WITBOEK VAN DE EUROPESE COMMISSIE - EEN NIEUW ELAN VOOR EUROPA'S JEUGD

INHOUDSOPGAVE

VOORWOORD

1. De context

2. De uitdagingen

2.1. De demografische ontwikkeling

2.2. Jongeren ondergaan als groep veranderingen

2.3. Jongeren moeten bij het maatschappelijk leven worden betrokken

2.4. De Europese integratie

2.5. De mondialisering

3. Waardevol overleg

3.1. De belangrijkste conclusies

4. Een nieuwe ambitie

4.1. Jeugdzaken

4.1.1. De open coördinatiemethode

4.1.2. De werkingssfeer van de open coördinatiemethode op het vlak van jeugdzaken

4.2. Meer aandacht voor jongeren in het kader van andere beleidsmaatregelen

4.3. Het programma JEUGD

5. Conclusie

BIJLAGEN

Bijlage 1 De resultaten van het overleg

1. Geen democratie zonder inspraak

1.1. Analyse van de resultaten

1.2. Uit het overleg voortvloeiende voorstellen

2. Onderwijs, een cruciale fase in het leven van jongeren

2.1 Analyse van de resultaten

2.2. Uit het overleg voortvloeiende voorstellen

3. Tewerkstelling als middel om jongeren beter te integreren

3.1. Analyse van de resultaten

3.2. Uit het overleg voortvloeiende voorstellen

4. Maximaal profiteren van jong-zijn

4.1. Analyse van de resultaten

4.2. Uit het overleg voortvloeiende voorstellen

5. Een europa gebaseerd op waarden

5.1. Analyse van de resultaten

5.2. Uit het overleg voortvloeiende voorstellen

6. Bijdragen aan het Witboek

Bijlage 2 Overzicht van alle Europese acties voor de jeugd

1. Het programma Jeugd

2. Politieke initiatieven met relevantie voor jeugdzaken

3. Financieringsmogelijkheden op het gebied van werkgelegenheid, onderwijs, cultuur en jeugdbescherming

4. Het Handvest van de grondrechten

5. Steun van het Europees Parlement

6. Bijdragen van het Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio's

7. Dialoog met het Europees Jeugdforum

8. Activiteiten van de Raad van Europa

9. Studies en opiniepeilingen van de Europese Commissie

VOORWOORD

De beslissing om een witboek over jongeren te publiceren en vooral om ter voorbereiding van het witboek op grote schaal overleg te plegen, vloeit in eerste instantie voort uit het verlangen om nieuwe vormen van Europese governance te bevorderen.

Het witboek ligt volledig in de lijn van het witboek over Europese governance, dat de Commissie in juli 2001 heeft goedgekeurd. Het is de bedoeling de burgers - en dus ook de jongeren - bij de Europese besluitvorming te betrekken.

Jongeren in het centrum van de belangstelling

Het grootschalig overleg dat aan het witboek is voorafgegaan, heeft duidelijk aangetoond dat jongeren ondanks individuele verschillen een aantal waarden en ambities delen en overal met dezelfde problemen worden geconfronteerd. De jongeren ondergaan als groep ingrijpende veranderingen. Het duurt langer vooraleer jongeren gaan werken of een gezin stichten en ze "pendelen" vaak tussen studie en werk. Opmerkelijk is vooral dat jongeren een veel geïndividualiseerder leven leiden dan in het verleden. De integrerende rol van het onderwijs, de arbeidsplaats en het sociale milieu is kleiner geworden. Het duurt ook steeds langer vooraleer jongeren op eigen benen leren staan.

Het gevolg is vaak dat jongeren zich kwetsbaar voelen en niet meer in de bestaande besluitvormingsstructuren geloven. Bovendien groeit enige afkeer voor de wijze waarop jongeren traditioneel bij de samenleving en jongerenorganisaties worden betrokken. Sommige jongeren kunnen zich niet altijd identificeren met het beleid dat voor en door oudere generaties wordt gevoerd. Een aantal jongeren vlucht in onverschilligheid of individualisme, anderen zoeken hun toevlucht in extreem of zelfs ondemocratisch gedrag. De meeste jongeren willen echter een positieve invloed op het beleid uitoefenen. Ze weten alleen niet hoe.

Toch is het belangrijk dat Europa's jongeren hun zegje doen. Het is immers vooral de jeugd die met nieuwe economische en demografische ontwikkelingen, de mondialisering en allerlei verschillende culturen wordt geconfronteerd. Op een ogenblik dat de onzekerheid opnieuw toeslaat, wordt van jongeren verwacht dat ze het sociale weefsel vernieuwen, de solidariteit op een andere leest schoeien en zich door verschillen laten verrijken.

Ondanks het feit dat het sociale en economische landschap steeds complexer wordt, getuigen de jongeren van een groot aanpassingsvermogen. De nationale en Europese beleidsmakers moeten het aanpassingsproces vergemakkelijken door jongeren een volwaardige rol in de samenleving te laten spelen.

Jongeren en Europa

Er wordt heftig over de toekomst van Europa gediscussieerd. De toekomstige uitbreiding van de Europese Unie is uniek en opent nieuwe perspectieven. De politieke boodschap van de afgelopen jaren is glashelder: de Unie moet samen met de Europese bevolking worden opgebouwd. De jongeren belichamen de toekomst en moeten bij het overleg over de toekomst van de Unie en de denkoefeningen over Europese "governance" worden betrokken. Het Europees project is jong, ondergaat voortdurend veranderingen en is een geliefkoosd discussiethema. Om de toekomst van Europa te vrijwaren hebben we ambitieuze en enthousiaste jongeren nodig die zich achter de basiswaarden van de Unie scharen.

De jongeren winden er geen doekjes om: ze willen hun zegje doen en als volwaardige gesprekspartners worden behandeld, ze willen aan de opbouw van Europa meewerken en het debat over de toekomst van Europa beïnvloeden. Het is tijd om de jongeren bij de opbouw van Europa als een positieve kracht en niet langer als een probleem te beschouwen. Jongeren moeten hun mening kunnen geven en hun standpunten aan de ideeën van anderen kunnen toetsen.

Een nieuwe dynamiek op alle niveaus

De meeste voorstellen in dit witboek zijn aan de lidstaten en de Europese regio's gericht: vooral zij moeten acties voor jongeren op touw zetten. Jongeren worden pas actieve burgers, als ze in hun eigen omgeving met de concrete resultaten van hun persoonlijke inzet worden geconfronteerd. Belangrijk is dat jongeren op school, in een vereniging of in hun wijk of gemeente een actieve rol spelen. Ze kunnen zo ervaring opdoen en het nodige vertrouwen verwerven om zich intensiever voor de samenleving in te zetten, ook op Europees vlak. Jongeren die vrij van elke vorm van discriminatie sociaal actief zijn, dragen bij tot meer solidariteit en fungeren als volwaardige burgers.

Toch is het belangrijk het jeugdbeleid met het oog op meer efficiëntie en synergieën een Europese dimensie te verlenen, zonder op het subsidiariteitsbeginsel inbreuk te plegen. De geraadpleegde jongeren, het Europees Parlement en de lidstaten hebben tijdens het door de Commissie georganiseerde overleg kenbaar gemaakt dat Europa een rol moet spelen. Daarom stelt het witboek een nieuw Europees samenwerkingskader voor dat op twee belangrijke pijlers berust: 1) de toepassing van de open coördinatiemethode op het specifieke terrein van jeugdzaken en 2) meer aandacht voor jongeren bij het ontwikkelen van andere beleidsmaatregelen.

Het resultaat is een nieuwe dynamiek in het veld en meer creativiteit: goede praktijken worden uitgewisseld en vergeleken en de inspanningen van individuele personen of jeugdorganisaties op plaatselijk en regionaal vlak worden op nationaal en Europees niveau erkend. Dankzij de inbreng van Europa kan een gemeenschappelijke visie en een beter inzicht in jeugdzaken worden ontwikkeld. Bovendien kan efficiënter worden gewerkt door samen te werken en algemene doelstellingen vast te stellen.

Het witboek stelt voor naar jongeren te luisteren, oog voor plaatselijke initiatieven te hebben en de lidstaten tot meer samenwerking aan te sporen. Voorts pleit het witboek ervoor vanaf nu in het kader van bestaande Europese programma's concrete acties op touw te zetten en beleidsmatig meer aandacht aan jongeren te schenken. Doel is jongeren volwaardig te betrekken bij het reilen en zeilen in democratische, open en solidaire samenlevingen.

1. De context

Na de uitbreiding zal de Europese Unie 75 miljoen jongeren tussen 15 en 25 jaar tellen [1]. Ook al gaat het om een heterogene groep (op het vlak van werkgelegenheid, onderwijs, gezinsleven, inkomen, enzovoort), toch willen alle jongeren als volwaardige burgers met rechten en plichten worden behandeld. Investeren in jongeren is niet alleen investeren in onze eigen toekomst, maar ook van cruciaal belang om de politieke doelstelling van de Europese Raad van Lissabon te verwezenlijken, namelijk van Europa "de meest concurrerende en dynamische kenniseconomie ter wereld" te maken.

[1] Naar analogie van het besluit van het Europees Parlement en de Raad in verband met het programma JEUGD worden in dit document met de term jongeren personen van 15 tot en met 25 jaar bedoeld. De Europese Unie zal 75 miljoen jongeren tellen na de toetreding van de twaalf kandidaat-lidstaten.

Dankzij de verdragen kunnen activiteiten [2] op touw worden gezet in tal van sectoren die jongeren direct of indirect aanbelangen: de strijd tegen discriminatie, het Europees burgerschap, werkgelegenheid, de strijd tegen sociale uitsluiting, onderwijs, beroepsopleidingen, cultuur, gezondheid, consumentenbescherming, vrij verkeer van personen, milieubescherming, mobiliteit van jonge wetenschappers, ontwikkelingssamenwerking en armoedebestrijding.

[2] Zie bijlage 2: "Overzicht van alle Europese acties voor de jeugd". Het document vat samen wat tot dusver in Europa voor de jeugd is gedaan. De vermelde acties vormen trouwens de basis voor alle toekomstige initiatieven.

De Gemeenschap heeft tal van specifieke acties voor jongeren op touw gezet. Daarbij werd de aandacht onder meer op onderwijs, werkgelegenheid, beroepsopleidingen en de toegang tot informatietechnologieën toegespitst.

Naast algemene en sectorale beleidsmaatregelen voor jongeren hebben ook andere activiteiten aandacht gekregen (onder meer ter bevordering van mobiliteit, interculturele ontmoetingen, burgerschap en vrijwilligerswerk). In deze context en op grond van artikel 149 van het Verdrag [3] heeft de Unie een aantal acties op touw gezet (onder meer het programma JEUGD) waarbij rond een aantal thema's (mobiliteit, uitwisselingen van jongeren) is samengewerkt. Geleidelijk is deze samenwerking tot andere thema's verruimd (voorlichting, uitwisselingen tussen organisaties en vrijwilligerswerk).

[3] Artikel 149 van het Verdrag:

Meer algemeen moeten een aantal thema's (onder meer inspraak en autonomie van jongeren) waarvoor de Gemeenschap niet rechtstreeks bevoegd is, grondig worden geanalyseerd, omdat ze nauw met jeugdzaken verband houden en politiek een grote impact hebben. Doel is de lidstaten een praktisch instrument te verschaffen om hun acties in de betrokken sectoren te coördineren.

Het Europees Parlement heeft al deze specifieke acties voor de jeugd voortdurend gesteund: het heeft hoorzittingen met jongeren georganiseerd en programma's en resoluties goedgekeurd. De Raad Jeugdzaken heeft een aantal resoluties over inspraak, de educatieve waarde van sport, sociale integratie en de ondernemingszin van jongeren goedgekeurd. Het Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio's brengen op gezette tijden positieve en bemoedigende adviezen over tal van jongerenthema's uit.

Vraag is of alle problemen van jongeren in het kader van deze activiteiten aan bod komen en of de Europese beleidsmakers het potentieel van de jeugd ten volle benutten. Vaak blijven resoluties en verklaringen inzake jongeren in de praktijk dode letter. Bovendien hebben de Europese instellingen en de lidstaten geen totaalbeeld van het beleid en van de mogelijkheden om een jeugdbeleid te voeren. De Europese samenwerking inzake jeugdbeleid heeft haar grenzen bereikt en dreigt niet langer aan een aantal nieuwe uitdagingen (zie punt 2) het hoofd te kunnen bieden:

- De relaties tussen de verschillende generaties worden ten gevolge van demografische en maatschappelijke ontwikkelingen steeds gecompliceerder.

- Jongeren voelen zich steeds minder bij nationale, Europese en internationale beleidsmaatregelen betrokken, zodat er een vertrouwensbreuk dreigt.

- Zoals in het Witboek over Europese governance wordt bepleit, is het vanuit democratisch oogpunt noodzakelijk een diepgaand debat over de toekomst van de Unie te voeren en de burgers, het maatschappelijk middenveld en de locale actoren nauwer bij het reilen en zeilen in de Unie te betrekken [4].

[4] "Europese governance - een witboek", COM(2001)428 van 25.07.2001.

