A4-0107/98

Resolutie over de gevolgen van de uitbreiding van de Europese Unie voor de samenwerking op het gebied van justitie en binnenlandse zaken

Het Europees Parlement,

- onder verwijzing naar het te ratificeren Verdrag van Amsterdam, de nieuwe titel VI "Bepalingen inzake politiële en justitiële samenwerking in strafzaken" van het EU-Verdrag en de nieuwe titel IV (ex titel III A) "Visa, asiel, immigratie en andere beleidsterreinen die verband houden met het vrije verkeer van personen" van het EG-Verdrag,

- gezien de mededeling van de Commissie "Agenda 2000 - naar een sterkere en grotere Unie" (COM(97)2000 - C4-0371/97) in het bijzonder over het vermogen van de afzonderlijke Midden- en Oost-Europese landen tot de Europese Unie toe te treden,

- gezien de conclusies van de Europese Raad van Straatsburg (8/9 december 1989), Kopenhagen (21/22 juni 1993), Essen (9/10 december 1994), Madrid (15/16 december 1995) en Luxemburg (12/13 december 1997),

- onder verwijzing naar zijn resolutie van 19 november 1997 over het Verdrag van Amsterdam (CONF 4007/97 - C4-0538/97) ((PB C 371 van 8.12.1997, blz. 99.)),

- onder verwijzing naar zijn resolutie van 4 december 1997 over de mededeling van de Commissie, getiteld "Agenda 2000 - Naar een sterkere en grotere Unie" (COM(97)2000 - C4-0371/97) ((PB C 388 van 22.12.1997, blz. 17 en 31.)), en zijn resolutie van 18 december 1997 over de conclusies van de bijeenkomsten van de Europese Raad te Luxemburg van 21 november en 12 en 13 december 1997 en over het halfjaar Luxemburgs voorzitterschap ((Deel II, punt 8 van de notulen van die datum.)),

- gezien het advies van 8 oktober 1997 van zijn Commissie openbare vrijheden en binnenlandse zaken in het kader van het verslag over de mededeling van de Commissie "Agenda 2000 - naar een sterkere en grotere Unie" (COM(97)2000 - C4-0371/97) ((Gepubliceerd in A4-0368/97.)) over de strategie inzake de uitbreiding van de Europese Unie,

- gelet op artikel 148 van zijn Reglement,

- gezien het verslag van de Commissie openbare vrijheden en binnenlandse zaken en het advies van de Commissie institutionele zaken (A4-0107/98),

A. overwegende dat de volkeren in Midden- en Oost-Europa, na zichzelf na de ineenstorting van het communistisch bewind op vreedzame wijze bevrijd te hebben, met grote inzet een begin hebben gemaakt met de opbouw van democratisch rechtsstaten,

B. overwegende dat elk Europees land met stabiele rechtsstatelijke en democratische instellingen het fundamentele recht heeft op eigen wens toe te treden tot de Europese Unie,

C. in het besef van de grote inspanningen die na tientallen jaren van totalitair bewind nodig zijn voor de ontwikkeling van de rechtsstaat en de opleiding van nieuwe leiders, bestuursambtenaren, rechters, officieren van justitie en politiebeambten,

D. zijn instemming beamend met de vier door de Europese Raad van Kopenhagen in 1993 geformuleerde criteria die niet alleen voorzien in overneming van het Gemeenschapsrecht, resp. het acquis communautaire, maar ook de toetredingsvoorwaarden voor de Midden- en Oost-Europese landen vastleggen, zoals o.a. "stabiele instellingen die de democratie, de rechtsorde, de mensenrechten en het respect voor en de bescherming van minderheden garanderen" alsmede het vermogen "de verplichtingen van het lidmaatschap op zich te nemen" die samenhangen met het acquis communautaire,

E. overwegende dat het de taak is van de Unie in de fase van de onderhandelingen over de uitbreiding te bevorderen dat de kandidaat-lidstaten de voorschriften van de rechtsstaat volledig eerbiedigen,

F. zich bewust van het feit dat vele kandidaat-lidstaten zich nog aanzienlijke inspanningen op het terrein van de bestrijding van de georganiseerde criminaliteit (met name voor wat betreft autodiefstal, mensenhandel, drugshandel, geldwitwasserij, merkenbescherming), alsmede inzake het asielrecht, de corruptiebestrijding, de organisatie van doeltreffende douane-instanties en de bescherming van de particuliere levenssfeer zullen moeten getroosten,

