NL Publicatieblad van de Europese Unie C 44/123

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de „Rol van maatschappelijke organisaties en de sociale partners in het financieringsinstrument voor ontwikkelingssamenwerking (DCI) van de Europese Unie”

2011/C 44/20

Unie Rapporteur: Giuseppe IULIANO

Het Europees Economisch en Sociaal Comité (EESC) heeft tijdens zijn zitting op 16 juli 2009 besloten om overeenkomstig artikel 29, lid 2, van zijn rvo een initiatiefadvies op te stellen over het volgende thema:

Rol van maatschappelijke organisaties en de sociale partners in het financieringsinstrument voor ontwikkelingssamenwerking (DCI) van de Europese Unie.

De gespecialiseerde afdeling Externe betrekkingen, die met de voorbereidende werkzaamheden was belast, heeft haar advies op 17 juni 2010 goedgekeurd. Rapporteur was Giuseppe Iuliano.

Het EESC heeft tijdens zijn op 14 en 15 juli 2010 gehouden 464e zitting (vergadering van 15 juli) onderstaand advies uitgebracht, dat met 123 stemmen vóór, zonder stemmen tegen en zonder stemonthoudingen, werd goedgekeurd.

1. Conclusies en aanbevelingen

Toepassing van het beginsel van „fatsoenlijk werk” op EU-beleid voor ontwikkelingssamenwerking en vergroting van de steun voor de sociale partners

1.1 Het EESC is over het algemeen ingenomen met het DCI, omdat het belang daarvan voor de internationale ontwikkelingssamenwerking van de EU buiten kijf staat. Het adviseert daarom om de rol van de EU-instellingen in de ontwikkelingssamenwerking van de EU in het nieuwe Verdrag van Lissabon kracht bij te zetten. Het stemt in met de spilfunctie en primaire verantwoordelijkheid van de Commissie voor de programmering van beleid of strategieën voor ontwikkelingssamenwerking en pleit andermaal voor een krachtiger rol van het Europees Parlement dankzij een versterking van de procedure voor democratische en begrotingscontrole.

1.2 Ook breekt het een lans voor steeds meer prikkels om de doelstellingen in verband met het begrip „fatsoenlijk werk” in praktijk te brengen. De EU-instellingen en vooral de Commissie en de Raad zouden een concrete bijdrage moeten leveren aan de toepassing van dat begrip in beleid voor ontwikkelingssamenwerking. Daarbij wordt heel specifiek gedacht aan de invoering van „fatsoenlijk werk” in het actieplan voor de verwezenlijking van de Millenniumdoelen.

1.3 De sociale partners (werkgevers- en werknemersorganisaties) zijn hoofdrolspelers in de sociale dialoog, een wezenlijke voorwaarde voor „fatsoenlijk werk”. Daarom moeten zij worden gezien als onmisbare actoren en gesprekspartners voor de EU op dit gebied. De sociale partners moeten volledig worden betrokken bij de politieke dialoog en aanspraak kunnen maken op rechtstreekse steun.

1.4 Ook particuliere ondernemingen spelen een belangrijke rol in ontwikkelingssamenwerking. In dat verband zij gewezen op het concept „maatschappelijk verantwoord ondernemen” (MVO) waardoor ondernemingen toezeggen om zich aan de basisnormen voor arbeid en milieubescherming te houden: hierdoor wordt de verbintenis op sociaal en milieugebied voor een rechtvaardigere ontwikkeling van de landen waarin desbetreffende ondernemingen actief zijn, inzichtelijker gemaakt.

1.5 Het EESC acht het raadzaam om bij beleidsprogrammering doelgerichter inspraak te geven aan de sociale partners, ook als het gaat om aanbestedingsprocedures voor diensten die gerelateerd zijn aan steun voor economische en sociale rechten.

Rol en vertegenwoordiging van maatschappelijke organisaties en sociale partners in het DCI

1.6 Maatschappelijk organisaties spelen in het algemeen een cruciale rol in de bevordering van de democratische ontwikkeling van bevolkingen en landen die ontwikkelingshulp ontvangen, met dien verstande dat de regeringen van die landen hun politieke koers in volledige autonomie en onafhankelijkheid blijven bepalen. Daarom zouden er via de thematische programma's van het DCI meer middelen moeten worden uitgetrokken voor steun aan maatschappelijke organisaties en de sociale partners. Wenselijk is ook dat die thematische programma's en de geografische programma's van het DCI elkaar meer gaan aanvullen, met name als het gaat om begrotingssteun.

