COMMISSE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN 
Brussel, 19.07.1996 
COM(96)344 def. 
MEDEDELING VAN DE COMMISSIE 
Bevorderen van OTO-samenwerking met de nieuwe industrielanden 

Bevorderen van OTO-samenwerking met de nieuwe industrielanden 
Voorwoord 
Op 20 oktober 1995 diende de Commissie bij de Raad een mededeling in met de titel 
"Vooruitzichten voor internationale samenwerking op het gebied van onderzoek en 
technologische ontwikkeling". In die mededeling worden globale richtsnoeren gegeven voor 
het samenwerkingsbeleid met derde landen buiten de Unie. 
Een belangrijk kenmerk van de mededeling is dat er onderscheid wordt gemaakt tussen 
verschillende groepen van landen (Europa en zijn buren; hooggeïndustrialiseerde landen; 
ontwikkelingslanden; nieuwe industrielanden - NIL) en de Unie wordt opgeroepen deze op 
selectieve wijze te behandelen door de samenwerkingsregelingen en -instrumenten specifiek 
op deze groepen toe te snijden. 
De onderhavige mededeling gaat in op de zogenaamde "nieuwe industrielanden" en beveelt 
aan voor deze landen een nieuw samenwerkingskader in te stellen, waarmee kan worden 
ingegaan op de uitdaging op wereldschaal die hun explosieve industriële groei inhoudt. 
Nieuwe industrielanden 
Onder deze naam valt een groep ontwikkelingslanden waarin thans diepgaande economische 
hervormingen plaatsvinden en die een snelle industrialisatie ondergaan. Deze landen 
verschillen van de "minder geavanceerde ontwikkelingslanden" doordat zij een duidelijk 
tweeledig karakter en gedrag vertonen, waarbij grote gebieden van armoede en archaïsche 
infrastructuur grenzen aan oases van hooggeavanceerde technologie. Typische voorbeelden 
van nieuwe industrielanden zijn China, India, Brazilië en andere landen in Zuidoost-Azië en 
Zuid-Amerika. 
De nieuwe industrielanden zijn terzelfdertijd legitieme kandidaten voor de 
ontwikkelingssamenwerking en sterke concurrenten in bepaalde handelssectoren. Daaruit 
volgt dat wanneer de Unie wil ingaan op dit dubbele karakter op het gebied van wetenschap 
en technologie, zij ook moet beschikken over een samenwerkingsregeling met een tweeledig 
karakter. De onderhavige mededeling "Bevorderen van OTO-samenwerking met de nieuwe 
industrielanden" doet derhalve de aanbeveling de huidige "probleemoplossende" aanpak van 
het INCO-DC-programma, ontworpen om de specifieke problemen van de 
ontwikkelingslanden aan te pakken, aan te vullen met een nieuw "kansgeoriënteerd" 
samenwerkingsinitiatief, gericht op hoogtechnologische sectoren die kunnen leiden tot de 
-1 
bevordering van Europese wetenschappelijke en technologische innovatie op de opkomende 
markten. 
Behandeling van het ontwikkelde segment van de nieuwe industrielanden 
Het beleid achter het nieuwe samenwerkingsinitiatief is vergelijkbaar met het beleid dat thans 
wordt gebruikt voor de "geïndustrialiseerde landen buiten Europa" en berust op twee 
basisbeginselen: 
• de hoofddoelstelling van de samenwerkende partijen dient het bereiken van wederzijds 
voordeel te zijn; 
• de hoofdtaak van OTO-samenwerking is het op gang brengen van industriële 
samenwerking. 
Uit deze beginselen volgen een aantal kenmerken zoals de wederzijdse openstelling van OTO-
activiteiten, het gezamenlijk financieren van gezamenlijke projecten en de ontwikkeling van 
geschikte afspraken die een doeltreffende bescherming en eerlijke verdeling van intellectuele­
eigendomsrechten garanderen. 
Voor de toepassing van de genoemde beginselen en kenmerken is het nodig dat de 
communautaire onderzoekprogramma's open worden gesteld voor geselecteerde landen. 
Daartoe dient de Commissie te beschikken over een juridische grondslag, voor de 
programma's die niet eenzijdig worden opengesteld voor deelneming voor alle derde landen 
(openstelling overeenkomstig artikel 8), iets waarin alleen kan worden voorzien door het 
sluiten van land-specifieke wetenschappelijke en technologische 
samenwerkingsovereenkomsten. 
Ter voorbereiding van deze massale vorm van OTO-samenwerking met de nieuwe 
industrielanden voorziet deze mededeling in een actieplan dat is gericht op de benutting van 
een hele reeks van mogelijkheden die worden geboden door het bestaande institutionele kader. 
Dit omvat: 
- het bevorderen van de deelneming van onderzoekinstellingen uit de nieuwe 
industrielanden aan specifieke programma's van het vierde kaderprogramma; 
- het vaststellen van een harde kern van nauwkeurig gedefinieerde onderwerpen waardoor 
kan worden verwacht dat OTO-samenwerking duidelijke potentiële industriële spin-off 
biedt; 
- het lanceren van een omvangrijke uitwisselingsregeling voor wetenschappers en de 
organisatie van een reeks gerichte wetenschappelijke workshops; 
- voor zover van toepassing en in het kader van het beleid van buitenlandse betrekkingen en 
zijn instrumenten (Raamakkoord en Gezamenlijk Comité), het sluiten van een 
complementaire samenwerkingsovereenkomst inzake Wetenschap en Technologie met een 
nieuw industrieland. 
De uitvoering van dit plan zal leiden tot een web van wetenschappelijke 
samenwerkingsverbanden op bepaalde geselecteerde gebieden. Het zal ook de basis leggen die 
nodig is voor het bevorderen van verdere samenwerkingsactiviteiten op grotere schaal. 
In deze mededeling wordt ook de nadruk gelegd op de belangrijke rol die de 
wetenschappelijke en technische samenwerkingsovereenkomsten kunnen spelen bij het 
opzetten van nieuwe, gestructureerde betrekkingen met deze landen, die immers van bijzonder 
strategisch belang zijn voor de Unie. 
