COMMISSE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN 
Brussel, 14.05.1997 
COM(97) 196 def. 
MEDEDELING VAN DE COMMISSIE 
AAN DE RAAD, AAN HET EUROPEES PARLEMENT, 
AAN HET ECONOMISCH EN SOCIAAL COMITE 
EN AAN HET COMITE VAN DE REGIO'S 
DE ENERGIEDIMENSIE VAN 
KLIMAATVERANDERING 

DE UITDAGING 3 
HET STREVEN NAAR EMISSIEVERLAGING 3 
TENDENSEN INZAKE C02-UITSTOOT 4 
DE NOODZAAK VAN BELEIDSVORMING 6 
MOGELIJKE ACTIETERREINEN VOOR HET ENERGIEBELEID 7 
ENERGIE-EFFICIËNTIE EN ENERGIEBESPARINGEN 7 
VERSTERKING VAN DE SAMENWERKING MET DE ECONOMISCHE 
ACTOREN; ROL VAN MILIEUOVEREENKOMSTEN 8 
VERSNELDE PENETRATIE VAN DUURZAME ENERGIE 8 
BETER ENERGIEBEHEER OP LOKAAL EN REGIONAAL NIVEAU, MET 
INBEGRIP VAN EILANDEN 1 o 
BEVORDERING VAN INITIATIEVEN OP HET GEBIED VAN 
WARMTEKRACHTKOPPELING 11 
ELEKTRICITEITSPRODUCTIE 11 
INTEGRATIE MET ANDERE BELEIDSONDERDELEN 13 
TECHNOLOGIE EN INNOVATIE 14 
BEPERKING VAN ANDERE BROEIKASGASEMISSIES 14 
FISCALE INSTRUMENTEN EN BESTEMMING VAN DE MIDDELEN 15 
EISEN EN IMPLICATIES VAN TOEKOMSTIGE BELEIDSKEUZES 16 
BIJLAGE 21 
MEDEDELING VAN DE COMMISSIE AAN HET 
EUROPEES PARLEMENT, DE RAAD, HET ECONOMISCH EN SOCIAAL 
COMITE EN HET COMITE VAN DE REGIO'S 
BETREFFENDE 
DE ENERGIEDIMENSIE VAN KLIMAATVERANDERING 
DE UITDAGING 
HET STREVEN NAAR EMISSIEVERLAGING 
1. Klimaatverandering is een kwestie die brede lagen van de bevolking 
bezighoudt. In toenemende mate bestaat de verwachting bij het publiek en wordt 
er vanuit de politiek op aangedrongen dat vraagstukken in verband met 
klimaatverandering binnen het bredere kader van duurzame ontwikkeling worden 
behandeld. De beleidsmakers moeten inspelen op de behoefte aan 
emissievermindering. De werkelijke uitdaging voor de Europese Unie is een 
doeltreffend, realistisch en uitvoerbaar beleid vast te stellen. De politieke 
inzet om bepaalde doelstellingen te bereiken moet bijgevolg worden 
ondersteund door de politieke wil om te handelen. 
2. Op de derde conferentie van de staten die partij zijn bij het Raamverdrag van de 
Verenigde Naties inzake klimaatverandering (COP-3), die in december 1997 in 
Kyoto wordt gehouden, moeten besluiten worden genomen die door de partijen en 
door de samenleving als geheel kunnen worden onderschreven en uitgevoerd. In 
het kader van het mandaat van Berlijn zijn de partijen thans bezig met het voeren 
van onderhandelingen die ertoe moeten leiden dat de industrielanden zwaardere 
verplichtingen op zich nemen door de goedkeuring van kwantitatieve 
doelstellingen voor beperking en vermindering binnen bepaalde termijnen zoals 
2005 \ 2010 en 2020; deze kwantitatieve doelstellingen moeten worden 
gerealiseerd door middel van beleidsinitiatieven en maatregelen. Het uiteindelijke 
doel van deze onderhandelingen is de vaststelling van een juridisch dwingend 
protocol tijdens de COP-3. 
3. Uit de conclusies van de Raad over klimaatverandering van 3 mei 1997 blijkt dat 
de Gemeenschap vastbesloten is handelend op te treden, aangezien 
overeengekomen is dat de Gemeenschap zal voorstellen dat de OESO-landen en 
de landen met een overgangseconomie (bijlage X van het Raamverdrag) zich ertoe 
verbinden vóór 2010 hun uitstoot van de belangrijkste broeikasgassen (CO2, CH4 
en N2O)2 met 15% terug te dringen ten opzichte van het referentiejaar 1990. Ervan 
uitgaande dat bij verdere toepassing van het huidige beleid en maatregelen de 
C02-uitstoot in 2010 met naar schatting 8% zal zijn toegenomen vergeleken met 
1990, is er sprake van een verschil van meer dan 20 punten met het 
uitgangspunt voor onderhandelingen dat de Raad voor zichzelf heeft 
vastgesteld. Om dit aanzienlijke verschil te overbruggen is er behoefte aan 
ambitieuze beleidsinitiatieven en maatregelen, met name op energiegebied, die 
uiteindelijk kunnen leiden tot een heroriëntering van de doelstellingen van de 
1 De Raad heeft geen besluit genomen over een onderhandelingspositie voor 2005. 
2 CO2 is het belangrijkste van deze reeks broeikasgassen. 
samenleving. Voor de totstandbrenging van het noodzakelijke beleid zal een 
authentieke politieke wil vereist zijn. 
4. De besluiten die tijdens deze derde conferentie VJIII de partijen zullen worden 
genomen, zullen dus belangrijke repercussies hebben indien de overeengekomen 
doelstellingen worden bereikt. De Raad is van mening dat hij zich in de 
verschillende zittingen over het communautaire beleid dient uit te spreken over de 
uit te stippelen strategieën en de te nemen maatregelen. De Commissie reageert 
gunstig op deze beleidslijn die erin bestaat dwarsverbanden te leggen tussen het 
milieubeleid en de overige beleidstakken. Zij is voornemens later dit jaar met een 
breed georiënteerde mededeling over klimaatverandering te komen waarin voor 
een reeks beleidsonderdelen alle beleidsimplicaties en alle noodzakelijke 
maatregelen in grote lijnen worden aangegeven. Deze mededeling, die specifiek 
betrekking heeft op de energiedimensie van klimaatverandering, beoogt een 
impuls te geven aan het Kyoto-debat en concentreert zich op de implicaties 
voor de energievoorziening; zij is ook de voorloper van een voor het najaar 
verwachte breder opgezette mededeling van de Commissie die alle betrokken 
sectoren bestrijkt. Het doel is een duidelijk beeld te geven van de uitdaging 
waarmee de beleidsmakers op energiegebied te maken hebben, een aantal terreinen 
te inventariseren waarop beleidsinitiatieven deze uitdaging kunnen helpen aangaan, 
en een discussie op gang te brengen over de wijze waarop de ten aanzien van 
ernissievermindering aangegane verplichtingen tegen zo laag mogelijke kosten 
kunnen worden nagekomen. 
5. Binnen de Gemeenschap bestaat duidelijk een politieke consensus om tot een 
aanzienlijke beperking te komen, maar het resultaat zal pas blijken wanneer de 
door de Raad aangegeven streefcijfers voor ermssievermindering zijn bereikt. Op 
basis van haar onderhandelingspositie in Kyoto zal de Unie een beroep doen op de 
overige partijen bij het Raamverdrag van bijlage I, namelijk de industrielanden en 
de landen met een overgangseconomie, om vergelijkbare doelstellingen na te 
streven. Zelf moet de Unie echter ook haar politieke bereidheid tonen om de 
nodige, vaak moeilijke, besluiten te nemen om haar doelstellingen te realiseren. 
6. Als uitgangspunt is een gemeenschappelijk en gecoördineerd beleid noodzakelijk, 
zowel voor de Commissie als voor de lidstaten, opdat passende initiatieven kunnen 
worden ontwikkeld in de diverse Raadsvergaderingen over de te nemen 
maatregelen op het gebied van economische en fiscale instrumenten, energie, 
OTO, industrie, vervoer en landbouw. In deze mededeling wordt een eerste 
analyse gegeven van de bijdrage die de energiesector dient te leveren tot de 
verwezenlijking van de overeengekomen doelstelling. Gezien de omvang van de 
structurele wijzigingen die het gevolg kunnen zijn van de ter uitvoering van het 
Protocol van Kyoto vast te stellen regelgeving, dient men zich er bijgevolg van 
bewust te zijn dat niet via geleidehjke aanpassingen maar alleen door radicale 
koerswijzigingen in het beleid aan de door milieubeschenning en duurzame 
economische ontwikkeling gestelde eisen kan worden voldaan. 
