COMMISSE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN 
Brussel, 1006 1996 
COM(96) 247 def 
VERSLAG VAN DE COMMISSIE AAN DE RAAD 
DE TOMATENMARKT 
IN DE EUROPESE UNIE 

A 
TOELICHTING 
In de vergadering van 26/27 juni 1995 heeft de Landbouwraad in het kader van de 
besprekingen over het prijzenpakket 1995/1996 de Commissie verzocht hem een verslag uit 
te brengen over de tomatensector in de Unie. 
De Commissie kan nu bijgaand verslag voorleggen. Het is gebaseerd op een enquête bij de 
Lid-Staten om haar eigen gegevens te toetsen en bevestigd te krijgen, en om aanvullende 
gegevens te verzamelen. 
In dit verslag wordt uitsluitend een analyse gegeven van de markt voor tomaten voor verse 
consumptie. Er is dus geen rekening gehouden met tomaten voor verwerking. 
De laatste jaren zijn er inderdaad moeilijkheden geweest op de tomatenmarkt, met name voor 
kastomaten, waarvan de afzet wordt geconfronteerd met een herschikking op de markt als 
gevolg van de nieuwe situatie sinds 1993, toen voor Spanje voor dit produkt de 
overgangsperiode na de toetreding is afgelopen. 
In dit verslag is ook een analyse opgenomen van de steunmaatregelen van de Gemeenschap 
op het gebied van de produktie- en de afzetstructuur. Het effect van die maatregelen op de 
produktie lijkt verwaarloosbaar. Voorts wordt aandacht gegeven aan nationale steunregelingen 
die volledig door de Lid-Staten worden gefinancierd en die uitsluitend gelden voor de 
tomatensector. 
Een van de conclusies is dat de markt, zonder maatregelen van de Gemeenschap, via de 
natuurlijke ontwikkeling tot een evenwichtssituatie zal moeten komen. 
Anderzijds heeft de Commissie in het verleden geen bezwaar gemaakt tegen nationale steun 
voor het afbouwen van het produktiepotentieel. Voor de kassen zouden dergelijke maatregelen 
toegepast kunnen worden. 
INLEIDING 
SAMENVATTING 
I. ANALYSE VAN DE TOMATENMARKT IN DE GEMEENSCHAP 
1. MONDIALE CONTEXT 
2. DE EUROPESE MARKT 
2.1. Belang van de tomatenproduktie voor de 
tuinbouwsector 
2.2. Produktie in de Gemeenschap 
2.3. Situatie en ontwikkeling van de produktiestructuur 
2.4. Consumptie en afzet 
2.5. Producentenprijzen 
3. ANALYSE VAN HET HANDELSVERKEER 
3.1. Het intracommunautaire handelsverkeer 
3.2 De handel met derde landen 
3.3 
II. COMMUNAUTAIRE STEUNMAATREGELEN 
1. STEUNMAATREGELEN VOOR DE STRUCTUUR 
2. NATIONALE STEUNMAATREGELEN 
CONCLUSIES 
AANBEVELINGEN 
BIJLAGEN 
1. Produktiegebieden : 
België 
Nederland 
Frankrijk 
Spanje 
2. Statistieken 
3. Selectiecriteria investeringssteun 
INLEIDING 
In de vergadering van 19/22 juni 1995 heeft de Landbouwraad in het kader van de 
besprekingen over het prijzenpakket 1995/1996 de Commissie verzocht hem een verslag uit 
te brengen over de tomatensector in de Unie. 
Dit verslag is gebaseerd op een enquête van de Commissie bij de Lid-Staten om haar eigen 
gegevens te toetsen en bevestigd te krijgen, en om aanvullende gegevens te verzamelen. 
De analyse in het verslag betreft de vijfjaren van 1990 tot en met 1994, waaronder dus drie 
verkoopseizoenen waarin Spanje zich voor tomaten nog in de overgangsperiode na de 
toetreding bevond en zich derhalve aan een aanbiedingsprijs moest houden, en verder de 
verkoopseizoenen 1993 en 1994, waarin voor Spanje alleen nog een statistisch toezicht op de 
uitvoer gold (ARH). 
Dit verslag bevat uitsluitend een analyse van de markt voor tomaten voor verse consumptie. 
Er is dus geen rekening gehouden met tomaten voor verwerking, die vanwege de andere 
produktie- en afzetsituatie als een apart produkt worden beschouwd. 
SAMENVATTING 
Tomaten zijn meer en meer een basisgroente in het Europese voedselpakket geworden. Ze 
zijn een zeer belangrijk produkt voor de communautaire landbouw (14,7 % van de totale 
groentenproduktie). De uitgaven van de Gemeenschap voor dit produkt bedragen 9,4 miljoen 
ecu en gaan naar marktinterventie. 
Al vanaf 1990 geven produktie en areaal van tomaten in de Gemeenschap een achteruitgang 
te zien. De opbrengst per ha daarentegen is door de ontwikkeling van de teelttechnieken 
aanmerkelijk gestegen. De tendens gaat in de richting van verdere specialisatie en 
vermindering van het aantal bedrijven. 
De sinds 1990 waargenomen stijging van de consumptie lijkt haar maximum te hebben bereikt 
en het verbruik zal waarschijnlijk gelijk blijven. Er is evenwel een vraag naar een grotere 
verscheidenheid en betere kwaliteit aan het ontstaan en dus naar nieuwe types en variëteiten 
waarvan de smaak de herinnering oproept aan vollegrondstomaten. Aanpassing van de 
produktie aan deze nieuwe vraag lijkt voor de noordelijke landen een van de mogelijkheden 
voor een dynamische reactie op sterke concurrentie uit de zuidelijke landen. 
De sterke seizoengebondenheid blijft een hoofdkenmerk van de sector. De groothandels-
prijzen geven globaal een dalende tendens te zien, maar toch was er in 1994 een relatieve 
prijsstijging. Hoewel er nog geen definitieve gegevens zijn, zouden ook in 1995 de prijzen 
gedaald kunnen zijn, in het bijzonder voor kastomaten uit de tuinbouwbedrijven in de 
noordelijke landen. 
De dalende tendens is vooral te wijten aan de prijsdaling voor klassieke ronde tomaten. Voor 
nieuwe variëteiten "met hoge toegevoegde waarde" (trostomaten, kerstomaten) zijn de 
producentenprijzen daarentegen heel aantrekkelijk. De produktie van deze nieuwe variëteiten 
neemt geleidelijk toe. 
Er kon niet worden vastgesteld dat de monetaire fluctuaties van bepaalde zwakke valuta's een 
significant effect hebben gehad op de prijs van tomaten uit landen waarvan de munt is 
gedevalueerd (met name Spanje). 
De communautaire interventie, die sinds 1990 globaal is gedaald, is alleen als vangnet 
gebruikt, en nooit als inkomstenbron, zoals blijkt uit het geringe gebruik van deze 
mogelijkheid (gemiddeld 1,6 %). 
Het communautaire handelsverkeer is sinds 1990 met 27 % toegenomen, grotendeels door de 
stijging van de Spaanse uitvoer. 
De herschikking van de produktieperiodes is oorzaak van seizoengebonden spanningen in deze 
sector tussen de noordelijke en zuidelijke regio's. Tot 1994 namen de Spaanse produktie 
(inclusief de Canarische Eilanden) en de Marokkaanse namelijk de winteraanvoer (januari, 
februari, maart) bijna volledig voor hun rekening, terwijl de zomerperiode samenviel met de 
produktie van de noordelijke Lid-Staten (België, Nederland en gedeeltelijk Frankrijk). 
Sinds het einde van de overgangsperiode voor Spanje in 1993 zijn de prijsrestricties 
weggevallen en kunnen de Spaanse produkten nu volop naar andere Lid-Staten worden 
verzonden in de zogenaamde "gevoelige" maanden (april, mei en juni), wat voor grote 
overlappingen met de noordelijke produktie zorgt. 
Verder trachten de kastelers een deel van de "wintermarkt" in handen te krijgen via nieuwe 
teelttechnieken en variëteiten met een hoge toegevoegde waarde, die hoge investeringen 
vergen. 
De invoer uit derde landen, met name uit Marokko, wordt hoofdzakelijk in Frankrijk afgezet. 
Deze invoer lijkt de markt niet te verstoren. Overigens gebeurt de invoer sinds 1995 in het 
kader van de overeenkomst tussen de Gemeenschap en Marokko. 
De communautaire steunmaatregelen voor de produktie- en de afzetstructuur lijken geen effect 
van betekenis te hebben gehad op de ontwikkeling van de produktie. Die is veel sterker 
beïnvloed door de normale marktschommelingen, en met name door de ontwikkeling van het 
intracommunautaire handelsverkeer. 
De Commissie heeft geen gegevens over nationale, volledig door de Lid-Staten gefinancierde 
steunregelingen die specifiek voor de tomatensector gelden. Het is echter mogelijk dat de 
sector steun heeft ontvangen in het kader van nationale steunregelingen voor de landbouw in 
het algemeen of steunregelingen voor regionale ontwikkeling. 
L ANALYSE VAN DE TOMATENMARKT IN DE GEMEENSCHAP 
1. MONDIALE CONTEXT 
De tomatenproduktie maakt qua volume 18 % van de wereldproduktie van groenten uit : 
volgens de gegevens van de FAO is de wereldproduktie van tomaten (inclusief tomaten voor 
verwerking) gestegen van 50 miljoen ton in 1990 tot 74,3 miljoen in 1993. De wereldhandel 
in verse tomaten bedraagt minder dan 4 % van de wereldproduktie. Tomaten voor verwerking 
vormen ongeveer 30 % van de wereldproduktie. 
Uit de geringe omvang van de uitvoer van tomaten voor verse consumptie blijkt dat in de hele 
wereld de tomatenproduktie vooral bestemd is voor nationale consumptie. 
Dit produkt is immers wegens kenmerken zoals grote bederfelijkheid, overlapping tussen de 
produktieperiodes van de invoer- en uitvoerlanden en grote prijsschommelingen tijdens de 
seizoenen niet erg geschikt voor het handelsverkeer. De belangrijkste producenten zijn de 
Europese Unie, de Verenigde Staten, het GOS, China en Turkije. 
De Europese Unie is de belangrijkste producent met een produktie van 13,4 miljoen ton, 
waarvan 6,9 miljoen of 48,5 % voor verse consumptie1. De handel in verse tomaten is in 
Europa sterk ontwikkeld. Hier bevinden zich de grootste exporteurs van de wereld, 
Nederland, Spanje en België, en ook de grootste importeurs, Duitsland, Frankrijk en het 
Verenigd Koninkrijk. 
