Advies van het Economisch en Sociaal Comité over het "Voorstel voor een besluit van de Raad betreffende een derde meerjarenprogramma voor het midden- en kleinbedrijf (MKB) in de Europese Unie (1997-2000)" () (96/C 295/02)

De Raad heeft op 10 april 1996 besloten, overeenkomstig artikel 130 van het EG-Verdrag, het Economisch en Sociaal Comité te raadplegen over voornoemd voorstel.

De Afdeling voor industrie, handel, ambacht en diensten, die met de voorbereiding van de desbetreffende werkzaamheden was belast, heeft haar advies op 19 juni 1996 goedgekeurd. Rapporteur was de heer Lustenhouwer; co-rapporteur was de heer Malosse.

Het Economisch en Sociaal Comité heeft tijdens zijn 337e Zitting (vergadering van 10 juli 1996) het volgende advies uitgebracht, dat met 90 stemmen vóór en 1 onthouding is goedgekeurd.

1. Inleiding

1.1. Het belang van het MKB voor werkgelegenheid, groei, innovatie alsmede de bijdrage die het MKB levert aan de concurrentieverhoudingen op de Europese markt, wordt de laatste jaren in brede kringen erkend. Daarnaast groeit ook de erkenning voor de intrinsieke waarde van het MKB doordat steeds duidelijker wordt dat zelfstandig ondernemerschap een verrijking vormt voor onze samenlevingen die bruggen kan slaan tussen "klassieke" tegenstellingen tussen arbeid en kapitaal. In tal van studies komt dit belang tot uiting en gelukkig is ook op tal van beleidsterreinen aandacht voor de speciale positie van het MKB. Deze integratie van de MKB-dimensie in het communautaire beleid is door het Comité vanaf het eerste advies dat het Comité over het MKB uitbracht () benadrukt en thans in hoge mate gerealiseerd. Het onderhavige voorstel van de Commissie voor specifieke acties ten behoeve van het MKB past dan ook in dit denken en is een uitvloeisel van tal van politieke uitspraken van de Raad () en het Europees Parlement over de noodzaak van aanvullend MKB-beleid.

1.2. Het programma voor de jaren 1997 tot en met 2000 bevat maatregelen die erop gericht zijn: een klimaat te scheppen dat gunstig is voor het MKB in de gehele EU; het concurrentievermogen van het Europese MKB te versterken en de europeanisering en internationalisering aan te moedigen. Het programma heeft betrekking op alle kleine en middelgrote ondernemingen ongeacht de sector of hun rechtsvorm. Het Comité merkt hierbij nadrukkelijk op dat het programma derhalve ook open dient te staan voor bedrijven in de vorm van cooeperatieve verenigingen, enz.

Dit voorstel van de Commissie is beperkt in die zin dat het de juridische en budgettaire grondslag vastlegt voor specifieke aanvullende maatregelen die geen deel uitmaken van andere communautaire beleidsvormen. De integratie van het MKB-beleid in die andere beleidsvormen maakt onderdeel uit van het zogenaamde. Geïntegreerde programma () ten behoeve van het MKB dat op korte termijn geactualiseerd zal worden. Omdat het Comité hierover naar verwachting een afzonderlijk advies zal uitbrengen, zal dit advies zich beperken tot de voorstellen zoals neergelegd in het onderhavige meerjarenprogramma.

1.3. In zijn advies van 28 april 1993 heeft het ESC zich uitgesproken over het vorige meerjarenprogramma dat eind 1996 afloopt. Het ESC sprak zich toen, vrijwel unaniem, in positieve zin uit over de voorstellen van de Commissie, maar toonde zich bezorgd over de beperkte voorstellen ten aanzien van sectoren als het ambacht en de handel en distributie.

In zijn advies van 21 en 22 oktober 1992 () heeft het Comité meer diepgaand aandacht besteed aan de specifieke plaats en positie van het ambacht. Recent heeft het ESC besloten deze werkzaamheden te actualiseren in de vorm van een initiatief advies over met name het ambacht. Ten einde herhalingen te voorkomen zullen de typisch sectorgebonden aspecten van het ambachtbeleid dan ook in het navolgende slechts terzijde aan de orde komen.

