2009
DE DOELTREFFENDHEID VAN UITGAVEN UIT HOOFDE 
VAN STRUCTURELE MAATREGELEN MET BETREKKING TOT AFVALWATERBEHANDELING  VOOR DE 
PROGRAMMERINGSPERIODEN 19941999 EN 20002006EUROPESE 
REKENKAMER
Speciaal verslag  nr. 3AFVALWATER EN ZUIVERINGSSLIB VAN STEDELIJKE AGGLOMERATIES 
KUNNEN DE KWALITEIT VAN EUROPA’S MEREN, RIVIEREN, KUSTWATEREN, GRONDWATER EN BODEM AANTASTEN. DAAROM HEEFT DE EU EEN SERIE RICHTLIJNEN VASTGESTELD EN OOK DE BOUW VAN STEDELIJKE WATERZUIVERINGSINSTALLATIES GECOFINANCIERD. IN DIT VERSLAG ANALYSEERT DE REKENKAMER OF DOOR DE EU GECOFINANCIERDE ZUIVERINGSINSTALLATIES TOEREIKENDE PRESTATIES BIJ DE BEHANDELING 
VAN AFVALWATER LEVEREN EN OF HET DOOR DE INSTALLATIES 
GEPRODUCEERDE SLIB GOED WORDT GEBRUIKT. OOK DE ROL VAN DE COMMISSIE WORDT ONDERZOCHT.
EUROPESE REKENKAMER
ISSN 18310915
NL
QJ-AB-09-003-NL-C
ISBN 978-92-9207-258-2
ld904920_NL_coverBT.indd   1 20/05/09   11:02:22
Waar kunt u EU-publicaties krijgen?
Betaalde publicaties:
• bij de EU Bookshop (http://bookshop.europa.eu);• bij uw boekhandel onder vermelding van titel, uitgever en/of ISBN-nummer;•  rechtstreeks bij een van onze verkoopagenten. U vindt de contactgegevens op 
http://bookshop.europa.eu of u kunt ze per fax aanvragen op +352 2929-42758.
Gratis publicaties:• bij de EU Bookshop (http://bookshop.europa.eu);•  bij de vertegenwoordigingen en delegaties van de Europese Commissie. U vindt 
de contactgegevens op http://ec.europa.eu of u kunt ze per fax aanvragen op +352 2929-42758.
ld904920_NL_coverBT.indd   2 20/05/09   11:02:23
DE DOELTREFFENDHEID VAN 
UITGAVEN UIT HOOFDE VAN STRUCTURELE MAATREGELEN MET BETREKKING TOT AFVALWATERBEHANDELING VOOR DE PROGRAMMERINGSPERIODEN 19941999 EN 20002006Speciaal verslag  nr. 3   2009
EUROPESE REKENKAMER(uitgebracht krachtens artikel 248, lid 4, tweede alinea, EG)
ld904920_NL_insideBT.indd   1 20/05/09   11:07:37
2
EUROPESE REKENKAMER
12, rue Alcide De Gasperi
1615 Luxemburg
LUXEMBURG
Tel. +352 4398-45410
Fax +352 4398-46430
E-mail: euraud@eca.europa.eu
Internet: http://www.eca.europa.eu
Speciaal verslag  nr. 3   2009
Meer gegevens over de Europese Unie vindt u op internet 
via de Europaserver (http://europa.eu).
Bibliografische gegevens bevinden zich aan het einde van deze publicatie.
Luxemburg: Bureau voor officiële publicaties der Europese Gemeenschappen, 2009
ISBN 978-92-9207-258-2
© Europese Gemeenschappen, 2009
Overneming met bronvermelding toegestaan
Printed in Belgium
ld904920_NL_insideBT.indd   2 20/05/09   11:07:38
Speciaal verslag nr. 3/2009 — De doeltreffendheid van uitgaven uit hoofde van structurele maatregelen
met betrekking tot afvalwaterbehandeling voor de programmeringsperioden 1994-1999 en 2000-20063
INHOUD
Paragraaf
 VERKLARENDE WOORDENLIJST
IX  SAMENVATTING
114  INLEIDING
14  MILIEUACHTERGROND
513  EUBESTUUR EN COFINANCIERING
14  PERCENTAGE AGGLOMERATIES WAARVAN HET AFVALWATER BEHANDELD WORDT
1519  REIKWIJDTE EN AANPAK VAN DE CONTROLE
2056  OPMERKINGEN
2028    LEVEREN DOOR DE EU GECOFINANCIERDE ZUIVERINGSINSTALLATIES
TOEREIKENDE PRESTATIES BIJ DE BEHANDELING VAN AFVALWATER?
2021 ACHTERGROND22 DE MEESTE ZUIVERINGSINSTALLATIES WERKTEN MET EEN PASSENDE CAPACITEIT …23 … MAAR EEN AANTAL ZUIVERINGSINSTALLATIES WERD DUIDELIJK ONDERBENUT …24  … EN ÉÉN ZUIVERINGSINSTALLATIE HAD ONVOLDOENDE CAPACITEIT
2526  EEN GROTE MEERDERHEID VAN ZUIVERINGSINSTALLATIES
PRODUCEERDE EFFLUENT DAT VOLDOET AAN DE EUVEREISTEN
2728  MONITORING VAN DE KWALITEIT VAN EFFLUENT: OVER HET ALGEMEEN ZIJN DE PRESTATIEGEGEVENS 
AANVAARDBAAR, MAAR ER ZIJN VERBETERINGEN MOGELIJK
2938   WORDT HET DOOR DE ZUIVERINGSINSTALLATIES GEPRODUCEERDE SLIB GOED GEBRUIKT?
2930 ACHTERGROND
3133  TWEE DERDE VAN DE GECONTROLEERDE ZUIVERINGSINSTALLATIES VOERDE ZUIVERINGSSLIB AF
OVEREENKOMSTIG DOOR DE EU AANBEVOLEN PRAKTIJKEN
34  BEVREDIGENDE RESULTATEN GELET OP DE VEREISTEN VAN DE RICHTLIJN INZAKE ZUIVERINGSSLIB
3536  HERZIENING VAN DE RICHTLIJN?
3738  MONITORING VAN SLIBAFVOER: MOGELIJKHEDEN TOT VERBETERING BIJ DE INSTALLATIES
EN BIJ DE TOEZICHTHOUDENDE ORGANEN VAN DE LIDSTATEN
3956  VERVULT DE COMMISSIE HAAR ROL?
3940 ACHTERGROND4145  BEHOEFTE AAN CONSISTENTIE BIJ PROJECTBEOORDELING4648  BEHOEFTE AAN BETERE MONITORING VAN DE RESULTATEN4956  DE EUMILIEUBEGINSELEN MOETEN BETER IN AANMERKING WORDEN GENOMEN
5766   CONCLUSIES EN AANBEVELINGEN
5860   AFVALWATERBEHANDELING
6163   BEHANDELING EN AFVOER VAN ZUIVERINGSSLIB
6466   DOELTREFFENDHEID VAN DE ROL VAN DE COMMISSIE
  BIJLAGE  SYSTEEM VOOR DE BEHANDELING VAN STEDELIJK AFVALWATER
  ANTWOORDEN VAN DE COMMISSIE
ld904920_NL_insideBT.indd   3 20/05/09   11:07:38
ld904920_NL_insideBT.indd   4 20/05/09   11:07:38
Speciaal verslag nr. 3/2009 — De doeltreffendheid van uitgaven uit hoofde van structurele maatregelen
met betrekking tot afvalwaterbehandeling voor de programmeringsperioden 1994-1999 en 2000-20065
VERKLARENDE WOORDENLIJST
Agglomeratie : Gebied waar de bevolking en/of de economische activiteiten voldoende 
geconcentreerd zijn om stedelijk afvalwater op te vangen en naar een stedelijke waterzui-
veringsinstallatie of een definitieve lozingsplaats af te voeren.
Cohesiefonds : Instrument waarmee de economische en sociale cohesie wordt bevorderd 
door de financiering van projecten op het gebied van milieu en vervoer in lidstaten met een BNP per hoofd van de bevolking van minder dan 90 % van het gemiddelde in de Gemeen-schap. Het Cohesief onds werd oorspronkelijk in Spanje, Griekenland, Ierland en Portugal uitgevoerd. Sinds 1 januari 2004 komt Ierland niet meer in aanmerking.
Doeltreffendheid : Verhouding tussen de behaalde resultaten en de gestelde doelen.
Effluent of lozingswater : Behandeld afvalwater dat wordt geloosd in ontvangende wateren 
van een stroomgebied. 
Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling (EFRO) : Financieel instrument dat tot 
doel heeft economische en sociale samenhang tussen de regio’s van de EU te bevorderen. EFRO-steunmaatregelen worden hoofdzakelijk uitgevoerd door middel van operationele programma’s die een groot aantal projecten omvatten.
Eutrofiëring : Verrijking van het water door nutriënten, vooral stikstof- en fosforverbindin-
gen, die een versnelde groei van algen veroorzaakt waardoor het zuurstofgehalte in het water afneemt en inheemse waterplanten, vissen en andere waterfauna verdwijnen.
Inwonerequivalent (i.e.) : Kwantificatie van de vervuilingswaarde van afvalwater, uitgedrukt 
in het „equivalente” aantal personen dat dezelfde mate van vervuiling zou veroorzaken. Eén i.e. komt overeen met de vervuilingswaarde van afvalwater voortgebracht door één inwoner.
Kaderrichtlijn Water : Richtlijn 2000/60/EG van het Europees Parlement en de Raad van 
23 oktober 2000 tot vaststelling van een kader voor communautaire maatregelen betref-fende het waterbeleid (PB L 327 van 22.12.2000, blz. 1).
Kwetsbaar gebied : Waterlichaam of deel van een waterlichaam waarbij het risico op eutro-
fiëring aanwezig is. Een deugdelijke indicatie van kwetsbare gebieden is essentieel aangezien hierdoor wordt bepaald wat voor soort afvalwaterbehandeling er moet plaatsvinden om stoffen die eutrofiëring veroorzaken te verminderen. In kwetsbare gebieden zouden stikstof en/of fosfor moeten worden verwijderd.
ld904920_NL_insideBT.indd   5 20/05/09   11:07:38
Speciaal verslag nr. 3/2009 — De doeltreffendheid van uitgaven uit hoofde van structurele maatregelen
met betrekking tot afvalwaterbehandeling voor de programmeringsperioden 1994-1999 en 2000-20066
Normaal gebied : Waterlichaam of deel van een waterlichaam waarbij het risico op eutro-
fiëring niet aanwezig is.
Onafhankelijke controles : Controles uitgevoerd door onafhankelijke autoriteiten (op natio-
naal, regionaal of stroomgebiedniveau) om de kwaliteit van het lozingswater en de samen-stelling van het slib en van de bodem waarnaar het slib wordt afgevoerd te monitoren.
Operationeel programma : Een door de Commissie goedgekeurd document dat de vorm heeft 
van een samenhangend geheel van prioriteiten die meerjarige maatregelen omvatten. Voor de uitvoering van de prioriteiten kan een beroep worden gedaan op een of meer structuur-fondsen, dan wel op andere financiële instrumenten en de Europese Investeringsbank.
Primaire behandeling : Mechanische fase waarin een eerste scheiding van grote afvaldeeltjes 
uit het afvalwater plaatsvindt.
Programmeringsperiode : Meerjarenkader waarbinnen de uitgaven voor de structuurfond-
sen en het Cohesiefonds worden gepland en gedaan.
Richtlijn inzake stedelijk afvalwater : Richtlijn 91/271/EEG van de Raad van 21 mei 1991 
inzake de behandeling van stedelijk afvalwater (PB L 135 van 30.5.1991, blz. 40).
Richtlijn inzake zuiveringsslib : Richtlijn 86/278/EEG van de Raad van 12 juni 1986 betref-
fende de bescherming van het milieu, in het bijzonder de bodem, bij het gebruik van zui-veringsslib in de landbouw (PB L 181 van 4.7.1986, blz. 6).
Secundaire behandeling : Biologische fase waarin afvalwater wordt behandeld om biologisch 
afbreekbare organische verontreinigende stoffen te verwijderen.
Stedelijke waterzuiveringsinstallatie : Inrichting waarin een serie behandelingsprocessen 
plaatsvindt om het vervuilingsniveau van ontvangen afvalwater van stedelijke agglomeraties vóór de lozing in ontvangende wateren tot een aanvaardbaar niveau terug te brengen.
Stroomgebied : Gebied vanwaar al het over het oppervlak lopende water via een reeks stro-
men, rivieren en eventueel meren door één riviermond, estuarium of delta in zee stroomt.
ld904920_NL_insideBT.indd   6 20/05/09   11:07:38
Speciaal verslag nr. 3/2009 — De doeltreffendheid van uitgaven uit hoofde van structurele maatregelen
met betrekking tot afvalwaterbehandeling voor de programmeringsperioden 1994-1999 en 2000-20067
Structurele maatregelen : In dit verslag: steunmaatregelen in het kader van het Europees 
Fonds voor Regionale Ontwikkeling (EFRO) en het Cohesiefonds.
Tertiaire behandeling : Biologische/chemische fase die wordt doorlopen indien dat noodza-
kelijk is om de concentratie nutriënten in het behandelde afvalwater te verminderen voordat het wordt geloosd in ontvangende wateren met het risico van eutrofiëring.
Voorzorgsbeginsel : Het voorzorgsbeginsel bepaalt dat als een handeling of beleid ernstige 
of onomkeerbare schade kan toebrengen aan mens of milieu en als er geen wetenschap-pelijke overeenstemming bestaat dat er geen schadelijke gevolgen optreden, de bewijslast berust bij de voorstanders van de actie. In sommige rechtsstelsels, waaronder het Europese recht, is het voorzorgsbeginsel ook een algemeen en bindend rechtsbeginsel.
Zelfcontroles : Controles die de operator regelmatig uitvoert in het kader van het dagelijks 
functioneren van een stedelijke waterzuiveringsinstallatie om de kwaliteit van het lozings-
water en de samenstelling van het slib te monitoren.
ld904920_NL_insideBT.indd   7 20/05/09   11:07:38
REPLY OF THE 
COMMISSION
Speciaal verslag nr. 3/2009 — De doeltreffendheid van uitgaven uit hoofde van structurele maatregelen
met betrekking tot afvalwaterbehandeling voor de programmeringsperioden 1994-1999 en 2000-20068
SAMENVATTING
I.
Afvalwater en zuiveringsslib van stedelijke 
agglomeraties kan de kwaliteit van Euro-pa’s meren, rivieren, kustwateren, bodem  en grondwater aantasten. Daarom heeft de 
EU een serie richtlijnen vastgesteld en heeft zij ook de bouw van stedelijke waterzuive-
ringsinstallaties uit het Cohesiefonds en het EFRO gecofinancierd. Dit heeft het percen-tage van de stedelijke bevolking waarvan  
het afvalwater wordt behandeld, significant 
verhoogd.
II.
De controle van de Rekenkamer was gericht op installaties die door het Cohesiefonds  en het EFRO in de programmeringsperioden 
1994-1999 en 2000-2006 zijn gefinancierd in 
Spanje, Portugal, Griekenland en Ierland, die 
goed waren voor het merendeel van de uit-gaven op dit gebied. De controleconclusies 
in dit verslag zijn gebaseerd op een onder-zoek van de beheers- en controlesystemen 
bij de Commissie en op een beoordeling van 
de prestaties van 73 zuiveringsinstallaties. Daarnaast is ook gekeken naar de afvoer van zuiveringsslib als bijproduct van de afvalwa-
terbehandeling en naar de rol van de Com-missie op het gebied van afvalwater.
