EUROPESE COMMISSIE 
Brussel, 13.10.2011 
SEC(2011) 1173 definitief 
  
WERKDOCUMENT VAN DE DIENSTEN VAN DE COMMISSIE 
SAMENVATTING VAN DE EFFECTBEOORDELING 
bij 
MEDEDELING VAN DE COMMISSIE AAN HET EUROPEES PARLEMENT, DE 
RAAD, HET EUROPEES ECONOMISCH EN  SOCIAAL COMITE EN HET COMITE 
VAN DE REGIO'S 
Het effect van het EU-ontwi kkelingsbeleid vergroten: een agenda voor verandering 
{COM(2011) 637 definitief} 
{SEC(2011) 1172 definitief}  
 
NL 2   NL 1. PROBLEEMSTELLING: wat is precies het probleem, wie wordt het meest getroffen 
en waarom is overheidsinterventie nodig? 
In de huidige mondiale context, tegen de achtergrond van belangr ijke intern ationale 
problemen1, de discussie over de rechtmatigheid van st eun en de nieuwe situatie in zowel de 
EU (extern actiekader na het Verdrag van Lissabon) als op in ternationaal niveau (G20, 
internationale financiële in stellingen, VN, enz.) is er behoefte aan verandering om het effect 
van het EU-ontwikkelingsbeleid te vergroten . Het EU-ontwikkelingsb eleid moet bestand 
zijn tegen de uitdagingen van het komende d ecennium en partnerlanden moeten de nodige 
veranderingen doorvoeren om vooruitgang te boek en op het vlak van armoedebestrijding en 
de millenniumdoelstellingen voor ontwikkeling. 
Uit recent onderzoek2 blijkt dat sinds 2005, toen de verkla ring van Parijs werd aangenomen, 
patronen in de wereldwijde toewijzing van hulp verslechterd zijn. Tal van problemen 
ondermijnen de efficiëntie en effectiviteit van het ontwikkelingsbeleid van de EU en andere 
actoren. Om te beginnen is met de toename van de officiële ontw ikkelingshulp, ook de 
fragmentatie van de steun toegenomen. Steun wordt steeds vaker in kleine stukjes geboden. 
Tegelijk is er meer proliferatie van donoren: wereldwijd zijn donoren in meer landen actief en 
in die landen ook in meer sector en. Ook op sectorniveau is er een grote versnippering: in 2007 
ontving 41% van alle sectoren in de beguns tigde landen middelen van meer dan drie 
verschillende EU-donoren.  
Daarnaast bemoeilijkt de verscheidenheid in de  relaties tussen donoren en partnerlanden de 
coördinatie, wat in de eerste pl aats voor de partnerlanden een extra belasting is, maar ook 
voor de donorvertegenwoordigers op het terre in. Als donorlanden – ook lidstaten – los van 
elkaar dezelfde inspanning leveren en de coör dinatie bovendien gebrekki g verloopt, kunnen er 
plots bepaalde sectoren of geografische gebied en niet gedekt blijken (de "stiefmoederlijk 
behandelde" landen). Dat leidt tot onzekerheid bij de partne rlanden en bij de voornaamste 
begunstigden in die landen, waartoe vaak de meest kwetsbare groepen behoren.  
Wetenschappers hebben onderzocht welke gevolgen inefficiënte steun op lange termijn heeft, 
zowel voor de kwaliteit van de administratie in de partnerlanden als voor de economie van de 
begunstigde landen. In de meeste gevallen gaat het over kwaliteitsverlies, maar in een aantal 
gevallen gaat het ook over kwantitatieve kosten, bijvoorbeeld niet-gerea liseerde economische 
groei, of toegenomen kosten doordat ontwi kkelingssteun niet voldoende voorspelbaar is3. 
Alleen al de fragmentatie van steun leidt er toe dat een overheid geen orde op zaken kan 
stellen in haar projectportfolio of zelfs maar  een overzicht heeft over de met haar steun 
gefinancierde investeringen en activiteiten, door een gebrekkige planning of door de 
geografische fragmentatie4.  
                                                 
