Wat betreft de gevolgen van de COVID-19-crisis voor het voedselsysteem en voor de productie en consumptie van biologische voeding, was een grote meerderheid van de respondenten van mening dat “de crisis heeft laten zien hoe afhankelijk we zijn van seizoensgebonden biologische landbouw”. Een meerderheid van de respondenten (59 %) was van mening dat de crisis “de biologische landbouw en de rol ervan in de voedselvoorziening van de EU heeft versterkt”. “De crisis heeft structurele wijzigingen in het voedselverbruik ten voordele van de biologische landbouw versneld”, volgens 53 % van de deelnemers. Volgens 51 % van de respondenten zal de grotere vraag naar biologische producten aanhouden na de COVID-19-crisis.

Een meerderheid van de respondenten (63 %) vond biologische voeding te duur voor de consument, gaf aan dat de consument niet op de hoogte was van het EU-label (63 %) en dat er teveel eco-regelingen voor voeding bestaan die kunnen worden verward met de regeling voor biologische voeding (59 %). In antwoord op de vraag naar andere belemmeringen voor een grotere productie en consumptie van biologische voeding in de EU, vermeldden de respondenten de prijs van conventionele producten als belangrijkste belemmering (43 vermeldingen). Een gebrek aan vertrouwen in het EU-label voor biologische voeding en een gebrek aan informatie over de gezondheids- en milieuvoordelen van biologische landbouw werden door respectievelijk 12 en 11 respondenten vermeld.

De meeste reacties (437), goed voor 52 % van alle respondenten, waren afkomstig van EU-burgers, gevolgd door bedrijven/bedrijfsorganisaties (133 reacties - 16 %) en bedrijfsverenigingen (69 reacties - 8 %). Ngo’s hebben 51 reacties ingediend. Van alle reacties was 4 % (36 respondenten) afkomstig van academische/onderzoeksinstellingen; het aandeel van overheidsinstanties was ongeveer een even groot (33 reacties). 1 % van de reacties was afkomstig van milieuorganisaties (9 reacties), niet-EU-burgers (9 reacties) en vakbonden (5 reacties). Twee consumentenorganisaties hebben een reactie ingediend. De resterende 7 % (56 reacties) van de respondenten noemde zichzelf “andere”.

In dit werkdocument van de diensten van de Commissie wordt een overzicht gegeven van de raadplegingsactiviteiten in verband met het actieplan voor de ontwikkeling van de biologische productie, zoals uiteengezet in de raadplegingsstrategie voor dit initiatief, met name de routekaart, de openbare raadpleging en aanvullende bijdragen van belanghebbenden. De belanghebbenden werden meermaals verzocht aanvullende standpuntnota’s en documenten in te dienen; zij hebben dit ook rechtstreeks gedaan, niet alleen in het kader van de routekaart of de openbare raadpleging.

In het algemeen was er een ruime mate van overeenstemming over de negen acties die werden voorgesteld om de sector van de biologische productie in de EU te ontwikkelen (van 57 % tot 91 %). De bewustmaking van de milieu- en klimaatvoordelen van biologische landbouw kon op een brede consensus rekenen (91 % van de reacties). Voor vier acties bedroeg de steun meer dan 80 %: i) regelingen in scholen ter bevordering van gezonde voeding (83 %), ii) biologische producten in openbare/particuliere kantoren en kantines (83 %), iii) grotere zichtbaarheid en keuze van biologische producten bij retailers (83 %) en iv) meer openbare aanbestedingen van biologische producten (81 %). Twee acties in verband met afzetbevordering werden gesteund door meer dan driekwart van de respondenten: voorlichtingscampagnes over het EU-logo voor biologische producten (78 %) en het feit dat campagnes ter bevordering van de afzet van landbouwproducten specifiek op biologische producten moeten gericht zijn (77 %). Het prijsconcurrentievermogen van biologische producten moet worden verbeterd volgens 76 % van de respondenten. Ten slotte gaf 57 % van de respondenten aan dat het EU-logo voor biologische producten onvoldoende wordt erkend. Op de vraag naar andere acties om de biologische productiesector in de EU te ontwikkelen, antwoordden de respondenten dat er in de eerste plaats behoefte is aan betere informatie voor de consument (47 vermeldingen), met name over de gezondheids- (12) en maatschappelijke voordelen van biologische landbouw. De behoefte om informatie te verstrekken over de werkelijke kosten (rekening houdend met externe effecten) van de conventionele landbouw en deze toe te passen, kwam ook herhaaldelijk terug in de reacties (37 keer) en openbare aanbestedingen werden beschouwd als een positieve factor om de vraag naar biologische producten te doen toenemen (27 vermeldingen).

