VERSLAG VAN DE COMMISSIE over de toepassing van Verordening (EG) nr. 1049/2001 inzake de toegang van het publiek tot documenten van het Europees Parlement, de Raad en de Commissie in 2003

Woord vooraf

Verordening (EG) nr. 1049/2001 inzake de toegang van het publiek tot documenten van het Europees Parlement, de Raad en de Commissie [1] is nu voor het derde jaar van toepassing. Alle drie betrokken instellingen hebben in het eerste kwartaal van 2003 een eerste jaarverslag gepubliceerd over de uitvoering van de verordening conform de bepalingen van artikel 17, lid 1 [2].

[1] PB L 145 van 31.5.2001, blz. 43.

[2] Verslag van de Commissie, aangenomen op 29.4.2003, COM(2003) 216 def.

Dit verslag zet allereerst de activiteiten uiteen die in 2003 gestart of afgehandeld zijn ter waarborging van de toepassing van de verordening. In de eerste drie hoofdstukken worden achtereenvolgens diverse reglementaire aanpassingen behandeld, de ontwikkeling van de registers en de resultaten van de interinstitutionele samenwerking.

Hoofdstuk vier analyseert de toegangsverzoeken, het percentage afwijzingen en de redenen van die afwijzingen.

Hoofdstuk vijf gaat over de klachten die bij de Ombudsman zijn ingediend; hoofdstuk zes maakt de staat op van de jurisprudentie.

In de bijlage zijn statistische gegevens over de verwerking van de toegangsverzoeken opgenomen. De tabellen geven de cijfers weer van de twee jaar dat de verordening van toepassing is.

Overigens hebben de statistieken uitsluitend betrekking op verzoeken om toegang tot niet-gepubliceerde documenten; ze gaan niet over bestellingen van openbare documenten of om verzoeken om informatie.

INHOUDSOPGAVE

1. Maatregelen die in de Bepalingen van de Verordening genoemd worden

1.1. Aanpassing van de verordening inzake het voor het publiek toegankelijk maken van de historische archieven

1.2. Uitbreiding van de toepassing van Verordening 1049/2001 tot de communautaire agentschappen

1.3. Besluiten die door andere communautaire instellingen of organen zijn goedgekeurd

1.4. Voorstellen met betrekking tot de toepassing van het Verdrag van Århus

1.5. Beoordeling van de toepassing van de beginselen van Verordening 1049/2001

2. De registers en de informatie aan het publiek

2.1. Ontwikkeling van het register van interne documenten van de Commissie

2.1.1. Documenten die in het register worden ingeschreven

2.1.2. Rechtstreeks toegankelijke documenten

2.1.3. Gevoelige documenten die niet in het register zijn ingeschreven

2.2. Inrichting van het register inzake de werkzaamheden van de comités

2.3. De site "Access to documents" op het internet

3. Interinstitutionele samenwerking

3.1. Werkzaamheden van het interinstitutioneel comité

3.2. Administratieve samenwerking tussen de instellingen

4. Verwerking van de Toegangsverzoeken

4.1. Aantal verzoeken

4.2. Belangrijkste onderwerpen

4.3. Beroepsprofiel en geografische herkomst van de verzoekers

4.4. Percentage positieve antwoorden

4.4.1. Initiële verzoeken

4.4.2. Confirmatieve verzoeken

4.5. Redenen tot weigering

4.5.1. In de initiële fase

5. Klachten bij de Europese Ombudsman

5.1. Afgehandelde klachten

5.1.1. Klacht 1437/2002/IJH van 31.7.2002

5.1.2. Klacht 1753/2002/GG van 7.10.2002

5.1.3. Klacht 412/2003/GG van 24.2.2003

5.1.4. Klacht 415/2003(IJH)TN van 25.2.2003

5.1.5. Klacht 790/2003/GG van 17.4.2003

5.1.6. Klacht 900/2003/(IJH)TN van 13.5.2003

5.1.7. Klacht 2183/2003/(TN)IJH van 13.12.2003

5.2. Lopende klachten eind 2003

6. Beroepsprocedures

6.1. Arresten die in 2003 zijn uitgesproken

6.2. Overige beroepsprocedures die in 2002 zijn ingesteld

6.3. Nieuwe beroepsprocedures die in 2003 zijn ingesteld

BIJLAGE

1. MAATREGELEN DIE IN DE BEPALINGEN VAN DE VERORDENING GENOEMD WORDEN

1.1. Aanpassing van de verordening inzake het voor het publiek toegankelijk maken van de historische archieven

Op basis van het voorstel van de Commissie [3], heeft de Raad op 22 september 2003 Verordening (EG, Euratom) nr. 1700/2001 vastgesteld, tot wijziging van Verordening (EEG, Euratom) nr. 354/83 inzake het voor het publiek toegankelijk maken van de historische archieven [4].

[3] COM(2002) 462 def. van 19.8.2002.