1 Zoals de financiële crisis, klimaatverandering, toegang tot energie, voedselonzekerheid, migratiedruk, 
instabiele staten, regionale conflicten en internationale veiligheid, opkomst van nieuwe machten/investeerders/donoren. 
2 "Trends of In-country Aid Fragmentation and Donor Proliferation: An Analysis of Changes in Aid 
Allocation Patterns between 2005 and 2009", Verslag van het task team voor taakverdeling en 
complementariteit van de OESO, eerste ontwerp – 24 maart 2011, definitieve versie in voorbereiding. 
3 "Aid Effectiveness Agenda: Bene fits of a European Approach"  
http://ec.europa.eu/development/icenter/repository/A E_Full_Final_Report_20091023.pdf (alleen in het 
Engels).  
4 idem. 
 
NL 3   NL 2. ANALYSE VAN DE SUBSIDIARITEIT:  zijn maatregelen van de EU 
gerechtvaardigd op gronden van subsidiariteit  (noodzaak en toegevoegde waarde van de 
EU)? 
Overeenkomstig het Verdrag van Lissabon is ont wikkelingsbeleid een gedeelde bevoegdheid 
van de Commissie en de lidstaten. De Commi ssie moet ervoor zorgen dat haar steun een 
grotere impact heeft, maar mag daarbij niet uit het oog verliezen dat andere aspecten en 
actoren (zoals beleidscoherentie voor  ontwikkeling, steuninstrumenten en 
verantwoordelijkheid van het land) complementai r zijn en dat er rekening mee moet worden 
gehouden voor zover zij invloed hebben op de im pact die het EU-ontwikkelingsbeleid heeft. 
Omdat de lidstaten dit niet alleen kunnen, heef t de EU dus een noodzakelijke rol te spelen bij 
het stimuleren van coördinati e en samenhang, het samenbrengen van diensten en middelen en 
het leiden van de dialoo g met de partnerlanden.  De gecoördineerde actie van de EU als geheel 
heeft dus een toegevoegde waarde die voor het beleid en  als financiële hef boom groter is dan 
de som van de individuele actie va n de 27 lidstaten en de Commissie5. In een studie uit 20096
 
wordt geschat dat een Europese aanpak voor effi ciënte steun per jaar 3 tot 6 miljard euro 
winst kan opleveren.  
Zoals blijkt uit de openbare raadpleging over het Groenboek moet de  Commissie de steun 
toespitsen op een beperkter aantal sectoren en gebieden; de keuzes moeten meer dan in het 
verleden strategische keuzes zijn, waarb ij rekening wordt gehouden met de comparatieve 
voordelen en de mogelijkheden van de EU om  tot significante resultaten te komen. De 
Commissie heeft ook een belangrijke rol bij he t opstarten en coördineren van een betere 
taakverdeling tussen de EU en de lidstaten.  
Om de meerwaarde zo groot mogelijk te maken, zou een gespecialiseerde en betere 
taakverdeling kunnen leiden tot meer efficiëntie,  schaalvergroting en lagere transactiekosten. 
De winst daarvan kan dan worden gebruikt om  meer financiële middelen beschikbaar te 
maken en de onderhandelingsmacht van de EU te versterken, zodat de EU  beter toegerust is 
om op wereldniveau een le idersrol te spelen.  
3. DOELSTELLINGEN VA N HET EU-INITIATIEF: wat zijn de belangrijkste 
beleidsdoelstellingen? 
Zoals het Verdrag bepaalt, is de voornaamste doelstelling van het ontw ikkelingsbeleid en de 
praktijk terzake de armoedebestrijding in  een context van duurza me ontwikkeling. De 
internationaal erkende doelstellingen op dit gebie d, waar ook de EU zich achter schaart, zijn 
de millenniumdoelstellingen voor ontwikkeling. T ijdens een grote internationale conferentie 
in september 20107 werd gewezen op de kloof tussen wat er al bereikt is inzake de uitvoering 
van de millenniumdoelstellingen voor ontwikkeling en de streefcijfers zelf, terwijl er nog 
amper 5 jaren te gaan zijn tot de deadline; er  is bijzondere bezorgdheid over een gebrek aan 
                                                 