-3-
MEDEDELING VAN DE COMMISSIE 
Bevorderen van de OTO -samenwerking met de nieuwe industrielanden 
Voorwoord 
In de op 18 oktober 1995 gepubliceerde mededeling van de Commissie "Vooruitzichten voor 
internationale samenwerking op het gebied van onderzoek en technologische 
ontwikkeling " werden algemene richtsnoeren gegeven voor de wetenschappelijke en 
technische samenwerking van de Gemeenschap met derde landen. Het hieronder volgende 
citaat uit dit document geeft een aantal gemeenschappelijke kenmerken aan van een groep van 
landen die "nieuwe industrielanden" worden genoemd, en roept de Unie op deze landen met 
geëigende OTO-samenwerkingsactiviteiten tegemoet te treden. 
Na de ervaring met de schuldencrisis in de jaren '80 hebben verscheidene ontwikkelingslanden in 
Latijns-Amerika en Azië hun economisch beleid met succes hervormd. Zij zijn een aantrekkingspool voor 
investeringen uit geïndustrialiseerde landen en een ontmoetingsplaats voor mondiale concurrenten 
geworden (b.v. China, India, Brazilië enz.). 
Maar ondanks dit economisch succes gaan nog grote delen van de bevolking va*1 deze landen gebukt 
onder algemene ontwikkelingstekorten. Het OTO is vaak nog niet geavanceerd genoeg of voldoet niet aan 
milieu- en gezondheidseisen, terwijl deze landen dan ook weer in staat zijn gebleken traditionele stappen 
in de technologische ontwikkeling over te slaan. Zo komen de nieuwe industrielanden dus in aanmerking 
voor OTO-samenwerking onder twee verschillende aspecten. De samenwerking tussen de EU en deze 
landen is daarom aan de ene kant gericht op doelstellingen die gelden voor ontwikkelingslanden en aan 
de andere kant op de verwerving van kennis die relevant is voor een betere produktie van 
milieuvriendelijke en sociaal duurzame technologieën. Om ook het Europese concurrentievermogen te 
verbeteren, moet het OTO in samenwerkingsverband met deze landen zich op de nieuwe markten 
concentreren. 
De ontwikkeling van sommige van deze landen kan zodanig verlopen dat het interessant kan worden om 
bilaterale OTO-overeenkomsten te sluiten die voorzien in deelneming aan projecten op wederkerige 
basis. 
Op basis van de hierboven aangehaalde argumenten wordt in deze mededeling meer in detail 
geanalyseerd waarom de Unie ernaar dient te streven de OTO-samenwerking met deze nieuwe 
industrielanden te versterken, en hoe dit kan worden bereikt binnen het bestaande 
institutionele kader. De mededeling wil ook een bijdrage leveren aan de algemene 
overwegingen betreffende OTO-samenwerking met derde landen met het oog op het vijfde 
kaderprogramma, en kan misschien een basis leggen voor eventuele onderhandelingen voor 
het tot stand brengen van bilaterale OTO-samenwerkingsovereenkomsten met een aantal 
nieuwe industrielanden die van bijzonder strategisch belang zijn voor de Unie. 
Onderzoek en technologische ontwikkeling, met inbegrip van demonstratie. 
COM(95)489. 
34 
Het dubbele karakter van de nieuwe industrielanden 
Wij gebruiken de term "nieuwe industrielanden" voor die ontwikkelingslanden waarin thans 
ingrijpende economische hervormingen plaatsvinden, met name liberalisatie, en die een snelle 
industrialisatie meemaken. Zoals de term "nieuw" impliceert, hebben deze landen nog steeds, 
zij het in verschillende mate, te maken met de typische problemen van ontwikkelingslanden. 
Zij zijn echter reeds ver gevorderd in hun industrialisatieproces en beschikken meestal over 
reële wetenschappelijke en technologische capaciteiten in een verscheidenheid aan 
hoogtechnologische sectoren. 
Volgens deze definitie kan een vrij groot aantal landen aanspraak maken op de benaming 
"nieuw industrieland'. Een aantal daarvan heeft echter een dermate sterk groeiende economie, 
en de potentiële markt die zij vertegenwoordigen is zo groot, dat hun uiteindelijke opkomst 
van enorme invloed zal zijn op de wereldeconomie. Zoals in de voorgaande mededeling 
vermeld, zijn China, India en Brazilië goede voorbeelden van dergelijke, voor de Unie van 
vitaal belang zijnde, nieuwe industrielanden. 
Voor nieuwe industrielanden met een bevolking op continent-schaal en de daarbij behorende 
zeer grote economieën, geldt dat het transformatieproces van "ontwikkelingsland" tot 
"geïndustrialiseerde maatschappij" zeer lang kan duren. Gedurende deze overgangsperiode 
vertonen de landen een dualistisch karakter en gedrag, waarbij gebieden van armoede en 
archaïsche infrastructuur grenzen aan oases van geavanceerde technologie. 
Wetenschap in China 
In het afgelegen Urumky {Xinjiang) staat een satelliet-volgstation en een 25 m grote radiotelescoop die 
onderdeel uitmaakt van het wereldwijde Mery Dong Baseline Array, voor de observatie van de meest 
verafgelegen objecten in het universum. 
Op het semi-tropische eiland Hainan worden veldtests gehouden met genetisch gemodificeerde planten op 
een voor het Westen ongekend grote schaal. 
Hefei, de provinciehoofdstad van Anhui, herbergt een elite-universiteit op het gebied van wetenschap en 
technologie (Untversity>oj'Science and Technology of China), het nationale synchrotronstralinglaboratorium 
en vier instellingen van de Chinese wetenscnapsàcàdemie. 
In de industriestad Shenyang (Liaoningjds }jét, befaamde instituut voor metaalwetenschappen^gevestigd, 
gespecialiseerd in geavanceerde amorfe metalen. • 
Wetenschappers van de universiteit van Nanjing voeren een nek-aan-nekrace met de universiteit van Peking 
op het gebied van publikalies in wetenschappélijkeJydschrifien. Het observatorium van de Purple Mountain 
heeft dit gebied tot een leider op het gebied van astronomische instrumenten gemaakt. 
De gemeentelijke en regionale overheden van Sjanghai pompen fondsen in Fudan en andere grote 
universiteiten, een nieuw onderzoekcentrum voor biowetenschappen, een "biotechpark en een geavanceerde 
synchrotrOninstallatie, die samen met de I & ÖAS-Jnstellingen en 24 staatshoofdlaboràtorid de regio een 
leidersrolop high-tech-gebied'kunnen bezorgen. 
