Mededeling van de Commissie — Handboek inzake de overbrenging van gevonniste personen en vrijheidsstraffen in de Europese Unie

(2019/C 403/02)

INHOUDSOPGAVE

LIJST VAN AFKORTINGEN 5

WOORD VOORAF 6

INLEIDING EN ALGEMENE WETTELIJKE CONTEXT 6

1. Overzicht 6

1.1. Belangrijkste kenmerken van het kaderbesluit 7

1.1.1. Toezending 8

1.1.2. Certificaat 8

1.1.3. Vonnis 8

1.1.4. Sanctie 8

1.1.5. De beslissingsstaat en de tenuitvoerleggingsstaat 9

1.2. Het beginsel van wederzijdse erkenning 9

1.3. Rechtsgevolgen van EU-kaderbesluiten 9

1.4. Artikel 267 VWEU: prejudiciële procedure 10

DEEL I: TOEZENDING VAN EEN VONNIS EN EEN CERTIFICAAT 10

2. Vereisten aan de toezending 10

2.1. Toepassingsgebied van het kaderbesluit 10

2.1.1. Ratione personae 10

2.1.2. Ratione materiae 10

2.1.3. Ratione temporis 11

2.2. Bevoegde autoriteiten 11

2.3. Keuze van de tenuitvoerleggingsstaat 11

2.3.1. Scenario’s op grond van artikel 4, lid 1 11

2.3.2. Toezending aan de lidstaat waarvan de gevonniste persoon onderdaan is en waar hij of zij zijn of haar woonplaats heeft (artikel 4, lid 1, onder a)) 12

2.3.3. Toezending aan de lidstaat waarheen de persoon zal worden uitgewezen (artikel 4, lid 1, onder b)) 12

2.3.4. Toezending aan een andere lidstaat die instemt met de toezending (artikel 4, lid 1, onder c)) 12

2.4. Geïnformeerde toestemming van de gevonniste persoon 13

2.5. Toestemming van de tenuitvoerleggingsstaat 13

2.6. Mening van de gevonniste persoon 14

2.7. Beoordeling van de reclassering 14

2.7.1. De beslissingsstaat moet zich ervan vergewissen dat de sanctie de reclassering ten goede zal komen 14

2.7.2. Overleg met de tenuitvoerleggingsstaat waar passend 14

2.7.3. Definitie van reclassering 15

2.7.4. Modaliteiten van de tenuitvoerlegging van sancties 15

2.8. De lijst van 32 strafbare feiten die aanleiding geven tot overlevering zonder toetsing van de dubbele strafbaarheid 15

2.9. Kwetsbare groepen: minderjarigen en personen met een psychische aandoening en overdracht van een maatregel in de sfeer van de psychiatrie of de gezondheidszorg 16

2.10. Overwegingen van de beslissingsstaat ten aanzien van de grondrechten 16

3. Procedure voor de toezending 17

3.1. Subjecten die recht hebben om de procedure in te stellen 17

3.2. Procedure voor het verkrijgen van de mening van de gevonniste persoon 17

3.3. Kennisgeving aan de gevonniste persoon (artikel 6, lid 4, en het formulier van bijlage II) 18

3.4. Toe te zenden documenten 18

3.4.1. Certificaat 18

3.4.2. Vonnis 19

3.5. Nuttige aanvullende informatie van de beslissingsstaat 22

3.6. Toezending (doorgifte) 22

3.7. Verzoek om informatie over bepalingen inzake vroegtijdige of voorwaardelijke invrijheidsstelling 22

3.8. Verzoek om voorlopige aanhouding 23

3.9. Intrekking van het certificaat 23

DEEL II: ERKENNING VAN HET VONNIS EN TENUITVOERLEGGING VAN DE SANCTIE 24

4. Procedure voor de erkenning 24

4.1. Termijn voor het nemen van een besluit over de erkenning en rechtsmiddelen tegen het besluit tot overbrenging 24

4.2. Verzoek om vertaling van het vonnis 24

4.3. Uitstel 24

4.4. Voorlopige aanhouding 25

5. Besluit over de erkenning en tenuitvoerlegging 25

5.1. Algemene erkennings- en tenuitvoerleggingsplicht 25

5.2. Toestemming van de tenuitvoerleggingsstaat 25

5.3. De lijst van 32 strafbare feiten waarvoor geen toetsing van de dubbele strafbaarheid plaatsvindt 25

5.4. Aanpassing van de sanctie 26

5.5. Gronden tot weigering van de erkenning en tenuitvoerlegging 27

5.5.1. Onvolledig of incorrect certificaat (artikel 9, lid 1, onder a)) 27

5.5.2. Niet-vervulling van de criteria voor toezending (artikel 9, lid 1, onder b)) 27

5.5.3. Ne bis in idem (artikel 9, lid 1, onder c)) 27

5.5.4. Ontbreken van dubbele strafbaarheid (artikel 9, lid 1, onder d)) 27

5.5.5. Tenuitvoerlegging van de verjaarde sanctie (artikel 9, lid 1, onder e)) 28

5.5.6. Immuniteit op grond van het recht van de tenuitvoerleggingsstaat (artikel 9, lid 1, onder f)) 28

5.5.7. Leeftijd voor strafrechtelijke verantwoordelijkheid (artikel 9, lid 1, onder g)) 28

5.5.8. Het nog te ondergane deel van de sanctie is te kort (artikel 9, lid 1, onder h)) 28

5.5.9. Processen bij verstek (artikel 9, lid 1, onder i)) 28

5.5.10. Vervolging wegens een ander vóór de overbrenging gepleegd feit (artikel 9, lid 1, onder j)) 29

5.5.11. Maatregel in de sfeer van de psychiatrie of de gezondheidszorg die tot vrijheidsbeneming strekt (artikel 9, lid 1, onder k)) 30

5.5.12. Extraterritorialiteit (artikel 9, lid 1, onder l)) 30

5.6. Gedeeltelijke erkenning en tenuitvoerlegging 30

6. Overbrenging van de gevonniste persoon 30

6.1. Termijnen voor de fysieke overbrenging 30

6.2. Doortocht via een andere lidstaat 30

6.3. Kosten van de overbrenging 31

6.4. Reisdocumenten 31

7. Tenuitvoerlegging van de sanctie 31

7.1. Op de tenuitvoerlegging toepasselijk recht 31

7.2. Strafverkorting 31

7.3. Vervroegde en voorwaardelijke invrijheidstelling 31

7.4. Amnestie, gratie 31

7.5. Herziening van het vonnis 32

7.6. Recht tot tenuitvoerlegging 32

7.7. Communicatie- en informatieverplichtingen 32

8. Specialiteitsregel 49

DEEL III: DIVERSEN 33

9. Communicatie tussen de bevoegde autoriteiten in de verschillende fasen van de procedure 33

10. Relatie tot andere overeenkomsten 34

11. Verbanden met andere instrumenten inzake justitiële samenwerking in strafzaken 34

11.1. Kaderbesluit 2002/584/JBZ betreffende het Europees aanhoudingsbevel 34

11.2. Andere instrumenten 35

11.2.1. Richtlijn 2012/29/EU betreffende rechten van slachtoffers 35

11.2.2. Kaderbesluit 2008/947/JBZ inzake de toepassing van het beginsel van de wederzijdse erkenning van proeftijdbeslissingen en alternatieve straffen 35

BIJLAGE I — Kaderbesluit 2008/909/JBZ, niet-officiële geconsolideerde tekst 37

BIJLAGE II — Overbrengingscertificaat 52

BIJLAGE III — Kennisgeving aan de gevonniste persoon 58

BIJLAGE IV — Stroomschema van Kaderbesluit 2008/909/JBZ 59

BIJLAGE V — Informatiebronnen 60

BIJLAGE VI — Lijst van arresten van het Hof van Justitie met betrekking tot Kaderbesluit 2008/909/JBZ 61

BIJLAGE VII — Lijst van arresten van het Hof van Justitie met betrekking tot Kaderbesluit 2002/584 62

Lijst van afkortingen

Schengenovereenkomst Overeenkomst ter uitvoering van het Akkoord van Schengen van 19 juni 1990 EAB Europees aanhoudingsbevel EVRM Europees Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden EHRM Europees Hof voor de Rechten van de Mens EJN Europees justitieel netwerk EuroPris Europese Organisatie van gevangenis- en correctionele diensten Kaderbesluit 2002/584 Kaderbesluit 2002/584/JBZ van de Raad van 13 juni 2002 betreffende het Europees aanhoudingsbevel en de procedures van overlevering tussen de lidstaten Het kaderbesluit Kaderbesluit 2008/909/JBZ van de Raad van 27 november 2008 inzake de toepassing van het beginsel van wederzijdse erkenning op strafvonnissen waarbij vrijheidsstraffen of tot vrijheidsbeneming strekkende maatregelen zijn opgelegd, met het oog op de tenuitvoerlegging ervan in de Europese Unie Kaderbesluit 2008/947 Kaderbesluit 2008/947/JBZ van de Raad van 27 november 2008 inzake de toepassing van het beginsel van de wederzijdse erkenning op vonnissen en proeftijdbeslissingen met het oog op het toezicht op proeftijdvoorwaarden en alternatieve straffen Kaderbesluit 2009/299 Kaderbesluit 2009/299/JBZ van de Raad van 26 februari 2009 tot wijziging van Kaderbesluit 2002/584/JBZ, Kaderbesluit 2005/214/JBZ, Kaderbesluit 2006/783/JBZ, Kaderbesluit 2008/909/JBZ en Kaderbesluit 2008/947/JBZ en tot versterking van de procedurele rechten van personen, tot bevordering van de toepassing van het beginsel van wederzijdse erkenning op beslissingen gegeven ten aanzien van personen die niet verschenen zijn tijdens het proces VEU Verdrag betreffende de Europese Unie VWEU Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie Slachtoffersrichtlijn Richtlijn 2012/29/EU van het Europees Parlement en de Raad van 25 oktober 2012 tot vaststelling van minimumnormen voor de rechten, de ondersteuning en de bescherming van slachtoffers van strafbare feiten, en ter vervanging van Kaderbesluit 2001/220/JBZ Verdrag van de Raad van Europa van 1983 Verdrag van de Raad van Europa inzake de overbrenging van gevonniste personen van 21 maart 1983 Aanvullend Protocol van 1997 Aanvullend Protocol bij het Verdrag van de Raad van Europa inzake de overbrenging van gevonniste personen van 18 december 1997

Afwijzing van aansprakelijkheid: Dit handboek is juridisch niet bindend en er is niet gestreefd naar volledigheid. Het handboek laat het bestaande Unierecht en de toekomstige ontwikkeling daarvan onverlet. Ook wordt de gezaghebbende uitlegging van het Unierecht door het Hof van Justitie van de Europese Unie door dit handboek onverlet gelaten.

WOORD VOORAF

Dit handboek is bedoeld als praktische leidraad voor de lidstaten en hun bevoegde autoriteiten die zijn aangewezen voor de toepassing van Kaderbesluit 2008/909/JBZ van de Raad van 27 november 2008 (hierna: “het kaderbesluit”), als gewijzigd bij Kaderbesluit 2009/299/JBZ van de Raad van 26 februari 2009 inzake verstekprocessen (1) (hierna: “Kaderbesluit 2009/299”). De datum waarop de lidstaten aan het kaderbesluit moesten voldoen was 5 december 2011. Bij het opstellen van dit handboek heeft de Commissie rekening gehouden met de opvattingen van mensen uit de praktijk zoals die zijn geuit tijdens een groot aantal in samenwerking met de Europese Organisatie van gevangenis- en correctionele diensten (hierna: “EuroPris”) georganiseerde vergaderingen met deskundigen waar de deelnemers de praktische uitdagingen en belemmeringen bij de toepassing van dit instrument en de overbrenging van gedetineerden met elkaar bespraken (2). Ook is een ontwerpdocument ter raadpleging aan deskundigen voorgelegd. Op 5 februari 2014 heeft de Commissie een verslag over de uitvoering van het kaderbesluit gepubliceerd (3).

Het handboek is te vinden op internet via https://e-justice.europa.eu en op de website van het Europees justitieel netwerk (hierna: “EJN”) (4) in alle officiële talen van de Unie.

Informatie over de uitvoering van het kaderbesluit en de verklaringen van de verschillende lidstaten zijn te vinden op de website van het EJN (5).

Een nuttig document, met praktische richtsnoeren, is het “Resource Book on the Transfer of Sentenced Persons” (boek met hulpmiddelen voor de overbrenging van gevonniste personen) (6) van EuroPris.

Volgens artikel 3 van Besluit 2002/187/JBZ van de Raad is een van de doelen van Eurojust het verbeteren van de tenuitvoerlegging van verzoeken en beslissingen op het gebied van justitiële samenwerking, waaronder verzoeken en beslissingen die zijn gebaseerd op instrumenten die uitvoering geven aan het beginsel van wederzijdse erkenning. Eurojust kan de overbrenging van gevonniste personen dus vergemakkelijken of coördineren (7).

De informatie in dit handboek is bijgewerkt tot 1 juli 2019.

INLEIDING EN ALGEMENE WETTELIJKE CONTEXT

1. Overzicht

De justitiële betrekkingen tussen de lidstaten steunen op onderling vertrouwen in elkaars rechtsstelsels. Dit vertrouwen maakt het voor de tenuitvoerleggingsstaat mogelijk om beslissingen van de autoriteiten van de beslissingsstaat te erkennen, waarbij de tenuitvoerleggingsstaat slechts beperkte mogelijkheden heeft om zich tegen die erkenning te verzetten.

