NL Publicatieblad van de Europese Unie C 65/51

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over „De rol van technologieparken in de industriële reconversie in de nieuwe lidstaten van de EU”

(2006/C 65/11)

Het Europees Economisch en Sociaal Comité heeft op 10 februari 2005 besloten, overeenkomstig artikel 29, lid 2, van zijn reglement van orde een advies op te stellen over: „De rol van technologieparken in de industriële reconversie in de nieuwe lidstaten van de EU”.

De adviescommissie „Industriële reconversie”, die met de voorbereiding van de desbetreffende werkzaamheden van het Comité was belast, heeft haar advies op 23 november 2005 goedgekeurd; rapporteur was de heer Tóth, co-rapporteur de heer KUBÍČEK.

Het Europees Economisch en Sociaal Comité heeft tijdens zijn op 14 en 15 december 2005 gehouden 422e zitting (vergadering van 14 december) het volgende advies uitgebracht, dat met 127 stemmen vóór en zonder stemmen tegen, bij 6 onthoudingen, is goedgekeurd:

1. Inleiding

1.1 Tijdens de EU-top in maart 2005 heeft de Europese Raad besloten de Lissabon-strategie nieuw leven in te blazen door haar te concentreren op groei en werkgelegenheid.

1.2 In aanbeveling nr. 10667/05 van juni 2005 heeft de Europese Raad suggesties geformuleerd in het kader van de geïntegreerde richtsnoeren voor het economisch beleid (GREB) voor de periode 2005-2008.

1.3 Het achtste richtsnoer van de GREB betreft de noodzaak om elke vorm van innovatie in de lidstaten te vergemakkelijken. Tot de hiertoe voorgestelde middelen behoren volgens het EESC in het kader van dit advies de beschreven parken die aan alle voorwaarden van de Raad voldoen en beschouwd kunnen worden als „innovatiepolen”, aangeduid als het tweede middel om de innovatie te bevorderen. Het blijkt dat deze parken in alle lidstaten voor het contact zorgen tussen universiteiten en onderzoekscentra enerzijds, en de ondernemingen anderzijds, het regionale en lokale niveau integreren en zo bijdragen aan de opheffing van technologische verschillen tussen regio's.

1.4 Het EESC onderstreept overigens dat de in dit advies besproken parken nu al in hoge mate bijdragen aan de verwezenlijking van de doelstelling van het tiende GREB-richtsnoer. Zij leveren immers essentiële elementen in het industriële weefsel dat de Raad onontbeerlijk acht in Europa, en door hun uitzonderlijke concurrentievermogen versterken zij de industriële basis van de Unie.

1.5 De parken in de nieuwe lidstaten van de EU zijn opgebouwd volgens dezelfde principes als vergelijkbare instellingen in de EU-15 of op tal van andere plaatsen ter wereld. De aanduidingen lopen uiteen: de termen die het meest gebruikt worden in juridische formuleringen zijn „bedrijvenpark”, „wetenschapspark”, „technologiepark”, „technopolis”, „onderzoekspark”, „bedrijventerrein”, „innovatiecentrum” en „technologisch starterscentrum”. Het doel is evenwel overal hetzelfde. Het park is de plaats van interactie tussen de wetenschappelijke en de technologische wereld enerzijds, en de economische ontwikkeling anderzijds. Het zorgt voor de synergie die voortvloeit uit de samenwerking tussen instellingen en ondernemingen om de toegang tot de markt te vergemakkelijken, concentreert hooggespecialiseerde diensten zodat ze beter benut kunnen worden, en schenkt bijzondere aandacht aan startende ondernemingen en aan activiteiten voor het verspreiden en totstandbrengen van netwerken.

1.6 De twee toekomstige lidstaten die toetredingsonderhandelingen met de EU zijn begonnen (Bulgarije en Roemenië), hebben ook regels opgesteld voor bedrijven- en technologieparken.

1.7 De parken bieden een kader voor innovatie en stimuleren de regionale ontwikkeling. De activiteiten omvatten gewoonlijk de startfase van ondernemingen, de bevordering van technologie-overdracht en de programma's voor informele investeerders („business angels”). Zij bieden verder een unieke gelegenheid om transacties met risicokapitaal voor te bereiden en uit te voeren. De parken dragen in opmerkelijke mate bij tot het uitstippelen, lanceren en uitvoeren van identieke of vergelijkbare communautaire programma's. Het gaat hierbij om doeltreffende partners die in een netwerk kunnen functioneren.

1.8 De oprichting en ontwikkeling van de parken in de tien nieuwe lidstaten ging doorgaans gepaard met de praktische toepassing van het beginsel van respect voor het milieu. Bij de nieuwe centra stond deze toepassing van meet af aan vast op grond van de strikte milieuvoorschriften die in werking traden na de harmonisatie, die voorwaarde was voor de toetreding. In geval van parken die het resultaat zijn van een reorganisatie of industriële reconversie is de opening meestal de eerste stap op weg naar de invoering van milieuvriendelijke oplossingen.

