouwen.
Yoordebeambtenisdagelijkebeloning,afgezienvanenkelecategoriê'nineen
oftweesectoren,praktischeenfeit.
Deregeringendawerkgevers-enwerknemersorganisaties zijnhetoverda
volgendepunteneens:
a)op31december1964bestondineenaantalc.a.o.'snogeenonderscheid
inbeloningnaargeslacht;
•••J•••

-11-
b)sindsdiedatumzijnnieuwec.a.o.'safgaslotenwaarinhetbeginsel
vannon-discriminatie isopgenomen;
o)indaenkelesectoren,waarindegelijkebeloning'totnutoenogniet
word"bereikt,zijnonderhandelingen gaande.
DaBelgischeregeringbeschouwtdegelijke "beloningvanmannenenvrouwen
alsaanvandavoornaamstedoelstellingen vanhaarsociaal "beleid,enwalin
hetkadervanhetalgemeen "beleidinzakadepromotievandasocialetoestand
vandavrouwinhet"beroepsleven ,enzijsteltvastdatinhetmerendeelder
gevallendedoelstellingen vanhettijdschemavandeResolutievan30december
1961"bereiktzijn.
Darageringwijstarvoortsop,datdetoepassingvanhet"beginselvan
non-discriminatie dooreenaantalfactorenis"bemoeilijkt .Afgezienvanda
%
spanningeninheteconomische levan,welkaeengrondigewijzigingvande
loonkostenstructuur op"betrekkelijk kortetermijninsommigegevallenniet
toelieten,wasookhetfaitdateronzekerheidhaersteinhoeverredeResolutie
moestwordentoegepastaninhoeverredeverschillenda lid-staten dezeop
dezelfdemaniarinterpreteerden nietaltijd "bevordalijk vooreenonmiddellijke
envolledigetoepassingvandezeResolutie.Een"bijzonderemoeilijkheid bastond,
volgensdaregering,inhetfait,dathetonmogelijkwasom,toenhettijd­
schemaeajimaalinwerkingwasgestald,concreteanvolledigegegevanstaver­
krijgenomtrentdamatewaarinhet"beginselinalleindustrieê'n vandezes
landenvandeGemeenschap werddoorgevoerd.Ditzouvandestemeer"belang
zijn,omdatinsommigelandenalgameenzogenaamdegeslachtloze classificatie-
methodenwordantoegepast,waarvannietkanwordenvastgesteld ofindeze
overeenkomsten aldannietdiscriminatie wordttoegepast.
•••/•••

-12-
B.R. :DÏÏITSLAM )
A.Ontwikkeling matbetrekkingtotdatospassing vanhetbeginsaldargeli.jka
beloningvanaf1960
>
Hetbeginselvandagelijkebeloningwerddiraotnadaoorlogindogrond­
wettenvanverschillende deelstaten opganoman;ditishetgevalbijvoorbeeld
inBaiaran,ÏToord-Rijnland-Wastfalen,Rijnland-Pfaltz ,Saarlandenanderedeel-
staten»Daarnaastwordtindaconstitutie vandeBondsrepubliek Duitslandin
artikel3bepaald,dat"mannenenvrouwangelijksrechtenhebben"endat
"niemandwagenszijngaslacht........raagwordenbenadeeldofbevoordeeld "»
Voortswardhetdiscriminatieverbod vastgelegdinparagraaf51vandewetopde
bedrijfsorganisatie van1952»daarinisbepaald,datwerkgeverenondernemings­
raadervoordienentewaken,datdeinhetbedrijf'werkzamepersonenovereen­
komstighatbeginselvanrechtenbillijkheid wordenbehandeldennietopgrond
vanhungeslachtwordenbenadaeld.Eensoortgelijkvoorschrift werdin1955
opgenomeninparagraaf56vandewetopdevertegenwoordiging vanhetpersonael
van11.10.1952,waarindamedezeggenschap vandearbeiders,baambtanenambte­
narenindeovarhaidsdiansten en-bedrijvenvandeBondsrepubliek wordtga-
règeld.
Dezewettelijkevoorschriften wordenaangevulddoorderatificatie door
deBondsrepubliek vanverdragnr.100vande'I.A.0.van1951alsmededoor
artikel119vanhetETBG-Verdrag.
Derechtswetenschap endarechtspraak hebbenzichmeerderemalenuitge­
sprokenoverdeinterpratatia vanartikel3vandegrondwetenerkend,dat
bovengenoemde grondwettelijke bepalingnieteeneenvoudigeverklaringvan
.principadocheenpositieve,galdendarechtsnormis,diaooktoepasselijkis
ophatvraagstuk ,vandegelijkabeloningvanmannelijkeenvrouwelijke werk­
nemers. .•
••••/•m•

-13-
Dezerechtsnorm 13nietalleenbindendvoordowetgever,dochookvoor
departijenbijcollectieve arbaidsovereenkomstenenondernemingsovereenkomsten .
Enkelerechtsgeleerden neigenov^rnaardemening,datditvoorschrift ook
geldtvoordeindividuele arbeidsovereenkomsten 5dezezienswijzewordtblijk­
baarnietdoorallenaanvaard.
Meerconcreethebbendeuitsprakenvanhet"Bundesarbeitsgericht "bijde
interpretatie vanartikel3?lid2enlid3vandegrondwetuitgemaakt ,dat
hetbeginselvangelijkerechtennietalleeneenverbodvanwillekeurige dis­
criminatieinhoudt 5hetschrijftvolkomengelijkerechtenvoormannenen
vrouwenvoorenverbiedtookbijdebeloningelkebenadelingofbevoordeling op
grondvanhetgeslacht.Naeengrondigediscussieoverdeuiteenlopende opvat­
tingen,ismentotdeconclusiegekomen,datophetpuntvandebezoldiging de
collectieve arbeidsovereenkomsten bijgelijkearbeidgeenverschillendebeloning
mogenvaststellen voorvrouwenenmannen.Indezeuitspraken werdhetvraagstuk
vande"gelijkearbeid"bijzonderdiepgaandbehandeld.Inditverbandwerd
vastgesteld ,dateenlagerebeloningvanvrouwennietgerechtvaardigd kanworden
meteenvoorgewendberoepopdewetteninzakesocialebescherming ,dieten
gunstevandevrouwelijke arbeidslcrachten werdenuitgevaardigd .Indienmanne­
lijkeenvrouwelijke werknemersgelijkewerkzaamheden tegentijdloonverrichten ,
isheteveneensongeoorloofd enonverenigbaar metartikel3vandegrondwet,
devrouwenwegenseengeringerearbeidsprestatie eenlagerloondandemannen
tebetalen;hettijdloonberustimmersprincipieelnietophetbereikteresul­
taat,dochopdeduurvandearbeidsverrichting tenbehoevevandeonderneming .
Inzoverrebestaaterdustussenmannenenvrouwengeenverschil,daar
beidengedurendeeenzelfdeaantaltijdseenheden hebbengewerkt.Hoewelhet
dusnietgeoorloofdishettoekennenvaneenloonafhankelijk testellenvan
deeconomische gelijkwaardigheid vandeverrichtearbeid,lijkthettochver­
standigbijdeomschrijving vandebegrippen "gelijkearbeid"en"gelijkwaar­
digearbeid"aftegaanop"objectievecriteriavanwetenschappelijke beoord-
delingenwaardering vandefuncties".Wanneerdadoorvrouwenenmannen
•••/•••

-14-
teverrichtenarbeidvolgensdacollectieve arbeidsovereenkomst endepraktijk
gelijkis,danwordtdezearbeiddoordezerechtspraakalsfundamenteelgelijk­
waardigbeschouwd.Paswanneerdegelijkwaardigheid vandearbeidnietbestaat
rijsthetvraagstukvaneenobjectievewaarderingvandegeleverdeprestatie,
hiervoorzoudendanallereerst deverdragsluitende partijenmoetenbepalen
volgenswelkemethodedewaarderingdientplaatstevinden.Volgensderechter­
lijkeuitsprakenwordterevenwelgeeninbreukgemaaktophetbeginselvande
gelijkebeloning,wanneer,ingevalvaneenverschillende beloningnaardeaard
vandeverlangdeenverrichte :arbeid,dearbeiddoormannelijkeenvrouwelijke
werknemersverrichtnietgelijkis.Indezegevallenzouooktussenmannelijke
werknemerseenverschilinbeloningbestaan.Hétzelfdegeldtwanneerhetloon
naardegeleverdearbeidsprestatie berekendwordt(prestatieloon-taakloon);
indezegevallendientevenwelbijdeloonregeling hetbeginselvandegelijke
rechteninachtgenomenteworden./Wanneerbijeendergelijkeregelingde
resultatenvoordevrouwenlageruitvallen,omdatopgrondvanhaargeslacht
haarprestatiewellichtminderis,iseenlagerebezoldigingtoelaatbaar.Ver­
schilinbeloningisooktoelaatbaar ,wanneeropgrondvanuiteenlopende ken­
merkenvandearbeideendifferentiatie totstandkomtnaardeaardvande
arbeidenvrouwenvoorhetene,mannenvoorhetandere ,werkwordeningeschakeld .
Danligtdegrondvoorhetverschilinbeloningnietinhetgeslacht,dochin
dearbeidsverdeling overeenkomstig despecifiekekenmerkenvandearbeid.
"Voorwaardeisevenwel,dathetomeeneohtedifferentiatie gaat,bepaald
doordespecifiekekenmerkenvanelkearbeid;bijgevolgkunnendanaareen
aantalbepaaldekenmerkenomschrevenwerkzaamheden nietgelijkzijnmetde
naaranderekenmerken omschreven werkzaamheden ".Wanneerechterdezekenmerken
•••/•••

-15-
slechts fictief zijn enopgesteld werden omgelijke arbeid deschijn van
ongelijke arbeid tegeven enaldus devrouwen eenlager loon tekunnen
betalen ,dan isersprake van eeninbreuk ophetbeginsel van dogelijke
beloning .
Opgrond van deze beslissingen werden vrijwel alle collectieve
arbeidsovereenkomsten gewijzigd enwerd ,naar demening van dewerknemers­
organisaties ,tenminste formeel ,hetvraagstuk van degelijke beloning
opgelost door denaar het geslacht van dewerknemers gedifferentieerde
beroepsclassificatie tevervangen door eeneenvormige classificatie .
Ditgeschiedde indeperiode van 1955 "tot1964 »
Dewerknemersorganisaties moesten evenwel vaststellen ,dat dege­
troffen regeling ,alhoewel zijover het algemeen gezorgd hadvoor een
aanzienlijke verbetering van debezoldiging van devrouwelijke arbeids­
krachten ,eenaantal vragen openliet ,welke vanbelang zijn voor dever­
wezenlijking van hetbeginsel van degelijke beloning .Zijbemerkten im­
mers ,datterwijl formeel derechterlijke beslissingen werden nageleefd ,
insommige collectieve arbeidsovereenkomsten ,bepalingen voorkwamen waar­
door men aan deze beslissingen kon ontkomen ,voornamelijk optwee wijzen ,
die omschreven werden als een verticale eneen horizontale discriminatie .
Deeerste methode bestond inhet instellen van deberoepsgroepen ,
waarvoor debezoldigingscoefficiënt lager wasdanvoor degroep ongeschool
den .Het ging hierbij niet omtypisch vrouwelijke beroepsgroepen ,maar
dewerkzaamheden werden zoomschreven ,dat infeite deindeze groepen
opgenomen functies gereserveerd bleven voor vrouwelijke arbeidskrachten .
Detweede methode ,dievan dehorizontale discriminatie bestond
hierin ,datmennaast delaag bezoldigde beroepsgroepen categorieën voor
lichte werkzaamheden inhetleven riep ,diedusdanig omschreven werden ,
dat zijinhoofdzaak werkzaamheden behelzen diedoor vrouwen worden ver­
richt .
•••j•••

-16-
Tussen1960en1961werdmet"behulpvandeDuitsewerknemersorganisaties
eennieuwelooneisencampagne "begonnentenbehoevevande.vrouwelijkearbeids–
krachten,dieeropgerichtwasgeleidelijk denog"bestaandevormenvandis­
criminatie opteheffen.
ÏTadegoedkeuring doordeConferentie vandalid-statenvanderesolutie
van30december1961,heefthetMinisterievanArbeiddewerkgevers-enwerk­
nemersorganisaties verzochtderegeringtehelpenbijdetenuitvoerlegging van
deverplichtingen welkezijopgemeenschapsniveau hadaangegaan »Ookwerd'de
tekstvanderesolutieterinformatie aandeMinistersvanArbeidindé
verschillende deelstatentoegezonden .
Uitonderstaande tabelblijkt,dathetloonindexcijfer voorvrouwelijke
arbeidskrachten indeindustriesnellerisgestegendandatvoormannelijke
arbeidskrachten .-(b&Xiksdezeinhetal^enconpoèiti^ltcb.ooxdolw.:-ontwikkeling
no.techter~rop...Trcïd-ugcv~zndr.tdeze-entwikk.liv,jindr.faoncLxlijl:;be-
diijfstrid.:-:-.!verschillend isverlopen.
Brutouury:riienpte
mannelijke envrouwelijke werknemers indeindustrie
index1958«100
1959i9601961196219631964
Mannen 105,1.114,4125»6139,8150,1164,0
Vrouwen 106,7119,2134,0150,6163,1176,0
Bron:Statistisches Bundesamt,Vierteljährliche Verdienststatistiek inIndustriemndHandel.
D-h-^ithetnielrioodzr,kel4$;geoordeeld gedurendedelaatste
jarenopditpuntnieuwewettelijkeofbestuursrechtelijke voorschriften uit
tevaardigen.Volgensderegeringwordthetbeginselvandegelijkebeloning
•••/•••

-17-
inDuitsland ,reedslangeretijdopjuistewijzatoëgepastenvormtartikel3,
lid2.vandegrondwetdaartoezondermeereenvolledigewaarborg.
B.Toestandper31december1964
Zoalswijreedszagen "beschikken devrouwelijke werknemers overeen
inrechteafdwingbaar rechtopgelijkebeloning.Wanneerzijzichinhun
rechtentekortgedaanvoelen,kunnenzijklachtbijhet"Arbeitsgaricht "
indienen »Dawerknemersorganisaties verlenenhunledenkostenloosadvies
enjuridischebijstand.
Intotaalliepenper31december1964meerdan12.000collectieve
.arbeidsovereenkomsten ,waarvanerongeveer8.000gedurendedeperiodevan
1.7»1963tot31.12.1964werdenvernieuwd.DezeCAO'skunnenalsvolgtworden
ingedeeld :
Onderlaatstgenoemde groepvallenbijvoorbeeld deloonregelingen voor
leerlingen ,deovereenkomsten inzakeslechtingvandogeschillenenarbitrage,
overeenkomsten tervaststelling vanderegionaleindeling,deverlofregeling ,
degratificatieregeling ,vergoedingen ,enz.
Deverdelingoverdeverschillende bedrijfstakken vandezecollectieve
arbeidsovereenkomsten isalsvolgt:mantel-CAO 's
bindendeloonregelingen voorarbeiders
bindendeloonregelingen voorbeambten
anderecollectieve arbeidsovereenkomsten7,31o
39,41°
25,7lo
27,6io
Landbouw
¥inningsindustrie
industrieenambacht
groot-enkleinhandel1,1fo
2,91o
61,1i>
openbarediensten
overigesectoren6,9%
15,0io
13,0

-18-
Devoorschriften van *decollectieve arbeidsovereenkomsten gelden in
Duitsland uitsluitend voor de "bijdevakorganisatie ,aangesloten werknemers ,
tenzij deovereenkomst Algemeen verbindend isverklaard .Indepraktijk .
Indepraktijk evenwel ontvangen alle 'werknemers (meer dan20miljoen ),
georganiseerden zogoed alsniet-georganiseerden , .over hetalgemeen een
.bezoldiging overeenkomstig deCAO-regeling . _•
Eet aantal werknemers inDuitsland dat onder een door deBondsminister
van arbeid ensociale zaken ofdeministers van arbeid der deelstaten al­
gemeen verbindend verklaarde collectieve arbeidsovereenkomst valt ,iszeer
gering ,daar slechts inweinige gevallen gebruik wordt gemaakt van demoge­
lijkheid totalgemeen verbindend verklaring .Erzijn geen nauwkeurige ge­
gevens omtrent hetaantal werknemers encategoriëen dieniet door eenover­
eenkomst gedekt zijn .Hetgaat hier echter ommarginale groepen vande ;
dienstensector .
Eind 1964 bestonden nogenkele CAO'sindelederindustrie (9),waarin
nog tennadele vandevrouwelijke werknemers eendiscriminatie werd toegepast ,
welke indeorde vangrootte van12tot20$lag .Aldeze overeenkomsten
werden intussen opgezegd endevertegenwoordigers van decontracterende par-
tijqn hebben verklaard ,dat zijzullen pogen deze vormen vandiscriminatie
bij deonderhandelingen over dehernieuwing van deovereenkomsten opteheffen .
Inzoverre het intussen tot het afsluiten van nieuwe CAO 'sindelederin­
dustrie isgekomen ,heeft men zich niet tot eenformele transformatie be­
perkt ,maar erwerd metbehulp van eenempirische werkclassificatie tot een
indeling van defuncties in5loongroepen overgegaan .
.,i.Op .genoemde datum bestond ernogloondiscriminatie tennadele van de
vrouwelijke werknemers op-maandloon -inde .landbouw in .dedeelstaat Hessen .
Daarnaast 'zijn dewerknemersorganisaties varimening ,datdeintroductie
ineenaantal CAO'svanloongroepen voor lichte werkzaamheden geleid heeft tot
een' ohid'erwaardering van devrouwenarbeid ,welke vaninvloed isopdebezol­
diging .Inverscheidene collectieve arbeidsovereenkomsten werden immers de
loongroepen voor vrouwen afgeschaft ,doch deden zijonder andere naam op­
nieuw hunintrede enweldusdanig ,datdetoestand praktisch ongewijzigd
isgebleven .
«••/•••

-19-
Dewerkgeversdaaraategenzijnvanmeningdatdaoudaloongroepen voor
vrouwelijke werknemers gaandiscriminatie voordavrouweninhielden,omdat
"bijdaindalingvandezegroepenindeberoepshi£rarchie daverdragsluitende
partijenzijnuitgegaanvanobjectievewaarderingscriteria .Volgensdewerk­
geversgeldtditookinhat"bijzondervoordehuidigezogenaamdegroepen
voorlichtewerkzaamheden daardezethanszowelmannenalsvrouwenomvatten.
Bovendienzijndewerknemersorganisaties vanmening,dat"bijdeindeling
vandeloongroepen ookmathetcriteriumvandegelijkwaardigheid rekening
gehoudenmoetworden.
Inditverhandverklaren .-»,dewerkgeversinovereenstemming metde
regering,datartikel119vanhetEEG-Verdrag enartikel3vandeDuitsecon­
stitutiedaverplichting inhoudenalleeneen"gelijke "beloningvoorgelijke
arbeid"in.decollectieve arbeidsovereenkomsten voorteschrijven.Bovendien
"bestaatergeanobjectievamethodematalgemenegeldingvoordeindelingvan
deloongroepen indecollectieve arbeidsovereenkomsten ,dieeenexactewaar­
deringvandearbeidmogelijkmaakt.Ditgeldtzowelvoordamannenalsvoor
devrouwan.
Eind1964bestondener,behoudensbovengenoemde uitzonderingen (leder
enlandbouw),gaencollectiavaarbeidsovereenkomsten waarinexplicietdiscri­
minatietenaanzienvandavrouwelijke werknemerswerdgemaakt.Inverband
matdaovereenkomsten ,waarinberoepsgroepen voorlichtewerkzaamheden zijn
opgenomen,welkenaardemeningvandawerknemersorganisaties eenonderwaar­
deringvandavrouwenarbeid betekenen,diezichweerspiegelt indebezoldiging
vandevrouwelijke werknemers (degehelemetaalindustrie ,chemischeindustrie,
papiarindustria ,levensmiddelenindustrie ,houtindustrie ,land-anbosbouw),
moetvandevolgenderecentewijzigingen meldingwordengemaakt:
•••J•••

