Advies van het Economisch en Sociaal Comité over het "Voorstel voor een verordening (EG) van de Raad tot wijziging van Verordening (EEG) nr. 404/93 houdende een gemeenschappelijke ordening der markten in de sector bananen" () (98/C 235/15)

De Raad heeft op 27 januari 1998 besloten, overeenkomstig de bepalingen van de artikelen 43 en 198 van het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap, het Economisch en Sociaal Comité te raadplegen over het voornoemde voorstel.

De Afdeling voor landbouw en visserij, die met de voorbereiding van de desbetreffende werkzaamheden was belast, heeft haar advies op 12 mei 1998 goedgekeurd. Rapporteur was de heer Espuny Moyano.

Het Economisch en Sociaal Comité heeft tijdens zijn 355e Zitting van 27 en 28 mei 1998 (vergadering van 27 mei) het volgende advies uitgebracht, dat met 82 stemmen vóór en 16 stemmen tegen bij 19 onthoudingen, werd goedgekeurd.

1. Inleiding

1.1. Het panel en de beroepsinstantie van de Wereldhandelsorganisatie hebben een aantal elementen van de communautaire invoerregeling voor bananen veroordeeld. Met onderhavig Commissievoorstel wordt beoogd deze elementen te wijzigen, teneinde ze met de WTO-regels in overeenstemming te brengen.

1.2. Het Commissievoorstel bevat de volgende onderdelen:

1.2.1. Het tariefcontingent van 2,2 miljoen ton voor de invoer van bananen uit derde landen (onderworpen aan een douanetarief van 75 ecu/ton) en de niet-traditionele invoer uit de ACS-landen (waarvoor een nultarief geldt) wordt gehandhaafd.

1.2.2. Er wordt een aanvullend tariefcontingent van 353 000 ton geopend met een invoerrecht van 300 ecu/ton voor bananen uit derde landen en een invoerrecht van 100 ecu/ton voor niet-traditionele ACS-bananen.

1.2.3. De huidige invoercertificatenregeling wordt afgeschaft, waarmee de B-vergunningen en het onderscheid naar functies verdwijnen.

1.2.4. Er wordt een invoervergunningensysteem voorgesteld waarbij wordt uitgegaan van de traditionele handelsstromen (methode "traditioneel/nieuw"). In de uitvoeringsbepalingen van de Commissie, die vastgesteld moeten worden via de procedure van het comité van beheer, zal worden bepaald hoe het systeem in de praktijk zijn beslag zal krijgen.

1.2.5. Indien er redelijkerwijs geen akkoord kan worden bereikt met alle partijen bij de WTO die een wezenlijk belang hebben bij de levering van bananen (Costa Rica, Colombia, Ecuador en Panama), mag de Commissie elk van deze vier landen een specifiek quotum toewijzen.

1.2.6. De traditionele ACS-hoeveelheid, die wordt vastgesteld op in totaal 857 700 ton, wordt niet over de afzonderlijke landen verdeeld.

1.2.7. Wanneer de op basis van een balans van productie, consumptie en in- en uitvoer vastgestelde vraag in de Gemeenschap stijgt, kan het voorgestelde autonome aanvullende tariefcontingent worden verhoogd. Het vaststellen van de verschillende onderdelen van de balans, de goedkeuring ervan en de verhoging van het aanvullende tariefcontingent geschieden overeenkomstig de procedure van het comité van beheer.

1.2.8. Indien nodig, namelijk wanneer de bevoorrading van de communautaire markt beïnvloed wordt door uitzonderlijke omstandigheden die gevolgen hebben voor productie of invoer, stelt de Commissie bijzondere maatregelen vast overeenkomstig de procedure van het comité van beheer. In dergelijke gevallen kan het aanvullende tariefcontingent worden aangepast. Bij de bijzondere maatregelen moet iedere vorm van discriminatie ten aanzien van het land van oorsprong worden voorkomen.

1.2.9. De nieuwe regeling treedt op 1 januari 1999 in werking.

1.3. De tekst van het voorstel tot wijziging van de GMO voor bananen gaat vergezeld van een aanbeveling voor een besluit van de Raad om de Commissie te machtigen te onderhandelen met derde landen die een wezenlijk belang hebben bij de levering van bananen: Costa Rica, Colombia, Ecuador en Panama.