TENDENSEN INZAKE C02-UITSTOOT 
7. Met het oog op het verkrijgen van achtergrondinformatie voor de discussie heeft 
de Commissie onlangs opdracht gegeven voor een studie naar de te verwachten 
ontwikkelingen op energiegebied bij gelijkblijvende omstandigheden. Dit 
zogenoemde pre-Kyoto-sceaario is ontwikkeld om na te gaan hoe ingrijpend de 
beleidsinitiatieven en maatregelen moeten zijn die moeten worden vastgesteld om 
tot een beperking en zelfs een vermindering van de uitstoot van broeikasgassen te 
komen3. Het pre-Kyoto-scsmno geeft een ontwikkeling van het type "business as 
usual" te zien waarbij geen nieuwe beleidsinitiatieven en maatregelen worden 
vastgesteld om de C02-emissies terug te dringen4. Bij een economische groei van 
meer dan 2% per jaar na 1990 blijven volgens dit scenario de C02-emissies 
voortdurend stijgen, namelijk met circa 8% tussen 1990 en 2010 voor de Europese 
Unie als geheel. Een prognose van de C02-emissies per sector levert de volgende 
cijfers op (in miljoen ton CO2): 
Wijzigingspercentage ten opzichte van 1990 
1990 1995 2000 2010 
Industrie 626 -10% -14% -15% 
Vervoer 743 +9% +22% +39% 
Huishoudelijke/tertiaire sector 654 -3% -1% +4% 
Elektriciteits-/warmteproductie 1.036 -5% -2% +2% 
Energie-industrie 141 +7% +9% 12% 
Totale emissies 3.200 -2% +2% +8% 
Ook dient te worden opgemerkt dat volgens de prognoses de C02-emissies de 
komende twee decennia sterk zullen toenemen. Deze sterke toename van de 
C02-uitstoot is toe te schrijven aan bevolkingsgroei en industrialisering in Azië, 
Latijns-Amerika en Afrika. Ongeveer driekwart van de voorspelde stijging van de 
C02-uitstoot in de periode tot 2020 zal veroorzaakt worden door de 
ontwikkelingslanden. Het aandeel van de landen van bijlage I in de mondiale 
emissies, dat in 1990 circa 70% bedroeg, zal in de komende decennia normaal 
sterk teruglopen. In 2020 zou de bijdrage van landen van bijlage I tot de 
wereldwijde Ç02-uitstoot tot iets meer dan 50% kunnen zijn gedaald. Momenteel 
neemt de Unie ongeveer 16% van de mondiale met energiegebruik 
samenhangende C02-emissies voor haar rekening, terwijl zij maar 6% van 
de wereldbevolking uitmaakt. Uitgaande van een op "conventional wisdom" 
(beproefde kennis) gebaseerde ontwikkeling zal dit aandeel waarschijnlijk 
teruglopen tot circa 12%. Bij een krachtige beleidsaanpak zou dit aandeel zelfs 
Over deze studie is op 19 maart overleg gepleegd tijdens een bijeenkomst van deskundigen op het 
gebied van energieanalyse uit de lidstaten en van de diensten van de Commissie. 
Andere scenario's, o.a. PRIMES en BAT, geven aan, uitgaande van andere aannamen en zeer 
specifieke beleidsinitiatieven en maatregelen, dat voor 2010 een verlaging van de CQremissies met 
10%, vergeleken met 1990, haalbaar is. 
kleiner zijn aangezien het merendeel van de maatregelen in landen van bijlage I en 
in de Europese Gemeenschap moet worden genomen. Uit de mondiale analyse 
büjkt dat zelfs krachtige maatregelen in de Gemeenschap de wereldtendensen 
slechts tot op zekere hoogte kunnen beïnvloeden. Samenwerking met de 
ontwikkelingslanden is daarom van essentieel belang. Toch blijft een krachtig 
optreden van de Gemeenschap vereist om wereldwijd initiatieven aan te zwengelen 
en te ondersteunen. 
9. De resultaten van de pre-Kyoto-am\yse zijn in hoofdzaak gebaseerd op de 
volgende aannamen: 
een economische groei van circa 3% per jaar in de komende jaren en over 
de hele periode 1990-2020 een toename van het BBP met iets meer dan 
2% per jaar; 
verdere opvoering van de productie door de zware industrie; 
geen nieuwe beleidsinitiatieven om de vraag naar energie en vervoer te 
beïnvloeden; 
de prijzen van geïmporteerde energie blijven stijgen tot 2020; de olieprijs 
bereikt naar verwachting een niveau van 32 (95)$ per vat in 2020; de 
aai dgasprijzen houden gelijke tred met de ontwikkeling van de olieprijs, 
maar de steenkoolprijzen stijgen in een langzamer tempo; 
berekening van de investeringen in elektriciteitsopwekking op basis van de 
marginale kosten op lange termijn; voor de levensduur van kerncentrales 
wordt uitgegaan van een periode van 40 jaar. 
Bijgevolg 
• wordt verwacht dat de energie-intensiteit tussen 1990 en 2020 met 
gemiddeld 1,3% per jaar zal afnemen. (Tussen 1995 en 2005 zou de 
energie-intensiteit met 1,3% per jaar moeten verbeteren, in de 
daaropvolgende periode van vijfjaar tot 2010 met 1,6% per jaar en tussen 
2010 en 2020 met 1,4% per jaar.) 
• lijkt het niet waarschijnlijk dat de in de eerste helft van de jaren negentig 
gerealiseerde verbetering van de koolstofintensiteit met 1,0% per jaar zich 
tot 2020 op dat peil zal handhaven. Het ziet er momenteel naar uit dat de 
koolstofintensiteit tussen 1995 en 2005 met slechts 0,4% per jaar en in de 
periode tot 2010 met 0,3% per jaar zal verbeteren, maar tussen 2010 en 
2020 zou deze tendens kunnen omslaan met uiteindelijk een toename van 
de koolstofintensiteit met 0,4% per jaar als gevolg. 
DE NOODZAAK VAN BELEIDSVORMING 
10. De gewenste verlaging van de C02-emissies bepaalt de reikwijdte van de te nemen 
beleidsinitiatieven en maatregelen. Gezien de door het pre-Kyoto-scsmno 
voorspelde tendens van de emissies na 2000, zal het terugdringen van de 
broeikasgasemissies met circa 15% in de periode tot 2010 belangrijke 
beleidsbeslissingen op energiegebied vereisen om in de eerste plaats de 
energie-intensiteit te verminderen (met name door beheersing van het 
energieverbruik), alsook de koolstofintensiteit (met name door bevordering van 
duurzame energie), dit alles bij een gelijkblijvend BBP. 
11. Verschillende combinaties van beleidsmaatregelen en instrumenten kunnen worden 
toegepast om de broeikasgasemissies terug te dringen. Er zullen besluiten moeten 
worden genomen over de te volgen koers. Gekeken moet worden met welk 
maatregelenpakket op de meest kosteneffectieve wijze het gewenste 
milieuresultaat kan worden verkregen. 
12. Bij het kiezen van de beste beschikbare opties zullen specifiekere besluiten moeten 
worden genomen over de vereiste wettelijk dwingende resp. vrijwillige 
maatregelen, over de vraag of een specifieke strategie met betrekking tot de 
brandstoffenmix moet worden uitgestippeld, over de noodzaak van concrete 
doelstellingen voor energie-intensiteit en het aandeel van duurzame 
energiebronnen, alsook over de mate waarin de bevoegdheid voor de uitvoering 
van de maatregelen zal worden verdeeld over de overheid, de industrie en andere 
economische sectoren. 
13. Wij moeten ons ervan bewust zijn dat de nodige middelen zullen moeten worden 
ingezet om deze uitdaging te kunnen aangaan. Er moet worden nagedacht over de 
vraag hoe hoog de kosten zullen zijn en welke middelen de Unie en de 
afzonderlijke lidstaten bereid zijn beschikbaar te stellen. 
14. Het doel van deze mededeling is deze discussie aan te zwengelen, zowel binnen als 
buiten de instellingen van de Gemeenschap, meer specifiek wat de energiesector 
betreft. Er zijn geen eenvoudige antwoorden, maar de enorme omvang van het 
probleem van door de mens veroorzaakte klimaatverandering mag geen 
belemmering zijn voor het zoeken naar de meest effectieve en haalbare 
oplossingen. Als grondslag voor een discussie over de te nemen 
beleidsmaatregelen wordt in deze mededeling een aantal mogelijke actieterreinen 
gepresenteerd. 
