Nr. C 102/36 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen 18. 4. 91 
Advies over het economisch jaarverslag 1990/1991 
(91/C 102/11) 
De Raad heeft op 11 februari 1991 besloten, overeenkomstig Beschikking 90/141/EEG van 
de Raad van 12 maart 1990 inzake de totstandbrenging van een geleidelijke convergentie 
van het economisch beleid en de economische resultaten gedurende de eerste fase van de 
Economische en Monetaire Unie, het Economische en Sociaal Comité te raadplegen over het 
voorstel voor een beschikking van de Raad tot goedkeuring van het jaarverslag 1990/1991 
over de economische toestand in de Gemeenschap en vaststelling van de richtsnoeren voor 
de in de Gemeenschap in 1991 te volgen economische politiek. 
De Afdeling voor economische, financiële en monetaire vraagstukken, die met de voorberei­
ding van de desbetreffende werkzaamheden was belast, heeft haar advies op 12 februari 1991 
goedgekeurd. Rapporteur was de heer Kaaris. 
Het Economisch en Sociaal Comité heeft tijdens zijn 284e zitting (vergadering van 27 februari 
1991) het volgende advies uitgebracht, dat met grote meerderheid van stemmen (één stem 
tegen, één onthouding) is goedgekeurd. 
1. Economische situatie in 1990/1991: Analyse en pro­
gnoses van de Commissie 
De analyse en de voorspellingen van de Commissie 
dateren van november 1990 en zijn gebaseerd op een 
aantal essentiële veronderstellingen onder meer voor de 
olieprijs en de wisselkoersontwikkeling. 
1.1. Wereldeconomie 
Na een aantal jaren van krachtige groei van de investe­
ringen en de werkgelegenheid is er in 1990 een omslag 
in het economisch klimaat opgetreden. De korteter-
mijnvooruitzichten voor de EG-economie worden nega­
tief beïnvloed door de stijgende kosten en consu­
mentenprijzen, alsook door een reeks externe factoren, 
onder meer de gestegen olieprijzen, de depreciatie van 
de dollar en de tragere groei van de Amerikaanse volks­
huishouding en van de wereldhandel. 
Het nog onopgeloste conflict in de Golf heeft voorlopig 
een einde gemaakt aan de door het wegvallen van de 
Oost-West-tegenstellingen aanvankelijk voorgenomen 
vermindering van de defensie-uitgaven. Belangrijker is 
echter dat het conflict het vertrouwen in de toekomst 
in het algemeen — dit blijkt wel uit de lage aande­
lenkoersen overal in de wereld — en meer in het bijzon­
der in de continuïteit van de toekomstige energievoor­
ziening ernstig heeft geschaad. Zolang het conflict on­
opgelost blijft, zal van de onzekerheid omtrent de eco­
nomische consequenties ervan een ernstig ontradend 
effect op het verwezenlijken van nieuwe investerings­
projecten uitgaan. 
De olievoorziening in de wereld is gedurende de crisis 
tot nu toe niet significant teruggelopen. De prijsstijgin­
gen zijn evenmin zo krachtig geweest als tijdens eerdere 
perioden van schaarste, in 1973 en in 1979, het geval 
was. Voorts werd voor Europa het prijseffect in 1990 
min of meer gecompenseerd door de gelijktijdige daling 
van de dollarkoers. Niettemin dreigt de stijging van de 
olieprijzen een loon-prijsspiraal op gang te brengen en 
de economische groei te vertragen. De VS-economie bevond zich vóór de Golfcrisis al in 
een fase van stagnatie. Voor 1991 wordt thans nagenoeg 
een nulgroei van het reële bruto nationaal produkt 
(BNP) verwacht ( + 0,25%), terwijl de inflatoire druk 
zal aanhouden (stijging van de inflatie tot 5,5% in 
1991). Ondanks de geringe interne groei ziet het er niet 
naar uit dat de lopende rekening van de Amerikaanse 
betalingsbalans in 1990 en 1991 een verbetering te zien 
zal geven. Naar verwachting zal het begrotingstekort 
licht toenemen. Als gevolg van het toenemende ren-
teverschil ten opzichte van de yen en de Duitse mark 
heeft de dollarkoers gedurende geheel 1990 onder druk 
gestaan. Naar verwachting zal de groei van de Ameri­
kaanse import op jaarbasis teruglopen tot circa 2,5%, 
tegen bijna 6 % in de jaren '80. 
Ook in Japan wordt een groeivertraging verwacht, 
maar hierbij gaat het slechts om een daling van 6 % in 
1990 tot 4% in 1991, terwijl de inflatie betrekkelijk 
laag zal blijven en het overschot op de lopende rekening 
zal teruglopen. 
De recessie in de Verenigde Staten, de gestegen olieprij­
zen en de nog niet voltooide overschakeling in Midden-
en Oost-Europa van een centraal geleide naar een 
markteconomie zullen het internationale klimaat tem­
peren. In 1991 zal het reële bruto binnenlands produkt 
(BBP), exclusief de Gemeenschap, vrijwel onveranderd 
blijven, terwijl de wereldhandel, exclusief de Gemeen­
schap, naar verwachting met minder dan 4,5 % in vo­
lume zal toenemen, tegen 6,0% in 1990 en 7,4% in 
1989. De concurrentiepositie van de EG-uitvoer op de 
wereldmarkt is sterk aangetast door de als gevolg van 
de daling van de dollarkoers relatief gestegen ecu-waar­
de, die in december 1990 al 25 % boven het gemiddelde 
van 1989 lag. 
