17. 6. 91 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen Nr. C 159/63 
Onder de huidige omstandigheden zou in ieder geval 
de volgende verduidelijking aan het Commissievoorstel 
moeten worden toegevoegd: „Andere testprocedures kunnen worden toegepast 
op voorwaarde dat de gelijkwaardigheid daarvan 
naar het oordeel van de technische dienst door de 
fabrikant voldoende is aangetoond." 
Gedaan te Brussel, 25 april 1991. 
De Voorzitter 
van het Economisch en Sociaal Comité 
Fran^ois STAEDEL1N 
Advies over de betrekkingen van de Verenigde Staten en de Europese Gemeenschap met 
Japan 
(91/C 159/20) 
Het Economisch en Sociaal Comité heeft op 27 maart 1990 besloten overeenkomstig artikel 20 
(vierde alinea) van het Reglement van Orde een advies op te steHen over de betrekkingen 
van de Verenigde Staten en de Europese Gemeenschap met Japan. 
De Afdeling voor externe betrekkingen, handels- en ontwikkelingsbeleid, die met de voorberei­
ding van de desbetreffende werkzaamheden was belast, heeft haar advies op 9 april 1991 
goedgekeurd. Rapporteur was de heer Romoli. 
Het Economisch en Sociaal Comité heeft tijdens zijn 286e zitting (vergadering van 25 april 
1991) het volgende advies uitgebracht, dat met algemene stemmen is goedgekeurd. 
In dit advies wordt nagegaan hoe de economische be­
trekkingen van de Verenigde Staten en de Europese 
Gemeenschap met Japan zich in de loop der jaren 
hebben ontwikkeld. 
In het hoofdstuk over de betrekkingen tussen de Vere­
nigde Staten en Japan wordt uiteengezet hoe in de 
Verenigde Staten geleidelijk aan — naarmate het Ameri­
kaanse handelstekort toenam, Japanse produkten op de 
Amerikaanse markt penetreerden en Japanse onderne­
mingen Amerikaanse gebouwen en bedrijven overna­
men — een sfeer van wantrouwen, frustratie en wrevel 
tegenover Japan is gegroeid (paragraaf 1.1). 
Die houding van de Amerikanen heeft op haar beun 
geleid tot verbitterde reacties in Japan (paragraaf 1.2). 
Volgens de Japanners is de verslechtering van de econo­
mische situatie in de Verenigde Staten een rechtstreeks 
gevolg van het feit dat de Amerikaanse produkten het 
niet goed doen op de internationale markten, dat zich 
bij het Amerikaanse bedrijfsleven een mentaliteitsveran­
dering aan het voltrekken is en dat de Amerikaanse 
besparingen de laatste tijd te kort schieten. Dit alles 
wordt nog verergerd door de gevolgen van het tekort op 
de betalingsbalans en op de federale begroting alsmede 
door de jarenlange overwaardering van de dollar. Om de diepere oorzaken van de spanningen in hun 
onderlinge economische betrekkingen uit de weg te 
ruimen, hebben de Verenigde Staten en Japan in 1990 
een uniek bilateraal akkoord gesloten: het zgn. 
„Structural Impediments Initiative" (paragraaf 1.3). 
Daarbij hebben beide landen zich ertoe verbonden via 
sociaal-economische maatregelen een gunstig klimaat 
te scheppen voor het verbeteren van hun onderlinge 
betrekkingen. Als dat akkoord zijn doel bereikt, kan 
het uiteindelijk ook positieve gevolgen hebben voor de 
betrekkingen tussen Japan en de andere landen. 
In het hoofdstuk over de betrekkingen van de Europese 
Gemeenschap met Japan wordt eerst uitvoerig ingegaan 
op het groeiende gebrek aan evenwicht in de jaren '70 
en '80 als gevolg van de Japanse exportboom, de af­
scherming van de Japanse markt en de geringe inspan­
ningen van de Europese ondernemers om op die markt 
te penetreren (paragraaf 2.1). 
Vervolgens wordt uiteengezet hoe de Europese Gemeen­
schap geleidelijk aan een eigen handelsbeleid is gaan 
voeren door systematisch de anti-dumpingregels van de 
Algemene Overeenkomst betreffende tarieven en handel 
(GATT) toe te passen (paragraaf 2.2). 
Nr. C 159/64 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen 17. 6. 91 
Met betrekking tot de voltooiing van de interne markt 
wordt erop gewezen dat de Japanse ondernemers nog 
steeds vrezen dat de Europese Gemeenschap na 1992 
discriminerende protectionistische maatregelen tegen­
over de Japanse export zal blijven nemen (para­
graaf 2.3). 
Anderzijds vinden zij de totstandkoming van één ho­
mogene Europese markt met 320 miljoen consumenten 
— die bovendien openstaat voor samenwerking met 
de landen in Midden- en Oost-Europa — ook een 
aantrekkelijk vooruitzicht. 
Daarom zijn zij hun directe investeringen in produktie-
eenheden in Europa gaan opvoeren, waaruit tevens 
blijkt dat zij actief aan de economische ontwikkeling 
van Europa willen meewerken (paragraaf 2.4). 
In de auto-industrie en andere gevoelige bedrijfstakken 
is sindsdien echter een controverse ontstaan omtrent het 
aandeel van „Europese" componenten en onderdelen 
in de eindprodukten van dergelijke Japanse bedrijven 
(paragraaf 2.5.5). 
Ten slotte wordt er nog op gewezen dat vertegenwoor­
digers van de Commissie in januari 1990 besprekingen 
hebben gevoerd met de Japanse premier, waarna ook 
nog een aantal contacten op technisch niveau hebben 
plaatsgehad. Beide partijen hebben daarbij verklaard 
hun onderlinge samenwerking te willen opvoeren en 
nauwe, permanente betrekkingen tot stand te willen 
brengen (paragraaf 2.5). 
Het advies eindigt met een aantal slotbeschouwingen en 
aanbevelingen voor concrete initiatieven ter verbetering 
van de onderlinge betrekkingen tussen de Europese 
Gemeenschap en Japan. 
Zo wordt erop aangedrongen dat beide partijen het 
nodige doen om een beter inzicht te krijgen in eikaars 
culturele en sociale situatie (paragraaf 3.4). 
In dit verband wordt erop gewezen dat de sociaal-
economische structuur in Japan aan het veranderen 
is. Zo blijkt de Japanse overheid de laatste tijd een 
aanzienlijke inspanning te leveren om de Japanse markt 
meer open te stellen, de interne vraag te stimuleren, de 
overheidsinvesteringen op te voeren en het welzijn van 
de Japanners te verbeteren (paragrafen 2.2.5, 3.2 en 
3.10). 
Dat neemt echter niet weg dat de Europese ondernemers 
hun inspanningen aanzienlijk zullen moeten opvoeren 
als zij vaste voet willen krijgen op de Japanse markt 
(paragrafen 3.5 en 3.6). Wat de directe investeringen 
van Japanse ondernemingen in Europa betreft, wordt 
gesteld dat de toename hiervan als een goede zaak moet 
worden beschouwd omdat dergelijke investeringen in 
vele gevallen met overdrachten van technologische 
know-how en van methoden voor het organiseren van 
de produktie gepaard gaan en tot een toename van de 
werkgelegenheid leiden (paragraaf 3.8). 
Ten slotte wordt er nog op gewezen dat de Verenigde 
Staten, de Europese Gemeenschap en Japan — als po­litieke en economische supermachten — nauwer zouden 
moeten samenwerken om de internationale economi­
sche problemen uit de wereld te helpen (paragraaf 3.11). 
Achtergrond 
Tussen de Tweede Wereldoorlog en het midden van de 
jaren '80 werd het wereldtoneel bijna volledig beheerst 
door de Verenigde Staten en de Sovjetunie. 
Al die jaren waren de Verenigde Staten de onbetwiste 
leider op politiek, militair, industrieel, financieel en 
wetenschappelijk gebied, terwijl de Sovjetunie een aan­
zienlijke invloed had in een groot deel van de Derde 
Wereld, waar zij in ideologisch, militair en economisch 
opzicht de lakens uitdeelde. 
In vijf jaar tijd — van 1985 tot 1990 — is de situatie 
echter volledig veranderd. De Sovjetunie verloor snel 
een groot deel van haar politieke invloed in de wereld 
en kwam bovendien in een ernstige economische en 
structurele crisis terecht. Zij heeft echter nog steeds 
een enorm militair potentieel, waarmee men terdege 
rekening moet blijven houden. 
Momenteel wordt het wereldtoneel gedomineerd door 
drie machtsblokken, die elk hun eigen invloedssfeer 
hebben: de Verenigde Staten, Japan en de Europese 
Gemeenschap. 
De Verenigde Staten zijn op het ogenblik nog de enige 
mogendheid met een aanzienlijke militaire, politieke en 
economische invloed in de rest van de wereld. Hun 
dominerende positie wordt echter aangetast door inter­
ne economische en financiële problemen en door het 
feit dat zij bij een eventueel politiek optreden in de 
wereld ertoe genoodzaakt zijn om binnen de daarvoor 
bevoegde politieke instellingen (Verenigde Naties) over­
leg te plegen met hun bondgenoten. 
De Europese Gemeenschap heeft dank zij de Duitse 
vereniging en de voorbereiding van de interne markt 
een nieuwe impuls gekregen en verwacht dat de econo­
mische openstelling van de Middeneuropese landen — 
en misschien ook van de Sovjetunie — haar economi­
sche macht nog aanzienlijk zal versterken. Politiek ge­
zien is haar invloed echter nog zeer beperkt. 
Japan verkeert in een situatie die vergelijkbaar is met 
die van de Europese Gemeenschap, maar is in econo­
misch en financieel opzicht al een echte wereldmacht 
geworden. 
Deze economische supermachten hebben alle drie een 
markteconomie en onderhouden zeer nauwe betrekkin­
gen met elkaar: zij nemen samen 60% van het inter­
nationale handelsverkeer en 90 % van alle investeringen 
voor hun rekening en hebben een overweldigend aan­
deel in de totale O & O-capaciteit, nagenoeg het mo­
nopolie inzake nieuwe technologieën en het absolute 
overwicht op financieel en monetair gebied. 
Toch kunnen zij niet over één kam worden geschoren, 
want in sociaal-economisch opzicht en qua culturele 
achtergrond zijn zij zeer verschillend. Vanuit zuiver 
17. 6. 91 Publikaticblad van de Europese Gemeenschappen Nr. C 159/65 
economisch oogpunt gezien zitten zij echter op dezelfde 
golflengte, want zij hebben alle drie voor de vrije markt­
economie gekozen. 
Hun onderlinge betrekkingen hebben in de loop der 
jaren nogal wat „ups and downs" gekend: tijden van 
vruchtbare samenwerking en gelijklopende belangen en 
perioden van spanning en scherpe belangentegenstellin­
gen wisselden elkaar af. 
Zij zijn echter hoe dan ook op elkaar aangewezen: hun 
onderlinge afhankelijkheid neemt voortdurend toe en 
alle drie hebben zij, binnen het kader van de Verenigde 
Naties, de plicht zich in te zetten voor een internationale 
orde die het mogelijk maakt de instabiliteit en de span­
ningen in de wereld te verminderen en een nieuwe vorm 
van samenwerking tussen industrielanden en ontwikke­
lingslanden tot stand te brengen. 
