Advies over :

- de voorstellen voor beschikkingen van de Raad betreffende de specifieke programma's ter uitvoering van het Kaderprogramma van de Europese Gemeenschap voor communautaire acties op het gebied van onderzoek, technologische ontwikkeling en demonstratie (1994-1998), en - de voorstellen voor beschikkingen van de Raad betreffende de specifieke programma's ter uitvoering van het Kaderprogramma van de communautaire activiteiten op het gebied van onderzoek en onderwijs voor de Europese Gemeenschap voor Atoomenergie (1994-1998) () (94/C 393/23)

De Raad van de Europese Unie heeft op 14 en op 19 april 1994 besloten, overeenkomstig de bepalingen van artikel 130 I (lid 4) van het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap en van artikel 198 van het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap voor Atoomenergie bij het Economisch en Sociaal Comité advies aan te vragen over de voornoemde voorstellen.

De Afdeling voor energie, nucleaire vraagstukken en onderzoek, die met de voorbereiding van de werkzaamheden dienaangaande was belast, heeft haar advies op 8 september 1994 aangenomen. Rapporteur was de heer von der Decken; co-rapporteurs waren de heren Barbagli, Bernabei, Bordes-Pages, Dunkel, Frandi, Gardner, von Haus, Lyons, de Paul de Barchifontaine, Proumens en Tesoro Oliver.

Het Economisch en Sociaal Comité heeft tijdens zijn 318e Zitting (vergadering van 14 september 1994) het volgende advies uitgebracht, dat met algemene stemmen is goedgekeurd.

1. Inleiding

1.1. Op 26 april 1994 is het Vierde Kaderprogramma voor onderzoek en technologische ontwikkeling definitief vastgesteld. Ter zake zijn twee besluiten uitgevaardigd, het eerste met betrekking tot het "Vierde Kaderprogramma van de Europese Gemeenschap van communautaire werkzaamheden op het gebied van onderzoek, technologische ontwikkeling en demonstratie (1994-1998)" () en het tweede aangaande het "Kaderprogramma voor communautaire activiteiten op het gebied van onderzoek en onderwijs voor de Europese Gemeenschap voor Atoomenergie (1994-1998) ().

1.2. Het Kaderprogramma behelst overeenkomstig artikel 130 G van het Verdrag betreffende de Europese Unie de uitvoering van vier activiteiten :

- tenuitvoerlegging van programma's voor onderzoek, technologische ontwikkeling en demonstratie, waarbij de samenwerking met en tussen ondernemingen, onderzoekscentra en universiteiten wordt bevorderd;

- bevordering van de samenwerking inzake onderzoek, technologische ontwikkeling en demonstratie van de EG met derde landen en internationale organisaties;

- verspreiding en exploitatie van de resultaten van de activiteiten inzake onderzoek, technologische ontwikkeling en demonstratie van de EG;

- stimulering van opleiding en mobiliteit van onderzoekers in de Gemeenschap.

1.3. Overeenkomstig artikel 130 I, lid 3, van genoemd Verdrag worden deze activiteiten tenuitvoergelegd middels specifieke programma's; deze zijn onderwerp van de onderhavige voorstellen, welke in de twee te behandelen documenten zijn vervat.

1.4. De Commissie heeft aldus 20 voorstellen ingediend, waarvan 17 voor de uitvoering van de eerste activiteit, die het grootste gedeelte van de communautaire onderzoekswerkzaamheden bestrijkt en waarvoor tevens het leeuwedeel van het voor de tenuitvoerlegging van het Vierde Kaderprogramma uitgetrokken bedrag is bestemd.

1.5. Het Comité werd verzocht zich met spoed over vier van de voorgestelde specifieke programma's uit te spreken; ten aanzien van drie programma's werd dit verzoek op 2 juni 1994 gedaan en voor het vierde op 5 juli 1994. Zodoende worden in het voorliggende advies de resterende 16 van de 20 voorstellen behandeld. Bedoelde vier programma's betreffen de volgende onderzoeksgebieden :

- geavanceerde communicatietechnologieën en -diensten;

- telematicatoepassingen van algemeen belang;

- industriële en materiaaltechnologie;

- niet-nucleaire energie.

2. Kaderprogramma en specifieke programma's : algemene opmerkingen

2.1. Het Comité is tevreden over het feit dat de Commissie een eenvormig raamwerk voor de indiening van de verschillende voorstellen voor specifieke programma's heeft vastgesteld; aldus wordt gestreefd naar vereenvoudiging en rationalisering.

2.2. Een dergelijke aanpak past bij het streven naar grotere transparantie en samenhang in de onderzoeksactiviteit van de Gemeenschap, hetgeen de onvoorwaardelijke goedkeuring van het Comité wegdraagt.

2.3. Tegen die achtergrond wenst het Comité een aantal opmerkingen te formuleren over de voorstellen voor specifieke programma's in hun totaliteit en het Kaderprogramma zelf, dat inmiddels door Europees Parlement en Raad via de codecisieprocedure van artikel 189 B van het Unieverdrag is vastgesteld.

2.4.

Kaderprogramma en specifieke programma's : vaststellingsprocedures

2.4.1. Het Comité heeft al vaker zijn bezorgdheid uitgesproken over de tijd die met de vaststelling en de uitvoering van het Kaderprogramma heengaat, en op het risico van discontinuïteit in de uitvoering van de specifieke programma's gewezen. Dit laatste is schadelijk voor de communautaire onderzoeksinspanningen in hun totaliteit. Ook heeft het ESC beklemtoond dat stabiliteit en continuïteit essentiële factoren voor de uitbouw van het onderzoek zijn.

2.4.2. Het Comité verwijst in dit verband naar de opmerkingen in zijn advies van 3 juni 1991 over het voorstel voor een besluit van de Raad tot aanpassing van het Tweede Kaderprogramma (1987-1991) (), zijn advies van 25 november 1992 over het voorstel voor een besluit van de Raad betreffende aanvullende financiering van het Derde Kaderprogramma (1990-1994) () en naar zijn initiatiefadvies van 26 mei 1993 over het Vierde Kaderprogramma (1994-1998) ().

2.4.3. Zoals het Comité in het tweede van voornoemde adviezen onderstreepte, mocht worden gehoopt dat met de vaststelling van het concept "glijdende programmering" van de communautaire onderzoeksacties, op grond waarvan twee opeenvolgende kaderprogramma's elkaar een of twee jaar overlappen, de voor veelbelovend onderzoekswerk onmisbare continuïteit verzekerd, niet wezenlijke dan wel weinig perspectiefrijke onderzoeksactiviteiten ingekrompen of onderbroken en nieuwe activiteiten door vroegtijdig aangebrachte strategische aanpassingen opgestart konden worden.

2.4.4. Wat de financiering betreft, was het de bedoeling door de toepassing van dit concept ongegronde onderbrekingen van onderzoeksprojecten om financiële redenen te voorkomen, onzekerheden over de beschikbaarheid van kredieten uit de wereld te helpen en de vaart bij de communautaire onderzoeksactiviteiten erin te houden, zonder dat daarbij aanvullende budgettaire middelen ter beschikking behoeven te worden gesteld.

2.4.5. Daarom stemde het Comité in zijn advies van 15 november 1989 over het Derde Kaderprogramma (1990-1994) () er volledig mee in dat de Raad het concept van "glijdende programmering" heeft aangenomen. Door toepassing daarvan zou immers tevens rekening kunnen worden gehouden met de termijnen die voor de vaststelling van het kaderprogramma zelf, maar ook van de specifieke programma's vereist zijn.

2.4.6. Het is duidelijk dat de toepassing van dit concept op hindernissen blijft stuiten; het Derde Kaderprogramma werd pas in april 1990 (), het laatste specifieke programma pas in maart 1992, het Vierde Kaderprogramma pas op 26 april 1994 vastgesteld, terwijl de Commissie haar voorstellen terzake in juni 1993 had ingediend.

2.4.7. Dat specifieke factoren als de afwezigheid van een communautair financieringskader en onzekerheden aangaande de besluitvormingsprocedure voor de vaststelling van het Vierde Kaderprogramma en de datum van inwerkingtreding van het Verdrag van Maastricht hebben geleid tot vertragingen in de wetgevingsprocedure, wordt door het Comité ingezien. Hoe dan ook, het blijkt nu dat met de uitvoering van de meeste - zo niet alle - specifieke programma's, gezien de tijd die heengaat met de uitnodiging tot inschrijving, niet eerder dan begin 1995 aangevangen zal kunnen worden.

2.4.8. Het Comité heeft reeds eerder betwijfeld of via het nieuwe besluitvormingsproces tot inkorting van de desbetreffende termijnen kan worden bijgedragen.

2.4.9. Het ESC constateert dat, als remedie tegen de duur en de ingewikkeldheid van de codecisieprocedure, het in de praktijk gevoerde driehoeksoverleg tussen Commissie, Raad en Europees Parlement wordt versterkt en een plaats in het institutionele bestel krijgt naast het normale wetgevingsproces. Het is volledig van dit overleg uitgesloten, alhoewel zijn bevoegdheden op O & TO-gebied in het Verdrag van Maastricht worden bevestigd.

2.4.9.1. Zodoende wil het Comité de door onderhavig advies geboden mogelijkheid benutten, tevens zijn grote bezorgdheid over een dergelijke ontwikkeling uit te spreken. Hierdoor krijgt de raadpleging van het ESC namelijk een meer formeel dan inhoudelijk karakter en kan het gebeuren dat het Comité in een onbetekende positie wordt gedrongen op een gebied van communautaire activiteiten waar alle economische en sociale kringen een wezenlijke rol vervullen. Het dringt er bij de Commissie op aan ervoor te zorgen dat het Comité in de toekomst zijn adviesfunctie overeenkomstig de Verdragsbepalingen volledig en daadwerkelijk kan waarnemen.

2.4.10. Deze bezorgdheid wordt nog aangewakkerd doordat bedoeld overleg vergezeld gaat van een wildgroei aan al dan niet sectorale comités, om nog maar te zwijgen van de recent ingestelde "Europese Adviesraad voor Wetenschap en Technologie", die als taak heeft de Commissie bij te staan bij het opzetten en tenuitvoerleggen van het communautaire O& TO-beleid.

2.4.11. Daarom beklemtoont het Comité dat het concept van "glijdende programmering" van de communautaire onderzoeksactiviteiten weer effectief toegepast moet worden; dit vereist in de allereerste plaats dat de Commissie zelf de wetgevingsprocedure vroeg genoeg inleidt. Derhalve dringt het er bij de Commissie op aan, er alles aan te doen dat de procedure tijdig genoeg wordt afgerond, zodat de bij het volgende kaderprogramma horende specifieke programma's uiterlijk begin 1998 van start kunnen gaan.

2.5.

Financiële facetten

2.5.1. Het Comité stond in zijn advies van 25 november 1993 over de voorstellen van de Commissie betreffende het Vierde Kaderprogramma (1994-1998) () op het standpunt dat het ten laste van de communautaire begroting komende bedrag van 13,1 miljard ecu ten behoeve van de uitvoering van dit kaderprogramma geen reële verhoging van de communautaire financiering van onderzoek inhield; zulks gegeven de nieuwe activiteiten die in het programma waren opgenomen, met name demonstratieprojecten en voorbereidende, flankerende en vervolgwerkzaamheden (APAS).

2.5.2. Bovendien sprak het Comité zijn teleurstelling over dit bedrag uit aangezien de Commissie haar voorstel beschouwde als onderdeel van de inspanningen de economische groei en werkgelegenheid in de Gemeenschap nieuw leven in te blazen. Gegeven de toenmalige sociaaleconomische situatie kwalificeerde het Comité dit bedrag verder als volstrekt ontoereikend. Deze kwalificatie werd, voor zover dat nog nodig was, bevestigd in het initiatiefadvies van het Comité van 20 oktober 1993 over "Groei, Concurrentievermogen, Werkgelegenheid - overwegingen voor de middellange termijn" () en in het in december 1993 verschenen Witboek van de Commissie. Daarbij worden de nationale onderzoeksbudgetten nog altijd verlaagd.

2.5.3. Opnieuw heeft de Raad het voor zijn rekening genomen, het door de Commissie voorgestelde bedrag te besnoeien en uiteindelijk op een totaalbedrag van 12.300 miljoen ecu uit te komen. Tussen nu en 30 juni 1996 kan "eventueel" een aanvullend bedrag van 700 miljoen ecu voor de uitvoering van het Vierde Kaderprogramma worden toegewezen. Een dergelijk besluit zal worden genomen "in het licht van een evaluatie van de vooruitgang bij de tenuitvoerlegging van het kaderprogramma, van de bijdrage van het programma tot het concurrentievermogen van de communautaire industrie op internationaal niveau, van de rendabiliteit van het geïnvesteerde bedrag en van de ontwikkeling van de financiële vooruitzichten van de Europese Unie" [aldus het perscommuniqué van de Raad "onderzoek" van 21 maart 1994 - 5749/94 (Presse 43)].

2.5.4. Het Comité constateert dat het nog steeds niet kan beoordelen hoe dit bedrag over de vier activiteiten, alsook over de verschillende specifieke programma's waarvan de uitvoering in het kader van de eerste activiteit is gepland, is verdeeld.

