29. 7. 85 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen Nr. C 188/1 
II 
(Voorbereidende besluiten) 
ECONOMISCH EN SOCIAAL COMITÉ 
Advies inzake kanker als beroepsziekte 
(85/C 188/01) 
Op 12 en 13 december 1984 heeft het Economisch en Sociaal Comité overeenkomstig 
artikel 20 (vierde alinea) van het Reglement van Orde besloten een advies inzake kanker als 
beroepsziekte op te stellen. 
De Afdeling voor sociale vraagstukken, die met de voorbereiding van de desbetreffende 
werkzaamheden was belast, heeft haar advies op 23 mei 1985 op basis van het rapport van de 
heer Etty goedgekeurd. 
Het Economisch en Sociaal Comité heeft tijdens zijn 227e zitting (vergadering van 29 mei 
1985) het volgende advies uitgebracht, dat met algemene stemmen werd goedgekeurd. 
0. Inleiding 
0.1. Kanker als beroepsziekte wordt uit het oogpunt 
van de bescherming van werknemers als een ernstig 
probleem beschouwd. De noodzaak van preventie en 
controle is onderstreept door internationale en 
nationale maatregelen en voorstellen en door minder 
formele, zij het waardevolle raadplegingen, publikaties 
en maatregelen van zowel industriële als wetenschappe­
lijke zijde. Het Comité heeft getracht, reeds verrichte 
werkzaamheden met betrekking tot definities en 
opsporing van al erkende kankerverwekkende gevaren 
op de werkplek niet nog eens over te doen. Ook heeft 
het Comité het nuttig geacht, de door hem te formu­
leren voorstellen te doen aansluiten bij de verplich­
tingen die uit het EG-beleid en uit internationale over­
eenkomsten voortvloeien. 
0.2. Uitgangspunt voor het Comité is het standpunt 
dat het kankergevaar op de werkplek efficiënt kan 
worden voorkomen door werkenden (d.w.z. in industrie 
en landbouw, alsook zelfstandigen, enz.) tegen bloot­
stelling te beschermen. 
0.3. Ervan uitgaande dat voor de controle op 
bepaalde kankerverwekkers al bepaalde communau­
taire instrumenten van kracht zijn, wordt in het advies 
getracht, een algemene strategische benadering van 
preventie van en controle op kanker als beroepsziekte, en niet nieuwe gedetailleerde maatregelen, uit te 
werken. Dit houdt in dat de Gemeenschap de tenuit­
voerlegging van de algemene beginselen in een richtlijn 
ter uitvoering van de kaderrichtlijn dient vast te leggen 
en dat de Lid-Staten de nodige maatregelen dienen te 
nemen om hieraan te voldoen. 
1. Algemene elementen; het door het advies bestreken 
terrein 
1.1. Het Comité heeft de definities onderzocht die zijn 
voorbereid door de in de inleiding van het rapport 
vermelde organisaties en uiteindelijk voor de volgende 
definitie gekozen: 
„Kanker als beroepsziekte is een kwaardaardig 
neoplasma dat bij werkenden optreedt na bloot­
stelling aan een kankerverwekkende stof of agens op 
de werkplek". 
1.1.1. Onder kankerverwekkende stoffen en agentia 
worden niet slechts chemische materialen en natuur­
kundige agentia die specifiek door het werkproces 
vereist zijn, maar ook de uit de activiteit voortvloeiende 
blootstelling verstaan; bij kanker als beroepsziekte 
werden tot dusverre alleen de eerste twee oorzaken 
erkend, maar bij bepaalde beroepen komen kankerver­
wekkende virussoorten voor, die dus ook in de 
beschouwing moeten worden betrokken. 
