Advies van het Economisch en Sociaal Comité over de Mededeling van de Commissie "Resultaten van de programmering van de bijstandsverlening uit de structuurfondsen voor de periode 2000-2006 (doelstelling 1)"

(2002/C 48/12)

De Commissie heeft op 5 juli 2001 besloten het Economisch en Sociaal Comité overeenkomstig artikel 262 van het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap om advies te vragen over haar Mededeling "Resultaten van de programmering van de bijstandsverlening uit de structuurfondsen voor de periode 2000-2006 (doelstelling 1)".

De afdeling "Economische en monetaire unie - economische en sociale samenhang", die met de voorbereidende werkzaamheden was belast, heeft haar advies op 12 november 2001 met algemene stemmen goedgekeurd. Rapporteur was de heer Christie.

Het Economisch en Sociaal Comité heeft tijdens zijn 386e zitting van 28 en 29 november 2001 (vergadering van 28 november) het volgende advies uitgebracht, dat met 114 stemmen vóór en 1 stem tegen werd goedgekeurd.

1. Inleiding

1.1. Met de nieuwe kaderverordening (Verordening (EG) nr. 1260/1999) werd de Structuurfondsenregeling op een aantal punten gewijzigd. Zo geeft de nieuwe regeling de lidstaten een grotere eigen verantwoordelijkheid in de diverse fasen van het steunverleningsproces (beheer, implementatie en toezicht):

- zij voorziet in een verbreding en verdieping van het partnerschap met de bedoeling een grotere toegevoegde waarde te creëren;

- de planning van de steunmaatregelen wordt gedecentraliseerd: niet de Commissie, maar de lidstaat of de beheersautoriteit stelt het "programmacomplement" vast wanneer het toezichtcomité hiermee heeft ingestemd;

- de algemene verantwoordelijkheid voor de steunverlening (d.w.z. de verantwoordelijkheid voor uitvoering, toezicht en efficiëntie) berust bij de lidstaten;

- de evaluatie van de steunmaatregelen staat niet langer los van de overige onderdelen van de procedure (voorbereiding, uitvoering, toezicht en aanpassing van de planning), maar vormt voortaan een integrerend - maar onafhankelijk - onderdeel hiervan.

1.2. Bovendien wordt in de nieuwe verordening bepaald dat de Structuurfondsenprogramma's in de periode 2000-2006 goed dienen aan te sluiten bij andere maatregelen die van invloed zijn op de sociaal-economische ontwikkeling van de regio's. Het gaat hier in concreto om de activiteiten van de Europese Investeringsbank, de maatregelen in het kader van de Cohesiefondsregeling, de doelstellingen van het Europees Ruimtelijke-Ontwikkelingsperspectief (EROP) en - op het niveau van de lidstaten - de initiatieven in het kader van de Europese Werkgelegenheidsstrategie en de prioriteiten van de Nationale Actieplannen voor Werkgelegenheid.

1.3. Daar de nieuwe regeling de lidstaten meer verantwoordelijkheid geeft bij de uitvoering van en het toezicht op de structurele steunverlening, is de Commissie met vertegenwoordigers van doelstelling-1-regio's en van de centrale overheid van de betrokken lidstaten om de tafel gaan zitten om te bekijken op welke manier de kwaliteit van de doelstelling-1-programma's verbeterd kan worden.

1.4. De resultaten van deze gesprekken en de verwachte impact van de nieuwe programma's vormen het onderwerp van de Mededeling waarop dit advies betrekking heeft(1).

2. Algemene opmerkingen

2.1. Het is duidelijk dat de Commissie zich veel moeite heeft getroost om de kwaliteit van de doelstelling-1-programma's zo veel mogelijk te verbeteren, wat alleen maar kan worden toegejuicht. Opvallend is dat die kwaliteit aanzienlijk varieert, zelfs binnen één en dezelfde lidstaat. Van een uniforme aanpak door de betrokken regio's is dus duidelijk geen sprake. Regio's met minder goede programma's zouden er goed aan doen eens hun licht op te steken bij regio's die wél goede programma's hebben weten op te stellen.

2.1.1. De Commissie dient na verloop van tijd na te gaan of zij bij het beoordelen van de kwaliteit van de ingediende programma's wel de juiste beslissingen heeft genomen. Komen de geselecteerde programma's wel degelijk de economische ontwikkeling van de betrokken regio's ten goede? Wordt bijvoorbeeld voldoende rekening gehouden met de impact van regionale ontwikkelingsplannen op de - zeer hoge - werkloosheid onder vrouwen?

2.1.2. Inschakeling van de sociaal-economische kringen in elke cruciale fase (voorbereiding, uitvoering en toezicht) kost misschien veel tijd, maar de daarmee samenhangende kosten worden gecompenseerd door de hogere kwaliteit van de programma's.

2.2. Het Comité stelt tot zijn voldoening vast dat de nationale overheden bij de voorbereiding van de nieuwe doelstelling-1-programma's méér nog dan voorheen hun oor te luisteren hebben gelegd bij allerlei andere kringen en instanties. Het wijst er al jaren op dat dergelijke "partnerschappen" de kwaliteit en efficiëntie van regionale steunmaatregelen ten goede komen, omdat de lokale "partners" beter dan wie ook op de hoogte zijn van de sociaal-economische problemen en troeven van hun regio.

