VERSLAG VAN DE COMMISSIE AAN DE RAAD EN HET EUROPEES PARLEMENT over de verlening van macrofinanciële bijstand aan derde landen in 2002

Lijst van afkortingen

BBP // Bruto binnenlands product

BDI // Buitenlandse directe investeringen

BTW // Belasting over de toegevoegde waarde

CAMEL // Capital, assets, management, earnings, liquidity (kapitaal, activa, management, winst, liquiditeit - in het internationale systeem voor het toekennen van ratings aan banken gehanteerde parameters)

CBR // Currency-boardregeling

CPI // Consumentenprijsindex

DEM // Duitse mark

EFF // Extended Fund Facility (uitgebreide financieringsfaciliteit)

EG // Europese Gemeenschap

EIB // Europese Investeringsbank

EU // Europese Unie

EUR // Euro

FESAL // Financial and Enterprise Structural Adjustment Loan (structurele aanpassingslening ten behoeve van de financiële sector en het bedrijfsleven)

FRJ // Federale Republiek Joegoslavië

IFI's // Internationale financiële instellingen

IMF // Internationaal Monetair Fonds

LMOE's // Landen van Midden- en Oost-Europa

MFB // Macrofinanciële bijstand

NOS // Nieuwe Onafhankelijke Staten

PRGF // Poverty Reduction and Growth Facility (armoedebestrijdings- en groeifaciliteit - voormalige USAF)

SAF // Structurele aanpassingsfaciliteit

SAO // Stabilisatie- en associatieovereenkomst

SBO // Stand-by-overeenkomst

USAF // Uitgebreide structurele aanpassingsfaciliteit

USD // Amerikaanse dollar

VJRM // Voormalige Joegoslavische Republiek Macedonië

WTO // World Trade Organisation (Wereldhandelsorganisatie)

INHOUDSOPGAVE

Lijst van afkortingen

I. INLEIDING

II. OVERZICHT

1. Achtergrond

2. Macrofinanciële bijstand in 2002

A) Nieuwe besluiten

B) Uitgekeerde bedragen

C) Terugbetalingen en niet-uitgekeerde bedragen

3. Trends en de geografische spreiding van de macrofinanciële bijstand

4. Lastenverdeling

III. ARMENIË

1. Samenvatting

2. Macro-economische ontwikkeling

3. Structurele hervormingen

4. Verlening van buitengewone financiële bijstand

IV. BOSNIË-HERZEGOVINA

1. Samenvatting

2. Macro-economische ontwikkeling

3. Structurele hervormingen

4. Verlening van macrofinanciële bijstand

V. VOORMALIGE JOEGOSLAVISCHE REPUBLIEK MACEDONIË

1. Samenvatting

2. Macro-economische ontwikkeling

3. Structurele hervormingen

4. Verlening van macrofinanciële bijstand

VI. GEORGIË

1. Samenvatting

2. Macro-economische ontwikkeling

3. Structurele hervormingen

4. Verlening van buitengewone financiële bijstand

VII. MOLDAVIË

1. Samenvatting

2. Macro-economische ontwikkeling

3. Structurele hervormingen

4. Verlening van buitengewone financiële bijstand

VIII. ROEMENIË

1. Samenvatting

2. Macro-economische ontwikkeling

3. Structurele hervormingen

4. Verlening van macrofinanciële bijstand

IX. SERVIË EN MONTENEGRO

1. Samenvatting

2. Macro-economische ontwikkeling

3. Structurele hervormingen

4. Verlening van macrofinanciële bijstand

X. SERVIË EN MONTENEGRO / KOSOVO

1. Samenvatting

2. Macro-economische ontwikkeling

3. Structurele hervormingen

4. Verlening van buitengewone financiële bijstand

XI. TADZJIKISTAN

1. Samenvatting

2. Macro-economische ontwikkeling

3. Structurele hervormingen

4. Verlening van macrofinanciële bijstand

XII. OEKRAÏNE

1. Samenvatting

2. Macro-economische ontwikkeling

3. Structurele hervormingen

4. Verlening van macrofinanciële bijstand

BIJLAGE 55

I. INLEIDING

In dit verslag worden de economische situatie, de voortgang bij de hervormingen en de vooruitzichten beoordeeld van de landen die in 2002 macrofinanciële bijstand hebben ontvangen in het kader van lopende programma's, waarbij in het bijzonder aandacht wordt besteed aan de inachtneming van de voorwaarden op het gebied van de economische en structurele hervormingen die aan deze bijstand verbonden waren.

In hoofdstuk II wordt een overzicht gegeven van de macrofinanciële bijstand van de EG aan derde landen: eerst wordt de historische achtergrond geschetst, vervolgens wordt een beknopt overzicht gegeven van de in 2002 genomen bijstandsmaatregelen en tot slot wordt de verdeling van de lasten over de internationale donorgemeenschap onder de loep genomen.

De daaropvolgende hoofdstukken belichten de economische situatie in de landen waarvoor de Raad nieuwe macrofinanciële bijstandspakketten heeft goedgekeurd of die in 2002 uitbetalingen hebben ontvangen of nog tegoed hebben uit hoofde van eerder goedgekeurde bijstandsmaatregelen.

In overeenstemming met de aanbevelingen die de Rekenkamer in zijn speciale verslag van maart 2002 heeft gedaan, wordt speciaal aandacht geschonken aan de relevante aspecten van het transitieproces en van de tenuitvoerlegging van de structurele hervormingen in de begunstigde landen. De voortgang op dit punt geeft ook een indicatie van de mate waarin wordt voldaan aan de overeenkomstige economische beleidsvoorwaarden die aan de macrofinanciële bijstand van de EG zijn verbonden.

Het verslag wordt ingediend overeenkomstig de besluiten van de Raad tot toekenning van communautaire macrofinanciële of buitengewone financiële bijstand aan derde landen en sluit aan op de in de voorgaande jaren uitgebrachte verslagen [1].

[1] Zie de volgende mededelingen van de Commissie aan de Raad en het Europees Parlement met als titel "Verslag over de verlening van macrofinanciële bijstand aan derde landen":

De volledige lijst van de door de Raad goedgekeurde macrofinanciële bijstandspakketten en de in het kader van deze pakketten verrichte uitbetalingen tot eind 2002 is opgenomen in bijlage 1. In bijlage 2 wordt een overzicht gegeven van de macrofinanciële bijstand van bilaterale en multilaterale donors aan de landen die macrofinanciële bijstand van de EG hebben ontvangen. In bijlage 3 ten slotte wordt een overzicht gegeven van de ontwikkeling van een aantal macro-economische kerngegevens van de begunstigde landen.

II. OVERZICHT

1. Achtergrond

De macrofinanciële bijstand (MFB) dient ter ondersteuning van de politieke en economische hervormingsinspanningen in de begunstigde landen en wordt verstrekt in samenhang met ondersteuningsprogramma's van het IMF en de Wereldbank. De toekenning ervan berust nog steeds op een aantal beginselen die de Raad in zijn conclusies van 8 oktober 2002 nogmaals heeft bevestigd en die het accent leggen op de buitengewone aard van de bijstand, het aanvullende karakter ervan naast de financiering van de IFI's en de koppeling van de bijstand aan macro-economische voorwaarden. De MFB van de Gemeenschap dient vooral ter ondersteuning van de inspanningen van de begunstigde landen om economische hervormingen en structurele veranderingen tot stand te brengen. In nauwe samenwerking met het IMF en de Wereldbank wordt ernaar gestreefd beleidsprogramma's op te stellen die op de specifieke behoeften van elk land zijn toegesneden en als algemene doelstelling hebben de financiële situatie te stabiliseren en markteconomieën tot stand te brengen. De bijstand wordt steeds ten uitvoer gelegd door de Commissie in overleg met het Economisch en Financieel Comité.

2. Macrofinanciële bijstand in 2002

A) Nieuwe besluiten

De nieuwe MFB die de Raad heeft besloten toe te kennen, bedroeg in 2002 in totaal 315 miljoen EUR, exclusief de omvorming van twee niet-uitbetaalde leningen (zie punt b) hierna). Rekening houdend met deze gewijzigde bijstandspakketten zijn de nieuwe nettotoezeggingen tijdens het jaar gedaald tot 208 miljoen EUR.

De jaren 2000 en 2001 stonden reeds in het teken van hogere MFB aan de Balkanstaten. In beide jaren samen heeft de Raad zes bijstandspakketten (met inbegrip van twee wijzigingen van eerdere besluiten) voor een gezamenlijk maximumbedrag van 448 miljoen EUR toegekend aan de Voormalige Joegoslavische Republiek Macedonië (VJRM), Kosovo, Montenegro en de toenmalige Federale Republiek Joegoslavië (FRJ). In 2002 werd de opwaartse tendens van de bijstand aan de Balkanregio bestendigd door de toekenning van aanzienlijke bijstandspakketten aan respectievelijk Servië en Montenegro en Bosnië-Herzegovina.

a) Op 5 november 2002 heeft de Raad besloten een tweede macrofinancieel bijstandspakket tot een maximumbedrag van 130 miljoen EUR aan Servië en Montenegro toe te kennen in de vorm van een lening van ten hoogste 55 miljoen EUR en een giftcomponent van maximaal 75 miljoen EUR. Op dezelfde dag heeft de Raad een tweede bijstandspakket van maximaal 60 miljoen EUR goedgekeurd ten behoeve van Bosnië-Herzegovina in de vorm van een lening tot een maximumbedrag van 20 miljoen EUR en giften tot een maximumbedrag van 40 miljoen EUR.

b) Voor de NOS is het accent gelegd op de omvorming van eerder toegekende, niet-uitbetaalde macrofinanciële bijstandspakketten. Allereerst is in juli 2002 besloten een lening tot een maximumbedrag van 150 miljoen EUR aan Oekraïne, welke de Raad in 1998 had toegekend en waarvan uiteindelijk slechts 58 miljoen EUR is uitbetaald, te vervangen door een nieuw leningenpakket ten bedrage van 110 miljoen EUR en het niet-uitgekeerde gedeelte van 92 miljoen EUR van de eerdere lening te annuleren. De nieuwe lening heeft gunstiger voorwaarden, zowel wat de looptijd (15 jaar in plaats van 10) als de aflossingsvrije periode (10 jaar in plaats van 7) betreft. In dezelfde geest is de betalingsbalanslening van 15 miljoen EUR aan Moldavië, waartoe in 2000 was besloten, geannuleerd en vervangen door een gift van hetzelfde bedrag, waardaan de Raad in december 2002 zijn goedkeuring heeft gehecht.

B) Uitgekeerde bedragen

In totaal werd 141 miljoen EUR aan macrofinanciële bijstand uitbetaald, waarbij geen rekening is gehouden met giften van 7 miljoen EUR aan Tadzjikistan en van 15 miljoen EUR aan Bosnië, omdat deze zijn uitgekeerd uit hoofde van procedures die in 2002 zijn ingeleid, maar pas begin 2003 zijn afgerond. Bij de verrichte uitbetalingen ging het om de volgende bedragen: 11 miljoen EUR aan Armenië, 15 miljoen EUR aan Kosovo en 115 miljoen EUR aan Servië en Montenegro (de toenmalige Federale Republiek Joegoslavië). Al deze uitkeringen hadden de vorm van een gift.

C) Terugbetalingen en niet-uitgekeerde bedragen

Sommige MFB-pakketten waartoe in de eerste helft van de jaren negentig was besloten, zijn niet volledig uitbetaald. Deze ontwikkeling is toe te schrijven aan hetzij gunstiger externe financiële omstandigheden (zoals in het geval van Hongarije, de Baltische staten, Slowakije en Algerije), hetzij een verslechtering van het economische of politieke klimaat (zoals in Albanië en Wit-Rusland). In deze gevallen is de uitbetaling van de resterende tranches niet meer in de programmering opgenomen. Bij de meer recentelijk goedgekeurde pakketten zijn in sommige gevallen vertragingen in de uitbetaling opgetreden vanwege het stokken van het hervormingsproces (Roemenië en Georgië). In het geval van Moldavië en Oekraïne hebben veranderende omstandigheden de Commissie ertoe aangezet de voorwaarden van de lopende bijstandspakketten te herzien en deze in 2002 te wijzigen zoals hierboven is aangegeven.

In de laatste kolom van bijlage 1 worden nadere bijzonderheden verstrekt over de niet-uitgekeerde openstaande, opgeschorte of geannuleerde bedragen.

3. Trends en de geografische spreiding van de macrofinanciële bijstand

Met de macrofinanciële bijstand van de Gemeenschap wordt beoogd de macro-economische stabilisatie van de begunstigde landen te ondersteunen en hun betalingsbalansproblemen (en begrotingsproblemen) te verlichten. Deze bijstand speelt ook een bijzonder nuttige rol bij de bevordering van structurele hervormingen. Mettertijd is het aantal landen waaraan de Gemeenschap dergelijke steun kon verlenen, steeds groter geworden doordat alsmaar meer landen in de nabijheid van de EU met betalingsproblemen werden geconfronteerd en zich vastlegden op strenge economische hervormingsprogramma's. Dit heeft geleid tot een verandering in de geografische verdeling van de bijstand in vergelijking met de beginjaren, toen de meeste begunstigde landen in Midden- en Oost-Europa waren gelegen. Ten gevolge van de conflicten in de westelijke Balkan, zoals met name het Kosovo-conflict van 1999, en de politieke veranderingen in Servië en Montenegro (de voormalige Federale Republiek Joegoslavië) tekende zich in de Raadsbesluiten van 1999-2002 een duidelijke tendens af om meer MFB aan de Balkanstaten te verlenen.