-20-
-ineenCAO-gebied vandemetaalindustrie (Bremen )werden wij­
zigingen gebracht indehiërarchie vandeverschillende loon-
grocpenj
-ineen aantal sectoren van delevensmiddelenindustrie werden de
lonen vandegroepen voor lichte werkzaamheden met7$verhoogd
Tijdens eeninoktober 1964 gehouden topoverleg hebben devertegen­
woordigers vandewerkgevers (BDA)envandewerknemers (DGB )voornamelijk
ook devraagstukken onderzocht ,diesamenhangen met deverwezenlijking
van degelijke beloning voor mannelijke envrouwelijke werknemers in
deDuitse collectieve arbeidsovereenkomsten .
Werkgevers enwerknemers verklaren eensgezind dat ,afgezien van
dedoor dewerknemers-organisaties naar voren gebrachte gevallen (leder­
industrie ,landbouw enloongroepen voor lichte werkzaamheden ),die
overigens voorwerp uitmaken van thans lopende onderhandelingen ,het
principe van deloongeli jkheid inDuitsland eencorrecte toepassing ge­
vonden heeft .
0 0

-21-
FRAÎTKRIJK
A.Ontwikkeling met"betrekkingtotdetoepassing vanhetbeginselder
geli.jke "beloning\
Hat"beginselvandegelijke "beloningvoormannenenvrouwenwerdin
ïi'rankrijkreedsgeruimetijdvoordegoedkeuring vandeResolutievan30
december1961wettelijkvastgelegdineenaantalwets"bepalingenvanalgemene
strekkingofvan"bijzondereaard,waarvandebelangrijkste devolgendezijns
-hetbesluitvan30juli1946»waarbijdeaftrekophetvrouwenloon ,welke
totdiedatumwastoegestaan,werdverboden.Iewetvan11februari1950»
waarbijhetvrijeloonoverleg weerwerdingevoerd,bepaaltinartikel2,
dat"deministeriële besluitendiegenomenzijnteruitvoering vandeloon-
voorschriften dieopgrondvandewetvan23december1946,artikel11,:
'eerstelidgehandhaafdzijn...vankrachtblijventotdatzijgewijzigd
wordenbijcollectieve arbeidsovereenkomst ofscheidsrechterlijke uitspraak"?
hoeweldoordecolleotieve arbeidsovereenkomsten diesedert1950zijnafge­
slotendebetrokkenloonschalen gewijzigdwerden,isertochingeenvan
dezecao'sgetorndaanhetbeginselvervatinhetbasluifcvan30juli1946»
datdaarnaopruimerschaalbevestigdwerddoordeGrondwetvan194^•■
-depreambulevandeGrondwetvan27oktober1946,welkeisgehandhaafdinde
Grondwetvan4oktober1958a*1waarinuitdrukkelijk wordtgesteld,dat
"dewetaandevrouwopallegebiedengelijkerechtenwaarborgtalsaan
deman" . •'
-dewetvan11februari1950»waarinmetnamewordtbepaalddatvooralgemene
verbindendverklaring vatbarecollectieve arbeidsovereenkomsten bepalingen
moetenbevattenomtrentdewijzewaarophetbeginsel"gelijkebeloningvoor
•gelijkearbaid"voorvroüwënenkinderenmoetwordentoegepast.
Frankrijkheefteveneensop10maart1953 "Verdragnr.100vande
I.A.0.inzakedegelijkebeloninggoedgekeurd .¥elnu,deGrondwetvan195^
bepaalt(artikel55)dat"verdragenofovereenkomsten welkeopregelmatige
wijzezijnbekrachtigdofgoedgekeurdvanafhetmomentvanhunpublikatie
••/••#

-22-
eenhogergezaghebbendandewetten...".
DeFranseregeringheefteenwets-ontwerp instudiegenomenwaarbij
alleminimum-loonschalen diehetzijdoorcollectieve arbeidsovereenkomsten ,
hetzijdoorloonakkoorden ,hetzijdoorbeslissingen vanwerkgeversofgroepen
vanwerkgeverstotstandkomen,endievoorhetzelfdewerkeenopgrondvan
hetgeslachtverschillende beloningaanmannenenvrouwentoekennennietig
wordenverklaard.Hettoezichtopdeuitvoeringvandezebepaling,welkjwordt
gewaarborgd doorartikel31zbvanhetboekIvandeCodeduTravailberust
bijdeArbeidsinspectie (inspecteurs duTravail)endeinspectieinzakede
socialewetgevingindelandbouw(inspacteursdesLoissocialesenAgriculture )
insamenwerking metdeambtenaren vandeGerechtelijke Politie.
Ditwetsontwerp zal,naardeFranseregeringheeftverklaard,zeer
binnenkort aandeRaadvanMinisterswordenvoorgelegden,nagoedkeuring
bijdeNationaleVergadering wordeningendiendteneindegedurendedeeerst­
komendezittingsperiode tewordenbehandeld.
Hetwettelijkeminimumloon (S.M.I.G.)isinFrankrijkin1950ingevoerd.
Ditloon,datzonderonderscheid vangeslachtverplichtgeldtvooralle
werknemersdieonderdewetvan11februari1950vallen,isgedurendede
laatstejarenverschillende malenverhoogd.Detweelaatsteverhogingen
haddenplaats:
-bijdecreetvan29juni1963,waarbijhetbedragperuurinhetgebied
zonderzoneaftrekingaande1juli1963werdvastgesteld op1,8820fr5
-bijbesluitvan26septenfcer1964»waarbijditbedragvoorhetzelfdegebied
ingaande1oktober1964werdvastgesteld op1,9295fr*
¥erknemersdieonderdebepalingenvaneencollectieve arbeidsovereen­
komstvallenkunnen,enerzijds,vooriedergeschilpunt omtrentdeuitwerking
of'etoepassing vandiecaoinberoepgaanbijdebijwetofc.a.o.aange­
wezengeschillencommissies ,enanderzijds ,ingevalvannietnakomenvande
caoberoepinstellenbijdevoorhetbetrokkenberoepbevoegdeafdelingvan
de¥erkrechtersraad.DeArbeidsinspecteurs (inspecteurs duTravail)moeten
ervoorzorgendatdeloonvoorschriftenindecollectieve arbeidsovereenkom­
stendiebijbesluitalgemeenverbindendzijnverklaard,wordenuitgevoerd.
•••I•••

-23-
"Wanneerbovengenoemd ontwerpwatwordtzaldaarmeedagerechtarlijfca
bescherming vandevrouwelijke werknemersafgerondzijn5danimmerswordt
iedereloonschaal -vervatineencao,eenloonakkoord ofeenbeslissingvan
werkgevers,diediscriminerende loonschalenbevat,vanonwaardeenstellende
werkgeversdiazulkeloonschalen zoudentoepassenzichblootaandasancties
welkedoordeCodeduTravailinverbandmethetgewaarborgd minimumloonzijn
vastgesteld ..
Gedurendedelaatstejarenisergeenenkelgeschilbetreffende het
toepassenvandegelijkebeloningvanmannenenvrouwenaandegeschillen­
commissiesofaandarechtervoorgelegd.
•B.Toestandper31december1964
Cp31december1964bedroeghataantallopendecao'sinindustrieen
handal806.Hierbijisinhetalgemeengeenrekeninggehoudenmetregelingen
dieeerderalsgroepsovereenkomsten danalseigenlijkecollectieve arbeids­
overeenkomsten zijnteboschouwen »Bovendienzijnbijdealgemeenverbindend
verklaardecao's'deverschillende categoraleovereenkomsten dietegelijkin
deverbindendverklaring'wardenopgenomensteedsslechtsalséénovereenkomst
garolcand.Tenslottazijnovereenkomsten diaslechtsopéénenkelbedrijfof
ondernaming betrekkinghebbennietmeegerekend .
,Watdeverdelingtussenregionaleenplaatselijlcecao'sbetreftkan
opgemerktwordendatalsregionaalwerdenbeschouwdovereenkomsten dievoor
meerdanééndepartement ofvooreendealvan2ofmeerdepartemanten gel­
digwaren,enalsplaatselijk overeenkomsten ,diaslechtsvoorééndeparte­
mentofeengedeeltavaneendepartement geldinghadden.
•••!•••

-24-
Ditinaanmerking genomenkunnendecollectieve arbeidsovereenkomsten
opdovolgendewijzewordenonderverdeeld :
-opnationaalniveau
a)–Industrie
74nationalecao's(waarvan27algemeenverbindendverklaarde)
–Handelendiensten
97nationalecao's(waarvan18algemesnverbindendverklaarde)
c)-Totaal
171nationalecao's(waarvan45algemeenverbindendverklaarde )
-opregionaalniveau
a)-Industrie
913ogionalecao's(waarvan10algemeenverbindendverklaarde)
b)–Hanoi1endiensten
35regionalecao's(waarvan7algemeenverbindendverklaarde)
c)–Totaal
126regionalecao's(waarvan17algemeenverbindendverklaarde )
-opplaa.tssli.jkniveau
a)-Indur--';rj.e
3391-'..aatselijkaoao's(waarvan4algoneenverbindendverklaarde)
b)-Handelendiensten
160plaatselijke cao's(waarvan13algemeenverbindendverklaarde)
c)-Totaal
499plaatselijke cao's(waarvan17algemeenverbindendverklaarde)

-25-
"Genschattingvanhetwerkelijkaantalwerknemersdatrechtensonder
de"bepalingenvandecao'svaltwordtdooreenaantalfactoren "bemoeilijkt.
"Enerzijdsisdewerkingssfeer vandeverschillende cao'sinfeitezocomplex
-zeoverlappenelkaarzelfstendele-enzo-weinig ,vastomlijnd,da,tmenaltijdnietnaaaynauwkeurigomschrevenen"isoleerbare "rubriekenvandelaatste
algemenevolkstelling van1962kanverwijzen. <.
Anderzijdsvallendegeografische gebiedenwaarbinnen sommigeregionale
enplaatselijks cao'sgeldigzijnnietaltijdvolkomensamenmetéénofmeer
departementen 5eenaantalcao'szijnzelfsslechtsbinneneengedeeltevan
eendepartement ofinenkeleplaatsengeldig.Hetalgemeenregistervancol­
lectievearbeidsovereenkomsten datbinnenkortvoorFrankrijkzalwordeninge­
voerdenwaarvoorthanswordtnagegaanhoehetkanwordenopgesteldzalhet
voortaanoverigensgemakkelijker makendergelijkemoeilijkheden optelossen.
DedienstenvanhetMinisterie vanArbeidhebbeneenstudieuitgevoerd
omnategaanwelkgedeeltevandewerknemersinindustrieenhandelwaarvoor
collectieve arbeidsovereenkomsten geldig .zijn-in1962circa9miljoen-
onderalgemeenverbindendverklaardecao's'valt.
.Dezestudiedie"alleen "betrekkinghadopnationalealgemeenverbindend
verklaardecao'sheeftdevolgendecijfersopgeleverd ;de45nationalealge­
meenverbindendverklaarde cao'sdieop31december1964vankrachtwarenom­
vatten2.026.000werknemers . -
Hierbijdienthetvolgandetewordenopgemerkt s
-voorhethelelandzijnopeentotaalvan171nationalecao'sdieopdie
datumvankrachtwarenslechts45cao'sinaanmerkinggenomen,datisminder
danèenderdevandeoplandelijkniveaugeldendeovereenkomsten ;
•€>*Jm••

-26-
-vandenationale cao sdieniet algemeen verbindend zijn verklaard geldon
sommige voor degehele beroepsgroep waarop zebetrekking hebben (ditisUK
name hetgeval voor hetBankenwezen endeInstellingen voor sociale zeker­
heid )zodat eenbesluit totalgemeen verbindendverklaring hetaantal werk­
nemers indeze bedrijfstakken datreeds onder genoemde cao'svalt niet zou
,de
vergroten .Evenzo valt /bouwnijverheid voor een zeer groot deel onder 9
nationale cao'sen76plaatselijke cao's?
-watbetreft degrote bedrijfstakken waarvoor geen nationale cao's "bestaan ;
dient tewerden opgemerkt ,dat erregionale enplaatselijke cao'sbestaan
die eengroot deel van dewerknemers omvatten )dit ismet name het geval i
demetaalindustrie ,waar 22regionale cao'sen197locale cao'spraktisch
alle 2.100.000 werknemers indiebedrijfstak omvattenj
-tenslotte dient teworden gewezen ophet feit dat deloonzekerheid van
mannelijke envrouwelijke werknemers eveneens tot stand kan komen via
gewone overeenkomsten ,enwel indevorm vanloonakkoorden welke opgrond
vanartikel 38van dewetvan 11februari 1950 worden afgesloten .Deze
loonakkoorden zijn indabovengenoemde getallen niet meegerekend .
Van debedrijfstakken waarin procentueel ofabsoluut eengroot aant ;.
vrouwelijke arbeidskrachten werkzaam zijn ,vallen dechemische enfarmaceu­
tische industrie ,detextiel -enkledingsindustrie ,deleder -enhuidenindus -
trie endemeubelindustrie inFrankrijk onder nationale algemeen verbindend
verklaarde CAO's,endemetaalnijverheid onder regionale enplaatselijke
CAO's.Indehandel valt degroothandel inniet-levensmiddelen voor het
grootste deel onder deCAO'svoor deindustrie terwijl dehandel inland-
bouwprodukten enlevensmiddelen (439-000 werknemers )endekleinhandel ,met
uitzondering van degroot-warenhuizen enwinkelbedrijven metbijhuizen ,
daarentegen slechts inzeer geringe mate CAO'skennen .
Collectieve arbeidsovereenkomsten ,diemethet oogopeenlatere
algemene verbindendverklaring worden gesloten ,moeten opgrond vanartikel
31g2°vanboek IvandeCode duTravail bepalingen bevatten betreffende

-27-
datoepassing ,opvrouwenenkindarenvanhet"beginsel"gelijka "beloningvoor
gelijkearbeid".DeandereCAC's,waarvandeinhoudvrijis,ofdeloonr.kkoor­
den"behoevendaarentegen geenuitdrukkelijke "bepalingen "betreffendeditbegin­
selte"bevatten.Daardezeovereenkomsten echtersteedsslechtséénloonschaal
voorwerknemersvan"beidegeslachten "bevatten,zijndeFranseautoriteiten van
mening,dathetbeginselvannon-discriminatie indepraktijknageleefdwordt.
DeinFrankrijkbestaande CAO'senloonakkoorden voordelandbouwkun­
nenalsvolgtwordenonderverdeeld :
-algemeenverbindendverklaardecollectieve arbeidsovereenkomsten t
–104CAO'swaarvan s
1nationale
7regionaleen
96departementale ofplaatselijke 5
-collectieve arbeidsovereenkomsten waarvooralgemeneverbindendverklaring is
isaangevraagd s
-13départementale CAO*s.
Behalvedebovengenoemde zijnernog1100CAO'sofloonakkoorden gesloten
dietendeleopeenenkelebedrijfstak ,tendeleopéénbedrijfbetrekking
hebben»
Bijdelandbouwbedrijven diemeerdereproduktenverbouwenofdegrote
landbouwbedrijven endeveefokkerijen vondmenop31december1964in28
departementen slechtséénalgemeenverbindendverklaarde CAO*Anderzijds be­
stondenervoordezezalfdebedrijvenin7departementen CAO'sdieindekomende
maandenalgemeenverbindendverklaardkondenwordenenin4anderedepartementen
loonakkoorden .
'Ondprdezeomstandigheden magmenschatten,datvande750«000arbeids­
krachteninvastedienst(volgenseenenquêtevandeinspecteursvande
socialewettenindelandbouwvan1januari1964)s
•«•/•••

-28-
-ongeveer280.000onderalgemeenverbindendverklaarde CAO'svielenf
-ongeveer50.000onderCAO'svielenwaarvandeproceduretotalgemene
verbindendverklaring lopendewas;
-30*000a40.000onderloonakkoorden vielen;datisdusintotaal48'fovan
hetgeheel.
DeFranseoverheidsinstanties verklarendatdeenkeleoudeCAO'sdie
aanleidinggaventotkritiekgewijzigdzijn.IndenieuweCAO'sis,~een
enkelediscriminerende bepalingopgenomendiedemeeststriktetoepassing
vanhetbeginselvandegelijkebeloningindewegzoukunnenstaan.
HetisinFrankrijknietgebruikelijk deCAO'steverlengeninde
eigenlijkezinvanhetwoord.PraktischalleCAO'sopnationaal,regionaal
ofplaatselijk niveauwordenvooronbepaalde duurgesloten,ofindienze
welaaneenbepaaldetermijnzijngebondenwordenzestilzwijgend verlengd.
De"afspraken"daarentegen ,enmetnamede"loonafspraken",wordenveelvul-
digergetekendsinditopzichtvertonenoverigensdebedrijfstakken ende
regelingenonderlinggroteverschillen .
DeCAO-clausules omtrentdeomschrijving vanfunctiesendeklassifi-
catiehoudenslechtsrekeningmetdeaardvanhetwerkenlatenhetgeslacht
vandewerknemergeheelbuitenbeschouwing .
Inverbandmetdevraag,hoemannenenvrouwenoverdeverschillende
trappenvandeberoepenhié'rarchie verdeeldzijn,kanopgemerktwordendateen
enquêtevandeministervanArbeidvan1juli1961eenindelingvanda
arbeidersinindustriële enhandelsbedrijven metmeerdan10werknemersnaar
geslachtenberoepsgroep mogelijkheeftgemaakt.Dezegegevens,dievoor
5grotebedrijfstakken dieopgroteschaalvanvrouwelijke arbeidskrachten
gebruikmaken (dekledingindustrie ,degezondheidsdiensten ,devrijeberoepen,
detextielindustrie endeleder-enhuidenindustrie )envoordepapier-en
kartonindustrie werdenonderzocht ,tonenaan:

-29-
-dathetpercentagevrouwelijke arbeidskrachten mdehogererangen
(kaderenleidinggevend personeel)"betrekkelijklaagis.Deverklaringhier­
voormoetvoornamelijk gezochtwordenindeschool-enberoepsopleiding van
devrouwelijkearbeidskrachten(slechtsweinigmeisjesvolgendeopleidingen
voordazeberoepen ^ditintegenstelling totwatmenindevrijeberoepen
kanwaarnemen)ensomsookinhetdoorwerkenVanbepaaldevooroordelen of
gewoontendiemakendatmenvoorleidinggevende postenbijgelijkegeschikt­
heidaanmannelijkewerknemers bovenvrouwelijke devoorkeurgeeftj
-datophetniveauvandehandarbeiders uitdeindelingvandevrouwe­
lijkewerknemersindevakgroep"geschoolden "endevakgroep"geoefendan"
geensystematische enduidelijke "onderklassering "vandevrouwentenopzichte
vandemannenblijkt.Inbeginselisdazemogelijkheid zelfsuitgesloten ;op
hetbesluitvan30juli1946waarbijdeloonaftrekvoordevrouwenwerdafge­
schaftvolgdenamelijkdeministeriele beschikking van31oktober1946die
bepaaldedathetbetrokkenbesluittoegepastmoestworden"zonderherziening
vandefunctiekiassif icatieszoalsdezevoortvloeienuitthansvankracht
zijndevoorschriften Dezebeschikking hadtendoeltevoorkomen,dat
voordeloonaftrekvoorvrouweneen"onderklassering "vanhetvrouwelijke
personeelindeplaatskwam.Daardetoenbestaandeklassificatiessedert­
dienpraktischnietzijngewijzigd,kanerinFrankrijkgeenviadefunctie-
kiassificatietoegepaste "onderklassering "vandevrouwelijke arbeidskraohten
bestaan.Wanneerhetpercentagemannelijkearbeidskrachten indageschoolde
beroependantochhogerisdandatvandevrouwen-ditismetnamehetgeval
indeproductie-isdit,evenalsbijhetkader,hoofdzakelijk eengevolg
vandeverschilleninhetgemiddeldeniveauvanberoepsopleiding vande
werknemersvanbeidegeslachten.
..Watbetrefthet"bijzonderevraagstukvandeC.A0voordekartonnage-
industrie .inhetgebiedvanParijs,datdoordeCommissie •inhaarlaatste
rapportwerdaangasneden ,deeldendeFranseinstanties mededatdezeCAO
indeafdeling"Arbeiders"uitdrukkelijk bepaalt,'datdavrouwelijke

-30-
arbeidersvoorhetzelfdewerkendezelfdeprestatiehetzelfdeloonalsde
mannelijkearbeidersmoetenontvangen."Wanneerdecoëfficiënten voorde
"kartonnage-arbeider "dantochvariërenvan167tot185alnaarhetgewone
kartonnageofzeerluxekartonnagebetreft,terwijldecoëfficiënten vande
"kartonnage-arbeider "van124tot151lopenisditeengevolgvanhetfeit
dat:
-defunctiestussen167Qn185,diehetmeestdoormannenworden
vervuld,denauwkeurige envolledigevoorbereiding vanmeervoudige bewerkingen
omvatten §
–defunctiestussen124an151>Ü3hetmeestdoorvrouwenwordenver­
vuld,slechtsdeafwerkingomvatten.
Ditneemtnietwegdat,wanneereenvrouweenzogenaamde "kartonnage-
arbeidersfunctie"vervult,ophaardecoëfficiënt wordttoegepastdiebijdeze
functiebehoort.
Wanneerordantoch,metnamedoordedriemaandelijkse enquêtevanhet
ministerievan.Arbeid,verschillenzijnvastgesteld tussendewerkelijk
ontvangenindividuele lonenvanmannelijke envrouwelijke arbeiders,komen
dezenietvoortuithetgeslachtvandearbeider,maaruitdeverschillen in
prestatie,hetaantaljarendienstverband endegraadvanvakbekwaamheid .
Dezeverschillen bestaaneveneenstussendemannelijkearbeidersonderling.
Degeringetoenamevanhetgemiddeldeverschiltussenhetloonpeilvande
vrouwenendatvandemannen(ditsteegvan8,9^op1januari1959tot10,1$
op1oktober1964)iseengevolgvanhetfait,dat,delonenvooralvoorde
hogergeschooldeberoepen,snellerzijngestegenindebedrijfstakken in
expansiemeteentekortaanarbeidskrachten ,zoalsdebouwnijverheid ende
metaalindustrie ,waarvrouwenslechtseenkleindeelvandepersoneelsbezet­
tinguitmaken.Wanneeroverigenseendergelijktekortaanvrouwelijke per­
soneelbestaatkanditverschilinloonpeil,zelfsbijongeschoolden (zoals
huishoudelijk personeel),omslaannaardeanderekant.
•••••

Verschillen indaverdiensten kunneneveneens ,verklaard worden ,uiteen
aantalpremiesdieuiteraardmeestal "bijdelonenvanmannelijkearbeiders
wordengevoegd(ongezond,gevaarlijkwerk,enz),uittoeslagenophetloon
diedoorgaansnietwordengenotendoorvrouwelijke werknemersdieeenfunctie
indeindustrievervullen(bijvoorbeeldtoeslagenvooroveruren,nachtarbeid
enwerkopzon-enfeestdagen),oftenslotteuitgeografischeverschillendie
insommigegevallenrelatieftennadalevandevrouwelijke werknemerswerken
(ditismetnamehetgevalindekuststreken,waardeconservenindustrieê'n ,
dielagelonenuitbetalen,voornamelijk aangawezenzijnopvrouwelijkper­
soneel.)
¥atbetreftdecontroledoordeoverheid,geeftdebovengenoemde wets­
bepalingdearbeidsinspectie debevoegdheid opiedermomentnategaanofhet
beginselvandegelijkebeloningbijdeminimunloonschalenwordtnageleefd »
Deregeringverwachtechter,datslechtsineenuiterstbeperktaantalgevallen
omoptredenvandeinspectiezalwordenverzochtomdatdoordebetrokkenvak­
organisaties bijhaartotnutoenoggeenenkeleklachtopditgebiedwerdin­
gediend.
Deregeringgaatalleenovertotalgemeenverbindendverklaringvan
CAO'swanneerdezebeantwoorden aandevoorwaarden diegesteldzijnindewet
van11februari1950enmetnameinhetbovengenoemde artikel31g»©nnaover­
legmetdegespecialiseerde afdelingvandeHoofdcommissie voorcollectieve
arbeidsovereenkomsten (CommissionSupérieuredesConventionsCollectives ).
Ditpressiemiddel isingevallenwaarinditnodigbleek,metnameindeland­
bouw,metsuccestoegepast.
SamenvattendsteltdeFranseregering-inovereenstemming metde
werkgevers-enwerknemersorganisaties -vast,dateraanheteindevande
periodediemetdaresolutievan1961aanving,inbeginsel,nochinhet
merendeeldergevalleninFrankrijkdiscriminatie tennadelevandevrouwelijke

-32-
arbeidskrachten voorkomt.Hoewelhetmogelijkdeschijnhaddatdeze
beginseleninhetstaatrechtonvoldoende uitwerkinghaddengevonden,zaldoor
hotbovenbesprokenwetsontwerp zoor"binnenkort opditpuntverandering ge­
brachtwordenineentoestand,dietotnutoegeenenkelemoeilijkheid heeft
opgaleverd.
Indepraktijk "blijktechter,datdevrouwelijke werknemersinsommige
takkenvandesecundairesectorinhetalgemeeneengeringerevakbekwaamheid
"bezittendanhetmannelijkpersoneel,watteverklarenisuithetfeitdatde
"beroepsopleiding voorvrouwenindeze"beroepenoverhetalgemeenonvoldoende
is«Ditheeftzekereverschillen indegemiddeldereê'lelonentengevolge.

-33-
ITALIE
A.Ontwikkeling met betrekking tot detoepassing van het "beginsel der ge­
lijke beloning
Devoornaamste rechtsbron voor degelijke beloning isinItalië
degrondwet vandeRepubliek ,waarin inartikel 37ÓL©vrouw gelijke rechten
enbijgelijke arbeid dezelfde beloning alsdemannelijke werknemer worden
toegekend .Ditrechtsvoorschrift ,datzowel inderechtsleer alsinde
jurisprudentie wordt opgevat alseenrechtstreeks toepasselijk voorschrift
vandwingend recht ,ishetuitgangspunt voor alle maatregelen van derege­
ring endevakbeweging voor degeleidelijke verwezenlijking van het :beginsel
van degelijke beloning .Deconventie Nr.100van deI.A.0 .enartikel 119
vanhetVerdrag hebben eenstimulerende functie uitgeoefend enbijgedragen
tothetnemen vanmaatregelen disgericht zijn opderestructuratie van de
beroepsklassificatie enhetbeloningsstelsel .
Wanneer men deopenbare sector terzijde laat ,waarin degelijke
beloning reeds lang eenfeit was ,vindt meninhetparticuliere bedrijfs­
leven deeerste verwezenlijking vanditbeginsel indeindustrie ,waarin
bijgemeenschappelijk akkoord van16juli 1960 tussen deconfederatie
vandeindustrie endearbeidersorganisaties dealgemene aspecten vandit
probleem voor alle industriële sectoren werden geregeld .
Genoemd akkoord wasniet rechtstreeks toepasselijk opdeafzonder­
lijke arbeidsovereenkomsten ,doch hadmeer eenprogrammatisch karakter
s
enwasbedoeld voor deorganisaties indeverschillende industrietakken ,
•«#/•••

-34-
diehierin decriteria moesten vinden ,waarnaar zijzich dienden te
richten "bijhet sluiten vancollectieve arbeidsovereenkomsten omdege­
lijke beloning vanmannelijke envrouwelijke werknemers teverwezenlijken .
Inhetakkoord werd voor arbeiders ,inplaats van devoorheen
bestaande vier groepen mannelijke endrie groepen vrouwelijke arbeiders
eenuniforme classificatie inacht groepen voorgeschreven .Voor debe­
ambten schreef dit akkoord een classificatie inzesgroepen voor in
plaats van devoorheen bestaande vier groepen voor mannelijke envier
groepen voor vrouwelijke beambten .
Indeeerste fase van toepassing van het akkoord ,waaraan vrij­
wel alle industrietakken zich hielden ,werd degenoemde classificatie
door eenaantal beroepsorganisaties aangepast aan deeigen eisen van de
bedrijfstak door het aantal groepen totzeven ofzesterug tebrengen .
Inenkele industrietakken werden andere enmeer aan despecifieke omstan –
van
digheden /deindustrietak aangepaste criteria gehanteerd .Metname desec­
toren indetextielindustrie hadden reeds op5februari 1960 ,dit isvóór
het gemeenschappelijk akkoord voor deindustrie afgesloten werd ,voor de
beloning devoorkeur gegeven aan deindeling naar functie offunctiegroe­
penboven deindeling naar vakgroepen .
Hoewel detoepassing van ditakkoord ongetwijfeld een stap vooruit
betekent opdewegnaar degelijke beloning ,bleven ertoch eenaantal
leemtens eenaantal vakgroepen indeeenheidsklassificatie bleef infeite
praktisch voor vrouwelijk personeel gereserveerd ,terwijl bovendien de
minimumbezoldiging voor vrouwen dieindoor deberoepsorganisaties aanwerk­
gevers enwerknemers omschreven gemengde functies zijn tewerkgesteld ,is
vastgesteld op92,80 'jovandeindecaovastgestelde regelingslonen voor
genoemde categorieën .
Derechter kreeg meerdere malen met ditprobleem temaken ,ende
jurisprudentie heeft eenstemmig denietigheid erkend van debepalingen in
decollectieve arbeidsovereenkomsten ,waarbij eenverschillende beloning
voor mannen envrouwen werd vastgesteld ,omdat deze instrijd waren met
artikel 37vandegrondwet alsmede metdeconventie nr.100van deI.A.0 .
enartikel 119van het EEG-Verdrag .
Opdeze eerste fase vantoepassing van hetgemeenschappelijk

-35-
akkoordinzakegelijkebelpni;ag.i.nJie...iJadustrie ,.welkedejaren1960
en1961omvat,volgdeeentweedefase,welkeop22november1961een
aanvangnammethetakkoordinzakede'gelijkebeloningindemetaal­
industrie,welkevanwegehaareconomischebetekenisalsmedevanwege
depersoneelssterkte wordtbeschouwdalsdebedrijfstak ,diemodelstaat
voordegeheleItaliaanseindustrie.Kenmerkendvoordezetweedefase
is,devermindering vanhetaantalberoepsgroepen ,eenverschijnsel dat
zich'overigens,zoalshierbovengezegd,reedssporadischtijdensde
éerstèfasehadvoorgedaan,envoortseenverschuiving naardehogere..
groepenvandefunctiesdieinfeitedoorvrouwelijkearbeidskrachten
wordenverricht.
Indeloopvandezetweedefasewerdendezesgroepenbeambten
vanhetakkoordvan1960.dooreengemeenschappelijk akkoordafgesloten
op22maart1962voorallegroepenbeambtenindeindustrie,terugge­
brachttotvijf.' -
Methetsluitenvandenieuwecao'svoordemetaalindustrie
(dievan20oktober1962.voordeondernemingen metoverheidsdeelneming
endievan17februari1963voordeparticuliere ondernemingen )begon
eenderdefase,diegerichtisenerzijdsopdegeleidelijke afschaffing
vandezogenaamdegemengd%i,f^^ptie.s».,.Hgtar.vo.Qr„.in .het--akkoordvan1960--
bepaaldevormenvanloondiscriminatie .tennadelevanvrouwelijke werk­
nemerswarentoegestaanenanderzijdsopdeinkrimping -vandeberoepshië-
rarchievoorarbeiderstotv^.jfgroepenwathe:toptrekkenvandebezol-
digingsschalen voordezecategorieën metzichbracht.,.
Deonderstaande tabelgeefteenoverzichtvandeontwikkeling
indeindustriegedurendedehierbovengenoemdedriefasen.

-36-
Toestand vóór Toestand volgens
het gemeenschap -het gemeenschap­
pelijk akkoord pelijk akkoord
IPHASE
Groep Bezoldi - Groep Bezoldi -
gingscoëf - gingscoëf -
ficiënt ficiëntAkkoord gelijke
"beloning metaal­
industrie novem­
ber 1962
IIPHASE
Groep BezolCAO 's •
-okt .
1962 -febr.1963 etc .
III PHASE
Bezoldi -Groep
gingscoëf -
ficiëntBezoldi -
gingscoëf -
ficiënt
Mannen ....
Gespeciali - 125,4 1 125,4 1 125,4 1 132
seerde vak– 2 112,6 2 112,6 2 118
arbeiders 3 106,6
geschoolden 112,6 3 106,6 3 111
+4 104,64 105
geoefenden 106,6 +5 1025 101 4 106,5
ongeschoolden 100 6 100 6 100 5 100
Vrouwen
lecat. 95 +7 97 7 93
2ecat. 90 +8 89
3ecat. 84
+Praktisch voor vrouweli.ike arbeidskrachten gereserveerde groepe n
Hieruit blijkt hoe debezoldigingscoëfficiënten voor vrouwelijke
arbeidskrachten ,dievóór hetgemeenschappelijk akkoord voor deindustrie
lager waren dandie voor ongeschoolden ,geleidelijk tot dehogere groepen
zijn opgetrokken ,meteenminimumcoëfficiënt diedezelfde isalsvoor onge-
schoolden .
Indehandel ,waar reeds voordien eeneenheidsklassificatie bestond ,
werd bij denationale caovan 20februari 1961 eengeleidelijke verhoging van
debezoldiging vanvrouwelijke arbeidskrachten voorgeschreven ,teneinde uiter­
lijk op10maart 1963 95i°van cLebezoldiging voor mannelijke arbeidskrachten
indeovereenkomstige beroepsgroepen tebereieken .Indedaaropvolgende
caovan 18december 1963 werd eenclausule opgenomen ,opgrond waarvan hetres­
terende loonverschil van 5 vanaf 1juli 1964 moest worden opgeheven .
•••/••9

Indedienstensector ,het "bankwezen ,hetverzekeringswezen en
detheaterwereld washet "beginsel van degelijke beloning reeds vóór juni
1963 vantoepassing .
•Indelandbouw werd deloongeli jkheid voorzien intwee collectieve
arbeidsovereenkomsten vanjuli 1961 ,respectievelijk voor delandarbeiders
invaste dienst endedagloners ;indeze cao'swerd degeleidelijke vol­
ledige doorvoering vandegelijke beloning vóór 30juni 1963 voorgeschre –»
ven .Watbetreft delandbouwondernemingen met deelhebberschap waar steeds
eenonderscheid inbeloning werd gemaakt tussen mannelijke envrouwelijke
arbeidskrachten ,werd bijartikel 7 "vanwetnr.756van15september 1964
betreffende normvoorschriften voor agrarische contracten dearbeid vanvrou­
wen gelijkgesteld met dearbeid vanmannen .
Deregering heeft metbelangstelling dedoorvoering van degelijke
beloning gevolgd .Zijdeed ditdoor hetorganiseren vaneenregelmatig
top-overleg tussen 1etministerie vanArbeid endewerkgevers -enwerk­
nemersorganisaties ,terwijl zijdaarnaast poogde door middel vanministe­
riële circulaires deontwikkeling rechtstreeks ingunstige zintebeïnvloe -
den .Onmiddellijk nadat deResolutie van30december 1961 door deConfe­
rentie vandelid-staten wasaangenomen ,heeft hetministerie vanArbeid
daarvan mededeling gedaan aan dewerkgevers -enwerknemersorganisaties ,
daarbij hunbijzondere aandacht vestigende ophetvoor deverwezenlijking
vandegelijke beloning vastgestelde tijdschema .Daarna werden nogandere
circulaires uitgegeven »eeneerste op13augustus 1962 ,waardoor dein­
specteurs van dearbeid endearbeidsbureaus ,alsmede deoverige buiten­
diensten vanhetministerie vanArbeid bij decontrole opdetoepassing
vanhetbeginsel van degelijke beloning werden betrokken »bijeenvolgende
circulaire van 9juli 1963 werden door hetministerie vanArbeid dewerk­
gevers -enwerknemersorganisaties uitgenodigd mededeling tedoen vanhun
programma 'stotopheffing van déresterende loonverschillen tennadele van
vrouwelijk personeel binnen deinderesolutie vastgestelde termijnen en
hetministerie voortdurend opdehoogte tehouden van deontwikkeling vande
toestand in'deverschillende bedrijfstakken eriondernemingen ?ineenandere
circa "aire van19november 1964 heeft hetministerie dewerkgevers -enwerk­
nemersorganisaties verzocht gegevens teverstrekken omtrent hetverloop

