COMMISSE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN 
Brussel, 16.04.1997 
COM (97) 170 def. 
VERSLAG VAN DE COMMISSIE 
VIJFDE OVERZICHT VAN DE COMMISSIE INZAKE DE STEUNMAATREGELEN 
VAN DE LID-STATEN VOOR DE NIJVERHEID EN BEPAALDE ANDERE 
SECTOREN IN DE EUROPESE UNIE 

INHOUD 
INLEIDING 
- Achtergrond 1 
- Conceptuele opmerkingen 3 
DEEL I - STEUN AAN DE INDUSTRIE 
Omvang en ontwikkeling van de steun aan de industrie 5 
Totale steunverlening in de Gemeenschap 5 
Vergelijkingen tussen de Lid-Staten 7 
Steun aan de scheepsbouw 10 
Steuninstrumenten 13 
Doelstellingen van de steun 16 
Steun van Duitsland aan de nieuwe deelstaten 23 
DEEL II - TOTALE STEUN VAN DE LIDSTATEN 
Steun aan andere sectoren dan de industrie 24 
Steun aan de landbouw 24 
Steun aan de visserij 27 
Steun aan de vervoerssector (spoorwegen) 29 
Steun aan de steenkoolindustrie 31 
Totale steunverlening in de Gemeenschap 34 
Budgettaire gevolgen van de steunverlening 35 
RESULTATEN 37 
CONCLUSIES 39 
BIJLAGEN 
Bijlage I : Technische bijlage 43 
Bijlage II : Statistische bijlage 57 
Bijlage III : Communautaire fondsen en instrumenten 75 
1b 
TABELLEN EN FIGUREN 
Tabel 1 Staatssteun aan de industrie - in costante prijzen (1993) 5 
Tabel 2 Staatssteun aan de industrie -jaarlijkse bedragen 1990-1994 6 
Tabel 3 Staatssteun aan de industrie 1 
Jaarlijkse gemiddelden 1990-1992 en 1992-1994 
Tabel 4 Steun aan de scheepsbouw in 1992-1994 12 
Tabel 5 Staatssteun aan de industrie 1992-1994 13 
- Onderverdeling naar steunvorm 
Tabel 6 Staatssteun aan de industrie 1992-1994 20 
-Onderverdeling naar sector en functie 
Tabel 7 Staatssteun aan de industrie 1990-1992 en 1992-1994 21 
-Onderverdeling naar voornaamste doelstellingen 
Tabel 8 Staatssteun aan de industrie in de Gemeenschap 1990-1994, 22 
Jaarlijkse bedragen in constante prijzen (1993) 
Tabel 9 Nationale steun voor de in bijlage II van het EG-Verdrag 26 
vermelde producten (Landbouw) 
Tabel 10 Steun aan de visserij in procent van de bruto toegevoegde 28 
waarde van de sector 
Tabel 11 Steunmaatregelen van de Gemeenschap voor de visserij 29 
Tabel 12 Staatssteun aan de vervoerssector (spoorwegen) 30 
Tabel 13 Steun aan de steenkoolindustrie 31 
Tabel 14 Totale staatssteun 1990-1992 en 1992-1994 34 
Tabel 15 Totale staatssteun 1990-1992 en 1992-1994 in procent van het BNP35 35 
Tabel 16 Totale staatssteun 1990-1992 en 1992-1994, verdeeld over de 36 
belangrijkste sectoren 
Statistische bijlage 
Tabel A1 Steunmaatregelen voor de industrie in lopende prijzen (nationale munt) 58 
Tabel A 2 Steunmaatregelen voor de industrie in lopende prijzen (ecu) 59 
Tabel A3 Duitse steunmaatregelen voor de nieuwe deelstaten - jaargemiddelde 60 
1992-1994 
Tabel A4/1-12 Totale staatssteun -jaarlijks gemiddelde 1992-1994 per Lidstaat 62-73 
Tabel A Jaarlijkse uitgaven van de Gemeenschap 
Tabel B Overige communautaire instrumenten 
Tabel C1 Uitgaven van de Gemeenschap per Lid-Staat 
Tabel C2 Uitgaven van de Gemeenschap per Lid-Staat 84 
85 
86 
87 
Figuren 
Figuur I : 
Figuur II : 
Figuur A 1 Staatssteun aan de industrie in procent van de toegevoegde waarde 8 
Staatssteun aan de industrie 1 5 
Verdeling naar belastingfaciliteiten en begrotingsuitgaven 
Steun voor de industrie en communautaire fondsen per werknemer 61 
ie 
INLEIDING 
Achtergrond 
1. In 1985, het jaar waarin het Witboek van de Commissie betreffende de 
voltooiing van de interne markt werd gepubliceerd, werd het duidelijk dat 
met het oog op het mededingingsbeleid een doeltreffende methode nodig 
was om de omvang van de steunmaatregelen van de Lid-Staten 
systematisch te meten. Aan het einde van dat jaar gaf de Commissie haar 
diensten de opdracht een op feiten gebaseerd analytisch overzicht van de 
steunmaatregelen in de Lid-Staten van de Gemeenschap op te stellen en 
te publiceren. 
Daar in het eerste overzicht, over de periode 1981-1986, werd 
geconcludeerd dat de doorzichtigheid op het gebied van de staatssteun 
moest worden vergroot, werd besloten dat de gegevens moesten worden 
bijgewerkt, hetgeen werd gedaan in het tweede, het derde en het vierde 
overzicht, respectievelijk over de perioden 1987-1988, 1989-1990 en 1991-
1992. 
2. In dit vijfde overzicht worden de gegevens bijgewerkt tot en met 1994. Het 
bestrijkt de laatste jaren vóór de toetreding van de drie nieuwe Lid-Staten 
en verstrekt informatie over de toen bestaande structuur van de 
staatssteun aan het bedrijfsleven in de twaalf Lid-Staten van de 
Gemeenschap. Het is het eerste overzicht waarin gedeeltelijk gebruik is 
gemaakt van het nieuwe systeem van gestandaardiseerde jaarverslagen 
dat de Commissie in 1994 aan de Lid-Staten heeft voorgesteld en 
voortaan zal worden toegepast. 
3. De publicatie van dit vijfde overzicht bewijst dat de Commissie een open 
beleid wil blijven voeren met betrekking tot de controle op de staatssteun. 
De nadruk op openheid wordt steeds belangrijker, gezien het werkterrein 
dat de Commissie thans heeft, zowel binnen de Unie als daarbuiten. 
De voltooiing van de interne markt en de dichterbijkomende economische 
en monetaire unie vereisen een steeds doelmatigere controle op de 
staatssteun, want deze steun kan worden gebruikt om in de plaats van de 
handelsbelemmeringen die in de loop van het integratieproces werden 
ontmanteld, nieuwe op te richten. 
De Lid-Staten zullen alleen aan de voltooiing en de goede werking van de 
interne markt willen bijdragen, als zij er zeker van zijn dat alle andere Lid-
Staten zich aan dezelfde regels houden bij het subsidiëren van hun 
bedrijfsleven. 
1* 
Het opstellen en publiceren van gegevens over de staatssteun is een, en 
niet het minste, middel waarmee de Commissie de Lid-Staten bewijst dat 
zij de interventies van de overheid nauwgezet volgt, zowel algemeen als in 
elke Lid-Staat. Daardoor is zij ook in staat haar beleid bij te stellen om een 
billijke en doelmatige controle op de staatssteun uit te oefenen en zich aan 
te passen aan de veranderende economische omstandigheden. 
4. Wat de internationale achtergrond betreft werd dit decennium gekenmerkt 
door de ondertekening van Europa-overeenkomsten met de landen van 
Midden- en Oost-Europa (LMOE), waardoor een historische associatie 
tussen de Gemeenschap en deze groep landen tot stand kwam die wellicht 
tot hun toetreding tot de Unie zal leiden. De erfenis die deze 
transitielanden met zich meedragen is bijzonder zwaar. Dit dwingt tot 
grotere doorzichtigheid op het gebied van de staatssteun. Door de 
publicatie van dit overzicht van de staatssteun geeft de Commissie, en in 
feite de hele Europese Unie, aan deze landen een concreet voorbeeld van 
de openheid die mag worden verwacht van moderne, concurrerende 
markteconomieën. Dit maakt het de LMOE gemakkelijker te voldoen aan 
hun verslagleggingsverplichting, als neergelegd in de Europa­
overeenkomsten. 
Even belangrijk, maar nu in het kader van de Wereldhandelsorganisatie, is 
dat het overzicht een voorbeeld geeft van wat op het gebied van 
doorzichtigheid mag worden verwacht van onze handelspartners. In dit 
opzicht vormt het een aanvulling van de mededelingsprocedure van 
subsidies van de Gemeenschap en de Lid-Staten overeenkomstig artikel 
25 van de WH O-overeenkomst inzake subsidies en vergelijkbare 
maatregelen. Op vergelijkbare wijze geeft het overzicht verder een 
voorbeeld voor onze partners in de OESO, waar de Commissie blijft 
deelnemen aan de studie over de overheidssteun aan het bedrijfsleven. 
Conceptuele opmerkingen 
Dit vijfde overzicht van de staatssteun bestrijkt de periode 1992-1994 en is 
een bijwerking van het vierde overzicht (gepubliceerd in 1995) over de 
periode 1990-1992. In dit overzicht wordt de staatssteun behandeld die de 
twaalf Lid-Staten aan de volgende sectoren hebben gegeven : industrie, 
landbouw, visserij, steenkoolwinning en vervoer, waarbij de laatste sector 
de spoorwegen omvat. De redenen voor deze beperking en algemene 
uitleg over de toegepaste methode worden gegeven in de technische 
bijlage (bijlage I). De statistische bijlage (bijlage II) bevat de 
basisstatistieken over de steun aan de industrie en de totale steun. In 
bijlage III wordt een overzicht van de communautaire fondsen en 
instrumenten gegeven. 
Om de Lid-Staten met elkaar te vergelijken werden de steunbedragen 
geanalyseerd aan de hand van de jaargemiddelden van de periode 
1992-1994. Waar nodig werden de cijfers van de periode 1990-1992 ter 
vergelijking vermeld. 
Evenals in de voorafgaande overzichten overlappen de vergeleken 
perioden elkaar met één jaar. Voor vergelijkingen tussen de Lid-Staten 
is het gebruik van voortschrijdende driejaargemiddelden de enige 
manier om tot conclusies te komen die op statistisch voldoende 
betrouwbare gegevens berusten. De reden is dat sommige bedragen 
thans alleen voor perioden van meer dan één jaar bekend zijn. In die 
gevallen moeten de bedragen arbitrair aan een bepaald jaar worden 
toegerekend. Bovendien zijn de bedragen van het laatste verslagjaar 
(1994) voor een niet te verwaarlozen deel voorlopige gegevens, die 
- zoals dat reeds het geval was voor het laatste jaar van de periode van 
het vorige overzicht (1992)- door de Lid-Staten ongetwijfeld bij de 
eerstkomende verificatie van de gegevens voor de volgende jaren zullen 
worden gewijzigd. De hieruit voortvloeiende geringe betrouwbaarheid 
van de jaarcijfers - vooral indien zij per Lid-Staat worden uitgesplitst -
wordt statistisch gecorrigeerd door het gebruik van voortschrijdende 
driejaargemiddelden. Om de gemiddelden van de vorige perioden met 
die van 1992-1994 te kunnen vergelijken, werden de nominale bedragen 
van 1990-1992, tenzij anders vermeld, in de prijzen van 1993 
omgerekend^. De cijfers in dit overzicht zijn dus steeds reële 
bedragen^. 
2 Om deze reden en in verband met de - in bepaalde gevallen aanzienlijke - wijzigingen van de 
bedragen van 1992 door de Lid-Staten zijn de cijfers voor 1990-1992 niet dezelfde als in het 
vierde overzicht. 
De bedragen van de steun aan de industrie tegen de lopende wisselkoersen worden gegeven in 
de statistische bijlage (bijlage II) 
7. De kwantitatieve gegevens van 1993 en 1994 werden door de diensten 
van de Commissie samengesteld in samenwerking met de betrokken Lid-
Staten. Zij werden samen met de reeds bestaande cijfers over de periode 
1990-1992 door de Lid-Staten geverifieerd en indien nodig gewijzigd. 
Dankzij deze procedure hebben de gegevens een relatief hoge graad van 
betrouwbaarheid. 
Wat Griekenland betreft heeft de Commissie bij de berekeningen voor de 
vroegere verslagen een studie van een consulent over de 
steunmaatregelen en de uitgaven van Griekenland als referentie gebruikt. 
De diensten van de Commissie hebben hun ramingen en extrapolaties aan 
de hand van deze studie berekend. Dankzij de bijdrage vanwege de 
Griekse autoriteiten konden de Griekse gegevens worden verbeterd. Deze 
bijdrage was echter niet volledig, zodat de cijfers nog steeds hoofdzakelijk 
ramingen zijn en de resultaten voor Griekenland dan ook met 
omzichtigheid moeten worden behandeld. 
DEEL I - STEUN AAN DE INDUSTRIE 
Omvang en ontwikkeling van de steun aan de industrie 
8. In de Gemeenschap wordt aan de industrie meer steun verleend dan aan 
de andere sectoren die in dit onderzoek worden behandeld. In de periode 
1992-1994 ging 45% van het totale steunbedrag naar deze sector. De 
analyse van de steun aan deze sector van de economie neemt dan ook in 
dit overzicht een centrale plaats in. 
Totale steunverlening in de Gemeenschap 
9. In tabel 1 worden de jaarlijkse steunbedragen gegeven die in de periode 
1990-1994 aan de industrie in de Gemeenschap zijn verleend. 
Tabel 1 
Staatssteun aan de industrie in de Gemeenschap 1990-1994 
In constante prijzen (1993). 
EUR 12 1990 
43.777 1991 
39.827 1992 
41.196 in miljoen ecu 
1993 
43.890 1994 
42.830 
Hoewel de cijfers voorzichtig moeten worden geïnterpreteerd^, mag 
worden geconcludeerd dat aan de dalende tendens van de laatste jaren 
een einde schijnt te zijn gekomen. Dit overzicht toont een stabiele 
ontwikkeling van het totale staatssteunvolume rond een jaargemiddelde 
van bijna 43 miljard ecu. Het hoge bedrag van 1990 is te verklaren door 
enkele uitzonderlijke steunmaatregelen in twee Lid-Staten4. 
10. Absolute bedragen, zelfs als zij voor de Gemeenschap zijn 
samengevoegd, zijn slechts van beperkt nut om tendensen in het nationale 
steunbeleid in de loop van de tijd weer te geven. 
3 Zie punt 6. 
4 In Italië en Spanje werd steun verleend voor belangrijke sectoriële herstructureringen. 
5 
Daarom wordt in tabel 2 de steun aan de industrie uitgedrukt in procent 
van de toegevoegde waarde, per werknemer en in procent van de 
intracommunautaire uitvoer van industrieprodukten^. 
Tabel 2 
Staatssteun aan de industrie in de Gemeenschap 
1990-1994 
11 EUR 12 
In procent van de 
toegevoegde 
waarde 
In ecu per 
werknemer* 
In procent van de 
intracommunautaire 
uitvoer** 1990 
4,0 
1.333 
20,1 199 
1 
3,6 
1.2 
38 
18, 
6 199 
2 
3,9 
1.3 
18 
19, 
7 1993 
4,2 
1.47 
2 
20,8 1994 
3,8 
1.472 
20,7 
* tegen constante prijzen van 1993 
** intracommunautaire uitvoer van industrieproducten 
Ten opzichte van de toegevoegde waarde fluctueert de steun in de 
verslagperiode rond de 4 %. 
Het bedrag van de steun per werknemer in de industrie varieert tussen 
1238 ecu in 1991 en 1472 ecu in 1994 gedurende de twee 
verslagperioden. De afname van de werkgelegenheid in de industrie heeft 
een invloed op deze indicator vanaf 1991. Uitgedrukt in procent van de 
intracommunautaire uitvoer van industrieproducten - verhouding die mag 
worden beschouwd als een goede indicator voor mogelijke 
concurrentievervalsing in de Gemeenschap - geeft de steun eveneens een 
iets opwaartse tendens te zien vanaf 1991. 
Uit de tabellen 1 en 2 kan worden afgeleid dat de absolute steunbedragen 
en de drie indicatoren die zijn gebruikt om de ontwikkeling van de 
steunverlening aan de industrie in de Gemeenschap weer te geven, 
grotendeels overeenstemmen : zij wijzen erop dat de neerwaartse tendens 
die in het verleden werd waargenomen, plaats heeft gemaakt voor een 
stabiele ontwikkeling van het totale steunvolume in de onderzochte twee 
perioden. De vrees dat de ongunstige economische omstandigheden en 
de volle weerslag van de concurrentie, gevolg van de totstandbrenging 
van de interne markt, de regeringen ertoe zouden kunnen aanzetten hun 
toevlucht tot staatssteun te nemen, schijnt dus niet geheel ongegrond te 
zijn geweest. 
Omdat een klein maar niet precies te bepalen gedeelte van de steun aan de dienstensector 
(handel, reparaties, adviesverlening) toevalt, kunnen de cijfers iets overschat zijn. 
Vergelijkingen tussen de Lid-Staten 
12. In tabel 3 wordt de gemiddelde hoogte van de steun aan de industrie in de 
Lid-Staten6 voor de perioden 1990-1992 en 1992-19947 in procent van de 
toegevoegde waarde en steunbedrag per werknemer vergeleken. Ter 
informatie worden bovendien de steunbedragen in reële cijfers gegeven. 
Tabel 3 
Staatssteun aan de industrie 
Jaarlijkse gemiddelden 1990-1992 en 1992-1994 
België 
Denemarken 
Duitsland 
-Oude deelstaten 
•Nieuwe deelstaten 
Griekenland 
Spanje 
Frankrijk 
Ierland 
Italië 
Luxemburg 
Netherlands 
Portugal 
Ver. Koninkrijk In procent van de toegevoegde 
waarde 
1990-1992 
7,9 
1.9 
3,5 
12,5 
2.1 
2.7 
2,7 
8,9 
3,5 
2,5 
4,6 
1.4 1992-1994 
4.8 
2,8 
4,8 
10,5 
1,7 
3,3 
3,5 
8,4 
2,9 
2.1 
4,49 
0,8 In ecu per werknemer* 
1990-1992 
3015 
639 
1.514 
921 
5.415 
1.785 
605 
1.114 
1.271 
2.397 
1.669 
994 
514 
439 1992-1994 
1.773 
1017 
2012 
553 
11.610 
1.588 
571 
1.350 
1.837 
2.379 
1.267 
822 
480 
279 In miljoen ecu* 
1990-1992 
2.297 
337 
13.965 
7373 
6.592 
1.180 
1.738 
5.280 
314 
12.321 
62 
1003 
618 
2484 1992-1994 
1.331 
511 
17.410 
4.156 
13.254 
1.035 
1.494 
6.006 
463 
11.529 
48 
812 
568 
1.433 
EUR 12 3,8 4,0 1.296 1.419 42.600 42.639 
Gemiddelden van 1990-1992 tegen de prijzen van 1993 
6 Duitsland werd verdeeld in de oude en de nieuwe deelstaten om het verschil in ontwikkeling 
duidelijk aan te geven.Deze ontwikkeling wordt gekenmerkt door een aanpassingsproces zonder 
voorgaande van de economie van de nieuwe deelstaten aan een markt systeem. 
7 Zoals uiteengezet onder punt 6 is een betrouwbare vergelijking tussen de gedetailleerde 
verdelingen per Lid-Staat slechts mogelijk als gebruik wordt gemaakt van voortschrijdende 
driejaargemiddelden. 
De omvang van de steun vertoont belangrijke verschillen tussen de Lid-
Staten. Figuur I geeft een beeld van de situatie waarbij de omvang van de 
steun is uitgedrukt in procent van de toegevoegde waarde. 
Figuur 1 
Staatssteun aan de industrie in procent van de toegevoegde waarde 
(gemiddelden 1990-1992 en 1992-1994) 
14 _ 
B DK D GR E F IRL L NL P VK EU-
12 
D1990- 1992 1992 - 1994 
Het hoogste steunniveau wordt gevonden in Griekenland en Italië. Deze 
landen staan ver boven het communautaire gemiddelde. Zoals reeds werd 
vermeld kunnen wegens de blijvende onzekerheid over de cijfers van 
Griekenland geen verdere opmerkingen worden gemaakt. 
Portugal, België en Duitsland blijven boven het communautaire 
gemiddelde, terwijl Ierland, Frankrijk, Luxemburg en Denemarken iets 
onder het gemiddelde liggen. 
De laagste steun aan de industrie wordt, in afnemende volgorde, gegeven 
in Nederland, Spanje en het Verenigd Koninkrijk. In al deze landen ligt de 
steun ver onder het communautaire gemiddelde en neemt hij nog af ten 
opzichte van de voorafgaande periode. Door gebrek aan statistieken kon 
de steun in procent van de toegevoegde waarde niet worden berekend 
voor de twee delen van het eengemaakte Duitsland. 
13. De steun per werknemer ligt ver boven de andere Lid-Staten in Italië, 
gevolgd door Duitsland en Ierland. Het buitengewoon hoge bedrag voor de 
nieuwe Duitse deelstaten is toe te schrijven aan de aanzienlijke steun die 
via de Treuhand werd verleend en de sterke daling van het aantal 
werknemers. De stijging ten opzichte van de voorgaande 
overzichtsperiode toont aan dat de impact van het herstructureringsproces 
ten gevolge van de Duitse eenmaking in 1990 ten volle voelbaar werd 
tijdens de thans beschouwde periode.De steun, uitgedrukt per werknemer, 
daalt echter in de oude deelstaten. België ligt boven het communautaire 
gemiddelde, Frankrijk en Luxemburg er iets onder. De groep landen met 
een laag steunniveau bestaat thans, in dalende volgorde, uit Denemarken, 
Nederland,Spanje, Portugal en het Verenigd Koninkrijk. 
14. Als algemene conclusie over de uiteenlopende ontwikkeling van de 
steunverlening kan worden gesteld dat er nog steeds aanzienlijke 
verschillen tussen *de Lid-Staten bestaan. 
Uit een vergelijking van de vier grote economieën blijkt dat de steun in 
procent van de toegevoegde waarde in Italië ruim 10 keer zo groot is als in 
het Verenigd Koninkrijk, twee en een halve keer zo hoog als in Frankrijk en 
1,8 keer zo hoog als in Duitsland. Dezelfde verschillen zijn vast te stellen 
als de steun wordt uitgedrukt in ecu per werknemer. De waargenomen 
verschillen tussen de belangrijkste Lid-Staten zijn het gevolg van hun 
uiteenlopend standpunt met betrekking tot het gebruik van de 
staatssteuninstrumenten en hoeven dan ook niet alarmerend te worden 
genoemd. 
Worden de verschillen in de Gemeenschap echter vanuit het oogpunt van 
cohesie bekeken, dan is er wel reden tot bezorgdheid. Bij vergelijking 
tussen deze vier Lid-Staten en de vier cohesielanden - Spanje, Ierland, 
Portugal en Griekenland - blijkt dat het relatieve belang van de steun aan 
de industrie toeneemt in de centrale Lid-Staten. Uitgedrukt in procent van 
de toegevoegde waarde is de steun in deze vier grote economieën 
opgelopen van 3,7% in 1990-1992 tot 4,2% in 1992-1994, terwijl dit 
percentage in de cohesielanden is gedaald van 3,3 tot 2,9 %. Uit tabel 3 
blijkt ook dat de omvang van de steun aan de vier cohesielanden is 
afgenomen van 9,3% tot 8,3 % van de totale steun aan de industrie in de 
Gemeenschap.terwijl het aandeel van de vier grote economieën in deze 
steun gestegen is van 82%in de periode 1990-1992 tot 85 % in de jaren 
1992-1994, niettegenstaande het feit dat de steun in het Verenigd 
Koninkrijk tussen deze twee perioden met 42 % is afgenomen, terwijl de 
steun in Italië met 6 % is gedaald. 
Wat de cohesielanden betreft, is de toestand van Spanje veel 
verslechterd. Met 10% van de EU-bevolking en 25 % van de onder 
doelstelling 1 vallende bevolking, is Spanje goed voor slechts 3,5 % van 
de totale steun aan de industrie, en neemt het, het Verenigd Koninkrijk 
buiten beschouwing gelaten, de laatste plaats in wanneer de steun wordt 
uitgedrukt in procent van de bruto toegevoegde waarde of per werknemer. 
De vier Lid-Staten waar de staatssteun toeneemt - Duitsland, Frankrijk, 
Denemarken en Ierland - zijn goed voor ongeveer 47 % van de totale 
steun aan de industrie in de Gemeenschap in de periode 1990-1992 en 
ongeveer 57% in de periode 1992-1994. Tegelijkertijd is de 
overheidssteun aan de industrie in de andere Lid-Staten afgenomen met 
nagenoeg 3.500 miljoen ecu. Deze onevenwichtige situatie draagt niet bij 
tot de economische convergentie en toont aan dat de economische en 
sociale samenhang nog veel kan worden verbeterd. In dit verband moet 
worden opgemerkt dat de industrie niet alleen nationale staatssteun 
ontvangt, maar ook middelen uit de Structuurfondsen van de 
Gemeenschap (zie bijlage II, figuur A1). Deze instrumenten kunnen echter 
slechts doelmatig 7'jr,, als zij niet worden gehinderd door een 
onevenwichtige ontwikkeling op het gebied van het gebruik van 
steunmaatregelen door de Lid-Staten. 