2. Algemene opmerkingen

2.1. Het Comité betuigt zijn instemming met de inspanningen van de Commissie om een aantal bepalingen van Verordening (EEG) nr. 404/93 in overeenstemming te brengen met de internationale afspraken van de EU in het kader van de Wereldhandelsorganisatie (WTO) en de vierde Overeenkomst van Lomé, met name Protocol nr. 5 daarvan betreffende bananen.

2.2. Het Comité is zich ervan bewust dat het als gevolg van de uitspraken van het panel en de beroepsinstantie van de WTO noodzakelijk is geworden wijzigingen aan te brengen in het systeem van toekenning van invoercertificaten, dat een van de steunpilaren van de gemeenschappelijke marktordening (GMO) voor bananen vormt.

2.3. Het stelt vast dat het Commissievoorstel de communautaire en ACS-producenten geen compensatie kan bieden voor het verdwijnen van de als niet in overeenstemming met de GATT-regels beoordeelde B-vergunningen. Voor de opheffing van deze vergunningen is voor hen immers geen enkele compenserende maatregel voorzien. De wijziging van het systeem van toekenning van invoercertificaten kan ertoe leiden dat deze producenten er niet langer op kunnen rekenen dat zij hun bananen tegen voor producenten en consumenten redelijke prijzen op de communautaire markt kunnen afzetten, terwijl dit absoluut noodzakelijk is om hun inkomsten op peil te kunnen houden.

2.3.1. Het Comité vreest daarom dat de werkgelegenheidssituatie in bananenproducerende regio's, waar de werkloosheid toch al hoog is, door de voorgestelde wijziging verder zal verslechteren.

2.3.2. Daarom zou de Commissie de forfaitaire referentieopbrengst aan de hand waarvan de compenserende steun voor communautaire producenten wordt berekend, met 20 % moeten verhogen, teneinde hen voor de wijzigingen in de invoerregeling te compenseren. Deze herziening is bovendien gerechtvaardigd op grond van artikel 299 van het Verdrag van Amsterdam, dat de rechtsgrondslag vormt om het Gemeenschapsbeleid ten aanzien van ultraperifere gebieden op flexibele wijze toe te passen.

2.3.3. Voorts zou de Commissie volgens het Comité een regeling moeten voorstellen om marktdeelnemers ook in de toekomst een bepaalde prikkel voor de afzet van communautaire bananen en traditionele ACS-bananen te geven. Zo'n prikkel is noodzakelijk omdat de winstmarge bij de afzet van deze bananen veel kleiner is dan bij die van Latijns-Amerikaanse bananen, als gevolg van de specifieke omstandigheden waaronder communautaire en traditionele ACS-bananen geteeld worden. Het gaat hierbij met name om het ontbreken van schaalvoordelen en om hogere sociale kosten.

2.4. Het Comité vindt dat de duurzame productie en de afzet van bananen die onder rechtvaardige sociale omstandigheden en aanvaardbare milieuomstandigheden zijn geteeld, gestimuleerd zouden moeten worden. Het betreurt dat in dit verband geen enkele maatregel van betekenis is voorgesteld.

2.4.1. Daarom zou het graag zien dat de Commissie een reeks maatregelen voorstelt om de afzet en het promoten van genoemde bananen te ondersteunen, onder meer door de Europese publieke opinie voor te lichten over de problemen waarmee bananenproducenten in de derde wereld geconfronteerd worden. Dergelijke maatregelen zijn vooral noodzakelijk omdat deze bananen geteeld worden door kleine producenten die te maken hebben met veel hogere productiekosten dan de telers van bananen die verhandeld worden door grote multinationals, die dikwijls alle activiteiten van de productieketen, van de teelt via het transport tot de invoer, zelf verzorgen.

2.4.2. Ook de consumenten zullen bij deze maatregelen gebaat zijn. Uit de uitkomsten van een door de Commissie verricht onderzoek blijkt immers dat bananen die onder aanvaardbare sociale en milieuomstandigheden zijn geteeld, in de EU ruimschoots worden afgenomen. De EU-burgers zijn zich ook terdege bewust van het buitensporige gebruik van pesticiden en andere chemische producten in bepaalde delen van Latijns-Amerika.

2.4.3. Er zou een doeltreffend systeem moeten worden ontwikkeld om erop toe te zien dat alleen bananen die onder aanvaardbare sociale en milieuomstandigheden zijn geteeld, als zodanig bestempeld worden. Een internationaal bananenhandvest, gedragsregels en labels zouden in dit verband nuttige middelen kunnen zijn.