III.
De Rekenkamer kwam tot de conclusie dat structurele maatregelen over het algemeen hebben bijgedragen tot een verbetering van 
de afvalwaterbehandeling in de vier gecon-
troleerde lidstaten.
IV.
Over het algemeen presteerden zuiverings-
installaties die werden gecofinancierd in  het kader van structurele maatregelen naar 
behoren. Sommige werkten echter onder  
hun capaciteit en in een minderheid van de 
gevallen werd niet voldaan aan de Europese 
eisen met betrekking tot de kwaliteit van  het effluent.
ld904920_NL_insideBT.indd   8 20/05/09   11:07:39
REPLY OF THE 
COMMISSION
Speciaal verslag nr. 3/2009 — De doeltreffendheid van uitgaven uit hoofde van structurele maatregelen
met betrekking tot afvalwaterbehandeling voor de programmeringsperioden 1994-1999 en 2000-20069
V.
De Rekenkamer constateerde dat er beter op 
moest worden gelet dat zuiveringsinstalla-ties goed zijn aangesloten op de riolering en dat industrieel afvalwater de voorgeschre-
ven voorbehandeling heeft ondergaan voor-dat het bij de installaties komt.
VI.
Wat betreft zuiveringsslib kwam de Reken-
kamer tot de conclusie dat het grootste deel 
van de gecofinancierde zuiveringsinstalla-ties in de vier onderzochte lidstaten slib  
afvoerden overeenkomstig de door de EU  
aangemoedigde methoden van hergebruik, 
terwijl een minderheid had gekozen voor  minder duurzame, niet-hergebruikmetho-
den. Daarnaast constateerde de Rekenka-
mer dat een aantal aspecten op het gebied 
van het toezicht op slibafvoer verbeterd kan worden.
VII.
De huidige Richtlijn inzake zuiveringsslib  dateert uit 1986 en bevat dus nog niet de  vorderingen die sindsdien in het veld zijn  gemaakt. Bij een eventuele herziening van de richtlijn zou rekening moeten worden  
gehouden met alle kosten en alle voor-
delen van voorgestelde nieuwe maatre-
gelen en de potentiële impact op andere  
EU-beleidsterreinen.
VIII.
Wat betreft de rol van de Commissie is de  
Rekenkamer van mening dat de consistentie 
bij de beoordeling van subsidieaanvragen  
vergroot kan worden. Dit kan worden ver-gemakkelijkt door het opstellen van interne richtlijnen en checklists die in het beoorde-lingsproces kunnen worden gehanteerd.SAMENVATTING
IX.
Verder constateerde de Rekenkamer dat  
de Commissie tijdens de beoordeling van  de eindverslagen de resultaten beter moet controleren alvorens over te gaan tot uit-
betaling van het saldo van de financiering. Er moet passende follow-up komen ingeval 
verplichte informatie niet wordt verschaft of voorziene resultaten niet worden bereikt.
X.
Tot slot overwoog de Rekenkamer dat voor het behoud van een goede ecologische toe-stand van waterlichamen sterker de nadruk moet worden gelegd op de EU-milieubegin-selen dat de vervuiler betaalt en dat veront-
reiniging teruggedrongen moet worden bij 
de bron.
ld904920_NL_insideBT.indd   9 20/05/09   11:07:39
Speciaal verslag nr. 3/2009 — De doeltreffendheid van uitgaven uit hoofde van structurele maatregelen
met betrekking tot afvalwaterbehandeling voor de programmeringsperioden 1994-1999 en 2000-200610
1 Artikel 174 van de 
geconsolideerde versie van het 
Verdrag tot oprichting van de 
Europese Gemeenschap (PB C 325 
van 24.12.2002, blz. 1).
2 Richtlijn 91/271/EEG van de 
Raad.
3 Artikel 14 van Richtlijn 91/271/
EEG.
4 Richtlijn 86/278/EEG van de 
Raad.
5 Richtlijn 2000/60/EG van het 
Europees Parlement en de Raad.INLEIDING
MILIEUACHTERGROND
 1.  Volgens het Verdrag draagt de Gemeenschap bij tot behoud, bescherming 
en verbetering van de kwaliteit van het milieu. Haar beleid berust op 
het voorzorgsbeginsel en het beginsel van preventief handelen, het 
beginsel dat milieuaantastingen bij voorrang aan de bron dienen te worden bestreden, en het beginsel dat de vervuiler betaalt
1.
 2.  Afvalwater en zuiveringsslib van stedelijke agglomeraties kan de kwaliteit 
van Europa’s meren, rivieren, kustwateren en grondwater, en ook van de bodem aantasten. De belangrijkste wetgevende instrumenten van de EU op dit gebied zijn:
de Richtlijn inzake stedelijk afvalwater a) 2, die voorschrijft dat de 
lidstaten ervoor moeten zorgen dat alle agglomeraties, afhanke-
lijk van de omvang ervan uiterlijk op 31 december 2000, dan wel 31 december 2005 voorzien zijn van een opvangsysteem voor  
stedelijk afvalwater, hetwelk minimaal aan een secundaire behan-
deling, en in kwetsbare gebieden aan een tertiaire behandeling moet worden onderworpen. Toereikende afvalwaterbehandeling is 
gericht op het monitoren van en het terugbrengen tot aanvaard-bare niveaus van organische en anorganische verontreinigende 
stoffen, waaronder de stoffen die eutrofiëring van nabijgelegen waterlichamen kunnen veroorzaken of gezondheidsrisico’s met  zich brengen voor baders die gebruik maken van deze wateren. 
De richtlijn voorziet ook in hergebruik van slib afkomstig van  
zuivering van afvalwater
3;
de Richtlijn inzake zuiveringsslib b) 4, die regels bevat voor de bemon-
stering en analyse van slib en bodem en grenswaarden vaststelt voor de concentraties en de maximale hoeveelheden zware meta-len die jaarlijks in de bodem gebracht mogen worden. De richtlijn heeft tot doel het gebruik van zuiveringsslib in de landbouw te 
reguleren en aan te moedigen op zodanige wijze dat nadelige  
gevolgen voor plantengroei, dier en mens worden voorkomen;
de Kaderrichtlijn Water c) 
5, die het veiligstellen en monitoren van 
de kwaliteit van wateren van stroomgebieden en hun ecosyste-
men betreft. Deze richtlijn schrijft voor dat er uiterlijk in 2006  
classificatiesystemen en een meetnetwerk moeten worden vast-gesteld, dat er in 2009 stroomgebiedsbeheersplannen moeten  worden gepubliceerd en dat de milieudoelstellingen in beginsel in 2015 moeten zijn bereikt.
ld904920_NL_insideBT.indd   10 20/05/09   11:07:39
Speciaal verslag nr. 3/2009 — De doeltreffendheid van uitgaven uit hoofde van structurele maatregelen
met betrekking tot afvalwaterbehandeling voor de programmeringsperioden 1994-1999 en 2000-200611
6 Besluit nr. 1600/2002/EG 
van het Europees Parlement 
en de Raad van 22 juli 2002 
tot vaststelling van het Zesde Milieuactieprogramma van de 
Europese Gemeenschap (PB L 242 
van 10.9.2002, blz. 1).
7 Artikel 5 van de geconsolideerde 
versie van het Verdrag tot 
oprichting van de Europese 
Gemeenschap luidt: „indien en 
voorzover de doelstellingen van 
het overwogen optreden niet 
voldoende door de lidstaten 
kunnen worden verwezenlijkt en derhalve vanwege de 
omvang of de gevolgen van het 
overwogen optreden beter door 
de Gemeenschap kunnen worden 
verwezenlijkt”. 3.  Een beknopt overzicht van het proces van afvalwaterbehandeling en 
slibafvoer is opgenomen in de bijlage  in het diagram „Systeem  
voor de behandeling van stedelijk afvalwater”, vergezeld van een  toelichting.
 4.  Volgens het „Zesde Milieuactieprogramma van de Europese Gemeen-
schap”6 is beheer van afvalwater een prioriteit van de EU voor de  
periode 2002-2012.
EUBESTUUR EN COFINANCIERING
 5.  Milieubescherming vormt een tussen de lidstaten en de Gemeenschap 
gedeelde bevoegdheid. Daarom moet elk optreden van de Gemeenschap 
geschieden in overeenstemming met het subsidiariteitsbeginsel7.
 6.  Milieurichtlijnen zijn in de hele Unie van toepassing. Het nakomen van 
de bepalingen ervan kan investeringen vergen die verschillen naar 
gelang van het niveau van afvalwaterbehandeling dat nodig is gezien de milieuomstandigheden in de waterlichamen waar het effluent  
wordt geloosd en van de benodigde installaties (pompstations, slib-drogers, enz.). Zij kunnen uiteenlopen van minder dan 10 miljoen euro voor een kleine agglomeratie tot meer dan 200 miljoen euro voor een 
grote stad, waarbij de kosten per hoofd vanwege schaalvoordelen  
afnemen naarmate de installatie groter is (zie tekstvak  1).
VOORBEELDEN VAN DOOR DE REKENKAMER BEZOCHTE GECOFINANCIERDE PROJECTEN
In Spanje werd uit het Cohesiefonds een project gecoﬁ  nancierd ten behoeve van vier dorpen met een bevolking 
van 10 000 inwoners. Het bestond uit een stedelijke waterzuiveringsinstallatie voor secundaire en tertiaire behan-
deling, 18 kilometer leidingen en zes pompstations. De kosten van het project beliepen 5,5 miljoen euro en de EU 
kende een subsidie van 4,3 miljoen euro toe.
In Portugal kostte een nieuwe, uit het Cohesiefonds gecoﬁ  nancierde installatie 22,8 miljoen euro. Deze installatie, 
die 250 000 inwoners moest voorzien van een secundair niveau van behandeling en ontsmetting van water, kreeg een EU-subsidie van 19,4 miljoen euro.
In Griekenland coﬁ  nancierde het Cohesiefonds een wezenlijke verbetering van een zuiveringsinstallatie voor een 
stad met 3,7 miljoen inwoners: van primaire naar secundaire en tertiaire behandeling. De kosten van het project bedroegen 202,2 miljoen euro en de EU kende een subsidie van 135,0 miljoen euro toe.TEKSTVAK 1
ld904920_NL_insideBT.indd   11 20/05/09   11:07:39
Speciaal verslag nr. 3/2009 — De doeltreffendheid van uitgaven uit hoofde van structurele maatregelen
met betrekking tot afvalwaterbehandeling voor de programmeringsperioden 1994-1999 en 2000-200612
 7.  De kosten voor de bouw van zuiveringsinstallaties komen in aanmer-
king voor steun in het kader van structurele maatregelen. In regio’s 
van doelstelling 1 kan het steunpercentage oplopen tot 85 %8. In  
totaal bedroeg de financiële steun van de EU 10,6 miljard euro in de programmeringsperiode 2000-2006
9, waarbij vier lidstaten (Spanje, 
Portugal, Griekenland en Ierland) goed waren voor meer dan 50 %  
van de uitgaven. Voor de programmeringsperiode 2007-2013 is een 
totaalbedrag van 13,9 miljard euro toegewezen, waarvan 9,1 miljard 
euro voor de 12 nieuwe EU-lidstaten.
 8.  Twee directoraten-generaal binnen de Europese Commissie hebben een 
belangrijke rol bij de goedkeuring van en het toezicht op de afval-water- en zuiveringsslibprojecten: het directoraat-generaal Milieu  (DG ENV) en het directoraat-generaal Regionaal beleid (DG REGIO).
 9.  DG ENV is verantwoordelijk voor het milieubeleid van de EU op het 
gebied van afvalwaterzuivering. Het moet toezicht houden op de  prestaties van de zuiveringsinstallaties wat betreft de kwaliteit van 
het geloosde water en de afvoer van slib. Het moet indien nodig ook 
inbreukprocedures starten.
 10.  DG REGIO is verantwoordelijk voor de EU-begroting op het gebied van 
regionaal beleid via gedeeld beheer met de lidstaten. Zuiveringsin-
stallaties worden in dit beleid gecofinancierd door middel van twee 
financieringsinstrumenten: het Cohesiefonds en het EFRO10.
 11.  De Commissie kijkt alle aanvragen na die lidstaten hebben ingediend voor 
Cohesiefondsprojecten en grote EFRO-projecten11 om te verzekeren 
dat deze goed zijn ingevuld en dat de EU-richtlijnen worden nage-
leefd. De Commissie biedt de lidstaten begeleiding bij het aanvragen 
van steun in haar „Guide to the Cohesion Fund 2000-2006” (Gids voor 
het Cohesiefonds 2000-2006). DG REGIO moet de kwaliteit van de  
afzonderlijke te financieren projecten onderzoeken en daarbij voor 
zover nodig andere directoraten-generaal (in het bijzonder DG ENV) 
raadplegen.8 Doelstelling 1 bevordert de 
ontwikkeling en structurele 
aanpassing van regio’s met een 
ontwikkelingsachterstand (het BBP per hoofd is minder dan 75 % van 
het EU-gemiddelde). Twee derde 
van de maatregelen uit hoofde van 
de Structuurfondsen had betrekking 
op doelstelling 1, die bijna 20 % van de totale bevolking van de Unie 
raakt. In de programmeringsperiode 
2000-2006 is het maximale 
steunpercentage in deze regio’s 75 % 
voor EFRO-projecten en 85 % voor 
Cohesiefondsprojecten.
9 Bij de Commissie is geen 
informatie beschikbaar over de 
programmeringsperiode 1994-1999 
omdat gegevens met betrekking 
tot het EFRO over die periode alleen 
beschikbaar waren op het niveau van 
de lidstaten. 
10 De coﬁ  nanciering van 
zuiveringsinstallaties werd 
voor kandidaat-lidstaten ook 
goedgekeurd op basis van het pretoetredingsinstrument voor 
structuurbeleid (ISPA). Bij de 
toetreding werden deze projecten 
omgezet in Cohesiefondsprojecten.
11 Voor de programmeringsperiode 
1994-1999 waren „grote projecten” „die waarvan de totale kosten die voor 
de vaststelling van de communautaire 
bijstand in aanmerking worden 
genomen als algemene regel 
meer dan 25 miljoen Ecu voor investeringen in infrastructuur of 
15 miljoen Ecu voor produktieve 
investeringen bedragen”. Voor de 
programmeringsperiode 2000-2006, 
zag de deﬁ  nitie van „grote projecten” 
op projecten „waarvan de totale voor 
de bepaling van de bijdrage van de 
fondsen in aanmerking genomen 
kosten hoger zijn dan 50 miljoen 
euro”. Voor de periode 2007-2013 
is de drempel voor milieuprojecten 
25 miljoen euro.
ld904920_NL_insideBT.indd   12 20/05/09   11:07:39
Speciaal verslag nr. 3/2009 — De doeltreffendheid van uitgaven uit hoofde van structurele maatregelen
met betrekking tot afvalwaterbehandeling voor de programmeringsperioden 1994-1999 en 2000-200613
 12.  Het besluit om een project te cofinancieren bepaalt het toegekende 
bedrag en de voorwaarden die vervuld moeten worden. Na voltooi-
ing van Cohesiefondsprojecten moet de begunstigde, teneinde het saldo van de steun te ontvangen, een eindverslag indienen waarin 
is beschreven welke werkzaamheden zijn uitgevoerd en waarin een 
eerste beoordeling wordt gegeven over de vraag of de voorziene  
resultaten zijn bereikt
12. Voor grote EFRO-projecten schrijft de veror-
dening geen specifieke eindverslagen voor, maar de verslagen over de operationele programma’s waarin grote projecten zijn opgenomen 
moeten een hoofdstuk met aparte informatie daarover bevatten.