-38-
van denog lopende onderhandelingen alsmede over desituatie indever­
schillende bedrijf stakken met het oog opdelaatste vervaltermijn van de
Resolutie .Inlaatstgenoemde circulaire werden inhetbijzonder deam­
bachtelijke organisaties verzocht mee tedelen inhoeverre hetbeginsel
van degelijke beloning reeds gerealiseerd ofinvoorbereiding was .
B.Toestand per 31december 1964
Alle Italiaanse vrouwelijke werknemers beschikken over een in
rechte afdwingbaar subjectief recht opgelijke beloning .Wat ditbetreft
oordeelt deregering ,dat detoestand inItalië volledig inovereenstem­
ming ismetpunt 1van deH^solutie van30december 1961 .Talrijke vroe­
gere enookrecente –zeven tussen eind 1963 eneind 1964 -gewezen rechter­
lijke beslissingen bewijzen dat hetmogelijk isvoor devrouwelijke werk­
nemers ,die zich inhunrecht opgelijke beloning tekort gedaan voelen ,
zich tot derechter tewenden .Bewettelijke basis voor deze bescherming
van hetbeginsel van degelijke beloning isgelegen inartikel 37van de
grondwet .
Per 31december 1964 waren ervoor deindustrie ongeveer 150col­
lectieve arbeidsovereenkomsten vankracht (naast zeer talrijke inter -
provinciale ,provinciale ,lokale enondernemingsovereenkomsten ),voor de
handel 20(naast deprovinciale overeenkomsten ),voor hetvervoer 50,voor
dedienstensector (elektriciteit ,gas ,telefoon ,waterleiding ,enz.)10,
voor deandere bedrijvigheden indetertiaire sector (inclusief bank-en
verzekeringswezen )10envoor delandbouw 8(naast 265provinciale overeen­
komsten ).
Vrijwel alle werknemers vallen onder eencollectieve arbeidsover­
eenkomst vangemeen recht .Uitzondering opdeze regel wordt gemaakt door
enkele marginale groepen ,dievanwege debijzondere arbeidsverhoudingen
ofvanwege demoeilijkheid totvakorganisatie tekomen niet door eencollec­
tieve arbeidsovereenkomst beschermd zijn .Degrote meerderheid van deeind
1964 geldende collectieve arbeidsovereenkomsten was inovereenstemming met
deopnationaal niveau contractueel vastgelegde normen ,zoals inboven­
staande paragraaf omschreven .
••mJ••«

-39-
Deregering verklaart ,datover degrote lijn hetmogelijk is
geweest bij denormale afloop van decontracten inhetovergrote deel
van deindustrie -enbedrijfs takken degelijke "beloning "binnen deinde
resolutie gestelde termijn teverwezenlijken .Wanneer openkele punten ,
waarover inhethiernavolgende gesproken zalworden ,nogeenachterstand
"bestaat ,moet dittoegeschreven worden aandemoeilijke conjuncturele
situatie ,waardoor hetniet mogelijk wasoptijd deonderhandelingen af
tesluiten voor dehernieuwing vaneenaantal contracten ,dietussen 1963
en1964 afliepen .
Indeindustrie isinzeer veel overeenkomsten reeds hetbeginsel
van degelijke beloning door middel vanbovenbeschreven loonstructuur
verwezenlijkt »van dechemische totdelevensmiddelenindustrie ,van de
leder -enhuiden -tot dekeramische endecement verwerkende industrie
hebben alle overeenkomsten afgesloten tussen 1963 enI964 zoals voorge­
schreven dezogenoemde gemengde functies afgeschaft endeberoepsklassi -
ficatie invijf groepen naar hetvoorbeeld vandecao'svoor demetaal­
industrie overgenomen .Deenige uitzondering wordt hier gevormd door de
spiritusdistilleerbedrijven vandetwêede categorie ,waarvoor eind 1964
deonderhandelingen over depersoneelsclassificatie nog lopende waren ,
endetextiel-cao 1s.Voor deze laatste' wasreeds sedert lang hetstelsel
vande^functieklassificatie "aanvaard ,dathierin bestaat ,dateenlijst
van alle functies wordt opgesteld ,waarbij debezoldiging hiet wordt
gebonden aan deberoepsgroepen ,doch aan deafzonderlijke functies of
functiegroepen .Voor denegen sectoren vandetextielindustrie (wol ,
katoen ,zijde ,enz.),waarvoor decaoop31juli 1964 werd 'verniewd ,werd
eind 1964 gewerkt aandeherziening vande"functieklassificatie 1*ten
einde tekomen toteonhergroepering van defuncties methetoogopde
bezoldiging .
Ultimo I964 waren deonderhandelingen over dehernieuwing vaneen
twintigtal contracten noglopende jhiertoe behoorden decao'svoor deschoen­
industrie ,deserieconfectie ,deleerlooierijen ,deparaplu-industrie ,de
rubberindustrie ,deindustrie vaneléktrische lampen enradio -entèlevi –
siebuizen ,degroenten -envisconservenindustrie ,degraanolie-industrie ,
deindustrie voor primaire bewerking vanglas ,dehoutindustrie ,stenen
enandere .Voor deze sectoren zaldegelijke beloning dusniet volledig
••■/•••

-40-
binnen dovoorgeschreven termijnen verwezenlijkt zijn .
Indehandel werd hetgelijkheidsbeginsel verwezenlijkt per 1
juli 1964 datum waarop de "bepaling van denationale overeenkomst van18.
12.1963 vankracht werd ,volgens welke bepaling hetresterende loonvcr -
schil van 5%tussen mannelijke envrouwelijke werknemers moet worden
opgeheven .Alleen indesector dercafés ,restaurants enhotels werd
hetbeginsel opdiedatum nogniet volledig toegepast 5eind 1964 waren
nogbesprekingen omtrent hat afsluiten van eennieuwe caovoor deze sec­
tor aan degang .
Indedienstensector endeoverige takken van detertiaire sec­
tor ,waar ,zoals hierboven gezegd ,degelijke beloning inzekere zinvoor­
uitlopend ophettijdschema van deresolutie totstand wasgebracht ,be­
staan opdit punt geen noemenswaardige problemen .
Indelandbouw werd het probleem van degelijke beloning voor vaste
arbeidskrachten endagloners opgelost door decao'svan juli 1961 .Erwerd
echter medegedeeld dat indeze cao'sgeen rekening wordt gehouden met het
probleem van detypisch vrouwelijke functies ,dieniet vergelijkbaar zijn
ofniet gelijkgesteld kunnen worden met demannelijke ofgemengde functies
(jasmi jnplukstors ,bloemenpluksters ,enz.)}voor deze groepen blijft der­
halve ,vooral nadeloonsverhogingen dieaan deoverige vrouwelijke werk­
nemers indelandbouw werden toegekend ,hetvraagstuk van deherwaardering
van dearbeid omeenoplossing vragen .
Eind 1964 waren nogvankracht bepaalde cao'sdie algetieen verbindend
verklaard waren opbasis van dewetno.741 d.d .14juli 1959 »waarbij de
Regering belast werd juridische normen vast testellen omminimum-lonen
enandere arbeidsvoorwaarden teverzekeren aan alle werknemers behorende
totdezelfde vakgroep .Deze cao's,waarvan eenaantal discriminaties in­
hield voor devrouwen ,zijn voor eengroot deel voorbijgestreefd door daarna
afgesloten cao'swelke niet algemeen bindend werden verklaard endiederhalve
geen algemene toepassing hebben ,maar waarop derechter zich beroept wanneer
hijeenuitspraak moet doen ingeschillen betrekking hebbende opdelonen .
«••/• if

-41
Tenslotte moeten nogenkele marginale groepen genoemd worden ,
waarvoor nogcollectieve arbeidsovereenkomsten vanvroegere datum gelden
"waarin geen akkoord inzake gelijke beloning voorkomt .Dit isbijvoorbeeld
hetgeval voor deemployés indesector dervrije beroepen envoor de
niet gediplomeerde apothekersassistenten }decao'svoor deze groepen
dateren respectievelijk van1953 en1942 enwerden nogniet vernieuwd .
Afgezien vandehierboven vermelde sectoren waar eind 1964
noguitdrukkelijke loondisoriminaties tenaanzien vandevrouwelijke
werknemers werden toegepast ,verklaren deregering endesociale part­
ners eensgezind daterover hetalgemeen gezien indecao'senindeprak­
tijk geen speciaal voor vrouwen gereserveerde categorieën meer bestaan .
Erbestaan echter categorieën vantraditioneel door vrouwen uitgeoefende
functies ,waarin zelden mannen worden tewerkgesteld .Dit isbijvoorbeeld
het geval voor deIVecategorie voor beambten indeindustrie -voor­
laatste categorie indehiërarchie -dieomvat sstenotypisten ,secretares­
sen ,beambten bij demecanografie ofdefactuurcontrole e.d ..Hier moet
worden opgemerkt datééndervoornaamste doelstellingen diebij derecente
loonbeweging werd nagestreefd erin bestond sommige vooral door vrouwen
uitgeoefende functies intedelen ineenhogere categorie vandöloon–
hiërarchie .H&tprobleem van deberoepsclassificatie voor vrouwen werd bij
decao-onderhandelingen ,vooral óphétniveau vanhetbedrijf ,'aandachtig
onderzocht ,grote industriële ondernemingen hebben ookmethodes voor een
objectieve functiewaardering ingevoerd .
Regering enberoepsorganisaties zijn vanmening ,datverder ge­
streefd moet worden naar eenhoger niveau vanvakopleiding voor devrouwe­
lijke werknemers ,mede methetoogopeensteeds verder doorgevoerde toe­
passing vanhetbeginsel vangelijke beloning ,metname indeze fase

-42-
van deopbouw van deloonstructuur ,waarin deaandacht van dewerknemers­
organisaties voornamelijk isgericht opdeberoepsclassificatie enop
eenherwaardering van defuncties welke voornamelijk door vrouwelijke
arbeidskrachten worden vervuld .
Voorts merkt deregering op,dat opgeen enkel onderwijsniveau
eningeen ankele takvan onderwijs wettelijke belemmeringen bestaan voor
het volgen van het onderwijs door vrouwen enevenmin inhet algemeen voor
deelneming vanvrouwen aan deberoepsopleiding buiten schoolverband ;
ditneemt niet weg datuit gewoonte entraditie nog steeds tamelijk weinig
vrouwen infeite aan deze opleidingsmogeli jkheden deelnomen .
DeItaliaanse regering istenslotte vanoordeel dat depogingen
die inhet werk werden gesteld omtekomen tot deverwezenlijking van het
principe vangelijke beloning beantwoorden aan degestelde eisen endat
dedoelstellingen van deResolutie van30december 1961 praktisch overal
zijn bereikt .Zijheeft zich echter voorgenomen deorganisaties van
werkgevers enwerknemers nog verder aan tezetten omopkorte termijn
eennogmeer uitgebreide envolledige actie intestellen .
•••/•••

-43-
LUXEMBURG
A.Ontwikkeling met"betrekkingtotdotoepassingvanhet"beginsel
dergelijke "beloning
Toenderesolutievandeconferentie derlid-staten d»d#
30december1961werdaangenomen "bestondenerinLuxemburg
noggeenwettelijkebepalingenmet"betrekkingtotdetoe­
passingvanhet"beginselvandegelijke "beloningvanmannen
envrouwen,uitgezonderdalleenartikel119vanVerdrag
vanHomo,datdoorhetGroothertogdom rechtsgeldig was"be­
krachtigd.
DeregeringvanhetGroothertogdom heeftreedsinI96I
eenomvangrijkwetgevendprogrammaopgesteld,methetdoel
directofindirectdeproblemenoptelossendiesamenhangen
metdegelijkebeloningvoormannolijkeenvrouwelijke werk­
nemers,Hetprogrammaomvattemetname»
a)eenontwerp-wetbetreffende doratificatievandeinter­
nationalearbeidsovereenkomst nr,100$
b)eenontwerp-wetinhoudendeeenhorvormingvandebezoldi­
gingvanambtenarenenwerknemersinoverheidsdienst j
c)eenontwerp-wettothervormingvanC.A.0.'s.Het'ontwerpbe­
paaltdat,inovereenstemming metartikel119vanhetVerdrag
totoprichtingvandeEuropeseEconomische Gemeenschap ,het
beginselvangelijkebeloningzonderonderscheidnaargeslacht
moetwordenopgenomeninallecollectieve arbeidsovereen­
komstendievantoepassingzijn.opbedrijvendiemannelijke
envrouwelijkearbeidskrachten indiensthebben}
d)eenontwerpvooreengroothertogelijk besluitmetbetrek­
kingtoteennieuweregelingvoorhotverplichtemihimumloon ,
datgelijkmoestzijnvoormannenenvrouwen»
Ophetogenblik,datmetdouitvoeringvanditprogram­
maeenbeginwerdgemaaktstonddebeloningvoorvrouwen–
zowelindeoverheidssector alsindeparticuliere sector–
opeenpeilvan10$lagerwasdandatvandebeloningvari
mannen. , '

-44-
Gedurende delaatste jaren zijn van het bovengenoemde wet­
gevende programma deherziening van do "bezoldiging vanambte­
naren enwerknemers inoverheidsdienst endenieuwe regeling in­
zake hetverplichte minimumloon tenuitvoor gebracht .
Eerstgenoemde maatregel behelst dedoorvoering van dege­
lijke beloning voor devrouwelijke werknemers inoverheidsdienst .
dietotnutoe eengeringere beloning ontvingen dan demannelijke .
Debetrokkenen wordt thans demogeli jlchcid geboden omtekiezen
voor handhaving vanhetvroegere stelsel ,waarbij eenverminde­
ring vandebeloning met10$hetrecht opende opeenverlaging
van depensioengerechtigde leeftijd met 5jaar .
Detweede maatregel ,diebijgroothertogeli jkbesluit van
22april 19^3 werd aangenomen ,betreft denieuwe wettelijke rege­
ling vanhetminimumloon ,van toepassing opindustriële ,handels -
enambachtelijke ondernemingen ,overheidsbedrijven ,devrije
beroepen ,vennootschappen enverenigingen vanallerlei aard ,en
over het algemeen opalle sectoren van openbare enparticuliere
bedrijvigheid ,metuitzondering vanhethuispersoneel envan de
werknemers indelandbouw ,dewijnbouw endetuinbouw .Eenovergangs­
bepaling houdt indatenkele afwijkende maatregelen opdetoepas­
sing van het gelijke minimumloon voor werknemers van beiderlei
geslacht -die inbepaalde ondernemingen omeconomische enfinan­
ciële redenen kunnen worden toegestaan –inovereenstemming zul­
lenworden geacht metartikel 119vanhetVerdrag als zijhet
tijdschema volgen van deResolutie dieop30december 1961 door
deconferentie van delid-staten werd aanvaard .
Hetvankracht worden van denieuwe wettelijke regeling van
hetminimumloon betekende eenbelangrijke schrede voorwaarts in
derichting van detotstandkoming van dogelijkheid vanbeloning ,
metname wat betreft doaan devrouwelijke arbeidskrachten gebodon
mogelijkheid hun rechten opgelijke beloning voor hetgerecht te
verdedigen .
Ditsubjectieve recht vloeit niet alleen voort uit dewet­
telijke bepalingen ophetminimumloon ,debron daarvan iseveneons
gelegen indewet opdebezoldiging van ambtenaren enwerknemers
inoverheidsdienst ,enwat departiculiere sector betreft ver­
klaart deLuxemburgse overheid datbedoeld recht ontleend kan wor­
denaan deCAO'sdiemeer dan80^vandoindustriële werknemers
omvatten .

B.Toestandper31decera"bor1964
Eind1964bestondenerinhetGroothertogdom ongeveer60
nationaleC.A.O.'s,waardoor60tot65vanallearbeidskrach­
tenwerdengedekt.Volgensdeverklaringen vanderegeringen
vandeorganisaties vanwerkgeversenvanwerknemerszijnde
hiërarchische structuurendenomenclatuur derfunctiesvoorman­
nenenvrouwengelijkeniedereloonkortingtennadelevande
vrouwelijke arbeidskrachten isopgeheven#
Erdientuogtewordenvermelddatthanseennieuwontwerp
vangroothertogelijk besluitinbehandelingisbijdeRaadvan
Stateoverdeinvoeringvaneentweedesociaalminimumloon voor
geschooldewerknemers.Inditontwerp,dateveneensgerichtis
opdeuitvoeringvanhetbeginselvangelijkebeloning,wordt
bepaalddatdehoogtevandeminimumlonen en-salarissendie
totnutoevoordemannelijke envrouwolijkèarbeidskrachten met
eenbepaaldeberoepsvaardigheid golden,verhoogdzullenworden
met20
Indiendezewettelijkeregelingwordtaanvaardzalhetsub­
jectieverechtopgelijkheidvanbeloningwaaropdevrouwelijke
werknemersvoorhetgerechtaanspraakkunnenmaken,voordege–
sohooldewerknemerswordenuitgebreidtotallelonendie20tfobo­
venhetthansgeldendesociaalminimumloonliggen*

-46-
NEDERLAND
A.Ontwikkeling met "betrekking tot detoepassing van het beginsel der
geli.jke "beloning
Rekening houdende metdeinterpretatieve veiklaoing diewerd afgelegd
"bijdeondertekening van hetVerdrag vanRome envernieuwd ophet ogenblik
vandeaanneming vandeResolutie van30december 1961 ,inaansluiting
oppunt 6daarvan ,heeft deNederlandse Regering -alhoewel zij "bereid
wasverder tegaan ,indien voor haar vaststond dat deandore E.E.Q. -landen
"bij detoepassing van hetbeginsel van degelijke beloning alle discrimina -
ties tennadele van devrouwelijke arbeidskrachten zouden afschaffen -be­
sloten ,deverwezenlijking van degelijke beloning tebeperken tothet
gebied van dez.g .gemengde funktics .Indeze geest heeft zijdanookde
nodige stappen ondernomen opdat devrouwenionen vóór 30juni 1962 op85$en
vóór 30juni 1963 op90%vandeovereenkomstige mannenlonen zouden worden
gebracht .
Indeloop vanhetlaatste kwartaal van1963 werd evenwel door de
Nederlandse Regering besloten eenverdere stap opditterrein tedoen ,
zonder nochthans teverzaken aanhaar standpunt dat zij ,overeenkomstig
dedoor haar afgelegde interpretatieve verklaring inaansluiting oppunt .
6vandeResolutie van30december 1961 ,niet verplicht isverder tegaan .
bij deuitvoering van deresolutie dan deandere landen van deE.E.G. bij
deverwezenlijking daarvan zullen blijken tegaan .DeNederlandse Regering
verklaarde zich namelijk bereid tebevorderen ,dathetbeginsel vangelijke
beloning voor mannen envrouwen versneld zouworden doorgevoerd ,indier •
voege ,datookdelonen vanvrouwen ,dieniet dezelfde funktie uitoefenen
alsmannen ,sneller zouden worden opgetrokken .DeNederlandse Regering
wasvan oordeel ,datdeze versnelde doorvoering tebevorderen ware bij
deexpiratie in1964 van dedaarvoor inaanmerking komende collectieve
arbeidsovereenkomsten .Zijriep daartoe bij schrijven van 22november
1963 demedewerking vandeStichting vandeArbeid in.
■Op4december 1963 deelde deStichting vandeArbeid aandeRegering
echter mede ,datbinnen deStichting geen overeenstemming konworden bereikt
over :deversnelde doorvoering ,alofniet betrekking hebbende opdezelfde
arbeid .Vanwerkgeverszijde werd namelijk aangevoerd ,datverschillende
bedrijfstakken moeilijkheden zouden ondervinden van eenversnelde doorvoering ,
aangezien devrouwenionen indiebedrijfstakken danuit zouden gaan boven
delonen inovereenkomstige bedrijfstakken inandore landen van deEEG .