Terwijl er minder dan 20 maanden overblijven voordat Hong Kong door Peking wordt overgenomen, 
worden daar kosten noch moeite gespaard om een O&O-basis voor China te worden. De ultra moderne 
universiteit voor wetenschappen en technologie wil tegen het einde van dit decennium China's eerste 
wetenschappelijk eènirumïijn. 
36 
h >> '< ' » - *v - Inmsàsbfware: wereldbekend *x < • ;. •>,. 
peforenzert inideppndense metro weten^^sc0nüjk niet dat zij een computerbedrijf uit Bombay moeten 
hâankenwanfàer$ètreimt^^^ ?' 
Oo/Cin de luchtvaartindustrie, op vele ïnter^Md^téduchtlijnen, geldt dat Indiase softwarebedrijven ervóór 
zc&gen dat dé dienstregeling wordt aangeBoWânW^ '* ' • 
«&,.?< V'ivVjf. InMe<prödmerende >sector geldt dat verscheidene Amerikaanse, bedrijven'gebruik maken van in India 
óWWKKeiaesojtware. '*' \\ 
Eertgrotejityppesffabrikant maakt gebruifcvan^fidoor Indiase wetenschappers ontworpen en geschreven 
sojfaarépakfètyoor distributiebeheer waaHnvefM^pprognoses zijn geïntegreerd,, 
Zoals voor de olympische spelen van Barcelona V/erd een beroep gedaan op de Indiase softwarespecialisten 
vaneen iriNieuw^Dèlhi gevestigd bedrijf, die eenMsteem voor TV~graphics ontwierpen. 
lTéw(jl Noord-Amerika >en Europa blijven* slapen, gaan programmeurs in Bangalore, in dienst van 
financiële-dienstverleningsbedrijven in -heel de wereld en gebruikmakend van hoge-
snelheidsatellietverbindingen, door met het onderhoud van softwaresystemenenhet herstellen van "bugs". 
v % Brazilië: een met de hand gebouwd synchrotron! 
Campinas: op een heuveltop in de buurt van deze universiteitsstad in Zuidoost-Brazilië hebben 
natuurkundigen en'constructiewerkers in de laatste, tien jaar deelgenomen aan een uniek en, zoals velen 
zouden zeggen, over-ambitieus project. Zij bouwden een elektronen-opslagring: een elektronenversneller 
met een doorsnede van 20 m. Wanneer alles volgens plan verloopt, zal over één juar deze ring tot leven 
komen als het hart van de eerste en enige synchrotron-lichtbron op het zuidelijk halfrond. 
Vanwege deze dubbele kenmerken zijn nieuwe industrielanden tegelijkertijd legitieme 
kandidaten voor ontwikkelingssamenwerking, belangrijke concurrenten in bepaalde 
handelssectoren en een groeimarkt die in de komende jaren enorme afmetingen zal krijgen. 
Het ontwikkelingsaspect dient dus te worden beschouwd tegen de achtergrond van algemene 
strategische overwegingen. 
Samenwerking met de nieuwe industrielanden: een achtergrond van concurrentie 
De economische motieven voor een grotere betrokkenheid van de Unie bij de nieuwe 
industrielanden zijn gebaseerd op de snelle groei van hun economische macht en de noodzaak 
voor de Unie zich van een aanzienlijk deel op hun markten te verzekeren. Gezien het feit dat 
de economische groei in de nieuwe industrielanden in steeds toenemende mate wordt gestuurd 
door de uitbreiding van een op technologie gebaseerde industrie, kan de pro-actieve invoering 
van Europa's wetenschap en technologie in deze ianden een krachtig mechanisme vormen om 
het marktaandeel van de Unie duidelijk te verhogen. Dit zal tegelijkertijd bijdragen aan de 
sociaal-economische ontwikkeling van de regio doordat de partnerlanden beste praktijken 
zullen invoeren en lering trekken uit de ervaring van de Unie. 
Bij het inzetten van Europa's wetenschap en technologie om voor de Europese industrie een 
sterkere presentie in de opkomende markten te verzekeren, moet echter worden gerekend op 
-X-
een hevige concurrentiestrijd: om historische en geografische redenen hebben de VS en Japan 
in deze opkomende markten reeds een sterke positie bereikt, onder meer door een actief 
samenwerkingsbeleid op het gebied van wetenschap en technologie. 
De expansie van Japanse bedrijven in Azië 
Een nadere beschouwing van de recente Japanse investeringen in Azië laat zien dat de Japanse bedrijven 
steeds meervnderzoeklaboratoria in derde landen opzetten. Daarbij integreren zij hun O&O-activiteiten in 
produktie en handel. 
'Nd%$iet bar$tèh\vaty< de 'financiële bel t/j\ het begin van de jaren negentig hebben veel bedrijven hun 
activiteiten naar buiten Japan verlegd. Het aantal industriële en commerciële eenheden in Azië steeg van 
3.370 in 1988 tot 6.632 in 1994. 
Het land dat het meest heeft geprofiteerd Van deze trends, is China, terwijl India blijkbaar niet wordt gezien 
als een prioritaire doelstelling voor Japanse produktieactiviteiten. 
In een groot aantahgeyaUen wordt de klassieke vorm van bedrijfspartenariaat/netwerkorganisatie van de 
"keiretsu" ingevoerd: de grote bedrijven nemen hun eigen subcontractanten mee en laten daarbij weinig 
ruimte voorde concurrentie. 
Het opzetten van O&O-centra in Azië is ook een manier om de zwakte van de produktie-O&O in Japan zélf 
te compenseren. Dit is nu al vrij duidelijk in het geval van de software-industrie. Verscheidene Japanse 
bedrijven hebben hun O&O-faciliteiten verplaatst naar Sjanghai en Peking. Deze expansie van de Japanse 
bedrijven houdt een poging in gebruik te maken van de comparatieve voordelen van de betrokken partijen. 
Maar deze situatie kan veranderen. Zo hebben bij voorbeeld niet alleen verscheidene Europese 
bedrijven zich als belangrijke concurrenten op lokale markten gevestigd, maar ook hebben 
officiële vertegenwoordigers van nieuwe industrielanden formeel gevraagd om een verhoogde 
betrokkenheid van de Unie op het gebied van wetenschappelijke en technische samenwerking. 
Zij waarderen de Unie als een bron van geavanceerde wetenschappelijke en technische 
know-how en als een belangrijke partner voor hun toekomst. 
