NL Publicatieblad van de Europese Unie C 389/35

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het Europees burgerinitiatief (herziening)

(initiatiefadvies)

(2016/C 389/05)

Rapporteur: Antonio LONGO

Het Europees Economisch en Sociaal Comité (EESC) heeft op 21 januari 2016 besloten overeenkomstig artikel 29, lid 2, van zijn reglement van orde een initiatiefadvies op te stellen over

„Het Europees burgerinitiatief (herziening)”.

(initiatiefadvies)

Het met de voorbereidende werkzaamheden belaste subcomité heeft zijn advies goedgekeurd op 17 mei 2016.

Het Europees Economisch en Sociaal Comité heeft tijdens zijn 518e zitting van 13 en 14 juli 2016 (vergadering van 13 juli) het volgende advies met 107 stemmen vóór en 1 tegen, bij 1 onthouding, goedgekeurd.

1. Conclusies en aanbevelingen

1.1. Vier jaar na de inwerkingtreding van de EBI-verordening benadrukt het Europees Economisch en Sociaal Comité de centrale rol van de burgers in het Europese project en het vermogen van het EBI om het democratisch tekort te helpen wegwerken door het ondersteunen van een actief burgerschap en de participatieve democratie.

1.2. Het EESC onderschrijft de standpunten ter zake van het Europees Parlement, het Comité van de Regio’s en de Europese ombudsvrouw, en is van mening dat het Europees burgerinitiatief zijn volledige potentieel nog niet heeft benut wegens tekortkomingen van de verordening, waarvan de herziening wordt gevraagd.

1.3. Het EESC heeft immers ernstige problemen vastgesteld van technische, juridische en bureaucratische aard, alsook een duidelijke overbelasting van de Europese Commissie, waardoor de volledige verspreiding, uitvoering en follow-up van succesvolle initiatieven wordt belemmerd.

1.4. Met het oog op de herziening van de verordening stelt het EESC de volgende maatregelen voor:

1.4.1. Toestaan dat burgercomités zelf de datum kiezen waarop zij van start gaan met het verzamelen van steunbetuigingen.

1.4.2. Wettelijke erkenning verlenen aan burgercomités om de strafrechtelijke aansprakelijkheid van organisatoren voor een moedwillige fout of grove nalatigheid te beperken, naar het voorbeeld van Richtlijn 2008/99/EG inzake de bescherming van het milieu door middel van het strafrecht.

1.4.3. Totstandbrenging van een eenloketsysteem, fysiek en online, waar burgers inlichtingen en assistentie kunnen krijgen voor het indienen van initiatieven.

1.4.4. De voorstellen bestuderen die gericht zijn op een verlaging van de minimumleeftijd voor ondersteuning van en deelname aan een EBI, zoals gevraagd door het Europees Parlement en het Comité van de Regio’s.

1.4.5. Oplossen van het kennelijke belangenconflict binnen de Commissie, die enerzijds de rol van „institutionele raadgever” en anderzijds die van „rechter” op zich neemt. In dit verband kan het EESC, dat zich wil blijven inzetten voor de reeds ingediende initiatieven, een vanzelfsprekende kandidaat zijn voor de rol van facilitator en institutionele raadgever.

1.4.6. Zorgen voor een adequate follow-up van succesvolle initiatieven, door de Commissie te verzoeken om binnen twaalf maanden na het einde van de campagne een wetgevingsvoorstel op te stellen of naar behoren te motiveren waarom zij besluit geen voorstel in te dienen. Bij uitblijven van een voorstel hoopt het EESC dat het Europees Parlement druk uitoefent op de Commissie op grond van artikel 225 VWEU.

1.5. Het EESC benadrukt dat sommige problemen geen herziening van de verordening vereisen en dus onmiddellijk moeten worden aangepakt om potentiële organisatoren niet te ontmoedigen. Om dit instrument doeltreffender en gebruikersvriendelijker te maken dringt het Comité aan op de volgende maatregelen:

1.5.1. De Commissie zou, om de registratie transparanter te maken, duidelijke en eenvoudige procedures moeten goedkeuren en gedetailleerde antwoorden en oplossingen moeten bieden voor initiatieven die worden afgewezen, zodat de burgercomités deze kunnen wijzigen en opnieuw kunnen indienen.