In dit initiatiefadvies wordt nagegaan hoe het momen­
teel met de economische betrekkingen tussen de Vere­
nigde Staten en Japan en tussen de Europese Gemeen­
schap en Japan gesteld is en op welke manier deze drie 
blokken in de toekomst efficiënter met elkaar kunnen 
samenwerken. 
1. De betrekkingen tussen de Verenigde Staten en Ja­
pan: spanningen tussen partners 
1.1. De malaise in de Verenigde Staten 
1.1.1. Sinds enkele jaren zijn er zowel in de Verenigde 
Staten als in Japan verontrustende tekenen van frustra­
tie, wantrouwen en vijandigheid tegenover elkaar waar 
te nemen. 
Bij een recent opinie-onderzoek in de Verenigde Staten 
heeft 68% van de geënquêteerden te kennen gegeven 
dat zij zich momenteel door Japan méér bedreigd voelen 
dan vroeger door de Sovjetunie. 
Dergelijke uitlatingen en beschuldigingen hebben bij de 
publieke opinie in Japan heel wat wrevel en intolerantie 
teweeggebracht en hebben ook de nationalistische ge­
voelens van de Japanners aangewakkerd. 
1.1.2. De malaise in de Verenigde Staten vindt haar 
oorsprong in de frustraties en de ongerustheid van de 
Amerikanen als gevolg van de onvolledige berichtgeving 
in de pers en van de uitspraken van sommige politici, die 
Japan er zonder meer van beschuldigen de voornaamste 
oorzaak van de economische problemen, het aanhou­
dende handelstekort (l) en de exportproblemen van de 
Verenigde Staten te zijn. 
Bovendien hebben de Amerikaanse nieuwsmedia de 
neiging om de overname van belangrijke onderdelen 
van het produktie-apparaat en de vastgoedsector in de 
Verenigde Staten door Japanse ondernemingen flink in 
de verf te zetten. 
(*) Het handelstekort van de Verenigde Staten ten opzichte van 
Japan bedroeg in 1987 52 miljard dollar, in 1989 45 miljard 
dollar en in 1990 38 miljard dollar. Verder wordt er ook op gewezen dat Japan niet met 
zulke enorme defensie-uitgaven wordt geconfron­
teerde2). 
1.1.3. De Amerikaanse economen en politici maken 
zich ernstige zorgen over de toenemende afhankelijk­
heid van hun land van Japans kapitaal voor de financie­
ring van het federale begrotingstekort. 
Door die toevloed van buitenlands kapitaal zijn de 
Verenigde Staten in enkele jaren tijd een belangrijk 
debiteurland geworden. Met name in Japan hebben zij 
aanzienlijke schulden. 
Bij de publieke opinie, in politieke kringen en bij het 
bedrijfsleven groeit dan ook de vrees dat de Verenigde 
Staten hun leidende positie op technologisch gebied 
— en daarmee ook hun „status" van economische 
wereldmacht — langzamerhand aan het verliezen zijn. 
1.1.4. Een en ander heeft tot gevolg gehad dat de 
Verenigde Staten hun economische betrekkingen met 
Japan al sinds geruime tijd langs bilaterale weg trachten 
te regelen en hun toevlucht zijn gaan nemen tot „ma-
naged trade"-methoden, hoewel dergelijke praktijken 
niet stroken met de multilaterale GATT-afspraken. 
Zo hebben zij in de loop van de jaren '70 en '80 met 
Japan tal van algemene of specifieke handelsovereen­
komsten gesloten om voor hun produkten een voor­
keursbehandeling op de Japanse markt af te dwingen. 
Zij hebben daarbij steeds concretere toezeggingen geëist 
(liberalisatie van de handel in bepaalde categorieën 
produkten of van bepaalde soorten transacties) en er 
telkens opnieuw op aangedrongen dat Japan vrijwillig 
zijn export van bepaalde produkten (zoals auto's, staal, 
halfgeleiders, enz.) zou beperken. 
Dit alles heeft echter maar weinig concrete resultaten 
opgeleverd, zodat de discussies weer in alle hevigheid 
zijn opgelaaid en beide partijen elkaar opnieuw allerlei 
verwijten naar het hoofd zijn gaan slingeren. 
1.1.5. In sommige kringen binnen het Amerikaanse 
Congres en in sommige intellectuele milieus in Washing­
ton is geleidelijk aan de overtuiging gegroeid dat Japan 
nooit van plan is geweest zijn koers te wijzigen, zijn 
industriebeleid op een andere leest te schoeien en zijn 
pogingen om de wereldmarkten te domineren stop te 
zetten. Deze kringen zagen dan ook maar één middel 
om het Japanse expansionisme aan te pakken en een 
halt toe te roepen, nl. directe unilaterale retorsiemaatre-
gelen op basis van een adequate wetgeving. 
Een en ander heeft geleid tot de uitwerking en goedkeu­
ring van de protectionistische „Trade Act of 1979", die 
later verder is aangescherpt door de in juli 1988 door 
president Reagan ondertekende „Omnibus Trade and 
Competitiveness Act of 1988". 
(2) Japan van zijn kant vestigt er de aandacht op dat het zijn 
ontwikkelingshulp tot meer dan 10 miljard dollar per jaar 
heeft opgetrokken en daarmee het belangrijkste donorland is 
geworden. Het draagt ook aanzienlijk bij in de financiering 
van de hulpacties ten behoeve van de Oosteuropese landen. 
Nr. C 159/66 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen 17. 6. 91 
Die wet — waarover het Comité zich al eerder heeft 
uitgesproken (1) — strookt niet met de door de Verenig­
de Staten aangegane multilaterale verbintenissen en 
heeft een aanzienlijke weerslag gehad op de GATT-
onderhandelingen in het kader van de Uruguay-ronde. 
In juli 1989 heeft de regering-Bush de nieuwe Japanse 
regering onder leiding van premier Toshiki Kaifu ander­
maal voorgesteld een bilateraal akkoord te sluiten om 
het handelsverkeer tussen beide landen nieuw leven in 
te blazen en de onderlinge betrekkingen te verbeteren. 
Dit akkoord staat bekend als het „Structural Impedi-
ments Initiative" (SII). Op deze problematiek wordt in 
paragraaf 1.3 nader ingegaan. 
1.2. De reactie van Japan 
1.2.1. De Amerikaanse verwijten en beschuldigingen 
aan het adres van Japan — die na de Golfoorlog niets 
aan hevigheid lijken te hebben ingeboet — hebben bij 
de Japanse politici en ondernemers — die zich altijd 
al zeer gevoelig hebben getoond voor kritiek uit de 
Verenigde Staten — uiteenlopende maar heftige reacties 
uitgelokt. 
De Verenigde Staten hebben in Japan nog steeds veel 
krediet. Japan is de Amerikaanse steunverlening tijdens 
de moeilijke bezettingsjaren vlak na de oorlog en later 
bij de wederopbouw van het land nog lang niet ver­
geten. 
De laatste tijd wordt deze pro-Amerikaanse gezindheid 
echter overschaduwd door verbittering, teleurstelling 
en pessimistische toekomstverwachtingen, waarbij ook 
het groeiende nationalisme geregeld de kop opsteekt. 
1.2.2. Japan vindt dat het er volkomen ten onrechte 
van wordt beschuldigd de voornaamste oorzaak van de 
economische problemen van de Verenigde Staten te 
zijn. 
Het wil absoluut dat de Amerikanen toegeven dat hun 
economische problemen een rechtstreeks gevolg zijn 
van fouten die zij in de jaren '80 in het kader van 
hun economisch beleid hebben gemaakt. Volgens Japan 
waren al in die jaren van „trotse expansie" — zoals 
deze periode in de officiële propaganda in het Reagan-
tijdperk vaak werd genoemd — de kiemen van de 
huidige structurele onevenwichtigheden aanwezig en 
hebben de Verenigde Staten in economisch opzicht te 
lang „boven hun stand" geleefd. 
Een en ander blijkt volgens Japan duidelijk uit het feit 
dat de Amerikaanse pfodukten het op de internationale 
markten steeds minder goed doen (waaraan ten dele 
ook de jarenlange overwaardering van de dollar debet 
is). 
1.2.3. Een van de dieper liggende oorzaken van de 
Amerikaanse problemen is volgens Japanse waarnemers 
de mentaliteitsverandering die zich de laatste tijd bij 
het bedrijfsleven in de Verenigde Staten aan het voltrek­
ken is. De Amerikaanse bedrijven lijken hun traditionele 
i1) PB nr. C 332 van 31. 12. 1990, blz. 151. creatieve elan verloren te hebben en nog slechts financië­
le voordelen op korte termijn — d.w.z. onmiddellijk 
profijt — na te streven (2). Dit zou volgens de betrokken 
waarnemers verklaren waarom de Verenigde Staten 
nagenoeg alleen nog maar in de zgn. „post-industriële 
samenleving" — met de dienstensector als vrijwel enige 
pijler — geïnteresseerd zijn en de belangen van hun 
verwerkende en verbruiksgoederenindustrie zozeer ver­
waarloosd hebben dat zij nu op grote schaal verbruiks-
goederen uit het buitenland moeten invoeren. 
In bovengenoemde kringen wordt er ook op gewezen 
dat het niet de schuld van Japan is dat de Amerikanen 
de afgelopen jaren veel minder hebben geïnvesteerd dan 
Japan en Europa. 
1.2.4. Bovendien hebben de Verenigde Staten een 
beroep moeten doen op buitenlands kapitaal (vooral 
uit Japan) omdat hun eigen besparingen te kort schoten. 
Zij moesten dan ook een hoog rentepeil handhaven, 
hetgeen tot een overwaardering van de dollar of tot 
sterke koersschommelingen t.o.v. de andere valuta's 
heeft geleid. Deze situatie duurt nog steeds voort. 
Ten slotte kan volgens sommige Japanse — en zelfs 
Amerikaanse — waarnemers ook de verslechtering van 
de kwaliteit van het onderwijs — vooral het lager en 
middelbaar onderwijs — hebben bijgedragen tot de 
moeilijkheden waarmee de Amerikaanse economie mo­
menteel te kampen heeft. 
1.2.5. Japan heeft zich weliswaar tegen de Ameri­
kaanse beschuldigingen verdedigd, maar heeft niettemin 
besloten — en dit is een nieuwe, vrij belangrijke ontwik­
keling — zijn eigen economisch beleid eens kritisch 
door te lichten. 
Zo heeft het toegegeven dat zijn interne markt inder­
daad al te lang van de buitenwereld afgeschermd is 
gebleven en dat de klachten daaromtrent ten minste 
voor een deel gegrond zijn. Het was dan ook tijd 
dat er een einde kwam aan de tot dan toe gevoerde 
handelspolitiek, die alleen maar tot doel had de export 
te stimuleren zonder de eigen markt open te stellen voor 
buitenlandse produkten en diensten. 
Daar moest dus dringend iets aan gedaan worden. 
Volgens de Japanse regering vormden de GATT-onder­
handelingen in het kader van de Uruguay-ronde een 
goede gelegenheid om een algemene vermindering van 
de non-tarifaire handelsbelemmeringen — d.w.z. door 
alle betrokken partijen — door te voeren. 
(2) President-directeur Akio Morita van SONY stelt in zijn in­
middels beroemd geworden boek „The Japan that can say 
NO" (dat hij samen met de politicus Shintaro Ishihara heeft 
geschreven) dat het Amerikaanse bedrijfsleven van het goede 
spoor is geraakt en alleen nog maar aan kwartaalbalansen en 
beursnoteringen i.p.v. investeringen op lange termijn denkt. 