1.7 De beleidsinstrumenten van het DCI voor steun aan maatschappelijke organisaties moeten worden geconsolideerd om ervoor te zorgen dat het maatschappelijk middenveld zijn rol op alle niveaus kan spelen, d.i. zowel bij de bepaling van de beleidsprioriteiten en het toezicht op de toepassing daarvan als bij de uitvoering van ontwikkelingsinitiatieven. Daarom stelt het EESC voor om de overlegprocedures en werking van de programma's van de Commissie - volgens de zogenoemde „Actor Based Approach” - op de kenmerken en behoeften van de betrokken actoren af te stemmen.

1.8 Gezien het voorgaande benadrukt het EESC nogmaals dat er erkenning moet komen voor de internationale dimensie van het maatschappelijk middenveld, zowel als politieke factor als in de praktijk. Die noodzaak is vooral groot bij organisaties die leden tellen op het noordelijk én het zuidelijk halfrond, zoals organisaties van de sociale partners of van coöperaties. Dergelijke overkoepelende organisaties die de hele wereld bestrijken, moeten op vaste basis formeel kunnen worden geraadpleegd over de prioriteiten in de ontwikkelingssamenwerking van de EU. Het EESC zou zichzelf kunnen opwerpen als orgaan dat het gemakkelijker maakt om maatschappelijke organisaties bij de EU-besluitvorming over ontwikkelingssamenwerking te betrekken.

1.9 Het is van belang dat maatschappelijke organisaties in landen buiten de EU sterker komen te staan. Dit kan bijvoorbeeld worden bewerkstelligd door rechtstreeks steun te verlenen aan regionale netwerken van maatschappelijke organisaties in het Zuiden. Daarom stelt het EESC voor om in het kader van doelstelling 3 van het programma „niet-overheidsactoren” van het DCI, naast de steun die al aan netwerken op het noordelijk halfrond wordt verleend, ook middelen uit te trekken voor steun aan coördinatie-activiteiten en capaciteitsopbouw van netwerken op het zuidelijk halfrond. Op die manier wordt samenhang gebracht in het beleid en de acties over de hele wereld.

Hoe de werking van het DCI efficiënter kan worden gemaakt

1.10 Het EESC stemt in met de opmerkingen van de Rekenkamer en adviseert om steun te verlenen aan „kaderovereenkomsten”, d.w.z. programma's voor maatschappelijke organisaties met een lange looptijd, die voornamelijk op strategische doeleinden zijn gericht.

1.11 Ook zou het mogelijk moeten worden om de criteria voor de toepassing van sub-granting te verruimen. Sub-granting staat in dienst van en vormt een aanvulling op programma's die op kaderovereenkomsten zijn gebaseerd en op een efficiënter beheer van de beschikbare middelen zijn gericht.

1.12 Ontwikkelingsprojecten moeten duurzamer worden gemaakt. Met het oog daarop stelt het EESC voor dat in ontwikkelingsprojecten voor organisaties op het zuidelijk halfrond altijd ook — de horizontale doelstellingen organisatorische capaciteitsopbouw en -ontwikkeling worden opgenomen; — de mogelijkheid wordt ingelast om op voorhand een haalbaarheidsstudie te doen.

1.13 Omwille van meer efficiëntie moeten de diverse fasen die voor samenwerkingsacties worden doorlopen (selectie, toezicht, evaluatie), kracht worden bijgezet. Daartoe is het met name noodzakelijk om — op zowel centraal als perifeer niveau voor nauwere betrekkingen en een strategische dialoog tussen de Commissie en de aanvragende organisaties te zorgen; — degenen die verantwoordelijk zijn voor de programma's van de Commissie, met behulp van strategische en financiële prikkels, tot meer rechtstreekse deelname aan de uitvoering van de maatregelen op zowel centraal als perifeer niveau aan te zetten; — altijd een lid van de EU-delegaties met de betrekkingen met het maatschappelijk middenveld te belasten.