1.5.2. De Commissie moet haar onderhandelingen met de lidstaten voortzetten om de nationale voorschriften voor het verzamelen van gegevens te vereenvoudigen, verminderen en standaardiseren. Met name wordt voorgesteld om de vereiste persoonlijke identificatiedocumenten te beperken en alle burgers in staat te stellen de initiatieven te ondertekenen in hun land van verblijf.

1.5.3. De gratis software voor het online inzamelen van steunbetuigingen (OCS) (1) moet een permanent karakter krijgen om de verzameling en catalogisering van de steunbetuigingen en de controle door de nationale instanties te vereenvoudigen. Dit instrument zou ook toegankelijk moeten worden gemaakt voor personen met een handicap.

1.6. Met het oog op de verspreiding en inworteling van het EBI, beveelt het EESC het volgende aan:

1.6.1. Versterking van de voorlichting en bewustmaking van de burgers over het EBI-instrument met gerichte campagnes, door burgercomités in staat te stellen de ondertekenaars te informeren over de bereikte resultaten, en in het bijzonder door de Commissie meer bekendheid te laten geven aan de follow-up van succesvolle initiatieven.

1.6.2. Waarborgen van de meertaligheid en zoeken naar nieuwe methoden om het online inzamelen van handtekeningen te koppelen aan de sociale en digitale media, teneinde een steeds breder publiek te bereiken.

1.6.3. Ervoor zorgen dat, in principe, iedere burger van de Europese Unie een EBI kan organiseren, door de mogelijkheid te bieden voor het ondersteunen van de uitgaven die nodig zijn voor het voeren van een campagne, in het geval dat een EBI officieel is geregistreerd.

1.7. Het EESC stelt voor een institutioneel forum over de Europese burgerparticipatie op te richten, dat een permanente plaats van discussie en debat moet worden binnen het Comité, naar het voorbeeld van het Europees Migratieforum en voortbouwend op de eerder gelanceerde Dag van het Europees Burgerinitiatief. Het thema zou onderwerp kunnen zijn van een specifiek en meer gedetailleerd voorstel van het Comité in een ad-hocinitiatiefadvies.

2. Inleiding

2.1. Het initiatiefrecht van Europese burgers is geïntroduceerd door het Verdrag van Lissabon (2) als innovatief instrument voor een transnationale participatieve democratie. Hierdoor kunnen één miljoen EU-burgers uit ten minste zeven lidstaten de Europese Commissie verzoeken om wetgeving voor te stellen over zaken waarvoor de EU bevoegd is. Het is de bedoeling om de burgers actief te betrekken bij het Europese besluitvormingsproces, door hen indirect een recht van initiatief op wetgevingsgebied te bieden.

2.2. De regels en procedures voor het Europees burgerinitiatief (EBI) zijn vastgelegd in een verordening van de EU die is goedgekeurd op 16 februari 2011 en in werking is getreden op 1 april 2012 (3).

2.3. Een EBI kan worden georganiseerd en/of ondertekend door alle Europese burgers die de kiesgerechtigde leeftijd hebben voor de verkiezingen voor het Europees Parlement (4). De initiatieven mogen niet door organisaties worden beheerd, maar organisaties mogen een burgerinitiatief wel steunen, mits dit volledig transparant gebeurt.

2.4. De procedure voor het EBI kan worden samengevat in de volgende drie stappen:

2.4.1. De aanloopfase voorziet in de oprichting van een „burgercomité” (5), de officiële registratie van het initiatief (6) — nadat de Commissie heeft beoordeeld of het aan de toelatingscriteria voldoet (7) — en de certificering van het online systeem voor het verzamelen van handtekeningen (8).

2.4.2. Tijdens de verzamelingsfase moeten 1 miljoen „steunbetuigingen” (handtekeningen) worden verzameld gedurende een periode van maximaal twaalf maanden in ten minste zeven EU-landen (9). De bevoegde nationale instanties dienen dit resultaat te certificeren (10).

2.4.3. Tijdens de indieningsfase wordt het initiatief onderzocht door de Commissie, na een ontmoeting met de organisatoren en een openbare hoorzitting in het Europees Parlement. De Commissie heeft vervolgens drie maanden de tijd om te reageren met een ad-hocmededeling en te bepalen of zij het voorstel goedkeurt en een wetgevingsprocedure opstart.

