Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het "Voorstel voor een richtlijn van het Europees Parlement en de Raad houdende wijziging van Richtlijn 2001/25/EG van het Europees Parlement en de Raad inzake het minimum opleidingsniveau van zeevarenden"

(COM(2003) 1 def. - 2003/001 (COD))

(2003/C 133/05)

Op 23 januari 2003 heeft de Raad besloten het Europees Economisch en Sociaal Comité overeenkomstig artikel 80 van het EG-Verdrag te raadplegen over het voornoemde voorstel.

De gespecialiseerde afdeling "Vervoer, energie, infrastructuur en informatiemaatschappij", die met de voorbereidende werkzaamheden was belast, heeft haar advies op 13 maart 2003 goedgekeurd; rapporteur was de heer Chagas.

Tijdens zijn op 26 en 27 maart 2003 gehouden 398e zitting (vergadering van 26 maart) heeft het Europees Economisch en Sociaal Comité het volgende advies uitgebracht, dat met 97 stemmen vóór, bij 3 onthoudingen, is goedgekeurd.

1. Achtergrond

1.1. Het op 13 januari 2003 gepresenteerde voorstel voor een richtlijn heeft tot doel op EU-niveau een efficiënt en betrouwbaar systeem voor de erkenning van door derde landen afgegeven vaarbevoegdheidsbewijzen in te voeren, om ervoor te zorgen dat bemanningen uit derde landen die op communautaire schepen worden aangemonsterd, over de nodige vakbekwaamheid beschikken.

1.2. Hieronder volgt een overzicht van de op dit vlak reeds bestaande EU-wetgeving:

- Richtlijn 94/58/EG inzake het minimum opleidingsniveau van zeevarenden(1);

- Richtlijn 98/35/EG(2) ter wijziging van Richtlijn 94/58;

- geconsolideerde Richtlijn 2001/25/EG(3).

1.3. Een lidstaat die met een officiële verklaring een door een derde land afgegeven vaarbevoegdheidsbewijs erkent, moet volgens de huidige procedure de Commissie hiervan in kennis stellen, na te hebben gecontroleerd of het derde land aan de eisen van STCW 95 voldoet. De overige lidstaten worden door de Commissie van deze kennisgeving op de hoogte gebracht en kunnen daartegen bezwaar aantekenen.

1.4. De nieuwe voorstellen sluiten aan op de doelstelling van reeds bestaande richtlijnen, nl. vaststelling van een specifieke procedure en criteria voor erkenning door de lidstaten van door derde landen afgegeven vaarbevoegdheidsbewijzen overeenkomstig het inmiddels gewijzigde Verdrag van de Internationale Maritieme Organisatie (IMO) betreffende de normen voor zeevarenden inzake opleiding, diplomering en wachtdienst (of STCW - Standard of Training, Certification and WatchKeeping) van 1978.

1.5. Bovendien doet de Commissie voorstellen om de bestaande bepalingen in lijn te brengen met internationale verdragen waarin taaleisen worden vastgesteld voor de diplomering van zeelieden en de communicatie tussen het schip en de autoriteiten aan de wal.

1.6. Met de voorgestelde wijzigingen van Richtlijn 2001/25/EG beoogt de Commissie het volgende:

- verbetering, aanscherping en vereenvoudiging van de huidige procedure voor erkenning van door derde landen afgegeven vaarbevoegdheidsbewijzen, middels invoering van een communautair systeem voor erkenning van derde landen die aan de minimumeisen van het STCW-Verdrag voldoen;

- invoering van specifieke procedures voor verlenging en intrekking van de communautaire erkenning van door derde landen afgegeven vaarbevoegdheidsbewijzen, en voor permanente controle op de naleving door derde landen van de desbetreffende eisen van het STCW-Verdrag;

- actualisering van de richtlijn wat betreft de taalvereisten voor de diplomering van zeelieden en de communicatie tussen schip en autoriteiten aan de wal, overeenkomstig de desbetreffende eisen van het STCW-Verdrag en het inmiddels gewijzigd Internationaal Verdrag voor de beveiliging van mensenlevens op zee van 1974 (SOLAS-Verdrag);

- invoering van een specifieke wijzigingsprocedure voor de aanpassing van de richtlijn aan toekomstige veranderingen van het gemeenschapsrecht.