 13.  Wat betreft andere EFRO-projecten is de rol van de Commissie beperkt 
tot de beoordeling en goedkeuring van de operationele programma’s 
in plaats van afzonderlijke projecten.
PERCENTAGE AGGLOMERATIES WAARVAN HET 
AFVALWATER BEHANDELD WORDT
 14.  Gedeeltelijk als gevolg van de inwerkingtreding van de richtlijn inzake 
stedelijk afvalwater en de aanzienlijke financiële steun van de EU13 
is het gedeelte van de stedelijke bevolking dat wordt bediend door installaties met secundaire en tertiaire behandeling (zie definitie in de bijlage ) significant gestegen. De stijging is zeer markant in de vier 
lidstaten die meer dan 50 % van de EU-uitgaven ontvingen voor de tenuitvoerlegging van de behandeling van stedelijk afvalwater voor de programmeringsperiode 2000-2006 ( tabellen 1  en 2).12 Verordening (EG) nr. 1164/94 
van de Raad van 16 mei 1994 tot 
oprichting van een Cohesiefonds 
(PB L 130 van 25.5.1994, blz. 1), zoals gewijzigd bij Verordening 
(EG) nr. 1265/1999 (PB L 161 van 
26.6.1999, blz. 62).
13 In de vier bezochte lidstaten 
werd meer dan 50 % van de 
financiële middelen nodig voor 
de behandeling van stedelijk 
afvalwater verschaft door de EU.
ld904920_NL_insideBT.indd   13 20/05/09   11:07:39
Speciaal verslag nr. 3/2009 — De doeltreffendheid van uitgaven uit hoofde van structurele maatregelen
met betrekking tot afvalwaterbehandeling voor de programmeringsperioden 1994-1999 en 2000-200614
EVOLUTIE VAN HET PERCENTAGE VAN DE BEVOLKING VAN STEDELIJKE 
AGGLOMERATIES DAT WERD BEDIEND DOOR ZUIVERINGSINSTALLATIESMET SECUNDAIRE BEHANDELING
LidstaatBegin van de programme-
ringsperiode 1994-1999Eind van de programme-
ringsperiode 2000-2006
Ierland120 % (1994) 87 % (2006)
Spanje241 % (1995) 77 % (2005)
Portugal332 % (1994) 80 % (2006)
Griekenland4< 20 % (1994) 85 % (2005)
1 Environmental Protection Agency (EPA) (Bureau voor milieubescherming) — Office of Environmental Enforcement, Urban Waste Water Discharges in Ireland (Afdeling Milieuhandhaving, lozingen van stedelijk afvalwater in Ierland) — Rapporten over de jaren 2002-2003 en 2004-2005. De cijfers voor 2006 werden aangeleverd door het Department of Environment, Heritage and Local Government (ministerie van Milieubeheer, Erfgoed en Lokaal Bestuur).
2 De gegevens voor 1995 zijn gebaseerd op het verslag dat Spanje krachtens artikel 16 van de 
richtlijn inzake stedelijk afvalwater aan de Commissie heeft gestuurd (oktober 2004) en het percentage voor 2005 betreft een schatting van het ministerie van Milieubeheer.
3 Strategisch plan voor water en afvalwaterbehandeling (2007-2013).
4 Schatting van het ministerie van Milieubeheer — Centraal wateragentschap.TABEL 1
EVOLUTIE VAN HET PERCENTAGE VAN DE BEVOLKING VAN STEDELIJKE 
AGGLOMERATIES IN KWETSBARE GEBIEDEN DAT WERD BEDIEND DOOR ZUIVERINGSINSTALLATIES MET SECUNDAIRE EN TERTIAIRE BEHANDELING
LidstaatBegin van de programmerings-
periode 1994-1999 (1995)1Eind van de programme-
ringsperiode 2000-2006
Ierland 2 % 8 % (2006)2
Spanje 3 % 84 % (2005)3
Portugal 0 % 63 % (2005)4
Griekenland 6 % 55 % (2006)5
1 OECD Environmental Data (Milieugegevens van de OESO) (Compendium 2006).
2 Voor 2006, Environmental Protection Agency (EPA) (Bureau voor milieubescherming); het 
ministerie van Milieubeheer schat dat het percentage in 2009 zal stijgen tot 80 %.
3 Ministerie van Milieubeheer.
4 Het Instituto da Água I. P. (INAG I. P.) heeft geschat dat het percentage in 2008 zal stijgen 
tot 78 %.
5 Ministerie van Milieubeheer — Centraal wateragentschap. Het percentage is in 2007 tot 
97 % gestegen.TABEL 2
ld904920_NL_insideBT.indd   14 20/05/09   11:07:40
Speciaal verslag nr. 3/2009 — De doeltreffendheid van uitgaven uit hoofde van structurele maatregelen
met betrekking tot afvalwaterbehandeling voor de programmeringsperioden 1994-1999 en 2000-200615
REIKWIJDTE EN AANPAK
VAN DE CONTROLE
 15.  De belangrijkste doelstelling van de controle was om de doeltreffendheid 
te beoordelen van uitgaven uit hoofde van structurele maatregelen 
met betrekking tot afvalwaterbehandeling voor de programmerings-perioden 1994-1999 en 2000-2006.
 16.  De Rekenkamer ging in op de volgende vragen:
Leveren door de EU gecofinancierde zuiveringsinstallaties toerei- a) 
kende prestaties bij de behandeling van afvalwater?
Wordt het door de zuiveringsinstallaties geproduceerde slib goed b) 
gebruikt?
Vervult de Commissie haar rol bij de selectie van projecten, bij c) 
het toezicht op de resultaten door haar analyse van eindverslagen 
en bij de bevordering van milieubeginselen?
 17.  De controle werd uitgevoerd bij de Commissie en in vier lidstaten: Spanje, 
Portugal, Griekenland en Ierland. Het totaal van de uitgaven van de Gemeenschap voor projecten met betrekking tot afvalwaterbehande-ling in deze lidstaten bedroeg 5,2 miljard euro voor de programme-
ringsperiode 1994-1999 en 5,9 miljard euro voor de periode 2000-2006. 
De controle werd verricht in de periode mei 2007-maart 2008.
 18.  De controle berustte op een beoordeling van de prestaties van een 
steekproef van 73 zuiveringsinstallaties die werden gecofinancierd gedurende de relevante programmeringsperioden.
 19.  De procedures van de Commissie voor goedkeuring van projecten, toezicht 
en follow-up werden onderzocht. In de lidstaten voerde de Rekenka-
mer gesprekken met vertegenwoordigers van de verschillende lokale, 
regionale en nationale overheden die belast zijn met het ontwerpen, selecteren, exploiteren en controleren van zuiveringsinstallaties. De 
Rekenkamer bezocht 26 projecten ( tabel 3 ) vergezeld door onafhan-
kelijke experts met kennis van zaken op het gebied van exploitatie, 
onderhoud en controle van zuiveringsinstallaties. Daarnaast werden 
47 zuiveringsinstallaties gecontroleerd aan de hand van stukken.  
Om referentiepunten en beste praktijken ter zake te bepalen en te 
vergelijken werden de standaarden van een aantal derde landen (VS, Zwitserland, Canada, Australië en Japan) bestudeerd.
ld904920_NL_insideBT.indd   15 20/05/09   11:07:40
Speciaal verslag nr. 3/2009 — De doeltreffendheid van uitgaven uit hoofde van structurele maatregelen
met betrekking tot afvalwaterbehandeling voor de programmeringsperioden 1994-1999 en 2000-200616
AFVALWATERZUIVERINGSINSTALLATIES BEZOCHT IN HET KADER VAN DE CONTROLE 
DOOR DE REKENKAMER: PER LIDSTAAT EN PER FINANCIERINGSBRON
Cohesiefonds EFRO Totaal
Spanje 516
Portugal 516
Griekenland 606
Ierland 628
Totaal 22 4 26TABEL 3
ld904920_NL_insideBT.indd   16 20/05/09   11:07:40
Speciaal verslag nr. 3/2009 — De doeltreffendheid van uitgaven uit hoofde van structurele maatregelen
met betrekking tot afvalwaterbehandeling voor de programmeringsperioden 1994-1999 en 2000-200617
LEVEREN DOOR DE EU GECOFINANCIERDE 
ZUIVERINGSINSTALLATIES TOEREIKENDE PRESTATIES BIJ DE BEHANDELING VAN AFVALWATER?
ACHTERGROND
 20.  Het doel van de behandeling van huishoudelijk en voorbehandeld indus-
trieel afvalwater is om de vervuiling terug te brengen tot een aan-
vaardbaar niveau zodat het veilig opgenomen kan worden door de 
ontvangende waterlichamen. De kwaliteit van het effluent wordt in het oog gehouden door het nemen van watermonsters.
 21.  De Rekenmaker onderzocht:
of de zuiveringsinstallaties met een passende capaciteit  a) 
werkten;
of de kwaliteit van het geproduceerde effluent voldoende was; b) 
of de prestaties van de zuiveringsinstallaties afdoende werden  c) 
gecontroleerd.
DE MEESTE ZUIVERINGSINSTALLATIES WERKTEN MET EEN 
PASSENDE CAPACITEIT …
 22.  Van de 26 bezochte zuiveringsinstallaties werkten er 18 naar behoren 
wat betreft de capaciteit: de benuttingsgraad lag boven de 50 %.  
In deze gevallen was de aansluiting van huishoudens en industriële 
gebruikers op de zuiveringsinstallatie toereikend.
… MAAR EEN AANTAL ZUIVERINGSINSTALLATIES WERD 
DUIDELIJK ONDERBENUT …
 23.  Installaties die functioneren op minder dan 50 % van hun capaciteit 
kunnen worden beschouwd als onderbenut. In de steekproef van de Rekenkamer werkten zeven installaties op die manier. Deze onder-
benutting kan als volgt worden verklaard
14:OPMERKINGEN
14 Twee zuiveringsinstallaties 
functioneerden op een capaciteit 
van 35 %, vier rond 40 % en één 
op 45 %.
ld904920_NL_insideBT.indd   17 20/05/09   11:07:40
Speciaal verslag nr. 3/2009 — De doeltreffendheid van uitgaven uit hoofde van structurele maatregelen
met betrekking tot afvalwaterbehandeling voor de programmeringsperioden 1994-1999 en 2000-200618
zes van de zeven gevallen van onderbenutting kwamen voort uit a) 
problemen met de voltooiing van het netwerk. Veel huishoudens en industriële gebruikers werden niet aangesloten op de zuive-ringsinstallaties hoewel deze al vijf jaar of langer in bedrijf waren. 
Het gevolg hiervan was dat niet al het in het gebied geprodu-ceerde afvalwater werd behandeld;
de andere installatie functioneerde op een capaciteit die lager  b) 
was dan gepland vanwege een verlies aan lokale industrieën. Dit leidde tot een drastische vermindering van de hoeveelheid water die werd aangeboden voor behandeling.
… EN ÉÉN ZUIVERINGSINSTALLATIE HAD ONVOLDOENDE 
CAPACITEIT
 24.  Eén installatie werkte op volle capaciteit vanwege de onverwacht snelle 
economische groei van de betrokken regio. Als gevolg daarvan  beschikte de zuiveringsinstallatie ten tijde van het bezoek van de  Rekenkamer niet over voldoende capaciteit om de afvalwaterbelasting 
te kunnen verwerken. Uitbreiding van deze installatie is gepland voor 
2009-2010, maar op dit moment is zij niet in staat al het ontvangen 
afvalwater behoorlijk te behandelen.
EEN GROTE MEERDERHEID VAN ZUIVERINGSINSTALLATIES 
PRODUCEERDE EFFLUENT DAT VOLDOET AAN DE EUVEREISTEN
 25.  De Rekenkamer toetste de kwaliteit van het door de 73 geselecteerde 
zuiveringsinstallaties geloosde water aan de vereisten van de richtlijn inzake stedelijk afvalwater
15. De richtlijn werd op haar beurt verge-
leken met regelgeving in derde landen met een vergelijkbaar niveau 
van economische en sociale ontwikkeling. In 64 gevallen voldeed de kwaliteit van het lozingswater aan de EU-vereisten. Tabel 4  vat de 
resultaten samen.15 Richtlijn 91/271/EEG van de 
Raad, bijlage I, tabellen 1 en 2, 
bepaalt de vereisten voor lozingen ten aanzien van biochemisch 
zuurstofverbruik (BZV5), chemisch 
zuurstofverbruik (CZV) en totale 
hoeveelheid gesuspendeerde 
stoffen (TGS) voor normale 
gebieden, en voor kwetsbare 
gebieden ook het fosfor totaal (FT) en/of stikstof totaal (ST) 
(zie de bijlage ). 
ld904920_NL_insideBT.indd   18 20/05/09   11:07:40
Speciaal verslag nr. 3/2009 — De doeltreffendheid van uitgaven uit hoofde van structurele maatregelen
met betrekking tot afvalwaterbehandeling voor de programmeringsperioden 1994-1999 en 2000-200619
PRESTATIES VAN DE ZUIVERINGSINSTALLATIES UIT DE CONTROLESTEEKPROEF MET 
BETREKKING TOT DE EUVEREISTEN OP HET GEBIED VAN KWALITEIT VAN EFFLUENT
Gecontroleerde 
zuiveringsinstallatiesDuidelijk voldaan 
aan de EU-vereistenNet voldaan aan 
de EU-vereistenNiet voldaan aan 
de EU-vereisten
Spanje 1 9 973
Ierland 18 12 5 1
Portugal 1 8 864
Griekenland 18 12 5 1
Totaal 73 41 23 9
% 100 % 56,2 % 31,5 % 12,3 %TABEL 4
VOORBEELDEN VAN ZUIVERINGSINSTALLATIES DIE VOLDOEN AAN DE EUVEREISTENFOTOS 14
Foto 1: Psyttalia zuiveringsinstallatie — Griekenland Foto 2: Febros zuiveringsinstallatie — Portugal
Foto 3: León zuiveringsinstallatie — Spanje Foto 4: Drogheda zuiveringsinstallatie — Ierland
ld904920_NL_insideBT.indd   19 20/05/09   11:07:40
Speciaal verslag nr. 3/2009 — De doeltreffendheid van uitgaven uit hoofde van structurele maatregelen
met betrekking tot afvalwaterbehandeling voor de programmeringsperioden 1994-1999 en 2000-200620
 26.  Zoals weergegeven in tabel 4 , voldeed de kwaliteit van het lozingswater 
in negen gevallen niet aan de EU-vereisten. De volgende problemen werden geconstateerd:
voordat industrieel afvalwater geloosd wordt in de gemeentelijke a) 
riolering behoort het normaliter een voorbehandeling te onder-
gaan om problemen met het functioneren van de zuiveringsin-
stallaties te voorkomen. In vier zuiveringsinstallaties die niet aan de EU-vereisten voldeden, waren de belangrijkste problemen te wijten aan het feit dat de zuiveringsinstallaties water uit indus-triële bron ontvingen dat geen volledige voorbehandeling had  ondergaan en in sommige gevallen waren de operators niet in  kennis gesteld van de samenstelling van het industriële afvalwater dat zij ontvingen (zie tekstvak 2 );
sommige zuiveringsinstallaties werden bediend door lokale auto- b) 
riteiten die niet beschikten over voldoende middelen en vakken-nis, waarbij ook mechanismen ontbraken om kennis te krijgen van de beste praktijken;
in andere gevallen waren de slechte resultaten het gevolg van  c) 
het feit dat nutriënten die tot eutrofiëring kunnen leiden, niet  voldoende werden verwijderd wegens een gebrek aan geschikte apparatuur voor de verwijdering van nutriënten.