2. Instrumenten en programma's van de EU voor ontwikkelingshulp

2.1 In het kader van de financiële vooruitzichten van de EU voor 2007-2013 is een proces van lange adem voor de reorganisatie van de financiële programma's voor ontwikkelingshulp van de EU op gang gebracht. Het resultaat is dat er thans geografische instrumenten (IPA/pretoetredingsinstrument voor kandidaatlanden en potentiële kandidaatlanden, ENPI/nabuurschapsinstrument voor de landen van de Kaukasus, Midden-Europa en het Middellandse Zeegebied, DCI/financieringsinstrument voor ontwikkelingssamenwerking en ICI/instrument voor de samenwerking met industrielanden) en thematische instrumenten (EIDHR/instrument voor democratie en mensenrechten (1), SI/stabiliteitsinstrument en INSC/instrument voor de wereldwijde verhoging van de veiligheid van kernreactoren) zijn. De thematische programma's mogen worden uitgevoerd zonder toestemming van de overheden van niet-EU-landen.

2.2 Van al die geografische en thematische instrumenten is het DCI specifiek gewijd aan ontwikkelingssamenwerking (2). Het DCI is dan zelf ook weer opgedeeld in geografische en thematische programma's (3) waarvan de middelen op uiteenlopende wijze ter beschikking worden gesteld, bv. via begrotingssteun, subsidiëring, aanbestedingen of ondersteuning van internationale organisaties.

2.3 Belangrijk is dat inmiddels veel meer verschillende soorten actoren in aanmerking kunnen komen voor financiering door en vooral subsidiëring uit het DCI. Traditiegetrouw waren ngo's de voornaamste actoren van het maatschappelijk middenveld in de ontwikkelingssamenwerking; nu wordt een en ander ruimer bekeken en tellen sociale partners (en dan vooral de vakbonden) voortaan dus ook mee voor het DCI (4).

2.4 Het EESC heeft het op zich genomen om dit initiatiefadvies na afloop van de tussentijdse herziening van de DCI-verordening en ter gelegenheid van de huidige gestructureerde dialoog (5) uit te brengen. De bedoeling ervan is aanbevelingen te formuleren ter ondersteuning van de wezenlijke rol van maatschappelijke organisaties in de ontwikkelingssamenwerking (6), waarbij vooral moet worden gekeken naar de bijdrage van de sociale partners aan de ontwikkeling van een land.

3. Algemene opmerkingen

3.1 Gewezen moet worden op wat is veranderd in de ontwikkelingssamenwerking van de EU sinds het Verdrag van Lissabon op 1 december 2009 in werking is getreden. Dat verdrag behelst twee institutionele vernieuwingen: de benoeming van een Hoge Vertegenwoordiger van de Unie voor Buitenlandse Zaken en Veiligheidsbeleid en de oprichting van de onder die Hoge Vertegenwoordiger ressorterende EEAS (7) (Europese dienst voor extern optreden). De EU-delegaties, die als ware diplomatieke vertegenwoordigers van de EU fungeren, staan ook onder leiding van de Hoge Vertegenwoordiger en maken deel uit van de EEAS. Alhoewel de verantwoordelijkheid voor de ontwikkelingssamenwerking in het Verdrag van Lissabon bij de eurocommissaris voor ontwikkeling is gelegd, behoort het toch ook tot de taken van de Hoge Vertegenwoordiger om voor samenhang te zorgen en het externe optreden van de EU te coördineren. Onlangs heeft de Hoge Vertegenwoordiger voorgesteld om de EEAS (onder toezicht van de eurocommissaris voor ontwikkeling) met de uitwerking van programmeringsdocumenten voor de voornaamste - thematische of geografische -samenwerkingsinstrumenten te belasten (8). Een dergelijke ordening brengt wel een risico met zich mee, nl. dat de onafhankelijkheid van het ontwikkelingsbeleid in het gedrang komt vanwege beïnvloeding door het externe beleid van de EU en de lidstaten en/of doordat het ontwikkelingbeleid daaraan ondergeschikt wordt gemaakt. Daarom hamert het EESC nogmaals op de spilfunctie en primaire verantwoordelijkheid van de Commissie voor de programmering van beleid of strategieën van ontwikkelingssamenwerking en verleent het opnieuw zijn steun aan de rol die het Europees Parlement kan gaan spelen als de procedure voor democratische en begrotingscontrole kracht wordt bijgezet.