Afgezien van een aantal uitzonderingen, hebben de Europese bedrijven later dan de Amerikaanse de 
mogelijkheden in India ontdekt... Een aantal initiatieven is ondernomen om te pogen aan deze 
onevenwichtigheid te verhelpen. Hieronder valt de oprichting van een in Bangalore gevestigd bedrijf, 
genaamd 3SE, door de Europese Commissie en de Indiase regering, ter bevordering van de samenwerking 
tussen de EU en India op het gebied van computersoftware. 
De interesse die de beleidsmakers in de nieuwe industrielanden aan de dag leggen bij het 
versterken en verdiepen van de wetenschappelijke samenwerking met de Unie gaat verder dan 
slechts de erkenning van het feit dat in Europa de wieg heeft gestaan van de Westerse 
wetenschappelijke methode en dat het grootste aantal Nobelprijswinnaars hier vandaan komt. 
De interesse is veeleer het gevolg van een hele reeks van omstandigheden, zoals de sterke 
banden die nog steeds bestaan tussen sommige van de nieuwe industrielanden en een aantal 
Lid-Staten, de interesse die zij hebben voor de Europese markt, of ook de perceptie dat de 
Europese wetenschappelijke ruimte een onderdeel vormt van een brede culturele ruimte, 
waarbinnen wetenschap en wetenschappelijke samenwerking tot ontwikkeling komen binnen 
een visie die doordrenkt is van essentiële ethische eisen. 
-4 
Het succes van de kaderprogramma's en, eind jaren '80 - begin jaren '90, van het ISC-
programma (International Scientific Cooperation), heeft ervoor gezorgd dat de aandacht van 
de derde landen op de Unie is gevestigd. Dit heeft niet alleen de perceptie van de Unie als 
centrale bron van Europese geavanceerde technologie versterkt, maar ook gewezen op de rol 
van de Unie als een bijzondere partner voor grensoverschrijdende wetenschappelijke 
samenwerking, voorzien van een unieke multiculturele samenwerkingsknow-how waarmee zij 
zich duidelijk onderscheidt van de concurrenten. 
De Unie kan het zich thans niet meer veroorloven de concurrentiestrijd aan zich voorbij te 
laten gaan. Het is voor de EU van wezenlijk economisch en geopolitiek belang om over te 
gaan tot een bredere samenwerking met de nieuwe industrielanden. Er dient snel actie te 
worden ondernomen en de strategie moet worden aangepast aan de uitdagingen van elk 
afzonderlijk land, rekening houdende met de acties van de concurrenten van de Unie. 
Het beleid inzake wetenschappelijke en technische samenwerking met nieuwe 
industrielanden, thans en in het verleden 
De samenwerking van de Europese Unie met de nieuwe industrielanden op het gebied van 
wetenschap en techniek dateert reeds van 1983. Zij vond tot 1994 plaats in het kader van twee 
programma's: Wetenschap en technologie voor ontwikkeling (Science and Technology for the 
Development, STD) en Internationale wetenschappelijke samenwerking (International 
Scientific Cooperation, ISC). 
Met de goedkeuring van het vierde kaderprogramma zijn deze twee met elkaar verband 
houdende initiatieven samengevoegd tot deel C van het INCO-progranii^a: Wetenschappelijke 
en technologische samenwerking met de ontwikkelingslanden (Scientific and Technological 
Cooperation with the Developing Countries, 1NCO DC), dat in 1995 van start ging. 
Met het INCO DC-programma beschikt de Unie over een instrument voor OTO-
samenwerking met ontwikkelingslanden stricto sensu. Het is ontworpen om in te gaan op 
problemen die alle ontwikkelingslanden met elkaar gemeen hebben, met name basisbehoeften 
en levenskwaliteit, en speelt een belangrijke verbindingsrol tussen de wetenschappelijke 
gemeenschappen in de ontwikkelingslanden en de relevante know-how en beschikbare 
technologieën in Europa. Dit programma, waaraan voor de periode 1995-1998 meer dan 
209 miljoen ecu zijn toegewezen, staat open voor drie sectoren van algemeen belang: 
duurzaam beheer van hernieuwbare natuurlijke hulpbronnen; verbetering van landbouw- en 
agro-industriële produktie; gezondheidszorg. Het voorziet ook in samenwerking op 
aanvullende sectoren van gemeenschappelijk belang: informatie- en 
communicatietechnologie, niet-nucleaire energie, biotechnologie en produktie. 
Voorbeelden van specifieke problemen van ontwikkelingslanden waarop het INCO DC-prograntma ingaat 
Ontwikkeling van tropische wouden - erosiepreventie en behoud van biodiversiteit in "drylands" en 
hooglanden - verbetering van veeteeltmethoden - verhoogde produktiviteit van dier- en plpntsoorten in 
"wetlands" -modellen voor de verstrekking van gezondheidszorg - preventie en bestrijding van veel 
voorkomende ziekten (bij voorbeeld steun voor onderzoek naar een malariavaccin) - ondervoeding -
reprodukiie én gezondheid. 
-5 
Deze werkzaamheden moeten nu worden aangevuld met een nieuwe aanpak waarbinnen 
rekening wordt gehouden met de dubbele aard van de nieuwe industrielanden, binnen het 
algemene kader van de politieke, economische en samenwerkingsbetrekkingen die de Unie 
reeds met deze landen tot stand heeft gebracht. 
Het nieuwe samenwerkingsinitiatief is gericht op het ontwikkelde segment van deze landen en 
de technologische sectoren die dicht bij de industrie staan, zoals die welke worden behandeld 
door de specifieke programma's van het vierde kaderprogramma en de task forces, of elke 
andere vergelijkbare vorm van communautair onderzoek dat in het volgende kaderprogramma 
zal plaatsvinden. 
Voorbeeldenivan hoogtechnologische OTO-thema's waarvoor geldt dat de samenwerking met nieuwe 
mdastnëUmdenmoethvorden versterkt en meer op de industrie gericht ' -'< •'• s ' * 
Computer- en muftimediatechnolpgie - persoonlijke communicatienetwerken - schone 
produktietechnologieën - ruimtetechnologie^ en -toepassingen - beheer van kust- en epicontinental zeeën -
technologieën ter bevordering van de veiligheid en efficiency en ter vermindering van de milieugevolgen van 
vervoersystemen - nucléaire veiligheid* biomedische technologie en engineering - vaóciris* farmaceutisch 
onderzoek - schone energiebronnen - OTO op het gebied van energiebesparing - seismologische technologie 
-enz. 