De vier in 2002 aangenomen MFB-besluiten hadden betrekking op traditionele bijstandspakketten ter ondersteuning van de betalingsbalans. Drie van deze vier pakketten namen de vorm aan van giften.

Opvallend voor de in de periode 2000-2002 aangenomen besluiten is het grote aandeel van de giften in het totale toegekende bedrag: 44,5% tegen 6% in de periode 1990-1999. De nieuwe verhouding tussen giften en leningen in de bijstandspakketten is terug te voeren op de inschatting door de EU-instellingen van de relatieve armoedegraad van de begunstigde landen en hun beperkte vermogen om hun schuldendienstverplichtingen na te komen. Zoals reeds in 2000 en 2001 werd geconstateerd, is de MFB niet alleen gericht op bevordering van de macro-economische stabilisatie, maar ook op ondersteuning van het structurele hervormingsprogramma van de regering van het begunstigde land. De MFB werd daarbij veelal doeltreffend gecombineerd met bijstand uit de Phare/Ispa-, Tacis- of Cards-programma's ter versterking van de capaciteit van instellingen die van essentieel belang zijn voor het welslagen van het structurele hervormingsproces.

In de tabellen 1 en 2 en de daarmee samenhangende grafieken 1a en 2a komt het buitengewone karakter van de MFB van de EG duidelijk tot uitdrukking. De omvangrijkste MFB-pakketten werden goedgekeurd en uitgekeerd in de jaren vlak nadat de veranderingen in de politieke en economische stelsels van de landen van Midden- en Oost-Europa plaatsvonden. De sindsdien in de MFB-bedragen opgetreden schommelingen hangen samen met het feit dat de besluiten geval per geval worden genomen na een beoordeling van de macro-economische situatie en de resterende externe financieringsbehoeften van de potentieel begunstigde landen. Uit de grafieken 1a en 2a, die betrekking hebben op respectievelijk de nettobedragen van de goedgekeurde pakketten over de gehele periode 1990 tot en met 2002 (in totaal ongeveer 6 miljard EUR) en de werkelijk uitgekeerde bedragen (in totaal meer dan 4,8 miljard EUR), blijkt hoezeer de bijstand op de kandidaat-lidstaten van de EU uit Midden- en Oost-Europa is geconcentreerd (ongeveer 55% van de totale macrofinanciële bijstand die in de afgelopen dertien jaar is verleend). De MFB aan deze landen is evenwel geleidelijk afgebouwd naarmate het macro-economische aanpassings- en hervormingsproces aldaar vorderde. Meer recentelijk is overwegend macrofinanciële bijstand verleend aan de westelijke Balkanstaten (63,5% van de van 1999 tot en met 2002 goedgekeurde pakketten en 82% voor de periode 2000-2002) en aan een aantal NOS met lage inkomens. Naar de landen uit het Middellandse-Zeegebied zijn vrij lage bedragen gegaan (13% van de in totaal toegezegde bedragen, maar na 1996 zijn geen nieuwe pakketten meer aangenomen), wat toe te schrijven is aan het feit dat aan deze landen andere vormen van macro-economische steun ter beschikking zijn gesteld (zoals de structurele aanpassingsfaciliteiten in het kader van MEDA).

>REFERENTIE NAAR EEN GRAFIEK>

>REFERENTIE NAAR EEN GRAFIEK>

>REFERENTIE NAAR EEN GRAFIEK>

>REFERENTIE NAAR EEN GRAFIEK>

>REFERENTIE NAAR EEN GRAFIEK>

>REFERENTIE NAAR EEN GRAFIEK>

>REFERENTIE NAAR EEN GRAFIEK>

>REFERENTIE NAAR EEN GRAFIEK>

4. Lastenverdeling

In het kader van de procedure tot coördinatie van de door diverse donors aan de LMOE's en de westelijke Balkanstaten verleende bijstand heeft de Europese Commissie in samenwerking met de Wereldbank in voorkomende gevallen conferenties voor het werven van steun georganiseerd. Op deze conferenties worden de externe financieringsbehoeften van de begunstigde landen geraamd en de potentiële bijdragen van de IFI's en de bilaterale donors (waartoe ook de EG behoort) vastgesteld. Voor andere landen die voor steun in aanmerking komen, wordt een vergelijkbare benadering gevolgd: in dat geval vinden de beraadslagingen plaats tijdens vergaderingen van de adviesgroep, die op initiatief van de Wereldbank worden bijeengeroepen.

In bijlage 2 wordt een overzicht gegeven van de door de diverse donors verstrekte middelen tot verlichting van de resterende externe financieringsbehoeften van de landen die MFB van de EG ontvangen. De gedetailleerde gegevens per begunstigd land voor 2002 zijn opgenomen in bijlage 2.1.

Sinds met de toekenning van MFB is begonnen, hebben de door de EG toegezegde absolute bedragen net als de door de internationale gemeenschap verstrekte financiële steun sterke schommelingen vertoond (zie bijlage 2 en de vergelijkbare tabellen in de voorgaande MFB-verslagen).

In 1990 was de communautaire bijstand aanzienlijk in vergelijking met de bedragen die door de IFI's werden verstrekt. De Gemeenschap speelde immers een centrale rol, niet alleen als belangrijke geldschieter maar ook als coördinator van de bilaterale bijstand voor de LMOE's via de G24. Naarmate de IFI's er echter in slaagden via nieuwe instrumenten meer middelen te mobiliseren, is hun aandeel in de financieringspakketten in de loop van de jaren aanzienlijk toegenomen, met uitzondering van de jaren 2000 en 2001.

Tegelijkertijd hebben ook externe officiële en particuliere crediteuren bijdragen geleverd in de vorm van schuldverlichting en schuldvermindering. Deze bijdragen zijn begonnen in 1991 en waren bijzonder aanzienlijk in 1994, 1995 en 2001. Met betrekking tot de volgende landen die MFB van de EG hebben genoten, zijn schuldverlichtings- en soortgelijke maatregelen genomen: Algerije (in 1991 en 1994), Bulgarije (in 1991, 1994 en 1997), Moldavië (in 1996), Oekraïne (in 1994, 1995 en 1999), de Voormalige Joegoslavische Republiek Macedonië, Bosnië-Herzegovina en Albanië (in 1999). In 2000 zijn geen schuldverlichtingsmaatregelen goedgekeurd ten aanzien van de landen die MFB van de EG hadden ontvangen. In 2001 werd door de Club van Parijs een aanzienlijke schuldverlichting toegekend aan Servië en Montenegro (de toenmalige Federale Republiek Joegoslavië). In 2002 was de door de Club van Parijs toegekende schuldverlichting van beperktere omvang en betrof deze opnieuw Servië en Montenegro, alsook Oekraïne.

III. ARMENIË

1. Samenvatting

De Armeense economie is in 2002 in een recordtempo blijven groeien. Volgens voorlopige BBP-cijfers zou de reële groei uitgekomen zijn op 12,9% (9,6% in 2001). De sterke groei van de uitvoer (+48,5%), die voornamelijk te danken was aan het herstel van de diamantbewerkende industrie, heeft geleid tot een daling van het tekort op de lopende rekening (dat voor 2002 op 8,5% van het BBP is geschat). De inflatie (afgemeten aan de stijging van de consumentenprijzen) bedroeg eind 2002 2% (3% eind 2001).

Na een fusie zijn de vier elektriciteitsdistributiemaatschappijen in 2002 geprivatiseerd. Daarnaast bestaan er plannen om het beheer van de elektriciteitsproductie in particuliere handen te geven. In november 2002 heeft Armenië met Rusland een overeenkomst gesloten over een ruiltransactie waarbij zijn uitstaande schuld van ongeveer 100 miljoen USD wordt omgezet in participaties. Deze overeenkomst betreft onder meer de overdracht van de eigendom van een thermische elektriciteitscentrale.

In december 2002 heeft de Algemene Raad van de Wereldhandelsorganisatie ingestemd met de toetreding van Armenië tot de WTO. De voordelen van een open handelsregime kunnen echter pas optimaal worden benut wanneer de regionale handelsbetrekkingen zijn hersteld, hetgeen pas mogelijk is als het conflict rond Nagorno-Karabach is opgelost.

Een delegatie van de Commissie heeft in juli 2002 geconcludeerd dat Armenië aanzienlijke vooruitgang heeft geboekt bij het vervullen van de voorwaarden voor de uitkering van de voor 2002 geplande gifttranche. De gifttranche van 5,5 miljoen EUR is in december 2002 uitgekeerd nadat het IMF de eerste en tweede beoordeling van de driejarige overeenkomst in het kader van de armoedebestrijdings- en groeifaciliteit (PRGF) had goedgekeurd en nadat Armenië zijn netto schuldpositie jegens de Gemeenschap had teruggeschroefd. // Beknopt overzicht van de stand van de economische hervormingen

1. // 1. Liberalisering van de prijzen

Buiten de sector van de nutsbedrijven zijn er geen gereguleerde prijzen.

1. // 2. Liberalisering van de handel

Liberaal handelsbeleid. Eenvoudige en betrekkelijk open invoerregeling met lage tarieven. Geen kwantitatieve beperkingen. Toetreding tot de WTO goedgekeurd in december 2002.

1. // 3. Wisselkoersstelsel

Zwevende wisselkoers. Beperkte officiële interventies. Onbeperkte toegang tot de valutamarkt. Interbankenmarkt dominant voor valutahandel.

1. // 4. Buitenlandse directe investeringen

Liberaal beleid ten aanzien van buitenlandse directe investeringen, met name geen restricties op de repatriëring van winst en kapitaal. Instroom van BDI vertegenwoordigde 3,3% van het BBP in 2001.

1. // 5. Monetair beleid

De inflatie kon op een laag peil worden gehandhaafd dankzij het voorzichtige monetaire beleid van de centrale bank van Armenië.

1. // 6. Overheidsfinanciën

Voor 2002 worden de totale begrotingsontvangsten inclusief giften op ongeveer 19% van het BBP geraamd, de belastingontvangsten op ongeveer 15% van het BBP en de totale uitgaven op circa 22% van het BBP.

1. // 7. Privatisering en herstructurering van ondernemingen

In 2001 is een driejarig privatiseringsprogramma goedgekeurd dat meer dan 900 ondernemingen betreft. De laatste fase van het privatiseringsproces verloopt echter trager dan voorzien, als gevolg van een gebrek aan belangstelling bij buitenlandse investeerders vanwege het sombere bedrijfsklimaat.

1. // 8. Hervorming van de financiële sector

De minimumkapitaalvereisten voor bestaande banken zullen naar verwachting stijgen tot 5 miljoen USD in 2005. Deze drempel geldt nu al voor nieuwe banken.

2. Macro-economische ontwikkeling

De Armeense economie is ook in de tweede helft van 2002 sterk gegroeid, zodat het reële BBP een recordgroei te zien gaf: naar schatting 12,9% voor het jaar als geheel (9,6% in 2001). De economische groei werd ook dit verslagjaar weer geschraagd door de industriële sector (+14,2%), met name de diamantbewerkende industrie, maar ook andere industriële sectoren zoals de metallurgie en de voedingsmiddelenindustrie hebben het in 2002 goed gedaan. Ook de bouwnijverheid nam in Armenië een hoge vlucht (zowel huizenbouw als openbare werken). In de landbouw bleef de groei beperkt tot slechts 4,4% als gevolg van slechte weersomstandigheden. In de detailhandel steeg de omzet met 15,6%. De inflatie (stijging van de consumentenprijzen) bleef met 2% eind 2002 (tegen 3% eind 2001) op een laag peil. De dram, die werd gesteund door overdrachten vanuit het buitenland (naar schatting circa 4% van het BBP) en een lage inflatie, was in 2002 nominaal tamelijk stabiel. De reële effectieve wisselkoers van de dram in 2001-2002 is gedaald, wat tot een sterke verbetering van het concurrentievermogen van de economie heeft geleid.

De regering is erin geslaagd het begrotingstekort het afgelopen jaar terug te dringen. Het tekort van de centrale overheid wordt voor 2002 geschat op ongeveer 3% van het BBP (opnieuw minder dan het tekort van 3,8% in 2001). De BTW is de belangrijkste oorzaak van het verbeterde begrotingsresultaat en weerspiegelt zowel een sterke groei van de binnenlandse vraag als een betere belastingadministratie. De BTW-ontvangsten stegen met bijna 20% en maakten 40% van de begrotingsontvangsten uit.

Het tekort op de lopende rekening is in 2002 verder afgenomen tot ongeveer 8,5% van het BBP (9,5% in 2001). De uitvoer lag 48,5% hoger dan in 2001 en de invoer steeg met 12,9%, waardoor het handelstekort terugliep tot 20,9% van het BBP (25,2% in 2001). Edele metalen en edelstenen waren verantwoordelijk voor bijna de helft van de totale uitvoer. De buitenlandse directe investeringen trokken in 2002 aan. Ze waren sectoraal meer gediversifieerd dan voorheen, met een sterker accent op het MKB.

