EUROPESE COMMISSIE Brussel, 23.7.2015 COM(2015) 360 final VERSLAG VAN DE COMMISSIE AAN HET EUROPEES PARLEMENT EN DE RAAD JAARVERSLAG 2014 OVER DE TENUITVOERLEGGING VAN VERORDENING (EG) nr. 300/2008 INZAKE GEMEENSCHAPPELIJKE REGELS OP HET GEBIED VAN DE BEVEILIGING VAN DE BURGERLUCHTVAART



VERSLAG VAN DE COMMISSIE AAN HET EUROPEES PARLEMENT EN DE RAAD JAARVERSLAG 2014 OVER DE TENUITVOERLEGGING VAN VERORDENING (EG) nr. 300/2008 INZAKE GEMEENSCHAPPELIJKE REGELS OP HET GEBIED VAN DE BEVEILIGING VAN DE BURGERLUCHTVAART Dit verslag heeft betrekking op de periode van 1 januari tot en met 31 december 2014 INLEIDING Het jaar 2014 werd gekenmerkt door de inwerkingtreding van de eerste fase van op technologie gebaseerde controles van vloeistoffen, spuitbussen en gels (LAG’s) die passagiers in hun handbagage meenemen, en door het einde van de overgangsperiode voor de toepassing van de EU-voorschriften voor binnenkomende vracht en post. Beide kwesties zijn uitgebreid besproken vóór hun inwerkingtreding en hebben een intensieve voorbereidende fase doorlopen, waardoor ze vlot en tijdig ten uitvoer konden worden gelegd. De Commissie heeft het in 2013 opgestarte consolideringsproces voortgezet door in juni 2014 een wetgevingspakket vast te stellen dat tot doel heeft de bestaande maatregelen op het gebied van de beveiliging van de luchtvaart te verduidelijken, te harmoniseren en te vereenvoudigen. De lidstaten en de belanghebbenden hebben ingestemd met de wijzigingen die de juridische duidelijkheid verbeteren, teneinde uiteenlopende interpretaties van de wetgeving te vermijden en te zorgen voor een zo goed mogelijke tenuitvoerlegging van de gemeenschappelijke basisnormen inzake luchtvaartbeveiliging. Het pakket omvatte ook een aanpassing van het AEO-programma van de douane en de luchtvaartbeveiligingsregeling voor erkende agenten en bekende afzenders. Deze aanpassing voorziet in wederzijdse erkenning van bepaalde activiteiten van de respectieve autoriteiten, teneinde de activiteiten van de betrokken sector en de overheidsinstanties te vergemakkelijken en tegelijkertijd het huidige beveiligingsniveau te behouden. Op basis van de resultaten van de EU-risicobeoordeling op het gebied van passagiersgerelateerde risico’s, is in de loop van 2014 intensief gewerkt aan een verdere versterking van de capaciteit voor de opsporing van explosieven. Deze inspanningen hebben geleid tot wetgeving waarin het gebruik van apparatuur voor de opsporing van explosievensporen (Explosive Trace Detection, ETD) voor beveiligingsonderzoeken van passagiers, bagage en vracht is geregeld. Het gebruik van ETD-apparatuur voor beveiligingsonderzoeken van hand- en ruimbagage wordt verplicht vanaf september 2015. Parallel hiermee zijn twee aanvullende risicobeoordelingen van luchtvracht uitgevoerd. Op het internationale toneel heeft de Commissie deelgenomen aan alle relevante evenementen en fora van de Internationale Burgerluchtvaartorganisatie (de ICAO), waar zij een belangrijke rol is blijven spelen in de coördinatie van het standpunt en de strategie van de EU met betrekking tot het internationale luchtvaartbeveiligingsbeleid. De Commissie heeft nauw samengewerkt met belangrijke partners en regionale organisaties uit derde landen en heeft in de loop van 2014 verschillende bilaterale en multilaterale bijeenkomsten bijgewoond en georganiseerd. Er werd bijzondere nadruk gelegd op bewustmakingsactiviteiten in de regio Afrika, teneinde de eisen voor binnenkomende vracht en post vlot