2.5.5. Het verzoekt de Commissie dan ook met klem, hem in de toekomst van alle relevante informatie, met name over financiële zaken, te voorzien ten einde de door het Verdrag op het gebied van onderzoek toegewezen adviestaak integraal te kunnen uitvoeren.

2.5.6. Daarnaast is het Comité om de hierboven uiteengezette redenen van opvatting dat de kredieten voor de uitvoering van de meest direct hierbij betrokken specifieke programma's met voorrang moeten worden geconcentreerd op onderzoeksterreinen die rechtstreeks bijdragen tot de opleving van groei en werkgelegenheid in Europa. Hierbij dient selectiever tewerk te worden gegaan.

2.6.

Onderzoek naar de stand van uitvoering van de specifieke programma's en evaluatie van de researchactiviteiten en de resultaten daarvan

2.6.1. In artikel 4 van de voorstellen voor beschikkingen wordt naast een voortdurend en systematisch onderzoek van de voortgang van de verschillende specifieke programma's door de Commissie, daarbij bijgestaan door onafhankelijke externe deskundigen, een evaluatie van de op het gebied van elk programma ondernomen activiteiten en de resultaten daarvan door onafhankelijke deskundigen voorgeschreven.

2.6.2. Evenals in het bovengenoemde advies over de voorstellen van de Commissie betreffende het Vierde Kaderprogramma, stelt het Comité nogmaals er belang aan te hechten dat bij deze verschillende onderzoeken en evaluaties met de ervaring van de onderzoekers en andere bij onderzoeksprogramma's betrokken en door researchactiviteiten geraakte personen en groepen rekening wordt gehouden. Het is vooral zaak dat deze evaluatiecomités kijken naar de ervaring van de onderzoekers die zijn ingeschakeld voor de door de verschillende specifieke programma's bestreken onderzoeksactiviteiten, ongeacht de vraag of deze binnen universiteiten, publieke of private onderzoekscentra, dan wel door het bedrijfsleven worden verricht.

2.7.

Uitvoering van de specifieke programma's

2.7.1. In artikel 5 van de voorstellen van de Commissie wordt bepaald dat zij een werkprogramma opstelt waarin voor ieder specifiek programma de "wetenschappelijke en technische doelstellingen", de "verschillende uitvoeringsfasen" en de "financiële middelen voor iedere wijze van uitvoering" nader worden omschreven. Op grond van dit artikel dient de Commissie tevens op basis van die werkprogramma's uitnodigingen tot het indienen van voorstellen voor projecten op te stellen.

2.7.2. Het Comité beklemtoont dat er zonder gelijkheid op het stuk van toegang tot informatie absoluut geen sprake kan zijn van daadwerkelijk gelijke kansen voor alle belangstellenden betreffende de toegang tot onderzoeksprogramma's. Het heeft er al vaak op gewezen dat zulks voor het MKB buitengewoon belangrijk is.

2.7.3. In dit verband verwijst het Comité naar de talrijke voorstellen die het heeft geformuleerd in het advies dat het op 1 juni 1994 over twee voorstellen voor beschikkingen betreffende de regels voor deelneming van ondernemingen, onderzoekscentra en universiteiten aan specifieke programma's () heeft uitgebracht.

2.7.4. In datzelfde advies heeft het Comité tevens een groot aantal suggesties en voorstellen geformuleerd om met name het algemene raamwerk voor deelneming aan de specifieke programma's nog verder te verbeteren.

2.7.5. Daarom wil het zich in dit advies niet uitspreken over de algemene regels voor deelneming uit bijlage III van de diverse voorstellen voor specifieke programma's, en beperkt het zijn eventuele opmerkingen tot de aanvullende specifieke bepalingen die door de Commissie ten aanzien van de verschillende behandelde programma's zijn voorgesteld.

2.8.

Administratieve en personeelsuitgaven

2.8.1. Het Comité constateert dat de administratieve en de personeelsuitgaven tussen de specifieke programma's sterk variëren. Deze uitgaven kunnen tot wel meer dan 25 % van het totale bedrag voor de verwezenlijking van een programma oplopen.

2.8.2. Het Comité beseft terdege dat een goed beheer en een goede administratieve begeleiding van researchactiviteiten vereist zijn. Ook beseft het ten volle dat een aanzienlijk gedeelte van deze uitgaven samenhangen met de bijzondere kenmerken van elk van deze programma's : omvang, wijze van uitvoering, nieuwe activiteiten.

2.8.3. Ook moet worden ingezien dat als gevolg van de nieuwe Verdragsbepalingen in de specifieke programma's activiteiten zijn opgenomen die tot dusverre buiten de kaderprogramma's om werden gefinancierd en uitgevoerd.

2.8.4. In elk geval heeft het Comité de indruk dat enkele personeels- en administratieve budgetten ten onrechte nog steeds te hoog zijn, en stelt het vast dat deze uitgaven niet overzichtelijk genoeg zijn, en heeft het geen zicht op de maatregelen die de Commissie heeft genomen om het beheer van de onderzoeksprogramma's te vereenvoudigen en aldus de uitgaven te drukken.

2.8.5. Het Comité wijst erop dat de Gemeenschap gezien de krappe begrotingsruimte beslist moet trachten de administratieve en de personeelsuitgaven tot een minimum te beperken, zodat het beschikbare budget bij voorrang aan de uitvoering van de eigenlijke researchactiviteiten kan worden besteed.

EERSTE ACTIVITEIT :

TENUITVOERLEGGING VAN PROGRAMMA'S

VOOR ONDERZOEK, TECHNOLOGISCHE

ONTWIKKELING EN DEMONSTRATIE

3. Informatietechnologie [94/0081 (CNS)]

3.1.

Inleiding

3.1.1. Het voorgestelde programma heeft de volgende algemene doelstellingen :

- bijdragen aan een hogere kwaliteit van het bestaan alsmede aan een betere concurrentiepositie van het hele bedrijfsleven in Europa;

- bijdragen aan de totstandkoming van de informatie-infrastructuur in Europa;

- versterken van de wetenschappelijke en technologische basis van het Europese bedrijfsleven;

- bevorderen van voorbereidende en validatie-activiteiten met het oog op normalisatie.

3.1.2. Het programma sluit aan bij het door de Raad op 15 juli 1991 voor de periode 1990-1994 () vastgestelde Kaderprogramma, waarover het Comité zich op 20 november 1990 heeft uitgesproken (). Voor de tenuitvoerlegging van dit programma was een bedrag van 1 532 miljoen ecu uitgetrokken.

3.1.3. De Commissie stelt voor, ten laste van de communautaire begroting een bedrag van 1 911 miljoen ecu voor de tenuitvoerlegging van het nieuwe programma uit te trekken.

3.1.4. De voorgestelde onderzoeksactiviteiten zullen plaatsvinden op terreinen die "zodanig worden gekozen dat de opbouw van de informatie-infrastructuur zoveel mogelijk wordt aangezwengeld, de nadruk ligt op toegankelijkheid, bruikbaarheid en optimale praktijk, en de beheersing van generieke technologieën in Europa wordt gestimuleerd. Tevens moet het programma de Europese informatietechnologie de juiste impuls geven".

3.1.5. Het voorgestelde bedrag wordt als volgt over de geselecteerde onderzoeksterreinen verdeeld (in %) :

- basistechnologieën :

45

- softwaretechnologie

14

- technologie voor componenten en subsystemen

23

- multimediatechnologie

8

- onderzoek op lange termijn

10

- activiteitenclusters :

45

- open microprocessorsystemen-initiatief

10

- krachtige computers en netwerken

13

- technologie voor bedrijfsprocessen

10

- integratie bij fabricage

12

3.1.6. De "activiteitenclusters" vormen een nieuwe benadering van activiteiten op het terrein van onderzoek en technologische ontwikkeling. Een cluster is een verzameling activiteiten op verschillende technologische gebieden, maar met één enkel duidelijk omschreven doel. In een cluster kunnen diverse activiteiten worden opgenomen, indien de specifieke behoeften dit vereisen : speerpuntnetwerken, samenwerking tussen leveranciers en gebruikers, samenwerking met Eureka, coördinatie met nationale initiatieven, internationale samenwerking, verspreiding van resultaten, of opleidingsinitiatieven.

3.1.7. Het voorgestelde budget omvat tevens 19 miljoen ecu voor maatregelen m.b.t. de verspreiding en exploitatie van resultaten. Ook zijn opleidingsactiviteiten gepland, waarvoor ten minste 2 % van het totale bedrag is uitgetrokken.

3.1.8. Het is de bedoeling dat het GCO met een bij het budget van het voorgestelde programma komende bijdrage van 21 miljoen ecu aan de onderzoeksactiviteiten op het gebied van informatietechnologie deelneemt.

3.2.

Algemene opmerkingen

3.2.1. Het Comité is het eens met het Commissievoorstel, en met name met de wetenschappelijke en technische inhoud van het onderhavige programma.

3.2.2. Niettemin vindt het Comité dat de voorstellen op een aantal plaatsen moeten worden gewijzigd, wil het door de Raad goed te keuren programma werkelijk bijdragen aan de verwezenlijking van de met het Vierde Kaderprogramma beoogde - en in de overwegingen bij de ontwerp-beschikking beschreven - doelstellingen. Daarbij moet ook voldoende aandacht worden besteed aan de sociaal-economische problemen waarvoor de Europese Unie zich geplaatst ziet.

3.2.3. Om een spoedig economisch herstel en nieuwe werkgelegenheid in de landen van de Europese Unie tot stand te brengen, verdient praktijkgericht onderzoek dat gemakkelijk kan worden toegepast en verspreid, volgens het Comité in de huidige omstandigheden de meeste aandacht.

3.2.4. Op die manier dragen de voorgestelde wijzigingen bij tot stimulering van de groei, bevordering van het concurrentievermogen en het scheppen van arbeidsplaatsen, alsmede aan de versterking van de economische en sociale samenhang.

3.2.5. Er dient te worden voorkomen dat één en hetzelfde project achtereenvolgens in verschillende sectoren kan worden ondergebracht, aangezien dit verwarring zou veroorzaken en ertoe zou leiden dat voorstellen meer dan één keer worden ingediend. Het Comité beveelt de Commissie aan hiervoor een adequate procedure in te voeren.

3.2.5.1. In dit verband zij ook opgemerkt dat - zoals het Comité reeds bij eerdere gelegenheden heeft aanbevolen - de procedures voor indiening en selectie van voorstellen vereenvoudigd zouden moeten worden en transparanter zouden moeten zijn.

3.2.6. Een deel van het budget dient te worden gereserveerd voor prospectief onderzoek en haalbaarheidsstudies t.b.v. het MKB.

3.2.7. Het is van groot belang dat het formaat van de voorstellen wordt ingekrompen en dat niet-essentiële details worden weggelaten, zodat de deskundigen de projecten sneller en gemakkelijker kunnen beoordelen. Mocht later blijken dat er nog aanvullende details nodig zijn, dan kunnen deze bij de afsluiting van de contracten worden verstrekt.

3.3.

Bijzondere opmerkingen

3.3.1.

Multimediatechnologie

3.3.1.1. De integratie van verticale groeperingen van ontwerpers en gebruikers dient te worden gestimuleerd en het MKB dient betere toegang te krijgen tot projecten voor toepassing en demonstratie. Daartoe moeten de volgende bijzondere projecten in het programma worden opgenomen :

- projecten voor integratie van beeld, gegevens, spraak, enz. op CD-ROM en andere informatiedragers via omzetting van documenten;

- projecten voor de ontwikkeling van multimediatoepassingen op diverse terreinen, zoals uitgeverijen, opleidingsinstellingen, banken, enz.;

- projecten voor demonstratie van de mogelijkheden van multimediatechnologie;

- projecten voor de verspreiding van multimediatechnologie voor kleine bedrijven en opleidingsinstellingen (als voorbeeld voor dergelijke activiteiten zou het "ESSI"-initiatief - "European Software and Systems Initiative" - kunnen worden gebruikt).

3.3.2.

Kantoorautomatisering en huissystemen

3.3.2.1. Aan het programma zouden de volgende bijzondere projecten moeten worden toegevoegd :

- projecten voor integratie van de verschillende functies van een bedrijf, waaronder teamwork en "workflow";

- projecten voor de toepassing van multimediatechnologie in bedrijfsprocessen;

- projecten voor het beheer van documenten en bedrijfsprocessen, m.i.v. het invoeren van gegevens op papier in de computer;

- projecten voor demonstratie van de toepassing van multimediatechnologie op bedrijfsprocessen.

3.3.3.

Software, fundamenteel onderzoek en integratie bij fabricage

3.3.3.1.

Geen bijzondere opmerkingen.

3.3.4.

IT-componenten en -subsystemen

3.3.4.1. Bij het thema micro-tronica moet ook naar geïntegreerde schakelingen, zogenaamde "smart power"-technologie, worden verwezen.

3.3.4.2. In de lijst van toepassingen van micro-systemen zouden ook intelligente sensoren voor industriële controle moeten worden opgenomen.

3.3.5.

Microprocessorsystemen

3.3.5.1.

Geen bijzondere opmerkingen.

3.3.6.

Krachtige computers

3.3.6.1. Aan het thema simulatie dienen simulatie van netwerken voor transport en distributie van elektriciteit te worden toegevoegd, alsmede weersvoorspellingen en gebruik van kernenergie voor niet-militaire doeleinden.

3.3.6.2. Aan het thema informatiebeheer dienen toepassingen in de financiële sector en andere dienstverlenende sectoren te worden toegevoegd.

