Advies van het Comité van de Régio's over het "Tweede actieplan voor de noordelijke dimensie, 2004-2006"

(2004/C 23/07)

HET COMITÉ VAN DE REGIO'S,

gezien het werkdocument van de Commissie over het "Tweede actieplan voor de noordelijke dimensie, 2004-2006" van 10 juni 2003 [COM(2003) 343 def.];

gezien het besluit van zijn bureau van 8 april 2003 om, overeenkomstig artikel 265, vijfde alinea, van het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap, een advies over dit onderwerp op te stellen en zijn commissie "Externe betrekkingen" met de voorbereidende werkzaamheden te belasten;

gezien het jaarverslag 2002 van 26 november 2002 inzake de tenuitvoerlegging van het actieplan voor de noordelijke dimensie [SEC(2002) 1296];

gezien de richtsnoeren die tijdens de op 21 oktober 2002 in Luxemburg gehouden ministersconferentie over de noordelijke dimensie en vervolgens door de EU-Raad Algemene zaken van 22 oktober 2002 werden goedgekeurd;

gezien zijn advies van 12 juni 1996 over de noordelijke dimensie van de Europese Unie en de ontwikkeling van de grensoverschrijdende samenwerking aan de grens tussen de EU en de Russische Federatie en in de Barentsregio (CDR 10/96 fin)(1);

gezien zijn advies van 15 september 1999 over de Mededeling van de Commissie over een noordelijke dimensie voor het beleid van de Unie [COM(98) 589 def.] [CDR 107/1999 fin(2)];

gezien zijn advies van 9 oktober 2003 (CDR 175/2003 fin) over de Mededeling van de Commissie aan de Raad en het Europees Parlement over de grotere Europese nabuurschap: een nieuw kader voor de betrekkingen met de oostelijke en zuidelijke buurlanden;

gezien zijn ontwerpadvies (CDR 102/2003 rev. 2) dat op 5 september 2003 door zijn commissie "Externe betrekkingen" werd goedgekeurd [rapporteurs: de heer Abel (DK/PSE), lid van de districtsraad van Kopenhagen, en de heer Aldegren (SE/PSE), lid van de regioraad van Skåne];

gezien de bijdragen die de Arctische Raad en de Euro-Arctische Raad voor de Barentszee hebben geleverd aan het tweede overlegproces inzake de noordelijke dimensie, en de algemene ervaringen van de Noordzeecommissie bij het helpen opzetten van regionale activiteiten in het gebied van de noordelijke dimensie;

gezien de standpunten van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de toekomst van de noordelijke dimensie;

overwegende hetgeen volgt:

1) het gebied waarop de noordelijke dimensie geografisch gezien betrekking heeft, zal ten gevolge van de aanstaande uitbreiding van de EU ingrijpend veranderen; het beleid m.b.t. de noordelijke dimensie in de EU na de uitbreiding zal een belangrijk instrument zijn om de nieuwe uitdagingen die op politiek en economisch vlak zijn ontstaan, met succes aan te gaan;

2) alle betrokkenen, waaronder lokale en regionale organisaties en de decentrale overheden in de nieuwe lidstaten, moeten in de gelegenheid worden gesteld aan de discussie over het nieuwe actieplan voor de noordelijke dimensie deel te nemen, teneinde het beleid m.b.t. de noordelijke dimensie zo goed mogelijk verder te ontwikkelen en doeltreffender, tastbaarder en uitvoerbaarder te maken; het is belangrijk dat de noordelijke dimensie een onderdeel is van regionaal beleid en op lokaal, regionaal en nationaal niveau invulling krijgt;

3) het is wenselijk een vervolg te geven aan de in het kader van de noordelijke dimensie opgezette activiteiten om op deze wijze de grotere EU verder te ontwikkelen en de samenwerking met Rusland en andere betrokken landen zoals Noorwegen, IJsland en Groenland te stimuleren,

heeft tijdens zijn 51e zitting op 9 oktober 2003, onderstaand advies uitgebracht.

1. Standpunten van het Comité van de Regio's

Het Comité van de Regio's

1.1. Het CvdR juicht de verschijning van het werkdocument van de Commissie over het "Tweede actieplan voor de noordelijke dimensie, 2004-2006" toe.

1.2. Het vindt het zeer positief dat de Commissie veel verschillende instanties en organisaties, m.i.v. de lokale en regionale overheden, bij dit initiatief wil betrekken.

1.3. Duidelijke uitgangspunten in het Commissievoorstel zijn deelname door alle betrokkenen, subsidiariteit en complementariteit. Hierbij dient sprake te zijn van een effectieve werkverdeling en algemene coördinatie en monitoring van de te formuleren strategische doelen, prioriteiten en concrete activiteiten.