Steun aan de scheepsbouw 
15. De steun aan de scheepsbouw, een subsector van de industrie, was 
tijdens de verslagperiode geregeld bij de zevende scheepsbouwrichtlijn8 
welke van kracht werd op 1 januari 1991. 
In tabel 4 wordt de contractgebonden steun voor de bouw van nieuwe 
schepen, verbouwingen en vissersschepen gegeven, hetgeen de 
steunintensiteiten weergeeft, waarvoor de Commissie maxima vaststelt bij 
de tenuitvoerlegging van de scheepsbouwrichtlijn. Volgens de huidige 
richtlijn bedragen de steunmaxima 4,5 % van de contractwaarde als deze 
minder dan 10 miljoen ecu bedraagt, alsook voor de verbouwing van 
schepen, en 9 % van de contractwaarde als deze meer dan 10 miljoen ecu 
bedraagt. 
Naast deze bedrijfssteun kan de scheepsbouw steun aanvragen voor 
herstructurering en privatisering (de laatste geldt alleen voor de nieuwe 
Duitse deelstaten). Tijdens de verslagperiode werd herstructureringssteun 
voor in totaal ongeveer 800 miljoen ecu verleend in België, Griekenland en 
Spanje. In de nieuwe Duitse deelstaten werd in de periode 1992-1994 
ongeveer 1.380 miljoen ecu aan privatiseringssteun verleend. 
Wanneer de totale steun aan de scheepsbouw wordt gerelateerd aan de 
toegevoegde waarde van deze sector, moet worden geconcludeerd dat dit 
een zwaar gesteunde sector is. Zoals uit tabel 3 valt af te lezen; bedraagt 
de steun aan de industrie als geheel 4,0 % van de toegevoegde waarde, 
maar in de scheepsbouw bedraagt hij 26 % van de toegevoegde waarde. 
PB L 380 van 31.12.1990. 
10 
Het communautaire gemiddelde van de steun aan de scheepsbouw is 
tussen 1988-1990 en 1990-1992 sterk teruggelopen, namelijk van 34 tot 
24 % van de toegevoegde waarde, maar in de periode 1992-1994 is het 
weer gestegen tot 26 %. 
In een andere subsector van de industrie, de staalsector, werd de 
steunverlening in de verslagperiode geregeld door de vijfde 
staalsteuncode van 1991. Nadat de steun tegen het einde van de vorige 
verslagperiode (1990-1992) vrijwel was afgeschaft, werden in 1994 door 
de Commissie beschikkingen op grond van artikel 95 van het EGKS-
Verdrag vastgesteld betreffende de herstructurering en in sommige 
gevallen de privatisering van staalbedrijven in de nieuwe Duitse 
deelstaten, Spanje, Italië en Portugal. In totaal werd in 1994 steun 
verleend voor ongeveer 2.900 miljoen ecu, exclusief de steun voor andere 
doelstellingen, zoals O&O, regionale ontwikkeling en milieubescherming. 
H 
Tabel 4 
iêWéBeftan de scheepsbouw 1992-1994, in procent van de contractwaarde van de 
! België 
| Denemarken 
\ Duitsland 
i Nieuwe 
\ deelstaten*** 
| Frankrijk 
; Spanje 
j Griekenland 
j Italië 
| Nederland 
! Portugal 
! V.K. 
j EU-10**** 1992 
Kleine 
schepen 
* 
0,0 
0,0 
4,5 
0,0 
4,2 
0,0 
4,0 
0,0 
4,4 Grote 
schepen 
** 
0,0 
8,5 
8;5 
0,0 
8,3 
0,0 
7,5 
0,0 
9,0 Totaal 
0,0 
8,5 
8,2 
0,0 
5,0 
0,0 
4,7 
0,0 
6,1 1993 
Kleine 
schepen 
4,3 
4,5 
4,4 
0,0 
4,3 
4,5 
3,8 
0,0 
4,5 
4,3 Grote 
schepen 
8,5 
7,6 
7,3 
9,0 
8,3 
9,0 
4,5 
0,0 
8,5 
7,8 Totaal 
6,0 
7,3 
6,6 
9,0 
5,9 
8,5 
4,1 
0,0 
6,2 1994 
Kleine 
schepen 
0,0 
4,1 
4,1 
0,0 
4,3 
3,8 
3,7 
0,0 
4,5 
4,1 Grote 
schepen 
4,3 
8,1 
6,8 
9,0 
8,3 
9,0 
4,5 
8,8 
0,9 
7,7 Totaal 
4,3 j 
7,3 j 
6,1 
9,0 ; 
6,6 ; 
8,2 | 
3,8 j 
8,8 | 
1,1 
6,6 
Kleine schepen: contractwaarde minder dan 10 miljoen ecu. Maximale 
steunintensiteit volgens de zevende scheepsbouwrichtlijn : 4,5 % van de 
contractwaarde. 
Grote schepen: contractwaarde meer dan 10 miljoen ecu. Maximale 
steunintensiteit volgens de zevende scheepsbouwrichtlijn : 9,0 % van de 
contractwaarde. 
Volgens Richtlijn 92/68/EEG van de Raad werd de steun voor het bouwen en 
verbouwen van schepen op werven in de voormalige DDR tot 31 december 
1993 verenigbaar geacht met de gemeenschappelijke markt tot een maximum 
van 36 % van de referentiejaaromzet. De in het kader van dit voorschrift 
uitgegeven bedragen zijn niet in deze tabel opgenomen, maar worden 
behandeld onder punt 15 van de tekst. 
Ierland en Luxemburg hebben geen scheepsbouw. 
Opmerking : Een streepje staat voor geen informatie, een nul voor geen steun 
of geen activiteit. 
12 
Steuninstrumenten 
16. In tabel 5 wordt een overzicht gegeven van het gebruik van de 
verschillende steuninstrumenten in de Lid-Staten. 
Tabel 5 
Staatssteun aan de industrie 1992-1994 volgens soort steun, in procent van de 
totale steun 
ln% 
België 
Denemarken 
Duitsland 
Griekenland 
Spanje 
Frankrijk 
Ierland 
Italië 
Luxemburg 
Nederland 
Portugal 
Verenigd 
Koninkrijk 
EU-12(%) Groep A 
Subsidies 
37 
76 
41 
54 
86 
46 
79 
42 
93 
78 
72 
87 
48 Belasting-
verminderinge 
n 
45 
4 
25 
20 
0 
19 
6 
38 
0 
13 
21 
6 
26 Groep B 
Participaties 
1 
0 
0 
0 
0 
12 
8 
14 
0 
0 
0 
0 
6 Groep C 
Zachte 
leninge 
n 
9 
3 
21 
13 
12 
5 
3 
5 
7 
2 
1 
2 
12 Belasting-
uitstel 
0 
0 
1 
0 
0 
2 
0 
0 
0 
0 
0 
1 
1 Groep D 
Garanties 
8 
1 
11 
13 
2 
15 
3 
0 
0 
7 
5 
4 
8 TOTAAL 
100 
100 
100 
100 
100 
100 
100 
100 
100 
100 
100 
100 
100 
Subsidies en belastingvrijstellingen, die in dit overzicht in groep A zijn 
ingedeeld, zijn veruit de meest gebruikte vormen van steunverlening in de 
Gemeenschap. Binnen deze groep wordt vaker van rechtstreekse 
subsidies dan van belastingverminderingen gebruik gemaakt. Dit kan 
worden verklaard doordat de eerste vorm van steunverlening flexibeler is 
dan de tweede. Aangezien de toekenning van subsidies over het 
algemeen minder omslachtig is wat de parlementaire procedures betreft 
dan de invoering van wijzigingen in de belastingwetgeving, hebben de 
regeringen een voorkeur voor de eerste vorm van steunverlening. 
13 
17. Steun in de vorm van participaties in het aandelenkapitaal door de overheid, 
welke onder groep B valt, vertegenwoordigt 6 % van de totale steun aan de 
industrie in de Europese Unie. Dit percentage ligt betrekkelijk laag, omdat in de 
periode 1992-1994 zeer weinig financiële overdrachten in de vorm van 
participaties aan overheidsbedrijven hebben plaatsgevonden die een 
steunelement bevatten. 
18. De vormen van steun van groep C, te weten leningen tegen verlaagde rente en 
uitstel van betaling van belasting, zijn belangrijke steuninstrumenten in 
Duitsland en Spanje. Over het algemeen mijden de Lid-Staten deze vorm van 
steunverlening, omdat hij een zware last voor de begroting vormt. De cijfers van 
de zachte leningen geven alleen het steunelement aan : de bruto budgettaire 
middelen die voor deze steun nodig zijn, zijn veel groter. Dit verklaart het lage 
aandeel van deze steunvorm in de totale steunverlening aan de industrie in de 
Gemeenschap. De Lid-Staten verkiezen de kosten van leningen te drukken door 
rentesubsidies toe te kennen. 
Uitstel van betaling van belastingen, hoofdzakelijk in de vorm van versnelde 
afschrijvingen en belastingvrije reserves, is de minst gebruikte vorm van 
steunverlening in de Gemeenschap. Slechts Frankrijk, Duitsland en het 
Verenigd Koninkrijk verlenen steun in deze vorm. 
19. Garanties, groep D, worden nog steeds vooral gebruikt om reddings- en 
herstructureringsoperaties te vergemakkelijken en de ontwikkeling van het 
midden- en kleinbedrijf te bevorderen. Hoewel deze vorm van steunverlening 
gemiddeld het derde kleinste aandeel in de steun aan de industrie heeft, is hij 
een belangrijk onderdeel van de steunverlening in Frankrijk, Duitsland en 
België. Het is bijzonder moeilijk het steunelement van garanties te berekenen 
en garanties zijn dan ook, samen met participaties, een zeer ondoorzichtige 
vorm van staatssteun. Evenals in de vorige overzichten is ook nu geen poging 
gedaan om het steunelement ex ante te berekenen, maar werd uitgegaan van 
de lopende uitgaven voor claims op grond van vroegere garanties. Zoals verder 
(punt 27) nader wordt uiteengezet werd voor dit overzicht een andere methode 
aangewend aangaande de Treuhand-transacties. 
14 
Figuur II 
Staatssteun aan de industrie 
Verdeling naar belastingfaciliteiten en begrotingsuitgaven 1992-1994 
100% 
90% H 
80% 
70% 
60% 
50% 
40% -I 
30% 
20% 
10% 
0% 
B DK D GR 
D Begrotingsuitgaven IRL I L NL P VK 
D Belastingfaciliteiten EU-
12 
20. In figuur II is de steun aan de industrie verdeeld volgens de wijze van 
financiering. Begrotingsuitgaven, die subsidies, participaties, zachte leningen 
en garanties omvatten, genieten de voorkeur bij de financiering van steun in de 
Europese Unie. Dit geldt vooral voor Luxemburg en Spanje, waar alle steun uit 
de begroting wordt gefinancierd, en Denemarken, Ierland en het Verenigd 
Koninkrijk, waar de steun voor meer dan 90 % uit de begroting wordt 
gefinancierd. Belastingfaciliteiten, dit zijn verlagingen en uitstel van betaling van 
belastingen, worden veelvuldig aangewend in België, Italië, Duitsland en 
Frankrijk. 
15 
Doelstellingen van de steun 
21. De steun aan de industrie wordt ook ingedeeld volgens de (algemene) 
doelstellingen waarvoor hij wordt verleend en de sector waarvoor hij bestemd 
is : 
- Horizontale doelstellingen9 
- Onderzoek en ontwikkeling 
- Milieu 
- Midden- en kleinbedrijf 
- Handel en uitvoer 
- Energiebesparingen 
- Algemene investeringen 
- Overige doelstellingen 
- Bijzondere sectoren^ 
- Scheepsbouw 
- Staalindustrie 
- Overige sectoren 
- Regionale doelstellingen 
- Regio's bedoeld in artikel 92, lid 3, sub c 
- Regio's bedoeld in artikel 92, lid 3, sub a 
- (Alleen voor Duitsland) Berlijn en steunmaatregelen voor het 
Zonerandgebied. 
De indeling van de steun is in vele gevallen enigszins arbitrair, want bepaald 
moet worden welke van de door de Lid-Staat opgegeven doelstellingen als het 
hoofddoel moet worden beschouwd. In sommige Lid-Staten wordt de steun voor 
onderzoek en ontwikkeling in het kader van sectoriële programma's verleend, in 
andere is de steun aan bijzondere sectoren beperkt tot het midden- en 
kleinbedrijf, enz. Bovendien geven de primaire doelstellingen geen juist beeld 
van de uiteindelijke begunstigden : een groot deel van de regionale steun gaat 
in feite naar het midden- en kleinbedrijf, de steun voor onderzoek en 
ontwikkeling gaat naar bijzondere sectoren, enz. 
Conclusies over de verschuivingen van de ene doelstelling naar de andere in 
de loop van de tijd en vooral over de verschillen in doelstellingen tussen de Lid-
Staten kunnen dus slechts met de grootste omzichtigheid worden getrokken. 
9 Scholing en werkgelegenheidsmaatregelen vallen hier niet onder. Zie bijlage I, punt 14. 
10 Deze categorie omvat specifieke regelingen voor de industrie en individuele steunverlening die 
door de Commissie is onderzocht. 
16 
In tabel 6 wordt de steun aan de industrie verdeeld naar de doelstellingen in de 
periode 1992-1994 en in tabel 7 wordt aangegeven welke verschuivingen zich 
in de loop van de tijd hebben voorgedaan bij de drie voornaamste doelstellingen 
van de Lid-Staten. 
22. Uit de percentages in tabel 6 blijkt dat meer dan 50 % van de industriële steun 
in de Unie aan regionale doelstellingen wordt besteed. Van deze steun gaat 
meer dan acht van elke tien ecu naar gebieden waar de levensstandaard 
bijzonder laag is, de zogenaamde regio's van artikel 92, lid 3, sub a)11. 
23. Op de tweede plaats komt de steun voor horizontale doelstellingen. De hoogste 
prioriteit wordt hier gegeven aan onderzoek en ontwikkeling^. Hoewel de steun 
voor dergelijke horizontale doelstellingen in de meeste gevallen ongetwijfeld in 
het belang van de Gemeenschap is, heeft hij niettemin het bezwaar dat de 
invloed ervan op de mededinging vaak moeilijk te beoordelen is, omdat weinig 
of niets bekend is over de sectoriële en regionale effecten ervan. Dit is vooral 
het geval in de uiterste vorm ervan, namelijk de algemene 
investeringsregelingen (die nog steeds 1,6 % van de steun aan de industrie in 
de Gemeenschap uitmaken, tegen 2,1 % in de voorafgaande periode), waar de 
doelstellingen zo vaag omschreven zijn dat geen algemeen oordeel kan worden 
gevormd en de Commissie verplicht is alle belangrijke gevallen van toepassing 
te onderzoeken. Met het oog op de werking van de interne markt valt het 
bestaan van dergelijke algemene regelingen derhalve steeds moeilijker te 
rechtvaardigen. 
24. Ruim 15 % van de steun aan de industrie in de Gemeenschap is bestemd voor 
bijzondere sectoren. Hoewel de steun aan de staalsector in de vorige periode 
op grond van de steuncode van 1991 vrijwel volledig is afgeschaft, heeft de 
Commissie in 1994 op grond van artikel 95 van het EGKS-Verdrag besluiten 
genomen die het mogelijk maken steun te verlenen voor belangrijke 
herstructureringsprojecten, zoals blijkt uit de cijfers van 1992-1994. 
25. De samenstelling van de steun aan de industrie is thans als volgt : 
- In België gaat het overgrote deel van de uitgaven naar horizontale 
maatregelen, namelijk 82 %, hetgeen veel meer is dan het gemiddelde in de 
Unie. Het midden- en kleinbedrijf en energiebesparingen zijn de voornaamste 
doelstellingen. De sector- specifieke steun is zeer gering (3 %), terwijl de 
regionale steun betrekkelijk hoog (15 %) is voor een geografisch zo compacte 
Lid-Staat zonder regios van artikel 92, lid 3. sub a). 
11 Een lijst van deze regio's is opgenomen in bijlage I, punt 9.2. 
12 Om de in bijlage I, punt 11.1. uiteengezette redenen zijn de cijfers voor OTO in tabel 6 
waarschijnlijk onderschat. 
17 
In Denemarken is het grootste deel van de steun van horizontale aard (72 %) 
en vooral bestemd voor O&O en energiebesparingen. De sectorspecifieke 
steun (25 %) gaat vooral naar de scheepsbouw. De regionale steun (3 %) is 
onbetekenend. 
In Duitsland zijn de horizontale steunmaatregelen goed voor 15 %, hetgeen 
laag is in vergelijking met het gemiddelde in de Europese Unie. Ongeveer 
tweederde van de steun is bestemd voor het MKB en onderzoek. De 
sectorspecifieke steun (5 %) is eveneens gering. De belangrijkste post is de 
regionale steun (80 %), waarvan het overgrote deel bestemd is voor de 
nieuwe deelstaten krachtens artikel 92, lid 3, sub a) (hieronder valt ook de 
steun die via de Treuhandanstalt wordt verleend). Ten opzichte van de vorige 
verslagperiode is deze steun in absolute bedragen sterk toegenomen. 
Wat Griekenland betreft zijn de cijfers helaas te onbetrouwbaar om er verder 
op in te gaan. 
In Spanje wordt 40 % besteed aan horizontale doelstellingen, vooral het MKB 
en O&O. De sectorspecifieke steun maakt 43 % van de totale steun aan de 
industrie uit, hetgeen het hoogste percentage aan sectorspecifieke steun in 
de Gemeenschap is. De regionale steun is met 16 % zeer gering. 
In Frankrijk is 44 % van de steun aan de industrie bestemd voor horizontale 
doelstellingen. Een aanzienlijk gedeelte van de steun (38 %) gaat naar 
bijzondere sectoren, zij het in sommige gevallen voor O&O of in de vorm van 
parafiscale heffingen^. De toename van de uitgaven voor specifieke 
sectoren is de oorzaak van de stijging van de totale steunuitgaven in 
Frankrijk. Het regionale beleid (18 %) is minder belangrijk. 
In Ierland is de regionale steun (73 %) de voornaamste uitgavenpost. Deze 
steun is sterk gestegen ten opzichte van de vorige periode. De daarmee 
overeenstemmende stijging van het aandeel van Ierland in de totale 
communautaire steun aan de industrie strookt met de cohesiedoelstellingen 
van de Unie. De horizontale doelstellingen zijn goed voor 15% van de 
uitgaven en 11 % van de steun gaat naar bijzondere sectoren. 
13 Parafiscale heffingen zijn sectorspecifieke belastingen die worden gebruikt voor de financiering 
van bepaalde projecten in de betrokken sector. 
In Italie bedraagt het aandeel van de horizontale steun 27 %. De belangrijke 
post is de regionale steun (50 %). Deze gaat bijna volledig naar de regio's 
van artikel 92, lid 3, sub a), de Mezzogiorno. De sectoriële steun heeft een 
aandeel van 22 %. 
In Luxemburg is de regionale steun het belangrijkst (70 %), gevolgd door de 
steun aan het MKB (17 %) en de steun voor O&O (8 %). 
In Nederland is de horizontale steun (74 %) veruit de grootste post, ver boven 
het gemiddelde van de Europese Unie. Van de horizontale steun gaat het 
grootste deel naar energiebesparingen en O&O. De steun aan bijzondere 
sectoren bedraagt 11 % van de totale steun aan de industrie. Evenals in 
België is de regionale steun (15 %) relatief belangrijk voor een geografisch zo 
compacte Lid-Staat zonder regio's van artikel 92, lid 3, sub a). 
In Portugal is de sectorspecifieke steun belangrijk (45 %). De steun voor 
horizontale doelstellingen (29 %) wordt vrijwel uitsluitend besteed aan 
algemene investeringen en "overige doelstellingen". Deze laatste worden 
voor het grootste gedeelte door de Commissie medegefinancierd en zijn te 
vergelijken met de regionale steun aan regio's van artikel 92, lid 3, sub a), 
omdat het hele grondgebied van Portugal, zoals dat van Ierland en 
Griekenland, door de Commissie als een regio van artikel 92, lid 3, sub a), 
wordt beschouwd. 
In het Verenigd Koninkrijk heeft de regionale steun het grootste aandeel 
(48 %). Hij is vooral bestemd voor Noord-lerland, een regio van artikel 92, 
lid 3, sub a). De steun aan Noord-lerland is het belangrijkste onderdeel van 
de steun aan de industrie in het Verenigd Koninkrijk. De horizontale 
steunmaatregelen zijn goed voor 35 %, met als voornaamste onderdeel O&O. 
De sectoriële steun bedraagt 17 % van de totale steun aan de industrie. 
19 
Tabel 6 
Staatssteun aan de industrie 1992-1994 
Onderverdeling naar sector en functie in% 
SECTOR/FUNCTIE 
Horizontale doelstellingen 
Onderzoek en ontwikkeling 
Milieu 
M KR 
Handel 
E nergiebesparingen 
Algemene investeringen 
Overige doelstellingen 
Specifieke sectoren 
Scheepsbouw 
Overige sectoren 
Regionale doelstellingen 
Regio's van artikel 92(3)c 
Regio's van artikel 92(3)a 
Duitsland (Berlijn,Zonenrand) 
TOTAAL B 
82 
7 
1 
15 
13 
14 
3 
30 
3 
2 
1 
15 
15 
0 
100 DK 
72 
30 
8 
3 
9 
23 
0 
0 
25 
21 
5 
3 
3 
0 
100 D 
15 
4 
1 
5 
0 
2 
0 
3 
5 
3 
2 
80 
3 
68 
9 
100 GR 
60 
1 
0 
12 
11 
0 
4 
31 
19 
13 
6 
21 
0 
21 
100 E 
40 
11 
3 
12 
1 
2 
6 
5 
43 
12 
31 
16 
13 
4 
100 F 
44 
18 
1 
3 
19 
0 
2 
0 
38 
1 
37 
18 
9 
9 
100 IRL 
15 
2 
0 
5 
6 
2 
0 
0 
11 
0 
11 
73 
0 
73 
100 I 
27 
2 
0 
8 
10 
1 
2 
3 
22 
2 
20 
50 
2 
48 
100 L 
30 
8 
4 
17 
1 
0 
0 
0 
0 
0 
0 
70 
70 
0 
100 NL 
74 
26 
6 
6 
2 
27 
4 
3 
11 
1 
10 
15 
15 
0 
100 P 
29 
3 
0 
0 
0 
1 
12 
12 
45 
1 
44 
26 
0 
26 
100 VK 
35 
16 
0 
7 
7 
0 
3 
0 
17 
0 
17 
48 
17 
32 
100 EU-12 
30 
7 
1 
6 
7 
2 
2 
5 
17 
3 
14 
53 
5 
45 
4 
100 
20 
Tabel 7 
Staatssteun aan de industrie 1990-1992 en 1992-1994 
Verdeling naar voornaamste doelstellingen 
in% 
België 
Denemarken 
Duitsland 
Griekenland 
Spanje 
Frankrijk 
Ierland 
Italië 
Luxemburg 
Nederland 
Portugal 
Ver. Koninkrijk 
EU-12 Horizontale doelstellingen 
1990-1992 
62 
67 
16 
61 
39 
66 
31 
25 
30 
73 
57 
50 
35 1992-1994 
82 
72 
15 
60 
40 
44 
15 
27 
30 
74 
29 
35 
29 Specifieke sectoren 
1990-1992 
29 
31 
3 
10 
49 
17 
0 
18 
0 
10 
33 
18 
15 1992-1994 
3 
25 
5 
19 
43 
38 
11 
22 
0 
11 
45 
17 
17 Regionale doelstellingen 
1990-1992 
9 
2 
81 
29 
12 
17 
69 
57 
70 
17 
10 
31 
50 1992-1994 
15 
3 
80 
21 
16 
18 
73 
50 
70 
15 
26 
48 
53 
26. Wat de ontwikkeling in de tijd van de verdeling van de steun aan de industrie 
naar voornaamste doelstellingen betreft, kan uit tabel 7 worden afgelezen dat 
de steun voor de horizontale doelstellingen in de Europese Unie steeds verder 
afneemt : van 40 % in 1988-1990 (zie vierde overzicht van de staatssteun in de 
Europese Unie) tot 35 % in 1990-1992 en 30 % in 1992-1994. Het aandeel 
van de regionale steun daarentegen is toegenomen, terwijl de sectorspecifieke 
steun na een afname in de voorafgaande periode is gestegen door de 
aanzienlijke uitbreiding van de steun in Frankrijk en Italië. 
