30. 1. 89 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen Nr. C 23/23 
Advies over het voorstel voor een beschikking van de Raad tot vaststelling van een meerja­
renprogramma voor onderzoek en ontwikkeling op het gebied van voedingsmiddelenweten­
schap en -technologie (1989 tot medio 1993), FLAIR 
(89/C 23/10) 
De Raad heeft op 12 juli 1988 besloten, overeenkomstig de bepalingen van artikel 130 Q, lid 
2, van het Verdrag tot oprichting van de Europese Economische Gemeenschappen, het 
Economisch en Sociaal Comité advies te vragen over het bovengenoemde voorstel. 
De Afdeling voor energie, nucleaire vraagstukken en onderzoek, die met de voorbereiding 
van de desbetreffende werkzaamheden was belast, heeft haar advies op 4 november 1988 
goedgekeurd. Rapporteur was de heer de Normann. 
Het Economisch en Sociaal Comité heeft tijdens zijn 260e zitting (vergadering van 23 november 
1988) het volgende advies uitgebracht, dat met algemene stemmen is goedgekeurd. 
Het Comité stemt in met het voorstel om een bedrag 
van: 
25 miljoen Ecu ten laste van de EG-begroting, 
45 miljoen Ecu (schatting) ten laste van de nationale 
contractanten, 
70 miljoen Ecu in totaal, 
uit te geven aan gecoördineerde acties en projecten voor 
gezamenlijke rekening t.b.v. agro-industriële onder-
zoeks- en ontwikkelingswerkzaamheden in de voedings­
middelensector (FLAIR) over de periode 1989-medio 
1993. 
1. Algemene opmerkingen 
1.1. De Commissie beschouwt de biowetenschappen 
als één geheel, waaronder ook de toegepaste voedings­
middelen- en landbouwwetenschap valt. Het Comité is 
ingenomen met deze benadering van de Commissie. 
1.2. In het kaderprogramma (1987-1991)(1) is een 
bedrag van 280 miljoen Ecu voor de exploitatie en de 
optimale benutting van biologische hulpbronnen uitge­
trokken. Hiervan is een bedrag van 105 miljoen Ecu 
bestemd voor agro-industriële technologie. 
1.3. Dit bedrag gaat naar de volgende twee pro­
gramma's: 
25 miljoen Ecu voor FLAIR: agro-industriële onder-
zoeks- en ontwikkelingswerkzaamheden op het gebied 
van levensmiddelentechnologie ten behoeve van de con­
sument; 
80 miljoen Ecu voor ECLAIR: op biotechnologie geba­
seerde agro-industriële O&TO-werkzaamheden ten be­
hoeve van de landbouw. 
1.4. Het Comité neemt er nota van dat in beide 
programma's twee aspecten, nl. agro-industrieel onder­
zoek en technologische ontwikkeling, centraal staan. 
FLAIR betreft het consumentenaspect van levens­
middelen, terwijl ECLAIR de landbouw van een bio-
technologische basis moet voorzien. 
1.5. Het Comité had liever gezien dat de twee pro­
gramma's tegelijkertijd waren voorgesteld; dan had het beide programma's als complementaire onderdelen van 
een en hetzelfde onderzoeksgebied kunnen behandelen. 
1.6. Het Comité heeft op 23 maart 1988 advies over 
het ECLAIR-programma uitgebracht(2). 
1.7. Het Comité heeft er moeite mee gehad, in dit 
programma duidelijke, algemene en tegen de achter­
grond van het agro-industrieel beleid van de Commissie 
geplaatste doelstellingen te identificeren. 
1.8. Tevens heeft het Comité een zekere onduidelijk­
heid, met name wat het begrip „kwaliteit" betreft, 
vastgesteld. Het zou graag zien dat de Commissie dit 
begrip nader toelicht. 
1.9. Het Comité had graag gezien dat de concrete 
onderzoeksvoorstellen in volgorde van prioriteit, met 
vermelding van de daarvoor uitgetrokken bedragen 
(met inbegrip van de beheerskosten per project), waren 
gerangschikt. 