G. zich bewust van de samenwerking die tussen de Europese Unie en de kandidaat-lidstaten in Midden- en Oost-Europa op het gebied van de derde pijler is ontstaan en die met het oog op de uitdagingen als gevolg van de openstelling der grenzen reeds in de pretoetredingsstrategie en in de gestructureerde dialoog fors moet worden uitgebreid,

H. overwegende dat uit hoofde van het Verdrag van Amsterdam de Europese Unie resp. de Europese Gemeenschap een ambitieus programma tot totstandbrenging van een Europees asiel- en immigratierecht alsmede inzake politiële en justitiële samenwerking in strafzaken moeten afwerken dat in het kader van de toetredingsprocedure aanzienlijke gevolgen heeft voor het acquis communautaire en waardoor ook de kandidaat-lidstaten voor nieuwe, grote uitdagingen worden geplaatst,

I. overwegende dat in het Verdrag van Amsterdam (nieuw artikel 62 van het EG-Verdrag) bepaald is dat binnen vijf jaar na de inwerkingtreding daarvan op het gebied van het visa-, asiel- en immigratierecht en op andere beleidsterreinen betreffende het vrije verkeer van personen maatregelen moeten worden genomen,

J. overwegende dat in het nieuwe artikel 29 (ex artikel K.1) van het EU-Verdrag bepaald is dat de Unie ten doel heeft "de burgers in een ruimte van vrijheid, veiligheid en rechtvaardigheid een hoog niveau van zekerheid te verschaffen", met name door nauwere samenwerking tussen politiediensten, douaneautoriteiten en andere bevoegde autoriteiten, door inschakeling van Europol, door nauwere samenwerking tussen de justitiële autoriteiten en door onderlinge aanpassing van de bepalingen betreffende strafzaken in de lidstaten,

K. overwegende dat het tijdsbestek waarin deze beleidsmaatregelen worden genomen en de sectoren asiel en immigratie sectoren van gemeenschappelijk beleid worden, ongeveer samenvalt met de periode waarin de toetredingsonderhandelingen in een beslissende fase komen en mogelijk zelfs afgerond worden,

L. overwegende dat de douaneautoriteiten aan de buitengrenzen naast hun eigenlijke taken tevens een bijzondere verantwoordelijkheid dragen om de invoer van verboden goederen (drugs, wapens, nucleair materiaal, enz.) te voorkomen.

1. doet een beroep op de Raad, de Commissie en de lidstaten om de toetredingsbesprekingen met alle tien kandidaatlanden in Midden- en Oost-Europa alsook de geplande intensievere onderhandelingen met de meest geschikte kandidaatlanden alsmede de Europa-conferentie te baat te nemen om hen voor te bereiden op de gemeenschappelijke verwezenlijking van de (na ratificatie van het Verdrag van Amsterdam) in titel VI van het EU-Verdrag en in titel IV van het EG-Verdrag omschreven doelstellingen;

2. verzoekt de Europese Unie bij de onderhandelingen over de uitbreiding met de kandidaat-lidstaten niet alleen het accent te leggen op de politionele en justitiële samenwerking, maar tevens op de bevordering en versterking van de rechtsstaat en meer in het bijzonder op de toetreding tot en de volledige naleving van de internationale verdragen inzake de rechten van de mens, het asielrecht, de rechten van het kind, de definitieve afschaffing van de doodstraf, de afschaffing van elke vorm van discriminatie, de eerbiediging van minderheden en minderheidstalen, en de bescherming van gegevens van persoonlijke aard en de persoonlijke levenssfeer;

3. is van mening dat, ongeacht de aard van de voorbereidingsinspanningen van de kandidaat-lidstaten, de toetreding het probleem stelt van het goed functioneren van de bepalingen van het Verdrag van Amsterdam op het gebied van justitie en binnenlandse zaken, en met name:

- het binnen een termijn van vijf jaar na de inwerkingtreding van het Verdrag van Amsterdam aannemen van maatregelen met betrekking tot het overschrijden van de buitengrenzen, de afschaffing van controles aan de binnengrenzen, asiel en immigratie met het oog op het waarborgen van het vrij verkeer van personen (artikel 61/73 I);