In de afgelopen decennia is het steeds vaker gebeurd dat EU-lidstaten burgers van andere lidstaten veroordelen tot vrijheidsstraffen of tot vrijheidsbeneming strekkende maatregelen. (8) Uit de meest recente beschikbare cijfers (9) blijkt dat het percentage burgers uit andere EU-lidstaten onder de totale gevangenisbevolking per lidstaat uiteenloopt van 0,3 % (Polen en Roemenië) tot 39,4 % (Luxemburg). Een aantal van deze personen heeft zijn of haar gewone verblijfplaats in de lidstaat waar hij of zij is gedetineerd. Sommige van hen zullen echter mogelijk worden uitgewezen na het uitzitten van hun straf.

Voor veel veroordeelde burgers van EU-lidstaten is de tenuitvoerlegging van de sanctie in de lidstaat van veroordeling mogelijk niet de beste optie voor hun reclassering.

Het kaderbesluit vergroot de mogelijkheden om een veroordeelde buitenlander over te brengen naar een andere EU-lidstaat om de reclassering van die persoon te bevorderen.

Het kaderbesluit is van toepassing op alle EU-burgers en onderdanen van derde landen die in een EU-lidstaat verblijven. Op onderdanen van derde landen die niet in een EU-lidstaat verblijven zijn andere internationale instrumenten voor justitiële samenwerking van toepassing, zoals het Verdrag van de Raad van Europa inzake de overbrenging van gevonniste personen van 21 maart 1983 (hierna: “het Verdrag van de Raad van Europa van 1983”) en het Aanvullend Protocol van 18 december 1977 bij dit verdrag (hierna: “het Aanvullend Protocol van 1997”) (10).

Het Verdrag van de Raad van Europa van 1983 vormde ook een eerste aanzet voor het vergemakkelijken van grensoverschrijdende overbrengingen binnen de EU. Sinds 5 december 2011 heeft het kaderbesluit het Verdrag van de Raad van Europa van 1983 en het Aanvullend Protocol van 1997 bij dat verdrag vervangen.

Een van de grootste veranderingen in het kaderbesluit ten opzichte van het Verdrag van de Raad van Europa van 1983 is de overschakeling op een systeem van verplichte overbrenging van gedetineerden in bepaalde situaties, terwijl ook de mogelijkheden voor overbrenging sterk zijn verruimd. De noodzaak dat beide staten en de betrokken persoon moeten instemmen met de overbrenging heeft de toepassing van het Verdrag van de Raad van Europa van 1983 bemoeilijkt. Als oplossing daarvoor hadden de lidstaten van het Schengengebied al besloten om dat verdrag aan te vullen door de mogelijkheid van “gedwongen overbrenging” te creëren. Volgens de artikelen 67 tot en met 69 van de Overeenkomst ter uitvoering van het Akkoord van Schengen (hierna: “de Schengenovereenkomst”) van 1990 is toestemming door de betrokkene voor het uitzitten van een straf in het land van zijn of haar nationaliteit niet nodig wanneer die persoon zich heeft onttrokken aan de tenuitvoerlegging van een sanctie of van een aanhoudingsbevel door naar dat land te vluchten. Dit nieuwe element in de Schengenovereenkomst is overgenomen in het Aanvullend Protocol van 1997 bij het Verdrag van de Raad van Europa van 1983.

Zowel het Verdrag van de Raad van Europa van 1983 als het kaderbesluit is primair bedoeld om de reclassering van gedetineerden te vergemakkelijken door buitenlanders die zijn veroordeeld voor een strafbaar feit de mogelijkheid te bieden hun straf in een andere lidstaat uit te zitten.

Tot slot is het kaderbesluit van toepassing op de overbrenging van gedetineerden die hun straf nog moeten uitzitten, en dus niet op de overbrenging van veroordeelde personen die hun straf hebben uitgezeten en daarom niet langer onder een strafprocedure vallen. Het kaderbesluit moet echter worden toegepast in overeenstemming met de Uniewetgeving, waaronder Richtlijn 2004/38/EG van het Europees Parlement en de Raad betreffende het recht van vrij verkeer en verblijf op het grondgebied van de lidstaten voor de burgers van de Unie en hun familieleden. In artikel 28 van die richtlijn wordt bepaald dat EU-burgers alleen om redenen van openbare orde of openbare veiligheid kunnen worden uitgewezen uit een andere lidstaat.

1.1. Belangrijkste kenmerken van het kaderbesluit

In het kaderbesluit is vastgelegd in welke situaties en hoe de EU-lidstaten met elkaar zullen samenwerken bij de erkenning van vonnissen en de tenuitvoerlegging van door een andere lidstaat opgelegde sancties om de reclassering van de gevonniste persoon te vergemakkelijken. Het kaderbesluit is bedoeld om de samenwerking efficiënter te maken ten opzichte van de situatie zoals die was geschapen door het Verdrag van de Raad van Europa van 1983, door middel van de toepassing van het beginsel van wederzijdse erkenning, dat van de lidstaten vereist dat zij vertrouwen hebben in elkaars rechterlijke beslissingen. In het kaderbesluit worden enkele kernelementen van het Verdrag van de Raad van Europa van 1983 op een andere manier ingevuld.

— Het kaderbesluit legt in beginsel een verplichting op om, in twee typen situaties, een verzoek om overbrenging te honoreren. De beslissingsstaat is echter niet verplicht om een vonnis toe te zenden voor de erkenning en tenuitvoerlegging ervan in een andere lidstaat.

— Overbrenging kan alleen worden geweigerd op basis van een beperkt aantal gronden voor niet-erkenning of niet-tenuitvoerlegging.

— Het kaderbesluit beperkt het aantal situaties waarin toestemming van de gevonniste persoon nodig is. In het Aanvullend Protocol van 1997 was reeds vastgelegd dat deze toestemming niet langer vereist is in geval van overbrenging naar een staat waarheen de betrokkene is gevlucht (11) of wanneer tegen de gevonniste persoon een bevel tot verwijdering of uitzetting naar de aangezochte staat is uitgevaardigd. (12) Naast deze twee uitzonderingen wordt in het kaderbesluit nog een derde uitzondering genoemd, namelijk die van een overbrenging naar de lidstaat waarvan de gevonniste persoon onderdaan is en waar hij of zij woont.

— De traditionele toetsing van de dubbele strafbaarheid (13) is afgeschaft en vervangen door een lijst van 32 strafbare feiten (al kunnen de lidstaten die toetsing wel handhaven (14)).

— Het rechtsinstrument schrijft een duidelijk tijdschema voor de procedure voor.

— Het kaderbesluit voorziet in de voortgezette tenuitvoerlegging van de door de beslissingsstaat opgelegde sancties, met slechts beperkte mogelijkheden voor de tenuitvoerleggingsstaat om de sanctie aan te passen, onder zeer strikte voorwaarden. De beslissingsstaat heeft het laatste woord over de overbrenging, indien hij akkoord is met de aanpassing van de sanctie en de modaliteiten van de tenuitvoerlegging daarvan.

1.1.1. Toezending

Het vonnis en het certificaat kunnen worden toegezonden wanneer de bevoegde autoriteit van de beslissingsstaat, indien passend na overleg met de bevoegde autoriteit van de tenuitvoerleggingsstaat, zich ervan heeft vergewist dat de tenuitvoerlegging van de sanctie door de tenuitvoerleggingsstaat de reclassering van de gevonniste persoon ten goede zal komen (artikel 4, lid 2).

1.1.2. Certificaat

De beslissingsstaat zendt het vonnis toe aan de lidstaat waarnaartoe hij de gevonniste persoon kan overbrengen, d.w.z. de tenuitvoerleggingsstaat (artikel 4, lid 1). Om dit proces te bespoedigen gaat het vonnis vergezeld van een standaardcertificaat met alle informatie die nodig is voor de overbrenging (artikelen 4 en 5, zie bijlage I bij het kaderbesluit).

Het certificaat moet correct zijn ingevuld en moet overeenstemmen met het vonnis. Het certificaat moet worden ondertekend door de bevoegde autoriteit van de beslissingsstaat, die moet verklaren dat de inhoud juist is.

Het certificaat moet worden vertaald in de officiële taal — of, wanneer er meerdere officiële talen van toepassing zijn, een van de officiële talen — van de tenuitvoerleggingsstaat (artikel 23, lid 1). Elke lidstaat kan echter in een bij het secretariaat-generaal van de Raad te deponeren verklaring meedelen dat hij een vertaling in een of meer andere officiële talen van de instellingen van de Europese Unie aanvaardt.

Als onderdelen van het certificaat niet of niet voldoende gedetailleerd zijn ingevuld, heeft dit tot gevolg dat de tenuitvoerleggingsstaat niet over voldoende informatie beschikt om een besluit over de overbrenging te nemen en de beslissingsstaat om aanvullende informatie moet verzoeken, met als gevolg dat het proces vertraging oploopt (zie artikel 9, lid 1, onder a)).

Het standaardcertificaat is beschikbaar in alle officiële EU-talen. Verklaringen over de door de lidstaten aanvaarde talen zijn te vinden op de website van het EJN (15).

In het kaderbesluit worden (in artikel 1, onder a) tot en met d)) enkele definities gegeven die mogelijk nadere toelichting behoeven. In de volgende paragrafen wordt de relevante terminologie van het kaderbesluit gepresenteerd.

1.1.3. Vonnis

Een “vonnis” is “een door een rechter van de beslissingsstaat gegeven onherroepelijke uitspraak of beschikking waarbij een sanctie aan een natuurlijke persoon wordt opgelegd”. Het kaderbesluit vereist dat het toe te zenden vonnis of bevel van een rechtbank een onherroepelijke beslissing is (artikel 1, onder a)), d.w.z. dat alle nationale rechtsmiddelen tegen de beslissing zijn uitgeput of dat de termijnen voor het instellen van die rechtsmiddelen zijn verstreken (16).

1.1.4. Sanctie

Een “sanctie” is een vrijheidsstraf of een tot vrijheidsbeneming strekkende maatregel van bepaalde of onbepaalde duur die wegens een strafbaar feit in een strafprocedure is opgelegd (artikel 1, onder b)).

In artikel 3, lid 3, wordt gespecificeerd dat het kaderbesluit uitsluitend van toepassing is op de erkenning van vonnissen en de tenuitvoerlegging van sancties in de zin van het kaderbesluit. Het feit dat naast de sanctie ook een geldboete is opgelegd of een beslissing tot confiscatie is genomen, die nog niet is betaald of geïnd of nog niet ten uitvoer is gelegd, vormt geen beletsel voor toezending van het vonnis. De wederzijdse erkenning van beslissingen tot oplegging van een boete of tot confiscatie valt niet onder het kaderbesluit, maar onder andere rechtsinstrumenten, zoals Kaderbesluit 2005/214/JBZ van de Raad (17) inzake de grensoverschrijdende tenuitvoerlegging van geldelijke sancties en Kaderbesluit 2006/783/JBZ van de Raad (18) inzake confiscatie.

1.1.5. De beslissingsstaat en de tenuitvoerleggingsstaat

In het kaderbesluit wordt onder “beslissingsstaat” verstaan “de lidstaat waar het vonnis is gewezen”, en wordt “tenuitvoerleggingsstaat” gedefinieerd als “de lidstaat waaraan het vonnis is toegezonden met het oog op de erkenning en tenuitvoerlegging ervan” (artikel 1, onder c) en d)).

1.2. Het beginsel van wederzijdse erkenning

Na de bekrachtiging van wederzijdse erkenning als hoeksteen van de justitiële samenwerking in strafzaken lag dit beginsel ook ten grondslag aan het kaderbesluit van 2008 (19).

Dit beginsel houdt in dat een lidstaat rechterlijke beslissingen in strafzaken die in een andere lidstaat zijn gegeven, moet erkennen en uitvoeren, behalve wanneer een van de uitputtende weigeringsgronden van toepassing is. Het beginsel gaat uit van een hoog niveau van “wederzijds vertrouwen” tussen de EU-lidstaten.

Het concept “wederzijds vertrouwen” steunt op de aanname dat alle EU-lidstaten de beginselen van vrijheid, democratie en eerbiediging van de mensenrechten, de fundamentele vrijheden en de rechtsstaat volledig eerbiedigen.

1.3. Rechtsgevolgen van EU-kaderbesluiten

Volgens de rechtsgrondslag (artikel 34, lid 2, onder b), van het Verdrag betreffende de Europese Unie (hierna: “VEU”), in de versie die van toepassing was vóór de inwerkingtreding van het Verdrag van Lissabon) zijn kaderbesluiten verbindend voor de lidstaten ten aanzien van het te bereiken resultaat, doch wordt aan de nationale instanties de bevoegdheid gelaten vorm en middelen te kiezen; kaderbesluiten hebben geen rechtstreekse werking. In het kader van het Verdrag van Lissabon is het kaderbesluit nooit ingetrokken, nietig verklaard of gewijzigd (als bedoeld in artikel 9 van Protocol nr. 36 betreffende de overgangsbepalingen, dat is vastgesteld bij de inwerkingtreding van het Verdrag van Lissabon). Dientengevolge is de aard van het kaderbesluit niet veranderd en heeft het daardoor geen rechtstreekse werking (20).

Uit de vaste rechtspraak van het Hof van Justitie komt echter duidelijk naar voren dat het bindende karakter van een kaderbesluit nationale autoriteiten, waaronder nationale rechtbanken, een verplichting oplegt om het nationale recht uit te leggen conform het EU-recht door het gehele nationale recht in acht te nemen en de daarin erkende uitleggingsmethoden toe te passen. Wanneer die rechtbanken nationaal recht toepassen, zijn zij derhalve gehouden om, voor zover mogelijk, dat recht uit te leggen in het licht van de bewoordingen en het doel van dat kaderbesluit, teneinde het daarmee beoogde resultaat te bereiken. Deze verplichting tot conforme uitlegging van het nationale recht is inherent aan het systeem van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (hierna: “VWEU”), aangezien dit de nationale rechter in staat stelt om binnen het kader van zijn bevoegdheden de volle werking van het recht van de Unie te verzekeren bij de beslechting van de bij hem aanhangige geschillen (21).