1.10. Het Comité heeft het nodig geacht, een aantal 
richtsnoeren te formuleren en prioriteiten voor te 
stellen, hetgeen het in het onderstaande gedaan heeft 
ten aanzien van de belangrijkste onderzoeksprojecten 
voor gezamenlijke rekening; volgens hem zal dat de 
Commissie van nut zijn bij het selecteren van dergelijke 
projecten. 
2. Bijzondere opmerkingen 
2.1. Middelen 
2.1.1. Volgens het Comité zal de middelenverdeling 
tussen FLAIR en ECLAIR (volgens het kaderprogram­
ma 105 miljoen Ecu in totaal) aan de hand van de 
ervaring die met deze programma's zal worden opge­
daan, wellicht moeten worden bijgesteld. 
Wanneer het kaderprogramma in 1989 wordt herzien, 
moet dit eventueel mogelijk zijn. 
(!) PB nr. L 302 van 24. 10. 1987, blz. 1. (2) PB nr. C 134 van 24. 5. 1988, blz. 15. 
Nr. C 23/24 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen 30. 1. 89 
2.1.2. Het Comité dringt erop aan dat een regeling 
wordt getroffen waardoor de middelenverdeling onder 
de programma's flexibel wordt, zodat, indien bepaalde 
programma's veelbelovend blijken, bijstellingen moge­
lijk zijn. 
2.2. Coördinatie 
2.2.1. Het stemt het Comité tot voldoening dat de 
Commissie de nodige aandacht heeft besteed aan coör­
dinatie en samenwerking ten aanzien van biotechnologi-
sche activiteiten van het kaderprogramma, alsook met 
de voor landbouw en consumentenzaken verantwoor­
delijke directoraten bij de Commissie, de belangrijkste 
twee directoraten onder de vele directoraten waarmee 
overleg heeft plaatsgevonden en die marginaal bij dit 
voorstel zijn betrokken. 
2.2.2. Wel zou het Comité graag zien dat de Commis­
sie een duidelijke uitspraak doet over de vraag wat er, 
wanneer het FLAIR-programma van start gaat, met 
de COST-programma's 90, 90 bis, 91 en 91 bis zal 
gebeuren. 
2.2.3. Volgens het Comité is het van de grootste 
betekenis dat alle door de Commissie op dit gebied 
voorgestelde werkzaamheden worden gecoördineerd. 
ECLAIR en FLAIR moeten worden gezien tegen de 
bredere achtergrond van actiepunt 4 van het ka­
derprogramma „Exploitatie en optimale benutting van 
biologische hulpbronnen "; onder dit actiepunt valt ook 
het onlangs door de Commissie ingediende programma 
inzake het concurrentievermogen van de landbouw en 
het beheer van agrarische hulpbronnen (55 miljoen 
Ecu). 
3. Consumentenspecten 
3.1. Het Comité is zich zeer wel bewust van de 
uitermate gecompliceerde relaties onder landbouw, in­
dustrie en consumenten. Onderhavig voorstel is ten 
behoeve van de consumenten bedoeld. 
3.2. Volgens het Comité zou het dan ook de duide­
lijkheid van de algemene doelstellingen van het pro­
gramma en de specifieke doelstellingen van de afzonder­
lijke projecten ten goede komen indien er overal in de 
Gemeenschap meer inzicht zou bestaan in de wensen 
en verlangens van de consumenten. 
3.3. Het Comité is van mening dat de betrokken 
directoraten-generaal van de Commissie er meer aan 
zouden moeten doen om de zienswijzen van de consu­
ment te verzamelen. 
3.4. Het Comité wijst er met klem op dat zeer zorg­
vuldig te werk zal moeten worden gegaan om signifi­
cante resultaten te verkrijgen; enquêteresultaten worden 
namelijk beïnvloed door aard en wijze van vraagstel­
ling. 