[4] PB L 243 van 27.9.2003, blz. 1.

Deze verordening zorgt ervoor dat de verordening inzake de historische archieven in overeenstemming is met de verordening inzake de toegang van het publiek tot documenten. De belangrijkste wijziging betreft het feit dat de bepalingen van Verordening nr. 354/83 die bepaalde categorieën documenten uitsluiten van openbaarheid, zijn vervangen door bepalingen waarmee na een periode van dertig jaar uitzonderingen gemaakt kunnen worden op de toegangsrechten. Deze uitzonderingen hebben betrekking op:

- de bescherming van de persoonlijke levenssfeer en de integriteit van het individu;

- de bescherming van commerciële belangen;

- bijzondere regels voor gevoelige documenten.

Verder is het institutionele toepassingsgebied van de verordening over de historische archieven uitgebreid tot het Europees Economisch en Sociaal Comité, het Comité van de Regio's en de agentschappen en soortgelijke organen die door de Europese wetgever in het leven zijn geroepen.

1.2. Uitbreiding van de toepassing van Verordening 1049/2001 tot de communautaire agentschappen

Conform de voorstellen van de Commissie zijn de verordeningen tot oprichting van agentschappen of soortgelijke organen gewijzigd bij een reeks verordeningen die op 18 juni 2003 door de Raad en op 22 juli 2003 door het Europees Parlement en de Raad zijn vastgesteld [5].

[5] Verordeningen 1641/2003 tot en met 1655/2003, PB L 245 van 29.9.2003.

Door deze verordeningen, die op 1 oktober 2003 van kracht zijn geworden, is Verordening 1049/2001 ook van toepassing op agentschappen. Deze moeten voor 1 april 2004 regels hebben opgesteld waarmee de verordening wordt toegepast.

1.3. Besluiten die door andere communautaire instellingen of organen zijn goedgekeurd

Het Comité van de Regio's en het Europees Economisch en Sociaal Comité hebben voorschriften voor de toegang tot hun documenten vastgesteld, die gebaseerd zijn op Verordening 1049/2001 [6].

[6] Besluit nr. 64/2003 van het Comité van de Regio's, PB L 160 van 28.6.2003, blz. 96 Besluit nr. 603/2003 van het EESC, PB L 205 van 14.8.2003, blz. 19.

1.4. Voorstellen met betrekking tot de toepassing van het Verdrag van Århus

Op 24 oktober 2003 heeft de Commissie een voorstel goedgekeurd voor een verordening inzake de toepassing op EG-instellingen en -organisaties van het Verdrag van Århus betreffende toegang tot informatie, inspraak bij besluitvorming en toegang tot de rechter inzake milieuaangelegenheden [7].

[7] COM(2003) 622 def.

Dit voorstel is bedoeld om het toepassingsgebied van Verordening 1049/2001, voor wat betreft de toegang van het publiek tot informatie over milieukwesties, uit te breiden tot de instellingen en organen van de Europese Gemeenschap die niet genoemd worden in artikel 255 van het EG-Verdrag. Deze bepalingen zijn alleen op het Hof van Justitie van toepassing indien deze niet optreedt als gerechtelijke instantie.

1.5. Beoordeling van de toepassing van de beginselen van Verordening 1049/2001

In overeenstemming met de bepalingen van artikel 17, lid 2 van de verordening heeft de Commissie een beoordeling gemaakt van de verordening en de uitvoering ervan. Het rapport van deze beoordeling is op 30 januari 2004 goedgekeurd en gepubliceerd [8].

[8] COM(2004) 45 DEF.

2. DE REGISTERS EN DE INFORMATIE AAN HET PUBLIEK

2.1. Ontwikkeling van het register van interne documenten van de Commissie

2.1.1. Documenten die in het register worden ingeschreven

De documenten die in het register worden ingeschreven, zijn uitgebreid met de agenda's en de notulen van de vergaderingen van de Commissie; deze documenten zijn vanaf 1 januari 2002 in het register verwerkt. In het register zijn daarom voortaan alle documenten opgenomen die de werkzaamheden van het College weerspiegelen.

Eind 2003 zag de inhoud van het register er als volgt uit:

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

In de loop van 2003 zijn er werkzaamheden verricht om het register uit te breiden met de referenties van de onderzoeken die de Commissie heeft uitbesteed aan externe deskundigen. Deze uitbreiding is sinds maart 2004 toegankelijk voor het publiek. In het register zijn de onderzoeken vanaf 2001 opgenomen.

2.1.2. Rechtstreeks toegankelijke documenten

In de initiële fase gaf het register alleen toegang tot teksten van afgeronde documenten uit de COM-serie, dankzij een link met de site Eur-Lex die beheerd wordt door het Publicatiebureau van de EU.

