COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN 
Brussel, 22.11.1995 
COM(95)567 def. 
MEDEDELING VAN DE COMMISSIE 
AAN DE RAAD EN HET EUROPEES PARLEMENT 
"De Europese unie en de externe aspecten van het 
mensenrechtenbeleid: van Rome tot Maastricht en daarna" 

INHOUD 
inleiding: achtergrond 
Hoofdstuk I: BALANS 
Afdeling A: verbintenissen van de Europese Unie op internationaal vlak 
1. Verenigde Naties 
2. OVSE 
3. Raad van Europa 
Afdeling B: Grondslagen, actiegebieden en instrumenten 
1. Grondslagen 
2. Actiegebieden 
3. instrumenten 
HOOfdStUk II: VOORUITZICHTEN 
Afdeling A: Ontwikkeling van nieuwe thema's 
1. Het aspect "mensenrechten" in de conflictpreventie en de reactie 
op crisissituaties 
2. Bijstand bij verkiezingen 
Afdeling B: samenhang en impact 
1. Elementen van een strategie 
2. instrumenten: verdieping en versterking 
3. Versterking van de samenwerking met verschillende partners 
MVM- & ?~8 

INLEIDING 
1. Het op 1 november 1993 in werking getreden verdrag betreffende de 
Europese Unie vormt een nieuwe stap in het EU-beleid ten aanzien van de 
eerbiediging van de mensenrechten en de democratische beginselen. 
2. voor het eerst vindt de actie van de Unie op dit terrein niet meer zijn 
grondslag in de preambule, maar in het dispositief van het verdrag: dat 
is één van de meest vernieuwende aspecten van het verdrag van 
Maastricht. 
3. De eerbiediging van de mensenrechten is één van de meest essentiële 
onderdelen van het lidmaatschap van de Europese Unie en een 
basisprincipe van haar actie, zoals duidelijk wordt vermeld in artikel F, lid 
2: "De unie eerbiedigt de grondrechten, zoals die worden gewaarborgd 
door het op 4 november 1950 te Rome ondertekende Europees verdrag 
tot bescherming van de rechten van de mens en de fundamentele 
vrijheden en zoals zij uit de gemeenschappelijke constitutionele tradities 
van de Ud-Staten voortvloeien, als algemene beginselen van het 
gemeenschapsrecht". 
4. Overeenkomstig het verdrag betreffende de Europese unie is "de 
ontwikkeling en versterking van de democratie en de rechtsstaat, alsmede 
eerbiediging van de mensenrechten en de fundamentele vrijheden"'1 één 
van de doelstellingen van het gemeenschappelijk buitenlands en 
veiligheidsbeleid. Hetzelfde geldt voor het beleid van de Gemeenschap op 
het gebied van de ontwikkelingssamenwerking dat "bijdraagt tot de 
algemene doelstelling van ontwikkeling en consolidatie van de democratie 
en van de rechtsstaat, alsmede tot de doelstelling van eerbiediging van 
de mensenrechten en de fundamentele vrijheden"2. 
5. Deze bepalingen vormen een beslissende stap in de ontwikkeling van 
de Gemeenschap van een voornamelijk economische Gemeenschap naar 
een politieke entiteit. In de verdragen tot oprichting van de 
Gemeenschappen wordt namelijk niet uitdrukkelijk verwezen naar de 
mensenrechten en de verschillende internationale instrumenten die 
daarop betrekking hebben; deze verwijzing is er pas dertig jaar later in de 
preambule van de Europese Akte. Die tekst vormt in feite de formele 
consolidatie van de politieke samenwerking. 
1 artikel J.1, lid 2, vijfde streepje, van het Verdrag betreffende de Europese 
unie. 
artikel 130 u, lid 2, van het Verdrag betreffende.de Europese Unie. 
6. in de periode voorafgaand aan de Europese Akte werd het begrip 
'eerbiediging van de mensenrechten en de democratische beginselen' 
in de betrekkingen met derde landen, bij gebrek aan formele 
verwijzingen, geleidelijk ontwikkeld in de standpunten van de 
staatshoofden en regeringsleiders en de communautaire instellingen. 
Daardoor konden de juridische, politieke en morele waarden die een 
fundamenteel deel zijn van de Europese identiteit, met name de 
beginselen van de parlementaire democratie, de suprematie van het 
recht en de eerbiediging van de mensenrechten, onder de aandacht 
worden gesteld3. 
Op intern vlak speelde het Hof van Justitie, geconfronteerd met het 
ontbreken van normen ter bescherming van de fundamentele 
rechten op communautair niveau, een vernieuwende rol door een 
oorspronkelijke jurisprudentie te ontwikkelen op grond waarvan de 
fundamentele mensenrechten deel uitmaken van de in het 
rechtsstelsel van alle Lid-Staten geldende algemene beginselen die 
ten grondslag liggen aan het gemeenschapsrecht en op de 
toepassing waarvan het Hof van Justitie toezicht uitoefent, in een 
reeks van arresten heeft het Hof deze algemene beginselen 
gedefinieerd als voortvloeiend uit de gemeenschappelijke 
constitutionele tradities van de Lid-Staten en de belangrijkste 
internationale en regionale instrumenten op dit gebied, met name 
het op 4 november 1950 ondertekende en in 1953 in werking 
getreden Europees verdrag tot bescherming van de rechten van de 
mens en de fundamentele vrijheden. 
7. vanaf de Europese Akte worden deze standpunten steeds 
operationeler, er worden prioritaire acties aangeduid en zo wordt de weg 
vrijgemaakt voor de opneming van de eerbiediging van de 
mensenrechten in het verdrag betreffende de Europese unie. De 
Europese Raad van Luxemburg (28 en 29 juni 1991) nam bij voorbeeld een 
verklaring over de mensenrechten aan waarin de beginselen worden 
vastgesteld en de hoofdlijnen worden geschetst van een politiek platform 
dat uiting geeft aan de bereidheid om de Gemeenschap en haar 
Lid-Staten te verbinden tot een actief beleid ter bevordering van de 
mensenrechten en de democratische beginselen. Enkele maanden later, 
op 28 november 1991, namen de Raad en de Lid-Staten in het kader van 
de Raad bijeen een resolutie aan over mensenrechten, de democratie en 
de ontwikkeling waarin de richtsnoeren, procedures en prioritaire acties 
worden genoemd ter verbetering van de cohesie en de samenhang van 
de initiatieven ten gunste van de ontwikkelingslanden. 
5 zie de verklaring van de Europese Raad van Kopenhagen van 8 april 1978 
over de democratie. 
10 
8. Het Europees Parlement speelde een beslissende rol in deze 
ontwikkeling. Via diverse initiatieven, met name de jaarlijkse resoluties 
over de situatie van de mensenrechten in de wereld, droeg het bij tot de 
groei van de menselijke dimensie in de communautaire actie ten aanzien 
van derde landen. 
9. in de loop van deze periode stimuleerde de Commissie de 
inachtneming van de mensenrechten bij de voorbereiding en 
tenuitvoerlegging van diverse communautaire acties waardoor op dit 
gebied waardevolle ervaring werd opgebouwd. De verwijzingen naar de 
mensenrechten en de democratische beginselen in het Verdrag 
betreffende de Europese unie brachten de Commissie ertoe de 
instrumenten en doelstellingen van haar actie grondig te bestuderen, dit 
in het licht van de ontwikkeling van de internationale betrekkingen, de 
opkomst van nieuwe thema's en het belang van doelgroepen in de 
democratische ontwikkeling van de samenleving. 
10. in de onderhavige mededeling wordt een strategie uitgezet voor de 
verwezenlijking van deze doelstellingen. De eerste mededeling op dit 
gebied wordt opgenomen op de agenda van het werkprogramma van de 
Commissie voor 1995 en geeft aldus gevolg aan de toezegging van 
voorzitter Santer aan het Europees Parlement. 
11. De onderhavige mededeling bestaat uit twee delen: in het eerste deel 
wordt de huidige situatie geschetst, waarbij de actie van de Gemeenschap 
en de Lid-Staten in EU-verband op internationaal niveau, de grondslagen 
en prioriteiten van deze actie en de beschikbare instrumenten aan bod 
komen; in het tweede deel worden de uitdagingen op korte en 
middellange termijn behandeld, waarbij nieuwe thema 's en elementen 
van een strategie uiteen worden gezet, ten einde de samenhang en de 
zichtbaarheid van de actie te versterken. Deze elementen worden in 
verband gebracht met richtsnoeren voor de toekomst die de Commissie 
in de loop van haar mandaat als leidraad zal gebruiken. 
11 
Hoofdstuk l: BALANS 
12. in een internationale context waarin het universele karakter van de 
mensenrechten meer en meer de nadruk krijgt, geeft de Europese Unie 
haar identiteit geleidelijk meer gestalte door de bevordering van de 
mensenrechten en de democratische vrijheden. Dit houdt in dat zij 
bijdraagt aan het ontstaan en de uitdieping van de verbintenissen op 
internationaal vlak {Afdeling A), aangeeft welke prioriteiten en doelstellingen 
ten grondslag liggen aan haar actie en de instrumenten ontwikkelt voor 
de uitvoering daarvan {Afdeling B). 
Afdeling A: Verbintenissen van de Europese Unie op internationaal vlak 
13. De Europese unie levert een aanzienlijke bijdrage aan de 
werkzaamheden en activiteiten in het kader van de verenigde Naties, de 
Organisatie voor veiligheid en Samenwerking in Europa (OVSE) en de Raad 
van Europa. Dit omvat de normatieve activiteit van deze internationale 
organisaties en de uitdieping van de referentieinstrumenten, de 
versterking van de mechanismen voor de preventie en bescherming, de 
vaststelling van prioriteiten en de tenuitvoerlegging van specifieke acties. 
1. verenigde Naties 
14. De mensenrechten en de fundamentele vrijheden vormen een 
essentieel onderdeel van het gemeenschappelijk erfgoed van de 
mensheid en de eerbiediging ervan is een uiterst belangrijke voorwaarde 
voor de handhaving van de vrede. Deze rechten en vrijheden, genoemd 
in de universele verklaring van de rechten van de mens van 1948 en 
verder uitgebouwd in de Internationale verdragen van 1966, hebben te 
maken met de essentiële aspecten van het politieke, economische, sociale 
en culturele leven van een land. 