1.9 Bedrijvenparken zijn het resultaat van diverse gelijktijdige ontwikkelingen. Zij zijn het regionale (lokale) antwoord op de mondialisering, komen tegemoet aan de behoefte om diverse culturele, nationale en etnische problemen op te lossen, alsook aan de dringende behoefte om de zeer uiteenlopende verschillen in economische groei te stroomlijnen.

1.10 De door de parken aangedragen oplossingen hebben duidelijk een positief effect op de werkgelegenheid en leiden tot vele nieuwe arbeidsplaatsen (in Hongarije zijn er zo sinds 1997 ruim 140.000 nieuwe banen bijgekomen). De ontwikkeling van parken heeft eveneens gunstige gevolgen voor het aantal ondernemingen dat zich vestigt in de betrokken regio's; zo kan worden voorkomen dat bedrijven wegtrekken (sinds 1997 hebben meer dan 2.500 ondernemingen zich in de Hongaarse bedrijvenparken gevestigd). De zo geschapen werkgelegenheid houdt over het algemeen verband met geavanceerde technologie en vereist zeer gespecialiseerde kennis om in te spelen op de industriële reconversie.

1.11 In de meest geïndustrialiseerde Europese landen, met name in de EU-15, heeft het institutionele, juridische en financiële systeem voor regionalisering zich in de loop van decennia ontwikkeld. Hetzelfde geldt voor de structuren voor industriële ontwikkeling en voor de terminologie, die het meest geschikt zijn om in te spelen op de veranderingen in de economische groei en de nationale en communautaire steunregelingen. In de nieuwe lidstaten moet er nog veel werk verzet worden om de op deze gebieden opgelopen achterstand weg te werken en om de rest van de Unie in te halen. In dit verband kregen de bedrijvenparken — en krijgen nog steeds — bijzondere aandacht. Zij dragen immers bij aan de verbetering van het concurrentievermogen, aan verkleining van de verschillen in territoriale ontwikkeling en dragen oplossingen aan voor werkloosheid. Het bijzondere aan de situatie is dat de economische en sociale betrekkingen die bij de toetreding tot de Unie heersten nog steeds een zekere dualiteit vertonen: elementen van een traditioneel bestuursmodel en van traditionele bedrijfsvoerings- en financieringssystemen zijn nog steeds aanwezig — hoewel grotendeels tanend — naast steeds sterker opkomende nieuwe management- en bestuurssystemen. In de landen die kandidaat zijn voor toetreding zijn bedrijvenparken de uitdrukking van nieuwe ambities voor economisch en industriebeleid en voor territoriale ontwikkeling.

1.12 Het is de bedoeling van dit initiatiefadvies om in het licht van de taken van de Unie de mogelijkheden van bedrijvenparken, alsmede de gemeenschappelijke aspecten in kaart te brengen. Deze infrastructuur ten gunste van economische en sociale cohesie verdient bijzondere aandacht tegen de achtergrond van de industriële reconversie. Bovendien is juist dankzij de EU-regelgeving de rol van bedrijvenparken in de landen van de Unie versterkt. Verder reageren sommige nieuwe lidstaten en toekomstige lidstaten nu al jarenlang op deze ontwikkeling. Deze strategieën voor economisch beleid — die, in hun complexiteit, aandacht schenken aan de mogelijkheden van bedrijvenparken en de te volgen weg aangeven, rekening houdende met de eisen van internationale integratie — zijn evenwel niet overal geformuleerd.

1.13 In document IP/05/1252 van de Commissie stellen de Europees commissaris voor ondernemingen- en industriebeleid en de Europees commissaris voor onderzoek en wetenschap dat innovatie en onderzoek de kern van de onderneming zijn. In dit verband wordt gewezen op het belang van de innovatiepolen en industriële clusters die op onderzoek zijn toegespitst: par. 3.2 van het actieplan voor de bevordering van onderzoek en innovatie roept op tot het stimuleren van deze polen en clusters en verzoekt de lidstaten alle mogelijkheden van de Structuurfondsen aan te grijpen (MEMO/05/366).

1.14 De bedrijven-, technologie-, wetenschapsparken en andere structuren met soortgelijke benamingen vervullen de rol van innovatiepool en dragen aldus bij tot de uitvoering van prioriteiten die tot de huidige fase van de GREB 2005-2008 en de Lissabon-strategie behoren. Met dit advies wil het Europees Economisch en Sociaal Comité de samenwerking en ontwikkeling bevorderen tussen gelijksoortige instellingen in het Europa van de 15 en in de tien nieuwe lidstaten. Verder wil het Comité de toegang verbeteren tot de door de Europese Commissie uitgetrokken steun en tot de door de overige EU-instellingen voorgestelde financieringsmogelijkheden voor bedrijven-, technologie-, wetenschaps- en andere parken in alle lidstaten.

2. Het bedrijvenpark als innovatiepool: types parken en hun ontwikkeling wereldwijd

2.1 Types parken

Uit de internationale ervaring — en de hiervoor genoemde bronnen bevestigen dit beeld – blijkt dat er letterlijk geen twee bedrijvenparken hetzelfde zijn. Verder is het normaal dat één en hetzelfde park voortdurend veranderingen ondergaat. In de netwerken in ontwikkeling komt deze diversiteit duidelijk naar voren, net als het aanpassingsvermogen van bedrijvenparken aan veranderende behoeften. Bijgevolg is in dit advies gekozen voor een globale interpretatie van het begrip „innovatiepool”, die verder gaat dan de in parken verrichte activiteiten en in strikte zin voortvloeit uit de innovatie in de industrie, technologie, wetenschap en andere sectoren en het brede gamma van innovatieve, waarde scheppende activiteiten omvat.