De buitenlandse openbare en door de staat gegarandeerde schulden van Armenië beliepen eind december 2002 1,02 miljard USD (circa 42% van het BBP). Bijna 80% van de schuld is aangegaan tegen zachte voorwaarden. De contante nettowaarde van de buitenlandse schulden is naar schatting gedaald van 129% van de uitvoer in 2001 tot ongeveer 120% in 2002. In november 2002 heeft Armenië met Rusland een overeenkomst gesloten over een ruiltransactie waarbij zijn uitstaande schuld van ongeveer 100 miljoen USD zal worden omgezet in participaties. De ruil behelst de overdracht van vijf ondernemingen (waaronder een thermische elektriciteitscentrale) aan Rusland ter vereffening van de uitstaande schuld. Verwacht wordt dat de contante nettowaarde van de buitenlandse schuld als gevolg van de in 2003 plaatsvindende ruil in dat jaar zal dalen tot 96% van de uitvoer. Armenië heeft ook met Turkmenistan onderhandelingen aangeknoopt om zijn uitstaande schulden te ruilen voor goederen. De bruto deviezenreserves van de centrale bank zijn in de tweede helft van het jaar toegenomen en hadden aan het einde van het jaar een comfortabele omvang van 4 maanden invoer.

In mei 2001 heeft de Raad van Bewindvoerders van het IMF ingestemd met een driejarige overeenkomst met Armenië in het kader van de armoedebestrijdings- en groeifaciliteit. Na enige vertraging zijn in september 2002 de eerste twee halfjaarlijkse beoordelingen van het programma afgerond. Van het totale PRGF-leningsbedrag van 69 miljoen SDR had Armenië eind 2002 30 miljoen SDR (39 miljoen USD) opgenomen. De derde beoordeling is gepland voor maart 2003.

3. Structurele hervormingen

In december 2002 heeft de Algemene Raad van de WTO zijn goedkeuring gehecht aan toetreding van Armenië tot de WTO. De voordelen van een open handelsregime kunnen echter nog niet optimaal worden benut, omdat de regionale handelsbetrekkingen met Azerbeidzjan en Turkije pas kunnen worden hersteld als het conflict rond Nagorno-Karabach is opgelost.

Het privatiseringsprogramma voor de jaren 2001-2003 wordt momenteel geleidelijk ten uitvoer gelegd, waarbij in 2002 enkele grotere transacties met buitenlandse investeerders zijn afgesloten, onder meer met betrekking tot de chemische fabriek Nairit, Ararat-cement en de luchthaven van Zvartnots. Na de fusie van vier elektriciteitsdistributiemaatschappijen is een meerderheidsbelang in het bedrijf verkocht aan een buitenlandse investeerder, die een particuliere beheermaatschappij in de arm heeft genomen om de elektriciteitsdistributienetwerken te beheren. De elektriciteitscentrale van Hrazdan zal worden overgedragen aan de Russische overheid in het kader van de ruiltransactie van schulden voor participaties. Rusland zal in 2003 tevens het financieel beheer van de kerncentrale van Medzamor overnemen in ruil voor de vereffening van de schulden van de centrale aan Russische leveranciers van kernbrandstof. Ook de privatisering of het onder particulier beheer plaatsen van andere elektriciteitscentrales is in voorbereiding.

De regering heeft in 2002 een strategie inzake corruptiebestrijding uitgestippeld, die nog niet ten uitvoer is gelegd. Op basis van bedrijfsenquêtes schat de EBWO dat de gemiddelde "omkoopbelasting" in Armenië is gedaald van 4,2% van de jaarlijkse totale bedrijfsomzet in 1999 tot 0,9% in 2002. Volgens dezelfde enquêtes is het percentage bedrijven dat veelvuldig steekpenningen geeft, afgenomen van 40,3% tot 14,3%.

In de banksector zijn de minimumkapitaalvereisten opgetrokken tot 1,65 miljoen USD. Het is de bedoeling deze vereisten voor alle banken geleidelijk verder te verhogen tot 5 miljoen USD in 2005. In 2002 stonden acht van de in totaal 28 banken onder tijdelijk beheer met het oog op een mogelijke uiteindelijke fusie of de liquidatie ervan.

Volgens de volkstelling van eind 2001 is het bevolkingsaantal van Armenië gedaald van 3,7 miljoen in 1991 tot 3 miljoen doordat ongeveer een kwart van de bevolking is geëmigreerd (de migranten zijn over het algemeen jong en goed opgeleid).

4. Verlening van buitengewone financiële bijstand

De Europese Gemeenschap heeft Armenië een bijstandspakket toegekend bestaande uit een lening van 28 miljoen EUR (die in 1998 is uitgekeerd) en giften voor een totaalbedrag van maximaal 30 miljoen EUR. De jaarlijkse gifttranche van 5,5 miljoen EUR voor 2001 is begin 2002 uitgekeerd, kort nadat Armenië vervroegd 7 miljoen EUR had afgelost op zijn schuld aan de Gemeenschap. In juli 2002 heeft een delegatie van de Commissie een controlebezoek gebracht aan Armenië en geconstateerd dat er aanzienlijke vorderingen waren gemaakt bij het vervullen van de macro-economische en structurele voorwaarden voor de uitkering van het volledige bedrag van de voor 2002 beschikbaar gestelde gifttranche van 5,5 miljoen EUR. Onder bepaalde voorwaarden was kwijtschelding van enkele vorderingen verleend, maar aan deze voorwaarden is niet voldaan, voornamelijk als gevolg van de problematische externe omgeving, waardoor diverse privatiseringspogingen zijn mislukt. In december 2002 heeft Armenië zoals afgesproken vervroegd 7 miljoen EUR afgelost op zijn schuld aan de Gemeenschap. De gifttranche van 5,5 miljoen EUR is kort daarop door de Commissie uitgekeerd. In totaal is aan Armenië in de periode 1998-2002 23 miljoen EUR uitgekeerd in de vorm van giften in het kader van de bijzondere financiële bijstand. Na drie vervroegde terugbetalingen bedroeg de uitstaande schuld van Armenië aan de Gemeenschap eind 2002 9 miljoen EUR.

De diensten van de Commissie hebben met de Armeense overheid tevens overeenstemming bereikt over de structurele voorwaarden voor de gifttranche voor 2003 (maximaal 5,5 miljoen EUR). Er zijn specifieke voorwaarden vastgesteld op dezelfde gebieden als het jaar daarvoor (zoals de inning van de belastingen, de reorganisatie van staatsbedrijven, de hervorming van de energiesector en van het ambtenarenapparaat). Deze voorwaarden sporen met het beleid dat de autoriteiten voeren in het kader van de armoedebestrijdingsstrategie die in voorbereiding is.

IV. BOSNIË-HERZEGOVINA

1. Samenvatting

In 2002 is Bosnië-Herzegovina (BiH) macro-economisch stabiel gebleven, was de inflatie er laag en heeft het zijn inspanningen om een beter begrotingsresultaat te behalen voortgezet. De groei voor 2002 wordt op 4% geschat, iets minder dan de 4,5% in 2001. De afhankelijkheid van BiH van donorsteun om een groot deel van zijn overheidstekorten en een zeer hoog tekort op de lopende rekening te financieren, maakt de economie enorm kwetsbaar, mede gezien de verdere vermindering van de steun voor de wederopbouw.

In dit verband zouden zowel het in juli 2002 aangenomen hervormingsprogramma van de autoriteiten als de in augustus 2002 goedgekeurde nieuwe stand-by-overeenkomst met het IMF een gezond kader kunnen verschaffen om door middel van verdere hervormingen tot groei te komen. Het gaat daarbij om verdere begrotingsconsolidatie, de voltooiing van de privatisering en de totstandbrenging van een volledig functionerende gezamenlijke economische ruimte. Dit alles zou BiH in staat moeten stellen om een thans van hulp afhankelijke economie om te vormen tot een economie die wordt geschraagd door de ontwikkeling van het MKB, BDI en uitvoer. Daartoe is het evenwel noodzakelijk dat de hervormingen, die momenteel door institutionele en politieke verdeeldheid worden gehinderd, een nieuwe impuls krijgen.

Binnen dit nieuwe kader, dat met het IMF is overeengekomen, heeft de Raad op 5 november 2002 besloten BiH verdere macrofinanciële bijstand te verlenen tot een maximumbedrag van 60 miljoen EUR (leningen tot een maximum van 20 miljoen EUR en giften tot een maximum van 40 miljoen EUR). Gelet op het positieve resultaat van de eerste IMF-beoordeling is de Commissie in december 2002 gestart met de uitbetalingsprocedures, die zullen leiden tot uitkering van de eerste gifttranche van 15 miljoen EUR in het eerste kwartaal van 2003. // Beknopt overzicht van de stand van de economische hervormingen

1. // 1. Liberalisering van de prijzen

De meeste prijzen zijn geliberaliseerd, met uitzondering van die van een beperkt aantal overheidsdiensten.

1. // 2. Liberalisering van de handel

Na de vrijhandelsovereenkomst met Kroatië, die op 1 januari 2001 in werking is getreden, zijn in 2002 vergelijkbare vrijhandelsovereenkomsten ondertekend met de VJRM en Servië en Montenegro. De toetreding tot de WTO komt dichterbij en wordt nu verwacht voor 2003.

1. // 3. Wisselkoersstelsel

Sinds juni 1998 heeft BiH een currency-boardregeling; de gemeenschappelijke munteenheid, de KM, is gekoppeld aan de euro tegen de vaste wisselkoers van 1,96 KM.

1. // 4. Buitenlandse directe investeringen

Er zijn enkele maatregelen genomen om het ondernemingsklimaat te verbeteren: er is een Foreign Investment Promotion Agency (FIPA) opgericht, terwijl de entiteiten daarnaast hun wetgeving inzake buitenlandse investeringen hebben geharmoniseerd. Het klimaat voor buitenlandse investeerders blijft echter onzeker, met hoge risico's en ondoorzichtig beleid.

1. // 5. Monetair beleid

De centrale bank van BiH is belast met de uitvoering van de currency- boardregeling. Het is haar en andere banken niet toegestaan krediet te verlenen aan de regering.

1. // 6. Overheidsfinanciën

De overheidssector van BiH is relatief groot. De overheidsuitgaven bedragen ongeveer 56% van het BBP. Voorts heerst er corruptie en laat de kwaliteit van de overheidsdiensten te wensen over. In de loop van de jaren werd evenwel een aanzienlijke begrotingsconsolidatie bewerkstelligd, alsmede een belastingharmonisatie tussen de entiteiten. De entiteiten hebben thans dezelfde douanetarieven en er wordt overwogen BTW in te voeren.

1. // 7. Privatisering en herstructurering van ondernemingen

In beide entiteiten is de privatisering van kleine en middelgrote bedrijven vrijwel voltooid; de verkoop van grote 'strategische' bedrijven, die buitenlandse investeerders zouden kunnen aantrekken, heeft echter vertraging opgelopen.

1. // 8. Hervorming van de financiële sector

De bij de privatisering van banken geboekte voortgang is bemoedigend en het buitenlandse kapitaal in de banksector is aanzienlijk. Voor het bankwezen is adequate regelgeving vastgesteld, met inbegrip van toezichtregels en prudentiële voorschriften, zoals hogere minimumkapitaalvereisten. Begin 2002 is in Banja Luka en in Sarajevo een effectenbeurs geopend en in augustus 2002 zijn de bankdepositoverzekeringsinstellingen van beide entiteiten samengevoegd tot één instelling op staatsniveau.

2. Macro-economische ontwikkeling

De momenteel beschikbare indicatoren wijzen op een geringere jaarlijkse BBP-groei in de afgelopen jaren. Na hoge groeicijfers in de eerste helft van de jaren negentig dankzij de ontvangen hulp is het groeicijfer gedaald van 5,6% in 2000 tot 4,5% in 2001. Volgens schattingen zal de groei in 2002 op 4% uitkomen. Uit officiële gegevens blijkt dat de industriële productie in de Federatie van BiH (FBiH) tussen januari en september 2002 met 7,5% is gestegen ten opzichte van dezelfde periode in 2001. In de Republika Srpska (RS) is de industriële productie in 2002 verder afgenomen, zij het minder snel: de cijfers over de eerste drie kwartalen duiden op een daling van 7%. Het officiële werkloosheidscijfer lag in 2002 rond de 41% in de FBiH en rond de 40% in de RS. Hierbij moet echter worden opgemerkt dat de officiële werkloosheidsstatistieken misleidend kunnen zijn, gezien het grote, niet gespecificeerde aantal mensen die in de grijze economie werkzaam zijn en actief zijn in informele goederen- en dienstenmarkten. Uit officieuze schattingen van de Wereldbank komt naar voren dat het werkelijke percentage maar half zo hoog is als het officiële percentage.

Doordat onverkort aan de currency-boardregeling wordt vastgehouden, is de inflatie matig gebleven. In de eerste negen maanden van 2002 was de inflatie in de FBiH ongeveer nul en in de RS 2%. De wisselkoers van de Konvertible Marka (KM) blijft stabiel doordat de KM sinds de invoering van de euro in januari 1999 tegen een vaste wisselkoers aan de Europese munteenheid is gekoppeld. De netto deviezenreserves van de centrale bank van BiH beliepen eind 2002 54 miljoen EUR, hetgeen neerkomt op een stijging met 40% vergeleken met eind 2001. Dit is een gevolg van de omwisseling van eerder niet-geregistreerde Duitse marken tegen KM na de invoering van de eurobankbiljetten en -munten in de twaalf EU-landen.