1.4. Tot tevredenheid van het CvdR verwijst de Commissie in haar document specifiek naar de internationaal erkende beginselen van duurzame ontwikkeling, "good governance", transparantie en participatie, gelijkheid van mannen en vrouwen, de rechten van minderheden en de bescherming van autochtone bevolkingsgroepen; zij moedigt, overeenkomstig de Lissabon-strategie van de EU, de vaststelling door alle betrokken partners van elkaar versterkend beleid op het gebied van werkgelegenheid en op economisch en sociaal gebied aan.

1.5. In het actieplan voor de noordelijke dimensie zou met het oog op de uitbreiding veel aandacht moeten worden besteed aan grensoverschrijdende en interregionale samenwerking. In de onlangs verschenen Mededeling van de Commissie over de grotere Europese nabuurschap wordt de noordelijke dimensie aangemerkt als een belangrijke factor in de grotere EU en in Europa in het algemeen. Daarom dient samenwerking ook op lokaal en regionaal niveau te worden gestimuleerd.

1.6. In het beleid m.b.t. de noordelijke dimensie is een bottom-up-aanpak van groot belang, aangezien de lokale en regionale overheden de tenuitvoerlegging van het acquis voor een groot deel voor hun rekening zullen nemen. Daarnaast is een doeltreffende coördinatie van alle werkzaamheden van de verschillende DG's van de Commissie m.b.t. de noordelijke dimensie essentieel. Hiertoe zou de Commissie bijvoorbeeld een gespecialiseerde coördinatieeenheid kunnen oprichten.

2. Aanbevelingen van het Comité van de Regio's

Het Comité van de Regio's

Prioriteiten en besluitvormingsprocessen - horizontaal en verticaal

2.1. Er moeten initiatieven worden genomen voor het regelmatig houden van fora over de noordelijke dimensie waar vertegenwoordigers van de lokale en regionale overheden uit het gebied van de noordelijke dimensie met elkaar van gedachten kunnen wisselen.

2.2. De decentrale overheden uit de landen van de noordelijke dimensie zouden moeten worden geraadpleegd over de concrete invulling van de lopende programma's en projecten. Om hen hieraan op een meer gelijkwaardige basis te laten deelnemen, zouden ze meer besluitvormende bevoegdheden moeten krijgen.

2.3. Het CvdR stelt voor om onder de vleugels van een bestaande organisatie of op grond van een van de huidige regelingen een adviesorgaan op te richten waarin zowel de horizontale als de verticale niveaus worden vertegenwoordigd, d.w.z. EU, nationale regeringen, de Raad van Oostzeestaten (Council of Baltic Sea States, CBSS), lokale en regionale overheden, en hun organisaties en trans-Baltische samenwerkingsverbanden zoals de Conferentie voor Subregionale Samenwerking tussen de Oostzeestaten (Baltic Sea States Sub-regional Co-operation, BSSSC), de Unie van Baltische Steden (Union of Baltic Cities, UBC), de Noordzeecommissie (North Sea Commission, NSC), de Arctische Raad en de Raad voor de Barentszee. Ook Russische lokale en regionale vertegenwoordigers zouden van dit adviesorgaan deel moeten uitmaken, zodat de belangen van de gehele noordelijke dimensie worden behartigd. Voorts lijkt het vanzelfsprekend dat het CvdR, samen met de Commissie, in een dergelijk orgaan een centrale rol krijgt.

2.4. Daarnaast moeten activiteiten in het kader van de tenuitvoerlegging op lokaal en regionaal niveau van programma's m.b.t. de noordelijke dimensie worden geëvalueerd en dient hier de nodige aandacht aan te worden besteed. De Commissie en de betrokken landen zouden in dit verband waar nodig moeten helpen om de administratieve capaciteit van decentrale overheden uit te breiden of hier een aanzet toe moeten geven.

2.5. Aan menselijk potentieel, onderwijs, gezondheid, milieu, vervoer, economische activiteit, regionale ontwikkeling en cultuur dient m.b.v. ICT een hoge prioriteit te worden gegeven, omdat lokale en regionale overheden in de meeste landen op deze terreinen bevoegdheden hebben.

2.6. De samenwerking tussen particuliere instanties en lokale en regionale overheden zou moeten worden verstevigd, bijvoorbeeld door de oprichting van een adviesorgaan gericht op het bedrijfsleven.

Een financieel kader voor de noordelijke dimensie

2.7. Het CvdR wil dat beleidsmakers en uitvoerders op alle niveaus actief gaan discussiëren over een financieel kader voor het actieplan voor de noordelijke dimensie.

2.8. Bekeken moet worden of het proces van Barcelona als model kan dienen voor het beleid m.b.t. de noordelijke dimensie.