Deze benadering strookt met de door de Europese Commissie gehanteerde begrippen voor mededingings- en innovatiepolen. Volgens de definitie van de Commissie worden zij gekenmerkt door nauwe samenwerking tussen ondernemingen, publieke of particuliere opleidings- en onderzoekscentra binnen een bepaald geografisch gebied. De pool werkt aan gemeenschappelijke, innovatieve projecten die via samenwerking tussen de diverse lokale betrokkenen synergie creëren. Deze samenwerking is gericht op technologische of wetenschappelijke gebieden en dient een kritische massa op te leveren met het oog op concurrentievermogen en internationale transparantie.

2.2 Gelet op hun functie (rol) kunnen parken als volgt worden ingedeeld: — wetenschappelijke parken, — technologische parken, — innovatiecentra en — handelsparken. Over een globale organisatiestructuur beschikken: — de technopolis, — de technologische pool, — het technologische district, en — de ondernemingenzone en het metadistrict. Op grond van de vestigingskenmerken kunnen er in principe twee, duidelijk verschillende types parken onderscheiden worden: — bedrijvenparken van het type „greenfield”, en — bedrijvenparken op terreinen die geherstructureerd worden.

2.3 De parken ontwikkelen zich voortdurend, in ontwikkelingsfasen. De industriële infrastructuur uit vroeger tijden verdwijnt geleidelijk ten gunste van vestigingen die een verfijndere en belangrijker meerwaarde kunnen genereren, en waarin de ICT en het brede innovatieve spectrum van diensten dat de beheerder van het park aan de daar gevestigde ondernemingen aanbiedt een steeds belangrijker rol spelen.

3. Situatie in de nieuwe EU-lidstaten

3.1 In de tien landen die op 1 mei 2004 tot de Europese Unie toetraden, zijn de bedrijvenparken meestal van het in paragraaf 2.1 beschreven type. In Cyprus zijn er diverse „starterscentra voor ondernemingen”. Dit zijn particuliere, deels door de overheid gefinancierde organisaties die specifieke projecten begeleiden.

3.2 In de Tsjechische republiek zijn 82 industriegebieden ingericht door CzehInvest, de overheidsdienst ter bevordering van investeringen en ontwikkeling van ondernemingen, in het kader van het overheidsprogramma voor de ontwikkeling van industriegebieden. In 2001 zijn verdere subprogramma's voor Herstel van industriegebieden, Bouw en herstel van leasing-goederen en Certificering van industriegebieden toegevoegd.

3.3 Estland kent diverse types bedrijvenparken met uiteenlopende kenmerken en benamingen. Zij zijn deels ontstaan met steun van lokale overheden en andere organisaties. Ze houden zich voornamelijk bezig met onderzoek en ontwikkeling en werken samen met de grote universiteiten. Het land telt momenteel twee parken van dit type: één in Tartu en één in Tallinn. De particuliere bedrijvenparken zijn op winst gerichte ondernemingen, die vooral actief zijn in de sectoren logistiek, handel, industrie en dienstverlening.

3.4 In Polen zijn de meeste „bedrijvenparken” de laatste jaren ontstaan. Dat hun economisch belang momenteel te verwaarlozen is, komt voornamelijk doordat tegenwoordig 14 „speciale economische zones” (SEZ) met name buitenlandse investeerders aantrekken. Deze zones zijn opgericht tussen 1995 en 1997, voor een periode van 20 jaar, aan de hand van overheidsdecreten die zijn goedgekeurd op basis van wettelijke voorschriften. Om de regionale ontwikkeling te stimuleren, zijn zij aangelegd in regio's met weinig industrie of regio's waar herstructurering nodig is. In het begin, gedurende de eerste tien jaar, zijn de investeerders geheel vrijgesteld van vennootschapsbelasting, terwijl de volgende tien jaar de vrijstelling 50 % bedraagt; evenmin wordt er onroerendgoedbelasting geheven. Op 1 januari 2001 zijn de voorkeursregelingen afgestemd op de communautaire voorschriften. Het bijzondere statuut van de SEZ loopt uiterlijk in december 2017 af; waarschijnlijk zullen het belang, het aantal en de oppervlakte van de bedrijvenparken in de loop der tijd toenemen.

3.5 In Letland worden bedrijvenparken „handelsparken” genoemd. Ondernemingen vestigen zich er vanwege de infrastructuur en de overige voor hen gunstige administratieve voorwaarden. In Letland valt het nationale O&O-programma onder de wet op de innovatie.

