EUROPESE COMMISSIE Brussel, 17.6.2020 COM(2020) 253 final WITBOEK over het tot stand brengen van een gelijk speelveld wat betreft buitenlandse subsidies



WITBOEK over het tot stand brengen van een gelijk speelveld wat betreft buitenlandse subsidies Inhoudsopgave 1Inleiding 2Probleemstelling 2.1Buitenlandse subsidies dreigen de interne markt van de EU te verstoren 2.2Overzicht van gevallen waarin sprake is van buitenlandse subsidies 3Analyse van de lacunes 3.1EU-mededingingsregels 3.2Handelsbeleid van de EU 3.3Overheidsopdrachten 3.4EU-financiering 4Kader voor de aanpak van verstoringen door buitenlandse subsidies op de interne markt in het algemeen en in de specifieke gevallen van overnames en overheidsopdrachten 4.1Algemeen instrument voor het opsporen van buitenlandse subsidies (module 1) 4.1.1Basiskenmerken 4.1.2Toepassingsgebied van module 1 4.1.3Beoordeling van verstoringen op de interne markt 4.1.4Toets van het belang van de EU 4.1.5Procedure

4.1.6Herstelmaatregelen 4.1.7Toezichthoudende autoriteiten 4.2Buitenlandse subsidies die de overname van EU-doelondernemingen vergemakkelijken (module 2) 4.2.1Basiskenmerken 4.2.2Toepassingsgebied van module 2 4.2.3Beoordeling van verstoringen in verband met gesubsidieerde overnames 4.2.4Toets van het belang van de EU 4.2.5Procedure 4.2.6Herstelmaatregelen 4.2.7Toezichthoudende autoriteiten 4.3Buitenlandse subsidies in overheidsopdrachten (module 3) 4.3.1Inleiding 4.3.2Verstoringen door buitenlandse subsidies in het kader van aanbestedingsprocedures 4.3.3Procedure 4.3.4Buitenlandse subsidies in aanbestedingen volgens intergouvernementele overeenkomsten 5Buitenlandse subsidies in het kader van EU-financiering 5.1Probleemstelling 5.2Kader en maatregelen om de lacune te dichten 5.2.1Direct beheer 5.2.2Gedeeld beheer

5.2.3Indirect beheer 6Interactie met andere EU- en internationale instrumenten 6.1EU-concentratieverordening 6.2EU-antitrustregels 6.3EU-staatssteunregels 6.4Europese regels inzake overheidsopdrachten 6.5De WTO-overeenkomst inzake subsidies en compenserende maatregelen (SCM-overeenkomst) 6.6Handelsbeschermingsinstrumenten – bescherming tegen invoer met subsidiëring 6.7Verordening inzake screening van buitenlandse directe investeringen (BDI) 6.8Bilaterale handelsovereenkomsten 6.9De Overeenkomst inzake overheidsopdrachten en vrijhandelsovereenkomsten waarin ook overheidsopdrachten aan bod komen 6.10Sectorale voorschriften: bescherming van de mededinging in lucht- en zeevervoer 7Openbare raadpleging BIJLAGE I: DEFINITIE VAN BUITENLANDSE SUBSIDIE BIJLAGE II: VRAGENLIJST 1Inleiding Openheid voor handel en investeringen schraagt de welvaart en het concurrentievermogen van Europa. Handel is goed voor bijna 35 % van het bbp van de EU. 35 miljoen Europese jobs houden verband met uitvoer. De EU is de voornaamste verstrekker van buitenlandse directe investeringen ter wereld en de belangrijkste mondiale bestemming daarvan en 16 miljoen Europese jobs houden daarmee verband. Een sterke, open en concurrerende eengemaakte markt stelt EU-bedrijven in staat om wereldwijd actief te zijn en te concurreren. Op 10 maart 2020 heeft de Europese Commissie een nieuwe industriestrategie voor Europa gepresenteerd, waarin een duidelijke koers voor Europa werd uitgestippeld om onze industrie in staat te stellen de groene en de digitale transitie te leiden op basis van concurrentie, open markten, wereldwijd toonaangevende onderzoeksprestaties en technologieën en een sterke eengemaakte markt. Om de voordelen van wereldhandel ten volle te benutten, zal Europa een model van open strategische autonomie nastreven. Dat houdt in dat een nieuw systeem van mondiaal economisch bestuur wordt vormgegeven en dat bilaterale betrekkingen worden ontwikkeld die voor beide partijen voordelig zijn, terwijl we ons tegelijkertijd beschermen tegen oneerlijke praktijken en misbruik.

Openheid voor handel en investeringen is een onderdeel van de veerkracht van de economie, maar zij moet hand in hand gaan met eerlijkheid en voorspelbare regels. De huidige mondiale economische situatie is de moeilijkste in de recente geschiedenis. De openheid van de handel op basis van een gelijk speelveld staat onder druk, evenals het streven naar handelsbetrekkingen die voor beide partijen voordelig zijn. Dit wordt geïllustreerd door oneerlijke handelspraktijken die door de Staat worden gesponsord, waardoor de marktwerking buiten spel wordt gezet en bestaande internationale regels worden misbruikt teneinde een machtpositie op te bouwen in verschillende sectoren van economische activiteit. Die oneerlijke handelspraktijken bestaan doorgaans uit het afschermen van industrieën van concurrentie door middel van selectieve openstelling van de markt, licentiëring en andere investeringsbeperkingen, of het verlenen van subsidies die het gelijke speelveld ondermijnen, aan staatsbedrijven en particuliere ondernemingen. De verstorende economische effecten van dergelijke praktijken zijn relevant in alle getroffen sectoren, ongeacht of het gaat om strategische sectoren of niet. In de verstrengelde mondiale economie van vandaag kunnen buitenlandse subsidies de interne markt van de EU echter verstoren en het gelijke speelveld ondermijnen. Er doen zich steeds meer gevallen voor waarin het erop lijkt dat buitenlandse subsidies de overname van EU-ondernemingen hebben vergemakkelijkt, andere investeringsbeslissingen hebben beïnvloed of het marktgedrag van de begunstigden ervan hebben verstoord. Binnen de EU garanderen de eengemaakte markt en het bijbehorende rulebook een gelijk speelveld voor alle lidstaten, marktdeelnemers en consumenten, zodat zij de omvang en kansen van de EU-economie kunnen benutten. Het rulebook voor de eengemaakte markt bevat ook regels betreffende overheidsopdrachten om ervoor te zorgen dat ondernemingen eerlijke toegang tot overheidsopdrachten krijgen en dat de aanbestedende autoriteiten profiteren van eerlijke concurrentie. Mededingingsregels maken vanaf het begin een onderdeel van de interne markt van de EU uit. Met name de EU-staatssteunregels zorgen ervoor dat overheidssubsidies verenigbaar zijn met de interne markt. Veel buitenlandse subsidies zouden problematisch zijn als ze door EU-lidstaten werden verleend en aan de EU-staatssteunregels werden getoetst. De EU-staatssteunregels gelden echter alleen voor overheidssteun die door EU-lidstaten wordt verleend. Subsidies van autoriteiten van buiten de EU vallen daarentegen buiten het staatssteuntoezicht van de EU. Voorts kan de markt verder worden verstoord als de binnenlandse markt van derde landen maar in beperkte mate open is. Wanneer een begunstigde op zijn binnenlandse markt geen of maar weinig concurrentie ondervindt, kan hij dat benutten om op andere markten een bevoorrechte positie in te nemen, doordat hij een onrechtmatig voordeel geniet dat concurrenten niet genieten. Buitenlandse subsidies uit staten waar de toegang tot markten gesloten of beperkt is, kunnen zelfs nog meer verstoringen veroorzaken. In de huidige context van de COVID-19-crisis verlenen de EU-lidstaten aanzienlijke bedragen aan staatssteun ter ondersteuning van individuele ondernemingen en van de EU-economie als geheel. Het is een situatie waarin staatssteun een onmisbaar middel is waarover overheidsinstanties beschikken om de economie te stabiliseren en onderzoek in verband met het coronavirus te versnellen. Tegelijkertijd blijft overheidssteun ook in de huidige situatie onderworpen aan het staatssteuntoezicht van de EU, bijvoorbeeld om te garanderen dat die steun evenredig is en om het potentieel verstorende effect op de concurrentie tot het minimum te beperken. Voorts is het huidige toetsingskader tijdelijk en beperkt tot crisismaatregelen. De huidige situatie illustreert hoe belangrijk het is om zelfs in uitzonderlijke economische omstandigheden op de interne markt het gelijke speelveld te behouden. Bedoeling van dit witboek is een brede discussie op gang te brengen met de lidstaten, andere Europese instellingen en alle belanghebbenden, waaronder de industrie, sociale partners, maatschappelijke organisaties, onderzoekers, het publiek in het algemeen en alle andere betrokken partijen, over de beste manier om de vastgestelde uitdagingen doeltreffend aan te pakken. De resultaten van de raadpleging over het witboek zullen het pad effenen voor het kiezen van de meest geschikte manier – waaronder passende voorstellen voor rechtsinstrumenten – om de verstoringen die door buitenlandse subsidies worden veroorzaakt, aan te pakken. Het witboek schetst om te beginnen de redenen waarom buitenlandse subsidies moeten worden aangepakt, en geeft typische voorbeelden van buitenlandse subsidies die het gelijke speelveld op de interne markt lijken te ondermijnen. Het witboek geeft vervolgens een analyse van de bestaande rechtsinstrumenten om buitenlandse subsidies aan te pakken en gaat na of er sprake is van een lacune in de regelgeving. Vervolgens bevat het witboek voorlopige materiële en procedurele richtsnoeren voor rechtsinstrumenten om de lacune in de regelgeving aan te pakken met betrekking tot: ·buitenlandse subsidies die de interne markt verstoren wat betreft ode algemene marktwerking van marktdeelnemers die in de EU actief zijn; oovernames van EU-ondernemingen; oprocedures voor het plaatsen van overheidsopdrachten; ·buitenlandse subsidies in de context van toegang tot EU-financiering. 2Probleemstelling 2.1Buitenlandse subsidies dreigen de interne markt van de EU te verstoren De EU-staatssteunregels helpen om op de interne markt een gelijk speelveld tussen ondernemingen te behouden wat betreft subsidies die door de lidstaten van de EU worden verleend. Er bestaan echter geen soortgelijke regels voor subsidies die door autoriteiten van buiten de EU worden verleend aan ondernemingen die actief zijn op de interne markt. Deze situatie kan zich onder meer voordoen wanneer de begunstigde ondernemingen eigendom zijn of onder uiteindelijke zeggenschap staan van een onderneming van buiten de EU of een buitenlandse overheid. De informatie over het werkelijke bedrag van buitenlandse subsidies die worden verleend, is beperkt. Dit is voornamelijk te wijten aan het gebrek aan transparantie en het feit dat de in de WTO-overeenkomst inzake subsidies en compenserende maatregelen (“de SCM-overeenkomst”) opgenomen verplichting tot aanmelding van subsidies weinig wordt nageleefd. In sommige verslagen van de Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (OESO) wordt er echter op gewezen dat in bepaalde sectoren overheidsinterventies wijdverbreid blijken. De EU-economie staat open voor buitenlandse investeringen. Dit blijkt uit recente economische gegevens. In 2016 was 3 % van de Europese ondernemingen eigendom van of gecontroleerd door investeerders van buiten de EU voor 35 % van de totale activa en ongeveer 16 miljoen jobs. Meer recentelijk is er ook sprake van een toename van de investeringen uit andere derde landen dan traditionele investeerders zoals de Verenigde Staten en Canada. De investeringen door staatsbedrijven zijn de afgelopen jaren snel toegenomen, net als de aanwezigheid van “offshore investeerders”. Het niveau van de buitenlandse directe investeringen (BDI) in de EU, de samenstelling daarvan en de belangrijkste ontvangende lidstaten zijn geen constante en blijven veranderen. Hoe groot de impact van de COVID-19-pandemie op het niveau van BDI-instromen en de oorsprong van de BDI in de EU zal zijn, moet nog worden afgewacht. Grotere openheid voor buitenlandse investeringen heeft kansen voor de EU-economie gecreëerd, maar er zijn ook meer risicoʼs gekomen, zoals buitenlandse subsidiëring, en daarop moet worden toegezien om te voorkomen dat het concurrentievermogen en het gelijke speelveld op de EU-markt worden ondermijnd. De bezorgdheid over subsidiëring kan ook nog groter worden wanneer voor overheidsbedrijven niet dezelfde regels gelden als voor particuliere ondernemingen, en wanneer de financiële betrekkingen tussen de overheid en haar ondernemingen niet transparant zijn. Het Verdrag is neutraal ten aanzien van openbare of particuliere eigendom van ondernemingen. Zowel openbare als particuliere ondernemingen zijn onderworpen aan de mededingingsregels. Daarnaast zijn de lidstaten op grond van de transparantierichtlijn verplicht om transparant te zijn over de financiële betrekkingen tussen hen en hun overheidsbedrijven, maar ook op grond van de EU-staatssteunregels moeten zij voldoen aan transparantievereisten.

