Advies van het Comité van de Regio's over het "Groenboek over de handel"

(97/C 244/05)

HET COMITÉ VAN DE REGIO'S,

gezien het "Groenboek over de handel" van de Europese Commissie (COM(96) 530 def.);

gezien het besluit van de Europese Commissie van 4 december 1996 om overeenkomstig artikel 198 C, eerste alinea, van het EG-Verdrag het Comité van de Regio's over dit document te raadplegen;

gezien zijn besluit van 8 maart 1996 om commissie 1 "Regionale ontwikkeling - Economische ontwikkeling - Plaatselijke en regionale financiën" met de voorbereiding van de desbetreffende werkzaamheden te belasten;

gezien het door commissie 1 op 18 april 1997 goedgekeurde ontwerp-advies (CDR 107/97 rev.) (rapporteur: de heer Kaltenbach),

heeft tijdens zijn 18e zitting van 11 en 12 juni 1997 (vergadering van 12 juni) het volgende advies met algemene stemmen goedgekeurd.

1. Inleiding

1.1. De handel is van het allergrootste belang voor de economie en dagelijks hebben 370 miljoen consumenten ermee te maken. De sector, die volledig van het consumentengedrag afhangt, is bijzonder gevoelig voor het sociale, economische en regelgevende milieu. Alleen al daarom verdient de handel de aandacht van de lokale en regionale autoriteiten.

1.2. Deze gediversifieerde en ingewikkelde sector wordt aan de vooravond van de 21e eeuw geconfronteerd met belangrijke uitdagingen op het gebied van b.v. werkgelegenheid en sociale cohesie. De handel moet zich echter ook aanpassen aan diepgaande veranderingen binnen een samenleving die te maken heeft met de ontwikkeling van nieuwe informatietechnologie.

Ook bij de ruimtelijke ordening, zowel in perifere (stads)gebieden als in kwetsbare plattelandszones, kan men niet om de handel heen.

In het Groenboek wordt de dienstensector niet specifiek behandeld. Derhalve verzoekt het CvdR de Commissie om te zijner tijd een overzicht van de situatie in die sector op te stellen.

Een aantal afgeleide activiteiten, zoals die van personen en bedrijven die aan handelsbemiddeling doen en die van handelsagenten, hangen rechtstreeks met de handel samen. Alvorens besluiten te nemen over activiteiten die voor de handel van belang zijn, dienen de belangen van deze bedrijven en personen in overweging te worden genomen.

1.3. Het spreekt voor zich dat de handel onder optimale mededingingsvoorwaarden moet kunnen functioneren en zo veel mogelijk van de door interne markt geboden mogelijkheden moet kunnen profiteren. Het succes van de interne markt hangt immers nauw samen met de verwezenlijking van een interne distributiemarkt.

1.4. In het licht van het bovenstaande moet in een te verbeteren mededingingsklimaat het evenwicht tussen de verschillende vormen van handel worden veilig gesteld, zonder evenwel de eisen in verband met ruimtelijke ordening en sociale cohesie daaraan op te offeren.

2. Opmerkingen

2.1. Gebruikmaken van de mogelijkheden van de interne markt

2.1.1. De Commissie wil met haar Witboek de discussie over de handel sturen in de richting van faire mededinging, in overeenstemming met de nationale regelgevingen die hieraan geen afbreuk doen, zodat de flexibiliteit en het concurrentievermogen van de handel worden bevorderd.

2.1.2. Afgezien van de tussen de lid-staten bestaande dispariteiten, wordt de distributiesector steeds meer door concentratie gekenmerkt. Beseft moet worden dat leveranciers, en vooral de gespecialiseerde handel, daardoor het risico lopen dat zij van de grote distributeurs afhankelijk worden.

2.1.3. Het CvdR constateert met voldoening dat zelfstandige handelaren, met name de detaillisten, hierop reageren door zich in netwerken te organiseren en daarmee een "zelfstandige georganiseerde handel" in het leven roepen.

2.1.4. De Commissie acht het twijfelachtig of deze vorm van handel wel met de bestaande mededingingsregels strookt, maar het CvdR wijst erop dat dit samengaan van handelaren in onafhankelijke distributienetwerken een van de weinige methoden vormt waarmee de detailhandel het hoofd kan bieden aan de concurrentie van de grote distributeurs.