Steun aan nieuwe vormen van Europese governance is een van de vier strategische prioriteiten van de Commissie. Het begrip "governance" verwijst naar 1) het geheel van voorschriften, mechanismen en gebruiken die de wijze waarop macht wordt uitgeoefend beïnvloeden, en 2) het streven burgers bij de besluitvorming in de EU te betrekken.

Vijf basisbeginselen liggen ten grondslag aan de modernisering van het overheidsbestuur in Europa: openheid, inspraak, verantwoordelijkheid, efficiëntie en samenhang.

Het jeugdbeleid is een terrein waarop deze beginselen bij uitstek kunnen worden toegepast:

- Openheid: Het is zaak jongeren actief en in hun eigen taal te informeren en te benaderen. Doel is jongeren vertrouwd te maken met de werking van Europa en met beleidsmaatregelen die hen rechtstreeks aanbelangen.

- Inspraak: Belangrijk is met jongeren overleg te plegen. Bovendien moeten jongeren nauwer bij de besluitvorming en - meer algemeen - bij het reilen en zeilen in hun leefgemeenschap worden betrokken.

- Verantwoordelijkheid: De samenwerking tussen de lidstaten en de Europese instellingen moet worden vernieuwd en gestructureerd. Doel is op het juiste verantwoordelijkheidsniveau en in antwoord op de aspiraties van jongeren concrete antwoorden aan te dragen.

- Efficiëntie: het potentieel dat jongeren te bieden hebben moet worden ingeschakeld om maatschappelijke uitdagingen aan te gaan, het succes van beleidsmaatregelen te vergroten en aan de toekomst van Europa te bouwen.

- Samenhang: Er moet een samenhangende visie worden ontwikkeld op de verschillende beleidsmaatregelen die jongeren aanbelangen, en op de verschillende niveaus waarop maatregelen worden genomen.

De beslissing om dit witboek te publiceren en vooral op grote schaal overleg te plegen, vloeit uit het concept "governance" voort.

2. De uitdagingen

2.1. De demografische ontwikkeling

Onze samenlevingen vergrijzen door de daling van het geboortecijfer en de toename van de levensduur. Het percentage mensen tussen 65 en 90 jaar zal tussen 2000 en 2020 in de Europese Unie van 16% tot 21% stijgen. Jongeren tussen 15 en 24 jaar zullen nog amper 11% van de totale EU-bevolking uitmaken [5].

[5] Bron: Eurostat, Demografische statistieken, 1999.

>REFERENTIE NAAR EEN GRAFIEK>

Dit kwantitatief gebrek aan evenwicht tussen jongeren en ouderen zal de verhoudingen tussen de generaties kwalitatief wijzigen. De financiële druk op de sociale stelsels vormt slechts een aspect van dit probleem. De solidariteit tussen jongeren en hun ouders/grootouders moet op een nieuwe leest worden geschoeid. Bovendien moeten - in het kader van diepgaande maatschappelijke veranderingen - vooral de verhoudingen tussen de generaties op een voor iedereen bevredigende wijze worden georganiseerd.

De vergrijzing van de bevolking brengt voorts mee dat buiten de EU naar mensen moet worden gezocht om het gebrek aan arbeidskrachten het hoofd te bieden. Onze samenlevingen moeten zich etnisch, religieus, sociaal en taalkundig diversifiëren. Deze toename van verscheidenheid moet - vooral ten aanzien van de betrokken jongeren - in goede banen worden geleid. Sociale spanningen en negatieve gevolgen voor het onderwijs en de arbeidsmarkt moet worden vermeden.

2.2. Jongeren ondergaan als groep veranderingen

Demografische veranderingen, maar ook andere factoren (maatschappelijke veranderingen, nieuwe individuele en collectieve gedragsvormen, andere gezinsverhoudingen, gewijzigde omstandigheden op de arbeidsmarkt) hebben ertoe geleid dat jongeren diepgaande sociologische, economische en culturele veranderingen hebben ondergaan [6].

[6] Zie het onderzoeksverslag dat tijdens een seminar in Umeå (maart 2001) werd ingediend (http://europa.eu.int/comm/education/youth/ywp/umeareport.html).

In de eerste plaats hebben demografen vastgesteld dat jongeren onder druk van economische en sociaal-culturele factoren (inzetbaarheid, werkloosheid, enzovoort) gemiddeld langer wachten om een aantal belangrijke stappen in hun leven te zetten (studies beëindigen, werk zoeken, een gezin stichten, enzovoort).

In de tweede plaats volgen veel jongeren tegenwoordig een niet-lineaire levensloop. "De logische volgorde van de verschillende levensfasen raakt verstoord" [7]: het is mogelijk dat jongeren tegelijkertijd student, gezinshoofd en arbeider/werkzoekende zijn en toch nog bij hun ouders wonen. Jongeren pendelen steeds vaker tussen verschillende levensfasen. Het lineaire levenspatroon is afgebrokkeld, naarmate de samenleving minder garanties (werkzekerheid, sociale voorzieningen, enzovoort) bood.

[7] «Jeunesse, le devoir d'avenir», Commissariaat-generaal van het Plan, verslag van de commissie onder het voorzitterschap van Dominique Charvet, maart 2001, blz. 33.

In de derde plaats leiden jongeren steeds vaker een geïndividualiseerd bestaan. Traditionele collectieve levenspatronen zijn op de terugweg. «Er is niet langer sprake van een vast patroon op het punt van gezin, huwelijk en loopbaan» [8]. Dit heeft vooral gevolgen voor het overheidsbeleid.

[8] « Jeunesse, le devoir d'avenir », ibid., blz. 35.

2.3. Jongeren moeten bij het maatschappelijk leven worden betrokken

De Europese jongeren steunen in het algemeen de democratie en willen graag bij democratische processen worden betrokken. Jongeren koesteren echter wantrouwen jegens institutionele structuren. Jongeren voelen zich veel minder dan vroeger aangesproken door de traditionele structuren van politieke en sociale actie (partijen, vakbonden). Bovendien spelen ze een beperkte rol bij democratische overlegprocedures. Ook jeugdorganisaties lijden onder deze situatie en voelen zich genoodzaakt nieuwe wegen te bewandelen. [9].

[9] Uit het onderzoek van Eurobarometer « Les jeunes européens en 2001 » (EB 55.1 uit 2001) blijkt dat Europese jongeren vervreemd van organisaties raken. Het verschijnsel doet zich in alle landen voor (behalve in België en Luxemburg). 50% van alle jongeren verklaart van geen enkele beweging lid te zijn. Er zijn ook aanzienlijke verschillen tussen de lidstaten (in Nederland is bijna 80% van alle jongeren bij een organisatie aangesloten, in Portugal slechts 30%). Sportclubs zijn het populairst (28%) bij jongeren die bij een organisatie zijn aangesloten. Jeugdorganisaties (7%), vakbonden en politieke partijen (4%) volgen op grote afstand.

Nochtans zijn jongeren nog steeds in het maatschappelijk reilen en zeilen geïnteresseerd. De meeste jongeren willen bij het openbaar leven worden betrokken en maatschappelijke keuzen beïnvloeden, maar ze geven de voorkeur aan een individueler en gerichter engagement los van de oude structuren en mechanismen.

De overheid moet jongeren de kans geven hun standpunt kenbaar te maken en de kloof met de maatschappelijke werkwijzen en structuren te overbruggen, zo niet zal het democratisch deficit toenemen en het protest aanzwellen.

2.4. De Europese integratie

Hetzelfde geldt voor de Europese Unie, waarover de meningen van jongeren over het algemeen verdeeld zijn. Europa is voor jongeren tegelijkertijd een plek waar basiswaarden hoog in het vaandel staan en waar ze wonen, studeren, werken en reizen. Toch voelen ze zich niet bij de werking van de Europese instellingen betrokken: Europa is ver en ondoorzichtig. De breuk tussen de jongeren en Europa illustreert de diepe kloof tussen de Europese bevolking en "Brussel" [10]. De EU heeft de steun van de jongeren echter nodig om haar doelstellingen - vooral de uitbreiding van de Unie - te verwezenlijken. Het is van cruciaal belang dat jongeren actief meewerken aan concrete projecten die op hun situatie, aspiraties en mogelijkheden zijn toegesneden.

[10] Zie «Europese governance - een witboek», ibid.

2.5. De mondialisering

Dezelfde kloof tekent zich mutatis mutandis tussen jongeren en het mondialiseringsproces af. Europese jongeren leven in samenlevingen die voor vreemde culturele en economische invloeden open staan. De wereld is hun thuis en ze zien geen graten in bepaalde producten die de mondialisering symboliseren [11]. Tegelijkertijd protesteren ze in naam van sociale rechtvaardigheid, openheid en "duurzame" ontwikkeling tegen bepaalde gevolgen van de mondialisering. Ze hebben twijfels over internationale instellingen die ze als moeilijk toegankelijk en ondoorgrondelijk ervaren en die zich weinig om hun problemen lijken te bekommeren. De op zijn minst tegenstrijdige relatie tussen jongeren en de mondialisering wijst op een niet te veronachtzamen malaise.

[11] Onder meer informatietechnologieën, zoals internet, e-mail en draagbare telefoons. Uit Eurobarometer 55.1 blijkt dat het percentage jongeren tussen 15 en 25 jaar dat geregeld een computer gebruikt, op het net is aangesloten, videospelletjes speelt, enzovoort sinds 1997 meer dan verdubbeld is (het percentage is gestegen van 21% tot 43%). Veelzeggend is ook dat 80% van de jongeren geregeld een draagbare telefoon gebruikt.

De jongeren zijn het er in grote trekken over eens dat de mondialisering een belangrijke uitdaging vormt: "of dit ons bevalt of niet, de mondialisering is een feit. Het is onze taak het proces te beheersen en ten dienste van de mensheid te stellen" [12].

[12] Redevoering van Romano Prodi van 20.7.2001. (http://europa.eu.int/comm/commissioners/prodi/globalisation_en.htm)

De uitdaging is enorm. De Europese jongeren moeten kunnen uitgroeien tot solidaire, verantwoordelijke, actieve en verdraagzame burgers in pluralistische samenlevingen. Het is voor het heden en de toekomst van cruciaal belang dat jongeren op plaatselijk, nationaal en Europees vlak nauwer bij de samenleving worden betrokken en zich tot actieve burgers ontpoppen.

3. Waardevol overleg

Omdat de uitdaging enorm is en de bestaande samenwerking tekortschiet, heeft de Commissie tijdens de Raad Jeugdzaken eind 1999 de publicatie van een witboek voorgesteld. Doel is de Europese samenwerking inzake jeugdzaken op een nieuwe leest te schoeien. De lidstaten van de EU, de opeenvolgende voorzitterschappen en het Europees Parlement hebben het initiatief onvoorwaardelijk gesteund tijdens het grootschalig overleg waarmee de voorbereiding van het witboek gepaard is gegaan.

Uniek overleg

Dit witboek vloeit voort uit het overleg dat tussen mei 2000 en maart 2001 met jongeren, jeugdorganisaties, wetenschappers, politici en hun medewerkers is gevoerd. Nooit eerder had in Europa grootschaliger, langduriger en waardevoller overleg met zoveel verschillende mensen plaats. Ook voor een aantal lidstaten was het overleg een primeur. De grote middelen werden ingezet:

- De lidstaten hebben 17 nationale conferenties georganiseerd waaraan duizenden jongeren hebben deelgenomen. De conferenties hebben alles samen 440 voorstellen opgeleverd.

- In oktober 2000 had in Parijs onder Frans voorzitterschap een Europese bijeenkomst plaats waar de resultaten van de nationale conferenties in een Europeser perspectief werden geplaatst. 450 jonge afgevaardigden uit 31 landen hebben er een tachtigtal voorstellen goedgekeurd.

- In februari 2001 werden in de gebouwen van het Economisch en Sociaal Comité in Brussel meer dan 60 organisaties gehoord die in het veld actief zijn.

- Een tiental wetenschappers uit verschillende disciplines werd gevraagd toe te lichten hoe jongeren zich in de toekomst zullen ontwikkelen.

- In alle Europese hoofdsteden zijn met de politieke en administratieve verantwoordelijken en de nationale jeugdraden gesprekken gevoerd. Voorts zijn twee bijeenkomsten van de directeurs-generaal voor jeugdzaken georganiseerd (de eerste bijeenkomst bij het begin van de bilaterale gesprekken, de tweede ter afsluiting van het overleg).

- Half maart 2001 had in Umeå onder Zweeds voorzitterschap een bijeenkomst plaats waar jongeren, jeugdorganisaties, wetenschappers en overheidsinstanties de beleidsprioriteiten hebben vastgesteld.

- Op 24 april 2001 had in het Europees Parlement een discussiedag plaats waaraan bijna 300 mensen (vooral jongeren) hebben deelgenomen.

Het overleg wordt in de toekomst voortgezet. Zo organiseert het Belgische voorzitterschap in november 2001 in Gent een colloquium om de Commissie de kans te geven het witboek voor te stellen en de voorgestelde thema's en acties te bespreken.

De analyse van de resultaten van het overleg (zie bijlage 1) bevestigt in grote mate de bovenstaande diagnose en toont aan dat het jeugdbeleid nieuwe impulsen nodig heeft.