De geringe verschuiving van de horizontale doelstellingen naar de sectoriële 
interventies vormt uit het oogpunt van de concurrentie een reden tot 
bezorgdheid. Uiteraard kunnen beide vormen van steun worden aangewend 
voor min of meer verborgen en ongewenste doeleinden van de industriepolitiek 
(ondersteuning van bepaalde ondernemingen die zeer belangrijk worden 
geacht of bescherming van hele bedrijfstakken die van vitaal belang zouden 
zijn voor het land), en in dergelijke gevallen hebben zij rampzalige gevolgen 
voor de mededinging. Horizontale steun aan alle sectoren van de economie 
leent zich, met uitzondering van de voornoemde algemene investeringssteun, 
21 
echter minder voor concurrentievervalsende bescherming van bedrijfstakken 
dan steun aan specifieke sectoren. 
Uit tabel 8 blijkt dat zich nog een andere belangrijke ontwikkeling heeft 
voorgedaan door de toename van de steun aan individuele bedrijven welke 
buiten de regelingen voor horizontale, sectoriële of regionale doelstellingen 
valt. Een beperkt aantal individuele steunmaatregelen van grote omvang 
maken een onevenredig groot deel uit van de totale steun. Het aandeel van 
dergelijke "ad hoc"-steunmaatregelen in de totale steunverlening aan de 
Europese industrie is gestegen van 7 % in 1990 tot 36 % in 1994. Het gaat 
vooral om reddings- en herstructureringsmaatregelen en steun via de 
Treuhandanstalt. 
Tabel 8 
Staatssteun aan de industrie in de Gemeenschap 1990-1994, in constante prijzen van 
1993 
in miljoen ecu 
Bedrag inclusief "ad hoc"-gevallen 
Bedraq exclusief "ad hoc"-aevallen 
"Ad hoc"-gevallen in procent van 
de totale steunverlening 1990 
43777 
40614 
7 1991 
39827 
34590 
13 1992 
41196 
34282 
17 f993 
43890 
31821 
27 1994 
42830 
27344 
36 
Steun van Duitsland aan de nieuwe deelstaten 
27. De eenmaking van Duitsland was van bijzonder belang voor het 
staatssteunbeleid van de Gemeenschap. Twee Duitse staten met een totaal 
verschillend economisch systeem werden samengevoegd : enerzijds een 
hoofdzakelijk op particulier initiatief gebaseerde gedecentraliseerde 
markteconomie, anderzijds een centrale planeconomie onder staatscontrole die 
geleid had tot een ontoereikende infrastructuur en niet-concurrenciele 
ondernemingen. 
De integratie van de centraal geplande Oost-Duitse economie in de interne 
markt werd vergemakkelijkt door bepaalde steunmaatregelen, die in tabel A3 
van bijlage II zijn vermeld. In de periode 1992-1994 bedroeg de gemiddelde 
jaarlijkse steun aan de industrie van de nieuwe deelstaten ruim 
13.250 miljoen ecu, tegen 6.600 miljoen in de voorafgaande periode (of 76 % 
van de totale steun aan de Duitse industrie, tegen 47 % in de voorafgaande 
periode). De steunverlening aan de nieuwe deelstaten werd gedeeltelijk 
gecompenseerd door een sterke verlaging van de steun aan de oude 
deelstaten, die terugviel van 8.500 miljoen ecu in de periode 1988-1990 tot 
7.400 miljoen in de periode 1990-1992 en 4.150 miljoen in de periode 1992-
1994. 
In het kader van de privatisering van de vroegere staatsbedrijven werd ook 
steun verleend via de Treuhandanstalt (THA), de staatsholding die werd 
opgericht om Oost-Duitse overheidsbedrijven te beheren, aan te passen en te 
privatiseren. Zoals in de besluiten van de Commissie van 1991 en 1992 over 
de maatregelen van de THA werd bepaald, kunnen sommige van deze 
maatregelen een vorm van steun inhouden. Dit was meestal het geval 
wanneer de THA garanties gaf voor leningen die de banken tegen marktrente 
verschaften aan de over het algemeen weinig kredietwaardige bedrijven. 
Voorts ging de THA zelf leningen tegen marktvoorwaarden aan, waaruit zij dan 
leningen tegen dezelfde rente aan haar bedrijven verstrekte. 
Door de methode die voor de beoordeling van de steunelementen van de 
garanties is gebruikt (zie bijlage I), komt het steunelement van de garanties 
slechts in het overzicht voor wanneer de garanties moeten worden 
gehonoreerd. Evenzo wordt steun voor leningen tegen marktrente slechts 
vermeld wanneer deze leningen worden kwijtgescholden en omgezet in 
subsidies. In het geval van de THA is de Commissie van oordeel dat door 
deze methode het steunelement van de garanties en leningen die de THA in de 
periode van het vijfde overzicht heeft verstrekt, wordt onderschat. Het risico 
dat de koper van ondernemingen die in het bezit van de THA zijn niet het 
volledige bedrag van de door de THA verstrekte leningen en garanties 
overneemt, is zeer reëel en neemt met de jaren toe. Indien de koper in het 
kader van een openbare en onvoorwaardelijke aanbesteding het hoogste bod 
heeft gedaan, kan niet worden gezegd dat de prijs - met inbegrip van de 
kwijtgescholden leningen - een steunelement bevat. Bijgevolg zullen eventuele 
steunelementen in de garanties en leningen die de THA vóór de privatisering 
van dergelijke bedrijven heeft verstrekt, nooit in het verslag voorkomen. 
Daarom moet in het geval van de THA een uitzondering worden gemaakt op de 
bovenvermelde methode. Dit is ook gewettigd door het feit dat de verkoop van 
bedrijven aan andere personen dan de hoogste bieder steun inhoudt, waarvan 
de omvang echter eerst na een grondige analyse van elk verkoopcontract kan 
worden bepaald. Gezien het grote aantal bedrijven dat werd verkocht, beschikt 
de Commissie niet over voldoende middelen om een dergelijke analyse uit te 
voeren. Alleen voor de ondernemingen die boven de door de Commissie in 
september 1992 vastgestelde kennisgevingsdrempel uitkomen werd een 
dergelijke analyse gemaakt. Voor deze gevallen is het steunelement in de 
verkoop bekend en wordt dus in dit overzicht vermeld. 
In de verslagperiode heeft de THA garanties verstrekt voor in totaal 28.432 
miljoen ecu en leningen toegekend voor in totaal 41.086 miljoen ecu. Op basis 
van haar ervaring met de THA-gevallen is de Commissie van oordeel dat 20 % 
van deze bedragen als steun moet worden beschouwd en dus in dit overzicht 
opgenomen. Bovendien moet de 6.668 miljoen ecu aan subsidies voor de 
financiering van sociale programma's in het overzicht worden vermeld. 
DEEL II - TOTALE STEUN VAN DE LID-STATEN 
Steun aan andere sectoren dan de industrie 
28. Hierna volgt een overzicht van de staatssteun, volgens de beschikbare 
informatie, aan de andere sectoren, te weten landbouw, visserij, vervoer en 
steenkoolindustrie. De steun aan deze vier sectoren en de in deel I van dit 
overzicht besproken steun vormen samen de totale staatssteun van de twaalf 
Lid-Staten. Helaas hebben sommige Lid-Staten geen volledige informatie 
verstrekt, zodat het totale bedrag niet voldoende geldigheid heeft en de in dit 
deel verstrekte gegevens voorzichtig moeten worden geïnterpreteerd. 
Steun aan de landbouw 
29. In sectoren zoals de landbouw, waar een hoog ontwikkeld beleid van de 
Gemeenschap van toepassing is, worden de grenzen van de steunverlening in 
hoge mate door dit gemeenschappelijk beleid bepaald. Hoewel de artikelen 92 
tot 94 van het EG-Verdrag in principe ook voor de landbouw gelden, is in 
artikel 42 uitdrukkelijk bepaald dat de Raad vaststelt in hoever deze artikelen 
van toepassing zijn op de landbouw. De Raad heeft de vrijheid van de Lid-
Staten om staatssteun te verlenen op bepaalde beleidsterreinen beperkt ; 
(i) Ondersteuning van de markt voor de meeste landbouwproducten 
(verordeningen van de Raad betreffende de gemeenschappelijke 
marktordeningen). 
Steun kan alleen worden verleend uit de middelen van de Gemeenschap 
(d.w.z. het EOGFL) en slechts op grond van voorschriften van de Raad, 
die onder meer voorzien in een gemeenschappelijk stelsel van 
interventieaankopen en uitvoerrestituties; sinds de hervormingsbesluiten 
24 
van mei 1992 wordt in de verschillende sectoren ook steun verleend als 
compensatie voor prijsverlagingen in combinatie met verplichte 
braaklegging. 
(ii) Steun ter verbetering van de landbouwstructuur (Verordening (EEG) 
nr.2328/91 van de Raad). 
De steun voor productieve investeringen in landbouwbedrijven wordt in 
grote mate door de bovengenoemde verordening van de Raad bepaald 
en wordt gedeeltelijk door de Gemeenschap medegefinancierd. 
De verslagleggingssituatie op het gebied van de landbouw is niet bevredigend. 
Verschillende Lid-Staten hebben de Commissie geen volledige informatie 
verstrekt over hun steunuitgaven in deze sector. Tot het vorige (het vierde) 
overzicht moest de Commissie in verband met deze situatie extrapolaties en 
ramingen opstellen om de leemten te vullen. In dit overzicht wordt dat niet 
gedaan en worden alleen de beschikbare gegevens gebruikt voor de twee 
perioden 1990-1992 en 1992-1994. 
In tabel 9 is, rekening gehouden met deze situatie wat betreft de gegevens, de 
totale staatssteun (met inbegrip van de nationale bijdrage aan de onder (ii) 
genoemde sociaal-structurele maatregelen) voor de in bijlage II van het EG-
Verdrag opgesomde producten - landbouw en veeteelt en primaire verwerking -
gerelateerd aan de bruto toegevoegde waarde van de landbouwproductie op 
het niveau van de bedrijven. Opgemerkt moet worden dat de in deze tabel in 
aanmerking genomen steun betrekking heeft op een breder scala van 
activiteiten dan die welke de grondslag van de bruto toegevoegde waarde 
vormen. Door vier Lid-Staten werden gegevens over de gehele verslagperiode 
verstrekt en door vier andere over een deel van de periode. De gegevens van 
de overige Lid-Staten ontbreken. 
25 
Tabel 9 
Nationale steun voor de in bijlage II van het EG-Verdrag vermelde producten in procent van de 
bruto toegevoegde waarde van de landbouwproductie in 1990-1992 en 1992-1994 
in% 
1990-1992 I 1992-1994 
België TTë 9.2 
Denemarken 5.4 4.8 
Frankrijk 11.0 N.A. 
Duitsland* 20.9 27.2 
Griekenland 0.04 N.A 
Spanje N.A N.A 
Ierland N.A N.A 
Italië N.A N.A 
Luxemburg N.A N.A 
Nederland 4.6 N.A 
Portugal 13.4 N.A 
Verenigd Koninkrijk 8.2 6.4 
EU-12 HÂ N.A 
De percentages van Duitsland omvatten de steun in de vorm van BTW-voordelen (BTW plus 
steun per ha) die werd toegestaan ter compensatie van de prijsverlagingen die het gevolg 
waren van de agromonetaire veranderingen. Van het aangegeven totaal maakt deze steun 
ongeveer 10 procentpunt uit van de bruto toegevoegde waarde. 
Deze tabel moet worden gelezen in samenhang met punt 29 van het overzicht en punt 
van de technische bijlage. 1.10.2 
Opgemerkt wordt dat het begrip totale nationale steun individuele 
steuncategorieën omvat die van verschillend belang zijn uit het oogpunt van 
het concurrentiebeleid. Daarom kan worden gesteld dat steun voor 
maatregelen zoals productieve investeringen en reclame waarschijnlijk meer 
van invloed is op het handelsverkeer dan steun die slechts bedoeld is om 
ondernemers voor verrichte diensten te vergoeden, zoals het toegankelijk 
maken van het platteland, en steun ter compensatie van de financiële lasten 
van natuurrampen. Ongeveer dezelfde redenering geldt voor steun die door 
bepaalde parafiscale heffingen wordt gefinancierd, waarvan, hoewel deze 
steun uit juridisch oogpunt als staatssteun wordt beschouwd, de economische 
last uitsluitend op de begunstigden zelf drukt. 
Voorts moet worden opgemerkt dat de gegevens in tabel 9 geen juist beeld 
geven van de totale omvang van de steun aan de landbouw in de 
26 
Gemeenschap of een bepaalde Lid-Staat. De gegevens hebben slechts 
betrekking op een beperkt gedeelte van het totaal. Het jaarverslag van de 
Commissie over "De toestand van de landbouw in de Gemeenschap" bevat 
onder andere gegevens over de communautaire steun aan de landbouw. 
Geconcludeerd mag dus worden dat voorzichtigheid geboden is bij het trekken 
van conclusies uit de gegevens van tabel 9 over de mogelijke gevolgen voor 
het handelsverkeer; dit geldt trouwens voor alle gegevens over de totale 
omvang van de steunverlening aan de landbouw (zie bijlage I, deel III, voor 
bijzonderheden). 
Steun aan de visserij 
30. In de visserijsector sluiten de steunmaatregelen van de Lid-Staten nauw aan bij 
de ontwikkeling en de beperkingen van het gemeenschappelijk visserijbeleid 
en dragen zij aldus bij tot de verwezenlijking van de gemeenschappelijke 
doelstellingen. Bij het interpreteren van de steunbedragen moet derhalve niet 
alleen worden gelet op de invloed ervan op de concurrentie, maar ook op de 
bijdrage ervan tot het bereiken van een gemeenschappelijk doel. 
In de tabellen 10 en 11 worden de nationale en communautaire 
steunmaatregelen ten behoeve van de visserijvloot, alsmede voor de afzet en 
de eerste verwerking van visserijproducten gegeven. Op te merken valt dat de 
situatie van de visserijsector nauwelijks kan worden beoordeeld, omdat 
verschillende Lid-Staten hun gegevens niet op tijd hebben ingediend. 
27 
Tabel 10 
Steun aan de visserij in procent van de bruto toegevoegde waarde*, berekend op basis 
van de aanvoeren de gemiddelde prijzen 1990-1992 en 1992-1994 
in% 
1990-1992 I 1992-1994 
België ÏJ 3,0. 
Denemarken 2,9 N.B. 
Duitsland 10,8 14,2 
Griekenland 0,3 0,2 
Spanje 3,3 5,3 
Frankrijk 4,3 N.B. 
Ierland 11,1 9,0 
Italië 8,6 10,0 
Luxemburg 
Nederland 0,6 N.B. 
Portugal 1,7 N.B. 
Verenigd Koninkrijk 2,9 3,7 
EU-12 : ' 5^5 : ' ÏÏB. 
Exclusief verwerkende industrie en productie aan wal. 
28 
Tabel 11 
Steunmaatregelen van de Gemeenschap voor de visserij in het kader van de 
gemeenschappelijke marktordening en het structuurbeleid 1990-1994 
in miljoen ecu 
Garantie 
Oriëntatie 1990 
23,6 
226,6 1991 
26,2 
294,0 1992 
32,1 
358,4 1993 
32,4 
401,8 1994 
35,5 
391,0 
Steun aan de vervoerssector (spoorwegen) 
31. In tabel 12 is de steun aan de spoorwegen uitgedrukt in procent van de 
toevoegde waarde van de sector. Steun wordt vooral gegeven ter compensatie 
van opgelegde sociale verplichtingen of overgeërfde lasten van de spoorwegen 
(Verordening nr. 1191/69 van de Raad, als gewijzigd bij Verordening 
nr. 1893/91 van de Raad, en Verordening nr. 1192/69 van de Raad), maar 
uitgedrukt in procent van de toegevoegde waarde blijft de steun hoog. Omdat 
de cijfers van de steun en de toegevoegde waarde niet altijd beschikbaar 
waren, moeten zij voorzichtig worden geïnterpreteerd. 
Opgemerkt moet worden dat alle Lid-Staten weliswaar stelselmatig gegevens 
over de steunverlening in deze sector hebben verstrekt, maar niet alle 
gegevens werden op tijd ontvangen. Voor de drie betrokken landen werden de 
cijfers van 1992 overgenomen voor 1993 en 1994. 
29 
Tabel 12 
Staatssteun aan de vervoerssector (spoorwegen) in procent van de bruto toegevoegde 
waarde* 1990-1992 en 1992-1994 
in% 
België 
Denemarken 
Frankrijk 
Duitsland 
Griekenland 
Ierland** 
Italië 
Luxemburg*** 
Nederland** 
Portugal 
Spanje 
Verenigd Koninkrijk 
EU-12 1990-1992 
Totale steun 
42.8 
13.3 
26.0 
33.0 
6,04 
14.4 
34.6 
87.4 
16.6 
6,9 
24.1 
5.0 
24.4 Verordening nr. 
1191/2-69 
30.8 
8.5 
15.8 
22.0 
0.21 
7.0 
11.3 
81.2 
11.6 
5.0 
3.5 
5.0 
12.8 1992-1994 
Totale steun 
40.7 
N.B. 
N.B. 
47.2 
6,03 
12.3 
N.B 
81.1 
10.1 
5,5 
20.6 
6.8 
25,9**** Verordening nr. 
1191/2-69 
18.2 
N.B. 
N.B. 
12.9 
0,17 
6.5 
N.B. 
79.1 
4.8 
4,0 
1.0 
6.8 
9,7**** 
De bruto toegevoegde waarde was niet voor alle landen en alle jaren bekend. De 
ontbrekende gegevens werden geschat. 
Steun in procent van de toegevoegde waarde van de gehele vervoerssector, omdat geen 
aparte cijfers beschikbaar waren voorde spoorwegen. 
Een groot deel van de uitgaven op grond van Verordening nr. 1192/69 in deze Lid-Staat 
betreft pensioenen. 
De cijfers van 1992 werden gebruikt voor de drie Lid-Staten die niet op tijd voor de publicatie 
van dit verslag gegevens over 1993 en 1994 hebben verstrekt. 
N.B. Alle Lid-Staten hebben getracht gegevens te verstrekken, maar drie Lid-Staten hebben hun 
gegevens niet op tijd ingediend. 
30 
Steun aan de kolenindustrie 
32. In tabel 13 is de steun aan de kolenindustrie verdeeld in steun die niet en 
steun die wel voor de lopende productie bestemd is. De laatste is uitgedrukt in 
ecu per werknemer en in procent van de totale steun aan de sector. De 
algemene tendens wijst op een toename van de steun per werknemer ten 
opzichte van de vorige periode. In het Verenigd Koninkrijk werd de steun voor 
de lopende productie in de periode 1990-1992 stopgezet; in de periode 1992-
1994 werd een zeer gering bedrag voor de lopende productie toegekend in 
verband met de drastische herstructurering voorafgaand aan de privatisering. 
In België werd de laatste mijn gesloten in de zomer van 1992 en in Portugal 
aan het einde van 1994. 
Tabel 13 
Steun aan de kolenindustrie 
België 
Duitsland 
Spanje 
Frankrijk 
Portugal 
Verenigd 
Koninkrijk 
TOTAAL Jaarlijkse gemiddelde steun niet 
bestemd voor lopende productie, 
in miljoen ecu 
1990-92* 
790,0 
4.542,7 
937,1 
3.145.1 
39.6 
9.454,5 1992-94** 
473.5 
3.334.6 
660,8 
2.053,7 
1.5 
298,4 
6.822,5 Jaarlijkse gemiddelde steun, 
bestemd voor lopende productie 
1990-1992* 
ecu per 
werknemer 
27.949 
39.846 
16.272 
9.045 
7.579 
23.464 in % van 
totale steun 
7% 
50% 
37% 
5% 
100% 
36% 1992-1994 
ecu per 
werknemer 
•"51.807 
17 145 
13.651 
10.884 
280 
34 700 in % van totale 
steun 
62% 
44% 
10% 
76% 
2% 
48% 
Tegen de prijzen van 1993 
Ingevolge Beschikking nr. 3632/93/EGKS van de Commissie wordt de financiering van 
sociale voordelen met ingang van 1994 niet meer in het jaarverslag van de Commissie over 
de steun in deze sector opgenomen. 
De cijfers van 1994 van de steun voor de lopende productie van Duitsland omvatten een 
buitengewone financiële maatregel van 5,350 miljoen DM ter vereffening van de schulden 
van het compensatiefonds naar de stand eind 1993. 
31 
Na in de vorige periode te zijn gedaald is het aandeel van de steun voor de 
lopende productie aanzienlijk opgelopen van 36 % van de totale steun in de 
periode 1990-1992 tot 48% in de periode 1992-1994 (een tendens die 
aanhoudt zelfs als de financiering van sociale voordelen in de steunbedragen 
van 1994 wordt opgenomen). De gemiddelde steun voor de lopende productie 
per werknemer in de sector is gestegen van 23.500 ecu in 1990-1992 tot 
34.700 ecu in 1992-1994. Dit strookt niet met de doelstellingen van het 
herstructurerings- en rationalisatieproces van de communautaire kolenindustrie 
en evenmin met de totstandbrenging van de interne markt. 
Van de steun die niet voor de lopende productie bestemd is dient het grootste 
deel ter dekking van sociale en afvloeiingsmaatregelen die het gevolg zijn van 
de inkrimping van de kolenindustrie. Het gemiddelde aantal werknemers is 
afgenomen tot 154.500 in 1994 (tegen 215.000 in 1992 en 270.000 in 1990); 
de grootste afvloeiingen vonden plaats in het Verenigd Koninkrijk, Duitsland en 
Spanje. 
Duitsland en Spanje passen al jaren een referentieprijzensysteem toe waardoor 
de binnenlandse prijzen, exclusief subsidies, aanzienlijk boven de 
wereldmarktprijzen worden gehouden. Hoewel een dergelijke maatregel 
dezelfde werking heeft als een steunmaatregel, kan hij niet worden 
weergegeven met de gebruikelijke indicatoren die in tabel 13 zijn opgenomen. 
De cijfers moeten dus als een algemene graadmeter worden beschouwd en 
niet als een nauwkeurige indicator van de mate van bescherming die door een 
steunmaatregel wordt geboden. 
De nieuwe communautaire Kaderbeschikking nr. 3632/93/EGKS voor de 
steunmaatregelen ten behoeve van de kolenindustrie heeft het begrip "steun" 
beperkt tot : 
• elke directe of indirecte maatregel of bemoeienis van overheidswege die met 
de productie, het in de handel brengen en de handel met het buitenland 
verband houdt, en die, al komt hij niet ten laste van de overheidsbegroting, 
de ondernemingen in de kolenindustrie door verlichting van de lasten die zij 
normaal zouden moeten dragen, een economisch voordeel verschaft; 
• de bestemming van de heffingen die van overheidswege zijn opgelegd en 
die direct of indirect de kolenindustrie ten goede komen; 
• alle steunelementen in de financieringsmaatregelen van de Lid-Staten met 
betrekking tot de kolenmijnondernemingen, voor zover het niet gaat om 
verstrekking van risicodragend kapitaal aan een vennootschap volgens de in 
de markteconomie normaal geldende praktijken. 
Met het oog op een grotere transparantie moet de steun door de Lid-Staten "in 
de nationale, regionale of lokale overheidsbegrotingen (worden) opgenomen of 
in het kader van volstrekt gelijkwaardige mechanismen (worden) verleend" na 
een overgangsperiode die niet verder mag gaan dan december 1996. Alle 
32 
door de kolenondernemingen ontvangen steun moet te zamen met hun winst­
en verliesrekening "als een van de omzet gescheiden inkomen" worden 
vermeld met ingang van 1994. 
Tenslotte wordt steun voor de bedrijfsvoering omschreven als "het verschil 
tussen de productiekosten en de verkoopprijs zoals die uit de vrije wil van de 
contracterende partijen volgens de op de wereldmarkt geldende voorwaarden 
tot stand is gekomen". De nieuwe beschikking bepaalt dat "de op 31 
december 1993 bestaande regelingen op grond waarvan steun werd verleend 
overeenkomstig Beschikking nr. 2064/86/EGKS en die verband houden met 
overeenkomsten tussen producenten en gebruikers waarvoor een ontheffing 
geldt krachtens artikel 85, lid 3, van het EG-Verdrag en/of waarvoor 
toestemming moet worden verleend krachtens artikel 65 van het EGKS-
Verdrag, ... vóór 31 december 1996 (moeten) worden aangepast ten einde ze 
in overeenstemming te brengen met de bepalingen van de onderhavige 
beschikking". Voor sommige Lid-Staten zal dit een verhoging van de 
steunbedragen tot gevolg hebben omdat de kolenreferentieprijzensystemen 
worden afgeschaft. 
33. Zowel aan de spoorwegen als aan de kolenindustrie is veel steun verleend. 
Ook al is er wellicht weinig concurrentie tussen de kolenbedrijven, toch mag 
het effect van de steun op de vervoer- en energiemarkten niet over het hoofd 
worden gezien. Naarmate deze markten met de voltooiing van de 
gemeenschappelijke markt geïntegreerd raken, wint de concurrentie aan 
betekenis. Vanwege de uitgesproken wil van de Gemeenschap de vervoer- en 
de energiemarkten open te stellen, wordt een strenge controle van de 
Commissie op de steunverlening in deze sectoren steeds belangrijker. In de 
toekomst zal het overzicht gegevens moeten bevatten over andere 
vervoerstakken dan de spoorwegen (en de luchtvaart, zie punt 2.2.5 : Overige 
sectoren) en andere energievormen dan kolen, wil het een basis verstrekken 
voor een volledige evaluatie van de weerslag van steunmaatregelen in deze 
sectoren. In de vervoerssector wordt de beoordeling van distorsies van de 
intermodale concurrentie echter bemoeilijkt door de vraag hoe de kosten van 
infrastructuur, milieubescherming en toezicht moeten worden toegerekend. 