Net zoals staatssteun die door EU-lidstaten wordt verleend, kunnen buitenlandse subsidies de concurrentie op de interne markt verstoren en tot een ongelijk speelveld leiden waarop minder efficiënte marktdeelnemers groeien en marktaandeel winnen ten koste van efficiëntere marktdeelnemers. Op dezelfde manier kunnen buitenlandse subsidies ook leiden tot dure en nodeloze rivaliteit en tot subsidiewedlopen tussen overheidsinstanties. Het gebrek aan transparantie en wederkerigheid bij de toegang tot markten van derde landen is voorts een andere factor waardoor die schadelijke effecten nog erger kunnen worden. Naast de algemene bezorgdheid over buitenlandse subsidies die aan ondernemingen in de EU worden verleend, is er specifieke bezorgdheid over buitenlandse subsidies in het kader van de overname van EU-doelondernemingen en in het kader van overheidsopdrachten. Bij overnames wordt de prijs die overnemers bereid zijn te betalen, doorgaans bepaald door de efficiëntiewinst of de stijging van de inkomsten die zij door de verwerving van het actief kunnen realiseren. Door de subsidie kan de gesubsidieerde overnemer echter in staat worden gesteld een hogere prijs betalen om het actief te verwerven dan hij anders zou hebben betaald, en kan dus de waardering van EU-activa worden verstoord. Buitenlandse subsidies kunnen dus leiden tot buitensporige aankoopprijzen (opbod) en tegelijkertijd verhinderen dat niet-gesubsidieerde overnemers efficiëntiewinst realiseren of toegang krijgen tot essentiële technologieën. Buitenlandse subsidies kunnen dus leiden tot een inefficiënte algehele toewijzing van middelen en, meer in het bijzonder, tot een verlies aan concurrentievermogen en innovatiepotentieel bij ondernemingen die dergelijke subsidies niet ontvangen. In sommige gevallen kan de verlening van buitenlandse subsidies ook zijn ingegeven door een strategische doelstelling om een sterke aanwezigheid in de EU tot stand te brengen of om een overname te bevorderen en vervolgens technologieën naar andere productievestigingen, mogelijk buiten de EU, over te dragen. Voor de overnames van EU-doelondernemingen is het dus specifiek nodig om een gelijk speelveld tot stand te brengen. Dit kan garanderen dat alle ondernemingen op gelijke voet met elkaar concurreren om essentiële activa te verwerven en technologisch voorop te blijven, zonder dat afbreuk wordt gedaan aan de voordelen die internationale concurrentie en binnenkomende buitenlandse directe investeringen opleveren. De EU-aanbestedingsmarkten staan in grote mate open voor inschrijvers uit derde landen. De bekendmaking van aanbestedingen in de hele EU garandeert transparantie en creëert zowel voor EU-ondernemingen als voor ondernemingen van buiten de EU commerciële mogelijkheden. EU-ondernemingen concurreren echter niet altijd op gelijke voet met ondernemingen die profiteren van buitenlandse subsidies. Gesubsidieerde ondernemingen kunnen gunstigere inschrijvingen indienen, waardoor niet-gesubsidieerde ondernemingen worden ontmoedigd om zelfs maar deel te nemen, of waardoor zij overheidsopdrachten binnenhalen ten nadele van niet-gesubsidieerde efficiëntere ondernemingen. Daarom is het belangrijk ervoor te zorgen dat ontvangers van buitenlandse subsidies die meedingen naar overheidsopdrachten in de EU, op gelijke voet concurreren. Veel aanbestedende diensten moeten op hun begroting letten en zijn ertoe geneigd om opdrachten te gunnen aan inschrijvers die lage prijzen bieden, ongeacht of die prijzen door buitenlandse subsidies mogelijk zijn gemaakt. Dit kan niet alleen het geval zijn voor opdrachten die worden gegund op basis van de prijs, maar ook voor opdrachten die worden gegund op basis van de beste prijs-kwaliteitsverhouding, aangezien kwaliteitscriteria zelden belangrijke verschillen in prijzen compenseren, zoals die welke misschien door buitenlandse subsidies mogelijk zijn gemaakt. Hetzelfde verstorende effect kan zich voordoen wanneer ondernemingen die profiteren van buitenlandse subsidies, toegang proberen te krijgen tot financiering uit de EU-begroting. 2.2Overzicht van gevallen waarin sprake is van buitenlandse subsidies Autoriteiten van buiten de EU kunnen met de verlening van buitenlandse subsidies verschillende doelstellingen nastreven, die niet noodzakelijkerwijs volledig van economische aard zijn, en daarnaast zijn er verschillende manieren waarop een subsidie kan worden verleend aan een onderneming in de EU. Hieronder volgen enkele voorbeelden. Ten eerste kunnen ondernemingen subsidies ontvangen om hun bestaande activiteiten in de EU te bevorderen. Buitenlandse staten kunnen subsidies verlenen (bv. toelagen) of goedkopere financiering verstrekken aan een onderneming in de EU (bv. een in de EU gevestigde dochteronderneming). Buitenlandse staten kunnen ook een subsidie verlenen aan een buiten de EU gevestigde moederonderneming (bv. via een stelsel van vennootschapsbelasting met selectieve stimulansen), die op haar beurt via intragroepstransacties de in de EU gevestigde dochteronderneming financiert. Een onderneming in de EU kan ook van buitenlandse banken financiering tegen gunstige voorwaarden ontvangen rechtstreeks in opdracht van een buitenlandse staat. Voorts kunnen derde landen met lokale autoriteiten van de EU of ontwikkelingsbanken van de EU samenwerkingsregelingen hebben, en kunnen zij dus via deze autoriteiten of banken buitenlandse subsidies kanaliseren naar ondernemingen in de EU. In sommige gevallen worden buitenlandse subsidies verleend met het uitdrukkelijke doel ondernemingen in staat te stellen offertes voor overheidsopdrachten in te dienen tegen prijzen die onder de marktprijs of zelfs onder de kostprijs liggen, wat rechtstreeks leidt tot “onderbieding” ten nadele van concurrerende niet-gesubsidieerde ondernemingen. Subsidies kunnen ook algemeen agressief marktgedrag in de hand werken. Dergelijk gedrag, dat niet is ingegeven door normale commerciële overwegingen, kan worden ingegeven door strategische doelstellingen, om voet aan de grond te krijgen op strategisch belangrijke markten of in dito regio’s, of om bevoorrechte toegang te krijgen tot kritieke en belangrijke infrastructuur, met inbegrip van infrastructuur die valt onder de regels van Richtlijn 2014/25/EU. Ten slotte kunnen buitenlandse subsidies ook overnames vergemakkelijken om ondernemingen van buiten de EU te helpen bij uitbreiding in de EU. De autoriteiten van buiten de EU kunnen trachten overnames te sturen door middel van gunstige financiering, leninggaranties en andere middelen om de kapitaalkosten te verminderen. Dergelijke maatregelen kunnen rechtstreeks tot doel hebben de uitgaande investeringen van ondernemingen te ondersteunen door middel van de toekenning van specifieke belastingkortingen (verminderingen van de inkomstenbelasting) of financiering van door de overheid ondersteunde investeringsfondsen of intermediairs. Al deze verschillende mogelijke voordelen kunnen een aanzienlijke impact hebben op de premies die voor overnames worden aangeboden. Een aanzienlijk aantal buitenlandse directe investeringen vindt plaats via offshore financiële centra die speciale fiscale voorwaarden kunnen aanbieden. Met name 10,9 % van de buitenlandse investeerders die zeggenschap uitoefenen over ondernemingen uit de EU, zijn in dergelijke offshore financiële centra gevestigd. 3Analyse van de lacunes Er zijn bepaalde EU- en internationale instrumenten waarmee rekening moet worden gehouden wanneer wordt nagegaan wat er kan worden gedaan aan verstoringen op de interne markt die door buitenlandse subsidies worden veroorzaakt. Hoewel deze internationale en EU-regels deze verstoringen tot op zekere hoogte verhelpen, blijkt uit de onderstaande analyse van de lacunes dat tot dusver geen van de bestaande instrumenten het probleem volledig aanpakt. Met name wanneer buitenlandse subsidies de vorm aannemen van financiële stromen die overnames van ondernemingen uit de EU vergemakkelijken, of wanneer ze de exploitatie van een onderneming in de EU ondersteunen, lijkt er sprake te zijn van een lacune in de regelgeving. Hetzelfde geldt wanneer buitenlandse subsidies de procedures voor het plaatsen van overheidsopdrachten verstoren of wanneer buitenlandse subsidies een voordeel opleveren om toegang te krijgen tot financiële steun van de EU. In dit witboek worden daarom de mogelijke kenmerken uiteengezet van eventuele nieuwe instrumenten om de bestaande lacunes in de regelgeving te dichten en een gelijk speelveld op de interne markt te garanderen. Tegelijkertijd kunnen er overlappingen bestaan tussen die nieuwe instrumenten en bestaande regels. In hoofdstuk 6 wordt nader ingegaan op die overlappingen en op hoe nieuwe instrumenten zouden interageren met bestaande EU- en internationale regels. 3.1EU-mededingingsregels Krachtens de concentratie- en antitrustregels van de EU kan de Commissie ingrijpen wanneer de mededinging op de interne markt door concentraties of marktpraktijken van ondernemingen wordt verstoord. Noch in de EU-antitrustregels, noch in de EU-concentratiecontrole wordt specifiek rekening gehouden met de vraag of een marktdeelnemer mogelijk van buitenlandse subsidies heeft geprofiteerd (ook al zou dit in theorie aan bod kunnen komen in de beoordeling) en deze regels maken het voor de Commissie (of de lidstaten) niet mogelijk om uitsluitend of zelfs hoofdzakelijk op basis daarvan in te grijpen en een besluit vast te stellen. De EU-staatssteunregels zijn van toepassing wanneer financiële steun die door EU-lidstaten aan ondernemingen wordt verleend, de mededinging op de interne markt verstoort of dreigt te verstoren. Financiële steun die door autoriteiten van buiten de EU aan ondernemingen in de EU wordt verleend, hetzij rechtstreeks hetzij via hun moederondernemingen buiten de EU, valt echter niet onder de EU-staatssteunregels. 3.2Handelsbeleid van de EU Op het gebied van het handelsbeleid beschikt de EU over enkele instrumenten om weer een gelijk speelveld voor de handel in goederen en investeringen tot stand te brengen: op multilateraal niveau de SCM-overeenkomst van de WTO, op bilateraal niveau vrijhandelsovereenkomsten, en unilaterale maatregelen zoals de handelsbeschermingsinstrumenten. Met deze instrumenten kan de EU reageren op oneerlijke concurrentie wanneer producten zijn vervaardigd met de steun van financiering van buiten de EU (antisubsidie). Om de schade te herstellen, nemen de maatregelen om de oneerlijke praktijken tegen te gaan, doorgaans de vorm aan van een extra invoerrecht voor de subsidiëring die de buitenlandse concurrenten hebben ontvangen.

