Nr. C 87/14 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen 9. 4. 85 
Advies inzake de voorstellen van de Commissie met betrekking tot de tenuit­
voerlegging van een Middellandse-Zeebeleid van de uitgebreide Gemeenschap 
(85/C 87/06) 
De Commissie heeft het Comité per schrijven d.d. 12 juni 1984 om advies gevraagd 
inzake de voorstellen betreffende de tenuitvoerlegging van een Middellandse-Zeebeleid 
van de uitgebreide Gemeenschap. 
De Afdeling voor externe betrekkingen, die met de voorbereiding van de desbetreffende 
werkzaamheden was belast, heeft haar advies op 15 januari 1985 goedgekeurd. Rapporteur 
was de heer Briganti. 
Het Economisch en Sociaal Comité heeft tijdens zijn 223e zitting van 30 en 31 januari 
1985 (vergadering van 31 januari) het volgende advies uitgebracht, dat met nagenoeg alge­
mene stemmen (4 onthoudingen) is goedgekeurd. 
Inleiding 
1. Gezien de voor de deur staande toetreding van 
Spanje en Portugal, wordt het voor de Europese 
Gemeenschap dringend noodzakelijk dat zij haar 
beleid ten aanzien van derde landen gaat herzien. 
2. De onderhandelingen met de beide 
kandidaat-Lid-Staten baren de Middellandse-
Zeelanden grote zorgen ; zij vrezen namelijk dat de 
uitbreiding een ernstige bedreiging voor hun 
economische en — vooral ook — handelsbetrek­
kingen met de Gemeenschap zal vormen. 
3. Hoewel de door de Gemeenschap met derde 
landen rond de Middellandse Zee gesloten bilaterale 
akkoorden ontegenzeglijk ook gunstige gevolgen 
hebben gehad, meent het Comité toch dat deze op tal 
van gebieden (met name op handels-, industriële, agra­
rische, financiële en sociale vlak) niet de verwachte 
resultaten hebben opgeleverd, zeer weinig effect 
hebben gehad of zelfs helemaal niet ten uitvoer zijn 
gelegd. 
3.1. Het Comité vindt daarom dat er in overleg met 
de betrokken landen (en vooral met de beroepsorgani­
saties in deze landen) aanvaardbare voorwaarden 
moeten worden vastgesteld waardoor de bilaterale 
akkoorden in kwestie normaal kunnen functioneren. 
In dit verband moet groot belang worden gehecht aan 
de verkennende besprekingen die de Commissie met 
de Middellandse-Zeelanden voert. 
4. Als groep vormen de Middellandse-Zeelanden een 
zeer belangrijke markt voor de Gemeenschap. Wil 
deze markt kunnen blijven bestaan en zich verder 
kunnen ontwikkelen, dan zullen de derde landen in 
het Middellandse-Zeegebied hun produkten naar de 
Gemeenschap moeten kunnen blijven uitvoeren. 
5. Duurzame goede betrekkingen met de Middel­
landse-Zeelanden zijn voor de Gemeenschap dus van 
vitaal belang en niet alleen in verband met het hiervan 
uitgaande werkgelegenheidseffect, maar ook vanuit 
economisch, politiek (en sociaal), ecologisch en strate­gisch oogpunt. Deze betrekkingen zijn dus voor de 
burgers van alle Lid-Staten van betekenis. 
6. Een vooruitziend beleid ten aanzien van de landen 
in het Middellandse-Zeegebied zou niet alleen gericht 
moeten zijn op een verkleining van de kloof tussen 
noord en zuid, maar ook op een meer evenwichtige 
verdeling van de welvaart in het gebied in kwestie. 
Hoofddoel van dit beleid zou een beter gebruik van 
mankracht en materieel in dit gebied moeten zijn, 
waarbij ook aan de internationale markt wordt gedacht. 
Ten slotte zou tot vrede, veiligheid en stabiliteit in dit 
gebied moeten worden bijgedragen. 
7. Wanneer de Gemeenschap de te verwachten 
gevolgen van de toetreding van Spanje en Portugal 
onder de loep neemt, zal zij tevens rekening moeten 
houden met de verschillende situaties in de mediter­
rane derde landen, alsmede met de ingrijpende wijzi­
gingen die haar eigen gemeenschappelijk landbouwbe­
leid momenteel ondergaat. 