15. Na de eerste periode waarin de basisbeginselen werden geformuleerd, 
werden de verbintenissen van de staten uitgediept, de prioriteiten 
vastgesteld en de toepassingsmechanismen versterkt. Deze ontwikkeling 
werd kracht bijgezet door de internationale conferenties op hoog niveau, 
die de afgelopen jaren steeds talrijker zijn geworden: Wenen, juni 1993, 
over de mensenrechten, Kairo, september 1994, over de bevolking, 
Kopenhagen, maart 1995, over de sociale ontwikkeling en in 
september 1995, Beijing, over de vrouw. 
16. Tijdens deze conferenties is gebleken dat essentiële beginselen als de 
universaliteit en ondeelbaarheid van de mensenrechten nog steeds de 
nodige weerstand oproepen. Toch biedt de op deze punten bereikte 
consensus voldoende basis voor de uitbreiding van de dialoog en de 
samenwerking tussen de leden van de internationale gemeenschap. 
12 
17. De bijdrage van de Unie aan de werkzaamheden van de verschillende 
permanente organen van de Verenigde Naties is gestaag in omvang en 
impact toegenomen. De toespraak van het voorzitterschap van de 
Europese Unie voor de Commissie van de Mensenrechten over de situatie 
van de mensenrechten per land (punt 12 van de agenda) heeft een niet 
geringe faam verworven binnen de internationale gemeenschap. 
18. Daarnaast draagt de Unie actief bij aan de werkzaamheden van 
internationale conferenties en de opstelling van de slotdocumenten 
daarvan. Dit gold met name voor de internationale conferentie over de 
mensenrechten in wenen waar de fundamentele beginselen van 
universaliteit, ondeelbaarheid en onderlinge afhankelijkheid opnieuw 
werden bevestigd en waarvan de slotverklaring en het actieprogramma 
een kader bieden voor de internationale samenwerking op dit gebied. De 
Europese unie presenteerde op deze conferentie een document4 dat de 
beginselen van haar beleid toelicht en van grote invloed is geweest op 
het slotdocument van de conferentie, met name wat de instelling van het 
ambt van Hoge Commissaris voor de Mensenrechten betreft, die een 
essentiële rol vervult van gesprekspartner en coördinator van de 
initiatieven op dit gebied. 
19. Voorts is de unie nauw betrokken bij de totstandkoming van 
controlemechanismen: voorbeelden hiervan zijn de internationale 
rechtbanken voor misdrijven in het voormalige Joegoslavië en Rwanda en 
de werkzaamheden in verband met de oprichting van een internationaal 
gerechtshof voor strafzaken. 
2. organisatie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa (OVSE) 
20. Deze regionale organisatie die economische aspecten, 
veiligheidsproblemen en eerbiediging van de rechten van de persoon met 
elkaar verbindt, leverde een bijdrage aan de democratische ontwikkeling 
van de landen in Midden-en Oost-Europa en de uit de voormalige 
Sovjet-unie voortgekomen republieken. 
21. Het begrip "menselijke dimensie" is in 1990 erkend middels de 
goedkeuring van het Handvest van Parijs voor een nieuw Europa, dat de 
leidende beginselen ervan codificeert; dit Handvest is medeondertekend 
door de staatshoofden en regeringsleiders en de voorzitter van de 
commissie. Het is een eerste signaal van de steeds sterkere betrokkenheid 
van de Europese unie bij het proces van de OVSE, die op dit moment 
vooral zichtbaar is door de tenuitvoerlegging van het Stabiliteitspact. 
4 "Position Paper" van de Europese Gemeenschap en haar Lid-Staten 
(A/157/PC/87)-aprif 1993, 
13 
22. op regionaal niveau manifesteert zich dezelfde trend om 
controlemechanismen en structuren voor de bevordering van de 
mensenrechten in te stellen: het mechanisme van de "menselijke 
dimensie" - met name de missies van deskundigen -, de Hoge commissaris 
voor de nationale minderheden en het Bureau voor democratische 
instellingen en mensenrechten. De Europese Unie die de ontwikkeling van 
het begrip "menselijke dimensie" sterk heeft gesteund en voorstander is 
van de goedkeuring van mechanismen en de oprichting van structuren, 
speelt een zeer actieve rol binnen de OVSE. 
3. Raad van Europa 
23. De Europese Gemeenschappen en de Raad van Europa zijn gefundeerd 
op gemeenschappelijke waarden. Het lidmaatschap van de Raad van 
Europa, en met name ondertekening van het Europees Verdrag tot 
bescherming van de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden 
(EVRM), is een impliciete voorwaarde voor toetreding van een staat tot de 
Europese Unie. 
24. Dit is één van de redenen waarom de Commissie in 1990 de discussie 
over de noodzaak van de versterking van de juridische bescherming van 
de fundamentele rechten op communautair vlak opnieuw heeft 
aangezwengeld en de Raad officieel heeft verzocht haar te machtigen de 
onderhandelingen te openen met het oog op de toetreding van de 
Gemeenschap tot het EVRM. Het Europees Parlement steunt dit verzoek 
en het Hof van Justitie is door de Raad verzocht hierover advies uit te 
brengen. 
25. Op operationeel vlak onderhouden beide organisaties bijzondere 
betrekkingen en voeren zij gezamenlijk acties uit in het kader van de 
verschillende programma's, met name de samenwerking met en de 
verlening van bijstand aan de landen in Midden- en Oost-Europa, gericht 
op de bevordering van de totstandkoming van de rechtsstaat in deze 
landen en het proces van overgang naar een democratische staat volgens 
het Europese model. 
Ontwikkeling van synergie 
26. De Europese unie heeft met het oog op de ontwikkeling van synergie 
steeds nauwere banden onderhouden met deze organisaties. 
27. Eén van de meest recente voorbeelden van deze synergie is het 
Stabiliteitspact, aangekondigd door de Europese Raad van Brussel in 
december 1993 en op 20 maart 1995 door alle Lid-Staten van de OVSE 
goedgekeurd. De tenuitvoerlegging is toevertrouwd aan de OVSE. Dit 
initiatief getuigt van het belang om de middelen en impulsen van alle 
deelnemers op Europees vlak te richten op gezamenlijke doelstellingen 
als de consolidatie van de grenzen en de vermindering van de spanningen 
14 
tussen nationale minderheden. 
28. Een ander voorbeeld van synergie op Europese schaal: de eerste top 
van staatshoofden en regeringsleiders van de Raad van Europa in 
oktober 1993 te Wenen waar van gedachten is gewisseld over 
gemeenschappelijke vraagstukken en gestreefd is naar complementariteit 
van de doelstellingen en acties van de verschillende Europese 
organisaties, met name organisaties die actief zijn op het gebied van de 
bescherming van de nationale minderheden en de bestrijding van racisme 
en vreemdelingenhaat. 
29. Ook wordt er nauw samengewerkt met de Hoge Commissaris voor de 
Mensenrechten van de verenigde Naties; aldus kon er communautaire 
steun worden verleend aan de doelstellingen in verband met 
crisissituaties, zoals het sturen van een missie van waarnemers voor de 
mensenrechten naar Rwanda. Dit vooruitstrevende initiatief, dat de Unie 
heeft genomen op verzoek van de Hoge Commissaris, is gebaseerd op het 
gemeenschappelijk standpunt van 24 oktober 1994; het mandaat van de 
waarnemers ter plaatse beoogt onder meer het waarborgen en 
bevorderen, door hun aanwezigheid, van de effectieve terugkeer van de 
vluchtelingen; een andere missie in Boeroendi, gebaseerd op het 
gemeenschappelijk standpunt van 24 maart 1995, wordt momenteel 
voorbereid. 
30. De commissie onderhoudt tevens nauwe operationele betrekkingen 
met het centrum voor de mensenrechten van de verenigde Naties, het 
Bureau voor democratische instellingen en mensenrechten van de OVSE-
met name in verband met de verlening van bijstand bij verkiezingen-, de 
Hoge commissaris voor de nationale minderheden van de OVSE en de 
diensten van de Raad van Europa en de Commissie voor democratie 
middels het recht. 
Afdeling B: Grondslagen, actiegebieden en instrumenten 
1. Grondslagen 
31. De actie van de Europese Unie situeert zich binnen het algemene 
kader van het Handvest van de verenigde Naties en de Universele 
verklaring van de rechten van de mens, waarop de internationale 
verdragen inzake burgerrechten en politieke rechten en economische, 
sociale en culturele rechten een aanvulling vormen, voorts is haar actie 
gebaseerd op de verbintenissen in het kader van de voornaamste 
internationale en regionale instrumenten voor de bescherming van de 
mensenrechten. De Europese Unie put voor haar actie vooral uit de 
prioriteiten ü\e door de internationale gemeenschap zijn vastgesteld in 
de slotverklaring en het actieprogramma van de 
mensenrechtenconferentie (Wenen, juni 1993). ook op andere 
15 
internationale conferenties over specifieke onderwerpen of 
bevolkingsgroepen - die de afgelopen jaren steeds vaker plaatsvinden -
zijn ideeën uitgewisseld en operationele doelstellingen vastgesteld die 
richting geven aan haar actie. 
32. Drie beginselen die voortvloeien uit de universele verklaring van de 
rechten van de mens en die tijdens de mensenrechtenconferentie 
(Wenen, juni 1993) plechtig zijn herhaald door de internationale 
gemeenschap, vormen de hoeksteen van het internationale stelsel voor 
de bescherming van de mensenrechten: 
a) universaliteit: onder geen enkele voorwaarde mag op nationale, 
culturele of religieuze gronden worden afgeweken van de in de 
Universele verklaring van de rechten van de mens vervatte beginselen. 
b) ondeelbaarheid: geen discriminatie van burgerrechten en politieke 
rechten enerzijds en economische, sociale en culturele rechten anderzijds. 