3.4.

Begroting

3.4.1. De indicatieve verdeling van het totale bedrag van 1 911 miljoen ecu zou beter op de doelstellingen van het programma moeten worden afgestemd. Het Comité is van mening dat er meer middelen zouden moeten worden uitgetrokken voor software- en multimediatechnologie en voor de integratie bij fabricage, en minder voor technologie voor componenten en subsystemen en voor microprocessoren en de toepassing ervan.

4. Normalisatie, metingen en proeven

4.1.

Inleiding

4.1.1. De algemene doelstellingen van het programma zijn als volgt :

- Verbetering van de concurrentiekracht van alle takken van het Europese bedrijfsleven (met inbegrip van bijzondere behoeften van het midden- en kleinbedrijf - MKB)

- door het bevorderen van industriële innovatie,

- door een betere omschrijving en een betere kwaliteitscontrole van produkten,

- door middel van efficiëntere meetmethoden in het produktiestadium,

- door wederzijdse erkenning van certificaten in het kader van de globale aanpak voor vaststelling van de overeenstemming.

- Het verschaffen van de nodige middelen aan prenormatief onderzoek voor uitwerking en toepassing van het Gemeenschapsbeleid (interne markt, milieu, landbouw, gezondheid, vervoer en beveiliging van de buitengrenzen).

- Prenormatief onderzoek ter ondersteuning van de werkzaamheden van CEN, CENELEC, ETSI (Europees Instituut voor Telecommunicatienormen) enz. met betrekking tot bestaande of nieuwe normen.

- Ondersteuning van de komende ontwikkeling van een infrastructuur voor metingen in Europa door mede te zorgen voor coördinatie van de nationale activiteiten en de ontwikkeling van normen en geavanceerde meetsystemen en -methoden.

- Bevordering van de verspreiding en exploitatie van goede meetpraktijken in Europa en meer bepaald in de minst begunstigde regio's.

4.1.2. Dit programma is een vervolg op het op 29 april 1992 door de Raad vastgestelde programma voor de periode 1990-1994 (), waarover het Comité zich op 20 november 1990 () heeft uitgesproken. Voor de verwezenlijking van dit programma werd in totaal een bedrag van 159 miljoen ecu toegekend.

4.1.3. De Commissie stelt voor, uit de communautaire begroting een bedrag ten belope van 167 miljoen ecu voor de verwezenlijking van dit nieuwe programma uit te trekken. Dat bedrag zou als volgt verdeeld moeten worden over de verschillende onderzoeksgebieden (in %) :

- metingen voor Europese kwaliteitsprodukten

40-45

- de ontwikkeling van de meetmethoden en instrumenten die nodig zijn voor het onderzoek;

- de ontwikkeling van aspecifieke meetmethoden en instrumentatietechnieken die nodig zijn voor de ontwikkeling van de produkten;

- de ontwikkeling van aspecifieke meet- en beproevingsmethoden en instrumentatietechnieken die nodig zijn voor de fabricage van de produkten;

- onderzoek inzake normen en technische ondersteuning voor de handel

35-40

- ondersteuning van de wetgeving;

- ondersteuning van het bedrijfsleven;

- ontwikkeling van een Europese infrastructuur voor metingen;

- technische ondersteuning voor de accreditatie en wederzijdse erkenning;

- metingen voor douanediensten;

- metingen ten dienste van de samenleving

20-25

- gezondheid en veiligheid;

- milieubewaking;

- juridische toepassingen;

- ondersteuning van het Europees cultureel erfgoed.

4.1.4. In het Derde Kaderprogramma was van de toegekende 159 miljoen ecu een bedrag van 92 miljoen ecu bestemd voor activiteiten van het Gemeenschappelijk Centrum voor Onderzoek (GCO), zodat er slechts 67 miljoen overbleven voor het deel van het programma voor gezamenlijke rekening. Bij het bovengenoemde bedrag van 167 miljoen ecu is het voor de rechtstreeks door het GCO uit te voeren activiteiten beschikbare bedrag van 121 miljoen ecu daarentegen niet inbegrepen.

4.1.5. Van het voorgestelde bedrag zal 2 miljoen ecu besteed worden aan activiteiten in verband met verspreiding en exploitatie van de resultaten.

4.2.

Algemene opmerkingen

4.2.1. In het document klinken op bepaalde punten zowel besluiteloosheid als overdreven optimisme door; zo zijn er wel doelstellingen op papier gezet, maar vervolgens niet concreet ingevuld op het stuk van tenuitvoerlegging en toepassingsprocedures.

4.2.2. In overleg met andere diensten van de Commissie en, waar nodig, met de reglementeringscomités, moet bepaald worden waar de prioriteiten liggen in het communautair beleid. Zo moet ook door de daartoe bevoegde Europese instanties aangegeven worden wat in hun ogen prioriteit verdient op het gebied van normalisatie. Voor de vaststelling van de prioriteiten inzake metingen voor de industrie dienen opdrachten voor studies te worden verstrekt.

4.2.2.1. In het werkschema dient voor een vlot verloop van de tenuitvoerlegging van het beoogde programma bijgevolg heel nauwkeurig aangegeven te worden waar de prioriteiten liggen.

4.2.3. Er zijn specifieke initiatieven met vereenvoudigde procedures nodig (cf. het Craft-programma). Tevens dienen telematicanetwerken opgebouwd te worden. Deze moeten niet alleen een oplossing bieden bij wetenschappelijke of technische problemen, maar kunnen ook fungeren als referentiepunt voor ondernemingen (met name in het MKB) in de goederen- of dienstensector voor doeleinden als verspreiding en overdracht van gegevens en opleiding.

4.2.4. De geplande openbare aanbesteding geeft waarschijnlijk de beste garanties voor een soepel en slagvaardig optreden, dat nodig is om in de dringende behoeften van het ten uitvoer te leggen communautair beleid te voorzien. Waar nodig dient advies ingewonnen te worden bij de consumentenorganisaties.

4.2.5. De betrokken nationale instanties moeten op het moment van de invulling van het specifieke en het werkprogramma aanwijzingen geven. De Commissie dient in de hoedanigheid van waarnemer aan de netwerken van nationale laboratoria deel te nemen; op die manier wordt ook een regelmatig contact onderhouden. Het werkprogramma dient op gezette tijden te worden bijgewerkt en de netwerken zullen worden verzocht hun bijdrage daartoe te leveren.

4.2.6. De oprichting van netwerken moet via een specifieke openbare inschrijving geschieden. Hierbij zijn drie taken te verdelen : coördinatie, overdracht van technologie en opleiding.

4.2.7. Om op het vlak van metingen en proeven tot een gemeenschappelijke Europese infrastructuur te komen, zijn verbetering en harmonisering nodig van de technische vaardigheden die in de verschillende lid-staten van de diensten voor het ijken, het certifiëren en het erkennen van laboratoria worden verlangd. De doelstellingen moeten als volgt luiden :

- bevordering van de coördinatie van nationale activiteiten om dubbel werk in verschillende landen te voorkomen;

- oprichting van een betrouwbaar metrologisch stelsel voor de chemische sector;

- organisatie van opleidings- en scholingsactiviteiten en overdracht van know-how aan landen met minder ontwikkelde metrologische structuren.

4.2.8. Ook CEN/CENELEC/ETSI moeten hun stem laten horen en hun mening geven over het onderzoek op het gebied van Europese normalisatie, met name inzake :

- de toepassing van het communautair beleid;

- de door de industrie gestelde eisen.

4.2.8.1. De Commissie moet als enige de verantwoordelijkheid dragen voor de vaststelling van onderzoeksactiviteiten en de toekenning van middelen hiervoor; hierbij dient zij ook rekening te houden met de standpunten van andere belanghebbende groeperingen of instanties, evenals met de behoeften van de Europese Unie.

4.2.8.2. Door het organiseren van openbare inschrijvingen moet de doorzichtigheid gewaarborgd blijven, waarbij de beoordeling uitgevoerd moet worden door onafhankelijke deskundigen, aan de hand van tevoren meegedeelde criteria.

4.2.9. Overwogen zou moeten worden samen met andere, tot erkenning van laboratoria bevoegde Europese instanties kwaliteitsbeoordelingen uit te voeren.

4.2.10. De onderzoeksprojecten voor kwaliteitsbeoordeling van "in-house" beproevingsmethoden mogen niet in aanmerking worden genomen, indien deze slechts voor één bedrijf van bijzonder belang zijn. Juist technieken die op grote schaal binnen de E.U. toegepast kunnen worden, verdienen ondersteuning.

4.2.10.1. In het werkprogramma moet onderzoek dat gericht is op kwantitatieve beoordeling van voor industrie en handel van groot belang zijnde kenmerken, die tot op heden uitsluitend in kwalitatief opzicht getoetst werden, expliciet vermeld worden, indien daaraan behoefte bestaat in het bedrijfsleven.

4.3.

Bijzondere opmerkingen

4.3.1. Onderaan bladzijde 2, na "130 J" (na de 13e considerans) het volgende toevoegen :

"Overwegende dat de onderzoekswerkzaamheden gericht op innovatie van produkten en processen van de ijzer- en staalindustrie wellicht geleidelijk worden opgenomen in dit specifieke programma aangezien het EGKS-Verdrag binnenkort afloopt;".

Deze considerans is ook opgenomen in het TIME-programma (het nieuwe Brite/Euram).

4.3.2. Er moeten elitenetwerken van de grond komen voor het oplossen van technische problemen, maar ook om te kunnen fungeren als referentiepunt voor ondernemingen in de goederenof dienstensector (met name in het MKB), als centrum voor bestudering van de nationale behoeften op hun terrein van deskundigheid, als centrum voor verspreiding en overdracht van gegevens (over communautaire activiteiten, maar ook over nationale laboratoriumnetwerken als Eurachem, Euramet, enz.) en van kennis, en ten slotte als opleidingscentrum.

4.3.3. De samenwerking met CEN/CENELEC/ETSI zou in een gemeenschappelijke intentieverklaring duidelijk moeten worden geregeld, waarbij doorzichtigheid voorop moet blijven staan.

4.3.4. In het laatste punt van thema II (blz. 13) moeten ook maatregelen aangegeven worden om de conformiteit "etiket/inhoud" te beoordelen, dit niet alleen ter ondersteuning van de douanelaboratoria, maar ook ter bescherming van consument en milieu.

4.3.5. Waarom wordt in het derde punt van thema III (blz. 13) gesproken van slechts "een klein aantal laboratoria" en waarom alleen "de drugsbestrijding" ?

4.3.5.1. De ondersteuning van de rechtspraak en bij forensische chemie zou uitgebreid moeten worden tot andere materialen, zoals explosieven.

5. Milieu en klimaat [94/0084/(CNS)]

5.1.

Inleiding

5.1.1. Het programmavoorstel kent vier hoofddoelstellingen :

- begrip van fundamentele klimaatprocessen en natuurlijke systemen;

- opsporing en evaluatie van de schadelijke gevolgen van menselijk handelen voor het milieu;

- aanduiding van methoden ter voorkoming of bestrijding van deze gevolgen.

5.1.2. Als in aanmerking te nemen factoren noemt de Commissie onder andere de gevolgen van industrie, vervoer, toerisme, afvalverwijdering, verstedelijking, waterverspilling en -verontreiniging, wijze van gebruik en beheer van grond, alsmede land- en bosbouwtechnieken.

5.1.3. Op grond van de verschillende niveaus waarop de problemen spelen - continenten, oceanen, atmosfeer en biosfeer - moet ieder systeem niet alleen afzonderlijk, maar ook in zijn interacties met andere systemen worden onderzocht.

5.1.4. Dit programma moet het op 7 juni 1991 door de Raad voor de periode 1990-1994 () vastgestelde programma opvolgen. Het Comité heeft zich op 19 september 1990 () over het voorstel hiertoe uitgesproken. Voor de uitvoering van dat programma was in totaal een bedrag van 469 miljoen ecu uitgetrokken.

5.1.5. De Commissie stelt voor, ten behoeve van dit nieuwe programma 532 miljoen ecu op de communautaire begroting te reserveren, die als volgt over de verschillende onderzoeksgebieden worden verdeeld (in %) :

- Onderzoek inzake het natuurlijk milieu, milieukwaliteit en globale change

46-52

- klimaatverandering en de gevolgen voor onze natuurlijke hulpbronnen;

- fysica en chemie van de atmosfeer, processen in de biosfeer en gevolgen;

- de menselijke dimensie van veranderingen in het milieu.

- Milieutechnologie

24-30

- duurzame ontwikkeling en technologische veranderingen;

- instrumenten, technieken en methodes voor milieubewaking;

- technologieën en methodes voor milieubescherming;

- technologieën voor het voorspellen, voorkomen en inperken van natuurlijke risico's.

- Ruimtevaarttechnieken toegepast voor milieubewaking en -onderzoek

20-25

- methodes en proefprojecten;

- onderzoek en ontwikkeling op het gebied van geavanceerde sensortechnologie;

- Centrum voor aardobservatie (CEO).

5.1.6. Van het voorgestelde totaalbedrag zal 5 miljoen ecu worden besteed aan activiteiten voor verspreiding en exploitatie van resultaten. Ook is gepland 15 % van dit bedrag aan fundamenteel onderzoek en 2 % aan opleiding te besteden.