Handelsaspect van het communautaire Middel­
landse-Zeebeleid 
8. Het Comité stelt vast dat de met de mediterrane 
derde landen gesloten overeenkomsten niet hebben 
kunnen voorkomen dat het handelstekort van deze 
landen ten opzichte van de Gemeenschap in tien jaar 
tijds over het geheel genomen verdrievoudigd is. 
9. In 1982 beliep de invoer van de Gemeenschap uit 
de mediterrane partnerlanden 22 miljard Ecu, terwijl 
er in omgekeerde richting voor een bedrag van 29 
miljard Ecu werd ingevoerd. Aardolieprodukten ter 
zijde gelaten, bedraagt het totale handelstekort van de 
Middellandse-Zeelanden ten opzichte van de 
Gemeenschap 19 miljard Ecu en blijkt dat slechts 
33 % van hun invoer uit de Gemeenschap door 
uitvoer wordt gedekt. 
10. 40 % van de aankopen die de mediterrane derde 
landen in de Gemeenschap verrichten bestaat uit voor 
hun economische en sociale ontwikkeling onontbeer­
lijke kapitaalgoederen. Een plotselinge inkrimping van 
9. 4. 85 Publikatieblad van de 
deze invoer (b.v. ten gevolge van verminderende ex­
portopbrengsten op de Europese markt) zou op den 
duur alleen maar tot gevolg hebben dat het evenwicht 
steeds verder verstoord raakt. 
11. Vanuit het oogpunt van de Gemeenschap zijn de 
Middellandse-Zeelanden een belangrijk afzetgebied, 
iets waarvan alle Lid-Staten — om verschillende 
redenen — profiteren. Aldus blijft het Europa van de 
Tien verreweg de grootste leverancier van de landen in 
het Middellandse-Zeegebied, die maar liefst 10 % van 
de externe handel van de EEG voor hun rekening 
nemen. 
12. De Gemeenschap neemt meer dan de helft van 
de mediterrane exportprodukten af. 
13. Deze onderlinge afhankelijkheid op handelsge­
bied is voor zowel de landen van de Gemeenschap als 
de betrokken derde landen in het Middellandse-
Zeegebied belangrijk. Het Comité is het met de 
Commissie eens dat deze interdependentie een essen­
tieel element van het Middellandse-Zeebeleid is, dat 
de Gemeenschap met het oog op de uitbreiding dan 
ook zal moeten herzien. 
Industrie 
14. Wat alle in het kader van het Middellandse-
Zeebeleid gesloten overeenkomsten gemeen hebben, is 
dat de betrokken landen hun industrieprodukten — 
zonder dat hier noodzakelijkerwijze iets tegenover staat 
— met vrijdom van rechten naar de Gemeenschap 
kunnen uitvoeren; dit is een van de belangrijkste 
concessies van de Gemeenschap, die bedoeld was om 
de landen in kwestie vóór alles concrete hulp bij hun 
industrialiseringspogingen te bieden. Deze politiek 
heeft er voornamelijk toe geleid dat verscheidene 
landen zich buitensporig op de ontwikkeling van hun 
textielexport zijn gaan toeleggen en de textielsector is 
voor talrijke ontwikkelingsplannen ten behoeve van de 
landen rond de Middellandse-Zee het belangrijkste, zo 
niet het enige uitgangspunt geworden. Wel moet 
worden gezegd dat deze sterk op de communautaire 
markt georiënteerde ontwikkeling van de textielsector 
dikwijls door uit het Europa van de Tien afkomstige 
investeringen is gesteund, waarbij vooral aan het zoge­
heten „actieve veredelingsverkeer* moet worden 
gedacht ('). 
15. In verband met de bijzonder slechte werkgele­
genheidssituatie in de textielsector is de Gemeenschap 
— evenals de meeste industrielanden in de wereld 
(zoals de Verenigde Staten, Canada, de EVA-landen, 
enz.) — sinds 1977 via onderhandelingen met tal van 
tegen lage prijzen producerende landen in het Middel­
landse-Zeegebied en elders in de wereld, voor 
bepaalde kwetsbare textielprodukten tot zogenaamde 
„zelfbeperkingsakkoorden" gekomen. Vergeleken met 
de handelsdoelstellingen van het communautaire 
Middellandse-Zeebeleid betekenen deze akkoorden 
een stap achteruit, terwijl zij door de partners als een 
(') Vanuit het oogpunt van de Gemeenschap gaat het hier om 
passieve veredeling. Europese Gemeenschappen Nr. C 87/15 
ernstige inbreuk worden gezien op de geest van de 
overeenkomsten die de Tien met hen hebben gesloten. 