1.2. De EG-economie 
1.2.1. Economische indicatoren voor 
1990/1991 
Het verslechterende economische klimaat treft niet alle 
lid-staten in dezelfde mate, maar de reële macro-econo-
18. 4. 91 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen Nr. C 102/37 
mische groei in de Gemeenschap — exclusief de vijf 
nieuwe deelstaten van de Bondsrepubliek Duitsland — 
zal waarschijnlijk teruglopen van 3,3% in 1989 tot 
2,9% in 1990 en 2,2% in 1991. 
De groei zal waarschijnlijk ongeveer 3 % bedragen in 
Duitsland, Luxemburg en Portugal, maar slechts 1% 
of minder in Denemarken, Griekenland en het Verenigd 
Koninkrijk. In de overige landen zal de groei dicht bij 
het EG-gemiddelde komen te liggen. Alle componenten 
van de interne bestedingen zullen naar verwachting een 
vertraging te zien geven, maar dit geldt in het bijzonder 
voor de investeringsactiviteit. 
Het tempo waarin nieuwe arbeidsplaatsen ontstaan, zal 
langzaam teruglopen, terwijl de consumentenprijzen in 
het in 1990 geregistreerde snellere tempo zullen blijven 
stijgen. De loonstijging in 1990 is geschat op 7,5% 
nominaal een ruim 2% reëel. Deze cijfers geven aan 
dat er een eind is gekomen aan de continue rendements­
verbetering seder 1981. Voor het eerst sinds tien jaar 
zijn de reële loonkosten per eenheid produkt in 1990 
gestegen. 
1.2.2. Herstel van de groei in 1992 
Ondanks deze prognoses verwacht de Commissie dat 
de groeivooruitzichten in 1992 weer een verbetering te 
zien zullen geven; zij gaat er namelijk van uit dat 
de investeringsactiviteit in de Gemeenschap dan zal 
aantrekken en dat de inflatie op middellange termijn 
beheersbaar zal blijven. 
Deze verwachting is gebaseerd op de verondersteeling 
dat het rendement in het bedrijfsleven door het voeren 
van een adequaat beleid gunstig zal blijven en dat 
de investeringsactiviteit haar krachtige groei weer zal 
kunnen hervatten, hetgeen tot een significante stijging 
van het aantal nieuwe arbeidsplaatsen zal leiden. De 
Commissie stelt namelijk dat de economische groei op 
middellange termijn bepaald wordt door de fundamen­
tele onderliggende capaciteit van de EG-economie, en 
niet door storingen op korte termijn. 
1.2.3. Gevaar van een nieuwe inflatiespi­
raal 
Het grootste beleidsprobleem op korte termijn is even­
wel de inflatie: de stijging van de kosten en prijzen in 
gedurende het tweede halfjaar van 1990 nog in een 
stroomversnelling geraakt, waardoor de groeivooruit­
zichten op middellange termijn op de tocht zijn komen 
te staan. Tegen de achtergrond van het concur­
rentienadeel als gevolg van de hoge rentestand en de 
dalende dollarkoers is dit een zeer ongelukkige ontwik­
keling. 
Uit de macro-economische indicatoren voor 1990 lijkt 
de conclusie te moeten worden getrokken dat het bij 
de verwachte prijs- en kostenontwikkeling niet mogelijk 
zal zijn om tot een arbeidsintensieve economische groei 
te komen ten einde de onaanvaardbaar hoge werkloos­
heid, die voor de Gemeenschap als geheel voor zowel 
1991 als 1992 geraamd wordt op 8,75%, significant 
terug te dringen. In 1990 lag de werkloosheid in Spanje, Ierland en Italië boven de 10 %. Voor Spanje wordt een 
lichte daling verwacht, maar voor Ierland en Italië 
worden voor 1991 noch voor 1992 significante veran­
deringen verwacht. 
De voor het verminderen van de inflatoire druk en de 
inflatieverschillen te volgen algemene beleidskoers is, 
aldus de Commissie, ook de vereiste beleidskoers om 
de voorwaarden te scheppen voor de verwezenlijking 
van de grote EG-projecten: Economische en Monetaire 
Unie, interne markt, sociaal-economische samenhang; 
dank zij deze projecten kan de Gemeenschap een dy­
namische impuls geven an de groei van de nationale 
volkshuishoudingen. 
Het stimulerende effect van deze projecten wordt zeer 
versterkt door de dynamische stimulans die van de 
hereniging van Duitsland uitgaat. 
1.3. Onzekerheden omtrent de prognoses 
1.3.1. Betrouwbaarheid van modellen bij 
plotseling optredende veran­
deringen 
De onstuimige ontwikkelingen van 1990 hebben aange­
toond dat de economische groei niet altijd lineair en 
constant is, maar onderhevig is aan schokken, ongecon­
troleerde voorwaartse bewegingen en tijdelijke haperin­
gen. Periodes van „assimilatie" en aarzeling kunnen 
zelfs nuttig zijn om de inzet van de produktiefactoren 
bij te stellen in de richting van een krachtigere groei 
die ook op langere termijn kan worden volgehouden. 
