Advies van het Economisch en Sociaal Comité over het "Verslag van de Commissie over de toegang tot voortgezette beroepsopleiding in de Unie"

(98/C 19/31)

De Commissie heeft op 12 mei 1997 besloten, overeenkomstig de bepalingen van artikel 198 van het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap, het Economisch en Sociaal Comité te raadplegen over het voornoemde verslag.

De Afdeling voor sociale aangelegenheden, gezinsvraagstukken, onderwijs en cultuur, die met de voorbereiding van de desbetreffende werkzaamheden was belast, heeft haar advies op 17 oktober 1997 goedgekeurd. Rapporteur was de heer Rodríguez García-Caro.

Het Economisch en Sociaal Comité heeft tijdens zijn op 29 en 30 oktober 1997 gehouden 349e Zitting (vergadering van 30 oktober) het volgende advies uitgebracht, dat met algemene stemmen is goedgekeurd.

1. Inleiding

1.1. In juni 1993 heeft de Raad een Aanbeveling (93/404/EEG) goedgekeurd betreffende de toegang tot voortgezette beroepsopleiding. Doel van deze aanbeveling was hoofdzakelijk het vergemakkelijken en stimuleren van voortdurende en gedegen beroepsopleiding voor alle werkenden gedurende hun gehele beroepsleven.

1.2. De genoemde aanbeveling steunt op drie pijlers:

1.2.1. Een algemene doelstelling, gebaseerd op het principe dat alle werkenden toegang moeten kunnen hebben tot voortgezette beroepsopleiding gedurende hun gehele beroepsleven.

1.2.2. Vijftien specifieke doelstellingen ter verwezenlijking van deze algemene doelstelling, waarbij het aan de lid-staten en de sociale partners wordt overgelaten te bepalen hoe deze doelstellingen moeten worden bereikt.

1.2.3. De invoering van een "mechanisme" voor het volgen van de tendensen en ontwikkelingen in de lid-staten en op communautair niveau.

1.3. Bovenvermeld mechanisme berust, volgens de aanbeveling, op de volgende elementen:

- nationale verslagen over de maatregelen die zijn genomen;

- een instrument ter ondersteuning van de sociale dialoog;

- een Europees verslag over de toegang tot voortgezette beroepsopleiding in de Unie.

1.4. Het Economisch en Sociaal Comité is over de ontwerp-aanbeveling geraadpleegd en heeft op 25 maart 1993 () zijn desbetreffende advies met meerderheid van stemmen goedgekeurd.

1.5. De opmerkingen die het Comité destijds heeft geformuleerd, zijn als volgt samen te vatten:

- Het Comité stemt in met het voorstel van de Commissie omdat het belang hecht aan de beroepsopleiding en aan een betere toegankelijkheid daarvan, wat vooral ten goede komt van werknemers en werkgevers, alsook van het concurrentievermogen van de nationale en Europese economie.

- De sociale partners moeten in het kader van de sociale dialoog overeenstemming bereiken over een gemeenschappelijke strategie ter verbetering van de toegang tot voortgezette opleiding op nationaal en communautair niveau, en moeten de structuren scheppen die nodig zijn voor de verwezenlijking hiervan.

- De ontwerp-aanbeveling van de Raad is bij de sociale partners aan het goede adres.

- Voortgezette opleiding binnen het bedrijf moet worden aangevuld met een efficiënt systeem van openbare en particuliere opleidingen.

- De mogelijkheden van openbare en particuliere instellingen voor voortgezette beroepsopleiding moeten worden uitgebreid, met name met het oog op de reïntegratie van probleemgroepen op de arbeidsmarkt met financiële steun van het ESF.

- De toegang tot voortgezette opleiding wordt vaak belemmerd door onduidelijke informatie over het aanbod aan opleidingen.

- De toegang tot voortgezette opleiding van werknemers van kleine bedrijven en in sectoren waar het minder goed gaat, moet worden verbeterd.

- Het Comité is het met de Commissie eens dat in het kader van de sociale dialoog moet worden onderzocht in hoeverre kaderovereenkomsten kunnen worden gesloten over de toegang tot voortgezette opleiding in bedrijven.

- Het Comité stelt vast dat in de ontwerp-aanbeveling niet wordt gerept over scholingsverlof e.d. voor persoonlijke opleidingsplannen.