16. Gezien het bovenstaande is het Comité het met 
de Commissie eens wanneer deze wijst op de nood­
zaak : 
— opnieuw te benadrukken dat de communautaire 
markt voor preferentiële invoer van industriepro­
dukten uit de Middellandse-Zeelanden openstaat 
(een der belangrijkste beginselen van de met deze 
landen gesloten overeenkomsten); 
— het vertrouwen dat de partners, maar ook de inves­
teerders — vooral uit de Gemeenschap —, in deze 
akkoorden moeten kunnen stellen, alsmede de 
geloofwaardigheid van de Gemeenschap, te herstel­
len, dit vooral met het oog op de komende uitbrei­
ding; 
— in de textielsector zoveel mogelijk te streven naar 
een geleidelijke terugkeer tot de normale regeling, 
zoals deze in de overeenkomsten is vastgelegd, op 
voorwaarde evenwel dat er geen dumping plaats­
vindt ; 
— in de toekomst te voorzien in doeltreffende 
formules voor permanent overleg met de partners, 
om te vermijden dat het in een aantal gevoelige 
sectoren tot een nieuwe crisis komt. 
17. Naast de handel ziet het Comité ook de samen­
werking op industriegebied (zie punt 38) als een zeer 
belangrijke factor bij de ontwikkeling van de mediter­
rane volkshuishoudingen. 
De landbouwsector 
18. De uitbreiding van de Gemeenschap zou vooral 
voor de uitvoer van bepaalde Middellandse-Zeelanden 
naar de Gemeenschap een ernstige bedreiging kunnen 
vormen, aangezien de produkten van de nieuwe Lid-
Staten, dank zij de communautaire preferentie, sneller 
zullen worden afgezet. 
19. Volgens het Comité moet voorshands worden 
vermeden dat de export van de Middellandse-
Zeelanden, die hieraan absoluut noodzakelijke 
deviezen overhouden, abrupt wordt verminderd. 
20. De Gemeenschap zal de nieuwe Lid-Staten in de 
voordelen van het gemeenschappelijk landbouwbeleid 
moeten laten meedelen. Deze zullen hiervan niet 
alleen de lusten, maar in toenemende mate ook de 
lasten moeten aanvaarden. Daarnaast zullen zij de 
communautaire verplichtingen ten opzichte van derde 
landen, waaronder de ontwikkelingslanden en dus ook 
de Middellandse-Zeelanden, moeten accepteren. 
21. Daarom gaat het Comité in principe akkoord 
met de voorstellen die de Commissie doet om op 
korte termijn te garanderen dat de produkten in 
kwestie daadwerkelijk toegang tot de communautaire 
markt kunnen krijgen. Zou het met het oog hierop 
absoluut noodzakelijk blijken de mechanismen ter 
bescherming van de communautaire landbouwmarkt 
waar nodig bij te stellen en maxima vast te stellen, dan 
zou dit in overleg met de partnerlanden en de 
betrokken kringen moeten gebeuren. 
Nr. C 87/16 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen 9. 4. 85 
22. De solidariteit welke de Gemeenschap ten 
aanzien van deze met problemen kampende landen 
behoort te betonen mag evenwel geen nadelige 
gevolgen hebben voor de landbouwproducenten in de 
zuidelijke landen van de Gemeenschap, die zoals 
bekend toch al onder moeilijke omstandigheden 
moeten werken. Deze solidariteit dient daarentegen tot 
uiting te komen in een billijke verdeling van de lasten 
tussen alle Lid-Staten van de Gemeenschap. 
23. Volgens het Comité zou de Commissie zo 
spoedig mogelijk met precieze voorstellen moeten 
komen om : 
— vast te stellen hoe en in welke mate de invoer uit 
mediterrane derde landen van invloed is op de 
produktiedoelstellingen van de uitgebreide 
Gemeenschap; 
— te bepalen welk deel van de kosten het EOGFL 
(afdeling Garantie) enerzijds en het ontwikkelings­
beleid anderzijds voor hun rekening zullen moeten 
nemen ; 
een en ander met inachtneming van de nu volgende 
opmerkingen. 