1.4. Het formele voorstel voor een besluit van de Raad bevat in artikel 3 een uitdrukkelijke verwoording van het subsidiariteitsprincipe in die zin dat bepaald wordt dat de Commissie slechts maatregelen zal nemen voor zover deze niet beter door de lid-staten kunnen worden verwezenlijkt. Het Comité ondersteunt deze gedachte ten volle. Immers, juist voor de voorliggende maatregelen, die aanvullend zijn op het overige Gemeenschapsbeleid, geldt te meer dat alleen dán wanneer echt sprake is een meerwaarde en complementariteit, acties op communautair niveau opgezet moeten worden. Het MKB dat nog slechts in beperkte mate grensoverschrijdend actief is, zal ook in eerste instantie door lokale acties bijgestaan moeten worden in het overwinnen van zijn structurele zwakheden. Communautaire acties dienen dan ook aanvullend van aard te zijn of wel een echte voorbeeld functie te vervullen waarmee de niet-betrokken bedrijfjes hun voordeel kunnen doen. In die zin herhaalt het Comité dan ook zijn pleidooi voor een goede verspreiding van de resultaten van voorbeeld-acties onder het MKB.

1.5. De Europese Raad heeft tijdens de top van Cannes (juni 1995) een resolutie aangenomen over de belangrijke rol van het MKB en het ambacht voor de werkgelegenheid.

1.5.1. Commissievoorzitter Santer heeft op 31 januari 1996 in een toespraak voor het Europees Parlement een "Europees vertrouwenspact voor de werkgelegenheid" aangekondigd. Dit pact kent drie prioriteiten: het MKB, de grote transeuropese netwerken, en onderzoek en ontwikkeling.

Bijgevolg vormt het onderhavige meerjarenprogramma niet het enige EU-beleidsinstrument ten behoeve van ontstaan en ontwikkeling van het MKB. Dit dient centraal te staan in de andere operationele en wetgevingsprogramma's van de Unie, met name m.b.t. de interne markt, de structuurinstrumenten, de onderwijs- en opleidingsprogramma's Leonardo en Socrates, onderzoek, ontwikkeling en innovatie, de financiële instrumenten (vooral van de Europese Investeringsbank), alsook de ontwikkeling van de informatiemaatschappij.

1.6. Helaas wordt, ondanks de goede voornemens, nog niet op alle EU-beleidsterreinen de noodzakelijke prioriteit aan het MKB verleend. Zo heeft de Commissie in haar besluiten of voorstellen betreffende aanvullende middelen voor communautaire initiatieven of onderzoeks- en ontwikkelingsprogramma's geen oog voor het MKB gehad; alleen voor initiatieven aangaande het MKB zijn geen aanvullende middelen uitgetrokken.

Het is dus van belang dat, naast het derde meerjarenprogramma, ook op de andere EU-beleidsterreinen meer prioriteit aan het MKB wordt toegekend. Het Comité doet daartoe voorstellen voor mechanismen, aan de hand waarvan de sector doeltreffender kan worden ondersteund: oprichting van een task force MKB/innovatie op onderzoeksgebied, tenuitvoerlegging, binnen het Leonardo-programma, van een programma "het MKB en het ambacht", versterking van de rol van D.-G. XXIII bij de uitwerking van structuurmaatregelen en uitvoering van projecten in verband met de informatiemaatschappij.

2. De voorgestelde maatregelen

2.1. Vereenvoudiging en verbetering van het ondernemingsklimaat op administratief en regelgevingsgebied Dit actieterrein van het meerjarenprogramma valt in 4 onderdelen uiteen.

Het gaat hierbij om kwesties als de vereenvoudiging en verbetering van de communautaire wetgeving en het uitwisselen van best practices. Het Comité benadrukt het belang van deze acties en verwacht ook op korte termijn daadwerkelijke resultaten om het omgevingsklimaat voor het MKB te verbeteren. De activiteiten ter vereenvoudiging van wet- en regelgeving op Europees niveau dienen dan ook geïntensiveerd te worden. Het belang van een goed werkend systeem van kosten-baten analyse wordt hierbij door het Comité in het bijzonder onderstreept. Een dergelijke analyse dient dan ook onderdeel uit te maken van de te verbeteren effectenrapportage. Indien uit de kosten-baten analyse objectief een negatief resultaat te herleiden zou zijn, moeten, zo meent het Comité, daaruit dan ook de politieke consequenties genomen worden.