-47-
Inditverband deelde deStichting mede ,datharerzijds eenonderzoek
zouworden ingesteld naar deconsequenties van eenversnelde doorvoering
voor debetreffende bedrijfstakken .Ditonderzoek isin1964 ingesteld }
het isnog niet afgesloten .
Het feit ,datwerkgevers enwerknemers indeStichting van de
Arbeid niet totovereenstemming kwamen ,haduiteraard zijn weerslag
indepraktijk .Dit neemt evenwel niet weg ,dat doindeloop van het
jaar 1964 hernieuwde c.a.o .'s,waarin lonen voor vrouwelijke werknemers
zijn opgenomen ,invele gevallen eenverdere verbetering van devrouwen -
lonen ten opzichte van demannenlonen tezien geven .Ineenaantal be­
drijfstakken werd hetbeginsel van degelijke beloning zelfs gerealiseerd .
Mot name indeadministratieve sector werden dediscriminaties tussen
mannen envrouwen inzake debeloning geheel ofpraktisch geheel opgeheven .
Bij deoverheid bestond reeds geen verschil meer inbeloning tussen
mannen en -vrouwen .
Op1december 1964 deelde deRegering aan deStichting van dcArbeid
mede ,datnaar haar oordeel deeconomische omstandigheden welke voor 1965
konden worden voorzien ,totbeperking van deloonpolitieke mogelijkheden
voor dat jaar noopten endatnaar haar mening dituiteraard ookgrenzen
zoustellen aan eenverdere doorvoering van hetbeginsel van degelijke
beloning .Daarnaast beriep zich deNederlandse Regering ophet feit ,dat
deEuropese Commissie in1964 kadaangedrongen ophetvoeren van eenin­
komenspolitiek ,welke isafgestemd opdeconjuncturele situatie ,reden
waarom deNederlandse Regering hetniet verantwoord achtte in1965 bij
hetbedrijfsleven aan tedringen opeenverdere doorvoering van degelijke
beloning .Deze opvatting betekent geen verandering van zienswijze ,maar
een realistisch benaderen van deaktuele situatie .
DeRegering stelt zich ophetstandpunt datdeoptrekking van delonen
vanvrouwelijke werknemers t.a.v .lonen vanmannelijke werknemers binnen hot
kader van deinNederland geldende gedragsregels t.a.v .deloonvorming en
motinachtneming van deloonpolitieke mogelijkheden geleidelijk dient te
verlopen .Hetstaat partijen bij eenc.a.o .niettemin vrij ombinnen het
kader van deindeStichting van deArbeid tussen deorganisaties vanwerk­
gevers envanwerknemers bereikte overeenstemming inzake demogelijk ge­
achte loonontwikkeling voor 1965 nogbestaande discriminaties vanvrouwen
t.o.v .mannen terzake van debeloning teverkleinen ofopteheffen .

-48
Op10decemberj!9p4:.;ïcwapvervolgenseonnieuwakkoord-tot
stand "betreffend© deloonsverhogingen voorhetjaar1965»Ti
densdelangdurigeonderhandelingen dieditakkoordvoorafgingen ,
hebben-devertegenwoordigers vandewerknemersorganisaties-' voort–v
durenddeverwezenlijking vanhetbeginselvangelijkebeloningvoor
mannenenvrouwennaarvorengebracht. -
•''*i*
Op18december 71964heeftdeStichtingvandeArbeideenbrief
gezondenaandeMinistervanSocialeZakenenVolksgezondheid ,betref­
fendenl.deuitvoeringvanhetakkoordbetreffende deloonsverho­
gingenin1965*Indezebriefwerd,opverzoekvandevertegenwoor­
digersvandewerknemers-organisaties indeStichtingvandeAr­
beiduitdrukkelijk derealisering vandegelijkheidvanmannen-en
vrouwenionen aangesneden.
Devertegenwoordigers vandé'werkgeversstondenophet'stand­
punt,datbeperkingderloonpolitiek mogelijkheden ookgrenzenstelt
aandeverderedoorvoeringvanhetbeginselvangelijkebeloning
voormannenenvrouwen;zowelopgrondhiervan,alsopgrondvan
hetargument,datdebeschikbare gegevensernietopzoudenwijzen
datinanderelandenvandeE.E.G.eenduidelijkevooruitgang werd
gemaakt,achttenzijeenopschortingvaneenverdereverplichtedoor­
voeringvanhetbeginselvangelijkebóloningvoormannenenvrouwen,
ookvoorwatdez.g.gemengdefunctiesbetreft,in19^5wenselijk.
Devertegenwoordigers vandewerknemers-organisaties warendaar­
entegenvanoordeel,datdeverpliohtingtotdoorvoeringvanhetbe–^
ginselvangelijke'beloningvoormannonenvrouwendiendeteworden
gehandhaafd.Ditbeginselzouhuns'inziensvolledigop31decembqjr ,
1* ' "*v
I964dienentezijngerealiseerd conformdeResolutievandeCon­
ferentiederlid-statenvan30december1961.
Constaterende evenwel,datomtrentdeinterpretatie vanditbe­
ginselverschillenvanopvattingbestaan,warendewerknemers-ver-
tegenwoordigers nietteminvanmeningdatdeverwezenlijking per1,
januari1965opzijnminstdez.g.gemengdefunktieszoumoeten :r-;
omvatten. .• •
-- ' -

-49-
DoStichtingvandeArbeid,deeldeindiezelfdebriefmede
dat,indienbijdetoetsingvaneencollectieve arbeidsovereen­
komstopgrondvandeuiteenlopende opvattingen indeStichting
vandeArbeidophetpuntvandegelijkheidvanmannen-envrouwen-
lonengeenmeerderheid vanstemmenzouwordenbereikt,zijdie
collectieve arbeidsovereenkomst oonformdobestaandeprocedureaan
hetCollegevanRijksbemiddelaars .voorlegt )deStichtingvan
deArbeiddeeldetevensmededatzijzichbijhaarverdertoet-
singsbeleid zouconformeren aandeterzakedoorhetCollegevan
Rijksbemiddelaars tenemenbeslissing.
Op11februari1965heeftdeStichtingvandeArbeideen
briefgerichtaanhetCollegevanRijksbomiddelaarsinzakede
toepassingvanhetbeginselvangelijkebeloningvoormannenen
vrouwen.Aanleidingdaartoewasnl.,datinmiddelsenkelecollec­
tievearbeidsovereenkomsten bijdeStichtingvandeArbeidwaren
ingediend,waarbijmetbetrekkingtotdoorpartijenvoorgestelde
loonsverhogingen voorvrouwendehierbovenvermeldegeschilpunten
concreettotuitingkwamen.Hetginghiermetnameomdecollec­
tievearbeidsovereenkomsten voordeschoen-industrie ,desuiker­
werk-enchocolade-verwerkende-industrie,alsdosalaris-rege-
lingvoorhetlevensverzekeringsbedrijf .
AangeziendeStichtingvandeArbeidoverdezecontracten oen
beslissing zoumoetennemenenvoorzovorhoteenbindenderegeling
betrefthetCollegevanRijksbemidflelaars zoumoetenadviseren,aoht-
tedeStichtingvandeArjeidhetaantebevelen–modemethet
oogopeventueletoekomstigevoorstellen dienaangaande -dathet
CollegevanRijksbemiddelaars opditterreineenprincipiëleuit­
spraakzoudoen.Terverkrijging vanendergelijkeprincipiële
uitspraakwerdendevoorstellen voordosuikerwerk-enchocolade-
verwerkendeindustrieterbeslissingaanhetCollegevanRijks­
bemiddelaars voorgelegd.BeStichtingvandeArbeiddeeldedaar­
bijmede,datzijhetopprijszoustellen,zomogelijkopkorte
termijnvanhetCollegevanRijksbemiddelaars tevernemen,wolk
standpuntditooilegeinneemtmetbetrokkingtotvoorstellen ,die
naarhaarmeningnietvoldoenaandeResolutievan30docember1961.
•••/««•

-50-
HetCollege vanRijk6bemiddelaars heeft dec.a.o .voor desuikerwerk­
enchocoladeverwerkende-industrie op19februari 1965 goedgekeurd ,al
ontbrak degelijke beloning voor mannen envrouwen ,ookvoor degemengde
functies .HetCollege stelde ,dathet zich ,voor zover ergeen algemene aan
wijzingen alsbedoeld inartikel 11zijn gegeven ,bij deuitoefening
van zijn bevoegdheden pleegt terichten naar hetalgemeen belang ,waarbij
het deeconomische situatie endegevolgen van zijn beslissing daarop
zwaar laat wegen .Het College 6telde zich ophet standpunt datinvoering
van hetbeginsel van gelijke beloning voor mannen envrouwen opdeeerste
plaats deverantwoordelijkheid isvandebijc.a.o .'ebetrokken partijen ,
daarbij demogelijkheid open houdend degelijke beloning weldoor te
voeren .Verder wees hetCollege erop ,datdeStichting vandeArbeid reeds
in1964 c.a.o .'shadgoedgekeurd ,diein1965 geen gelijke beloning voor
mannen envrouwen garanderen ;ditbetrof decontracten met eenlangere
looptijd dan31december 1964 .Tenslotte wees hetCollege erop datde
resolutie van 30december 1961 inmiddels inprioriteit overvleugeld werd
door eenaanbeveling van deRaad vanMinisters van deE.E.G. vanapril
1964 j^aarin bijdeNederlandse Regering wordt aangedrongen ophetnemen
van alle maatregelen omdeinflatie tebestrijden .
Erzijhier nogvermeld ,datdeNederlandse Regering deSociaal -
Economische Raad verzocht heeft eén'onderzoek tewillen instellen naar
dewenselijkheid endemogeli jkheden van eenwettelijke regeling van
hetminimumloon enover datonderwerp advies uit tebrengen .Ditadvies
isonlangs uitgebrachtj deconclusie is,dat erinhethuidige systeem
yanloonvorming geer *behoefte bestaat aan eenwettelijke regeling van
hetminimumloon .DeRegering beraadt zich momenteel nog over ditadvies .
Inaansluiting daarop zijvermeld ,datbijhetakkoord ,dateind 1963
indeStichting van deArbeid totstand kwam inzake deloonontwikkeling
voor 19^4j metbetrekking tothetminimuminkomen inbeginsel overeen­
stemming werd bereikt .over dehantering van 'eentoetsingsmaatstaf bij
debeoordeling van c.a.o. 'senandere arbeidsvoorwaarden-regelingen .
Voor volwaardige mannelijke werknemers werd daarbij ,eenbedrag van100F1
perweek alsuitgangspunt voor eendergelijk inkomen alsnormaal aanvaard .
Metingang van 1januari 1965 isditbedrag verhoogd tot110F1perweek .
> • •« -
Doze norm geldt opdeleeftijd waarop hetvolwassenenloon wordt bereikt ,
doch uiterlijk op25jaar .Metbetrekking tothetminimuminkomen van
vrouwelijke werknemers golden tot 1januari 1965 denormen ,welke in
Nederland inverband methetEEG-verdrag worden aangehouden .
•♦#/•••

Tenslottezijnogvermeld,dateind1964inhetNederlandse
Parlementdoortweeafgevaardigden schriftelijke vragenzijninge­
diendaandeNederlandse Regeringoverdotoepassingvanhetbe­
ginselvangelijkebeloningvoormannenenvrouwen.
B.TOESTÂNDPER31DECEMBER1964
InNederlandheeftdevrouwelijke werknemerindegevallen,
waaringelijkebeloningkrachtensc.a.o,ofindividueelkontrakt
bestaat,daaropaanspraakenzijkandezoinrechtegeldendmaken.
Bevolwassenweikneemster kanzelfstandiginrechteoptreden,ook
indienzijgehuwdis.Devordering opgrondvaneenc.a.o,wordt
ingesteldbijdekantonrechter .Partijenkunneninpersoonofbij
gemachtigdeterzittingverschijnen .
Hetaantalper31december19^4vankrachtzijndec.a.o.'s
bedroeg757 »alsvolgtverdeeldt
Hetaantalwerknemers,datonderc.a.o.'s,algemeenverbin­
dendverklaardec.a.o.'s,bindenderegelingen enverordeningen valt,
bedraagtca.2.265»000.Hetaantalwerknemerswaarvoorgeencollec­
tieveloonregelingbestaatbedraagt635*000(landbouwenvisserij
3000;industrie99«000jhandelI8I.OOO5vrijeberoepen,persoon­
lijkediensten,overigebedrijven352.000).
Wanneerhetpersoneelbijdeoverheidsdiensten enandere
publiekrechtelijke organenwordtmedegoteld,danbedraagthetper­
centagewerknemersinNederlandvoorwiegeencollectieve loon-
regelinggeldt17i°mlandbouwenvisserij
industrie
handel
vrijeberoepen,persoonlijke
dienstene.d.92
470
53
142
757

-52-
\
Na30juni 1963 werden intotaal 201c.a.o .'ahernieuwdf in
79daarvan zijn lonen voor vrouwelijke arbeidskrachten opgenomen .
Geconstateerd kanworden datthans ineen15-tal c.a.o. 's
degelijkheid geheel ofvrijwel geheel isgerealiseerd ,ineen20-tal .
andere eenpercentage van95$enineen36-tal weer andere c.a.o .'s
90%isopgenomen ,terwijl ineen8-tal c.a.o. 'shetpercentage schommelt
tussen 77en90,waarbij evenwel dient teworden opgemerkt datindeze
8bedrijfstakken inhetalgemeen devrouwen indez.g .gemengde functies
90$verdienen vanhetgeen demannen verdienen .Hetbetreft hier de
confectieindustrie ,delederwarenindustrie ,delucifersindustrie ,de
wasserijen ,deschoenindustrie ,eengedeelte van deaardewerk-industrie ,
detextielindustrie enhetHorecabedrijf .
Hierbij zijuitdrukkeli jkeropgewezen ,datinhetalgemeen
declassificatie-systemen endeindeling vanmannen envrouwen infuncties
inHederland eenobjectieve kritiek zeer welkunnen doorstaan }deindit
land geldende systemen enfunctie-indelingen zijn duidelijk en2ichtbaar .
Dealgemene vooruitgang inzake deoptrekking van devrouwen -
lonen aandemannenlonen kantenslotte worden geïllustreerd aandehand
van devolgende illustratieve cijfers :deregelingslonen inhetparti­
culiere bedrijfsleven stegen voor wat delonen van devrouwelijke hand­
arbeiders betreft sedert 1958 met99$ )diederlonen vandemannelijke
handarbeiders met71$ (stand maart 1965 tenopzichte vandeovereenkom­
stige periode in1958 ,inclusief huurcompeneatie ).

HOQFDSTUKII
ACTIVITEITHT VMHECOMMISSIE EHAtTDEEEORGANI3TVANDEE.E.G,
Indithoofdstukwordt-overeenkomstig dewensvandeledenvan
despecialewerkgroepartikel119-eenkortoverzichtgegevenvan
dewerkzaamheden enactiviteiten gedurendedelaatstejareninhet
kadervandetenuitvoerlegging vanderesolutiewelkeop31decem­
ber,1961doordeConferentiederlid-statenwerdaangenomen.Indit
hoofdstukwordenalleendewerkzaamheden enactiviteiten opcommu­
nautairniveau "behandeld }watindeverschillende landenwerdge­
daanwordtineenanderdeelvanditrapportbesproken.
EUROPEES PARLEMENT -
HetEuropeesParlementheeftgedurendedeafgelopenjarenvoort­
durendaandachtbesteedaandeverwezenlijking vandegelijke "be­
loningindelandenvandeGemeenschappelijke Marktendaarbijvol
lediggebruikgemaaktvanzijnbevoegdheden totoverlegencon­
trole,diehetopgrondvanhetVerdragtoekomen.HetParlementheeft
hetprobleemverschillende malenaangesneden .Watbetreftdeacti­
viteitendienahetaannemenvanderesolutiezijnontwikkeld,kan
inhetbijzonderopeenaantaldocumentenwordengewezen:
1)hetaanvullendverslagdoordeheerHOTTEnamensdeSocialeConw
missievan5juni1962(deheerMOTTEhadinoktober1961een
tussentijdsverslagingediend)^
2)deresolutievanhetParlementvanjuni1962?
3)hettussentijdsverslagnamensdeSocialeCommissievanmevrouw
SCHOUWBNAAR FRAHSSSN,van25juni1963?
4)deresolutievanhetParlementvanjuni19^3$
5)hettussentijdsrapportnamensdeSocialeCommissievandeheer
BERKHOUWERvan5m©i19^4ï
6)deresolutievanhetParlementvanmei1964.
Inaldeze.documentenwerduitgegaan .vaneenanalysevande
situatiesindeverschillende landenwatbetreftdeverwezenlijking
van.degelijke .beloningenwerdeenstandpuntbepaaldtênopzichte
vanbepaalde..daarmeesamenhangende problemen,i

-54-
HetEuropees Parlement heeft ,nadat hetmetvoldoening kennis had
genomen van deresolutie van deConferentie derlid-staten envan
dewijze waarop men zich detoepassing van degelijke beloning van
mannen envrouwen voorstelde ,herhaaldelijk enmetnadruk zijn te­
leurstelling uitgesproken omtrent detekortkomingen endevertra­
gingen die insommige landen werden geconstateerd enheeft dere­
geringen enwerkgevers -enwerknemersorganisaties aangespoord de
nodige maatregelen tenemen teneinde aanhun respectieve verplich­
tingen tevoldoen .Het laatste verslag van deSociale Commissie noemt
eenaantal punten waarop eenbevredigende vooruitgang isgeboekt ,
maar signaleert tegelijkertijd ,dateenopheffing vanhetverschil
tussen debeloning voor mannen envrouwen vaak gepaard gaat met
eenwijziging van defunctieclassifioatio ofmet eenonnauwkeurige
omschrijving van detaken ,waardoor dobezoldiging van devrouwen
nagenoeg ongewijzigd blijft .
Tijdens het debat datnaar aanleiding hiervan inhetParlement
werd gevoerd betwijfelden talrijke afgevaardigden ,of,gezien de
toenmalige toestand nogverwacht kon wordon datalle nog bestaande
vormen vandiscriminatie voor eind 19^4 opgeheven zouden zijn .De­
zelfde twijfel komt totuiting indoresolutie welke deVergadering
eenstemming goedkeurde enwaarin deCommissie van deEEGnogmaals
wordt aangespoord alles inhet werk testellen omtezorgen dathet
principe van degelijke beloning voor eind 1964 volledig wordt
toegepast .
Voorts blijkt uit eenaantal aan doCommissie van deEEGgeriohto
schriftelijke vragen omtrant ditzelfde probleem ,datdeleden van
het Parlement deontwikkeling van detoestand indeverschillende
lid-staten steeds metbelangstelling hobbon gevolgd .
ECONOMISCH EMSOCIAAL COMITE
Het Economisch enSociaal Comité heeft zich bijverschillende
gelegenheden met ditprobleem beziggehouden »Het isdoor deCom­
missie van deEEGregelmatig opdehoogte gehouden omtrent deont­
wikkeling van detoestand indezeslanden envan deproblemen
die zich indelid-staten bij detoepassing van ditbeginsel voor­
deden .Het Comité heeft steeds terinformatie alle rapporten ont­
vangen ,diedoor deCommissie over ditonderworp werden opgesteld
endeleden van het Comité hebben niet nagelaten tewijzen opbe­
paalde toestanden insommige landen ,dionaar hunmening niet in
overeenstemming waren met deresolutie van deConferentie derlid­
staten .

