NL Publicatieblad van de Europese Unie C 229/108

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad en het Europees Economisch en Sociaal Comité over de strategie van de Europese Unie voor de bescherming en het welzijn van dieren 2012-2015

(COM(2012) 6 final)

2012/C 229/20

Rapporteur: José Ma ESPUNY MOYANO

De Europese Commissie heeft op 19 januari 2012 besloten het Europees Economisch en Sociaal Comité overeenkomstig artikel 304 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie te raadplegen over de

Mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad en het Europees Economisch en Sociaal Comité over de strategie van de Europese Unie voor de bescherming en het welzijn van dieren 2012-2015

COM(2012) 6 final.

De afdeling Landbouw, Plattelandsontwikkeling en Milieu, die met de voorbereidende werkzaamheden was belast, heeft haar advies op 11 mei 2012 goedgekeurd.

Het Comité heeft tijdens zijn op 23 en 24 mei 2012 gehouden 481e zitting (vergadering van 23 mei 2012) het volgende advies uitgebracht, dat met 146 stemmen vóór en 3 tegen, bij 9 onthoudingen, is goedgekeurd.

1. Conclusies

1.1 Het EESC kan zich over het geheel genomen vinden in de strategie van de Commissie op het gebied van dierenwelzijn en steunt de gerechtvaardigde roep van de consumenten om voedselveiligheid; daarnaast pleit het voor een Europese productiestrategie die op kwaliteit is gericht.

1.2 Het EESC merkt op dat de invoering van de huidige voorschriften problemen oplevert omdat steun voor het toepassen van de voorschriften ontbreekt en het concurrentievermogen van de EU-productie wordt aangetast.

1.2.1 Er zijn instrumenten nodig om het verlies aan concurrentievermogen van de EU-veeteeltproductie te compenseren, aangezien de meerkosten die uit het dierenwelzijnsbeleid van de EU voortvloeien, niet door de markt worden opgevangen. Een nog groter verlies aan marktaandeel op zowel de interne markt als op de exportmarkten valt te vrezen. Aan de arbeidsmarkt of de arbeidsomstandigheden is niet gedacht.

1.2.2 Het EESC wijst er eens te meer op dat alle geïmporteerde producten aan dezelfde productie-eisen dienen te voldoen als producten uit de EU; in handelsovereenkomsten dient de nodige aandacht aan wederkerigheid te worden geschonken.

1.3 Permanente bijscholing op het gebied van dierenwelzijn voor exploitanten, werknemers en overheden is een essentieel onderdeel van de strategie. Ook is het van belang dat de EU een deel van de voor samenwerking bestemde middelen gebruikt om overheden, ondernemers en werknemers van derde landen voor te lichten over het welzijn van dieren in de veeteelt.

1.4 De invoering van de EU-voorschriften vergt een aanpassing van de financiële middelen, opdat de producenten de nodige investeringen kunnen doen en hun meerkosten gecompenseerd krijgen. Het GLB dient een aanvullende rol te spelen en deze strategie de nodige waarde toe te kennen.

1.5 Er dient een communicatiestrategie uitgewerkt te worden die gericht is op die punten waar de samenleving zich zorgen om maakt. Daarbij moet rekening worden gehouden met wetenschappelijke studies en vooruitgang en de uiteenlopende standpunten van producenten, werknemers en consumenten. Voorlichting mag zich niet beperken tot het geven van verplichte informatie op het etiket. Er moeten coherente programma's worden opgezet om de consument te informeren en hem te helpen een weloverwogen beslissing te nemen. De fondsen voor het promoten van de producten van de landbouw- en levensmiddelensector spelen een centrale rol bij inspanningen om de productiesectoren hier actief bij te betrekken.