- eventueel besluit om op deze gebieden de procedure als bedoeld in artikel 189 B toe te passen (artikel 67/73 O);

- besluit om een nauwere samenwerking in te stellen (artikel 40/K.12);

4. acht het derhalve noodzakelijk dat de bepalingen met betrekking tot het terrein van justitie en binnenlandse zaken worden herzien bij de institutionele hervorming die vóór de eerste uitbreiding moet plaatsvinden;

5. uit zijn bezorgdheid over het door de uitbreiding vergrote risico van versnippering van de Europese juridische ruimte die artikel 35/K.7 mogelijk maakt wat betreft de prejudiciële bevoegdheid van het Hof van Justitie voor gebieden die onder titel VI van het EU-Verdrag vallen;

6. juicht het besluit toe van de Raad van Ministers van Justitie en Binnenlandse Zaken, genomen op hun zitting van 29 en 30 januari 1998, om hun collega´s van de kandidaat-lidstaten uit te nodigen "pre-membership pacts" te sluiten op het gebied van de bestrijding van de georganiseerde misdaad, en verzoekt de Raad bij de voorbereidingen van de uitbreiding een hogere prioriteit toe te kennen aan de overname en implementatie van het derde pijler-acquis;

7. herinnert de Commissie aan haar verplichting in haar jaarlijkse verslagen over de ontwikkeling van de tien kandidaat-landen met name aandacht te besteden aan de tenuitvoerlegging van de grondrechten, mensenrechten, met name aan de vooruitgang bij de tenuitvoerlegging van de Overeenkomst inzake de rechten van het kind, alsmede aan de rechten voor minderheden, aan de consolidering van de rechtstaat, de afschaffing van discriminerende bepalingen en aan een alomvattende overneming van het voortdurend in omvang toenemende acquis communautaire;

8. is vastbesloten de Midden- en Oost-Europese landen, alsmede, op langere termijn, de aan de kandidaat-lidstaten grenzende landen ruimere mogelijkheid te bieden deel te nemen aan en profijt te trekken uit de programma's van de Europese Unie, met name die voor onderwijs aan en opleiding van overheidsambtenaren en voor de uitwisseling van medewerkers bij politie en justitie, en de daarvoor beoogde middelen dienovereenkomstig te verhogen;

9. doet een beroep op de Commissie, het Hof van Justitie van de Europese Gemeenschappen, Europol, de constitutionele hoven en hoogste rechtscolleges en de politiediensten van de lidstaten zich aan de hand van communautaire programma's of in bilateraal verband versterkt toe te leggen op de voortgezette opleiding en bijscholing van medewerkers in het justitie- en politieapparaat van de kandidaat-lidstaten, en wijst erop dat een en ander voor een door alle kandidaat-lidstaten gewenste vroege toetreding tot het Verdrag van Schengen van het grootste belang is;

10. stelt voor in het huidige grensgebied van de Europese Unie en de kandidaat-lidstaten een Europese academie voor binnenlandse veiligheid op te richten, die zich bezighoudt met de opleiding van politie- en grensbewakingseenheden in de Europese Unie en de kandidaat-landen teneinde hen voor te bereiden op de toepassing van het Gemeenschapsrecht en de omzetting van gezamenlijke en communautaire maatregelen in nationaal recht;

11. verlangt een stelselmatige samenwerking tussen Europol en de bevoegde politieautoriteiten in de kandidaat-landen na inwerkingtreding van de Europol-overeenkomst;

12. verlangt dat de in titel VI van het EU-Verdrag (na ratificatie van het Verdrag van Amsterdam) bedoelde maatregelen op het gebied van politiële en justitiële samenwerking zo veel en zo snel mogelijk ook van toepassing worden op de kandidaat-landen in Midden- en Oost-Europa, met name op de volgende gebieden:

- operationele samenwerking tussen de bevoegde autoriteiten, met inbegrip van politie, douane en wetshandhavingsinstanties, bij het voorkomen, opsporen en onderzoeken van strafbare feiten

- samenwerking en gezamenlijke initiatieven op het gebied van opleiding en bijscholing (in het kader van het programma-PHARE en aan de hand van communautaire programma's als "Robert Schuman", SHERLOCK, ODYSSEUS, enz.)

