Advies van het Economisch en Sociaal Comité over de "Mededeling van de Commissie aan de Raad, aan het Europees Parlement, aan het Economisch en Sociaal Comité en aan het Comité van de Regio's over het EU-actieplan: Satellietcommunicatie in de informatiemaatschappij"

(97/C 355/03)

Op 17 maart 1997 heeft de Commissie besloten om het Economisch en Sociaal Comité, overeenkomstig artikel 198 van het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap, te raadplegen over de voornoemde mededeling.

De Afdeling voor industrie, handel, ambacht en diensten, die met de voorbereiding van de desbetreffende werkzaamheden was belast, heeft haar advies goedgekeurd op 16 juli 1997. Rapporteur was de heer Mobbs.

Het Economisch en Sociaal Comité heeft tijdens zijn 348e Zitting (vergadering van 1 oktober 1997) het volgende advies uitgebracht dat met 80 stemmen vóór en 1 stem tegen werd goedgekeurd.

1. Inleiding

1.1. Het Europese bedrijfsleven dient een actievere en consequentere aanpak inzake satellietcommunicatie aan de dag te leggen, en zich een grotere rol toe te meten bij het aanbieden van wereldwijde satellietcommunicatiediensten en -toepassingen.

1.2. De nieuwe eisen die de komst van de informatiemaatschappij met zich brengt, vragen om hoogwaardige toegangs- en basisinfrastructuren. Een satellietinfrastructuur beantwoordt in toenemende mate aan de belangrijkste eisen die gebruikers stellen, zoals persoonlijke mobiliteit en toegang tot de krachtige hoogvermogende breedbandontwikkelingen met wereldwijde aansluitingsmogelijkheden. Wereldwijde satellietinfrastructuren worden aldus een essentieel onderdeel van de mondiale economie. Daarom is een sterke en samenhangende sector van producenten en dienstverleners op het gebied van satellietcommunicatie van groot economisch en politiek belang.

1.3. Momenteel wordt o.l.v. de VS hard gewerkt aan initiatieven voor wereldwijde satellietcommunicatiesystemen, vooral op het gebied van de persoonlijke satellietcommunicatie (S-PCS) en geavanceerde breedband-multimedia-satellietsystemen. Als Europa niet op een gecoördineerde wijze reageert, bestaat er groot gevaar dat het de kans verspeelt, te profiteren van de mogelijkheden die de meest veelbelovende martktsegmenten (diensten en apparatuur) bieden.

1.4. Tegen de achtergrond van de grote technologische vooruitgang, het proces van deregulering en de toenemende convergentie van de omroep- en telecommunicatiesector is de ontwikkeling van satellietcommunicatie van strategisch en commercieel belang voor Europa.

1.5. In de Mededeling van de Commissie wordt ervan uitgegaan dat Europa niet in de positie verkeert om op korte of lange termijn een rol van betekenis te gaan spelen in deze sector. Het enige bewijsmateriaal dat voor deze stelling wordt aangevoerd, is te vinden in voetnoot 4, waarin wordt verwezen naar een eindrapport van de "Werkgroep voor satellietcommunicatie en -navigatie" van het Raadgevend Comité voor onderzoek en ontwikkeling in de industrie (IRDAC). Dit rapport bevat verschillende bijzonder veelzeggende commentaren op de huidige stand van zaken, waarvan een aantal het vermelden waard is.

1.5.1. In het rapport van de Werkgroep wordt ingegaan op de onderwerpen satellietcommunicatie en -navigatie: twee gebieden met een snel groeiende markt en een zorgwekkende positie voor het Europees bedrijfsleven. Zo heeft de Europese industrie, hoewel zij over een technologische basis beschikt die in menig opzicht gelijkwaardig is aan die van de VS, toch minder kritische massa dan haar belangrijkste Amerikaanse concurrenten.

1.5.2. Van overheidswege worden in Europa steeds minder middelen beschikbaar gesteld en het punt nadert waarop de O& TO-basis ontoereikend is voor ondernemingen die satellietcommunicatie-apparatuur vervaardigen. Dit valt samen met de stroomlijning van de Europese satellietcommunicatie-industrie, die eigenlijk bedoeld was om de hevige concurrentie van Amerikaanse mammoetbedrijven het hoofd te bieden, maar die een averechts effect blijkt te hebben op de overheidssteun, doordat nationale "paradepaardjes" verdwijnen.