2. DE EUROPESE MARKT 
2.1. Belang van de tomatenproduktie voor de tuinbouwsector 
Verse tomaten zijn een belangrijk produkt in de tuinbouwsector. Aangezien de Europese 
consument dit produkt het hele jaar gebruikt, kan het als een "basisgroente" worden 
beschouwd. Tomaten zijn goed voor 14,7 % van de totale groentenproduktie van de Unie. 
Het areaal voor dit produkt is gemiddeld 13 % van het tuinbouwareaal. 
1 1990 tot 1994 
Voor de begroting kosten de verse tomaten gemiddeld 9,4 miljoen ecu2, zijnde de uitgaven 
i.v.m. marktinterventies, en 1,2 % van de uitgaven voor de sector verse groenten en fruit. 
De uit de markt genomen totale hoeveelheden zijn sinds 1990 gedaald en bedroegen van 1990 
tot 1994 gemiddeld 1,6 % van de tomatenproduktie voor verse consumptie. 
In genoemde periode heeft Frankrijk 3 % van zijn produktie uit de markt genomen; het wordt 
gevolgd door Nederland (2,8 %) en Italië (2,6 %). 
2.2. Produktie in de Gemeenschap 
Gemiddeld 48,5 % van de communautaire produktie is bestemd voor vers verbruik. 
De belangrijkste Europese producent van tomaten voor verse consumptie is Italië (29,8 %), 
gevolgd door Spanje (27,4 %), Griekenland (10 %) en Nederland (9 %). 
Deze produktie, die tot in. 1990 een stijging te zien gaf, is tussen 1990 en 1994 gedaald van 
7 miljoen ton tot 6,3 miljoen ton. De daling was sterker vanaf het verkoopseizoen 1993, met 
name in Spanje, Italië en Nederland. In België en Griekenland daarentegen is de produktie 
sinds 1990 toegenomen. 
Tabel 1 : Ontwikkeling van de tomatenproduktie (ton) 
België 
Grieken­
land 
Spanje 
Frankrijk 
Italië 
Nederland 
Portugal 
EUR-15 1988 
205.030 
666.910 
1.834.893 
417.500 
1.594.916 
567.029 
63.893 
5.530.068 1989 
225.220 
728.050 
1.987.763 
421.700 
2.018.230 
620.782 
80.835 
6.265.710 1990 
268.400 
665.790 
2.024.695 
461.100 
2.657.083 
640.725 
86.706 
6.987.534 1991 
313.960 
710.700 
1.793.832 
527.300 
2.759.091 
636.149 
72.625 
6.993.597 1992 
329.500 
754.940 
1.880.143 
516.900 
2.712.099 
651.994 
64.267 
7.098.801 1993 
346.779 
784.850 
1.912.300 
643.400 
1.984.572 
606.612 
no data 
6.651.347 1994 
309.334 
757.250 
1.786.807 
492.600 
2.149.074 
540.577 
75.000 
6.262.412 
Gemiddelde over 1990 tot 1994. Voor 1994 bedroegen de budgettaire kosten 4,46 miljoen ecu, d.w.z. 0,5 % van de 
begroting voor de sector verse groentenen fruit. 
8 
Tabel 2 : Ontwikkeling van de produktie In verhouding tot de totale EUR-produktie 
(in %) 
België 
Griekenland 
Spanje 
Frankrijk 
Italië 
Nederland 1988 
3,7 
12,0 
33,0 
7.5 
28,7 
10,2 1989 
3,6 
11,5 
31,4 
6,7 
31,9 
9,8 1990 
3.8 
9.4 
28.7 
6.5 
37.7 
9.1 1991 
4,5 
10.1 
25,4 
7.5 
39,1 
9,0 1992 
4,6 
10,5 
26,3 
7,2 
37,9 
9,1 1993 
5,2 
11.7 
28,5 
9.6 
29.6 
9,0 1994 
4,9 
12,0 
28,2 
7,8 
33,9 
8.5 
2.3. Situatie en ontwikkeling van de produktiestructuur 
De vollegrondsteelt komt vooral voor in de zuidelijke landen, in het bijzonder in Italië, 
Spanje, Griekenland, Zuid-Frankrijk en Portugal. 
De teelt onder plastic is een recente vorm van vollegrondsteelt. Het gewas wordt daarbij onder 
plastic kassen ("tunnels") vooral beschermd tegen de wind, terwijl ook een optimale 
produktiekwaliteit wordt verkregen. 
De kasteelt is een zaak van de noordelijke landen, hoofdzakelijk Nederland, België en een 
gedeelte van Frankrijk. Bij deze teelt kan in de koudste periodes kunstmatig worden 
verwarmd. 
Het totale tomatenareaal in de Gemeenschap is sinds 1990 afgenomen (van 255.000 ha in 
1990 tot 217.000 ha in 1994). Dat is gedeeltelijk het gevolg van de vermindering van het 
areaal in de zuidelijke landen met traditionele vollegrondsteelt en gaat gepaard met een 
verhoging van de produktie per ha en de introductie van nieuwe variëteiten. 
Italië heeft het grootste areaal, 50,6 % van het totale areaal, gevolgd door Spanje, met 25,5 %, 
en Griekenland, met 14,9 %. 
Het areaal onder glas of plastic (beschermde teelt) in de Gemeenschap bedraagt slechts 9 % 
van het totale areaal voor verse consumptie. 
In België en Nederland worden bedrijfsmatig tomaten uitsluitend in kassen geteeld. Er zij 
op gewezen dat in Nederland het areaal sinds 1990 voortdurend is afgenomen, terwijl er in 
België een lichte toename is. In Spanje maakt het areaal onder glas of plastic 16,6 % van het 
totale areaal uit, in Italië 5,3 % en in Frankrijk 60 %. 
In totaal is voor de periode van 1990 tot 1994 een vermindering van het areaal met ongeveer 
17,7 % geconstateerd. De vermindering is het grootst in Frankrijk (-38,9 %), gevolgd door 
Nederland (-29,2 %), Griekenland (-20 %) en Spanje (-13,4 %). 
Tabel 3 : Ontwikkeling van het tomatenareaal (hectare) 
België 
Griekenland 
Spanje 
Frankrijk 
Italië 
Nederland 1990 
940 
38.513 
69.884 
6.600 
136.378 
1.603 1991 
945 
39.015 
59.913 
6.650 
129.669 
1.570 1992 
063 
36.657 
55.802 
5.960 
117.595 
1.505 1993 
946 
33.110 
57.111 
6.060 
113.426 
1.390 1994 
954 
32.083 
61.613 
4.750 
115.248 
1.241 
10 
Door de uiteenlopende teelttechnieken is er een zeer groot verschil in opbrengst per ha naar 
produktietype. 
De onderstaande tabel laat het verschil zien tussen de opbrengsten in de volle-grondsteelt -
50 ton/ha - en in de kasteelt - 400 ton/ha -. 
Tussen 1990 en 1994 was er voor beide produktietypes een gemiddelde verhoging van de 
opbrengsten met 2 % per jaar. 
Deze aanzienlijke opbrengstverhogingen zijn hoofdzakelijk het gevolg van een betere 
beheersing van de teelttechnieken, nieuwe variëteiten en van de nieuwe technieken bij de 
beschermde teelt. 
Tabel 4: Ontwikkeling van de opbrengsten 'm de tomatenteelt (ton ha) 
België 
Griekenland 
Spanje 
Frankrijk 
Italië 
Nederland 1988 
238,8 
45,5 
42,8 
108,2 
41,0 
330,6 1989 
246,1 
53,2 
44,9 
113 
45,5 
368 1990 
285,5 
45,6 
45,2 
119.3 
45,7 
399,7 1991 
332,2 
48,4 
44,5 
127,7 
47,7 
405,2 1992 
342,2 
51,2 
47,4 
128,2 
50.5 
433,2 1993 
366,6 
52,4 
49,1 
145.4 
48.4 
436,4 1994 
324,2 
52,6 
49,8 
162,0 
50,4 
435,6 
2.4. Consumptie en afzet 
Volgens de gegevens van de Lid-Staten is het verbruik sinds 1990 toegenomen. Die tendens 
zegt echter niets over de toekomst, waarvoor in het bedrijfsleven veeleer een stagnatie van 
de consumptie wordt verwacht. 
De gemiddelde consumptie van verse tomaten bedraagt in de Unie 24,6 kg/inwoner3. Dit cijfer 
ligt ver onder het gemiddelde voor de OESO-landen : 31 kg/inwoner. 
gemiddelde voor de periode 1990-1994 
11 
Het land met het hoogste verbruik van verse tomaten is Griekenland, gevolgd door Italië en 
Spanje. Overigens dient te worden gewezen op de sterke daling van de consumptie van verse 
tomaten in Spanje in 1994. 
Uit tabel 5 blijkt voorts ook dat de consumptie in de Gemeenschap niet homogeen is. Er zijn 
juist aanzienlijke verschillen tussen de Lid-Staten. Het verbruik in de Lid-Staat met de 
laagste en die met de hoogste consumptie per inwoner verhoudt zich van 1 : 15. 
De consumptie gaat in de richting van een vrij duidelijke voorkeur van de consument voor 
nieuwe variëteiten zoals trostomaten, kerstomaten en de variëteiten met organoleptische 
eigenschappen die meer met die van vollegrondstomaten overeenkomen. 
Over het algemeen is er in de Lid-Staten met een hoge produktie een hoog, maar min of 
gelijk blijvend verbruik. 