1.6 Het EESC vindt dat consumenten en alle maatschappelijke actoren moeten deelnemen aan het netwerk van Europese referentiecentra, dat een essentiële rol toekomt bij de ontwikkeling van de dierenwelzijnsstrategie:

a. coördinatie van de verschillende onderzoekscentra in de EU;

b. vergemakkelijking van de invoering van de voorschriften (ontwikkeling van praktische indicatoren, scholing van exploitanten, werknemers, overheden);

c. bijdragen aan de evaluatie van de gevolgen van de voorschriften op sociaaleconomisch gebied en voor het concurrentievermogen;

d. ondersteuning van de voorlichtings- en communicatieactiviteiten.

1.7 Door de zwakste schakels van de voedselvoorzieningsketen te versterken kunnen de meerkosten die uit de toepassing van de dierenwelzijnsvoorschriften voortvloeien, eerlijker worden verdeeld, zodat de productiestructuur en de ontwikkeling van plattelandsgebieden niet worden aangetast.

1.8 De lovenswaardige inspanning van de Europese Commissie om de wetgeving te vereenvoudigen valt slecht te rijmen met haar voornemen om het toepassingsgebied uit te breiden tot meer diersoorten en de huidige voorschriften nader uit te werken.

2. Samenvatting van de mededeling

2.1 De mededeling van de Commissie heeft tot doel de lijnen voor het EU-beleid inzake dierenwelzijn uit te zetten, in aansluiting op het actieplan 2006-2010.

2.2 De Commissie stelt dat de EU zich flink heeft ingespannen om het welzijn van dieren te bevorderen. Gebleken is dat het EU-beleid op dit gebied niet in alle lidstaten op dezelfde wijze wordt uitgevoerd en dat de verplichte normen niet binnen de afgesproken termijnen zijn ingevoerd. Er zou echter over moeten worden nagedacht of de uniforme benadering wel tot betere resultaten op dierenwelzijnsgebied kan leiden.

2.3 In de evaluatie van het dierenwelzijnsbeleid van de EU wordt geconcludeerd dat de welzijnsnormen extra kosten voor de veeteelt en de dierproevensector met zich mee hebben gebracht.

2.4 Ook is vastgesteld dat consumenten zich bij hun aankoopbeslissingen in de eerste plaats laten leiden door de prijs en dat dierenwelzijn slechts een van de factoren is die hun keuze bepalen.

2.5 De Commissie geeft aan dat de wetgeving vereenvoudigd moet worden, maar ook dat nader gekeken moet worden naar kwesties als de vakbekwaamheid van mensen die met bepaalde diersoorten of dieren in bepaalde productiesystemen omgaan en de scholing van inspecteurs en technici van de lidstaten, en constateert dat de welzijnsnormen voor sommige diersoorten wel gelden en voor andere diersoorten niet.

2.6 Daarom worden strategische acties voorgesteld in het kader van een tweeledige aanpak:

— de wetgeving vereenvoudigen en de handhaving van de wetgeving vergemakkelijken;

— de reeds door de Commissie getroffen maatregelen versterken.

3. Algemene opmerkingen

3.1 Het EESC is ingenomen met het voorgelegde strategiedocument en met het voornemen van de Commissie om die aspecten die kunnen bijdragen tot verwezenlijking van de EU-doelstellingen op dit gebied, te verbeteren.

3.2 Het EESC steunt de gerechtvaardigde roep van de consumenten om voedselveiligheid en pleit daarnaast ook voor een Europese productiestrategie die op kwaliteit is gericht. Wel wil het de Commissie erop wijzen dat de hogere kosten die de dierenwelzijnstrategie voor de producenten met zich meebrengt, zelden gecompenseerd worden door een hogere verkoopprijs. Bovendien ondervindt de Europese veeteelt de nadelige gevolgen van het feit dat het in de handelsovereenkomsten met derde landen aan wederkerigheid ontbreekt.

3.3 Het EESC betreurt dat de Commissie in haar mededeling geen expliciete melding van de arbeidsomstandigheden van de werknemers maakt; uiteindelijk zijn zij het die met de dieren omgaan. Er dient ook grote nadruk te worden gelegd op permanente bijscholing en op verwerving van de nieuwe vaardigheden die als gevolg van de voorgestelde veranderingen onontbeerlijk zullen zijn.