te kunnen toepassen. Het toezicht op de toepassing van luchtvaartbeveiligingsmaatregelen door lidstaten en relevante exploitanten via EU-inspecties is een ander gebied waarop gedurende het hele jaar nauwe samenwerking tussen de lidstaten en de Commissie plaatsvond. De nalevingsniveaus zijn stabiel gebleven en gaven geen aanleiding tot een opschorting van het EU-concept van "one stop security" in 2014. DEEL EEN De inspecties 1.Algemeen Krachtens Verordening (EG) nr. 300/2008 is de Commissie verplicht inspecties uit te voeren van de luchtvaartbeveiligingsinstanties (de "bevoegde autoriteiten") van de lidstaten en van EU-luchthavens. Zwitserland is eveneens opgenomen in het EU-programma, terwijl Noorwegen en IJsland door de toezichthoudende autoriteit van de EVA worden geïnspecteerd op basis van parallelle bepalingen. De Commissie beschikt over een team van negen voltijdse luchtvaartbeveiligingsinspecteurs om de inspectiewerkzaamheden uit te voeren. Deze inspectiewerkzaamheden worden ondersteund door een pool van bijna honderd nationale auditeurs die door de lidstaten, IJsland, Noorwegen en Zwitserland zijn aangewezen en die een opleiding hebben gevolgd om te mogen deelnemen aan inspecties van de Commissie. Bijlage 1 bevat een tabel met een overzicht van alle monitoringactiviteiten die de Commissie en de toezichthoudende autoriteit van de EVA tot op heden hebben uitgevoerd. 2.Inspecties van nationale bevoegde autoriteiten In 2014 heeft de Commissie de derde cyclus van inspecties van bevoegde autoriteiten voltooid en is zij begonnen met de vierde cyclus. Dit verslag heeft betrekking op de resultaten van alle inspecties die in de loop van 2014 zijn uitgevoerd in het kader van beide cycli. In totaal zijn negen bevoegde autoriteiten geïnspecteerd in 2014. Voor de meeste lidstaten leverden deze inspecties aanzienlijke verbeteringen op in vergelijking met het verleden. De tekortkomingen die het vaakst werden vastgesteld in 2014 waren vergelijkbaar met die welke tijdens de derde cyclus werden vastgesteld; het ging hoofdzakelijk om kleine tekortkomingen bij de afstemming van de nationale programma's voor de beveiliging van de luchtvaart op de EU-regelgeving en om beperkingen bij de tenuitvoerlegging van de nationale kwaliteitscontroleprogramma. Wat dit laatste punt betreft, hebben sommige lidstaten onvoldoende toezicht gehouden op bekende leveranciers van luchthaven- en vluchtbenodigdheden; door de druk op de overheidsbegrotingen en het grote aantal betrokken entiteiten beschikten zij over onvoldoende middelen om deze taak uit te voeren. Uit het regelmatige en passende toezicht op buitenlandse luchtvaartmaatschappijen is ook gebleken dat verbeteringen noodzakelijk zijn in verscheidene geïnspecteerde lidstaten. Ten slotte heeft een klein aantal lidstaten er niet op toegezien dat de minimumfrequentie voor het inspecteren van de beveiligingsmaatregelen op luchthavens volledig wordt nageleefd. Positief is dan weer dat het proces voor de rectificatie van vastgestelde tekortkomingen toereikend was in de meeste lidstaten die in 2014 werden geïnspecteerd en dat alle lidstaten over handhavingsmaatregelen beschikten. 3.Eerste inspecties van luchthavens In 2014 zijn 25 luchthavens voor het eerst geïnspecteerd, bijna evenveel als in 2013. Alle hoofdstukken werden behandeld (hoewel niet tijdens elke inspectie). Het totale percentage kernmaatregelen die in overeenstemming werden bevonden, bedroeg in 2014 81 %, ongeveer even veel als in de voorgaande jaren.