Nr. C 188/2 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen 29. 7. 85 
1.2. Het Comité is ingegaan op de vraag of kankerver­
wekkers in de werksfeer niet in wezen afwijken van 
andere beroepsrisico's; het gaat er evenwelvan uit dat 
carcinogenen in de werksfeer een gevaar vormen met 
de volgende gecombineerde kenmerken, zodat dit 
gevaar kwalitatief verschilt: 
a) er ist nog geen veilig expositieniveau aangetoond; 
b) er is gewoonlijk een lange latentie tussen de bloot­
stelling, het optreden van symptomen en de diag­
nose van de ziekte en de ziekte is op dat ogenblik 
waarschijnlijk niet meer te genezen; 
c) de ziekte is moeilijk te voorspellen en heeft dikwijls 
een fatale afloop. Sommige vormen kunnen 
evenwel met succes worden behandeld. Screening is 
alleen bij bepaalde vormen van kanker mogelijk en 
diagnose en behandeling zijn niet altijd even 
succesvol; 
d) prognoses over een predispositie van individuen 
voor het risico en het gevolg van in het beroep opge­
dane kanker zijn niet mogelijk. 
1.3. Deze factoren vestigen de aandacht op de nood­
zaak van effectieve identificatie van kankerverwek­
kende stoffen en agentia in de werksfeer en van 
adequate preventieve en controlemaatregelen. Zij 
onderstrepen tevens het belang van volledige infor­
matie en scholing. In de volgende paragrafen van het 
advies word dieper op deze zaken ingegaan. De hierna 
besproken maatregelen moeten betrekking hebben op 
kankerverwekkende agentia en processen en personen 
die hieraan worden of kunnen worden blootgesteld. 
2. Indeling van kankerverwekkende agentia 
2.1. De indeling vormt in het licht van elders voorge­
stelde aanbevelingen een moeilijk probleem. De 
gedachte om stoffen en agentia in neergaande lijn van 
kankerverwekkend vermogen in groepen in te delen bij 
specifieke maatregelen zoals verbod, vergunning, 
beperking, controle, etikettering en dergelijke is wegens 
de eenvoud ervan en het gemak bij de regelgeving 
wellicht aantrekkelijk. Er doen zich evenwel grote 
problemen voor bij de indeling van carcinogenen. 
2.2. Het verbieden van stoffen of agentia wordt hierna 
besproken. Het Comité dringt erop aan dat alle 
beschikbare informatie wordt verzameld en beoordeeld 
wanneer stoffen, agentia en processen op hun kanker­
verwekkende eigenschappen worden beoordeeld. De 
sociale noodzaak om werknemers te behoeden voor 
blootstelling aan kankerverwekkers (de veiligste 
oplossing is dus een toepassingsverbod hierop) moet 
worden geplaatst tegenover de economische noodzaak 
deze, zij het op bepaalde voorwaarden, toch toe te 
passen. 
2.3. Het opsporen van risico's en risico-evaluatie zijn 
twee terreinen waarop het Comité zich van specifieke 
adviezen wenst te onthouden, aangezien er al een 
aanzienlijke hoeveelheid technische informatie op dit 
terrein voorhanden is. Het merkt op dat aan de hand 
van de uitkomsten van door gespecialiseerde instanties verrichte werkzaamheden een lijst kan worden vervaar­
digd van agentia en processen waarvan de kankerver­
wekkende eigenschappen bewezen, waarschijnlijk of 
twijfelachtig zijn. 
2.4. Bij concrete maatregelen ter beperking van de 
risico's dient men zich door onderzoekresultaten en het 
oordeel van deskundigen te laten leiden. Het Comité 
dringt erop aan, een „programma voor risicobe­
perking" op te stellen waarin voorrang wordt gegeven 
aan het uitwerken van maatregelen betreffende agentia 
en processen waarvan het sterk kankerverwekkende 
vermogen is aangetoond. Elementen voor een dergelijk 
programma worden in het navolgende aangedragen. 
3. Risicobeperking 
3.1. Bij het uitwerken van risicobeperkende maatre­
gelen moet als beginsel voorop staan dat overheid, 
werkgevers, werknemers en hun vertegenwoordigers 
dienen samen te werken. Voor werkgevers en werk­
nemers is er een belangrijke taak met betrekking tot 
preventie weggelegd, die op sommige gebieden door de 
nodige regelgeving dient te worden begeleid. De 
bevoegde instanties dienen terdege op de hoogte te 
worden gesteld van de preventieve maatregelen die 
door werkgevers en werknemers en hun vertegenwoor­
digers in overleg tot stand zijn gebracht. 