2.3. Volgens de nieuwe regeling moeten de ingediende programma's uiterlijk na vijf maanden zijn goedgekeurd. In de praktijk duurt het evenwel langer en in sommige gevallen zelfs véél langer. Het Comité betreurt dit omdat hierdoor ook de uitvoering van de programma's wordt vertraagd. Vaak is deze vertraging evenwel te begrijpen, want sommige lidstaten en regio's houden zich niet aan de regels die bij het indienen van programma's in acht moeten worden genomen (met name wat de over te leggen programmeringsdocumenten betreft). Het Comité dringt er dan ook op aan dat de lidstaten en regio's de bewuste documenten met meer zorg opstellen en sneller aan de Commissie toezenden.

2.4. De lidstaten en regio's hebben bij het opstellen van hun nieuwe doelstelling-1-programma's veel baat gehad bij de "indicatieve richtsnoeren" van de Commissie. Daar de sociaal-economische omstandigheden in de loop der jaren zo gewijzigd zijn dat van sommige meer "traditionele" ontwikkelingsmaatregelen niet veel heil meer te verwachten valt, is het van groot belang dat de Commissie voortdurend nagaat welke soorten maatregelen de economische ontwikkeling van achtergebleven regio's wél ten goede komen en dat zij de betrokken regio's via de partnerschapsregeling daarvan op de hoogte stelt.

2.5. Het Comité vindt het een goede zaak dat de Commissie zo veel belang hecht aan de invoering van nieuwe beheers- en controlesystemen in de lidstaten. Een goed en efficiënt financieel beheer en een transparant en waterdicht controlesysteem zijn immers van essentieel belang voor het welslagen van het structuurbeleid. Het Comité dringt er dan ook bij de Commissie op aan de vinger aan de pols te houden en er nauwgezet op toe te zien dat de financiële "spelregels" in acht worden genomen.

2.6. Al worden de evaluaties ex ante nog zo grondig doorgevoerd, het is en blijft van essentieel belang dat alle doelstelling-1-programma's geregeld opnieuw tegen het licht worden gehouden, dat de resultaten meetbaar zijn en dat de steunmaatregelen worden getoetst op efficiëntie. Regelmatige evaluatie van de steunmaatregelen is een zeer nuttig beheersinstrument, zo merkt ook de Commissie zelf in haar Mededeling op.

3. Bijzondere opmerkingen

3.1. De steunverlening via de Structuurfondsen dient erop gericht te zijn de productiviteit in doelstelling-1-regio's te verbeteren. Het Comité stelt dan ook tot zijn voldoening vast dat het ondersteunen van investeringen in menselijk kapitaal in de nieuwe programmeringsperiode méér aandacht krijgt dan in de vorige periode.

3.2. De structurele steunverlening aan doelstelling-1-regio's kan tot een aanzienlijke stijging van het BBP van de ontvangende lidstaten leiden, maar in de praktijk zal het macro-economisch effect sterk afhankelijk zijn van de economische vooruitzichten voor de Unie als geheel. BBP-prognoses hebben dan ook slechts een indicatieve waarde. Het is duidelijk dat, als de EU-economie het over de gehele linie minder goed doet, dit een aanzienlijke weerslag zal hebben op de situatie in minder ontwikkelde regio's.

3.3. Het effect van de structurele steunverlening wordt pas op lange termijn zichtbaar en kan dan ook moeilijk aan de hand van korte-termijnindicatoren (BBP, investeringsvolume, enz.) worden beoordeeld. Met name maatregelen ten behoeve van het menselijk potentieel en de uitbouw van de O& O-capaciteit zullen wellicht pas over vele jaren zichtbare resultaten opleveren. Belangrijk is dat bij de eindevaluatie van de steunverlening niet alleen kwantitatieve maar ook kwalitatieve criteria worden gehanteerd.

3.4. Het Comité vindt het goed dat de Commissie zo veel nadruk legt op het additionaliteitsbeginsel. In tijden van economische recessie, wanneer de collectieve uitgaven onder druk komen te staan, wordt altijd eerst op kapitaalinvesteringsprogramma's besnoeid, met alle gevolgen van dien voor minder ontwikkelde regio's. Het Comité dringt er dan ook op aan dat de lidstaten in moeilijke tijden ook programma's ter versterking van de economische en sociale samenhang blijven ondersteunen.

4. Conclusie

4.1. Het Comité stelt tot zijn voldoening vast dat de Commissie zich heel wat moeite getroost om de kwaliteit van de nieuwe doelstelling-1-programma's te verbeteren. Het dringt erop aan dat zij op de ingeslagen weg verdergaat en gedurende de gehele programmeringsperiode de vinger aan de pols houdt door de uitvoering van de programma's op de voet te volgen, de resultaten regelmatig te evalueren en nauwgezet verslag uit te brengen.

Brussel, 28 november 2001.

De voorzitter

van het Economisch en Sociaal Comité

G. Frerichs

(1) COM(2001) 378 def.