Van de agenda's en de notulen zijn de integrale teksten toegankelijk. Andere series documenten konden echter niet meteen opengesteld worden, vanwege het ontbreken van een inventaris van teksten die aan het register gekoppeld kon worden. Deze inventaris is nu gemaakt; hiermee wordt een groot aantal documenten uit de C-serie en een aanzienlijk aantal documenten uit de SEC-serie rechtstreeks toegankelijk. Alle documenten die in het register zijn opgenomen worden rechtstreeks toegankelijk vanaf het moment dat ze openbaar gemaakt worden als gevolg van een toegangsverzoek.

2.1.3. Gevoelige documenten die niet in het register zijn ingeschreven

De verordening bepaalt in artikel 9 dat voor de zogenaamd "gevoelige" documenten [9] een speciale behandeling bestaat. Volgens lid 3 van dat artikel worden gevoelige documenten uitsluitend in het register ingeschreven indien de oorspronkelijke verstrekker daarvoor toestemming heeft verleend.

[9] "Documenten die afkomstig zijn van de instellingen of van de agentschappen hiervan, van lidstaten, van derde landen of van internationale organisaties, en die op grond van de regels van de betrokken instelling ter bescherming van wezenlijke belangen van de Europese Unie, of van één of meer van haar lidstaten, op de gebieden van artikel 4, lid 1, onder a) - in het bijzonder openbare veiligheid -, defensie en militaire aangelegenheden, als "TRÈS SECRET/TOP SECRET", "SECRET" of "CONFIDENTIEL" zijn gerubriceerd" (art. 9, lid 1).

Op basis van deze bepaling zijn 25 documenten die als "EU Confidentiel" zijn gerubriceerd en die tot de "C"-serie documenten behoren, niet in het register opgenomen. De Commissie heeft geen andere gevoelige documenten die deel uitmaken van de domeinen waarop het register betrekking heeft.

2.2. Inrichting van het register inzake de werkzaamheden van de comités

Behalve het in punt 2.1. genoemde register van interne documenten, dat de wetgevende activiteit van de Commissie bestrijkt, is een nieuw register ingericht om het publiek te informeren over de werkzaamheden van de comités die de Commissie bijstaan bij de uitoefening van haar uitvoerende bevoegdheden ("comitologie").

Dit nieuwe register, dat in december 2003 voor het publiek geopend werd, bevat de documenten die betrekking hebben op de werkzaamheden van de comités die onder de comitologie vallen, en die aan het Europees Parlement worden verstrekt op grond van artikel 7 van het besluit van 28 juni tot vaststelling van de voorwaarden voor de uitoefening van de aan de Commissie verleende uitvoeringsbevoegdheden (het "comitologiebesluit") [10].

[10] Besluit 1999/468/EG, PB L 184 van 17.7.1999, blz. 23.

Dit register bevat in grote lijnen de volgende soorten documenten:

- de agenda's van de vergaderingen van de comités

- de voorstellen voor uitvoeringsmaatregelen

- samenvattingen van de notulen van de vergaderingen

- de uitslagen van de stemmingen over de adviezen die door de comités zijn uitgebracht.

Het register wordt aangevuld met een lijst van documenten die rechtstreeks toegang geeft tot de integrale tekst van bepaalde documenten.

2.3. De site "Access to documents" op het internet

De Commissie stelt het publiek een specifieke site ter beschikking op de EUROPA-server, met vooralsnog de Engelse titel "Openness and access to documents" (Transparantie en toegang tot documenten). Deze site omvat:

- een gids die in de elf officiële talen (vóór de uitbreiding) beschikbaar is en waarin de burgers wordt uitgelegd hoe zij hun toegangsrecht kunnen uitoefenen en hoe zij voor het publiek toegankelijke documenten kunnen inzien;

- een scherm dat toegang biedt tot drie registers (interne en voorbereidende documenten, comitologie, post van de voorzitter van de Commissie) en tot andere informatiebronnen (zoals de databases Pre-Lex en Celex, het online Publicatieblad, persberichten, het Bulletin en het Algemeen Verslag over de Unie);

- teksten, in de elf talen, van de verordening en de regels voor de tenuitvoerlegging;

- links naar arresten van het Hof van Justitie en van het Gerecht van eerste aanleg over transparantie;

- links naar de sites van het Europees Parlement en van de Raad;

- informatie over nationale wetgeving over transparantie.

In de loop van 2003 is deze site in totaal 384.087 keer bezocht, wat neerkomt op een gemiddelde van meer dan 30.000 per maand en meer dan 1.500 keer per werkdag.

3. INTERINSTITUTIONELE SAMENWERKING

3.1. Werkzaamheden van het interinstitutioneel comité

Dit comité, dat is opgericht uit hoofde van artikel 15, lid 2 van Verordening 1049/2001, is op 23 september 2003 in Straatsburg bijeengekomen samen met mevrouw Cederschiöld, vice-voorzitter van het Europees Parlement, de heer Antonione, fungerend voorzitter van de Raad en mevrouw de Palacio, vice-voorzitter van de Commissie.