O onderlinge afhankelijkheid van mensenrechten, democratie en 
ontwjkkelinq: dit houdt verband met een nieuwe definitie van de 
ontwikkeling die gericht is op de mens als drager van de mensenrechten 
en begunstigde van het ontwikkelingsproces. 
33. De onderstaande twee punten zijn een logisch gevolg van deze 
beginselen - die min of meer indirect - zijn vervat in de verklaring over de 
mensenrechten van de Europese Raad van Luxemburg van juni 1991 en de 
resolutie over mensenrechten, de democratie en de ontwikkeling van de 
Raad van november 1991: 
. de complementariteit van de mensenrechten en de democratie: 
de eerbiediging van de mensenrechten is een noodzakelijke 
voorwaarde voor de volledige ontplooiing van elk individu; elk 
individu heeft een democratische samenleving nodig waar het deze 
rechten kan uitoefenen en zich volledig kan ontplooien; de 
mensenrechten zijn een noodzakelijke voorwaarde voor een 
democratische samenleving, want deze is gebaseerd op de 
vrijwillige en individuele bijdrage van elke persoon aan het leven 
van de gemeenschap. 
. de relativiteit van het beginsel niet-inmenaina: "het op allerlei 
wijze uiting geven aan bezorgdheid over de schending van deze 
rechten en het aandringen op herstel ervan mag niet als inmenging 
in de binnenlandse aangelegenheden van een staat worden 
beschouwd en vormt een belangrijk en legitiem onderdeel van de 
16 
dialoog met derde landen"5. 
2. Actiegebieden 
a) Algemene context 
34. Op basis van deze beginselen heeft de Commissie bepaalde 
actiegebieden vastgesteld die gesitueerd moeten worden binnen een 
positieve, concrete en constructieve aanpak, gebaseerd op de concepten 
'uitwisseling, onderlinge bijstand en aansporing': 
. de ondersteuning van het proces van overgang naar een 
democratische samenleving, inclusief het houden van vrije en 
regelmatige verkiezingen; 
. de bevordering of de versterking van de rechtsstaat, met name 
door acties ter ondersteuning van de onafhankelijkheid van de 
rechterlijke macht en de versterking daarvan (rechtsbeoefening, 
bejegening van delinquenten, preventie van delicten) en ter 
ondersteuning van de activiteiten van het parlement en andere, 
democratisch verkozen instellingen; de ondersteuning van de 
institutionele en wetgevende hervormingen; 
. de ondersteuning van de lokale, nationale en regionale instellingen 
die activiteiten ontplooien met betrekking tot de bescherming of 
de bevordering van de mensenrechten, met name steun aan 
ombudsmannen-of vrouwen en procureurs van de mensenrechten; 
. de bevordering van een pluralistische, burgerlijke maatschappij 
door de versterking van de in een pluralistische samenleving 
vereiste instellingen, inclusief niet-gouvernementele organisaties 
(NGO); 
. de bevordering van de onafhankelijkheid, het pluralisme en de 
verantwoordelijkheid van de media; steun voor de vrijheid van 
meningsuiting en de persvrijheid; 
. de steun voor onderwijs, opleiding en voorlichtingscampagnes 
over de mensenrechten; 
. de bevordering van gelijke kansen en non-discriminatie; 
. de bevordering van beleidstransparantie en behoorlijk bestuur, de 
steun voor de bestrijding van corruptie; 
. de steun voor vertrouwenwekkende maatregelen, die erop gericht 
zijn de burgerlijke vrede te herstellen; 
. de steun voor nationale inspanningen ter bevorderïr j van de 
subordinatie van de strijdkrachten aan de burgerlijke autoriteiten 
en een duidelijker onderscheid tussen de taken van het leger en de 
politie; opleiding en voorlichting van het personeel van beide 
5 Verklaring over de mensenrechten van de Europese Raad van Luxemburg 
van juni 1991. 
17 
instellingen over de mensenrechten; 
. de bescherming van kwetsbare groepen, met name kinderen, 
vrouwen, slachtoffers van martelingen, geweld of gewapende 
conflicten, migranten, vluchtelingen en ontheemden; 
. de bescherming van de rechten en de culturele identiteit van 
personen die tot een etnische, religieuze of linguïstische 
minderheid behoren; 
. de bescherming van de rechten en de cultuur van autochtone 
bevolkingsgroepen. 
35. Deze prioriteiten worden afhankelijk van situatie, gevoeligheden en 
behoeften omgezet in actie; deze benadering veronderstelt een 
voortdurende en intensieve dialoog met de begunstigden en een 
optimale flexibiliteit bij de keuze en het gebruik van de beschikbare 
instrumenten. 
b) specifieke initiatieven 
36. Bepaalde, in het actieprogramma van de mensenrechtenconferentie 
van Wenen opgenomen onderwerpen verdienen bijzondere aandacht. 
* onderwijs en voorlichting over de mensenrechten 
37. Onderwijs, genoemd in artikel 26 van de universele verklaring van de 
rechten van de mens, is een belangrijke voorwaarde voor de ontwikkeling 
van het individu en fungeert als katalysator van het 
democratiseringsproces. Het demultiplicatoreffect van onderwijs maakt 
dat het een doeltreffend instrument is voor de bevordering van de 
mensenrechten, met name in het geval van de meest kwetsbare groepen 
in de samenleving; onderwijs is een instrument in de strijd tegen 
onwetendheid, die in veel gevallen een belangrijke oorzaak is van 
discriminatie. Deze actie wordt in het op de mensenrechtenconferentie 
in Wenen goedgekeurde actieprogramma prioritair genoemd en de 
verenigde Naties hebben besloten om met ingang van 1 januari 1995 een 
decennium in het teken hiervan te stellen, vele op de communautaire 
begroting gefinancierde projecten hebben een onderwijsdimensie. 
* vrijheid van mening en meningsuiting 
38. Het recht op vrijheid van mening en meningsuiting dat tevens het 
recht op informatie omvat, wordt genoemd in artikel 19 van de 
Universele verklaring van de rechten van de mens en in verschillende 
regionale overeenkomsten en is volgens het actieprogramma van Wenen 
eveneens van prioritair belang. De symbolische betekenis en het 
"democratisch potentieel" van dit recht, versterkt door de nieuwe 
communicatietechnieken, maken van dit recht het eerste doelwit van 
repressieve regimes. Meer en meer journalisten en schrijvers hebben hun 
idealen in de afgelopen jaren met de dood of hun vrijheid moeten 
18 
bekopen. 
39. De Europese Gemeenschap heeft de steun voor de media uitgebreid 
via projecten ter bevordering van de onafhankelijke positie van de media 
en de voorlichting over hun rol in een democratische samenleving. 
* bestrijding van racisme en vreemdelingenhaat 
40. De bestrijding van racisme en vreemdelingenhaat is een uiterst 
belangrijke doelstelling voor de internationale gemeenschap en de 
regionale organisaties. Het is in de eerste plaats de taak van de regeringen 
om doeltreffende maatregelen te nemen ter voorkoming, bestrijding en 
onderdrukking van racisme en onverdraagzaamheid. Op regionaal vlak 
heeft de Raad van Europa in oktober 1993 een actieprogramma 
goedgekeurd dat onder meer de oprichting omvat van een commissie 
tegen racisme en onverdraagzaamheid waarmee de Commissie actief 
samenwerkt. De besprekingen in ovSE-verband zijn gericht op de 
uitdieping van de verschillende onderdelen van een overkoepelende 
actie. 
41. Het Europees Parlement fungeert als katalysator op het gebied van de 
bestrijding van racisme en vreemdelingenhaat; het levert een actieve 
bijdrage aan het streven naar een op Europees vlak gecoördineerd 
optreden. De Europese Raad van Korfoe heeft besloten een 
Adviescommissie op te richten bestaande uit vooraanstaande 
persoonlijkheden die aanbevelingen moet doen inzake samenwerking 
tussen regeringen en sociale instanties om verdraagzaamheid en begrip 
voor vreemdelingen te bevorderen. Het verslag van deze Commissie biedt 
samen met het verslag van de Raad "Justitie en Binnenlandse zaken" het 
benodigde materiaal voor de opstelling van een globale strategie 
waarmee gewelddadige uitingen van racisme en vreemdelingenhaat 
kunnen worden bestreden. Diverse communautaire acties vormen 
daarnaast een aanvulling op de acties van de Lid-Staten, met name op het 
gebied van onderwijs, opleiding en voorlichting van de media. 
* mensenrechten, democratie en ontwikkeling 
42. in het communautair beleid op het gebied van de 
ontwikkelingssamenwerking staat de mens centraal; dit beleid houdt 
nauw verband met het genot van de fundamentele rechten en rjiheden, 
de erkenning en toepassing van de democratische beginselen, de 
consolidatie van de rechtsstaat en een behoorlijk openbaar bestuur. Deze 
aanpak - die is vastgesteld in de resolutie "mensenrechten, de democratie 
en de ontwikkeling" van de Raad en de Lid-Staten in het kader van de 
Raad bijeen van 28 november 1991 - berust op een open en constructieve 
dialoog met de regeringen van de betrokken landen en op de 
tenuitvoerlegging van positieve voorlichtingsacties ter bevordering van 
de mensenrechten en de democratie. Deze aanpak is erop gericht de 
19 
band tussen ontwikkelingssamenwerking, de mensenrechten en de 
democratische beginselen, de rechtsstaat en een behoorlijk openbaar 
bestuur te versterken, zodat de ontwikkelingsacties meer effect en een 
grotere kans van slagen hebben. 
43. De verschillende acties die de Europese Gemeenschap op grond van 
deze resolutie ten uitvoer heeft gelegd, worden behandeld in het 
jaarverslag van de Commissie aan de Raad en het Europees Parlement; zij 
zijn voornamelijk gericht op: 
de versterking van de rechtsstaat-
de ondersteuning van het proces van overgang naar de 
democratie; 
de bevordering van de rol van de instellingen die garant staan 
voor het pluralistisch karaktervan de samenleving, waaronder 
ook niet-gouvernementeie organisaties. 
