Advies van het Comité van de Regio's over:

- "het voorstel voor een verordening van de Raad houdende een GMO in de sector groenten en fruit", en - "het voorstel voor een verordening (EG) van de Raad houdende een gemeenschappelijke ordening der markten in de sector verwerkte produkten op basis van groenten en fruit"

(96/C 129/05)

Op 19 april 1995 heeft het Comité van de Regio's overeenkomstig artikel 10, lid 1, van het Reglement van Orde besloten een initiatiefadvies op te stellen over de voornoemde voorstellen.

Commissie 2 "Landinrichting, land- en bosbouw, jacht, visserij, zee- en bergstreken" was met de voorbereiding van de desbetreffende werkzaamheden belast. Rapporteur was de heer Joseph.

Het Comité van de Regio's heeft tijdens zijn 11e Zitting op 17 en 18 januari 1996 (vergadering van 18 januari 1996) het volgende advies uitgebracht:

Gelet op de mededeling van september 1995 over het voorstel voor een verordening houdende een gemeenschappelijke ordening der markten in de sector verse groenten en fruit en in de sector verwerkte produkten op basis van groenten en fruit,

Gelet op de mededeling van de Commissie van juli 1994 (COM(94) 360 def.),

Gelet op het advies van het Europees Parlement en dat van het Economisch en Sociaal Comité van januari 1995 (resp. A400/15/95 en CES 54/95),

Gelet op de mededeling van de Commissie over het Euro-mediterraan partnerschap (COM(95) 72 def.),

Gelet op de conclusies van de gecombineerde Raad van 20 september 1993,

brengt het COMITÉ VAN DE REGIO'S het volgende advies uit:

Overwegende dat de Europese Unie, met het oog op een eventuele uitbreiding, pleitbezorger wil zijn van fundamentele democratische waarden en de aanvragen van de landen ten oosten en ten zuiden van de Unie in overweging kan en moet nemen;

Overwegende dat Europa vorm heeft kunnen krijgen door rekening te houden met de geografische, sociale, culturele en economische verscheidenheid en door erop te vertrouwen dat de lid-staten in staat zijn de door hen beoogde doelstellingen te verwezenlijken;

Overwegende dat de Unie sinds de vorige verordening betreffende een GMO in de sector groenten en fruit van 1972 hechter is geworden en zich heeft kunnen ontwikkelen door eerbied te tonen voor en rekening te houden met de talrijke en steeds groter wordende verschillen;

Overwegende dat de Gemeenschap van toen zowel sectoraal als horizontaal beleidslijnen heeft weten uit te zetten en uit te voeren waardoor zij een economische grootmacht van de allereerste orde is geworden, en dat deze beleidslijnen in combinatie met het nationaal beleid van de lid-staten tot een uitzonderlijke levensstandaard en politieke ontwikkeling hebben geleid;

Overwegende dat de thans door het Verdrag van Maastricht versterkte Unie dank zij dit alles kan inspelen op de ontwikkelingen in de wereld, niet alleen ten behoeve van zichzelf en haar burgers, maar ook ter wille van betere levensomstandigheden in de buurlanden;

Overwegende dat er daarom in de verschillende stadia van dit proces altijd zoveel mogelijk overeenstemming moest bestaan over de doelstellingen en dat de voor de verwezenlijking van deze doelstellingen gekozen middelen flexibel moesten zijn; dat de hervorming van het GLB en het landbouwdossier van de GATT-akkoorden in verband hiermee nog voor verbetering vatbare onderdelen van een groter geheel zijn en niet een doel op zichzelf; dat de concessies die op andere punten van het Europees beleid moeten worden gedaan, nauwkeurig moeten worden afgemeten; dat het Comité van de Regio's een nuttige rol kan spelen bij het garanderen van het noodzakelijke evenwicht op zowel intern als extern vlak, omdat het dicht bij de economische, sociale en culturele werkelijkheid staat;