VOORBEELDEN VAN INADEQUATE VOORBEHANDELING 
VAN INDUSTRIEEL AFVALWATER
In Spanje constateerden de operators van twee van de drie zuiveringsinstallaties die de normen niet haalden in hun 
“Maandelijkse functioneringsverslagen” dat industrieën onbehandeld afvalwater naar hun installaties afvoerden, 
hetgeen een negatief eﬀ  ect op hun prestaties had. Bij één van deze twee installaties bleek tijdens 74 van de 93 in 
2006 uitgevoerde zelfcontroles dat de waarden met meer dan 100 % afweken van de in de Richtlijn inzake stedelijk 
afvalwater opgenomen grenswaarden.
Bij twee van de vier waterzuiveringsinstallaties in Portugal die niet voldeden aan de EU-vereisten loosden indus-
trieën rechtstreeks in de gemeentelijke riolering zonder passende voorbehandeling. Deze situatie was bekend bij 
de operators en was bovendien vermeld in de rapporten van het onafh  ankelijke orgaan dat belast was met het 
toezicht op de prestaties van de zuiveringsinstallatie.TEKSTVAK 2
ld904920_NL_insideBT.indd   20 20/05/09   11:07:43
Speciaal verslag nr. 3/2009 — De doeltreffendheid van uitgaven uit hoofde van structurele maatregelen
met betrekking tot afvalwaterbehandeling voor de programmeringsperioden 1994-1999 en 2000-200621
16 Bijlage I.D van Richtlijn
91/271/EEG. 
17 Richtlijn 86/278/EEG en 
Richtlijn 91/271/EEG. MONITORING VAN DE KWALITEIT VAN EFFLUENT: OVER HET 
ALGEMEEN ZIJN DE PRESTATIEGEGEVENS AANVAARDBAAR, MAAR ER ZIJN VERBETERINGEN MOGELIJK
 27.  Over het algemeen waren de door de operator verrichte zelfcontroles 
bij de 26 bezochte zuiveringsinstallaties in overeenstemming met de 
normen over de frequentie en de gebruikte bemonsteringmethoden 
uit de Richtlijn inzake stedelijk afvalwater. Er werden echter enkele 
gebreken geconstateerd, vooral bij kleinere installaties:
in een geval was de frequentie van de zelfcontroles onvoldoende (in 2006 a) 
werden vijf zelfcontroles uitgevoerd in plaats van de vereiste 12);
in drie gevallen was de gehanteerde bemonsteringsmethode niet b) 
in overeenstemming met de richtlijn (er werd gebruikgemaakt  van momentane steekbemonstering terwijl de richtlijn voor-schrijft dat met het debiet evenredige of op tijdsduur gebaseerde 
24-uur-monsters moeten worden genomen).
 28.  Tijdens de controle werd een aantal goede praktijken waargenomen die 
uitgingen boven de vereisten van de richtlijn:
operators in waterzuiveringsinstallaties met een capaciteit van meer a) 
dan 50 000 i.e. voerden meer zelfcontroles uit dan de 24, vereist bij 
de richtlijn16. In de 14 betrokken installaties die werden bezocht, 
varieerde het aantal jaarlijks genomen monsters van 38 tot 365;
drie van de vier bezochte lidstaten werken met een systeem van b) 
lozingsvergunningen waarbij de vereisten aan het lozingswater 
voor elke waterzuiveringsinstallatie zijn vastgelegd (hoewel som-
mige van de bezochte zuiveringsinstallaties in die lidstaten zon-der vergunning of met een verlopen vergunning opereerden). De vierde lidstaat startte in 2008 met een vergunningensysteem.
WORDT HET DOOR DE ZUIVERINGSINSTALLATIES 
GEPRODUCEERDE SLIB GOED GEBRUIKT?
ACHTERGROND
 29.  Afvalwaterbehandeling leidt tot de lozing van effluent en de productie 
van zuiveringsslib. De EU moedigt het gebruik van zuiveringsslib  
als meststof17 aan, omdat behandeld zuiveringsslib een goede bron is van fosfor, stikstof en kalium. Een landbouwer heeft economisch 
belang bij een dergelijk gebruik van slib omdat het een goed gebruik 
van beschikbare middelen vormt en het tegelijkertijd goed voor de 
bodem is. Zuiveringsslib kan echter ook schadelijke, verontreinigende 
stoffen bevatten die op een aanvaardbaar niveau gehouden moeten 
worden om het slib veilig te kunnen gebruiken of afvoeren.
ld904920_NL_insideBT.indd   21 20/05/09   11:07:43
Speciaal verslag nr. 3/2009 — De doeltreffendheid van uitgaven uit hoofde van structurele maatregelen
met betrekking tot afvalwaterbehandeling voor de programmeringsperioden 1994-1999 en 2000-200622
18 Richtlijn 75/442/EEG van de 
Raad van 15 juli 1975 betreffende 
afvalstoffen (PB L 194 van 25.7.1975, blz. 39).
AFVOER VAN HET ZUIVERINGSSLIB GEPRODUCEERD DOOR DE 
WATERZUIVERINGSINSTALLATIES UIT DE CONTROLESTEEKPROEF
Door de EU aanbevolen 
methoden voor 
hergebruikNiet-hergebruikmethoden
Totaal
Toepassing 
op het landVerbran-
dingGemeen-
telijke stort-
plaatsenZuiverings-
installatie 
ter plaatseAndere
Spanje 1 6 0201 1 9
Ireland 1 7 0100 1 8
Portugal 1 4 0130 1 8
Griekenland 01 1 4 21 1 8
Totaal 4 711 85 27 3TABEL 5 30.  De Rekenkamer onderzocht:
of het slib veilig werd afgevoerd, waarbij de EU het veilige herge- a) 
bruik ervan in de landbouw en energie-opwekking door verbran-
ding aanmoedigt18 en waarbij het storten ervan op gemeentelijke 
stortplaatsen wordt geaccepteerd, hoewel het als de minst duur-
zame methode wordt gezien;
of bepaalde stoffen die als gevaarlijk worden beschouwd, in vei- b) 
lige hoeveelheden in slib en bodem voorkwamen bij hergebruik in de landbouw;
of toezicht bij de zuiveringsinstallaties en door de lidstaten  c) 
toereikende zekerheid bood dat het zuiveringsslib veilig werd  
afgevoerd.
TWEE DERDE VAN DE GECONTROLEERDE 
ZUIVERINGSINSTALLATIES VOERDE ZUIVERINGSSLIB AF OVEREENKOMSTIG DOOR DE EU AANBEVOLEN PRAKTIJKEN
 31.  Van de 73 waterzuiveringsinstallaties in de controlesteekproef kozen 
47 van de installaties die de door de EU aanbevolen hergebruikmetho-
den volgen, voor landbouw en één installatie verkoos het opwekken 
van energie door verbranding (zie tabel 5 ).
ld904920_NL_insideBT.indd   22 20/05/09   11:07:43
Speciaal verslag nr. 3/2009 — De doeltreffendheid van uitgaven uit hoofde van structurele maatregelen
met betrekking tot afvalwaterbehandeling voor de programmeringsperioden 1994-1999 en 2000-200623
VOORBEELDEN VAN DE AFVOER VAN ZUIVERINGSSLIBFOTOS 56
Foto 5: Door de EU aangemoedigde praktijk van 
hergebruik op landbouwgrondFoto 6: Slechte praktijk: opslag ter plaatse bij een 
bezochte zuiveringsinstallatie 32.  Niet-hergebruikmethoden werden om verschillende redenen bij de andere 
25 zuiveringsinstallaties toegepast:
hoewel Griekenland momenteel een nationaal plan ontwikkelt  a) 
voor de afvoer van zuiveringsslib, bestonden er ten tijde van  
de controle geen nationale of regionale plannen en 14 van de  
18 gecontroleerde Griekse zuiveringsinstallaties voerden hun zui-
veringsslib af naar gemeentelijke stortplaatsen;
in Griekenland en Portugal hebben sommige zuiveringsinstal- b) 
laties, met name de door gemeenten beheerde installaties, geen duurzame strategie voor de afvoer van slib. Dit heeft geleid tot 
opslag ter plaatse en in één geval tot het storten in een verlaten mijn. Een grote zuiveringsinstallatie in Griekenland had geen gel-
dig contract voor slibafvoer en daarom werd elk jaar 13 450 ton 
slib ter plaatse opgeslagen ( foto 6 ).
ld904920_NL_insideBT.indd   23 20/05/09   11:07:43
Speciaal verslag nr. 3/2009 — De doeltreffendheid van uitgaven uit hoofde van structurele maatregelen
met betrekking tot afvalwaterbehandeling voor de programmeringsperioden 1994-1999 en 2000-200624
EVOLUTIE VAN HET PERCENTAGE HERGEBRUIK VAN ZUIVERINGSSLIB
VAN ZUIVERINGSINSTALLATIES OVEREENKOMSTIG DE DOOR DE EU AANBEVOLEN PRAKTIJKEN
1
LidstaatBegin van de programme-
ringsperiode 1994-1999Eind van de programme-
ringsperiode 2000-2006Hergebruik-
methode
Ierland 12 %/15 % (1994) 76 %/83 % (2005) Landbouw/alle grond
Spanje 46 % (1997) 66 % (2003) Landbouw
Portugal 30 % (1995) 42 % (2005) Landbouw
Griekenland 0 % (1997)0 % (2005)/
50 % (midden 2007)2 Energie (verbranding)
1 Verslagen over zuiveringsslib die de lidstaten opstellen op grond van artikel 17 van de richtlijn inzake 
zuiveringsslib.
2 Schatting. Ministerie van Milieubeheer.TABEL 6 33.  Het onderzoek door de Rekenkamer van de gegevens over de afvoer van 
zuiveringsslib liet ten aanzien van de bezochte lidstaten zien dat er sprake was van een aanzienlijke stijging in het hergebruik van zuive-ringsslib zoals aangemoedigd door de EU ( tabel 6  en tekstvak 3 ).
VOORBEELD HOE EEN LIDSTAAT DE DOOR DE EU AANBEVOLEN
PRAKTIJKEN STIMULEERDE
De resultaten die Ierland heeft   bereikt, zijn gedeeltelijk toe te schrijven aan de tenuitvoerlegging van de richtlijn 
inzake zuiveringsslib door middel van de ontwikkeling en toepassing van richtsnoeren waarin beste praktijken voor de behandeling en afvoer van zuiveringsslib staan beschreven. Eén richtsnoer had met name betrekking op het opstellen van eﬀ  ectieve slibbeheersplannen voor lokale autoriteiten; twee andere betroﬀ  en het veilig toepas-
sen van slib op landbouwgronden, waarbij als eis wordt gesteld dat elke landbouwer een “Nutrient Management Plan” (Nutriëntenbeheersplan) hanteert.TEKSTVAK 3
ld904920_NL_insideBT.indd   24 20/05/09   11:07:44
Speciaal verslag nr. 3/2009 — De doeltreffendheid van uitgaven uit hoofde van structurele maatregelen
met betrekking tot afvalwaterbehandeling voor de programmeringsperioden 1994-1999 en 2000-200625
VOORBEELDEN VAN CONTROLES MET BETREKKING TOT ANDERE 
VERBINDINGEN IN ZUIVERINGSSLIB
In Ierland testten drie van de acht bezochte zuiveringsinstallaties periodiek op ﬂ  uoride, arsenicum, selenium en 
magnesium. Sommige installaties testten ook polycyclische aromatische koolwaterstoﬀ  en (PAK’s) en polychloor-
bifenylen (PCB’s).
In Portugal moet slib gegeneerd door zuiveringsinstallaties die industrieel afvalwater ontvangen sinds 2006 
worden gecontroleerd op organische verbindingen en dioxine. Dit gebeurde in vier van de zes bezochte 
zuiveringsinstallaties.TEKSTVAK 4BEVREDIGENDE RESULTATEN GELET OP DE VEREISTEN
VAN DE RICHTLIJN INZAKE ZUIVERINGSSLIB
 34.  Bij de zuiveringsinstallaties die ter plaatse zijn gecontroleerd in de drie 
lidstaten waar slib in de landbouw wordt gebruikt, toonde labora-
toriumonderzoek naar de concentratie van zware metalen in zuive-
ringsslib en in de bodem voordat het slib werd opgebracht aan dat de grenswaarden uit de Richtlijn inzake zuiveringsslib niet werden overschreden. Er werden ook controles uitgevoerd met betrekking  tot andere verbindingen, zoals polychloorbifenylen (PCB’s), hoewel die niet door de richtlijn voorgeschreven zijn (zie tekstvak 4 ).
HERZIENING VAN DE RICHTLIJN?
 35.  De Rekenkamer heeft geconstateerd dat de voorschriften van de richtlijn 
inzake zuiveringsslib bevredigend worden nageleefd, maar nu de  onderhavige richtlijn werd vastgesteld in 1986, wordt hierin geen  rekening gehouden met de latere ontwikkeling van technieken en  
methoden voor de behandeling en afvoer van slib. Zo schrijft de  
richtlijn niet voor dat er gecontroleerd moet worden op organische 
verontreinigende stoffen zoals PCB’s, of ziekteverwekkers zoals E. coli, 
terwijl sommige EU-lidstaten maximale concentratiegrenswaarden  
bepalen voor organische verontreinigende stoffen in hun nationale 
regelgeving en bepaalde derde landen normen hebben gesteld om de schadelijke effecten van ziekteverwekkers in slib te verminderen. 
Bovendien maakt de richtlijn geen gewag van andere veel voorko-
mende toepassingen voor de bodem, zoals bosbouw.
ld904920_NL_insideBT.indd   25 20/05/09   11:07:44
Speciaal verslag nr. 3/2009 — De doeltreffendheid van uitgaven uit hoofde van structurele maatregelen
met betrekking tot afvalwaterbehandeling voor de programmeringsperioden 1994-1999 en 2000-200626
 36.  Als een herziening noodzakelijk wordt geacht, is het waarschijnlijk dat 
de nieuwe grenswaarden voor diverse stoffen strikter zouden zijn  dan die in de huidige richtlijn. In andere gevallen kan de gelegenheid zich voordoen bepaalde grenswaarden die in het verleden verstandig 
werden geacht, te versoepelen in het licht van onderzoek dat sinds de vaststelling van de richtlijn in 1986 is verricht. Het zou ook nodig 
kunnen zijn om te voorzien in controles voor verontreinigende stof-
fen die niet in de huidige richtlijn genoemd zijn.
MONITORING VAN SLIBAFVOER: MOGELIJKHEDEN 
TOT VERBETERING BIJ DE INSTALLATIES EN BIJ DE TOEZICHTHOUDENDE ORGANEN VAN DE LIDSTATEN
 37.  De beoordeling van de Rekenkamer van het testen van en rapporteren 
over de kwaliteit van slib bij de installaties in de steekproef gaf aan dat de frequentie van de monsterneming en de keuze van de bemon-steringsmethode voor het testen van het zuiveringsslib in de regel in overeenstemming waren met de Richtlijn inzake zuiveringsslib, ook 
al werden enige gebreken vastgesteld met betrekking tot het aantal 
uitgevoerde testen.
 38.  De Rekenkamer constateerde in de lidstaten het volgende:
de autoriteit die op de onderscheiden niveaus verantwoordelijk a) 
is voor het toezicht op zuiveringsslib was vaak niet in staat aan te geven hoeveel slib gegenereerd werd, hoe het was samengesteld en hoe de afvoer ervan plaatsvond;
aangezien voor het toezicht op slibafvoer in de landbouw soms b) 
andere eenheden verantwoordelijk waren dan voor het toezicht op andere vormen van slibafvoer, was er een gebrek aan overzicht met betrekking tot de situatie in elke zuiveringsinstallatie als geheel.