Volgens hem hebben de Amerikaanse ondernemers kennelijk 
volledig uit het oog verloren dat het scheppen van reële 
welvaart volkomen afhankelijk is van het creëren van nieuwe 
toegevoegde waarde, vooral in een op internationaal niveau 
concurrerende be- en verwerkende industrie. 
17. 6. 91 Pubhkatieblad van de Europese Gemeenschappen ^r.Ció^^ 
L^, Inenkelerecenterejapanse studies wordt ge^ 
steld dat het handelsbeleid van Japan tegenwoordig niet 
meer wordt bepaald door het ministerie van Internatio^ 
nale handel en Industrie ^ITl^datvroeger de export 
prioriteiten vastlegde en bepaalde op welke manier de 
na te streven doelstellingen het beste te verwezenlijken 
waren. 
Volgens die bronnen heerthet ^ilTl zich delaatste 
jaren beperkt tot het aangeven van strategische doelsteL 
lingen op lange termijn, 
In de Verenigde staten en Europa is daar ^eervoor^ich 
tig op gereageerd. 
l^u lijkthet inderdaad ^otezijndathet^tlTl^ich 
tegenwoordig minder met het uitwerken van nchtsnoe 
renendoelstellmgen voorde diverse sectoren vande 
Japanse economie bezighoudt maar dat neemt niet 
weg^ dat Japan nog steeds svstematisch— als één hecht 
blok — doelstellingen op lange termijn nastreett en die 
ook altijd weet te verwezenlijken. 
töe^,V,Japan^is dus kennelijk nog niet opgedoekt. 
Japanse ondernemingen kunnen op de eigen markt nog 
steeds hoge winsten maken doordat dezem^eite nog 
altijd atgeschermd is en het prijsniveau daardoor hoog 
kan blijven,Een en ander heetét tot gevolg datjapanse 
bedrijven hun export kunnen ^subsidierennen e^pan^ 
sieprogramma^sop lange termijn kunnen opzetten ^elt^s 
als hun dat gedurende vele jaren aanzienlijke verliepen 
kost^ om op bepaalde markten^zowel in de industries 
landen als in de ontwikkelingslanden^ te penetreren en 
daar in bepaalde sectoren een aanzienlijk marktaandeel 
te veroveren, Zij krijgen daarbij rechtstreekse hulp van 
overheidsorganisaties en kunnen ook rekenen op de 
medewerking van een gezonde financiële sector^waar 
zij langlopende kredieten tegen veel lagere rentetarieven 
dan op de Amerikaanse en de Europese markt kunnen 
verkrijgen. 
Toch lijkt het erop dat zich in de Japanse economie een 
ingrijpend herstructureringsproces aanhet voltrekken 
is. 
Tekenend is in dit verband de verbeten onderlinge 
concurrentie tussen de verschillendejapanse bedrijven 
binnen één en dezelfde sector.C^pmerkelijk is wel dat 
deze concurrentie alleen opdekwaliteiten het mnoD 
vatiegehalte van de produkten gebaseerd is ^en niet op 
de prijzend die op de interne markt van Japan nog steeds 
^eerhoogzijn^ 
Die concurrentieslag wordt zelt^s op de buitenlandse 
markten uitgevochten ^ZuidoostAzie^oord^Amenka 
en Europan 
De grotere industriële concerns daarentegen zijn door 
hun omvangt hun hnanciele autonomie en hun ^globa 
le^ ingesteldheid tegenover de wereldmarkt in ^eite 
^multinationale^ondernemingen geworden en zijn nog 
nauwelijks athankehjk van de economie van het moe^ 
derland. L^.Bé dommige waarnemers en onderzoekers wijden 
daarnaast ook op de ingrijpende veranderingen die de 
Japanse samenleving als zodanig momenteel onder 
gaatCEE 
Zo blijkt dejapanse bevolking sterk te vergrijzen. Dit 
zal uiteindelijk leiden tot veranderingen in het gedragsD 
patroon van zowel individuen als gezinnen^dejapan 
ners bullen ^ich steeds meer gaan atkeren van tvpische 
Japanse waarden als soberheid^ matigheid en aanvaar 
ding van bescheiden levensomstandigheden en een ho 
gere levensstandaard gaan nastreven. 
Vooral de jeugd blijkt de traditie de rug toe te keren. 
Zel^s waarden als absolute inzet voor het werk en 
lovaliteit tegenover de groep enhetbedrijt ten koste 
van de ontplooiing van het individu — die al sinds de 
Tweede^ereldoorloghet JapansebednjtslevenkenD 
merken — boeten naar verluidt langzamerhand aan 
belang m^. 
vergaat hier uiteraard om een zeer langzaam verlopend 
proces, ^ocht deze tendens echter doorzettend dan zou 
er weleens verandering kunnen komen in de vooralsnog 
niet te stuiten groei van de economische macht van 
Japanende daaruit voortvloeiende onevenwichtighe 
den en spanningen teniet alleen met de Verenigde ^taten^ 
maar met alle landend 
De toekomst van japan blijR dus vooralsnog een groot 
vraagteken.^el is het duidelijk dat dejapanners^ich 
meervolgens het in de westerse welvaartstatengangbare 
waardenpatroon willen gedragend dat zijde uitzonder 
lijke economische resultaten van hun land in concrete 
verbeteringen op sociaaleconomisch gebied omgezet 
willen zien en dat zij nu ook bereid zijn een actieve rol 
te spelen in de economische en politieke wereldorden 
zonderdaarbn evenwel hun eigen culturele identiteit 
prijs te geven. 
Door de vergrijzing van de bevolking^ de stijging van 
levensstandaardenverbruikende^orse toename van 
de maatschappelijke kosten ^ou het bovendien weleens 
kunnen dat ook het aanzienlijke handelsoverschot van 
Japan vanzellé weer verdwijnt^. 
Zoals gelegd gaat het hier om een proces dat zeer 
langzaam ^al verlopen en op veel weerstand zal stuiten. 
De hoop lijkt echter gewettigd dat de westerse landen 
(') Zie het boek „The Sun also sets — The hmits to Japan 
economie power", dat is geschreven door een van de directeu­
ren van het Londense blad „The Economist", Bill Emmott, 
en dat in Japan hoge verkoopcijfers heeft gehaald. 
(2) Volgens sommige westerse waarnemers liggen het aantal 
werkuren per week en het aantal werkdagen per jaar in de 
Japanse industrie echter nog steeds een stuk hoger dan in 
Europa en de Verenigde Staten. Er is zelfs melding gemaakt 
van gevallen waarin het grote aantal overuren m feite tot een 
verlenging i p.v een verkorting van de arbeidstijd heeft geleid 
(3) Uit tabel 1 (zie bijlage) blijkt dat in 1986 het totale handels­
overschot 82,7 miljard dollar en het handelsoverschot ten 
opzichte van de Verenigde Staten 51,4 miljard dollar bedroeg. 
Volgens andere bronnen bedroeg het overschot ten opzichte 
van de Verenigde Staten in 1987 52 miljard dollar en in 1990 
38 miljard dollar 
Nr. C 159/68 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen 17. 6. 91 
— met name de Verenigde Staten en de EG, die met 
Japan nauwe politieke, economische en culturele be­
trekkingen onderhouden — alles in het werk zullen 
stellen om die nieuwe ontwikkeling te ondersteunen en 
te stimuleren. 
1.3. Het „Structural Impediments Initiative": een ak­
koord „sui generis" tussen de Verenigde Staten en 
Japan 
1.3.1. In juli 1989 zijn de Verenigde Staten en Japan 
op initiatief van president Bush om de tafel gaan zitten 
om te trachten de onevenwichtigheden in het handels­
verkeer tussen beide landen uit de weg te ruimen. Op­
merkelijk is dat daarbij vooral is gezocht naar de dieper 
liggende oorzaken van die onevenwichtigheden — die 
nauw samenhangen met het sociaal-economisch beleid 
van beide landen — en ook aandacht is geschonken 
aan zaken die tot dusverre als zuiver binnenlandse 
aangelegenheden van beide landen werden beschouwd. 
Het resultaat van die besprekingen, het zgn. „SH-ak-
koord", is geen klassieke handelsovereenkomst, maar 
veeleer een geheel van vrijwillige wederzijdse toezeggin­
gen op basis van voorstellen van de tegenpartij. 
Als dit akkoord sui generis zijn doel bereikt, zouden de 
Verenigde Staten deze nieuwe aanpak ook weleens aan 
andere landen kunnen aanbevelen (of opdringen). Een 
en ander zou dan uiteindelijk de betrekkingen tussen 
Japan en de gehele westerse wereld kunnen beïn­
vloeden. 
1.3.2. In april 1990 hebben Japan en de Verenigde 
Staten in Washington twee „interim-rapporten" uitge­
wisseld, waarin zij elkaar tekst en uitleg gaven over de 
maatregelen die zij hadden uitgewerkt. In juni zijn deze 
twee voorlopige rapporten versmolten tot één definitief 
document, waarin nauwkeurig wordt aangegeven welke 
doelstellingen beide partijen willen verwezenlijken. 
In de loop van de onderhandelingen hebben de Verenig­
de Staten een groot aantal suggesties en voorstellen 
ter tafel gebracht, waarmee Japan grotendeels heeft 
ingestemd. 
De toezeggingen van Japan kunnen als volgt worden 
samengevat: 
— erkenning van de noodzaak het overschot op de 
handelsbalans weg te werken door middel van maat­
regelen ter bevordering van een op de interne vraag 
gebaseerde niet-inflatoire groei, 
— verhoging van het bedrag van de overheidsinveste­
ringen met 430 triljoen yen over een periode van 
10 jaar (ongeveer 10% van het BBP); daarbij zal 
voorrang worden gegeven aan stedelijke infrastruc­
turen, woningbouw, havens, luchthavens en be­
scherming van natuur en milieu; deze maatregel 
heeft in de eerste plaats tot doel het welzijn van de 
bevolking te verbeteren en een groot deel van het 
Japanse kapitaal in het land zelf te houden; een en 
ander zal de interne vraag en de invoer aanzienlijk 
stimuleren en de gehele Japanse economie ten goede 
komen, — verbetering van de situatie in de vastgoedsector; 
daar de buitensporig hoge grondprijzen in stedelijke 
gebieden de vestiging van kantoren en produktie-
eenheden van buitenlandse bedrijven sterk bemoei­
lijken, wil Japan kandidaat-investeerders over-
heidsterreinen ter beschikking stellen, 
— liberalisering van de distributiesector, die momen­
teel een buffer vormt tussen de buitenlandse produ­
centen en de Japanse consumenten, 
— versnelling van de procedures voor het invoeren van 
goederen, 
— nauwgezettere toepassing van de Japanse wettelijke 
voorschriften ter bescherming van de concurrentie 
tegen ongeoorloofde afspraken tussen ondernemin­
gen, restrictieve praktijken, kartel- en monopolie­
vorming en belemmeringen van de toegang tot de 
binnenlandse markt, alsmede maatregelen tegen de 
preferentiële overeenkomsten waarmee grote con­
cerns buitenlandse ondernemers van de Japanse 
markt trachten te weren (de zgn. „keiretsu-net-
werken"), 
— geleidelijke aanpassing van het aantal werkuren per 
week aan de situatie in de westerse landen, 
— verscherping van de controle op de prijzen van 
Japanse produkten, die in het buitenland veel goed­
koper worden verkocht dan in Japan zelf. 