33 
Totale steunverlening in de Gemeenschap 
34. De totale staatssteun aan de in dit overzicht behandelde sectoren bedraagt -
rekening houden met de onvolledigheid van de gegevens - in de periode 1992-
1994 gemiddeld 95.000 miljoen ecu (zie tabel 14). De totale steunbedragen zijn 
onderschat omdat de gegevens over de uitgaven van enkele Lid-Staten in de 
landbouwsector ontbreken. 
Tabel 14 
Totale staatssteun14 1990-1992 en 1992-199415, in constante prijzen van 1993 
in miljoen ecu 
1990-1992 1992-1994 
Totale staatssteun 96 600 95 000 
In tabel 15 zijn de totale steunuitgaven uitgedrukt in procent van het bruto 
binnenlands product, per werknemer en in procent van de totale overheidsuitgaven. 
Opgemerkt moet worden dat de verhoudingscijfers onderschat zijn voor de Lid-
Staten waarvan de uitgaven in de landbouwsector niet of slechts gedeeltelijk bekend 
waren. 
14 Voor de visserij en de vervoerssector werden de laatst beschikbare gegevens gebruikt als de 
gegevens over 1993 of 1994 niet voor de publicatie van dit overzicht waren ingediend. Voor de 
landbouw zijn slechts de beschikbare gegevens gebruikt. 
Bij vergelijking tussen de twee perioden moet rekening worden gehouden met de gewijzigde 
aanpak voor de kolensector in de laatste periode (zie blz 33). 
34 15 
Tabel 15 
Totale staatssteun 1990-1992 en 1992-1994 in procent van het BBP, in ecu per werknemer en 
in procent van de totale overheidsuitgaven 
België 
Denemarken 
Duitsland 
Griekenland** 
Spanje** 
Frankrijk** 
Ierland** 
Italië** 
Luxemburg** 
Nederland** 
Portugal** 
Verenigd Koninkrijk 
EU-12 in procent van het BBP 
1990-1992 
2,9 
1,0 
2,4 
1,9 
1.3 
1,7 
1,2 
2,4 
2,4 
0,9 
1.5 
0,5 
1.8 1992-1994 
2,0 
1.0 
2,6 
1.7 
1.2 
1.4 
1.5 
2.3 
2,1 
0.8 
1.2 
0.4 
1.7 in ecu per werknemer 
1990-1992' 
1.369 
435 
1.273 
366 
407 
806 
411 
867 
1.220 
458 
220 
162 
714 1992-1994 
958 
492 
1.476 
318 
379 
664 
530 
844 
1.087 
401 
185 
142 
713 in procent van de totale 
overheidsuitgaven 
1990-1992 
5.2 
1,7 
5,1 
4,0 
2,9 
3,3 
3.1 
4,5 
4,8 
1.7 
3,6 
1,3 
3,6 1992-1994 
3,5 
1.7 
5,4 
3,5 
2,4 
2,5 
3.6 
4,1 
4,0 
1.4 
2,6 
1.0 
3,3 
* De gemiddelden van 1990-1992 zijn uitgedrukt in de prijzen van 1993 
** Deze landen hebben geen of onvolledige gegevens over de steun aan de landbouw 
verstrekt. 
Budgettaire gevolgen van de steunverlening 
35. In België bedraagt de staatssteun 31 % van het hoge begrotingstekort van 
6,3 % van het BBP in 1992-1994. In Duitsland, waar het begrotingstekort in 
1992-1994 2,9% van het BBP bedroeg, beliep de financiering van de 
staatssteun 88 % van het tekort in die periode. In Italië tenslotte, dat in 
1992-1994 een begrotingstekort van 9,5 % van het BBP had, bedraagt de 
financiering van de totale steun 24 % van het tekort (om de boven 
uiteengezette redenen is het totale steunbedrag van Italië onderschat, met als 
gevolg een onderschatting van de verhouding tussen de steun en het 
begrotingstekort). Vergeleken met de vorige periode is het begrotingstekort in 
Italië slechts marginaal verminderd, terwijl het aandeel van het tekort dat voor 
de financiering van de steun nodig was, hetzelfde is gebleven 
35 
Tabel 16 
Totale staatssteun 1990-1992 en 1992-1994, verdeeld over de belangrijkste sectoren 
België 
Oenemarken 
Duitsland 
Griekenland* 
Spanje* 
Frankrijk* 
Ierland* 
Italië' 
Luxemburg* 
Nederland* 
Portugal* 
Verenigd Koninkrijk 
EU-12(%) in procent van de totale steun 
Landbouw en visserij 
1990-1992 
7 
19 
10 
18 
-1992-1994 
7 
13 
10 
15 
-Industrie 
1990-1992 
45 
31 
38 
58 
-1992-1994 
37 
41 
41 
40 
-Vervoer 
1990-1992 
30 
50 
24 
23 
-1992-1994 
41 
46 
29 
37 
-Kolen 
1990-1992 
18 
0 
28 
0 1992-1994 
14 
0 
21 
8 Totaal 
1990-1992 
100 
100 
100 
100 
100 
100 
100 
100 
100 
100 
100 
100 1992-1994 
100 
100 
100 
100 
100 
100 
100 
100 
100 
100 
100 
100 
Deze landen hebben geen of onvolledige gegevens over de steun aan de landbouw verstrekt. 
3(3 
RESULTATEN 
36. Met dit vijfde overzicht van de staatssteun in de Europese Unie bevestigen de 
Commissie en de Lid-Staten nogmaals hun engagement om de doorzichtigheid 
op het gebied van de overheidsondersteuning van de economie te vergroten. 
Het document bevat een gedetailleerde analyse van de omvang van de 
staatssteun, verdeeld naar de verschillende vormen van de steun en de 
uiteenlopende doelstellingen die de Lid-Staten nastreven. De gegevens die 
werden ingezameld en geanalyseerd geven de Commissie een gezonde 
statistische basis voor haar continue inspanningen om haar staatssteunbeleid 
te verbeteren. Het overzicht is de Gemeenschap ook nuttig in een breder 
internationaal verband, doordat het op een coherente en doorzichtige wijze de 
wil van de Gemeenschap weergeeft om verstorende steunverlening die 
onverenigbaar is met de interne markt tegen te gaan en de totale omvang van 
de steunverlening onder controle te houden. Dit bewijst dat de Gemeenschap 
zich inzet voor een vrije wereldmarkt. 
37. Wat de steun aan de industrie betreft leiden de beschikbare cijfers tot de 
algemene conclusie dat de dalende tendens van de laatste jaren tot een einde 
schijnt te zijn gekomen. Het overzicht wijst op een stabiele ontwikkeling van de 
totale omvang van de steun. In de onderzochte periode bedroeg de steun 
jaarlijks bijna 43 miljard ecu. 
De kennelijk stabiele ontwikkeling van de totale omvang van de steun aan de 
industrie is in feite toe te schrijven aan het feit dat de afname van de steun in 
acht Lid-Staten is gecompenseerd door een toename in de vier andere Lid-
Staten. 
Een van deze vier Lid-Staten wordt geconfronteerd met een nooit gezien 
aanpassingsproces voor een deel van zijn economie en een andere Lid-Staat 
heeft verschillende buitengewone herstructureringsoperaties uitgevoerd. In de 
overige twee landen waar de steun is toegenomen kan dit vooral worden 
toegeschreven aan specifieke doelstellingen, zoals energiebesparingen en 
regionale ontwikkeling. 
Bij het verlenen van steun aan de industrie hebben de Lid-Staten de voorkeur 
gegeven aan begrotingsuitgaven. Dit wordt toegejuicht, omdat financiering via 
de begroting meer doorzichtig is dan het alternatief via het belastingstelsel. 
37 
Wat de doelstellingen van de steun aan de industrie betreft, kan een 
verschuiving van horizontale ondersteuning naar sectorspecifieke - vooral 
reddings- en herstructureringsoperaties - en regionale interventies worden 
waargenomen. Dit laatste is een gunstige ontwikkeling, terwijl de andere uit 
het oogpunt van concurrentie vragen oproepen, omdat steun aan individuele 
ondernemingen of hele bedrijfstakken uiterst concurrentieverstorend is. De 
horizontale steunverlening is afgenomen van 35 tot 30 %, de regionale 
uitgaven zijn toegenomen van 50 tot 53 % en de sectorspecifieke steun is 
gestegen van 15 tot 17 %. 
38. De opmerkelijkste ontwikkeling is echter de reële stijging van de steun aan 
individuele ondernemingen buiten de regelingen ter bevordering van 
horizontale, sectoriële of regionale doelstellingen om. Hieruit volgt dat een 
beperkt aantal individuele steunmaatregelen van grote omvang 
verantwoordelijk is voor een meer dan evenredig aandeel in de totale steun. 
Het aandeel van dergelijke "ad hoc"-steunmaatregelen in de totale steun aan 
de Europese industrie is opgelopen van 7 % in 1990 tot 36 % in 1994. Het 
gaat hierbij vooral om reddings- en herstructureringsoperaties en 
steunverlening via de Treuhandanstalt. 
39. Wat de totale staatssteun aan de economie betreft bevestigen de cijfers, voor 
zover zij beschikbaar zijn, de conclusie van de vorige overzichten, namelijk dat 
in de Gemeenschap op grote schaal steun wordt verleend. In dit verband mag 
niet worden vergeten dat artikel 92, lid 1, van het EG-Verdrag, dat de basis 
voor het staatssteunbeleid van de Commissie is, een algemeen verbod op 
steun bevat en dat staatssteun alleen wordt goedgekeurd wanneer een van de 
in artikel 92 genoemde afwijkingen van toepassing is. De Commissie keurt 
uiteraard steun voor tal van doelstellingen goed als deze het 
gemeenschappelijk belang dienen. Voorbeelden van dergelijke steun waar de 
Commissie duidelijk positief tegenover staat, zijn de regionale steun, steun 
voor OTO, het MKB, scholing en milieubescherming. Het kan echter niet 
worden ontkend dat de opeenstapeling van overheidsinterventies de goede 
werking van de interne markt in gevaar kan brengen. 
38 
CONCLUSIES 
40. De eerste vier overzichten die de Commissie over de staatssteun in de 
Europese Unie heeft gepubliceerd wezen op een trage maar voortgaande 
afname van de totale omvang van de steun aan het bedrijfsleven. Deze 
tendens wordt niet bevestigd door de resultaten van dit vijfde overzicht. De 
totale omvang van de steun bevindt zich thans op een stabiel niveau van 
ongeveer 43 miljard ecu per jaar of 4 % van de toegevoegde waarde in de 
industrie of ruim 1.400 ecu per werknemer in deze sector. Dit is een 
zorgwekkend resultaat. Niet alleen is het een oorzaak van verstoring van de 
concurrentie, maar dit hoge niveau van staatssteun brengt ook de efficiënte 
werking van de interne markt in gevaar. Bovendien zullen de voortgaande 
integratie en de toename van de concurrentie in de komende Economische en 
Monetaire Unie de ondernemingen zeer oplettend maken voor steun ten 
voordele van hun concurrenten. Door deze situatie is de Commissie verplicht 
middelen te zoeken om een meer doelmatige en stringende controle op de 
staatssteun uit te oefenen. 
41. Het door de Commissie verrichte onderzoek naar de naleving van de 
Verdragsvoorschriften heeft ten doel ervoor te zorgen dat de steun niet hoger 
gaat dan wat verantwoord is in verband met de marktonvolkomenheden en dat 
de bijdrage van de steun tot de verwezenlijking van de doelstellingen van de 
Gemeenschap in evenwicht is met de effecten ervan op concurrentie en 
handel. Dit onderzoek stelt de Commissie echter niet in de gelegenheid om 
rekening te houden met de steunmaatregelen die dezelfde Lid-Staten al 
hebben genomen ten voordele van andere ondernemingen en wellicht met het 
oog op andere doelstellingen. Dit betekent dat de Commissie op basis van de 
concurrentievoorschriften alleen slechts over beperkte middelen tot 
rechtstreeks optreden beschikt om de steun van de Lid-Staten aan hun 
bedrijfsleven te beperken. De Commissie heeft echter al maatregelen 
genomen, hetgeen blijkt uit enkele recente richtlijnen met betrekking tot de 
staatssteun. In 1996 heeft de Commissie een record-aantal van 23 negatieve 
beschikkingen vastgesteld, waarbij stelselmatig werd geëist dat de Lid-Staten 
steun die in strijd met de procedurevoorschriften was toegekend, zouden 
terugvorderen, met wettelijke rente vanaf de dag van betaling Gelet op het 
verlies aan 
:w 
een goede marktwerking ten gevolge van het hoge bedrag van de steun is het 
optreden van de Commissie op zichzelf echter niet voldoende. Een dialoog 
met alle Lid-Staten om precieze doelstellingen en een tijdschema voor het 
terugdringen van de totale steunverlening te bepalen, is daarom een 
noodzakelijke aanvulling van de maatregelen van de Commissie. 
42. De.verschillen tussen de Lid-Staten op het gebied van de steunverlening 
blijven groot. Bij de cohesielanden is de stijging van de steun in Ierland - zijn 
aandeel in de totale steun aan de industrie is toegenomen van 0,8 tot 1,1 % -
gecompenseerd door de voortgaande daling van de steun in de andere drie 
cohesielanden (Spanje, Portugal en Griekenland). De toenemende verschillen 
tussen de cohesielanden en de grootste economieën zijn in strijd met de 
cohesiedoelstelling en kunnen afbreuk doen aan de doelmatigheid van de 
Fondsen van de Gemeenschap, die worden gebruikt om bijstand aan deze Lid-
Staten te verlenen om hun ontwikkelingsachterstand op de rest van de 
Gemeenschap kleiner te maken, zoals ook is uiteengezet in het eerste 
Cohesieverslag (COM(96)542). Het probleem van de onevenwichtige 
ontwikkeling bij de toekenning van steun tussen de verschillende regio's mag 
trouwens niet langer alleen als een intern cohesieprobleem worden gezien. Dit 
probleem wordt nog ernstiger als rekening wordt gehouden met de volgende 
uitbreiding van de Unie. Slechts door versterking van haar staatssteunbeleid 
en verbetering van het evenwicht tussen de verschillende regio's van de 
Gemeenschap kan de Commissie de negatieve effecten van een afwijkende 
ontwikkeling op de economische convergentie voorkomen. Mede met het oog 
op de vermindering van de bovenvermelde verschillen werkt de Commissie aan 
nieuwe regionale steunrichtlijnen die voorzien in een geleidelijke vermindering 
van de steunintensiteiten in de regio's van artikel 92, lid 3, sub c), en een 
betere overeenstemming tussen de steunintensiteiten en de sociaal-
economische omstandigheden in de gesteunde regio's. 
43. Een. dergelijk controlebeleid vereist ook een verdere vergroting van de 
doorzichtigheid van de steun. Het is dan ook van cruciaal belang dat het 
nieuwe gestandaardiseerde jaarverslagsysteem ingang vindt, zodat de 
Commissie een duidelijker beeld krijgt van de regionale en sectoriële gevolgen 
van de verschillende vormen van overheidssteun aan de industrie, vooral 
wanneer het gaat om steun met een horizontale doelstelling. 
40 
44. De steun met een horizontale doelstelling, welke afneemt, heeft onder meer 
betrekking op onderzoek en ontwikkeling, het midden- en kleinbedrijf, 
milieubescherming en energiebesparingen. Het gaat dus om de steun die 
voldoet aan de criteria die gepubliceerd zijn in de horizontale 
kaderprogramma's. Terwijl de doelstellingen van economische cohesie en vrije 
concurrentie in de interne markt vereisen dat de steunverlening afneemt, mag 
niet worden vergeten dat de Europese industrie internationaal moet kunnen 
concurreren. Steun om ondernemingen aan te moedigen grotere inspanningen 
te leveren op het gebied van onderzoek en ontwikkeling en de opleiding van 
hun personeel of om kleine en middelgrote ondernemingen te helpen toegang 
te krijgen tot de financiële middelen die zij nodig hebben voor hun ontwikkeling, 
kan bijdragen tot de versterking van de concurrentiepositie van de Europese 
industrie. De positieve externe effecten van investeringen in 
milieubescherming wettigen bepaalde overheidsinterventies zolang het 
principe van de vervuiler betaalt nog niet ten volle wordt toegepast. Steun van 
deze aard draagt duidelijk bij tot de doelstellingen van de Gemeenschap. 
45. Het onderzoek van de steunregelingen, die zeer groot in aantal zijn, 
vertegenwoordigt een belangrijk aandeel van de besluiten van de Commissie 
en dus de werklast van haar diensten. Uit het overzicht blijkt echter dat de 
steun in ad hoe-gevallen sterk is toegenomen, terwijl de steun op grond van de 
regelingen steeds verder afneemt. Derhalve zou de Commissie zich wellicht op 
de belangrijkste gevallen moeten concentreren en een belangrijk deel moeten 
vrijmaken van de middelen die thans worden besteed aan onderzoek van 
steunregelingen die voldoen aan de communautaire doelstellingen en de 
gevestigde criteria. Deze koerswijziging kan worden verwezenlijkt door de 
procedures te vereenvoudigen, in het bijzonder de kennisgeving door de Lid-
Staten en het onderzoek door de Commissie. Een dergelijke vereenvoudiging, 
die ook vanuit het standpunt van de nationale diensten wenselijk is, zou in 
geen geval een verzwakking betekenen van de naleving van de criteria die de 
Commissie heeft vastgesteld en die hebben geleid tot een vermindering van de 
omvang van dit soort steun door de steun te beperken tot het vereiste niveau, 
dat wordt vastgesteld op basis van de doelstellingen en de omvang en de 
plaats van vestiging van de begunstigde. Dit is de reden waarom de 
Commissie voornemens is in de nabije toekomst overeenkomstig 
41 
artikel 94 van het EG-Verdrag een voorstel voor een verordening in te dienen 
waardoor zij wordt gemachtigd verordeningen vast te stellen om bepaalde 
steuncategorieën van de kennisgevingsverplichtingen vrij te stellen. 
46. Verder is het nodig de steun voor het redden en herstructureren van 
ondernemingen in moeilijkheden meer te beperken. Ook al kan dergelijke 
steun het aanpassingsproces van bepaalde sectoren die zich in een crisis 
bevinden bespoedigen en de sociale gevolgen van deze aanpassingen 
verzachten, het blijft nodig dat de steun strikt wordt beperkt tot het niveau dat 
vereist is voor de herstructurering en dat de rentabiliteit op lange termijn van de 
betrokken ondernemingen wordt verzekerd zodat de behoefte aan steun 
wegvalt. Voorts brengt ae neiging van Lid-Staten die met budgettaire restricties 
worden geconfronteerd om de beschikbare middelen voor hun regionale 
steunprogramma's op een klein aantal grote investeringen te concentreren, de 
Commissie ertoe deze gevallen aan een afzonderlijk onderzoek te 
onderwerpen, omdat zij waarschijnlijk de grootste concurrentieverstoringen 
zullen veroorzaken. De criteria die bij het onderzoek van deze gevallen zullen 
worden toegepast, zijn terug te vinden in het zogenaamde "multisectorale" 
kader dat momenteel in voorbereiding is. In verband met hetzelfde verschijnsel 
bij de horizontale kaderprogramma's zal de Commissie in de volgende 
groepsvrijstellingsverordeningen kennisgevingsplafonds opnemen voor de 
grootste steungevallen, zoals reeds het geval is voor onderzoek en 
ontwikkeling. 
BIJLAGE I 
TECHNISCHE BIJLAGE 
In deze bijlage wordt een overzicht gegeven van de methoden en bronnen waarvan is 
uitgegaan voor de totstandbrenging van dit verslag over de steunmaatregelen van de 
Lid-Staten, met name wat betreft : 
I. Reikwijdte van de studie 
Niet behandelde gebieden 
II. Categorieën, vormen en doelstellingen van de steunverlening 
III. Aard en herkomst van de gegevens en methoden voor het bepalen van het 
steunelement 
IV. Specifieke problemen 
Onderzoek en Ontwikkeling (O&O) 
De Luxemburgse vervoersector 
Toerisme en agrolevensmiddelenindustrie 
Opleiding en werkloosheid 
43 
I. Reikwijdte van de studie 
Niet behandelde gebieden 
1. In deze technische bijlage is aangegeven van welke methoden en statistische 
technieken gebruik is gemaakt. Deze bijlage is een bijwerking van de voor het 
vorige overzicht gehanteerde technische bijlage. 
In het overzicht is de aandacht vooral uitgegaan naar steunmaatregelen van de 
staten met betrekking tot ondernemingen als bedoeld in de artikelen 92 en 93 van 
het EG-Verdrag en artikel 95 van het EGKS-Verdrag. Over algemene 
steunmaatregelen (ten aanzien waarvan, indien zij concurrentievervalsend werken, 
artikel 101 van het EG-Verdrag van toepassing is) zijn dan ook geen cijfergegevens 
opgenomen. 
2. De volgende maatregelen of gebieden zijn buiten beschouwing gelaten : 
2.1. Steun die niet aan ondernemingen wordt uitgekeerd 
- Steun voor huishoudens 
- Steun voor gehandicapten 
- Steun voor infrastructuur (havens, luchthavens, wegen, enz.) 
- Steun voor universitaire instellingen 
- Steun voor openbare instellingen voor beroepsopleiding 
- Steun voor ontwikkelingslanden 
2.2 Algemene en andere maatregelen 
- Verschillen tussen de verschillende belastingstelsels en algemene stelsels 
van sociale zekerheid in de Lid-Staten (afschrijving, tekorten sociale 
zekerheid, enz.) 
- Quota, overheidsopdrachten, afzetbeperkingen, technische normen, 
- Specifieke belastingregelingen (coöperaties, eigenaar/exploitanten, 
zelfstandigen, enz.)16 
- Algemene BTW-verlaging (bijvoorbeeld voor levensmiddelen in het Verenigd 
Koninkrijk en voor bepaalde producten in de Franse Overzeese 
Departementen)17 
2.3. Door supranationale en multinationale organisaties toegekende steun 
- Steun van de Gemeenschap (EFRO, EOGFL, enz.) 
- Financiering door EIB en EBWO 
- Steun ten behoeve van het Europees Ruimte-Agentschap 
16 De toepassing van een verlaagd vennootschapsbelastingstarief voor kleine bedrijven is evenwel een 
vorm van steun en wordt in dit verslag dan ook in aanmerking genomen (bijvoorbeeld Duitsland). 
17 Met specifieke reducties, bijvoorbeeld vermindering van de BTW voor alle in Berlijn vervaardigde 
producten, is wel rekening gehouden. Alle in de Overzeese Departementen verkochte goederen worden, 
ongeacht hun herkomst, met een lagere BTW belast. Deze vorm van steun is hier buiten beschouwing 
gelaten. 
44 
2.4. Afzonderlijke steunregelingen 
Steun voor defensie (zie punt 11.2 van deze bijlage) 
Steunmaatregelen met betrekking tot energiebronnen, met uitzondering van 
steenkool (zie punten 10.2 en 11) en steun voor energiebesparing en alternatieve 
(hernieuwbare) energie 
Steunmaatregelen met betrekking tot de vervoersector, met uitzondering van steun 
voor het spoorwegvervoer (zie punt 10.2), en de luchtvaartsector (die valt onder 
punt 2.2.5 : Andere sectoren) 
Maatregelen met betrekking tot opleiding en werkloosheid (zie punt 14) 
Steun voor pers en media 
Steun voor gebouwen en openbare werken 
Steun voor openbare nutsvoorzieningen, zoals gas, water, elektriciteit, 
telecommunicatie (tariefstructuur en financiering) 
II. Categorieën, vormen en doelstellingen van de steunverlening 
3. Categorieën steunmaatregelen 
ledere steunmaatregel brengt een uitgave of een verlies aan inkomsten voor de 
overheid mee en levert financieel voordeel pp aan de begunstigde. Hoe groot het 
"steunelement" is, m.a.w. hoeveel financieel voordeel de begunstigde effectief uit 
het overgedragen nominaal bedrag haalt, hangt in ruime mate af van de vorm 
waarin de steun wordt toegekend. Steunmaatregelen moeten daarom worden 
ingedeeld naar de wijze waarop de steun wordt verleend. Hiervoor wordt met vier 
categorieën steunmaatregelen gewerkt, ledere categorie wordt aangeduid met een 
letter (A, B, C of D), gevolgd door het cijfer 1 of 2, naargelang de steun uit 
begrotingsmiddelen, namelijk uit de begroting van de overheid, respectievelijk via 
belastingfaciiiteiten (namelijk in het kader van het belastingstelsel) wordt 
gefinancierd, en door de letter A indien het steunelement bekend is. In C1A 
bijvoorbeeld verwijst A naar het steunelement van een zachte lening (C1). 