Het merendeel van de geconstateerde tekortkomingen is, net als in het verleden, nog steeds het gevolg van menselijke factoren. Deze komen met name voor op het gebied van beveiligingsonderzoeken en beveiliging van luchtvaartuigen en bij de toepassing van de eisen voor de beveiliging van vracht. Deze menselijke factoren kunnen worden verbeterd door opleiding en toezicht. Anderzijds zijn in 2014, in vergelijking met de voorgaande jaren, wel verbeteringen vastgesteld op het gebied van de naleving van de voorschriften inzake de beveiligingscontroles van luchthaven- en vluchtbenodigdheden. Deze verbeteringen kunnen worden verklaard door een toegenomen bewustzijn ten gevolge van voorlichtingscampagnes van de Commissie en door de herziening van de desbetreffende wetgeving, die gezorgd heeft voor meer duidelijkheid en samenhang van de maatregelen. 4.Follow-upinspecties Overeenkomstig artikel 13 van Verordening (EU) nr. 72/2010 van de Commissie behoort het tot de gewone taken van de Commissie om een beperkt aantal follow-upinspecties uit te voeren. Er wordt een bezoek gepland wanneer ernstige tekortkomingen zijn vastgesteld tijdens de eerste inspectie, maar ook op willekeurige basis, teneinde de nauwkeurigheid van de nationale activiteiten inzake rapportering en toezicht op de naleving te controleren. In 2014 zijn vier van dergelijke inspecties uitgevoerd; de conclusie luidde dat de meeste vastgestelde tekortkomingen op passende wijze waren rechtgezet. Uit twee follow-upinspecties bleek echter dat nog steeds nauwlettend toezicht moet worden gehouden op het rectificatieproces voor een beperkt aantal aanhoudende tekortkomingen; hieruit blijkt hoe belangrijk dergelijke follow-upactiviteiten wel zijn. 5.Beoordelingen In de loop van het jaar is een beoordeling van een Amerikaanse luchthaven uitgevoerd in het kader van de werkafspraken (Working Arrangement) met de Transportation Security Administration van de VS, die zijn opgesteld in het kader van de EU-VS-luchtvervoersovereenkomst. Bovendien zijn de verslagen van de uitgevoerde beoordelingen op Guernsey, Jersey en het eiland Man onderzocht door het Regelgevend Comité voor de luchtvaartbeveiliging; naar aanleiding daarvan zijn de in die gebieden gelegen luchthavens opgenomen in het "one stop security"-systeem van de EU. 6.Openstaande dossiers, "artikel 15"-gevallen en juridische procedures Een inspectiedossier wordt pas gesloten wanneer de Commissie ervan overtuigd is dat passende corrigerende maatregelen zijn genomen. In 2014 zijn 35 dossiers (26 luchthavens en 9 bevoegde autoriteiten) gesloten. Dit betekent dat voor elke nieuwe inspectie die in de loop van het jaar is uitgevoerd, een bestaand inspectiedossier werd gesloten; er is dus geen achterstand ontstaan in 2014. In totaal stonden negen dossiers over bevoegde autoriteiten en 16 over luchthavens nog steeds open aan het einde van het jaar. Als de in een luchthaven vastgestelde tekortkomingen bij de toepassing van beveiligingsmaatregelen zo ernstig worden geacht dat ze een grote invloed hebben op het algemene niveau van de beveiliging van de burgerluchtvaart in de Unie, zal de Commissie artikel 15 van Verordening (EU) nr. 72/2010 van de Commissie toepassen. Dit betekent dat alle andere bevoegde autoriteiten in kennis worden gesteld van de situatie en dat compensatiemaatregelen moeten worden overwogen met betrekking tot vluchten van of naar de luchthaven in kwestie. In 2014 moesten geen "artikel 15"-gevallen worden ingeleid. Ongeacht of artikel 15 wordt toegepast, beschikt de Commissie nog over een andere mogelijkheid, met name in gevallen waarin de tekortkoming langdurig aanhoudt of zich opnieuw voordoet, namelijk het inleiden van een inbreukprocedure. In 2014 is één inbreukprocedure ingeleid naar aanleiding van de inspectie van een nationale autoriteit. Volgens de Commissie had de betrokken lidstaat nagelaten te zorgen voor regelmatig toezicht op de naleving van bepaalde beveiligingsmaatregelen op een aantal luchthavens op zijn grondgebied. Deze zaak was begin 2015 nog steeds lopende. Eén inbreukprocedure, die in 2013 was ingeleid wegens het ontbreken van nationale monitoringactiviteiten ten aanzien van luchtvaartmaatschappijen die actief zijn in de betrokken lidstaat, is in de loop van 2014 gesloten nadat uit controles was gebleken dat de lidstaat het aantal inspecties aanzienlijk had verhoogd. 