Alle jongeren willen dat het beleid op hun verwachtingen wordt afgestemd. Ze vinden dat het overheidsbeleid op plaatselijk, regionaal, nationaal en Europees vlak vaak tekortschiet en dat hun dagelijkse problemen worden veronachtzaamd. Volgens hen moet het beleid worden herdacht en bijgestuurd. De jongeren vragen echter vooral als volwaardige partners bij de beleidsvorming te worden betrokken.

3.1. De belangrijkste conclusies

Het overleg heeft vier belangrijke conclusies opgeleverd:

* Jongeren moeten hun rol als burger actief kunnen spelen

De geraadpleegde jongeren willen als verantwoordelijke burgers worden beschouwd. Daarom vragen ze om nauwer bij het maatschappelijk leven te worden betrekken. Ze willen over de meest uiteenlopende onderwerpen hun mening kwijt. Jongeren moeten op verschillende niveaus (plaatselijk, internationaal, enzovoort) actief en representatief bij de samenleving worden betrokken. Daarbij mag geen enkele vorm van engagement worden uitgesloten, of het nu gaat om eenmalige dan wel regelmatige, spontane dan wel georganiseerde initiatieven. Opgemerkt zij dat het niet voldoende is jongeren te raadplegen, laat staan alleen maar hun mening te peilen. Jongeren moeten ook bij de besluitvorming worden betrokken.

Belangrijk is jongeren meer inspraak te geven zonder iets of iemand uit te sluiten. Dat houdt onder meer in dat ook jongeren met problemen meer inspraak moeten krijgen. Bovendien moeten bestaande structuren sneller hun deuren openen voor jongeren die in geen enkele organisatie actief zijn.

Een actief burgerschap vereist informatie. Jongeren koesteren dan ook hoge verwachtingen op dit vlak. Ze beseffen wel dat het aantal thema's nagenoeg eindeloos is (werkgelegenheid, arbeidsomstandigheden, huisvesting, studies, gezondheid, enzovoort) en dat informatie over de programma's van de Gemeenschap niet volstaat. Hun eerste zorg is echter dat de behoefte aan informatie wordt erkend. Jongeren hechten ook veel belang aan gelijke kansen op informatie, gemakkelijk toegankelijke informatie en hoge ethische normen. Voorts wordt beklemtoond dat de informatie gebruiksvriendelijk moet zijn en dat jongeren bij de inhoud en de verspreiding ervan moeten worden betrokken.

* Meer ruimte en erkenning voor experiment

Volgens de jongeren moet de overheid erkennen dat onderwijs en opleidingen zich niet tot traditionele of formele onderwijsvormen en opleidingen beperken. Ze vinden dat deze belangrijke overgangsfase in hun leven vanuit een breder perspectief moet worden benaderd, waarbij ruimte voor niet-formele onderwijsvormen en opleidingen wordt gecreëerd.

Mobiliteit en vrijwilligerswerk - zaken die tot dusver te weinig verspreiding en erkenning hebben gevonden - moeten in dit verband meer aandacht krijgen. De jongeren vinden dat aan de integratie van mobiliteit en vrijwilligerswerk in het onderwijs- en opleidingsbeleid prioriteit moet worden verleend. Voorts willen ze dat mobiliteit en vrijwilligerswerk worden erkend en financieel gesteund. Een in alle opzichten succesvolle koppeling van formeel en niet-formeel onderwijs vereist dat ook met het concept 'individuele ontwikkeling' rekening wordt gehouden. Bovendien moeten gepaste instrumenten en methoden worden gebruikt om experiment en uitwisselingen onder leeftijdsgenoten te bevorderen, waarbij het proces op resultaten primeert.

* Meer autonomie voor jongeren

Autonomie is een van de belangrijkste eisen van de jongeren. De mate van autonomie hangt af van de (in de eerste plaats materiële) middelen waarover jongeren kunnen beschikken. Inkomsten spelen op dit punt een cruciale rol. Maatregelen in verband met werkgelegenheid, sociale bescherming, sociale integratie, huisvesting en vervoer kunnen belangrijke gevolgen voor jongeren hebben. Belangrijk is dat deze beleidsmaatregelen - die voor jongeren een conditio sine qua non zijn om sneller op eigen benen te kunnen staan - rekening met het standpunt en de belangen van de jongeren houden en dat de beleidsmakers leren uit eerdere ervaringen met jongerenbeleid. Jongeren willen een actieve rol in de samenleving spelen en interesseren zich voor alle beleidsmaatregelen die hun dagelijkse leven beïnvloeden. Daarom aanvaarden ze niet dat het jeugdbeleid tot specifieke terreinen beperkt blijft.

* Streven naar een Europese Unie die borg staat voor waarden

Het leeuwendeel van de jongeren herkent zich in een aantal waarden die ook aan de Europese Unie ten grondslag liggen. Toch vinden ze dat de Europese instellingen weinig toegankelijk zijn en zich onvoldoende om hun problemen bekommeren.

Ondanks hun verschillende achtergrond en levensloop maken de jongeren zich zorgen over de problemen waarmee ze in hun persoonlijk en beroepsleven worden geconfronteerd. Het besef kwetsbaar te zijn verklaart ongetwijfeld ten dele waarom jongeren zich om drop-outs bekommeren. Voorts vinden jongeren dat veel meer moet worden gedaan om op alle overheidsniveaus de grondrechten van elk individu te vrijwaren, de rechten van minderheden te beschermen en elke vorm van discriminatie of racisme te bestrijden.

De jongeren scharen zich achter de basiswaarden die aan de Unie ten grondslag liggen, en ze verwachten dat de Unie hun aspiraties waarmaakt.

4. Een nieuwe ambitie

In dit witboek komen alle vragen aan bod die tijdens het overleg zijn opgeworpen (ongeacht op welk bevoegdheidsniveau de vragen betrekking hebben). Uiteraard zijn het vooral de lidstaten van de Europese Unie die voor jeugdzaken bevoegd zijn. In een aantal landen zijn de bevoegdheden grotendeels geregionaliseerd en aan de plaatselijke autoriteiten overgedragen. Beslissingen van plaatselijke autoriteiten hebben trouwens de grootste impact op het dagelijkse leven van jongeren. Het subsidiariteitsbeginsel geldt dus om principiële redenen en ter wille van de efficiëntie ook voor het jeugdbeleid. Dat neemt niet weg dat op Europees vlak nauwer moet worden samengewerkt om de impact en de samenhang van nationale beleidsmaatregelen te vergroten.

Vandaar dat het witboek vooral beoogt een nieuw samenwerkingskader voor het jeugdbeleid in de Europese Unie te ontwikkelen. Het moet een ambitieus kader zijn dat aan de verwachtingen van de jongeren voldoet, maar ook een realistisch kader dat aan een beperkt aantal tijdens het overleg aan bod gekomen thema's prioriteit verleent en het subsidiariteitsbeginsel respecteert. De samenwerking moet op bestaande activiteiten gebaseerd zijn, compatibel zijn en - zo nodig - lopende initiatieven op het vlak van werkgelegenheid, onderwijs en sociale integratie aanvullen. Voorts is het de bedoeling de verschillende overheidsniveaus en al wie bij het jeugdbeleid betrokken is, nauwer te doen samenwerken. Het nieuwe samenwerkingskader omvat twee belangrijke onderdelen:

- de toepassing van de open coördinatiemethode op jeugdzaken;

- meer aandacht voor jongeren bij andere beleidsmaatregelen.

4.1. Jeugdzaken

4.1.1. De open coördinatiemethode

Artikel 149 van het Verdrag bepaalt dat de Gemeenschap moet bijdragen tot de ontwikkeling van onderwijs van hoog gehalte door samenwerking tussen de lidstaten aan te moedigen.

Nieuwe wetten bieden in het algemeen geen oplossing voor de bezorgdheden van jongeren die tijdens het overleg zijn aangeroerd en die met educatie (in de ruimste betekenis van het woord) verband houden. Alle betrokkenen erkennen daarenboven dat samenwerking een meerwaarde kan opleveren. Bovendien zijn de lidstaten duidelijk bereid om nauwer samen te werken.

Redenen genoeg om de voorkeur aan de open coördinatiemethode te geven, temeer omdat alle voorwaarden daartoe zijn vervuld. De open coördinatiemethode houdt in dat "voor de Unie richtsnoeren worden bepaald met specifieke tijdschema's voor het bereiken van de doelen die zij voor korte, middellange en lange termijn hebben vastgesteld; waar zulks opportuun is, kwantitatieve en kwalitatieve indicatoren en benchmarks worden vastgesteld, die aan de beste ter wereld zijn getoetst en op de behoeften van de verschillende lidstaten en sectoren zijn toegesneden, als middel om beste praktijken onderling te vergelijken; die Europese richtsnoeren in nationaal en regionaal beleid worden vertaald door specifieke doelstellingen vast te stellen en maatregelen te treffen, met inachtneming van nationale en regionale verschillen; periodieke monitoring, evaluatie en peer reviews plaatsvinden" [13].

[13] Conclusies van het voorzitterschap, Europese Raad van Lissabon, 23 en 24 maart 2000, punt 37.

Het Witboek over Europese governance beklemtoont dat de open coördinatiemethode een manier is "voor het bevorderen van samenwerking, de uitwisseling van beproefde praktijken en het bereiken van overeenstemming over gemeenschappelijke streefdoelen en richtsnoeren voor de lidstaten... De open coördinatiemethode berust op een regelmatige inventarisatie van de vooruitgang die is geboekt bij het halen van de streefdoelen, en stelt de lidstaten in de gelegenheid hun inspanningen te vergelijken en lering te trekken uit de ervaring van anderen".

De toepassing van de open coördinatiemethode op jeugdzaken is geïnspireerd op de toepassing ervan in het onderwijs. Dankzij deze methode kunnen prioritaire thema's en algemene doelstellingen en richtsnoeren worden vastgesteld. Bovendien biedt de open coördinatiemethode de mogelijkheid voor follow-up te zorgen. Voorts kan op basis van deze methode met jongeren overleg worden gepleegd.

De Commissie stelt voor dat:

- de Raad van ministers op gezette tijden en op voorstel van de Commissie vaststelt welke thema's van algemeen belang prioriteit genieten.

- alle lidstaten een coördinator voor jeugdzaken benoemen die als aanspreekpunt van de Commissie fungeert. Zijn opdracht bestaat erin de Europese Commissie van politieke initiatieven en goede praktijken op de hoogte te stellen en toekomstgerichte ideeën rond de geselecteerde thema's aan te dragen.

- de Europese Commissie een samenvatting en een analyse van deze gegevens aan de Raad van ministers voorlegt en algemene richtsnoeren voorstelt.

- de Raad van ministers voor elk thema algemene richtsnoeren en doelstellingen formuleert, de wijze van toezicht bepaalt en - eventueel - op indicatoren gebaseerde benchmarks vaststelt.

- de Europese Commissie de hele procedure analyseert, bij de Raad van ministers van Jeugdzaken verslag uitbrengt en voor evaluatie en regelmatig toezicht zorgt.

- het Europees Parlement op gepaste wijze bij de hele procedure en het toezicht wordt betrokken. Ook het Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio's moeten zich kunnen uitspreken.

- de jongeren over prioritaire thema's en de follow-up ervan geraadpleegd worden (zie punt 4.1.2. "Inspraak").

- de kandidaat-lidstaten zoveel mogelijk worden betrokken.

De voorgestelde open coördinatiemethode vult de instrumenten van de Gemeenschap aan en doet geen afbreuk aan beslissingen die op grond van het Verdrag worden genomen en die de Commissie er bijvoorbeeld toe kunnen bewegen aanbevelingen uit hoofde van artikel 149 te doen.

4.1.2. De werkingssfeer van de open coördinatiemethode op het vlak van jeugdzaken

Van de onderwerpen die met jongeren verband houden en dus voor de open coördinatiemethode in aanmerking komen, wil de Europese Commissie zich op de volgende thema's toespitsen: inspraak, vrijwilligerswerk, voorlichting, een beter inzicht van de overheid in jeugdzaken en - meer algemeen - alles wat tot de ontwikkeling en de erkenning van activiteiten ten gunste van jongeren (jeugdwerk, jeugdclubs en jeugdbewegingen, straathoekwerk, projecten ter bevordering van burgerzin, integratie en solidariteit tussen jongeren, enzovoort) kan bijdragen en niet onder andere beleidsterreinen (onder meer werkgelegenheid, sociale integratie en onderwijs) valt. Deze zaken stemmen overeen met de activiteiten en instrumenten die op nationaal vlak normaliter met het jeugdbeleid verband houden.

De analysen en voorstellen die uit het overleg zijn voortgevloeid en in bijlage 1 worden vermeld, kunnen bij de toepassing van de open coördinatiemethode als leidraad dienen. Doel is de samenwerking inzake jeugdzaken te verbeteren en een antwoord op een aantal problemen te vinden.

Met het oog op complementariteit en samenhang, kunnen de resultaten van de open coördinatiemethode andere communautaire beleidsmaatregelen, initiatieven en processen zowel inhoudelijk als instrumenteel verrijken en een meerwaarde verlenen.

De Europese Commissie is van oordeel dat de onderstaande thema's - en in de eerste plaats het thema inspraak - met het oog op de toepassing van de open coördinatiemethode prioriteit genieten.