Tabel 5 ; Consumptie van verse tomaten (kg/Inwoner) 
Lid-Staat 
België 
Denemarken' 
Duitsland 
Griekenland 
Spanje 
Frankrijk 
Ierland 
Italië 
Luxemburg 
Nederland 
Portugal 
Verenigd Koninkrijk 
Oostenrijk 
Finland 
Zweden 1988 
10.9 
5.9 
13.9 
66.0 
37,0 
10.0 
6.0 
59,4 
/ 
6.1 
/ 
6,4 
/ 
8.3 
/ 1989 
9.5 
/ 
14.8 
72,0 
40.8 
10.3 
6.0 
62.1 
/ 
6.2 
/ 
6.6 
/ 
8,5 
/ 1990 
11,8 
5.5 
15.4 
65,0 
43.6 
10,4 
6.0 
64.4 
/ 
6.5 
/ 
6.4 
/ 
9.1 
/ 1991 
14.0 
/ 
15.3 
69,0 
37.2 
10.6 
6.0 
63.3 
1 
6,7 
/ 
5.9 
1 
8.7 
/ 1992 
11,7 
/ 
15.7 
73,0 
36,5 
/ 
6.0 
57,6 
/ 
6.6 
/ 
6,0 
/ 
9.0 
/ 1993 
13,5 
5.0 
16,0 
76.0 
35.3 
/ 
/ 
57.1 
/ 
6,7 
/ 
4,5 
/ 
9,0 
/ 1994 
/ 
/ 
14.1 
73,0 
28,3 
/ 
/ 
55,6 
1 
6,0 
/ 
5.5 
/ 
9,7 
/ 
12 
Omdat de Europese consumenten steeds meer verscheidenheid in produkten verlangen, worden 
verschillende variëteiten geproduceerd. Het vergt van de producenten een extra inspanning om 
zich met nieuwe variëteiten aan de segmentering van de markt aan te passen. De laatste jaren 
wordt een stijging van het aantal variëteiten geconstateerd, zoals de kerstomaten en de nog 
aan de steel vastzittende tomaten of trostomaten die veel succes hebben wegens hun 
organoleptische eigenschappen en het beeld van versheid. 
In tegenstelling tot de produktie voor de verwerkende sector is de produktie voor de verse 
markt over het hele jaar gespreid; dit is mogelijk dank zij de nieuwe produktietechnieken en 
de nieuwe variëteiten. 
2.5. Producentenprijzen 
Het belangrijkste kenmerk van de prijzen voor verse tomaten is de sterke seizoenge­
bondenheid. Geconstateerd wordt dat er een zeer groot verschil in producentenprijs is naar 
gelang van de produktiemaand en de producerende Lid-Staat. 
Over het algemeen zijn de prijzen in de winter hoger dan van mei tot november en is er meer 
regelmaat in het prijsniveau. 
Globaal gezien zijn de prijzen voor verse tomaten gedaald van 1990 tot 1994, toen er een 
licht herstel is geweest. 
In het verkoopseizoen 1991 zijn de prijzen gestegen ten opzichte van 1990. 
Er waren toen evenwel prijsdalingen in Spanje, Italië en Portugal. In dat verkoopseizoen zijn, 
eveneens over het geheel genomen, de produktie, het areaal en de opbrengsten gestegen. 
Het verkoopseizoen 1992 is het eerste met een daling van de prijzen. De daling was het 
grootst in Spanje, België, Nederland en het Verenigd Koninkrijk. 
In het verkoopseizoen 1993 zet de in 1992 begonnen prijsdaling door. Er zij aan herinnerd 
dat dit verkoopseizoen gekenmerkt werd door een produktiedaling, ondanks de toename van 
het areaal. 
In het verkoopseizoen 1994 heeft zich een relatieve stijging van de prijzen voorgedaan, 
vooral in Nederland en Frankrijk, waar de prijzen zelfs weer stegen tot boven het peil van het 
13 
verkoopseizoen 1990. In Italië, België en Portugal daarentegen hebben de prijzen zich slecht 
iets hersteld en niet het niveau van 1990 bereikt. In Spanje en het Verenigd Koninkrijk zijn 
de prijzen altijd zeer laag gebleven. 
Tabel nr. 6 over de ontwikkeling van de maandelijkse prijzen geeft een ander patroon te zien 
dan voor de prijzen op jaarbasis, en geeft sinds 1990 voor Spanje, Nederland en België een 
prijsstijging in mei en juni en een daling in maart en april. 
Anderzijds is er in 1994 een prijsherstel voor maart en april. 
Tabel 6 : Ontwikkeling van de maandelijkse prijzen ten opzichte van 1990 
1. Spanje 
Maart 
April 
Mei 
Juni 1990 
100 
100 
1Q0 
100 1991 
44 
79 
189 
133 1992 
64 
72 
160 
101 1993 
70 
116 
181 
105 1994 | 
88 
95 
132 
146 
2. Nederland 
Maart 
April 
Mei 
Juni 1990 
100 
100 
100 
100 1991 
77 
110 
94 
159 1992 
68 
79 
126 
123 1993 
53 
74 
96 
109 1994 
77 
91 
104 
148 
3. België 
Maart 
April 
Mei 
Juni 
Bron : DGVI op 1990 
100 
100 
100 
100 
aasis van gej 1991 
73 
106 
92 
128 
jevens Min. 1992 
67 
85 
130 
110 
Landbouw (S 1993 
59 
77 
101 
96 
•panje), CBT 1994 
78 
86 
99 
123 
en VBT. 
Voor het verkoopseizoen 1995 heeft het bedrijfsleven in het Noorden geklaagd dat de prijzen 
laag waren en de bedrijven dus onrendabel. 
14 
Het lijkt dat dit geldt voor de hele teelt onder glas en dat het dus niet gaat om een 
verschijnsel dat zich alleen in de tomatenteelt voordoet. 
De volgende cijfers uit België voor klassieke ronde tomaten kunnen dit probleem illustreren : 
de kosten (investeringen, produktie en lonen) bedragen 1.400 tot 1.500 fr./m2; de 
doorsneeproduktie bedraagt ongeveer 55 kg/m2, een hoge produktie ongeveer 60 
kg/m2; 
dit betekent dat, om kostendekkend te kunnen werken, voor zeer goede bedrijven een 
prijsniveau van ten minste 23 fr./kg moet worden gehaald (1.400 F kosten : 60 kg 
produktie). De gemiddelde prijs in België zou in 1995 20 fr./kg hebben bedragen4. 
Op de Franse markt (goed van 55 % van de Belgische uitvoer) moeten de Belgische tomaten 
concurreren met Spaanse tomaten, waarvan de prijs richtinggevend is. 
Uit een onderzoek van de Spaanse prijzen in peseta blijkt dat die, ongeacht de monetaire 
problemen, zeer sterk variëren. 
De regressielijnen voor de periode van januari 1992 tot en met april 1995 geven tendentieel 
een vrijwel parallelle ontwikkeling te zien van het prijsverloop in peseta en de devaluatie van 
die munt. 
In die 40 maanden blijkt de wisselkoers ecu/peseta vrij gelijkmatig te zijn gestegen, met in 
totaal 32 %, terwijl de prijzen in peseta met sterke schommelingen per saldo met 51 % zijn 
opgelopen. In die periode zijn de Spaanse tomaten dus in ecu ongeveer 14 % duurder 
geworden. 
Er kan dus niet worden vastgesteld dat de devaluaties van de peseta een invloed hebben gehad 
op de prijzen in ecu, en dus in Belgische frank, van Spaanse tomaten. 
4 
Gegevens van de Lid-Staat. 
15 
Spaanse tomaten 
Invloed van de valutaontwikkeling op de prijzen 
2C0 
! • 1eeu»_J>TA 
| •> Prix Pta/Kg 
1 2 3 * 5 5 7 6 9 10 11 12.1 2 3 4 S «7 1 S 101112 1 2 3 4 5 8 7 8 9 10 11 12 1 2 3 4 
Januari 1992 / april 1995 
3. ANALYSE VAN HET HANDELSVERKEER 
3.1. Het intracommunautaire handelsverkeer 
De handel tussen de landen van de Gemeenschap (inclusief de Canarische Eilanden) is sinds 
1990 in volume met 27 % gestegen en bedraagt nu 1,3 miljoen ton, d.w.z. 21 % van de totale 
produktie. 
In 1994 had Spanje het grootste aandeel in de intracommunautaire handel. Het verzond 
618.000 ton naar de andere Lid-Staten (waarvan 306.000 van de Canarische Eilanden). 
Opgemerkt zij dat het zijn uitvoer naar andere Lid-Staten sinds 1990 verdubbeld heeft. Als 
andere exporteurs volgen Nederland, met 410.000 ton, en België, met 160.800 ton. 
De belangrijkste afzetmarktenvoor deze uitvoer zijn Duitsland, het Verenigd Koninkrijk en 
Frankrijk. 
16 
De intracommunautaire uitvoer uit Nederland en België is sinds 1990 gedaald, vooral in het 
verkoopseizoen 1993, maar in het verkoopseizoen 1994 is er een licht herstel geweest. 
De Franse en Italiaanse uitvoer naar andere Lid-Staten is daarentegen op peil gebleven en in 
1993 zelfs gestegen. 1994 was voor deze landen een recordjaar. 
Tabel 7 : Volume \ 
Spanje 
Nederland 
België 
Italië 
Frankrijk 
EUR-12 
Bron : Eurostat-C 1990 
291.885 
545.958 
154.667 
17.196 
31.568 
1.051.777 
;ronos. Degege van het Intracommunautaire handelsverkeer (ton) 
1991 
331.391 
559.175 
172.437 
23.884 
43.317 
1.142.113 
vens voor Spanj 1992 1993 
414.630 
545.010 
187.831 
28.883 
46.682 
1.238.824 
9 zijn inclusief de 433.167 
387.053 
150.403 
38.832 
46.758 
1.068.907 1994 
618.426 
409.669 
160.779 
64.655 
62.051 
1.332.080 
Canarische Eilanden. 
De stijging van de Spaanse uitvoer naar andere Lid-Staten houdt waarschijnlijk verband met 
het aflopen van de overgangsperiode aan het begin van het verkoopseizoen 1993 en dus het 
wegvallen van de restricties. 1994, eenjaar waarin de produktie en de consumptie in Spanje 
gedaald zijn, laat een consolidatie van de stijging zien. Voor dat jaar kan worden 
geconcludeerd dat er is uitgevoerd ten koste van de afzet op de eigen markt. Bovendien 
wordt geconstateerd dat de uitvoer van continentaal Spanje (Almeria en Murcia) sterker 
gestegen is dan die van de Canarische Eilanden. 
Handelsperiodes 
De intracommunautaire handel gebeurde traditioneel in twee verschillende periodes : 
Wintertomaten van november tot en met maart : uitvoer uit Spanje (Canarische 
Eilanden en Murcia/Almeria). 
Zomertomaten van april tot september : uitvoer uit Nederland en België. In die 
periode werd de Spaanse produktie afgezet op de nationale markt. 
17 
Dit traditionele patroon is evenwel door twee recente ontwikkelingen doorbroken : 
Enerzijds is de Spaanse uitvoer in april, mei en juni toegenomen (zie onderstaande 
tabel), maar blijft nog steeds wel het grootst in januari, februari en maart. Dit lijkt 
er op te wijzen dat de Spaanse producenten een handelsstrategie ontwikkelen om ook 
deel te hebben aan de zomerverkoop, die traditioneel in handen was van de 
producenten in het Noorden. 