Het begrotingsresultaat is verbeterd, al blijft de omvang van de overheid groot en bedragen de overheidsuitgaven ongeveer 56% van het BBP. In 2002 zijn de inspanningen voortgezet die sinds 2001 worden geleverd om het hoge overheidstekort omlaag te brengen. De autoriteiten hebben gestreefd naar een geconsolideerd begrotingstekort van 11,5% (5,5% na giften) en hebben aan de uitgavenkant van de begroting bezuinigingen doorgevoerd op de pensioenen, maar ook op de investeringsuitgaven, wat noodzakelijk was vanwege de lagere financiering uit giften. Gezien de verbeterde inkomstensituatie is het geschatte geconsolideerde begrotingstekort echter naar beneden bijgesteld tot 9,4% van het BBP (4% na giften).

De betalingsbalans blijft tekorten vertonen, zowel op de lopende rekening als op de handelsrekening. Het tekort op de lopende rekening blijft bijzonder hoog en bedroeg in 2002 (exclusief officiële overdrachten) 21% van het BBP, een lichte daling ten opzichte van de 23% die in 2001 werd geregistreerd. De inspanningen om belemmeringen voor buitenlandse directe investeringen (BDI) weg te nemen, zijn in 2002 voortgezet. In het verslagjaar zijn de netto BDI naar raming gestegen tot 260 miljoen EUR, tegen 145 miljoen EUR in 2001. Aan het einde van 2002 bedroeg de buitenlandse schuld 52% van het BBP, een niveau waarop zij zich naar verwachting op middellange termijn zal stabiliseren. De schuldendienst als percentage van de goederenuitvoer begint te verbeteren (8,3% in 2002).

3. Structurele hervormingen

Op het niveau van de entiteiten zijn de openbare financiën van BiH verbeterd door een betere belastinginning en de tenuitvoerlegging van de pas ingestelde thesauriesystemen. De entiteiten hebben daarnaast stappen ondernomen om de publieke sector in te krimpen, met name door vermindering van het militaire personeel.

Op het gebied van de douane- en belastinghervormingen wordt verder gewerkt aan de harmonisatie tussen de entiteiten. In juli 2002 is een einde gemaakt aan de dubbele belastingheffing op handel tussen de entiteiten.

Onder druk van de internationale gemeenschap is ook een reorganisatie van de belasting- en douanediensten in beide entiteiten gaande. Recentelijk is de aandacht gericht op de invoering van BTW op staatsniveau en op de eenmaking van de douanediensten van de entiteiten, allebei verbeteringen die gunstig zullen zijn voor de openbare financiën, zullen leiden tot een betere financiering van de bestaande en nieuwe staatsinstellingen en de huidige begrotingssituatie zullen helpen bestendigen. Er valt echter wel enige weerstand te verwachten van de kant van de entiteiten, met name omdat enkele van deze veranderingen een rationalisering van de werkgelegenheid met zich mee zullen brengen, de mogelijkheden voor belastingontduiking zullen beperken en de staat een grotere rol zullen geven bij de belastinginning.

De privatisering vordert in beide entiteiten teleurstellend traag. De vertragingen zijn deels te wijten aan al te optimistische verwachtingen van de autoriteiten met betrekking tot de marktwaarde van ondernemingen, maar ook aan het gebrek aan actuele informatie over de schulden van ondernemingen. In beide entiteiten is de privatisering van kleine en middelgrote bedrijven vrijwel voltooid, maar de verkoop van 'strategische' bedrijven, die buitenlandse investeerders zouden kunnen aantrekken, heeft vertraging opgelopen. In de Federatie zijn in 2002 van de 56 'strategische ondernemingen' waarvan de privatisering met de hulp van de internationale gemeenschap (bijvoorbeeld USAid, WB, EG) werd voorbereid, vijf ondernemingen geprivatiseerd, tegen zes in 2001. Voor nog eens 28 ondernemingen is de privatiseringsprocedure gestart. In de RS is in 2002 van een lijst van 80 bedrijven slechts één bedrijf verkocht (drie in 2001) en is voor nog eens 23 bedrijven de privatiseringsprocedure gestart.

In juli 2002 zijn de overheden van de entiteiten en de staatsoverheid met de internationale gemeenschap een hervormingsprogramma voor de economie overeengekomen ("Jobs and Justice"). De hervormingen moeten de ontwikkeling van een concurrerende markteconomie bevorderen en particuliere investeringen vergemakkelijken. Eind 2002 waren enkele maatregelen genomen om het ondernemingsklimaat te verbeteren: er is een Foreign Investment Promotion Agency (FIPA) opgericht, al is dit nog niet operationeel, terwijl de entiteiten daarnaast hun wetgeving inzake buitenlandse investeringen hebben geharmoniseerd; voorts is in september een nieuwe faillissementswet goedgekeurd. De autoriteiten hebben ook getracht het ondernemingsklimaat te verbeteren door zowel het oprichten als het staken van een onderneming te vergemakkelijken en door de administratieve lasten te verminderen.

Het streven alle banken vóór eind 2002 te privatiseren, is in de RS gehaald, maar niet in de FBiH. De recente voortgang is bemoedigend en het buitenlandse kapitaal in de banksector is aanzienlijk. Uit de twee instellingen van de entiteiten is in augustus 2002 een bankdepositoverzekeringsinstelling op staatsniveau gevormd. Er is adequate regelgeving voor het bankwezen ingevoerd, met inbegrip van toezichtregels en prudentiële voorschriften, al ligt de verantwoordelijkheid voor deze regelgeving nog steeds bij de entiteiten in plaats van bij de centrale bank. In dit kader wordt ook voortgang geboekt met de overgang naar één toezichthouder voor de banksector, waarbij de wetgeving wordt geharmoniseerd. Begin 2002 is in Banja Luka en in Sarajevo een effectenbeurs geopend, maar de marktkapitalisatie is nog beperkt.

4. Verlening van macrofinanciële bijstand

In mei 1999 heeft de Raad besloten BiH, in het kader van een in mei 1998 overeengekomen IMF-programma (driejarige stand-by-overeenkomst), een pakket van communautaire macrofinanciële bijstand te verlenen, bestaande uit een leningsfaciliteit van maximaal 20 miljoen EUR en een giftcomponent van maximaal 40 miljoen EUR (Besluit 1999/325/EG). De tenuitvoerlegging van dit eerste pakket van macrofinanciële bijstand is in december 2001 afgerond, toen de derde gifttranche van 15 miljoen EUR werd uitbetaald.

Naar aanleiding van een voorstel van de Europese Commissie van 31 juli 2002 heeft de Raad op 5 november 2002 zijn goedkeuring gehecht (Besluit 2002/883/EG) aan verdere communautaire macrofinanciële bijstand aan BiH tot een maximumbedrag van 60 miljoen EUR, bestaande uit een leningscomponent van maximaal 20 miljoen EUR en een giftcomponent van maximaal 40 miljoen EUR. Deze bijstand is geboden ter ondersteuning van een uitgebreid economisch en structureel aanpassingsprogramma in het kader van een in augustus 2002 met het IMF gesloten stand-by-overeenkomst. Net als het eerste pakket is ook de tenuitvoerlegging van deze bijstand gekoppeld aan de vooruitgang die wordt geboekt met het vervullen van bepaalde economische beleidsvoorwaarden.

Half november heeft een delegatie van de Commissie een controlebezoek aan BiH gebracht en begin december is met de autoriteiten overeenstemming bereikt over een memorandum van overeenstemming. Het memorandum bevat toezeggingen van de autoriteiten van BiH om door te gaan met de hervormingen op het gebied van de openbare financiën en de overheidsdiensten, de financiële sector, de ontwikkeling van de particuliere sector en het ondernemingsklimaat. Na de positieve resultaten van de eerste beoordeling door het IMF is de EG in december 2002 gestart met de betaling van de eerste gifttranche van 15 miljoen EUR. Van dit bedrag is 25% direct aan de staat beschikbaar gesteld (3,75 miljoen EUR), terwijl het resterende gedeelte in de verhouding een derde/twee derde is toegewezen aan respectievelijk de RS en de FBiH, zoals dat ook bij de vorige MFB is gebeurd.

V. VOORMALIGE JOEGOSLAVISCHE REPUBLIEK MACEDONIË

1. Samenvatting

In 2002 is de economische ontwikkeling van de Voormalige Joegoslavische Republiek Macedonië (VJRM) achtergebleven bij de verwachtingen. Het herstel van de groei is zwak (+0,3% tegen aanvankelijk gunstiger voorspellingen van 3-4%). Het overheidstekort (5,9% van het BBP) lag veel hoger dan de aanvankelijke prognoses (3%) en was maar iets gunstiger dan het tekort in 2001. Het handelstekort steeg met meer dan 40% tot 23% van het BBP. Een positief punt was echter dat de monetaire en wisselkoersstabiliteit behouden zijn gebleven.

Het structurele hervormingsproces is in 2002 vertraagd als gevolg van de algemene verkiezingen in september en de daaropvolgende regeringswissel. Er is beperkte vooruitgang geboekt bij de uitvoering van structurele hervormingen op een aantal terreinen, met name de privatisering van grote bedrijven, de versterking van de begrotingscontrole en het openbaar bestuur. Het Staff Monitored Programme van 6 maanden van het IMF, dat op 1 januari 2002 is gestart, is in het voorjaar ontspoord nadat de autoriteiten expansieve begrotingsmaatregelen hadden genomen. In november 2002 heeft de nieuwe regering de gesprekken met het IMF hervat over een nieuwe stand-by-overeenkomst, die het land macro-economische stabiliteit zal brengen.

In november 1999 heeft de Raad zijn goedkeuring gehecht aan een macrofinancieel bijstandspakket voor de VJRM van 80 miljoen EUR (leningen tot een maximumbedrag van 50 miljoen EUR en giften tot een maximumbedrag van 30 miljoen EUR), dat in december 2001 is verhoogd met 18 miljoen EUR aan giften. In januari 2002 is de tweede tranche (een gift van 10 miljoen EUR en een lening van 12 miljoen EUR) uitgekeerd. In september hebben de Commissie en de autoriteiten van de VJRM een aanvullend memorandum van overeenstemming ondertekend waarin de voorwaarden zijn vastgelegd voor de uitbetaling van de nog niet uitgekeerde bijstand (46 miljoen EUR). // Beknopt overzicht van de stand van de economische hervormingen

// 1.Liberalisering van de prijzen

De prijsliberalisatie is grotendeels voltooid, behalve voor de meeste nutsvoorzieningen en diverse andere goederen, zoals aardolie en aardolieproducten.

// 2.Liberalisering van de handel

De interim-overeenkomst met de EG betreffende de handel en aanverwante zaken, die in juni 2001 van kracht is geworden na de ondertekening van de stabilisatie- en associatieovereenkomst, resulteert in een vrijere markttoegang voor EU-producten en brengt een geleidelijke verlaging van de tarieven op de belangrijkste producten met zich mee. De onderhandelingen over de toetreding tot de WTO zijn in september 2002 afgerond; het volledige lidmaatschap van de WTO wordt verwacht in het voorjaar van 2003. In 2002 heeft het land het netwerk van vrijhandelsovereenkomsten met zijn buurlanden, dat wordt gepropageerd door het stabiliteitspact, voltooid.

// 3.Wisselkoersstelsel

Vanaf begin 1994 de facto koppeling van de dinar aan de DM, en sinds 1 januari 2002 aan de euro. Sinds de devaluatie van juli 1997 is de koers ongeveer 61 dinar voor één euro.

// 4.Buitenlandse directe investeringen (BDI)

Voor bepaalde soorten buitenlandse directe investeringen moet nog steeds toestemming van de regering worden gevraagd; ook het ontbreken van een naar behoren functionerende grondmarkt zet een rem op de instroom van BDI. Deze gaf de laatste jaren een wisselvallig verloop te zien en bestond vooral uit een paar grote transacties.

// 5.Monetair beleid

De centrale bank is wettelijk onafhankelijk van de regering. Leningen van de centrale bank aan de overheid zijn niet toegestaan, met uitzondering van niet-verlengbare eendaagse leningen. Het monetair beleid is gericht op prijsstabiliteit, de belangrijkste bij wet voorgeschreven doelstelling. Het wisselkoersanker is de intermediaire doelstelling van de centrale bank.

// 6.Overheidsfinanciën

In april 2000 is de BTW geïntroduceerd en deze is een belangrijke bron van inkomsten. De tijdelijke belasting op financiële transacties, die in 2001 is ingevoerd, is tot eind 2002 verlengd. Er is één gemeenschappelijke thesaurierekening binnen het ministerie van Financiën, die alle gebruikers van de begroting identificeert, en momenteel wordt een interne-controlesysteem ingevoerd, maar dit is nog niet volledig operationeel.

// 7.Privatisering en herstructurering van ondernemingen

In 1993 werd begonnen aan een privatiseringsprogramma. Eind december 2002 waren al 1684 kleine en middelgrote bedrijven geprivatiseerd, terwijl 84 staatsbedrijven nog te koop stonden. De privatisering in de landbouwsector is bijna voltooid. Bedrijven en organisaties die activiteiten van speciaal nationaal belang ontplooien, openbare diensten en nutsbedrijven maken geen deel uit van het programma. In 2001 is de exploitant van het nationale telecommunicatienetwerk verkocht aan het Hongaarse bedrijf Matav. De liquidatie van de overgebleven 24 grote verlieslijdende bedrijven van een aanvankelijke lijst van 40 bedrijven, is uitgesteld.

// 8.Hervorming van de financiële sector

De bankwet van 2000 vormt het wettelijke kader voor de modernisering en versterking van de banksector. De banksector is voor het grootste deel in particuliere handen en is zeer geconcentreerd: de drie grootste banken hebben samen een marktaandeel van 65%.