3.2 Over het geheel genomen is het EESC goed te spreken over het DCI waarvan het belang voor de internationale ontwikkelingssamenwerking van de EU buiten kijf staat, al was het maar omdat de verschillende al eerder bestaande programma's daarin in één regeling, de DCI-Verordering, zijn ondergebracht waardoor programmering en middelenbeheer aan transparantie hebben gewonnen. Verder stelt het EESC vast dat er steeds meer geld beschikbaar wordt gemaakt voor ontwikkelingssamenwerking, waardoor de Europese Unie een van de grootste internationale geldschieters op dit gebied is geworden. Een goede zaak is ook dat de sociale partners voortaan ook aanspraak kunnen maken op steun uit het DCI. Een laatste opmerking betreft de talrijke overeenkomsten tussen de thema's van het DCI en de strategische prioriteiten van de afdeling Externe betrekkingen van het EESC (9).

3.3 Toch wil het EESC ook kanttekeningen plaatsen bij de algemene vereisten waaraan moet zijn voldaan om de DCI-doelstellingen daadwerkelijk te kunnen verwezenlijken en bij de rol die maatschappelijke organisaties en de sociale partners in de ontwikkelingssamenwerking spelen.

3.4 Om te beginnen moet er steeds meer voor worden geijverd dat de met het „fatsoenlijk werk”-concept bekrachtigde doelstellingen in praktijk worden gebracht. Dat concept heeft internationale erkenning gekregen door de uitdrukkelijke opname daarvan in de millenniumdoelen. Immers, die millenniumdoelen zijn door de VN in het leven geroepen om armoede te bestrijden en moeten dus worden gezien als instrument voor ontwikkelingssamenwerking. In EU-verband is het „fatsoenlijk werk”-concept in 2006 officieel in het ontwikkelingsbeleid (10) opgenomen en tot doelstelling van het DCI uitgeroepen. Dat neemt niet weg dat de programmering en de onderhandelingen tussen de EU en niet-EU-landen over de vraag hoe „fatsoenlijk werk” concreet moet worden vormgegeven, nog steeds moeizaam verlopen. Het kan dan ook verbazing wekken dat de Commissie zelf nergens in haar Mededeling van 2010 betreffende het „voorjaarspakket over ontwikkeling” (11) gewag maakt van „fatsoenlijk werk”. Het EESC dringt er daarom met klem bij de Commissie, de Raad en het Europees Parlement op aan om het „fatsoenlijk werk”-concept opnieuw ingang te doen vinden in beleid en praktijk van de ontwikkelingssamenwerking.

3.5 Verder herinnert het EESC eraan dat de vrijheid van vereniging en collectieve onderhandeling en de sociale dialoog onontbeerlijk zijn voor de uitvoering - door de sociale partners - van maatregelen voor „fatsoenlijk werk”. De Commissie formuleert het zo: „De EU is van oordeel dat respect voor de sociale rechten en de arbeidsnormen leidt tot een duurzame en billijke sociaaleconomische ontwikkeling.” en „Andere belangrijke actoren zijn (dus) de sociale partners (bedrijfsleven, vakbonden) …. In de partnerlanden vormen de vakbonden vaak de organisaties met het grootste ledenaantal, en zij zijn de bewakers van de internationale arbeidsnormen ….” (12) De Raad gaat hier in 2005 verder op in met een verklaring over de Europese consensus inzake ontwikkelingshulp: „ … de economische en sociale partners als de vakorganisaties … spelen een vitale rol als pleitbezorgers van de democratie, de sociale rechtvaardigheid en de mensenrechten.” (13) Daarom moeten de sociale partners volgens het EESC in dit verband worden gezien als onmisbare actoren en gesprekspartners van de EU. De sociale partners moeten volwaardige partners worden in de politieke dialoog en aanspraak kunnen maken op rechtstreekse steun.

3.6 Particuliere ondernemingen - geïnspireerd door het beginsel van de ondernemingsvrijheid – spelen een belangrijke rol in ontwikkelingssamenwerking, waardoor niet-EU-landen gemakkelijker de hun toekomende plaats in de geglobaliseerde economie kunnen veroveren. Maatschappelijk verantwoord ondernemen (MVO) betekent dat ondernemingen meer in het besef van hun verantwoordelijkheid handelen voor een rechtvaardigere ontwikkeling van de landen waar zij actief zijn. Uitgaande van de basisnormen voor arbeid en milieubescherming en van de wereldwijde prioritaire doelstellingen van milieubescherming en duurzame productie versterkt MVO de sociale en milieu-aspecten van DCI-acties.