3.4 Het EESC is verheugd over het streven om de EU-dierenwelzijnswetgeving te vereenvoudigen en het concurrentievermogen van de EU-landbouw te verbeteren. Wel is het zo dat een aantal belangrijke punten die in het verslag over de evaluatie van het EU-beleid op het gebied van dierenwelzijn aan de orde komen en die in de periode 2012-2015 prioriteit zouden moeten krijgen, in de strategie onvoldoende uit de verf komen.

3.5 De Commissie onderkent een aantal van de achterblijvende resultaten van het actieplan en het EU-beleid inzake dierenwelzijn, en wijst in dat verband op „de belangrijkste gemeenschappelijke factoren die van invloed zijn op de welzijnsstatus van dieren in de Unie”. Aangezien zij echter nalaat een grondige analyse uit te voeren, worden ook geen toereikende oplossingen voor de geconstateerde problemen aangedragen.

3.5.1 De Commissie stelt vast dat de lidstaten de voorschriften ondanks ruime overgangstermijnen en ondersteuning niet volledig toepassen. Een kritische analyse van de sociaaleconomische realiteit en productieomstandigheden in de verschillende EU-lidstaten ontbreekt echter; de Commissie noemt slechts de „culturele waardering van dierenwelzijnsaspecten” als oorzaak voor de verschillen tussen de lidstaten. Zij gaat in haar mededeling niet in op het feit dat er verschillende productiesystemen zijn in de veeteelt, noch op de vraag van de burgers, de handelsvoordelen die zijn verbonden aan de toepassing van de minimumnormen op dierenwelzijnsgebied of de aanpassingssubsidies, die binnen de EU verschillen.

3.5.2 Het dierenwelzijnsbeleid van de EU zou veel meer op de markt en op de veiligheid van de consument gericht moeten zijn. Het is van cruciaal belang dat producenten gecompenseerd worden voor hun meerkosten en consumenten zich bewust worden van de verbeteringen en inspanningen van de producenten en van de grotere meerwaarde van voedingsmiddelen die volgens het Europese model zijn geproduceerd. Ook moet er voor een evenwicht in de voedselvoorzieningsketen worden gezorgd; dat is er nu niet.

3.5.3 De Commissie geeft in haar mededeling aan dat zij de dierenwelzijnsnormen wil vereenvoudigen. Dit valt echter niet te rijmen met haar uitspraak dat het noodzakelijk is het toepassingsgebied uit te breiden tot meer diersoorten en de huidige voorschriften gedetailleerder te maken. De aanbeveling in het evaluatieverslag over het EU-dierenwelzijnsbeleid om de huidige wetgeving aan te vullen met niet-legislatieve mogelijkheden, zoals overeenkomsten tussen de partijen in de sector, of tussen schakels van de waardeketen, maatschappelijke actoren, consumentenorganisaties en overheden, die de gewenste resultaten kunnen opleveren zonder de regeldruk te vergroten, wordt in de strategie buiten beschouwing gelaten.

4. Specifieke opmerkingen

4.1 De begrotingsmiddelen die de EU voor dierenwelzijn uittrekt (70 miljoen EUR/jaar) staan in schril contrast met de omvang van de investeringen die nodig zijn om het beleid ten uitvoer te leggen en in nog groter contrast met de kosten van de wetgeving voor de veeteelt (2,8 miljard EUR volgens het evaluatieverslag over het EU-dierenwelzijnsbeleid). De strategie bevat geen concrete en realistische voorstellen om het probleem van de hogere kosten en het gebrek aan steun voor de tenuitvoerlegging op te lossen.