7.Eigen beoordelingen van de lidstaten Krachtens punt 18.1 van bijlage II bij Verordening (EG) nr. 300/2008, zoals gewijzigd bij Verordening (EU) nr. 18/2010 van de Commissie, moeten de lidstaten jaarlijks vóór eind maart bij de Commissie een rapport indienen over de resultaten van hun nationaal toezicht op de naleving in de periode januari-december van het voorgaande jaar. De rapporten van de lidstaten voor de periode januari-december 2013 werden allemaal op tijd ingediend en volgden allemaal het model van de Commissie. De belangrijkste problemen die tijdens de analyse van deze verslagen zijn vastgesteld, zijn vergelijkbaar met die van de voorgaande jaren en hebben betrekking op het feit dat het in sommige lidstaten moeilijk bleek om alle beveiligingsmaatregelen te controleren, om geheime testen uit te voeren op alle vereiste gebieden en om te zorgen voor passende follow-upactiviteiten. De Commissie is tijdens haar inspecties van bevoegde autoriteiten dan ook bijzondere nadruk blijven leggen op deze kwesties. DEEL TWEE Wetgeving en aanvullende instrumenten 1.Wetgeving De burgerluchtvaart blijft een doelwit voor terroristische groepen; om het hoofd te bieden aan deze bedreiging moeten passende en risicogebaseerde beschermingsmaatregelen ten uitvoer worden gelegd. De Commissie en de lidstaten passen daarom de risicobeperkende maatregelen voortdurend aan om een zo hoog mogelijk beveiligingsniveau te bereiken en tegelijk de nadelige effecten op de activiteiten tot een minimum te beperken. Door nieuwe uitvoeringswetgeving op het gebied van beveiliging van de luchtvaart, die in 2014 is vastgesteld, worden het rechtskader van Verordening (EG) nr. 300/2008 en de uitvoeringsvoorschriften daarvan verder verfijnd. Een van de belangrijkste wijzigingen die in 2014 zijn vastgesteld, heeft betrekking op het gebruik van specifieke middelen voor het opsporen van explosieven die op passagiers zijn verborgen. Dit zal worden bereikt door middel van het verplichte gebruik van ETD-apparatuur tijdens de beveiligingscontroles op luchthavens in de EU, teneinde de capaciteit voor de opsporing van explosieven te verbeteren. Bij wijze van alternatief mogen luchthavens gebruik maken van beveiligingsscanners of explosievenspeurhonden om hetzelfde doel te bereiken. De uiterste datum voor het verplichte gebruik van ETD-apparatuur voor beveiligingsonderzoeken van passagiers is vastgesteld op 1 september 2015. In deze wijzigingen is ook het gebruik van ETD-apparatuur voor verschillende toepassingen verduidelijkt, bijvoorbeeld voor beveiligingsonderzoeken van passagiers, bagage en vracht, teneinde de doeltreffendheid ervan te waarborgen. In juni 2014 heeft de Commissie ook nieuwe uitvoeringsbepalingen vastgesteld waarin bepaalde regels en maatregelen voor de beveiliging van de luchtvaart verder worden verduidelijkt, geharmoniseerd en vereenvoudigd. Uit de ervaring met de toepassing van de EU-regels op het gebied van de beveiliging van de luchtvaart is gebleken dat het rechtskader moet worden verduidelijkt om de interpretatie van de wetgeving te standaardiseren en te zorgen voor effectieve tenuitvoerlegging van de gemeenschappelijke basisnormen. De wijzigingen hebben hoofdzakelijk betrekking op maatregelen op het gebied van de beveiliging van luchtvaartuigen, vracht, post, vlucht- en luchthavenbenodigdheden en beveiligingsapparatuur. Tegelijkertijd heeft de Commissie ook de luchthavens van Guernsey, het eiland Man en Jersey in de "one stop security"-regeling van de EU opgenomen omdat uit controles was gebleken dat zij beveiligingsnormen toepassen die gelijkwaardig zijn aan de gemeenschappelijke basisnormen van de EU. Een ander belangrijk element van deze wijzigingen is de aanpassing van de voorschriften voor erkende agenten/bekende afzenders en het AEO-programma van de douane. Deze aanpassing zal zorgen voor wederzijdse erkenning, teneinde de werkzaamheden van sector en de overheidsinstanties te vergemakkelijken.