Deze instrumenten hebben echter hun beperkingen en maken het niet mogelijk om alle buitenlandse subsidies aan te pakken waardoor de interne markt getroffen wordt. De antidumping- en antisubsidieregels van de EU zijn van toepassing op de invoer van goederen in de EU. Ze zijn echter niet van toepassing op de handel in diensten, investeringen of andere financiële stromen in verband met de vestiging en exploitatie van ondernemingen in de EU. De verordening tot vaststelling van een kader voor de screening van buitenlandse directe investeringen in de Unie is een belangrijk instrument om risico’s voor de veiligheid of de openbare orde aan te pakken die worden veroorzaakt door buitenlandse investeringen die kritieke activa van de Unie of de lidstaten als doelwit hebben. Voor de toepassing van de verordening betreffende de screening van buitenlandse directe investeringen moet echter worden bepaald of buitenlandse directe investeringen gevolgen kunnen hebben voor de veiligheid en de openbare orde, door na te gaan wat de effecten ervan zijn voor onder meer kritieke infrastructuur, kritieke technologieën en kritieke inputs; deze verordening pakt echter niet specifiek het probleem aan van verstoringen die door buitenlandse subsidies worden veroorzaakt. Op internationaal niveau kan de EU procederen tegen een WTO-lid wegens inbreuken op de SCM-overeenkomst, met name wanneer een WTO-lid subsidies verleent die op grond van die overeenkomst verboden zijn, of subsidies die haar belangen schaden; een WTO-panel doet daarover uitspraak. Het toepassingsgebied van de SCM-overeenkomst is echter ook beperkt tot de handel in goederen. De WTO-GATS bevat een ingebouwd mandaat om regels te ontwikkelen voor subsidies op het gebied van de handel in diensten, maar dergelijke regels zijn tot dusver nog niet ontwikkeld. 3.3Overheidsopdrachten Het bestaande rechtskader van de EU op het gebied van overheidsopdrachten behandelt niet specifiek verstoringen van de EU-aanbestedingsmarkten die door buitenlandse subsidies worden veroorzaakt. Als instrumenten van de eengemaakte markt bevatten de EU-richtlijnen betreffende overheidsopdrachten geen specifieke regels met betrekking tot de deelname van marktdeelnemers die van buitenlandse subsidies profiteren. De aanbestedende diensten beschikken bij het ontwerpen van een procedure voor het plaatsen van overheidsopdrachten en bij het evalueren van de offertes die in de procedure worden ingediend, over een ruime beoordelingsmarge. Zij zijn daarenboven niet wettelijk verplicht om bij de evaluatie van inschrijvingen na te gaan of er buitenlandse subsidies zijn verleend, en er zijn geen specifieke juridische gevolgen verbonden aan buitenlandse subsidies die een verstoring veroorzaken. De EU heeft in diverse internationale overeenkomsten (zoals de Overeenkomst inzake overheidsopdrachten en bilaterale vrijhandelsovereenkomsten waarin ook overheidsopdrachten aan bod komen) toegezegd om de goederen, diensten en leveranciers van verschillende derde landen toegang te verlenen tot haar markt voor overheidsopdrachten. Aanbestedende diensten in de EU zijn dus uit hoofde van de richtlijnen voor overheidsopdrachten verplicht aan werken, leveringen, diensten en marktdeelnemers van de ondertekenende partijen van die overeenkomsten een behandeling te geven die niet minder gunstig dan de behandeling die aan werken, leveringen, diensten en marktdeelnemers van de Unie wordt gegeven, voor zover de betrokken aanbesteding onder deze overeenkomsten valt. Afgezien van die verplichting hebben marktdeelnemers uit derde landen die geen overeenkomst met de EU hebben gesloten inzake de openstelling van hun markt voor overheidsopdrachten of waarvan de goederen, diensten of werken niet onder een dergelijke overeenkomst vallen, geen gewaarborgde toegang tot aanbestedingsprocedures in de EU en kunnen zij daarvan worden uitgesloten. In de praktijk zou de uitsluiting van inschrijvers uit derde landen zonder gewaarborgde toegang kunnen worden gemotiveerd door het feit dat buitenlandse subsidies zijn ontvangen, maar in het huidige rechtskader is er geen grondslag voor een dergelijk verband. Aanbestedende diensten kunnen verleende buitenlandse subsidies in overweging nemen bij de evaluatie van de risico’s in termen van prestaties en uitvoering van de opdracht. Meer in het bijzonder kunnen aanbestedende diensten de mate waarin een inschrijving afhankelijk is van subsidies in overweging nemen bij het beoordelen van de algemene financiële haalbaarheid van die inschrijving. Voor deze beoordeling biedt artikel 69 van Richtlijn 2014/24/EU de aanbestedende diensten de mogelijkheid inschrijvingen af te wijzen die abnormaal laag lijken te zijn, in situaties waarin de toelichtingen en het bewijsmateriaal van de inschrijver de voorgestelde lage prijs niet kunnen rechtvaardigen. Wanneer in het kader van die beoordeling kan worden aangetoond dat een inschrijver EU-staatssteun heeft ontvangen die onverenigbaar is met het VWEU, waardoor hij een lage inschrijving kan indienen, is die grond alleen al voldoende om de inschrijving – onder aanvullende voorwaarden – af te wijzen. Artikel 69 van Richtlijn 2014/24/EU bevat daarentegen geen overeenkomstige bepaling voor buitenlandse subsidies die inschrijvers in staat stellen lage inschrijvingen in te dienen. Indien de verlening van buitenlandse subsidies in het kader van de algehele beoordeling in aanmerking kan worden genomen en de aanbestedende diensten uiteindelijk besluiten een inschrijving als abnormaal laag af te wijzen, moet die afwijzing worden gerechtvaardigd door aan te tonen dat de buitenlandse subsidies een belemmering vormen voor de haalbaarheid van de inschrijving en de capaciteit van de inschrijver om het contract uit te voeren tegen de aangeboden (abnormaal lage) prijs. Aanbestedende diensten in de EU worden ook aangemoedigd om in hun aanbestedingen strenge milieu- en sociale normen op te leggen en ervoor te zorgen dat inschrijvers uit de EU en uit derde landen dezelfde normen moeten naleven. Zij kunnen namelijk gebruik maken van technische specificaties en uitsluitings-, selectie- en gunningscriteria en contractuele uitvoeringsvoorwaarden vaststellen die de naleving van strenge normen garanderen. Hoewel dergelijke vereisten in de praktijk kunnen helpen om een gelijk speelveld tot stand te brengen, zijn ze niet bedoeld om het mogelijke verstorende effect van buitenlandse subsidies in het algemeen aan te pakken, en dit zelfs nog veel minder voor gesubsidieerde entiteiten die in de EU gevestigd zijn, omdat die al aan dezelfde regels onderworpen zijn als hun niet-gesubsidieerde concurrenten. In de praktijk beschikken aanbestedende diensten niet over de informatie die nodig is om te onderzoeken of inschrijvers van buitenlandse subsidies profiteren, of om te beoordelen in hoeverre de subsidies tot gevolg hebben dat aanbestedingsmarkten worden verstoord. Aanbestedende diensten kunnen ook een economische stimulans op de korte termijn hebben om opdrachten aan dergelijke bieders te gunnen, zelfs als de aangeboden lage prijzen het gevolg zijn van buitenlandse subsidies. Tot slot is de hoofddoelstelling van het instrument voor internationale overheidsopdrachten het stimuleren van handelspartners om met de EU te onderhandelen over de openstelling van hun aanbestedingsmarkten voor EU-ondernemingen. Het instrument voor internationale overheidsopdrachten beoogt in zijn huidige vorm (als het zo wordt aangenomen) markten voor overheidsopdrachten buiten de EU toegankelijker te maken, maar doet niets aan verstoringen van aanbestedingsprocessen op de interne markt die het gevolg zijn van de verlening van buitenlandse subsidies aan ondernemingen die op de EU-aanbestedingsmarkten actief zijn. De bestaande regels op het gebied van overheidsopdrachten in de EU volstaan niet om de door buitenlandse subsidies veroorzaakte verstoringen aan te pakken en te verhelpen. Wanneer buitenlandse subsidies het gemakkelijker maken om in een EU-aanbestedingsprocedure een inschrijving in te dienen en het bieden verstoren, lijkt er dus een lacune in de regelgeving te zijn. 3.4EU-financiering Voor de toegang tot financiële steun van de EU gelden de regels van het Financieel Reglement. Overeenkomsten met derde landen regelen de toegang tot EU-financiering voor entiteiten van derde landen. Die regels worden aangevuld met de verordeningen die voor de uitgavenprogramma’s en fondsen van de EU worden vastgesteld. Al deze regels bevatten bepalingen die bedoeld zijn om het gelijke speelveld te beschermen. Ze doen dit bijvoorbeeld door maatregelen vast te stellen om de impact van abnormaal lage inschrijvingen te beperken. Echter, in geen van deze regels is momenteel rekening gehouden met het bestaan van buitenlandse subsidies en de impact daarvan op het vermogen van een onderneming om, ongeacht haar plaats van vestiging, op basis van dergelijke subsidies toegang te krijgen tot EU-financiering. Wat het gedeeld beheer betreft, zijn de analyse van de lacunes in punt 3.3 en de overwegingen over de EU-regels inzake overheidsopdrachten in dit witboek ook zeer relevant voor de EU-financiering, aangezien de lidstaten deze regels toepassen op door de EU gefinancierde projecten die in gedeeld beheer worden uitgevoerd. 4Kader voor de aanpak van verstoringen door buitenlandse subsidies op de interne markt in het algemeen en in de specifieke gevallen van overnames en overheidsopdrachten Zoals uit de analyse van de lacunes blijkt, beschikt de EU al over bepaalde instrumenten om de verstoringen die buitenlandse subsidies op de interne markt kunnen veroorzaken, aan te pakken, met name wanneer buitenlandse subsidies worden verstrekt voor de invoer van goederen. Uit de analyse van de lacunes en de probleemstelling blijkt echter ook dat de bestaande instrumenten moeten worden aangevuld om specifiek die verstoringen op de interne markt van de EU aan te pakken en te verhelpen die het gevolg zijn van subsidies die door autoriteiten van buiten de EU worden verstrekt. In dit deel van het witboek wordt daarom een kader ter bespreking voorgelegd dat kan worden gebruikt voor enerzijds de verstoringen door buitenlandse subsidies die worden verstrekt aan een marktdeelnemer op de EU-markt (module 1) en anderzijds de verstoringen door buitenlandse subsidies in het kader van de overname van EU-doelondernemingen (module 2) en van overheidsopdrachten (module 3). In de drie modules is het de oorsprong van de subsidie, namelijk dat zij door een derde land wordt verstrekt, die de bepalende aanleiding vormt. De modules kunnen afwisselend apart of in combinatie worden toegepast. De modules worden uitvoerig toegelicht: de basiskenmerken en het toepassingsgebied van elke module worden uiteengezet, er wordt vermeld welke criteria de bevoegde toezichthoudende autoriteit kan hanteren om te bepalen of er sprake is van een buitenlandse subsidie die de interne markt verstoort, en de procedure en de mogelijke herstelmaatregelen worden bepaald.

Voor de toepassing van dit witboek wordt de term “buitenlandse subsidie” in bijlage I gedefinieerd. 4.1Algemeen instrument voor het opsporen van buitenlandse subsidies (module 1) 4.1.1Basiskenmerken Module 1 is bedoeld als een algemeen instrument voor het aanpakken van buitenlandse subsidies die verstoringen op de interne markt veroorzaken en die worden verstrekt aan een begunstigde die in de EU gevestigd is of, in sommige gevallen, in de EU actief is. In het kader van deze module kunnen de bevoegde toezichthoudende autoriteiten (de Commissie en de autoriteit van de betrokken lidstaat die hun respectieve handhavingsbevoegdheden uitoefenen binnen een gedeeld beoordelingssysteem om dubbel werk te vermijden) optreden op basis van elk door hen relevant geacht element waaruit blijkt dat een in de EU actieve begunstigde een buitenlandse subsidie ontvangt. Informatie kan bijvoorbeeld afkomstig zijn van marktdeelnemers of lidstaten. Een zaak zou beginnen met een voorlopig onderzoek om na te gaan of er sprake is van een buitenlandse subsidie die de interne markt kan verstoren. Als er aan het einde van dat voorlopige onderzoek geen bezorgdheid bestaat, hetzij omdat er geen sprake is van een buitenlandse subsidie, hetzij omdat er geen aanwijzingen zijn voor een verstoring van de interne markt, hetzij omdat de zaak geen prioriteit is, zou de bevoegde toezichthoudende autoriteit de zaak sluiten. Als er bewijzen bestaan dat er sprake lijkt te zijn van een buitenlandse subsidie die de goede werking van de interne markt kan verstoren, zou een diepgaand onderzoek volgen; tijdens dat onderzoek zou de bevoegde toezichthoudende autoriteit dan haar voorlopig standpunt moeten staven dat er sprake is van een buitenlandse subsidie die de interne markt verstoort. Als aan het eind van dat diepgaande onderzoek wordt bevestigd dat de goede werking van de interne markt door de buitenlandse subsidie verstoord zou zijn of zou kunnen worden, zou de bevoegde toezichthoudende autoriteit de mogelijkheid hebben om maatregelen op te leggen om deze verstoringen op de interne markt tegen te gaan (“herstelmaatregelen”). Daarentegen zou het onderzoek worden gesloten als er geen sprake blijkt te zijn van een buitenlandse subsidie, of als er geen indicatie is van een verstoring is, of als na een afwegingstoets blijkt dat de mogelijke verstoring door de subsidie wordt afgezwakt door het positieve effect dat de ondersteunde economische activiteit of investering kan hebben binnen de EU of op een door de EU erkend algemeen belang. 4.1.2Toepassingsgebied van module 1 4.1.2.1Algemene overwegingen Module 1 heeft een breed materieel toepassingsgebied en zou het mogelijk maken verstorende buitenlandse subsidies in alle marktsituaties aan te pakken. Dit houdt in dat module 1 ook de mogelijkheid zou omvatten om overnames die door middel van buitenlandse subsidies worden gefaciliteerd, en/of marktgedrag door een gesubsidieerde inschrijver bij overheidsopdrachten te beoordelen. 4.1.2.2Buitenlandse subsidies ten behoeve van onderneming in de EU Module 1 heeft tot doel door buitenlandse subsidies in de EU veroorzaakte verstoringen aan te pakken. Hiertoe zou module 1 van toepassing zijn op ondernemingen die in de EU gevestigd zijn en buitenlandse subsidies krijgen. Anderzijds zou ook kunnen worden overwogen dat module 1 eveneens van toepassing zou zijn op bepaalde ondernemingen die op een andere manier actief zijn in de EU en buitenlandse subsidies krijgen. Beide opties worden hieronder besproken. In beide opties zouden de bevoegde autoriteiten slechts in actie kunnen komen als de subsidie de interne markt verstoort. ·Ondernemingen die in de EU gevestigd zijn Een buitenlandse subsidie zou onder deze optie vallen als zij een voordeel oplevert voor een in de EU gevestigde onderneming. Een onderneming wordt beschouwd als in de EU gevestigd indien een van haar entiteiten in de EU is gevestigd. Als de subsidie wordt verstrekt aan een buiten de EU gevestigde entiteit, zou moeten worden nagegaan in hoeverre het voordeel van de buitenlandse subsidie kan worden toegewezen aan de in de EU gevestigde entiteit, gelet op relevante criteria als het doel en de voorwaarden van de buitenlandse subsidie, of het daadwerkelijke gebruik van de middelen (aantoonbaar via bijvoorbeeld de rekeningen van de onderneming in kwestie). ·Ondernemingen die in de EU actief zijn Er moet worden overwogen of module 1, behalve op in de EU gevestigde ondernemingen, ook zou moeten worden toegepast op bepaalde ondernemingen die buitenlandse subsidies ontvangen en op een andere manier actief zijn in de EU, zoals wanneer een buiten de EU gevestigde onderneming een EU-doelonderneming tracht over te nemen. 4.1.2.3Datum vanaf wanneer een subsidie wordt verstrekt Een buitenlandse subsidie zou worden geacht onder module 1 te vallen vanaf het moment waarop de begunstigde aanspraak kan maken op de subsidie. De daadwerkelijke betaling van de subsidie is geen noodzakelijke voorwaarde om een subsidie binnen het toepassingsgebied van module 1 te brengen. De betaling wordt wel relevant voor de vaststelling van de passende oplossing, zoals hieronder zal worden uiteengezet. 4.1.3Beoordeling van verstoringen op de interne markt Zodra het bestaan van een buitenlandse subsidie is vastgesteld, beoordeelt de bevoegde toezichthoudende autoriteit of die subsidie leidt tot verstoring van de interne markt. Zowel daadwerkelijke als potentiële verstoringen worden daarbij bekeken. Bepaalde categorieën buitenlandse subsidies zouden worden beschouwd als waarschijnlijk verstorend voor de interne markt. Alle andere buitenlandse subsidies zouden een meer gedetailleerde beoordeling vereisen aan de hand van indicatoren die helpen bepalen of een buitenlandse subsidie daadwerkelijk of potentieel een verstoring van de goede werking van de interne markt veroorzaakt. In elk geval kan de betrokken onderneming ook aantonen dat de buitenlandse subsidie in kwestie in de specifieke omstandigheden van de zaak de goede werking van de interne markt niet kan verstoren.