Voorspellingen zijn in deze situatie van onzekerheid 
noodzakelijkerwijs gebaseerd op een aantal veronder­
stellingen die de uitkomst van de berekeningen in sterke 
mate bepalen. Zo waren de voorspellingen van de Com­
missie van november jl. onder meer gebaseerd op de 
veronderstelling dat de gemiddelde prijs van een vat 
ruwe olie in 1991 circa 29 dollar en de gemiddelde 
waarde van de dollar circa 1,55 Duitse mark zou bedra­
gen. Medio februari 1991 lag de olieprijs op ongeveer 
20 dollar per vat en was de waarde van de dollar al 
teruggelopen tot circa 1,45 Duitse mark. 
1.3.2. Vertrouwen van de investeerder 
niet kwantificeerbaar 
Macro-economische projecties hebben ook het nadeel 
dat zij geen kwantitatief inzicht kunnen verschaffenen 
in psychologische factoren. 
De belangrijkste factoren van investeringsbeslissingen 
zijn de huidige en toekomstige kosten zoals die door de 
investeerder worden ingeschat, en de toekomstige vraag 
zoals de investeerder die inschat. De Golfcrisis heeft 
ongetwijfeld negatieve gevolgen voor het vertrouwen 
van de investeerders, maar een succesvolle uitkomst 
ervan zou een positief effect hebben op de groeivooruit­
zichten van de wereldeconomie. De economische gevol­
gen van de Golfcrisis zijn toe te schrijven aan psycholo­
gische factoren: de spectaculaire daling van de aande­
lenkoersen in 1990 duidt erop dat op alle financiële 
markten in de wereld het vertrouwen in de toekomst 
is aangetast. De moeilijkheden bij de Uruguay-ronde 
Nr. C 102/38 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen 18. 4. 91 
hebben wellicht ook gevolgen voor het vertrouwen, 
maar een succesvolle uitkomst van de onderhandelingen 
van de Algemene Overeenkomst betreffende tarieven 
en handel (GATT) zou zeker een positief effect hebben 
op de groeivooruitzichten van de wereldeconomie. 
Sedert het Economisch Jaarverslag is opgesteld, hebben 
een aantal factoren de economische situatie beïnvloed: 
— de vertraging die in een aantal lid-staten is opge­
treden, blijkt iets geprononceerder te zijn dan ver­
wacht; hoewel het verschil ten opzichte van de in 
november geprojecteerde trend in de meeste landen 
zeer gering is, blijkt de produktiedaling in het Ver­
enigd Koninkrijk veel krachtiger dan aanvankelijk 
was voorspeld, 
— de eerste oorlogsweken hebben de markten ervan 
overtuigd dat er maar weinig gevaar is voor een 
massale onderbreking in de olie-aanvoer; deze nieu­
we inschatting van de situatie heeft ertoe geleid dat 
de marktpijs voor olie duidelijk is gedaald, zodat 
nu te verwachten is dat de gemiddelde prijs in 1991 
aanmerkelijk beneden het aanvankelijk door de 
diensten van de Commissie geraamde niveau zal 
liggen, 
— de dollar is nog verder gedeprecieerd, en de waarde 
ervan ligt thans 6% beneden het gemiddelde dat 
aanvankelijk voor 1991 was geraamd. 
Het uitbreken van de vijandelijkheden in de Golf heeft 
het vertrouwen van het bedrijfsleven in de Gemeen­
schap als geheel aangetast. Tal van investeringspro­
jecten zijn voorlopig in de ijskast geplaatst, terwijl de 
consumenten hun bestedingen, vooral in de dien­
stensector, hebben teruggeschroefd. De oorlog heeft dus 
gezorgd voor een zekere „adempauze" in de economi­
sche bedrijvigheid. Deze trend zou evenwel kunnen 
worden omgekeerd indien, zoals iedereen hoopt, de 
oorlog maar van korte duur is. Deze door de oorlog 
geïnduceerde „adempauze" zou zelfs in een scherp her­
stel van de bedrijvigheid kunnen omslaan. 
De Commissie denkt thans dat de economische groei 
in 1991, indien de oorlog maar van korte duur zou zijn, 
mogelijk toch betrekkelijk weinig zal afwijken van de 
in het Economische Jaarverslag voor de meeste EG-
landen geraamde cijfers. Alleen de scherpe recessie in 
het Verenigd Koninkrijk heeft ertoe geleid dat de voor 
dat land voor 1991 verwachte groei aanzienlijk naar 
beneden moest worden bijgesteld. 
1.3.3. Bij divergentie: geen totalen of 
gemiddelden, maar adequate be­
leidsmaatregelen 
Een ander tijdens de bespreking van het Economische 
Jaarverslag van de Commissie genoemde eigenschap 
van macro-economische prognoses is dat zij onderlig­
gende, conflicterende tendensen dikwijls verhullen, en 
de aandacht onvoldoende vestigen op de interacties 
tussen de achter de geaggregeerde cijfers schuilgaande 
krachten. Van belang in de EG-cijfers m.b.t. inflatie, 
begrotingstekorten en saldi buitenland is niet zozeer 
het totaal voor de Gemeenschap als geheel, maar de hierachter schuilgaande verschillen tussen regio's en 
landen. Niet het gemiddelde zelf, maar de afwijking 
van het gemiddelde is van belang voor het formuleren 
van een samenhangend beleid. 