3. De eerste vier jaar van het Europees burgerinitiatief

3.1. Tot dusverre hebben meer dan 6 miljoen EU-burgers een EBI ondertekend. Hoewel 56 initiatieven zijn ingediend, zijn er slechts 36 geregistreerd door de Commissie, waarvan slechts 3 ten minste 1 miljoen handtekeningen hebben verzameld (11). Geen enkel initiatief heeft geleid tot een nieuw wetgevingsvoorstel, hoewel de Europese Commissie in sommige gevallen rekening heeft gehouden met het standpunt van de publieke opinie over specifieke aspecten.

3.2. De aanzienlijke technische, juridische en bureaucratische moeilijkheden die de organisatoren ondervonden en het feit dat de succesvolle initiatieven geen nieuwe wetgeving hebben opgeleverd, hebben de geloofwaardigheid van het burgerinitiatief ondermijnd. Dit blijkt ook duidelijk uit de drastische daling van het aantal geregistreerde initiatieven, dat van 16 in 2012 is gedaald tot 5 in 2015 (12), en het aantal ingezamelde steunbetuigingen, van meer dan 5 miljoen in 2012 tot enkele duizenden in 2015 (13).

3.3. De afgelopen vier jaar hebben veel organisatoren en vertegenwoordigers van het maatschappelijk middenveld (14) kritiek geleverd op de tekortkomingen en rigiditeit van het instrument, dat bedoeld was als een duidelijk, eenvoudig en gebruiksvriendelijk instrument. Dit werd bevestigd tijdens een openbare hoorzitting van het EESC op 22 februari 2016.

3.4. In februari 2015, drie jaar na de inwerkingtreding van deze verordening, heeft het Europees Parlement een studie (15) gepresenteerd over de stand van uitvoering van de verordening, waarin het oproept tot herziening ervan. De bevindingen van deze studie zijn in oktober 2015 opgenomen in een resolutie (16) waarmee het Parlement dit verzoek formeel heeft ingediend bij de Commissie, vergezeld van duidelijke en nauwkeurige voorstellen.

3.5. De Europese ombudsvrouw heeft in maart 2015, naar aanleiding van een verzoek om het doelmatig functioneren van de EBI-procedure en de rol en verantwoordelijkheden van de Commissie te verifiëren, 11 richtsnoeren opgesteld ter verbetering van het initiatief (17).

3.6. Het Comité van de Regio’s heeft in oktober 2015 een advies goedgekeurd waarin het ook aandrong op een snelle en grondige herziening van de verordening (18).

3.7. Als reactie op de talrijke verzoeken om de verordening te wijzigen, heeft de Commissie in april 2015, zoals bepaald in de verordening, een verslag (19) over de tot nog toe behaalde resultaten gepubliceerd, en in februari 2016 een follow-up (20) over de door het Parlement aangedragen voorstellen. In beide teksten erkent de Commissie dat organisatoren van een EBI diverse moeilijkheden ondervinden en dat verbeteringen kunnen worden aangebracht in de tenuitvoerlegging van het bestaande regelgevingskader, maar verwerpt zij herhaaldelijk elke mogelijkheid tot spoedige herziening van de huidige verordening.

3.8. De Europese instellingen, organisatoren van EBI’s en vertegenwoordigers van het maatschappelijk middenveld zijn het er nu wel over eens dat het EBI, ondanks enkele positieve resultaten, zijn volledig potentieel nog lang niet heeft benut als het gaat om beleidsvoorstellen en actieve participatie van burgers.

3.9. De belangrijkste problemen die door alle instellingen en belanghebbenden worden genoemd, worden hieronder samengevat.

3.9.1. Gebrek aan kennis en bewustzijn van de burgers en nationale instanties over het EBI-instrument (21).

3.9.2. De burgercomités ondervonden tijdens de registratie en verzameling van steunbetuigingen vele belemmeringen van technische, juridische en administratieve aard, waardoor de initiatieven zelf dreigden te mislukken.

3.9.3. Burgers die een initiatief wensten te ondertekenen ondervonden veel problemen in verband met de nationale wetgeving inzake gegevensbescherming.