1.5.3. De snelle opkomst van nieuwe satellietcommunicatie-toepassingen (persoonlijke mobiele communicatie, interactieve multimedia-diensten, communicatie vanuit de lucht, digitale televisie en video- of audio-omroep, elektronische boodschappen en datacollectie) zorgt voor een zware concurrentieslag in het gecombineerde marktsegment "satellieten-terminals-diensten". Hierdoor zijn ingrijpende verbeteringen van de productiviteit nodig en dienen zich nieuwe uitdagingen op het gebied van O& TO aan.

1.5.4. Een redelijk aandeel in de toekomstige markt voor satellietcommunicatie is van strategisch economisch belang, a) omdat het Europese bedrijfsleven hierdoor vroegtijdig toegang krijgt tot toekomstige afgeleide markten en b) omdat anders de VS feitelijk een monopolie zouden krijgen in deze sector.

1.5.5. De satellietindustrie in de VS is op het ogenblik veruit de sterkste in de wereld als gevolg van een goed gecoördineerde interactie tussen Amerikaanse regering en bedrijfsleven en van een industrieel beleid dat gericht is op beheersing van de wereldmarkt. Op Europees niveau is van iets dergelijks geen sprake.

1.6. De Commissie heeft haar Mededeling over een EU-actieplan: Satellietcommunicatie in de informatiemaatschappij opgesteld op basis van diverse rapporten en vergaderingen in het afgelopen jaar en actuele evaluaties van de huidige situatie. Deze wijzen alle in dezelfde richting: er is behoefte aan positieve actie van de EU om een einde te maken aan deze onbevredigende situatie.

2. Mededeling van de Commissie

2.1. De Commissie pleit in haar Actieplan voor een actievere en consequentere aanpak inzake satellietcommunicatie, gezien de vaststelling dat Europa een achterstand (op de VS) heeft op het gebied van technologie en regelgeving.

2.2. De omzet die de komende tien jaar naar verwachting in de diverse marktsegmenten (satellieten, terminals en diensten) zal worden gerealiseerd dank zij innovatieve persoonlijke satellietcommunicatiesystemen en geavanceerde breedband-satellietsystemen, wordt geschat op 400 miljard dollar.

2.3. In het hoofdstuk Doelstellingen van het Actieplan (hoofdstuk 2 van de Mededeling) worden een reeks maatregelen voorgesteld, gericht op voltooiing van de interne markt, versterking van de industriële en politieke positie van Europa in de wereld en opvoering van de O& TO-inspanningen. De drie algemene aandachtsgebieden uit de Mededeling, waaronder in totaal zestien specifieke maatregelen vallen, zijn:

2.3.1. Voltooiing van de interne markt voor satellietcommunicatie (hoofdstuk 3)

- Resterende belemmeringen voor de interne markt;

- Evaluatie van de effectiviteit en opportuniteit van CEPT ()-maatregelen en -procedures;

- Evaluatie van de effectiviteit en opportuniteit van de Europese normalisatie-inspanningen;

- Beoordeling hoe de ISO's () in de toekomst moeten gaan functioneren.

2.3.2. Versterking van de Europese positie in de wereld (hoofdstuk 4)

- Verbetering van markttoegang;

- Garanderen van toegang tot omloopbanen en frequenties;

- Versterking van de positie van de sector op de internationale markt.

2.3.3. Uitbreiden van O& TO en de ontwikkeling van toepassingen in Europa (hoofdstuk 5)

2.4. De Conclusies (hoofdstuk 6) bevatten een tijdschema voor de voorgestelde maatregelen; de meeste daarvan zouden eind 1997 hun beslag moeten krijgen.