2. Algemene opmerkingen

2.1. Om reders de kans te bieden zeelieden die over door derde landen afgegeven vaarbevoegdheidsbewijzen beschikken, aan te monsteren op schepen die onder de vlag van een lidstaat varen, moet een procedure voor de erkenning van deze bewijzen worden opgesteld.

2.2. Met het oog op de aanwerving van zeelieden uit derde landen op communautaire schepen, de veiligheid op zee en de bescherming van het mariene milieu is een dergelijke procedure onontbeerlijk.

2.3. Het erkenningsproces moet uniform zijn, zo weinig mogelijk administratieve rompslomp met zich meebrengen en passen in het gebruikte systeem. De erkenning van een derde land na beoordeling van zijn maritieme opleidings- en diplomasysteem spoort met de vereisten van STCW 95.

2.4. Om dubbel werk te voorkomen en de kwaliteit van de beoordeling te waarborgen, krijgt het Europees Agentschap voor de veiligheid van de zeevaart in de beoordelingsprocedures een belangrijke rol toebedeeld. Aangezien de erkenning van de systemen en procedures van een derde land in alle lidstaten zal gelden, moet deze beoordeling grondig en volledig zijn. Voor een efficiënte gang van zaken moeten voldoende financiële, personele en technische middelen ter beschikking worden gesteld.

2.5. De erkenning van een derde land is in beginsel vijf jaar geldig en kan o.i.v. een niet te voorziene verandering van de situatie in het betrokken land worden verlengd of ingetrokken.

2.6. Tevens positief is de aanvullende bepaling over taalvereisten m.b.t. door lidstaten afgegeven vaarbevoegdheidsbewijzen.

2.7. Er zijn nadelen verbonden aan het onbeperkt toelaten van zeelieden uit derde landen op communautaire schepen. Hoewel deze mensen in sommige gevallen aan een reële behoefte voldoen, is het allesbehalve ondenkbaar dat de banen van zeelieden uit de EU op de tocht komen te staan als het aantal afgegeven vaarbevoegdheidsbewijzen niet wordt beperkt. Een ander gevolg kan zijn dat de maritieme vakbekwaamheid in de lidstaten afkalft.

2.7.1. Om de maritieme vakbekwaamheid op peil te houden, moeten lidstaten en sociale partners samen een uitgebalanceerd werkgelegenheidsstelsel op poten zetten.

2.8. Het EESC heeft met teleurstelling vastgesteld dat in het kader van de actualisering van de procedures voor afgifte van vaarbevoegdheidsbewijzen voor onderdanen van derde landen geen plaats is ingeruimd voor bepalingen die erop gericht zijn deze mensen hetzelfde sociale-beschermingsniveau te bieden als de desbetreffende wetgeving van de lidstaten doet.

2.9. In de uit 2002 daterende Commissiemededeling over de opleiding en recrutering van zeevarenden wordt reeds melding gemaakt van de noodzaak dit beroep aantrekkelijker te maken voor jongeren uit de EU. De enige concrete maatregelen uit het onderhavige voorstel zullen precies het tegenovergestelde effect sorteren en het gemakkelijker maken om goedkope bemanningen uit derde landen op communautaire schepen aan te monsteren.

2.10. Het EESC heeft met belangstelling kennis genomen van het voornemen van de Commissie om wetgeving inzake de sociale en werkomstandigheden van zeelui aan boord van EU-schepen op te stellen. Dit kan ertoe bijdragen dat in de toekomst alle zeevarenden, ongeacht hun nationaliteit, op EU-niveau billijk worden behandeld.

3. Specifieke opmerkingen

3.1. Artikel 1.1

Het EESC kan zich in de twee voorgestelde wijzigingen van de richtlijn vinden. De eerste bestaat erin te verwijzen naar voorschrift I/2, lid 1, en artikel VI, lid 1 van het STCW-Verdrag waarin geëist wordt dat vakbekwaamheidsbewijzen en officiële verklaringen in het Engels worden vertaald, indien het origineel niet in het Engels gesteld is ("Indien de gebruikte taal geen Engels is, omvat de tekst (de officiële verklaring) een vertaling in die taal"). Het Comité stemt tevens in met de tweede voorgestelde wijziging, nl. dat vaarbevoegdheidsbewijzen overeenkomstig artikel VI, lid 2, van het STCW-Verdrag moeten worden afgegeven.