VERVULT DE COMMISSIE HAAR ROL?
ACHTERGROND
 39.  Bij de goedkeuring en follow-up van door de EU gecofinancierde afvalwater-
behandelingsprojecten zijn twee directoraten-generaal van de Europese 
Commissie betrokken: DG REGIO en DG ENV. Wat de Cohesiefonds- en 
grote EFRO-projecten betreft heeft de rol van de Commissie bij de beoor-
deling van subsidieaanvragen en in het besluitvormingsproces betrekking op individuele projecten, terwijl zij bij kleinere EFRO-projecten optreedt op het niveau van het operationele programma (paragrafen 8-13).
ld904920_NL_insideBT.indd   26 20/05/09   11:07:44
Speciaal verslag nr. 3/2009 — De doeltreffendheid van uitgaven uit hoofde van structurele maatregelen
met betrekking tot afvalwaterbehandeling voor de programmeringsperioden 1994-1999 en 2000-200627
 40.  Met betrekking tot Cohesiefondsprojecten en grote EFRO-projecten heeft 
de Rekenkamer onderzocht of de Commissie:
de milieu-informatie in de subsidieaanvragen op consistente wijze a) 
heeft gecontroleerd;
de bereikte resultaten van de goedgekeurde projecten heeft  b) 
beoordeeld alvorens over te gaan tot betaling van het saldo van 
de subsidie;
verzekerde dat de lidstaten de EU-milieubeginselen toepasten  c) 
dat vervuiling moet worden teruggedrongen bij de bron en dat de vervuiler betaalt.
BEHOEFTE AAN CONSISTENTIE BIJ PROJECTBEOORDELING
 41.  Wil de Commissie verzekeren dat alle subsidieaanvragen gelijkelijk behan-
deld worden en dat alle aspecten van de aanvragen in de beoordeling worden betrokken, dan is een geschikt en systematisch toegepast  
kader met interne richtlijnen en checklists van essentieel belang.  Tijdens haar controle constateerde de Rekenkamer dat dergelijke  richtlijnen en checklists ontbreken.
 42.  De Gids voor het Cohesiefonds 2000-2006 van de Commissie stelde dat 
bepaalde belangrijke documenten en informatie in de subsidieaan-vragen opgenomen moesten worden. Die informatie was echter niet altijd gevoegd bij de aanvragen die door de Rekenkamer onderzocht 
werden; het gebruik van checklists had dit kunnen voorkomen.
 43.  Bij haar beoordeling van de 22 gecofinancierde en ter plaatste bezochte 
zuiveringsinstallaties constateerde de Rekenkamer het volgende:
terwijl bijna alle aanvragen en besluiten van de Commissie doel- a) 
stellingen bevatten betreffende de kwaliteit van het lozingswater en het volume van het te behandelen afvalwater, verschaffen ze weinig informatie over de manier waarop het zuiveringsslib afge-
voerd zal worden (dit is slechts in acht steunaanvragen en zes  
toekenningsbesluiten aangegeven) en over de kwaliteit van het zuiveringsslib (hiervan is slechts sprake in twee steunaanvragen en één toekenningsbesluit);
kwantitatieve prestatie-indicatoren betreffende de kwaliteit van b) 
het ontvangen water ontbraken in bijna alle steunaanvragen en 
desbetreffende Commissiebesluiten (dit werd bevestigd door de uitkomsten van een evaluatie achteraf die voor de Commissie  werd verricht).
ld904920_NL_insideBT.indd   27 20/05/09   11:07:44
Speciaal verslag nr. 3/2009 — De doeltreffendheid van uitgaven uit hoofde van structurele maatregelen
met betrekking tot afvalwaterbehandeling voor de programmeringsperioden 1994-1999 en 2000-200628
19 De Rekenkamer constateerde 
de meest recente voorbeelden 
in haar Speciaal verslag 
nr. 1/2008 over het proces van 
onderzoek en evaluatie van 
grote investeringsprojecten in 
de programmeringsperioden 
1994-1999 en 2000-2006 (PB C 81 
van 1.4.2008, blz. 1). 44.  De Rekenkamer heeft inderdaad geconstateerd dat de beoordeling of 
projecten hun doelstellingen hebben gehaald, kan worden beïnvloed 
door tekortkomingen in de steunaanvragen, met name betreffende de voorziene effecten en de indicatoren
19.
 45.  Een strikter onderzoek van de projecten in de aanvraagfase had bepaalde 
problemen die tijdens de controle werden opgemerkt aan het licht 
kunnen brengen en helpen oplossen:
ontoereikende kwaliteit van zuiveringsinstallaties in kwetsbare a) 
gebieden door een gebrek aan geschikte apparatuur voor de ver-
wijdering van nutriënten (paragraaf 26);
ontoereikende slibafvoer, waarbij sommige grote zuiverings- b) 
installaties hun zuiveringsslib ter plaatse laten ophopen  (paragraaf 32).
BEHOEFTE AAN BETERE MONITORING VAN DE RESULTATEN
 46.  Vóór de betaling van het saldo van de subsidie van Cohesiefondsprojec-
ten moet een eindverslag met in het bijzonder een beoordeling over 
de vraag of de voorziene resultaten zijn bereikt, aan de Commissie worden voorgelegd. Als het eindverslag niet binnen 18 maanden na de in het toekenningsbesluit opgenomen einddatum aan de Commis-
sie is gezonden, komt de betaling van het resterende saldo volgens de relevante EU-wetgeving te vervallen.
 47.  Bij de controle van de eindverslagen van de 22 zuiveringsinstallaties die 
door het Cohesiefonds werden gecofinancierd en door haar werden 
bezocht, constateerde de Rekenkamer dat slechts zes eindverslagen 
informatie verschaften over de kwaliteit van het lozingswater, slechts 
één bevatte informatie over de gemeten verbetering van de water-
kwaliteit en slechts drie eindverslagen gaven aan op welke manier slibafvoer plaatsvond.
 48.  De Rekenkamer concludeert dat de Commissie niet in staat is de eindver-
slagen goed te evalueren als zij niet beschikt over fundamentele en 
essentiële informatie als genoemd in paragraaf 47. Bij een dergelijk 
gebrek aan informatie vindt opschorting of intrekking van een beta-
ling van het saldo alleen plaats wanneer een verslag niet overgelegd 
wordt, in plaats van na een beoordeling of de voorziene resultaten 
daadwerkelijk zijn bereikt.
ld904920_NL_insideBT.indd   28 20/05/09   11:07:45
Speciaal verslag nr. 3/2009 — De doeltreffendheid van uitgaven uit hoofde van structurele maatregelen
met betrekking tot afvalwaterbehandeling voor de programmeringsperioden 1994-1999 en 2000-200629
20 De goede ecologische toestand 
wordt in de Kaderrichtlijn Water 
gedefinieerd op basis van drie 
groepen elementen: elementen 
met betrekking tot de biologische 
kwaliteit, de hydromorfologische kwaliteit en de fysisch-chemische 
kwaliteit (artikel 2 en bijlage V).
21 Verslag van de Commissie aan de 
Raad en het Europees Parlement overeenkomstig artikel 16 van 
Verordening (EG) nr. 648/2004 
van het Europees Parlement 
en de Raad van 31 maart 2004 
betreffende detergentia, over 
het gebruik van fosfaten/
COM(2007) 234 def.   Brussel, 4 mei 2007. 
22 Directoraat-generaal Milieu 
van de EU — Eindrapport 
over fosfaten en alternatieve 
waskrachtversterkers / WRc Ref: 
UC 4011 / juni 2002, blz. 120, 
121 en 125, rapport van UNDP/
GEF over de Donau en MARE/
HELCOM-project over het 
Oostzeegebied.
23 Bulgarije en Roemenië bleven in 
deze studie buiten beschouwing.
24 De Commissie rapporteerde 
dat twee van de landen die grote 
steunbedragen van de EU hadden 
ontvangen voor investeringen in afvalwaterbehandeling en 
die bezocht waren tijdens deze 
controle, voor minder dan 
50 % fosfaatvrije wasmiddelen 
gebruikten.DE EUMILIEUBEGINSELEN MOETEN BETER IN AANMERKING 
WORDEN GENOMEN
 49.  Het behoud van een goede ecologische toestand van waterlichamen20 
vergt niet alleen een bevredigende afvalwaterbehandeling op het  niveau van afzonderlijke installaties, maar ook toepassing van de  EU-milieubeginselen dat verontreiniging teruggedrongen moet wor-den bij de bron en dat de vervuiler betaalt.
 50.  Volgens een verslag van de Commissie21 zijn twee van de belangrijkste 
bronnen van eutrofiëring van zoet water door stedelijke agglome-raties huishoudelijke wasmiddelen op basis van fosfaten en afval  
afkomstig van menselijke stofwisseling. Bezorgdheid over de bijdrage van wasmiddelen op basis van fosfaten heeft de meeste lidstaten  
ertoe aangezet om over te schakelen op fosfaatvrije detergentia.
 51.  Andere rapporten22 concluderen dat tertiaire behandeling op zichzelf nog 
niet voldoende is om eutrofiëring te voorkomen zonder de afschaffing van detergentia op basis van fosfaten.
 52.  De Commissie heeft onderzocht wat de milieuvoordelen voor de lidstaten 
zouden zijn van het afstappen van detergentia op basis van fosfaten en concludeerde dat 24 van de 25
23 onderzochte lidstaten hiervan in 
uiteenlopende mate profijt zouden trekken24. Hierbij hield de Com-
missie onder meer rekening met het jaarlijkse verbruik van fosfaten 
in detergentia, de tertiaire behandeling van water en de mate van  bezorgdheid over eutrofiëring in elke lidstaat.
 53.  De Commissie heeft de noodzaak van passende actie onderkend en in het 
verslag waarnaar verwezen wordt in paragraaf 50 verklaart zij dat een 
besluit over beperkingen op het gebruik van fosfaten in detergentia 
zou worden genomen als dit gerechtvaardigd is en dat een impact 
assessment en de eventuele indiening van een wetgevend voorstel 
zouden volgen als dit nodig werd geacht.
 54.  Wat betreft het beginsel dat de vervuiler betaalt schrijft de Kaderrichtlijn 
Water voor dat er uiterlijk in 2010 een prijsstellingsbeleid voor water 
moet komen dat aanzet tot een efficiënt gebruik van watervoorraden 
en tot verhaal van kosten.
ld904920_NL_insideBT.indd   29 20/05/09   11:07:45
Speciaal verslag nr. 3/2009 — De doeltreffendheid van uitgaven uit hoofde van structurele maatregelen
met betrekking tot afvalwaterbehandeling voor de programmeringsperioden 1994-1999 en 2000-200630
 55.  Wanneer de Commissie een subsidieaanvraag beoordeelt, moet zij nagaan 
of voldaan wordt aan het beginsel dat de vervuiler betaalt en dit kan 
de hoogte van de toegekende steun beïnvloeden25. Maar er zijn geen 
specifieke referentiepunten waartegen de in de aanvraag voorge-stelde tarieven kunnen worden afgezet. De Rekenkamer constateerde dat de tarieven nooit werden opgenomen in het toekenningsbesluit en vaak ook niet in de eindverslagen; dit maakt het moeilijk om de 
financiële duurzaamheid te beoordelen.
 56.  Het onderzoek door de Rekenkamer van de tarieven die werden toegepast 
door de bezochte installaties wees uit dat de tarieven in het algemeen 
te laag waren om de exploitatiekosten te dekken (zie  tekstvak 5 ).25 DG REGIO, Cohesiefonds 
2000-2006 Procedurehandboek 
(versie 2006-2009), blz. 21.
VOORBEELDEN VAN DOOR DE BEZOCHTE ZUIVERINGSINSTALLATIES 
GEHANTEERDE TARIEVEN
De tarieven van de in Spanje, Portugal en Griekenland bezochte zuiveringsinstallaties liepen sterk uiteen 
(bijv. van 0,079 euro/m3 tot 1,17 euro/m3 bij een waterverbruik van meer dan 20 m3).
Ierland brengt huishoudens niet rechtstreeks hun waterverbruik en afvalwaterdiensten in rekening, maar com-
merciële en industriële gebruikers krijgen hiervoor wel een rekening.TEKSTVAK 5
ld904920_NL_insideBT.indd   30 20/05/09   11:07:45
Speciaal verslag nr. 3/2009 — De doeltreffendheid van uitgaven uit hoofde van structurele maatregelen
met betrekking tot afvalwaterbehandeling voor de programmeringsperioden 1994-1999 en 2000-200631
CONCLUSIES EN
AANBEVELINGEN
 57.  De algemene conclusie van de Rekenkamer is dat structurele maatregelen 
hebben bijgedragen tot een verbetering van de afvalwaterbehande-
ling in de vier gecontroleerde lidstaten.
AFVALWATERBEHANDELING
 58.  Wat betreft de prestaties van afvalwaterzuiveringsinstallaties consta-
teerde de Rekenkamer dat in het kader van de structurele maatregelen 
gecofinancierde installaties in het algemeen naar behoren presteren 
(paragrafen 22 en 25).
 59.  Evenwel:
zeven van de 26 installaties bleken onder hun capaciteit te wer- a) 
ken; in zes gevallen kwam dit omdat niet alle potentiële huis-
houdelijke en industriële gebruikers waren aangesloten op de  
zuiveringsinstallaties en in één geval door het verdwijnen van  lokale industrieën (paragrafen 23 en 24);
in negen van de 73 gevallen voldeed de kwaliteit van het effluent b) 
niet aan de EU-vereisten door de ontoereikende voorbehandeling 
van het industriële afvalwater dat geloosd werd in de riolering, 
een gebrek aan vakkennis bij sommige lokale autoriteiten en een gebrek aan geschikte apparatuur of technologie in als kwetsbaar aangewezen gebieden (paragraaf 26).
60. DE REKENKAMER BEVEELT DERHALVE HET VOLGENDE AAN:
de lidstaten moeten ervoor zorgen dat er voldoende wordt nage- a) 
dacht over de aansluiting van nieuwe zuiveringsinstallaties op de 
riolering;
ter verbetering van de kwaliteit van lozingswater moeten de lidsta- b) 
ten meer aandacht besteden aan de toereikende voorbehandeling van industrieel afvalwater en het uitwisselen van beste praktijken tussen operators bevorderen.
ld904920_NL_insideBT.indd   31 20/05/09   11:07:45
Speciaal verslag nr. 3/2009 — De doeltreffendheid van uitgaven uit hoofde van structurele maatregelen
met betrekking tot afvalwaterbehandeling voor de programmeringsperioden 1994-1999 en 2000-200632
BEHANDELING EN AFVOER VAN ZUIVERINGSSLIB
 61.  Wat betreft de behandeling en afvoer van zuiveringsslib door de installa-
ties, constateerde de Rekenkamer dat twee derde van de door structu-rele maatregelen gecofinancierde waterzuiveringsinstallaties het slib dat wordt gegenereerd door de afvalwaterbehandeling hergebruikt 
overeenkomstig de in de EU-richtlijnen aanbevolen methoden, waarbij 
ze bijna allemaal de voorkeur geven aan hergebruik in de landbouw (paragraaf 31).