- In het voorstel wordt geen omschrijving gegeven van de doelstellingen en bestanddelen van de voortgezette opleiding waarmee, met het oog op de organisatie en financiering van voortgezette beroepsopleiding, rekening moet worden gehouden.

- Er moeten programma's voor de ontwikkeling van nieuwe leermethodes komen.

- Er zou een Europese "beroepsopleidingspas" moeten worden ingevoerd, waarin zowel de afgesloten basisopleiding als de beroepservaring en de gevolgde voortgezette opleidingen worden vermeld.

- De lid-staten moeten verslag uitbrengen aan de Commissie.

- Zowel in de lid-staten als op EU-niveau moeten meer statistische gegevens beschikbaar komen over voortgezette opleiding.

1.6. Vier jaar na de publicatie van bovenvermelde aanbeveling presenteert de Commissie haar verslag, dat een drietal doelstellingen bevat:

- evalueren van de algemene vooruitgang die in de lid-staten is geboekt;

- voorstellen van nieuwe maatregelen op grond van de verslagen van de lid-staten;

- een debat op gang brengen over het te voeren beleid ter zake.

2. Verslag van de Commissie

2.1. De Commissie presenteert een uitvoerig verslag waarin, in het eerste hoofdstuk, een nauwkeurig beeld wordt geschetst van de maatregelen die in de diverse lid-staten zijn genomen om aan de hand van de specifieke, in de aanbeveling geformuleerde doelstellingen de toegang tot voortgezette beroepsopleiding te bevorderen, stimuleren en ontwikkelen.

Dit hoofdstuk bevat ook een duidelijk overzicht van de uiteenlopende standpunten van de sociale partners ten aanzien van de wijze waarop de aanbevelingen van de Raad in iedere lid-staat ten uitvoer zijn gelegd.

2.2. In het tweede hoofdstuk geeft de Commissie, op grond van de verschillende gegevens en bronnen van informatie, een analyse van de situatie waaruit blijkt op welke punten de verschillende lid-staten afwijkende regelingen kennen in verband met de toegang tot voortgezette beroepsopleiding in de Unie. Uitgaande van de bestaande situatie wordt een scenario voor de toekomst vastgesteld.

2.3. Vervolgens wordt in het verslag een aantal conclusies gepresenteerd over de gevolgde aanpak en over de doelstellingen van de aanbeveling. Ten slotte volgen drie oriëntaties om het debat op gang te brengen en de continuïteit van de communautaire actie op dit gebied veilig te stellen.

2.3.1. De conclusies over de gevolgde aanpak luiden, in een notendop, als volgt. De Commissie:

- oordeelt positief over de opstelling van de nationale rapporten;

- verheugt zich over de inbreng van de sociale partners;

- staat zeer positief tegenover het feit dat zowel door de lid-staten als de organisaties van de sociale partners rapporten zijn opgesteld;

- neemt met genoegen kennis van de initiatieven ter bevordering van de toegang tot de voortgezette opleiding, zowel op het niveau van het overheidsbeleid van de lid-staten als op dat van de bedrijven en vakverenigingen;

- is van mening dat de kennis van de werkelijke situatie kan worden verbeterd door, bijvoorbeeld via communautaire enquêtes, gegevens te verzamelen;

- vindt dat er in de toekomst indicatoren moeten worden opgesteld;

- beoogt de resultaten van de rapporten te publiceren ten einde het gebruik ervan te verbeteren;

- vindt dat er, ondanks de juridische aard van het instrument, interessante resultaten zijn geboekt;

- kondigt aan met voorstellen te komen waarin wordt aangegeven welke instrumenten nodig zijn om de communautaire actie voort te zetten.