2.4.4. Tegelijkertijd is het van essentieel belang dat de inkomens van de producenten door passende marktmechanismen of door rechtstreekse steun op peil blijven. Zo zouden bananentelers in de EU hogere compenserende bedragen moeten krijgen, terwijl ACS-producenten ter aanvulling op de structurele steunmaatregelen om de sector concurrerender te maken, steun zouden moeten ontvangen die in overeenstemming is met de WTO-regels.

2.5. Het Comité vindt dat de consument steeds meer moet kunnen rekenen op een zeker en gevarieerd aanbod van bananen die afkomstig zijn uit verschillende gebieden en die op verschillende manieren zijn geteeld en afgezet. Daarom zou met de nieuwe regeling gewaarborgd moeten worden dat bananen uit de EU, de ACS-landen en Latijns-Amerika naast elkaar op de markt voorkomen.

2.6. Vanwege het feit dat de omvang van de communautaire bananenmarkt na het vaststellen van de GMO is toegenomen, en met het oog op toekomstige uitbreidingen van de Unie, zou de hoeveelheid communautaire bananen die recht geeft op compenserende steun volgens het Comité enigszins kunnen worden verhoogd. Zo zou de stijging van de consumptie in de EU ook aan de communautaire producenten ten goede kunnen komen. In het tegengestelde geval zouden uitsluitend producenten uit derde landen van de groei van de EU-markt profiteren.

2.7. Naar het oordeel van het Comité zou het voorstel om voor de totale traditionele invoer uit ACS-landen een hoeveelheid vast te stellen, het evenwicht in de bevoorrading uit deze landen kunnen verstoren. Het vindt dat er middelen moeten worden gevonden om ervoor te zorgen dat geen enkele traditionele ACS-leverancier de toegang tot de markt voor afzet van zijn traditionele hoeveelheden wordt ontzegd.

2.7.1. Het Comité dringt er daarom bij de Commissie op aan, een optimale formule te vinden die geen van de ACS-landen benadeelt.

2.7.2. Het Comité stelt vast dat in het Commissievoorstel niets is opgenomen dat zou kunnen bijdragen tot de oplossing van het specifieke probleem van Somalië; het Comité had hier nochtans in zijn advies van 30 mei 1996 (CES 704/96, paragraaf 1.3 en 1.3.1) op aangedrongen.

Volgens het Comité kan tot het economische en sociale herstel van dit land, dat als gevolg van de burgeroorlog en de rampzalige overstromingen van 1996 die vrijwel de helft van het bebouwde areaal hebben verwoest, nog steeds in een ernstige crisis verkeert, maar op één manier worden bijgedragen, nl. door Somalië bij wijze van hoge uitzondering een belangrijk specifiek quotum toe te wijzen.

3. Bijzondere opmerkingen

3.1. Het Comité acht het voorgestelde autonome aanvullende tariefcontingent van 353 000 ton te groot; 100 000 ton is naar zijn mening genoeg. Wanneer men namelijk de voorgestelde contingenten, de traditionele ACS-hoeveelheid en de communautaire referentiehoeveelheid bij elkaar optelt, komt men uit op een aanbod (4,26 miljoen ton) dat niet meer in evenwicht is met de vraag (3,9 miljoen ton).

3.1.1. Ook gezien de overbevoorrading die de laatste jaren op de markt van de EU valt waar te nemen, is het noodzakelijk de omvang van het aanvullend tariefcontingent te beperken. Naar gelang van de werkelijke marktbehoeften zou dit contingent jaarlijks naar boven of naar beneden kunnen worden bijgesteld.

3.2. Het Comité vindt dat de nog vast te stellen nieuwe regeling voor de toekenning van invoercertificaten het concurrentievermogen van alle marktdeelnemers op gepaste wijze zou moeten waarborgen, zodat het evenwicht in de bevoorrading van de Unie tussen alle herkomstgebieden niet wordt verstoord. Derhalve moet met deze regeling absoluut worden gegarandeerd dat communautaire en ACS-producenten hun bananen daadwerkelijk kunnen afzetten en een redelijk inkomen genieten. Met name het concurrentievermogen van de Europese bananenproducenten zou verder moeten worden verbeterd. De Commissie wordt verzocht uitvoerig verslag uit te brengen van de middelen die daartoe zijn ingezet, de vooruitgang die is geboekt en eventueel ook de tegenwerking die in dit verband is ondervonden.