5 Zoals hierboven aangetoond, met verwijzing naar de studie "Aid effectiveness agenda: benefits of the 
European Approach from October 2009"  
http://ec.europa.eu/development/icenter/repository/AE_Full_Final_Report_20091023.pdf  (alleen in het 
Engels). 
6 "Aid Effectiveness Agenda: Benefits of a European Approach", HTPSE Limited, oktober 2009,  
http://ec.europa.eu/development/icenter/repository/AE_Full_Final_Report_20091023.pdf  (alleen in het 
Engels).  
7 Plenaire bijeenkomst op hoog niveau van de algemene vergadering in New York over de 
millenniumdoelstellingen voor ontwikkeling. 
 
NL 4   NL vooruitgang in bepaalde landen en regio's (met name Afrika bezuiden de Sahara) en op het 
vlak van bepaalde millenniumdoelstellingen vo or ontwikkeling (met name gezondheid van 
moeder en kind).  
Als de millenniumdoelstellingen voor ontwikkeling in 2015 moeten worden gehaald, moet de 
EU snel meer resultaat boeken met haar steun voor armoedebestrijding. Na 2015 zal de EU de 
wereldwijde inspanningen moeten blijven steune n totdat armoede volledig is uitgeroeid. Het 
voorgestelde programma voor vera ndering is dan ook bedoeld om ervoor te zorgen dat iedere 
euro aan EU-ontwikkelingssteun zoveel mogelijk resultaat oplevert voor armoedebestrijding 
in ontwikkelingslanden, zodat de bijdrage va n de EU aan de millenniumdoelstellingen voor 
ontwikkeling en de uitroeiing van armoede op langere termijn zo efficiënt mogelijk is.  
Er wordt aangenomen dat het effect op armoedeb estrijding kan worden vergroot als de EU-
steun op een beperkter aantal land en en gebieden wordt toegespitst in plaats van te worden 
opgedeeld in kleine steunprojecten overal ter wereld. Op die manier kan de Commissie een 
wereldspeler inzake ontwikkeling blijven en tegeli jk als donor de steun ri chten op die sectoren 
en landen waar deze het meeste resultaat oplevert.  
De agenda voor beleidscoherentie voor  ontwikkeling draagt als aanvulling op deze 
inspanningen ook bij aan het verbet eren van de resultaten van onze 
ontwikkelingssamenwerking door inconsistenties weg te werken en synergieën tussen de 
doelstellingen van het interne beleid en ont wikkeling aan te moedigen. Daarnaast moet 
worden gestreefd naar meer samenhang tussen de doelstellingen van he t externe beleid en 
ontwikkeling. 
4. BELEIDSOPTIES: welke opties zijn in aanm erking genomen en welke opties zijn in 
detail beoordeeld? 
De effectbeoordeling benoemt vier grote opties. 
De eerste optie is de status quo, waarbij de proce dures voor toewijzing en uitvoering van 
steun niet veranderen ten opzichte van het huid ige systeem (geen bijkomende EU-actie). De 
ontwikkelingshulp die door de Commissie wordt beheerd, blijft dan verdeeld over een groot aantal sectoren en landen. Zo bl ijft de EU dus "overal alles"  doen en wordt het probleem van 
de versnipperde steun niet aangepakt. Deze mogelijkheid is in detail geanalyseerd, waarbij de huidige versnippering en fragment atie van de EU-ontwikkelingshul p de basis is om naar een 
beter en doeltreffender systeem te evolueren.  
De tweede optie is de sectorale focus. Om de versnippering van de EU-steun over 
verschillende sectoren te verm inderen, zou de Commissie zich moeten richten op een aantal 
gebieden en sectoren, in het bijzonder waar dit comparatieve voordelen biedt. Zij moet wel 
steun blijven verlenen aan een groot aantal land en, van de armste tot de meest geavanceerde 
ontwikkelingslanden (van minst ontwi kkelde landen tot de BRICS-landen). 
De derde optie is de geografische focus. Om  de geografische versnippering van EU-steun 
terug te dringen, moet de Commissie haar ste un richten op een beperkt aantal landen (gekozen 
op basis van hun behoeften, vermogen, interesse  en beloftes) maar wel nog steeds in 
uiteenlopende sectoren.  
 