Wel is het zo dat het beginsel van conforme uitlegging van het nationale recht is gebonden aan bepaalde beperkingen. Zo wordt de verplichting van de nationale rechter om de inhoud van een kaderbesluit te betrekken bij de uitlegging en de toepassing van de relevante bepalingen van zijn nationale recht begrensd door de algemene rechtsbeginselen, en met name het rechtszekerheidsbeginsel en het verbod van terugwerkende kracht. Deze beginselen sluiten met name een uitlegging uit die ertoe zou leiden dat de strafrechtelijke aansprakelijkheid van personen bepaald of verzwaard zou kunnen worden uitsluitend op grond van een kaderbesluit, onafhankelijk van een wet ter uitvoering van de bepalingen van dat kaderbesluit, wanneer zij die bepalingen hebben geschonden. Bovendien kan het beginsel van conforme uitlegging niet als grondslag dienen voor een uitlegging contra legem van het nationale recht (22).

De vereiste om het nationale recht uit te leggen conform het EU-recht omvat echter de verplichting voor nationale rechtbanken, met inbegrip van de hoogste rechters, om in voorkomend geval vaste rechtspraak te wijzigen wanneer deze berust op een met de doelstellingen van een kaderbesluit onverenigbare uitlegging van het nationale recht. Het is daarom aan de bevoegde rechtbank om te zorgen voor de volle werking van het kaderbesluit door, zo nodig op eigen gezag, de uitlegging van de hoogste rechter buiten toepassing te laten als die uitlegging niet verenigbaar is met het Unierecht (23).

1.4. Artikel 267 VWEU: prejudiciële procedure

Het Hof van Justitie kan kaderbesluiten uitleggen zoals het elke andere Unierechtelijke handeling kan uitleggen. Op het gebied van politiële en justitiële samenwerking in strafzaken kunnen alle rechtbanken van de lidstaten sinds 1 december 2014, in voor hen aanhangig gemaakte gedingen, het Hof van Justitie vragen over de uitlegging van het Unierecht of de geldigheid van Unierechtelijke handelingen voorleggen. Het Hof van Justitie neemt geen beslissing in het geschil zelf. Het staat aan de nationale rechtbank om de zaak af te doen in overeenstemming met het antwoord van het Hof van Justitie, dat ook bindend is voor andere nationale rechtbanken waaraan soortgelijke geschillen worden voorgelegd. De prejudiciële procedure is een niet-contentieuze procedure die het Hof van Justitie in staat stelt om nationale rechtbanken te helpen bij het uitleggen van het Unierecht, zodat zij dat correct kunnen toepassen.

Voor de essentiële kenmerken voor de prejudiciële procedure wordt verwezen naar de “Aanbevelingen aan de nationale rechterlijke instanties over het aanhangig maken van prejudiciële procedures” van het Hof van Justitie (24).

In 2017 was de gemiddelde tijd waarbinnen een prejudiciële procedure werd behandeld minder dan 16 maanden (25). Dat kan een lange tijd zijn voor iemand die zich in detentie bevindt (26). Met het oog daarop heeft het Hof van Justitie sinds 2008 een spoedprocedure voor prejudiciële verwijzingen ingesteld, die de prejudiciële spoedprocedure wordt genoemd (“PPU”— procédure préjudicielle d’urgence). In 2017 bedroeg de gemiddelde tijd waarin deze zaken werden afgehandeld slechts 2,negen maanden (27).

DEEL I: TOEZENDING VAN EEN VONNIS EN EEN CERTIFICAAT

2. Vereisten aan de toezending

2.1. Toepassingsgebied van het kaderbesluit

2.1.1. Ratione personae

De erkenning van een vonnis en de tenuitvoerlegging van een sanctie is van toepassing op alle EU-burgers en onderdanen van derde landen die ofwel in de beslissingsstaat, ofwel in de tenuitvoerleggingsstaat verblijven (artikel 3, lid 2).

2.1.2. Ratione materiae

Om de reclassering van de gevonniste persoon te vergemakkelijken, valt elke vrijheidsstraf of een tot vrijheidsbeneming strekkende maatregel van bepaalde of onbepaalde duur die wegens een strafbaar feit in een strafprocedure is opgelegd onder het kaderbesluit (artikel 1, onder b)).

Zoals volgt uit de definitie, kan elk vonnis dat is gewezen in een strafprocedure wegens een strafbaar feit en dat resulteert in een vrijheidsbenemende maatregel overeenkomstig het kaderbesluit worden toegezonden aan een tenuitvoerleggingsstaat. Dat betekent dat beslissingen waarbij detentie wordt opgelegd — na vaststelling van de volledige of gedeeltelijke strafrechtelijke niet-aansprakelijkheid als gevolg van een psychische aandoening (zie overweging 20) — zijn opgenomen in de in het kaderbesluit gebruikte definitie.

Daarnaast vallen ook zogeheten gecombineerde vonnissen — waarbij de rechterlijke autoriteit het noodzakelijk heeft geacht om een combinatie van een vrijheidsbenemende maatregel en een andere, tot vrijheidsbeneming strekkende maatregel, zoals psychiatrische behandeling, op te leggen — onder het kaderbesluit.

2.1.3. Ratione temporis

Het kaderbesluit is van toepassing sinds 5 december 2011 (artikel 26).

Vóór 5 december 2011 ontvangen verzoeken om overbrenging worden behandeld overeenkomstig de bestaande rechtsinstrumenten betreffende de overbrenging van gevonniste personen. Na die datum ontvangen verzoeken worden behandeld overeenkomstig de voorschriften die de lidstaten op grond van het kaderbesluit hebben vastgesteld (artikel 28, lid 1).

Op de datum van vaststelling van het kaderbesluit hadden de lidstaten echter de mogelijkheid om te verklaren dat zij met betrekking tot onherroepelijke vonnissen die dateren van vóór een bepaalde datum (die niet later dan 5 december 2011 kan zijn), de bestaande rechtsinstrumenten inzake de overbrenging van gevonniste personen blijven toepassen (artikel 28, lid 2). Het kaderbesluit is op 27 november 2008 vastgesteld.

Vier lidstaten (Ierland, Malta, Nederland (28) en Polen) hebben een dergelijke verklaring ingediend. Dat hebben die lidstaten echter pas gedaan na de datum van vaststelling van het kaderbesluit, d.w.z. 27 november 2008. Volgens de Commissie zijn deze verklaringen daarom niet geldig en moeten deze lidstaten de tijdslimiet daarom onverwijld uit hun bestaande of voorgestelde omzettingswetgeving schrappen (29).

2.2. Bevoegde autoriteiten

De belangrijkste actoren die uitvoering geven aan de samenwerking uit hoofde van het kaderbesluit zijn de bevoegde autoriteiten van de beslissingsstaat en van de tenuitvoerleggingsstaat. De lidstaten kunnen zelf, zowel in hun hoedanigheid van beslissingsstaat als in hun hoedanigheid van tenuitvoerleggingsstaat, de autoriteit of autoriteiten aanwijzen die krachtens het nationale recht bevoegd zijn (artikel 2).

Opgemerkt zij dat de definitie van “bevoegde autoriteit” in het kaderbesluit niet is beperkt tot een rechterlijke autoriteit, maar dat de lidstaten naar eigen inzicht kunnen bepalen welke autoriteit of autoriteiten zij het meest geschikt achten om te worden belast met de procedures van dit rechtsinstrument. In sommige lidstaten zijn deze taken toebedeeld aan het ministerie van Justitie, terwijl ze in andere lidstaten zijn toevertrouwd aan rechterlijke of quasi-rechterlijke lichamen. De lidstaten moeten het secretariaat-generaal van de Raad van de Europese Unie meedelen welke autoriteiten krachtens het nationale recht bevoegd zijn, en de Raad stelt de ontvangen informatie ter beschikking van de lidstaten en van de Commissie (artikel 2) (30).

Bepaalde lidstaten hebben gekozen voor een gedecentraliseerde structuur, die inhoudt dat alle rechtbanken zijn aangewezen als bevoegde autoriteit. Dit kan leiden tot complicaties bij het vaststellen van de bevoegde autoriteit en tot van elkaar afwijkende benaderingen binnen één en dezelfde lidstaat. Enkele lidstaten hebben dit ondervangen door een centrale autoriteit aan te wijzen die alle inkomende verzoeken behandelt (31).

2.3. Keuze van de tenuitvoerleggingsstaat

2.3.1. Scenario’s op grond van artikel 4, lid 1

Artikel 4, lid 1, van het kaderbesluit biedt de mogelijkheid om het vonnis en het certificaat toe te zenden aan:

— de lidstaat waarvan de gevonniste persoon onderdaan is en waar hij of zij zijn woonplaats heeft, OF

— de lidstaat waarvan de gevonniste persoon onderdaan is, maar waar hij of zij niet zijn woonplaats heeft en waarheen hij of zij, na zijn of haar invrijheidstelling, zal worden uitgewezen als gevolg van een bevel tot uitzetting of verwijdering dat deel uitmaakt van het vonnis; OF

— een andere lidstaat, waarvan de bevoegde autoriteit erin toestemt dat hem het vonnis en het certificaat worden toegezonden, afhankelijk van de toestemming van de gevonniste persoon indien dit is vereist (zie artikel 4, lid 3, in samenhang met artikel 4, leden 6 en 7, en artikel 6).

2.3.2. Toezending aan de lidstaat waarvan de gevonniste persoon onderdaan is en waar hij of zij zijn of haar woonplaats heeft (artikel 4, lid 1, onder a))

Het bepalen van de woonplaats van een persoon voor de doeleinden van artikel 4, lid 1, onder a), is een belangrijk aspect van de correcte toepassing van het kaderbesluit en houdt rechtstreeks verband met het verplichte karakter van die bepaling. Wanneer deze voorwaarde niet is vervuld, zal voor de toezending van het vonnis vaak de toestemming van de gevonniste persoon nodig zijn (zie hieronder voor de andere situaties waarin toestemming niet is vereist).

Het begrip “de staat waar de gevonniste persoon woont” wordt nader verduidelijkt in overweging 17. Volgens deze overweging is de staat waar de gevonniste persoon woont de staat waarmee die persoon verbonden is uit hoofde van een gewone verblijfplaats en, bijvoorbeeld, familiale, sociale of professionele banden (32).

Inspiratie kan ook worden geput uit het arrest van het Hof van Justitie in de zaak Kozlowski. In de context van Kaderbesluit 2002/584/JBZ van de Raad betreffende het Europees aanhoudingsbevel en de procedures van overlevering tussen de lidstaten (33) (hierna: “het Kaderbesluit 2002/584”) heeft het Hof geoordeeld dat de band tussen een persoon en de tenuitvoerleggingsstaat moet worden vastgesteld op basis van een globale beoordeling van “verschillende objectieve elementen die de situatie van deze persoon kenmerken, waaronder met name de duur, de aard en de voorwaarden van het verblijf van de gezochte persoon, alsook de familiale en economische bindingen die hij met de uitvoerende lidstaat heeft”. (34) Bovendien heeft het Hof verklaard dat een persoon in een lidstaat “verblijft” wanneer hij of zij, op grond van een duurzaam verblijf in deze lidstaat gedurende een bepaalde periode, een band met deze staat heeft opgebouwd die vergelijkbaar is met die van een ingezetene. (35)

2.3.3. Toezending aan de lidstaat waarheen de persoon zal worden uitgewezen (artikel 4, lid 1, onder b))

Volgens artikel 4, lid 1, onder b), kunnen het vonnis en het certificaat ook worden toegezonden aan de lidstaat waarvan de gevonniste persoon onderdaan is, maar waar hij niet zijn woonplaats heeft, en waarheen hij na zijn invrijheidstelling zal worden uitgewezen. Deze bepaling kan alleen worden toegepast wanneer het onderliggende uitzettings- of verwijderingsbevel deel uitmaakt van het vonnis of een rechterlijke of bestuursrechtelijke beslissing of van een andere op grond van het vonnis getroffen maatregel.

2.3.4. Toezending aan een andere lidstaat die instemt met de toezending (artikel 4, lid 1, onder c))

De derde situatie die onder het kaderbesluit valt (artikel 4, lid 1, onder c)) is die waarin de beslissingsstaat het vonnis en het certificaat wil toezenden aan een andere lidstaat dan de lidstaat waarvan de gevonniste persoon onderdaan is en waar hij of zij woont, of waarheen hij of zij zal worden uitgewezen op grond van een uitzettings- of verwijderingsbevel. Dit kan bijvoorbeeld de lidstaat zijn waar de gevonniste persoon verblijft of een studie volgt, of de lidstaat waarvan die persoon onderdaan is, maar waar hij of zij niet woont en ook niet naartoe zal worden uitgewezen.

In die situatie is voorafgaande toestemming van de tenuitvoerleggingsstaat vereist (artikel 4, lid 1, onder c)) en is overleg tussen de bevoegde autoriteiten verplicht (artikel 4, lid 3). De bevoegde autoriteiten dienen daarbij rekening te houden met factoren als de duur van het verblijf of andere banden met de tenuitvoerleggingsstaat. Wanneer de gevonniste persoon krachtens het nationale recht dan wel krachtens internationale regelingen naar een lidstaat of naar een derde land kan wordt overgebracht, dienen de bevoegde autoriteiten van de beslissingsstaat en van de tenuitvoerleggingsstaat onderling te overleggen of tenuitvoerlegging in de tenuitvoerleggingsstaat beter is voor de reclassering van de betrokkene dan tenuitvoerlegging in het derde land (overweging 8).