Macro-economische cijfers zijn de resultante van micro-
economische ontwikkelingen, die tegen elkaar kunnen 
worden weggestreept en die op hun beurt het gevolg 
zijn van niet-meetbare, maar voor de economische po­
litiek van belang zijnde factoren, onder meer de bedrij­
vigheid in de informele sector, kapitaalbewegingen en 
de prijs van het geld. 
1.4. Onzekerheid omtrent de terugkeer naar een krach­
tige groei 
Het Comité is zich, op het moment dat het deze woor­
den schrijft, bewust van de grote onzekerheden in de 
wereld en van het feit dat psychologische factoren zich 
bijzonder moeilijk laten beoordelen; daarom wil het 
erop wijzen dat een herstel van de investeringsactiviteit 
— waardoor de groei in 1992 weer zal aantrekken — 
uiteraard wel de meest gewenste, maar helaas niet de 
enige mogelijke ontwikkeling is. In het resterende deel 
van dit advies wordt ingegaan op de beleidsmaatregelen 
die tot deze gewenste ontwikkeling kunnen bijdragen. 
Alvorens op de beleidskeuzes in te gaan, wijst het 
Comité erop dat velen onder de indruk zijn geraakt 
van de snelle opeenvolging van gebeurtenissen in 1990 
— waardoor hun visie op de toekomst nogal ingrijpend 
is veranderd — alsook van de nog altijd aanwezige 
grote onzekerheden; zij hebben er moeite mee om zon­
der meer te vertrouwen op de verzekeringen dat de 
Gemeenschap — in een wereld in beroering — haar 
elan als landengroep die haar eigen weg naar integratie 
blijft vervolgen, wel zal weten te bewaren. 
1.5. Benutting van het EG-potentieel 
1.5.1. Interne markt 
Door de totstandbrenging van één grote EG-markt zou­
den de Europese producenten op de wereldmarkten, 
althans wat de verwezenlijking van een optimaal pro-
duktieniveau en het doorvoeren van technologische in­
novatie betreft, onder dezelfde voorwaarden moeten 
kunnen concurreren als hun Amerikaanse en Japanse 
concurrenten. Dit vooruitzicht heeft er reeds toe geleid 
dat de markthorizon verlegd is en dat nieuwe produk-
tiestrategieën zijn ontwikkeld. Het is van essentieel 
belang dat de verwachtingen niet worden gelogenstraft 
en dat de termijn van 1 januari 1993 voor de voltooiing 
van de interne markt in acht wordt genomen. Een aantal 
voor het volledig verdwijnen van grenscontroles van 
belang zijnde besluiten met betrekking tot de indirecte 
belastingen zijn echter nog altijd niet genomen. Op de 
meeste andere gebieden is de nieuwe wetgeving inmid­
dels een feit, maar moet deze nog in nationale wetgeving 
worden vertaald en daadwerkelijk worden toegepast. 
Eind 1992 zou het zover moeten zijn. In het kader van 
de onderhandelingen met de landen van de Europese 
Vrijhandelsassociatie (EVA) zou er in de loop van 1991 
voorts ook duidelijkheid over moeten komen of er ter 
aanvulling van de in januari 1993 te voltooien interne 
18. 4. 91 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen Nr. C 102/39 
markt van de twaalf al dan niet een Europese Economi­
sche Ruimte komt waarbij de economische integratie 
met de EVA-landen wordt geïntensiveerd, maar zonder 
dat de grenscontroles worden afgeschaft en zonder dat 
de EV A-landen zich bij het gemeenschappelijk land­
bouwbeleid aansluiten. 
1.5.2. Monetaire stabiliteit 
De succesvolle liberalisering in juli 1990 van de kapitaal­
bewegingen — de eerste fase van de Economische en 
Monetaire Unie — en het voornemen om de tweede 
fase in januari 1994 van start te laten gaan, hebben 
verwachtingen geschept met betrekking tot de monetai­
re stabiliteit in Europa. Het Britse besluit om deel te 
nemen aan het wisselkoersmechanisme, het feit dat de 
Italiaanse deelname niet langer aan speciale voorwaar­
den is verbonden en het eenzijdige besluit van Noorwe­
gen om zijn munt aan de ecu te koppelen, hebben 
deze verwachtingen nog versterkt. Wil men dat het 
groeipotentieel van de Gemeenschap daadwerkelijk 
wordt benut, dan mogen deze verwachtingen niet wor­
den gelogenstraft. 
In een afzonderlijk advies onderzoekt het Comité mo­
menteel, hoe de intergouvernementele conferentie de 
grondslagen zou kunnen leggen voor de verwezenlijking 
van monetaire stabiliteit, eerst in Europees en vervol­
gens in mondiaal verband. 
1.5.3. Sociaal-economische samenhang 
Van essentieel belang is dat alle EG-landen en -regio's 
in de groei meedelen. Daarom is het zo belangrijk dat 
Spanje, Portugal en Ierland de afgelopen jaren een groei 
hebben geregistreerd die boven het gemiddelde lag, 
terwijl het juist verontrustend is dat Griekenland er niet 
in geslaagd is tot vermindering van het inkomens­
verschil te komen. 