4.2 Om het concurrentievermogen van de producenten te verbeteren dient de synergie tussen het EU-dierenwelzijnsbeleid en het gemeenschappelijk landbouwbeleid geoptimaliseerd te worden. In het GLB voor de periode na 2013 dient de EU een evenwichtig standpunt ten aanzien van dierenwelzijn in te nemen. Er moet voor gezorgd worden dat veehouders en exploitanten toegang hebben tot steunmaatregelen, waarbij genoeg middelen beschikbaar worden gesteld om het EU-dierenwelzijnsbeleid uit te voeren. Er dient ook rekening te worden gehouden met de economische gevolgen in de zin van de meerkosten voor de producenten, en door middel van het prijs- en marktbeleid en/of rechtstreekse steunverlening moet voldoende inkomenssteun worden geboden.

4.3 Het EESC is het ermee eens dat vereenvoudiging van de wetgeving noodzakelijk is. Indien deze vereenvoudiging op de juiste manier wordt doorgevoerd, zal dit de implementatie van het EU-dierenwelzijnsbeleid ten goede komen. Daartoe is het nodig om bij toekomstige EU-acties op het gebied van dierenwelzijn te kijken naar de gevolgen van de voorgestelde maatregelen en naar het eventuele risico op verlies van productiestructuur dat ieder van deze maatregelen inhoudt, alsook naar de noodzakelijke compensaties indien de desbetreffende maatregel wordt uitgevoerd. Daarnaast dient invloed te worden uitgeoefend op de waarde die in de EU aan gezondheid en veiligheid van de consument wordt gehecht.

4.4 Door wetenschappelijke indicatoren in te voeren die op resultaten en niet op productiefactoren berusten, kan de nodige vereenvoudiging en flexibiliteit tot stand worden gebracht om het concurrentievermogen van veehouders in de EU te verbeteren, op voorwaarde dat rekening wordt gehouden met de sociaaleconomische gevolgen en de indicatoren de algemene situatie van de veeteelt i.p.v. specifieke gevallen weerspiegelen. De indicatoren dienen in samenwerking met de exploitanten ontwikkeld te worden en eenvoudig, praktisch en gemakkelijk toepasbaar te zijn; ze mogen de veelteelt niet met meerkosten opzadelen. Ook dienen ze toegepast te kunnen worden op de verschillende diersoorten en productiesystemen en moeten ze gemakkelijk te interpreteren en te reproduceren zijn (ze mogen niet subjectief zijn, d.w.z. afhankelijk van de menselijke opvatting van dierenwelzijn).

4.5 Het werk van het Welfare Quality-project is een interessant referentiepunt. De dierenwelzijnsindicatoren moeten echter verbeterd en vereenvoudigd worden willen ze toegepast kunnen worden in de veeteelt. De interpretatie en toepassing van de criteria in de verschillende lidstaten moet geharmoniseerd worden om te waarborgen dat ze in alle gevallen geldig en toepasbaar zijn.

4.6 Een uitdaging voor deze strategie is dat de coördinatie, traceerbaarheid, transparantie en communicatie op het gebied van dierenwelzijn in de EU verbeterd moet worden, met medewerking van overheden, sociaaleconomische actoren en consumenten. Dit zal tot een betere kennis, adequate informatie en een correcte toepassing van de voorschriften leiden. De referentiecentra kunnen en moeten bij dit streven een hoofdrol vervullen. Naast de taken die in de Commissiemededeling worden genoemd (ondersteuning van overheden, scholing en verbreiding) dienen zij zich toe te leggen op coördinatie, toezicht en uitwisseling van informatie. Daarbij dient gebruik gemaakt te worden van bestaande structuren, zodat geen meerkosten worden gegenereerd.

4.7 De referentiecentra kunnen ook advies geven over de praktische toepassing van de welzijnsnormen en deze toepassing aan een evaluatie onderwerpen. Toegepast onderzoek dient aangevuld te worden door wetenschappelijk onderzoek om aanbevelingen uit te kunnen werken. In het licht van het werk dat door het wetenschappelijk panel voor diergezondheid en dierenwelzijn (AHAW) van de Europese Autoriteit voor Voedselveiligheid en DG SANCO is verricht, dient dit netwerk proefnemingen met nieuwe technieken te coördineren en de impact van de dierenwelzijnsnormen te beoordelen. De exploitanten in de sector leveren een grote bijdrage aan toegepast onderzoek. Zij zouden een prominente rol moeten spelen m.b.t. de prioriteiten op het gebied van wetgeving en door de EU gefinancierd onderzoek inzake dierenwelzijn.