Voorafgaande toestemming door de gevonniste persoon is altijd vereist, behalve in de specifieke situatie voorzien in artikel 6, lid 2, onder c).

2.4. Geïnformeerde toestemming van de gevonniste persoon

Een van de nieuwe elementen op het gebied van de overbrenging van gevonniste personen die bij het kaderbesluit zijn ingevoerd — vergeleken met eerdere internationale overbrengingsregelingen — is dat er meer situaties zijn waarin geen toestemming van de gevonniste persoon is vereist.

Toestemming door de gevonniste persoon is niet vereist (artikel 6, lid 2) wanneer:

— de persoon een onderdaan van de tenuitvoerleggingsstaat is en daar ook woont, of

— de persoon, nadat hij of zij in vrijheid is gesteld, zal worden uitgewezen naar de tenuitvoerleggingsstaat als gevolg van een bevel tot uitzetting of verwijdering dat deel uitmaakt van het vonnis, of van een gerechtelijke of bestuursrechtelijke beschikking of een andere ingevolge het vonnis getroffen maatregel, of

— de persoon is gevlucht of anderszins is teruggekeerd naar de tenuitvoerleggingsstaat naar aanleiding van de tegen hem of haar in de beslissingsstaat ingestelde strafvervolging of uitgesproken veroordeling.

In alle andere gevallen is de geïnformeerde toestemming van de gevonniste persoon vereist.

Krachtens artikel 6, lid 4, is de beslissingsstaat verplicht de gevonniste persoon ervan in kennis te stellen, door middel van het standaardformulier van de kennisgeving zoals opgenomen in bijlage II en in een taal die de gevonniste persoon kent, dat hij heeft besloten om het vonnis, vergezeld van het certificaat, toe te zenden aan de tenuitvoerleggingsstaat (zie ook de paragrafen 3.2. en 3.3). Indien de gevonniste persoon zich op het tijdstip van dat besluit in de tenuitvoerleggingsstaat bevindt, wordt het standaardformulier toegezonden aan de tenuitvoerleggingsstaat, die de betrokkene van het formulier in kennis stelt.

Aangezien reclassering een leidend beginsel is van het kaderbesluit, moet ervoor worden gezorgd dat de betrokkene naar behoren wordt geraadpleegd voordat het besluit tot overbrenging wordt genomen. Daarom wordt aanbevolen dat de beslissingsstaat de gevonniste persoon elementaire informatie verstrekt, zodat hij of zij geïnformeerde toestemming of een geïnformeerde mening kan geven. Deze informatie zou onder meer betrekking kunnen hebben op de logistiek van de overbrenging, detentieregimes in de tenuitvoerleggingsstaat en regelingen voor vervroegde of voorwaardelijke invrijheidsstelling.

Wanneer de gevonniste persoon niet instemt met de overbrenging, is overbrenging niet mogelijk indien die toestemming een vereiste is (artikel 4, lid 1, en artikel 6, lid 1). Wanneer er geen toestemming is vereist, moet rekening worden gehouden met een negatieve mening van de gevonniste persoon, maar vormt die afwijzing geen grond tot weigering in verband met reclassering (overweging 10).

2.5. Toestemming van de tenuitvoerleggingsstaat

Toestemming van de tenuitvoerleggingsstaat is vereist in alle situaties die niet onder artikel 4, lid 1, onder a) en b), vallen (bijvoorbeeld wanneer de persoon onderdaan is van de tenuitvoerleggingsstaat, maar daar niet woont en ook niet naartoe zal worden uitgewezen, of wanneer de persoon in de tenuitvoerleggingstaat verblijft maar geen onderdaan van die staat is) (artikel 4, lid 1, onder c)). In dat geval is overleg tussen de bevoegde autoriteiten van de beslissingsstaat en van de tenuitvoerleggingsstaat verplicht en kan de beslissingsstaat samenwerking weigeren door geen toestemming te geven voor de toezending van het vonnis (overweging 8).

Op grond van artikel 4, lid 7, kan elke lidstaat echter verklaren dat zijn voorafgaande toestemming voor de toezending van het vonnis en het certificaat niet is vereist wanneer de gevonniste persoon:

a) in de tenuitvoerleggingsstaat woont, er sedert ten minste vijf jaar ononderbroken wettig verblijft en er een permanent verblijfsrecht (36) zal verwerven, en/of

b) in de andere dan de in artikel 4, lid 1, onder a) en b), bedoelde gevallen, onderdaan is van de tenuitvoerleggingsstaat.

Die verklaring is geldig ten aanzien van andere lidstaten die, op de datum van vaststelling van het kaderbesluit of op een latere datum, dezelfde kennisgeving hebben verricht (artikel 4, lid 7). Verklaringen in de zin van artikel 4, lid 7, kunnen worden gevonden op de website van het EJN (37).

Ter uitvoering van het kaderbesluit moeten de lidstaten maatregelen vaststellen die in het bijzonder recht doen aan de beoogde bijdrage tot de reclassering van de gevonniste persoon, en op grond waarvan hun bevoegde autoriteiten besluiten al dan niet in te stemmen met de toezending van het vonnis en het certificaat in de in artikel 4, lid 1, onder c), bedoelde gevallen (artikel 4, lid 6).

2.6. Mening van de gevonniste persoon

Zelfs als er geen toestemming van de gevonniste persoon vereist is, moet de gevonniste persoon, wanneer hij of zij nog steeds in de beslissingsstaat woont, in de gelegenheid worden gesteld om zijn of haar mening over de overbrenging en de erkenning en tenuitvoerlegging van het vonnis (mondeling of schriftelijk) kenbaar te maken (artikel 6, lid 3).

Hoewel de mening van de gevonniste persoon geen weigeringsgrond in verband met reclassering (overweging 10) kan vormen, moet rekening worden gehouden met die mening wanneer de bevordering van de reclassering en de passendheid van de overbrenging worden beoordeeld. Wanneer de gevonniste persoon gebruik heeft gemaakt van de gelegenheid om zijn of haar mening te geven, moet die mening bovendien in schriftelijke vorm worden toegezonden aan de tenuitvoerleggingsstaat, zodat deze laatste de mening in aanmerking kan nemen in zijn eigen gemotiveerde advies over het reclasseringsdoel (artikel 6, lid 3).

2.7. Beoordeling van de reclassering

2.7.1. De beslissingsstaat moet zich ervan vergewissen dat de sanctie de reclassering ten goede zal komen

Het kaderbesluit moet, ingevolge overweging 15 daarvan, worden toegepast in overeenstemming met het recht van de burgers van de Unie om vrij op het grondgebied van de lidstaten te reizen en te verblijven, zoals neergelegd in artikel 18 van het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap, dat nu is vervat in artikel 21 TWEU.

Zoals hierboven is opgemerkt, is reclassering een belangrijk aspect van het kaderbesluit (38). De bevoegde autoriteit van de beslissingsstaat moet “zich ervan vergewist [hebben] dat de tenuitvoerlegging van de sanctie door de tenuitvoerleggingsstaat de reclassering van de gevonniste persoon ten goede zal komen” (zie overweging 9 en artikel 4, lid 2).

Die bevordering van de reclassering dient niet te worden beoordeeld op basis van de loutere vaststelling van een geografische connectie, maar moet worden gebaseerd op een grondige evaluatie per geval. Daartoe voorziet het rechtsinstrument in een overlegprocedure tussen de beslissingsstaat en de tenuitvoerleggingsstaat.

2.7.2. Overleg met de tenuitvoerleggingsstaat waar passend

Wanneer de beslissingsstaat op al dan niet facultatieve basis overleg pleegt met de tenuitvoerleggingsstaat om vast te stellen dat de reclassering van de gevonniste persoon wordt bevorderd, kan de bevoegde autoriteit van de tenuitvoerleggingsstaat de bevoegde autoriteit van de beslissingsstaat bij gemotiveerd advies meedelen dat de tenuitvoerlegging van de sanctie in de tenuitvoerleggingsstaat niet zal bijdragen tot de reclassering van de gevonniste persoon. De bevoegde autoriteit van de tenuitvoerleggingsstaat behoudt deze mogelijkheid ook in de situatie dat er geen overleg tussen de bevoegde autoriteiten heeft plaatsgevonden. In dat geval kan het advies terstond na de toezending van het vonnis en het certificaat worden meegedeeld. De bevoegde autoriteit van de beslissingsstaat neemt het advies in overweging en besluit het certificaat al dan niet in te trekken (artikel 4, lid 4). Het EJN kan bijstand verlenen in het overleg tussen de bevoegde autoriteiten (39).

Opgemerkt zij dat een negatief advies op zichzelf geen weigeringsgrond in verband met reclassering vormt (overweging 10).

Wanneer de beslissingsstaat wordt geconfronteerd met de mening van ofwel de gevonniste persoon, ofwel de tenuitvoerleggingsstaat dat de tenuitvoerlegging van de sanctie niet zal bijdragen tot de reclassering van de gevonniste persoon, zal de beslissingsstaat rekening met deze mening moeten houden en, indien hij de procedure wenst voort te zetten, zich ervan moeten vergewissen dat, niettegenstaande de door de gevonniste persoon of de tenuitvoerleggingsstaat aangevoerde argumenten, de tenuitvoerlegging van de sanctie wel degelijk ten goede zal komen aan de reclassering van de gevonniste persoon (overweging 10).

2.7.3. Definitie van reclassering

In het kaderbesluit wordt geen uitdrukkelijke definitie van reclassering gegeven, maar wordt wel een niet-uitputtende lijst van factoren verstrekt die kunnen worden gebruikt om te beoordelen of de reclassering van de gevonniste persoon zal worden bevorderd als gevolg van de overbrenging van die persoon. De bevoegde autoriteit van de beslissingsstaat moet rekening houden met factoren als, bijvoorbeeld, de “verbondenheid [van de gevonniste persoon] met de tenuitvoerleggingsstaat, meer bepaald met de overweging of het voor hem [of haar] de plaats is waarmee hij [of zij] familiale, taalkundige, culturele, sociale, economische of andere banden heeft” (overweging 9).

Uit het bovenstaande volgt dat het begrip reclassering in het kader van het kaderbesluit aldus moet worden begrepen dat het passender is dat reclasseringsmaatregelen worden genomen in een staat waarvan de gevonniste persoon de taal begrijpt en waarmee hij of zij nauwe banden heeft. De mogelijkheden tot sociaal contact met familie en vrienden helpen de gevonniste persoon bij zijn of haar terugkeer in de gemeenschap. Dit doel wordt mogelijk niet gediend als de persoon wordt vastgehouden in een land waar hij of zij na het uitzitten van de sanctie waarschijnlijk niet langer zal mogen blijven.

2.7.4. Modaliteiten van de tenuitvoerlegging van sancties

De vooruitzichten voor reclassering kunnen ook afhankelijk zijn van de modaliteiten van de tenuitvoerlegging van een sanctie in de tenuitvoerleggingsstaat.

Wanneer de tenuitvoerleggingsstaat — tijdens het overleg of wanneer hij gebruik heeft gemaakt van de gelegenheid om na de toezending van het vonnis en het certificaat een gemotiveerd advies in te dienen — verwacht dat het vonnis zal moeten worden aangepast, kan deze informatie worden opgenomen in het advies inzake de vooruitzichten dat de reclassering van de gevonniste persoon zal worden bevorderd.

Datzelfde geldt voor de bepalingen inzake vervroegde of voorwaardelijke invrijheidstelling die mogelijk van toepassing zijn in de tenuitvoerleggingsstaat (zie ook artikel 17). De beslissingsstaat kan de tenuitvoerleggingsstaat verzoeken om informatie over deze tenuitvoerleggingsmodaliteiten, die de tenuitvoerleggingsstaat verplicht is te verstrekken (zie artikel 17, lid 3).

Op deze wijze kan de tenuitvoerleggingsstaat zijn evaluatie van de beoogde overbrenging onderbouwen en ontvangt de beslissingsstaat relevante aanvullende informatie die hem in staat stelt zich ervan te vergewissen dat de overbrenging de reclassering van de gevonniste persoon ten goede zal komen.

2.8. De lijst van 32 strafbare feiten die aanleiding geven tot overlevering zonder toetsing van de dubbele strafbaarheid

Voordat zij het vonnis toezendt, dient de bevoegde beslissingsautoriteit te bepalen of een of meer van de strafbare feiten kunnen worden ingedeeld in een van de 32 categorieën waarop de toetsing van dubbele strafbaarheid niet van toepassing is. De lijst van strafbare feiten is opgenomen in artikel 7, lid 1 en ook in het certificaat, waarop de betreffende strafbare feiten, als die op de lijst staan, moeten worden aangevinkt. Artikel 7 is van toepassing wanneer in de beslissingsstaat een vrijheidsstraf of een tot vrijheidsbeneming strekkende maatregel met een maximum van ten minste drie jaar staat op de strafbare feiten die in de lijst zijn opgenomen.

Daarbij gaat het om het recht van de beslissingsstaat. Dit is bevestigd in het arrest in zaak C-303/05, Advocaten voor de Wereld, die betrekking had op Kaderbesluit 2002/584 (40).

De uitvoerende autoriteit kan de dubbele strafbaarheid alleen toetsen ten aanzien van strafbare feiten die niet in de lijst van 32 categorieën staan.

Diverse lidstaten hebben echter gebruikgemaakt van de mogelijkheid om de dubbele strafbaarheid in alle gevallen te toetsen (artikel 7, lid 4, zie voetnoot 14). De daartoe strekkende verklaringen kunnen te allen tijde worden ingetrokken.