Het Comité ziet tenslotte met belangstelling uit naar de voorstellen met betrekking tot het vereenvoudigen van de statuten van de besloten vennootschap en roept de Commissie op zijn oude voorstellen over vereenvoudiging van de 4e en 7e Richtlijn jaarverslaglegging voor de categorie kleine BV's hierbij te betrekken.

Overigens hoopt het Comité dat op korte termijn de besluitvorming met betrekking tot het statuut van de Europese cooeperaties, onderlinge waarborgmaatschappijen en andere verenigingen zal worden afgerond teneinde dit type bedrijven te voorzien in een passende rechtsvorm voor transnationale activiteiten.

2.2. Verbetering van het financiële ondernemingsklimaat Het ESC is in zijn advies van 6 juli 1994 () uitgebreid ingegaan op de Mededeling van de Europese Commissie over het financieringsvraagstuk van het MKB. Veel van de toen geregistreerde problemen bestaan nog altijd en vragen steeds dringender om een oplossing. Het Comité heeft bij die gelegenheid ook gewezen op de directe relatie tussen het fiscale klimaat en de financieringssituatie waarmee het MKB kampt. Ook heeft het Comité met waardering kennisgenomen van de Mededeling van de Commissie over de ontwikkeling van kapitaalmarkten voor snelgroeiende kleine en middelgrote ondernemingen (EASDAQ) (). Aangezien op dit laatste onderdeel nieuwe publikaties van de Commissie te verwachten zijn die zich richten op de juridische en andere belemmeringen die de totstandkoming van de EASDAQ nog bemoeilijken, hoeft op deze plaats op dit onderwerp niet verder ingegaan te worden. Het Comité volstaat dan ook hier met de onderstreping van de grote waarde die zij hecht aan de activiteiten van de Commissie op dit terrein en spreekt zijn waardering uit voor het voorstel om te komen tot een nieuw garantie-instrument om het werkgelegenheidscheppende MKB te helpen bij het verkrijgen van kredieten (ELISE) ().

2.3. Kleine en middelgrote ondernemingen helpen om hun strategieën te Europeaniseren en te internationaliseren, met name door middel van betere informatiediensten 2.3.1. De in dit hoofdstuk opgesomde acties slokken een aanzienlijk deel van de beschikbare middelen op. Zo wordt voorgesteld, meer dan 50 miljoen ecu voor de Euro-Infocenters (EIC's) en 34 miljoen ecu voor de partnerschapsacties ter beschikking te stellen.

Het Comité is het ermee eens dat de middelen van het derde programma in beginsel worden aangewend ten behoeve van een beperkt aantal prioritaire maatregelen en acties die in het verleden hun nut hebben bewezen.

2.3.2. De Commissie wil meer aandacht vestigen op de Euro-Infocenters als "eerste loket", zodat het MKB gemakkelijker zijn weg naar gespecialiseerde adviseurs vindt. Het Comité vindt dit een goed initiatief, althans voor zover een aantal van deze centra hierdoor reeds in de voorbereidingsfase dichter bij de ondernemingen gaan functioneren en het MKB in de desbetreffende regio ook daadwerkelijk ondersteuning bieden op weg naar een Europese dimensie. Daarom mag het aantal centra niet worden verminderd, anders zou de afstand tot het MKB immers toenemen.

Tegen deze achtergrond moet het concept van een met adviseurs op alle terreinen en lokale bureaus omgeven Euro-Infocenter algemeen worden toegepast.

2.3.3. Het Comité ziet in dat het EIC-netwerk professioneler moet worden en dat de kwaliteit van de diensten dient te worden verhoogd. Het is volgens hem in dit stadium evenwel niet nodig, tot een nieuwe selectie over te gaan. Het is veel meer zaak, gevallen op individuele basis te beoordelen, hetgeen dient te gebeuren in samenwerking met de nationale en regionale autoriteiten, en vooral met de organisaties waarbij de EIC's zijn ondergebracht. Nagenoeg alle werkingskosten van de centra komen immers ten laste van deze organisaties.