Een lijst van alle vastgestelde wetgeving is opgenomen in bijlage 2. De besluiten zijn tot stand gekomen tijdens vijf vergaderingen van het regelgevend comité voor de beveiliging van de luchtvaart, vijf vergaderingen van de adviesgroep van belanghebbenden inzake luchtvaartbeveiliging en een aantal vergaderingen van specifieke werkgroepen, waarbij zowel de lidstaten als het bedrijfsleven waren betrokken. De wijzigingen met betrekking tot luchtvracht die naar de EU wordt vervoerd, zijn ook gebaseerd op twee verdere risicobeoordelingsrondes van luchtvracht. 2.EU-gegevensbank betreffende de beveiliging van de toeleveringsketen (UDSCS) Sinds 1 juni 2010 is de gegevensbank van erkende agenten en bekende afzenders het enige wettelijke primaire instrument dat erkende agenten moeten raadplegen bij het aanvaarden van zendingen van een andere erkende agent of bekende afzender. Sinds 1 februari 2012 is deze gegevensbank bovendien uitgebreid met de lijst van luchtvaartmaatschappijen die vracht en post vanaf luchthavens in derde landen naar de EU mogen vervoeren (ACC3). In 2013 is deze gegevensbank bij wet verder uitgebreid met de lijst van EU-luchtvaartbeveiligingsvalidateurs die zijn erkend door de lidstaten. De gegevensbank werd ook omgedoopt tot "EU-gegevensbank betreffende de beveiliging van de toeleveringsketen", omdat dit beter aansluit bij het uitgebreide toepassingsgebied ervan. Eind 2014 bevatte de gegevensbank ongeveer 14 000 erkende agenten, bekende afzenders, onafhankelijke validateurs en ACC3-entiteiten. De beoogde beschikbaarheid van 99,5 % werd steeds gehaald in 2014. 3.Inspecties van EU-luchthavens - handboeken Volgens Verordening (EG) nr. 300/2008 en Verordening (EU) nr. 72/2010 moeten inspecties door de diensten van de Commissie op de naleving van de beveiligingseisen voor de burgerluchtvaart objectief en volgens een standaardmethode plaatsvinden. Daarom heeft de Commissie twee uitgebreide handboeken opgesteld met gedetailleerde aanwijzingen en richtsnoeren voor de EU-inspecteurs op het terrein. Het ene handboek heeft betrekking op inspecties van luchtvracht, het andere op inspecties van luchthavens. Beide handboeken zijn in november 2014 herzien om rekening te houden met de laatste wijzigingen van de uitvoeringsbepalingen en om er aanvullende tips en richtsnoeren voor inspecteurs in op te nemen. Om de lidstaten te helpen bij de tenuitvoerlegging van de gemeenschappelijke basisnormen worden deze handboeken ook ter beschikking gesteld van nationale auditeurs. DEEL DRIE Tests, studies en nieuwe initiatieven 1.Tests In de zin van de EU-luchtvaartbeveiligingswetgeving wordt een "test" uitgevoerd wanneer een lidstaat met de Commissie overeenkomt dat hij gedurende een beperkte periode bepaalde niet in de wetgeving erkende middelen of methoden zal gebruiken ter vervanging van een erkende beveiligingsmethode, op voorwaarde dat dergelijke tests geen negatieve gevolgen hebben voor het algemene beveiligingsniveau. In juridische zin wordt niet van "test" gesproken wanneer een lidstaat of entiteit een evaluatie uitvoert van een nieuwe beveiligingsmethode die wordt gebruikt naast een of meer methoden die al onder de wetgeving vallen. In de loop van 2014 zijn tests en evaluaties uitgevoerd in Frankrijk, Zweden en Nederland. Deze hadden betrekking op het gebruik van schoenmetaaldetectoren in combinatie met metaaldetectiepoortjes, het gebruik van een nieuwe generatie van apparatuur voor beveiligingsonderzoeken van handbagage waarbij het niet meer nodig is laptops, grote elektrische voorwerpen en vloeistoffen uit de bagage te halen vóór het beveiligingsonderzoek en het gebruik van software in de apparatuur voor beveiligingsonderzoeken die automatisch bagage cleart als deze risicovoorwerpen bevat. Alle tests hebben een positief resultaat opgeleverd en zorgden voor waardevolle input voor toekomstige wetswijzigingen. 