Overwegende dat de totstandbrenging van de interne markt, de rol en de plaats van de Unie in de onlangs opgerichte Wereldhandelsorganisatie, alsook de partnerschapsprojecten met landen ten oosten en ten zuiden van de Unie mijlpalen zijn waarvan niet klakkeloos mag worden aangenomen dat zij al bereikt zijn; dat ook in de aanloopfase al sprake is van gevolgen waaraan niet voorbij kan worden gegaan en dat ook in deze fase op meerdere niveaus aanpassingen nodig zijn; dat de kans dat de burgers van de Unie zich in het communautaire beleid kunnen vinden wel erg klein wordt als van een te beperkende benadering wordt uitgegaan;

Overwegende ook dat de verschijnselen van milieuverval, die in het ergste geval op woestijnvorming kunnen uitlopen, weliswaar niet door en in alle regio's van Europa even duidelijk zijn waar te nemen, maar desalniettemin enorme ecologische, economische en politieke risico's met zich meebrengen, waarvan het belang wordt onderschat; dat behalve met deze risico's ook rekening moet worden gehouden met de effecten van de Europese integratie, die nog niet nauwkeurig zijn onderzocht en tot uiting komen in concentratie van bedrijven als gevolg van een grotere Europese integratie; dat men zich bijgevolg kan afvragen of gebieden met een verschillend ontwikkelingspeil wel met elkaar in concurrentie kunnen worden gebracht en wat de gevolgen hiervan zijn voor ieder gebied;

Overwegende dat het bedrijfsleven, en met name het MKB steeds meer de gevolgen ondervindt van de mondialisering van de economie en dat dit ook zijn weerslag heeft op hun produktietechnieken; dat vooral de sectoren verse groenten en fruit en verwerkte produkten op basis van groenten en fruit de gevolgen hiervan, in de vorm van lagere vervoerskosten, méér dan enige andere sector hebben gevoeld; dat deze sector, die zowel wat produktie als verwerking, opslag, verpakking en aanverwante activiteiten betreft zeer arbeidsintensief is, met ongelijke concurrentievoorwaarden wordt geconfronteerd door de verschillen in arbeidskosten binnen de Unie en in vergelijking met derde landen; dat afgezien van het vrije-marktmechanisme de overheid zich het hoofd breekt over de financiering van het sociaal beleid in het geval van boeren die hun activiteit willen staken en in bepaalde landen met het vooruitzicht van een karig pensioen worden geconfronteerd, en van het structuurbeleid bij produkten die in te kleinschalige bedrijven worden geteeld;

Overwegende dat de produktie waar het hier om gaat, zeer geconcentreerd is in gebieden waar niet of nauwelijks alternatieven voor landbouwdiversifiëring bestaan; dat veel van deze gebieden met een hoge werkloosheid te kampen hebben, alsook met de toenemende gevolgen van stedelijke concentratie, die de belaagde plaatselijke overheden op hoge kosten jagen; dat moet worden voorkomen dat de reeds bestaande problematiek nog verder wordt belast door de problemen i.v.m. de massale ontvolking van grote delen van het platteland; dat het rooibeleid, dat wordt aangeprezen als een probaat middel voor rationalisering en sanering op macro-economisch niveau, desastreuze gevolgen heeft voor de plaatselijke economie van de regio's wegens het effect ervan op het grondgebruik, op de sociaal-economische structuur van met name de kleine en middelgrote ondernemingen en de cooeperaties voor het oogsten en verwerken van de produkten;

Overwegende dat gezien het bovenstaande moet worden vastgehouden aan de bestaande hulpprogramma's in het kader van de Verordeningen (EEG) nr. 2078/92 (programma's ter bescherming van het landbouwmilieu), nr. 2079/92 (vervroegde uittreding) en nr. 2080/92 (bebossing), en dat gebruik moet worden gemaakt van de door de structuurfondsen geboden mogelijkheden om de economische en sociale samenhang te stimuleren. De structuurfondsen en het aanverwante beleid, beide gericht op regio's met specifieke economische en sociale problemen, moeten ook in de toekomst het communautair instrument bij uitstek blijven om een positieve regionale economische ontwikkeling te verwezenlijken, het eigen potentieel van de regio's te vergroten en de sociale problemen aan te pakken;

Overwegende dat in de conclusies in het Witboek-Delors van 1994 de klemtoon wordt gelegd op de economische en sociale samenhang in de Unie; dat deze samenhang niet kan worden bereikt zonder evenwicht tussen de regio's;

1. Het Comité van de Regio's dringt er met klem bij de Raad en de Commissie op aan hun afspraak van 20 september 1993 na te komen om eerder aangegane verplichtingen ten uitvoer te brengen, nl. dat zij "wat betreft de sectoren waarvan de gemeenschappelijke marktordeningen nog niet zijn gewijzigd" zich ertoe verbinden "de nodige bepalingen vast te stellen om de landbouwinkomens en de communautaire preferentie te waarborgen" en dat "in deze sectoren dezelfde agrarische en financiële voorwaarden en beginselen in aanmerking zullen worden genomen als die welke voor de gehele landbouwsector zijn toegepast".