5.1.7. Het Gemeenschappelijk Centrum voor Onderzoek dient een bijdrage ter hoogte van nog eens 320 miljoen ecu aan de uitvoering van het in voorliggend programma beschreven onderzoek te leveren.

5.2.

Algemene opmerkingen

5.2.1. Het Comité keurt het onderhavige programma in hoofdlijnen goed, en onderstreept dat, vanwege de aard en de omvang van de milieuproblemen, de vastgestelde onderzoeksterreinen inderdaad prioritair zijn.

5.2.2. Tussen de verschillende beoogde gebieden bestaan interacties. Daarnaast is het duidelijk dat de voorgestelde onderzoeksactiviteiten alleen dan efficiënt en consequent kunnen worden uitgevoerd, wanneer zij nauw aansluiten bij de mondiale activiteiten en alle mogelijke synergieeffecten benut worden.

5.2.3. Tegen deze achtergrond zou het wenselijk zijn geweest dat de Commissie een inventarisatie had gemaakt van parallel uitgevoerde onderzoeksprojecten en -activiteiten, niet alleen in de lid-staten, maar ook in derde landen als de Verenigde Staten, Japan, Canada en Australië, alsmede binnen internationale organisaties. Ook bestaande of eventueel door het nieuwe programma te realiseren mogelijkheden van synergie met de betrokken onderzoeksinstituten zouden hierin moeten worden meegenomen.

5.2.4. Gezien huidige versie van het programma moet worden gevreesd dat de op subsidiariteit gelegde nadruk tot dubbel werk leidt, met als gevolg verspilling van financiële middelen en versnippering van resultaten, die na afloop van de onderzoeksprojecten misschien zelfs aanleiding tot conflicten kunnen geven.

5.2.5. Het Comité stelt met nadruk dat bij uitstek in het milieu-onderzoek communautair optreden werkelijke waarde toevoegt, vooral in het licht van de grensoverschrijdende dimensie van de op te lossen problemen.

5.2.6. Het lijdt daarentegen geen twijfel dat het subsidiariteitsbeginsel overeind dient te blijven bij onderzoeksprojecten op gebieden als land- en bosbouw en natuurlijk milieu, waar met nationale, regionale of lokale omstandigheden rekening dient te worden gehouden.

5.3.

Bijzondere opmerkingen

5.3.1. Het Comité is in het licht van het bovenstaande van mening dat de met internationale samenwerking verband houdende facetten op veel van de onderzoeksterreinen van het programma sterker op de voorgrond moeten worden geplaatst.

5.3.1.1. Dit geldt met name voor de fysische chemie van de atmosfeer en de afbraak van de ozonlaag, waar de NASA sinds 1978 uiterst verfijnd en vergevorderd onderzoek uitvoert naar wiskundige modellen die voortdurend worden bijgewerkt.

5.3.1.2. Bijgevolg dienen onderzoeksactiviteiten te worden geselecteerd die vanwege de omvang van de te verrichten werkzaamheden en de mogelijke weerslag van de resultaten daarvan met voorrang in internationaal verband zouden moeten worden uitgevoerd.

5.3.2. Wat de methoden voor het inschatten en de beheersing van risico's aangaat, onderstreept het Comité dat het bij de vormgeving van alternatieven voor dierproeven om de gevaren van chemische produkten voor gezondheid en milieu te kunnen beoordelen, zaak is om, zoals de Commissie wenst, voor aansluiting bij het werk van het Europees Centrum voor de Validatie van Alternatieve Methoden van het GCO te zorgen. Daarnaast dient te worden verzekerd dat de resultaten van dit werk systematisch worden verspreid, zodat de onderzoekers ten behoeve van hun eigen onderzoek hiervan kunnen profiteren.

5.3.3. Verder verzoekt het Comité de Commissie :

- bij de selectie van onderzoeksprojecten de voorkeur te geven aan onderzoekscentra die individueel dan wel via consortia of netwerken over de voor de uitvoering van geïntegreerde activiteiten noodzakelijke infrastructuur en mankracht beschikken. Hierdoor kunnen isolatie en verbrokkeling van onderzoeksinspanningen worden vermeden. Met deze aanbeveling wordt de noodzaak van stimulering van de toestroom van nieuwe deelnemers als onderzoekscentra, universiteiten, middelgrote en kleine ondernemingen, alleen of als onderdeel van een onderzoeksnetwerk, naar de in het programma opgenomen activiteiten geenszins uitgesloten; de Commissie zou goed hierop moeten letten;

- er alles aan te doen om de samenwerking tussen universiteiten en bedrijfsleven te stimuleren. Dit heeft een tweeledig doel : bevordering van het "poolen" van het voor de uitvoering van onderzoeksprojecten benodigde wetenschappelijke en technische potentieel en het scheppen van adequate voorwaarden voor opleiding en aanwerving van in milieutechnologie of aanverwante disciplines gespecialiseerde medewerkers.

5.4.

Aanvullende opmerkingen

5.4.1. De overigens volstrekt legitieme pogingen om de bevolking van de milieuproblematiek te doordringen, kunnen volgens het Comité wel eens tot misbruik van wetenschappelijke informatie leiden; zo wordt wel eens van brokstukken informatie gebruik gemaakt en wordt de betrouwbaarheid van gegevens niet altijd even zorgvuldig nagetrokken. Ook de zucht naar publiciteit kan een motief vormen.

5.4.1.1. Daarom vraagt het Comité de Commissie erop toe te zien dat de contractanten bij onderzoeksprogramma's de regels voor verspreiding van uit specifieke programma's voortvloeiende kennis volledig naleven.

5.4.1.2. Bovendien doet het een dringend beroep op de wetenschap, op dit punt een maximaal verantwoordelijkheidsbesef aan de dag te leggen, door publikatie en verspreiding van wetenschappelijk niet volledig bewezen informatie te voorkomen dan wel door verspreiding ervan van een begrijpelijke toelichting vergezeld te doen gaan. Hierdoor kan worden vermeden dat overhaaste conclusies worden getrokken of dat met name politieke besluiten worden genomen die later misschien weer moeten worden teruggedraaid of bijgesteld.

6. Mariene wetenschappen en technologieën [94/0085/(CNS)]

6.1.

Inleiding

6.1.1. Het voorgestelde programma heeft als algemeen doel de "bevordering van de wetenschappelijke kennis en de technologische ontwikkelingen die nodig zijn om de werking van mariene systemen op oceaan- of zeebekkenschaal te begrijpen, de duurzame exploitatie van de oceaan voor te bereiden en hun rol in de mondiale veranderingsprocessen bepalen".

6.1.2. Dit programma moet het op 7 juni 1991 door de Raad voor de periode 1990-1994 () vastgestelde programma opvolgen. Het Comité heeft zich op 19 september 1990 () over het voorstel hiertoe uitgesproken. Voor de uitvoering van dat programma was in totaal een bedrag van 118 miljoen ecu uitgetrokken.

6.1.3. De Commissie stelt voor, ten behoeve van dit nieuwe programma 228 miljoen ecu op de communautaire begroting te reserveren, die als volgt over de verschillende onderzoeksgebieden worden verdeeld (in %) :

- Mariene wetenschappen

33-37

- mariene systemen;

- mariene milieus met extreme eigenschappen;

- regionale zeeën.

- Strategisch marien onderzoek

20-25

- kustzeeën en het continentaal plat;

- kustwaterbouwkunde;

- evaluaties van risico's en effecten.

- Mariene technologieën

33-37

- generieke technologieën;

- geavanceerde systemen.

- Ondersteunende activiteiten

5-10

6.1.4. Van het voorgestelde totaal bedrag zal 2 miljoen ecu worden besteed aan activiteiten voor verspreiding en exploitatie van resultaten. Ook is gepland 20 % van dit bedrag aan fundamenteel onderzoek en 2 % aan opleiding te besteden.

6.2.

Algemene opmerkingen

6.2.1. Dit specifieke programma heeft als hoofddoel, aan de hand van een mondiale strategie inzicht te krijgen in het milieu en de met natuurlijke systemen samenhangende fundamentele processen.

6.2.2. Kennis van en inzicht in de fundamentele processen in het mariene systeem zijn van kapitaal belang voor het ontwerpen en de tenuitvoerlegging van een geïntegreerde strategie op milieugebied. Het Comité ziet tot zijn genoegen dat dit belang wordt ingezien, hetgeen tot uiting komt in een substantiële toename van de kredieten voor het onderhavige programma, dat door het Comité ten volle wordt onderschreven.

6.2.3. Uiteraard mag het vanwege de interacties tussen klimaat, oceanen, atmosfeer en biosfeer, uiteraard niet beperkt blijven tot Europa; het dient zich tot de hele aarde uit te strekken, hetgeen om een mondiale strategie vraagt. Daarom is internationale samenwerking van wezenlijk belang.

6.2.4. Tevens is het beslist noodzakelijk ervoor te zorgen dat de te selecteren onderzoeksprogramma's bij de uitvoering daarvan elkaar aanvullen en de verschillende activiteitsgebieden van het onderhavige programma stimulerend op elkaar inwerken. Dit moet ook gebeuren bij verwante programma's, met name voor milieu, informatie- en communicatietechnologie, alsmede landbouw en visserij.

6.2.5. In dit verband dient tevens te worden benadrukt dat, ten einde de doelstellingen van het programma volledig te halen, het gebruik van ruimtevaarttechnieken zeer belangrijk is voor de bewaking van het zee- en het landmilieu, alsook voor het opsporen van de oorzaken van natuurlijke en door menselijk handelen veroorzaakte verstoringen en veranderingen.

6.2.6. Met de aldus aangewende middelen en verzamelde informatie zouden oplossingen kunnen worden uitgewerkt voor met name :

- ontwerp van produkten met een gering milieu-effect;

- stimulering van technologie voor recycling van afvalstoffen;

- ontwerp en toepassing van methoden voor behandeling of verwijdering van niet-recycleerbare afvalstoffen (zonder de noodzaak over het hoofd te zien om het volume van industriële afvalstoffen en afvalwater terug te dringen).

6.2.7. Ten aanzien van het nastreven van de met dit programma beoogde doelstellingen dient er tevens op te worden gewezen dat de verbetering van methodologieën en technieken voor de evaluatie van industriële risico's en terugdringing van natuurlijke risico's essentieel zijn.

6.3.

Algemene opmerkingen

6.3.1. Uitgaande van het subsidiariteitsbeginsel legt de Commissie de nadruk op coördinatie en integratie van de onderzoeksinspanningen van de lid-staten en prijst zij het "poolen" van kennis en van nationale onderzoeksinfrastructuur en -mogelijkheden aan.

6.3.1.1. Hierdoor krijgt de communautaire actie toegevoegde waarde en kan, voor zover mogelijk, dubbel werk worden vermeden. Dit draagt de goedkeuring weg van het Comité, dat er evenwel de aandacht op vestigt dat de maritieme regio's van de Europese Unie, waarvoor het programma in de eerste plaats is bedoeld, in veel gevallen een achtergebleven positie in de Gemeenschap innemen. Afgezien van het feit dat deze over geen of onvoldoende financiële en infrastructurele voorzieningen beschikken, spelen ook diverse geografische omstandigheden, waaronder de uitgestrektheid van de zee, een rol.

6.3.1.1.1. In dit verband verwijst het Comité tevens naar de opmerkingen in het gelijktijdig uitgebrachte advies over "Ruimtelijke ordening en ontwikkelingsstrategieën voor de Atlantische kustregio's".

6.3.1.2. Het Comité vraagt dat de tenuitvoerlegging van het programma volledig in het teken staat van vruchtbare en evenwichtige samenwerking, die overigens aanzienlijk door juistgenoemde kenmerken zal worden belemmerd. Hierdoor komt in het belang van alle regio's van de Gemeenschap ook een uiterst belangrijke plaats toe aan de verspreiding en exploitatie van de onderzoeksresultaten van niet alleen het onderhavige programma, maar ook van programma's die op het niveau van de lid-staten worden uitgevoerd.

6.3.2. Om de hierboven genoemde redenen betreurt het Comité dat niet meer nadruk is gelegd op het belang van het zoeken van aansluiting bij internationale programma's, zodat beide categorieën programma's elkaar versterken.

6.3.3. Het Comité stelt vast dat binnen de Europese Unie weinig onderzoekscentra bestaan die over de hoogwaardige voorzieningen en de gekwalificeerde medewerkers beschikken welke nodig zijn voor het uitvoeren van onderzoek op het gebied van mariene wetenschappen en technologieën. Daarom vraagt het de Commissie na te gaan hoe het scheppen van speciaal op dit gebied gerichte onderzoeksinfrastructuur, met name in de perifere maritieme regio's, kan worden gestimuleerd. Zoals het Comité reeds in het eerder genoemde initiatiefadvies over het Vierde Kaderprogramma had gevraagd, dient de Commissie verder vooral op de door de structuurfondsen geboden mogelijkheden te letten.

6.3.4. In het bijzonder zou meer moeten worden gedaan aan opleiding van specialisten. Opleiding zou een wezenlijk onderdeel van de activiteiten van het onderhavige programma moeten uitmaken; hiervan zou een gedeelte van het budget moeten worden gereserveerd.

6.3.4.1. Het Comité betreurt in dit verband dat het programma geen maatregelen omvat om een betere samenwerking tussen het bedrijfsleven en de universiteiten te stimuleren.