4. Groep A (A1 + A2) 
4.1. Deze eerste categorie (A) betreft maatregelen waarvan de steun aan de 
begunstigde wordt overgedragen. M.a.w., het steunelement is gelijk aan de 
nominale waarde van de steun. De steunmaatregelen in deze eerste categorie zijn 
verder onderverdeeld in twee groepen, naargelang de steun wordt gefinancierd uit 
begrotingsmiddelen (A1) of via het belasting- of het socialezekerheidsstelsel (A2). 
4.2 Overzicht van de steunmaatregelen van de categorieën A1 en A2 
- Subsidies 
- Rentesubsidies die rechtstreeks aan de begunstigde ten goede komen 
- Algemene steunregelingen voor onderzoek en ontwikkeling (zie punt 11 ) 
- Belastingkredieten en andere belastingmaatregelen waarbij het voordeel niet 
afhankelijk is van de verschuldigde belasting (in gevallen waarin het 
45 
belastingkrediet hoger is dan de verschuldigde belastingsom, wordt het 
verschil uitgekeerd) 
- Belastingaftrek, vrijstellingen en tariefverlagingen waarbij het voordeel 
afhankelijk is van het feit of er belasting verschuldigd is 
- Verlaging premies sociale zekerheid 
5. Groep B1 
5.1 Uitgemaakt moet worden of overdracht van financiële middelen door de overheid in 
de vorm van deelneming in het bedrijfskapitaal een vorm van steun voor de 
begunstigde is, dan wel een commerciële handeling van de overheid die in deze op 
dezelfde wijze optreedt als een particuliere investeerder onder normale 
marktomstandigheden. Daarom zijn de uiteenlopende vormen van 
kapitaalparticipatie niet in de eerste categorie opgenomen, maar ondergebracht in 
een afzonderlijke categorie: B1. Voor een raming van het steunelement in 
dergelijke kapitaaldeelnemingen wordt verwezen naar B1A. 
5.2 Overzicht van de steunmaatregelen van categorie B1 
- Deelneming in het bedrijfskapitaal, ongeacht in welke vorm (inclusief omzetting 
van schuld) 
6. Groep C(C1+C2) 
6.1. De steunmaatregelen van de derde categorie (categorie C) bestaan uit 
overdrachten van financiële middelen waarin het steunelement overeenkomt met de 
bedragen aan rente die de begunstigde bespaart gedurende de periode waarin hij 
over het overgedragen kapitaal beschikt. De overdracht van financiële middelen kan 
de vorm aannemen van een zachte lening (C1) of uitstel van belastingen (C2). Het 
steunelement (C1A/C2A) in deze categorie ligt veel lager dan de nominale waarde 
van de steun. 
6.2. Overzicht van de steunmaatregelen van de categorieën C1 en C2 
- Zachte leningen (verstrekte nieuwe leningen) uit zowel openbare als particuliere 
middelen. (Rentesubsidies zijn opgenomen onder A1) 
- Participatieleningen uit openbare of particuliere middelen 
- Voorschotten, die teruggevorderd kunnen worden indien de onderneming succes 
oplevert 
- Uitstel van betaling van belastingen (reserves, normale of versnelde fiscale 
afschrijving, enz.). 
7. Groep D1 
7.1. In de laatste categorie (D1) zijn de steunmaatregelen opgenomen die worden 
verleend in de vorm van in nominale bedragen uitgedrukte garanties. Het 
steunelement (D1A) is gewoonlijk aanzienlijk lager dan de nominale bedragen. Dit 
komt overeen met het voordeel dat de ontvanger geniet doordat aan de garantie 
voor hem geen of lagere dan de normale kosten verbonden zijn (bijvoorbeeld 
46 
doordat de garantiegever geen risicopremie in rekening brengt). Indien de 
garantiegever echter in het kader van de garantieregeling verliezen lijdt, valt het 
totale verlies, afgezien van de betaalde premies, onder D1A, daar dit verlies kan 
worden beschouwd als een definitieve kapitaaloverdracht aan de ontvanger. De 
nominale bedragen van deze garanties zijn onder D1 opgenomen om een indicatie 
te geven van de omvang van de bedragen die eventueel voor rekening van de 
garantiegever komen. 
7.2 Overzicht van de steunmaatregelen van categorie D1 
- Gegarandeerde bedragen (D1 ) 
- Verliezen in verband met garantieregelingen, minus de betaalde premies (D1A) 
8. Hoe het steunelement voor de verschillende soorten steunmaatregelen wordt 
berekend, is nader aangegeven in punt 10.6. 
9. Doelstellingen van de steun 
9.1. Uitgaande van de sector waarop de verschillende steunregelingen betrekking 
hebben, of hun functie, kunnen deze in 19 soorten worden ondergebracht : 
1.1. Landbouw 
1.2. Visserij 
2. Industrie/Diensten 
2.1. (Horizontale doelstellingen) 
2.1.1. Onderzoek en ontwikkeling 
2.1.2. Milieu 
2.1.3. Midden- en kleinbedrijf 
2.1.4. Handel/Uitvoer 
2.1.5. Energiebesparing 
2.1.6. Algemene investeringen 
2.1.7. Bestrijding werkloosheid ) zie punt 14 van 
2.1.8. Bevordering van opleiding ) deze bijlage 
2.1.9 Andere doelstellingen 
2. Industrie/Diensten 
2.2. (Specifieke sectoren) 
2.2.1. Ijzerenstaai 
2.2.2. Scheepsbouw 
2.2.3. Vervoer (spoorwegen) 
2.2.4.1. Steenkool (lopende productie) 
2.2.4.2. Steenkool (andere steunmaatregelen) 
2.2.5. Andere sectoren 
3. Regionale steun 
3.1. Regio's bedoeld in artikel 92, lid 3, onder a) 
3.2. Overige regio's 
Punt 3 : "Regionale steun" omvat voor Duitsland drie onderverdelingen : steun voor de 
in artikel 92, lid 3, onder a), bedoelde regio's, die de nieuwe deelstaten bestrijkt, de 
47 
regio's bedoeld in artikel 92, lid 3, onder c), en de voormalige Zonenrandgebiete en 
West-Berlijn. 
In de steenkoolsector wordt een onderscheid gemaakt tussen wel en niet op de 
lopende productie betrekking hebbende steun (dit verband wordt door de Commissie 
gelegd in haar jaarlijkse mededeling aan de Raad inzake de financiële steun in deze 
sector). 
9.2. Lijst van regio's in de zin van artikel 92, lid 3, onder a)18 
Lid-Staat 
Griekenland 
Ierland 
Portugal 
Duitsland 
Spanje 
Frankrijk 
Italië Regio's 
gehele 
Lid-Staat 
) 
Berlijn (oostelijke stadsdistricten) 
Brandenburg 
Mecklenburg-Vorpommem 
Sachsen 
Sachsen-Anhalt 
Thüringen 
Galicia 
Asturias 
Cantabria 
Castilla-Leon 
Castilla-La Mancha 
Extremadura 
Comunidad Valenciana 
Andalucia 
Murcia 
Ceuta y Melilla 
Canarias 
Overzeese departementen 
Campania 
Zuiden 
Sicilia 
Sardegna 
Verenigd Koninkrijk Noord-lerland 
18 PB C 212 van 12.8.1988, blzn. 2 tot en met 10, en latere wijzigingen. 
48 
III. Aard en herkomst van de gegevens en methoden voor het bepalen van het 
steunelement 
10. Over het algemeen is uitgegaan van de effectieve uitgaven (of, indien het om steun 
in de vorm van belastingfaciliteiten ging, de effectieve inkomstenderving)19. 
Wanneer dit niet kon, is in overleg met de betrokken Lid-Staten gebruik gemaakt 
van gegevens over de desbetreffende op de begroting uitgetrokken middelen en in 
programma's aangegeven bedragen. Indien dergelijke gegevens niet beschikbaar 
waren, werden de vorige cijfers geëxtrapoleerd, behalve wanneer dit werd ontkend. 
Het bedrag van bepaalde belastingvoordelen valt onmogelijk te berekenen. 
Wanneer door de Lid-Staat geen andere informatie was verstrekt om het 
steunelement te berekenen, werd een derde van het bruto-steunbedrag gebruikt om 
het steunelement bij benadering te bepalen. Dit werd slechts in enkele gevallen 
toegepast en heeft geen belangrijke gevolgen voor de resultaten. 
10.1 Alle verzamelde gegevens waren uitgedrukt in nationale valuta en zijn in ecu 
omgerekend aan de hand van het jaargemiddelde van de wisselkoers als 
vastgesteld door het Bureau voor de statistiek van de Europese Gemeenschappen. 
Wat de bij het onderzoek gebruikte indicatoren betreft, werden ook de volgende 
cijfers verstrekt door EUROSTAT : 
- bruto binnenlands product (BBP) tegen marktprijzen: (National Accounts 
ESA-Aggregates 1970-1994) 
- wisselkoersen 
- bruto toegevoegde waarde tegen marktprijzen:(Datashop, database VISA) 
De uitvoer binnen de EG van industriële producten die door Eurostat bekend werd 
gemaakt, omvat de producten die vallen onder de rubrieken 6 en 8 van de TCIH-
normen, derde herziene uitgave. De statistieken betreffende civiele werkgelegenheid 
(National Accounts ESA - Detailed tables by branch 1970-1994, item B52) worden 
gebruikt voor het berekenen van de verschillende indicatoren per werknemer. 
10.2 De herkomst van de cijfergegevens die de diensten van de Commissie ieder voor 
hun sector hebben verstrekt, wordt nader toegelicht in het onderstaande. Niet alle 
cijfers zijn door de Lid-Staten geverifieerd en ook de diensten van de Commissie 
hebben ze niet aan de nationale begrotingen getoetst. 
Voor landbouw en visserij zijn de gegevens door de Lid-Staten verstrekt 
overeenkomstig de procedure die is ingesteld bij de resolutie van de 
vertegenwoordigers van de regeringen der Lid-Staten, in het kader van de 306de 
zitting van de Raad op 20 oktober 1974 bijeen. 
Wat echter landbouw betreft, werden door Ierland, Italië en Luxemburg slechts 
volledige gegevens verstrekt voor de periodes tot respectievelijk 1988, 1987 en 
1986. 
19 Er zij op gewezen dat de jaarlijkse uitgaven (verplichtingen) niet noodzakelijkerwijs identiek gelijk zijn 
aan de jaarlijkse begrotingskredieten voor een steunregeling. 
49 
Bovendien waren voor Frankrijk en Griekenland slechts tot 1992 cijfers beschikbaar, 
en tot 1993 voor Nederland en Portugal. De beschikbare Spaanse gegevens 
tenslotte houden slechts verband met de steun die door de centrale overheden tot 
1991 werd verleend. Redelijkerwijs kan worden verwacht dat, gezien de 
ontbrekende gegevens over door de Spaanse regionale overheden verleende 
steun, de in Spanje in deze sector in totaal verleende steun ernstig zou kunnen 
worden onderschat. 
De volgende gebieden zijn buiten beschouwing gelaten en de desbetreffende 
begrotingsuitgaven van de Lid-Staten derhalve niet meegerekend : steun voor 
onderzoek, steun voor grondverbetering (ontwatering), maatregelen met betrekking 
tot de sociale zekerheid en van toepassing op de gehele sector, faciliteiten op het 
gebied van de inkomstenbelasting, selectieve financiële steun volgens regio. 
De betrokken cijfers hebben betrekking op : subsidies, belastingfaciliteiten, uit 
parafiscale heffingen gefinancierde steun, rentesubsidies en een aantal door de Lid-
Staten in natura verleende voordelen (bijvoorbeeld opleidingscursussen). 
In de visserijsector waren de gegevens voor 1993 en 1994 beschikbaar voor België, 
Duitsland, Griekenland, Spanje, Ierland, Italië en het Verenigd Koninkrijk. 
Leningen en garanties zijn buiten beschouwing gelaten wanneer het steunelement 
niet kwantificeerbaar is. 
Voor steenkool is uitgegaan van de cijfers die door de Lid-Staten zijn medegedeeld 
op grond van de Beschikkingen 528/76/EGKS, 2064/86/EGKS en 3632/93/EGKS 
van de Commissie, waarvan een overzicht is opgenomen in de jaarlijkse mededeling 
van de Commissie aan de Raad inzake steun in deze sector20. Inbreng van nieuw 
kapitaal, die als een steunmaatregel kan worden beschouwd, is niet in aanmerking 
genomen. Door openbare bedrijven gesloten contracten voor de aankoop van 
steenkool (bijvoorbeeld voor elektriciteitsproductie) die een steunelement zouden 
kunnen bevatten wanneer de geboden prijs hoger ligt dan de wereldmarktprijs, zijn 
niet meegerekend. 
Voor de vervoersector (spoorwegen) is gewerkt met de gegevens die door de Lid-
Staten worden verstrekt overeenkomstig Verordening (EEG) nr. 1107/70 van de 
Raad. Daarnaast wordt ook steun -waarvoor de gegevens apart worden 
behandeld - voor spoorwegondernemingen in het kader van Verordening (EEG) nr. 
1191/69 van de Raad, zoals gewijzigd door Verordening (EEG) nr. 1893/91, en 
Verordening (EEG) nr. 1192/69 van de Raad verleend voor respectievelijk het 
nakomen van de met openbare dienst verbonden verplichtingen en de normalisatie 
van de rekeningstelsels van de spoorwegondernemingen in verband met de 
speciale op die ondernemingen drukkende lasten. 
20 Hier wordt met twee reeksen cijfers gewerkt, namelijk cijfers inzake de steunmaatregelen met betrekking 
tot de lopende productie en niet voor de lopende productie bestemde steun (bijvoorbeeld bijzondere 
maatregelen op het gebied van de sociale zekerheid voor mijnwerkers en cijfers betreffende steun in 
verband met lasten uit het verleden). Sinds 1994 zijn de cijfers over de financiering van sociale 
uitkeringen door de Commissie niet meer opgenomen in haar jaarlijkse mededeling over steun in deze 
sector. 
50 
De gegevens over de steunmaatregelen voor andere vormen van vervoer zijn, bij 
gebrek aan informatie, onvolledig en fragmentarisch, en zijn dan ook niet 
opgenomen. Met name over de steunmaatregelen ten behoeve van het plaatselijk 
vervoer ontbreken cijfergegevens. Staatssteun voor de luchtvaartsector valt onder 
punt 2.2.5 : "Andere sectoren". 
10.3. Industrie 
De cijfers over de steunmaatregelen voor de industrie en de dienstensector zijn over 
het algemeen overgenomen uit de kennisgevingen van de Lid-Staten in het kader 
van artikel 93, alsook uit informatie in het kader van de procedure van kennisgeving 
en geharmoniseerde jaarverslagen die is uiteengezet in de brief van de Commissie 
van 22.2.1994 aan de Lid-Staten. Verder worden de gegevens getoetst aan de 
publicaties van de Lid-Staten inzake de toekenning van steun, nationale 
rekeningen, ontwerp-begrotingen en andere beschikbare informatiebronnen. 
10.4 Ijzer en staal 
De in dit overzicht opgenomen cijfers zijn ontleend aan de verslagen over de 
controle op de steunverlening voor ijzer en staal van de Commissie aan de Raad. Zij 
vormen de bedragen van de aan de ondernemingen toegekende steun. 
10.5 Belastingfaciliteiten 
Wat de belastingfaciliteiten betreft, is uitgegaan van de door de OESO 
aangehouden opvatting ter zake, die inhoudt dat onder belastingfaciliteiten 
doorgaans moeten worden verstaan afwijkingen van de algemeen aanvaarde 
belastingsstructuur of de referentiebelastingsstructuur, op grond waarvan aan 
bepaalde categorieën bedrijvigheid of groepen belastingplichtigen een gunstige 
behandeling ten deel valt. 
Onder het begrip belastingfaciliteiten valt bijvoorbeeld de belastingverlaging in 
bepaalde ontwikkelingskernen (dus slechts in een deel van het belastinggebied), 
terwijl de tariefstructuur wordt beschouwd als een integrerend deel van het 
referentiebelastingsstelsel. 
In sommige gevallen situeren dergelijke afwijkingen van het 
referentiebelastingsstelsel zich evenwel op de scheidingslijn tussen wat als 
steunmaatregelen in de zin van artikel 92, lid 1, van het EG-Verdrag wordt 
aangemerkt, en algemene maatregelen. Nader onderzoek is nodig om in dit "grijs 
gebied" klaarheid te scheppen. 
10.6 Methoden voor het bepalen van het steunelement 
10.6.1. Analyse van de verschillende steunmaatregelen is alleen mogelijk indien zij 
onderling volstrekt vergelijkbaar zijn. Daarom moeten ze eerst onder een 
gemeenschappelijke noemer worden gebracht : het subsidie-element dat zij 
inhouden. In dit verband is gebruik gemaakt van de methoden die de 
Commissie momenteel hanteert bij de controle op de steunmaatregelen van 
de Lid-Staten. Deze methoden behoren allemaal tot het officieel beleid van 
de Commissie, en werden met de Lid-Staten op technisch niveau besproken. 
51 
10.6.2. Om het steunelement te bepalen kan normaliter het beste worden uitgegaan 
van de methode die doorgaans wordt gehanteerd om het netto-subsidie­
equivalent van de steunmaatregelen van de Lid-Staten te berekenen (zie de 
bijlage bij de mededeling van de Commissie inzake regionale 
steunmaatregelen, PB C 31 van 3.2.1979, voor de recentste bijwerking; zie 
ook PB C 111 van 4.11.1971 : resolutie van de Raad van 20.10.1971 ). 
Het is duidelijk dat het ontvangen van steun veranderingen kan 
teweegbrengen in de fiscale situatie van bepaalde begunstigden. Gelet op de 
verlagingen en de aftrek waarop aanspraak kan worden gemaakt ten aanzien 
van de belasting op winsten, en de verliezen die bepaalde ondernemingen 
lijden, ligt het effectieve belastingtarief voor ondernemingen over het 
algemeen echter veel lager dan het theoretische maximum. Aangenomen 
wordt dan ook dat realistischer uitkomsten worden verkregen indien met 
bedragen vóór belasting wordt gewerkt in plaats van met tegen het 
theoretische maximumtarief belaste bedragen. Daarom wordt hier het 
subsidie-equivalent en niet het netto-subsidie-equivalent gehanteerd. 
Op de verschillende vormen van steunverlening toegepaste methode 
10.6.3 Groep A - subsidies, verlaging sociale lasten, enz. 
Het is niet nodig het steunelement te berekenen, aangezien in deze groep 
alle steunmaatregelen zijn opgenomen die als subsidies of subsidie­
equivalenten kunnen worden aangemerkt. 
10.6.4. Groep B - bedrijfsparticipaties (inclusief schuldomzetting). 
Overeenkomstig het ter zake geldende beleid van de Commissie wordt een 
dergelijke steunmaatregel alleen als zodanig beschouwd als een particuliere 
investeerder zich onder normale marktomstandigheden niet aan een 
dergelijke investering zou wagen.,. Zie Mededeling van de Commissie 
- Toepassing van de artikelen 92 en 93 van het EEG-Verdrag en van artikel 5 
van Richtlijn 80/723/EEG van de Commissie op openbare bedrijven in de 
industriesector, PB C 307 van 13.11.1993, biz. 321. In het kader van deze 
methode wordt het financieel voordeel voor de begunstigde berekend. 
Wat de deelneming van overheidsinstanties in het kapitaal van 
ondernemingen betreft, zijn de totale resultaten van iedere onderneming 
onderzocht en zijn als steunelement aangemerkt de bedragen die nodig 
waren om geleden verliezen te dekken. 
10.6.5. Groep C - zachte leningen en uitstel van belastingbetaling. 
In overeenstemming met de gemeenschappelijke waarderingsmethode 
worden de voordelen die gedurende een bepaalde periode aan een 
21 Zie ook : "Toepassing van de artikelen 92 en 93 op de deelneming van overheidsinstanties in het kapitaal 
van ondernemingen" Buil. EG 9-1984 en "The Measurement of the Aid Element of State Acquisitions of 
Company Capital" - doc. IV/45/87 - Evolution of Concentration and Competition Series : Collection : 
Working Papers 87. 
52 
onderneming zijn toegekend in de vorm van zachte leningen of uitstel van 
belastingbetaling, omgerekend naar hun huidige waarde. Het 
disconteringspercentage dat daarvoor wordt gehanteerd, is het 
"referentiepercentage" waarin het onder normale marktomstandigheden 
geldende rentetarief voor leningen door ondernemingen tot uitdrukking komt. 
Welk rentetarief in iedere Lid-Staat als referentiepercentage moet worden 
gebruikt, is formeel vastgesteld door de Commissie (zie punt 14 van de 
gemeenschappelijke waarderingsmethode). Het steunelement van een zachte 
lening komt derhalve elk jaar overeen met het verschil tussen het 
referentiepercentage en het door de staat voor de betrokken lening 
toegepaste rentetarief, vermenigvuldigd met de waarde van de lening. 
Voor participatieleningen zijn de nettokosten gelijk aan het verschil tussen 
het effectief door de Staat ontvangen rentetarief voor deze 
participatieleningen en het referentiepercentage. Voor terugvorderbare 
voorschotten zijn, vanwege het overmatig grote aantal individuele gevallen, 
de effectieve nettokosten voor rekening van de Staat als uitgangspunt 
genomen voor een raming van het steunelement. 
10.6.6 Groep D - door garantieleningen gedekte bedragen. 
Het steunelement van leningen die zijn toegekend in het kader van 
regelingen waarbij de wisselkoers wordt gegarandeerd, wordt berekend als 
betrof het zachte leningen in de valuta waarvoor een garantie tegen 
koersschommelingen geldt. Het steunelement komt overeen met het verschil 
tussen het referentiepercentage voor de valuta waarvoor de garantie is 
verleend, en het voor de lening geldende rentetarief, verminderd met 
eventuele kosten in verband met de garantie. In het kader van deze methode 
wordt dus het financiële voordeel berekend dat voor de begunstigde aan de 
regeling verbonden is22. Voor gewone krediet-exportgarantieregelingen is het 
doorgaans, vanwege het grote aantal gevallen, niet praktisch om stuk voor 
stuk alle garanties onder de loep te nemen, en uit te maken hoeveel de 
begunstigde normaliter had moeten betalen voor een dergelijke garantie. 
Daarom zijn de totale nettokosten die dergelijke regelingen meebrengen voor 
de overheid (namelijk het verschil tussen de kosten van de door de staat 
gehonoreerde garanties en de eventuele inkomsten uit zekerheden), als 
uitgangspunt genomen, behalve in omvangrijke individuele gevallen of voor 
bepaalde sectoren waarvoor de waarde van de garantie kan worden 
berekend op basis van de waarde voor de begunstigde23. 
10.7. Voor zover door openbare kredietinstellingen verstrekte leningen en garanties als 
steunmaatregelen kunnen worden aangemerkt, zijn ook daarover cijfergegevens in 
dit verslag verwerkt.' Het identificeren en kwantificeren van dergelijke steun levert 
evenwel meer problemen op dan het geval is voor andere vormen van steun, omdat 
22 Als deze gegevens niet beschikbaar zijn, wordt het steunelement bij benadering berekend uitgaande van 
de totale verliezen door de overheid. 
23 Dit beleid heeft de Commissie steeds toegepast ten aanzien van de garanties in de ijzer- en staalsector 
en de scheepsbouw, en ook in individuele gevallen van steunverlening voor reddingsoperaties. 
53 
de bedoelde steunmaatregelen door hun aard zelf minder doorzichtig zijn. Wil men 
in de toekomst onverantwoorde discriminatie bij de behandeling van uit die bron 
afkomstige steun vermijden, dan moet aanvullend werk worden verricht op het stuk 
van identificatie en kwantificering. 
54 
IV. Specifieke problemen 
11. Onderzoek en ontwikkeling (O&O) 
11.1. O&O-programma's 
De in dit verslag opgenomen cijfers betreffen de externe overheidsuitgaven voor 
O&O-programma's van genationaliseerde of particuliere ondernemingen, welke 
cijfers zijn opgenomen onder A1A24. Omdat van globale gegevens moest worden 
uitgegaan, is het niet altijd mogelijk geweest bepaalde elementen van 
overheidsopdrachten van de externe uitgaven uit te sluiten (b.v. O&O-contracten). 
Alleen directe financiering van O&O-activiteiten is in aanmerking genomen, en 
aangenomen wordt dan ook dat de feitelijke cijfers betreffende steun voor O&O 
hoger liggen (O&O-contracten en onderzoek voor rekening van de overheid (zie 
11.2 en 11.3) zijn buiten beschouwing gelaten omdat het steunelement van 
dergelijke regelingen niet kwantificeerbaar is). 
11.2 O&O-contracten 
In het verslag zijn geen gegevens over onderzoek- en ontwikkelingscontracten 
verwerkt omdat het steunelement in deze fase vaak niet te kwantificeren is. 
Bovendien zijn de gebruikte informatiebronnen van zodanige aard dat specifiek voor 
militaire doeleinden gesloten O&O-contracten niet van andere kunnen worden 
onderscheiden, en dat ook de invloed van dergelijke contracten op de markt niet kan 
worden geëvalueerd25. 