2.3.2. De conclusies over de doelstellingen luiden, eveneens kort samengevat, als volgt. De Commissie:

- is van mening dat voortgezette opleiding een factor vormt die in hoge mate bepalend is voor de mogelijkheden tot ontwikkeling van de vaardigheden van de werknemers en als gevolg daarvan voor zowel het concurrentievermogen van de bedrijven als de inzetbaarheid van de werknemers;

- is zich bewust van de grote verschillen in toegankelijkheid van voortgezette opleidingen en vindt dat deze toegankelijkheid aanzienlijk moet worden verbeterd;

- wijst erop dat deze sterke verschillen ertoe leiden dat de Europese werknemers ongelijk worden behandeld, wat ook gevolgen kan hebben voor hun toekomstige arbeidszekerheid;

- is van oordeel dat de toegang tot de voortgezette opleiding een element vormt voor de verwezenlijking van het algemenere doel van het levenslang leren;

- stelt vast dat dit met name het geval is in de lid-staten die reeds ver waren gevorderd op het gebied van de toegang tot opleidingen, waardoor de kloof tussen de nationale situaties nog groter dreigt te worden. Hiermee zal rekening gehouden moeten worden bij de programmering van de Structuurfondsen, die ernaar moeten streven deze kloof te verkleinen;

- constateert dat de vooruitgang veeleer is te zoeken in een diversificatie van de verschillende toegangsmogelijkheden en -modaliteiten, wat als gevolg heeft dat de geboekte resultaten moeilijker in beeld kunnen worden gebracht;

- staat positief tegenover de verschillende initiatieven die zijn genomen om de werknemers in staat te stellen hun vaardigheden te evalueren;

- is van mening dat moet worden gezorgd voor een echte gelijke toegang tot levenslange opleiding en nieuwe vaardigheden.

2.3.3. De Commissie acht de volgende punten relevant voor de voortzetting en verdere vooruitgang van de communautaire actie op het gebied van de voortgezette opleiding:

- op communautair niveau en in overleg met de sociale partners moeten gemeenschappelijke voorwaarden worden vastgesteld om de toegang tot voortgezette beroepsopleiding te bevorderen;

- het opstellen van rapporten moet worden verbeterd aan de hand van gemeenschappelijke criteria en met behulp van alle, op communautair niveau voor handen zijnde middelen om uiteindelijk vergelijkende evaluaties mogelijk te maken;

- de ontwikkeling van innovaties, die elkaar in een rap tempo opvolgen en de toegang tot voortgezette beroepsopleiding stimuleren en mogelijk maken door gebruik te maken van de nieuwe informatietechnologieën, moet worden bevorderd.

3. Opmerkingen

3.1. Algemene opmerkingen

3.1.1. Het Comité beklemtoont dat de beleidsmaatregelen die erop gericht zijn dit voor het bedrijfsleven en de beroepsbevolking zó noodzakelijke doel - nl. het vergemakkelijken van de toegang tot voortgezette beroepsopleiding voor alle werknemers tijdens hun hele beroepsleven - te verwezenlijken, zoveel mogelijk moeten worden bevorderd.

3.1.2. Dit principe moet, evenals het gelijkheidsbeginsel dat in de grondwet van alle lid-staten is vastgelegd, worden gegarandeerd en keer op keer worden benadrukt. Het is dít principe dat als een rode draad door alle, sinds het verschijnen van het onderhavige verslag gelanceerde initiatieven loopt en dat moet ook in de toekomst zo blijven.

3.1.3. Het Comité deelt de mening dat de situatie moet worden beoordeeld aan de hand van instrumenten waarmee de realiteit zo dicht mogelijk kan worden benaderd, hoewel het beseft dat dit in de meeste gevallen niet zo eenvoudig is.

In verband hiermee wenst het Comité uiting te geven aan zijn tevredenheid over de wijze waarop het verslag uiteindelijk tot stand is gekomen. Door verschillende standpunten te belichten - die soms diametraal tegenover elkaar stonden, maar elkaar telkens weer vonden in een gezamenlijk streven naar de verbetering van de toegang tot beroepsopleiding - is, zo blijkt uiteindelijk, een succesvolle methode gehanteerd die inzicht heeft verschaft in de wijze waarop de aanbeveling ten uitvoer is gelegd. Daarvan wordt uitgebreid verslag gedaan in het document waarover het Comité thans advies uitbrengt.

3.1.4. Desalniettemin is het Comité van oordeel dat de wijze waarop verslagen worden opgesteld over de ontwikkelingen en tendensen op het gebied van de toegang tot voortgezette beroepsopleidingen nog voor verbetering vatbaar is. Er moet zo niet naar unanimiteit, dan wel naar een maximale consensus worden gestreefd, zodat het beeld van de nationale en communautaire situatie zo min mogelijk vertekend wordt.