Anderzijds wordt voor de Nederlandse uitvoer een verschuiving in omgekeerde zin 
geconstateerd : in 1994 is de uitvoer in januari, februari en maart toegenomen en in 
mei en juni daarentegen gedaald. 
In België neemt de uitvoer in april en mei toe, maar ook die in februari en maart. 
Deze veranderingen laten zien dat de noordelijke uitvoer in de winter gaat concurreren 
met de Spaanse uitvoer. 
Sinds 1993 is het traditionele patroon van de handelsperiodes op de markt van de 
Gemeenschap sterk aan het veranderen. Er worden nieuwe afzetstrategieën ontwikkeld. In 
Nederland bij voorbeeld kunnen door de diversificatie in februari trostomaten op de markt 
worden gebracht. Daar staat tegenover dat met het Spaanse produktiepotentieel in bepaalde 
regio's 11 maanden op 12 kan worden geproduceerd. 
Dit is één van de sleutelfactoren van de problemen die zich de laatste jaren op de 
tomatenmarkt hebben voorgedaan. De natuurlijke ontwikkeling van de markt zal tot een 
evenwicht moeten leiden zonder communautaire steunmaatregelen. 
18 
Tabel 8 ; Veranderingen In de spreiding van het handelsverkeer In de tijd (ton) 
België 
Nederland 
Spanje Januari 
1992 
1170 
22762 
105219 1993 
527 
16510 
76099 1994 
1076 
22830 
95013 Februari 
1992 
317 
18125 
50741 1993 
462 
14760 
108644 1994 
1862 
24694 
97027 Maart 
1992 
869 
27301 
68795 1993 
2221 
24878 
89203 1994 
2182 
36776 
88256 
België 
Nederland 
Spanje April 
1992 
11478 
46343 
43801 1993 
15248 
43828 
39099 1994 
81333 
43487 
49114 Mei 
1992 
23562 
74566 
8428 1993 
29100 
72308 
29671 1994 
26637 
65076 
50601 Juni 
1992 
30050 
93469 
5078 1993 
34558 
86330 
11230 1994 
34204 
77578 
50601 
3.2 De handel met derde landen 
Invoer 
De belangrijkste leverancier is momenteel Marokko, dat, gespreid over de periode november-
maart, 148.000 ton levert. 
De tweede leverancier is Israël, met 4.000 ton in 1994. 
De totale invoer van de Gemeenschap bedroeg in 1994 162.114 ton. 
19 
Tabel 9 : Invoer van de Gemeenschap 
Marokko 
Turkije 
Israël 
Totaal 1990 
106.319 
3.014 
7.217 1991 
135.808 
3.230 
5.707 1992 
131.920 
3.928 
5.033 
152.066 1993 
164.360 
1.820 
3.860 
179.572 1994 
148.297 
2.829 
4.073 
162.114 
Marokko 
Het tomatenareaal in Marokko is sinds 1990 verminderd (van 5500 ha in 1990 tot 4000 ha 
in 1994) met een verschuiving naar beschermde teelt. De produktie kan, ondanks een lagere 
oogst in 1994, stabiel worden genoemd. 
De belangrijkste afnemer van Marokkaanse tomaten is Frankrijk, dat in 1994 85 % van de 
totale EG-invoer uit Marokko heeft afgenomen. 
Duitsland is de eindbestemming voor 6,4 %, en België en Nederland nemen 2 % van de 
invoer uit Marokko af. Spanje en Italië nemen elk minder dan 400 ton af. 
Protocol nr. 1 van de met Marokko gesloten Euro-Mediterrane associatie-overeenkomst 
bepaalt dat een contingent verse tomaten van 150 676 ton vrijgesteld is van het ad valorem-
recht en dat van oktober tot maart een preferentiële invoerprijs wordt toegepast. 
Op het punt van het verlaagde ad valorem-recht is de overeenkomst nog niet uitgevoerd : voor 
de invoer wordt overeenkomstig de nog steeds van kracht zijnde vroegere overeenkomst nog 
altijd geen ad-valorem-recht toegepast binnen de grenzen van het communautaire contingent 
van 96 208 ton voor de periode van 15 november 1995 tot en met 30 april 1996, waarvan 
16 800 ton voor de periode van 1 tot en met 30 april 1996. Bovendien geldt voor Marokko 
een Frans bilateraal contingent van 120 000 ton met vrijstelling van ad valorem-recht. 
Bij de definitieve inwerkingtreding van de nieuwe overeenkomst zal het van het ad valorem-
recht vrijgestelde communautaire contingent 150 676 ton bedragen en zal het Frans-
Marokkaanse bilaterale contingent worden opgeheven. Het nieuwe contingent zal dus 
20 
overeenkomen met de som van het oude communautaire contingent, het 
"gecommunautariseerde" bilaterale contingent en bepaalde hoeveelheden die zijn toegekend 
in verband met de toetreding van de drie nieuwe Lid-Staten. 
De bepaling met betrekking tot de jaarlijkse verhoging van het contingent van de oude 
overeenkomst is overgenomen : van 1 januari 1997 tot 1 januari 2000 zal de hoeveelheid elk 
jaar worden verhoogd, telkens met 3 %. 
Tenslotte zal, voor de invoer boven het contingent, het ad valorem-recht met 60 % worden 
verminderd. 
Voor de preferentiële invoerprijs is de overeenkomst met ingang van 1 november 1995 
vervroegd van toepassing verklaard bij Verordening nr. 3057/95 van de Raad van 22 
december 1995 (PB nr. L 326). 
Voor de periode van 1 november 1995 tot en met 30 maart 1996 kwam Marokko in 
aanmerking voor een invoerprijs van 500 ecu per ton voor maximaal 145 676 ton. De 
invoerprijs van het gemeenschappelijk douanetarief, voor produkten van elke andere 
oorsprong, bedroeg 688 ecu per ton van 1 november tot en met 20 december 1995, 738 ecu 
per ton van 21 tot en met 31 december 1995 en 895 ecu per ton van 1 januari tot en met 31 
maart 1996. 
Overeenkomstig artikel 3 van protocol nr. 1 van de associatie-overeenkomst komt Marokko 
voor elke volgende periode van 1 oktober tot en met 31 maart voor een vaste 
maximumhoeveelheid van 150 676 ton voor de verlaagde invoerprijs in aanmerking. Deze 
hoeveelheid is als volgt over die periode gespreid : 
21 
Periode Hoeveelheid 
Oktober 5000 
November tot en met maart, 145676 
waarvan in : 
november 18601 
december 36170 
januari 30749 
februari 33091 
maart 27065 
Totaal 150676 
De invoerprijs - 500 ecu per ton voor 1995/96 - wordt in dezelfde mate en in hetzelfde tempo 
verlaagd als de geconsolideerde invoerprijs in het kader van de WTO. 
De maandelijkse hoeveelheden voor november tot en met maart mogen, in het kader van 
toleranties, met 20 % worden overschreden en ook mogen ni et-gebruikte maandelijkse 
hoeveelheden worden "ingehaald", een en ander voor zover de totale hoeveelheid niet wordt 
overschreden. 
Ten slotte is ook bepaald dat Marokko de Commissie in kennis stelt van de wekelijkse uitvoer 
naar de Gemeenschap. 
In de preferentiële regeling betreffende het aanvullende specifieke recht zijn de bepalingen 
overgenomen die in het eerste kwartaal van 1995 waren ingevoerd en die tot doel hadden 
Marokko het behoud van zijn traditionele handelsstromen te garanderen. 
Voor het eerste verkoopseizoen waarin de nieuwe invoerprijsregeling van toepassing is, dat 
wil zeggen voor tomaten vanaf 1 januari 1995, was via een overeenkomst in de vorm van een 
briefwisseling tussen de Europese Gemeenschap en het Koninkrijk Marokko 'de preferentiële 
Besluit van de Raad van 20 december 1994, PB nr. L 48 van 3.3.1995. De Commissie heeft deze overeenkomst 
uitgevoerd bij Verordening (BG) nr. 298/95 van 14 februari 1995, PB nr. L 35 van 25.2.1995, blz. 6. 
22 
invoerprijs voor tomaten op 560 ecu per ton vastgesteld. Deze overeenkomst was voor het 
eerst van toepassing voor de periode van 1 januari tot en met 31 maart 1995 en voor 
maximaal 81 006 ton, op basis van de traditionele handel met de Gemeenschap met 12. 
Marokko had zich ertoe verbonden deze hoeveelheid niet te overschrijden en ze per maand 
als volgt te spreiden : respectievelijk 27 756, 29 594 en 23 656 ton in januari, februari en 
maart 1995, met een tolerantie van 10 %, en de wekelijks naar de Gemeenschap uitgevoerde 
hoeveelheden mee te delen. 
Uit de analyse inzake deze periode blijkt dat de overeenkomst goed is uitgevoerd : de 
hoeveelheden zijn strikt nageleefd. Alle verschillende informatiebronnen geven dat aan (zie 
onderstaande tabel). Verder lagen de prijzen op een redelijk peil, afgezien van één kritieke 
periode in februari 1995. 
Informatiebronnen 
/periodes 
Januari 1995 
Februari 1995 
Maart 1995 
Totaal Mededeling van 
Marokko : 
uitvoer naar de 
EU (ton) 
28 697 
26 063 
24 463 
79 223 Afgeboekt op contin­
gent 11.0990 : 
invoer (ton) 
28 884 
25 985 
26 106 
80 975 Databank Comext : 
reële invoer : 
26 189 
25 319 
25 971 
77 479 
De beschikbare gegevens voor het lopende verkoopseizoen wijzen erop dat Marokko het 
contingent met een preferentiële invoerprijs niet volledig heeft opgenomen. Verder zijn de 
prijzen op peil gebleven : de forfaitaire invoerwaarde is altijd hoger geweest dan de 
invoerprijs "Marokko", behalve in twee kritieke periodes half november 1995 en half januari 
1996. 
23 
Tabel 10 : Ontwikkeling van de Invoer uit Marokko in de Gemeenschap 
Tomaten 
GN 070200 
(ton) Handel met derde landen 
Invoer uit Marokko in de 
Europese Unie 
1995 1986 
1987 
1988 
1989 
1990 
1991 
1992 
1993 
1994 
(januari -juni) 93 482 
93 194 
80 968 
91 874 
106 319 
135 808 
131 920 
164 360 
148 297 
84 491 
Bron : Eurostat-comext 
3.3 Uitvoer 
Uit alle Lid-Staten van de Gemeenschap behalve het Verenigd Koninkrijk is de uitvoer van 
tomaten sinds 1990 voortdurend gestegen. De hoeveelheid is opgelopen van 107 000 ton in 
1990 tot 278 000 ton in 1994, gemiddeld dus met 24,1 % per jaar. 