* doelgroepen 
44. Gelijke rechten, één van de pijlers van elk stelsel ter bescherming van 
de fundamentele rechten, leidden er aanvankelijk toe dat het individu 
geïsoleerd werd beschouwd en vooral zijn banden met de nationale 
gemeenschap centraal stonden. Deze aanpak is naderhand uitgediept en 
aangevuld met meer aandacht voor de bijzonder kwetsbare groepen 
binnen de samenleving - die als zodanig speciale bescherming nodig 
hebben - en de verschillende manieren om de ontplooiing van de persoon 
en de eerbiediging van diens rechten te bevorderen. Daarnaast zijn er 
specifieke initiatieven genomen voor diverse beroepsgroepen die de 
democratische ontwikkeling van de samenleving kunnen beïnvloeden 
(zoals journalisten, rechters, politiepersoneel, strijdkrachten). 
45. Vanuit deze optiek heeft de internationale gemeenschap gericht 
aandacht geschonken aan de meest kwetsbare groepen van de 
samenleving, d.w.z. degenen die gediscrimineerd worden of hun 
fundamentele rechten gedeeltelijk niet of helemaal niet kunnen 
uitoefenen: vrouwen, kinderen, nationale minderheden, autochtone 
bevolkingsgroepen, slachtoffers van martelingen. Doel van dit tijdens 
conferenties op het hoogste niveau gevoerd overleg is de uitdieping 
en/of vastlegging van de verbintenissen in internationale en regionale 
overeenkomsten. 
46. De communautaire actie is gericht op de volgende doelgroepen: 
1) Groepen die speciale bescherming nodig hebben 
47. De unie draagt op diverse internationale fora bij aan de bevordering 
van de rechten van de vrouw. Haar betrokkenheid vloeit voort uit haar 
20 
algemene verantwoordelijkheid voor de bescherming en de bevordering 
van de universele mensenrechten waarvan de rechten van de vrouw een 
wezenlijk, onvervreemdbaar en onscheidbaar deel uitmaken. 
48. De communautaire actie op dit terrein omvat: 
- systematisch rekening houden met de rol van de vrouw bij de 
verschillende aspecten van het communautair beleid op het gebied 
van de ontwikkelingssamenwerking; 
- de bevordering van de volwaardige deelname van vrouwen aan 
het burgerlijke en politieke leven en aan het sociale en economische 
leven; 
- de verlening van hulp aan vrouwelijke slachtoffers van martelingen 
of mishandeling. 
zoals ook in de conclusies van de wereldconferentie over de vrouw in 
Beijing naar voren is gekomen speelt de vrouw een actieve rol in de 
samenleving en moet haar volledige deelname aan het politieke, 
economische en sociale leven worden bevorderd. 
49. De Unie speelde een bijzonder actieve rol bij de voorbereiding en het 
verloop van de ive wereldconferentie over de vrouw (Beijing, 
september 1995). Zij was een belangrijke gesprekspartner tijdens deze 
conferentie. Doordat de Lid-Staten een gemeenschappelijk standpunt 
innamen was de unie extra zichtbaar. Tevens nam de Commissie op 
29 mei 1995 een mededeling aan over de voorbereiding van de 
vrouwenconferentie; drie communautaire initiatieven sluiten aan bij de 
conclusies van de conferentie: 
• het ive programma voor gelijke kansen, goedgekeurd op 19 
juli 1995, 
• een mededeling over gelijke kansen, nog in voorbereiding, 
• een mededeling over de integratie van dit soort vraagstukken 
in het ontwikkelingsbeleid, goedgekeurd op 19 september, 
die meer bepaald betrekking heeft op de relaties met derde 
landen,. 
- kinderen 
50. Het in november 1989 door de Algemene vergadering van de 
verenigde Naties aangenomen verdrag inzake de rechten van het kind 
heeft betrekking op alle burgerrechten, economische, sociale en culturele 
rechten van het kind, alsmede het recht op speciale bescherming tegen 
alle vormen van geweld. De Europese Gemeenschap beschikt over een 
grote verscheidenheid van aansporende maatregelen die een aanvulling 
vormen op het beleid van de Lid-Staten. De Commissie heeft rond het 
thema jeugd opgebouwde seminars georganiseerd over de mobiliteit en 
de rechten van kinderen in het algemeen en kinderen met een handicap*. 
21 
51. In landen waar het bijzonder vaak voorkomt dat de jongere generaties 
het slachtoffer worden van verschijnselen van economische exploitatie, 
aan hun lot worden overgelaten in de grote steden en/of gedwongen 
worden zich te prostitueren, tracht de Commissie de overheid te helpen 
met specifieke projecten ter bevordering van gerichte hulpverlening, 
bescherming, welzijn, revalidatie en onderwijs. 
- nationale minderheden 
52. Dit vraagstuk - dat de onverdeelde aandacht van de internationale 
gemeenschap heeft - is erg controversieel; het legt de tegenstrijdigheden 
van deze tijd bloot en valt vooral ook moeilijk te definiëren. Hoewel men 
het er meestal over eens is dat de spanningen met betrekking tot de 
nationale minderheden een directe bedreiging vormen voor de vrede, de 
veiligheid en de stabiliteit, zijn de aangedragen oplossingen niet altijd 
eenduidig. Sommige oplossingen vertolken de klassieke visie van de 
rechten van de persoon, ongeacht diens origine en bijzonderheden, 
volgens andere oplossingen moeten minderheidsgroepen als zodanig 
specifieke rechten uitoefenen en/of genieten. Ook bestaat er een 
duidelijke scheidslijn tussen de voorstanders van integratie en assimilatie, 
in het door de Raad van Europa aangenomen Kaderverdrag inzake de 
bescherming van nationale minderheden/dat vanaf 31 januari 1995 
openstaat voor ondertekening, worden compromissen voorgesteld op 
basis waarvan een minimumaantal gemeenschappelijke verbintenissen van 
alle üd-Staten van de organisatie is vastgesteld. 
53. Dankzij de Europese Unie kon in het Stabiliteitspact een verklaring 
worden opgenomen waarin wordt bevestigd dat de eerbiediging van de 
mensenrechten, inclusief die van personen die tot de nationale 
minderheden behoren, het bewijs is van een stabiel en democratisch 
Europa. Zij hielp tevens bij tal van acties die gericht waren op de 
bescherming van de rechten van personen die tot de nationale 
minderheden behoren, met name: 
- in het kader van de tenuitvoerlegging van het Pact, door de 
begeleidende maatregelen met betrekking tot de hoofdproblemen 
van de nationale minderheden, 
- door de verwezenlijking van specifieke projecten, in samenwerking 
met regionale en niet-gouvemementele organisaties, op het gebied 
van de bestrijding van racisme en vreemdelingenhaat en de 
bevordering van de vrijheid van meningsuiting en de versterking 
van de burgerlijke maatschappij. 
• autochtone bevolkingsgroepen 
54. De Europese Gemeenschap neemt deel aan de activiteiten van de 
internationale gemeenschap met het oog op de eerbiediging van de 
mensenrechten en de fundamentele vrijheden van deze 
22 
bevolkingsgroepen. Zij steunt concrete en vernieuwende projecten, in 
samenwerking met de lokale autoriteiten, gericht op de versterking van 
de organisatorische vaardigheden van de autochtone gemeenschappen 
en, voor zover nodig, de afbakening van hun grondgebied. Dit soort actie 
legt een duidelijke link tussen de bevordering van de mensenrechten en 
de bescherming van het milieu, overeenkomstig de conclusies van de in 
1992 te Rio georganiseerde conferentie waar tal van begrippen van het 
milieurecht zijn ontwikkeld. 
- slachtoffers van martelingen 
55. Dit thema - één van de prioriteiten van het actieprogramma van 
wenen - is overgenomen door het Europees Parlement, dat een 
begrotingspost heeft gecreëerd voor de verlening van steun aan 
slachtoffers van martelingen met het oog op hun fysieke, psychische en 
sociale revalidatie, voor de communautaire actie wordt een beroep 
gedaan op gespecialiseerde organisaties die de lokale organisaties met het 
opzetten van projecten en tijdens de eerste periode van de 
tenuitvoerlegging daarvan helpen en die initiatieven nemen op het 
gebied van voorlichting, onderzoek en documentatie. 
2) Doelgroepen van voorlichtingsacties 
-journalisten, rechters, strijdkrachten en politie 
56. De persvrijheid en het recht van vrije nieuwsgaring, de 
onafhankelijkheid van de rechterlijke macht en de subordinatie van de 
strijdkrachten aan de burgerlijke autoriteiten behoren tot de essentiële 
onderdelen van de rechtsstaat en de democratie. 
57. Zich bewust van de rol van de journalisten waar het gaat om de 
overdracht van waarden als verdraagzaamheid en vreedzaam samenleven 
van de verschillende lagen in de samenleving, steunt de Gemeenschap tal 
van acties - met name in Afrika, het voormalige Joegoslavië en in 
Latijns-Amerika - die erop gericht zijn de in de media werkzame personen 
voor te lichten en bewust te maken van hun rol als katalysator van het 
democratiseringsproces. 
58. in dezelfde geest zijn de door de Gemeenschap gesteunde acties ten 
behoeve van rechters en, in ruimere zin, het personeel van ree htbanken 
en strafinrichtingen gericht op onderwijs, opleiding en voorlichting. 
Ernaar strevend om zo veel mogelijk rekening te houden met het 
specifieke karakter van de verschillende regionale stelsels, verleent zij ook 
steun aan originele instellingen voor rechtsbijstand, zoals de procureurs 
van de mensenrechten in Latijns-Amerika. in dit verband moet tevens 
worden gewezen op het besluit van de Europese Raad van Essen om in 
het kader van Phare de financiering mogelijk te maken van projecten op 
het gebied van justitie, binnenlandse zaken en juridische samenwerking. 
23 
59. De strijdkrachten en het politie- en veiligheidspersoneel spelen ook 
een fundamentele rol in de samenleving, met name wat de eerbiediging 
van de individuele vrijheden betreft. Het is dan ook van wezenlijk belang 
dat voor deze doelgroep voorlichtingsacties worden georganiseerd met 
betrekking tot de eerbiediging van de fundamentele rechten. Daarbij 
dient rekening te worden gehouden met het specifieke karakter van hun 
taken, in dit verband heeft de Gemeenschap een meerjarenprogramma 
opgezet voor de bevordering van de mensenrechten in Latijns-Amerika, 
waarbij voorrang wordt verleend aan onderwijs- en 
voorlichtingsprojecten ten behoeve van het personeel van de politie, de 
strijdkrachten, de rechterlijke macht en het personeel van 
strafinrichtingen. Dit type actie is uitgebreid tot de landen van 
Latijns-Amerika. 