Ten slotte hebben de Amerikaanse onderhandelaars 
ook nog aangedrongen op een voorkeursbehandeling 
voor bepaalde Amerikaanse industrie- en landbouwpro-
dukten en diensten (bosbouwprodukten, satellieten, 
luchtvaartuigen, supercomputers). 
1.3.3. Het „SII-akkoord" bevat dus niet alleen de 
gebruikelijke handelspolitieke „ingrediënten", maar 
voorziet ook in een aantal maatregelen met rechtstreek­
se gevolgen voor het sociaal-economisch beleid van 
Japan. Dergelijke bepalingen zijn nog nooit eerder in 
een bilateraal economisch akkoord opgenomen. Som­
mige Japanse kringen spreken dan ook van een onaan­
vaardbare inmenging in de binnenlandse aangelegenhe­
den van Japan en van een inbreuk op de soevereiniteit 
van hun land. 
Opmerkelijk is wel dat de Amerikaanse voorstellen 
grotendeels zijn gebaseerd op ideeën die vroeger ook al 
eens door een aantal Japanse politici en economen — 
voorstanders van het openstellen van de Japanse markt 
— naar voren zijn gebracht en zijn besproken (zie in 
dit verband het Mekawa-rapport van 1986). Dit ver­
klaart ten dele de positieve reactie van de Japanse 
publieke opinie op net initiatief van de Amerikaanse 
president. 
1.3.4. Ook de Japanse voorstellen — die eveneens 
de instemming van de tegenpartij hebben gekregen — 
wekken enige verwondering en getuigen van een nieuwe 
benadering van deze problematiek. 
Zo dringt Japan er bij de Verenigde Staten op aan alles 
in het werk te stellen om een einde te maken aan 
de structurele problemen waarmee zij momenteel te 
kampen hebben, zoals het tekort op de federale begro-
17. 6. 91 Publikaticblad van de Europese Gemeenschappen Nr. C 159/69 
ting, de geringe spaarneiging van de gezinshuishoudin­
gen, het geringe succes van Amerikaanse produkten op 
de internationale markten, het kortzichtige beleid van 
het Amerikaanse bedrijfsleven, de geringe Onderzoek 
en Ontwikkeling (OficO)-inspanningen en het lage 
scholings- en beroepsopleidingsniveau. 
Verder zou Japan ook gaarne zien dat de Verenigde 
Staten iets doen aan de al te strenge en discretionaire 
voorschriften die de invoer van Japanse produkten be­
lemmeren. 
Hoewel het hier voornamelijk interne problemen van 
de Verenigde Staten betreft en het aanpakken van deze 
moeilijkheden al enige tijd vooraan op het prioriteiten­
lijstje van de regering-Bush staat, gebruiken de Verenig­
de Staten deze problemen nu als „wisselgeld" in het 
kader van een bilateraal akkoord met Japan. Het gaat 
hier echter niet om een zuiver Amerikaans-Japanse 
aangelegenheid, maar om problemen die van invloed 
kunnen zijn op de betrekkingen tussen de grootste 
economische mogendheid ter wereld en alle andere 
landen in de wereld. Om die reden heeft het „SII-
akkoord" in Europa heel wat kritiek uitgelokt. 
1.3.5. De samenwerking in het kader van het „SII-
akkoord" is nog maar pas van start gegaan, maar 
niettemin wordt er al melding gemaakt van moeilijkhe­
den en vertragingen. 
Toch lijdt het geen twijfel dat de banden tussen de 
Verenigde Staten en Japan — zelfs los van deze nieuwe 
vorm van samenwerking — in de nabije toekomst nau­
wer zullen worden aangehaald, vooral als de verwachte 
expansie in de „Stille-Oceaanregio" — die dynamischer 
is dan de „Noord-Atlantische regio" — er daadwerke­
lijk komt. 
2. De betrekkingen tussen de Europese Gemeenschap 
en Japan 
2.1. Van de aanvankelijke onverschilligheid tot de Ja­
panse exportboom in de jaren '70 en '80 
2.1.1. Tussen de Tweede Wereldoorlog en het einde 
van de jaren '60 waren er tussen Japan en de — sinds 
1959 in de EG verenigde — Europese landen maar zeer 
schaarse contacten. 
Het Europese bedrijfsleven zag geen enkele reden om 
zich voor het verafgelegen, onbekende en met grote 
economische problemen kampende Japan te interes­
seren. 
Japan van zijn kant beschouwde Europa als een gebied 
met diepgewortelde culturele tradities en een aanzienlijk 
economisch potentieel, maar zonder direct economisch 
belang. Het concentreerde zich op de Zuidoostaziati-
sche landen en op de Verenigde Staten, waarmee het 
sinds het begin van de Koreaanse oorlog in 1950 nauwe 
contacten onderhield. 2.1.2. Pas in 1970 kwamen de handelsrelaties tussen 
Japan en de EG in een stroomversnelling. Die ontwikke­
ling was een gevolg van de indrukwekkende toename 
van het Japanse industrie- en handelspotentieel in die 
periode. 
In tien jaar tijd — van 1970 tot 1980 — steeg de waarde 
van de handel tussen beide blokken van 30 miljard tot 
250 miljard dollar. De Japanse export nam echter veel 
sterker toe dan die van de EG, zodat de handelsbalans 
van Japan al spoedig een aanzienlijk overschot te zien 
gaf. De Europese bedrijven stuitten op de Japanse markt 
op heel wat hinderpalen, waardoor de EG slechts 34 % 
van haar invoer uit Japan door uitvoer naar dat land 
kon dekken. 
Op die manier werd het Japanse „economisch wonder" 
niet alleen voor de Verenigde Staten, maar ook voor 
Europa een tastbare werkelijkheid. 
2.1.3. De ongerustheid van de Europeanen leidde al 
spoedig tot regelrechte druk op de nationale overheden 
om deze ertoe te bewegen de goederenstroom uit Japan 
via protectionistische maatregelen af te remmen. Ver­
scheidene lid-staten kwamen weer met hun arsenaal 
invoerbeperkende maatregelen van vlak na de Tweede 
Wereldoorlog voor de dag, terwijl andere lid-staten 
nieuwe belemmeringen in het leven riepen. 
Deze maatregelen zijn er gekomen op aandringen van 
het bedrijfsleven en de vakbonden, die in het geweer 
kwamen tegen het agressieve karakter van de Japanse 
exportpolitiek. Japan spitste zijn export namelijk toe 
op specifieke sectoren en marktsegmenten en verkocht 
zijn produkten tegen zeer lage prijzen, die slechts ten 
dele op de lagere arbeidskosten in dat land terug te 
voeren waren. Een en ander had tot gevolg dat de 
Europese bedrijven in moeilijkheden kwamen te verke­
ren en dat sommige zelfs genoodzaakt waren hun poor­
ten te sluiten. 
Toen de lid-staten mede onder invloed van de ernstige 
economische problemen, de hoge inflatie en de toe­
nemende werkloosheid na de oliecrises van 1973 en 
1979 maatregelen begonnen te nemen om hun industrie 
te beschermen, liet de Commissie van de EG, die pas 
in 1970 gemachtigd was een gemeenschappelijk handels­
beleid te voeren, hen aanvankelijk maar betijen. 
Japan van zijn kant leek zich van het ontbreken van 
een uniform handelsbeleid in de EG niets aan te trekken. 
Het bleef met de regeringen van de betrokken lid­
staten zelf onderhandelen en stelde deze pragmatische 
oplossingen in de vorm van specifieke zelfbeperkings­
overeenkomsten voor. De EG-instanties in Brussel wer­
den daarbij lange tijd genegeerd, ook al was de buiten­
landse handel van de lid-staten inmiddels grotendeels 
tot de bevoegdheden van de EG gaan behoren. 
2.1.4. Doordat iedere lid-staat op eigen houtje han­
delde, zat er lange tijd geen lijn in de handelsrelaties 
tussen de EG en Japan en liepen de tot stand gekomen 
regelingen van lid-staat tot lid-staat uiteen. Geen won­
der dat het in het verleden zo vaak tot spanningen en 
handelsconflicten is gekomen. 
Nr. C 159/70 Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen 17. 6. 91 
Vooral de sectoren scheepsbouw, elektronische appara­
tuur, audiovisuele apparatuur, fototoestellen, auto's en 
motorrijwielen hadden zwaar te lijden onder de eerste 
Japanse exportboom. In sommige van die sectoren 
kwam zelfs het voortbestaan van de Europese onderne­
mingen in gevaar. 
2.2. De overschakeling naar een actief communautair 
handelsbeleid 
2.2.1. In de jaren '80 is de Commissie van de EG 
geleidelijk aan een eigen handelsbeleid gaan voeren. 
Zij is toen namelijk begonnen systematisch de anti­
dumpingbepalingen van de multilaterale GATT-ak­
koorden toe te passen. Telkens wanneer bleek dat de 
prijzen van ingevoerde produkten beneden de markt­
prijs in het land van herkomst lagen, werd een antidum­
pingprocedure ingeleid. Dat beleid was weliswaar niet 
specifiek tegen Japan gericht, maar in de praktijk bleek 
het toch in vele gevallen om produkten van Japanse 
herkomst te gaan. 
2.2.2. In 1982 nam de Franse regering het opzien­
barende besluit dat het inklaren van videorecorders 
voortaan nog slechts in één grenspost mocht gebeuren, 
nl. in Poitiers. Mede onder druk van de EG-instanties 
is dit besluit overigens later weer ingetrokken (1). 
In 1984 werd een anti-dumpingprocedure ingeleid tegen 
de import van elektronische schrijfmachines. In 1985 
was de invoer van fotokopieerapparaten en in 1986 die 
van microgolfovens, printers en microgeleiders aan de 
beurt. 
2.2.3. Met deze in het oog springende maatregelen 
wilde de EG in de eerste plaats duidelijk maken dat 
zij niet van plan was werkeloos toe te zien hoe haar 
traditionele of haar „high-tech"-industrieën te gronde 
worden gericht door handelspraktijken die zij als oneer­
lijk beschouwt. Tegelijkertijd werd in Brussel de moge­
lijkheid bestudeerd om in GATT-verband selectieve 
vrijwaringsmaatregelen tegenover bepaalde landen te 
nemen. 
De Commissie volgde ook met belangstelling de pogin­
gen van de Verenigde Staten om hun theorie inzake een 
„evenwichtige verdeling van de voordelen tussen de 
diverse GATT-landen" aanvaard te krijgen. Op grond 
van dat beginsel zou zij immers de nodige maatregelen 
kunnen nemen als het cumulatieve structurele overschot 
op de Japanse handelsbalans zou aanhouden. (Zoals 
bekend is die poging van de Verenigde Staten echter 
niet gelukt.) 
Om de betrekkingen met Japan te verbeteren heeft de 
Commissie ook positieve initiatieven genomen. Zo heeft 
zij b.v. opleidingsprogramma's uitgewerkt om jonge 
0) Het geval „Poitiers" heeft in Japan heel wat beroering teweeg­
gebracht en is daar lange tijd beschouwd als een symbool van 
de protectionistische ingesteldheid van de Europese landen. managers uit de twaalf lid-staten de kans te geven een 
tijdlang in Japan te studeren (o.m. om de taal te leren) 
en te werken (2). 
Verder heeft de Commissie er bij de Japanse overheid 
op aangedrongen ervoor te zorgen dat goederen en 
diensten van EG-ondernemingen gemakkelijker toegang 
krijgen tot de Japanse interne markt. 