Tabel 11 : Uitvoer van EUR-12 (ton) 
PARTNERS 
EU 
CANADA 
ZWITSERLAND 
POLEN 
HONGARIJE 
ISRAËL 
RUSLAND 
SLOVENIË 
KROATIË 
TSJECHIË 
NIET- EUR-12 1990 
2.009 
425 
25.891 
2.070 
131 
3 
0 
0 
0 
0 
106.904 1991 
4.106 
1.769 
29.549 
22.260 
189 
24 
0 
0 
0 
0 
131.591 1992 
3.862 
1.067 
29.239 
29.959 
1.782 
15 
84 
577 
111 
0 
147.383 1993 
12.782 
1.978 
34.267 
43.570 
4.668 
0 
648 
5.051 
1.481 
6.950 
211.207 1994 
12.549 
2.891 
39.816 
32.020 
4.463 
4.056 
35.759 
7.458 
6.602 
12.865 
278.089 
24 
Opgemerkt kan worden dat de uitvoer naar de landen van Oost-Europa, waaronder Rusland, 
Polen, Tsjechië en een aantal gebieden van het vroegere Joegoslavië, op gang komt en 
daarmee een handelsstroom die zich waarschijnlijk in de toekomst verder zal ontwikkelen. 
25 
H. COMMUNAUTAIRE STEUNMAATREGELEN 
1. STEUNMAATREGELEN VOOR STRUCTUUR 
a) Steun voor de produktiestructuur 
Tot 1993 werd de steun uit het EOGFL-Oriëntatie voor de produktiestructuur niet 
geprogrammeerd. Voor de toekenning van deze steun gold een open-einderegeling die in elke 
Lid-Staat werd toegepast. De door de Lid-Staten gedeclareerde uitgaven werden door het 
EOGFL vergoed. Deze uitgaven kwamen daarvoor in aanmerking op voorwaarde dat was 
voldaan aan het bepaalde in Verordening (EEG) nr. 2328/91 van de Raad betreffende de 
verbetering van de doeltreffendheid van de landbouwstructuur. In deze verordening was geen 
specifiek verbod op steunverlening voor kassen of tomaten opgenomen. 
Sinds 1994 is er een financieel kader voor doelstelling 5a (en een programmering voor de 
betrokken steunverlening in de regio's van doelstelling 1). Gememoreerd dient echter te 
worden dat de Raad niet heeft ingestemd met de dóór de Commissie bepleite specifieke 
programmering voor heel Verordening (EEG) nr. 2328/91. De huidige regeling voorziet 
uitsluitend in een indicatieve financiële raming. Investeringssteun voor kassen en tomaten 
blijft mogelijk. 
Deze situatie maakt het moeilijk om te onderzoeken wat het eventuele effect van dergelijke 
steun op de produktie van tomaten is. Daarom is de Lid-Staten gevraagd een analyse uit te 
voeren met betrekking tot de voor deze teelt toegekende steun. Alle Lid-Staten hebben 
meegedeeld dat het onmogelijk was precieze gegevens over de betrokken steun te verstrekken. 
Ook moet er rekening mee worden gehouden dat de structurele voorzieningen voor de 
produktie van groenten en fruit van zeer uiteenlopende aard zijn (plastic kassen/tunnels, 
netten, glazen kassen, enz.) en kunnen worden gebruikt voor diverse produkten al naar het 
seizoen, het klimaat, de smaak van de consumenten, de markt, enz., wat het nog moeilijker 
maakt om ten aanzien van doelstelling 5a een nauwkeurige analyse uit te voeren. 
Bij de operationele programma's kan dit type investeringen echter beter worden gevolgd. Zo 
zijn van een aantal Lid-Staten aanvragen voor de bouw van kassen voor tomaten ontvangen, 
maar daar is altijd afwijzend op beschikt. Het meest recente geval is een Spaanse aanvraag. 
26 
De enige gevallen waarin tot medefinanciering voor kassen is besloten, betreffen zeer 
specifieke acties voor produkten zoals bloemen en buiten het gewone seizoen voortgebrachte 
produkten. 
Afgezien van deze operationele programma's kan bij gebrek aan nauwkeurige indicatoren niet 
meer dan een poging tot analyse worden ondernomen. Aangezien als gevolg van de bestaande 
regeling een gedetailleerde analyse niet mogelijk is, is bij de Lid-Staten een aantal gegevens 
opgevraagd om een globaal beeld te krijgen van de situatie. Volgens de ontvangen informatie 
is van de investeringssteun die in de periode 1990-1994 in het kader van Verordening (EEG) 
nr. 2328/91 is toegekend, 5,5 % gebruikt voor de bouw en modernisering van kassen voor alle 
soorten produkten : fruit, groenten, bloemen en boomkwekerij produkten. Voor deze 
investeringen is in de periode 1990-1994 in de Gemeenschap als geheel in totaal 
347,65 miljoen ecu aan steun uit het EOGFL toegekend. 
Gepoogd kan worden om op basis van deze algemene informatie de steun voor tomaten te 
extrapoleren aan de hand van het gegeven dat dit produkt slechts ongeveer 14 % uitmaakt van 
de totale produktie van groenten en fruit (exclusief bloemen en boomkwekerijprodukten). 
Toepassing van dit percentage op de totale steun voor de betrokken investeringen levert als 
uitkomst op dat de financiële bijdrage uit het EOGFL voor de hele periode 1990-1994 op 
48,67 miljoen ecu komt, wat gemiddeld 9,73 miljoen ecu per jaar is, een en ander voor de 
Gemeenschap van de Twaalf. 
Hieruit kan worden geconcludeerd dat de invloed van de structurele investeringssteun op de 
communautaire produktie van tomaten miniem is; het is niet uitgesloten dat gesubsidieerde 
kassen voor deze produktie worden gebruikt, maar het betreft een marginaal verschijnsel. 
b) Steun voor de verwerkings- en afzetstructuur 
Om een volledig beeld van de situatie te krijgen dient ook aandacht te worden besteed aan 
de steun voor de verwerking en afzet van landbouwprodukten. Dergelijke steun is alleen 
toegestaan voor zover is voldaan aan nauwkeurige selectiecriteria (zie bijlage III). Zo is steun 
voor investeringen in de verwerking van tomaten verboden dan wel onderworpen aan zeer 
restrictieve voorwaarden, bijvoorbeeld een inkrimping van de verwerkingscapaciteit met 20 %. 
Steun voor de afzet (veiling, verpakking) is daarentegen in de regel toegestaan; het betreft 
27 
maatregelen die tot doel hebben de verkoop van produkten op de markt te vergemakkelijken 
en die dus een positief effect sorteren in de produktieketen. 
Ter informatie wordt in de onderstaande tabel een overzicht gegeven van de verwerkings-
en afzetsteun die in de periode 1991-1993 in de hele sector groenten en fruit is toegekend. 
Gezien de restrictieve aanpak via selectiecriteria en het aandeel van tomaten in de sector 
groenten en fruit als geheel, mag worden geconcludeerd dat voor tomaten nagenoeg geen 
verwerkings- en afzetsteun is toegekend. 
Verordening (EEG) nr. 866/90 - sector groenten en fruit 
Periode 1991-1993 
(x 1 min ecu) 
Lid-Staat 
Totaal 
periode 
1991-1993 
Gemiddelde 
steun per 
jaar B 
5,78 
1,45 DK 
0,11 
0,03 DE 
29,10 
7,28 EL 
22,06 
5,52 ES 
56,95 
14,24 FR 
31,40 
7,85 m 
2,37 
0,59 IT 
74,17 
18,54 LX 
0 
0 NL 
4,59 
1,15 PT 
26,2 
6,55 UK 
6,64 
1,66 Totaal 
EUR-12 
259,37 
64,84 
2. NATIONALE STEUNMAATREGELEN 
2.1. Steunmaatregelen van de staten in de sector tomaten 
De Commissie is niet op de hoogte van uitsluitend door de Lid-Staten gefinancierde 
specifieke steunregelingen voor de tomatensector. Het enige bekende geval, dat verband houdt 
met de huidige situatie op de tomatenmarkt, is een Belgische verzoek met betrekking tot steun 
in de vorm van rentesubsidie en overheidsgaranties voor kredieten om bedrijven van in 
financiële moeilijkheden verkerende telers van tomaten, paprika en komkommers te redden. 
28 
Volgens het huidige beleid van de Commissie is de voornaamste voorwaarde voor het 
verlenen van dergelijke steun om bedrijven te redden dat die steun geldt voor reeds 
uitgevoerde investeringen en dat, na optelling ervan bij de reeds eerder verleende 
investeringssteun, de voor investeringssteun vastgestelde maxima niet worden overschreden. 
Verdere voorwaarden voor steunverlening om bedrijven te redden, zijn dat hun financiële 
moeilijkheden veroorzaakt zijn door externe factoren of dat de gesteunde bedrijven hun 
levensvatbaarheid voor de toekomst bewijzen. 
Er zij op gewezen dat de problemen die de tomatentelers in België momenteel op de markt 
ondervinden een van de mogelijke redenen zijn voor het verlenen van dergelijke steun. 
Dergelijke steun zou ook kunnen worden toegekend in verband met andere ontwikkelingen, 
zoals een stijging van de rente. De voornaamste reden waarom de Commissie geen bezwaar 
maakt tegen deze steun is echter dat de in het verleden verleende investeringssteun beneden 
de door de Commissie aanvaarde limiet lag. Daarom kan deze steun worden beschouwd als 
ex posteriori toegekende aanvullende steun. 
2.2. Steun voor de sector tomaten in het kader van algemene steunregelingen 
Al zijn de Commissie geen specifieke nationale steunregelingen voor tomatentelers bekend, 
toch is het wel mogelijk dat de tomatensector in aanmerking komt voor algemene 
steunregelingen van de Staten voor de tuinbouw of voor regionale regelingen die ook voor 
de landbouwsector gelden. De mogelijkheden dat dergelijke steun wordt toegestaan, zijn 
evenwel om de volgende redenen vrij klein : 
2.2.1. De Commissie beoordeelt nationale steun in de vorm van steun voor de 
bedrijfsvoering (steun per eenheid produktiemiddel of steun per hectare) gewoonlijk als 
onverenigbaar met de gemeenschappelijke markt, aangezien dergelijke steun geen duurzaam 
effect heeft op de ontwikkeling van de betrokken sector. Omdat dergelijke steunmaatregelen 
bovendien, als het gaat om produkten die onder een gemeenschappelijke marktordening vallen, 
de communauaire steunmechanismen kunnen doorkruisen, worden zij beschouwd als strijdig 
met de betrokken marktordeningen. De communautaire marktordeningen worden immers 
beschouwd als een volledig afgerond geheel dat geen ruimte laat voor aanvullende nationale 
steun. Dergelijke steun is dus, als hij al voorkomt, over het algemeen onwettig. 