* Inspraak

Inspraak van jongeren is een beleidsterrein dat typisch tot de bevoegdheden van de lidstaten behoort. De toepassing van de open coördinatiemethode levert echter een Europese meerwaarde op, temeer omdat meer inspraak de vorming en de burgerzin van jongeren ten goede komt.

Jongeren moeten vooral op plaatselijk vlak meer inspraak krijgen (onder meer op school waar inspraak een belangrijke rol speelt). Opgemerkt zij dat ook jongeren die niet bij een vereniging zijn aangesloten, meer inspraak moeten krijgen.

Concreet zouden de plaatselijke autoriteiten op grond van de open coördinatiemethode voor soepele en vernieuwende inspraakmechanismen kunnen zorgen. Voorts zouden overal regionale en nationale jeugdraden kunnen worden opgericht waarvan ook jongeren die niet bij een organisatie zijn aangesloten, lid kunnen worden.

Om de jongeren een duidelijk signaal te geven pleit de Commissie voor een duurzaam Europees jeugdoverleg. De Commissie sluit rechtstreeks overleg met jongeren en éénmalige initiatieven niet uit, maar wil vooral dat binnen het Jeugdforum met jongeren over de prioritaire thema's van de open coördinatiemethode overleg wordt gepleegd en voor follow-up wordt gezorgd. Belangrijk is wel dat het Jeugdforum wordt vernieuwd en ook niet bij een jeugdorganisatie aangesloten jongeren worden vertegenwoordigd. Jongeren moeten ook beter in het Economisch en Sociaal Comité worden vertegenwoordigd.

Ter ondersteuning van de open coördinatiemethode vindt de Commissie de tijd rijp voor actie. De Commissie is van plan:

- in de loop van 2002 een rechtstreekse dialoog met de jongeren aan te gaan in de vorm van regelmatige bijeenkomsten rond specifieke thema's.

- de jongeren vanaf 2002 te betrekken bij het initiatief over de toekomst van Europa, dat naar aanleiding van de Europese Raad van Nice is gelanceerd.

- voor 2003 en 2004 een aantal proefprojecten voor te stellen. Doel is steun te verlenen aan plaatselijke, regionale en nationale initiatieven voor meer inspraak [14]. Bij de tussentijdse evaluatie van het programma JEUGD en bij de voorbereiding van een mogelijk toekomstig programma zal met de resultaten van de proefprojecten rekening worden gehouden.

[14] Bijvoorbeeld internetprojecten ter aanvulling van activiteiten in het kader van het initiatief "elektronische democratie" (IST Key Action 1).

* Voorlichting

Voorlichting van jongeren hangt onlosmakelijk met inspraak samen. Het zijn in eerste instantie de lidstaten die de jongeren moeten informeren (onder meer over de Europese Unie). Bijgevolg moet ook het thema voorlichting in het kader van de open coördinatiemethode aan bod komen. Het is raadzaam rechtstreekse contacten met jongeren te leggen, maar er moet in elk geval een beroep worden gedaan op al wie op school, in clubs, in verenigingen, enzovoort met jongeren in contact komt. Deze grootschalige voorlichtingscampagne moet nauwgezet worden gecoördineerd, er moeten aanzienlijke middelen voor worden vrijgemaakt en de jongeren moeten bij het ontwerp en de uitvoering ervan worden betrokken. Het geheel zal worden afgestemd op het nieuwe voorlichtingsbeleid van de Unie, dat uit de beginselen van governance voorvloeit en door de Commissie in nauwe samenwerking met het Europees Parlement wordt uitgewerkt.

Ter ondersteuning van de open coördinatiemethode vindt de Commissie de tijd rijp voor actie. De Commissie is van plan:

- begin 2002 een portaalsite te creëren, zodat zoveel mogelijk jongeren informatie over Europa kunnen raadplegen. Daarbij zal naar synergieën tussen bestaande sites en de portaalsite worden gestreefd.

- een elektronisch forum in het leven te roepen.

* Vrijwilligerswerk van jongeren

Vrijwilligerswerk beantwoordt aan de verwachtingen van jongeren en de samenleving. Het is een manier om maatschappelijk actief te zijn, leerzame ervaringen op te doen en tot meer inzetbaarheid en sociale integratie bij te dragen.

Vrijwilligerswerk moet de komende jaren met behulp van de open coördinatiemethode vooral op nationaal, regionaal en plaatselijk vlak aanzienlijk worden uitgebreid. Vraag is of de tijd niet rijp is om over de wettelijke en sociale bescherming van jonge vrijwilligers na te denken.

De positieve ervaringen met de Europese vrijwilligersdienst kunnen worden gebruikt om vrijwilligerswerk voor jongeren te veralgemenen (kadervorming, financiering, enzovoort). Belangrijk is dat op Europees vlak wordt erkend dat vrijwilligerswerk een leerrijke (niet-formele) ervaring is. De Europese vrijwilligersdienst voor jongeren kan worden uitgebreid door een partnerschap te sluiten met organisaties die wereldwijd vrijwilligerswerk organiseren en ondersteunen. De lidstaten moeten onmiddellijk alle hinderpalen voor de mobiliteit van jonge vrijwilligers uit de weg ruimen.

* Een beter begrip over jongeren

Europa heeft behoefte aan een beter inzicht in de leefwereld van jongeren. Daarom stelt de Europese Commissie voor om via de open coördinatiemethode:

- bestaande structuren, studies en lopende onderzoeken naar jongeren in de Unie te inventariseren en netwerkvorming na te streven. Ter aanvulling zal ook aandacht aan de werkzaamheden en initiatieven van andere internationale organisaties (Raad van Europa, OESO, Verenigde Naties, enzovoort) worden geschonken.

- over de Europese methodologie op dit punt na te denken.

- eventueel vooral op basis van de werkzaamheden van de lidstaten een studie- en onderzoeksprogramma te ontwikkelen waarbij van de mogelijkheden van het zesde kaderprogramma voor onderzoek gebruik wordt gemaakt [15].

[15] Prioriteit 7 van het kaderprogramma voor onderzoek 2002-2006: "Citizens in an evolving knowledge society".

- de nodige statistische instrumenten te ontwikkelen, waarbij de in het kader van het Europees statistisch systeem [16] beschikbare instrumenten maximaal worden benut.

[16] Het Europees statistisch systeem (ESS) is een netwerk van alle overheidsorganen die op regionaal, nationaal en communautair vlak statistische informatie die voor het economische en sociale reilen en zeilen in de Gemeenschap onontbeerlijk is, verzamelen, verwerken en verspreiden. Eurostat is het hart van het ESS op communautair vlak.

4.2. Meer aandacht voor jongeren in het kader van andere beleidsmaatregelen

De vele andere thema's die tijdens het overleg aan bod zijn gekomen (werkgelegenheid, formeel en niet-formeel onderwijs, sociale integratie, racisme en vreemdelingenhaat, immigratie, consumptie, gezondheid, risicopreventie, milieu, gelijkheid van vrouwen en mannen, enzovoort), vereisen een nauwe samenwerking tussen de bevoegde autoriteiten op nationaal en Europees vlak.

Op Europees vlak worden deze beleidsmaatregelen en acties op basis van het Verdrag ontwikkeld, waarbij van de beschikbare beleidsinstrumenten gebruik wordt gemaakt.

De Europese Commissie zorgt ervoor dat - waar nodig en ongeacht het instrument in kwestie - bij deze beleidsmaatregelen en acties beter met de richtsnoeren inzake jeugdzaken rekening wordt gehouden. Er zal daartoe met de resultaten van het overleg (zie bijlage 1) rekening worden gehouden.

De ministers van jeugdzaken moeten ervoor zorgen dat bij andere nationale en Europese beleidsmaatregelen met jeugdzaken rekening wordt gehouden.

De Europese Commissie is op grond van het overleg van mening dat op het punt van onderwijs, levenslang leren, mobiliteit, werkgelegenheid, sociale integratie en racisme en vreemdelingenhaat beter met de belangen van jongeren rekening moet worden gehouden. Ook de autonomie van jongeren moet grondig worden onderzocht.

* Onderwijs, levenslang leren en mobiliteit

Het thema onderwijs en opleidingen (op school, aan universiteiten of buiten het formele onderwijslandschap) is in een aantal mededelingen aan de Raad (doelstellingen van onderwijs en opleidingen, een Europese ruimte van onderwijs en levenslang leren) aan bod gekomen en wordt door de Gemeenschap aandachtig gevolgd.

Jeugdverenigingen, maatschappelijk werkers en gemeentebesturen zetten zich op dit punt in tal van landen voor jongeren in. Belangrijk is het innovatief en niet-formeel karakter van hun werk te vrijwaren. Tegelijkertijd zou het goed zijn als in het algemeen kader van het beleid inzake onderwijs en levenslang leren:

- begrippen, verworven kennis en kwaliteitsnormen beter werden gedefinieerd;

- de betrokken personen naar waarde werden geschat;

- activiteiten meer erkenning kregen;

- activiteiten beter op het formeel onderwijs en op formele opleidingen werden afgestemd.

Het thema mobiliteit is aan bod gekomen in een actieplan en een aanbeveling die respectievelijk door de Europese Raad van Nice in december 2000 en - volgens de medebeslissingsprocedure - door het Europees Parlement en de Raad in juli 2001 zijn goedgekeurd. Belangrijk is voor samenhang te zorgen tussen deze initiatieven en initiatieven die mogelijk uit de toepassing van de open coördinatiemethode voortvloeien.

* Werkgelegenheid

De Europese Unie is al jarenlang bijzonder actief op het vlak van werkgelegenheid. Naar aanleiding van de Europese Raad van Luxemburg (november 1997) en op basis van de nieuwe titel "Werkgelegenheid" in het Verdrag van Amsterdam heeft de Unie een Europese werkgelegenheidsstrategie ontwikkeld.

Inzake werkgelegenheid moeten de lidstaten een beleid voeren dat de integratie en het succes van alle burgers op de arbeidsmarkt bevordert en op vier pijlers berust: 1) een grotere inzetbaarheid, 2) meer ondernemerschap en meer banen, 3) een groter aanpassingsvermogen van bedrijven en werknemers en 4) gelijkere kansen voor vrouwen en mannen.

Inzake jeugd beklemtonen de werkgelegenheidsrichtsnoeren dat jongeren individueel moeten worden begeleid om langdurige werkloosheid te voorkomen. De onderwijs- en opleidingssystemen moeten worden verbeterd, het aantal voortijdige schoolverlaters moet worden verlaagd en alle jongeren moeten zich met nieuwe technologieën vertrouwd kunnen maken.

* Sociale integratie

In maart 2000 heeft de Europese Raad van Lissabon besloten een open coördinatiemethode te ontwikkelen om de sociale integratie te bevorderen. De open coördinatiemethode is op de Europese werkgelegenheidsstrategie geïnspireerd en koppelt algemene doelstellingen ter bestrijding van sociale uitsluiting en armoede (goedgekeurd op de Europese Raad van Nice in december 2000) aan nationale actieplannen (voor het eerst ingediend in juni 2000).

De lidstaten moeten hun prioriteiten en belangrijkste beleidsmaatregelen in nationale actieplannen toelichten op basis van de vier in Nice goedgekeurde algemene doelstellingen: 1) de arbeidsparticipatie moet worden bevorderd en iedereen moet gemakkelijker toegang tot bestaansmiddelen, rechten en diensten krijgen; 2) voorkomen moet worden dat mensen het slachtoffer van sociale uitsluiting worden; 3) er moeten maatregelen ten gunste van de meest kwetsbare bevolkingsgroepen worden genomen; en 4) alle betrokken partijen moeten worden ingeschakeld en meer inspraak krijgen.

Tal van jeugdthema's komen in de algemene doelstellingen en de nationale actieplannen aan bod: jongeren moeten zich gemakkelijk op de arbeidsmarkt kunnen integreren; jongeren op de dool of in moeilijkheden - en vooral minderheden, jonge vrouwen in moeilijkheden en jonge gehandicapten - moeten over voldoende bestaansmiddelen en inkomsten kunnen beschikken; ongelijkheid in het onderwijs moet worden aangepakt; jongeren moeten gemakkelijker toegang krijgen tot een degelijke dienstverlening (huisvesting, gezondheidszorg, cultuur, rechtsbijstand); gebieden die met tal van problemen te kampen hebben, moet nieuw leven worden ingeblazen.

* Jongeren en de strijd tegen racisme en vreemdelingenhaat

Op grond van het Verdrag van Amsterdam (artikel 13) kunnen alle vormen van discriminatie harder worden aangepakt. Bovendien beschikt de Europese Unie over nieuwe instrumenten (twee richtlijnen en een actieprogramma) [17] om discriminatie te bestrijden.

[17] Richtlijn 2000/43/EG houdende toepassing van het beginsel van gelijke behandeling van personen ongeacht ras of etnische afstamming.

De strijd tegen discriminatie - en vooral tegen racisme en vreemdelingenhaat - en het behoud van het multiculturele karakter van de samenleving zijn thema's die jongeren bijzonder sterk aanspreken en motiveren.