4.8 In het evaluatieverslag over het EU-dierenwelzijnsbeleid wordt aanbevolen een plan uit te werken waarin voor alle aspecten van het EU-dierenwelzijnsbeleid verplichtingen van de stakeholders zijn vastgelegd, en in overeenstemming met de belanghebbende partijen na te gaan of er mettertijd nieuwe vormen van verplichtingen ontwikkeld moeten worden. Er moeten stappenplannen voor de bevoegde autoriteiten en de betrokken exploitanten worden opgesteld, zodat de voorschriften geleidelijk toegepast kunnen worden voordat ze definitief van kracht worden en om de voorafgaande coördinatie te vergemakkelijken en problemen eerder op te kunnen lossen. De stappenplannen moeten ook voorzien in inspectie en controle achteraf en in scholing en voorlichting van exploitanten en van de ambtenaren die met de toepassing van de voorschriften in de lidstaten belast zijn.

4.9 Ondersteuning van de internationale samenwerking is van essentieel belang om het concurrentievermogen van de EU-productie te verbeteren. Daarom moeten in de strategie 2012-2015 concrete initiatieven worden vastgelegd om ervoor te zorgen dat dierenwelzijn een plaats krijgt in de bilaterale handelsovereenkomsten waar de EU over onderhandelt en binnen de WTO. Ondertussen dient het onderstaande in aanmerking te worden genomen.

4.9.1 In het evaluatieverslag wordt gesteld dat er mechanismen ingevoerd moeten worden om die sectoren van de EU bij te staan die het kwetsbaarst zijn voor invoer uit derde landen of het grootste risico lopen om marktaandeel te verliezen; het gaat daarbij met name om de eier- en eiproductensector. In de strategie worden geen oplossingen voorgesteld voor het verlies van concurrentievermogen ten aanzien van invoer uit derde landen die niet dezelfde productienormen als de EU hanteren.

4.9.2 De EU zou een deel van de voor samenwerking bestemde middelen moeten gebruiken om overheden, ondernemers en werknemers van derde landen voor te lichten over dierenwelzijn in de veeteelt.

4.10 Er moet een communicatiestrategie worden opgesteld waarin de punten uit het evaluatieverslag zijn verwerkt. Ook moet deze strategie voorzien in een serieus en objectief plan voor scholings-, informatie- en communicatiemaatregelen, die al op school aanvangen, opdat zowel huidige als toekomstige consumenten bekend zijn met de hoge dierenwelzijnsnormen die het EU-beleid oplegt, te beginnen met de huidige wetgeving. Op deze manier zullen zij hun aankoopbeslissingen op correcte informatie over het welzijn van dieren kunnen baseren.

4.10.1 De medewerking van degelijke en erkende bronnen (zoals het netwerk van referentiecentra) is daarbij van groot belang om ervoor te zorgen dat de consument de voordelen van het EU-dierenwelzijnsbeleid alsook de kosten van de productie volgens het Europese model inziet en op waarde weet te schatten.

4.10.2 De consumentenvoorlichting over het welzijn van dieren mag niet beperkt blijven tot etikettering of productreclame, maar moet zich uitstrekken tot voorlichtingscampagnes van brancheorganisaties en instanties waarin wordt aangegeven welke maatregelen zijn getroffen en wat de gevolgen hiervan zijn voor de productiekosten. De mechanismen en fondsen voor het promoten van producten van de landbouw- en levensmiddelensector op de interne markt zijn zeer geschikte instrumenten om informatie over het EU-dierenwelzijnsbeleid te verschaffen.