Het Comité steunt alle toekomstige initiatieven die enige lijn willen brengen in de criteria voor het opstellen van rapporten door de lid-staten en de sociale partners. Harmonisatie op dit terrein heeft niets te maken met inmenging of bemoeienis met de bevoegdheden van de lid-staten, maar kan helpen om aan de hand van vergelijkbare parameters meer inzicht te krijgen in de situatie van de toegang tot voortgezette beroepsopleiding in alle lid-staten van de Unie.

3.1.5. Het Europees centrum voor de ontwikkeling van de beroepsopleiding (CEDEFOP) heeft een lange en indrukwekkende staat van dienst als rechterhand van de Commissie bij de bevordering en ontwikkeling van basis- en voortgezette beroepsopleiding in de Unie.

Het Comité is dan ook uiterst verbaasd dat in het hele verslag met geen woord wordt gerept over de bijdrage van CEDEFOP aan de beroepsopleiding, maar gaat ervan uit dat de Commissie toch rekening houdt met dit centrum als extra wapen in de strijd voor de verbetering van de toegang tot voortgezette beroepsopleiding.

3.1.6. Ondernemingen moeten zich richten naar de vraag waarmee zij te maken krijgen. Een werknemer moet zijn of haar persoonlijke vaardigheden dus óók aanpassen aan dit spel van vraag en aanbod, waardoor onze markteconomie steeds meer wordt gedomineerd. Door concurrentie zijn bedrijven - en daarmee ook werknemers - gedwongen zich aan te passen; werknemers moeten derhalve de noodzakelijke kennis verwerven om de uitdagingen i.v.m. het streven naar een betere concurrentiepositie, aan te kunnen.

In dit opzicht vormt het verwerven van vaardigheden een prioriteit waar werkgevers noch werknemers om heen kunnen. Voor de laatsten kan het achterblijven, het niet verbeteren van hun vaardigheden een belangrijke handicap voor hun toekomstige positie op de arbeidsmarkt betekenen.

3.1.7. Werkgevers en werknemers zijn samen verantwoordelijk voor voortgezette beroepsopleiding: dit betekent dat werkgevers moeten zorgen voor een gunstig opleidingsklimaat, terwijl werknemers persoonlijk overtuigd moeten zijn van de noodzaak van her- en bijscholing. Het is zinloos een bedrijf te verplichten cursussen te organiseren, als de beoogde cursisten er niet voor te vinden zijn.

Het Comité acht het dan ook van bijzonder belang dat alle mogelijke maatregelen ter bevordering van de toegang tot voortgezette beroepsopleiding worden gestimuleerd. Dit om te voorkomen dat er een paradoxale situatie ontstaat waarin iedereen toegang heeft tot bij- en herscholing, maar vervolgens niemand kan worden overtuigd van het nut daarvan voor zijn of haar beroepskwalificaties.

3.1.8. In een tijd waarin een aanzienlijk percentage van de bevolking van de Unie door werkloosheid wordt getroffen, zijn onderwijs en voortgezette opleiding tijdens de gehele loop van het leven essentiële instrumenten om de persoonlijke vaardigheden te ontwikkelen en de noodzakelijke kennis te vergaren die deze maatschappij, die erg concurrentiegericht is, verlangt van eenieder die de arbeidsmarkt betreedt. Het is een feit dat de kans op een baan en op promotie rechtstreeks verband houdt met het opleidingsniveau van een werknemer. Daarom moeten de sociale partners, de lid-staten en de Commissie samen streven naar de verbetering van de toegang tot voortgezette beroepsopleiding tijdens de gehele loop van het leven.

3.2. Bijzondere opmerkingen

3.2.1. Het Comité hecht zijn goedkeuring aan de communautaire doelstelling als verwoord in oriëntatie nr. 1 van het verslag van de Commissie, maar heeft bedenkingen bij het vaststellen van gemeenschappelijke voorwaarden ter bevordering van de toegang. Wél moet ervoor worden gezorgd dat de toegangsvoorwaarden voor mannen en vrouwen gelijk zijn.

De sociale partners moeten beslist een actieve rol spelen in de overlegfase om ervoor te zorgen dat de voorgestelde actiehypothese strookt met de doelstelling zelf.