Op Europees vlak is voorgesteld om bij alle communautaire programma's en acties voor de jeugd prioriteit aan de strijd tegen racisme en vreemdelingenhaat te verlenen. Het Europees Waarnemingscentrum voor racisme en vreemdelingenhaat kan een belangrijke rol spelen. Belangrijk is verder dat de strijd van het maatschappelijk middenveld tegen racisme en vreemdelingenhaat wordt gesteund. De Commissie wil een netwerk opzetten van jongerenorganisaties die racisme en vreemdelingenhaat bestrijden en naar respect voor iedereen (en met name minderheden) streven. Het is de bedoeling dat jongeren een bijdrage aan de strijd van de Unie tegen racisme en vreemdelingenhaat leveren.

Ook de lidstaten moeten bij nationale acties voor jongeren prioriteit aan de strijd tegen racisme en vreemdelingenhaat verlenen. Daarbij komt een sleutelrol toe aan plaatselijke projecten die voor meer solidariteit en verantwoordelijkheidszin ijveren.

* De autonomie van jongeren

Tijdens het overleg is gebleken dat de autonomie van jongeren een uiterst belangrijk probleem vormt. Daarom stelt de Europese Commissie voor een werkgroep op hoog niveau op te richten om de Commissie en de Raad van ministers (in zijn verschillende samenstellingen) over het probleem te adviseren. Het gaat om een ingewikkeld probleem waarbij deskundigen uit verschillende vakgebieden moeten worden betrokken. Het probleem overstijgt het jeugdbeleid en moet beleidsmatig vanuit meerdere invalshoeken worden benaderd (werkgelegenheid, gezin, sociale bescherming, gezondheid, vervoer, justitie en binnenlandse zaken).

4.3. Het programma JEUGD

Doel van het programma JEUGD is jongeren actief bij Europa te betrekken, het wederzijds begrip tussen culturen te bevorderen, fundamentele waarden (respect voor de mensenrechten, strijd tegen racisme en vreemdelingenhaat) steviger te verankeren, de zin voor solidariteit aan te scherpen, ondernemingszin en creativiteit te stimuleren en de erkenning van niet-formeel onderwijs te promoten. Voorts streeft het programma naar een nauwere samenwerking tussen al wie op het punt van jeugdzaken actief is. Het programma staat open voor kandidaat-lidstaten.

Het programma JEUGD moet als instrument worden ingezet om de in dit witboek bepleite samenwerking te versterken. Overeenkomstig Besluit nr. 1031/2000/EG van het Europees Parlement en de Raad [18] stelt de Europese Commissie jaarlijks de prioriteiten van het programma JEUGD vast. Deze prioriteiten stemmen met de richtsnoeren in het kader van de open coördinatiemethode overeen. Ook de tussentijdse evaluatie en de voorbereiding van het nieuwe programma (dat vanaf 2007 in werking treedt) zullen als richtsnoer worden gebruikt. Doel is dat het programma JEUGD de werkzaamheden van de open coördinatiemethode op het punt van jeugdzaken zo efficiënt mogelijk ondersteunt.

[18] Besluit nr. 1031/2000/EG van het Europees Parlement en de Raad van 13 april 2000 tot vaststelling van het communautaire actieprogramma JEUGD.

Afgezien van de bovenstaande specifieke maatregelen die in het kader van het programma JEUGD op grond van het witboek zullen worden ontwikkeld, moet voor een internetplatform voor jongeren worden gezorgd om racisme en vreemdelingenhaat te bestrijden. Zo mogelijk moeten de jongeren het platform zelf in goede banen leiden.

5. Conclusie

Het witboek stelt voor de Europese Unie van een nieuw samenwerkingskader voor jeugdzaken te voorzien.

Het witboek komt daarmee tegemoet aan een dringend verzoek van alle partijen (inclusief de lidstaten) die bij het jeugdbeleid betrokken zijn.

De samenwerking is op bestaande nationale en communautaire activiteiten geïnspireerd, maar berust ook op meer aandacht voor jongeren bij het ontwikkelen van beleidsmaatregelen en de toepassing van de open coördinatiemethode op het specifieke terrein van jeugdzaken.

Het witboek zal worden gepresenteerd tijdens een colloquium dat door het Belgische Voorzitterschap in Gent wordt georganiseerd. Alle partijen waarmee bij de totstandkoming van het witboek overleg is gepleegd, zullen aan het colloquium deelnemen. Tijdens de Raad Onderwijs/Jeugdzaken van 29 november zal de Commissie het witboek aan de ministers voorleggen. Het witboek zal ook aan het Europees Parlement, het Comité van de Regio's en het Economisch en Sociaal Comité voor advies worden voorgelegd.

De Commissie zal de samenwerkingsmechanismen uitvoeren en voor de nodige follow-up zorgen.

BIJLAGEN

Bijlage 1 De resultaten van het overleg

Ter voorbereiding van dit Witboek is op grote schaal overleg gepleegd. Het overleg heeft in het veld een ware dynamiek tot stand gebracht en tal van voorstellen opgeleverd.

De voorstellen zijn het resultaat van de dialoog die alle bij het jeugdbeleid betrokken partijen (jongeren, vertegenwoordigers van jeugdorganisaties, wetenschappers, administratieve en politieke verantwoordelijken) met elkaar zijn aangegaan.

Het spreekt vanzelf dat de Europese jeugd geen homogene groep vormt, maar dat er zowel gezamenlijk als individueel duidelijk sprake is van sociale, economische, culturele en regionale diversiteit. De nationale en Europese overheden moeten hier aandacht voor hebben. Bovendien snijden deze voorstellen tal van thema's aan en bevestigen in grote mate de analyse van de Commissie dat het Europese jeugdbeleid moet worden vernieuwd om aan een aantal uitdagingen het hoofd te bieden. De voorstellen bevatten tal van interessante beleidssuggesties. Tijdens het overleg hebben de jongeren vijf grote discussiethema's geformuleerd:

- inspraak,

- onderwijs,

- werkgelegenheid, beroepsopleidingen, sociale integratie,

- welzijn, persoonlijke zelfstandigheid, cultuur,

- Europese waarden, mobiliteit, betrekkingen met de rest van de wereld.

Deze vijfdeling ligt ten grondslag aan de resultaten die hieronder worden gepresenteerd. De diensten van de Commissie hebben de resultaten van het overleg per thema geanalyseerd en de standpunten van de jongeren zo getrouw mogelijk weergegeven. De kadertjes illustreren dat er in het veld al heel wat interessants is gerealiseerd. Opgemerkt zij dat het slechts om een selectie voorbeelden gaat die geen kwaliteitsoordeel impliceert.

Ten slotte vermeldt dit deel de voorstellen die de jongeren en iedereen die bij dit overleg betrokken is geweest aan de overheid hebben gericht. Veel van deze voorstellen - die per overheidsniveau zijn gerangschikt - zijn aan de lidstaten gericht. Deze presentatie komt tegemoet aan de wens van de Commissie om zo getrouw mogelijk de boodschappen weer te geven die het resultaat zijn van het overleg met besluitvormers. De Commissie acht zich niet gebonden door de voorstellen die zijn geformuleerd en als zodanig hieronder worden weergegeven.

1. Geen democratie zonder inspraak

1.1. Analyse van de resultaten

Inspraak van jongeren is een steeds terugkerend thema waaraan in Europa en internationaal al veel publicaties zijn gewijd. Uit het overleg naar aanleiding van het Witboek is gebleken dat de politieke wil aanwezig is om aan alle vormen van inspraak een centrale plaats toe te kennen. De jongeren hebben tijdens het overleg de kans gekregen voorstellen te formuleren. Tegelijkertijd is het overleg zelf een concreet voorbeeld van het soort inspraak dat wordt bepleit.

* Een duidelijke eis

De belangrijkste boodschap van de jongeren is dat ze een actieve rol in de samenleving willen spelen. Jongeren uitsluiten betekent de democratie schade berokkenen. Jongeren zijn het niet eens met de visie als zouden ze weinig geïnteresseerd en nauwelijks geëngageerd zijn. Ze vinden echter dat ze financieel te weinig worden gesteund en onvoldoende informatie en scholing krijgen om een actievere rol te spelen. Ook de jeugdorganisaties vinden dat het recht op inspraak fundamenteel is en dat iedereen er aanspraak op kan maken. Veel jeugdorganisaties spannen zich trouwens in om jongeren in de praktijk meer inspraak te geven.

In het algemeen nemen weinig jongeren onder 25 jaar aan plaatselijke, nationale of Europese verkiezingen deel. Toch blijkt uit tal van indicatoren dat jongeren uiterst geïnteresseerd zijn in wat er maatschappelijk gebeurt. Volgens wetenschappers wordt de eis naar meer inspraak verklaard door het feit dat er een kloof tussen de verwachtingen van de jongeren en de realiteit gaapt. Het is een begrijpelijke en oude eis die echter op een nieuwe wijze wordt verwoord. De mate waarin jongeren inspraak eisen, verschilt trouwens sterk van individu tot individu.

* Eén totaalconcept en één universeel recht, maar verschillende benaderingen

De jongeren eisen recht van spreken over alle aspecten van hun dagelijks leven (gezin, school, werk, groepsactiviteiten, de buurt waar ze wonen, enzovoort). Tegelijkertijd willen ze ook bij ruimere economische, sociale en politieke vraagstukken worden betrokken.

Toegang tot informatie en dialoog

« Young Voice - Llais Ifanc » is een initiatief van het parlement van Wales. Jongeren kunnen hun zegje doen en worden geholpen bij het zoeken naar informatie. Voorts worden debatten en conferenties georganiseerd. http://www.wales.gov.uk/youngvoice

Jongeren interesseren zich niet alleen voor plaatselijke, maar ook voor regionale, nationale, Europese en internationale thema's. Anders gezegd: het recht op inspraak mag niet worden beperkt en geldt voor iedereen. Wanneer jongeren bijvoorbeeld ijveren voor het recht op inspraak van bepaalde groepen (kansarme en marginale jongeren, jonge illegale immigranten, jongeren die tot een etnische minderheid behoren, enzovoort) doen ze dat in naam van een hoger ideaal: het universeel recht op inspraak voor iedereen.

De organisaties in de burgermaatschappij pleiten voor een soortgelijke aanpak, al spitsen ze de aandacht in de praktijk op meer specifieke doelstellingen of doelgroepen toe (jongeren in hun plaatselijke omgeving en op het platteland, kwetsbare groepen, jonge vrouwen, enzovoort). Ze verkiezen een meer geïntegreerde aanpak op lange termijn. Bijgevolg verlenen ze steun aan alle vormen van inspraak en alle activiteiten die op de persoonlijke inzet van jongeren en vrijwilligers berusten.

* Inspraak vergt scholing

Jongeren kunnen alleen inspraak uitoefenen als ze hun kennis bijspijkeren of nieuwe kennis opdoen. Het gaat om een gefaseerd scholingsproces.

De eerste fase - gewoonlijk in de eigen leefomgeving (op school, in een jeugdcentrum of een vereniging, in de wijk of de gemeente waar de jongeren wonen) - is van cruciaal belang. Tijdens deze fase kunnen jongeren zelfvertrouwen kweken en ervaring opdoen met het oog op de volgende fasen. Bovendien zijn de concrete en voor jongeren controleerbare resultaten van inspraak bij uitstek op plaatselijk vlak zichtbaar. Voorts bieden plaatselijke structuren jongeren de kans hun mening te geven en aan de besluitvorming deel te nemen.

Steun aan inspraak op plaatselijk vlak

Østerbro - een stadswijk van Kopenhagen - neemt samen met 16 andere Deense gemeenten aan een proefproject deel. Doel is via tal van activiteiten jongeren beter met de democratie vertrouwd te maken, hun verantwoordelijkheidszin aan te scherpen en hun invloed te vergroten. In het kader van het project heeft het district Østerbro een jeugdcentrum opgericht waar persoonlijke beroepskeuzevoorlichting wordt geboden, communicatiemiddelen ter beschikking staan en toneelopvoeringen worden georganiseerd. Het belangrijkste kenmerk van het centrum is dat het door de jongeren zelf wordt beheerd, zonder dat er een directeur of een raad van bestuur bij te pas komt. Het centrum staat open voor alle jongeren tussen 12 en 25 jaar. Inschrijvingen zijn niet nodig. Jongeren komen naar het centrum om een project uit te werken waarover geen enkel waardeoordeel wordt uitgesproken. De taak van het centrum bestaat er uitsluitend in jongeren te helpen een project op touw te zetten.

Tijdens een tweede fase leren de jongeren dat heel wat voor plaatselijke leefgemeenschappen belangrijke beslissingen op een hoger niveau (vooral op Europees vlak) worden genomen. Voor een vlotte wisselwerking tussen verschillende niveaus is het zaak contacten te leggen en netwerken op te zetten.

Bovendien biedt inspraak jongeren de kans kennis op te doen die op verschillende terreinen (economisch, sociaal, cultureel, politiek, enzovoort) en in tal van institutionele situaties kan worden gevalideerd. In dit verband is beklemtoond dat de kloof tussen formeel en niet-regulier onderwijs contraproductief is. Jongeren vinden dat ze niet als actieve burgers worden beschouwd, als scholen een bevoorrechte plaats voor scholing en inspraak blijven.