3. instrumenten 
60. De Europese Gemeenschap beschikt over een groot aantal 
instrumenten om deze acties ten uitvoer te leggen, zoals de 
conventionele betrekkingen met derde landen en haar financiële 
middelen. 
a) Betrekkingen met derde landen 
61. De conventionele betrekkingen van de Europese Gemeenschap zijn 
verder uitgewerkt op basis van de opgedane ervaring, waarbij elke 
overeenkomst een instrument is van de overkoepelende aanpak op het 
gebied van de politieke, sociale en economische ontwikkeling. Binnen de 
internationale gemeenschap worden deze overeenkomsten gekenmerkt 
door hun originaliteit, vooral wat de benadering van de mensenrechten 
betreft. 
62. in antwoord op het verzoek van het Europees Parlement en rekening 
houdend met de werkzaamheden binnen de Raad heeft de Commissie op 
23 mei 1995 een mededeling aangenomen over "de bepalingen inzake de 
democratische beginselen en de rechten van de mens in de 
overeenkomsten tussen de Gemeenschap en derde landen"6, in deze tekst 
wordt verwezen naar de grondslagen en de verwijzingen naar de 
mensenrechten die de basis vormen van de communautaire aanpak op dit 
gebied, voorts wordt gewezen op de ontwikkelingen sinds de 
systematische opneming, vanaf 1992, van een clausule in de 
overeenkomsten van de Gemeenschap met derde landen waarin de 
mensenrechten een "essentieel onderdeel" van de op overeenkomsten 
berustende betrekkingen worden genoemd. Tot slot wordt de balans 
opgemaakt van de in de afgelopen twee jaar gevolgde koers. 
COM(95)216 def. 
24 
63. De conclusies van deze mededeling voorzien in de versterking van de 
juridische draagwijdte van het conventionele dispositief dat moet worden 
opgenomen in alle nieuwe onderhandelingsrichtsnoeren voor de 
overeenkomsten van de Gemeenschap met derde landen. De clausule 
"essentieel onderdeel" wordt aangevuld met een artikel inzake 
niet-uitvoering, dat op zijn beurt wordt toegelicht middels twee 
interpretatieve verklaringen. Deze conclusies vallen samen met de op 
29 mei 1995 door de Raad aangenomen tekst7. Zij zijn gericht op de 
verbetering van de samenhang, doorzichtigheid en zichtbaarheid van de 
communautaire aanpak door rekening te houden met de gevoeligheid 
van derde landen en het beginsel van non-discriminatie. Het dispositief 
is gericht op de verwezenlijking van positieve acties en de erkenning van 
de mensenrechten en de democratische beginselen als "essentieel 
onderdeel" van de overeenkomst, onderwerp van gemeenschappelijk 
belang en onderdeel van de dialoog. Deze aanpak moet niet worden 
gezien als het opleggen van bepaalde voorwaarden, maar als een 
gemeenschappelijke verbintenis ten aanzien van de eerbiediging en de 
bevordering van de universele waarden. 
64. Een logisch gevolg van deze positieve aanpak is de mogelijkheid om 
passende maatregelen te nemen in geval van een ernstige en 
voortdurende schending van de mensenrechten of onderbreking van het 
democratisch proces. Het pakket van maatregelen is voldoende 
uitgebreid en de reacties kunnen dan ook worden aangepast aan de ernst 
van de situatie. Dit loopt uiteen van vertrouwelijke of publieke demarches 
tot optreden in internationaal verband en deelname aan internationale 
en regionale onderzoeksmissies; dit omvat, 'm het geval van de 
conventionele betrekkingen, de mogelijkheid om de sluiting van een 
overeenkomst uit te stellen, de inhoud van de 
samenwerkingsprogramma 's te wijzigen en zelfs de opschorting van de 
overeenkomst, voor zover in overeenstemming met het internationaal 
recht. Bij het nemen van dergelijke maatregelen tracht de Gemeenschap 
te voorkomen dat de bevolking bestraft wordt voor beleidsdaden van de 
regering, bij voorbeeld door hulp te verlenen via de organisaties van de 
burgermaatschappij. 
65. Dit nieuwe element is ook opgenomen 'm de meest recente 
verordeningen waarin het kader van de technische bijstand en financiële 
samenwerking wordt vastgelegd. Hoewei het hier om unilaterale 
maatregelen -gaat, bevatten deze expliciete verwijzingen naar de 
eerbiediging van de mensenrechten en de democratische beginselen als 
essentieel onderdeel van de samenwerking. Zij voorzien in de 
mogelijkheid om passende maatregelen te nemen - waaronder ook 
opschorting van de samenwerking - in geval van ernstige schending van 
7 Doe. 7255/95, Raad "Algemene Zaken" 
25 
de mensenrechten en de democratische beginselen. Deze formulering is 
ook opgenomen in Verordening (EEG) Nr. 443/92 van de Raad van 
25 februari 1992 met betrekking tot de landen in Latijns-Amerika en Azië, 
in de verordening met betrekking tot het Tacis-programma ten behoeve 
van de uit de Sovjet-Unie voortgekomen republieken en Mongolië en in 
het voorstel voor een verordening MEDA ten behoeve van de mediterrane 
derde landen. 
65bis. Het dispositief dat de ACS-landen en de Europese Unie tijdens de, 
onlangs afgesloten, onderhandelingen over de tussentijdse herziening van 
Lomé IV zijn overeengekomen, is erg gedetailleerd. Niet alleen wordt de 
eerbiediging van de mensenrechten en de democratische beginselen 
erkend als "essentieel onderdeel" van de betrekkingen tussen de partijen, 
maar daaraan wordt ook nog een zogeheten opschortingsclausule 
gekoppeld en een mechanisme voor paritair overleg tussen beide 
partijen. Overeenkomstig de conclusies van de mededeling van 
23 mei 1995 legt dit mechanisme de nadruk op de dialoog als middel om 
een oplossing te vinden alvorens er negatieve maatregelen worden 
genomen, behalve in bijzonder dringende gevallen; opschorting van de 
overeenkomst wordt slechts overwogen als er geen andere uitweg is. 
66. Het debat is nog in volle gang: zowel binnen de internationale 
organisaties, als binnen de instellingen van de Gemeenschap wordt 
regelmatig overleg gepleegd over de eerbiediging en de bevordering van 
de fundamentele sociale rechten als onderdeel van de conventionele 
betrekkingen met derde landen. Doel is daarbij met name de 
verschillende vormen van dwangarbeid en exploitatie van kinderen aan 
te pakken en de vrijheid van vakbond en het recht van collectieve 
onderhandeling te bevorderen, op basis van de desbetreffende 
verdragen van de ILO. De discussie is nog niet afgerond, want de 
ontwikkelingslanden hebben hun reserves erover uitgesproken. Volgens 
hen gaat het hier om een verkapte vorm van protectionisme en zijn 
bepaalde landen erop uit de lage-loonianden hun concurrentievoordeel 
af te pakken. 
67. Dit debat heeft ook zijn weerklank in multilateraal verband. Naast 
bestaande bepalingen is het ook het geval dat overeenkomstig de 
herziening van het Stelsel van algemene preferenties van de 
Gemeenschap krijgen landen die zich ertoe verbinden de verdragen van 
de ILO met betrekking tot de vrijheid van vakbond, het recht van 
collectieve onderhandeling en de bestrijding van kinderarbeid te 
eerbiedigen, extra handelsvoordelen; de toepassing van deze bepaling is 
uitgesteld tot januari 1998 om de betrokken landen in staat te stellen hun 
beleid aan te passen. De verklaring van de wereldconferentie over de 
sociale ontwikkeling (Kopenhagen, maart 1995) en de conclusies van de 
conferentie in Beijing omvatten de verbintenis om de eerbiediging te 
bevorderen van de iLO-verdragen met betrekking tot het verbod van 
dwangarbeid en kinderarbeid, de vrijheid van vakbond, het recht van 
26 
organisatie en collectieve onderhandeling en het beginsel van 
non~discriminatie, inclusief de diverse aspecten van de toepassing van 
Verdrag nr. 100. 
68. De Commissie wil dit debat voortzetten. Daartoe zal zij verslag 
uitbrengen over de analyses van internationale organisaties als de ILO, de 
WTO en de OESO. 
b) Financiële middelen 
69. De communautaire begroting is ook een instrument voor "positieve 
actie". Op initiatief van het Europees Parlement wordt een, steeds groter, 
gedeelte van de middelen besteed aan de bevordering van de 
mensenrechten en de democratie, waarbij diverse thematische en 
geografische gebieden worden bestreken; het hoofdstuk "Europees 
initiatief voor de democratie en de bescherming van de mensenrechten" 
omvat diverse specifieke begrotingslijnen. De betrokken diensten van de 
Commissie plegen onderling overleg om beleidslijnen vast te stellen, 
referenties en gemeenschappelijke selectiecriteria aan te duiden en de 
procedures te harmoniseren met het oog op het gebruik van deze 
middelen. 
70. Andere middelen afkomstig van de kredieten voor technische bijstand 
en financiële samenwerking worden voor dezelfde doelstellingen 
gebruikt. Deze middelen werden aanvankelijk vooral gebruikt voor de 
bescherming van de economische, sociale en culturele rechten, maar 
worden meer en meer geïnvesteerd in acties ter bevordering van de 
rechtsstaat en de bescherming van kwetsbare bevolkingsgroepen. Dit 
geldt met name voor de kredieten in het kader van financiële 
verordeningen die expliciete verwijzingen naar de mensenrechten 
bevatten. 