3.2.2. Bij lezing van het verslag krijgt men een bepaald beeld van de situatie in iedere lid-staat, naargelang van de herkomst van elk rapport. Zo vertonen de nationale rapporten, als wij het verslag van de Commissie mogen geloven, de neiging om zich uitsluitend te buigen over de maatregelen die zijn genomen om de aanbeveling ten uitvoer te leggen, terwijl voorbijgegaan wordt aan de tekortkomingen die wellicht op andere terreinen bestaan.

Wij mogen geen genoegen nemen met de resultaten die tot dusver zijn bereikt, maar moeten alle lid-staten ertoe aansporen om het uiteindelijke doel van de aanbeveling te proberen verwezenlijken.

3.2.3. Aansluitend op het voorgaande kan bovendien nog worden opgemerkt dat de Commissie in haar verslag veel aandacht heeft geschonken aan de door de sociale partners in hun respectieve verslagen geformuleerde standpunten.

De Commissie constateert dat de meningen van de sociale partners over de vooruitgang op het gebied van de toegang tot voortgezette beroepsopleiding verdeeld zijn, maar onderschrijft deze niet. Volgens het EVV is er "geen waarneembare vooruitgang" geboekt, terwijl het UNICE spreekt van "aanzienlijke vooruitgang".

Misschien zouden de sociale partners bij hun beoordeling van enige zelfkritiek blijk moeten geven; feit is echter wél dat iedere betrokken partij een eigen en derhalve afwijkende mening kan hebben al naar gelang haar positie als waarnemer of, wat belangrijker is, als actieve partner.

Door homogene criteria te formuleren voor het opstellen van rapporten zou wat meer objectiviteit kunnen worden gebracht in de wijze waarop partijen hun mening uiten over de situatie van de toegang tot voortgezette beroepsopleiding in de verschillende landen en in de Unie als geheel.

3.2.4. Het Comité is het niet eens met de boude uitspraken die in paragraaf 1.3 van het verslag van de Commissie worden gedaan. De sociale partners verschillen soms van mening als gevolg van het feit dat zij verschillende belangen vertegenwoordigen, maar het Comité acht het niet terecht dat in het verslag wordt gedaan alsof zij altijd uiteenlopende standpunten innemen.

Zo zijn zij het bijvoorbeeld eens over de volgende onderwerpen (waar in het verslag echter niet op gewezen) wordt:

a) Beide partijen wijzen erop dat de aanbeveling in de meeste lid-staten nauwelijks bekend is en nauwelijks effect heeft gehad. De Commissie en de lid-staten zouden hier iets aan moeten doen.

b) De sociale partners zijn het ook eens over de positieve ontwikkeling van de regelingen en voorzieningen ter aanmoediging en ondersteuning van het MKB en bedrijven die een industriële herstructurering doormaken en de rol van de lid-staten hierin. Toch vindt het Comité dat de actie op dit gebied nog mag worden aangescherpt.

c) Voorts zijn beide partijen het erover eens dat meer aandacht moet worden besteed aan de opleiding van de minst gekwalificeerden, ook al wordt op dit terrein nog maar weinig vooruitgang geboekt. Daarom moeten de lid-staten zoveel mogelijk worden gesteund in hun pogingen om gelijke kansen te bevorderen en iedereen met een aanvaardbare basisopleiding de arbeidsmarkt te laten betreden. Dit moet een prioriteit worden om te voorkomen dat de kloof tussen de beter opgeleiden, die de weg naar opleidingen toch al beter weten te vinden, en de lager opgeleiden, die hun vaardigheden slechts met veel moeite kunnen verbeteren, nog groter wordt.

d) Tot slot zij nog gewezen op de speciale aandacht die de sociale partners aan de jeugdwerkloosheid besteden. De werkgevers zijn zich ervan bewust dat de opleidingen voor jongeren moeten worden gecoördineerd zodat zij met de juiste papieren hun intrede kunnen doen op de arbeidsmarkt.

3.2.5. Gezien het voorgaande zij eveneens gewezen op de gegevens die door middel van de communautaire enquête over voortgezette beroepsopleiding zijn verkregen.

De onverwachte resultaten die opiniepeilingen tegenwoordig opleveren wanneer zij verschijnselen op andere terreinen onderzoeken, pleiten niet voor het peilen van meningen of verzamelen van gegevens op een wijze die minder betrouwbaar is dan de methode waarbij de informatie vrijwillig door de ondervraagde is verstrekt.