24. Het Comité heeft zijn twijfels over de doeltref­
fendheid van het voor bepaalde soorten groente en 
fruit voorgestelde systeem. Door de sinds november 
1983 gehanteerde indexering van de referentieprijs zou 
namelijk de effectieve toegang van Middellandse-
Zeeprodukten tot de communautaire markten op losse 
schroeven kunnen komen te staan, hetgeen op korte 
termijn tot een vermindering van de export uit de 
mediterrane derde landen zou kunnen leiden. In elk 
geval zal het gemiddelde van de traditionele export 
gedurende de vijfjarige referentieperiode op deze 
nieuwe grondslag worden berekend, met als gevolg dat 
de Gemeenschap minder verplichtingen zal krijgen. 
24.1. Het Comité meent dat het beter zou zijn de 
betrokken sectoren en regio's te helpen met een stelsel 
van premies voor produktiediversifiëring, voor het 
zoeken naar meer complementaire produkten (dus ter 
aanvulling van in bepaalde jaargetijden ontbrekende 
communautaire produkten) en voor het invoeren van 
overlegprocedures tussen de verschillende Middelland-
se-Zeelanden om tot een betere produktiediscipline te 
komen ; hierbij zou dan tevens met de interne markt-
vereisten rekening moeten worden gehouden. 
25. Wat wijn betreft, onderschrijft het Comité de 
benadering van de Commissie, die via haar Middel-
landse-Zeebeleid de produktie van kwaliteitswijnen in 
deze sector tracht te bevorderen. Wel wijst het Comité 
erop dat de door de Commissie voorgestelde maatre­
gelen (geleidelijke vervanging van de als bulkgoederen 
geëxporteerde tafelwijn door gebottelde kwaliteitswij­
nen) 'de door de uitbreiding getroffen mediterrane 
derde landen misschien geen voldoende compensatie 
zouden bieden. Het stelt daarom voor, niet alleen na te 
gaan of de wijnsector op het stuk van de kwaliteitsver­
betering kan worden geholpen, maar ook of het 
mogelijk is tot een verbetering van de afzet op de 
markten van derde landen bij te dragen (producenten, 
coöperaties, verkoop). Bovendien kunnen maatregelen, zoals die welke in het voorgaande voor groenten en 
fruit zijn voorgesteld, onontbeerlijk blijken te zijn. 
26. Olijfolie vormt voor de Tien al een groot 
probleem, dat als gevolg van de uitbreiding nog 
ernstiger zal worden. Het zal zeer moeilijk zijn afne­
mers te vinden voor het uit deze uitbreiding voort­
vloeiende extra aanbod, zelfs als — hetgeen natuurlijk 
ondenkbaar is — de olijfolie van derde landen uit de 
Gemeenschap zou worden geweerd. 
26.1. Het Comité stemt daarom in met de door de 
Commissie in deze sector voorgestelde concessies; 
deze houden in dat de Gemeenschap zich ertoe 
verbindt de door Tunesië sinds jaar en dag uitgevoerde 
hoeveelheden te blijven afnemen en tegelijk steun te 
verlenen voor het binnenlandse verbruik van olijfolie. 
Bovengenoemde afzetgarantie zou wel degressief 
moeten zijn. 
26.2. In dit verband is het volgens het Comité 
noodzakelijk via de industriële samenwerking de 
koopkracht van de bevolkingen in de mediterrane 
derde landen te vergroten, om zo de plaatselijke 
consumptie van dit in deze landen zo vertrouwde 
produkt te bevorderen. 
26.3. Volgens het Comité zou de Gemeenschap 
uiteindelijk een echt produktie- en marketingbeleid 
voor olijfolie moeten gaan voeren (afzet: hoe en waar 
— mede in derde landen), waarbinnen de produktie 
van mediterrane derde landen een eigen, tussen de 
partijen overeen te komen plaats zou krijgen: de 
Gemeenschap en de derde landen in kwestie zouden 
het dan eens moeten worden over een produktiedisci­
pline, waaraan ook de ieder jaar aan derde landen 
toegewezen produktiequota's zouden moeten worden 
onderworpen. 