11.3 Onderzoek voor rekening van de overheid 
Er zijn geen cijfers opgenomen betreffende het steunelement van de uitgaven van 
de overheid voor onderzoekwerk van overheidsinstellingen of openbare 
onderzoekinstellingen of van instellingen voor hoger onderwijs. Het feit dat de 
bedoelde informatie ontbreekt, kan belangrijk zijn, vooral wanneer het gaat om 
informatie betreffende sectoren waarvoor door overheidsinstellingen of semi-
overheidsinstellingen grootschalig O&O-werk wordt verricht waaraan commerciële 
consequenties kunnen vastzitten26. 
11.4 Kernenergie 
De Lid-Staten steunen de sector kernenergie via hun overheidsbedrijven of via 
financiering van O&O-werkzaamheden (voornamelijk via O&O-contracten en 
24 Versnelde fiscale afschrijving van O&O-apparatuur is niet als een vorm van steun aangemerkt. 
25 Zie "Staatssteun voor onderzoek en ontwikkeling : een communautair kader", PB C 83 van 11.4.1986, 
punt 9.2. 
26 Zie "Staatssteun voor onderzoek en ontwikkeling : een communautair kader", op.cit.; punt 9.1. 
55 
openbaar onderzoek). Slechts een deel van deze directe bijstand kon in de O&O-
gegevens worden verwerkt (2.1.1.). De cijfers betreffende kernenergie moeten in 
werkelijkheid hoger liggen, aangezien bij de verwerking van de cijfers over O&O, de 
O&O-contracten en het onderzoek voor rekening van de overheid buiten 
beschouwing zijn gelaten omdat het steunelement moeilijk te kwantificeren is. 
12. De Luxemburgse vervoersector 
De cijfers over steun voor de vervoersector liggen hoger in Luxemburg dan in de 
andere Lid-Staten. Dit is vooral toe te schrijven aan de zeer hoge pensioenen van 
voormalige spoorwegarbeiders. Nadere gegevens zijn niet beschikbaar. 
13. Toerisme en agrolevensmiddelenindustrie 
Gezien het gebrek aan informatie over deze twee sectoren, zijn de in dit verslag 
verwerkte gegevens waarschijnlijk onvolledig. 
14. Opleiding en werkloosheid 
Het is niet steeds duidelijk of bepaalde belastingmaatregelen of maatregelen op het 
gebied van de sociale zekerheid een vorm van steunverlening zijn, dan wel 
integrerend deel uitmaken van het belasting- of socialezekerheidsstelsel. Bovendien 
bestaan er in verscheidene Lid-Staten algemene stimuleringsregelingen om de 
opleiding of de opneming in het arbeidsproces van bepaalde sociaal achtergebleven 
categorieën werknemers te bevorderen of te vergemakkelijken. Indien dergelijke 
regelingen niet uitsluitend voor bepaalde maar voor alle bedrijfstakken gelden en 
werkelijk deel uitmaken van een algemeen systeem van 
werkgelegenheidsstimulerende maatregelen, moeten zij niet als steunmaatregelen 
worden beschouwd. Hoewel de Commissie een aantal opleidingsregelingen en 
werkgelegenheidsstimulerende maatregelen als steunmaatregelen heeft behandeld, 
zijn niet al deze maatregelen van de Lid-Staten tot in bijzonderheden onderzocht. 
Omdat het zo moeilijk is werkgelegenheidsstimulerende maatregelen, in het 
bijzonder die voor opleiding, van algemene maatregelen te onderscheiden, en om 
tussen de Lid-Staten vergelijkbare cijfergegevens op te nemen, zijn in dit verslag 
geen opleidingsmaatregelen en werkgelegenheidsstimulerende maatregelen 
onderzocht. 
56 
BIJLAGE II 
STATISTISCHE BIJLAGE 
Voor nadere bijzonderheden omtrent de voor de volgende tabellen gehanteerde 
methode : zie technische bijlage. 
Tabel A1 
Tabel A2 
Tabel A3 
Tabellen 
A4/1-12 
Figuur A1 Steunmaatregelen voor de industrie. Per jaar over de periode 1990-
1994 aan steun (steunelement) bestede bedragen, in lopende prijzen 
en nationale munt. 
Steunmaatregelen voor de industrie. Per jaar over de periode 1990-
1994 aan steun (steunelement) bestede bedragen, in lopende prijzen 
en ecu. 
Staatssteun voor de nieuwe Duitse deelstaten. 
Jaargemiddelden over de periode 1992-1994 in ecu. 
Totale staatssteun - jaargemiddelden over de periode 1992-1994 per 
Lid-Staat 
Staatssteun voor de industrie en steun van het Sociaal en het 
Regionaal Fonds van de Gemeenschap. Jaargemiddelden over de 
periode 1992-1994 per werknemer in ecu. 
57 
Tabel A1 
Steunmaatregelen voor de industrie in lopende prijzen 1990-1994 
in miljoen nationale munt 
België 
Denemarken 
Duitsland 
Griekenland 
Spanje 
Frankrijk 
Ierland 
Italie 
Luxemburg 
Nederland 
Portugal 
Verenigd Koninkrijk 
EUR 12 1990 
62.591,68 
2.444,82 
20.289,56 
221.903,74 
285.919,74 
35.297,37 
282,81 
23.180,57 
2.029,05 
2.724,30 
133.997,53 
2.000,37, 
40.458,98 1991 
122.959,62 
2.362,69 
24.695,70 
213.410,97 
155.573,36 
31.262,53 
200,38 
18.346,51 
2.341,60 
1.814,39 
77.353,97 
1.864,24 
38.054,65 1992 
74.360,25 
2.604,90 
29.845,34 
294.685,02 
251.519,09 
33.353,72 
224,31 
19.870,64 
2.533,70 
.1.708,10 
77.644,63 
1.459,07 
40.839,78 1993 
42.225,40 
4.607,55 
36.716,45 
289.697,34 
179.675,64 
40.468,79 
451,77 
21.919,77 
1.614,10 
1.622,42 
76.236,48 
905,34 
43.890,55 1994 
40.180,71 
4.478,04 
34.165,75 
233.136,64 
235.323,46 
45.659,52 
430,11 
21.752,24 
1.631,50 
1.971,02 
171.132,51 
961,56 
43.549,91 
In miljard lire 
58 
Tabel A2 
Steunmaatregelen voor de industrie in lopende prijzen 1990-1994 
in miljoen ecu 
België 
Denemarken 
Duitsland 
Griekenland 
Spanje 
Frankrijk 
Ierland 
Italie 
Luxemburg 
Nederland 
Portugal 
Verenigd Koninkrijk 
EUR 12 1990 
1.475,34 
311,19 
9.887,17 
1.101,74 
2.211,02 
5.105,08 
368,35 
15.230,94 
47,83 
1.178,26 
739,88 
2.802,20 
40.458,98 1991 
2.912,13 
298,75 
12.042,22 
947,58 
1.210,98 
4.483,15 
260,97 
11.965,84 
55,46 
785,12 
433,08 
2.659,36 
38.054,65 1992 
1.787,73 
333,55 
14.772,14 
1.193,15 
1.898,07 
4.870,00 
294,86 
12.455,82 
60,91 
750,84 
444,45 
1.978,25 
40.839,78 1993 
1.117,47 
606,77 
18.961,39 
1.078,67 
1.204,87 
6.100,50 
564,75 
11.904,96 
39,88 
745,87 
404,72 
1.160,70 
43.890,55 1994 
1.013,18 
593,67 
17.748,44 
809,68 
1.481,23 
6.934,92 
541,71 
11.364,60 
41,14 
912,93 
869,29 
1.239,13 
43.549,91 
59 
Tabel A3 
Duitse steunmaatregelen voor de nieuwe deelstaten -jaargemiddelden 1992-1994 
Subsidies 
Belastingvermindering 
Kapitaaldeelneming 
Zachte jening 
Belastinguitstel 
Garanties 
TOTAAL in miljoen ecu 
5.583 
2.497 
6.4 
3.269 
0.00 
1.898 
13.254 in procenten 
42,1 
18,7 
0,1 
24,7 
0,00 
14,3 
100,00 in procenten van 
de totale steun 
32,1 
14,3 
0,04 
18,8 
0,00 
10,9 
76,1 
In de periode 1992 tot 1994 werd in totaal gemiddeld 13,254 miljard ecu per jaar bijstand 
verstrekt aan de nieuwe deelstaten. Dit is 76 % van alle Duitse steun aan de 
industriesector. De stijging van de totale omvang van de Duitse steunmaatregelen als 
gevolg van de aan de nieuwe deelstaten verstrekte hulp werd gedeeltelijk gecompenseerd 
doordat minder bijstand naar Berlijn en het Zonenrand-gebied ging. 
Het merendeel van de steunmaatregelen ten gunste van de nieuwe deelstaten bestond uit 
subsidies (42,1%), gevolgd door zachte leningen (24,7%), garanties (14,3%) en 
belastingvermindering (18,9 %). 
60 
Figuur A1 
Steun voor de industrie en door communautaire Fondsen 
Gemiddelden 1992-1994 per werknemer 
Steun per werknemer 
4000 
3000 
2000 
ECU Steunindustrie 
per werknemer 
H Communautaire steun 
Regionaal/Sociaal fonds per 
werknemer 
§JÜJ 
EUR 
12 
Uit figuur A1 blijkt hoe belangrijk de steun van het Sociaal en het Regionaal Fonds van de 
Gemeenschap is in vergelijking met het totaal van de aan de industriesector verleende 
nationale steun. Hierbij is het duidelijk dat deze Fondsen een aanzienlijk deel bijdragen 
van de middelen die naar de vier landen met het grootste deel van de cohesiesteun gaan : 
De bijdrage van de hierboven bedoelde Fondsen beloopt : 
60,7 % van de totale steun in Portugal, 
48,7 % in Spanje, 
43,1 % in Ierland, en 
36,4 % in Griekenland, 
terwijl het communautair gemiddelde niet meer bedraagt dan 17,8 %. 
61 
België 
Tabel A4/1 
Totale Staatssteun'.Jaargemiddelde 1992 -1994 
in miljoen ecu 
SECTOR/DOELSTELLING 
1.1. Landbouw 
1.2. Visserij 
2.1. lndustr./Diensten:Horiz.doelstellingen 
2.1.1. Onderzoek en ontwikkeling 
2.1.2. Milieu 
2.1.3 Midden- en Kleinbedrijf 
2.1.4. Handel 
2.1.5. Energiebesparing 
2.1.6. Algemene investeringen 
2.1.9 Andere doelstellingen 
2.2. Industr./Diensten:Specifieke sectoren 
2.2.1. Staal 
2.2.2 Scheepsbouw 
2.2.3. Vervoer 
waarvan verordening (EEG)1191/69 en 1192/69 
2.2.4.1. Steenkoolsector (lopende productie) 
2.2.4 2. Steenkoolsector (andere) 
2 25 Andere sectoren 
3. Regionale steun 
3.1 Regio's in de zin van art. 92,lid 3,c) 
3.2 Regio's in de zin van art. 92,lid 3,a) 
TOTAAL (1+2 + 3) A1A 
259,52 
2,29 
268,74 
68,37 
6.83 
165.67 
6.72 
0.00 
21,15 
0.00 
1.974,88 
1.96 
28.77 
1.451.99 
647.38 
13,59 
473,52 
5.04 
177,45 
177.45 
0,00 
2.682,88 A2A 
0,00 
0,00 
587,63 
0.16 
0,00 
23,07 
0,00 
180,33 
6,84 
377,23 
0,00 
0,00 
0,00 
0,00 
0,00 
0.00 
0.00 
0.00 
5,27 
5,27 
0.00 
592,91 B1A 
0,00 
0,00 
14,85 
0.00 
0.00 
0.04 
0.00 
0.00 
. 0.00 
14.80 
0,00 
0.00 
0.00 
0,00 
0.00 
0.00 
0,00 
0.00 
0,00 
0.00 
0.00 
14,85 C1A 
0,00 
0,00 
112,89 
24,56 
0.00 
1.64 
86.69 
0.00 
0.00 
0.00 
2,87 
0.00 
0.00 
0.00 
0.00 
0.00 
0.00 
2.87 
0,00 
0.00 
0.00 
115,76 C2A 
0,00 
0,00 
0,00 
0.00 
0,00 
0,00 
0,00 
0.00 
0.00 
0.00 
0,00 
0,00 
0.00 
0.00 
0.00 
0.00 
0.00 
0.00 
0,00 
0,00 
0.00 
0,00 D1A 
0,00 
0,00 
86,81 
0.00 
0.00 
0.00 
81.39 
0.00 
5,42 
0,00 
0,00 
0.00 
0.00 
0,00 
0,00 
0,00 
0,00 
0,00 
13,85 
13,85 
0,00 
100,66 TOTAAL 
259,52 
2,29 
1.070,91 
93.09 
6.83 
190.42 
174,80 
180.33 
33.42 
392.03 
1.977,74 
1.96 
28,77 
1.451.99 
647.38 
13.59 
473.52 
7.91 
196,57 
196.57 
0.00 
3.507,04 
62 
Denemarken 
Tabel A4/2 
Totale Staatssteun:Jaargemiddelde 1992 -1994 
in miljoen ecu 
SECTOR/DOELSTELLING 
1.1. Landbouw 
1.2. Visserij 
2.1. lndustr./Diensten:Horiz.doelstellingen 
2.1.1. Onderzoek en ontwikkeling 
2.1.2. Milieu 
2.1.3. Midden- en Kleinbedrijf 
2.1.4. Handel 
2.1.5. Energiebesparing 
2.1.6. Algemene investeringen 
2.1.9. Andere doelstellingen 
2.2. lndustr./Diensten:Specifieke sectoren 
2.2.1. Staal 
2.2 2 Scheepsbouw 
22 3 Vervoer*** 
waarvan verordening (EEG)1191/69 en 1192/69 
2.2.4.1. Steenkoolsector (lopende productie) 
2.2.4.2. Steenkoolsector (andere) 
2.2.5 Andere sectoren 
3. Regionale steun 
3.1. Regio's in de zin van art. 92,lid 3,c) 
3.2. Regio's in de zin van art. 92,lid 3,a) 
TOTAAL (1+2 + 3) A1A 
147,21 
13,69 
338,21 
136.65 
38.25 
7,65 
42,51 
113,16 
0,00 
0,00 
680,57 
0,00 
106,63 
550.62 
348,45 
0,00 
0.00 
23.32 
13,13 
13,13 
0.00 
1.192,81 A2A 
0,00 
0,00 
9,46 
7,98 
1.48 
0,00 
0,00 
0,00 
0,00 
0,00 
0,00 
0,00 
0.00 
0,00 
0,00 
0,00 
0,00 
0,00 
0,00 
0,00 
0,00 
9,46 B1A 
0,00 
0,00 
0,00 
0,00 
0,00 
0,00 
0,00 
0,00 
0,00 
0,00 
0,00 
0,00 
0,00 
0,00 
0,00 
0,00 
0,00 
0,00 
0,00 
0.00 
0,00 
0,00 C1A 
0,00 
0,00 
15,35 
6,82 
0,00 
3,80 
2,34 
2,39 
0,00 
0,00 
0,00 
0,00 
0.00 
0,00 
0,00 
0,00 
0,00 
0,00 
0,57 
0,57 
0,00 
15,92 C2A 
0,00 
0,00 
0,00 
0,00 
0,00 
0,00 
0,00 
0,00 
0,00 
0,00 
0,00 
0,00 
0,00 
0,00 
0,00 
0,00 
0,00 
0,00 
0,00 
0.00 
0,00 
0,00 D1A 
0,00 
0,00 
4,40 
0,12 
0,00 
3,24 
1,04 
0,00 
0,00 
0,00 
0,26 
0,00 
0,00 
0,00 
0,00 
0,00 
0,00 
0,26 
0,00 
0,00 
0,00 
4,66 TOTAAL 
147,21 
13,69 
367,42 
151,58 
39,73 
14,69 
45,88 
115,54 
0,00 
0,00 
680,83 
0,00 
106,63 
550,62 
348,45 
0,00 
0,00 
23,57 
13,70 
13,70 
0,00 
1.222,85 
Gemiddelden 1990-1992 aangewend voor raming EUR 12 van Tabel 12 
63 
Duitsland 
Tabel A4/3 
Totale Staatssteun:Jaargemiddelde 1992 -1994 
SECTOR/DOELSTELLING 
1.1. Landbouw 
1.2. Visserij 
2.1. lndustr./Diensten:Horiz.doelstellingen 
2.1.1. Onderzoek en ontwikkeling 
2.1.2. Milieu 
2.1.3. Midden- en Kleinbedrijf 
2.1.4. Handel 
2.1.5. Energiebesparing 
2.1.6. Algemene investeringen 
2.1.9. Andere doelstellingen 
2.2. lndustr./Diensten:Specifieke sectoren 
2.2.1. Staal 
2.2.2 Scheepsbouw 
2.2 3. Vervoer 
waarvan verordening (EEG) 1191/69 en 1192/69 
2.2.4.1 Steenkoolsector (lopende productie) 
2 2 4 2 Steenkoolsector (andere) 
2.2.5. Andere sectoren 
3. Regionale steun 
3.1. Regio's in de zin van art. 92,lid 3,c) 
3.2. Regio's in de zin van art. 92,lid 3,a) 
3.3 Duitsland: Zonenrandgebiete/Berlin 
TOTAAL (1+2 + 3) A1A 
4.038,61 
18,87 
1.421,09 
744.71 
107.63 
269.63 
0.00 
279.28 
0.00 
19.85 
21.682,67 
108.58 
575.32 
12.114.17 
3.258.95 
5.532.99 
3.334.60 
17,01 
4.970,11 
378.93 
4.578.12 
13.07 
32.131,34 A2A 
0,00 
0,00 
287,14 
0.00 
0.00 
229.65 
21.45 
36.04 
0.00 
0.00 
146,99 
0.00 
0.00 
0.00 
0.00 
0.00 
0.00 
146.99 
3.831,83 
20,62 
2.456,03 
1.355.18 
4.265,95 B1A 
0,00 
0,00 
8,16 
0.00 
0.00 
0.00 
0.00 
0.00 
0.00 
8.16 
0,00 
0.00 
0.00 
0.00 
0.00 
0.00 
0,00 
0,00 
0,00 
0,00 
0.00 
0.00 
8,16 C1A 
0,00 
0,00 
784,92 
14.57 
42.08 
228,80 
0,00 
9,60 
0,00 
489,86 
13,83 
0.00 
0,00 
0,00 
0,00 
0.00 
0,00 
13,83 
2.851,18 
52.56 
2.798.62 
0.00 
3.649,93 C2A 
0,00 
0,00 
50,80 
0.00 
0.00 
50.80 
0.00 
0.00 
0.00 
0.00 
0,00 
0.00 
0,00 
0,00 
0.00 
0.00 
0.00 
0,00 
157,31 
0.00 
0.00 
157.31 
208,11 D1A 
0,00 
0,00 
103,30 
0,00 
0,00 
32.03 
0.00 
0.00 
0,00 
71,27 
0,00 
0,00 
0,00 
0,00 
0,00 
0,00 
0.00 
0,00 
1.833,09 
0.00 
1.833.09 
0,00 
1.936,39 in miljoen ecu 
TOTAAL 
4.038,61 
18,87 
2.655,41 
759.29 
149.70 
810.91 
21.45 
324.93 
0,00 
589.14 
21.843,48 
708,58 
575,32 
12.114.17 
3.258.95 
5.532.99 
3.334.60 
177.83 
13.643,52 
452.11 
11.665.85 
1.525.55 
42.199,89 
64 
Griekenland 
Tabel A4/4 
Totale Staatssteun.-Jaargemiddelde 1992 • 1994 
SECTOR/DOELSTELLING 
1.1. Landbouw 
1.2. Visserij 
2.1. lndustr./Diensten:Horiz.doelstellingen 
2.1.1. Onderzoek en ontwikkeling 
2.1.2 Milieu 
2.1 3 Midden- en Kleinbedrijf 
2.1.4. Handel 
2.1.5. Energiebesparing 
2.1.6. Algemene investeringen 
2.1.9. Andere doelstellingen 
2.2. lndustr./Diensten:Specifieke sectoren 
2.2.1. Staal 
2.2.2 Scheepsbouw 
2.2 3. Vervoer 
waarvan verordening (EEG) 1191/69 en 1192/69 
2.2.4 1. Steenkoolsector (lopende productie) 
2.2.4.2. Steenkoolsector (andere) 
2.2.5. Andere sectoren 
3. Regionale steun 
3.1. Regio's in de zin var ar. 92.lid 3,c) 
3 2 Regio's in de zin var ar 92.lid 3,a) 
TOTAAL (1+2 + 3) A1A 
0,65 
1,20 
240,89 
f2,87 
0,11 
0,00 
0,00 
0,75 
0,00 
227,22 
417,44 
2,27 
134,68 
236.73 
6.79 
0.00 
0,00 
43,76 
132,85 
0,00 
132.85 
793,02 A2A 
0,00 
0,00 
122,30 
0.00 
0.00 
7.95 
72.00 
0.00 
42.35 
0.00 
14,91 
0.79 
0,00 
0,00 
0,00 
0.00 
0,00 
14.12 
65,04 
0,00 
65.04 
202,25 B1A 
0,00 
0,00 
0,00 
0.00 
0,00 
0,00 
0.00 
0.00 
0.00 
0.00 
0,00 
0,00 
0,00 
0,00 
0,00 
0,00 
0,00 
0,00 
0.00 
0,00 
0.00 
0,00 C1A 
0,00 
0,00 
116,82 
0,21 
0.51 
115.59 
0.48 
0.03 
0.00 
0.00 
0,08 
0.00 
0.00 
0.00 
0,00 
0.00 
0.00 
0.08 
18,70 
0.00 
18,70 
135,60 C2A 
0,00 
0,00 
0,00 
0.00 
0.00 
0.00 
0.00 
0.00 
0.00 
0.00 
0,00 
0.00 
0.00 
0.00 
0.00 
0.00 
0.00 
0,00 
0,00 
0.00 
0,00 
0,00 D1A 
0,00 
0,00 
134,88 
0,00 
0,00 
0,00 
42,76 
0.00 
0,00 
92,13 
0,00 
0,00 
0,00 
0.00 
0.00 
0.00 
0,00 
0,00 
0,00 
0,00 
0,00 
134,88 in miljoen ecu 
TOTAAL 
0,65 
1,20 
614,89 
13,02 
0,62 
123,54 
115,24 
0.77 
42.35 
319.34 
432,43 
3.06 
134.68 
236.73 
6.79 
0.00 
0.00 
57,96 
216,58 
0,00 
216,58 
1.265,75 
65 
Spanje 
Tabel A4/5 
Totale Staatssteun:Jaargemiddelde 1992 -1994 
SECTOR/DOELSTELLING 
1.1. Landbouw 
1.2. Visserij 
2.1. lndustr./Diensten:Horiz.doelstellingen 
2.1.1. Onderzoek en ontwikkeling 
2.12 Milieu 
2.1.3. Midden-en Kleinbedrijf 
2.1.4. Handel 
2.1.5. Energiebesparing 
2.1 6. Algemene investeringen 
2.1.9. Andere doelstellingen 
2.2. lndustr./Diensten:Specifïeke sectoren 
2.2 1 Staal 
2 2.2 Scheepsbouw 
2.2.3. Vervoer 
waarvan verordening (EEG)1191/69 en 1192/69 
2.2.4.1. Steenkoolsector (lopende productie) 
2.2.4.2. Steenkoolsector (andere) 
22 5 Andere sectoren 
3. Regionale steun 
3 1 Regio's in de zin ion cv: 92.lid 3,c) 
3 2 Regio's in de zin var a/T. 92,lid 3,a) 
TOTAAL (1+2 + 3) A1A 
n.b. 
94,85 
396,40 
68,92 
44.70 
128,15 
0.62 
24,54 
48.42 
81.04 
3.898,50 
118.34 
180,43 
2.056.64 
106,95 
521,67 
660,80 
360,62 
251,12 
195.44 
55,68 
4.640,87 A2A 
n.b. 
0,00 
0,00 
0,00 
0,00 
0.00 
0.00 
0.00 
0.00 
0.00 
0,00 
0,00 
0,00 
0,00 
0,00 
0,00 
0,00 
0.00 
0,00 
0.00 
0,00 
0,00 B1A 
n.b. 
0,00 
5,99' 
0,00 
0,00 
3,99 
0.00 
0.28 
1.71 
0.00 
0,02 
0.00 
0.00 
0.00 
0,00 
0.00 
0.00 
0.02 
0,00 
0.00 
0.00 
6,01 C1A 
n. t. 
0,00 
182,11 
100.54 
0.00 
52.18 
17.21 
0.00 
9.37 
2.81 
0,55 
0.00 
0,00 
0,00 
0.00 
0.00 
0.00 
0,55 
0.00 
0,00 
0,00 
182,65 C2A 
n.b. 
0,00 
0,00 
0.00 
0,00 
0.00 
0.00 
0.00 
0.00 
0.00 
0,00 
0.00 
0.00 
0.00 
0.00 
0.00 
0.00 
0.00 
0,00 
0.00 
0.00 
0,00 D1A 
n.b. 
0,00 
32,50 
0.00 
0.00 
5.28 
0.00 
0.18 
27.04 
0.00 
0,00 
0.00 
0.00 
0.00 
0.00 
0,00 
0,00 
0.00 
0,00 
0.00 
0,00 
32,50 in miljoen ecu 
TOTAAL 
n.b. 