Over het algemeen wordt voorgesteld dat buitenlandse subsidies onder een bepaalde drempel als onproblematisch worden beschouwd aangezien zij wellicht geen verstoringen van de goede werking van de interne markt veroorzaken. Bij buitenlandse subsidies onder die drempel zou ervan uitgegaan moeten worden dat zij de goede werking van de interne markt niet kunnen verstoren. Die drempel zou kunnen worden vastgesteld op een bedrag van 200 000 EUR dat over een aaneengesloten periode van drie jaar wordt toegekend. Dat bedrag zou overeenstemmen met de in de EU-staatssteunregels vastgestelde de-minimisdrempel. 4.1.3.1Als waarschijnlijk verstorend voor de interne markt te beschouwen categorieën buitenlandse subsidies Bepaalde categorieën buitenlandse subsidies, zoals bepaalde soorten staatssteun, leiden gezien hun aard en vorm waarschijnlijk tot verstoringen van de interne markt. Onder meer de volgende categorieën buitenlandse subsidies zouden kunnen worden beschouwd als verstorend voor de interne markt: ·Subsidies in de vorm van exportfinanciering, tenzij de exportfinanciering wordt verstrekt in overeenstemming met de OESO-regeling inzake door de overheid gesteunde exportkredieten. ·Subsidies (zoals kwijtschelding van schulden) aan noodlijdende ondernemingen, met andere woorden ondernemingen die niet in staat zijn om langlopende financiering of investeringen uit onafhankelijke commerciële bronnen te verkrijgen, tenzij er een herstructureringsplan is dat leidt tot de levensvatbaarheid op lange termijn van de begunstigde en dat een aanzienlijke eigen bijdrage van de begunstigde inhoudt. Subsidies die worden verstrekt om een ernstige nationale of mondiale verstoring van de economie op te heffen vallen niet in deze categorie als zij beperkt zijn in tijd en evenredig zijn om de verstoring te verhelpen. ·Subsidies waarbij een overheid schulden of verplichtingen van bepaalde ondernemingen garandeert zonder dat het bedrag van die schulden of verplichtingen of de duur van die garantie worden beperkt. ·Exploitatiesubsidies in de vorm van belastingvoordelen, buiten algemene maatregelen. ·Buitenlandse subsidies die rechtstreeks een overname vergemakkelijken. 4.1.3.2Beoordeling van alle andere buitenlandse subsidies volgens indicatoren Ook buitenlandse subsidies die niet onder een van de hierboven omschreven categorieën vallen, kunnen de interne markt verstoren. Met dergelijke buitenlandse subsidies kunnen minder efficiënte marktdeelnemers groeien en hun aandeel in de interne markt vergroten ten koste van efficiëntere exploitanten die dergelijke subsidies niet ontvangen. Marktdeelnemers die buitenlandse subsidies ontvangen, kunnen ook goedkoper produceren en uiteindelijk hun producten en diensten tegen lagere prijzen op de interne markt aanbieden, ten nadele van concurrenten die dergelijke subsidies niet ontvangen. Buitenlandse subsidies kunnen hun begunstigden ook in staat stellen andere - mogelijk efficiëntere - marktdeelnemers te overbieden bij de aankoop van goederen of de overname van ondernemingen. In dergelijke gevallen van subsidies die niet onder de vooraf vastgestelde categorieën vallen, moeten buitenlandse subsidies nader worden onderzocht om na te gaan of zij daadwerkelijk of potentieel het gelijke speelveld op de interne markt zouden verstoren. Het algemene gebrek aan transparantie over buitenlandse subsidies en de complexiteit van de commerciële realiteit maken het moeilijk om het effect van specifieke buitenlandse subsidies op de interne markt eenduidig vast te stellen of zelfs te kwantificeren. Om een dergelijk effect vast te kunnen stellen moet gebruik worden gemaakt van een verzameling indicatoren over de subsidies en de relevante marktsituatie. Een niet-uitputtende lijst van toepasselijke indicatoren kan de volgende criteria omvatten: ·De relatieve omvang van de betrokken subsidie: hoe hoger het bedrag van de subsidie in relatieve termen, hoe waarschijnlijker het is dat de subsidie een negatief effect zal hebben op de interne markt; voor bv. een investeringssubsidie kan de omvang van de subsidie worden vergeleken met de omvang van de investering. ·De situatie van de begunstigde: hoe groter de begunstigde bijvoorbeeld, hoe waarschijnlijker het is dat de subsidie verstoringen veroorzaakt. Over het algemeen kan de kans dat subsidies voor kleine en middelgrote ondernemingen verstoringen veroorzaken, als minder waarschijnlijk worden beschouwd. Hoe groter de ongebruikte productiecapaciteit van de begunstigde is, hoe waarschijnlijker het is dat een subsidie verstoringen veroorzaakt. ·De situatie op de betrokken markt: bv. subsidies aan begunstigden die actief zijn op markten met een structurele overcapaciteit, veroorzaken makkelijker verstoringen dan andere. Subsidies aan begunstigden die actief zijn op markten met een hoge mate van concentratie, veroorzaken makkelijker verstoringen dan andere. Ook subsidies in snel groeiende hoogtechnologische markten veroorzaken makkelijker verstoringen. ·Het marktgedrag in kwestie, bv. overbieding bij overnames of verstorende biedingen bij overheidsopdrachten. ·Het activiteitsniveau van de begunstigde op de interne markt: subsidies aan ondernemingen met een beperkte activiteit op de interne markt veroorzaken minder makkelijk verstoringen op de interne markt. Ook zal worden overwogen of de bevoegde toezichthoudende autoriteit rekening zou kunnen houden met de vraag of de begunstigde bevoorrechte toegang heeft tot zijn binnenlandse markt (via maatregelen als de verlening van bijzondere of exclusieve rechten) die kan leiden tot een kunstmatig concurrentievoordeel dat als hefboom kan dienen op de interne markt van de EU en dat bijgevolg het verstorende effect van de subsidie nog vergroot. 4.1.4Toets van het belang van de EU Als is vastgesteld dat een buitenlandse subsidie de interne markt kan verstoren en als er bewijs is van een mogelijk positief effect dat de ondersteunde economische activiteit of investering kan hebben binnen de EU of op een door de EU erkend algemeen belang, moet de verstoring worden afgewogen tegen dat mogelijk positieve effect.

Bij deze afweging zou onder meer rekening worden gehouden met de doelstellingen van het overheidsbeleid van de EU, waaronder het scheppen van banen, het streven naar klimaatneutraliteit en het beschermen van het milieu, de digitale transformatie, veiligheid, de openbare orde en de openbare veiligheid, en veerkracht. Als deze overwegingen worden afgewogen tegen de verstoring zou de mate van verstoring een rol spelen. Bovendien moet de afweging gebaseerd zijn op een beoordeling van de verschillende belangen, waaronder de noodzaak om de belangen van de consument te beschermen. Als uit de afweging blijkt dat de door de buitenlandse subsidie veroorzaakte verstoring op de interne markt in voldoende mate wordt afgezwakt door het positieve effect van de ondersteunde economische activiteit of investering, zou het onderzoek niet hoeven te worden voortgezet. 4.1.5Procedure Voorgesteld wordt dat de procedure in module 1 bestaat uit een tweestappensysteem, namelijk een voorlopig onderzoek van een mogelijke verstoring van de interne markt als gevolg een buitenlandse subsidie, en een diepgaand onderzoek. De bevoegde toezichthoudende autoriteit kan in het kader van deze module moeilijkheden ondervinden om de nodige informatie te verkrijgen, met name omdat de autoriteiten die de buitenlandse subsidies verlenen, buiten de EU gevestigd zijn, en de entiteiten waarlangs de subsidies worden toegekend, mogelijk eveneens buiten de EU gevestigd zijn. Opdat de bevoegde toezichthoudende autoriteit actie kan ondernemen, zullen passende onderzoeksinstrumenten en de mogelijkheid om informatie te vergaren van marktdeelnemers in de vorm van marktinformatie dus cruciaal zijn. Daarnaast zouden er zowel tijdens het voorlopige onderzoek als tijdens het diepgaande onderzoek mechanismen beschikbaar zijn om de nodige informatie te verzamelen. De bevoegde toezichthoudende autoriteit zou geldboeten en dwangsommen kunnen opleggen voor het niet tijdig verstrekken van de gevraagde informatie of voor het verstrekken van onvolledige, onjuiste of misleidende informatie. Als de informatie ondanks dergelijke sancties niet wordt verstrekt, zou zij besluiten kunnen nemen op basis van de beschikbare gegevens, zoals bij de procedure in het kader van de handelsbeschermingsinstrumenten en de staatssteun. De bevoegde toezichthoudende autoriteit zou ook de mogelijkheid hebben om informatiebezoeken te brengen aan de gebouwen in de EU van de vermeende begunstigde van een buitenlandse subsidie, evenals in derde landen, als het derde land daarmee instemt. 4.1.5.1Voorlopig onderzoek van een mogelijke buitenlandse subsidie Het voorlopige onderzoek is bedoeld om na te gaan of er sprake is van een buitenlandse subsidie voor een in de EU gevestigde, of in sommige gevallen actieve, onderneming die de interne markt kan verstoren. Als de bevoegde toezichthoudende autoriteit - na het voorlopige onderzoek - vermoedt dat er sprake is van een buitenlandse subsidie die de interne markt kan verstoren, kan zij een diepgaand onderzoek instellen om haar initiële standpunt te staven dat er sprake is van een buitenlandse subsidie die de goede werking van de interne markt kan verstoren. De bevoegde toezichthoudende autoriteit zal de betrokken onderneming, het derde land dat de subsidie zou hebben verleend, en naargelang het geval, de Commissie en de bevoegde toezichthoudende autoriteiten van de andere EU-lidstaten in kennis stellen van de start van een diepgaand onderzoek. Als er aan het einde van het voorlopige onderzoek geen bezorgdheid meer bestaat omdat er geen sprake is van een buitenlandse subsidie of omdat er geen aanwijzingen zijn voor een verstoring van de interne markt, wordt het voorlopige onderzoek gesloten en worden de betrokken onderneming, de Commissie en alle EU-lidstaten daarvan in kennis gesteld. 4.1.5.2Diepgaand onderzoek naar een buitenlandse subsidie Tijdens het diepgaande onderzoek worden de belanghebbenden uitgenodigd hun standpunten schriftelijk kenbaar te maken en informatie te verstrekken over het bestaan van een buitenlandse subsidie en de mogelijk verstorende gevolgen ervan voor de interne markt. Als de betrokken onderneming niet de informatie verstrekt waar de bevoegde toezichthoudende autoriteit om verzocht, of op een andere manier niet naar best vermogen meewerkt, kan de bevoegde toezichthoudende autoriteit een besluit nemen op basis van de beschikbare gegevens. Aan het einde van het diepgaande onderzoek neemt de bevoegde toezichthoudende autoriteit een besluit: ·als zij vaststelt dat er sprake is van een buitenlandse subsidie die een verstoring veroorzaakt, legt zij de betrokken onderneming herstelmaatregelen op (“besluit met herstelmaatregelen”); ·als zij vaststelt dat er sprake is van een buitenlandse subsidie die een verstoring veroorzaakt en de betrokken onderneming doet toezeggingen die de bevoegde toezichthoudende autoriteit passend en voldoende acht om de verstoring te beperken, neemt zij een besluit waarmee zij de onderneming ertoe verbindt deze toezeggingen na te leven (“besluit met toezeggingen”); Als er geen sprake is van een buitenlandse subsidie, of als er geen aanwijzingen zijn van mogelijke of daadwerkelijke verstoringen van de interne markt die een interventie rechtvaardigen, sluit zij de zaak en stelt zij de betrokken onderneming en de belanghebbenden die aan de procedure hebben deelgenomen, alsmede alle lidstaten en de Commissie op de hoogte, als de Commissie niet de bevoegde toezichthoudende autoriteit is. Als de Commissie als bevoegde toezichthoudende autoriteit tot de bevinding komt dat een verstoring wordt afgezwakt door het positieve effect van de ondersteunde economische activiteit of investering, sluit zij de zaak op dezelfde wijze. 4.1.6Herstelmaatregelen Om de door de buitenlandse subsidie veroorzaakte verstoringen te verhelpen, kunnen herstelmaatregelen worden opgelegd. Krachtens de staatssteunregels van de EU moet staatssteun die is verleend en niet in overeenstemming is met die regels, met interest worden terugbetaald aan de lidstaat die de staatssteun heeft verleend. Als dit principe wordt toegepast op het geval van buitenlandse subsidies, zou dat betekenen dat het financiële voordeel van een buitenlandse subsidie door middel van herstelbetalingen aan het derde land zou moeten worden geëlimineerd. Bij buitenlandse subsidies echter kan het in de praktijk moeilijk zijn om ondubbelzinnig vast te stellen dat deze subsidie daadwerkelijk en onomkeerbaar aan het derde land wordt terugbetaald. Misschien moet dus worden overwogen de bevoegde toezichthoudende autoriteit een reeks alternatieve herstelmaatregelen ter beschikking te stellen. Daarbij kan het gaan om structurele maatregelen en gedragswijzigingen maar ook om herstelbetalingen aan de EU of de lidstaten. Bij het bepalen van de passende herstelmaatregelen zou rekening moeten worden gehouden met de specifieke kenmerken van de buitenlandse subsidie en het verstorende effect daarvan op de interne markt. Als een buitenlandse subsidie bijvoorbeeld een overname heeft vergemakkelijkt, kunnen structurele maatregelen geschikter zijn dan herstelbetalingen. Mogelijke herstelmaatregelen - voor het geval herstelbetalingen aan het derde land niet geschikt of niet haalbaar zijn - zijn onder meer:

·afstoting van bepaalde activa, vermindering van de capaciteit of van de aanwezigheid op de markt, zodat mogelijke verstoringen van de interne markt worden ingeperkt, met name die in verband met buitenlandse subsidies die specifiek worden verleend voor de bevordering van activiteiten op de interne markt, waarvoor inspiratie wordt gehaald uit onder meer de richtsnoeren inzake reddings- en herstructureringssteun; ·verbod op bepaalde investeringen; dit kan met name relevant zijn als een buitenlandse subsidie werd verstrekt voor een specifieke investering; ·verbod op de gesubsidieerde overname; ·toegang voor derden, bijvoorbeeld tot mobiliteit-apps van aanbieders van vervoersdiensten of zoals in het kader van de EU-richtlijnen voor de toepassing van de staatssteunregels in het kader van de snelle uitrol van breedbandnetwerken; ·vergunningen onder billijke, redelijke en niet-discriminerende (Frand) voorwaarden. Als een onderneming bijvoorbeeld subsidies ontvangt en telecomfrequenties verkrijgt of toegang verleent tot netwerken die dergelijke frequenties gebruiken, zou zij verplicht kunnen worden deze frequenties aan andere ondernemingen te gunnen; ·verbod op specifiek marktgedrag dat verband houdt met de buitenlandse subsidie; ·publicatie van bepaalde onderzoeks- en ontwikkelingsresultaten zodat andere ondernemingen die kunnen overnemen, bijvoorbeeld zoals in het kader van de verplichtingen voor belangrijke projecten van gemeenschappelijk Europees belang, of zoals bepaald in de groepsvrijstellingsverordening (Verordening (EU) nr. 651/2014); ·herstelbetalingen aan de EU of de lidstaten. Aangezien het gebrek aan transparantie over het algemeen een cruciaal probleem is, met name wat betreft de financiële betrekkingen tussen derde landen en overheidsbedrijven, zouden rapportage- en transparantieverplichtingen in de toekomst van toepassing zijn in elk geval waarin herstelmaatregelen worden opgelegd. Dergelijke rapportage- en transparantieverplichtingen kunnen bijvoorbeeld worden gebaseerd op de transparantierichtlijn (Richtlijn 2006/111/EG). Grotere transparantie kan bijdragen tot het voorkomen van verstoringen in de toekomst. De betrokken onderneming kan ook toezeggingen doen om de verstoring te beperken. Als de bevoegde toezichthoudende autoriteit deze toezeggingen voldoende acht, zou zij deze verbindend kunnen verklaren voor de onderneming. Als een onderneming niet voldoet aan de door de bevoegde toezichthoudende autoriteit opgelegde herstelmaatregelen of aan de toezeggingen die bindend zijn gemaakt, zou de bevoegde toezichthoudende autoriteit als sanctie voor de niet-naleving geldboeten en dwangsommen kunnen opleggen. Voor de bevoegdheden van de bevoegde toezichthoudende autoriteiten om herstelmaatregelen op te leggen zou een verjaringstermijn gelden van tien jaar, die ingaat op de dag waarop een subsidie wordt toegekend. Elke actie die de bevoegde toezichthoudende autoriteit ten aanzien van een buitenlandse subsidie onderneemt, zou de verjaringstermijn stuiten. Na iedere stuiting zou een nieuwe verjaringstermijn beginnen te lopen. 4.1.7Toezichthoudende autoriteiten Voorgesteld wordt dat zowel de Commissie als de lidstaten toezichthoudende autoriteiten aanwijzen. Er zouden coördinatiemechanismen worden ingesteld tussen de Commissie en de bevoegde nationale toezichthoudende autoriteit om de samenhang en doeltreffendheid van hun handhavingsacties te waarborgen. Voor een systeem zoals in deze module wordt beschreven, bieden gedeelde bevoegdheden tussen meerdere handhavingsinstanties de beste garantie dat de meest verstorende buitenlandse subsidies worden opgespoord en daadwerkelijk worden aangepakt. Zo zouden zowel de Commissie als de lidstaten hun respectieve sterke punten kunnen gebruiken om ervoor te zorgen dat verstoringen door buitenlandse subsidies binnen de EU naar behoren worden gecontroleerd. De lidstaten kunnen putten uit hun rechtstreekse kennis van de werking van hun binnenlandse markten. In bepaalde omstandigheden kunnen buitenlandse subsidies echter gevolgen hebben voor meer dan één lidstaat. In die gevallen zou de Commissie beter in staat zijn om module 1 te handhaven en om te zorgen voor een coherente toepassing van de regels in de hele EU; zij heeft immers al ervaring met de toepassing van handelsbeschermingsinstrumenten en regels inzake staatssteun. Elke nationale toezichthoudende autoriteit zou bevoegd zijn om module 1 te handhaven in haar rechtsgebied, dat wordt gedefinieerd als het grondgebied van de betrokken lidstaat. De Commissie zou bevoegd zijn voor alle buitenlandse subsidies die een onderneming in de EU ten goede komen, ongeacht of het gaat om het grondgebied van één of meerdere EU-lidstaten. De Commissie zou ook exclusief bevoegd zijn voor de toets van het belang van de EU. Lidstaten kunnen op verzoek van de Commissie of op eigen initiatief input leveren. De Commissie en de lidstaten blijven echter vrij om te besluiten of zij een individueel geval van een mogelijk verstorende buitenlandse subsidie onderzoeken. Dit houdt dus in dat een buitenlandse subsidie kan worden onderzocht: ·door één enkele nationale toezichthoudende autoriteit; of ·door meerdere nationale toezichthoudende autoriteiten die parallel werken (als een buitenlandse subsidie ten goede komt van economische activiteiten in meer dan één lidstaat); of ·door de Commissie.

Mechanisme voor samenwerking en coördinatie Een systeem van gedeelde handhaving zou doeltreffende samenwerkingsmechanismen tussen de verschillende handhavingsinstanties vereisen. Samenwerking tussen de Commissie en de nationale toezichthoudende autoriteiten zou verlopen zoals de bestaande samenwerking op het gebied van antitrust, vastgelegd in Verordening (EG) nr. 1/2003. Dit zou worden gecombineerd met een mechanisme voor coördinatie tussen de lidstaten en de Commissie waarmee coherent en gecoördineerd kan worden gehandeld in het geval van een subsidie. Meer bepaald over het feit of er sprake is van een subsidie, zouden de nationale toezichthoudende autoriteiten gecoördineerd met de Commissie optreden tijdens het voorlopige onderzoek en het diepgaande onderzoek, zodat de samenhang wordt gewaarborgd met betrekking tot de uitvoering van de subsidiediscipline. Voorgesteld wordt om, zolang de Commissie geen diepgaand onderzoek start, de nationale toezichthoudende autoriteiten hun bevoegdheid om de zaak voort te zetten, te laten behouden. Zodra de Commissie echter een diepgaand onderzoek naar een buitenlandse subsidie start, zou zij daarvoor de exclusieve bevoegdheid krijgen, en zouden de nationale toezichthoudende autoriteiten hun zaken moeten opschorten. De nationale toezichthoudende autoriteiten zouden hun zaken alleen kunnen voortzetten indien de Commissie haar diepgaand onderzoek sluit. Om een efficiënte handhaving te waarborgen, kunnen de nationale toezichthoudende autoriteiten de Commissie verzoeken een zaak in te leiden; de Commissie zou de bevoegdheid behouden om een dergelijk verzoek te aanvaarden of te weigeren. Het kan ook wenselijk zijn een zaak van een of meer nationale toezichthoudende autoriteiten over te dragen aan de Commissie of vice versa. Met name als twee of meer nationale toezichthoudende autoriteiten een zaak behandelen met betrekking tot dezelfde buitenlandse subsidie, lijkt de Commissie beter geplaatst om de zaak te behandelen. De overdracht kan plaatsvinden zolang een zaak aanhangig is, en uitsluitend als zowel de verzoekende als de aangezochte autoriteit hiermee instemmen. De Commissie en de nationale toezichthoudende autoriteiten zouden elkaar ook inlichten bij de start van een voorlopig onderzoek en bij de start van een diepgaand onderzoek. Zij kunnen relevante documenten met elkaar delen, met inbegrip van vertrouwelijke informatie. Tijdens een diepgaand onderzoek moet de handelende nationale toezichthoudende autoriteit het advies van de Commissie inwinnen om na te gaan of al dan niet is voldaan aan de toets van het belang van de EU. De lidstaat moet het standpunt van de Commissie volgen. Voordat zij na een diepgaand onderzoek een besluit neemt over herstelmaatregelen of toezeggingen, raadpleegt de handelende nationale toezichthoudende autoriteit de Commissie en licht zij alle andere nationale toezichthoudende autoriteiten in. De Commissie van haar kant betrekt de nationale toezichthoudende autoriteiten bij haar besluitvorming door hun de mogelijkheid te bieden een advies uit te brengen over een ontwerpbesluit (na een diepgaand onderzoek). Als de Commissie of de nationale toezichthoudende autoriteiten geen bezwaren hebben met betrekking tot de verstoring van de mededinging ten gevolge van een buitenlandse subsidie en dus een zaak sluiten, stellen zij elkaar daarvan in kennis. Een dergelijke sluiting doet geen afbreuk aan de bevoegdheid van de andere toezichthoudende autoriteiten om de zaak voort te zetten of te openen en tot een ander besluit te komen. In dit verband moeten de nationale toezichthoudende autoriteiten ervoor zorgen dat hun besluit in nauwe samenwerking met de Commissie wordt genomen. 4.2Buitenlandse subsidies die de overname van EU-doelondernemingen vergemakkelijken (module 2) 4.2.1Basiskenmerken Module 2 is specifiek bedoeld voor het aanpakken van verstoringen als gevolg van buitenlandse subsidies die de overname van EU-doelondernemingen (zoals bedoeld in punt 4.2.2.1) vergemakkelijken. Kort samengevat is de module bedoeld om ervoor te zorgen dat buitenlandse subsidies hun ontvangers geen oneerlijk voordeel opleveren bij de overname van (belangen in) andere ondernemingen en heeft zij dus een minder breed toepassingsgebied dan module 1. Buitenlandse subsidies kunnen de interne markt verstoren door de overname van EU-doelondernemingen te vergemakkelijken. Dat kan ofwel 1) rechtstreeks door een subsidie te verbinden aan een bepaalde overname ofwel 2) onrechtstreeks door de financiële draagkracht van de overnemer feitelijk te verhogen, waardoor een overname zou worden vergemakkelijkt. Binnen deze module zou de bevoegde toezichthoudende autoriteit geplande overnames waarbij mogelijk buitenlandse subsidies betrokken zijn, vooraf onderzoeken in het kader van een verplicht kennisgevingsmechanisme. De beoordeling zou in twee fasen verlopen: een voorlopig onderzoek en indien nodig een diepgaand onderzoek. Als de bevoegde toezichthoudende autoriteit op basis van het voorlopige onderzoek voldoende bewijs heeft dat de overnemende onderneming buitenlandse subsidies ontvangt die de overname vergemakkelijken, zou zij een diepgaand onderzoek kunnen starten. Als er niet genoeg elementen zijn die de opening van het onderzoek naar de overname rechtvaardigen, zou de bevoegde toezichthoudende autoriteit geen verdere actie ondernemen en de zaak administratief sluiten. Als de bevoegde toezichthoudende autoriteit na afloop van het diepgaand onderzoek tot de bevinding komt dat een overname door buitenlandse subsidies werd vergemakkelijkt en de interne markt werd verstoord, zou zij twee mogelijkheden hebben: de toezeggingen van de aanmeldende partij aanvaarden die de verstoring doeltreffend zullen verhelpen of, in laatste instantie, de overname verbieden. Voor een doeltreffende uitvoering zou de bevoegde toezichthoudende autoriteit ook het recht hebben om ambtshalve een overname te beoordelen die door de overnemende partij had moeten worden aangemeld maar niet werd aangemeld, ook nadat die overname is afgerond. Deze beoordeling zou uiteindelijk kunnen leiden tot een verbod op de overname of, als zij al is afgerond, tot het ongedaan maken ervan. 4.2.2Toepassingsgebied van module 2 Module 2 is gericht op verstoringen als gevolg van buitenlandse subsidies die de overname van EU-doelondernemingen vergemakkelijken. In punt 4.2.2.1 worden de begrippen “overname”, “EU-doelonderneming” en “mogelijk gesubsidieerde overname” gedefinieerd voor de toepassing van module 2. In punt 4.2.2.2 wordt omschreven welke de twee potentiële aanleidingen zijn voor de verplichte voorafgaande kennisgeving. In punt 4.2.2.3 ten slotte worden drempels vastgesteld die bedoeld zijn om de toepassing van module 2 toe te spitsen op de meest problematische overnames. 4.2.2.1Definities Overname Voor de toepassing van deze module zou onder “overname” worden verstaan: ·de verwerving - rechtstreeks of onrechtstreeks - van de zeggenschap over een onderneming of