2.9. Kwetsbare groepen: minderjarigen en personen met een psychische aandoening en overdracht van een maatregel in de sfeer van de psychiatrie of de gezondheidszorg

Een specifieke categorie van gevonniste personen die kwetsbaar zijn in verband met de behandeling, de zorgverlening en de accommodatie zijn minderjarigen en personen met een psychische aandoening. Bijzondere aandacht moet worden besteed aan de toepassing van het kaderbesluit op deze specifieke groepen van plegers van strafbare feiten.

Het kaderbesluit bevat twee bepalingen die van toepassing zijn op situaties waarbij minderjarigen en personen met een psychische aandoening en/of een verslaving zijn betrokken (beide in artikel 9). De bevoegde autoriteit van de tenuitvoerleggingsstaat kan de erkenning van het vonnis en de tenuitvoerlegging van de sanctie weigeren wanneer:

i) de sanctie is opgelegd aan een persoon die volgens het recht van de tenuitvoerleggingsstaat vanwege zijn of haar leeftijd niet strafrechtelijk verantwoordelijk kan worden gesteld voor de feiten die ten grondslag liggen aan het vonnis (artikel 9, lid 1, onder g)), of

ii) de opgelegde sanctie een maatregel in de sfeer van de psychiatrie of de gezondheidszorg omvat die tot vrijheidsbeneming strekt en die, ondanks de mogelijkheid tot aanpassing van de sanctie waarin artikel 8, lid 3, voorziet (41), niet ten uitvoer kan worden gelegd binnen het rechts- of gezondheidszorgsysteem van de tenuitvoerleggingsstaat (artikel 9, lid 1, onder k));

In de gevallen als bedoeld in artikel 9, lid 1, onder k), dient de tenuitvoerleggingsstaat, voordat hij de het vonnis en de tenuitvoerlegging van een sanctie die een andere sanctie dan een vrijheidsstraf inhoudt weigert te erkennen, te overwegen of de sanctie niet overeenkomstig dit kaderbesluit kan worden aangepast (zie overweging 19).

Bovendien moet de tenuitvoerleggingsstaat in dit soort situaties, alvorens te besluiten het vonnis niet te erkennen en de sanctie niet ten uitvoer te leggen, langs passende weg overleg plegen met de beslissingsstaat en deze verzoeken om onverwijld de noodzakelijk geachte aanvullende gegevens te verstrekken (artikel 9, lid 3).

De in artikel 9, lid 1, onder k), vermelde weigeringsgrond kan ook worden toegepast in de gevallen waarin de betrokkene niet schuldig is bevonden aan een strafbaar feit, maar de bevoegde autoriteit een vrijheidsbenemende maatregel, niet zijnde een vrijheidsstraf, heeft toegepast naar aanleiding van een strafbaar feit (zie overweging 20).

Wanneer de beslissingsstaat dat in verband met de leeftijd of de lichamelijke of geestelijke toestand van de gevonniste persoon nodig acht, zal zijn of haar wettelijke vertegenwoordiger in de gelegenheid worden gesteld om zijn of haar mening mondeling of schriftelijk kenbaar te maken (artikel 6, lid 3).

2.10. Overwegingen van de beslissingsstaat ten aanzien van de grondrechten

In het kaderbesluit worden de grondrechten en de in artikel 6 VEU erkende en in het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie (hierna: “EU-Handvest van de Grondrechten”) weerspiegelde beginselen in acht genomen (overweging 13).

Het kaderbesluit kan, ingevolge artikel 3, lid 4 daarvan, niet tot gevolg hebben dat de verplichting tot eerbiediging van de grondrechten en deze fundamentele rechtsbeginselen wordt gewijzigd.

Daarom moet de beslissingsstaat ervoor zorgen, met name wanneer de toezending van het vonnis zonder toestemming van de gevonniste persoon wordt beoogd, dat de overbrenging, erkenning en tenuitvoerlegging van de sanctie geen afbreuk doen aan de grondrechten van de gevonniste persoon.

In diverse lidstaten zorgen de detentieomstandigheden voor aanzienlijke problemen, waarbij overbevolkte gevangenissen een van de meest dringende kwesties vormen. Onmenselijke of onterende detentieomstandigheden kunnen de toepassing van EU-instrumenten voor wederzijdse erkenning ernstig ondermijnen, omdat deze een schending van de beginselen van zowel het Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden (hierna: “het EVRM”) als het EU-Handvest van de grondrechten kunnen vormen.

Deze kwestie is door het Hof van Justitie vooralsnog echter alleen behandeld in de context van Kaderbesluit 2002/584 (42). Overeenkomstig Kaderbesluit 2002/584 is de tenuitvoerleggingsstaat gebonden aan het beginsel van wederzijdse erkenning en moet hij daarom in beginsel uitvoering geven aan het EAB en de betrokken persoon overleveren aan de beslissingsstaat, tenzij er een weigeringsgrond van toepassing is. Het kaderbesluit heeft daarentegen betrekking op de overbrenging van gevonniste personen van de beslissingsstaat naar de tenuitvoerleggingsstaat. In dat verband heeft de beslissingsstaat geen verplichting om het vonnis toe te zenden indien er twijfels over de detentieomstandigheden rijzen, ook niet wanneer de andere lidstaat uitdrukkelijk om die toezending heeft verzocht. Artikel 4 van het EU-Handvest van de grondrechten, dat voorziet in het verbod van folteringen en van mensonterende of vernederende behandelingen, is ook van toepassing op de overbrenging van gevangenen, met name in een situatie dat een staat een persoon zonder zijn of haar toestemming wil overbrengen.

3. Procedure voor de toezending

3.1. Subjecten die recht hebben om de procedure in te stellen

Het kaderbesluit verleent de beslissingsstaat, de tenuitvoerleggingsstaat en de gevonniste persoon het recht om de procedure die tot een overbrenging zou kunnen leiden in gang te zetten. Afhankelijk van wie de procedure instelt, zijn er echter belangrijke verschillen.

De tenuitvoerleggingsstaat kan de beslissingsstaat uit eigen beweging verzoeken om toezending van het vonnis. Evenzo kan de gevonniste persoon de bevoegde autoriteiten van de beslissingsstaat of van de tenuitvoerleggingsstaat verzoeken een procedure in te stellen voor de toezending van het vonnis (artikel 4, lid 5).

In beide scenario’s is de beslissingsstaat echter niet verplicht om te voldoen aan het verzoek om toezending van het vonnis. Dit vloeit logischerwijs voort uit het feit dat de beslissingsstaat de enige partij blijft die op grond van een daartoe strekkende soevereine bevoegdheid vonnis heeft gewezen naar aanleiding van een strafbaar feit. Als zodanig behoudt de beslissingsstaat de vrijheid om een verzoek van de tenuitvoerleggingsstaat en/of de gevonniste persoon eigenstandig te beoordelen.

De beslissingsstaat kan de gevonniste persoon bijvoorbeeld niet wensen over te brengen omdat in de tenuitvoerleggingsstaat een kortere sanctie geldt, rekening houdend met de bepalingen inzake vervroegde en voorwaardelijke invrijheidstelling die van toepassing zijn in die staat. Ook kan de beslissingsstaat, bij het nemen van een beslissing over de staat waar de gevonniste persoon het best de sanctie kan ondergaan, rekening houden met de belangen van het slachtoffer of de slachtoffers. Een lidstaat kan ook onwillig zijn om een persoon over te brengen indien die overbrenging een terugkeer in het criminele milieu in de thuisstaat van die persoon met zich mee zou brengen en niet in het belang van de reclassering van de persoon zou zijn.

De volledige beslissingsbevoegdheid van de beslissingsstaat wordt ook geïllustreerd door artikel 13 van het kaderbesluit, waarin wordt bepaald dat zolang geen aanvang is gemaakt met de tenuitvoerlegging van de sanctie in de tenuitvoerleggingsstaat, de beslissingsstaat onder opgave van redenen het certificaat kan intrekken. Zie in dit verband ook artikel 17, lid 3.

Daarom is het van belang om op te merken dat de beslissingsstaat van zijn kant niet verplicht is het vonnis en het certificaat toe te zenden, ook niet wanneer dat in het belang van de gevonniste persoon is. Als zodanig heeft een gevonniste persoon geen “recht” op overbrenging (43).

De lidstaten zijn zich er steeds beter van bewust dat bij de tenuitvoerlegging van een sanctie die is opgelegd aan een gevonniste persoon ook de mening van het slachtoffer of de slachtoffers ertoe doet. Zowel in de tenuitvoerleggingsstaat als in de beslissingsstaat kunnen slachtoffers wonen. Veel lidstaten hebben een procedure vastgesteld die slachtoffers de gelegenheid biedt om te worden geraadpleegd over een eventuele overbrenging, waarna rekening moet worden gehouden met hun mening. Dat betekent echter niet dat slachtoffers het recht hebben om een overbrenging tegen te houden.

3.2. Procedure voor het verkrijgen van de mening van de gevonniste persoon

Wanneer de gevonniste persoon nog steeds in de beslissingsstaat woont, moet hij of zij in de gelegenheid worden gesteld om (mondeling of schriftelijk) zijn of haar mening over de overbrenging en de erkenning en tenuitvoerlegging van het vonnis kenbaar te maken (artikel 6, lid 3). Zijn wettelijke vertegenwoordiger zal daartoe in de gelegenheid worden gesteld, indien de beslissingsstaat dat in verband met de leeftijd of de lichamelijke of geestelijke toestand van de gevonniste persoon nodig acht.

De gevonniste persoon moet altijd om zijn of haar mening worden gevraagd, ook als zijn of haar toestemming niet vereist is.

Hoewel de mening van de gevonniste persoon geen weigeringsgrond in verband met reclassering kan vormen (overweging 10), moet rekening worden gehouden met die mening wanneer de bevordering van de reclassering en de passendheid van de overbrenging worden beoordeeld (artikel 6, lid 3).

De informatie over de mening van de gevonniste persoon moet worden verstrekt in vak k) van het certificaat:

k) Mening van de gevonniste persoon: 1. ☐ De gevonniste persoon kon niet worden gehoord omdat hij/zij zich reeds in de tenuitvoerleggingsstaat bevindt. 2. ☐ De gevonniste persoon bevindt zich in de beslissingsstaat en: a. ☐ heeft verzocht om toezending van het vonnis en het certificaat ☐ heeft ingestemd met de toezending van het vonnis en het certificaat ☐ heeft niet ingestemd met de toezending van het vonnis en het certificaat (de door de betrokkene opgegeven redenen vermelden): … … b. ☐ de mening van de gevonniste persoon is bijgevoegd. ☐ de mening van de gevonniste persoon is toegezonden aan de tenuitvoerleggingsstaat (vermeld datum): dd-mm-jjjj): …

3.3. Kennisgeving aan de gevonniste persoon (artikel 6, lid 4, en het formulier van bijlage II)

De bevoegde autoriteit van de beslissingsstaat moet de gevonniste persoon, in een taal die hij of zij kent, ervan in kennis stellen dat is besloten om het vonnis, vergezeld van het certificaat, toe te zenden aan de tenuitvoerleggingsstaat door middel van het standaardformulier van de kennisgeving zoals opgenomen in bijlage II. Indien de gevonniste persoon zich op het tijdstip van dat besluit in de tenuitvoerleggingsstaat bevindt, wordt het standaardformulier toegezonden aan de tenuitvoerleggingsstaat, die de betrokkene van het formulier dienovereenkomstig in kennis moet stellen (artikel 6, lid 4).

Bijlage II bij het kaderbesluit bevat een standaardformulier voor de kennisgeving aan de gevonniste persoon.

BIJLAGE II KENNISGEVING AAN DE GEVONNISTE PERSOON U wordt hierbij in kennis gesteld van de beslissing van … (bevoegde autoriteit van de beslissingsstaat) om het vonnis van … (bevoegde rechtbank van de beslissingsstaat) d.d. … (datum van het vonnis) … (referentienummer, indien bekend) aan … (de tenuitvoerleggingsstaat) toe te zenden met het oog op de erkenning van het vonnis en de tenuitvoerlegging van de daarin opgelegde sanctie overeenkomstig het nationale recht tot uitvoering van Kaderbesluit 2008/909/JBZ van de Raad van 27 november 2008 inzake de toepassing van het beginsel van wederzijdse erkenning op strafvonnissen waarbij vrijheidsstraffen of tot vrijheidsbeneming strekkende maatregelen zijn opgelegd, met het oog op de tenuitvoerlegging ervan in de Europese Unie. De tenuitvoerlegging van de sanctie wordt beheerst door het recht van … (tenuitvoerleggingsstaat). De autoriteiten van die staat zijn bevoegd om te besluiten over de tenuitvoerlegging en om alle daarmee verband houdende maatregelen, met inbegrip van de gronden voor vervroegde of voorwaardelijke invrijheidstelling, vast te stellen. De bevoegde autoriteit van … (tenuitvoerleggingsstaat) zal de termijn van vrijheidsbeneming die reeds ten gevolge van de sanctie is ondergaan, volledig in mindering brengen op de totale duur van de vrijheidsbeneming die moet worden ondergaan. De bevoegde autoriteit van … (tenuitvoerleggingsstaat) kan de sanctie alleen aanpassen indien de duur of de aard ervan onverenigbaar is met het recht van deze staat. De aangepaste sanctie mag qua aard of duur de in … (beslissingsstaat) opgelegde sanctie niet verzwaren.

3.4. Toe te zenden documenten

3.4.1. Certificaat

Het kaderbesluit voorziet in een procedure die verschilt van die van eerdere multilaterale instrumenten: in plaats van een formeel verzoek in te dienen, zendt de beslissingsstaat het vonnis toe aan de lidstaat waarheen hij de gevonniste persoon wenst over te brengen. Om dit proces te bespoedigen gaat het vonnis vergezeld van een standaardcertificaat waarin alle voor de overbrenging benodigde informatie wordt vermeld (artikelen 4 en 5, zie bijlage I bij het kaderbesluit). Het certificaat moet correct zijn ingevuld en moet overeenstemmen met het vonnis. Het certificaat moet worden ondertekend door de bevoegde autoriteit van de beslissingsstaat, die moet verklaren dat de inhoud juist is (artikel 5, lid 2). Op de website van het EJN is een onlinetool voor het opstellen van het certificaat beschikbaar — de Compendium-tool (44).