29 
In verband met de besprekingen over de tomatenmarkt in de Europese Unie dient melding te 
worden gemaakt van twee Nederlandse maatregelen voor de tuinbouwsector die als steun voor 
de bedrijfsvoering zouden kunnen worden gezien, maar waarvoor artikel 92, lid 1, niet 
noodzakelijkerwijs van toepassing is. Het betreft de volgende gevallen : 
Het huidige gastarief voor de Nederlandse tuinbouw wordt door de Commissie niet als 
een economisch voordeel voor de tuinbouw ten opzichte van de andere sectoren van 
de Nederlandse economie beschouwd, omdat die sectoren ook voor dat tarief in 
aanmerking komen als zij dezelfde hoeveelheden gas gebruiken als de tuinbouw. Er is 
dus bij die tariefregeling geen sprake van staatssteun als bedoeld in artikel 92, lid 1. 
In Nederland is voor alle sectoren het gastarief gekoppeld aan het indexcijfer van de 
olieprijzen. 
Verder is de Commissie niets bekend over eventuele steun voor de Nederlandse 
tuinbouw in de vorm van belastingverlaging. Dit geldt eveneens voor de 
energiebelasting die kortgeleden door de Commissie is goedgekeurd. De tuinbouw 
wordt daarvan gedeeltelijk vrijgesteld. De voornaamste reden waarom de Commissie 
deze uitzondering voor de glastuinbouw heeft aanvaard, is dat : "... onverkorte 
invoering van de energiebelasting niet zou leiden tot een volledige terugsluizing van 
de belastingsopbrengsten welke een randvoorwaarde is van deze regeling .... Het zou 
daarentegen leiden tot een aanzienlijke lastenverzwaring" voor de tuinbouwsector 
(Beschikking van de Commissie van 20 december 1995). 
2.2.2. De enige vorm van steun voor de bedrijfsvoering die in overeenstemming is met 
artikel 92, lid 1, en die kan worden geaccepteerd als steun in het kader van 
Verordening (EEG) nr. 2078/92 van de Raad en als steunmaatregel van de Staten, is de steun 
voor met het milieu verenigbare produktiemethoden in de landbouw. Deze steun, 
gewoonlijk steun per hectare, moet de inkomensderving compenseren die het gevolg is van 
door de begunstigde aangegane verbintenissen inzake milieubescherming en omvat bovendien 
een stimuleringscomponent. Er zij op gewezen dat in het huidige beleid van de Commissie 
inzake steunmaatregelen van de Staten, geen beperking is gesteld aan deze 
sti mul eri ngscomponent. 
Vaak wordt voor met het milieu verenigbare landbouwmethoden steun verleend in de vorm 
30 
van in het kader van bovengenoemde verordening van de Raad medegefinancierde steun. Daar 
genoemde verordening niet uitsluit dat staatssteun wordt verleend op andere voorwaarden dan 
in de verordening is gestipuleerd of boven de daarin vastgestelde grenzen, zijn in 
verschillende Lid-Staten aanvullende steunregelingen ingevoerd. 
2.2.3. Investeringssteun kan aan tomatentelers worden verleend in het kader van algemene 
steunregelingen. Deze steunregelingen vallen grotendeels onder Verordening (EEG) 
nr. 2328/91 van de Raad. Deze verordening staat aanvullende steun door de Staten alleen toe 
voor investeringen voor specifieke doeleinden, zoals bijvoorbeeld investeringen die de 
milieubescherming ten goede komen en die niet gepaard gaan met een vergroting van het 
produktiecapaciteit. 
31 
CONCLUSIES 
1. Uit de analyse blijkt dat de verse markt voor tomaten in de Gemeenschap over het 
geheel genomen in evenwicht is, met de schommelingen die kenmerkend zijn voor een 
dynamische markt. 
Ondanks de sinds 1990 gestegen consumptie, die zich lijkt te stabiliseren, gaan de 
produktie en het areaal in de Gemeenschap achteruit. De teelttechnische 
ontwikkelingen zijn evenwel gebaseerd op opmerkelijke innovatie, waardoor de fysieke 
opbrengsten sterk zijn toegenomen. 
De vraag gaat geleidelijk in de richting van meer verscheidenheid en hogere kwaliteit. 
De aanpassing van het aanbod is een sleutelfactor bij een dynamische ontwikkeling van 
deze markt. 
2. De groothandelsprijzen geven een dalende tendens te zien, ondanks een relatieve 
stijging in 1994. Ook voor 1995 lijkt er een tendens tot prijsdaling te zijn. Die daling 
is niet voor alle produkten gelijk en groter voor de klassieke variëteiten dan voor de 
nieuwe variëteiten of aanbiedingsvormen, waarvoor de producentenprijzen zeer 
aantrekkelijk waren. 
Er is slechts in geringe mate gebruik gemaakt van communautaire interventie. 
Verder kan niet worden vastgesteld dat de devaluaties van een aantal valuta's (Pta, Lit) 
een effect hebben gehad op de prijs in ecu van tomaten uit landen met een zwakke 
munt (in het bijzonder Spanje). 
3. De toeneming van de intracommunautaire handel bewijst dat de sector bevredigend 
functioneert. Het traditionele patroon van winter- en zomeraanvoer bestaat echter niet 
langer. Het nieuwe evenwicht dat voor de handel in 1,3 miljoen ton tomaten tot stand 
zal moeten komen, zal een sleutelfactor zijn voor de oplossing van de 
Noord/Zuidconflicten. 
De invoer uit derde landen, en met name uit Marokko, verstoort de communautaire 
markt niet. 
4. De communautaire steunmaatregelen voor de produktie- en de afzetstructuur lijken 
geen effect van betekenis te hebben op de ontwikkeling van de produktie. Die is veel 
meer beïnvloed door de normale marktschommelingen, en met name door de 
32 
ontwikkeling van het intracommunautaire handelsverkeer 
De uitkomsten van de analyse wijzen niet op algemene structuurproblemen. De sector 
is dynamisch, er is geen sprake van overproduktie en de schommelingen in de handel 
kunnen voor een eenheidsmarkt in wording normaal worden genoemd. 
De Commissie heeft geen gegevens over nationale, volledig door de Lid-Staten 
gefinancierde steunmaatregelen die specifiek voor de tomatensector gelden. Voor deze 
sector is een aanvraag ingediend met betrekking tot steun om bedrijven te redden. Dat 
soort steunmaatregelen wordt momenteel door de Commissie onderzocht. 
33 
AANBEVELINGEN 
In het licht van deze conclusies is het oordeel van de Commissie : 
1. De markt van de Gemeenschap heeft als gevolg van de nieuwe situatie sinds 1993 te 
maken met een reorganisatieproces. De uitdagingen zijn enerzijds nieuwe eisen aan 
de vraagzijde en anderzijds een nieuwe spreiding in de tijd van het 
intracommunautaire handelsverkeer. 
De natuurlijke ontwikkeling van de markt zal tot het juiste evenwicht moeten leiden, 
zonder dat communautaire maatregelen nodig zijn. 
2. Dat een aantal kasteeltbedrijven in de noordelijke landen niet rendabel is, is een 
probleem dat zich niet alleen in de tomatensector voordoet. Dat probleem heeft eerder 
te maken met conjuncturele factoren wat de opportuniteit van investeringen betreft 
dan met echte veranderingen in het marktevenwicht. 
3. Oplossingen moeten op ad hoe-basis moeten worden gezocht, zonder dat de goede 
werking van de eenheidsmarkt wordt verstoord 
De Commissie heeft in het verleden geen bezwaar gemaakt tegen nationale steun voor 
het afbouwen van hetproduktiepotentieel; zo'n maatregel zou specifiek voor de kasteelt 
kunnen worden toegepast. 
Dergelijke steun zou uitsluitend mogen worden toegekend bij wijze van compensatie 
voor de waardedaling van de produktiemiddelen van onrendabele bedrijven die de 
tuinbouw willen opgeven. 
34 
BIJLAGEN 
35 
BIJLAGE 1 
PRODUCTIEGEBIEDEN 
1. Belgi? 
De Belgische produktie is sinds 1990 met 13 % toegenomen. Zij is geconcen­
treerd in de provincie Antwerpen, met name rond Mechelen en Hoogstraten, en 
in West-Vlaanderen. Deze produktie wordt meestal afgezet via coöperaties. 
De tomatenomzet van de groothandelsmarkten bedroeg in 1994 23,3 % van de 
totale waarde van de in België geproduceerde groenten. 
Over het geheel genomen is de omzet van kasgroenten in België in 1994 met 
6,1 % toegenomen in vergelijking met 1993, waarbij de stijging voor tomaten 
het grootst was. 
Het aantal bedrijven, doorgaans gezinsbedrijven met een gemiddeld areaal van 1 
ha, is sinds 1990 gedaald, maar het totale areaal is nagenoeg gelijk gebleven bij 
een stijgende produktie. Het areaal van de verwarmde kassen is de laatste twee 
jaar toegenomen. 
Er is een dalende tendens in het aantal bedrijven bij verdere specialisatie en 
toeneming van het gemiddelde areaal. 
De gemiddelde producentenprijzen (alle variëteiten samen) daalden in de 
verkoopseizoenen 1992 en 1993. In 1994 was er een stijging, maar werd niet 
helemaal het niveau van 1990 bereikt. 
Een nadere analyse per variëteit geeft ten opzichte van 1990 lagere prijzen in 
1993 voor de klassieke ronde tomaten en een prijsherstel in 1994. 
Voor trostomaten daarentegen is er een sterke stijging in de produktie geweest 
van 430 ton in 1993 tot 2.752 ton in 1994 (verkocht vanaf februari), en tegelijk 
een sterke prijsstijging. De stijging van de produktie van trostomaten is in het 
verkoopseizoen 1995 nog toegenomen en deze tendens zal waarschijnlijk 
doorzetten. In 1992 en 1993 is in België de traditionele tomatenteelt niet verder 
is uitgebreid. Vervolgens heeft men zich op diversificatie van de teelt gericht. 
Dat zou in 1994 tot het herstel in het prijsniveau hebben geleid. 
De totale uitvoer van België naar andere landen van de Unie is sinds 1990 
verhoogd, met name de uitvoer naar Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk; de 
uitvoer naar Duitsland daalt echter. 