3.9.4. De weinige succesvolle initiatieven die er waren zijn door de Commissie niet in aanmerking genomen om nieuwe wetgevingsvoorstellen uit te werken, maar alleen voor wetgevingsinitiatieven die hier onrechtstreeks verband mee hielden.

3.10. Dit zijn de voornaamste problemen die door burgercomités werden gesignaleerd:

3.10.1. Ontbreken van een juridische erkenning voor het burgercomité. Dit heeft nadelige gevolgen voor belangrijke praktische aspecten van een EBI, zoals fondsenwerving of de opening van een rekening-courant. Het feit dat de organisatoren persoonlijk aansprakelijk zijn „voor elke schade die zij veroorzaken” met het initiatief (22), heeft bovendien een afschrikkende werking.

3.10.2. Buitensporige rigiditeit in de toepassing van de toelatingscriteria van het EBI. Ongeveer 40 % van de initiatieven wordt door de Europese Commissie afgewezen tijdens de eerste fase van het proces, die van de „registratie” van het initiatief (23). Volgens het Europees Parlement moet meer onderzoek worden gedaan naar het interne belangenconflict binnen de Commissie, die enerzijds de organisatoren op de hoogte moet stellen en een beoordeling moet geven over de toelaatbaarheid van het initiatief, en anderzijds de geadresseerde van het initiatief is (24).

3.10.3. Overlappende activiteiten op de kalender van een EBI. De tijd die nodig is om in elke lidstaat de systemen voor het online verzamelen van steunbetuigingen te laten certificeren, maakt dat er nog minder tijd overblijft voor het verzamelen van steunbetuigingen — twaalf maanden is op zich al weinig.

3.10.4. Gebrek aan adequate ondersteuning door de Commissie, met name bij het opzetten en beheren van het initiatief. Bijzondere aandacht moet worden besteed aan de hosting en software voor het online verzamelen van handtekeningen (OCS, Online Collection Software), die gratis worden aangeboden door de Commissie, en de moeilijkheden van de organisatoren bij het opstellen en verspreiden van meertalige documentatie.

3.10.5. Het beheren van een EBI is een kostbare aangelegenheid. Dit wordt geïllustreerd door het feit dat de drie succesvolle initiatieven werden gesteund door grote maatschappelijke organisaties die de activiteiten op technisch, organisatorisch en financieel vlak hebben gesteund. Om geen afbreuk te doen aan het grondbeginsel van het Europees burgerinitiatief hebben veel organisatoren benadrukt dat er meer steun van de EU moet komen voor het lanceren van de campagne.

3.10.6. Buitensporige rigiditeit voor het verzamelen en verwerken van persoonsgegevens. In sommige lidstaten hebben de regels op dit gebied een afschrikkende werking gehad op de organisatie en ondertekening van nieuwe initiatieven. In sommige landen vereisen de wetten voor gegevensverzameling bovendien dat alleen rekening wordt gehouden met de handtekeningen die zijn verzameld van burgers die op het nationale grondgebied wonen, waardoor aan 11 miljoen mensen in feite het recht om deel te nemen wordt ontnomen (25).

3.10.7. Geringe betrokkenheid van de organisatoren bij de follow-up. Aangezien er nauwelijks gevolg is gegeven aan de succesvolle initiatieven, lijken de vergaderingen en hoorzittingen niet te volstaan om de aanzet te geven tot concrete wetgevende maatregelen van de Commissie.

3.11. 2016 wordt een cruciaal jaar voor het proces dat mogelijk zou kunnen leiden tot een herziening van het EBI. Dit initiatiefadvies vormt de bijdrage van het EESC aan dit proces, in het besef dat dit zo belangrijke en innovatieve instrument een enorm onbenut potentieel heeft voor de Europese besluitvormingsprocessen, in de geest van een echt Europees burgerschap.

4. Het EESC en het Europees burgerinitiatief

4.1. Als brug tussen de Europese instellingen en het maatschappelijk middenveld is het EESC van meet af aan betrokken geweest bij het debat over het Europees burgerinitiatief. Zo heeft het al verschillende adviezen (26) uitgebracht en een ad-hocgroep opgericht die voortdurend toezicht houdt op de ontwikkeling en uitvoering van dit recht (27).