MOGELIJKE ACTIETERREINEN VOOR HET ENERGIEBELEID 
ENERGIE-EFFICIËNTIE EN ENERGIEBESPARINGEN 
15. Energie-efficiëntie wordt beschouwd als een zeer doeltreffende en vaak 
"kosteloze" oplossing voor het terugdringen van de broeikasgassen. De benutting 
van ongebruikte energie sluit namelijk het dichtst aan bij het idee van duurzame 
ontwikkeling. Door energie-efficiëntie wordt ook de import van energie beperkt, 
wordt de continuïteit van de voorziening verbeterd en wordt tevens 
werkgelegenheid in aanverwante sectoren gecreëerd. Het energieverbruik hoeft 
• niet noodzakelijk toe te nemen, zelfs niet als het BBP stijgt. Volgens de pre-
£yoA>studie is echter een constante groei van de vraag te verwachten, ondanks de 
voorspelde daling van de energie-intensiteit met 1,3% tussen 1995 en 2005 en met 
1,6% tussen 2005 en 2010. Een actief beleid inzake energiebeheer dat 
energiebesparingen en energie-efficiëntie bevordert is vereist om de vaak 
talrijke "gratis" kansen aan te grijpen en deze groei van de vraag tegen te 
gaan. Dit moet worden aangevuld met maatregelen die gebaseerd zijn op de 
werking van het prijsmechanisme. 
16. Het programma SAVE is een belangrijk onderdeel van de op C02-beperking 
gerichte strategie van de Gemeenschap. JOULE-THERMIE ondersteunt ook 
onderzoek- en demonstratie-activiteiten voor de ontwikkeling van nieuwe 
energiebesparende technologie. Energie-efficiëntie en energiebesparingen stuiten 
echter vooral op niet-technologische belemmeringen. Daarom is in het kader van 
SAVE I een reeks wetgevingsvoorstellen gedaan. Er is een Europees 
etiketteringssysteem voor het energieverbruik van huishoudelijke toestellen 
ingevoerd en tevens zijn energie-efficiëntienormen voor stookketels, koelkasten en 
diepvriezers vastgesteld. Er is echter nog ruimte voor veel meer initiatieven ter 
bevordering van energiebesparingen. 
17. Uit de met SAVE opgedane ervaring blijkt dat de Raad niet altijd bereid is 
geweest bepaalde wetgeving inzake energie-efficiëntie vast te stellen en financiële 
middelen beschikbaar te stellen die in verhouding staan tot het in de Gemeenschap 
aanwezige potentieel voor energie-efficiëntie en tot de omvang van de uit de 
klimaatverandering voortvloeiende problematiek. Nieuwe toezeggingen voor 
emissieverlagingen moeten de aanzet geven tot een diepgaande bezinning 
over manieren om nog veel verder te gaan dan hetgeen de afgelopen jaren op 
het gebied van energiebesparing is gerealiseerd. 
18. De Commissie heeft gepoogd de distributiemaatschappijen voor elektriciteit en gas 
ertoe te bewegen zichzelf niet als leveranciers, maar als dienstverlenende bedrijven 
te zien; dit zou kunnen leiden tot een aanzienlijke daling van de vraag naar energie, 
met name in de huishoudelijke sector. Daartoe heeft de Commissie een richtlijn 
voorgesteld ter bevordering van het gebruik van rationele planningstechnieken in 
de cyclus van vraag en aanbod. Dit is nog niet door de Raad goedgekeurd. 
Energiebedrijven moeten worden omgevormd tot leveranciers van 
energiediensten die de consumenten een breed gamma van energiediensten 
moeten aanbieden die hen uiteindelijk in staat zullen stellen energie te 
besparen, in combinatie met een betere service. De Commissie zal een dialoog 
met de energie-industrie aanknopen ter bevordering van de doeltreffendheid van 
de energiediensten en van de energieproductie. Tevens moet bij de 
OTO-actrviteiten, met name voor de korte en middellange termijn, prioriteit 
worden gegeven aan het concept van doeltreffende en economische 
energiediensten. 
VERSTERKING VAN DE SAMENWERKING MET DE ECONOMISCHE ACTOREN; ROL VAN 
MILIEUOVEREENKOMSTEN 
19. De afgelopen jaren heeft de industrie ontegenzeggelijk vorderingen gemaakt op 
het gebied van energiebesparing en energie-efficiëntie, maar toch moet verder actie 
worden ondernomen, onder andere in het kader van milieuovereenkomsten. 
Langlopende overeenkomsten zijn een instrument dat moet worden ontwikkeld. 
Door dit instrument in de hele Unie toe te passen zou de energie-efficiëntie kunnen 
worden verbeterd, met een aanzienlijke daling van de C02-emissies als gevolg. 
Ook in de automobielsector zijn er aanzienlijke mogelijkheden voor vermindering 
van de C02-emissie en de grote bedrijven moeten worden aangemoedigd om op 
vrijwillige basis hieraan een bijdrage te leveren5. 
VERSNELDE PENETRATIE VAN DUURZAME ENERGIE 
20. Sinds meer dan 20 jaar wordt in Europa en elders gepoogd duurzame 
energiebronnen te bevorderen, maar het beschikbare economische potentieel is op 
geen stukken na volledig benut. De Commissie heeft in november 1996 een 
Groenboek gepubliceerd6 over een strategie die moet leiden tot een grotere 
penetratie van duurzame energiebronnen; deze kunnen namelijk op lange termijn 
duurzame ontwikkeling ondersteunen doordat zij over het algemeen geen netto 
C02-overschot produceren, geen technologische risico's inhouden, inheems zijn en 
nog veel andere voordelen bieden. 
5 Voorbeeld, toezeggingen van FIAT en de Italiaanse regering om de CCVemissies te beperken. 
6 COM(96)576 van 20.11.1996. 
8 
21. De Commissie is van mening dat een verdubbeling van het aandeel van deze 
energiebronnen (van 6% tot 12%) in de periode tot 2010 een ambitieuze maar 
haalbare doelstelling is. De gevolgen van een verhoging van het aandeel van 
duurzame energiebronnen worden onder andere geanalyseerd in het kader van de 
TERES H-studie, waarbij met name aandacht wordt besteed aan parameters zoals 
C02-uitstoot, continuïteit van de voorziening en werkgelegenheid. Ten aanzien 
van de C02-uitstoot voorspelt het "beste praktijk"-scenario, dat voorziet in een 
aandeel van 12,5% voor duurzame energiebronnen, een verlaging met 386 miljoen 
ton per jaar voor 2010 (hetgeen neerkomt op 12%), berekend volgens het 
SAFIRE-model. 
22. Een concrete politieke inzet is in dit verband noodzakelijk om maatregelen te 
nemen die het aandeel van duurzame energiebronnen aanzienlijk zullen helpen 
opvoeren. Niet alleen zouden deze energiebronnen een significante bijdrage 
leveren aan het beperken van onze eigen broeikasgasemissies, maar gezien het nog 
veel grotere potentieel in de ontwikkelingslanden, zouden zij een 
energievoorziening met geringe milieu-effecten mogelijk maken in nog niet op de 
energienetten aangesloten gebieden. In het kader van de communautaire 
programma's en meer in het bijzonder van het JOULE-THERM Dé­
programma, zijn verschillende technologieën inzake duurzame energie 
ontwikkeld (bijvoorbeeld met betrekking tot biomassa, windenergie en 
fotovoltaïsche energie) en is tevens aangetoond dat deze concurrerend zijn. 
Een belangrijk deel daarvan wordt toegepast in gedecentraliseerde systemen. Om 
deze in ruimere mate op de markt te doen doordringen, moeten zij ook ingang 
vinden in de gecentraliseerde systemen, hetgeen zal worden vergemakkeüjkt door 
de activiteiten op het gebied van demonstratie en verspreiding te intensiveren. 