2. Het Comité van de Regio's verzoekt de Commissie en de Raad dan ook maatregelen te nemen om:

- ervoor te zorgen dat het voor de hervorming beschikbare budget wordt aangepast, om de eventuele negatieve effecten van de hervorming te ondervangen;

- ervoor te zorgen dat de concurrentieverhoudingen niet door monetaire schommelingen of verschillen in arbeidskosten worden verstoord;

- met het oog op de volgende ronde van de WTO-besprekingen op te komen voor de belangen van de producenten in de Unie en ervoor te zorgen dat zij toegang hebben tot zowel de interne markt als de buitenlandse markten door met name een uitgesproken standpunt in te nemen t.a.v. sociale dumping;

- ruimschoots aandacht te besteden aan de directe en indirecte gevolgen van de handelsakkoorden met derde landen, met name wat hoeveelheden en termijnen voor invoer betreft, en in het bijzonder met het oog op de verwezenlijking van de doelstellingen van de Unieverdragen een globale analyse te maken alvorens tot het sluiten of verlengen van bilaterale akkoorden over te gaan;

- de berekeningswijze voor de invoerprijzen te herzien door ook de afzet- en produktiekosten mee te nemen in de berekening, en deze methode strikt toe te passen;

- onverwijld een regeling voor de vaststelling van hoeveelheden en prijzen in te voeren die de toepassing van de bijzondere vrijwaringsclausule met zich brengen;

- voordat er ook maar aan een vrijhandelsakkoord kan worden gedacht zo snel mogelijk na te gaan wat de effecten van een bijkomende liberalisering is, op welk gebied deze effecten zullen optreden en op welke manier zij minder voelbaar kunnen worden gemaakt.

3. Het Comité van de Regio's is van mening dat medefinanciering ook in het kader van het EOGFL-Garantie een doeltreffend instrument kan zijn om een efficiënt en verantwoord gebruik van de middelen te garanderen zonder daarbij het beginsel van financiële solidariteit op het spel te zetten. Dank zij medefinanciering met overheidsgeld ter vorming van het actiefonds van de telersverenigingen kan flexibel worden ingespeeld op conjuncturele en regionale schommelingen van de produktie en kan de produktie beter worden aangepast aan het marktevenwicht met als doel de prijzen op peil te houden.

Het CvdR vindt dat het mogelijk moet blijven om in geval van nood, ten einde het gevaar van ernstige marktverstoringen af te wenden, bijzonder gevoelige produkten die voor de regionale economie van groot belang zijn, in de regeling op te nemen. De looptijd en de werkingssfeer van dergelijke maatregelen moeten beperkt blijven.

Het Comité van de Regio's wijst er nogmaals op dat onmogelijk van de producenten en de lid-staten kan worden verlangd dat zij een groot deel van de interventiekosten dragen. Dat zou uitgesproken ongunstige gevolgen hebben voor de landen en regio's met een zwakker economisch potentieel, met name de landen van Zuid-Europa of de landen met nog maar weinig telersverenigingen. Om sociaal-economische redenen zouden de interventiekosten derhalve tijdens een overgangsperiode volledig door het EOGFL-Garantie moeten worden gefinancierd.

Het voorstel om de prijzen voor uit de markt genomen produkten alsook de plafonds voor uit te markt te nemen hoeveelheden te verlagen, is in strijd met het feit dat de Commissie zelf toegeeft dat een licht conjunctureel overschot noodzakelijk is voor de stabiliteit van de markt voor groenten en fruit. De Commissie zal bekijken welke mechanismen nodig zijn om ervoor te zorgen dat de in de ontwerp-verordening geplande bovengrens voor het actiefonds de verwerking van buitengewone conjuncturele overschotten, die tijdens een oogstjaar kunnen ontstaan, niet bemoeilijkt. Op die manier draagt zij bij aan een adequaat beheer van de markt.