26.4. Het Comité wijst op de onschatbare waarde van 
de olijfboom voor het milieu in sommige mediterrane 
landen, waar hij een doeltreffend en onvervangbaar 
middel tegen woestijnvorming is. 
27. Met betrekking tot de kosten die de spoedmaatre­
gelen tot instandhouding van de traditionele uitvoer 
van landbouwprodukten uit de Middellandse-
Zeelanden voor een uitgebreide Gemeenschap met 
zich zouden brengen, benadrukt het Comité dat deze 
landen in vergelijking met de communautaire 
produktie betrekkelijk weinig exporteren. De 
Commissie zou niettemin zorgvuldig moeten 
becijferen hoeveel de voorgestelde maatregelen gaan 
kosten en de optimale duur van deze maatregelen 
moeten bepalen, om de landbouwproduktie in de door 
de uitbreiding getroffen mediterrane landen zo te 
kunnen organiseren dat men niet afhankelijk is van 
een kunstmatig beschermingsmechanisme. 
Het sociale aspect 
28. Door de betrokken partnerlanden wordt met 
recht bezorgdheid geuit over het lot van de uit die 
landen afkomstige, in de EEG verblijvende migrerende 
werknemers ; in dit verband herinnert het Comité aan 
de belangrijke bijdrage welke in het bijzonder door de 
9. 4. 85 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen Nr. C 87/17 
uit de mediterrane derde landen afkomstige werkne­
mers tot de ontwikkeling van sommige EEG-landen is 
geleverd. 
29. Het Comité is tegen iedere vorm van discrimi­
natie of racisme en is het met de Commissie eens dat 
de Raad dit soort gedragingen zelf aan de kaak zou 
moeten stellen. 
30. Acht jaar nadat tussen de EEG en verschillende 
mediterrane derde landen — in dit verband met name 
de drie Maghreb-landen — samenwerkingsakkoorden 
zijn gesloten, wordt het hoofdstuk betreffende de 
„samenwerking ten aanzien van de arbeidskrachten" 
nog steeds niet toegepast. Het Comité betreurt deze 
stand van zaken. Het dringt erop aan dat de Raad de 
in de betreffende akkoorden bedoelde samenwerkings­
raden zo spoedig mogelijk zijn toestemming geeft, de 
nodige maatregelen te treffen om ervoor te zorgen dat 
de in 1976 overeengekomen teksten, in het bijzonder 
wat de sociale zekerheid betreft, ten uitvoer worden 
gelegd. 
31. Het Comité verwijst naar zijn op 25 oktober 1984 
uitgebrachte advies inzake migrerende werknemers (') 
en betuigt, ondanks de evidente moeilijkheden, zijn 
steun aan de voorstellen van de Commissie tot coördi­
natie op communautair niveau van de overwogen of 
ondernomen bilaterale maatregelen; daarbij is het de 
bedoeling te bereiken dat de samenwerking op dit 
gebied enerzijds wordt gericht op een betere integratie 
van de geïmmigreerde bevolking in de sociaal-
economische structuur van het gastland indien de 
betrokkenen er wensen te blijven en anderzijds op 
hulp aan werknemers die naar hun eigen land wensen 
terug te keren en daarbij op de nodige obstakels stui­
ten. Een beleid gericht op verplichte en stelselmatige 
terugzending naar het land van herkomst is in welke 
vorm dan ook uit den boze. 
31.1. Het Comité spreekt de wens uit dat de in een 
aantal Lid-Staten ter zake van onderwijs aan en inte­
gratie van migrerende werknemers plaatsvindende 
experimenten op grotere schaal worden voortgezet. 
31.2. Het wijst in dit verband met nadruk op para­
graaf 3.3 van genoemd advies van 25 oktober 1984 
betreffende de „reïntegratiemogelijkheden" en spreekt 
de wens uit dat een en ander in nauwe samenwerking 
met de landen van oorsprong met het oog op de 
uitbreiding van de werkgelegenheid in deze landen zal 
geschieden. 