3. Algemene opmerkingen

3.1. Het Comité deelt de bezorgdheid van de Commissie dat Europa achterop dreigt te raken bij de dienstverlening op het gebied van satellietcommunicatie. Dit is gedeeltelijk toe te schrijven aan het feit dat een communautair defensie- en ruimtevaartbeleid ontbreekt. Commercieel gezien heeft dit nadelige gevolgen voor de satellietcommunicatiesector, aldus het eindrapport van het IRDAC (zie paragraaf 1.5).

3.2. Niettemin is het Comité van mening dat de Commissie zich vooral meer zou dienen in te spannen om:

i) te bereiken dat alle bestaande EU-wetgeving op de terreinen die door het voorstel van de Commissie worden bestreken, volledig ten uitvoer wordt gelegd, en te onderzoeken welke factoren de toegang tot de interne markt belemmeren;

ii) te garanderen dat internationale handelsverdragen en bepalingen inzake satellietcommunicatie worden nageleefd, en dat de positie van Europa in internationale fora wordt versterkt;

iii)

er in nauw overleg met het ESA () voor te zorgen dat O& TO-activiteiten en de ontwikkeling van toepassingen verbeterd en gecoördineerd worden.

3.3. In het advies over persoonlijke satellietcommunicatiediensten (COM(95) 529) () heeft het Comité zijn bezorgdheid uitgesproken over de pogingen van de Commissie om een al te sterke rol te spelen in internationale organisaties als ITU (), CEPT en de ISO's. Het Comité acht het ongewenst dat m.b.t. deze sector dezelfde werkzaamheden tweemaal worden verricht. Het is het er wel mee eens dat de Commissie dient te streven naar meer samenwerking en coördinatie van de EU met en in internationale organisaties op het gebied van satellietcommunicatie.3.4. Hoewel het Comité met voldoening vaststelt dat de omzet de komende tien jaar naar verwachting zal stijgen (zie paragraaf 2.2), is het teleurgesteld dat de Commissie niet in staat is, ook maar iets te zeggen over de gevolgen hiervan voor de markt, het bedrijfsleven en de werkgelegenheid. Aangezien alle vormen van telecommunicatie tot een groeiend marktsegment behoren, zou de Commissie dienen te onderzoeken en te adviseren hoe en in welke mate dit kan opwegen tegen de negatieve gevolgen voor andere, tanende marktsegmenten en bedrijfstakken.

4. Bijzondere opmerkingen

4.1. Het Comité is evenals de Commissie van mening dat er maatregelen dienen te worden genomen om te komen tot een grotere marktpenetratie van grensoverschrijdende satelliettechnologieën (diensten en toepassingen), aangezien deze in de EU duidelijk geringer is dan in alle andere geïndustrialiseerde landen. Dit is te wijten aan:

- de onwil van verschillende lid-staten om de hierop van toepassing zijnde richtlijnen, met name de Richtlijn Satellietapparatuur 93/97/EEG en de Satellietrichtlijn 94/46/EG, ten uitvoer te leggen;

- de ontoereikende harmonisatie en het gebrek aan coördinatie t.a.v. nationale machtigingsprocedures ().

4.2. Bij A 1: Het Comité staat volledig achter het streven van de Commissie, zich meer in te spannen voor een volledige tenuitvoerlegging van alle EU-wetgeving met betrekking tot satellietcommunicatie.

4.3. Bij A 2: Het verzoek aan de sector om aan te geven welke wettelijke bepalingen invoering van satellietcommunicatiesystemen en -diensten in de weg staan, is een prijzenswaardig initiatief. Zo nodig dienen passende maatregelen te worden genomen om de aangegeven belemmeringen uit de weg te ruimen. Rapporten van de Commissie over de effectiviteit van reeds genomen maatregelen zijn beslist onmisbaar om te bepalen welke maatregelen ineffectief zijn en hinderpalen voor markttoegang hebben opgeworpen.

4.4. Bij A 3: De CEPT dient haar inspanningen voor de harmonisatie van machtigingsvoorwaarden en het geharmoniseerd gebruik van frequentiebanden verder op te voeren, en ernaar te streven om haar besluitvorming inzake regelgeving en de tenuitvoerlegging daarvan doelmatiger te maken. Derhalve is het Comité ingenomen met de Beschikking (zie noot 6), die een gecoördineerde aanpak voor machtigingen op het gebied van S-PCS voorschrijft. Op grond van deze Beschikking, bedoeld om de invoering van S-PCS in Europa te vergemakkelijken, kan de CEPT een mandaat worden verleend tot harmonisatie van het frequentiegebruik en de aan de machtigingen voor persoonlijke satellietcommunicatiediensten verbonden voorwaarden.