In de nieuwe industrielanden groeit het aantal dergelijke kerntechnologieën in hoog tempo en 
officiële vertegenwoordigers van deze landen hebben de Unie herhaaldelijk gevraagd dat het 
aandachtszwaartepunt van de Unie inzake OTO-samenwerking naar hun landen wordt 
verlegd. 
Overwegende dat het op dit gebied van de wetenschap is dat gezamenlijke inspanningen het 
waarschijnlijkst zullen leiden tot industriële samenwerking als gewenst neveneffect, mag de 
Unie niet langer wachten en dient haar samenwerkingsinstrumenten dienovereenkomstig aan 
te passen. 
Richtsnoeren voor een nieuw OTO-samenwerkingsbeleid met de nieuwe industrielanden 
Op basis van de voorgaande argumenten is het duidelijk in het belang van de Unie een nieuwe 
en ambitieuze agenda voor OTO-samenwerking met de nieuwe industrielanden op te stellen. 
De omvang van deze samenwerking dient in overeenstemming te zijn met de uitdaging die 
wordt gevormd door de explosieve industrialisatie van deze landen en de voordelen die de 
Unie mag verwachten van een weloverwogen en toekomstgerichte inzet van haar 
samenwerkingscapaciteit. 
Het beleid achter dit nieuwe samenwerkingsinitiatief dient een aanvulling te vormen op de 
probleemoplossende aanpak van het INCO DC-programma. Het moet echter een pro-actieve, 
kansgeoriënteerde aanpak volgen, die is gericht op wetenschappelijke kernsectoren waarmee 
Europese wetenschappelijke en technische innovaties op de opkomende markten kunnen 
worden bevorderd, en er daarbij voor blijven waken dat in samenwerkingsverband 
ondernomen onderzoek niet voor militaire doeleinden kan worden aangewend. 
Het beleid van OTO-samenwerking met het hoogontwikkelde segment van de nieuwe 
industrielanden moet derhalve op de volgende beginselen stoelen: 
-6 
• hoofddoelstelling van de samenwerkende partijen dient het bereiken van wederzijds 
voordeel te zijn (vanuit het standpunt van de Unie houdt dit vooral in dat de 
aanwezigheid van de Europese industrie in de opkomende markten dient te worden 
bevorderd, bij voorbeeld door het uitvoeren van goed gerichte 
technologiedemonstratieprojecten in gezamenlijk gekozen sectoren); 
• waar mogelijk dient de OTO-samenwerking te zorgen voor het op gang brengen van 
industriële samenwerking (dit moet worden bereikt door het opzetten van een netwerk 
van allianties, dat de topcentra op het gebied van strategisch belangrijke OTO-
onderwerpen van de Unie en van de nieuwe industrielanden met elkaar verbindt). 
Uit deze beginselen volgt: 
de samenwerkingssectoren dienen door de partijen gezamenlijk te worden 
overeengekomen. Zo zullen beide zijden goed gedefinieerde OTO-thema's kunnen 
vaststellen, met een goed vooruitzicht voor industriële samenwerking op de korte termijn. 
Binnen dit kader kan de Unie OTO-samenwerking bevorderen door middel van een deel-
financiering van de eerste fase van de onderzoeksbijdrage die door de partners in de 
nieuwe industrialanden zal worden geleverd; 
de samenwerking tussen de Unie en de nieuwe industrielanden dient plaats te vinden op 
basis van gelijkheid en wederkerigheid. Dergelijke samenwerkingsverbanden zullen dus 
uiteindelijk bestaan in de deelneming van OTO-instellingen van de ene partij in de uit 
openbare middelen gefinancierde OTO-programma's van de andere partij. In de praktijk 
houdt dit zowel de openstelling voor de nieuwe industrielanden van sommige 
communautaire OTO-activiteiten als, omgekeerd, de openstelling voor Europese 
bedrijven van geselecteerde buitenlandse programma's in; 
transnationale onderzoekprojecten die in het kader van een volwassen 
samenwerkingsverband worden uitgevoerd, zullen geen financiële overdrachten van de 
ene partij naar de andere inhouden; 
gezamenlijke activiteiten dienen te worden uitgevoerd in het kader van goede afspraken 
waarmee een doeltreffende bescherming en eerlijke verdeling van de intellectuele­
eigendomsrechten wordt gegarandeerd. Dit is vooral van belang wanneer het partnerland 
de relevante internationale conventies, zoals de TRIPS-overeenkomst van de 
G ATT-WHO, de Conventie van Bern (Akte van Parijs, 1971) en de Conventie van Parijs 
(Akte van Stockholm, 1967), niet heeft ondertekend. 
Voor de tenuitvoerlegging van deze beginselen en daaruit voortvloeiende kenmerken ligt de 
toepassing van een flexibele samenwerkingsregeling, vergelijkbaar met die welke thans wordt 
gehanteerd met de "geïndustrialiseerde landen buiten Europa", voor de hand. In verband met 
de bijzondere kenmerken van nieuwe industrielanden is het echter van belang de nieuwe 
regeling dienovereenkomstig aan te passen. 
Blauwdruk voor een OTO-samenwerking met de nieuwe industrielanden 
Uit op communautair niveau opgedane ervaring blijkt dat het slechts passief openstellen van 
de communautaire OTO-programma's voor derde landen niet voldoende is om een voldoende 
respons van hun wetenschappelijke actoren uit te lokken. Indien echter de openstelling van die 
programma's wordt ondersteund door een politieke stellingname om OTO-samenwerking te 
bevorderen, kan de daaruit voortvloeiende samenwerking aanzienlijk groter uitvallen. 