Er was een ruime mate van overeenstemming over de zeven acties die werden voorgesteld om het vertrouwen van de consument in de sector van de biologische productie in de EU te vergroten (van 70 % tot 92 %). Er bestond een brede consensus (91 % van de antwoorden) over het feit dat informatie over biologische producenten transparant en beschikbaar moet zijn voor consumenten, en dat actie moet worden ondernomen om consumenten te helpen een duidelijk onderscheid te maken tussen het EU-logo voor biologische producten en andere milieu- en kwaliteitsregelingen. Voor 88 % van de respondenten moet het gemakkelijker worden om de oorsprong van biologische producten te traceren en 84 % van de respondenten vindt dat inspanningen moeten worden geleverd om fraude in de biologische sector aan te pakken. Ook redenen voor het gebrek aan consumentenvertrouwen moeten verder worden onderzocht (86 %) en er moeten meer inspanningen worden geleverd om fraude in de biologische sector aan te pakken (84 %). Ten slotte verklaarden de respondenten dat de naleving van de regels voor biologische productie beter moeten worden gecontroleerd door overheidsinstanties (77 %) en dat vaker gebruik moet worden gemaakt van informatietechnologieën om de tracering van biologische producten te verbeteren (70 %). In antwoord op de vraag naar andere belangrijke maatregelen om het vertrouwen van de consument in de biologische productiesector te verbeteren, vermeldden de respondenten de behoefte aan meer transparantie en meer inspanningen om fraude aan te pakken, met name in derde landen, als belangrijke maatregelen (35 vermeldingen). Ook het informeren van consumenten (23) en het combineren van het EU-label voor biologische producten met een lokaal/oorsprongslabel (18) werden vermeld. Met betrekking tot de behoefte aan meer controles, was er grotere verdeeldheid onder de respondenten: 21 vermeldden dat de controles reeds toereikend zijn, terwijl 10 vonden dat ze moeten worden opgedreven.

Zoals bij de vorige vraag konden de voorgestelde maatregelen ter stimulering van de biologische productie op brede steun rekenen (van 74 % tot 91 % van de antwoorden). Het grootste deel van de respondenten was het ermee eens dat het van belang is voldoende opleiding en advies te verstrekken (91 %), lokale en kleinschalige verwerking te versterken en kortere toeleveringsketens te bevorderen (90 %) om de omschakeling van conventionele naar biologische landbouw te stimuleren. De respondenten erkenden dat biologische producenten hulp moeten krijgen om zich beter te organiseren (bv. in producentenorganisaties), zodat ze hun onderhandelingspositie in de toeleveringsketen kunnen verbeteren (88 %). Er is ook behoefte aan betere informatie en gegevens over ontwikkelingen op de biologische markt om beslissingen voor producenten te vergemakkelijken (87 %). Ze waren het erover eens dat biologische productie financiële steun moet krijgen, onder meer uit het gemeenschappelijk landbouwbeleid.

Wat betreft de vraag over de sector biologische dierlijke productie, waren de respondenten het erover eens dat “producenten moeten worden geholpen om geschikt biologisch voeder voor diervoeding te vinden” (86 %) en dat “meer onderzoek nodig is om beste praktijken te identificeren en te ontwikkelen met betrekking tot voedermethoden die geschikt zijn voor biologisch diervoeder, en alternatieve voederingrediënten” (82 %). Het niveau van steun was vergelijkbaar voor de stelling “voor de biologische dierlijke productie moet specifieke steun worden verleend” (82 %), gevolgd door “aquacultuur moet worden ondersteund om meer kennis te verwerven over fok- en voedermethoden, onder meer via onderzoek” (78 %).

Met betrekking tot de vraag over de belangrijkste milieuvoordelen van biologische productie wezen de respondenten op de gunstige effecten van biologische productie op de biodiversiteit (92 %) en de bescherming van de bodemkwaliteit (88 %) en waterkwaliteit (84 %). Voor 83 % van de respondenten bevordert biologische productie een circulaire economie en voor 80 % onder hen zorgt het voor een verantwoord gebruik van energie en natuurlijke hulpbronnen. Volgens 78 % van de respondenten bevordert het koolstofneutraliteit, maakt het adaptatie aan een veranderend klimaat mogelijk en helpt het luchtvervuiling terug te dringen.