2.1.5. Uit het standpunt van de Commissie vloeit direct voort dat bepaalde gangbare handelspraktijken, zoals gemeenschappelijke verkooptechnieken, uitgifte van nationale reclamefolders en vooral gemeenschappelijke prijzen, wel van de grote distributeurs worden geaccepteerd, maar in strijd met het kartelrecht worden geacht wanneer deze worden bedreven door zelfstandige georganiseerde handelaren.

2.1.6. Een verschil in juridische status heeft dus een uiteenlopende toepassing van het mededingingsrecht tot gevolg. Daarom moet dit specifieke geval diepgaand worden bestudeerd, om ervoor te zorgen dat het hoogst wenselijke evenwicht tussen de verschillende categorieën handelaren wordt bewaard.

In het Groenboek wordt de kwestie van de mogelijke vorm van samenwerking tussen detaillisten ter verbetering van hun concurrentiepositie op de interne markt slechts aangestipt, maar concrete voorstellen blijven achterwege.

2.1.7. Het CvdR neemt met belangstelling kennis van de suggesties in het Groenboek voor de vereenvoudiging van vooral het administratieve en regelgevende klimaat voor handelsondernemingen. De diverse EG-regelingen inzake consumentenvoorlichting dienen inderdaad te worden vereenvoudigd en vooral beter aan de zorgen en wensen van de consument tegemoet te komen. Concurrentievermogen en flexibiliteit van de handel kunnen slechts worden behouden als de sector niet te zeer onder regelgeving gebukt gaat. Niet met centrale voorschriften, maar met kennis van de lokale markt en eigen initiatief is de handel het meest geholpen.

2.1.8. Het CvdR is het ermee eens dat in het licht van de nieuwe handelsmethoden die door de informatiemaatschappij mogelijk worden gemaakt, rekening moet worden gehouden met nieuwe technologieën. Deze openen immers perspectieven voor grensoverschrijdende markten en belichamen zowel een kans als een uitdaging waarop met spoed moet worden gereageerd.

2.1.9. De Commissie doet goede voorstellen voor de verbetering van statistische handelsinformatie die is bestemd voor zowel de ter zake bevoegde autoriteiten als de particuliere actoren die behoefte hebben aan informatie over de stand van zaken op de markt. Het wil er echter voor waarschuwen dat door een te ver doorgevoerde vereenvoudiging van de statistische informatiegegevens buiten beschouwing zouden worden gelaten die cruciaal zijn voor het opstellen van statistieken over de intracommunautaire handel van de regio's.

2.1.10. Het CvdR wijst erop dat het de bedoeling is dat de interne markt zich ontwikkelt tot een werkelijke binnenmarkt, d.w.z. een markt met één gemeenschappelijke buitengrens en volledige openstelling van alle binnengrenzen, om zo een ware opstap naar een open wereldmarkt te vormen.

2.1.11. Het terugdringen van de belemmeringen voor de handel met derde landen moet vergezeld gaan van efficiëntere harmonisatie van de indirecte belastingen. De vrije mededinging mag niet door unilaterale fiscale-lastenverlichting worden verstoord.

2.2. Zorgen voor adequate opleiding van de handelaren

2.2.1. Opleiding is van het grootste belang voor handelaren, en met name voor detaillisten, om hen voor te bereiden op de invoering van:

- de euro, waarmee zij het publiek dagelijks meer vertrouwd zullen moeten maken;

- nieuwe technologieën voor de courante handelspraktijk.

2.2.2. Het CvdR stelt met genoegen vast dat verschillende programma's worden genoemd waarmee deze initiatieven kunnen worden ondersteund, zoals Leonardo Da Vinci, Commerce 2000 en het meerjarenprogramma ten behoeve van het MKB.

2.2.3. Desalniettemin is het wenselijk, een specifiek opleidingsprogramma op te zetten voor het personeel van handelsondernemingen, met name van mkb's, over de euro en de concrete technische gevolgen van de invoering ervan op het gebied van boekhouding en financieel beheer. Op die manier kan worden gezorgd voor een relatief soepele en voor de hele volkshuishouding redelijk efficiënte invoering van de gemeenschappelijke munt. Het opleidingsprogramma dient zoveel mogelijk op regionaal niveau te worden opgezet.

De Commissie stelt terecht dat de invoering van de euro voor de hele distributiesector van doorslaggevend belang is. Opleidingsprogramma's op zich volstaan echter niet. De aanloopproblemen met de invoering van nieuwe biljetten en munten zullen zich inderdaad hoofdzakelijk in de detailhandel voordoen. Om redenen van binding en tevredenheid van de klant is het in het belang van de handel zelf om de klant zo veel mogelijk van dienst te zijn bij de overgang van de nationale valuta naar de euro.

