NL Publicatieblad van de Europese Unie C 371/9

Eindverslag van de raadadviseur-auditeur (1)

Luchtvrachtvervoer

(C.39258)

(2014/C 371/08)

Deze zaak betreft een kartel van luchtvrachtvervoerders die […] (2) prijsafspraken maakten met betrekking tot brandstof- en veiligheidstoeslagen evenals ten aanzien van de betaling van commissie aan vervoerders.

De ontwerpbeschikking geeft aanleiding tot de volgende opmerkingen:

Mededeling van punten van bezwaar

De mededeling van punten van bezwaar werd op 18 december 2007 aangenomen en werd toegezonden aan 38 rechtspersonen die deel uitmaken van 27 concerns (hierna „de partijen”). In de mededeling van punten van bezwaar kwam de Commissie tot de voorlopige conclusie dat de adressaten tussen […] en 14 februari 2006 hadden deelgenomen aan één enkele voortdurende inbreuk op artikel 101 van het VWEU, artikel 53 van de EER-overeenkomst en artikel 8 van de Overeenkomst tussen de Europese Gemeenschap en de Zwitserse Bondsstaat inzake luchtvervoer (hierna „de overeenkomst met Zwitserland”) (3). De partijen coördineerden […] hun prijsbeleid met betrekking tot zes verschillende elementen: brandstoftoeslagen, veiligheidstoeslagen, […]. De Commissie kondigde aan dat zij voornemens was een inbreukbeschikking te geven en geldboeten op te leggen overeenkomstig de artikelen 7 en 23 van Verordening (EG) nr. 1/2003 van de Raad (4).

Uiterste termijn om op de mededeling van punten van bezwaar te reageren

De partijen beschikten aanvankelijk over circa tien weken om op de mededeling van punten van bezwaar te reageren. De dvd met het toegankelijke onderzoeksdossier werd echter pas enige tijd na de kennisgeving van de punten van bezwaar aan de partijen ter beschikking gesteld, zodat DG Concurrentie de oorspronkelijke termijn met ongeveer drie weken heeft verlengd.

Vrijwel alle partijen dienden verzoeken om termijnverlenging in, die ik ten dele heb ingewilligd. De toegestane verlengingen liepen uiteen van één tot drie weken, afhankelijk van de door de individuele ondernemingen aangevoerde argumenten en bewijsstukken. Alle partijen beantwoordden de mededeling van punten van bezwaar binnen de gestelde termijn.

Toegang tot het dossier

De partijen kregen toegang tot het grootste deel van het onderzoeksdossier van de Commissie in de vorm van een dvd. In de kantoren van de Commissie werd toegang verleend tot ondernemingsverklaringen van de partijen die om immuniteit en clementie hadden verzocht. Vervolgens werden een aantal correcties en verduidelijkingen in het toegankelijke onderzoeksdossier aangebracht en ontvingen de partijen twee aanvullende dvd’s met informatie die op de oorspronkelijke dvd ontbrak.

Verscheidene partijen hebben nogmaals om toegang verzocht op grond van punt 27 van de mededeling van de Commissie betreffende de regels voor toegang tot het dossier (5). Deze verzoeken betroffen met name de antwoorden van andere partijen op de mededeling van punten van bezwaar. Uit de vaste rechtspraak blijkt dat er geen algemeen recht op toegang tot de antwoorden van andere partijen bestaat (6). Wel kan toegang worden verleend tot informatie die de Commissie na de kennisgeving van de mededeling van punten van bezwaar heeft ontvangen wanneer deze informatie nieuw bewijsmateriaal kan vormen, ongeacht of het belastend of ontlastend bewijsmateriaal betreft. De relevantie van dergelijke informatie kan echter pas volledig worden beoordeeld wanneer DG Concurrentie de schriftelijke antwoorden evenals de mondelinge informatie integraal heeft kunnen bestuderen en de reikwijdte van een eventuele beschikking van de Commissie duidelijk is geworden. In het licht van het bovenstaande heb ik, overeenkomstig de vaste praktijk van de Commissie en de jurisprudentie, de verzoeken om toegang tot de antwoorden van andere partijen afgewezen.

DG Concurrentie heeft overeenkomstig punt 27 van de mededeling betreffende de regels voor toegang tot het dossier wel opnieuw toegang verleend tot nieuw bewijsmateriaal van mogelijk ontlastende aard, die het na de kennisgeving van de mededeling van punten van bezwaar heeft ontvangen.

Hoorzitting

De hoorzitting werd van 30 juni tot 4 juli 2008 gehouden. Alle adressaten van de mededeling van punten van bezwaar namen hieraan deel, met uitzondering van […], die afstand deed van het recht om te worden gehoord.