23. De samenhang tussen land- en bosbouw, milieu en energie moet beter 
worden onderkend. Biomassa is een energiebron die een aanzienlijke bijdrage 
zou kunnen leveren in de strijd tegen klimaatverandering. Land- en bosbouw kan 
CO2 helpen absorberen door de ontwikkeling van "koolstofvallen" die vervolgens 
voor de energievoorziening kunnen worden aangewend. De activiteiten op het 
gebied van onderzoek, technologische ontwikkeling en demonstratie en de fiscale 
maatregelen moeten worden geïntensiveerd om van deze aanpak een economische 
realiteit te maken; dit zal worden bewerkstelligd door de activiteit op het gebied 
van onderzoek, demonstratie en verspreiding op te voeren, en daarnaast door 
middel van onderzoekactiviteiten in de sociaal-economische sfeer die betrekking 
hebben op het proces van marktintegratie. 
24. De verdere opheffing van de belemmeringen die een ruimer gebruik van duurzame 
energie in de weg staan, via harmonisatie, normen, alsook financiële steun voor 
proefprojecten en voorlichting, is een van de doelstellingen van het nieuwe 
voorstel van de Commissie inzake het ALTENER-programma. De Raad dient dit 
programma snel goed te keuren en tevens moeten, wil men dat het een 
volwaardige bijdrage levert tot de bevordering van duurzame energie, daarvoor 
voldoende middelen beschikbaar worden gesteld. 
25. Het is belangrijk een dialoog met de elektriciteitsproducenten op gang te brengen 
om deze ertoe te doen besluiten een substantiële hoeveelheid elektriciteit te winnen 
uit duurzame energiebronnen. De in sommige lidstaten lopende experimenten op 
dit gebied laten zien dat toezeggingen in die zin ertoe bijdragen een gunstig 
klimaat voor duurzame energiebronnen te creëren. Daarnaast moet ook worden 
nagedacht over diverse stimulerende maatregelen ter bevordering van duurzame 
energiebronnen. De Commissie bezint zich op voorstellen in dit verband en 
onderzoekt daarbij met name de mogelijkheid om voor deze energiebronnen een 
minimumprijs te garanderen. 
26. Tot dusver is de overgrote meerderheid van de reacties van de betrokken kringen 
op het Groenboek positief ten aanzien van het standpunt van de Commissie dat het 
aandeel van duurzame energie fors moet worden opgevoerd. De Commissie zal 
met concrete voorstellen komen in het Witboek en Actieplan dat in 
voorbereiding is. De te nemen maatregelen zullen moeten beantwoorden aan de 
ambities. De lidstaten zullen ook hun eigen nationale strategieën voor de 
bevordering van duurzame energiebronnen moeten ontwikkelen. 
BETER ENERGIEBEHEER OP LOKAAL EN REGIONAAL NIVEAU, MET INBEGRIP VAN 
EILANDEN 
27. Een meer gedecentraliseerd energiebeheer en een bredere participatie van de 
burgers moeten een bijdrage leveren aan een betere beheersing van de mondiale 
problemen en van de energievraag. Tijdens de Conferentie van Istanbul "Habitat 
H" in juni 1996 is onderkend dat de verwachte bevolkingsaanwas zich grotendeels 
in de steden zal voltrekken, die overigens nu al 75% van de bevolking van de 
Unie en 70% van het energieverbruik voor hun rekening nemen. Dit betekent 
dat steeds meer aandacht zal moeten worden besteed aan de problemen in verband 
met energiebeheersing in de stedelijke centra. De Commissie en de lidstaten zullen 
OTO-activiteiten in de steden prioriteit moeten geven, en zullen bij de 
voorbereiding van de kernactiviteit "de stad van morgen" van het vijfde 
kaderprogramma ten volle rekening moeten houden met de energie-aspecten. 
28. De plaatselijke en regionale overheden beschikken over een groot aantal 
bevoegdheden in de diensten-, de woning- en de vervoersector. Door haar 
actie inzake energieplanning op regionaal en lokaal niveau, die thans is 
geïntegreerd in het SAVE-programma, bevordert de Commissie, via steun voor de 
oprichting van bureaus voor energieplamüng in regio's, steden en eilanden, een 
grotere betrokkenheid van de lokale overheden naast de overige bij de 
klimaatveranderingsproblematiek betrokken plaatselijke partijen. De 
energiebureaus hebben vooral tot taak energiebesparingen en duurzame energie te 
bevorderen. Er worden ook nuttige netwerken opgezet7 die later ook de 
bevoegdheid moeten krijgen transnationale initiatieven te stimuleren. 
29. De in de Unie verleende overheidsopdrachten vertegenwoordigen in hun 
totaliteit een enorm potentieel voor energiebesparing. Bij deze opdrachten zou 
rekening moeten worden gehouden met de energiedimensie en met 
klimaatverandering. De overheid zou zo impulsen kunnen geven voor de invoering 
van energiezuiniger producten, die dus ook een geringere uitstoot van 
broeikasgassen veroorzaken. Lokale en regionale overheden zouden ook 
systematisch energieplanningsprincipes kunnen hanteren bij het ontwerpen van hun 
nieuwe gebouwen. Uit studies is gebleken dat binnen eenzelfde gebied sommige 
overheidsgebouwen tot viermaal meer energie verbruiken dan andere. 
7 FED ARENE voor de regio's, ENERGIE CITES voor te steden en ISLENET voor de eilanden. 
10 
30. Op lokaal en regionaal niveau zijn aanzienlijke mogelijkheden voor vermindering 
van de C02-uitstoot voorhanden die kunnen worden benut. Het Comité van de 
Regio's kan hierbij een belangrijke rol spelen, met name door, naast zijn 
activiteiten op andere relevante besluitvormingsniveaus, energiebesparingen en het 
gebruik van duurzame energie te bevorderen. 
BEVORDERING VAN INITIATIEVEN OP HET GEBIED VAN WARMTEKRACHTKOPPELING 
31. De technologieën voor elektriciteitsopwekking en warmtekrachtkoppeling 
hebben snelle vorderingen gemaakt, zodat aanzienlijke efficiëntieverbeteringen 
te verwachten zijn van het gebruik van de beste beschikbare technologie. In veel 
gevallen zijn dergelijke geavanceerde technologieën ook uit kostenoogpunt 
voordelig. De Commissie werkt thans aan de opstelling van een mededeling over 
warmtekrachtkoppeling om het gebruik daarvan te stimuleren. In bepaalde 
lidstaten zijn er reeds tal van voorbeelden van de toepassing van dit procédé en 
daaruit blijkt dat deze techniek voldoende ontwikkeld is. Wel verschilt het aandeel 
daarvan in de energieproduktie sterk per lidstaat. 
32. De synergie tussen warmtekrachtkoppeling en warmte- of koudenetten moet beter 
worden geëxploiteerd. Het gebruik van biomassa bij warmtekrachtkoppeling kan 
deze techniek helpen doorbreken. Een van de financiële middelen om de invoering 
van warmtekrachtkoppeling te versnellen is financiering door derden; bij de 
financiële instellingen zou erop moeten worden aangedrongen deze 
financieringswijze op grotere schaal toe te passen. Binnen een markteconomie kan 
warmtekrachtkoppeling zich op langere termijn ontwikkelen indien er doorzichtige 
en billijke regels worden vastgesteld inzake hoeveelheid en prijs van de 
geproduceerde elektriciteit en indien bij gascontracten een nieuwe aanpak wordt 
gevolgd die bevorderlijk is voor het concurrentievermogen. 
33. Opgemerkt dient te worden dat zelfs een fors aandeel van warmtekrachtkoppeling 
niet zou volstaan om een wereldwijde toename van de C02-emissies te 
voorkomen. De Commissie is echter wel van mening dat warmtekrachtkoppeling 
een bijdrage kan leveren aan de verlaging van de uitstoot. 
ELEKTRICITEITSPRODUCTI E 
34. De ontwikkelingen in de sector elektriciteits-Avarmteproductie zijn van 
doorslaggevend belang voor de algemene tendens inzake C02-emissies. Deze 
sector, die zowat eenderde van de totale uitstoot voor zijn rekening neemt, is 
namelijk in staat de CO2-emissies te beperken ondanks de toenemende vraag 
naar elektriciteit en warmte. Volgens het pre-Kyoto-scenario zullen de 
C02-emissies van elektriciteitscentrales tot 2010 bijna op het niveau van 1990 
kunnen worden gehandhaafd. 
Daarnaast moet de totstandbrenging van de Trans-Europese netwerken waaraan 
thans wordt gewerkt leiden tot een optimaal gebruik van de productiecapaciteit 
voor elektriciteit in de hele Unie en het mogeüjk maken de regio's in Europa waar 
voorheen geen koolstofarme brandstoffen beschikbaar waren, van deze producten 
te voorzien. 