2.2.4. In 1984 heeft de Raad, na uitvoerige beraadsla­
gingen, zijn goedkeuring gehecht aan een verordening 
die tot doel heeft het gemeenschappelijk handelsbeleid 
te versterken en de EG in staat te stellen zich te bescher­
men tegen oneerlijke handelspraktijken van derde lan­
den die niet onder de anti-dumpingvoorschriften vallen 
(Verordening 2641/84). De invoering van dit zgn. „nieu­
we instrument" was een reactie op de goedkeuring door 
het Amerikaanse Congres van een aantal unilaterale 
maatregelen ter bescherming van de Amerikaanse han­
del (de zgn. „Section 301" van de „Trade Act of 1979"). 
Tegen Japan is dit „nieuwe instrument" — waarvan 
slechts sporadisch gebruik is gemaakt — nooit toege­
past^). 
In 1987 heeft de EG bij de GATT een klacht ingediend 
— die overigens positief resultaat heeft opgeleverd — 
wegens de discriminerende Japanse belastingvoorschrif­
ten voor ingevoerde wijnen en alcoholhoudende dran­
ken. Zo is ook de EG zich geleidelijk aan met de 
problematiek rond de toegang tot de Japanse markt 
gaan bezighouden. Tot dan toe hadden alleen de Vere­
nigde Staten pogingen gedaan om op de Japanse markt 
door te dringen. 
2.2.5. Japan is fel van leer getrokken tegen het optre­
den van de Commissie van de EG, die het ervan beschul­
digde de anti-dumpingregels van de GATT naar eigen 
goeddunken te interpreteren, ondoorzichtige en discri­
minerende procedures toe te passen en nieuwe protec­
tionistische handelsvoorschriften in het leven te roepen. 
Tevens heeft het de EG-instanties en de regeringen 
van de Europese landen erop gewezen dat het zijn 
handelsbeleid in de tweede helft van de jaren '80 ingrij­
pend heeft gewijzigd: tal van douanerechten werden 
aanzienlijk verlaagd of zelfs helemaal afgeschaft, vele 
kwantitatieve invoerbelemmeringen werden opgeheven 
en de invoer- en goedkeuringsprocedures werden verbe­
terd en versoepeld. 
Japan lijkt vastbesloten iets aan zijn „imago" te doen. 
Het wil niet langer de indruk wekken dat het er alleen 
(2) Zie het „Executive Training Programme" (opleidingspro­
gramma voor managers), een van de twee pijlers van het 
„EXPROM-programma" (programma ter bevordering van 
de export). 
(3) Momenteel onderzoekt de Commissie een officiële klacht van 
de Europese Redersvereniging met betrekking tot het Japanse 
„Harbour Management Fund". (Reders worden verzoent een 
contract te ondertekenen waarbij zij zich ertoe verbinden een 
bijdrage te storten in een „Havenfonds". Weigeren zij een 
dergelijk contract te ondertekenen, dan lopen zij het risico 
dat hun containerschepen in Japanse havens niet worden 
gelost). 
17. 6. 91 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen Nr. C 159/71 
maar op uit is zijn export uit te breiden. Het tracht de 
Verenigde Staten en Europa duidelijk te maken dat het 
bereid is gevolg te geven aan hun oproep om zijn 
interne markt meer open te stellen voor buitenlandse 
produkten. Tegelijk vestigt het er echter de aandacht 
op dat het geringe succes van de Europese export naar 
Japan niet alleen te wijten is aan de moeilijke toegang 
tot de Japanse markt, maar ook en vooral aan de 
onverschilligheid, het gebrek aan belangstelling en de 
inertie van de Europese ondernemers. 
Verder maakt het zijn Europese partners er ook op 
attent dat het zijn strategie nog steeds ingrijpend aan 
het wijzigen is en dat Europese kandidaat-investeerders 
voortaan ook in Japan — en dus niet alleen in de 
Verenigde Staten — best aan hun trekken kunnen ko­
men. Het zou gaarne zien dat de EG met deze bereidheid 
tot samenwerking rekening houdt. 
2.3. Japan en de voltooiing van de interne markt in 
1992 
2.3.1. Sinds de EG in juni 1985 haar plan voor de 
omvorming van haar twaalf deelmarkten tot één grote 
binnenmarkt kenbaar heeft gemaakt, beschouwt Japan 
Europa niet langer als een heterogeen geheel van natio­
nale volkshuishoudingen en heeft het zijn strategie ten 
aanzien van het oude continent herzien. 
Het plan om een in economisch en juridisch opzicht 
homogene Europese markt met 320 miljoen consumen­
ten tot stand te brengen en de laatste belemmeringen 
van het intracommunautaire goederen- en dienstenver­
keer op te heffen, opent voor Japan zeer interessante 
perspectieven. Het ziet er nu immers naar uit dat er 
binnen afzienbare tijd uniforme EG-voorschriften voor 
de invoer uit derde landen zullen komen en dat geleide­
lijk aan een einde zal worden gemaakt aan de kwantita­
tieve belemmeringen waarmee een aantal lid-staten de 
invoer van een aantal Japanse exportprodukten bemoei­
lijken en zelfs bijna onmogelijk maken. 
Nog belangrijker echter is volgens Japan dat de tot­
standkoming van één grote Europese markt en de voort­
schrijdende politieke integratie binnen de EG een syner-
gie-effect teweeg zullen brengen en op die manier in 
geheel Europa voor een krachtige groei-impuls zullen 
zorgen. De verslagen van de Commissie over de gevol­
gen van de economische integratie voor de economie in 
het algemeen en de diverse bedrijfstakken in het bijzon­
der worden door de Japanse overheid en door de grote 
Japanse multinationale ondernemingen zorgvuldig gea­
nalyseerd. In de groeistrategie van deze ondernemingen 
is de EG als zodanig de laatste tijd een centrale plaats 
gaan innemen. 
2.3.2. Het wordt steeds duidelijker dat in 1985 een 
proces van historische betekenis op gang is gekomen. 
De EG is na een langdurige crisis weer in het centrum 
van de internationale belangstelling komen te staan en 
oefent op vele landen — zowel binnen als buiten Europa 
— een sterke aantrekkingskracht uit. Een en ander heeft 
beslist ook gevolgen voor het hervormingsproces dat zich momenteel in de Oosteuropese landen en in de 
Sovjetunie aan het voltrekken is. 
Japan is dan ook gaan beseffen dat het in dat nieuwe 
Europa een actievere rol moet spelen en er ook eigen 
produktie-eenheden moet vestigen. Het vreest namelijk 
dat een eventuele opflakkering van het protectionisme 
in de EG — in sommige kringen in de Verenigde Staten 
wordt de EG trouwens het „Fort Europa" genoemd 
— weleens tot nieuwe belemmeringen van de Japanse 
export zou kunnen leiden (*). 
2.3.3. Intussen heeft de EG — mede naar aanleiding 
van de GATT-onderhandelingen in het kader van de 
Uruguay-ronde — haar handelsbeleid ten aanzien van 
derde landen nog verder uitgebouwd. 
Ingevolge de richtsnoeren van de Europese Raad van 
december 1988 (Verklaring van Rhodos) hebben de 
Raad en de Commissie zich resoluut achter de algemene 
regels van het multilaterale vrijhandelssysteem ge­
schaard en zich voor een aanzienlijke versterking van 
de GATT-regeling uitgesproken. 
Wel hebben de EG-instanties er duidelijk op gewezen 
dat derde landen niet moeten denken dat zij automa­
tisch zullen kunnen meeprofiteren van de voordelen die 
de voltooiing van de interne markt en de daarmee 
samenhangende liberalisering van het intracommunau­
taire handelsverkeer met zich mee zullen brengen. De 
EG zal eerst met die landen gaan onderhandelen om 
voor haar eigen bedrijven soortgelijke voordelen af 
te dwingen. Die onderhandelingen zullen bij voorkeur 
plaatshebben binnen het kader van het multilaterale 
GATT-systeem, dat trouwens tot doel heeft te zorgen 
voor een evenwichtige verdeling van de voordelen van 
de internationale handel over de diverse partijen (2). 
2.3.4. Met Japan wil de EG „evenwichtige betrekkin­
gen" tot stand brengen, die de respectieve belangen van 
beide partijen veilig moeten stellen. Om dit doel te 
bereiken wil zij op een aantal terreinen — handel, 
industrie, dienstverlening, wetenschap en technologie 
— nauw met Japan gaan samenwerken (3). 
De Commissie wijst erop dat de onderhandelingen met 
Japan een vastberaden en coherente aanpak vereisen. 
Alleen op die manier is het volgens haar mogelijk tot 
concrete resultaten te komen en Japan ertoe te bewegen 
(!) Verscheidene door de overheid of het bedrijfsleven zelf geor­
ganiseerde enquêtes hebben uitgewezen dat het Japanse be­
drijfsleven nog steeds vreest dat de EG na 1992 discrimineren­
de maatregelen tegenover de Japanse export wil blijven 
nemen. 
(2) Zie de nota „Europe 1992: Europe World Partner" d.d. 
19 oktober 1988, waarin de Commissie enige toelichting ver­
strekt bij de uitspraken die de commissarissen Cockfield en 
De Clercq hebben gedaan tijdens een debat over de gevolgen 
van de voltooiing van de interne markt voor de externe handel 
van de Gemeenschap. 
(3) Zie de mededeling van de Commissie d.d. 15 maart 1988 
betreffende de betrekkingen tussen de Gemeenschap en Japan. 
Nr. C 159/72 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen 17. 6. 91 
zijn exportgerichtheid te verminderen (*), de openstel­
ling en herstructurering van zijn economie ernstig aan 
te pakken en de toegankelijkheid van zijn markt voor 
Europese ondernemingen te verbeteren. 
2.4. Directe investeringen van Japanse ondernemingen 
in de EG: de auto-industrie 
2AA. De voorzichtige en beheerste toon van de uit­
spraken van de Commissie over de handelsrelaties met 
Japan houdt verband met het aanzienlijke gebrek aan 
evenwicht in het handelsverkeer met dat land en met 
de meningsverschillen tussen de EG en Japan over de 
juiste draagwijdte van de anti-dumpingregels van de 
GATT. 
De Commissie heeft die regels ruim geïnterpreteerd en 
specifieke verordeningen uitgewerkt om paal en perk te 
stellen aan de pogingen van Japanse bedrijven om de 
anti-dumpingrechten op afgewerkte produkten te ont­
duiken door in plaats van afgewerkte produkten losse 
onderdelen naar de Gemeenschap uit te voeren en die 
ter plaatse te assembleren (2). 
In de EG is een hele discussie op gang gekomen over 
de vraag wanneer een produkt als „van oorsprong uit 
de Gemeenschap" kan worden beschouwd en dus niet 
onderworpen is aan de kwantitatieve beperkingen die 
sommige lid-staten ten aanzien van de import van Ja­
panse produkten hebben ingevoerd (de zogenaamde 
local content-probXcmztiéa). 
De standpunten blijken sterk te variëren naar gelang 
van de sector. Zo wordt het local content-beginscl in 
enkele high tech-sectoren (zoals de chemische industrie) 
afgewezen omdat het als onverenigbaar met de GATT-
regels wordt beschouwd. 