32. De Gemeenschap — en in het bijzonder het 
Sociaal Fonds — zou, in samenwerking met de landen 
van oorsprong en de Lid-Staten waar migranten 
werken, veel steun moeten verlenen voor de oplei­
dingsprogramma's ten behoeve van migrerende werk­
nemers, waarbij zowel aan mensen die zich in de 
Gemeenschap willen vestigen als aan personen die 
weer in het arbeidsproces in eigen land willen worden 
opgenomen, gedacht wordt. In dit verband dient op de 
rol van het midden- en kleinbedrijf en de coöperaties 
te worden gewezen. 
(') PB nr. C 343 van 24. 12. 1984. 33. Wat het ontwikkelingshulpprogramma voor 
derde landen in het Middellandse-Zeegebied betreft, 
dringt het Comité erop aan dat alle partners (EEG èn 
derde landen) te kennen geven, de in de IAO-
conventies neergelegde bepalingen (in het bijzonder de 
conventies 97 en 143) te willen naleven. Bijzondere 
waarde hecht het Comité in dit verband aan : 
— het niet discrimineren van werknemers op grond 
van herkomst, nationaliteit, ras, godsdienst of poli­
tieke overtuiging; 
— de erkenning van het recht om zich vakbondsge-
wijs te organiseren ; 
— de erkenning van het recht van vakorganisaties om 
overeenkomsten inzake arbeidsvoorwaarden te slui­
ten ; 
— de veiligheid op de' werkplek, arbeidszekerheid 
(sociale zekerheid, enz.); 
— de eerbiediging van de mensenrechten en de in 
het kader van de IAO overeengekomen sociale 
minimumnormen ; 
— de gezamenlijk te voeren actie tegen illegaal werk, 
clandestiene migratie en de handel in arbeids­
krachten. 
Samenwerking met de landen in het Middelland­
se-Zeegebied 
34. Tussen, maar ook in, de Middellandse-Zeelanden 
bestaan dermate grote economische en sociale tegen­
stellingen, dat er zou moeten worden samengewerkt 
om de problemen te overwinnen of althans te 
verzachten en draaglijk te maken. Dit samenwerkings­
beleid moet niet alleen uitgaan van de Lid-Staten, 
maar ook van de meest geavanceerde mediterrane 
derde landen die er, wat mankracht en materieel 
betreft, het beste voorstaan. De Gemeenschap zal dus 
een mediterrane samenwerking tussen de Middelland­
se-Zeelanden onderling moeten bevorderen. 
35. De derde landen in het Middellandse-Zeegebied 
zouden niet alleen de EEG maar ook elkaar in eco­
nomisch opzicht steeds meer moeten gaan aanvullen, 
aangezien op deze manier echt tot stabiliteit en vrede 
in deze regio kan worden bijgedragen. 
Wetenschappelijke en technologische samen­
werking 
36. Het Comité stemt in met de voorstellen van de 
Commissie, die in de eerste plaats wetenschappelijke 
en technische samenwerking op gebieden als genees­
kunde, energie, milieu, informatie en opleidingen wil 
bevorderen. Het Comité meent echter dat het accent 
zou moeten komen te liggen op de ontwikkeling van 
„eigen" technologieën, die bij het klimaat, het natuur­
lijk milieu en de sociale structuren van de mediterrane 
regio's passen. De mediterrane regio's van de uitge­
breide Gemeenschap (Mezzogiorno, Spanje, Grieken­
land, enz.) zouden uitermate geschikte „proefterreinen" 
voor de ontwikkeling en beproeving van deze eigen 
technologieën kunnen zijn. 
Nr. C 87/18 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen 9. 4. 85 
36.1. Sommige landen rond de Middellandse Zee 
beschikken over technologieën die op de bijzondere 
kenmerken van de regio in kwestie zijn afgestemd. De 
Gemeenschap zou deze landen kunnen helpen hier­
voor praktische toepassingen te vinden. 
Samenwerking op landbouwgebied 
37. Initiatieven om de zelfvoorzieningsgraad op 
levensmiddelengebied te verbeteren zouden moeten 
worden aangemoedigd, o.a. door investeringen in 
vooral communautaire agro-industriële bedrijven die 
bereid zijn op de plaatselijke vereisten afgestemde 
technologische kennis over te dragen. 