NL 5   NL In de vierde optie zou de EU zowel qua sector  als geografisch gerichte r gaan werken, met een 
andere aanpak voor de toewijzing van ontwikkeli ngssteun en een aanbod dat gericht is op een 
beperkt aantal sectoren.  
In de effectbeoordeling wordt niet geprobeerd be paalde keuzes voor sectoren of geografische 
gebieden te maken. De be oordeling tast het principe  af van sectorconcentr atie en geografische 
differentiatie. De uiteindelijke keuze voor sect oren en landen zal worden gemaakt op basis 
van een gedetailleerde analyse van en een di aloog met elk land, volgens  de beginselen van 
verantwoordelijkheid en partnerschap uit de Verklaring van Parijs, en in samenspraak met 
andere donoren, in het bijzonder EU-lidstaten, binnen de context van de EU-gedragscode 
inzake taakverdeling.  
Voor elk van deze vier opties blijven de fact oren relevant die ook invloed zullen blijven 
hebben op de mate waarin de EU haar ontwikke lingsdoelstellingen bereik t; dat zijn sterkere 
beleidscoherentie voor ontwikkeling, betere coördinatie door de EU en keuze tussen 
verschillende steuninstrumenten en financieri ngsniveaus voor ontwikkeling. Daarom zijn deze 
factoren niet opgenomen in  de effectbeoordeling.  
5. BEOORDELING VAN EFFECTEN: wat zijn de belangrijkste eco nomische, sociale 
en milieueffecten van elke optie, met name  wat betreft de (gekwantificeerde/berekende) 
voordelen en kosten (inclusief raming van de  administratieve last en, andere kosten voor 
de naleving en tenuitvoerlegging voor de overheden)?  
Optie 1  
Bij de optie voor de status quo zou de door de  Commissie beheerde st eun nog steeds verleend 
worden aan een groot aantal sectoren en land en. De Commissie blijft dan wereldwijd in 
meerdere sectoren aanwezig, waar door zij ook wereldwijd  invloed kan uitoefenen en in alle 
landen een hefboomeffect kan creëren. Me t deze optie krijgt het probleem van de 
versnipperde steun geen oplossing en word t de kans groter dat het toekomstige 
steunprogramma niet efficiën t zal zijn. Schaarse middelen zouden ook te zeer verspreid 
worden gebruikt, waardoor zij hun effect ver liezen en de EU-steun mi nder relevant, legitiem 
en zichtbaar wordt.  
Optie 2  
Meer focus op sectoren zou de impact van de EU-steun kunnen vergroten, doordat de 
middelen worden gericht op een beperkt aantal sectoren en de kritische massa van de EU toeneemt. Dat kan ook zorgen voor meer gespecialiseerde deskundigheid en meer 
zichtbaarheid, en de reputatie van de EU in een aantal sectoren nog ve rsterken, zeker in die 
sectoren waar de EU een comparatief voorde el heeft. De Commissie kan daarnaast wel 
wereldwijd aanwezig blijven op he t vlak van ontwikkeling, zoda t zij in alle landen invloed 
kan blijven uitoefenen en een hefboomeffect ka n creëren. Concentratie op een aantal sectoren 
kan echter leiden tot een oneve nwicht tussen het beperkte aanbod van de Commissie en de 
vraag van de partnerlanden, waardoor het moeilijk wordt om alle middelen uit te geven. Bovendien is een top-downbenade ring van de concentratie op  sectoren nefast voor de 
verantwoordelijkheid van een land (die toch esse ntieel is voor efficiënte steun en geslaagde 
ontwikkeling in het algemeen). 
Optie 3
 