Lijnrecht daartegenover staan de bedrijfstakken die 
rechtstreeks worden getroffen door pogingen van Ja­
panse bedrijven om tot iedere prijs bepaalde marktaan­
delen te veroveren. Zo is er momenteel in de automo­
bielsector heel wat drukte over auto's die weliswaar in 
Groot-Brittannië worden geassembleerd, maar in feite 
van Japanse makelij zijn en daarom door sommige lid­
staten aan kwantitatieve invoerbeperkingen onderwor­
pen worden. 
Geleidelijk aan is de discussie zich gaan toespitsen op de 
vraag hoe groot het percentage in Europa gefabriceerde 
onderdelen moet zijn om van een EG-produkt te kunnen 
spreken (de meningen variëren van 60 tot 80%). 
(*) In dit verband vestigt Japan er de aandacht op dat de stijging 
van zijn BBP al verscheidene jaren kan worden teruggevoerd 
op de toename van zijn interne vraag (en dus niet langer het 
gevolg is van zijn exportprestaties). 
(2) De basisverordening inzake het anti-dumpingbeleid van de 
EG dateert uit 1984 (Verordening 2176/84). Zij is later aange­
vuld met specifieke bepalingen voor zogenaamde 
„schroevedraaierfabrieken" (Verordening 1761/87). In 1988 
heeft de Raad deze beide anti-dumpingverordeningen geco­
dificeerd (Verordening 2423/88). Tenslotte wijst de Commissie nog — met bezorgdheid 
— op een gevaarlijke tendens die zich de laatste tijd 
begint af te tekenen. Sommige lid-staten blijken name­
lijk hun toevlucht te nemen tot overheidssubsidies en 
andere stimulerende maatregelen om de Japanse inves­
teringen zoveel mogelijk naar hun eigen verwerkende 
industrie te halen. 
2.4.2. De onzekerheid en verdeeldheid van de EG 
heeft in Japan twee soorten reacties uitgelokt. 
De Japanse regering heeft formeel bij de GATT gepro­
testeerd tegen de maatregelen die de EG heeft genomen 
om het ontduiken van anti-dumpingrechten via de op­
richting van „schroevendraaiersfabrieken" een halt toe 
te roepen. 
Na een onderzoek dat verscheidene maanden heeft ge­
duurd, heeft een panel van „scheidsrechters" de Japanse 
regering in het gelijk gesteld en verklaard dat de ge­
wraakte EG-maatregelen onverenigbaar zijn met de 
artikelen III en XX, sub d), van de GATT-overeen­
komst. De Commissie kon zich noch met de gevolgde 
procedure noch met de inhoud van de uitspraak van 
het GATT-panel verenigen. Uiteindelijk is deze kwestie 
doorgeschoven naar de onderhandelaars die zich in 
het kader van de Uruguay-ronde bezighielden met het 
uitwerken van een nieuwe anti-dumpingcode, waarin 
ook het ontduiken van anti-dumpingrechten aan de 
orde moest komen. 
De Japanse autobedrijven met vestigingen in Europa 
daarentegen hebben voor een radicale aanpak gekozen: 
om hun „imago" te verbeteren hebben zij de EG-bedrij-
ven grotendeels gelijk gegeven en snel programma's 
opgezet om de activiteiten van hun vestigingen in Eu­
ropa een meer uitgesproken „Europees" tintje te geven 
door het percentage onderdelen van EG-oorsprong te 
verhogen. 
Met deze beslissingen hebben de Japanse bedrijven aan­
getoond dat zij bereid zijn het over een andere boeg te 
gooien en zich als good corporate citizens of Europe te 
gedragen. 
2.5. Nauwere samenwerking na de topontmoetingen 
in januari 1990 
2.5.1. In januari 1990 heeft een officiële delegatie van 
de Japanse regering onder leiding van premier Toshiki 
Kaifu besprekingen gevoerd met vertegenwoordigers 
van de Commissie van de EG. 
Het vriendschappelijke en constructieve verloop van 
deze besprekingen heeft duidelijk aangetoond dat beide 
partijen hun onderlinge betrekkingen op een nieuwe 
leest willen gaan schoeien en dat zij willen ophouden 
met hun kortzichtig gekibbel over tijdelijke commercië­
le belangen en deze problematiek voortaan vanuit een 
ruimere, strategische toekomstgerichte visie willen be­
naderen. 
Daarmee werd een nieuwe fase in de samenwerking 
tussen de EG en Japan ingeluid, namelijk de institutio-
17. 6. 91 Publikaticblad van de Europese Gemeenschappen Nr. C 159/73 
nele samenwerking. Ook in de officiële verklaringen 
werd er trouwens op gewezen dat de EG en Japan 
moeten streven naar solide en duurzame onderlinge 
betrekkingen, zoals die welke beide partijen al sinds 
jaar en dag met de Verenigde Staten onderhouden. 
2.5.2. Tijdens die ontmoetingen zijn niet alleen de 
handelsrelaties en de talrijke knelpunten op dit gebied 
aan bod gekomen, maar is ook uitvoerig van gedachten 
gewisseld over meer algemene onderwerpen, zoals de 
ontwikkelingen in Oost-Europa, de economische en 
politieke integratie in de EG, de betrekkingen tussen 
Noord en Zuid en de betrekkingen met de Verenigde 
Staten. 
Volgens premier Toshiki Kaifu staat de Japanse rege­
ring zeer positief tegenover de alsmaar voortschrijdende 
economische en politieke integratie in de EG omdat 
zij ervan overtuigd is dat dit proces de internationale 
handelsrelaties ten goede zal komen. 
Verder erkent Japan de fundamentele rol van de EG 
in de „Groep van 24", die tot taak heeft de prille 
democratieën in Oost-Europa te helpen en te ondersteu­
nen. Japan is ook al actief bij de hulpprogramma's van 
de „Groep van 24" betrokken en is bereid eventuele 
eigen initiatieven te coördineren met die van de EG. 
De EG en Japan willen ook nauwer met elkaar gaan 
samenwerken bij het verlenen van hulp en technische 
bijstand aan ontwikkelingslanden (*). 
2.5.3. Bovendien zijn de EG en Japan in januari 
overeengekomen hun onderlinge contacten in te bedden 
in een permanente structuur. Die contacten zullen voor­
taan op drie niveaus plaatshebben: persoonlijke contac­
ten tussen de voorzitter van de Commissie van de 
EG en de Japanse premier, jaarlijkse ontmoetingen op 
ministersniveau en op technisch niveau, en geregeld 
overleg over economische, wetenschappelijke, technolo­
gische, culturele, sociale en milieu-aangelegenheden. 
In mei 1990 heeft te Brussel een bijeenkomst op mi­
nistersniveau plaatsgehad. Bij die gelegenheid zijn ver­
scheidene belangrijke aspecten van de bilaterale betrek­
kingen tussen de EG en Japan besproken en is ook een 
vaste werkgroep voor handelsvraagstukken ingesteld. 
Deze heeft tot taak na te gaan welke hinderpalen een 
harmonische ontwikkeling van het handelsverkeer tus­
sen de EG en Japan in de weg staan en op welke manier 
de problemen in de diverse sectoren uit de weg kunnen 
worden geruimd. 
De Japanse delegatie heeft de EG de verzekering gege­
ven dat het „SH-akkoord" met de Verenigde Staten niet 
als een zuiver Japans-Amerikaanse aangelegenheid zal 
worden beschouwd, maar volgens het erga omnes-bc-
ginsel ten uitvoer zal worden gelegd en dus ook op de 
betrekkingen met de EG zal kunnen worden toegepast. 
(l) In dit verband zij erop gewezen dat momenteel de ontwik­
kelingshulp van Japan qua volume die van alle andere landen 
overtreft. Zie voetnoot 2 op blz. 65. Anderzijds hebben de vertegenwoordigers van de Com­
missie de Japanse delegatie gerustgesteld door haar te 
verzekeren dat de toekomstige Europese binnenmarkt 
ook voor de rest van de wereld — en dus ook voor 
Japan — open zal staan. 
2.5.4. Daar de export van Europese produkten naar 
Japan nog steeds problemen oplevert, zijn de Commis­
sie en de Japanse regering met respectievelijk een pro­
gramma ter bevordering van de Europese export en een 
programma ter bevordering van de invoer van Europese 
produkten gekomen. 
Beide delegaties zijn ook uitvoerig ingegaan op de pro­
blematiek rond de — nog steeds zeer geringe — directe 
investeringen van Europese bedrijven in Japan. Zij heb­
ben in dit verband een aantal voorstellen en suggesties 
voor maatregelen op korte termijn naar voren gebracht. 
Verder hebben zij nog een overeenkomst inzake samen­
werking op het vlak van de nucleaire veiligheid en de 
bescherming tegen nucleaire risico's gesloten. Zij zijn 
van plan in de toekomst nog méér initiatieven te nemen 
om de samenwerking op wetenschappelijk, technolo­
gisch, sociaal, cultureel en milieu-gebied te verbeteren. 
2.5.5. De controverse rond de Japanse invoer en de 
Japanse investeringen in de Europese automobielin­
dustrie is tijdens de ministersbijeenkomst te Brussel niet 
rechtstreeks behandeld, maar is wel ter sprake gekomen 
in afzonderlijke colloquia vóór en na die bijenkomst. 
De discussie over deze problematiek — die nog altijd 
voortduurt — heeft zich toegespitst op de volgende 
punten: 
1) Er moet een „overgangsperiode" komen — die op 
zijn minst tot 1999 moet duren — om de Europese 
automobielindustrie in staat te stellen de nodige 
herstructureringsmaatregelen door te voeren en 
haar concurrentievermogen te verbeteren met het 
oog op de volledige openstelling van de Europese 
automarkt. 
2) Gedurende die overgangsperiode moet de Japanse 
auto-industrie haar export naar de EG onder contro­
le houden en beperken. Daarbij moet ook rekening 
worden gehouden met de produktie van auto's in 
de EG zelf. 
3) Er moet geleidelijk aan een einde worden gemaakt 
aan de kwantitatieve beperkingen waaraan de in­
voer van auto's van Japanse merken in verscheidene 
lid-staten nog steeds is onderworpen. 
Meer in het algemeen is ook de toepassing van het 
reciprociteitsbeginsel in het handelsverkeer aan de orde 
gekomen. 
2.5.6. Ook in 1991 zullen er topontmoetingen tussen 
de EG en Japan plaatshebben. 
Zo zal de voorzitter van de Commissie, de heer Delors, 
zich eind mei voor een officieel bezoek naar Tokio 
begeven. 
Nr. C 159/74 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen 17. 6. 91 
Verder zouden zowel de Commissie als de Raad zich 
naar verluidt beraden op een mogelijke gemeenschappe­
lijk verklaring van de EG en Japan. 
Bovendien is het de bedoeling dat in het najaar een 
nieuwe ministersbijeenkomst wordt gehouden om de 
nog niet opgeloste problemen nader te bekijken en de 
economische en politieke samenwerking verder uit te 
bouwen. 
Ten slotte zullen er ook nog een aantal bilaterale con­
tacten plaatshebben om te trachten de GATT-onder­
handelingen in het kader van de Uruguay-ronde — die 
zowel voor de EG als voor Japan van essentieel belang 
zijn — uit het slop te halen. 
3. De betrekkingen tussen de EG en Japan — slot­
beschouwingen en aanbevelingen 
3.1. Het lijkt het Comité nuttig aan bovenstaande 
analyse van de betrekkingen tussen de EG en Japan nog 
enkele slotbeschouwingen toe te voegen. 