6.3.4.2. Ook zou de Commissie de instelling van nieuwe universitaire disciplines en studierichtingen moeten stimuleren, met name aan de hand van bij de uitvoering van het programma ontstane nieuwe inzichten.

6.4.

Bijzondere opmerkingen

6.4.1. Het Comité is het over het algemeen eens met de wetenschappelijke en technische inhoud van het programma en wenst zich niet over de details daarvan uit te spreken.

6.4.2. Het constateert dat het programma omvangrijk en ambitieus is. Daarom moeten voor communautaire financiering in aanmerking komende onderzoeksprogramma's selectief worden gekozen ten einde versnippering van het budget te voorkomen.

6.4.3. Bovendien staat vast dat de verwezenlijking van de voorgestelde activiteiten veel langer dan de looptijd van het programma (tot eind 1998) in beslag zal nemen. Om die reden beklemtoont het Comité de noodzaak de procedures voor de vaststelling van het volgende kaderprogramma en de daaruit voortvloeiende specifieke programma's tijdig genoeg te starten. Op die manier kan discontinuïteit van de onderzoeksinspanningen, met name als gevolg van het ontbreken van kredieten ten behoeve van de voortgang van lopende, veelbelovende projecten worden voorkomen.

6.4.4. In dit verband zou de Commissie aan de hand van het voortdurend toezicht en de evaluatieverslagen van artikel 4 van het voorstel voor een beschikking moeten kunnen besluiten, een lopend onderzoeksproject, wanneer zulks gerechtvaardigd blijkt, voort te zetten of te beëindigen, de doelstellingen van het programma eventueel bij te stellen en nieuwe onderzoeksgebieden te betreden. Daarbij moet worden uitgegaan van zich aandienende perspectieven voor wetenschappelijke en ook industriële ontwikkeling, alsmede tendensen op het vlak van milieu en werkgelegenheid.

6.4.5. In het licht van hetgeen eerder is gesteld, acht het Comité het normaal dat de Europese Unie, zoals de Commissie wenst, kan bijdragen tot de financiering, zelfs in uitzonderlijke gevallen, van in het kader van internationale organisaties of programma's verricht onderzoek. Het Comité verzoekt de Commissie zich er in elk geval van te vergewissen dat communautaire middelen ook in dergelijke gevallen goed worden besteed en erop toe te zien dat de onderzoeksresultaten aan de hele Europese Unie ten goede komen en in wetenschappelijke en technische kringen in de Unie goed worden verspreid en gebruikt.

6.4.6. Wat de met andere relevante onderzoeksprogramma's te bevorderen synergie-effecten betreft, benadrukt het Comité de noodzaak zich ervan te vergewissen dat de onderzoeksresultaten van voorliggend programma ook kunnen worden gebruikt op gebieden waarvoor deze van direct belang zijn, met name dierlijke en plantaardige aquacultuur.

6.5.

Aanvullende opmerkingen

6.5.1. Het Comité vestigt de aandacht op het feit dat de bij de behandeling van het programma "Milieu en klimaat" geformuleerde aanvullende opmerkingen integraal van toepassing zijn op mariene wetenschappen en technologieën, die immers moeilijk van de milieuproblematiek te scheiden zijn.

7. Biotechnologie [94/0086 (CNS)]

7.1.

Inleiding

7.1.1. De algemene doelstelling van het voorgestelde programma is "het ophelderen van de werking van de levende cel door het inzetten van alle geavanceerde middelen waarover de moderne biotechnologie beschikt. Dit moet de wetenschappers in staat stellen een steeds groter aantal complexe levensverrichtingen van de cel steeds beter te controleren, na te bootsen en op termijn te 'plagiëren' bij de produktie of transformatie van een brede scala van stoffen van biologisch belang, de behandeling van ziekten, de detectie van genetische varianten, de sanering van het milieu, enz."

7.1.2. Het programma sluit aan bij het op 26 maart 1992 voor de periode 1990-1994 () vastgestelde programma, waarover het Comité zich op 24 oktober 1990 heeft uitgesproken (). Voor de tenuitvoerlegging van dit programma was indertijd een bedrag van 186 miljoen ecu uitgetrokken.

7.1.3. De Commissie stelt voor, ten laste van de communautaire begroting een bedrag van 552 miljoen ecu voor de tenuitvoerlegging van het nieuwe programma uit te trekken. Deze middelen zullen als volgt over de verschillende onderzoeksgebieden worden verdeeld (in %) :

- De cel als fabriek

15-21

- Genoomanalyse 13-19

- Biotechnologie van planten en dieren

22-30

- moleculaire biologie en celbiologie van de plant

- dierlijke fysiopathologie

- Cellulaire communicatieprocessen in de neurobiologie

4-8

- Immunologie en generieke vaccintechnologie

5-9

- Structurele biologie

9-13

- Prenormatief onderzoek, biodiversiteit en maatschappelijke acceptatie

10-16

- Infrastructuur

2-4

7.1.4. Voor de uitvoering van het programma worden twee benaderingen gehanteerd : "concentratie van de middelen" voor onderzoeksactiviteiten op de vier eerstgenoemde terreinen, en "overleg" voor de overige gebieden. Onder "concentratie van de middelen" verstaat de Commissie onderzoekswerkzaamheden voor gezamenlijke rekening "ter ondersteuning van grote onderzoeksprojecten waarbij een hoge mate van integratie noodzakelijk is".

7.1.5. Van het budget is 5,5 miljoen ecu bestemd voor maatregelen t.b.v. verspreiding en exploitatie van de resultaten.

7.1.6. De Commissie heeft verder een aantal horizontale activiteiten gepland (demonstratieactiviteiten, analyse van ethische, sociale en juridische aspecten van biotechnologie, onderzoek naar de beeldvorming bij het publiek en naar de sociaal-economische consequenties van biotechnologie en opleidingsactiviteiten), waarvoor eveneens een bepaald percentage van de beschikbare middelen zal worden uitgetrokken.

7.2.

Algemene opmerkingen

7.2.1. Het Comité neemt met voldoening kennis van dit voorstel; biotechnologie vormt immers een terrein waar de Europese dimensie een toegevoegde waarde oplevert, aangezien de betrokken industriële sectoren grotendeels internationaal georiënteerd zijn en op de wereldmarkt moeten concurreren. Europese bedrijven hebben het voordeel dat zij gebruik kunnen maken van een degelijke wetenschappelijke basis; deze dient innoverend te zijn, maar moet tegelijkertijd ook aansluiten bij de behoeften van het bedrijfsleven in de Europese Unie.

7.2.2. Mondiaal gezien schept biotechnologie veel werkgelegenheid voor geschoold personeel, vooral in nieuwe en innoverende kleine en middelgrote ondernemingen. Het is daarom van essentieel belang in de Europese Unie zoveel mogelijk van dit soort banen te creëren.

7.2.3. De Europese Unie is voor haar toekomst afhankelijk van innovatie. Op het terrein van biotechnologie vertoont de EU in vergelijking met de VS, Japan en andere koplopers in Azië twee belangrijke zwakke plekken :

- ten eerste heeft deze tak van wetenschap geen prioriteit in de Gemeenschap. Ook de verschillende directoraten-generaal van de Commissie zijn het hierover niet met elkaar eens. Een en ander heeft geleid tot een gebrek aan maatschappelijke consensus, zoals uit de toelichting bij het voorstel blijkt;

- ten tweede zijn en worden er nog steeds horizontale EG-bepalingen vastgesteld die met name een negatieve invloed op het onderzoeksterrein biotechnologie hebben. Hierdoor zijn de kosten gestegen en is er onzekerheid ontstaan t.a.v. de mogelijkheid om met behulp van biotechnologie vervaardigde produkten in de handel te brengen, hetgeen de ontwikkeling van deze sector in de Europese Unie in de weg staat.

7.2.4. Deze bepalingen, samen met de beeldvorming bij het publiek, zetten een rem op de investeringen in en de exploitatie van biotechnologie en verhinderen daardoor dat nieuwe werkgelegenheid wordt gecreëerd.

7.3.

Bijlage I : Wetenschappelijke en technologische doelstellingen en inhoud van het programma

7.3.1.

De achtergronden bij het voorstel

7.3.1.1. De Commissie merkt op dat er "bijzondere aandacht (zal) worden besteed aan de enigszins delicate fase waarin onderzoekresultaten in de context van de sociaal-economische behoeften worden gesitueerd".

7.3.1.2. Op deze uitspraak lijkt niets aan te merken. In de praktijk zal het inschatten van de behoefte aan een produkt en van de acceptatie van dit produkt evenwel een barrière opwerpen tussen het onderzoek zelf en de "cliënten" ervan.

7.3.1.3. De ervaring heeft geleerd dat het bijzonder moeilijk is, door een comité van deskundigen een juiste inschatting van de markt te laten verrichten, met name wanneer het om innovatie gaat. Het gebruik van beoordelingscriteria vóór (steun voor demonstratieprojecten) of tegen (ontbreken van een sociaal-economische behoefte) een produkt moet daarom met de grootste voorzichtigheid gebeuren. Hoofddoel van het programma zou moeten zijn, ervoor te zorgen dat er produkten op de markt komen waarvan de burgers in de Europese Unie profiteren.

7.3.1.4. Er zij nogmaals onderstreept dat de Europese Unie bij het streven naar meer werkgelegenheid op dit terrein moet concurreren met andere landen, waar een snelle ontwikkeling plaatsvindt en dergelijke belemmeringen niet bestaan.

7.3.2.

Gebied 1 : De cel als fabriek

7.3.2.1. De grote lijnen van het voorstel op dit onderzoeksterrein worden goedgekeurd. Er moet evenwel duidelijker worden aangegeven dat ook plantaardige celsystemen onder dit terrein vallen. Hoewel de meeste projecten betrekking hebben op farmaceutische biotechnologie, is er voldoende deskundigheid en industrieel potentieel op het gebied van de plantaardige-celcultuur.

7.3.3.

Gebied 2 : Genoomanalyse

7.3.3.1. De algemene lijnen van dit voorstel worden goedgekeurd. Werkzaamheden op het gebied van modelsystemen dienen algemene informatie en methodes op te leveren. T.a.v. twee gebieden kunnen bijzondere opmerkingen worden gemaakt :

- ten eerste dient de verbinding met het onderzoek naar het menselijk genoom in het kader van het programma "Medische biologie en gezondheid" formeel en duidelijk te worden vastgelegd, zodat zoveel mogelijk vooruitgang op beide terreinen wordt geboekt;

- ten tweede zou het concept van het modelgenoom ook op andere terreinen, zoals landbouwhuisdieren, moeten worden toegepast, d.w.z. de Gemeenschap zou geen steun meer moeten verlenen voor onderzoek naar bepaalde diersoorten (zie hieronder), maar zou zich tot fundamenteel onderzoek moeten beperken. De muis zou een goed model voor dergelijk onderzoek zijn.

7.3.4.

Gebied 3 : Biotechnologie van planten en dieren

Moleculaire biologie en celbiologie van de plant

7.3.4.1. Het door dit programma bestreken gebied is te ruim en te veelomvattend. Om het programma in de praktijkfase nauwkeuriger op bepaalde doelstellingen te richten, zou een groot deel ervan moeten worden voorgelegd aan de uit landbouw en industrie afkomstige cliënten voor dit onderzoek. Zij weten immers wat "in een agronomische of industriële context bruikbaar" is en waar de praktische toepassingen liggen. De hieraan ten grondslag liggende wetenschap kan en moet evenwel worden bedreven door academisch gevormde wetenschappers op het betrokken gebied.

7.3.4.2. Er dient te worden overwogen of er een formele verbinding met het onderzoekprogramma "Landbouw en Visserij" moet komen. Het Comité heeft vernomen dat er een gezamenlijk beheer van de drie programma's op het gebied van de biowetenschappen (biotechnologie, medische biologie en gezondheid, landbouw en visserij) is gepland, maar vindt dat dit duidelijker moet worden gezegd.

Dierlijke fysiopathologie

7.3.4.3. Zoals hierboven reeds is opgemerkt, kunnen werkzaamheden aan het genoom van landbouwhuisdieren niet als werk met modelsoorten worden beschouwd. De Europese Unie zou alleen steun moeten blijven verlenen als landbouw en industrie voldoende enthousiasme tonen en aangeven welke koers er moet worden uitgezet. Het gebruik van de muis als modelsoort dient in overweging te worden genomen.

7.3.4.4. Tegen onderzoek naar transgene modellen voor ziekten van mens en dier is op zich niets in te brengen, maar het is de vraag of dit thema beter in het onderhavige programma past, of in het programma "Medische biologie en gezondheid".

7.3.4.5. Een bijzonder goede zaak is onderzoek naar het gebruik van in-vitromethodes ter vervanging van dierproeven. Dit onderwerp is voor een groot aantal industriële sectoren duidelijk van aanzienlijk belang en krijgt in de gehele Gemeenschap veel aandacht. Het zou eventueel nog meer nadruk kunnen krijgen (zie hieronder).

7.3.4.6. Methodes voor somatische gentherapie vallen onder het programma "Medische biologie en gezondheid" en zouden slechts in beperkte mate een oorspronkelijke bijdrage leveren.

7.3.4.7. Synergie met de onderzoeksprogramma's "Medische biologie en gezondheid" of "Landbouw en visserij" moet een voorwaarde zijn voor de financiering van onderzoek op deze elkaar overlappende terreinen.