·de verwerving - rechtstreeks of onrechtstreeks - van ten minste [een specifiek percentage] % van de aandelen of stemrechten of andere “materiële invloed” in een onderneming. Daarom omvat module 2 dus ook de verwerving van significante maar mogelijk geen zeggenschap opleverende minderheidsrechten of minderheidsdeelnemingen. EU-doelonderneming Voorgesteld wordt een “EU-doelonderneming” te definiëren als elke onderneming die in de EU is gevestigd en daar een bepaalde minimumomzet boekt, maar ook andere criteria kunnen worden overwogen (zie punt 4.2.2.3). Mogelijk gesubsidieerde overname Mogelijk gesubsidieerde overnames zouden worden gedefinieerd als geplande overnames van een EU-doelonderneming waarbij een partij een financiële bijdrage heeft ontvangen van een overheid van een derde land (zoals beschreven in de definitie van buitenlandse subsidies in bijlage I). Voorgesteld wordt de relevante periode voor het ontvangen van een dergelijke financiële bijdrage te beperken tot de laatste [drie] kalenderjaren voorafgaand aan de kennisgeving, en voor financiële bijdragen verstrekt na de kennisgeving tot het jaar volgend op de afronding van de overname indien de financiële bijdrage later wordt verstrekt. Een voorbeeld van deze laatste situatie is een situatie waarin er een politieke belofte is om in de komende maanden een dergelijke financiële bijdrage te leveren. 4.2.2.2Verplichting tot voorafgaande kennisgeving Enkel voor mogelijk gesubsidieerde overnames zou de kennisgeving verplicht zijn, dus voor gevallen waarin een kennisgevende partij een financiële bijdrage van een autoriteit van een derde land heeft ontvangen de afgelopen drie jaar of verwacht te ontvangen in het komende jaar (zoals hierboven gedefinieerd). Bijgevolg zouden de kennisgevingen alleen gericht zijn op mogelijk problematische overnames, dus die waarbij een financiële bijdrage van een autoriteit van een derde land de overname vergemakkelijkt. Tegelijkertijd zou door de kennisgevingsverplichting te beperken tot mogelijk gesubsidieerde overnames, worden gerekend op een zekere mate van zelfbeoordeling door ondernemingen. De ondernemingen zouden moeten bepalen in welke mate zij financiële bijdragen van autoriteiten van derde landen hebben ontvangen om te weten of zij een overname moeten melden. Dit zou het risico inhouden dat fouten worden gemaakt of de verplichting wordt ontweken als ondernemingen niet op de hoogte zijn van dergelijke overheidssteun of niet bereid zijn deze bekend te maken. In tegenstelling tot de definitie van “buitenlandse subsidie”, zou het begrip “financiële bijdrage” van autoriteiten van derde landen (opgenomen in bijlage I als onderdeel van de definitie van buitenlandse subsidies) echter objectiever en minder controversieel moeten zijn aangezien het oordeel over de vraag of de bijdrage een subsidie is, open blijft. De definitie is ook afgestemd op andere algemeen gebruikte begrippen die ook betrekking hebben op financiële bijdragen (bijvoorbeeld in het kader van de WTO-regels en de EU-regels inzake staatssteun). Het lijkt daarom redelijk om aan te nemen dat de partijen zouden moeten weten of zij in de afgelopen drie jaar een vorm van financiële bijdrage van een autoriteit van een derde land hebben ontvangen (of die in het komende jaar nog zouden ontvangen). Bovendien zou de bevoegde toezichthoudende autoriteit beschikken over strikte (en dus afschrikkende) instrumenten om gevallen te behandelen waarin overnemers niet de vereiste kennisgevingen zouden doen over overnames. Met name zouden overnemers die niet de nodige kennisgevingen doen, het risico lopen op aanzienlijke geldboeten en de verplichting de transactie te ontbinden. 4.2.2.3Drempels Het hierboven beschreven kader kan voorzien in drempels om eventuele problematische gevallen van overnames met subsidiëring gerichter aan te pakken. De daadwerkelijke waarde van deze drempels zou afhangen van met name de gekozen opties met betrekking tot de EU-doelonderneming, de aanleiding om tot kennisgeving over te gaan en de gepaste bevoegde toezichthoudende autoriteiten (punt 4.2.7). Ten eerste zou de EU-doelonderneming – d.w.z. een in de EU gevestigde onderneming – kunnen worden gedefinieerd aan de hand van verschillende drempels om te garanderen dat alle belangwekkende overnames onder de definitie vallen (d.w.z. dat een transactie die aan een van de drempels voldoet, zou worden onderzocht): ·een kwalitatieve drempel die betrekking heeft op alle activa die in de toekomst een aanzienlijke omzet in de EU kunnen genereren en/of een kwantitatieve drempel die wordt bepaald aan de hand van de waarde van de transactie, ·een kwantitatieve drempel op basis van omzet, die bijvoorbeeld zou kunnen worden vastgesteld op 100 miljoen EUR, maar ook andere waarden, drempels of benaderingen kunnen worden overwogen. Over het algemeen breidt een lagere omzetdrempel het toepassingsgebied van een nieuw instrument uit en bestaat het risico dat het ook wordt toegepast bij een groter aantal kleine, potentieel minder relevante, overnames. Een hogere omzetdrempel vermindert dan weer de administratieve lasten van een systeem van voorafgaande kennisgeving, maar leidt er mogelijk toe dat potentieel relevante overnames niet worden gedekt. Bij de keuze van de drempel zal een evenwicht moeten worden gevonden tussen doeltreffendheid en doelmatigheid. Ten tweede zou de verplichting om over te gaan tot kennisgeving van potentieel gesubsidieerde overnames kunnen worden beperkt tot uitsluitend overnames die voor een welbepaald bedrag worden gefaciliteerd door de financiële bijdrage van autoriteiten van een derde land. Dat zou bijvoorbeeld het geval zijn wanneer de totale financiële bijdrage die de overnemende onderneming heeft ontvangen in de drie kalenderjaren voorafgaand aan de kennisgeving, meer bedraagt dan een bepaald bedrag of dan een bepaald percentage van de aankoopprijs. De criteria voor de gebeurtenis die de aanleiding kan vormen, moeten duidelijk worden gedefinieerd.

Tot slot zal de waarde van elk van deze drempels wellicht afhangen van de toezichthoudende autoriteit die met de uitvoering van module 2 is belast. De hierboven vermelde drempels zouden van toepassing kunnen zijn als de Commissie uitsluitend bevoegd zou worden om module 2 uit te voeren. Mogelijk zouden de drempels lager moeten zijn als de bevoegdheid zouden worden gedeeld met, of uitsluitend zou worden toegewezen aan de lidstaten (zie punt 4.2.7), als weerspiegeling van de kleinere omvang van de economieën van de lidstaten in vergelijking met de totale EU-economie. Aan deze kwantitatieve drempels kunnen nog bepaalde kwalitatieve criteria worden toegevoegd voor een beter evenwicht tussen het opsporen van mogelijke verstoringen en het beperken van de lasten voor de ondernemingen en de toezichthoudende autoriteiten. 4.2.3Beoordeling van verstoringen in verband met gesubsidieerde overnames Gesubsidieerde overnames kunnen het gelijke speelveld met betrekking tot investeringskansen op de interne markt verstoren. Een voorbeeld van een dergelijke verstoring is de mogelijkheid die een gesubsidieerde overnemer heeft om een beter bod te doen dan zijn concurrenten bij de overname van een onderneming. Deze manier van bieden verstoort de toewijzing van kapitaal en ondermijnt de mogelijke voordelen van de overname bijvoorbeeld op het gebied van efficiëntiewinsten. De rechtsnorm op grond waarvan de bevoegde toezichthoudende autoriteit de overname zou beoordelen, zou de verstoring van de interne markt zijn door het feit dat de overname wordt vergemakkelijkt door buitenlandse subsidies. Een bevoegde toezichthoudende autoriteit zou met andere woorden moeten aantonen dat de overname wordt vergemakkelijkt door een buitenlandse subsidie én dat daardoor de interne markt wordt verstoord. Buitenlandse subsidies kunnen een overname rechtstreeks dan wel feitelijk vergemakkelijken. Subsidies die de overname rechtstreeks vergemakkelijken, zijn subsidies die voor de overname worden verstrekt (waarbij het verband met de overname kan worden vastgesteld). Omdat zij ernstige schade veroorzaken aan het gelijke speelveld voor investeringen, zouden buitenlandse subsidies die overnames rechtstreeks vergemakkelijken, normaal gesproken worden beschouwd als verstorend voor de interne markt. Van een feitelijke vergemakkelijking zou sprake zijn in gevallen waarin buitenlandse subsidies de financiële draagkracht van de overnemer vergroten. In het geval van een feitelijke vergemakkelijking moeten gesubsidieerde overnames nader worden onderzocht om na te gaan of zij daadwerkelijk of potentieel het gelijke speelveld op de interne markt verstoren. Het algemene gebrek aan transparantie over buitenlandse subsidies en de complexiteit van de commerciële realiteit kunnen het moeilijk maken om de verstoring ten gevolge van specifieke gesubsidieerde overnames ondubbelzinnig vast te stellen. Om een dergelijke verstoring vast te kunnen stellen, zou dan ook gebruik moeten worden gemaakt van een verzameling indicatoren in verband met de gesubsidieerde overname en de relevante marktsituatie. Een niet-uitputtende lijst van toepasselijke indicatoren kan de volgende criteria omvatten: ·de relatieve omvang van de betrokken subsidie: hoe hoger het bedrag van de subsidie relatief gezien, hoe groter de waarschijnlijkheid dat de subsidie een negatief effect heeft op de interne markt; ·de situatie van de begunstigde: bijvoorbeeld, hoe groter de EU-doelonderneming of de overnemer, hoe groter de waarschijnlijkheid dat de gesubsidieerde overname verstoringen veroorzaakt. Of nog, hoe groter de onbenutte productiecapaciteit van de EU-doelonderneming of de overnemer, hoe groter de waarschijnlijkheid dat een gesubsidieerde overname verstoringen veroorzaakt. ·De situatie op de betrokken markt(en): bv. gesubsidieerde overnames waarbij de EU-doelonderneming actief is op markten met een structurele overcapaciteit, veroorzaken waarschijnlijk meer verstoringen dan andere. Of nog, gesubsidieerde overnames waarbij de EU-doelonderneming actief is op markten met een hoge mate van concentratie, veroorzaken waarschijnlijk meer verstoringen dan andere. Ook subsidies in snelgroeiende hoogtechnologische markten veroorzaken waarschijnlijk meer verstoringen. Het bestaan van concurrerende aanbiedingen is een aspect van de beoordeling of er sprake is van verstoring van de interne markt, zonder dat dit op zich doorslaggevend is. ·Het activiteitsniveau van de betrokken partijen op de interne markt: gesubsidieerde overnames waarbij de partijen, en met name de doelonderneming, beperkte activiteiten hebben op de interne markt in vergelijking met hun wereldwijde activiteiten, veroorzaken waarschijnlijk minder verstoringen dan andere. Ook zal worden overwogen of de bevoegde toezichthoudende autoriteit rekening zou kunnen houden met de vraag of de begunstigde bevoorrechte toegang heeft tot zijn binnenlandse markt (via maatregelen als de verlening van bijzondere of exclusieve rechten) die kan leiden tot een kunstmatig concurrentievoordeel dat als hefboom kan dienen op de interne markt van de EU en dat bijgevolg het verstorende effect van de subsidie nog vergroot. Als de bevoegde toezichthoudende autoriteit vaststelt dat een overname rechtstreeks of feitelijk door buitenlandse subsidies is vergemakkelijkt en de interne markt heeft verstoord, kan zij herstelmaatregelen opleggen zoals hieronder wordt uitgelegd (zie punt 4.2.6). 4.2.4Toets van het belang van de EU Net als in module 1 zou de vastgestelde verstoring worden afgewogen tegen het positieve effect dat de buitenlandse subsidie binnen de EU zou kunnen hebben (zie punt 4.1.4). 4.2.5Procedure Module 2 voorziet in een kennisgevingssysteem in twee stappen. In een eerste stap zouden de overnemers bij de bevoegde toezichthoudende autoriteit een korte bekendmaking moeten indienen. Deze bekendmaking zou de basisinformatie bevatten die de bevoegde toezichthoudende autoriteit nodig heeft om eventuele problematische verrichtingen met buitenlandse subsidies in kaart te brengen. Het zou daarbij voor zowel de overnemer als de doelonderneming onder meer om alle of een aantal van de volgende gegevens kunnen gaan: ·juridische informatie, ook wat betreft eigendom en governance; ·informatie over financiering;