Van de bij dit inhaalproces betrokken landen is Ierland 
een duidelijk voorbeeld van een land waar het lidmaat­
schap van het Europees Monetair Stelsel (EMS), ge­
paard gaande met een door de sociale partners bereikte 
consensus over de sociaal-economische ontwikkeling, 
voor geringere inflatie en versterking van het economi­
sche groeiproces heeft gezorgd. Het wegvallen van de 
beperkingen op het kapitaalverkeer op 1 juli 1990 heeft 
voorts tot een vermindering van de renteverschillen 
tussen het Ierse pond en de andere in het EMS vertegen­
woordigde valuta's geleid. Uit het feit dat de verschillen 
t.o.v. de Duitse rente (5% tot ruim 3%) geleidelijk 
verminderen, blijkt dat de tekortkomingen van de kapi­
taalmarkt aan het verdwijnen zijn. 
Dank zij de intensivering van het EG-structuurbeleid 
kunnen meer financiële middelen ter beschikking van 
de minder begunstigde regio's worden gesteld en kan 
worden bijgedragen tot verbetering van de kwaliteit van 
hun ontwikkelingsinspanning. Dit beleid moet worden 
voortgezet en uitgebouwd, met name tegen de achter­
grond van de te verwezenlijken Economische en Mo­
netaire Unie. Dat deze keuze juist is, blijkt nu al, b.v. 
in Griekenland, Portugal en Spanje, waar de ter beschik­king van de regio's gestelde middelen in 1993 3 a 5 % 
van het BBP van de respectieve landen zullen bedragen. 
Hoewel de betrokken landen hierdoor bij hun ontwik­
kelingsprogrammering met minder financiële beper­
kingen worden geconfronteerd, blijven zij afhankelijk 
van de investeringsbereidheid van investeerders uit an­
dere lid-staten; dit probleem is door het ontstaan van 
nieuwe investeringsmogelijkheden in b.v. het verenigde 
Duitsland actueel geworden. Opvoering van het aanpas­
singsvermogen van de arbeidsmarkt en betere toegang 
tot onderwijs- en opleidingsprogramma's zouden voor 
de betrokken landen belangrijke maatregelen moeten 
zijn om de produktiviteit te verbeteren en structuurver­
anderingen te begeleiden. 
1.5.4. Gevolgen van de Duitse hereniging 
voor de Gemeenschap 
De hereniging van de twee Duitslanden heeft signifi­
cante gevolgen voor de benutting van het groeipoten­
tieel van de Gemeenschap als geheel. Het is zelfs een 
zo belangrijke factor dat andere lid-staten voor een 
Duitse economische overheersing vrezen. Het hoge tem­
po waarin deze hereniging een feit is geworden, moet 
echter worden opgevat als een uitdaging aan het adres 
van de Gemeenschap, die dezelfde vastberadenheid aan 
de dag zou moeten leggen om ervoor te zorgen dat de 
monetaire unie binnen een redelijke termijn tot stand 
komt. De sterk toegenomen vraag uit de nieuwe Duitse 
deelstaten en de enorme investeringen die met de ont­
wikkeling van deze deelstaten gemoeid zijn, hebben 
reeds tot een aanzienlijke stijging van de uitvoer naar 
Duitsland geleid, uit alle EG-landen, maar vooral uit 
Denemarken en de Benelux. Het Duitse exportover­
schot loopt snel terug, en daarmee ook de grote dis­
crepantie tussen de saldi buitenland van de EG-landen. 
De Duitse hereniging kan het integratieproces in de 
Gemeenschap ook op andere manieren vergemakkelij­
ken. Zelfs de lichtste stijging van het prijsniveau zal 
in de ogen van de Duitse monetaire autoriteiten zeer 
ongewenst zijn, maar indien deze stijging de noodzake­
lijke prijs is voor een toeneming van de interne vraag, 
dan mag nog van geluk worden gesproken dat dit aan 
het begin van de eerste fase van de Economische en 
Monetaire Unie gebeurt; daardoor zal het voor de rest 
van de Gemeenschap minder pijnlijk zijn om zich aan 
een gemeenschappelijk gemiddelde aan te passen. 
Ook van de in de nieuwe Duitse deelstaten uit te voeren 
infrastructuur- en milieuprogramma's — waarvan de 
financiële gevolgen anders zeer onwelkom zouden 
zijn — kan een impuls uitgaan op het integratieproces. 
Doordat er echter nog geen concrete plannen zijn voor 
de financiering van dergelijke programma's in de nieu­
we Duitse deelstaten alsook in de rest van Oost-Europa, 
heeft de verwachting dat de vraag naar kapitaal zal 
toenemen, een opwaartse druk op het rentepeil in de 
rest van de Gemeenschap uitgeoefend, hetgeen de EG-
exportactiviteit, die het als gevolg van de lagere dol­
larkoers toch al moeilijk heeft, niet ten goede komt. 
Wanneer de nodige financieringsbeslissingen eenmaal 
zijn genomen, zou deze opwaartse druk moeten afne­
men. De beslissingen zelf zullen wellicht van dien aard 
Nr. C 102/40 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen 18. 4. 91 
zijn dat de problemen van enkele buurlanden van Duits­
land er minder door zullen worden. Sommige landen 
die bij een eventuele harmonisatie van de „hoogste" 
tarieven van de belasting over de toegevoegde waarde 
(BTW) en de accijnzen (verlaging tot het huidige Duitse 
niveau) geconfronteerd zouden worden met een inko-
mensderving, zouden gebaat zijn bij een verhoging van 
de indirecte belastingen in Duitsland. 