-55
Van debesprekingen disover ditprobleem inhetEconomisch
enSociaal Comté hebben plaatsgehad zijn vooral dediscussies
vanbelang dieindeloep van1963 vooral infebruari eninmei
vandatjaar ,werden gehouden »Daarbij spraken sommige leden van
het Comité hunteleurstelling uitover hetfeit ,datdeontwikke­
ling insommige landen geen gelijke tred hield methettijdschema
datindeResolutie voor degeleidelijke toopassing vanhetbe­
ginsel van degelijke beloning wasvastgesteld .Inhetadvies van
het Economisch enSociaal Comité naar aanleiding vanhetdocument
van deCommissie van deEEGomtrent hetwerkprogramma van deGe­
meenschap gedurende detweede etappe -ditadvies werd indecember
1963 gepubliceerd -wordt metname gezegd "dat ,terwijl eengroot
aantal andere bepalingen uithetVerdrag versneld tenuitvoer WO.TV
dengebracht ,ereenduidelijke vertraging moet worden geconstateerd
watbetreft detoepassing van artikel 119»"
CONMTSSTE VttT DEE,E .G,
DeCommissie van deEEGheeft ,zich bewust van detoezichthou­
dende functie diehaar krachtens hetVerdrag toekomt ,ersteeds
bijderegeringen endosociale partners opaangedrongen ,alle
nodige maatregelen tenemen voor dealgehole tospassing vanhet be­
ginsel van degelijke beloning .Verschillende bijeenkomsten werden
aan ditonderwerp gewijd enerwerden eonaantal brieven gezonden
aan deregeringen endewerkgevers -enwerknemersorganisaties van
dezeslanden methet oogopdetenuitvoerlegging van deResolutio
van doConferentie der lid-staten .DeCommissie van deEEGheeft
bijhaar bemoeiingen steeds desteun genoten van despeciale werk­
groep artikel 119 .
Erdient inditverband aanhorinndord teworden ,dat deCom­
missie injuli 1961 onder goedkeuring vandoRaad eenspeciale werk­
groep inhetleven riep welke wassamengosteld uitregerings deskun­
digen envertegenwoordigers van deCommissie }haar taak wasdever­
schillende problemen diezich bijdetoopassing vanhetbeginsel van
degelijke beloning indeverschillende landen voordeden grondig to
onderzoeken entetrachten ereonoplossing voor tevinden .Deze
speciale werkgroep hadmetname totopdracht 1
-alle gewenste nadere inlichtingen teverzamelen inzake dever­
schillende aspecten van detoopassing vanartikel 119inelkvan
delid–staten alsmede omtrent doinditverband door derege­
ringen verstrekte gegevens }
–alle informatie teverzamelen omtrent dotoestand inelkvan de

-56-
lid-staten met betrekking tot decollectieve arbeidsovereen­
komsten ,metname wat "betreft doclassificatie -enbeoor delings -
methodiek ,deverschillen tussen deloonschalen voor mannen en
voor vrouwen en,alnaar gelang hetgeslacht ,indeomschrijving
van defunctie ,alsmede alle andere mogelijkerwijs voorkomende
vormen vandiscriminatie ,alsook omtrent delopende ontwikke­
ling endevoorschriften dieindatverhand gegeven worden }
- alle relevante gegevens teverzamelen metbetrekking tot dotoe­
stand van deeffectieve lonen ,daarbij rekening houdend met de
doelstellingen dievoortvloeien uit doinstelling van degemeen­
schappelijke markt ,teneinde eeninzicht tekrijgen indeconcrete
moeilijkheden indeverschillende bedrijfstakken }
- teanalyseren hoe detoestand uit een oogpunt vanwetgeving en
beroepsrecht is,alsmede nategaan ,hoe dewetgeving eventueel
aangepast enhetwettelijke toezicht eventueel verscherpt kunnen
worden »
Voorts was despeciale werkgroep belast methetvaststellen van
degrondslagen endemethodiek voor een speciale enquête methet doel
zorepresentatief mogelijke gegevens van zowel indicatieve alsver­
gelijkende aard teverzamelen metbetrekking tot detoepassing van
artikel 119 .
Bespeciale werkgroep heeft zich bijhotuitvoeren vanhaar taak
laten bijstaan door eengroep deskundigen ophotgebied van decol­
lectieve arbeidsovereenkomsten ,diedoor doorganisaties vanwerk­
gevers enwerknemers waren benoemd ,endoor deskundigen ophet ge­
bied van destatistiek .
Sedert juni 1961 hebben despeciale workgroep endesub-groepen
eentwintigtal vergaderingen gehouden waarbij verschillende problemen
zijn onderzocht }nagegaan werd onder meer hoo indeverschillende lan­
denjuridisch ,indec.a.o. 'senfeitelijk detoestand waswatbetreft
detoepassing vanhetbeginsol van degelijke beloningen ,welke moeilijk­
heden verbonden waren metdeorganisatie vanstatistische enquêtes over
ditonderwerp .
Degoedkeuring van deResolutie door deConferentie derlid-staten
op30december 1961 bracht voor deCommissie eennieuwe reeks taken
meeinverband metdenaleving vanhstbepaalde inpunt 6vangenoemdo
resolutie .DeCommissie kreeg aetname tottaak insamenwerking met
delid-staten eenstatistische enquête teorganiseren over dostructuur
van delonen eneen speciale statistischs enquête over delonen van

-57-
mannenenvrouwen,daarnaastmoestzijdoreedsverzameldedooumen–
tatieverderaanvullendoormiddelvanenquêtesoverdeCAO'sende
teohniekvandefunctieclassificatie indezeslanden,ditvooralmot
medewerkingvandewerkgevers-enwerknemersorganisaties .Punt6
"bepaaldevoortsdat"case"-studiesmoestenwordenverrichtomeen
internationaal vergelijkend onderzoekvandefunctieclassificatie
voormannenenvrouwenmogelijktemaken.
Enquêteoverdestructuurendespreidingvandelonen
HetBureauvoordeStatistiekheeftopverzoekvandeCommissie
vandeEEGeenontwerpopgesteldvooreenenquête,waarbijindividuele
loongegevens zoudenmoetenwordenverzameld.HetBureauvoordeSta­
tistiekheeftdaarbijsoortgelijke onderzoekingen diemettamelijk
grotetussenpozen (3tot6jaar)reedsinverschillende landenvan
deGemeenschap warenuitgevoerdalsvoorbeeldgenomen.
Ditoorspronkelijke ontwerpisonderzocht,gewijzigdenten­
slottedefinitiefvastgesteldtijdensvergaderingen diegedurende
1964teBrusselwerdengehoudendoordeworkgroep"Loonenquêtes",
welkewassamengestelduitvertegenwoordigers vanderegeringen
vandelid-staten (deMinisteriesvanArbeid'endeNationaleBu­
reausvoordeStatistiek)envandewerkgevers-enwerknemersorga­
nisaties.
HetontwerpisgebaseerdopderesolutievandeConferentie der
lid-stateninzakedegelijkebeloningvanmannenenvrouwen,welke
op30december19&1reedseenenquêteoverdestructuurvandelonen
inhetvooruitzichtstelde.Inditverbandhebbendedeskundigen van
dewerkgroep"Jfennen-envrouwenionen "ophunvergadering van29april
I964vastgesteld,datdespecialeenquête,statistisohvanweinigbe­
tekeniszouzijnwegensdemoeilijkheid omindeverschillende lid-staten
onderhevigvergelijkbare functiestevindon.Daaromwarenzijvanmening,
datdeenquêteoverdestructuurendespreidingvandeloneneonbetore
statistische benaderingvanhetprobleemmogelijkzoumaken.Zijhebben
aanbevolen omopstatistischgebiedallekrachtenopdezeenquêtete
concentreren .Hierbijhebbenenkeleafvaardigingen erhuntwijfel
overuitgesproken ,ofhetmogelijkisomdebostaandedisciminaties .
tussen4elonenvanmannenenvrouwenindezeslandennauwkeurigvast
testellen.
Deenquêtezalsteekproefsgewijze gedurendeeenofmeerdereloon-
periodes .inde.maandoktober1966wordengehouden.Zijzalalleenbe–

-58-
trekkinghebbenopindustrie-arbeiders enmdegeheleGemeenschap
ongeveer2miljoenwerknemers omvatten.
Deenquêtezalvolgensdevolgendeprincipeswordenopgezett
1°-Indekleinebedrijven,waarvaneenstoekproefzalwordengetrokken,
zullenallearbeidersinhetonderzoekwordenopgenomenj
2°-Indemiddelgrotebedrijven,waarvanoveneenseensteekproefzal
wordengetrokken,zalslechtseengedeeltevandearbeidersbijde
enquêtebetrokkenworden}
3°-Iiegrotebedrijvenzullenallenbijdeenquêtebetrokkenzijn,maar
uitdebijhenwerkzamearbeiderszaleensteekproef wordengetrok-
,ken.
Erzalvoorwordengezorgddatbinneneenzelfdebedrijfstak de
kanseninhetonderzoektewordenopgenomenvoorallewerknemersgelijk
zijn.Vaniedereinhetonderzoekopgenomenarbeiderzullen,behalveom­
trenthetoverdeperiodevanonderzoekontvangenloonendegewerkte
uren,gegevenswordenverzameldoverhetbeloningssysteem ,deaard
vanhetloon,hetgeslacht,deleeftijd,deburgerlijkestaat,devak­
bekwaamheid,hetaantalpersonentezijnonlasteenhetaantaljaren•
dienstverband ,Dearbeiderszullenindrie,voordezeslandenvando
Gemeenschap eenvormigevakgroepen wordeningedeeld.Bovendienzalmon
voorenkelegroterebedrijfstakken bijwijzevanproefeenaantalsleu-
telberoepentrachtenteomschrijven .Bijhotbewerkenvanderesulta­
tenzalrekeningwordengehoudenmetdeomvangenderegionalesprei­
dingvandebedrijvenenhoezeoverdegewestenzijnverdeeld.Waar
demogelijkheid daartoebestaat,zullenvoortsinsommigelandende
resultatenkunnenwordengecombineerd metdiovananderenationaleen­
quêtesoverdejaarinkomens .Deenquêteoverdestructuurendesprei­
dingvandelonenzalperiodiekkunnenwordonherhaald.Demanier
waaropdezeenquêtezalwordenuitgevoerdisreedsgoedgekeurd door
deRaadvanMinisters,
Speciaalststistisohonderzoeknaardemannenenvrouwenlonen
DeCommissievandeEEGheefteveneensinhetkadervandere­
solutievandeConferentie derlid-statenbepaalddatertezijner
tijdeenspeciaalstatistisch onderzoekzalwordeningesteldnaar
delonenvanmannenenvrouwen.Eensub-groepbestaandeuitregerings–
deskundigen envertegenwoordigers vandewerkgevers-enwerknemers­
organisaties isdoordespecialewerkgroepartikel119belastmethot
opstellenvaneenortwerpvoordezeenquête.Natalrijkebijeenkomsten
heeftdezewerkgroepbeslotenhetonderzoekintestellenindedrie
volgendebedrijfstakken .

-59-
l)katoenspinnerijen en--weverijen
2)deelektrotechnischo industrie
3)deaardewerkindustrie .
Deenquête zalbinnen elke "betrokken "bedrijfstak alle bedrijven
met50ofmeer werknemers omvat ten jvoor zover mogelijk zullen bij de
uitgekozen functies ongeveer 80$vandearbeiders betrokken zijn .
Inaansluiting opdeze beslissingen zijn inieder land natio­
nale werkgroepen opgericht dietottaak hebben defuncties offunc­
tiegroepen aan tewijzen waarop deenquête betrekking zalhebben t.
a)typisch mannelijke functies offunctiegroepenj
b)typisch vrouwelijke functies offunctiegroepen ;
c)gemengd -?furciiee offunctiegroepen ,waarin het
werk even goed door mannen als door vrouwen
wordt verricht .
Terwijl deverschillende nationale groepen dekeuze bepaalden
van deinhetonderzoek optenemen functies offunctiegroepen ,stelden
dediensten van deCommissie -m.n .het Bureau voor deStatistiek der
Europese Gemeenschappen -eenenquêteformulier ,datdemogelijkheid
biedt tothetverzamelen vanalle individuoio loongegevens inverband
metdeaard vanhetwerk ,geslacht ,leeftijd ,burgerlijke staat van
dearbeider ,aantal personen tenlaste enaantal jaren dienstverband »samen .
Or,grond vandeze gegevens zouhetmogelijk moeten zijn ,tekomen
tot deberekening vanhet loon vanmannen envanvrouwen voor homogene
functiegroepen (bijvoorbeeld mannelijke envrouwelijke werknemers
tussen 30en35jaar ,gehuwd ,met2kinderon tenlaste en5jaren
dienstverband ,waarbij eventueel bestaande verschillen aanhet licht
zouden komen .
Destatistische sub-groep heeft gedurende haar werkzaamheden de
aandacht van despeciale werkgroep gevestigd ophetfeit ,dathetniet
mogelijk wasvan tevoren teweten ofhet statistisch onderzoek zoals
opgezet voldoende gegevens zouopleveren voor eenduidelijk envolledig
antwoord opdevraag diedoor artikel 119van hetVerdrag wordt ge­
steld .Allereerst zouden debij deenquête betrokken functies of
functiegroepen tussen deverschillende landen onderling inalle op­
zichten vergelijkbaar moeten zijn .Ditpunt wasvanfundamentele
betekenis omdat ,wanneer functies zouden worden gekozen dieookmaar *
weinig vanelkaar verschilden ,iedere mogelijkheid omderesultaten van
deenquête onderling tevergelijken teniet zouworden gedaan .
•••J•••

-60-
Voorts zouhet ,naar demening van deDuitse afvaardiging ,waar-
tij deItaliaanse afvaardiging zich gedeeltelijk aansloot ,in
hetgeval datuit deenquête verschillen tussen debeloning van
mannen envrouwen zouden "blijken ,moeilijk zijn omuit temaken
inwelke mate deze verschillen inverband gebracht zouden moeten
worden met het bestaan van dsdiscriminaties indezin van artikel
119 »Infeite wordt hetloonpeil beïnvloed door eenaantal fac­
toren vanuiteenlopende aard .Naar demening vangenoemde twee dele­
gaties zou ,zelfs indien uit deenquête perland meer ofminder
grote verschillen naar voren zouden komen daaruit niet kunnen worden
geconcludeerd dat deverschillen tussen delonen van mannen en
vrouwen toe teschrijven zouden zijn aan discriminatie opgrond van
het geslacht van dearbeider .Met het oogdaarop stelden deDuitse
enItaliaanse afvaardigingen voor het probleem van demannen -en
vrouwenlonen alleen met dehulp van "case"-studies enmonografieea
teonderzoeken .Opeenbijeenkomst van dedirecteur-generaal van
denationale bureaus voor destatistiek werd ernstige twijfel ge­
uit omtrent demogelijkheid het verschijnsel van discriminatie
tussen demannen -envrouwenlonen teanalyseren door middel van een
statistische enquête .
Niettemin heeft men het organiseren van despeciale enquête
voortgezet .Dewerkgroep heeft dedoor denationale werkgroepen opge­
stelde functieli jsten onderzocht .Gebleken isdat denationale groepen
bij het opstellen van defunctieli jsten zeer uiteenlopende criteria
hebben aangehouden }devoor eenzelfde bedrijfstak ingediende lijsten
verschilden van land totland zozeer ,dat hetduidelijk was ,dathet
beginsel volgens welk degekozen functies ongeveer 80%vandewerk­
nemers indebedrijven moesten omvatten ,niet inalle landen in
acht was genomen .
Nadat zijdeverschillende manieren hadden onderzocht waarop
eenspeciale enquête uitgevoerd kanworden ,kwamen deleden van de
sub-groep overeen voor elkvan dedrie bedrijfstakken eenaantal
typisch mannelijke werkzaamheden tekiezen ,eenaantal typisch vrouwe­
lijke werkzaamheden eneenaantal gemengde werkzaamheden die zoveel
mogelijk inalle landen voor moesten komen endaar ookgelijk moesten
zijn .Opdeze werkzaamheden zoudeenquête danbetrekking hebben .

-61-
Omzeker tezijn dat indeverschillende landen defuncties
overeenstemden endat dezelfde criteria werden toegepast hebben de
deskundigen hetnodig geoordeeld drie sub-werkgroepen intestellen
(eenvoor elke bedrijfstak )bestaande uitdeskundigen vandedrie
betrokken bedrijfstakken .Watbetreft deonder zoek-methode hebben
dedeskundigen zich uitgesproken tegen eensteekproefenquête om­
dathet temoeilijk zou zijn .omperbedrijf een opeenvormige cri­
teria gebaseerde steekproef teontwerpen }zijhebben geconstateerd
datdeenquête geen 80$vanhetpersoneel vandebedrijven konom­
vatten .
Tenslotte hebben dedrie sub-groepen eenaantal functies
uitgekozen enomschreven .Vervolgens hebben denationale afvaar­
digingen dediensten van deCommissie gegevens verstrekt omtrent
het aantal mannelijke envrouwelijke arbeiders indeze functies .
Bij het onderzoek van deresultaten moesten dedeskundigen van de
statistische sub-groep eenstemmig vaststellen ,dathetaantal werk­
nemers volgens het ontwerp inhetalgemeen tegering was omdevoor­
genomen enquête representatief tedoen zijn .Methetoogdaarop
was destatistische subgroep vanmoning dat despeciale enquête ,
zoals deze resulteerde uit devoorafgaande voorbereidende bespre­
kingen ,vanuit statistisch oogpunt vanweinig waarde zou zijn .
Daarentegen waren zijvanmening datdeenquête over destructuur
van delonen die momenteel wordt voorbereid door het Burec.u voor
deStatistiek derEuropese Gemeenschappen statistisch gezien een
betere benadering van hetprobleem mogelijk zoumaken .
Op15oktober 1964 hebben devertegenwoordigers van delid­
staten inhetkader van deRaad bijeen ,naonderzoek van eenrapport
van deCommissie besloten dat hetgezien hetstandpunt van demet
devoorbereiding van destatistische enquête belaste statistische
deskundigen ,nuttig zouzijn ,dewerkzaamheden voor deenquête
betreffende destructuur endespreiding van delonen inhetbe­
drijfsleven voort tezetten ennog geen beslissing tenemen omtrent
het alofniet verrichten van eenspeciale enquête over delonen
van mannen envrouwen .