4.11 In aanvulling op de maatregelen die in het Commissievoorstel worden genoemd, dienen nog andere, even belangrijke maatregelen uit het evaluatieverslag in aanmerking genomen te worden. In dit verslag wordt er nl. voor gepleit de financiering van het EU-dierenwelzijnsbeleid gedurende de volgende periode voldoende te laten stijgen, in overeenstemming met de toenemende behoeften van het beleid en om te voorzien in de behoeften die in het verslag zijn vastgesteld. Hieronder valt steun voor de invoering en handhaving van de nieuwe wetgeving.

4.11.1 Het negatieve effect van het dierenwelzijnsbeleid voor het concurrentievermogen is een van de grootste belemmeringen voor de toepassing van de voorschriften en het behoud van de groei en de werkgelegenheid in plattelandsgebieden, met name omdat het voor de producent lastig is om de hogere productiekosten (en meerwaarde) door te berekenen aan de volgende schakels van de voedselvoorzieningsketen. In de strategie wordt niet aangegeven hoe iets gedaan kan worden aan die punten binnen de voedselvoorzieningsketen die niet goed werken of aan de concurrentieverstorende gevolgen van de voorschriften voor kanalen of markten die niet tot de detailhandel behoren (horeca, industrie, export).

4.11.2 Wat de middelen voor plattelandsontwikkeling betreft, staan de volgende punten centraal:

— in het kader van de plattelandsontwikkelingsprogramma's moet meer geld beschikbaar worden gesteld voor dierenwelzijn (zowel voor investeringen als voor stijgende lopende kosten);

— het moet gemakkelijker worden om met behulp van GLB-middelen steun te verlenen voor de invoering van welzijnsnormen die ook voor de lidstaten verplicht zijn.

4.11.3 Daarnaast zou er gezorgd moeten worden voor samenhang tussen het dierenwelzijnsbeleid en het beleid inzake milieu, diergezondheid en duurzaamheid, met inbegrip van concurrentievermogen – gebieden die nauw verband met elkaar moeten houden – zonder de voordelen voor consumenten, werknemers en ondernemers uit het oog te verliezen. Deze punten dienen in het strategiedocument verwerkt te worden.

4.12 Aangezien met de strategie 2012-2015 gestreefd wordt naar vereenvoudiging en het de bedoeling is tot wetgeving te komen die de rechtsgrondslagen voor dierenwelzijn voor verschillende diersoorten en productiesystemen omvat, is het nu niet het juiste moment om nieuwe regels op te stellen of bestaande regels nader uit te werken, zolang niet vaststaat welke weg ingeslagen zal worden en of waterdieren en andere diersoorten uiteindelijk al dan niet onder de desbetreffende regels zullen vallen.

4.13 Wat de delicate kwestie van ritueel slachten betreft, wil het Comité deze gelegenheid benutten om zijn in advies (1) verwoorde standpunt te herhalen: een uitzondering toestaan voor ritueel slachten strookt niet met de algemene doelstelling [betere bescherming van dieren]. Innovatieve technologieën, zoals een monitor waarmee kan worden nagegaan of de bedwelming afdoende is (Stun Assurance Monitor) biedt hen die volgens de halalslachtmethode gebruik willen maken van elektrische bedwelming de mogelijkheid heel precies te meten hoeveel elektrische stroom aan een dier wordt toegediend. Op deze wijze kan worden gewaarborgd dat het dier goed wordt bedwelmd, maar voor de slacht nog in leven is. Het apparaat legt elke uitgevoerde bedwelming en de aan het dier toegediende voltage vast en kan zo een werkelijke bijdrage leveren aan het welzijn van dieren. Bovendien zou het gebruik van een dergelijke monitor kunnen worden bevorderd door de invoering van een systeem van etikettering waarop de slachtmethode wordt aangegeven. Het is belangrijk dat de Commissie actieve steun verleent aan het onderzoek naar systemen die religieuze groepen kunnen overreden om bedwelming toe te passen.

Brussel, 23 mei 2012 De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité Staffan NILSSON

(1) PB C 218 van 11 september.2009, blz. 65.