Het wil daarmee tevens een aantal aanbevelingen ten 
behoeve van de communautaire instanties formuleren, 
ten einde op korte termijn een — door beide partijen 
gewenste — fundamentele verbetering van de betrek­
kingen en samenwerking tussen de EG en Japan moge­
lijk te maken. 
3.2. In de eerste plaats is het duidelijk dat de aange­
kondigde ombuiging van de handelsstrategie en het 
economisch bestel van Japan — waarmee inmiddels 
reeds en aanvang is gemaakt — slechts ten koste van 
aanzienlijke en langdurige inspanningen verwezenlijkt 
zal kunnen worden. 
Niettemin zijn er al enige tijd tekenen waar te nemen 
die er duidelijk op wijzen dat er al fundamentele veran­
deringen aan de gang zijn. Het valt nu nog af the 
wachten of die tendens zal doorzetten en aan kracht 
zal winnen. 
Zo blijken de overheidsinvesteringen en de consumptie­
ve bestedingen van de gezinshuishoudingen de laatste 
tijd aanzienlijk toe te nemen. Daardoor is de interne 
vraag zo sterk gestegen dat deze momenteel zelfs de 
voornaamste groeifactor is geworden en de invoer 
— o.m. van verwerkte produkten — een stijgende lijn 
te zien geeft. 
Voor het eerste sedert vele jaren is de invoer zelfs sterker 
toegenomen dan de uitvoer — zowel qua waarde als 
qua volume — en is het overschot op de handelsbalans 
in haar geheel kleiner geworden. 
Ook het overschot op de handelsbalans met de Verenig­
de Staten en de EG blijkt af te nemen. De statistieken 
van Japan en die van de EG zijn helaas nog steeds moeilijk met elkaar te vergelijken, maar over deze om­
mekeer ten goede lijkt er toch geen twijfel te bestaan (*). 
Voor de Japanse waarnemers lijdt het geen twijfel dat 
de structuur van de buitenlandse handel van hun land 
„volwassener" aan het worden is, daar Japan nu in 
staat is om behalve grondstoffen en energieprodukten 
(die het al van oudsher invoert) ook steeds grotere 
hoeveelheden afgewerkte produkten en verbruiksgoede-
ren alsmede halffabrikaten en onderdelen voor zijn 
industrie te importern (respectievelijk uit westerse en 
Zuidoostaziatische landen) (2). 
Het is te hopen dat die tendens in de nabije toekomst 
doorzet. In dat geval zouden de handelsrelaties tussen 
Japan en zijn westerse partners snel kunnen verbeteren 
en zouden de Verenigde Staten, Japan en de EG zich 
meer kunnen concentreren op de verderen uitbouw van 
hun onderlinge samenwerking op de andere terreinen. 
3.3. Het Comité stelt met grote voldoening vast dat 
Japan en de EG in het licht van de resultaten van de 
recente ontmoetingen tussen vertegenwoordigers van 
de Japanse regering en van de Commissie hebben be­
sloten hun onderlinge betrekkingen op een nieuwe leest 
te gaan schoeien en deze problematiek voortaan vanuit 
een ruimer en toekomstgericht perspectief te gaan bena­
deren. 
Het zou de totstandkoming van een gemeenschappelijke 
verklaring over de betrekkingen tussen de EG en Japan 
ten zeerste toejuichen, vooral als een dergelijk initiatief 
de institutionele contacten op hoog niveau zou stimu­
leren. 
De institutionele samenwerking op het hoogste politie­
ke niveau (Japanse regering/Commissie) en op tech­
nisch gebied moet echter ook gepaard gaan met geregeld 
overleg over economische, wetenschappelijke, culturele 
en sociale aangelegenheden. 
Het Comité vreest dat dit overleg weleens te langzaam 
op gang zou kunnen komen of dat zich bij de tenuitvoer­
legging van de geplande maatregelen onvoorziene moei­
lijkheden zouden kunnen voordoen, waardoor van de 
officiële intentieverklaringen niet terecht zou komen. 
Dit zou ten zeerste te betreuren zijn, want de nagestreef­
de verbetering van de samenwerking tussen de EG en 
Japan zou uiteindelijk een louter formele, bureaucrati­
sche aangelegenheid worden. 
Daarom dringt het Comité erop aan dat het geplande 
overleg — op alle niveaus — zo spoedig mogelijk op 
gang wordt gebracht en dat er een concrete regeling 
wordt uitgewerkt om de maatschappelijke en beroeps-
i1) Volgens de officiële Japanse statistieken is het handelsover­
schot met de EG gedaald van 22,8 miljard dollar in 1988 tot 
19,7 miljard dollar in 1989. Volgens Eurostat bedroeg het 
tekort van de EG in de eerste tien maanden van 1989 nog 
slechts 21,2 miljard ecu tegenover 24,5 miljard ecu in 1988. 
Het is echter te betreuren dat Japan en de EG er maar niet 
in slagen een gemeenschappelijke methode voor het berekenen 
van zulke belangrijke gegevens uit te werken. 
(2) Zie „A l'écoute du Japon", 10 decembre 1990. 
17. 6. 91 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen Nr. C 159/75 
kringen in de EG en Japan met elkaar in contact te 
brengen, zodat deze de mogelijkheid krijgen om hun 
problemen te bespreken en om ervaringen uit te wis­
selen. 
Het Comité is van oordeel dat het hierbij een belangrijke 
taak kan vervullen. 
3.4. Het Comité heeft bij zijn werkzaamheden meer­
maals vastgesteld dat de samenwerking tussen de EG 
en Japan o.m. wordt belemmerd door een gebrek aan 
inzicht in de culture en sociale situatie van de tegen­
partij. 
Dat geldt vooral voor de Europeanen, die slecht op de 
hoogte blijken te zijn van de zeden en gewoonten in 
Japan, dat in materieel en cultureel opzicht een heel 
andere traditie heeft dan Europa. 
De Japanners van hun kant leveren, zoals bekend, al 
lang een inspanning om een beter inzicht te krijgen in 
de Europese (en Amerikaanse) samenleving zoals die 
zich in de loop der tijden heeft ontwikkeld. Zij interesse­
ren zich daarbij vooral voor de economische en culturele 
aspecten en — zij het misschien in mindere mate — 
voor de sociale en politieke situatie (1). 
Voor Europa komt het er dus op aan zich beter over 
de zeden en gewoonten, de cultuur, de geschiedenis en 
de wetgeving van Japan te informeren en het econo­
misch bestel, het produktieapparaat, het financieel sys­
teem en de werking van de dienstensector in dat land 
grondig te bestuderen. 
Het Comité dringt erop aan dat onverwijld wordt nage­
gaan welke maatregelen daartoe zouden moeten wor­
den genomen, met name op het gebied van het onder­
wijs. Het pleit daarbij vooral voor rechtstreekse contac­
ten tussen ondernemers en burgers uit Japan en de 
EG, alsmede voor het organiseren van ontmoetingen, 
bezoeken en studiebijeenkomsten om uitwisselingen 
van ervaringen op alle niveaus mogelijk te maken. 
Zo zou men moeten proberen in te spelen op de aanwe­
zigheid van vele duizenden gezinsleden van Japanse 
ondernemers en ambtenaren die hier werkzaam zijn. 
Verder zou men ook moeten trachten de Europese 
bevolking in contact te brengen met de talloze Japanse 
toeristen die hier ieder jaar op bezoek komen, om beide 
partijen in staat te stellen elkaar beter te leren kennen. 
3.5. Op het vlak van de economische betrekkingen 
en de handelsrelaties komt het er nog steeds in de eerste 
plaats op aan de export van Europese produkten naar 
Japan op te voeren. 
In dit verband zij erop gewezen dat de Japanse invoer-
voorschriften snel aan het veranderen zijn. Zo zijn er 
al heel wat restricties en andere hinderpalen uit de weg 
(') Japanse ondernemers blijken hun produkten zo gemakkelijk 
op de Europese en Amerikaanse markt te kunnen afzetten 
omdat zij eerst grondig nagaan wat de westerse consumenten 
precies verlangen en waar hun voorkeur naar uitgaat. De 
Europese ondernemers daarentegen kennen de eisen van de 
Japanse consument lang niet zo goed. geruimd, maar bij de meest „hardnekkige" niet-tarifaire 
belemmeringen verloopt dit proces maar langzaam. 
Volgens het Comité zou de Commissie een nauwkeurige 
inventaris van de nog resterende — directe of indirec­
te — hinderpalen moeten opmaken en met de tegenpar­
tij moeten nagaan wat daaraan kan worden gedaan. 
Men mag echter niet denken dat de Europese bedrijven 
er zonder slag of stoot in zullen slagen zich een plaats 
op de Japanse markt te veroveren. In het begin zal meer 
dan ooit blijken dat zij nog heel wat hinderpalen zullen 
moeten overwinnen. Het is immers zo dat de werking 
van de Japanse interne markt volledig wordt bepaald 
door het mededingingsbeginsel, dat de Japanse bedrij­
ven niet alleen tegenover elkaar maar ook tegenover 
nieuwkomers een verbeten concurrentiestrijd voeren, 
dat Japan er strikte regels en gebruiken op na houdt en 
dat de Japanse consument nog steeds een psychologi­
sche weerstand ondervindt wanneer hem produkten uit 
het buitenland worden aangeboden. 
Als de Europese ondernemers vaste voet willen krijgen 
op de Japanse markt, zullen zij een aanzienlijke inspan­
ning moeten leveren om hun produkten en hun ver­
koopsstrategie aan te passen aan de specifieke sociaal-
economische situatie in dat land, die in velerlei opzich­
ten afwijkt van die in de lid-staten van de EG. Ook de 
Europese bedrijven die zich reeds een plaats op de 
Japanse markt hebben weten te veroveren, hebben 
destijds een dergelijke inspanning geleverd. 
De Commissie moet daarbij absoluut de nodige steun 
en bijstand verlenen. Die inspanningen zullen immers 
op middellange termijn tot een beter evenwicht in het 
handelsverkeer tussen de EG en Japan leiden. 
3.6. Dat er in Japan maar zeer weinig produktie-
eenheden van Europese ondernemingen werkzaam zijn, 
is bepaald verontrustend. 
Het is immiddels genoegzaam bekend welke factoren 
de vestiging van dergelijke eenheden in het verleden 
hebben verhinderd. Net zoals bij de uitvoer van EG-
produkten naar Japan blijkt de situatie de laatste tijd 
echter snel te veranderen, mede als gevolg van de libera­
lisering die de Japanse regering momenteel uit eigen 
beweging of in het kader van het Structural Impedi-
ments Initiative doorvoert. 
Het Comité hoopt dat de Commissie met Japan over­
eenstemming weet te bereiken over een regeling die het 
oprichten van vestigingen van Europese bedrijven in 
Japan vergemakkelijkt en stimuleert (2). Het zou ook 
gaarne zien dat het „reciprociteitsbeginsel" — waar­
over nu al zo lang wordt gesproken — eindelijk in 
praktijk wordt gebracht. 
Tegelijkertijd zou de Commissie het nodige moeten 
doen om de ondernemers in de EG ertoe te bewegen 
een grotere inspanning te leveren om in Japan — dat 
(2) De Commisie houdt zich reeds met deze problematiek bezig, 
zoals blijkt uit de onlangs uitgebrachte gids voor Europese 
investeringen in Japan. 
Nr. C 159/76 Publikaticblad van de Europese Gemeenschappen 17. 6. 91 
nu al een economische en financiële grootmacht is en 
in de toekomst beslist nog méér zijn stempel zal drukken 
op de wereldeconomie — een voet aan de grond te 
krijgen. 