Tijdens deze bijeenkomst heeft het interinstitutioneel comité:

- kennis genomen van de resultaten van het onderzoek naar de conformiteit van de vertrouwelijkheidsclausules die in de teksten van het afgeleide gemeenschapsrecht staan en die in de Verordening 1049/2001.De Commissie had dit onderzoek uitgevoerd in toepassing van artikel 18, lid 3 van de verordening [11].;

[11] Zie het verslag over 2002, COM(2003) 216 def., deel A, punt 1.5.

- de voorstellen van het secretariaat-generaal van de Raad goedgekeurd, die bedoeld waren ter versteviging van de samenwerking tussen de instellingen op het gebied van documentenbeheer en archivering;

- een evaluatie van de openbare hoorzitting over de werking van Verordening 1049/2001 uitgevoerd, die op 12 juni 2003 in het Europees Parlement plaatsvond;

- van gedachten gewisseld over het uitvoeringsverslag inzake de beginselen van Verordening 1049/2001, dat de Commissie moet indienen overeenkomstig artikel 17, lid 2 van deze verordening [12].

[12] Dit verslag is op 30 januari 2004 goedgekeurd en gepubliceerd onder nummer COM(2004) 45 def.

3.2. Administratieve samenwerking tussen de instellingen

Om de door het interinstitutioneel comité gegeven richtsnoeren in praktijk te brengen, hebben de diensten die belast zijn met de uitvoering van Verordening 1049/2001 binnen de secretariaten-generaal van het Europees Parlement, van de Raad en van de Commissie, de uitwisseling van informatie en ervaringen geïntensifieerd. Doordat er op deze manier regelmatig contact wordt onderhouden, is het eenvoudiger om de beste praktijken te onderscheiden en om de verordening op samenhangende wijze toe te passen. Het "Memorandum of Understanding" dat op 9 juli 2002 in Straatsburg is getekend, heeft ertoe geleid dat de drie instellingen elkaar regelmatig raadplegen.

4. VERWERKING VAN DE TOEGANGSVERZOEKEN

4.1. Aantal verzoeken

In het jaar 2002 is het aantal verzoeken verdubbeld ten opzichte van de drie voorgaande jaren. Deze aanzienlijke groei leek te danken te zijn aan de uitvoering van Verordening 1049/2001 en aan de bekendheid die eraan gegeven is, evenals aan de opening van het openbaar register op 3 juni 2002.

Dit tweede jaar waarin de verordening wordt toegepast, wordt gekenmerkt door een vergelijkbare groei in absolute cijfers:

- het aantal initiële verzoeken is gestegen van 991 naar 1523, wat neerkomt op een toename van 532 of 53,7%;

- er zijn 143 confirmatieve verzoeken gedaan, tegenover 96 in 2002, wat neerkomt op een toename van 47 of 49%.

De 1523 initiële verzoeken hebben geleid tot het raadplegen van 2931 geïdentificeerde documenten (tegenover 2150 in 2002). Sommige verzoeken waren zeer uitgebreid of onnauwkeurig, vooral wanneer het ging om "alle documenten die betrekking hebben op" een activiteitengebied of een bepaald onderwerp, of wanneer ze betrekking hadden op volledige dossiers (bijvoorbeeld in kwesties over staatssteun of mededinging). In die gevallen vroegen de betroffen diensten de verzoeker om zijn vraag nauwkeuriger te formuleren of om de reikwijdte ervan te beperken, zodat zij het verzoek correct konden afhandelen.

4.2. Belangrijkste onderwerpen

De trend in onderwerpen die de meeste belangstelling kregen in 2002 zette zich in 2003 door: de verzoeken hadden vooral betrekking op het mededingingsbeleid, douanekwesties en indirecte belastingen, op de interne markt en op het milieubeleid. Meer dan de helft van de toegangsverzoeken had betrekking op een van deze vier onderwerpen of op algemene documenten die door het secretariaat-generaal beheerd worden, zoals notulen van voorbereidende vergaderingen voor besluitvormingen van de Commissie of post ontvangen of verzonden door de voorzitter.

De toename van het aantal verzoeken heeft niets gewijzigd in het relatieve belang van de verschillende activiteitengebieden. Wel was er dit jaar duidelijk meer belangstelling voor buitenlandse handel en regionaal beleid.

4.3. Beroepsprofiel en geografische herkomst van de verzoekers

De indeling van de verzoeken in categorieën beroepen en sociale achtergronden is niet significant gewijzigd. Lobbygroepen zijn goed voor bijna een kwart van de verzoeken, advocatenkantoren voor een vijfde deel. Het aandeel van studenten en onderzoekers blijft stabiel op 10% staan en ook de groep verzoeken van mensen van wie het profiel niet nader is aangeduid schommelt nog steeds rond de 30%. Deze laatste categorie omvat een groot aantal verzoeken die per e-mail zijn gedaan, waarbij alleen de naam van de verzoeker bekend is. Nog steeds dienen weinig journalisten toegangsverzoeken in (hun aandeel bedraagt ongeveer 3%).