Het Comité van de Regio's vindt dat het mogelijk moet blijven om per geval te beslissen of interventie ook van toepassing is op produkten uit traditionele produktiegebieden.

4. Het Comité van de Regio's hoopt dat de Commissie haar voorstellen voor de invoering van een doeltreffend middel ter verkenning van de markt voltooit. De actieprogramma's mogen echter niet in strijd zijn met het structuurbeleid, noch met de begeleidende maatregelen van de GLB-hervorming.

5. Het Comité van de Regio's wil de aandacht van de Raad en de Commissie vestigen op de gevolgen van dergelijke maatregelen voor de werkgelegenheid, de investeringen, de structuur van de landbouwbedrijven en de ondernemingen die sterk afhankelijk zijn van de regionale economie. Het Comité van de Regio's wijst erop dat, los van het feit dat de regionale overheden over sterk verschillende bevoegdheden beschikken, zij door hun verschillende begrotingsmiddelen of de geringe omvang hiervan, niet in staat zijn doeltreffend op te treden in crisissituaties die zij als eerste opmerken omdat zij zo dicht bij de burger, zijn plannen en zijn problemen staan.

De economische en sociale samenhang, dagelijkse en directe realiteit voor de regio's, is veel moeilijker te verwezenlijken wanneer er een GMO van kracht wordt die de invoer toestaat van goederen tegen prijzen waartegen niet te concurreren valt, en een beroep doet op zelffinanciering door producenten die financieel zwaar te lijden hebben gehad van opeenvolgende crises, welke zich via de interne markt als een inktvlek over alle produktiegebieden kunnen verspreiden.

6. Het Comité van de Regio's is er voorstander van dat producenten hun verantwoordelijkheid nemen en neemt met genoegen kennis van de voorstellen inzake de economische organisatie van de sector. Indien de producenten moeten worden aangemoedigd om hun produktie af te stemmen op de wensen van de markt en de ontwikkeling van de vraag, moeten hiervoor middelen worden uitgetrokken waarbij rekening wordt gehouden met de vele uiteenlopende situaties. Er moeten maatregelen worden genomen om de oprichting van producentenorganisaties in gebieden met dezelfde grond- en klimaatkenmerken krachtig te stimuleren; ook moet het aan de producenten worden overgelaten of zij hun produkten nu eens vers en dan weer voor verwerking aanbieden. In de sector groenten en fruit vervullen de producentenorganisaties een sleutelrol bij het beheer van het aanbod.

Afgezien hiervan is het aan de lid-staten de economische minimumcriteria (aantal producenten, produktiehoeveelheid) vast te stellen waaraan producentenorganisaties moeten voldoen om als zodanig erkend te worden in de nieuwe gemeenschappelijke marktordening. De lid-staten moeten er ook voor zorgen dat de bij de betrokken organisaties aangesloten producenten hierop democratisch toezicht kunnen uitoefenen.

Het Comité van de Regio's staat positief tegenover de rol van de industrie voor de verwerking van citrusvruchten, die de stabiliteit van de markt van verse produkten ten goede komt en er tegelijkertijd voor zorgt dat de communautaire producenten van vruchtensap over betere grondstoffen beschikken, zodat zij kunnen concurreren met de grote producenten van buiten de Gemeenschap. Het Comité verzoekt de Commissie dan ook de middelen voor de verwerking van citrusvruchten niet te verlagen.

Het Comité van de Regio's vestigt de aandacht echter op het feit dat de verwerkende sector het exclusieve recht geniet om contracten te sluiten met de telersverenigingen. Het gaat hier om een maatregel die weliswaar op middellange termijn aanvaardbaar is, maar die de lid-staten en regio's met telersverenigingen die nog in de kinderschoenen staan op korte termijn gegarandeerd met ernstige aanpassingsproblemen opzadelt. Daarom moet er een passende overgangsperiode worden vastgesteld.