36 
l Nederland 
De produktie is sinds 1990 met 19 % gedaald. Het aantal bedrijven is de laatste 
vijfjaar met 34 % afgenomen en ook het areaal is verminderd. De ha-
opbrengsten blijven stijgen. De produktie is geconcentreerd in het Westland. 
Tomaten zijn goed voor 37 % van de totale waarde van de Nederlandse 
groentenproduktie. Sinds 1990 is er een overschakeling op paprika's ten koste 
van tomaten. 
Naar variëteit vermindert het areaal voor ronde tomaten en vleestomaten, maar 
daartegenover staat een logische sterke toeneming van de produktie van kleinere 
tomaten, zoals trostomaten en kerstomaten(van 30 ha in 1993 tot 150 ha in 
1994). 
De prijzen handhaven zich, alle variëteiten samen genomen, op het peil van 
1990. In de verkoopseizoenen 1992 en 1993 is het prijsniveau met 15 % 
gedaald, maar in 1994 is weer het peil van 1990 bereikt. 
Gespecificeerd naar variëteit blijft er een prijsdaling voor vleestomaten en een 
stijging voor trostomaten en kerstomaten. 
Traditioneel wordt het grootste deel van de Nederlandse produktie afgezet via 
coöperaties, die ook de kwaliteitscontrole en de verkoopbevordering voor hun 
rekening nemen. 
De nieuwe strategieën richten zich de laatste jaren meer naar de vraag, wat leidt 
tot diversificatie van het aanbod naar nieuwe "produkten met toegevoegde 
waarde". Een voorbeeld van dat beleid is de introductie van trostomaten en van 
tomaten met een "bijzondere smaak", die op de markt een groot succes hebben. 
Meer dan 85 % van de Nederlandse tomatenproduktie is voor de buitenlandse 
markt bestemd. De verkoop loopt via de veilingen. Een vijftiental 
supermarktketens in de landen van bestemming verkoopt meer dan 50 % van de 
Nederlandse produktie. De belangrijkste landen van bestemming zijn Duitsland, 
het Verenigd Koninkrijk en Zweden. 
Sinds 1990 stijgt de uitvoer naar Duitsland en neemt die naar Engeland af. 
37 
3. Frankrijk 
Terwijl sinds 1990 de produktie in Frankrijk steeg, was er in 1994 een sterke 
daling. 
De ontwikkeling van de kasteelt heeft geleid tot een inkrimping van het areaal 
en een stijging van de gemiddelde opbrengst. 
De kasteelt is in Frankrijk momenteel goed voor 75 % van de totale oogst. 
Het gemiddelde areaal van de bedrijven, doorgaans gezinsbedrijven, bedraagt 
minder dan 1 ha. Bijna 70 % van de totale produktie wordt afgezet door 45 
producentenorganisaties. 
De Franse produktie is geconcentreerd in het zuidoosten, het zuidwesten en het 
noordwesten van het land. In het Zuiden is het belangrijkste produktiegebied 
het departement Bouches-du-Rhône, dat 20 % van de totale produktie levert. 
De Franse produktie volstaat niet om in de binnenlandse vraag te voorzien. 
Daarnaast bevoorraadt Frankrijk zich hoofdzakelijk in Spanje en België. De 
invoer uit Spanje is sterk toegenomen, vooral in de winter. De invoer in de 
zomer uit België en Nederland concurreert rechtstreeks met de Franse produktie. 
De EU-invoer uit Marokko komt vooral op de markt in Frankrijk, dat meer dan 
85 % van die invoer afneemt. 
38 
4 Spanje 
Tomaten, in Spanje de meest gegeten groente, maken naar waarde 25 % van de 
totale tuinbouwproduktie uit en zijn het hele jaar door te koop. 
Sinds 1990 zijn produktie en areaal in Spanje met 13 % gedaald, terwijl de ha-
opbrengst nog altijd toeneemt. 
De Spaanse produktie is over het hele jaar gespreid, maar de winterproduktie 
(oktober - juni), verschilt van de zomerproduktie (juni - september). 
De zomerproduktie, die hoofdzakelijk voor de nationale markt bestemd is, is 
grotendeels vollegrondsteelt van kleine gezinsbedrijven. 
De winterproduktie daarentegen, die geconcentreerd is in het zuidoosten en op 
de Canarische eilanden, levert meer dan 85 % van de produktie. Het is een 
intensieve teelt van grote en middelgrote bedrijven, technisch zeer 
gespecialiseerd en met een dynamische en zeer efficiënte afzetstructuur. 
De hele Spaanse uitvoer komt uit deze gebieden met winterproduktie. 
- Continentaal Spanje : 
De produktiegebieden liggen met name bij Almeria en Murcia, die 22 % van de 
Spaanse produktie voor de verse markt voor hun rekening nemen. Sinds 1990 
neemt de produktie in dit gebied toe en is er ook een kleine stijging van de teelt 
onder plastic. 
Bijna 60 % van de bedrijven teelt tomaten onder plastic, waarbij in de winter 
een betere temperatuur en in de warme periodes van het jaar een betere 
ventilatie mogelijk is. 
Dank zij de nieuwe variëteiten kan in deze gebieden 11 maanden op 12 een 
homogene kwaliteit worden geproduceerd. 
In de laatste jaren is in dit gebied een hoogproduktief mediterraan model 
opgezet waarbij rond de produktiegebieden ook voor een afzet-, en dus export-
structuur is gezorgd. 
- De Canarische Eilanden : 
De uitvoer is de belangrijkste afzetmogelijkheid voor de produktie van de 
Canarische Eilanden : 80 % van de produktie. 
Er zijn ongeveer 100 tomatenkwekerijen en die zijn goed voor 75 % van de 
totale waarde van de tuinbouwproduktie op deze eilanden. 
Het areaal en de produktie, die sinds 1990 waren toegenomen, lijken nu te 
stagneren, evenals de uitvoer naar de Unie. 
Sinds 1990 wordt de structuur gemoderniseerd, grotendeels i.v.m. verwachtingen 
over de Europese markt. Deze modernisering wordt voortgezet op het gebied 
van de verpakking en handelsstrategie. De concurrentie met Marokko heeft dat 
proces waarschijnlijk nog versneld. 
Door de internationale concurrentie zijn de vervoerkosten in 1994 met 15 % 
gedaald. 
De uitvoer naar de Unie, vooral de Engelse markt, is in 1994 met 29 % 
gestegen. De belangrijkste markten zijn het VK (33,5 %) en Nederland (63 %), 
waarlangs via Rotterdam wordt doorgeleverd naar andere bestemmingen in de 
Gemeenschap of daarbuiten. 
$< 
BIJLAGE 2 
Statistieken 
3e! 
Tomatenteelt in EUR15 
Ud-staat 
BELGIË 
OENEMARKEN 
DUITSLAND 
GRIEKENLAND 
SPANJE 
FRANKRIJK 
IERLAND 
ITALIE 
LUXEMBURG 
NEDERLAND 
PORTUGAL 
VER. KONINKRIJK 
EUR 12 produktie 
areaal 
opbrengst 
produktie 
areaal 
opbrengst 
produktie 
areaal 
opbrengst 
produktie 
areaal 
opbrengst 
produktie 
areaal 
opbrengst 
produktie 
areaal 
opbrengst 
produktie 
areaal 
opbrengst 
produktie 
areaal 
opbrengst 
produktie 
areaal 
opbrengst 
produktie 
areaal 
opbrengst 
produktie 
areaal 
opbrengst 
produktie 
areaal 
opbrengst 
produktie 
areaal 
opbrengst 1988 
205.030 
859 
239 
15.167 
47 
323 
19.100 
255 
75 
666.910 
36.720 
46 
1.834.893 
60.350 
43 
417.500 
6.420 
108 
13.500 
81 
167 
1.594.916 
116.013 
41 
30 
2 
15 
567.029 
1.715 
331 
63.893 
132.100 
624 
212 
5.530.068 
223.086 
133 1989 
225.220 
915 
246 
17.000 
; 
21.500 
267 
81 
728.050 
37.691 
53 
1.987.763 
66.066 
45 
421.700 
6.600 
113 
10.600 
57 
186 
2.018.230 
133.601 
46 
30 
2 
15 
620.782 
1.687 
368 
80.835 
134.000 
595 
225 
6.266.710 
247.481 
115 1990 
291.400 
940 
28$ 
19.300 
00 
322 
14.600 
: 
: 
665.790 
38.613 
40 
2.024.096 
69.884 
40 
401.100 
0.000 
119 
10.600 
64 
194 
Z067.083 
130.376 
40 
36 
2 
18 
040.726 
1.003 
400 
80.700 
: 
: 
138.700 
680 
239 
6.967.634 
264.014 
143 1991 
313.960 
945 
332 
17.500 
16.000 
: 
710.700 
39.015 
48 
1.793.832 
59.913 
44 
527.300 
6.650 
128 
9.100 
43 
212 
2.759.091 
129.669 
48 
40 
3 
13 
636.149 
1.570 
405 
72.625 
137.300 
556 
247 
6.993.597 
238.364 
123 1992 
329.500 
963 
342 
20.000 
31.306 
479 
65 
754.940 
36.657 
51 
1.880.143 
55.802 
47 
516.900 
5.960 
128 
11.700 
55 
213 
2.712.099 
117.595 
50 
52 
3 
17 
651.994 
1.505 
433 
64.267 
125.900 
476 
264 
7.098.801 
219.496 
134 1993 
346.779 
946 
367 
14.666 
55 
267 
24.100 
784.850 
33.110 
52 
1.912.300 
57.111 
49 
643.400 
6.060 
145 
0 
1.984.572 
113.426 
48 
65 
4 
19 
606.612 