3.2. Artikel 1.2

Doel van deze wijziging is de integratie van voorschrift 14, lid 4, van hoofdstuk V van het SOLAS-Verdrag ("... op de brug Engels als werktaal wordt gebruikt voor ... communicatie over veiligheid tussen de brug en de wal ... tenzij de rechtstreeks bij de communicatie betrokkenen een andere gemeenschappelijke taal dan Engels spreken").

3.3. Artikel 1.3(b)

Hoewel dit voorstel in deze vorm aanvaardbaar is, kunnen er argumenten worden aangevoerd om de termijn waarbinnen de Commissie een beslissing over de erkenning moeten treffen, te verlengen. Aangezien een dergelijke verlenging het erkenningsproces alleen maar langer zou doen aanslepen en onnodige extra risico's met zich mee kan brengen, dient evenwel aan de voorgestelde termijn van drie maanden te worden vastgehouden.

3.4. Artikel 1.3(d)

Indien een derde land door de Commissie is erkend en de Maritieme Veiligheidscommissie van de IMO na voltooiing van haar evaluatie niet heeft kunnen vaststellen dat dit derde land heeft aangetoond volledige uitvoering te hebben gegeven aan de bepalingen van het STCW-Verdrag, zal de Commissie de erkenning van dat land herbeoordelen en zal de betrokken lidstaat passende maatregelen nemen ter uitvoering van het overeenkomstig die procedure genomen besluit. Om de zeelieden op de betrokken schepen te kunnen vervangen, stelt het EESC voor dat in dit verband een overgangsperiode van maximaal drie maanden wordt gehanteerd.

3.5. Artikel 1.4

Het besluit over de verlenging van een erkenning moet volgens het EESC uiterlijk drie maanden vóór het verstrijken van de geldigheidstermijn van de erkenning worden genomen. Het is voor de rederij immers onmogelijk om binnen de door de Commissie voorgestelde periode van één maand de bemanningsleden wier officieel verklaarde bewijzen niet zijn verlengd, te vervangen.

Lidstaten die van plan zijn een erkenning in te trekken, moeten volgens het EESC de reders voldoende tijd geven om de desbetreffende bemanningsleden te vervangen. Het Comité stelt een termijn van minimaal drie maanden voor.

4. Conclusie

4.1. Zonder afbreuk te doen aan de hierboven opgenomen opmerkingen, steunt het EESC het Commissievoorstel.

4.2. Het EESC erkent dat een efficiënt en betrouwbaar systeem voor de erkenning van door derde landen afgegeven vaarbevoegdheidsbewijzen wenselijk is, maar vreest dat hierdoor banen voor EU-burgers verloren zullen gaan en de Europese vakbekwaamheid zal afkalven.

4.3. Het EESC neemt kennis van de rol die het Europees Agentschap voor de veiligheid van de zeevaart bij het toezicht op de naleving van de procedures zal spelen en spoort de Commissie aan erop toe te zien dat daarvoor op nationaal en Europees niveau voldoende middelen ter beschikking worden gesteld.

4.4. Niettegenstaande het belang dat de Commissie met het oog op de veiligheid op zee en de bescherming van het mariene milieu aan maritieme onderwijs- en opleidingsprogramma's hecht, worden geen aanvullende maatregelen getroffen om te vermijden dat onderdanen van derde landen op communautaire schepen worden uitgebuit. Het EESC maakt zich hier zorgen over en dringt er derhalve bij de Commissie op aan voort te werken aan wetgeving ter waarborging van een adequaat beschermingsniveau aan boord van schepen die EU-havens aandoen.

Brussel, 26 maart 2003.

De voorzitter

van het Europees Economisch en Sociaal Comité

R. Briesch

(1) Raadsrichtlijn 94/58/EG van 22 november 1994 inzake het minimum opleidingsniveau van zeevarenden (PB L 319 van 12.12.1994, blz. 28); EESC-advies (PB C 34 van 2.2.1994, blz. 10).

(2) Raadsrichtlijn 98/35/EG van 25 mei 1998 houdende wijziging van Richtlijn 94/58/EG inzake het minimum opleidingsniveau van zeevarenden (PB L 172 van 17.6.1998, blz. 1); EESC-advies (PB C 206 van 7.7.1997, blz. 29).

(3) Richtlijn 2001/25/EG van het Europees Parlement en de Raad van 4 april 2001 inzake het minimum opleidingsniveau van zeevarenden (PB L 136 van 18.5.2001, blz. 17); EESC-advies (PB C 14 van 16.1.2001, blz. 41).