2.3.4. Dat de met de Europartnerschappen ingeslagen weg de juiste is, wordt aangetoond door het groeiende succes van de diverse partnerschapsacties. Deze en met name het programma Interprise vormden een stimulans voor nieuwe initiatieven ten behoeve van economische samenwerking, zowel binnen als buiten de Unie. Aan deze formules moet met de Oosteuropese en de Middellandse-Zeelanden worden verdergewerkt waarbij samenwerking met de EU-ondernemingsorganisaties de voorkeur verdient boven die met externe adviseurs.

2.3.5. BC-Net en BSO hebben nog niet opgeleverd wat men ervan had verwacht. Daarom vraagt het Comité de Commissie, zich te buigen over de mogelijkheid, deze netwerken onder te brengen bij de door ondernemingsorganisaties bredere initiatieven met betrekking tot nieuwe produkten van de informatiemaatschappij (elektronische handel, zakelijke en bedrijfspartnerschapsnetwerken, uitwisseling van ondernemingsgegevensbestanden).

Gezien het belang van partnerschappen binnen het MKB als ontwikkelingsinstrument, verzoekt het Comité de Commissie, de invoering van een financieel instrument te overwegen, naar het model van de reeds voor derde landen bestaande instrumenten ECIP of JOPP, waarmee na het leggen van contacten, hetgeen met de huidige programma's wordt vergemakkelijkt, steun kan worden verleend.

2.4. Versterking van het concurrentievermogen van het MKB en verbetering van de toegang van het MKB tot onderzoek, innovatie en opleiding 2.4.1. Omdat al in het gemeenschappelijke beleid gericht op bevordering van R& D, specifieke acties voor het MKB zijn opgenomen, beperken de hiervoorliggende voorstellen zich tot proefacties die nog niet onder andere communautaire programma's vallen. Toch blijft nog te veel in het vage wat nu de concrete acties zullen gaan inhouden en in hoeverre deze zullen voorzien in een behoefte waarin niet anderszins wordt voorzien. Zo denkt het Comité dat het beter zou zijn acties te ontwikkelen voor steun aan ondernemers bij innovatieve processen dan deze acties te richten op de intermediairs (adviseurs), maar anderzijds hecht het grote waarde aan het onderdeel opleiding van het MKB en ambacht in normalisatie en certificatie. De voor dit laatste programma beschikbare middelen zouden wellicht door een herschikking aanzienlijk verhoogd kunnen worden en zouden dan ook logisch aansluiten bij de voorziene uitgaven in het kader van NORMAPME, de ondersteuning van het MKB bij de totstandkoming van normen in de Europese normalisatie instituten. In zijn advies van 1993 over het thans van kracht zijnde meerjarenprogramma heeft het Comité de betrokkenheid van het MKB bij de totstandkoming van normen ook op Europees terrein, uitdrukkelijk bepleit. Het Comité is dan ook verheugd dat de Commissie en de Raad () dit pleidooi hebben overgenomen en de Europese MKB organisaties nu ondersteunen in dit werk. De voortzetting van deze activiteit in de komende jaren is dan ook alleszins gerechtvaardigd.

2.4.2. Het Comité wijst er overigens nog eens nadrukkelijk op dat bij het ontwikkelen van acties met betrekking tot innovatie, zowel in het kader van het Groenboek, als in dit kader van het meerjarenprogramma, de betrokkenheid van de sector handel en distributie gewaarborgd dient te zijn. Nog te veel wordt bij het denken over innovatie slechts gedacht aan het producerende deel van het bedrijfsleven en worden ontwikkelingen van procesmatige of logistieke aard gemakshalve vergeten. Bevordering van het ondernemerschap en de doelgroepen.

2.5. Bevordering van het ondernemerschap en de doelgroepen 2.5.1. Het Comité is het met de Commissie eens wanneer gesteld wordt dat ondernemerschap op alle niveaus gestimuleerd moet worden en dat een cultuur bevorderd moet worden waarin mensen sneller bereid zijn ondernemersrisico te dragen. In dit kader is het een goede zaak dat reeds in een aantal lid-staten activiteiten, met groot succes, zijn ondernomen om (vaak jonge) mensen te stimuleren om hun eigen bedrijf te beginnen en uit te bouwen. Een goed voorbeeld van een dergelijke actie is de Italiaanse wet nr. 44 die als voorbeeld (best practice) kan dienen voor andere lid-staten. Hier ligt, naast die van de lid-staten, zeker ook een taak voor de Gemeenschap. Zo zou dit thema aandacht kunnen krijgen in het kader van de Europese week voor het MKB, waarbij ondernemerschap in de brede zin gestimuleerd kan worden. Speciale aandacht kan hierbij dan ook het aspect krijgen van het overnemen door werknemers van bedrijven (management buy out) 2.5.2. Onder dit hoofdstuk van het meerjarenprogramma vallen voorts beleidsacties ten behoeve van sectoren als het ambacht, de handel en distributie en specifieke doelgroepen als vrouwen en jonge ondernemers.