3.5. De Raad zou de Commissie moeten opdragen, 
na zorgvuldige afweging en op brede basis een dergelijk 
onderzoek te verrichten. 4. Sociale aspecten 
4.1. Het Comité vestigt er de aandacht op dat de 
sociale aspecten van dit programma op positieve en 
dynamische wijze moeten worden ingevuld, en dat zulks 
de voorkeur verdient boven het klassieke overleg in het 
projectstadium en vervolgens in het stadium van de 
gebruikmaking van succesvolle resultaten. 
4.2. De Raad zou de Commissie moeten opdragen, 
positieve en praktische voorstellen in deze zin in te 
dienen. 
4.3. Een dergelijke aanpak is echter pas mogelijk 
wanneer concreet inzicht bestaat in de voedingsgewoon­
ten overal in de Gemeenschap als integrerend onderdeel 
van een verantwoord gezondheids- en welzijnsbeleid. 
Dit is op zijn beurt echter pas mogelijk indien men zich 
op grondig consumentenonderzoek kan baseren. 
4.4. De Commissie moet ervoor waken dat bij werk­
zaamheden die tot wijziging van regionale preferenties 
en gewoonten kunnen leiden, de verdenking van pa­
ternalisme zou kunnen ontstaan. 
5. Inhoud 
5.1. Volgens het Comité verdient het de voorkeur, 
zich te concentreren op enkele gebieden van primair 
belang die significante resultaten kunnen, opleveren. 
5.2. Het Comité stelt voor, de O&TO-inspanning 
voor gezamenlijke rekening op enkele gebieden te con­
centreren en daarbij de volgende criteria te hanteren: 
— De werkzaamheden hebben een EG-dimensie. 
— De werkzaamheden zijn zeer goed uitvoerbaar, 
waardoor binnen de door het programma bestreken 
periode nuttige en bruikbare resultaten mogen wor­
den verwacht. 
— De werkzaamheden komen in aanmerking voor fi­
nanciering door de EG, en betekenen geen overlap­
ping van werkzaamheden die elders kunnen en moe­
ten worden uitgevoerd. 
— Doel en inhoud van de projecten zijn duidelijk en 
nauwkeurig geformuleerd. 
— Er is een concreet plan uitgewerkt voor de benutting 
van succesvolle resultaten, terwijl ook geld voor de 
tenuitvoerlegging van dat plan is gereserveerd. 
5.3. Het Comité heeft gemeend, aan de hand van 
zijn eigen, hierboven weergegeven criteria, een aantal 
prioritaire voorstellen voor subprogramma's voor geza­
menlijke rekening, met daarin ook individuele projec­
ten, te formuleren. 
(I) Beoordeling en verbetering van de kwaliteit en 
levensmiddelen (overeenkomstig de toelichting 
door de Commissie, zie paragraaf 1.8) 
30. 1. 89 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen Nr. C 23/25 
— kwantitatieve meting van „versheid". 
(II) Voedselhygiëne, veiligheid en toxicologische as­
pecten 
— verbeterde snelle screening tests, incl. de moge­
lijkheid om dierproeven te vervangen door an­
dere technieken, zoals de toepassing van micro­
organismen, 
— het voorkomen van natuurlijke toxinen in 
planten en de gevolgen daarvan voor levens­
middelen, 
— voorspelling van het groeitempo van micro­
organismen en snelle microbiologische me­
thoden, 
— meer inzicht in de relatie tussen voed-
selbestanddelen en voedselallergieën. 
(III) Voedingswaarde en gezondheidsaspecten 
— bestanddelen die van nature in levensmiddelen 
voorkomen. 
(IV) Nieuw voorstel van het Comité 
— voorbereiding van een goed functionerende en 
volledige gegevensbank voor het verbruik van 
levensmiddelen in de regio's van de EG. 
Dit is nodig ter ondersteuning van alle voorstellen waar 
het gaat om de consumptie van levensmiddelen, het 
binnen krijgen van levensmiddeladditieven en de inges-
tie van giftige stoffen. Bij werkzaamheden inzake ge­
zondheidsbescherming kan men het zonder een dergelij­
ke gegevensbank haast niet stellen. 