* Hoe kunnen jongeren inspraak uitoefenen-

Jongeren vinden dat ze te weinig inspraak hebben. Ze wantrouwen bepaalde vormen van representatieve democratie, maar zijn minder terughoudend ten aanzien van concrete initiatieven waarbij ze rechtstreeks worden betrokken. De meningen over jeugdorganisaties zijn verdeeld. Sommigen vinden dat jeugdorganisaties het medium bij uitstek zijn om inspraak uit te oefenen. Anderen schatten jeugdorganisaties minder hoog in en geven de voorkeur aan plaatselijke, min of meer formele groepen, jeugdverenigingen, jeugdclubs, jeugdparlementen, enzovoort. Slechts weinig jongeren denken dat hun gebrek aan inspraak te wijten is aan de bewuste of principiële weigering van de samenleving om jongeren bij het maatschappelijk leven te betrekken.

De jeugdorganisaties zijn voor meer rechtstreekse inspraak gewonnen en zien zichzelf als een nuttig tegenwicht van de overheid. Sommigen die in jeugdorganisaties actief zijn, vinden dat jongeren alleen via een organisatie inspraak kunnen uitoefenen. Volgens anderen beantwoorden de bestaande organisaties niet meer aan de verwachtingen van een aantal jongeren. Ze pleiten daarom voor vernieuwing en meer openheid. Jeugdorganisaties en jongeren vinden dat de overheid meer steun aan ngo's moet verlenen en dat de steun in verhouding moet staan tot de rol die de ngo's in de samenleving spelen.

Ook wetenschappers beklemtonen dat de jeugdorganisaties aan vernieuwing toe zijn. Gezien hun sociale basis en hun optreden dreigen jeugdorganisaties steeds minder aan de aspiraties van jongeren te voldoen. Jeugdorganisaties moeten hun traditionele doelgroep verruimen en ook jongeren die zich niet bij een organisatie willen aansluiten, proberen te bereiken. De nieuwe communicatietechnologieën - en vooral internet - bieden op dit punt nieuwe mogelijkheden: informatie is gemakkelijker toegankelijk en er kan efficiënter op de tendens naar meer individuele in plaats van collectieve inspraak worden ingespeeld.

* Reële inspraak versus symbolische inspraak

Jongeren wijzen louter symbolische inspraak af. Het overleg in het kader van dit Witboek kan dan ook alleen positieve resultaten opleveren, als met de standpunten en de aanbevelingen van de jongeren rekening wordt gehouden.

Het Witboek levert resultaten op

« Gestalte Deine Zukunft selbst ! ». Dit project biedt een discussieforum en brengt jongeren met elkaar in contact. De jongeren beheren het forum zelf. Er wordt via elektronische weg of op basis van gedrukte publicaties gediscussieerd. Essentieel is dat informatie wordt verspreid en jongeren met elkaar van gedachten wisselen. Het initiatief is voortgevloeid uit de nationale conferentie die naar aanleiding van het Witboek in Duitsland is georganiseerd. Het project wordt door het ministerie van Jeugdzaken gefinancierd.

http://www.u26.de

Ook de jeugdorganisaties pleiten voor systematischer soortgelijk overleg (onder meer in Europa). Voorts wordt naar bepaalde vormen van medezeggenschap als mogelijke inspiratiebron voor meer inspraak verwezen (bijvoorbeeld de wijze waarop het begrip medezeggenschap in de Raad van Europa wordt toegepast [19]).

[19] De Raad van Europa is al meer dan dertig jaar de enige internationale organisatie die bij haar jeugdbeleid jongeren medezeggenschap verleent. Concreet komt het erop neer dat vertegnwoordigers van jeugdorganisaties in de besluitvormingsorganen zetelen en samen met regeringsvertegenwoordigers over beleidsmaatregelen en programma's beslissen. Vervolgens worden de beleidsmaatregelen en programma's ter goedkeuring aan het Comité van ministers (het belangrijkste besluitvormingsorgaan van de Raad van Europa) voorgelegd. De hele procedure berust op de Verklaring van de Raad van ministers van 12.01.1971 (document CM/De1/Concl(71) 196 XXII).

De wetenschappers vragen met klem dat jongeren ook bij de besluitvorming worden betrokken. Louter symbolische inspraak dreigt immers het vertrouwen van de jeugd in de instellingen te ondermijnen. Bovendien zou de indruk kunnen worden gewekt dat de overheid niet in staat/bereid is jongeren een volwaardige rol in de samenleving te laten spelen.

* De voorwaarden voor inspraak

De jongeren vinden dat een degelijk juridisch kader een basisvoorwaarde voor meer reële inspraak is. Het juridisch kader moet steun aan inspraakstructuren en aandacht voor democratische vormingsactiviteiten waarborgen. Ook de jeugdorganisaties vragen dat alle (bestaande en vernieuwende) vormen van inspraak worden bevorderd. Dat veronderstelt dat bestaande en nieuwe structuren worden erkend en ondersteund. Er is meer tijd en geld nodig en er moet met specifieke sociale, culturele, lichamelijke, geestelijke en andere toegankelijkheidsproblemen rekening worden gehouden. Voorts moet iedereen een opleiding burgerschap krijgen. Ten slotte benadrukken de jeugdorganisaties dat de standpunten en de bijdragen van jongeren in besluiten moeten worden omgezet en de jongeren van de besluitvorming op de hoogte moeten worden gesteld.

De jeugdorganisaties stellen voor aan het juridisch kader een beginselverklaring en voorschriften over een aantal thema's (de leeftijd waarop jongeren mogen stemmen en zich verkiesbaar stellen, de verlaging van die leeftijdsgrens, de uitbreiding van het stemrecht tot onder meer migranten, vormingsactiviteiten rond het thema actief burgerschap, enzovoort) toe te voegen.

Een juridisch kader

De stad Antwerpen heeft in 1997 in het kader van het "Initiatieffonds voor bijstand" het project "Jeugd en stad" opgestart om beter met de standpunten en behoeften van jongeren rekening te kunnen houden. Op grond van de zogenaamde "jeugdparagraaf" moet worden geanalyseerd welke gevolgen politieke besluiten van het stadsbestuur voor jongeren hebben. Voorts worden de levensomstandigheden van jongeren in de stad onderzocht en kwalitatief bestudeerd.

http://www.xs4all.be/~jesgent/index230.htm of JS@mail.dma.be

Voorts wordt voortdurend beklemtoond dat degelijke informatie een conditio sine qua non voor meer inspraak is. Tal van instanties proberen jongeren al jarenlang beter te informeren, maar blijkbaar schieten hun inspanningen tekort. In het algemeen klagen jongeren niet over een gebrek aan informatie: het probleem is eerder dat de informatie niet praktisch is. Jongeren willen niet alleen concrete antwoorden op hun vragen, maar ook informatie die vrij van vooroordelen jegens jongeren of minderheden is. Internet is een van de communicatiemiddelen waarvan het gebruik moet worden bevorderd. Belangrijk is dat jongeren gemakkelijk en goedkoop toegang tot internet hebben. Ook de jeugdorganisaties beklemtonen dat voor strategisch doordachte, meer doelgerichte en minder gecentraliseerde informatie moet worden gezorgd.

Volgens de wetenschappers zijn een juridisch kader, een opleiding burgerschap en een dialoog op basis van de ervaringen van jongeren basisvoorwaarden voor meer inspraak. Voorts moeten jongeren, pedagogen, jeugdwerkers en overheden op meer terreinen samenwerken. Belangrijk is dat deze samenwerking besluiten en concrete resultaten in het veld oplevert.

1.2. Uit het overleg voortvloeiende voorstellen

Inspraak van jongeren in het openbaar leven

Enerzijds moeten jongeren bij de mechanismen van de representatieve democratie worden betrokken. Anderzijds is het zaak nieuwe vormen van inspraak te ontwikkelen. Alleen dan kan het sociaal kapitaal dat jongeren belichamen, ten volle renderen.

De voorstellen berusten op de volgende beginselen:

- Het plaatselijk niveau is belangrijk.

- Ook jongeren die niet bij een organisatie zijn aangesloten, moeten inspraak krijgen. Bovendien mag de inspraak van jongeren niet tot specifieke jeugdthema's beperkt blijven.

- Scholen zijn plaatsen bij uitstek waar jongeren inspraak kunnen uitoefenen, ook al wordt het belang van niet-regulier onderwijs en niet-reguliere scholing erkend.

- Inspraak is meer dan de mening van jongeren peilen.

Op nationaal, regionaal of plaatselijk niveau

* Voorgesteld wordt dat de plaatselijke autoriteiten in heel Europa op grote schaal soepele en vernieuwende inspraakmechanismen in het leven roepen (in scholen, sportzalen, verenigingen, enzovoort) die aan de ideeën van de jongeren beantwoorden en op tussenpersonen berusten. Voorts moet - naargelang van de specifieke plaatselijke context - voor mechanismen worden gezorgd om de dialoog tussen de verschillende besluitvormingsniveaus te bevorderen. Bovendien moeten netwerken worden opgezet om ervaringen en goede praktijken uit te wisselen.

* De actoren in het veld moeten meer ruimte krijgen om hun cruciale rol bij het bevorderen van de inspraak van jongeren en als tussenpersonen te kunnen spelen.

* Veralgemening van jeugdraden op regionaal en nationaal vlak. Deze jeugdraden moeten politiek onafhankelijk zijn en openstaan voor jongeren die niet bij een organisatie zijn aangesloten. De regionale en nationale autoriteiten moeten met de jeugdraden overleg plegen over alle maatregelen die voor jongeren belangrijke gevolgen hebben.

* Het nationaal niveau vormt een onontbeerlijke schakel tussen het plaatselijk en het Europees niveau:

- De nationale instanties fungeren als doorgeefluik voor voorstellen, aanbevelingen en goede praktijken.

- Tegelijkertijd moeten de nationale instanties de gemeenschappelijke Europese doelstellingen uitvoeren en aan de specifieke politieke, institutionele en organisatorische omstandigheden in elke lidstaat aanpassen.

* De lidstaten moeten meedelen wat ze van plan zijn om jongeren meer inspraak te geven. De nationale prioriteiten moeten worden gekwantificeerd (bijvoorbeeld in termen van doelgroep, termijn, enzovoort). Bovendien moet voor follow-up worden gezorgd.

* De jongeren moeten bij het hele proces worden betrokken (naar het voorbeeld van de procedure die bij de totstandkoming van dit Witboek is gevolgd).

Op Europees niveau

* Het Europees Jeugdforum moet niet alleen voor organisaties en nationale jeugdraden openstaan, maar ook voor jongeren die niet door deze structuren worden vertegenwoordigd. Alleen dan kan het forum tot de natuurlijke overlegpartner van de Europese instellingen uitgroeien.

* Het is zaak netwerken op te zetten en tijdens regelmatige bijeenkomsten een rechtstreekse dialoog aan te gaan (bijvoorbeeld over de prioriteiten die in het Witboek worden opgesomd).

* Voorgesteld wordt om samen met de lidstaten proefprojecten te financieren. Doel is steun te verlenen aan plaatselijke, regionale en nationale initiatieven die jongeren op alle niveaus meer inspraak (in de ruimste betekenis van het woord) willen geven.

* Voorgesteld wordt om in samenwerking met de lidstaten jongeren bij het debat over de toekomst van Europa - een debat dat naar aanleiding van de Europese Raad van Nice is opgestart - te betrekken.

* Belangrijk is nauwer met de Raad van Europa samen te werken.

* De jongeren moeten beter in het Economisch en Sociaal Comité worden vertegenwoordigd (de lidstaten moeten meer vertegenwoordigers van de jeugd benoemen).

* Er moet een ombudsman voor jeugdzaken worden aangesteld (ook op nationaal vlak).

Informatie en inspraak gaan hand in hand

Europa is niet van plan meer structuren en informatiekanalen in het leven te roepen of grotere hoeveelheden informatie te verspreiden. Doel is eerder de informatie beter op de jongeren toe te snijden.

Het zijn in eerste instantie de lidstaten die jongeren moeten informeren (onder meer over Europese thema's). De taak van de Europese Unie bestaat erin de inspanningen van de lidstaten aan te vullen. In elk geval moet:

- expliciet worden erkend dat er behoefte aan informatie en een gecoördineerd informatiebeleid voor jongeren is;

- iedereen in gelijke mate een beroep op informatie kunnen doen;

- alle praktische informatie gratis kunnen worden geraadpleegd;

- informatie gemakkelijk toegankelijk, flexibel en op mensenmaat gesneden zijn;

- alle informatie aan hoge ethische normen beantwoorden;

- voor jongeren een rol worden weggelegd bij het ontwerp en de ontwikkeling van communicatiemiddelen.

Een informatie- en communicatiebeleid voor jongeren moet oog hebben voor:

- de inhoud van de informatie: informatie moet op jongeren worden toegesneden.

- de communicatiemiddelen en informatiekanalen: informatie moet vlot toegankelijk en gebruikersvriendelijk zijn. Bovendien moet de informatie worden verspreid op plaatsen waar veel jongeren komen (scholen, maar ook in buurten waar veel jongeren wonen).

- de onderlinge samenhang tussen communicatiemiddelen en informatiekanalen (netwerken).

Op nationaal, regionaal of plaatselijk niveau

* Belangrijk is contactpersonen in te schakelen die in jeugdorganisaties, sportclubs, scholen en universiteiten actief zijn en jongeren relevante informatie kunnen verstrekken. Bovendien moeten jongeren zelf als contactpersoon worden ingeschakeld.