·informatie over de omzet voor de laatste drie jaar (in de EU en wereldwijd); ·beschrijving van de bedrijfsactiviteiten (in de EU en wereldwijd); ·financiering van de transactie; ·voornaamste bronnen van de hele financiering van de overnemer; ·financiële bijdragen van de autoriteiten van derde landen die ten behoeve van de transactie zijn ontvangen; ·alle financiële bijdragen van de autoriteiten van derde landen die de laatste drie jaar zijn ontvangen; ·informatie over alternatieve kandidaat-overnemers in de afgelopen drie jaar, met inbegrip van de biedingen die zijn ontvangen als onderdeel van het verkoopproces van de doelonderneming. Van de voorgenomen overname zou een beknopte samenvatting kunnen worden gepubliceerd zodat belanghebbenden binnen een gestelde termijn opmerkingen kunnen indienen. In het kader van een systeem van voorafgaande kennisgeving zou er een zogenaamde standstillperiode zijn: de overnemers zouden de transactie niet kunnen afronden gedurende [x] werkdagen na ontvangst van de volledige kennisgeving door de bevoegde toezichthoudende autoriteit. Om de integriteit van het onderzoek en het systeem van voorafgaande kennisgeving te beschermen, zou de standstillperiode zo nodig kunnen worden verlengd als de partijen niet tijdig correcte informatie verstrekken. In de tussentijd zou de bevoegde toezichthoudende autoriteit de informatie bestuderen en in een tweede stap kunnen besluiten een diepgaand onderzoek in te stellen als zij over voldoende gegevens beschikt om aan te tonen dat de overnemende onderneming mogelijk buitenlandse subsidies heeft ontvangen die de overname vergemakkelijken. Als de bevoegde toezichthoudende autoriteit geen diepgaand onderzoek instelt, zou het de partijen toegestaan zijn de transactie aan het einde van de initiële standstillperiode na de kennisgeving af te ronden, onverminderd andere juridische verplichtingen (zoals de EU-concentratiecontrole of de screening BDI). Daarnaast zou de bevoegde toezichthoudende autoriteit op gemotiveerd verzoek van de overnemer kunnen afzien van de initiële standstillperiode, of de overnemer de toestemming kunnen geven om de transactie af te ronden zonder het einde van de periode af te moeten wachten. Als de bevoegde toezichthoudende autoriteit een diepgaand onderzoek opent, zou de standstillperiode worden verlengd: de partijen zouden de transactie niet kunnen afronden gedurende [x] werkdagen na ontvangst van de volledige informatie door de bevoegde toezichthoudende autoriteit. Net als in de voorlopige fase zou de standstillperiode zo nodig kunnen worden verlengd om de integriteit van het onderzoek en het systeem van voorafgaande kennisgeving te beschermen. Na het diepgaande onderzoek zijn drie resultaten mogelijk: ·Ten eerste zou de bevoegde toezichthoudende autoriteit kunnen concluderen dat er geen verstoring is (als gevolg van de vergemakkelijking van een overname) en besluiten geen bezwaar te maken tegen een overname. ·Ten tweede zou de bevoegde toezichthoudende autoriteit ook een besluit tot voorwaardelijke goedkeuring kunnen nemen waarbij de door de overnemer gedane toezeggingen juridisch bindend worden verklaard. Dergelijke herstelmaatregelen zouden een daadwerkelijke oplossing moeten bieden voor de verstoring als gevolg van de gefaciliteerde overname. ·Ten derde zou de bevoegde toezichthoudende autoriteit kunnen besluiten de voorgenomen transactie te verbieden, als zij van oordeel is dat buitenlandse subsidies de overname vergemakkelijken en de interne markt verstoren op een manier die niet kan worden opgelost met toezeggingen. Om de doeltreffendheid van het systeem van verplichte voorafgaande kennisgeving te waarborgen en ervoor te zorgen dat het niet kan worden ontweken, zou de bevoegde toezichthoudende autoriteit ambtshalve een onderzoek kunnen openen naar een overname die binnen het toepassingsgebied van module 2 valt indien de overnemer geen melding maakt van een overname waarvoor een voorafgaande kennisgeving verplicht is. De bevoegde toezichthoudende autoriteit zou ook een administratieve procedure wegens schending van de procedureregels kunnen inleiden, bijvoorbeeld wanneer er aanwijzingen zijn dat de door de partijen ingediende opmerkingen misleidende of onvolledige informatie bevatten of wanneer er aanwijzingen zijn dat de bindende toezeggingen niet correct zijn uitgevoerd, of ingeval een transactie had moeten worden aangemeld maar niet werd aangemeld. De sancties voor een schending van de procedureregels zouden ontradend moeten werken. De procedure zou derhalve voorzien in de noodzakelijke mechanismen om de nodige informatie te verzamelen, in de vorm van strenge sancties voor het verstrekken van onvolledige of onjuiste informatie, en in de standstillverplichting waardoor de overname niet kan worden uitgevoerd voordat de Commissie een besluit neemt. 4.2.6Herstelmaatregelen

De overnemer kan passende toezeggingen doen om de verstoringen door buitenlandse subsidies te corrigeren en de bevoegde toezichthoudende autoriteit zou, indien zij deze toezeggingen doeltreffend acht, deze bindend maken. In dit verband is punt 4.1.6 betreffende herstelmaatregelen in module 1 in principe mutatis mutandis van toepassing. Er kunnen weliswaar enige verschillen zijn tussen de twee modules. In het kader van module 2 kunnen herstelbetalingen en transparantieverplichtingen in de praktijk minder efficiënte herstelmaatregelen blijken te zijn. Daarom zal bij toezeggingen de nadruk waarschijnlijk liggen op structurele maatregelen. 4.2.7Toezichthoudende autoriteiten In dit deel wordt aandacht besteed aan het institutionele kader om het effect van buitenlandse subsidies op de interne markt aan te pakken. Er wordt nagegaan in welke mate de bevoegdheden aan de EU of aan de lidstaten kunnen worden toegekend, dan wel tussen de twee niveaus kunnen worden gedeeld. Een systeen voor handhaving vooraf voor overnames op basis van kennisgevingen is moeilijker te hanteren door meerdere handhavingsinstanties dan systemen zoals in module 1, met name als gevolg van aanzienlijke tijdsdruk. Er zouden meerdere administratieve mechanismen moeten worden opgezet om kennisgevingen binnen korte termijnen te behandelen, passende drempels voor elke handhavingsinstantie moeten worden bepaald en complexe verwijzingssystemen moeten worden ingevoerd voor wanneer de drempels niet tot passende toewijzing van zaken leiden. Bovendien kan het moeilijker worden om consistentie tussen de handhavingsinstanties te bereiken. In het licht van het bovenstaande wordt voorgesteld de Commissie uitsluitend bevoegd te maken voor de handhaving van module 2 met voorafgaande kennisgeving van overnames. Een dergelijk gecentraliseerd systeem op EU-niveau zou de totale handhavingskosten doen dalen, zowel voor overheden als voor ondernemingen, en zou de rechtszekerheid vergroten. Met name zou een dergelijk systeem zorgen voor één enkel loket voor de hele EU waar overnames boven een bepaalde drempel worden gecontroleerd, en voorkomen dat ondernemingen voor één gesubsidieerde overname te maken zouden hebben met autoriteiten van meerdere lidstaten tegelijk. Ook zou worden voorkomen dat de lidstaten 27 vergelijkbare gecentraliseerde administratieve constructies voor controle vooraf zouden moeten opzetten, vooral wanneer er nog niet voldoende ervaring is om te bepalen hoeveel overnames negatieve gevolgen hebben ondervonden van buitenlandse subsidies. De lidstaten zouden via een informatiemechanisme aan het begin en in de loop van de procedure van de Commissie worden betrokken en zouden worden geraadpleegd over de definitieve besluiten na diepgaande onderzoeken. Als module 2 wordt gecombineerd met module 1 zouden de lidstaten hoe dan ook overnames ambtshalve kunnen onderzoeken, zelfs onder de in module 2 vastgestelde drempelwaarden, zodat met al bij al beperkte administratieve kosten voor de handhaving door de overheid een doeltreffend systeem voor de controle van buitenlandse subsidies zou worden opgezet. 4.3Buitenlandse subsidies in overheidsopdrachten (module 3) 4.3.1Inleiding De totstandkoming van een eengemaakte markt voor overheidsopdrachten is een van de belangrijkste verworvenheden van de interne markt. Door aanbestedingen in de hele EU bekend te maken wordt transparantie gegarandeerd en worden marktkansen gecreëerd voor bedrijven binnen de Unie en ook voor bedrijven van buiten de Unie. De EU-regels inzake overheidsopdrachten waarborgen eerlijke voorwaarden voor alle marktdeelnemers die meedingen naar projecten op de EU-aanbestedingsmarkt, en zorgen voor een gelijk speelveld voor de toegang tot overheidsopdrachten. In de aanbestedingsprocedure kunnen gunningscriteria, bijvoorbeeld sociale of milieucriteria, technische specificaties en/of voorwaarden met betrekking tot de uitvoering van de opdracht, bijdragen tot een gelijk speelveld. Het kader voor overheidsopdrachten berust op andere EU-instrumenten om verstoringen van de mededinging tegen te gaan en het gelijke speelveld in de praktijk te handhaven. Zo zorgt het staatssteuntoezicht er bijvoorbeeld voor dat inschrijvers niet profiteren van met de interne markt van de EU onverenigbare staatssteun die de mededinging in een specifieke aanbestedingsprocedure zou kunnen verstoren. Deze module, die tot uitvoering moet worden gebracht met een passend rechtsinstrument (zie punt 4.3.3.3), zorgt ervoor dat buitenlandse subsidies kunnen worden aangepakt in afzonderlijke aanbestedingsprocedures. Europese aanbestedende diensten zouden verplicht zijn marktdeelnemers die verstorende buitenlandse subsidies hebben ontvangen, uit te sluiten van openbare aanbestedingsprocedures. Deze nieuwe uitsluitingsgrond zou gelden voor de desbetreffende procedure maar zou ook kunnen leiden tot uitsluiting van daaropvolgende aanbestedingsprocedures indien aan bepaalde voorwaarden is voldaan. Het toepassingsgebied van deze uitsluitingsgrond zal worden bepaald rekening houdend met de internationale verplichtingen van de EU in het kader van de WTO-overeenkomst inzake overheidsopdrachten (GPA) en een aantal bilaterale overeenkomsten die voorzien in toegang tot de aanbestedingsmarkt van de EU. 4.3.2Verstoringen door buitenlandse subsidies in het kader van aanbestedingsprocedures Om het gelijke speelveld op dit welbepaalde gebied te vrijwaren, zou een onderzoek worden gevoerd dat specifiek gericht is op verstoringen in overheidsopdrachten. Daarom zou het bestaan van een buitenlandse subsidie (het bestaan van de financiële bijdrage en het voordeel) worden vastgesteld volgens dezelfde beginselen als die welke in bijlage I bij dit witboek zijn beschreven, maar zou de afwezigheid dan wel de aanwezigheid van het effect van de buitenlandse subsidie worden beoordeeld met betrekking tot een specifieke aanbestedingsprocedure. Er moet worden vastgesteld of de deelname aan de aanbestedingsprocedure door de buitenlandse subsidie wordt gefaciliteerd, namelijk of de marktdeelnemer die de subsidie ontvangt, daardoor in staat wordt gesteld aan de procedure deel te nemen ten nadele van niet-gesubsidieerde ondernemingen. Buitenlandse subsidies in aanbestedingen kunnen dus leiden tot een verstoring van de aanbestedingsprocedure, hetzij rechtstreeks, door expliciet een verband te leggen tussen de subsidie en een bepaald aanbestedingsproject, hetzij indirect, door de facto de financiële draagkracht van de ontvanger te verhogen. Indien dit de ontvanger in de mogelijkheid stelt een bod in te dienen dat anders – zonder de subsidie – economisch minder houdbaar zou zijn, met name in het geval van biedingen die ver onder de marktprijs of onder de kostprijs liggen, kan een verstoring worden vermoed. In andere gevallen kan de verstoring worden onderzocht overeenkomstig de in punt 4.1.3 geformuleerde beginselen en criteria voor zover deze relevant zijn en bruikbaar om aan te tonen dat de buitenlandse subsidie de deelname aan de aanbestedingsprocedure faciliteert. 4.3.3Procedure 4.3.3.1Inleiding van de procedure Marktdeelnemers die aan aanbestedingsprocedures deelnemen, zouden bij het indienen van hun bod de aanbestedende dienst ervan in kennis moeten stellen of zij, en ook eventuele leden van hun consortium, of onderaannemers en leveranciers een financiële bijdrage in de zin van bijlage I hebben ontvangen binnen een termijn van drie jaar voorafgaand aan de deelname aan de procedure, en of een dergelijke financiële bijdrage kan worden verwacht tijdens de uitvoering van de opdracht. Teneinde alleen op te treden ten aanzien van buitenlandse subsidies in overheidsopdrachten die een verstoring van de aanbestedingsprocedure zouden kunnen veroorzaken, en om de administratieve lasten voor aanbestedende diensten en de bevoegde toezichthoudende autoriteiten te beperken, moeten drempels en bijkomende voorwaarden voor kennisgeving worden ingevoerd, zoals: ·De relevante periode van subsidiëring zou kunnen worden beperkt, bijvoorbeeld tot een periode van [drie] kalenderjaren vóór de datum van de kennisgeving en met daaronder inbegrepen, het jaar volgend op de verwachte uitvoering van de opdracht.