Meer dan twee derde van de respondenten was het er sterk mee eens dat het duurzaam gebruik van water in de biologische landbouw en de vervanging van kunststoffen in verpakkingen moeten worden aangemoedigd. Meer investeringen in onderzoek en innovatie en de instandhouding van netwerken van biologische landbouwbedrijven konden op evenveel steun rekenen. Een aanzienlijk kleiner deel van de respondenten (slechts 38 %) was het sterk eens met het voorstel om het gebruik van omstreden productiemiddelen, zoals koper, geleidelijk af te bouwen. Er zij echter op gewezen dat de krachtige steun voor dit voorstel het grootst was bij de respondenten die zich burger of academische/onderzoeksinstelling noemden.

Er bestond ook consensus rond de stelling“de ontwikkeling van de biologische sector vereist een mix van steun van de EU en van de lidstaten alsook particuliere initiatieven”. Meer dan 70 % van de respondenten was het helemaal eens met deze stelling, en nog eens 23 % was het er op zijn minst enigszins mee eens. 84 % van de respondenten was het oneens (63 % helemaal en 21 % enigszins) met het idee om de ontwikkeling van de biologische sector volledig aan de marktwerking over te laten. Uit de antwoordpatronen blijkt dat meer dan de helft van de respondenten (59 %) vindt dat in de eerste plaats de nationale autoriteiten als verantwoordelijk zijn voor het bevorderen van de biologische productie. Op de vraag naar andere aanvullende maatregelen om de productie en consumptie van biologische levensmiddelen te versterken, stelden de respondenten voor om de kosten weer in evenwicht te brengen tussen conventionele en biologische producten (36 vermeldingen) en het inkomen en de arbeidsomstandigheden voor landbouwers te verbeteren (29) en vonden zij dat er behoefte was aan onderzoek om de innovatie te bevorderen (23).

Figuur 4. Ontwikkeling van de biologische sector: openbare steun of privé-initiatief?

De respondenten gaven ook aan dat hulp aan landbouwers bij het verkrijgen van toegang tot markten (15), het verbeteren van de biodiversiteit op landbouwbedrijven (13), verdere ondersteuning van landbouwers tijdens de omschakeling (11) en onderzoek naar de gevolgen van biologische landbouw (11) belangrijk zijn om de biologische sector te ondersteunen.

Ten slotte werden aanvullende acties met betrekking tot onderwijs op het gebied van biologische landbouw (9), steun voor kleinschalige landbouw (8) en de ontwikkeling van adviesdiensten voor landbouwbedrijven (5) vermeld en werd bezorgdheid geuit over de macht van detailhandelaren (6).

Gecombineerde analyse van gesloten/open vragen en tijdens de openbare raadpleging ingediende standpuntnota’s over voorgestelde thema’s en acties

De verschillende thema’s in het actieplan zijn allemaal in mindere of meerdere mate gebaseerd op de kwantitatieve en kwalitatieve input van de openbare raadpleging:

·Alle 15 thema’s kregen krachtige steun of steun in de kwantitatieve antwoorden. De steun was iets minder groot voor de thema’s 1.1 “Het EU-logo promoten”; 1.4 “Voedselfraude voorkomen en de controles versterken”; 2.3. “De organisatie van de voedselketen ondersteunen”; en 3.3 “Onderzoek naar alternatieven voor omstreden productiemiddelen financieren”.

·In de kwalitatieve input werden vier thema’s vaak genoemd als relevante aspecten met betrekking tot het actieplan (30 en meer standpuntnota’s en antwoorden op open vragen): 1.1 “Het EU-logo promoten”; 1.2. “Het bio-aanbod in kantines bevorderen en het gebruik van groene overheidsopdrachten stimuleren”; 2.1. “Omschakeling, investeringen en uitwisseling van beste praktijken bevorderen”; en 2.3. “De organisatie van de voedselketen ondersteunen”.

·Ook de volgende thema’s werden onder de aandacht gebracht in enkele kwalitatieve bijdragen (15 tot 29 standpuntnota’s en antwoorden op open vragen): 1.5 “De traceerbaarheid verbeteren”; 2.4. “Lokale en kleinschalige verwerking versterken en de korte handelsketen bevorderen”; 3.1 “De genetische biodiversiteit bevorderen”; en 3.2 “De koolstofvoetafdruk verkleinen”.

Wat de verschillende acties in het actieplan betreft:

·de meeste van de 22 acties (41 subacties) kregen krachtige steun of steun in de kwantitatieve antwoorden. Voor drie acties was geen kwantitatieve informatie beschikbaar. In de kwalitatieve reacties werd in uiteenlopende mate verwezen naar de 41 subacties.