3.7 Het EESC acht het raadzaam om bij beleidsprogrammering doelgerichter inspraak te geven aan de sociale partners, ook als het gaat om aanbestedingsprocedures voor diensten die gerelateerd zijn aan steun voor de economische en sociale rechten. Immers, het heeft vastgesteld dat aanbestedingen voor diensten dikwijls thema's betreffen als de sociale dialoog, arbeids- en sociale rechten. Dat neemt niet weg dat de huidige selectiecriteria (financiële en organisatorische vereisten van de aanvragende organisatie) de mogelijkheid voor de sociale partners om op billijke en evenwichtige wijze te participeren, dikwijls in de weg staan, terwijl de sociale partners toch de facto zouden moeten worden gezien als de voornaamste actoren op dit gebied.

3.8 De tendens is dat de EU een groot deel van de middelen voor ontwikkelingssamenwerking steeds vaker in de vorm van begrotingssteun verstrekt (14). Alhoewel er positieve argumenten zijn voor deze aanpak (het wordt meer aan de begunstigde landen zelf overgelaten om hun ontwikkeling te regelen en ze worden daar zelf verantwoordelijk voor gemaakt) is aan begrotingssteun toch ook een risico verbonden, nl. dat de wezenlijke bijdrage die het maatschappelijk middenveld aan de democratische ontwikkeling van de bevolking en de regering van de begunstigde landen levert, aan banden wordt gelegd (15). Een prioriteit voor de ontwikkelingssamenwerking zou moeten zijn dat de onafhankelijkheid van maatschappelijke organisaties wordt vergroot, omdat daarin een garantie ligt voor duurzame ontwikkeling. Daarom dienen er meer middelen te worden vrijgemaakt voor steun aan maatschappelijke organisaties (thematische programma's) (16). Die middelen dienen een tweeledig doel: daadwerkelijk toezicht op wat met de begrotingssteun wordt gedaan (17) en aanvullende maatregelen in de praktijk die niet mogelijk zouden zijn geweest als alleen met regeringen zou worden samengewerkt (18). Hetzelfde geldt voor de geografische programma's (19): daarin moet steun aan maatschappelijke organisaties worden opgenomen volgens de criteria van transparantie, behoorlijke programmering en vaststelling van specifieke doelstellingen, en moet het recht om initiatieven te nemen, in acht worden genomen en beschermd.

3.9 Met dit in het achterhoofd wordt duidelijk hoe cruciaal de rol van de sociale partners is. Behalve aan het programma „niet-overheidsactoren”, denke men daarbij aan thematische programma's als „Investeren in mensen” (met als beleidsterreinen „sociale samenhang”, „menselijke en sociale ontwikkeling”, „gendergelijkheid” en „gezondheidszorg”), als „Migratie en asiel” (gericht op het consolideren van legale routes voor arbeidsmigratie), of nog als „Milieu en natuurlijke hulpbronnen” (dat tot doel heeft om in ontwikkelingslanden het toezicht op de duurzaamheid van het milieu aan maatschappelijke organisaties over te laten) en als „Voedselzekerheid”. Met name in het onderwerp „Werkgelegenheid, sociale samenhang en fatsoenlijk werk” (20) (onderdeel van het thematische programma „Investeren in mensen”) zou de rol van de sociale partners en de sociale dialoog beter uit de verf moeten komen. Ook zou van de ontwikkeling van de basislandbouw uitdrukkelijk melding moeten worden gemaakt in de prioriteitenlijst van het thematische programma „Voedselzekerheid” (21).

3.10 Gezien de aard van de doelstellingen van het DCI lijkt het vanzelfsprekend dat er voor ontwikkelingssamenwerking wereldwijde strategieën worden uitgewerkt. Hetzelfde geldt voor - met name internationale - maatschappelijke organisaties. Maatschappelijke organisaties hebben vooral een internationale dimensie als de leden ervan zich zowel op het noordelijk als op het zuidelijk halfrond bevinden (zoals de sociale partners of coöperaties (22). Het gaat dan om representatieve internationale organisaties die dan ook formeel moeten kunnen worden geraadpleegd over de prioritering van programma's in het kader van de onwikkelingssamenwerking van de EU met begunstigde landen. Met het oog daarop verwijst het EESC naar de procedures voor overleg en besluitvorming die momenteel bij de OESO en de Raad van Europa worden toegepast (23).