71. in diverse verslagen wordt jaarlijks bericht over het gebruik van deze 
financiële middelen. De thematische aspecten worden horizontaal 
bestreken door de "verslagen over de tenuitvoerlegging van de acties ter 
bevordering van de mensenrechten en de democratisering" (1992,1993, 
1994) en de verslagen over "het aan de resolutie over mensenrechten, de 
democratie en de ontwikkeling van 28 november 1991 van de Raad en de 
Lid-Staten in het kader van de Raad gegeven gevolg" (1992,1993,1994), 
voorts tracht de Commissie vooral de niet-gouvernementele organisaties 
(NGO) betere informatie te verstrekken met betrekking tot de 
verschillende communautaire financieringsbronnen op dit gebied, zo 
geeft zij bij voorbeeld een boekje uit met een overzicht van de 
communautaire financieringsmogelijkheden voor de activiteiten van de 
NGO ("Digest of community resources available for financing NGO activities"8). 
april 1995, VIII/222/95-EN 
27 
HOOFDSTUK 11 : VOORUITZICHTEN9 
Afdeling A : Ontwikkeling van nieuwe thema's 
72. De internationale gemeenschap is zich steeds meer bewust van het 
effect dat de mensenrechten sorteren op de vrede en de internationale 
en regionale veiligheid alsook op de algemene situatie van een land, zijn 
politieke stabiliteit en zijn sociale en economische ontwikkeling. 
73. Deze bewustwording gaat gepaard met een grotere belangstelling 
voor het aspect preventie in de acties ten behoeve van de eerbiediging 
van de mensenrechten en de democratische beginselen. Parallel daarmee 
heeft het feit dat men in een zo vroeg mogelijk stadium tracht te 
interveniëren geleid tot een versterking van de acties ter ondersteuning 
en begeleiding van het democratiseringsproces. 
74. Het begrip preventie is beslist niet nieuw aangezien elk beleid ter 
bevordering van de mensenrechten noodzakelijkerwijs dit kenmerk moet 
vertonen. Een diepgaander bezinning over dit thema heeft evenwel 
geleid tot het ontwikkelen van een algemene en multidimensionele 
aanpak (mensenrechten, veiligheid, ontwikkeling, milieu) en tot het 
ontstaan van nieuwe perspectieven waarin de hieronder beschreven 
oorspronkelijke initiatieven kaderen. 
1. Het aspect "mensenrechten" in de conflictpreventie en de reactie 
op crisissituaties 
75. Een groot aantal conflicten ontstaat in een klimaat waarin de 
fundamentele rechten van de mens op grote schaal worden geschonden. 
Deze schendingen leiden tot conflicten die resulteren in andere 
schendingen die op hun beurt een vaak onomkeerbare geweldspiraal 
creëren, in de loop van de laatste decennia zijn de meeste conflicten 
ontstaan uit spanningen die te voorzien waren en die derhalve ook onder 
controle konden worden gehouden. Preventie is geen luxe, wel 
integendeel: uitgedrukt in mensenlevens en materiële schade liggen de 
kosten daarvan lager dan die van de aanpak van het conflict en de 
reconstructie. 
76. Het belangrijkste element in crisis- of noodsituaties is het vermogen 
om onmiddellijk te reageren en een preventieve actie te ondernemen 
door middel van gerichte en snel uitgevoerde maatregelen, zo heeft de 
Gemeenschap deelgenomen aan het sturen van een waarnemersmissie 
naar Rwanda metals doel onpartijdigheid en vertrouwen te introduceren 
in een situatie van ernstige en aanhoudende schendingen, de spanningen 
9ln de onderstaande cursieve tekstgedeelten zijn de voorstellen opgenomen 
waardoor de Commissie zich tijdens haar mandaat zal laten leiden. 
28 
te verlichten en de terugkeer van de vluchtelingen te 
vergemakkelijken.Preventie omvat ook het aspect repressie, met name in 
situaties waarin de plegers van geweld ongestraft blijven waardoor een 
klimaat van onveiligheid ontstaat dat nieuw geweld in de hand werkt. De 
ernst hiervan heeft er met name toe geleid dat op grond van besluiten 
van de veiligheidsraad van de verenigde Naties internationale tribunalen 
ad hoc zijn opgericht voor ex-Joegoslavië en Rwanda die zijn belast met 
het berechten van personen die de rechten van de mens en het 
humanitair recht ernstig hebben geschonden. Deze zeer belangrijke 
vernieuwingen in het internationaal recht zijn door de Europese Unie 
actief gesteund en de Commissie heeft specifieke initiatieven genomen 
om het begin van de werkzaamheden te vergemakkelijken. De recente 
vooruitgang die in het kader van de Verenigde Naties bij de 
werkzaamheden met betrekking tot de vaststelling van de status van een 
internationale strafrechtspraak is geboekt, is gunstig onthaald door de 
Europese Gemeenschap en met name het Europees Parlement dat zich 
herhaaldelijk over dit onderwerp10 heeft uitgesproken en in de begroting 
1995 voor de eerste keer een speciale lijn heeft opgenomen voor 
steunverlening aan internationale NGO's die ijveren voor de 
totstandkoming van een dergelijke rechtspraak. 
77. Deze nieuwe vormen van interventie, die vaak moeilijk ten uitvoer zijn 
te leggen en waarvan het effect soms eerder symbolisch dan reëel is, 
worden gecombineerd met een actie op middellange en lange termijn die 
verankerd zit in een andere aarvpak die is gericht op het creëren van een 
klimaat van vertrouwen en "democratische veiligheid" en waarbij de 
voorkeur wordt gegeven aan actie boven reactie en aan continuïteit van 
de maatregelen boven specifieke en versnipperde initiatieven zonder 
enige follow-up. Deze voorwaarden vormen de kern van initiatieven zoals 
het meerjarig programma voor het bevorderen van de mensenrechten 
in centraal-Amerika en het Programma voor herstel in Zuid-Afrika. 
78. De verdediging en bevordering van de mensenrechten is tevens een 
instrument om de massale migratiestromen te voorkomen die worden 
gecreëerd door crisis- of conflictsituaties in de landen van herkomst. 
Maatregelen op dit vlak werken namelijk in op de diepere oorzaken van 
gedwongen migratiebewegingen, zoals wordt onderstreept in de recente 
mededeling van de commissie over immigratie- en asielbeleid11, waarin 
wordt gewezen op het belang van een nauwe coördinatie tussen het 
immigratie- en asielbeleid en het beleid ter bevordering en vrijwaring van 
de mensenrechten. 
10 Onlangs in zijn resolutie van 13 juli 1995 - EP 192.560 
11 Com(94) 23 def. 
29 
79. in het kader van haar algemene actie ten behoeve van de rechtsstaat 
en de democratische vrijheden, is de Commissievan plan om de bezinning 
over het voorkomen van crisissen te verdiepen, met name over de 
aspecten die verband houden met de vaststelling en kwaliteit van haar 
interventies, hun wijze van financiering en de voorde tenuitvoerlegging 
daarvan te volgen procedure. Algemeen genomen dient hetpverleg over 
de onderzoekcapaciteit en actieve preventie op Europees niveau met de 
verschillende betrokken Europese instanties, waaronder het Europees 
Parlement en de Raad van de unie, te worden uitgebreid. 
2. Bijstand bil verkiezingen 
80. De bijstand bij verkiezingen vertoont een aantal merkwaardige 
kenmerken : een gunstig vertrouwenscheppend effect bij de bevolking, 
een sterke politieke impact en een zichtbaarheidspeil dat ver boven dat 
van de traditionele initiatieven uitstijgt. 
81. Dit soort maatregelen, waarvan het politieke karakter in de loop der 
jaren is versterkt, getuigt van een "voluntaristische" aanpak van de 
internationale gemeenschap die zich actief engageert en steun verleent 
aan het democratiseringsproces van een land. 
82. De bijstand bij verkiezingen past in de eerste plaats in het algemeen 
optreden ter bevordering van de rechtsstaat en de democratische 
vrijheden. Het concept daarvan is geleidelijk uitgebreid om een steeds 
ruimere periode te bestrijken tussen een rijpingsfase van de burgerlijke 
maatschappij, de tenuitvoerlegging van institutionele hervormingen en 
de consolidatie van de overgang. De Europese Gemeenschap, die van 
1992 tot en met 1994 vooral technische steun heeft verleend aan 
41 landen via gespecialiseerde organisaties, heeft aldus een hele reeks 
acties ontwikkeld die verband houden met de pre- en postelectorale 
fasen en die tot doel hebben de voorwaarden te scheppen voor de 
overgang naar de democratie en de verankering daarvan na de 
verkiezingen. Het betreft met name specifieke steun voor de 
onafhankelijkheid van de rechterlijke macht, de totstandbrenging van de 
burgerlijke maatschappij, met inbegrip van de deelname van de vrouwen 
aan verkiezingen (als kandidaat en als geïnformeerd kiezer), de 
bewustmaking van de media, burgerschapsvorming en de 
totstandbrenging van parlementaire structuren. 
83. De politieke dimensie van dit soort acties heeft vaste vorm gekregen 
in de eerste gemeenschappelijke acties waartoe de Europese unie in het 
kader van het gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid heeft 
besloten. Drie daarvan hebben betrekking op steun bij verkiezingen: 
Rusland (december 1993); Zuid-Afrika (mei 1994) en de in voorbereiding 
zijnde actie voor steunverlening aan het vredesproces in het Midden-
Oosten. Deze verschillende acties geven aan de steun van de Unie bij 
verkiezingen een eigen identiteit. 
30 
84. De Commissie zal zich inspannen om "interventie-modules" vast te 
stellen die kunnen worden ingepast in programma's die moeten worden 
uitgewerkt in functie van de specifieke behoeften van de verschillende 
regio's en die zijn aangepast aan de pre- en postelectorale fasen. Deze 
programma's zouden de voorwaarden moeten creëren voorde overgang 
naar de democratie en de consolidatie daarvan na de verkiezingen. 
Bijzondere aandacht dient te worden besteed aan de actieve deelname 
van alle actoren van de burgerlijke maatschappij en met name de 
vrouwen omdat hun toegang tot de machtssferen een belangrijke 
indicator is voor de graad van democratie van een land. 