4.2. Het EESC is ook actief betrokken bij het EBI-proces (28) met de dubbele rol van facilitator en institutionele raadgever. De belangrijkste initiatieven en bevoegdheden van het EESC op dit gebied zijn:

4.2.1. De „Dag van het Europees Burgerinitiatief”, een jaarlijks georganiseerde dag om samen met alle betrokken actoren de stand van zaken op te maken van de uitvoering en doeltreffendheid van het EBI. Dit evenement vergemakkelijkt ook de uitwisseling van beste praktijken en het netwerken tussen organisatoren en andere belanghebbenden.

4.2.2. De oprichting van een „EBI-helpdesk”, die er onder meer voor zorgt dat de beschrijvingen van door de Commissie gevalideerde initiatieven in de officiële talen van de EU worden vertaald.

4.2.3. Het beschikbaar stellen van zalen om de campagnes te helpen verspreiden.

4.2.4. De opstelling van een praktische gids, die nu toe is aan haar derde editie, om het Europees burgerinitiatief meer bekendheid te geven en te bevorderen (29). In een andere publicatie, getiteld Het Europees paspoort voor actief burgerschap (30), kent het EESC het Europees burgerinitiatief voorts een cruciale rol toe om de Europese burgers voor te lichten over hun rechten en de transnationale participatieve democratie te stimuleren.

4.2.5. De oprichting in 2016 van een openbaar archief van academische en wetenschappelijke publicaties over het EBI, dat openstaat voor alle burgers en dat kosteloos kan worden geraadpleegd.

4.2.6. De presentatie tijdens een zitting of afdelingsvergadering van de meest succesvolle geregistreerde initiatieven die niet in strijd zijn met het officiële beleid van het EESC in zijn adviezen, zorgt ervoor dat het EESC hier een passende zichtbaarheid aan kan geven zonder zijn neutraliteit te verliezen.

4.2.7. Het EESC neemt met eigen afgevaardigden deel aan door het Europees Parlement georganiseerde hoorzittingen over succesvolle initiatieven, om bij te dragen aan het proces van analyse en onderzoek door de Commissie.

5. Algemene opmerkingen

5.1. Het EESC spreekt opnieuw zijn krachtige steun uit voor het Europees burgerinitiatief. Vier jaar na de inwerkingtreding van de EBI-verordening zijn er bemoedigende gegevens als het gaat om de participatie, maar is er ook een enorm onbenut potentieel. Het EESC is van mening dat een juiste en volledige uitvoering van het EBI kan helpen om de groeiende kloof tussen de burgers en de Europese Unie te overbruggen.

5.2. Het EESC deelt de opvatting van het Europees Parlement, het Comité van de Regio’s en de Europese ombudsvrouw dat de gedeeltelijke en beperkte uitvoering van het EBI aan verschillende factoren te wijten is. Er zijn met name technische, juridische en bureaucratische beperkingen, maar er is ook duidelijk sprake van een institutionele kortsluiting vanwege een overbelasting van de Europese Commissie op het vlak van bevoegdheden en verantwoordelijkheid.

5.3. Het EESC is ook van mening dat sommige van deze problemen goed zijn opgelost door de Commissie, zoals in het geval van de levering van een gratis OCS-systeem, terwijl andere problemen helaas niet kunnen worden aangepakt zonder een herziening van de verordening zelf.

5.4. Het EESC dringt er dan ook bij de Commissie op aan een tweesporenbeleid te volgen: enerzijds tijdig optreden om de eenvoudigste en meest evidente technische en bureaucratische problemen op te lossen en/of te vereenvoudigen; anderzijds zo snel mogelijk een voorstel presenteren voor de hervorming van bovengenoemde verordening om de meer ingewikkelde institutionele, juridische en organisatorische problemen aan te pakken.

6. Specifieke opmerkingen

6.1. Met het oog op een vereenvoudiging en stroomlijning van het Europees burgerinitiatief doet het EESC de volgende voorstellen ter hervorming van de regelgeving:

6.1.1. Burgercomités zouden op een datum van hun keuze een begin moeten kunnen maken met het verzamelen van steunbetuigingen. Dit is van cruciaal belang om ervoor te zorgen dat zij effectief twaalf maanden de tijd hebben om handtekeningen te verzamelen.