De financiële middelen die voor deze doelgroepen worden uitgetrokken zijn behoorlijk ruimer dan in de afgelopen jaren, hetgeen door het Comité wordt toegejuicht. Zoals gesteld voor de sector ambacht werkt het Comité thans aan een initiatief-advies over de vraagstukken van deze bedrijfjes. Op deze plaats kan echter al gesteld worden dat het Comité de versterkte aandacht voor het ambacht waardeert. De conclusies van de Europese ambachtsconferentie in Berlijn (1995) dienen, voor zo ver dat nog niet is gebeurd, in concrete activiteiten omgezet te worden. De nieuwe afdeling ambacht binnen het gewijzigde organigram van D.-G. XXIII zal zich hiermee voortvarend moeten bezighouden.

2.5.3. Over de sector detailhandel heeft het Comité ook een aantal initiatief-adviezen uitgebracht en zal het zich binnenkort wederom buigen over deze sector nu de Commissie op korte termijn een Groenboek zal publiceren over handel en distributie.

Juist de sector handel verdient meer aandacht in het communautaire beleid door de specifieke rol die zij speelt in de relatie tussen bedrijf en consument. Met name moet hierbij gedacht worden aan de veelvuldige vragen die samenhangen met de introductie van de "Euro".

2.6. MKB-beleidsontwikkeling en kennis over het bedrijfsleven 2.6.1. Dit onderdeel van het meerjarenprogramma beslaat een niet onaanzienlijk deel van het voorziene budget, namelijk zo'n 23 miljoen ecu. Het Comité onderschrijft het grote belang van deze acties. De cijfermatige vergaring van gegevens over de ontwikkeling van het MKB en zijn sectoren, is onmisbaar voor het ontwikkelen van beleid. Het Comité heeft dan ook de afgelopen jaren zijn waardering uitgesproken voor het werk van de Europese Waarnemingspost voor het MKB () en verwacht ook dat met zijn aanbevelingen voor een kwalitatieve verbetering van het werk en de verspreiding ervan rekening wordt gehouden. De kwalitatieve verbetering kan onder meer plaatsvinden door nog meer gebruik te maken van door andere organisaties uitgevoerde enquêtes onder kleine bedrijven. Het opnemen van de belangrijkste gegevens en conclusies in een voor iedereen toegankelijke data-bank, al dan niet te bereiken via Internet, acht het Comité een interessante gedachte die nadere uitwerking verdient.

2.6.2. Onder deze budgetpost vallen ook de overige publikaties over het ondernemingenbeleid. In de informatiemaatschappij acht het Comité het een goede en onmisbare zaak dat de resultaten van het MKB-beleid breed uitgemeten worden. Alleen op die manier kunnen de vaak toch beperkte acties een wijder bereik krijgen en hun voorbeeld functie vervullen. Naast andere taken is ook voor de EIC's in dit kader een taak weggelegd.

3. De financiële middelen

3.1. Het budget dat de Commissie de Raad voorstelt goed te keuren voor het uitvoeren van bovenvermelde acties bedraagt 180 miljoen ecu voor de periode 1997-2000. Het budget voor het thans lopende meerjarenprogramma bedroeg zo'n 112 miljoen ecu. In de voorstellen van de Commissie zit ingebouwd een claim van tenminste 140 miljoen ecu voor de komende 4 jaar en een extra claim van 40 miljoen ecu later toe te bedelen in het kader van de herziening in 1997 van de financiële perspectieven.