3.6 In Litouwen richten de inspanningen van de regering zich op de ontwikkeling van arbeidsintensieve industrieën die een betrekkelijk hoge meerwaarde opleveren — de elektro-industrie en de industrie voor automobielelektronica — of van industriële en dienstverleningssectoren die veel intellectueel kapitaal vereisen — biotechnologie, IT, lasertechniek. Dit alles heeft een bijdrage geleverd tot de industriële structuur van het land. Het in de tweede helft van de jaren '90 gelanceerde ontwikkelingsprogramma „bedrijvenpark”, bestemd voor de omgeving van grote steden en voorzien van een goede infrastructuur, is één van de instrumenten voor economische ontwikkeling in Litouwen. De nabije aanwezigheid van gekwalificeerde arbeidskrachten leidt ertoe dat de initiatieven voor industriële ontwikkeling zich in de onmiddellijke omgeving van de grote steden concentreren.

3.7 In Hongarije heeft de regering in 1997 een regeling voor het opzetten van bedrijvenparken ingevoerd. Het ministerie van economische zaken beoordeelt alle ontwikkelingsscenario's voor de lange termijn voor elk project voor een park. Is het niveau bevredigend, dan mogen deze projecten de titel bedrijvenpark voeren. Het is de bedoeling dat de parken het concurrentievermogen verhogen, banen opleveren en de voorwaarden scheppen voor industriële en logistieke activiteiten en dienstverlening die voldoen aan communautaire normen en het milieu respecteren. De Hongaarse bedrijvenparken omvatten circa 2.500 multinationals en Hongaarse middelgrote en kleine bedrijven en bieden werk aan meer dan 140.000 mensen.

3.8 In Malta blijkt uit de statistieken van vorig jaar dat het aandeel van de industriële productie relatief hoog is. Malta Enterprise, het bureau ter bevordering van investeringen, heeft een „Starterscentrum” opgericht voor de ontwikkeling van innovatieve projecten, met name in de sectoren IT, telecommunicatie, mechanische en elektrotechnische ontwerpen, industrieel design, hernieuwbare energie en biotechnologie. Het starterscentrum biedt op deze terreinen werkzame ondernemingen investerings- en financieringsmogelijkheden aan, alsook de diverse infrastructuur die zij voor hun functioneren nodig hebben.

3.9 In Slowakije valt de steun voor bedrijvenparken onder de Wet op de bedrijvenparken (193/2001), gewijzigd in 2003 en 2004. Volgens deze wet zijn bedrijvenparken afgebakende zones in een bestemmingsplan waarbinnen één of meer ondernemingen industriële activiteiten ontwikkelen. Lokale en regionale overheden mogen een bedrijvenpark aanleggen op hun grondgebied. De wet biedt verder de mogelijkheid aan twee of meer gemeenten om gezamenlijk op contractbasis een bedrijvenpark op te richten.

3.10 In Slovenië worden bedrijvenparken „technologische parken” genoemd. Zij moeten ertoe bijdragen dat projecten van ondernemingen die geavanceerde technologie en een degelijke wetenschappelijke voorbereiding vergen, opgezet en verder ontwikkeld worden. Deze parken leveren voorts de fysieke en intellectuele infrastructuur voor de uitvoering van deze initiatieven, en schenken daarbij met name aandacht aan het MKB. Zij vormen verder de schakel tussen ondernemingen en instellingen voor hoger onderwijs. Uit documenten van het ministerie van economische zaken komt naar voren dat een technologiepark een rechtspersoon is die tevens betrokken is bij de uitvoering van projecten, in tegenstelling tot een starterscentrum, dat ook een rechtspersoon is, maar zich beperkt tot het scheppen van de voorwaarden voor het lanceren van die projecten.

4. Strategische doelstellingen, modellen

4.1 Parken vormen — ongeacht de onderlinge verschillen — geleidelijk aan een netwerk dat zich inbedt in het economisch, industrie- en innovatiebeleid van een bepaald land, en kadert in een geheel van doelstellingen van de overheid. Bij onderzoek van de prioriteiten van de overheid blijkt er sprake te zijn van inspanningen „gericht op uitvoering van taken” (thematisch en toegespitst op openbare hulpbronnen), „gericht op verspreiding” (met voornamelijk aandacht voor impact en synergie), of op een combinatie hiervan.

4.2 De twee modellen kunnen niet altijd op grond van algemene doelstellingen duidelijk van elkaar onderscheiden worden. Financiële steun voor geavanceerde technologie in een regio aan de hand van bedrijvenparken komt niet alleen die regio ten goede, maar ook de innovatie in het algemeen. Het gaat erom hoe de prioriteiten gedefinieerd worden.

5. Het Lissabon-proces en de bedrijvenparken

5.1 Eén van de prioriteiten van het Lissabon-proces is de ontwikkeling van innovatie als middel om groei, werkgelegenheid en duurzaamheid, bredere verspreiding van de technologie, alsook het toepassen en commercieel benutten van de resultaten van O&O te stimuleren. Bedrijvenparken en de bijbehorende structuren vervullen een centrale rol voor het scheppen van de organisatorische, financiële en wettelijke voorwaarden hiervoor.

5.2 Bedrijvenparken zijn van essentieel belang voor de bevordering van innovatie. Daarom volstaat het niet dat bedrijvenparken netwerken vormen die uitsluitend gebaseerd zijn op aspecten die gerelateerd zijn aan industrie of landbouw; het wordt steeds noodzakelijker om de intellectuele reserves van universiteiten aan te boren, wil men economische uitdagingen aanpakken. Slechts door deze reserves te mobiliseren en innovatie alle ruimte te geven, kan het concurrentievermogen worden vergroot, de economie flexibeler worden en personeel optimaal worden ingezet.