- uitwisseling van verbindingsambtenaren en detacheringen

- gebruikmaking van apparatuur en forensisch onderzoek

- gezamenlijke beoordeling van bepaalde onderzoekstechnieken voor de opsporing van ernstige vormen van georganiseerde criminaliteit, alsmede oprichting van een netwerk voor onderzoek, documentatie en statistiek met betrekking tot grensoverschrijdende criminaliteit

- geleidelijke onderlinge aanpassing van het strafrecht en gezamenlijke vervolging van grensoverschrijdende strafbare feiten op het gebied van de georganiseerde criminaliteit, terrorisme, mensenhandel, seksueel misbruik van kinderen en de illegale handel in drugs en wapens, radioactief materiaal, kunstschatten en waardevolle culturele goederen;

13. verzoekt de Raad het Europees Parlement jaarlijks een uitvoerig verslag voor te leggen over deze samenwerking tussen de Europese Unie en de EU-lidstaten enerzijds en de tien kandidaat-landen anderzijds;

14. is vastbesloten ook op deze gebieden zijn samenwerking met de parlementen van de kandidaat-lidstaten te intensiveren door in de Gemengde Parlementaire Commissies Europees Parlement/parlementen van de kandidaat-landen aan deze thema's grotere aandacht te schenken en door stelselmatige samenwerking tussen zijn Commissie openbare vrijheden en binnenlandse zaken en de desbetreffende parlementaire commissies in de Midden- en Oost-Europese landen;

15. doet een beroep op de Raad, de Commissie en de lidstaten de in het Verdrag van Amsterdam bedoelde maatregelen inzake controle aan de buitengrenzen, betreffende asiel en immigratie en ter voorkoming en bestrijding van de criminaliteit ten uitvoer te leggen via een permanente dialoog met de tien Midden- en Oost-Europese kandidaat-landen, de door deze landen gedane voorstellen nauwgezet te bestuderen en daarover op gezette tijden verslag te doen aan het Europese Parlement en de Gemengde Parlementaire Commissies Europees Parlement/geassocieerde landen;

16. verzoekt de Raad en de Commissie bij de toetredingsonderhandelingen te bewerkstelligen dat de kandidaat-lidstaten hun visabeleid ten aanzien van derde landen reeds vóór de toetreding aan dat van de EU aanpassen;

17. doet, onder verwijzing naar zijn recht op ratificatie van toetredingsverdragen, een beroep op de Raad en de Commissie om bij de toetredingsonderhandelingen te zorgen voor adequate overgangstermijnen en -regelingen voor de nieuwe lidstaten wat betreft de controle aan de nieuwe binnen- en buitengrenzen van de Europese Unie en wat het vrij verkeer van personen aangaat;

18. is echter tegelijkertijd van oordeel dat prioriteit moet worden toegekend aan alle maatregelen - ook op het gebied van de financiering - die voorwaarde zijn voor een volledige verwezenlijking van het vrij verkeer van personen, zulks om te lange overgangstermijnen te voorkomen die afbreuk zouden doen aan de integratie van de Midden- en Oost-Europese landen, maar ook aan de uitgebreide Europese Unie als rechtsgemeenschap;

19. doet, bedoeld als strategie op lange termijn, het voorstel voor de controle van de toekomstige buitengrenzen een Europese grensbewakingsdienst in te stellen die de ervaringen die in de lidstaten met grensbewakingsorganen zijn opgedaan, op Europees vlak in de praktijk omzet omdat op den duur de controle van de buitengrenzen van de EU niet eenvoudig aan de meest noordelijk, oostelijk, zuidelijk of westelijk gelegen lidstaat kan worden overgelaten, maar een zaak is die, zowel in technisch als financieel opzicht, gemeenschappelijk moet worden aangepakt;

20. verzoekt de Raad en de Commissie in het kader van de nog te formuleren toetredingspartnerschappen de mogelijkheid te creëren voor financiële steun van de Europese Unie voor de noodzakelijke investeringen van de kandidaat-lidstaten ter modernisering van hun douane-infrastructuur, zulks in het kader van het PHARE-programma;

21. verzoekt zijn Voorzitter deze resolutie te doen toekomen aan de Raad, de Commissie, het Hof van Justitie van de Europese Gemeenschappen, de politiedienst Europol alsmede aan de regeringen en parlementen van de lidstaten en van de tien Midden- en Oost-Europese kandidaat-lidstaten.