Na de hoorzitting besloot ik alle deelnemers niet-vertrouwelijke afschriften te verschaffen van de visuele presentaties die tijdens de hoorzitting waren gehouden. Ik ben van mening dat deze presentaties nauw verband houden met de mondelinge verklaringen en dat de registratie van de hoorzitting, waarop alle partijen die aan de hoorzitting hebben deelgenomen uit hoofde van artikel 14, lid 8, van Verordening (EG) nr. 773/2004 van de Commissie (7) recht hebben, onvolledig zouden zijn zonder de begeleidende visuele presentaties.

Verder verloop van de procedure

Sommige partijen bij de procedure hebben betoogd dat de mededeling van punten van bezwaar onvoldoende duidelijkheid verschafte over de precieze parameters voor het opleggen van geldboeten en dat derhalve hun recht om te worden gehoord is geschonden, tenzij zij in de gelegenheid worden gesteld over deze parameters te worden gehoord alvorens de Commissie een eindbeschikking geeft waarbij zij geldboeten oplegt.

Ik ben overeenkomstig de vaste rechtspraak tot de conclusie gekomen dat deze beweringen ongegrond waren omdat de Commissie deze parameters in de mededeling van punten van bezwaar in algemene termen heeft toegelicht en heeft uiteengezet in hoeverre de richtsnoeren inzake geldboeten in de bijzondere omstandigheden van deze zaak zouden worden toegepast.

In dit verband zij erop gewezen dat de Commissie wat de berekening van geldboeten betreft, voldoet aan haar verplichting om het recht van de ondernemingen om te worden gehoord te eerbiedigen, wanneer zij in haar mededeling van punten van bezwaar uitdrukkelijk aangeeft dat zij zal onderzoeken of aan de betrokken ondernemingen geldboeten dienen te worden opgelegd en zij de voornaamste gegevens, feitelijk en rechtens, vermeldt op grond waarvan een boete kan worden opgelegd, zoals de zwaarte en de duur van de veronderstelde inbreuk en de omstandigheid dat deze opzettelijk of uit onachtzaamheid is begaan. Daarmee verstrekt de Commissie deze ondernemingen de nodige gegevens om zich niet alleen tegen de vaststelling van een inbreuk, maar ook tegen de oplegging van geldboeten te verdedigen (8).

De ontwerpbeschikking

Na bestudering van de schriftelijke en mondelinge opmerkingen van de partijen heeft de Commissie haar beschuldigingen tegen 15 concerns gehandhaafd en haar bezwaren tegen 12 concerns ingetrokken. De door de eerstgenoemde partijen gepleegde inbreuken zijn volgens de ontwerpbeschikking beperkter van omvang dan in de mededeling van punten van bezwaar was aangegeven. Meer bepaald werd in de ontwerpbeschikking niet verder ingegaan op de veronderstelde onrechtmatige prijsafspraken met betrekking tot drie van de zes bovengenoemde elementen, […]. Anderzijds zijn de bezwaren inzake de coördinatie op het gebied van brandstoftoeslagen, veiligheidstoeslagen en het betalen van commissie aan vervoerders gehandhaafd; deze afspraken worden geacht deel uit te maken van één enkele voortgezette inbreuk.

In het licht van de bevoegdheden die ingevolge artikel 101 VWEU, artikel 53 van de EER-overeenkomst en artikel 8 van de overeenkomst met Zwitserland aan de Commissie zijn toegekend, is de totale duur van de inbreuk gehandhaafd wat betreft het luchtvervoer tussen luchthavens van de EU evenals voor het luchtvervoer tussen luchthavens van de EER, terwijl de duur met betrekking tot luchtvervoerdiensten tussen EU/EER-luchthavens en luchthavens in derde landen is gereduceerd.

Ik ben van oordeel dat de ontwerpbeschikking slechts bezwaren bevat ten aanzien waarvan de partijen in de gelegenheid zijn gesteld hun standpunt kenbaar te maken.

In het licht van de bovenstaande opmerkingen ben ik van mening dat het recht van de adressaten van de beschikking om te worden gehoord, is gerespecteerd.

Gedaan te Brussel, 14 april 2010. Michael ALBERS

(1) Opgesteld overeenkomstig de artikelen 15 en 16 van Besluit 2001/462/EG, EGKS van de Commissie van 23 mei 2001 betreffende het mandaat van de raadadviseur-auditeur in bepaalde mededingingsprocedures (PB L 162 van 19.6.2001, blz. 21).

(2) [Vertrouwelijke informatie].

(3) PB L 114 van 30.4.2002, blz. 73.

(4) PB L 1 van 4.1.2003, blz. 1.

(5) PB C 325 van 22.12.2005, blz. 7.

(6) Zie het arrest van het Gerecht van eerste aanleg van 8 juli 2008 in zaak T-53/03, BPB, punt 39 e.v.

(7) PB L 123 van 27.4.2004, blz. 18.

(8) Zie o.a. het arrest van het Europese Hof van Justitie van 18 december 2008 in de gevoegde zaken C-101/07P en C-110/07P, French Farmers, punt 48, en het arrest van het Gerecht van eerste aanleg van 18 juni 2008 in zaak T-410/03, Hoechst, punt 420 e.v.