Het certificaat moet worden vertaald in de officiële taal — of, wanneer er meerdere officiële talen van toepassing zijn, een van de officiële talen — van de tenuitvoerleggingsstaat (artikel 23, lid 1). Elke lidstaat kan echter in een bij het secretariaat-generaal van de Raad te deponeren verklaring meedelen dat hij een vertaling in een of meer andere officiële talen van de instellingen van de Europese Unie aanvaardt. Indien onderdelen van het certificaat niet of onvoldoende gedetailleerd zijn ingevuld, resulteert dit in een situatie dat de tenuitvoerleggingsstaat niet over voldoende informatie beschikt om een besluit over de overbrenging te nemen en de beslissingsstaat om aanvullende informatie moet verzoeken, met als gevolg dat het proces vertraging oploopt.

Het standaardcertificaat, in alle officiële talen van de EU, en de verklaringen inzake de door de lidstaten aanvaarde talen, zijn beschikbaar op de website van het EJN (45).

3.4.2. Vonnis

De bevoegde autoriteit van de beslissingsstaat moet het vonnis, of een gewaarmerkt afschrift daarvan, samen met het certificaat toezenden.

In de regel zal geen vertaling van het vonnis worden verlangd (artikel 23, lid 2). De tenuitvoerleggingsstaat blijft echter de mogelijkheid behouden om te verzoeken dat het vonnis of essentiële onderdelen ervan vergezeld gaan van een vertaling. Daartoe moeten de lidstaat eerst een verklaring hebben gedeponeerd bij het secretariaat-generaal van de Raad waarin hij te kennen geeft dat hij de gelegenheid wenst te hebben om een dergelijk verzoek in te dienen (artikel 23, lid 3). In de tweede plaats kan een dergelijk verzoek alleen worden gedaan wanneer de tenuitvoerleggingsstaat de inhoud van het certificaat onvoldoende acht om een besluit over de tenuitvoerlegging van de sanctie te kunnen nemen, en zo nodig na overleg tussen de bevoegde autoriteiten van de tenuitvoerleggingsstaat en van de beslissingsstaat om toe te lichten welke essentiële onderdelen van het vonnis moeten worden vertaald.

De informatie over het vonnis moet worden verstrekt in de vakken h) en i) van het certificaat:

h) Het vonnis waarbij de sanctie is opgelegd: 1. Het vonnis betreft in totaal … strafbare feiten. Samenvatting van de feiten en een beschrijving van de omstandigheden waarin het strafbare feit/de strafbare feiten is/zijn gepleegd, inclusief tijd en plaats, en de aard van de betrokkenheid van de gevonniste persoon: … … … Aard en wettelijke kwalificatie van het strafbare feit/de strafbare feiten en toepasselijke wettelijke bepalingen/wetboek: … … … 2. Als de onder punt 1 van vak h) genoemde strafbare feiten één of meer van de volgende strafbare feiten — zoals gedefinieerd in de wet van de beslissingsstaat — vormen die in de beslissingsstaat gestraft worden met een vrijheidsstraf of een tot vrijheidsbeneming strekkende maatregel met een maximum van ten minste drie jaar, gelieve dit dan te bevestigen door het overeenkomstige vak/de overeenkomstige vakken aan te kruisen: ☐ deelneming aan een criminele organisatie; ☐ terrorisme; ☐ mensenhandel; ☐ seksuele uitbuiting van kinderen en kinderpornografie; ☐ illegale handel in verdovende middelen en psychotrope stoffen; ☐ illegale handel in wapens, munitie en explosieven; ☐ corruptie; ☐ fraude, met inbegrip van fraude waardoor de financiële belangen van de Gemeenschap worden geschaad in de zin van de Overeenkomst van 26 juli 1995 aangaande de bescherming van de financiële belangen van de Europese Gemeenschappen; ☐ witwassen van opbrengsten van misdrijven; ☐ valsemunterij, met inbegrip van namaak van de euro; ☐ computergerelateerde criminaliteit; ☐ milieumisdrijven, met inbegrip van de illegale handel in bedreigde diersoorten en bedreigde plantensoorten en -variëteiten; ☐ hulp bij illegale binnenkomst en illegaal verblijf; ☐ moord en doodslag, zware mishandeling; ☐ illegale handel in menselijke organen en weefsels; ☐ ontvoering, wederrechtelijke vrijheidsberoving en gijzeling; ☐ racisme en vreemdelingenhaat; ☐ georganiseerde of gewapende diefstal; ☐ illegale handel in cultuurgoederen, waaronder antiquiteiten en kunstvoorwerpen; ☐ oplichting; ☐ chantage (racketeering) en afpersing; ☐ namaak van producten en productpiraterij; ☐ vervalsing van administratieve documenten en handel in valsedocumenten; ☐ vervalsing van betaalmiddelen; ☐ illegale handel in hormonale stoffen en andere groeibevorderaars; ☐ illegale handel in nucleaire of radioactieve stoffen; ☐ handel in gestolen voertuigen; ☐ verkrachting; ☐ opzettelijke brandstichting; ☐ misdrijven die onder de rechtsmacht van het Internationaal Strafhofvallen; ☐ kaping van vliegtuigen/schepen; ☐ sabotage. 3. Als de in punt 1 genoemde strafbare feiten niet onder punt 2 vallen of indien het vonnis en het certificaat worden gezonden aan een lidstaat die heeft verklaard dat hij de dubbele strafbaarheid zal onderzoeken (artikel 7, lid 4, van het kaderbesluit), gelieve dan een volledige beschrijving van de desbetreffende strafbare feiten te geven: … … … i) Status van het vonnis waarbij de sanctie is opgelegd: 1. Gelieve te vermelden of de betrokkene in persoon is verschenen op het proces dat heeft geleid tot de beslissing: 1. ☐ Ja, de betrokkene is in persoon verschenen op het proces dat heeft geleid tot de beslissing. 2. ☐ Neen, de betrokkene is niet in persoon verschenen op het proces dat heeft geleid tot de beslissing. 3. Indien u “neen” (keuzemogelijkheid 2) heeft aangekruist, gelieve een van de volgende gevallen te bevestigen: ☐ 3.1a. de betrokkene is persoonlijk gedagvaard op … (dag/maand/jaar) en is daarbij op de hoogte gebracht van het tijdstip en de plaats van het proces dat tot de beslissing heeft geleid, en is ervan in kennis gesteld dat een beslissing kan worden gegeven wanneer hij niet op het proces verschijnt, OF ☐ 3.1b de betrokkene is niet persoonlijk gedagvaard, maar is anderszins daadwerkelijk officieel in kennis gesteld van het tijdstip en de plaats van het proces dat tot de beslissing heeft geleid zodat op ondubbelzinnige wijze vaststaat dat de betrokkene op de hoogte was van het voorgenomen proces, en is ervan in kennis gesteld dat een beslissing kan worden gegeven wanneer hij niet op het proces verschijnt, OF ☐ 3.2. de betrokkene was op de hoogte van het voorgenomen proces, heeft een zelf gekozen of van overheidswege toegewezen raadsman gemachtigd zijn verdediging op het proces te voeren, en is op het proces ook werkelijk door die raadsman verdedigd, OF ☐ 3.3. nadat de beslissing aan hem was betekend op … (dag/maand/jaar) en hij uitdrukkelijk was geïnformeerd over zijn recht op een verzetprocedure of een procedure in hoger beroep, waarbij hij het recht heeft aanwezig te zijn, waarbij de zaak opnieuw ten gronde wordt behandeld en nieuw bewijsmateriaal wordt toegelaten, en die kan leiden tot herziening van de oorspronkelijke beslissing ☐ heeft de betrokkene uitdrukkelijk te kennen gegeven dat hij de beslissing niet betwist, OF ☐ heeft de betrokkene niet binnen de voorgeschreven termijn verzet of hoger beroep aangetekend. 4. Gelieve voor het in punt 3.1b, 3.2 of 3.3 aangekruiste vakje te vermelden op welke wijze aan de desbetreffende voorwaarde is voldaan: … … 2. Informatie over de duur van de sanctie: 2.1. Totale duur van de sanctie (in dagen): … 2.2. De volledige periode van vrijheidsbeneming die al is ondergaan ten gevolge van de sanctie waarop het vonnis betrekking heeft (in dagen): … vanaf […] (vermeld datum waarop de berekening is gemaakt: dd-mm-jjjj): … 2.3. Het aantal dagen dat van de totale duur van de sanctie moet worden afgetrokken om andere dan de in 2.2. genoemde redenen (bijvoorbeeld amnestie, kwijtschelding of clementie die reeds is verleend met betrekking tot de sanctie): …, vanaf (vermeld datum waarop de berekening is gemaakt: dd-mm-jjjj): … 2.4. Datum waarop het vonnis in de beslissingsstaat is ondergaan: ☐ Niet van toepassing, omdat de betrokkene zich niet in hechtenis bevindt. ☐ De betrokkene bevindt zich in hechtenis en de sanctie zou volgens het recht van de beslissingsstaat volledig zijn ondergaan op (vermeld datum: dd-mm-jjjj): … 3. Aard van de sanctie: ☐ vrijheidsstraf ☐ een tot vrijheidsbeneming strekkende maatregel (geef aan welke): …

3.5. Nuttige aanvullende informatie van de beslissingsstaat

Hoewel dit door het kaderbesluit niet wordt vereist, laat de praktijk zien dat bepaalde documenten die verband houden met de gedetineerde worden beschouwd als nuttige aanvulling op het verzoek om overbrenging, of als documenten die kunnen worden gedeeld met de tenuitvoerleggingsstaat wanneer de overbrenging daadwerkelijk plaatsvindt teneinde de hervestiging van de gedetineerde te vergemakkelijken. Deze documenten zijn: antecedenten van de gedetineerde, detentiedossier, verslagen over de beveiliging van de gedetineerde (zie het “Resource Book on the Transfer of Sentenced Persons” van EuroPris) (46).

3.6. Toezending (doorgifte)

De bevoegde autoriteit van de beslissingsstaat zal het vonnis of een gewaarmerkt afschrift van het vonnis, samen met het certificaat, rechtstreeks aan de bevoegde autoriteit van de tenuitvoerleggingsstaat moeten toezenden. Om ervoor te zorgen dat de bevoegde autoriteit van de tenuitvoerleggingsstaat de echtheid van het vonnis kan vaststellen, moet dat gebeuren in een vorm die toelaat dat deze documenten schriftelijk worden vastgelegd. Indien de tenuitvoerleggingsstaat daarom verzoekt, moeten het origineel van het vonnis, of een gewaarmerkt afschrift van het vonnis, en het origineel van het certificaat aan de tenuitvoerleggingsstaat worden toegezonden. Alle ambtelijke mededelingen worden eveneens rechtstreeks tussen deze bevoegde autoriteiten uitgewisseld (artikel 5, lid 1).

Het vonnis of een gewaarmerkt afschrift daarvan en een certificaat kunnen aan de bevoegde autoriteit in de tenuitvoerleggingsstaat worden toegezonden in elke vorm, bijvoorbeeld per e-mail of fax, die toelaat dat de documenten schriftelijk worden vastgelegd en die de tenuitvoerleggingsstaat in staat stelt de echtheid ervan vast te stellen (overweging 18).

De beslissingsstaat zendt het vonnis, samen met het certificaat, slechts aan één tenuitvoerleggingsstaat tegelijk toe (artikel 5, lid 3).

Indien de bevoegde autoriteit van de beslissingsstaat onbekend is met de bevoegde autoriteit van de tenuitvoerleggingsstaat, dient zij, onder meer langs de contactpunten van het EJN, de nodige inlichtingen in te winnen bij de tenuitvoerleggingsstaat (artikel 5, lid 4) (47).

De autoriteit in de tenuitvoerleggingsstaat die een vonnis met een certificaat ontvangt en niet bevoegd is dit te erkennen en de voor de tenuitvoerlegging vereiste maatregelen te nemen, zendt het vonnis met het certificaat ambtshalve toe aan de bevoegde autoriteit van de tenuitvoerleggingsstaat en stelt de bevoegde autoriteit van de beslissingsstaat hiervan in kennis (artikel 5, lid 5).

3.7. Verzoek om informatie over bepalingen inzake vroegtijdige of voorwaardelijke invrijheidsstelling

De tenuitvoerlegging van een sanctie wordt beheerst door het recht van de tenuitvoerleggingsstaat. Alleen de autoriteiten van de tenuitvoerleggingsstaat zijn bevoegd om besluiten te nemen over de procedures voor de tenuitvoerlegging en alle daarop betrekking hebbende maatregelen, met inbegrip van de gronden tot vervroegde of voorwaardelijke invrijheidstelling (artikel 17, lid 1).

Hoeveel tijd de gevonniste persoon daadwerkelijk in hechtenis doorbrengt, is grotendeels afhankelijk van de bepalingen inzake vervroegde en voorwaardelijke invrijheidstelling die de tenuitvoerleggingsstaat toepast. Op dit gebied bestaan er tussen de lidstaten aanzienlijke verschillen: in sommige lidstaten wordt de gevonniste persoon na de uitvoering van twee derde van zijn sanctie vrijgelaten, terwijl dat in andere lidstaten na een derde is (48).

De tenuitvoerleggingsstaat moet de bevoegde autoriteit van de beslissingsstaat op verzoek inlichten over de geldende bepalingen betreffende eventuele vervroegde of voorwaardelijke invrijheidstelling. De beslissingsstaat kan de toepassing van deze bepalingen accepteren of het certificaat intrekken (artikel 17, lid 3).