6. Kennisoverdracht, innovatie

6.1 Innovatiecentra en agentschappen voor overdracht van kennis

6.1.1 In plaats van actief te zijn op een specifiek terrein, fungeren deze organen als brug tussen wetenschap en economie door diensten te verlenen (op commerciële of non-profitbasis) aan ondernemingen in een regio of land. De hier besproken types kunnen in de eerste plaats onderscheiden worden op grond van de manier waarop ze werken: meer als dienstverlenende agentschappen („donor”) of als (begunstigde) ondernemingen. Innovatiecentra en agentschappen fungeren eigenlijk als tussenschakel door ondernemingen aan te moedigen en te helpen bij de toepassing van onderzoeksresultaten. In tegenstelling hiermee omvatten organisaties die O&O-diensten verlenen onderzoeksinstituten, die soms gefuseerd zijn met begunstigde ondernemingen.

6.1.2 De belangrijkste diensten van innovatiecentra en agentschappen zijn: adviesverlening, technologische bemiddeling, beheer van een gegevensbank met commerciële informatie, organisatie van zakelijke ontmoetingen en beurzen, bijeenbrengen van specialisten, beschikbaarstelling van infrastructuur voor experimenten, ondersteuning van activiteiten voor verspreiding, het leggen van contacten met investeerders („business angels”) en netwerkvorming.

6.1.3 Tal van deze organisaties verlenen bedrijfsadvies. Innovatiecentra in Nederland en het netwerk van O&O in Noorwegen vervullen de rol van tussenschakel. Door de diensten die zij aan bedrijven verlenen, dragen deze organisaties bij aan de verspreiding en toepassing van onderzoeksresultaten. In Duitsland benaderen de centra en agentschappen de technologieoverdracht eerder direct: door diensten van dit type te verlenen zoals de in de VS actieve centra voor de verwerkende industrie. Hun dienstenpakket omvat de uit hoofde van overheidsprogramma's gefinancierde leningen voor onderzoek: financiële steun wordt verleend aan ondernemingen die universitaire onderzoekers in dienst nemen en een deel van hun salaris voor hun rekening nemen.

6.1.4 Gewoonlijk worden zulke agentschappen opgericht op overheidsinitiatief (of, zoals in Duitsland, op initiatief van de kamers van koophandel), omdat men van oordeel is dat technologische ontwikkeling slechts met externe steun, meestal afkomstig van de overheid, daadwerkelijk doeltreffend kan worden gemaakt voor de begunstigden van deze programma's en op lange termijn voor de economie. De financiering loopt nogal uiteen: zo worden innovatiecentra in Nederland gesubsidieerd door het ministerie van economische zaken; zij bieden sommige diensten gratis aan (de eerste 16 uur adviesverlening). Ook de activiteiten van de Noorse O&O-attachés worden door de overheid gefinancierd. In Duitsland en de Verenigde Staten echter is de steun voor deze centra afkomstig uit een speciaal fonds, die geleidelijk aan afneemt: in Duitsland in drie jaar, in de VS in zes jaar, uitgaande van 50 %. Sommige diensten worden op commerciële basis verleend, andere op non-profitbasis.

6.2 Organisaties die O&O-diensten verlenen

6.2.1 Kenmerkend voor de beter georganiseerde instellingen die wetenschap en industrie dichter bij elkaar brengen is dat zij met name industrieel onderzoek doorgeven aan instituten voor ontwikkeling en ondernemingen, en dat zij diensten voor onderzoek en ontwikkeling leveren op basis van contracten voor nauw omschreven opdrachten, vooral voor het MKB, met overheidssteun. Hun activiteiten zijn nauw verbonden met die van universiteiten, maar ze moeten echter onderscheiden worden van de activiteiten van universitaire agentschappen en universitaire parken.

6.2.2 Laatstgenoemde organen worden ook opgezet als overheidsinitiatief, en worden soms ook deels door de overheid bestuurd. Hun opdrachtgevers zijn afkomstig uit de particuliere (bedrijfsleven) en overheidssector (bijv. ministeries), die verzoeken om verspreiding van de resultaten van wetenschappelijk onderzoek. Er zijn evenwel grote verschillen te bespeuren in de financiering van deze organen: deze kan variëren van 10 tot in sommige gevallen 100 %.

6.3 Samenwerking tussen universiteit en industrie via parken

6.3.1 Meestal zijn deze parken gelegen in de buurt van kennisgenererende instellingen (meestal universiteiten of onderzoekscentra) en bestaat er een contractuele relatie tussen hen; soms zijn ze er onderdeel van. Voorbeelden uit Hongarije zijn: het InfoPark en het INNOTECH Innovation Park van de Technische universiteit van Boedapest. De steun is echter afkomstig van nationale of lokale overheden. Dankzij hoogstaande technische infrastructuur scheppen zij een steeds beter klimaat voor innovatie. Met behulp van technologie-overdracht worden steeds meer schakels van het innovatieproces beheerst; het aantal activiteiten dat in diverse parken wordt verricht, kan worden uitgebreid tot de vervaardiging van marktrijpe producten, en zelfs massaproductie of de vestiging van een nieuwe industrietak.