Een kwart van de verzoeken komt van mensen of organisaties die in België gevestigd zijn. Dit grote aandeel kan verklaard worden uit het feit dat een groot aantal multinationals, internationale advocatenkantoren en verenigingen of NGO's die op Europees niveau werken in Brussel gevestigd zijn. Verder komen de meeste verzoeken uit de volgende landen: Duitsland (12%), Italië (8,8%), Verenigd Koninkrijk (7,9%), Frankrijk (7,8%), Nederland (6,3%) en Spanje (5,25%). De helft van de verzoeken is vanuit deze zes landen gedaan. Overigens kon van 12,61% van de verzoeken de geografische herkomst niet getraceerd worden, vanwege het feit dat veel verzoeken per e-mail zijn ingediend met adressen zonder landvermelding.

4.4. Percentage positieve antwoorden

4.4.1. Initiële verzoeken

Het percentage positieve antwoorden in de initiële fase van de verzoeken is licht gestegen ten opzichte van het jaar 2002: een stijging van 66,5% naar 69,31%. In 66,83% van de gevallen is het document volledig vrijgegeven en in 2,48% van de gevallen is gedeeltelijke toegang verleend tot de opgevraagde documenten.

In ongeveer 3% van de gevallen betrof het verzoek een niet-bestaand document. Een gelijk percentage verzoeken ging over documenten die al waren gepubliceerd of waarvan de publicatie al in gang was gezet. In die gevallen werd de verzoeker geïnformeerd over de manier waarop toegang verkregen kon worden tot de opgevraagde documenten.

4.4.2. Confirmatieve verzoeken

Het percentage positieve antwoorden in het stadium van confirmatieve verzoeken is met ongeveer 5% gestegen. Het percentage confirmaties van het initiële besluit is gestegen van 66,9% naar 61,57%. Daar staat tegenover dat heroverweging van het verzoek in 30,13% van de gevallen tot een positief besluit heeft geleid (tegenover 23,9% in 2002). Het aantal gevallen waarin na een initiële weigering gedeeltelijk toegang is verleend, blijft stabiel op ongeveer 9%.

Het aantal confirmatieve verzoeken is in dezelfde verhouding toegenomen als het aantal initiële verzoeken, dus met ongeveer 50%, en het percentage positieve antwoorden op de initiële verzoeken is gelijk gebleven. Dat betekent dat het percentage weigeringen in het initiële stadium die uiteindelijk tot een confirmatief verzoek hebben geleid, ook stabiel is gebleven op hetzelfde niveau als in 2002, dus ongeveer 33%.

Het aandeel positieve antwoorden aan het einde van de gehele verwerkingsprocedure bedraagt 72,82% (tegenover 70,7% in 2002); in 69,5% van de gevallen zijn de documenten integraal doorgestuurd en in 3,32% is gedeeltelijke inzage verleend.

4.5. Redenen tot weigering

4.5.1. In de initiële fase

De belangrijkste reden om een verzoek te weigeren is nog altijd de bescherming van het doel van inspecties, onderzoeken en audits (artikel 4, lid 2, derde gedachtestreepje). Het percentage weigeringen dat op deze uitzondering gebaseerd is, is licht gestegen tot 36,92 % (tegenover 35,9% in 2002). Het gaat in de meeste gevallen om toegangsverzoeken tot aanmaningen, met redenen omklede adviezen of andere documenten die betrekking hebben op nog niet afgeronde inbreukprocedures.

De tweede reden tot weigering is de bescherming van het besluitvormingsproces van de Commissie (artikel 4, lid 3). Deze uitzondering was de reden voor 11,81% van de weigeringen (tegenover 8,6% in 2002).

Er heeft een aanzienlijke stijging plaatsgevonden in het aantal weigeringen vanwege bescherming van:

- het openbaar belang voor wat internationale betrekkingen betreft (van 1,8 naar 5,27%);

- commerciële belangen (van 3,7 tot 8,44 %) en

- gerechtelijke procedures of juridische adviezen (van 3,7 naar 9,07%).

Verder is het aantal weigeringen tot toegang tot documenten afkomstig van lidstaten, omdat deze daar niet mee instemden, eveneens aanzienlijk toegenomen, hoewel het nog steeds een bescheiden percentage vertegenwoordigt (van 2,1 naar 5,8%).

5. KLACHTEN BIJ DE EUROPESE OMBUDSMAN

5.1. Afgehandelde klachten [13]

[13] De besluiten van de Ombudsman zijn te vinden op: http://www.euro-ombudsman.eu.int/home/nl/ decision.htm.

De Ombudsman heeft de twee klachten afgehandeld die in 2002 zijn ingediend en die eind 2002 nog liepen; verder heeft hij vijf van de vijftien klachten die in 2003 zijn ingediend kunnen afhandelen.