94,85 
616,99 
169.47 
44.70 
189.60 
17.83 
25.00 
86.54 
83.84 
3.899,07 
118.34 
180.43 
2.056.64 
106,95 
521,67 
660,80 
361.19 
251,12 
195.44 
55.68 
4.862,03 
66 
Frankrijk 
Tabel A4/6 
Totale Staatssteun:Jaargemiddelde 1992 -1994 
SECTOR/DOELSTELLING 
1.1. Landbouw 
1.2. Visserij 
2.1. lndustr./Diensten:Horiz.doelstellingen 
2.1.1. Onderzoek en ontwikkeling 
2.1.2. Milieu 
2.1.3. Midden- en Kleinbedrijf 
2.1.4. Handel 
2.1.5. Energiebesparing 
2.1.6. Algemene investeringen 
2.1.9. Andere doelstellingen 
2.2. lndustr./Diensten:Specifieke sectoren 
2.2.1. Staal 
2 22 Scheepsbouw 
2.2.3. Vervoer*** 
waarvan verordening (EEG) 1191/69 en 1192/69 
2 2.4.1. Steenkoolsector (lopende productie) 
2 2 4 2 Steenkoolsector (andere) 
2 2.5. Andere sectoren 
3. Regionale steun 
3 1. Regio's in de zin van art. 92.lid 3,c) 
3.2. Regio's in de zin van art. 92,lid 3,a) 
TOTAAL (1+2 + 3) A1A 
613,93 
41,07 
809,97 
584,63 
40,57 
107,33 
14,17 
28.31 
27,14 
7,81 
9.390,23 
0,00 
64,69 
5.631,43 
3.336,21 
225,24 
2.053,70 
1.415,17 
482,14 
187,61 
294,53 
11.337,33 A2A 
0,00 
0,00 
523,14 
450,18 
0.00 
34.98 
0.00 
0.00 
37.98 
0.00 
16,27 
0.00 
0,00 
0,00 
0.00 
0.00 
0,00 
16.27 
577,73 
325,95 
251.78 
1.117,13 B1A 
0,00 
0,00 
0,00 
0,00 
0,00 
0,00 
0,00 
0,00 
0.00 
0,00 
733,13 
0,00 
0,00 
0,00 
0,00 
0,00 
0,00 
733,13 
0.00 
0,00 
0,00 
733,13 C1A 
0,00 
0,00 
307,59 
65,27 
0,00 
37.04 
191.87 
0.00 
13.41 
0.00 
12,71 
0.00 
0.00 
0.00 
0.00 
0,00 
0.00 
12,71 
0,99 
0,99 
0,00 
321,29 C2A 
0,00 
0,00 
104,63 
0.44 
0,00 
26.56 
77.63 
0.00 
0.00 
0.00 
28,35 
0.00 
0,00 
0,00 
0,00 
0,00 
0,00 
28,35 
0,00 
0,00 
0,00 
132,98 D1A 
0,00 
0,00 
891,61 
0,00 
0.00 
0.00 
859.53 
0.00 
32.08 
0.00 
0,00 
0,00 
0.00 
0.00 
0.00 
0.00 
0.00 
0,00 
0,37 
0.00 
0.37 
891,98 in miljoen ecu 
TOTAAL 
613,93 
41,07 
2.636,93 
1.100.53 
40,57 
205.90 
1.143.20 
28.31 
110.60 
7.81 
10.180,69 
0.00 
64.69 
5.631,43 
3.336.21 
225.24 
2.053.70 
2.205.63 
1.061,22 
- 5f4,55 
546.67 
14.533,85 
Gemiddelden 1990-1992 aangewend voor raming EUR 12 van Tabel 12 
67 
Ierland 
Tabel A4/7 
Totale Staatssteun:Jaargemiddelde 1992 -1994 
' 
SECTOR/DOELSTELLING 
1.1. Landbouw 
1.2. Visserij 
2.1. lndustr./Diensten:Horiz. doelstellingen 
2.1.1. Onderzoek en ontwikkeling 
2.1.2. Milieu 
2.1.3. Midden- en Kleinbedrijf 
2.1.4. Handel 
2.1.54tj, Energiebesparing 
2.1.6. Algemene investeringen 
2.1.9. Andere doelstellingen 
2.2. lndustr./Diensten:Specifieke sectoren 
22 1 Staal 
2.2.2 Scheepsbouw 
2.2 3. Vervoer 
waarvan verordening (EEG)1191/69 en 1192/69 
2.2.4.1. Steenkoolsector (lopende productie) 
2.2.4.2. Steenkoolsector (ardere) 
2.2 5. Andere sectoren 
3. Regionale steun 
3.1. Regio's in de zin van ar 92.lid 3,c) 
3.2. Regio's in de zin van ar 92,lid 3,a) 
TOTAAL (1+2 + 3) A1A 
n.b. 
11,15 
56,69 
11.23 
0.00 
22.12 
15.74 
7.60 
0,00 
0,00 
189,24 
0.00 
0.00 
136.99 
72.42 
0,00 
0.00 
52,24 
259,70 
0,00 
259.70 
516,76 A2A 
n.b. 
0,00 
0,00 
0.00 
0.00 
0.00 
0.00 
0.00 
0.00 
0.00 
0,00 
0.00 
0.00 
0.00 
0.00 
0.00 
0.00 
0.00 
29.83 
0.00 
29.83 
29,83 B1A 
n.b. 
0,00 
0,00 
0.00 
0.00 
0,00 
0,00 
0,00 
0,00 
0.00 
0,00 
0.00 
0.00 
0.00 
0.00 
0.00 
0.00 
0,00 
37,68 
0,00 
37.68 
37,68 C1A 
n.b. 
0,00 
0,00 
0.00 
0.00 
0.00 
0.00 
0.00 
0.00 
0.00 
0,00 
0.00 
0.00 
0.00 
0.00 
0.00 
0.00 
0,00 
15,34 
0.00 
15.34 
15,34 C2A 
n.b. 
0,00 
0,00 
0.00 
0.00 
0.00 
0.00 
0.00 
0.00 
0.00 
0,00 
0.00 
0.00 
0.00 
0.00 
0.00 
0.00 
0.00 
0,00 
0.00 
0.00 
0,00 D1A 
n.b. 
0,00 
15,27 
0,00 
0.00 
1.29 
13.97 
0,00 
0,00 
0,00 
0,00 
0.00 
0.00 
0.00 
0.00 
0.00 
0.00 
0.00 
0,37 
0.00 
0.37 
15,63 in miljoen ecu 
TOTAAL 
n.b. 
11,15 
71,95 
11.23 
0.00 
23.41 
29.71 
7.60 
0.00 
0.00 
189,24 
0.00 
0.00 
136.99 
72.42 
0.00 
0.00 
52.24 
342,91 
0.00 
342.91 
615,24 
68 
Italie 
Tabel A4/8 
Totale Staatssteun:Jaargemiddelde 1992 -1994 
SECTOR/DOELSTELLING 
1.1. Landbouw 
1.2. Visserij 
2.1. lndustr./Diensten:Horiz.doelstellingen 
2 1.1. Onderzoek en ontwikkeling 
2.1.2. Milieu 
2 13 Midden- en Kleinbedrijf 
2.1.4. Handel 
2.1.5 Energiebesparing 
2.1.6. Algemene investeringen 
2.1 9. Andere doelstellingen 
2.2. lndustr./Diensten:Specifieke sectoren 
2.2.1. Staal 
2 2.2 Scheepsbouw 
2.2.3. Vervoer*** 
waarvan verordening (EEG)1191/69 en 1192/69 
2 2.4.1. Steenkoolsector (lopende productie) 
22 4 2 Steenkoolsector (andere) 
22 5 Andere sectoren 
3. Regionale steun 
3.1 Regio's in de zin van art 92.lid 3.c) 
3.2 Regio's in de zin van art. 92.lid 3,a) 
TOTAAL (1+2 + 3) A1A 
n.b. 
119,92 
2.324,79 
191.75 
9.77 
850.54 
465.85 
155.12 
271.98 
379.77 
9.446,69 
645.16 
211.16 
7.811.90 
2.425,80 
0,00 
0,00 
778,47 
1.058,19 
88,81 
969,38 
12.949,58 A2A 
n.b. 
0,00 
0,00 
0.00 
0.00 
0.00 
0.00 
0.00 
0.00 
0.00 
4,04 
0.00 
0,00 
0,00 
0,00 
0.00 
0.00 
4.04 
4.531,33 
89.37 
4.441,96 
4.535,37 B1A 
n.b. 
0,00 
761,57 
0.00 
0.00 
0.00 
759.05 
0,00 
0,00 
2,52 
934,79 
0,00 
0,00 
0,00 
0,00 
0.00 
0.00 
934.79 
3,13 
3,73 
0.00 
1.699,49 C1A 
n.b. 
0,00 
182,99 
103,11 
0,00 
48,70 
3,43 
0,00 
2.40 
25.35 
73,41 
0.00 
0.00 
0.00 
0,00 
0,00 
0.00 
73,41 
386,62 
63,95 
322.67 
643,02 C2A 
n.b. 
0,00 
0,00 
0.00 
0.00 
0.00 
0.00 
0.00 
0,00 
0.00 
0,00 
0.00 
0,00 
0,00 
0,00 
0,00 
0,00 
0,00 
0,00 
0,00 
0,00 
0,00 D1A 
n.b. 
0,00 
3,59 
0,00 
0,00 
3,59 
0,00 
0.00 
0.00 
0.00 
0,00 
0.00 
0.00 
0.00 
0.00 
0,00 
0.00 
0,00 
9,21 
1,04 
8.17 
12,80 in miljoen ecu 
TOTAAL 
n.b. 
119,92 
3.272,94 
294,86 
9.77 
902.83 
1.228.32 
155.12 
274.39 
407.64 
10.458,92 
645,76 
211.16 
7.811.90 
2.425.80 
0.00 
0.00 
1.790.71 
5.988,49 
246.31 
5.742.18 
19.840,27 
Gemiddelden 1990-1992 aangewend voor raming EUR 12 van Tabel 12 
69 
Luxemburg 
Tabel A4/9 
Totale Staatssteun:Jaargemiddelde 1992 -1994 
SECTOR/DOELSTELLING 
1.1. Landbouw 
1.2. Visserij 
2.1. lndustr./Diensten:Horiz.doelstellingen 
2 1.1 Onderzoek en ontwikkeling 
2.1.2. Milieu 
2.1.3. Midden- en Kleinbedrijf 
2.1.4. Handel 
2.1.5. Energiebesparing 
2.1.6. Algemene investeringen 
2.1.9. Andere doelstellingen 
2.2. lndustr./Diensten:Specifieke sectoren 
2.2.1. Staal 
2.2.2 Scheepsbouw 
2.2.3. Vervoer 
waarvan verordening (EEG)1191/69 en 1192/69 
2.2.4.1. Steenkoolsector (lopende productie) 
2.2.4 2. Steenkoolsector (andere) 
2.2.5. Andere sectoren 
3. Regionale steun 
3.1. Regio's in de zin van art. 92.lid 3,c) 
3.2. Regio's in de zin van art. 92,lid 3,a) 
TOTAAL (1+2 + 3) A1A 
n.b. 
0,00 
10,62 
2,68 
1,85 
5,78 
0,32 
0,00 
0,00 
0,00 
180,44 
0,00 
0,00 
180,34 
176,12 
0,00 
0,00 
0,10 
33,06 
33,06 
0,00 
224,12 A2A 
n.b. 
0,00 
0,00 
0,00 
0,00 
0,00 
0,00 
0,00 
0,00 
0,00 
0,00 
0,00 
0,00 
0,00 
0,00 
0,00 
0,00 
0,00 
0,00 
0,00 
0,00 
0,00 B1A 
n.b. 
0,00 
0,00 
0,00 
0,00 
0,00 
0,00 
0,00 
0,00 
0,00 
0,00 
0,00 
0,00 
0,00 
0,00 
0,00 
0,00 
0,00 
0,00 
0,00 
0,00 
0,00 C1A 
n. b. 
0,00 
3,52 
1,01 
0,00 
2,47 
0,04 
0,00 
0,00 
0,00 
0,00 
0.00 
0.00 
0,00 
0,00 
0,00 
0,00 
0,00 
0,00 
0,00 
0,00 
3,52 C2A 
n.b. 
0,00 
0,00 
0.00 
0.00 
0.00 
0.00 
0.00 
0.00 
0.00 
0,00 
0.00 
0,00 
0,00 
0,00 
0,00 
0,00 
0,00 
0,00 
0,00 
0.00 
0,00 D1A 
n.b. 
0,00 
0,00 
0.00 
0.00 
0.00 
0,00 
0.00 
0.00 
0.00 
0,00 
0.00 
0.00 
0,00 
0,00 
0,00 
0,00 
0,00 
0,00 
0,00 
0,00 
0,00 in miljoen ecu 
TOTAAL 
n.b. 
0,00 
14,15 
3,69 
1,85 
8,25 
0,36 
0,00 
0.00 
0.00 
180,44 
0.00 
0.00 
180.34 
176.12 
0.00 
0.00 
0.10 
33,06 
33.06 
0.00 
227,65 
70 
Nederland 
Tabel A4/10 
Totale Staatssteun:Jaargemiddelde 1992 * 1994 
SECTOR/DOELSTELLING 
1.1. Landbouw 
1.2. Visserij 
2.1. lndustr./Diensten:Horiz.doelstellingen 
2.1.1. Onderzoek en ontwikkeling 
2.1.2. Milieu 
2.1.3. Midden- en Kleinbedrijf 
2.1.4. Handel 
2.1.5. Energiebesparing 
2.1.6. Algemene investeringen 
2.1.9. Andere doelstellingen 
2.2. lndustr./Diensten:Specifieke sectoren 
2.2.1. Staal 
22 2 Scheepsbouw 
2.2.3. Vervoer 
waarvan verordening (EEG)1191/69 en 1192/69 
2 2.4.1. Steenkoolsector (lopende productie) 
2.2.4 2. Steenkoolsector (andere) 
2.2 5. Andere sectoren 
3. Regionale steun 
3.1. Regio's in de zin van art 92.lid 3,c) 
3.2. Regio's in de zin van art. 92.lid 3,a) 
TOTAAL (1+2 + 3) A1A 
293,39 
2,38 
423,26 
161,72 
45,33 
13,68 
0.00 
173.63 
13.12 
15.77 
1.092,03 
0.00 
9.16 
1.006.42 
475.46 
0.00 
0,00 
76.44 
119,90 
119,90 
0,00 
1.930,96 A2A 
0,00 
0,00 
100,62 
51.26 
0.00 
7.33 
0.00 
42.03 
0.00 
0.00 
0,00 
0.00 
0.00 
0.00 
0.00 
0.00 
0,00 
0.00 
0,00 
0.00 
0.00 
100,62 B1A 
0,00 
0,00 
0,00 
0.00 
0,00 
0.00 
0.00 
0.00 
0.00 
0.00 
0,00 
0.00 
0.00 
0.00 
0.00 
0.00 
0.00 
0.00 
0,00 
0.00 
0.00 
0,00 C1A 
0,00 
0,00 
13,66 
-1.20 
0,00 
0,00 
14,86 
0,00 
0,00 
0,00 
0,00 
0.00 
0.00 
0.00 
0,00 
0.00 
0,00 
0,00 
0,00 
0,00 
0,00 
13,66 C2A 
0,00 
0,00 
0,27 
0,00 
0,27 
0,00 
0.00 
0.00 
0.00 
0.00 
0,00 
0.00 
0,00 
0.00 
0.00 
0.00 
0,00 
0,00 
0,00 
0,00 
0.00 
0,27 D1A 
0,00 
0,00 
59,90 
0.00 
0.00 
28.47 
0.00 
0.00 
22.80 
8,63 
0,00 
0.00 
0.00 
0.00 
0.00 
0.00 
0.00 
0.00 
0,00 
0.00 
0.00 
59,90 in miljoen ecu 
TOTAAL 
293,39 
2,38 
597,71 
211.78 
45.61 
49.48 
14,86 
215,66 
35,92 
24,40 
1.092,03 
0,00 
9,16 
1.006,42 
475,46 
0.00 
0.00 
76.44 
119,90 
119.90 
0,00 
2.105,41 
71 
Portugal 
Tabel A4/11 
Totale Staatssteun:Jaargemiddelde 1992 • 1994 
SECTOR/DOELSTELLING 
1.1. Landbouw 
1.2. Visserij 
2.1. lndustr./Diensten:Horiz.doelstellingen 
2.1.1. Onderzoek en ontwikkeling 
2.1.2. Milieu 
2.1 3 Midden- en Kleinbedrijf 
2.1.4. Handel 
2.1.5. Energiebesparing 
2.1.6. Algemene investeringen 
2.1.9. Andere doelstellingen 
2.2. lndustr./Dtensten:Specifieke sectoren 
2.2.1. Staal 
2.2.2 Scheepsbouw 
2.2 3. Vervoer 
waarvan verordening (EEG) 1191/69 en 1192/69 
2.2.4.1 Steenkoolsector (lopende productie) 
2 2 4.2 Steenkoolsector (andere) 
2.2.5. Andere sectoren 
3. Regionale steun 
3.1. Regio's in de zin van art. 92.lid 3,c) 
3.2. Regio's in de zin van art. 92,lid 3,a) 
TOTAAL (1+2 + 3) A1A 
151,22 
4,03 
97,00 
15,60 
0,00 
2.50 
0.54 
7.42 
0,38 
70,57 
353,43 
93.00 
4.54 
98.15 
71.41 
4.67 
1,50 
151.56 
68,53 
0,00 
68,53 
674,22 A2A 
0,00 
0,00 j 
37,25 
0.00 
0.00 
0.00 
0.00 
0.00 
37.25 
0.00 
1,85 
0.00 
0.00 
0,00 
0,00 
0.00 
0.00 
1.85 
82,41 
0,00 
82.41 
121,50 B1A 
0,00 
0,00 
1.13 
1.13 
0.00 
0.00 
0,00 
0.00 
0.00 
0.00 
0,49 
0.00 
0.00 
0.00 
0,00 
0,00 
0,00 
0,49 
0,00 
0.00 
0,00 
1,62 C1A 
0,00 
0,00 
0,36 
0.00 
0.00 
0.05 
0.19 
0,00 
0.12 
0.00 
5.27 
0.00 
0.00 
0,00 
0.00 
0.00 
0.00 
5.27 
0,27 
0.00 
0.27 
5,91 C2A 
0,00 
0,00 
0,00 
0,00 
0.00 
0.00 
0.00 
0.00 
0.00 
0.00 
0,00 
0.00 
0.00 
0.00 
0.00 
0.00 
0.00 
0.00 
0,00 
0.00 
0.00 
0,00 DIA 
0,00 
0,00 
29,16 
0.00 
0.00 
0.00 
0.00 
0,00 
29,16 
0,00 
0,00 
0,00 
0,00 
0,00 
0,00 
0,00 
0,00 
0,00 
0,00 
0.00 
0.00 
29,16 in miljoen ecu 
TOTAAL 
151,22 
4,03 
164,90 
16.73 
0.00 
2.55 
0.73 
7.42 
66.91 
70.57 
361,04 
93.00 
4.54 
98,15 
71.41 
4.67 
1.50 
159.17 
151,21 
0.00 
151.21 
832,40 
72 
Verenigd Koninkrijk 
Tabel A4/12 
Totale Staatssteun-Jaargemiddelde 1992 - 1994 
SECTOR/DOELSTELLING 
1.1. Landbouw 
1.2. Visserij 
2.1. Industr./Diensten.Horiz.doelstellingen 
2 1.1 Onderzoek en ontwikkeling 
2 12 Milieu 
2 13. Midden- en Kleinbedrijf 
2.1.4. Handel 
2.1.5. Energiebesparing 
2.1.6. Algemene investeringen 
2.1.9. Andere doelstellingen 
2.2. lndustr./Diensten:Specifïeke sectoren 
2 2.1. Staal 
22 2 Scheepsbouw 
2.2.3. Vervoer 
waarvan verordening (EEG) 1191/69 en 1192/69 
2 2.4.1. Steenkoolsector (lopende productie) 
2 2 4.2. Steenkoolsector (andere) 
22 5 Andere sectoren 
3. Regionale steun 
3.7. Regio's in de zin van art. 92.lid 3,c) 
3 2 Regio's in de zin van art. 92,lid 3,a) 
TOTAAL (1+2 + 3) A1A 
520,49 
22,30 
444,58 
236.50 
7.22 
80,23 
103,40 
0,12 
10,25 
6,86 
1.904,55 
0,00 
6,42 
1.349,73 
1.344,83 
7,33 
298.39 
242,68 
576,99 
175,64 
401,35 
3.468,92 A2A 
0,00 
0,00 
26,05 
0.00 
0.00 
0.00 
0.00 
0.00 
26.05 
0.00 
0,00 
0.00 
0,00 
0.00 
0,00 
0,00 
0.00 
0.00 
62,95 
62.95 
0.00 
89,00 B1A 
0,00 
0,00 
0,00 
0.00 
0.00 
0.00 
0.00 
0.00 
0.00 
0.00 
0,00 
0.00 
0.00 
0.00 
0.00 
0.00 
0.00 
0.00 
4,54 
4.54 
0,00 
4,54 C1A 
0,00 
0,00 
0,01 
0.00 
0,00 
0,00 
0,00 
0,00 
0,00 
0,01 
0,00 
0.00 
0.00 
0,00 
0,00 
0.00 
0.00 
0.00 
30,62 
0.42 
30.19 
30,62 C2A 
0,00 
0,00 
13,19 
0.00 
0.00 
0.00 
0.00 
0.00 
13.19 
0.00 
0,00 
0.00 
0.00 
0.00 
0.00 
0.00 
0.00 
0.00 
0,00 
0.00 
0.00 
13,19 D1A 
0,00 
0,00 
22,07 
0.00 
0.00 
21.11 
0.96 
0.00 
0.00 
0.00 
0,00 
0.00 
0.00 
0.00 
0.00 
0.00 
0.00 
0.00 
29,27 
0.00 
29.27 
51,34 in miljoen ecu 
TOTAAL 
520,49 
22,30 
505,89 
236.50 
7.22 
101.34 
104.36 
0.12 
49.49 
6,87 
1.904,55 
0.00 
6.42 
1.349.73 
1.344.83 
7.33 
298,39 
242,68 
704,37 
243,56 
460,82 
3.657,61 
73 

BIJLAGE III 
COMMUNAUTAIRE FONDSEN EN INSTRUMENTEN 
75 
I. Communautaire Fondsen, instrumenten en programma's 
Hieronder volgt een korte beschrijving van de voornaamste communautaire Fondsen, 
instrumenten en programma's. Vermeld zij dat het cohesiefinancieringsinstrument en het 
Cohesiefonds in respectievelijk april 1993 en mei 1994 werden ingesteld. Bovendien vond 
in juli 1993, midden in de verslagperiode, de tweede hervorming van de Structuurfondsen 
(EOGFL-Oriëntatie, EFRO, Sociaal Fonds, FIOV) plaats, waarbij de grondbeginselen 
werden bevestigd waarop de eerste hervorming in 1988 geïnspireerd was, en een aantal 
operationele verbeteringen werd aangebracht. Een verdere innovatie was dat, in 
overeenstemming met de conclusies van de Europese Raad van Edinburgh, de middelen 
van de Structuurfondsen voor de vier Lid-Staten die voor bijstand van het Cohesiefonds in 
aanmerking kwamen (Griekenland, Spanje, Ierland en Portugal), van 1992 tot 1999 reëel 
zouden verdubbelen, en dat de totale middelen voor de Structuurfondsen over de periode 
1994-1999 141,471 miljoen ecu (tegen prijzen van 1992) zouden belopen. Tevens trad in 
1994 een nieuw instrument in werking, het FIOV, dat moest dienen voor ondersteuning van 
de herstructurering van de visserijsector. 
Vlak na de hervorming van de Structuurfondsen werd verder het vierde kaderprogramma 
voor onderzoek en technologische ontwikkeling goedgekeurd voor het tijdvak 1994-1998. 
Dit nieuw kaderprogramma omvat thans alle communautaire activiteiten op het gebied van 
onderzoek en ontwikkeling. De begroting ervan beloopt 13,1 miljard ecu. De algemene 
structuur ervan werd gestroomlijnd met het oog op drie grote uitdagingen : 
- ontwikkeling van de wetenschappelijke en technologische deskundigheid in Europa, 
om in de behoeften van het bedrijfsleven te voorzien en om de levensstandaard in 
de Lid-Staten te verbeteren; 
- bevordering van de samenwerking en verbetering van de coördinatie en 
gebruikmaking van de onderzoekinspanningen der Lid-Staten; 
- ontwerpen en uitvoeren van ander communautair beleid. 