6.3.2 Veel wetenschaps- en onderzoeksparken zijn opgericht in gebieden waar zij dienden als grondslag voor welvaart en waar zij de wetenschap vele mogelijkheden boden. Er zijn dergelijke gebieden in Frankrijk (bijv. Lyon). Voor andere Franse parken speelt het „technopolis”-model eveneens een belangrijke rol; dit wordt beschouwd als een uniek, nieuw concept voor stadsontwikkeling. De eerste Japanse parken kennen een soortgelijke opzet – naast die welke zijn ontstaan in het kader van een programma -, gebaseerd op een vergelijkbare versie van het Franse „technopolis”-model. Het bekendste park is Tsukala, een „greenfield”-project, dat tot stand kwam als een geheel nieuwe wetenschapsstad. Thans worden er ook technopolissen op lokaal initiatief gebouwd. In de VS kwam het in dergelijke gebieden tot de vestiging van de eerste innovatieparken (bijv. Silicon Valley en het gebied rondom Route 128 in Boston).

6.3.3 Tegenwoordig zijn er innovatieparken in alle landen van de Europese Unie, van Lissabon tot Athene. De hier besproken parken zijn de meest complexe van de innovatiegerichte organisaties en hebben de meeste organisatorische mogelijkheden, aangezien zij, als het op bevordering van innovatie aankomt, de eerder geschetste voordelen bieden.

7. Aanbevelingen

7.1 Het EESC meent dat de Europese Unie zich in de lidstaten en regio's moet inzetten voor de oprichting en ontwikkeling van bedrijfs- en technologische parken als polen van innovatie. Het gaat erom de volledige integratie van oude en nieuwe lidstaten in de uitgebreide interne markt te doen slagen, hetgeen één van de essentiële onderdelen is van het nieuwe partnerschap voor groei en ontwikkeling in het kader van de vernieuwde Lissabon-strategie. Het is de bedoeling om: — het concurrentievermogen van de nieuwe lidstaten te versterken en ervoor te zorgen dat de Europese economie beter presteert door territoriale verschillen te verkleinen; — te werken aan de ontwikkeling van het concurrentievermogen op lokaal en regionaal niveau aan de hand van doeltreffender industriële reconversies, beter gebruik van natuurlijke, financiële en menselijke hulpbronnen, en een doeltreffender economische en technologische strategie, die zowel de kansen kan benutten als aan de verplichtingen kan voldoen die voortvloeien uit de Europese integratie en de gemondialiseerde markt; — alle kansen te benutten die het resultaat zijn van de verwezenlijking van de interne markt van het uitgebreide Europa, indien nodig door industrieparken interregionaal te verbinden, uitgaande van hun globale doelstellingen; — het algemene niveau van onderzoek en innovatie te verbeteren en ervoor te zorgen dat de resultaten hiervan beter aansluiten op de markt en commercieel interessanter worden, met name door nog nauwere betrekkingen tot stand te brengen tussen het MKB, de wetenschap en het onderzoek, door zowel op operationeel als organisatorisch niveau aandacht te schenken aan de opleiding van hooggekwalificeerd personeel, door modernisering van het overheidsapparaat en het bijbehorende regelgevingskader, en door ontwikkeling van de capaciteiten van degenen die betrokken zijn bij de besluitvorming in de parken, en tenslotte door 3 % van het BBP voor innovatie te bestemmen, zodat Europa de meest dynamische economie ter wereld kan worden; — via Europese netwerken van technologische en industrieparken, de interactie te verhogen tussen de industrie, de diensten- en de financiële sector, alsmede de technologische betrekkingen en het vermogen om nieuwe kennis te verspreiden en te verwerken, te verbeteren. Hiermee kunnen het innovatief en concurrentievermogen worden vergroot en kunnen de verschillende doelstellingen — groei, concurrentievermogen, werkgelegenheid, duurzame ontwikkeling en gelijke kansen — worden gestroomlijnd, met name door gebruik te maken van interactie en consensus; — regelmatig over te gaan tot controle en evaluatie van de prestaties van bedrijfs- en technologische parken, alsook van de feitelijke technische capaciteit en de tastbare resultaten en verdere positieve effecten die zij opleveren, met name op basis van gestandardiseerde en vooraf bepaalde criteria; — de overeenstemming met Europese normen te garanderen, inclusief die voor mededinging en overheidsfinanciën, rekening houdend met de ontwikkeling van deze normen.

7.2.1 Volgens het EESC dient er op drie niveaus — Europees, nationaal en regionaal/lokaal — een Europees beleid gevoerd te worden voor de praktische ontwikkeling van een netwerk van bedrijfs- en technologische parken, zonder daarbij het in de Verdragen verankerde subsidiariteitsbeginsel, noch de Europese regelgeving, met name die betreffende mededinging, uit het oog te verliezen.