 62.  Evenwel:
in 25 van de 73 installaties werden niet-duurzame, niet-hergebruik- a) 
methoden aangetroffen, zoals opslag ter plaatse (paragraaf 32);
in drie van de vier lidstaten waren de betrokken autoriteiten bij b) 
sommige installaties niet in staat aan te geven hoeveel slib gege-
nereerd werd, hoe het was samengesteld en hoe de afvoer ervan 
plaatsvond (paragraaf 38);
hoewel de Rekenkamer constateerde dat de vereisten uit de richt- c) 
lijn inzake zuiveringsslib werden nageleefd, wordt in de EU-wet-
geving geen rekening gehouden met de ontwikkelingen in de  
behandeling en afvoer van slib sinds 1986, al passen sommige  lidstaten striktere normen toe (paragrafen 35 en 36).
63. DE REKENKAMER BEVEELT DERHALVE HET VOLGENDE AAN:
voordat de lidstaten een project voordragen voor cofinanciering a) 
moeten zij ervoor zorgen dat de stedelijke waterzuiveringsinstal-
laties een strategie hebben voor de afvoer van zuiveringsslib;
de lidstaten moeten verzekeren dat hun database over zuiverings- b) 
slib voor elke installatie gegevens bevat over de kwantiteit van het gegenereerde slib, de samenstelling ervan en de afvoermethode;
de Commissie moet overwegen of de tijd nu rijp is voor een herzie- c) 
ning van de richtlijn inzake zuiveringsslib. Bij elke herziening moet 
rekening gehouden worden met de kosten en baten van voorstellen 
voor nieuwe maatregelen en met de noodzaak om een evenwicht te bewaren met andere EU-beleidslijnen.
ld904920_NL_insideBT.indd   32 20/05/09   11:07:45
Speciaal verslag nr. 3/2009 — De doeltreffendheid van uitgaven uit hoofde van structurele maatregelen
met betrekking tot afvalwaterbehandeling voor de programmeringsperioden 1994-1999 en 2000-200633
DOELTREFFENDHEID VAN DE ROL VAN DE COMMISSIE
 64.  Wat betreft de rol van de Commissie bij de goedkeuring en follow-up 
van projecten van het Cohesiefonds en grote EFRO-projecten, consta-teerde de Rekenkamer de volgende aanzienlijke tekortkomingen:
de Commissie keurde projecten goed ondanks het ontbreken van a) 
essentiële informatie in de steunaanvraag, zoals voorgeschreven 
in de Gids voor het Cohesiefonds (bijv. prestatiedoelstellingen  met betrekking tot slibafvoer en de kwaliteit van ontvangende  wateren). Dergelijke informatie maakt het gemakkelijker om de bereikte resultaten die in het eindverslag van het project moeten 
worden opgenomen, te beoordelen (paragrafen 41-45);
de afzonderlijke eindverslagen van projecten van het Cohesie- b) 
fonds bevatten vaak niet de resultaten met betrekking tot de  
kwaliteit van het lozingswater, van de ontvangende wateren en de kwaliteit en de aard van de afvoer van het zuiveringsslib. Zonder die informatie is de Commissie niet in staat om de noodzakelijke 
evaluatie van de eindverslagen uit te voeren voordat wordt over-gegaan tot uitbetaling van het eindsaldo (paragrafen 46-48).
 65.  Wat betreft de aandacht die de Commissie aan de EU-milieubeginselen 
geeft, constateerde de Rekenkamer het volgende:
een aantal studies heeft aangegeven wat de voordelen voor het a) 
milieu kunnen zijn wanneer wordt overgestapt op niet-fosfaathou-dende detergentia. De evenwichtige benadering van deze kwes-tie moet voortgezet worden, waarbij met name een toereikende kosten-batenanalyse moet worden verricht (paragrafen 50-53);
de Commissie hield niet altijd voldoende rekening met het begin- b) 
sel dat de vervuiler betaalt, want uit het onderzoek van de Reken-kamer bleek dat de gehanteerde tarieven in het algemeen te laag waren om de exploitatiekosten te dekken. Bovendien werden de 
tarieven niet vaak opgenomen in de eindverslagen, hetgeen het 
moeilijk maakt om de financiële duurzaamheid te beoordelen  
(paragrafen 54-56).
ld904920_NL_insideBT.indd   33 20/05/09   11:07:45
Speciaal verslag nr 3/2009 — De doeltreffendheid van uitgaven uit hoofde van structurele maatregelen
met betrekking tot afvalwaterbehandeling voor de programmeringsperioden 1994-1999 en 2000-200634
66. DE REKENKAMER BEVEELT
DE COMMISSIE DERHALVE AAN :
te eisen dat informatie die het mogelijk maakt om prestatiedoel- a) 
stellingen te bepalen op essentiële gebieden zoals de kwaliteit  
van het lozingswater, de kwaliteit van ontvangende waterlicha-
men, het volume van het te behandelen water en de voorgenomen 
methode voor slibafvoer, wordt opgenomen in de subsidieaanvraag en systematisch wordt gecontroleerd als onderdeel van het pro-ces ter beoordeling van het project. Het vaststellen van passende interne richtlijnen en checklists voor de bevoegde ambtenaar zou 
dit vergemakkelijken;
de lidstaten aan te moedigen om het bereiken van de op projectni- b) 
veau voorziene resultaten zoals uiteengezet in de steunaanvraag te beoordelen, waarbij zij opgemerkt dat in de periode 2007-2013 voor Cohesiefondsprojecten en grote EFRO-projecten geen eindverslag bij de Commissie behoeft te worden ingediend;
te beoordelen of een verder terugdringen van detergentia op basis c) 
van fosfaten gerechtvaardigd is gelet op kosten en baten voor de 
burgers van de EU;
ervoor te zorgen dat de financiële duurzaamheid van projecten  d) 
betreffende zuiveringsinstallaties wordt onderzocht bij de goed-
keuring van aanvragen en dat terdege rekening wordt gehouden 
met relevante informatie zoals de voorgestelde tarieven.
  Dit verslag werd door de Rekenkamer te Luxemburg vastgesteld op haar 
vergadering van 18 en 19 maart 2009.
  Voor de Rekenkamer
Vítor Manuel da Silva Caldeira
President
ld904920_NL_insideBT.indd   34 20/05/09   11:07:46
/g47/g72/g76/g71/g76/g81/g74/g3/g76/g81/g3/g68/g68/g81/g79/g72/g74
/g54/g87/g72/g71/g72/g79/g76/g77/g78/g72/g3/g90/g68/g87/g72/g85/g93/g88/g76/g89/g72/g85/g76/g81/g74/g86/g76/g81/g86/g87/g68/g79/g79/g68/g87/g76/g72/g3/g11/g54/g58/g61/g44/g12/g20/g17/g3/g57/g82/g82/g85/g69/g72/g75/g68/g81/g71/g72/g79/g76/g81/g74/g3
/g11/g80/g72/g70/g75/g68/g81/g76/g86/g70/g75/g12/g21/g17/g3/g51/g85/g76/g80/g68/g76/g85/g72/g3/g69/g72/g75/g68/g81/g71/g72/g79/g76/g81/g74/g3
/g11/g80/g72/g70/g75/g68/g81/g76/g86/g70/g75/g12/g22/g17/g3/g54/g72/g70/g88/g81/g71/g68/g76/g85/g72/g3/g69/g72/g75/g68/g81/g71/g72/g79/g76/g81/g74/g3/g11/g69/g76/g82/g79/g82/g74/g76/g86/g70/g75/g12/g50/g81/g69/g72/g75/g68/g81/g71/g72/g79/g71/g18
/g74/g72/g71/g72/g72/g79/g87/g72/g79/g76/g77/g78/g3
/g69/g72/g75/g68/g81/g71/g72/g79/g71/g3
/g68/g73/g89/g68/g79/g90/g68/g87/g72/g85/g3/g71/g68/g87/g3/g71/g72/g3
/g54/g58/g61/g44/g3/g69/g76/g81/g81/g72/g81/g78/g82/g80/g87
/g53/g44/g57/g44/g40/g53/g37/g72/g75/g68/g81/g71/g72/g79/g71/g3
/g68/g73/g89/g68/g79/g90/g68/g87/g72/g85
/g54/g79/g76/g69/g69/g72/g75/g68/g81/g71/g72/g79/g76/g81/g74/g3/g11/g71/g85/g82/g74/g72/g81/g12/g3/g89/g121/g121/g85/g3/g68/g73/g89/g82/g72/g85
/g23/g17/g3/g55/g72/g85/g87/g76/g68/g76/g85/g72/g3/g11/g69/g76/g82/g79/g82/g74/g76/g86/g70/g75/g18/g70/g75/g72/g80/g76/g86/g70/g75/g12/g3
/g72/g81/g3/g84/g88/g68/g85/g87/g68/g76/g85/g72/g3/g11/g56/g57/g12/g3/g69/g72/g75/g68/g81/g71/g72/g79/g76/g81/g74
/g50/g81/g69/g72/g75/g68/g81/g71/g72/g79/g71/g3/g68/g73/g89/g68/g79/g90/g68/g87/g72/g85
/g54/g79/g76/g69/g82/g89/g72/g85/g86/g70/g75/g82/g87/g54/g79/g76/g69/g87/g85/g68/g81/g86/g83/g82/g85/g87
/g57/g72/g85/g90/g76/g77/g71/g72/g85/g76/g81/g74/g3
/g89/g68/g81/g3
/g81/g88/g87/g85/g76/g115/g81/g87/g72/g81
/g56/g57/g16
/g69/g72/g75/g68/g81/g71/g72/g79/g76/g81/g74
/g61/g72/g89/g72/g81
/g50/g81/g87/g87/g85/g72/g78/g78/g72/g81/g3
/g89/g68/g81/g3/g93/g68/g81/g71/g3
/g72/g81/g3/g82/g79/g76/g72/g53/g44/g57/g40/g53
 /g43/g72/g85/g74/g72/g69/g85/g88/g76/g78/g3/g71/g82/g82/g85/g3
/g89/g72/g85/g69/g85/g68/g81/g71/g76/g81/g74
/g36/g73/g89/g82/g72/g85/g3/g81/g68/g68/g85/g3
/g86/g87/g82/g85/g87/g83/g79/g68/g68/g87/g86/g72/g81/g43/g72/g85/g74/g72/g69/g85/g88/g76/g78/g3/g76/g81/g3/g71/g72/g3/g79/g68/g81/g71/g69/g82/g88/g90/g3/g82/g83/g3
/g75/g72/g87/g3/g83/g79/g68/g87/g87/g72/g79/g68/g81/g71/g36/g73/g89/g79/g82/g72/g76/g76/g81/g74/g3/g89/g68/g81/g3/g89/g72/g85/g78/g72/g72/g85/g71/g3/g74/g72/g69/g85/g88/g76/g78/g87/g72/g3
/g80/g72/g86/g87/g86/g87/g82/g73/g73/g72/g81/g3/g76/g81/g3/g71/g72/g3/g85/g76/g89/g76/g72/g85
/g46/g90/g68/g79/g76/g87/g72/g76/g87/g86/g70/g82/g81/g87/g85/g82/g79/g72/g49/g76/g72/g87/g16/g68/g68/g81/g74/g72/g86/g79/g82/g87/g72/g81/g3/g68/g74/g74/g79/g82/g80/g72/g85/g68/g87/g76/g72/g3
/g71/g76/g72/g3/g85/g72/g70/g75/g87/g86/g87/g85/g72/g72/g78/g86/g3/g79/g82/g82/g86/g87/g3/g76/g81/g3/g71/g72/g3/g85/g76/g89/g76/g72/g85/g36/g68/g81/g74/g72/g86/g79/g82/g87/g72/g81/g3/g68/g74/g74/g79/g82/g80/g72/g85/g68/g87/g76/g72
/g47/g82/g93/g76/g81/g74/g3/g68/g73/g89/g68/g79/g90/g68/g87/g72/g85/g3/g11/g87/g82/g72/g85/g72/g76/g78/g72/g81/g71/g3
/g89/g82/g82/g85/g69/g72/g75/g68/g81/g71/g72/g79/g71/g3/g76/g81/g3/g71/g72/g3
/g74/g72/g80/g72/g72/g81/g87/g72/g79/g76/g77/g78/g72/g3/g85/g76/g82/g79/g72/g85/g76/g81/g74/g12/g57/g72/g72
Speciaal verslag nr 3/2009 — De doeltreffendheid van uitgaven uit hoofde van structurele maatregelen
met betrekking tot afvalwaterbehandeling voor de programmeringsperioden 1994-1999 en 2000-200635
SYSTEEM VOOR DE BEHANDELING VAN STEDELIJK AFVALWATERBIJLAGE
ld904920_NL_insideBT.indd   35 20/05/09   11:07:46
Speciaal verslag nr. 3/2009 — De doeltreffendheid van uitgaven uit hoofde van structurele maatregelen
met betrekking tot afvalwaterbehandeling voor de programmeringsperioden 1994-1999 en 2000-200636
BIJLAGE  
AANVULLENDE OPMERKINGEN BIJ HET DIAGRAM
VERSCHILLENDE STADIA IN DE BEHANDELING 
VAN AFVALWATER EN ZUIVERINGSSLIB
Afvalwater wordt verzameld via de stedelijke riolering en wordt naar 
de stedelijke waterzuiveringsinstallatie (SWZI) gepompt, alwaar het verschillende stadia van behandeling ondergaat voordat het wordt 
geloosd in de waterlopen van het stroomgebied.
Voorbehandeling van afvalwater
Deze mechanische fase behelst de verwijdering van de grootste delen 
afval (bijv. papier, plastic, …) door middel van zeven en de verwij-dering van zand en olie door andere processen.
Primaire afvalwaterbehandeling
Deze mechanische fase behelst een eerste scheiding van grote  afvaldeeltjes uit het afvalwater, die bezinken op de bodem van  
het reservoir. Deze deeltjes worden dan bij elkaar geschraapt en 
als zuiveringsslib doorgeleid voor een volgende behandeling en  hergebruik.
Secundaire afvalwaterbehandeling
Deze biologische fase behelst de behandeling van afvalwater om biologisch afbreekbare organische verontreinigende stoffen, zoals gemeten in BZV5-, CZV- en TGS-concentraties (zie Kwaliteitpara-
meters), te verwijderen.
De meest voorkomende vorm van secundaire behandeling behelst het 
gebruik van reinigende micro-organismen die de biologisch afbreek-bare delen van het slib afbreken en verteren. Dit leidt vervolgens tot een vergelijkbare afscheiding en verzameling van zuiveringsslib als die beschreven voor de primaire fase van afvalwaterbehandeling.
Tertiaire afvalwaterbehandeling
Deze biologische/chemische fase wordt doorlopen indien dat nood-zakelijk is om de concentratie nutriënten in het behandelde afval-water te verminderen voordat het wordt geloosd in waterlopen in stroomgebieden waarbij het risico van eutrofiëring aanwezig is.
ld904920_NL_insideBT.indd   36 20/05/09   11:07:49
Speciaal verslag nr. 3/2009 — De doeltreffendheid van uitgaven uit hoofde van structurele maatregelen
met betrekking tot afvalwaterbehandeling voor de programmeringsperioden 1994-1999 en 2000-200637
Eutrofiëring ontstaat door een door nutriënten veroorzaakte explo-
sieve groei van algen waardoor het zuurstofgehalte in het water  afneemt en inheemse waterplanten, vissen en andere waterfauna verdwijnen.
De twee belangrijkste nutriënten die eutrofiëring veroorzaken zijn 
fosfor (in zoetwater) en stikstof (in zoutwater).
Quartaire afvalwaterbehandeling
Deze stralingsfase wordt indien nodig toegepast om bacteriën  
(E. coli ) te verwijderen die schadelijke zijn voor mensen die nabij-
gelegen wateren gebruiken, gewoonlijk om te baden. Deze behan-
deling behelst in de regel de ontsmetting van behandeld slib met 
ultraviolet licht.