* Er moet steun aan informatienetwerken voor jongeren worden verleend. Het is vooral zaak op plaatselijk vlak algemene informatie te verspreiden en tegelijkertijd gepersonaliseerd advies te verlenen. Op nationaal en regionaal vlak moeten meer opleidingen worden georganiseerd rond de vraag hoe jongeren geïnformeerd moeten worden.

* Informatie over Europa moet via nationale of regionale netwerken worden verspreid, waarbij rekening wordt gehouden met specifieke geografische en culturele factoren. Jongeren moeten automatisch worden ingeschakeld om informatiemateriaal te ontwikkelen.

Op Europees niveau

* Nagegaan moet worden of een elektronisch forum voor beleidsmakers en jongeren kan worden ontwikkeld door tot synergie te komen tussen de bestaande interactieve diensten en het toekomstig elektronisch forum. Via dit forum zou interactief overleg over communautaire initiatieven met betrekking tot jongeren kunnen worden gepleegd [20].

[20] Dit voorstel past in het kader van de door de Commissie gestimuleerde acties eLearning en eEurope en strookt met het Witboek over Europese governance.

* Belangrijk is op basis van de werkzaamheden van het netwerk EURODESK [21] één portaalsite te ontwikkelen (en/of te ondersteunen) die toegang biedt tot zoveel mogelijk voor jongeren interessante informatie over Europa. Jeugdorganisaties die op Europees vlak actief zijn, en bestaande informatienetwerken voor jongeren moeten bij de ontwikkeling van dit nieuwe communicatiemiddel worden betrokken.

[21] EURODESK verstrekt jongeren via internet en contactpunten in de lidstaten informatie over Europa. EURODESK wordt beheerd door een organisatie die de belangen van de jongeren en de lidstaten vertegenwoordigt.

* Er moet ten behoeve van jongeren en jeugdwerkers een systeem worden ontwikkeld om informatie over Europa te verzamelen, te verspreiden en te actualiseren (eventueel reeds bestaande systemen moet verder worden ontwikkeld). Daarbij kunnen de werkzaamheden van bestaande netwerken als inspiratiebron dienen. Contactpersonen die nauw met jongeren samenwerken, moeten meer naar waarde worden geschat.

* Informatie mag niet alleen elektronisch worden verspreid. Vooral rechtstreekse contacten met jongeren blijven belangrijk.

2. Onderwijs, een cruciale fase in het leven van jongeren

2.1 Analyse van de resultaten

Jongeren besteden steeds meer tijd aan onderwijs. Formeel onderwijs in scholen, universiteiten en centra voor beroepsopleiding en niet-reguliere en informele leeractiviteiten daarbuiten zijn voor het ontwikkelen van de bekwaamheden die jongeren vandaag de dag nodig hebben even belangrijk.

Het volgen van onderwijs heeft drie algemene doelstellingen: zelfontplooiing, sociale integratie en actief burgerschap. Onderwijs speelt ook een fundamentele rol bij het bevorderen van inzetbaarheid. De Europese Unie heeft op onderwijsvlak programma's zoals Socrates en Leonardo gelanceerd en initiatieven zoals het eLearning-actieplan, de mededeling "Making a European Area of Lifelong Learning a Reality" en een verslag over de toekomstige doelstellingen van de onderwijs- en opleidingsstelsels. [22] Waar mogelijk en voorzover van toepassing wordt naar deze programma's en initiatieven verwezen ter aanvulling van de standpunten die tijdens het overleg door de verschillende partijen naar voren zijn gebracht. Dit zal helpen bij het identificeren van de gebieden waarop de Europese Unie met name actief is.

[22] Voor meer informatie, zie bijlage 2

* Kwaliteit en effectiviteit van onderwijsstelsels

De onderwijs- en opleidingsstelsels werden zowel door jongeren als deskundigen sterk bekritiseerd. [23] In een aantal lidstaten zijn de onderwijsstelsels fundamenteel hervormd. Dit neemt niet weg dat de kwaliteit en effectiviteit van het schoolonderwijs moet worden verbeterd om te verzekeren dat jongeren de noodzakelijke kennis en vaardigheden verwerven om goed geïnformeerde, actieve en verantwoordingsbewuste burgers te worden die in de maatschappij zijn geïntegreerd en gereed zijn voor deelname aan het arbeidsproces. Vaak werd gesteld dat scholen en onderwijsstructuren niet democratisch genoeg zijn en geen participatie stimuleren of dat zij onvoldoende opleidingsmogelijkheden bieden. Men was van mening dat scholen en onderwijsstructuren open moeten staan voor de economische en sociale realiteit en de behoeften van economie en samenleving alsook voor Europese kwesties.

[23] Op Europees niveau is een discussie van start gegaan over het verbeteren van de kwaliteit van onderwijsstelsels. Zie bijvoorbeeld het verslag van de Commissie over de concrete toekomstdoelstellingen van onderwijsstelsels, COM(2001)59 def., 31.1.2001.

Voor een duurzame sociale en economische ontwikkeling is het nodig dat Europa over burgers met enige kennis beschikt, waaronder op het gebied van wetenschap en technologie. Om het aantal jongeren dat carrière wil maken als wetenschapper of technoloog te vergroten moeten de onderwijsstelsels worden aangepast om de belangstelling van meer jongeren voor de wetenschap te wekken.

Veel jongeren verlaten de school of opleiding nog voordat zij een officiële kwalificatie hebben behaald. Het percentage vroegtijdige schoolverlaters is gemiddeld genomen nog steeds vrij groot in de Europese Unie. Jongeren motiveren om in het formeel onderwijs te blijven, is een voor de hand liggende stap, maar er zijn ook andere oplossingen denkbaar. Het combineren van studie, werk en vrije tijd met informele, niet-reguliere en formele leerervaringen zou de kwaliteit en effectiviteit van onderwijs en opleiding kunnen verbeteren en het voor jongeren aantrekkelijker maken om te leren.

De tekortkomingen van de scholen van tegenwoordig zijn niet op de eerste plaats te wijten aan de leerkrachten of de scholen op zich, maar aan het onderwijsstelsel als geheel, dat afhankelijk is van de samenwerking tussen drie actoren: gezin, samenleving en school. De leerkrachten vormen slechts één onderdeel van dat stelsel. Hun rol moet derhalve worden gezien in de bredere maatschappelijke, politieke en institutionele context. Dat neemt niet weg dat leerkrachten beter moeten worden opgeleid en dat hun arbeidsomstandigheden moeten worden verbeterd.

Totaalevaluatie van scholen

Bij dit proefproject waren zeventien middelbare en achttien basisscholen betrokken, verspreid over heel Ierland. Het project, dat door alle partners op onderwijsgebied werd ondersteund, was gericht op het evalueren van de kwaliteit van de leerplannen, het schoolbestuur en het onderwijs op de scholen. De resultaten van het project bevestigen dat zelfevaluatie en externe inspectie bij de beoordeling van scholen succesvol kunnen worden gecombineerd - een mijlpaal voor het waarborgen van de kwaliteit van scholen en onderwijsstelsels.

http://www.irlgov.ie/educ

* Toegang tot onderwijs

Jongeren wijzen erop dat het volgen van onderwijs door te veel maatschappelijke en economische factoren wordt belemmerd. Het verbeteren van de kwaliteit van onderwijs en opleiding betekent allereerst dat een onbelemmerde en voortdurende toegang tot levenslang en "levensbreed " leren op alle gebieden wordt verzekerd. Alle jongeren moeten via effectieve systemen van voorlichting en begeleiding worden ondersteund, bijvoorbeeld door een persoonlijke aanpak te hanteren. Er moet intensiever steun worden verleend voor de integratie van kansarme jongeren in het onderwijsstelsel, bijvoorbeeld door te zorgen voor gratis onderwijs van basisschool tot universiteit.

Zoals vermeld in de mededeling van de Commissie "Making a European Area of Lifelong Learning a Reality" [24] is een belangrijke taak om onderwijs - of opleiding - en leerling dichter bij elkaar te brengen. Behalve de ontwikkeling van informatiesystemen (waaronder een betere toegang tot internet en multimedia), is daarvoor ook de wederzijdse erkenning van prestaties een eerste vereiste. [25] Verder is voor het bereiken van positieve resultaten ook meer economische steun nodig.

[24] De mededeling van de Commissie "Making a European Area of Lifelong Learning a Reality" (goedgekeurd in november 2001) is het resultaat van een breed consultatieproces. Het is gebaseerd op het "Memorandum over levenslang leren", dat in oktober 2000 door de Commissie is uitgebracht.

[25] Zie de aanbevelingen in "eLearning-actieplan: het onderwijs van morgen uitdenken", COM(2001)172, 28.3.2001

Voorlichting in het onderwijs

'The National Centre for Guidance in Education' is een afdeling van het Ierse ministerie van Onderwijs en Wetenschappen. De hoofdtaak van deze afdeling is het ondersteunen van voorlichtingspraktijken en -diensten in alle sectoren van het formeel en niet-regulier onderwijs alsook het beïnvloeden van het voorlichtingsbeleid van het ministerie. Binnen lokale projecten wordt op verschillende onderwijslocaties persoonlijke voorlichting gegeven.

http://www.iol.ie/ncge/faqs.html

* Innovatie van leer- en onderwijsmethoden

Tijdens het overleg werd opgeroepen om ten aanzien van leren en onderrichten een andere aanpak te hanteren, een aanpak die meer op de leerling is gebaseerd. Tussen leraar en leerling zou een nauwere relatie moeten bestaan, de leerlingen zouden inspraak in het onderwijs moeten hebben en onderwijsinstellingen zouden dynamisch en flexibel moeten zijn. Leerprocessen moeten zodanig worden opgezet dat zij voor de leerling "deuren openen", dat zij hem of haar motiveren om te leren en leiden naar een scala van aanvullende alternatieven. Scholen zouden leerlingen moeten aanmoedigen en de mogelijkheid moeten geven om te participeren in het vorm geven van hun eigen onderwijs; zij zouden de democratie op scholen moeten stimuleren en daarvoor de ruimte moeten geven (bijvoorbeeld door leerlingen de mogelijkheid te bieden om hun leraren te evalueren).

Verder zou een "gemêleerd" onderwijs moeten worden gegeven, waarbij leerlingen een uitgebreid scala van onderwijsmethoden en leermateriaal wordt geboden waarmee zij zich de kennis en vaardigheden eigen kunnen maken die nodig zijn voor een leven lang leren. Gebruik maken van internet en multimedia, samen met theoretisch onderwijs op klasniveau en thuis leren, alsook jeugdactiviteiten, het opdoen van praktijkervaring en werk, zijn allemaal noodzakelijk. Dit zou ook een manier kunnen zijn om bepaalde onderwerpen voor jongeren aantrekkelijker te maken, zoals onderzoek en technologie.

Het bouwen van bruggen tussen formeel en niet-regulier onderwijs

De studenten van 'Peace Child International' formuleerden een eigen, jeugdvriendelijke versie van Agenda 21 ("Rescue Mission: Planet Earth - a children's edition of Agenda 21"), omdat de 'oorspronkelijke' versie ontoegankelijk leek. [26] Zij formuleerden ook hun eigen 'Jeugdindicatoren voor Actie', een reeks van zestien schriftelijke vragenlijsten op basis waarvan jongeren voor de gemeenschap waarin zij leven kunnen onderzoeken of attitudes en statistische cijfers erop wijzen dat die gemeenschap meer of minder duurzaam wordt.

[26] Agenda 21 is een actieplan voor duurzame ontwikkeling voor de wereld in de 21e eeuw. Het plan is in 1992 in Rio de Janeiro opgesteld tijdens de "Earth Summit" van de VN, een bijeenkomst waaraan 179 staatshoofden en regeringsleiders deelnamen. Met 'duurzame ontwikkeling' wordt bedoeld dat men voorziet in de behoeften van tegenwoordige generaties zonder dat men de mogelijkheden van toekomstige generaties om in hun behoeften te voorzien, in gevaar brengt.

http://www.peacechild.org/

* Verschillende soorten kennis en vaardigheden

In veel landen werden de prestaties van onderwijsstelsels door jongeren sterk bekritiseerd. Men was van mening dat binnen deze stelsels inhoudelijk onvoldoende aandacht kan worden gegeven aan de behoeften en interesses van jongeren. Onderwijs zou niet beperkt moeten worden tot uitsluitend die vaardigheden waar de arbeidsmarkt naar vraagt. Onderwijs draagt van jongs af aan bij aan de socialisatie, integratie en 'empowerment' van personen. Het draagt ook bij aan zelfvervulling, wat weer kan bijdragen aan het vergroten van de inzetbaarheid van jongeren. Jongeren eisen vreemde-talenonderwijs, voorbereiding op de uitwisselings- en mobiliteitsprogramma's die door de Europese Unie op onderwijsgebied worden uitgevoerd; zij zijn geïnteresseerd in vele andere gebieden zoals moderne informatie- en communicatietechnologieën, in het bijzonder toegang tot internet, en zij vragen om een grotere nadruk op praktische onderwerpen. Ook onderwijs over gezondheidskwesties, en in het bijzonder over seksuele onderwerpen en voortplantingsrechten, is van essentieel belang. De belangstelling van jongeren voor wetenschappelijk onderzoek, wiskunde en technologie zou eveneens gestimuleerd moeten worden.