6. Organisatie van werkzaamheden voor gezamenlijke 
rekening 
6.1. Het Comité adviseert, de werkzaamheden voor 
gezamenlijke rekening op dit gebied te concentreren op 
enkele belangrijke uit de subprogramma's geselecteerde 
projecten. 
6.2. Voor ieder project zou, met inachtneming van 
onderstaande voorwaarden, een task force moeten wor­
den ingesteld: 
(I) bij ieder project zouden steeds organisaties uit ten 
minste twee lid-staten moeten worden betrokken; 
(II) iedere task force zou belangrijke contacten met 
het bedrijfsleven moeten hebben, en door een even­
wichtige deelneming van de kant van de O&O-
instellingen en de universiteitswereld moeten wor­
den gekenmerkt; 
(III) het midden- en kleinbedrijf (MKB)(]) moet in vol­
doende mate, uitgedrukt in procenten van het bud­
get, en wellicht als subcontractant, bij de uitvoe­
ring van de projecten worden ingeschakeld; 
(') Voor de definitie van het begrip MKB zie het informatief 
rapport over de betekenis van technologisch onderzoek en 
ontwikkeling voor het MKB (ESC-document van 20. 8. 1986). (IV) er dient een nieuwe, flexibele financieringsvorm te 
worden uitgewerkt. 
63. Er zou zorgvuldig moeten worden nagegaan, 
in hoeverre de met ESPRIT en soortgelijke projecten 
opgedane ervaringen voor onderhavig programma re­
levant zijn. 
6.4. Volgens het Comité moet worden aangetoond 
dat van de beperkte middelen succesvol gebruik is ge­
maakt; dit is de enige gezonde manier om grotere aan­
vragen in de toekomst te motiveren. Een effectief p.r-
beleid is hiervoor benodigd. 
7. Herzieningsprocedure en flexibele financiering 
7.1. Het Comité acht de in de artikel 4 voorgestelde 
herzieningsprocedure niet flexibel genoeg om als 
managementinstrument voor het programmabeheer te 
kunnen fungeren. 
7.2. Volgens het Comité zou moeten worden onder­
zocht, hoe in de financiering van de afzonderlijke pro­
jecten een grotere flexibiliteit kan worden ingebouwd. 
7.3. Op basis van periodieke voortgangsrapporten 
(ten minste één maal per jaar b.v.) zou de financiering 
van projecten — binnen een vaststaand totaal budget 
— tot op zekere hoogte kunnen worden bijgesteld. 
7.4. Zeer veelbelovende projecten zouden dan in een 
optimaal tempo kunnen worden uitgevoerd. 
7.5. Het Comité is zich ervan bewust dat enkele 
fundamentele regels van het begrotingsbeheer zullen 
moeten worden herzien indien men een dergelijke flexi­
bele financiering binnen het programma wil invoeren. 
Het aanbrengen van de daartoe nodige wijzigingen zou 
echter een geheel nieuwe dimensie aan het onderzoek 
voor gezamenlijke rekening toevoegen. 
7.6. Het Comité wil er hier wel op wijzen dat vooral 
ten behoeve van het MKB ook aan de nodige con­
tractuele waarborgen moet worden gedacht. 
8. Gecoördineerde acties 
8.1. De resterende programmavoorstellen zouden 
voor gecoördineerde acties in de vorm van model- en 
haalbaarheidstudies in aanmerking moeten komen. 
Doel van dergelijke studies zou dan zijn, aan te tonen 
dat grootschalige programma's voor gezamenlijke re­
kening die van grote betekenis voor het bedrijfsleven 
zijn, succes kunnen hebben. 
Succesvolle studies zouden vervolgens de basis zijn voor 
nieuwe door task forces uit te voeren programma's 
voor gezamenlijke rekening, wanneer de middelen zulks 
toelaten. 