4.4.1. Maatregelen van de CEPT vereisen een consensus van veel meer leden dan alleen de EU-lid-staten, zodat interne coördinatie binnen de EU van het grootste belang is.

4.5. Bij A 4: Wegens de technologische ontwikkelingen in de persoonlijke en geavanceerde multimediadiensten zouden de inspanningen van het ETSI () om tot normalisatie te komen, zich in toenemende mate dienen te richten op integratie van de satellietcommunicatie in de totale mobiele-communicatiesector, in de activiteiten op het gebied van intelligente netwerken en in de sfeer van multimedia. De Commissie zou het ETSI moeten aanmoedigen om zijn normalisatie-inspanningen overeenkomstig deze ontwikkelingen te structureren.

4.5.1. Het Comité staat achter het verzoek van de Commissie aan het ETSI om zijn werkprogramma inzake satellietcommunicatie te herzien, opdat garanties worden geschapen voor een continue, efficiënte en adequate ontwikkeling van normen die zijn afgestemd op de vraag op de markt. Vermeden dient te worden dat het tot inadequate wetgeving komt die een vrije ontwikkeling van de markt in de weg staat.

4.6. Bij A 6: De Commissie is van plan de ontwikkelingen binnen de ISO's (INTELSAT, INMARSAT en EUTELSAT) te volgen. De lid-staten zijn echter nu reeds betrokken bij discussies over de herstructurering van deze organisaties (teneinde deze meer in overeenstemming te brengen met de behoeften van een zich snel ontwikkelende, geliberaliseerde en dynamische sector), hetgeen kan leiden tot de vestiging van commerciële ondernemingen in de EU. Aangezien de Commissie geen wettelijke status heeft binnen de ISO's, die bij verdrag in het leven zijn geroepen, dient zij nauw contact te onderhouden met de lid-staten om ervan verzekerd te zijn dat de organisaties niet in strijd met het communautair recht en de communautaire mededingingsregels handelen.

4.6.1. De ITU volgt bij de toewijzing van frequenties het principe van "die het eerst komt, het eerst maalt". Het gevaar is echter niet denkbeeldig dat dan, enkel en alleen om bij de eersten te behoren, frequenties worden aangevraagd zonder dat door de nationale regelgevende instanties haalbaarheidsstudies (met overlegging van alle financiële en technische gegevens) zijn uitgevoerd. De WTO () daarentegen werkt op basis van volledige open mededinging. De twee organisaties blijken er dus een geheel verschillende modus operandi op na te houden. Daarom is dit een gebied waar de EU moet streven naar meer samenwerking en coördinatie.

4.6.2. Er is vooral dringend behoefte aan een gemeenschappelijk standpunt van de EU-lid-staten met het oog op een adequate vertegenwoordiging op de World Radio Communication Conference (WRC-97), die in oktober 1997 van start gaat. Hiervoor is een nauwere betrokkenheid van de Europese Unie nodig.

4.7. Bij A 7: Het Comité betuigt zijn instemming met het streven en de voorgestelde maatregelen van de Commissie om de positie van Europa in de wereld te versterken op grond van haar bevoegdheden voor het gemeenschappelijk handelsbeleid en in het bijzonder tegen de achtergrond van de afspraken in WTO-verband.

4.8. Bij A 8/9: Het Comité is net als de Commissie van mening dat stappen dienen te worden genomen om de positie van de Europese sector te versterken. Samenwerking tussen de CEPT en de Commissie is zeer in het belang van de sector.