7.3.5.

Gebied 4 : Cellulaire communicatieprocessen in de neurobiologie

7.3.5.1. Dit programma wordt waardevol geacht.

7.3.6.

Gebied 5 : Immunologie en generieke vaccintechnologie

7.3.6.1. Er is een grote kans dat dit programma en het programma "Medische biologie en gezondheid" elkaar gedeeltelijk overlappen. Dit is alleen aanvaardbaar wanneer de Commissie duidelijk aangeeft hoe de door de biotechnologische component toegevoegde dimensie zal worden gebruikt.

7.3.7.

Gebied 6 : Structurele biologie

7.3.7.1. Dit is een terrein waar de toegevoegde waarde van de Europese dimensie duidelijk is en aantoonbare resultaten oplevert, met name op het vlak van de infrastructuureisen.

7.3.8.

Gebied 7 : Prenormatief onderzoek, biodiversiteit en maatschappelijke acceptatie

7.3.8.1. Dit gebied is een allegaartje van onderwerpen, dat nodig moet worden gerationaliseerd en ingekrompen.

7.3.8.2. Onderzoek naar in-vitrotests is waardevol en dient te worden opgenomen in het gebied "dierlijke fysiopathologie", zoals hierboven reeds is opgemerkt.

7.3.8.3. Biodiversiteit is voor de Gemeenschap, haar onderzoekers en andere burgers van groot belang en vereist voldoende aandacht. Biodiversiteit en biotechnologie hebben weinig met elkaar te maken, al kan het eerste onderwerp op sommige terreinen wel bepaalde voordelen voor het tweede opleveren. Onderzoek naar dit thema zou via een adequaat programma moeten worden gefinancierd.

7.3.8.4. In onderzoek naar de (on)schadelijkheid van biotechnologische produkten wordt al jaren met veel succes geïnvesteerd. Het is de vraag of er gegronde redenen zijn om nog meer middelen aan dit onderzoek te besteden : de belangrijkste wetenschappelijke vragen zijn beantwoord, terwijl de overige een kwestie van regels en acceptatie zijn. Het verkrijgen van meer gegevens is op dit moment wetenschappelijk gezien niet bijzonder prioritair.

7.3.9.

Gebied 8 : Infrastructuur

7.3.9.1. De activiteiten van de EU op dit terrein vervullen een zeer belangrijke rol bij het behoud van de algemene beschikbaarheid en de toegankelijkheid van diensten op het gebied van biotechnologie. Het zou nuttig zijn de inspanningen op dit terrein sterker op te voeren dan nu is gepland.

7.3.10.

Horizontale activiteiten

7.3.10.1. Demonstratieprojecten kunnen in belangrijke mate bijdragen tot het overwinnen van "sociaal-economische barrières" en "nieuwe biotechnologieën ingang doen vinden". Daarom moet rekening worden gehouden met hetgeen in paragraaf 7.3.1 is opgemerkt.

7.3.10.2. Het selecteren van op de markt te brengen projecten in een niet-commerciële omgeving brengt een zeker risico mee, dat moet worden onderkend en meegewogen in ieder voorstel voor omvangrijke subsidieverlening aan dit gebied.

7.3.10.3. De beeldvorming bij het publiek speelt een doorslaggevende rol bij het op voet van gelijkwaardigheid met andere produkten op de markt brengen van produkten die met behulp van biotechnologie zijn vervaardigd. Het bedrijfsleven (zowel werkgevers als werknemers), de landbouw en de consumentenorganisaties vervullen op dit terrein een voortrekkersfunctie, en worden via in het kader van dit programma beschikbaar gestelde middelen gesteund.

7.3.10.4. De EU zou b.v. nuttige steun kunnen verlenen aan het verstrekken van lesmateriaal aan scholen waar natuurwetenschappen worden onderwezen, of aan maatschappijwetenschappelijk onderzoek naar de gevolgen van het lanceren van bepaalde produkten in de EU, de VS of Japan.

7.3.10.5. Sociaal-economische consequenties : evaluatie van de sociaal-economische impact is een goede zaak, mits rekening wordt gehouden met de lange termijn die hiervoor geldt.

7.4.

Bijlage II : Indicatieve verdeling van de middelen

7.4.1. Het Comité heeft geen bezwaar tegen het voorgestelde totaal. Dit dient evenwel anders te worden verdeeld op de elkaar overlappende gebieden van het onderhavige programma en het programma "Medische biologie en gezondheid". Ook zouden de bedragen voor gebied 7 moeten worden ingekrompen en die voor gebied 8 moeten worden opgetrokken, zoals reeds eerder is opgemerkt.

8. Medische biologie en gezondheid [94/0087 (CNS)]

8.1.

Inleiding

8.1.1. Het voorgestelde programma heeft als algemeen doel "een bijdrage te leveren tot een verhoging van de effectiviteit van onderzoek en ontwikkeling op het gebied van de geneeskunde en de gezondheid, met name door te zorgen voor een betere coördinatie van de OTO-activiteiten van de lid-staten en door te zorgen voor de toepassing van de resultaten dankzij samenwerking en bundeling van de middelen op communautair niveau".

8.1.2. Het programma sluit aan bij het door de Raad op 9 september 1991 voor de periode 1990-1994 vastgestelde programma (), waarover het Comité op 20 november 1990 advies heeft uitgebracht (). Voor de tenuitvoerlegging van genoemd programma was een bedrag van 151 miljoen ecu uitgetrokken.

8.1.3. De Commissie stelt voor, ten laste van de communautaire begroting een bedrag van 336 miljoen ecu voor de tenuitvoerlegging van het nieuwe programma uit te trekken. Het grootste deel van deze middelen, nl. 85 %, zal als volgt over vijf prioritaire terreinen worden verdeeld (in %) :

- Onderzoek naar aids, tuberculose en andere infectieziekten

13-20

- Kankeronderzoek

16-20

- Farmaceutisch onderzoek

12-18

- Hersenonderzoek

13-19

- Onderzoek naar het menselijk genoom

11-17

8.1.4. De onderzoeksactiviteiten op deze gebieden worden voor gezamenlijke rekening uitgevoerd, in het kader van een "concentratie van de middelen", zoals ook voor het programma "Biotechnologie" is gepland.

8.1.5. De resterende 15 % wordt toegekend aan de tenuitvoerlegging van activiteiten in het kader van overlegnetwerken op de volgende gebieden :

- onderzoek op het gebied van de arbeidsgeneeskunde en de milieugeneeskunde;

- onderzoek naar andere ziekten met grote sociaal-economische gevolgen;

- onderzoek op het gebied van de volksgezondheid, inclusief onderzoek voor de gezondheidszorg;

- onderzoek op het gebied van biomedische technologie en technieken;

- onderzoek op het gebied van de biomedische ethiek.

8.1.6. Van bovengenoemd totaal zal 3 miljoen ecu worden uitgetrokken voor verspreiding en exploitatie van resultaten.

8.1.7. Verder zijn er horizontale maatregelen gepland (met name demonstratie-activiteiten, onderzoek naar ethische, maatschappelijke en juridische aspecten en opleidingsactiviteiten).

8.2.

Algemene opmerkingen

8.2.1. Het Comité neemt met instemming kennis van dit voorstel en acht het vooral een goede zaak dat de nadruk wordt gelegd op het stimuleren van groei, concurrentievermogen en werkgelegenheid, en dat bijzondere aandacht aan het MKB wordt besteed.

8.2.2. Volgens de toelichting staan de behoeften van de burger op het gebied van geneeskundige en gezondheidszorg terecht centraal. In het programma zou evenwel sterker de nadruk moet worden gelegd op de preventie en behandeling van belangrijke ziekten en op manieren om de onderzoeksresultaten sneller te verspreiden.

8.2.3. Het Comité stelt met voldoening vast dat de Commissie ruime aandacht besteed aan de ethische aspecten van haar voorstellen en dat zij in het kader van communautaire onderzoeksactiviteiten geen onderzoek wenst te laten verrichten dat tot wijziging van het genetisch materiaal van de mens zou kunnen leiden.

8.2.4. Op de lijst van onderzoeksactiviteiten dienen onderzoek naar hart- en vaatziekten en leeftijdsgebonden aandoeningen meer prioriteit te krijgen en onmiddellijk op aids- en kankeronderzoek te volgen. Hart- en vaatziekten vormen de op één na belangrijkste doodsoorzaak in de Europese Unie en vereisen net als aids en kanker gedetailleerde kennis van de meest uiteenlopende werkzaamheden op geneeskundig gebied. Om deze redenen mag dit onderzoeksterrein niet als minder belangrijk worden beschouwd, zoals in het Commissiedocument het geval lijkt te zijn.

8.3.

Bijlage I : Wetenschappelijke en technische doelstellingen en inhoud

8.3.1. Het is wellicht wenselijk dat geneeskundig onderzoek grotendeels in principe voor gezamenlijke rekening wordt uitgevoerd. Daardoor vallen hersenonderzoek, onderzoek van het menselijk genoom, arbeidsgeneeskunde, volksgezondheid en medische ethiek onder de in het kader van overlegnetwerken uit te voeren werkzaamheden, aangezien dit soort onderzoek meestal door universiteiten wordt verricht.

8.3.2. Gecoördineerd farmaceutisch onderzoek zal de kosten van de gezondheidszorg helpen drukken wanneer de therapeutische waarde van geneesmiddelen hierdoor zo kan worden verbeterd dat bepaalde ziekten kunnen worden voorkomen, of dat ziekenhuisopname korter duurt of helemaal niet nodig is.

8.3.2.1. Daarom dient dergelijk onderzoek zich vooral op de werkelijke behoeften te richten.

8.3.3.

Farmaceutisch onderzoek

8.3.3.1. Het doel, nl. de ontwikkeling van de wetenschappelijke en technische grondslagen die nodig zijn voor de beoordeling van nieuwe geneesmiddelen, mag niet worden beperkt tot nieuwe geneesmiddelen voor de hier genoemde gebieden, nl. psychische, geestelijke, immunologische en virusaandoeningen. Het zou ook methodologische steun aan alle werkzaamheden van het Europees Bureau voor de geneesmiddelenbeoordeling moeten omvatten.

8.3.4.

Onderzoek naar het menselijk genoom

8.3.4.1. Het bijzondere karakter van de voorgestelde onderzoeksactiviteiten (in wezen door universiteiten en research-centra in het kader van nationale programma's uitgevoerd zuiver wetenschappelijk onderzoek) wijst erop dat deze als gecoördineerde activiteiten moeten worden gefinancierd. Daarom zouden sommige van de in bijlage II (Indicatieve verdeling van de middelen) genoemde middelen kunnen worden overgeheveld naar het onderzoek naar ziekten met grote sociaal-economische gevolgen.

8.3.5.

Onderzoek naar andere ziekten met grote sociaal-economische gevolgen

8.3.5.1. Gezien het grote aantal onderzoeksbedrijven op dit terrein en hun economische betekenis zou de nadruk moeten komen te liggen op activiteiten voor gezamenlijke rekening waarbij deze bedrijven worden betrokken.

8.3.5.2. Het onderzoek op dit terrein zou vooral moeten zijn gericht op het zoeken naar remedies voor belangrijke "weesziekten", zoals CHF (aangeboren hartgebreken), ischemie, enz. De financiering zou op hetzelfde niveau moeten liggen als die van aids- en kankeronderzoek.

8.3.6.

Onderzoek op het gebied van de volksgezondheid, m.i.v. onderzoek voor de gezondheidszorg

8.3.6.1. De meeste van de genoemde thema's hebben betrekking op een analyse van de situatie, de doeltreffendheid en de efficiency van de grotendeels nationale gezondheidszorg. Dit zijn weliswaar belangrijke onderwerpen, maar zij vallen niet echt onder het hoofdstuk onderzoek en ontwikkeling en zouden in het kader van andere initiatieven van de Europese Unie beter en efficiënter kunnen worden behandeld.

8.3.7.

Onderzoek op het gebied van biomedische technologie en technieken

8.3.7.1. De lijst van onderwerpen is te restrictief en zou aangevuld moeten kunnen worden door de kop vóór de streepjes als volgt te formuleren : "Onderzoek en ontwikkeling zullen vooral, maar niet uitsluitend, op de volgende gebieden plaatsvinden :".

8.3.8.

Onderzoek op het gebied van de biomedische ethiek

8.3.8.1. Onderzoek op het terrein van de biomedische ethiek dient beperkt te blijven tot het verkrijgen van de fundamentele wetenschappelijke kennis die nodig is om wetgevende maatregelen te kunnen nemen en zou alle betrokkenen moeten omvatten, zoals wetenschappers, artsen, patiënten, enz. Hieronder valt ook het respecteren van vertrouwelijkheid en privacy. Er moet vooral op worden gelet dat economische aspecten niet zwaarder gaan wegen dan ethische aspecten.

8.3.8.2. De in het zevende streepje genoemde vertrouwelijkheid en privacy bij het omgaan met medische gegevens is niet echt een terrein voor onderzoek, maar dient in het richtlijnvoorstel over gegevensbescherming aan de orde te komen.

8.3.9.

Horizontale activiteiten

8.3.9.1. De in de tweede alinea genoemde activiteiten zijn uit het oogpunt van onderzoek nauwelijks van praktische waarde, aangezien het hierbij meer om "waarden" dan om de inhoud gaat.