2.Studies en verslagen In mei 2014 ontving de Commissie een studie waarin de effecten van de eerste fase van de uitvoering van beveiligingsonderzoeken van vloeistoffen, die op 31 januari 2014 van start is gegaan, werd beoordeeld. Sinds die datum mogen passagiers belastingvrije vloeistoffen, vloeibare geneesmiddelen en vloeistoffen die nodig zijn voor speciale voedingsbehoeften meenemen op het vliegtuig, mits ze zijn gescreend met specifieke apparatuur. In de studie werden operationele gegevens geanalyseerd, zoals het aantal gescreende passagiers en het aantal vloeistoffen dat per passagier werd meegenomen, om te zien of de werking van de luchthaven hieronder te lijden had. De conclusie van de studie was dat de eerste fase van de opheffing van de beperkingen op vloeistoffen geen operationele gevolgen had en dat de wetgeving met succes ten uitvoer was gelegd. Eind november 2014 heeft de Commissie de resultaten ontvangen van een aanvullende studie naar een mogelijke tweede fase van de opheffing van de beperkingen op vloeistoffen. Deze studie is uitgevoerd door het adviesbureau ICF International. In de studie werd via een reeks tests in luchthavens onderzocht of het mogelijk was passagiers toe te staan gebotteld water mee te nemen en werden de bevindingen van de vorige studie met betrekking tot de operationele impact van de eerste fase geverifieerd. Deze studie kwam eveneens tot de conclusie dat de eerste fase geen negatieve operationele impact had op de onderzochte EU-luchthavens, zelfs niet tijdens de zomerpiek. Tegelijkertijd werd echter ook geconcludeerd dat er sprake kan zijn van een aanzienlijk effect op de doorstroming en de kosten van luchthavens in de EU als de beperkingen verder worden opgeheven en passagiers ook gebotteld water mogen meenemen. Dit is hoofdzakelijk te wijten aan het hoge aantal flessen die naar verwachting zullen moeten worden gescreend en de extra screeningapparatuur die daarvoor nodig zou zijn. Het resultaat van deze studie heeft de Commissie ertoe aangezet om, in overleg met de lidstaten, de belanghebbenden en de internationale partners, te wachten met de tweede fase van de opheffing van de beperkingen op vloeistoffen. 3.Nieuwe initiatieven Er is aanzienlijke vooruitgang geboekt in een van de belangrijkste en moeilijkste dossiers, namelijk het stappenplan voor de ontwikkeling van technologieën voor luchtvaartbeveiliging. Dit stappenplan bevat verschillende activiteiten met betrekking tot alle aspecten van beveiligingstechnologie en -methoden en dient als referentie voor alle Europese belanghebbenden die betrokken zijn bij onderzoek op het gebied van de beveiliging van de luchtvaart. Wat vracht betreft, blijft de Commissie nauw samenwerken met de lidstaten om te onderhandelen over de uitvoering van een regeling voor voorafgaande analyse van vrachtinformatie (ACI). In deze context is de samenwerking met de douane voortgezet voor wat betreft vroegtijdige uitwisseling van informatie over de lading (pre-loading advance cargo information, PLACI); een gezamenlijke werkgroep binnen de ICAO/WCO is begonnen met een internationale oefening op het gebied van ACI, waarin de Commissie een actieve rol speelt. Het doel van deze oefening is om samen met staten en belanghebbenden te komen tot gemeenschappelijke beginselen en eventueel normen, alsook aanbevolen praktijken die kunnen worden vastgesteld en toegepast als een staat of regio beslist dit concept toe te passen in één of alle bedrijfsmodellen op het gebied van luchtvracht en post. DEEL VIER Overleg met internationale instanties en derde landen 1.Algemeen