Met het oog op de behoefte aan aanvullende acties zoals nu voorgesteld door de Commissie, acht het comité het budget van 180 miljoen ecu voor de komende vier jaar, een absoluut minimum. Dit geldt des te meer aangezien dit programma ook openstaat voor deelname door de geassocieerde landen van Midden- en Oost-Europa en Cyprus en Malta. Het Comité vraagt zich dan ook af of de aan deze uitbreiding van het programma verbonden kosten niet beter uit de fondsen die bestemd zijn voor acties ten behoeve van deze landen bekostigt kan worden. Een lager budget zou de geloofwaardigheid van uitspraken van politieke leiders over het belang dat zij hechten aan een gezond MKB en zijn rol bij het scheppen van werkgelegenheid en groei, in hoge mate aantasten.

4. Ten slotte

Actieprogramma's zoals nu voorgesteld, moeten van tijd tot tijd herzien worden in het licht van actuele ontwikkelingen. Het inspelen op behoeften vanuit de markt en de effecten op de arbeidsmarkt moeten hierbij voorop staan. Het Comité meent dan ook dat als voorwaarde hiervoor zal moeten gelden een intensief en regelmatig contact vanuit de Commissie met de organisaties van ondernemers en werknemers in het MKB. In het verlengde van deze redenering en juist gelet op de genoemde effecten op de arbeidsmarkt herhaalt het Comité, zich realiserend dat deze opmerking eigenlijk valt buiten het raamwerk van dit meerjarenprogramma voor het MKB, zijn pleidooi voor uitbreiding van de Sociale Dialoog tot alle maatschappelijke kringen om hun de mogelijkheid te geven onderhandelingen te voeren. () Het Comité meent nog altijd dat de vertegenwoordigers van de belangrijkste economische en sociale sectoren (waaronder het Comité het MKB zeker rekent) in een adequaat kader bij een en ander betrokken dienen te worden. Los hiervan merkt het Comité op dat door goed overleg tussen de Commissie en de betrokken organisaties bewerkstelligd kan worden dat de acties de ondernemers ook echt bereiken en kan een terugkoppeling plaatsvinden die tot aanpassing van de activiteiten aanleiding kan geven. Ook kan in dit overleg ervoor gezorgd worden dat de beschikbare, beperkte, financiële middelen optimaal gealloceerd worden. Het Comité waarschuwt ervoor dat de huidige voorstellen voor activiteiten het gevaar van versnippering in zich dragen omdat de middelen wel over erg veel acties worden verdeeld. Voorts meent het Comité dat het een goede zaak is dat de interne organisatie van D.-G. XXIII aangepast wordt bij de nu voorgestelde toekomstige activiteiten.

Gelet op de eerder genoemde waarde die het Comité hecht aan het integreren van het MKB-beleid in alle andere aspecten van het communautaire beleid, juicht het Comité de inrichting van een speciale cooerdinatie afdeling voor dit werk dan ook van harte toe.

Brussel, 10 juli 1996.

De voorzitter van het Economisch en Sociaal Comité C. FERRER

() PB nr. C 156 van 31. 5. 1996, blz. 5.

() Studie met betrekking tot het thema: "De toestand van het MKB in de Europese Gemeenschap", 26 en 27 juni 1974, Doc. CES 714/74.

() Meest recent nog: Europese Raad in Madrid, Conclusies van het Voorzitterschap, 16. 12. 1995, blz. 14.

() Doc. COM(94) 207 def. d.d. 3. 6. 1994.

() Advies van het ESC over "Het MKB en het ambacht", 21 en 22 oktober 1992, PB nr. C 332 van 16. 12. 1992.

() Advies van het ESC over "Mededeling van de Commissie over de knelpunten bij de financiering van kleine en middelgrote ondernemingen", PB nr. C 388 van 31. 12. 1994.

() EASDAQ = European Association of Securities Dealers Automatic Quotation.

() ELISE = European Loan Insurance Scheme for Employment.

() Resolutie van de Raad Industrie d.d. 28 maart 1996, punt V sub 4.

() Meest recent: Advies over het "Derde jaarverslag inzake de Europese Waarnemingspost voor het MKB", 20 tot 21 december 1995, rapporteur: de heer Pasotti, PB nr. C 82 van 19. 3. 1996.

() Advies van het ESC over de sociale grondrechten in de Europese Gemeenschap, PB nr. C 126 van 23. 5. 1989.