35. Terwijl er in de vervoèrsector weinig gelegenheid is voor het gebruik van 
alternatieve brandstoffen, biedt de elektriciteitssector diverse mogelijkheden voor 
de invoering of het op peil houden van het gebruik van koolstofvrije brandstoffen 
11 
of voor een intensiever gebruik van koolstofarme brandstoffen. Bij de 
beleidsinitiatieven en maatregelen inzake C02 zou de rol in beschouwing moeten 
worden genomen die door elektriciteit kan worden gespeeld: deze kan namelijk 
een van de pijlers zijn van de ontwikkeling van innovatieve productie- en 
communicatiemiddelen en mobiliteitsinstrumenten die uitzicht kunnen bieden op 
een vermindering van de C02-emissies via een verlaging van de koolstof- en 
energie-intensiteit. In de onderstaande tabel wordt gedetailleerd de ontwikkeling 
weergegeven van de C02-emissies in de sfeer van elektriciteits- en 
warmteproductie, alsook de energie- en koolstofintensiteit in deze sector. 
Gemiddelde jaarlijkse wijziging (in % per jaar) 
1990-2000 2000-2010 1990-2010 
C02-emissies -0,2% +0,3% +0,1% 
Energie-intensiteit -0,5% -1,5% -1,0% 
Koolstofintensiteit -1,7% -0,5% -1,1% 
(Pre-Kyoto-studie) 
De diensten van de Commissie analyseren samen met de Europese 
elektriciteitssector de bijdrage die elektriciteit kan leveren aan duurzame 
ontwikkeling, met inachtneming van de door de bestrijding van klimaatverandering 
gestelde eisen. 
36. Dankzij de sinds de industriële revolutie geboekte technologische vooruitgang is 
het rendement van elektriciteitscentrales voortdurend verbeterd. Dit proces 
zal normaal voortduren en wellicht zelfs in nog hoger tempo gaan verlopen, 
aangezien er nog een theoretisch potentieel voorhanden is dat onvoldoende wordt 
benut. Zo kan door de invoering van schone en doeltreffende technologieën voor 
de verbranding van aardgas, steenkool en bruinkool het rendement van de 
elektriciteitsopwekking met 5 à 10% worden verhoogd, hetgeen een daling van de 
brandstofkosten en van de emissies van broeikasgassen met 15 à 30% zou 
betekenen. Het totale effect zal grotendeels afhangen van de mate waarin deze 
technologieën ingang vinden in de Unie en in het - grote - deel van de wereld waar 
in toenemende mate vaste brandstoffen zullen worden gebruikt (China, India, de 
ASEAN-landen, enz.). Een communautair programma ter bevordering van schone 
en efficiënte technologieën voor het gebruik van vaste brandstoffen en andere 
zware producten zou in dit verband nuttig kunnen zijn. 
37. Vermeld dient te worden welke bijdrage kernenergie kan leveren tot het beperken 
van de uitstoot van broeikasgassen. Uitgaande van de huidige plannen zal het in de 
Gemeenschap geïnstalleerde nucleaire elektrische vermogen in de komende jaren 
slechts in geringe mate toenemen. Verwacht kan worden dat in de periode tot 
2010 kernenergie nog steeds -zij het in mindere mate- de groei van de 
broeikasgasemissies zal helpen beperken. Na 2010 zal een aantal kerncentrales rijp 
zijn voor ontmanteling. De op langere termijn spelende vraagstukken in verband 
12 
met kernenergie zijn aangegeven in het indicatieve kernenergieprogramma van de 
Commissie8. 
38. Het aandeel van aardgas bij de elektriciteitsproductie neemt snel toe en zal in 2010 
waarschijnlijk zijn maximale omvang hebben bereikt. Na die tijd zal, met name 
terwille van de continuïteit van de voorziening, ernstig over de grootte van dit 
aandeel moeten worden nagedacht. 
39. Het is duidelijk dat het huidige totale energieverbruik zich niet verdraagt met de 
lange-termijneisen voor duurzame ontwikkeling. Een aanzienlijke beperking van 
het gebruik van fossiele brandstoffen is vereist opdat de Gemeenschap kan 
voldoen aan de in het Protocol bij het Raamverdrag inzake 
klimaatverandering overwogen doelstellingen voor emissieverlaging. Dit 
wordt thans in brede kring onderkend door de belangrijkste internationale 
organisaties, nationale regeringen en, wat misschien het belangrijkste is, door grote 
delen van de energie-industrie zelf. 
INTEGRATIE MET ANDERE BELEIDSONDERDELEN 
40. Aangezien de vraag naar energie afhankelijk is van andere economische 
activiteiten, moet beheersing van de energievraag een integrerend onderdeel van 
die activiteiten worden opdat bij een gelijkblijvende kwaliteit van de 
energiediensten de vraag zo weinig mogelijk groeit of het rendement zo hoog 
mogeüjk wordt opgevoerd. In dit verband moeten in de overige beleidsonderdelen, 
met name het land en bosbeleid, en het beleid inzake milieubescherming en 
afvalbeheer, vervoer, onderzoek en ontwikkeling, fiscaliteit, ruimtelijke ordening 
en regionale en lokale ontwikkeling, geleidelijk de doelstellingen inzake 
vermindering van broeikasgasemissies en de ontwikkeling van koolstofVallen 
worden geïntegreerd. Later in 1997 zal de Commissie een totaaloverzicht geven in 
een mededeling waarin alle maatregelen met betrekking tot klimaatverandering op 
alle beleidsterreinen de revue zullen passeren. 
41. Het is van belang na te gaan hoe de structuurfondsen en het cohesiefonds in 
nog sterkere mate kunnen worden gebruikt om projecten te financieren die 
de emissies van broeikasgassen aantoonbaar verlagen, met name projecten 
die betrekking hebben op duurzame energiebronnen en koolstofvallen. Naast 
typische energieprojecten zullen ook goeddoordachte infïastructuurprojecten een 
bijdrage kunnen leveren aan de bestrijding van de klimaatverandering. In de 
toekomstige programma's en activiteiten van de structuurfondsen dient hiermee 
rekening te worden gehouden. 
42. Maatregelen ter bestrijding van klimaatverandering zuüen ook nieuwe 
banen in specifieke sectoren opleveren. De Commissie moet samen met de 
lidstaten een grondige studie maken van het effect van maatregelen ter bestrijding 
van klimaatverandering op de werkgelegenheid. Tevens moet op het gebied van 
opleiding een extra inspanning worden gedaan. Zo zou het CEDEFOP (Europees 
Centrum voor de ontwikkeling van de beroepsopleiding) op energiebeheersing 
afgestemde beroepsprofielen moeten ontwikkelen. 
COM(96)339 van 25 september 1996: Indicatieve kernenergieprogramma in de zin van artikel 40 
van het Euratom Verdrag. 
13 
43. Wat het gemeenschappelijk landbouwbeleid betreft, zou een initiatief met 
betrekking tot het gebruik van biomassa voor de energieproductie in het 
kader van de hervorming van het GLB een andere mogelijkheid kunnen zijn 
voor een uit het oogpunt van broeikasgasemissies vrijwel neutraal gebruik. Mits 
goed opgezet zou dit initiatief ook de doelstellingen van het GLB kunnen helpen 
realiseren. Verbetering van het energierendement en de ontwikkeling van 
biobrandstoffen in de landbouw zijn eveneens een haalbare oplossing die nader 
moet worden bestudeerd. In landen waar dit nodig is dienen ook C02-vallen te 
worden ontwikkeld. 
TECHNOLOGIE EN INNOVATIE 
44. De recente goedkeuring door de Commissie van haar voorstel voor het vijfde 
kaderprogramma voor onderzoek en technologische ontwikkeling loopt 
parallel met de agenda voor Kyoto. Een nauwe en voortdurende coördinatie 
tussen het OTO-beleid en het energiebeleid is van essentieel belang. De 
ontwikkeling van schone technologieën is een positieve maatregel met duurzame 
resultaten. Binnen het vijfde kaderprogramma en met name de kernactiviteit 
"geavanceerde energiesystemen en -diensten" en de huidige OTO-programma's 
JOULE/THERMIE en Milieu en klimaat zou een belangrijke plaats moeten 
worden ingeruimd voor activiteiten ter bevordering van technologieën waarvan de 
energie- en koolstofefficiëntie een belangrijke stap vooruit zouden betekenen 
vergeleken met wat thans op de markt beschikbaar is. 