85. wat de missies van waarnemers in verband met verkiezingen en de 
mensenrechten betreft, dient het optreden van de Gemeenschap te zijn 
gericht op: 
- het bespoedigen van de ontplooiing ter plekke door net opstellen van 
reservelijsten van gekwalificeerde en op basis van objectieve criteria 
geselecteerde waarnemers; 
. het ten uitvoer leggen van gestructureerde opleidingsprogramma's 
volgens een formule die dezelfde is voor de verschillende soorten 
missies en die worden aangevuld met een specialisatie op elk van de 
domeinen; 
. het "professionaliseren" van de aanpak in termen van juridische en 
logistieke expertise door het uitwerken van "modules" die aan de 
verschillende situaties zijn aangepast; 
. het standaardiseren van de procedures om de samenhang van de 
interventies te waarborgen; 
. het waarborgen van de complementariteit met de internationale en 
regionale organisaties. 
Afdeling B : Samenhang en impact 
86. De rol van de Europese Unie inzake verdediging en bevordering van 
de fundamentele rechten is het resultaat van de politieke wil die in het 
verdrag betreffende de Europese unie is neergelegd en die voorvloeit uit 
de door de instellingen ingenomen standpunten en uit de verwachtingen 
van de openbare opinie. Deze wil neemt concrete vorm aan in de eerste 
gemeenschappelijke acties op het gebied van het gemeenschappelijk 
buitenlands en veiligheidsbeleid alsmede in de algemene aanpak in het 
kader van het gemeenschappelijk beleid inzake 
ontwikkelingssamenwerking. 
87. De uitdaging waarvoor de unie wordt geplaatst is niet gering: 
beschikkend over een politiek engagement dat verankerd ligt in het 
universele en regionale kader en over een reeks instrumenten en 
aanzienlijke middelen, is de unie verplicht haar inspanningen toe te 
spitsen op het uitstippelen en uitvoeren van een strategie waarmee de 
samenhang, het effect en de effectiviteit van de acties alsook de 
zichtbaarheid en transparantie bij het gebruik van de instrumenten 
31 
kunnen worden gewaarborgd. 
88. De nabije toekomst zal aantonen in hoeverre de verbintenissen zullen 
worden ingelost en in hoever de unie in staat zal zijn haar doelstellingen 
te verwezenlijken en de instrumenten op transparante en niet-
discriminerende wijze te hanteren en in welke mate zij met de middelen 
waarover zij beschikt efficiënt zal kunnen optreden op middellange en 
lange termijn en in noodsituaties met het gewenste effect zal kunnen 
reageren. 
1. Elementen van een strategie 
89. Het uitstippelen van een strategie houdt in dat de samenhang wordt 
vergroot, dat de kwaliteit, impact en zichtbaarheid van de interventies 
worden verbeterd en dat de instrumenten worden versterkt om ervoor 
te zorgen dat acties en/of programma's op middellange en lange termijn 
kunnen worden opgezet en het reactievermogen op korte termijn wordt 
ontwikkeld. 
90. Om dit te bewerkstelligen is het nodig dat : 
- de bezinning over de verschillende thema 's van de mensenrechten 
wordt verdiept om te beschikken over een aantal instrumenten die 
naargelang van de specifieke behoeften en de kenmerken van de 
beschouwde landen of regio's worden gebruikt; 
- de samenhang tussen de thematische en de geografische 
benadering wordt versterkt teneinde het vermogen tot het nemen 
van initiatieven in situaties die een snel optreden vereisen te 
vergroten; 
- er wordt gezorgd voor transparantie van de informatie en rekening 
wordt gehouden met de institutionele oriëntaties bij de vaststelling 
van de actieprioriteiten, met name via een constructieve dialoog 
met de instanties van het Europees Parlement die zou kunnen 
stoelen op de systematische opneming van de 
mensenrechtenthema's in zijn actieprogramma; 
- de continuïteit tussen de standpunten van de Unie in internationale 
en regionale organen en de op communautair niveau uitgevoerde 
acties wordt versterkt; 
91. Wat de verbetering van de kwaliteit èn impact van de maatregeien 
betreft, dient meer in het bijzonder: 
- voordeel te worden getrokken uit de bij de uitgevoerde acties 
opgedane ervaring door het ontwikkelen van een speciale, op de 
mensenrechten afgestemde beoordelingscapaciteit; 
- te worden gezorgd voor analyse- en expertisecapaciteit om 
- crisissituaties te voorkomen en de behoeften en prioriteiten vast te 
stellen met inachtneming van de specifieke kenmerken van de 
betrokken landen of regio's; 
- gespecialiseerde teams te worden gevormd die doeltreffend kunnen 
optreden in situaties die verband houden met de mensenrechten en 
32 
de democratisering; 
- de uitwisseling van gegevens met de Lid-Staten te worden 
gestimuleerd om de samenhang van de actie in haar geheel te 
waarborgen. 
92. Samenhang en zichtbaarheid gaan hand in hand. Het optreden van de 
Gemeenschap zal door de buitenwereld des te duidelijker worden 
waargenomen naarmate het coherent, homogeen en gericht is. 
2. instrumenten.; verdieping enyersterking 
93. Het vaststellen van een strategie houdt in dat de beschikbare 
instrumenten optimaal worden gebruikt en dat desgevallend geschikte 
nieuwe formules worden gezocht. 
a) op overeenkomsten berustende betrekkingen met derde landen 
94. Het feit dat in de op overeenkomsten berustende betrekkingen met 
derde landen rekening wordt gehouden met de mensenrechten, wat 
wordt beschouwd als een van de meest zichtbare instrumenten waarover 
de Gemeenschap beschikt om uiting te geven aan de verbintenissen die 
zij heeft aangegaaan, vereist een specifieke bezinning met betrekking tot: 
- de vaststelling van criteria waaraan moet worden voldaan voordat op 
overeenkomsten berustende betrekkingen tot stand worden gebracht 
om een niet-discriminerende aanpak mogelijk te maken; 
- de evaluatie van de door de partners geleverde inspanningen. 
95. Dienen, wat het eerste punt betreft, van tevoren criteria te worden 
vastgesteld voor het beoordelen van de situatie of dient men er van uit 
te gaan dat het aanknopen van onderhandelingen met een land de 
ontwikkeling van die situatie gunstig zou kunnen beïnvloeden? Er kan 
meteen worden gesteld dat absoluut moet worden voldaan aan één 
voorwaarde: het betrokken land moet duidelijk bereid zijn om het 
democratiseringsproces op gang te brengen en de internationale 
beginselen en verbintenissen die het heeft onderschreven na te komen. 
De toetreding tot een aantal instrumenten ter bescherming van de 
mensenrechten zou bij voorbeeld als een bewijs van deze bereidheid 
kunnen worden beschouwd. 
96. Rekening houdend met de op internationaal en/of regionaal niveau 
vastgestelde oriëntaties, zou de ononderbroken dialoog met de betrokken 
Staat het mogelijk moeten maken om, indien nodig, gezamenlijk de 
prioriteiten van een partnerschapsprogramma en/of specifieke acties ten 
behoeve van de mensenrechten en democratie vast te stellen. 
97. De tenuitvoerlegging van deze acties - evenals de verwezenlijking door 
de Staat van zijn eigen doelstellingen op dat gebied - zal het mogelijk 
maken de geleverde inspanningen te beoordelen; positieve resultaten 
33 
zouden tot een uitbreiding van de steunverlening moeten kunnen leiden 
en bij niet-nakoming van de verbintenissen zouden passende maatregelen 
dienen te worden overwogen. 
98. Overleg is derhalve van essentieel belang, zowel bij de opzet als bij de 
tenuitvoerlegging van een actieprogramma. Alleen via overleg is een 
flexibele aanpak mogelijk die de culturele gevoeligheden en specifieke 
behoeften van de betrokken landen respecteert en er tevens voor zorgt 
dat rekening wordt gehouden met de prioriteiten van de Europese Unie. 
b) Financiële middelen 
99. Door de toename van de financiële middelen voor het uitvoeren van 
projecten op het vlak van de mensenrechten heeft men de draagwijdte 
van de acties, zowel geografisch als thematisch, sterk kunnen uitbreiden, 
in dit stadium dient te worden onderzocht in hoeverre - met 
inachtneming van de financiële voorschriften en het beginsel van de 
budgettaire transparantie - deze middelen de mogelijkheid bieden om 
efficiënt op te treden op middellange en lange termijn, te reageren in 
noodsituaties, het complementaire karakter van de instrumenten te 
waarborgen en de begunstigde landen op een of andere wijze aan te 
moedigen. 
100. De initiatieven in verband met het bevorderen van de rechtsstaat, de 
democratie en de mensenrechten vereisen namelijk vaak een flexibiliteit 
die moeilijk te verzoenen valt met de aan het gebruik van de financiële 
instrumenten verbonden beperkingen. Deze flexibiliteit is nochtans van 
essentieel belang voor de verschillende acties: voor die op korte termijn 
moeten de middelen onmiddellijk beschikbaar zijn en voor die op 
middellange en lange termijn moet de continuïteit van de interventies 
ook na afloop van het begrotingsjaar gewaarborgd zijn. Daarom moet 
elke oplossing worden onderzocht die het mogelijk maakt de 
financieringsinstrumenten vast te stellen die het best zijn aangepast aan 
het beoogde doel. 
101. Wat de acties op middellange en lange termijn betreft, wordt een 
oplossing geboden door de voorschriften inzake technische bijstand en 
de fondsen voor ontwikkelingssamenwerking. Zij maken de continuïteit 
van de steunmaatregelen op geografische basis mogelijk door middel van 
meerjarenprogramma's. Een systeem voor "onmiddellijke reactie" 
ontbreekt echter. Er dient bijgevolg een passende formule te worden 
gevonden waarmee snel de kredieten kunnen worden vrijgemaakt die 
nodig zijn voor acties zoals het sturen van waarnemersmissies in 
verschillende situaties ("politieke" processen, ernstige schendingen van de 
mensenrechten, conflictpreventie, enz.). 