2. Het te voeren beleid 
2.1. Reactie op de stijging van de olieprijs 
Het Comité is het eens met de Commissie dat het 
de korte-termijnprioriteit van de economische politiek 
moet zijn, de randvoorwaarden voor economische groei 
en groei van de werkgelegenheid in stand te houden 
door met gezamenlijke krachten te streven naar inflatie-
beheersing, in de allereerste plaats door te voorkomen 
dat de inflatie gevoed wordt door pogingen om de als 
gevolg van de gestegen olieprijzen teruggelopen ef­
fectieve vraag te compenseren. 
Na de oliecrisis van 1973 zijn in vele lid-staten tal van 
groeimogelijkheden verloren gegaan doordat onnodig 
werd vastgehouden aan het compensatiebeginsel. Pas 
na lang aarzelen en uitstel zijn toen de stelsels van 
loonindexering aangepast om te voorkomen dat 
olieprijsstijgingen steeds maar tot automatische 
loonstijgingen bleven leiden. In een nog later stadium 
zijn belastingstelsels ingevoerd op basis waarvan veran­
deringen in de olieprijs automatisch compenserende 
veranderingen in de belastingtarieven tot gevolg heb­
ben. De lid-staten zouden inmiddels geleerd moeten 
hebben dat ruilvoetverslechteringen, die de algemene 
koopkracht aantasten, niet gecompenseerd moeten 
worden door grotere nominale koopkrachtstijgingen 
toe te staan. 
Het inkomensbeleid en het sociaal beleid in het al­
gemeen zouden in alle lid-staten gekoppeld moeten 
worden aan produktiviteitsverbeteringen ten einde een 
inflatoire uitzetting van de maatschappelijke geld-
hoeveelheid, nl. door financiering van het begrotingste­
kort door de centrale banken, te voorkomen. 
Overigens hebben de lid-staten hun afhankelijkheid van 
ingevoerde olie sedert de jaren '70 sterk verminderd. 
Ook de tijd dat de stijging van het energieverbruik recht 
evenredig was aan de economische groei, is inmiddels 
voorbij. Nu opnieuw duidelijk wordt dat lage 
energieprijzen niet altijd kunnen voortduren, zou een 
politieke impuls voor de totstandbrenging van een grote 
interne energiemarkt — ook voor elektriciteit — wel­
kom zijn. Het Comité heeft nota genomen van de 
door de Commissie sedert het publiceren van haar 
werkdocument „De interne energiemarkt" in juni 1988 
ondernomen activiteiten, en verzoekt de Commissie met 
klem, op korte termijn nieuwe initiatieven te ontwik­
kelen om te komen tot een werkelijke eenheidsmarkt 
voor energie — hetgeen een logisch verlengstuk van de 
interne markt voor goederen en diensten zou zijn —, 
waarin zowel voor voorzieningscontinuïteit als voor 
milieubescherming een centrale plaats wordt ingeruimd. 2.2. Duurzame groei 
Het feit dat het gelukt is om de groei minder energie-
intensief te maken, was voor de Commissie aanleiding 
om in haar Economisch Jaarverslag het ideaal van een 
economische groei met minimale milieuverontreiniging 
te presenteren, en te suggereren dat dit verwezenlijkt 
kan worden door een op vermindering van de milieu­
verontreiniging gericht prijsmechanisme te introduce­
ren; deze suggestie zou zeker ook op het energieverbruik 
van toepassing moeten zijn. 
Economische groei is geen wenselijke doelstelling als 
dit ten koste van het milieu gaat. De groei moet duur­
zaam zijn en mag het voortbestaan van de mens niet 
bedreigen. 
De kosten die met het behoud van een duurzaam leef­
baar milieu samenhangen, dienen volgens het Comité 
principieel te worden opgenomen in de produktiekosten 
en de prijs (het beginsel van „internaliseren"), zodat de 
vervuiler/gebruiker betaalt. 
Volgens het Comité dient tevens te worden nagegaan, 
hoe in het economische en financiële instrumentarium 
van de Gemeenschap elementen kunnen worden inge­
bouwd die de duurzaamheid van de economische groei 
bevorderen. Van bijzonder belang in dit verband is dat 
er bij de komende belastingharmonisatie voor wordt 
gezorgd dat voor milieuvriendelijke produkten in de 
tariefschalen voor BTW en accijnzen een gunstig tarief 
gaat gelden. In algemene zin dienen op het behoud van 
het milieu gerichte regulerende heffingen van Gemecn-
schapswege mogelijk te blijven. 