Industriële samenwerking 
38. Volgens het Comité is samenwerking op indus­
trieel gebied om de volgende vier redenen belangrijk : 
a) de mogelijkheid om grondstoffen en agrarische 
basisprodukten ter plaatse te be- en verwerken ; 
b) compensatie voor de in de landbouw, als gevolg van 
rationalisatiemaatregelen, verloren gegane arbeids­
plaatsen, dank zij de schepping van nieuwe werkge­
legenheid in de secundaire sector; 
c) bevordering van een industriële ontwikkeling die 
beter beantwoordt aan de interne marktvereisten 
van mediterrane derde landen, die voor hun afzet 
niet te afhankelijk van het buitenland — met name 
de EEG — mogen zijn ; 
d) bevestiging van het feit dat de produktie van de 
landen in kwestie steeds meer complementair 
wordt ten opzichte van die landen die hen van 
oudsher van industrieprodukten hebben voorzien. 
38.1. Zowel in de produktie- als in de afzetsfeer acht 
het Comité de oprichting van „joint-ventures" tussen 
communautaire bedrijven en ondernemingen uit het 
Middellandse-Zeegebied (in het bijzonder van kleine 
en middelgrote ondernemingen en coöperaties) zeer 
belangrijk. De derde landen in het Middellandse-
Zeegebied zouden hun steentje moeten bijdragen door 
het investeringsklimaat voor communautaire bedrijven 
te verbeteren. 
38.2. De Lid-Staten zouden de oprichting van deze 
„joint-ventures" kunnen bevorderen door de voor de 
verschillende mediterrane derde landen geldende 
regels te harmoniseren en te proberen eventuele poli­
tieke belemmeringen uit de weg te ruimen. 
Multilaterale samenwerking 
39. Het Comité is het met de Commissie eens 
wanneer deze adviseert — via periodiek overleg tussen 
de betrokkenen — overschotten van vooral industriële 
Gedaan te Brussel, 31 januari 1985. en agrarische „gevoelige" produkten die niet tegen 
concurrerende prijzen kunnen worden afgezet, te 
vermijden. Wil men echter komen tot een intensievere 
benutting van het potentieel van de Middellandse-
Zeelanden — zowel grondstoffen als mankracht — 
dan zal zowel aan de aanbodzijde (door verbetering van 
de produktie) als aan de vraagzijde (door het verbruik 
en de afzet, mede op de markten van derde landen, te 
bevorderen) moeten worden ingegrepen. 
Financiële samenwerking 
40. Het Comité stelt vast dat de voorstellen van de 
Commissie ter zake tegen de achtergrond van de 
moeilijke financiële situatie in de EEG moeten worden 
gezien. De investeringen van particuliere communau­
taire bedrijven in mediterrane derde landen — vooral 
in voor de ontwikkelingssamenwerking belangrijke 
sectoren als de agro-industrie, de medisch-
farmaceutische industrie, de exploitatie van natuurlijke 
hulpbronnen en het toerisme, enz. — zouden voor de 
economie en het levenspeil van de bevolkingen in 
kwestie bijzonder nuttig kunnen zijn. Ook zou op deze 
manier de steeds agressiever wordende Amerikaanse 
en Japanse multinationals de pas kunnen worden afge­
sneden. 
Conclusie 
41. De Gemeenschap zou zich volgens het Comité 
bewust moeten worden van het feit dat zij en de 
Middellandse-Zeelanden economisch van elkaar 
afhankelijk zijn en snelle beslissingen moeten nemen 
om zowel de uitbreiding met Spanje en Portugal tot 
stand te brengen, als de handel en andere vormen van 
samenwerking met de Middellandse-Zeelanden te 
consolideren; hiertoe zou een aantal grondregels 
moeten worden uitgewerkt om te bereiken dat de part­
ners de voor hun ontwikkeling noodzakelijke hoeveel­
heden kunnen blijven uitvoeren en tegelijkertijd hun 
aankopen in de Gemeenschap blijven verrichten. De 
kosten van dit beleid zouden voor rekening van de 
Gemeenschap moeten komen, vooral om te vermijden 
dat alleen de landbouwers — en in het bijzonder de 
boeren in het Middellandse-Zeegebied — hiervoor 
zouden moeten opdraaien. Deze grondregels zouden, 
nog vóór de afsluiting van de aan de gang zijnde 
toetredingsonderhandelingen, in overleg met de kandi-
daat-Lid-Staten, moeten worden uitgewerkt. De onder­
handelingen zouden hierdoor echter geenszins mogen 
worden opgehouden. 