Een lidstaat kan bepalen dat bij het nemen van een beslissing tot vervroegde of voorwaardelijke invrijheidstelling tevens rekening kan worden gehouden met de door de beslissingsstaat aangegeven bepalingen van nationaal recht op grond waarvan de gevonniste persoon op een bepaald tijdstip recht heeft op vervroegde of voorwaardelijke invrijheidstelling (artikel 17, lid 4).

Aanbevolen wordt dat de tenuitvoerleggingsstaat de beslissingsstaat en de gevonniste persoon een duidelijke toelichting op zijn toepasselijke bepalingen inzake voorwaardelijke invrijheidstelling verstrekt. Dit zou kunnen impliceren dat er, naast informatie over de toepasselijke wettelijke bepalingen, ook meer gedetailleerde informatie over de tenuitvoerleggingsmodaliteiten moet worden verstrekt.

De informatie over vervroegde of voorwaardelijke invrijheidstelling in de beslissingsstaat moet worden verstrekt in vak j) van het certificaat. Meer gedetailleerde informatie over de toepasselijke bepalingen inzake vervroegde of voorwaardelijke invrijheidstelling kan worden verstrekt in vak l) van het certificaat:

j) Informatie betreffende vervroegde of voorwaardelijke invrijheidstelling: 1. Naar het recht van de beslissingsstaat komt de gevonniste persoon in aanmerking voor vervroegde of voorwaardelijke invrijheidstelling na het ondergaan van: ☐ de helft van de sanctie ☐ twee derde van de sanctie ☐ een ander deel van de sanctie (nader te omschrijven): 2. De bevoegde autoriteit van de beslissingsstaat wenst te worden ingelicht over: ☐ de geldende bepalingen van het recht van de tenuitvoerleggingsstaat betreffende vervroegde of voorwaardelijke invrijheidstelling van de gevonniste persoon; ☐ het begin en het einde van de periode van vervroegde of voorwaardelijke invrijheidstelling. l) Andere voor de zaak relevante omstandigheden (niet verplicht): … …

3.8. Verzoek om voorlopige aanhouding

Wanneer de gevonniste persoon zich in de tenuitvoerleggingsstaat bevindt, kan de tenuitvoerleggingsstaat de gevonniste persoon op verzoek van de beslissingsstaat aanhouden of een maatregel nemen om ervoor te zorgen dat de gevonniste persoon op zijn grondgebied blijft. Een dergelijk verzoek om aanhouding kan worden ingediend voordat het vonnis en het certificaat zijn ontvangen, of voordat het besluit wordt genomen om al dan niet het vonnis te erkennen en de sanctie ten uitvoer te leggen. De duur van de sanctie wordt niet verlengd als gevolg van enigerlei vorm van hechtenis die op grond van de voorlopige aanhouding is ondergaan (artikel 14).

Deze bepaling geeft de vonnissende staat de mogelijkheid om ervoor te zorgen dat de gevonniste persoon niet met de noorderzon vertrekt, bijvoorbeeld in afwachting van de uitkomst van het onderzoek door de tenuitvoerleggingsstaat naar de vraag of het daadwerkelijk mogelijk is om de tenuitvoerlegging van de sanctie over te nemen.

De informatie over voorlopige aanhouding moet worden verstrekt in vak e) van het certificaat:

e) Verzoek om voorlopige aanhouding door de beslissingsstaat (indien de gevonniste persoon zich in de tenuitvoerleggingsstaat bevindt): ☐ De beslissingsstaat verzoekt de tenuitvoerleggingsstaat de gevonniste persoon aan te houden of een andere maatregel te nemen om ervoor te zorgen dat de gevonniste persoon, in afwachting van een besluit betreffende de erkenning en de tenuitvoerlegging van de sanctie, het grondgebied niet verlaat. ☐ De beslissingsstaat heeft de tenuitvoerleggingsstaat reeds verzocht de gevonniste persoon aan te houden of een andere maatregel te nemen om ervoor te zorgen dat de gevonniste persoon, in afwachting van een besluit betreffende de erkenning en de tenuitvoerlegging van de sanctie, het grondgebied niet verlaat. Gelieve de naam van de autoriteit van de tenuitvoerleggingsstaat die de beslissing betreffende het verzoek om aanhouding van de betrokkene heeft genomen te vermelden (indien van toepassing en indien beschikbaar): … … …

3.9. Intrekking van het certificaat

De beslissingsstaat kan het certificaat onder opgave van redenen intrekken zolang geen aanvang is gemaakt met de tenuitvoerlegging van de sanctie in de tenuitvoerleggingsstaat (artikel 13). De beslissingsstaat kan dan ook, op grond van artikel 17, lid 3, verzoeken om informatie over de modaliteiten van de tenuitvoerlegging van de sanctie van de tenuitvoerleggingsstaat, die in zijn antwoord nauwkeurige informatie moet verstrekken. Vervolgens, nog voor de tenuitvoerlegging van de sanctie, kan de beslissingsstaat besluiten het certificaat in te trekken. In het bijzonder geldt dat als de beslissingsstaat vreest dat de overbrenging zal leiden tot vervroegde invrijheidstelling, hij kan besluiten de betrokken persoon niet over te brengen en het certificaat in te trekken.

Zodra het certificaat is ingetrokken, wordt de tenuitvoerlegging van de sanctie in de tenuitvoerleggingsstaat gestaakt.

DEEL II: ERKENNING VAN HET VONNIS EN TENUITVOERLEGGING VAN DE SANCTIE

4. Procedure voor de erkenning

4.1. Termijn voor het nemen van een besluit over de erkenning en rechtsmiddelen tegen het besluit tot overbrenging

Met het kaderbesluit wordt beoogd een nieuw, eenvoudiger en effectiever systeem voor het overdragen van sancties in te stellen teneinde de rechtsbedeling in grensoverschrijdende justitiële samenwerking gemakkelijker en sneller te doen verlopen. Daarom voorziet het kaderbesluit in termijnen voor de uitvoering van een overbrenging. De bevoegde autoriteit van de tenuitvoerleggingsstaat moet zo spoedig mogelijk besluiten of zij al dan niet het vonnis erkent en de sanctie ten uitvoer legt, en moet de beslissingsstaat in kennis stellen van haar besluit, en in voorkomend geval ook van het besluit om de sanctie aan te passen (artikel 12, lid 1). Het definitieve besluit over de erkenning van het vonnis en de tenuitvoerlegging van de sanctie moet wordt genomen binnen een termijn van 90 dagen na de ontvangst van het vonnis en het certificaat (artikel 12, lid 2).

Alleen in uitzonderlijke omstandigheden mag de termijn worden overschreden. In dat geval moet de tenuitvoerleggingsstaat de beslissingsstaat daar onverwijld en op ongeacht welke wijze van in kennis stellen, onder opgave van de redenen voor de vertraging en van de tijd die nog nodig zal zijn voor het nemen van een definitief besluit (artikel 12, lid 3).

Hoewel het een gemeenschappelijk doel is dat alle lidstaten waarborgen dat gevonniste personen hun wettelijke rechten en de hun ter beschikking staande rechtsmiddelen kunnen uitoefenen overeenkomstig het nationale recht, moeten de lidstaten er ook voor zorgen dat dergelijke rechtsmiddelen in hun stelsel de termijnen van het kaderbesluit eerbiedigen (49).

In artikel 19, lid 1, VEU wordt bepaald dat de lidstaten voorzien in de nodige rechtsmiddelen om daadwerkelijke rechtsbescherming op de onder het recht van de Unie vallende gebieden te verzekeren (zie ook artikel 47 van het EU-Handvest van de grondrechten inzake het recht op een doeltreffende voorziening in rechte).

De gevonniste persoon kan krachtens het recht van de tenuitvoerleggingsstaat beroep instellen tegen het besluit om het vonnis te erkennen en ten uitvoer te leggen. De lidstaten moeten er op toezien dat een dergelijk beroep de soepele toepassing van het kaderbesluit niet belemmert en dat de termijnen worden gerespecteerd. Zoals wordt verklaard in overweging 22, moet het definitieve besluit over de erkenning van het vonnis en de tenuitvoerlegging van de sanctie, met inbegrip van de beroepsprocedure, in de regel binnen 90 dagen na ontvangst van het vonnis en het certificaat worden genomen.

Het Hof van Justitie heeft in de context van Kaderbesluit 2002/584 geoordeeld dat dit kaderbesluit de lidstaten niet verhindert om te voorzien in een beroep tot opschorting van de tenuitvoerlegging van het besluit van de bevoegde autoriteit, mits het definitieve besluit wordt gegeven binnen de termijnen van Kaderbesluit 2002/584 (50).

4.2. Verzoek om vertaling van het vonnis

In de regel zal geen vertaling van het vonnis worden verlangd (artikel 23, lid 2). De tenuitvoerleggingsstaat blijft echter de mogelijkheid behouden om te verzoeken dat het vonnis of essentiële onderdelen ervan vergezeld gaan van een vertaling. Daartoe moet de lidstaat eerst een verklaring hebben gedeponeerd bij het secretariaat-generaal van de Raad waarin hij te kennen geeft dat hij de gelegenheid wenst te hebben om een dergelijk verzoek in te dienen (artikel 23, lid 3). In de tweede plaats kan een dergelijk verzoek alleen worden gedaan wanneer de tenuitvoerleggingsstaat de inhoud van het certificaat onvoldoende acht om een besluit over de tenuitvoerlegging van de sanctie te kunnen nemen, en zo nodig na overleg tussen de bevoegde autoriteiten van de tenuitvoerleggingsstaat en van de beslissingsstaat om toe te lichten welke essentiële onderdelen van het vonnis moeten worden vertaald (artikelen 23, leden 2 en 3).

4.3. Uitstel

Het kaderbesluit voorziet in facultatief uitstel wanneer het in artikel 4 bedoelde certificaat onvolledig is of kennelijk niet overeenstemt met het vonnis (artikel 11). De bevoegde autoriteit van de tenuitvoerleggingsstaat kan een redelijke termijn voor het aanvullen of corrigeren van het certificaat vaststellen (zie artikel 9, lid 1, onder a)).

4.4. Voorlopige aanhouding

Wanneer de gevonniste persoon zich in de tenuitvoerleggingsstaat bevindt, kan de tenuitvoerleggingsstaat de gevonniste persoon op verzoek van de beslissingsstaat aanhouden of een maatregel nemen om ervoor te zorgen dat de gevonniste persoon op zijn grondgebied blijft. Een dergelijk verzoek om aanhouding kan worden ingediend voordat het vonnis en het certificaat zijn ontvangen, of voordat het besluit wordt genomen om al dan niet het vonnis te erkennen en de sanctie ten uitvoer te leggen. De duur van de sanctie wordt niet verlengd als gevolg van enigerlei vorm van hechtenis die op grond van de voorlopige aanhouding is ondergaan (artikel 14).

Deze bepaling geeft de vonnissende staat de mogelijkheid om ervoor te zorgen dat de gevonniste persoon niet met de noorderzon vertrekt, bijvoorbeeld in afwachting van de uitkomst van het onderzoek door de tenuitvoerleggingsstaat naar de vraag of het daadwerkelijk mogelijk is om de tenuitvoerlegging van de sanctie over te nemen.

5. Besluit over de erkenning en tenuitvoerlegging

5.1. Algemene erkennings- en tenuitvoerleggingsplicht

De bevoegde autoriteit van de tenuitvoerleggingsstaat is verplicht om een toegezonden vonnis te erkennen en moet onverwijld de maatregelen voor de tenuitvoerlegging van de sanctie nemen, tenzij zij zich beroept op een van gronden tot weigering van de erkenning en de tenuitvoerlegging (artikel 8, lid 1).

5.2. Toestemming van de tenuitvoerleggingsstaat

Toestemming van de tenuitvoerleggingsstaat is een voorafgaande voorwaarde in alle situaties die niet worden bestreken door artikel 4, lid 1, onder a) of b), bijvoorbeeld in het geval van onderdanen die niet in de tenuitvoerleggingsstaat wonen en ook niet worden uitgewezen naar die staat of personen die hun woonplaats in de tenuitvoerleggingsstaat hebben maar geen onderdaan van die staat zijn (artikel 4, lid 1, onder c)). In dat geval moet er onderling overleg plaatsvinden tussen de bevoegde autoriteiten van de beslissingsstaat en die van de tenuitvoerleggingsstaat en heeft de tenuitvoerleggingsstaat het recht om samenwerking te weigeren door geen toestemming te verlenen voor de overbrenging (overweging 8).

Elke lidstaat kan een uitzondering op deze regel maken door te verklaren dat zijn voorafgaande toestemming voor de toezending van het vonnis en het certificaat niet is vereist (artikel 4, lid 7) wanneer de gevonniste persoon:

a) in de tenuitvoerleggingsstaat woont, er sedert ten minste vijf jaar ononderbroken wettig verblijft en er een permanent verblijfsrecht (51) zal verwerven, en/of

b) in de andere dan de in artikel 4, lid 1, onder a) en b), bedoelde gevallen, onderdaan is van de tenuitvoerleggingsstaat.

Die verklaring is geldig ten aanzien van andere lidstaten die, op de datum van vaststelling van het kaderbesluit of op een latere datum, dezelfde kennisgeving hebben verricht (artikel 4, lid 7).

Ter uitvoering van het kaderbesluit moeten de lidstaten maatregelen vaststellen die in het bijzonder recht doen aan de beoogde bijdrage tot de reclassering van de gevonniste persoon, en op grond waarvan hun bevoegde autoriteiten besluiten al dan niet in te stemmen met de toezending van het vonnis en het certificaat in de in artikel 4, lid 1, onder c), bedoelde gevallen (artikel 4, lid 6).