3.11 Vooral in niet-EU-landen moeten de actoren van het maatschappelijk middenveld sterker komen te staan: om dat te bewerkstelligen, zou rechtstreeks steun moeten worden verleend aan regionale netwerken van maatschappelijke organisaties op het zuidelijk halfrond. Daarom stelt het EESC voor dat er, naast de middelen die voor netwerken op het noordelijk halfrond worden gereserveerd, via doelstelling 3 van het programma „niet-overheidsactoren” van het DCI ook een budget in het leven wordt geroepen voor activiteiten van netwerken op het zuidelijk halfrond die op coördinatie en capaciteitsopbouw zijn gericht (met als uiteindelijke doel om die netwerken representatiever te maken). De wereldwijde samenhang van beleid en acties op het gebied van ontwikkelingssamenwerking is gebaat bij de ondersteuning van internationale en regionale netwerken.

3.12 Het DCI-instrumentarium voor steun aan maatschappelijke organisaties zou dan ook steviger moeten worden onderbouwd, zodat het DCI zijn rol op alle niveaus kan spelen: uitwerking van beleidsprioriteiten, toezicht op de toepassing van die beleidsprioriteiten en uitvoering van ontwikkelingsinitiatieven. Het EESC adviseert daarom om raadplegingsprocedures uit te werken en te evalueren, samen met werkingscriteria om de programma's van de Commissie af te stemmen op de eigenschappen van de actoren ervan (Actor Based Approach). Momenteel is er in de internationale ontwikkelingssamenwerking kennelijk sprake van een duidelijke verscheidenheid aan actoren, die elk een eigen toepassingsgebied en eigen doelstellingen, strategieën, organisatievormen en functioneringswijzen hebben.

4. Specifieke opmerkingen

4.1 De Rekenkamer van de EU staat in een recent verslag over de participatie van niet-overheidsactoren (24) stil bij de noodzaak om de financiering mogelijk te maken van zogenoemde „kaderovereenkomsten”, d.w.z. programma's voor maatschappelijke organisaties met een lange looptijd, die voornamelijk op strategische doeleinden zijn gericht. Het EESC staat achter dat streven en adviseert om er gevolg aan te geven.

4.2 Ook zou het mogelijk moeten worden om de criteria voor de toepassing van sub-granting te verruimen. Sub-granting staat in dienst van en vormt een aanvulling op programma's die op kaderovereenkomsten zijn gebaseerd, waardoor basisorganisaties bereikbaarder worden. Bovendien is sub-granting een efficiënter systeem voor het beheer van de middelen die de Commissie ter beschikking staan, waarbij versnippering van initiatieven wordt voorkomen.

4.3 Ontwikkelingsprojecten moeten duurzamer worden gemaakt. Met het oog daarop stelt het EESC voor dat — in ontwikkelingsprojecten voor organisaties op het zuidelijk halfrond altijd ook de horizontale doelstelling „organisatorische capaciteitsopbouw” wordt opgenomen (waarbij dus niet alleen wordt gedoeld op het vermogen om projectactiviteiten te beheren); — de mogelijkheid wordt ingelast om projecten op voorhand aan een haalbaarheidsstudie te onderwerpen: de Rekenkamer stelt in bovengenoemd verslag dat de opstart van projecten dikwijls vertraging ondervindt omdat de plaatselijke behoeften onvoldoende zijn onderzocht (25). Die studies vooraf betalen, zou betekenen dat onmiddellijk met projecten kan worden begonnen (26).

4.4 Omwille van meer efficiëntie moeten de diverse fasen die voor een maatregel van ontwikkelingssamenwerking worden doorlopen (selectie, toezicht, evaluatie), kracht worden bijgezet. Daartoe is het met name noodzakelijk om — de huidige procedure voor de selectie van projecten te herzien, omdat daarmee - om bureaucratische redenen - bijna nooit het meest geschikte project kan worden uitgekozen. Er is dan ook behoefte aan nauwere betrekkingen en een strategische dialoog tussen de Europese Unie en de aanvragende organisaties, zowel op centraal als op perifeer niveau. Als actie moet worden ondernomen, zou een op participatie gebaseerd model moeten worden gevolgd; — degenen die verantwoordelijk zijn voor de programma's van de Commissie met behulp van strategische en financiële prikkels, tot meer rechtstreekse deelname aan de uitvoering van de maatregelen aan te zetten. Dan kunnen de resultaten van die projecten daadwerkelijk op de voet worden gevolgd, verlopen de contacten tussen geldschieter en begunstigde soepeler en kan de impact van projecten in de eindfase echt worden beoordeeld, zowel op centraal als op perifeer niveau; — altijd een lid van de EU-delegaties met de betrekkingen met het maatschappelijk middenveld te belasten. Sinds het Verdrag van Lissabon in werking is getreden, fungeren de afgevaardigden van die delegaties als ware EU-diplomaten. Bovendien maken EU-delegaties voortaan deel uit van de EEAS (zie hierboven) en zullen zij hun werk steeds vaker in overleg met de vertegenwoordigers van de lidstaten moeten doen. Daarom moet de functie van contactpersoon voor maatschappelijke organisaties in een EU-delegatie beslist meer institutioneel gewicht worden toegekend.