1.390 
436 
221.103 
34.694 
21 
112.900 
401 
282 
6.651.347 
247.197 
140 1994 
309.334 
954 
324 
20.000 
20.700 
757.250 
32.083 
53 
1.786.807 
61.613 
50 
492.600 
4.750 
162 
0 
2.149.074 
115.248 
50 
70 
4 
20 
540.577 
1.241 
436 
75.000 
111.000 
388 
286 
6.262.412 
216.281 
115 
Bron : Gegevens van de Lid-Staten en van Eurostat, Uitwerking DG VI 
^31470001.X(0(F: 
Tomatenteelt in EUR15 - totale produktie voor verse consumptie 
Ud-Staat 
BELGIË 
DENEMARKEN (*) 
DUITSLAND 
GRIEKENLAND 
SPANJE 
FRANKRIJK 
IERLAND 
ITALIË 
LUXEMBURG 
NEDERLAND 
PORTUGAL 
VER. KONINKRIJK 
OOSTENRIJK 
FINLAND 
ZWEDEN r) 
EUR16 1988 
(tonnen) 
205.030 
15.167 
19.100 
666.910 
1.834.893 
417.500 
13.500 
1.594.916 
30 
567.029 
63.893 
132.100 
30.145 
6.560.213 (*) 
3,7 
0,3 
0,3 
12,0 
33,0 
7,5 
0,2 
28,7 
0,0 
10,2 
1,1 
2,4 
0,0 
0,5 
0,0 
100,0 1989 
(tonnen) 
225220 
17.000 
21.500 
728.050 
1.987.763 
421.700 
10.600 
2.018230 
30 
620.782 
60.835 
134.000 
18.395 
28.822 
15.540 
6.328467 (%) 
3.6 
0.3 
0,3 
11,5 
31,4 
0,7 
0.2 
31,9 
0,0 
9.8 
1.3 
2,1 
0,3 
0,5 
0.2 
100,0 1990 
(tonnen) 
268.400 
19.300 
14500 
665.790 
2.024.695 
461.100 
10500 
2.657.083 
35 
640.725 
86.706 
138.700 
18.045 
31.857 
17.887 
7.066.323 (%) 
3,8 
0,3 
0,2 
9,4 
28.7 
6.5 
0.1 
37.7 
0.0 
9.1 
1.2 
2.0 
0.3 
0.5 
0.3 
100.0 1991 
(tonnen) 
313.960 
17500 
16.000 
710.700 
1.793.832 
527.300 
9.100 
2.759.091 
40 
636.149 
72.625 
137.300 
13.768 
30.014 
17.890 
7.056269 (%) 
4,5 
0.2 
0.2 
10.1 
25.4 
7.5 
0.1 
39,1 
0,0 
9.0 
1.0 
1.9 
0.2 
0,4 
0.3 
100,0 1992 
(tonnen) 
329500 
20.000 
31506 
754.940 
1.880.143 
516.900 
11.700 
2.712.099 
52 
651.994 
64267 
125.900 
12530 
30546 
17.890 
7.169567 (%) 
4,6 
0,3 
0.4 
10.5 
26.3 
7.2 
0.2 
37,9 
0,0 
9,1 
0,9 
1.8 
0.2 
0.4 
0.2 
100,0 1993 
(tonnen) 
346.779 
14.666 
24.100 
784.850 
1512500 
643.400 
1.984.572 
65 
606.612 
221.103 
112.900 
13.620 
30.778 
18.889 
6.714.634 (%) 
5,2 
0,2 
0.4 
11,7 
28,5 
9.6 
29,6 
0.0 
9,0 
3,3 
1.7 
0.2 
0.5 
0.3 
100.0 1994 
(tonnen) 
309.334 
20.000 
20.700 
757250 
1.786.807 
492.600 
2.149.074 
70 
540577 
75.000 
111.000 
14524 
34.608 
19.000 
6530.644 <%) 
4.9 
0.3 
0,3 
12,0 
28.2 
7,8 
33,9 
0.0 
8.5 
1.2 
1.8 
0.2 
0.5 
0.3 
100.0 AT/ 
(*): gegevens EUROSTAT - CRONOS voor 1989,1991,1992,1994 
(*•): gegevens EUROSTAT - CRONOS voor 1989,1991,1992 r 
NI /06/96/3147C001 .XOO (FR) 
AT/ 
Ontwikkeling van de uit de markt genomen hoeveelheden van 1990 tot 1994 
BELGIË 
DENEMARKEN 
DUITSLAND 
GRIEKENLAND 
SPANJE 
FRANKRIJK 
IERLAND 
ITALIË 
LUXEMBURG 
NEDERLAND 
PORTUGAL 
VER. KONINKRIJK 
EUR-12 | 1990 
uit de 
markt 
genomen 
18 
8 
62 
7783 
116367 
11123 produktie 
268400 
19300 
14500 
665790 
2024695 
461100 
10500 
2657083 
35 
640725 
86706 
138700 (%) 
0,01 
0,00 
0,00 
1,69 
4,38 
1.74 
135361 6987534 1,94 1991 
uit de 
markt 
genomen 
312 
0 
46 
19091 
71 
26407 
47 
9072 
0 
5227 
0 
0 produktie 
313960 
17500 
16000 
710700 
1793832 
527300 
9100 
2759091 
40 
636149 
72625 
137300 (%) 
0.1 
2,7 
0,00 
6,01 
053 
052 
60273 6993597 0,86 1992 
uit de 
markt 
genomen 
6543 
0 
312 
3169 
49 
25528 
120 
175792 
0 
41181 
0 
3 produktie 
329500 
20000 
31306 
754940 
1880143 
516900 
11700 
2712099 
52 
651994 
221103 
112900 (%) 
2,0 
0,0 
45 
«J5 
252697 7242637 Zfi 1993 
uit de 
markt 
genomen 
5444 
5006 
2613 
11964 
89 
5852 
18894 
130 
0 produktie 
346779 
14666 
24100 
784850 
1912300 
643400 
1984572 
65 
606612 
221103 
112900 (%) 
1.57 
0,4 
0,6 
0,1 
1.8 
05 
3.1 
0.1 
50091 6651347 0,8 1994 
uit de 
markt 
genomen 
7531 
59 
2977 
9996 
6644 
97 
13820 
138 produktie 
309334 
20000 
20700 
757250 
1786807 
492600 
2149074 
70 
540577 
75000 
111000 
50220 6262412 
Bron : Balans van de Lid-Staten, uitgewerkt door DG VI.E.1 (%) 
2,4 
05 
0,4 
0,6 
1,3 
0.6 
1.7 
02 
0,8 
•£ 
Produktie en intracommunautaire handel - EUR 12 -
<j 
o o o 8 000 
7 000 
6 000 
5 000 
4 000 
3 000 
2 000 
1 000 s-ie 
tu 
m 1 X^~ 
D Produktie ^> 
Q Handelsverkeer 
1990 1991 1992 1993 1994 
Ontwikkeling van de opbrengst 
(tonnen/ha) 
M* 
m tu c/> oc 
D m tu u. 
I 1 D § 2 
• 
1 
C O 
«Se 
30 
25 
20 Consumptie van verse tomaten in de EU (ramingen) 
(kg/inwoner) 
15 
10 
1990 1991 1992 1993 1994 
Variatie van de maandelijkse prijzen ten opzichte van 1990 - Spanie -
(1990=100) 
<r^ 
flojMJ^ A^ 
Variatie van de maandelijkse prijzen ten opzichte van 1990 - Nederland -
(1990=100) 
200 
1990 
1991 
1992 
1993 
1994 -U 
KA 
Variatie van de maandelijkse prijzen ten opzichte van 1990 - België -
(1990=100) 
200 
£T 
Variatie van de gemiddelde communautaire prijzen van maart tot en met juni ten 
opzichte van 1990 
(1990=100) 
•ES | 
NL S 
•BE. 
1990 1991 1992 1993 1994 
Hoeveelheden uit de markt genomen tomaten ten opzichte van de nationale produktie 
tussen 1990 en 1994 
Produktie, intracommunautaire handel en investeringssteun - Belpjë 
(x 1000 ton) - ^ 
2 000 
1 500 
1 000 • Produktie j 
Handelsverkeer 
Steun ! 
1990 1991 1992 1993 1994 
Produktie, intracommunautaire handel en investeringssteun - Nederland -
(x 1000 ton) -
2 000 
1 500 
1 000 
500 Produktie 
Handelsverkeer 
'Steun f} 
1990 1991 1992 1993 1994 
Produktie, intracommunautaire handel en investeringssteun - Süanie -
(x 1000 ton) - v J 
2 000 
1 500 
1 000 
500 CD* 
O • Produktie 
Handelsverkeer 
Steun I 
1990 1991 1992 1993 1994 
Produktie, intracommunautaire handel en investeringssteun - Frankrijk -
(x 1000 ton) -
r80 
2 000 
1 500 
1 000 
500 <tk 1 Produktie 
andels 
Steun 3 
1990 1991 1992 1993 1994 
Invoer van Marokkaanse tomaten in de EU 
( x 1000 ton) 
% 
BIJLAGE 3 
Selectiecriteria voor investeringen in de verwerking en afzet van landbouwprodukten in het 
kader van Verordening (EEG) nr.866/90 
In de sector groenten en fruit zijn komen volgens de selectiecriteria (Beschikking 94/342/EG) 
de volgende investeringen niet voor steun in aanmerking : 
investeringen ter verhoging van de afzetcapaciteit voor produkten waarvan in de 
voorbije drie jaar in de betrokken gebieden belangrijke hoeveelheden wegens 
overproduktie uit de markt genomen zijn; 
investeringen voor de uitbreiding van de verwerkingscapaciteit, tenzij in het betrokken 
bedrijf of in bepaalde andere bedrijven een even grote capaciteit wordt afgestoten of 
tenzij het bijzondere produkten betreft waarvoor een belangrijke toename van de 
afzetmogelijkheden is aangetoond; deze beperking geldt niet voor de gebieden van 
doelstelling l waarvoor is aangetoond dat de verwerkingscapaciteit er ontoereikend is; 
investeringen in verband met de produktie van tomatenconcentraat, gepelde tomaten, 
sap van citrusvruchten en perziken of peren op siroop, tenzij de nieuwe 
verwerkingscapaciteit minder dan 20 % bedraagt van de totale in het betrokken gebied 
afgestoten capaciteit. 
Voor steun uit het EOGFL-Orièntatie in het kader van de verordening komen slechts 
investeringen in aanmerking die zijn gericht op : 
rationalisatie en ontwikkeling van het verkoopklaar maken, de verduurzaming, de 
behandeling en de verwerking van landbouwprodukten en van het recycleren van 
bij produkten of fabricageresiduen; 
verbetering van de afzet op de markt, met inbegrip van verbetering van de 
doorzichtigheid van de prijsvorming; 
toepassing van nieuwe verwerkingstechnieken, waaronder de ontwikkeling van nieuwe 
produkten en bijprodukten, of het openen van nieuwe markten, alsmede innoverende 
investeringen; 
verbetering van de kwaliteit van de produkten. 
57 ISSN 0254-1513 
COM(96) 247 def. 
DOCUMENTEN 
NL 03 
Catalogusnummer : CB-CO-96-256-NL-C 
ISBN 92-78-04819-4 
Bureau voor officiële publikaties der Europese Gemeenschappen 
L-2985 Luxemburg