2. Macro-economische ontwikkeling

In 2002 is de economische ontwikkeling van de Voormalige Joegoslavische Republiek Macedonië achtergebleven bij de verwachtingen. Diverse factoren, zoals de aanhoudende negatieve effecten van de crisis in 2001, de zwakke externe omgeving, de politieke onzekerheid rond de algemene verkiezingen in september en het ontbreken van een overeenkomst met het IMF hebben het economische en bedrijfsklimaat negatief beïnvloed. Het BBP, waarvan aanvankelijk werd verwacht dat het met circa 3 tot 4% zou stijgen, steeg slechts licht met 0,3%. De krimp van de industriële productie met ongeveer 5% werd gecompenseerd door een positieve groei in de landbouw (+2%) en in de dienstensector (+4%). Het niveau van de officieel geregistreerde werkloosheid steeg van 30,5% van de beroepsbevolking in 2001 tot circa 32%. Wanneer echter rekening wordt gehouden met de informele sector, liggen de werkelijke werkloosheidscijfers waarschijnlijk lager dan de officiële cijfers.

Een strikt monetair beleid en de handhaving van het externe wisselkoersanker hebben geholpen de inflatie in 2002 onder controle te houden: de consumentenprijzen zijn gemiddeld met minder dan 3% gestegen. In de loop van 2002 is het gewogen rentepercentage (voor verschillende looptijden) van geveilde waardepapieren van de centrale bank gestegen van 13,6% in januari tot meer dan 15% in december, wat een hoge reële rente van ongeveer 12% aan het einde van het jaar betekende. De Macedonische dinar (MKD) blijft de facto gekoppeld aan de euro tegen een koers van ongeveer 61 MKD voor een euro.

In 2002 is het begrotingsresultaat verbeterd, maar niet zo veel als aan het begin van het jaar werd verwacht. Het overheidstekort beliep ongeveer 5,9% van het BBP, veel meer dan de aanvankelijke voorspelling van 3% en iets onder het tekort van 6,2% dat in 2001 is geboekt. Het tegenvallende resultaat was te wijten aan het negatieve effect van enkele bestedingsbeslissingen voorafgaand aan de verkiezingen, zoals de in juni doorgevoerde loonsverhoging in de overheidssector met gemiddeld 10% en het besluit om een vergoeding te geven aan inleggers die in 1997 bij het TAT-piramidespel hun spaargelden zijn kwijtgeraakt.

Een onverwachte daling van de uitvoer met ongeveer 4% tot circa 1100 miljoen USD in combinatie met een stijging van de invoer met 10% tot 1850 miljoen USD heeft het handelstekort met meer dan 40% doen oplopen tot 750 miljoen USD, hetgeen neerkomt op 23% van het BBP. Dankzij grote officiële en particuliere overdrachten is het tekort op de lopende rekening (meer dan 300 miljoen USD of 8,7% van het BBP) in 2002 aanmerkelijk lager uitgekomen dan het handelstekort. De reserves aan harde deviezen zijn enigszins afgenomen tot ongeveer 700 miljoen USD aan het einde van het jaar, hetgeen overeenkomt met 4 tot 5 maanden invoer. De buitenlandse schuld bleef met ongeveer 42% van het BBP in 2002 op een houdbaar niveau. De Voormalige Joegoslavische Republiek Macedonië had geen achterstand met haar schuldendienstverplichtingen.

Het Staff Monitored Programme van 6 maanden van het IMF, dat op 1 januari 2002 van start is gegaan, is tijdens de beoordeling dit voorjaar ontspoord vanwege de eerdergenoemde bestedingsbeslissingen voorafgaand aan de verkiezingen. In november 2002 heeft de nieuwe regering de gesprekken met het IMF hervat en in februari 2003 is overeenstemming bereikt over een nieuwe stand-by-overeenkomst, die het land naar verwachting meer macro-economische stabiliteit zal brengen. Het macro-economische kader dat voor 2003 is overeengekomen, voorziet in een groei van het reële BBP met 3% en een inflatie van 3%. Als streefcijfer voor het overheidstekort is 2% van het BBP afgesproken (1,6% op centraal niveau), hetgeen neerkomt op een aanzienlijke begrotingsaanpassing van bijna 4% van het BBP ten opzichte van vorig jaar mits het programma op het juiste spoor blijft.

3. Structurele hervormingen

De prijsliberalisatie is nu grotendeels voltooid, behalve voor de meeste nutsvoorzieningen en diverse andere goederen, zoals aardolie en aardolieproducten.

Het privatiseringsproces van kleine en middelgrote ondernemingen is bijna afgerond. Eind december 2002 waren 1 688 ondernemingen geprivatiseerd, terwijl er van de staatsbedrijven die in het in 1993 aangevatte privatiseringsprogramma waren opgenomen, nog 84 te koop stonden. In 2002 zijn slechts tien bedrijven geprivatiseerd, waarvan er vijf op de oorspronkelijke lijst stonden. De 84 resterende bedrijven vertegenwoordigen minder dan 5% van de beroepsbevolking en minder dan 2% van het vermogen van de staatsondernemingen op de privatiseringslijst. De reorganisatie, de verkoop of liquidatie van diverse grote verlieslijdende overheidsbedrijven, die in het actieplan van de regering van 2000 zijn geïdentificeerd, is vanwege de algemene verkiezingen in september opgeschort voordat het proces in het laatste kwartaal van 2002 kon worden voltooid. Toch is in 2002 belangrijke vooruitgang geboekt. In september is Jugohrom - een groot metaalbedrijf waar bijna 2 000 mensen werkten en dat het grootste verlies had van alle veertig in het actieplan genoemde bedrijven - verkocht aan het Franse bedrijf SCMM.

De VJRM heeft in april 2001 als eerste land een stabilisatie- en associatieovereenkomst (SAO) met de EG ondertekend, waarna in juni 2001 de interim-overeenkomst betreffende de handel en aanverwante zaken van kracht is geworden. In de loop van het jaar heeft de VJRM vrijhandelsovereenkomsten ondertekend met Albanië, Bosnië-Herzegovina en Roemenië, waarmee het zijn verplichtingen uit hoofde van het stabiliteitspact met betrekking tot de liberalisering van de regionale handel volledig is nagekomen. In september heeft de onderzoekscommissie voor toetreding van de VJRM tot de WTO haar onderhandelingen afgerond, waarmee de laatste obstakels voor de deelname van het land aan de WTO in het voorjaar van 2003 zijn weggenomen.

In 2002 zijn beperkte vorderingen gemaakt met de hervorming van het openbaar bestuur en op het gebied van het beheer van de overheidsuitgaven. Het proces is vertraagd als gevolg van de algemene verkiezingen en de regeringswissel en zal naar verwachting in 2003 weer worden hervat. De belangrijkste uitdaging op het gebied van de budgettaire hervormingen blijft de ontwikkeling van gedecentraliseerd bestuur. In januari 2002 heeft het parlement een wet over lokaal zelfbestuur aangenomen waarin een brede reeks gemeentelijke verantwoordelijkheden is vastgesteld. De tenuitvoerlegging van deze wet staat of valt echter met de goedkeuring van een nieuwe wet over de financiering van het lokale bestuur, die het deel van de begrotingsmiddelen zal vaststellen dat de lokale besturen mogen beheren en inhouden.

De banksector is voor het grootste deel in particuliere handen en is zeer geconcentreerd: de drie grootste banken hebben samen een marktaandeel van 65%. De sector blijft gebukt gaan onder structurele problemen, zoals een geringe leenactiviteit, wat leidt tot een hoge liquiditeit - volgens de meest recente gegevens bedraagt de solvabiliteitsratio 26%. De grote verschillen tussen de leenrente en de depositorente (ongeveer 9% in 2002) zijn een duidelijke aanwijzing dat het banksysteem niet concurrerend genoeg is, terwijl de omvang van de slechte leningen (ongeveer 20% van het totale kredietrisico volgens de nieuwste methodologie) relatief hoog blijft. Dankzij de monetaire stabiliteit neemt het vertrouwen in de banksector echter geleidelijk toe.

4. Verlening van macrofinanciële bijstand

Op 8 november 1999 besloot de Raad de Voormalige Joegoslavische Republiek Macedonië een tweede pakket macrofinanciële bijstand te verlenen van 80 miljoen EUR (een leningscomponent van maximaal 50 miljoen EUR en een giftcomponent van maximaal 30 miljoen EUR).

Dit besluit van de Raad is op 10 december 2001 gewijzigd, waarbij de bijstand werd verlengd tot eind 2003 en de giftcomponent met 18 miljoen EUR werd opgetrokken (tot 48 miljoen EUR aan giften op een totaal van 98 miljoen EUR).

De eerste tranche van 30 miljoen EUR (een gift van 20 miljoen EUR en een lening van 10 miljoen EUR) was al in december 2000/januari 2001 vrijgemaakt. In januari 2002 is de tweede tranche van 22 miljoen EUR (inclusief een gift van 10 miljoen EUR) uitgekeerd - bij wijze van uitzondering op basis van een Staff Monitored Programme van het IMF -, waarbij rekening is gehouden met de moeilijke politieke en economische situatie in het land na het etnische conflict dat in het voorjaar van 2001 was uitgebroken.

De macrofinanciële bijstand van de EG maakt deel uit van een pakket van financiële steun aan de VJRM van 309 miljoen EUR (inclusief 172 miljoen EUR aan betalingsbalanssteun), dat in maart 2002 door de internationale gemeenschap tijdens de donorconferentie is toegezegd.

De voorwaarden voor het uitkeren van de resterende macrofinanciële bijstand (46 miljoen EUR) zijn uiteengezet in een aanvullend memorandum van overeenstemming tussen de Europese Gemeenschap en de overheid van de VJRM, dat in september 2002 is ondertekend. In dit memorandum is bepaald dat de derde tranche (10 miljoen EUR aan leningen en 10 miljoen EUR aan giften) zal worden vrijgegeven nadat de Raad van Bewindvoerders van het IMF een nieuwe overeenkomst met de overheid van de VJRM heeft goedgekeurd. Het memorandum specificeert ook de voorwaarden op het gebied van het economische beleid die zijn verbonden aan de vrijgave van de vierde en laatste tranche (een lening voor een maximumbedrag van 18 miljoen EUR en een gift ten bedrage van maximaal 8 miljoen EUR). De voornaamste voorwaarden zijn: voortgang op het gebied van de hervorming van het openbaar bestuur, het beheer van de openbare uitgaven en begrotingshervormingen, de reorganisatie van ondernemingen, de ontwikkeling van de particuliere sector en de hervorming van de financiële sector.

VI. GEORGIË

1. Samenvatting

De economische groei is in 2002 versneld, vooral dankzij de landbouw, het vervoer en de bouw. De voorlopige cijfers duiden op een reële groei van het BBP van 5,4% (4,5% in 2001). De stijging van de consumentenprijzen bedroeg 5,6% (5% aan het einde van 2001). Het tekort op de lopende rekening is volgens schattingen met ongeveer 6,5% van het BBP ongewijzigd gebleven ten opzichte van dat over 2001 dankzij een gematigde groei van de uitvoer.

Ondanks de overeenkomst uit 2001 met de Club van Parijs zullen de schuldendienstverplichtingen van Georgië voor zijn buitenlandse schulden in 2003 en 2004 hoog blijven en zal Georgië waarschijnlijk proberen de lopende herschikkingsovereenkomst te verlengen.

Er is in 2002 weinig vooruitgang geboekt met de structurele hervormingen. Het investeringsklimaat in het land is nog moeilijker geworden ten gevolge van de verslechtering van de veiligheidssituatie.

De tweede beoordeling in het kader van de driejarige overeenkomst van Georgië met het IMF in het kader van de armoedebestrijdings- en groeifaciliteit is in juli 2002 afgerond na een vertraging die was ontstaan doordat het nodig was aanvullende maatregelen te treffen om de begrotingsontvangsten voor 2002 te ondersteunen.

Vanwege de uitblijvende vooruitgang bij het voldoen aan een aantal structurele voorwaarden heeft een delegatie van de Commissie in december 2002 een verlaagde gifttranche (6,5 miljoen EUR) voorgesteld in het kader van de buitengewone financiële bijstand aan Georgië. De uitkering van de tranche zal echter pas geschieden nadat de derde beoordeling door het IMF is afgerond en Georgië aan de Gemeenschap vervroegd 9 miljoen EUR heeft afgelost. // Beknopt overzicht van de stand van de economische hervormingen

// 1. Liberalisering van de prijzen

De meeste prijzen zijn geliberaliseerd.

// 2. Liberalisering van de handel

Liberaal internationaal handelsbeleid. In juni 2000 is Georgië lid geworden van de WTO. De meeste invoer- en uitvoerbeperkingen zijn opgeheven, maar sinds kort zijn er enkele tijdelijke uitvoerverboden om illegale praktijken te voorkomen.

// 3. Wisselkoersstelsel

Geen beperkingen op de convertibiliteit van de lari. Zwevende wisselkoers.

// 4. Buitenlandse directe investeringen

Adequate algemene wetgeving. Onbeperkte repatriëring van kapitaal en winsten en geen beperkingen op het aanhouden van bankrekeningen in buitenlandse valuta's. De instroom van BDI bedroeg in 2001 3,2% van het BBP.