2.3. Convergerende kosten- en prijsontwikkelingen 
Hoge olieprijzen leiden er in alle lid-staten toe dat 
compensatie wordt geëist. Wil men voor een converge­
rende prijsontwikkeling zorgen, dan zal dat doorgaans 
inhouden dat in de diverse EG-landen uiteenlopende 
maatregelen moeten worden genomen. De inflatie 
vormt echter geen spoedeisend probleem voor de landen 
die zich in 1990 aan de nauwe bandbreedte van het 
EMS-wisselkoersmechanisme hebben gehouden. Dank 
zij de gemeenschappelijke discipline (het handhaven 
van stabiele wisselkoersen) is de inflatiespreiding tussen 
België, Denemarken, Duitsland, Frankrijk, Ierland, 
Luxemburg en Nederland sterk teruggelopen 
(2,4-3,6%). Daarentegen zal er nog een aanzienlijk aan­
passingsproces nodig zijn in Italië, Spanje en het Ver­
enigd Koninkrijk, waar het inflatietempo in 1990 6 a 
7% — twee keer zo hoog als het gemiddelde in de 
bovengenoemde groep landen — bedroeg. Een nog 
grotere stabilisatie-inspanning wacht de twee resterende 
EG-landen, Portugal en Griekenland, waar het inflatie-
tempo boven de 10 % ligt. Portugal zou moed kunnen 
putten uit de ervaring die Ierland in het EMS heeft 
opgedaan; daar is namelijk gebleken dat prijsstabiliteit 
mogelijk is dank zij de discipline van stabiele wis­
selkoersen. De grootste uitdaging voor het verwe­
zenlijken van een convergerende economische politiek 
wordt evenwel gevormd door de ernstige situatie in 
18. 4. 91 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen Nr. C 102/41 
Griekenland, waar de inflatie in 1990 boven de 20% 
lag en het begrotingstekort meer dan 18 % van het BBP 
bedroeg. 
De last van een aanpassing van de prijsontwikkeling 
rust dus primair op de schouders van vijf lid-staten. 
Uitstel van maatregelen zal de aanpassing niet minder 
pijnlijk maken, maar zal de weg naar een gemeenschap­
pelijke, stabiele geldeenheid alleen maar langer en moei­
lijker maken. 
2.4. Convergentie van de financiële overheidspolitiek 
Italië heeft na Griekenland het grootste begrotingste­
kort: 10% van het BBP in 1990. De geaccumuleerde 
overheidsschuld, uitgedrukt in procenten van het BBP, 
bedraagt in Italië inmiddels 100%, een cijfer dat alleen 
wordt „overtroffen" door België en Ierland. Deze lan­
den worden bij het nemen van financieel-economische 
maatregelen voor het corrigeren van negatieve economi­
sche ontwikkelingen dan ook gehandicapt door het feit 
dat zij nog maar weinig manoeuvreerruimte hebben. 
Wil men tot beleidsconvergentie kunnen komen, dan is 
het van essentieel belang dat de regeringen van deze 
landen op de praktijk gerichte programma's uitwerken i 
om de budgettaire onevenwichtigheden te corrigeren; 
blijven er namelijk onhoudbare begrotingssituaties, dan 
zal dat op lange termijn de geloofwaardigheid van het 
gemeenschappelijke streven naar monetaire stabiliteit 
aantasten. 
2.5. Convergentie van de saldi buitenland 
Nu de hereniging van Duitsland een feit is, vormen de 
verschillen tussen de saldi buitenland van de verschillen­
de lid-staten niet langer een algemeen probleem. De 
Commissie signaleert dat Denemarken voor het eerst 
sedert het begin van de jaren '60 weer een overschot op 
zijn lopende rekening heeft. De prijs die Denemarken 
hiervoor in de vorm van niet-gerealiseerde groeimoge­
lijkheden en werkgelegenheid heeft moeten betalen, is 
echter hoog, en het zal nog een hele tijd duren voordat 
de geaccumuleerde buitenlandse schuld (als gevolg van 
tientallen jaren lenen in het buitenland) is terugbetaald. 
Deze situatie in Denemarken zou een waarschuwing 
moeten zijn voor andere EG-landen die geconfronteerd 
worden met een snelle verslechtering van het saldo 
buitenland, voor zover deze verslechtering althans niet 
samenhangt met de invoer van voor de financiering 
van investeringen in de produktieve sector benodigd 
kapitaal. 
2.6. Sociaal en regionaal evenwicht 
Met het oog op de groei en de verwezenlijking van het in 
de Europese Akte neergelegde streven naar bevordering 
van de harmonische ontwikkeling van de Gemeenschap 
in haar geheel moet in een samenhangend EG-beleid ter 
stimulering van de economische ontwikkeling ook een 
plaats worden ingeruimd voor een gelijktijdige op­
trekking van de welvaart van de bevolking. Daarbij is 
het uiteraard zaak dat de inflatoire spanningen in de 
hand worden gehouden. Naar het oordeel van de Commissie heeft de flexibiliteit 
van de lonen en van de inzet van de factor arbeid — 
alhoewel deze flexibiliteit de afgelopen jaren tot een 
sterke stijging van het aantal onzekere arbeidsvormen 
en -plaatsen heeft geleid — de economische groei bevor­
derd. Deze bewering moet nog hard worden gemaakt. 
Onder deze omstandigheden is het zaak dat de richt­
snoeren van de Commissie worden bijgesteld en dat 
er meer samenhang komt tussen het sociaal en het 
economisch beleid, zowel op het niveau van de Gemeen­
schap, op dat van de lid-staten als op het niveau van 
de regio's. 
Deze samenhang is beslist noodzakelijk om de on­
evenwichtigheden te kunnen corrigeren die het gevolg 
zijn van het sedert de jaren '80 gevoerde beleid en die 
het ontstaan hebben bevorderd van onzekere arbeids­
plaatsen. Een en ander heeft ook gevolgen gehad voor 
het sociale-beschermingsniveau in een aantal lid-staten. 
Het in de komende jaren te voeren beleid dient duidelijk 
te worden gericht op een harmonische ontwikkeling 
van alle regio's in de Gemeenschap; dit kan gebeuren 
door hiervoor de structuurfondsen in te zetten en door 
een beleid uit te werken en uit te voeren waarin terdege 
rekening wordt gehouden met de werkelijke gevolgen 
van economische en monetaire beleidskeuzes voor de 
welvaart en het ontwikkelingspeil overal in de Gemeen­
schap. 