3.2. Is van agentia en processen aangetoond dat zij 
sterk kankerverwekkend zijn, dan dient de bloot­
stelling hieraan te worden verboden; waar blootstelling 
onvermijdelijk is, dient een gebruiksverbod te worden 
ingevoerd. Of een van deze maatregelen of wellicht 
beide maatregelen moeten worden genomen, dient in 
elk individueel geval te worden bepaald. Uitzonde­
ringen moeten mogelijk zijn, maar hieraan moeten wel 
strikte voorwaarden worden verbonden, ingeval het 
gebruik kan worden gemotiveerd (bij voorbeeld bij 
medische research). De toepassing van kankerverwek­
kende stoffen dient te allen tijde met de grootste zorg­
vuldigheid te worden gemotiveerd. Ontbreken deze 
motieven, dan dient het gebruik te worden verboden. 
3.3. De in dit advies neergelegde beginselen verdienen 
bijzondere aandacht wanneer het om nieuwe stoffen 
gaat. In dergelijke gevallen dient afgezien van deze 
beginselen ook een bijzondere evaluatie van het 
kankerverwekkend vermogen en de omvang van het 
risico bij de voorgestelde gebruiksomstandigheden 
plaats te vinden. Na deze evaluatie, waarbij alle weten­
schappelijke en technologische inzichten dienen te 
worden ingeschakeld, dienen de in de voorgaande twee 
paragrafen uitgewerkte maatregelen te worden 
genomen. Ook de in paragraaf 4.3 vermelde procedures 
zijn in dit verband van bijzonder belang. 
3.4. Zijn veiliger substituten beschikbaar, dan dienen 
zij te worden gebruikt. Research naar veiliger substi­
tuten en voorlichting over de beschikbaarheid hiervan 
dienen te worden geïntensiveerd en verbeterd. Lid­
staten die IAO-Verdrag 139 betreffende de preventie 
van en de controle op door kankerverwekkende stoffen 
29. 7. 85 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen Nr. C 188/3 
en agentia veroorzaakte beroepsrisico's nog niet 
hebben geratificeerd, dienen zulks alsnog te doen. 
3.5. Tot de preventie van risico's kan ook worden 
bijgedragen door het vaststellen van grenswaarden voor 
expositie en het geleidelijk strikter maken hiervan. 
Niettemin moet het duidelijk zijn dat vanuit het 
oogpunt van preventie het enige bekende veilige niveau 
zonder risico nul-expositie is. 
3.6. In dit verband dient aan de volgende zaken 
speciale aandacht te worden besteed: 
— ontwikkeling van meetmethoden voor de werkom­
geving en het toezicht op de gezondheid; verbe­
tering van de gevoeligheid en de gerichtheid van 
tests moeten hiertoe ook worden gerekend; 
— controle per werknemer, werkplek en afdeling; 
— meting met een bepaalde regelmaat afhankelijk van 
de kenmerken van het produktieproces, maar bij 
voorkeur tenminste elk kwartaal dan wel minder 
vaak als resultaat van het overleg tussen werkgevers, 
werknemers en hun vertegenwoordigers indien de 
concentraties zo zijn teruggedrongen dat mag 
worden aangenomen dat de blootgestelden aan een 
in sterke mate beperkt risico worden geëxponeerd; 
— raadpleging van werknemers en hun vertegenwoor­
digers over metingen en meetresultaten; 
— het recht van werknemers en hun vertegenwoor­
digers om metingen te verlangen, en in de laatste 
plaats, 
— verstrekken van gegevens over de inhoud van de 
bestaande nationale wetsvoorschriften. 
3.7. Belangrijk bij het ontwikkelen van risicobeper-
kende maatregelen zijn technische maatregelen. 
3.7.1. In dit verband dienen in de eerste plaats 
maatregelen betreffende het vervoer van kankerverwek­
kende agentia (bij voorbeeld in gesloten vaten of in 
geschikte vorm) te worden genomen. 