6.1.2. Wettelijke erkenning — en indien noodzakelijk een speciale status — verlenen aan de burgercomités, om de strafrechtelijke aansprakelijkheid van organisatoren voor een moedwillige fout of grove nalatigheid te beperken, naar het voorbeeld van Richtlijn 2008/99/EG inzake de bescherming van het milieu door middel van het strafrecht.

6.1.3. Totstandbrenging van een eenloketsysteem, fysiek en online, waar belangstellende burgers inlichtingen en assistentie kunnen krijgen voor het indienen van initiatieven. Het belangrijkste is dat burgercomités adequate technische-juridische steun krijgen om hen te helpen bij de indiening van voorstellen en het percentage toelaatbare voorstellen te vergroten.

6.1.4. Zich buigen over de voorstellen om de minimumleeftijd voor ondersteuning van en deelname aan een EBI te verlagen, zoals is verzocht door het Parlement en het Comité van de Regio’s, om jongeren de kans te geven actief deel te nemen aan de opbouw van de Europese Unie.

6.1.5. Opsplitsen van de rol van „institutionele raadgever” en die van „rechter”, die nu beide door de Commissie worden uitgeoefend. Dit is van cruciaal belang om iets te doen aan het duidelijke belangenconflict binnen de Commissie en de volledige en doeltreffende uitvoering van het Europees burgerinitiatief te bevorderen.

6.1.5.1. Het EESC, dat zich wil blijven inzetten voor de reeds ingediende initiatieven, kan een vanzelfsprekende kandidaat zijn voor de rol van facilitator en institutionele raadgever.

6.1.6. Zorgen voor een adequate follow-up van succesvolle initiatieven. Zonder afbreuk te doen aan het initiatiefrecht van de Europese Commissie wordt deze laatste gevraagd om binnen twaalf maanden na het einde van de campagne een wetgevingsvoorstel op te stellen of naar behoren te motiveren waarom zij besluit geen voorstel in te dienen. Indien binnen de voorgeschreven termijn geen voorstel wordt gedaan hoopt het EESC dat het Europees Parlement druk uitoefent op de Commissie op grond van artikel 225 VWEU. Voorts dient de Commissie een nauwere band op te bouwen met de indieners van een initiatief, die verder gaat dan het houden van hoorzittingen in het Europees Parlement, om ervoor te zorgen dat het wetgevingsvoorstel voldoet aan de verwachtingen van degenen die het ondersteunen.

6.2. Het EESC is bovendien van mening dat de Europese Commissie:

6.2.1. Het registratieproces transparanter en efficiënter moet maken. De Commissie zou in het bijzonder een meer proactieve rol moeten spelen door gedetailleerde antwoorden en oplossingen te bieden indien een initiatief wordt afgewezen, om de burgercomités in staat te stellen het initiatief aan te passen om het in overeenstemming te brengen met de criteria van de geldende wetgeving.

6.2.2. De onderhandelingen met de lidstaten moet voortzetten om de nationale voorschriften voor het verzamelen van gegevens — noodzakelijk voor het ondertekenen van een steunbetuiging — te vereenvoudigen, verminderen en standaardiseren. Met name wordt voorgesteld om de vereiste persoonlijke identificatiedocumenten zoveel mogelijk te beperken en alle Europese burgers in staat te stellen initiatieven te ondertekenen in hun land van verblijf (31).

6.2.3. Het gratis OCS-systeem een permanent karakter moet geven om de verzameling en catalogisering van steunbetuigingen en de controle door de nationale instanties te vereenvoudigen. Dit instrument zou ook toegankelijk moeten worden gemaakt voor personen met een handicap.

6.3. Het EESC pleit met name voor:

6.3.1. Versterking van de informatieverstrekking en bewustmaking over het EBI. Dit dient hoofdzakelijk te gebeuren door middel van ad-hoccampagnes die door de Commissie en de lidstaten worden gevoerd. In dit verband wordt ook voorgesteld dat de burgercomités belangstellende ondertekenaars mogen informeren over de ontwikkelingen en resultaten van de campagne (mits zij hiervoor toestemming hebben gegeven). Iets soortgelijks geldt voor de Commissie, die meer bekendheid moet geven aan de follow-up van succesvolle initiatieven, en hiervan eerst de burgercomités op de hoogte moet stellen.