5.1.1. Klacht 1437/2002/IJH van 31.7.2002

De klager, een privé-investeerder in de verzekeringsmaatschappij Lloyd's, had een kopie gevraagd van de aanmaning die de Commissie naar de Britse autoriteiten had gestuurd. De Commissie had geweigerd inzage in dit document te geven, ter bescherming van haar onderzoek inzake de Lloyd's-zaak, die uiterst complex en gevoelig is.

De Ombudsman was van mening dat de Commissie het recht had om inzage in dat document te weigeren op basis van de uitzondering genoemd in artikel 4, lid 2, derde gedachtestreepje van de verordening, en op grond van de "Petrie"-jurisprudentie om het klimaat van vertrouwen niet in gevaar te brengen dat absoluut noodzakelijk is bij het zoeken naar een minnelijke schikking [14]. Hij was eveneens van mening dat, gezien de omstandigheden, het openbaar belang van een openbaarmaking niet voldoende zwaarwegend was. Uiteindelijk heeft de Ombudsman het dossier gesloten, nadat hij had vastgesteld dat er in deze zaak geen sprake was van slecht bestuur.

[14] Arrest in de zaak T-191/99, Petrie e.a. v. Commissie, Jurisprudentie 2001, blz. II-3677

5.1.2. Klacht 1753/2002/GG van 7.10.2002

De klager was het niet eens met de weigering om hem inzage te geven in documenten van een lidstaat. De door de Commissie geraadpleegde nationale autoriteit verzette zich tegen de openbaarmaking van deze documenten. De Commissie weigerde de toegang vervolgens op grond van artikel 4, lid 5 van Verordening 1049/2001.

De Ombudsman was van mening dat de Commissie de juiste beslissing had genomen, ook gezien het arrest van het Gerecht van eerste aanleg in de zaak T-76/02 [15].

[15] Zie hierna, punt 6.1.

Dit neemt niet weg dat de Ombudsman heeft vastgesteld dat de door de Commissie goedgekeurde bepalingen voor de uitvoering van de verordening niet nauwkeurig genoeg geformuleerd waren. Het gaat vooral om artikel 5, lid 3 en 4 van deze bepalingen. De Ombudsman vindt dat de bewoordingen van deze bepalingen en de structuur van het artikel niet duidelijk genoeg aangeven dat het noodzakelijk is om de lidstaten systematisch te raadplegen. In een aan het besluit toegevoegde opmerking overweegt hij dat het nuttig zou zijn als de Commissie deze bepalingen herformuleert. De Commissie heeft nota genomen van deze opmerking en is van plan om deze bepalingen bij de eerstvolgende aanpassing van de uitvoeringsvoorschriften te herzien.

5.1.3. Klacht 412/2003/GG van 24.2.2003

De klager, een universitair onderzoeker, wilde inzage in een advies van de juridische dienst over het verband tussen het EG-Verdrag en het Euratom-Verdrag inzake staatssteun. De Commissie had de toegang geweigerd op basis van de uitzondering genoemd in artikel 4, lid 2, tweede gedachtestreepje (bescherming van juridische adviezen).

Bij een andere klacht over de toegankelijkheid van juridische adviezen was de Ombudsman van mening geweest dat er een onderscheid gemaakt moest worden tussen enerzijds de adviezen die in het kader van de wetgevende activiteit worden gegeven en die in principe openbaar gemaakt moeten worden zodra het besluitvormingsproces is afgerond, en anderzijds de adviezen die betrekking hebben op een rechtsgeding [16].

[16] Speciaal verslag van het EP van 12.12.2002 na een voorstel voor een aanbeveling aan de Raad in de klacht 1542/2000/(PB)SM.

In het onderhavige geval is de Ombudsman tot de slotsom gekomen dat het advies niet was uitgebracht in het kader van de uitwerking van een wetsdocument en dat de Commissie daarom het recht had om dit advies niet openbaar te maken. Hij was verder van mening dat het wetenschappelijk belang dat de verzoeker had aangevoerd op zich geen zwaarwegend openbaar belang is dat een reden voor openbaarmaking vormt.

5.1.4. Klacht 415/2003(IJH)TN van 25.2.2003

Deze klacht, die namens een NGO was ingediend, ging over de weigering om documenten ter beschikking te stellen die betrekking hadden op mogelijke toekomstige onderhandelingen over een multilateraal kader voor investeringen binnen de Wereldhandelsorganisatie (WTO). De Commissie heeft dit verzoek opgevat als betrekking hebbend op de zeven vragen die genoemd worden in lid 22 van de ministerverklaring van Doha. Met betrekking tot de documenten die de Commissie aan de WTO heeft verstrekt en die op het internet toegankelijk zijn, weigerde de Commissie om de voorbereidende teksten openbaar te maken, om haar positie bij eventuele onderhandelingen niet in gevaar te brengen. De aangevoerde reden was gebaseerd op bescherming van het openbaar belang inzake internationale betrekkingen (artikel 4, lid 1, sub a, derde gedachtestreepje van Verordening 1049/2001).