Vermelding van de prijzen in twee munteenheden kan de handel echter met aanzienlijke kosten opzadelen. De Commissie dient deze kosten dan ook af te zetten tegen de eventuele voordelen daarvan voor de rechtszekerheid van de consument.

2.2.4. Bij wege van een opleidingsprogramma kunnen middelgrote en kleine handelsondernemingen tevens worden gewezen op de nieuwe mogelijkheden die door informatie- en communicatietechnologie worden geboden en die een extra kans vormen om, met name in grensoverschrijdende gebieden, van de interne markt te profiteren.

2.2.5. Vooral in perifere of geïsoleerde gebieden hebben middelgrote en kleine handelsbedrijven soms de neiging, zich tot de lokale markt te beperken. Zij wenden zich niet gemakkelijk tot informatiepunten als de "Euro Info-centers" en maken nog minder gebruik van de mogelijkheden om deel te nemen aan programma's als Commerce 2000 en Leonardo Da Vinci.

2.2.6. Het CvdR beveelt bijgevolg aan, het bovengenoemde specifieke programma systematisch te richten op de allerkleinste ondernemingen en detaillisten.

2.2.7. Ter vergroting van de mogelijkheden om deze doelgroep te bereiken, kunnen plaatselijke steunpunten als Kamers van Koophandel e.d. (verenigingen of belangengroeperingen van detaillisten) bij dit programma worden betrokken.

2.2.8. De initiatieven van de Commissie op het gebied van opleiding en de noodzakelijke technische ondersteuning ten behoeve van de ontwikkeling van de distributiesector in de Midden- en Oost-Europese landen verdienen bijval. Nu de Europese Unie tot deze landen wordt uitgebreid, is het nog belangrijker dat de handel aldaar wordt aangepast, en in het kader van generieke programma's als Phare en Tacis zijn niet altijd voldoende middelen voorhanden om te reageren op deze uitdaging, die oorspronkelijk vooral cultureel en economisch van aard is.

2.3. Instandhouding van de sociale cohesie door middel van de handel

2.3.1. Weliswaar ligt het in de handel gecreëerde percentage arbeidsplaatsen fors hoger dan in de overige economische sectoren, maar wat de toename van de werkgelegenheid betreft, bestaan er tussen de lid-staten grote verschillen. Het Comité plaatst vraagtekens bij de ongelijke effecten welke de toeneming van het aantal arbeidsplaatsen in de verschillende lid-staten heeft en vindt dat de mogelijke bronnen van nieuwe werkgelegenheid duidelijker in kaart moeten worden gebracht.

2.3.2. De analyse van de Commissie over het economische en sociale belang van de handel, de grote invloed ervan op de levensstijl en het behoud of de aantrekkelijkheid van andere lokale activiteiten, met name op het platteland, verdient bijval.

2.3.3. Het CvdR staat achter het door de Commissie voorgestelde plan om regionale colloquia te wijden aan de uitwisseling van ervaringen en goede praktijken. Deze colloquia zullen door de regionale en lokale autoriteiten, met medewerking door het CvdR, worden georganiseerd.

2.3.4. Het uitwisselen van opgedane praktijkervaring moet leiden tot een brede verspreiding ervan, zodat deze overal kan worden aangewend waar zij te pas komt.

2.3.5. Het CvdR steunt de gedachte dat naar stabiliteit in de handel moet worden gestreefd door eerlijke mededinging tussen de handelaren te bewerkstelligen en door de handelsdimensie in de ruimtelijke ordening te integreren.

2.3.6. Op het platteland heeft de handel vooral last van het feit dat er binnen de directe omtrek maar weinig klanten zijn en van de duurdere vervoerslogistiek. Hoewel het moeilijk zal blijven de prijsverschillen tussen plattelandswinkels en warenhuizen te verkleinen, zou het met behulp van nieuwe technologieën en dank zij de zelfstandige georganiseerde handel toch mogelijk moeten zijn om het concurrentievermogen van kleine handelsbedrijven op het platteland te verhogen. Bovendien moet de functie van de kleine winkel als garantie voor dienstverlening in de directe omgeving kracht worden bijgezet.