 
NL 6   NL Met een doelgerichte geografische focus kan de impact van de EU-steun worden vergroot: de 
beperkte middelen kunnen dan worden  verstrekt aan landen  waar de behoefte het grootst is en 
waar de middelen de grootste impact kunne n hebben. Op die manier zou de Commissie 
steuntoewijzing en partnerschappen anders aanpakken: na een alom vattende politieke en 
beleidsdialoog met alle partne rlanden zou de EU de meest geschikte vorm van samenwerking 
bepalen en zo met kennis van zaken en objec tief kunnen beslissen over de meest efficiënte 
beleidsmix, steunniveaus,  financiële instrumenten en steunmaatregelen. 
Het risico bestaat echter wel dat de invloed en het hefboomeffect van de EU afnemen in 
landen en regio's waar zij niet langer actief is. Door een gebrek aan een betere coördinatie en 
taakverdeling tussen de EU en de lidstaten bestaat ook het risico  dat de kloof tussen 
"troetellanden" en "stiefmoederlijk behandelde landen" toeneemt in tijden waarin heel wat 
EU-donoren hun portfolio afbouwen en een aan tal ontwikkelingslanden verlaten. Beide 
risico's kunnen wel worden ingedijkt met bege leidende maatregelen zoals een geleidelijke 
vertrekstrategie, nieuwe soorten partnerscha ppen met landen die geen  subsidiesteun meer 
ontvangen en vooruitgang op het vlak van programmering en taakverdeling. 
Optie 4  
Een scherpere sectorale en geografische focus kan helpen de impact van EU-steun significant 
te verhogen via een beter strate gisch gebruik en toewijzing van de schaarse steunmiddelen. 
Op die manier kan de EU haar kritische massa  in bepaalde sectoren  en landen en haar 
onderhandelingspositie en hef boomeffect op middelen en bele id verhogen. Door het goede 
voorbeeld te geven kan de Commi ssie haar zichtbaarheid vergroten, net als de legitimiteit van 
haar steun, en kan de EU de lidstaten aanspor en om hetzelfde te doe n. De Commissie zal ook 
sterker staan in haar rol als coördinator, met na me in cruciale aspecten van de taakverdeling. 
6. VERGELIJKING VAN DE OPTIES: wat is de  aangewezen optie op basis van welke 
criteria/rechtvaardiging? 
In de effectbeoordeling wordt besloten dat optie  4 de meest geschikte optie is. De toewijzing 
van de schaarse middelen voor EU-steun zou stra tegischer verlopen en zou verantwoorder en 
zichtbaarder zijn. De middelen zoud en niet, zoals in de status quo (optie 1) al te zeer worden 
verspreid over sectoren en landen, maar gebrui kt worden waar zij het meest nodig zijn en 
waar zij de grootst mogelijke invloed hebbe n op armoede. Optie 4 combineert de sterke 
punten van opties 2 en 3 en lost een aantal bepe rkingen op van de eenzijdige focus (sectoraal 
of geografisch).  
Met de aanpak van optie 4 kan de Commissie een  meer evenwichtige en strategische rol als 
donor opnemen, met de bijhorende positieve gevolge n voor haar zichtbaarheid en reputatie.  
7. TOEZICHT EN EVALUATIE:  welke regelingen zijn er om de reële kosten en 
voordelen en de verwezenlijking van de gewenste effecten na te gaan? 
De Commissie beschikt voor het hele steunp rogramma al over systemen voor regelmatig 
toezicht en evaluatie. Momenteel worden zowel landen- en themastrateg ieën als individuele 
programma's en projecten geëvalueerd. Ruimere evaluaties beoordelen ook de 
complementariteit en synergie tussen de verschillende wetgevingsinstrumenten, ook de 
begrotingsneutrale activiteiten. Complexe evaluaties kunnen ook betrekking hebben op 
overkoepelende beleidsdoelstell ingen die in de beleidsproce dures zijn bepaald, en op 
horizontale en transversale aangelegenheden die relevant zi jn voor een aantal of alle 
 
NL 7   NL wetgevingsinstrumenten. In de mate van het m ogelijke betrekt de Commissie alle relevante 
belanghebbenden bij de evaluatie van de EU-steun, met inbegrip van gezamenlijke evaluaties.