8.2. Het Comité heeft begrepen dat de Commissie 
tien bij wege van gecoördineerde acties uit te voeren 
Nr. C 23/26 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen 30. 1. 89 
projecten voorstelt, waarbij zowel lid-staten als COST-
landen betrokken zullen zijn, ter uitvoering van de 
COST-voorstellen. 
8.3. Wel zou het Comité graag zien dat de Commissie 
een duidelijke uitspraak doet over de vraag wat er, 
wanneer het FLAIR-programma van start gaat, met 
de COST-programma's 90, 90 bis, 91 en 91 bis zal 
gebeuren. 
9. Toepassing en verspreiding van resultaten 
9.1. Volgens artikel 130 K van de Europese Akte 
dient de Raad te bepalen onder welke „voorwaarden 
de kennis die uit de specifieke programma's voortvloeit, 
wordt verspreid". 
Gedaan te Brussel, 23 november 1988. 
1. Groei, aanpassing en internationale samenwerking 
1.1. Het bijzonder dynamische en gunstige conjunc­
turele klimaat heeft voor een krachtige groei van de 
volkshuishoudingen van de industrielanden (3,9%) en 
de ontwikkelingslanden (3,5 a 4%), alsook van het 
volume van de wereldhandel (7,6 %) gezorgd, zodat de 
(!) PB nr. L 63 van 5. 3. 1974, blz. 16. 
(2) PB nr. L 330 van 24. 12. 1975, blz. 52. Het Comité zou graag zien dat de Commissie in haar 
voorstel rekening houdt met deze bepaling. 
10. Toezending van het in artikel 4 bedoelde voort­
gangsrapport en evaluatieverslag aan het Comité 
10.1. De aandacht van de Raad wordt erop gevestigd 
dat de Commissie heeft nagelaten, het Economisch en 
Sociaal Comité te vermelden bij de instellingen die van 
de resultaten van het voorgeschreven voortgangs-
onderzoek en het evaluatieverslag op de hoogte zullen 
worden gesteld. 
10.2. Daar het Comité over dit voostel is geraad­
pleegd, is het ook redelijk dat het over de voortgang 
van de werkzaamheden wordt geïnformeerd. 
De Voorzitter 
van het Economisch en Sociaal Comité 
Alberto MASPRONE 
Europese volkshuishouding het in 1988 over de gehele 
linie beter heeft gedaan dan op grond van de aan het 
begin van het jaar bijgestelde prognoses mocht worden 
verwacht. 
Volgens het Comité heeft de Commissie de juiste hoofd­
factoren aangewezen die tot de krachtige groei hebben 
bijgedragen. Wel moet het Comité vaststellen dat de 
prognoses al jaren weinig betrouwbaar blijken te zijn, 
en plaatst het vraagtekens bij het gewicht dat de Com­
missie aan het in de wereldeconomie aanwezige inflatie­
gevaar toekent. Advies over het Economisch Jaarverslag 1988-1989 van de Commissie 
(89/C 23/11) 
De Raad heeft op 28 oktober 1988 besloten, overeenkomstig artikel 4 van zijn Beschikking 
120/74/EEG van 18 februari 1974 betreffende de verwezenlijking van een hoge mate van 
convergentie van de economische politiek van de lid-staten der Europese Gemeenschap^), 
gewijzigd bij Beschikking 787/75/EEG (2), het Economisch en Sociaal Comité advies te vragen 
over het Economisch Jaarverslag 1988-1989 van de Commissie. 
De Afdeling voor economische, financiële en monetaire vraagstukken, die met de voorberei­
ding van de desbetreffende werkzaamheden belast was, heeft haar advies op 15 november 
1988 goedgekeurd. Rapporteur was de heer Drago. 
Het Economisch en Sociaal Comité heeft tijdens zijn 260e zitting (vergadering van 23 
november 1988) het volgende advies uitgebracht, dat met 112 stemmen vóór, vijf stemmen 
tegen, bij twee onthoudingen is goedgekeurd.