3.3. Het Comité is van mening dat bij de toewijzing van invoervergunningen het laatste jaar waarover marktgegevens beschikbaar zijn als referentieperiode zou moeten dienen. Zo zou gezorgd kunnen worden voor een betere aansluiting bij de huidige marktsituatie. Om de referentiehoeveelheden eenvoudiger, betrouwbaarder en billijker te kunnen berekenen, zou de berekening uitsluitend gebaseerd moeten zijn op de daadwerkelijk in de EU-lid-staten ingevoerde hoeveelheden, uitgaande van gecontroleerde (of door de douane gecertificeerde) invoercertificaten.

3.4. Om de overgang van de huidige invoerregeling naar de nieuwe, door de Commissie voorgestelde invoerregeling soepel te laten verlopen, zou volgens het Comité een reeks overgangsmaatregelen moeten worden uitgewerkt om verstoringen die veroorzaakt worden door de ingrijpende verandering van het huidige systeem tot een minimum te beperken. In de periode waarin deze maatregelen van kracht zijn, zouden de marktdeelnemers wijzigingen in hun industriële en commerciële infrastructuur kunnen aanbrengen die nodig zijn om zich aan de nieuwe invoerregeling aan te passen.

3.5. Het Comité acht het van essentieel belang dat de regeling voor de toekenning van invoercertificaten in geval van uitzonderlijke omstandigheden, gehandhaafd wordt.

3.5.1. Naar zijn mening moet de situatie in traditionele EU-toeleveringslanden waar het geregelde gezag is weggevallen en zo'n anarchie heerst dat zij de hun in het verleden toegewezen exportquota niet kunnen halen, als zo'n uitzonderlijke omstandigheid worden beschouwd.

4. Conclusies

4.1. Het Comité beseft dat de met Verordening (EEG) nr. 404/93 vastgestelde invoerregeling in overeenstemming moet worden gebracht met het besluit van het Orgaan voor Geschillenbeslechting van de WTO, maar blijft erbij dat dit niet ten koste mag gaan van de verwezenlijking van de hoofddoelstellingen van de GMO voor bananen, met name de gegarandeerde markttoegang voor communautaire en ACS-bananen (die nodig is om zowel de EU- als de ACS-producenten daarvan een toereikend inkomen te waarborgen) en de toegang van de consumenten tot een gevarieerd aanbod van bananen van verschillende herkomst tegen overal in de Unie redelijke en uniforme prijzen. Voorts moet de nieuwe regeling de handel in onder aanvaardbare sociale en milieu-omstandigheden geteelde bananen stimuleren, zodat de teelt van deze bananen voor de desbetreffende producenten en werknemers in derde landen rendabeler wordt zonder dat hun gezondheid en het milieu-evenwicht in de bananenproducerende regio's in gevaar wordt gebracht.

4.1.1. Het Comité hoopt dat met zijn opmerkingen over de wijziging van de GMO voor bananen terdege rekening zal worden gehouden. Het is voor hem hoe dan ook onaanvaardbaar dat door het verdwijnen van de gegarandeerde markttoegang voor in de Gemeenschap geteelde bananen getornd wordt aan het beginsel van communautaire preferentie, dat een van de hoekstenen van het GLB is. Voorts acht het Comité het absoluut noodzakelijk dat wordt vastgehouden aan de preferentiële toegang tot de communautaire markt voor de ACS-producenten en aan de traditionele voorrechten die hun in het kader van de Lomé-overeenkomsten zijn verleend.

4.2. Het Comité zou door de Commissie zo spoedig mogelijk geïnformeerd en geraadpleegd willen worden over voorstellen voor toepassingsverordeningen inzake de nieuwe GMO voor bananen.

Brussel, 27 mei 1998.

De voorzitter

van het Economisch en Sociaal Comité

T. JENKINS

() PB C 75 van 11.3.1998, blz. 6.

BIJLAGE bij het advies van het Economisch en Sociaal Comité

De volgende wijzigingsvoorstellen, waarvóór ten minste een kwart van de stemmen is uitgebracht, zijn tijdens de beraadslagingen verworpen:

1. Paragraaf 2.3.2

Deze paragraaf als volgt te lezen:

"Daarom zou de Commissie volgens de Afdeling intensiever gebruik moeten maken van alle middelen die geschikt lijken om de situatie in de betrokken regio's structureel te verbeteren. Voorafgaand dient zorgvuldig te worden onderzocht wat de tot op heden verleende structurele bijstand voor effect heeft gehad.