Het Comité vindt de uitspraken die in paragraaf 2.1 van het verslag worden gedaan te weinig gefundeerd omdat zij, volgens het verslag zelf, hoofdzakelijk zijn gebaseerd op de resultaten van de eerder vermelde enquête.

3.2.6. Het Comité wil geenszins tornen aan de geloofwaardigheid van de resultaten van het verslag, maar dringt erop aan naar indicatoren te zoeken, zoals omschreven in het zesde punt van paragraaf 3.1 van het verslag van de Commissie. Er moeten immers betrouwbare instrumenten worden gebruikt waardoor de lid-staten en de Commissie meer te weten kunnen komen omtrent de ontwikkeling van de toegang tot voortgezette beroepsopleiding en de subjectiviteit zoveel mogelijk wordt uitgebannen.

3.2.7. De Commissie vindt het resultaat van de analyse die in de verschillende nationale rapporten wordt gepresenteerd, een bruikbaar uitgangspunt voor verder onderzoek. Volgens het Comité is dat heel goed mogelijk, maar dan wel op nationale en niet op communautaire schaal.

De toekomstige maatregelen moeten worden toegespitst op diegenen die het meest om hulp verlegen zijn. Het Comité heeft de indruk dat elke lid-staat de aanbeveling op zijn eigen manier heeft geïnterpreteerd en op eigen houtje initiatieven heeft ontwikkeld. Daarom moet allereerst worden getracht de actie die binnen de Unie wordt ondernomen te stroomlijnen, te beginnen met de maatregelen ter bevordering van de toegang tot voortgezette beroepsopleiding. Zo moeten in eerste instantie hoofdzakelijk initiatieven worden ontplooid ten behoeve van de landen die het meest afwijken van het communautaire gemiddelde.

3.2.8. Het Comité spoort de Commissie en de lid-staten ertoe aan om, ter wille van de solidariteit en billijkheid, hun inspanningen vooral te richten op diegenen die het minst gekwalificeerd zijn, d.w.z. jeugdige en langdurig werklozen, werklozen ouder dan veertig jaar, laaggeschoolde arbeidskrachten, enz. Het gaat hier zoals in de rest van het leven: zij die de meeste opleidingskansen krijgen, zijn diegenen die toch al veelvuldig en gemakkelijk gebruik kunnen maken van alle mogelijkheden, terwijl diegenen die vanwege hun beroepssituatie méér moeite ondervinden, steeds vaker achter het net vissen.

3.2.9. Basisvorming is belangrijk. Daar kan niet genoeg op gehamerd worden. Het onderwijs en de opleiding van kinderen moeten worden aangepast aan de eisen waaraan zij zullen moeten voldoen als zij zich in de maatschappij in het algemeen en de arbeidsmarkt in het bijzonder moeten integreren.

De lesprogramma's moeten steeds méér en met méér oog voor de werkelijkheid worden aangepast aan de opleidingsvereisten die aan jongeren worden gesteld wanneer zij de harde strijd om een baan moeten aangaan.

Dat is het belang van levenslang leren en dat is waar het Comité onvoorwaardelijk voorstander van is en ten behoeve waarvan het alle toekomstige initiatieven toejuicht.

De sociale partners spelen een belangrijke en doorslaggevende rol in het te voeren beleid op dit gebied. Daarom moeten zij een actieve bijdrage leveren aan alle initiatieven met betrekking tot de voortgezette opleiding van werknemers om te garanderen dat deze initiatieven ook effect hebben.

3.2.10. Ten slotte nog een opmerking over de rol die de verschillende instellingen en organisaties volgens het Comité moeten spelen. Terwijl de Commissie en de lid-staten een en ander d.m.v. normatief optreden moeten stimuleren, moeten de sociale partners als actieve, drijvende kracht achter de praktische uitvoering van de doelstellingen over zoveel mogelijk bevoegdheden beschikken.

Brussel, 30 oktober 1997.

De voorzitter van het Economisch en Sociaal Comité

T. JENKINS

() PB L 181 van 23. 7. 1993, blz. 37: "Aanbeveling van de Raad van 30 juni 1993 betreffende de toegang tot voortgezette beroepsopleiding".