Daaruit volgt dat, aangezien de Unie van plan is met haar OTO-samenwerking met de nieuwe 
industrielanden duidelijk op de voorgrond te treden, zij bereid moet zijn aanzienlijke politieke 
en beheersmatige investeringen te doen. In het kort houdt dit het volgende in: 
• de Unie moet in de eerste plaats gebruik maken van alle samenwerkingsmogelijkheden die 
reeds door de openstelling van verscheidene specifieke programma's voor deelneming door 
derde landen worden geboden; 
• om met de nieuwe industrielanden samenwerkingsactiviteiten in sectoren van geavanceerde 
technologie aan te gaan, moet de Commissie ook in staat zijn deze landen te laten 
deelnemen aan aanvullende specifieke programma's. Overeenkomstig Besluit 94/763/EEG 
van de Raad van 21 november 1994, dient de Unie dan te overwegen met geselecteerde 
nieuwe industrielanden wetenschappelijke en technische 
samenwerkingsovereenkomsten aan te gaan. De uitvoering van deze procedure is niet 
alleen de duidelijkste uitdrukking van de politieke wil om OTO-samenwerking te 
bevorderen, maar maakt het de partijen ook mogelijk om OTO-samenwerkingskaders 
specifiek op bepaalde landen toe te snijden en de wetenschappelijke gemeenschappen te 
oriënteren op geselecteerde OTO-thema's en technologische uitdagingen van 
gemeenschappelijk belang; 
• in de meeste gevallen valt de samenwerking met de nieuwe industrielanden onder de 
Kaderovereenkomsten inzake samenwerking. Dergelijke kaderovereenkomsten bevatten 
een clausule betreffende "toekomstige ontwikkelingen", die het mogelijk maakt de mate 
van samenwerking te vergroten door middel van de toevoeging van overeenkomsten 
betreffende specifieke sectoren of activiteiten. Dus zullen steeds wanneer dit uit politieke 
en andere overwegingen nodig is (deelneming aan gesloten programma's, wederkerigheid, 
intellectuele-eigendomsrechten enz.), wetenschappelijke en technische 
samenwerkingsovereenkomsten worden gesloten, waarin expliciet naar de 
Kaderovereenkomst en het Gezamenlijk comité wordt verwezen; 
• wanneer het opportuun lijkt een wetenschappelijke en technische 
samenwerkingsovereenkomst te sluiten met een nieuw industrieland dat geen 
Kaderovereenkomst inzake samenwerking met de Unie heeft gesloten, moet de specifieke 
wetenschappelijke en technische samenwerkingsovereenkomst in lijn zijn met het 
algemeen beleid van de Unie ten aanzien van het betreffende land; 
• de follow-up van de wetenschappelijke en technische samenwerkingsovereenkomsten zal 
worden toegewezen aan de JGSTC's (Joint Group for Cooperation in Science and 
Technology); zij zullen een forum vormen voor dialoog, oriëntering en toezicht inzake 
samenwerkingsactiviteiten. Deze groepen dienen topambtenaren, prominente 
wetenschappers en vertegenwoordigers van het bedrijfsleven, alsmede beleidsmakers van 
beide partijen te omvatten. Wanneer een nieuw industrieland een Kaderovereenkomst 
inzake samenwerking met de Unie heeft gesloten, dient, ten einde toe te zien op een 
coherent optreden naar buiten toe, de JGSTC een subcomité van het Gezamenlijk comité te 
zijn; 
-8 
• 
• de sleutel voor succes van de hele operatie hangt af van de capaciteit van de JGSTC's om 
de groei van "bottom-up"-samenwerkingsvoorstellen op gang te brengen en deze te 
oriënteren op geselecteerde sectoren. De JGSTC's dienen bijzonder waakzaam te zijn wat 
betreft de toepassing van het wederkerigheidsbeginsel. De deelneming in eikaars 
programma's dient reëel te zijn en moet leiden tot een tweerichtingsverkeer van informatie, 
wetenschappelijk personeel en innoverende projecten; 
er moet met nadruk op worden gewezen dat ten aanzien van buitenlandse partners die 
deelnemen aan communautaire onderzoekprogramma's, de JGSTC's zich niet zullen 
inmengen in de interne communautaire procedures voor project-indiening, -selectie en 
-beoordeling; 
periodiek dient te worden overgegaan tot een beoordeling van de gevolgen van de 
samenwerkingsregeling op de ontwikkeling van samenwerkingsactiviteiten. De 
evaluatieverslagen moeten diepgaand worden besproken door de JGSTC's, zodat de nodige 
stappen kunnen worden ondernomen om aan de richtsnoeren te voldoen. 
Overleg met de Lid-Staten. dialoog met de industrie 
Het succes van het hierboven genoemde samenwerkingsbeleid inzake wetenschap en 
technologie is afhankelijk van de wil van de Unie en de Lid-Staten om te zorgen voor een 
samenhangende visie en actie, gericht op het versterken van de concurrentiepositie van de 
Europese high tech-bedrijven op de markten van de nieuwe industrielanden. Hiermee wordt 
niet alleen het subsidiariteitsbeginsel onderstreept, maar dit is tevens een cruciale stap die 
moet worden gezet en vormt als het ware de rechtvaardiging vooi üit nieuwe Europese 
initiatief. 
Tussen de Lid-Staten en de nieuwe industrielanden heeft al samenwerking op bilaterale basis 
plaatsgevonden in diverse wetenschappelijke en technologische sectoren. Sommige van de 
Lid-Staten hebben bijzonder goede resultaten bereikt en hebben duurzame betrekkingen weten 
op te bouwen. Zij kunnen bogen op succes, bereikt door hun nationale 
samenwerkingsregelingen, en bereiden zich voor op de uitdagingen van het steeds meer 
wereldomvattende karakter van de markten. 
Anderzijds zijn de Europese bedrijven in het algemeen vóór een actievere rol van de Unie op 
het gebied van internationale wetenschappelijke en technologische samenwerking. Zij zijn van 
mening dat een door de wetenschap gegeven kader voor OTO-samenwerkingsactiviteiten hun 
activiteiten een grotere bekendheid en henzelf een betere onderhandelingspositie kan geven. 
Zij wijzen er ook op dat een slechte communautaire coördinatie kan leiden tot parallelle 
samenwerkingsprojecten in de samenwerkingsregelingen van de verschillende Lid-Staten, en 
dergelijke potentiële duplicaten zien zij als een bedreiging voor de Europese 
geloofwaardigheid. 
De fundamentele werkwijze van het in deze mededeling voorziene samenwerkingsinitiatief en 
de basis waarop dit dient te groeien, dient derhalve te bestaan uit een intensief overleg met de 
Lid-Staten. De afvaardigingen in de respectieve landen zullen worden opgeroepen een 
centrale rol te spelen bij het vervullen van deze taak. 
Hier ligt voor de Unie en de Lid-Staten een grote kans voor het grijpen: het bevorderen van 
een Europese dimensie in de OTO-samenwerking met de nieuwe industrielanden van de 
wereld, het oriënteren van het wetenschappelijk onderzoek op innovatie en het inzetten van de 
Europese innovatie om het Europese bedrijfsleven te helpen zich op de opkomende markten 
een plaats te veroveren. 