7.2.2 Het Comité raadt aan een overkoepelende en geïntegreerde aanpak in te voeren die het zevende Europese kaderprogramma voor onderzoek, technologische ontwikkeling en demonstratie omvat, de financiële middelen van het Europees Investeringsfonds (EIF) en de Europese Investeringsbank (EIB), het groei-initiatief, de Structuurfondsen, het meerjarig programma voor ondernemingen en ondernemerschap, de middelen die zijn uitgetrokken voor het nieuwe partnerschapsbeleid, het kaderprogramma voor innovatie en concurrentievermogen (KIC), alsook de communautaire onderwijs- en opleidingsprogramma's, waarbij de richtsnoeren van de GREB 2005-2008 niet over het hoofd mogen worden gezien. Dit zal een grotere flexibiliteit opleveren voor de keuze van de in te zetten middelen, en zal de coördinatie, de samenhang en meer vereenvoudiging waarborgen, al was het maar wat de toegang betreft tot de programma's en de uitvoering van hetzelfde voorstel volgens verschillende invalshoeken. Waar het hier om gaat, is de interregionale en transregionale ondersteuning van geïntegreerde programma's voor samenwerking tussen bedrijfs- en technologische parken en industriedistricten voor de ontwikkeling van pan-Europese netwerken.

7.2.3 Wat de mechanismen van het nieuwe kaderprogramma voor innovatie en concurrentievermogen (zie INT/270, studiegroep) betreft, beveelt het EESC aan dat het programma voor innovatie en ondernemerschap en het programma voor strategische steun voor informatie- en communicatietechnologie (ICT) uitdrukkelijk verwijzen naar de ontwikkeling van het netwerk van bedrijfs- en technologische parken en industriedistricten, vooral waar het gaat om de financiering hiervan in de beginfase, de uitbreiding ervan door middel van vlottere toegang tot risicokapitaal, en de maatregelen ter stimulering van de invoering en doeltreffender toepassing van ICT aan de hand van de initiatieven „e-Europe” en „i2010”. Het is van belang dat de nieuwe mechanismen van het KIC ook steun omvatten voor het netwerk van bedrijfs- en technologische parken en indsutriedistricten, ook om de deelname van het MKB aan het zevende Europese kaderprogramma voor onderzoek, technologische ontwikkeling en demonstratie te bevorderen.

7.2.4 Voor de afzonderlijke programma's van het zevende kaderprogramma, en met name de programma's „Capaciteiten”, „Personeel” en „GCO (Gemeenschappelijk Centrum voor onderzoek)” beveelt het EESC het volgende aan: — uitbreiding van de steunmaatregelen voor het MKB, voornamelijk met het oog op onderzoek en de organisatie en groepering van ondernemingen. Wat erkend moet worden is de volle legitimiteit van het pan-Europese netwerk van bedrijfs- en technologische parken en industriële clusters of districten in geval van ingediende onderzoeksvoorstellen; — verscherping van de bepalingen die een volledige benutting garanderen van de mogelijkheden van kennis en onderzoek van de Europese regio's, stimulering van de ontwikkeling van bedrijfs- en technologische parken en industriële clusters, alsook de uitbreiding van Europese en pan-Europese netwerken en financiering van gezamenlijke experimenten met prospectieve technologie ten behoeve van de ontwikkeling van projecten en strategieën voor middellange en lange termijn, samen met (prospectieve) activiteiten op het thematische gebied van „Sociaal-economische en menswetenschappen”, in het kader van het specifieke programma „Samenwerking”; — garanderen dat er voldoende financiële en personele middelen ter beschikking worden gesteld voor activiteiten inzake partnerschap en uitwisseling tussen ondernemingen en universiteiten in het kader van het specifieke programma „Personeel”, om tegemoet te komen aan de behoefte van industriële en technologische parken en industriële clusters. Het is van belang dat de betrokken onderzoekers op de hoogte zijn van de specifieke behoeften voor de ontwikkeling van het MKB; — erop toezien dat de door het Gemeenschappelijk Centrum voor onderzoek verzamelde beroepservaring volledig toegankelijk is voor de industriële en technologische parken en de industriële clusters, met name door hun deelname te financieren aan indirecte activiteiten voor de oprichting van netwerken voor contacten, het stimuleren van opleiding en mobiliteit, en de opzet van platformen voor technologie, door de hoge Europese meerwaarde van het GCO en de bijbehorende instituten, hoofdzakelijk het ITPS in Sevilla, te benutten.

7.2.5 Wat het EIF, de EIB, het initiatief voor groei, de Structuurfondsen en het Cohesiefonds betreft, dient overeenkomstig de tijdens de Europese Top van maart 2005 genomen besluiten de synergie op het gebied van onderzoek en innovatie tussen de communautaire fondsen, de EIF en de EIB te worden verbeterd. Tegelijkertijd heeft de Europese Raad erop gewezen hoe belangrijk het is dat regionale en lokale actoren zich de drie pijlers van de Lissabon-strategie veel beter eigen maken (het economisch, het sociaal en het milieu-aspect). Het EESC spoort ertoe aan meer inspanningen te leveren bij de herziening van het cohesiebeleid — gericht op de waarborging van de convergentie, het concurrentievermogen en de territoriale samenwerking –, meer middelen te besteden aan innovatie en de ontwikkeling van een kennismaatschappij om in te spelen op economische veranderingen die bijdragen tot de groei van concurrentievermogen en -voordelen, en de beroepskwalificaties van de werknemers, vooral in de nieuwe lidstaten te verbeteren. Hiertoe moeten de activiteiten van de bedrijfs- en technologische parken en van de industriële clusters, alsook van hun netwerken, te worden opgeschroefd, in hoofdzaak door de nadruk te leggen op de Europese territoriale samenwerking en de samenwerking tussen publieke en particuliere actoren (publiek-private partnerschappen — PPP), alsook in het kader van financieringsprogramma's zoals het initiatief „Innovatie 2010” van het EIF.