3.7. Het Comité stelt met bezorgdheid vast dat vesti­
gingen van Europese en Japanse bedrijven in derde 
landen, met name in ontwikkelingslanden, nauwelijks 
met elkaar samenwerken en bovendien geen rekening 
houden met de plaatselijke ontwikkelingsbehoeften. 
Onder meer op die markten ondervinden de Europese 
produkten steeds meer concurrentie van Japanse pro-
dukten, waardoor de traditionele exportpositie van de 
EG geleidelijk aan in het gedrang komt. Ook in dit 
opzicht blijken de volkshuishoudingen van de lid-staten 
dus kwetsbaar te zijn. 
Bij de komende ontmoetingen met vertegenwoordigers 
van Japan zouden de EG-instanties de industriële sa­
menwerking in derde landen ter sprake moeten brengen 
Verder zouden zij de nodige studies moeten laten ver­
richten, seminaries moeten organiseren en concrete 
voorstellen moeten uitwerken. 
3.8. Ook aan de directe investeringen van Japanse 
bedrijven in produktie-eenheden binnen de EG moet 
bijzondere aandacht worden geschonken, temeer daar 
deze de laatste tijd zeer sterk in aantal en omvang 
toenemen. 
Het Comité is van oordeel dat de investeringen in 
beginsel een goede zaak zijn, vooral als zij tot een 
toename van de „in de EG tot stand gebrachte toege­
voegde technologische waarde" (*) en tot nieuwe werk­
gelegenheid leiden. 
Daarom moet z.i. het sluiten van samenwerkingsak­
koorden en joint-ventures tussen Japanse en EG-bedrij-
ven — waarbij vaak nieuwe technologieën en geavan­
ceerde management-technieken worden toegepast — 
worden gestimuleerd. 
De laatste jaren heeft de vestiging van produktie-eenhe­
den van Japanse bedrijven in de EG in vele gevallen 
geleid tot een aanzienlijke overdracht van know-how 
en methoden voor het organiseren van de produktie 
naar lokale kleine en middelgrote ondernemingen, die 
onderdelen en componenten mogen leveren mits deze 
aan de door de opdrachtgever vastgestelde strenge 
kwaliteitsnormen voldoen (2). 
f1) Het criterium „in de EG tot stand gebrachte toegevoegde 
technologische waarde" lijkt adequater en duidelijker dan het 
criterium „minimale local content". 
(2) De Japanse Dienst voor Buitenlandse Handel („Jetro") neemt 
geregeld de directe investeringen van Japanse verwerkende 
bedrijven in de EG onder de loep en gaat daarbij ook na 
waarom die bedrijven in de EG investeren en met welke 
problemen zij daar geconfronteerd worden. Uit het Zesde 
Verslag van maart 1990 — dat is getiteld: „Current situation 
of business operations of Japanese manufacturing enterprises 
in Europe" — blijkt o.m. dat Japanse industriële ondernemin­
gen in Europa ook onderzoekcentra en „design centers" 
vestigen om de werkelijke behoeften van de Europese markt 
te kunnen bestuderen. De Commissie zou er echter op moeten toezien dat de 
lid-staten bij het toekennen van financiële voordelen 
aan Japanse kandidaat-investeerders niet tegen elkaar 
opbieden en dat de vestiging van produktie-eenheden 
van buitenlandse ondernemingen in de EG wel verenig­
baar is met het — mede door de EG gefinancierde — 
regionaal beleid van de lid-staten. 
3.9. Op het vlak van de landbouw zitten de EG en 
Japan min of meer in hetzelfde schuitje: allebei worden 
zij door de — op landbouwgebied sterk protectionis­
tisch ingestelde — Verenigde Staten en door de andere 
landbouwexporteurs onder druk gezet om hun grenzen 
open te stellen en hun landbouwsubsidies terug te 
schroeven. 
Ook wat hun reactie daarop betreft zitten zij op dezelfde 
golflengte. Hun standpunt kan als volgt worden samen­
gevat : 
— zij gaan akkoord met een geleidelijke, evenwichtige 
en wederzijdse verlaging van de subsidies door alle 
betrokken partijen, 
— zij zijn het in beginsel ook eens met de invoering van 
multilaterale regels voor de internationale handel in 
landbouwprodukten, 
— zij zijn bereid hun landbouwbeleid te herzien; aan de 
grondbeginselen van dit beleid houden zij evenwel 
onverkort vast, omdat deze van niet-commerciële 
aard zijn: instandhouding van de traditionele waar­
den van de landbouwbevolking, bescherming van 
platteland en milieu, voorkomen van een al te grote 
afhankelijkheid van voedselimporten (laatst­
genoemd argument wordt vooral door Japan aange­
voerd, omdat de herinnering aan de slechte ervarin­
gen van vlak na de Tweede Wereldoorlog daar nog 
zeer levendig is). 
De EG en Japan zien slechts heil in een versterking van 
het multilaterale GATT-instrumentarium en voelen er 
niets voor om in te gaan op de steeds talrijker wordende 
verzoeken tot het sluiten van bilaterale akkoorden over 
de handel in bepaalde landbouwprodukten. 
3.10. Het Comité stelt vast dat er, op langere termijn 
gezien, tussen de sociaal-economische problemen van 
de EG en die van Japan zeer interessante punten van 
overeenkomst bestaan. 
Zo heeft het Ministry of International Trade and In-
dustry (MITI) in zijn hervormingsprogramma voor de 
jaren '90 o.m. de volgende prioriteiten aangegeven: 
verbetering van de kwaliteit van het bestaan, bescher­
ming van de belangen van de consument, specifieke 
voorzieningen in verband met de vergrijzing van de 
Japanse samenleving, bescherming van de belangen van 
vrouwen (3). 
Ook in de EG krijgen deze onderwerpen veel aandacht. 
Daarom zouden de EG en Japan er goed aan doen 
(3) „International Trade and Industrial Policy in the 1990s — 
Creating Human Values in the Global Age", Ministerie van 
Internationale Handel en Industrie, 5 juli 1990. 
17. 6. 91 Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen Nr. C 159/77 
nauwe contacten met elkaar te onderhouden om per­
manent ervaringen te kunnen uitwisselen en te kunnen 
nagaan of de gekozen oplossingen het gewenste effect 
hebben gesorteerd. 
Een en ander geldt ook voor een aantal andere onder­
werpen, zoals de ontwikkeling van de Japanse economie 
op lange termijn, de flexibiliteit van de industriële struc­
turen, de bevordering van het midden- en kleinbedrijf, 
de energiepolitiek en het milieubeleid. 
Op al die terreinen zouden de EG en Japan niet alleen 
meningen en ervaringen kunnen uitwisselen, maar ook gezamenlijke onderzoeksprojecten en experimenten 
kunnen opzetten. 
3.11. Ten slotte dringt het Comité er nog op aan 
dat de EG en Japan hun economische en politieke 
betrekkingen verder verdiepen en zich daarbij spiegelen 
aan de betrekkingen die zij momenteel met de Verenigde 
Staten onderhouden. 
Bovendien zouden de drie grootste politieke en econo­
mische supermachten een gemeenschappelijke, samen­
hangende strategie moeten uitwerken om concreet ge­
stalte te kunnen geven aan de „nieuwe internationale 
orde" die de veiligheid, de welvaart en het harmonische 
samenleven van alle volkeren moet garanderen. 
Gedaan te Brussel, 25 april 1991. 
De Voorzitter 
van het Economisch en Sociaal Comité 
Fran9ois STAEDELIN 
BIJLAGE 
bij het advies van het Economisch en Sociaal Comité 
TABEL 1 
HANDEL VAN JAPAN MET DE VS EN DE EG 
(1977-1989) 
(in miljoen dollar, op basis van douanegegevens) 
1577 
1980 
1983 
1986 
1989 Totaal 
Uitvoer 
80 495 
129 807 
146 927 
209151 
275 175 Invoer 
70 809 
140 528 
126 393 
126 408 
210 847 Saldo 
9 686 
(10 721) 
20 534 
82 743 
64 561 VS 
Uitvoer 
19 717 
31367 
42 829 
80 456 
93 188 Invoer 
12 396 
24 408 
24 647 
29 054 
48 246 7 321 
6 959 
18 182 
51402 
44 942 EG 
Uitvoer 
8 736 
16 650 
18 523 
30 675 
47 908 Invoer 
4 195 
7 842 
8 120 
13 989 
28 146 4 541 
8 802 
10 403 
16 685 
19 762 
Bron: Japan Institute for Social and Economie Affairs, Keizai Koho Center, Japan 1990 — An international comparison, 
Tokio 1990, blz. 36. 
Nr. C 159/78 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen 17. 6. 91 
TABEL 2 
DIRECTE INVESTERINGEN VAN EN IN DE EG (EUR-12) 
(in miljoen ecu) 
Partnerland Jaar 
1984 1985 1986 1987 1988 
Directe investeringen van de EG 
VS 
Japan 
EVA 
Wereld (') -11 650 
-295 
-929 
-17 395 -10 063 
-36 
-760 
-15 349 -17 662 
-116 
9 
-22 164 -23 901 
-18 
-1826 
-30 780 -20 074 
-187 
-2 306 
-30 711 
Directe investeringen in de EG 
VS 
Japan 
EVA 
Wereld (») 2 919 
390 
1661 
6 177 1766 
646 
1666 
5 637 2 484 
445 
3 267 
6 840 2 356 
1502 
3 543 
12 578 606 
1461 
9 021 
14 278 
(') Exclusief investeringen binnen de EG. 
Bron: EUROSTAT, Direct Investment of the European Community 1984 to 1988, Luxemburg 1990, blz. 73 en 75. 
Opmerking: 
Directe investeringen van de EG: 
— Een positief cijfer betekent een netto desinvestering, 
— Een negatief cijfer betekent een netto investering, 
— Exclusief geherinvesteerde winsten. 
Directe investeringen in de EG: 
— Een positief cijfer betekent een netto investering, 
— Een negatief cijfer betekent een netto desinvestering, 
— Exclusief geherinvesteerde winsten. 
TABEL 3 
DIRECTE INVESTERINGEN EG/VS/JAPAN 
Directe investeringen van 
EG (EUR-12) 
VS 
Japan (') 
Directe investeringen in 
EG (EUR-12) 
VS 
Japan (l) 
Saldo 
EG (EUR-12) 
VS 
Japan (') 1984 
-17 395 
7 128 
-7 558 
6 177 
28 460 
-13 
-11218 
35 588 
-7 571 1985 
-15 349 
1233 
-8 455 
5 637 
26 733 
841 
-9 712 
27 966 
-7 614 1986 
-22 164 
-8 796 
-14 713 
6840 
36 969 
230 
-15 324 
28 173 
-14 483 1987 
-30 780 
-8 605 
-16 916 
12 578 
39 357 
1010 
-18 202 
30 752 
-15 906 (in miljoen ecu) 
1988 
-30 711 
-1997 
-28 931 
14 278 
43 870 
-410 
-16 433 
41873 
-29 341 
(') Deze cijfers zijn niet ontleend aan het Japanse Ministerie van Financiën, maar zijn gebaseerd op de betalingsbalansgcge-
vens van de Japanse Centrale Bank. 
Bron: EUROSTAT, Direct Investment of the European Community 1984 to 1988, Luxemburg 1990, blz. 11.