-62-
Opverzoek van deCommissie verrichte studies
Teneinde eenvollediger inzicht tekrijgen indeproblemen
diesamenhangen met detoepassing van hetbeginsel vangelijke
beloning indezeslanden van deGemeenschap heeft deCommissie
aandeskundigen vanbuiten eenaantal studies opgedragen .
Reeds voor degoedkeuring van deresolutie waren eropini­
tiatief vandeCommissie inDuitsland ,Frankrijk enItalië "case "-
studies verricht .Nadegoedkeuring van deresolutie heeft de
Commissie inoverleg met despeciale werkgroep besloten teraf­
ronding van dereeks gelijksoortige studies indedrie Benelux -
landen telaten maken .
Vervolgens zijn ernog twee andere studies uitgevoerd in
hetkader van detoepassing vanpunt 6van doresolutie datmetname
bepaalt »"deCommissie zaldeverzamelde documentatie aanvullen
met enquêtes over deindezeslanden toegepaste collectieve
arbeidsovereenkomsten enmethodes inzake beroepsclassificatie ,
met name insamenwerking met dewerkgevers -enwerknemersorga­
nisaties .DeCommissie zal eveneens monografieën opstellen die
dienstig kunnen zijn voor eeninternationaal -vergelijkend onder­
zoek van deberoepsclassificatie vanmannen envrouwen ."
Aldeze studies ,waarop sub 1,2en3nognader zalworden
ingegaan ,zijn terbeschikking gesteld zowel van deRegeringen
alsvan decentrale organisaties vanwerkgevers enwerknemers in
de6landen van deE.E.G.
1.Monografieen ("case"-studies )
Deze studies hadden ten doel eenaantal sociologische as­
pecten aan het licht tebrengen die tengrondslag liggen aan de
loonvorming ,entegelijkertijd ineenaantal bijzondere enzorg­
vuldig uitgekozen gevallen nategaan hoe deverhouding istussen
delonen van mannen envan vrouwen .Het leek dienstig omdeana­
lyse inhetbeginstadium tebeperken tottechnisch identieke
functies ,waarvoor ,naar demening vansommige regeringen ,het
beginsel vanartikel 119van Verdrag diende tegelden .
Dewaarde van deze "case"-studies is,behalve dat zegron­
dige monografische studies hebben opgeleverd vanbedrijven diein
debedrijfstakken van dezeslanden vanuit eenoogpunt vanwerkge -
m /•••

-63-
legenheid voor vrouwelijke arbeidskrachten representatief zijn ,
vooral geweest ,dat zijhebben aangetoond hoemoeilijk het is
omgevallen tevinden waar mannen envrouwen "hetzelfde werk "
doen ,wanneer men ditbegrip zowil interpreteren ,dathetbe­
ginsel van degelijke beloning voor mannelijke envrouwelijke
werknemers dieonder dezelfde omstandigheden eninhetzelfde
bedrijf indezelfde functies werkzaam zijn ,vantoepassing is.
Deze studies zijn uitgevoerd indeperiode onmiddellijk
voorafgaande aan envolgende opdegoedkeuring van deresolutie
van 30december 1961 door deministers inhetkader vandeCon­
ferentie derlid-staten bijeenj destudies inDuitsland ,Frank -
rijk enItalië werden -zoals boven reeds medegedeeld -vóór ,
endie indeBenclux-landen nadegoedkeuring van deresolutie
verricht .
2.Vergelijkende studie van enige methoden van functies in
loonklassen
DeCommissie van deEEG stelt reeds lang pogingen inhet
werk omdocumentatie teverzamelen omtrent deloonregeling voor
mannen envrouwen zoals deze isvastgelegd indec.a.o .'svan
dezeslanden .Zijheeft daarbij eenberoep gedaan opde
medewerking van dewerkgevers -enwerknemersorganisaties welke
eenreeks rapporten hebben opgesteld ,waarin eenanalyse wordt
gegeven van dec.a.o .-regelingen betreffende debeloning van
mannen envrouwen .Gezien punt 6van deresolutie heeft deCom­
missie ,inoverleg met despeciale werkgroep ,besloten van deze
documentatie gebruik temaken teneinde nategaan opwelke wijze
indeverschillende landen defunctie-classificatie van mannen
envrouwen plaatsheeft .Hierbij dient teworden opgemerkt ,dat de
Bondsrepubliek Duitsland enFrankrijk eenomvangrijke documentatie
hebben geleverd ,maar datdevoor deandere landen beschikbare
gegevens tamelijk beperkt zijn ,metuitzondering vanNederland
waar desituatie duidelijk isgegeven dez.g .genormaliseerde werk­
classificatie' die indemeeste bedrijfstakken wordt toegepast .
Opgrond vandeze documentatie isin1$62 aaneeninternationaal
wetenschappelijk organisatiebureau deopdracht gegeven een studie
temaken van de .methoden van i.ndeling van functies inloonklassen .

-64-
Deze studie heeft aangetoond ,dat erindec.a.o .'bvan du
landen van deEEG twee fundamenteel verschillende methodes van
indeling worden toegepast .Bij deeerste methode worden devak-
kon offuncties ingedeeld opbasis vanhetbetaalde loon ,de
tweede isgebaseerd opeenafzonderlijk opgestelde functiehië -
rarchie .Indestudie wordt getracht deverschillende c.a.o. 's
waarvan deauteurs kennis hebben kunnen nemen naar deze twee
methoden tegroeperen .
Opgrond van deonderzochte documentatie enrekening houdende
met deervaring die deauteurs hebben opgedaan endeonderzoe­
kingen die zijhebben verricht wordt indestudie getracht tot-
overigens door doauteurs alsvoorlopig gekenschetste -conclu­
sies tekomen die een zekere bruikbare informatie omtrent de
toestand indeverschillende landen bevatten .
3.Documentaire onderzoeken van depraktijk van deloonvorming
invijf landen van deE5G .
Hetzelfde instituut dat debovengenoemde studie heeft ver­
richt werd belast met het instellen van een reeks documentaire
ondor zoeken inFrankrijk ,België ,Italië ,deBondsrepubliek
Duitsland enNederland omnategaan hoe indeze vijf landen
deloonvorming indepraktijk plaatsvindt .Aan deconclusies
van deze studie kan geen algemene geldigheid worden toegekend
wegens hetzeer beperkte gebied (twee bedrijven perland )waarop
het onderzoek werd ingesteld .
Zonder deconclusies waartoe deauteurs zijn gekomen tot
dehare temaken ,isdeCommissie toch vanmening ,datuit een
onderzoek van deze conclusies zekere aanwijzingen kunnen worden
gedistilleerd omtrent depraktijk van deloonvorming die ,al­
thans indesectoren waarin het onderzoek werd ingesteld ,ge­
bruikelijk is.
Menkan zich afvragen ,ofdeindeze paragraaf genoemde
studies inhetalgemeen hebben beantwoord aanwat deCommissie
ervan verwachtte ,datwil dus zeggen ofzeteneerste het
verband tussen delonen van mannen envan vrouwen inbepaalde
bedrijfstakken hebben aangetoond ,ententweede ofzemogelijkheid
hebben geboden toteenanalyse van deindeverschillende landen
gebruikelijke methoden vanfunctieclassificatie entoteeninter­
nationaal vergelijkend onderzoek van declassificatie van mannen
envrouwen indeze functies ,zoals voorgeschreven inpunt 6vande
resolutie . /

-65-
Vanverschillende zijden iskritiek geleverd opde
toegepaste onderzoeksmethode enopderesultaten diedeze studies
hebben opgeleverd .Metname is-vooral watbetreft detwee
laatste studies -naar voren gebracht -,dat deauteurs niet
volledig zijn geslaagd indeuitvoering van dehunopgedragen
taken .Daarbij dient echter teworden opgemerkt ,datwanneer ,
deze studies slechts eengedeeltelijk resultaat hebben Opgeleverd
ditgrotendeels tewijten isaandebuitengewone omstandigheden
waaronder zijzijn verricht }dezeer onvolledige enbeperkte
documentatie die deonderzoekers terbeschikking stond ,dezeer
geringe financiële middelen endetermijnen waarbinnen deonder­
zoeken moesten worden ingesteld hadden totgevolg ,datdeonder­
zoeken slechts opeenbeperkt gebied plaats konden hebben endeden
inzekere zinafbreuk aan dewetenschappelijke waarde ervan .
Onder deze omstandigheden kunnen deze studies moeilijk als
grondslag dienen voor eenalgemene beoordeling van detoepassing
vanhetbeginsel van degelijke beloning indeverschillende landen
zelfs wanneer menalleen eenuitspraak wildoen over deperiode
waarin deze studies werden verricht .Dit ligt teneerste aan de
gevolgde methoden ententweede aanhetnoodzakelijk beperkte
karakter vandeonderzoeken ,dieslechts eenuiterst beperkt aan­
talgevallen hebben omvat ,welke zelf bovendien niet alsrepre­
sentatief voor detoestand indeverschillende landen konden
worden beschouwd .Het zouechter niet juist zijn tezeggen ,dat
uitdeze studies inhetgeheel geen nut zoukunnen worden getrok­
ken .Afzonderlijk genomen bevatten destudies hechts onvolledige
gegevens ,maar wanneer menhen samen beschouwt kunnen ze,ondanks
hunbeperkingen enenkele onjuistheden totopzekere hoogte als
grondslag dienen voor eenbeoordeling .Geen vandeze studies be­
vatconclusies dieover hetgeheel genomen integenspraak zijn met
debevindingen van deCommissie opgrond van doverschillende
onderzoeken naar destand van detoepassing vanhetbeginsel van de
gelijke beloning ,die zijinhetkader vandevoorbereiding vanhaar
verschillende rapporten verrichte .Hoewel deze studies dusgeen
wetenschappelijke basis vormen diehaar verschillende standpunten
ondersteunen ,meent deCommissie toch ,dat zijeenaanwijzing te­
meer zijn ,dieindezelfde richting wijst .alsdegegevens die zij
zelf gedurende deafgelopen jaren heeft kunnen verzamelen . /
•«•/•••

-66-
Conclusies
Tot slot van dit onderzoek van deverschillende werkzaamheden
die totnutoewerden verricht meent deCommissie devolgende op­
merkingen tekunnen maken over het praktische resultaat ervan .
1) Deconclusies vandewerkzaamheden inverband metdeorgani­
satie van een speciaal statistisch onderzoek naar delonen
van mannen envrouwen heeft aangetoond hoemoeilijk het is
het probleem van deloondiscriminatie tussen mannen envrouwen
statistisch teonderzoeken .
2) Deenquête over destructuur endespreiding vandelonen zal
eenbetere statistische benadering van het probleem van de
lonen vanmannen envrouwen mogelijk maken }sommige deskundigen
blijven echter betwijfelen ofmen opgrond van deze enquête toteen
bepaling van indeverschillende landen bestaande normen van loon-
discriminatie tussen mannen envrouwen zal kunnen komen .
3) Voorts ishetuiterst moeilijk ditvraagstuk door middel van
monografische onderzoeken tebestuderen .Deinhetbovenstaan­
deaangehaalde voorbeelden tonen aan ,datdergelijke onderzoe­
ken ,ongeacht hunwetenschappelijke grondslag ,altijd slechts
eentamelijk beperkte waarde hebben welke nooit uitstijgt
boven deonderzochte gevallen .
•••J•••

HOOFDSTUK III
CONCLUSIES
Opmerkingen vooraf ''
Nadeindezeslid-staten van deGemeenschap voor detoe­
passing vanhetbeginsel vangelijke beloning voor mannelijke Bnvrou­
welijke werknemers .gevolgde procedure tehebben onderzocht enkennis
tehebben genomen van deopdatgebied bestaande toestand inde
verschillende landen op31december 196^-deinderesolutie van _
deconferentie derlid-staten voor devolledige enjuiste toepas­
sing vanditbeginsel vastgestelde uiterlijke datum ,wordt een
overzicht gegeven van deactiviteiten van deorganen van deGemeen­
schap ,waarbij ,nahetEuropese Parlement enhetEconomisch en' ..
Sociaal Comité ,speciaal aandacht isbesteed aandeactiviteiten '''
vandeCommissie uithoofde van dehaar door hetVerdrag vanRome
■toegekende taak van .toezicht op'ie'toepassing van debepalingen van
dit 'Verdrag . .;: '
Het .isnuliet moment eenalgemeen overzicht temaken en ,te
trachten conclusies tetrekken waaruit ,zomogelijk ,kanworden opge­
maakt inhoeverre deverschilléndé landèn aanhunverplichtingen
hebben voldaan .
Draagwijdte vanhet beginsel' dergelijke beloning ' ' . ■
Allereerst wenst deCommissie nogmaals haar standpunt uiteen
tezetten watbetreft dewijze 'waarop volgens haar hetinartikel
119 "fanhet -Verdrag vervatte beginsel vangelijke beloning vanman­
nen envrouwen toepassing zoumoeten vinden .Reeds inhaar aanbeve­
ling vanjuli 1960 hadzijeeninterpretatie gegeven vandévoor­
schriften vanhetVerdrag ,door tebevestigen datartikel .119dè '
opheffing inhoudt vanélke discriminatie naar kunne van dewerknemer
..tenaanzien vandiens beloning .Dezè aanbeveling omvatte onder andere
.^datgelijke beloning voor gelijke arbeid ;,in„het bijzonder inhoudt :
-datwanneer ereenwettelijke ofovereengekomen verplicht minimumloon
-bestaat ,dityo.ot mannelijke en -vrouwelijke werknemers gelijk moet
zijn endatwanneer stukloon wordt betaald ,ditvoor mannen envrouwen
. •••< •»
volgens eenzelfde maatstaf moet worden vastgestelde

-68-
-dat wanneer het loon wordt vastgesteld volgens enig systeem van
beroepsclassifacatie ,dedesbetreffende categorieën voor manne­
lijke envrouwelijke werknemers gelijk moeten zijn endeclas-
sificatiemaatstaven opdezelfde wijze moeten worden toegepast
voor oannen envrouwen ;
-dat defactoren welke van invloed zijn opdearbeidskosten of
deprestaties vanvrouwelijke arbeidskrachten bij tijdloon niet
inaanmerking genomen mogen worden ;
-dat wanneer dezelfde vakbekwaamheid voor deuitoefening van een
werkzaamheid wordt vereist (diploma 's,beroepservaring ,enz.),
geen enkel onderscheid inbeloning naar kunne mag worden gemaakt ;
-dat inindividuele arbeidsovereenkomsten geen enkel onderscheid
inbeloning naar dekunne van dewerknemer mag worden toegelaten »
Deinterpretatie volgens welke het beginsel van gelijke be­
loning ,zoals bedoeld inartikel 119 ,slechts zoumoeten worden toe­
gepast optechnisch identieke functies inhetzelfde bedrijf ,werd
hiermee verworpen ;nog veel meer dan bij identieke functies beston­
dennamelijk indemeeste lid-staten loondiscriminaties naar kunne
van dewerknemer endeCommissie wilde dat het beginsel zouworden
toegepast volgens richtlijnen met eenruime draagwijdte ,overeen­
komend met het sociale karakter van devoorschriften van hetVerdrag »
De"case"-studies die inverschillende bedrijven van dezeslanden
werden verricht ,hebben aan het licht gebracht hoemoeilijk het is
technisch identieke functies tevinden eninhoeverre dedraag­
wijdte vanartikel 119beperkt zouworden indien eendergelijke
interpretatie werd aanvaard .
Toen deconferentie van delid-staten ,zich bewust van de
moeilijkheden waarop elke bespreking inzake deinterpretatie van
devoorschriften van hetVerdrag was gestuit ,uniforme regels heeft
vastgesteld voor detoepassing van het beginsel van gelijke beloning
inalle lid-staten ,door deresolutie van30december 1961 aan te
nemen ,werd eenruime opvatting aanvaard volgens welke alle infor­
mele offormele discriminaties tennadele van debeloning voor vrouwe­
lijke werknemers moeten worden opgeheven .Delid-staten hebben name­
lijk erkend dat "degeleidelijke toepassing vanhetbeginsel van
gelijke beloning voor mannelijke envrouwelijke werknemers tendoel

heeft alle discriminaties bi|devaststelling van delonen opte
heffen eninzonderhoud i , .... . - '
_detoepassing vanhetVerplichte minimum loon uitsluitend voor
mannen ofdevaststelling van dit'loon opeen'verschillend niveau
voor mannen en.vrouwen ; -.*• • •>
-devaststelling vanminimumlonen opverschillend niveau ,naar
'gelang 'vanhetgeslacht vandewerknemer ,indien indecollectieve
arbeidsovereenkomsten ,loonschalen ofioonovereenkomsten.versch.il -
■-lende minimumlonên zijn vastgesteld ; . .
-devaststelling opverschillende grondslagen vantijd »entaak-
loonschalen voor mannen envrouwen .: *,
 
-het instellen van verschillende categorieën voor mannen envrouwen
ofhettoèpassen vanverschillende indelingsnormen wanneer.de
lonen volgens eensysteem vanberoepsclassificatie worden vastgesteld
-over hetalgemeen hethandhaven indecollectieve arbeidsovereen­
komsten ,loonschalen ,ofloonovereenkomsten van verschillende' 'be-'
loning naar gelang van het geslacht .".
, *'
Delid-staten hebben eveneens erkend "datmet hetbeginsel
vandegelijke beloning evenmin verenigbaar zijn praktijken ,waarb'ij
devrouwelijke arbeidskrachten stelselmatig ineenlagere klasse -
worden ingedeeld ,waarbij tuisen mannen envrouwen verschillende ■
criteria inzake vakbekwaamheid worden aangelegd en,waarbij dewerk­
nemers worden ingedeeld opgrond vancriteria die geeri rekening
houden met defeitelijke omstandigheden ,waarin.de functies worden
uitgeoefend »"» ' "
Gezien dehierboven uiteengezette draagwijdte vanhetbeginsel
van degelijke beloning ,verwerpt deCommissie nogmaals elke inter­
pretatie welke het toepassingsgebied van devoorschriften vanhet
Verdrag zoubeperken .