Brussel, 15 juli 2010 De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité Mario SEPI

(1) Zie EESC-advies van 2009 „Europees instrument voor democratie en mensenrechten” (REX/263)

(2) Het budget van het DCI voor 2007-2013 bedraagt 16 897 miljard euro: http://www.developmentportal.eu/wcm/subsite/snv1v2/content/view/53/81/. Een ander instrument voor ontwikkelingssamenwerking is het Europees Ontwikkelingsfonds (EOF) voor de ACS-landen, dat echter geen deel uitmaakt van de EU-begroting. Het 10e EOF heeft een budget van 22 682 miljoen euro voor 2008-2013: http://europa.eu/legislation_summaries/development/overseas_countries_territories/r12102_en.htm

(3) Geografische programma's: Latijns-Amerika, Azië, Centraal-Azië, Midden-Oosten en Zuid-Afrika. Thematische programma's: voedselveiligheid, „investeren in mensen”, migratie en asielrecht, niet-overheidsactoren en plaatselijke overheden, milieu en natuurlijke rijkdommen (zie http://ec.europa.eu/europeaid/infopoint/publications/europeaid/153a_en.htm). De middelen van die geografische en thematische programma's zijn – ook voor de periode 2007-2013 – als volgt verdeeld: 10,57 miljard euro voor geografische programma's (60 %) en 5,596 miljard euro voor de thematische programma's (33 %).

(4) Zie Verordening (EG) nr. 1905/2006 van het Europees Parlement en de Raad van 18 december 2006 inzake het DCI, PB L 379 van 27 december 2006

(5) Die gestructureerde dialoog over de betrokkenheid van het maatschappelijk middenveld en plaatselijke overheden bij ontwikkelingssamenwerking is een initiatief dat de Commissie in 2009 heeft genomen om over de rol van maatschappelijk organisaties en plaatselijke overheden in de ontwikkelingssamenwerking te laten discussiëren. Alhoewel deze dialoog geen onderhandeling is, wordt toch gestreefd naar gemeenschappelijke uitspraken over bovengenoemde thema's, ook samen met EU-lidstaten, het Europees Parlement en vertegenwoordigers van maatschappelijke organisaties (zie http://ec.europa.eu/europeaid/who/partners/civil-society/structured-dialogue_en.htm).

(6) Na afloop van het forum van Accra (2008) zijn maatschappelijke organisaties uitgeroepen tot volwaardige ontwikkelingsactoren (independent development actors in their own right), net zo goed als regeringen en internationale organisaties, art. 20 van de Accra-actieagenda: http://siteresources.worldbank.org/ACCRAEXT/Resources/4700790-1217425866038/AAA-4-SEPTEMBER-FINAL-16h00.pdf.

(7) Het personeelsbestand van de EEAS zal worden samengesteld uit medewerkers van de relevante afdelingen bij de Commissie en de Raad en van de diplomatieke diensten van de lidstaten. De EEAS is een dienst sui generis, die los staat van en autonoom is vis-à-vis zowel de Commissie als de Raad: http://eeas.europa.eu/background/index_en.htm.

(8) Art. 8 http://eeas.europa.eu/docs/eeas_draft_decision_250310_en.pdf.

