TOELICHTING

1.ACHTERGROND VAN HET VOORSTEL

•Motivering en doel van het voorstel

Dit voorstel beoogt enkele gerichte wijzigingen aan te brengen aan Besluit nr. 1313/2013/EU van de Raad (hierna "het besluit" genoemd) betreffende een Uniemechanisme voor civiele bescherming (hierna "het Uniemechanisme" genoemd), waarmee de Europese Unie de activiteiten van de lidstaten op het gebied van civiele bescherming ondersteunt, coördineert en aanvult, met het oog op preventie, paraatheid en respons met betrekking tot natuurrampen en door de mens veroorzaakte rampen binnen en buiten de Unie. Voortbouwend op de beginselen van solidariteit en gedeelde verantwoordelijkheid is het overkoepelende oogmerk van dit voorstel te garanderen dat de Unie haar burgers in Europa en daarbuiten doeltreffender steun kan bieden bij crises en in noodsituaties. Het voorstel erkent dat inspanningen voor preventie van rampen cruciaal zijn om de behoefte aan crisis- en noodhulp te beheersen.

Volgens de recente tussentijdse evaluatie van het Uniemechanisme voor civiele bescherming, waarin is voorzien bij artikel 34 van Besluit nr. 1313/2013/EU, en andere prestatie-evaluaties zoals de evaluatie van het Uniemechanisme voor civiele bescherming door de Europese Rekenkamer, is het Uniemechanisme een nuttig instrument gebleken voor het mobiliseren en coördineren van de steun die door de deelnemende landen wordt verstrekt als antwoord op een crisissituatie binnen en buiten de Unie, en is daarmee een tastbaar bewijs van Europese solidariteit. Toch hebben een aantal conclusies uit deze documenten en extra informatie geleid tot de vaststelling van bepaalde gebieden waar een wijziging van de wetgeving gewettigd lijkt. In dit verband is vooral rekening gehouden met de ervaring op het terrein, die een belangrijke factor is geweest voor dit initiatief, omdat daarmee de beperkingen van het bestaande kader duidelijk werden aangetoond.

Sinds 2013 is de Unie geconfronteerd geweest met een groot aantal rampen met tragisch verlies van mensenlevens en andere schadelijke gevolgen voor burgers, bedrijven, gemeenschappen en het milieu. Meer concreet hebben de respons op een aantal recente rampen, met inbegrip van de humanitaire impact van de vluchtelingen- en migratiecrisis, het gebrek aan beschikbare middelen tijdens de bosbranden van 2016 en 2017, die in 2017 bijzonder langdurig en hevig waren en meer dan 100 doden tot gevolg hadden, alsook de ernstige gevolgen van een aantal orkanen in het Caribische gebied en van hevige stormen en overstromingen in de EU, grote druk uitgeoefend op het Uniemechanisme voor civiele bescherming. Dit is bijzonder duidelijk gebleken tijdens de grootschalige noodsituaties die een aantal lidstaten tegelijk troffen. In dergelijke omstandigheden is het vrijwillige karakter van de bijdragen van de lidstaten voor rampenrespons al te vaak onvoldoende geweest, en de bestaande leemten in bepaalde kritieke responscapaciteit, zoals beschreven in het verslag inzake de tekorten van de responscapaciteit uit het voorjaar van 2017, zijn maar al te duidelijk gebleken. In dit verband is het meest sprekende voorbeeld het onvermogen van de collectieve capaciteit van de EU om te reageren op alle 17 verzoeken voor bijstand bij bosbranden, waarvan slechts aan 10 kon worden voldaan, soms gehinderd door vertragingen waardoor de respons niet op tijd kwam.

Gezien deze context zijn er gegronde redenen om een gerichte herziening aan te vatten van de bestaande wetgeving inzake het Uniemechanisme om de voornaamste problemen aan te pakken waarvoor het Uniemechanisme zich vandaag gesteld ziet. Concreet betekent dit dat de wijzigingen die in dit voorstel zijn vervat, de volgende doelstellingen willen bereiken:

a) versterking van de doeltreffendheid van preventieve actie als onderdeel van de rampenbeheersingscyclus, versterking van de banden met andere belangrijke EU-beleidsterreinen op het gebied van de rampenpreventie en rampenrespons;

b) versterking van het collectieve vermogen tot rampenrespons van de Unie en de lidstaten, aanpak van steeds weerkerende en van nieuwe capaciteitstekorten, in het bijzonder door het opzetten van een speciale reserve van responscapaciteit op Unieniveau, waarbij de besluiten tot de inzet ervan door de Commissie worden genomen, die de bevelvoering en controle onder haar bevoegdheid houdt (bekend als rescEU). rescEU zal worden uitgerust met uitgelezen noodcapaciteit om in voorkomend geval respons te bieden bij bosbranden, overstromingen, aardbevingen en epidemieën. Na gesprekken met de lidstaten is besloten ook een veldhospitaal op te zetten dat zowel binnen als buiten de Unie snel kan worden ingezet als onderdeel van het Europees medisch korps bij epidemieën als ebola en zika. Daarnaast is Europa ook getroffen door talrijke terroristische aanvallen. Het beschikbaar stellen op EU-niveau van dergelijke capaciteit zal ook schaalvoordelen helpen opleveren, en de verstrekking goedkoper maken vergeleken met dezelfde capaciteit indien individueel verstrekt;

c) ervoor zorgen dat het Uniemechanisme flexibel en doeltreffend is in zijn administratieve procedures voor steun aan noodoperaties.

De noodzaak om de Europese civiele bescherming te versterken in het licht van de evolutie van rampen, met inbegrip van extreme weersomstandigheden, en tegen de achtergrond van de internationale veiligheidsproblemen, is algemeen erkend. Dit voorstel is gebaseerd op verdergaande recente analysen en verdiept nadenken over de geconstateerde tekortkomingen, in samenwerking met de verantwoordelijke civiele-beschermingsautoriteiten.