8.3.9.2. Daarentegen verdienen de in de derde alinea vermelde activiteiten alle steun.

8.3.9.3. In de vierde alinea gaat het om demonstratie-activiteiten. De Commissie geeft echter niet duidelijk aan op welke manier deze demonstraties Europese gedistribueerde klinische proeven "op precommercieel niveau" zullen vergemakkelijken. De activiteiten mogen niet beperkt blijven tot epidemiologisch onderzoek, maar zouden ook methodologie en ruim gedefinieerd klinisch onderzoek moeten omvatten (nieuwe farmaceutische produkten zouden als "prototype" moeten worden beschouwd tot aan de derde fase van klinische ontwikkeling).

8.4.

Bijlage II : Indicatieve verdeling van de middelen

8.4.1. Het Comité is niet in staat de details van de indicatieve verdeling van de middelen te beoordelen. Na evaluatie van het programma stelt het evenwel vast dat "Onderzoek naar andere ziekten met grote sociaal-economische gevolgen" zou moeten worden overgebracht naar de lijst van onderzoeksactiviteiten met begrotingsprioriteit A, en dat de middelen voor de afzonderlijke onderzoeksterreinen van lijst A als gevolg daarvan opnieuw zouden moeten worden ingedeeld.

8.5.

Bijlage III : Uitvoering van het programma

8.5.1. In paragraaf 9.1 a) wordt bepaald dat het onderzoek naar belangrijke ziekten zal worden geïntensiveerd, met name via "gerichte opleiding van jonge onderzoekers" gedurende maximaal zes maanden. Het Comité is van mening dat een onderzoeker binnen zo'n korte tijd onmogelijk op een volkomen onbekend terrein kan worden ingewerkt en een zinvolle opleiding kan krijgen. In plaats van zes maanden zou de opleidingstijd een jaar moeten bedragen.

8.5.2. In deze paragraaf worden tevens de tien specifieke doelstellingen van het programma genoemd. Als zevende onderwerp worden "andere ziekten met groot sociaal-economische effect" vermeld. Het Comité vindt dat dit thema hoger op de lijst zou moeten komen te staan en als derde onderwerp na "aids, tuberculose en andere infectieziekten" en "kanker" zou moeten volgen, en dat er nog eens 20 grote projecten voor gezamenlijke rekening bij moeten komen.

9. Landbouw en visserij (met inbegrip van agro-industrie, levensmiddelentechnologie, bosbouw, aquacultuur en plattelandsontwikkeling)

[94/0088/(CNS)]

9.1.

Inleiding

9.1.1. De algemene doelstellingen van het voorgestelde programma zijn als volgt :

- bijdragen tot de verbetering van het concurrentievermogen van de agro-industrie en de primaire Europese produktie door de ontwikkeling van nieuwe technologieën die verenigbaar zijn met duurzame ontwikkeling en waarbij rekening wordt gehouden met de behoeften van de consument;

- verbetering van de kwaliteit van landbouw-, bosbouw- en visserijprodukten in het algemeen en van voedingsmiddelen in het bijzonder;

- bijdragen tot de uitvoering van het gemeenschappelijk landbouwbeleid en andere sectoren van het Gemeenschapsbeleid (interne markt en milieu);

- bijdragen tot de afstemming van de produktie van biologische grondstoffen op het gebruik ervan.

9.1.2. Dit programma is een vervolg op het op 9 september 1991 door de Raad vastgestelde programma voor de periode 1990-1994 (), waarover het Comité zich op 19 september 1990 () heeft uitgesproken. Voor de verwezenlijking van dit programma werd in het totaal een bedrag van 377 miljoen ecu toegekend.

9.1.3. De Commissie zou voor de verwezenlijking van dit nieuwe programma op de communautaire begroting een bedrag willen uittrekken ten belope van 607 miljoen ecu, dat als volgt over de verschillende onderzoeksgebieden verdeeld moet worden (in %) :

- Geïntegreerde produktie- en verwerkingsketens

14-16

- Opschaling en verwerkingsmethodologie

6-8

- Aspecifiek wetenschappelijk en geavanceerd-technologisch voedingsonderzoek

15-17

- Activiteiten die het gemeenschappelijk landbouwbeleid en het gemeenschappelijk visserijbeleid aanvullen of die de betrokken sectoren na hun herstructurering nieuwe toekomstmogelijkheden kunnen bieden. Prioriteit moet gegeven worden aan :

- in de sectoren landbouw, bosbouw en plattelandsontwikkeling :

36-38

- optimalisering van primaire produktiemethoden, -systemen en -ketens;

- produktkwaliteit;

- diversificatie van de produktie;

- fyto- en zoösanitaire aspecten en welzijn van landbouwhuisdieren;

- multifunctioneel bosbeheer;

- plattelandsontwikkeling.

- in de sectoren visserij en aquacultuur :

16-18

- invloed van milieufactoren op de mariene hulpbronnen;

- milieu-effecten van activiteiten in het kader van visserij en aquacultuur;

- biologie van voor aquacultuur geschikte soorten;

- sociaal-economische aspecten van de visserij;

- verbeterde methodologie.

- Gezamenlijke activiteiten

8

(waarvan 2 % voor visserij, 3 % voor de landbouw en 3 % voor agro-industrieel onderzoek)

9.1.4. Overlegnetwerken zullen worden opgezet ter ondersteuning van deze gezamenlijke activiteiten, die met name de primaire produktie in de landbouw, de bosbouw, de ontwikkeling van plattelands- en kustgebieden en de produktie en verwerking van levensmiddelen omvatten.

9.1.5. Van het noodzakelijk geachte bedrag wordt 1 % uitgetrokken voor verspreiding en exploitatie van resultaten, 4 à 8 % voor horizontale demonstratie-activiteiten, 1 à 2 % voor horizontale activiteiten op het gebied van ethische, sociale en juridische aspecten en 5 à 7 % voor opleidingsactiviteiten.

9.1.6. Het GCO dient naast de voor de eigenlijke tenuitvoerlegging van dit programma uitgetrokken middelen nog eens voor een bedrag van 77 miljoen ecu tot de onderzoeksactiviteiten op het gebied van landbouw en visserij bij te dragen.

9.2.

Algemene beoordeling

9.2.1. Het door de Commissie voorgestelde programma kan de goedkeuring van het Comité wegdragen. Het is helder geschreven en concreet van inhoud. De als prioritair aangemerkte activiteiten sluiten grotendeels aan op de behoeften van landbouw en visserij en zullen waarschijnlijk een ondersteuning van de huidige hervormingsinspanningen in deze sectoren betekenen.

9.2.2. Indirect gaat het in dit programma ook om het concurrentievermogen. Dit sluit goed aan bij de problematiek van milieu en werkloosheid en, meer in het algemeen, van de Europese integratie. Het Comité betreurt echter wel dat de ethische aspecten onderbelicht blijven.

9.2.3. In algemene zin is de voor de wetenschappelijke en technische invulling van het programma gekozen benadering coherent en wordt er goed mee ingespeeld op de huidige problematiek.

9.3.

Algemene opmerkingen

9.3.1. Het Comité is verheugd over het feit dat het Vierde Kaderprogramma het belang van het biowetenschappelijk en biotechnologisch onderzoek, en vooral ook van landbouw en visserij, zwaarder laat meewegen. Dit komt ook tot uiting in de verdeling van de middelen.

9.3.2. Het Comité is desondanks van mening dat de voorgestelde middelen toch ontoereikend zullen blijken, zodat hiermee niet alle zeer uiteenlopende onderzoeksactiviteiten uit het programma kunnen worden gefinancierd. Ook hier zal een concentratie van de middelen nodig zijn teneinde versnippering tegen te gaan.

9.3.3. Het Comité staat volledig achter het voornemen, deze concurrerende sector, alsook het vastleggen van normen en verordeningen een degelijk wetenschappelijk draagvlak te geven.

9.3.4. Het Comité wijst erop dat vooral op dit gebied bij het vaststellen van de wetenschappelijke en technische doelstellingen en van de te verrichten researchwerkzaamheden, één vraag van doorslaggevend belang is, namelijk of er een maatschappelijk draagvlak bestaat ten aanzien van zowel de ethische, morele, sociale en wettelijke, als de economische en commerciële gevolgen ervan. De invloed van deze activiteiten op de werkgelegenheid staat in dit verband voorop. Het Comité meent te kunnen bijdragen tot het creëren van dit draagvlak en als zodanig te kunnen optreden als schakel tussen de sociaal-economische kringen en de beleidsmakers.

9.3.5. Dit "maatschappelijke draagvlak" dient in de toekomst de basis te vormen voor verdere ontwikkeling in de landbouw en de visserij, evenals voor de hiermee samenhangende verwerkende industrie.

9.3.6. Zo kan het biowetenschappelijk en biotechnologisch onderzoek, dat een vooraanstaande plaats begint in te nemen in de samenleving, ongehinderd voortgezet worden, tenzij de rem door het voortschrijden van de kennis zelf wordt gevormd. "De waarheid is een horizon die steeds verder terugwijkt."

9.3.7. Het Comité ziet de demonstratie-activiteiten als een sleutelelement in de voorgestelde programma's. Door demonstratie kan immers belangstelling gewekt worden voor uit de biowetenschappen en de biotechnologie voortvloeiende nieuwe technologische keuzes. In dat verband zij erop gewezen dat bij het bio-onderzoek de bevordering van de kwaliteit van het bestaan in de hele samenleving een hoofddoel is.

9.3.8. Het belang van demonstratie-activiteiten wordt ten volle duidelijk als het erom gaat de levensvatbaarheid van nieuwe biotechnologieën, evenals de uit de toepassing ervan voortvloeiende economische en sociale voordelen aan te tonen.

9.3.9. Bijgevolg zouden volgens het Comité bij de invulling van deze demonstratieactiviteiten niet alleen de producenten en gebruikers van deze technologie betrokken dienen te worden, maar ook al diegenen die belast zijn met de zorg voor de naleving van normen en waarden.

9.4.

Bijzondere opmerkingen

9.4.1.

Bijlage I : Wetenschappelijke en technische doelstellingen en inhoud

9.4.1.1. Het Comité constateert dat meermaals de term "biologische rijkdommen" gebezigd wordt. Dit zou iemand op het verkeerde spoor kunnen zetten vanwege mogelijke associatie met de biologische landbouw, met name omdat ook verwezen wordt naar bepalingen voor de biologische landbouw.

9.4.1.2.

Geïntegreerde produktie- en verwerkingsketens

9.4.1.2.1. Het combineren van de belangrijkste landbouwgewassen in produktieketens is een verstandige benadering en, indien dit voordeel oplevert, moeten er middelen gevonden worden voor de aaneenschakeling van dergelijke ketens.

9.4.1.2.2. Het Comité staat achter de beslissing, in de bio-energieketen ook de factoren energieëvenwicht en kostenefficiëntie mee te laten wegen. Een vroegtijdig voorafgaand onderzoek naar de beste aanpak om tot economisch haalbare en niet op eeuwige subsidies steunende produkten en toepassingen te komen, is zeker van belang. Financiering van projecten die de grootste kans van slagen hebben, zou voor de Gemeenschap dus tot kostenbesparingen leiden.

9.4.1.3.

Opschaling en verwerkingsmethodologie

9.4.1.3.1. In dit onderzoeksgebied moeten ook ontwikkeling en toepassing van sensorische en optische technieken opgenomen worden, evenals minimale regels voor levensmiddelentechnologie.

9.4.1.4.

Aspecifiek wetenschappelijk en geavanceerd technologisch voedingsonderzoek

9.4.1.4.1. Het Comité stemt ermee in dat de nadruk wordt gelegd op voeding en op kwaliteit, veiligheid en voedzaamheid van levensmiddelen. Toch zij nogmaals onderstreept dat mits aan de criteria veiligheid en voedzaamheid is voldaan, voor de 'kwaliteit' gekeken moet worden naar het voordeel van de consument en niet naar de vraag of aan de cijfernormen is voldaan.

9.4.1.4.2. Bij de aspecten veiligheid en voedzaamheid zouden ook de risico-evaluatie aangegeven moeten worden, evenals de uitwerking van natuurlijke toxische stoffen. Tevens dient hier vermeld te worden welke moderniseringen in de landbouwprocédés en in de distributiemethoden zijn doorgevoerd.

9.4.1.4.3. Het voorkomen van bederf is niet alleen van belang bij visserijprodukten, maar ook bij andere levensmiddelen. In het programma dienen methodes opgenomen te worden voor snelle opsporing van ziektekiemen en bederfveroorzakende organismen, alsook een optimale hygiëne van bedrijfsinstallaties.

9.4.1.5.

Landbouw, bosbouw en plattelandsontwikkeling

9.4.1.5.1. Wat hierboven over kwaliteitsnormen gezegd is, geldt ook voor dit onderdeel. De voorstellen voor toepassing van biotechnologie zijn zinvol, maar er moet ook uitdrukkelijk gestreefd worden naar vermindering van het gebruik van bestrijdingsmiddelen.

9.4.1.5.2. Het Comité is bijzonder ingenomen met het beoogde ecologisch verantwoorde beheer van bossen, evenals met de extra aandacht voor de economische haalbaarheid van de activiteiten.

9.4.1.5.3. Wat plattelandsontwikkeling betreft, zou het zinvol zijn de lijst met voorgestelde onderwerpen aan te vullen met een beschouwing over de mogelijke benutting van het menselijke potentieel; met de diversificatie van de landbouwactiviteiten hangen namelijk nieuwe beroepsmogelijkheden samen.