2.3.7. Voorts levert de handel een onmisbare bijdrage tot de economische activiteit in plattelandsgebieden, en in perifere, maritieme, kust- en insulaire regio's. De productie- en distributie-infrastructuur van deze regio's moet worden versterkt.

2.3.8. Het CvdR is ingenomen met de via het Europees regionaal beleid ondersteunde territoriale-ontwikkelingsinitiatieven in zones die voor steun uit de structuurfondsen in aanmerking komen, welke ook op de handel kunnen worden gericht.

2.3.9. Steun voor het behoud van de (laatste) dorpswinkel, met name in het kader van doelstelling 5b of het EG-initiatief Leader, is essentieel voor de instandhouding van het plattelandsleven. Het is wenselijk dat in de volgende versie van het programma Commerce 2000 terdege rekening wordt gehouden met typische plattelandsproblemen en dat vertegenwoordigers van het Comité van de Regio's worden betrokken bij het opstellen van dit programma.

2.3.10. In de stad kan de handel een zeer efficiënte bijdrage leveren tot de economische omschakeling van zones die worden geplaagd door criminaliteit en werkloosheid. Met name het scheppen van arbeidsplaatsen aldaar moet worden gestimuleerd, omdat daarmee wordt bijgedragen tot de terugkeer van gemeenschapsleven en een gevoel van veiligheid.

2.3.11. Bijgevolg is het Comité van de Regio's ermee ingenomen dat in de nieuwe programmering voor doelstelling 2 (omschakeling van industriegebieden voor de periode 1997-1999) bij het beleid voor stadsvernieuwing en wederopbouw in getroffen zones met name rekening wordt gehouden met de detailhandel. Met deze maatregelen kunnen bovendien banen worden gecreëerd en sterk aangetaste sociale banden worden hersteld.

2.3.12. Er moet gezorgd worden voor financiering van nieuwe projecten ter modernisering van kleine en middelgrote handelsbedrijven. Met het oog hierop zou het Comité willen weten wat de vooruitzichten voor de Structuurfondsen zijn in de nabije toekomst, op korte en op middellange termijn.

2.3.13. Het behoud van bepaalde levenswijzen, met name op het platteland, is cruciaal voor de opbouw van een evenwichtige samenleving. Daarom dient een diepgaande studie te worden gemaakt van geschikte steunmechanismen met behulp waarvan dit evenwicht kan worden bewaard.

3. Conclusies

3.1. Het zij nadrukkelijk gezegd dat handel een activiteit is die zich in de particuliere sector voltrekt en altijd zelf de nodige middelen heeft gevonden om zich te handhaven en te ontwikkelen. Het subsidiariteitsbeginsel moet in deze sector daarom blijven gelden en er dient te worden gezorgd voor een liberaal kader waarbinnen de handel zich gunstig kan ontwikkelen.

3.2. Duurzame en rendabele handel kan evenwel niet bestaan zonder duurzame werkgelegenheid, dat wil zeggen voldoende klanten met een besteedbaar inkomen. Deze besteedbaarheid hangt echter af van de mate waarin de werkloosheid wordt teruggedrongen en het vertrouwen wordt hersteld, evenals van de hoogte van de productiekosten en de eventuele concrete gevolgen welke de verlaging van de lasten voor het bedrijfsleven kan hebben in termen van opleiding en werk voor jongeren. Het is zaak in dit verband de rol van handelsagenten te vergroten.

3.3. Anderzijds is het van belang dat de handel zich afspeelt in een mededingingsstelsel waarbinnen complementariteit en specificiteit, alsook de kwaliteit van producten en diensten troef zijn.

3.4. Overheidsingrijpen mag slechts betrekking hebben op bepaalde structurele exploitatiemethoden. Voorts dient dit ingrijpen op de totstandkoming van faire mededingingsvoorwaarden te zijn gericht. Te denken valt hierbij aan zelfstandige handelaren die aanspraak maken op de mogelijkheid om als grossierketens gemeenschappelijke prijzen te hanteren. Het CvdR gaat ervan uit dat de invoering van de euro de gezondheid van de sector ten goede zal komen.

3.5. Het zou een goede zaak zijn als de Europese instanties aan de opstelling van een gedragscode werkten, zodat kan worden gezorgd voor een evenwichtige deelname van het hele bedrijfsleven aan de totstandbrenging van de economische en monetaire unie.

Brussel, 12 juni 1997.

De voorzitter van het Comité van de Regio's

Pasqual MARAGALL i MIRA