- EOGFL-Garantie 
Het gemeenschappelijk landbouwbeleid is een algemeen systeem voor de 
ondersteuning van de landbouwmarkt via bescherming van de uitvoer en interne 
interventies. Als zodanig is het vergelijkbaar met systemen van invoercontingenten en 
douanetarieven, die een overdracht van middelen tussen sectoren tot stand brengen 
zonder dat een beroep op directe steun wordt gedaan. Een groot deel van de uitgaven 
van het EOGFL-Garantie is bestemd voor een dergelijk ondersteuningssysteem, en kan 
bijgevolg niet worden beschouwd als bijstand. Bovendien heeft de uitsplitsing per Lid-
Staat in dit geval weinig zin daar de uiteindelijke begunstigde zich niet noodzakelijk in 
de Lid-Staat bevindt waar de uitgaven zijn verricht. Ongeveer 35 % van de uitgaven 
dienen voor prijscompensaties voor producenten of verwerkingsbedrijven. 
- EOGFL-Oriëntatie 
De activiteiten van het EOGFL-Orjentatie zijn opgesplitst in directe en indirecte 
maatregelen. De directe maatregelen kunnen worden beschouwd als steun voor 
openbare en particuliere investeerders met het oog op investeringsprojecten of 
-programma's. De laatste jaren werd ongeveer de helft van de begroting van de 
afdeling Oriëntatie besteed aan directe maatregelen. Indirecte maatregelen 
daarentegen worden uitgevoerd door de Lid-Staten, op initiatief en met financiële hulp 
van de Gemeenschap. Daardoor zullen de uitgaven in de meeste gevallen onder het 
hoofdstuk nationale steunmaatregelen vallen. Het gaat over het algemeen om sociaal-
structurele maatregelen (bijvoorbeeld regeling voor vervroegde uittreding van 
landbouwers), collectieve maatregelen voor minder ontwikkelde regio's of 
investeringssteun voor landbouwbedrijven. 
FIOV 
Structurele bijstand voor de visserij werd voor de eerste keer verleend in 1979, het jaar 
waarin werd besloten middelen van de afdeling Oriëntatie van het EOGFL te gebruiken 
voor het aanmoedigen van de bouw en modernisering van vissersvaartuigen voor 
kustvisserij en visserij in volle zee, alsook het bevorderen van de verwerking en de afzet 
van vis. In 1978 werden de oorspronkelijke regels vervangen door een reeks jaarlijkse 
voorlopige maatregelen, waarvan het toepassingsgebied werd uitgebreid tot de 
herstructurering van de kustvisserijvloot en de ontwikkeling van de aquicultuur. 
In 1983 werd een systeem van meerjarenprogramma's ingevoerd dat gebaseerd was op 
maatregelen waardoor steun kon worden toegekend voor de herstructurering van de 
sector en de omschakeling van de visserijactiviteiten. In 1986 leidde de noodzaak deze 
benadering kracht bij te zetten ertoe dat de hele reeks structuurmaatregelen voor 
vissersvloot- en aquicultuur werd samengebracht binnen één enkel regelgevend 
raamwerk. 
De maatregelen ter ondersteuning van de verwerking en de afzet van visserijproducten 
gingen uit van een andere bron, die gedeeld werd met het structuurbeleid voor 
verwerking en afzet van landbouwproducten. Gedurende lange tijd werden de 
verwerking en de afzet van beide groepen producten geregeld door een en dezelfde 
verordening. Om met de specifieke behoeften van de visserijsector beter rekening te 
houden, werden de twee takken evenwel in 1989 gesplitst; bijstand voor verwerking en 
afzet van visserijproducten kent sindsdien zijn eigen regels, die voortaan ingebouwd 
waren in de communautaire Structuurfondsen. 
In 1993 werden de structuurelementen van het gemeenschappelijk visserijbeleid (GVB) 
grondig onderzocht, en werden drie belangrijke veranderingen ingevoerd. Hierdoor 
werd meer samenhang tussen de verschillende aspecten van het beleid mogelijk, kon 
aan de scheiding tussen het GVB en de overige communautaire activiteiten een einde 
worden gemaakt, en kon rekening worden gehouden met de veranderingen binnen de 
sector. De structuurmaatregelen van het GVB werden binnen het communautair 
systeem van de Structuurfondsen opgenomen toen deze in 1993 werden hervormd. 
Daarnaast werden de verschillende voor deze sector beschikbare middelen 
samengebracht in een fonds dat de naam kreeg van Financieringsinstrument voor de 
oriëntatie van de visserij (FIOV). 
Sociaal Fonds 
Doelstelling van het Sociaal Fonds is de verbetering van de werkgelegenheid voor 
jongeren (onder de 25 jaar) en voor andere kansarme groepen (langdurig werklozen, 
gehandicapten, migrerende werknemers en andere sociaal benadeelde groepen). Met 
77 
het oog hierop levert het Fonds eep financiële bijdrage aan particuliere en 
overheidsactiviteiten op de volgende gebieden : 
- voorkomen van langdurige werkloosheid; 
- beroepsopleiding; 
- technisch advies inzake het scheppen van arbeidsplaatsen; 
- gemakkelijker aanpassing van de werknemers aan de industriële ontwikkelingen en 
veranderingen in het productiesysteem. 
Alle steunaanvragen worden via de Lid-Staten ingediend. 
De steun van het Sociaal Fonds wordt op horizontale en niet op sectorale basis 
uitgekeerd, waardoor een extrapolatie volgens het steunconcept in de zin van artikel 92 
van het Verdrag niet mogelijk is. 
Regionaal Fonds 
Het Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling (EFRO) heeft tot doel 
onevenwichtigheden binnen de Gemeenschap te verminderen door financiële steun te 
verstrekken aan : 
- regio's met een ontwikkelingsachterstand (doelstelling 1 ); 
- regio's met afnemende industriële activiteit (doelstelling 2); 
- probleemgebieden op het platteland (doelstelling 5b). 
Deze bijstand is vooral gericht op infrastructuur, menselijke hulpbronnen en productieve 
investeringen. 
Daar de steun van het EFRO over het algemeen op horizontale en niet op sectorale 
basis wordt uitgekeerd, is het niet altijd mogelijk vast te stellen of de uitgaven 
staatssteun vormen in de zin van artikel 92 van het Verdrag. In de plaats daarvan werd 
uitgegaan van cijfers in verband met industrie en dienstensector en economische 
ontwikkeling; de gegevens die via deze aanpak werden verkregen, geven derhalve niet 
meer dan een indruk van de omvang van de verstrekte EFRO-steun. 
Cohesiefinancieringsinstrument - Cohesiefonds 
Nadat het beginsel van het Cohesiefonds in het Verdrag van Maastricht was 
opgenomen, werd tijdens de Europese Raad van Edinburgh besloten een voorlopig 
instrument tot stand te brengen om vanaf 1993 de communautaire financiële steun aan 
de begunstigde Lid-Staten te verstrekken, zulks in afwachting van de inwerkingtreding 
van het Verdrag, waardoor op termijn het Cohesiefonds kon worden ingesteld. 
De Commissie hechtte haar goedkeuring aan het voorstel voor een verordening tot 
instelling van het Cohesiefinancieringsinstrument dat gebaseerd was op artikel 235 van 
het Verdrag, welke verordening vervolgens door de Raad op 30 april 1993 werd 
goedgekeurd en werd verlengd tot eind 1994. 
Het Cohesiefonds werd ingesteld door artikel 130D van het EG-Verdrag, zoals gewijzigd 
door het Verdrag van Maastricht, en vormde een verder stadium in het solidariteitsbeleid 
dat hoofdzakelijk dankzij de Structuurfondsen werd ingevoerd. Dit Fonds levert zijn 
eigen specifieke en aanvullende bijdrage aangezien het hoofdzakelijk gebaseerd is op 
de eisen die voortvloeien uit het vooruitzicht van de Economische en Monetaire Unie 
78 
(die reeds een realiteit begint te worden). Vanaf de start bouwde het Fonds zijn eigen 
identiteit uit uitgaande van drie hoofdbeginselen. 
Het eerste beginsel is het beperkte toepassingsgebied ervan : in het Protocol 
betreffende de economische en sociale samenhang wordt gezegd dat het Cohesiefonds 
"financiële bijdragen van de Gemeenschap zal verlenen ... in Lid-Staten met een BNP 
per capita van minder dan 90 % van het gemiddelde van de Gemeenschap ...". 
79 
Ten tweede blijft de bijstand beperkt tot de gedeeltelijke financiering van projecten op de 
gebieden milieu en Trans-Europese vervoernetwerken. 
Ten derde steunt het Fonds, als gevolg van de samenhang ervan met de 
tenuitvoerlegging van de Economische en Monetaire Unie, Lid-Staten die een 
programma hebben uitgewerkt dat voldoet aan de in artikel 104C genoemde 
voorwaarden inzake buitensporige overheidstekorten. 
Verder droegen het cohesiefinancieringsinstrument en later (vanaf mei 1994) het 
Cohesiefonds bij tot het bereiken van de cohesiedoelstelling. Daar de beschikbare 
kredieten voor het grootste deel naar infrastructuurprojecten en niet naar productieve 
investeringen gingen, zijn de cijfers slechts ter informatie opgenomen (in de hierna 
volgende tabel B). 
Onderzoek en technologische ontwikkeling in de Gemeenschap (OTO) 
De onderzoekactiviteiten van de Gemeenschap worden hoofdzakelijk uitgevoerd op 
twee niveaus : 
(I) via activiteiten waarvan de kosten met derden worden gedeeld, voor TFD-projecten, 
en door coördinatie van onderzoekactiviteiten in de Lid-Staten (indirecte 
activiteiten); 
(II) in het Gemeenschappelijk Centrum voor Onderzoek (directe activiteiten). 
DG XII (Wetenschappen, Onderzoek en Ontwikkeling) beheert de indirecte activiteiten 
van het kaderprogramma samen met DG III (Industrie), DG VI (Landbouw), DG VII 
(Vervoer), DG XIII (Telecommunicatie, Informatiemarkt en Exploitatie van de 
onderzoekresultaten), DG XIV (Visserij) en DG XVII (Energie). Overeenkomstig het 
vierde kaderprogramma voor OTO van de Gemeenschap zal gedurende het 
tijdvak 1994-1998 ongeveer 13,1 miljard ecu uit de EU-begroting aan steun voor 
onderzoek worden besteed. Het merendeel van de middelen gaat naar universiteiten, 
onderzoekscentra en industrie. Iets meer dan 950 miljoen ecu dient voor de 
ondersteuning van het Europees Gemeenschappelijk Centrum voor Onderzoek. 
Financiële verrichtingen van het EGKS 
Via de EGKS wordt financiële bijstand verleend in de vorm van leningen en subsidies. 
Er zijn drie hoofdcategorieën van leningen : 
industriële leningen; 
omschakelingsleningen; 
leningen voor huisvesting van werknemers. 
De leningen worden verstrekt tegen marktrente. Dat de financiële instellingen die de 
leningen toekennen, niet winstgevend zijn, zou voor de ontvanger van de lening 
voordelig kunnen zijn, doch dit voordeel wordt niet als steun in de zin van de Verdragen 
beschouwd. Inzake subsidies is de situatie verschillend. Terwijl rentesubsidies (op 
leningen) normaal als steun zouden worden beschouwd, is dit minder waarschijnlijk voor 
andere maatregelen zoals sociale uitkeringen aan voormalige werknemers uit de kolen-
en staalsector. 
Europese Investeringsbank 
80 
De opdracht van de Bank bestaat erin de doelstellingen van de Europese Unie te 
verwezenlijken door financiële middelen op lange termijn toe te kennen voor 
betrouwbare investeringen. Deze door het Verdrag van Rome opgerichte Bank heeft 
als aandeelhouders de Lid-Staten, en de Raad van Gouverneurs ervan bestaat uit de 
Ministers van Financiën van deze Lid-Staten. Om steun te ontvangen moeten de 
betrokken projecten en programma's levensvatbaar zijn in vier fundamentele opzichten 
in economisch, technisch en financieel opzicht en op milieugebied. De 
financieringsmogelijkheden van de Bank zijn groot dankzij haar bevoegdheid om 
leningen te verstrekken en om nieuwe gelden aan te trekken. Door het opnemen van 
leningen draagt de Bank bij tot de ontwikkeling van de kapitaalmarkten in de hele Unie. 
Het beleid van de Bank wordt vastgesteld in nauwe samenwerking met de Lid-Staten 
en de andere instellingen van de Europese Unie. Er is ook nauwe samenwerking met 
de zakenwereld en de banksector en de voornaamste internationale organisaties die in 
deze sector actief zijn. 
- Europees Investeringsfonds 
Het Europees Investeringsfonds is een nieuw financieel orgaan dat werd opgericht om 
garanties te verstrekken ten behoeve van investeringen op middellange en lange 
termijn op twee kerngebieden voor de ontwikkeling van de Europese economie : de 
Trans-Europese netwerken en het midden- en kleinbedrijf. Dit in juni 1994 ingesteld 
Fonds vormt een nieuw en uniek partnerschap waarbinnen de Europese 
Investeringsbank en de Europese Unie, via de Commissie, samenwerken met de 
banken en de financiële instellingen van de Lid-Staten. Door een richtlijn van de 
Commissie van 15 maart 1994 werd aan het Fonds het statuut van multilaterale 
ontwikkelingsbank toegekend. 
Het hoofddoel van het Fonds bestaat erin meer particulier kapitaal aan te trekken voor 
de financiering van infrastructuur, en de stroom van financiële middelen naar het 
midden- en kleinbedrijf te verbeteren. Hiertoe zullen mechanismen worden ontwikkeld 
om het financieel risico over te dragen en te delen, en zullen de werkzaamheden van 
het Fonds worden toegespitst op de verstrekking van financiële garanties voor leningen 
op middellange en lange termijn die door banken en andere financiële instellingen 
worden verstrekt. 
Naast de voornaamste langetermijnschulden voor projecten op het gebied van de 
Trans-Europese netwerken zal het Fonds in staat zijn particuliere beleggingen te 
dekken naast uitgiften van obligaties, op ontvangsten of activa gesteunde effecten en 
achtergestelde leningen. Wat het MKB betreft, kan het leningsportefeuilles, 
kredietlijnen en verhandelbare activa dekken. 
- NCI-leningen (Nieuw Communautair Instrument) 
Doel van de NCI-leningen was het financieren van investeringsprojecten die bijdroegen 
tot een grotere samenhang tussen en integratie van het economisch beleid van de Lid-
Staten. Een groot deel van de middelen (ongeveer 60 %) werd gebruikt om projecten te 
financieren op het gebied van energie, infrastructuur en ontwikkeling van het midden-
en kleinbedrijf. Er werden ook leningen toegekend voor de wederopbouw van de 
infrastructuur in door aardbevingen getroffen gebieden van de Gemeenschap. De 
ieningen werden namens de Europese Unie door de Europese Investeringsbank 
verstrekt. De rentevoeten waren gelijk aan de marktrente plus een marge om de vaste 
81 
kosten voor elke valuta te dekken. Het enig meetbaar economisch voordeel voor de 
begunstigde kon liggen in het niet-winstgerichte karakter van de Bank. Een dergelijk 
voordeel zou echter onbetekend zijn in de huidige context. 
II. Statistische gegevens 
82 
1. In tabel A wordt de totale financiële steun van de Europese Unie voor de periode 
van 1990 tot 1994 weergegeven. 
2. Tabel B geeft een overzicht van de andere communautaire instrumenten in de 
vorm van leningen die werden verstrekt in de periode 1990 tot 1994. 
3. De tabellen C1 en C2 geven respectievelijk voor de perioden 1990-1992 en 1992-
1994 de gemiddelde jaarlijkse omvang van de communautaire bijstand weer, 
waarbij de bedragen zoveel mogelijk per Lid-Staat zijn uitgesplitst. 
4. Er zij op gewezen dat een rechtstreekse vergelijking tussen de omvang van de 
communautaire steun in deze tabellen en de nationale steunmaatregelen zoals 
eerder in dit document beschreven (dat wil zeggen de via de nationale begroting 
en de belastingsstelsels gefinancierde steun), misleidend is. omdat het in veel 
gevallen moeilijk of zelfs onmogelijk is het in de communautaire steun vervatte 
steunelement vast te stellen, aangezien die niet, zoals staatssteun, rechtstreeks 
aan ondernemingen wordt betaald. 
In de landbouwsector zou het maken van vergelijkingen tot verkeerde conclusies 
kunnen leiden, daar de begunstigden van communautaire steunmaatregelen 
meestal geen ondernemingen zijn. Wat betreft de vergelijking tussen de 
verschillende Lid-Staten onderling, profiteren alle marktdeelnemers van de 
Europese Unie van de steun van de Gemeenschap, ongeacht waar de uitgaven 
(d.w.z. exportrestituties of interventie-aankopen) zijn verricht. Bij de vergelijking 
tussen communautaire en nationale uitgaven echter worden de door de Europese 
Unie verrichte uitgaven sterk beïnvloed door de verschillen tussen de 
schommelende wereldprijzen en de Gemeenschapsprijzen voor 
landbouwproducten, wat niet het geval is voor de meeste nationale uitgaven. 
5. Meer bijzonderheden omtrent de communautaire Fondsen zijn opgenomen in de 
technische bijlage. 
6. Meer gedetailleerde informatie over de communautaire Fondsen en instrumenten 
kan worden aangetroffen in de volgende documenten : 
- OTO-jaarverslag 1995. ISBN 92-77-93761-0 
De Structuurfondsen in 1994, zesde jaarverslag. ISBN 92-827-5727-7 
Eerste verslag over de economische en sotciale samenhang 1996. ISBN 92 
-827-8877-6 
Cohesiefinancieringsinstrument - Cohesiefonds - Gecombineerd verslag. 
ISBN 92-827-5739-0 
Jaarverslag cohesiefinancieringsinstrument 1993/1994. ISBN 92-77-84777 
-8 
- EGKS : financieel verslag 1994. ISBN 92-827-4625-9 
Verslag Trans-Europese netwerken. ISBN 92-826-8995-6 
Vierentwintigste financieel verslag over het Europees Oriëntatie- en 
Garantiefonds voor de Landbouw, afdeling Garantie, 1994. ISBN 92-77 
-94440-4 
Europese Investeringsbank, jaarverslag 1995, ISBN 92-827-6303-X 
83 
Tabel A 
Jaarlijkse uitgaven van de Gemeenschap 
in miljoen ecu 
EOGFL-Garantie-Landbouw 
EOGFL-Oriëntatie-Landbouw 
EOGFL-Garantie-Visserij 
EOGFL-Oriëntatie-Visserij / EFOV-FIOV (vanaf 1994) 
SOCIAAL FONDS 
REGIONAAL FONDS (1) 
COHESIEFONDS 
EG-OTO-KADERPROGRAMMA 
EGKS-subsidies 
Herplaatsing art. 56, lid 2, onder b 
Staa! - sociale maatregelen art. 56, lid 2, onder b 
Kolen - sociale maatregelen art. 56, lid 2, onder b 
Onderzoek art. 55 
Rentesubsidies art. 54/56 
TOTAAL 1990 
26503,3 
1973,9 
23,6 
226,6 
3504,2 
776,0 
* 
1602,0 
184,0 
45,2 
40,0 
93,9 
82,2 
35054,9 1991 
31824,8 
2408,1 
26,2 
294,0 
4785,8 
1152,0 
* 
1567,0 
166,1 
20,0 
35,7 
128,1 
104,5 
42512,3 1992 
32005,4 
2874,4 
32,1 
358,4 
5894,2 
1374,0 
* 
2391,0 
154,8 
46,2 
50,0 
120,2 
106,0 
45406,7 1993 
34496,3 
3092,4 
32,4 
401,8 
6306,8 
1635,0 
1565,0 
2094,0 
182,4 
60,0 
50,0 
124,6 
1 14,3 
50155,0 1994 | 
32831,4 
3335,4 
35,5 
391,0 
5826,8 
1803,0 
1853 
2019,0 
157,0 
86,0 
40,0 
52,0 
51,5 
48481,6 
1 ) Gedeelte dat ongeveer overeenkomt met het steunconcept in de zin van artikel 92 van het Verdrag. 
84 
Tabel B 
Overige communautaire instrumenten 
in miljoen ecu 
EGKS (nieuwe verstrekte leningen) 
Europese Investeringsbank* 
Europees Investeringsfonds** 
NCI (nieuwe verstrekte leningen) 1990 
993,8 
12526,3 
-
23,6 1991 
1382,2 
14398,8 
-
39,2 1992 
1486,2 
16066,0 
-
-1993 
918,3 
17672,6 
-1994 
673,4 
17656,0 
643,0 
Financiering toegekend binnen de Europese Unie 
** Toegestane garanties 
BRONNEN : Jaarverslagen 
85 
Tabel Ç1 
Gemiddelde jaarlijkse uitgaven van de Gemeenschap per Lid-Staat (1990-1992) 
in miljoen ecu 
BELGIË 
DENEMARKEN 
DUITSLAND 
GRIEKENLAND 
SPANJE 
FRANKRIJK 
IERLAND 
ITALIE 
LUXEMBURG 
NEDERLAND 
PORTUGAL 
VERENIGD 
KONINKRIJK 
Technische 
Bijstand 
TOTAAL EOGFL-
Garantie 
1227,1 
1161,2 
4811,4 
2119,8 
2990,4 
6130,1 
1604,5 
4839,2 
3,1 
2628,9 
317,5 
2278,0 
30111,2 EOGFL-
Oriëntatie 
22,6 
18,6 
206,5 
285,9 
458,6 
435,2 
161,6 
294,4 
5,7 
16,1 
244,6 
100,6 
2250,4 EOGFL-
Garantie 
Visserij 
0,2 
1,4 
0,8 
0,7 
10,5 
8,0 
1,4 
1,6 
-
0,1 
1,0 
1,6 
27,3 EOGFL-
Oriëntatie 
Visserij/& 
EFOV-FIOV 
2,5 
16,3 
18,7 
21,2 
86,1 
27,5 
9,2 
47,7 
-
9,2 
44,4 
10,3 
293,1 SOCIAAL 
FONDS 
129; 8 
42,9 
537,2 
395,7 
86.7,8 
590,4 
347,7 
522,4 
2,9 
109,7 
448,2 
733,4 
4728,1 REGIONAAL 
FONDS 
33,7 
9,0 
219,0 
67,7 
197,7 
90,3 
109,0 
129,0 
4,3 
5,7 
171,7 
63,7 
1100,8 COHESIE­
FONDS 
(vanaf 
1993) EG OTO 
Kader­
programma* 
1853,0 
1853,0 EGKS 
SUBSIDIES 
* 
459,0 
459,0 TOTAAL 
1415,9 
1249,4 
5793,6 
2891,0 
4611,1 
7281,5 
2233,4 
5834,3 
16 I 
2769,7 
1227,4 
3187,6 
2312,0 
40822,9 I 
Een specificatie per Lid-Staat kan niet worden gegeven. 
86 
Tabel C2 
Gemiddelde jaarlijkse uitgaven van de Gemeenschap per Lid-Staat (1992-1994) 
BELGIË 
DENEMARKEN 
DUITSLAND 
GRIEKENLAND 
SPANJE 
FRANKRIJK 
IERLAND 
ITALIE 
LUXEMBURG 
NEDERLAND 
PORTUGAL 
VERENIGD 
KONINKRIJK 
Technische 
BijStand 
TOTAAL EOGFL-
Garantie 
1278,7 
1257,1 
4979,7 
2522,5 
4011,5 
7680,5 
1513,9 
4469,0 
6,9 
2207,5 
519,2 
2664,7 
33111,2 EOGFL-
Oriëntatie 
35,8 
28,7 
434,2 
353,8 
530,4 
602,5 
179,5 
421,3 
8,4 
24,5 
371,4 
110,2 
3100,7 EOGFL-
Garantie 
Visserij 
0,2 
3,4 
0,9 
0,9 
10,7 
10,1 
2,2 
1,1 
-
0,1 
1,8 
1,8 
33,2 EOGFL-
Oriëntatie 
Visserij/& 
EFOV-FIOV 
4,6 
29,6 
16,3 
36,1 
127,1 
31,9 
7,8 
52,1 
-
7,9 
50,3 
20,0 
383,7 SOCIAAL 
FONDS 
154,7 
54,3 
798,5 
461,2 
1146,7 
665,6 
307,0 
886,6 
5,0 
163,5 
597,9 
768,3 
6009,3 REGIONAAL 
FONDS 
30,0 
6,5 
304,4 
131,9 
273,7 
145,6 
120,6 
181,1 
3,9 
12,9 
279,3 
113,9 
1603,8 COHESIE­
FONDS** 
(en 
instrument) 
306,3 
936,4 
154,8 
309,0 
0,8 
1707,3 EG OTO 
Kader­
programma* 
2168,0 
2168,0 ir 
EGKS 
SUBSIDIES* 
465,0 
465,0 i miljoen ecu 
TOTAAL 
1504,0 
1379,6 
6534,0 
3812,7 
7036,5 
9136,2 
2285,8 
6011,2 
24,2 
2416,4 
2128,9 
3678,9 
0,8 
2633,0 
48582,2 
Een specificatie per Lid-Staat kan niet worden gegeven. 
Slechts 1993-1994. 
87 
ISSN 0254-1513 
COM(97) 170 def. 
DOCUMENTEN 
NL 01 08 10 09 
Catalogusnummer : CB-CO-97-162-NL-C 
ISBN 92-78-18762-3 
Bureau voor officiële publikaties der Europese Gemeenschappen 
L-2985 Luxemburg Ç>^j