42. Ten slotte spreekt het Comité de wens uit, nog te 
kunnen terugkomen op de betrekkingen met de medi­
terrane derde landen in het licht van de komende 
uitbreiding, om de specifieke moeilijkheden die 
sommige landen, het gehele Middellandse-Zeegebied 
en de Europese Gemeenschap zelf hiervan ondervin­
den, in bijzonderheden te bestuderen. 
De Voorzitter 
van het Economisch en Sociaal Comité 
G. MUHR 
9. 4. 85 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen Nr. C 87/19 
BIJLAGE 
bij het advies van het Economisch en Sociaal Comité 
Verworpen wijzigingsvoorstel 
Onderstaand wijzigingsvoorstel betreffende het advies van de Afdeling voor externe betrekkingen, dat 
overeenkomstig de bepalingen van het Reglement van Orde werd ingediend, is tijdens de debatten 
door het Comité verworpen. 
Een als volgt luidende nieuwe paragraaf 40 toevoegen : 
„Om bij de Middellandse-Zeelanden geen valse verwachtingen te wekken ten aanzien van de inhoud 
die aan deze grondregels zou worden gegeven, acht de Afdeling het nodig dat de onderhandelings­
partners er onmiddellijk op wijzen dat de Gemeenschap, naast de uit de uitbreiding met Spanje en 
Portugal voortvloeiende beperkingen, ook nog andere problemen heeft; hierbij wordt gedacht aan de 
beperkingen in verband met het eigen landbouwbeleid van de EEG (vooral op het stuk van mediter­
rane produkten), de begrotingsdiscipline, de beperkte financiële middelen, handelspolitieke verplich­
tingen tegenover derde landen enz.". 
Uitslag van de stemming 
Vóór: 4, tegen : 49, onthoudingen : 24. 
Advies inzake het voorstel voor een zestiende richtlijn van de Raad betreffende 
de harmonisatie van de wetgevingen der Lid-Staten inzake omzetbelasting — 
gemeenschappelijk stelsel van belasting over de toegevoegde waarde : gemeen­
schappelijke regeling voor bepaalde definitief aan de BTW onderworpen 
goederen welke door een eindverbruiker van een Lid-Staat vanuit een andere 
Lid-Staat worden ingevoerd 
(85/C 87/07) 
De Raad heeft op 7 augustus 1984 besloten, overeenkomstig de bepalingen van artikel 100 
van het Verdrag tot oprichting van de Europese Economische Gemeenschap, het Econo­
misch en Sociaal Comité om advies te vragen inzake bovengenoemd voorstel. 
De Afdeling voor economische en financiële vraagstukken, die met de voorbereiding van 
de desbetreffende werkzaamheden was belast, heeft haar advies op 22 januari 1985 goedge­
keurd. Rapporteur was de heer della Croce. 
Het Economisch en Sociaal Comité heeft tijdens zijn 223e zitting van 30 en 31 januari 
1985 (vergadering van 30 januari) het volgende advies uitgebracht, dat met algemene 
stemmen (1 onthouding) is goedgekeurd : 
1. Algemene opmerkingen 
Dit voorstel van de Commissie voor een zestiende 
BTW-richtlijn is onderdeel van de maatregelen ter 
harmonisatie van de stelsels van belasting over de 
toegevoegde waarde. 
Dit voorstel is een aanvulling van de zesde BTW-
richtlijn en sluit aan bij de op de BTW betrekking 
hebbende jurisprudentie van het Hof van Justitie. 
Door de dubbele belastingheffing af te schaffen, wordt 
in dit voorstel voor een zestiende BTW-richtlijn de positie verbeterd van particulieren die in een andere 
Lid-Staat tweedehands goederen verwerven en van 
personen die van de ene Lid-Staat naar de andere 
verhuizen. 
Het Comité spreekt zijn voldoening uit over dit voor­
stel, dat stellig een bijdrage zal vormen tot verbetering 
van het intracommunautaire handelsverkeer en van het 
verkeer van personen tussen de Lid-Staten en dringt er 
bij de Commissie op aan om aan de hand van de 
opgedane ervaring te blijven streven naar verbetering 
van dit richtlijnvoorstel.