3. Deelname van het Economisch en Sociaal Comité 
aan de macro-economische dialoog 
De Gemeenschap heeft reeds een aanvang gemaakt met 
het verwezenlijken van een convergerende economische 
politiek van de lid-staten, waarbij ook een rol is weg­
gelegd voor overleg en toezicht in Gemeenschaps­
verband. 
Het Comité acht het van grote betekenis dat de sociale 
partners een rol blijven spelen bij de macro-economi­
sche dialoog over middellange-termijnontwikkelingen 
en -beleidsmaatregelen in de toekomstige Gemeen­
schap. Deze dialoog draagt bij tot de gewenste conver­
gentie van de economische ontwikkeling in de twaalf 
lid-staten. 
Het Comité pleit er daarom voor dat het verplicht wordt 
geraadpleegd over het onderzoek naar de economische 
ontwikkeling, alsook bij het formuleren van de richt­
snoeren voor de economische politiek van de Gemeen­
schap en het opstellen van de landenrapporten. 
De deelnemers aan de intergouvernementele conferentie 
over institutionele hervormingen en de Economische en 
Monetaire Unie zou duidelijk moeten worden gemaakt' 
dat het Economisch en Sociaal Comité ook bij de ma­
cro-economische dialoog dient te worden betrokken; 
zijn deelname zou wezenlijk bijdragen tot de verwezen-
Nr. C 102/42 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen 18. 4. 91 
lijking van een convergerende economische politiek in 
de Gemeenschap en daarmee ook tot een verbetering 
Gedaan te Brussel, 27 februari 1991. 
1. Inleiding 
1.1. Het doel van dit op artikel 100 A gebaseerde 
voorstel is, procedures in het leven te roepen waarmee 
in de gehele Gemeenschap op gelijke wijze gegevens 
over bestaande chemische stoffen kunnen worden ver­
zameld, en de aan die stoffen verbonden risico's voor 
milieu en volksgezondheid kunnen worden beoordeeld 
en beperkt. 
1.2. Het Commissievoorstel vloeit voort uit de doel­
stellingen van het Vierde milieu-actieprogramma, en is 
in overeenstemming met de door het Comité in zijn 
advies hierover gedane aanbevelingen (2), alsmede met 
hetgeen hierover in zijn advies over de zesde wijziging 
van Richtlijn 67/548/EEG in verband met de afbakening 
van het toepassingsgebied uitdrukkelijk is gezegd (3). 
(!) PB nr. C 276 van 5. 11. 1990, blz. 1. 
(2) PB nr. C 180 van 8. 7. 1987, paragraaf 2.3.3. 
(3) PB nr. C 114 van 11. 5. 1977, paragrafen 1.5 en 1.6. van de sociaal-economische samenhang van de Gemeen­
schap. 
De Voorzitter 
van het Economisch en Sociaal Comité 
Fran?ois STAEDELIN 
1.3. In het laatstgenoemde advies (paragrafen 1.5 en 
1.6) betreurde het Comité nl. dat het toepassingsgebied 
van Richtlijn 67/548/EEG inzake de meldingsplicht be­
perkt bleef tot nieuwe stoffen, en pleitte het voor uit­
breiding tot alle gevaarlijke stoffen. 
1.4. Het huidige voorstel is van toepassing op de 
ongeveer 100 000 chemische stoffen die op 18 september 
1981 in de Gemeenschap in de handel waren en vermeld 
stonden in de EINECS (Europese inventaris van in de 
handel bestaande chemische stoffen). 
1.5. Aangezien het — zoals de Commissie in de 
Toelichting stelt — onmogelijk zou zijn, gegevens over 
alle bestaande chemische stoffen te verzamelen en te­
gelijkertijd de daaraan verbonden risico's te beoordelen, 
wordt een stelselmatige en stapsgewijze aanpak voorge­
steld, waarbij wordt begonnen met chemische stoffen 
waarvan meer dan 1 000 ton per jaar per producent of 
importeur wordt geproduceerd of ingevoerd, en vervol­
gens ook de chemische stoffen aan de beurt komen Advies over het voorstel voor een verordening (EEG) van de Raad inzake de beoordeling en 
de beperking van de milieurisico's van bestaande stoffen (]) 
(91/C 102/12) 
De Raad heeft op 3 oktober 1990 besloten, overeenkomstig artikel 100 A van het Verdrag 
tot oprichting van de Europese Economische Gemeenschap, het Economisch en Sociaal 
Comité te raadplegen over het bovengenoemde voorstel. 
De Afdeling voor milieu, volksgezondheid en consumentenvraagstukken, die met de voorbe­
reiding van de desbetreffende werkzaamheden was belast, heeft haar advies op 8 februari 
1991 opgesteld. Rapporteur was de heer Vidal. 
Het Economisch en Sociaal Comité heeft tijdens zijn 284e zitting (vergadering van 28 februari 
1991) het volgende advies uitgebracht, dat met algemene stemmen is goedgekeurd. 
Het Comité gaat in het algemeen akkoord met de beweegredenen die aan deze ontwerp­
verordening ten grondslag liggen, maar wenst wel de volgende opmerkingen te maken.