45. Efficiënte en duurzame energiediensten moeten worden ontwikkeld met 
gebruikmaking van de verschillende energietechnologieën. Aan de 
energieaanbodzijde kunnen de volgende gebieden worden genoemd: stoom-en 
gasturbines, schone technologieën voor het gebruik van steenkool, 
brandstofcellen, duurzame energiebronnen (windenergie, biomassa, thermische en 
fotovoltaïsche zonnecellen), nieuwe thermodynamische cycli, enz. Aan de 
vraagzijde moeten de inspanningen worden voortgezet op het gebied van nieuwe 
voertuigen en motoren, verbetering van de doeltreffendheid van huishoudelijke 
apparaten (met name koelapparaten), nieuwe elektrotechnische apparaten, 
elektronische voorzieningen voor energiebeheersing in woningen, de ontwikkeling 
van de stad van de toekomst, enz. Ook dient het maatschappelijk onderzoek te 
worden geïntensiveerd, aangezien tot dusver onvoldoende aandacht is besteed aan 
de studie van de houding van de consument ten aanzien van de zich aandienende 
keuzes op energiegebied, en met name naar zijn reactie als enei gieamemer. 
BEPERKING VAN ANDERE BROEIKASGASEMISSIES 
46. Afgezien van de C02-emissies zijn de steenkoolmijnen ook een belangrijke 
bron van methaanemissies en anderzijds treden er bij de productie en 
distributie van aardgas onvermijdelijk lekken op9. Wat de door de 
steenkoolwinning veroorzaakte emissies betreft, worden binnen de Unie op grote 
schaal preventieve technieken toegepast. Deze moeten worden geïntroduceerd in 
de geassocieerde landen. Wat aardgas aangaat, dienen de controles op de kwaliteit 
van de distributienetten te worden verscherpt om lekkage te beperken. De 
Commissie zal in deze sector vrijwillige overeenkomsten met de gasindustrie 
In haar mededeling over methaan van 15 november 1996 heeft de Commissie verschillende 
maatregelen voorgesteld die zij wil nemen om deze emissies te beperken. 
14 
bevorderen10. Ook op dit punt zou de overdracht van knowhow en goede 
praktijken aan derde landen moeten worden geïntensiveerd. Ook het toegepaste 
onderzoek naar productie en transport van gas zou moeten worden uitgebreid om 
verbeteringen te realiseren die ook uit economisch oogpunt verantwoord zijn. 
47. Hoewel de sector afvalstoffen niet rechtstreeks samenhangt met de energiesector, 
is er soms sprake van synergieën tussen deze twee sectoren. Door het 
overvloedige aanbod van energiebronnen heeft deze sector er geen behoefte aan 
afval te gebruiken voor energiewinning. Het afvalbeheer is een belangrijke zorg 
voor de betrokken overheden. Hoewel recycling de hoogste prioriteit krijgt, is er 
vaak een restfractie die gestort moet worden en die dus onvermijdelijk 
methaanemissies zal produceren. In die gevallen zou methaan uit gestort afval dus 
moeten worden teruggewonnen en voor energiedoeleinden worden gebruikt of 
tenminste worden verbrand. Ook compostering van de organische fractie van het 
afval kan een niet te verwaarlozen energieopbrengst opleveren. Wel kunnen, 
wanneer dit economisch en uit milieuoogpunt verantwoord is, sommige 
afvalstoffen worden verbrand; het netto-energieoverschot moet daarbij worden 
teruggewonnen. In het kader van de afvalstrategie zullen wetgevings- en 
technologische initiatieven voor het tot een rninimum terugbrengen van de 
broeikasgasemissies worden gepresenteerd. 
48. Wat tenslotte de emissies van distikstofoxide (N20) betreft, komen bij 
wervelbedverbranding - een van de meestbelovende technologieën op het gebied 
van schone verbranding van vaste brandstoffen - geringe hoeveelheden van dit 
broeikasgas vrij. Binnen de onderzoekprogramma's zal meer gewicht moeten 
worden gehecht aan het verwerven van inzicht in de aan het ontstaan van dit gas 
ten grondslag liggende mechanismen en aan de mogelijkheden voor bestrijding 
daarvan. Verschillende onderzoekprojecten in het kader van het programma 
"Milieu en klimaat" hebben betrekking op emissies, balansen in de atmosfeer en 
effecten op het klimaat van andere broeikasgassen dan C02. 
FISCALE INSTRUMENTEN EN BESTEMMING VAN DE MIDDELEN 
49. De Commissie heeft op 12 maart 1997 een voorstel goedgekeurd voor een richtlijn 
inzake de uitbreiding van het communautaire systeem van minimumtarieven voor 
accijnsrechten tot alle energieproducten. Deze richtlijn voorziet in een 
gedifferentieerde regeling voor duurzame energie, energie-efficiëntie en innovatie 
en ondersteunt daardoor de in deze mededeling bepleite aanpak. Voorts is de 
richtlijn ook een bijdrage tot een regeling voor de complexe kwestie van de 
toerekening van externe kosten. De Commissie had reeds in haar Witboek "Groei, 
concurrentievermogen en werkgelegenheid'' van 1993 een lans gebroken voor dit 
principe. 
50. Om in de Unie een vermindering van de broeikasgasemissies met circa 20% ten 
opzichte van het pre-Kyoto-scenario mogelijk te maken, zal een ambitieus 
programma van beleidsinitiatieven en maatregelen moeten worden opgezet. 
De in sommige lidstaten opgedane ervaringen kunnen als leidraad dienen 
voor de te volgen koers. Maatregelen zoals de Nederlandse groene leningen, de 
10 De Nederlandse aardgassector heeft bijvoorbeeld een vrijwillige akkoord met de nationale overheid 
gesloten waarbij deze sector zich ertoe verbindt de methaanemissies met 10% terug te brengen. 
15 
door bepaalde afnemers in Duitsland gekochte groene elektriciteit of de 
proefprojecten met biobrandstoffen in Frankrijk dienen nader te worden bekeken 
en eventueel op communautair niveau te worden toegepast. In het Groenboek is 
een ander idee ter bevordering van duurzame energie naar voren gebracht, 
namelijk een kredietsysteem voor de financiering van de toepassing van dit soort 
energie. 
51. Indien er een belangrijk nieuw beleidsinitiatief moet komen kan het nodig 
zijn zorgvuldig te bekijken of het wenselijk is op het passende niveau middelen 
beschikbaar te stellen voor de financiering van een voor energiebeheersing en 
duurzame energie bestemd fonds of fondsen. In 1995 bedroegen de 
energie-uitgaven in de Unie meer dan 500.000 miljoen ecu. Daaruit blijkt dat 
het mogelijk moet zijn door middel van een heffing de nodige middelen bijeen te 
brengen voor de financiering op het geëigende niveau van energiebeheersing en het 
propageren van duurzame energie. Zelfs een minimaal tarief zou voldoende geld 
opleveren om de na afloop van Kyoto vast te stellen beleidsinitiatieven en 
maatregelen uit te voeren. Gezien de ervaringen in het Verenigd Koninkrijk met 
non fossil fuel obligations, alsook de experimenten met bovengenoemde 
instrumenten, lijkt nader onderzoek verantwoord en in het algemeen belang. 
EISEN EN IMPLICATIES VAN TOEKOMSTIGE BELEIDSKEUZES 
52. De onderstaande tabel geeft de gemiddelde jaarlijkse wijziging van het BBP, de 
energie-intensiteit, de koolstofintensiteit en de C02-emissies weer; dit geeft een 
beeld van de omvang van de uitdagingen waarvoor wij ons geplaatst zien. 
1990-2000 2000-2010 1990-2010 
Stijging van het BBP +2,1 % +2,4% +2,2% 
Energie-intensiteit -1,0% -1,6% -1,3% 
Koolstofiutensiteit -0,9% -0,2% -0,5% 
C02-emissics +0,2% +0,6% +0,4% 
(pre-Kyoto-studie) 
53. De effecten en kosten van een eventuele verbintenis in Kyoto om de 
broeikasgasemissies met 15% te verminderen zijn nog niet volledig geëvalueerd, 
maai zouden wel eens aanzienlijk kunnen zijn. Als achtergrondinformatie bij de 
discussie over de implicaties van de gemaakte keuzes is een aantal studies van de 
Commissie beschikbaar die, uitgaande van verschillende aannamen, de mogeüjke 
scenario's voor verlaging van de broeikasgasemissies verkennen. Een van de door 
de Commissie ondernomen studies is die over de Europese energiesituatie in 
202011; het "Forum"-scenario dat onderdeel is van die studie geeft aan dat 
aanzienlijke wijzigingen in de huidige structuren zullen moeten worden 
1 * SEC (95) 2283 van 20.12.1995 
16 
aangebracht wil men in 2010 tot een emissieverlaging van circa 6% komen. Dit 
scenario voorspelt een rooskleurige toekomst op energiegebied, vooral wat de 
milieusituatie en de continuïteit van de voorziening betreft. 