3.7.2. In de tweede plaats moet aandacht worden 
besteed aan „intramurale" technische maatregelen die 
procesfactoren beïnvloeden, bij voorbeeld maatregelen 
op de werkplek als: 
— terugdringing van de concentraties van carcino­
genen, dan wel van de mate van expositie; 
— het voorkómen van emissie, bij voorbeeld door 
toepassing van gesloten systemen; 
— daling van temperatuur of druk; 
— andere indeling van werkplek en werkafdeling; 
— andere procesparameters, bij voorbeeld door 
gebruik van katalysatoren; 
— overgang van onderbroken naar continue 
processen; 
— filteren bij luchtcirculatie. 3.7.3. In de derde plaats moeten mogelijke „extramu­
rale" technische maatregelen worden uitgewerkt (bij 
voorbeeld verwijdering van emissie door middel van 
afzuiginstallaties of ventilatie; voorkómen van bloot­
stelling door gebruik van spatschermen). 
3.7.4. In de vierde plaats dient te worden gedacht aan 
terugdringing van het individuele risico van werk­
nemers in al deze fasen. Preventieve maatregelen 
dienen betrekking te hebben op: 
— vermindering van de duur en de intensiteit van het 
werk waarbij expositie plaatsvindt; 
— vermindering van het aantal blootgestelde werk­
nemers (zonder het individuele risico van de bloot­
gestelden te verhogen); 
— gebruik van beschermende voorzieningen 
(bescherming van luchtwegen, kleding, enz.); 
— op gezette tijden medisch en biologisch toezicht op 
aan carcinogenen blootgestelde werknemers. 
3.8. Met betrekking tot preventie dient te worden 
nagegaan of er groepen zijn die aan grotere risico's zijn 
blootgesteld. Een groep deskundigen moet dit nagaan 
om te bepalen of extra maatregelen nodig zijn. Het 
Comité heeft ook vastgesteld dat in dit verband 
problemen kunnen rijzen, bij voorbeeld in verband met 
de bestaande voorschriften inzake gelijke behandeling 
en gelijke mogelijkheden voor mannen en vrouwen. 
4. Raadpleging, verzamelen en verspreiden van infor­
matie 
4.1. Een van de grootste handicaps bij preventie is het 
ontbreken van kennis bij werkgevers en werknemers 
omtrent het kankerverwekkend vermogen van agentia 
en processen op de werkplek, de hierbij voorkomende 
gevaren en de mogelijkheden van doeltreffende pre­
ventie en toepassing hiervan. Een andere moeilijkheid 
is dat de gevolgen van blootstelling aan kankerverwek­
kers meestal pas jaren later aan het licht komen. Aange­
zien geen acute verschijnselen kunnen worden waarge­
nomen, komt het voor dat preventieve maatregelen 
achterwege blijven. 
4.2. Er bestaat dringend behoefte aan een betere door­
stroming van relevante informatie naar de personen die 
verantwoordelijk zijn voor beschermende maatregelen 
op de werkplek, en via hen naar de werknemers en hun 
vertegenwoordigers. Dergelijke informatie dient ook 
andere belanghebbende groepen, zoals bedrijfsartsen, 
milieuhygiënisten en onderzoekers ter beschikking te 
worden gesteld om kennishiaten op te vullen. Het is 
gewenst, bepaalde preventieve maatregelen aan het 
scheppen van voorwaarden voor betere doorstroming 
van informatie te koppelen (oprichting van data­
banken, registratie, zie hoofdstuk V hierna). 
Nr. C 188/4 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen 29. 7. 85 
4.3. Regelmatig overleg en samenwerking tussen 
werkgevers en werknemers kan en moet een belangrijke 
rol vervullen omdat het aldus mogelijk is de beperking 
van de risico's te plannen en werkvoorschriften toe te 
passen. 
4.4. Een voorwaarde voor efficiënt overleg is dat 
zowel werkgevers als werknemers gedegen worden 
voorgelicht. 