Het ontwikkelen van een evenwichtig, alomvattend leerplan dat niet te vol is, is echter een uitdaging. Leerplannen moeten zijn gericht op het verstrekken van noodzakelijke kennis en vaardigheden en een afspiegeling vormen van het multiculturele karakter van onze samenlevingen. Als wij een beter inzicht willen krijgen in de nieuwe basisvaardigheden [27] en in de wijze waarop die geleerd en onderwezen moeten worden, zullen de uiteenlopende organisaties die onderwijs verstrekken (scholen, opleidingscentra, bedrijven, gemeenschappen, jeugdwerk) gezamenlijke strategieën moeten ontwikkelen.

[27] De Europese Raad die in maart 2000 in Lissabon werd gehouden, riep op tot een Europees kader voor nieuwe basisvaardigheden die middels levenslang leren moeten worden verworven.

Verscheidenheid geeft vleugels

Elke pinksterweek wordt in Berlijn het vierdaagse straatfestival 'Carnival of Cultures' gehouden, een evenement met meer dan 5000 actieve deelnemers en minstens 700.000 toeschouwers. De 'Berliner Verband für Ausbildung und Arbeit' (BVAA) traint en ondersteunt een breed scala van jongeren in een achterstandssituatie die afkomstig zijn uit verschillende etnische groepen, bij het maken van de overstap van school of werkloosheid naar werk. Verscheidene groepen of jongeren uit de BVAA zijn bij dit festival betrokken en doen daarbij een breed scala van culturele, sociale, praktische en beroepsvaardigheden op. Hun motto is "verscheidenheid geeft vleugels" en de subgroepen gebruiken emblemen waarop vliegende objecten van uiteenlopende aard staan afgebeeld.

http://www.bvaa-online.de

* Erkenning van kwalificaties en bekwaamheden

De erkenning op Europees niveau van kwalificaties en verworven kennis en vaardigheden is een belangrijk onderdeel in het vergroten van mobiliteit. [28] Er moet worden gezocht naar effectieve manieren voor het erkennen van de kennis en vaardigheden die middels formele en niet-reguliere leermethoden zijn verworven. De rol van buitenschoolse leeractiviteiten moet worden benadrukt, evenals de noodzaak van een beter begrip en meer erkenning van bekwaamheden die niet via het formele onderwijs maar via jeugdwerk zijn verworven. Bovendien moet de wederzijdse erkenning en de complementariteit van onderwijs en beroepsopleiding als onderdeel van het onderwijsstelsel worden verbeterd.

[28] Wat het hoger onderwijs betreft, is op dit terrein veel vooruitgang geboekt dankzij het ECTS, het Europees puntenoverdrachtssysteem, en het NARIC, het communautair netwerk van nationale informatiecentra voor academische erkenning.

Logboek over studieactiviteiten die ter ontspanning in de vrije tijd zijn verricht

Dit boekje, dat in 1994 door de Finse Academie voor de Jeugd is geproduceerd, biedt hulp aan studenten en jongeren die de arbeidsmarkt betreden. Het wordt gebruikt als een logboek voor projecten die zijn uitgevoerd, verantwoordelijke posities die zijn bekleed, cursussen die zijn gevolgd en andere activiteiten die in de vrije tijd zijn ondernomen. Het boekje is bedoeld voor jongeren boven de dertien jaar. Het is persoonlijk en kost 5 euro. De jongeren tekenen in het boekje de geleverde prestaties en de verworven kennis en vaardigheden op. Vanaf de universiteit kunnen extra punten worden verzameld en/of kunnen de punten waarin de prestaties worden uitgedrukt, worden gebruikt om een gedeelte van de verplichte studies niet te hoeven volgen. De ervaringen die in het boekje zijn opgetekend, kunnen het ook gemakkelijker maken om een baan te vinden. De notities in het boekje moeten door een bevoegd persoon middels een handtekening worden bevestigd en geannoteerd. Op dit moment is ongeveer 30% van de Finse jongeren in dit programma opgenomen.

http://www.nuortenakatemia.fi

* Het complementaire karakter van formele en niet-reguliere leeractiviteiten

De noodzaak tot levenslang en 'levensbreed' leren heeft de laatste paar jaar laten zien dat de noodzakelijke kennis en vaardigheden met formele, niet-reguliere en informele leeractiviteiten kunnen worden verworven. [29] Niet-reguliere leeractiviteiten worden over het algemeen ondergewaardeerd omdat het niet echt leren zou zijn.

[29] Formele leeractiviteiten worden doorgaans verzorgd door een onderwijs- of opleidingsinstituut en afgesloten met een diploma. Het onderwijs of de opleiding is gestructureerd (wat betreft doelstellingen, duur en begeleiding) en de student/leerling neemt bewust deel. Niet-reguliere leeractiviteiten worden niet verzorgd door een onderwijs- of opleidingsinstituut en leiden in de regel niet tot een diploma. Wel zijn ze gestructureerd en is deelname net als bij formele leeractiviteiten intentioneel. Informele leeractiviteiten worden niet verzorgd door een onderwijs- of opleidingsinstituut, leiden niet tot een diploma en zijn niet gestructureerd. Informeel leren gebeurt tijdens activiteiten die deel uitmaken van het leven van alledag en verband houden met werk, gezin of vrije tijd. Het kan bewust gebeuren, maar in de meeste gevallen is het iets bijkomends, iets wat onbedoeld plaatsvindt.

Leren in een formele setting (scholen, universiteiten, opleidingscentra, enz.) is slechts één manier voor het verwerven van kennis en vaardigheden. Wij leren ook in niet-reguliere en informele settings (bijv. in jeugdclubs, sportverenigingen, het gezin, het politieke leven). Wanneer wij als burger in onze samenleving activiteiten verrichten en ons door het sociale milieu bewegen, leren wij daarvan. Dit maakt onderdeel uit van het informele en niet-reguliere leren. Dit leren kan onbedoeld gebeuren, maar ook bedoeld en op een georganiseerde wijze.

Jongeren nemen deel aan een breed scala van activiteiten buiten het formele onderwijsstelsel. Dat telt eveneens als niet-regulier leren. De jeugdsector heeft over de jaren heen ervaring opgedaan in het verzorgen van niet-reguliere leeractiviteiten. Op Europees niveau biedt het programma Jeugd goede voorbeelden van dit soort activiteiten en van de ervaring die jongeren daarmee kunnen verwerven.

In het overleg met jongeren werden niet-reguliere leeractiviteiten vaak gezien als de meest positieve, efficiënte en aantrekkelijke tegenhanger van het grotendeels inefficiënte en onaantrekkelijke stelsel van formeel onderwijs. Het voordeel van niet-reguliere leeractiviteiten is voornamelijk dat ze op vrijwillige basis gebeuren en vaak door de deelnemers zelf worden georganiseerd, dat ze flexibel zijn, ruimere mogelijkheden tot inspraak bieden, de deelnemers het "recht hebben om vergissingen te maken", en dat ze nauwer aansluiten bij de interesses en aspiraties van jongeren. Ook de betere integratie van kansarme jongeren werd gezien als een voordeel van niet-reguliere leeractiviteiten.

Het wordt steeds belangrijker om effectieve en flexibele methoden te ontwikkelen voor het erkennen van bekwaamheden die in niet-reguliere onderwijs- en opleidingsstelsels zijn verworven. Het vinden van het juiste evenwicht binnen een reeks instrumenten die geschikte en bevredigende oplossingen voor problemen met certificering en erkenning verzekeren, en waarbij voor niet-reguliere leeractiviteiten kwaliteitsnormen en procedures voor (zelf)evaluatie worden ontwikkeld, is een gevoelige taak. Niet-reguliere leeractiviteiten mogen niet hun open karakter verliezen en door het nabootsen van het formele onderwijsstelsel in een formele structuur veranderen.

Tijdens het consultatieproces werd gewezen op een gebrekkige kennis van de voordelen van niet-reguliere leeractiviteiten. Het is dus nodig om personen en instellingen die in de samenleving, het bedrijfsleven en de politiek een sleutelpositie innemen, alsmede de belangrijkste partijen (sociale partners, ngo's, onderwijsdeskundigen, enz.) en de jongeren zelf, meer bewust te maken van die voordelen en het niet-reguliere onderwijs te bevorderen als zijnde een integraal onderdeel van onderwijs en opleiding.

Aangezien jeugdwerk jongeren kan helpen met het verwerven van de noodzakelijke maatschappelijke, politieke en culturele vaardigheden, moet al het mogelijke worden gedaan om het jeugdwerk op te nemen in niet-reguliere leeractiviteiten. Eén van de doelstellingen van het programma Jeugd is om niet-reguliere leeractiviteiten voor jongeren te helpen ontwikkelen. Per jaar kunnen 100.000 jongeren gebruik maken van het programma, maar dat is bij lange na niet voldoende om aan de grote vraag van de 75 miljoen jongeren in de programmalanden te voldoen. Het programma Jeugd heeft een proeffunctie en vereist complementaire actie op nationaal, regionaal en lokaal niveau.

2.2. Uit het overleg voortvloeiende voorstellen

Er is een enorm aantal aanbevelingen en voorstellen gedaan - zowel van algemene als specifieke aard - om de condities en prestaties in de onderwijssector te verbeteren. De aanbevelingen hadden betrekking op het formele en niet-reguliere onderwijs- en opleidingsstelsels.

Op scholen en universiteiten

Op nationaal, regionaal of plaatselijk niveau

* Dat jongeren inspraak moeten hebben, dat hun individualiteit moet worden gerespecteerd en de idee dat onderwijs moet bijdragen aan de vorming van democratische en Europese burgers, moet onbetwist zijn; het karakter van de leerling-leraar-relatie moet worden veranderd; een aanpak moet worden gehanteerd waarbij de leerling centraal staat en bij leraren moet een flexibele rol worden gestimuleerd.

* De toegang tot onderwijs moet voor alle jongeren zijn verzekerd; voor een persoonlijke, op jongeren afgestemde onderwijsmethode zijn zowel flexibele begeleiding en advies nodig als geëigende informatiesystemen; onderwijsstelsels moeten rekening houden met de veelvoud van leefstijlen en het mogelijk maken om verschillende activiteiten en rollen met elkaar te combineren.

* De kwaliteit en relevantie van leer- en opleidingsmogelijkheden moeten worden vergroot.

* Het onderwijs moet meer openstaan voor de hedendaagse realiteit en de samenleving; dit vereist van alle betrokkenen een grotere flexibiliteit en minder starheid.

* Op alle scholen moet toegang tot internet komen, wat vergezeld moet gaan met een verbetering in de informatieverspreiding, teneinde over effectieve leermiddelen te beschikken.

* De opleiding van leerkrachten moet verder gaan dan het bijbrengen van de conventionele IT-vaardigheden. Wat nodig is, is een kritische kennis van technologie.

* Scholen moeten de kans krijgen om betere faciliteiten te verschaffen voor het onderrichten en leren van vreemde talen en om deel te nemen aan Europese uitwisselings- en mobiliteitsprogramma's.

* Scholen en universiteiten moeten meer financiële hulp krijgen om hun effectiviteit te kunnen vergroten en meer in de menselijke hulpbronnen te kunnen investeren.

* Onderwijspraktijken en -condities moeten worden hervormd (opleiding voor de opleiders, kleinere klassen, combinatie van theoretisch en praktisch leren en onderrichten, interactieve aanpak).

* Meer aandacht voor onderwijs en opleiding voor het ontwikkelen van ondernemerschap en om jongeren in staat te stellen later voor zichzelf te beginnen; gerichte ondersteuning en opleiding voor jonge (potentiële) ondernemers. Voorbereiding van jongeren op het ondernemerschap moet onderdeel zijn van leerplannen.

Op Europees niveau

* Verschaffen van toegang tot de Europese onderwijs- en mobiliteitsprogramma's en versterken van communautaire actieprogramma's zoals Socrates.

* Invoeren van maatregelen voor het vergemakkelijken van de overgang van het ene naar het andere onderwijsstelsel en voor het bevorderen van het vrije verkeer van jongeren in Europa.

* Uitvoeren van de "Verklaring van Bologna", die is gericht op het vergroten van de transparantie van de Europese onderwijsstelsels en op de wederzijdse erkenning van diploma's alsook op het stimuleren van het Europees puntenoverdrachtssysteem (ECTS).

* Leerlingen beter het Europees puntenoverdrachtssysteem uitleggen.

* Helpen met het vergroten van de kwaliteit en effectiviteit van het schoolonderwijs door het uitwisselen van 'goede werkwijzen' en het formuleren van gezamenlijke doelstellingen.

* Bij de beoordeling van kennis en vaardigheden niet alleen kijken naar zaken die voor de arbeidsmarkt van belang zijn (zoals IT en wiskunde). Kennis en vaardigheden moeten vooral bijdragen aan zaken als socialisatie, integratie en 'empowerment'.

In andere (buitenschoolse) leeromgevingen

Op alle niveaus

* De specifieke kenmerken van niet-reguliere leeractiviteiten voor jongeren e