Verklaringen in de zin van artikel 4, lid 7, kunnen worden gevonden op de website van het EJN (52).

5.3. De lijst van 32 strafbare feiten waarvoor geen toetsing van de dubbele strafbaarheid plaatsvindt

De uitvoerende autoriteit moet controleren of de autoriteit van de beslissingsstaat een van de strafbare feiten heeft aangemerkt als behorend tot een van de 32 categorieën van strafbare feiten die worden vermeld in artikel 7, lid 1. De uitvoerende autoriteit kan de dubbele strafbaarheid alleen toetsen ten aanzien van strafbare feiten die niet in de lijst van 32 categorieën staan.

Benadrukt dient te worden dat voor beoordeling van de voorwaarden van artikel 7, lid 1, alleen de definitie van het strafbare feit en de maximumsanctie op dat feit zoals vastgesteld in het recht van de beslissingsstaat relevant is. De uitvoerende autoriteit moet erkennen wat de autoriteit van de beslissingsstaat heeft opgenomen in het certificaat.

Overeenkomstig het kaderbesluit hebben de lidstaten de mogelijkheid om de dubbele strafbaarheid ook voor de 32 categorieën van strafbare feiten te blijven toetsen. Om deze uitzondering van toepassing te laten zijn, moet de lidstaat bij de vaststelling van het instrument, of indien de lidstaat dat passend acht, in een later stadium een daartoe strekkende verklaring indienen bij het secretariaat-generaal van de Raad. Deze verklaringen kunnen te allen tijde worden ingetrokken (artikel 7, lid 4). Veel lidstaten hebben een verklaring ingediend die een toetsing van de dubbele strafbaarheid voor alle strafbare feiten mogelijk maakt (zie voetnoot 14).

In zijn arrest in zaak C-289/15, Grundza (53), heeft het Hof van Justitie een uitlegging gegeven van artikel 7, lid 3, en artikel 9, lid 1, onder d), van het kaderbesluit (namelijk hoe de dubbele strafbaarheid moet worden beoordeeld). In dat arrest heeft Hof van Justitie het volgende verklaard:

“38 […] bij de beoordeling van de dubbele strafbaarheid [dient] de bevoegde autoriteit van de tenuitvoerleggingsstaat na te gaan of de feitelijke elementen die de oorsprong vormen van het strafbare feit, zoals die zijn weergegeven in het door de bevoegde autoriteit van de beslissingsstaat uitgesproken vonnis, indien zij zouden hebben plaatsgevonden op het grondgebied van de tenuitvoerleggingsstaat, als zodanig ook op dat grondgebied strafrechtelijk hadden kunnen worden bestraft. […] 49 In het kader van de beoordeling van de dubbele strafbaarheid dient de bevoegde autoriteit van de tenuitvoerleggingsstaat echter niet na te gaan of het door de beslissingsstaat beschermde belang geschonden is, maar of, in de situatie waarin het betrokken strafbare feit zou hebben plaatsgevonden op het grondgebied van de lidstaat waaronder die autoriteit valt, een vergelijkbaar, door het nationale recht van die staat beschermd belang zou kunnen worden geacht te zijn geschaad.”

5.4. Aanpassing van de sanctie

Aangezien het kaderbesluit is gebaseerd op het vertrouwen van de lidstaten in elkaars rechtsstelsels, moet de beslissing van de rechter van de beslissingsstaat worden geëerbiedigd en wordt die in principe niet herzien of aangepast (artikel 8, lid 1) (54). Op dit zogeheten beginsel van “voortgezette tenuitvoerlegging” (55) bestaan twee uitzonderingen, die beide voortvloeien uit de onverenigbaarheid van het in de beslissingsstaat opgelegde vonnis, wat de duur of de aard ervan betreft, met het recht van de tenuitvoerleggingsstaat:

1) De duur van de sanctie verschilt: wanneer de duur van de sanctie in de beslissingsstaat onverenigbaar is met het nationale recht van de tenuitvoerleggingsstaat, kan de tenuitvoerleggingsstaat de sanctie alleen aanpassen wanneer die hoger is dan de maximumsanctie voor soortgelijke strafbare feiten waarin wordt voorzien in het recht van de tenuitvoerleggingsstaat (denk bijvoorbeeld aan de toezending van een vonnis voor drugsmisdrijven van veertien jaar waarop in het nationale recht van de tenuitvoerleggingsstaat een maximumsanctie van twaalf jaar staat). De aangepaste sanctie mag echter niet lager zijn dan de maximumsanctie die krachtens het recht van de tenuitvoerleggingsstaat voor vergelijkbare strafbare feiten geldt (artikel 8, lid 2).

2) De aard van de sanctie verschilt: wanneer de aard van de sanctie in de beslissingsstaat onverenigbaar is met het nationale recht van de tenuitvoerleggingsstaat, kan de tenuitvoerleggingsstaat de sanctie aanpassen aan de sanctie of maatregel die door het nationale recht voor vergelijkbare strafbare feiten is voorgeschreven (door bijvoorbeeld een levenslange gevangenisstraf om te zetten in een gevangenisstraf van 20 jaar). De bevoegde autoriteit van de tenuitvoerleggingsstaat moet er echter voor zorgen dat de aangepaste sanctie of maatregel zo veel mogelijk overeenstemt met de oorspronkelijk in de beslissingsstaat opgelegde sanctie of maatregel. Bovendien kan de bevoegde autoriteit van de tenuitvoerleggingsstaat de oorspronkelijke sanctie niet omzetten in een geldboete (artikel 8, lid 3).

In beide situaties moet de bevoegde autoriteit van de tenuitvoerleggingsstaat, wanneer aanpassing noodzakelijk wordt geacht, de bevoegde autoriteit van de beslissingsstaat zo spoedig mogelijk in kennis stellen van haar besluit om de sanctie aan te passen (artikel 12, lid 1).

Indien de beslissingsstaat niet instemt met de aanpassing van de sanctie, kan hij besluiten het certificaat in te trekken (artikel 13).

De aangepaste sanctie mag, naar aard of duur, geen verzwaring van de in de beslissingsstaat opgelegde sanctie inhouden (artikel 8, lid 4).

Zolang nog geen aanvang is gemaakt met de tenuitvoerlegging van de sanctie in de tenuitvoerleggingsstaat, kan de beslissingsstaat het certificaat intrekken indien hij het besluit tot aanpassing van de sanctie in strijd acht met het oorspronkelijke doel van de overbrenging van de gevonniste persoon (gecombineerde lezing van artikel 12, lid 1, en artikel 13).

Artikel 8, leden 2 en 3, heeft betrekking op de aanpassing van de oorspronkelijk door de beslissingsstaat opgelegde sanctie. De bepalingen inzake de aanpassing van de sanctie hebben dus geen betrekking op regelingen voor vervroegde of voorwaardelijke invrijheidstelling, maar op regelingen voor de tenuitvoerlegging van de sanctie. De regeling voor de tenuitvoerlegging van de sanctie is neergelegd in artikel 17 (zie paragraaf 7.3 hieronder).

5.5. Gronden tot weigering van de erkenning en tenuitvoerlegging

De algemene plicht om een toegezonden vonnis te erkennen en de sanctie ten uitvoer te leggen (zoals vervat in artikel 8, lid 1) wordt ingeperkt door de gronden tot weigering van de erkenning en van tenuitvoerlegging, d.w.z. de weigeringsgronden (artikel 9). Opgemerkt dient te worden dat deze gronden de enige zijn die de uitvoerende autoriteit kan inroepen als grond voor weigering van de tenuitvoerlegging. Het Hof van Justitie heeft in verband met Kaderbesluit 2002/584 verduidelijkt dat de lijst van weigeringsgronden uitputtend is (56).

De weigeringsgronden moeten facultatief zijn voor de bevoegde autoriteit. In artikel 9 wordt duidelijk bepaald dat de bevoegde autoriteit de erkenning van het vonnis en de tenuitvoerlegging van de sanctie “kan” weigeren, wat betekent dat de bevoegde uitvoerende autoriteit over een zekere ruimte beschikt om per geval te beoordelen of de inroeping van een weigeringsgrond passend is (57).

De bevoegde autoriteit van de tenuitvoerleggingsstaat kan weigeren om het vonnis te erkennen en de sanctie ten uitvoer te leggen wanneer ten minste een van de volgende gronden tot weigering van de erkenning en van tenuitvoerlegging van toepassing is:

5.5.1. Onvolledig of incorrect certificaat (artikel 9, lid 1, onder a))

Het in artikel 4 bedoelde certificaat is onvolledig of stemt kennelijk niet overeen met het vonnis en is niet binnen de door de bevoegde autoriteit van de tenuitvoerleggingsstaat gestelde redelijke termijn aangevuld of gecorrigeerd.

5.5.2. Niet-vervulling van de criteria voor toezending (artikel 9, lid 1, onder b))

Er is niet voldaan aan de in artikel 4, lid 1, vermelde criteria. Zie paragraaf 2.3.1. voor een nadere toelichting.

5.5.3. Ne bis in idem (artikel 9, lid 1, onder c))

De tenuitvoerlegging van de sanctie is onverenigbaar met het ne bis in idem-beginsel.

Het Hof van Justitie heeft in diverse arresten een uitlegging gegeven van het ne bis in idem-beginsel in verband met artikel 54 van de Schengenovereenkomst. Deze arresten zijn van toepassing op Kaderbesluit 2002/584 krachtens het arrest in zaak C-261/09, Mantello (58) , en verduidelijken begrippen als “definitief besluit”, “dezelfde feiten” en “de sanctie is ondergaan”. In zijn arrest in zaak C-129/14 PPU, Spasic (59) , heeft het Hof van Justitie geoordeeld dat artikel 54 van de Schengenovereenkomst als zodanig verenigbaar is met artikel 50 van het EU-Handvest van de grondrechten, waarin het ne bis in idem-beginsel is vervat.

Artikel 54 van de Schengenovereenkomst

“Een persoon die bij onherroepelijk vonnis door een overeenkomstsluitende partij is berecht, kan door een andere overeenkomstsluitende partij niet worden vervolgd ter zake van dezelfde feiten, op voorwaarde dat ingeval een straf of maatregel is opgelegd, deze reeds is ondergaan of daadwerkelijk ten uitvoer wordt gelegd, dan wel op grond van de wetten van de veroordelende overeenkomstsluitende partij niet meer ten uitvoer gelegd kan worden.”

Artikel 50 van het EU-Handvest van de grondrechten

“Recht om niet tweemaal in een strafrechtelijke procedure voor hetzelfde delict te worden berecht of gestraft. Niemand wordt opnieuw berecht of gestraft in een strafrechtelijke procedure voor een strafbaar feit waarvoor hij in de Unie reeds onherroepelijk is vrijgesproken of veroordeeld overeenkomstig de wet.”

5.5.4. Ontbreken van dubbele strafbaarheid (artikel 9, lid 1, onder d))

In het in artikel 7, lid 3, bedoelde geval en, voor zover de tenuitvoerleggingsstaat een verklaring op grond van artikel 7, lid 4, heeft afgelegd, in het in artikel 7, lid 1, bedoelde geval, kan de bevoegde autoriteit van de tenuitvoerleggingsstaat weigeren het vonnis te erkennen indien het vonnis betrekking heeft op feiten die naar het recht van de tenuitvoerleggingsstaat niet strafbaar zijn.

Deze weigeringsgrond heeft derhalve betrekking op:

1) strafbare feiten die niet behoren tot een van de 32 in artikel 7, lid 1, vermelde categorieën;

2) strafbare feiten die behoren tot een van de 32 in artikel 7, lid 1, vermelde categorieën, maar waarop in de beslissingsstaat slechts een vrijheidsstraf of tot vrijheidsbeneming strekkende maatregel van maximaal minder dan drie jaar staat, of

3) alle strafbare feiten wanneer een verklaring krachtens artikel 7, lid 4, is ingediend.

In verband met retributies en belastingen, douanerechten en deviezen mag de erkenning en tenuitvoerlegging van een vonnis niet worden geweigerd op grond van het feit dat de tenuitvoerleggingsstaat niet dezelfde soort retributies of belastingen heft, of niet dezelfde soort regelgeving inzake retributies, belastingen, douanerechten en deviezen kent als de beslissingsstaat.

In zijn arrest in zaak C-289/15, Grundza, heeft het Hof van Justitie verduidelijkt hoe de dubbele strafbaarheid moet worden beoordeeld (zie paragraaf 5.3).

5.5.5. Tenuitvoerlegging van de verjaarde sanctie (artikel 9, lid 1, onder e))

De tenuitvoerlegging van de sanctie is volgens het recht van de tenuitvoerleggingsstaat verjaard.

5.5.6. Immuniteit op grond van het recht van de tenuitvoerleggingsstaat (artikel 9, lid 1, onder f))

Het recht van de tenuitvoerleggingsstaat voorziet in een immuniteit, die tenuitvoerlegging van de sanctie onmogelijk maakt.

5.5.7. Leeftijd voor strafrechtelijke verantwoordelijkheid (artikel 9, lid 1, onder g))

De sanctie is opgelegd aan een persoon die volgens het recht van de tenuitvoerleggingsstaat vanwege zijn of haar leeftijd niet strafrechtelijk verantwoordelijk kan worden gesteld voor de feiten die ten grondslag liggen aan het vonnis.

De wettelijke minimumleeftijd voor strafrechtelijke verantwoordelijkheid loopt uiteen tussen de lidstaten. Indien in de persoon van wie de overbrenging wordt verzocht in de tenuitvoerleggingsstaat slechts civielrechtelijk of bestuursrechtelijk zou kunnen worden vervolgd, maar vanwege zijn of h