De klager was van mening dat de Commissie zijn verzoek had ingeperkt en dat de aangevoerde uitzondering hier niet van toepassing was.

De Ombudsman constateerde dat het toegangsverzoek vrij algemeen geformuleerd was en stelde voor dat de Commissie de klager zou bijstaan bij het formuleren van een nauwkeuriger verzoek door hem een volledige lijst te verstrekken van alle documenten die betrekking hebben op de kwestie van multilaterale investeringen. De Commissie heeft het onderzoeksveld uitgebreid en de Ombudsman een volledige lijst van de betrokken documenten verstrekt. Aangezien de Commissie de door de Ombudsman voorgestelde minnelijke schikking heeft geaccepteerd, heeft deze het dossier gesloten.

5.1.5. Klacht 790/2003/GG van 17.4.2003

De klager, een journalist, wilde toegang tot een studie naar de mate waarin Duitse televisiezenders de bepalingen van de "televisie-zonder-grenzen-richtlijn" naleven. Na een initiële weigering had de Commissie inzage in een deel van deze studie gegeven. In toepassing van de uitzondering inzake de beveiliging van onderzoeken (art. 4, lid 2, derde gedachtestreepje), werden die delen uit de studie weggelaten die betrekking hadden op eventuele inbreuken op de richtlijn. De klager eiste volledige openstelling van de studie

De Ombudsman meende dat de studie was aangevraagd in het kader van een onderzoek naar mogelijke inbreuken op de "televisie-zonder-grenzen-richtlijn" en dat de rechtvaardiging voor de weigering tot toegang daarom gezocht kon worden in de "Petrie"-jurisprudentie.

5.1.6. Klacht 900/2003/(IJH)TN van 13.5.2003

De klacht kwam van een advocatenkantoor dat in naam van een chemische holding optrad. Het ging om de weigering om een ontwerpdocument openbaar te maken dat was opgesteld door het secretariaat van de EVA met het oog op een besluit dat genomen moest worden door het paritair comité van de Europese Economische Ruimte.

De klager betwistte allereerst het feit dat de Commissie dit document als een van een derde afkomstig document beschouwde en dat zij daarom het secretariaat van de EVA had geraadpleegd. Toen vervolgens bleek dat het EVA-secretariaat zijn bezwaar baseerde op het feit dat de onderhandelingen nog gaande waren, was de klager van mening dat deze reden geen aanleiding kon geven tot een weigering op basis van de uitzondering met betrekking tot de bescherming van de internationale betrekkingen (artikel 4, lid 1, sub a, derde gedachtestreepje van Verordening 1049/2001). Hij beriep zich verder nog op het recht van zijn cliënt om zijn belangen te laten meetellen in het lopende besluitvormingsproces.

De Ombudsman heeft voor alle door de klager genoemde grieven afzonderlijk geconcludeerd dat er geen sprake was van slecht bestuur door de Commissie.

5.1.7. Klacht 2183/2003/(TN)IJH van 13.12.2003

De klacht is afkomstig van een milieu-NGO en heeft betrekking op het feit dat er niet binnen de vastgestelde termijn antwoord is gegeven op een verzoek. Er was echter direct overgegaan tot een klacht, zonder dat er eerst een confirmatief verzoek was ingediend. Bovendien had het antwoord de klacht gekruist. Nadat de Commissie erkende dat de behandeling van het verzoek inderdaad een lichte vertraging had opgelopen, heeft de Ombudsman het dossier gesloten met de conclusie dat er in dit geval geen sprake was van slecht bestuur.

5.2. Lopende klachten eind 2003

Tien van de in 2003 ingediende klachten zijn nog niet afgesloten.

In drie gevallen verzoekt de klager om de integrale versie van een auditverslag te verkrijgen waartoe hij al gedeeltelijk toegang had gekregen.

De andere gevallen gaan over:

(1) toegang tot documenten afkomstig van lidstaten en tot een juridisch advies;

(2) uitwisselingen met een lidstaat in het kader van een inbreukprocedure;

(3) volledige toegang tot een aanbestedingsdossier, waarvan sommige onderdelen al bekendgemaakt waren aan de klager;

(4) toegang tot alle documenten over lopende internationale onderhandelingen;

(5) toegang tot een volledig dossier over buitenlandse steun;

(6) het feit dat opgevraagde documenten niet binnen de door de verordening genoemde tijd tot beschikking van de verzoeker waren gesteld;

(7) de niet-naleving van de Code van goed administratief gedrag in de verwerking van een toegangsverzoek en de vermeend onrechtmatige openbaarmaking van de identiteit van de klager in de brief waarmee de Commissie de nationale overheden heeft geraadpleegd.