6.3.2. Waarborgen van de meertaligheid — onmisbaar voor een hoge participatiegraad — en zoeken naar nieuwe methoden om het online inzamelen van handtekeningen te koppelen aan de sociale en digitale media, teneinde een steeds breder publiek te bereiken.

6.3.3. Ervoor zorgen dat, in principe, iedere burger van de Europese Unie een EBI kan organiseren, door de mogelijkheid te bieden voor het ondersteunen van de uitgaven die nodig zijn voor het voeren van een campagne, in het geval dat een EBI officieel is geregistreerd.

6.4. Tot slot stelt het EESC voor om, naar het voorbeeld van het Europees Migratieforum en voortbouwend op de eerder gelanceerde Dag van het Europees Burgerinitiatief, een institutioneel forum over de Europese burgerparticipatie op te richten, dat een permanente plaats van discussie en debat moet worden binnen het Comité. In dit verband, en om te zorgen voor een relevante participatie, zou het EESC onder meer vertegenwoordigers van de betrokken instellingen uitnodigen, evenals een vertegenwoordiger van elk burgercomité wiens initiatief officieel werd geregistreerd, en alle andere belanghebbenden. Het thema zou onderwerp kunnen zijn van een specifiek en meer gedetailleerd voorstel van het Comité in een ad-hocinitiatiefadvies.

Brussel, 13 juli 2016. De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité Georges DASSIS

(1) OCS staat voor Online Collection Software, en is een door de Europese Commissie verstrekt gratis instrument voor het online verzamelen van gegevens. Dit instrument vergemakkelijkt zowel de gegevensverzameling als de controle door nationale instanties. Het is bovendien in overeenstemming met Verordening (EU) nr. 211/2011 van het Europees Parlement en de Raad en de uitvoeringsverordening (EU) nr. 1179/2011 van de Commissie. https://joinup.ec.europa.eu/software/ocs/description

(2) Artikel 11, lid 4, VEU en artikel 24, lid 1, VWEU.

(3) Verordening (EU) nr. 211/2011 van het Europees Parlement en de Raad van 16 februari 2011 over het burgerinitiatief, http://ec.europa.eu/citizens-initiative/public/welcome

(4) Gewoonlijk wordt de leeftijd van 18 jaar gehanteerd in alle lidstaten, behalve in Oostenrijk, waar de kiesgerechtigde leeftijd 16 jaar is.

(5) Het burgercomité moet bestaan uit ten minste zeven burgers, die inwoners zijn van ten minste zeven EU-lidstaten.

(6) Het initiatief moet worden beschreven met maximaal 800 lettertekens (100 voor de titel, 200 voor de beschrijving en 500 voor nadere bijzonderheden over de doelstellingen).

(7) Verordening (EU) nr. 211/2011, artikel 4, lid 2. Alvorens over te gaan tot officiële registratie van het initiatief en publicatie ervan op de website van de Europese Commissie, heeft deze laatste twee maanden de tijd om na te gaan of: 1) het burgercomité is gevormd en de contactpersonen zijn aangewezen; 2) het initiatief niet zichtbaar buiten het kader van de bevoegdheden van de Commissie valt om een voorstel in te dienen voor een rechtshandeling ter uitvoering van de EU-verdragen; 3) het initiatief niet zichtbaar aanstoot geeft en niet zinloos of ergerlijk is; 4) het initiatief niet zichtbaar indruist tegen de in de EU-verdragen vastgelegde waarden. Het besluit om al dan niet tot registratie van een initiatief over te gaan stoelt op juridische gronden en kan dus worden betwist. In geval van weigering van registratie stelt de Commissie de organisatoren op de hoogte van de redenen en van alle beschikbare rechterlijke en buitengerechtelijke beroepsmogelijkheden. Te denken valt aan een procedure voor het Hof van Justitie van de EU of een klacht bij de Europese Ombudsman wegens wanbestuur.

(8) Verordening (EU) nr. 211/2011, artikel 6. De verordening bepaalt dat dit de taak is van de bevoegde instanties van elke lidstaat waar de handtekeningen worden verzameld.

(9) De verordening voorziet in een minimumaantal handtekeningen per land, evenredig aan het aantal inwoners http://ec.europa.eu/citizens-initiative/public/signatories

(10) Verordening (EU) nr. 211/2011, artikel 15.