9.4.1.6.

Gezamenlijke activiteiten

9.4.1.6.1. Het Comité is tevens van mening dat de ethische aspecten zeer wel in het kader van de geplande gezamenlijke activiteiten behandeld kunnen worden.

9.4.2.

Financieel memorandum

9.4.2.1. Het Comité neemt nota van de in het financieel memorandum opgenomen antifraudemaatregelen. Toepassing van de ISO 9000-norm zou volgens het Comité het risico van fraude kunnen helpen beheersen.

10. Nucleaire veiligheid en beveiliging [94/0072/(CNS)]

10.1.

Inleiding

10.1.1. Met het voorgestelde programma worden drie algemene doelstellingen beoogd, nl. :

- stimulering van de Europese samenwerking en de technologische ontwikkeling op het gebied van nucleaire veiligheid en beveiliging;

- ontwikkeling van een globale en dynamische benadering ter verbetering van het inzicht in en de kwantificering van het globale risico dat is verbonden aan de volledige splijtstofkringloop en de blootstelling aan ioniserende straling uit alle bronnen, met inbegrip van industriële en medische toepassingen en natuurlijke radioactiviteit;

- het scheppen van mogelijkheden voor opleiding en mobiliteit van wetenschappers.

10.1.2. Dit programma moet het programma opvolgen dat na advisering door het Comité op 31 januari 1991 (), op 28 november 1991 voor het tijdvak 1990-1994 door de Raad was vastgesteld (). Voor de uitvoering hiervan was een totaal bedrag van 228 miljoen ecu toegewezen.

10.1.3. In het Vierde Kaderprogramma is een totaal bedrag van 327 miljoen ecu voor onderzoek en opleiding op het gebied van nucleaire veiligheid en beveiliging uitgetrokken. Hiervan is een bedrag van 167 miljoen ecu toegewezen aan door het GCO voor de Europese Gemeenschap voor Atoomenergie uit te voeren werkzaamheden inzake onderzoek en onderwijs; het resterende bedrag van 160 miljoen ecu gaat naar het programma voor indirecte werkzaamheden. Bovendien is een bedrag van 87 miljoen ecu toegewezen aan het GCO voor wetenschappelijke en technische ondersteuning ten behoeve van veiligheidscontrole (hoofdstuk VII van het EGA-Verdrag) en voor soortgelijke steun aan het IAEA. Dit zijn geen onderzoeksactiviteiten in de eigenlijke zin des woords.

10.1.3.1. Onder de onderzoeks- en onderwijsactiviteiten die als directe werkzaamheden door het GCO moeten worden uitgevoerd, vallen reactorveiligheid (37 miljoen ecu), veiligheid van de splijtstofcyclus (76 miljoen ecu), alsook veiligheidscontrole en splijtstofbeheer (37 miljoen ecu).

10.1.3.2. Het is te betreuren dat deze uitsplitsing niet in het document van de Commissie is opgenomen en dat het Comité deze pas heeft ontvangen toen de gegevens nog maar moeilijk bij de voorbereiding van het advies konden worden meegenomen.

10.1.3.3. Tot slot moet worden vermeld dat in het bedrag van 167 miljoen ecu (zie boven) een bedrag van 16 miljoen ecu is opgenomen voor deelneming van het GCO aan activiteiten voor gezamenlijke rekening overeenkomstig het programma voor indirecte werkzaamheden.

10.1.3.4. De Commissie stelt voor, het budget voor de uitvoering van het indirecte programma als volgt over de verschillende activiteiten te verdelen (in miljoen ecu) :

- Verkenning van nieuwe concepten

7

- Reactorveiligheid

50

- Sluiting van de splijtstofkringloop

40

- Gevolgen van straling voor mens en milieu

50

- Historische verplichtingen

13

10.1.4. Van het voorgestelde totale bedrag zal 15 % worden besteed aan fundamenteel onderzoek, 1,25 % aan verspreiding en exploitatie van resultaten en 2 % aan projecten aan stimulering van de opleiding van onderzoekers op de door dit programma bestreken gebieden.

10.2.

Algemene opmerkingen

10.2.1. Het Comité vindt dat het totale budget dat in het Vierde Kaderprogramma voor kernsplijting wordt toegewezen, achterblijft bij de behoeften. Evenmin is het bedrag correct uitgesplitst. Deze kwestie dient tegen de volgende achtergrond te worden bezien :

10.2.1.1. Europa loopt in de wereld voorop bij de toepassing van kernsplijting. In 1992 werd in Europa meer elektriciteit door kernenergie opgewekt dan in de Verenigde Staten en driemaal zoveel als in Japan. Met kernenergie werd 35 % van de Europese behoefte aan elektriciteit gedekt, tegenover 17 % in de gehele wereld. Tot de voordelen moeten worden gerekend het ontbreken van CO2-uitstoot, alsook voorzieningszekerheid en prijsstabiliteit op lange termijn; deze factoren liggen bij fossiele brandstoffen als olie en gas moeilijker.

10.2.1.2. Er wordt permanent druk uitgeoefend om de economische prestaties op te voeren en tegelijkertijd de veiligheidsnormen op te trekken. De slechte toestand waarin de nucleaire industrie in Midden- en Oost-Europa verkeert sedert de ineenstorting van de communistische regimes, heeft tot nieuwe problemen geleid. De verantwoordelijkheid voor de bescherming van de Europese bevolking (voor zover mogelijk) tegen nog meer grote ongelukken in een van die landen ligt nu in de praktijk bij de Europese Unie. Dit komt ook tot uiting in het voorgestelde budget voor onderzoek inzake kernsplijting.

10.2.1.3. Toch is het budget voor onderzoek naar splijtingsveiligheid absoluut gezien lager en in werkelijkheid veel lager uitgevallen dan in het Eerste of het Tweede Kaderprogramma het geval was. Het in het Derde Kaderprogramma uitgetrokken bedrag (228 miljoen ecu) was zo abnormaal laag dat geen vergelijking mogelijk is. Daar komt nog bij dat in dit cijfer nog een bedrag van 87 miljoen ecu is inbegrepen voor veiligheidscontrole, waarbij het niet om echt onderzoek gaat. Dit bedrag dient dus eigenlijk van het budget voor onderzoek naar nucleaire veiligheid te worden afgetrokken.

10.2.1.4. Bijgevolg stelt het Comité vast dat voor kernsplijtingsonderzoek (incl. het aan het GCO toegewezen bedrag) slechts één vierde van het totale budget voor nucleair onderzoek is uitgetrokken; de hoofdmoot (drie vierde) zou gaan naar kernfusie, die - ook indien de research gunstig verloopt - niet vóór 2050 perspectief op inzetbaarheid zal bieden. Het Comité kan niet anders dan een grote kloof vaststellen tussen het grotendeels op de korte en de middellange termijn gerichte splijtingsprogramma en het fusieprogramma voor de wel zeer lange termijn.

10.2.2. Hoewel kernsplijting momenteel van grote betekenis is en grote voordelen heeft, wordt de toekomst hiervan in Europa overschaduwd door het feit dat de bevolking in de meeste lidstaten weinig vertrouwen in de veiligheid van kernenergie en de hiermee samenhangende splijtstofcyclus heeft. Tsjernobyl heeft de bezorgdheid bij de bevolking in grote mate aangewakkerd. Hoewel deze bezorgdheid enigszins is geluwd doordat de reactoren in de lid-staten veilig functioneren, moet het vroegere vertrouwen van de bevolking in kernenergie op grond van milieu- en strategische voordelen weer terugkomen.

10.2.2.1. Bovendien wordt in slechts zes van de twaalf lid-staten gebruik gemaakt van kernenergie; dit gegeven leidt op zich al tot uiteenlopende belangen en opvattingen bij de beleidsmakers. De ramp van Tsjernobyl heeft ertoe geleid dat iedereen het er nu over eens is dat moet worden toegewerkt naar internationale afspraken over en concepten voor nucleaire veiligheid. Het uiteindelijke doel moet zijn, aangelegenheden als veiligheid en licenties internationaal te harmoniseren.

10.2.2.2. Binnen de Europese Unie moet worden gestreefd naar een brede consensus van de opvattingen over kernenergie als één van de belangrijkste componenten van een gemeenschappelijk energie- en milieubeleid. Niettemin moet kernsplijtingsresearch in het Vierde Kaderprogramma in de allereerste plaats gericht zijn op vergroting van de veiligheid. Bij de uitvoering van het onderzoek dient een goede samenwerking tussen lid-staten te worden bevorderd. Dit zal zeker zorgen voor een breder en groter begrip van veiligheidskwesties en aldus het bereiken van een brede consensus vergemakkelijken.

10.2.3. Activiteiten voor gezamenlijke rekening en gezamenlijke activiteiten worden beschouwd als de meest effectieve en als de meest rendabele methode om samenwerking tussen lid-staten te bevorderen. In overeenstemming met eerdere adviezen is het Comité daarom van mening dat met name voor het programma voor indirecte werkzaamheden veel te weinig geld is uitgetrokken, als wordt beseft dat een bedrag van 50 miljoen ecu voor stralingsbescherming is gereserveerd. In de toekomst dient volgens het Comité naar een ander evenwicht tussen directe en indirecte activiteiten te worden toegewerkt en dient meer geld voor activiteiten met kostendeling te worden uitgetrokken.

10.2.4. Met bezorgdheid stelt het Comité vast dat CGC (beheers- en coördinatiecomité), dat de Commissie van advies over het programma voor indirecte researchwerkzaamheden op het terrein van nucleaire veiligheid moet dienen, niet over de uitsplitsing van het bedrag voor het betrokken GCO-programma is ingelicht.

10.2.4.1. Indien de belanghebbenden geen uitvoerige informatie over het voorgestelde GCO-programma hebben ontvangen vóórdat het definitieve besluit over het hele programma wordt genomen, kan niet voor de vereiste coördinatie worden gezorgd. Dit duidt op een mogelijk belangrijke zwakke stee in de algemene aanpak van de Commissie bij het plannen van onderzoek in deze sector van haar activiteiten. Op Corfu heeft de Europese Raad op betere coördinatie van het onderzoeksbeleid aangedrongen - volgens het Comité terecht.

10.2.5. Ter wille van de efficiency dient veiligheidsresearch als directe èn als indirecte activiteit volgens het Comité sterk klantgericht te zijn.

10.2.5.1. Er wordt nog onvoldoende ingezien dat de regelgevers de bevolking vertegenwoordigen en dat nutsbedrijven verantwoordelijk zijn voor de veiligheid van hun installatie. De nutsbedrijven, die verantwoordelijk zijn voor de veilige voorziening met via kernenergie opgewekte elektriciteit aan de meerderheid van de uit meer dan 300 miljoen personen bestaande bevolking van de Unie, dienen zeker nauwer te worden betrokken bij het formuleren van de researchbehoeften en het evalueren van de resultaten, zoals in artikel 4 van het voorstel van de Commissie wordt voorgeschreven. Andere belangrijke partijen, zoals splijtstofproducenten en opwerkingsfabrieken, dienen ook hierbij te worden betrokken.

10.2.6. Eén van de methoden voor de Commissie om ervoor te zorgen dat het GCO in grotere mate rekening en verantwoording kan afleggen, zou zijn het instellen van gebruikersgroepen, zoals is gebeurd in het Teleman-programma. Door middel van dergelijke groepen zou de totstandkoming van consensus worden bevorderd, aangezien zij zouden worden gevraagd overeenstemming te bereiken over veiligheidsaangelegenheden, die de hoeksteen moeten vormen voor het onderzoeksprogramma en ook voor het werk dat nodig is om bedoelde problemen op te lossen. Zij zouden moeten kijken zowel naar de werkzaamheden van het GCO-programma, alsook naar het programma voor indirecte werkzaamheden. De Commissie wordt gevraagd haar gedachten over de mogelijke invoering van een dergelijk mechanisme te laten gaan.

10.2.7. Gezien het magere budget dat voor reactorveiligheid is uitgetrokken, stelt de Commissie voor, de middelen voor indirecte werkzaamheden op slechts één onderwerp te concentreren, namelijk ernstige ongelukken. Deze hebben wellicht de grootste politieke aantrekkingskracht, maar het uitsluiten van niet minder belangrijke aangelegenheden van reactorveiligheid die meer samenhangen met preventie dan met risicobeheersing (b.v. structurele integriteit, veroudering, betrouwbaarheid van software, kansberekening met betrekking tot veiligheid, enz.) leidt ertoe dat de EG-prioriteiten en de nationale prioriteiten op het terrein van veiligheidsresearch niet goed op elkaar aansluiten. Dit draagt er ook toe bij dat dit programma de gelegenheid voorbij laat gaan om totstandkoming van een consensus over deze belangrijke onderwerpen binnen de nucleaire gemeenschap te bevorderen. De Commissie wordt gevraagd de prioriteiten binnen het programma research naar reactorveiligheid aan een nieuw onderzoek te onderwerpen.

10.2.8. Uiteraard is de begrotingsruimte beperkt, en dit zal ook zo blijven. Daarom dient de Commissie het initiatief te nemen om een strategie te ontwikkelen voor rationalisering van het werk in de belangrijkste installaties waaraan zij in Europa steun verleent. Door concentratie van programma's op specifieke installa