(9) Het EESC heeft het ACS-comité dat verantwoordelijk is voor de betrekkingen met de ACS-landen. Zie ook de bibliografie van EESC-adviezen over het Europese instrument voor ontwikkelingssamennwerking (EOF)

(10) Mededeling van de Commissie aan de Raad, het Europees Parlement, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio's - „Bevordering van waardig werk voor iedereen” (COM(2006) 249 final)

(11) Mededeling van de Commissie aan de Raad, het Europees Parlement, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio's - EU-twaalfpuntenplan ter ondersteuning van de millenniumdoelstellingen voor ontwikkeling COM(2010) 159 final

(12) Mededeling van de Commissie aan de Raad en het Europees Parlement – Rol van de Europese Unie bij de bevordering van de mensenrechten en de democratisering in derde landen (COM(2001) 252 final)

(13) PB C 46 van 24.2.2006, blz. 1, punt 18

(14) Begrotingssteun wordt verstrekt in de vorm van financiële middelen die door de EU rechtstreeks, met behulp van de voor dat doel ingestelde financiële organen, worden overgemaakt aan de begunstigde landen. Begrotingssteun kan een algemeen karakter hebben (als daarmee een nationale ontwikkelingsstrategie wordt gesubsidieerd) of sectorgebonden zijn (als het geld voor een bepaalde sector is bestemd, zoals onderwijs of gezondheidszorg). Zie http://ec.europa.eu/europeaid/how/delivering-aid/budget-support/index_en.htm

(15) Zie EESC-advies over „De rol van het maatschappelijk middenveld in de nieuwe strategie voor de Westelijke Balkan”, PB C 80 van 30 maart 2004

(16) In tegenstelling tot geografische programma's kunnen thematische programma's zonder toestemming van de regering van het begunstigde land worden uitgevoerd.

(17) Men denke daarbij aan de uiterst belangrijke rol die maatschappelijke organisaties, door toezicht en controle op de benutting van voor ontwikkelingssamenwerking bestemde middelen, voor de bestrijding van corruptie kunnen spelen.

(18) EuropeAid doet hiernaar momenteel onderzoek: Engaging non state actors in new aid modalities in https://webgate.ec.europa.eu/fpfis/mwikis/aidco/index.php/Structured_dialogue#WG2:_T1:_New_aid_modalities_and_CSOs and_LAs_challenges_and_opportunities.3F en Complementarity of EC financial instruments in the field of human rights and democracy, Information note, aidco.e.4 (2009)338553, 29.10.2009.

(19) Momenteel lijkt het erop dat de meeste financiële steun in het kader van geografische programma's in de vorm van begrotingssteun wordt verleend, waardoor steun aan lokale maatschappelijke organisaties dus pas op de tweede plaats komt. Daarbij mag niet worden vergeten dat voor de uitvoering van geografische programma's wél officiële toestemming van de begunstigde staat nodig is.

(20) Het bedrag dat aan dit thema is gewijd, maakt slechts 21 % uit van het hele budget voor „Investeren in mensen” (2007-2013). Zie ook Mid-tern review of Strategy Paper for Thematic Programme (2007-2013).

(21) Zie EESC-advies van 2009 „Handel en voedselzekerheid” (REX/273, rapporteur: Campli)

(22) De sociale partners (werkgevers- en werknemersorganisaties) hebben zowel Europese als wereldwijde organisaties. In Europa zijn dat de Business Europe (werkgevers) en het Europees Vakverbond (werknemers) en voor de wereld: de internationale werkgeversorganisatie (IOE) en het internationaal verbond van vakbonden (CSI). Ook coöperaties hebben Europese en internationale organisaties: de Cooperatives Europe en International Co-operatives Alliance. Daar komen dan ook nog alle organisaties, coöperaties en onderlingewaarborgmaatschappijen bij die volgens de definitie die de IAO-conferentie van Johannesburg (van 19 t/m 21 oktober 2009) daaraan heeft gegeven, samen de „sociale economie” uitmaken. Het thema van die conferentie was „De sociale economie: reactie van Afrika op de wereldcrisis”.

(23) Tekenend in dat verband zijn respectievelijk de rol van het TUAC en die van het Europees Jeugdforum

(24) Speciaal verslag nr. 4, 2009: Beheer door de Commissie van de participatie van niet-overheidsactoren aan de ontwikkelingssamenwerking van de EU.

(25) Speciaal verslag nr. 41 (blz. 23)

(26) Om dergelijke haalbaarheidsstudies te financieren, zou een rouleersysteem kunnen worden ingevoerd: de Commissie schiet het geld voor, waarna het desbetreffende bedrag van de totale kosten van een project wordt afgetrokken als dat wordt uitgekozen.