2.9. Het cohesiebeleid m.b.t. de noordelijke dimensie dient op dezelfde wijze als het MEDA-programma onder de verantwoordelijkheid van de EU te blijven vallen. Voor de tenuitvoerlegging van dit beleid is een financieel kader onontbeerlijk.

2.10. Het CvdR dringt dan ook aan op een speciale begrotingslijn voor de noordelijke dimensie. Een adequaat financieel kader zou positieve gevolgen hebben voor alle prioriteiten uit het beleid m.b.t. de noordelijke dimensie. Dit financieel kader moet eenvoudig te beheren zijn en de middelen moeten zo flexibel mogelijk kunnen worden gebruikt.

2.11. De nationale regeringen en de Raad moeten zorgen voor voldoende financiële middelen voor lokale en regionale activiteiten ter vergroting van het menselijk en institutioneel potentieel. Zo kunnen de huidige financiële problemen, die te wijten zijn aan het ontbreken van een gezamenlijke begrotingslijn voor het beleid m.b.t. de noordelijke dimensie, worden verholpen.

2.12. Onderzocht moet worden hoe internationale financiële organisaties beter bij via het beleid m.b.t. de noordelijke dimensie opgezette ontwikkelingsprojecten kunnen worden betrokken.

Grensoverschrijdende en interregionale samenwerking - Tacis en Interreg

2.13. Het is absoluut noodzakelijk de huidige Tacis- en Interreg-programma's doeltreffender op elkaar af te stemmen, aangezien de coördinatie tussen beide types programma's momenteel te wensen overlaat. Een toekomstige oplossing voor dit probleem ligt wellicht in de plannen voor één enkel nabuurschapsinstrument.

2.14. Het CvdR dringt aan op een uitbreiding van de huidige Interreg-programma's op het gebied van ruimtelijke ordening naar andere prioritaire beleidsterreinen waar de lokale en regionale overheden bevoegdheden hebben, en op erkenning van de nationale grenzen in de Oostzee als criteria voor alle onderdelen uit de Interreg-programma's. Dit zal echter extra kosten met zich meebrengen.

2.15. Met het oog op onder Interreg en Tacis ontwikkelde interregionale programma's en projecten is het van belang dat er kleinschaligere en minder bureaucratische financiële regelingen komen.

Het milieupartnerschap van de noordelijke dimensie en een partnerschap van de noordelijke dimensie op het gebied van volksgezondheid en sociaal welzijn

2.16. Aan het milieupartnerschap van de noordelijke dimensie zouden tevens lokale en regionale overheden moeten kunnen deelnemen, omdat zij ook op dit gebied bevoegdheden hebben.

2.17. Hetzelfde geldt voor het toekomstig partnerschap van de noordelijke dimensie op het gebied van volksgezondheid en sociaal welzijn, want ook op deze terreinen zijn de lokale en regionale overheden (gedeeltelijk) bevoegd. Dit partnerschap, dat tot het ministeriële niveau zal reiken, wordt op dit moment door een tijdelijke internationale werkgroep opgezet.

Kaliningrad, Noordwest-Rusland en het gebied rond de noordpoolcirkel

2.18. In het beleid m.b.t. de noordelijke dimensie moet speciaal aandacht worden besteed aan de regio Kaliningrad, aangezien die na de uitbreiding geheel door de EU zal worden omsloten. Te denken valt aan speciale programma's, financiering van projecten in dit gebied en grensoverschrijdende samenwerking tussen Kaliningrad en de aangrenzende EU-regio's.

2.19. Tussen lokale en regionale overheden lopen er in dit verband reeds samenwerkingsprojecten. Deze lijken eenvoudiger te bevorderen dan initiatieven op nationaal niveau.

2.20. Behalve Kaliningrad verdienen daarnaast alle regio's in Noordwest-Rusland bijzondere aandacht. De samenwerking met de nieuwe EU stelt ook deze gebieden namelijk voor nieuwe uitdagingen.

2.21. Het CvdR wil ten slotte de aandacht vestigen op het noordpoolgebied, waar een zeer ruig klimaat heerst, de afstanden enorm zijn en sprake is van een zwakke economische ontwikkeling. Bovendien is dit gebied zeer gevoelig voor externe milieu-invloeden. Dat alles belemmert de sociaal-economische ontwikkeling van deze regio. Daarom is in het noordpoolgebied in het algemeen en voor alle activiteiten in dat gebied meer samenwerking geboden. Het concept van de "arctic window" speelt daarbij een centrale rol. Dat is uitgewerkt in de conclusies van de conferentie over de noordelijke dimensie en de "arctic window" van 28 augustus 2002 in Ilulissat (Groenland).

Brussel, 9 oktober 2003.

De voorzitter

van het Comité van de Regio's

Albert Bore

(1) PB C 337 van 11.11.1996, blz. 7.

(2) PB C 374 van 23.12.1999, blz. 1.