-70-
Artikel 119 houdt deformele verplichting invoor delid­
staten "detoepassing van het beginsel van gelijke beloning voor
mannelijke envrouwelijke werknemers voor gelijke arbeid "tever­
zekeren .Delid-staten waren dus enerzijds gehouden detoepassing
van dit beginsel bij deopenbare diensten rechtstreeks teverze­
keren enhet opeen algemeen niveau tebeschermen door passende
maatregelen .Anderzijds washet detaak van dewerkgevers -enwer-
nemersorganisaties -waarvan devolledige autonomie ophet gebied
van devaststelling van dearbeidsvoorwaarden envan delonen prak­
tisch inalle lid-staten van deGemeenschap wordt erkend -deprak­
tische toepassing van ditbeginsel indec.a.o .enloonakkoorden
van departiculiere sector teregelen .
Onderscheid moet dusworden gemaakt tussen deverplichtingen
van deregeringen endiewaarvoor daarentegen desociale partners
rechtstreeks verantwoordelijk zijn .
Toestand xndelid-staten
Ondanks desomsbelangrijke vooruitgang welke desociale part­
ners hebben verwezenlijkt ,bestaat inBelgië nog steeds geen gerech­
telijke bescherming waardoor aan devrouwelijke werknemers een in
rechte afdwingbare gelijke beloning algeoeen wordt verzekerd .Het
feit dat opdetoepassing van elke aldanniet algemeen verbindend
verklaarde c.a.o .ofloonakkoord ,steeds eenberoep kanworden gedaan
bij derechtbanken ,ontheft deBelgische regering niet van deverplich­
ting voorschriften vast testellen voor detoepassing van het begin­
sel van degelijke beloning .Opdec.a.o .'senloonakkoorden kanalleen
een beroep gedaan worden bij derechtbanken ,voor detoepassing van
hetbeginsel van degelijke beloning ,voor zover ereenbepaling
betreffende degelijke beloning inisopgenomen .Uit depraktijk
blijkt bovendien dat ,wat betreft het beginsel van degelijke belo­
ning indeBelgische c.a.o .'sverschillende methoden worden toegepast
door ofwel deloonverschillen eenvoudig opteheffen ,ofwel eenuni­
forme beroepenclassificatie vast testellen ,ofwel door hetbeginsel
alleen toe tepassen opidentieke functies .Bovendien worden inde
collectieve arbeidsovereenkomsten alleen minimalonen geregeld en
behalve enkele zeer zeldzame uitzonderingsgevallen voorzien zijniet
indegelijkheid van deeffectieve lonen .Indien nupartijen bij het
vaststellen van dec.a.o. 'sniet altijd van dezelfde opvatting over

-71-
degelijke beloning zijn uitgegaan ,enindien deeffectieve lonen
niet door contractuele bepalingen worden beschermd ,ishetdetaak
vanderegering ineenalgemeen geldend voorschrift tebepalen op
welke wijze zijhetbeginsel vangelijke beloning wenst tezien
toegepast ,enwelzonder afbreuk tedoen aandeautonomie vande
sociale partners die inBelgië hetalleen voor hetzeggen hebben
ophetgebied vandevaststelling vandelonen .Bovendien werd een
algemeen verbindendverklaring gegeven aanc.a.o. 's,,waarin loon-
verschillen voor mannelijke envrouwelijke werknemers worden gehand­
haafd ,alsmede aanandere c.a.o. 's,waarin eenbeperkte interpreta­
tiewordt gegeven van artikel 119 »teweten dat hetbeginsel van
gelijke beloning slechts zoumoeten worden toegepast bijidentieke
functies uitgeoefend ineenzelfde bedrijf .
Hunnerzijds hebben desociale partners aandachtig verklaard
datmen zich niet inalle sectoren aan deuiterlijke datum van 31
december 1964 heeft gehouden .Zelfs onafhankelijk vaneenwettelijk
vastgestelde definitie van degelijke beloning moesten zijalles
/doen wat inhunmacht was omtebereiken dataan deze termijn de
hand werd gehouden .Tenaanzien vanhetzogenaamde "geslachtloze "
classificatiestelsel dat invele c.a.o. 'swerd opgenomen ,heeft
deCommissie reeds herhaaldelijk degelegenheid gehad haar mening
uit tespreken :hoewel deuniforme beroepenclassificatie deop­
heffing mogelijk maakt vandeuitdrukkelijke discriminaties ,ten
nadele vandevrouwelijke werknemers ,mag zijgeen middel zijn
omdetoepassing vanhetbeginsel teomzeilen door defuncties ,
dieindepraktijk door vrouwen worden uitgeoefend ,indelaagste
enminst beloonde klassen van dehiërarchie telaten .
InDuitsland vormt dekrachtens artikel 3vandegrondwet
geldende gerechtelijke bescherming eenvoldoende waarborg :de
vrouwelijke ,werknemers diezich in -hün'recht bpgelijke beloning
tekort gedaan voelen ,kunnen .eenklacht indiener !bijdebevoegde
rechtbanken ». .■; '
.Ophetbeginseln'iveau bestaat dusinDuitsland geen enkel .
probleem datomeenoplossing vraagt »
Dewerkgevers -enwerknemersorganisaties bevestigen eensge­
zind dat ,afgezien vandeinditverslag betreffende Duitsland ver­
melde gevallen ,waarover overigens onderhandelingen gaande zijn ,het
beginsel vandegelijke beloning inDuitsland op {Juiste wijzé' wordt

-72-
toegepast .Men heeft zich evenwel niet volledig aan deuiterlijke datum
van 31december 196^gehouden ;erbestaan trouwens nogenkele sectoren
waarin formele loondiscriminaties tennadele van devrouwelijke
werknemers worden voorzien ,envele andere sectoren waarin het in
het leven roepen van beroepsgroepen voor lichte werkzaamheden waarin
voor het merendeel vrouwen werkzaam zijn ,een onderwaardering van
devrouwenarbeid ten gevolge heeft gehad ,die zich weerspiegelt in
debezoldiging .Een hele reeks c.a.o. 'smoeten dus worden herzien
endeverantwoordelijkheid voor deze herziening berust bij desociale
partners dievolledige enuitsluitende bevoegdheid hebben ophet
gebied van devaststellig van delonen »
DeCommissie isvanmening dat van zuiver wettelijk enjuris -
prudentieel standpunt gezien ,deDuitse toestand overeenkomt met de
vastgestelde voorschriften .Zijvraagt niettemin dat deregering ,
binnen hetkader vanhaar bevoegdheid ,detoepassing vanhetbeginsel
volgens deinderesolutie van1961 vastgestelde richtlijnen zou
bevorderen .
InFrank rijk werd depréambule van degrondwet van19^6 ,waarin
het algemene beginsel van degelijke rechten voor mannen envrouwen
isopgenomen ,indegrondwet van1958 gehandhaafd .Bovendien hebben
derechtsnormen ,vastgesteld ineenperiode waarin debeloningen
door deoverheid werden vastgesteld ,debasis gelegd waarop eenruime
opvatting van degelijke beloning zich heeft gevormd ,aan dehand
waarvan hetbeginsel "gelijk loon voor gelijke arbeid "konworden
toegepast .
Volgens deunanieme verklaring van deregering envan de
sociale partners wordt degelijke beloning sedert lange tijd algemeen
toegepast ,zowel indec.a.o. 'sals indepraktijk .
DeCommissie isechter van mening dat het bestaan van beroeps -
groepen die niet worden gedekt door collectieve arbeidsovereenkomsten
ofwaarvoor collectieve overeenkomsten gelden die niet algemeen ver­
bindend zijn verklaard (hetaantal werknemers waarop deze collectieve
overeenkomsten betrekking hebben ,isniet bekend ),inhoudt datvoor
detot deze groepen behorende vrouwen ,indien zij zich inhunrechten
opgelijke beloning tekort gedaan voelen ,daadwerkelijke gerechtelijke
bescherming voor detoepassing vanhet beginsel niet verder gaat dan
deophetniveau vanhetwettelijk minimum loon (SMIG )verleende
waarborg , .

Het door deFranse autoriteiten aangekondige wetsontwerp
datophetmoment vanderedactie vanditrapport bijdebevoegde
regeringsorganen inbehandeling is,zoudeze leemte moeten aan­
vullen .Overigens blijft deregering gehouden alles inhetwerk te
stellen omeenvolledige ,gerechtelijke waarborg teverzekeren .
InItalië vormt artikel 37van degrondwet ,datdoor de
rechtbanken unaniem wordt geïnterpreteerd als eenonmiddellijk
toepasselijk voorschrift ,eenvoldoende waarborg' ,die delaatste
jaren ook dejuridische basis isgeweest voor deontwikkeling op
het gebied van decollectieve arbeidsovereenkomsten .Dank zij de
gezamenlijke inspanning van deregering endesociale partners
werden aanzienlijke resultaten bereikt :allereerst deunificatie
van deberoepenclassificaties in <ïeindustrie envervolgens de
vermindering vanhunaantal ,alsmede hetafsluiten vanakkoorden inzake
gei'ijle beloning inalle andere sectoren ,hebben eenaanzienlijke
verhoging van debezoldiging voor vrouwelijke arbeidskrachten ,en
zelfs deverwezenlijking vandeabsolute .gelijkheid vandelonen
indemeeste bedrijfstakken mogelijk gemaakt .
Maar hoewel inItalië eenvaste wettelijke engerechtelijke
waarborg aanwezig is,bestonden niettemin op31 .december 1964 ,nog
sectoren waarin.de gelijke beloning nogniet "werd toegepast .Het
"betrof metname marginale sectoren :waarvoor geen c.a.o. 'sgelden
ofwaalrvoor oude c.a.o. 'svankracht waren ,waarin sóms belangrijke
verschillen tussen d§beloning voor mannelijke ehvrouwelijke ar­
beidskrachten waren vastgesteld .Bovendien waren ersectoren ,
waarVöor onderhandelingen gaande .,waren methetoog opdeverlenging
van dec.a.o. 's,waarin nogbepaalde verschillen tussen debezol­
diging voor Mannelijke envrouwelijke .arbeidskrachten ..werden gehand­
haafd .' '7 ' ... . 1=■■

-7k-
Deregering endewerkgevers -enwerknemersorganisaties zijn
unaniem vanmening dat ,gezien dedynamische ontwikkeling die zich
delaatste jaren voordoet ophet gebied van decontracten enlonen ,
maj worden verwacht dat alle nog bestaande leemten snel zullen v/orden
aangevuld .Overigens ishet vooral detaak van desociale partners
hun onderhandelingen tebespoedigen met het oog opeen snelle her­
ziening van alle c.a.o. 'sdie instrijd zijn met hetbeginsel van
degelijke beloning .Daarentegen ishet detaak van deregering
denodige initiatieven tenemen omtebekomen datalgemeen verbindend
verklaarde c.a.o. 'sdie ,hoewel zij alachterhaald zijn door overeen­
komsten van gemeen recht ,nog steeds vankracht zijn alsminimum nor­
men diebepaalde loondiscriminaties tennadele van devrouwelijke
werknemers inhouden .
InLuxemburg houdt dewettelijke regeling van het minimum
loon ,dat echter niet van toepassing isophethuispersoneel ,de
werknemers indelandbouw ,dewijnbouw endetuinbouw ,geen discri -
minaties meer inten nadele van devrouwelijke werknemer ^endecol­
lectieve arbeidsovereenkomsten bevatten geen verschillen meer tussen
mannen envrouwenionen .Erbestaat dus ,met bovenstaande beperkingen ,
eenzékere gerechtelijke waarborg voor detoepassing vanhetbegin­
selvan degelijke beloning .
Maar indesectoren waarop geen c.a.o. 'sbetrekking hebben
alsmede indiawaarop dewettelijke regeling vanhetmihimum loon
niet van toepassing isen ,waarvoor bovengenoemde waarborg dus niet
geldt ,blijft het vraagstuk van degerechtelijke bescherming nog
onopgelost .Het isdus detaak van deregering alle middelen inhet
werk testellen omdeze leemten aan tevullen .
InNederland wordt over hetalgemeen eenbelangrijke voor­
uitgang geconstateerd wat betreft deopheffing van deverschillen
tussen demannen -envrouwenionen .Voor een juiste waardering van
deze vooruitgang zij eraan herinnerd dat het classificatiestelsel
endeverdeling van defuncties inNederland zeer duidelijk zijn vast­
gesteld enobjectief enopgelijke wijze voor mannen envrouwen worden
toegepast .Zoals blijkt uit deper 31december 196*f verstrekte gegevens .

doen zich echter grote moeilijkheden voor indelaatste fase vande
toepassing vanhetbeginsel van'gelijke beloning voor mannen en
vrouwen eninsoramigé bedrijfstakken komen nogbetrekkelijk belang­
rijke verschillen voor .DeNederlandse regering isbereid -ende
werkgeversorganisaties delen haar standpunt -alle discriminaties
tussen mannen -envrouwenïonen opteheffen ,indien aandevoor­
waarde welke zijsteeds heeft gesteld isvoldaan ,teweten datvol­
doende gegevens beschikbaar zijn waaruit blijkt dathetbeginsel van
gelijke beloning vanmannen envrouwen opdezelfde wijze wordt geïn­
terpreteerd entoegepast indeandere landen van deGemeenschap .
Uit dien hoofde beroept deNederlandse regering zich opdeinter­
pretatieve verklaring welke zijheeft afgelegd bij deondertekening
vanhetVerdrag vanRome ,welke verklaring zijheeft vernieuwd op
hetogenblik vandeaanneming vanderesolutie van J>0deceraber 1961 ,
inaansluiting oppunt 6daarvan .Zijbaseert zich bovendien opde
aanbeveling van deRaad 'van Ministers vandeE.E.G. van l*fapril
196^|gebaseerd opartikel 103vanhetVerdrag vanRome ,waarin
delid-staten worden uitgenodigd maatregelen tenemen met het oog
ophetherstel van het interne enexterne economische evenwicht van
deGemeenschap' enwaarin onder andere wordt aanbevolen eenpolitiek
tevoeren die het herstel ofdeconsolidatie van destabiliteit van
hetprijsniveau envan deproduktiekosten uiterlijk aanheteinde
van196^mogelijk maakt ,welke 'datvun saménvalt metdieVande
resolutie vpor de'volledige toepassing vanhetbeginöel vangelijke
beloning voor mannelijke envrouwelijkè werknemers .Daar deaanbeve­
ling van deRaad' betreffende het herstel van het economische even­
wicht geen uitzonderingen bepaalt ,isdeNederlandse regering van
mening dat aan deverwezenlijking van deindeze aanbeveling vast­
gestelde doeleinden voorrang moet worden verleend boven 'alle andere
doeleinden .,dusookdievanderesolutie vahdecember' 1961 .'
Hoewel deCommissie hetnodige begrip heeft voor deargumenten
vandeNederlandse regering -welke argumenten Volledig "gedeeld 'worden
door' dewerkgeversorganisaties -,iszijvanmening dat zijditstand­
punt niet ,kangoedkeuren .Menkanallereerst twijfelen aandè'juridi­
sche gaarde vandeinterpretatieve verklaring welke "deNederlandse
regering unilateraals heeft afgelegd enhernieuwd }endietrouwens
alleen betrekking heeft 'opdeovergang' van deëerste naar detweede

-76-
etappe van deovergangsperiode teentoestand dieintussen isachter­
haald ;deCommissie isvan mening dat eendergelijke verklaring de
Nederlandse regering niet kan ontheffen van haar verplichtingen welke
voortvloeien uit het Verdrag van Rome enuit deresolutie van 30decem­
ber1961 .Hetargument datmenniet over voldoende gegevens beschikt
wat betreft detoepassing van het beginsel van een gelijke belo­
ning indeverschillende lid-staten kan dan ook niet een regering-
ontheffen van haar plicht zich tehouden aan debepalingen van het
Verdrag van Rome .Wat betreft demening dat deAanbeveling van de
Raad voorrang zouhebben opdeResolutie van30december 1961 ,moet
worden opgemerkt datdeze Aanbeveling inartikel 8spreekt van de
inkomens van debelangrijkste economische ensociale groepen endat
een dergelijke globale oriëntatie volgens deCommissie niet kan
betekenen dat detoepassing van het principe van gelijke beloning
voor mannelijke envrouwelijke werknemers inhet gedracgzou worden
gebracht .Deze Aanbeveling kan tenandere niet worden geïnterpreteerd
indie zin dat zij een justificatie zouvormen voor afwijkingen opde
dwingende bepalingen van het Verdrag .
DeNederlandse regering blijft dus gehouden denodige juridische
instrumenten vast testellen opdat het recht opgelijke beloning door
derechtbanken zoukunnen worden beschermd .Bovendien zou deregering ,
opgrond van debevoegdheden waarover zijbeschikt ,bepalingen incol­
lectieve arbeidsovereenkomsten dieniet conform zijn aan devoorschrif­
ten van deresolutie betreffende detoepassing van hetprincipe van
loongeli jkheid onverbindend moeten verklaren .Wat betreft desociale
partners die nuindeeerste plaats verantwoordeli jlczijn ophet ge­
bied van devaststelling van delonen ,constateert deCommissie dat
zij slechts gedeeltelijk deloonsverhogingen van delaatste jaren
hebben benut omdevrouwenionen sneller optetrekken .
D.Slotopnerkingen
Aan het einde van deperiode welke deresolutie van 30december
1961 hadvastgesteld voor devolledige toepassing vanhetbeginsel van
gelijke beloning voor mannelijke envrouwelijke werknemers ,constateert
deCommissie dataanzienlijke vooruitgang werd verwezenlijkt inde
meeste lid-staten .Degezamenlijke inspanning van deregeringen en
vandesociale partners heeft positieve vruchten afgeworpen indie
zindatdelonen voor vrouwen delaatste jaren sneller zijn gestegen
dan die voor mannen .

DeCommissie iszich bewust van het feit dat een zekere ont­
wikkeling inpositieve zinaandegang wasophetmoment vandein­
werkingtreding vanhetVerdrag vanRome ;zijiserechter vanover­
tuigd datartikel 119enderesolutie van deconferentie van Ielid­
staten eennieuwe stimulans gegeven hebben aan deverschillende aan
degang zijnde acties ,waardoor hetbeginsel vandegelijke beloning
voor vrouwelijke enmannelijke werknemers steeds meer ,eninsommige
bedrijfstakken zelfs volledig werd toegepast .
Ondanks deverwezenlijkte vooruitgang moet ,aan dehand van
deeindbalans die deCommissie inhetvoorafgaande heeft trachten
optemaken ,helaas worden geconstateerd dat deverplichting neerge­
legd inartikel 119 enovergenomen inderesolutie van30december
1961 indepraktijk ingeen enkel land volledig werd gerealiseerd .
Inalle lid-staten ,hebben hetzij deregering ,hetzij desociale
partners ,hetzij deeen endeandere nog taken tevervullen omaan
hun respectieve verplichtingen tevoldoen .
Van zuiver juridisch standpunt gezien ,lijkt hetmogelijk de
landen van deGemeenschap indrie groepen teverdelen :indeeerste
groep kanmen delanden plaatsen waarin dejuridische instrumenten
bestaan die aan devrouwen die werken direct een voor derechtbank
verdedigbaar recht opgelijke beloning verzekeren ;Deze waarborg
isvolledig inDuitsland enItalië ,maar vertoont nogleemten in
Frankrijk -enLuxemburg . . !
Indetweede groep bevinden zich delanden waar degerechte­
lijke bescherming afhankelijk isvan deverwezenlijking vanhet
beginsel vangelijke beloning indec.a.o. 's(België -Nederland ).
Opzuiver formeel niveau kandusbevestigd worden datvier
landen aandeinartikel 119vervatte verplichting hetzij volledig ,
hetzij gedeeltelijk hebben voldaan ,terwijl intwee andere landen nog
geen juridische normen vanalgemene draagwijdte inhetvoordeel van
devrouwelijke werknemers bestaan .Inwezen betekent dit echter niet
datopsubstentieel plan ,d.w.z .depraktische toepassing vanhet
principe ,het nireau datindelaatste twee landen werd bereikt ,
noodzakelijkerwijze lager zouzijn dan indeandere landen .

-78-
Het isbetreurenswaardig dat het niet mogelijk isgeweest
eenstatistische enquête uit tevoeren waaruit deomvang van dein
dezeslanden nog bestaande discriminaties zou kunnen blijken ..
DeCommissie heeft alhetmogelijke gedaan omdeze enquête uit te
laten voeren ,maar moeilijkheden vanallerlei aard hebben deuit­
voering ervan verhinderd .Dedoor sommige regeringen uitgesproken
vrees verder tegaan bij deuitvoering van het beginsel van gelijke
beloning dan deandere landen ,heeft echter geen enkele reden vr.n
bestaan .Eriseenalgemene verplichting die door alle lid-staten
werd onderschreven endie door alle lid-staten moet worden nagekomen
door aan deinderesolutie vastgestelde voorschriften een juiste en
volledige toepassing tegeven .
O
Onverminderd deinhetVerdrag vanRome vastgestelde regelingen
endedaaruit voor deCommissie voortvloeiende bevoegdheden enver­
plichtingen ,acht deCommissie hetnoodzakelijk dat deregeringen
van dezeslid-staten mededelen welke maatregelen zijvoornemens zijn
tenemen omineennabije toekomst denog bestaande leemten enachter­
stand aan tevullen teneinde inhet vervolg een effectieve envol­
ledige toepassing van het principe van loongeli jkheid ,zoals neerge­
legd inartikel 119van hetVerdrag ennader omschreven inderesolu­
tievan 30december 1961 .teverzekeren entehandhaven .