Behandeling van zuiveringsslib
Zuiveringsslib wordt in het algemeen ontwaterd tot het “modder” 
is met 20 % water, zogenaamd “bioslib”. Het kan verder worden gedroogd tot een watergehalte van 1 % in droge granulaatvorm,  zogeheten “biofert” (biologische mestkorrels) voordat het wordt afgevoerd.
Bioslib en biofert kunnen op het land worden hergebruikt als de 
concentratie verontreinigende stoffen niet te hoog is. Biofert kan daarnaast ook worden hergebruikt voor de opwekking van energie door verbranding.
De richtlijn inzake zuiveringsslib schrijft ook voor dat landbouw-
gronden periodiek getest worden op aanvaardbare concentraties zware metalen voordat zuiveringsslib wordt opgebracht.
PARAMETERS VOOR KWALITEITSCONTROLE VASTGELEGD IN DE EURICHTLIJNEN
Behandeld afvalwater (Richtlijn inzake stedelijk afvalwater)
De volgende parameters worden getest in het behandelde afvalwater 
voordat het de SWZI verlaat voor lozing in de ontvangende wateren 
van het stroomgebied:
ld904920_NL_insideBT.indd   37 20/05/09   11:07:49
Speciaal verslag nr 3/2009 — De doeltreffendheid van uitgaven uit hoofde van structurele maatregelen
met betrekking tot afvalwaterbehandeling voor de programmeringsperioden 1994-1999 en 2000-200638
Biologisch zuurstofverbruik (BZV)
Hoeveelheid zuurstof die verbruikt wordt door micro-organismen 
om biologisch afbreekbare organische en minerale stoffen in het 
water te verwijderen. Over het algemeen wordt BZV5 gebruikt om 
het zuurstofverbruik te meten in mg O2/l na 5 dagen. Hoe hoger de 
BZV5-waarde, hoe groter het verbruik van zuurstof door micro-orga-
nismen en hoe groter de vervuiling.
Chemisch zuurstofverbruik (CZV)
Hoeveelheid zuurstof die wordt verbruikt om de organische en  
minerale stoffen in het water met chemische middelen te oxide-ren. CZV omvat dus zowel de biologisch afbreekbare stoffen die 
worden gekenmerkt door BZV5 als de oxideerbare stoffen die niet biologisch afbreekbaar zijn. Deze parameter wordt ook uitgedrukt in mg O
2/l.
Totale hoeveelheid gesuspendeerde stoffen (TGS)
Hoeveelheid in het water gesuspendeerde minerale en organische 
deeltjes die achterblijft op een poreuze filter. Deze parameter wordt 
ook uitgedrukt in mg/l.
Stikstof totaal (ST) en Fosfor totaal (FT)
Hoeveelheid eutrofiëring-veroorzakende nutriënten in het water. Deze parameter wordt ook uitgedrukt in mg/l.
Behandeld zuiveringsslib (Richtlijn inzake zuiveringsslib)
Er wordt getest op concentraties van de volgende zware meta-len, uitgedrukt in mg / kg droge stof, in slib voor toepassing op 
landbouwgronden:
Cadmium, koper, nikkel, lood, zink, kwik en chroom
Waterkwaliteit van stroomgebieden (Kaderrichtlijn Water)
De EU heeft een geavanceerd systeem voor het testen, indelen en 
monitoren ontwikkeld waarmee de wateren van de lidstaten inge-deeld kunnen worden in vijf ecologische-toestandsklassen; twee  daarvan, goed en zeer goed, voldoen aan de beleidsdoelstellingen 
van de EU op het gebied van schoon water.
ld904920_NL_insideBT.indd   38 20/05/09   11:07:49
REPLY OF THE 
COMMISSION
Speciaal verslag nr 3/2009 — De doeltreffendheid van uitgaven uit hoofde van structurele maatregelen
met betrekking tot afvalwaterbehandeling voor de programmeringsperioden 1994-1999 en 2000-200639
ANTWOORDEN VAN
DE COMMISSIE
SAMENVATTING
III. 
De Commissie wijst erop dat in de vier lidsta-
ten waar de controles hebben plaatsgevon-
den, afvalwaterbehandeling een belangrijke 
investeringsprioriteit was voor het Cohesie-fonds en het Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling (hierna „EFRO” genoemd).
IV.
De onvolledige benutting van de capaci-
teit van sommige zuiveringsinstallaties is  
soms het gevolg van vertragingen bij de  aanleg van afvalwatersystemen in combi-natie met significante veranderingen in de 
economische activiteit die niet konden wor-
den voorzien. Voorts kunnen in projecten  voor de behandeling van afvalwater hogere 
eisen worden gesteld dan die van de richt-
lijn inzake stedelijk afvalwater. In dergelijke 
gevallen kan een toekomstgericht ontwerp van de zuiveringsinstallatie kosteneffectief 
zijn, maar tijdelijk tot gevolg hebben dat de zuiveringsinstallaties onder hun capaciteit werken.
V.
De Commissie is het ermee eens dat bij  investeringen in deze sector moet worden  uitgegaan van een langetermijnplanning  op lokaal/regionaal niveau en dat de fond-sen in het kader van het cohesiebeleid in  de financiering moet worden opgenomen,  maar dat zij met andere middelen moeten  worden aangevuld.
VI.
Het hergebruik van zuiveringsslib wordt in vele gevallen beperkt door de kwaliteit van het slib, geografische omstandigheden of  economische overwegingen.
VII. 
De Commissie werkt aan een herziening van 
de richtlijn inzake zuiveringsslib, waarvoor een veelomvattende effectbeoordeling van de verschillende mogelijkheden en hun kos-
ten en baten zal worden ontwikkeld.
ld904920_NL_insideBT.indd   39 20/05/09   11:07:49
ANTWOORDEN VAN
DE COMMISSIE40
VIII.
De lidstaten zijn eerstverantwoordelijk voor 
de selectie, de tenuitvoerlegging en het toe-zicht op medegefinancierde projecten. 
Voor de periode 2007-2013 heeft de Commis-
sie een checklist voor intern gebruik opge-steld die bij de evaluatie van grote water- en afvalwaterprojecten wordt gebezigd om te beoordelen of die projecten stroken met  
het acquis en het beleid op milieugebied.  
Momenteel is evenwel alleen voor grote pro-
jecten (in deze sector zijn dat projecten van meer dan 25 miljoen euro) een besluit van de Commissie vereist. 
IX. 
Voordat wordt overgegaan tot uitbetaling  
van het saldo aan een Cohesiefondsproject of groot project, probeert de Commissie na te gaan of aan de financieringsvoorwaar-
den is voldaan en waar nodig verzoekt zij  de begunstigde om nadere uitleg. De Com-
missie zal nagaan hoe de aanbevelingen van 
de Rekenkamer het beste kunnen worden  opgevolgd. 
Voor afvalwaterprojecten die in de periode 
2007-2013 worden goedgekeurd, zijn een  reeks outputindicatoren opgenomen in het medefinancieringsbesluit van de Commissie (bv. niveau van de behandeling, capaciteit van de installatie). 
X. 
In de periode 2000-2006 heeft de Commis-
sie zich ingespannen om het beginsel van  “de vervuiler betaalt” ingang te doen vinden door een document op te stellen met richt-
snoeren voor de toepassing van dit beginsel 
in het kader van het Cohesiebeleid. In het  document werd het belang van deze bena-
dering benadrukt en werden de lidstaten  
verzocht te streven naar een intensievere  toepassing van het beginsel. Vanaf 2010  wordt het beginsel van “de vervuiler betaalt” 
operationeel, overeenkomstig de bepalin-
gen van de Kaderrichtlijn Water. INLEIDING
2.c) Er wordt opgemerkt dat de bepalingen van de Kaderrichtlijn Water niet van toepassing 
waren op de gecontroleerde projecten en de periode 1994-2006. 
Zij worden van toepassing op de projecten 
die na 2009 worden voorbereid. 
8. 
De Commissie wijst erop dat de lidstaten  eerstverantwoordelijk zijn voor de selectie, 
de tenuitvoerlegging en het toezicht op de 
projecten. 
9. 
De Commissie controleert op gezette tijden 
of de bepalingen van de richtlijn inzake ste-
delijk afvalwater worden nageleefd. In de  vier uitvoeringsverslagen die door de Com-
missie eind 2007 zijn opgesteld, worden de horizontale inbreukprocedures die zijn inge-leid ten aanzien van de lidstaten, inclusief 
ten aanzien van de gecontroleerde staten,  
alsmede de arresten van het Hof van Justitie vermeld. 
11-12. 
Voor de periode 2007-2013 kan de Com-missie op grond van de verordening alleen grote projecten (meer dan 25 miljoen euro voor milieuprojecten), die hetzij door het  Cohesiefonds, hetzij door het EFRO worden medegefinancierd, beoordelen en goedkeu-ren. Voor deze projecten zijn er geen eind-verslagen die door de Commissie moeten  worden goedgekeurd. 
Voor de gecontroleerde periode werd de  
kwaliteit van de door de lidstaten inge-
diende individuele projecten alleen voor  Cohesiefondsprojecten en grote EFRO-pro-
jecten door de Commissie onderzocht. 
Voor beide periodes is de beoordeling van 
de projecten door de Commissie gebaseerd op sociaaleconomische factoren, de samen-hang en de consistentie van het project, en rijpheid en capaciteit, met gebruikmaking  
van technieken zoals kosten-batenanalyse  
en interne rentabiliteit. 
Speciaal verslag nr 3/2009 — De doeltreffendheid van uitgaven uit hoofde van structurele maatregelen
met betrekking tot afvalwaterbehandeling voor de programmeringsperioden 1994-1999 en 2000-2006
ld904920_NL_insideBT.indd   40 20/05/09   11:07:50
ANTWOORDEN VAN
DE COMMISSIE41
De Commissie gaat er bij de eindbeoordeling 
van uit dat het project operationeel is en in overeenstemming is met het oorspronkelijk besluit. Of de medegefinancierde zuiverings-
installatie daarna naar behoren functioneert valt niet binnen de reikwijdte van de beoor-
deling van het Cohesiebeleid, maar onder de 
algemene communautaire wetgeving.
OPMERKINGEN
23. 
De onvolledige benutting van de capaciteit van sommige zuiveringsinstallaties is soms 
het gevolg van vertragingen bij de aanleg  van afvalwatersystemen in combinatie met significante veranderingen in de economi-
sche activiteit die niet konden worden voor-zien. Voorts kunnen projecten voorzien in  
een behandeling van afvalwaterbronnen die 
verder gaat dan hetgeen de richtlijn vereist. 
In dergelijke gevallen kan een toekomstge-richt ontwerp van de zuiveringsinstallatie  
kosteneffectief zijn, maar tijdelijk tot gevolg 
hebben dat de zuiveringsinstallaties onder 
hun capaciteit werken. 
De Commissie is het ermee eens dat bij  
investeringen in deze sector moet worden  uitgegaan van een langetermijnplanning  
op lokaal/regionaal niveau en dat de fond-sen in het kader van het cohesiebeleid in  de financiering moeten worden opgenomen 
en met andere middelen moeten worden  
aangevuld.
24. 
De onverwachte groei of sociaaleconomi-
sche veranderingen in de betrokken regio  
behoren tot de risico’s die een weerslag heb-ben op het projectverloop. 
25. 
In het algemeen hebben de medegefinan-cierde zuiveringsinstallaties geleid tot een verbetering van het afvalwaterbeheer in de 
betrokken regio’s en tot een vermindering 
van de milieueffecten. 26. 
De Commissie neemt nota van de gemelde feiten en zal aanvullend onderzoek verrich-
ten. Zij benadrukt evenwel dat de lidstaten verantwoordelijk zijn voor de werking van  de zuiveringsinstallaties en de naleving van 
de communautaire wetgeving.
a) 
Wanneer de zuiveringsinstallatie voor stede-
lijk afvalwater operationeel wordt, dient een 
voorbehandeling van industrieel afvalwater 
aanwezig te zijn. In het kader van het onder-zoek van de Commissie bij de indiening van 
het project dient de begunstigde te kunnen 
aantonen dat industrieel afvalwater op een 
correcte wijze een voorbehandeling onder-
gaat of dat er een actieplan met een oplos-sing voor deze kwestie is opgesteld. 
Het lozen van industrieel afvalwater moet  
ook onderworpen zijn aan een vergunnings-procedure, zoals in artikel 11 van de richtlijn inzake stedelijk afvalwater is vastgesteld.
b) 
Projecten kunnen voorzien in technische bij-stand om de deskundigheid bij de begun-stigden te vergroten. 
c) 
De Commissie heeft maatregelen genomen om het vereiste inzake de verwijdering van nutriënten in praktijk te brengen, zowel door voorlichting te verstrekken (schrijven aan de 
lidstaten van 3.7.2003) als door het inleiden 
van wettelijke inbreukprocedures (wegens  
een ontoereikende afvalwaterkwaliteit bij  zuiveringsinstallaties en/of een gebrek-kige aanwijzing van kwetsbare gebieden),  
hetgeen heeft geresulteerd in arresten van 
het Hof van Justitie (zie voortgangsrapport 
2007).
27. 
a) 
De Commissie heeft monitoring- en presta-tiegegevens opgevraagd met het oog op het 
komende vijfde voortgangsrapport over de richtlijn inzake stedelijk afvalwater. 
Speciaal verslag nr 3/2009 — De doeltreffendheid van uitgaven uit hoofde van structurele maatregelen
met betrekking tot afvalwaterbehandeling voor de programmeringsperioden 1994-1999 en 2000-2006
ld904920_NL_insideBT.indd   41 20/05/09   11:07:50
ANTWOORDEN VAN
DE COMMISSIE42
32. 
Het hergebruik van zuiveringsslib wordt in talrijke gevallen beperkt door de kwaliteit  van het slib, geografische omstandigheden 
of economische overwegingen.
a) 
De Commissie wijt de afvoer van zuiverings-slib naar gemeentelijke stortplaatsen ten  tijde van de controle aan een combinatie  van gebrek aan belangstelling bij de indus-trie voor het hergebruik van slib en reacties van het publiek.
b) 
Voor de grote zuiveringsinstallatie in Grie-
kenland verleent de Commissie medefinan-
ciering voor een project tot uitbreiding en voltooiing van deze zuiveringsinstallatie  voor afvalwater. Het omvat de bouw van een ontwateringseenheid voor slib en is gericht 
op hergebruik van ontwaterd slib. Het pro-
ject is in 2006 goedgekeurd en zal eind 2009 
worden voltooid.
34. 
Wat betreft de kwaliteitscontroles van zui-veringsslib in het kader van de richtlijn  
inzake zuiveringsslib, hebben bepaalde lid-staten grenswaarden vastgesteld die lager zijn dan die van de richtlijn. Afhankelijk van welk soort afvalwater in de riolering wordt geloosd (met name industrieel afvalwater) 
kan het noodzakelijk zijn om aanvullende  parameters te controleren. 
35. 
De Commissie werkt aan een herziening  van de Richtlijn inzake zuiveringsslib van  
1986. Voor deze herziening zal een veelom-
vattende effectbeoordeling van de moge-lijkheden en hun kosten en baten worden  
ontwikkeld.
Het voorlopige tijdschema ziet er als volgt 
uit: opstellen van een effectbeoordeling  voor een eventueel wetgevingsvoorstel in  2009;  goedkeuring van een eventueel wet-
gevingsvoorstel in 2010.36. 
De effectbeoordeling in het kader van de  herziening van de richtlijn inzake zuive-
ringsslib heeft tot doel de economische,  
sociale en milieurisico’s te onderzoeken die 
verbonden zijn met de verspreiding over het 
land van zuiveringsslib. De aanscherping  
van bestaande grenswaarden voor zware  
metalen en de invoering van strengere  
grenswaarden voor organische en andere  
verontreinigende stoffen behoren tot de  
belangrijkste opties die in overweging zul-
len worden genomen. 