7.2.6 Het vijfde meerjarenprogramma voor ondernemingen en het ondernemerschap en het Europees Handvest voor het midden- en kleinbedrijf vermelden als belangrijke acties: de ontwikkeling van onderwijs en opleiding van ondernemers, maatregelen voor het goedkoper en sneller starten van een bedrijf, de modernisering van wet- en regelgeving, de opleiding van meer gekwalificeerd personeel, betere toegang tot online-diensten, verbetering van financiële en fiscale voorwaarden, uitbreiding van de technologische capaciteit van het MKB, betere toegang tot deugdelijke modellen en praktijken voor cyberdiensten (e-business). Het Comité is altijd een sterk pleitbezorger geweest van communautaire acties, die essentieel worden geacht voor bedrijfs- en technologische parken en industriële clusters.

7.2.7 Het EESC acht het wenselijk dat het nieuwe Europese nabuurschapsbeleid — met name het gedeelte dat eerst onder de actiegebieden 2 en 3 van het programma INTERREG viel — de gefinancierde activiteiten integreert door de interregionale, transregionale, Europese en pan- Europese netwerken te steunen, alsook de acties die de bedrijfs- en technologische parken en de industriële clusters betreffen.

7.2.8 Het Comité verzoekt om samenwerking tussen de lidstaten en de arbeidsbureaus, en in Europa tussen degenen die op institutioneel niveau betrokken zijn bij het scheppen van werkgelegenheid, zodat ook de parken nieuwe arbeidsplaatsen kunnen creëren door de mogelijkheden van de netwerken aan te grijpen. Ondernemingen, werknemersorganisaties, lokale overheden en de NGO's dienen er hun steentje toe bij te dragen dat nieuwe, hoogwaardige arbeidsplaatsen worden geschapen en belangrijke, extra (algemene) kennis wordt gegenereerd. Gegarandeerd moet worden dat de werknemers in parken altijd kunnen deelnemen aan acties voor (permanente) scholing en bijscholing, ten behoeve van hun aanpassing aan de industriële reconversie. Zoals ook in het op 29 september 2005 goedgekeurde EESC-advies CESE 1073/2005 (CCMI/19) staat, moet erop gewezen worden dat de sociale dialoog en de inspraak van werknemers essentieel zijn voor het anticiperen op en in goede banen leiden van veranderingen in het bedrijfsleven.

7.2.9 Het Comité hamert op maatregelen ter verbetering van de Europese onderwijs- en opleidingssystemen, die de ontwikkeling ten goede komen van nieuwe patronen die gericht zijn op milieuvriendelijke productie en consumptie, met name door de uitvoering van onderwijs- en opleidingsacties die de transformatie beogen van netwerken van bedrijfs- en technologische parken en van industriële clusters. De uitvoering van nieuwe onderwijs- en opleidingsprogramma's in deze parken en industriële clusters kan een technologische loopbaan in het bedrijfsleven, waarvoor hoge kwalificaties vereist zijn, voor de Europese jeugd aantrekkelijker maken.

7.2.10 Aansluitend op zijn eerdere standpunten terzake — vooral advies 374/2005 van 12 april 2005 over de Europese industriedistricten — wijst het EESC op het belang om een Europees platform tot stand te brengen voor industriële parken en districten als innovatiepolen (Europees platform van innovatiepolen) om gemeenschappelijke strategieën en gemeenschappelijke acties voor de ontwikkeling van capaciteit uit te werken, en om de mentaliteitsomschakeling mogelijk te maken bij vakbonden en beroepsorganisaties in het bedrijfsleven, in samenwerking met de relevante actoren uit het maatschappelijk middenveld. Tegen deze achtergrond moet getracht worden alle geschikte instrumenten te gebruiken voor de overdracht van kennis en innovatie: uitwisseling van goede praktijken, het vaststellen van geharmoniseerde uitgangsvereisten voor identificatie van innovatie, uitwerking van gemeenschappelijke opleidingsinitiatieven, directe toegang tot kennis van het GCO, de ontwikkeling van gemeenschappelijke terminologie en indelingen, benutting van synergie tussen parken en industriële clusters in verschillende landen en aanmoediging van de toepassing van deze synergie door deze structuren de mogelijkheid te bieden rechtstreeks deel te nemen aan communautaire programma's en initiatieven. Tegelijkertijd dienen er gemeenschappelijke procedures te komen voor evaluatie, follow-up en vergelijking van de prestaties van de Europese industriële en technologische parken en industriële districten.