·Kennisgeving zou alleen verplicht kunnen zijn boven een bepaalde waarde van de buitenlandse financiële bijdrage. ·Er zou een drempel kunnen worden bepaald die hoger ligt dan de drempels voor de toepassing van de richtlijnen inzake overheidsopdrachten. Met de invoering van deze voorwaarden en drempels zou worden beoogd het instrument toe te spitsen op de meest relevante gevallen. In het algemeen zou het toepassingsgebied van het instrument breder worden wanneer de drempel voor kennisgeving wordt verlaagd en de bovengenoemde voorwaarden niet gelden, en bestaat het risico dat een groter aantal potentieel minder relevante gevallen van deelname aan aanbestedingsprocedures in behandeling wordt genomen. Omgekeerd verminderen de administratieve lasten van een stelsel van voorafgaande kennisgeving wanneer de drempel voor kennisgeving hoger wordt maar mogelijk worden dan niet langer alle potentieel relevante gevallen behandeld. Voor inschrijvingen met subsidies in aanbestedingsprocedures die buiten het toepassingsgebied van module 3 vallen, blijft de mogelijkheid om deze gedragingen in het kader van module 1 aan te pakken voor zover verstoringen op de interne markt worden veroorzaakt. In het algemeen zou de kennisgeving de nodige informatie moeten bevatten om te beoordelen of de marktdeelnemer in het kader van de aanbestedingsprocedure buitenlandse subsidies ontvangt. Een volledige kennisgeving moet ten minste de volgende elementen bevatten: ·juridische informatie, met inbegrip van eigendom en bestuur van de inschrijver, eventuele leden van het consortium en onderaannemers en leveranciers die financiële bijdragen uit het buitenland hebben ontvangen; ·voornaamste bronnen van de totale financiering van de inschrijver; ·totaal bedrag aan buitenlandse financiële bijdragen die de inschrijver de voorbije drie jaar heeft ontvangen; ·buitenlandse financiële bijdragen die de inschrijver specifiek heeft ontvangen met het oog op deelname aan de aanbestedingsprocedure; ·buitenlandse financiële bijdragen die de inschrijver tijdens de verwachte uitvoering van de opdracht zal ontvangen. Na onderzoek van de volledigheid van de kennisgeving zou de aanbestedende dienst de kennisgeving doorzenden aan de bevoegde toezichthoudende autoriteit (zie hieronder punt 4.3.3.2), om de informatie te onderzoeken en het bestaan van een buitenlandse subsidie te beoordelen. Om redenen van transparantie zouden de kennisgevingen worden gepubliceerd. Er zouden strikte en ontradende instrumenten moeten worden ingevoerd om gevallen te behandelen waarin marktdeelnemers zich niet houden aan de verplichting tot kennisgeving of onjuiste informatie verstrekken. Met name niet-naleving van de kennisgevingsverplichting zou door de aanbestedende dienst kunnen worden bestraft met hoge geldboeten en in het uiterste geval uitsluiting van de aanbestedingsprocedure of beëindiging van de lopende opdracht. Een verplichting tot voorafgaande kennisgeving in geval van gesubsidieerde deelname aan aanbestedingsprocedures zou enige zelfevaluatie door marktdeelnemers vereisen. Zij moeten nagaan in hoeverre zij buitenlandse financiële bijdragen ontvangen en zich ervan vergewissen of zij de verplichting hebben om een inschrijving te melden waarin sprake is van een financiële bijdrage. Een dergelijke zelfbeoordeling houdt een aanzienlijk risico in op fouten en opzettelijke ontwijking door marktdeelnemers omdat zij zich mogelijk niet bewust zijn van het bestaan van een financiële bijdrage of niet bereid zijn het bestaan daarvan aan de aanbestedende diensten bekend te maken. Derde partijen en concurrenten hebben daarom het recht de aanbestedende dienst mee te delen dat er een kennisgeving had moeten plaatsvinden in de procedure. Deze opmerkingen moeten gemotiveerd zijn en prima facie bewijzen dat een kennisgeving noodzakelijk is. 4.3.3.2Onderzoek door de bevoegde toezichthoudende autoriteit en interactie met de lopende aanbestedingsprocedure Voorgesteld wordt, zoals in module 1, zowel aan de Commissie als aan de nationale autoriteiten bevoegdheden te verlenen en ook met het oog op samenhang te zorgen voor coördinatie in het systeem. De samenwerking tussen de Commissie en de nationale toezichthoudende autoriteiten zou op dezelfde wijze kunnen verlopen als de bestaande samenwerking in antitrustzaken overeenkomstig Verordening (EG) nr. 1/2003. Na ontvangst van de volledige kennisgeving zendt de aanbestedende dienst de kennisgeving door aan de bevoegde toezichthoudende autoriteit op het niveau van de lidstaat om de informatie te onderzoeken en het bestaan van een buitenlandse subsidie te beoordelen. De aanbestedende dienst kan ook de nationale toezichthoudende autoriteit waarschuwen wanneer hij over voldoende aannemelijke informatie beschikt dat een inschrijver een buitenlandse subsidie zou hebben ontvangen die niet gemeld is. Het onderzoek zal bestaan uit twee stappen met een voorlopige beoordeling en een diepgaand onderzoek. In de voorlopige beoordeling zal de nationale toezichthoudende autoriteit er zich op toeleggen de nodige informatie in te winnen over het bestaan van een buitenlandse subsidie en de voorwaarden waaronder deze is verleend. Indien de nationale toezichthoudende autoriteit in het kader van de voorlopige beoordeling concludeert dat er geen sprake is van een buitenlandse subsidie, meldt zij de aanbestedende dienst dat zij tot deze conclusie is gekomen en dat zij niet voornemens is een diepgaand onderzoek te openen. Indien de nationale toezichthoudende autoriteit in het kader van de voorlopige beoordeling echter concludeert dat er sprake kan zijn van een buitenlandse subsidie, stelt zij een diepgaand onderzoek in om het bestaan van een buitenlandse subsidie te bevestigen. In beide gevallen stelt de nationale toezichthoudende autoriteit de Commissie, de aanbestedende dienst en alle bevoegde toezichthoudende autoriteiten van de andere lidstaten daarvan in kennis door middel van een samenvatting. Aan het einde van de diepgaande procedure kan de nationale toezichthoudende autoriteit concluderen dat er geen sprake is van een buitenlandse subsidie in de aanbestedingsprocedure of kan zij besluiten dat er een buitenlandse subsidie bestaat (zie punt 4.3.3.3). In beide gevallen en voordat deze conclusie aan de aanbestedende dienst wordt meegedeeld, zendt de nationale toezichthoudende autoriteit echter een ontwerpbesluit aan de Commissie, waardoor wordt gewaarborgd dat het besluit van de nationale autoriteit tot stand komt in nauwe samenwerking met de Commissie. De beoordeling moet ervoor zorgen dat de procedures voor het plaatsen van overheidsopdrachten zo weinig mogelijk vertraging oplopen. Daarom moeten strikte termijnen worden ingevoerd, zoals maximaal [15] werkdagen voor de voorlopige beoordeling door de nationale toezichthoudende autoriteit en [niet meer dan 3 maanden] voor een diepgaande beoordeling. Indien de Commissie in kennis wordt gesteld van het definitieve besluit en niet akkoord gaat met de beoordeling van de nationale toezichthoudende autoriteit, wordt de termijn voor de diepgaande beoordeling verlengd. Tijdens het onderzoek mag de aanbestedende dienst de opdracht niet gunnen aan de marktdeelnemer ten aanzien waarvan het onderzoek loopt. In andere gevallen wordt de aanbestedingsprocedure voortgezet. Dit heeft een aantal gevolgen:

·Na de kennisgeving en de doorzending ervan aan de bevoegde toezichthoudende autoriteit zou de aanbestedende dienst het onderzoek van de inschrijvingen moeten voortzetten. ·De dienst kan vaststellen aan welke de marktdeelnemer de opdracht zou worden gegund op basis van een beoordeling waarin geen rekening wordt gehouden met een mogelijk verstorende buitenlandse subsidie. ·Indien er ten aanzien van deze marktdeelnemer geen onderzoek loopt, kan de aanbestedende dienst de opdracht gunnen en de aanbestedingsprocedure afsluiten. In dat geval wordt de bevoegde toezichthoudende autoriteit daarvan op de hoogte gebracht. ·Indien er een onderzoek loopt ten aanzien van de marktdeelnemer waaraan de opdracht wordt gegund, dient de aanbestedingsprocedure te worden geschorst totdat de bevoegde toezichthoudende autoriteit haar onderzoek van de buitenlandse subsidie heeft volbracht en haar advies aan de aanbestedende dienst heeft doorgezonden. 4.3.3.3Herstelmaatregelen Indien de toezichthoudende autoriteit in haar beoordeling bevestigt dat de marktdeelnemer een buitenlandse subsidie heeft ontvangen, zou de aanbestedende dienst bepalen of deze subsidie de aanbestedingsprocedure heeft verstoord. Indien dat het geval is, wordt de marktdeelnemer uitgesloten van de lopende aanbestedingsprocedure. Ook kan worden overwogen deze marktdeelnemer van toekomstige aanbestedingsprocedures uit te sluiten voor een maximale termijn van [drie] jaar. Tijdens deze periode zal de marktdeelnemer de kans krijgen aan te tonen dat hij niet langer profiteert van een verstorende buitenlandse subsidie bij het deelnemen aan een aanbestedingsprocedure. In dat geval kan hij deelnemen aan toekomstige aanbestedingsprocedures. Meer in het bijzond