// 5. Monetair beleid

Het voorzichtige monetaire beleid heeft bijgedragen tot de stabilisering van de inflatie op een laag peil. Wel is nog steeds sprake van een hoge mate van dollarisering van de economie (circa 80% van de deposito's luiden in buitenlandse valuta's).

// 6. Overheidsfinanciën

De totale begrotingsinkomsten (inclusief giften) worden voor 2002 geschat op 16% van het BBP en de belastinginkomsten op 14,5%; de totale uitgaven en de netto kredietverlening worden geschat op 18% van het BBP. Aan het parlement is een wetsontwerp voor een nieuw begrotingssysteem voorgelegd.

// 7. Privatisering en herstructurering van ondernemingen

De privatisering van het midden- en kleinbedrijf is vrijwel voltooid. De privatisering is thans gericht op de belangrijkste nutsbedrijven (telecommunicatie en de elektriciteitssector); de regering streeft ernaar strategische investeerders te vinden of bedrijven onder particulier beheer te brengen. De interesse bij buitenlandse investeerders is ten gevolge van het slechte ondernemingsklimaat sterk afgenomen.

// 8. Hervorming van de financiële sector

Er zijn de afgelopen jaren verscheidene maatregelen genomen om de regelgeving inzake en het toezicht op het bankwezen te versterken. Er is nieuwe wetgeving aangenomen waarin de bevoegdheid van de nationale bank van Georgië om vergunningen in te trekken, is vastgelegd. Het minimumkapitaalvereiste is verhoogd. Voor commerciële banken zijn de IAS ingevoerd en zijn nieuwe regels en bepalingen inzake de classificatie van activa en voorzieningen vastgesteld. Het vertrouwen van het publiek in de banksector is echter nog steeds gering.

2. Macro-economische ontwikkeling

De voorlopige cijfers voor het jaar 2002 duiden op een versnelling van de groei van het reële BBP van 4,5% in 2001 tot 5,4%. De economische groei was vooral te danken aan de landbouw, het vervoer en de bouw. Ondanks de slechte weersomstandigheden in delen van het land is de landbouwproductie met 7% gestegen. Een betere energievoorziening met minder onderbrekingen van de toelevering heeft ertoe bijgedragen dat de industriële productie na een daling in 2001 weer is aangetrokken (+4,9%). De stijging van de consumentenprijzen was eind 2002 5,6% (5% eind 2001). De lari bleef nominaal tamelijk stabiel in 2002 dankzij overdrachten vanuit het buitenland.

De regering heeft enkele maatregelen getroffen om de inning van de belastingen te verbeteren en zij is erin geslaagd het totaal van de achterstallige betalingen terug te dringen, terwijl zij ook de totale uitgaven beperkt heeft gehouden. In het kader van de begroting voor het jaar 2002 wordt gestreefd naar een stijging van de verhouding tussen belastingopbrengsten en BBP voor de overheid van 14,25% in 2001 tot 14,75%, zodat het overheidstekort verder daalt van 2% van het BBP in 2001 tot circa 1,5%.

De handelsbalans van Georgië is in 2002 verslechterd. De uitvoer nam met slechts 1,5% toe, terwijl de invoer met 6,1% steeg (de invoer bestaat voornamelijk uit aardolie, aardolieproducten en aardgas). In december 2001 heeft het parlement een verbod ingesteld op de uitvoer van non-ferroschroot (het belangrijkste exportproduct van het land) in een poging om illegale praktijken te voorkomen. Het exportverbod is in juni 2002 weer opgeheven onder druk van de IFI's. De inkomsten uit uitvoer zijn in de tweede helft van het jaar echter onvoldoende hersteld. Het tekort op de lopende rekening van Georgië bedroeg naar raming net als in 2001 6,5% (exclusief overdrachten zou het tekort op 10,5% uitkomen). In december 2002 is overeenstemming bereikt over de aanleg van de oliepijplijn Bakoe-Tbilisi-Ceyhan en een parallelle gaspijplijn van Azerbeidzjan via Georgië naar Turkije. De buitenlandse directe investeringen zullen daardoor vanaf 2003 stijgen tot ongeveer 12% van het BBP. In 2002 zijn de BDI gestagneerd op het niveau van 2001, nl. op ongeveer 3% van het BBP.

De openbare en door de staat gegarandeerde buitenlandse schulden van Georgië bedragen circa 1,7 miljard USD (ongeveer 51% van het BBP) en de contante nettowaarde van deze schulden bedraagt thans meer dan 300% van de inkomsten van de centrale regering. Door de geraamde stijging van de buitenlandse schuldendienst vanaf 2003 zal Georgië waarschijnlijk proberen een aanvullende herschikking van zijn bilaterale schulden te verkrijgen. De bruto deviezenreserves van de nationale bank zijn in 2002 toegenomen en zijn thans goed voor 1,7 maand invoer.

In januari 2001 heeft de Raad van Bewindvoerders van het IMF de driejarige overeenkomst van Georgië in het kader van de armoedebestrijdings- en groeifaciliteit goedgekeurd. De tweede beoordeling uit hoofde van deze overeenkomst is in juli 2002 afgerond na een vertraging die is ontstaan doordat aanvullende maatregelen dienden te worden getroffen om de begrotingsinkomsten voor 2002 te ondersteunen. Eind 2002 kon Georgië 49,5 miljoen SDR (66 miljoen USD) opnemen van het totaalbedrag van 108 miljoen SDR (144 miljoen USD) dat in het kader van de armoedebestrijdings- en groeifaciliteit aan Georgië beschikbaar is gesteld.

3. Structurele hervormingen

Georgië heeft een liberaal handelsregime, maar de afgelopen paar jaar zijn uitvoerverboden ingesteld voor hout en schroot teneinde diefstal te voorkomen. Het uitvoerverbod voor schroot is in juni 2002 opgeheven, zes maanden nadat het door het parlement was ingesteld. In 2002 zijn verdere stappen gezet op weg naar de realisatie van de oliepijplijn Bakoe-Tbilisi-Ceyhan en de parallelle gaspijplijn Bakoe-Tbilisi-Erzurum, die naar verwachting in 2004-2005 in gebruik zullen worden genomen.

Door het ongunstige investeringsklimaat in het land vordert de privatisering van grote bedrijven over het algemeen traag. Na verscheidene mislukte privatiseringspogingen in 2001 was er in 2002 iets meer activiteit. Zo zijn de chemische fabriek Azoti en een locomotievenfabriek geprivatiseerd. In de elektriciteitssector zijn in de loop van 2002 particuliere beheermaatschappijen ingevoerd, zowel op de groothandelmarkt als in de transmissie en de dispatch. De distributiebedrijven die nog in staatshanden zijn, zijn samengevoegd en momenteel zijn er voorbereidingen gaande om het samengevoegde bedrijf (United Distribution Company) onder particulier beheer te brengen. De invordering van gelden is verbeterd, maar de duurzaamheid van de sector is nog niet gewaarborgd. Er zijn tevens vorderingen gemaakt met het onder particulier beheer brengen van de watermaatschappij van Tbilisi. Aan de andere kant is nog geen besluit genomen over de toekomst van de telecommunicatiesector en het gasdistributiebedrijf van Tbilisi.

In overeenstemming met de anti-corruptiestrategie van de regering worden verscheidene maatregelen voorbereid op het gebied van de reorganisatie van de overheidsdienst en het financieel beheer van de staatsmiddelen, maar de tenuitvoerlegging laat nog te wensen over. De EBWO heeft op grond van bedrijfsenquêtes geschat dat de gemiddelde "omkoopbelasting" in Georgië is gedaald van 3,5% van de totale jaaromzet van bedrijven in 1999 tot 2,7% in 2002. Volgens dezelfde enquêtes is het percentage bedrijven dat regelmatig steekpenningen betaalt, echter gestegen van 36,8% tot 37,8%.

Het aantal banken in Georgië is nog steeds hoog in verhouding tot de omvang van de economie (26 eind 2002). In 2002 heeft de centrale bank een analytisch kader ingevoerd voor de ontbinding van noodlijdende banken. Aan het einde van het jaar is voorts een wetsontwerp inzake het witwassen van geld bij het parlement ingediend.

In 2002 is gewerkt aan een economisch ontwikkelings- en armoedebestrijdingsprogramma (voorheen armoedebestrijdingsstrategie). Het programma werd uitgewerkt met brede participatie vanuit de burgermaatschappij. Het document erkent onder meer het belang van landbouwbeleid en plattelandsontwikkeling in het algemeen voor de bestrijding van de armoede en de problemen waarmee de socialezekerheidsstelsels worden geconfronteerd. Versterking van de bestuurlijke en administratieve capaciteit is noodzakelijk voor de tenuitvoerlegging van de voorgestelde strategie.

4. Verlening van buitengewone financiële bijstand

In 2002 is op veel terreinen wezenlijke vooruitgang geboekt bij het doorvoeren van structurele hervormingen, ook al bleef de vooruitgang op enkele terreinen achter, met name op het gebied van het begrotingsbeleid, de privatisering en de hervorming van de energiesector. Een delegatie van de Commissie heeft daarom in december 2002 een lagere gifttranche van 6,5 miljoen EUR voor het jaar 2002 voorgesteld (de maximale jaartranche is 11,5 miljoen EUR). De uitbetaling van de tranche hangt echter af van de voltooiing van de derde beoordeling door het IMF in het kader van de driejarige PRGF-overeenkomst met Georgië en een vervroegde aflossing door Georgië aan de Gemeenschap van 9 miljoen EUR. In totaal is in de periode 1998-2002 aan Georgië 25 miljoen EUR uitgekeerd in de vorm van giften in het kader van de verlening van buitengewone financiële bijstand. Na twee vervroegde aflossingen op de in 1998 uitbetaalde lening van 110 miljoen EUR bedroeg de uitstaande schuld van Georgië aan de Gemeenschap eind 2002 92 miljoen EUR. De diensten van de Commissie hebben met de Georgische autoriteiten ook overeenstemming bereikt over de structurele voorwaarden voor de gifttranche van 2003 (tot een maximumbedrag van 11,5 miljoen EUR). Er zijn specifieke voorwaarden geformuleerd op dezelfde terreinen als een jaar eerder (zoals de belastinginning, de hervorming van de energiesector en de hervorming van de financiële sector). Deze voorwaarden stroken met het beleid dat de autoriteiten voeren in het kader van het thans in voorbereiding zijnde economische ontwikkelings- en armoedebestrijdingsprogramma.

VII. MOLDAVIË

1. Samenvatting

De reële economische groei op jaarbasis is in 2002 verder versneld van 6,1% in 2001 tot 7,2%. De expansie van de economie wordt ook dit jaar geschraagd door een sterke industriële productie, die werd gestimuleerd door een geleidelijke groei van de uitvoer en een grotere binnenlandse vraag.

Het handelstekort is enigszins afgenomen van 24% van het BBP in het afgelopen jaar tot 19% in 2002, terwijl het tekort op de lopende rekening is verbeterd tot ongeveer 6% van het BBP. De consumentenprijzen zijn in de loop van het jaar tot december 2002 met slechts 4,4% gestegen, tegen 8% een jaar eerder.

De structurele hervormingen zijn de afgelopen jaren weliswaar versneld, maar de transitie naar een markteconomie is nog verre van voltooid. De landhervorming is bijna afgerond, maar de regering is pas onlangs begonnen met de privatisering van haar belangrijkste economische sectoren; deze privatisering wordt bovendien ernstig gehinderd door het ongunstige ondernemingsklimaat van het land.

De begrotingspolitiek was ook dit jaar strikt, maar desondanks is de begrotingssituatie verslechterd doordat de regering te maken had met een zware schuldendienst, die thans meer dan 110% van het BBP bedraagt. Het land blijft daardoor zeer sterk afhankelijk van kapitaalstromen van multilaterale en bilaterale crediteuren.

De combinatie van deze begrotings- en betalingsbalansproblemen heeft de regering er in 2002 toe gebracht haar enige euro-obligatielening, uitgegeven in 1997 met een looptijd van vijf jaar en met een nominale waarde van 75 miljoen USD, te herstructureren. Na een vervroegde terugkoop van in totaal 35,6 miljoen USD is 39,4 miljoen USD omgezet in een aflosbare obligatielening van zeven jaar.

Moldavië heeft in 2002 geen macrofinanciële bijstand van de EG ontvangen. De in juli 2000 goedgekeurde lening van 15 miljoen EUR, is in december 2002 vervangen door een gift (Raadsbesluit 2002/14307/EG). Dit besluit schept mogelijkheden voor een nieuw bijstandspakket, waarover echter nog wel een beslissing moet worden genomen. // Beknopt overzicht van de stand van de economische hervormingen

1. // 1. Liberalisering van de prijzen

De meeste prijzen zijn geliberaliseerd.

1. // 2. Liberalisering van de handel

Liberaal internationaal handelsbeleid. Moldavië is in juni 2001 lid geworden van de WTO.

1. // 3. Wisselkoersstelsel

Volledige convertibiliteit van de lei voor de lopende rekening. Zwevende wisselkoers.

1. // 4. Buitenlandse directe investeringen

Onbeperkte repatriëring van kapitaal en winsten en geen beperkingen op het aanhouden van bankrekeningen in buitenlandse valuta's. Adequate algemene wetgeving, maar de tenuitvoerlegging is vaak problematisch, hetgeen het ondernemingsklimaat verzwakt. De BDI blijven bescheiden, zelfs naar regionale maatstaven.

1. // 5. Monetair beleid

Het voorzichtige monetaire beleid van de nationale bank van Moldavië heeft ondanks een snel stijgende binnenlandse vraag tot een forse daling van de inflatie geleid.