54. Opgemerkt dient te worden dat er volgens dit scenario voor een emissieverlaging 
met 6% een verandering in de financieringsbronnen van de overheid moet 
plaatsvinden waarbij het accent geleidelijk verschuift van het belasten van werk 
naar het belasten van het gebruik van hulpbronnen; in 2005 zou deze nieuwe 
belasting 1,5% van het BBP moeten bedragen. In vergelijking met het in deze 
mededeling geschetste pre-Kyoto-scGnario gaat het Forum-scenario echter wel van 
hogere energiekosten in 2010 uit. 
55. Voor de realisatie van het Forum-scenario tegen 2010 gelden de volgende 
randvoorwaarden : 
• een aanzienhjke intensiteits- en efficiëntiewinst in alle sectoren van het finale 
verbruik en bij de elektriciteitsproductie; 
• het ontkoppelen van de CCVemissies en de groei van het BBP door een 
combinatie van energiebesparingen en het gebruik van koolstofvrije 
energiebronnen; 
• nieuwe voorzieningsstructuren in de elektriciteitssector, ten gunste van 
gedecentraliseerde productie (warmte, duurzame energie, biomassa, 
brandstofcellen), in de productie van biobrandstoffen en in de productie van 
waterstof; het doordringen op de markt van brandstofcellen en elektrische 
voertuigen; 
• een op bevordering van biomassa gericht landbouwbeleid; 
• een combinatie van fiscale regelingen en gunstige omstandigheden op de 
kapitaalmarkten die resulteren in ruime marges, ondanks een door lage 
importprijzen voor brandstoffen gekenmerkte internationale situatie. 
56. Volgens de in Forum opgenomen raming van de vereiste investeringen zou in de 
periode 1991-2010 meer dan 391 miljard ecu moeten worden geïnvesteerd in 
elektriciteitsproductie en raffinaderijen. 
57. Het Forum-scenario laat zien dat het mogelijk is de CCVemissies in de periode tot 
2010 met circa 6% terug te dringen indien radicale maatregelen worden getroffen. 
Dit is een van de vele mogeüjke scenario's dat hier alleen ter illustratie wordt 
vermeld. Het is dus niet zo dat de Commissie een bepaalde voorkeur heeft voor de 
specifieke beleidsvoorstellen in dit scenario. 
Een ander scenario dat wordt ontwikkeld is het PRIMES-model, dat aangeeft dat 
een verlaging van de C02.emissies met 10% in 2010, vergeleken met 1990, kan 
worden gerealiseerd door middel van een combinatie van maatregelen. Deze 
omvatten bevordering van energie-efficiëntie en energiebesparingen, een groter 
aandeel voor warmtekrachtkoppeling, veranderingen in de brandstoffenmix en 
verlaging van het brandstofverbruik in de vervoersector. De volgens dit scenario 
haalbare emissieverlaging van 10% impliceert ook een aandeel van 10% voor 
duurzame energiebronnen in 2010. Uit een andere lopende analyse van de Kyoto-
doelstelling voor emissieverlaging, waarvoor gebruik wordt gemaakt van het 
PRIMES-model, komt naar voren dat toepassing van de beste beschikbare 
technologie op zich weHswaar niet voldoende is, maar toch een aanzienlijke 
bijdrage kan leveren aan emissievemündering. 
17 
58. De beleidsinitiatieven en maatregelen die de Commissie dient te nemen om 
het verschil van 20% te overbruggen tussen de verwachte emissiestijging van 
8% en de vermindering van de emissies met 15% die eventueel zal worden 
toegezegd, moeten binnen de door de nieuwe financiële vooruitzichten van de 
Unie gestelde grenzen büjven. De Commissie moet dringend de kosten die het 
huidige onderhandeüngsvoorstel van de EU tot gevolg zou hebben - althans wat 
investeringen betreft - kwantificeren. 
59. De financiële consequenties moeten ook worden getoetst op het mogelijke 
effect op de economie, zowel op micro-economisch als macro-economisch 
niveau, aangezien dit onvermijdeüjk door de verschillende betrokken economische 
actoren zal worden bekeken. De door het grote aantal variabelen veroorzaakte 
complexiteit van de situatie zal innovatieve oplossingen vereisen die per geval 
moeten worden bestudeerd, in overleg met de belanghebbende partijen. Er zal 
behoefte zijn aan een methodologie waarbij rekening wordt gehouden met deze 
multidimensionale benadering (bijvoorbeeld doelstelling-termijn-instrument-
kosten), ondersteund door betrouwbare evaluatie- en analyse-instrumenten. 
Sommige üdstaten stippelen reeds strategieën voor de beperking van 
broeikasgasemissies uit die worden vertaald in concrete programma's van 
beleidsinitiatieven en maatregelen, met de bijbehorende kostenramingen. Alle 
üdstaten en de Commissie moeten van deze ervaringen kunnen profiteren, met 
name wat betreft de beoordeling van de financiële impücaties en de gevolgde 
methodologieën. Gezamenlijke analyses zullen een noodzakeüjk instrument zijn 
voor een betere inschatting van de impücaties van de genomen besluiten. 
60. Binnen de context van de interne markt is een correcte gezamenlijke analyse 
van de energiesituatie door de lidstaten en de Commissie eveneens onmisbaar 
om de contouren van de met klimaatverandering samenhangende problemen en 
van de mogeüjke oplossingen daarvoor beter aan te geven. Voor een nadere 
invulling van de beleidsinitiatieven en maatregelen moeten eerst de sectoren en 
actoren die energie verbruiken en broeikasgassen produceren beter worden 
geïnventariseerd. Via haar onderzoekactiviteiten bouwt de Commissie thans de 
nodige capaciteit op voor een gedetaüleerde en gekwantificeerde analyse van de 
beleidsinitiatieven en maatregelen, rekening houdend met de sociaal-economische 
en wetenschappelijke aspecten van kümaatverandering (programma's JOULE en 
Miüeu en klimaat). 
61. Tenslotte zou de intensivering van het energiebeleid, gezien het effect 
daarvan op de klimaatverandering, gepaard moeten gaan met een betere 
coördinatie van alle maatregelen die rechtstreeks op energie betrekking 
hebben, inclusief die welke in andere beleidssectoren worden genomen. De Unie 
moet laten zien dat zij in staat is een allesomvattende strategie te bepalen en moet 
tevens de economische actoren daarbij betrekken. Een van de taken van het bij 
besluit van de Commissie ingestelde Raadgevend Comité Energie is na te gaan hoe 
de economische actoren de energiedimensie van de communautaire strategie ten 
aanzien van kümaatverandering kracht kunnen bijzetten. 
62. Klimaatverandering is per definitie een internationale uitdaging. Met name 
zal zowel door de Unie als door de geassocieerde landen een aanzienhjke 
inspanning moeten worden gedaan opdat de energie-efficiëntie in die landen een 
niveau bereikt dat vergelijkbaar is met wat in de afgelopen jaren in de Unie 
gangbaar was. De beslissingen die in Kyoto of daarna zullen worden genomen 
18 
moeten op termijn ook gelden voor geassocieerde landen die tot de Unie wiïlen 
toetreden. Een van de doelstellingen van de landen van Midden- en Oost-Europa 
in het huidige omschakelingsproces is een hervorming van hun energiesector. Deze 
hervorming blijft tot hun verantwoordelijkheid behoren, maar tussen de Unie en 
deze landen zijn wel diverse vormen van samenwerking tot stand gebracht om 
energiebesparingen en energie-effficiëntie te bevorderen. De door de betrokken 
landen gedane inspanning is aanzienlijk te noemen, aangezien zij voldoen aan het 
acquis communautaire op dit gebied, nameüjk wat betreft de verlaging van 
broeikasgasemissies. 