102. Een ander aspect van de flexibiliteit is het vermogen om zich met 
inachtneming van het beginsel van de budgettaire transparantie aan te 
34 
passen aan de specifieke kenmerken van de component "mensenrechten" 
en dat zowel met betrekking tot de begunstigden als de toekennings- en 
evaluatieprocedures. Het is namelijk van belang dat rekening wordt 
gehouden met het specifieke karakter van de begunstigden die met 
communautaire bijstand acties uitvoeren ter verdediging en bevordering 
van de mensenrechten en met name met het feit dat hun activiteiten 
geen winstgevend karakter hebben. Daarnaast vertoont de keuze van 
projecten op het gebied van de mensenrechten kenmerken die duidelijk 
verschillen van een aanbesteding voor de uitvoering van 
infrastructuurwerken en de evaluatieprocedures moeten dan ook op een 
andere aanpak zijn gebaseerd. 
103. Er moet ook worden gezorgd voor complementariteit bij het gebruik 
van verschillende instrumenten. Dit probleem doet zich vooral voor 
wanneer de toelichting op de begroting verwijzingen naar de 
mensenrechten bevat, en het enige verschil van geografische aard is. Dit 
probleem zou kunnen worden opgelost door een hiërarchie voor het 
gebruik van de instrumenten tot stand te brengen. Projecten met een 
innoverend karakter zullen bij voorbeeld in een eerste fase op beperkte 
schaal systematisch kunnen worden gefinancierd uit specifieke 
begrotingslijnen voordat zij, indien het experiment lukt, op grotere schaal 
worden gefinancierd uit de middelen voor technische bijstand of 
ontwikkelingssamenwerking. 
104. Een ander punt waarover men zich in termen van financiële 
middelen dient te bezinnen is het ter beschikking stellen van 
stimuleringspremies. Deze formule is voorgesteld in de resolutie 
"Mensenrechten, democratie, ontwikkeling" van de Raad van 
28 november 1991, waarin wórdt gewezen op het belang van formules 
voor het stimuleren of subsidiëren van reeds geleverde inspanningen. 
Deze formule wordt voor de eerste keer overgenomen in het ontwerp 
van de herziene Vierde Overeenkomst van Lomé waarin wordt voorzien 
in een "stimuleringsbedrag" voor het financieren van institutionele of 
administratieve hervormingen in het kader van de democratisering of 
met het oog op de versterking of totstandbrenging van de rechtsstaat. 
Een dergelijk bedrag kan ter beschikking worden gesteld voor zover de 
ACS-Staat reeds heeft besloten dergelijke hervormingen te financieren uit 
de voor ontwikkelingsacties bestemde middelen van Lomé. Dit bedrag 
vormt bijgevolg een aanvulling op het gedeelte van de middelen die 
afkomstig zijn uit het Nationaal indicatief Programma (NIP) van het 
bedoelde land. Een dergelijke bepaling ligt volledig in de lijn van de 
positieve aanpak die de Gemeenschap volgt en haalt de banden tussen 
democratie, mensenrechten en ontwikkeling nog nauwer aan. Deze 
praktijk zal dienen te worden uitgebreid tot andere landen of groepen 
landen dan die van de Overeenkomst van Lomé. 
105. Samenvattend kan worden gezegd dat om een optimaal gebruik van 
de verschillende financiële instrumenten ten behoeve van de eerbiediging 
35 
en bevordering van de mensenrechten mogelijk te maken, ervoor dient 
te worden gezorgd dat: 
- zij flexibel zijn om ze verenigbaar te maken met de specifieke 
doelstellingen, met name om ervoor te zorgen dat de financiële 
middelen binnen een zeer korte termijn beschikbaar zijn wanneer het 
gaat om urgente acties en dat zij kunnen worden aangepast aan de 
specifieke eisen op het gebied van de mensenrechten; 
- zij complementair zijn (technische bijstand, fondsen voor 
ontwikkelingssamenwerking, specifiekelijnen "mensenrechten", enz...) 
om doublures te voorkomen en om de continuïteit en het gewenste 
effect te waarborgen; 
- stimuleringsbedragen beschikbaar zijn die worden toegekend 
naargelang van de geleverde inspanningen om aldus formules te 
kunnen ontwikkelen, met name op het gebied van de institutionele 
hervormingen, ter stimulering van de rechtsstaat en de 
democratisering; 
- de informatie over de verschillende financieringsbronnen en hun 
aanwending transparant is. 
3. versterking van de samenwerking met verschillende partners 
106. De doeltreffendheid van het optreden van de Europese unie berust 
ook op het mobiliseren van verschillende nationale, regionale en 
internationale partners - de internationale en regionale organisaties, de 
staten en de verschillende instanties van de burgerlijke maatschappij - en 
met name op een open en opbouwende dialoog die complementaire en 
synergistische interventies mogelijk maakt. 
107. Meerdere organisaties houden op verschillende niveaus van de 
internationale gemeenschap rekening met de thema's die verband 
houden met de mensenrechten. Het is van zeer groot belang te kunnen 
profiteren van de ervaring en de deskundigheid van elk van die 
organisaties en doublures en zelfs tegenstrijdige standpunten te 
voorkomen, in dit verband is het aangewezen de dialoog met de 
verenigde Naties, de OVSE, de Raad van Europa en andere regionale 
organisaties zoals de OAS en de OAE te ontwikkelen ten einde de 
initiatieven zo te coördineren dat hun effect wordt vergroot en steun 
wordt verleend aan regionale initiatieven die het best aan de lokale 
gevoeligheden en behoeften beantwoorden. 
108. in deze optiek zijn de Staten, die rechtstreeks verantwoordelijk zijn 
voor de democratische opbouw en de mensenrechten, de eerste partners 
van het communautaire optreden. Zij hebben uit dien hoofde de 
belangrijkste hefbomen in handen die het mogelijk maken in te grijpen 
waar de problemen zich voordoen. De dialoog tussen de Europese unie 
en de derde landen is van essentieel belang voor het bevorderen van de 
mensenrechten en de democratische waarden. Daarom is het van 
primordiaal belang om deze dialoog met de verschillende 
36 
overheidsinstanties en nationale instanties in stand te houden en uit te 
breiden met het oog op de vaststelling - in het kader van de 
internationale verplichtingen en rekening houdend met de specifieke 
culturele kenmerken en gevoeligheden van het land - van 
gemeenschappelijke prioriteiten en, op basis daarvan, concrete 
actieprogramma's uit te werken. 
109. De Europese Gemeenschap onderhoudt eveneens een geprivilegieerd 
partnerschap met de burgerlijke maatschappij in haar diverse 
democratische geledingen, met name met de niet-gouvernementele 
organisaties die zich in de verschillende internationale en regionale 
instanties evenals op het terrein zelf geleidelijk meer zijn gaan inzetten 
voor de eerbiediging en bevordering van de fundamentele rechten. Zij 
leveren een wezenlijke bijdrage aan de opbouw, consolidatie en 
verdediging van de rechtsstaat en als bevoorrecht woordvoerder van 
kwetsbare groepen. Door hun vermogen om de reële behoeften vast te 
stellen, zich aan de verscheidenheid van situaties aan te passen en van 
dag tot dag de vooruitgang te beoordelen die zij in hun verschillende 
acties boeken, zijn zij belangrijke instrumenten voor het bevorderen en 
verdedigen van de fundamentelerechten. 
110. Het partnerschap met de verschillende instanties van de burgerlijke 
maatschappij, in het begin beperkt tot ontwikkelingssamenwerking en 
humanitaire hulp, heeft zich geleidelijk uitgebreid tot nieuwe 
actieterreinen zoals de verdediging van de rechten van kwetsbare 
groepen, het bevorderen van de democratische vrijheden en de 
ondersteuning van het verkiezingsproces, in het kader van de acties ter 
bevordering van de rechtsstaat steunt de Europese Gemeenschap ook de 
oprichting en consolidatie van niet-gouvernementele organisaties als 
essentiële componenten van een democratische burgerlijke maatschappij. 
111. Rekening houdend met hetgeen voorafgaat, is de Commissie van plan 
de banden met de internationale en regionale organisaties te versterken 
doorpe dialoog met hen te ontwikkelen om de prioriteiten en behoeften 
vast ie stellen, met name door: 
- steun te verlenen aan de verschillende controlemechanismen en 
promotiestructuren; 
- het bevorderen van een programmering op middellange en lange 
termijn van activiteiten die in samenwerking met regionale en 
internationale organisaties moet worden uitgevoerd; 
- het ontwikkelen van de mogelijkheid om specifieke acties snel te 
kunnen uitvoeren; 
- de uitwisseling van informatie over aan de gang zijnde activiteiten en 
het thematisch onderzoek uit te breiden. 
112. wat meer in het bijzonder de betrekkingen met niet-
gouvernementele organisaties betreft, dient de dialoog met die 
organisaties te worden verdiept om hun prioriteiten vast te stellen en 
37 
rekening te houden met hun behoeften. 
113. Deze mededeling vindt plaats in een periode die wordt gekenmerkt 
door tegenstrijdige gebeurtenissen: in Europa gaat vijftig jaar vrede 
samen met verscheurende conflicten in het hart van dat continent en in 
de wereld vinden er tegelijk met de opleving van de democratie en de 
individuele vrijheden nog steeds ernstige en grootschalige schendingen 
van de fundamentele rechten plaats en steken fanatisme en 
onverdraagzaamheid weer de kop op. 
114. Zij dient door de communautaire instellingen te worden gezien als 
een baken voor de toekomst en als een bijdrage aan de ontwikkeling van 
een humanitaire dimensie die in overeenstemming is met de tradities en 
de verwachtingen van de Europese volkeren. 
115. welke ook de ambities van de unie mogen zijn, de resultaten van haar 
actie zijn afhankelijk van de inbreng van de verschillende instellingen 
alsook van de steun van een verantwoordelijke en geëngageerde 
openbare opinie. 
116. Deze mededeling zal aan de Raad en het Europees Parlement worden 
toegezonden. 
38 

ISSN 0254-1513 
C0M(95) 567 def. 
DOCUMENTEN 
NL 06 01 
Catalogusnummer : GB-CO-95-635-NL-C 
ISBN 92-77-96690-4 
Bureau voor officiële publikaties der Europese Gemeenschappen 
L-2985 Luxemburg