Het feit dat rekening wordt gehouden met de specifieke situatie van produkten die van plaatselijk en regionaal belang zijn, is eveneens een stap die aan de verwachtingen van talrijke producentenorganisaties en de verwerkende industrie beantwoordt. Daarom moeten deze teelten op de voet worden gevolgd en moet worden nagegaan wat de sociaal-economische gevolgen van de hervorming in iedere streek zijn.

Het voorstel om de vaste quota in de verwerkende industrie door flexible quota te vervangen kan in bepaalde lid-staten ernstige problemen veroorzaken, waardoor zij worden benadeeld ten opzichte van andere lid-staten. Als de huidige quotaregeling flexibeler moet worden gemaakt, dan moet dit in de lid-staten gebeuren door de quota overdraagbaar te maken tussen verschillende produkten op basis van tomaten. Daarbij moet worden uitgegaan van de thans geldende globale quota.

Om de verkoop van regionale produkten veilig te stellen moeten de lid-staten bij het omschrijven van de criteria waaraan reeds bestaande of nog op te richten telersverenigingen moeten voldoen, rekening houden met de specifieke regionale omstandigheden.

Ook de voorstellen betreffende sectorale organisaties en akkoorden bieden de mogelijkheid meer aandacht te besteden aan de inspanningen van de producenten van de Unie op het vlak van kwaliteitsbeheer en milieubescherming. Het is jammer dat in het voorstel voor een verordening niet meteen ook regels voor aanverwante sectoren, zoals distributie en groothandel, zijn opgenomen.

Bij organisaties van groenten- en fruitproducenten zou voor alle transacties die onder de hervorming vallen in een overgangsperiode van zes jaar moeten worden voorzien.

7. Zonder de voorstellen voor het invoeren van produktnormen in twijfel te trekken, hoopt het Comité van de Regio's dat de Commissie volhardt in haar pogingen de regeling eenvoudiger en doorzichtiger te maken, enerzijds om de kostenlast voor de producenten zoveel mogelijk te beperken en anderzijds om de Europese consument van meer en betere informatie te voorzien.

8. Het Comité van de Regio's vindt dat er een relevant en doeltreffend controlemechanisme moet komen en beklemtoont dat deze controle in de hele Unie op grond van dezelfde criteria moet worden uitgevoerd op zowel ingevoerde als in de Unie geproduceerde produkten.

In het kader van de herziening van de procedure inzake het nazien en sluiten van rekeningen worden in de nieuwe versie van Verordening (EEG) nr. 729/70 bijzondere eisen gesteld aan betalende instanties en wordt de oprichting van attesteringsbureaus in de lid-staten voorgesteld. Hiermee wordt de garantie dat de middelen overeenkomstig het Gemeenschapsrecht worden gebruikt, aanzienlijk groter. Het lijkt dus niet nodig extra bepalingen in te lassen in een specifieke communautaire wettelijke regeling voor marktordeningen. Het Comité van de Regio's is tegen iedere vorm van interventie door de Gemeenschap die niet onder de procedure inzake het nazien en sluiten van rekeningen valt en die de nationale bevoegdheden en administratieve autonomie van de regio's beïnvloedt.

9. Het Comité van de Regio's verzoekt de Commissie en de Raad niet te onderschatten hoe kwetsbaar het door de betrokken sectoren nagestreefde evenwicht op het gebied van directe en afgeleide werkgelegenheid, ruimtelijke ordening, behoud van landschap en natuur en cultureel erfgoed is. Daarom verzoekt het Comité van de Regio's de Raad en de Commissie uitdrukkelijk niet te tornen aan de huidige subsidiëringsmogelijkheden in het kader van Verordening (EEG) nr. 2078/92 (betreffende landbouwproduktiemethoden die verenigbaar zijn met de eisen inzake milieubescherming en betreffende natuurbeheer), die het pad effenen voor produktiemethoden die ook ná het huidige oogstjaar het milieu en de ruimtelijke ordening in acht nemen, en voorts alles wat de tot dusver in de regionale programma's bereikte normen op het spel zou kunnen zetten, af te wijzen.

Deze verordening moet op zo'n manier worden herzien dat het landbouwmilieubeleid een zelfstandig en solide onderdeel wordt.

Brussel, 18 januari 1996.

De voorzitter van het Comité van de Regio's

J. BLANC