63. In het kader van de gestructureerde dialoog van 3 maart 1997 hebben de Raad en 
de mmeuministers van de geassocieerde landen van Midden- en Oost-Europa het 
belang onderstreept van een nauwe samenwerking tussen de Unie en deze landen, 
met name via gezamenlijk uitgevoerde activiteiten en in samenhang met de 
noodzakeüjke versterking van de mechanismen ter bevordering van een beleid dat 
gericht is op bestrijding van klimaatverandering en op energie-efficiëntie. In dit 
verband is onderkend dat in de programma's voor samenwerking op 
technologiegebied zoals het INCO-OTO en het programma JOULE-THERMIE 
een grotere plaats moet worden ingeruimd voor klimaatverandering, waarbij de 
voorgenomen energiemaatregelen ter vermindering van de uitstoot van 
broeikasgassen als prioritair zijn aangemerkt. Ook dient in dit verband te worden 
voorzien in meer steun van de kant van de EIB, de BERD en de Wereldbank. De 
Gemeenschap zal de gestructureerde dialoog versterken door de inspanningen ter 
verbetering van de energie-efficiëntie te optimaüseren en door het energiesysteem 
af te stemmen op vermindering van de emissies. 
64. De Unie zal er ook op moeten aandringen dat andere geïndustrialiseerde landen 
zich eveneens concreet inzetten voor de strijd tegen de emissies van 
broeikasgassen door in stemmen met de opneming van stringente doelstellingen 
voor emissieverlaging in het toekomstige Protocol van Kyoto. Er kan nameüjk 
geen sprake van zijn dat onze economie alleen opdraait voor de kosten van een 
unilateraal beleid ter bescherming van het mondiale miüeu, terwijl onze 
handelspartners zich onttrekken aan maatregelen die van invloed zijn op de 
energieprijzen, het concurrentievermogen van de industrie en de werkgelegenheid. 
65. Binnen het mondiale kader van de betrekkingen op energiegebied vereist de 
gemeenschappelijke uitdaging waarvoor zowel de handelspartners uit de 
OESO als die buiten deze organisatie zich op dit gebied geplaatst zien, een 
reactie die juist wel rekening houdt met de belangrijke effecten op het 
energieaanbod. Het Verdrag inzake het Energiehandvest en het daaraan gehechte 
protocol betreffende energie-efficiëntie en daarmee samenhangende miüeuaspecten 
zouden als gemeenschappeüjke grondslag voor samenwerkingsacties kunnen 
dienen. De uitvoering van de met de meeste NOS gesloten partnerschaps- en 
samenwerkingsovereenkomsten en van de programma's voor technische bijstand 
zou eveneens een bijdrage leveren tot energie-efficiëntie en energiebesparing. Het 
beleid inzake kümaatverandering moet aan bod komen bij de samenwerking op 
energiegebied met de ontwikkelingslanden. Daartoe is de Raad op 3 maart 1997 
overeengekomen dat de regels inzake gezamenüjke uitvoering deel zouden moeten 
uitmaken van het Protocol van Kyoto, maar dat weüswaar eerst de resultaten van 
de lopende proefprojecten moeten worden afgewacht. 
66. Bij de initiatieven voor samenwerking met de mediterrane landen dient zo snel 
mogeüjk een flinke plaats te worden ingeruimd voor projecten op energiegebied en 
19 
meer bepaald op het gebied van duurzame energie en energie-efficiëntie. Dit zal 
duurzame oplossingen opleveren en zal de bedrijven in die landen in staat stellen 
passende technologieën in te voeren en aan hun behoeften aan te passen. Voorts 
heeft het Comité voor samenwerking tussen de Unie en de landen van de 
Samenwerkingsraad van de Golf op 16 december 1996 gewezen op het belang dat 
beide partijen hebben bij dit dossier. De mogelijkheden voor gezamenlijke analyse, 
samenwerking en uitwisseling van wetenschappeüjke informatie en ervaringen zijn 
aangemerkt als nuttige instrumenten in dit verband. Nu dient te worden gezorgd 
voor de concrete toepassing daarvan in het kader van passende programma's. 
67. Klimaatverandering is een uitdaging van zodanige omvang dat de 
ontwikkeling van beleidsinitiatieven en maatregelen gezamenlijk en solidair 
door de lidstaten en de Gemeenschap op communautair, nationaal, regionaal 
en lokaal niveau ter hand moet worden genomen om de overeengekomen 
doelstellingen inzake verlaging van het energieverbruik te bereiken en de 
afgesproken spreiding van de lasten over de lidstaten te realiseren. Er is 
behoefte aan gemeenschappeüjke of op communautair niveau tussen de üdstaten 
gecoördineerde beleidsinitiatieven en maatregelen en dit vereist een geïntegreerde 
benadering. Om deze benadering te kunnen ontwikkelen dienen echter eerst de in 
het eerste deel van dit document (punten 10-14) vermelde kwesties te worden 
behandeld. 
68. De Commissie wil dat het Europees Parlement en de Raad, met de steun van het 
Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio's, een krachtig 
poütiek signaal afgeven. Zij is van oordeel dat de Gemeenschap alles in het werk 
moet steUen opdat de Conferentie van de partijen bij het Raamverdrag van de 
Verenigde Naties inzake kümaatverandering, die in december in Kyoto wordt 
gehouden, leidt tot de vaststelling van een protocol dat een aanzienlijke 
vermindering van de broeikasgasemissies zal bewerkstelligen via gezamenlijk door 
de in bijlage X vermelde partijen genomen beleidsinitiatieven en maatregelen. Er 
moet echter zekerheid over bestaan dat de aangegane verpüchtingen kunnen 
worden gehonoreerd en dat de vereiste poütieke wil en de nodige middelen 
inderdaad aanwezig zijn. 
20 
BIJLAGE 
Met energiegebruik samenhangende C02-emissies (miljoen ton CO2) volgens het 
pre-Kyoto-scenario: 
Uitgaande van ongewijzigd beleid in de üdstaten en op communautair niveau zouden de 
C02-emissies zich als volgt ontwikkelen12: 
miljoen ton CO2 procentuele wijziging vergeleken met 1990 
1990 1995 2000 2005 2010 2020 
EU 3.200 -2% +2% +6% +8% +16% 
Met energiegebruik samenhangende CORemissies per sector (miljoen ton CO2) 
procentuele wijziging vergeleken met 1990 
1990 1995 2000 2005 2010 2020 
industrie 626 -10% -14% -14% -15% -15% 
vervoer 743 +9% +22% +31% +39% +49% 
huishoudeüjke/tertiaire sector 654 -3% - 1% + 2% + 4% + 6% 
wanntekrachtkoppeüng 1036 -5% -2% +2% +2% +17% 
energiesector 141 +7% +9% +11% +12% +13% 
totale emissies 3200 -2% +2% +6% +8% +16% 
12 De analyse van de EU is gebaseerd op resultaten die zijn verkregen met het MIDAS-model door 
professor Capros van de Nationale Technische Universiteit van Athene, bij een in opdracht van 
DG XVII uitgevoerde studie, april 1997. 
21 
EU: P rc-K y o to scenario Ontwikkeling van II li I*, C O 2 e m issies , 
bruto b i n n e 1 a n d s verbruik, e n e r g i e - e n k o o I s t o fi n t e n s 11 e 11 
199 0 - I0 0 
200 
180 
160 
140 
120 
100 
80 
60 BBP 
e: Energieverbruik 
C O 2-em issies 
K oolstofintensiteit 
""-— A En ergie-in ten siteit 
1990 1995 2000 2005 2010 2015 2020 
EU: pre-Kyoto scenario : totaal energieverbruik 1990-2020 
W eergave van de factoren die ten grondslag liggen aan de wijziging 
2500 
2250 
2000 
1 750 
g 1 500 
ü 
~ 1 250 -H in de C02-emissie 
groei li It I' 
opwaarste druk h o g. c r e e n c r g i «* -
intensiteit 
neerwaarste druk/evenwicht 
E U : prc-Kyoto-sccnario : warmtekrachtkoppeling 1990-2020 
Weergave van de factoren die ten grondslag liggen aan de veranderingen 
in de C02-emissie 
1000 
800 
600 
400 -H 
200 
0 groei BBP 
opwaarste druk betere conversie-efficiëntie 
fégere elektriciteit/warm te-in ten s -t«it 
nen 
i eer waars te druk/evenwicht 
22 
ISSN 0254-1513 
COM(97) 196 def. 
DOCUMENTEN 
NL 12 14 
Catalogusnummer : CB-CO-97-223-NL-C 
ISBN 92-78-19781-5 
Bureau voor officiële publikaties der Europese Gemeenschappen 
L-2985 Luxemburg 
A3