39. 
De Commissie verwijst naar haar antwoor-
den op paragrafen 8, 9 en 12. 
41. 
Voor de periode 2007-2013 heeft de Com-
missie een checklist voor intern gebruik  opgesteld die bij de evaluatie van belang-
rijke water- en afvalwaterprojecten wordt  gebezigd om te beoordelen of die projec-ten stroken met het acquis en het beleid op 
milieugebied. 
42. 
Het gebruik van een handleiding en check-
list voor grote projecten is niet bindend voor de lidstaten, maar louter indicatief.
Voor de periode 2007-2013 organiseert  
de Commissie regelmatig interne oplei-dingen over de beoordeling van water- en  
afvalwaterprojecten. 
43.
a) Voor de periode 2007-2013 wordt van pro-jectbegunstigden verwacht dat ze de eind-
bestemming vermelden van het slib waarop 
de aanvraag betrekking heeft, hetgeen bete-kent dat een voorafgaande raming van de  kwaliteit en de kwantiteit van het slib moet worden opgesteld. Bij “greenfield”-investe-
ringen is het evenwel mogelijk dat er geen gedetailleerde informatie beschikbaar is  
over de kwaliteit van het zuiveringsslib. 
Speciaal verslag nr 3/2009 — De doeltreffendheid van uitgaven uit hoofde van structurele maatregelen
met betrekking tot afvalwaterbehandeling voor de programmeringsperioden 1994-1999 en 2000-2006
ld904920_NL_insideBT.indd   42 20/05/09   11:07:50
ANTWOORDEN VAN
DE COMMISSIE43
b) 
Voor de gecontroleerde periode (1994-2006) waren er op Europees niveau alleen voor  bepaalde  wateren (bv. drinkwaterwinning en 
zwemwater) prestatie-indicatoren betreffende de waterkwaliteit. De in de Gids voor het Cohe-
siefonds 2000-2006 opgenomen indicatoren 
konden dus niet voor alle projecten worden toegepast. Uitgebreide prestatie-indicatoren zijn alleen in het kader van de Kaderrichtlijn Water ingevoerd, waarbij de doelstellingen tegen december 2009 moeten worden vast-gesteld en in de regel tegen december 2015 moeten worden verwezenlijkt. 
45. 
De Commissie wijst erop dat zij niet over de rechtsgrondslag en evenmin over de nodige middelen beschikt voor een strikter onder-
zoek van projectaanvragen.
a) 
In talrijke gevallen heeft de Commissie lid-staten voor het Hof van Justitie gedaagd,  met inbegrip van de vier lidstaten waar de 
controles hebben plaatsgevonden, wegens ontoereikende afvalwaterkwaliteit bij zuive-
ringsinstallaties en/of een gebrekkige aan-
wijzing van kwetsbare gebieden, en zij zal dit ook in de toekomst blijven doen. 
b) 
Wat betreft de ontoereikende slibafvoer bij 
een grote zuiveringsinstallatie in Grieken-land, was de Commissie zich bewust van het 
probleem en heeft zij de desbetreffende lid-
staat verzocht om een oplossing uit te wer-
ken, die met steun van de Commissie is ten uitvoer gelegd (zie paragraaf 32, onder b)). 
47. 
De Commissie gaat er bij de eindbeoordeling 
van uit dat het project operationeel is en in overeenstemming is met het oorspronkelijk besluit. Of de medegefinancierde zuiverings-
installatie daarna naar behoren functioneert, valt niet binnen de reikwijdte van de beoor-deling van het Cohesiebeleid.  Voorts zijn er 
geen wettelijk bindende voorschriften die  
de lidstaten verplichten om stelselmatig  
informatie te verstrekken over de kwaliteit van het lozingswater en de ontvangende  
wateren en over de kwaliteit en de aard van de afvoer van het zuiveringsslib.48. 
Met een recentelijk ingevoerd IT-instrument 
zou de komende afsluitingsprocedure vlot-
ter en transparanter moeten verlopen.  Van 
geval tot geval wordt bekeken of een con-
trole dient plaats te vinden, in het bijzon-
der wanneer zich bij een project problemen 
hebben voorgedaan. Opschorting of intrek-king van een betaling van het saldo kan  ook plaatsvinden na de ontvangst en de  
beoordeling van het eindverslag door de  
Commissie. 
49. 
De Commissie verwijst naar haar opmer-
kingen bij paragraaf 43, onder b), en  
paragraaf 55. 
53. 
De Commissie gaat momenteel na of de wet-
geving inzake detergenten dient te worden herzien, op basis van een veelomvattende  effectbeoordeling van de mogelijkheden en 
hun kosten en baten.
55. 
In de periode 2000-2006 heeft de Commis-sie zich ingespannen om het beginsel van  “de vervuiler betaalt” ingang te doen vinden door een document met richtsnoeren voor 
de toepassing van dit beginsel en een hand-leiding over kosten-batenanalyse (2002) op te stellen. Met deze instrumenten werden de 
lidstaten verzocht te streven naar een inten-sievere toepassing van de  beginselen van  
“de vervuiler betaalt” en  van kostendekking. 
Vanaf 2010 worden deze beginselen opera-
tioneel, overeenkomstig de bepalingen van de Kaderrichtlijn Water. 
Speciaal verslag nr 3/2009 — De doeltreffendheid van uitgaven uit hoofde van structurele maatregelen
met betrekking tot afvalwaterbehandeling voor de programmeringsperioden 1994-1999 en 2000-2006
ld904920_NL_insideBT.indd   43 20/05/09   11:07:50
ANTWOORDEN VAN
DE COMMISSIE44
CONCLUSIES EN AANBEVELINGEN
59.
a) De onvolledige benutting van de capaciteit van sommige zuiveringsinstallaties is soms het gevolg van vertragingen bij de aanleg  van afvalwatersystemen in combinatie met significante veranderingen in de economi-sche activiteit die niet konden worden voor-zien. Voorts kunnen projecten voorzien in  een behandeling van afvalwaterbronnen die verder gaat dan hetgeen de richtlijn vereist. 
In dergelijke gevallen kan een toekomstge-
richt ontwerp van de zuiveringsinstallatie  kosteneffectief zijn, maar tijdelijk tot gevolg hebben dat de zuiveringsinstallaties onder 
hun capaciteit werken. 
b) 
De Commissie benadrukt dat de lidstaten  
verantwoordelijk zijn voor de werking van  
de zuiveringsinstallaties en de naleving van de communautaire wetgeving. In talrijke  
gevallen heeft de Commissie lidstaten voor 
het Hof van Justitie gedaagd, met inbegrip 
van de vier lidstaten waar de controles heb-
ben plaatsgevonden, wegens ontoereikende 
afvalwaterkwaliteit bij zuiveringsinstallaties 
en/of een gebrekkige aanwijzing van kwets-bare gebieden en zij zal dit ook in de toe-
komst blijven doen.
60.
a) De Commissie is het ermee eens dat bij  investeringen in deze sector moet worden  
uitgegaan van een langetermijnplanning  op lokaal/regionaal niveau en dat de fond-
sen in het kader van het cohesiebeleid in  
de financiering moeten worden opgenomen en met andere middelen moeten worden  aangevuld. 
b) 
De instrumenten voor regulering van de  lozingen van industrieel afvalwater worden omschreven in de richtlijn inzake stedelijk 
afvalwater (artikel 11) en moeten door de  
lidstaten worden toegepast. 62.
a) 
Hergebruik van zuiveringsslib wordt in tal-rijke gevallen beperkt door de kwaliteit van 
het slib, geografische omstandigheden of  
economische overwegingen.
63.
a) 
De Commissie is het ermee eens dat de  
projecten in deze sector moeten voorzien in 
een strategie voor de afvoer van zuiverings-
slib. Bij nieuwe projecten die in de perio-de 2007-2013 worden ingediend, wordt dit gecontroleerd. 
b) 
In 2007 werden de lidstaten verzocht om  
gegevens over de productie van zuiverings-
slib te verstrekken, in het kader van de voor-
bereiding van het vijfde voortgangsrapport over de Richtlijn inzake stedelijk afvalwater. 
Het rapporteringsvereiste heeft lidstaten  ertoe aangezet om nationale databases op te stellen. 
c) 
De Commissie werkt aan een herziening van de richtlijn inzake zuiveringsslib op basis  van een veelomvattende effectbeoorde-
ling van de mogelijkheden en hun kosten  en baten.
64.
De Commissie wijst erop dat de lidstaten  eerstverantwoordelijk zijn voor de selectie, de tenuitvoerlegging en het toezicht op de projecten. 
a) 
De Commissie beschikt niet over de rechts-grondslag en evenmin over de nodige mid-delen om een strikter onderzoek uit te  voeren. Voor de periode 2007-2013 is de  
beoordeling van grote projecten evenwel  gestroomlijnd en indien projecten niet aan de minimumvoorschriften voldoen, komen  zij niet in aanmerking voor medefinanciering (bv. informatie verstrekken over de strate-
gie voor de afvoer van zuiveringsslib). Het probleem wordt aangepakt door checklists 
te gebruiken en te voorzien in specifieke  
opleiding. 
Speciaal verslag nr 3/2009 — De doeltreffendheid van uitgaven uit hoofde van structurele maatregelen
met betrekking tot afvalwaterbehandeling voor de programmeringsperioden 1994-1999 en 2000-2006
ld904920_NL_insideBT.indd   44 20/05/09   16:17:56
ANTWOORDEN VAN
DE COMMISSIE45
b) 
Wat de periode 2007-2013 betreft, zullen in het kader van zowel het Cohesiefonds als het EFRO zullen alleen voor grote projecten voor 
de zuivering van stedelijk afvalwater indi-viduele besluiten van de Commissie vereist 
zijn. In het algemeen zal de Commissie over 
minder gedetailleerde gegevens beschikken met betrekking tot de uitvoering en voltooi-ing van grote projecten dan in het verleden het geval was. 
65.
b) 
In de periode 2000-2006 heeft de Commissie 
zich ingespannen om het beginsel van de  
“vervuiler betaalt” ingang te doen vinden  
door een document op te stellen met richt-snoeren voor de toepassing van dit beginsel en door in de Gids voor het Cohesiefonds  
te wijzen op het belang van dit beginsel.  In de handleiding voor kosten-batenanalyse 
(2002) werden voor de lidstaten relevante  
richtsnoeren opgenomen met betrekking tot 
de wijze waarop inzake kostendekking voor-
uitgang kon worden geboekt. Aangezien  
deze richtsnoeren niet juridisch bindend  
waren, kon de Commissie de lidstaten alleen 
verzoeken te streven naar een intensievere toepassing van het beginsel. 
66.
a) 
Voor de periode 2007-2013 heeft de Commis-sie een checklist voor intern gebruik opge-steld die bij de evaluatie van grote water- en 
afvalwaterprojecten wordt gebezigd om te beoordelen of die projecten stroken met het acquis en het beleid op milieugebied, waar-
bij onder andere rekening wordt gehouden 
met de kwaliteit van het lozingswater en de afvoer van het slib. Voorts worden een aantal 
outputindicatoren opgenomen in de beslui-
ten van de Commissie over de afzonderlijke 
projecten (bv. niveau van de behandeling,  capaciteit van de installatie). c) 
De Commissie gaat momenteel na of de wet-geving inzake detergenten dient te worden 
herzien, op basis van een veelomvattende  effectbeoordeling van de mogelijkheden en hun kosten en baten.
d) 
In de nieuwe handleiding voor de kosten-
batenanalyse van investeringsprojecten  
(juni 2008) wordt de aandacht gevestigd op 
de cruciale rol bij afvalwaterprojecten van 
de beginselen van “de vervuiler betaalt” en totale kostendekking. De in de Kaderrichtlijn 
Water opgenomen wettelijke voorschriften 
ondersteunen dit nu en zullen resulteren in 
een beter waterprijsbeleid dat tegen 2010  
op kostendekking zal zijn gebaseerd.
Speciaal verslag nr 3/2009 — De doeltreffendheid van uitgaven uit hoofde van structurele maatregelen
met betrekking tot afvalwaterbehandeling voor de programmeringsperioden 1994-1999 en 2000-2006
ld904920_NL_insideBT.indd   45 20/05/09   11:07:50
ld904920_NL_insideBT.indd   46 20/05/09   11:07:51
REPLY OF THE 
COMMISSION
Speciaal verslag nr. 3/2009 — De doeltreffendheid van uitgaven uit hoofde van structurele maatregelen
met betrekking tot afvalwaterbehandeling voor de programmeringsperioden 1994-1999 en 2000-200647
Europese Rekenkamer
Speciaal verslag nr. 3/2009
De doeltreffendheid van uitgaven uit hoofde van structurele maatregelen met betrekking tot afvalwaterbehandeling
voor de programmeringsperioden 1994-1999 en 2000-2006
Luxemburg: Bureau voor officiële publicaties der Europese Gemeenschappen2009 — 45 blz. — 21 x 29,7 cm
ISBN 978-92-9207-258-2
ld904920_NL_insideBT.indd   47 20/05/09   11:07:51
ld904920_NL_insideBT.indd   48 20/05/09   11:07:51
Waar kunt u EU-publicaties krijgen?
Betaalde publicaties:
• bij de EU Bookshop (http://bookshop.europa.eu);• bij uw boekhandel onder vermelding van titel, uitgever en/of ISBN-nummer;•  rechtstreeks bij een van onze verkoopagenten. U vindt de contactgegevens op 
http://bookshop.europa.eu of u kunt ze per fax aanvragen op +352 2929-42758.
Gratis publicaties:• bij de EU Bookshop (http://bookshop.europa.eu);•  bij de vertegenwoordigingen en delegaties van de Europese Commissie. U vindt 
de contactgegevens op http://ec.europa.eu of u kunt ze per fax aanvragen op +352 2929-42758.
ld904920_NL_coverBT.indd   2 20/05/09   11:02:23
2009
DE DOELTREFFENDHEID VAN UITGAVEN UIT HOOFDE 
VAN STRUCTURELE MAATREGELEN MET BETREKKING TOT AFVALWATERBEHANDELING  VOOR DE 
PROGRAMMERINGSPERIODEN 19941999 EN 20002006EUROPESE 
REKENKAMER
Speciaal verslag  nr. 3AFVALWATER EN ZUIVERINGSSLIB VAN STEDELIJKE AGGLOMERATIES 
KUNNEN DE KWALITEIT VAN EUROPA’S MEREN, RIVIEREN, KUSTWATEREN, GRONDWATER EN BODEM AANTASTEN. DAAROM HEEFT DE EU EEN SERIE RICHTLIJNEN VASTGESTELD EN OOK DE BOUW VAN STEDELIJKE WATERZUIVERINGSINSTALLATIES GECOFINANCIERD. IN DIT VERSLAG ANALYSEERT DE REKENKAMER OF DOOR DE EU GECOFINANCIERDE ZUIVERINGSINSTALLATIES TOEREIKENDE PRESTATIES BIJ DE BEHANDELING 
VAN AFVALWATER LEVEREN EN OF HET DOOR DE INSTALLATIES 
GEPRODUCEERDE SLIB GOED WORDT GEBRUIKT. OOK DE ROL VAN DE COMMISSIE WORDT ONDERZOCHT.
EUROPESE REKENKAMER
ISSN 18310915
NL
QJ-AB-09-003-NL-C
ISBN 978-92-9207-258-2
ld904920_NL_coverBT.indd   1 20/05/09   11:02:22