In dit verband zou ook moeten worden nagegaan of de forfaitaire referentieopbrengst aan de hand waarvan de compenserende steun voor communautaire producenten wordt berekend, kan worden herzien.

Een dergelijke herziening zou na ratificatie van het Verdrag van Amsterdam gerechtvaardigd kunnen worden op grond van artikel 299, dat de rechtsgrondslag vormt om het Gemeenschapsbeleid ten aanzien van ultraperifere gebieden op flexibele wijze toe te passen."

Motivering

De in de betrokken regio's noodzakelijke structurele steunmaatregelen zouden geenszins beperkt mogen blijven tot verhoging van de compenserende steun. Deze steun zou uitsluitend als onderdeel van een samenhangend geheel van maatregelen gewaarborgd mogen worden.

Uitslag van de stemming

Vóór: 36, tegen: 48, onthoudingen: 13.

2. Paragraaf 2.6

Deze paragraaf als volgt te lezen:

"Het Comité stelt vast dat de bananenproductie in de EU, sinds de GMO voor bananen in werking is getreden, dankzij de steun is toegenomen. Toch ligt zij met een hoeveelheid van tussen 680 000 en 700 000 ton momenteel nog aanzienlijk onder de in 1993 vastgestelde hoeveelheid waarvoor compenserende steun kan worden toegekend (854 000 ton).

Als de kwantitatieve en kwalitatieve doelstellingen betreffende de Europese productie worden bereikt, dan kan worden besloten of - tegen de algemene trend van het GLB in - de voor steun in aanmerking komende hoeveelheid dient te worden verhoogd. Dit zou met name kunnen gebeuren in het licht van de toekomstige uitbreiding van de Unie."

Motivering

Spreekt voor zich.

Uitslag van de stemming

Vóór: 39, tegen: 52, onthoudingen: 15.

3. Paragrafen 3.1 en 3.1.1

Beide paragrafen te schrappen.

Motivering

Het voorgestelde aanvullende contingent van 353 000 ton komt overeen met de invoer uit derde landen door de drie nieuwe lid-staten voordat deze tot de EU toetraden. De bananenconsumptie in deze landen is inmiddels (bij een veranderde samenstelling van de herkomst) licht gestegen.

Het in het advies genoemde aanbodcijfer van 4,26 miljoen ton is in de praktijk niet gehaald: de voor steun in aanmerking komende EU- en ACS-contingenten konden om velerlei redenen in de teeltgebieden niet volledig worden uitgeput, en ook de quota voor invoer uit derde landen blijven, met name door administratieve oorzaken (bv. handel in vergunningen), achter op de gestelde norm.

Uitslag van de stemming

Vóór: 34, tegen: 49, onthoudingen: 24.

4. Paragraaf 3.3

De eerste zin als volgt te wijzigen:

"De Afdeling is van mening dat bij de toewijzing van invoervergunningen de laatste drie jaar waarover marktgegevens beschikbaar zijn als referentieperiode zouden moeten dienen."

Motivering

De toekenning van invoervergunningen baseren op de gegevens van één jaar zou hoogst onrechtvaardig zijn voor landen waar de productie juist dat jaar als gevolg van klimatologische of andere omstandigheden uitzonderlijk laag is.

Gezien deze afhankelijkheid van de weersomstandigheden wordt bij de toekenning van vergunningen gewoonlijk uitgegaan van een meerjarig gemiddelde.

Uitslag van de stemming

Vóór: 35, tegen: 38, onthoudingen: 26.

5. Paragraaf 3.3

Na de eerste zin de volgende zin in te voegen:

"Daarbij zou de marktverstorende werking van het als in strijd met de GATT-regels bestempelde oude systeem echter buiten beschouwing moeten blijven."

Motivering

Spreekt voor zich.

Uitslag van de stemming

Vóór: 32, tegen: 49, onthoudingen: 25.

6. Paragraaf 3.4

Te schrappen.

Motivering

Conform de WTO-voorschriften moet de nieuwe regeling volledig in werking treden op 1 januari 1999.

Uitslag van de stemming

Vóór: 35, tegen: 53, onthoudingen: 18.