4.5. Wat werkgevers, werknemers en zelfstandigen 
betreft, dient te worden beklemtoond dat talrijke van 
de in het voorgaande hoofdstuk aanbevolen maatre­
gelen betreffende risicobeperking kunnen en moeten 
worden gebruikt om betere informatie te verstrekken. 
4.6. De werknemers dienen volledige informatie te 
ontvangen om bij risicopreventie hun volle mede­
werking te kunnen verlenen. Aan de andere kant is 
aandacht besteed aan problemen in verband met 
vertrouwelijkheid van bedrijfsgegevens en de wenselijk­
heid, de hiervoor in aanmerking komende personen de 
op hen afgestemde informatie te geven: werknemers 
hebben wellicht behoefte aan andere informatie dan 
bedrijfsartsen. 
4.7. Bij verbetering van de informatie aan werk­
nemers kan de vorm waarin deze nu al plaatsvindt, 
worden gehandhaafd. Deze informatie dient zowel 
mondeling als visueel en schriftelijk te worden gegeven, 
begrijpelijk te zijn, op gezette tijden (bij voorbeeld eens 
per jaar) in de moedertaal van de werknemers te 
worden verstrekt en op hun werk te zijn toegesneden. 
4.8. Inhoudelijk dient de informatie betrekking te 
hebben op risico's en gevolgen van het omgaan met 
kankerverwekkers, de verwachte concentratie van 
kankerverwekkers bij werkzaamheden op de werkplek 
en te nemen preventieve maatregelen. Bedoelde 
maatregelen dienen vooral te bestaan uit gedetailleerde 
werkvoorschriften en scholing, waarbij het zowel gaat 
om werk in „normale" omstandigheden (persoonlijke 
hygiënemaatregelen, schoonmaken, verwijdering van 
afval) en in „uitzonderlijke" omstandigheden, waarbij 
ook aan noodsituaties moet worden gedacht. Hieronder 
moeten ook activiteiten worden verstaan als herstel- en 
onderhoudswerkzaamheden en tenslotte etikettering. 
Etiketten moeten de werknemers informeren over de 
naam van de stof waarmee zij moeten werken, de 
kankerverwekkende eigenschappen en het kankerver­
wekkend vermogen, de concentratie van hierin voor­
komende agentia, de te nemen preventieve maatregelen 
en de mogelijke effecten. Dit soort van op de werkplek 
afgestemde etikettering zal een noodzakelijke 
aanvulling zijn op bestaande EG-wetgeving betreffende 
het etiketteren van gevaarlijke stoffen. 
4.9. De genoemde maatregelen zijn niet slechts van 
toepassing op werknemers in de industrie, maar ook op 
werknemers in de landbouw, of andere werknemers en 
zelfstandigen die aan kankerverwekkende agentia en 
processen op de werkplek zijn blootgesteld. 4.10. De door gespecialiseerde internationale instan­
ties samengestelde lijsten van beroepen die aan kanker­
risico's blootstaan, dienen permanent te worden bijge­
werkt. 
4.11. Bijzondere aandacht dient te worden besteed 
aan doeltreffende verspreiding van informatie aan en 
overleg in middelgrote en kleine ondernemingen. 
5. Registratie van medische gegevens 
5.1. Er dient hard te worden gewerkt aan verbetering 
van de registratie van de bevindingen van medisch en 
biologisch onderzoek bij aan kankerverwekkers bloot­
gestelde werknemers, ten einde de medische en epide­
miologische research vooruit te helpen. Ook moeten 
overlijdensregisters worden ingevoerd waarin infor­
matie is opgenomen over de doodsoorzaak en eerdere 
beroepsactiviteiten van de overledenen; tevens dient 
informatie uit het kankerregister beter in verband te 
worden gebracht met gegevens over het beroep en 
andere relevante databestanden. Er dient zorg te 
worden gedragen voor betere toegang tot en beter 
gebruik van bestaande gegevens. De koppeling tussen 
deze registratiesystemen verdient voorrang. Grote bete­
kenis moet ook worden toegekend aan de bijwerking 
van het systeem voor beroepenindeling. 