Er dient bijzondere aandacht te worden besteed aan de daadwerkelijke betrokkenheid van de 
Europese industrie bij dit streven. Het IRDAC, als adviserend orgaan voor de Commissie op 
het gebied van industrieel onderzoek en ontwikkeling, dient te worden betrokken bij alle 
stadia van de uitvoering van dit nieuwe beleid. In de voorbereidende fase kan het IRDAC de 
Commissie bijstaan bij het vaststellen van de meestbelovende samenwerkingsthema's en -
activiteiten, alsmede van de industriële actoren die het geschiktst zijn om internationaal een 
actieve rol te spelen. Later kan het IRDAC worden ingeschakeld bij de verschillende 
activiteiten van de JGSTC's. 
Het aandeel van het IRDAC in het overlegproces zal niet alleen bijdragen aan het in stand 
houden van een permanente dialoog tussen de Europese OTO-gemeenschap en het Europese 
bedrijfsleven, maar kan ook de samenwerkende partijen in de nieuwe industrielanden 
aanmoedigen vergelijkbare instanties, die in staat zijn een interface te vormen tussen hun 
OTO-instellingen en hun respectieve nationale industrieën, bij de samenwerking te betrekken. 
Hierdoor kan een echt forum ontstaan voor dialoog en onderhandeling tussen alle betrokken 
actoren bij de planning en het beheer van de samenwerkingsactiviteiten, hetgeen er hopelijk 
toe zal bijdragen dat de nog bestaande barrières tussen de wetenschappelijke en industriële 
actoren worden weggenomen. 
Actieplan 
Het actieplan heeft twee verschillende doelstellingen: 
gebruik maken van alle door het vierde kaderprogramma geboden mogelijkheden 
voor het ontwikkelen en aanpassen van de bestaande richtsnoeren; 
voorbereiden van een geheel nieuwe, massale OTO-samenwerking met de nieuwe 
industrielanden. 
Deze doelstellingen zullen worden nagestreefd door middel van de volgende activiteiten: 
• de Commissie dient de door het bestaande INCO-werkprogramma geboden 
mogelijkheden optimaal in te zetten en samenwerkingsinitiatieven in industrie-
georiënteerde sub-sectoren die openstaan voor deelneming door de nieuwe 
industrielanden, aan te moedigen; 
• in Europa en de nieuwe industrielanden dient een informatiecampagne te worden 
gelanceerd ter bevordering van de deelneming van de instellingen uit de nieuwe 
industrielanden aan relevante communautaire specifieke programma's; 
• naast deze actie en in samenwerking met de partner-regeringen, zal de Commissie een 
eerste grootschalige uitwisselingsregeling voor wetenschappers lanceren . Deze actie zal 
een aantal duidelijke voordelen bieden: 
De Commissie heeft eerder, in het kader van het ISC-programma, een grootschalig programma van 
"fellowships" voor toonaangevende wetenschappers uit derde landen uitgevoerd, zodat deze 6 tot 12 maanden in 
-10-
- in overeenstemming met het subsidiariteitsbeginsel, vormt de regeling een aanvulling 
op een hele reeks van reeds door verscheidene Lid-Staten in samenwerking met 
nieuwe industrielanden uitgevoerde mobiliteitsprogramma's voor wetenschappers; 
- aangezien de regeling vooral is gericht op de wetenschappelijke sectoren die relevant 
zijn voor het vierde kaderprogramma, kan zij ertoe bijdragen de onderzoekcapaciteit 
van reeds in deze programma's actieve consortia te versterken; 
- deze actie zal leiden tot een eerste web van samenwerkingsverbanden tussen de Unie 
en nieuwe industrielanden op gebieden waarop de communautaire competentie het 
grootst is, hetgeen de weg kan bereiden voor formele samenwerkingsactiviteiten van 
in deze landen gevestigde onderzoekinstellingen met communautaire 
onderzoekprogramma's; 
- deze actie zal het de Commissie ook mogelijk maken een harde kern van nauw 
gedefinieerde onderwerpen vast te stellen waarvoor OTO-samenwerking met de 
verschillende nieuwe industrielanden naar verwachting beheersbaar is, duidelijk 
potentieel bezit voor industriële samenwerkings-spin-off en bijzonder gunstig is voor 
beide betrokken partijen; 
- ten slotte zal zij het mogelijk maken waardevolle informatie te vergaren met het oog 
op de verdere uitvoering van een vérstrekkender en veel bredere regeling voor de 
uitwisseling van topwetenschappers tussen de Unie en de nieuwe industrielanden. 
Deze regeling, die de Commissie voornemens is in de volgende kaderprogramma's in 
te voeren, zal het mogelijk maken een uitgebreid netwerk van duurzame betrekkingen 
tot stand te brengen; 
Ten slotte, voor zover van toepassing en in het kader van het beleid van buitenlandse 
betrekkingen en zijn instrumenten (Raamakkoord en Gezamer»l;jk Comité), zal de 
Commissie onderhandelingen voeren ter afsluiting van een complementaire 
samenwerkingsovereenkomst inzake Wetenschap en Technologie met een nieuw 
industrieland, in overeenstemming met de regels en mechanismen voorgesteld in de 
paragraaf Blauwdruk voor een OTO-samenwerking met de nieuwe industrielanden ". 
Europese laboratoria konden werken. Een regeling voor de uitwisseling van wetenschappers kan het succes van 
deze veelbelovende actie herhalen en er de nieuwe dimensie van wederkerigheid aan toevoegen, die immers meer 
aansluit bij een beleid van "samenwerking in gelijkheid" met de nieuwe industrielanden. 
11-
FINANCIEEL MEMORANDUM 
1. Benaming van de maatregel 
Internationale wetenschappelijke samenwerking: Voorstel voor de tenuitvoerlegging 
van een nieuw samenwerkingsprogramma ter bevordering van de wetenschappelijke 
en technische samenwerking tussen de Unie en de "Nieuwe industrielanden" (NIL) in 
de wereld, in sectoren met een industriële spin-off. 
2. Begrotingslijn 
Uitgaven voor begeleidende maatregelen en proefactiviteiten zullen worden betaald 
uit de relevante rubrieken van het INCO-programma (Samenwerking met derde 
landen en internationale organisaties). 
B6-7211 
3. Juridische grondslag 
Besluit 94/807/EG van de Raad van 23 november 1994. 
