2.8

Er worden in de lidstaten drie verschillende opvattingen over sociale woningen gehanteerd: A) Sociale woningen als residuele voorziening Volgens deze opvatting zijn door een overheidsinstantie gesubsidieerde sociale woningen alleen bestemd voor kansarme of sociaal uitgesloten personen die duidelijk als zodanig kunnen worden geïdentificeerd. De regels voor de toewijzing van deze woningen zijn erg stringent. De huur komt vrijwel helemaal voor rekening van een systeem van sociale bijstand. Er is geen sprake van concurrentie tussen sociale woningen en de reguliere woningmarkt. In dit geval beantwoorden sociale woningen zonder meer aan de definitie van DAEB zoals die in het besluit van de Commissie van 20 december 2011 wordt gegeven. Volgens dit besluit wordt de vrijstelling van de plicht om vergoedingen voor de kosten van openbare dienstverlening aan te melden, beperkt tot de terbeschikkingstelling van sociale woningen voor kansarme personen of voor minder bevoordeelde bevolkingsgroepen die zich geen woning op de reguliere woningmarkt kunnen veroorloven. Deze categorie van sociale woningen wordt aangetroffen in: Bulgarije, Cyprus, Estland, Hongarije, Ierland, Litouwen, Letland, Malta, Portugal, Roemenië, het Verenigd Koninkrijk, Slowakije en Spanje (deels voor sociale huurwoningen). B) Sociale woningen als algemeen gangbare voorziening In dit geval komen kansarme en sociaal uitgesloten personen in aanmerking voor sociale woningen (residuele voorziening), maar ook personen met een inkomen dat zo laag is dat zij maar moeilijk geschikte huisvesting kunnen vinden. De toegang tot sociale woningen wordt meestal ondergeschikt gemaakt aan inkomensgrenzen en de samenstelling van het gezin. De hoogte van de huur is aan banden gelegd en huren moeten altijd betaalbaar blijven. Sociale woningen als algemeen gangbare voorziening hebben over het algemeen een beperkte invloed op het totale aanbod aan woonruimte en de prijzen. Er is nauwelijks sprake van concurrentie met de reguliere woningmarkt, omdat de winstmarges verwaarloosbaar zijn. Dit concept van „sociale woningen” betreft veel grotere lagen van de bevolking, maar voldoet ook aan de door de EU gestelde vereisten in verband met de toespitsing op een maatschappelijke behoefte. Deze categorie van sociale woningen wordt aangetroffen in: Duitsland, Oostenrijk, België, Spanje (voor toegang tot eigendom), Frankrijk, Finland, Italië, Luxemburg;, Polen, Tsjechië en Slovenië. C) Sociale woningen als universele voorziening, van toepassing in Nederland en in Denemarken, maar met verschillen In Nederland moeten volgens deze opvatting alle burgers woningen aangeboden krijgen, ongeacht de hoogte van hun inkomen (dus ook kansarme en sociaal uitgesloten personen). Het aanbod aan sociale woningen vormt een aanvulling op de reguliere woningmarkt en heeft veel invloed op marktvoorwaarden en prijzen, omdat een tarificatiebeleid wordt gevoerd waarbij van de reële kosten en niet van de marktwaarden wordt uitgegaan. Dit systeem biedt, in tegenstelling tot de reguliere markt, een garantie tegen leegstand. Aangezien hier geen sprake is van toespitsing op een welbepaalde maatschappelijke behoefte, wordt deze opvatting van sociale woningen door de Commissie aangevochten. Volgens de Commissie voldoet deze opvatting namelijk niet aan de EU-definitie voor DAEB-woningen. De categorie van sociale woningen als universele voorziening wordt niet meer aangetroffen in Zweden (in dit land is afgezien van de specifieke aanmerking van sociale woningen als DAEB). In Denemarken maken sociale woningen als universele voorziening onlosmakelijk deel uit van het model van de verzorgingsstaat. Daarin worden de begrippen „kansarm”, „kwetsbaar” of „sociaal uitgesloten” (voor enkelingen of groepen) niet aan een bepaald inkomen gerelateerd. De nadruk wordt gelegd op de terbeschikkingstelling van betaalbare en toegankelijke woningen voor mensen die deze nodig hebben. Het gaat om een voorziening die een aanvulling vormt op de traditionele woningmarkt doordat wettelijke sociale verplichtingen worden opgeheven en gelijkheid en sociale vermenging (ongeacht etnische afkomst, geslacht, inkomen, leeftijd, handicap of geestelijke of lichamelijke behoeften) worden gegarandeerd. Het prijsbeleid is gereguleerd en gebaseerd op de feitelijke kosten, wat overcompensatie uitsluit.