5.2. Gezien het mogelijke conflict tussen wetenschap­
pelijke en ethische waarden bij deze verbetering van 
registratie, zou het mogelijk moeten zijn een registratie­
systeem uit te werken waarbij de vertrouwelijkheid van 
persoonlijke gegevens wordt gewaarborgd. Zo kunnen 
statistieken met persoonlijke gegevens worden 
„gezuiverd" door personen van wie vanwege hun 
beroepsdeontologie mag worden verwacht dat zij voor 
deze vertrouwelijkheid borg zullen staan. 
5.3. Afgezien van ethische problemen rijzen bij de 
registratie van gevallen van kanker als beroepsziekte 
verscheidene technische problemen waar ook rekening 
mee dient te worden gehouden. Enkele daarvan hangen 
samen met de lange latentieperiode van de ziekte. 
Andere problemen liggen op het terrein van de geogra­
fische en de beroepsmobiliteit van aan kankerverwek­
kende agentia en processen blootgestelde werknemers. 
Om voor volledige gegevens te zorgen, kan het 
opsporen van eerder geëxponeerde werknemers na 
beëindiging van hun beroepsactiviteit nodig zijn. 
5.4. Registratie van met het beroep samenhangende 
vormen van kanker mag niet worden beperkt tot 
kanker met dodelijke afloop, maar moet ook vormen 
van kanker omvatten die met succes kunnen worden 
behandeld. 
5.5. De hierboven bedoelde registers moeten mini­
maal 40 jaar na het tijdstip waarop de blootstelling aan 
kankerverwekkers op de werkplek werd beëindigd, 
worden bewaard. 
6. Maatregelen van de Europese Gemeenschap 
6.1. Gezien de bijzondere aard van kankerverwek­
kende agentia en processen en van de hiermee samen-
29. 7. 85 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen Nr. C 188/5 
hangende risico's, dient een bijzondere richtlijn 
krachtens de kaderrichtlijn te worden voorbereid over 
met name het gebruik van kankerverwekkers op de 
werkplek, waarin elke relevante stof apart kan worden 
behandeld. 
6.2. Voorts dient de Europese Gemeenschap de 
aandacht van de Lid-Staten die nog niet zijn overge­
gaan tot ratificatie van de bestaande internationale instrumenten op dit terrein, op de wenselijkheid 
hiervan te vestigen. 
6.3. De Europese Gemeenschap dient onderzoek op 
terreinen die voor de preventie van kanker als beroeps­
ziekte van belang zijn, actief op te zetten en te coördi­
neren. Dit onderzoek dient als prioriteit in het actiepro­
gramma van de Europese Gemeenschap te worden 
opgenomen. 
Gedaan te Brussel, 29 mei 1985. 
De Voorzitter 
van het Economisch en Sociaal Comité 
G. MUHR 
Advies inzake het voorstel voor een verordening van de Raad tot wijziging van Verordening 
(EEG) nr. 3626/82 betreffende de toepassing in de Gemeenschap van de Overeenkomst inzake 
de internationale handel in bedreigde in het wild levende dier- en plantesoorten(]) 
(85/C 188/02) 
De Raad heeft op 18 april 1985 besloten, overeenkomstig de bepalingen van artikel 235 van 
het Verdrag tot oprichting van de Europese Economische Gemeenschap het Economisch en 
Sociaal Comité facultatief om advies te vragen over bovengenoemd voorstel. 
De Afdeling voor milieu, volksgezondheid en consumptie, die met de voorbereiding van de 
desbetreffende werkzaamheden was belast, heeft haar advies op 14 mei 1985 goedgekeurd. 
Rapporteur was de heer Storie-Pugh. 
Het Economisch en Sociaal Comité heeft tijdens zijn 227e zitting (vergadering van 29 mei 
1985) het volgende advies uitgebracht, dat met algemene stemmen is goedgekeurd. 
Het Comité betuigt zijn instemming met het voorstel van de Commissie. 
Gedaan te Brussel, 29 mei 1985. 
De Voorzitter 
van het Economisch en Sociaal Comité 
Gerd MUHR 
(') PB nr. C 112 van 7. 5. 1985, blz. 7.