4.9. Bij A 13: De mogelijke aanvullende maatregelen in samenwerking met het ESA en andere organisaties zullen waarschijnlijk verwachtingen wekken wat acties en financiële bestedingen in de toekomst betreft. Men zal dus terdege moeten oppassen dat geen al te hoge verwachtingen worden gewekt, zeker niet als het gaat om de wens van de Commissie om het particuliere initiatief en particuliere middelen te betrekken bij de promotie van de satellietsector. Het is een goede zaak dat de industrie hierbij wordt betrokken, maar wel dient overlapping van werkzaamheden te worden voorkomen: de industrie wordt immers al geraadpleegd over het op stapel staande Vijfde Kaderprogramma O& TO (COM(97) 47 def.).

4.10. Bij A 14: Het is te waarderen dat er bij satellietcommunicatie een rol is weggelegd voor O& TO. Het Comité geeft daarbij wel de voorkeur aan onderzoeks- en ontwikkelingsactiviteiten in de pre-concurrentiële fase die open staan voor de marktvraag en nieuwe technologische ontwikkelingen. De werkzaamheden zouden zich dienen te concentreren op algemeen inzetbare satelliettechnologieën. Dit heeft meer zin dan het opzetten van proefnetwerken, die zo dicht bij de markt staan dat ze kunnen leiden tot "selectieve" subsidies in een uiterst concurrerende marktsituatie.

4.11. Misschien zou de EU, naast de afzonderlijke deelnemende lid-staten, ook zelf een bijdrage kunnen leveren aan de ESA-programma's, die commercieel gericht dienen te zijn. Er kan pas serieus van ontwikkeling van satelliettechnologie worden gesproken als daar dermate grote bedragen mee zijn gemoeid (mogelijk 500 miljoen ecu of meer) dat daardoor het voor de Informatiemaatschappij gereserveerde deel van het budget van het Vijfde Kaderprogramma O& TO (dat maximaal 4 miljard ecu mag bedragen) zou worden overschreden.

4.12. De ontwikkelingen op alle terreinen van de telecommunicatie hebben zeer verstrekkende politieke en culturele gevolgen. Telecommunicatie, in het bijzonder satellietcommunicatie, kent noch erkent nationale grenzen. Dit werpt ook vragen op omtrent de democratische controle en wettelijke voorschriften voor de media. Iedereen die over telecommunicatie beschikt, kan in principe grote invloed uitoefenen op het dagelijks leven van de burger en dit misschien zelfs in een bepaalde richting sturen. Het Comité betreurt het dat de Commissie in haar Mededeling niet nader ingaat op dit risico.

5. Overige opmerkingen

5.1. In het Actieplan van de Commissie wordt ook voorbijgegaan aan een praktisch probleem waarvoor de satellietindustrie in Europa zich geplaatst ziet, nl. de beschikbaarheid van risicokapitaal. De Commissie zou zich dienen te buigen over een strategie die het gemakkelijker maakt om innovaties in te voeren bij de financiering van langlopende lease-overeenkomsten op het gebied van transpondercapaciteit van satellieten; hierdoor kan een groei van de Europese satellietcapaciteit worden bewerkstelligd.

Brussel, 1 oktober 1997.

De voorzitter van het Economisch en Sociaal Comité

T. JENKINS

() CEPT = Europese Conferentie van PTT-administraties.

() ISO = Internationale Satellietorganisatie.

() ESA = Europees Ruimte-Agentschap.

() Advies over het Voorstel voor een beschikking van het Europees Parlement en de Raad betreffende een maatregel op het niveau van de Unie inzake persoonlijke satellietcommunicatiediensten in de Europese Unie, paragraaf 3.4.1 en volgende - PB C 204 van 15. 4. 1996.

() ITU = Internationale Telecommunicatie Unie.

() Vgl. de Beschikking 710/97/EG van het Europees Parlement en de Raad van 24 maart 1997 betreffende een gecoördineerde aanpak op het gebied van persoonlijke satellietcommunicatiediensten in de Europese Gemeenschap 710/97/EG, alsmede de Richtlijn van het Europees Parlement en de Raad betreffende een gemeenschappelijk kader voor algemene machtigingen en individuele vergunningen op het gebied van telecommunicatiediensten (Richtlijn 97/13/EG van 10. 4. 1997).

() ETSI = Europees Instituut voor telecommunicatienormen.

() WTO = Wereldhandelsorganisatie.