6. BEROEPSPROCEDURES

6.1. Arresten die in 2003 zijn uitgesproken

Er is in 2003 slechts één arrest uitgesproken met betrekking tot de toepassing van Verordening 1049/2001. Het gaat om het arrest van het Gerecht van eerste aanleg van 17 september 2003 in de zaak T-76/02, Mara Messina v. Commissie. Aanvankelijk ging het proces over de weigering om de eiseres inzage te geven in de briefwisseling tussen de Commissie en de Italiaanse overheid over een aangemelde steunmaatregel.

Tijdens de gerechtelijke procedure besloot de Commissie tot bekendmaking van de brieven die zij aan de Italiaanse overheid had geschreven en tot raadpleging van deze overheid over de mogelijkheid om toegang te geven tot de brieven die zij aan de Commissie had geschreven in het kader van het onderzoek naar deze steun. De Italiaanse overheid had hiertegen bezwaar, waarop de Commissie haar weigering om toegang te geven tot de brieven afkomstig van de Italiaanse overheid handhaafde op basis van artikel 4, lid 5, van de verordening.

Het Gerecht heeft het beroep verworpen en gesteld dat de Commissie terecht had geweigerd toegang te verlenen tot de documenten die de Italiaanse autoriteiten in het kader van het onderzoek naar de steunmaatregel hadden verstrekt, omdat deze autoriteiten zich tegen de verspreiding van de documenten hebben verzet.

6.2. Overige beroepsprocedures die in 2002 zijn ingesteld

De vier andere in 2002 ingestelde beroepsprocedures lopen nog. Informatie over het onderwerp van de procedure wordt gegeven in het verslag over 2002 van de Commissie [17].

[17] COM(2003) 216 def., deel B, punt 4.1.

6.3. Nieuwe beroepsprocedures die in 2003 zijn ingesteld

De zaak T-2/03, Verein für Konsumenteninformation (VKI) v. Commissie [18] wordt beschreven in het verslag over 2002 (deel B, punt 4.1).

[18] PB C 55 van 8.3.2003, blz. 37.

- T-170/03 British American Tobacco (Investments) Limited v. Commissie; PB C 171 van 19.7.2003. blz. 39;

- T-187/03 Isabella Scippacercolav./ Commissie; PB C 200 van 23.8.2003, blz. 25;

- T-391/03 Yves FRANCHET en Daniel BYK v. Commissie; PB C 21 van 24.1.2004, blz. 46.

Zeven rechtszaken gaan over dezelfde kwestie als de zaak Messina v. Commissie, genoemd in punt 6.1 :

- T-139/03 en T-151/03, Nuova Agricast s.r.l. v. Commissie; PB C 146 van 21.6.2003, blz. 43 en blz. 45;

- T-287/03, SIMSA v. Commissie; PB C 239 van 4.10.2003, blz. 26;

- T-295/03, Poli Sud v. Commissie; PB V 264 van 1.11.2003, blz. 34;

- T-297/03, TomasettoAchille SAS di Tomasetto Andrea & C v. Commissie; PB C 264 van 1.11.2003, blz. 34

- T-298/03, Lavorazione cuoio e pelle Bieffe v. Commissie; PB C 264 van 1.11.2003, blz. 35;

- T-299/03 Nuova FA.U.DI v. Commissie; PB C 264 van 1.11.2003, blz. 35;

Daarnaast is de Commissie in zaak T-84/03 Maurizio Turco v. Raad (PB C 112 van 10.5.2003, blz. 38), tussengekomen om de conclusies van de Raad te steunen.

BIJLAGE Statistische gegevens over de verwerking van de toegangsverzoeken

Initiële verzoeken

1. Aantal initiële verzoeken

2002 // 2003

991 // 1.523

2. Aantal identificeerbare, in overweging genomen documenten

2002 // 2003

2.150 // 2.936

3. Aantal initiële verzoeken waarvoor gedeeltelijke toegang is verleend

2002 // 2003

44 // 64

4. Positieve antwoorden in de initiële fase (in %)

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

Confirmatieve verzoeken

5. Aantal confirmatieve verzoeken

2002 // 2003

96 // 143

6. Overzicht van de besluiten over de confirmatieve verzoeken (in %)

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

7. Positieve antwoorden over de gehele procedure (in %)

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

Indeling van de verzoeken

8. Naar beroepsprofiel van de aanvragers (in %)

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

9. Naar geografische herkomst (in %)

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

10. Naar onderwerp (in %)

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

Indeling van weigeringen naar uitzonderingsgrond

11. Initiële verzoeken (in %)

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

Opmerking: in de tabel voor het jaar 2002 worden de gevallen waarbij meerdere uitzonderingen van toepassing waren niet apart genoemd in de indeling naar uitzonderingsgrond; voor het jaar 2003 worden alle uitzonderingsgronden genoemd.

12. Confirmatieve verzoeken (in %)

>RUIMTE VOOR DE TABEL>