4. Omschrijving van de maatregel 
4.1 Specifieke doelstellingen 
De belangrijkste doelstelling is het tot stand brengen van een nieuw 
samenwerkingskanaal met de voor de Unie van bijzonder strategisch belang zijnde 
NIL's. Dit zal de huidige "probleemoplossende" aanpak van het INCO-DC-
programma, dat is opgezet met het oog op de specifieke problemen van 
ontwikkelingslanden, aanvullen met een nieuwe "kansgeoriënteerde" aanpak, gericht 
op technologisch geavanceerde sectoren waarin de Europese wetenschappelijke en 
technische innovatie op deze opkomende markten kan worden bevorderd. 
£ 
4.2 Duur 
Jaarlijkse rubriek van de begroting, steeds onder voorbehoud van de beschikbaarheid 
van middelen uit het huidige INCO-programma 1996-1998. 
5. Indeling van uitgaven/ontvangsten 
5.1 Niet-verplichte uitgaven 
5.2 Gesplitste kredieten 
6. Aard van de uitgaven 
Financiering van missies naar verschillende NIL's door ambtenaren en deskundigen 
van de EU; organisatie van gemeenschappelijke workshops; gezamenlijke studies; 
uitvoering van een proeffase voor de uitwisseling van wetenschappers. 
7. Financiële gevolgen 
7.1 Wijze van berekening van de totale jaarlijkse kosten van de maatregel 
(schatting) 
5 workshops (China, India (2x), Brazilië en Mexico) op het gebied van 
ruimtetechnologie, seismologische techniek en geavanceerde 
materialen: 
0,450 miljoen ecu 
5 studies (China, India, Brazilië, Mexico en Argentinië) voor het 
vaststellen van een nieuwe strategie inzake OTO-samenwerking met de 
NIL's: 
0,280 miljoen ecu 
reis- en verblijfskosten voor bezoeken in de NIL's door ambtenaren en 
deskundigen van de EU: 
0,050 miljoen ecu 
Totaal (schatting): 0,780 miljoen ecu 
tt 
7.2 Spreiding van de kosten naar kostenonderdeel 
In miljoen ecu 
(lopende prijzen, schatting) 
Kosten-onderdeel 
Workshops 
Studies 
Reizen 
Totaal 1996 
0,450 
0,280 
0,050 
0,780 1997 
0,450 
0,280 
0,050 
0,780 1998 
0,450 
0,280 
0,050 
0,780 Totaal 
1,350 
0,840 
0,150 
2,340 
7.3 Indicatief tijdschema voor de vastleggingskredieten/betalingskredieten 
In miljoen ecu 
(lopende prijzen, schatting) 
Vastleggingskredieten 
Betalingskredieten 
1996 
1997 
1998 
Totaal 1996 
0,780 1997 
0,780 1998 
0,780 Totaal 
2,340 
0,780 
0,780 0,780 
0,780 0,780 
0,780 0,780 
0,780 
0,780 
2,340 
8. Bepalingen om bedrog tegen te gaan 
In elk stadium van de ondertekening en uitvoering van de onderzoekcontracten zijn 
talrijke administratieve en financiële controles voorzien. Deze controles omvatten 
o.a.: 
Voordat de contracten worden aangegaan 
• eerste selectie van voorgestelde projecten op basis van hun wetenschappelijke 
merites en de mate waarin de onderzoekkosten verantwoord zijn, gerelateerd aan 
de inhoud, looptijd en mogelijke gevolgen van de projecten; 
• analyse van de door de indieners in het contractonderhandelingsformulier 
verstrekte financiële details. 
n 
Na ondertekening van de contracten 
• bestudering, alvorens tot betaling over te gaan, van de uitgaven op een aantal 
verschillende niveaus (financieel, wetenschappelijk); 
• door de financiële controller uitgevoerde interne audit; 
• audit ter plaatse, waarmee vergissingen en andere onregelmatigheden door het 
bestuderen van de bewijsstukken aan het licht moeten komen. Om de 
doeltreffendheid van deze controles te verbeteren, hebben de diensten van de 
Commissie een audit-eenheid ingesteld die alle plaatsvindende controles 
coördineert. Deze controles worden uitgevoerd hetzij door leden van deze audit-
eenheid, hetzij door auditbedrijven waarmee de Commissie een contract heeft 
gesloten, onder toezicht van leden van de eenheid; 
• inspecties ter plaatse door de financiële controller van de Commissie en door de 
Rekenkamer van de Europese Unie. 
9. Gegevens voor de kosten-batenanalyse 
9.1 Specifieke en kwantificeerbare doelstellingen, doelgroep 
• het nieuwe programma voor samenwerking met de nieuwe industrielanden is 
zodanig ontworpen dat de Europese Unie en de NIL's op bas«c van wederzijds 
voordeel kunnen profiteren van de wetenschappelijke en technische vooruitgang 
die het resultaat is van de samen uitgevoerde onderzoekprogramma's; 
• de maatregel zal ten goede komen aan de wetenschappelijke gemeenschap, de 
industrie en het grote publiek in de Europese Unie en de nieuwe industrielanden, 
dank zij de directe en indirecte gevolgen van de samenwerking. 
9.2 Motivering van de maatregel 
Een bijdrage uit de begroting van de Gemeenschap is absoluut noodzakelijk 
aangezien de geplande samenwerking onder de tenuitvoerlegging (en financiering) 
van het kaderprogramma valt. 
9.3 Het volgen en evalueren van de maatregel 
Eind 1988 zullen de diensten van de Commissie een evaluatie uitvoeren van alle in 
het kader van deze maatregel ondernomen samenwerkingsactiviteiten. 
£ 
10. Gevolgen voor de huishoudelijke uitgaven 
• de Commissie vraagt geen aanvullende posten voor het beheer van dit 
samenwerkingsprogramma; 
• voor het beheer van deze maatregel worden niet specifiek bepaalde ambtenaren 
ingezet. Het beheer zal worden uitgevoerd door het aan het vierde kaderprogramma 
toegewezen personeel. 
€-
ISSN 0254-1513 
COM(96) 344 def. 
DOCUMENTEN 
NL 11 15 16 
Catalogusnummer : CB-CO-96-343-NL-C 
ISBN 92-78-06613-3 
Bureau voor officiële publikaties der Europese Gemeenschappen 
L-2985 Luxemburg 
y(Y