1. // 6. Overheidsfinanciën

De regering probeert de begrotingsinkomsten te doen stijgen en de begrotingsdiscipline te versterken. De belastinginning is verbeterd, maar douanehervormingen blijven een prioriteit. In 2002 is een primair begrotingsoverschot van 2% van het BBP gerealiseerd. Als gevolg van de zware last van de schuldendienst bedroeg het totale begrotingstekort echter 1,3% van het BBP. De schulden blijven circa 110% van het BBP bedragen.

1. // 7. Privatisering en herstructurering van ondernemingen

De structurele hervormingen zijn versneld, maar de overgang naar een markteconomie is nog verre van voltooid. De privatisering van de belangrijkste economische sectoren heeft vertraging opgelopen vanwege een slechte marktstemming.

1. // 8. Hervorming van de financiële sector

De financiële sector is relatief gezond, maar verdere versterking is cruciaal om spaartegoeden te mobiliseren en investeringen te stimuleren.

2. Macro-economische ontwikkeling

Het economisch herstel van Moldavië heeft het afgelopen jaar doorgezet, met in 2002 een stijging van het reële BBP met 7,2% op jaarbasis. De expansie is voornamelijk te danken aan een sterke toename van de industriële productie (met meer dan 11% op jaarbasis) onder impuls van de aanhoudende invoervraag in de traditionele markten van de voormalige Sovjet-Unie en de stijgende binnenlandse vraag.

Halverwege 2002 kwam de inflatie voor het eerst sinds de financiële crisis van 1998 uit op minder dan 5% op jaarbasis. Na recente vorderingen op het gebied van de schuldherstructurering en de verwachte hervatting van de multilaterale financiering zal de centrale bank naar verwachting in grote lijnen een strikt monetair beleid voeren en wordt geen scherpe stijging van de inflatie verwacht.

Het begrotingsbeleid van de regering is over het algemeen voorzichtig gebleven. De inkomsten vielen in 2002 echter matig uit, voornamelijk doordat diverse belangrijke privatiseringsprojecten mislukten en de winstbelasting daalde. Aanhoudende inkomstenproblemen hebben de regering gedwongen haar toevlucht te nemen tot sekwestratie en reductie van de uitgaven teneinde haar tekort, dat in 2002 1,3% van het BBP bedroeg, te beperken.

De totale buitenlandse schuld van Moldavië bedraagt thans circa 110% van het BBP. Als gevolg van de aanzienlijke structurele tekorten op de lopende rekening, die in de voorgaande jaren zijn gestabiliseerd op circa 9% van het BBP, blijft het land sterk afhankelijk van aanvullende steun van de IFI's en bilaterale donors zolang de BDI-instroom nog bescheiden is. De grote officiële overdrachten (voornamelijk technische bijstand en humanitaire hulp) en een hoog bedrag aan overdrachten vanuit het buitenland kunnen het chronisch hoge handelstekort, dat in 2002 bijna 20% van het BBP bedroeg, immers alleen maar gedeeltelijk verzachten.

Zoals verwacht heeft de grote schuldendienst de regering in 2002 gedwongen te proberen haar bilaterale en commerciële schulden te herstructureren. Begin juni heeft zij aangekondigd dat zij de hoofdsombetaling van de euro-obligatielening van 75 miljoen USD, die op 13 juni moest plaatsvinden, ging herstructureren nadat zij al kenbaar had gemaakt haar schulden bij de Club van Parijs te willen herstructureren. Het ministerie van Financiën heeft overeenstemming bereikt over een herstructurering van 39,4 miljoen USD van de obligatielening over een periode van zeven jaar, nadat zij eerder de resterende 40% met korting had teruggekocht op secundaire markten.

3. Structurele hervormingen

Verbetering van het ondernemingsklimaat en vermindering van het aantal overgebleven staatsbedrijven blijven een prioriteit. De corruptie en het zwakke regelgevingskader zijn belangrijke obstakels voor door de particuliere sector geleide groei. In 2002 bestreek het privatiseringsplan van de regering 450 ondernemingen, waarvan 22 van de grootste afzonderlijk worden geprivatiseerd (twee elektriciteitsnetten, Moldtelecom, het tabaksmonopolie, acht wijnproducenten en diverse industriële fabrieken). De opbrengsten van de privatisering waren teleurstellend en bleven in 2002 achter bij het streefcijfer. Een van de grootste transacties was de verkoop in juni 2002 van de elektronicafabriek Topaz aan het Russische Saljoet voor 1 miljoen USD.

Het kantoor Deloitte & Touche, dat optreedt als adviseur van de regering bij de privatisering van de elektriciteitsnetten, heeft aanbevolen deze privatisering uit te stellen vanwege het ongunstige marktklimaat, terwijl de tabaksprivatisering is uitgesteld totdat de bedrijfstak is geliberaliseerd. De grootste privatisering tot nu toe was de verkoop in 1998 van de helft van het elektriciteitsdistributienetwerk van het land aan Union Fenosa uit Spanje. Deze verkoop werd gesteund door de Europese Bank voor Wederopbouw en Ontwikkeling (EBWO).

Na onenigheid met de regering over de elektriciteitstarieven heeft de Spaanse investeerder de regering en het bedrijfsleven er echter van beschuldigd dat zij probeerden zijn activiteiten te hinderen. Moldavië heeft tot nu toe weinig succes gehad bij het aantrekken van buitenlandse investeringen; de belangrijkste investeerders zijn de EBWO en het door de VS gesteunde Western Newly Independent States Enterprise Fund (WNISEF), die vaak in de plaats moeten treden van vertrekkende westerse particuliere investeerders.

4. Verlening van buitengewone financiële bijstand

De Europese Gemeenschap heeft Moldavië twee macrofinanciële bijstandspakketten toegekend ter waarde van respectievelijk 45 miljoen EUR en 15 miljoen EUR (Besluit 94/346/EG en Besluit 96/242/EG van de Raad). In beide gevallen maakten de leningen van de Gemeenschap deel uit van een algemeen pakket dat door de internationale gemeenschap was gemobiliseerd als aanvulling op de middelen die de IFI's verstrekten. Moldavië is haar buitenlandse financiële verplichtingen jegens de Gemeenschap tot nu toe nauwgezet nagekomen.

In juli 2000 heeft de Raad Moldavië een nieuwe macrofinanciële bijstandslening van 15 miljoen EUR toegekend (Besluit 2000/452/EG). Tegen dat dit besluit van de Raad was aangenomen (in mei 2000), liep de in mei 1996 goedgekeurde overeenkomst af die Moldavië met het IMF had gesloten in het kader van de Extended Fund Facility (EFF). Deze overeenkomst is in december 2000 vervangen door een nieuwe driejarige overeenkomst in het kader van de armoedebestrijdings- en groeifaciliteit (PRGF) van het IMF. Tegen deze achtergrond is voorgesteld dat de macrofinanciële lening van de Gemeenschap aan Moldavië zou worden geannuleerd en vervangen door een gift van hetzelfde bedrag. Nadat het Europees Parlement daartoe zijn toestemming had gegeven, heeft de Raad op 19 december 2002 het voorstel van de Commissie goedgekeurd (Besluit 2002/14307/EG van de Raad). Dit nieuwe macrofinanciële bijstandspakket zal in ten minste twee tranches worden uitgekeerd onder vergelijkbare voorwaarden als die welke verbonden waren aan de uitbetaling van de lening. Dit bijstandspakket vormt een aanvulling op de financiering die de IFI's verstrekken.

VIII. ROEMENIË

1. Samenvatting

De macro-economische trends waren in 2002 bijzonder gunstig met een aanhoudende groei, een sterkere desinflatie en een nieuwe verbetering van de externe positie.

Een in grote lijnen ondersteunende macro-economische beleidsmix heeft deze positieve ontwikkelingen versterkt, maar vertragingen bij de uitvoering van de structurele hervormingen bleven een schaduw werpen op de vooruitzichten voor de middellange termijn.

Hoewel enige vorderingen zijn gemaakt in de richting van strengere begrotingsrestricties, waren de buitensporige loonstijgingen in diverse overheidsbedrijven, de hardnekkige achterstanden bij de betaling van de gelden waarmee de overheidsbegroting wordt gefinancierd, en de achterstallige betalingen aan nutsbedrijven een bron van zorg; dit gold ook voor het tegenvallende tempo van de privatisering en de snellere kredietgroei.

In januari 2002 heeft de Raad van de EU in beginsel besloten om overeenkomstig Besluit 99/732/EG van de Raad aan Roemenië 100 miljoen EUR beschikbaar te stellen in twee subtranches, mits de lopende SBO bevredigend wordt uitgevoerd en er voldoende vooruitgang wordt geboekt met het structurele aanpassingsproces van het land. Eind 2002 was aan de voorwaarden voor de uitbetaling van de eerste subtranche nog niet voldaan. // Beknopt overzicht van de stand van de economische hervormingen

// 1. Liberalisering van de prijzen

In 2002 waren de prijzen van achttien goederen gereguleerd; tien daarvan maakten 20,4% uit van het goederen- en dienstenpakket op basis waarvan de CPI wordt vastgesteld. De gereguleerde prijzen in de energiesector zijn geregeld met meer dan het inflatiepercentage aangepast.

// 2. Liberalisering van de handel

In 2002 bedroeg het gemiddelde bij de meest begunstigde naties toegepaste tarief van Roemenië 19,1% op alle producten, tegen 6,3% in de EG. Per januari 2002 heeft Roemenië alle overgebleven douanerechten op de invoer van uit de EU afkomstige industriële producten afgeschaft en voor deze producten is de vrijhandelszone volledig gerealiseerd. In 2002 heeft Roemenië ook een vrijhandelsovereenkomst met Litouwen geratificeerd, terwijl er formele onderhandelingen gaande zijn over de sluiting van vrijhandelsovereenkomsten met de Republiek Joegoslavië en de VJRM en er daarnaast verkennende gesprekken plaatsvinden met de Republiek Albanië en Bosnië-Herzegovina. Binnen de CEFTA heeft Roemenië aanvullende protocollen ondertekend betreffende de liberalisering van de handel in landbouwproducten en voedingsmiddelen en over de herkomst van goederen.

// 3. Wisselkoersstelsel

Voor de leu geldt een stelsel gebaseerd op een gecontroleerd zwevende wisselkoers en de wisselkoers dient als belangrijkste anti-inflatoir instrument zolang dit het externe evenwicht niet in gevaar brengt. Binnen dit kader is de centrale bank overgestapt op een beleid van minder frequente maar omvangrijke interventies, hetgeen grotere schommelingen in de wisselkoers mogelijk maakt.

// 4. Buitenlandse directe investeringen

De BDI-regeling is open en niet-discriminerend; winst kan vrij worden gerepatrieerd. Sinds begin 1997 mogen buitenlandse investeerders grond bezitten, mits dit noodzakelijk is voor het uitoefenen van hun activiteiten. De wetten tot regulering en ter bevordering van BDI en portefeuillebeleggingen zijn herhaaldelijk gewijzigd, hetgeen voor rechtsonzekerheid heeft gezorgd.

// 5. Monetair beleid

De nationale bank van Roemenië is in hoge mate onafhankelijk. De wet op de statuten van de centrale bank geeft als hoofddoelstelling van de bank aan dat deze moet toezien op de stabiliteit van de nationale munteenheid om aan prijsstabiliteit bij te dragen. Hoewel de wet nog steeds een beperkte mate van directe financiering van de overheid toestaat, is in 2002 van deze faciliteit geen gebruik gemaakt.

// 6. Overheidsfinanciën

De essentiële belastinghervormingen zijn doorgevoerd, maar het blijft wachten op ingrijpende maatregelen tot consolidatie van de overheidsfinanciën, zoals een hervorming van het pensioenstelsel en de gezondheidszorg. In 2002 is dankzij de tenuitvoerlegging van nieuwe wetten inzake de BTW en de winstbelasting, maatregelen om het institutionele kader voor het begrotingsbeleid en de belastingadministratie te verbeteren en een verlaging van het aantal fondsen buiten de begroting echter de noodzakelijke vooruitgang geboekt op weg naar afschaffing van de wijdverbreide belastingvrijstellingen, verbetering van de belastinginning en ontwikkeling van betere begrotings- en uitgavencontroleprocedures.

// 7. Privatisering en herstructurering van ondernemingen

De meerderheid van de kleine en middelgrote ondernemingen is geprivatiseerd, maar veel grote ondernemingen zijn nog in handen van de staat, met een slecht ondernemingsbestuur en een slechte financiële discipline. In 2002 zijn de in het kader van de SBO met het IMF overeengekomen streefcijfers voor de privatisering meer dan eens niet gehaald.

// 8. Hervorming van de financiële sector

De hervorming van de banksector is in de eerste jaren moeizaam verlopen, wat in 1997 en 1999 tot ernstige problemen heeft geleid. De autoriteiten hebben daarna echter belangrijke stappen ondernomen om het wetgevingskader te versterken en tegelijkertijd de banken die voor de meeste problemen zorgden, te sluiten of te herstructureren en te privatiseren. Eind 2002 namen de instellingen in buitenlandse handen bijna de helft van de nettoactiva van de banksector voor hun rekening. Ondanks de geboekte vooruitgang bleven de kapitaalmarkten klein en onderontwikkeld.