(11) Succesvolle initiatieven waren „Water en sanitaire voorzieningen zijn een mensenrecht! Water is een publiek goed, geen handelswaar!”, „Stop Vivisection”, en „Een van ons”: http://ec.europa.eu/citizens-initiative/public/initiatives/successful

(12) Het aantal geregistreerde initiatieven is de afgelopen jaren geleidelijk gedaald: 16 in 2012, 9 in 2013, 5 in 2014 en 5 in 2015.

(13) De gegevens over de verzamelde handtekeningen ter ondersteuning van een EBI gedurende de afgelopen 3 jaar wijzen duidelijk op een daling van de participatie en belangstelling van burgers. In 2013 zijn 5 402 174 handtekeningen verzameld, in 2014 waren dat er nog 628 865 en in 2015 slechts 8 500.

(14) C. Berg, J. Tomson, An ECI that works! Learning from the first two years of the European Citizens' Initiative, 2014.

(15) European Parliamentary Research Service, „Implementation of the European Citizens' Initiative: the experience of the first three years”, 2015. http://www.europarl.europa.eu/thinktank

(16) Resolutie van het Europees Parlement van 28 oktober 2015 over het Europees burgerinitiatief (2014/2257(INI)). Rapporteur: Schöpflin.

(17) Zaak: OI/9/2013/TN. Geopend op: 18 december 2013; Besluit: 4 maart 2015 http://www.ombudsman.europa.eu/nl/cases/decision.faces/nl/59205/html.bookmark

(18) Comité van de Regio’s. Advies over het Europees burgerinitiatief (PB C 423 van 17.12.2015, blz. 1).

(19) COM(2015) 145 final, Verslag over de toepassing van Verordening (EU) nr. 211/2011 over het burgerinitiatief, 2015.

(20) Follow up to the European Parliament resolution on the European Citizens' Initiative, goedgekeurd door de Commissie op 2 februari 2016.

(21) Eurobarometerenquête „The promise of EU”, september 2014, blz. 55.

(22) Verordening (EU) nr. 211/2011, artikel 13. Hierbij valt te denken aan het risico van fouten bij de verwerking van persoonsgegevens.

(23) Bijzonder restrictief is de interpretatie van „het voorgesteld burgerinitiatief valt niet zichtbaar buiten het kader van de bevoegdheden van de Commissie om een voorstel in te dienen voor een rechtshandeling ter uitvoering van de Verdragen”. Op grond hiervan zijn alle initiatieven tot wijziging van de Verdragen stelselmatig verworpen. De enige uitzondering was „Let me vote”, waarmee werd beoogd om de rechten van de Europese burgers die zijn vastgelegd in artikel 20 § 2 VWEU aan te vullen met het recht om te stemmen bij alle politieke verkiezingen in de lidstaat van verblijf, onder dezelfde voorwaarden als de onderdanen van die staat.

(24) EPRS Implementation of the European Citizens' Initiative. The experience of the first three years, 2015, Hoofdstuk 3.1.4.

(25) EPRS Implementation of the European Citizens' Initiative. The experience of the first three years, 2015, Hoofdstuk 6.4.

EPRS Disenfranchisement of EU citizens resident abroad, Executive Summary.

(26) Advies van het EESC over gedelegeerde handelingen (PB C 44 van 11.2.2011, blz. 182).

Advies van het EESC, De toepassing van het Lissabonverdrag: participatiedemocratie en burgerinitiatief (artikel 11) (PB C 354 van 28.12.2010, blz. 59).

(27) De ad-hocgroep voor het EBI werd in oktober 2013 opgericht en haar mandaat werd in 2015 verlengd.

(28) http://www.eesc.europa.eu/?i=portal.en.members-former-eesc-presidents-henri-malosse-speeches-statements&itemCode=35383

(29) http://www.eesc.europa.eu/resources/docs/nl_15_438-citizens-initiative.pdf

(30) http://www.eesc.europa.eu/resources/docs/15_85-citizenship-passport-nl.pdf

(31) De Britse en Ierse burgers die in Bulgarije, Frankrijk, Oostenrijk, Tsjechië en Portugal verblijven; zijn momenteel verstoken van dat recht.