2. Macro-economische ontwikkeling

Na een decennium waarin een gezonde groei niet haalbaar bleek, heeft het drie jaar geleden ingezette herstel van Roemenië in 2002 de economische vertraging in de EU met goed gevolg doorstaan: de groei bleef robuust en de samenstelling ervan verbeterde. Volgens voorlopige cijfers is het reële BBP in 2002 met 4,9% gestegen, terwijl de consumptie van de huishoudens na een forse groei in 2001 minder snel toenam en de investeringsuitgaven gelijk bleven. Positief was dat anders dan de afgelopen twee jaar de groei in 2002 niet werd ondersteund door toenemende voorraadvorming maar wel door de netto-uitvoer. Ondanks de groeivertraging op de EU-markten, die goed zijn voor ongeveer 67% van alle Roemeense goederenverkopen in het buitenland, is de uitvoer versneld gegroeid doordat de cumulatieve vruchten werden geplukt van eerdere particuliere investeringen in de productie van consumentengoederen. De invoer is daarentegen in een gestaag, maar relatief lager tempo gegroeid vanwege de geringere binnenlandse vraag en het verdwijnen van verschillende eenmalige factoren, zoals fiscale stimulansen voor de invoer van kapitaalgoederen, welke de groei ervan in 2001 hebben gestimuleerd. Methodologische veranderingen in de definitie van werkgelegenheid en werkloosheid in de statistieken hebben de (ILO-)cijfers over de arbeidsmarkt voor 2002 wezenlijk beïnvloed, waardoor deze niet vergelijkbaar zijn met de cijfers voor de voorgaande jaren.

Anders dan in het verleden ging de positieve economische groei thans gepaard met grotere binnenlandse en buitenlandse stabilisatie. In 2002 liep de inflatie sterker terug dan verwacht: het gemiddelde inflatiepercentage daalde met 12 procentpunten tot 22,5% en het inflatiecijfer van december tot december daalde tot 17,8%, tegen een officieel streefcijfer van 22%. De desinflatie werd in de hand gewerkt door de gunstige ontwikkeling van de landbouwprijzen, een langzamere groei van de nominale lonen en een ondersteunende beleidsmix. Het begrotingstekort is zelfs onder het streefcijfer voor 2002 gebleven en de monetaire autoriteiten hebben van de positieve ontwikkeling van de externe rekeningen geprofiteerd om de waardevermindering van de munteenheid af te remmen.

Het tekort op de lopende rekening daalde in 2002 scherper dan verwacht en kwam uit op 3,4% van het BBP, hetgeen de zorgen verdrijft die in 2001 waren ontstaan als gevolg van de forse groei van het tekort. Nadat de betalingsbalans gedurende het grootste deel van 2001 sterk was verslechterd, is deze zich weer gaan stabiliseren dankzij een aanscherping van het beleid. Dankzij deze trend ontwikkelde de buitenlandse handel zich, ondanks de vertraging in de belangrijkste uitvoermarkten van Roemenië, in 2002 bijzonder gunstig als gevolg van de indrukwekkende afzet van Roemenië in het buitenland en de toenemende particuliere overdrachten vanuit het buitenland.

Als gevolg van deze positieve macro-economische ontwikkelingen zijn de externe financieringsomstandigheden aan het verbeteren. Door een hogere groei, betere vooruitzichten op hervormingen, verdere samenwerking met het IMF, betere kwetsbaarheidsindicatoren en een gunstige internationaal marktklimaat heeft Roemenië gemakkelijk kunnen voorzien in zijn externe financieringsbehoeften, onder andere door in april 2002 zijn eerste tienjarige euro-obligatielening uit te geven. Hoewel de schuldquote aan het stijgen is, bleef deze met 34% van het BBP eind 2002 betrekkelijk laag. Over het hele jaar genomen is de gemiddelde looptijd van de schulden langer geworden, zijn de ratings van de staatsleningen meerdere keren opwaarts bijgesteld, is de spread op staatsobligaties verkleind en is de buitenlandse schuldendienst als percentage van de uitvoer van goederen en diensten gedaald van 22,4% tot 21,6%. De officiële reserves bedroegen eind december 7,3 miljard USD, hetgeen goed is voor 3,9 maanden invoer, in vergelijking met 3,2 maanden eind 2001.

Net als in het verleden hebben de autoriteiten de monetaire en begrotingsdoelstellingen gehaald die in het kader van de IMF-overeenkomst waren vastgesteld. In het bijzonder is het overheidstekort voor 2002 uitgekomen op 2,6% van het BBP, tegen een streefcijfer van 2,9% van het BBP, doordat onverwacht lage rentebetalingen en subsidies een terugval in de belastinginkomsten ruimschoots hebben goedgemaakt. Op het monetaire front is de centrale bank in toenemende mate succesvol gebleken in het halen van haar interne en externe doelstellingen binnen het huidige stelsel gebaseerd op een gecontroleerde zwevende wisselkoers. Ondanks dure sterilisatiemaatregelen bij een aantrekkende kapitaalinstroom bleef de geldhoeveelheid in ruime zin snel groeien (in 2002 reëel met gemiddeld bijna 14%). Ondanks hoge, maar afnemende leenrentes is de reële kredietverlening aan de particuliere sector met bijna 30% toegenomen, zij het vanop een laag beginpeil. Naar het einde van het jaar toe zijn verscheidene maatregelen genomen om deze snelle groei af te remmen, met name wat in buitenlandse valuta's luidende leningen betreft, die meer dan 60% van alle kredietverlening aan de particuliere sector vertegenwoordigden.

3. Structurele hervormingen

Ondanks verdere voortgang verliep de hervorming van ondernemingen onregelmatig, aangezien de autoriteiten moeite hadden duidelijk met de praktijken uit het verleden te breken. De verkoop van staalproducent SIDEX in 2001 was weliswaar een belangrijk succes, maar in 2002 vorderde het privatiseringsproces maar moeizaam, ondanks herhaalde aanbiedingen en de goedkeuring van een nieuwe wet die tot doel heeft de privatisering te versnellen. Het lage tempo van de overdrachten weerspiegelde de geringe aantrekkelijkheid van verschillende ondernemingen, maar ook de nog steeds ondoorzichtige procedures, politieke factoren en de steeds aan potentiële kopers gestelde eis om toezeggingen te doen op het gebied van werkgelegenheid en investeringen.

In de energiesector, waar nutsbedrijven buiten de begroting om steun bleven bieden aan een harde kern van verlieslijdende ondernemingen zodat een effectieve aanscherping van hun budgettaire beperkingen onmogelijk was, zijn belangrijke, maar slechts op bepaalde punten vorderingen gemaakt. Het was politiek gezien weliswaar lastig, maar de autoriteiten hebben de energieprijzen verder verhoogd en hun houding tegenover chronische wanbetalers enigszins verhard. Verdere aanpassingen van de (gas)prijzen en een sterkere vooruitgang op het gebied van de invordering van gelden zijn echter nodig om de financiële gezondheid van de energiebedrijven duurzaam te verbeteren. De autoriteiten hebben een brede privatisering van de energiesector voor ogen als middel om een einde te maken aan de rol van de sector als financier buiten de begroting om, maar de tenuitvoerlegging van de geplande tussenliggende stappen duurt langer dan verwacht.

Na veel vertragingen heeft Roemenië aanzienlijke vorderingen gemaakt met het geven van een gezondere basis aan het bankstelsel. In 2002 stuitte de geplande privatisering van BCR echter op problemen. Na de crisis van 1999 zijn diverse banken gesaneerd en zijn strengere regels voor het toezicht ingevoerd en ten uitvoer gelegd. Hierdoor zijn de solvabiliteitsratio's en de kwaliteit van de activa de afgelopen drie jaar ingrijpend verbeterd. Toch zijn er nog verschillende factoren die een bron van kwetsbaarheid kunnen vormen. Nu de leningen aan de particuliere sector snel toenemen, zullen de hernieuwde gezondheid van de banksector en de ruimere bevoegdheden van de toezichthouders waarschijnlijk op de proef worden gesteld. Van de drie overgebleven staatsbanken wilden de autoriteiten de kleinste twee reorganiseren en de grootste, BCR, privatiseren. De twee pogingen tot privatisering van laatstgenoemde bank, die in de tweede helft van 2002 zijn aangevat, hebben echter geen enkele geïnteresseerde opgeleverd die volgens de wet geschikt werd geacht. Eind 2002 is een nieuwe privatiseringsplanning voorgesteld die in de vervroegde acquisitie door de EBWO en de IFC van een blokkeringsminderheid voorziet.

4. Verlening van macrofinanciële bijstand

Sedert 1991 heeft de EU het overgangsproces van Roemenië ondersteund met vier macrofinanciële bijstandspakketten, waarvan het laatste in november 1999 werd goedgekeurd toen de Raad van de EU Roemenië een betalingsbalanslening van ten hoogste 200 miljoen EUR toekende in het kader van een SBO ten bedrage van 400 miljoen SDR (Besluit 99/732/EG van de Raad). Na vrijgave van de eerste tranche van 100 miljoen EUR in juni 2000 is het IMF-programma echter ontspoord en uiteindelijk afgelopen. Daardoor kon geen verdere communautaire macrofinanciële bijstand meer worden uitgekeerd.

In oktober 2001 heeft de Raad van Bewindvoerders van het IMF echter een nieuwe SBO van achttien maanden goedgekeurd voor 300 miljoen SDR (ongeveer 383 miljoen USD). In 2002 zijn ook langdurige onderhandelingen met de Wereldbank afgesloten over een tweede aanpassingslening ten behoeve van de particuliere sector (PSAL) van 300 miljoen USD. De prestaties in het kader van het IMF-programma waren gemengd en tegen het einde van 2002 had de voltooiing van de derde beoordeling vertraging opgelopen door herhaaldelijke ontsporingen van het loonbeleid bij staatsbedrijven.

Op verzoek van de Roemeense autoriteiten heeft de Raad van de EU er in januari 2002 in beginsel mee ingestemd aan Roemenië in twee subtranches 100 miljoen EUR ter beschikking te stellen op grond van Besluit 99/732/EG van de Raad in het kader van de lopende SBO. De uitkering van de subtranches werd afhankelijk gesteld van de bevredigende tenuitvoerlegging van de SBO en voldoende voortgang van het structurele aanpassingsproces van het land, met name op het gebied van de privatisering van de elektriciteitsdistributie en van de BCR Bank, de inning van socialeverzekeringsbijdragen en de terugdringing van de vertraging in de BTW-terugbetalingen. Na lange onderhandelingen zijn in november 2002 een overeenkomst inzake een aanvullende lening en een aanvullend memorandum van overeenstemming ondertekend. Hoewel aanzienlijke vorderingen zijn gemaakt, was eind 2002 nog niet voldaan aan de voorwaarden die waren verbonden aan de uitkering van de eerste subtranche van de communautaire macrofinanciële bijstand.

IX. SERVIË EN MONTENEGRO

1. Samenvatting

Het economisch beleid in Servië en Montenegro was ook in 2002 gericht op behoud van de macro-economische stabiliteit, ondersteuning van de verdere desinflatie en een bescheiden verbetering van de levensstandaard. De reële productie groeide met 4%, de inflatie daalde verder van 40% tot 15% en de nominale wisselkoers kon stabiel worden gehouden, terwijl de deviezenreserves eind 2002 bijna waren verdubbeld tot 2,3 miljard EUR. Het begrotingstekort (5% van het BBP) was nog steeds vrij hoog, zodat verdere stroomlijning noodzakelijk is.

In de loop van 2002 zijn de structurele hervormingen voortgezet, met name in de banksector en het bedrijfsleven en op het gebied van de uitgavencontrole en het belastingbeleid. Sinds begin 2002 is schot gekomen in de privatisering, vooral in Servië. De herstructurering van grote ondernemingen en de hervorming van de financiële sector moeten echter krachtdadig worden voortgezet en verdere verbeteringen in het algemene ondernemingsklimaat zijn van essentieel belang om investeringen en groei te stimuleren.

Van het eerste macrofinanciële pakket van 345 miljoen EUR dat in 2001 is goedgekeurd, is de tweede (gift)tranche (40 miljoen EUR) uitbetaald in januari 2002 en de derde en laatste (gift)tranche (45 miljoen EUR) in augustus 2002, nadat de autoriteiten naar genoegen hadden voldaan aan de economische beleidsvoorwaarden die aan de bijstand waren verbonden.

Begin november 2002 heeft de Raad besloten Servië en Montenegro verdere communautaire macrofinanciële bijstand te verlenen tot een maximumbedrag van 130 miljoen EUR, waarvan 75 miljoen EUR in de vorm van giften. Na de ondertekening van een memorandum van overeenstemming is de giftcomponent van de eerste tranche van dit nieuwe bijstandspakket (30 miljoen EUR) in december 2002 vrijgegeven, terwijl de leningscomponent (10 miljoen EUR) in februari 2003 is vrijgegeven. Deze bijstand wordt verleend in het kader van een Extended Arrangement met het IMF, die in mei 2002 is goedgekeurd. // Beknopt overzicht van de stand van de economische hervormingen

1. // 1. Liberalisering van de prijzen

In zowel Servië als Montenegro zijn de meeste categorieën prijzen geliberaliseerd, behalve van enkele overheidsdiensten (bijvoorbeeld vervoer en nutsvoorzieningen). De elektriciteitsprijzen worden in Servië geleidelijk kostendekkend gemaakt.

1. // 2. Liberalisering van de handel

In Servië zijn nog maar enkele geringe handelsbeperkingen van kracht. De meeste invoer- en uitvoerver